cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بیابانی تار
ئاژەڵداری
ناوچەی تاری ڕاجستان گەورەترین ناوچەی بەرھەمھێنانی خورییە لە ھیندستان لەھەریەک لە ناوچەکانی چوکلا، مەرواری، جەیسالمیری، ماگرا، مالپوری، سۆنادی، نالی و پونگال مەڕوماڵات لە زۆربوونن، لە کۆی بەرھەمی خوری لە ھیندستان، ٤٠–٥٠٪ لە ڕاجستانەوە خوری بەرھەم دێت، خوری مەڕی ڕاجستان بە باشترین جۆر دادەنرێت لە جیھاندا بۆ پیشەسازیی فەرش دروستکردن. خوری لە مەڕی چوکلا بە کوالیتی بەرز بەرھەم دێنن. ھەندێک ئاشی گرنگ بۆ دروستکردنی دەزووی خوری لە بیاباندا دامەزراون وەک: یۆدپور ولێن میل، یۆدپور؛ ڕاجستان ووڵن میل و بیکانەر و ووڵن میل و بیکانەر بیکانەر گەورەترین مەندی (شوێنی بازاڕ) خوری ئاسیایە.
کۆنیشانی لیما
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆنیشانەکان
بیابانی تار
ئاژەڵداری
ئاژەڵداریی پشت بە لەوەڕاندنی زەویی ھاوبەش لە گوندەکان دەبەستێت لە ماوەی ساڵانی وشکەساڵیدا، گەلی ڕەبەری مادی بە مێگەلی گەورەی مەڕ و وشترەوە کۆج دەکەن بۆ ناوچە دارستانییەکانی باشووری ڕاجاستان یان ویلایەتە نزیکەکانی وەک مەدیا پرادێش بۆ لەوەڕاندنی ئاژەڵەکانیان.
گرنگی ئاژەڵداری دەکرێت لە زۆری پێشانگای ئاژەڵان ببینین. پێشانگای ئاژەڵان بە شێوەیەکی ئاسایی بەناوی خواو گاورەکانەوە ناودەبرێت ھەندێک لە پێشانگا گەورەکانی ئاژەڵی بەردەوام بەرھەمەکانیان نمایش دەکەن، نموونەی ھەندێکیان بریتین لە؛ پێشانگای ئاژەڵی ڕامدیجی لە مەنەسەر لە ناوچەی نەگۆر، پێشانگای ماتۆڕی تەجاجی لە پەربەتسەر لە ناوچەی نەگۆر، پێشانگای ئاژەڵی بەلدۆ لە شاری مێرتا لە ناوچەی نەگۆر، ھەروەھا پێشانگای مالێناث لە تلوارەی ناوچەی بەرمەر.
دارستان
زانایانی پەیمانگای لێکۆڵینەوەی ناوچەی ناوەندی ییرد (CAZRI) بە سەرکەوتوویی گەشەیان بە دەیان بەروبووم و میوەی نەریتی و نانەریتی داوە، وەک (ھەڵووژە) کە میوەی زۆر گەورەتر لە پێشوو بەرھەم دەھێنن و دەتوانن بە کەمترین باران بارین گەشە بکەن. ئەم دارانە بوونەتە بژاردەیەکی قازانجبەخش بۆ جوتیاران نموونەیەک لە لێکۆڵینەوەیەکی کەیسی ی باخداری دا نیشانی دا کە لە حاڵەتی خۆربردن لە ٣٥ ڕوەکی بەر و گوار (' ' گۆلا ' ' و ' سێب ' و ' ' موندیا ' ' لە جۆری ' ' کۆدریا ' ' کە لەلایەن CAZRI پەرەی پێ دراوە)، بە بەکارھێنانی تەنیا یەک ھێکتار زەوی، ١٠ ھەزار کیلۆ بەروو ٢٥٠ کیلۆ لە گیای گوار، کە بە دوو ھێندە یان تەنانەت سێ ھێندە قازانجەکەی زیادی کردبوو.
مێژوو
پارکی نیشتمانی بیابان لە ناوچەی جەیسالمەر کۆکراوەی ڕوەکی ئاژەڵی بەبەردبووی ١٨٠ ملیۆن ساڵەیە.
ناوچەی جەیسالمەر بناغەی خۆی ھەبوو لە پاشماوەی ئیمپراتۆرییەتی فەرمانڕەوای دەوڵەتی بەتاتی فەرمانڕەواکانی بەھایی لە سەردەمی مۆدێرنی ئەفغانستاندا بۆ ساڵکۆت و لاھور و ڕاوالپیندی لە پاکستانی ھاوچەرخدا بۆ بەھاتینا و ھاناومانگار لە ھیندستانی ھاوچەرخدا فەرمانڕەواییان کرد ئیمپراتۆرییەت بەھۆی داگیرکاری بەردەوام لە ئاسیای ناوەڕاستەوە بەپێی کات ڕووخا بە وتەی ساتیش چاندرا، شاھی ھندوسی ئەفغانستان ھاوپەیمانی لەگەڵ فەرمانڕەواکانی بەتاتی مولتان بەست، چونکە دەیانویست کۆتایی بەو ھەڵکوتانە کۆیلەیە بھێنن کە لەلایەن فەرمانڕەوای مەنگۆڵ و تورکی گەزنییەوە کراون، بەڵام ئەو ھاوپەیمانییە ساڵی ٩٧٧ ی ز لەلایەن ئاڵپ تیگینەوە شکستیان پێھێنا دۆمەڵەکانی بەتاتی بەردەوام بەرەو باشوور کۆچیان دەکرد کاتێک حوکمی مولتانیان دەکرد، پاشان لە کۆتاییدا پاڵیان پێوەنرا بۆ چۆلیستان و جەیسالمەر کە لەوێ ڕەوەل دیڤاراجا دێرەل / دێرەواریان دروست کرد. جەیسالمەر پایتەختی نوێ بوو کە لە ساڵی ١١٥٦ لەلایەن مەھارا وال جەیسال سینگەوە دامەزرا و دەوڵەت ناوی لە پایتەختەوە وەرگرت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ١٨١٨ جەیسالمەر بووە بە پارێزگاری بەریتانی لە ئاژانسی ڕاجپۆتانا.
لە ١٩٦٥ و ١٩٧١ دا ئاڵوگۆڕی دانیشتووان لە تەحەری نێوان ھیندستان و پاکستان دا کرا؛ ٣٥٠٠ موسڵمان لە بەشی ھیندی تارەوە بۆ تاری پاکستانی ڕاگواستران، لەکاتێکدا ھەزاران خێزانی ھیندۆسیش لە تاری پاکستانەوە کۆچیان پێکرا بۆ بەشی ھیندی
تار لە ئەدەبیاتی کۆندا
ڕووباری ساراسڤاتی یەکێکە لە ڕووبارە سەرەکییەکانی ڕیگڤیدیکە کە لە دەقە کۆنەکانی ھیندۆسدا ئاماژەی بۆ کراوە سروودی نادیستوتی لە ڕیگڤێدا ئاماژە بە سەراسڤاتی نێوان یامونە لە ڕۆژھەڵات و سوتلێج لە ڕۆژاوا دەکات و دواتر دەقی ڤێدیک وەک تەندییە و جیانییە برەحماناس و ھەروەھا مەھابھارەتە باس لە وشککردنی سەراسڤاتی لە بیابانێک دەکات.
ھەروەھا ڕووباری ساراسڤاتی (سەرسوزی) ی بچووک یش دەچێتە پاڵ غەگگار.
داستانەکە مەھابھەراتە باس لە دارستانی کامیاکا دەکات کە لە سنووری ڕۆژئاوای شانشینی (کورو) لە قەراخ ڕووباری ساراسڤاتی ھەتا ڕۆژئاوای دەشتی کوروخشێترا کە دەریاچەیەکی تێدا بووە کە بە کامیاکا ناسراوە دارستانی کامیاکا باس دەکرێت کە لە سەری بیابانی تار لە نزیک دەریاچەی تریناڤیندوو دا ھەیە پانداڤاسەکان لە کاتی ڕۆیشتن بۆ تاراوگە لە ناو دارستانەکاندا، پراماناکۆتییان لە زەبرێکی کوشندەیان لە چەتەکان دا و بەرەو کوروخشێترا بە ڕێیەکی ڕۆژئاوادا ڕۆیشتن و بە سەر ڕووباری یامونا و دریشەڤاتیدا دەڕۆیشتن لە کۆتاییدا گەیشتنە کەناری ڕووباری ساراسڤاتی کە دارستانی کامیاکایان بینی، کە لەسەر ئاست و دەشتایییەکی کێوی لە کەناری سەراووتی دا بوون و لە باڵندە و ئاسک دا بوون لەوێ پانداڤاس لە پەناھەندەیییەکی بەھەستدا دەژیا سێ ڕۆژی خایاند تا پانداڤاس بگاتە ناو دارستانی کامیاکا و لە ھاستینپورا و بە گالیسکەی خۆیان گەیشتن.
ڕیگڤیدا ھەروەھا باسی ڕووبارێک دەکات بە ناوی ئەشڤانڤاتی لەگەڵ ڕووبارەکەی دریشادڤاتی ھەندێک لە لێکۆلەران ھەردوو سەراواتی و ئەشڤانڤاتی بە یەک ڕووبار دادەنین.
شوێنی ژیانی مرۆڤ لە مێرگەکانی ساراسڤاتی و دریشادڤاتی پێش سەردەمی مەھابھراتە بۆ ڕۆژھەڵات و باشوور لەو کاتەدا ناوچەکانی بیکەر و جۆدپووری ئێستا بە پارێزگاکانی کوروجانگەڵە و مەدراجانگەڵە ھەبوون و ناسراون.
