cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شەڕی سارد
جەنگی سارد لە مێژووی جیھان
ھەر لەو کاتەوە کە ئەم دوو زلھێزە دەرکی ئەوەیان کردبوو کە چەکەکانیان نەک ھەر دژمن لە ناو دەبەن بەڵکۆ خۆیان وشارستانییەتی مرۆڤایەتیش لە ناودەبەن. بۆ خۆ پاراستن لە جەنگی جیھانی ناچار دەستیان کردە جەنگی سارد. گەرچی جەنگی سارد جەنگێکی ناخۆش بوو بەڵام زۆر لە جەنگی گەرم باشتر بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:ململانێکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:سەدەی ٢٠ەم پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان پۆل:شەڕەکانی یەکێتیی سۆڤیەت پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:شەڕی سارد پۆل:سەردەمە مێژووییەکان پۆل:مێژووی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان پۆل:ململانێکانی جیھانی
ئایداھۆ
ئیداھۆ (بە ئینگلیسی:Idaho) یەکێک لە ویلایەتەکانی ڕۆژئاوای ئامریکایە. ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری بۆیسی‌یە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئایداھۆ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٩٠ پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا پۆل:ویلایەتەکانی ئەمریکا
سەوزە
وێنۆک|چەپ|ھەندێک جۆری سەوزەوات سەوزە یاخود تەڕە یانیش سەوزەوات بریتییە لە ھەندێک جۆری گیا و ڕووەکە بچووکەکان کە وەک پێویستییەکی ڕۆژانە مرۆڤ لەگەڵ خۆراکی تر یانیش بە تەنیا لە ژەمەکانی ڕۆژدا دەیخوات و ھەریەکەیان بەپێی جۆرەکانیان سوودی تەندروستی جۆراوجۆری تایبەتیان ھەیە. زۆربەی جۆری سەوزەکان دەتوانرێن بە خاوی (بە کاڵی) و بە کوڵاوی بخورێن و ڕۆڵی گرنگ دەبینن لە پێکھێنانی خۆراکی مرۆڤ، بە زۆری بڕێکی کەم لە چەوریەکان و کاربۆھیدراتەکانی تێدایەو دەوڵەمەندە بە ڤیتامین و کانزاو ڕیشاڵەکان.
سەوزەوات
بڕیارنامەی ٢٥١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٥١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢ی ئایاری ١٩٦٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٤٢٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٨ پۆل:مێژووی ئیسرائیل پۆل:مێژووی ئورشەلیم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
.krd
وێنۆک|لۆگۆی krd. '''krd. ''' پاوانی ئاست-سەری گشتی بۆ کوردستانە. لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ فەرمانگەی تەکنەلۆژیای زانیاریی میری ھەرێمی کوردستان ڕیکەوتنامەی واژووکراو لە لایەن ئایکانەوە بۆ پاوانی krd. وەرگرت.
پاوانە ئاست دووەم
پێگەی میری ھەرێمی کوردستان:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کوردستان پۆل:پاوانەکانی ئاست-سەری گشتی پۆل:پاوانی ئاست-باڵا
شیوەسەڵ
شیوەسەڵ (Şîwesell، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢١ کەس لە ١١٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
کیجورۆ شیدێھەرا
کیجورۆ شیدێھەرا (幣原 喜重郎,، شیدێھەرا کیجورۆ، لەدایکبووی ١٣ی ئەیلوولی ١٨٨٧٢ - ١٠ی ئازاری ١٩٥١) سیاسەتمەدارێکی ژاپۆنی بوو، دیپلۆماتکار بوو لە سەردەمی جەنگی جیھانی دووەم لە ژاپۆن، وە سەرۆک وەزیران بوو لە ١٩٤٥ بۆ ١٩٤٦، پێشڕەوی ئاشتیخوازی بوو لە پێش جەنگ و دوای جەنگی جیھانی دووەمیش، ھەروەھا دوایین سەرۆک وەزیران بوو کە ئەندامی کازۆکو بێت، ھاوسەرەکەی مەساکۆ چوارەم کچی ئیواساکی یاترۆ بوو، دامەزرێنەری کۆمپانیای میتسوبیشی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٢ پۆل:مردووانی ١٩٥١ پۆل:سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ پۆل:جێگرەکانی سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژاپۆن پۆل:ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەران (ژاپۆن)
گالێن
وێنۆک|گالێن
گالێن یان جالینوس (١٢٩ - ١٩٩ یان ٢١٧ زایینی) کە زۆرجار بە گالێنی پرێگامۆنی ناوی لێ دەبرێت، فەیلەسووف و پزیشکی بەناوبانگی یۆنانییە. ڕوانگەیکانی ئەو زیاتر لە هەزار ساڵ هەر ڕوانگەی زاڵ بەسەر بواری پزیشکی لە ئەوروپا بوو. (گالێن) خەڵکی "'پرێگامۆن"'ی یۆنان یان هەمان "'برگامای ئێستای تورکیا"' بوو. ناوبراو یەکێک بووە لەو هەشتپزیشکە بێ وێنانەی سەردەمی خۆیانبوون لە (یۆنانی کۆن)داوەک (ئۆسقلبیوس ، غورس ، مینس ، برمانیدس ، ئەفلاتون ، ئۆسلبیوسی دووەم ، بوقرات ، جالینوس.ئەوەی لای خەڵکی و زانایان ئاشکرایە، ئەوەیە کە "گالێن" هەشتەمین و دوواهەمین گەورە پزیشک کە هیچ کەسێک نەیتوانیوە لە بنەمای زانستی شان لە شانی ئەو بدات. گالێن لە هێندێک لە نوسراوەکانیدا دەڵێت
لە دایکبوونی گالێن (جالینوس) (۹٥) ساڵ دوای مەسیح بوو، واتا دوای هاتنی حەزرەتی مەسیح. جالینوس بیرمەندێکی فەیلەسوف و سروشت ناسێکی سەردەمەکەی خۆی بووە.وە سەردەمی ئیمپراتۆری ڕۆمدا لەسەردەمی "نرۆن قەیسەری شەشەم"ی ڕۆمدا دەژیا و کاری دەکرد و بە ھۆی کارەکانیەوە زۆر ناسراو بوو، کریگەری گالێن ھەتا ماوەی ھەزار ساڵ لە سەر پزیشکی وڵاتانی ڕۆژاوا ھەر مابوو. لەتەمەنی (٤۲) ساڵیدا زۆۆر شارەزابوو و زانستی (بوقرات)ی زیندوو کردەوە و باسێکی سەبارەت بەکتێبە (لەناوچوەکان)ی نوسی. باوکی ئەندازیارێک بوو کەلە سەردەمی خۆیدا زۆر بێ وێنە بووە. لە تەمەنی ۸۸ ساڵی لە ڕۆمەوە بەرەو (بیت المقدس) بەڕێ کەوت و گەیشتە (سیسیل) و هەرلەوێ گیانی لەدەست داوە. دەوترێت گلێن (جالینۆس) نزیکەی (٤۰۰) کتێبی نوسیوەو کە بەشێک لەوان لە ئاگرکەوتنەوەی (پرستگەی ئاشتی)دا لەناو چوون.
گالێن بە باوکی توێکاری (ئاناتۆمی) دەناسرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٩ پۆل:مردووانی سەدەی ٣یەم پۆل:مێژووی توێکاری پۆل:ڕووەکناسەکان پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢ەم پۆل:فەیلەسووفەکانی سەدەی دووەم پۆل:مێژووی لۆژیک پۆل:مێژووی فەلسەفە پۆل:مێژووی زانست پۆل:ئەفلاتونیستەکانی ناوەڕاست پۆل:فەیلەسووفانی زانست
چارڵز دیکنز
چارڵز دیکنز ( ٧ی شوباتی ١٨١٢–٩ی ئایاری ١٨٧٠) ناوی تەواوی چارڵز جۆن هوفام دیکنزە (بە ئینگلیزی: Charles John Huffam Dickens). ناسراوترین چیرۆکنووسی ئینگلیزە کە لە سەردەمی ڤیکتۆریادا ژیابێت، نازناوی بۆزی هەیە لە نووسینەکانیدا. نووسینەکانی تایبەتمەندییەکی تریان بەخشیوە بە وێژەی ئینگلیز.[1]
دیکنز لە شاری پۆرتسمیت لەدایک بووە و وازی لە قوتابخانە هێنا بۆ ئەوەی کار لە کارگەیەکدا بکات، دوای ئەوەی باوکی بەهۆی قەرز کەوتە بەندیخانە.
سەرەڕای بێبەشبوونی لە خوێندنی فەرمی، بۆ ماوەی ٢٠ ساڵ سەرنووسەری گۆڤارێکی هەفتانە بوو، ١٥ ڕۆمان، پێنج نۆڤلێت (کورتە ڕۆمان)، سەدان چیرۆکی کورت و وتاری واقیعئامێزی نووسی، هەروەها وتاردان و پێشکەشکردنی خوێندنەوەی بەردەوام، ئەو نووسەرێکی ماندوویینەناس بوو، بە سەختی داکۆکیی لە مافەکانی منداڵ، پەروەردە و چاکسازیی کۆمەڵایەتی دەکرد.
لە ساڵی ١٨٣٦سەرکەوتنە ئەدەبییەکانی دیکنز لەگەڵ بڵاوکردنەوەی زنجیرەی کاغەزەکانی پیکویک دەستیپێکرد.
لە چەند ساڵێکی کەمدا ئەو بوو بە ناودارێکی جیھانی لە بواری ئەدەبدا، ناسراو بوو بە گاڵتە، تەنز و ھەروەھا چاودێریکردنی وردی کەسایەتییەکان و کۆمەڵگا. ڕۆمانەکانی، کە زۆربەیان بە شێوەی مانگانە یان ھەفتانە بڵاودەکرانەوە، پێشەنگبوون لە زنجیرە چیرۆکی بڵاوکراوەی خەیاڵی، کە بووە شێوازی زاڵی بڵاوکردنەوەی ڕۆمان لە سەردەمی ڤیکتۆریادا.
