cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئەبووعەلا مەعەری
ابو العلا‌و المعری دەستبەرداری دنیا بووە و خۆی لە چێژەکانی دنیا بەدوور گرتووە و بۆ ماوەی ٤٥ ساڵ گۆشتی حەیوان و برنج و ماست و ھێلکە و ھەنگوینی نەخواردووە و تەنھا جل و بەرکی ڕەق و زبری لەبەر کردووە تاکو لەساڵی ١٠٥٨ لەتەمەنی ٨٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە لەناو ماڵەکەی خۆیدا لە مەعرەت نوعمان نێژراوە.
سەرچاوەکان
وەرگێڕانی لە ویکیپیدیای عەرەبیەوە؛ کانوونی دووھەمی 2015
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شاعیران بە زمانی عەرەبی پۆل:ڕەخنەگرانی ئیسلام پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان پۆل:مردووانی ١٠٥٧ پۆل:لەدایکبووانی ٩٧٣ پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت پۆل:ھزری ئازاد پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:خەڵکی حەلەب
ئیمسیدا
ئیمسیدا شارێکی ناوچەی حاربوری باکووری وڵاتی ماڵتایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٥دا ٦٫٩٤٢ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا گەییشتووەتە بە ٧٫٦٢٣ کەس.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا
دزەوەن خواروو
دزەوەن خواروو (Dizewen xwarû، ) دێیەکە لە گوندستانی ژریژە، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی دزەوەن خواروو بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٥٧ کەس لە ١٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
یاریگای ئەلبێت
یاریگای ئەلبێت گەورەترین یاریگایە لە شاری ئەلخوڕ لە وڵاتی قەتەر، لە ساڵی ٢٠١٤ بەردی بناغەی دانراوە و لە ساڵی ٢٠٢١ کراوەتەوە و جێگای ٦٠٬٠٠٠ کەس دەبێتەوە. مەبەست لە دروستکردنی ئەم یاریگایە بۆ بەکارھێنانیتی لە پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا لە ٢٠٢٢.
سەرچاوەکان
پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی قەتەر
تارشین
تارشین شارێکی ناوچەی حاربوری باشووری وڵاتی ماڵتایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٥دا ٧٫٤١٢ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا گەییشتووەتە بە ٧٫٦٠٨ کەس.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا
قەوالی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مۆسیقای ئیسلامی پۆل:ئیسلام لە ھیندستان پۆل:ئیسلام لە پاکستان پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:قەوالی پۆل:شێوازەکانی مۆسیقای هیندی
بڕیارنامەی ٣٥٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٥٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی ئابی ١٩٧٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەندامێتیی گینێی بیساو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧٩١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
١٥٨٢
ساڵی ١٥٨٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
ئۆخلێ
ئۆخلێ یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئەرزیڕۆم ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٢٠٫٧٥٦ کەس بووە، کە نزیکەی ٤٫٧٢٧ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بلوکێن
بلوکێن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بلوکێن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی بۆگەنە و لە باشوور لەگەڵ گوندی گەڕگەڕ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کەڵەشێرە لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارەدێی ئاغجەلەر.
بڕیارنامەی ٣٥٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٥٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی ئابی ١٩٧٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧٩٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تورکیا
درێژی
وێنۆک|چەپ|200px|درێژایی [[ڕەھەندێکە.]] درێژی یان درێژایی (بە کورمانجی: درێژاھی، Dirêjahî) ڕەھەندی داکێشراوی ھەر شتێکە. درێژاییی شتێک مەودای نێوان کۆتایییەکانی ئەو شتەیە؛ بەرفرەییی ھێڵیی ئەو شتەیە کە لە دەستپێکیەوە ھەتا کۆتاییی دەپێودرێت. پێویستە درێژایی لە بەرزایی و پانایی جیابکرێتەوە. بەرزایی بەرفرەییی ئەستوونی شتانە و پانایی دووری یان مەودای نێوان لا یان پاڵێکە ھەتا لا یان پاڵێکی تر.
لە فیزیکدا، وا باوە کە بە مەودای نێوان ھەر دوو خاڵی دڵخواز بوێترێت درێژایی. ھەروەھا درێژایی یەکێ لە چەندێتییە سەرەکییەکانە (ئەوانی تر: کات و بارست)، واتە یەکەی درێژایی سەربەخۆ پێناسدەکرێت نەک لە ڕووی یەکەی چەندێتییەکانی تر.
یەکەکانی درێژایی زیاتر یەکێ لە ئەمانەیە: مەتر، سانتیمەتر، ئینچ، یارد، مەیل، و ... .
درێژایی پێواندنی تەنیا یەک ڕەھەندە، بەڵام ڕووبەر پێواندنی دوو ڕەھەندە (درێژایی دووجا) و قەبارە پێواندنی سێ ڕەھەندە (درێژایی سێجا).
نۆرمەن فۆستەر
نۆرمەن فۆستەر ، لەدایکبووی ١ی حوزەیرانی ١٩٣٥، تەلارسازی بریتانیایییە.
نۆرمەن فۆستەر ساڵی ١٩٩٩ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە سویس پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:نیشانی فەرماندە سوارچاکە ناوازەکانی کۆماری فیدڕالی ئەڵمانیا
محەممەد خاڵ
محەممەد شێخ عەلی حاجی شێخ ئەمین شێخ محەممەدی خاڵ زانا و نوسەری گەورەی کورد لە ساڵی (١٩٠٤)ی زایینی لە شاری سلێمانی لە گەرەکی گۆیژە لە دایکبووە لە ١٩٨٩ هەر لە شاری سلێمانی کۆچی دواییکردووە و لە گردی سەیوان بە خاک سپێردراوە.
کامسامالاباد
کامساما‌لاباد شارۆچکەیەکی شارستانی فەرخارە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٠٣٥٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
محەممەد خاڵ
بەرھەمەکان
یەکەم وتاری لە گۆڤاری گەلاوێژدا لە کانوونی دووەمی ١٩٤٠دا لەژێر ناونیشانی «خۆشەویستی نیشتمان» بڵاو کردووەتەوە. لەو باوەڕەدا بوو، کە دەبێت ئایین ئاوێتەی نیشتمانی و نەتەوییەتی بێت و خەباتی نیشتمانیش پێویستییەکی ئایینی بێت. شێخ محەممەدی خاڵ بوارەکانی لێکدانەوە، زمانەوانی، وێژە، ئایین و مێژوو، ٤٠ کتێبی لە چاپ داوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٨٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٤ پۆل:فەرھەنگنووسانی کورد
یانەی تۆپی پێی ڕۆما
thumb|لۆگۆی یانەی ڕۆما یانەی تۆپی پێی ڕۆما یانەیەکی ئیتالیە، کە لە ساڵی ١٩٢٧ لە پایەتەختی ووڵاتی ئیتالیا، شاری ڕۆما دامەزراوە، یانەکە بە نێوی گورگەکانی ڕۆما لە ئیتالیا ناوی دەرکەوتووە و تا ئێستا یانەکە توانیویەتی تەنیا سێ جار خولی تۆپی پێی ئیتالیا بەدەست بھێنێت لەگەڵ بەدەستھێنانی نۆ جامی ئیتالی، و دوو جاریش جامی سووپەری بەدەست ھێناوە، یانەکە خاوەنی یاریگایەکە بەناوی یاریگای ئۆڵەمپیکۆ کە جێگەی زیاتر لە ٧٢ ھەزار ھاندەری تێدا دەبێتەوە.
٭ گۆڵکاری یانەکە فرانچێسکۆ تۆتییە، کە ٣٠٧ گۆڵی لە ٧٨٥ یاریدا تۆمارکردووە.
٭ یەکێک لە کایە گرینگەکانی یانەکە کایەی دژ بە لازیۆیە کە بە کایەی Derby della Capitale ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٢٧ پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یانەکانی تۆپی پێی لاتسیۆ پۆل:وەرزشی ڕۆما پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٣٣ لە ئەڵمانیا
قۆخ
چەپ|250px|وێنۆک|قۆخی سووری پاییزە قۆخ یان خۆخ (بە ئەردەڵانی: ھەشتاڵوو) میوەیەکە. بۆ یەکەم جار لە چین گەشەی کردووە. بەرزی دارەکەی ٤ – ١٠م دەبێت.
سوودە پزیشکییەکان
١٤. ئەگەر (٢٠)گرام لە گوڵی قۆخ بۆ ماوەی ەەشت کاتژمێر بکرێتە یەک لتر ئاو یان ھەمان بڕ لە (٣٠٠) گرام لە ئاو بکوڵێت پاشان بپاڵێورێت ئینجا (٥٠٠) گرام شەکری تێبکرێت، پاشان بخورێتەوە سودی گەورەی ھەیە.
سەرچاوەکان
لڤین پرێس
پۆل:گژوگیاکانی چین پۆل:ڕوەکە باخییەکانی ئاسیا پۆل:میوەکان پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣ پۆل:پڕۆنۆس پۆل:دارە ڕازاوەکان
لارانی خوارن
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
١٥٨٣
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٨٣
مێلیحا
مێلیحا شارێکی ناوچەی ماڵتای باکووری وڵاتی ماڵتایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٥دا ٦٫٢٢١ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا گەییشتووەتە بە ٧٫٥٤٩ کەس.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا
بێرتۆلد وۆڵتز
بێرتۆلد وۆڵتز (لەدایکبووی ٢٤ی ئابی ١٨٢٩، لە ھاڤێڵبێرگ، ٢٩ی ئەیلوولی ١٨٩٦ لە وێ ڤایمار) وێنەکێش، تابلۆکێش، نەخشەکێشی سەدەی ١٨ی ئەڵمانیا بوو.
