cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئیسلامۆفۆبیا
بەرەنگاربوونەوەی ئیسلامۆفۆبیا لە ئەورووپا
لە ٢٦ ئەیلوولی ٢٠١٨ دا، پەرلەمانی ئەورووپا لە برۆکسل ھەستا بە دەرکردنی "ئامرزای بەرەنگاری ئیسلامۆفۆبیا" بەمەبەستی بە گژداچوونەوەی گەشەی ترس لە ئیسلام لە چوارچێوەی یەکێتی ئەوروپادا و دابەشکردنی بەسەر حوکەمەتەکان، ناوەندەکانی یاسادانان، کۆمەڵگەی مەدەنی، ڕاگەیاندن و ڕێکخراوە جیاوازەکان. کە ھەڵدەستێت بە شیکردنەوە و ھەڵسەنگاندنی ڕێکارە کاریگەرەکان بۆ وەستاندن و کەم کردنەوەی دیاردەکە لە ڕێی بەکارھێنانی وردترین و پڕ زانیاریترین لێکۆڵینەوەکان دەربارەی دیاردەکە لە یەکێتی ئەوروپادا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیسلامۆفۆبیا پۆل:ڕەگەزپەرستی
٨٦٢ (ژمارە)
٨٦٢ (هەشت سەد و شەست و دوو) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٨٦١ و ٨٦٣.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٨٦٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٣٥ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
گێرترود بێڵ
گێرترود بێڵ، گێرترود مارگرێت لوتیانت بێڵ مەدالیای CBE وەرگرتووە لە(١٤ی تەممووز ١٨٦٨–١٢ی تەممووز ١٩٢٦) نووسەرێکی ئینگلیزە، یاریزانی شاخاوی وگەشتکەر بووە، پلەی لە حکومەتی بەریتانی ئەفسەری ڕامیاری بووە، کەسێکی باڵادەست بووە، شارەزایی لەبواری شوێنەواری هەبووە- شوێنەوارناس بووە توانی ڕۆلێکی سەرەکی بگێڕێت لە دروستکردنی ڕامیاری ئیمپڕاتۆرییەتی بەریتانی بە گەڕڕان وە شارەزایی لە نەخشەکێشان دا و بەھۆی تواناو پەیوەندی کردنی لە کاتی گەشتەکانی وە بەشێوەیەکی چڕوپڕی وگەڕانی لە سوریا-پەلەستین ، مێزۆپۆتامیا، رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ھەروەھا نیمچەدوورگەی عەرەبی بە گشتی. شان بەشانی هاوکاری تۆماس ئێدوارد لۆرەنس یارمەتی بنەماڵەی هاشیمییان دا تا بتوانن دەسەڵات لە خاکی میزۆپۆتامیا و بیابانی عەرەبی بەدەست بێنن وە وڵاتانی درووست کراوی بە ناو ئیراق و ئوردن درووست بکەن. ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لەدامەزراندن و یارمەتیدان و بەڕێوەبردنی دەوڵەتی نوێ وهاوچەرخی ئێراق و بە بەکارهێنانی تێڕوانینی بێ وێنەی خۆی لەگەشتەکەیداو وە لە پەیوەندیەکانیدا لەگەڵ سەرۆک هۆزەکانی عەرەب لەسەرتاسەری نیمچە دوورگەی عەرەبی دا وە لە ماوەی ژیانیدا ئاستێکی بەرزو زۆر و بەڕێزو متمانەی هەبووە لەلایەن بەرپرسانی بەریتانیاوە و کەسێکی بەهێزو باڵادەست بووە. ئەو ئافرەتە ئاوا پێناسە کراوە" بە یەکێک لە نوێنەرەکانی دەسەڵاتی خاوەنشکۆی دادەنرێت کە لەلایەن عەرەبەکانەوە یادی دەکرێتەوە لەگەڵ هەر کاریگەر هاوشێوەی سۆز" گێرترود و «لۆرانسی عەرەب» پێکەوە ھەردوو وڵاتی ئوردن و ئێراقی ئێستایان دروست کردووە.
ژیاننامەی
بێڵ لە ١٤ی تەمووزی ساڵی ١٨٦٨ لە هۆڵی نوێی واشنتۆن لە دایک بووە - کە ئێستا بە هۆڵی دەمی مارگرێت ناسراوە - لە واشنتۆن-ی ناوچەی دۆرهام لە ئینگلتەرا، لە خێزانێکی زەنگین کە بەهۆیەوە توانی خوێندن وگەشتە سەرکێشەکانی مسۆگەر بکا. کەسایەتیەکەی تایبەتمەندی پێوە دیار بوو، کەسێکی بەهێزو بەتواناو و ژیر بوو، تینوێتی بۆ سەرکێشی ژیانی پێ بەخشی. باپیری بەرێوەبەری کارگەی ئاسن بوو بەڕێز ئیسحاق لۆسیان بێڵ، خاوەن پیشەسازیگەری و ئەندام پەرلەمان بوو لەسەر لیستی ئازادیخوازەکان کەلە خولی دووەمی بەنجەمین دیزرەیلی بوو. ڕۆڵێکی دیاری هەبوو لە ڕامیاری بەڕیتانیا کە ئەمەش کاریگەریەکی بەرچاوی لەسەر گێرترۆد جێ هێشتبوو، گێرترۆد لە تەمەنی گەنجیدا توانی خۆی لەبارەی کاروباری رامیاری نێودەوڵەتی هەڵبقورتێنی بە هانی دانی باپیری بۆ کارکردن لەسەر کێشە نێودەوڵەتیەکان و دواتر تێوەگلانی لە ڕێڕەوی ڕامیاری نێودەوڵەتی.
دایکی بێڵ، ماری شیلد بێڵ، لە ساڵی 1871 دەمرێت بەهۆی منداڵ بوونی بە کوڕێک، مۆریس دواتر بووە بارۆنی ٣یەم. گێرترۆد بێڵ لەو ساتەدا تەنها تەمەنی سێ ساڵان بووە، ومردنی دایکی بووە هۆی ئەوەی پەیوەندیەکی نزیک ودوورو درێژی لەگەڵ (بەڕێز هیو بێڵ)باوکی دا هەبێ، بارۆنی ٢ەم، سەرمایەدارێکی پێشکەوتووخواز وخاوەنی کارگەی مێڵ بوو، تایبەتمەندیەکی هەبووە کە لەوە دڵنیا دەبوو کە کرێکارەکانی پارەی باشیان پێ دەدرێت وجێگای بایەخدارن :٣٣–٣٤.
گێرترۆد لە ماوەی ژیانیدا ڕاوێژی لەگەڵ باوکی دا دەکرد لەبارەی کێشە ڕامیاریەکان. باوکی چەندها پۆستی جۆراوجۆرو خزمەتی زۆری بۆ چەندها ساڵ لە حکومەت دا هەبوو. باوکی دووبارە هاوسەرگیری کردەوە کاتێک گۆرترۆد تەمەنی تەنها حەوت ساڵ دەبێ و زڕدایکی دەبێ کە ناوی فلۆرانس بێڵ (نەیی ئۆلیف) وەدوای سێ زڕخوشک و برای دەبێ. خوێندنی سەرەتایی لە کۆلێجی شاژن لە لەندەن تەواو دەکا ودواتر لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا دەچێتە زانکۆی ئۆکسفۆرد. بەپێی ئەو ڕێگریە زۆرانەی کە بەسەر ئافرەت دا سەپێندرا ئەو سەردەم، گۆرترۆد یەکەم ئافرەت بوو توانی تەنها بە دوو ساڵ دەربچێ لە زانکۆئ ئۆکسفۆرد وبە پلەی یەکەمی ڕێزلێنانەوە وەبڕوانامە لە بابەتی مێژووی هاوچەرخ و شارەزایی لێ بێنێتەوە:٤١. بە هۆی نایەکسانی نێوان ڕەگەزی نێرو مێ ئۆکسفۆرد بڕوانامەی بە گێرترۆد نەدا تا ساڵی ١٩٢٠. گێرترۆد بە هیچ شێوەیەک هاوسەرگیری نەکرد بەڵکو لەگەڵ چەند پیاوێک پەیوەندی خۆشەویستی بەست بوو دوایین پیاو کەسێکی خێزاندار دەبێ بەپلەی مەیجۆری لە سوپای بەریتانی ناوی چارلس دۆتی وایل دەبێ بەڵام لە جەنگ جیهانی یەکەم ساڵی ١٩١٥دا دەکوژرێ.
گەشت کردن وکاری نووسین
مامی گێرترۆد، بەڕێز فرانک لاسێلس، وەزیری بەریتانیا بوو هاوشێوەی باڵیۆ بوو لە تاران، پێرسیا ئیرانی هاوچەرخ. لە مانگی ئایاری ساڵی ١٨٩٢ گێرترۆد ئۆکسفۆردی بەجێ هێشت وهەڵسا بەگەشت کردن بۆ پێرسیا سەردانی مامی کرد. لە ساڵی ١٨٩٤دا لە پەرتوکەکەیدا باس لە گەشتەکەی دەکات بۆ پێرسیا کە وێنەی زۆری تێدا بڵاو کردبۆوە. زۆرینەی ژیانی لە ساڵانی دەیەیەکی دا بەگەشت کردن بەهەموو جیهاندا بەسەر دەبا، وەخولیاو ئارەزووی شاخەوانی دەکرد بەتایبەتی لە شاخەکانی سویسرا، وە هەروەها پەرەی بە حەزکردنی بۆ پیشەی شوێنەوارناسی و فێربوونی زمانەکان زیاتر کرد، بۆیە بەشێوەیەکی لێهاتوو فێری زمانەکانی: عەرەبی، پارسی، فەڕەنسی و ئەڵمانیی بووبوو هەروەها دەیتوانی بە زمانی ئیتالی و عوسمانییش بدوێ. لە ساڵی ١٨٩٩دا بێڵ دووبارە گەشتی کرد بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لەو گەشتەیدا سەردانی شارەکانی پەلەستین و خاکی شامی کرد. لەساڵی ١٩٠٠ لە گەشتێکیدا بۆ ئۆرشەلیم وبۆ دیمەشق ئاشنا دەبێ بە هۆزی دورز کە دانیشتووی شاخی دورزن. لە ماوەی ١٢ ساڵیدا شەش جار گەشتی کرد بۆ نیمچەدوورگەی عەرەبی. لە نێوان ساڵانی ١٨٩٩ و ١٩٠٤دا بەسەر چەند شاخێکی بەرز کەوت، لەوانە لامیجێ و مۆنتبلان وە توانی ١٠ ڕێڕەوی نوێی شاخەوانی بدۆزێتەوە لە چیای بێرنێس ئەلپ ی سویسرا کە بۆ یەکەمین جار لەلایەن ئەوەوە تۆمار کرا. یەکەم لوتکەی چیاکانی ئەلپ لە بێرنیس ئۆبەرلاند کە بەناوی گێرترۆد(گرترۆدسپیتز) ناونرا کە بەرزاییەکەی ٢٦٣٢ مەتر (٨،٦٣٥ پێ)یە دوای ئەوەی گێرترۆد و ڕێبەرەکەی ئۆلریچ و هاینریش فوهرەر لە ساڵی ١٩٠١دا بۆ یەکەم جار توانیان سەریکەون. هەرچەندە لە ئابی ١٩٠٢، بێڵ سەرکەوتنی بەدەست نەهێنا کاتێک هەوڵی دا بەسەر لوتکەی فینستراهۆرن بکەوێ بەهۆی نالەباری کەش و هەواو سەختی رێگاکە بەهۆی بەفر وتەرزە وبروسکەوە کە ناچار بوو "چل وهەشت کاژمێر بەهەڵواسراوی پەتەکەی" لەگەڵ ڕێبەرەکەی بمێنێتەوەو تووشی بارودۆخێکی ترسناک ببێ و خەریک بێ ژیانی لەدەست بدات.
