cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئاب
thumb|200px|گوڵی گلادیۆلوس، هێمای مانگی ئاب ئاب (بە عەرەبی: آب) ناوی سوریانیی مانگی هەشتەمی ساڵە لە ڕۆژژمێری گریگۆریدا و ٣١ ڕۆژی ھەیە. بە ئینگلیزی «ئۆگست» (August ) و بە فەڕانسەیی «ئووت» (Août یان Aout) دەوترێ. ناوی ئەم مانگە لە بنەڕەت دا بە زمانی لاتینی، سێکستیلیس (Sextilis) بووە، چونکا لە ڕۆژژمێری کۆنی ڕۆمی دا شەشەمین مانگ بووە، کە بە مانگی مارس لە نزیکەی ساڵی ٧٣٥ی پێش زایین دا لە ماوەی دەسەڵاتی ئیمپراتۆر ئۆگستۆس دا دەستی پێ دەکرد, لەڕووی کەلووزانیەوە لە ١ی ئاب تا ٢٣ت ئاب مانگی ئاب دەکەوێتە ناو کەلوی شێر وە لە ٢٤ی ئاب تا کۆتایی مانگی ئاب دەکەویتە کەلووی فەریک
ھێما و نیشانە
گوڵی نیشانەی ئۆگست خەشخاشە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاب پۆل:مانگەکان
لەپۆستدابوون
لەپۆستدابوون کەسێک کە لە ئێستادا ھەڵگری پلەیەک یان پۆستێکە، بە زۆری بۆ ھەڵبژاردنەکان بەکاردێت، بۆ نموونە ھەڵبژاردن بۆ سەرۆکایەتی، لەپۆستدابوون کەسێکە کە پلەیەک بەدەستەوە دەگرێ و کاری پێدەکات پێش ھەلبژاردنەکان ئەمە جگە لەوەی دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە یان لەھەنێک باوردۆخدا، لەوانەیە لە پۆستدابوون بەردەست نەبێت لەکاتی ھەڵبژاردن بۆ پلەیەک و پۆستێک (بۆ نموونە، کاتێک دەنگدانێکی نوێ دروست دەکرێت) لەم باروودۆخە پلە یان پۆستەکە بە کراوەیی یان وەستاو دەمێنێتەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ھەڵبژاردنێک بەبێ لە پۆستدابوون وەک شوێنێکی کراوە یان شوێنێکی وەستاوە
سەرچاوەکان
پۆل:وشە سیاسییەکان
لووکا پاچۆلی
وێنۆک|پاچۆلی
فرا لووکا بارتۆلۆمێو دی پاچۆلی (Fra Luca Bartolomeo de Pacioli؛ ١٤٤٦ یا ١٤٤٧ ھەتا ١٥١٧) بیرکار و ڕاھیبی فرانسیسکەنی خەڵکی ئیتالیا، ھاوکار و یاریدەری لێوناردۆ دا ڤینچی، و بناغەدانەری ئەو گۆڕەپانەی ئێستا پێدەوترێ ژمێریاری بووە. بەم بۆنەوە ھەندێجار بە "باوکی ژمێریاری" ناوی دەبەن. ئەو چەندین پەرتووکی لەبارەی بیرکارییەوە نووسیوە.
پۆل:لیۆناردۆ دا ڤینچی پۆل:لەدایکبووانی ١٤٤٥ پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٤٤٠ پۆل:مردووانی ١٥١٧ پۆل:چوارگۆشە جادوویییەکان پۆل:بیرکارەکانی سەدەی ١٦یەمی ئیتاڵی پۆل:نووسەرە ئیتاڵییەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم
بڕیارنامەی ٨٨١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٨١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەبخازیا، گورجستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٠٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئەبخازیا و گورجستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:ئەبخازیا لە ١٩٩٣ پۆل:گورجستان لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گورجستان
ساد
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:سولەیمان پۆل:شەیتان
مەھدی عامل
حەسەن عەبدوڵڵا حەمدان (بە عەرەبی: حسن عبد الله حمدان) بە نازناوی مەھدی عامل، ڕۆشنبیری مارکسیست و چالاکوانێکی سیاسی عەرەب بوو کە لە نێوەی دووهەمی سەدەی بیستەمدا دەژیا. مەهدی عامل لە سەردەمی ژیانی خۆی یەکێک لە بەکاریگەرترین ڕۆشنبیرانی مارکسیست لە جیهانی عەرەب بوو، و نووسراوەکانی هەتا بە ئێستاکە ڕێزلێگیراو و کاریگەر ماونەتەوە.
نازناوی مەهدی عامل لە کێوەکانی جەبەل عامل گێڕاوەتەوە کە ناوچەیەکی شیعەنشین لە باشووری لوبنانە.
مەهدی عامل مامۆستایی فەلسەفە لە زانکۆی لوبنان لە شاری بەیرووت بوو، و هەروەها ئەندامی حیزبی کۆمۆنیستی لوبنان و یەکێتیی نووسەرانی لوبنانیش بوو. ئەو هەروەها لە گۆڤاری ئەتتەریق (ألطریق، بە مانای ڕێگا) بەشداری دەکرد کە نوێنەری هەڵویستەکانی حیزبی کۆمۆنیستی لوبنان بوو.
نارنجڵە
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
مەھدی عامل
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦ پۆل:مردووانی ١٩٨٧ پۆل:کۆمۆنیستە عەرەبەکان پۆل:کۆمۆنیستە لوبنانییەکان پۆل:ڕۆژنامەوانانی لوبنانی پۆل:ڕۆژنامەنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان پۆل:موسڵمانانی شیعەی لوبنانی
بەنداوی سەردەشت
بەنداوی سەردەشت یان بەنداوی کۆڵەسە بەنداوێکی خاکییە بە بەرزایی زیاتر لە ١٠٠ مەتر لەسەر چۆمی زێی بچووک و لە نزیکی گوندی کۆڵەسەی خوارێ لە شارستانی سەردەشتە. ئەم پرۆژەیە لە ساڵی ٢٠٠٩ دەستی پێ کراوە. بەڵام دەست پێکردنی ئەسڵیی لە ساڵی ٢٠١١ ئەنجام دراوە. ئاوی پشتی بەنداوی سەردەشت بۆ دروستکردنی کارەبا بەکاردێت.
سەرچاوەکان
پۆل:بەنداوەکانی کوردستان پۆل:سەردەشت پۆل:زێی بچووک پۆل:بەنداوەکانی ئێران پۆل:شارستانی سەردەشت
بنجەودڕەی
بنجەودڕەی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بیارە، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بنجەودڕەی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی درەکێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی دەرەقەیسەر و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارەدێی بیارە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی زەردەھاڵ.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
ئەورسی
ھێشمەوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
٧٤٩ (ژمارە)
٧٤٩ (حەوت سەد و چل و نۆ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٤٨ و ٧٥٠.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ژان سێناک
ژان سێناک شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی جەزائیری پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦ پۆل:مردووانی ١٩٧٣
سەرسونج
سەرسونج (Sersunc، بە فارسی: سرسونج) گوندێکە لە بەخشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٣ کەس لە ١٥ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ماڵتا
کۆماری ماڵتا یەکێکە لەکۆمارە ئەوروپیەکان و لەنەخشەی ئەوروپادا دەبینرێ و سێ دوورگەی بچووکە { مالتا، گۆسۆ، پالۆمینۆ } کە دەکەوێتە ناوەندی دەریای سپی و لە باشوری سیچیلیە (سقلیە) ی ئیتاڵی و نزیک باکووری تونس و لیبیایە.
ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەر ژمێری ٢٠٠٣ (٤٠٠٠٠٠) ھەزار کەسێک دەبن وە چڕی دانیشتووان تێیدا بەرزە کە نزیکەی ١٢٠٠ کەسێک دەبێت لە ١کم ی چوارگۆشەدا ئەمەش وای کردووە کۆماری ناوبراو چڕترین دانشتوانی ھەبێت لە جیھاندا لە چاو کەمی ڕووبەرەوە.
سمایلاوە
سمایلاوە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
ماڵتا
گەورەترین شار تێیدا بیرکیرکارا و پایتەخت ڤالێتا ڕوبەری ئەم کۆمارە ٣١٦ کم٢ جێی ئاماژەیە لەساڵێ ٢١/٩/١٩٦٤ سەربەخۆییان وەرگرتووە.
سمایلاوە
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
ماڵتا
وێنۆک|چەپ|500px|دیمەنێکی پایتەخت [[ڤالێتا.]]
دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ماڵتا ٤٣٠٬١٤٦ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤١٫١ ساڵە. ھەروەھا ٩٥ لەسەدی دانیشتوانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.
زمان
زمانی ماڵتا کە زمانی سەرەکی کۆماری ماڵتایە و لاتینی دەنووسن و بەشێوەیەک ناسراوە کە ڕشتەیەکە لە زمانی{ سامی }ھەر بۆیە لەسەدا ٤٠ ی ئەم زمانە عەرەبییە بەپێی سەرچاوە عەرەبیەکان داتر پێکھاتە تێکەڵێکە لە زمانی ئیتاڵی و فەرەنسی و ئیسپانی.