بێرتھۆڵد پڕۆفیسۆر بوو لە قوتابخانەی ھوونەری ڤایمەر ساکسۆن گراند دوکاڵو لە ١٨٧١ بۆ ١٨٧٨دا چەندین لە کارەکانی بڵاوکردەوە لە ڕۆژنامە، یەکێک لە کارە بەناوبانگەکانی بریتیە لە (Der lästige Kavalier، کە وەک "پیاوە ڕق ھەڵسێنەرەکە" یان وەک "پیاوە بێزارکەرەکە" مانا دەکرێت)
باوکی نژیاروانی وێنەکێشە پیتەر وۆڵتز (١٧٦٠-١٩٢٥)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٩ پۆل:مردووانی ١٨٩٦ پۆل:وێنەکێشە ئاڵمەنییەکان
تەفسیری خاڵ
وێنۆک|تەفسیری خاڵ تەفسیری خاڵ، تەفسیری کتێبی قورئانە بە کوردی، کە لە لایان شێخ موحەممەدی خاڵ نووسراوە. ئەم تەفسیرە لە چوار بەرگ پێکھاتووە، لە ماوەی ساڵانی ١٩٦٩ بۆ ١٩٨١ بڵاوکراونەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبە ئایینییەکان پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:قورئان پۆل:وەرگێڕانی قورئان بە زمانی کوردی پۆل:تەفسیرە کوردییەکان
گزیرا
گزیرا شارێکی ناوچەی حاربوری باکووری وڵاتی ماڵتایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٥دا ٧٫٨٧٢ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا گەییشتووەتە بە ٧٫٠٨٦ کەس.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا پۆل:دوورگەکانی ماڵتا پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا
بێل دو زویلان
بێل دو زویلان نووسەری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بەراز
بەراز (ناوی زانستی: Sus scrofa) گیانلەبەرێکی گواندارە کە لە دەشت و دەر و زەڵکاوەکاندا دەژیی. مێیەی بەراز پێی دەوترێت ماڵۆزە یان مالۆس و نێرەکەی پێی دەوترێت یەکانە.
ماڵی کردنی بەراز ھاوتای مەڕ و بزن و مانگا زۆر لە مێژە مرۆڤی کۆنی ناوچە کوردستان دەستیکرد بەماڵی کردنی بە پێی سەرچاوە مێژووییەکان بەراز لە ١٠٥٠٠ (دە هەزار و پێنج سەد) ساڵ پێش زایین ماڵی کراوە لە ناوچەکانی لە ناوچەی چاوگەکانی ھەردوو ڕووباری فورات و دیجلە لە کوردستان.
نێرینەی بەراز گیانلەبەرێکی دڕە و زۆر جار خەڵکی بە ھۆی پەلاماری یەکانە تووشی برین دەبێت. ھەروەھا بەراز زییان زۆر دەگەیێنێت بە باخەوانان چونکە ئەچێتە ناو باخ و ڕووەکی ناب باخەکە تێک دەدات و ھەڵی دەکەنێت و زۆری لێ دەخوات بۆیو باخەوانان پێیان خۆش نیە ئەگەر بەراز لە نزیک باخەکانیان پەیدابێت.
پێشانگا
وێنۆک|یەکانە (نێری بەراز) وێنۆک|بەچکە بەراز وێنۆک|ماڵۆزە (مێیەی بەراز) وێنۆک|ئەو شوێنانەی جیهان کە بەرازی کێوی تێیدا دەژیی
سەرچاوە
http://www.nytimes.com/2008/08/11/science/12visuals.html?_r=4&oref=slogin&oref=slogin&
پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٧٥٨ پۆل:خووگەکان
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
بڕیارنامەی ٣٥٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٥٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی ئابی ١٩٧٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧٩٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
سوورەتوو
سوورەتوو (Sûretû، بە ھۆرامی: سوورەتفێ ) دێیەکە لە گوندستانی ژریژە، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی سوورەتوو بە شێوەزاری کوردیی ناوەندی و ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٥٢٦ کەس لە ١٥٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
یانەی تۆپی پێی فیۆرێنتینا
thumb|لۆگۆی یانەی فیۆرتینا یانەی فیۆرتینا یانەیەکی ئیتالیە لەساڵی ١٩٢٦ دامەزراوە لەمێژووی خۆیدا دوو جار خولی تۆپی پێی ئیتالیا بەدەستهێناوە وەهەروەها شەش جار جامی ئیتالی و تەنیا جارێکیش جامی سووپەری ئیتاڵی بەدەستهێناوە جگە لەمانەش لە وەرزی جارێک جامی ئەوڕووپا و و جارێکیش خولی ئەورووپا ی بەدەستهێناوە
بەستەری دەرەکی
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یانەکانی تۆپی پێی توسکانی پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٢٦ پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٦ لە ئیتالیا
یاریگای نێونەتەوەییی خەلیفە
یاریگای نێونەتەوەییی خەلیفە ئەم یاریگایە لە شاری دەوحە لە وڵاتی قەتەر، لە ساڵی ١٩٧٦ کراوەتەوە، پاشان لە چەند قۆناغێکی جیادا لە ٢٠٠٥ و ٢٠١٤ نۆژەن و گەورەکراوە، و لە ٢٠١٧ جارێکیتر نۆژەن کراوە بۆ ئەنجامدانی یارییەکانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢. یاریگایەکە جێگای ٤٥٬٤١٦ کەس دەبێتەوە. گرنگترین ئەو پاڵەوانییەتییەی کە لەوێ ئەنجام دراوە پاڵەوانییەتی جامی کەنداوی عەرەب و یارییەکانی ئاسیاو و جامی نەتەوەکانی ئاسیا ٢٠١١ بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی قەتەر
١٥٨٤
ساڵی ١٥٨٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٨٤
تەکەلتوو
تەکەلتوو یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی تەقتەق لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
ڕێم کۆلھاس
رێم کوولھاس (بە ئینگلیسی: Rem Koolhaas)، لەدایکبووی ١٧ی تشرینی دووەمی ١٩٤٤، تەلارسازی ھۆڵەندییە.
رێم کوولھاس ساڵی ٢٠٠٠ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:نژیاروانانی ھۆڵەندی پۆل:ھونەرمەندانی ھۆڵەندی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
١٥٨٥
ساڵی ١٥٨٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٨٥
مەزیری
مەزیری دێیەکە لە گوندستانی شێوەسەر، لە ناوچەی باینگانی شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی مەزیری بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ١٨٤ کەس لە ٤٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
عومەر خەییام
وێنۆک
ئەبوولفەتح عومەر کوڕی ئیبراھیم خەییام، ناسراو بە «عومەر خەییام» لە ساڵی ٤٣٩ی کۆچی مانگی لە شاری نه‌یشابووری ئێران لە دایک بووە. خەییام یەکێک لەو مەزنە تۆرەڤانانەی ئێران و تەنانەت جیھانیشە کە نەک تەنیا بۆ وڵاتەکەی تەنانەت بۆ کۆمەڵگای مرۆڤایەتیش جێگەی فەخر و سەربەرزییە. ئەو مرۆڤە بلیمەتە لە زۆربەی زانست و ھونەر و… سەردەمی خۆیدا شارەزا و وەستا بووە و لە حیکەمت و ئەستێرەناسیدا کەموێنە بووە. زۆر لە خەڵکان ھەرکات گرێیەکیان لە کارەکانیان دەرکەوت و بۆیان نەکردایەوە ھانایان وەبەر خەییام دەبرد. خەییام یەکێک لە لایەنگرانیئیبنی سینا بووە. خەییام گەلێ سەفەری بۆ ئەملاوئەولایان کردووە وەک: ئیسفەھان، بەلخ، ھەرات، سەمەرقەند، بوخارا و حیجاز و… ھتد. عومەر خەییام لە تەمەنی ٢٨ ساڵیدا بە دەستووری جەلالەدین مەلەکشای سەلجووقی ڕۆژژمێری ئێرانیی دەستکاری و نۆژەن کردەوە و زۆر کاری دیکەی لەو بوارەدا بە ئەنجام گەیاند. سەرەنجام خەییامی نەیشابووری لە ساڵی ٥١٧ی کۆچیی مانگی بۆ ھەمیشە بەرەو ھەوارگەی باوەجێ ڕۆیشت و لە «ئیمامزادە محروق» لە نیشابوور بەخاک ئەسپێردراوە. ھەنووکە گۆڕی خەییام بووەتە زیارەتگەیەکی پیرۆز بۆ ئەدەبدۆست و ھونەرمەندانی ئێران و جیھان.
