cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وێستگەی جینریۆ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێستگەکانی ڕێگای ئاسنین لە پارێزگای ئایچی پۆل:وێستگەکانی کۆمپانیای ناوەڕاستی ڕێگای ئاسنینی ژاپۆن پۆل:کاسوگای، ئایچی
ڕیزیست
ڕیزیست ئەلبومێکی ساڵی ٢٠١٩ی ویتن تێمپتەیشنە. ئەلبومەکە لە ١٠ تراک پێکھاتووە و لە ڕێکەوتی ١ی شوباتی ٢٠١٩ بڵاوکراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبومەکانی ویتن تێمپتەیشن
دراوی دیجیتاڵ
پارەی ئەلکترۆنیکی یان دراوی دیجیتاڵ (بە ئینگلیزی: Digital currency or electronic money) جۆرە دراوێکە کە تەنیا بە شێوەی ئەلیکترۆنیکی لەبەردەستدایە، نەک بە شێوەی فیزیکی (وەکوو پارەی کاغەزی یان سککە). دراوی دیجیتاڵ تایبەتمەندییەک پێشکەش دەکات کە وەکوو پارەی فیزیکییە، بەڵام ڕێگە بە گواستنەوەی ھەنووکەیی و گواستنی بێسنووری سەرمایە دەدات. نموونەکانی ئەم پارە بریتین لە دراوی گریمانەیی و دراوی ڕەمزی یان تەنانەت پارەی بنچینە دیجیتاڵی بەڵاوکراو لەلایەن بانکی ناوەندییەوە. ھەر وەک پارەی سونەتی، ئەم دراوانیشە ڕەنگە بۆ کڕینی خزمەت و کاڵا بەکار بێن. ھەروەھا ڕەنگە بۆ بەکارھێنان لە ھەندێ کۆمەڵگای تایبەتدا (وەکوو یاریی سەرھێڵ و تۆڕی کۆمەڵایەتی) سنووردار بکرێن. ئەگەرچی تەمەنی دراوە دیجیتاڵییەکان ناگاتە ١٣ ساڵ، بەڵام تاوەکو ئێستا زیاتر لە پێنج ھەزار جۆریان لە بازاڕەکاندا ھەن و مامەڵەیان پێوە دەکرێت.
لە ھەرێمی کوردستان
بەرزبوونەوەی نرخی بیتکۆین لە ساڵی ٢٠١٩ دەنگدانەوەی زۆری دروستکرد، ئەوەش وایکرد خەڵکی زیاتر ڕوو لە کڕینی ئەو دراوانە بکەن و خواستی زیاتریان لەسەر دروست بێت. لە ھەرێمی کوردستانیش زۆر کەس ھەن کە دەستیانکردووە بە کڕین و بازرگانی کردن بەو دراوانە. ھەروەھا بەھۆی سزای ئابووریی کە لەسەر بەشێک لە بانکەکانی عێراقەوە ھەیە، خەڵک لە دراوی دیجیتاڵ کەڵک وەردەگرن.
سەرچاوەکان
پۆل:دراوی دیجیتاڵ
لوۆیانگ
وێنۆک لوۆیانگ دەکەوێتە شوێنی ھەردوو ڕووباری لوۆ و ڕووباری زەرد لە رۆژاوای پارێزگای ھێنان.
مێژوو
لوۆیانگی شوێنێکی گرنگ بووە لەوەتەی شارستانی نیۆلیسیکەوە، بەھۆی ئەم گرنگیەوە چەندین شار کە وەک لوۆیانگ ئاماژەیان پێکراوە لەم شوێنە بنیاد نراون، لە ٢٠٧٠ی پێش زاین، لە ئیمپراتۆریەتی سیا پاشا تای کانگ پایتەختی سیای بۆ بەشی لوۆ و یی گواستۆتەوە و ناوی شارەکەی ناوە ژێنسون (斟鄩)، لە ١٦٠٠ی پێش زایین، پاشا تانگی شانگ شکستی بە دواین پاشای ئیمپراتۆریەتی سیا ھێنا پاشا جیێ ھێناو و رۆژاوای بۆو (西亳 - Western Bo)ی دامەزراند پایتەختێکی نوێ بوو لەسەر ڕووباری لوۆ، ھەرچۆنێک بێت وێرانبووەکانی ئەم سەردەمە دەکەوێتە پارێزگای لوۆیانگ
لە ١٠٣٦ی پێش زاین کەسێک بەناوی چێنگژۆو (成周) ڕێنمایی کرا لەلایەن دووکی ژۆو بۆ ئەو شتانەی کە ماونەتەوە و پێشوو تر خاوەنداریەتیان لەلایەن شانگەوە بوو، دووک ھەروەھا نۆ مەنجەڵەکەی گواستەوە بۆ ئیمپراتۆریەتی ژۆو لە ھائۆجینگ کە پایتەختەکەیەتی لە لوۆیانگ بنیادنراوە (ئەوساتی چێنگژۆو)، ھەروەھا دووەم پایتەختی رۆژاوای ژۆو ھەر لەوێ لە چێنگژۆو (لوۆیانگ) بنیادنراوە. دووەم پایتەختی ڕۆژھەڵاتی ژۆو لە لوۆیانگ بنیاندنراوە. لە ٥١٠ی پێش زاین پایتەختی ڕۆژھەڵاتی ژۆو گواسترایەوە بۆ لوۆیانگ کە پێشوو تر لە ٧١٠ی پێش زاین تا ٥١٠ پایتەختەکەی وانگچێنگ بوو، دواتر ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆریەتی ھان پایتەختێکی خۆی لەسەر پایتەختی پێشوو تری ژۆو بنیادنا ھەر لەوێ (لوۆیانگ) ھەرچۆنێک بێت لوۆیانگی مۆدێرن دوبارە بنیادنرایەوە لەسەر وێرانبووەکانی پێشووی وانگچێنگ، کە تا ئەمرۆش بوونی ھەیە لە پارکی وانگچێنگ، وە ھەروەھا وەزیری ئیمپراتۆریەتی چین، وەزیر لو بوو وێی، لوۆیانگی پێ بەخشرا، وەزیر لوو دەستی بە پرۆگرامەکانی کرد بۆ پەرەپێدان و جوانتر کردنی لوۆیانگ، وتراوە ئیمپراتۆر گائوزووی ھان سەردانی لوۆیانگی کردووە و ویستوویەتی بیکات بە پایتەختی خۆی بەڵام لەلایەن وەزیرەکانی پاشگەزت کراوەتەوە و سیانی وەک پایتەخت ھەڵبژاردووە لەجیاتی لوۆیانگ.
ئیمپراتۆریەتی ھان
200px|وێنۆک|مۆزەخانەیەکی مێژوویی لوۆیانگ کە باس لە کەلوپەلە شاھانەکانی ئیمپراتۆریەتی [[ڕۆژھەڵاتی ژۆو ئەکات ]] 200px|وێنۆک|نەخشەی لوۆیانگ لە سەردەمی [[ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆریەتی ھان کە لەو سەردەمە لوۆیانگ پایتەختی چین بوو.]] لە ٢٥ی زایینی لوۆیانگ، وەک پایتەختی ڕۆژھەڵاتی ھان ڕاگەیانرا لە ٢٧ی تشرینی دووەم لەلایەن ئیمپراتۆر گوانگووی ھان
ھەرچۆنێک بێت ئەم بابەتە مێژوویانە گرنگی لوۆیانگ دەسەلمێنن لە چین. کە بۆ چەنەھا سەدە لوۆیانگ شوێنێکی گرنگ بووە بۆ چین کە چەندین رووداوی گرنگی مێژوویی چینی لەناو تۆمارکراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لوۆیانگ پۆل:پایتەختە دێرینەکانی چین پۆل:دارستانە نیشتمانییەکان لە چین پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١٢ی پێش زایین پۆل:دامەزراوەکانی ھەزارەی دووەمی پێش زایین پۆل:شارەکان لە ھێنان
کانی کوردە
کانی کوردە یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی ئاشتی لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. . لە بناری چیای ھەیبەت سوڵتاندایە. گوندی قازبەگیان لەباکورییەوە و کێلەزیندان لەباشوور و ئیلەڵا لەباشووری ڕۆژھەڵات و ٢٧کم باشووری خۆرھەڵاتی شاری کۆیەیە.
