cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئێرنست بۆرگناین
سەرچاوەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:مەرگەکانی پەیوەندیدار بە نەخۆشی لە کالیفۆرنیا پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧ پۆل:مردووانی ٢٠١٢ پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:مردن بەهۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان پۆل:مردن بەھۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
مۆزەخانەی مێژوویی کڕاکۆف
وێنۆک|پێشانگای ناو مۆزەخانە مۆزەخانەی مێژوویی شاری کڕاکۆف (بە پۆڵەندی: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa) لە شاری کڕاکۆف لە پۆڵەندای بچووک، لە ساڵی ١٩٤٥دا پلەی دامەزراوەیەکی سەربەخۆی پێبەخشرا. لە بنەڕەتدا، لقێکی نووسینگەی تۆمارە کۆنەکانی کراکۆڤ بوو، کە لە ١٨٩٩. شوێنی سەرەکی مۆزەخانەکە کۆشکی کریستۆفۆری بارۆکە.
سەرچاوەکان
پۆل:مۆزەخانەکان کە لە ساڵی ١٨٩٩ دامەزراوە پۆل:مۆزەخانەکان لە شاری کڕاکۆف پۆل:مۆزەخانەی ھونەر و گەلەری لە پۆڵەندا
جینسای بایکجی
پاشا "جینسا"ی بایکجی (بە هانگۆل: 진사왕؛ بە ھانجا: 辰斯王)، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٣٩٢ز مردووە، شازدەیەم فەرمانڕەوایی بایکجی بوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٣٨٥ز بۆ ٣٩٢ز)بوو. برا بچووکی فەرمانڕەوای پێشوو پاشا چیمنیو بوو. بەپێی سامگووک ساگی هاتەسەرتەختی پاشایەتی بەهۆی میراتەکەیەوە.
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٣٩٢ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی چوارەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٤ەم لە ئاسیا
ژێرخان
وێنۆک|بازنەی ژیانی ژێرخان بە کورتی وێنۆک|ڕێگەکان و ڕێوبان لە ژێر خانە گرنگەکان هەر وڵاتێکن وێنۆک|[[بەنداوەکان نموونەیەکن لە ژێرخانە گشتییەکان. ]] ژێرخان بە ئەو پێکھاتانە و سیستەمانە دەوترێت کە لە وڵات یان شارێکدا وەکوو بناغەیەک بۆ پەرە سەندنی ئابووری و بەڕێوە چوونی ژیانی خەڵک پێویستن. دوو جۆری سەرەکیی ژێرخانەکان بریتین لە ژێرخانی نەرم و ژێرخانی سەخت. ژێرخانی نەرم بریتین لەو ژێرخانانە کە بوونی فیزیکییان نیە وەکوو سیستەمی پەروەردە و سیستەمی تەندروستیی شارێک یان وڵاتێک. بەڵام ژێرخانی ڕەق ئەو پێکھاتانەن کە بوونی فیزیکییان ھەیە، بۆ نموونە وەکوو بەنداو، سیستەمی زێراب و سیستەمی ڕێگە کانی شار یان وڵاتێک. چۆنیەتیی بەڕێوەبردن و پەرەپێدانی ژێرخانەکان یەکێک لە دڵەڕاوکێ سەرەکییەکانی حکوومەتەکانە لە سەدەی بیست و یەکەمدا. بەم بۆنەیەوە زۆرێک لە وڵاتان دەستیان کردووە بە بەڕێوەبەرایەتیی سامانی ژێرخانەکان.
بازنەی ژیانی ژێرخان
ژێرخانەکانیش وەک زۆر شتی تر بازنەیەکی ژیانیان ھەیە. بازنەی ژیانی ژێرخانەکان بە کورتی پێک دێت لە پلان، کردنەوە، نۆژەنکردنەوە و لەناوبردن یا دووبارە کردنەوە. بازنە بەو واتایەی کە لە دوایی ژیانیاندا تیا ناچن بەڵکوو، سەر لە نوێ دروست دەکرێنەوە یا زبڵەکانیان لە پڕۆژەیەکی تردا بە کار دەھێنرێت. ژێرخانە فیزیکییەکان بێ نۆژەنکردنەوە زوو تێک دەشکێن و لە ناو دەچن، بەڵام کاتێک بە جۆرێکی سیستەماتیک ئاگادارییان لێ بکرێت، ڕەنگە بازنەی ژیانیان بۆ چەند سەد ساڵ درێژ بێتەوە.
ئیبن باجە
ئیبن باجە بە عەرەبی (ابن باجة) ناوی تەواوی (ئەبوبەکر محەممەد کوڕی یەحیا ئەلساغی)ە. فەیلەسووف، ڕوەکناس، شاعیر، پزیشکی عەرەب و خەڵکی ئەندەلوسە. لە ڕۆژاوا بە (Avempace) ناسراوە.
نووسەری کتێبی (کتاب النبات، "کتێبی ڕووەکەکان") بوو کتێبێکی ناسراوی ڕوەکەکان بوو، کە پێناسەی ڕەگەزی ڕوەکەکانی دەکرد. تیۆرییە فەیلەسووفییەکانی کاریگەری خستە سەر کارەکانی ئیبن ڕوشد زۆربەی نووسین و کتێبەکانی تەواو نەکراون بەھۆی زوو مردنی، زانیارییەکی باشی لەسەر پزیشکی و ماتماتیک و ئەستێرەناسی ھەبوو، بەشدارییە سەرەکییەکانی لە فەلسەفەی ئیسملامی بیرۆکەکەی بوو دەربارەی ڕۆح، کە تەواو ئەویش تەواو نەکرا.
ژیانی
ئیبن باجە بە تەواوی مێژووی لەدایکبوونەکەی نەزانراوە بەڵام دەزانرێت کە لە ھەرێمی (ساراگۆستە) لە ئەندەلوس لە دایکبووە. ناوی ڕاستی ئەبوبەکر محەممەد ئەلساغییە. لە ساڵی ١١٣٨ لە فاس کۆچی دوایی کردووە.
سۆڵغە
سۆڵغە (Sollẍe، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٩٧ کەس لە ٢٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
شارستانی دەماوەند
وێنۆک|چەپ|300px|جێگەی شارستانی دەماوەند لە [[پارێزگای تاراندا بە ڕەنگی نارنجی نیشان دراوە]] شارستانی دەماوەند یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای تارانی ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری دەماوەندە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای تاران پۆل:شارستانی دەماوەند پۆل:شارستانەکانی ئێران
ڤراتسا
ڤراتسا شارێکە لە پارێزگای ڤراتسا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٦٩٬٤٢٣ کەس بووە.
پەراوێز
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڤراتسا پۆل:١٠٠ پێگەی گەشتیاری لە بولگاریا پۆل:شارەکانی بولگاریا پۆل:ڤراتسا
ئاشینی بایکجی
پاشا "ئاشین"ی بایکجی (بە هانگۆل: 아신왕، 아방왕، 아화왕؛ بە ھانجا: 阿莘王، 阿芳王، 阿花王)، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٤٠٥ز مردووە، حەڤدەیەم فەرمانڕەوایی بایکجی بوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٣٩٢ز بۆ ٤٠٥ز)بوو. بویۆئابانگ کوڕە گەورەی پازدەیەم پاشا چیمنیو بوو، هاتەسەرتەختی پاشاییەتی دوای مردنی براکەی.
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٤٠٥ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٤ەم لە ئاسیا پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٥ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی چوارەم پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی پێنجەم
بێنالا
بێنالا شارێکی بچووکە لە باشووری ویلایەتی ڤیکتۆریای وڵاتی ئوسترالیا و لەسەر ڕووباری برۆکن ریڤێر دایە، بە دووری ١٨٨ کیلۆمەتر دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی ناوەندی ویلایەتەکە واتا شاری مێلبۆرن، لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ دادانیشتوانەکەی بریتی بوون لە ٩،٣٢٨ کەس.
ئەم شارە ناوەندی بەڕێوبەرایەتی گووندەکانی ناوچەی بێنالایە.
سەرچاوە
پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:شارۆچکەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)
ھانی گێلێجێکتن (ئەلبوم)
ھانی گێلێجێکتن چل و یەکەمین ئەلبومی ئیبراھیم تاتڵیساسە، ئەم ئەلبومەی لە ۱٥ی تشرینی یەکەمی (۲۰۱۰) بڵاو کردەوە، ئەم ئەلبومە لە (۱۲) تراک پێکدێت، یەکێک لە تراکەکانی ناو ئەلبومەکەی بە کوردی وتووە.
تراکەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەلبومەکانی دەیەی ٢٠١٠
کلۆد ئاڤیلین
کلۆد ئاڤیلین نووسەر و شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١ پۆل:مردووانی ١٩٩٢ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەندامانی بەرگری فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی
مەسۆیی بچووک
مەسۆیی بچوک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
مەسۆیی بچوک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مەسۆیی ڕەحیم و لە باشوور لەگەڵ گوندی کوردەمیری ئەحمەد و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مەسۆیی بەرگەچ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی فەقێ مستەفا.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مای سپێیس
مای‌سپێیس (MySpace) جۆرێک تۆڕی کۆمەڵایەتیه که بنکەی سەرەکی ئەو لە بێڤێرلی هیلز، له کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا یه. بنکەی مای سپێیس لە بینایەکی هاوبەش لە گەڵ خاوەنەکەی نیوز کۆرپ دیجیتاڵ میدیا دایه که ئەو کۆمپانیایەش هی کۆمپانیای گەورەی ڕاگەیاندنی  نیوز کۆرپۆرێیشنه.