کۆتایییە چاوەڕواننەکراوەکانی زنجیرە بڵاوکراوەکانی خوێنەرانی لە چاوەڕوانیدا دەھێشتەوە. ئەم ئامرازی نووسینە ڕێگەی بە دیکنز دا تا کاردانەوەی خوێنەرەکانی ھەڵبسەنگێنێت، زۆرجاریش پلان و پەرەسەندنی کەسایەتی لەسەر بنەمای تێبینییەکان دەگۆڕی. بۆ نموونە، کاتێک پزیشکی ھاوسەرەکەی خەمی دەربارەی کارەکتەری خاتوون مۆوچێری دەیڤد کۆپەرفیڵد دەربڕی، کەوا دەردەکەوت کاریگەری لە لاوازی (بێتوانایی) ھاوسەرەکەی دەکرد، دیکنز پەرەی بە کارەکتەرەکەدا بە زیادکردنی لایەنی ئەرێنی. چیرۆکەکانی بە شێوەیەکی ورد داڕێژرابوون، و زۆرجار ڕووداوە ناوخۆیییەکانی دەکرد بە بەشێک لە چیرۆکەکانی.
جەماوەرە نەخوێندەوارە ھەژارەکان نیو پێنسیان تەرخاندەکرد بۆ ئەوەی زنجیرەی نوێی مانگانەیان بۆ بخوێندرێتەوە، کە ئەمەش ھانی کردنەوەی دەرگای بە ڕووی چینی نوێی خوێنەردا دەدا.
نۆڤلێتی «سرودی کریسماسی» ساڵی ١٨٤٣ بە شێوەیەکی تایبەت بە بەناوبانگی دەمێنێتەوە و بە بەردەوامی بووە بە ئیلھامێک بۆ چەندین کاری ھونەری جیاواز. ئۆلیڤەر تویست و پێشبینیی مەزن بە بەردەوامی دەستکاری دەکرێن و بڵاو دەکرێنەوە، وەک زۆرێک لە ڕۆمانەکانی، باس لە ژیان لە لەندەن لە سەرەتای سەردەمی ڤیکتۆریا دەکەن. ڕۆمانی چیڕۆکی دوو شاری ساڵی ١٨٥٩(کە شوێنەکەی لە لەندەن و پاریسە) ناسراوترین کاری ئەفسانەی مێژوویییە. ناودارترین کەسایەتی سەردەمی خۆیەتی، ئەو دەستی بە زنجیرەیەک خوێندنەوەی گشتی کرد لەسەر داواکاری خوێنەرەکانی کە دواتر بوو بە بەشێک لە کارەکەی. دیکەنز لەلایەن زۆرێک لە نووسەرە ھاوەڵەکانی ستایش کراوە —ھەر لە لیۆ تۆلستۆیەوە بۆ جۆرج ئۆروێل، گی. کەی چێستەرتن و تۆم ۆلف — بۆ ڕاستەقینەخوازییەکەی، کۆمیدیا، شێوازی پەخشان نووسینی، ڕونکردنەوە بێھاوتاکانی، و ڕەخنەی کۆمەڵایەتی. لەگەڵ ئەوەشدا، ئۆسکار وایلد، ھێنری جەیمس، و ڤێرجینیا ۆلف ڕەخنەیان لە نەبوونی قووڵیی دەروونی، نووسینی شێواو و ناڕێک و ڕەگی سۆزئامێزی کرد. زاراوەی «دیکنزیی» بەکاردێت بۆ کە شتێک باس لە یادەوەری دیکنز و نووسینەکانی بکات، وەکو باری کۆمەڵایەتی ناھەموار یان کەسایەتی گاڵتەجاڕی نەویستراو.
پیشەی ڕۆژنامەوانی و ڕۆمانەکانی سەرەتای
لە ساڵی ١٨٣٢، لە تەمەنی ٢٠ساڵیدا، دیکنز پڕ بوو لە وزە و تا دەهات زیاتر باوەڕی بە خۆی دەبوو. ئەو چێژی لە لاساییکردنەوە و شێوازی
ڕابواردنە باوەکان دەبینی، هەستێکی دیاریکراو و ڕوونی نەبوو دەربارەی هەڵبژاردنی پیشەی داهاتووی، بەڵام دڵنیا بوو لەوەی کە دەیەوێت بەناوبانگ ببێت. سەرنجی بەرەو شانۆ ڕاکێشرا—بوو بە ئەندامێکی نوێی یانەی گاریک — ئەو سەرکەوتوو بوو لە نمایشەکەی کە لە باخچەی کەڤەنت بوو، جۆرج باتلی بەڕێوەبەر و چارلز کێمبلی ئەکتەر لەوێ بوون بۆ بینینی.
دیکنز بە وردی خۆی ئامادە کرد و بڕیاری دا کە لاسایی ئەکتەری کۆمیدی چارڵز ماثیوز بکاتەوە، بەڵام لە کۆتاییدا ئەو نەیتوانی بەشداری بکات بەهۆی ئەوەی تووشی هەڵامەت بوو. بەر لەوەی دەرفەتێکی تری بێتە پێش، ئەو بڕیاریدا کە ببێت بە نووسەر. لە ساڵی ١٨٣٣، ئەو یەکەم چیرۆکی «خوانێک لە پۆپلەر واک»، پێشکەش بە گۆڤاری مانگانەی لەندەن کرد.
دیکەنز پێشکەوتنێکی خێرای لە ڕووی پیشەیی و کۆمەڵایەتییەوە بەخۆوە بینی.
بوو بە ھاوڕێی ویلیەم ھێریسەن ئێینسوەث، نووسەری ڕۆمانی ڕووکوودی ساڵی ١٨٣٤، کە خاوەنی دیدەنگەی باچلەر بوو کە دەکەوێتە ڕێگای ھارۆوو ئەو شوێنە بووە شوێنی کۆبوونەوەی کۆمەڵەیەک کە پێکھاتبوو لە: دانییەل ماکلیسێ، بێنجەمەن دیزرێیلی، ئێدوەرد بولوێر-لیتەن، و جۆرج کروویکشانک. ھەموو ئەمانە بوون بە ھاوڕێی و لەگەڵیاندا کاری کرد، جگە لە دیزرێیلی، و ھەر لەو خانووەدا ئ چاوی بە خاوەنی دەزگای چاپ جۆن ماکرۆنێ کەوت کە یەکەم دەزگای چاپ بوو کاریان لەگەڵدا بکات.
سەرکەوتنی ھێلکارییەکانی بۆز، بووە ھۆی ئەوەی کەوا چاپەمەنی چاپمان و ھۆڵ پێشنیار بۆ دیکەنز بکەن تا نووسین ئامادە بکات بۆ ئەوەی لەگەڵ ھێڵکارییە ھەڵکۆڵدراوەکانی ڕۆبێرت سییمۆر بگونجێت بۆ لێتەرپرێسی مانگانە. سییمۆر دوای چاپی دووەم خۆی کوشت، و دیکەنز، کە ویستی زنجیرەیەکی پێکەوەبەستراوی ھێلکاری بنووسێت، " فیز "(ھونەرمەندێکی ئنگلیز بوو)ی دامەزراند تا ھونەری نەخشەکان ئامادە بکات (کە لە چوارەوە کەم کرایەوە بۆ دوو بۆ ھەر چاپێک) بۆ چیرۆکەکە.
بەرھەمەکە لە کۆتاییدا ناونرا کاغەزەکانی پیکویک، ھەرچەندە ئەڵقەکانی سەرەتا سەرکەوتوو نەبوون، پێشکەشکردنی کەسایەتی سام وێلەر لە چوارەم زنجیرەدا کە
(یەکەم وێنەبوو لەلایەن فیز کێشرابێت) بە خێرایی ناوبانگی دەرکرد. کۆتا بەشی ٤٠٬٠٠٠ چاپی لێ فرۆشرا. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٨٣٦، دیکنز پۆستی سەرنوسەری بێنتلیی مسسێلێنی قبووڵ کرد، پۆستێک کە بۆ ماوەی سێ ساڵ کاری تیا کرد، تا لەگەڵ خاوەنەکەی بوو بە ناکۆکیان.
لە ساڵی ١٨٣٦ کە کۆتا بەشی کاغەزەکانی پیکویکی تەواو کرد، دەستی بە نووسینی یەکەم چاپی ئۆلیڤەر تویست کرد — کە لە مانگێکدا نزیکەی ٩٠ پەڕەی دەنوسی —
ئۆلیڤەر تویست، لە ساڵی ١٨٣٨ بڵاوکرایەوە، بووە یەکێک لە ناسراوترین کارەکانی دیکنز و یەکەم ڕۆمانی ڤیکتۆریایی بوو کە پاڵەوانی چیرۆکەکە منداڵێک بوو. لە ٢ی نیسانی ساڵی ١٨٣٦، دوای ساڵێک ڵە دەستگیرانداری و لەنێوان ئەلقەی دووەم و سێیەمی کاغەزەکانی پیکویک، دیکەنز ھاسەرگیری لەگەڵ کاترین ھۆگارت تۆمسن (١٨١٦–١٨٧٩) کچەکەی جۆرج ھۆگارت، سەرنوسەری ئیڤنینگ چیرۆنیکڵ کرد. ھاوسەرگیرییەکە لە کڵێسایسەینت لووک لە چێلسی، لەندەن بەڕێوەچوو. لەدوای مانگی ھەنگوینییەکی کورت لە گوندی چاک لە کێنت، ھەردووکیان گەڕانەوە بۆ لۆدگینگس بۆ میوانخانەی فورنیڤال.
یەکەمی دە منداڵییان، چارلی، لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٨٣٧ لەدایکبوو، چەند مانگێک دواتر خێزانەکە ماڵیان گواستەوە بۆ بلومسبوری لە شەقامی داوتی ٤٨، لەندەن، (کە چارلز کرێنامەیەکی سێ ساڵیی ھەبوو کە ٨٠پاوەند بوو لە ساڵێکدا) لە ٢٥ی ئازاری ساڵی ١٨٣٧ تا کانوونی یەکەمی ساڵی ١٨٣٩. فرێدریک برابچوکەکەی دیکنز و خوشکەکەی کاترین، مێری ھۆگارتی تەمەن ١٧ ساڵ گواستیانەوە بۆ ماڵەکەی ئەوان. دیکنز زۆر ھۆگری مێری بوو، لە ساڵی ١٨٣٧ دوای نەخۆشییەکی کورت خایەن ئ لە باوەشی دیکنزدا گیانی سپارد. بە شێوەیەکی نائاسایی بۆ دیکنز، بەھۆی ئەوەی تاساو بوو، لە کارکردن وەستا، و لەگەڵ کەیت لە کێڵگەیەکی بچووک لە ھامپستید ھیدس بۆ دووھەفتە مانەوە. دیکەنز مێری کرد بە نموونەیەک — ئەو کەسایەتییەی ڕۆز مەیلی کە بەیادی ئەوەوە دروستی کرد، بۆی دەرکەوت کە ناتوانێت وەک ئەوەی پلانی بۆ دانابوو لە چیرۆکەکەیدا بیکوژێت، بەپێی وتەکانی ئاکرۆید، ئەو دواتر ھەر بە یادی مێرییەوە وەسفی کارەکتەرەکانی نێڵی چکۆڵە و فلۆرەنس دۆمبێی کردووە.
