cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سانسۆرکردن
فیلم
جگە لە پاساوھێنانەوە ھەمیشەیەکان بۆ ڕووتبازی و بەدڕەوشتی، ھەندێک لە فیلمەکان سانسۆر دەکرێن بە ھۆکاری گۆڕینی ھەڵوێستی ڕەگەزی یان ڕاستڕەوی سیاسی لەبەر خۆلادان لە ستێرۆتایپی (چەمک یا وێنەێکی زۆرسادەی دروستکراو) نەژادی یان ھێرشی ڕەگەزی سەرەڕای بەھا مێژووی یان ھونەرییەکەی. وەک، «سانسۆری یانزە» کە ھێشتا لە زنجیرە کارتۆنی جۆڵاودا لادەبرێت، کە لەوانەیە لەو کاتەدا دڵپاکانە بووبێت بەڵام بۆ ئێستا «نادروستە».
سانسۆری فیلمی پەیڕیودەکرێت لەچەندین وڵاتی جیاوازدا بە پلەی جیاواز. بۆ نموونە، تەنھا ٣٤ فیلمی بیانی لە ساڵێک دا پەسەند دەکرێت بۆ بڵاوکردنەوە بە شێوەیەکی فەرمی لە بازاڕی توند کۆنترۆل کراوی چین دا.
میوزیک
سانسۆری میوزیک پیادەکراوە لەلایەن وڵاتەکان، ئایینەکان، سیستەمە پەروەردەیەکان، خێزانەکان و فرۆشیارەکان – کە لەزۆربەی بارەکان دا پەیمانامە نێودەوڵەتییەکانی مافەکانی مرۆڤ پێشێل دەکرێت.
نەخشە
سانسۆر نەخشە زۆرجار بۆ مەبەستی سەربازی دادەنرێت. بۆ نموونە، ئەم شێوازە لە ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات بەکارھاتووە، بە تایبەتی لە ناوچەکانی نزیک سنووری ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەمەبەستی سەخت کردنی ھەوڵەکانی ھەڵھاتن. سانسۆری نەخشەی بەھەمان شێوە لە Google Maps دا بەکاردێت، کە ھەندێک شوێنی تایبەتی ڕەش کراونەتەوە یان بە ئەنقەست بەجێھێلدراون بە وێنەی کۆن و بەسەرچوو.
وشەی دیاریکراو
لەژێر یاسای ژمارە ٤٨، بەشی ٣ و ٤ لە بەرێوبەرایەتی یاسادانانی ئایینی ئیسلامی پێنەینگ ساڵی ٢٠٠٤، ناموسوڵمانەکان لە مالیزیا سزا دەدرێن لە بەکارھێنان، نووسین یان بڵاوکردنەوەی کۆمەڵێک وشە بە ھەر شێوەیەک، چاپ، وەرگێڕانی بۆ ھەر زمانێک یان بەکارھێنانی لە ھەر بەرھەمێکی گشتی دا لە ھەر ناوەندێک دا. ئەو وشانە بریتین لە: الله" ، "كلمة الله" ، "العلماء" ، "الحديث" ، "العبادة" ، "الكعبة" ، "القاضى" ، "الإهي" ، "الوحي" ، "التبشيرية" ، "الشريعة" ، "القبلات" ، "الحج" ، "المفتي" ، "الرسول" ، "الإيمان" ، "الدعوة" ، "والي" ، "الفتوى" ، "الإمام" ، "النبي" ، "الشيخ" ، "الخطبة" ، "الطبلي" ، "آذان" ، "آل القرآن" ، "السنة" ، "أولياء" ، "كرامة" ، "كاذبة القمر الله" ، "سعادة" ، "بيت الله" ، "موسولا" ، "زكاة فطرة" "،" التقوى" و " الصلح".
بڵاوکەرەوانی فەرھەنگی سەرچاوەیی ئیسپانی "ئەکادیمیای ڕاستی ئیسپانی - Real Acádemia Española" چەند داواکارییەکیان بۆ ھات بەمەبەستی سانسۆرکردنی وشەکانی "جولەکەبوون"، "قەرەجبوون"، "کاری ڕەش" و "ڕەگەزی لاوز" بە پاساوی کە یان بێ ڕێزییە یان سیاسییەن نادروستە.
پاڵێوی نەگونجاوی قوتابخانەیەکی سەرەتایی ھەموو سەرچاوە وشەیەکی "مەمک - Tit" گۆڕیوە بۆ "سنگ – Breast"، بۆیە لە کاتێک دا منداڵێک لە کۆمپیوتەری قوتابخانەدا نووسیویەتی " U.S. Constitution"، وشەکە گۆردراوە بۆ "Consbreastution".
ھونەر
یاسایەکی ساڵی ١٩٨٠ ی ئیسڕایل فەرمانی دا بە قەدەغەکردنی بەرھەمێکی ھونەری کە پێکھاتبوو لە چوار ڕەنگی ئاڵای فەلەستین، و بووە ھۆی دەستگیرکردنی فەڵەستینەکان بۆ پیشاندانی جۆڕە بەرھەمە ھونەرییەکی وەھا یان ھەتا بۆ ھەڵگرتنی لیمۆی قاشکراو لەسەر ھەمان کڵێشە (ھێلکاری).
ئینتەرنێت
سانسۆری ئینتەرنێت بریتییە لە کۆنترۆل یان سەرکوتکردنی بڵاوکردنەوە و دەستگەیشین بە زانیاری لە ئینترنێت دا. لەوانەیە لەلایەن حکوومەت یان دامەزراوەی تایبەتەوە جێبەجێ بکرێت بە فەرمانی حکومی یان بە دەستپێشخەری خۆیان. تاکەکان و ڕێکخراوەکان دەکرێتن ھەستن بە سانسۆری خۆی بە بڕیاری خودی لەبەر ترس و ھەڕەشەکردن.
کێشەکانی پەیوەست بە سانسۆری ئینتەرنێتەوە ھاوشێوەی کێشەی سانسۆری میدیا باوە بێ ھێلەکانە. یەکێک لە جیاوازییەکان ئەوەیە کە سنووری نەتەوەیی لە ئینتەرنێت زیاتر لەبارە بۆ بەزاند: ھاوڵاتیانی وڵاتێک دەتوانن زانیارییەکی دیارکراویان چنگ بکەوێت لە ماڵپەرێکی سەر بە وڵاتێکی دی کە ھەمان زانیاریی لە وڵاتەکەی خۆیان قەدەغەکراوە. سانسۆرەکان دەبێت ھەوڵبدەن بە ڕێگریکردنی دەستکەوتنی زانیاری ھەتا کە کۆنترۆڵێکی تەنی (فیزیای-ماددی) یان یاساییان نییە بەسەر ماڵپەڕەکانەوە. لەبەرئەوە ئەمە پێویستی بە شێوازی تەکنیکی سانسۆرکردن ھەیە کە نائاسایی و دانسقەیە لە ئینتەرنێت دا، وەک داخستنی ماڵپەڕ و ناوەڕۆک پاڵاوتن.
مەگەر سانسۆرەکە توانای کۆنترۆڵی تەواوی ھەبێت لەسەر ھەموو کۆمپیوتەرە پەیوەستەکان بە ئینتەرنێتەوە، وەک کۆریای باکوور و کوبا، سانسۆری تەواوی زانیاری کارێکی زۆر سەخت یان ئەستەمە بەدەست بھێنرێت بەھۆی دابەشبوویی تەکنۆلۆژیا لە ئینتەرنێت دا. Pseudonymity و Data Havens (وەک Freenet) ھەڵدەستن بە پارراستنی دەربڕینی ئازاد بە بەکارھێنانی تەکنۆلۆژیا لەڕێی مسۆگەرکردنی نەتوانین بۆ لابردنی ھیچ بەرھەمێک و ڕێگریکردن لە ناساندنی نووسەرەکان. بەکارھێنە وریاکانی تەکنۆلۆژیا زۆربەری جار ڕێگەیەک دەدۆزنەوە بۆ گەیشتن بە شتی لابراو (سانسۆر کراو). بەڵام لەگەڵ ئەوەش دا، ئەو وڵاتانە/دامەزراوانەی کە سەڕچاوەیەکی زۆر بەکاردەھێنن بۆ دروستکردن و ھێشتنەوەی سیستەمێکی سانسۆری سەرتاسەر، وەک چین، لابردن ھێشتا ڕێگەیەکی کاریگەرە بۆ سنووردارکردنی گەیشتن بە زانیاری ھەستیار بۆ زۆربەی بەکارھێنەران.
ڕوانینەکان دەربارەی کرداریی و کاریگەریی سانسۆری ئینتەرنێت بەتەریبی پەرەیسەندووە لەگەڵ بەرەوپێشچوونی ئینتەرنێت و تەکنۆلۆژیای سانسۆرکردن:
ڕاپرسی خزمەتی جیھانی BBC کە لە ٢٧٬٩٧٣ کەسی پێگەیشتوو لە ٢٦ وڵات پێکھاتبوو کە ١٤٬٣٠٦ کەسیان بەکارھێنەری ئینتەرنێت بوون، ئەم ڕاپرسەیە ئەنجام درا لە ٣٠ تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ بۆ ٧ شوباتی ٢٠١٠. سەرۆکی ڕێکخراوەیی ڕاپرسەیەکە ھەستی وابوو کە ڕاپرسەیەکە بە شێوەیەکی گشتی پیشاندەری ئەمە بووە: "سەڕەڕای دوودڵی دەربارەی نھێنێتی و ساختەکاری، خەڵکی لە چواردەوری جیھان دا گەیشتن بە ئینتەرنێت وەکو مافێکی سەرەتایی و بنچینەیی تەماشا دەکەن. پێیان وایە کە تۆری ئینتەرنێت ھێزێکە بۆ چاکە و زۆربەیان نایانەوێت حکوومەت ڕێکی بخات."
ڕاپرسییەکە بۆی دەرکەوت کە چوار لە پێنج (٧١٪) ی بەکارھێنەرانی ئینتەرنێت باوەڕیان وایە کە ئینتەرنێت ئازادییەکی زیاتری بۆ دەستەبەرکردوون، زۆربەی بەکارھێنەرانی ئینتەرنێت (٥٣٪) پێیان وایە کە «ئینتەرنێت ھەرگیز نابێت لەلایەن حکوومەتەوە لە ھیچ ئاستێک دا ڕێکبخرێت لە ھیچ شوێنێک دا»، و بە نزیکی چوار لە پێنج لە بەکارھێنەرانی و بەکارنەھێنەرانی ئینتەرنێت لە جیھان دا باوەڕیان وایە کە گەیشتن بە ئینتەرنێت مافێکی سەرەتایی و بنچینەیییە (٥٠٪ زۆر ڕازی بوون، ٢٩٪ تا ڕادەیەک ڕازی بوون، ٩٪ تا ڕادەیەک ناڕازی بوون، ٦٪ زۆر ناڕازی بوون و ٦٪ ھیچ بۆچوونێکیان نەدا).