سەرچاوەکان
پۆل:مای‌سپێیس پۆل:ئینتێرنێت پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠٠٣ی (زایینی) لە کالیفۆرنیا پۆل:پرۆسه کردنی کۆمەڵەیی زانیاریەکان پۆل:پرۆپاگاندای ئینتێرنێتی پۆل:کۆمەڵە گریمانەییەکان پۆل:تۆڕە کۆمەڵایەتیه ئۆنڵاینەکان پۆل:ئەو ۆمپانیایانەی لە بۆرسی وەرەقە بە نرخەکانی نیۆیۆرک دا تۆمار کراون پۆل:ئەو کۆمانیایانەی لە بێڤێرلی هیڵزی،کالیفۆرنیا جێگیرن پۆل:نرم‌ە واڵەی وێب نووس پۆل:نەرمە واڵەکانی ئەنددرۆید پۆل:نەرمە واڵەکانی ئای ئۆ ئێس پۆل:وێبگەکان پۆل:وێبگە ئەمریکیەکان پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:ئەو کۆمپانیانەی دەکەونە بێڤێرلی ھیلس، لە کالیفۆرنیا پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس پۆل:یەکگرتنەوە و دەستخستن لە ساڵی ٢٠١٦ پۆل:یەکگرتن و بەدەستھێنان لە ساڵی ٢٠١٩
بڕیارنامەی ٧٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئابی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای‌ نێونەتەوەییی داد. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٠٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١
گویانای فەڕەنسی
گویانای فەڕەنسی ، کەناسراوە بە 'گویانا یەکێکە لە هەرێمەکانی فەڕەنسای پشت زەریا کەدەکەوێتە کیشوەری ئەمریکای باشوور، کەهاوسنورە لەگەڵ وڵاتی بەڕازیل و سۆرينام. هەرێمی "گویانا" پارچەیەکە هەرێمەکانی پشت زەریایی فەڕانسا. گویانای فەڕەنسی چەندین جار توشی داگیرکردن هاتوە لەلایەن چەند دەوڵەتێکەوە کەناوەکانی گۆڕدراون بۆ: (گویانای بەریتانی) وە (گویانای هۆڵەندی) وە (ئێستا(گویانای فەڕنسی).
BrotherDost (لێدوان) ‏١٢:٣١، ٢٨ی ئازاری ٢٠١٦ (UTC)
ڕووبەر
ڕووبەری گویانای فەڕەنسی نزیکەی ۸۳٫٥۳٤ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، وەژمارەی دانشتوانی کەمە ، کە لەهەر کیلۆمەترێکی چوارگۆشە کەمتر لە ۳ کەس دەژین.
دانیشتوان
بەپێی ئاماری ساڵی ۲۰۰۹ ژمارەی دانشتوانی گویانای فەڕەنسی ۲۲۹٫۰۰۰کەس بووە، کەزۆرترینیان دانیشتووی شارەکانن کە شاری کایین زۆرترین ڕێژەی دانیشتوانی هەیە.
مێژوو
مێژووی "گویانای فەڕەنسی" دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی پازدەهەم، کاتێک کریستۆڤەر کۆڵۆمبۆس بۆ یەکەم جار ئەم ناوچەیەی دۆزیەوە. وەلەم کاتوە چوار ئمپڕاتۆری گەورەی ئەوروپی دەستهەڵاتیان هەبووە لەم ناوچەیە کە بریتیبوون پورتوگالیەکان وە فەڕەنسیەکان و بەریتانیەکان وە هۆڵەندیەکان، کادواتر بووە موڵکی فەڕەنسا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:گویانای فەڕەنسی پۆل:ھەرێمەکانی فەڕەنسا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٦
ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ
ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ شارێکە لە پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٦٦٬٩٩٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ پۆل:ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ پۆل:شارەکانی بولگاریا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز
وان
وان (بە کوردیی باکووری: Wan) شارێکە لە باکووری کوردستان لەسەر دەریاچەی وان. شارێکی دێرینی باکوورە زور جێگای دێرینی لێ ھەیە. یەکێک لە گەورەترین شارەکانی باکووری کوردستانە کە دانیشتووانی لە ٣٥٠ھەزار کەس زیاترە و کەوتووەتە سەر دەشتایییەکی بەپیتی کشتوکاڵییەوە گەلێ کارگەی پیشەسازیی تێدایە وەک: ڕستن و چنین، کارگەی چیمەنتۆ و پێڵاو دروستکردن. ھەروەھا ئەم شارە ناوەندی پارێزگای وانە.
جوگرافیا
شاری وان کەوتووەتە سەر پارێزگای وان کە یەکێک لە پارێزگاکانی کۆماری کوردستان لە ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵاتە. شارەکە جگە لە دەریاچەی وان جێگەی گەشتیاریی تری وەک قەڵای وان ھەیە.
دانیشتووان
دانیشتووانی وان لە ساڵی ٢٠١٢ بەرامبەر بووە لەگەڵ ٣٧٠٬١٩٠ کەس کە ھەموویان کوردن و بە زمانی کوردی قسە دەکەن.
قەڵای وان
قەڵای وان یەکێکە لە شوێنەوارە مێژوویییەکان و دیمەنە سەرەنج ڕاکێشەکانی شاری وان لە باکووری کوردستانە، کە بە دووری پێنج کیلۆمەتر دەکەوێتە ڕۆژاوای ناوەندی شارەکە. وێنۆک|300px|دیمەنێکی قەڵای وان لە نزیکەوە وێنۆک|300px|دیمەنێکی قەڵای وان لە دوورەوە قەڵاکە بەسەر دەریاچەی واندا دەڕوانێ و بووەتە ھۆکاریکی باش بۆ ڕاکێشانی گەشتیاران بۆ شارەکە. ئەم قەڵایە بەھۆی ئەوەی لە شوێنێکی بەرزدایە و دەڕوانێت بەسەر تەواوی شارەکە و دەریاچەی واندا، بووەتە شوێنێکی گەشتیاری و ژمارەیەکی زۆر گەشتیار ڕووی تێدەکەن.
زەریاچەی وان
وێنۆک|زەریاچەی وان دەریاچەی وان، زەریاچەی وان یان گۆلی وان لە باکووری کوردستان و لە نێوان دوو پارێزگای وان و بدلیس ھەڵکەوتووە. گۆلی وان گەورەترین گۆلی کوردستانە و لە قووڵترین شوێنیدا ٤٥١ مەتر قووڵە و چوار دوورگەی تێدایە.
پشیلەی وان
پشیلەی وان ڕەگەزێک لە پشیلەکانی خۆماڵی و ناودای شاری وانە. ئەم پشیلە لەبەر ھەبوونی خەزی سپی و جیاوازبوونی ڕەنگی چاوەکانی زۆر لەبەر چاوە.
دەستە خوشک
وان لەگەڵ دوو شاران دەستە خوشکە کە لە خوارەوە نوسراوەن:
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی تورکیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای وان پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا پۆل:وان پۆل:شوێنەکانی وان پۆل:باکووری کوردستان
جیۆنجیی بایکجی
پاشا "جیۆنجی"ی بایکجی (بە هانگۆل: 전지왕، 직지왕، 진지왕؛ بە ھانجا: 腆支王، 直支王، 眞支王)، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٤٢٠ز مردووە، هەژدەیەم فەرمانڕەوایی بایکجی بوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٤٠٥ز بۆ ٤٢٠ز)بوو. وەک گەورەترین کوڕ قبولکرا وەک پاشا دوای پاشا ئاشین لە ٣٩٤.
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٤٢٠ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی چوارەم پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی پێنجەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٥ەم لە ئاسیا
سیاقۆڵی خوارێ
سیاقۆڵی خوارێ (Siyaqollî xwarê، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٥ کەس لە ٧ بنەماڵەدا بووە.
گابرۆڤۆ
گابرۆڤۆ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای گابرۆڤۆ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٦٧٬٣٥٠ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای گابرۆڤۆ پۆل:گابرۆڤۆ پۆل:شارەکانی بولگاریا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ھەڵھێنجان
لە لۆژیکدا، ھەڵھێنجان یەکێ لە شێوازەکانی بەکاربردنی ئەقڵ بۆ ئاکامگری و بەڵگەھێنانەوەیە کە تێیدا ئەگەر پێشەکییەکان دروست بن ئاکامی دەستکەوتوو بێشک دروستە. بەڵگەیەک کە بە ھەڵھێنجان دروست ببێ یا حوکمێک کە بە ھەڵھێنجان دەست بکەوێ، بڕاوە و جێگەی باوەڕ و متمانەیە، بە مەرجێک کە ھاتنی ئاکام لە شوێن پێشەکییەکاندا بەپێی یاسا و ڕێساکانی لۆژیک بووبێ. واتە ئەگەر پێشەکییەکان ڕاست بن مەحاڵە ئاکام ھەڵە بێ. بۆ وێنە، لە «گشت ئینسانێک فانییە» و «سوقراتیش ئینسانێکە» -ەوە گەیشتن بە «سوقراتیش فانییە» ھەڵھێنجانێکی جێی باوەڕە.
پتر، ھەڵھێنجان (یا فۆرمێکی تایبەتی کە قیاس -ی پێ دەوترێ) لە بەرامبەر ئیستیقراوە دادەنرێت. بە پێچەوانەی ئیستیقرا، لە ھەڵھێنجاندا ئاوەزان لە تێکڕایییەوە بەرەو تاکە.
وشەکە
ھەڵھێنجان، کە ھەڵێنجان -یش دەنووسرێ و لە کەڵھوڕیدا ئەڵونجانن -ی پێ دەوترێ، بە مانای «ئاو لە بیر ھەڵکێشان» -ە. ھاوڕیشەی «آهنجیدن» و «آهیختن» -ی فارسییە. وشە عەرەبییەکەش، استنباط، ھەر ئەو مانای «ئاودەرکێشان» -ەی ھەیە. deduction -یش کە لە بنەڕەتدا لاتینییە واتە «دەرھێنان» و «دەرکێشان» و «لێگرتن».
