cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جەرگ
کارکردن
دەتوانین بڵێین ناوەندێکی کۆنترۆلی بەڕێوەبردنی خوێنە لەلاشەدا. کە تێیدا خوێن دەپاڵێوێت پێش ئەوەی خوێنەکە بنێردرێت بۆ تەواوی لاشە، و تێیدا ئەو دەرمان و ماددە کیمیایانە دەپاڵێورێن پێش چوونیان و ناردنیان بۆ لاشە، لەبەر ئەوەی جگەر کۆنتڕۆلی خوێن دەکات فلتەری خوێنە ھەر لەگەل وەستان و داخرانی ئەندامەکە خوێنبەربوونی فراوان دەست پێ دەکات و بەمەش ھیچ ناوەندێکی کۆنترۆل نییە تا بتوانێت ئەو خوێنە کۆنترۆل بکات لە ئەنجامدا فشارێکی زۆر دەکەوێتە سەر مێشک و گەر بە زووترین کات چارەسەر نەکرێت نەخۆش گیان لەدەست دەدات
نیشانەکان
نیشانەکانی مەترسی لەسەر جگەر:
230px|وێنۆک|نمای جگەر لە پشتەوە
پەروین بولدان
پەروین بولدان لەدایکبووی ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٦٧ لە پارێزگای ھەکاری، کەسایەتی سیاسیی کوردی باکوورە ، و ئەندامی پێشووی پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی و پارتی ئاشتی و دیموکراسی، و ئێستا ھاوسەرۆکی پارتی دیموکراتی گەلانە. خاتوو بولدان لەگەڵ مێردەکەی ئەچنە ئەستەنبوڵ بۆ ژیان. دوای ئەوەی مێردەکەی لە 3ی حوزەیرانی 1994دا لەلایەن کۆمەڵێکی "نەناسراو"و ئەکوژرێت دەست ئەداتە کاری سیاسی.
سەرچاوەکان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان پۆل:ژنانی کورد پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی گەلان (تورکیا) پۆل:ژنانی سیاسیی کورد پۆل:خەڵکی جۆلەمێرگ
ھیرۆیوکی کۆبایاشی
هیرۆیوکی کۆبایاشی (بە ئینگلیزی: Hiroyuki Kobayashi؛ بە ژاپۆنی: 小林 裕幸)، لەدایکبووی ١٢ی ئۆگستی ١٩٧٢ لە ناگۆیا، ژاپۆن. سەرپەرشتیار، بەرهەمهێنەری یاریی ڤیدیۆیی و ئەنیمێ، نەخشەدانەرێکی ژاپۆنییە، و فەرمانبەری کۆمپانیای کاپکمە.
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:زیندووان
١٦٢١
ساڵی ١٦٢١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٢١
فاڵکۆن ٩ بلۆک ٥
وێنۆک| وێنەیەکی فاڵکۆن٩ بلۆک٥ لە ناوەندی کێنێدی بۆشاییی
فاڵکۆن٩ بلۆک٥ (بە ئینگلیزی : Falcon 9 Block 5) ئەوە هەڵگرێکی تایبەتە بە ڕەوانکەری دەستەی کەشتیوانان بە قەبارەی ناوەند، ئەو مووشەکە دروستدەکرێ و بەکاردەهێندرێ لەلایەن کۆمپانیای سپێس ئێکس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و درێژیی ١٢ پێیە(٣.٦٦ مەتر)، ئەو مووشەکە گووزەردەکا بە مەکینەی (سپەیس ئێکس مێرلین) کە کاردەکا بە ئۆکسجینی شل (LOX) و نەوتی سپی (RP-1).
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گەردوون
دەیڤید نیل مەکێنزی
ژیان
لە ٨ی نیسانی ١٩٢٦ لە لەندەن لە دایک بووە. لە کاتی شەڕی جیھانیی دووەمدا، کاتێک کە دایک و خوشکی پەنایان بردووە بۆ کەنەدا، ئەو لەگەڵ باوکیدا ماونەوتەوە و یارمەتیی سوپایان داوە. لە ١٩٤٣دا بۆ خزمەتی سەربازی نێرراە بۆ ھیندستان. پاش ماوەیەک نێرراوە بۆ پێشاوەر و لەوێ فێری زمانی پەشتۆ بووە. پاش گەڕانەوەی بۆ بریتانیا، لە ئەیلوولی ١٩٤٨ و لە تەمەنی ٢٢ ساڵیدا لە School of Oriental and African Studies سەر بە زانکۆی لەندەن خوێندنی زمانی فارسیی دەست پێ کردووە و لە ١٩٥١دا بەکالۆریۆسی وەرگرتووە. ساڵی ١٩٥٣ ماستەری لە «زمانە ئێرانییە کۆنەکان»دا وەرگرتووە. لە ١٩٥١ەوە لەگەڵ C. J. Edmonds دا توێژینەوە لەسەر زمانی کوردی دەست پێ کردووە. لە پایزی ١٩٥٤ەوە و بۆ ماوەی ١٠ مانگ، لەگەڵ ژن و دوو منداڵەکەیدا لە ناوچە جۆربەجۆرەکانی کوردستانی عێراقدا بووە و خەریکی کۆکردنەوەی زانیاری و لێکۆڵینەوە لەسەر زمانی کوردی بووە. لە ١٩٥٧دا نامەی دکتۆراکەی بە ناونیشانی A dialectological survey of Northern and Central Kurdish پێشکەش کردووە. پاشان ھەر لە زانکۆی لەندەن، بووە بە مامۆستای «زمانە ئێرانییەکان». لە ١٩٧٥ەوە تاوەکوو ١٩٩٤ کە خانەنشین کراوە لە زانکۆی Göttingen ی ئاڵمانیا مامۆستا بووە. دوای خانەنشینی گەڕاوەتەوە بۆ Llanfairpwll ی وێڵز. ڕووداوێکی ھاتوچوو و کێشەی دڵ بوون بە ھۆی نەخۆشی و ناساغی و لە کۆتاییدا لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١ لە Bangorی وێڵزدا مردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانەوانانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦ پۆل:مردووانی ٢٠٠١
ئەڵمانیای نازی
300px|وێنۆک|چەپ|ئاڵای ئاڵمانیا لە ساڵانی (١٩٣٥-١٩٤٥) لەژێر دەسەڵاتی [[پارتی نازی]] ئەڵمانیای نازی یان ڕایشی سێیەم بەشێکە لە مێژووی وڵاتەکانی ئەڵمانیا. ئەو وڵاتێکی تەواوخوازی بوو لەژێر دەسەڵاتی ئەدۆلف ھیتلەر پێشەوای پارتی نازی. لە سەردەمی دەستەڵاتداریی پارتی نازی، ڕامیارییەکی ڕەگەزپەرەستانە لە ئەڵمانیا کرا کە بووە ھۆی کوژرانی خەڵکێکی زۆر لە کەمینەکانی دانیشتووی ناوچەکانی ژێر دەستەڵاتی نازییەکان وەک: جووەکان، ئەوانەی کەمئەندامن زۆری دیکە.
مێژوو
170px|وێنۆک|چەپ|وێنەی [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئادۆڵف ھیتلەر، چانسێلۆری ئاڵمانیا (١٩٣٣-١٩٤٥)]] لە سەرەتای دەست پێ کردنی شۆڕشی ئاڵمانیا لە نۆڤەمبری ساڵی ١٩١٨، ئەم وڵاتە دامەزراندنی ڕژێمی کۆماری ڕاگەیاند. بەڵام ململانەی نێوان ھێزە ڕامیارییەکان بۆ مسۆگەر کردنی دەستەڵات بەردەوام بوو. شۆڕشەکە لە ١١ی ئاگوستی ١٩١٩ بە نووسراوی دەستووری بنەڕەتیی وایمار کۆتایی ھات. بە ھۆی ئەو ناکۆکییە ئابوورییانەی کە لە ساڵی ١٩٢٩ ڕوویدا و لەسەر کار بوونی وڵاتە لاوازەکان کە یەک لە دوای یەک بە بێ ئەنجامی ھیچ کارێکی بەنرخ دەڕووخان بەرەبەرە پێوەندی نێوان گەل و میری لە یەک چڕا. لە ١٩٣٢دا میری وایمار بە ھۆی واژوو کردنی پەیمانی ڤێرسای بە ناپاکی بە ئەڵمانیا تۆمەتبار کرا. لە ھەمان کاتدا پارتی نازی و کۆمۆنیزم زۆربەی پەرلەمانیان لە ژێر دەستدا بوو. لە کاتی دەستەڵاتداری پاوڵ ڤۆن ھیندێنبوورگ، ئەدۆڵف ھیتلەر بە چانسێلۆری (بە عەرەبی: صدر اعظم) دەستنیشان کرا. لەم ڕۆژەوە بە دوا (٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٣٣) ھیتلەر دەستی کرد بە دامەزراندنی ڕژیمێکی تۆتالیتێر، لە ھەمان کاتیشدا دەستی کرد بە لەسەرەوە درووت کردنی ئابووری و بازرگانی ئەڵمانیا، ھەروەھا ھێزە لەشکریەکانیشی زۆر لەبەرچاو گرت و بەھێزتریانی کرد.