تێبینییەکان
<references group="تێبینیی"/>
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بیابانەکان پۆل:جوگرافیای سیند پۆل:بیابان و دارستانی زیریک
١٣٠٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
١٣٠٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
١٣٠٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڕێگاگلێن
ڕێگاگلێن یان ڕۆلەر ئۆتۆمبێلێکی ئەندازیاری جۆری پەستێنەرە کە بۆ تێکەڵکردنی خاک، گڵ، کۆنکریت، یان قیرتاو لە دروستکردنی ڕێگا و بنچینەکاندا بەکاردێت. ھەروەھا لە بناغەی خانوو یان لە کشتوکاڵدا بەکار دەھێنرێت.
ڕێگاگلێن زۆر جار وەک ھەڵمۆلەکان ناودەبرێت، بەبێ لەبەرچاوگرتنی شێوازی پاڵنانی.
مێژوو
وێنۆک|Horse-drawn road roller from 1800 وێنۆک|[[Steam engine|Steam-powered roller]] وێنۆک|[[Zettelmeyer diesel-powered road roller]]
یەکەم ڕێگاگلێن لەمێژوودا بە ئەسپ ڕاکێشراوە بۆ پەستانەوەی ڕێگای کێڵگەکان. لەدوای شۆڕشی پیشەسازی لەماوەی چەرخێک تا ڕادەیەکی زۆر پێشکەوتووە بەڵام لەھەموو پێشکەوتنەکانی پشت بە کێشی دەبەستێت، ڕێگاگلێن لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩یەم لە ڕاکێشانی ئەسپەوە گۆڕدرا بۆ بزوێنەری ھەڵمی. گلێنە ھەڵمییەکان یەک لولەی پۆڵاینیان ھەبوو بە گشتی بەکارھێنران بۆ کەمکردنەوەی بۆشایی خاک لە بناغە و بندەکی خانووبەرەکان، ئەم گلێنانە ھەڵمیانە بزوێنەرێکی ھەڵمی تری ھەبوو کە لەرزانی بە لولەئاسنینەکە دەکرد تا کێش و کاریگەری زیاتر بێت. دواتر برەوی زیاتری کرد و ڕێگاگلێنی ھەڵمی دوو لولەیی دروستکرا. لە دەوروبەری ساڵی١٩١٠ بە دواوە بەناوبانگ بوون و بە شێوەیەکی سەرەکی بەکارھێنراون بۆ پەستانەوەی ڕووکەشی خاک و ڕێگاکان دواتر ڕێگاگلێنی وەھایان دروست کرد کە لولەکەی لە لاستیک و چوپ دروستکرابوو کە ئەم جۆرەیان بۆ گواستنەوە ئاسانتر بوو ئینجا بزوێنەری گاز ھاتە ئاراوە بە درێژایی ساڵانی ١٩٥٠ بەدواوە پێشکەوتنی زۆر گەورەیان بەدەست ھێنا لە ساڵی ١٩٧٠ ئەم ئامێرە گەیشتە لووتکەی پێشکەوتنی کە زۆر بەکێش و کاریگەر بوو و بەئاسانیش دەگوازرایەوە.
دایان کرووگەر
دایان کرووگەر(لەدایکبووی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٧٦) ئەکتەرێکی ئەڵمانی و نمایشکاری جلوبەرگە. بەشداربووە لە چەندان فیلمی جۆراوجۆر دیارترینیان فیلمی زۆڵە بێ شکۆکانە لە کارێکی لەگەڵ دەرهێنەری کوێنتن تارانتینۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی ئەڵمانی لە سەدەی ٢١ەم پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە کەنەدا پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە فەڕەنسا پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی فێستیڤاڵی کان بۆ باشترین خانمەکتەر پۆل:دوور لە وڵاتانی ئاڵمانی لە فەڕەنسا پۆل:خەڵکی ئەڵمانی دوور لە وڵاتی خۆیان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ھونەر و وێژە بە پلەی ئەفسەر (فەڕەنسا) پۆل:ژنە مۆدێلە ئەمریکییەکان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە
نۆرایر سیساکیان
نۆرایر سیساکیان (, ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٠٧ – ١٢ی ئازاری ١٩٦٦) بایۆکیمیایەکی ئەرمەنی سۆڤیەت بوو، ئەکادیمی بوو، یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی بایۆلۆژیای بۆشایی ئاسمان ڕێکخەرێکی نایابی زانست بوو، ئەندامی بزووتنەوەی پوگواش بوو.
ئەندامی سەرۆکایەتی ئەکادیمیای زانستەکانی یەکێتی سۆڤیەت بووە، ئەندامی ئەکادیمیای زانستی ئەرمینیا بووە، جێگری سەرۆکی ئەکادیمیای نێودەوڵەتی بۆ گەڕانی بۆشایی بووە، سەرۆکی لیژنەی بایۆئەسترۆنۆتیکی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتیی فەلەکناسی بووە. خەڵاتی دەوڵەتی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٥٢. لە ساڵی ١٩٦٤ بە کۆی دەنگ وەک سەرۆکی بیست و یەکەمین دانیشتنی کۆنفرانسی گشتی یونسکۆ ھەڵبژێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧ پۆل:مردووانی ١٩٦٦ پۆل:خەڵکی ئەشتەرەک پۆل:ئەرمەنیەکانی سۆڤیەت
قرغیزستان
قرغیزستان یان قرغزستان (بە زمانی قرغیزی: Кыргызстан) بە فەرمی کۆماری قرغیزستان وڵاتێکە لە کیشوەری ئاسیادا پایتەختەکەی شاری بیشکێکە. عەسکەر ئاکایێڤ یەکەم سەرۆکی قرقیزستان بوو.
جوگرافیا
قرغیزستان یەکێکە لەو وڵاتانەی دەکەوێتە ناوەڕاستی کیشوەری ئاسیا. قرغیزستان سنووری ھابەشی ھەیە لەگەڵ وڵاتانی کازاخستان لە باکوور، ھەروەھا لەڕۆژئاوای وڵاتەکەش ھاوسنوورە لەگەڵ ئۆزبەکستان. لە بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتیش ھاوسنووری وڵاتی چینە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمارەکان پۆل:قرغیزستان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١
یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد
یانەی مانچستەر یونایتد یانەیەکی تۆپی پێی ئینگلیزییە. یەکێکە لە یانە مەزنەکانی جیھانی تۆپی پێ ئەم یانەیە بەیانەی "شەیتانە سوورەکان" ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٧٨ لە ئینگلستان پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٨٧٨ پۆل:وەرزشی مەنچستەر پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٨٧٨ پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٢ پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئینگلستان پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ترافورد پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە پۆل:مانچستەر یونایتد ئێف سی. پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە پۆل:یانەکانی پرێمیەرلیگ
کۆنیشانی ستۆکھۆڵم
وێنۆک|بانکی کریدیتبانکێن
کۆنیشانی ستۆکھۆڵم جۆرێکە لە کۆنیشان کە بەھۆی شۆکەوە دروست بوو، کە وا لە کەسێکی ڕفێنراو دەکات پەیوەندی و ھەست دروست بکات بەرامبەر بەو کەسەی کە ڕفاندوویەتی و گرتوێتی وەک ستراتیجییەکی خۆپاراستن. لە ساڵی ١٩٧٣ کاتێک کۆمەڵێک دز ھەڵدەکوتنە سەر بانکی کریدیتبانکێنی ستۆکھۆڵم و سەرجەم کارمەندانی بانکەکە دەستبەسەر دەکەن بۆ ماوەی ٥ ڕۆژ وەک بارمتە دەیانھێڵنە و لەو ماوەیە خەریکی ڕێککەوتن بوون لەگەڵ پۆلیس، بارمتەکان تووشی ئەم نەخۆشییە بوون لەم ماوەیەدا.
یەکێک لە گریمانەکان کە ئەم بارەی باڕمتەکانی شیکردۆتەوە. گریمانەی ئەمە دەبات کە لە ئەنجامی پەرچەکرداری باڕمتەکان بۆ ئەم شۆکە لەناکاوە ڕووی داوە.
ناونانیشی بە کۆنیشانی ستۆکھۆڵم بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە ڕووداوەکە لەم شارە ڕووی داوە.
نیشانە گشتییەکان
بۆ ھەر کۆنیشانێک چەندین نیشانە و ھێما ھەیە، کە بە گوێرەی ڕووداوەکە گۆڕانکارییان بەسەردێت، بۆیە دەبینین نیشانەی نەخۆشەکانی ئەم ڕووداوە ھاوشێوە نەبوون لەکاتێکدا ھەموویان بەیەک ڕووداو تووشی بووبوون وەک:
ڕێککەوت
لە ساڵی ١٩٧٣ کاتێک کۆمەڵێک دز ھەڵدەکوتنە سەر بانکی کریدیتبانکێنی ستۆکھۆڵم و سەرجەم کارمەندانی بانکەکە دەستبەسەر دەکەن بۆ ماوەی ٥ ڕۆژ وەک باڕمتە دەیانھێڵنە و لەو ماوەیە خەریکی ڕێککەوتن بوون لەگەڵ پۆلیس، بارمتەکان تووشی ئەم نەخۆشییە بوون لەم ماوەیەدا، چونکە پۆپڵیس نەیتوانی ھیچ بکات بۆ ڕزگاربوونیان لەبەر ئەوەی بارمتەکان ئامادە نەبوون یارمەتی پۆلیس بدەن.