بەبڕستی و ساغی
بەڵگەھێنانەوە بە ھەڵھێنجان بەوە ھەڵدەسەنگێندرێ کە ئاخۆ بەڵگەکە بەبڕستە (valid) یان نا، ھەروەھا ساغە (sound) یان ناساغە. بەڵگە بەبڕستە (یان بەدەسەڵاتە، یان زۆردارە، یان ڕەوایە) ئەگەر پێشەکییەکان لە گەرەنتیکردنی ئاکامەکەدا سەرکەوتوو بن، یانی ئاکامەکە بەپێی پێشەکییەکان ڕەوا و بەجێ بێ و ئەقڵ بیبڕێ. ئەگەر پێشەکییەکان ڕاستیش بن، ئەو کات دەڵێن بەڵگەکە ساغیشە. ھەموو بەڵگەھێنانەوەیەکی ھەڵھێنجانی یان بەبڕستە یان بێبڕستە، و یان ساغە یان ناساغە، حاڵەتی ناوەڕاستی نییە، وەک ئەوەی بڵێی تا ڕادەیەک بەبڕستە.
بۆ نموونە، ئەم ھەڵھێنجانە دەیبڕێ (بەبڕستە)، بەڵام ساغ نییە:
ئێستا ھەتاوە، ھەر کات ھەتاو بێ کەس چەتر لەگەڵ خۆی ناھێنێ، کەوایە، ئێستا کەس چەتری پێ نییە.
ئەمە ساغ نییە، چونکە پێشەکیی دووەم، «ھەر کات ھەتاو بێ کەس چەتر لەگەڵ خۆی ناھێنێ»، ڕاست نییە، کەس ھەیە لە کاتی ھەتاویشدا چەتری پێیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئاوەزان پۆل:لۆژیک
ئینستاگرام
ئینستاگرام تۆڕێکی کۆمەڵایەتی بڵاو کردنەوەی وێنە و ڤیدیۆیە کە لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ دامەزراوە. فەیسبووک لە مانگی نیسانی ٢٠١٢، ئینستاگرامی بە یەک میلیارد دۆلار کریەوە. دەوترێ ئەگەر ئینستاگرام ھەر ئەو پەرەسەندنەی بمێنێ لە فەیسبووک گەورەتر دەبێ، کوین سیسترۆم لە دامەزرێنەرانی کۆمپانیای ئینستاگرام و بەڕیوەبەری کۆمپانیای فاست دەڵێ ئەوە گەورەترین ھەبوونی جیھان دەبێت، ڕێبەری کۆماری ئیسلامی ئێران سەرەڕای فیلتەر کرانی چەند جاری ئینستاگرام لە ئێران دا خۆی بەشداری ئەو تۆڕەیە، چەند جار ئەو تۆڕە لە لایان ھێزی سایبێری ئەو وڵاتەوە فیلتێر کراوە بەڵام ھەموو جارەکان دوای چەند کاتژێرێ کراوەتەوە،
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕاژەکانی تۆڕی کۆمەڵایەتی پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٠ پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:نەرمامێرەکانی بلاکبێری پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی
ئانگون
وێنۆک|وێنەی ئانگون ئانگون (بە ئیندۆنێزی: Anggun Cipta Sasmi؛ ١ی ئازاری ١٩٧٤) گۆرانبێژ-گۆرانینووسی ئیندۆنیزییە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤ پۆل:ژنە گۆرانیبێژە فەڕەنسییەکان لە سەدەی ٢١م پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی
ژان-ژۆزێف ڕاباریڤێلو
ژان-ژۆزێف راباریڤێلو شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٠٠ پۆل:خۆکوژییەکان لە ماداگاسکار پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١ پۆل:مردووانی ١٩٣٧ پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی زمانی فەڕەنسی
وەشانخانەی ئاڤێستا
وەشانخانەی ئاڤێستا، دەزگایەکی چاپکردنی کتێبی کوردییە لە باکووری کوردستان و تورکیا. زیاتر ئاڤێشتا کتێبەکانی بەزمانی کوردی باکووری و تورکی چاپدەکات، هەروەها هەندێک کتێبی سۆرانیش بە ئەلفووبێی لاتینی چاپکردووە. مێژووەکەی بۆ ناوەڕاستی نەوەدەکان دەگەڕێتەوە، لە ئێستادا بنکەی سەرەکییەکەی لە شاری ئەستەمبولە. لە شاری ئامەد، کتێبخانە یان ناوەندێکی فرۆشتننی هەیە. عەبدوڵڵا کەسکین دامەزرێنەر و خاوەنداریێتی لە ئاڤێستا دەکات.
دەزگای ئاڤێستا یەکێکە لە بەشداربووانی پێشانگای نێونەتەوەیی کتێب لە هەولێر و قامیشلۆ. لە ساڵی ٢٠١٦، بەشێک لە کتێبخانەکەی ئامەد سووتێندرا، ئەمەش بووەهۆی سووتانی سەدان کتێب.
بەستەری دەرەکی
پۆل:چاپخانە کوردییەکان پۆل:چاپەمەنییە کوردییەکان
ناڵەشکێنە
ناڵەشکێنە کێوێکە بە بەرزایی ١٥٦٥ میتر لە ئاستی دەریا، لە ڕۆژھەڵاتی شاری بۆکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان ھەڵکەوتووە.
زیرەک و ناڵەشکێنە
ھونەرمەندی ناوداری کورد حەسەن زیرەک ڕێزێکی تایبەت و خۆشەویستییەکی مەزنی بۆ بۆکان ھەبووە، یەکێک لە گۆرانییە بەناوبانگەکانی  دەچمە سەر ناڵەشکێنە یە. گڵکۆی زیرەک لە لاپاڵی ناڵەشکێنە ھەڵکەوتووە، بەڵام بەھۆی گەورەبوونەوە و ھەڵکشانی شار ئێستا لە قەراغ شارەوە کەوتۆتە نێو ماڵان و دەوروبەری کراوەتە پارکۆڵەیەک و جێگە زیارەتی خەڵکی کوردە. نەردەکانی پەرژینی ئەو پارکۆڵەیە بە ھێمای نۆتەکانی گۆرانیی دەچمە سەر ناڵەشکێنە ڕازاوەتەوە.
سەرچاوە
پۆل:کێوەکانی کوردستان پۆل:شارستانی بۆکان
سو گاردنر
thumb|سو گاردنر سو گاردنر لەدایکبووی ١١ی ئایاری ١٩٦٧ ، ڕۆژنامەنووسی کەندەییە ، لەماوەی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ تاکوو ئایاری ٢٠١٤ بەڕێوبەری جێبەجێکاری ڕێکخراوی ویکیمیدیا بوو, بەر لەوکارەشی بەڕێوبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای پەخشی کەنەدی بووە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:زیندووان
ئایزۆ ٣١٦٦-١
ئای ئێس ئۆ ٣١٦٦-١ (ISO 3166-1) بەشێکە لە ستانداردی ISO 3166ی ڕێکخراوی جیھانی بۆ ستانداردکردن (ISO) کە تایبەتە بە کۆدی ناوی وڵاتەکان و ناوچە خودموختارەکان و شێونە تایبەتەکانی جوگرافیی جیھانە. ناوە فەرمییەکەی ئەم پێوەرە بە ئینگلیزی ئەمەیە: Codes for the representation of names of countries and their subdivisions – Part 1: Country codes
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پێرستەکانی وڵاتەکان پۆل:ئای ئێس ئۆ ٣١٦٦-١ پۆل:ئیستانداردەکانی ئای ئێس ئۆ پۆل:پێرستی وڵاتەکان پۆل:کۆدی وڵاتەکان
ISO 3166
گۆران (تیرە)
گۆران ھۆزێکی گەورەی کوردە کە لە قەزای بەردەرەش دا نیشتەجێنە و ھەندێکیشان لە دەڤەرەکانی کەلەکچی و چڕە لە قەزای شێخان دا دادەنیشن و زۆرکیان لە موسڵ و ھەولێر و کەرکووک و سلێمانی نیشتەجێن شیوەزارێکی کوردی گۆرانی زازایی بەکاردەھێنن، گۆرانەکانی دەڤەری بەردەڕەش، بەشێوەزارێکی نزیک لە کوردی ناوەندی  قسەدەکەن. عەشیرەتی گۆران لە چەندین تیرە و بەرەباب پێکھاتووە کە بریتین لە: رەشگەری ٥٥٪، گێژ ٢٣٪، بۆت ١١٪، شێخ بزێنی ٢٪، خدری ١٪، زەنگەنە ١٪، ئەوانی دیکەش ٧٪.
جوگرافیا
گۆرانەکانی بەگشتی دەکەونە پارێزگای دهۆک و لەوێشەوە پشکی شێر بەر قەزای بەردەڕەش و، کەلەکچی و، کەلەک و، چڕە و، ڕوڤیا و، ئاکرێ دەکەوێت.
گوند: بەنێنان، بشیریان، گردەپان، دارەتوو، دووگوندان، کەونەباک، زەنگەنان ، گربدەو ، داڵەڕێ، بیۆک، کەلکان، هەنجیرۆک، کۆراو، شەمسەخڕ، گردەپان، قەرەناز، مۆریلان، گۆمەزەرد، دۆستەک، خرابەیاسین، پیرچاوش، حەسەنیە، گەویلانێ گەورە، گەویلانێ گچکە، زمزمۆک، جوجەر...
تیرەکانی ھۆزی گۆران
هـۆزی گـۆران لە چەندین تیرە و بەرەبـاب پێکهاتوون لەوانه ڕەشگەی، گـێـژ، بـۆتانی، چۆپانی، زەنگەنە، ئۆمەربل، شاسواری، خدری، دەربازی، موسەویی،شێخ بزێنی، پاڵانی،هتد. هەر یەکێک لەم تیرانە شوێن و ناوچەی تایبەت بەخۆیان هەیە. وەهەروەها شێوازی قسە کردنی تایبەت بەخۆیان هەیه.