ناوبانگی خەییام لە سەردەمی خۆیدا زۆرتر لە بوارەکانی حێکمەت، پزیشکی، ئەستێرەناسی و بیرکاریدا بووە. لەو کاتەدا بە ھیچ شێوەیەک شاعیری نەکردووەتە پیشەی خۆی و سەرەڕای چوارینە ڕەنگینەکانی بانگەشەی شاعێرێتی نەکردووە. بەڵام ھەنووکە ناسراویی و ناوبانگی خەییام زۆرتر بە خاتری چوارینە فەلسەفییەکانییەتی. خەییام سەرەڕای نێوبەدەرەوەیی زانستی و کەسایەتیی و بلیمەتی، لە ھۆنینەوەی ھەڵبەستەکانی (چوارینەکانی) دا ھەرچەندە کەم، بەڵام پاراو و پڕ نێوەرۆک خەییامی گەیاندووەتە لووتکە، چوارینەکانی خەییام لەوپەڕی ڕەوانی و پاراویدا، بەدوورن لە ھەر چەشنە ڕواڵەت سازییەک. ھەڵبەست و ھۆنراوە ڕەنگینەکانی سەرەڕای سادە و ساکار و ڕەوان بوونیان، لێوڕێژ و پڕن لە واتا و چەمکی فەلسەفیانە. ھەربۆیەش تاکوو ئێستا بەچەندین زمانی زیندووی جیھان وەڕگێردراون.
لە ڕاستیدا خەییام لە ھەڵکەوتووترین ھەڵبەستڤانێکە کە، ھەڵبەستی بۆ بیروەزری فەلسەفی خۆی بەکار ھێناوە و ھەڵبەستەکانی زۆر بە ڕوونی و جوانی توانیویانە پەیامە فەلەسەفییەکانی بۆ سەرانسەری جیھان و کۆمەڵگەی مرۆیی بگوازێتەوە.
سەرسووڕمان لە خولی دەوران، نەگەیشتن بە ڕاز و نیازەکان، مەرگ و نەمانی مرۆڤ، ناپایەداری گەردوون، لەدەستنەدانی ھەل و کات، بێتوانایی و دەستەوەستانیی مرۆڤەکان لەھەمبەر سووڕی زەمەن لە چەمکە سەرەکییەکانی ھەڵبەستەکانی خەییام پێک دێنن.
خەییام مرۆڤێکی سەمەرە (فوق العادە) بووە کە پایە و کۆڵەکەی ھزر و ئەندیشە فەلسەفییەکانی لە شوێن و کاتێک دامەزران کە لێواولێو بووە لە نەزانی و جەھل و دەمارگرژی.
کۆمەڵێک خەییام بە سۆفی دەزانن و واتا و چەمکی سۆفیانە لە چوارینەکانیدا ھەڵدەھێنجن. ئەگەرچی لە ھەندێک پەیڤ و ھۆنراوە و چوارینەکانی وتار و چەمکی سۆفیانە ڕەنگی داوەتەوە، بۆ نموونە: بێبایەخ کردنی دنیا و زەمەن و کات! ئیدی ئەوە ھۆی ئەوە نییە کە خەییام سۆفی بووە. دەکرێ بڵێین کە خەییام لەو تاقانە بلیمەت و زانایانەیە کە ئێستاشی لەگەڵ دابێ ھزر و ئەندیشە و بیرەکانی چرای ڕێگای داھاتوون. ھێڵی سەرەکی ھزر و ئەندیشەی خەییام خوێندنەوە، ئاگاکردنەوەی مرۆڤ لە گەردوون و مەرگ و ژیانە. بۆ ئەوەی بێ وەفایی و بێ برەویی گەردوون و جیھان باشتر بۆ مرۆڤەکان دەربخا و سام و قەڵافەتی مەرگ ڕوونتر دەکاتەوە باسی مەرگی «پەری ڕوومەتان» دەکا و دەڵێ:
خاکێ کە لەژێر پێ و پلی شوانانە سنگ و مەمک و کوڵم و دەمی جوانانە یان بۆ ئەوەی بە دەسەڵاتدران و خاوەن کۆشک و قەڵایان نیشان بدا کە، مەرگ ڕۆژێک بەرۆکی ئەویش دەگرێ، دەڵێ:
ھەر خشتێ لە لا قوژبنی دیوارێکە یان شانی وەزیرەیان سەری سوڵتانێکە ئەم گۆزە کە جێ ئاوی کرێکارێکە چاو و دڵی چەندە وەزیر و خونکارێکە
ھاتوومە جیھان چم بە چ کرد؟ تێگەی: ھیچ ھەر بنج و بنەوانی جیھان دەرخەی: ھیچ
یان: ئەم کۆنە سەراو پەردەکە دنیای ناوە شایی لەبەرێک، شینە لە پیێنسەد لاوە
یان: لەم ھاتنە بێھوودەیە بیرم شاشە سەرباری خەمان بیروخەمی ئەولاشە
لە ڕوانگەی خەییامەوە ڕاز و نێھنییەکانی سروشت زۆر لەوە قووڵتر و پڕماناترن، کە گرێی ئەو ڕازە ھەروا بە ئاسانی بکرێتەوە. بەڵام بنەمای گەردوون لە ھاتن و چووندا دەبینێتەوە!! قسە لەسەر خەییام و، بیرو باوەڕی خەییام بێکۆتایییە. خەییام ھەڵکەوتوویەک بووە کە لە چاخی خۆیدا ئەگەر لە ھەموو خەڵکی دەورووبەری خۆی زاناتر نەبووبێ، لە ھەمووان ئازاتر و بوێرتر بووە." لە جیھان ورد بووەتەوە و تێی ڕوانیوە و زانیویە کە ئەم کردارە ڕەنگین و سەنگینە بە بێ وەستا نەکەوتووەتە گەڕ و دانەر و ڕانەرێکی ھەر دەبێ ھەبێ".
خەییام لە ھەموو لێکدانەوەکانیدا گەیشتووەتە سەر ئەو قەناعەت و باوەڕە کە تێگەییوە کە ھیچی لێ تێناگا؟! ئەوەش بەڕاستی پایە و بنەمایەکی بەرزە لە زانستدا و، بۆ ئێمەی مرۆڤی ئەو سەردەمە دەبێ وەک قوتابخانەیەک سەیری بکەین و لێی فێربین.
سوقرات دەڵێ: من و خەڵکی ئاتینا نەزانین. من دەزانم کە نەزانم. بەڵام ئەوان ئەوەندە زانا نین کە بزانن نەزانن. ھەر ئەوە جیاوازییە گەورەیەش دەبێتە ھۆی کوشتنم.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ١٢یەم پۆل:مردووانی ١١٣١ پۆل:لەدایکبووانی ١٠٤٨ پۆل:ھۆنراوەنووسانی فارس پۆل:جەبر پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:عومەر خەییام پۆل:فەیلەسووفانی ئێرانی
ڤیکتۆریا، ماڵتا
ڤیکتۆریا شارێکی ناوچەی گوزو و کومینوی وڵاتی ماڵتایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٥دا ٦٫٥٢٤ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا گەییشتووەتە بە ٦٫٤١٤ کەس.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا
لا سکالا
وێنۆک|دیوای ناوەوەی لا سکالا لا سکالا یەکێکە لە بەناوبانگترین ماڵی ئۆپێرا و میوزیک ، لا سکالا لە ڕۆژی ٣ی ئابی ١٧٧٨ لەشاری میلان لە ئیتالیا کرایەوە ئەمەش لەدوای ئەوە ھات کە لەسەرەتاکانی سەدەی حەڤدەھەم ئەو میوزیکە لەناو ئیتالیا بووە باو. بەر لەوەی لا سکالا بنیادبنرێت ئەوە ئەو شوێنە شوێنێکی شانۆگەری بوو بەناوی (Teatro Ducale) بەڵام شانۆگەرییەکە لەساڵی ١٧٧٦ سووتا. لەساڵی ١٩٠٧ لا سکالا نۆژەنکرایەوە و ژمارەی کورسیی ئامادەبووان گەیشتە ٢٨٠٠ کورسی بەڵام بەشێوەی ئێستا نا چونکە لەماوەی شەڕی جیھانیی دووەم لەساڵی ١٩٤٣ بەھۆی بۆمبەوە زیانێکی گەورەی تووشبوو.چەندین ھوونەرمەندی بەناوبانگ و ئۆپێرابێژ لە لا سکالا بوون لەوانە جوزێپێ ڤێردی.لەماوەی ٢٠٠٢ بۆ ٢٠٠٤ بۆجارێکی دی لا سکالا نوێکرایەوە. لە ئێستاشدا چالاکیی لە لا سکالا ھەر بەردەوامە و ھێشتا ئۆپێرا و سەمای بالێی تێدادەکرێت.
گالاکسی نێکسس
250px|بێچوارچێوە|چەپ 250px|وێنۆک|گووگڵ نێکسس، لەسەر سیستەمی کارپێکەری [[ئەندرۆیدی ٤،١ جێڵی بین.]]
گالاکسی نێکسس (بە ئینگلیزی: Galaxy Nexus) مۆبایلێکی ھۆشمەندی ئەندرۆیدە، دروستکراوی کۆمپانیای گووگڵە. ئەم مۆبایلە بڵاوکراوەتەوە لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١.