ئەو تێبینیەکانی خۆی لە سەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە پەرتوکێک بەناوی ((سوریا دێزەرت ئاند سۆون)) لەساڵی ١٩٠٧ بڵاوکردەوەلە دەزگای(ویلیام هاینمان ڵ ت د، لەندەن). لەم پەرتوکەدا باسی لە هەموو ئەوەوردەکاریانە کردووە کە بینیویەتی و وێنەی گرتوون کە بە پوختی باسی لە هەریەکە لە شارە گەورەکانی سووریای ئەوسا کردووە وەک دیمەشق و ئۆرشەلیم و بەیروت و ئەنتوێچ و ئەسکەندەریێتا. گێرترۆد باس کردنێکی زیندووی لەسەر بیابانی عەرەبی بۆ جیهانی ڕۆژئاوا کرد. لە ئاداری ١٩٠٧دا، گەشتی کرد بۆ ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و لەگەڵ بەڕێز ویلیام م. ڕەمسەی شوێنەوارناس و زانا کاری کرد. توانیان کاری کنە و هەڵکۆڵین ئەنجام بدەن لە ناوچەی بینبیرکیلیس کە هەزار و یەک کەنیسەیان تۆمار کرد. لە ساڵی ١٩٠٧ لە باکوری خاکی سووریا شوێنەوارێکی ڕوخاویان دۆزیەوە کە دەکەوتە کەناری رۆژهەڵاتی سەرووی روباری فورات و بەدرێژایی ڕووبارەکە لە نێو دۆڵەکە. ناویان بۆ شوێنەکە تۆمار کرد بە "مانبەیە".
گێرترۆد لە ساڵی ١٩٠٨دا ئەندامی کۆمەڵەی دامەزرێنەری دژە -دەنگدانی ئافرەتانی نێونەتەوەیی بوو. یەکەم ئافرەتی خەڵات کراو بوو لەلایەن دەستەی کۆمەڵەکە وە توانی لقی باکووری تایبەت بەخۆی بکاتەوە لە چوارچێوەی رێکخراوەکە. . لە مانگی کانوونی دووەمی ١٩٠٩دا بێڵ بەرەو میزوپۆتامیا بەڕێ کەوت. سەردانی شاری هیتی کرد لە کارچەمیش و وێنەی بەرزایەکانی ئەشکەوتی هەلماتەی گرت، هێڵی نەخشەی بۆ کێشا و هەڵسا بە نووسینی باسێک لەسەر وێرانی شوێنەواری ئوکهایدیر، بەردەوام بوو لە گەشتەکەی چووە بابل و نەجەف، گەڕایەوە بۆ کارچەمیش. بێڵ ڕاوێژکاری لەگەڵ دوو شوێنەوارناسی تر کرد لەسەر شوێنەکە. یەکێک لەو شوێنەوارناسانە ت. ئ. لۆرێنس بوو، یاریدەدەری ڕیجیناڵد کامپبێڵ تۆمپسۆن. لە ساڵی ١٩١٠دا بێڵ سەردانی شاکارەکانی هونەری محەمەدان لە پێشانگای میونیچ ی ئەڵمانیای کرد. لە نامەیەکی دا بۆ زڕدایکی تیادا باسی لەوە کردووە کە چۆن ژووری توێژینەوەی تایبەت بە خۆی هەیە وچۆن گفتوگۆی لەگەڵ هەندێک خەڵکی سوریای دانیشتووی دیمەشقی کردووە کە بەشێک بوون لە لقی ئێتنۆگرافیکی پێشانگاکە.
لە ساڵی ١٩٢٣دا دوایین وسەختترین گەشتی بەناو نیمچەدوورگەی عەرەبی کرد کە بە نزیکەی ١٨٠٠ میل دووری لە دیمەشقەوە بۆ شاری حایل و بەغدا پێواوە وە لەوێوە دیسان گەراوەتەوە بۆ دیمەشق. بێڵ بە دووەم ئافرەت دادەنرێت دوای خاتوو ئان بلەنت کە توانیبێتی سەردانی شاری حایلیان کردبێ وە تیایدا مابێتنەوە بۆ پتر لە یازدە ڕۆژ لە کەش وبارێکی ناسەقامگیری شارەکەدا.
لە ساڵی ١٩٢٤دا بێڵ هەڵسا بە بانگهێشت کردنی شوێنەوارناسی تایبەت بە شوێنەواری ئاشوریەکان بۆ ئەنجامدانی هەڵکۆڵینی شوێنەواری کۆنی (نوزی) نزیک کەرکووک لە ئێراقی هاوچەرخدا وە سەدان خشتەی قوڕی دۆزیەوە لە هەڵکۆڵراوەکە کە ئێستا بە تابلێتەکانی نوزی ناسراون.
لە ساڵی ١٩٢٧دا ساڵێک دوای مردنی بێڵ، زڕدایکی فلۆرانس بێڵ بە دوو بەرگ نووسراوەکانی بێڵ-ی بڵاو کردەوە کە ماوەی ٢٠ ساڵی خایاندبوو، ماوەی پێش هەلگیرسانی جەنگی جیهانی یەکەم.
جەنگ وکاری ڕامیاری
لە کاتی هەڵگیرسانی جەنگی جیهانی یەکەمدا، داواکاری بێڵ بۆ کارکردن لە پۆستی کاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕەتکرایەوە. لە شوێنی ئەم کارەی کە پێ نەبەخشرا هەڵسا بەکاری خۆبەخشی لەگەڵ رێکخراوی خاچی سوور لە فەڕەنسا. دواتر لەلایەن یەکەی سیخوری بەریتانیەوە داوای لێ کرا کە سەربازی بەریتانی بە نێو بیابانەکاندا ببات،بۆ هەر لە سەردەمی جەنگی جیهانی یەکەمەوە تا مردنی تاکە ئافرەت بوو کە توانایەکی بێ وێنەی دەسەڵاتی ڕامیاری و کەسایەتیەکی کاریگەری هەبوو لەسەر هەبوونی ڕامیاری ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. وە زۆربەی کات تیمێکی لە خەڵکی ناوچەکەی بەردەست دەبوو کەلە ژێر ئاراستە و ڕێبەری خۆی دا دەکرد بۆ جێبەجێ کردنی کاروبارەکانی. بە درێژایی گەشتەکانی بێڵ پەیوەندیەکی بەهێزی لەگەڵ ئەندامانی هۆزەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دامەزراند بوو. لەگەڵ ئەوەشدا، بە هۆی ڕەگەزیەوە توانای هەبوو بگاتە هەموو کونج وکەلەبەرێکی کە هاوسەرەکانی سەرۆک هۆزەکانی تیادا بەدی دەکرا وە بەو شێوەیە بۆ ئەنجامدانی زۆران تێڕوانین و بەدەست هێنانی دەستکەوت وکردارەکانی تر.
قاهیرە لەگەڵ بەسرە
لە نۆڤەمبەری ١٩١٥ بێڵ بانگ کرا بۆ قاهیرە بۆ نوسینگەی عەرەب بە سەرۆکایەتی جەنەراڵ گیلبێرت کلایتۆن. لەم کۆبوونەوەیە دووبارە چاوی بە تی ئی لۆرێنس کەوت ١٦٠–١٦١ . بێڵ و لۆرانس ئامادەی زانکۆی ئۆکسفۆرد بوون بۆ وەرگرتنی خەڵاتی ڕێزلێنانی بەپلە یەکەمی لە بابەتی مێژووی هاوچەرخ، هەردووکیان دەتوانن بە شێوەیەکی شارەزایانە بە زمانی عەرەبی ئاخافتن بکەن وە هەردووکیان پێش جەنگی جیهانی یەکەم لە بیابانی عەرەبی دا گەشتیان کردووە و پەیوەندیەکی بەهێزیان درووست کردووە لەگەڵ هۆزە ناوچەییەکان.
لە ساڵی 1915 شوێنەواناس و مێژووناسی بەناو دەیڤد هۆگارت ئەمەی پێزانی کە نرخ وشارەزاییی لۆرانس و بێڵ چەندە بۆیە پێشنیاری ئەوی کردن بۆ لۆرانس بەپلەی یەکەم وە دوای بێڵ، بۆ خزمەت گەیاندن وەکو هەواڵگری سوپا لە قاهیرە دەستنیشان بکرێن وە خزمەت کردن لە بنکەی سەرەکی قاهیرە بۆ کاری سیخوری.
بێڵ لە مانگی شوباتی 1916دا گەیشتە قاهرە، لە سەرەتادا پێگەیەکی فەرمی نەدرایێ بەڵکو بەیارمەتی هۆگارت لە بارەی ڕێکخستن وجێ بەجێ کردنی پلانێک کە تایبەت بێ بەخۆی بوو، داتاکانی لۆرانس و کاپتن و.ه.ئ.شەکسپیر سەبارەت بە شوێن لێکەوتن و شوێنی نادیارەکانی هۆزەکانی عەرەبەکان دیاری کران. دواتر بتوانن هانی ئەو هۆزانە بدەن بۆ ئەوەی بچنە پاڵ هێزی بەریتانیاو دژی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی بجەنگن. لۆرانس و بەریتانیەکان زانیاریەکانیان بەکار هێنا بۆ پێکهێنانی چوارچێوەی هاوپەیمانێتی کە لەگەڵ عەرەبەکاندا ببەستن.
لە ٣ی ئاداری١٩١٦دا، جەنڕاڵ کلایتۆن لە ناکاو بێل-ی هەناردە بەسرە کە هێزەکانی بەریتانیا لە تشرینی دووەمی ١٩١٤داوە دەستیان بەسەردا گرتبوو، بۆ ئەوەی ڕێنمایی سەرکردەی ئەفسەری ڕامیاری (پێرسی کۆکس) بکات سەبارەت بە ڕێ وشوێنی ناوچەکە کەئەو زانیاریانەی ئەو دەزانێ وەکو هیچ کەسێکی تر نیە. کۆکس ئۆفیسێکی بۆ گۆرترۆد دۆزیەوە لە بارەگاکەی خۆی، ئەو دوو ڕۆژ لە هەفتەیەکدا کاری دەکرد وە دامەزرابوو، ئەم شوێنە بارەگای سەرەکی سەربازی بەسرە نەبوو(26). ئەو هەڵسا بە هێڵ کێشانی نەخشەیەک تا یارمەتی سوپای بەریتانیا بدات تا بگاتە بەغدا بەبێ هیچ تەگەرەیەک. هەروەها ئەو تاکە ئافرەت بوو ئەفسەری ڕامیاری بێ لە هێزەکانی بەریتانیا بە پلەی "ئەفسەری هەواڵدەر سەر بە نووسینگەی قاهیرە" نمونە (نووسینگەی عەرەبی کە تیایدا دیاری کرابوو). ئەو کۆنترۆلکەری شوێنی سەینت جۆن فیلبی بوو، لەگەڵ ئەمەشدا فێری هونەری کارکردن نهینی مانۆڕی ڕامیاری کرد.
کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان
گێرترۆد بێڵ لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست یەکێک بوو لە گەواهیدەرەکانی کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان. دیتنی بۆ ڕووداوی کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان وکاکردنی لەسەر تۆمارکردنی وناردنی راپۆرت بۆ لەندەن کە تیایدا باس لە شێوەی ئەو کوشتاریە ولە شێوەی بەرێوەبردنی کۆمەڵکوژیەکەئەنجام دراوە کەلە هیچ کۆمەڵکوژیەکی تر بەدی نەهاتووە هەروەها ئاماژە بەوە دەکات کە "کوشتنەکانی پێشوتر بەراورد ناکرێت لەگەڵ ئەو کۆمەڵکوژیانەی کە لە ساڵی 1915 و ساڵانی دواتردا ئەنجام دراون"[٢٨] بێڵ ئەوەشی ڕاگەیاند کە لە دیمەشق عوسمانیەکان لە بازاڕی گشتیدا بە ئاشکرا ژنانی ئەرمەنیان فرۆشتووە[٢٩] لە راپۆرتێکی هەواڵگریدا، بێل ئاماژە بەمە دەکات: لە ڕۆژی 3ی شوباتدا هێزی لەشکرێک شاری حەلەبی جێ دەهێڵێ و دوای دوازدە کاژمێردا دەگاتە (سەری کانی) کە تیایدا نزیکەی ١٢ هەزار ئەرمەنیان لەژێر چاودێریدا هەڵگرتبوو، ئەم لەشکرە پێک هاتبوو لە تێکەڵەیێک لە سەربازان بوونە.
پێکهێنانی ئێراق
لە ١٠ی ئازاری ساڵی ١٩١٧دا سەربازەکانی بەریتانیا بەغدایان گرت، بێل لەلایەن کۆکسەوە بانگ کرا بۆ بەغدا[٨]: ٢٧٤-٢٦٧ و پلەی "نهێنیپارێزی ڕۆژهەڵات"ی پێ ڕاسپێردرا. لە کۆتایی مانگی کانوونی دووەمی ١٩١٩دا هەڵوەشانەوەی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی کۆتایی هات بە کۆتایی جەنگ. بێڵ کاری ئەنجامدانی ڵێکۆڵینەوەی یەکلاکەرەوەو بۆ بارودۆخی میزۆپۆتامیای کرد. بەپێیی ئاشناییەتی وزانیاریەکانی و پەیوەندییەکانی لەگەڵ هۆزەکانی ناوچەکە کاری بۆ هەڵسەنگاندین کە چ شێوەیەک لە سەرکردایەتی پێویستە پێک بهێنرێت لەم خاک. ئەو بۆ ماوی ١٠ مانگی خایاند و بەسەری برد بۆ نووسینی راپۆرتێکی فەرمی، بەناوی "چارەی خۆنووسین لە میزۆپۆتامیا".[٣١] ئەڕنۆڵد ویلسۆن حاکمی بەریتانی بوو لە میزوپۆتامیا بیرۆکەی جیاوازی هەبوو لەسەر چۆنیەتی دەبێت ئێراق بەڕێوە ببرێت و دانانی حکومەتێکی عەرەبی پێ باش بوو کە لە ژێر کاریگەری بەرپرسانی بەریتانیادا دەبن وە باشتر لە ژێر فەرمانڕەوایی دەبن،ئەمە بە هۆی ئەوەی کە پێ ی وابوو دانیشتوانی میزۆپۆتامیا هێشتا ئامادە نین و ناتوانن حوکم بکەن ووڵات بەرێوە ببەن بە شێوەیەکی کارا وئارامەوە.
لە ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٠دا پێرسی کۆکس گەڕایەوە بەغداد و داوای لە گێرترۆدی کرد کە وەک نەهێنیپارێزی ڕۆژهەڵات لە کارەکەی بەردەوام بێت وڕۆڵی پەیوەندی کردن لەگەڵ حکومەتی عەرەبی داهاتوو درووست بکات. بێڵ کارێکی سەرەکی گێڕڕا لە نێوان حکومەتی عەرەبی و بەرپرسانی بەریتانیا وە زۆربەی جار دەبووایە کاری هەماهەنگی بکات لە نێوان دەستە جیاوازەکانی ئێراق لەمانە شیعە لە ناوچەی باشوور و سوننە لە ناوەڕاست و کوردەکان کە زۆربەیان لە ناوچەکانی باکوور بوون کە خوازیاری ئەوەیان بوو کە حوکمی خۆبەڕێوەبردنیان هەبێ. کاری سەرەکی بەریتانیا ئەوە بوو ئەم کۆمەڵانە بە یەکگرتوویی بمیننەوە بۆ ئەوەی هاوسەنگی ڕامیاری لە ئێراق بپارێزرێ و هەروەها بۆ بەرژەوەندی ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا. ئێراق تەنها سەرچاوەی بەنرخی نەوت نەبوو بەڵکو وەک ناوچەیەکی یەکلاکەرەوە بوو ئەویش بە بەکارهێنانی کوردەکانی باکور کە وەک سوپایەک بوەستن وە هەبوونیان لە ناوچەکە بۆ پاراستنیان لەدژی هێرشی تورکیا و ئێران و سوریا. بەرپرسانی بەریتانیا لە لەندەن وە بەتایبەتی چەرچڵ زۆری پێ گرنگ بوون کە بەریتانیا تێچووی قورس نەکەوێتەوە سەری، لەوانە تێچووی شەڕکردنی هۆزەکان. پرۆژەیەکی تری گرنگ بۆ هەردوو فەرمانڕەوایی بەریتانی و ئێراقی نوێ ئەوە بوو دروستکردنی ناسنامەی نوێ بۆ ئەو خەڵکەی کەلەم خاکانە دەژین تا وەکو لە سنووری یەک وڵات بناسێنرێن[٣٢].
بەرپرسانی بەریتانیا بە خێرایی تێگەیشتن کە تێچووی بەرێوەبردنی حوکمڕانی کردن لە ئێراق زۆر تێچووی لێ دەکەوتەوە گەر ئەوان لەسەر حوکم بمینێنەوە. بۆ ئەوەی ئێراق دەوڵەتێک بێ خەڵکەکەی خۆی خۆبەڕێوەبەر بن هەرزانتر بۆیان تێ دەکەوێتەوە. بۆیە لە کۆنفرانسی قاهیرە لە ساڵی ١٩٢١ بەریتانیا دیاری کرد کە پێکهاتەی ڕامیاری و لێکەوتەی جیۆگرافی وای کرد کە وڵاتێک پێک بهێنرێت ودواتر ببێتە ئێراقی نوێ ی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی هاوچەرخ [٨]:٣٦٥–٣٦٩. بێڵ لەم گفتوگۆیانەدا ڕۆڵێکی گرنگ گێڕڕا بۆ درووست کردنی ئێراق. لە کۆنفرانسی قاهیرە بێڵ و لۆرانس جەختیان لەسەر ئەوە کردەوەو پاڵپشتێکی بێ وێنەیان نیشان داکە فەیسەڵ کوری حوسێن پێشنیار بکرێ بۆ ئەوەی لەسەر تەختی پاشایەتی دابنرێت کە دەکاتە(کوڕی حوسەین، شەریفی مەککە)، وەفەرماندەی هێزی عەرەبیەکان بوو وە هاوکاری بەریتانیا بوو لە کاتی جەنگدا دژی عوسمانیەکان وەیارمەتیانی داوە بۆ چوونە ناو دیمەشق. فەرەنسا فەیسەلیان وەک پاشا لە سوریادا نەهێشت لەم کاتدا، بەڵام بەرپرسانی بەریتانیا لەکۆنگرەی قاهیرە بڕیاریاندا بیکەنە یەکەم پاشای ئێراق، پێیان وابوو بەهۆی ئەوەی لە بنەماڵی هاشمیەوە لەبەر ڕەچەڵەکی باب وباپیرانی کە دەگەرێتەوە بۆ موحەمەد وکەسێکی کارامەیەو لە هەڵسوکەوتیدا وەهەروەها لەلایەن دەستەکانی کە لەم ناوچەدا دەژین ناسراوە و ڕێزی لێ دەگیرێت و توانای یەکگرتنەوەی ئەم دەستە جۆراوجۆرانەی هەیە وەکو شیعەکان وسوننەکان وهەروەها کوردەکانیش بە دوایدا دەکەون چونکە ئەو لە بنەماڵەیەکی بەڕێزی سونەیە و هێشتنەوەی هەموو ئەو گروپانە لە ئێراق و هاوسەنگی ڕاگرتنیان بۆ بەرژەوەندی ئابوری و هەڵسوڕاندنی باری ڕامیاری ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا.