لە ١٩٣٥دا ئەڵمانیا دەستی بەسەر سار و ڕینلەندا گرت، کە ھەردووی ئەمانە بە پێی پەیمانی ڤێرسای لە ئەڵمانیا سەندرا بوون. لە ساڵی ١٩٣٨ نەمسا و دواتر لە ساڵی ١٩٣٩ چیکوسڵۆڤاکیا کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا. لە ١ی ئەیلوولی ١٩٣٩ ئەرتەشی ڤێرماخت ھێرشی کردە سەر پۆڵەندا، لە لایێکی دیکەیشەوە ئەرتەشی سووریش ھێرشی کردە سەر پۆڵەندا، لە ئاکامدا لە ماوەیێکی زۆر کورت دا پۆڵەندا بەتەواوی مسۆگر بوو. دوای ئەم ڕووداوە بە شێوازێکی فەرمی، بریتانیا و فەڕانسە دەستپێکردنی شەڕ لە نێوان خۆیان و ئەڵمانیایان ڕاگەیاند. ئەمە بوو بە سرەتای شەڕی جیھانی دووەم. لە ماوەیێکی کورتدا، ئەڵمانیا و وڵاتەکانی تەوەر توانیان دەست بە سەر زۆربەی بەشەکانی ئەورووپا و باکووری ئەفریقادا بگرن. دواتر ئەڵمانیا و ھاوپەیمانەکانی تێکۆشان کە بەریتانیا لاواز بکەن و بە جۆرێک لە ڕێکەوتننامەی بە دڵخوازی خۆیان بە سەری ئەودا بسەپێنن، بەڵام ئەم پلانە سەرنەکەوت. دواتر ئەم ھێزانە ھێرشیان کردە سەر یەکێتیی سۆڤیەت کە ئەمە بە ھۆی بوونی ڕێکەوتن نامەیێک لە نێوان یەکێتیی سۆڤیەت و ئەڵمانیا چاوەڕوان نەدەکرا. ھاوکات لەگەڵ ئەم ھێرشەی ئاڵمانیا، ئیمپراتۆری ژاپۆنیش ھێرشی کردە سەر پێرل ھاربری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و بە جۆرە پەرەی دا بە شەڕی نێوان «ھێزەکانی تەوەر» و ھاوپەیمانی وڵاتەکان. شەڕی ئەڵمانیا و «یەکێتیی سۆڤیەت» لە ستالینگراد کە بە شەڕی ستالینگراد ناسرا بوو بە ھۆی دۆڕانی ئەڵمانیا و ناچاری کرد لە پاشە کشان لە جبھە خۆرھەڵاتییەکان. لە سیپتەمبری ساڵی ١٩٤٣ ئیتاڵیا کە ھاوپەیمانی ئەڵمانیا بوو، لە شەڕەکەدا شکستی ھێنا و کەوتە ژێر دەسەڵاتی ھێزە ھاوپەیمانەکان، ئەمە جبھەیێکی نوێ لە نێوان ئەڵمانیا و ھێزە ھاوپەیمانەکاندا کردەوە. لە ڕۆژی دیدا ھێزە ھاوپەیمانەکان لە خۆراواوە بەرەیەکی تریان بەرەوڕووی ئەڵمانیا کردەوە و دەستیان بە پێشکەوتن بەرەو پایتەخت کرد. لە ٨ مانگی پێنجی ساڵی ١٩٤٥ دوای ڕووخانی بەرلین و بە دەستی ئەرتەشی سوور، شەر کۆتایی ھات. ''
پەڕاوێز
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٤٥ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٣٣ پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی ١٩٤٥ لە ئەڵمانیا پۆل:ئەڵمانیای نازی پۆل:نازیزم پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٩٣ لە ئەڵمانیا پۆل:دەیەی ١٩٣٠ لە ئەڵمانیا پۆل:دەیەی ١٩٤٠ لە ئەڵمانیا پۆل:دەوڵەتە دیکتاتۆرەکان پۆل:ناتالیزم پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
گیوم کۆلتێ
گیوم کۆلتێ شاعیری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
قەزای ھەولێر
قەزای ناوەندی ھەولێر یەکێک لە قەزاکانی پارێزگای ھەولێرە کە لە ٣ ناحیەی عەنکاوە، بەحرکە، شەمامک و ٣٧٩ گوند پێکدێت. قەزاکە دەکەوێتە ناوچەیەکی دەشتایی کە لە بەشی ڕۆژھەڵاتیدا زنجیرە گردێک ھەیە. لە لای ڕۆژھەڵاتی قەزاکەش ڕووباری زێی سەروو ھەیە و بەھۆی ئەو ڕووبارەوە پارێزگای ھەولێر و دھۆک لە یەکتری جیادەکرێتەوە. لە وەرزی ھاویندا کەشوھەوای قەزاکە وشک و گەرمە و لە وەرزی زستانیشدا باراناویی و ساردە. بەڵام وەرزی بەھار و پایزی جوان و مامناوەندییە. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە ٨٥٢٬٣٢٩ کەس بووە.
گیوم کۆلتێ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٨ پۆل:مردووانی ١٦٥٩ پۆل:نووسەرانی پاریسی
قەزای ھەولێر
ناحیەکان
ژمارەی دانیشتووان: ٢٥ ھەزار کەس.
بڕیارنامەی ٢٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٦٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٢٢٤‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
قەزای ھەولێر
ناحیەکان
دووری ناوەندی ناحیە لە ناوەندی قەزا: ١٠ کم. مێژووی بوونی بە ناحیە: ٢٦-١٢-٢٠٠٧ ھێلێ پانی و درێژی ناوەندی ناحیە: باشوور ٣٦.٣١٦١ پلە و باکوور ٤٤.٠٣٢٥ پلە. شوێنە ناسراوەکانی: کارێزی گرد ئارەق، ژمارەی گوند:٣٠، کۆمەڵگە: ٦
بڕیارنامەی ٢٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٥
قەزای ھەولێر
ناحیەکان
ژمارەی گوند: ٦٢ ھێلی پانی و درێژی ناوەندی ناحیە: باشوور ٣٦.٠٢٣٤ پلە. باکوور ٤٣.٩٢٧٤ پلە. باری ڕووی زەوی: دەشت:٩١%. گرد:٩%
سەرچاوەکان
پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:قەزاکانی عێراق
گۆڕستانی حوسێن جاوید
گۆڕستانی حوسێن جاوید (بە ئازەربایجانى: Hüseyn Cavid məqbərəsi) – گۆڕستانێکە لەسەر گۆڕێکی حوسێن جاوید شاعیر و شانۆنامەنووسێکی بەناوبانگی ئازەربایجانی، لە نەخچیڤان دروستکراوە..
مێژوو
ئەم کۆمپلێکسە لەسەر دەستپێشخەری حەیدەر عەلیێڤ سێیەم سەرۆکی ئازەربایجان دروستکراوە. هەروەها گۆڕەکانی میشکیناز خانیم – هاوسەری حوسێن جاوید، ئێرتۆغرول – کوڕی حوسێن جاوید و توران خانیم – کچی حوسێن جاوید لە خەزنەیەکی گۆڕستانەکەدان. گۆڕستانەکە لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٦ بە بۆنەی ١١٤ ساڵەی لەدایکبوونی حوسێن جاوید دروستکراوە.
تایبەتمەندییە تەلارسازییەکان
گۆڕستانەکە بە شێوازی تەلارسازی نەکچیڤان-مەراغا دروستکراوە، لە دوو بەش پێکهاتووە – سەرەوە و خوارەوە. لە بەشی ناوەوەی گۆڕستانەکەدا جەستەی حوسێن جاڤید هەیە. ڕەسم عەلیێڤ - تەلارسازێکی ڕێزداری ئازەربایجان نووسەری پڕۆژەکەیە و عومەر ئێلدارۆڤ – هونەرمەندی گەلی ئازەربایجان پەیکەرتاشی ئەم پڕۆژەیە. گۆڕستانی حوسێن جاوید پۆل:کۆماری خۆسەری نەخچیڤان
مەسخ (کورتە ڕۆمان)
مەسخ کورتە ڕۆمانێکە لە نووسینی فرانتس کافکا کە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩١٥ بڵاوکرایەوە. یەکێک لە بەناوبانگترین کارەکانی کافکایە، کە چیرۆکی گرێگۆر سامزای فرۆشیار کە بەیانییەک هەڵدەستێت و گۆڕاوە بۆ مێروویەکی زەبەلاح (ئەڵمانی: ungeheures Ungeziefer، بە کوردی: "ڕمووزن")، و هەوڵدەدات خۆی بگونجێنێت لەگەڵ ئەم بارودۆخە نوێیەیدا. کورتە ڕۆمانەکە لە ناو ڕەخنەگرانی ئەدەبیدا باسێکی زۆری لێکراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەیاڵ دەربارەی شێوەگۆڕین پۆل:کورتە چیرۆکانەی کراون بە فیلم
پارێزگای نوورستان
نوورستان (نوورستانی/پەشتۆ: نورستان) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە ڕۆژھەڵاتی ئەو وڵاتە. لە ٧ قەزا پێکدێت.
ژێدەرەکان
نوورستان پۆل:پارێزگای نوورستان
بێنجامین دیزرائیلی
وێنۆک|دیزرائیلی بینجامین دزرائیلی (٢١ی کانوونی یەکەمی ١٨٠٤ - ١٩ی نیسانی ١٨٨١) بۆ ماوەی دوو خول پۆستی سەرۆک وەزیرانی بەریتانیای بەدەستھێناوە و سیاسەتمەدارێکی بەریتانی و سەرۆکی حیزبی پارێزگاران بووە، لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٨٠٤ لە لە لەندەن لەدایکبووە، باوکی جولەکە بووە و مێژوونووس بووە.
دزرائیلی لەسەرەتای گەنجێتیدا سەردانی ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و فەڵەستینی کردووە، ئەمەش پاڵنەری بووە گرنگی بە سیاسەت بدات و لەساڵی ١٨٣٧ وەکو ئەندام پەرلەمان لەسەر حیزبی پارێزگاران ھەڵبژێردراوە و بۆتە سەرکردەی یەکێک لەبزوتنەوە لاوەکانی ئیگلیز، ساڵی ١٨٥٢ بۆتە سەرۆکی ئەنجومەنی گشتی بەریتانیا و وەکو وەزیری دارایی ھەڵبژێردراوە، دوای ٦ ساڵی دیکەش ھەر بۆ ھەمان پۆست ھەڵبژێردراوە بەڵام ھەر دووجارەکە بەھۆی سیاسەتە سەرنەکەوتوەکانیەوە لەڕووی داراییەوە حکومەتی بەریتانیا ڕوخاوە.
دزرائیلی لەساڵی ١٨٦٨ بۆتە سەرۆک وەیرانی بەریتانیا بەڵام دوای ئەوەی حیزبەکەی لەھەڵبژاردنە گشتیەکاندا دۆڕاوە دەستی لەپۆستەکەی کێشاوەتەوە، ساڵی ١٨٧٤ بۆ ١٨٨٠ بۆ جاری دووەم پۆستی سەرۆک وەزیرانی بەریتانیای بەدەستھێناوە، لەھەموو تەمەنیدا ئەوەی پشت گوێ نەخستووە کە بەڕەچەڵەک کەسێکی جولەکەیە، لەساڵی ١٨٧٥ بەیارمەتی جولەکە دەوڵەمەندەکان پشکەکانی خدێوی ئیسماعیلی لە کۆمپانیای بەندەری سوێس کڕیوە بەمەبەستی ئەوەی بەریتانیا میسر کۆنتڕۆڵبکات و لەساڵی ١٨٧٨ لەکۆنگرەی بەرلین پێداگری کردووە لەسەر ئەوەی ھەندێک ماف و تایبەتمەندێتی لە وڵاتەکانی بەڵقان بدرێت بە جولەکەکان.
بینجامین دزرائیلی بەیەکێک لە باڵاترین پیاوەکانی دەوڵەتی سەدەی نۆزدەھەم دەژمێردرێت و لە ١٩ی نیسانی ١٨٨١ کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٤ پۆل:مردووانی ١٨٨١ پۆل:سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:سیاسەتوانانی بەریتانی پۆل:ژیاننامەنووسانی نێر
ئالان شیەرەر
ئالان شیەرەر (بە ئینگلیزی: Alan Shearer) له‌ ١٣ی ئابی ١٩٧٠ له‌ ئینگلته‌را له‌دایك بووه‌، یاریزانی‌ تۆپی‌ پێ‌ ی‌ پێشووی‌ هه‌ڵبژارده‌ی‌ ئینگلته‌رایه‌، ناوبراو دائه‌نرێت به‌ یه‌كێك له‌ باشترین هێرشبه‌ره‌كان له‌ مێژووی‌ تۆپی‌ پێ‌ ی‌ هه‌ڵبژارده‌ی‌ ئینگلیزدا. thumb|ئاڵان شیرەر لەساڵی [[٢٠٠٨.]]