خەمەکەی ئەوەندە زۆربوو کە نەیتوانی چاپی ئەو مانگەی پیکویک لە دوامۆڵەتی مانگی حوزەیراندا پێشکەشبکات و ھەروەھا چاپی ئۆلیڤەر تویستیش بۆ ئەو مانگە بەھەمان شێوە ھەڵبوەشێنێتەوە. بوونی لە ھامپستید کاتێکی باشبوو بۆ پتەوکردنی پەیوەندی نێوان دیکنز و جۆن فۆستەر، فۆستەر لە کاتێکی کەمدا بەشێوەیەکی نافەرمی بوو بە بەڕێوەبەری کارەکانی و یەکەم کەسبوو کە کارەکانی بخوێنێتەوە.
سەرکەوتنی وەک ڕۆماننوسێک بەردەوامبوو. شاژنە ڤیکتۆریای گەنج ھەریەک لە ئۆلیڤەر تویست و پیکویک ی خوێندەوە و تا نیوە شەو دەمایەوە تاکو دەربارەیان مشتومڕ بکات. نیکەلەس نیکلێبی (١٨٣٨–٣٩)، فرۆشگا کۆنەکەی زانخوازی (١٨٤٠–٤١) و، لە کۆتاییدا، یەکەم ڕۆمانی مێژوویی، بارنەبی ڕەیج:
چیڕۆکێک دەربارەی ئاژاوەی ھەشتا، وەک بەشێک لە زنجیرەی کاتژمێری بەڕێز ھەمفریی(١٨٤٠–٤١)، کە ھەمویان بە شێوەی زنجیرەیەکی مانگانە بڵاودەکرانەوە بەر لەوەی بکرێن بە کتێب.
ژیاننامە
چارلز جۆن ھوفام دیکنز لە ساڵی ١٨١٢ لە ناوچەی (لاندپۆرت پۆرتسموس) لە بەریتانیا لە دایکبووە. تەمەنی منداڵی سەخت و ناخۆش بووە، لە خێزانێکی کەم دەرامەت بووە، باوکی پیشەیەکی سادەی ھەبووە کە مووچەکەی بەشی خێزانەکەی نەکردوە بە تەواوەتی و نەیتوانی پارەی قەرزەکانی باتەوە بۆیە خرایە زیندانەوە، بەم ھۆیەوە لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا خێزانەکەی دەیخەنە بەر کارکردن لە کارگەی لەندەن و ڕۆژانە ١٠ کاتژمێر کاردەکات. ئەم ژیانەی لە ناوەڕۆکی شاکارەکانی بەدی دەکرێت و لەنووسینەکانیدا ڕەنگیانداوەتەوە، زۆربەی ڕۆمانەکانی بەناوبانگ بوون و کراون بە فیلم و بەرھەمی سەر شانۆ وەک ئۆلیڤەر تویست
وەرگێڕان بۆ کوردی
ئەم بەرھەمانەی کراونەتە کوردی:
سەرچاوەکان
* پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئینگلیز پۆل:ڕۆماننووسانی ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٢ پۆل:مردووانی ١٨٧٠ پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئینگلیز پۆل:نووسەرانی مەسیحی پۆل:بەخاک سپاردن لە وێستمینستەر دەبی پۆل:بەخاک سپاردن لە وێستمینستەر ئەبی پۆل:مێژووناسانی بریتانی پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک پۆل:مێژووناسانی ئینگلیز
١٧٠٣
ساڵی ١٧٠٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٠٣
زمانی ھیندی
زمانی ھیندی یان ھندی یان ھیندیی ستاندارد  ستانداردکراوی زمانی ھیندی-ئوردووە کە ئێستا لە وڵاتی ھیندستاندا زمانی فەرمییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانی ھیندی پۆل:زمانەکانی گیبرالتار پۆل:زمانەکانی ھیندستان پۆل:زمانەکانی ترینیداد و تۆباگۆ پۆل:زمانەکانی ئاسام پۆل:زمانە ڕەسمییەکانی ھیندستان پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
ئاشوور
ئاشوور ئیمپراتۆریێکی کۆنە، ئاشوورییەکان لقێکن لە نەتەوەی سامی ،کەلە نیوە دوورگەی عەرەبەوە کۆچیان کردووە بۆ باکووری عێڕاق و لە باشووری کوردستان دا پێش ٦٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر لە نێوان موصڵ و شەرقات ئەو ئیمپڕاتۆرییەتەیان دامەزراند ، لە پێشا شارێکیان درووست کرد بە ناوی (ئاشوور)ەوە ، وە ئەونەتەوەیە بە ئاشوورەوە ناسرا دوایی پایتەختەکەیان گواستەوە بۆ نەینەوا .مێژووی وڵاتی ئاشوور بە سێ دەوردا تێپەڕیوە : دەوری یەکەم :ئاشووری کۆن ٤٠٠٠ بۆ ١٥٩٥ پێش زاین دەوری دووەم :ئاشووری دووەم ١٥٩٥ بۆ ٩١١ پێش زاین دەوری سێیەم :ئاشووری سێیەم ٩١١ بۆ ٦١٢ پێش زاین گرنگترین دەور لەو ئیمپڕاتۆرییەدا دەوری سێیەمە ، کە سووپایەکی بەهێزی بووە ، ئەو بە یەکەم سووپا دادەنرا لە بەهێزیدا لە جیهاندا وە ئاشوورییەکان بۆ یەکەم جار پێچکە(عەرەبانە) و ئەسپ یان بەکارهێناوە ،١٦ شا فەرمانڕەوایی کردووە ، وە هەموو دەنگوباسی شەڕو جەنگەکانیان بە خەتی بزماری لەسەر پارچە قوڕ نووسیوەتەوە و دوایی سووریان کردۆتەوە ، لە کتێبخانەیەکدا نزیکەی ٢٥ هەزار دانەی بەزمانی ئاشووری تێدا بووە و دۆزراوەتەوە، بایەخێکی زۆریان دابوو بە خوێندەواری و ڕۆشنبیری .لەم دەوری سێیەمەدا گەورەترین ئیمپراتۆرییەتی دامەزرێنراوە ،کە دەستی بەسەر هەموو خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیای بچووک و ئیلام و کەنداوی فارس و ناوچە شاخاوییەکانی خۆرهەڵات و لە باکوورەوە تاکو ئەرمینیاو کوردستانی گرتۆتەوە .وە لەسەردەمی شا سن شاد ئەسکن کەدوا شای ئاشوورییەکان بوو مادەکان هێرشیان کردە سەریان و بەتایبەتی دەسەڵاتیان لەناو بردن لەساڵی ٦١٢ پێش زایین.
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق پۆل:پارێزگای سەلاحەددین پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە عێراق پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز
بڕیارنامەی ٢٥٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٥٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی ئایاری ١٩٦٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٤٢٦‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٨ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٦٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئوردن
ماری کاترین دو ویلدیو
ماری کاترین دو ویلدیو نووسەر و شانۆنووسی سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:شانۆنامەنووسانی سەدەی ١٧یەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٤٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٦٣٢ پۆل:مردووانی ١٦٨٣
سەردەمی بەردین
وێنۆک|دەستکردێکی سەردەمی بەرد
سەردەمی بەرد دەورانی گەشەکردنی تەکنۆلۆژیای مرۆڤە، لەم سەردەمەدا پانایی ناوچەی نیشتەجێیی مرۆڤ لە ڕۆژھەڵاتی ئەفریقاوە بەرەو تەواو ناوچەکانی جیھان بڵاو بووە. لە سەردەمی بەرددا مرۆڤ فێری وەرزێڕی، دەستەمۆ کردنی ئاژەڵ و ئاو کردنی فلز بوو. ئەم سەردەمە بە دەورانێکی پێش مێژوو دەژمێردرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:سەردەمی بەردین
وێبتۆپ
وێبتۆپ یان وێب دێسکتۆپ (Web، Web Desktop) بریتیە لە بوونگەیەکی دێسکتۆپ (Desktop Envitionment) کە لە نێو یەک وێبگەڕ یان کلایەنت‌ئامرازی ھاوشێوەی دا جێگیر کراوە. وێبتۆپ لە ڕێگەی بەکارھێنانی دێسکتۆپ مێتافۆرێکەوە وێب‌ئامرازەکان، وێب‌خزمەتەکان، ئامرازەکانی کایەنت-سێرڤەر، ئامرازسێرڤێر، و ئامرازەکان لە سەر کلایەنتی خۆجێیی تێکەڵ دەکات و بوونگەیەکی دێسکتۆپ دروست دەکات. وێبتۆپەکان بوونگەیەکی ھاوشێوەی بوونگەی ویندۆز، مەک، یان نێوانچی بەکارھێنەریی گرافیکی نێو سیستەمەکانی یونیکس یان لینۆکس دابین دەکات. لە ڕاستی دا وێپتۆپ جۆرێک لە دێسکتۆپی مەجازییە لە نێو وێبگەڕێک دا. لە وێبتۆپ دا ئامرازەکان، دەیتا، فایلەکان، پەیکەربەندی، ڕێککاریی، و ئیمتیازەکانی دەستپگەیشتن لە سەر تۆڕێکی دوور دادەنرێن. بەشێکی زۆر لە کارە کامپیۆترییەکان لە شوێنێکی دوور جێبەجێ دەکرێن و وێبگەڕ زیاتر بۆ نیشاندان و پێدان بە کار دەھێنرێت.
وشەکانی"وێب دێسکتۆپ" یان "وێبتۆپ"جیاوازن لە سیستەمی کارپێکردنی وێب، سیستەمی کارپێکردنی تۆڕی وەکوو تینیۆس (TinyOS) یان سیستەمی کارپێکردنی کێشەلەسەری ئینفێرنۆ (Inferno). لە بەکارھێنانی گشتی دا خەڵک بەھەڵە وێبتۆپ بە سیستەمی کارپێکردنی وێب یان بە کورتی وێبۆس (WebOS) ناو دەبەن.
