cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە
سەرەتای سەدەی بیست و یەکەم
لە ئۆڵۆمپیادەکەدا چەندین بۆنە و چالاکیی نوێ بەڕێوەچوو، لەوانە BMX یاخود پێشبڕکێی سەر خۆڵی ماتۆڕسکیل بۆ ھەردوو ڕەگەزی ژن و پیاو. ژنان بۆ یەکەمجار لە پێشبڕکێی بازدانی بەربەستەکان بەشدارییان کرد. پڕۆگرامی یاری شمشێربازی فراوانتر کرا بۆ ئەوەی ھەر شەش پێشبڕکێکانی بۆ ھەردوو ڕەگەزی ژن و پیاو بگرێتەوە؛ پێشتر ژنان نەیانتوانیبوو لە پێشبڕکێکانی تیم فۆیلی یان سابردا بەشداری بکەن، ماراسۆنی مەلەوانی یەکێکی دیکە زوو لەو یارییانەی زیادکران، بۆ مەودای ١٠ کم. ھەر لەم خولەدا چەندین ژمارەی پێوانەی تۆمارکران، مەلەوانی ئەمریکی مایکل فێڵپس توانی ھەشت مەدالیای زێڕ لە پێشبڕکێکانی مەلەوانی لە تاک و تیم بەدەستبھێنێت، ئەستێرەیەکی دیکەی دیار لەم خولەی ئۆڵۆمپیاد، یووسێن بۆڵت وەرزشوان ڕاکردنی خێرای جامایکی بوو، کە بووە یەکەم وەرزشکاری پیاو کە لە یاری کۆتایی ھەردوو پێشبڕکێی ١٠٠ و ٢٠٠ مەتری مەدالیای زێڕ و ژمارەی پێوانەی لە تەواوکردنی مەودای یارییەکە بەدەستبھێنێت.
ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ لە ڕێکەوتی ٢٧ ی تەممووزی تا ١٢ەی ئاب، لەشاری لەندەن، پایتەختی بەریتانیا، بەڕێوەچوو. بووە یەکەم شار کە سێ جار میوانداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بکات لە مێژوودا. لەم خولەدا ١٠٬٧٦٨ ھەزار وەرزشوان لە ٢٠٤ لێژنەی ئۆڵۆمپیاد، بەشدارییان تێداکردووە. شارەکانی مەدرید، نیۆرک، مۆسکۆ، پاریس، لەندەن ئامادەی خۆیان نیشاندا بۆ میوانداریکردنی ئەم پاڵەوانییەتییە لە دوای دەنگدان شاری لەندەن بە ٥٤ دەنگ مافی میوانداریکردنی پێ بەخشرا. بۆ سێیەم جار ئەم پاڵەوانییەتییە لە شاری لەندەن بە ڕێوەچوو کە پێشتر لە ساڵەکانی ١٩٠٨، ١٩٤٨ میوانداریکردبوو. چەندین شوێنی بەمەبەستی بەڕێوەچوونی یارییەکان دروست کرد. ٨٦ ولات لە ٢٠٤ ولات بوونە خاوەنی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵمپیاد لە ناویاندا وەرزشوانانی ئەمریکا پلەی یەکەمیان وەرگرت لە بەدەست ھێنانی مەدالیاکان دوای ئەوەی توانیان ٤٦ مەدالیای زێر، و ١٠٤ مەدالیای گشتی بەدەست بھێنن. وەرزشوانانی چین پلەی دووەمیان وەرگرت بە بەدەست ھێنانی ٣٨ مەدالیای زێر و ٩١ مەدالیای گشتی. لەکاتێکدا وەرزشوانانی بەریتانیا وڵاتی خانەخوێ پلەی سێیەمیان بەدەست ھێنا بە بردنەوەی ٢٩ مەدالیای زێر و ٦٨ مەدالیای گشتی.
عەرەبستانی سعودی و قەتەر و بروونای بۆ یەکەمجار ڕێگایاندا وەرزشوانانی مێیینە لە شاندەکانیان بن، ئەمەش پاش ئەوەی لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی ھۆشداریان پێدرابوو ئەگەر وانەکەن سزادەدرێن. یارییەکانی ھاوینەی ٢٠١٢ بووە یەکەم ئۆڵۆمپیاد کە لەسەرجەم ڕکابەرییەکان وەرزشوانێکی مێینە لە شاندەکانی وەڵاتە بەشداربووەکان بێت. لەم خولەدا بۆکسێنی ژنان بۆ یەکەمجار خرایە ناو لیستی یارییەکان. ئەمە دوایین ئۆڵۆمپیاد بوو کە ژێر سەرۆکایەتی جاک ڕۆگی بەلجیکی ئەنجامدرا پاش ئەوەی ساڵی دواتر تۆماس باخی ئەڵمانی شوێنی گرتەوە. یەکەم خولە کە سەرجەم بلیتەکانی یارییەکان فرۆشران.
ھەریەکە لە، بەحرەین، بۆتسوانا، قوبرس، گابۆن، گرێنادا، گواتیمالا و مۆنتینیگرۆ، یەکەم مەدالیای ئۆڵۆمپیادیا بەدەستھێنا، ھەروەھا بەحرەین و گرێنادا یەکەم مەدالیای زێڕیان لە مێژووی خۆیاندا بەدەستھێنا. مایکڵ فڵێپس ژمارەی مەدالیاکانی گەیاندە ٢٢ مەدالیای ئۆڵۆمپیاد بەمەش بووە یەکەم وەرزشوان لە مێژووی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد ئەم دەستکەوتە بەدەستبھێنێت.
ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ لە ٥ی ئاب تا ٢١ی ئاب لەشاری ڕیۆ دێ ژانێرۆ پایتەختی بەڕازیل، بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنی ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە کۆبوونەوەی ١٢١ی لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی لە کۆپنھاگنی دانیمارک لە ٢ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٩ ڕاگەیەندرا. بەمەش بووە یەکەم شاری ئەمریکای باشوور کە میوانداری ئۆڵۆمپیادی بکات، ھەروەھا دووەم شاری میوانداری ئۆڵۆمپیاد لە ئەمریکای لاتین، دوای مەکسیکۆ سیتی لە ساڵی ١٩٥٦. بەنزیک بوونەی کاتی خولەکە، بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی زیکا و خراپی دۆخی سیاسی لە بەڕازیل بووە جێگای نیگەرانی ڕێکخەران و ھەواداران، بەڵام حکوومەتی ئەو وڵاتە بەسەر کێشەکان زاڵ بن. لەم خولەدا زیاتر لە ١١ ھەزار وەرزشوان لە ٢٠٧ لێژنەی ئۆڵۆمپی بەشدارییان تێداکردووە. ھەردوو ولاتی کۆسۆڤۆ، سوودانی باشوور بۆیەکەم جار لە مێژوویان بەشداریان لە ئۆڵمپیاد کرد، ھەروەھا بۆ یەکەم جار لە مێژوودا تیمێکی تایبەت بە ناوی ھەڵبژاردەی لێژنەی ئۆڵمپیادی تایبەت بەو وەرزشوانانەی ئاوارەی ولاتێک بوون بە ھەرھۆکارێک دروست کرا بۆ ئەوەی بێبەش نەبن لەم پاڵەوانییەتییە. ڕکابەرییەکان لە ٣٣ شوێنی ولاتی خانەخوێ بەڕێوەچوو. ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڕیزبەندی یەکەمی ئەو ولاتانە ھات کە زۆرترین مەدالیای زێر (٤٦ دانە) و ھەروەھا زۆرترین مەدالیای گشتی (١٢١دانە) بەدەست ھێنا، ھاوکات توانی مەدالیای ژمارە ١٠٠٠ی خۆی لە ئۆڵمپیادی ھاوینە لە سەرەتای دروستبوونییەوە بباتەوە. دوای ئەو بەریتانیای گەورە بە بەدەست ھێنانی (٢٧) مەدالیای زێر و ٦٧ مەدالیای گشتی پلەی دووەمی بەدەست ھێنا، ولاتی چین بووە خاوەنی پلەی سێیەم دوای ئەوەی توانی ٢٦ مەدالیای زێر، ٧٠ مەدالیای گشتی بەدەست بھێنێت. ولاتی خانەخوێ واتا بەڕازیل لە پلەی ١٣ جێگیر بوو بە بەدەست ھێنانی ٧ مەدالیای زێر و ١٩ مەدالیای گشتی. لەم خولەی ئۆڵمپیاد ھەریەکە لە بەحرەین، فیجی، کەناری عاج، ئوردن، کۆسۆڤۆ، پۆرتوریکۆ، سەنگاپور، تاجیکستان و ڤێتنام بۆ یەکەم جار لە مێژووی ئۆڵمپیاد بوونە خاوەنی مەدالیای زێڕ.
وەرزشەکان
بەگشتی زیاتر لە ٤٢ وەرزش لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد ئەنجامدراون، بەپێی کات و سات ئاڵوگۆڕ بەسەریاندا ھاتووە ھەندێک جێگیربوون تا ئێستا و ھەندکیشیان بۆ ماوەیەک لە ئۆڵۆمپیادەکان بوون، دواتر لە پڕۆگرامەکە لادراون. لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠؛ کە لە شاری تۆکیو بەڕێوەچوو ٣٣ وەرزش لە ناو پڕۆگرامی ئۆڵۆمپیاد بوون، کە بەشێکیان بۆ یەکەمجار لەناو پێرێستی ڕووداوە وەرزشییەکانی ئۆڵۆمپیاد دانران، خشتەی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ لە ٢٦ وەرزش پێکھاتبوو بەھۆی لابردنی یارییەکانی بیسبۆڵ و سۆفتبۆڵ.