ڕەشگەری گەورەترین تیرەی هۆزی گۆرانە نزیکەی 55%ی هۆزی گۆران ڕەشگەرین شێوازی قسەکردنیان نزیکە لە کوردی ناوەندی
بڕیارنامەی ٧٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:مێژووی ئەستۆنیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
سیاقۆڵی سەرێ
سیاقۆڵی سەرێ (Siyaqollî serê، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢٦ کەس لە ١٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
گویشینی بایکجی
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٤٢٧ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٥ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی پێنجەم
دایسکو یۆکۆیاما
دایسکو یۆیۆیاما ( 横山 だいすけ, 横山 大介 یۆکۆیاما دایسکو) گۆرانیبێژ و ئەکتەری ژاپۆنیە ئەو یانزەم نەوەی (Uta no onīsan) ی پرۆگرامی کۆمپانیای تەلەڤویۆنی (NHK)ـە وە کۆلێژی میوزیکی کنیتاچی تەواو کردووە
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی ژاپۆ پۆل:ئەکتەرە پیاوە ژاپۆنییەکان پۆل:ئەکتەرە ژاپۆنییەکان پۆل:گۆرانیبێژە کوڕە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم
ژان پرێڤوو
ژان پرێڤوو نووسەر و ڕۆژنامەوانی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی باڵای نۆرماڵ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١ پۆل:مردووانی ١٩٤٤ پۆل:ئەندامانی بەرگری فەڕەنسی
عەلا ئەسوانی
علاء الاسوانی ( لە دایک بووی ) نووسەرێکی خەڵکی میسره.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧ پۆل:ڕۆماننووسانی میسری پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی قاھیرە
کاوچ سێرفینگ
کاوچ سێرفینگ خزمەتگووزاری تۆڕێکی کۆمەڵایەتی هەروەها خزمەتگووزاریی ئاڵووگۆڕی میوانداری پێشکەش دەکات کە تێیدا بەکارهێنەر لە کاتی گەشتکردندا داوای میوانداری و مانەوە لە ماڵ لە بەکاربەرێکی دیکە دەکات، بە گشتی سەرجەم بەکارهێنەرانی تۆڕەکە ئارەزوویانە لە گەشتە.
بەپێی یاساکانی تۆڕەکە، ئەو کەسەی کە میوانداری دەکات ئەوا بۆی نییە داوای پارە بکات لە بەرامبەر میوانداریکردنەکەی. لە سەرەتادا تۆڕەکە بەتەواوی بەخۆڕایی بوو، بەڵام لەوەتەی ساڵی ٢٠٢٠ بووەتە پارە کە بەکارهێنەر مانگانە ٢ دۆلار یانیش ساڵانە ١٥ دۆلار دەبەخشێت بە تۆڕەکە. ئەم سیستمی پارەدانە تەنیا لە وڵاتانی گەشەسەندوو پەیڕەو دەکرێت، لە وڵاتانی دیکە تۆڕەکە هێشتا بەخۆڕایی کاردەکات. بەکارهێنەرانی تۆڕەکە دەتوان ٦٠ دۆلاریش بدەن بۆ وەرگرتنی نیشانەی تایبەت کە وادەکات پڕۆفایلەکەیان باشتر دەربکەوێت و لایەنێکی ئاساییشی بۆ زیادبێت.
بیرۆکە (١٩٩٩-٢٠٠٤)
کاوچ سێرفینگ لە بیرۆکەیەکی کەیسی فێنتن درووست بوو کە ناوبراو پڕۆگرامسازیی کۆمپیوتەر و خەڵکی نیوھەمپشیر ە، ئەمەش لە کاتێکدا بوو کە لە ساڵی ١٩٩٩ کە ناوبراو تەمەنی ٢١ ساڵ بووە. بیرۆکەکە سەری هەڵدا کاتێک فێنتن دەیویست فڕۆکەیەکی هەرزان ببڕێت لە بۆستنەوە بۆ ئایسلەند بەڵام بێ ئەوەی ژوورێک بگرێت. فێنتن توانی لە ڕێی هاکەوە دزەبکاتە ناو بنکەدراوە ی زانکۆی ئایسلەند و ١٥٠٠ ئیمەیل بۆ قوتابییەکانی ئەو زانکۆیە بنێرێت بۆ ئەوەی شوێنی مانەوەی دابین بکات. ئەو نزیکەی ٥٠ بۆ ١٠٠ پێشنیاری مانەوەی وەرگرت، لە ناویاندا گۆرانیبێژێکی ڕیتم و بلووز ی ئایسلەندی هەڵبژارد. دواتریش کە لە ئایسلەند گەڕایەوە ئەوا بیرۆکەی وێبساتێکی هاتە بیر. ئەو ناوی پاوانی کاوچ سێرفینگ دۆت کۆمی لە ١٢ی حوزەیرانی ١٩٩٩ گرت.
دواتر کۆمپانیای نیوھەمپشیری قازنج نەویست لە ٢ی نیسانی ٢٠٠٣ دامەزراند، بەو پلانەی کە ببەخشرێت لە باج.
ماڵپەڕەکە لە ڕۆژی ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٤ خرایەگەڕ ئەمەش بەهاوکاری لەگەڵ دان هۆفەر، سێبستیان لی تواننن و لیۆناردۆ سیلڤیەرا بوو.
گەشەپێدانی ماڵپەڕ لەڕێی خۆبەشان (٢٠٠٦-٢٠١١)
لە حوزەیرانی ٢٠٠٦، کێشەکانی بنکەدراوەی وێبسایتەکە ئەوەدنە زۆربوون کە بووە هۆی لەدەستدانی کۆمەڵێک داتا کە نەدەتواندرا بگەڕێنەوە. لەبەر ئەوە، دامەزرێنەر کەیسی لە بڵاوکراوەیەکدا داوای یارمەتی کرد. لە کۆبوونەوەیەکدا تواندرا ٨٠٠٠ دۆلار کۆبکەنەوە و لەم ڕێیەشەوە دووبارە وێبسایتەکەیان درووست کردەوە. لە ساڵی ٢٠٠٧، لە بزوێنەری گەڕانی گووگڵ ئەوا پاوانی ناوی کاوچ سێرفینگ پێشی ماڵپەڕی هۆسپیتەڵی کڵەبی دایەوە.
بەرەو دامەزراوەی قازانج ویست (٢٠١١)
کۆمپانیاکە لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ داواکاری ئەوەی پێشکەشکرد کە وەک کۆمپانیایەکی قازانج نەویست ببەخشرێت لە باج، بەڵام لە سەرەتای ٢٠١١ەوە ئەو داواکارییە ڕەتکرایەوە. دوای توێژینەوەکردن لەسەر هۆکار و جێگرەوەی دیکە، وەرگرتنی ئامۆژگاری لە پارێزەرانەوە ئەوا کۆمپانیاکە ئەسێتەکانی خۆی فرۆشت بۆ ئەوەی کۆمپانیایەکی نوێی قازانج ویست دابمەزرێنن.
دەرەنجام کۆمپانیای نێونەتەوەییی نیوھەمپشیری قازنج نەویست لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ هەڵوەشایەوە. ئەسێتەکانیشی فرۆشران بە کۆمپانیای دیلوەیر سی کۆپۆرەیشن، لە بەرامبەردا لە ٣ی ئایاری ٢٠١١ کۆمپانیای کاوچ سێرفینگ بە فەرمی دامەزرا.
گۆڕین بۆ مۆدێلی بازرگانی (٢٠٢٠)
لە ئایاری ٢٠٢٠، لەدوای بڵاوبوونەوەی پەتای جیهانییی کۆڤید-١٩، کۆمپانیاکە ڕایگەیاند کە سیستمی بەشداربوونییان بەگەڕ خستووە، ئەم هەنگاوەش بە چڕی تووڕەیی ئەندامانی لێ کەوتەوە.
بڕیارنامەی ٧١٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧١٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی ئەیلوولی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: لاتڤیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٠٧‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:مێژووی لاتڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
سێروو، مەھاباد
سێروو (Sêrû، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٦ کەس لە ١٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
شانامە
وێنۆک|شانامە
شانامە یان شاھنامە (بە فارسی: شاھنامە، بە واتای کتێبی پاشاکان) ھەڵبەستێکی پاڵەوانییە کە شاعیری ئێرانی ئەبوولقاسم فیردەوسی لەنێوان ساڵەکانی ٩٧٧ ھەتا ١٠١٠ی زایینی نووسیویەتی و ھەڵبەستی پاڵەوانیی نەتەوەیی وڵاتەکانی ئێران، ئەفغانستان و تاجیکستان بە ئەژمار دێت. شانامە لە نزیکەی ٥٠ ھەزار بەیت پێکھاتووە و یەکێک لە درێژترین ھەڵبەستە پاڵەوانییەکانی جیھان بە ئەژمار دێت. شانامە زۆرتر سەبارەت بە ئوستوورەکانە و تا ڕادەیەکیش سەبارەت بە ڕابردووی ئمپراتووریی پارسەکان لە کاتی خوڵقاندنی جیھان ھەتا سەرکەوتنی موسڵمانەکان لە سەدەی ھەفتەم باس دەکات. لە وڵاتەکانی ئێران، ئەفغانستان و تاجیکستان، کە لەژێری کاریگەریی وێژەی فارسیدان ئەم ھەڵبەستە پاڵەوانییە جێگای بەرزێکی ھەیە.
ئەم کتێبە لە زمان و وێژەی فارسیدا جێگای گرینگێکی ھەیە و لە ژماری شاکارەکانی وێژەی فارسی بە ئەژمار دێت.
شانامە سەبارەت بە ژیان و پیشە و ئایینی ئێرانیانی بەر لە ئیسلامە. شانامە باسی پاشایانی ئێرانی لە کەیۆمەرسەوە ھەتا یەزدگەردی ساسانیی تێدایە. ھەر وەھا سەرچاوەیەکی مێژووییە بۆ ناسینی فەرھەنگی ئێرانیانی پێش ئیسلام. فیردەوسی، بە وتەی خۆی دەور و بەر سی ساڵی سەرفی نووسینی شانامە کردووە. شێعرەکانی شانامە بە گەلێک زمان وەکوو کوردی، ئینگلیزی، ئەڵمانی، ڕووسی، تورکی، عەرەبی وەرگێڕدراوە.
وەرگێڕانی کوردی
سدیق سەفیزادە وەرگێڕانێک لە شانامەی ‌فیردەوسی بە زمانی کوردی و شێوەزاری سۆرانی کردووە کە لە ساڵی ٢٠٠٥ لە لایەن پەخشانگەی پەرتەوبەیان لە شاری سنە بە چاپ گەیشتووە.
