cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڕەشەکوژیی کۆبانی
پێشەکی
یەکینەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە) لە ١٩ی تەمووزی ٢٠١٢ دا کۆبانییان کۆنترۆڵ کرد. لە مانگی تەمموزی ٢٠١٢ەوە کۆبانی لەژێر کۆنترۆڵی کورددا بوو، یەپەگە و سیاسەتمەدارانی کورد داوای ئۆتۆنۆمییان دەکرد بۆ کۆبانی و بە بەشێک لە دەستەی بەڕێوەبەرایەتی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریایان دادەنا. دوای ئەوەی لە سەرەتاکانی ساڵی ٢٠١٤ چەند ھێرشێکی بچووک کرایە سەر کۆبانی، لە ٢ ی تەممووزدا کۆبانی و گوندەکانی دەوروبەری کەوتنە بەر ھێرشی چڕی چەکدارانی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام. لە ١٦ی ئەیلوولدا داعش دووبارە دەستی کردەوە بە گەمارۆکەی لە ڕۆژئاوا و باشووری شارەکەوە.
کانتۆنی کۆبانی ماوەی چەند مانگێک لەژێر پەلاماری چەتەکانی داعش بوو. لە ئەیلولی ٢٠١٤دا چەکدارانی داعش زۆربەی کانتۆنی کۆبانییان داگیرکرد و زیاتر لە ١٠٠ گوندی کوردییان داگیرکرد. لە ئەنجامی داگیرکاری داعش، زیاتر لە ٢٠٠ ھەزار پەنابەری کورد لە کانتۆنی کۆبانیوە بەرەو تورکیا ھەڵھاتن.
لە گوندەکانی ژێر کۆنترۆڵیان، چەکدارانی داعش کۆمەڵکوژیان ئەنجامدا و ژنانیان ڕفاند. لەگەڵ ئەوەشدا چەکدارانی داعش نەیان توانی تەواوی کانتۆنەکەیان داگیربکەن بەھۆی ئەوەی ھێزەکانی یەپەگە و یەپەژە توانییان بەرگری لە شاری کۆبانی و چەند شوێنێکی نزیک بکەن. دوای چەند ھەفتەیەک لە دەستەوەستانی، ھێزەکانی ھاوپەیمانان بە سەرکردایەتی ئەمریکا دەستی کرد بە بەئامانجگرتنی ھێزەکانی داعش لە کۆبانی و لە ٥ ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ ھێرشەکان چڕوپڕتر بوونەوە. ھێرشەکانی ھاوپەیمانان یارمەتی یەپەگە و یەپەژەیدا چەکدارانی داعش لە ژمارەیەک بەشی شارەکە تێکبشکێنن و وایان لێبکەن بکێشێنەوە، بەپێی ڕاپۆرتەکان داعش ناچار بە کشانەوە کرا لە زۆربەی کۆبانی تا ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ و بەو شێوەیە گەمارۆکە تێکشکێندرا. تل ڕۆژی ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ شەڕڤانانی یەکینەکانی پاراستنی گەل-یەپەگە تەواوی شاری کۆبانییان دووبارە کۆنترۆڵکردبووەوە و لەو کاتەوە شارەکە لەژێر کۆنترۆڵی یەپەگەدایە.
لە ماوەی ئایار و حوزەیرانی ٢٠١٥دا، ھێزەکانی یەپەگە و ھاوپەیمانان چەندین ناوچەی گەورەیان لە باکووری سوریا دەستبەسەردا گرت لە رۆژاوای پارێزگای حەسیچە و ھەرێمی گرێ سپی و بەم شێوەیە ھەردوو کانتۆنی جزیرە و کانتۆنی کۆبانییان بەیەک بەستەوە.
ڕەشەکوژی
ھێرشەکە لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥ دەستیپێکرد کاتێک چەکدارانی دەوڵەتی ئیسلامی عێراق و شام سێ ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراویان لە کۆبانێ تەقاندەوە، کە نزیک بوو لە خاڵی سنووری تورکیا. ھێزە کوردییەکان و حکومەتی سووریا بانگەشەی ئەوەیان کرد کە ئۆتۆمبێلەکان لە سنووری تورکیاوە چوونە ناو شارەکەوە بەڵام تورکیا رەتیکردەوە. نزیکەی ٨٠-١٠٠ چەکداری داعش لە ھێرشەکەدا بەژداربوون. لە کاتژمێرەکانی سەرەتای ڕۆژی پێنجشەممە، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥، چەکدارانی داعش بە پێنج ئۆتۆمبێلەوە چوونە ناو کۆبانی، چەکدارەکان جلی ھێزەکانی ئاسایشی کوردیان پۆشیبوو، دوای ئەوەی دزەیان کردە ناو شارەکە چەکدارەکان بە تفەنگ و ئاڕ پی جی دەستدرێژی گولـلەیان لە خەڵکی سڤیل کرد.
دیکینسۆن (زنجیرەی تەلەڤزیۆنی)
دیکینسۆن زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنیی کۆمیدیی مێژوویی ئەمریکییە دەربارەی ئێمیلی دیکنسۆن شاعیری سەدەی نۆزدە. ئەم زنجیرەیە لەلایەن ئەلینا سمیتەوە دەرھێنراوە و کۆمپانیای Apple TV+بەرھەم ھێنەری کارەکە بووە. ھەیلی ستەینفێلد ڕۆڵی ئێمیلی دیکینسۆن دەگێڕێت. یەکەم وەرزی دراماکە لە ١ی تشرینی دووەمی (یان نۆڤەمبەری) ٢٠١٩ دا دەرچوو. وەرزی دووەم لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩دا دەرکەوت و وەرزێکی سێیەمیش لە مانگی ١٠ی ٢٠٢٠ دا دەرکەوت.
ڕەشەکوژیی کۆبانی
ڕەشەکوژی
داعش ھەروەھا لە گوندی بەرخ بۆتان، کە نزیکەی ٢٠ کیلۆمەتر لە باشووری کۆبانییە، کۆمەڵکوژییەکی ئەنجام دا و بە لایەنی کەم ٢٣ کوردیان کووشت لەنێویاندا ژن و منداڵ ھەبوون. وتەبێژێکی کورد ڕۆژی دواتر بە میدیاکانی ڕاگەیاند کە ھێشتا چەکدارەکان لە سێ شوێنی ناو شاری کۆبانیدا ماون ، لەوانە لە نەخۆشخانەیەکی جەنگی. بەپێی ڕاپۆرتەکان زیاتر لە ١٠٠ بارمتە لەلایەن شەرڤانانی داعشەوە گیرابوون یان بەھۆی شەڕە تەقەوە گیریان خواردبوو.
دیکینسۆن (زنجیرەی تەلەڤزیۆنی)
سەرچاوەکان
پۆل:ئێمیلی دیکینسۆن پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٩ پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:تەلەفزیۆنی فێمینیست
ڕەشەکوژیی کۆبانی
ڕەشەکوژی
شەڕەکە لە شاری کۆبانێ بۆ ماوەی ٣ ڕۆژی دیکە بەردەوام بوو و لەو ماوەیەدا زۆربەی ھێرشبەرانی داعش کوژران، ١ چەکداریان لەلایەن یەپەگەوە بە دیل گیرا، و ٧ چەکداریش بەرەو تورکیا ھەڵھاتن.
لە نیوەڕۆی ٢٩ی حوزیران کۆتا یەکەی ھێرشبەرانی داعش کووژران لە شاری کۆبانی.
قووربانیان
لە سەرەتادا ھەواڵی کوژرانی ١٦٤ کەس و برینداربوونی ٢٠٠ کەس بڵاوبووەوە کە ئەمە ھێرشەکەی دەکرد بە یەکێک لە گەورەترین کوشتارگەکانی ھاوڵاتیانی مەدەنی لە باکوری سووریا. لە کۆتا ئاماری ھێرشەکە سەروو ٢٢٣ ھاوڵاتی مەدەنی بە کوژراو دانران لەگەڵ زیاتر لە ٣٠٠ ھاوڵاتی کە برینداربوون.
کاردانەوەکان
Rojava – ڕێدور خەلیلی گوتەبێژی یەکینەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە) ڕایگەیاند "داعش ھێرشێکی خۆکوژی بە کۆمەڵ ئەنجام دەدات، نەک بۆ کۆنترۆڵکردنی کۆبانێ و داگیرکردنی، بەڵکو بۆ کوشتنی گەورەترین ژمارەی ھاووڵاتیانی سڤیل ".
🇹🇷 Turkey – بەپێی ھەواڵێکی کەناڵی سی ئێن ئێن تورک، ئەردۆغان لە خوانێکی ڕۆژوو شکاندن بە گروپێکی بازرگانی وتووە: "کەس مافی ئەوەی نییە تورکیا و تیرۆر پێکەوە ناوبێنێت... دوای ئەو ھێرشە قیزەوەنانە، دەبینین کە ئەوانەی نزیک لە ڕێکخراوە جوداخوازەکانن، بە وتەیەکی دیکە، پارتی سیاسی، ھەڵمەتێکی ناوزڕاندن و بوختانیان گرتووەتە بەر کە ھیچ بنەما و ئەخلاق و سنوورێکی نییە و گرنگی بەوە نادەن کە گەلەکەمان دەکاتە ئامانج"، ئەردۆغان ئەمەی گووت لە بەرامبەر تۆمەتەکانی ھەدەپە.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆبانی پۆل:شەڕ پۆل:داعش پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان
بێورانی سەرێ
بێورانی سەرێ (Bêwranî serê، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١١٩ کەس لە ٥٧٠ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
مۆسیقای ڕۆک
وێنۆک ڕۆک جۆرێک لە مۆسیقایە کە لە ناوەڕاستی ١٩٥٠وە دامەزراوە، کە باس لە ئازار و خەفەت دەکات و وشەکانی لە ڕووی واتاوە ھەستیارن بەڵام لە ڕووی ئاوازەوە بڕێک ھەژارە چونکە زۆر لە ڕەخنەگران ئەمەیان وتووە، ئەو کەسانەی کە مۆسیقاکە لێدەدەن شێوەی جل و بەرگیان ڕەنگی تۆخە یان شتی ڕەش لەبەر دەکەن پانتۆڵ و قەمیسی یان تی شێرتی تەسک لەبەر دەکەن کە زۆرێک لە جلەکانیان دڕاون یان کراوەن و لە سەریان وشەی گۆرانییە بەناوبانگەکانی گۆرانی ڕۆکی لێ نووسراوە لەگەڵ جۆرەھا زینەی سەیر بۆ خۆ ڕازاندنەوە ڕۆک چەند لقێکی لێ دەبێتەوە، وەک: (ڕۆک ئێند ڕۆڵ، ھاڕد ڕۆک، بلووز، گۆسپێڵ، جاز، جەمپ بلووز، فۆڵک، سوینگ)
سەرچاوەکان
پۆل:مۆسیقای ڕۆک پۆل:چاندی ئەمریکی پۆل:چاندی بریتانی پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا پۆل:شێوازەکانی مۆسیقای ئەمریکا پۆل:شێوازەکانی مۆسیقایی بریتانی
دوێسە
دوێسە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی دوێسە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٧٥ کەس لە ٨٢ بنەماڵەدا بووە.
بڕیارنامەی ١٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئازاری ١٩٥٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی فەلەستین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٩٦ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ میسر پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٥ پۆل:میسر لە ١٩٥٥ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٥٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
ئینگمار بێرگمەن
ئێرنێست ئینگمار بێرگمەن (١٤ی تەممووزی ١٩١٨ – ٣٠ی تەممووزی ٢٠٠٧) دەرھێنەری سویدییە. بێرگمەن خاوەنی چەندین کاری بەناوبانگە لە جیھانی سینەمادا وەکوو "Wild Strawberries". وودی ئالێن دەرھێنەری بەناوبانگی ئامریکایی، بێرگمەن بە گەورەترین ئەکتەر، فیلمنامەنووس و دەرھێنەری مێژووی سینەما دەزانێت لە تەواوی بوارەکانی ھونەرییەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئاڵمانی پۆل:گۆتلەند پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی سویدی پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤ پۆل:مردووانی ٢٠٠٧ پۆل:دەرھێنەران لە بردنەوەی خەڵاتی گۆڵدن بێر پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ پۆل:دەرھێنەرانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی
لی بی
لی بی یان لی می (بە چینی:李泌;، ٧٢٢ بۆ ١ی نیسانی ٧٨٩) مێژووناس، شاعیر، سیاسەتوانی چینی بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی تانگ، وە ڕاوێژکارێکی باوەرپێکراوی سێ ئیمپراتۆر بوو، وەک ئیمپراتۆر سوزۆنگ، کوڕەکەی: ئیمپراتۆر دایزیۆنگ: کوڕەکەی: ئیپمراتۆر دێزۆنگ بەڵام دواتر ڕەتکرایەوە بۆ ئەوەی بە فەرمی خزمەتی ئیمپراتۆر سوزۆنگ و دایزۆنگ بکات. لی بی لە وو شوانگ پو وێنەی کێشراوە لەلایەن جین گولیانگ
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٧٨٩ پۆل:مێژووناسە چینییەکانی سەدەی ھەشتەم پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ٨ەم پۆل:چینییە ئەفسانەییەکان پۆل:شاعیرانی شێنسی پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی تانگ پۆل:سیاسەتوانەکانی ئیمپراتۆریەتی تانگ لە شێنسی ‏ پۆل:چانسلەرەکانی ژێر ئیمپراتۆر دێزۆنگی تانگ ‏ پۆل:مێژووناسەکانی ئیمپراتۆریەتی تانگ پۆل:مێژووناسەکانی شێنسی پۆل:مێژووناسەکانی ئیمپراتۆرییەتی تانگ پۆل:نووسەرانی سیان
سەرا، سەقز
سەرا (Sera، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨١٦ کەس لە ١٧٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
گاز تۆرباین
تۆربانی گازی هەوادار بەکاردێت لە دروستکردنی ووزەی کارەبایی چونکە دەتواندرێت بکوژرێتەوە و دەتواندرێت ئەو پەستانەی لەسەریەتی کەم و زیاد بکرێت  و بەکاردێت لە پیشەسازی دەریاوانی بۆ کەم کردنەوەی کێش   گاز تۆرباین :
گاز تۆرباین هەروەها پێی دەوترێت تۆرباینی سوتێنەر کە جۆرێکە لە مەکینەی سوتێنەری بەردەوام بەشە سەرەکیەکانی پێکدێت لە مانە
یەکەم: پەستێنەری گازی خولێنەر بەشێوەی بەرەو ژوور
ڕەفیق حیلمی
ڕەفیق حیلمی (١٨٩٨ - ١٩٦٠) ناوی یەکێک لە ڕامیار و مێژوونووس و شاعیرانی کوردە.
گاز تۆرباین
دووەم: سوتێنەر
سێیەم: تۆرباینی سەر بەرەو خوار لەسەر هەمان رێچکەی پەستێنەرەکە
ڕەفیق حیلمی
ژیان
کە شێخ مەحموودی حەفید بۆ جاری دووەم لە مانگی تشرینی یەکەمی ١٩٢٢ کابینەیەکی تازەی داناوە ناوی خۆی نا مەلیکی کوردستان، مامۆستا ڕەفیق حیلمی کردە ڕاوێژکاری ‌ڕامیاری خۆی و ئەم ناودارە گەلێک وتاری ‌‌ڕامیاری لە گۆڤاری ڕۆژی کوردستان زمانی میری مەلیک مەحموود نووسی.
سیاسەت
کاتێک کە میری کوردستانی باشوور بە پیلانی بەریتانیا و بەزەبری ھێزی چەکداری لەناوبرا، مامۆستا ڕەفیق حیلمی لەو ناوچەیە دوور خرایەوەو کرا بە مامۆستای بیرکاری، بەڵام دەستی لە کوردایەتی ھەڵنەگرت و پتر لەسەر گەیشنی کورد بە مافی چارەنووسی خۆی ھەوڵیدا بووە یەکێک لە ڕێکخەرانی شەڕەکەی بەر دەرکی سەرای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٠ و ماوەیەک لەسەر ئەم خەباتەی گیرا.
گاز تۆرباین
جۆرەکانی گاز تۆرباین
دووەم: مەکینەی یاریدەر ئەم جۆرەیان بەکاردێت لە باڵای فرۆکەی سەربازی.
سێیەم: تۆربانی گازی هەوادار بەکاردێت لە دروستکردنی ووزەی کارەبایی چونکە دەتواندرێت بکوژرێتەوە و دەتواندرێت ئەو پەستانەی لەسەریەتی کەم و زیاد بکرێت  و بەکاردێت لە پیشەسازی دەریاوانی بۆ کەم کردنەوەی کێش.
شەشەم : تۆرباینی گازی پیشەسازیAPUs هەفتەم: مەکینەی تۆربۆشافت بەکاردێت بۆ وەگەرخستنی شەمەندەفەر و لە هەلیکۆپتەرەکە مۆدێرنەکانش بە کاردێت و خێرایان زۆرە و دوو شەفتی هەیە یەکیان پەستێنەرەکە هەڵدەگرێت ئەوی تریان تۆڕباینەکە هەڵدەگرێت هەفتەم: مەکینەی تۆربۆشافت بەکاردێت بۆ وەگەرخستنی شەمەندەفەر و لە هەلیکۆپتەرەکە مۆدێرنەکانش بە کاردێت و خێرایان زۆرە و دوو شەفتی هەیە یەکیان پەستێنەرەکە هەڵدەگرێت ئەوی تریان تۆڕباینەکە هەڵدەگرێت
بۆ یەکەم جار لە ئەمریکا لەساڵی ١٩٥٥ لەلایەن کۆمپانیای فریستۆنتایەر و رووبەر کۆمپانیای رووبەر بەکاردەهات کە خێرایەکەت دەگەیشتە ١٧٠ کیلۆمەتر لە کاژێرێک و لە هێلی گواستنەوە تۆربانی بچووک بەکاردێت لە ساڵی ١٩٩٩ لە نیوزلەندا لەسەر ٣٠ هێلی گواستنەوە تاقیکرایەوە.
بەکارهێنانی گاز تۆرباین لەمۆتۆرسایکڵ
ئەم جۆرەیان تۆربانی  MTT تۆرباین کە بەدیارکەوت کەمۆدێرنی کە ووزەی ٢٨٣ کیلۆوات بەکاردەهات بەخێرای ٣٦٥ کیلۆمەتر لە کاژێرێک.
پێشکەوتنەکان لە  تەکنەلۆژیا گاز تۆرباین:
بەشێوەیەکی بەردەوام هەمیشە لەبەرەو پێش چووندابووە کەبۆتە هۆی بچووبوونەوەی قەبارەی گاز تۆرباینەکە هەروەها پێشکەوتنێکی تری بەهۆی دیزاینی کۆمپیوتەرەوە بووە هەروەها جۆرێکی تری بەهۆی ئەو مادانە بووە کە بەرگەی پلەی گەرمی زیاتر دەگرن هەروەها سودێکی تری تەکنەلۆژیا زیاتر کردنی چووستی سوتێنەرو باشترکردنی ساردکردنەوەی بەشەکانی مەکینە
لایەنە باشەکانی گاز تۆرباین
یەکەم : زیادبوونی رێژەی توانای بۆ کێش.
دووەم :کەمبوونەوەی قەبارەکەی.
سێیەم: کرداری لەرینەوە کەم دەکاتەوە چوارەم: کەمترین بەشی جوڵاو لەچاو مەکینەکانی پێشووتر کە وادەکات نرخی زیاتر دابەزێنێت.
چوارەم: کەمترین بەشی جوڵاو لەچاو مەکینەکانی پێشووتر کە وادەکات نرخی زیاتر دابەزێنێت.
پێنجەم: باوەری زیاتری پێکراوە بەتایبەت لەوبل بوارانەی کەپێویستمان بەتوانای زۆرە.
شەشەم : گەرمی پاشەڕۆ لەناو گازی دەرچوو کە دەردەچێت سودی لێوەردەگرن بۆ گەرم کردنی ئاو وەکو گیزەر هەفتەم:زیادبوونی خێرای شەفتەکە کەمی تێکچووی نرخی روون و سوتان بەجۆرەها سوتەمەنی کار دەکات کەمترین گازی ژەهراوی لێوەدەردەچێت وەکو گازی ئۆکسیدی کاربۆن بۆ ژینگەی مرۆڤ زەرەری دەبێت کە سوتانی تەواوە بۆیە ئەو جۆرە گازە خراپانە پەیدا دەکات
لایەنە خراپەکانی گاز تۆرباین
یەکەم: بەشێوەیەکی گشتی نرخیان بەرزە .