تۆڕی کۆمەڵایەتی
زیادببون لە بەکارھێنانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان لە چەندەھا وڵات بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی ڕێکخستنی خۆپیشاندان لەڕێی تۆڕە کۆمەڵایەتییەوە، ھەندێک جار وەک «شۆڕشی تویتەر» ناو دەبرێت. یەکێک لە بەناوبانگترین خۆپیشاندنی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بریتییە لە ڕاپەڕینی بەھاری عەرەبی کە لە ٢٠١٠ دەستی پێکردووە. لە وەڵامی بەکارھێنانی تۆڕی کۆمەڵایەتی لەلایەن خۆپیشاندەرانەوە، حکوومەتی تونسی ھەستا بە دزەکردنە ناو پەڕەی فەیسبووکی ھاوڵاتیانی تەونسی و چەندین جار سڕینەوەی پەڕەکان تۆمارکراوە.
سیستەمی ئۆتۆماتیکی دەکرێت بەکاربێت بۆ سانسۆرکردنی بڵاوکراوەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، بەمەش سنووردارکرنی ھاوڵاتیان کە چی دەڵێن. ئەمە بەزۆری لە چین ڕوودەدات، کە بڵاوکراوەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان سانسۆر دەکرێت بەپێی ناوەڕۆک. لە ساڵی ٢٠١٣ دا، پرۆفیسۆری زانستی سیاسی لە ھارڤەرد، گاری کینگ لێکۆڵینەوەیەکی ئەنجام دا کە چی دەبێتە ھۆی بڵاوکراوەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان سانسۆربکرێن و بۆی دەرکەوت کە ئەو بڵاوکراوانەی ئاماژە بۆ حکوومەت دەکەن بە کەمی یان لانابرێن ئەگەر لایەنگر یان ڕەخنە بێت لە حکوومەت. بڵاوکراوەکان کە باسی کردەی بەکۆمەڵ دەکەن ئەگەر زۆر ھەیە کە بسڕێتەوە وەک لەوانەی کە باسی کردەیی بەکۆمەڵ ناکەن. لە ئێستادا، سانسۆری تۆڕی کۆمەڵایەتی بە سەرەکی بۆ ڕێگری گرتنە لە بەکارھێنەرانی ئینتەرنێت بۆ ڕێکخستنی خۆپشاندان. بۆ حکوومەتی چینی، بینینی ھاوڵاتی ناڕازی و دڵتەنگ بەرامبەر بە حکوومەتی ناوخۆیی بەسوودە بۆ دەوڵەت و سەرکردە نەتەوەیەکان بۆ لەکارلابردنی کەسە فەرمییە نەناسراوەکان. پادشا و لێکۆڵەرانی توانیان پێشبینی ئەوە بکەن کە چ کاتێک کەسێکی فەرمی لادەبرێت بەپێی ژمارەی ناخۆشەویستەکان لە بڵاوکراوەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان.
یارییە ڤیدیۆیەکان
لە سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠، لایەنگرانی یارییە ڤیدیۆیەکان پێداگیریان کردووە لە سوودەکانی وەک ناوەندێکی دەڕبڕین، ھەوڵدان بۆ پاراستنیان وەک ئامرازێکی پەروەردەیی و پاراستنیان لەژێر یاساکانی ئازادی گووتار. ڕەخنەگران پێیان وایە کە یارییە ڤیدیۆیەکان زیانبەخشن بۆیە دەبێت بکەوێتە ژێر چاودێری و سنووردارکردن. زۆرێک لە یارییە ڤیدیۆیەکان چەند توخمێکی دیاریکراویان سڕاوەتەوە یان چاک کراوە لەبەر پێوانەی ھەڵسەنگاندنی ھەرێمی. بۆ نموونە، لە شێوازی یابانی و PAL ی "No More Heroes"، خوێن ڕشتن و بریندارکردن سڕاونەتەوە لە یارییەکان دا. دیمەنی سەربڕینشی تێدایە بەڵام پیشان نەدراوە. ئەو دیمەنانەی کە ئەندامەکانی لەش تێدا بڕدراوە، بەھەمان شێوە پیشان دەدرێت بەس بە بێ بڕاوی ئەندامەکان و بە تەواوی پیشان دەدرێت.v
چاودێری کردن وەک یارمەتیدەر
چاودێری کردن جیاوازە لە سانسۆر. دەکرێت چاودێری بکرێت بەبێ سانسۆرکردن، بەڵام سەختە سانسۆر بکرێت بەبێ جۆرێک لە چاودێری، تەنانەت کە چاودێری ڕاستەوخۆ نابێتە ھۆی سانسۆرکردن، ئەوا باوەڕ یان زانیارییە بەربڵاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە کەسەکە، ئامێری کۆمپیوتەرەکەی یان شێوازی بەکارھێنانی کۆمپیوتەرەکەی لەژێر چاودێریدایە کە دەکرێت ببێتە ھۆی پەیڕەوکردنی سانسۆری خۆیی.
پاراستنی سەرچاوەکان چی دی تەنھا بابەتێک نییە لە ڕەوشتی ڕۆژنامەوانی دا؛ بەڵکو لەم سەردەمەدا بەشێوەیەکی بەرچاو بەندە لەسەر توانا کۆمپیوتەرییەکانی ڕۆژنامەنووسەکە و ھەموو ڕۆژنامەنووسەکان پێویستە خۆیان ساز بکەن بە «کەرەستەی دیجیتاڵی مانەوە لە ژیان» ئەگەر زانیاری ھەستیار دەگۆڕنەوە لەگەڵ یەکدی لەڕێی ئینتەرنێتەوە، ھەڵگرتنی زانیاری لەسەر کۆمپیوتەر یان تەلەفۆنی گەرۆک (مۆبایل).
و کەسانی ئاست بەرزی پەیوەندیدار بە ڕێکخراوی ماف، بەرھەڵستکاران، خۆپیشاندەران یان کۆمەڵەی چاکسازی ئامۆژگاری دەکرێن بە وەرگرتنی ھۆشیاری زیادە بۆ پاراستنی ناسنامەکانیان لە ئینتەرنێت دا.
پەیڕەوکردن
یەکێتی سۆڤیەتی جاران پەیڕەوی بەرنامەیەکی تایبەیمەندی بەربڵاوی دەکرد لە سانسۆری سەپێنراوی دەوڵەت. ئەندامی سەرەکی سانسۆری فەرمی یەکێتی سۆڤیەت بریتیی بوو لە دەزگای باڵا بۆ پارێزگاری نھێنییەکانی سەربازی و دەوڵەت کە بە گشتی ناسرابوو وەک GLAVLIT (کورتکراوەیە بە زمانی ڕووسی). GLAVLIT ھەموو بابەتە سانسۆرییەکانی بەرێوەدەبرد، لە نووسینی ناوخۆی ھەر جۆر و شێوازێک – تەنانەت پێناسەکانی سەر بیرە و ڤۆدکاش. کارمەندانی سانسۆر سەر بە GLAVLIT لە ھەموو ناوەندێکی چاپ یان ڕۆژنامەی یەکێتی سۆڤیەت دا بوونیان ھەبوو؛ دەزگاکە نزیکەی ٧٠٬٠٠٠ کارمەندی دامەزراندبوو بۆ پێداچوونەوەی زانیارییەکان پێش بڵاوکردنەوەی لەلایەن ناوەندی چاپکردن، نووسینگەی پاکنووسی و ستۆدیۆی پەخشکردن. ھیچ ناوەندێکی گشتی لە کۆنترۆڵی GLAVLIT دەرباز نەدەبوو. نوێنەری GLAVLIT بوونیان ھەبوو لە دەستەی پاکنووسی ھەموو دەزگا ڕۆژنامەوانییەکان، ڕادیۆ و وێستگە تەلەڤیزیۆنەکان.
ھەندێک جار، زانینی کۆمەڵگا بۆ ھەبوونی بەڵگەنامەیەکی دیاریکراو بە توندی کپ کراوە کە ئەمە بارودۆخێکە ھاوشێوەی سانسۆرکردن. دەسەڵاتەکانی ئەو جۆرە کردارە دەکەن پاساو دەھێنەوە بەوەی کە بەرھەمەکە "تێکدەر" یان "نەشیاو" ە. وەک، نووسینەکەی ساڵی ١٩٧٨ ی میشێڵ فوکو بە ناونیشانی "ڕەوشتی سێکسی و یاسایەک – Sexual Morality and the Law "کە سەرچاوە فەرەنسییەکە بە " La loi de la pudeu" نووسراوە و "وەرگێڕانی وشەیی: یاسای ڕەوشت جوانی"ە بەڵام دواتر چاپکراوەتەوە بە ناوی " مەترسییەکانی سێکسی منداڵیی – The Danger of Child Sexuality".
کاتێک دەزگایەکی پەخشکردن دووچاری فشار دەبێتەوە بۆ سەرکوت کردنی کتێبێک، بەڵام پەیماننامەی ھەیە لەگەڵ نووسەرەکە، ھەندێک جار بە سەرکەوتووی کتێبەکە سانسۆر دەکەن بە ڕێگەی بەمەبەست داواکردنی ڕێژەیەکی کەمی چاپ و کەمترین ھەوڵ بۆ ناساندنی. ئەم کردەیە لە سەرەتایی ساڵەکانی ٢٠٠٠ دا ھاتە ناساندن وەک (چاپکردنی تایبەت).
ڕەخنە
سانسۆر بە درێژایی مێژوو ڕەخنەی لەسەر گیراوە بەوەی کە ناڕەوا و پرۆسەیەکی کۆسپاویە. لە ١٩٩٧ دا وتارێک لەبارەی سانسۆری ئینتەرنێت، لێدواندەری کۆمەڵایەتی میکائیل لاندیەر بانگەشەی ئەوە دەکات کە سانسۆر نابەرھەمھێنەرانەیە چونکە ڕێگە دەگرێت لە گفتووگۆ کردن لەسەر بابەتی سانسۆرکراو. لاندیەر مشتومڕەکەی فراوانتر دەکات و پێی وایە کە ئەوانەی سانسۆر بەکاردێنن دەبێت ڕەچاوی ئەوە بکەن کە ئایا ئەوەی سانسۆری دەکەن ڕاستە یان نا؟، چونکە وەکو ئەو تاکانەی کە باوەڕیان بە دروستی خۆیان ھەیە لەوانەیە پێشوازی لە دەرفەتێک بکەن بۆ بە ھەڵەخستنەوەی خاوەن بۆچوونە دژەکان.