لەگەڵ یانەی ساوسهامپتۆن ئینگلیزی‌
له‌كاتێكدا شیەرەر ته‌مه‌نی‌ ١٦ ساڵ بوو له‌ یانه‌ی‌ تازه‌پێگه‌شتوانی‌ ویلسیند یاریده‌كرد، یانه‌ی‌ نیوكاسڵی‌ ئینگلیزی‌ هه‌وڵیاندا په‌لكێشی‌ بكه‌ن بۆ یانه‌كه‌ به‌ڵام شیەرەر ئاماده‌ نه‌بوو په‌یوه‌ندی‌ بكات به‌ نیوكاسڵەوە، پاشان سه‌ره‌تای‌ ده‌ستپێكردنی‌ ژیانی‌ پیشەگەری ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ یانه‌ی‌ ساوسهامپتۆن ئینگلیزی‌ له‌ ساڵی‌ ١٩٨٨ بۆ یه‌كه‌م جار به‌ژداری‌ كرد له‌ پێكهاته‌ی‌ یه‌كه‌می‌ یانه‌كه‌ له‌ به‌رامبه‌ر یانەی چێڵسی ئینگلیزی‌، پاشان به‌ مانگێك دوای‌ یه‌كه‌م به‌ژداری‌ له‌گه‌ڵ یانه‌كه‌ی‌ توانی‌ له‌ یاری‌ یانه‌كه‌ی‌ به‌رامبه‌ر به‌ یانه‌ی‌ ئارسەناڵ ٣ گۆڵ واته‌ هاتریك تۆماربكات و ببێته‌ بچوكترین یاریزان كه‌ هاتریك تۆمار بكات و ژماره‌ی جیمی‌ گریفەر بشكێنێت. ناوبراو له‌گه‌ڵ یانه‌كه‌ نه‌یتوانی‌ ئاستێكی‌ باش پێشكه‌ش بكات تا ساڵی‌ ١٩٩٢ توانی‌ له‌م وه‌رزه‌دا به‌ژداری‌ ٤١ یاری‌ بكات و ١٣ گۆڵ تۆمار بكات، ئه‌مه‌ش وای‌ له‌ ڕاهێنه‌ری‌ هه‌ڵبژارده‌ی‌ ئینگلته‌را بۆ خوار ته‌مه‌ن ٢١ ساڵ كرد بانگێشتی‌ بكات بۆ پێكهاته‌كه‌ی‌ شیەرەر توانی‌ له‌ كۆی‌ ١١ یاری‌ ١٣ گۆڵ تۆمار بكات و سه‌ره‌نجی‌ ڕاهێنه‌ری‌ ئه‌وكاته‌ی‌ هه‌ڵبژارده‌ی‌ ئینگلته‌را گراهام تایلور به‌لای‌ خۆیدا ڕابكێشێت و بانگێشت بكرێت بۆ پێكهاته‌ی‌ یه‌كه‌می‌ هه‌ڵبژارده‌ی‌ ئینگلته‌را. له‌ شوباتی ١٩٩٢ یه‌كه‌م یاری‌ خۆی‌ له‌ به‌رامبه‌ر هه‌ڵبژارده‌ی‌ فەڕەنسا ئه‌نجامدا و توانی‌ یه‌كێك له‌و دوو گۆڵه‌ تۆمار بكات و سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر هه‌ڵبژارده‌ی‌ فه‌ڕه‌نسا تۆمار بكه‌ن.
بلاکبێرن
ناوبراو دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ بانگێشتی‌ هه‌ڵبژارده‌ی‌ ئینگلته‌را كرا له‌لایه‌ن زۆربه‌ی‌ یانه‌كانی‌ ئینگلته‌راوه‌ چاودێری‌ ده‌كرا به‌ تایبه‌ت یانه‌كانی‌ (بلاكبێرن، مانچستەر یونایتد)، ڕاهێنه‌ری‌ ئه‌وكاته‌ی‌ بلاكبێرن كینی‌ داگلیش به‌ پێویستی‌ زانی‌ كه‌وا ئیداره‌ی‌ یانه‌كه‌ هه‌رچی‌ زووتره‌ بیر له‌ هێنانی‌ یاریزان شیەرەر بكه‌نه‌وه‌ بۆ یانه‌كه‌ ئیداره‌ی‌ یانه‌كه‌ش توانی‌ سه‌ركه‌وتوو بێت له‌ گواستنه‌وه‌ی‌ یاریزانی‌ ناوبراو به‌ بڕی‌ ٣،٦ ملیۆن جونییه‌ی‌ ئه‌سته‌رلینی‌. به‌ چوونی‌ بۆ یانه‌ی‌ بلاكبێرن سه‌ره‌تایه‌كی‌ باش بوو بۆ یاریزانی‌ ناوبراو بۆی‌ پێگه‌ی‌ خۆی‌ له‌ پێكهاته‌ی‌ هه‌ڵبژارده‌ی‌ ئینگلته‌رادا مسۆگه‌ر بكات، به‌ڵام له‌ ‌٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٢ ناوبراو تووشی‌ پێكانێكی‌ قورس هات له‌ یاری‌ یانه‌كه‌ی‌ به‌رامبه‌ر به‌ یانه‌ی‌ لیدز یونایتدی‌ هاونیشتیمانی‌ ئه‌مه‌ش بووه‌ هۆی‌ دووركه‌وتنه‌وه‌ی‌ له‌ یاریگاكان و بێ‌ به‌ش بوونی‌ له‌ یارییه‌كانی‌ مۆندیالی‌ ١٩٩٤ له‌ وولاَتی‌ ئه‌مه‌ریكا له‌گه‌ڵ هه‌ڵبژارده‌ی‌ ئینگلته‌را، سه‌ڕه‌ڕای‌ ئه‌وه‌ش له‌و وه‌رزه‌دا توانیبووی‌ ١٦ گۆڵ تۆمار بكات له‌ كۆی‌ ئه‌ ٢١ یارییه‌ی‌ كه‌ ئه‌نجامی‌ دابوو. وه‌رزی‌ ١٩٩٣-١٩٩٤ دوای‌ چاكبوونه‌وه‌ی‌ له‌ پێكانه‌كه‌ی‌ ناوبراو به‌ ئاستێكی‌ به‌رزه‌وه‌ ده‌ركه‌وته‌وه‌ و توانی‌ له‌ وه‌رزه‌دا ٣١ گۆڵ تۆمار بكات له‌ ٤٠ یارییدا و یاریده‌یه‌كی‌ باشی‌ یانه‌كه‌ی‌ بێت له‌ به‌ده‌ست هێنانی‌ پله‌ی‌ دووه‌م له‌ خولی‌ پرێمه‌ر لیگی‌ ئینگلیزی‌ و ببێت به‌ باشترین یاریزانی‌ وه‌رزه‌كه‌. وه‌رزی‌ ١٩٩٥-١٩٩٤ دوای‌ په‌یوه‌ندی‌ كردنی‌ یاریزان كریس سوتون به‌ یانه‌ی‌ بلاكبێرنەوە بووه‌ یاریده‌یه‌كی‌ باشی‌ یانه‌كه‌ و به‌هێزی‌ هێڵی‌ پێشه‌وه‌ی‌ یانه‌كه‌ ئه‌مه‌ش وای‌ كرد له‌م وه‌رزه‌دا شیەرەر ٣٤ گۆڵ تۆمار بكات بتوانێت له‌ كۆتا هه‌فته‌ی‌ پرێمه‌ر لیگ نازناوی‌ خوله‌كه‌ بۆ یانه‌كه‌ی‌ به‌ده‌ست بێنێت. وه‌رزی‌ ١٩٩٥-١٩٩٦ شیەرەر له‌ ئاسته‌ به‌رزه‌كانی‌ و گۆڵ تۆمار كردن به‌ده‌وام بوو توانی‌ له‌م وه‌رزه‌دا٣١ گۆڵ تۆمار بكات له‌ ٣٥ یارییدا. thumb|ئاڵان شیرەر
نیوکاسڵ یونایتد
دوای‌ به‌سه‌ربردنی‌ ماوه‌ی‌ ٤ ساڵ له‌ یانه‌ی‌ بلاكبێرن به‌ده‌ست هێنانی‌ چه‌ندین ده‌سكه‌وتی‌ گرنگ شیەرەر بڕیاری‌ ڕۆشتنی‌ له‌ یانه‌كه‌دا به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ هه‌ریه‌ك له‌ یانه‌كانی‌ مانچستەر یونایتد و نیوكاسڵ هه‌وڵه‌كانیان خسته‌ گه‌ڕ بۆ په‌لكێش كردنی‌ شیەرەر، بۆندی‌ شەیتانە سوورەکانی ڕه‌تكرده‌وه‌ له‌ پێناو بۆندی‌ یانه‌ی‌ نیوكاسڵ كه‌ ئه‌وكات كیڤن كیگان ڕاهێنه‌ری‌ یانه‌كه‌ بوو، شیەرەر به‌ بڕی‌ ١٥ ملیۆن جونییه‌ی‌ ئه‌سته‌رلینی‌ په‌یوه‌ندی‌ كرد به‌ یانه‌ی‌ نیوكاسڵه‌وه‌ بوو به‌یه‌كێك له‌ گرانترین یاریزانه‌كان له‌ جیهاندا، له‌ وه‌رزی‌ یه‌كه‌می‌ یاریكردنیدا بۆ یانه‌ نوێیه‌كه‌ی‌ ١٩٩٦-١٩٩٧ توانی ‌٢٥ گۆڵ تۆمار بكات له‌ ٣١ یارییدا. له‌ ماوه‌ی‌ یاریكردنیدا له‌ یانه‌كه‌ توانی‌ ١٤٨ گۆڵ تۆمار بكات له‌ ٣٠٣ یارییدا و ببێت به‌ گۆڵكاری‌ مێژووی‌ یانه‌ی‌ نیوكاسڵ. لە ساڵی ٢٠٠٦ وازهێنانی لە یاریکردن ڕاگەیاند.
لەگەڵ هەڵبژاردەی ئینگلتەرا
شیەرەر له‌ ساڵی‌ ١٩٩٢ بانگێشتی‌ هه‌ڵبژارده‌ی‌ یه‌كه‌می‌ ئینگلته‌را كرا و له‌ ماوه‌ی‌ یاریكردنی‌ بۆ هه‌ڵبژارده‌كه‌ی ‌٦٣ یاری‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ ئه‌نجامداوه‌ و ٣٠ گۆڵی‌ تۆمار كردووه‌، شیەرەر به‌ژداری‌ له‌ هه‌ر یه‌ك له‌ پاڵه‌ونێتیه‌كانی‌ (جامی‌ نه‌ته‌وه‌كانی‌ ئه‌وروپا ساڵی‌ ١٩٩٦، مۆندیالی‌ ساڵی‌١٩٩٨، جامی‌ نه‌ته‌وه‌كانی‌ ئه‌وروپا ساڵی‌٢٠٠٠) كردووه‌. له‌ ساڵی‌ ٢٠٠٠ وازهێنانی‌ خۆی‌ له‌ یاریە نێودەوڵەتیەکان ڕاگەیاند.