ھۆکارەکان
شیکردنەوەی کۆنیشان بەگوێرەی پزیشکانی دەروونی لە پۆلیسی سوید، شتێکی زۆر جیاواز بوو بەوەی کە بارمتەکان تەواو دەستەمۆی دزەکان ببوون و لەلای ئەوانەوە باشتر دەپارێزرێن بۆیە خەمی خێزانەکانیان بوو کە لە دەرەوەی بانک دەژین لەژێر دەستی پۆلیس. (نیلز بیگیڕۆ) پسپۆڕ لە زانستی تاوان و دەروون دەڵێت؛ بەھۆی کەم تەرخەمی پۆلیس و کەمی توانای دەوڵەت و بەھێزی چەتەکان ھەستێکی وەھا لەلای بارمتەکان دروست دەبێت کە دزەکان باشترن و یارمەتیشیان دەدەن، لە بەرامبەردا ئامادەنین یارمەتی پۆلیس بدەن کە لە تواناشیاندا ھەیە. .
نموونەکان
ئەم نەخۆشییە لەنەخۆشییە ھەرەکۆنەکانی جیھانە، کە ژنەکان لە ڕابردوو و منداڵان زیاتر تووشی بوونە، ئەمیش کاتێک پیاوەکان بەشەڕ دەھاتن دوای شکستی لایەک، لایە براوەکە خێزان و منداڵەکانی لایە شکستەکەی دەبرد و ژنەکە پیاوە براوەکەی خۆش دەویست و متمانەی پێ دەکرد چونکە لەو بڕوایە دابوو کە دەتوانێت بیپارێزێت. نموونەی زیاتر:
ھەموو ئەو کەسانە ھەوڵدەدەن یاخود چاوەڕێی قەرەبووکردنەوەیەکی ئەستەم دەکەن، بەمە پەنا بۆ توندوتیژی و گرووپە تیرۆریستییەکان دەبەن. کەسانێک زۆر بە تووندی ڕێچکەی ئایینێکیان گرتووە یاخود لە کاتێکی درەنگ بە ئایین دەگەن یانیش لە زۆر منداڵی وەری دەگرێت، بۆیە ھەوڵ دەدات بیروڕایەکەی بەسەر کەسانی تر بچەسپێنێت، بەمەش بەرەو تاوان دەڕوات.
کۆنیشانی لیما
کۆنیشانی لیما ئەم کۆنیشانە پێچەوانەی کۆنیشانەکەی ستۆکھۆڵمە، کە دزەکان باڕمتەکانیان دەپارێزن و خۆشیان دەوێن:
ئەم ڕووداوە لە شاری لیمای پایتەختی پیرۆ ڕووی دا لە کونسولخانەی ژاپۆن، کاتێک کۆمەڵە چەکدارێک لە ١٩٩٦ ھەڵدەکوتنە سەر کونسولخانەی ژاپۆن و کارمەندەکانی دەست بەسەر دەکەن، چەکدارەکان دەبنە دۆست و ھاوڕێی بارمتەکان، کە کەسانی باڵا و پلە بەرزیان تێدابوو.
وڵاتی تۆقێنەر
لێرە کۆمەڵانی خەڵک بە کۆمەڵ تووشی دەبن و ئەو کەسانەی دەستیان بەسەر وڵات گرتووە وا دەزانن دەیان پارێزن، ئەم دیاردەیە لە زۆرینەی وڵاتە دیکتاتۆرییەکان باوە، لەبەرەوەی خەڵکەکە بە کۆمەڵ تووشیبوون ھەستی پێناکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆنیشانەکان پۆل:دەروونناسیی گشتی پۆل:دەروونناسیی کۆمەڵایەتی پۆل:کۆنتڕۆڵی مێشک پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان
مۆزەخانەی فریدا کالۆ
مۆزەخانەی فریدا کالۆ ھەروەھا ناسراوە بە ماڵە شینەکە (La Casa Azul)   مۆزەخانەیەکی ھونەریی و مۆزەخانەیەکی ماڵیی مێژوویییە کە وەک ڕێزلێنانێک تایبەت کراوە بە ژیان و کارەکانی وێنەکێشی مەکسیکی فریدا کالۆ. ئەم مۆزەخانەیە دەکەوێتە ناوچەی کۆیۆئاکان لە مەکسیکۆ سیتی. شوێنی مۆزەخانەکە، ھەر ئەو ماڵەیە کە کالۆ لێی لەدایک بوو و لێشی گەورە بوو، ھەر لەو ماڵە بۆ چەند ساڵێک لەگەڵ دیێگۆ ڕیڤێرای ھاوسەری بەیەکەوە ژیان، فریدا ھەر لەو ماڵەدا کۆچی دوایی کرد. لە ساڵی ١٩٥٧، دیێگۆ خانووەکەی بەخشی بۆئەوەی بکرێتە مۆزەخانەیەک بۆ ڕێزلێنان لە کارەکانی فریدا.
دیلۆرێن مۆتۆر کەمپەنی
دیلۆرێن مۆتۆر کەمپەنی  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل.
مۆزەخانەی فریدا کالۆ
لە مۆزەخانەکە چەند کار و تابلۆیەکی فریدا کالۆ و دیێگۆ ڕیڤێرای لێیە، ھەروەھا لەگەڵ چەند بەرھەمێکی ھونەرمەندانی دیکە و فۆلکلۆری مەکسیکی، وێنە و یادەوەرییەکانی فریدا لەگەڵ چەند کەل و پەلێکی کەسیی. شێوەی ماڵەکە بەگشتی وەک ساڵانی پەنجاکان ماوەتەوە. لە ئێستادا یەکێکە لە دیارترین مۆزەخانەکانی مەکسیکۆ سیتی و سەردانیکەری ھەیە.
دیلۆرێن مۆتۆر کەمپەنی
هەروەها
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٧٥ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٧٠
مۆزەخانەی فریدا کالۆ
مۆزەخانەکە بۆیەکەمینجار لە ساڵی ١٩٥٨ کرایەوە، تا ئەمڕۆش لە چالاکی و خستنەڕووی بەرھەمەکان کراوەیە.
ڤۆکسھۆڵ مۆتۆرز
thumb|بەرهەمێکی کۆمپانیای ڤۆکسهۆڵ ڤۆکسهۆڵ  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئۆتۆمۆبێلە.
هەروەها
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٥٧ لە شانشینی یەکگرتوو پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٨٥٧ پۆل:ڤۆکسھۆڵ مۆتۆرز
بڕیارنامەی ١٦٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی ھایتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٢١٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
١٣٠٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
١٣٠٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
عیمریتی
شەڕەفەدین یەحیا کوڕی موسا کوڕی ڕەمەزان عیمریتی (مردووی دوای ساڵی ١٥٨١)شەرعزانێکی مەزھەبی شافعییە و یەکێکە لە زانایانی مەزھەب، لە گوندی عیمریت لە میسر لەدایکبووە، بە دەقە شیعرییەکانی بەناوبانگە، کەوا کتێبی زانستە شەرعییەکانی کردوون بە شیعر بۆ ئاسان لەبەرکردن لەوانە مەتنی فەتحول قەریب.
سەرچاوەکان
پۆل:زانایانی ئیسلام پۆل:شاعیران
دووبەرەکی بنێوە و حکوومەت بکە
وێنۆک|سەردیس فیلیپی دووهەمی مەقدۆنیا دووبەرەکی بنێوە و حکوومەت بکە مەسەلێکی بەناوبانگە دراوەتە پاڵ فیلیپی دووھەمی مەقدۆنیا باوکی ئەسکەندەری مەزن و دوای ئەو لەلایەن جولیوس سێزار و ناپۆلیۆن بۆناپارت وەکوو پیلان و ستراتێژییەک بەکار ھاتووە. ئەم مەسەلە یەکێک لە دروشمە ناسراو و کۆنەکانی کۆلۆنیالیزمە کە کۆنۆلیالیستەکان بەھۆی دووبەرەکیی نانەوە لە نێوخەڵکی وڵاتێکدا درێژەیان بە چەوسانەوە لەو وڵاتەدا دەدا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:وشە سیاسییەکان پۆل:کۆمەڵناسی پۆل:ململانێ پۆل:مەکیاڤێلیسم
تیپی مۆسیقای دھۆک
تیپی مۆسیقای دھۆک گرووپێکی مۆسیقیی کوردی بوو کە ساڵی ١٩٧٩ بە سەرپەرەشتی دڵشاد محەممەد سەعید لە دھۆک دامەزرا. یەکەم ئاھەنگی تیپەکە ھەمان ساڵ لە شاری سەماوە بەڕێوە چوو و ساڵی ١٩٨٩ لە ڤێستیواڵی سەرتاسەری عێراق پلەی یەکەمی وەدەست ھێنا. ئەم گرووپە میوزیکی فۆلکلۆری کوردی تێکەڵ بە مۆسیقای ڕۆژاوایی دەکرد. گۆرانیی (ھۆی نێرگز) کە لایەن نەجات عەبدولمەسیحەوە وتراوە بەرھەمی تیپی مۆسیقای دھۆکە.
بەرھەمەکان
ھەندێک لە بەرھەمەکانی تیپی مۆسیقای دھۆک:
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
ناڤیستار ئینتەرناشناڵ
thumb|لۆن ستار بەرهەمی کۆمپانیای ناڤیستار ئینتەرناشناڵ ناڤیستار ئینتەرناشناڵ  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل, کۆمپانیاکە لەساڵی ١٩٠٢ لە شیکاگۆ لە ئەمریکا دامەزراوە.
هەروەها
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٠٢ پۆل:کۆمپانیا ھۆلدینگەکانی سەربە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
بڕیارنامەی ١٦٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:کۆتدیڤوار لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆتدیڤوار
١٣١٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تیپی مۆسیقای کاوە
تیپی مۆسیقای کاوە گرووپێکی مۆسیقیی کوردی بوو کە ساڵی ١٩٨٣ بە سەرۆکایەتی سەید ئەحمەد بەرزنجی لە شاری ھەولێر دامەزرا. ئەم تیپە زۆر بەرھەمی ناوازەی بۆ تلەفیزیۆنی کەرکووک و موسڵ تۆمار کرد و لە زۆرێک لە بۆنە نەتەوەیییەکاندا ئاھەنگی گێڕا.