سانسۆرکردن زۆربەی جار بۆ سەپاندنی بەھای ڕەوشتییە بەسەر کۆمەڵگادا و بابەتی سانسۆرکراو بە ناشایستە ڕەچاودەکرێت. ڕۆماننووسی بەڕیتانیی ئـ.م. فڕۆستەر، بەرھەڵستکارێکی سەختی سانسۆرکردنی بابەتەکان بوو لەسەر ئەو بنچینەیەی کە بابەتەکان ناشایستە یان ناڕەوشتانەن، ئەمەش دەبێتە ھۆی سەرھەڵدانی کێشەی بابەتی بوونی ڕەوشت و گۆڕانی بەردەوامی بەھا ڕەوشتییەکان. کاتێک ڕۆمانی "خۆشەویستەکەی خاتوو چاتەرلی - Lady Chatterley's Lover" خرایە بەر تاقیکردنەوە لە ١٩٦٠ دا، فۆستەر نووسی: "ڕۆمانی خۆشەویستەکەی خاتوو چاتەرلی بەرھەمێکە گرنگی ئەدەبی خۆیی ھەیە… من پێم وانییە کە دەتوانرێت بە ناشایستە دابنرێت، بەڵام لێرەدا من لە بارێکی دژواردام، لەبەر ئەو ھۆکارەی کە ھەرگیز لە توانامدا نەبووە پەیڕەوی پێناسەی یاسایی ناشایستە بکەم. یاسا پێم دەڵێت کە ناشایستەیی دەکرێت بەدی و گەندەڵی بێنێتە کایەوە، بەڵام ئەوەندەی من دەزانم، یاسا پێشنیاری ھیچ پێناسەیەکی بەد بوون و گەندەڵی ناکات."
سەرچاوەکان
پۆل:سانسۆر
بادەم
وێنۆک|داری بادەم و بەری بادەم (ناوەکانی دیکە: بادام، بایەم، باوی، باویۆک، باھیڤ، چوالە، بایەو، قەوارۆک، دەینەک، ڤامێرە، باگیڤ) دارێکە لە تیرەی گوڵ سوورەکان، ھەمیشە سەوزە ٤–١٠ مەتر بڵند دەبێت. بەری ئەم دارە بریتییە لە بایەم، سەرەتا سەوز و ناسکە و پاشان سپی و ڕەق دەبێت. بادەم یەکێکە لە دارە خۆڕسک و ئاویەکان بەربڵاوە لە جیھان زور جۆری ھەیە، داری بایەم بە لایەنی کەم پێنج ھەزار ساڵ پێش ئێستا ھاتووە ناساندن، بۆ یەکەم جار لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست پاشان بۆ ناوچەکانی دەریای سپی بڵاوبۆتەوە. بەرەکەی بۆ خواردن و دەرمان و سابوون سازی بەکاردەھێندرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕوەکەکان
پۆل:فندقی و تۆوە خۆراکییەکان پۆل:گژوگیاکانی ئاسیا پۆل:پڕۆنۆس پۆل:ھێماکانی کالیفۆرنیا
ڕووتێکردن
دەربارە
کێش کردنی زەوی گەشەی ڕووەکەکان دەگۆڕێن لە ڕووی وەڵامدانەوەشیان بۆ کێشکردنی زەوی ئەم گۆرأنە بە ڕووتێکردن بۆ کێشکردنی زەوی ناودەبرێ وە وەلامدانەوەی ڕووتێکردن بۆ کێش کردنی زەوی دەردەکەوێت پاش چەند ڕۆژێک لە دانانی ڕووەکەکە لەسەر لایەکی یان بە ھەڵگەڕەوایی قەد و ڕەگەکان ئاراستەی گەشەکردینان دەگۆرێت زۆربەی لوتکە گەشەکەرەکانی قەدەغەکان ئاراستەی گەشەکردنیان دەگۆرێت زۆربەی لوتکە گەشەکەرەکانی قەدەکان بەڕوو تێکردنی نەرێینیە دەچەمێنەوە کە بەرەو سەرەوە گەشە دەکەن لە زەوی دوودەکەنەوە بەلام لوتکە گەشەکەرەکانی ڕەگ پێچەوانەی ئەوە دەبن بە ڕووتێکردنێکی ئەرێینە دەچەمێنەوە و گەشە دەکەن بەرەو خواەرەوە بۆ چەقی زەوی
ڕۆژگاری درێژ جیاوازی نێوان درێژی ڕۆژ و درێژی شەو کارتێکەرێکی ژینگەیی گرنگە بۆ زۆر لە ڕووەکەکان ئەم کارتێکەرە لەوانەیە ببێتە ھۆی دەستپێکردنی زۆربوونی ڕووەکەکان بۆ نمونە ھەندێک لە ڕووەکەکان گوڵدەکەن لە پایزو زستنادا وە لەم کاتەدا شەوگار درێژە ئەم ڕووەکانە بە ڕوەکی رۆژگاری کورت ناودەبرێن ھەروەھا بەیبون ڕوەکێکی دیکەی رۆژگاری کورتە ھەندێ ڕووەکی دیکە ھەیە لە بەھار یان لە سەرەتاکانی ھاویندا گوڵدەکەن لە کاتێکدا شەوگار کورتە ئەم رووەکانە بە ڕووەکە رۆژ درێژەکان ناو دەبرێن وینجە و سپێناخ و کاھوو نمون بۆ رۆژگاری درێژ
وەرزەکان و وەرینی گەڵاکان زۆربەی درەختەکان گەڵاکیانیان دەوەرەن بەلام ھەندێ دەرخت وەک کاژ بە درێژایی ساڵ ھەندێ لە گەڵاکانی دەوەرێت بە شێوەیەک بە بەبەرەوامی گەڵاپۆشە ئەم درەختانە بە ڕووکەمی ھەمیشە سەوز ناودەبرێن بە درێایی ساڵ رووەکە ھەمیشە سەوزەکان گەڵای خۆ ونجاویان بۆ ژیان ھەیە زۆربەیی جار کیوتیکلێکی ئەستور گەڵاکان دادەپۆشێ بۆ پاراستنی لەسەرماو کەشی وشک درەختی دیکە ھەن وەک کەووت و سندیان و بنار کە بە دارە گەڵا وەریوەکان ناودەبرێن تا ڕادەیەک ئەم درەختانە ھەموو گەڵاکانیان نزیکەی لە ھەمان کاتی ساڵەکە لەناودەچن لە ناوچە ساردەکان درەختە گەڵاوەریوەکان گەڵاکانیان دەوەرن پێش ھاتنی زستان لە ناوچەی گەرم و وەرز وشک و شێدارەکان دارەگەڵا وەریوەکان گەڵاکانیان لە ناودەچێ پی} وەرزی وشکی لەناوچونی گەڵاکان یارمەتی ڕووەکەکان دەدا بۆژیان لە پلەبی گەرمی نزم یان لە بێ بارانی بۆ ماوەیەکی درێژ
سەرچاوە
پۆل:ڕوەکناسی
چاد لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
چاد نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
مانھوا
سەرچاوەکان
پۆل:مانھوا پۆل:فۆرماتی کۆمیک
گۆیانگ
گۆیانگ شارێکە لە پارێزگای گیۆنگگی لە باکووری کۆریای باشوور. بەشێکە لە ناوچەی پایتەختی سێئول. ئەمەش دەیکات بە شاری سەتەلایتی سێئول. یەکێکە لە گەورەترین شارەکانی سێئول بە ڕێژەی دانیشتووانی زیاتر لە یەک ملیۆن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای گیۆنگگی
چارەسەری دەنگ (ترانسجێندەر)
چارەسەری دەنگ یان ڕاھێنانی دەنگ دەگەڕێتەوە بۆ شێوازێکی بێ نەشتەرگەری تەکنیکێکە بۆ گرنگی پێدان و باشترکردنی شێوازی دەنگی مرۆڤ. لەبەر ئەوەی دەنگ ڕۆلێکی گرنگ دەبینێت لە پێشکەشکردنی جێندەر خەڵکانی ترانسجێندەر لەوانەیە پێویست بکات چارەسەری دەنگ وەربگرن لە بەشێک لەو چارەسەرانەی وەری دەگرێت لە کاتی ترانزشن بۆ ئەوەی ئەو دەنگەی ھەیانە ڕێکی بخەن لەگەل جێندەرەکەیان ئەوە پێویستیان بەم شێوازی چارەسەرە دەبێت بۆ ئەوەی ئارامتر و ئاسوودەتر بن لە ڕووبەروو بوونەوەی بەرامبەر، ئەم پرۆسەیە پێویستە بۆ ڕێکخستنەوەی دەنگ لە کاتی قسەکردن و دەربڕین ھەبوونی دەنگێک کە لەگەل کارەکتەر و ناسنامەی جێندەری کەسەکە یەک ئەگرێتەوە ئەوا شتێکی گرنگە بۆ کەسی ترانسجێندەر کە بەم پرۆسەیە تێبپەرێت ھەرچۆنێک بێت نەبوونی دەرفەت بۆ کردنی ئەم پرۆسەیە جێندەری کەسەکە لەخۆی کەم ناکاتەوە و ئەو کەسە ھەر ئەو جێندەرەییە کە خۆی ئەیەوێ و پێناسەی ئەکات
بە مێینەکردنی دەنگ ئامانجێکە کە تیایدا دەنگی ترانسجێندەری کچ باشتر دەکرێت لە دەنگی نێرینەوە بۆ مێینە ھەنێک چارەسەری دەنگ ھەیە کە کەسەکە ئەتوانێت خۆی یارمەتی خۆی بدات بۆ ئەوەی دەنگەکەی باشتر بکات و لەگەل کارەکتەر و ناسنامە جێندەرییەکەی خۆی بیگونجێنێت
بە نێرینەکردنی دەنگ ئامانجێکە کە تیایدا دەنگی ترانسجێندەری کوڕ باشتر دەکرێت و لە دەنگی مێینەوە بۆ نێرینە ھەرچۆنێک بێت تەکنیکی بە نێرینەکردنی دەنگ داوانەکراوە لە ترانسجێندەر کوڕ چونکە بە ماوەی کات خۆی لەگەل گەشەکردن دەنگی لە مێینەیەوە دەگۆڕێت بۆ نێرینە بە پێچەوانەی ترانسجێندەر کچ بە کاریگەری تێستۆستێرۆن ھەرچۆنێک بێت ھەنێک پێیان وایە تێ{تۆستیرۆن وەرنەگرن و بەشێوەی تەکنیکی تایبەت دەنگیان قوڵتر بکەن.