لۆلۆبی
وێنۆک|یەکێک لە ئاسەوارەکانی بەجێماو لە لۆلۆبیەکان
لۆلۆبی کۆمەلێک لە چەندین هۆز بوون کە هەزار ساڵ پێش لە دەرکەوتنی ماد لە ناوچەکانی زنجیرە چیای زاگرۆس و دەوروبەری شارەزوور دەژیان.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی ئێران پۆل:ئەکەد
قامیشەڵە، زوولفەقاری سەقز
قامیشەڵە (Qamîşelle، ) دێیەکە لە ناوچەی سرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٠ کەس لە ٧ بنەماڵەدا بووە. ئەم گونده له نێوان دوو گوندی شیپانەجۆ و سیانەزار هەڵکەوتوه. یەکێ له دانیشتوانی ئەم گونده به نازناوی عەتا سەرزل که تەنز دەنوسێ خەڵکی ئەم گوندەیه.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
مینا قازی
مینا ئەسکەندەری یان مینا قازی (١٩٠٨ لە مەھاباد - ١٩٩٨ لە مەھاباد) سیاسەتوانی ژنی کورد و سەرۆکی یەکێتیی ژنانی دێموکراتی کوردستانی ئێران بووە. مینا ئەسکەندەری ھاوسەری قازی محەممەد سەرۆکی سەرۆکی کۆماری کوردستان لە مەھاباد بووە و بە مینا قازی ناسراوە.
ژیان
مینا ئەسکەندەری لە ساڵی ١٩٠٨ لە مەھاباد لەدایک بوو. باوکی ناوی ئەحمەد و دایکی ناوی گوڵئەندام بوو. ئەو لە ماڵباتی حاجی حەسەن بوو کە ماڵباتێکی مەزن بوو لە موکریان. بەر لەوەی مینا شوو بە قازی بکات پاشناوی ئەو ئەسکەندەری بووە. ئەو لە تەمنی نۆزدە ساڵیدا بووە خێزانی قازی محەممەد. مینا ئەسکەندەری لە ساڵەکانی ١٩٢٧ - ١٩٢٨ لەگەڵ پێشەوای کورد قازی محەممەد یەکتر دەناسن و پاشان ژیانی ھاوسەری پێک دەھێنن. مینا قازی لەساڵی ١٩٩٨ ھەر لە مەھاباد کۆچی دوایی کرد.
چالاکییە سیاسییەکان
مینا ئەسکەندەری سەرەڕای ئەوەی خوێندەوارییەکی باشی نەبووە، بەڵام پاڵپشت و یاریدەدەری پێشەوا لە ھەموو بوارەکاندا بووە. مینا ئەسکەندەری ژنێکی لێھاتووی سەردەمی خۆی بووە و توانی لە ماوەیەکی کەمدا بگاتە ئەو ئاستەی کە رۆڵێکی کارا بگێڕێ لە ھاوکاری کردنی ھاوسەرەکەی و بە فەرمی تێکەڵ بە ژیانی سیاسی بێ. لە ساڵی ١٩٤٥ یەکێتیی ژنانی دێموکراتی کوردستانی ئێرانیان دامەزراند مینا بووە یەکەم سەرۆکی ئەو ڕێکخستنە.
مینا خانم لە کاتی دامەزرانی کۆماری کوردستاندا بووە سەرۆکی رێکخراوی "یایا" کە رێکخراوێکی کۆمەڵایەتی ژنان بووە. بەمجۆرە مینا خانم لەو ھەولومەرجەدا و لە کاتێکدا کە داب و نەریتە کۆمەڵایەتییەکان بۆ بەشداری ژن لە چالاکیی سیاسیدا لەمپەڕ بوون، توانی دەورێکی بەرچاو بگێڕێ لە دەسپێکی ھاتنە مەیدانی ژن بۆ گۆڕەپانی خەباتی سیاسیی. بەمجۆرە لایەنێکی پرشنگداری دیکەی دەوڵەتی کۆماری کوردستان دەبیندرێ کە لە کۆمەڵگایەکی کشتوکاڵی و خێڵەکیدا، بوار و بەستێنی بۆ بەشداریی سیاسیی ژن دابین کرد. ھەروەھا بیروباوەڕی پێشکەوتنخوازیی پێشەوا قازی محەممەد دەردەخا، کە ھاوسەرەکەی بۆ گێڕانی ئەو رۆڵە ھانداوە.
زیندان
میناخانم لە ژیانیدا تووشی گەلێک ناخۆشی و ناڕەحەتی ھاتووە. لە لایان رێژیمە داگیرکەرەکانی ئێرانەوە تووشی زیندانیکردن و ئەشکەنجە و ئازار بووە. ئەم ژنە خۆڕاگرە لە ساڵی ١٩٨٤ لە لایان رێژیمی ئاخوندی ئێرانەوە بۆ ماوەی ١١ مانگ زیندانی کرا و کەوتە ژێر ئەشکەنجە و توندوتیژییەوە. میناخانم لەو کاتەی کە لە زیندان بوو بە ھۆی ئەشکەنجە و ئازارەوە تووشی نەخۆشی دەبێ، کۆماری ئیسلامیی ئێران بۆ ئەوەی میناخانم بنێرێتە نەخۆشخانەی ئاسایی داوا دەکا کە یەکێک لە کچەکانی بە جێگای ئەو زیندانی بکرێ. بۆیە خاتوو فەوزییەی کچی دەچێتە زیندان و میناخانم بۆ نەخۆشخانەیەکی تاران بەڕێ دەکرێ. لە نەخۆشخانەی تاران بە ھاوکاری کوردانی نیشتەجێی ئەو شارە رزگار دەبێ و لە مەشھەد دەشاردرێتەوە.
چوون بۆ ئەوروپا و گەڕانەوە
میناخانم تا دوا ساتەکانی ژیانی، ئاواتی سەربەخۆیی و دامەزراندنی دەوڵەتی کوردستانی لە دڵدا بوو. لە وتووێژێکدا لەگەڵ گۆڤاری "وارڤین" دەڵێ:
"ھەرچەند باش دەزانم کە گەلی کورد لە داھاتوویەکی نێزیکدا سەردەکەوێ و دەگاتە ئامانجە مێژووییەکەی خۆی، ئاواتم ئەوەیە کە رۆژێک تەواوی کوردستان ببێتە یەک و کوردیش لەو دونیایەدا دەوڵەتی خۆی ھەبێ...".
کۆچی دوایی
سەرەنجام مینا خانم لە بەرەبەیانی رۆژی ٢٩ی رێبەندان، رێکەوتی ١٨ی شوباتی ١٩٩٨ بە یەکجاری ماڵئاوایی لە ژیان دەکا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨ پۆل:مردووانی ١٩٩٨ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی مەھاباد پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:ژنانی سیاسیی کورد پۆل:ژنانی کورد
زارا محەممەدی
ژیاننامە
زارا محەممەدی لە ساڵی ١٩٩٠ لە گوندی سەراوڵە، دێولان، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایکبووە. ئەو ماستەری جوگرافیای سیاسی لە زانکۆی سنە وەرگرت و زیاتر لە ١٠ ساڵان لە سنە و گوندەکانی دەوروبەر زمانی کوردی فێری خەڵک کردووە. زارا ژیانی ھاوژینی لەگەڵ سەیوان ئیبراھیمی پێکھێنا کە ئەویش ئەندامی ئەنجومەنی نۆژینە.
گرتن
زارا بە یەکەم جار لە ئایاری ٢٠١٩ دەستبەسەر کرا کە بە دانانی بارمتە بە شێوەی کاتی ھەتا ڕاگەیاندنی ئاکامی کۆتاییی دۆسیەکەی ئازاد کرا. دواتر لە ساڵی ٢٠٢٠ لەلایەن لقی یەکەمی دادگای شۆڕشی سنەوە بە سەرۆکایەتیی دادوەر سەعیدی بە تۆمەتی پێکھێنانی گرووپ و دەستە دژی ئاسایشی نیشتمانیی ئێران، سزای ١٠ ساڵ بەندکرانی بەسەردا سەپابوو. دەرچوونی سزای ١٠ ساڵ بەندکران بە تۆمەتی پێکھێنانی گرووپ لە کاتێکدایە کە زارا محەممەدی تەنیا ئەندامی ئەنجومەنی نۆژین بووە و دادگا ئەو ئەنجومەنەی لە ھەموو تۆمەتەکان بێ بەری کردبوو. ئەم سزایە لە ھەمان ساڵدا لەلایەن لقی چوارەمی دادگای پێداچوونەوەی پارێزگای سنە بە سەرۆکایەتیی دادوەر مستەفا تەیاری بۆ ٥ سال بەندکران کەم کرایەوە.
ئازادکردن
پاش شەش مانگ لە زیندانیکردنی لە ناوەندی چاکسازی و پەروەردەی شاری سنە، ڕۆژی یەکشەمەی ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ بەھۆی نەخۆشکەوتنی باوکی مۆڵەتی ١٠ ڕۆژ ھاتنە دەرەوەی پێ درا بە مەبەستی چاوپێکەوتنی باوکی، بەسود وەرگرتن لە مافی وەرگرتنی مۆڵەت.
لە ١٠ی شوباتی ٢٠٢٣، زارا لە پەڕەی فەرمیی خۆی لە ئینستاگرام گرتەیەکی ڤیدیۆییی بڵاوکردەوە و ڕای گەیاند ئەمڕۆ ھەینی درەنگانی ئێوارە بەبێ ئاگاداریی خۆم، بنەماڵەم، ھاوڕێیان و ئەندامانی ئەنجومەنی نۆژین و پارێزەری بەڕێزم، بە شێوازێکی بەتەواوەتی بەپەلە لە بەندینخانە دەرکرام بەبێ ئەوەی کە داخوازیی لێبووردن لەلایەن خۆم یان پارێزەرەکەمەوە پێشکەش کرابێ. و پێشتر من خۆم بە بەندینخانەم ڕاگەیاندبوو، و لەڕێگەی پارێزەرەکەشم بە دەزگای دادوەری ڕام گەیاندبوو کە بە ھیچ شێوازێک داخوازیی لێبووردن پێشکەش ناکەم. بە ھیچ شێوازێ ئەم داخوازیشمە قەبووڵ نییە. ھەروەھا پێشتر، دەستبەسەرکردنم و سزادانم بە شێوازێکی بەتەواوەتی ناڕەوا، بەبێ بڕیاری خۆم و بەدەستی خۆم نەبوو، ئەمڕۆیش دەرکرانم لە بەندینخانە بە ھیچ شێوازێ بەدەستی خۆم نەبوو چونکە من باوەڕم بە بیروباوەڕ و بە ڕێگاکەی خۆم ھەیە؛ و تا کۆتاییی ژیانم لەسەر بیروڕاکەم ھەم، و تا کۆتاییی ژیانم درێژەدەری بیروڕاکەمم. لە کۆتاییی گرتەکەدا بە دوو کۆپلە لە دیوانی قانع کۆتاییی بە گرتەکە ھێنا.