پاڵاوتن
جەماوەری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد
ئای ئۆ ئێس یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەسەر پێنج بەش دابەش دەکات (ئەی تا ی) بە پشت بەستن بە ناوبانگ و جەماوەری یارییەکان، کە بە شەش پێوەر پێوانە دەکرێت: ئاماری بینینی تەلەڤیزیۆن (٤٠٪)، ناوبانگی لە ئینتەرنێت (٢٠٪)، ڕاپرسییە گشتییەکان (١٥٪)، داواکاری بلیت (١٠٪)، ڕوماڵی ڕۆژنامەوانی (١٠٪)، و ژمارەی فیدراسیۆنە نیشتمانییەکان (٥٪). ئەو وەرزشانەی کە تازە بوون لە ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٦ (ڕەگبی و گۆڵف) لە پۆلی ی دانراون. پۆلەکانی ئێستا بەم شێوەیەی خوارەوە ڕیزبەند کراون، لەگەڵ ژمارەی یارییەکانی ناو پۆلەکان:
پێرستی مەدالیاکان
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیاد ڕێگایەکە بۆ ڕیزبەندگردنی ئەو وڵاتانەی کە وەرزشوانانیان مەدالیای ئۆڵۆمپیادی بەدەستھێناوە، ئەم پێرستە لەلایەن لێژ نێودەوڵەتی بەفەرمی ناناسێریت و دانپێدراو نییە، بەڵام لێژنەکە بەمەبەستی زانیاری، ژمارەی مەدالیا بەدەستھێنراوەکان بڵاودەکاتەوە، کە کۆی ژمارەی ئەو مەدالیایانە کە لەلایەن وەرزشوانانی ھەر وڵاتێک بەدەستھێنراون. ڕیزبەندییەکە لەسەر پێوەری ژمارەی مەدالیا زێرەکان دەبێت ئەگەر دوو وڵات ژمارەی مەدالیاکانی زێری وەک یەک بوو ئەوە مەدالیای زیو دەکرێتە پێوەر، ئەگەر لەوەشدا یەکسان بوون مەدالیای بڕۆنز دەکرێتە پێوەر. لە ئەگەر یەکسان بوون لە زێر و زیو و بڕۆنز، پەنا دەبرێتە بەر ئەلف و بێی ناوی وڵاتەکان. ڕیزبەندی ئێستا مەدالیاکان بەم شێوەیەی خوارەوەیە:{{legend|BurlyWood| وڵاتی ھەڵوەشاوە}}
ڕیزبەندی پێشەوەی براوەکانی مەدالیاکان بەپێی ساڵ
ئەمریکا ھەژدە جار لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا بەگشتی پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە، تا ئێستا ھیچ وڵاتێک نەیتوانیوە ئەو ڕیکۆردە بشکێنێت، لەگەڵ ئەوەش ھەشت جار پلەی دووەم و دووجار پلەی سێیەمی بەدەستھێناوە. لەدوای ئەو یەکێتی سۆڤیەت دێت بە شەش جار لەگەڵ ئەوەی ساڵی ١٩٩٢ لەژێر ئاڵای لێژنەی ئۆڵۆمپیاد بەشداری و بەشێک بوو لەو تیمە بەڵام بۆی ھەژمارناکرێت. ھەریەکە لە چین، ئەڵمانیا، فەڕەنسا، بەریتانیا، تیمی یەکگرتوو یاخود تیمی تێکەڵاو، یەکی یەکجار توانیویانە پلەی یەکەمی پاڵاوانییەتییەکە بەدەستبھێنن بەکۆکردنەوەی زۆرترین ڕێژەی مەدالیای زێڕ.
پێرستی شارە میواندارەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە
لەم خشتەی خوارەوەدا بە شێوەیەکی گشتی پێرستی شارە میواندارەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی نوێ لە ساڵی ١٨٩٦ تا ٢٠٣٢لە خۆدەگرێت، ھەروەھا ڕێکەوتی دەستپێکردن و کردنەوەی یارییەکان، ژمارەی وەرزشوانان (پیاو، ژن) و وڵاتان و ژمارەی یارییەکان لە خۆ دەگرێت.
پێرستی شارەکانی داواکار بۆ میوانداری کردنی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە
لە دوای ئەوەی یارییەکان ئۆلۆمپیاد زیاتر ناسێنران و وەک پاڵاوانییەتییەکی گرینگ سەیرکرا، ژمارەیەکی زۆر لە شارەکانی جیھان ھەوڵیاندا مافی میوانداریکردن بەدەستبھێنن، لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بەپێی دەنگ شارەکانی ھەڵبژاردوووە، سێ خولی یەکەم، بەبێ ھیچ ھەڵبژاردنێک دیاری کران. لەیەکەم دانیشتنی لێنژنەی ئۆڵمپیادی نێودەوڵەتی، وەک ڕێزێک بۆ مێژووی شاری ئەتینا کە شوێنی لەدایکبوونی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بووە یەکەم خولی ئەم پاڵەوانییەتییە ١٨٩٦ بەم شارە بەخشرا. دواتریش پاریس میوانداری یارییەکانی ١٩٠٠ی کرد؛ و یارییەکانی ١٩٠٤ سەرەتا بریار بوو لە شاری شیکاگۆی ئەمریکا بەرێوەبچێت بەڵام دواتر گواسترایەوە بۆ شاری سانت لویس، بۆ ئەوەی لەگەڵ پێشانگای جیھانی ئەنجام بدرێت. سیستەمی دەنگدان پێش ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٠٨ خرایە بواری جێبەجێکردنەوە، مافی میوانداریکردنی درا بە شاری ڕۆما، بەڵام دواتر بەھۆی تەقینەوەی چیای ڤیزۆڤیۆس لە ساڵی ١٩٠٦، ئیتالیا بێتوانای خۆی لە ئامادەکارییەکان ڕاگەیاندن و مافەکەی گەراندەوە بۆ لێژنەی ئای ئۆ ئێس، دواتر مافەکە بە شاری لەندەن بەخشرا. مافی میوانداریکردنی ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩١٦ بەخشرایە بەرلین، بەڵام بەھۆی جەنگی جیھانیی یەکەمەوە ھەڵوەشایەوە. ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٤٠لە سەرەتادا بەخشرایە شار تۆکیۆ، بەڵام دوای ھەڵگیرسانی جەنگی نیوان چین و ژاپۆن لە ساڵی ١٩٣٨ مافەکەی لێوەرگیرایەوە و بەخشرایە شاری ھێلسیکی بەڵام دواجار بەھۆی جەنگەوە ئەم خولە ھەڵوەشایەوە، ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٤٤ بە لەندەن بەخشرا، ئەم خولەش بەھۆی جەنگی جیھانی دووەمەوە ھەڵوەشایەوە. ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٥٦ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیاد بەخشرایە مێلبۆرن، بەھۆی بوونی یاسا توندەکانی کەرەنتینەکردن لە کاتی بڵاوبوونەوە نەخۆشی لە ناو ئاژەڵان، بەناچاری پێشبڕکێکانی ئەسپ سواری لە ستۆکھۆڵمی سوێد بەڕێوەچوون. سێ جار تەنھا یەک شار داوای مافی میوانداریکردنی یارییەکان کردبوو بۆ خولی داھاتوو، ئەویش ستۆکھۆڵم لە ساڵی ١٩١٢ و لۆس ئانجلەس لە ساڵی ١٩٣٢ و ١٩٨٤. پاریس و لۆس ئانجلەس دوای ئەوەی میوانداری یارییەکانی ساڵانی ٢٠٢٤ و ٢٠٢٨ دەکەن - لەگەڵ لەندەن دەبنە تاکە سێ شار کە سێ جار میوانداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاویینە دەکەن. سانت لویس تاکە شارە کە میوانداری یارییەکانی کردووە بەبێ ئەوەی داوای مافی میوانداری کردن پێشکەش بکات. ھێلسنکی، مینیاپلیس، مۆنتریال و میونشن لەو شارانەن کە داواکاریان پێشکەش کردووە بۆ میوانداریکردنی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە و زستانە؛ جگە لە مینیاپۆلیس ھەموویان سەرکەوتوو بوون لە بردنەوەی مافی میواندارکردنی یارییەکانی ھاوینە، بەڵام ھیچیان سەرکەوتوونەبوون لە وەرگرتنی بەرێوەبردنی یارییەکانی ئۆلۆمپیادی زستانە. دیترۆیت حەوت جار شکستی ھێناوە لە وەرگرتنی مافی بەرێوەچوونی یارییەکان. لۆس ئانجلەس زۆرترین داواکاری پێشکەش کردووە و سێ جار سەرکەوتوو بووە و شەش جار شکستی ھێناوە. ھەریەکە لە ئەمستردام و بووداپێست و لۆزان پێنج جار شکستیان ھێناوە. ئەمریکا زۆرترین پێشنیاری پێشکەش کردووە، ٢٢ داوای پێشکەش کردووە، لەنێویاندا ھەموو یارییەکانی لە ساڵی ١٩٤٤ تا ١٩٨٤.
ئەمەی خوارەوە پیرستی ئەو شارانەیانە کە داوای مافی میوانداریکردنی یارییەکانیان کردووە بەپێی ساڵ ڕیزبەندی کراون.
سەرچاوەکان
پۆل:یارییەکانی ئۆڵمپیک پۆل:ڕووداوە وەرزشییەکان، دامەزرانی ١٨٩٦ پۆل:یارییەکانی ئۆڵمپیکی ھاوینە
٨٠٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بۆماوەزانیی گەردی
بۆماوەزانیی گەردی (ئینگلیزی: Molecular genetics) ئەو لقەی بۆماوەزانییە کە لێکۆڵینەوە دەکات لەسەر پێکھاتە و فرمانی بۆھێلەکان و ڕێکخستنیان.
سەرچاوە
پۆل: بۆماوەزانی
٨٣٩ (ژمارە)
٨٣٩ (هەشت سەد و سی و نۆ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٨٣٨ و ٨٤٠.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
کامیل ژیر
پارێزەر: کامیل ژ‌یر: دەرچوی کۆلێجی مافە لەبەغداد، ھەشت کۆرس زمانی ئینگلیزیی لە پەیمانگەی ئەمەریکیو یەک کۆرس زمانی ئەڵمانی لەپەیمانگەی گۆتە لەبەغداد خوێندوە. ماوەی پێنچ مانگیش لەجنێڤ / سویسرا ھەوڵیداوە فێری زمانی فەڕەنسی ببێت. ساڵێکیش لەپەیمانگەی ھونەرە جوانەکان لەبەغداد، ھونەری نواندنو دەرھێنانی خوێندوە. دو بڕوانامەی لە بواری کارگێڕیدا لەبەغداد وەرگرتوە. هەوت خەڵاتی ڕێزلێنانی لە بواری ڕۆشنبیریدا وەرگرتوە.
1-خه‌ڵاتی جوانترین هۆنراوه‌ بۆ به‌هاری کوردستان 2-خه‌ڵاتی یه‌کێتیی ئه‌دیبو نوسه‌رانی کورد 3-خه‌ڵاتی وه‌زاره‌تی رۆشنبیریی کوردستان 4-خه‌ڵاتی بزاڤی رۆشنبیری 5-خه‌ڵاتی سه‌ندیکای رۆژنامه‌نوسانی کوردستان 6-خه‌ڵاتی رۆژنامه‌ی خه‌بات 7-خه‌ڵاتی پێشمه‌رگه‌. ٨-خەڵاتی رێکخراوی کوردستان دیالۆک. ساڵی ١٩٦٧ هاوسەرگیریی لەگەڵ نەجات مەئروف کردوەو خاوەنی چوار مناڵن : چیا، چرا، ئارا، شارا.