وێستگەی جۆکۆجی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێستگەکانی ڕێگای ئاسنین لە پارێزگای ئایچی پۆل:وێستگەکانی کۆمپانیای ناوەڕاستی ڕێگای ئاسنینی ژاپۆن پۆل:کاسوگای، ئایچی
کانی کوردە
نزیکە ١٤ ماڵی دێدا دەژی خەڵکەکەی زیاتر سەرقاڵی ئاژەڵداری و کشتوکاڵن. زەوی بەراو پشت ناو ٥ ھەزار دۆنمی ھەیە. کەرتی کشتوکاڵی ٩٠ ساڵی ١٩٧٠یە. لەزوەوە جێی خوێندن و خوێندەواری بووە لە پێش ھەموو گوندەکانی تر خوێندن و خوێندەواری تێدا بووە خاوەنی چەندین مامۆستا و زانای بەناوبانگی ئاینیە. چەندین کەسایەتی گرینگیش لە دێکەدا ھەڵکەوتوون. مێژویەکی دێرینی ھەیە ئەمەش بەبەڵگەی چەندین گۆرستان و چەندین شوێنەواری دێرینی لێیە. وە لە سەردەمی ڕژێمی بەعسیشدا بەر شاڵاوی ئەنفال کەووتن ئازار و مەینەتی زۆریان بینیووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
١٨٧١ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٨٧١ لە نەرویژ
لە دایک بوونە دیارەکان
٢٢ی تەممووز - جۆن سکی، دادوەر (مردن ١٩٥١). ٢٤ی کانوونی یەکەم – ڤیلھێلم کراگ، نووسەر (مردن ١٩٣٣)
مردنەکان
٣ی تەممووز - کارل ئەندرییەس فۆوگستاد، سیاسەتمەدار (لەدایکبووی ١٨٠٦)
سەیدخدر
سەیدخدر گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ڕزگاری، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سەیدخدر لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حەمەی مەحمود و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی ڕزگاری و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گۆبان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کەواچەرمۆ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھامیش ھاردینگ
جۆرج ھامیش لیڤینگستۆن ھاردینگ (٢٤ی حوزەیرانی ١٩٦٤–١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣) بازرگان، فڕۆکەوان، گەڕان، سەرگەردان و گەشتیاری بۆشایی ئاسمانی بەریتانی بووە و بنکەکەی لە ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی بووە. دامەزرێنەری کۆمپانیای ئەکشن گرووپ بووە و سەرۆکی کۆمپانیای ئەکشن ئەڤییەیشن بووە کە کۆمپانیایەکی نێودەوڵەتییە بۆ دەڵاڵی فڕۆکە و بارەگا سەرەکییەکەی لە دوبەی لە ئیماراتە. وەک سەرگەردانێک ئەندامی یانەی گەڕانەکان بووە کە چەندین جار سەردانی جەمسەری باشووری کردووە و دابەزیوە بۆ ناو خەندەقی ماریانا و ژمارەی پێوانەیی جیھانی گینسی شکاندووە لە سووڕانەوە بە زەویدا و گەشتێکی بۆ بۆشایی ئاسمان کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٢٣ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
ئۆرگازم
ئۆرگازم (؛ ئۆرگازمۆس، بە واتای «ورووژان» یاخود «ئاوسان») پێکھاتووە لە بەتاڵبوونەوەیەکی لەپڕی ورووژانی سێکسی لەکاتی سووڕی سێکسیدا، کە دەرەنجام دەبێتە ھۆی چوونەیەکێکی کێشمەندی ماسولکەکان لە لەگەنەدا، کۆتا قۆناغی تاودانی سێکسییە کە زۆرترین ڕاحەت دەبەخشێت. ئۆرگازم لە ھەردوو ڕەگەزی مێ و نێریش ھەیە، و لەلایەن کۆئەندامی دەماری خۆییەوە کۆنترۆڵ دەکرێت، واتە مرۆڤ ناتوانێت کۆنترۆڵی بکات. ھەندێک جار ئۆرگازم ھەندێک کاردانەوەی تریش دروست دەکات کە دیسان کۆنترۆڵ ناکرێن، وەک لەرزینی ماسولکە لە ھەندێک شوێنی جەستە، شاگەشکەیی یاخود شادی، لەگەڵ جووڵەی جەستە و دەرکردنی دەنگ. ماوەی دوای ئۆرگازم، زۆرینەی کات ماوەیەکی ئارامکەرەوەیە، ئەمەش بەھۆی ڕژانی نیورۆھۆرمۆنی وەک ئۆکسیتۆسن، پرۆلاکتن، لەگەڵ ئیندۆرفین.
ئۆرگازم بەھۆی خستنەگوڕی سێکسیی کێر لە ڕەگەزی نێردا و میتکە لە ڕەگەزی مێدا دێتە ئاراوە، کە دەکرێت لەڕێی دەسپەڕ یاخود سێکسکردنەوە بێت. لە نێردا، لە شێوەی ئاوھاتنەوەیە. ئۆرگازم بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ کار لە کۆئەندامی دەماریی ناوەندی دەکات، بۆ نموونە، کەمبوونەوەی چالاکیی مێتابۆلیزم لە بەشێکی زۆری توێکڵی مێشکدا و دروستبوونی دۆخێکی ئاسوودەیی بەھۆی ڕژانی پرۆلاکتن. ڕەنگە ھەندێک لە شێوانە سێکسییەکان ببنە ڕێگر لەبەردەمی ئۆرگازم، وەک ئەنۆرگازمیا، کە کەسی تووشبوو ناتوانێت بگات بە دۆخی ئۆرگازم ئەگەر چی خستنەگوڕ بەپێی پێویستیش ئەنجام درابێ.
سەرچاوەکان
https://www.healthline.com/health/healthy-sex/types-of-orgasms
[https://www.plannedparenthood.org/learn/sex-pleasure-and-sexual-dysfunction/sex-and-pleasure/orgasms#:~:text=What's%20an%20orgasm%3F,body%20and%20genitals%20is%20released. https://www.plannedparenthood.org/learn/sex-pleasure-and-sexual-dysfunction/sex-and-pleasure/orgasms#:~:text=What's%20an%20orgasm%3F,body%20and%20genitals%20is%20released.]
پۆل:کرداری جنسی
زینوێی بادین
زینوێی بادین گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ھەڵشۆ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
زینوێی بادین لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بەلک و لە باشوور لەگەڵ گوندی دێلو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خواران و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دووچۆمان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کۆمپانیای خزمەتگوزاری گواستنەوەی تۆکای
کۆمپانیای خزمەتگوزاری گواستنەوەی تۆکای (東海交通事業, تۆکای کۆتسو جیگیۆ) کۆمپانیاییەکی تایبەت بە بەرێوەبەردنی ھێڵی ئاسنینە لە پارێزگای ئایچی، ژاپۆن. ھەروەھا کۆمپانیاکە لکێنراوە بە کۆمپانیای ناوەڕاستی ڕێگای ئاسنینی ژاپۆن
بێرنارد ھێنری لێڤی
بێرنارد ھێنری لێڤی (لەدایکبووی ١٩٤٨) فەیلەسۆف و کەسایەتیی میدیای فەرەنسییە. لێڤی بە یەکێ لە کەسایەتییەکانی بەرەی فەیلەسۆفە نوێیەکان دادەنرێت. کەسایەتییەکی کاریگەری فەلسەفە و سیاسەتە لە فەرەنسادا. چەندین کتێب و فیلمی ھەیە. یەکێک لە فیلمەکانی ناوی پێشمەرگەیە کە سەبارەت بە پێشمەرگە کوردەکان و شەڕەکانیان لەگەڵ داعش دروست کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢١ەم پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:فەیلەسووفانی جوو پۆل:نووسەرانی جوو پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی باڵای نۆرماڵ پۆل:نیوکنسێرڤتزم
مۆلدۆڤا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
مۆلدۆڤا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
خەڵاتی یاشین
خەڵاتی یاشین خەڵاتێکی تۆپی پێیە کە ساڵانە لەلایەن فرانس فوتبۆڵ بە باشترین گۆڵپارێز دەدرێت.
زەکەریا مورادی
زەکەریا مورادی (لەدایکبووی ١٤ی ئابی ١٩٩٨) یاریزانی تۆپی پێی کوردە کە لە بەشی ھێرشبەر بۆ یانەی ئێرانی مەلەوان لە خولی ئازادەگان یاری دەکات.
خەڵاتی یاشین
خەڵاتەکە بە ناوی لێڤ یاشین گۆڵپارێزی پێشووی یەکێتی سۆڤیەت ناو نراوە، براوەی خەڵاتەکەش لەلایەن براوەی پێشووی تۆپی زێڕین ھەڵدەبژێردرێت لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لە ٢٠١٩ەوە.
زەکەریا مورادی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨ پۆل:خەڵکی دیواندەرە پۆل:خەڵکی کەرەج پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئێرانی پۆل:وەرزشکارانی کورد پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی کورد
خەڵاتی یاشین
براوەکان
وێنۆک|[[ئەلیسۆن بێکەر|ئالیسۆن، براوەی خەڵاتی یەکەم]]
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵاتەکانی فرانس فوتبۆڵ پۆل:تۆپی زێڕین
وێستگەی کاچیگاوا
وێستگەی کاچیگاوا (勝川駅, کاچیگاوا-ئێکی) ناوێکە بۆ دوو وێستگەیەکی شەمەندەفەری جیاواز لە شاری کاسوگای، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن. کە دانەیەک لەلایەن کۆمپانیای ناوەڕاستی ڕێگای ئاسنینی ژاپۆن و دانەکەی تر لەلایەن کۆمپانیای خزمەتگوزاری گواستنەوەی تۆکای بەرێوە دەچێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێستگەکانی ڕێگای ئاسنین لە پارێزگای ئایچی پۆل:وێستگەکانی کۆمپانیای ناوەڕاستی ڕێگای ئاسنینی ژاپۆن پۆل:کاسوگای، ئایچی
کاکالەر
کاکالەر گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا نشیو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
کاکالەر ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (شیعە) پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ھۆزخواجە
ھۆزخواجە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی سرۆچک، قەزای سەید سادق و پارێزگای سلێمانیە لە باشووری کوردستان. ھۆزخواجە دەکەویتە باکوری رۆژھەڵاتی شاری سلیمانی لەناوچەی شارباژێر، ئەم گوندە لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ ناحیەی سرۆچک خراوەتە سەر قەزای سەید سادق.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی سلێمانی
١٨٧٢ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٨٧٢ لە نەرویژ
گارێ دو نۆر
گارێ دو نۆر کە بە فەرمی پێی دەوترێ Paris-Nord واتە باکوری پاریس و بەیەکێک لە گەورەترین وێستگەی شەمەندەفر دادەنرێت لە پاریس لە فەڕەنسا و بە جەنجاڵترین وێستگەی شەمەندەفر دادەنرێت لە ھەموو ئەورووپادا لەڕووی ژمارەی گەشتیارەوە کە دەگاتە نزیکەی ٢٢٢ میلیۆن گەشتیار لە ساڵیکدا.
ئەم وێستگەیە لەلایەن ئەندازیاری تەلارسازی فەرەنسی «جاکویس ھیتۆرف»ەوە دیزاینی بۆکراوە و لە ساڵانی ١٨٦١ تا ١٨٦٤ بنیاتنراوە.