سەرچاوە
پۆل: ئامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان پۆل: مۆبایلەکانی گووگڵ پۆل:مۆبایلەکانی ٢٠١١ پۆل:گووگڵ نێکسس
پۆل:سامسۆنگ گالاکسی پۆل:مۆبایلەکانی سامسۆنگ
یاریگای ٩٧٤
یاریگای ٩٧٤ بە فەرمی یاریگای ڕاس ئەبو عەبود ئەم یاریگایە دە کەوێتە بەشی ڕاس ئەبو عەبود لە شاری دەوحە لە وڵاتی قەتەر، کە بە شێوەیەکی کاتی بوو مەبەستی ئەنجامدانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ دروست کراوە. ئەم یاریگایە بە ٩٧٤ کۆنتێنەری گواستنەوە دروست کراوە، لە ساڵی ٢٠١٨ بەردی بناغەی دانراوە و لە ساڵی ٢٠٢١ کراوەتەوە و جێگای ٤٠٬٠٠٠ کەس دەبێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی قەتەر
غەلەبە، تاجیکستان
غەلەبە شارۆچکەیەکی شارستانی فەرخارە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٩٢٦٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
پاسینی ژێرین
پاسینی ژێرین یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئەرزیڕۆم ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٤٤٫٥٨٨ کەس بووە، کە نزیکەی ١٧٫٨٣٨ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئەرزیڕۆم پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئەرزەڕۆم
بڕیارنامەی ٣٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی ئابی ١٩٧٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧٩٣‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تورکیا
١٥٨٦
ساڵی ١٥٨٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٨٦
دێکانان
دێکانان (Dêkanan، ) دێیەکە لە گوندستانی ژریژە، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی دێکانان بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٦٤ کەس لە ٢٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
سانتا ڤێنێرا
سانتا ڤێنێرا شارێکی ناوچەی حاربوری باکووری وڵاتی ماڵتایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٥دا ٦٫١٨٣ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا گەییشتووەتە بە ٦٫٠٨٧ کەس.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا
سپی
سپی، چەرموو  یان چەرمگ ڕووناکترین ڕەنگە، سپی ڕەنگی بەفری تازە و شیرە، ڕەنگەکە بەرھەم ھاتووە لە تێکەڵکردنی ھەموو ڕەنگەکانی شەبەنگی بەرچاو، ھەروەک دروشمێک سپی بەرامبەری ڕەشە، زۆرجار ڕووناکی نوێنەرایەتی دەکات و بەپێچەوانەی تاریکی دادەنرێت، لە بڕێک فەرھەنگەکاندا سپی ڕەنگێکە کە زۆرجار پەیوەندیدارە لەگەڵ بێتاوانی، بێ ھەڵەیی، باشە، ڕاستگۆیی و پاکی.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕەنگ
گلێن موورکات
گلێن موورکات (بە ئینگلیسی: Glenn Murcutt)، لەدایکبووی ٢٥ی تەمموزی ١٩٣٦، تەلارسازی ئینگلەندییە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:نژیاروانانی ئۆسترالی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر پۆل:خەڵکی سیدنی
پیەر ئامبرواز شوودێرلوو دو لاکلوو
پیەر ئامبرواز شوودێرلوو دو لاکلوو نووسەر و ارتشیی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٤١ پۆل:مردووانی ١٨٠٣
١٥٨٧
ساڵی ١٥٨٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
ئەندروو تانەنباوم
200px|وێنۆک|left|ئەندروو تانەنباوم ئەندروو ستوارت تانەنباوم (Andrew S. Tanenbaum - لەدایکبووی ١٩٤٤) پرۆفەسۆری زانستی کۆمپیوتەرە لە زانکۆی ئازادی ئامستەردام‌دا. زیاتر بەوە ناوسراوە کە نووسەری مینیکس (سیستەمێکی کارگێڕیی یوونیکس-ئاسای ئازاد بۆ نیازگەلی فێرکارانە) و ھەروەھا نووسەری کتێبگەلی وانەبێژییە لە بواری زانستی کۆمپیوتەردا کە وەکوو تێکستگەلی ستاندارد لە بوارەکەدا ناوبردە دەکرێن.
تانەنباوم لە شاری نیویۆرک لەدایک و گەورە بووە. لە MIT فیزیکی خوێندووە و دواتر لە زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی دوکتۆرای فیزیکی وەرگرتووە.
تۆڕی نێونەتەوەیی مافی مرۆڤی کوردستانی ئێران
تۆڕی نێونەتەوەیی مافی مرۆڤی کوردستانی ئێران(بە ئینکلیسی;International Network of Iranian Kurdistan Human Rights، فارسی؛ شبکە بین المللی حقوق بشر کردستان ایران) ڕێکخراوێکی سەربەخۆی نێودەوڵەتی مافی مرۆڤە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان کە لە پێناو لە لە قاودانی پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە کوردستان چالاکی دەکات. ڕێکخراوی تۆڕی نێونەتەوەیی مافی مرۆڤی کوردستانی ئێران لە ساڵی ٢٠١٣ لە شاری دەنهاخ(لاهای) هۆڵەند بەفەرمی دەستی بە کار کردوە. دواتر لە ساڵی ٢٠١٥ لە وڵاتی بەلژیک و کانەدا دەستی بە چالاکی فەرمی کردوە. ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ڕۆژهەڵاتی کوردستان تا ئێستاکە چوار سکاڵای دژی کۆماری ئیسلامی ئێران ڕادەستی دادگای نێودەوڵەتی"ئای. سی. سی" کردوە.
ئامانجەکان
پەرەپێدان و هاندان لە پێناو پەیڕەوی کردن لە جارنامەی مافی مرۆڤ
هەوڵ و هاندان بۆ ئازاد بوونی ڕێکخراوە سەربەخۆکانی مافی مرۆڤ لە ئێران
چاوەدێری، ئاگاداری و وڵامدەرەوە(بەرپرسایەتی) لە هەمبەر مافی مرۆڤ و پێشێلکارییەکانی
داکۆکی لە مافی ژنان لە کوردستان
لە قاودان و ڕادەستکردنی تاوانبارانی پێشێلکاریی مافی مرۆڤ لای دادگا
هەوڵ لە پێناو: لەناو بردنی حوکم و بڕیاری ئیعدام، ئەشکەنجە، توندوتیژی بێڕەحمانەو نامرۆڤانە، سوکایەتی، توندوتیژی دژی ژنان و مناڵان.
چالاکی
ڕاگەیاندن
رێکخستی کۆڕ و کۆمەڵ(کۆنفڕانس و سیمینار)
خۆپێشاندان
لۆبی کردن
لاتسیۆ
thumb|لۆگۆی یانەی لازیۆ یانەی لازیۆ یانەیەکی ئیتالیە لە ساڵی ١٩٠٠ دامەزراوە لە پایەتەختی ووڵاتی ئیتالیا شاری ڕۆما ، یانەکە دوو جار خولی تۆپی پێی ئیتالیا بەدەست ھێناوە ، و جارێکیش جامی ئەوڕووپای بەدەستھێناوە لەگەڵ جامێکی سووپەری ئەوڕووپی ، یانەکە بە ھاوبەشی لەگەڵ یانەی ڕۆما خاوەن یاریگایەکن کە جێگای زۆرتر لە ٧٢ ھەزار ھاندەر دەگرێت کە ناوی یاریگاکەش یاریگای ئۆڵەمپیکۆ یە
بەستەری دەرەکی
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یانەکانی تۆپی پێی لاتسیۆ پۆل:وەرزشی ڕۆما پۆل:یانە وەرزشییەکان، دامەزرانی ١٩٠٠ پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٠ پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٠ لە ئیتالیا
گوێزی ھیندی
سوودەکانی
لە ماوەی دووگیانیدا پێداگری دەکریت لەسەر خواردنی گرینگ و وەرزش کردن و شێوە ژیانیکی تەندروست، بە پێی لێکۆڵینەوەکان خواردنەوەی رێژەیەکی زۆری ئاوی گوێزی ھیندی یەکێکە لەو کارە باشانەی کە ئافرەتێکی دووگیان ئەنجامی بدات بۆ تەندروستیەکی باشی خۆی و مندالەکەی.
بەپیی لێکۆڵینەوەیەک ئاوی گوێزی ھیندی دەوڵەمەندە بە ئەلیکترۆلیتەکان، کلۆریدەکان، مەگنیسیۆم، کالیسیۆم ڤیتامین (C) لەگەڵ رێژەیەکی مام ناوەند لە شەکر، سۆدیۆم و پرۆتین، بەو ھۆیەوە بەکارھێنانی ئەو خواردنەوەیە یەکێکە لە باشترین سەرچاوەکانی خۆراک بۆ ئافرەتانی دووگیان.
سەرچاوەکان
زاگرۆس تیڤی
پۆل:گژوگیاکانی باربادۆس پۆل:گژوگیاکانی کەمبۆدیا پۆل:گژوگیاکانی کووبا پۆل:گژوگیاکانی ھیندستان پۆل:گژوگیاکانی ئیندۆنیزیا پۆل:گژوگیاکانی جامایکا پۆل:گژوگیاکانی پاکستان پۆل:گژوگیاکانی پورتوڕیکۆ پۆل:گژوگیاکانی کاریبی پۆل:گژوگیاکانی مالدیڤ پۆل:گژوگیاکانی ئۆقیانووسی ئارام پۆل:گژوگیاکانی فلیپین پۆل:ڕوەکە باخییەکانی ئاسیا پۆل:ڕوەکە باخییەکانی ئەمریکای ناوەندی پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣ پۆل:فندقی و تۆوە خۆراکییەکان پۆل:گوێزی ھیندی پۆل:دارە ڕازاوەکان
تارا مامێدۆڤا
تارا مامێدۆڤا (١٩٨٣- ) کچە کوردێکی گۆرانیبێژە کە لە کوردانی قرغیزستانە. ئەو لە نیسانی ١٩٨٣دا لە وڵاتی قرغیزستان لە دایک بووە و دواتر ڕۆشتوە بۆ ڕووسیا. ئەو بە کرمانجی و سۆرانی گۆرانیی گوتوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کوردەکانی قرغیزستان پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:زیندووان
لوقا
لوقا شارێکی ناوچەی حاربوری باشووری وڵاتی ماڵتایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٥دا ٦٫١٥٠ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا گەییشتووەتە بە ٦٫٠٢٨ کەس.