بەستەرە دەرەکییەکان
Malta Tourist Guide
پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٤ پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:دوورگەکانی دەریای ناوین پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٤ پۆل:ماڵتا پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئیتالی ئاخێو پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
دۆڵی گورگەکان
دۆڵی گورگەکان (بەتورکی: Kurtlar Vadisi) بریتییە لە زنجیرە درامایەکی پۆلیسی تورکی، ئەو ڕووداوە ڕاستیانە لە خۆدەگرێت کە لە زۆربەی دەوڵەتەکاندا ڕوو دەدەن لە چوارچێوەی درامایەکدا کە نزیکە بە تۆمار کردنێکی ڕاستییەکان، و زنجیرەکە جیادەکرێتەوە بە بوێرانە وئازایەتییەکی زۆر و ڕوونی لە ئاشکرا کردنی گەندەڵی حکومەتەکان و ڕژێمە سیاسییەکان و پەیوەندییان بە مافیاوە، و ئەم درامایە تەنگەژە و دەمەتەقێیەکی فراوانی لە ئیسرائیلدا نایەوە بە هۆی نیشاندانی ڕێگا و شێواز و پەیوەندی زانیاریدانی ئیسرائیل بە ئەنجامدانی تاوان و پاڵپشتکردنی تیرۆر و مافیاوە. و نمایشکردنی دراماکە دەستی پێکردووە لە تورکیا لە ساڵی ٢٠٠٣وە تا ئێستا هەر بەردەوامە و وەرزی شەشەمی لێ نمایش دەکرێت، و لە ساڵانی پێشتردا پێنج بەشی تری لێ پەخشکراوە، و جەماوەرێکی بەرفراوانی هەیە و دۆبلاژ کراوە بۆ زۆر لە زمانە جیهانییەکان.
رۆڵی سەرەکی دراماکە لەلایەن هونەرمەندی ناسراوی تورکی نەجاتی شاشمازەوە دەبینرێت.
کاستی بەرهەمەکە
بەرهەمهێنەرەکانی بەشی یەکەمی دۆڵی گورگەکان کە لە ساڵانی ٢٠٠٣ تا ٢٠٠٥ی خایاند هەردوو ناوداری تورکیا عوسمان سیناو و ڕاجی شاشماز بوون، و دەرهێنانی بەشەکانی تری دۆڵی گورگەکان لەلایەن ڕاجی شاشمازەوەیە، و هەروەها ئەو نووسەرانەی بەشدارن لە نووسینی ڕووداوەکانی بەشە جیاوازەکانی دۆڵی گورگەکاندا ئەمانەن؛ ڕاجی شاشماز، بەهادیر ئۆزدنەر، جونێت ئایسان، محەمەد تورگۆت، ئەحمەد یورداکول.
بەشی یەکەم
ڕوو داوەکانی بەشی یەکەم درامای دۆڵی گورگەکان ئەسوڕێتەوە لەسەر کەسایەتی عەلی جاندان، کە مناڵێک بووە لە پەناگەی بێ باوکان و ئێستا ئەفسەری زانیاریدانە، و لەڕێگە سەرۆکە ڕاستەوخۆکەیەوە داوای لێدەکرێت کە بچێتە پڕۆسەیەکی نهێنییەوە لەناو جەرگەی مافیاکاندا کە ناسراون بە کۆڕی دۆڵی گورگەکان.
و بۆ دەستپێکردنی ئەم پڕۆسەیەش پێویستە عەلی جاندان شێوەی خۆی بگۆڕێت و بە کەسایەتییەکی نوێ بێتەوە، و لە دوای چەند نەشتەرگەرییەکی جوانکاری بۆ گۆڕینی شێوەی ڕووخسار و دەنگی و کەسایەتی پۆڵات ئەلەمدار (موڕاد عەلەمدار) لەدایک دەبێت. و هەڵدەسێت بە نزیکبوونەوەی لە سەرکردەکانی مافیاکان و چوونە ناو ژووری کاروبارەکانیانەوە تا بە پلانەکانیان بزانێت و بۆ ئەمەش پێویستە خۆی وەک یەکێک لە مافیا نیشان بدات لەسەرەوە، و یەکێک لە پیاوەکانی مافیا کە ناوی سولەیمان شاکرە دەناسێت دوای ئەوەی لە مردنێکی مسۆگەر ڕزگاری دەکات، و دەبێتە دەستە ڕاستی شاکر و بە یەکەوە گروپێکی جوان پێک دەهێنن لەناو مافیادا.
و زنجیرەکە وەستاوە لەسەر حەوت کەس کە کۆڕی مافیاکە پێک دەهێنن (کۆڕەکە دۆڵە و حەوت کەسەکەش گورگەکانن)، و کەسایەتی موڕاد عەلەمدار ئەتوانێت گومان بخاتە نێو کۆڕەکەوە.
بەشی سێیەم
ڕووداوەکانی بەشی سێ ئەدوێت لەسەر جیهانی ئیش و کار و پیاوەکانی و دەستگرتنیان بەسەر دەوڵەتەکانی جیهاندا لەڕێگەی کۆمپانیای فرەڕەگەزەوە، موڕاد عەلەمدار و مێماتی و عەبدول حەی و پیاوەکانیان دەزگای کەی جی تی دەگرنە دەست و ئیشەکەیان جۆرێک شێوازی فەڕمی وەردەگرێت، و ڕووداوەکان دەست پێدەکات بە کوژرانی یەکێک لە بازرگانە گەورەکان بە ناوی تۆڕۆس، تا پیلانگێڕییە گەورەکە دەربکەوێت لەگەڵ کۆڕی ئەو چوار خێزانەی کە دەستیان گرتووە بەسەر ڕێکخراوەکانی بازرگانی کردن بە مرۆڤ و فرۆشتنی ئەندامەکانیان و مادە بێ هۆشکەرەکان کە دابەش دەکرێن بە سەر خوێندنگەکان و ناوەندەکانی فرۆشتن و بە کرێدانی فیلم و یانە شەوانەییەکان ...هتد، هەروەها پەیوەندییان بە چەک و تەقینەوەکان و تەنانەت کاریگەرییان لەسەر دەزگای زانیاریدان، هەروەها ڕووداوەکان باس لەو پیاوانەی دەوڵەت دەکات کە هاوکاری ئەوانە دەکەن لەسەر حسابی نیشتیمان و خەڵکی وڵاتەکەیان.
هەروەها کەسایەتییەک دەردەکەوێت ناودەبرێت بە (ئەسکەندەری گەورە) کە لە ڕاستییدا یەکێک بووە لە پیاوەکانی زانیاریدانی پێشوو بووە و لە دەوڵەتی تورکیا هەڵگەڕاوەتەوە، و ئەمەش کەسایەتییەکیی ڕاستییە و وقیلمێکی هەیە کە باسی ژیانی ئەسکەندەری گەورە دەکات و هەوڵی دەستگرتن ئەدات بەسەر تورکیادا، لە ڕێگەی دەسەڵاتی بەسەر خائینەکانی ناو دەوڵەتدا، بەڵام موڕاد هەوڵی وەستاندنی پلانەکانی ئەدات، و ڕووداوەکان بەردەوام دەبن لە چوارچێوەی ململانێ و بەسەرهاتێکی گەورەدا.
بەشی چوارەم
لەم بەشەدا کەسێک دەردەکەوێت بەناوی ئارۆن فیلەر کە ترسناکتر و گەورەتر و بەهێزترە لە ئەسکەندەری گەورە، و پیاوی ئەمریکایە لە ناوچەکەدا، و پلان دادەنێت بە دەستگرتن بەسەر سەرچاوەکانی وزە و بیرە نەوتەکان لە ڕێگەی تۆڕێک پیاویانەوە لە عێراق و دەوڵەتەکانی تردا و ئارۆن وەک یەکەم کەسی گلادیۆ ئیش دەکات لە تورکیا، و موڕاد ناچار دەبێت بەدواداچونی ئەسکەندەر و پیاوەکانی گلادیۆ، و ئەسکەندەر لادەبرێت لەسەر ئیشەکەی، و هەر لەم بەشەدا بۆ ڕزگارکردنی کوڕەکەی مێماتی موڕاد و عەبدول حەی ئەچنە سەفارەتی ئیسرائیلەوە و چەند کەسێکیان لێدەکوژن، و ئەمەش ئەزمەیەکی سیاسی دروستکرد لە نێوان تورکیا و ئیسرائیل.
بەشی پێنجەم
بەشی پێنجەمی دۆڵی گورگەکان لەسەر هەوڵەکانی ئیسرائیل بۆ تێکدانی ئاسایشی تورکیا ئەدوێت بە هاوکاری ریکخراوە تیرۆرییەکان، و هەروەها کەسایەتییەکی نوێ دەردەکەوێت، بەناوی (ئارسۆی) کە هەوڵی دەستگرتن ئەدات بەسەر تورکیادا لە ڕێگەی دروستکردنەوەی کۆڕێکی مافیای نوێ و تێکدانی مەعنەویاتی هاوکارەکانی موڕاد عەلەمدار دوای ئەوەی هەڵدەسێت بە کوشتنی کوڕەکەی مێماتی و یەکێک لە هاوڕی نزیکە پێشووەکانی عەبدول حەی ئەگەڕێنێتەوە بۆ ناو کۆمەڵەکەی خۆی، لە دوای کێشمەکێش و ململانێیەکی زۆر موڕاد ئەتوانێت دەست بگرێت بەسەریدا، و ڕووداوەکانی بەشی پێنجەم کۆتاییان پێدێت، دوای ئەوەی موڕاد ئەزانێن کچەکەی زیندووە و ئارۆن فیلەرە ئەمریکییەکە لێی شاردۆتەوە.
بەشی شەشەم
ڕووداوەکانی بەشی شەشەم دەست پێدەکات بە دۆزینەوەی کچەکەی موڕاد و پاشان کوشتنی ئارۆن فیلەر لەسەر دەستی موڕاد، و هەتا ئێستا ئەم بەشە پەخش دەکرێت لە تورکیا.