لە بواری ڕامیاریدا
ئەندامی حزبی شیوعی عێراقی بوە (١٩٤٨) بۆ (١٩٥٨) لەو بڕوایەوە کە کورد لەو ڕێگەیەوە ئەگاتە مافی چارەنوسی خۆی، بەھۆی چالاکییەکانی لەو حیزبەو ڕێکخراوەکانیدا، چەند جار زیندانی کراوە. لە خوێندن پچڕێندراوە. (١٩٥٤-١٩٥٥) ڕاپێچی شوعەیبە کراوە، (١٩٥٧) تا (١٩٥٨) وەک دورخراوەیەکی سیاسی، نێردراوە بۆ ئەبو غرێب.
•	 دامەزرێنەرو ئەندامی سەرکردایەتی کۆمەڵەی ئازادیو ژ‌یانەوەو یەکێتی کورد (کاژ‌یک) بوە کە بۆ ماوەی (١٥) ساڵ لەخەباتی نھێنیو ژ‌ێر زەمینیدابوە.
•	پەیوەندیی نھێنی لەگەڵ پاسۆکدا ھەبوەو دوای ڕاپەڕین، لەگەڵ چوار ھاوبیریدا، مەکتەبی سیاسی پاسۆکیان پێکھێنا.
•	ساڵی (٢٠٠٤) لە دامەزرێنەرانی کۆڕی سەربەخۆیی کوردستان بوە.
•	سەرپەرشتیاری گۆڤاری (ھیوا) بوە (١٩٥٧) و (١٩٥٨) ھەروەھا سەرپەرشتیاری ڕۆژ‌نامەی سەربەخۆیی ئۆرگانی پاسۆک بوە (١٩٩١) تا (١٩٩٣).
•	ساڵی (١٩٧٤) (١٩٧٥) دادوەرو پشکنەری دادبوە لە شۆڕشی ئەیلول.
•	سەرۆکی کۆنگرەی نیشتمانی کوردستانە / سەرکردایەتی باشور.
بەرھەمە چاپکراوەکانی
•	ئەم کۆمەڵە ھۆنراوەیە (کوردایەتی و جوانی): بە گشتی بەھاکان (قیم) ی کوردایەتی و جوانیی ڕەوشت و جوانیی سروشت و جوانیی ئافرەتی لە خۆگرتوەو بریتییە لە ژ‌مارەیەک ھۆنراوەی تازەو ھەندێ ھۆنراوەی ھەڵبژ‌اردە لەکۆمەڵە ھۆنراوەکانی پێشوی کە لەم ڕۆژ‌گارەشدا، ھەمان گیانو گوڕو کاریگەرێتییان تێدایە. لە ئاستی وێژ‌ەیشدا، ھەمان گیانو گوڕو کاریگەرێتییان تێدایەو، ھەمان قورسایی خۆیان ھەیە. دیوانەکانی پێشوش، لە بازاڕدا نەماون، بۆیە لێرەدا چاپکردنەوەیان بە پێویست زانرا.
•	کوردایەتی و کۆمیدیای گەندەڵی: بریتییە لە بیست کورتە چیرۆکی ڕامیاری لە بەرگێکدا بە شێوازی لاکرتی (سخریە، ساتیر) بەو گەندەڵیانەی لە دەسەڵاتدا بەربڵاون. (٢٠٠٨) لە سلێمانی چاپکراوە.
•	کوردایەتی بیرو بزاڤە: بریتییە لە برێک باری سەرنجو بیرەوەرییە سیاسییەکانی نوسەر لە نێوان (١٩٤٨-١٩٩٤) دا وەک وەڵامدانەوەش بۆبەڕێزان: شۆڕش قادر، ھیمدادی حسەین، گۆڤاری تایم، گۆڤاری جەماوەر، گۆڤاری پەیامی مرۆڤایەتی، ڕۆژ‌نامەی ھاوبیر، عەتا قەرەداغی، د. جەمال نەبەز، د. عوسمان بەرزنجی، زانیار قڕگەیی، ئاسۆس ھەردی، کاندێش، ڕۆژ‌نامەی ھەواڵ، ڕۆژ‌نامەی رایة الحریة‌، سیروان کاوسی، مەلا بەختیار، چێنەر جۆڵا، بۆتان جەلال، نەوشیروان مستەفا و عیماد ئەحمەد. ھەروەھا ھەندێ پەرچدانەوەشی گرتۆتە خۆ بەرامبەر بەڕێزان: فریاد ڕەواندزی، د.کوردۆ عەلی، شێرکۆ بێکەس، ڕێبین ھەردی، د.کەمال مەزھەر، ئەحمەد حامیدو د.حسەین محەمەد عەزیز، لەگەڵ شەش بابەت: بارزانیو کاژ‌یک، خاوەن فایلەکان، گەمەی عێراق، دەستوری کوردستان و عێراق، کێشەی کوردو یاسای نێودەوڵەتی، خۆپیشاندانەکەی ١٤/٢/٢٠٠٤ و شتی تریش. (٢٠٠٦) لە سلێمانی چاپکراوە.
•	کوردایەتی و سەربەخۆیی: لەم پەرتوکەدا، سەرەتا پێناسەی کوردو کوردستانو کوردایەتی ئەکات. زانستیانە ھانی بزافی کورد ئەدات کە لەبازنەی سەپاو دەرچن. لەھۆی نەبونی سەربەخۆیی ئەدوێ. وەڵامی پرسیارەکانی ھۆی سەرنەکەوتنی میرنشینیەکانو حکومەتەکەی شێخ مەحمودو کاژ‌یکو پاسۆک ئەداتەوە. ئەو راستییە ئەسەلمێنێ کە پێکەوەژ‌یان لەگەڵ داگیرکەرانی کوردستاندا، بەھەر ناوێکەوە، ئەستەمە. ئەڵێ سەرکردایەتی پارتییە کوردییەکانی ئێستا لەئاستی ھەلومەرجی سەربەخۆیدا نین. نەخشەو بەرنامە بۆسەربەخۆیی کوردستان دائەنێو ھەمو ئەگەرەکان لەوبارەیەوە ڕەچاوئەکا. لەدەرگای ھەندێ بابەتیکەش ئەدات (٢٠٠٢) لە سلێمانی چاپکراوە.
•	أفکار: کتاب باللغة العربیة. یردفیە، بشجاعة وأقتدار، وبأحدث الأفکار علی آراء عدد من الباحثین الذین ینظرون إلی المسألة الکوردیة بمنظار ظاھره التعاطف وباطنە التظلیل قصدا أو جھلا. کما یصحح آراء عدد آخر من الکتاب المخلصین لھذە المسألة. ثم یأتی بآرائە الموضوعیة لأنشاء وتنظیم الأمن القومی والرأی العام فی کوردستان. کما یأتی بحل واقعی للعقدة المستعصیة لأعادة توحید الأدارتین فی جنوب کوردستان. ثم یلقی الأضواء علی جملة من المفاھیم الخاطئة السائدة فی عقول مغلقة بسبب مؤثرات قرون من الأحتلال واڵاضطھاد التی نتج عنھا سیلا من مرکبات النقص والخوف والخجل والأنحراف وعدم الثقة بالنفس أضافة إلی ابحاثە القانونیة لأصلاح النظام القانونی فی کوردستان مع الترجمة الکوردیة لبعض المصطلحات القانونیة المتداولة فی المحاکم وغیرھا من المواضیع. طبع الکتاب فی (٢٠٠٢) فی السلیمانیة.
•	کوردایەتیو دەوڵەتێکی کوردی سەربەخۆ: ئەشێ بڵێین ئەم پەرتوکە کە لەبنکەی چاپەمەنی ڕۆژ‌ لەسوید- ستۆکھۆڵم ساڵی (١٩٩٤) لە (١٠٧) لاپەڕەدا چاپیکردبو، چاپی یەکەمی پەرتوکی (کوردایەتی و سەربەخۆیی)ە کە بابەتی بڕگەی (٤)ی سەرەوەیە، لەگەڵ ھەندێک جیاوازیو دوای ئەوەی ھەندێک بابەتی نوێی خرایەسەر.
١-شانۆنامەی یەکەم (ئەحەی جاو) بە شێوازێکی کۆمیدی لەبارەی ئەو پیاوەوەیە کە لەسلێمانی ھەندێ کەس پێیانئەوت (شێت!) ھەندێکیش پیانئەوت (وەلی!).
٢-شانۆنامەی دوەم (نازە) کێشمە ‌کێشێکە لەنێوان بەگو جوتیارو ڕۆشنبیرو دەوڵەمەندو پزیشکو پیشەسازو ئەندازیارو تێکۆشەرو گێرەشێوێندا.
٣-شانۆنامەی سێیەم (گەورە پیاو) بەشێوازێکی کۆمیدی لەبارەی بەشیر موشیری ناودارەوەیە. شیاوی وتنە، ئەو بەرھەمانەی لە سوید چاپکراون، ژ‌مارەیەکی کەمیان گەیشتنە کوردستان.
•	جوانی: تایبەتە بەو ھۆنراوانەی لەبارەی جوانیی ئافرەتەوە وتراون. (١٩٨٣) لە سلێمانی چاپکراوە.
•	کوردایەتی: تایبەتە بەو ھۆنراوانەی لەبارەی کوردایەتییەوە، ساڵەکانی (١٩٥٨) تا (١٩٦٠) وتراون، لەتەک پێشەکیەکی د،جەمال نەبەزدا.
•	نازەنین: یەکەم کۆمەڵە ھۆنراوەکانێتی کە لەنێوان (١٩٥٤) تا (١٩٥٧) وتراون.
•	ئافرەت و نوشتە: شانۆنامەیەکی کۆمیدییە، ساڵی (١٩٥٦) چاپکراوەو لەسەر شانۆی قوتابخانەی ئامادەیی کوڕان لەسلێمانی نمایشکراوە.
•	کوردایەتیو جوانی.