بە نێرینەکردنی دەنگ
بە نێرینەکردنی دەنگ دەگەڕێتەوە بۆ نزم کردنەوەی شێوازی قسەکردن بەشێوەیەکی دوبارە وەک ئەوەی سێوەکەی ئادەم دەچێتە خوارەوە و فشار ئەخاتە سەر کشکشێ بۆ ئەوەی دەنگێکی گڕتر دروست بکات. ھەرچۆنێک بێت ھەنێک کەس ناینەوێ لەژێر چارەسەری بە نێرینەکردنی دەنگ بڕۆن و تەکنیکی تایبەت ھەڵدەبژێرن بۆ ئەوەی دەنگیان گڕتر بێت، ھەرچۆنێک بێت بە چارەسەری بە نێرینەکردنی دەنگ یارمەتیدەرێکی باشە بۆ ترانسجێندەری کوڕ بۆ ئەوەی نائارامییە جێندەرییەکەی ئارامتر بێت و ئاسوودەتر بێت لە کۆمەڵایەتیی بوون ڕێگەیەکی تر بۆ بە نێرینەکردنی دەنگ بریتیە لە پرۆسەی نەشتەرگەریکردن
بە مێینەکردنی دەنگ
بە مێینەکردنی ڕووخسار دەگەڕێتەوە بۆ چارەسەری دەنگ و باشترکردنی لە دەنگی قووڵەوە بۆ دەنگی بەرز کە پرۆسەیەکی پێویستە بۆ ترانسجێندەر کچ. ترانسجێندەری کچ کە بیەوێت چارەسەری بە مێینەکردنی دەنگ وەرگرێت ژمارەیەکی زۆری خزمەتگوزاری بە مێینەکردنی کچ ھەیە بۆی.
چارەسەری بە مێینەکردن کاریگەرییەکی باشی ھەیە بۆ ڕێکخستنەوە و باشترکردنی دەنگ وەکوو دوبارەکردنەوەی سەرەکیەکان و ڕێکخستنەوەی شێوازی دەربڕینی دەنگ ڕێگەیەکی زۆر ھەیە بۆ فێربوون و بە مێینەکردنی دەنگ کە ترانسجێندەر کچ خۆی ئەتوانێت یارمەتی خۆی بدات وەکوو کەناڵی (وانەکانی دەنگی ترانسجێندەر).
سەرچاوەکان
پۆل:گوێزانەوەی جێندەر و دەرمان پۆل:دەنگی مرۆڤ
شەھرەکی مەھدی
شەھرەکی مەھدی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی مەھدی، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بەدووری (٩کم) دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی نەغەدەوە.
شەھرەکی مەھدی ناوەندی گوندستانی مەھدیە.
جوگرافیا
شەھرەکی مەھدی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ دورگەی ئۆروزخان و لە باشوور لەگەڵ گوندی خەلیفەلیان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئادی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی نیزام ئاوا.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
شەڕی ماددە ھۆشبەرەکان لە مەکسیک
شەڕی ماددە ھۆشبەرەکان لە مەکسیک ئاماژەیە بۆ ململانێ چەکدارییەکانی نێوان بازرگانانی ماددە ھۆشبەرەکان و ھێزە ئەمنییەکان و کۆماندۆکانی سوپای مەکسیک، کە لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ دەستیپێکردووە، بە ناردنی ٦٥٠٠ ئەندامی سوپای مەکسیک بۆ ویلایەتی میچۆاکان لە مەکسیک بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێکان بە ماددە ھۆشبەرەکانی بازرگانان.
ئەمریکا لەم ململانێیەدا پشتگیری لە سوپای مەکسیک کرد. مەکسیک شوێنێکە بۆ گواستنەوەی کۆکاین لە کۆڵۆمبیا بۆ ئەمریکا. ئەم ململانێیانە بووە ھۆی ئەوەی نرخی کۆکاین لە ٣٧ ویلایەتی ئەمریکا بە ڕێژەی ٥٠٪ بەرزبێتەوە، لەکاتێکدا پاکییەکەی بە ڕێژەی ١١٪ کەمی کردووە. تا مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٢ زیاتر لە ٤٠ ھەزار کەس لە مەکسیک بەھۆی توندوتیژییەکانی پەیوەست بە ماددە ھۆشبەرەکانەوە گیانیان لەدەستداوە. تا ئێستا نزیکەی ١٠٠ قاچاخچی کە لەم پێکدادانانەدا دەستگیرکراون خۆیان ڕادەستی دەسەڵاتی دادوەری کردوە. یەکێک لەوانە خواکین گوزمان سەرۆکی کارتێلی سینالوایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٨ پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٧ پۆل:ململانێکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤ پۆل:ململانێکانی ٢٠١٣ پۆل:ململانێکانی ٢٠١٢ پۆل:ململانێکانی ٢٠١١ پۆل:ململانێکانی ٢٠١٠ پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٩ پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٦ پۆل:شەڕەکانی مەکسیک
دراگۆن بۆڵ (مانگا)
دراگۆن بۆڵ  بریتییە لە زنجیرەیەک مانگای ژاپۆنی و لە نووسینی ئاکیرا توریامایە. هەروەها لەسەر زنجیرە مانگاکە زنجیرەیەک وێنەی جووڵاوی (ئەنیمێ) لێ بەرهەمهێنراوە.
چیرۆک
چیرۆکەکە بە گەیشتنی منداڵێکی سایاجین سۆن گۆکو بۆ زەوی دەست پێ دەکات، ئەمەش دوای ئەوەی لە هەسارەی ڤێجیتا دەنێرێت. لە کاتی گەیشتنی گۆکو بۆ زەوی دەکەوێتە ناو ڕووبارێکەوە و پیرەمێردێک بە ناوی "سۆن گۆهان" دەیدۆزێتەوە و زۆر خۆشیدەێت بۆیە بڕیاری بەخێوکردنی دەدات، بەڵام ئەو منداڵێکی زۆر لاسار بوو تا ڕۆژێک کاتێک هەوڵی لێکردنەوەی سێوێکی دەدا بەسەردا کەوت و بۆ سروشتی منداڵە ئاساییەکان گۆڕا. گۆکو بە دەستی پیرەمێردەکە گەورە بوو پاشان پیرەمێردەکە مرد و بەڵام پێش مردنی سۆن گۆهان مەشقێکی زۆری بە گۆکو کرد تا لە چاو مرۆڤدا گەیشت بە ئاستێکی بەرز، پاشان بۆ موتێن رۆشی دەچێت تا ڕاهێنانی پێ بکات و لەوێ لەگەڵ کریلین یەک دەناسن و دەبن بە هاوڕێ و مۆتێن روشی دەست بە مەشق کردن پێیان دەکات و پاشان لەگەڵیاندا بۆ پاڵەوانێتی هونەری جەنگی دەچن و بەژداری تێدا دەکەن. دوای چەند ساڵێک دیسانەوە پاڵەوانێتێکە ڕێکدەخرێتەوە و گۆکو تێدا لەگەڵ چیچی یەک دەناسێن (یەک دەبیننەوە) و پاشان لە کۆتاییدا هاوسەرگیری لەگەڵدا دەکات و منداڵی لێ دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاکیرا توریاما پۆل:شۆنن مانگا پۆل:مانگای شوئیشا پۆل:مانگای ڤیز میدیا پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە پۆل:ئەنیمێ و مانگای درامیی کۆمیدی پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی پۆل:فەنیمەیشن پۆل:مانگاکانی ١٩٩٤ پۆل:مانگای مادمان ئینتەرتەینمنت پۆل:ئەو مانگایانەی گۆڕدراوە بۆ فیلم پۆل:ئەنیمێ و مانگای ھونەری جەنگی
شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا
وێنۆک|150px شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا یان شەڕی سەربەخۆیی ئەمریکا وەک ململانێیەک لە نێوان شانشینی بەریتانیا و سێزدە داگیرکەری بەریتانیا لە ئەمریکای باکوور دەستی پێکرد و لە کۆتاییدا گۆڕا بۆ ململانێیەکی جیھانی لە نێوان چەند زلھێزێکی گەورەی ئەورووپا. شەڕی شۆڕشی ئەمریکا دەرئەنجامی شۆڕشی سیاسی ئەمریکا بوو، کە بە ململانێی نێوان پەرلەمانی بەریتانیا و ئەو کۆلۆنیالیستانەی کە ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر بە یاسای مۆر دەستی پێکرد. ئەمریکییەکان پەسەندکردنی یاسای مۆریان بە نادەستووری زانی. پەرلەمان مافی خۆی بۆ سەپاندنی باج بەسەر کۆلۆنیالیستەکاندا پێشێل کرد، ئەمریکییەکانیش وەک ھاووڵاتی بەریتانیا داوای مافەکانیان دەکرد و بەبێ ئەوەی لە پەرلەمان ئامادەبن باج بدەن. ئەمریکییەکان لە ھەر داگیرکارییەکدا حکوومەتێکی سێبەریان پێکھێنا و کۆنگرەی کیشوەرییان دامەزراند. بایکۆتی ئەمریکی بۆ چای بەریتانی بووە ھۆی ئاھەنگی چای بۆستن لە ساڵی ١٧٧٣. لە بەرامبەر ئاھەنگی چای، لەندەن ویلایەتی سەربەخۆی ماساشوستسی ڕووخاند و خستە ژێر دەسەڵاتی سوپایەک لەژێر فەرماندەیی جەنەڕاڵ تۆماس. لە نیسانی ساڵی ١٧٧٥، گەیج سوپای فریاگوزاری نارد بۆ دەرەوەی بۆستن بۆ دامرکاندنەوەی ئاژاوەگێڕییەکان. میلیشیا ناوخۆیییەکان کە بە «پیاوە بچووکەکان» ناسراون بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی سوپای بەریتانیا ھەستان و نزیک بوو پێشڕەوی سوپاکە لەناوببەن. ھەر ئەگەرێکی سازشکردن کاتێک نەما کە کۆلۆنیالیستەکان لە ٤ی تەممووزی ١٧٧٦ سەربەخۆیی خۆیان ڕاگەیاند و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای نوێیان دامەزراند.
سەرچاوەکان
پۆل:ململانێکانی جیھانی
ڕێکخراوەی لاڤە
ڕێکخراوەی لاڤە بۆ مافەکانی مرۆڤ، بە کورتی بە لاڤە ناسراوە، ڕێکخراوەیەکی سوودنەخواز و ناحکوومی بوو کە لە ١ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٧دا لە شاری سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان دامەزرا. ڕێکخراوەکە داوا لە حکومەتی ئێراق دەکرد کە بە فەرمی مافی ھاوڵاتیانی ھاوڕەگەزخواز بپارێزێت و توندوتیژی بەرامبەریان قەدەغە بکرێت و داوا دەکات کە جیاکاری لە بەینی جیاڕەگەزخوازان و ھاوڕەگەزخوازان نەکرێت. ڕێکخراوەکە سەرەتا وەک پرۆژەیەکی تاقیکردنەوەیی دەستی بە کار کرد لە ژێر ناوی ئێڵ-جی-بی-تی کوردستان (LGBT Kurdistan) کە لە ڕێگەی میدیا کۆمەڵایەتییەکانەوە ھەوڵی بەرزکردنەوەی ئاگادارییان دەدا لەسەر ھاوڕەگەزخوازان لە ڕێگەی بڵاوکردنەوەی وتار و زانیاریی لەسەر ھاوڕەگەزخوازی؛ دواتر لە ڕێکەوتی ١ی ئایاری ٢٠١٨ لە ڕێگەی ھەژماری فەیسبووکەکەیانەوە بانگەشەی ئەوەیان کرد کە ڕێکخراوەکە بە فەرمی لەژێر ناوی «لاڤە» دامەزرا کە بە مانای «ھیوا» دێت. دواتر ڕێکخراوەکە هەڵوەشایەوە و چالاکییەکانیان بردە ڕێکخراوەی ڕاسان، و دواتریش، وەک پلاتفۆرمی یەکسانی دەستیان بە کار کردەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠١٧ پۆل:ڕێکخراوە ناحکوومییەکانی کوردستان پۆل:ڕێکخراوە سوودنەخوازەکانی کوردستان پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێرینە
سلۆڤێنیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سلۆڤێنیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بوو کە لە ٢٣ی تەممووز تا ٨ی ئابی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
دەربەندی پالک
بەندەری جەفنا، ناوەندی بازرگانی باکووری سریلانکا لە ڕێگەی ئەم دەربەندەوە لەگەڵ ویلایەتی تامیل نادوی ھیند بازرگانییان ھەیە. ھەروەھا کەشتییەکی تایبەت بە بارکردنی واگۆنی شەمەندەفەر لەم دەربەندە دا لە ھاتووچۆ دایە.