١٥٨٨
ساڵی ١٥٨٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٨٨
تازاوای سەریاس
تازەوا (Tazewa، ) دێیەکە لە گوندستانی شمشێر، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی تازەوا بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ١٤ کەس لە ٥٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
ئەندرۆید ئایس‌کریم ساندویچ
75px|وێنۆک|لۆگۆ 250px|وێنۆک|ڕووکاری سەرەکی [[ئەندرۆیدی ٤،٠ ئایس‌کرێم ساندویچ]]
ئەندرۆید ٤،٠ "ئایس‌کرێم ساندویچ" وەشانێکی ئەندرۆیدی سیستەمی کارپێکەری مۆبایلە، گەشەپێدراوە لەلایەن گووگڵ، بڵاوکرایەوە لەلایەن گووگڵ لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١.
سەرچاوە
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١١
ئاناجێستۆن ئاستەیت
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە ئاناجێسترۆن ئاستەیت، لەژێر ناوە بازرگانییەکانی ئاناترۆپین، نیۆ-نۆڤوم دەفرۆشرێت، دەرمانێکی پرۆجێستینە کە کشێنراوەتەوە لە بەکارھێنانی بۆ کاری پزیشکی
سەرچاوەکان
پۆل:کیتۆنەکان پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان پۆل:پڕێگنانێکان
کانی حسەین بەگ
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
قەرەیازی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئەرزەڕۆم پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئەرزیڕۆم
ژان ئانتوان ڕۆشێ
ژان ئانتوان رۆشێ شاعیری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٤٥ پۆل:مردووانی ١٧٩٤
یۆرن ئوتزان
یۆرن ئوتزان (بە ئینگلیسی: Jørn Utzon)، لەدایکبووی ٩ی نیسانی ١٩١٨، تەلارسازی دانمارکییە.
یۆرن ئوتزان ساڵی ٢٠٠٣ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨ پۆل:مردووانی ٢٠٠٨ پۆل:نژیاروانانی دانمارکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر پۆل:وەرگرانی مەدالیای ئێکرس بێرگ پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھوونەرە جوانەکان
قشڵەی کۆیە
قشڵەی کۆیە، قەڵای کۆیە یان سەرای کۆیە شوێنەوارێکی مێژوویییە دەکەوێتە قەزای کۆیە، پارێزگای ھەولێر. ئەم قەڵایە پێشتر وەک زیندان و سەربازخانە بەکارھاتووە، لە ئێستادا بووەتە شوێنێکی گەشتیاریی، مۆزەخانە و قاوەخانەی لەناودا کراوەتەوە.
گۆڕی دڵداری شاعیر دەکەوێتە قشڵەکەوە.
مێژوو
مێژووی شوێنەوارەکە ڕوون نییە، دەگوترێت لە سەردەمی ئاشوورییەکان لەژێر دەستی میر محەممەد، میری سۆران دروست کراوە. دواتریش لەلایەن عوسمانییەکان وەک قەڵایەکی سەربازیی بەکارھاتووە، ھەر لەوکاتەوەش وشەی قشڵە کە وشەیەکی تورکییە خراوەتە پێشگری ناوەکەی. ھەندێک لە سەرچاوە مێژوویییەکانی دیکەش، مێژووی دروستبوونی ئەم شوێنە دەگەڕێننەوە بۆ سەردەمی عوسمانی، ئەم سەرچاوانە ئاماژە بەوە دەدەن کە قەڵاکە لەلایەن والی بەغدا، مدحەت پاشا دروست کراوە. قه‌ڵای کۆیه‌، كە ‌به‌ 'قشڵه‌ی کۆیه'‌‌ و 'سه‌را' ناسراوه، یه‌کێکه‌ له‌ شوێنەوارە‌ مێژووییه‌کانی شاری کۆیه‌ی سەر بە پارێزگای هەولێر، که‌ له‌ سه‌رده‌می ئاشورییەوە تاوەکو عوسمانییه‌کان به‌مه‌به‌ستی سه‌ربازی به‌کارهاتووه‌. قەڵاکە مێژووی دروستکردنەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئاشورییەکان. دواتر میر محەممەد پاشای رەواندز لەسەر شوێنەواری قەڵای ئاشوورییەکان، قەڵایەکی دروستکرد. له‌گه‌ڵ داگیرکردنی کوردستان له‌لایه‌ن عوسمانییه‌کانەوە، قه‌ڵای کۆیه‌ كرایە بنكەیەكی سەربازی و لەوكاتەوە نازناوی قشڵەی وەرگرتووە، بەو پێیەی قشڵه‌ وشه‌یه‌کی تورکییه‌ و به‌ واتای بنکه‌ی سه‌ربازی دێت. لە سەردەمی والی عوسمانی (مەدحەت پاشا) ساڵی (1869 - 1872) کە فەرمانڕەوای بەغدا بووە. قشڵەی کۆیە بە مەبەستی سەربازی بەکارهێندرا. هەڵكەوتەی شوێنی قەڵای كۆیە بەرزه‌، رووبەری قه‌ڵاکه‌ 7000 مەترە، بە قسڵ و بەرد دروستکراوە، 23 ژووری هەیە، لەناوەڕاستیدا گۆڕەپانێکی گەورە هەیە کە لەسەردەمانی پێشوو بۆ مەشقی سەربازی بەکاردەهات، پانی دیوارەکانی قەڵای كۆیە 120 سانتیمەترە. قه‌ڵای كۆیە‌‌ 750 تاقی هه‌یه‌، کە پێی دەڵێن کونە مەتەرێز، لە ناوەڕاستی بەشی رۆژهەڵاتی قەڵاكە دوو پلیكانە هەن، كە لەرێگەیانەوە سەردەكەویت بۆ نهۆمی دووەم، لەو نهۆمە پێنج ژوور و سێ هەیوان هەن، هه‌روه‌ها هۆڵێکی گەورەی تێدایه‌ کە درێژییەکەی 90 مەترە و پانییەکەی شەش مەترە، كە لەسەردەمی عوسمانییەكاندا بۆ نووستن بەكارهاتووە. قشڵەکە بەمدواییە نۆژەنکرایەوە، قاوەخانەیەکی کولتووریشی تێدا کرایەوە، لەگەڵ مۆزەخانەی رەهبەری سەید برایم، بەڵام ئێستا داخراون. لە ناوەڕاستی گۆڕەپانی قشڵەکە پەیکەرێکی هونەرمەند تایەر تۆفیق دانراوە، لەگەڵ مۆنۆمێنتێکی شەهیدان. https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0702202113
سەرچاوەکان
پۆل:کۆیە پۆل:قەڵاکانی کوردستان
دەشتیگوڵ، تاجیکستان
دەشتیگوڵ شارۆچکەیەکی شارستانی ھەمەدانیە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٤٥٧٧ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
ئالەگوێز
ئالەگوێز گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەرداوڕۆ، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
ئالەگوێز لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئۆزانی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی ڕەزاقشڵاخ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی لەیلەک ئاوا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کەھرێز.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
شانۆی کوردی
وێنۆک|دیمەنێک لە شانۆی کوردی (دوا ڕۆژەکانی بابلۆ). شانۆی کوردی بیر و ڕا لەمەڕ چۆنیەتی ھاتنی وشەی شانۆ بۆ ناو زمانی کوردی زۆرن. دەستەیەک لە ڕووناکبیران پێیان وایە،شانۆ لە وشەی شیننی(scene)ی ئیتالیایییەوە ھاتبیتە ناو زمانی کوردی کە لە زمانی ئیتالیاییدا بە شیننی یا شیننۆ دەوترێتەوە و لە فەڕەنسی و ئینگلیزیدا بۆتە سین، تەنانەت لە زمانی فارسیدا زۆر جار وشەی سین بە کار دێنن کە ھەر لە فەڕەنسی و ئینگلیزییەوە وەرگیراوە شانۆکارانی ئیتالیایی یەکەم گرووپی ھونەری بوون کە شانۆی ڕۆژئاوایان لە ئەستەمبوول و شارەکانی تری تورکیادا پێشکەش کردووە.