لەگەڵ ئەوەی زارا سزای پێنج ساڵ زیندانیی بەسەردا سەپێندرابوو، دوای ساڵ و مانگێک ئازاد کرا، کە ھەفتەیەک بەر لە ئازادکردنەکە، ڕێبەری باڵای ئێران، عەلی خامنەیی فەرمانی لێبووردنی بۆ ھەزاران کەسی خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران دەرکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی دێولان پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی کورد پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠ پۆل:مامۆستایانی کورد پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی
١٦٢٢
ساڵی ١٦٢٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
کۆنراد ئەدیناوەر
وێنۆک|کۆنراد ئەدیناوەر کۆنراد ھێرمان جۆزێف ئەدیناوەر (ماوەی ژیان:٥ی کانوونی دووەمی ١٨٧٦ لەشاری کۆڵۆنیا تاکوو ١٩ی نیسانی ١٩٦٧) ، یەکەم ڕاوێژکاری کۆماری یەکێتیی ئەڵمانیا بووە، ساڵی ١٨٩٤ قۆناغی دواناوەندی تەواوکردووە، دواتر زەمالەی خوێندنی لەشاری کۆڵۆنیا وەرگرتووە بۆ خوێندنی یاسا لەزانکۆی فرایبرج، دوای دوو وەرزی خوێندن لە میونیخ و ئامادەبوون لە موحازەرەی ئابووری نەتەوایەتی ڕۆشتووە بۆ بۆن و لەساڵی ١٨٩٧ لەتاقیکردنەوەکاندا سەرکەوتوو بووە و لەساڵی ١٩٠١ بەپلەی پەسەندە لەتاقیکردنەوەی دادی بەرلین سەرکەوتوو بووە، دوای تەواوبوونی ماوەی تاقیکردنەوە لە دادگای شاری کۆڵۆنیا ساڵی ١٩٠٢ لە نووسینگەی پارێزەرانی ڕاوێژکاری یاسایی ھەرمن کاوزان لە کۆڵۆنیا کاری کردووە. کۆنراد ئەدیناوەر لەساڵی ١٩٠٤ دوای ئەوەی ھاوسەرگیری لەگەڵ ئیما فایەر کردووە کە لە خێزانێکی ناودار و دەوڵەمەندی کۆڵۆنیا بووە ژیانی سیاسی دەستی پێکردووە، بەھۆی ھاوسەرەکەیەوە کەسایەتێ ناودارەکانی ناوچەی ڕاینی ناسیوە، ساڵی ١٩٠٦ پلەیەکی بەرزی لەکارکردنی حکومیدا بەدەستھێناوە و لەھەڵبژاردنەکانی ساڵی ١٩٠٩ سەرکەوتوو بووە و پلەی یاریدەدەری عومدەی شارەکەی بەدەستھێناوە، ساڵی ١٩١٧ ئەنجومەنی شارەکە بەتێکڕای دینگ ھەڵیان بژاردووە بۆ عومدەی شارەکە و بەبچوکترین عومدە دەژمێردرێت لە ویلایەتی بڕوسیا بەڵام کەنازیەکان دەسەڵاتیان گرتۆتە دەست لە عومدەی شاری کۆڵۆنیا دەریان کردووە و لەشوێنی لەدایکبونی خۆی دوریان خستۆتەوە. دوای ئەوەی یەکێتی سۆڤییەت لە جەنگی جیھانی دووەمدا سەرکەوتوو بووە ئەدیناوەریان کردۆتەوە بە عومدەی شاری کۆڵۆنیا بەڵام دوای ئەوەی ڕەخنەی لەسیاسەتی داگیرکردن گرتووە لەلایەن حکومەتی سەربازی بەریتانیاوە لەپلەکەی لابراوە، دواتر وەکو سەرۆکی ئەنجومەنی پەرلەمان ھەڵبژێردراوە و ئەرکی داڕشتنەوەی یاسای سەرەکی کۆماری یەکێتی ئەڵمانیای پێسپێردراوە و بۆتە ووتەبێژی کۆماری یەکێتی ئەڵمانیا، دواتر لە ساڵی ١٩٤٩ بەیەکەم ڕاوێژکاری یەکێتی ئەڵمانیا ھەڵبژێردراوە و بۆ ماوەی ١٤ ساڵ لەم پۆستەدا بەردەوام بووە تاکو لە ١٩ی نیسانی ١٩٦٧ کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦ پۆل:مردووانی ١٩٦٧ پۆل:کات کەسایەتیی ساڵ
یۆشینۆری ئۆنۆ
یۆشینۆری ئۆنۆ (بە ئینگلیزی: Yoshinori Ono؛ بە ژاپۆنی: 小野義徳)، لەدایکبووی ١٠ی ئاب. بەرهەمهێنەرێکی یاریی ڤیدیۆیی ژاپۆنییە بۆ کاپکم.
سەرچاوە
پۆل:زیندووان
١٦٢٣
ساڵی ١٦٢٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مادلێن دو سابلی
مادلێن دو سابلی نووسەری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
١٦٢٣
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٢٣
کڵۆد شانن
بیردۆزی زانیاریی شانن لە وتارێکی زانستیدا بڵاوکرایەوە لە ١٩٤٨. ھەروەھا بە یەکێک لە بناغەدانەرانی کۆمپیوتەری دیجیتاڵی و سووڕی کارەبای دیجیتاڵیش ناسراوە لە ١٩٣٧، لەکاتێکدا لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا خوێندکاری ماستەر بوو لە پەیمانگای تەکنۆلۆجی ماساچوسیتس، لە تێزی ماستەرەکەیدا بە کرداری نیشانیدا چۆن جەبری دووانی دەتوانێ جۆرەھا پەیوەندی ژیربێژی و ژمارەیی پێ دروست بکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦ پۆل:مردووانی ٢٠٠١ پۆل:ئەندازیارانی کارەبای ئەمریکی پۆل:ئەندازیارانی ئەمریکی پۆل:بیرکاریزانانی ئەمریکی پۆل:زانایانی سیستەمەکان پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:وەرگرانی خەڵاتی مەدالیای نیشتمانی بۆ زانست پۆل:دەرچووانی زانکۆی میشیگان پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:مولحیدانی ئەمریکا پۆل:تیۆریی زانیاری
بڕیارنامەی ٢٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی ئابی ١٩٦٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٢٣٦‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بڕیارنامەی ٢٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی ئابی ١٩٦٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای‌ نێونەتەوەییی داد. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٢٣٦‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٥
١٦٢٤
ساڵی ١٦٢٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٢٤
گۆمان
گۆمان (Goman، ) دێیەکە لە گوندستانی گەورکی نەڵێن، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٣ کەس لە ٣٩٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
دومەڵی کۆم
وێنۆک|دومەڵی کۆم (لە بەشی ناوەوەی جەستە) ناسۆر یان دومەڵی کۆمی و ڕاستەیی یان دومەڵی کۆم بە ئینگلیزی (anorectal abscess). بریتییە لە گەورەبوونی دومەڵ (بەھۆی کۆبوونەوەی چڵکی دروست بوو بەھۆی ھەوکردنەوە) لەناوچە و دەورووبەری کۆم و ڕاستە ڕیخۆڵە. ئەم نەخۆشییە لە پیاوان و ئەو کەسانەی کە ھەندێک نەخۆشی ھەرسەکیان ھەیە زیاترە. ئەگەری ھەیە دومەڵ لە نزیک دەرچەی کۆم دا دروست ببێت. لە شێوەی زیپکەیەکی گەورە لەسەر دەرچەی کۆمەکە سەرھەڵدەدات، و ئەگەر چڵکی و پیسی (دومەڵەکە) لەسەر ڕاستەی ڕیخۆڵە کۆبوویەوە ئەوا لەسەر ناوچەی پشتەقنی کەسەکە دەردێت.
نیشانە دیارەکان
٥- ھەبوونی ئازار لەکاتی سەرئاوکردن
ھۆکارەکانی نەخۆشییەکە
بەکتریا بڵاوەکان بەتایبەتی بەکتریای ستافیلۆکۆکەس و بەکتریای ئیشریکیا کۆلای بەربڵاوترین ھۆکارن. ھەروەھا ھەندێک ھەوکردنی کەڕوویی دەبنە ھۆی سەرھەڵدانی ئەم دومەڵە.
دەکرێت قەبزی و سکچوون و شەکرەش ببنە ھۆکارێک بۆ دروستبوونی ئەم دومەڵە.
لەکاتی زوو چارەسەر نەکردنی دومەڵەکە و دواخستنی، ئەوا دومەڵەکە دەتەقێت و چڵک و پیسییەکە بە ناوچەی دومەڵەکەدا بڵاو دەبێتەوە و چارەسەرەکەی قورستر دەبێت.
سەرچاوەکان
١ کتێبی فھرست بیماریھا لاپەڕە ٩ ٢- ماڵپەڕی کلینک ھموروئید.
بڵاکپینک
بڵاکپینک (بە کۆری: 블랙핑크; بە ژاپۆنی ; ブラックピンク) گرووپێکی کچانی کۆریای باشوورە کە لەلایەن کۆمپانیای YG Entertainment پێکھێنراوە، کە پێکھاتووە لە چوار ئەندام بە ناوەکانی جیسوو, جێنی, ڕۆزێ, و لیسا. گرووپەکە لە مانگی ئابی ٢٠١٦ بۆ یەکەمجار دەرکەوت.
بڵاکپینک بەناوبانگترین ئەکتەری مێینەی کۆرییە لە بەرنامەی بیلبۆرد ھۆت ١٠٠دا، لە فیلمی «ئایس کرێم» (٢٠٢٠)، پلەی ١٣ی بەدەستھێنا، و لە بیلبۆرد ٢٠٠، بە ئەلبوومی (٢٠٢٠) گەیشتە لووتکەی دووەم، و ھەروەھا یەکەم ئەلبوومی گرووپێکی کچانی کۆرییە کە زیاتر لە یەک ملیۆن دانەی لێ فرۆشرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٦ لە کۆریای باشوور پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ٢٠١٦ پۆل:براوەکانی خەڵاتی میلۆنی مۆسیقا پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێم نێتی مۆسیقا لە ئاسیا پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی پۆل:ھونەرمەندەکانی چێژبەخشی وای جی
١٦٢٥
ساڵی ١٦٢٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٢٥
ترشی ئەمینی
ترشی ئەمینی یان ئەمینۆ ئەسید ، ئاوێتەی ئەندامی گرنگن لە کیمیای زیندەیی، پێکھاتوون لە کۆمەڵەی فرمانەکانی: ئەمینی (NH2-) و ترشی کاربۆکسیلی (COOH-). ترشە ئەمینییەکان بەشێوەیەکی سەرەکی پێکدێن لە کاربۆن، ھایدرۆجین، ئۆکسجین، و نایترۆجین. ٢٠ جۆری سەرەکی لە ترشە ئەمینییەکان ھەن، لەوانە گلایسین کە سادەترین ترشی ئەمینییە. ترشە ئەمینییەکان پێکھێنەری سەرەکی پرۆتینەکانن.