دەربەندی پالک ئاوەڕێیەکی مەترسیدارە و زۆربەی کەشتیوانەکان خۆیانی لێ دەپارێزن، بەشی باشووری ئەم دەربەندە بە کەنداوی پالکیش نێو دەبردرێ.
سەرچاوەکان
پۆل:دەربەندی پالک پۆل:ئۆقیانووسی ھیند پۆل:دەربەندەکانی ئاسیا پۆل:دەربەندە نێودەوڵەتییەکان پۆل:دەربەندە دەریاییەکان پۆل:دەربەندەکانی سریلانکا پۆل:دەربەندەکانی ھیند پۆل:سنووری ھیند و سریلانکا پۆل:تەنگاوە نێودەوڵەتییەکان
ڕۆشنە وردبینەکان
ڕۆشنە وردبینەکان زیندەزانان ئاسایی بۆ بینینی زیندەوەرە بچووکەکان و خانەکان ڕۆشنە وردبینی ئاوێتە بەکاردەبەن.
شەڕی ڕووسیا و گورجستان
کۆماری گورجستان لە سەرەتای ساڵی ١٩٩١ سەربەخۆیی خۆی ڕاگەیاند، کاتێک یەکێتیی سۆڤیەت بە قۆناغێکی داڕماندا تێدەپەڕی. لەم ماوەیەدا شەڕێک لە نێوان گورجستان و جوداخوازەکاندا سەریھەڵدا و ئەو شەڕە بووە ھۆی ملکەچکردنی کۆمەڵە بەشێک لە ئۆبلاستی ئۆتۆنۆمی باشووری ئۆسێتیا لە دەستی ڕووسیادا، کە سەرەڕای نەبوونی دانپێدانانی جیھانی پاڵپشتیی جوداخوازانی کرد. دوای شەڕ، لیژنەیەکی چاودێری ھاوبەش لە ناوچەکە جێگیر بوو، ئەم لیژنەیە لە ھێزەکانی ڕووسیا و گورجستان و جوداخوازەکان پێکھاتبوو. لە ئەبخازیا قەیرانێکی ھاوشێوە کاتێک سەریھەڵدا کە جوداخوازانی ئەبخاز لەنێوان ساڵانی ١٩٩٢ تا ١٩٩٣ شەڕیان کرد. تێکچوونی پەیوەندییەکانی ڕووسیا و گورجستان دوای ھەڵبژاردنی ڤلادیمێر پوتین بۆ سەرۆک کۆماری ڕووسیا لە ساڵی ٢٠٠٠ دەستیپێکرد، ھەروەھا گۆڕانی ڕژێمی ڕامیاری لە گورجستان دوای شۆڕشی گوڵ لە ساڵی ٢٠٠٣ دەستیپێکرد و تا مانگی نیسان دۆخەکە گۆڕا بۆ قەیرانی دیپلۆماسی لە ساڵی ٢٠٠٨. بەھۆی ئەوە، لە ١ی ئابی ھەمان ساڵەوە جوداخوازان لە باشووری ئۆسێتیا دەستیان کرد بە بۆردوومانکردنی گوندەکانی گورجستان، کە تەنھا وەڵامێکی ناڕێکی لەلایەن ئاشتیپارێزانی گورجستان وەرگرت لە ناوچەکەدا. ھێرشی تۆپھاوێژ لەلایەن جوداخوازانی لایەنگری ڕووسیا پێشێلکردنی بڕگەکانی ڕێککەوتننامەی ئاگربەستی ساڵی ١٩٩٢ بوو، کە مەرجی ئەوە بوو کە نابێت ئەو جۆرە چەکانە لە ناوچەی شەڕدا بەکاربھێنرێن. سەرۆکی گورجستان ساکاشڤیلی ئێوارەی ٧ی ئابی ٢٠٠٨ ئاگربەستی تاکلایەنەی ڕاگەیاند، بەڵام بە شەپۆلێکی نوێی ھێرشی جوداخوازانی باشووری ئۆسێتی بۆ سەر گوندەکانی گورجستان بەرەوڕوو بووەوە. ئەم ھێرشانە وای لە حکوومەتی گوجستان کرد کە "سیستەمەکە بگەڕێنێتەوە بە شێوەیەکی دەستووری" و سوپای گورجی ڕەوانەی ناوچەی کێشە لەسەرەکان بکات لە ئۆسیتیای باشوور کە کەمێک پێش نیوەشەوی ٧ی مانگی ئاب بوو. گورجییەکان لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا زۆربەی ناوچەی تسکینڤالییان گرت کە پێشتر قەڵایەک بوو بۆ جوداخوازان.
ڕۆشنە وردبینەکان
زاناکان ڕۆشنە وردبینەکان بەکاردەھێنن بۆ ئەوەی بەھۆی ڕۆشنە وردبینی ئاوێتەوە ببینیت نموونەیەک دەخەیتە سەر سلایدێکی شووشەیی بەڵام پێویستە نموونەکان تەنک بێت تا ئەوەندەی کە ڕوون بێت یان زۆر بچووک بێت نموونە سەر توێی شووشەکە کە لە ئاستی کونی سەرمێزی وردبینەکە دا دەبینرێت کە سەرچاوەیەکی ڕوناکی وەک ئاوێنە یان گلپێکی چەسپاو لە بنکەکەیدا ڕووناکییەک ئاراستتەی سەرەوە دەکرێت بەناو سامپلەکەدا دەڕوات بۆ تەنەھاوێنەکان object lens کە ڕاستەوخۆ لەسەر نموونەکە دانراوە ئەم تەنە ھاوێنانەش نموونەکە گەورە دەکەن پاشان وێنە گەورە کراوەکە لە رێگەی لەشە بۆریەوە body tube دەکەوێتە چاو ھاوێنەوە ocular lens کە لە چاوە بەشدا Eyepiece چەسپکراوە ئەویش زیاتر گەورەی دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:زانست پۆل:داھێنانە ھۆڵەندییەکان پۆل:وردبین
شەڕی ڕووسیا و گورجستان
جۆرجیا ھەڵوێستی خۆی پاراستووە کە سەربازانی ڕووسیا بە شێوەیەکی نایاسایی سنووری ڕووسیا و جۆرجیایان بەزاندووە، تا ٧ی ئاب پێش دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی سوپای گورجستان، کەناڵی ڕۆکییان بەزاندووە بۆ ناوچەی جێناکۆکەکان، ئەو تۆمەتەش ڕووسیا ڕەتیدەکاتەوە. ڕاپۆرتە بەناوبانگەکەی یەکێتیی ئەورووپا باس لەوە دەکات کە “لە ھەڵوێستێکدا کە ڕێگەی پێ نادرێت” بۆ پشتڕاستکردنەوە یان چەسپاندنی تۆمەتەکانی لایەنی گوجستان، بەڵام ڕاستیی ئەو ڕاپۆرتانەی لە میدیاکانی ڕووسیادا پشتڕاستکردەوە، کە ئاماژەن بۆ بوونی ھێزەکانی ڕووسیا و ئامێرەکانیان لە لای باشووری زنجیرەی قەوقاز لەناو باشووری ئۆسێتیا، لە دەرەوەی ئەوانەی لەژێر نێردراوانی ئاشتیپارێزیدان. ڕووسیا لایەنی گورجستانی تۆمەتبار کرد بە ئەنجامدانی کرداری شەڕەنگێزانە دژی ئۆسێتیای باشوور، ھەروەھا لە ٨ی ئابدا دەستیکرد بە داگیرکارییەکی گشتگیری وشکانی و ئاسمانی و دەریایی بۆ سەر گورسجتان، پرۆسەیەک کە ڕووسیا بە "جێبەجێکردنی ئاشتی" ناوی برد. ھێزەکانی ڕووسیا و ئۆسێتیای باشوور بۆ ماوەی چەند ڕۆژێک شەڕی ھێزەکانی گورجستانیان کرد لە ئۆسێتیای باشوور و ناوچەکانی دەوروبەری و شەڕەکان بە کشانەوەی ھێزەکانی گورجستان کۆتایی ھات. ڕووسیا و ئەبخازیا بەرەیەکی دیکەیان کردەوە بە ھێرشکردنە سەر دۆڵی کۆدۆری کە لەژێر کۆنترۆڵی گورجستاندایە. ھێزی دەریایی ڕووسیا گەمارۆی بەشێک لە کەناراوەکانی گورجستانی دا و ھێزی ئاسمانی ڕووسیا ھێرشی کردە سەر ئامانجەکانی دەرەوەی ناوچەی ململانێ، واتە لە ناوچە ناجێناکۆکەکانی گورجستان. ئەمە یەکەم جەنگ بوو کە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان ھاوکات بوون لەگەڵ شەڕی ئەلیکترۆنی. شەڕەکە بە کۆتایی ھاتنی دانوستانەکانی نیکۆلاس سارکۆزی سەرۆکی فەڕەنسا کۆتایی ھات کە بووە ھۆی واژۆکردنی ڕێککەوتنی ئاگربەست لە ١٢ی ئابدا.
سەرچاوەکان
پۆل:کێشەی ئەبخازیا و گورجستان پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٨ پۆل:ڤلادیمیر پوتین پۆل:شەڕەکانی ڕووسیا
قەرەبولاخی میانگۆ
قەرەبولاخی میانگۆ  گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سیامەنسور، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
قەرەبولاخی میانگۆ  ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئەحمەد بەحری
ئەحمەد بەحری، لەدایکبووی شاری مەھابادی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. ساڵی ١٩٥٧ لە گوندی تەپەڕەش سەر بە شاری مەھاباد لەدایکبووە. نووسەر، زمانەوان و خاوەنی گۆڤاری مەھابادە. لە بواری فەرھەنگنووسی و بابەتی فۆلکلۆریشدا خاوەنی چەند بەرھەمێکی بەپێزە وەک: فەرھەنگی باڵندە و گەنجی سەربەمۆر.