سەرچاوەکان
پۆل:درامای تورکی
٢٤٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
قاسم کوڕی محەممەد
قاسم کوڕی محەممەد کوڕی عەبدوڵڵا یەکەم منداڵی پێغەمبەر محەممەدە لە خێزانەکەی خەدیجە کچی خوەیلید، یەکەم منداڵیەتی پێش پێغەمبەرایەتی لەدایک بووبێت، ناوەکەی بوو بە کونیەی پێغەمبەر، ماوەی شیرخواردنی تەواو نەکرد و بەمنداڵی مرد و لە مەککە نێژراوە. گوتراوە تەمەنی دوو ساڵ بووە، و گوتراوە لەتەمەنی حەڤدە مانگیدا مردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:محەممەد پۆل:لەدایکبووانی ٥٩٨ پۆل:مردووانی ٦٠٠ پۆل:مناڵانی محەممەد پۆل:خەڵکی مەککە پۆل:مردووانی ٦٠١ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان
٧٥٠ (ژمارە)
٧٥٠ (حەوت سەد و پەنجا) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٤٩ و ٧٥١.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بڕیارنامەی ٨٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی مۆزامبیک. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٠٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:مۆزامبیک لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مۆزامبیک
١٩٥٢
سەدەی ١٩یەم | سەدەی ٢٠ەم | سەدەی ٢١ەم ١٩٤٧ | ١٩٤٨ | ١٩٤٩ | ١٩٥٠ | ١٩٥١ | ١٩٥٢ | ١٩٥٣ | ١٩٥٤ | ١٩٥٥ | ١٩٥٦ | ١٩٥٧
١٩٥٢ دەکاتە ساڵی ٢٦٥٢ی کوردی.
مردنەکان
پۆل:١٩٥٢ پۆل:ساڵەکان
ئێیچیرۆ ئۆدا
بەناوبانگترین کارەکانی
لە بەناوبانگترین کارەکانی ئۆدا وەن پیسە کە بریتییە لە ئەو مانگایەی کە ڕیکۆردی وەک پڕ فرۆشترین لە مێژووی ژاپۆن و جیھاندا شکاند. چیرۆکی وەن پیس دەربارەی تیمێکی چەتە بە سەرۆکایەتی مۆنکی دی لوفی دەسوڕێتەوە و ھەر یەکێک لە ئەندامەکانی تیمەکە ئامانجێکی ھەیە کە دەیەوێت بەدی بھێنێت، و ئامانجی سەرەکی کاپتن ئەوەیە گەنجینە ئەفسانەییەکەی "وەن پیس (پارچە تاکەکە)" بدۆزێتەوە و ببێت بە فەرمانڕەوای چەتەکان. زنجیرە مانگاکە لە ساڵی ١٩٩٧ دەستی بە بڵاوبوونەوە کرد، و زنجیرە ئەنیمێکەی لە ژاپۆن لە ساڵی ١٩٩٩ دەستی بە پەخشکردن کرد و تا ئێستا بەردەوامە، و تا ئێستا زنجیرەی لێ پەخش کراوە لە نێوانیدا زنجیرەی ئاسای و تایبەتی تێدایە و ھەروەھا دوازدە فیلم لێ بڵاو کراوەتەوە.
سەرچاوەکان
وەرگیراوە لە: کتێبخانەی نیشتیمانی فەڕەنسا ـــ
http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb14427704t
پۆل:وێنەکێشانی مانگا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥ پۆل:نەخشکێشە ژاپۆنییەکان پۆل:زیندووان پۆل:وەن پیس
بەنداو
وێنۆک|بەنداوی ھووڤێر لە [[ئامریکا|ئەمریکا]]
بەنداو پێکھاتەیەکە کە لەبەر چەمێکدا دەبێتە ھۆی پاشەکەوتکردنی ئاو و بە مەبەستی بەرگریکردن لە لافاو، کۆکردنەوەی ئاو (بۆ کشتوکاڵ یان خواردنەوە) یان دروستکردنی وزە بنیات دەنرێ. داڕشتن و بنیاتنانی بەنداوەکان کاری ئەندازیاریی شارستانییە.
سەرچاوەکان
P. Novak, A.I.B. Moffat, C. Nalluri, (2007), Hydraulic Structures, 4th Edition.
بەنداوەکان پۆل:ئەندازیاریی شارستانی پۆل:ئەندازیاریی پێکھاتەیی
حوسێن مۆرۆوە
حوسێن مۆرۆوە (بە عەرەبی: حسين مروة) (١٩١٠ - ١٧ی شوباتی ١٩٨٧) ڕۆشنبیر، ڕۆژنامەوان و ڕەخنەکەری ئەدەبیی مارکسیستی خەڵکی لوبنان بوو. ئەو نووسەری کتێبیە بە نێوی فەلسەفەیی عەرەبی-ئیسلامی (٢ بەرگ، ١٩٧٩) کە لە نێوی سوننەتی دەقە عەرەبیەکانی فەلسەفەیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە ڕوانگەیەکی مارکسیستی بازخوانی دەکاتەوە.
ژیان
مۆرۆوە لە ساڵی ١٩٠٨ یان ١٩١٠ لە شاری حەداسا لە باشووری وڵاتی لوبنان لە دایک بووە. ئەو لە ساڵی ١٩٨٧ تیرۆر کراو و کوژراوەتەوە. ڕەبیع مۆرۆوە هونەرمەندی ئەکتەری عەرەب یەکێکە لە منداڵانی حوسێن مۆرۆوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠ پۆل:مردووانی ١٩٨٧ پۆل:ڕۆژنامەوانانی لوبنانی پۆل:کۆمۆنیستە عەرەبەکان پۆل:کۆمۆنیستە لوبنانییەکان پۆل:ڕۆژنامەنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم
سان ئاندریاس (فیلم)
سان ئاندریاس فیلمێكی 2015ی ئەمەریكی-ئوسترالییە لە دەرهێنانی براد پیتنە و لە نواندنی دواین جۆنسن ە. تۆماركردنی فیلمەكە لە ٢٢ی نیسانی ٢٠١٤ لە ئوستوڕالیا دەستی پێ كرد و لە ٢٧ی تەمموز لە سان فرانسیسكۆ بەشەكەی تری تۆماركرا. فیلمەكە بە شێوەی ٢ ڕەهەندی و ٣ ڕەهەندی لە ٢٩ی ئایاری ٢٠١٥ دەرچوو و تەواوی داهاتەكەی ٤٧٠ ملیۆن دۆلار بوو لە هەموو جیهان.
چیرۆكی فیلم
فیلمەكە باس لە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا دەكات كە تووشی زنجیرە بوومەلەرزەیەكی گەورە دەبێت و باوكێكیش كە لە تیمی ڕزگاركردنە بەڕێدەكەوێت بۆ ڕزگاركردنی كچەكەی كە لەگەڵ ٢ كەسی تردا گیری خواردووە.
سەرچاوەكان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە بەرهەمهێنراوەکان لەلایەن بیو فلین پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کارەساتییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی دیوون ئینتەرتەیمێنت پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکان لەلایەن بیو فلین پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیڤادا داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە ستۆدیۆکانی ڤیلەیج ڕۆدشۆ وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکانی نیو لاین سینەما پۆل:فیلمەکانی ڤیلەیج ڕۆدشۆ پیکچەرز پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری بریسبان وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمە ئەکشنییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان کە لە سان فرانسیسکۆ داندراون
زومەر
سوورەتی زومەر سوورەتی ٣٩ی قورئانە و ٧٥ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی ساد دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:میتۆلۆژیای ئیسلامی
٢٤٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
جەمپ سکوێر
جەمپ سکوێر و ھەروەھا پێی دەوترێت جەمپ سکوار  (بە ژاپۆنی: ジャンプスクエア) بریتییە لە گۆڤارێکی شۆننی مانگانە کە لەلایەن شوئیشا بڵاو دەکرێتەوە، یەکەم ژمارەی گۆڤارەکە دەرچووە لە ۲ تشرینی دووەمی ۲۰۰۷ وەک جێگرەوەیەک بۆ مانگانەی شۆنن جەمپ. مانگاکە کوڕە گەنجەکان دەکاتە ئامانج کاتێ ناوەڕۆکەکەی بریتییە لە فەنتازیا و کۆمەڵێک دیمەنی ئەکشن.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی: Jump Squar
ویکیپیدیای عەرەبی: جمب سکویر
ویکیپیدیای فارسی: جامپ اسکوئر
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گۆڤارەکان پۆل:گۆڤارەکانی شوێشا
ئامێری تار
کاسەی تار زیاتر لە وردەو توێکڵی داری تو دروست دەکرێت و تا دارەکی کۆنتربێت دەگی سیمەکان خۆشتر دەبێت. پەردەکانیش لە ڕێخۆلەی مەڕ دەستەکەشی لە داری گوێزە.
شێوازی کاسەی تار لە دوو دڵی پێکەو نوساو دەچێت لە پشتەوەیش لە کەسێکی دانیشتوو دەچێت. ئەم ئامێرە دەنگێکی عارفانەو گۆشەگیری ھەیە و ھەستی تەنیایی لەگەڵ خۆی دێنێت. لە ژەنینی ئەم ئامێرەدا ئێرانییەکان بە پلەی یەکەم دێن. تار لە ڕۆژگاری ئەمڕۆکەدا لە ناو ئۆرێکستراش بەکار دێت تامو چێژێکی تایبەت خۆی. لە ڕووی ئامێرەوە تارو سێتار لەگەڵ یەک نزیکن بەڵام شێوازی ژەنینیان جیاوازە. تار بە لە سەروە بۆ خوار لێ دەدرێ بەڵام سێتار لەسەر لە خوارەوە بۆ سەر.
شیکاری شێوازەکەی کاسەکەی لە دوبەش پێکدێت (گەورەو بچووک) بەشە بچووکەکەی پێی دەوترێ «نەقارە» پێست دەدەن بەسەریداجسرەکەشی لە سەرپێستی تارەکە دادەنرێ. دەستەی تار درێژەو نزیکەی٤٥ تا ٥٠سانتیمەتر دەبێت لە لێوارەکانی ڕووی پێشەوەی دوو ڕوکەشی ئێسقانییە بە دەوری دەستەکە چەندین پەردەیە. پەردەکان ژمارەیان ٢٨ پەردەیە و کۆتایی سەر دەستەکەیشی شوێنی کلیلەکان بۆ بەستن و کۆکی سیمەکان کە لە ھەر لایەکیان سێ کلیل ھەیە و ژمارەی سیمەکان شەش دانەیە و دوسیمی خوارەوەیان سپییە و یەک دەنگیان ھەیە دوسیمی تری ڕەنگ زەردەو یەک ھاودەنگن، سیمێکی تری سپی دەنگ ناسک (جواب) و دوایین سیمی زەردی کەدەنگی گڕە (قرار).