کەسایەتییەکان
بەشێک لە ئەندامانی تیپ:
بەشێک لە گۆرانیبێژەکان:
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
فڕگە
فڕگە (بەئینگلیزی:Runway) بەپێی ڕێکخراوی فڕۆکەوانی شارستانی نێودەوڵەتی (ئایک ئۆ)، فڕگە «ڕێڕەوێکە کە ناوچەیەکی لاکێشەیی دیاری کراوە لەسەر بەشێکی فڕۆکەخانەیە کە بۆ نیشتنەوە و فڕینی فڕۆکەکان ئامادەکراوە». ڕاڕەوەکە لەوانەیە ڕووکەشێکی دروستکراوی مرۆڤ بێت (زۆرجار قیرتاو، کۆنکریت، یان تێکەڵەیەک لە ھەردووک)یان ڕووکەشێکی سروشتی (گیا، گڵ، سەھۆڵ، لم یان خوێ). فڕگەکان، ھەروەھا ڕێگای تەکسی و گشتی ترومبێلیش بەکاردێت لەکاتی تەنگەتاویدا، ھەندێک جار بە «ھەیوانی ھەوایی» ناودەبرێت. ھەندێک لە فڕگەکان ئاوین کە لەسەر ڕووی ئاو دروست کراون بۆ فڕۆکەی دەریایی بە گشتی بە فڕگەی ئاوی ناودەبرێت. درێژی فڕگەکانی ئێستا بە شێوەیەکی گشتی بە مەتر دیاری دەکرێت لەسەر ئاستی جیھان، جگە لە ئەمریکای باکوور کە پێ دەپیورێت.
مێژوو
لە ساڵی ١٩١٦ لە چوارچێوەی ھەوڵی جەنگی جیھانی یەکەم، یەکەم ڕێگای کۆنکریتی قیرتاوکراو لە کلێرمۆنت-فێراند لە فەرەنسا دروست کرا، کە ڕێگەی بە ھاوبەشگای ناوخۆیی میشێلن دا فڕۆکەی سەربازی بۆرگێت ئۆنزیۆن دروست بکات تا بەکاری بھێنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندازیاری فڕۆکەخانە پۆل:ژێرخانی فڕۆکەخانە پۆل:واوشە فەڕەنسییەکان
١٣١١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کادیلاک
کادیلاک  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئوتومبیلە سەر بە کۆمپانیای جەنەڕاڵ مۆتۆرزە.
کادیلاک بەشێوەیەکی فەرمی لە ٥٠ وڵاتی جیهان دەفرۆشێت. وە زۆرترین فرۆشراوەکانی لە ولایەتە یەگرتوەکانی ئەمریکا و کەنەدایە. بە یەکەمین کۆمپانیا دادەنرێت لە بەرزی کوالێتی
هەروەها
پۆل:کادیلاک پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٠٢ پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئۆتۆمۆبێلی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
نۆبێل ئۆتۆمۆتیڤ
thumb|یەکێ لەبەرهەمەکانی کۆمپانیای نۆبڵ بۆ ئوتومبێل نۆبڵ  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبێلی وەرزشیە, کۆمپانیاکە لە لەلایەن لی نۆبڵ لە بەریتانیا دامەزراوە.
ڕووباری جەغەتوو
ڕووباری جەغەتوو لە کوێستانەکانی زاگرۆس نێوان سەقز و بانە و دیواندەرە سەرچاوە دەگرێ و درێژای ئەگاتە ٣٠٢ کیلۆمەتر. ئەم ڕووبارە خاوەن چوار سەر چاوەی گەورەیە بە ناوەکانی چەمی جەغەتوو، چەمی خوڕخوڕە، چەمی سارۆقامیش و چەمی سەقز. چەمی سەقز یەکێک لە سەرچاوە ھەرە گرینگەکانییەتی کە لە کویستانەکانی کێلەشین و گەردەنەی خان خۆڕ دەبێتە خوارە. چەمی جەغەتوو لە زنجیرە کوێستانەکانی چلچەمە، چەمی خوڕخوڕە لە کوێستانەکانی خوڕخوڕە و تیلەکۆ و چەمی سارۆقامیش لە کوێستانەکانی نیوان سەقز و تیکاب سەرچاوە دەگرن. ئەم چوار چەمە لە دەشتی لەگزی و عەبدولڕەزاق یەک دەگرن و ڕووباری جەغەتوو دروست دەکەن. جەغەتوو لەسەر ڕێگەی خۆی لە میاندواو ئەگوزەرێ و دەرژێتە ناو گۆلی ورمێ.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی سەقز پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:ڕووبارەکانی ئێران
وۆڵزلی
وۆڵزلی کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل.
هەروەها
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٠١
ئەلفوبێی گورجی
ئەلفوبێی گورجی سیستمێکی نووسینە کە بۆ نووسینی زمانی گورجی کەڵکی لێ‌وەردەگیرێ. ئەم ئەلفوبێیە لە چەپەوە بۆ ڕاست دەنووسرێ.
پیتەکان
ئەلفوبێی گورجی لە ٣٣ دانە پیت پێکھاتووە. پیتەکانی ئەلفوبێی گورجی بریتین لە:
پۆل:ئەلفوبێکان پۆل:سیستەمەکانی نووسین گورجی
بڕیارنامەی ١٦١٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦١٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سیەرالیۆن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٢١٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سیەرالیۆن پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:سیەرالیۆن لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سیەرالیۆن
١٣١٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
چیاکانی ئەلپی ژاپۆن
ئەلپەکانی ژاپۆنی (بە ژاپۆنی: 日本アルプス) زنجیرەیەکی چیایە لە ژاپۆن کە نێوەندگیری دەکات لە دوورگەی سەرەکی ھۆنشو، گەورەترین دوورگەی ژاپۆن. ئەم ناوە لەلایەن ویلیام گیوڤەلاندەوە پەرەی سەندووە، کە بە باوکی شوێنەوارناسی ژاپۆنی دادەنرێت.
سێ زنجیرەکە
ئەمڕۆ، ئەلپەکانی ژاپۆنی سێ زنجیرەچیا لەخۆدەگرێت: چیای ھێددا، چیاکانی کیزو و چیاکانی ئاکاشی ئەم زنجیرانە چەندین لووتکەی بەرز لەخۆدەگرێت کە لە ٣٠٠٠ م تێپەڕ دەبێت و لە دوای چیای فوجی بەرزترینی ژاپۆنن. بەرزترین لووتکە چیای ھۆتاکایە لە بەرزایی ٣١٩٠ م و چیای کیتا لە بەرزایی ٣١٩٣ م.
چیاکانی ئەلپی باکوور
ئەڵپەکانی باکوور کە بە چیاکانی ھیدیا ناسراوە، بە درێژایی پارێزگاکانی ناگانۆ، تۆیاما گیفو درێژ دەبنەوە بەشێکی بچووکی نەبێت کەدەکەوێتە پارێزگای نایگاتا.
چیاکانی ئەلپی ناوەڕاست
ئەلپی ناوەندی کە بە چیاکانی کیزو ناسراوە، لە پارێزگای ناگانۆ و گیڤۆ درێژ دەبێتەوە.
چیاکانی ئەلپی باشوور
ئەڵپەکانی باشوور کە بە چیاکانی ئەکایشی ناسراوە، لە پارێزگاکانی ناگانۆ، یاماناشی و شیزوئۆکا ھەڵکەوتوون.
سەرچاوەکان
پۆل:کێوەکانی ژاپۆن پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان پۆل:چیاکانی ژاپۆن
پیاوانی ئێکس (زنجیرە فیلم)
thumb|لۆگۆی سەرەکی زنجیرە فیلمەکە.
پیاوانی ئێکس زنجیرە فیلمێکی سوپەر پاڵەوانییە، چیرۆکەکانی فیلمەکە لە مارڤل گۆمیکسەوە وەرگیراوە گە ھەڵگری ھەمان ناوە. فۆکسی سەدەی بیستەم مافی درووستکردنی فیلمەکەی بۆخۆی بەدەستھێنا. دەرھێنەر بڕایان سینگەر لە فیلمی (X-men) تا (X2) کاری دەرھێنانی فیلمەکانی دەکرد، دواتر لە ٢٠٠٦ تا ئێستا بڕێت ڕاتنەر کاری دەرھێنانەکانی دەکات.
فیلمەکانی پیاوی ئێکس لە چەند فیلمێکی جیاواز پێکدێت، کە ھەندێکی باسی ڕووداوی تاکی پاڵەوانی ئەم تیمە دەکات و ھەندێکیان باسی تەواوی سەرکێشی دەستەکە دەکات. فیلمەکانی ئەم زنجیرەیە بریتین لە:
ھەروەھا فیلمی (X-men:Apocalypse) کە باسی تیمەکە دەکات بە گشتی ڕووبەڕووی شەڕانگێز (سەباح نور) دەبنەوە. جگە لەوەش فیلمی (Gambit) کە یەکەم فیلمی تاکی پاڵەوان گامبیت دەبێ و ئەکتەر چەینینگ تەیتم ڕۆڵی ئەم پاڵەوانە دەبینێ، ھەروەھا فیلمی سێیەمی پاڵەوان (وۆلڤەرین) کە وابڕیارە ٢٠١٧ دەربچێت و دوایین فیلمی ئەکتەر ھیو جاکمان دەبێ لەڕۆڵی وۆلڤەرین.