ڕوانگەکانی گەپجاڕێک
ڕوانگەکانی گەپجاڕێک ، ڕۆمانێکە لەلایەن ھاینریش بۆل نووسەری ئاڵمانی لە ساڵی ١٩٦٣ نووسراوە. ھاینریش بۆل بەھۆی نووسینی ئەم کتێبەوە خەڵاتی نۆبێلی وێژەی لە ساڵی ١٩٧٢ پێ بەخشرا. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٧٦ لەلایەن وویکش یاسنی دەرھێنەرێکی کۆماری چیک فیلمێک دەرچوو بە ھەمان ناوی ڕۆمانەکە.
ئەحمەد بەحری
لە دامەزرێنەرانی سەرەکیی ئەنجومەنی ئەدەبیی مھاباد بووە کە ساڵی ١٩٨٨ دامەزراوە، و ماوەی ١٠ ساڵ ئەو ئەنجومەنەی بەڕێوەبردووە.
ڕوانگەکانی گەپجاڕێک
کورتە
چیرۆکەکە لە زمانی گەپجاڕێک بە ناوی ھانس دەگێڕدرێتەوە کە خۆشەویستەکەی کە ناوی مارییە، بەھۆی ئایینیەوە لێی جیا بۆتەوە و دەیھەوێت لەگەڵ پیاوێکی کاتۆلیکی بەناوی ھێربێرت زۆپفینێر ھاوسەرگیری بکات. بەم ھۆیەوە ھانس تووشی خەمۆکی بووە. ھانس ناتوانیت ماری لەبیر بکات، و بۆ لەبیربردنەوەی زامەکانی پەنای ھێناوە بۆ خواردنەوەی ئەلکۆڵ و پێی وایە تەنیا دوو شت دەرمانی زامەکانیەتی، ماری و ئەڵکۆڵ.
ئەحمەد بەحری
ساڵی ٢٠٠١ گۆڤاری مانگانەی مھابادی دەرکردووە کە ١٧ ساڵە نەپساوەتەوە.
ڕوانگەکانی گەپجاڕێک
کاردانەوەکان
پاش بڵاوبوونەوەی کتێبەکە لە ساڵی ١٩٦٣، بەھۆی ڕوانگەی نەرێنی ڕۆمانەکە بەرامبەر کلێسای کاتۆلیک لەنێوان ڕۆژنامەوانان و چاپەمەنییەکان مشتومڕێک دروست بوو. ڕوانگەی ئازادیخوازانەی بۆل سەبارەت بە ئایین و پێشھاتە کۆمەڵایەتییەکان بووە ھۆی تووڕەیی پارێزکاران لە ئاڵمانیا. تەنانەت لە ساڵی ١٩٧٢، ڕۆژنامەوانە پارێزکارەکان ھێرشیان کردە سەر خەڵاتی نۆبێلی بۆل و وتیان ئەم خەڵاتە تەنیا بە ڕادیکالە چەپەکان و ئازادیخوازان بەخشراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبە ئەڵمانییەکان پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٦٣
ئەحمەد بەحری
بەرھەمە چاپکراوەکانی نووسەر
گەنجی سەربەمۆر پرۆژەیەکی ١٢ بەرگییە لەسەر نووسینەوەی بەیتەکان. ساڵی ٢٠١٣ بەرگی یەکەمی بڵاوکرایەوە، سێ بەرگی دیکەی ئامادەی چاپن و بەرگی پێنجەمیش خەریکە ڕێک دەخرێ.
فرێسکۆ
فرێسکۆ شێوزاێکی وێنەکێشانە، و جۆرە وێنەیەکە کە لەسەر دیوار دەکرێت و ھەڵدەواسرێت. وێنەی دیوار ھەنێک کات پێی دەوترێت فرێسکۆ بەھەڵە، چونکە فرێسکۆی ڕاستەقینە لەسەر گەچێکی فرێس دەکرێت. وشەی فرێسکۆ لە ئیتاڵی بە مانای "فرێس - تازە - نوێ" دێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێنەکێشی
چاد لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
چاد نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بوو کە لە ٢٣ی تەممووز تا ٨ی ئابی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
.hm
hm. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتە بۆ دوورگەی ھێرد و دوورگەکانی مەک دۆناڵد، لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا و لە ١٩٩٧دا دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
وەرزش لە ئازەربایجان
وێنۆک وەرزش لە ئازەربایجان مێژوویەکی کۆنی ھەیە لە ئێستادا وەرزشە نوێ و کۆنەکان ئەنجام دەدرێن لەلایەن خەڵکی ئازەربایجانەوە زۆرانبازی یاری نەریتیانە بەڵام تۆپی پێ و شەتڕەنج زیاتر ئەنجام دەدرێن و ھاوادارێکی زۆریان ھەیە. لە وەرزشە بەناوانگەکانی دیکە جمناستیک و جودۆ و فوتساڵ و بەرزکردنەوەی قورسایی و بۆکسێنە، ناوچە شاخاوییەکانی ئازەربایجان یارمەتی دەری وەرزشوانانی شاخەوان و خلسکێنەی سەربەفرە بۆ ڕاھێنان کردن، لە ڕووی نێودەڵەتییەوە وەرزشوانانی شەتڕەنج و زۆرانبازی لە پاڵەوانێتییەکان ئەنجامی باشیان بۆ ئازەربایجان بەدەست ھێناوە. سەرجەم یارییە وەرزشییەکان یەکێتی تایبەتەیان بۆ دروست کراوە ساڵانە پاڵەوانێتی وخولی تایبەت بەرێوەدەبن بۆ ئارەزومەندانیان
سەرچاوەکان
پۆل:وەرزشی ئازەربایجان
شەڕی ١٨١٢
وێنۆک|150px شەڕی ١٨١٢ شەڕی ساڵی ١٨١٢ لە نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی ڕوویدا. سنووردارکردنی بازرگانی، زیندانیکردنی دەریاوانە ئەمریکییەکان لەلایەن ھێزی دەریایی بەریتانیا و بەردەوامبوونی کێشەکانی دوای سەربەخۆیی، ھەروەھا ئەگەری پەیوەستبوونی کەنەدا بۆ ئەمریکا، وای کرد ئەمریکییەکان شەڕ لەگەڵ بەریتانیا ڕابگەیەنن. ئینگلیزەکان بەشدار بوون لە شەڕی ناپلیۆن و فەرەنسا لە ئەورووپا. لەم شەڕەدا، واشنتۆن دی سی. لەلایەن ھێزەکانی بەریتانیاوە داگیرکرا و بەشێکی ئەم شارە بە کۆشکی سپیشەوە ئاگریان تێبەردرا. ھەروەھا ھیندییە ئەمریکییەکان بە ھاوکاری ئینگلتەرا دژی ئەمریکا شەڕیان کرد. ئەم شەڕە بە شکستی ئینگلتەرا و ھیندییەکان لە ئەمریکاوە کۆتایی ھات. شەڕەکە لە سێ دیمەنی جیاوازدا ڕوویدا. سەرەتا لە دەریادا کەشتییە دەریایییەکان و چەتەی دەریایی لە ھەردوو لاوە ھێرشیان دەکردە سەر یەک و ئینگلیزەکان کەنارەکانی ئەمریکایان لە زەریای ئەتڵەسیدا گەمارۆدا. دووەم: زۆربەی شەڕەکان لە بەرەی کەنەدا-ئەمریکی و دەوروبەری دەریاچە گەورەکان و ڕووباری سانت لۆڕێنس و دووری باکووری دەریاچەی شامپلین ڕوویانداوە؛ و سێیەمیان لە ئەمریکای باشوور و کەناراوەکانی کەنداوی مەکسیک، کە شەڕی سەرەکی وشکانی وەک شەڕی نیو ئۆرلینز کە بووە ھۆی شکستی بەریتانییەکان و ھاوپەیمانە ھیندییەکانیان.
دوورگەکانی سولەیمان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
دوورگەکانی سولەیمان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ بوو کە لە ٢٨ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ١٩٨٤ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
.hk
hk. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتە بۆ وڵاتی ھۆنگ کۆنگ، لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا و لە ١٩٩٠دا دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
بۆش (کۆمپانیا)
ڕۆبێرت بۆش جی ئێم بی ئێچ (زۆرجار بە بۆش ناودەبرێت) کۆمپانیایەکی ئەلیکترۆنی و ئەندازیارییە و بنکەکەی لە شاری گێرلینگن لە ویلایەتی شتوتگارتی ئەڵمانیایە. کۆمپانیای بۆش گەورەترین دابینکەری پارچەی ئۆتۆمۆبیلە لە جیھاندا، کۆمپانیاکە لەلایەن ڕۆبەرت بۆشەوە لە ساڵی ١٨٨٦ لە شاری شتوتگارت دامەزراوە.
دەریاچە
وێنۆک|upright=1.1|[[دەریاچەی وان لە باکووری کوردستان]] وێنۆک|upright=1.1|[[دەریاچەی سێڤان لە ئەرمەنستان]] دەریاچە یان گۆل چوارچێوەیەکی پڕ لە ئاوە کە لە ھەموو لایەکەوە لەلایەن وشکانی پۆشراوە. دەریاچەکان لەناو وشکایی ھەڵکەوتوون و بەشێک لە ئۆقیانووسەکان نین، گەر چی وەکوو ئۆقیانووسە زۆر گەورەترەکان بەشێک لە سووڕی ئاوی زەوی پێکدێنن.
بۆش (کۆمپانیا)
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندازیاری پۆل:ئەلەکترۆنیک
دەریاچە
دەریاچەی کاسپیەن کە لە ئاسیادا ھەڵکەوتووە، گەورەترین دەریاچەی جیھانە.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:کۆما ئاوییەکان
پۆینت گرەی پیکچەرز
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١١ لە کالیفۆڕنیا
شەڕی زستان
شەڕی زستانە ململانێیەکی سەربازی بوو لە نێوان یەکێتی سۆڤیەت و فینلاند. لەشکرکێشی سۆڤیەت لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٣٩ ڕوویدا، کە سێ مانگ دوای دەستپێکردنی جەنگی جیھانی دووەم بوو. ئەم شەڕە لە ١٣ی ئازاری ١٩٤٠ بە واژووکردنی پەیمانی ئاشتی مۆسکۆ کۆتایی ھات. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٣٩ کۆمەڵەی گەلان ئەم وڵاتەی لە ئەندامێتی خۆی دەرکرد لەکاتێکدا دەستدرێژی سۆڤیەت بۆ سەر فینلاند بە نایاسایی ناوبرد.