•	بەچاپی ئەلەکترۆنی: (کوردایەتیو شاڵاوی دژەناوخۆییەکاک بەهاوکاریی ب هەندرین، فەلسەفەی بەشیری، پرسیارەکان تینوی وەڵامن بەهاوکاریی هەڵۆ بەرزنجی، یادەکانم کە لەسایتی ئیمڕۆدا بڵاوکراونەتەوە) هەر بەچاپی ئەلەکترۆنی: باخچەی هۆنراوەکانم لەدیدی هاوڕێیانەوە. کورتە وەڵامەکان لەفەیسبوک. ژمارەیەک دیمانەی تەلەفیزیۆنی.
ھەندێک لە بابەتەکانی نوسەر: http://www.kurdistanan.net/index.php?sid=23367 https://web.archive.org/web/20110101172523/http://www.kurdistannet.info/net/index.php?option=com_content&view=article&id=13631%3A2010-07-21-21-29-47&catid=487%3A2010-07-13-21-13-29&Itemid=174
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤ پۆل:نووسەرانی عێراقی بە زمانی کوردی
ئاڵای کەنەدا
وێنۆک|چەپ|200px|ئاڵای کەنەدا ئاڵای کەنەدا (، ) ئاڵایەکی سوورڕەنگە کە لە ناوەڕاستیدا چوارگۆشەیەکی سپیڕەنگ ھەیە کە لەناو ئەو چوارگۆشەدا گەڵایەکی سووری تێدایە. ئەم ئاڵایە لە ١٥ی شوباتی ١٩٦٥ جێگەی ئاڵای شانشینی یەکگرتووی لە کەنەدا گرتەوە و لەو کاتەوە نیشان و ئاڵای فەرمیی کەنەدایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
کەنەدا
٨٠٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٨٤٠ (ژمارە)
٨٤٠ (هەشت سەد و چل) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٨٣٩ و ٨٤١.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئایفۆن ٥ئێس
ئایفۆن ٥ئێس (بە ئینگلیزی: iPhone 5S)، یەکێکە لە زنجیرە مۆبایلە هۆشمەندەکانی کۆمپانیای ئەپڵ لە ٢٠ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠١٣ دەرچوو، حەوتەمین زنجیرە مۆبایلی ئایفۆنە
سەرچاوە
پۆل:ئایفۆن پۆل:ئای ئۆ ئێس
بەزیو
بەزیو (ئینگلیزی: Recessive) لە بۆماوەزانیدا، سیفەتی ڕووخسارێکە یان ئەلیلێکە کە بەیەکەوە بەدیاردەکەون، تەنھا ئەوکاتەی ھەردوو ئەلیلی بەزیوی ھەمان سیفەت بۆماوەیییانە دەمێننەوە.
بڕیارنامەی ١٢٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەفریقا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٤٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:ئەفریقا لە ١٩٩٨ پۆل:سیاسەتی ئەفریقا
ئیسماعیل ولیانی
ئیسماعیل ولیانی ناسراو بە شێخ ئیسماعیلی ولیانی موسڵمانێکی سوننی سۆفی شافعیە وێنۆک|547x547پیکسڵ|مەرقەدی حەزرەتی شێخ ئیسماعیل ولیانی - ڕۆڤیا - کوردستان وێنۆک|435x435پیکسڵ|زیکری دەروێش و مەنسوبانی تەریقەتی قادری ولیانی - بە سەرپەرشتی سەید شێخ وریا شێخ سەعید ولیانی بەرزنجی سەید ئیسماعیلی ولیانی یەکێکە لە زاتە گەورەکانی بنەماڵەی بەرزنجییەکان ، کوڕی شیخ محمدی نۆدێیە کە ناسراوە بە (کبریتی سور) کوڕی سەید عەلی وەندەرێنە ، کوڕی شێخ بابا ڕەسولی گەورە ، نەسەبیشی دەگەڕێتەوە بۆ قوطبی عاریفان حەزرەتی سەید عیسای بەرزنجە ، شێخی ولیانی لە گوندی (نۆدێ) لە ساڵی ١٠٨١ی کۆچی لەدایکبووە ، لەخزمەت باوکیدا گەورە بووە کە شێخ محمد ئەمین نۆدێی بووە باوکی ، زانستە ئاینیەکانی خوێندووە و فێری قورئانی پیرۆز و نەحو و صەرف و فیقهـ و زانستەکانی تر لە خزمەت باوکی و کەسانی تر فێربووە.
شێخی ولیانی خاوەن یادگەیەکی زۆر بەهێز بووە و پێش هاوتەمەنەکانی خۆی کەوتووە لە تێگەیشتن لە زانستەکاندا ، لە ماوەیەکی کەمدا پلەیەکی بەرزی زانستی پێدرا کە کەسانی تر چەندین ساڵیان دەویست تا بەدەستی بهێنن ، دوای ئەوەی قوڵبووەوە لە هەموو زانستەکان ، ئیجازەی زانستی لەخزمەتی باوکیدا وەرگرت و بوو بە زانا ، بەڵام تەنها بە فێربوونی زانستە ڕووکەشیەکان نەوەستا و هەوڵی فێربوونی زانستە هزری و فەلسەفیەکانیشی دا ، بەمەش بە ئاڕاستەی زانستی تەصەوف ڕێی گرتە بەر بەبێ گوێدان بە مەترسی و قورسی ڕێگاکەی ، بەمەش توانی نەفسی خۆی خاوێن بکاتەوە و دوای ماوەیەک ئیجازەی هەردوو تەریقەتی (نوربەخشی) و (عەلەوی) لە باوکی وەرگرت ، کە تەریقەتی نوربەخشی تاکە تەریقەت بوو لای شێخەکانی بەرزنجە هەتا سەردەمی شێخ بابا ڕەسولی گەورە ، کە شێخ بابا ڕەسول کە لە ساڵی ٩٨٣ ی کۆچی لەدایکبووە دوای ئەوەی سلوکی تەواو کرد بەپێی تەریقەتی نوربەخشی ، تەریقەتی عەلەوی وەرگرت کە یەکێکە لە لقەکانی تەریقەتی خەڵوەتی لەسەر دەستی هەردوو شێخ نور الله و شکر الله ، ئیرشادی موریدەکانی کرد و لە سەردەمی شێخ بابا ڕەسولەوە هەتا سەردەمی شێخ محمدی نۆدێ هەردوو تەریقەتی نوربەخشی و عەلەوی بەربڵاو بوون لە کوردستان و عێراقدا هەروەها لە دیاربەکر و حەلەب
شێخی ولیانی هەردوو تەریقەتی نوربەخشی و عەلەوی وەرگرت لە باوکی و دەستی کرد بە گەڕان ، هەتا لە ناوچەی قەرەداغ جێگیر بوو و خەڵوەتی کرد کە ناوچەی (کەسنەزان) و ناوچەی (ولیان) کە تا ئێستاش شوێنی خەڵوەتەکان ماون و خەڵک زیارەتیان دەکات ، ئەو ماوەیەشی لەم دوو خەڵوەتە بەسەری بردووە لەنێوان حەوت بۆ هەشت ساڵ بووە بەپێی هەندێ سەرچاوە و خەڵکی متمانە پێکراو ، لەم ماوەیەشدا زۆر حەزی لە خەڵوەتەکە بوو و دەیویست ژیان دوور لە خەڵک بەسەر ببات و خۆی تەرخان بکات بۆ پەرستنی خودا ، بە بچوک سەیرکردنی ئەم دونیا فانیە و دەرپەڕاندنی ڕوحی پاکی لە کەلەپچەکانی لەش  ، بەمەش شێخی ولیانی توانی هەموو پلەکانی زوهاد و صۆفیەکان ببڕێت ، ڕۆژ بەڕۆژ پلەی مەعنەویەکەی بەرزتر دەبوو
دوای ئەوەی ئەمری پێ کرا ئیرشاد بکا ، دەستی پێکرد و ڕووی کردە بەغداد ، لەوێ سەردانی شێخ ئەحمەدی ئەحسائی کرد و بەیعەتی پیدا و تەریقەتی قادری لەخزمەتی وەرگرت ، دوای ئەوەی چەند چلەیەک لە خەڵوەت مایەوە ، گەڕایەوە بۆ کوردستان و تەریقەتی قادری لەگەڵ خۆی هێنا کە لەو کاتەدا لە کوردستان ناسراو نەبوو ، شێخ مستەفای خۆشناوی ناسراو بە شامی بوو بە هاوەڵی و بەڕێکەوتن بۆ گوندی (قازانقایە) لە ناوچەی قەرەداغ ، لەوێ دوای تێپەڕاندنی قۆناغە ڕوحیەکان ئیجازەی وەرگرت و بوو بە یەکێک لە خەلیفەکانی شێخی ولیانی و ڕۆیشت بەرەو ناوەچەی (خۆشناو) و (کوی) خەڵکیش لێی کۆبونەوە و بوون بە مورید و تەریقەتیان وەرگرت پاشان چوو بۆ شام و لەوێ تەریقەتەکەی بڵاو کردەوە ، لەم کاتانەشدا شیخی ولیانی لە (قازانقایە) مایەوە و خەڵکێکی زۆر ڕوویان تێکرد و بەشێکی زۆر لە زانایانی کوردستان شوێنی کەوتن ، کەراماتەکانی لەناو خەڵکدا بەربڵاو بوو ، لەوانەش بۆنمونە : شێخ محێدینی کەرکوکی دەفەرموێت : چەندین کەرامەتم لێی دیوە بۆنمونە بەسەر ئاو ڕۆیشتن و بینی حەزرەتی خدری زیندە و سەرخستن و دورخستنەوەی بەرپرسەکان لە پلەکانیان بە دووعای ئەو ، هێنانی میوە کە هی ئەو وەرزە نەبێت
لە کوڕەکانی شێخی ولیانی :
١) شێخ ڕەزا ، کە یەکێکە لە ئەولیا گەورەکانی سەردەمی خۆی لە کوردستان و ناسراوە بە شێخ ڕەزای دێلێژە
٢) شێخ عبدالکریمی خاوێ
٣) شێخ مەحمودی کڵێسە
٤) شێخ ڕەسول
٥) شێخ عبدالرحمن
٦)شێخ مارفە کۆسەی کانی کەوە
٧) شێخ یەحیا ناسراو بە (کاک یەحیای دێوانە)
پیری ولیانی هەزاران مورید و خۆشەویستی هەیە ، چەندین خەلیفەی هەیە لەوانەش : شێخ ڕەزای دێلێژە ، شێخ موئمینی سازانی ، شێخ عبدالله عەبداڵانی ، شێخ عبدالغنی نابلسی ، دەرویش مصطفی خۆشناوی ، فەقی مچەی جاف م شێخ عەلی سوسێ ، شێخ عەلی دۆڵپەموو کە مامۆستای شێخ مارفی نۆدێ بوو و شێخ مارفی نۆدێ لە ڕێی شێخ عەلی دۆڵپەموو تەریقەتی قادری وەرگرتبوو
وەفاتی
شێخ ئیسماعیلی ولیانی بوو بە باپیری هەریەکە لە ساداتی : قازان قایە ، کەسنەزانی ، خاوێ ، دێلێژە ، کانی کەوە ، گۆپتەپە ، قەرەچیوار ، هەشەزینی ، کانی خاکی، کانی چنار،
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕێبازی قادری
ھونەری شەڕ
وێنۆک|پەرتووکی ھونەری شەر نووسراو لە سەر داری بامبوو
٨١٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کێیەتی
کێیەتی یا ناسنامە یا پێناسە یا شوناس سەرجەم ئەو شتانەیە کە دەبنە نیشانەی تایبەتیی کەسێک (یا کۆمەڵێک): دانستەکانی و بیروبڕواکانی و چۆنایەتیگەلی کەسایەتی و ڕواڵەت و حاڵەت و قەڵافەتی.