زنجیرەی فیلمەکە لە ڕیزبەندی چواردەھەمینە لە خشتەی پڕفرۆشترین زنجیرە، فیلمە تا ئێستا کە بەھۆی ٧ فیلمەوە توانیویەتی ٣ میلیارد دۆلار کۆبکاتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرە فیلمی ئەکشن
بڕیارنامەی ١٦١٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥
نیپال
نیپال و بە فەرمی کۆماری دیموکراتیکی فیدراڵی نیپال (بە زمانی نیپالی: नेपाल 13px|link=|alt= بیبیسە) وڵاتێکە لە باشووری کیشوەری ئاسیادا. پایتەختەکەی شار کاتماندوویە.
دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی نیپال ٢٨,١٢٠,٧٤٠ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٣٩ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٢.٧ ساڵە. ھەروەھا ١٨ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:نیپال پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٦٨ پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:کۆمارەکان پۆل:کۆمارە دەستوورییە فیدراڵییەکان
خانزایە خانمی کەڵھوڕ
خانزایە خانمی کەڵھوڕ ژنێکی یاخی لە سەرکردەکانی عەشیرەتی کەڵھوڕ لە ناوچەی کرماشان بوو کە بە سەرۆکایەتیی عەشیرەتەکە گەیشتەوە. خانزایە خانم لە سەردەمی حکۆمەتی محەممەدعەلی میرزای دەوڵەتشا لە ناوچەی کرماشان (١٨٠٦ - ١٨٢١) دەژیوە.
کەسایەتی
خانزایە خانمی کەڵھوڕ ژنێکی یاخی لە عەشیرەتی کەڵھوڕ بووە. ئەو لە سەردەمی کچیدا لە ناوچەی کرماشان و لە ڕێگای نێوان ئارووناوا و کرن جڵی پیاوانەی لەبەر دەکرد و کارەوانانی تاڵان دەکرد. خانزایە خانم لە ساڵەکانی نیوەی یەکەمی سەدەی ١٩ی زایینی و ھاوکات لەگەڵ حکۆمەتی محەممەدعەلی میرزای دەوڵەتشا لەسەر ناوچەی کرماشان (١٨٠٦ - ١٨٢١) ژیاوە، بەڵام ڕێکەوتی ڕێک و ڕاستی لەدایک بوون و مردنی ئاشکرا نییە. لەو سەردەمە قاجارەکان بۆ ئەوەی شەرعییەت بە حکۆمەتی خۆیان لە کرماشان بدەن، لەگەڵ ئافرەتانی بنەماڵەکانی سەرکردەی عەشیرەتەکانی کورد بەتایبەت زەنگنە و کەڵھوڕ زەواجیان دەکرد. بۆیە بەھۆی ناوبانگی کە خانزایە خانم دەرکردبوو، محەممەدعەلی میرزا دەوڵەتشا خوازبێنیی لێ دەکات و داوەت لێ دەکات کە ببێت بە یەکێک لە ژنەکانی حەرەمسەراکەی.
مۆسیۆ چریکۆف نوێنەری حکۆمەتی ئیمپراتۆریی ڕووسیا کە لە ساڵی ١٨٥١ سەردانی کرماشانی کردووە، لە میرزا ھادیخان کە سەرقەڵەمی ئاغەی شاری کرن بووە سەبارەت بە خانزایە خانم بیستووە و لە سەفەرنامەکەی خۆی لەبابەتی نووسیوە. بە گوێرەی کتێبی سەفەرنامەی موسیۆ چریکۆف خانزایەخانم داوەتی محەممەدعەلی میرزای قەبوول کردبوو، بەڵام ئەو کەسانەی کە لە نێوی عەشیرەتی کەڵھوڕ دژ بەم زەواجە بوون بە شازایەی قاجار دەگەیێنن کە خانزایە خانم کچێنیی نییە و ژنێکی ئابڕووتکاوە و بۆ زەواج لەگەڵ شازایە شیاو نییە. بۆیە زەواجی ئەوانە سەرناگرێت. بەڵام محەممەدعەلی میرزا سەرۆکایەتیی عەشیرەی کەڵھوڕی پێ دەسپێرێتەوە. محەممەدعەلی میرزا لە ساڵی ١٨٢١ مرد و حکۆمەتی کرماشان بە کوڕەکەی ئەو ڕادەگوێزرا، بەڵام لە ساڵی ١٨٥١ کە چریکۆف سەردانی ناوچەی کرماشانی کردووە خانزایە خانم ھێشتا سەرکردەی عەشیرەتی کەڵھوڕ بووە. بە وتەی چریکۆف خانزایە خانم لە شەڕ لەگەڵ موعتەمیدەددەوڵە فەرماندەی ھێزەکانی کەڵھوڕ بووە و توانیوە شکستی سوپای موعتەمیدەددەوڵە بدات. بەم ڕێکەوتانە دەتوانین بزانین کە خانزایە خانم لانیکەم لەنێوان ساڵانی ١٨٢١ ھەتا ١٨٥١ سەرکردەی عەشیرەتی کەڵھوڕ بووە، بەڵام نەزانراوە کە دەستپێک و کۆتایی سەرۆکایەتییەکەی لە چە ڕێکەوتێک بووە. بۆیە دەسەڵاتداریی خانزایە خانم لەسەر عەشیرەتی کوردانی کەڵھوڕ یەکێک لە درێژماوەترین سەرکردایەتییەکان لە مێژووی کەڵھوڕەکان بووە. ھەروەھا کەوشەنی ھێز و دەسەڵاتی خانزادە خانمیش بە ڕوونی ئاشکرا نییە، چونکە لەو ساڵانە سەرۆکایەتیی عەشیرەی کەڵھوڕ لە دەستی بنەماڵەی حاجیزادە لە شاری کرماشان بووە و دیار نییە کە خانزایە خانمیش لەم بنەماڵە بووە یان ھەر بە تەنیا لە ناوچەیەک یان بەشێک لە کەڵھوڕەکان دەسەڵاتی بە دەستدا گرتبووە.
پەرتووکەکان
پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:ژنانی کورد پۆل:کەڵھوڕ
بڕیارنامەی ١٦١١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦١١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٧ی تەمموزی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھەڕەشەی ئاشتی و ئاسایشی نێونەتەوەیی بە ھۆی چالاکییە تیرۆریستییەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٢٢٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شانشینی یەکگرتوو پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:شانشینی یەکگرتوو لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
١٣١٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
جیپ
جێب  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل.لە ساڵی ١٩٤١ دامەزراوە
ئەمانەش ببینە
پۆل:کرایسلەر پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٤١ پۆل:جیپ پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئۆتۆمۆبێلی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
چیاکانی ھیدا
چیاکانی ھیدا (بە ژاپۆنی:飛騨山脈)، یان ئەڵپەکانی باکوور (北アルプス، کیتا ئاروپوسو)، زنجیرە چیایەکی ژاپۆنییە کە لە ڕێگەی پارێزگای ناگانۆ، تۆیاما و گیفووە درێژ دەبێتەوە ھەروەھا بەشێکی کەم لە چیاکان دەگەنە پارێزگای نایگاتا ویلیام گۆلاند لە ماوەی تەمەنیدا لە ژاپۆن دەستەواژەی «ئەلپ ژاپۆنی»ی بەکارھات، بەڵام ئەو تەنھا ئاماژەی بە چیاکانی ھیدا دەکرد کاتێک ئەو ناوەی بەکارھێنا. چیاکانی کیسۆ و ئاکاشی لە ساڵانی ڕابردوودا ئەو ناوەیان وەرگرت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی پۆل:چیاکانی ژاپۆن پۆل:چیاکانی ھیدا پۆل:زنجیرەچیاکانی پارێزگای تۆیاما پۆل:زنجیرەچیاکانی پارێزگای نیگاتا پۆل:زنجیرەچیاکانی پارێزگای گیفو پۆل:زنجیرەچیاکانی پارێزگای ناگانۆ
١٣١٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
جی ئێم سی
thumb|بەرهەم هاتووێکی جی ئێم سی جی ئێم سی  کۆمپانیایەکی بواری بەرھەمھێنانی ئەتومبیل.سەر بە کۆمپانیای جەنەڕاڵ مۆتۆڕزی ‌‌أەمریکیە
ھەروەھا
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٠١ پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئۆتۆمۆبێلی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
١٣١٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پاڵتۆ (چیرۆک)
چیرۆکی پاڵتۆ (بە ڕووسی: Шинель ، بە ئینگلیزی: The Overcoat) دوا شاکاری نیکۆلای گۆگۆلە و لە ساڵی ١٨٤٢ بڵاو بووەتەوە. کورتە چیرۆکی پاڵتۆ بە قۆناخێکی گرینگی گەشەکردنی ئەدەبی ڕیالیزمی دەناسرێت لەسەدەی نو‌زدھە‌مدا، ھەموو بنەما و مەرجەکانی کورتەچیرۆکی لە خۆوە گرتووە ھەر بۆیەش کراوەتە‌ بنەمای مێژویی بۆ دەست نیشان کردنی سەرھەڵدانی کورتەچیرۆک. ناوەرۆکی پاڵتۆ ئەوەیە ‌سروشتی مرۆڤ ھەمیشە پێویستی بە میھرەبانی، بەزەیی و برایی ھەیە.
نووسەری مەزنی ڕووس دوستۆفسکی دەربارەی گرینگی چیڕۆکی پاڵتۆ وتوویەتی:
بڕیارنامەی ١٦١٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦١٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی تەمموزی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٢٣٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
شیڤرۆلێت
وێنۆک|شیڤرۆلێت کامارۆ ٢٠١٠ شیڤرۆلێت کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئۆتۆمۆبیلە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شیڤرۆلێت پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩١١ پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئۆتۆمۆبێلی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
١٣١٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڤیێنتیان
ڤیێنتیان پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی لاوسە. بە پێی مەزەندەی دانیشتووانی ساڵی ٢٠٠٩ دانیشتووانی ئەم شارە دەگاتە ٧٥٤،٠٠٠ کەس.