مێژوو
یەکەم بەشی گارێ دو نۆر لەلایەن کۆمپانیای «چەمێن دێ فێر دو نۆر» دروست کرا و وێستگەکەش لە ١٤ حوزەیرانی ١٨٤٦ کرایەوە، دوای ئەوەی کە تێبینی کرا کە ئەم وێستگەیە بچووکە و پێویستی بە فراوان کردنی ھەیە، لە ساڵی ١٨٦٠ بڕیاردرا کە بە مەبەستی فراوانکردن بەشێکی ئەم وێستگەیە بڕوخێندرێت. لەو کاتەدا بەڕێوەبەری کۆمپانیای چەمێن دێ فێر دو نۆر کە ناوی «جەیمس ڕۆتشیلد» بوو بە فەرمی داوای لە تەلاسازی فەرەنسی جاکویس ھیتۆرف کرد (کە یەکێک بوو لە بەناوبانگترین تەلارسازی فەرەنسی لەوسەردەمەدا) کە دووبارە ھەڵبستێت بە دیزاین کردنەوەی ئەم وێستگەیە و دواتر دەستکرا بە نۆژەنکردنەوەی ئەم وێستگەیە کە لە ساڵی ١٨٦١ تا ١٨٦٥ ی خایاند. وێستگەکە شێوە پیتی «U»ی ھەیە و کۆلۆمەکانی لە ئاسن دروست کران و ڕووی دەرەوەی بە تاشە بەردی تەخت ڕووپۆش کران. کۆمپانیاکە لە کاتی نۆژەنکردنەوە چەندین پەیکەری کەسایەتی ئەوسەردەمەی لەم وێستگەیە دانا کە ھەر یەکەیان گوزارشت لە شارێکی ئەورووپی دەکەن. وێنۆک|چەند پەیکەێک لەگەڵ تەلارسازی ڕووی دەرەوەی وێستگەکە تێکەڵ کراوە
ھەرچەندە لە کاتی بنیات ناناوەی پاریسدا بڕیار وابوو مۆنۆمێنتێک(monumental avenue) لەگەڵ ئەم وێستگەیە دروست بکرێت و شەقامێکی کۆن ببڕێت بەڵام ھەرگیز دروست نەکرا بەھۆی ناکۆکی لە نێوان بارۆن ھاوسمان و جەیمس ڕۆتشیلد، کە یەکێکیان داوای دەکرد شەقامەکە ببڕن چونکە ھەستی بەوە کردبوو کە ھاوسەرەکەی لە پەیوەندی نھێنیدایە لەگەڵ جاکویس ھیتۆرف تەلارسازی گارێ دو نۆر. بەڵام جاکویس ئەم ھەواڵەی بە دوور دەزانی بەھۆی زۆری تەمەنییەوە کە تەمەنی ٧٣ ساڵی تێپەراندبوو کاتێک پرۆژەی نۆژەنکردنەوەی گارێ دو نۆر تەواوبوو، دواتر پاش دووساڵ لە تەواو بوونی پڕۆژەکە کۆچی دوایی کرد. وێنۆک|گارێ دو نۆر تاکو ڕۆژگاری ئەمرۆش وێستگەکە چەند کێشەیەکی فراوانکردن و ڕێڕەوی ھاتووچۆی ھەیە. بۆ چارەسەری ئەم کێشانەش لە ساڵی ٢٠١٥ کۆمپانیای نیشتیمانی فەڕەنسا بۆ ھێڵی ئاسنی SNCF داوای لە تەلارسازی فەڕەنسی جیان-میشێل کرد کە پەرە بە فراوانکردنی گارێ دو نۆر بدات، ئێستا وێستگەکە لەژێر نۆژەنکردنەوەو و فراوان کردندایە کە وابڕیارە تا ساڵی ٢٠٢٤ تەواوبکرێت.
ناوبانگی لەناو کەلتوردا
گارێ دو نۆر ناوبانگێکی زۆری ھەیە لەناو خەلکیدا بەتایبەتی لەنێو گەشتیاراندا، بۆیە زۆرێک لە دەرھێنەرە سینەمایییەکانی فەڕەنسی و ئەمریکیی و جیھانییەکان ڕوویان لەم وێستگەیە کردووە بۆ گرتنی چەند دیمەنێک لە بەرھەمەکانیان لە ناو ئەم وێستگەیە، بەناوبانگترینیان فلیمی پشووی مستەر بینە.
وە گۆرانیبێژ «جیمی وۆرد»یش لە تراکێکی خۆی بەناوی «پۆلاریس» ناوی گارێ دو نۆری ھێناوە.
سیمۆن سینیۆرێ
سیمۆن سینیۆرێ (لە دایکبووی ٢٥ی ئازاری ١٩٢١؛ ڤیسبادن، ئەڵمانیا - مردووی ٣٠ی ئەیلوولی ١٩٨٥) خانمەئەکتەری فەڕەنسی و لەدایکبووی ئەڵمانیا بوو. ئەو چەند خەڵاتێکی بەدەستھێناوە، لە نێویاندا جارێک خەڵاتی ئۆسکار، سێ جار خەڵاتی فیلمی ئەکادیمیای بریتانی، ھەروەھا خەڵاتێکی سیزار. ئەو دوو جار پاڵێوراو بووە بۆ خەڵاتی گۆڵدن گلۆب.
سیمۆن لە ساڵی ١٩٤٤، بۆیەکەمینجار لە فیلمێکی فەڕەنسی-درامی بەناوی (Behold Beatrice) بە ڕۆڵێکی کورت دەرکەوت، بە لەوەش دەرکەوتنی کورتی دیکەی ھەبووە بەڵام لە ھیچێکیان ناوی وەک ئەکتەری فیلمەکە نەھێنرا.
لە ساڵی ١٩٥٩، سیمۆن لە فیلمێکی ئەمریکی بەناوی ژوور، لەسەرەوە (Room at the Top) بە ڕۆڵی سەرەکیی بەشداری کرد، بەھۆی ئەم فیلمەوە بووە براوەی کۆمەڵێ خەڵات لەوانە، خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەکتەر، خەڵاتی فیستیڤاڵی فیلمی کان بۆ باشترین خانمەکتەر، ھەروەھا ناوبانگی بە جیھان بڵاوبوویەوە. لەدوای سیمۆن تا تێپەڕینی ٤٠ ساڵیش، ھیچ خانمەکتەرێکی فەڕەنسی خەڵاتی ئۆسکاری نەبردەوە.
سیمۆن سینیۆرێ کارکردنی لە فیلمە فەڕەنسی و بەریتانیییەکانی پێ پەسەندتر بوو، ھەربۆیە لە ژیانی پیشگەریدا کۆمەڵێ فیلمی لە ھۆلیوود ڕەتکردەوە. سیمۆن تا نزیک ساڵی مردنی لە نواندن بەردەوام بوو.
دۆنباس
دۆنباس ناوچەیەکی مێژوویی و کولتووری و ئابوورییە لە ڕۆژهەڵاتی ئۆکرانیا. بەشێک لە دۆنباس لەلایەن گروپە جوداخوازەکانی ڕووسیا لە ئەنجامی شەڕی ڕووسیا و ئۆکرانیا کۆنتڕۆڵ دەکرێن: کۆماری گەلی دۆنێتسک و کۆماری گەلی لوهانسک.
سەرناوە
سەرناوە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ڕزگاری، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سەرناوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەرکەلی خەسرەو و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەڵاڕێویلەی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تەیمانە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خەڵوە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سەکوی سەروو
سەکوی سەروو یان سەکویا ژوری یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی گۆڕەتوو سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
حکوومەتی مەقدۆنیا (شانشینی کۆن)
وێنۆک|دراوی مەقدۆنی حکوومەتی مەقدۆنیا یان میری مەقدۆنیا یەکەم حکوومەتی مەقدۆنیا بوو لەلایەن شانشینی ئەرجەدەوە دامەزراوە لە سەردەمی شانشینی کۆن (سەدەی ھەشت و پێنجی پێش زایین). زانیاری زۆر کەم لەبارەی سەرچاوەی دامودەزگاکانی حکوومەتی مەقدۆنیا پێش سەردەمی شا فیلیپی دووەم (لە ٣٥٩ پێش زایین - ٣٣٦ پێش زایین فەرمانڕەوایەتیی کردووە) دەزانرێت بەھۆی نەبوونی تۆماری مێژوویی کە ئەمە بۆ دوا قۆناغی سەردەمی یۆنانی کلاسیکی (٤٨٠ پێش زایین - ٣٣٦ پێش زایین). ئەم دامەزراوانە لە سەردەمی ئەسکەندەری مەزنی جێنشینی فیلیپ و ئەم خانەدانانەی دواتر لە یۆنانییە ھێلینیستیەکان (٣٣٦ پێش زایین - ١٤٦ پێش زایین) بەردەوام بوون. دوای سەرکەوتنی ڕۆمەکان لە جەنگی سێیەمی مەقدۆنیا و سەپاندنی نیشتەجێبوونی زۆرەملێ بەسەر پەرسیۆسی مەقدۆنی لە ساڵی ١٦٨ پێش زایین، شانشینی مەقدۆنیا ھەڵوەشایەوە و چوار کۆمار لە شوێنیدا جێگیرکرا کە لێیەوە سەرچاوەیان گرتبوو. بەڵام دەسەڵاتی پادشایەتی لە مەقدۆنیا بۆ ماوەیەکی کورت لەسەر دەستی ئەندریسکۆس (١٥٠ پێش زایین - ١٤٨ پێش زایین) سەری ھەڵدایەوە.بەڵام دەسەڵاتەکەی دوای سەرکەوتنی ڕۆمەکان لە جەنگی چوارەمی مەقدۆنیا و دامەزراندنی پارێزگای مەقدۆنیای ڕۆمانی ڕووخا.