بەراوردێکی وێبتۆپەکان
ئەم خشتانەی خوارەوە زانیارییە گەشتی و تێکنیکیەکانی چەند بەرنامەی وێب دێسکتۆپ بەراورد دەکات:
١٧٠٤
ساڵی ١٧٠٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٠٤
زمانی ئاسامی
زمانی ئاسامی یان ئۆخۆمیا (অসমীয়া Ôxômiya) لە بنەماڵەی زمانە ھیندوئەورووپایییەکانە. لە ویلایەتی ئاسامی ھیندستاندا زمانی فەرمییە.
پۆل:زمانی ئاسامی پۆل:زمانەکانی بەنگلادێش پۆل:زمانەکانی ھیندستان پۆل:زمانەکانی ھیندی باکوور پۆل:زمانە ڕەسمییەکانی ھیندستان پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
شارستانی ئەسفەھان
شارستانی ئەسفەهان یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای ئەسفەھانی ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری ئەسفەهانە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئەسفەھان پۆل:شارستانی ئەسفەھان پۆل:شارستانەکانی ئێران
ئەسفەھان
وشەرەتناسی (ئێتیمۆلۆژی)
بە بڕوای زۆربەی نووسەرانی مێژووی ئێران ناوی ئەسفەھان لە سەردەمی ساسانییەکان و بەھۆی شوێنێکی لەشکەری بۆ گرد ھاتنی سپا و سان بوون، دانراوە. ئەم ناوە لە وشەی “سێپاھ” بە واتەی سوپا و سان گیراوە.
لە سەردەمی سەفەوییەکان دا
ھەوراز و ئاکۆی ھوونەر و گەشەسەندنەوەی ئەسفەھان لە سەردەمی سەفەوییەکان دا رووی دا. ئەم سەردەمە ھەر وەھا وەکوو لووتکەی ھوونەری بنارسازیی ئێران دەناسرێ.
لە کاتی پاشایەتیی شا عەبباسی یەکەمدا پایتەخت لە قەزوینەوە گۆزرایەوە بۆ ئەسفەھان. زۆربەی شوێنە دیرۆکیکانی ئەسفەھان لە سەردەمی سەفەویکان دا ساز کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران پۆل:ئەسفەھان پۆل:شارستانی ئەسفەھان پۆل:گەورەشارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئەسفەھان پۆل:پایتەختە پێشووەکان پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئێران
خەناناوا
خەناناوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەور، ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
خەناناوا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کاژێ
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
١٧٠٥
ساڵی ١٧٠٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٠٥
مێلین جێسترۆل ئاستەیت
مێلین جێسترۆل ئاستەیت بە تەنھا و لەژێر ناوی بازرگانی ھێیفێرماکس یان MGA دەفرۆشرێ لە نێوان ئەوانی تر، دەرمانێکی پڕۆجستینە و بەکاردێت بۆ بابەتی پەرەسەندنی ئاژەلان دەرمانەکە بۆ مرۆڤ بەکارنایەت لەجیاتی ئەوە بۆ ئاژەڵان لە باخچەی ئاژەڵان بەکاردێت یان شوێنەکانی تر کە ئاژەڵی لێ بەخێودەکرێت
فەرماکۆنامیکس
MLGA پڕۆجێستۆجینە، و چالاکاری وەرگری پرۆجێسترۆنە
کیمیایی
MLGA ھەروەھا ناسراوە بە (17α-acetoxy-16-methylene-6-dehydro-6-methylprogesterone) یاخوود(17α-acetoxy-16-methylene-6-methylpregna-4,6-diene-3,20-dione) بەرھەمھاتووی سترۆیدی (پڕێگنانێ)ـە و گەشەپێدراوی پرۆجێسترۆنە دەرمانەکە بە تایبەتی گەشەپێدراوی ١٧-ئەلفا-ھایدرۆکسی پڕۆجێسترۆنە لە گروپی مێسێلەوە لە پلەی (C6)، لە گروپی (methylene)یش لە پلەی (C16)
سەرچاوەکان
پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:پڕێگنانێکان پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان
بڕیارنامەی ٢٥٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٥٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئایاری ١٩٦٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشە سەبارەت بە بارودۆخی ڕۆدیسیای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٤٢٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕۆدیسیا
جۆن ڕۆڵز
وێنۆک
جۆن ڕاوڵز (John Bordley Rawls (1921–2002 فەیلەسووفێکی ئەمریکاییە و یەکیکە لە نووسەرە گەورەکانی سەر بە ڕشتەی «لیبەڕالیزمی جڤاکی». ڕاوڵز خاوەنی چەندین بەرھەمی گرنگە لەم بوارەدا، بۆ نموونە «تیۆرییەک دەربارەی دادگەری» (A Theory of Justice (1971 و «لیبەڕالیزمی سیاسی» (Political Liberalism (1993.
پەیمانی جڤاکی
ڕاوڵز بۆ چەمکی «داد» ئاوڕ لە نەرێتی بیرمەندانی وەک جۆن لۆک (John Locke (1632-1704، ژان ژاک ڕوسۆ (Jean-Jacques Rousseau (1712–1778 و ئیمانۆئێل کانت (Immanuel Kant (1724-1804 دەداتەوە.
دوو پرنسیپ
ڕاوڵز پێی وایە تاکەکەسان لە دۆخی وەھادا دوو پرنسیپ دەسەلمێنن:
-	یەکەم: ھەر ھەموو، بێ ئەوەی ھیچ دەستەیەک‌ کە‌مبەش بێ، ھەمان ئازادی و مافی بنەڕەتییان ھەبێ.
-	دووەم: جیاوازی جڤاکی و ئابووری تەنھا ئەگەر لە ‌بەرژەوەندی کەسانی ھەرە بێدەرامەتدا بوو ئەوجا دێتە سەلماندن.
سەرچاوە
Nationalencyklopedin
(Reidar Larsson. Politiska ideologier i vår tid. Studentlitteratur (1994
بەستەری دەرەکی‌
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١ پۆل:مردووانی ٢٠٠٢ پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢١ەم پۆل:فەیلەسووفانی شیکارانە پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی پۆل:فەیلەسووفانی سیاسیی ئەمریکی پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی ئابووریزانی پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە پۆل:فەیلەسووفانی یاسا پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن پۆل:یەکسانیی کۆمەڵایەتی پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١ پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
ئایۆوا
ئایۆوا (بە ئینگلیسی:Iowa) یەکێک لە ویلایەتەکانی ئامریکایە.
چنگنی
جوگرافیا
چنگنی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دارەتوو و لە باشوور لەگەڵ گوندی بەکرباجەلان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی حەمەی بارام لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی زەوج.
ئایۆوا
ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری دێس مۆینسە.
تووکە
بەستەر بۆ دەرەوە
پۆل:بارین
ھایدرۆجین پێڕۆکساید
ھاییدرۆجینی پێرۆکساید ناجێگیر و زۆر بە ھێواشی دەتوێتەوە لە رووناکی.بەھۆی جێگیری،ھایدرۆجین پێرۆکساید خەزن دەکرێ بە جێگیری لە ئەسیدی لاواز.
چنگنی
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھایدرۆجین پێڕۆکساید
ھایدرۆجینی پێرۆکساید لە سیستەمی بایۆلۆچی ھەیە وەک لەشی مرۆڤ. ئەنزیمەکان بەکاردێ بح توانەوەی ھایدرۆجین پێرۆکساید کە جۆرێکە لە پێرۆکسایدەژان.
ماری مادلێن، کوومتێس دو لا فایێت
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٣٤ پۆل:مردووانی ١٦٩٣
ھایدرۆجین پێڕۆکساید
تایبەتیەکان
گەرمکراوی H2O2 دەکولێت لە ١٥٠.٢ پلە سیلیزی ٥٠ پلە زیاترە لە ئاو .ھایدرۆجین دەچێتە ژێر تەقینەوەی سێرمال ئەگەر گەرم بکرێت لەو پلەی گەرمیە .ئەوە سەلامەتترە لە پلەیەکی نزمتر بێت لە ژێر پەستانی کەم.
ماری مادلێن، کوومتێس دو لا فایێت
سەرچاوەکان
Marie-Madeleine, comtesse de La Fayette
ھایدرۆجین پێڕۆکساید
چارەسەرەکان
لەم حالەتەدا ھایدرحجین پێرۆکساید جیادەبێتەوە لە خاوێنیەکەی بەھۆی کاریگەری بۆندی ھایدرۆجینی لەنێوان ئاو و ھایدرۆجینی پێرۆکساید گەردیلەکانی .ل ھۆی ئەم تێکەلەدا. و خالی بەستن لە ژێر -٥٦ سلیزی و ئاو خالی بەستنی لە ٠ سلیزی و ھایدرۆجین پێرحکساید کە -٤٣. و خالی گەرم کردن لە تێکەلەکە ھەروەھا دەردەبرێ کە ھەردوکیان لە (١٢٥.١).بۆ ١١٤. خالی گەرمکردن لە ١٤ زیاتر لە ئاو و ٣٦.٢ کەمتر لە ھایدرۆجین پێرۆکساید.
شێوەزاری
ھایدرۆجین پێرۆکساید (H2O2) گەردی بێ پلانە ھەروەک نیشاندراوە بە پۆل ئەنتۆن لە ١٩٥٠ بە بەکارھێنانی لەگەل C2.بە شێوەیەکی گونچاو .ھەر چەند بۆندی O-O تاکە بۆندە ، گردەکان ریکشنی بەرزیان ھەیە  لە ٢٤٦٠. بۆ بەراورد کردن لەگەل روەشنەکە بەۆ ئیفان ١٢.٥. بە زیاد کردنی باریر دەبێتە پۆلسن لە درێژی لە گەردیلەی ۆکسچین و ئەنجامی ھایدرۆجین.
شێوەزاری گەردەکان لە کریستالی H2O2 بۆ بە جیاکراوی جیاوازترە.جیاوازیەکە  بە ئەنجامی بۆندی ھایدرۆجین. کە ئەویش لە کریستالی H2O2 کە. لەحالەتی گازاوی .بە گروپی جیاواز.