پۆل:ڤیێنتیان پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
قەڵای زێویە
thumb|قەڵای زێویە
قەڵای زێویە قەڵایێکی مێژووییە کە لە ٥٥ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژھەڵاتی شاری سەقز و لە باکووری گوندی زێویە و لە سەر تەپۆڵکەێک ھەڵکەوتوە.
ڕووبەری ئەم قەڵا، پتر لە ٤ ھێکتارە و بەرزاییەکەی لە ئاستی زەوییەکانی دەوروبەری ٩٠ تا ١١٠ میتر دەبێت و ھەر ئەم ئاستی بەرز بوونە وایکردوە کە جوان بە چوار دەوری خۆیدا بڕوانێ و بەرجەوەنێکی جوان و سەرنج ڕاکێشی ھەیە.
مێژوو
زێویە بۆ سەدان ساڵ پایتەختی وڵاتی ماد و سەکا بووە و لەم شوێنەوە سەرانسر وڵات و حکومەتەکەیان بەرێوە ئەبرد. بەر لەوە هەتا سەدەی ھەشتەمی پێش زایینی مەسیح، پایتەختی مانناکان بووە کە لە کتێبە ئاشوورییەکان بە ناوی گەلی مێننی، ناوی لێبراوە وتێیدا ھاتوە کە ئەم شوێنە زۆر جار لە لایەن دەوڵەتەکانی ئاشوور و ئورارتوو، ھێرشی کراوەتە سەر، بەڵام ئەم گەلە ھیچکات نەبەزیوە و قەڵاکەی بە دەستەوە نەداوە. شایانی باسە کە یەکەم جار ناوی زێویە لە ساڵنامەی ئاشووری و لە کاتی دەسەڵاتداری سارگێنی دووھەمدا تۆمار کراوە.
ناوبراو پاش ھێرش کردن بۆ سەر ناوچەی ژێر دەسەڵاتی ماناییەکان و پاش ئەوەی پێتەختی ماناییەکانی داگیر کرد و پاشاکەیانی بە ناوی ئیرانزوو بەزاند، دوو قەڵای گرینگی ناوەندی ھەرێمی مانای بە ناوی زیپیە (ئیزیپییە ئیزیپنا) و ئارماسیت، داگیر کرد.
لە‌وەیدا کە قەڵای زێویە، پایتەختی ماد و سەکا مانناکان بووە ھیچ شک و دوو دڵیێک لە نێوان شارەزایان و پسپۆڕانی بواری ئاسەوارە دێرینەکان نیە و تا ئێستا زۆربەی نووسەران و ئاسەوارناسان لە سەر قەڵای زێویە لێکۆڵینەوەیان کردووە و لەم بارەوە لێدوانیان داوە. یەکێک لەو کەسایەتییانە پرۆفسۆر گیرنێس، لێکۆڵەر و ئاسەوار ناسی بە ناوبانگی فەڕانسە‌یی و نووسەری پەرتووکی ھۆنەری ئێران لە دەورەی ماد و ھەخامەنشی، پێیوایە کە قەڵای زێویە، قەڵاێکی حوکمڕانی بووە و ناوبراو ھەموو ئەو ئاسەوارە مێژوویی و بە نرخ و بێ وێنانە کە لەم قەڵا پەیدا بوە بە میراتی پاشاێکی سەکایی دەزانێت کە بە حورمەتی ئەوەوە لە گەڵیدا لە گۆڕ نراوە.
دۆزینەوەی قەڵا
ھەنووکە ئاسەوارەکانی قەڵای مێژوویی زێویەی سەقز، ڕازێنەرەوەی مۆزەخانە بەناو بانگەکانی دنیا وەکوو: لووڤر لە فەڕانسە، مۆزەخانەی لەندەن، ڕمیتاژ لە لێنینگراد و مۆزەخانەی ئۆرشەلیم لە ئیسرائیل و مۆزەخانەی نیویۆرک، فیلادێلفیا و دەیان مۆزەخانەی گرینگی دیکە لە جیھاندان و تەنھا بەشێکی بچووک و کەم لە ئاسەوارە زێڕەکان، زێوەکان و قوڕینەکان لە دەستی ڕێکخراوەی میراتی کولتووری کوردستاندایە.
ئەیووب بەم کارە، زەبرێکی کاریگەری لە جەستەی مێژوو و ڕەسەنایەتی ناوچەی سەقز و کوردستان وەشاند و ھەنووکەش ئاسەواری کردەوە تێکدەرانەکانی ئەیووب پاش ئەو ھەموو ساڵە ھەرماوە و بە ھۆی ئەو کاول کاریانە، لە زۆربەی بەشەکاندا بە ھیچ شێوەێک ناتواندرێت درێژە بە لێکۆڵینەوە و گەڕان بدرێت و پرۆسەی دەرھێنانی ھەموو قەڵاکە لە گەڵ تەنگ و چەڵەمە بەرەو ڕوو دەبێت.
بەستەری دەرەکی
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران پۆل:پارێزگای کوردستان پۆل:شارستانی سەقز پۆل:قەڵاکانی کوردستان پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کوردستان پۆل:سەکاکان پۆل:شوێنەوارە دۆزراوەکانی ئێران پۆل:کەلوپەلە ئاڵتوونییەکان
بڕیارنامەی ١٦١٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦١٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی تەمموزی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٢٤١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٥ پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٨٩٦
ویلایەتە یەکگرتووەکان یەکێک یوو لە وڵاتە بەشدابووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٨٩٦ وڵاتی یۆنان کە یارییەکانی لە ٦ بۆ ١٥ی نیسان بەڕێوەچوون، وەرزشوانانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە سێ وەرزشدا بەشدارییان کرد. لەگەڵ ئەوەش ژمارەیان ١٤ کەس بوو بەڵام سەرکەوتووترین تیمی یارییەکان بوو لە ڕووی بەدەستھێنانی مەدالیای زێڕەوە، بە ئەنجامی ١١ بە ١٠ لە وڵاتی یۆنان خانەخوێ بردەوە. وەرزشوانانی ویلایەتە یەکگرتووەکانلە کۆی گشتی مەدالیاکان ٢٠ مەدالیای بردەوە و پلەی یەکەمی یەکەم خولی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی بەدەستھێنا لە دوای ئەو وەرزشوانانی یۆنان ھاتن. زۆربەی وەرزشوانانی ویلایەتە یەکگرتووەکان خوێندکاری زانکۆی ھارڤارد، زانکۆی پرینستۆن، ئەندامی کۆمەڵەی وەرزشی بۆستن بوون. تۆماس بێرک یەکەم مەدالیای زێری ولاتەکەی لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەدەستھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٨٩٦
دۆج
thumb|دۆج ٢٠١٣ دۆج  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل.
هەروەها
پۆل:کرایسلەر پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩١٤ پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئۆتۆمۆبێلی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:دۆج پۆل:براندە ئەمریکییەکان
١٣١٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
مۆڵەتنامەی ئازاد
مۆلەتنامەی ئازاد مۆلەتنامەیەکە ڕێگە دەدات بەبێ سنووردار بوون بەرھەمی بەرھەمھێنەر بەکاربھێنرێتەوە
سەرچاوەکان
پۆل:یاسای گرێبەست پۆل:بنکەدراوە
١٣١٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
فۆرد
وێنۆک|لۆگۆی فۆرد فۆرد کۆمپانیایەکی بواری بەرھەمھێنانی ئەتومبیل، کۆمپانییایەکی ئەمریکییە و بارەگای فەرمی لە ئەمریکا یە و لە ساڵی ١٩٠٣ لەلایەن ھێنری فۆرد دامەزراوە.
لۆگۆ
لۆگۆی کۆمپانیای فۆرد بەپێی ساڵەکان:
ئەمانەش ببینە
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٠٣ پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٣ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئۆتۆمۆبێلی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە
بڕیارنامەی ١٦١٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦١٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی تەمموزی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی گورجستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٢٤٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئەبخازیا و گورجستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەبخازیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:ئەبخازیا لە ٢٠٠٥ پۆل:گورجستان لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گورجستان
لاوس
لاوس بە فەرمی کۆماری دیموکراتیی گەلی لاوس وڵاتێکە لە کیشوەری ئاسیا کە سنووری ئاوی نییە، پایتەختەکەی شاری ڤیێنتیانە.
دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی لاوس ٦,٨٩٤,٠٩٨ کەس بووە کە دەکاتە ٠.١٠ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢١.٧ ساڵە. ھەروەھا ٣٧ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژی .
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٥٣ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٩٣ پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٩ پۆل:لاوس پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان
کرایسلەر
thumb|یەکێ لە بەرهەمەکانی کۆمپانیای کریسلەر کریسلەر  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل ، کۆمپانیاکە لە ٦ی حوزەیرانی ساڵی ١٩٢٥ لەلایەن واڵتەر کریسلەر دامەزراوە
هەروەها
پۆل:کرایسلەر پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٢٥ پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئۆتۆمۆبێلی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:یەکگرتنەوە و دەستکەوتن ساڵی ٢٠١٤
١٣١٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
جوودیت ئەندەرسۆن
جوودێت ئەندێرسۆن (؛ لە دایکبووی کۆچکردووی١٨٩٧:٢:١٠, ) خانمەئەکتەرێکی ئوسترالی بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرە ژنە ئوسترالییەکانی تی ڤی پۆل:ئەکتەرە ژنە ئوسترالییەکانی تیاتر پۆل:ئەکتەرە ژنە ئوسترالییەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی پۆل:مردووانی ١٩٩٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧ پۆل:مردووان بەھۆی تەشەنەکردن لە کالیفۆرنیا پۆل:مەرگەکان بە سیەسۆ پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی دوورە نیشتیمان، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:خانمەکتەرانەی کە خەڵاتی دەیمھودی بەریتانیان بردۆتەوە. پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک سکۆتلاندی پۆل:خەڵکی بەریتانی دوور لە وڵاتی خۆیان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی بەڕیتانی پۆل:خانمەکتەرانی ڕۆلی سەرەکی براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە بۆ کۆمەڵە زنجیرەیەک یان فیلم
چیاکانی کیسۆ
چیاکانی کیسۆ (بە ژاپۆنی:木曽山脈، کیسۆ سانمیاکو) زنجیرە چیایەکن لە پارێزگای ناگانۆ و گیفو لە ژاپۆن. ھەروەھا پێیان دەوترێت چیاکانی ئەلپی ناوەندی (中央アルプス) و لەگەڵ چیاکانی ھیدا ("ئەڵپی باکوور") و چیاکانی ئاکاشی ("ئەڵپەکانی باشوور") تێکەڵ دەبن بۆ پێکھێنانی گرووپێک کە بە کۆمەڵ بە ئەلپی ژاپۆنی ناسراون.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن پۆل:چیاکانی کیسۆ پۆل:چیاکانی ژاپۆن پۆل:زنجیرەچیاکانی پارێزگای گیفو پۆل:زنجیرەچیاکانی پارێزگای ناگانۆ
بڕیارنامەی ١٦١٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦١٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی تەمموزی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٢٤٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
١٣٢٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئەلجاحز
ئەبو عوسمان عومەرو کوڕی بەحر کوڕی مەحبوب کوڕی فەرازارەت لەیسی کینانی بەسری ناوسراوە بە ئەلجاحز (١٥٩ کۆچی- ٢٥٥ کۆچی) (٧٧٦ ز - ٨٦٨ ز) پەخشان نووس و نووسەری بەرھەمی ئەدەبی، لاھووت، ئاژەڵناسی و مشتومڕی سیاسی-ئایینی بووە. خۆی بە ئەندامی ھۆزی عەرەبی بەنو کینانە وەسف کردووە.
ئیبن ئەلنەدیم نزیکەی ١٤٠ نازناوی خستووەتە ڕوو کە دەگەڕێندرێنەوە بۆ ئەلجاحز، کە ٧٥ ناونیشانیان تا ئێستا ماون. ناسراوترینیان بریتین لە (کتێبی ئاژەڵەکان)، کە کورتەیەکی حەوت بەشییە لەسەر کۆمەڵێک بابەت کە ئاژەڵەکان وەک خاڵی دەستپێکردنیان (کتێبی قسەکردن و ڕوونکردنەوە)، بەرھەمێکی بەرفراوان لەسەر پەیوەندییەکانی مرۆڤ (کتێبی بەدبەختان)، کۆمەڵێک باس لەسەر بەخشندەیی. نەریت بانگەشەی ئەوە دەکات کە کاتێک بڕێکی زۆر کتێب بەسەریدا کەوتنە خوارەوە، خنکاوە تا مردن.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی دەیەی ٨٦٠ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم پۆل:نووسەرانی عەرەب پۆل:خەڵکی بەسرە
١٣٢١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
واوشە
گر وشە یان وشەی وەرگیراو بریتیە لە وشەیەک کە لە زمانێکەوە دەچێتە نوێ زمانێکی دیکە. زۆربەی جار وشەی بیانی بە ھۆی بوونی کەم و کووڕی لە زمانی وەرگر دا دێتە نێو ئەو زمانەوە. بەڵام لە ھەندێک حاڵەتیش دا بەجیھانی‌بوونی وشەیەک دەبێتە ھۆی ئەوەی کە ئەو وشە بێتە نێو زمانەوە لە حاڵێک دا کە ڕەنگە بەرابەری ھەبێت. بۆ وێنە زۆرێک لەو وشانەی کە ئیسم یان ئیزم تەواو دەبن وەکوو سوسیالیزم، کاپیتالیسم، یان ھەندێک وشەی دیکە وەکوو دێمۆکراسی یان کۆمپیۆتر (بە کوردی گەلسالاری یان کۆمەڵسالاری).
یەکێک لە ھۆکارە سەرەکییەکانی ھاتنی وشەی بیانی بۆ نێو زمانێک دێر جووڵانەوە و کەمتەرخەمی ئاکادمیای زمانی وڵاتەکانە بۆ دروستکردنی خێرای بەرابەری ڕێکوپێک. زۆرجار ئاکادمیا یان میدیا کاتێک بەرابەر دروست دەکەن کە وشە بیانییەکە بە تەواوی جێگەی خۆی کردووەتەوە. بۆ نموونە لە زمانی کوردی دا وشەی دێمۆکراسی جێگەی خۆی کردووەتەوە و کەمتر خەڵک وشەی "گەلسالاری" یان "کۆمەڵسالاری" بەکار دەھێنن.
ئەمانەش ببینە
پۆل:وشەڕەتناسی پۆل:زمانەوانیی مێژوویی پۆل:زمانەوانیی کۆمەڵایەتی پۆل:وەرگێڕان
ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیل
ھێزی ئاسمانی ئیسڕائیل (بە عیبری: זרוע האויר והחלל، زەرواھائەڤیر فیھاھالال، "زریپۆشی فڕۆکەوانی و ئاسمانی، وە ناسراوە بە חיל האויר، ھیل ھائەڤیر، "ھێزی فڕۆکەوانی") بریتیە لە چەکی ئاسمانی پاشکۆی سوپای بەرگری ئیسڕائیلە ٫سەرکردەی ئێستای ھێزەکانی ئاسمانی ئیسڕائیل ئەمیکام نۆرکیننە.
بەستەرە دەرەکیەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھێزی ئاسمانی پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٨ لە ئیسرائیل
فەڕەنسا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٠
فەڕەنسا یەکێک بوو لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٠ کە لە ١٤ی ئایارەوە تا ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٠ لە شاری پاریسی پایتەختی فەڕەنسا ئەنجامدرا. بە ٧٢٠ وەرزشوان توانیان ١٠٢ مەدالیا بەدەستبھێنن (٢٧ زێڕ،٣٨ زیو، ٣٧ برۆنز). بەمەش لە پێرستی مەداڵیاکان پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.
بڕیارنامەی ١٦١٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦١٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی تەمموزی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھەڕەشەی ئاشتی و ئاسایشی نێونەتەوەیی بە ھۆی چالاکییە تیرۆریستییەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٢٤٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:تاڵیبان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
جوانوو
جوانوو بەچکەی ئەسپە و ھەتا یەک ساڵ بە جوانوو بانگ دەکرێت. سەرەڕای گەشەکردنی خێرای جوانووەکە بۆ سواربوون نابیت و کەمتر ڕاھێنانی پێدەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاژەڵەکان پۆل:ئەسپەکان پۆل:کەرەکان پۆل:جۆرەکانی ئەسپ
بڕیارنامەی ١٦١٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦١٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی ئابی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھەڕەشەی ئاشتی و ئاسایشی نێونەتەوەیی بە ھۆی چالاکییە تیرۆریستییەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٢٤٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بیابانی قەرەقووم
بیابانی قەرەقووم ھەروەھا بە بیابانی کاراکووم یان کارا-کوم و گارە-گەم دەنووسرێت بیابانێکە لە ئاسیای ناوەڕاست. وشەی قەرە لە زمانی تورکمانی بەواتای ڕەش دێت وشەی دووەمیش قووم بە واتای لم دێت، پێکرا بە واتای لمی ڕەش دێت. ئەم بیابانە نزیکەی لە سەدا ٧٠٪ خاکی تورکمانستان پێک دێنێت ڕووبەرەکەی، ٣٥٠ ھەزار کم ٢. وێنۆک|دیمەنێکی بیابانەکە ئەم بیابانە چۆڵترین بیابانی جیھانە لە ھەر ٦٫٥ کم تەنھا یەک کەسی لێ دەژیێت. بیابانێکی وشک و بێ ئاوە و تێکرای باران بارینی ٧٠ بۆ ١٥٠ ملمە لە ساڵێکدا.
جوگرافیا
ئەم بیابانە زۆربەی تورکمانستان دەگرێتە خۆی، کە بەشێوەیەکی فراوان لە ڕۆژھەڵاتییەوە درێژ دەبێتەوە تا دەگاتە ئەوپەری ڕۆژئاوای تاوەکو بەرزایییەکانی دەنە، بیابانەکە بەلم داپۆشراوە بەڵام ژێڕەکەی چینێکی ئەستووری بەرد و قسلە، چەند سەد مەترێک لە ئاستی دەریاوە بەرزە (دەریای قەزوین). ئەم بیابانە لێژە و تاوەکو بەرەو دەریای قەزوین بڕۆین لێژتر دەبێت ھەربۆیە دەنکە لمەکانی بیابانەکە بەرەو قەزوین بانگرۆز دەبێتەوە ھەروەھا ئەم لێژییەی بەشی باکووریشی دەگرێتەوە تا دەگاتە باشووری دەریاچەی ئۆراڵ، ھەروەھا ئەم بیابانە ھاوکەناری دەریاچەی ئەندۆریکە کە نزیکەی ٥٨ مەتر لە دەریای قەزوین بەرزترە. جگە لەم دەریاچەیە ڕووباری ئاموو دەریاش لە کەناری ھەڵکەوتووە کە بۆ باکووری ڕۆژھەڵات درێژ بووەتەوە. ئەم بیابانە ھاوسنوورە لەگەڵ بیابانی کیزیل قووم لە ئۆزبەکستان. لە ماوەی چەند دەیەیەک لە سەرەتای ١٩٨٠ و درێژکراوەی بیابانی " ئۆراڵ کاراکم "بوو کە زۆربەی کەناردەریای پێشووی دەریای ئۆراڵی پێک دەھێنا، ئەوکات ڕووبەرەکەی نزیکەی ١٥٤٤٠ میلی چوارگۆشە / ٤٠٠٠٠ کم ٢ بوو. بەڵام بیابانەکە لە فراوان بوون بەردەوام بوو تاوەکوو گەیشتووەتە ئەم ڕووبەرەی ئەمڕۆ (١٥٠٠٠٠ کم ٢). کەم بوونەوەی دەریای ئۆراڵ بەھۆی پڕۆژەکانی ئاودێری بەتایبەت پڕۆژە ئاودێرییەکانی باکووری ئۆراڵ لە ٢٠٠٩ کە بووە ھۆی ئەوەی دەریاچەکە لەبەشی باشووری قەبارەی بچووک بێتەوە و ئاوەکەی دابکشێت و بگۆڕدرێت بۆ بیابان دەریا.
وێنۆک|نەخشەیەکی تۆپۆگرافی کە بیابانەکە نیشان دەدات لە کەناری باکووری ڕۆژئاوای بیابانەکە ڕووبارێک ھەبوو بەناوی (پلێستۆسینی) کە لە ئاموو دەریا دەبوویەوە و بە سێ ڕێچکەی بیابانەکە بڵاو ببوویەوە تا دەچووە دەریاچەی ساریکامیش و پاشان بۆ دەریای قەزوین. لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردوو بەھۆی ئاو و لافاوەوە ڕێرەوەکانی تێک چوون ڕێچکەی ئاوەکەی گۆڕدرا بۆ دۆڵی ڕووباری زێراڤشان لە ڕۆژھەڵات لە ئاکامدا دەریاچەی ھۆرزمیان دروستکرد. وێنۆک|لەدوی دروستکردنی پڕۆژە ئاودێرییەکانی ئۆراڵ لەباکوری دەریاچەی ئۆراڵ ببینە چۆن ئاوەکەی کەمی کردووە و بووەتە بیابان
ژینگە
لمی قەرەقووم بریتییە لە زەلکاوێکی خوێ ھەروەھا لمێکی دەوڵەمەندە بە پاشماوەی کانزایی ئەلکالین.
زەوی ناسی
بیابانی قەرەقووم ماڵی دەرچەیەکی ئاگرینی گرکانییە کە پێی دەڵێن «دەروازەی دۆزەخ»
لەم کانگایە بڕێکی زۆر لە گازی سرووشتی و نەوت ھەیە.
ئاودێری
لە بەری باشووری ڕووباری مەرغاب و تێجن لە چیای ھیندۆکۆش ھەڵدەقوڵێن و بەرەو ڕۆژاوا دەڕۆن بەناو جەرگەی بیابانەکە کە بوونەتە سەرچاوەی ئاوی چەندین پڕۆژەی ئاودێری گرنگ.
بیابانەکە خاوەنی دووەم گەورەترین پڕۆژەی ئاودێری بیابانییە لە جیھاندا ، کەناڵی ئاودێری قەرەقووم ئاو لە ئاموو دەریاوە دەگوازێتەوە بۆ ناوچەکانی باشووری بیابانەکە، دروستکردنی کەناڵەکە لە ساڵی ١٩٥٤ دەستی پێکرد و لە ساڵی ١٩٥٨ تەواو بوو درێژیی ١٣٧٥ کم دەبێت و ساڵانە ١٣–٢٠ کم ئاو ھەڵدەگرێت.
شوێنەوارناسی
لە ناو قەرەقووم دا ناوچەی ئولی بەلکان ھەیە، کە زنجیرە چیایەکە کە شوێنەوارناسان تێیدا ھەندێک شوێنەواری مرۆڤیان دۆزیوەتەوە تەمەنەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی بەردین.
ئابووری
مێرگەکانی ماری و تێجن بوونەتە سەرچاوەیەکی باشی بەرھەمھێنانی کەتان.
تایبەتمەندییەکان
وێنۆک|بڕوانە دیمەنی دەروازەی دۆزەخ لە تورکمانستان دەروازەی دۆزەخ چاڵێکی ئاگرینی سەرنج ڕاکێشە ساڵانە سەدان کەس سەردانی دەکەن وەک گەشتیاری لەم چاڵە بڕێکی زۆر نەوت و گازی سرووشتی ھەیە کە لە ١٩٧١ ەوە دەسوتێن.
گواستنەوە
ھێڵی شەمەندەفەری قەزوین بەناو جەرگەی بیابانەکە ڕەت دەبێت. وێنۆک|ھێڵی شەمەندەفەری قەزوین بەناو بیابان ڕەت دەبێت
تێبینییەکان
<references group="تێبینیی"/>
ناوی بەکارھێنەر
ئاساییانە ھەر ناوێکی بەکارھێنەر لەگەڵ تێپەڕوشە دەبێت واتە پێویستە بەکارھێنەر ناوی بەکارھێنەر و تێپەڕوشەی خۆی بدات بە سیستمەکە یان ماڵپەڕەکە بۆ ئەوە بتوانێت بچێتە ناوەوە.
چیاکانی ئەکایشی
چیاکانی ئاکایشی (بە ژاپۆنی: 赤石山脈، ئاکایشی سانمیاکو) زنجیرە چیایەکە لە ناوەندی ھۆنشۆی ژاپۆنە و ھاوسنووری پارێزگای ناگانۆ، یاماناشی و شیزوئۆکایە ھەروەھا پێی دەوترێت ئەلپەکانی باشوور (南アルプス، مینەمی ئاروپوسو)، چونکە لەگەڵ چیای ھیدا ("ئەڵپ-ی باکوور") و چیاکانی کیسۆ ("ئەلپ ناوەندی") بۆ پێکھێنانی ئەلپەکانی ژاپۆنی دەچێتە پاڵیان.
لووتکە بەرزەکانی
نزیکەی ھەموو لووتکە گەورەکانی چیای ئاکایشی لە پارکی نەتەوەیی مینامی ئەلپن کە لە ١ی حوزەیرانی ١٩٦٤ دامەزراوە، زنجیرەکە سەرچاوەی دوو ڕووبارە، ڕووباری ئۆی و ڕووباری تەنریو، کە دەڕژێتە ئۆقیانووسی ھێمنەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی پۆل:چیاکانی ئەکایشی پۆل:زنجیرەچیاکانی پارێزگای ناگانۆ پۆل:زنجیرەچیاکانی شیزوۆکا پۆل:زنجیرەچیاکانی یاماناشی پۆل:چیاکانی ژاپۆن
بڕیارنامەی ١٦١٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦١٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١١ی ئابی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی عێراق. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٢٤٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
جێفری ڕاش
جێفری رۆی ڕاش (لە دایکبووی ٦ی جانواری ١٩٥١) ئەکتەرێکی هۆلیوودی ئوسترالیاییە.
ژیانی هوونەری
جێفری لە نێو ٢١ ئەکتەررگەلێکە کە تا ئێستا توانیویانە هەرسێ خەڵاتی بەرچاوی سینەما و تی ڤی واتا ئۆسکار، تۆنی و ئێمی بردبێتەوە.
ئەو هەروەها چەند خەڵاتێکی تریش بردۆتەوە.
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١ پۆل:زیندووان پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئەڵمانی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئوسترالی پۆل:ئەکتەرەکانی تیاتری پیاوی ئوسترالی پۆل:ئەکتەرانی نمایشنامەکانی شێکسپیر پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک سکۆتلاندی پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما
دەروازەی دۆزەخ
دەروازەی دۆزەخ یان چاڵی دۆزەخ (بە تورکمانی: Garagum ýalkymy) چاڵێکی گڕگرتووی نەوەستاوە. لەوەتەی ساڵی ١٩٧١ لە گوندی دێرویز لە تورکمانستان کە بە دووری ٢٥٠ کم لە شاری عەشق ئابادی پایتەختی تورکمانستان لەناو جەرگەی بیابانی قەرەقووم ھەڵکەوتووە. دەتوانی لە دووری چەند کیلۆمەترێکەوە ڕووناکییەکەی ببینرێت، و بە ھیچ شێوەیەک ناکوژێتەوە. وێنۆک|دیمەنێکی چاڵەکە چاڵێکە تیرەکەی ٧٠ مەترە (٢٣٠پێ)و پانییەکەی ٦٠ مەترە (٢٠٠پێ) و قوڵییەکەشی ٢٠ مەترە (٦٦پێ). پێشتر ناوچەیەکی ژەھراوی بوو بەھۆی دەرچوونی گازی سرووشتییەوە دواتر یەکێتی سۆڤیەت لە ١٩٧١ وەکو چاڵێک ھەڵی کۆڵی و ئاگری تێ بەردا تاوەکو گازەکە بسوتێت و ناوچەکە لە ژەھراوی بوون بپاڕێزرێت. لەچاڵەکە بڕێکی زۆر گازی میسان دەردەچێت زانایانی سۆڤیەت گڕیان تێ بەردا تاوەکو گازەکە بسوتێت و تەواو بێت بەڵام مەشخەڵی ئاگرەکە بەردەوام بوو تاوەکو ڕۆژگاری ئەمڕۆمان.
چاڵێکە دەکەوێتە نزیک گوندی دێرویز لە تورکمانستان بەڵام ژێڕەکەی دەریایەکی فراوانی گازی میسانە و دڕێژ دەبێتەوە تاوەکو ژێڕ دەریای قەزوین، قەبارەی خەملێنراوی گازەکەی بە ٨بلیۆن مەتری چواڕگۆشە ھەژمار کراوە، چوارەم گەورەترین کێڵگەی گازی سرووشتییە لە جیھاندا.