سەرچاوەکان و مێژوو
کۆنترین دەسەڵاتی ناسراو لە مەقدۆنیای کۆن دەسەڵاتی پادشایەتی بوو کە تا ساڵی ١٦٧ پێش زایین بەردەوام بوو تا لەلایەن ڕۆمەکانەوە ھەڵوەشایەوە. تۆمارە نووسراوەکانی دامەزراوە میرییەکانی مەقدۆنیا کە ماوەی پێش فیلیپی دووەمی مەقدۆنی بەڵگەدار دەکەن کەمن و تۆمارێکی نا مەقدۆنین. بەرھەمەکانی ھێرۆدۆت و توسیدیدس و دیۆدۆرۆس سیکولۆس و یۆستینیان سەرچاوەی سەرەکین بۆ مێژووی سەرەتایی مەقدۆنیا و ئەو گێڕانەوەی ھاوچەرخانەی کە لەلایەن کەسانی وەک دیمۆستینیسەوە دراون زۆرجار دژی مەقدۆنیایە و جێی متمانە نین، تەنانەت خودی ئەرستۆ کە لە مەقدۆنیا ژیاوە، کورتە باسێک لەبارەی دامەزراوە میرییەکانی مەقدۆنیامان پێ دەڵێت. پۆلیبیۆس ھاوچەرخی شانشینی مەقدۆنی کۆن بووە، لە کاتێکدا لیڤی، کوینتۆس کورتیۆس ڕوفۆس، پلۆتارک و ئاریان مێژوونووسانی دواترن. بە کۆی گشتی بەرھەمەکانی ئەم مێژوونووسانە دەسەڵاتی پاشایەتی بۆ ماوەیی مەقدۆنیا پشتڕاست دەکەنەوە، لەگەڵ ئەوەشدا تا ئێستا ڕوون نییە کە ئایا دەستوورێکی جێگیر بۆ میری مەقدۆنیا ھەبووە یان نا، بەو پێیەی یەکەم تۆماری دەقە مەقدۆنییەکان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئەسکەندەری مەکدۆنی.
شەڕی ڕووسیا و ئۆکرانیا
وێنۆک|پەرەسەندنی گەورەی جەنگی ڕووسیا و ئوکراینا.
شەڕی ڕووسیا-ئوکراینا لە شوباتی ٢٠١٤ەوە لە نێوان ڕووسیا (شانبەشانی جوداخوازانی ڕووسیا لە ئوکراینا) و ئوکراینا بەردەوامە. دوای شۆڕشی کەرامەت لەلایەن ئوکراینا، ڕووسیا کریمیای لە ئۆکرانیا لکاند و پشتگیری لە جیابووەوەکانی لایەنگری ڕووسیا کرد لە شەڕەکەدا لە دۆنباس دژی ھێزەکانی حکوومەتی ئۆکرانیا؛ شەڕەکانی ھەشت ساڵی یەکەمی ململانێکە ھەروەھا ڕووداوە دەریایییەکان و شەڕی ئەلیکترۆنی و بەرزبوونەوەی گرژییە سیاسییەکانی لەخۆگرتبوو. لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢دا، ململانێکان پەرەسەندنێکی گەورەی بەخۆیەوە بینی، چونکە ڕووسیا لەشکرکێشییەکی تەواوەتی بۆ سەر ئوکراینا دەستپێکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:شەڕەکانی ڕووسیا پۆل:ڤلادیمیر پوتین پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤
ئێم٤ کاربین
وێنۆک|350px|ئێم٤
ئێم٤ (بە ئینگلیزی: M4) چەکێکی ئاست ناوەندی بواری جەنگە. دروستکراوی بنەڕەتی وڵاتی ئەمریکایە. بۆ یاکەمین جار چەکەکە لە ساڵی ١٩٩٢ دروستکراوە. چەکەکە بەشێوەیەکی بەرچاو لەلایەن سوپای ئەمریکا بەکار دەهێنرێت. چەکەکە تەواوکەر و شوێنگرەوەی چەکی جۆری ئێم١٦یە. بە غاز کاردەکات، لە ماوەی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا لە ئەمریکا پەرەی پێدراوە.
وڵاتانی بەکارهێنەر
.* 🇹🇼 Taiwan
پەراوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:چەکەکان
١٨٧٣ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٨٧٣ لە نەرویژ
ستۆکتن ڕاش
ڕیچارد ستۆکتۆن ڕاش سێیەم (٣١ی ئازاری ١٩٦٢–١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣) بازرگانێکی ئەمریکی بوو، زیاتر بە ھاوبەشی دامەزرێنەر و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای گەڕانچی لە قووڵایی دەریاکانی ئۆشنگەیت ناسرا. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ لەگەڵ چوار کەسی دیکە لەناو کەشتی ژێرئاوکەوتووی ئۆشنگەیتی تایتان کوژران، کە لەکاتی ھەوڵدان بۆ سەردانی کەشتی تایتانیک لە باکووری ئەتڵەسیدا تەقییەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:مردووانی ٢٠٢٣ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢ پۆل:Articles with hAudio microformats
پێداوەر
پێداوەر یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی گۆڕەتوو سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
مۆلدۆڤا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
مۆلدۆڤا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
لوھانسک
لوھانسک شارێکە لە وڵاتێکدا کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بە ئوکراینا ناسراوە، ھەرچەندە لەلایەن ڕووسیا وەک پایتەختی کۆماری گەلی لوھانسک بەڕێوەدەبرێت. تا ساڵی ٢٠٢١ ژمارەی دانیشتووانی بە ٣٩٩ ھەزار و ٥٥٩ کەس خەمڵێندراوە، بەمەش شاری لوھانسک بە پڕ دانیشتووترین شاری ناوچەکە و ١٢ھەمین گەورەترین شاری ئۆکراینایە. لە ساڵی ٢٠٠١ نزیکەی نیوەی دانیشتووانەکەی لە ڕووی نەتەوەیییەوە ئۆکراینی بوون و ٤٧٪ یان لە ڕووی نەتەوەیییەوە ڕووسی بوون.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئوکراینا
شەھزادە داود
شەھزادە داود (١٢ی شوباتی ١٩٧٥ – ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣) بازرگان و وەبەرھێنەر و خێرخوازی پاکستانی و بەریتانی بوو. لە بەرواری ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ لەگەڵ کورەکەی بەناوی سولەیمان بەهۆی ڕووداوی ژێردەریاییی تایتان ٢٠٢٣ لەگەڵ سێ کەسی تر گیانیان لەدەستدا.
سەرچاوەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆماس جێفەرسن پۆل:مردووانی ٢٠٢٣ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
ئیبراھیم گۆرانی
مەلا ئیبراھیم کوردیی گۆرانیی شارەزووری (لەدایکبووی ١٦٨٩ – مردووی ١٦١٦) نووسەر، سۆفی و زانای ئایینیی کوردی سەدەی حەڤدەیە کە لە مەدینە ژیاوە. گۆرانی دەیان کتێبی لێ بەجێ ماوە کە لە کتێبخانەکانی وڵاتانی جۆراوجۆردا پارێزراون. زیاتری بەرھەمەکانی لەسەر شەریعەت، تەسەوف و زمانن. چەند کەس لە نەوەی ئەو لە مەدینە بەناوبانگی گۆرانی یا کوردییەوە ژیاون و ناویان تۆمار کراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زانایانی ئیسلام پۆل:توێژەرانی ئایینی ئیسلام پۆل:سۆفییە کوردەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٦١٥ پۆل:مردووانی ١٦٩٠
شوراوحاجی
شوراوحاجی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری قسڵان، ناوچەی تەرواڵ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
شوراوحاجی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
زێوەنارە
جوگرافیا
زێوەنارە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گەزێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی بناوین و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کیفاراوێ لە شارستانی سەردەشت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی لاسۆکی.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
خوداوەندی
وێنۆک| سورەتی [[ئیخلاس کە سیفاتەکانی یەکتاپەرستی لە ئیسلامدا لەخۆدەگرێت]] خوداوەند (یان خوداوەند) بوونێکی سەروو سروشتی، ناماددی، سەروو سروشتییە کە مرۆڤ ڕێزی لێدەگرێت و دەیپەرستێت،مەسەلەی جیاوازی نێوان ئایینە جیاوازەکانە.
زمان
لە لیسان ئەلعەرەب (خوداوەند)دا هات کە خوداوەند خودایە، و هەموو شتێک کە جگە لە ئەو دەپەرسترێت خوداوەندێکە لەگەڵ وەرگرەکەیدا، و هەموویان خودان. هەموو شتێک کە مرۆڤ دەیپەرستێت پێی دەوترێت خودا، وەک موسا لە سورەت تەها ئایەتی ٩٧دا بە سامریەکەی وتووە سەبارەت بەو گوێدرێژەی کە بەنی ئیسرائیل دەیانپەرستن: وَانظُرْ إِلَى إِلَهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفًا لَّنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفًا سورەتی طه:97 گوێدرێژ خودایە بۆ سامری چونکە دەیپەرستێت. وشەی (خوداوەند) بە شێوەی گشتی ئاماژە نیە بۆ خودای تاک و تەنها، بەڵکو ئاماژەیە بۆ هەموو ئەو شتانەی کە دەپەرسترێن.
ئەفسانەی یۆنانی
لە ئەفسانەی یۆنانیدا، خوداوەندەکان زیاتر لە مرۆڤ دەچن، بەو پێیەی خاوەنی هەستن و هەستەکانیان وەک مرۆڤە.،گوناه دەکەن و خراپەکاری دەکەن و خۆشیان دەوێت، دەپەرستن، هاوسەرگیری دەکەن، لەدایک دەبن، دەمرن، وە وەک مرۆڤ لە یەکتر توڕە دەبن و زۆرجار توڕەیی لەگەڵ یەکتر تووشی سزادانیان دەکات لە شێوەی کارەساتێکی سروشتی وەک زریان و ڕەشەبا و باران و مانگگیراندا دەبێت.
جگە لە سروشت، خودا لە لەدایکبوونەوە تا مردن و تەنانەت دوای مردنیش کۆنترۆڵی ژیانی مرۆڤی هەیە.
ئایینەکانی تر
ئایینەکانی تر وەک ئایینی ھیندوویزم و بودایی و فیرعەونی و زۆربەی ئایینە تاغوتەکان ئاماژە بەو خوداوەندە دەکەن کە دەسەڵاتی ڕەهای بەخشینی هەیە، واتە بەخشەری ژیان و بژێوی ژیانە.