ئەو شانۆیانە لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەم و سەرەتای سەدەی بیستەمدا پێشکەش کراون،واتە لەوسەردەمەی دا کە دەیان ڕووناکبیر و نووسەر و سیاسەتمەداری کورد لە ھەر چوار پارچەی کوردستانەوە ڕژابوونە ئەستەمبوول و لەوی شانۆی ئیتالیایان دیوە و گوێیان لە ناوی ئەو ھونەرە بووە و لە گەڕانەوەیان دا ھیناویانە بوو کوردستان. دەستەیەکی دیکە لە ڕووناکبیران پێیان وایە شاعیری نوێخواز، عەبدوڵڵا گۆران لەوانەیەیەکەم نووسەری کورد بێت کە زاراوەی شانۆی لە ساڵی (١٩٥٠) لەجیاتی (تمسیل)ی عەرەبی و تیاتری ئینگلیزی بەکار ھیناوە .کە لە دیوانی (فرمێسک و ھونەر) لەشیعری (جیلوەی شانۆ) لەساڵی ١٩٥٠ لە چاپخانەی مەعاریفی بەغدا چاپ کراوە. لە ھەر حاڵدا بە پێی ئەو بەڵگانە دەردەکەوێ ھونەرەکە، ھونەرێکی کوردی نییە و لە سەرەتای سەدەی بیستەم بەم لاوە لە ڕێگای ئەدەبیاتی ڕوژئاواوە کەوتۆتە ناو ئەدەبیاتی کوردییەوە و خۆی لە خۆیدا ژانرێکی نوێیە لە ئەدەبیاتی کوردیدا.
ئەگەر چاوخشاندنێکمان بە ئەدەبیاتی فۆلکلۆری کوردیدا ھەبی، دەبینین نموونەی لاسایی کردنەوە و گێڕانەوە و حەقایەت و چیرۆکمان زۆر لە مێژە ھەیە. وەک نموونە:
١)لاوک،بەیت،حەیران: لە لاوک و بەیت و حیراندا کەبە شیوەی سینە بە سینە ھاتوونە پێش کەسێ کە دەیڵێتەوە،ھەوڵ دەدا تەرتیبی ڕەوایەت،نیشانەکانی پرسیاری، ئیخباری، خۆشەویستی و...لە دەقەکەدا بپارێزێ و وەکوو کەسایەتی ناو داستانەکە بیانڵێتەوە. بەیتی کوردی خاوەنی ڕووداوی دراماتیکە و خاڵەکانی گشتی درامای جیھانی پێوە دیارە، تەنانەت نەوعی کاراکتێرسازی لە ھەندێک بەیتدا بێ وێنەیە وەک نموونە،کەسایەتی سیامەند لە بەیتی خەج و سیامەنددا دوو کاراکتەری خێر و شەڕ، چاک و خراپ، پۆزەتیڤ ونێگاتیڤی وێکڕا ھەیە و وردە وردە بەتێپەڕ بوونی پڕۆسەیەک خێر بە سەر شەڕ، چاک بە سەر خراپدا زاڵ دەبێ لەکاتێکدا لە دارامای زۆر میللەتاندا کاراکتەر یا چاکە یا خراپ و زۆربەی قارەمانەکان ھەر لە سەرەتادا خێرن، لە لایەنی تراژیکەوە تراژێدی سەیدەوان وێنەیەکی ئەدەبیاتی جیھانییە.
٢)چیرۆک لە زۆربەی شەوان دا بەتایبەتی شەوی جەژن دا خەپکی لادی لە دیوەخان خڕدەبوونەوە بۆ گوی گرتن لە چیروک و پەندی پیشینیان و مەتەپ و...پاشان حیکایەتخوان کە لەتەک ئاغادا دادەنیشت،دەستی دەکرد بە گیڕانەوەی چیرۆک یا داستانی میللی و بە ھەمان شیوەە شانۆیی دەجووپاوە،لە کاتی گیرانەوەدا تووڕە دەبوو،پیدەکەنی،دەگریا،دەینەڕاند،بیدەنگ دەبوو، ،گۆرانی دەگووت،گۆچانەکەی دەکردە شمشیر و تەزبیحەکەی دەکردە تیر و کەوان. بە ڕادەیەک بواریکی کپ و تەلیسماوی دروست دەکرد گویگر ھەستی دەکرد لە ناو واقیع دایە،ویژەر ڕۆپی سەر جەم پاپەوانەکانی دەبینی،بەدەست و دەم و چاو،بەتیڕامان،ھەستان،دانیشتن،ڕۆپی کاراکتەرەکانی دەبینی.جاری وابوو لە یەک کاتدا ڕۆپی دوو کاراکتەری دەبینی و ھونەرمەندانە کاریگەری سیحراوی خۆی بەرجەستە دەکرد.شیوەی نواندنی ئەم حیکایەتخوانانە زۆر وەک شیوازە سەرەتایی یەکانی شانۆی گریک دەچوو بەر لە ھاتنی ئەکتەری یەکەم و شانۆی تەکنیکی.
٣)نواندنی ڕەوان:لە دیوەخان یا لە دەشت و دەر کابرایەکیان دەست نیشان دەکرد و دەورەیان دەگرت ئەو جار ڕادەبەدەر ڕیزیان لی دەگرت و پییان دا ھەپدەگووت کابرا گوومانی لە خۆی دەکرد،سەری لیدەشیوا،گرووپەکە خۆیان شیت دەکرد و قسەی ھەلەق و مەلەقیان دەکرد و ڕفتاری نەگونجایان نیشان دەدا،کابرا دەترسا و دەیھەویست ڕابکا،گرووپەکە دەیان دا لە تریقەی پیکەنین و کابرایان تیدەگەیاند کە ئەمە یارییە.
٤)لە ناو فەقییان: کاتی فەقییەک تەواو دەبوو و کۆتایی خویندنی بوو ئاھەنگیان بۆ ساز دەکرد،فەقییەکانی تر ویڕای گوتنی گۆرانی و مەقامی ئایینی و شایی و ھەپپەڕکی بابەتیکی ڕەخنە ئامیز یا کۆمەپایەتیان ھەپدەبژارد و دوو سی ڕۆژ پرۆڤەیان دەکرد.ھەروەھا جل و بەرگی تایبەتی کاراکتەر و نوور و تەنانەت جۆرە دیکۆریکی سادەشیان ساز دەکرد و لە ڕۆژی ئاھەنگەکەدا پیشکەشیان دەکرد. لە نموونەی بەرچاویان کە لەناو فەقییان دا باوە چیرۆکی بازرگانە،کە لەودا فەقییەک دەبیتەبیوەژن و ئەوی تر بازرگانیکی چاو برسی،بیوەژنە ھەوپ دەدا بازرگانە فریو بدا و شووی پی بکا و دەست بە سەر پووپ و پارەکەی دابگری.لەکۆتایی دا بازرگان وە ھۆش دیتەوە و بڕیاڕ دەدا لە مەودوا سەرفترە و زەکات بدا و ڕینماییەکانی ئایینی وەبەر چاو بگریت. لە ھەر حاپ دا گرینگ نیە شانۆ چ وەخت ھاتۆتە ناو کوردستانەوە یا بمانھەوی میژووی بۆ دروست کەین و سەدەی بۆ بگەڕیینەوە،گرینگ ئەوەیە ئیستا لە چ ئاستیک دایە و بەرەو کوی دەڕوا و چەند پیش کەوتووە؟وەک دیارە پەنجایەکانی سەدەی ڕابردوو بە بووژانەوەی یەکەمی شانۆی کوردی دا دەندری،بەپام بە شیوەی تەکنیکی و ئەوڕۆیی ڕابردوویەکی ئەوتۆی نیە و ئەگەریش ھەیبی پیوەندی بە شانۆی ھاوچەرخەوە نەماوە چونکوو زنجیرەکە پچڕاوە و بنەمالەکانی نادیارن بە ھیوای ئەو ڕۆژە ھونەری کوردی لە ھەموو بوارەکان دا بگاتە لووتکە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆ
١٥٨٩
ساڵی ١٥٨٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٨٩
بێنجامین سێسکۆ
بێنجامین سێسکۆ (لەدایکبووی ٣١ی ئایاری ٢٠٠٣) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری سلۆڤێنیایە کە یاری دەکات وەک ھێرشبەر بۆ یانەی ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سلۆڤێنیا. لە تەممووزی ٢٠٢٣ بە گرێبەستێک دەگوازرێتەوە بۆ یانەی ئەڵمانی لایپزیگ.
سێسکۆ لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا لە ساڵی ٢٠١٩ لە دۆمزالێوە چووە یانەی ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ. ئەو بۆ ماوەی دوو وەرز بە خواستن درا بە تیمی دووەمی سالزبۆرگ یانەی لیفێرینگ، کە لەوێ ٢٢ گۆڵی لە ٤٤ یاری دا تۆمارکرد لە ئاستی دووەمی تۆپی پێی نەمسا. لە کانوونی دووەمی ٢٠٢١ یەکەمین یاری خۆی بۆ تیمی یەکەمی کرد بۆ یانەی ڕێد بۆڵ سالزبۆرگ و دوو نازناوی بۆندسلیگای نەمسا و یەک جامی نەمسای بردەوە.
سێسکۆ ٢٥ یاری بۆ سلۆڤینیا لە ئاستی لاوانی ھەڵبژاردەکە ئەنجامدا. ئەو بوو بە لاوترین یاریزان کە بۆ تیمی یەکەمی سلۆڤینیا یاریبکات کاتێک لە حوزەیرانی ٢٠٢١ لە تەمەنی ١٨ ساڵ و یەک ڕۆژیدا یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا. یەکەم گۆڵی بۆ ھەڵبژاردەی نیشتیمانەکەی تۆمارکرد لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢١، کە وای کرد ببێت بە با لاوترین گۆڵکار بۆ ھەڵبژاردەی سلۆڤینیا.