لە کومەڵناسیدا، پێداگری لەسەر کێیەتیی بەکۆمەڵە، کە تێیدا کێیەتیی تاک بەتوندی بەستراوە بە ڕۆڵ و دەوری لە کۆمەڵدا. وەک پیتەر بورک دەڵێ، «کێیەتی پێمان دەبێژێ ئێمە کێین و کەسانی تریش ئاگادار دەکاتەوە کە ئێمە کێین.» دوابەدوای ئەوە، کێیەتی ھەڵسوکەوت و ئاکارمان ڕێبەرایەتی دەکا، بە «باوکان» نیشان دەدا کە چۆن وەک «باوک» ھەڵسوکەوت بکەن و، بە «پەرستاران» دەڵێ چۆن وەک «پەرستار» بجووڵنەوە.
لە دەروونناسیدا، مەبەست لە کێیەتی زۆرتر کێیەتیی کەسەکانە، یانی ئەو چۆنیەتی و تایبەتییە جیاوازانە کە تاکەکەس بێوێنە و بێھاوتا دەکا. لێرە، کێیەتی بەتوندی بەستراوە بە «لە خۆ تێگەیشتن» (self-concept) و «خۆ وێناکردن» (self-image) و «خۆ بە ھێژا زانین» (self-esteem) و تاکایەتییەوە. کێیەتیی تاک جێگرتووە، بەڵام لە ھەمان کاتدا گرێدراوە بە تانوپۆ و ھەلومەرجەوە و، ھەر خەریکی خۆڕاھێنان و گۆڕانە. کێیەتیی ھەر کەس، سەرەڕای سروشتی وەک ئاو ڕەوانی، بە ھۆی ئەوە کە بنەڕەتی لە ھەستکردن بە «خۆ»یەکی بێناوبڕ و بەردەوامدا چەقیوە، ئەغڵەب بە چەشنی کاتەگۆرییەکی سەقامگیر و ھەمیشەحازر دەرکی پێ دەکرێ.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوەکانی کۆمەڵناسی
بلاستۆچیکڵدانە
وێنۆک|بلاستۆچیکڵدانە
بلاستۆچیکڵدانە (بە ئینگلیزی: Blastocyst) یەکێکە لە قۆناغەکانی پەرەسەندی کۆرپەلە لە شیردەرەکان.
بێرن
بێرن پایتەختی وڵاتی سویسرایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١٢٣,٤٦٦ کەس بووە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
پۆل:شارەکانی سویس پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە سویس پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا پۆل:شارەکانی سویسرا پۆل:بێرن
٨٤١ (ژمارە)
٨٤١ (هەشت سەد و چل و یەک) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٨٤٠ و ٨٤٢.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بڕیارنامەی ١٢٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەفریقا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٤٥ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:ئەفریقا لە ١٩٩٨ پۆل:سیاسەتی ئەفریقا
بۆماوە
بۆماوە (بە ئینگلیزی: Heredity) گواستنەوەی سیفەتەکانە یان ڕووخسارە بۆماوەیییەکانە لە باوانەوە بۆ وەچەکان.
سەرچاوە
پۆل: بۆماوەزانی
فانکشن (ماتماتیک)
چەپ|وێنۆک وێنۆک|250px|چەپ|ڕوونکردنەوەی فانکشنی
فانکشن یان نەخشە یەکێک لە چەمکەکانی تیۆریی کۆمەڵەکان و ھەژماری جیاکاری و تەواوکارییە. بە دەستەواژەیەکی تر، ڕێسایەکی دیاریکراوە کە ھەر بەھایەک یەک و تەنیا یەک ئەنجامی دەبێت. ھەر بەھایەکی ژمارەیی لە فانکشن بەکار ھات پێی دەوترێت دانە (Element)، ئەو بەھای فانکشن کە پێدەردەچێت پێی دەوترێت وێنە (Image). دەتوانرێت پێناسەی فانکشن بە ڕێگای جیاواز بکرێت بۆ نموونە بە شێوەی ھاوکێشەیەکی جەبری، یان کۆمەڵە جووتەڕێکخراوێک بنووسرێت.
پێناسەی فانکشن
دەتوانین پەیوەندی لە کۆمەڵەی X بۆ کۆمەڵەی Y بە جوتەڕێکخراوەکانی (y و x) دەرببڕین کاتێک x∈X و y∈Y دەتوانین بڵێین پەیوەندییەکە y بە x دەبەستێتەوە (∈ دەخوێندرێتەوە دانەیە لە). وێنۆک|شێوەی ۱. نموونەیەک کە فانکشن نییە وێنۆک|چەپ|شێوەی ۲. نموونەیەک لە فانکشن فانکشن بریتییە لە پەیوەندییەک لە کۆمەڵەی X بۆ کۆمەڵەی Y سیفەتی بنەڕەتی تایبەتی ھەیە کە دوو دانەی y و z لەY دا یەکسان دەبن ئەگەر بە ھۆی فانکشنەکە بە ھەمان دانەیx لە X بەسترابنەوە. بە واتایەکی تر ئەگەر (y و x) و (z و x) جووتە ڕێکخراوێک بێت لە کۆمەڵەی ئەو جووتەڕێکخراوانەی فانکشنەکە پێکدێنن، ئەوا دەبێتy=z. لەم پەیوەندییە بە x دەوترێت گۆڕەکی ئازاد و بە y دەوترێت گۆڕەکی پەیوەست. فانکشنی f لە کۆمەڵەی X بۆ کۆمەڵەی Y بە f:X\to Y ھێما دەکرێت. نموونەی ۱ فانکشن نانوێنێت، لەبەر ئەوەی دانەی ۳ لە کۆمەڵەی X بە دوو دانەی (b و c) لە Y بەستراوەتەوە. بەڵام شێوەی ۲ فانکشن دەنوێنێت. ھەر چەند دوو دانەی جیاواز لە کۆمەڵەی X بە یەک دانەی دیاریکراو لە Y بەستراونەتەوە.
بوار و مەودای فانکشن
450px|چەپ|ڕوونکردنەوەی گۆڕانەکانی فانکشنی [[ڕەگی nەمی x
بوار ی فانکشن بریتییە لە کۆمەلە بڕەکانی دەتوانین بە فانکشنێک بدەین تا ئامانجی مەودا بەدەست بێت. بە دەستەواژەیەکی تر، ئەگەر فانکشنێک بە شێوەی جوتە ڕێکخراو دیاری بکرێت، بڕەی یەکەمی جوتە ڕێکخراوەکان بواری فانکشنەکەیە و بە شێوەی D_f دیاری دەکرێت. بواری فانکشن بە ڕێگای ئاشکرا و ڕێگای نائاشکرا دیاری دەکرێت، بە بەکار ھێنانی ئەو ھاوکێشە کە فانکشنەکە پێناسە دەکات.
مەودا (بە ئینگلیزی: range) بۆ ھەر فانکشنێکی وەکوو f، بریتییە لە کۆمەڵەی ژمارە ڕاستییەکان کە بەھایەکانی فانکشنەکە دەگرێتەوە، واتە کۆمەڵەی f(a) کە a لە بواری فانکشنی f دایە. دەتوانێت مەودای فانکشنی f بە سەیرکردنی ڕوون کردنەوەکەی یا بە سەیرکردنی ئەو ھاوکێشەی پێناسەی دەکات دیاری بکرێت. مەودای فانکشنی f ھێما دەکرێ بە ranf یان Imf و بەپێی پێناسەی مەودا:
ڕوونکردنەوەی فانکشن
ڕوونکردنەوەی فانکشنی f لە ھەموو خاڵەکانی ((x,f(x)) پێکدێت کاتێک x ھەموو بەھایەکانی بواری فانکشنەکە وەردەگرێت.
یەکسانبوونی دوو فانکشن
گریمان f:X→Y و g:Z→W دوو فانکشن بن. یەکسانبوونی g=f وەکوو یەکسانیی کۆمەڵەکانە، کەوایە f=g ئەگەر و تەنھا ئەگەر ئەندامەکانی f و g یەکسان بن. بە دەستەواژەیەکی تر دوو فانکشن وەکوو f و g یەکسان دەبن ئەگەر و تەنھا ئەگەر بواری ئەم دوو فانکشنە یەکسان بن و بۆ ھەر x لە بوارەکەیان ھاوکێشەی f(x)=g(x) پاسادان بێت.
فانکشنی ڕادەدار
فانکشنی ڕادەدار فانکشنێکە تەنھا گۆڕەکی xی (نەزانراو) ھەیە و بوارەکەی کۆمەڵی ژمارە ڕاستەقینەکانە.
فانکشنە سێگۆشەییەکان
فانکشنە سێگۆشەیییەکان بەو فانکشنانە دەوترێت کە ڕێساکەیان بڕێکی سێگۆشەیییە.
فانکشنی خوولی
فانکشنی ƒ: A → B خوولی یان دووبارەبووە ئەگەر، ژمارەیەکی نەگۆڕ وەک T ھەبێت کە بۆ ھەر x ھاوکێشەی f(x+T)=f(x) پاسادان بکات. بە T دەوترێت کاتی خوولی.