پۆل:ئەمینەکان
مام سێوەدین
مام سێوەدین دێیەکە لە ناوچەی سەرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢١ کەس لە ٢٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ویلیام سارۆیان
وێنۆک|ویلیام سارۆیان ویلیام سارۆیان (ماوەی ژیان:٣١ی ئابی ١٩٠٨ تاکوو ١٨ی ئایاری ١٩٨١) نووسەر و چیڕۆکنووسی بەناوبانگی ئەمریکاییە و نوێکاری لە ئەدەبی ئەمریکیدا بەدیھێناوە. گۆڕینی ھە‌ندێک لە بە‌رھە‌مە‌کانی بۆ سینە‌ما و شانۆ وە ئەوەی ئەوی زۆرتر ناساندووە کۆمیدیای مرۆڤایە‌تی، ژیانی خۆت بژی، گەنجە بوێرەکەی سەر جۆلانێی فڕیو، دارھە‌نارە‌کان" لە بە‌ناوبانگترین ڕۆمان و چیرۆکە‌کانی سارۆیانن کە "کۆمیدیای مرۆڤایە‌تی" ساڵی ١٩٤٣ لە‌لایە‌ن دە‌رھێنە‌ری ئە‌مریکایی کلارێنس براون وە بۆ سینە‌ما دە‌رھێندراوە و چە‌ند خە‌ڵاتێکی وە‌رگرتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شانۆنامەنووسانی ئەمریکی پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨ پۆل:مردووانی ١٩٨١ پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان
پارێزگای ئوورۆزگان
پارێزگای ئوورۆزگان (پەشتۆ: اروزګان، روزګان؛ فارسی: اروزگان) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە ناوەڕاستی ئەو وڵاتە. لە ٦ قەزا پێکدێت.
ژێدەرەکان
ئوورۆزگان پۆل:پارێزگای ئوورۆزگان
ئێدگار دیگا
وێنۆک|ئیدگار دیگا ھیلاری گێرمەن ئیدگار دیگا ناسراو بە دۆگاس (ماوەی ژیان: ١٩ی تەمموزی ١٨٣٤ لە پاریس تاکوو ٢٧ی ئەیلوولی ١٩١٧ لە پاریس) ھونەرمەندێکی تەشکیلی و وێنەکێش و پەیکەرتاشێکی فەرەنسی بووە، لەپێشەنگەکانی بزوتنەوەی ئینتیباعیە، لە وێنەکێشانی سەماکەرانی بالییە تواناکانی دەرکەوتووە، لە ساڵی ١٨٤٥ وە بۆ ساڵی ١٨٥٣ لە قوتابخانەی ناوەندی لویسی گەورە خوێندوێتی، ھەرچەندە گرنگیەکی زۆری بە وێنەکێشان داوە بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا لەخوێندنی پەیمانگای یاسا بەردەوام بووە بەڵام نەیتوانیوە تەواوی بکات. دۆگاس بەبەردەوامی لەگەڵ باوکیا سەردانی مۆزەخانەی لۆفەریان کردووە، ھەر ئەمەش وایلێکردووە ھونەری وێنەکێشان و پەیکەر تاشی خۆش بوێت، ساڵی ١٨٥٦ گەشتێکی بۆ بەریتانیا کردووە تاکو وێنەکانی ھونەرمەندی ئیتاڵی جیۆتیۆ ببینێ، ھەر کە گەیشتۆتە ئیتاڵیا ڕاستەوخۆ ڕۆشتووە بۆ شاری نابل بۆ لەلای باپیرەی، کاتێک کە سەردانی شاری ڕۆمای کردووە ھونەرمەند گۆستاف مۆرۆی ناسیوە و پێکەوە سەردانی زۆربەی زۆری مۆزەخانەکانی ڕۆمایان کردووە. دۆگاس لە ساڵی ١٨٥٨ سەردانی فلۆرەنسا و فیتارب و ئۆرفیتییو و ئیسیز و ئەریزۆی کردووە و دڵی بە سروشتەکانی ئەو شوێنانە ئاشنابووە، ساڵی ١٨٥٩ گەڕاوەتەوە بۆ پاریس و بە فالارناسی ھاوڕێی ووتوە گەشتەکەی بۆ ئیتاڵیا لەخۆشترین قۆناغەکانی ژیانی بووە، لە ساڵی ١٨٥٥ وە بۆ ساڵی ١٨٦٥ ھەموو کاتەکانی خۆی بۆ وێنەکێشان تەرخان کردووە و ژمارەیەک وێنەی مێژووی کێشاوە، لە ساڵی ١٨٧٠ وەکو سەربازێک بەشداری لەشەڕی فەرەنسا و ئەڵمانیا کردووە، ساڵی ١٨٧٢ لەگەڵ ڕۆنی برای گەشتیان کردووە بۆ لەندەن و نیویۆرک و و ماوەی ٥ مانگ لە لویزیان ماوەتەوە و ساڵی ١٨٧٣ گەڕاوەتەوە بۆ پاریس. ئیدگار دیگا ناسراو بە دۆگاس لەزۆربەی زۆری پێشانگا ئینتیباعیەکان بەشداری کردووە و کارەکانی خۆی لە ساڵی ١٨٨٣ لەلەندەن نمایشکردووە و لە ساڵی ١٩٠١ دووچاری نیمچە گۆریەک بۆتەوە و نەیتوانیوە وێنەبکێشێت تەنھا بەپێوەری گەورە و ھێڵی پان نەبێت، لە ٢٧ سپتەمبەری ساڵی ١٩١٧ کۆچی دوایی کردووە و لەگۆڕستانی مۆنتمارتەر لە فەرەنسا تەرمەکەی نێژراوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٤ پۆل:مردووانی ١٩١٧ پۆل:ھونەرمەندانی پاریس
گۆڕەشێر
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
تاڤگەی لاتۆن
تاڤگەی لاتۆن یەکێک لە تاڤگەکانی زنجیرەچیاکانی ئەلبورزی ڕۆژھەڵاتە کە لە پارێزگای گێڵان و ١٥ کیلۆمەتری باشووری شاری ئاستارا ھەڵکەوتووە. بەرزایی تاڤگەی لاتۆن ١٠٥ مەترە کە بووەتە بەرزترین تاڤگەی ئێران.
جوگرافیا
بەرزایی تاڤگەی لاتۆن ١٠٥ مەترە. ئەم تاڤگەیە لەناو ھەشتپار و شاری ئاستارا لە قەراخ دەریای کاسپیەن ھەڵکەوتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:تاڤگەکانی ئێران پۆل:پارێزگای گێڵان پۆل:شارستانی ئاستارا
عەبدولمەجیدی یەکەم
عەبدولمەجیدی یەکەم، لە نێوان ساڵانی ١٨٢٣ تا ١٨٦١ ژیاوە، سوڵتان سی و یەکەمی دەوڵەتی عوسمانییە، و باوکی سوڵتان عەبدول حەمیدی دووەمە.
خەلافەتی گرتە دەست دوای باوکی کاتێک تەمەنی کەمتر بوو لە ھەژدە ساڵ، لە سەردەمی ئەمدا فەڕەنسا و ئینگلتەرا شەری تائیفییان لە لوبنان ھەلگیرساند، ھەر لەم سەردەمەدا شەڕ کەوتەوە لە نێوان ڕووسیا لەلایەک و دەوڵەتی عوسمانی و فەڕەنسا و ئینگلتەرا و نەمسا لەلایەکی تر و ڕووسیا تیک شکێنرا و دەوڵەتی عوسمانی پارێزگاری لە ھەندیک ناوچەکانی کرد، شەڕی تائیفی ھەڵگیرسا لە شام و دەوڵەت دەستی بەسەرداگرت و بەڵام فەڕەنسا تورەبوو ھیزەکانی نارد بۆ بەیروت، و رێکەوتن لەسەر ئەوەی دەوڵەت قەرەبووی زەرەرەکانی مەسیحییەکان بکاتەوە وخەڵکی شاخەکە حکومەتێکی سەربەخۆیان ھەبێت و پیاوێکی مەسیحی بەڕێوەی ببات و ناکرێت لاببرێت و لەبەرامبەر ئەم دابەزینانەی دەوڵەتدا ئەبێت فەڕەنسا لە شام بکشێتەوە. ھەروەھا تەماحی ڕووسیا لەو سەردەمە بە قازانج بۆسەر عوسمانیەکان شکایەوە کاتێک ڕووسیا ویستی ھێرش بکاتە سەر دەوڵەتی عوسمانی زلھێزەکانی ئەورووپا وەک فەڕەنسا و بەڕیتانیا دەستیان وەردایە شەڕەکە ھاوپەیمانیان بەست دژی فراوان خوازی ڕووسیا وەبەسەری دا سەرکەوتن لەوسەر دەمە عوسمانیەکان بەشێکی کەم لە خاکی نیمچەدوورگەی قرم یان بەدەستھێنایەوە کە زیاتر لە نیو سەدەبوو لە خاکی عوسمانی جیاببویەوە. ھەروەھا دوایی خۆی سوڵتان عەبدولعەزیز دەسەڵاتی گرتە دەست کە سوڵتانێکی چاکسازی خواز بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:تورکە عوسمانییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٣ پۆل:مردووانی ١٨٦١
ماران لو ڕۆی دو گۆمبێرڤیل
ماران لو ڕۆی دو گۆمبێرڤیل شاعیر و نووسەری سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٠ پۆل:مردووانی ١٦٧٤
قەزای شەقڵاوە
قەزای شەقڵاوە  یەکێک لە قەزاکانی پارێزگای ھەولێرە کە لە ٢١٠ گوند پێکدێت. قەزای شەقڵاوە لە سەردەمی دەسەڵاتی عوسمانییەکانەوە کراوەتە ناحیە و یەکەم بەڕێوەبەری ئەو شارەدێیە شەفیقە فەندی بووە و لە ساڵی ١٩٥٢ بووەتە قەزا و یەکەم قایمقامی ئەو شارۆچکەیەیش شاکر فەتاح بووە.
ناوەندی قەزای شەقڵاوە شارۆچکەی شەقڵاوەیە و کەوتووەتە بەشی باکووری رۆژھەڵاتی ھەولێر و ٥٠ کیلۆمەتر لە ھەولێرەوە دوورە. شەقڵاوە لە لێواری چیای سەفین بە دۆلێکی فراوانی کشتوکاڵ دەست پێدەکات و لە رۆژھەڵات و باکووردا بە زنجیرە چیای سەفین سنوردراوە و بە دراستانی چروپر داپۆشراوە کە بەرزاییەکەی  ٢٢٤٠ مەتر دەبێت. لە ھاویندا بە ھەوایەکی فێنک و مامناوەندی لە کوردستاندا وەسف دەکرێت کە  پلەی گەرمی لە ھاویندا ٣٠ بۆ ٣٥ پلەی سەدی دەبێت و لە زستانیشدا ١٠ پلەی سەدییە. ئاوھەوای لە زستاندا ساردە و بەفروبارانێکی زۆری لێ دەبارێت. لە ھاویندا کەش و ھەوایەکی فێنک و مامناوەندی ھەیە و بۆیە گەشتیاران لە سەرانسەری عێراق و وڵاتانی دنیادا، روو لەو شوێنە دەکەن. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە ١٣١٬٦٦٠ کەس بووە.