سەرچاوە
پۆل:ئایین پۆل:خوداوەند
ئانا پۆلیتکۆڤسکایا
ئانا پۆلیتکۆڤسکایا (؛ ٣٠ی ئابی ١٩٥٨–٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦) ژنە نووسەر، ڕۆژنامەنووس و چالاکوانێکی مافەکانی مرۆڤی ڕووسی بوو، کە ڕاپۆرتی لەسەر ڕووداوەکانی ڕووسیا دەکرد، بەتایبەتیش لەسەر جەنگی چیچانی دووەم.
ڕاپۆرتەکانی چیچان، ئانای لە ئاستی نێونەتەوەیی بەناوبانگ کرد. ئەو ماوەی حەوت ساڵان لە چیچان بەردەوام بوو لە ڕووماڵی ھەواڵەکان، ئەمەش وێڕای دژواری سەقامگیریی ناوچەکە بۆ ژیان. ئەو لە چیچان لەلایەن ھێزەکانی ڕووسیا دەستگیر کرا، دواتر لە گەشتێکی بۆ ڕۆستۆڤ-ئۆن-دۆن لە مۆسکۆ ژەھرخوارد کرا، دوای داخڵبوونی لە نەخۆشخانە باروودۆخی تەندرووستی گەڕایەوە.
وتارەکانی لەبارەی ڕەوشی چیچانیا، چەند جارێک کران بە کتێب. زۆرینەی خوێنەری بابەتەکانی ئانا لە ڕووسەکان بوون. لە دوای ساڵانی ٢٠٠٠، ئانا پۆلیتکۆڤسکایا چەند خەڵاتێکی نێونەتەوەیی پیدرا لەپای کارەکانی.
لە ڕۆژی ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦، لە نێو ئەسانسۆری شوقەیەکدا تیرۆر کرا، ئەم ڕووداوە چاوی میدیا جیھانییەکانی کەوتە سەر. لە حوزەیرانی ٢٠١٤، پێنج پیاو سزای زیندانیکردنیان لەسەر ئەم ڕووداوە بۆ دەرچوو، بەڵام تا ئێستا ئەوە ڕوون نییە کە کێ پارەی پێدابوون بۆ تیرۆرکردنی ئانا.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨ پۆل:مردووانی ٢٠٠٦ پۆل:دەرچووانی زانکۆی ویلایەتی مۆسکۆ پۆل:ڕووسییەکانی بە ڕەگەز ئوکراینی
١٩٦٩ ڕژانی نەوتی سانتا باربارا
ڕژانی نەوتی سانتا باربارا لە یەکی شوباتی ١٩٦٩ لە کەناڵی سانتا باربارا لە نزیک شاری سانتا باربارا لە باشوری کالیفۆرنیا ڕوویدا. تا ئێستا گەورەترین ڕژانی نەوتە لە ئاوەکانی ئەمریکا دا ، هەروەها سێیەمین گەورە روودانی ڕژانە نەوتە لەجیهاندا ئەمیش دوای ڕژانە مەزنەکەی دیپواتەر هوورایزن لە ٢٠١٠ و ڕژانی ئیکسۆن ڤاڵدێز لە ١٩٨٩.
ڕووداوی ڕژانەکە بەهۆکاری  لێدانێک بوو لە ٢٨ ی کانونی دووەمی ١٩٦٩ لە دووری ٦میل (١٠کم)  لە کەناراوەکانی سەر پلاتفۆرمی نەوتی یەکێتی A لە کێڵگەی نەوتی دۆس کودرەس فلۆڕشال. لەماوەی دە ڕۆژدا، بە نزیکەیی٨٠ بۆ ١٠٠ هەزار بەرمیل (١٣ بۆ ١٦ هەزار م٣) نەوتی خاو ڕژا ناو کەناڵەکە و کەنارەکانی هەرێمی سانتا باربارا لە باشوری کالیفۆرنیا، هێڵی کەناراوەکان لەناوچەی گۆلێتەوە بۆ ناوچەی ڤێنتورای گرتەوە ،هەروەها کەناراوەکانی باکوری چوار دورگەکانی کەناڵی باکوریشی گرتەوە، لە ئەنجامدا پیس بوونێکی تەواوی ژینگەیی ڕوویدا و پتر لە ٣٥٠٠ باڵندەی دەریا مردن ، هەروەها هەزاران گیانەوەری دەریایی وەک دۆلفین و مۆرەی فیل و شێری دەریایی مردن .لە ئاکامدا توورەبوونێکی گشتی شەقامەکانی ئەمریکای گرتەوە و خۆپێشاندانەکان لە لایەن زۆرینەی میدیا ئەمریکیەکان ڕووماڵکران .خۆپێشاندانەکان بوونە هۆی دەرچوونی چەندین ماددەی یاسایی لەبارەی ژینگە و پاراستنی ژینگە.
پێشینە
بەهۆی هەبوونی بڕێکی زۆر لە نەوت لەجۆری بەردی و لمی لەژێر کەناڵی سانتا باربارا ، زیاتر لەسەد ساڵە ئەم ناوچەیە بووەتە جێی سەرنج بۆ پیشەسازیی نەوت. کەناری باشووری ناوچەی سانتا باربارا شوێنی یەکەم کونکردنی نەوتی دوور لە کەنار دەریایی جیهان بوو، کە لە ساڵی ١٨٩٦ لە پێرس لە کێڵگەی نەوتی یوڵی سەمەرلاند روویدا، تەنیا ٦ میل (١٠ کم) دوور بوو لە کۆمەڵگەی سەمەرلاند کە دوای ئەم دۆزینەوەیە سەمەرلاند بووە شارۆچکەیەکی گەورە و مەزنی بواری نەوت سازی.
گەشەپێدانی نەوت لە کەناڵ و کەناراوە نزیکەکان هەر لە ڕۆژانی سەرەتاییە مشتومڕی زۆری لەسەر بوو ، چونکە لە کۆتایی سەدەی نۆزدەیەمدا شارەکە دەستی بە دامەزراندنی خۆی دەکرد وەک هاوینەهەوارێکی تەندروست و شوێنێکی گەشتیاری بە دیمەنە سروشتی و دراماتیکی و دڵرفێن. لە کۆتاییەکانی ١٨٩٠ کان کاتێک مەیدانی سەمەرلاند خەریکی بەر فراوانبوونی خۆی بوو بە ئاراستەی شاری سانتا باربارا، ببوە ناوچەیەکی سەرنج ڕاکێش بۆ سەیران و پیاسەی ئێوارانی خەڵکی سانتا باربارا ،ئەم خۆشیەی سەمەرلاند بووە هۆی ئەوەی چەندین میوانخانە لە ناوچەکە درووست بکرێن بۆ گەشتیاران. لە ساڵی ١٩٢٧ دۆزینەوەی نەوتی ڕۆژئاوای سانتا باربارا بووە هۆی گەشەسەندنی کێڵگەی نەوتی ئێڵوود. ئەمەش بووە هۆی ئەوەی شارەکە لە ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا دەوربدرێت بە کێڵگەی نەوتیەوە. لە ساڵی ١٩٢٩ کێڵگەی نەوتی مێسا لە ناو خودی شارەکەدا دۆزرایەوە لە تەنیشت کۆلێجی شاری سانتا باربارا ،خەڵکانێکی زۆر دژی ئەم وەبەرهێنانەی نەوت بوون بەڵام قازانج و ئاسانی پارەی نەوت هەموو ئەم دەنگە ناڕازیانەی کپ کرد.
بەهۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا و پیشەسازی نەوت وردە وردە ڕێگەی کونکردنی خاک بۆ نەوت دوورتر و دوورتر لە کەنار دەریا ئەنجام دران ، لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمەوە کونکردن لە نزیک سیف بیچ و لۆنگ بیچ و لە ناوچەکانی دیکەی کەناراوەکانی باشوری کالیفۆرنیا کان و بیری نەوتی هەڵکەندران  ، یەکەم دوورگەی ناوچەکە  لە ساڵی ١٩٥٨  لە لایەن کۆمپانیای ڕیچفیلد ئۆیل  ەوە هەڵکەندرا. ناوی دوورگەکەش بوو بە دوورگەی ڕیچفیلد، ئێستا دوورگەی ڕینکۆن، لە ٤٥ پێ (١٤ م) لە ناو دەریا لە نزیک پونتا گۆردا لە نێوان کارپێنتێریا و ڤێنتورا دروست کراوە، بۆ ئەوەی سنووری دووری ئاوی کێڵگەی نەوتی ڕینکۆن بسەپێنێت.
لە کەناڵی سانتا باربارا ، جیۆلۆجییەکان بۆیان دەرکەوت کە ڕەوتی گۆمە نەوتیەکان لە کێڵگە نەوتیەکانی ڕیکۆن و ڤینتورای کۆتاییان پێنەدەهات ، بەڵکو لەژێر کەناڵەکەدا درێژکرایەوە. لێکۆلەران بۆ دۆزینەوەی نەوت بەدوای ڕێگاکانی کونکردن لە ئاوە قوڵەکان کەوتن بەم هۆیەوە بومەلەرزەلە ژێر کەناڵەکەدا پاش ماوەیەکی کەم لە دوای جەنگی جیهانی دووەم  دەستی پێکرد، کە بوونە هۆی تێکدانی خانووی هاوڵاتیان و مردنی سەدان هەزار لە ماسی دەریا ، هاوڵاتیانی ناوچەکە و هەروەها سانتا باربارا دژایەتی ئەو کردەوەیەیان کرد، لەگەڵ ئەوەشدا بەردەوام بوو.