ھەروەھا سەید ئیسماعیل شاھۆیی (شاھۆ موکریانی) شانامەی فیردەوسی بە زمانی کوردی و شێوەزاری سۆرانی وەرگێڕاندووە.
وەرگێڕانێکی دیکەش لە شانامە بە دەستی سیاوەش لوتفیکار بە کوردیی باشووری و زاری ئیلامی کراوەتەوە کە لە ساڵی ٢٠٢١ لەلایەن پەخشانگەی زاگروو لە شاری ئیلام چاپ کراوەتەوە.
ئەم چوار وەرگێڕانە بجگە لە شانامە کوردییەکانە کە بە زمانی کوردی و بە تایبەت کوردیی گۆرانی لە درێژای چەندین سەدە بەدوای ئیسلام ھونراونەتەوە و بڕێک لەوانە لەژێری کاریگەریی شانامەی فیردەوسیدا بوونەتەوە.
بیوی بایکجی
پاشا "بیو"ی بایکجی (بە هانگۆل: 비유왕؛ بە ھانجا: 毗有王)، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٤٥٥ز مردووە، بیستەم فەرمانڕەوایی بایکجی بوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٤٢٧ز بۆ ٤٥٥ز)بوو. بەپێی سامگووک ساگی کوڕە گەورەی نۆزدەیەم پاشا گویشین بوو.
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٤٥٥ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی پێنجەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٥ەم لە ئاسیا
مەسۆیی بەرگەچ
مەسۆیی بەرگەچ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
مەسۆیی بەرگەچ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی درۆزنە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کوردەمیری قەڵوەزولوقمان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مامران لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کۆیک.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مۆسیقای یارسان
چەپ|وێنۆک|لێدانی تەموورە لە ڕێوڕەسمی [[جەم (یارسان)|جەمی یارسان]] مۆسیقای یارسان یان مۆسیقای یاری بە شێوەی مۆسیقایەک دەگۆترێت کە لەنێوان خەڵکی یارسان باوە و لە دابونەریتی ئایینی ئەو گەلە لە جەمخانەکان بەکاردەھێنرێت. ھەر مۆسیقایەک کە خەڵکی یارسان لە دەرەوەی جەمخانە لە جێژنەکان و ڕێوڕەسمەکان دەژەنێت مۆسیقای یارسان نییە و مۆسیقای یارسان مۆسیقایەکی ئایینییە و ئەم دوو شێوەی مۆسیقایە جیاوازن. ئامێری سەرەکیی مۆسیقای یارسان تەموورەیە.
مەقامەکانی تەموورە
ھەندێک لە مەقامەکانی تەموورە بریتین لە:
ئامێرەکانی دیکە
چەپ|وێنۆک|[[تەموورە کە لە ئایینی یاری ئامێرێکی پێرۆزە.]] لە سەرەنجام ناوی ٦٥ ئامێر ھاتووە کە ئامێرەکانی ناوچەی کوردستان بوونە: ١- تەموورە، ٢- عوود، ٣- ڕۆباب، ٤- قیتار، ٥- سۆرنا، ٦- ناقووس، ٧- مۆکەش (کەمانچە)، ٨- تار، ٩- سەنتوور، ١٠- چەنگ، ١١- نای، ١٢- دەھۆڵ (دۆڵ یان دێوەڵ)، ١٣- دۆکمە، ١٤- نەفیر، ١٥- بلیول (بلوور)، ١٦- شەیپوور، ١٧- قامقۆر، ١٨- قانوون، ١٩- شۆتان، ٢٠- زمار، ٢١- شمشاڵ، ٢٢- مۆھرە، ٢٣- تەپڵ، ٢٤- دەف، ٢٥- سەنقەرە، ٢٦- قەرنا (قەرەنەی)، ٢٧- سوورژەن، ٢٨- جەبار، ٢٩- قووقوو، ٣٠- سەمتوور، ٣١- کەوڕەنگ، ٣٢- زیل، ٣٣- بۆرەک، ٣٤- دەمار، ٣٥- پۆرەنگ، ٣٦- دۆمبەک، ٣٧- مۆسیقار، ٣٨- چەقوانە، ٣٩- ئاواز، ٤٠- قیژەک، ٤١- سیتار، ٤٢- قوپوز، ٤٣- تاس، ٤٤- کەرنا، ٤٥- دووزەلە، ٤٦- دووتەپڵە، ٤٧- تۆتەک، ٤٨- زەنگ، ٤٩- شاخ نەفیر، ٥٠- ڕوود، ٥١- باڵەبان، ٥٢- کینارە، ٥٣- سەفیر، ٥٤- دایرە، ٥٥- مزمار، ٥٦- گاودۆم، ٥٧- چەغانە، ٥٨- چارپار، ٥٩- تیریاڵ، ٦٠- کووس، ٦١- شانە، ٦٢- ئەرغەنوون، ٦٣- گیرە، ٦٤- قەمتوور، ٦٥- ڕەقاز.
سەرچاوەکان
پۆل:یارسان پۆل:مۆسیقای یارسان پۆل:تەموورە پۆل:مۆسیقای کوردی
زانکۆی عەبدوڵڵا گول
زانکۆی عەبدوڵڵا گول زانکۆیەکە دەکەوێتە شاری قەیسەری لە وڵاتی تورکیا. لە ساڵی ٢٠١٠ دامەزراوە.
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
بەستەری دەرەکی
پۆل:زانکۆ و کۆلێجە حکوومییەکانی تورکیا پۆل:زانکۆکان و کۆلێجەکانی تورکیا
تفەنگی قەناس بەدەستی تابوک
وێنۆک|چەکی قورسی تابوک.
تفەنگی قەناس بەدەستی تابوک یان تفەنگی تابوک تفەنگێکی نیمچە ئۆتۆماتیکی عێراقییە و دیاری کراوە بۆ نیشانەچی، لە وەشانێکی دەستکاریکراوی تفەنگی ھێرشبەری زاستاڤا ئێم ٧٠ دروستکراوە. تفەنگی تابوک لە دامەزراوەکانی ئەلقادیسیە لە عێراق بە بەکارھێنانی ئەو ئامێرانەی کە لەلایەن زاستاڤا ئارمزی یوگۆسلاڤیاوە بە عێراق فرۆشرابوون، ئەو کاتەی سەددام حوسێن سەرۆک بوو، دروستکرا.
وردەکاری دیزاین
جیاوازی نێوان تابوک و یوگۆسلاڤیای ئێم-٧٢ کەمن، میکانیزمی نیمچە ئۆتۆماتیکی تابوک جیاوازییەکی دیار نییە لە ڕووی بینراوەوە، بەڵام ڕەنگە گرنگترین بێت. ئەم تایبەتمەندییە ڕۆڵی تفەنگەکە وەک یەکێک لە تەقەی ورد و نەک تەقەی سەرکوتکەر دیکتە دەکات. ھەروەھا گرنگە چونکە ڕێگری دەکات لەو کەسانەی کە بە شێوەیەکی خراپ ڕاھێنراون، لوولەی تفەنگێک کە مەبەست لێی وردبینییە، بخەنە ژێر تەقەی تەواو ئۆتۆماتیکییەوە، ئەمەش تەمەنی بەکارھێنانی ئەو تفەنگە کورت دەکاتەوە.
جیاوازییەکی دیارتر ئەو بەرمیلە زۆر سووکترە کە لە تابوکەکەدا دانراوە. بەرمیلەکەی ئێم-٧٢ لە دواوە لە نزیک پاسەوانەکانی دەستەوە بالەدارە و زۆر قورسترە لە بەرمیلەکەی تابوک (یان ئۆتۆمبێلی ئەی کەی ئێم ستاندارد). ئەستووری بەرمیلی ئێم-٧٢ بوونی ھەیە بۆ ئاسانکاری دابەشکردنی گەرمی لە ڕێگەی بارستە و ساردبوونەوە لە ڕێگەی ڕووبەری ڕووی. بەو پێیەی بژاردەی تەقاندنی فول ئۆتۆماتیک لابراوە، (و تایبەت نییە بە تفەنگی وردی مەودای دووری بلۆکی ڕۆژھەڵات کە بەرمیلە قورسەکان بەکاربھێنن بۆ وردبینی)، تابوک وەک ئێس ڤی دی و پی ئێس ئێڵ بەرمیلێکی تاڕادەیەک سووکی ھەیە.
تابوک لە ھەندێک ڕووەوە جیاوازە لە ئێم-٧٢. بڕگەیەکی ھەیە بۆ دانانی ئۆپتیک، ھەرچەندە ئەمە دیزاینێکی نائاسایی نییە لەسەر چەکەکانی بلۆکی ڕۆژھەڵات، ھەروەھا خاوەنی کۆتایییەکی ئێسکەپەیکەرییە و پارچەیەکی ڕوومەتە. جیاوازی سێیەم، و ڕەنگە گرنگترین (ھەرچەندە یەکلاکەرەوە نییە) ئاماژەی بینراو لە کاتی ناسینەوەی تابوکدا، نەبوونی بەرچاوی دووپێیە. دوو پایەی ئێم٧٢ کە لێی جیا ناکرێتەوە (ھەرچەندە ھەندێک جار لەلایەن سەربازە بێ دیسپلینەکانەوە لادەبرێت)، لە دوورەوە تەواو دیارە کاتێک بەستراوەتەوە. پێدەچێت لە دیزاینی تابوک لابرابێت بۆ بەرزکردنەوەی وردی میکانیکی و کەمکردنەوەی کێش، ھەرچەندە بایپۆدی ورد کە بە شێوەیەکی گونجاو دیزاین کراون دەتوانن سەقامگیرییەکی بەسوود (وردبینی پراکتیکی) بۆ وێنەگرتنی مەودای دوور زیاد بکەن.
بەو پێیەی لە بنەڕەتدا ئێم-٧٢ی ورد و مەودای ھەیە، تابوک ژوورەکەی بۆ ٣٠ملم. ئەمەش سوودی ھەیە چونکە ڕێگە بە تابوک دەدات ھەمان گۆڤارەکانی ئەی کەی ئێم بەکاربھێنێت و گۆڤارەکانی ئەی کەی ئێم بە باشی دروستکراون و زۆرن و ئاسانن بۆ گۆڕینی ئەگەر لەدەست بدەن.