دووەم: چووستیان کەمە لەچاو مەکینەکانی پێشوودا خێرای نموونەی کەمترە.
سێیەم: هەتا کات دەخایەنێت هەتا دەست بەکاردەبێت کە ماوەی دەست ئیشپێکردنی زۆرە بۆیە خراپە.
پۆل:مۆتۆرەکان
خۆکوژی بە ھاوکاری
خۆکوژیی بەھاوکاری بریتییە لەو خۆکوژییەی ئەنجام دەدرێت بەھاوکاری کەسێکی تر. ئەم زاراوەیە دەگەڕێتەوە بۆ «خۆکوژی بەھاوکاری پزیشک،» بە ئینگلیزی دەکاتە «physician-assisted suicide،» کە ئەوەش بریتییە لە خۆکوژییەک کە لەلایەن پزیشکێکەوە یاخود کارمەندێکی تری چاودێری تەندروستییەوە ئەنجام دەدرێت. کاتێک بڕیار دەدرێت کە بارودۆخی کەسێک ئەو مەرجانەی تێدایە کە یاسای شوێنەکەی خۆی داوای دەکات، ئەوا ھاوکاری پزیشکەکە زۆربەی کات بریتی دەبێت لە پێدانی ڕەچەتەی بڕە دەرمانی کوژەر.
لە زۆرێک لە دەسەڵاتی دادوەرییەکاندا یارمەتیدانی کەسێک تا بمرێت لەڕێگەی خۆکوژییەوە بە تاوان دادەندرێت. ئەو کەسانەی پشتگیری بەیاساییکردنی خۆکوژیی بەھاوکاری دەکەن دەیانەوێت ئەو کەسانەی کە ھاوکاری دەکەن لە خۆکوژیی خۆویستانە ببەخشرێن لە ڕووبەڕووکردنەوەی یاسایی لەسەر تاوانی کوشتنی بێ مەبەست یاخوود ھەر تاوانێکی تری ھاوشێوە. خۆکوژیی بەھاوکاری لە ھەندێک وڵاتان لەژێر مەرجی دیاریکراودا یاسایییە، لەوانە کەنەدا، بەلجیکا، ھۆڵەندا، لوکسمێرک، کۆڵۆمبیا، سویسڕا، و ھەندێک بەشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئوستوڕاڵیا. لەزۆربەی ئەو وڵاتانەی ئاماژەی پێدرا تا کەسێک کە دەیەوێت بە شێوازی خۆکوژیی بەھاوکاری بمرێت بتوانێ مەرجەکانی ھاکاریکردنی یاساییانە بیگرێتەوە دەبێت چەند مەرجێکی تێدابێت، لەوانە ھەبوونی نەخۆشییەکی بێچارەسەر، دڵنیاکردنەوە لەوەی ئەقڵێکی سەلیمیان ھەیە، خۆویستانە و چەندبارە دووپاتی بکەنەوە کە دەخوازن بمرن و دەیانەوێت بڕە دەرمانێکی دیاریکراوی کوژەر بخۆن.
زاراوەکان
خۆکوژیی کرداری کوشتنی خودە.
خۆکوژیی بەھاوکاری ھەرکەسێک دەگرێتەوە کە بەشێوەیەکی مادیی یارمەتی کەسێکی تر بدات تا بمرێت لەڕێگەی خۆکوژییەوە، وەک پێدانی ئامڕاز و ئامێر.
خۆکوژیی بەھاوکاری پزیشک پزیشکێک لەخۆ دەگرێت کە "زانیارانە و بەمەبەستانە زانیاری یان ھۆکاری پێویست یان ھەردووکی دەبەخشێت بە کەسێک تا خۆی بکوژێت، لەوانە ڕاوێژکردن لەبارەی ژەمی کوژەری دەرمان، ڕەچەتە نووسین بۆ ژەمێکی کوژەری لەو جۆرە یان دابینکردنی دەرمانەکان.
کوشتنی بەبەزەیی (Euthanasia) کوشتنی کەسێکە بە یان بەبێ ڕەزامەندی کەسەکە خۆی، تا وابکرێت چیتر کەسەکە ئازاری زیاتر نەچێژێت. کوشتنی کەسێک بە ڕەزامەندی خۆی دەوترێت کوشتنی بەبەزەیی خۆویستانە. کوشتنی کەسێک لەکاتێکدا کە لەتوانایاندا نییە ڕەزامەندی دەرببڕێت پێی دەوترێت کوشتنی بەبەزەیی خۆنەویستانە. کوشتنی کەسێک کە نایەوێت بمرێت، یاخوود لە توانایدایە ڕەزامەندی دەرببڕێت بەڵام ڕەزامەندییەکەی داوانەکراوە، ئەوا تاوانی کوشتنی بەبەزەیی نەخوازراوە.
ڕەفیق حیلمی
سیاسەت
کاتێک دەستەیەک لە قوتابیان و لاوانی کوردی ھەولێر و سلێمانی و کەرکووک و کۆیە و کفری ڕێکخراوێکی ڕامیاریان بەناوی کۆمەڵەی دارکەر دامەزراند و ئامانجیان ڕزگارکردنی کوردستان بوو، بەڵام نەبووە ئەو پارتە جەماوەرییە تاکو لە ساڵی ١٩٣٩ ڕەفیق حیلمی نەکرا بە سەرۆکی ئەو ڕێکخراوە، ناوەکەیشی لەسەر داخوازی ئەو سەرۆکە کرا بە پارتی ھیوا.
خۆکوژی بە ھاوکاری
زاراوەکان
مافی مردن ئەو بڕوایەیە کە پێی وایە خەڵکی مافی مردنیان ھەیە، ئیتر بە ڕێگە جیاوازەکانی خۆکوژیی و کوشتنی بەبەزەیی بێت، یاخوود ڕەتکردنەوەی چارەسەرە پزیشکییە ژیان پارێزەکان بن.
ڕەفیق حیلمی
سیاسەت
بە ھەوڵ و کۆششی بێوچانی ئەم سەرکردە نەتەوەییە لێھاتووە، زۆر لە ئەفسەری کورد پەروەر و کاسبکار و ڕووناکبیر بوونە ئەندامی کارای ئەم ڕێکخراوە ‌ڕامیارییەی کوردستان تا گەیشتە ڕادەیەکی وا بە ھەوڵ و ھیمەتی ئەو پارتە مەلا مستەفای بارزانیی دەست بەسەر لە سلێمانی، دەرباز کرا بۆ ناو خاکی کوردستانی ڕۆژھەڵات و لەوەێوەش لە ٢٨ی تەممووزی ١٩٤٣ گەیشتەوە خاکی بارزان بۆ خۆکۆکردنەوە بۆ بەرپاکردنی شۆڕشی ١٩٤٣ – ١٩٤٥ی بارزان.
ئەو پارتەی ھیوا تاکۆتایی ساڵی ١٩٤٣ و نیوەی یەکەمی ١٩٤٤ بەھێزترین کۆمەڵەی ڕامیاری کورد بوو، یارمەتیەکی باشی شۆڕشی ڕزگاریخوازی بارزانی دا، لە جێی پارتی ھیوا دوو ڕێکخراوی ڕامیاری کورد دروستبوون و پەرەیان سەند ئەوانیش پارتی شۆڕش و پارتی ڕزگاری بوون و لە ١٦ی ئابی ١٩٤٦ یش لە شوێنی ھەردوو ڕێکخراوە ڕامیارییەکە پارتی دیموکراتی کوردستان دروستبوو.
مامۆستا ڕەفیق حیلمی لەگەڵ‌ ئەوەی ناودارێکی ڕامیاری گەورە بوو، لە ھەمان کاتیشدا شاعیرو مێژوونووس و وەرگێڕو ڕەخنەگری لێھاتووی وێژەی کوردیش بوو، لەماوەی ژیاندا ئەم بەرھەمانەی داناوەو بە چاپی گەیاندوون.
خۆکوژی بە ھاوکاری
ھۆڵەندا
ھۆڵەندا یەکەمین وڵاتە لە جیھاندا کە بەفەرمی کوشتنی بەبەزەیی تێدا بەیاسایی کرد. خۆکوژیی بەھاوکاری پزیشک یاسایییە بە ھەمان ئەو مەرجانەی بۆ کوشتنی بەبەزەیی داندراون. خۆکوژیی بەھاوکاری پزیشک ڕێگەی پێدرا بە مادەی ٢٠٠١، کە تێیدا ڕێسا و پێداویستییە دیاریکراوەکان ڕا دەگەیەنێت لەپێناو بەخشینی ئەو جۆرە ھاوکارییە. خۆکوژیی بەھاوکاری لە ھۆڵەندادا دوابەدوای مۆدێلێکی پزیشکیی دێت، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە تەنیا پزیشکانی ئەو نەخۆشانەی ئازار دەچێژن «ناتوانن چیتر بەرگە بگرن و ھیوایەکیان نەماوە» ڕێگە پێدراون داوایەکی وەھا بۆ خۆکوژیی بەھاوکاری جێبەجێ بکەن. ھۆڵەندا ڕێگە بە کەسانی سەروو تەمەنی ١٢ ساڵی دەدات خۆکوژیی بەھاوکاری بگرنە بەر کاتێک واداندرا پێویستییە.
ڕەفیق حیلمی
مردن
ڕەفیق حیلمی لە ٤ی ئابی ١٩٦٠ لە بەغدا بە نەخۆشی ھەرەسی ناو مێشک کۆچی دوایی کرد و ھەر لەوێش بە خاک سپێردرا.
بەرھەمەکان
جگە لەمانەش بەدەیان وتارو لێکۆڵینەوەی بەپێزی لە گۆڤارە کوردییەکانی وەک گەلاوێژ بڵاوکردۆتەوە.