لەگەڵ ئەوەشدا زنجیرەیەک کاری یاسایی و یاسادانان ، دروستکردنی سەکۆی نەوتی و کونکردنی خاکی دواخست تا ناوەڕاستی دەیەی ١٩٦٠. کۆنگرێس لە ساڵی ١٩٥٣ دا لە کەنارەکە( کەناردەریا) کە بە (تایملاند) ناسراوە، هەموو ئەو زەویانەی بە ویلایەتەکان بەخشی ئەمەش دوای دوو ساڵ لە هەوڵ و کۆشش لەگەڵ ئەنجومەنی یاسادانانی دەوڵەت ، سانتا باربارا گەیشتە سازانێک لەگەڵ کۆمپانیا نەوتییەکاندا، بەم شێوازە؛ نابێت لە دووری ١٦ میل زیاتر و ٣ میل بەباری پانی زیاتر  لە تەنیشت شاری سانتا باربارا زەوی کون بکرێت. لەدوای ئەمەدا چەندین کێڵگەی گەورەی نەوت لە ئاوی دەوڵەتدا درووستکران بەتایبەت لەدوای  ساڵی ١٩٥٧ پەرەسەندنی زیاتریان بەخۆوە بینی. پەرەپێدانی ئەم کێڵگە نەوتیانە دەست پێ دەکات لەگەڵ یەکەم پلاتفۆرمی نەوتی دوور لە کەنار – هازل - کە لە ساڵی ١٩٥٧ دروست کرا ، دواتر کێلگەی  هازل، لە ساڵی ١٩٦٠ دروست کرا. هەردوو پلاتفۆرمەکە چوونە ناو کێڵگەی نەوتی سەمەرلاند دوور لە کەنار دەریا ، وە بە ئاسانی لە سانتا بارباراوە لە ڕۆژێکی ڕووندا ئەم کێڵگانە دیار بوون. پلاتفۆرمی هۆڵی لە بەشی دوور لە کەنار و کێڵگەی نەوتی ئێڵوود نزیکەی ١٥ میل (٢٤ کم) لە ڕۆژئاوای سانتا باربارا، لە ساڵی ١٩٦٥ دا جێگەی خۆی کردەوە.
پەرەپێدانی کرێنی ئاوی و تەکنەلۆژیا پەرەی زیاتری بەو کێلگانە دا ،لێکۆلینەوەکانی  دوای ئەو زنجیرە بومەلەرزانەی کەناڵەکە دەریخست کە ڕەنگە هۆکارەکەی نەوتەکەی ئەوێ بێت ، بۆیە حکومەتی فیدراڵی دەستبەرداری بەشی کەناڵی سانتا باربارای لەدەرەوەی ئەو ٣ میل ( ٥ کم ) ە بوو ، ئەمەش بەهۆی  بڕیارێکی دادگای باڵای ١٩٦٥. یەکەم فرۆشتنی کرێنامە لە ١٥ی کانونی یەکەمی ١٩٦٦ دا ڕوویدا.
ڕژانی نەوت
پلاتفۆرمی A لە قوڵی ٨٨ پێ (٥٧ م) ئاو، لەدووری ٥.٨ میل (٩ کم) لە کەناراوی سەمەرلاندەوە شوێنی بۆ دادەنرێت ٥٧ بەرینەی کونکردنی زەوی بۆ بیرەکان هەبوو کە لە گۆشەی جیاوازەوە بە ئاڕاستەی ئاودا دەجولان بۆ ناو خاکی نەوتی ژێر دەریاوە. لەکاتی ڕژانەکەدا یەکێک بووە لە دوازدە سەکۆکە پێشتر لە ئاوەکانی دەرەوەی کالیفۆرنیا کاری دەکرد، یەکێکیش بوو لەو دوو پلاتفۆرمەی کە لەلایەن یەکێتی ئۆیڵەوە لە کێڵگەی دۆس کودرەس کاری پێدەکرا.پێشتر  چوار بیرە نەوتی  لە سەکۆی نوێی کونکردووە، هەرچەندە هێشتا کونکردنی چوارەمی نەخرابووە بەرهەمهێنانەوە کاری پێنجەمی بەڕێوە بوو.
لە بەرەبەیانی ٢٨ ی کانونی دووەمی ١٩٦٩ دا کرێکاران بیرەکەی پێنجەم ، ئەی - ٢١ ، بە قوڵایی کۆتایی ٣٤٧٩ پێ ( ١٠٦٠ م ) گەیشتن ، کە تەنیا لە ١٤ ڕۆژدا ئەم قووڵاییەیان هەڵکەندبوو. لەم قووڵاییەدا لولەکان تەنها ٢٣٩ پێ (٧٣ مەتر) بە پۆڵا داپۆشرابوو؛ ئەوەی تر بە تەنێکی بێ هێزتر و نەرمتر درووست کرابوو تاوەکو کرێکاران بتوانن ئاسانتر کاری لەگەڵدا بکەن .لەکاتی کارکردن ڕۆن و گاز و قوڕی هەڵکۆڵین بە هەوادا هەڵیانکرد و بە خەستی دەپرژانە دەریاوە. هەندێکیان هەوڵیاندا کە ڕێگری بکەن، بەڵام بەهۆی بەرزی فشارەوە کە زیاتر بوو لە ١٠٠٠ پاوەند بۆ هەر ئینچ چوارگۆشەیەک (٧ ئێم پی ئەی) کۆنترۆلکردنی مەحال بوو؛ هەموو کرێکارەکان جگە لەوانەی کە هەوڵی کۆنترۆلکردنیان دەدا ڕایان کرد و سەرپشتی سەکۆیەکەیان چۆڵکرد، بەهۆی مەترسی تەقینەوەی ئەو گازە سروشتییە زۆرانەی کە لە کونەوە دەردەپەرین؛ لە کۆتاییدا کرێکاران  دوایین شێوازی تاقی کردنەوەیان ئەنجام دا کە فرێدانی بۆریی سەلامەتی بوو بۆ ناو چاڵەکە کە  نزیکەی ٠.٥ میل (٨٠٠ م) درێژ بوو، پاشان تێکشکاندنی لوتکەی بۆریی بیر لە لاکان بە جووتێک "بەرامی کوێر"، بلۆکە پۆڵاییە زۆرەکان پێکەوە بە هێزی پێویستەوە خۆیان دابەزاند بۆ ئەوەی هەموو شتێک لە بیرەکە ڕابوەستێت.
بە شێوەیەکی ئاسایی، بیرێکی دوور لە کەنار، بە لایەنی کەمەوە بە ٣٠٠ پێ (٩١ م) لە کاسەی گەیەنەر دروست دەکرێت، ئەمەش بەپێی ڕێنماییە فیدراڵییەکان ، هەروەها نزیکەی ٨٧٠ پێ (٢٧٠ م) بۆڕی پۆڵای ناوەندی لە خۆی گرتبوو سەرجەم ئەم بۆرییانە پڕبوون لە نەوت و گاز، دواتر نەوت و گاز ەکە بیری بۆڕی بەجێ هێشت ، ڕاست لە نێو بەردە نەرمەکانی سەر زەوی کەناڵی سانتا باربارای داتاشی  و  بڕێکی زۆر لە نەوت و گازی فڕێدا بۆ سەر ڕووی ئاوەکە ، کە بە خێرایی چینێکی ئەستووری نەوتی درووست کرد و بەهەموو لایەکدا بڵاو بوویەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ژینگەزانی پۆل:ئەمریکا پۆل:نەوت پۆل:پیشەسازی
تۆڵەستێنەکان (فیلم)
وێنۆک تۆڵەسێنەرەوەکان بریتییە لە فیلمێکی ئەمریکی، کە لە ٢٠١٢ دەرچوو. فیلمەکە لە دەرھێنان و نووسینی جۆس ویدنە و لە پاڵەوانێتی ڕۆبێرت داونی جوونیەر و مارک ڕافالۆیە، داھاتی فیلمەکە یەک ملیارد دۆلاری تێپەڕاند کە بەمەش چووە ڕیزبەندی سێیەم لە خشتەی زۆرترین فیلمەکان لە ڕووی داھاتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٢ پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سووپەرهێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنەکانی ساڵی ٢٠١٢ پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:وێناکردنی خەیاڵیی بەشی پۆلیسی نیویۆرک پۆل:فیلمەکان دەربارەی کۆنترۆڵکردنی دەروون پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠١٢ داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە ئەڵمانیا دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن پۆل:فیلمە سەرکێشییە گەورەپاڵەوانەکان پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان
شوان قەڵادزەیی
شوان قەڵادزەیی (ماوەی ژیان: ١٩٦٦ - ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧) سیاسەتڤانێکی کورد بوو، ئەندامی مەکتەبی سیاسی بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان/عێراق بووە، لە ھەڵبژاردنی ٢٠١٣ی پەرلەمانی کوردستان سەرۆکی لیستی بزووتنەوەی ئیسلامی بووە و دواتر بووە بە سەرۆکی فراکسیۆنی بزووتنەوە لە پەرلەمانی کوردستان. وێنۆک|شوان قەڵادزەیی
سەرەتای ژیان
ناوی تەواوی عومەر مستەفا باوەمیر پیرۆتە و لەساڵی ١٩٦٦ لە قەزای پشدەر لەدایکبووە، خوێندنی سەرەتایی لە قوتبخانەی نوورەددین تەواوکردووە.
لە ناوەڕاستی ھەشتاکاندا، لە بەشی مێژووی کۆلێژی ئادابی زانکۆی مووسڵ وەردەگیرێت، دواتر بەھۆی بەشدارینەکردنی لەمەشقی سەربازی، بەبڕیاری ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش دوورخراوەتەوە، دواتر بە لێبوردنی گشتی وەردەگیرێتەوە.
شوان قەڵادزەیی بڕوانامەی ماستەر و دکتۆرا لەبەشی مێژووی کۆلێژی پەروەردەی زانکۆی تکریت بەدەستدەھێنێت.
ژیانی سیاسی
دوای تەواوکردنی خوێندنی بەکالۆریۆس لە زانکۆی مووسڵ، بەھۆی ئاشکرابوونی پەیوەندی ڕێکخراوەیی لەگەڵ بزووتنەوەی ئیسلامی، ڕژێمی بەعس فەرمانی دەستگیرکردنی بۆ دەردەچێت، دواتر پەیوەندی دەکات بەڕیزەکانی بزووتنەوەی ئیسلامی.