فانکشنی ھێڵی بنەڕەتی ( x = y )
وێنۆک|چەپ فانکشنی ھێڵی بنەڕەتی بەو فانکشنە دەوترێت کە بوار و مەوداکەی یەکسانن و ڕێساکەی بەم شێوەیە:
f(x)=x
فانکشنی نرخی ڕەھا
وێنۆک|250px ڕێسای فانکشنی نرخی ڕەھا بریتییە لە |f(x)=|x.
فانکشنی نەگۆڕ
مەودای فانکشنی نەگۆڕ، تەنھا یەک ئەندامی ھەیە. وێنەی ڕوونکردنەوەی فانکشنی نەگۆڕ ھێڵێکی ھاوبەرە لەگەڵ تەوەری Xەکان.
فانکشنی جەبری
فانکشنی ƒ: A → B گشتگرە ئەگەر بۆ ھەر ئەندامێکی y لە B، لانیکەم یەک ئەندامی x لە A ھەبێت کە ھاوکێشەی y=f(x) پاسادان بکات.
ئاوێتەکردنی فانکشنەکان
وێنۆک|چەپ|نموونەیەکی سادە لە ئاوێتەکردنی دوو فانکشن وا دابنێ f:X\to Y و g:Y\to Z دوو فانکشن بن، ئەوا بەم شێوە پێناسە دەکرێت:
سەرچاوەکان
پۆل:فانکشنە بیرکارییەکان پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی پۆل:ژمێرەی جیاکاری و تەواوکاری پۆل:فانکشن و نەخشەکان پۆل:چەمکە بنەڕەتییەکانی تیۆریی کۆمەڵە
سان دییگۆ
وێنۆک| کۆمەڵە وێنەیەکی شاری سان دییگۆ
سان دییگۆ شارێکە دەکەوێتە باشووری ویلایەتی کالیفۆرنیای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە ساڵی ٢٠٠٥ ڕێژەی دانیشتوانی شارەکە ١٣٠٥٧٣٦ کەس بوو، بانگەشەی خۆشترین شارەکانی ئەمریکای لۆ دەکرێ بە هۆکاری خۆشی کەش و هەواکەی، سان دییگۆ دووەم گەورەترین شاری ویلایەتی کالیفۆرنیایە، هەروەها نۆیەم گەورەترین شاری ئەمریکایە.
مێژوو
سان دییگۆ شوێنی نیشتەجێبوون بووە ١٠،٠٠٠ ساڵ پێش هۆزی (Kumeyaay) کۆمیای، سان دییگۆ یەکەمین شوێن بووە کە ئەورووپیەکان سەردانیان کردیە، لە سەردەمی سەرکردایەتی خوان کاریلۆ لە نزیک کەناراوی سان دییگۆ لە ساڵی ١٥٤٢ ڕاگەیاندرا کە سەر بە ئیسپانیایە، وە لە ساڵی ١٨٢١ سان دییگۆ کەوتە سەر مەکسیک دوای ئەوەی سەربەخۆیی لە ئیسپانیا وەرگرت، پاشی جەنگی ئەمریکا دژی مەکسیک ئەمریکا توانی سان دییگۆ بخاتە ژێر رکێفی خۆیی لە ساڵی ١٨٥٠ و بە شێوەیەکی فەرمی بوە بەشێک لە ئەمریکا و شارێک لە ولایەتی کالیفۆرنیا.
هۆکارەکانی گواستنەوە
وێنۆک| وێنەیەکی شاری سان دییگۆ لە شەودا لە ٪٨٠ی دانیشتوانی سان دییگۆ ئۆتۆمبێلی تایبەتی خۆیان بەکاردەینن و شارەکە چەندین رێگای خێرای تێدایە
ترۆلی: (شەمەندەفەری کارەبایی) کە بوونی هەیە لە ناوەندی شارەکە
فڕۆکەخانەی سان دییگۆ: فرۆکەخانەی سەرەکی شارەکەیە و نێودەوڵەتی و ناوخۆییە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٦٩ پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٥٠ لە کالیفۆرنیا
٨١١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بنەچە
بنەچە (ئینگلیزی: Origin) لە زانستی توێکاریدا، ئەو ناوچەیەیە کە ماسوولکە بە ئێسکی جێگیر دەبەستێتەوە.
سەرچاوە
پۆل:توێکاریی مرۆڤ
بواری فانکشن
چەپ|وێنۆک|250px|f پێناسە کراوە لە بواری X بۆ [[بواری بەرامبەری Y]] لە زانستی بیرکاریدا بواری نەخشە  بریتییە لەو کۆمەلە بەھایانەی دەتوانین بە نەخشەیەکی بدەین تا ئامانجی مەودا بەدەست بێت. بە دەستەواژەیەکی تر، ئەگەر نەخشەیەک بە شێوەی جووتەڕێکخراو دیاری بکرێت، مەدخەلی یەکەمی جووتەڕێکخراوەکان بواری نەخشەکەیە و بە شێوەی Df دیاری دەکرێت. بواری نەخشە بە ڕێگای ئاشکرا و ڕێگای نائاشکرا دیاری دەکرێت، بە بەکار ھێنانی ئەو ھاوکێشە کە نەخشەکە پێناسە دەکات.
دۆزینەوەی بواری فانکشنە ڕادەدارەکان لە ڕووی ڕێسا
بواری فانکشنە ڕادەدارەکان بریتییە لە \mathbb{R} (کۆمەڵەی ژمارە ڕاستەقینەکان).
جووتەڕێکخراوەکان
ئەگەر فانکشنێک بە شێوەی جووتەڕێکخراو پێناسە بکرێت بوارەکەی دەکاتە کۆمەڵەی ھەموو مەدخەلە یەکەمەکانی جووتەڕێکخراوەکە بۆ نموونە
بوارەکەی بریتییە لە:
دۆزینەوەی بوار بە بەکارھێنانی وێنەی ڕوونکردنەوەی فانکشنەکەی
ئەگەر وێنەی ڕوونکردنەوەی فانکشنێک درابێت، بۆ دۆزینەوەی بواری فانکشنەکە، سەرەتا و کۆتای وێنەی فانکشنەکە بە ڕاستەھێڵێکی ستوونی دەلکێنین بە تەوەری xـەکان، ئەو ماوەیەی نێوان دوو ڕاستەھێڵەکە، دەکاتە بواری فانکشنەکە.
تێبینی ئەوە دەکەین، خاڵی سەرەتا و کۆتایی ماوەکە پڕە یان بۆشە. ناوەڕاست|وێنۆک|284px|دۆزینەوەی بوار بە بەکارھێنانی وێنەی ڕوونکردنەوەی فانکشنەکەی
دۆزینەوەی بواری فانکشنە ڕێژەیییەکان
بۆ دۆزینەوەی بواری فانکشنێک لە شێوەی:
ڕەگەکانی ژێرە لە ھەموو ژمارە ڕاستەقینەکان دەر دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:فانکشن و نەخشەکان پۆل:چەمکە بنەڕەتییەکانی تیۆریی کۆمەڵە
کۆفیڤیل، ئەلاباما
کۆفیڤیل شارۆچکەیەکە لە کەرتی کلارک، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٥٢ کەس بووە. ڕووبەری ١١٫٧١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٠٫٠٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
٨٤٢ (ژمارە)
٨٤٢ (هەشت سەد و چل و دوو) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٨٤١ و ٨٤٣.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٨١٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٨٤٣ (ژمارە)
٨٤٣ (هەشت سەد و چل و سێ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٨٤٢ و ٨٤٤.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
کۆساین
وێنۆک|250px| سێگۆشەی ABC
تەژێ تەواو یان کۆساین (بەئینگلیزیی:Cosine، هێما دەکرێت بە Cos)، لە سێگۆشەی گۆشەوەستاودا، کۆساین تێکڕای درێژیی لای تەنیشت بۆ درێژیی ژێت دەداتێت. لە سێگۆشەی بەرامبەر کۆساین بە شێوەی خوارەوە پێناسە دەکرێت:
کۆساین لەنێو فانکشنە سێگۆشەییەکاندا هەمیشە لەدووەمیندا لیست دەکرێت.
گۆڕانکاریەکانی کۆساین
لە بازنەی سێگۆشەزانیدا، ئەگەر لە گۆشەی سیفرەوە دەست پێ بکەین و دەورێکی تەواو لە ئاڕاستەی ئەرێنی (لە پێچەوانەی جوڵەی میلی کاتژمێرەوە) بگەڕێین، گۆڕانکارێکانی کۆساینی گۆشەکان بە شێوەی خوارەوە بەدەست دێت.
فانکشنی کۆساین
وێنۆک|300px| ڕوونکردنەوەی کۆساینی x فانکشنی کۆساین، فانکشنێکە، کە بەھای کەوانەیەک (گۆشە)یەک وەردەگرێت و بەھای کۆساینی گۆشەکەمان دەداتێ. بواری ئەو فانکشنە تەواوی ژمارە ڕاستییەکانە و مەوداکەی بریتییە لە ماوەی [-1,1]. دیاگرامی فانکشن بە شێوەی بەرامبەر، ڕوون کراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:فانکشنە سێگۆشەیییەکان پۆل:ئەندازە
ئیسماعیل سابووری
ئیسماعیل محەممەد ساڵح ناسراو بە ئیسماعیل سابووری (لەدایکبووی ١٩٥٦ لە کرماشان - مردووی ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩ لە سلێمانی) ھونەرمەندی گۆرانیبێژی کوردی خەڵکی شاری کرماشان بوو کە بە شێوەزارەکانی کوردیی باشووری و کوردیی ناوەندی گۆرانیی گۆتووەتەوە.
گیرەسون
گیرەسون پایتەختی پارێزگای گیرەسونە لە ھەرێمی دەریای ڕەش لە باکووری ڕۆژھەڵاتی تورکیا، نزیکەی ١٧٥ کم (١٠٩ میل) لە ڕۆژاوای شاری ترابزۆن دوورە.