ناحیەکان
٢٠% دانیشتوان لە ناو ناحیەن و ٨٠% دانیشتوان لە لادێکانی سەر بەو ناحیە نیشتەجێن رووبەری گشتی: ٤٩١کم دووجا باری رووی زەوی: دەشت:١٠% گرد:٣٥ % چیا:٥٥% ژمارەی گەرەک:٦ گەرەک _(دۆرێ سولاوک، بێلینگە، دەرەمان، گەلی ھیران، ھیرانی خوارو، ھیرانی نوێ).
ژمارەی دانیشتوانی ناو شارۆچکەی ھەریر:٢١،٩٥٥؟کەس ژمارەی دانیشتوانی گوندەکانی ھەریر: ٩،١٨٤ رووبەر: ٥٦٠کم دووجا  ژمارەی گوندەکان:٤٣ باری رووی زەوی: دەشت: ٨٠%، گرد: ١٥% ، چیا: ٥%
رووبەری گشتی:٣١٩،٥٧ کم دووجا ژمارەی گوند: ٤٨ باری رووی زەوی: دەشت : ٧٠%، گرد: ٢٠%، چیا: ١٠
ئیمپریالیزم
وێنۆک|ئاماژە بە ئیمپریالیزمی [[بریتانیا بۆ سەر کیشوەری ئافریقا بە ھۆی بناغەدانانی ھێڵێکی شەمەنەفەر]]
ئیمپریالیزم پێوەندیێکی مرۆڤایەتی، ناوچەیی نابەرامبەرە کە خۆی لە چوارچێوەی "ئیمپراتۆری"ێکدا پیشان دەدات کە لە باوڕ بە سەروەری و سەرۆکایەتی سەرچاوەی گرتووە و دەبێتە ھۆی کەوتنە ژێر دەسەڵاتی کۆمەڵێک لە خەڵک بۆ ژێر پەنجەی دەستەیێکی تر.
بنەڕەتی وشەکە و بەکارھێنان
وشەی ئیمپریالیزم لە ئیمپریالیزمی لاتینییەوە ھاتووە (imperium) کە بە واتای دەسەڵاتی باڵا، "سەروەری" یان بە سادەیی "دەسەڵاتداری" دێت. وشەکە بە مانای ئێستای لە بەریتانیا لە ماوەی ساڵانی ١٨٧٠ دەستی بە بەناوبانگبوون کرد، کە واتا نەرێنییەکانی ھەڵگرتبوو. پێشتر ئەم دەستەواژەیە بۆ پەسنکردنی (پەسن-وەسف) ئەو شتانە بەکاردەھێنرا بۆ ھەوڵدانەکانی ناپلیۆنی سێیەمەوە دادەنرا بۆ بەدەستھێنانی پشتیوانی ڕامیاری لەڕێگەی دەستێوەردانی سەربازیی دەرەکییەوە. ئەم دەستەواژەیە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ ھەژموونی ڕامیاری و ئابووریی ڕۆژئاوایی و ژاپۆن بەکارھاتووە و بە تایبەتی لە کیشوەرەکانی ئاسیا و ئەفریقا لە سەدەی نۆزدە و بیستەمدا بەکارھاتووە و تا ئێستاش مانای وردی ئەم زاراوەیە جێگەی مشتومڕی پسپۆڕانە، ھەندێک لە نووسەران، وەک ئێدوارد سەعید ، ئەم زاراوەیە بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردەھێنن بۆ پەسنکردنی ھەر سیستەمێکی زاڵبوون و ژێردەستەیی کە لە دەوری چەمکەکانی وڵاتە ناوەکییە ئیمپراتۆرییەکان و وڵاتە دەوروبەرییەکانی سەنتەر. ئەم پێناسەیە ھەم ئیمپراتۆریەت و ھەم کۆلۆنیالیزمی نوێ دەگرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان پۆل:مێژووی ئیستیعمار پۆل:ئابووری سیاسی پۆل:دەسەڵاتخوازی پۆل:سیستمە سیاسییەکان پۆل:ئابوری مارکسی
١٦٢٦
ساڵی ١٦٢٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٢٦
جەلال تاڵەبانی
جەلال حیسامەددین شوکروڵڵا تاڵەبانی زەنگنە (؛ لەدایکبووی ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٣٣ – مردووی ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧)، ناسراو بە مام جەلال لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، سیاسەتوانێکی کورد بوو کە وەک شەشەم سەرۆککۆماری عێراق لە ٢٠٠٦وە تا ٢٠١٤ خزمەتیکردووە، لەگەڵ سەرۆکایەتیکردنی ئەنجومەنی حکوومەتی عێراق. یەکەم کوردە کە پۆستی سەرۆککۆماری عێراق وەربگرێت.
تاڵەبانی دامەزرێنەر و سکرتێری گشتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بوو. ئەندامی ھەمیشەیی ئەنجومەنی حکوومەتی عێراق بوو، کە دوای کەوتنی سەددام حوسێن لە شۆڕشی ٢٠٠٣ی عێراق دامەزرا. تاڵەبانی بۆ زیاتر لە ٥٠ ساڵ داکۆکیکاری ماف و دیموکراسیی کورد بوو لە عێراق. جیا لە زمانی خۆماڵیی کوردی، تاڵەبانی بە باشی لە زمانەکانی عەرەبی و فارسی و ئینگلیزی زانیوە. ھەروەھا توانیوویەتی بە فەڕەنسیش قسەبکات.
thumb|دانیشتنی جەلال تاڵەبانی لەگەڵ [[باراک ئۆباما، لە بەغدای پایتەختی عێراق، ٢٠٠٩|300px]]
سەرەتای ژیان
جەلال تاڵەبانی کوڕی حوسامەددین کوڕی نورەڵڵای تاڵەبانی زەنگنە، ڕێکەوتی ١٢ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٣٣ لە گوندی کلکانی بناری چیای کۆسرەت لەدایک بووە. سەرەتای منداڵی ھەر لەو گوندە دەبێ، پاشان کاتێک باوکی دەبێتە ڕێبەری تەکیەی تاڵەبانی لە کۆیە، بە ماڵەوە دەچنە ئەوێ و خوێندنی سەرەتایی لەو شارە تەواو دەکا؛ و قۆناغی ئامادەییش لە کەرکووک و ھەولێر تەواو دەکات
جلال تاڵەبانی لە تازە لاوی بە پەیوەست بوون بە پارتی دیموکراتی کوردستان تێکەڵاوی کاری سیاسی دەبێ. لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩٥٣ سەرپەرشتی سازدانی یەکەم کۆنگرەی یەکێتیی قوتابیانی کوردستان دەکات و ھەر لەم کۆنگرەیەدا بە سکرتێری گشتی ئەو ڕێکخراوەیە ھەڵدەبژێردرێ و ھەر لە ھەمان ساڵدا دەبێتە یەکێک لە دامەزرێنەرانی یەکێتیی لاوانی دیموکراتی کوردستان و ساڵانی ١٩٥٣–١٩٥٥ دەبێتە سکرتێری گشتی لاوان. لە ساڵی ١٩٥٩، لە کۆلێژی یاسا لە بەغدا، خوێندنی باڵا تەواو دەکات.
خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
چامپیۆنز لیگ پاڵەوانێتییەکی تۆپی پێی ئەورووپییە، ساڵانە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا ڕێکدەخرێت. لە ساڵی ١٩٥٥-١٩٥٦ یەکەم وەرزی پاڵەوانێتییەکە ڕێک خرا.
ئەم پاڵەوانێتییە لەگرنگترین ڕووداوە وەرزشییە جیھانییەکان دادەنرێت و دوا ڕووبەڕووبوونەوەی پاڵەوانێتییەکە بەگرنگترین ڕووداوەی وەرزشی ساڵ دادەنرێت و زیاتر لە ١٠٠ ملیۆن بینەر لەڕێگەی تەلەڤیزیۆنەوە تەماشای دەکەن.
لەسەرەتادا ناوی فەرمی پاڵەوانێتییەکە جامی ئەورووپا بوو، لە پاڵەوانێتیی ساڵی ١٩٩٢-١٩٩٣ ناوی فەرمی گۆڕدرا بۆ جامی پاڵەوانی ئەورووپا یان خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا. لەسەرەتای دامەزراندنیدا پاڵەوانێتییەکە لەسیستەمی دۆڕاندنێک بوو و تەنھا پاڵەوانێکی خولی ناوخۆیی وڵاتانی ئەورووپی تێیدا بەشدار دەبوون. لە ساڵی ١٩٩٠ دا گرووپی کۆمەڵەکان بۆ یاری چوون و ھاتن فراوانتر کرا و ژمارەی یانەکانیش زیاد کرا. لەگەڵ گۆڕانی ناوی پاڵەوانێتییەکە لە ساڵی ١٩٩٢دا ژمارەی یانەکانی پاڵەوانێتییەکە زیادکراوە بۆ ٣٢ یانە.
ژمارەی ھەڵگرانی نازناوی ئەم پاڵەوانێتییە ٢٢ یانەی جیاوازە و لەنێو ١٢ یانە کە ھەڵگری زۆرترین نازناوی ئەم پاڵەوانێتییەن، یانەی ڕیال مەدرید زۆرترین نازناوی ھەڵگرتووە کە ١٤ نازناوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
قەزای شەقڵاوە
سەرچاوەکان
پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:قەزاکانی عێراق
جەلال تاڵەبانی
تەندرووستیی تاڵەبانی
زۆر کات تەندروستی تاڵەبانی جێگیر نەبووە دوایین نەخۆشیشی لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ بوو کە دووچاری جەڵتەیێکی بوو و لە چاودێریی توندا بوو لە بەغدا سەرئەنجام پاش ڕاپۆرتی جێگیربوونی تەندرووستی ناوبراو گەیەندرایە وڵاتی ئەڵمانیا بەمەبەستی چارەسەری زۆرتر بەیاوەری دوکتۆر نەجمەدین کەریم لە ڕۆژی ١٩ی تەممووزی ٢٠١٤ دوای نزیکەی ١٩ مانگ مانەوە لە نەخۆشخانەکانی ئەڵمانیا جەلال تاڵەبانی لە ئەڵمانیاوە گەڕایەوە سلێمانی و لە ماڵباتەکەی خۆی نیشتەجێبوو و لەدوای گەڕانەوەشی چەندین کەسایەتی سیاسیی باڵا لە ئاستی ھەرێم و عێراق ھاتنە پێشوازیکردنی.