بەر لەڕاپەڕین پێشمەرگە بووە، لەساڵی ١٩٩٢ بووەتە بەرپرسی ھێزی پشدەر بۆماوەیەک. ماوەیەک بووەتە بەرپرسی مەڵبەندی ٣ی ھەولێر، ئەندامی مەکتەبی ڕێکخراوە جەماوەرییەکان بووە، سکرتێری پەیوەندیی ئیسلامی مامۆستایانی کوردستان بووە.
ساڵی ٢٠٠١ بووەتە ئەندامی سەرکردایەتیی بزووتنەوەی ئیسلامی، سەرۆکی کۆنگرەی ٩ و ١٠ی بزووتنەوە بووە، لەساڵی ٢٠٠٥ و لەدوای کۆنگرەی ٩ بووەتە ئەندامی مەکتەبی سیاسی.
لەساڵانی ٢٠٠٨-٢٠١٣ وتەبێژی مەکتەبی سیاسی بووە. لە ھەڵبژاردنی ٢٠١٣ی پەرلەمانی کوردستان سەرۆکی لیستی بزووتنەوە بووە، دواتر بووە بە ئەندامی پەرلەمانی کوردستان و سەرۆکی فراکسیۆنی بزووتنەوەی ئیسلامی.
لەپەرلەمانی کوردستاندا، ئەندام بووە لە لیژنەکانی مافی مرۆڤ و پەروەردە و خوێندنی باڵا.
مردن
دوای ڕووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەر لە کەرکوک، بۆ پاڵپشتیکردنی دانیشتوانی کەرکووک لەگەڵ ژمارەیەک ئەندامی سەرکردایەتی بزووتنەوەی ئیسلامی دەچنە کەرکوک، لەکاتی گەڕانەوەیان بۆ شاری ھەولێر تووشی ڕووداوی ھاتووچۆ دەبێت و ڕەوانەی نەخۆشخانەی پار دەکرێت لەھەولێر.
ڕۆژی ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ کۆچی دوایی دەکات و ڕۆژی دواتر لەشاری ھەولێر دەنێژرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:مردووانی ٢٠١٧ پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان پۆل:سیاسەتوانانی کورد
بنکەی ئاسمانیی عەین ئەلئەسەد
لەکاتی جەنگی ئازادکردنی عێراق (٢٠٠٣)تاوەکو (٢٠١٠)دووەم گەورەترین بنکەی ئاسمانی سەربازی ئەمریکا بوو، ھەروەھا بنکەی ھێزەکانی دەریایی فرەنەتەوەکان بوو. بنکەی سەرەکی IBCT 4th IDCT بۆ تیپی سەربازی ٨٢ی بارھەڵگری سەربازی بۆ رێنمایی و رێبەری وشکانی و تیپی پزیشکی سەربازی ٣٣٢و تیپی ٣٢١پاڵپشتی و دابەزاندنی ھەوایی 1 (VOD-1)، (VAQ-141)، بارەگای گومرگی دەریایی تیپی حەوتی سووپای عێراق و ھێزە ئاسمانیەکانی ئەمەریکایە (USAF).
لە ٢٦ کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ سەرۆک ترامپ و خێزانەکەی میلانیا سەردانی بنکەکەیان کرد بۆ دیداری سەربازەکانیان. لە ٢٣تشرینی دووەمی ٢٠١٩جێگری سەرۆک بەڕێز مایک پێنس و خێزانەکەی بەبۆنەی جەژنی سووپاسگوزاری سەردانی بنکەکەیان کرد. لە ٨کانونی دووەمی ٢٠٢٠ بنکەکە ڕووبەروی ھێرشێکی مووشەکبارانی ئێرانیەکان بوویەوە وەک تۆڵەیەک بەرامبەر کوشتنی سەرۆکی سووپای قودس قاسم سلێمانی لەلایەن ھێزی ئاسمانی وڵاتەیەکگرتوەکانی ئەمەریکاوە.
جوگرافیا
بنکەکە دەکەوێتە ناوچەی ھیت لەپارێزگای ئەنبار کە زۆرینەی دانیشتوانەکەی سونەن، لەدووری ١٦٠کم لە خۆڕئاوای بەغدا لەخۆڕئاوای گوندی خان بەغدایی
بنکەکە دابەشبووە بەسەر دۆڵە شێر (وادی ئەلئەسەد) کەندەڵانێکە بەشێوەی مێرگ درێژدەبێتەوە لەبەری خۆڕئاوای تاوەکو خۆڕھەڵاتی دۆڵەکە و گەیشتنی بە ڕووباری فورات لەگوندی خان بەغدایی. خۆی ئەم مێرگە پێشتر پێیان دەگوت بیری ئیبراھیم (بئر ابراھیم).
کانیەکی لێیە کەدەکەوێتە ناوەندی بنکەکە ئاوەکەی دەرژێتە کەندەڵانەکە تاوەکو دەگاتە ڕووباری فورات
لەڕووی زەویناسیەوە خاکەکەی بیابانیە و درێژەپێدەری بیابانە وشکە بەردینیەکەی سوریایە
بنکەی ئاسمانی قادسیە
بنکەکە سەرەتا ناوی قادسیە بوو (بنکەی ئاسمانی قادسیە) کەمەبەست لێی جەنگی مێژوویی قادسیەیە(٦٣٦ز) یەکێک بوو لەو پێنج بنکانەی کە لەجەنگی ساڵی ١٩٧٥دروستکرایەوە لەجەنگی نێوان عەرەب و ئیسرائیل لەپرۆژەی (ئەلقاعیدە ئەلفائیقە) کەپێشتر بۆ ھەردوو جەنگی ١٩٦٧و١٩٧٣سوودی لێبینرابوو.
پڕۆژەکە ئەوکات بڕی ٢٨٠٠٠٠٠٠٠دۆلاری ئەمریکی تێچوو کە توانای ھەڵگرتنی ٥٠٠٠سەربازی ھەبوو لەگەڵ ھەبوونی ژێرخانی تەواو لە مزگەوت و مەلەوانگەی داخراو و کراوە و گەرماو و یارگای توپی پێی داخراو و کراوە و سینەمای سەربازی و پەرتوکخانەی سەربازی و قوتابخانە و نەخۆشخانە و نۆرینگە و کۆگای تەقەمەنی و کۆگای کەلوپەلی سەربازی و چەک و جبەخانەی مەزن و تانک و زریپۆشی جۆربەجۆر و فڕۆکەخانەی سەربازی و قوتابخانەی فڕۆکەوانی، دواتر لەسەرجەم پارێزگاکانی عێراق بنکەی ھاوشێوە دروستکران لەلایەن ھەمان ھاوبەشگای یوگسلافی. بنکەکە لەڕێزبەندی باشترین بنکەکانی جیھان بوو بەڵام لە دوای ١٩٩١بنکەکە فەرامۆشکرا
پێش جەنگی ئازادی عێراق (٢٠٠٣)بنکەکە سێ یەکەی ھێزەکانی ئاسمانی عێراقی لێبوو لەگەڵ فڕۆکەی مێگ ٢٥ئێس و MiG-21. کە ھەموویان شوێن بزرکران بەماوەیەکی کورت بەرلەدەستپێکردن جەنگ
ئەمریکییەکان ناویان نا Objective Webster، بەڵام دواتر ناوەکەیان گۆڕی بۆ عەین ئەلئەسەد کەبەواتای کانی شێر دێت
سەرکەلی مارف
سەرکەلی مارف گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ڕزگاری، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ناو
وشەی سەرکەل لە بەرزایی شاخێکەوە ھاتووە کە لە سەرەتادا تێیدا نیشتەجێبوون و لەوێدا ژیاون ھەتاکوو ماوەیەک ئەمەش بووەتە ھۆی ئەوەی ئەوو ناوەی لێ بنرێت و ناو نراوە سەرکەل کە ناوەکەی بە واتایی بەرزایی شاخێک دێت
جوگرافیا
سەرکەلی مارف لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تەیمانە و لە باشوور لەگەڵ گوندی سەرکەلی عەزیز و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بنەبەراز لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سەرناوە.
تانگ شێن وێی
تانگ شێن وێی (بە چینی:唐慎微; خوێن\نەوە: تانگ شێن وێی، ١٠٥٦ بۆ ١٠٩٣) پزیشکێکی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ پۆل:پزیشکە چینییەکانی سەدەی ١١یەم پۆل:نووسەرە زانستخوازەکانی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ
شاد بیگوم
شاد بیگوم ئاریکاریی کۆمەڵایەتی پاکستان ییە، کارەکانی ئەو لەناوچەی در زیرین لە پاکستان. لە ٨ی ئازاری ٢٠١٢، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا. بەڵام بەھۆی داخراوی ناوچەکەی لەبەردەم ژنان، ئەوا داوای لە ڕاگەیاندنەکانکرد کە ھەواڵەکە بڵاونەکەنەوە لەپێناو سەلامەی خۆیدا.
ژیان و چالاکی
شاد لە بنەماڵەیەکی ئایینی و چینی ناوەڕاست گەورەبووە، ئەو یەکەم کچی خێزانەکەی بووە کە زانکۆ تەواوبکات. ئەو زۆربەی کات سوپاسی باوک، برا و ھاوسەرەکەی دەکات لەبەرامبەر پشتگیرییەکانی بۆئەو.
لە ساڵی ١٩٩٤، ڕێکخراوێک دادەمەزرێنێت لەژێرناوی کۆمەڵەی ڕەوشت و ئاڵووگۆڕی زانیار. لەبەرامبەر چالاکییە ڕێکخراییەکانی تووشی چەندین زەحمەتی بوویەوە بەتایبەت کاتێک لەناوچەیەک کاری دەکرد کە پیاوسالاری و دەسەڵاتی پیاو بەسەر شوێنەکە. دواتر کارەکانی ڕێکخراوەکەی گواستەوە بۆ پیشاوەر کاتێک تاڵیبان ھاتە ناوچەکەی، ھەروەھا لەلایەن چەکدارێکی نەناسراو ھەڕەشەی لێکرا. ڕێکخراوەکە بەردەوامبوو لەچالاکی لەبارەی خوێندنی کچان، ھۆشیاری سیاسی و تەندرووستی، پڕۆژەی ئەندازیاری و پێدانی قەرزی بچووک. ڕێکخراوەکە لەلایەن دەزگا پاکستانی و نێودەوڵەتییەکان پشتگیری دارایی دەکرا.