ئیسماعیل سابووری
ژیان
ئیسماعیل سابووری لە ساڵی ١٩٥٦ لە شاری کرماشان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا لە دایک بوو. خوێندنی سەرەتایی لەو شارە تەواو کرد و بۆ خوێندنی باڵا چوو بۆ شاری تارانی پێتەختی ئێران و لە کۆلێژی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی تاران دەستی کرد بە خوێندنی ھونەر. براکەیش بە ناوی «فەیروز سابوور» گۆرانیبێژ بوو و لە ڕادیۆ کرماشان چالاکیی دەکرد، و بەم ھۆیە ئیسماعیل سابوور لە ساڵی ١٩٧٠ ڕووی کردبوو بە ڕادیۆ و چڕینی گۆرانی. سابوور خوێندنەکەی لە تاران لە ساڵی ١٩٧٩ ھاوکات لەگەڵ شۆڕشی ئێران تەواو کرد و گەڕاو بۆ کرماشان. لە ماوەیک کە لە ئێران و ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا بوو، ١٠٥ گۆرانیی و ئەڵبوومێکی بە ناوی "سەفەرنامە" تۆمار کرد. لە ساڵی ٢٠٠٣ ھاوکات لەگەڵ داکەوتنی حکۆمەتی سەدام لە عێراق و کرانەوەی چاندی و سیاسی لە باشووری کوردستان، ئیسماعیل سابووریش ڕووی کرد بە باشوور و تا کۆتایی تەمەنی بە ماوەی ١٦ ساڵ لە شاری سلێمانیی باشووری کوردستان نیشتەجێ بوو. لە سەردەمە سەرقاڵی کارکردن وەکوو فەرمانبەر لەسەر میلاکی بەڕێوەبەرایتیی گشتی ڕۆشنبیری و ھونەری سلێمانی بوو. ھەروەھا ئەڵبوومێکی دیکەی بە ناوی «بیرەوەری» بڵاوکردەوە.
گیرەسون
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای گیرەسون پۆل:شارەکانی تورکیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٢یەمی پ.ز
ئیسماعیل سابووری
ژیان
ئیسماعیل سابوور لە ڕۆژی یەکشەممە ڕێکەوتی ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩ بەھۆی جەڵتەی دڵ خۆی گەیاندەوە بۆ نەخۆشخانەی شار لە شاری سلێمانی و بە دوای چەند سەعات کۆچی دوایی کرد. ڕۆژی دوایش لە ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩ لە ڕێوڕەسمێک لە گردی سەیوان بە ئاخ سپێردراو.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦ پۆل:مردووانی ٢٠١٩ پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ
بیلبیلە
وێنۆک|بیبیلە لە چاوی مرۆڤدا
بیلبیلە یان گلێنە (بە ئینگلیزی: Pupil) ئەو دەرچەیەیە کە دەکەوێتە ناوەڕاستی ڕەنگینەی چاو، دەست بەسەر ئەو ڕووناکییەدا دەگرێت کە دەچێت بۆ ناو چاو.
سەرچاوە
پۆل:چاو
سەلام عەبدوڵڵا
سەلام عەبدوڵڵا (١٩٨١ لە سوورەدێ، سلێمانی) چالاکی سیاسیی کوردی خەڵکی باشووری کوردستانە. سەلام عەبدوڵڵا لە کۆنگرەی سێھەمی تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان لەگەڵ تارا حوسێن وەکوو ھاوسەرۆک ھەڵبژێردرا.
ژیان
سەلام عەبدوڵڵا لە ساڵی ١٩٨١دا لە گوندی سوورەدێ لە ناحیەی سەنگەسەری قەزای پشدەر لە ئیدارەی ڕاپەڕینی سەربە پارێزگای سلێمانی لە دایک بوو. لە زانکۆ لە ڕشتەی مێژوو وانەی خوێند و بڕوانامەی بەکەلۆریۆسی بەدەست ھێنا. سەلام عەبدوڵڵا لە ئەندامەکانی دامەزرێنەری تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستانە. ئەو لە کۆنگرەی سێھەمی تەڤگەری ئازادی وەکوو ھاوسەرۆک ھەڵبژێردرا.
تەلەسکۆپ
چەپ|230px|وێنۆک|وێنەی تەلەسکۆپێکی ھووکەری (١٠٠) ئینج یان (٢٫٥)م ی لە [[لۆس ئەنجلس لە کالیفۆرنیا]] تەلەسکۆپ، چاوگێڕ یان زیراڤدۆز ئامێرێکە بەکار دێت بۆ بینین و شیکارکردنی تەنەکان بە کۆکردنەوەی ڕەنگەکانی. بۆ نموونە، ڕەنگە بینراوەکان تەلەسکۆپ لە سەرەتاکاندا سەیرکردن و بینینی ئەستێرەکان و دیمەنە گەردوونییەکان تەنھا بە چاوی ئاسایی بوو. پاشان مرۆڤ توانیی تەلەسکۆپی سادە بەکار بھێنێت. دواتر ئەم تەلەسکۆپانە پەرەیان سەند و دوای پێشکەوتن، تەلەسکۆپی زۆر مەزن دروست کران. دەتوانین بۆ چوار جۆر پۆلێنیان بکەین:
تەلەسکۆپی چاوی
پشت دەبەستێت بە تەماشاکردن بە چاو؛ و لە ناودارترینیان:
مرۆڤ بەھۆی ئەم دوو یەکێتیی سۆڤیەت مەزنە دەتوانێ بازنەیەک سەیر بکات لە گەردوون کە نیوەتیرەکەی یەک ملیار و نیو ساڵی ڕووناکییە.
تەلەسکۆپی فۆتۆگرافی
تەماشاکردن بەھۆی تەلەسکۆپی چاوی، زۆر ئەستەمە بۆ تەماشاکردنی ئەو تەنە ئاسمانییانەی کە زۆر دوورن و ڕووناکییەکانیان تا دەگاتە زەوی، زۆر بێھێز دەبێت، چونکە لەڕادەبەدەر دوورن. بۆیە تەلەسکۆپی چاوی ناتوانێت بەوردی چاودێرییان بکات. لەبەر ئەم ھۆیە چاودێرێک داھێنرا کە بەھۆیەوە دەتوانێت وێنەی فۆتۆگرافیی دوور و درێژ بگرێت، دەتوانێت ڕووناکی تۆمار بکات ھەرچەندە بێھێز بێت؛ و بەھۆی ئەم جۆرە تەلەسکۆپە مرۆڤ توانیی سەیری بازنەیەک بکات لە گەردوون کە نیوەتیرەکەی ٧ ملیار ساڵی ڕووناکییە.
تەلەسکۆپە مانگە دەستکردەکان و کەشتییە ئاسمانییەکان
لە ھەندێک لە مانگە دەستکردەکان و کەشتییە ئاسمانییەکان کەشتیوانی ئاسمانی ھەیە و لە ھەندێکیشیاندا نییە؛ و تەلەسکۆپە بارکراوەکانی سەر مانگە دەستکردەکان و کەشتییە ئاسمانییەکان زانیارییەکی ئێجگار زۆر و گرنگیان پێشکەش کردووە لەم گەردوونە سەرسووڕھێنەرە. ئاشکرایە ئەم تەلەسکۆپە لە دەرەوەی بەرگەھەوای زەویدا کار دەکەن. لە ناودارترینی ئەم تەلەسکۆپە:
سەرچاوەکان
تەلیسکۆپەکان پۆل:داھێنانە ھۆڵەندییەکان پۆل:گەردوون
٨١٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گەلاوێژ (مانگ)
گەلاوێژ ناوی کوردیی پێنجەمین مانگی ساڵ و دووەم مانگی ھاوینە لە ڕۆژژمێری جەلالیدا کە لە ڕۆژژمێری فەرمیی ئێرانیدا مرداد ی پێ دەگوترێت. ئەم مانگە ٣١ ڕۆژە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:مانگەکانی ڕۆژژمێری کۆچی ھەتاوی ٠٥ *
کێلکیت
کێلکیت شارۆچکە و قەزایەکی پارێزگای گوموشخانە لە ناوچەی دەریای ڕەش لە تورکیا. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٣٩ ھەزار و ٥٤٧ کەسە کە ١٣ ھەزار و ٧٨٤ کەس لە شارۆچکەی کەلکیت دەژین. ڕووبەری قەزاکە ١٤٣٨ کیلۆمەتر دووجایە (٥٥٥ میل چوارگۆشە) و شارۆچکەکە لە بەرزی ١٣٧٧ م (٤٥١٨ پێ) دایە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای گوموشخانە پۆل:شارەکانی تورکیا
٨٤٤ (ژمارە)
٨٤٤ (هەشت سەد و چل و چوار) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٨٤٣ و ٨٤٥.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بڕیارنامەی ١٢١٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢١٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان عێراق و کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٤٦ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:عێراق لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
بێلگراد
بێلگراد پایتەختی وڵاتی سربیایە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١,٢١٣,٠٠٠ کەس بووە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
پۆل:شومادیا پۆل:بێلگراد پۆل:ناوچە شارییەکانی سربیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دانووب پۆل:شارە بەندەرییەکانی سربیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٣یەمی پ.ز پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
بەرگەئێسک
وێنۆک|بەرگەئێسک(Periosteum)
بەرگەئێسک (بە ئینگلیزی: Periosteum) پەردەیەکی دووتوێی ڕەنگ سپییە، تەواوی ڕووی ئێسک دادەپۆشێت جگە لە ڕووی جومگەکان. و دەمارە ڕیشاڵ و لوولەکانی خوێنی تیادایە.
سەرچاوە
پۆل:کۆئەندامی ئێسکبەندی
مەودا (ماتماتیک)
چەپ|وێنۆک|250px|f پێناسە کراوە لە [[بواری فانکشن|بواری X بۆ بواری بەرامبەری Y، لەم وێنەدا ناوچە زەردەکە بریتییە لە مەودای فانکشنی f.]] لە زانستی بیرکاریدا مەودا بۆ ھەر فانکشنێک وەکوو f، بریتییە لە کۆمەڵەی ژمارە ڕاستەقینەکان کە بەھاکانی فانکشنەکە دەگرێتەوە، واتا کۆمەڵەی f(a) کە a لە بواری فانکشنی f دایە. دەتوانرێت مەودای فانکشنی f بە سەیرکردنی ڕوونکردنەوەکەی یا بە سەیرکردنی ئەو ھاوکێشەی پێناسەی دەکات دیاری بکرێت. مەودا ژێرکۆمەڵی بواری بەرامبەرە.
جووتەڕێکخراوەکان
ئەگەر فانکشنێک بە شێوەی جووتەڕێکخراو پێناسە بکرێت کۆمەڵەی ھەموو مەدخەلە دووھەمەکانی جووتەڕێکخراوەکە دەکاتە مەودای فانکشنەکە.
مەودا بریتییە لە:
دۆزینەوەی مەودا بە بەکارھێنانی وێنەی ڕوونکردنەوەی فانکشنەکەی
ئەگەر وێنەی ڕوونکردنەوەی فانکشنێک درابێت، بۆ دۆزینەوەی مەودای فانکشنەکە، سەرەتا و کۆتای وێنەی فانکشنەکە بە ڕاستەھێڵێکی ئاسۆیی دەلکێنین بە تەوەری yەکان، ئەو ماوەیەی نێوان دوو ڕاستەھێڵەکە، دەکاتە مەودای فانکشنەکە.