بەراورد کردن لەگەل ئەنەلۆگ
ھایدرۆجین پارۆکساید شێوەخاری جیاوازی ھەیە  لەگەل Hm-X-X-X بۆند ھەروەھا ئاو  لە ۆێکھاتەکە ھەیە. رێژەی گەرم کردنی بەرزترە کە زنجیرەکە X=O,N,S. ئەویش دەتاوێتەوە لە خالی بەرز ، کە بەراورد دەکرێ بۆ ھایدرازین لەگەل ئاو ، لەگەل تەنھا ھایدرۆکسایدئەلمین کریستال زۆر بە جیاوازی. راکێشان لە بۆندی ھایدرۆچینی بەھێز.دیفۆسفەین لەگەل ھایدرۆجین  تەسەروف دەکات لە بۆندی ھایدرۆجینی لاواز لەگەل کەمێک کێمیکال  وەک ھایدرۆچین .ھەموو ئەو ئەنەلۆگە ناجێگیرە .لە پێکھاتەی .ئەنەلۆگ وەک یەکە لە شێوەزار  بە ھۆی گۆرانکاەی  لەنێوان ئەم پێکھاتانە.
دۆزینەوە
ئەلێکساندەر ڤۆن ھومبدۆلت یەکەم زانای پێرۆکسایدە. باریوم پێرۆکساید ، لە ١٧٩٩ وەک داھێنانەک لە کاتەی دەچێتە ھەوا.
ئایۆوا
سەرچاوەکان
پۆل:ئایۆوا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٤٦ پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا پۆل:ویلایەتەکانی ئەمریکا
مۆدێلی بزوێنەر
مۆدێلی بزوێنەر بزوێنەرێک بچووکی ناوەخۆی ژووری سوتانە  بە شێوەيەكى نموونەيى بەكار دەهێنێت بۆ فڕۆكەيێكى راديۆ-كۆنترۆلەر، ئوتۆمبێلى راديۆ-كۆنترۆلەر، بەلەمى راديۆ-كۆنترۆلەر، فڕينى ئازاد، فڕۆكەى خەت ، يان  ئوتۆمبێلى ئەشكيل گرۆوند-رونينگ.
بە شێوەیەکی گشتی
مۆدێلی بزوێنەری دوو قۆناغی دیزاین کراوە لە 1970 بە سیستەمی  Schnuerle porting   بۆ باشترین چوستی. کە پێنج هۆرس پاوەر(370 kW)ی بەرهەم دەهێنا. پاشان مۆدێلی چوار قۆناغ دروست کرا کە 0.2 in3 قەبارەکەی بوو پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
موحەممەد ئەحمەد (مەھدی)
محەممەد ئەحمەد بن عەبدوڵا (بە : ابن محمد أحمد عبد اللە؛ ١٢ی ئابی ١٨٤٤، ٢٢ی حوزەیرانی ١٨٨٥) سەرکردەیەکی ئایینی سوفی 'نوب'ی بوو لە ڕیزبەندی 'سامانییە' لە سودان کە لە گەنجێتیدا ئیسلامی سوننیی خوێندوە. لە ساڵی ١٨٨١دا، بانگەشەی ئەوەی کرد کە مەھدییە. ئەو سەرکردایەتی جەنگێکی سەرکەوتووی کرد دژ بە دەسەڵاتی سەربازی عوسمانی-میسری لە سودان و سەرکەوتنی بەرچاوی بەسەر بەریتانییەکاندا بەدەستھێنا، لە گەمارۆی خەرتووم. ئەو دەوڵەتێکی گەورەی ئیسلامی دامەزراند کە لە دەریای سوورەوە تا ئەفریقای ناوەڕاست درێژەی کێشا، و بزووتنەوەیەکی دامەزراند و دوای سەدەیەک لە سودان کاریگەر بوو.
دوای مردنی ئەحمەد، عەبدوڵاھی وەک خەلیفە فەرمانڕەوایی کرد، بەڵام حوکمڕانی ئۆتۆکراتی و ڕاستەوخۆ ھێزی سەربازی بەریتانی بەکاردەھێنا، دەوڵەتی مەھدی وێران کرد دوای داگیرکاری ئینگلیزی-میسری لە سودان لە ساڵی ١٨٩٩. سەرەڕای ئەوەش، مەھدی ھێشتا کەسایەتییەکی ڕێزلێنراوە لە مێژووی سودان. لە کۆتایییەکانی سەدەی بیستەمدا، یەکێک لە نەوەکانی بەناوی سادیق مەھدی، دوو جار وەک سەرۆک وەزیرانی سودان خزمەتی کردووە (١٩٦٦ و ١٩٨٦). ئەو خوازیاری سیاسەتێکی دیموکراتییانە بوو.
ژیانی سەرەتایی
محەممەد ئەحمەد لە ١٢ی ئابی ١٨٤٤ لە دوورگەی لاباب لە دۆنگۆلا لە باکووری سودان لە خێزانێکی نزم و عەرەبی 'نووبی' کە دروستکەری بەلەم بوون لەدایکبووە. ئەوان لە پێغەمبەری ئیسلامی محەممەدەوە لەڕێی ھێڵی حەسەن نەوەی خۆیەوە گوایە بنەچەیان ھەیە. کاتێک محەممەد ئەحمەد ھێشتا منداڵ بوو، خێزانەکە گواسترانەوە بۆ شارۆچکەی کاراری، باکووری عومەرمان. لێرەدا باوکی، عەبدوڵا، توانی بڕێکی گونجاو لە دار بدۆزێتەوە بۆ بازرگانی سەرکەوتووی دروستکردنی بەلەم.
ڕاگەیاندنی مەھدی بوون
لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٨٨١، محەممەد ئەحمەد بانگەشەی ئەوەی کرد کە مەھدییە بۆ ئەوەی ڕێگای ھاتنەوەی پێغەمبەر عیسا (عیسۆ) ئامادە بکات. لە بەشێکدا، داخوازییەکەی لەسەر بنەمای پێگەی خۆی وەک شێخێکی بەناوبانگی سوفی بوو لەگەڵ شوێنکەوتنی زۆر لە فەرمانەکانی 'سامانییە' و لەنێوان ھۆزەکانی ناوچەی دەوروبەری دوورگەی ئەبادا. بەڵام بیرۆکەی مەھدییا ناوەندی باوەڕەکانی سامانییە بوو پێش ڕاگەیاندنی محەممەد ئەحمەد. ڕێبەری پێشووی سامانییە، شێخ ئەلکۆراشی وادی ئەلزاین، ڕای گەیاند کەوا ئەو ڕزگارکەرە کە ماوەیەکی زۆرە چاوەڕوان دەکرێت لە ھێڵی سامانییەوە دێت. بە قسەی شێخ ئەلکۆراشی، مەھدی خۆی دەناسێنێت لەڕێگەی ژمارەیەک نیشانەوە، ھەندێکیان لە سەردەمی سەرەتای ئیسلامدا ھاتوون و لە ئەدەبیاتی حەدیسدا تۆمارکراون. ئەوانی تر سەرچاوەیەکی ناوخۆییان ھەبوو، وەک پێشبینی ئەوەی کە مەھدی سواری ئەسپەکەی شێخ دەبێت و دوای مردنی کۆشکێک لەسەر گۆڕەکەی دروست دەکات.
مردن و جێگرتنەوە
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Mahdi_Grave_in_Omdurman.jpg/220px-Mahdi_Grave_in_Omdurman.jpg|وێنۆک|گۆڕی محەممەد ئەحمەد لە عومەرمان دوای شەش مانگ لە گرتنی خەرتووم، محەممەد ئەحمەد بەھۆی نەخۆشی تایفۆیدەوە کۆچی دوایی کرد. ئەو لە عومەرمان لە نزیک وێرانەکانی خەرتووم نێژرا. مەھدی پلانی بۆ ئەم ئەگەرە ھەبوو و سێ پەرلەمانتاری ھەڵبژارد بۆ جێگرتنەوەی.
دوای شکستی کۆتایی خەلیفە لەلایەن بەریتانییەکانەوە لەژێر سەرکردایەتی جەنەڕاڵ کیچێنەر لە ساڵی ١٨٩٨، گۆڕەکەی محەممەد ئەحمەد وێران کرا بۆ ئەوەی ڕێگری بکات لەوەی ببێتە خاڵی کۆبوونەوە بۆ لایەنگرەکانی. ئێسکەکانی فڕێدرانە ناو نیل. دەگوترێ کیچێنەر کەللەسەری ھێشتەوە و بە وتەی وینستۆن چەرچڵ، «سەری مەھدی لە دەبەیەک نەوتاودا ھەڵگرتووە وەک خەڵات». بەگوێرەی ڕاپۆرتەکان کەللەسەری پاش ماوەیەک لە وادی ھاڵفە نێژرا. لە کۆتاییدا گۆڕەکە بنیات نرایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی سوودان پۆل:مردووانی ١٨٨٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٤
بڕیارنامەی ٢٥٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٥٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١١ی حوزەیرانی ١٩٦٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٤٣٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٨
چینگ شیھ
250px|وێنۆک|چەپ|چینگ شیهـ چینگ شیھـ (بە چینی: 郑氏 ، بە ئینگلیزی: Ching Shih) یاخود ناسراو بە چێنگ ئا ساوو (بەچینی: 郑一嫂 بەئینگلیزی:Cheng I Sao) ماوەی ژیانی لەنێوان ساڵانی ١٧٧٥–١٨٤٤ بووە. چەتەیەکی دەریایی بوە لە ناوەڕاستیەکانی ئیمپڕاتۆریەتی (خانەدانی چینگ) یاخوت ( 清朝؛ ئیمپاڕتۆریەتی گەورەی "چینگ")، "چینگ شیھـ" سەرۆکی زیاتر لە ٤٠,٠٠٠ چەتەیی دەریایی بووە، لە ھەمان کاتدا نزیکەی ١٨٠٠ کەشتیی جەنگی ھەبوە، ھەروەھا ٨٠,٠٠٠ کەسی دیکە لە پیاو و ئافرەت و ھەندێکجار منداڵیش لەگەڵیدا بووە ، دژی ئیمپڕاتۆریەتەکانی ئەو کاتە وەستاوەتەوە وەکو (بەریتانیا، پورتوگال، ھەروەھا خانەدانی چینگ ) ، بووە یەکێک لە گەورەترین و بەھێزترین چەتەی دەریایی چین و ئاسیا، و یەکێک لە زلھێزترین چەتەی دەریایی جیھان لە مێژوودا. وە ژمارەیەکی زۆر لە کتێب ، و ڕۆمان، فیلم، و یارییە ئەلکترۆنییەکان لەسەری نوسراوە و درووستکراوە.