لەبەر ئەوەی تابوک ژووری بۆ لوولەی ئێم٤٣ یان کارتێژی ٣٩ ملمی سۆڤیەت ھەیە، لە ڕووی تەکنیکییەوە ناتوانێت وەک تفەنگی قەناس بەدەست کار بکات (بە پێوەرەکانی ڕۆژئاوا). بە زۆرترین مەودای کاریگەری تەنھا ٦٠٠ مەتر (بە پشتبەستن بە ڕێڕەوی تەقەمەنی)، تابوک لەبری ئەوە دەبێ بە تفەنگی نیشانەچی دیاریکراو ھەژمار بکرێت.
تابوک لە چوارچێوەی مەودای دیاریکراوی خۆیدا، بە ھەمان شێوە کاریگەرە وەک دراگونۆڤ یان پی سی ئێڵ. بەڵام لە کۆتایی دووری مەودای کاریگەری خۆیدا، بەبڕیار کەمتر کوشندەیە لە چاو ھاوتاکانی خێرایی بەرزتر بەھۆی تێکەڵبوونی سەقامگیری و خێرایی نزم لە خولەکەدا، ئەمەش کەمتر گەیشتن بە ئێس ڤی دی کالیبەری ٥٤ملم پێدەبەخشێت. لە ڕووی بینراوەوە لە ئاڕ پی کەی دەچێت، ئەمەش ڕەنگە ناسینەوەی قەناس بەدەستەکانی دوژمن قورستر بکات. بە ھەمان شێوە واژۆی دەنگییەکەی ھاوشێوەی ئەی کەی ئێمە.
سەرچاوەکان
پۆل:مژارەکان لە چاند
موقبیل ھونەرپەژووھ
موقبیل ھونەرپەژووھ (پووشپەڕی ١٣٦٢ لە بۆکان - ) شاخەوانێکی ناوداری کوردە.
ژیان
موقبیل ھونەرپەژووھ، لە ساڵی ١٩٨٣ (پووشپەڕی ١٣٦٢) لە شارستانی بۆکان ھاتە دونیا. لە ساڵی ١٩٩٨ واتە (١٣٧٧) لە سەر شاخەکانی بەردەزەرد و تەرەغە و کێوەکانی دەوروبەری بۆکان دەستی بە چالاکیی خۆی لە بواری وەرزشی شاخەوانی کرد. ھەر لە تەمەنی مێرمنداڵیدا توانی بچێتە سەر لووتکەی زۆربەی شاخە بەرزەکانی وڵاتی ئێران، لەوانە: دەماوەند، سەبەلان، عەلەم کووھ و چەندین شاخی بەرزی دیکە.
موقبیل لەگەڵ موحەمەد ئەوراز
ئاشنابوونی موقبیل ھونەرپەژووە لە گەڵ شاخەوانی کورد محەمەد ئەوراز دەستپێکێکی دیکە بوو، بۆی. بەو شێوەیەی کە ھێشتا تەمەنی ١٨ ساڵیی تەواو نەکردبوو، لە ساڵی ٢٠٠١ بووە ئەندامی یانەی نەتەوەیی شاخەوانی وڵاتی ئێران.
موقبیل ھونەرپەژووە ساڵی ٢٠٠٣ لەگەڵ محەمەد ئەوراز کە خاوەنی چەندین مەدالیای گرینگی جیھانی بوو، ھەروەھا گەلێک بڕوانامەی پسپۆرانە و شانازی گەورەی بەدەستھێنابوو، لە میانەی بەرنامەی سەرکەوتن بۆ لووتکەی "گاشێربرۆمی یەک" بە بەرزایی (٨٠٦٨ مەتر) لە ھیمالیای وڵاتی پاکستان کە یازدەیەمین لووتەکەی بەرزی جیھانە، لە بەرزایی ٧٩٠٠ مەتری لە مەودایەک کە تەنیا ١٦٠ مەتریان بۆ لووتکە مابوو، بە ھۆی ھاتنە خوارێی باڕنی بەفر ھەتا بەرزایی ٧٣٠٠ مەتری کەوتنە خوارێی و ھەر دووکیان بە سەختی بریندار بوون.
چالاکییەکان
موقبیل ھاوینی ساڵی ٢٠٠٤ لە وڵاتی پاکستان دوای ھەوڵدان بۆ سەرکەوتن بە سەر لووتکەی بەرزی شاخی "دیران پیک" بە بەرزایی ٧٢٦٠ مەتر، دوای یەک مانگ چالاکی بە سەر لووتکەی شاخی "ئیسپانتیک" بە بەرزایی ٧٠٣٥ مەتر سەرکەوت. ھەروەھا ساڵی ٢٠٠٥ وەکوو راھێنەری یانەی شاخەوانی لاوانی وڵاتی ئێران چیای ئاراراتی لە وڵاتی تورکیا فەتح کرد.
ھاوینی ساڵی ٢٠٠٧ لە پۆستی راوێژکاری سەرپەرشتیاری یانەی نەتەوەیی شاخەوانی ئێران بە مەبەستی سەرکەوتن بە سەر لووتکەی "برۆدپیک" چوونە وڵاتی پاکستان کە دوای دوو مانگ ھەوڵ و چالاکیی تا بەرزایی ٧١٠٠ مەتری ئەم شاخە سەرکەوتن، بەڵام بارودۆخی نالەباری کەش و ھەوا بووە ھۆی ئەوەی کە یانەکە تا لووتکە سەرنەکەوێت.
راھێنەری
موقبیل ھونەرپەژووە خاوەنی دوو بڕوانامەی راھێنەری "شاخەوانی" و "سەھۆڵ و بەفر" بوو. بۆ ماوەی چەندین ساڵ ئەندامی فەرمی گروپی شاخەوانی سامرەندی شاری نەغەدە بوو. ھەروەھا لە مانگی رەزبەری ٢٠٠٧ وەکوو سەرپەرشتیاری ئەم گروپە ھەڵبژێردرا. ئەو لە شارەکانی: مەھاباد، بۆکان، دیواندەرە، سەقز، پیرانشار و شنۆ چەندین خولی فێرکاری لە بوارەکانی "شاخەوانی" و "سەھۆڵ و بەفر" بۆ شاخەوانانی ئەم شارانە بەڕێوەبرد. بێجگە لەمانەش لە ساڵانی کۆتایی تەمەنی‌دا وەکوو کاری شاخەوانی و سەخرەوانی لە گەڵ گروپەکانی شاخەوانی شارەکانی: بۆکان و مەھاباد و نەغەدە کار و چالاکی دەکرد.
کۆچی دوایی
موقبیل ھونەرپەژووە کە خاوەنی نازناوی گەنجترین شاخەوانی جیھان و ئەندام و راھێنەر و کاپیتانی یانەی نەتەوەیی شاخەوانی وڵاتی ئێران بوو، لە کاتژمێر ٥ی ئێوارەی رۆژی سێشەممە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ بەرامبەر بە ١٥ی خەزەڵوەری ١٣٨٦ لە سەر دیوارەی شاخی بەردەزەرد لە ٥ کیلۆمەتری باشووری رۆژئاوای شاری بۆکان لەگەڵ تیمێکی ١٠ کەسی لە شاخەوانانی لاوی ئەم شارە خەریکی کاری راھێنان و پرۆڤەی سەخرەوانی بوو کە لە بەرزایی ٥ مەترییەوە کەوتە خوارێ.
"موقبیل ھونەرپەژووە" دوای ئەوەی کە ٩ رۆژ لە حاڵی بێھۆشی تەواودا بوو، لە کاتژمێر ١ی شەوی پێنجشەممە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ بەرامبەر بە ٢٤ی خەزەڵوەری ١٣٨٦ لە تەمەنی ٢٤ ساڵیدا لە نەخۆشخانەی عارفیان لە شاری ورمێ کۆچی دوایی کرد.
بە پێی بەرنامەکانی لێژنەی بەڕێوەبردنی ڕێوڕەسمی بەخاکسپاردنی موقبیل ھونەرپەژووە، لە کاتژمێر ١٠ی بەیانی رۆژی ھەینی ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ بەرامبەر بە ٢٥ی خەزەڵوەری ١٣٨٦ رێوڕەسمی لە نێو کۆڵانەکان و شەقامەکانی شارستانی بۆکان بەڕێوەچوو کە دەیان ھەزار کەس تیایدا ئامادەبوون و دواتر لەسەر کێوی بەردەزەردی بۆکان بەخاکسپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی بۆکان پۆل:شاخەوانانی کورد پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ڕیچارد شتراوس
ڕیچارد شتراوس ئاوازدانەر و ڕێبەری بەتوانای (ئۆرکێستڕای) ئەڵمانیا بوو. لە ساڵی (١٨٦٤) لە شاری میونخ لەدایک بووە. باوکیشی مۆسیقار بووە. ناوبراو لە بناغەدانەرانی مۆسیقای ڕۆمانتیکی نوێیە (سەدەی نۆزدە و بیست). ڕیچارد بەدرێژایی (٦٠) ساڵی تەمەنی خۆی خەریکی ئاوازدانان بوو، لە ٣٠ ساڵی یەکەمی ئاوازدانەرییەکەی بە داھێنان و کارە سەرنجڕاکێشەکانی دەنگدانەوەیەکی گەورەی لە جیھانی مۆسیقادا ھەبوو. ڕیچارد شتراوس لە ١٩٤٩ کۆچی دوایی کرد.
گرنگترین بەرھەمەکان
گرنگترین بەرھەمەکانی ڕیچارد بریتین لە:
دوورگە پاکە بەریتانییەکان لە ئۆڵۆمپیاد
دوورگە پاکە بەریتانییەکان بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٨٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد. لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە. دوورگە پاکە بەریتانییەکان دوو جار بەشدارییان لە ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە، یەکەمجار لە ساڵی ١٩٨٤ و دواتر لە ساڵی ٢٠١٤. ھیچ وەرزشوانێکی ئەم وڵاتە نەیتوانیوە ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد بەدەستبھێنن.
بۆچی (ئەلبومی گۆرانی)
بۆچی (بەتورکی: neden) سی و ھەشتەمین ئەلبومی گۆرانی ئیبراھیم تاتلیسسە کە لە (١٤) تراک پێکدێت کە لە ڕۆژی ١٩ی ئازاری ٢٠٠٨ بڵاویکردەوە.
گۆرانییەکان
ئەلبوومەکە لە ١٤ گۆرانی پێکدێت:
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەلبۆمەکانی ٢٠٠٨ پۆل:کۆلکەوتارەکانی تورکیا
کێی یۆشیمیزو
فمیۆ یۆشیمیزو (بە ژاپۆنی: 吉水 文夫 فمیۆ یۆشیمیزو) ناسراوە وەک کێی یۆشیمیزو (بە ژاپۆنی: 吉水 慶 یۆشیمیزو کێی) ئەکتەر و ئەکتەری دەنگی ژاپۆنیە لە پارێزگای ئۆساکا
دەرچووی زانکۆی ریوکۆکوپەیوەندیدارە لەگەل کۆمپانیای بونگاکو پێش ئەوەی بگوازرێتەوە بۆ کۆمپانیای شاۆنیی سبارو ئێستا خانەنشین بووە لە کاری رۆل گێران
سەرچاوەکان
<references group="" responsive="1">
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە پیاوە ژاپۆنییەکان پۆل:خەڵکی_پارێزگای_ئۆسەکا
قەڵای کوردان
قە‌ڵای کوردان  كه‌ ئێستا به‌ ره‌سمي ناسراوه‌ به‌ قه‌ڵا دژه  دژێکی سە‌خت و قایمە‌ کە‌وتۆتە‌ ریزە‌ چیای کە‌نارە‌کانی سووریا لە‌ ناو تخووبی پارێزگای حومس، ٦٠ کیلۆمە‌تر لە‌ باژێری (حومس)ە‌وە‌ دوورە‌ و لە‌لایە‌ن رێکخراوی (یونسکۆ)وە‌ وە‌ک کە‌لە‌پوورێکی مرۆڤایە‌تی دە‌سنیشانکراوە‌.
مێژووی قە‌ڵا
مێژووی درووستکردنی ئە‌م قە‌ڵایە‌ کە‌ونارایە‌، وا دە‌زانرێت سە‌رە‌تا  میر (شبل الدولە‌ نە‌صر کوڕی صالحی مە‌رداسی) میری وڵاتی حەلەب و حومس لە‌ ساڵی ١٠٣١ زایینی دژێکی بچووکی لە‌م شوێنە‌دا درووستکردبێت بۆ پاراستنی رێچکە‌ی کاروانە‌ بازرگانیە‌کانی نێوان شارە‌کانی کە‌نار دە‌ریاو وڵاتی شام. ئە‌رکی پاراستنیش درا بە‌ ھە‌ندێک لە‌ کوردانی ھاوپە‌یمان لە‌ گە‌ڵ مە‌رداسیە‌کان، قە‌ڵاکە‌ش ھە‌ر بە‌ناوی (دژی کوردان) ناسرا. ناوی تریشی لێنرا وە‌ک قە‌ڵای (السفح) و (کە‌رک). دواتریش کە‌ خاچدارە‌ دیانە‌کان قودس و بە‌شێکی وڵاتی شامیان داگیر کرد لە‌ ھە‌ڵمە‌تی یە‌کە‌می خاچداران ساڵی ١٠٩٩ز ئم قە‌ڵایە‌ش کە‌وتە‌ بە‌ دە‌ستی میرێکی خاچدار بە‌ ناوی ریموند سانجیل. شوورە و‌ ژوورە‌کانی گە‌ورە‌ترو پتە‌و تر کران وبوو بە‌ مۆڵگە‌یە‌کی بە‌ھێز بۆ شاسوارانی ناسراو بە‌ ئۆ‌سپیتالی (Knights Hospitaller) و لە‌وساوە‌ لە‌  ئە‌وروپا بە‌ قە‌ڵای شاسواران (قلعە‌ الفرسان: Krak des Chevaliers)ناسرا. کە‌ سەلاحەدینی ئەییووبی قودسی گرتە‌وە‌ ئە‌م قە‌ڵایە‌ش کە‌وتە‌ بە‌ر ھێرشی موسڵمانانە‌وە و لە‌ ٨ نیسانی ساڵی ١٢٧٠ز بە‌ دە‌ستی میری میسر الظاھر بیبرس گیرایە‌وە‌. ساڵی ١٩٢٦ فە‌رە‌نسیە‌کان کاتێک سوریایان داگیرکرد ئە‌م قە‌لایە‌یان دووبارە‌ نوژە‌ن کردە‌وە‌.
سە‌رچاوە‌کان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی پارێزگای حومس پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی پارێزگای حومس پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە سووریا
کوردماکس پەپوولە
دەکات. کەناڵەکە لەسەر ھەردوو مانگە دەستکردی نایلسات و تورکسات پەخشی خۆی دەکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی مناڵان پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان
بەڕێوەبەری
بەڕێوەبردن بریتییە لە کار و ڕەوتی بەکارھێنانی کاریگەر و کارامەی سەرچاوەکانی مادی و مەعنەوی لە بەرنامەڕێژی، ڕێکخستن، بەرھەڤ کردنی دەرفەتەکان، بەڕێکردن و چاودێری؛ بە مەبەستی گەیشتن بە ئامانجە ڕێکخراوەیییەکان بەشێوەی پەسەند.
واتا
تا ئێستا واتای زۆریان بۆ بەڕێوەبەری کردووە، کە گرنگترینیان بریتییە لە:
واتای ژێرەوە گرنگترین چەمکەکانی بەڕێەبەری لەخۆ دەگرێت:
ڕێبازی کلاسیک (کۆن)
بیروڕا سەرەتایییەکانی بەڕێوەبەری
ھەموو بابەتێکی بەڕێوەبەری لە سەرەتای مێژووی مرۆڤەوە تا ساڵی ١٩١٠ز. لە خۆ دەگرێت؛ وەک ڕێکخراوەی سوومێرییەکان، میسرییەکان، ئێرانی کەونارا و شتی وەک کردنەوەی ھیرەمە سیانییەکانی میسر و دیواری چین لەم پۆلەدا جێ دەگرن.
ڕێبازی نۆکلاسیک (پێوەندییەکانی مرۆڤ)
لە ساڵی ١٩٢٠ز. کە ڕۆژاوا تووشی شکستی ئابووری بوو، بڕێ لە زانایانی زانستە کۆمەلایەتییەکان بە ڕێبەری ئەڵتۆن مایۆ دەستیان کرد بە لێکۆڵینەوە لە سەر چۆنییەتی کاردانەوەی کارمەندان لە بەرامبەر ڕێژەی بەرھەمھێنان لە ئەگەری گۆڕانی ھەلومەرجەکانی کار، داڕشتنەوەی کار و ھاندەرەکانی بەڕێوەبەری. بەشێکی زۆری ئەم کارە لە کۆمپانیای ڤێستێرن ئەلەکتریک لە شاری ھاسۆرن ڕوویدا. دوایی ئەم لێکۆڵینەوەیان بە لێکۆڵینەوەی ھاسۆرن ناو نا. نۆکلاسیکەکان لە سەر ئەو باوڕەن کە بەڕێوەبەری دەبێ سەرنجی زۆرتر بە کەسەکان بدات، بە واتایەکی تر بگۆڕە کۆمەڵایەتییەکان کاریگەرترن لە بگۆڕە فیزیکییەکان.
ڕێبازی نوێخوازی
ڕێبازی نوێخوازانەی ئەمڕۆ لە تێکەڵ بوونی ڕێبازی کلاسیک و نۆکلاسیک پێکھاتووە. لایەنگرانی تازەی ئەم بزاڤە زانستییە لە سەر بەکارھێنانی کەمپیوتەر و ئامێرە بڕیاردەرەکان جەخت دەکەنەوە. بیرۆکڤانانی ئەمڕۆی پێوەندە مرۆیییەکان، باس لە چاکسازی و داڕشتنەوەی ڕێکخراوەکان دەکەن.
ئەرکەکانی بەڕێوەبەری
پیتێر دراکێر گرنگترین ئەرکی بەڕێوەبەران بە بازاڕدۆزی و داھێنان دەزانێ. دەقە تازەکان گەورەترین ئەرکی بەرێوەبەران لە بەرنامەڕێژی، ڕێکخستن، ڕێبەری، دامەزراندن و چاودێریدا دەبینن.
بەرنامەڕێژی
بەرنامەڕێژی یان پلان داڕشتن یانی: بیرکردنەوەی پێشوەخت. پسپۆڕان ڕوانگەی جۆراوجۆریان لەم بابەتەدا ھەبووە، بڕێک لەم بۆچوونانە بریتیین لە:
ڕێکخستن
ڕێکخستن بریتییە لە ڕەوتێک بۆ دابەش کردنی ئیش و کارەکان لە نێو ئەندامەکان و پێکەوە ھەماھەنگ کردنیان بە مەبەستی گەیشتن بە ئامانج.
دامەزراندن
بریتییە لە پرۆسەی پرکردنەوەی هەموو ئەو شوێنانەی کە لە ناو ڕێکخراوەکاندا هەیە بە فەرمانبەری پێویست و لێهاتوو. کە ئەمەش پێکدێت لە پلاندانانی هێزی کار، دامەزراندن، هەلبژاردن، راهێنان کردن، قەرەبوکردنەوە یەکخستن و هێشتنەوەی فەرمانبەران.
ئاراستە کردن
ڕێبەری واتە: ھەوڵی بەڕێوەبەر بۆ بزواندن و ھێنانە سەر شەوقی کارمەندان بە مەبەستی گەیشتن بە ئامانج.