نەصبی تار (کۆک) بەم شێوازە ئەگەر سیمە سپییە ھاودەنگەکان "دۆ" بێت سیمە زەردەکان "سۆڵ" و سیمە گڕەکان "دۆ" یان "ڕێ".
سەرچاوەکان
پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا پۆل:داھێنانە ئێرانییەکان پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقای کوردی
موئمن
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
تەممووز
300 px|وێنۆک|چەپ|نیوگۆی باکوور کە بە ڕەنگی زەرد دیاری کراوە لە مانگی جوولای لە گەرمترین دۆخ دایە وە نیوگۆی باشوور کە بە ڕەنگی خۆڵەمێشی دیاری کراوە لە ھەمان مانگ دا ساردترین کاتی خۆی تێدەپەڕێنێت. تەمموز یان تەمووز (بە عەرەبی: تموز) ناوی سوریانیی مانگی حەوتەمی ساڵە لە ڕۆژژمێری گریگۆریدا و ٣١ ڕۆژی ھەیە. بە ئینگلیزی «جوولای» (July ) و بە فەڕەنسی «ژووییێ» (Juillet) دەوترێ. بە گشتی ئەم مانگە گەرمترین مانگی زۆربەی ناوچەکانی نیوگۆی باکوورە (لەم ناوچانە دووەمین مانگی ھاوینە) و بە پێچەوانەوە لە نیوگۆی باشووری زەوی لە زۆربەی ناوچەکانی ساردترین مانگە. نیوەی دووەمی ساڵی زایینی لە مانگی جوولاییەوە دەست پێ دەکات. لە وڵاتانی شام و عێراقدا پێی دەوترێت تەمووز بەڵام لە میسر یوولیە بە کاردێنن، لە توونس و مەغریب و جەزائیر یولیوز دەڵێن. لە زانستی ئەستێرەناسیدا مانگی تەمووز لە کاتێکدا دەست پێ دەکات کە خۆر لە بورجی قرژانگ [قرژاڵ] دایە و لە بورجی [شێر]دا کۆتایی دێ بەڵام لە گەردوون ناسیدا لە بورجی دووپشک دەست پێدەکات و لە بورجی قرژاڵدا کۆتاییی دێ. لە سەردەمی رۆمانیەکاندا کوینتیلیز[quintiliz] بەم مانگە وتراوە بەڵام دوایی دەگۆڕێ بۆ یۆلیۆ بە ھۆی دانەپاڵی ناوی یۆلیۆس قەیسەر کە لەو مانگەدا لە دایک بووە لە کاتێکدا ئەم مانگە لای رۆمانیەکان پێنجەم مانگ بووە چونکە مانگەکانی ساڵ دوانزەیە لە ڕۆژمێری ڕۆمانی دا.
ھێما
گوڵی نیشانەی ئەم مانگە سوورەیاقوتە.
سەرچاوەکان
پۆل:تەممووز پۆل:مانگەکان پۆل:مانگە زایینیەکان
جامی ھۆڵەندا
کەی ئێن ڤی بی بیکەر (بە ھۆڵەندی :Pokal des Königlich-Niederländischen Fußball-Bundes) پاڵەوانێتیی تۆپی پێیە لە ھۆڵەندا. لە ساڵی ١٩٨٩ەوە لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی ڕۆیاڵ ھۆڵەندییەوە ڕێکخرابوو، ئەمە لەسەر شێوەی جامی ئێف ئەی بوو لە دەرەوەی ھۆڵەندا، زۆرجار بە جامی ھۆڵەندا ناودەبرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:جامی ھۆڵەندا پۆل:دەرکەوتنەوەی ئەو بۆنە وەرزشیانەی لە ١٨٩٩ دامەزراون پۆل:پێشبرکێکانی تۆپی پێ لە ھۆلەندا پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٩٩ لە ھۆڵەندا پۆل:جامە نەتەوەییەکانی تۆپی پێ ‏
ئەیالەتی ئادانا
ئەیالەتی ئادانا (بە تورکیی عوسمانی: ایالت ادنه بە ڕۆمانی:Eyālet-i Adana) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. لە ساڵی ١٦٠٨ دامەزراوە کاتێک لە ئەیالەتی حەلەب جیاکرایەوە. ڕووبەری ڕاپۆرتکراوی لە سەدەی نۆزدەهەمدا ١١,٤٠٩ میل چوارگۆشە (٢٩,٥٥٠ کیلۆمەتر دووجا) بووە.
ڕۆنێ فالێ
رۆنێ فالێ ڕۆماننووس و فیلمنامەنووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
ئەیالەتی ئادانا
سەرچاوەکان
ئەیالەتەکانی عوسمانی|ئادانا پۆل:پارێزگای ئادانا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٦٠٨ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٥
ڕۆنێ فالێ
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:سیناریۆنووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧ پۆل:مردووانی ١٩٨٣ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
باخەکۆن
باخەکۆن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بیارە، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
باخەکۆن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەرگەت و لە باشوور لەگەڵ گوندی نارنجڵە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گەچێنە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گوڵپ.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
کانتۆنی کۆبانی
گەمارۆدانی کۆبانێ
گەمارۆدانی کۆبانێ بە دەستی ھێزەکانی داعش لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٤ دەستی پێ کرد بە مەبەستی داگیرکردنی شاری کۆبانی کە لە ژێر کۆنترۆڵی ھێزەکانی یەپەگەدایە. ئەم شەڕە بووەتە ھۆی ئاوارە بوونی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار کەس لە خەڵکی شاری کۆبانی و گوندەکانی دەوروبەری بۆ خاکی تورکیا. یەکێ لە خاڵە گرنگەکانی ئەم شەڕە کە لە میدیاکانی دنیادا دەنگی دایەوە بەشداریی شەڕڤانانی ژن بوو لە شەڕەکەدا.
ژێدەر
پۆل:ڕۆژاوای کوردستان پۆل:پارێزگای حەلەب پۆل:پارێزگای ڕەققە پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٠١٤
سونج، بانە
سونج (Sunc، بە فارسی: سونج) گوندێکە لە بەخشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤٥ کەس لە ٢٦ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
پارێزگای زەنگان
چەپ|وێنۆک|200px|پارێزگای زەنگان پارێزگای زەنگان ناوی یەکێک لە پارێزگاکانی ئێرانە و لە باکووری ڕۆژئاوای ئەم وڵاتە ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری زەنگانە و زۆربەی دانیشتوانی ئازه‌رین.
سەرچاوەکان
زەنگان پۆل:پارێزگای زەنگان
٢٤٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئەیلوول
ئەیلوول (بە عەرەبی: أیلول) ناوی سوریانیی مانگی نۆھەمی ساڵە لە ڕۆژژمێری گریگۆریدا و ٣٠ ڕۆژی ھەیە. بە ئینگلیزی «سێپتەمبەر» (September ) و بە فەڕانسەیی «سێپتامبر» (Septembre) دەوترێ. لە زمانی لاتینیدا septem یانێ «حەوت». لە بنەڕەت دا ھەتا ساڵی ١٥٣ی پێش زایین سێپتەمبەر ھەفتەمین مانگی ڕۆژژمێری جوولیان بوو، واتە ھەتا کاتێک کە ھەندێک گۆڕانکاری لە ڕۆژژمێردا کرا. لە کلیسەی ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات دا سێپتەمبەر سەرەتای ساڵی کلیسەییە.
ھێما
وێنۆک|چەپ|150px|[[گوڵەئەستێرە.]] گوڵی نیشانەی مانگی سێپتەمبەر گوڵەئەستێرە یان نیلوفەڕە‌.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:ئەیلوول پۆل:مانگەکان
بڕیارنامەی ٨٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کۆماری عەرەبیی لیبیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣١٢‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٤ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:لیبیا لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
سەدەی ١٩یەم
---Sidenote START--- سەدەی ١٩یەم ناسراوە بە سەدەی سەرھەڵدانی وەرزشەکانی وەک تۆپی پێ، تۆپی سەبەتە، ...ھتد بەتایبەت لە وڵاتانی ئەمریکا و بەریتانیا. ھەروەھا زانستی پزیشکی گەشەی بەرچاوی بەخووەوە بینی لەڕووی توێکاری و نەخۆشیزانییەوە.
لە سەدەی ١٩یەمدا ئینگلیزەکان باڵادەستترین ھێز بوون لە جیھاندا کە چواریەکی ھەموو جیھانیان داگیرکردبوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مێژووی ھاوچەرخ پۆل:ھەزارەی ٢یەم پۆل:سەدەکان پۆل:سەدەی ١٩یەم
بنچینەی خێزان، موڵکایەتی تایبەت و دەوڵەت
بنچینەی خێزان، موڵکایەتی تایبت و دەوڵەت: لە ڕۆشنایی توێژینەوەکانی لویس ئەیچ مۆرگان، کتێبێکە بە ئەڵمانی نوسراوە لە ١٨٨٤، وەک مێژووی ماتریالیزم لەلایەن فریدریش ئێنگڵس. بەشێکیشی پەیوەستە بە تێبینییەکانی کارڵ مارکس بۆ لویس ئەیچ مۆرگان. مۆرگان کتێبەکەی ناوی «کۆمەڵگای کۆن»ە (١٨٧٧). کتێبەکە سەرەتای کاری مرۆڤناسییە و بە یەکێک لە یەکەمین کارەکانی بواری ئابووریی خێزانی دەنرێت.
پاشخانی بڵاوکردنەوە
دوای مردنی ھاوڕێ و ھاوبیرەکەی ئێنگڵس کە کارڵ مارکس بوو لە ١٨٨٣، ئێنگڵس وەک جێبەجێکاری وێژەیی ئەو خۆی دەبینییەوە، چالاکانە خەریکی ڕێکخستن و بڵاوکردنەوەی نووسینە جۆراوجۆرەکانی ئەو بوو.