ژیانی
لە ساڵی ١٧٧٥ی زاینی لە دایک بووە ، لە ھەرێمی گوانگدۆنگ، کە ناوە تەواوەکەشی (石香姑؛شی خیانگ گو)ە، ھەروەھا سۆزانی بووە و ماوەیەک لە تیاترۆخانەکان کاری کردوە لە شاری کانتۆن، بەڵام کاتێک لە ساڵی ١٨٠١ دەبێتە چەتەیەکی گەورە، شوو دەکات بە (鄭؛ژێنگ یی) کە لەو کاتەدا ناو و ناوبانگی ھەیە وەکو چەتەیەک. بەڵام لە ١٦ی نۆڤەمبەری ساڵی ١٨٠٧ لە جەنگێکدا لە ڤێتنامدا دەمرێت.
چەتەیی
لەودەمانەدا کاتێک کە سووپای ھێزەکەی گەورە بوو، ھەستی بەوەکرد کە کەسیکی پێویستە کە یارمەتی کار و بارەکانی بدات لە کار و باری بەڕێوبردندا لە کەشتییە جەنگەکانی (ئاڵای سوور) کە ڕۆژ بە رۆژ کارەکان زیاتر دەبوون، بۆیە بۆ ئەوکارە تەنھا یەک کەسی پێ باش بوو ئەویش (چانگ پاوو) بوو. کە کوڕی ماسیگرێک بوو کە (ژێنگ یی) لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا گرتبوویە خۆی. لە ساڵی ١٨٠٦ دا ئەفسارێکی بەڕیتانی ڕاپۆرتێک دەنووسێت کە مەترسییەکی گەورە ھەیە لە ناوچەکانی چین، ئەویش لەبەر چەتەیەکی دەریایی بەناوی "چینگ شیھـ" ، ئەو چەتەیەی ئەگەر بێت و ھەر دووژمنێک بگرێت، لە بەشی پێشەوەی کەشتیەکە لە خاچی دەدات و تا ڕادەی کوشتن لێی دەدات، کە بەڕیتانیەکان لەو کاتەدا پێیان دەگووت “The Terror of the South China" واتا (تیرۆرستەکەی باشووری چین).
کەشتییە جەنگییە چینییەکان ٦٣ کەشتیان تێکشکا لە ھێرشەکاندا، بەڵام ھەر کەشتییە جەنگیەکانی پورتوگال و بەڕیتانیا نەیان توانی (چینگ شیھـ) ببەزێنن، بۆییە بێھیوا بوون لەوەی بتوان دژی بۆوەستنەوە و تێکی بشکێنن.
پاشان چینگ شیھـ لەگەڵ کوڕە گەنجەکەییدا گەڕانەوە بۆ کانتۆن و خانەییەکی قوماڕخانەیان کردوە، دواجار لە تەمەنی ٦٩ سالیدا و لە ساڵی ١٨٤٤ کۆچی دوایی دەکات.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٥ پۆل:مردووانی ١٨٤٤ پۆل:خەڵکی گوانگژۆو پۆل:خەڵکی زنجیرە فەرمانڕەوایی چینگ پۆل:ژنە چینییەکانی سەدەی ١٨یەم پۆل:خەڵکی چینی لە سەدەی ١٨یەم پۆل:ژنە چینییەکانی سەدەی ١٩یەم
١٧٠٦
ساڵی ١٧٠٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٠٦
تاڵەبانی گچکە
تاڵەبانی گچکە یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی تەقتەق لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
دانیشتوان
بە پێی سەرژمێری ناوخۆیی ناحیەی تەقتەق، لە ساڵی ٢٠١٣دا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە پێکھاتووە لە (٤٠) کەس و (١٠) خێزان. - [ ]
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
مۆسیقای کوردی
کورد وەک ڕەچەڵەک و بنەچە، دەچێتەوە سەر ماد کە ٧٠٠ ساڵ پێش لە دایک بوونی مەسیح دەسەڵاتێکی گەورەی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، لە داوێنی چەپ|171x171پیکسڵ
چیای زاگرۆس دا ھەبووە. دوای ١٥٠ ساڵ حوکمڕانی، کوورشی ھەخامەنشی وەک نوێنەری فارس، دەسەڵاتی لە ماد زەوت کردووە و لەو کاتەوە تا ئێستا فارس وەک نەتەوەی فەرمانڕەوا حاکمە.
مێژووی تەمەنی ھونەری گۆرانی لە ھونەری مۆسیقا کۆن ترە. ئەگەر بمانەوێ تەمەنی گۆرانی کوردی دەست نیشان بکەین، دەبێ لەو کاتەوە دەست پێ بکەین کە کورد بوونی ھەیە.
حەمەی حەمەباقی لە کتێبی مێژووی مۆسیقای کوردیدا دەڵێ: دەست نیشان کردنی ساڵێکی دیاری کراو یان سەردەمێکی دیاری کراو بۆ مێژووی سەرھەڵدان و لە دایک بوونی گۆرانی کوردی کارێکی ئێجگار دژوارە.
سەرەتای نەش و نما کردن و سەر ھەڵدانی گۆرانی کوردی دەگەڕێتەوە سەردەمی زەردەشت و سروودەکانی ئەو ئایینە پیرۆزە. دەکرێ سروودی گاتا (گاسا) و (یەشت) ە کان کە لە کتێبی پیرۆزی ئاڤێستادا ھاتووە، بە سەرەتای گۆرانی کوردی ئەو سەردەمە دەست نیشان بکەین. ئەو سروودانە کە جۆرە گۆرانی یەکی ئەو چاخە بوون، لە بەر ئەوەی لە باری ئایینی یەوە دەرەتانیان پێ درابوو، زۆر زوو توانیویانە گەشە بکەن و پێش کەون. وەک فتوای ئایینی لە لایەن موغەکان واتە ڕێبەرە ئایینی یەکانی زەردەشتەوە، بە پەیڕەوانی ئەو ئایینە ڕاگەیەندراوە کە ھەر کەسێ سروودەکانی ئاڤێستا بە ئاوازەوە بخوێنێ، کاریگەرتر و باشتر ئامانجەکانی دەپێکێ.
وشەی گاتا، گاسا، گاسە یان گازە بە مانای بانگ و ھاوار و داد و سکاڵا لێک دراوەتەوە. واتە سکاڵا و ڕاز و نیاز بە ئاواز و مۆسیقاوە لەگەڵ خودا. سروود لە پلەی ھونەری دا لە گۆرانی بەرزترە و بۆ بۆنەکانی نیشتمانی و ئایینی بە کار دەبرێ. سروود دەکرێ زۆر جار پلەی حەقیقی (پیرۆز) ی پێ بدرێ و گۆرانی مەجازی (دڵداری و...). سروود لە ئاتەشکەدەکانی زەردەشتی و کەڵام (یارسان) لە جەمخانەکانی ئایینی یاری (ئەھلی حەق) و ئیزەدی دا لەگەڵ تەموورە (تەنبوور، تەمویرە یان تەمیر) کە یەکێکە لە ئامێرە ھەرە پیرۆزەکانی کورد، پێشکەش کراوە و دەکرێ.
سەدیقی بۆرەکەیی لە کتێبی مێژووی مۆسیقای کوردی دا دەڵێ: مۆسیقا سەرەتا بە ھۆی شمشاڵی شوانەوە ھاتۆتە نێو کورد و پاشان پەرەی پێ دراوە.
بە گشتی ئەوسێ ئایینە (زەردەشت، یارسان و ئیزەدی) کە لە کوردستان دا سەری یان ھەڵداوە، بوون بە ھۆی پێشکەوتنی ھونەری گۆرانی و مۆسیقای کوردی. چونکە ھەر سێکیان ھانی خەڵکیان داوە ڕاز و نیازەکانیان لەگەڵ پیر و خاوەنکاری خۆیان دا بە ئاوازەوە بخوێنن (بۆ زانیاری: ناوەندی ئایینی زەردەشتی لە ورمێ، یارسان لە ھەورامان و داڵەھۆ و لوڕستان، ئیزەدی لە موسڵ و سەنجار و دیاربەکر ھەڵکەوتووە کە ھەموویان لە کوردستانن). لە ئایینی زەردەشتدا وتراوە: ئەگەر دووعا و سکاڵاکان تان بە ئاوازەوە لەگەڵ تەموورەدا بخوێنن، زووتر دەگاتە جێی خۆی.
لە ئایینی یاریش دا بە دەیان وتەی ڕێبەر و پیرەکانیان مان لە کتێبە پیرۆزەکانی ئەو ئایینەدا بەرچاو دەکەوێ کە ھانی خەڵک دەدەن ئەو ئەرکە بە ئاوازەوە ھاوڕێ لەگەڵ تەموورەدا بخوێنن. ئەم ھەڵبەستەی خوارەوەی دەروێش زوڵفەقاری گۆران وێنەیەکی ئەو ڕاستی یە کە دەفەرموێ: خاوەندکارم تەنبوورش ئاوەرد پەری یارانش ھەر سەوگەندش وەرد واتش ھەر کەسێ تەنبوور نەژەنۆ مەبۆ جە دینش دڵش بکەنۆ دەسا ئەی یاران، ئەر شاد، زگارن تەنبوور بژەنن ئەگەر وەکارن
واتە: خاوەنکار تەموورەکەی ھێنا و سوێندی بۆ یارانی خوارد کە ھەر کەسێ تەنبوور نەژەنێ دەبێ دەست لەو دینە ھەڵبگرێ، بۆیە یاران! ئەگەر شادن و ئەگەر خەمبارن، تا توانا و ھونەرتان تێ دایە تەموورە بژەنن.
ئایینی ئێزدی ئەزدایش وەک لە کتێبی پیرۆزی مەسحەفاڕەش دا ھاتووە، ڕێ و ڕەسمی جەژنەکانیان بە دەنگی قەواڵ چەلەبی لەگەڵ تەموورە لایان پیرەکانەوە بە شادی کردن و بە ئاگرا کردنەوە بە ڕێوە دەبەن.
قەواڵ گۆرانیبێژی ئیزداییەکانە و ئەوپەڕی ڕێزی لێ دەگیرێ.