تێبینی ئەوە دەکەین، خاڵی سەرەتا و کۆتایی ماوەکە پڕە یان بۆشە. ناوەڕاست|وێنۆک|350px|دۆزینەوەی مەودا بە بەکارھێنانی وێنەی ڕوونکردنەوەی فانکشنەکەی
تێبینی: لە فانکشنە ڕێسا پەلدارەکاندا گرینگە بزانین فانکشنەکە لە چ ماوەیەکدا پێناسە کراوە یان لە کوێ پێناسە نەکراوە.
نموونە
مەودای فانکشنی ڕادەداری پلە یەک، کۆمەڵەی ژمارە ڕاستەقینەکانە.
سەرچاوەکان
پۆل:فانکشنە بیرکارییەکان پۆل:فانکشن و نەخشەکان پۆل:چەمکە بنەڕەتییەکانی تیۆریی کۆمەڵە
ئاڵفی سۆڵۆمۆنز
ئاڵفی سۆڵۆمۆنز کەسایەتییەکی خەیاڵییە کە لەلایەن تۆم ھاردییەوە بەرجەستەکراوە لە زنجیرەی مێژوویی تاوانی درامی بەڕیتانی پیکی بڵایندەرس. ئەو سەرۆکی دەستەی جولەکەیی نیشتەجێی کامدن تاونە و لە وەرزی دووەم دەردەکەوێت. کەسایەتییەکە کاریگەرییەکی گەورەی کلتووری وەرگرتووە و بەباشی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگیراوە.
ھەڵبژاردن و چیرۆک
وردەکاری تەواو لەبارەی پڕۆسەی ھەڵبژاردن دەرنەخراوە بەڵام تۆم ھاردی لە مێشکدا نەبووە کە کەسایەتی ئاڵفی سۆڵۆمۆنز لەسەرەتادا دانراوە. کەسایەتییەکە لە چەتەیەکی جولەکەی ڕاستییەوە وەرگیراوە بەناوی ئاڵفرێد سۆڵۆمۆن. ستیڤن نایت نووسەری پیکی بڵایندەرس ئەڵێت «ئێمە بە کەسایەتییەکی پێکەنیناوی و بەمەڕاقەوە نیشانمان داوە. دەستە چەتەیییە جولەکەکانی ئیست ئێند بەھەمان شێوە بەناوبانگ ئەبوون بەڵام لەبەر چەند ھۆکارێک مێژوو وا دیارە کە ئاڵفی سۆڵۆمۆنزی بیرھاتبێتەوە. نازانم بۆ. لەوانەیە، ئەو زیاتر باس کرابێت.» لە زنجیرەکەدا، سۆڵۆمۆنز سەرۆکی دەستەی جولەکەیی نیشتەجێی کامدن تاونە و مەیخانەیەکی نایاسایی بەڕێوە دەبات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئینگلیزە خەیاڵییەکان
سینەما پارادیسۆ
سینەما پارادیسۆ یان سینەما پارادیسۆی نوێ (بە ئیتاڵی: Nuovo Cinema Paradiso) فیلمێکی ئیتاڵی ساڵی ١٩٨٨ە و لە جۆری دراما یە، جۆسێپی تۆرناتۆر کاری دەرھێنان و نوسینی بۆ کردووە و فرانکۆ کریستاڵدی و جیۆڤانا ڕۆمانیۆلی بەرھەمیان ھێناوە، کاستی سەرەکی فیلمەکە پێکھاتوون لە فلیپی نوێرێت و جاکوێس پێرین و ئاگنیس ناتۆ و ئەنتۆنێلا ئاتلی، مۆسیقای فیلمەکە لە لایەن باوک و کوڕ ئینیۆ و ئەندریا مۆریکۆنەوە ئامادەکراوە، فیلمەکە خەڵاتی باشترین فیلمی بیانی ئۆسکار ی بەدەستھێناوە لە ساڵی ١٩٩٠
چیڕۆک
لە ساڵی ١٩٨٠ لە شاری ڕۆما دەرھێنەر سیلڤاتۆری دی ڤیتا درەنگانی نیوەشەو دەگەڕێتەوە ماڵەکەی و کچە ھاوڕێکەی پێیدەڵێت دایکت تەلەفونی کردووە و وتێتی ئەلفرێدۆ مردووە، کچە ھاوڕێکەی لە سیلڤاتۆری دەپرسێت کە ئەلفرێدۆ کێیە ئەلفرێدۆ دەڵێت کەس نییە و دەچێتەوە خەیاڵی ڕابردووی و سەردەمی منداڵێتی
لە سەردەمی جەنگی جیھانی دووەم منداڵێکی زیرەکی شەش ساڵ بە ناوی سیلڤاتۆری دەبینێت کەوتۆتە خۆشەویستی سینەما و فیلمەوە بۆیە بەردەوام دەچێت بۆ تاکە سینەمای ناوچەکە بە ناوی سینەما پارادیسۆ، لە نێو سینەماکە دیمەنە ڕۆمانسی و ماچەکان دەبڕدرێن لەبەرئەوەی قەشەی لادێکە ئەو دیمەنانە سانسۆر دەکات، پڕۆجێکتەری سینەماکە پیاوێکە بە ناوی ئەلفرێدۆ کە سەرەتا پێیوایە تۆتۆ منداڵێکی تێکدەرە بەڵام دواتر ڕێگەی پێدەدات لەگەڵیدا بێت و فێری کاری پڕۆجێتەری دەکات، لە ڕوداوێکدا سینەما پارادیسۆ دەسوتێت و گیانی ئەلفرێدۆ دەکەوێتە مەترسیەوە و تۆتۆ ڕزگاری دەکات بەڵام ئەلفرێدۆ چاوی لە دەست ئەدات، دوای ئەوەی سینەماکە دروستدەکرێتەوە ناو دەنرێت سینەما پارادیسۆی نوێ و تۆتۆ وەکو ھەڵسوڕێنەری سینەماکە دادەنرێت لەبەرئەوەی تاکەکەسە بزانێت کار بە ئامێرەکان بکات، تۆتۆ دوای کارکردنی چەند ساڵ لە سینەما دەکەوێتە داوی خۆشەویستیەوە و دەچێتە سەربازی دوای ئەوەی دەڕواتە ڕۆماو دەبێتە دەرھێنەرێکی گەورە و ھەواڵی مردنی ئەلفرێدۆی پێدەگات دەگەڕێتەوە پرسەکەی دەگەڕێت بەدوای ئەو کەسەی کاتی خۆی خۆشیویستووە و بەشێوەیەکی قوڵ لەگەڵ ڕابردووی تێکەڵ دەبێت
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٨ پۆل:فیلمە ئیتالییەکان پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٥٠
ئەردەکان
ئەردەکان، (بە ئینگلیزی Ardakan، بە فارسی اردکان). ئەردەکان شارۆچکەیەکە لە ڕۆژاوای پارێزگای فارس و ناوەندی شارستانی سێپیدانە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. بە ڕووبەری نزیکەی ٣٧٥ ھێکتار، دەکەوێتە حەفتا کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژاوای شیراز لەسەر ڕێگای شیراز-یاسووج. ئەم شارۆچکەیە کە لە بەرزایی ٢٢٠٠ بۆ ٢٣٠٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە لە دۆڵێکی نێوان چیای زاگرۆسی ناوەڕاست ھەڵکەوتووە، لە وەرزی زستاندا بەفراوییە و لە ھاویندا بە ھۆی بارانبارینی ساڵانە پڕە لە ئاو. بۆیە لە وەرزی زستاندا بەھۆی وەرزشی زستانەوە و لە ھاویندا بەھۆی بوونی تاڤگە و ڕووباری خۆشەوە سەرنجی خەڵکی باشووری ئێران و بەتایبەت خەڵکی شیراز بۆ لای خۆی ڕادەکێشێت.
زمان
خەڵکی ئەردەکان لوڕن و بە زمانی لوڕیی باشووری قسە دەکەن، ئەم زاراوەیە ھاوشێوەی زاری بەختیاریە.
زمان و شێوەزاری شارستانی سێپیدان بە شێوەیەکی سەرەکی ئەردەکانی. شارۆچکەی ئەردەکان و ژمارەیەک گوندی کۆنی ئەم شارستانە زمانێکی دێرینیان ھەیە بە ناوی "ئەردەکانی" کە لە سەردەمی ساسانییەکاندا لە بەشێکی زۆری پارێزگای فارس باو بووە. خەڵکی ئەم شارۆچکەیە زاراوەیەکی تایبەت و ناوازەیان ھەیە کە لە وڵاتدا بە سەختی دەدۆزرێتەوە. ئەو گوندانەی تر کە لە شارستانی سێپیدان بە شێوەزاری ئەردەکانی قسە دەکەن بریتین لە: بێھرغان، ئیبنو، دالین، خەلار، خوشمکان و ھتد جگە لە ناوچەی سێپیدان، شوێنی تریش ھەن کە بە شێوەزارێک و زمانێکی نزیک لە زاراوەی ئەردەکانی قسە دەکەن، وەک: گوندی دەشتەک لە کامفیروز، گوندی گاوشکێک و پاپون لە کازیرون، بێھبەھان. تێکەڵی ئەم زمانە لە ناوچەکانی پارێزگای فارس ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ ئەوەی کە سەردەمانێک زمانێکی باوی ناوچەکە بووە.
گەشتیاری
شارۆچکەی ئەردەکان، چ لە ھاویندا بێت یان زستان، چەندین شوێنی گەشتیاری ھەیە. لە ھاویندا بە کەشوھەوای فێنک و چەندین باخ و ڕووبار و کانیاو پێشوازی لە گەشتیاران دەکات و لە وەرزی زستاندا بە بەفری سپی جوان و بازنەی خلیسکێنەی سەر بەفر، لەنێویاندا شوێنی خلیسکێنەی پۆڵاد کێف کە لە ڕیزبەندی دووھەم لە نێو بازنەی سکی ئێراندا ھەیە.
شوێنی گەشتیاری سەرنج ڕاکێش
شارستانی سێپیدان ناوچەیەکی شاخاوییە و ١٢ لوتکەی ھەیە لە سەرووی ٣٠٠٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە. لە نێو شوێنە وەرزشییەکانی ئەم شارەدا بریتین لە: