بیابان
گەردەلولی لم
خۆڵ بارین و تۆزوبا (گەردەلولی لم) ڕووداوی سروشتین کە لە ناوچە وشکەکاندا ڕوودەدات، کە زەویەکەی پارێزراو نییە بە ڕووپۆشیێکی ڕوەکی. باوبۆڕ و خۆڵبارین بە زۆری لە پەراوێزی بیابانەکان دەست پێدەکات نەک خودی بیابانەکان. کاتێک بایەکی توند دەست بە فووکردن دەکات گەردیلەی ورد لەسەر زەوی ھەڵدەگرێت و لەگەڵ خۆی دەیبا، بە خێرایییەکی زۆر لەنێور ڕێرەوی گێژەلوکەکانی دەئاڵێنێت و گەردیلەکان لێک دەخشێنێت بەمەش کرداری ورد بوون دیسان دەست پێدەکاتەوە ئەم بایانە گەردیلە لمەکان ھێندە ورد دەکات تا دەبن بە تۆز، گەردیلە لمەکان لە باوەشی بایەکان دەمێننەوە بەگوێرەی سێ پێوەری سەرەکی کە بریتین لە قەبارە و شێوە و چڕیی؛ ئەو گەردیلانەی ھەتا قەبارەیان گەورەتر بێت زیاتر لە ھەوا دەمێننەوە و ئەو گەردیلانەی کە شێوەیان تیژە زیاتر وەک ئاش کار دەکەن و بە نووکە تیژەکانیان بەردەکان دەھاڕن بەڵام ئەو گەردیلانەی خاوەن چڕییەکی زۆرن زوتر دەنیشن. ئەو تەنە بچووکانەی کە قەبارەیان لە ٠٫١ ملم (٠٫٠٠٤ ئینج) بچووکترە لە زریانێکی خۆڵدا ئەم تەنۆچکە بچووکانە بەرزدەبنەوە بۆ چینە بەرزەکانی کەش لەوێشەوە ھەم دیسان بەرز دەبنەوە تا دەگاتە ئەوپەری توانای بینین (٦کم) دواتر لەوێ لە چینە ساردەکانی کەش دا لەگەڵ شێیەکان تێکەڵ دەبن و دەتوانن بۆ ماوەی چەندین ڕۆژ بمێننەوە دواتر بەھۆی بای بازرگانی دەگوازرێنەوە بۆ دووری ٦ھەزار کم (٣٧٠٠ میل) ھەوری چڕتر لە خۆڵ دروست دەبێت، بە بایەکی بەھێزتر جولە دەکەن تا دواتر بەھۆی وزەی تیشکی خۆر لە شێوەی باران بارین دادەبەزنەوە بۆ سەر زەوی. لێکۆڵینەوەیەکی زانستی ئەنجام درا لە ساڵی ٢٠٠١ لە گەردەلوولێکی خۆڵبارین لە چین تێبینی کرا کە ٦, ٥ ملیۆن تەن خۆڵی ھەڵگرتووە و ڕووبەری ١٣٤٠٠٠٠٠٠ کم ٢ (٠٠٠ , ٠٠٠ , ٥٢) مەتر دووجا داپۆشی. قەبارەی ھەر تەنۆچکەیەک ١٫٤٤ ملم بوو. وێنۆک|225px|بڕوانە گەردەلولێکی بیابانی، ئەم گەردەلولە لە باکووری [[بیابانی عەرەبی ھەڵیکردووە لە بنکەی ئاسمانیی عەین ئەلئەسەد لە عێراق وێنەی گیراوە]] خۆڵبارین بە ڕێژەیەکی زۆر کەمتر لە چاو زریانی خۆڵ ڕوودەدات. خۆڵ بارین زۆرجار بەھۆی ڕەشەبای خۆڵی سەختەوە ڕوو دەدات، کاتێک کە با خێرایییەکەی زیاد دەبێت گەردیلەی گەورەتر و زۆرتر ھەڵدەگرێت دواتر خێرایی بایەکە کەم دەبێتەوە ئیتر گەردیلە گەورەکان ناتوانن لە ھەوا خۆیان گیر بکەن بۆیە وەک باران دادەبارێن بۆ سەر زەوی. ئەم دەنکە لمانە قەبارەیان تا نزیکەی ٠ .٥ ملم (٠ .٠٢٠ ئینج) بێت دەتوانن بەھۆی ھەواوە کۆچ بکەن بەڵام زوو دەگەڕێنەوە سەر زەوی، گەردیلەکانی تری ناو پرۆسەکە بە گوێرەی کێشیان لە ھەوا دەمێننەوە ھەندێکیان کێشیان بەرزە و دەتوانن تەنھا چەند مەترێک بە ھەوا دا بڕۆن بۆیە ھەموویان لەپاڵ یەک دەکەونە جۆگەلە یان کەندەڵانێک کە دواتر ھێندە زۆر دەبن شێوەیان وەک ڕووبارێک دەردەکەوێت (ڕووباری لمی) ئەم جۆرە لمانە دەتوانن تەنھا نیو مەتر لە ڕووی زەوی بەرز ببنەوە. ئەو دەنکە لمانەی کە زۆر گەورەن ناتوانن بەرزببنەوە بەڵام لەسەر ڕووی زەوی لەگەڵ بایەکان خۆیان بانگرۆز دەکەنەوە یان لە شێوەی بازدانی کورت خێراتر دەڕۆن کە شێوەی تەپۆلکە یان کەندەڵانی کەوانەیی وەردەگرن. وێنۆک|225px|ھێڵکاری تەکنیکی چۆنییەتی جولەی دەنکۆڵە [[لمەکان بەھۆی باوە]] لەکاتی گەردەلوولێکی خۆڵاوی دا تەنۆکە خۆڵە بالێوەکان بە کارەبا بارگاوی دەبن. ئەو جۆرە کێڵگە کارەباییانەی لم دەتوانن تا ٨٠ کەی ڤی/م کارەبا بەرھەم بێنن، و دەتوانێت پریشکی کارەبایی بەرھەم بھێنێت و دەبێتە ھۆی کارای یاریدەدەر و دەستێوەردانی فیزیایی لە پێکھاتەی بیابانەکان. کێڵگە کارەبایییەکان بەھۆی بەرییەککەوتن لەنێوان تەنە ھەوایییەکان و بەھۆی کاریگەریی نیشتنەوەی دەنکە لمەکان لەسەر زەوی دروست دەبێت. میکانیزمەکە کەمێک ئاڵۆزە بەڵام تەنەکەکان عادەتەن بارگەیەکی نەرێنیان ھەیە کاتێک تیرەکەیان لە خوار ٢٥٠ میونە بەڵام بارگەکەیان ئەرێنی دەبێت کاتێک تیرەیان زیاتر دەبێت لە٥٠٠ میون.