وەک دەزانین بە لە دەست دانی دەسەڵاتی مادەکان و ھاتنە سەر حوکمی فارسەکان بە سەرۆکایەتی کوروشی ھەخامەنشی، ھونەرەکەشمان وەک چارەنووسی نەتەوەکەمان کرا بە بەشێک لە سامانی نەتەوەی فارس. بە چەشنێک ھونەری گۆرانی و مۆسیقای کوردی وەک ھونەری نەتەوەیەکی جیا لە فارس چاو لێ نەکراوە و ناوی مۆسیقای مەحەللی واتە لۆکاڵ و ناوچەیی لە سەر دانراوە.
تا سەد ساڵ لەمەوبەرکە بنەماڵەی فەراھانی واتە کوڕەکانی عەلی ئەکبەرخان کە بریتی بوون لە میرزا عەبدوڵڵا و میرزا حوسەین قولی، سەر لە بەری دەزگاکانی مۆسیقای گەلانی ئێران یان گرد و کۆ کردەوە و بە ناوی دەزگاکانی مۆسیقای ئێران ناودێریان کرد، پێشتر ئەو دەزگایانە بە ناوی ھەموو ئەو نەتەوانەوە دەناسراکە لە چوارچێوەی ئێران دا دەژیان. بە واتایەکی دیکە مۆسیقای کوردی لەگەڵ مۆسیقای ئێرانی کۆن دا ھاوبەشە و بە بێ ناو ھێنانی کورد ئەو مۆسیقایە ھەم ناتەواوە و ھەم تاڵان کراو. لە کاتێک دا ڕەزاخان بە بیانووی یەکدەست (متحدالشکل) کردنی جل و بەرگەوە، تەواوی نەتەوەکانی غەیرە فارسی پێچا بووە ھەتیتە و بە سەردەمی دەواردڕان لە مێژوودا بەناوبانگە، برایانی فەراھانی پێش ئەوەی دەزگاکانی مۆسیقای ئێران بەو شێوەیەی ئێستا ھەیە ناودێر بکەن، بە ھەموو دەسەڵاتێکی میری یەوە بە ئێران دا سووڕان و سەرجەمی ئەو دەزگایانەیان کۆ کردەوە. میرزا عەبدوڵڵا بۆ خۆی پێنج مانگ لە کوردستان مایەوە و چی گەنجینەی مووزیکی کوردی ھەبوو، کۆی کردەوە و پاشان ناوچەکانی دیکەی وڵات گەڕان و لە دوایی دا ناوی دەزگاکانی مۆسیقای ئێران یان لە سەر دانا. ئەو حەوت دەزگایە بریتین لە: ھەر وەھا ٧ نیمچە دەزگاش (ئاواز) وەک پاشکۆی ئەو حەوت دەزگایە ھەیە کە بریتین لە:
وەک لە سەرەتاوە باسمان کرد، فارسەکان بێجگە لە مۆسیقای فارس، مۆسیقای نەتەوەکانی دیکە بە مووزیکی مەحەللی ناو دەبەن. ئەم ناودێر کردنەش لە باری نێونەتەوەیی یەوە ئەو مافە بە نەتەوەی فەرمانڕەوا (فارس) دەدا کە وەک بەشێکی بچووک و ناوچەیی چاو لە مووزیکی کوردی و گەلانی دیکەی دانیشتووی ئێران بکا و بە ژێر تەوشێی خۆیانی بزانێ. پێ بە پێی سیاسەتی شۆڤینیستی ئێران دژی کورد، لە توکیادا ھەوڵ دراوە سەرلەبەری ئاوازە کوردی یەکان کۆ بکرێتەوە و ھەڵبەستی تورکی یان لە سەر دابنرێ. لە بەر ئەوەی ھیچ ھۆیەکی ڕەگەزی و کولتووریی کورد و تورک بە یەکەوە نابەستێتەوە، سەرەتا ھاتووە گۆرانی ھەموو ناوچەکوردنشینەکانی کۆ کردۆتەوە و پاشان بە ھۆی کوردە دەنگبێژە تورکی خوێنەکانەوە کردوونی بە تورکی. نموونەی ئەو کوردە تورکی خوێنانە زۆرن کە دەکرێ ناوی جەلال گوزەل سەس، عزت ئاڵتمش، برایم تاتلیسەس، بورھان چاچان، مەحموود تونجەر، کوچوک ئەمرە، بەشیر کایا و بەڵقیس ببەین. پاشان ناوی سەنعەت مووزیک و خەڵک مووزیکی لە سەر ئەو تاڵان کردنە داناوە.
لە کوردستانی بن دەستی عێراق و سووریادا، دەسەڵاتداران وێڕای ھاودەنگی کردن لەگەڵ ئێران و تورکیا بۆ تواندنەوەی فەرھەنگ و کەلەپووری کورد، زۆرتر لە بواری میلۆدی و ڕیتم دا ھەوڵیان داوە مۆسیقای کوردی بشێوێنن. بۆ وێنە ئەگەر گوێ لە مووزیکی ئەو گۆرانی یانە بگرین کە حەسەن زیرەکی نەمر لە بەغدا تۆماری کردوون و بەراوردی بکەین لەگەڵ کارەکانی ڕادیۆ کوردی کرماشان دا، پتر ئەو دەست تێوەردانەمان بۆ دەردەکەوێ. ئەوەی بەغدا تەواو عەرەبی یە و ئەوەی کرماشان کوردی یەکی پەتی. لەگەڵ ھەموو ئەو تاڵان و بڕۆیە کە بە سەر مووزیکی کوردی دا ھاتووە، ھەندێ شێوازی گۆرانی کوردی مان ھەیە کە نە نەتەوەکانی دەراوسێ ھەیانە و نە داگیرکەران توانیویانە بیکەن بە موڵکی خۆیان. ھۆکەشی ئەوەیە کە ئەو جۆرە ئاوازانە تەنیا بە کورد دەوترێ و بەس. ئەویش ئەم ئاوازانەیە:
سەرچاوە
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:مۆسیقای ئەرمەنی پۆل:مۆسیقای ئێرانی پۆل:مۆسیقای تورکی پۆل:چاندی کوردی پۆل:فۆلکلۆری کوردی
چەم سورخاو
چەم سورخاو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کانیەئەسپان
کانیەئەسپان (Kaniyeespan، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا کەمتر لە سێ بنەماڵە بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
کیلیان مباپێ
کیلیان ئێمباپێ (؛ لەدایکبووی ٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٨) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی فەڕەنسییە کە لە ڕۆڵی یاریزانی ھێرشبەردا بۆ یانەی خوولی فەڕەنسی پاریس سان جێرمان و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا یاریدەکات. ڕەچاوکراو بە یەکێک لە باشترین یاریزانەکانی جیھان، ئەو ناسراوە بە توانای شووتکردنی، دریبڵینگی و خێرایی.
ئێمباپێ کاروانی پیشەگەری خۆی لە یانەی ئەی ئێس مۆناکۆی فەڕەنسی دەستپێکرد، کاتێک یەکەم یاری پیشەگەری لە ٢٠١٥دا، لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا ئەنجامدا. لەگەڵ یانەکە، ئەو توانی لیگ ١ (خوولی فەڕەنسی)، باشترین یاریزانی ساڵی لیگ ١، و خەڵاتی کوڕی ئاڵتوونیی بەدەستھێنا. لە ٢٠١٧، ئێمباپێ پەیوەندی بە یانەی ڕکابەری مۆناکۆ، پاریس سان جێرمانەوە کرد بە شێوەیەکی خواستن، کە دوای ساڵێک گۆڕا بۆ ھەمیشەیی و بە بڕی ١٨٠€ میلیۆن پەیوەندی بە یانەکەوە کرد، کە ئەمەش کردی بە دووەم گرانبەھاترین یاریزانی مێژوو و گرانبەھاترین ھەرزەکار لە مێژوودا. لەگەڵ پاریس سان جێرمان، ئێمباپێ دوو نازناوی لیگ ١، یەک جامی سووپەری فەڕەنسا، بووە گۆڵکاری خوولەکە و بووە باشترین یاریزانی لیگ ١ی ساڵ.
لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، ئێمباپێ یەکەم یاری پیشەگەری خۆی لە لە ٢٠١٧، لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا ئەنجامدا. لە جامی جیھانیی فیفا، ئمپاپێ بووە لاوترین یاریزانی فەڕەنسی کە لە پاڵەوانەتییەکە گۆڵ تۆماربکات، و بووە دووەم ھەرزەکار، دوای پێلێ کە لە یاری کۆتایی جامی جیھانی گۆڵ تۆماربکات. ئەو دووەم گۆڵکاری جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پاش ئەوەی فەڕەنسا جامەکەی بەدەستھێنا، و باشترین یاریزان ھەرزەکار و باشترین یاریزانی فەڕەنسای ساڵی پێبەخشرا.
ژیانی کەسی
ئێمباپێ لە پاریس، فەڕەنسا لەدایکبووە. باوکی، ویلفڕید ئێمباپێ، بە ڕەسەن کامیروونییە و بێجگە لەوەی کە بریکاری ئێمباپێیە، ڕاھێنەرێکی تۆپی پێشە، ھەرچەندە دایکی ئێمباپێ، فەیزا لاماری بە ڕەسەن جەزائیرییە و یاریزانێکی پێشووی تۆپی دەستە. ئەو برایێکی لاوتر لە خۆی ھەیە، ئیسان ئێمباپێ کە لە ئێستادا یاری بۆ یانەی پاریس سان جێرمانی ئاستی ژێر ١٢ ساڵان دەکات. برایە ھەڵگیراوەکەی، ژیرێ کێمبۆ ئێکۆکۆ، یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێیە. لە منداڵیدا، ئێمباپێ ھاندەرێکی سەرسەختی کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ بووە، یاریزانێک کە ھەمیشە دەیویست لاسایی بکاتەوە.