کاروانی سەرەتایی
سێسکۆ دەستی بە کاروانی پیشەگەری کرد لە یانەی ڕادیچێ. پاشان بۆ ڕودار تربۆلی یاری کرد، پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ ڕادیچێ. لە ساڵی ٢٠١٦ گواسترایەوە بۆ یانەی کرسکۆ، کە لەوێ یاری دەکرد بۆ خوار-١٥ ساڵان و خوار-١٧ ساڵان. لە وەرزی ٢٠١٧–١٨، لە ٢٣ یاری بۆ یانەی خوار ١٥ ساڵان ٥٩ گۆڵی تۆمارکرد. لە ساڵی ٢٠١٨، سێسکۆ گواسترایەوە بۆ دۆمزالێ، کە لەوێ بۆ ماوەی یەک وەرز مایەوە.
ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ
لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا و، لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩، سێسکۆ گرێبەستێکی سێ ساڵەی پیشەگەری لەگەڵ ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ واژوو کرد. لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ یەکەم یاری خۆی لەگەڵ ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ ئەنجامدا لە بردنەوەی ٣–٠ لە خولی بۆندسلیگای نەمسا بەرامبەر ھارتبێرگ.
خواستن بۆ لیفێرینگ
ڕاستەوخۆ دوای واژووکردنی گرێبەست لەگەڵ یانەی ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ، گواسترایەوە بۆ یانەی دووەمیان لیفێرینگ، کە لە لە خولی دووەمی نەمسا یاریان دەکرد لە وەرزی ٢٠٢٠–٢١، لە ٢٩ یاری ٢١ گۆڵی تۆمارکرد و بوو بە دووەم باشترین گۆڵکاری خولەکە. زۆربەی گۆڵەکانی لە بەشی کۆتایی وەرزەکەدا تۆمارکرد و لە کۆتا ٧ یاریدا ١٣ گۆڵی تۆمارکرد.
لایپزیگ
لە ٩ی ئابی ٢٠٢٢، لایپزیگ ڕای گەیاند کە سێسکۆ لە ١ی تەممووزی ٢٠٢٣ پەیوەندیان پێوە دەکات، بە گرێبەستێک بۆ ماوەی پێنج ساڵ تا ٢٠٢٨، بە تێچووی گواستنەوەی نزیکەی ٢٤ ملیۆن یۆرۆ.
کاروانی نێودەوڵەتی
سێسکۆ بۆ سلۆڤینیا و بۆسنیا و ھێرزێگۆڤینا (بەھۆی ئەوەی دایکی لە دۆبۆجەوە ھاتبوو) دەیتوانی یاری بکات، سێسکۆ یەکەمیانی ھەڵبژارد، کە نوێنەرایەتی وڵاتەکەی کرد لە ئاستەکانی خوار ١٥، خوار ١٦، خوار ١٧ و خوار ١٩ ساڵان. یەکەمین یاری خۆی بۆ خوار ١٩ ساڵان ئەنجامدا لە یارییەکی دۆستانەدا بەرامبەر نەمسا لە ئەیلولی ٢٠٢٠.
لە ئایاری ٢٠٢١، سێسکۆ لەلایەن ڕاھێنەری یەکەمی تیمەکە ماتاز کیک بانگکرا بۆ دوو یاری دۆستانە لە حوزەیرانی ٢٠٢١. لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٢١ بۆ یەکەم جار بۆ سلۆڤینیا یاری کرد لە یارییەکی دۆستانەی لەگەڵ مەقدۆنیای باکوور. لەوکاتەدا تەمەنی ١٨ ساڵ و یەک ڕۆژ بوو و بوو بە لاوترین یاریزان لە پێکھاتەی یەکەمی نێودەوڵەتی، کە ڕیکۆردەکەی پێشووی پیتەر ستۆجانۆڤیچ شکاند کە حەوت ساڵ پێش ئەوە تۆماری کردبوو. لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١، سێسکۆ یەکەم گۆڵی بۆ سلۆڤینیا تۆمارکرد لە یاری پاڵاوتنەکانی جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢ بەرامبەر ماڵتا، کە بوو بە لاوترین گۆڵکاری سلۆڤینیا، لە تەمەنی ١٨ ساڵ و ٤ مانگ و ٨ ڕۆژدا.
یانە
<references group="lower-alpha" responsive="1"/>
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣ پۆل:CS1 German-language sources (de) پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ
بڕیارنامەی ٣٦١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٦١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئابی ١٩٧٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧٩٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ قوبرس
مارسا
مارسا شارێکی ناوچەی حاربوری باشووری وڵاتی ماڵتایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٥دا ٥٫٣٢٤ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا گەییشتووەتە بە ٥٫٣٨٩ کەس.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا
کۆسپیکوا
کۆسپیکوا شارێکی ناوچەی حاربوری باشووری وڵاتی ماڵتایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٥دا ٦٫٠٨٥ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا گەییشتووەتە بە ٥٫٦٤٢ کەس.
نێکسس ٤
250px|بێچوارچێوە|چەپ 250px|وێنۆک|نێکسس ٤، لەسەر سیستەمی کارپێکەری [[ئەندرۆیدی ٤،٤ کیت‌کات.]]
نێکسس ٤ (بە ئینگلیزی: Nexus 4) مۆبایلێکی ھۆشمەندی ئەندرۆیدە، دروستکراوی کۆمپانیای گووگڵە. ئەم مۆبایلە بڵاوکراوەتەوە لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢.
سەرچاوە
پۆل: ئامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان پۆل: مۆبایلەکانی گووگڵ پۆل:مۆبایلەکانی ٢٠١٢ پۆل:گووگڵ نێکسس
بەردەعازەبان
بەردەعازەبان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بەردەعازەبان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دووئاوان و لە باشوور لەگەڵ گوندی خرج حرج و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تەلان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گۆپتەپە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مینامیسێ (میێ)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی پارێزگای میێ
بڕیارنامەی ٣٦٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٦٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ میسر-ئیسرائیل. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧٩٩‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٤ پۆل:شەڕی یۆم کیپور
کۆڵیژ
کۆڵیژ (Kollîj، ) دێیەکە لە گوندستانی ژریژە، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی کۆڵیژ بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٤٥ کەس لە ١٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
١٥٩٠
ساڵی ١٥٩٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٩٠
سووڕی ئاو
وێنۆک|250px|سووڕی ئاو سووڕی ئاو یان  سووڕی ھایدرۆلۆجی بە گەڕانی ئاو لە ناو سروشتدا دەوترێت و باسی سووڕانی ئاو لە گۆی زەویدا دەکات. سووڕی ئاو سووڕانێکی ساکار نییە بەڵکوو کۆمەڵێکە لە بزاو و سووڕانە جۆربەجۆرەکان لە سە بەشی گۆی زەویدا واتە تەوشک (ئەتمۆسفێر)، ھایدرۆسفێر و لیتۆسفێر. سووڕانی ئاو لە ناو ئەم بەشانەدا و لە چینێک بە ئەستوورایی ١٦ کم ڕوو دەدات کە ١٥ کیلۆمەتری لە ئەتمۆسفێردایە و تەنیا یەک کیلۆمەتری لە ناو لیتۆسفێردایە.
سووڕی ئاو سووڕێکە بەبێ سەرەتا و کۆتایی. ئاو لە ڕووپەڕی زەریا و وشکاییەکان دەبێتە ھەڵم و دەچێتە ناو ئەتمۆسفێرەوە و پاشان دیسان ئەم ھەڵمی ئاوە بە ڕەوتی جۆربەجۆر دەبێتە بارین و بەسەر ڕووپەڕی زەوی یان زەریادا دەبارێتەوە.
بەرگەھەوا
بەرگەھەوای ئەستێرەیی زاراوەیەکە کە باس لە ناوچەیەکی دەرەکی دەکات بۆ ئەستێرە، بەزۆری ئەو بەشە دەگرێتەوە کە لە فۆتۆسفێرەوە دەست پێدەکات بەرەو دەرەوە، ئەستێرەکانی پلەی گەرمی تاڕادەیەک نزم لەوانەیە گەردیلەی پێکھاتوو لە بەرگەھەوای دەرەوەی خۆیاندا دروست بکەن.
بەرگەھەوای زەوی کە ئۆکسجینی تێدایە کە زۆربەی زیندەوەرە زیندووەکان بۆ ھەناسەدان بەکاریدەھێنن، ھەروەھا دووەم ئۆکسیدی کاربۆن کە ڕووەک و قەوزە و بەکتریا شینەکان بۆ فۆتۆسێنتێز بەکاریدەھێنن، ھەروەھا زیندەوەرە زیندووەکان لە زیانەکانی بۆماوەیی دەپارێزێت کە ڕەنگە لە ئەنجامی تیشکی سەروو وەنەوشەیی خۆرەوە بێت. پێکھاتەی ئێستای بەرھەمی بیلیۆنان ساڵ لە گۆڕانکارییە بایۆکیمیاییەکانی بەرگەھەوای کۆن لەلایەن زیندەوەرە زیندووەکانەوە.
پەستان
پەستانی بەرگەھەوا ھێزی ستوونییە بۆ ھەر یەکەیەکی ڕووبەر لەسەر ڕووبەرێک کە بەھۆی گازەکانی دەوروبەرەوە دروست دەبێت. بەھێزی کێشکردنی ھەسارەکە لەگەڵ کۆی بارستەی ستوونی ھەوای سەرووی شوێنەکە دیاری دەکرێت. یەکەکانی پەستانی بەرگەھەوا کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ناسراون: پەستانی بەرگەھەوا (atm) کە بە ١٠١،٣٢٥ پاسکال (یان ١،٠١٣،٢٥٠ داین لە ھەر سانتیمەتر چوارگۆشەیەکدا) پێناسە کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گازەکان پۆل:ھەسارەناسی
١٥٩١
ساڵی ١٥٩١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٩١
یاساکانی حامۆرابی
وێنۆک|چەپ| بەشی ژوورینی کێلی قانوونی حامۆرابی
قانوونی حامۆرابی ، کۆمەڵە قانوونێکە لە لایەن حامۆڕابی شەشەمین پاشای زنجیرەی بابلی، لە سەر کێلە بەردێک، بە شێوەیەکی لوولەیی داتاشراوە، گێپەڕەکەی ٦٠ سمە، بەرزاییەکەی ٢٢٥ سمە و نووسینەکەی لە ٤٤ خانەدا جێگەی کراوەتەوە. سەرجەم مادەکانی قانوونەکە بە ٣٠٠ مادە خەمڵێنراوە، هەرچەندە هەندێکی ڕووشێندراوە یا کڕێنراوە، بەڵام هێشتا ٢٨٢ مادەی ماوە. لە بەشی سەرەوەی کێلەکەدا پەیکەری شاماش، خودای ڕۆژ، بە دانیشتوویی لە سەر تەخت هەڵکەنراوە و بە دەستی ڕاستی قانوونەکانی بە حامۆرابی دەسپێرێ و حامۆرابیش لە بەردەمیدا بە گوێڕایەڵی ڕاوەستاوە قانوونەکانی لێ وەردەگرێ. ئەم کۆمەڵە قانوونە، بە زمانی بابلی، بە هێڵی بزماری، بە هەڵکۆڵین لەسەر کێلی بەردی ڕەشی بازلت نووسراوە و لە ناوجەرگەی شاری بابلدا چەقێنراوە، بۆ ئەوەی هەموو کەس بتوانێ بیبینێ و بیخوینێتەوە و ماف و ئەرکەکانی خۆی بزانێ.
بەسەرهات و دۆزینەوە
ئیلامییەکان لە سەردەمی شا "شتروک ناخونتی"دا هێرشیان کردۆتە سەر بابل(١١٧١ پ . ز)؛ یەکێک لەو شتانەی لەم هێرشەدا بە تاڵان بردوویانەتەوە بۆ وڵاتەکەی خۆیان، ئەم کێلە بووە. هەندێ مادەیان لێ کوژاندۆتەوە، بەڵام دەسکاری ئەوی دیکەیان نەکردووە، ڕەنگە لە ترسی ئەو نەفرین و توکە بێ کە لە کۆتایی قانوونەکدا نووسراوە. کێلەکە ساڵانی(١٩٠٢-١٩٠١) لە لایەن تیمێکی فەڕەنسییەوە لە شووش لە وڵاتی ئێران  دۆزراوەتەوە و هەر ئەوسا براوە بۆ فەڕەنسا. ئێستا کێلەکە لە مۆزەخانەی لووڤر لە پاریس دانراوە، کۆپییەکی بە گەچ دروستکراوی لە مۆزەخانەی بەغدادە.
هەندێک لە مادەکانی قانوونی حامۆرابی
مادەی ١: ئەگەر پیاوێک تۆمەتی کوشتن بداتە پاڵ پیاوێکی تر، بەڵام نەیتوانی بیسەلمێنێ، تۆمەت بە پاڵدەر دەکوژرێ. مادەی٢: ئەگەر پیاوێک تۆمەتی جادوگەریی دایە پاڵ پیاوێکی تر، بەڵام نەیتوانی بیسەلمێنێ، پیویستە ئەوەی تۆمەتی جادوگەریی دراوەتە پاڵ بچێتە سەر ڕووبار، خۆی بهاوێژێتە ناو ڕووبارەکەوە، ئەگەر ڕووبارەکە نوقمی کرد، ئەوەی تۆمەتی داوەتە پاڵی دەبێ دەست بە سەر داراییەکەیدا بگرێ. ئەگەر ڕووبارەکە سەلماندی کە ئەم پیاوە پاکە و بە ساغی لێی هاتە دەرەوە، ئەوەی تاوانی جادوگەریی بەپاڵ داوە دەکوژرێ. ئەوەی لە ڕووبارەکە بە ساغی هاتۆتە دەرەوە، دەبێ دەست بەسەر دارایی ئەوەی تۆمەتی بەپاڵ داوە، بگرێ.
مادەی ٣: ئەگەر پیاوێک سکاڵایەکی کرد و شایەتیەکی درۆی دا. ڕاستی قسەکەی بۆ نەسەلمێنرا، ئەگەر سکاڵاکەی سکاڵای ژیان بێ، ئەو پیاوە دەکوژرێ.
مادەی ٤: ئەگەر بۆ شایەتی(لە سکاڵایەکی درۆی تایبەت بە) دانەوێلە یان زیو، دەبێ ئۆباڵی سزای ئەو سکاڵایە هەڵبگرێ.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شوێنەوارە دۆزراوەکانی ئێران پۆل:بابل پۆل:ئێران پۆل:عێراق پۆل:مێژووی یاسا
مێحنەتاباد (ھەمەدانی)
مێحنەتاباد شارۆچکەیەکی شارستانی ھەمەدانیە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٦٠٧٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
کۆمەڵکوژیی زیلان
کۆمەڵکوژیی زیلان (، ) کۆمەڵکوژیی  هەزاران سڤیلی کوردە لەلایەن ھێزی تورکیا لەسەر فەرمانی عیسمەت ئینۆنو لە دۆڵی زیلان لە ناوچەی ئەردیش لە پارێزگای وان لە ١٢–١٣ تەممووزی ١٩٣٠، لەکاتی ڕاپەڕینی ئاگری لە پارێزگای ئاگری. بەگوێرەی ئامارە فەرمییەکانی تورکیا ١٥ ھەزار کەس کوژراون و بە سەدان ماڵ و گوند سووتێنراون و ڕووخێنراون، بەڵام گەواھیدەران دەڵێن ٤٥ ھەزار کەس کۆمەڵکوژکراون. ئەوانەشی لە کۆمەڵکوژییەکە ڕزگاریان بوو ڕاگوێزران.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە تورکیا پۆل:ڕەگەزپەرستی لە تورکیا پۆل:مێژووی پارێزگای وان پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان
ژان سیفرا موری
ژان سیفرا موری کاردینال و شاعیری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٤٦ پۆل:مردووانی ١٨١٧ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٩یەم
دەرەویان
دەرەویان (Derewyan، ) دێیەکە لە گوندستانی شمشێر، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی دەرەویان بە شێوەزاری سۆرانی و جافی قسە دەکەن.
ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٢٠٤ کەس لە ٧١٧ بنەماڵەدا بووە.
ئه‌م دێیە چه‌نده‌ها کانی و شوێنی دیاریکراوی هه‌یه که ناویان ده‌به‌ین:
کانیه‌کان: فه‌رخی، ئاوێزه، رۆ نین، وێشان، قه‌لانجان، بنا‌وه‌چ، بگار و ...
شوێنه دیاریکراوه‌کان: وێشان، مازه‌رد، مای خوێنین، مێرگه درێژ، هه‌وارگه‌ی زیاروه‌گ، تله سوور، مای حمه‌وخان، مرکوژ، و ...
مێژووی ده‌ره‌وه‌یان پیشان ده‌دات که له مێژۆ چه‌ن خه‌یه‌ڵی محه‌ممه‌دی، بارامی، ئاقایی له‌م دێیەدا ژیانیان به‌سه‌ر بردوه و ئێستا چه‌نده‌ها بنه‌ماڵه و خه‌یه‌ڵی دیکه‌یشی تێدایه و هه‌روه‌ها چه‌نده‌ها بنه‌ماڵه‌ش له دێیانی دیکه‎‌وه هاتوونه نێو ده‌ره‌ویان.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
ھێرش بۆ سەر شارلی ئێبدۆ
48.85925°N, 2.37026°W وێنۆک|شوێنی (شەقام)ی ڕووداوەکە هێرش بۆ سەر شارلی ئێبدو، ئەو هێرشە بوو کرایە سەر رۆژنامەیەک یان ھەفتەنامەیەکی گالتەئامیزی کاریکاتۆری فەرەنسیی بەناوی شارلی ئێبدو. کە لە کاتژمێر ١١ی بەیانی بەکاتی ئەوروپای ناوەڕاستی ٧ی کانوونی دووەم ٢٠١٥ لە پاریس لەلایەن ٣ چەکداری نەناسراو هێرشکرایە سەر ئۆفیسی ئەم ھەفتەنامەیە لە ئەنجامدا بووە ھۆی کوژرانی ١٢ کەس و برینداربوونی ١١ کەس بوو، ڕاکردنی ئەنجامدەرانی ئەم کارە کە دووان لەم کوژراوانە موسلمان بوون.شایەنی باسە ٤ لەم کوژراوانە لە وینەکیشە کاریکاتۆرییە بەناوبانگەکانی فەرەنسا بوو بەردەوام جیی مشتومڕ و باسی نێوەندە راگەیاندنەکان بوون کە ئەوانیش شارپ و کابوو ڤولینسکی تینیوو.