چاودێری کردن
بنەمای دیاریکراو بەدیهاتوون. مەبەست لە چاودێری ئاماژەکردنە بۆ خاڵی لاواز و کەم و کوڕییەکان، بە
مەبەستی چارەسەرکردنیان و دووبارە نەبونەوەیان. چاودێری بەسەر هەموو شتێکدا جێبەجێدەکرێت
وەک خەڵک، کارەکان.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای فارسی
پۆل:کاسبی بەڕێوەبەری پۆل:ڕێبەرایەتی
پارێزگای کارجالی
پارێزگای کارجالی (، ) ناوی یەکێک لە پارێزگاکانی وڵاتی بولگاریایە.
زۆربەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە تورکن.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای کارجالی پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٩
دانیێل ڕۆپس
دانیێل رۆپس نووسەر و مێژووناسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
زەینەل دۆغان
زەینەل دۆغان دەرھێنەر و ئەکتەری کوردی باکوورە ، باشترین فیلمی ئەو لەساڵی ٢٠١٢ بەناوی دەنگی باوکم بوو (Voice of My Father) کە خۆی وەک ئەکتەر و دەرھێنەر تیایدا بەشداربوو، زەینەل ڕۆژنامەوانی خوێندووە لە زانکۆی ئەنادۆل لە تورکیا.
دانیێل ڕۆپس
سەرچاوەکان
پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:مێژووناسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١ پۆل:مردووانی ١٩٦٥ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
کەو
دابەشبوون و شوێنی نیشتەجێبوون
ئەم کۆترە لە ئاسیادا مەودای ڕەسەنی خۆی هەیە، لەوانە ئوردن، ئیسرائیل، عێراق، لوبنان، سوریا، تورکیا، ئێران، ئەفغانستان، تاجیکستان، پاکستان و هیندستان، بەدرێژایی مەودای ناوەوەی ڕۆژئاوای هیمالایا تا نیپاڵ. لە ڕۆژئاوا زیاتر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا جێگەی دەگرێتەوە بە کۆترە قاچ سوورەکە، بەزەحمەت دەگاتە ئەفریقا لە نیمچە دوورگەی سینا. شوێنی نیشتەجێبوون لە زنجیرە ڕەسەنەکەدا بناری کراوەی بەردین کە چیمەن یان ڕوەکی پەرش و بڵاو یان چاندنی تێدایە. لە ئیسرائیل و ئوردن لە بەرزاییە نزمەکاندا دەبینرێت، لە ٤٠٠ م (١٣٠٠ پێ) لە خوار ئاستی دەریاوە دەست پێدەکات لە ناوچەی دەریای مردوو، لە کاتێکدا لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتتر بە شێوەیەکی سەرەکی لە بەرزی ٢٠٠٠ بۆ ٤٠٠٠ م (٦٦٠٠ بۆ ١٣١٠٠) دەبینرێت جگە لە پاکستان، کە لە 600 م (2,000 پێ) ڕوودەدات. لەو ناوچانەدا نابینرێت کە شێداری زۆرە یان بارانبارینیان هەیە. بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک باڵندەیەکی یاری ناسێنراوە و دانیشتوانی لە ئەمریکا جێگیر بوون (چیاکانی بەردین، حەوزی گەورە، ناوچە بیابان بەرزەکانی کالیفۆرنیا)، کەنەدا، شیلی، ئەرجەنتین، نیوزلەندا و هاوایی. ناساندنی سەرەتایی بۆ ئەمریکا لە دانیشتوانی پاڵێوراوەوە بوو کە لە ئەفغانستان و نیپاڵ کۆکرابوونەوە. هەروەها هێنراوەتە نیو ساوس وێڵز لە ئوسترالیا بەڵام دانیشتوانی لە زاوزێ بەردەوام نەبوون و ڕەنگە لەناوچووبن. دانیشتووانێکی کەم لە دوورگەی ڕۆبن لە باشووری ئەفریقا بوونی هەیە لەوەتەی لە ساڵی ١٩٦٤ لەوێ ناسێنراوە.
کەو بە ئاسانی لەگەڵ کۆترە قاچ سوورەکان تێکەڵ دەبێت، هەروەها پراکتیزەی بەخێوکردن و ئازادکردنی جۆرە تێکەڵە بەخێوکراوەکانی دیل لە وڵاتانی جیاواز لەنێویاندا بەریتانیا قەدەغە کراوە، چونکە مەترسییە بۆ سەر دانیشتوانی ئاژەڵانی کێوی.
سەرچاوەکان
پۆل:مەلەکانی کوردستان پۆل:کەو (باڵندە) پۆل:مەلەکانی ئازەربایجان
بڕیارنامەی ٧١١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧١١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی ئەیلوولی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: لیتوانیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٠٧‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
زانکۆی ئادیامان
زانکۆی ئادیامان زانکۆیەکە دەکەوێتە پارێزگای ئادیامان لە وڵاتی تورکیا. لە ساڵی ٢٠٠٦ دامەزراوە.
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
بەستەری دەرەکی
پۆل:پارێزگای ئادیەمان پۆل:زانکۆ و کۆلێجە حکوومییەکانی تورکیا پۆل:زانکۆکان و کۆلێجەکانی تورکیا
ئاسێنۆڤگراد
ئاسێنۆڤگراد شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پلۆڤدیڤ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٥٢٬١١٦ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پلۆڤدیڤ پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن پۆل:ئاسێنۆڤگراد پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٤ەمی پ.ز پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
کوڕکوڕە
کوڕکوڕە|thumb کوڕکوڕە (کە ئەم ناوانەشی پێ دەوترێ: قتک، قەتێ، کوڕکوڕ، کەت، کەتێ، ھاوارەبەرە). ناوی باڵندەیەکە کە وەک کۆتر دەچن و لە ئیشکایی دەژین. ئەم جۆرە باڵندەیە باڵ و کلک و دندووکیان درێژە، لاقیان قوڵە و توکنە. لە ناکاو بە توندی لە عەرز بەرز دەبنەوە و دەفڕن. لە بیابانی ئیشک و بەیاردا دەژین.
سەرچاوەکان
پۆل:مەلەکانی کوردستان
ماشا و ورچەکە
ماشا و ورچەکە (بە ڕووسی: Маша и Медведь) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمەیشنی ڕووسیە، لە چیڕۆکێکی فۆلکلۆری ڕووسی بە ھەمان ناوەوە وەرگیراوە. زنجیرەکە سەرکێشییەکانی کچێک بەناوی ماشا دەخاتەڕوو کە لەگەڵ ورچێک دەژیێت.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ڕووسییەکان پۆل:ئەنیمەیشنی ڕووسی پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان سەبارەت بە منداڵ پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
بەڕێوەبردنی قەیران
به‌ڕێوه‌به‌ری قه‌یران، کۆمه‌ڵێک ته‌گبیر و بڕیاری پێشوه‌خته‌ بۆ ڕووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی قەیران، به‌ مه‌به‌ستی هێواش کردنه‌وه‌ی ڕه‌وتی قه‌یران، کۆنتڕۆڵی قه‌یران و که‌م کردنه‌وه‌ و هه‌ڵگرتنی قه‌یران.
یه‌کێک له‌ بیرۆکه‌ به‌ناوبانگه‌کانی به‌ڕێوه‌به‌ری قه‌یران، بیرۆکه‌ی هاوسه‌نگییه‌.
بیرۆکه‌ی هاوسه‌نگی له‌ به‌ڕێوه‌به‌ری قه‌یران: هه‌ر کات هاوسه‌نگی نێوان پێداویستی و لێهاته‌کانی سیسته‌مێکی زیندوو که‌ له‌ سه‌ر بنه‌ما و یاساگه‌لی دیاریکراو دانراوه‌، به‌ هه‌ر هۆیه‌ک بشێوێت، قه‌یران به‌دی دێت.
پۆل:بەڕێوەبەری پۆل:حکوومەت پۆل:قەیران
سێلم
سێلم (Sêllm، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٣١ کەس لە ٤٤ بنەماڵەدا بووە.
بامێ
سەرچاوەکان
پۆل:ڕوەکە ڕیشاڵییەکان پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکانی ئەفریقا پۆل:میوەکانی ئاسیا
ئایا ئێندۆ
ئایا ئێندۆ (بە ژاپۆنی: 遠藤 綾 ) ئەکتەر و چیرۆک گێرەوەیەکی ژاپۆنیە لە پارێزگای یاماگاتا
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە دەنگییە ئافرەتە ژاپۆنییەکان لە پارێزگای یاماگاتا پۆل:خانمەکتەرە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی کایەی ڤیدیۆییی ژاپۆنی پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ژاپۆنی
ئاوەڵکار
ئاوە‌ڵکار وشەیەکە پێناسەی کارێک دەکات و شوێنی یان کاتی یان چۆنیەتی ڕوودانی کارەکە ڕووندەکاتەوە. بە گشتی ئاوەڵکار بۆ تەواو کردنی واتای ڕستەکە بەکاردێت، وە زۆر جار پێش کاری ڕستەکە دێت.
ئاوە‌ڵکاری کاتی
ئاوە‌ڵکاری کاتی ئاوە‌ڵکارێکە‌ کە‌وا کاتی ڕوودانی کارە‌کە‌ نیشاندە‌دات و واتاکە‌شی تە‌واو دە‌کات.
نموونە‌:
١- سبە‌ی دە‌چم بۆ بازاڕ.
لە‌م نموونە‌یە‌دا وشە‌ی (سبە‌ی) ئاوە‌ڵکاری کاتیە‌ وە‌ تە‌واوکە‌ری کاری (دە‌چم)ە‌.
ئاوە‌ڵکاری شوێنی
ئاوە‌ڵکاری شوێنی ئاوە‌ڵکارێکە‌ کە‌وا شوێنی ڕوودانی کارە‌کە‌ نیشاندە‌دات و واتاکە‌شی تە‌واو دە‌کات. نموونە‌:
١-لە‌ قوتابخانە‌ وانە‌ دە‌خوێنم.
لە‌م نموونە‌یە‌دا وشە‌ی (لە‌ قوتابخانە‌) ئاوە‌ڵکاری شوێنیە‌ وە‌ تە‌واوکە‌ری کاری (دە‌خوێنم)ە‌.