فینلاند تا سەرەتای سەدەی نۆزدەیەم بە یەکێک لە پارێزگاکانی ئیمپراتۆرییەتی سوید دادەنرا. دوای چەندین شەڕ لە نێوان ھەردوولا، دواجار لە ساڵی ١٨٠٩، بەپێی پەیمانی حەمینە، فینلاند وەک دوکایەتییەکی سەربەخۆ پەیوەندی بە ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا کرد. لە سەرەتای قۆناغی سەربەخۆیی فینلاند ڕێڕەوێکی خێرای گەشەسەندنی پەیڕەو کرد. ئەمەش لە بوارە جیاوازەکاندا خێراتر بوو بەو چاکسازیانەی کە بەناوی ئەسکەندەری دووەمەوە، ئیمپراتۆری ڕووسیا ئەنجامدرا و دواجار فینلاند توانی ھێزی چەکداری خۆی ھەبێت لەو ماوەیەدا. لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە بزووتنەوەی سەربەخۆیی لە فینلاند دەستی بە دەرکەوتنی خۆی کرد، کە ڕووبەڕووی سەرکوتی ڕووسەکان و ھەڵوەشاندنەوەی ھێزە چەکدارەکانی بووەوە. ھەر بۆیە فینلەندییەکان بە ھاوکاری ئەڵمانییەکان کۆمەڵێک خۆبەخشی میلیشیای نھێنییان پێکھێنا. ئەم ھێزانە لە سەردەمی جەنگی جیھانی یەکەمدا لە بەرەی ڕۆژھەڵات دژی ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا و دواتر لە ڕێکخستنەوەی ھێزە چەکدارەکانی فینلەندا بەکارھێنران.
دوای شکستی ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا لە جەنگی جیھانی یەکەم و سەرھەڵدانی کۆمۆنیستەکان لەم وڵاتەدا، لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩١٧ سەربەخۆییی فینلاند لەلایەن ئەنجومەنی پیرانی وڵاتەکەیەوە ڕاگەیەندرا. تا کۆتایی ھەمان مانگ، حکوومەتەکەی ڤلادیمێر لینین لە ڕووسیای سۆڤیەت کە بەشدار بوو لە شەڕێکی ناوخۆدا و نەیتوانی زاڵ بێت بەسەر ئەم ناوچەیەدا، ھەروەھا دان بە سەربەخۆیی فینلانددا نا بە ھیوای گەڕانەوەی خۆبەخشانە بۆ ژێر کۆنترۆڵی ڕووسەکان. ڕاستەوخۆ دوای سەربەخۆیی، ململانێیەکی چەکداری لە نێوان لایەنگرانی کۆمۆنیزم کە بە «سوورەکان» ناسراوە بە یارمەتی ھێزە ڕووسییەکانی ئامادەبووو لەم وڵاتە و نەیارەکانی کە بە «سپی پێستەکان» ناسراون ڕوویدا، کە ناوی شەڕی ناوخۆی فینلاند بوو. ئەم جەنگە دواجار بە دەستێوەردانی ئەڵمانییەکان و شکستی کۆمۆنیستەکان کۆتایی ھات.
سەرچاوەکان
پۆل:فینلاند پۆل:زستان پۆل:ململانێکانی ١٩٤٠ پۆل:ململانێکانی ١٩٣٩ پۆل:شەڕەکانی یەکێتیی سۆڤیەت
کردە سەربازیەکانی دژبە (دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام)
300px|وێنۆک| لووتكە :دوو فڕۆکەی جەنگی [[ئەمریکی جۆری ( F-15E Strike Eagle) لە باکوری عێراق. چەپ : پڕکردنەوەی سووتەمەنی فڕۆکەیەکی جۆری ئێف-٢٢ ڕاپتۆر.  ڕاست : هێزەتایبەتیەکانی پێشمەرگە لە نزیکی سنووری سوریا.  خوارەوە : چەند فڕۆکەیەکی ئەمریکی جۆری ئێف ئەی ١٨-ھۆرنێت، لەسەر کەشتی جەنگی جۆرج دەبڵیو بۆش]]
کردە سەربازیەکانی دژبە دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام یان هاوپەیمانیێتی نێودەوڵەتی دەژبە دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام هاوپەیمانێیتێکی نێودەوڵەتییەتی جیهانیە، کەلە لایەن وڵاتی ئەمریکاوە درووستکراوە و سەرکردایەتی دەکرێت. هوپایمانێیتیەکە لە ساڵی ٢٠١٤ەوە ڕاگەیێندراوە و چاڵاکی دژبە دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش) ئەنجام دەدات. هۆی درووستبوونی هاوپەیمانێیتیەکە هەر دەگەڕێتەوە بۆ لەناو بردنی چەکدارانی داعش، ئەویش بەهۆی ئەنجامدانی کۆمەلیک کاری نەشیاو و توندوتیژی و هێرشکردنەسەر کۆمەڵێک ناوچە و ئەنجامدانی کاری دژبە مرۆڤایەتی لە وڵاتانی عێراق و سووریا بەتایبەتی. جەنگەکە هاوکاتە لەگەڵ جەنگەکانی (جەنگی عێراق، یاخیبوونی عێراقی، شەڕی ناوخۆیی سوریا).
زۆربوونی هێزەکان
دوای ئەو زنجیرە هێرش و تەقینەوانەی کەلە سەرانسەری جیهان دژبە خەڵکی سڤیل و دەزگاکانی ئەمنی و حکومی ئەنجام دران لەلایەن (داعش)ەوە. ئە هێزانەی کەلەدژی داعش دەجەنگن هەر ڕوو لەزیاد بووندان. کۆمەڵێک وڵات و بەشێوەی جیاواز هاتنە نێو هاوپەیمانیێتیەکە بەمەرامی لەناوبردنی چەکدارانی ڕێکخراوی تیرۆرستی داعش، کە زۆۆرینەی وڵاتان بەهۆی ئامرازەجەنگیەکانی وەکو فڕۆکە و دەمانچە و مووشەک و زرێپۆش و چەند ئامرازێکی تری جەنگی باشدارن لەو هاوپەیمانێتیە. بەڵام بەشێکی تریان جیاواز لە بواری پێدانی ئامرازە جەنگیەکان بەشدارن، وەکو پێدانی شوێنی تایبەتی عەوانەوەی سەربازەکان و پێدانی کۆرسی تایبەتی فێرکاری پزیشکی و چەند جۆرێکی تری یارمەتی کە پێشکەش کراوون بەو هێزە زەمینیانەی کە لەسەر زەوی دژ بەو ڕێکخراوە تیرۆرستیە دەجەنگن.
پاڵپشتی بۆ ڕۆژئاوای کوردستان
دوای هێرشە سەخت و یەکلەدوای یەکەکانی چەکدارانی داعش بۆ ڕۆژئاوای کوردستان بەتایبەت بەسەر شاری کۆبانێ، کۆمەڵێک لە کوردان لە وڵاتانی ئەوروپا و وڵاتی ئەمریکا هەستان بە ئەنجامدان و دیارخستنی ناڕەزایی، بۆ کۆکردنەوەی پاڵپشتی بۆ هێزەکوردیەکان. دواتر لەلایەن هێزەکانی ئەمریکا و نەتەوە یەکگرتووەکان، بڵاوکرایەوە کە کۆمەڵێک پاڵپشتی سەربازی و مرۆیی گەیشتونەتە دەستی کوردانی ڕۆژئاوا. ئەمە هاوکاتبوو لەگەڵ چوونی هێزەکانی پێشمەرگە]] لە لایەن هەرێمی کوردستانەوە بۆ کوردستانی ڕۆژئاوا.
پێدانی یارمەت تەندرووستی بۆ کوردانی باشوور
پاڵپشتیە تەندرووستیەکان لەلایەن وڵاتانی ئەندام (نەتەوە یەکگرتووەکان)، بۆ کوردستانی باشوور دەستیان پێکرد دوای بڵاوکردنەوەی ڕاپۆرتێکی تایبەتی سایسەتمەنداری ئەمریکی زالمای خەلیلزادە لە ڕۆژنامەی (Washington Post)ئەوە.
ڕێژەی قوربانیان
لە درێژایی هاوپەیمانێیتیەکەدا، ڕێژەیەکی زۆۆر لەخەڵکی بوونەتە قوربانی وەک؛
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:جەنگەکان پۆل:هاوپەیمانیێتیەکان پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤ پۆل:شەڕەکانی عێراق پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:شەڕی ناوخۆیی سووریا
خەلیفەئەحمەد
خەلیفەئەحمەد گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی مەیدان، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
خەلیفەئەحمەد لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی بۆرەکە و لە باشوور لەگەڵ گوندی جەبراوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دێسوتک لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گۆڕگنۆش.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
عوقبە کوڕی نافیع
عوقبە کوڕی نافیع فیهری قورەشی ژەنەراڵێکی موسڵمان بوو لە سەردەمی عومەرەوە خزمەتی خەلافەتی ڕاشیدنی کردووە و دواتر لە سەردەمی خەلافەتی ئەمەوییەکان لە سەردەمی خەلیفە موعاویە کوڕی ئەبووسوفیان و یەزید کوڕی موعاویە، سەرکردایەتی فەتحی موسڵمانانی مەغریبی عەرەبی کردووە، لەنێویاندا جەزائیر و توونس و لیبیا و مەغریبی ئێستا.عوبە کوڕەزای عەمری کوڕی عاس بوو. زۆرجار ناوی بنەماڵەی فیهری لێنراوە وەک ئاماژەیەک بۆ بەنی فیهری کە خێڵێکە پەیوەستە بە قوڕەیشەکانەوە. نەوەکانی بە عوقبیدەکان یان فیهریدەکان دەناسران. عوقبە دامەزرێنەری شاری رۆشنبیری قەیرووانە لە تونس.
عوبە یاوەری عەمر بوو لە گرتنی سەرەتایی شارەکانی باکووری ئەفریقا لە بارساوە دەستی پێکرد، پاشان لە ساڵی ٦٤٤دا بەرەو تەرابلوس ڕۆیشت. لە ساڵی ٦٧٠ ئێستا ئەمیر یان فەرماندە، عوقبا سەرکردایەتی سوپای موسڵمانانی کرد بۆ باکووری ئەفریقا، بیابانەکانی میسری بەزاند، و بنکەی سەربازی دانا  بە ماوەیەکی ڕێک و پێک بە درێژایی ڕێگاکەی. لە ناوچەیەکی کە ئێستا پێی دەوترێت تونس، ئەو شارۆچکەیەی دامەزراند کە ئێستا پێی دەوترێت قەیرووانە (بە واتای "کەمپ" یان "کاروانسەرای" بە فارسی) نزیکەی ٩٩ میل لە باشووری تونسی ئێستاوە دوورە، کە وەک بنکەیەک بۆ ئۆپەراسیۆنی زیاتر بەکاریدەهێنا.
بەپێی ئەفسانەیەك، یەكێك لە سەربازەكانی عوقبە بە كۆسپەوە كەوتووەتە سەر جامێكی زێڕین كە لەناو خۆڵەكاندا نێژرابوو، وەک ئەوە ناسێندرا کە چەند ساڵێک پێشتر لە مەککە نەمابوو و کاتێک لە خۆڵەکە هەڵکەندرا کانییەک دەرکەوت، کە دەوترێت ئاوەکانی لە هەمان سەرچاوەی بیری پیرۆزی زەمزەمی مەککە هاتووە. ئەم چیرۆکە بووە هۆی ئەوەی کە قەیرووانە ببێتە شوێنێکی زیارەت و دواتر ببێتە شارێکی پیرۆز ("مەککەی مەغریب") و گرنگترین شار لە باکووری ئەفریقا.
لە ساڵی ٦٨٣ عوقبە کەوتە بۆسەی پاشای مەسیحی بەربەری کوسەیلا و هاوپەیمانە بیزەنتینییەکانی لە شەڕی ڤێسێرا. عوقبە لە تەنیشت ڕکابەرە ڕق لێبووەکەی ئەبوو موهاجیر دینار کوژرا. سوپاکانی قەیرووانی چۆڵ کرد و کشانەوە بۆ بارسا، هەرچەندە لە ساڵی ٦٨٨دا کۆنترۆڵکرایەوە. بنکەی ئاسمانی ئەلوەتییە لە لیبیا بە ناوی "بنکەی ئاسمانی عوقبە کوڕی نافیع" ناسێندراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٦٨٣ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:دامەزرێنەرانی شار
ڕیشوو
ڕیشوو ئەندامێکی ھەناسەدانە، کە ئاڵوگۆڕی ئۆکسجینی لە ئاو بە دوانۆئۆکسیدی کاربۆن لە خوێن تێیدا ئەنجام دەدرێ. وێنۆک|ب‏‏‏ە‏‏‏ش‏‏‏ە‏‏‏ سوور‏‏‏ە‏‏‏كه‌ی ب‏‏‏ە‏‏‏ئاشكرا دیار‏‏‏ە‏‏‏ بریتیی‏‏‏ە‏‏‏ له ڕیشو‏‏‏وە‏‏‏كانی ماسیی‏‏‏ە‏‏‏ك‏‏‏ە‏‏‏ وێنۆک|ڕیشووی ماسی
سەرچاوەکان
پۆل:توێکاریی گیانلەبەر پۆل:ئەندامەکان پۆل:کۆئەندامی ھەناسە
ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٢٥
ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لەساڵی ١٩٢٥ بەڕێوەچوو لەژێر دەستووری ساڵی ١٩٢٥. لەدوای ھەڵبژاردنەکان، عەدبولمحسین ئەلسەعدوون بۆ دووەمینجار بووە سەرۆکوەزیرانی عێراق و پارتی پێشکەوتنی دامەزراند بۆ پشتگیریکردن حکوومەت و بەدەستھێنانی ڕێژەی زۆرینە لە پەرلەمان.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق
چیلی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٨٩٦
چیلی نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٨٩٦ بوو کە لە ٦ تا ١٥ی نیسانی ١٨٩٦ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٨٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٨٩٦
ھێربەرت جۆرج وێڵز
ھێربەرت جۆرج وێڵز (؛ لەدایکبووی ٢١ی ئەیلوولی ١٨٦٦ لە کێنت، ئینگلتەرا – مردووی ١٣ی ئابی ١٩٤٦). نووسەر و چیرۆکنووسێکی ئینگلیز بوو. بەوە ناسرابوو کە لایەنێکی زانستی لە چیرۆکەکانیدا ھەبوو، کە چیرۆکەکانی زیاتر بریتی بوون لە چیرۆکی خەیاڵی زانستی، و باسی بارودۆخی جیھان دەکات لەداھاتوودا. بە یەکێک لەدامەزرێنەرانی ئەدەبیی خەیاڵیی زانستی دادەنرێت. توانی ناوبانگێکی زۆر لەڕێگەی بوارە ئەدەبییەکەی بەدەستبھێنێت، بە پێچەوانە جوڵ ڤێرن کە ڕەخنەی کۆمەڵایەتی زۆر لە چیرۆکەکانی گیرا.
کارە دیارەکان
لە دیارترین کارەکانی ھێربەرت جۆرج وێڵز
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٦ پۆل:مردووانی ١٩٤٦ پۆل:ڕۆماننووسانی بریتانیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن پۆل:نووسەرانی خۆژیاننامە بەریتانییەکان پۆل:مێژووناسانی بریتانی پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک پۆل:مێژووناسانی ئینگلیز پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئینگلیز پۆل:مێژووی وێژە پۆل:مێژووی زانست پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نوسەران دەربارەی ئاین و زانست
ئەھریمەن
ئەھریمەن لە ئایینی زەردەشتیدا خودای خراپەیە، لە ئایینەکانی تریشدا شەیتانە، بە زمانی ئاڤێستا پێی دەوترێت ئەنگرا ماینو، لەگەڵ ئاھورا مەزدا، خوداوەندی چاکە و خۆشەویستی ھاوتا دەکرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئایینی زەردەشت
دوورگەکانی سولەیمان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
دوورگەکانی سولەیمان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
زمانی مایسیلی
مایسیلی (بە ) زمانێکی ھیندۆ-ئارییە کە لە چەند ناوچەیەکی ھیندستان و نیپاڵ قسەی پێدەکرێت لە ناوچەی مایسیلا کە بەشێک لە ویلایەتی بیھار و جارخاند و ھەروەھا تێرای لە ڕۆژھەڵاتی نیپاڵ لەخۆدەگرێت، زمانی مایسیلی یەکێکە لە ٢٢ زمانە فەرمییە ناسێنراوەکانی ھیندستان و دووەم زمانی قسەکردنە لە نیپاڵ، جارێک لەلایەن زمانزان جۆرج ئەبراھام گریرسۆنەوە بە «شیرینترین زمان» وەسف کراوە.
دۆخی فەرمی
لە ساڵی ٢٠٠٣ دا زمانی مایسیلی لە خشتەی ھەشتەمی دەستووری ھیندستاندا وەک زمانێکی دانپێدانراوی ھیندی جێگیرکرا، کە ڕێگەی پێدەدات لە پەروەردە، حکوومەت و چوارچێوەی فەرمی دیکەی ھیندستاندا بەکاربھێنرێت زمانی مایسیلی وەک وتارێکی ھەڵبأیردراو لە تاقیکردنەوەی UPSC دا ھاتووە، لە مانگی ئازاری ٢٠١٨ دا زمانی مایسیلی دووەم پلەی زمانی فەرمی لە ویلایەتی جارخاندی ھیندستان وەرگرت.
سیستەمی نووسین
وێنۆک|بزوێنەکان لە زمانی میتیلاکشار لە سەدەی ١٤ەوە زمانەکە بە ڕێنووسی تیرھوتا (بە میتیلاکشارا یان مایسیلی) نووسراوە، کە پەیوەندی بە ڕێنووسی بەنگالی-ئاسامییەوە ھەیە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ئەم ڕێنووسە تا ڕادەیەکی زۆر پەیوەست بوو بە براھمانەکانی میتیلا، زۆربەی ئەوانی دیکەش کایتییان بەکاردەھێنا، و دیڤانگەری لەژێر کاریگەری زانایان لە ڤاناراس بڵاوبوەوە بە درێژایی سەدەکە، دیڤانگەری گەشەی کرد لە بەکارھێناندا و لە کۆتاییدا جێگەی دووانەکەی دیکەی گرتەوە و لەو کاتەوە وەک ڕێنووسی باڵادەست بۆ زمانی مایسیلی ماوەتەوە تیرھوتا ھەندێک بەکارھێنانی تایبەتی پاراستووە (لەسەر ئاماژەکان لە باکووری بیھار و ھەروەھا لە دەقە ئایینییەکان، تۆمارە نەسەبییەکان و نامەکاندا)، و لە سەدەی بیست و یەکەمدا سەرھەڵدانەوەی گرنگی بەخۆیەوە بینیوە.
ڕێنووسی تیرھوتا و کایتی لە ئێستادا ھەردووکیان سیستەمی لە یونیکۆدا جێگیرکراون.
نموونەی دەقێک
ئەم دەقە نموونەیییەی خوارەوە وەرگێڕانی مایسیلییە کە مادەی یەکەمی جاڕنامەی جیھانی مافەکانی مرۆڤە:
زمانی مایسیلی بە ئەلفوبێی تیرھوتا
زمانی مایسیلی بە ئەلفوبێی دیڤانگەری
زمانی مایسیلی بە زمانی بەشێوەی IAST
وەرگێڕان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانەکانی ھیندستان پۆل:زمانەکانی نیپاڵ پۆل:زمانی بیھاری پۆل:زمانی مایسیلی پۆل:زمانە ڕەسمییەکانی ھیندستان
تەنیشتە ھێڵ
تەنیشتە ھێڵ ھێڵێکی لاوازی بینراوە لەسەر ھەردوو لای لەشی ماسیدایە کە بەدرێژاییی لەش درێژ دەبێتەوە و ئەمەش ئاماژەکەرە بۆ ناوچەکانی ھەستکردن کە لەرینەوەکان لە ئاودا ئاشکرادەکات.
وێنۆک|نموونەیەک ل‌ە‌س‌ە‌ر ت‌ە‌نیشت‌ە ھێڵی ماسییەک
.gy
gy. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتە بۆ وڵاتی گویانا، لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا و لە ١٩٩٤دا دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
شەڕی پاوە
شەڕی پاوە شەڕێکە کە لە ١٤–١٩ی ئابی ١٩٧٩ ڕووی داوە. لەم شەڕە ھێزەکانی کۆمەڵە و دیموکرات چوونە پاوە و ھەوڵیان دا دەستی بەسەردا بگرن، لە بەرامبەر ھێزەکانی جەندرمە و سوپای پاسداران بەرگریان لە شارەکە کرد. بۆ بەھێزکردنی بەرگریی شارەکە، نزیکەی ٨٠ ھێزی سوپا بە فەرمانی عەلی ئەسغەر وەساڵی بۆ بەرگریکاران بەشداری کرد تا ١٨ی ئاب باڵادەستبوون لەگەڵ ھێزەکانی کورد دا بوو و توانییان نزیکەی ھەموو لایەک بەدەست بھینن. شارەکە جگە لە بارەگای جەندرمە و پاسەوانی سوپای پاسداران دوای ھەوڵەکانی فەلاحی فەرماندەی ھێزە وشکانییەکانی سوپا و مستەفا چەمران نوێنەری حکوومەتی کاتی بۆ پاراستنی شارەکە دواجار بە فەرمانی خومەینی ھەلیکۆپتەرە ئاسمانییەکان فەرمانیان گرد، ئەحمەد کێشوەری توانی شکست بە حزبەکان بھێنێ و گەمارۆی سەر پاوەیش بشکێنێ.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی کوردستان