کتێبەکە لە نیسانی ١٨٨٤ دەستی پێ کرابوو و لە کۆتایی مایسی ھەمان ساڵدا تەواو بوو. ئێنگڵس دوای ئەوەی کورتەیەکی دەستنووسی مارکس دەخوێنێتەوە، لەسەر کارە داھێنەرانەکانی لویس مۆرگان دەخوێنێنتەوە، دەست دەکات بە نووسینی کتێبەکە. ئێنگڵس باوەڕی وابووە کە کارڵ مارکس ویستوویەتی کتێبێکی تەواو لەسەر بابەتە بنووسێت.
گەشەکردنی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی و خێزان
کتێبەکە بەدرێژی باسی کۆمەڵگەی کۆن دەکات و ھەنگاو گەورەکانی گەشەکردنی مرۆڤ بەو شێوەیەی لە سەردەمی ئێنگڵسدا تێی گەیشتبەون باس دەکات. سێ ھەنگاوە گەورەکەش ئەمانەن: وەحشیگەری، بەربەرییەت و شارستانیەتی.
لە مێژووەکەدا، وەک ھاوڕابوون لەگەڵ مۆرگان سەرەتای خێزان دەگەڕێنێتەوە بۆ سەرەتایەکی ھێڵی ژن نەک پیاوسالاری. گۆڕانیش لە نەمانی مافی ژناندا دەگەڕێنێتەوە بۆ سەرەتای کشتوکاڵ و ئاژەڵداری، کە ئیتر پیاوان وایان لێ دێت ژن ناچار بکەن بەوەی ویستەکانی ئەوان پێش توانا جەستەیییەکانی ئەوان (مناڵ دروستکردن) بخرێت.
کریس ڤانس
وێنۆک
جۆرج کریستۆفر ڤانس (؛ لەدایکبووی ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٧١) ئەکتەرێکی ئینگلیزییە کە بە ڕۆڵی جاک گالاگەر لە تەلەڤیزیۆنیی فۆکس لە زنجیرەی مێنتال (٢٠٠٩) و جەیمس ویسلەر لە فیلمی ڕاکردن لە بەندیخانە (٢٠٠٧–٢٠٠٨) ناسراوە.
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (، کورت دەکرێتەوە بۆ PUK) کورت دەکرێتەوە بۆ '''ی. ن. ک. و لەنێو خەڵکدا بە "یەکێتی"''' ناو دەبرێت، پارتێکی ڕامیارییە لە باشووری کوردستان کە شوێنگەی سەرەکی دەکەوێتە شاری سلێمانییەوە. یەکێتیی نیشتمانی کوردستان ئەندامە لە ڕێکخراوی سۆسیالیست ئینتەرناسیۆنالی جیھانیی.
مێژوو
ی. ن. ک. ھاوپەیمانێتییەک بوو لە نێوان پێنج قەوارەی سەربەخۆی سیاسی کە لەلایەن جەلال تاڵەبانی، کە کوردەکان بە مام جەلال ناوی دەبەن، و نەوشیروان مستەفا سەرکردایەتی دەکرا. بەشە سەرەکییەکان ئەمانە بوون: کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان و شۆڕشگێڕان. چینی خوێندەوار و ڕۆشنبیر پاڵپشتی سەرەکی یەکێتیی بوون لە کوردستانی عێراق، لە کۆی ١٥ ئەندامی دامەزرێنەر، ١٣ کەسیان کەسی ئەکادیمی و خاوەنی بڕوانامەی دکتۆرا بوون. لە بنەڕەتدا، پارتەکە زیندووترین جوڵانەوەی سیاسی بوو کە وردەوردە بەرەو ھاتە ناوەڕاستی مەیدانەکەوە و ئێستاش بوو بە پارتێکی سۆشیال دیموکرات و ئەندامە لە سۆشیالیست ئینتەرناشناڵ. لە سەرەتای ١٩٨٠کان، ی. ن. ک. لە ھەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگەی کوردیدا بڵاوبووەوە بەتایبەتی چینی لادێ. ھەڵبژاردنە ھەرێمییەکەی کوردستان ئەوەی دەرخست کە زۆرینەی لایەنگرانی ی. ن. ک. لە ناوچەکانی باشوری کوردستانی عێراقەوەن. لە جەنگی کەنداوی یەکەمەوە، ی. ن. ک. لەگەڵ پارتی دیموکراتی کوردستان باکوری عێراق بەڕێوە دەبەن. ھەرچەندە ھاوکاری لەگەڵ پارتی دیموکراتی کوردستان لە بەڕێوەبردنی ناوچەکەدا ھەمیشە بە ھێمنی نەبووە و چەند جارێک لەنێوان چەکدارانی ھەردوولادا توندوتیژیی گراوەتەوە بەر. لە ئەنجامدا ناوچەکە بووە بە دوو بەشەوە، بەشی ژێر دەسەڵاتی پارتی و بەشی ژێر دەسەڵاتی یەکێتی- کە شاری سلێمانی ناوەندەکەیەتی.
دامەزراندن
لە ١ی حوزەیرانی ١٩٧٥ دا یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان دامەزرێنرا نزیکەی دوو مانگ دوای ھەرەسی یاخیبوونی کوردەکان لە ساڵانی ١٩٧٤–١٩٧٥.
ئەرک
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بانگەشەی وایە کە کار بۆ مافی چارەی خۆنووسین، مافی مرۆڤ و دیموکراسی دەکات، سەرەڕای ئاشتی و ئارامی بۆ کوردەکانی عێراق.
مەکتەبی ڕێکخستن
مەکتەبی ڕێکخستن (پێشی دەگووترێت مەکتەب ڕێکخستن) ڕێکخراوەکانی ی. ن. ک. لە سەرتاسەری ھەرێمەکەدا بەڕێوە دەبات و بەرھەمھێنان و بڵاوکردنەوەی بابەتی پەروەردەیی و زانیاری بەسەر ئەندامەکاندا لە ئەستۆی ئەم مەکتەبەیە. جگە لەمانە، سەرپەرشتی و چاودێری پرۆسەکانی ھەڵبژاردن دەکات لە ڕێکخراوەکەدا بۆ دڵنیابوون لە جێبەجێکردنی یاسا و ڕێنمایییەکان. مەکتەبی ڕێکخستن دەربارەی ھەل‌و مەرجی ئەندامێتی لە ی. ن. ک. و پێشنیارەکان بۆ ھێشتنەوەی ی. ن. ک. لەئاستێکدا کە زۆرترین ئەندامی ھەبێت، ڕاپۆرت بۆ مەکتەبی سیاسی و ئەنجومەنی سەرکردایەتی بەرز دەکاتەوە. مەکتەبەکە سەنتەرەکانی ڕاھێنان بەڕێوەدەبات کە تێیدا کادرەکان یەکێتی ھۆشیار دەکرێن و ڕادەھێنرێن لەرووی یاسایی و فکری و مەیدانی سیاسی و ڕێکاری چالاکییەکان. ئەم ڕاھێنانە ئەندامەکانی پارتەکە ئامادەدەکات بۆئەوەی چالاکانە بەشداری بکەن لە چالاکییەکانی پارتەکەو پێگە ئیدارییەکان لە پارتەکەدا و یان پێگە ئیدارییەکان لە ناوچەکەدا.
مەکتەبی ڕاگەیاندن
مەکتەبی ڕاگەیاندن سەرپەرشتی و بەڕێوەبردنی ڕاگەیاندنەکانی ی. ن. ک. ـی لە ئەستۆیە. ئێستا ی. ن. ک. چەند کەناڵێکی ھەیە: تەلەفزیۆنی گەلی کوردستان (لە سلێمانی)، کە کەناڵی سەرەکی تەلەفزیۆنە و چەند کەناڵێکی تری تەلەفزیۆنی ناوخۆیی لە شارو شارۆچکەکاندا لە ناوچەکە، دەنگی گەلی کوردستان، کە ڕادیۆیەکە پەخشی کوردی و عەرەبیی ھەیە. دەگاتە سەرتاسەری خۆرھەڵاتی ناوەڕاست و ئەورووپا. کوردستانی نوێ، ڕۆژنامەیەکی ڕۆژانەیە، ھەفتەنامەی ئەلئیتیحادی عەرەبی و (زی مۆنیتەر)، چاپکراوێکی ڕۆژانەی کوردی و عەرەبییە، کە چاودێری ئاژانسە جیھانییەکان دەکات دەربارەی ئەو بابەتانەی تایبەتن بە کوردو عێراقەوە.
مەکتەبی ڕێکخراوە دیموکراتییەکان
مەکتبەی ڕێکخراوە دیموکراتییەکان وەک ھاوکارێکی ڕێکخراوە پیشەیی و کلتورییەکان کاردەکات نمونە وەک کۆمەڵەی خوێندکارانی کوردستان، یەکێتیی ژنانی کوردستان و کۆمەڵەی نووسەران.
مەکتەبی ئیدارەو دارایی
مەکتەبی ئیدارە و دارایی گشتی کاروباری دارایی و ستافی کارگێڕی ڕێکخراوەکە بەڕێوەدەبەن. ئەنجومەنی سەرکردایەتی لە ڕێگەی کۆمیسیۆنێکی وردبینییەوە چاودێری چالاکییەکانی ئەم مەکتەبە دەکات.
مەکتەبی مافی مرۆڤ
مەکتەبی مافی مرۆڤ بەمەبەستی چاودێریی ھەلومەرجی مافەکانی مرۆڤ لە کوردستانی عێراقدا بنیاد نرا، بە تایبەت بۆ لەبەرچاوگرتنی ھەڵسوکەوتی ئەندامانی ی. ن. ک. و سەرکردایەتییەکەی. ئەم مەکتەبە وەکو ھاوکارێکی ڕێکخراوە ناوخۆیییەکانی مافی مرۆڤ کاردەکات و بە شێوەیەکی بەرفراوان ھەڵمەتی ھۆشیارکردنەوە دەربارەی بنەماکانی مافی مرۆڤ، ڕۆڵی یاسا و دیموکراسی ئەنجامدەدات. ھەروەھا بۆ دڵنیابوون لە پابەندیی ی. ن. ک. بۆ جاڕنامەی جیھانی مافی مرۆڤ. ئەم مەکتەبە ڕاستەوخۆ ڕاپۆرتەکانی بۆ سکرتێری گشتی ی. ن. ک. بەرز دەکاتەوە.
مەکتەبی کۆمەڵایەتی
مەکتەبی کۆمەڵایەتی بە ھەماھەنگی لەگەڵ دەسەڵاتی ناوچەکە، ئەم مەکتەبە کارئاسانی بۆ چارەسەری کێشە کۆمەڵایەتییەکان دەکات، بەتایبەت لەو بابەتانەدا کە پەیوەستە بە زەوی و زار و کێشەی عەشایرییەوە.
مەکتەبی شەھیدان
ئەرکی سەرپەرشتیکردنی کاروباری پەیوەند بە شەھیدان و دابینکردنی مافەکانی شەھیدانە، بەپێی ئەو یاسا و ڕێسایانەی کە لە داموو دەزگاکانی ی. ن. ک. و حکومەتدا دیاری کراوە. ھەروەھا بەرنامە بۆ ڕاگرتنی سەروەری و یادی شەھیدان و تۆمارکردنی میژووی خەباتیان دا دەڕێژێت و پلانی جێبەجێکردنیان دادەنێت. ئەم مەکتەبە بەشێکی تایبەت دەکاتەوە بۆ سەرپەرشتیکردنی کاروبار و پێداویستییەکانی نەوەکانی شەھیدان، کە لەلایەن نەوەکانی شەھیدان خۆیانەوە سەرپەرشتی دەکرێت.
دەزگای خزمەتی پێشمەرگە و تێکۆشەرە دێرینەکان
دەزگای خزمەتی پێشمەرگە و تێکۆشەرە دێرینەکان پێکدێت لە ٥–٧ ئەندام دەزگا. ئەرکی دەزگاکە بریتییە لە پێشکەشکردنی خزمەت و ڕێزلێنانی پێویست و شایستە بە پێشمەرگە و ڕێکخستنی دێرین و زیندانە سیاسییەکان. ھاوکات کار بۆ بە دواداچوونی داخوازییەکانیان لە مەڕ دابینکردن و جێبەجێکردنی مافەکانیان بەپێی یاسا و ڕێنمایییەکان وڕەچاوکردنی یەکسانی، دەکات. کاردەکات بۆ داکۆکیکردن لە سەروەری و بەرھەمی خەبات و تێکۆشانیان. پێشمەرگە و تێکۆشەرە دێرینەکان، بە حوکمی خەباتیان لە ھەر دەزگایەکدا بن، لە کاتی پێشێلکردنی مافە یاسایییەکانیان، مافی خۆیانە لە ڕێگەی ئەم دەزگایەوە بەرگری لە خۆیان بکەن.
مەکتەبی پەیوەندییە گشتییەکان
مەکتەبی پەیوەندییە گشتییەکان پێکدێت لە (٩) ئەندام مەکتەب. مەکتەبی پەیوەندییەکان ئەرکی ڕێکخستن و پەرە پێدانی پەیوەندی ی. ن. ک. ـە لەگەڵ لایەنە سیاسییەکانی ھەرێمی کوردستان و عێراق و ولاتانی دەرەوە دەگرێتە ئەستۆ. مەکتەبەکە لە چەند بەشێک پێک دێت و ھەر بەشێک ئەندام مەکتەبێک سەرپەرشتی دەکات.
دەزگای چاودێریی دارایی
دەزگای چاودێری دارایی پێکدێت لە ٧ ئەندام دەزگا بە لێپرسراوەکەیەوە کە خەڵکی پسپۆڕن لەو بوارەدا. چاودێری چۆنیەتی داھات و خەرج دەکات لە گشت ئۆرگان و مەکتەب و دەزگاکان ی. ن. ک. پەیوەندی ڕاستەوخۆی بە سکرتێری گشتی ی. ن. ک. ـەوە دەبێت. ڕاپۆرتی وەرزیی و ساڵانە پێشکەش بە سکرتێری گشتی دەکات.
مەکتەبی چاودێریی و بەدواداچوون
مەکتەبی چاودێری و بەدواداچوون پێکدێت لە ٧ ئەندام مەکتەب. ئەرکی چاودێری کردنی ڕەوشی کاروباری ئۆرگانەکان و بە دواداچونی ئیشوکارەکانیان دەگرێتە ئەستۆ. لە کەمو کوڕی ئۆرگانەکان دەکۆڵێتەوە و ڕاپۆرت لەو بارەیەوە ئامادە دەکات و بۆ کۆمیتەی سەرکردایەتی بەرز دەکاتەوە.
ئەکادیمیای ھۆشیاری و پێگەیاندنی کادیران
پێکھاتە و ئەرکەکانی ئەکادیمیای ھۆشیاری و پێگەیاندنی کادیران: ئەم ئەکادیمیایە بەپێی پێویست پێکدێت لە چەند کادریرێکی شارەزاو پسپۆڕ. کردنەوەی خول لە بواری جیا جیادا بۆ کادیرانی ی. ن. ک. لە ناوەوە و دەرەوەی وڵات. ھەروەھا ڕێکخستنی ئەرشیف و دۆکیومێنت کردنی مێژووی ی. ن. ک. و دەرکردنی گۆڤارێکی فیکری. بایەخدان بە توێژینەوە و بیر و ڕۆشنبیریی ھاوچەرخ و سازکردنی کۆڕ و کۆنفرانس. ئامادە کردنی لێکۆڵینەوەی ناو بە ناو دەربارەی ڕووداوەکانی ناوچەکە، جیھان و ئاڕاستەکانی ڕای گشتی خۆماڵی کە تایبەتە بە ئەندامانی کۆمیتەی سەرکردایەتی و ئۆرگانەکان.
دەزگای ھەڵبژاردن
دەزگای ھەڵبژاردن پێکدێت لە ٥–٧ ئەندام و ئامادەکاریی و سەرپەرشتی ھەڵبژاردنەکان بە ھەموو قۆناغەکانییەوە دەکات، کە بریتین لە ئامادەکردنی لیستی دەنگدەران و پاڵێوراوان، ڕاگەیاندنی پرەنسیب و ڕێساکانی ھەڵمەتەکانی ھەڵبژاردن، ڕێکخستنی پرۆسەی دەنگدان، جیاکردنەوەی دەنگەکان، وردبوونەوەی لە تانە و سکاڵاکان و ڕاگەیاندنی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردن. دەزگای ھەڵبژاردن، سەرپەرشتی ھەموو ئەو ھەڵبژاردنانە دەکات کە لە دەستووری عێراق و یاساکانی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق و پەرلەمانی کوردستاندا ئاماژەیان بۆ کراوە، لەگەلا ھەموو ھەڵبژاردنەکانی ناو خۆی ی. ن. ک. و ڕێکخراوە دیموکراتییەکان بە ھەموو قۆناغەکانییەوە. دەزگای ھەڵبژاردن، لە پەیڕەوی کاری خۆیدا ئەو بەش و ئەرکانە دیاری دەکات کە لە کۆمسیۆنی ھەڵبژاردندا لە کۆنگرەدا پەسەند کراوە.
پڕۆژەکانی ئەم دوایییە
ی. ن. ک. لەگەڵ پارتی و چەند حزبێکی بچوک دا ھاوپەیمانیی دیموکراتیی نیشتمانیی کوردستانیان ڕاگەیاند وەک چەترێک بۆ کۆکردنەوەی پارتەکان لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقدا لە ٢٠٠٥. ئەم لیستە یەکخراوە کوردییە ٢٥٫٦٪ی دەنگەکانی یەکەم ھەڵبژاردنی دوای سەدامی بەدەستھێنا لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥. جەلال تاڵەبانی کە ئەو کات بوو بە سەرۆک کۆماری عێراق. ئەمەش بڕیارێکی بەدوای خۆیدا ھێناو لە کانونی دووەمی ٢٠٠٦ ھاوپەیمانییەکی لەگەڵ پارتیی ڕێکخست بۆ بەڕێوەبردنی کوردستانی عێراق لە ئیدارەیەکی ھاوبەشدا.
کۆبوونەوەی یەکێتیی ناو یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
کۆبوونەوەیەک بوو کە لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤دا بەسترا بۆ تاوتووێکردنی یەکێتیی لە ناو خودی حیزبەکەدا. لەم کۆبوونەوەیەدا باس لە ئەگەرەکانی ئەنجامدان یان ئەنجامنەدانی چوارەمین کۆنگرەی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان و پرسی پێکھێنانی کابینەی ھەشتەمی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان تاوتوێکرا. جێی باسە کە ئەم کۆبوونەوەیە ٣ ڕۆژ بەر لەڕێکەوتی بڕیارلێدراوی کۆنگرەی چوارەمی یەکێتی کە لە پێنچەمین پلنیۆمی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندا بڕیاری لێ درا، ئەنجام درا. ئەم کۆبوونەوەیە بۆ یەکێتیی نیشتمانی کوردستان ھەنگاوێکی گرنگ بوو چونکە لەپاش دابڕانی مام جەلال، سکرتێری گشتی حیزبەکە، یەکەمین جاری مەکتەبی سیاسیی حیزبەکە بوو کە لەسەر کۆمەڵێک خاڵی گرنگ کۆک بن. لەم کۆبوونەوەیەدا، بڕیار درا کۆبوونەوە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان ئەنجام بدرێت کە ئەنجامدان یاخود ئەنجام نەدانی کۆنگرە یەکلایی دەکاتەوە.