سەرچاوە
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨ پۆل:مردووانی ١٩٦٠ پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:سیاسەتوانانی کورد
مێی چینگ
مێی چینگ (بە چینی:梅清;، لەدایکبووی ١٦٢٣ بۆ ١٦٩٧) وێنەکێشی سروشت، شاعیر بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی چینگ.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٢٣ پۆل:مردووانی ١٦٩٧ پۆل:وێنەکێشانی سروشت لە ئیمپراتۆریەتی چینگ پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی چینگ پۆل:خۆشنووسەکانی ئیمپراتۆریەتیی چینگ پۆل:شاعیرانی ئانھوی پۆل:وێنەکێشەکانی ئانھوی پۆل:خەڵکی سوانچێنگ
دێلتای کرۆنێکێر
دێلتای کرۆنێکێر فانکشنێکی دوو گۆڕەکییە  بە ناو ماتماتیکزانی ئەڵمانی لێئۆپۆلد کرۆنێکێر ناو نراوە، ڕێسای ئەم فانکشنە بەم شێوەیە:
واتە ئەگەر دوو گۆڕەکەکە یەکسان بن بەھای دێلتا ۱ و ئەگەر یەکسان نەبن بەھاکەی دەبێتە سیفر. بۆ نموونە و بەھای. ھەندێک جار لە جەبری ھێڵی و ھەژماری تانسۆردا دوو گۆڕەکەکە بەم شێوە \delta^i_j لە سەر و خوارەوەی ھێمای دێلتا دەنووسرێت. ئەم فانکشنە لە جەبری ھێڵی و بە تایبەت باسی تانسۆر و ماتریکسەکاندا بۆ سادەکردنەوەی شیکارییەکان گرینگی و جێبەجێکردنی زۆری ھەیە.
تایبەتمەندییەکان
ئەگەر ئەوا:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فانکشنە بیرکارییەکان
ڕووبەر
یەکەکان
پۆل:ڕووبەر
گمارەلەنگ
گمارەلەنگ گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی گمارەلەنگ بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٣١ کەس لە ٧٠ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
جۆزێف کۆنراد
200px|وێنۆک|چەپ|جۆزێف کۆنراد جۆزێف کۆنراد (بە ئینگلیزی: Joseph Conrad) (٣ی کانوونی یەکەمی ١٨٥٧ - ٣ی ئابی ١٩٢٤) ڕۆماننووس و چیرۆکنووسێکی بەتوانای زمانی ئینگلیزی بوو. لە ساڵی ١٨٥٧دا لە تیۆدری ئوکراینای ڕووسیادا لەدایک بووە. دایک و باوکی لە بنەڕەتدا پۆڵەندین. لە ساڵی ١٨٧٤دا سواری کەشتییەکی فەڕەنسی بوو و دەستی دایە کاری دەریاوانی و ئەم کارە بیست ساڵێکی خایاند. لەیەکەم دە ساڵی ئەو کارەیدا فێری زمانی ئینگلیزی بوو و ئەو زمانەی لەھەموو نووسین و بەرھەمە ئەدەبییەکانیدا بەکارامەیی بەکارھێنا. لەساڵی ١٨٨٤دا بۆیەکەمجار وەکو کابتن بەناو دەریا و گەشتی دەریاوانی کەوت. پاش دە ساڵان خانەنشین بوو. یەکەم رۆمانی بەناوی (کەوجێتی مایر) لەساڵی ١٨٩٥دا بڵاویکردەوە پاش ئەوە زنجیرەیەک رۆمانی دی بڵاوکردەوە لەوانە:(نەفیکراوانی دورگەکان-١٨٩٦، زەنگییەکانی نارسیسیۆن-١٨٩٨، لۆرد جیم-١٩٠٠،لاوان١٩٠٢، گەرداو-١٩٠٣، کاری نھێنی-١٩٠٧، بەخت-١٩١٣، سەرکەوتن-١٩١٥، زێڕ-١٩١٩،دزانی دەریایی-١٩٢٣) ئەمە جگە لەچەندین کنتێبی ھەمەجۆری کورتە چیرۆک و ئۆتۆبیۆگرافییەک کەلەساڵی ١٩١٢دا لەئینگلتەرا بەناوی “ھەندێ بیرەوەرییان لەئەمەریکادا بەناوی ”تۆمارێکی تایبەت” بڵاوبوەوە.
چیرۆکەکانی ڕەنگدانەوەی ئەزموونە میلۆدرامییەکانی خۆیەتی لەناو دەریا، ھەروەھا رەنگدانەوەی گەشت‌و سەفەرەکانیەتی بۆ ھەندەران و وڵاتانی بیانی، ھەڵبەتە لەم کارو بەرھەمانەیدا زۆر رۆمانسی دەنوێنێ: نووسەرێکی یەجگار بەتوانا بووە لە خوڵقاندن و ئەفراندنی ھاماجی پیرۆکدا،ئیدی چ گەرداوی دەریا بووبێ یان تەم‌و مژی بێشەو دارستانان بووبێ، جائەو مەسەلەیەی زۆر بەتێروتەسەلی و وردبینیەوە،وەکو ھەر نووسەرێکی واقیعی، چارەسەرو مالیجە کردووە دیارە ئەم نووسەرە جۆرێک لەپەرش و بڵاوی دەروونی ھەبووەو ھەموو رووداوەکانی لەمیانی بارە دەروونییەکەی خۆیەوە دیتووە، ئەمەش جۆرە تەنیاییەکی لەلا دروست کردووە، ھەربۆیە دەبینین ھەموو کاراکتەرو قارەمانەکانی دووچاری ھەستکردن بەگۆشەگیری و تەنیایی بوون، و بەعەزرەتی ھۆگری و دۆستایەتییەوە بوون و زیاتر خەڵکی نامراد بوون.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٧ پۆل:مردووانی ١٩٢٤ پۆل:نووسەرە ڕووسەکان پۆل:نووسەرە ئینگلیزەکان پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان
ساوار
وێنۆک|ساوار ساوار یان ساوەر جۆرێک دەخڵی خۆراکییە و لە بەدەستاڕکردنی گەنمی کوڵاو دروست دەبێت. ساوار بە زۆری لە وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەرهەمدەهێنرێت بە دووەم سەرەکیترین خۆراکی دانیشتوان دادەنرێت کە لەدوای برنجەوە دێت.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:چێشتی کوردی پۆل:گەنم پۆل:چێشتی عەرەبی پۆل:چێشتی ئاشووری پۆل:چێشتی ئێرانی پۆل:چێشتی ئیسرائیلی پۆل:چێشتی شامی
خیتان
320px|وێنۆک|[[خانەدانی لیاو ساڵانی (٩٠٧ - ١١٢٥)]] 320px|وێنۆک|[[ئیمپراتۆریەتی مەغۆل لە ساڵی ١٢٠٧]]
خەڵکی خیتان (بە چینی:契丹؛ بە ئینگلیزی: Khitan people)، خەڵکانێکی کۆچبەر بوون کە لە بنەڕەتدا خەڵکی مەنگۆلیا و مەنچوریا بوون (لە ئێستا دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی چین) لە سەدەی ٤ەوە بە زمانێک قسەیان دەکرد کە پەیوەندی بە زمانی مەنگۆلی هەبوو. وەک خانەدانی لیاو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئاسیا پۆل:خیتانەکان پۆل:هاوڵاتی مەنگۆل پۆل:چین
ماسیەر، مەریوان
ماسیەر گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی ماسیەر بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٩٥ کەس لە ٥٣ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
مووریس سێڤ
مووریس سێڤ شاعیری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٥٠٠ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:مردووانی دەیەی ١٥٦٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٥ پۆل:مردووانی ١٥٦٢
بڕیارنامەی ١٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٨ی ئەیلوولی 1955دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی فەلەستین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 700‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ میسر پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:میسر لە ١٩٥٥ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٥٥
یاسا (خواردن)
یاسا چێشتێکی تیژە کە لەگەڵ پیاز یان ماسی تەڕ ئامادەدەکرێت. بە ڕەسمی کە سینیگالییە، یاسا لە ناوچەی ئەفریقای ڕۆژاوا بەناوبانگ بووە. یاسای مریشک (ناسراو بە yassa au poulet)، کە لەگەڵ پیاز، لیمۆ یان خەردەل ئامادەدەکرێت، تایبەتمەندیێکە لە ناوچەی کاسامانس لە باشووری سینیگال.
لە چاندی بەناوبانگ
یاسای پۆولێت لە یەکێک لە ئەڵقەکانی زنجیرەی تەلەڤزیۆنی منداڵان بە ناوی ئارسەر پەخشکرا. لە ئەڵقەیەکەدا، ئارسەر، دی.و. وە برەین سەرنج دەدەنە چاندی ئەفریقی و لەبارەی ئامۆزای برەین، چێیخ لە سینیگالەوە دەزانن.
چاوۆ چوێ
چاوۆ چوێ (بە چینی:曹確) فەرمانبەرێک بوو لە ئیمپراتۆریەتی تانگ لە مێژووی چین، وەک چانسلەر خزمەتی دەکرد لە سەردەمی ئیمپراتۆر ییزۆنگ
پێشینە
کاتی لەدایکبوونی نەزانراوە، خێزانەکەی لە ڕۆژھەڵاتی پایتەختی ئیمپراتۆریەتی تانگ نیشتەجێبوون
پیشەی سەرەتایی
لە سەردەمی نەوەی-نەوەی-نەوەی ئیپمراتۆر دێزۆنگ: ئیمپراتۆر وێنزۆنگدا لە تاقیکردنەوەی نیشتمانی سەرکەوتوو بوو جینشی بەدەست ھێنا لە ٨٣٧، و دواتر لە چەندین پۆستی فەرمی خزمەتی کرد. دواتر بانگ دەکرێتەوە بۆ پایتەخت بۆ ئەوەی لە دادگای شاھانە بە ھەڵگری ناونیشانی شی یوشی (侍御史) خزمەت بکات و دواتر پۆستی گۆنگبو یوانوایلانگی (工部員外郎), پێ درا، کە فەرمانگەیەکی ئاسایی بوو لە وەزارەتی کاروبارە گشتییەکان (工部, گۆنگ-بو) دواتر پلەی بەرز کرایەوە بۆ پۆستی بەڕێوەبەری لە گۆنگبو لانگۆنگ (工部郎中), دواتریش کرایە ژۆنگشو شێرێن (中書舍人)، پۆستێکی ناوەندی لە فەرمانگەی حکوومەت t (中書省, ژۆنگشو شێنگ)  دواتریش دەبێت بەشێوەی (ڕۆلگێران) دەبێت بە پارێزگای شارەوانی ھێنان (河南 ناوچەی لوۆیانگ)، ئەمە پێش ئەوەی بانگ بکرێت بۆ ئەوەی وەک جێگری وەزیری بەرگری خزمەت بکات. (兵部侍郎, بینگبو شیلانگ)
چانسلەربوون
لە ٨٦٣ جگە لەوەی وەک جێگری وەزیری بەرگری خزمەتی دەکرد، بەڕێوەبەری دارایی، دواتر لە فەرمانڕەواییەتی ئیمپراتۆر ییزۆنگ، ئامۆزای ئیمپراتۆر وێنزۆنگ ناونیشانی ژۆنگشو مینسیا پینگژانگشی (同中書門下平章事) پێ بەخشی کە بەشێوەی ناونیشان چانسلەری پێ بەخشرا
سەرچاوە و تێبینیەکان
پۆل:مێژووناسانی ھێنان پۆل:سیاسەتوانەکانی ئیمپراتۆرییەتی تانگ لە ھێنان پۆل:نووسەرەکانی لوۆیانگ پۆل:مێژووناسەکانی ئیمپراتۆرییەتی تانگ
وێڵە
وێڵە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی وێڵە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٥٣ کەس لە ٢٨ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
سەرکەل، سەقز
سەرکەل (Serkel، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٩٨ کەس لە ١٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
خرێ ئاغەڵان
خرێ ئاغەڵان (Xirê aẍellan، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦ کەس لە ٢٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
فولیرین
فولیرین (ئینگلیزی: Fullerene) شێوەیەکی ڕەسەنی کاربۆنە، ماددەیەکی ڕەقی ڕەنگ تێرە، لە گەردیلەی کاربۆن پێک ھاتووە، بەشێوەی قەفەزی خڕ ڕیزکراوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فولیرینەکان
واگاسی
وێنۆک|واگاسی واگاسی پەنیرێکی بێنینییە کە لە شیری مانگا بەرھەمدەھێنرێت. خواردنەکە تایبەتمەندیێکی بێنینی باکوورە لە ئەفریقا وە زۆر جار لەلایەن خەڵکی فولانی درووستدەکرێت. خواردنەکە بە زۆری لە شاری پاراکاو، لە بێنینی ناوەندی بەرھەمدەھێنرێت.
پێکھاتەی واگاسی نەرمە وە چێژێکی سووکی ھەیە و زۆرجار لە چێشتلێنان بەکاردێت.
شۆڕشەکانی ١٨٤٨
شۆڕشی ساڵی١٨٤٨ لەئەڵمانیا
ھەرکە لە ئەڵمانیا دەنگ و باسی شۆڕشی پاریس و سەرکەوتنەکەی بڵاوبوەوە ئیدی ئازادیخوازان لەئەڵمانیا کەوتنە خۆ داوای ئازادی و یەکێتی نەتەوایەتیان دەکرد. لەمایسی ١٨٤٨دا لە فرانکفۆرت کۆبونەوەیەک بەسترا کەتێیدا نوێنەری ھەموو نیمچە دەوڵەتەکانی ئەڵمانیا تێیدا بەژداربوون. مەبەستیان دانانی دەستوورێک بوو بۆشانشینی ئەڵمانیای یەکگرتوو لەژێرسایەی ڕژێمی پاشایەتی. تاجیان پێشکەش بە (فریدریک ولییەمی چوارەم) کرد تا ببێتە پاشای ئەم یەکێتییە. لەوکاتەدا شۆرشی ئازادیخوازان لەئەڵمانیا دامرکایەوە. ھۆی ئەم دامرکانەوەیەش بۆ ئەوە بوو کەژمارەی شۆرشگێران کەمبوو و خەڵکیش زۆر لەگەڵیان نەبوو.
شۆرشی ١٨٤٨ لە چیکۆسلۆڤاکیا و مەجەر
چیکۆسلۆڤاکییەکان شۆرشێکیان لەدژی نەمسا بەرپاکرد بەئامانجی ڕزگاربونیان لە چنگی نەمسا و بۆخۆیان حکوومەتی نەتەوەیی دابمەزرێنن لەحوزەیرانی ١٨٤٨ کۆنگرەیەک لەشاری پراگ بەسترا بۆلێکۆڵینەوە لەدامەزرندنی حکوومەتێکی سەربەخۆ بۆ چیکۆسلۆڤاکییەکان. بەڵام لەوکاتە سەرکردەیەکی نەمسا بەناوی (ڤندشگراتز) توانی بەخێرایی بەسەر ئەم بزووتنەوە شۆرشگێرە زاڵبێ و سەرکوتیان بکات. بەڵام لەوکاتەدا لە بولگاریا بزووتنەوەیەکی گەورەی شۆرشگێری پەیدابوو. ھەموو مەجەرییەکان لەدەوری سەرکردەکەیان (لویس کۆشۆت) کۆبونەوە. حکوومەتێکی نەتەوایەتی سەربەخۆیان دامەزراند. بەڵام لەوکاتەدا ڤندشگرتز بەخۆی و سوپایەکەوە لەتشرینی یەکەمی ١٨٤٨ بۆ لەناوبردنی ئەوحکومەتە ئازادیخوازە ڕۆیشت دوای شەڕێکی چەند ڕۆژی توانی شارەکە بگرێتەوە و شۆرشەکە سەرکوت بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مێژووی سۆسیالیزم پۆل:لیبرالیزم پۆل:ڕۆمانتیزم
تۆراختەپە
تۆراختەپە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی تۆراختەپە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٧١ کەس لە ٥١ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
پارتی کرێکارانی بریتانیا
پارتی کرێکارانی بریتانیا پارتێکی سیاسییە بە ئایدۆلۆژیای سیاسی سۆسیالدیموکراسی، لەوەتەی سەدەی بیستەمەوە یەکێکە لە دووپارتە سەرەکییەکانی بریتانیا کە ھەمیشە لێی چاوەڕوانکراوە ھەڵبژاردن بباتەوە، پارتەکە لەساڵی ١٩٠٦ دامەزراوە ، پارتەکە چەندین جار براوە بووە و حکوومەتی پێکهێناوە بەڵام لەوەتەی ٢٠١٠ ەوە وەک پارتێکی ئۆپۆزسیۆن کار دەکات.
بەرگری لە ئامادەبوونی نوێنەرە کوردەکان
لە کۆنفرانسی ساڵانەی پارتی کرێکارانی بریتانیا کە لە لیڤەرپوول بەڕێوەچوو، بەرگری لە ئامادەبوونی سێ کەس لە نوێنەرە کوردەکانی ئەم حیزبە لە کۆنفرانسەکە کرا. ئەمە لە حاڵێکدایە کە یەکێک لەم سێ نوێنەرە عەلیگوڵ ئۆزبەک کە کوردێکی عەلەوییە، وەکوو ئەندامی ئەو حیزبە لە نێوان ساڵانی ٢٠١٥ ھەتا ٢٠١٧ شارداری ناوچەی ھەرینگەی لە باکووری لەندەن بووە. نوێنەرێکی دیکە ئەلیف ساریجان بووە کە بڕیار بوو لە پەراوێزی کۆنفرانسەکە لە کەمپەینی یەکێتیی بازرگانی سەبارەت بە پشتیوانی لە ئازادکردنی عەبدوڵڵا ئۆجەڵان وتار بدات. بە وتەی ھەواڵنێری ماڵپەڕی نۆڤارا میدیا، بیرگەی سیرکل کە لەگەڵ حکوومەتی تورکیا پەیوەندیی ھەیە لەم کۆنفرانسە ئامادە بووە و بەم ھۆکارە بەرگری لە ئامادەبوونی نوێنەرە کوردەکان بە ھۆی پەیوەندییەکانی پارتی کرێکاری بریتانیا لەگەڵ حکوومەتی تورکیا ڕوویداوە.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٠ لە بریتانیا پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٠٠
کۆمەڵەی فرمانی
کۆمەڵەی فرمانی یان کۆمەڵەی کارا (ئینگلیزی: Functional group) گەردیلە یان کۆمەڵە گەردیلەیەکە، بەرپرسی ڕەوشە جۆرییەکانی ئاوێتەی ئەندامییە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆمەڵە فرمانییەکان پۆل:کیمیای ئەندامی
بلۆکی ڕۆژھەڵات
thumb|وڵاتانی ئەندام لە بلۆکی ڕۆژھەڵات بلۆکی ڕۆژھەڵات یان بلۆکی کۆمۆنیست ناوی بەرەیەکی ھێز بوو لە شەڕی سارد بەسەرکردایەتی یەکێتیی سۆڤیەت لەگەڵ ئەندامییەتی ھاوپەیمانانی وارساو و ئەلبانیا و یوگۆسلاڤیا، ئەم بەرەیە دژی بەرەی سەرمایەداری بوون.
سەرچاوەکان
پۆل:شەڕی سارد پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٥ پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی ١٩٩١ پۆل:ئەورووپا لە سەدەی ٢٠م پۆل:مارکسیزم-لێنینیزم
میشێل دو لۆسپیتال
میشێل دو لۆسپیتال نووسەر و مافناسی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٥٠٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٥ پۆل:مردووانی ١٥٧٣
پارێزگای کۆزکی
پارێزگای کۆزکی (上野国، کۆزکی نۆ کنی) پارێزگایەک بوو لە ژاپۆن کە ئەمڕۆ بریتیە لە پارێزگای گونما لە ژاپۆن.
مێژوو
لەکاتی سەدەی ٤ەمی زایینی (سەردەمی کۆفون) ئەم پارێزگایە کە لەئەمڕۆدا بە پارێزگاکانی گونما و تۆچیگی ناسراوە، پێشووتر وەک کێنۆ و کێنو (毛野) ناسرابوو، لە سەدەی ٥ەیەمی زاینی خاکەکە دابەشکرا لە ڕووباری کینوگاوا بۆ کامیتسوێنۆ (上毛野 کێنۆی سەروو) و شیمۆتسوکێنۆ ("下毛野" کێنۆی سەروو) بەپێی سەردەمی نارا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەشی پێداچوونەوە پۆل:پارێزگاکانی پێشووی ژاپۆن پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی ١٨٧١ لە ژاپۆن پۆل:ئەو ویلایەت مەڵبەندانەی لە ١٨٧١ ھەڵوەشێنراونەتەوە
چەندێتی
چەندێتی جۆرە تایبەتمەندییەکە کە بەشێوەی گەورەیی یان فرەیی هەیە. چەندێتی یەکێک لە پۆلە بنەڕەتییەکانی شتانە. ئاماژە بە هەر جۆرە تایبەتمەندییەک دەکا کە شتێک هەیبێ و شیاوی پێواندن یان ژماردن بێ. چەندێتییەکان دبنە دوو دەستە: تەنراو (continuous) وەک پێنج دەقە و دوو میتر و، پساو (discrete) وەک حەوت گای قەڵەو و دوو چاوی شین.
لە فیزیکدا
لە فیزیکدا، دوو جۆر چەندێتی ھەیە: چەندێتیی پێوانەیی و چەندێتیی ئاراستەدار. چەندێتیی پێوانەیی ئەوەیە کە مەزنایییەکەی تەنیا بە ھۆی ژمارەیەکەوە نیشاندەدرێت. بۆ نموونە: کات، ، درێژایی، بارستایی. چەندێتیی ئاراستەدار جگە لە مەزنایی، ئاراستەشی ھەیە، ، بۆ نموونە: ھێز، لەز، ڕاوەش.
چەندێتییە سەرەکییەکان
لە فیزیکدا، سێ چەندێتی ھەن کە پێیان دەگوترێت چەندێتییە سەرەکییەکان. چەندێتییە سەرەکییەکان بریتین لە: کات، بارست و درێژایی. پۆل:چەندێتی پۆل:پێوان پۆل:ھەبوونناسی
قەمچیان
قەمچیان گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی قەمچیان بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٥٢ کەس لە ٣٠ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
بڕیارنامەی ١١٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پرسیار لە تاوتوێکردنی بەڵگەی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٧٠٧ەم، بە ٩ دەنگی لەگەڵ، ١ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٥
پریتی زینتا
پریتی زینتا(پریتی زینتا) لەدایک بووی ٣١ کانونی دووەم ١٩٧٥، و ئەکتەری فلیمی ھیندیە. پریتی زینتا لە فلیمی ھیندی بۆڵیویدا(Bollywood) دەرکەوتووە و لەھەمانکاتدا لە پونجابی (Punjab)، تیگلو (Telugu)، و لە فلیمی ئینگلیزی دا دەرکەوتووە. پاش دەرچوون و تەواوکردنی دەروونناسی تاوانبار(Criminal psychology)، لەدوای ئەوە بۆ یەکەم جار دەرکەوت لە فلیمی (لەدڵەوە)(Dil Se..) لە ساڵی ١٩٩٨ و ڕۆڵی بینی لە فلیمی (سەرباز)(Soldier) لەھەمان ساڵدا. لەدوای ئەوە لە کۆمەڵێک فلیم و بەرنامە و شۆودا دەرکەوت.
ژیانی ئەکتەری
وێنۆک|پریتی لە ساڵی ١٩٩٨ بوو کاتێک لە یەکەمین فیلمیدا بەڕۆڵێکی نیمچەفەرمی بەناوی Dil Se (بەکوردی:لەدڵەوە) بەشداردبوو، بەھۆی ئەو فیلمەوە ناوبراو پاڵێورا بۆ بردنەوەی خەڵاتی یەکەم دەرکەوتن لە دابەشکردنی خەڵاتەکانی فیلم فەیر بەڵام لەکۆتاییدا نەیبردەوە. ھەر لەھەمان ساڵدا لە فیلمەکانی Soldier بەزمانی ھیندی و Premante Idera بەتیلگویی دەرکەوت کە لەم دوو فیلمەدا ڕۆڵی سەرەکی بینیبوو. ساڵی ٢٠٠٣ بە ساڵی بەناوبانگبوونی پریتی دادەنرێت ئەویش بە بەشداریکردنی لە فیلمەکانی Koi… Mil Gaya لەگەڵ ھریتیک ڕۆشان و فیلمی Kal Ho Naa Ho لەگەڵ شاروخ خان کە ئەو دوو فیلمە سەرکەوتنێکی گەورەیان بەدەستھێنا کە بەھۆی فیلمی کەل ھۆ ناھۆ بۆ یەکەمین جار پریتی زینتا خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری ساڵی وەرگرت لە خەڵاتەکانی فیلم فەیر. لەلایەکی دی لەھەمان ساڵدا واتە ساڵی ٢٠٠٣ لە فیلمی The Hero: Love Story of a Spy کە بەھۆی ئەم فیلمەوە ناودارییەکی باشی پەیدا کرد بەتایبەت لەکوردستانیش دەنگدانەوەیەکی باشی ھەبوو.
ساڵێ دوای ئەوە واتە، ساڵی ٢٠٠٤ لە کۆمەڵێک فیلمی دی دەرکەوت کە باشترینییان فیلمی (Veer-Zaara) کە تاکوو ئێستا دوای ١١ ساڵیش بەیەکێک لە فیلمە کاریگەر و زیندووەکانی بۆلیوود دادەنرێت! لە ساڵی ٢٠٠٦ لە فیلمێکی کاران جۆھەر بەناوی “Kabhi Alvida Naa Kehna” دەرکەوت کە یەکێک بوو لە فیلمە بەھێزەکانی پریتی زینتا لە ساڵی ٢٠٠٧ لەگەڵ ئەمیتاب باچان و ئارجون رامپال پریتی زینتا بۆ یەکەمین جار لە فیلمێک بە زمانی ئینگلیزی دەرکەوت ئەویش فیلمی “The Last Lear” بوو لەم دواییە پریتی زینتا زۆرتر لە دەرکەوتنە تایبەتییەکان دەردەکەوت، و لە ساڵی ٢٠١٣ لە فیلمی (Ishkq in Paris) جگە لە بەشداریکردنی وەک ئەکتەر بە نووسینی دەقی فیلم و وەک بەرھەمھێنەری فیلمەکەش بەشداربوو.
ژیانی کەسی
جگە لە کارکردن لە فیلم لە دوو بەرنامەی تەلەفزیۆنی پێشکەشکار بوو ئەوانیش Guinness World Records – Ab India Todega و Up Close & Personal with PZ و لە بەرنامەی Nach Baliye کاری دادوەری کردووە کە بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنییە تایبەت بەسەماکردن لەماوەی ٢٠٠٥–٢٠٠٩ پریتی زینتا لەگەڵ بازرگانی گوجاراتی “Ness Wadia” پەیوەندییان ھەبووە، دوای ئەو ساڵانەش چەند جارێک بەیەکەوە بینراون و پریتی کە یەکێکە لە خاوەنەکانی یانەی “Kings XI Punjab” بۆ کریکیت، و لە ساڵی ٢٠١٤ پریتی سکاڵای لە دژی نیس وادیا تۆمارکرد بەوەی لەناو یاریگای کریکیت ناوبراو تەشقەڵەی پێکردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥ پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ھیندی
مێرکیت
مێرکیت هۆزێکی مەغۆل بوون لە باکوری چین و ناوەڕاستی ێاسیادا فەرمانڕەواییان بەسەر چەند ناوچەیەکی مەنگۆلیادا هەبوو لە هێرشی جاموخای برای جەنگیزخان زەبرێکی کوشندەیان بەرکەوت و هەمیشە دەموچاوی ترسناکیان لە دەموچاو کردووە بۆ ترساندنی دوژمن.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ئیسی ئێوو
ئیسێ ئێوو (بە کوردی: سەری بزن) چێشتێکی باوی ئیگبۆییە کە بە سەری بزن درووستدەکرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
Isi-Ewu: The Anatomy Of A National Delicacy، وتارێک لەلایەن ئوشێ نوۆرا
بڕیارنامەی ١٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی کانوونی یەکەمی 1955دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێ لە نەتەوە یەکگرتووەکاندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 705‌ەم، بە 8 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و 3ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئالبانیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کەمبۆدیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئوردن پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٥ پۆل:نەمسا لە ١٩٥٥ پۆل:بولگاریا لە ١٩٥٥ پۆل:کەمبۆدیا لە ١٩٥٥ پۆل:ئیتالیا لە ١٩٥٥ پۆل:ئیسپانیا لە ١٩٥٥ پۆل:لیبیا لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:مێژووی سریلانکا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
سیپرۆترۆن ئاستەیت
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانی سپرۆترۆن سپرۆترۆن ئاستەیت یان ئێس پی ئەی دەرمانێکە لە گروپی دژە ئەندرۆجینەکان بەتەنھا و لەژێر ناوی بازرگانی ئەندرۆکیور دەفرۆشرێ یان لەگەل ئیسینیل ئیسترۆدیۆل لەژێر ناوی بازرگانی دیانێ یان دیانی-٣٥ لەنێوان ئەوانی تر، دەرمانەکە دژە ئەندرۆجینە و پرۆجێسترۆنە و کاردەکات لە دژی ئەندرۆجینەکان بۆ ئەوەی چارەسەری حاڵەتەکانی زاڵبوونی ئەندرۆجینی پێ بکرێ وەکوو، زیپکە، زۆربوونی گەشەی موو، زوو ھەرزەکاری، ھەروەھا چارەسەری شێرپەنجەی پرۆستاتیش، دەرمانەکە ھاوکاری و چارەسەری ھۆرمۆنییە بۆ چارەسەرکردنی ھۆرمۆنی کوڕ بۆ کچ
دەرمانەکە سێ جۆری ھەیە:
ڤەلکاندن
ڤەلکاندن یان سەختاندن (ئینگلیزی: Vulcanization) کردەیەکی پێکداچوونی نێوان گەردەکانی پۆلی ئایزۆپرینی تەنیشت یەکن، کە لە کاتی گەرمکردنی گەردەکان لەگەڵ گەردیلەکانی گۆگرددا ڕوودەدات.
سیپرۆترۆن ئاستەیت
کاریگەرییە لاوەکییەکان
ئەم دەرمانەکە بەکارمەیەنە ئەگەر:
ڤەلکاندن
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کردارە کیمیایییەکان پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
سیپرۆترۆن ئاستەیت
سەرچاوەکان
پۆل:دەرمانەکان پۆل:دەرمانەکانی دژە ئەندرۆجین پۆل:دژە ئەندرۆجینەکان پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی سێ بی-ھایدرۆکسی سترۆید دیھایدرۆجینەیس پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:پڕێگنانێکان پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان پۆل:دژە گۆنادۆترۆپینەکان پۆل:کیتۆنەکان پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان
نور (مانگی دەستکرد)
وێنۆک| مانگی دەستکردی نور، یەکەمین مانگی دەستکردی سووپای ئێرانیە کە سەرکەوتوو بوو لە گەیشتن بە دەرێی زەوی مانگی دەستکردی نور (بە فارسی : ماهواره نور) یەکەمین مانگی دەستکردی سەربازی وڵاتی ئێران بوو بە سەرکەوتووی بنێردرێ ، وڵاتی ئێران بە ناردنی مانگی دەستکردی نور هاتە ڕیزی ئەو وڵاتانەی کە مانگی دەستکرد دەنێرنە دەرێی زەوی بە سەرکەوتوویی، ئامانجی ناردنی ئەو مانگە دەستکردە سەربازییە بەردەستخستنی لێکۆڵینەوەکانە لەبۆ هێزی ئاسمانی ئێرانی، مانگی دەستکردی نور بەشدارە لە تەواوکردنی نەخشەیەکی بەرگری گشتگیر لۆ هێزە ئێرانییەکان وەک فەرماندەی شۆرشگێڕ عەمید حوسێن سەلامی ڕایگەیاندووە، مانگە دەستکردە بە سەرکەوتووی ناردرا بە هۆکاری مووشەکی (قاسید) بە سێ قۆناغ کە سەر بە هێزی پاسەوانانی شۆڕشی ئێرانی لە ڕۆژی چارشەممە لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٠ ، سوودەکانی سەتەلایتی نوور بە سوپای ئێران (وێنە و ڤیدیۆ، سیخوڕی، ئاگاداری سەربازیی، پەیوەندی، ڕوانگەکردنی حاڵەتەکانی سەربازی، هەروەها بەشداریکردنی لە جەنگی ئەلیکترۆنی)، مانگی دەستکردی نوور لەنگەری گرت لە خوولگەی زەوی لە بەرزیی ٤٢٥ کیلۆمەتر، تەلەفزیۆنی فەرمی ئێران ڕایگەیاند: نور یەکەم مانگی دەستکردی سەربازی ئێرانە، هەروەها کەل و پەل و کەرەستە پێداویستیەکان و مووشەک و دەزگا و ستاف و هەموو پرۆسەی ناردنەکە لە ناوخۆیی ئێرانەوە بەرهەمهاتیە و پشتی بە هیچ وڵاتێک و کەل و پەلی هیچ وڵاتێک نەبەستیە، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ئاشکرایکرد و دانینا بە سەرکەوتنی یەکەم مانگی دەستکردی نوری سەربازی ئێرانی
بەستەری دەرەکی
پۆل:گەردوون
قۆچاخ
قۆچاخ (Qoçax، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٠٤ کەس لە ٤٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
گیوم گێروو
گیوم گێروو شاعیر، وەرگێڕ و مۆسیقاری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٧ پۆل:مردووانی ١٥٦٩
گێڵیکەران
گێڵیکەران گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی گێڵیکەران بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣١٦ کەس لە ٦٥ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
ئەندازەی ئیقلیدسی
وێنۆک|300px ئەندازەی ئیقلیدسی سیستەمێکی بیرکارانەیە کە دەدرێتە پاڵ بیرکاری یۆنانی ئیقلیدسی ئەسکەندەرانییەوە. ئیقلیدس نووسەری نامیلکەیەکە سەبارەت بە بیرکاری و ئەندازە بە ناوی توخمەکان کە کۆنترین نووسراوەیەکە بەشێوەی ڕێکخراو باسی ئەندازەی کردبێ. ئەو میتۆدەی ئیقلیدس بەکاری ھێناوە بریتییە لە قەبووڵکردنی کۆمەڵەیەکی بچووک لە بەڵگەنەویستەکان و پاشان ھەڵھێنجان و دەرکێشانی گەلەک ڕاستیی دیکە (پیان دەوترێ سەلمێنراو) لەوانە. ئەگەرچی زۆرێک لە دەستکەوتەکانی ئیقلیدس لەلایەن بیرکارانی پێشووتریشەوە وترابوون، بەڵام ئیقلیدس یەکەم کەس بوو کە خستیانیە ناو سیستەمێکی گشتگری ئەنجامگرانە و ژیرانەوە.
بۆ ماوەی زیاتر لە دوو ھەزار ساڵ، ئاوەڵناوی "ئیقلیدسی" پێویست نەبوو، چونکە بیر لە ھیچ چەشنە ئەندازەیەکی تر نەکرابووەوە. ئەو ئەندازەیەی ئیقلیدس بنەڕەتی نەبوو تەنھا ئەندازەی ناسراو بوو. بەڵام ٢١٠٠ ساڵ پاش ئیقلیدس، لە سەرەتاکانی سەدەی ١٩ھەمدا، چەند جۆری تر لە زانستی ئەندازە بەدی ھاتن، کە ئێستا پیان دەوترێ ئەندازەگەلی نائیقلیدسی. لە ماوەی ئەو ٢١٠٠ ساڵەدا، زۆر بیرکار ھەوڵی ئەوەیان دابوو کە بەڵگەنەویستی ژمارە ٥، کە بە بەڵگەنەویستی ھاوشانی بەناوبانگە، لە ڕووی بەڵگەنەویستەکانی تر بسەلمێنن (واتە لە حاڵەتی بەڵگەنەویست دەری بێنن و بیکەن بە سەلمێنراو). سەرجەم ئەو ھەوڵانە بوون بە ھۆی سەرھەڵدانی ئەندازەگەلی نوێ یان ئەندازەگەلی نائیقلیدسی.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندازەی ئیقلیدسی پۆل:ئەندازەی سەرەتایی
دۆڵەبی
دۆڵەبی (Dollebî، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٧ کەس لە ٨٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ئەدۆنیس
ئەدۆنیس یان ئادۆنیس (بە یۆنانی: Ἄδωνις) لە ئەفسانەی یۆنانیدا کوڕێکی جوانخاس بوو کە وەکوو خوای جوانی و ئارەزوو دەناسرێ. ئەو خۆشەویستی ئافرۆدیت ماخۆی جوانی و خۆشەویستی بوو. ئەدۆنیس بە دەستی ئارێس خودای جەنگ کوژرا. حیماسەی ئادۆنەی مارینی ھەڵبەستوانی ئیتالیایی لە ڕاستیدا ئیشارە بە ئەدۆنیسی یۆنان دەکا.
سەرچاوە
پۆل:میتۆلۆژیای یۆنانی
جووتبیری
جووتبیری زاراوەیەکە داھێنراوە لە لایەن جۆرج ئۆروێڵ لە ڕۆمانی ١٩٨٤دا کە بەشێکە لە گۆڤاری نیوزپیکی ناو ڕۆمانەکەی ئۆروێڵ.
جووتبیری پەیوەندیی بە منافق و بێلایەنیەوە ھەیە بەڵام جیاوازە. لە جووتبیردا کەسێک هەڵگری دوو باوەڕی دژە یەک بێت و هەردوکیشیان بە ڕاست بزانێت. لە ڕۆمانەکەدا ڕیشەی ئەم زاراوەیە لە ناو هاوڵاتی ئاساییدا نادیارە، ئەکرێ بەشێک بێت لە پرۆگرامە فەرمیەکەی براگەورە (دەسەڵات) بۆ مێشک شتنەوەی خەڵکی، ڕۆمانەکە بە ئاشکرا نیشانی ئەدات کە خەڵک پێیان خۆشە فێری جووتبیری و گۆڤاری نیوزپیک ببن لەبەر فشاری دەوربەر بێت یان ویستی خۆگونجاندن بێت، وەیان بۆ وەدەست خستنی پلە و پایە لە نێو حیزبی دەسەڵاتداردا بۆ ئەوەی وەک ئەندامێکی دڵسۆزی حیزب ببینرێن. لە ڕۆمانەکەدا تەنانەت ناسینەوەی هەبوونی جۆرە دژیەکیەک (تناقض) بۆخۆی بەسە بۆ ئەوەی توشی لێپرسینەوە بیت لەلایەن حیزبەوە وە بەدڵناییەوە توشی دەستبەجێ ڕەتکردنەوە ئەبیت لە لایەن ئەندامانی حیزبەوە
بەپێی ڕۆمانەکە جووتبیری ئەمەیە: هێزی هەڵگرتنی دوو باوەڕی دژیەک لە مێشکی کەسێکدا، وە قەبوڵکردنی هەردووکیان. درۆکردنی بە ئەنقەست لە کاتێکدا باوەڕی تەواوت پێیان هەبێت، بیرخۆبردنەوەی هەر ڕاستیەک کە ناخۆش بێت بۆت، ئەنجا، کاتێک کە پێویستت پێی ئەبێت، هێنانەوە بیری ئەو ڕاستیە لە دۆخی نا دڵنیاییەوە بۆ هەر ماوەیەک کە پێویست بێت، ئینکاری کردنی واقیعی بەرجەستە وە بەدرێژایی ئەو ئینکاری کردنەش حساب کردن بۆ ئەو واقیعەی ئینکاری ئەکات - ئەمانە هەموو پێداویستیەکن ناکرێ لە دەست بدرێن. هەتا بۆ بەکارهێنانی زاراوەی جووتبیریش پێویستە جووتبیری بکرێت. لەبەر ئەوەی بەبەکارهێنانی زاراوەکە خۆی کەسێک ئەیەوێ بڵێ دەستکای واقیع ئەکەم، بە ئەنجامدانی جووتبیریەکی نوێ کەسێک ئەتوانی زانستی خۆی بسڕێتەوە، وە بەو شێوەیە بۆ بێ کۆتا، هەمیشە بە درۆ ئەکرێ باز بدەیتە پێش ڕاستی
سەرچاوەکان
پۆل:جۆرج ئۆروێڵ
موزەفەرەدین کۆکبری
alt=مەزارگەی سوڵتان موزەفەرەدین کۆکبری لە شاری هەولێر پایتەختی هەرێمی کوردستان لە عێراق|وێنۆک|گۆڕی سوڵتان موزەفەرەدین موزەفەرەدین کۆکبری کوڕی زەینەددینی عەلی لە نێو خەڵکی ھەولێر ناسراوە بە سوڵتان موزەفەر (ماوەی ژیانی ١١٥٣ تا ١٢٣٢زایینی). ئەو حاکمی شاری ھەولێر بووە لە سەردەمی سەلاحەدینی ئەییووبی، لە ئێستادا لە شاری ھەولێر شەقامێکی سەرەکی بەناوی سوڵتانەوەیە و پێشتریش بنکەی تەندرووستی بەنێوی ئەو ھەبووە و مەزارگەیەکیشێ بەناوی خۆی، بەڵام ھەندێک کەس پێیان وایە مەزارگەکە گۆڕی خۆی تیا نیە بەڵکوو ھی باوکییەتی.
سوڵتان و یادی لەدایک بوونی پێغەمبەری ئیسلام
سوڵتان مزەفەر یەکەم کەس بووە مەولوودنامەی خوێندووە و یادکردووە. ئەو ڕۆژە لە کاتژمێر ٩ بەیانی تاکو شەو مەولوودنامە خوێندراوەتەوە و وتاردراوە، ھەموو ساڵێک لە ڕۆژی مەولوودی پێغەمبەری ئیسلام بەسەدان مەڕوماڵاتی دەبەخشی بە ھەژاران.
سەرچاوە
پۆل:خەڵکی ھەولێر پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١١٥٤ پۆل:مردووانی ١٢٣٣
ناوچەی ھەوشار
جوگرافیا
ناوچەی ھەوشار سەر بە پارێزگای ورمێ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە و بەبێی دابەشکردنی ناوچەیی لە کوردستاندا ھەوشار سەر بە ناوچەی موکریانە. ھەروەھا کەوتووەتە بەینی شاری تیکاب، ساینقەڵا و فەیزوڵابەگیی بۆکان. ھەوشار ناوچەیەکی بەربڵاوە کە ٢٨٠ تا ٣٠٠ گوند لە خۆ دەگرێت و ھەڵدەکشێت بۆ تەختی سولەیمان و لەگەڵ زەنجان ھاوسنوورە. ژمارەی ھەرە زۆری دانیشتووانەکەی لە کورد پێکھاتووە، بەشێکیش تورکی ئازەری و چەرداوڕوویی تێدا نیشتەجێیە. چەرداوڕوویەکان لە شارۆچکەی مەحموودجخ و دێھاتەکانی دەورووبەری نیشتەجێن. بە گشتی٦٩٪ی شارستانی (قەزای) تیکاب و ٧٩٪ی شارستانی ساینقەڵا کوردن.
١. ناوچەی محاڵی سەروو کە دەکەوێتە بەشی سەرەوەی ڕێگای تیکاب- ساینقەڵا.
٢. ناوچەی محاڵی خواروو کە دەکەوێتە بەشی خوارەوەی ڕێگاکە بەرەو ساینقەڵا و دۆڵی موسڵان و زاخۆران دەڕوات کە چۆمی جەغەتوو سنوورەکەی پێک دێنێت.
زمان و زاراوە
زمانی زۆربەی دانیشتووانی ھەوشار کوردییە و بە دیالێکتی کوردیی ناوەندی(سۆرانی) دەئاخڤن، ھەرچەند کوردانی بە زاراوەی کوردی کورمانجی و کوردیی باشوورییش نیشتەجێی ئەم ناوچەیەن، بەڵام بەگشتی زاری خەڵکی ڕەسەنی ناوچەکە سۆرانییە. بە گشتی٦٩٪ی شارستانی (قەزای) تیکاب و ٧٩٪ی شارستانی سایەنقەڵا کوردن. شایانی باسە بەشێک لە دانیشتووانی ئەم ناوچەیەش تورکی ئازەرین و بە تورکی دەئاخڤن. لە ڕووی دینیشەوە، زۆرینەی کوردان و بەگشتی کوردانی سۆرانی سوننەی شافیعین، ھەروەھا کوردە کورمانجەکان (زاخۆرانی، موسڵانی)، چەرداوڕوو و تورکە ئازەرییەکان شیعە مەزھەبن. کەمینەیەکی یارسانیش لە گوندەکانی ھەوشار دەژین. لە بەشی باکوورییەوە موسڵانیەکان و زاخۆرانیەکان نیشتەجێن. بە پێی سەرچاوەکان ئەم خەڵکە لە موسڵ و زاخۆوە ڕوویان لە ھەوشار کردووە. ئەم خەڵکە خۆیان وەک کورد لە قەڵەم دەدەن و زارەوەیان لە کوردەکانی ھەوشار جیاوازە و بە کورمانجی دەئاخڤن و ھەروەھا دابونەریتی تایبەت بە خۆیان ھەیە و مەزھەبیشیان شیعەیە.
باری سروشتی و گەشتیاری
دوو ڕێگا ناوچە و شارەکانی سەر بە ھەوشار بەیەکەوە دەبەستێتەوە کە بریتین لە ڕێگای تیکاب بۆ تەختی سولەیمان و ڕێگای تیکاب بۆ ساینقەڵا.
کوێستانەکانی ناوچەی ماینبڵاغ سەرچاوەی ئاوی زۆرە کە چۆمی قەورە پێک دێنێت، بە نێوان گوندی قسقۆپی و تۆمەراغاجدا تێپەڕ دەبێت و دەڕژێتە ناو چۆمی جەغەتوو. پاشان چۆمێکی تری ھەیە بە ناوی چۆمی سارۆخ کە لە سەرچاوەی ئاوی کوێستانەکانی ئاغدەرە و قسقاپان پێک دێت.
شایانی باس کردنە کە لە زنجیرە چیاکانی سەھەند و سۆڵان بەفر ساڵەوساڵ دەمینێتەوە و ھەر ئەو بەفرەیشە کە دەبێتە سەرچاوەیەکی سەرەکی ئاوی ئەو چۆمانە.
چۆمی سارۆخ دەڕژێتە ناو سەدی سەقز کە دەکەوێتە بەینی ھەوشار و بۆکان. ئەو ڕووبارانە بوونەتە ھۆی سەرچاوەیەکی گرنگی ئابووری لە بواری کشتوکاڵ و ئاژەڵداریدا. ھەروەھا چۆمەکان دەوڵەمەندن بە بوونەوەری ژێرئاوی کە ئەویش سەرچاوەیەکی گرینگی ئابوورییە.
ھەروەکو باسمان کرد کە خاکی ھەوشار خاکێکی بە پیت و بەرەکەتە، لە ھەمان کاتیشدا شاخەکانی لە بواری کانزاییەوە زۆر دەوڵەمەندن وەکو زێڕ، زێو، زەڕنێق، مس و گۆگرد. لەوانیش کانگای زێڕی ئاغدەرە و زەنجان. ھەروەھا بەردی مەڕمەڕ کە لە پشت گوندی گێچی قەڵاسی کە ھەتا ئێستا حکومەت کارخانەی لێ دروست کردووە و بەردەکەی دەفرۆشێت. پاشانیش کارخانەی چیمەنتۆ لە بەینی گوندی ئاغەجەری و قسقۆپی. شاخەکانیشی بریتین لە بەیان، ئاسمان بڵاغی، کێوەڕەش، سوروسات، بێژنگ بەسەرە، شاخ شاخ، تەوێڵەکۆ و سوورە قەڵا. شوێنە مێژووییەکانیشی وەکوو تەختی سولەیمان، قەڵای کەرەفتوو، زیندانی نەبی کەندی، قەڵای کچان، ئەشکەوتی بەیان، کونە ورچ و کونە مانگا. شایانی باسە تەختی سولەیمان ئاوێکی گەرمی ھەیە کە بۆ زۆر نەخۆشی کەڵکی لێ وھردەگیرێت. ئاوی گەڕاویش ھەیە کە بۆ نەخۆشی پێست سوودی خۆی ھەیە. شارێکی کۆنی مێژووییش ھەیە کە لە بەر کێوی بەیان و پشت گوندی قۆزڵووی ھەوشار ھەڵکەوتووە. لە بواری ھونەریشدا خەڵکەکەی دەستڕەنگینن و یەکێک لە کارە دەستییەکانیشیان فەرشی ھەوشارە کە لە کوردستان، ئێران و جیھان دا بەناوبانگە.
سەرچاوە
پۆل:مێژووی کوردستان
ئاگجە
ئاگجە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی ئاگجە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤١ کەس لە ٧ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
ئەخزەر ئیبراھیمی
ئەخزەر ئیبراھیمی لە دایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٤-، کەسایەتی سیاسیی و دیپلۆماتی جەزائیرییە لە ماوەی ساڵانی ١٩٩١ تاکوو ١٩٩٣ وەزیری دەرەوەی جەزائیر بوو، لەماوەی ڕابردوودا نێردراوی نەتەوە یەکگرتووەکان ی لە سوریا لەوەتەی ٢٠١٢ەوە تاکوو ١٤ی ئایاری ٢٠١٤ وە پێشتریش چەندین جار ھەمان کاری کردووە ئەویش لە ساڵی ٢٠٠٤ بوو لە عێراق وە ١٩٩٤ لە یەمەن وە لە لوبنان ساڵی ١٩٨٩.
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
جۆزێف کوین
جۆزێف کوین (؛ لەدایکبووی ٢٦ی ژانویەی ١٩٩٤) ئەکتەرێکی بەریتانییە. ڕۆڵی ئارتەر ھاڤیشامی گێڕاوە لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی دیکێنزیەن و لە ٢٠١٧ ڕۆڵی لیۆنارد باستی گێڕاوە کە فەرمانبەرێکی لاوی بانکە، لە زنجیرەی چوار-بەشیی ھاواردز ئێند. ھەر لە ٢٠١٧دا، لە وەرزی حەوتەمی زنجیرەی کایەی تەختە پاشایەتییەکانی ئێچ بی ئۆدا وەک سەربازێکی ستارک بە ناوی کۆنەر دەرکەوت. لە ٢٠٢٢، لە وەرزی چوارەمی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی شتە نامۆکان ڕۆڵی ئێدی مەنسنی گێڕاوە.
بۆنێڤۆنتوور دێ پێریێ
بۆنێڤۆنتوور دێ پێریێ شاعیری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠١ پۆل:مێژووی بێرگوندی پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٠ پۆل:مردووانی ١٥٤٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٠