گەیشتنی فەیسەل لە ساڵی ١٩٢١ تا ببێتە پاشای ئێراق، بێڵ ئەرکێکی زۆری دەگرێتە خۆ بە یارمەتیدانی و ئامۆژگاری کردنی لەبارەی پرسە ناوخۆییەکان و بابەتی جوگرافیای خێڵەکی و بازرگانی ناوخۆ. هەروەها سەرپەرشتی کردنی لە دەستنیشانکردن و دامەزراندنی کابینەی سەرۆکایەتی و پلەی تر لە سەرکردایەتی حکومەتی نوێ. لەلایەن عەرەبەوە نازناوی "خاتون"یان پێ بەخشێ کە ئافرەتێکی دادپەروەرو وە چاو و گوێیەکی کراوەی هەیە بۆ بەرژەوەندی دەوڵەت کار دەکات، گۆرترید لە سەرەتادا لە نێو ئەو سەرۆک هۆزانەی تری ئێراق یارمەتی فەیسەڵی دا تا ڕۆڵی پاشایەتی ئێراق بگرێتە دەست وبتوانێ بەرێوەی ببات. لە بەرامبەر ئەم کارە فەیسەل یارمەتی دا بۆ دامەزراندنی مۆزەخانەی بەغداد کە پێکهاتبوو لەو کۆکراوانەی کە بە دەستی خۆی کاری تیا کردبوو وەهەم دامەزراندنی قوتابخانەی بەریتانی بۆ شوێنەوار لە ئێراقدا. کارەکانی گێرترۆید لە پێکهێنانی حکومەتی نوێ ی درووست کراوی ئێراق بەرەو زۆری دەچوو لەمانە: دەرکردنی نووسراوی زۆری فەرمی، وەهەروەها کاری هەواڵگری و درووست کردنی فەهرست وە هەم کاری لەسەر درووست کردنی ڕاپۆرت وناردنی بۆ حکومەتی بەریتانیا ئامادەبوون لە کۆبوونەوەکانی نێوان ئینگلیزەکان و گرووپە عەرەبەکانی بەغداد. مێژووناسان دەڵێن کە کێشە ڕامیاریەکانی کە ئەم سەردەمەی ئێستا لە ئێراقدا سەری هەڵداوەو وسەری هەلدەدا بە هۆی ئەو سنوورە ڕامیاریانەوەیە کە بێڵ پێشینی بیری لێ کردبۆوە. ڕاپۆرتەکانی بەهەر شێوەیەک ئاماژەیان بەوە دەدا کە کێشەکان پێشبینی کراو بوون، وەهەروەها بێڵ و هاوپۆلە بەریتانیاکانی بڕوایان بەوە بوو کە چارەسەرە هەمیشەیی بۆ  سنووردار کردنی ئەو هێزانە ئەوەیە کە کار بکەن بۆ هێورکردنەوەیان لەو بەشەی جیهاندا. هاوپۆلەکان هەمان شت جەختیان لەسەر ئەوە دەکردەوە کە کورد دەبێ نکۆڵی بکەن لە نیشتمانیان وبەشێک بن لە ئێراق وتێکەڵ بکرێن، ئەم دابەشکردنە کە بێڵ دژایەتی نەکرد. دابەش کردنی کورد لە نێوان ئێراق و سوریا و تورکیا بووە هۆی شۆرش هەڵگیرساندن لە هەر سێ وڵات، و بێلیش پاڵپشتی بەکارهێنانی هێزی کرد دژی کورد وپەسەندی کرد. بێڵ لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٠ نامەیەکی بۆ باوکی تیادا نوسیبووی : "میزۆپۆتامیا دەوڵەتێکی ناشارستانە" [٨]:٤١٣–٤١٩ [٣٣][٣٤].
کۆنفرانسی ١٩٢١
بێڵ و کۆکس و لۆرێنس ئەو کۆمەڵە هەڵبژێردراوە بوون لە نێو  "ڕۆژهەڵاتناسەکان" کە لەلایەن وینستۆن چەرچڵەوە بانگەشە کرابوون بۆ ئەوەی بەشداری بکەن لە کۆنفرانسی ساڵی ١٩٢١ی قاهیرە بۆ دیاریکردنی سنووری ڕاسپاردەی بەریتانیا (نمونە، "دابەشکاری بەریتانیا") و ٣٦٥-٣٦٩. [٣٦]. لەکاتی کۆنفرانسەکە، بێڵ و کۆکس و لۆرەنس ماندوونەناسانە کاریان کرد بۆ جەخت کردنەوە لەسەر دامەزراندنی وڵاتانی درووستکراوەری جۆردن و ئێراق وە عەبدوڵا و فەیسەل بخرێنە سەر تەختی پاشایەتی، ئەو کوڕە عەرەبانەی کە هەڵگەڕانەوە دژی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لە ساڵانی ١٩١٥- ١٩١٦ شەڕیان کردووە.
کتێبخانەی نیشتمانی ئێراق
لە نۆڤەمبەری ١٩١٩، بێڵ بانگهێشت کرا بوو لە کۆبوونەوەی درووست کردنی کتێبخانەی گشتی بەغداد تا ووتاری خۆی بخوێنتەوە و دواتر هەڵسا بە کارکردن و خزمەت کردنی لە لیژنەی کتێبخانەکە وەک سەرۆک لە ساڵی١٩٢١ بۆ ١٩٢٤. کتێبخانەی ئاشتی بەغداد (مەکتەبات ئەلسەلام) کتێبخانەیەکی تایبەت بوو و شێوەی کارکردنی بەشێوەی بەشداری کردن بوو، بەڵام لە ساڵی ١٩٢٤ لەلایەن وەزارەتی پەروەردەوە دەستی بەسەرداگیرا و بە کتێبخانەی گشتی بەغداد (یان هەندێک جار وەک کتێبخانەی گشتی) ناسرا ساڵی ١٩٦١ بوو بە کتێبخانەی نەتەوەیی ئێراق.
مۆزەخانەی شوێنەواری کۆنی بەغداد
گێرترۆد بێڵ کارکردنی لە کاری شوێنەوارناسی زۆر خۆش دەویست، لە کۆتاییەکانی ژیانیدا کاری لەسەر پێک هێنانی ئەو کارەی بوو کە بە مۆزەخانەی شوێنەواری بەغداد ناسراوە، دواتر ناوی مۆزەخانەی عێراقی لێنرا. ئامانجی پاراستنی کەلتوور و مێژووی ئێراقی بوو کە شوێنەوارە گرنگەکانی شارستانیەتی میزۆپۆتامیا دەگرتەوە وە ئەم شوێنەوارانە لە وڵاتە ڕەسەنەکەی خۆی بمینێتەوە. هەروەها سەرپەرشتی هەڵکۆڵینەکانی کرد و دۆزینەوەی شوێنەوارەکانی بەسەر دەکردەوە. هەموو کۆکراوەکانی خۆی هێنا مۆزەخانەکە، بەتایبەتی ئەوانەی لە شوێنەوارەکانی ئیمپراتۆریەتی بابلییەوە دۆزرابوونەوە.[٣٢] مۆزەخانەکە بەفەرمی لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٢٦ کرایەوە، بەکاتێکی کەم  پێش لە مردنی بێڵ. دواتر، بە پێشنیاری ئەمیر، باڵی ڕاستی مۆزەخانەکە بە یادی ئەو ناونرا.
دوایین ساڵەکانی تەمەنی
وەکو بێڵ لە ساڵی ١٩٢٥ گەڕایەوە بۆ بەریتانیا بەسەردانێکی کورت، ڕووبەڕووی کێشەکانی خێزانی بۆوە لەگەڵ نەخۆش کەوتنی. سامانی خێزانەکەی بەرەو نەمان دەچوو بەهۆی دەرئەنجامەکانی لێکەوتنەوەی خراپی پاش جەنگی جیهانی یەکەم وە لێدانی کرێکاران لە کارکردن لە بەریتانیا و بڵاوبوونەوەی ڕووخانی باری ئابووری لە ئەوروپا. کە گەڕایەوە بەغداد تووشی نەخۆشی سی بوو. کاتێک چاک بوویەوە لەم نەخۆشیە هەواڵی مردنی زڕبرا بچوکەکەی پێ گەیشت بە هۆی گرانەتا. لە ١٢ی تەمووزی ١٩٢٦، بێڵ بە مردوویی دۆزرایەوە، وا دیار بوو بە هۆی وەرگرتنی حەبێکی زۆری خەوتن. مشتومڕێکی زۆر هەیە سەبارەتی بە شێوازی مردنی کە ئایا بە هۆی زیاد لە پێویست وەرگرتنەکەی بووە یان دەست هەبووە لە کوشتنی کاتێک کە داوای لە خزمەتکارەکەی کردووە کە بەئاگای [٣٢]. لە ناوچەی باب شەرجی بەغدا بەخاک سپێردرا کە گۆڕستانی بەریتانیەکانە [٤١]. پرسەکەی زۆر گەورە بووە و خەڵکێکی بە ژمارەیەکی زۆر ئامادەی بوونە لەمانە بەرپرسانی فەرمی بەریتانی و پاشای ئێراق. وا باس کراوە کە شا فەیسەڵ لە بەلکۆنەی کۆشکەکەیەوە ببووە کاتێک تابوتەکەی بەرەو گۆڕستانەکە بردراوە [١٧]:٢٣٥.
سەرچاوەکان
پۆل:سیخوڕانی بەریتانی پۆل:سیخوڕی پۆل:دۆزەرەوەکانی ئاسیا پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٨ پۆل:مردووانی ١٩٢٦ پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ئینگلیزی سەدەی ١٩یەم پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە
سنجاقی سۆفیا
سنجاقی سۆفیا سنجاقێکی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو کە لە ساڵی ١٣٩٣ دروست کرا. لە ساڵانی ١٥٢٠دا نزیکەی ٦٫١٪ی کۆی دانیشتووانی (٢٥٩١٠) سنجاقی سۆفیا موسڵمان بوون
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی سۆفیا
مۆرتدیکای (فیلم)
مۆرتدیکای (بە ئینگلیزی: Mortdecai) فیلمێکی ئەمریکی کۆمێدی و ئاکشنی ساڵی ٢٠١٥ەیە لە دەرھێنانی دەیڤد کیۆپ و لەنووسینی ئێریک ئاڕۆنسن. فیلمەکە لە زنجیرە کتێبەکانی مۆرتدێکایەوە چیڕۆکەکەی سەرچاوەی گرتووە. ئەم فیلمە لە نواندنی ئەکتەران جۆنی دێپ، گوێنت پالترۆو، ئێوان مکگرێگۆر، ئۆلیڤیا مەن و پاول بێتانیە. فیلمەکە لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ کەوتە سینەماکانەوە و داھاتێکی بەرچاوی بۆخۆی کۆکردەوە، بەڵام بەگشتی فیلمەکە لەڕووی سیناریۆوە بە سەرکەوتوو وەسف نەدەکرا لەلایان ڕەخنەگرانەوە. چیڕۆکی فیلمەکە باسی دەوڵەمەندێک دەکات بەناوی چارڵز مۆرتدیکای کە دەست دەکات بە پێشبڕکێکردن لەگەڵ کۆمەڵێک بریکاری دەزگا نھێنیەکان بەمەبەستی گەڕاندنەوەی تابلۆیەکی بەنرخ کە دزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمە ئەکشنەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کۆمێدییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی پۆل:فیلمە دزییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ دەربارەی دزیکردن پۆل:فیلمە کۆمیدییە سیخوڕییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٥ پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە بەڕیتانییەکان پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە
قوتابخانەی ئەلمەھجەر
قوتابخانەی ئەلمەھجەر (بەعەرەبی: مدرسة المھجر)، یەکێکە لە کۆنترین قوتابخانە شیعرییەکان لە شیعری عەرەبیدا کە بانگھێشتیکردووە بۆ نوێکردنەوە، جگە لەوەی کە کاریگەری بەسەر کۆمەڵەی دیوان و قوتابخانەی ئەپۆلۆوە ھەبوو چونکە لەدەرەوەی وڵات درووست بوو و بڵاوبووەوە (لەوڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا و ئەمەریکای باشوور). ھۆی ئەوەی کە وای کرد کە ئەم قوتابخانە شیعرییە داوای نوێکردنەوە بکات، کاریگەربوونی بە ئەدەبی رۆژئاوایی بوو، بۆیە کۆمەڵێ شیعری زۆر ناسک و جوان و جیاوازیان نووسی لە چارەکی یەکەمی سەدەی بیستەمدا. بەڵام گۆڕانکارییەکانی کردیان زۆرێک سنووردا بوو، وەک گۆرانکارییەکانیان لە بابەتەکان ھۆنراوە و وێنە شیعرییەکان، ھەوڵی گۆڕینی کێشی شیعریشیان دا، بەڵام لەوەدا سەرکەوتوو نەبوون. لەسەر ئەو بابەتانە دواون کە پەیوەندی بە ژیانی نوێ و ھاوچەرخ نوێوە ھەیە و لەسەر بابەتەکانی سروشت و مرۆڤایەتیش دواون.