دەقی ڕاگەیەندراوی مەکتەبی سیاسیی
پاش کۆبوونەوەکە، مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ڕاگەیەندراوێکی بۆ میدیاکان بڵاوکردەوە کە ئەمە دەقەکەیەتی: " ھەڤاڵان.. دڵسۆزانی یەکێتی! مەکتەبی سیاسی، دوای کۆکردنەوەی ڕەخنە، ناڕەزایی، بۆچون و پەرۆشی ھەموو ئۆرگان، ھەڤاڵان، لایەنە دۆستەکان و پشتیوانانی یەکێتی، بەئەرکی مێژوویی سەرشانی خۆی زانی ڕابگەیەنێ کە: یەکێتی دڵی ھەموو دڵسۆزان و تێکۆشەران و ھەموو ئەوانەی پەرۆشی یەکێتین، خۆشدەکات و سەرەنجام بەئاڕاستەیەکی ڕۆشن و سیاسەتێکی دیموکراسیانە، خۆی بۆ ھەڵبژاردنەکانی مانگی چوار ئامادە دەکات. بەم بۆنەیەوە، داوا لە ھەموو ھەڤاڵا و ئۆرگانەکان دەکەین، وەک ھەمیشە ھاوکاری جێبەجێکردنی بڕیارو ڕاسپاردەکانی مەکتەبی سیاسی و ئەنجومەنی سەرکردایەتی بن و بەزووترین کاتیش، کۆبونەوەی ھاوبەشی ئەنجومەنی سەرکردایەتی و ئەنجومەنی ناوەندی ئەنجام دەدرێ. ڕاگەیاندنی مەکتەبی سیاسی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان "
سەرچاوەکان
پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی عێراق پۆل:حیزبەکانی عێراق پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان پۆل:جیاییخوازی لە عێراق پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان پۆل:پەرلەمانی کوردستان پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆیی کوردستان پۆل:پارتە سیاسییەکان لە ھەرێمی کوردستان پۆل:گرووپە سەربزێوەکان لە عێراق پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکان
گەچێنە
گەچێنە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بیارە، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گەچێنە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھانەودنی و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی بیارە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کەیمنە لە شارستانی پاوە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی باخەکۆن.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
فلکان
فلکان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
فلکان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
فوسلەت
سوورەتی فوسلەت سوورەتی ٤١ی قورئانە و ٥٤ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی موئمن دابەزیوە.
تورکەکان
تورکەکان ژمارەیەکی زۆری هۆزی مەنغۆلیایان لێ دەکەوتەوەو، زمانی تورکج دانیشتوانەکانی ڕۆژئاوا و ناوەڕاست و ڕۆژهەڵات -ی باکووری ئاسیاوە پێک دێنن بە پێی مێژووناسان و زمانناسان، ئەم زمانە دانیشتوانی ناوچەکانی ناوەڕاست و رۆژهەڵاتی ئاسیاوە پێ دەدوێن، وە لە بنەڕەتەوە لە مەنگۆلیا یان لە توڤاوە پێ ی دواینە. بە شێوەیەکی سەرەکی گەلانی تورکج کاری ڕاو و وکاری جووتیاریان کردووە بەڵام دواتر بوونەتە نەتەوەیەکی گەڕۆک.
فوسلەت
حمٓ (فصلت :١)
تورکەکان
زمانی تورکج
نازناوی تورک لە نێو نەتەوەکان(بە ئینگلیزی: گەلانی تورکج، بە ئیغووری: تورك، تورک بە کۆمەڵێک لە گرووپە ڕەگەزییەکان دەگوترێت کە لە باکوور، ڕۆژھەڵات، ڕۆژئاوا و ناوەندی ئاسیادا دەژین. تورکەکان بە یەکێک لە زمانە تورکییەکان قسە دەکەن. هەندێک لە دیارترین گرووپە سەردەمیەکانی زمانی تورکی بریتین لە گەلانی: ئاڵتای، ئازەربایجان، خەڵکی چۆڤاش، گەلی گاگاوز، کازاخەکان، خەڵکی قرگستان، تورکمانەکان، تورکەکان، توڤانەکان، یغورییەکان، ئوزبێکان و یاقووتەکان.
ڕەچەڵەکی گەلانانی تورک بووەتە جێگای مشتوومری زۆرێک لە زمانزانانی ھاوچەرخ، زانایانی بواری بۆماوەزانی بە گوێرەی ئەو پاشماوە بۆماویانەی کە دۆزیویانەتەوە، وە شوێنگەی یەکەمی ئەم گەلە دەبەنەوە باکووری چین ومەنغۆلیا، کە بریتی بوون لە کۆمەڵە گەلانێکی سەرەتایی کە بە کاروباری کشتوکال کردن و لەوەر کردنەوە خەریک بوون لەوێوە ئەژموونی دەسەڵاتیان بە هێرش کردن بەسەر خاکەکاتنی بەپیتی وڵاتانی هاوسنووریان و داگیر کردنیان و گرتنە دەسەڵاتی بەرفراوانیان بەسەر ناوچەکە وە هەروەها توانیانان بە دەست بەسەرداگرتنی زەویەکانیان. بەھۆی نالەباری ژینگەی مەنگۆلیا کە وشک وبیابانیەکی سەخت تەنها کاری بەخیو کردنی ئەسپیان گرتۆتە بەر و پەنایان بردۆتە بەر ژیانی رەوەندی و کۆچەری. بۆیە لە بواری ئەسپ سوارچاکی باشیان لێ دەرچوە. بە گشتی ئەوە قەبووڵ دەکرێت کە ناوی تورک لە کۆتایدا لە زاراوەی کۆچبەرانی تورکمانی کۆنەوە وەرگیراوە ،توروک واتە دروست، لەدایکبوون یان بەهێز. کۆنترین ئەو گەلانەی بە زمانی تورکی دوانە لە سەرچاوە چینیەکاندا ناسراون بریتین لە یەنیسی کیرگیز و زینلی کە دانیشتووی باشوری سیبریان. وە نمونەیەکی تر دانیشتوانە تورکەکانی سەردەمی زۆر کۆن گەلانی بە دینگلینگ دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی چین
فوسلەت
سه‌رنجی سه‌ره‌تای سووره‌تی (البقرة) بده‌.
تَنزِيلٞ مِّنَ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ (فصلت :٢)
ئه‌م قورئانه‌ دابه‌زێنراوه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاری خاوه‌ن به‌زه‌یی و میهره‌بانه‌وه‌.
كِتَٰبٞ فُصِّلَتۡ ءَايَٰتُهُۥ قُرۡءَانًا عَرَبِيّٗا لِّقَوۡمٖ يَعۡلَمُونَ (فصلت :٣)
کتێبێکه‌؛ ئایه‌ت و فه‌رمانه‌کانی به‌ش کراوه‌ و جیاکراوه‌ته‌وه‌ (ئیمان وکوفر، حه‌ڵاڵ وحه‌رام چاکه‌ وخراپه‌...هتد)، قورئانێکه‌ به‌ عه‌ره‌بیه‌کی ڕه‌وان بۆ که‌سانێک که‌ ده‌یزانن و شاره‌زاییان هه‌یه‌ (له‌ زمانه‌وانی و زانسته‌کان).
٢٥٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ژاک دوپەن
ژاک دوپەن شاعیر و وتارنووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
عەدنان ئۆکتار
عەدنان ئۆکتار، ناسراو بە هارون یەحیا، نووسەر و لێکۆڵەرەوەیەکی تورکی موسڵمانە، لە ئەنقەرە هاتۆتە دنیاوە لە ساڵی ١٩٦٥ز، و هەر لەو شارەدا ژیاوە تا ساڵی ١٩٧٩، پاشان چۆتە ئیستەنبوڵ و پەیوەندی کردوەە بە کۆلێژی هونەرە جوانەکان لە زانکۆی میمار سینان، و لە ماوەی ساڵانی خوێندنی زانکۆییدا، هەستاوە بە لێکۆڵینەوەی چڕوپڕ لەسەر فەلسەفە ماددی و ئایدۆلۆژییە باوەکانی دەوروپشتی، و هەستا بە دامەزراندنی دامەزراوەیەکی لێکۆڵینەوەی زانستی لە تورکیا. نووسینەکان تەڕکیز دەکەنە سەر ڕەخنەگرتن و بە درۆخستنەوەی بیردۆزەکانی پەرەسەندن و بەیانکردنی ئەو دژیەکانەی تیایەتی، هەروەها لە نووسینەکانییدا تەرکیز دەکاتە سەر ماسۆنی و زایۆنیزم و ئیلحاد.
لەم چەندساڵەی ڕابردوودا، عەدنان ئۆکتار لەسەر کەناڵی ئەی ٩ تیڤی (A9tv) لەگەڵ کۆمەڵێ کچی شۆخ و شەنگ دەردەکەوت. ئەم کچانە بە پشیلەکان ناویان دەهێنرێت و بەخۆشەویست و هەواداری عەدنان ئۆکتار بانگدەکرێن. ئەمەش ناوبراوی تووشی چەندین ڕەخنەی تووند کردۆتەوە و لەماوەی ٢٠٠٥ بۆ ٢٠١٥ نزیکەی ٥٠٠٠ کەیس لەسەر عەدنان ئۆکتار بەرزکراوەتەوە. لە مانگی تەمووزی ساڵی ٢٠١٨دا، بەچەندین تۆمەتی جۆراوجۆر، لەوانە: سیخوڕیکردن، بەکارهێنان و بانگەشەی ئایینی ناڕەوا و تاوان و دەستدرێژی بۆ منداڵان، دەستگیرکرا.