خڵ ئایناڵی سەروو
خڵ ئایناڵی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سراو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان، شارستانی ئەیوان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئەیوان ئەیوان ئەیوان پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
یاریگای نێودەوڵەتی مینا
یاریگای نێودەوڵەتی مینا هەروەها یە یاریگای ئۆڵۆمپیی میناش ناسراوە دەکەوێتە شاری بەسرە لە باشووری عێراق. زیاتر بۆ یارییەکانی تۆپی پێ و میوانداری یارییەکانی یانەی مینا بەکاردێت. یاریگاکە دەتوانێت ٣٠ هەزار بینەر لەخۆبگرێت و لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ کرایەوە، لە نێوان یانەی مینا و یانەی کوێتی کوێتی. یەکێکە لەو یاریگایانەی میوانەداری یارییەکانی جامی ٢٥ی کەنداو دەکات.
ھەوری گەردی
وێنۆک
ھەوری گەردیلەیی جۆرێکە لە ھەوری نێوان ئەستێرەیی، ڕێگە بە چڕی و قەبارەی خۆی دەدات بۆ ھەڵمژینی و پێکھێنانی گەردیلەکان (ھایدرۆجینی گەردیلەیی، H2)، و پێکھێنانی ناوچەکانی H II. ئەمە بە پێچەوانەی ناوچەکانی تری نێوان ئەستێرەکانە کە زیاتر گازی ئایۆنیی تێدایە. زەحمەتە ھایدرۆجینی گەردیلەیی لەڕێگەی ڕوانینی تیشکی ژێرسوور و ڕادیۆوە بدۆزرێتەوە، بۆیە گەردیلەکە زۆر جار بەکاردێت بۆ دیاریکردنی بوونی H2 ئۆکسیدی کاربۆن (CO). ڕێژەی نێوان بریقەدارەکانی co2 و H2 بەبەردەوامیی دادەنرێت، ھەرچەندە ھۆکار ھەیە بۆ گومانکردن لەو گریمانە لە بینینی ھەندێک گەلە ئەستێرەکانی تر تردا.
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا
شیبویا
شیبویا (渋谷区، شیبویا-کو) گەڕەکێکی تایبەتە لە تۆکیۆ، ژاپۆن. وەکوو ناوەندێکی بازرگانی و ئابوور. بەپێی سەرژمێری ١ی ئایاری ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی بە 221,801 و ڕووبەرەکەی بە 15.11 کیلۆمەتر دووجا خەمڵێنراوە ناوی "شیبویا" ھەروەھا بۆ شوێنێکی بازاڕیکردن بەکاردێت کە لە دەوروبەری وێستگەی شیبویا دایە.
مۆلدۆڤا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
مۆلدۆڤا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بوو کە لە ٢٣ی تەممووز تا ٨ی ئابی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
دووک وێنی ڕۆژھەڵاتی ژۆو
دووک وێن (بە چینی: 東周文公; خوێندنەوە: دۆنگ ژۆو وێن گۆنگ) ناوی کەسی: جی جیێ، چووە سەر فەرمانڕەوایی وەک پاشا ھویی ژۆو، بەڵام ئیمپراتۆریەتەکە لەو پەڕی لاوازی دابوو و دەسەڵاتی زۆر بچووکتر ببۆوە فەرمانڕەوایەتیەکەی لە ٢٥٥ی پێش زایین تا ٢٤٩ی پێش زایین، بەمە کۆتایی ھات کاتێک شانشینی چین لە کاتی یەکخستنەوەی چین ھێرشی کردە سەر ڕۆژھەڵاتی ژۆو بووە یەکێک لە ویلایەتەکان لەناو شانشینی چین. دووک وێن دواین ئەندام بوو لە ئیمپراتۆریەتی ژۆو کە چووبێتە سەر تەختی شاھانە لە چین. ھەرچۆنێک بێت لە دەرەوەی پایتەختەکەی ھەرگیز وەک پاشا سەیریان نەدەکرد. و دواتریش چین کۆتایی بە فەرمانڕەوایەتیەکەی ھێنا لە ٢٤٩ی پێش زاین. بەمەش کۆتایی بە ئیمپراتۆریەتی ژۆو (لەناویدا بەرەی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵات، ھەروەھا بەشی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا) بووە پارچەیەک لە پارچەکانی شانشینی چین.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین
دێلو
دێلو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ھەڵشۆ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
دێلو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بەلک و لە باشوور لەگەڵ گوندی سەردێلو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زینوێی بادین و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قرژاڵەبڕە.
چەکوش
چەکوش لە زۆربەی پیشەکاندا ئامرازێکی سەرەتایییە. پێکھێنەرە بنەڕەتییەکانی چەکوش بریتین لە دەسک و سەر، کە بەزۆری کێشەکەی لە سەردا چڕکراوەتەوە. دیزاینی بنەڕەتیی چەکوش لەسەر بنەمای بەکارھێنانی دەستییە، بەڵام چەندین مۆدێل ھەن کە لەسەر بنەمای ئۆپراسیۆنی میکانیکی، وەک چەکوشەکانی ھەڵم، بۆ بەکارھێنانی قورس دروستکراون.
مێژوو
وێنۆک|چەکوشێکی سەرەتایی بەردین.
جۆرەکان
وێنۆک|چەکوشێکی میکانیکی
لە جەنگەکان
چەکوش ئامرازێکی بنەڕەتییە بۆ زۆرێک لە پیشەکان، ھەروەھا دەشکرێت وەک چەکێک بەکاربھێنرێت. وێنۆک|250x250پیکسڵ|چەکوشی ئاسایی ئەمڕۆ
پەیمانی بەغدا
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا خاوەنی بیرۆکەی دامەزراندنی ئەم ھاوپەیمانییەیە، بەو پێیەی بەڵێنیدا ھاوکاری ئابووری و سەربازی پێشکەش بە ئەندامەکان بکات، بەڵام ڕاستەوخۆ بەشداریی تێدا نەکرد، بەڵکو بەریتانیای سپارد بۆ ئەنجامدانی ئەو کارە. عێراق دوای لوتکەی عەرەبی پەیوەندی بەم ھاوپەیمانییەوە کرد و بەپێی ئەو ھاوپەیمانییە ڕێککەوتن لەسەر پەیمانی ئاسایشی کۆمەڵایەتی کرا.
ئەم ھاوپەیمانییە بە یەکێک لە کەمترین ھاوپەیمانییەکان دادەنرێت کە لە قۆناغی جەنگی سارددا سەرکەوتوو نەبوون، بەو پێیەی عێراق لە کاتی ڕاگەیاندنی شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ بە سەرۆکایەتی عەبدولکەریم قاسم لەو ھاوپەیمانییە کشایەوە، کە تیایدا دژی دەسەڵاتی پاشایەتی ھەڵگەڕاوە و ڕاگەیاندنی کۆماری عێراق وە .نووری سەعید ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە دامەزراندنی ئەم ھاوپەیمانییەدا، عەبدول کەریم قاسم ڕامیارییەکی بێلایەنی گرتەبەر و پەیوەندی دیپلۆماسی لەگەڵ یەکێتی سۆڤیەت دامەزراند و لەو ھاوپەیمانییە کشایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٥٥ پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی سارد پۆل:پەیماننامەکانی تورکیا پۆل:پەیماننامەکانی شانشینی یەکگرتوو
بۆزلوو
بۆزلوو گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا نشیو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
بۆزلوو ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (شیعە) پێکھاتووە.
کۆمپانیای ھێلی ئاسنینی بارھەڵگەری ژاپۆن
ھێلی ئاسنینی بارھەڵگەری ژاپۆن (日本貨物鉄道株式会社,نیپۆن کامۆتسو تێتسودۆ کابوشیکی-گایشا) یەکێکە لە کۆمپانیاکانی گروپی ڕێگای ئاسنینی ژاپۆن (JR Group) کۆمپانیاکە گواستنەوەی کەلوپەل دابین دەکات بەشێوەیەکی نیشتمانی و چواردەورەی ژاپۆن. بنکە سەرەکییەکەی دەکەوێتە شیبویا لە تۆکیۆ لە نزیک وێستگەی شینجوکو.
بۆزلوو
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
بەردبەرد، سرۆچک
بەردبەرد یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی سرۆچک، قەزای سەید سادق و پارێزگای سلێمانیە لە باشووری کوردستان. بەردبەرد دەکەویتە باکوری رۆژھەڵاتی شاری سلیمانی لەناوچەی شارباژێر، ئەم گوندە لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ ناحییەی سرۆچک خراوەتە سەر قەزای سەید سادق.
شوێن
ئەم گوندە لە باکورەوە گوندی ھەنارو و لە باشورەوە گوندی ھەنارە و لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی ئەشکەوتان و لە ڕۆژاواوە گوندی میرمامە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی سلێمانی
خالید مەشعەل
خالید عەبدول ڕەحیم ئیسماعیل مەشعەل (لەدایکبووی ٢٨ی ئایاری ١٩٥٦) کونیەکەی ئەبوو وەلیدە، سیاسەتمەدارێکی فەلەستینییە و یەکێکە لەدامەزرێنەران و سەرکردەکانی بزووتنەوەی بەرەنگاری ئیسلامی (حەماس). لە ساڵی ١٩٩٦ بووەتە سەرۆکی مەکتەبی سیاسی حەماس تاوەکوو ساڵی ٢٠١٧ لەپۆستەکەی بەردەوام بووە، لەدوای کوژرانی ئەحمەد یاسین وەک سەرکردی حەماس ھەڵبژێردراوە. خالید مەشعەل و بزووتنەوەی حەماس جیھادیان کردووە بەبنەما بۆ ئازادکردنی فەلەستین.