جووتە کۆمەڵەی قوتابخانەی ئەلمەھجەر
لەنێو قوتابخانەی ئەلمەھجەردا، دوو کۆمەڵەی ئەدەبی درووست بوو، کە بریتی بوون لە:
پۆل:قوتابخانە شیعرییەکان پۆل:ئەدەبی عەرەبی پۆل:شیعری عەرەبی پۆل:قوتابخانە شیعرییە عەرەبییەکان
٨٦٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
فریتزی شێف
فریتزی شێف (لەدایکبووی ٣٠ی ئابی ١٨٧٠ بۆ ٨ی نیسانی ١٩٥٤) خانمەکتەری ئەمریکی بوو.
ژیان و کارکردن
لە ڤیەنا لەدایکبووە لە فرانکفۆرت خوێندوویەتی، بۆ یەکەمجار لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٨٩٧ دەستی بەکارکردووە لە نورێمبێرگ لە موینخ بۆ یەکەمجار وەک مارسا ڕۆلی گێراوە لە ١٨٩٨، بەیەکەوە لەگەڵ ئەیدا مید دەستیان بە ڕۆلگێران کردووە لە نیویۆرک دواتر فریتزی نەخۆش دەکەوێت و ئیدا ھاولی دەچێتە شوێنی بۆ ئەوەی ئەو ڕۆلانە تەواو بکات ئەو بەجێیھیشتووە، فریتزی لە ٨ی نیسانی ١٩٥٤ لە نیویۆرک کۆچی دوایی دەکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩ پۆل:مردووانی ١٩٥٤ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
ئایفۆن ٥ سی
ئایفۆن ٥سی (بە ئینگلیزی: iPhone 5C)، یەکێکە لە زنجیرە تەلەفۆنە زیرەکەکانی کۆمپانیای ئەپڵ کە لە ٢٠ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠١٣ دەرچوو. حەوتەمین زنجیرە مۆبایلی ئایفۆنە.
سەرچاوەکان
پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان پۆل:ئایفۆن پۆل:ئای ئۆ ئێس پۆل:بەرھەمەکان، ناساندنی ٢٠١٣
٣٦ (ژمارە)
٣٦ (سی و شەش) (36) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٣٥ و ٣٧.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٨٦٣ (ژمارە)
٨٦٣ (هەشت سەد و شەست و سێ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٨٦٢ و ٨٦٤.
ناسر سوبحانی
ناسر سوبحانی یان ناسری سوبحانی (لە دایکبووی ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٥١ - مردووی ١٩ی ئاداری ١٩٩٠) کەسایەتی ئیسلامیی کورد بوو، کاریگەربووی ئیخوان موسلمین بەگشتی و بەتایبەتی سەید قوتب و ئەبو ئەعلا مودودی.
٨٦٣ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ناسر سوبحانی
ژیان و خوێندنی
ناسر سوبحانی لەدایکبووی گوندی دوریسان سه ر به شاری پاوەی  سەر بە پارێزگای کرماشان بوو. ئەو خوێندنی سەرەتایی لە گوندی دوریسان و شاری پاوەی هەورامان ئەو شوێنانەن کە خۆی تیایدا لەدایکبووە لێوەی، لەدواییدا دەستی کردووە بەخوێندنی زانستە شەرعییەکان بۆ ئەو مەبەستەشیان سنە و مەریوان و چەند شوێنێکی دیکە لای مامۆستا و زانا ئاینییەکان خوێندویەتی.
لەساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە ئیخوان موسلمینەوە دەکات و دەبێتە کەسێکی باوەڕپێکراوی ئەوان تائەوەی گەیشتە ئاستی ئەندامانی سەرکردایەتی لە ئێران دا، لەسەرەتای دەسپێکی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران پەیوەندییەکی توندوتۆڵی لەگەڵ مامۆستا ئەحمەد موفتیزادە دەبێت، ئینجا لەکۆتایی هەشتاکان لەلایەن حکوومەتی ئێران دەستگیر دەکرێت و پاشان ڕۆژی ١٩ی ئاداری ١٩٩٠ لەلایەن حکوومەتی ئێرانی لەسێدارە درا.
بەرهەمەکانی
بە عەرەبی
بە کوردی:
هەندێ بەرهەمیشی بە زمانی فارسی هەیە.
کۆنفرانسی سوبحانی
ڕۆژانی ٢٨ و ٢٩ی ئازاری ٢٠١٥ لە سلێمانی کۆنفرانسی زانستی سوبحانی بەڕێوەچوو کە هەندێ تەوەری زانستی ئایینی ئیسلامی لەخۆگرتبوو. هەروا بەشداری تێدا کرابوو لەلایەن خانەوادەی ناسری سوبحانیەوە.
پەراوێزەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١ پۆل:مردووانی ١٩٩٠ پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:خەڵکی پاوە پۆل:زانا کوردەکان پۆل:مەکتەبی قورئان
تۆڕینە
وێنۆک|تۆڕە
تۆڕینە یان تۆڕەی چاو (بە ئینگلیزی: Retina) بریتییە لە چینی ناوەوەی چاو، کە ھەستیارە بۆ ڕۆشنایی، ئەو وێنەیە وەردەگرێت کە لێنز دروستی دەکات، پاشان وێنەکە لە ڕێگەی دەماری بینینەوە بۆ دەماخ دەنێردرێت.
سەرچاوە
پۆل:توێکاریی چاوی مرۆڤ
٨٦٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٣٧ (ژمارە)
٣٧ (سی و حەوت) (37) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٣٦ و ٣٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٣ی ئایار
٣ی ئایار ١٢٣یەم ڕۆژژی ساڵە (١٢٤ لە ساڵی پڕدا). ٢٤٢ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتاییی ساڵ.
بۆنەکان
پۆل:ئایار پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
ئەنجومەنی نوێنەرانی ئوسترالیا
ئەنجومەنی نوێنەرانی ئوسترالیا یەکێکە لە دوو ئەنجومەنی پەرلەمانی ئوسترالیا (هێزی یاسادانانی ئەم وڵاتە). ئەنجومەنی نوێنەران ئەنجومەنی خواروو و سێناش، ئەنجومەنی باڵای ئوسترالیایە.
هەڵبژاردنی ئەم ئەنجومەنە لانی کەم سێ ساڵ جارێک بەرێوەدەچێت. ژمارەی نوێنەران ١٥٠ کەس و دوو ئەوەندەی نوێنەرانی سێنایە. نوێنەران لە ڕێگای دەنگی ڕاستەوخۆی خەڵک هەڵدەبژێردرێن، سەرۆکی ئەنجومەنیش بە دەنگدانی ناوخۆی نوێنەران دەگەنە ئەم پۆستە.
لە تواناییەکانی تایبەتی ئەنجومەنی نوێنەران دەکرێت ئاماژە بە لێکۆڵینەوەی پرسە ماڵیەکانی دەوڵەت بکرێت، لەم بابەتە دا ئەنجومەنی سێنای ئوسترالیا ناتوانێت ئەم پرسانە بگۆڕێ یان دەستکاریان بکات.
مۆرکردنەکانی لێ خۆش بوون
مۆرکردنەکانی لێ خۆش بوون بەو مۆرکردنانە دوترێ کە لە لایەن کڵێسا و پاپا دەریدەکرد. بانگەوازی ئەوەی دەکرد کە بەم نامە مۆرکراوە مرۆڤ دەتوانێ لە گوناهەکانی پاکبێتەوە و بچێتە بەهەشتەوە. لە بەرامبەردا کڵێسا و پاپا بڕێکی زۆر پارە یان موڵک ... دەسەند لە کەسی کڕیاڕ. بەڵام مارتن لوسەر لە ساڵی ( ١٥٠٥ ز ) دا دژایەتی ئەم نامەیەی دەکرد و دەیگوت ڕزگاربوون بە هۆی باوەڕەوەیە و بە دەروازەی دانا بۆ ڕزگاربوونی مرۆڤ و چونە بەهەشت ( واتا مرۆڤ لە خوا نزیک دەبێتەوە و بە باوەڕبوونی ڕەها بە خوا نەک بەو کارانەی کە کڵێسە لە سەری دەیسەپێنێت ).
دەیدڤیل، ئەلاباما
دەیدڤیل شارێکە لە کەرتی تالاپوسا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٬٢٣٠ کەس بووە. ڕووبەری ٤١٫٥١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٧٧٫٨١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما پۆل:شارەکانی ئەلاباما
کوردانی نەرویژ
کوردانی نەرویژ مەبەست لە ئەو کوردانەیە کە دانیشتووی وڵاتی نەرویژن. ژمارەی کوردانی ئەو وڵاتە لە نێوان ٧ ھەزار بۆ ٢٥ ھەزار مەزەندە دەکرێت و بە شێوەیەکی سەرەکی لە وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە دێن. زۆربەی کوردانی نەرویژ لە ئۆسلۆی پایتەخت دەژین.
لە ساڵی ١٩٩٣، ژمارەی کوردانی نەرویژ لەلایەن ئینستیتیوتی کوردیی پاریس ٢،٠٠٠ کەس بەراورد کرا. ئەمڕۆکە، ئینستیتیوتی کوردیی پاریس ئەم ژمارەی ٢٥،٠٠٠ کەس بەراورد کردووە.
زۆرینەی کوردانی نەرویژ موسڵمانن و ژمارەیەکی بچووکی مەسیحیشی تێدایە کە زۆربەیان پرۆتێستانتن.
سەرچاوەکان
*
میخائیل نەعیمە
میخائیل نەعیمە (بە عەرەبی: ، ١٨٨٩ - ١٩٨٨)، شاعیرێکی لوبنانی بوو؛ ساڵی ١٨٨٩ لە لوبنان لەدایک بوو. دواتر، کۆچی کرد بۆ ئەمریکای باکوور و لەوێ بە لێکۆڵینەوە لەسەر کەلەپووری بەجێماوی ئەدەبی ڕۆژاوایی، خۆی بەباشی پەروەردە کرد. پاشان، لەگەڵ جبران خەلیل جبران کۆمەڵەی ئەلقەلەمییەی دانا و کتێبی ئەلغیربالی نووسی. دوای ئەوە دێتەوە بۆ لوبنان و ھەر لەوێش دەمرێ. دیوانێکی لەچاپدراوی هەیە بەناوی هەمس ئەلجفون (بەعەرەبی: ).
پۆل:شاعیرانی لوبنانی پۆل:شاعیرانی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی لوبنانی پۆل:مردووانی ١٩٨٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩ پۆل:شیعری عەرەبی پۆل:ئەدەبی عەرەبی پۆل:شاعیرانی ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
٨٦٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کیێڤ
کیێڤ (، ) پایتەخت و گەورەترین شاری ئۆکراینایە کە دەکەوێتە ناوەندی باکووری وڵاتەکە و لەناو ڕووباری دنیپەر ھەڵکەوتووە. دانیشتووانی شارەکە لە ساڵی ٢٠١٠دا، بەرامبەر لەگەڵ ٢٬٧٩٧٬٥٥٣ کەس بووە. دوای ڕووخانی یەکێتی سۆڤیەت و سەربەخۆیی ئۆکرانیا لە شارەکەدا لەلایەن کەشتیی ڤێرخۆڤنا ڕادا لە ۲٤ی ئابی ١٩٩١ ڕاگەیەندرا، کیێڤ بوو بە پایتەختی ئۆکرانیای سەربەخۆ.
دەوترێت ناوی کیێڤ لە ناوی "کی"ەوە وەرگیراوە کە یەکێکە لە چوار دامەزرێنەری ئەفسانەیی شارەکە. کیێڤ یەکێکە لە کۆنترین شارەکانی ئەوروپای ڕۆژهەڵات، و بە چەند قۆناغێکی شکۆمەندی و داڕمانی گەورەدا تێپەڕیوە. ڕەنگە ئەم شارە پێش سەدەی پێنجەمی زایینی ناوەندێکی بازرگانی بووبێت، تاوەکو لە ناوەڕاستی سەدەی نۆیەمدا لەلایەن فرانکەکانەوە (ڤایکینگەکان) دەستی بەسەردا گیرا. لە سەردەمی فرانکەکاندا ئەم شارە بووە پایتەختی ڕووسەکان، هەروەها یەکەم دەوڵەتی سلاڤەکانی ڕۆژهەڵات بوو. شارەکە لە کاتی لەشکرکێشی مەغۆلەکان لە ساڵی ١٢٤٠ بە تەواوی وێران بوو، و لە سەدەکانی دواتردا زۆربەی کاریگەرییەکانی لەدەستدا.
کیێڤ جارێکی دیکە لە سەردەمی شۆڕشی پیشەسازیدا لە ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا سەرفرازی کردەوە، پاشان لە ساڵی ١٩١٧ دوای ئەوەی کۆماری گەلی ئۆکرانیا سەربەخۆیی لە ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا بەدەستهێنا بوو بە پایتەختی کۆماری نوێ، لە ساڵی ١٩٢١ وە کیێڤ بوو بە شارێکی گرنگ لە کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئۆکرانیا و لە ساڵی ١٩٣٤ بوو بە پایتەختی ئەو شارە، لە جەنگی جیهانی دووەمدا جارێکی دیکە شارەکە زیانێکی بەرچاوی بەرکەوت، بەڵام لە ساڵانی دوای جەنگدا بە خێرایی چاکبووەوە، و کاتی خۆی سێیەم گەورەترین شار بوو لە یەکێتی سۆڤیێت، کیێڤ دوای ڕووخانی یەکێتی سۆڤیەت و سەربەخۆیی ئۆکرانیا لە ساڵی ١٩٩١ وەک پایتەختی ئۆکرانیا مایەوە.
مێژوو
کیێڤ یەکێکە لە شارە کۆنەکانی ئەوروپای ڕۆژهەڵات، و ڕۆڵێکی سەرەکی هەبووە لە پەرەپێدانی شارستانیەتی سلاڤی ڕۆژهەڵاتی لە سەدەی ناوەڕاست، هەروەها لە ئۆکرانیای مۆدێرن.
تەرە دەرەکییەکان
* پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٥ەم پۆل:شارە پیرۆزەکان پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا پۆل:شارەکانی ئوکراینا
٣٨ (ژمارە)
٣٨ (سی و ھەشت) (38) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٣٧ و ٣٩.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئەوڕەحمانی حاجی مارف
بەرھەمەکان
ھەندێک لە کتێبە چاپکراوەکانی بریتییە لە:
سەرچاوەکان
پۆل:زمانەوانانی کورد
بڕیارنامەی ١٢٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی حوزەیرانی ١٩٩٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆسۆڤۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٠١١‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سربیا و مۆنتینیگرۆ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٩ پۆل:کۆسۆڤۆ لە ١٩٩٩ پۆل:مێژووی کۆسۆڤۆ
توخمە کڕۆمۆسۆم
وێنۆک|توخمە کڕۆمۆسۆم و جیاوازیەکانی لە نێوان دوو ڕەگەز دا
توخمە کڕۆمۆسۆم (بە ئینگلیزی: Sex chromosomes) یەکێکێە لەو دوو جووتە کڕۆمۆسۆمەی کە توخمی تاک دیاری دەکات.
مارک ڕوتێ
وێنۆک|مارک روتێ سەرۆک وەزیری وڵاتی [[ھۆڵەندا]] مارک روتێ (بە ھۆڵەندی:Mark Rutte) سیاسەتمەدارێکی ھۆڵەندی و ٤٢هەمین سەرۆک وەزیرانی هۆڵەندا .لە هەڵبژاردنی ساڵی ٢٠١٠دا، ڕوتێ سەرکردایەتی پارتی خەڵک بۆ ئازادی و دیموکراسی کرد بۆ بەدەستهێنانی زۆرترین ژمارەی کورسی ئەنجوومەنی نوێنەران ، لە ئەنجامدا بۆ یەکەمجار لە مێژووی پارتەکەدا بوو بە گەورەترین هێز لە ئەنجومەنی نوێنەران. ڕوتێ لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ وەک سەرۆکوەزیرانی هۆڵەندا سوێندی یاسایی خوارد، بووە یەکەم لیبراڵ لە دوای ٩٢ ساڵدا وەک سەرۆکوەزیرانی هۆڵەندا دەستنیشانکرا، هەروەها دووەم گەنجترین سەرۆکوەزیرانی  بوو لە مێژووی هۆڵەندا. لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ دەستی لە کار کێشایەوە.بەڵام دواتر بەردەوامی بە سیاسەتکردن دا و بۆ خوولی چوارەم وەک سەرۆک وەزیران دیاریکرایەوە. لە ٧ی تەمموزی ٢٠٢٣، ڕوتێ  دەستلەکارکێشانەوەی حکومەتەکەی ڕاگەیاند دوای ئەوەی شکستییان هێناوە لە ڕێککەوتن لەسەر ڕێوشوێنەکانی سنووردارکردنی کۆچکردن. حکومەتەکەی ڕۆڵی چاودێر دەگرێتە ئەستۆ تا دامەزراندنی کابینەی داهاتوو دوای هەڵبژاردنەکان لە پاییزی ٢٠٢٣. لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ وازهێنانی لە سەرۆکی پارتی خەڵک بۆ ئازادی و دیموکراسی هێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
پارێزگای گابرۆڤۆ
پارێزگای گابرۆڤۆ پارێزگایەکی بچووکە و دەکەوێتە ناوەندی جوگرافی بولگاریا. ناوی لە شارۆچکە سەرەکییەکەیەوە ھاتووە - گابرۆڤۆ. لە ساڵی ٢٠٠٩دا کۆی ژمارەی دانیشتووانی ناوچەکە ١٣٠ ھەزار کەسە.
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای گابرۆڤۆ ١٤٤٬١٥٠ کەس بووە (١٤٤٬١٢٥ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٨٫٤٪یان لە ڕەگەزی نێر و ٥١٫٦٪یان لە ڕەگەزی مێ بوون. کە ٣٠٫٤٪یان دانیشتووی ئەو پارێزگایەن کە تەمەنیان لە سەرووی ٦٠ ساڵەوەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای گابرۆڤۆ گابرۆڤۆ
٨٦٤ (ژمارە)
٨٦٤ (هەشت سەد و شەست و چوار) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٨٦٣ و ٨٦٥.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
خوێ
٢٣٠px|وێنۆک|چەپ|خوێ ٢٣٠px|وێنۆک|چەپ|بلۆری خوێی خواردەمەنی
خوێ، خێ، خوا، خوھ، خوەی، نمەک، مەک، یان مەکی بە پێکھاتەیەکی بلوری دەوترێت کە لە کلۆریدی سۆدیۆم پێکدێت. بە ڕەنگی سپی و تامی سوێرەوە کە بە زۆری لە سروشتدا دەست دەکەوێت، و تامی چێشتە.
سەرچاوەکان
پۆل:خوێ پۆل:چێژەمەنییەکان پۆل:کانییەکانی سۆدیۆم
پرۆتێستانت
پڕۆتێستانت یان ناڕەزاکان (بە ئینگلیزی: Protestant) ئەو کۆمەڵەیە بوو کە مارتین لوتەر دایمەزراند دوای ئەو چەوساندنەوە زۆرەی لە لایەن کڵێساوە تووشی خەڵک ببوو. هەروەها مارتن لوتەر دژی ئەو بیروباروەرەی پاپای کاسۆلیکی بوو کە پاپا دەتوانێت بەلگەنامەی لێخۆشبون بۆ هەرکەسێک بەدەست بهێنێت بەرامبەر بڕێک پارە یان زێڕ
جلبڕ
جلبڕ یان جربل یەکێکە لە خۆراکە کوردەوارییەکان، کە لە دەشتی ھەولێر زۆر باو بووە. زیاتر لە زستان دەخورا.
پێکھاتەی خواردنەکە ئەو ماددانە بوون کە لە ناوچەکە بەرھەم دەھێنران، وەک:
ئامادەکردن
پێکھاتە و ڕێگای دروستکردنی جلبڕ لە ناوچەیەک بۆ ناوچەیەکی تر جیاوازە، بەڵام لە بنەڕەتدا بەم شێوەیە دروست دەکرێت:
٣٩ (ژمارە)
٣٩ (سی و نۆ) (39) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٣٨ و ٤٠.
لە ئەفغانستان
لە ئەفغانستاندا زۆربەی خەڵک وەک ژمارەیەکی «نەحس» و «ژمارەی بێ نامووس» سەیری دەکەن و خۆیان دوور دەخەنەوە لە ھەموو ئەم ژمارانەی لە ڕەنووسەکانی ٣٩ پێکھاتوون.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
تریاژ (فیلم)
تریاژ فیلمێکی درامییە باس لە کاریگەرییەرییە دەروونییەکانی جەنگ دەکات لەسەر ڕۆژنامەنووسێکی وێنەگر. چیرۆکی فیلمەکە لە ڕۆمانی تریاژەوە وەرگیراوە کە سکۆت ئەندرسۆن لە ساڵی ١٩٦٢ نووسیویەتی. تریاژ بۆ یەکەمین جار لە ١٢ی ئابی ٢٠٠٩ لە ڤیستیڤاڵی تۆرۆنتۆ لە کەنەدا پەخشکرا و لە ١٣ی تشرینی دووەمی ھەمان ساڵیشدا لە ڤیستیڤاڵی فیلمی ئەورووپی سڤیل لە ئیسپانیا پەخشکرا.
لەنێو فیلمەکەدا دوو ھونەرمەندی کورد بە ناوی کارزان شێرەبەیانی و موزەفەر شەریفی تیایدا بەشدارن. کارزان ڕۆڵی پێمەرگەیەکی بریندار ئەبینێت و موزەفەر شەریفیش ڕۆڵی یاریدەدەری پزیشک دەبینێت.
چیرۆک
ڕووداوی چیرۆکەکە باس لە گەشتی دوو وێنەگر دەکات لە ساڵی ١٩٨٨ چوونەتە باشووری کوردستان کە بە ناوچەی نائارام بەنێوبانگە. لەوێ ڕووداوی زۆر ناخۆشیان لە کوشت و بڕ و شەری نێوان پێشمەرگە و سەربازانی عێراقی دەبینن، لە پاش چەند ڕۆژێک لە مانەوەیان لەنێو پێشمەرگەدا و وێنەگرتنی دیمەنی شەڕەکانی نێوان پێشمەرگە و سەربازی ئێراقی وێنەگرەکان دەگەڕێنەوە. لەکاتی گەڕانەوەیان، دەیڤد (جامی سیڤیز) کە یەکێکە لە وێنەگرەکان بەر مینێک دەکەوێت و ھەردوو قاچی ئەپەڕێت. ماڕک (کۆڵین فاڕێڵ) کە لەبەر ھاوڕێکەی کوردستانی جێھێشت، دەیکاتە کۆڵی و چەندین سەعات بەڕێگاوە دەڕوات. کاتێک ئەگاتە ڕووبارێک و ھیچ شوێنێکی پەڕینەوەی نییە، ماڕک خۆی ھەڵ ئەداتە نێو ڕووبارەکە، بەڵام قۆڵی دەیڤدی لەھۆشچوو ملی ماڕک ئەگرێت و چیتر ماڕک ھەناسەی بۆ نادرێت، تا لەدواییدا کە خەریکە ھەردووکیان بخنکێن، ماڕک دەیڤد بەڕەڵا دەکات.
کاتێک ماڕک بەخەبەر دێتەوە، لەشی تێک شکاوە و لای پێشمەرگەکانە. دکتۆر تاڵزانی پێی ئەڵێت کە لە کەنار ڕووبارێک دۆزیویانەتەوە. ماڕک بە برینداری دەگەڕێتەوە ئیرلاند. بەڵام لە خێزان و ھاوڕێکانی ئەشارێتەوە کە دەیڤد مردووە و چۆن ئەم لە ئاوەکەدا بەڕەڵای کردووە، بەڵکو پێیان ئەڵێت کە دەیڤد نەگەڕاوەتەوە و لە ڕەواندوزە. بۆیە ماڕک تووشی حاڵەتێکی دەروونی خراپ دەبێت، بەڵام سەرەنجام لە کۆتایی فلیمەکەدا بەسەر خۆیدا زاڵ دەبێت، سروشتی دەبێتەوە و ڕاستییەکە دەدرکێنێت و تێدەگات کە دەبێت مرۆڤ ئەو ناخۆشیانە فەرامۆش بکات..
فلیمەکە تەکنیکێکی زۆر ھونەری تیا بەکارنەھێنراوە، بەڵام چەند بەش لە دایلۆگ و دیمەنەکانی قابیل بیرھێنانەوەیە. دکتۆری پێشمەرگەکان، تاڵزانی، ھەر پێشمەرگەیەک کە دەزانێت برینەکەی قابیل چارەسەر نین، بەدەستی خۆی گوللەی ڕەحمەیان پێوە دەنێت و دەیانکوژێت و فاتیحاشان بۆ دەخوێنێت. ھەر ئەو دکتۆرە، پێشمەرگە بەو کەسە نابینێت کە بەرەو ڕووی مەرگ دەبێتەوە، ھەر کە مەرگ نزیک دەبێتەوە لێی ڕادەکەن..
کۆتایی فلیمەکە بە بەوتەیەکی فەیلەسووفی یۆنانی، پلانتۆن کۆتایی دێت کە دەڵێت 'تەنھا مردووەکان کۆتایی جەنگیان دیوە'.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٩ پۆل:فلیمی درامای سیاسی دەیەی ٢٠٠٠
عوسمان یاسین
عوسمان یاسین (لەدایکبووی ١٩٧١ لە ھەولێر) نووسەر، مامۆستای زانکۆ و ھەروەھا دادوەری خەڵکی باشووری کوردستانە.
ژیان
عوسمان یاسین لە ساڵی ١٩٧١ لە دەشتی کەندێناوەی شاری ھەولێر لە دایک بوو. بە دوای خوێندنی گشتی، چوو بۆ زانکۆ و لە زانکۆی سەلاحەدین وانەی یاسای خوێند و لە ساڵی ١٩٩٣دا بڕوانامەی بەکالۆریۆسی وەرگرت. بەدوای ئەوەیش خوێندنەکەی ھەر لە زانکۆی سەلاحەدین بەردەوام کرد و یاسای گشتیی ھەڵبژارد و تا ڕادەی دکتۆرا خوێند و لە ساڵی ٢٠١٢دا لەو زانکۆیە دەرچوو. عوسمان یاسین ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٤ وەکوو دادوەر چالاکی دەکات. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٤ لە پەیمانگای دادوەری ھەرێمی کوردستان وەکوو مامۆستای پێشکەشکاری لێکچەر و لە کۆلێژی یاسا و پەیوەندییە نێودەولەتییەکان لە زانکۆی لوبنانی فەرەنسی لە ھەولێر وانە دەبیژێت.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی ھەولێر پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:نووسەرانی عێراقی پۆل:وەرگێڕەکان بۆ کوردی پۆل:وەرگێڕەکانی فارسی–کوردی پۆل:دادوەرانی کورد پۆل:زانا کوردەکان
٨٦٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئیچی
ئیچی بە زمانی ژاپۆنی (エッチetchi) وشەیەکی ژاپۆنییە بە مانای "سەرنج ڕاکێش" و "سووک" یان "لاسار" دێت (کاتێک وەک سیفەتێک بەکار دێت)، زۆرجار وشەی ئیچی بۆ باسکردنی ئەو ئەنیمێ و مانگایانەی کە گرتەی کەمێک ڕووتی تێدایە بەکار دێت، بۆ نموونە پۆشینی جل و بەرگی تەسک یان نیمچە ڕووت بەڵام تێیدا گرتەی پڕۆنۆگرافی بوونی نییە و نایگرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پۆڕنۆگرافی پۆل:ھێنتای پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا پۆل:پۆرنۆگرافی
قەزاکانی ھەرێمی کوردستان
ئەم پەڕەیە پێڕستی قەزاکانی باشووری کوردستانە. ناوی قەزاکان بەپێی پارێزگاکانیان ڕێزکراون.
دژەتەن
وێنۆک|دژەتەن
قەزاکانی ھەرێمی کوردستان
پارێزگای واست
پۆل:ھەرێمی کوردستان پۆل:قەزاکانی کوردستان پۆل:قەزاکانی عێراق
دژەتەن
دژەتەن (بە ئینگلیزی: Antibody) پرۆتینێکە وەڵامی دژەپەیداکەرێکی دیاریکراو دەداتەوە، یان دەبێتە ھۆی لەکارخستنی یان تێکشکاندنی ماددەیەکی ژەھراوی. وە شوێنەکەی دەکەوێتە سەر ڕووی پلازمای خڕۆکە سوورەکانی خوێن وە بەیارمەتی [وەرگرەپرۆتینییەکان] بە هۆکارەکانی نەخۆشی دەبەسترێت و کارلێکی لەگەڵ دەکات،
سەرچاوە
پۆل:کۆئەندامی بەرگری
٨٦٥ (ژمارە)
٨٦٥ (هەشت سەد و شەست و پێنج) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٨٦٤ و ٨٦٦.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بیاتریکس ھۆڵەندا
thumb|بئاتریکس شاژنی وڵاتی [[ھۆڵەندا]] بئاتریکس ھۆڵەندا یان بئاتریکس ویلھێملمینا ئارمگارد (بە ھۆڵەندی: Beatrix Wilhelmina Armgard van Oranje-Nassau؛ لەدایکبووی ١٣ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٣٨)، شاژنی وڵاتی ھۆڵەندایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨ پۆل:شاژنەکان
٨٦٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٢٤٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٤٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١١ی حوزەیرانی ١٩٩٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سیەرالیۆن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٠١٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سیەرالیۆن پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٩ پۆل:سیەرالیۆن لە ١٩٩٩ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سیەرالیۆن
بوراک ئۆزچیڤیت
بوراک ئۆزچیڤیت (بەتورکی: Burak Özçivit) ئەکتەرێکی تورکییە.  ، لە دایک بووە لە ٢٤ کانوونی دووەمی ١٩٨٤ لە شاری ئەستەنبوڵ لە تورکیا ، و ئەو وەک باشترین نمایشکەر دیاری کراوە ٢٠٠٣ لە تورکیا، لە جیھانی کوردیدا بە ناوبانگە بە ڕۆڵی عومەر لە زنجیرەی ئەوینی ناکام، و لە ساڵی ٢٠٠٣ ڕۆڵی گێڕاوە لە زنجیرەی (باڵندەی نەمنەم) بە ڕۆڵی (بوراک) لەگەڵ ئەکتەر (فەھرییە ئافچن)، و فیلمی (ئیشق لەتۆ دەچێت) لەگەڵ (فەھرییە ئافچن) لە ٢٠١٤.
بوراک دەرچووە لە زانکۆی مەرمەرەی ھونەرە جوانەکان بەشی تۆمارکردن و دوای دەرچوونی کاری نمایشی جل و بەرگی کردووە و بووە خاوەنی نازناوی باشترین نمایشکار لە ساڵی ٢٠٠٣ و لە ساڵی ٢٠٠٥ بووە دووەم باشترین نمایشکاری جل و بەرگ لە جیھاندا، و دواتر چووە ناو بواری ڕیکلام کردن، و لە ساڵی ٢٠٠٦ چووە ناو جیھانی ڕۆڵ گێڕان کاتێک ڕۆڵی مورادی گێڕا لە زنجیرە درامای تورکی Eksi، و لە ساڵی ٢٠٠٧ ڕۆڵی محەممەدی گێڕا لە فیلمی شەیتان زۆر ترسناکە و ئەوە بووە دەرچوونی بڵێسەی سەرکەوتنی ئەو، و لەھەمان ساڵدا و ساڵی دواتریش ڕۆڵی عومەری گێڕاوە لە زنجیرەی بەناوبانگ ئەوینی ناکام و ئەم زنجیرە ڕۆڵێکی گەورەی گێڕا لە بەناوبانگ بوونی بوراکدا و لە ساڵی ٢٠٠٨ ڕۆڵی Güven دەگێڕێت لە زنجیرەی Baba Ocagi، و گەورەترین ڕۆڵ دەرکەوتنی بوو لە زنجیرەی حەریم سوڵتان بەشی دووەم کە بووە ھۆی بەناوبانگ بوونی لە جیھانی عەرەبیدا و کە ملوێنان کەس سەرسام بوون پێی و بەدڵیان بوو.
کارەکانی
لە تەلەڤیزیۆن لە سینەما
٢٠٠٧ (Suat) لە Musallat
جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٦٤
ئیسپانیا میوانداری ئەو خولەی کرد و دوویاریگای تەرخان کرد بۆیاریەکان یاریگایەکانیش بریتیبوون لە یاریگای کامپ نوو و یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ لەو خولەدا چوار ھەڵبژاردە بەشداریان کرد کە بریتیبوون لە:(ئیسپانیا، دانیمارک، یەکێتی سۆڤیەت، ھەنگاریا) ئەو چوار ھەڵبژاردەیە کران بە گروپێک
یاری کۆتایی
ئیسپانیا (٢ ـ ١) یەکێتی سۆڤیەت      رۆژی ١٩٦٤/٦/٢١
سەرچاوە
/https://www.uefa.com
دەیلڤیل، ئەلاباما
دەیلڤیل شارێکە لە کەرتی دەیل، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٥٬٢٩٥ کەس بووە. ڕووبەری ٣٦٫٤٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٤٥٫١١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٠ پۆل:شارەکانی ئەلاباما
ئەستێرەی گرگن
ئەستێرەی گرگن ئەستێرەیەکە قەبارەی تا ڕادەیەک بچووکە و درەوشانەوەی کەمە. زۆربەی ئەستێرەکانی «زنجیرەی سەرەکی» ئەستێرەی گرگنن. دواتر واتای وشەی «گرگن» بۆ ھەندێک تەنی قەبارە ئەستێرەیی کە ئەستێرە نین، و پاشماوەی ئەستێرەئاسای پتەو کە چیتر ئەستێرە نین فراوان کرایەوە.
مێژوو
زاراوەکە لە بنەڕەتدا ساڵی ١٩٠٦ داھێنرا، کاتێک ئەستێرەناسی دانمارکی بە ناوی ئەینار ھێرتسپرۆنگ تێبینیی کرد کە ئەستێرە سوورەکان – وەک K و M لە سیستەمی ھارڤارددا پۆلێن کراون – دەکرا بە دوو گرووپی جیاوازدا دابەش کرابان. یان ئەوەتا زۆر لە خۆر ڕووناکترن یان زۆر کاڵترن. بۆ جیاکردنەوەی ئەم گرووپانە ئەینار بە ئەستێرەی «زەبەلاح» و «گرگن» ناوی بردن، ئەستێرە گرگنەکان کاڵترن و ئەستێرە زەبەلاحەکان ڕووناکترن لە خۆر.
زۆربەی ئەستێرەکان ئێستا لەژێر سیستەمی مۆرگن کینەن پۆلێن کراون بە کەڵکوەرگرتن لە پیتەکانی O, B, A, F, G, K و M زنجیرەیێک لە گەرمترین: جۆری O ھەتا ساردترین :جۆری M.
لەگەڵ پەرەسەندنی ئەستێرەناسیی تیشکی ژێرسوور لە کۆتاییی سەدەی بیستەمدا سیستەمی مۆرگن کینەن بۆ جۆری ساردتری L و T فراوان کرایەوە، کە ھەموویان «گرگنن» بەڵام لە ڕاستیدا ھیچیان ئەستێرەی تەواو نین.
سەرچاوەکان
پۆل:جۆری ئەستێرەکان
پەرلەمانی ئوسترالیا
پەرلەمانی ئوسترالیا یان  پەرلەمانی مەڵبەندە هاوسوودەکان ئەنجومەنی یاسادانانی حکومەتی ئوسترالیا هەژمار دەکرێ. وەکوو زۆرێک لە وڵاتان ئەم وڵاتە دوو ئەنجومەنی هەیە، (گەورەکان و سێنا) کە کاریگەریەکی زۆر لە ئەنجومەنی ئەمریکا وەردەگرێ. بەپێی دەستووری سەرەکی ئوسترالیا پەرلەمان سێ بەشی سەرەکی هەیە:
لە ٧٦ کورسی ئەنجومەنی سێنا، لە جانواری ٢٠٠٨ پارتی کرێکاری ئوسترالیا و پارتی لیبراڵ ٣٢ کورسیان لە دەست دایە، چووار کورسی لە دەستی نیشتیمانخوازەکان و، پێنج کورسی لە دەست سەوزەکانی ئوسترالیا و ئەوانیتر لە دەست پارتە بچووکەکانن.
سەرچاوەکان
پۆل:پەرلەمانی ئوسترالیا پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠١ لە ئوسترالیا پۆل:دەوڵەتی ئوسترالیا پۆل:ئەنجومەنەکانی یاسادانانی نەتەوەیی پۆل:ئەنجومەنەکانی یاسادانانی دوو ئەنجومەنی پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات پۆل:ئەنجومەنەکانی یاسادانان بەپێی وڵات پۆل:پەرلەمانەکانی سیستەمی وێستمینستەر
سلینا گۆمێز
ژێدەرەکان
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢ پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان پۆل:میوزیکژەنە پۆپە مناڵەکان پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرە-پۆپەکان پۆل:مۆسیقاژەنە پۆپە مناڵەکان پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دوو جەمسەرییان ھەیە
جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٥
جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٥ پاڵەوانیەتییەکی تۆپی پێی ئیسانیایە، لە دوو یاری پێکدێت. لەڕۆژانی ٢٤ و ٢٧ی ئابی ١٩٩٥، لەنێوان ڕیال مەدریدی پاڵەوانی لالیگای ١٩٩٤-١٩٩٥ و دیپۆرتیڤۆ لاکۆرونیای پاڵەوانی جامی شای ئیسپانیای ١٩٩٤-١٩٩٥ بەڕێوەچوو.
لەئەنجامدا دیپۆرتیڤۆ لاکۆرونیا توانی بەئەنجامی ٥-١ و بەسوود وەرگرتن لەئەنجامی ھەردوو یارییەکە بۆ جاری یەکەم ببێتە پاڵەوانی جامی سووپەری ئیسپانیا.
سەرچاوە
پۆل:جامی سووپەری ئیسپانیا
ڕەخنەی ئەدەبی
ڕەخنەی ئەدەبی یان لێکۆڵینەوەی ئەدەبی(بە ئینگلیزی: Literary criticism) لقێکی لێکۆڵینەوەی ئەدەبییە و بایەخ بە لێکۆڵینەوەی بەرھەمی ئەدەبی دەدات، بریتییە لە لێکۆڵینەوە و ھەڵسەنگاندن و لێکدانەوەی ئەدەب، زۆرجار ڕەخنەی ئەدەبی سەردەمی، لەژێر کاریگەری بیردۆزی ئەدەبیدایە، کە باسکردنی فەلسەفی ئامانج و پێشەنگییەکانیی ئەدەبیاتە، ھەرچەندە ئەم دوو چالاکیە پەیوەندییەکی نزیکیان ھەیە، بەڵام ڕەخنەگرانی ئەدەبی ھەمیشە بیردۆزی نوێ دەھێننە کایەوە، وەک فەلسەفەی ئەدەبی.
ڕەخنەی ئەدەبیی سەردەمی ئێستا
لە ئەمڕۆدا، ئەو ڕێبازانەی کە لەسەر بنەمای بیردۆزی ئەدەبی و فەلسەفی دامەزراون، تاڕاددەیەکی زۆر لە بەشە ئەدەبییەکانی زانکۆکاندا گیرساونەتەوە، لەکاتێکدا شێوازە ئاساییەکان کە ھەندێکیان لەلایەن ڕەخنەگرانی نوێوە دەگوترێن، چالاکن. ناکۆکییەکان لەسەر ئامانج و شێوازەکانی ڕەخنەی ئەدەبی کە تایبەندمەندی ھەردوولایە، زۆرێک لە ڕەخنەگران ھەست دەکەن کە ئێستا فرەیییەکی زۆریان ھەیە لە شێواز و ڕێبازێک کە دەتوانن گۆڕانکاری گەورە لەو ڕێگەیەوە ئەنجام بدرێت.
ڕەگ و ڕیشەی وشەی ڕەخنە
لەزمانی کوردیدا، وشەی رەخنە بەرامبەر وشەی (نقد) ی عەرەبی و وشەی Critiqueی ئینگلیزی بەکاردەھێنرێت، ھەرسێ وشەکەش لەبواری ئەدەبیدا بۆ یەک واتا و مەبەست بەکاردەھێنرێن و ھەڵگری چەمکێکی دیاریی کراون.
پێشەکی
ڕەخنەی ئەدەبی لەپاڵ مێژووی ئەدەب و تیۆری ئەدەب دا دەبنە سێ لقی لێکۆڵینەوەی ئەدەبی، واتە رەخنەی ئەدەبی لقێکی لێکۆڵینەوەی ئەدەبییە و بایەخ بە لێکۆڵینەوەی بەرھەمی ئەدەبی دەدات.
ئەرکی رەخنە شیکردنەوە و راڤەکردن و ھەڵسەنگاندنی دەقی ئەدەبییە، یان دیاریکردنی بەھای دەقی ئەدەبییە واتە رەخنەی ئەدەبی لەو بنەما ھوونەریی و بیریانە دەکۆڵیتەوە کە دەقی ئەدەبییان لێ بنیات دەنرێت و بەشێوەیەکی زانستییانە بەھای ئەو بنەمایانە دیاریی دەکات، بەمەش رادە و ئاستی گرنگیی و بایەخی دەق بۆ خوێنەر و داھێنەریش دەستنیشان دەکات. بۆیە دەتوانین بڵێین ئەگەر ئەدیبان بەرجەستەکەری جوانی و ڕەنگ پێدەرەوەو رەنگرێژکەری ژیان و دەروونی مرۆڤ بن ئەوا رەخنەگران بۆخۆیان بزوێنەری چالاکیی ئەدەبی و داھێنانی ئەدەبین.