مردن
لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، لە ئەڵمانیا، بەھۆی نەخۆشییەوە کۆچی دوایی کرد. لەڕۆژی ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ واتە دوای سێ ڕۆژ لەکۆچی دواییکردنی تەرمی جەلال تاڵەبانی لەڕێگای فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سلێمانی لە ئەڵمانیاوە گەڕێندرایەوە ھەرێمی کوردستان. تەرمەکەش لە گردی دەباشان بەخاکسپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پۆل:کورد پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣ پۆل:مردووانی ٢٠١٧ پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان پۆل:بنەماڵەی تاڵەبانی پۆل:خەڵکی پارێزگای سلێمانی پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق پۆل:موسڵمانانی کورد پۆل:زەنگەنە پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان
عەباس مەحموود عەقاد
عەباس مەحموود عەقاد (ماوەی ژیان: ٢٨ی حوزەیرانی ١٨٨٩ تاکوو ١٢ ئازاری ١٩٦٤ لە قاھیرە) ئەدیب و بیردۆز و ڕۆژنامەنووس و شاعیرێکی میسری بووە، لە ٢٨ حوزەیرانی ساڵی ١٨٨٩ لە ئەسوانی میسر لەدایک بووە و دایکی بەڕەچەڵەک کورد بووە، تەنھا قۆناغی سەرەتایی خوێندووە چونکە لەئەسوان تەنھا قوتابخانەی سەرەتایی ھەبووە و خێزانەکەشی لەبەر دەست کورتی نەیانتوانیوە بینێرن بۆ قاھیرە تاکو وەکو ھاوڕێکانی درێژە بەخوێندن بدات. عباس محمود العقاد پشتی بەزیرەکی و لێھاتویی خۆیەوە بەستووە و بەبەردەوامی جۆرەھا کتێبلا خوێندۆتەوە و خۆی ڕۆشنبیر کردووە تاکو وەکو ئینسایکلۆپیدیایەکی ڕۆشبیری لێھاتووە نەوەک ھەر لە بواری عەرەبیدا بەڵکو لە بواری ڕۆشنبیری ڕۆژئاواشدا، لەڕێگای ئەو وەفدە بیانیانەی ڕویان لە ھەردوو پارێزگای الاقصر و ئەسوان کردووە خۆی فێری زمانی ئینگلیزی کردووە و گرنگی بە ڕۆشنبیری ڕۆژاوا داوە، کاتێک کە ھاتۆتە قاھیرەی پایتەختی میسر قوتابخانەی الدیوانی دامەزراندووە کە گرنگی بە نوێکردنەوەی شیعر و دەرکردنی لە ڕۆتین داوە. عباس محمود العقاد لەزۆربەی بەڕێوەبەرێتیەکان و بەرژەزەندی تەلەگراف و بەرژەوەندی ھێڵی ئاسن و دیوانی ئەوقاف وەکو فەرمانبەر کاری کردووە و یەک بەیەک وازی لێھێناون و لەئیش و کاری ڕۆتینی بێزار بووە و ڕوی کردۆتە ڕۆژنامەوانی و بەرگریەکی زۆری لە مافی نیشتیمان کردووە لە بەدیھێنانی ئازادی و سەربەستی و ناوبانگی بڵاوبۆتەوە و وەکو ئەندام پەرلەمانی ئەو کاتەی میسر ھەڵبژێردراوە، لەساڵی ١٩٣٠ دوای ئەوەی شا فوئاد ویستوێتی دوو دێڕ لەدەستووری میسر لابەرێت و العقاد پێی ووتوە ((میلەت ئامادەیە گەورەترین سەری ئەم وڵاتە بخاتە ژێر پێی ئەگەر دەستوور نەپارێزێت و خیانەتی لێبکات))، دوای ئەم ڕوداوە بۆ ماوەی ٩ مانگ زیندانی کراوە. عباس محمود العقاد شیعری نووسیوە و ڕەخنەگربووە و لەسەر فەلسەفە و ئایینیش شتی نووسیوە و داکۆکی لە ئیسلام و ئازادی کردووە و کتیبَێکی چڕوپڕیشی بەشێوەیەکی فەلسەفی لەسەر ئافرەت نووسیوە و ھەندێک لە کتێبەکانی بۆ زمانەکانی فارسی و ئەڵمانی و فەرەنسی و ڕوسی وەرگێڕدراون، بەشی کۆلێژی زمانی عەرەبی زانکۆی ئەزھەر ناوی یەکێک لەھۆڵەکانی ناوناوە العقاد، یەکێک لە شەقامەکانی قاھیرەش ناو نراوە عباس العقاد، جمال عبدالناصری سەرۆکی میسر خەڵاتی وڵاتی ڕێزلێنانی لەئادابدا پێبەخشیوە و رەتیکردۆتەوە، ھەروەھا زانکۆی قاھیرەش بڕوانامەی دکتۆرای فەخری پێبەخشیوە و ڕەتیکردۆتەوە. عەباس مەحموود عەقاد لە ١٢ ئازاری ١٩٦٤ لە تەمەنی ٧٤ ساڵیدا لەقاھیرەی پایتەختی میسر کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شاعیران بە زمانی عەرەبی پۆل:نووسەرانی میسری پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩ پۆل:مردووانی ١٩٦٤ پۆل:میسرییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
١٦٢٧
ساڵی ١٦٢٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٢٧
بڕیارنامەی ٢٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی ئەیلوولی ١٩٦٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی ھیند-پاکستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٢٣٧‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کێشەی
عەبباس کوڕی عەلی
وێنۆک|نیگارەیەکی کۆن لە عەبباس کوڕی عەلی
عەبباس کوڕی عەلی کوڕی عەلی کوڕی ئەبووتالیب و فاتمە کچی حیزام بوو. برای حوسێن ی کوڕی عەلی وە یەکێک بووە لە شەھیدەکانی جەنگی کەربەلا وە بەیداخ بەدەستی شۆرشەکەی حوسێن بووە
توانیویەتی لە رۆژی حەوتەم و نۆیەمی عاشورادا ریزی دوژمنان بشکێنێت و گەمارۆ لەسەر خانەوادە و ھاوەڵەکانی حوسێن لا ببات
وە ھاوڵی وەدەست خستنی ئاویدەدا لە ڕووباری فورات بۆیە ناوی لێنرا بوو ساقی، لە رێگەی گەڕانەوەی لە پەیداکردنی ئاو بۆ منداڵەکان
شەھیدی دەکەن و ھەردوو دەستی و دەپەرێنن و تیرێک دەگرنە چاوی پاشان لەسەری دەدەن
. عەبباس لە لایەن شیعەوە لەبەر وەفادارییەکەی بە حوسێن کوڕی عەلی و ھەروەھا ڕۆڵی لە شەڕی کەربەلادا ڕێزی لێ دەگیرێ. مەزاری عەبباس لە کەربەلا لە عێراق و لە نزیک مەزاری حوسێن کوڕی عەلی نێژراوە.
لەقەبەکانی عەباس (ابا الفضل یاخود ابوفاضل و قمر بنی ھاشم) لە ٤ مانگی شەعبان دا لە ساڵی ٢٨ کۆچی لە مەدیینە لە دایک بووە
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ٦٤٧ پۆل:مردووانی ٦٨٠ پۆل:شەڕی کەربەلا پۆل:عەلی کوڕی ئەبووتالیب پۆل:شیعەکان پۆل:شەھیدانی موسڵمان پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:تابعین
ئاتسوشی ئینابا
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:زیندووان پۆل:دیزاینەری ژاپۆنی بۆ دیزاینی یارییە ڤیدیۆییەکان پۆل:خەڵکی نینتێندۆ
نالین پەکگوڵ
نالین پەکگوڵ (لەدایکبووی ٣٠ نیسانی ١٩٦٧، باتمان، باکووری کوردستان)، ژنە سیاسەتمەدار کوردی سۆشیال دیموکراتە. نالین پەکگوڵ لە ساڵانی ١٩٩٤ ھەتا ٢٠٠٢ زایینی دا، ئەندامی پارڵمانی سوید بووە. پەکگوڵ ھەروەھا لە ساڵانی ٢٠٠٣ تا ٢٠١١، سەرۆکی ڕێکخراوەی ژنەکانی سۆشیال دیموکراتی سوید بوو.
نالین پەکگول لە ساڵی ١٩٨٠ زایینی دا لەگەل خیزانەکەی کۆچی کرد بە وڵاتی سوید و لە ساڵی ١٩٨٢یش بوو بە ئەندامی یەکیەتیی گەنجانی سۆشیال دیموکراتیکی سوید. پەکگوڵ بەر لە ئەمە کە بێتە سیاسەتوان، لە زانستگە وانەیی تیمارکەریی خوێندووە. نالین پەکگوڵ خویشکی کوردۆ باکسی، نووسەر و رەخنەکەری کۆمەڵایەتی و ھەروەھا، خویشکەزایی مەحموود باکسی نووسەریش ھەیە.
بەستەرەکانی دەرەکی
پۆل:موسڵمانانی سویدی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:سویدییەکانی بە ڕەگەز کورد پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:ژنانی کورد پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان پۆل:ژنانی سیاسیی کورد
پایێلۆنێفرایتیس
وێنۆک|وێنەی ژێر مایکڕۆسکۆپی پایێلۆنێفرایتیس
هەوکردنی گورچیلە و لەگەنەی گورچیلە یان پایێلۆنێفرایتیس حاڵەتی هەوکردنی گورچیلە یان لەگەنەی گورچیلەیە. هۆکاری پایێلۆنێفرایتیس لە زۆربەی جاراندا چڵک کردنی بە هۆی هێرشی بەکتریاکانەوەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەوکردنەکان
دیپلۆماسی
وێنۆک|240x240پیکسڵ|باڵاخانه‌ی [[نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان|نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتوه‌کان .باره‌گاکه‌یان که‌وتۆته‌ ناوه‌ڕاستی نیویۆرک.گه‌وره‌ترین ڕێکخراوی دیپلۆماسی نێوده‌وڵه‌تیه‌.]] وێنۆک|گێرڤان ئێڵک ٫دیمه‌نێکی دیپلۆماسی له‌ ١٩٧٥ . [[مۆزه‌خانه‌ی گڕۆنینگێڕ.]] دیپلۆماسی به‌ واتای په‌یماننامه‌ی فه‌ڕمی دێت داتاشراوی (وشه‌ی diploma ی لاتینیه‌ که‌ به‌واتای په‌ڕ یان کاغه‌زی فه‌رمی دێت )بریتیه‌ له‌ ڕژێمێک یان هۆکارێکی په‌یوه‌ندی بۆ په‌یوه‌ست بوونی دوو وڵات یان زیاتر به‌ پێک هێنانی کۆمه‌ڵه‌یه‌ک یان په‌یماننامه‌یه‌ک. یان هۆکارێکه‌ بۆ دانوستاندن له‌ نێوان نه‌ته‌وه‌کان، که‌ هه‌ریه‌که‌ له‌ دوولایه‌نه‌که‌ به‌ گوێره‌ی ویست ڕامیاریان گفتوگۆ ده‌که‌ن. ئه‌گه‌ر نه‌گه‌یشتنه‌ هیچ ئه‌نجامێک زۆر جار جه‌نگ جێگای ده‌گرێته‌وه‌.