دەستپێک
ئێمباپێ کاروانەکەی لە یانەی ئەی ئێس بۆندی، لە ژێر ڕاھێنەرایەتی باوکی، ویلفرێد دەستپێکرد. یەکێک لە ڕاھێنەرەکانی یانەی لاوی ئەی ئێس بۆندی، ئەنتۆنیۆ ریکۆردۆ، گووتی،"یەکەم جارم لە ڕاھێنەرایەتیکردنی ئەو لەو کاتە بوو کە شەش ساڵان بوو. بۆت دەردەکەوت کە ئەو جیاواز بوو. کیلیان دەیتوانی زۆر زیاتر لە منداڵانی دی بکات. توانای دریبڵینگی نایاب بوو و زۆر خێراتر لەوانی تر بوو. ئەو باشترین یاریزان کە لەو ١٥ ساڵەی ڕاھێنەرایەتیکردنم لێرە بینیبێت. لە پاریس، زۆرێک لە بەھرەمەند ھەند بەڵام ھیچ کامێکیانم نەدیتووە لە ئەو باشتربێت. کیلیان ئەو کەسەیە کە پێی دەڵێێن 'کراک' (باشترین)." دواتر، ئێمباپێ پەیوەندی بە ئەکادیمیای کلێرفۆنتەین کرد و لەوێدا ئاستێکی بەرزی پێشکەشکرد کە لە ئەنجامدا چەندین یانەی فەڕەنسی، و ڕیال مەدرید، چێڵسی، لیڤەرپوول، مانچستەر سیتی و بایەرن میونشن ھەوڵی پەیوەندیی یاریزانەکەیان دا. لە تەمەنی ١١ ساڵیدا، ئێمباپێ پەیوەندی بە یانەی لاوانی چێڵسی کرد و یەک یاری لەگەڵ یانەکە ئەنجامدا کە دژی یانەی چارڵتن ئەتلێتک بوو. ھەرچەندە، ئەو دواتر گەڕایەوە یانەی مۆناکۆ.
٢٠١٥–١٦: پێشخشتن
ئێمباپێ یەکەم یاریی یانەیی لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ لە یارییەکی یەکسان (١–١) بەرامبەر ئێس ئێم سیان لە لیگ ١ ئەنجامدا، کاتێک لە خوولەکی ٨٨ ھاتە نێو یاریگا لە شوێنجێی یاریزان فابیۆ کوێنتراو. ئەمەش
لە ٢٠ی شوباتی ٢٠١٦، ئێمباپێ یەکەم گۆڵی لە دژی یانەی ترۆیس لە بردنەوەیەکی (٣–١) تۆمارکرد، گۆڵێک کە لە کۆتا خوولەکانی یارییەکە تۆماریکرد؛ لە تەمەنی ١٧ ساڵی و ٦٢ ڕۆژدا، ئێمباپێ بووە لاوترین یاریزان لە مێژووی مۆناکۆ گۆڵ تۆماربکات، کە دووەم جاری ئێمباپێ بوو کە ڕیکۆردی ھێنری بشکێنێت. لە ٦ی ئازاری ٢٠١٦، ئێمباپێ لەگەڵ مۆناکۆ ڕێککەوتن لەبارەی درێژکردنەوەی بۆندەکەیان تاکوو حوزەیرانی ٢٠١٩. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ سی ئێن ئێن، سەرۆک وەزیرانی مۆناکۆ، ڤادیم ڤاسیلیێڤ، کە ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە گواستنەوەی ئێمباپێ بۆ یانەکەیان، گووتی کە لە سەرەتاوە دەیزانی ئێمباپێ «دیاردە» یێکە.
٢٠١٦–١٧: تێکشکاندن و نازناوی خول
link=https://en.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Mbappe.PNG|alt=|وێنۆک|260x260پیکسڵ|ئێمباپێ لەکاتی مەشقکردندا لە ٢٠١٧. ئێمباپێ یەکەم ھاتتریکی (٣ گۆڵ لە یەک یاریدا) لەگەڵ یانەی سەرەکیی مۆناکۆ لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ لە بردنەوەیەکی ٧–٠دا لە دژی یانەی ستەید رێنس لە جامی سووپەری فەڕەنسا لە یاریگای مۆناکۆ، ستەید لوی II - یەکەم ھاتتریکی کە لەلایەن یاریزانێکی مۆناکۆ تۆمارکرابێت لە جامەکەدا لەوەتەی یاریزان سۆنی ئاندرسن لە ١٩٩٧.
لە١١ی شوباتی ٢٠١٧، ئێمباپێ یەکەم ھاتتریکی لە خولی فەڕەنسی لە کاروانی یاریکردنیدا تۆمارکرد لە بردنەوەیەکی ٥–٠دا لە دژی مێتز؛ لە تەمەنی ١٨ ساڵی و ٢ مانگیدا، ئەو بووە لاوترین یاریزان کە ھاتتریکێک لە خوولی فەڕەنسی تۆماربکات لەوەتەی یاریزان ژێرێمی مێنێز بۆ یانەی سۆشاوکس-مۆنتبێلیارد لە ٢٠٠٥.
لە ٢١ی شوبات، ئێمباپێ گۆڵی دووەمی مۆناکۆی لە خوولەکی ٤٠ تۆمارکرد کە یەکەم گۆڵی بوو لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا و ئەوی کردە دووەم لاوترین یاریزانی فەڕەنسی (دوای کەریم بێنزێما) کە لە قۆناغی ١٦ی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا گۆڵ تۆماربکات. مۆناکۆ توانییان لە دوو یاریی قۆناغەکە بە ئەنجامی ٥–٣ ببەنەوە لە دژی یانەی مانچستەر ستی. لە ٥ی ئازار، ئێمباپێ دوو گۆڵی تۆمارکرد لە یاریێک بەرامبەر نانتێس لە یاریگای مۆناکۆدا کە ئەوەی کردە لاوترین یاریزانی ٣٠ ساڵی ڕابردووی لیگ ١ کە ١٠ گۆڵ لە خوولەکەدا تۆماربکات. دوو گۆڵەکەی بەرامبەر نانتێس لە ٥ی ئازار ئەوە دەگەیەنێت کە ٩ گۆڵ و ٥ ئەسیستی ئەنجامدابوو لە ٨٢٢ خوولەکی یاریکردنی لە لیگ ١. لە ١١ی ئازار، ئەو گۆڵیکی بەرامبەر بۆردۆ لە بردنەوەیەکی ٢–١ تۆمارکرد. بەوەش، ئێمباپێ توانیوییەتی ٧ گۆڵ تۆماربکات لەو ٧ یارییانەی کە لە دەستێکەوە یاری کردووە.
لە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە قۆناغی ١٦دا، لە یاری دووەمدا لە یاریگای لوی II لە ١٥ی ئازاردا، ئەو گۆڵی یانەکەی لە خوولەکی ٨ی یارییەکە تۆمارکرد بە یارمەتی ئەسیستی بێرناردۆ سێلڤاوە (١١ھەمین گۆڵی لە کۆتا ١١ یارییەکانیدا لە ھەموو پاڵەوانەتییەکاندا) بۆ ئەوەی یارمەتی مۆناکۆ بدات لە بردنەوەیان بەرامبەر مانچستەر سیتی بە ئەنجامی ٣–١ (٦–٦ بە ھەردوو یارییەکەوە) و گەییشتن بە قۆناغی داھاتووەوە بەھۆی یاسای گۆڵی دوورەوە. لە چارەکی کۆتایی جامەکە، ئێمباپێ توانی یەکەم گۆڵ تۆماربکات لە بردنەوەکەیاندا لە یانەی بۆروسیا دۆرتمۆند، ئێمباپێ پەناڵتیێکی بەدەستھێنا و دوو گۆڵی تۆمارکرد و مۆناکۆ بە ئەنجامی ٣–٢ یارییەکەیان بردەوە. لە یاری دووەمیاندا، ئێمباپێ یەکەم گۆڵی یارییەکەی تۆمارکرد و مۆناکۆ بە ئەنجامی ٣–١ یارییەکەیان بردەوە و گەییشتن بە قۆناغی نیوەی کۆتایی. مۆناکۆ لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا دەرکران کاتێک بە دوو یارییەکەیان بەرامبەر یۆڤانتۆس بە ئەنجامی ٤–١ شکستییان ھێنا. ئێمباپێ تاکەگۆڵەکەی مۆناکۆی تۆمارکرد کە لە ڕووبەڕووبوونەوەی دووەمی دوو یانەکە بوو. ئێمباپێ ٢٦ گۆڵ لە ٤٤ یارییەکەی لەگەڵ مۆناکۆ تۆمارکرد و لەگەڵ یانەکەی خولی فەڕەنسییان بەدەستھێنا.
٢٠١٧–١٩: سەرکەوتنی کەسی و بەکۆمەڵ
لە ٣١ی ئابی ٢٠١٧، پاریس سان جێرمان گواستنەوەی کیلیان ئێمباپێیان بە شێوەی خواستن ڕاگەیاند. بڕی کڕینی ئێمباپێ بۆ گرێبەستێکی ھەمیشەیی پێویستی بە ١٤٥€ میلیۆن و ٣٥€ میلیۆنی زیادەی دەکرد، کە ئەوی کردە گرانبەھاترین ھەرزەکاری مێژوو، گرانبەھاترین گرێبەست لە خولێکی ناوخۆییدا، و دووەم گرانبەھاترین یاریزانی مێژوو لەدوای نێیمار، ھاوتیمی ئێمباپێ. ئەو ژمارە ٢٩ی پێدرا پاش ھاتنی بۆ پایتەختی فەڕەنسا.
ئەو لە یەکەم یاریدا لەگەڵ یانە فەڕەنسییەکە لە بردنەوەیەکی ٥–١ بەرامبەر مێتز لە ٨ی ئەیلوول گۆڵی تۆمارکرد، کە تێیدا یاریزان بێنۆوی ئاساو-ئیکۆتا دەکرا لەبەر لێدانی ئێمباپێ. ٤ ڕۆژی دی، ئێمباپێ یەکەم گۆڵی ئەورووپی لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا بۆ پاریسییەکان لە دژی یانەی سێڵتک لە بردنەوەیەکی ٥–٠ تۆمارکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا پۆل:یاریزانانی یانەی پاریس سان جێرمان پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
١٧٠٧
ساڵی ١٧٠٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٠٧
زمانی بۆدۆ
زمانی بۆدۆ (बोडो) یان بۆرۆ  زمانی نەتەوەی بۆدۆیە کە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ھیندستان و نیپال دەژین. لە ویلایەتی ئاسامی ھیندستاندا زمانی فەرمییە.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانەکانی ئاسام پۆل:زمانەکانی ھیندستان پۆل:زمانەکانی ھیندی باکوور
پۆل:زمانە ڕەسمییەکانی ھیندستان
بڕیارنامەی ٢٥٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٨