دانراوەکانی
بە سەدان کتێبی هەیە لەسەر بەها و ڕەوشتەکانی قورئان و بابەتە باوەڕییە هەمەجۆر و جیاوازەکان، و بەرهەمەکانی وەردەگێڕدرێن بۆ زۆر لە زمانەکانی جیهان، و نازناوی نوسینی هارون یەحیایە، و لە ناودارترین کتێبەکانی ئەتڵەسی بەدیهێنانە کە لە دووتوێی ٧٦٨ پەڕەدایە و بیردۆزی پەرەسەندنی داروین ڕەتدەکاتەوە.
عەدنان ئۆکتار نازناوی جاوید یەڵجینی بەکارهێناوە لە زۆر لە نوسینەکانییدا، بەڵام زۆرینەیان ناسراون بە نازناوی هارون یەحیا، و ئەم نازناوەشی ئاماژەکردنێکە بە هەردوو ناوی پێغەمبەر هارون و یەحیا کە دژایەتی بیرۆکەی ئیلحادیان کردووە.
سەرەتای نووسینی
گۆڤاری "New Scientist " لە ژمارەی دەرچووی ٢٢ی نیسانی ٢٠٠٠، لە ووتارێکدا ئاماژەی بەوە داوە کە عەدنان ئۆکتار بووە بە (پاڵەوانێکی جیهانی) بە هۆی ئاشکراکردنی ساختەیی بیردۆزی پەرەسەندن و بە بەڵگە و نیشانەوە ڕاستی بەدیهێنان دەسەلمێنێت.
هەروەها نووسەر لە نووسینەکانیدا تەرکیز دەکاتە سەر بابەتەکانی ماسۆنی و سەهیۆنی و ئەو کاریگەرییە نێگەتیفەی هەیانە لەسەر مێژووی مرۆڤایەتی و سیاسەتی جیهانی، و هەروەها چەندین کتێبی هەیە لەسەر بابەتە جیاوازەکانی باوەڕ و بەها قورئانییەکان و ژمارەی کتێبەکانی لە سەد کتێب تێپەڕیوە. و مۆری پێغەمبەری ئیسلام محەمەد لەسەر بەرگی هەموو کتێبەکانی هەیە کە مەبەست لێی ئەوەیە قورئان دوایین کتێبی ئاسمانییە و محەمەد (د.خ) دوایین پێغەمبەری خوایە.
وەرگێڕانی کتێبەکانی
کتێب و نووسینەکانی هارون یەحیا پێشوازییەکی گەورەیان لێدەکرێت لە زۆربەی وڵاتەکانی جیهان و زۆربەی بەرهەمەکانی وەرگێڕدراون بۆ زمانە جیهانییەکانی وەک ئینگلیزی و فەڕەنسی و ئەڵمانی و ئیتاڵی و ئیسپانی و پورتوگالی و هیندی و عەرەبی و ئەلبانی و ڕووسی و بۆسنەیی و ئیندۆنیزیی و زۆر زمانی تر. لەو کتێبانەی نووسەر کە
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦ پۆل:دژە زایۆنیزم
بڕیارنامەی ٨٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەرمەنستان-کۆماری ئازەربایجان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣١٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣
شوورا
سوورەتی شوورا سوورەتی ٤٢ی قورئانە و ٥٣ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی فوسلەت دابەزیوە.
قوڕوچاو
قوڕوچاو (Qurruçaw، بە فارسی: قوری چای) گوندێکە لە بەخشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٧ کەس لە ١٥ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
میشائیل ماستلین
200px|چەپ میشائیل ماستلین (Michael Maestlin؛ ١٥٥٠ - ١٦٣١) ئەستێرەناس و بیرکاری ئاڵمانیایی بوو. میشائیل قوتابیی پێترۆس ئاپیانووس بووە و زیاتر بەوە ناسراوە کە ڕاھێنەری یۆھانس کێپلەر بووە.
.
بەستەری دەرەکی
پۆل:گەردوونناسانی ئاڵمانی پۆل:ماتماتیکزانانی ئاڵمانی پۆل:زانایانی ئاڵمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٥٠ پۆل:مردووانی ١٦٣١ پۆل:یۆھانس کێپلەر
شمەخڕە
شمەخڕە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
داڕمانی بیردۆزی پەرەسەندن لە بیست پرسیاردا
داڕمانی بیردۆزی پەرەسەندن لە بیست پرسیاردا، ناوی یەکێک لە کتێبە ناودارەکانی نووسەر و لێکۆڵەرەوەی تورکی هارون یەحیایە. و لە ڕێگە ئەم کتێبەوە و بە بەڵگەی زانستی نووسەر بیردۆزی پەرەسەندن ڕەت دەکاتەوە، و هەروەها ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە دارووینی یان بیردۆزی پەرەسەندن بیردۆزێکی زانستی نییە و بە هۆکارێکی دادەنێت بۆ گەشەکردنی بەرژەوەندی تاکەکەس و توند وتیژی و دڵ ڕەقی و هەروەها سەرەتایەک بۆ گەشەکردنی بیروڕا خوێناوی و گشتیرییەکانی وەک فاشیزم و و شیوعی و ئەزمە کۆمەڵایەتییەکانی دواتر.
دەربارەی دانەرەکەی
هارون یەحیا نووسەر و لێکۆڵەرەوەیەکی ناوداری تورکییە، و ناوی ڕاستی عەدنان ئۆکتارە، و هارون یەحیا نازناوی نووسینیەتی، ساڵی ١٩٦٥ لە ئەنقەرە هاتۆتە دنیاوە و لە ساڵی ١٩٧٩ چۆتە ئیستەنبوڵ و پەیوەندی کردووە بە کۆلێژی هونەرە جوانەکان، و لەم کاتانەدا هەڵدەسێت بە لێکۆڵینەوەیەکی فراوان لە فەلسەفە و ئایدۆلۆژیا ماددییەکانی دەستیانگرتووە بەسەر دەوروپشتییدا، و نووسینەکانی تەرکیز دەکەنە سەر بابەتە باوەرییەکان و بە سەدان کتێبی نووسیوە کە وەرگێڕدراون بۆ زۆربەی زمانە جیهانییەکان.
ناوەڕۆکی کتێبەکە
هارون یەحیا لە ڕێگەی ئەم کتێبەوە بە بیست پرسیار بیردۆزی پەرەسەندن و فەلسەفەی داروینیزم ڕەت دەکاتەوە و پرسیارەکانیش لەو چوارچێوەیەدا ئەسوڕێنەوە، وەک بۆچی بیردۆزی پەرەسەندن بە بیردۆزێکی ڕاست دانانرێت لە ڕووی زانستییەوە، و چۆن داڕمانی بیردۆزی پەرەسەندن ڕاستی بەدیهێنان ئەسەلمێنێت لەلایەن خواوە، و بۆچی بیردۆزی پەرەسەندن بە بنەمایەک بۆ زانستی زیندەوەرزانی دانانرێت، بۆچی گۆڕانی شێوە بە بەڵگە دانانرێت بۆ پەرەسەندن، و جۆری ئەو پەیوەندییە چییە لە نێوان زانست و بەدیهێناندایە. و نووسەر بە بەڵگەی زانستی وەڵامی ئەو پرسیارانە و چەندین پرسیاری تر ئەداتەوە.
وەرگێڕانی کتێبەکە
ئەم کتێبە بە زمانی تورکی نووسراوە و بۆ چەندین زمانی جیهان وەرگێڕدراوە، لەوانە؛ ئەڵمانی و ئیسپانی و فەڕەنسی و عەرەبی و ئینگلیزی و ئیندۆنیزیی و ئازەربایجانی.
سەرچاوەکان
سایتی هارون یەحیا
کلیس
کیلس شارێکە لە باشووری ناوەڕاستی تورکیا، نزیکە لە سنووری سووریا و ناوەندی ئیداریی پارێزگای کیلیسە. دەروازەی سنووری ئۆنجوپینار لە باشوورەوە ٥ کم و شاری گەورەی گازی ئانتەپ لە باکوورەوە ٦٠ کم (٣٧ میل) دوورە. لەڕاستیدا تا ساڵی ١٩٩٦ کیلیس قەزایەکی پارێزگای گازی ئانتەپ بوو، لەلایەن تانسو چیلەرەوە کرا بە پارێزگا دوای ئەوەی لە ھەڵبژاردنی گشتی ساڵی ١٩٩٥دا یارییەکی ئاشکرای بەدەستھێنا کە دەنگەکانی بەدەستھێنا.
جەماوەرناسی
لە ساڵی ١٩١٤دا قەزای کیلس لە ٧٨٩٠٥ موسڵمان و ٤٣٤ یۆنانی و ٣٩٣٤ ئەرمەنی و ٧٧٥ جوولەکە و ٣٧٦ کاسۆلیکی ئەرمەنی و ٣٩٠ پرۆتستانت پێکھاتبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای کلیس کلیس
زمانی مەراغەیی
زمانى مەراغەيى يان مەراغى بە (کۆدى ئایزو 639-3:vmh) لە زمانە ھیندی و ئەورووپییەکانە و زياتر لە دێھاتەکانى بنارى ئەلەمووتى پارێزگای قەزوین دا بە يەک شێوەزار ئاخاوتنى پێ دەکرێت. ناوەکە لە ناوى (مەراغە)‌وە نزيکە کە شارێکە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات و پێش ھاتنى لێشاوى تورکى ئۆغوز و مەغۆل لە سەدەى سێزدەى زاينى بۆ ئێران، مەراغە و تەورێز و قەزوین بە زمانە ھندۆئێرانيەکان وەکوو کوردى و تاتى دەئاخاوتن. زۆربەى ئەم شێوەزارانە ئێستا لە شوێنە لاپەڕ و ئاستەمەکان دا ماون و نەفەوتاون چونکە دوور بوونە لە کاريگەرى زمانى تورکیی ئازەرى.
لينک
پۆل:زمانەکانی ئێران پۆل:زمانەکانی پارێزگای قەزوین
بڕیارنامەی ٨٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ سۆمالیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣١٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
زوخروف
سوورەتی زوخروف سوورەتی ٤٣ی قورئانە و ٨٩ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەیییە و دوای سوورەتی شوورا دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
٢٥١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان