cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لەیلا بەدرخان
له‌یلا به‌درخان له ساڵی ١٩٣٠ تا سه‌ره‌تای ساڵانی ١٩٤٠ه‌كان سه‌ما سه‌رنجڕاكێش و پرِ له جه‌ماوه‌رییه‌كه‌ی خۆی له وڵاتانی نه‌مسا، ئه‌ڵمانیا، سوێسرا، فره‌نسا، به‌لجیكا، ئیتالیا پێشكه‌ش كردووه. هه‌روه‌ها له‌یلا به‌ردخان بۆ نمایشكردنی سه‌ما جوانه‌كانی بانگهێشتی ئه‌مریكا و كه‌نه‌دا و زۆر وڵاتی تریش كراوه. له‌یلا به‌ردخان وه‌ك كچێكی كورد كاریگه‌رییه‌كی زۆری هه‌بووه له‌خۆ نمایشكردنیدا له هونه‌ری بالێ به‌تایبه‌تیش له‌ناو خه‌ڵك به شازاده‌ی كورد ده‌ناسرا. له‌یلا بۆخۆیشی هه‌میشه و به‌وپه‌رِی شانازییه‌وه خۆی وه‌كو كچه كوردێك و خه‌ڵكی كوردستان ناساندووه. نامه مێژووییه‌كانی له‌یلا به‌ردخان ئه‌و ڕاستییانه‌مان بۆ ده‌سه‌لمێنن. هه‌روه‌ها بنه‌ماڵه تێكۆشه‌ره‌كه‌ی به‌درخان پاشا كاریگه‌رییه‌كی زۆریان هه‌بووه بۆ وه‌ده‌ركه‌وتنی له‌یلا وه‌ك كچه هونه‌رمه‌ندێكی كورد.
قرکان، تاتۆس
وێنۆک|چەپ|پارێزگای ئەرزەڕۆم قرکان ناوی گوندێکە لە شارۆچکە تاتۆسی سەر بە پارێزگای ئەرزەڕۆمە لە باکووری کوردستان.
پۆل:گوندەکانی تاتۆس
لەیلا بەدرخان
له‌یلا ته‌مه‌نی زۆر بچووكبووه، كه "عه‌بدولره‌زاق به‌درخان"ی باوكی كۆچی دوایی كردووه، وه‌لێ عه‌بدولره‌زاق كاریگه‌رییه‌كی زۆری به‌سه‌ر له‌یلای كچی به‌جێهێشتبوو. عه‌بدولره‌زاق به‌درخان تاكه ڕێبه‌ری كورده كه له ماڵه‌كه‌ی خۆیدا پیانۆی هه‌بووه.
شازاده له‌یلا كچه كوردێكی ڕووناكبیر و دیرۆكزانیش بووه. زۆر حه‌زی به خوێندنه‌وه‌ی لاپه‌ڕِه‌كانی مێژوو بووه. ناوبراو لێكۆڵینه‌وه‌ی له‌سه‌ر مه‌راسیمه‌كانی ئایینی زه‌رده‌شتی، ئایینه كۆنه‌كانی ئێران و میسر و هیند و سه‌ماكانی ئایینی ڕۆژهه‌ڵاتی كردووه.
له‌یلا به‌درخان توانی وه‌ك یه‌كه‌م كچه هونه‌رمه‌ند و یه‌كه‌م ژنه هونه‌رمه‌ندی كورد به ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌كه‌یه‌وه بچێته لاپه‌رِه‌كانی دیرۆكی جیهانه‌وه، ئه‌لبوومه مێژووییه‌كانی جیهان و ئه‌رشیفخانه‌كان پڕِن له وێنه جوانه‌كانی خۆنمایشكردنی شازاده‌ی كوردان له‌یلا به‌درخان.
له‌یلا به‌درخان دوای ئه‌وه‌ی ته‌مه‌نی به‌ره‌وژوور ڕۆیشتووه، نه‌یتوانیوه چیتر به‌رده‌وام بێت له‌سه‌ر نمایشكردنی هونه‌ری بالێ و سه‌ما جوانه‌كانی، به‌ڵام به‌رده‌وام بووه له كاری ڕۆشنبیری و خوێندنه‌وه و لێكۆڵینه‌وه تا دواجار له ساڵی ١٩٨٦ له پاریسی پێته‌ختی فه‌ڕه‌نسا ماڵئاوایی له ژیان كردووه.
سەرچاوەکان
پۆل:ھونەرمەندانی کورد پۆل:ژنانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣ پۆل:مردووانی ١٩٨٦ پۆل:خانمەکتەرە کوردەکان پۆل:ھەڵپەڕکێ
تێئۆفیل گۆتیێ
تێئۆفیل گۆتیێ نووسەر، شاعیر، وێنەکێش و ڕەخنەگری ھونەریی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەنتازیی فەڕەنسی پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆژنامەوانانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨١١ پۆل:مردووانی ١٨٧٢
بڕیارنامەی ٤٣٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٧٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ نامیبیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٨٧‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
فلوجێستۆن ئاستەیت
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە فلوجێستۆن ئاستەیت (FGA)، لەژێر ناوی بازرگانی (Cronolone کرۆنۆلۆن) دا دەفرۆشرێت، بەکاردیت بۆ پزیشکی ئاژەڵان
سەرچاوەکان
پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان پۆل:پڕێگنانێکان پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان
توخمەکانی ئیقلیدس
توخمەکانی ئیقلیدس یان بنەماکانی ئیقلیدس نامیلکەیەکە سەبارەت بە بیرکاری و ئەندازە کە لە ١٣ پەرتووک پێکھاتووە و دەوروبەری ساڵی ٣٠٠ی پێش زایین بیرکاری یۆنانی، ئیقلیدس، لە شاری ئەسکەندەرییە نووسیویەتی. ناوەرۆکی نامیلکەکە بریتییە لە کۆمەڵێک پێناسە، بەڵگەنەویست، سەلمێنراو، و بەڵگەی بیرکارانە بۆ نیشاندانی ڕاستیی سەلمێنراوەکان.
توخمەکان سەرکەوتووترین و کاریگەرترین کتێبی وانەبێژیی ھەموو سەردەمان بووە. ئەم کتێبە ھێشتا بە زمانی کوردی وەرنەگێڕاواتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مێژووی ئەندازە پۆل:کتێبە بیرکارییەکان پۆل:ئەندازەی ئیقلیدسی
بابە سەرھەنگ دەودان
بابە سەرھەنگ دەودان یا سەرھەنگ دەودان (٩٣٥–١٠٠٧)، شاعیر و خواناسی کورد بووە کە لە سەدەی چواری ھیجریدا ژیاوە و ھۆنراوەی بە شێوەزاری ھەورامی لێ بە جێ ماوە. ڕەنگە بەناوبانگترین ھەڵبەستی ئەو ئەمە بێت:
سەرھەنگ دەودان سەرھەنگ دەودان ئەز کە ناممەن سەرھەنگ دەودان چەنی ئێرمانن مەگێڵم ھەردان مەکۆشم بەرێ ئایین کوردان
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:یارسانییەکان
ڕاپەرین (گۆرانیبێژ)
دیلەک دەمیر ناسراو بە ڕاپەرین (لە دایکبووی ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٥ لە وان؛ ) خانمە گۆرانیبێژی باکووری کوردستانە. ئەو لەوەتەی ساڵی ٢٠١١ەوە خەریکی کاری مۆسیقییە و تا ئێستاش بەردەوامە. ڕاپەرین خەڵکی شاری وانە. ئەو مامۆستای باخچەی ساوایانیشە.
گیران
ڕاپەرین لە کاتی کارکردنی لەگەڵ فۆتۆگرافەرێکدا بەناوی جونەید پالا تووشی کێشەیەک بوو، ئەوان سەرەتا لە ئینستاگرام یەکتریان ناسی. بەپێی قسەی ڕاپەرین ئەوا فۆتۆگرافەرەکە فێڵی لێی کردەوە بەوەی سەرەتا وەک کەسێکی پیشەگەری ھونەری خۆی ناساندووە بەڵام ھەڕەشەی بڵاوکردنەوە و وێنەی دەستکاریکراوی ئەوی کردووە کە لە ھوتلێدا بۆ کاری ھونەری گرتبووی. دواتر لەبەرامبەر پارەدا ڕێککەوتوون کە وێنەکانی پێبداتەوە. لە ڕۆژی دیدارەکەیان ئەوا ئەو کەسە ھەوڵیداوە دەستدرێژی بکاتە سەر ڕاپەرین، ئەویش لەبەرامبەر بەرگریکردن لەخۆی ئەوا تووشی کووشتنی ئەو کەسە ھاتووە. لە ئەنجامدا دادگا ١٢٫٥ ساڵ زیندای بۆ دەرکردووە. لە ساڵی ٢٠٢٠، بەشێوەیەکی کاتی بەھۆی بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا، ڕاپەرین ئازاد بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥ پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی وان پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی باکووری
یاریگای لوسێل
یاریگای لوسێل ئەم یاریگایە لە شاری لوسێل لە وڵاتی قەتەر، یاریگاکە مێوانداری جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ دەکات. ئەم یاریگایە لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی قەتەر خاوەنداریتی دەکرێت و گەورەترین یاریگایە لە قەتر. یاریگاکە لە ساڵی ٢٠١٧ بەردی بناغەی دانراوە و لە ساڵی ٢٠٢١ کراوەتەوە و جێگای ٨٠٬٠٠٠ کەس دەبێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی قەتەر
خانەی چیلکەیی
وێنۆک|خانەی چیلکەیی
سەرچاوە
پۆل:خانەکانی مرۆڤ پۆل:توێکاریی چاوی مرۆڤ
توغول
توغول شارۆچکەیەکی شارستانی پەنجە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٠١١٩ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
شەکان، تاتۆس
وێنۆک|چەپ|پارێزگای ئەرزەڕۆم شەکان ناوی گوندێکە لە شارۆچکە تاتۆسی سەر بە پارێزگای ئەرزەڕۆمە لە باکووری کوردستان.
پۆل:گوندەکانی تاتۆس
ئالی عیمران
ئالی عیمران (؛ خێزانی عیمران) سێھەم سوورەتی قورئانە و دوو سەد ئایەتی ھەیە. سەرەتاییی سوورەتەکە بە الم دەست پێ دەکات. ئەم سوورەتە پەیوەستە بە سەردەمی جەنگی بەدر و جەنگی ئوحود و شەڕ لەگەڵ نا موسڵمانەکان. ئەم سوورەتە سەبارەت بە چەند کێشەیەکی گشتییە:
پێشانگا
ئایەتی ٣١ سوورەتی ئالی عیمران
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:جیھاد
١٩٦٨
ساڵی ١٩٦٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
پەنجەرە
200px|وێنۆک|پەنجەرەی خانووێک لە [[ئینگلتەرا]] پەنجەرە بریتییە لە کونێک یان بۆشایییەک لە دیوار یان سەقفی باڵەخانەیەک، ئۆتۆمۆبیلێک، یان پێکھاتەی دیکە، بۆ ڕێگەدانی چوونەژوورەوەی ھەوا و ڕووناکی. ئاسایی پەنجەرەکان چوارچێوەیەکیان ھەیە و پڕدەکرێنەوە بە پارچەی تەختی شووشە. پەنجەرەکان قەبارە و شێوەی جیاوازیان ھەیە، لاکێشەیی، چوارگۆشەیی، بازنەیی یان شێوەی ناڕێک. شووشەی ھەندێک لە پەنجەرەکان ڕەنگکراوە، بەڵام بەشێوەیەکی ئاسایی پەنجەرەکان ڕوونن بۆ ئەوەی بتوانرێ لەناویاندا شت ببینرێت. پەنجەرەکان بەزۆری لە دار، ستیل یان پی ڤی سی دروست دەکرێن.
فیلۆتێ ئۆنادی
فیلۆتێ ئۆنادی شاعیر، ڕۆماننووس و ڕەخنەگر تئاتری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨١١ پۆل:مردووانی ١٨٧٥
بڕیارنامەی ٤٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٨٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٨ پۆل:لوبنان لە ١٩٧٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
قوچلەر
قوچلەر گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قوچلەر لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قوچەبڵاخ و لە باشوور لەگەڵ گوندی خڕبەندەلو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی بی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی سپیلکە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ماکۆ
ماکۆ، ماکی یان مادکۆ یەکێک لە شارۆچکەکانی پارێزگای ورمێ دەکەوێتە باکووری ئەم پارێزگایە کوردستان لە ئێران و ناوەندی شارستانی ماکۆیە.
ئەم شارۆچکەیە بەدووری (٢٤کم) کەوتووەتە باکوری ڕۆژاوای شارۆچکەی شەوت و بەدووری (٤٩کم) کەوتووەتە ڕۆژاوای شارۆچکەی پۆلدەشت و بەدووری (١٧کم) کەوتووەتە باشوری مەرزی نێودەوڵەتی بازەرگان لە نێوان ئێران و تورکیا و بەدووری (٢٨کم) کەوتووتە باکوری ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی سیاھچەشمە و بەدووری (١٨کم) کەوتووتە باشوری شارەدێی بازەرگان.
کەش و ھەوا
ئاوھەوای ماکۆ نیمچە ووشکە و لە ژێر کاریگەری چیاکانی زاگرۆس و دەریای ناوەڕاستدایە، لەھاویندا گەرم و ووشکە و لەزستاندا ساردە و کەمێک بەفری لێدەبارێت و لە بەھاراندا باراناوی و ھەورەتریشقەی ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏ پۆل:شارستانی ماکۆ
١٩٦٩
ساڵی ١٩٦٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٦٩
پاپیروس
thumb|نووسراوێکی کۆن لە پەڕەی پاپیروس alt=|وێنۆک|293x293پیکسڵ|ئەو دارەی میسریە کۆنەکان پەریان لێ دروست دەکرد پاپیروس جۆرێکە لە پەڕ کە لەلایەن میسری کۆنەکانەوە بەکارھاتووە و ھەر لەلایەن ئەوانیشەوە دروستکراوە، پاپیروس لە جۆرە دارێک بەرھەم دەھێنرا کە وەک قامیش وایە.
پێکھاتەی پاپیروس
پۆل:داھێنانە میسرییەکان
خانەی قووچەکی
وێنۆک|خانەی قووچەکی
خانەی قووچەکی (بە ئینگلیزی: Cone cell) لە گیانەوەردا، وەرگری ڕۆشنایییە لە تۆڕەی چاودا، ڕەنگەکان جیادەکاتەوە و، زۆر ھەستیارە بۆ ڕۆشناییی درەوشاوە.
سەرچاوە
پۆل:خانەکانی مرۆڤ پۆل:توێکاریی چاوی مرۆڤ
مۆنتسکیۆ
وێنۆک|شارڵ مۆنتسکیۆ شارڵ لویس دۆ سێکۆندا، بارۆن دۆ لا برێد و مۆنتسکیۆ (١٨ی کانوونی دووەمی ١٦٨٩ – ١٠ی شوباتی ١٧٥٥)، کە بەگشتی بە مۆنتسکیۆ ناو دەبرێت، دادوەر، وێژەوان، مێژوونووس و، فەیلەسووفێکی سیاسیی فەڕەنسی بوو.
مۆنتسکیۆ سەرچاوەی سەرەکیی تیۆریی جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکانە، کە لە زۆرێک لە دەستوورەکانی سەرتاسەری جیھاندا جێبەجێ دەکرێت. ھەروەھا بەوە ناسراوە کە زیاتر لە ھەموو نووسەرێکی دیکە کاری کردووە بۆ جێگیرکردنی شوێنی وشەی زۆرداری (ملھوڕی) لە فەرھەنگی سیاسیدا. مۆنتسکیۆ نووسەری کتێبی ڕۆحی یاسا (١٧٤٨)یە کە بەبێ ناوی بڵاو کرایەوە و ھەم لە بەریتانیا و ھەم لە کۆلۆنییەکانی ئەمریکا پێشوازییەکی باشی لێ کرا. ئەم کتێبە لەسەر باوکانی دامەزرێنەری ئەمریکا لە داڕشتنی دەستووری ئەمریکادا کاریگەریی دانا.
ژیاننامە
مۆنتسکیۆ لە شاتۆ دۆ لا برێد لە باشووری ڕۆژاوای فەڕەنسا لەدایک بووە کە ٢٥ کیلۆمەتر لە باشووری شاری بۆردۆوە دوورە. باوکی، ژاک دۆ سێکۆندا (١٦٥٤–١٧١٣)، سەربازێک بوو کە زنجیرەیەکی دوورودرێژ لە باوباپیرانی نەجیبزادەی ھەبوو. دایکی، ماری فرانسوا دۆ پێسنێل (١٦٦٥–١٦٩٦) کە کاتێک شارڵ تەمەنی حەوت ساڵ بوو کۆچی دواییی کرد، میراتگرێک بوو کە نازناوی بارۆنی لا برێد-ی ھێنایە بنەماڵەی سێکۆندا. مۆنتسکیۆ دوای مردنی دایکی ڕەوانەی کۆلێژی کاتۆلیکی ژویلی کرا، کە قوتابخانەیەکی دیار بوو بۆ منداڵانی نەجیبزادەکانی فەڕەنسا. ئەو تا لە ١٧٠٠ تا ١٧١١ لەوێ مایەوە. باوکی لە ساڵی ١٧١٣ کۆچی دواییی کرد و چووە ژێر سەرپەرشتیی مامییەوە کە ناوی بارۆن دۆ مۆنتسکیۆ بوو. لە ساڵی ١٧١٤ بوو بە ڕاوێژکاری پەرلەمانی بۆردۆ، مەیلی بۆ مەزھەبی پرۆتستانت ھەبوو و لە ساڵی ١٧١٥ لەگەڵ ژان دۆ لارتیگ کە پرۆتستانت بوو، ھاوسەرگیریی کرد و بوونە خاوەنی سێ منداڵ.
مۆنتسکیۆ دەستی لە کاری پارێزەری کشایەوە بۆ ئەوەی خۆی بۆ خوێندن و نووسین تەرخان بکات. بە بڵاوکردنەوەی کتێبی نامە فارسییەکان لە ساڵی ١٧٢١ (بە فەڕەنسی: Lettres persanes) سەرکەوتنی ئەدەبیی بەدەست هێنا. ئەم کتێبە تەنزێک بوو کە تێیدا کۆمەڵگا لە چاوی دوو سەردانکەری فارسی پاریسەوە دەبینرێت. کتێبەکە زیرەکانە ڕەخنەی لە بێمانایییەکانی کۆمەڵگەی هاوچەرخی فەڕەنسی دەگرت. مۆنتسکیۆ ساڵی ١٧٢٢ دەچێتە پاریس و بە یارمەتیی دووکی بێرویک، کە کاتێک بێرویک حاکمی سەربازی بوو لە شاری بۆردۆ ناسیبووی، دەچێتە ناو بازنەکانی دەربارەوە. ئەو هەروەها خۆی بە سیاسەتمەداری ئینگلیزی ڤیسکۆنت بۆلینگبرۆک ئاشنا کرد و، دواتر بۆچوونە سیاسییەکانی خرایە ناو شیکارییەکانی مۆنتسکیۆ بۆ دەستووری ئینگلیز. هەڵبەت ئەو بە هۆکاری تەکنیکیی نەژیانی لە پاریس، بۆ ئەندامێتی لە ئەکادیمیای فەڕەنسی وەرنەگیرا و لە ساڵی ١٧٢٦دا بەهۆی ناڕەزایەتی لەوەی کە کەسە نزمترەکان لەو لە بواری هزریدا لە دەربار لەو بەرزتر کراونەتەوە و سامانێکیان وەچنگ خستووە، ئۆفیسەکەی فرۆشت. لە کۆتاییدا سازانی کرد و لە کانوونی دووەمی ١٧٢٨دا لە ئەکادیمیا وەرگیرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:فەیلەسووفانی یاسا پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٦٨٩ پۆل:مردووانی ١٧٥٥
باساک
باساک یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی سرۆچک، قەزای سەید سادق و پارێزگای سلێمانیە لە باشووری کوردستان. باساک دەکەویتە باکوری رۆژھەڵاتی شاری سلیمانی لەناوچەی شارباژێر، ئەم گوندە لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ ناحییەی سرۆچک خراوەتە سەر قەزای سەید سادق.
شوێن
ئەم گوندە لە باکورەوە گوندیحاجی مامەند و لە باشورەوە گوندی کۆترمەڕ و لە ڕۆژهەڵاتەوە گوندی چنارەی شێخ تەها و لە ڕۆژاواوە گوندی بەرزنجەیە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی سلێمانی
شارستانی ئامۆل
شارستانی ئامۆل یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای مازەندەرانی ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری ئامۆلە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای مازەندەران پۆل:شارستانی ئامۆل پۆل:شارستانەکانی ئێران
ئێسکەکانی مەچەک
مەچەک جومگەێکی ئاناتۆمیکە کە وا دەبێتە هۆی جموو جۆڵی هەرچی زۆرتری دەست لە مرۆڤ دا. ئەم جومگە لە هەشت ئێسک پێک هاتووە کە لە دوو ڕەدی دا رێک کەوتون. ٤٠٠px|وێنۆک|ناوەڕاست|ئێسکە رەنگاورەنگەکان، هەر ئەو هەشت ئێسکەی مەچەکن کە لە دوو رەدیف دا هەن
ئێسکەکان:
ئێسکەکانی مەچەک
پۆل:ئێسکەکانی مەچەک
کلیسە، تاتۆس
وێنۆک|چەپ|پارێزگای ئەرزەڕۆم کلیسە ناوی گوندێکە لە شارۆچکە تاتۆسی سەر بە پارێزگای ئەرزەڕۆمە لە باکووری کوردستان.
پۆل:گوندەکانی تاتۆس
کەبان
کەبان یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای خارپێت ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٧٫٥٨١ کەس بووە، کە نزیکەی ٥٫٠٠٥ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای خارپێت پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای خارپێت
جەلالیان
جه‌لالى هۆزێكى مه‌زنى كوردستانه‌. زۆربه‌يان له‌ بناره‌كانى چياى ئاگرى له‌ ديوى شارى ماكۆ ىئێران وشاره‌كانى ئيغدير و ئاگرى و قه‌رسى توركيادا ده‌ژين. ساڵى 1930 به‌ سه‌ركردايه‌تى ئیحسان نوری پاشاى شۆرشى چه‌كداريان دژ به‌ سته‌مى داگيركه‌ران راگه‌ياند كه‌ به‌ ( شۆرشى ئاگرى) ناسراوه ‌.
پۆل:ھۆزە کوردییەکان پۆل:شارستانی ماکۆ پۆل:گیادین
پەنج، تاجیکستان
پەنج شارۆچکەیەکی شارستانی پەنجە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٧٩١٧ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
کتێبخانەی گشتیی سلێمانی
کتێبخانەی گشتیی سلێمانی کتێبخانەیەکە دەکەوێتە شەقامی سالم لە سلێمانی. یەکەم دروستبوونی ڕۆشنبیری لەڕێی سێکوچکەی بابانەوە بوو (نالی، سالم، کوردی) پەیامی فەرهەنگیان ڕاگەیاندووەکە و بابانەکان گرینگییەکی زۆریان داوە بە کتێب و لە کتێبخانەی گشتی سلێمانی کۆیاندەکردەوە بەهۆی ئەوانەوە ڕۆژ لە دوای ڕۆژ ڕوخساری ڕۆشنبیری لەم شارە درەوشاوەتەوە، و کتێبخانەی گشتی سلێمانی، یەکێکە لەو ناوەندانەی کە ماوەی ٧٦ ساڵە پرشنگی درەوشانەوەی کتێب و کارو چالاکییەکانی ئەم شارە ڕووناک کردۆتەوە.
مێژوو
لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا پیرەمێردی شاعیر و ڕۆژنامەنووسی گەورە، لە ڕۆژنامە (ژیان)ی خۆیدا ڕووی دەمی دەکاتە بەرپرسانی ئەو سەردەمە و دەڵێ: (سەعادەتی متصرف بۆ هەندێ کاروباری دیوانی خۆی چووە بۆ پایتەخت.. وەک بیستومانە بۆ ئەعماری مەملەکەتەکەمان مساعەدەی زۆر کراوە، ئینشەڵا ئاساری شیرین و ڕەنگین ئەبینین، ئاخ، خۆزگە کتێبخانەیەکی بە ئاساری خەیرییە بۆ بەرهەم دەهێناین و غیرای ڕۆحمان ئەبوو)
هەروەها، لەڕۆژنامەی (ژین)دا لە ١٩٤٤/١٠/١٢ هەر لەلایەن پیرەمێردەوە بەناوی (مزگێنی) هەواڵی کردنەوەی کتێبخانەی گشتی سلێمانی بەمجۆرە خراوەتە بەرچاو. هدت…
سەرەتا کتێبخانە گشتییەکان سەربە پەروەردە بوون، پاشان خراونەتە سەر کارگێڕیی خۆجێیەتی (ئیدارەی محەللی) و ئەمینداری کتێبخانەیان هەبووەو سەربە بەڕێوبەرایەتی کتێبخانر گشتییەکانی پارێزگا بوون و پاشان ڕاپەڕین دوای کۆششی زۆرمان لەڕێی بەڕێزان شاعیری گەورە شێرکۆ بێکەس و مامۆستا جەمال عەبدول هەردوو وەزیری ڕۆشنبیریی نەوەدەکان بوون، کتێبخانە گشتییەکان گواستراونەتەوە بۆسەر وەزارەتی ڕۆشنبیری هەرێم و بەڕێوەبەرێتییەکی گشتی بۆ کتێبخانەکان دامەزراو ئەمینداری کتێبخانەی گشتی سلێمانی لەساڵی ١٩٩٦ دا بووە بە بەڕێوبەر و بۆ یەکەمجار بووە بەڕێوبەرایەتی و کتێبخانەی گشتی شارۆچکەکان پێکەوە بەستراون پێویستە وەک ئەمەکداری بۆ ئەمینداران و بەڕێوبەرانی کتێبخانە. وە تا دەگات بر ئێستا کەم تا زۆر ڕۆڵیان هەبووە لە بەڕێوبردنی کتیبخانەی گشتی سلێمانیدا،
ئەوانیش بریتین لە:
پرسگای کتێبخانەی گشتی سلێمانی
لەم بەسە ناوی ئەو کەسانە تۆماردەکرێن، کە سەردانی کتێبخانە دەکەن، ئەمەش بۆ مەبەستی ئاماری کتێبخانە، یان هەر پرسیارێک دەربارەی بەشەکان بکرێت و وەڵامی سەرجەم هامشۆکەران دەدرێتەوە و ڕێنمای پێویستیان دەکرێت لە هەردوو دەوامەکادا.
هۆڵی شێخ محەمەدی خاڵ (کتێبی عەرەبی و ئینگلیزی)
یەک لە هۆڵە و باشە گرنگەکانی کتێبخانەیە و بەردەوام خوێنەر و خوێندکارانی قۆناغە جیاجاکانی خوێندن ڕووی تێدەکەن، ئەم هۆڵە بەناوی زانای گەورە و ئاینی و کۆمەڵایەتی و نوسەری گەورەی گەلەکەمان (شێخ محەمەدی خاڵ)وەیە، بریتییە لە (٣٥٩٦٨) کتێب ، و پێکیشهاتووە لە کتێبی زانیاری گشتی و فەلسەفە و ئایین و زانستە کۆمەڵایەتییەکان و زمان و زانستە سروشتییەکان و زانستە پراکتیکییەکان و هونەر و ئەدەب و مێژوو و جوگرافیا. و لە ناوەوەدا لە دوو هۆڵ پێکهاتووە خوارەوە بۆ عربی و سەرەوە بۆ ئنگلیزییە، و ئەو کتێبە عەرەبیانەی کۆنن لە ژورێکدا بەناوی (ئەرشیڤ)پارێزراون
هۆڵی بێکەس (بۆ سەرچاوە فارسییەکان)
ئەم بەشە، ساڵی ٢٠٠٣ دوای نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەی گشتی دامەزراوە و بەناوی شاعیری نەتەوەی (فایەق بێکەس)ەوەیە. تێیدا پێکهاتووە لە (٤٠٩٦) کتێبی فارسی و تورکی و عیبری پارێزراوە، لەم بەشەدا جگە لە فەرهەنگەکان پڕۆسەی خواستن بۆ کتێبەکانی ئەنجام دەدرێت.
هۆڵی  ئیبراهیم ئەحمەد (بۆ سەرچاوە ئینگلیزییەکان)
هۆڵی سەرچاوە بیانییەکان لە کتێبخانەی گشتی سلێمانی بە ناوی کەسایەتی ڕۆشنبیرو سیاسەت مەداری شارەکەمان مامۆستا(ئیبراهیم ئەحمەد)ە ئەم هۆڵە لە ساڵی ٢٠١٦ لە کتێبخانەی گشتی سلێمانی کرایەوە. لەم هۆڵە بڕی (٥٥١٧)کتێب زمانەکانی ئینگلیزی و ڕوسی و فەڕەنسی هەیە.
هۆڵی کامەران موکری (بۆ فەرهەنگ و ژێدەرەکان)
بەشێکی گرنگی دیکەیە و دەکەوێتە نهۆمی دووەمی کتێبخانە، ساڵی ٢٠١١ وەک بەشێکی سەربەخۆ ناسێنراوە بەناوی شاعیریکەسایەتی ڕۆشنبیری و نیشتمانپەروەری کوردستان (کامەران موکری) لەم هۆڵەدا ئەو کتێبانەی بەشێوەی سەرچاوەی فەرهەنگیلەبەردەستدایە بە زمانەکانی: کوردی، عەرەبی، ئینگلیزی…. ژمارەی کتێبی سەرچاوەی فەرهەنگی بە بڕی (٤٨٥٧) کتێبلەبەردەستدایە.
بڕی(١١٠٤) نامەی زانکۆیی بەناوەڕۆکی جیاواز لەبەردەستدایە ئەوەی جێگەی ئاماژەیە سەرچاوەکانی ئەم هۆڵە لەسەر بنەمایزانستی کتێبخانە خواستنی دەرەکی نییە، واتا خوێنەران و توێژەران دەتوانن تەنها لەناو هۆڵەکەدا سوود لە سەرچاوانە وەرگرن.
هۆڵی پیرەمێرد (بۆ گۆڤار و ڕۆژنامەکان)
ئەم هۆڵە کە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە ئەرشیفێکی دەوڵەمەندە بۆ پاراستنی خولاوەکان (گۆڤار، ڕۆژنامە، بڵاوکراوەکان)، بەناوی ڕۆژنامەنووس و نوسەر و شاعیری مەزنی گەلەکەمان (پیرەمێرد) لەم هۆڵە لەسەر بنەمای زانست و زانیاری خزمەتگوزاری پێشکەش بە هاوڵاتیان دەکرێت، لە هۆڵەکەدا سوودی لێوەربگیرێت، یاخود بێبەرامبەر کۆپییەکی لەسەر بگیرێتەوە بۆ دەرەوە، و سەرچاوەکانی ئەم هۆڵە پێکدێت لە
(١٥٠١) جۆر کە بەم شێوەیە دابەش بووە:
٩٢٦ جۆر گۆڤار و ڕۆژنامەی کوردی
٥٦١ جۆر گۆڤار و ڕۆژنامە بەزمانی عەرەبی
ژمارەکانی گۆڤاری ئەم هۆڵە نە زیاد دەکات و نە کەم.
هۆڵی دیلان (بۆ کتێبخانەی کەسایەتییەکان)
لە کتێبخانەی گشتی سلێمانی هۆڵێکی تایبەت بە کتێبخانەی کەسایەتییەکان هەیە، ئەم هۆڵە لە ساڵی ٢٠١١ وەک بەشێکی سەربەخۆ وەک ڕێز لێنان بەناوی شاعیرو نیشتیمان پەروەر و ئاشتی خواز و بەڕێوبەری پێشوی کتێبخانەی گشتی سلێمانی مامۆستا (حەمەساڵح دیلان)ەوەیە. لەم هۆڵەدا (ــــ) کتێبخانەی کەسایەتی هەیە بەبڕی (ــــــــــــ)کتێبی جۆراوجۆرو جیاوازی لە خۆگرتووە بە زمانەکانی کوردی و عەرەبی.
هۆڵی لەتیف هەڵمەت (بۆ سیمینار)
لە کتێبخانەی گشتی سلێمانی هۆڵی کۆڕو کۆبونەوەو سیمینار لە ساڵی ٢٠١٤ بنیات نراوە وەک ڕێزلێنان ناونراوە بە شاعیرو ڕۆشنبیر مامۆستا (لەتیف هەڵمەت)، ئەم هۆڵە خزمەتگوزاری پێشکەش دەکات بە کۆمەڵگای کتێبخانە بەبێ بەرمبەر و هەموو کەشێک دەتوانێت سوود وەربگرێ بەمەبەستی کۆڕو سیمینار لە کاتژمێر ٨:٣٠ تا ٤:٠٠ ئێوارە لە هۆڵەدا شوێنی بەژداری (٧٠) کەس دەبێت.
هۆڵی شێخ نوری شێخ ساڵح (بۆ خوێندنەوە)
لە کتێبخانەی گشتی سلێمانی هۆڵی خوێندنەوەی وەکو ڕێز لێنان بەناوی نوسەر و ڕوناکبیر (شێخ نوری شێخ ساڵح)ەوە کردووە، ئەم هۆڵە لە کاتژمێر ٨:٣٠ تا ٤:٠٠ ی ئێوارە دەرگا وەڵایە بۆ خوێنەران و خوێندکاران تاکو بتوانن بخوێنەوە. ئەمە سەرەڕات ئەوەی لەکاتی پێویست دا ئەم هۆڵە بەکاردەهێنرێ بۆ کردنەوەی پێشانگە و چالاکی جۆراوجۆر.
هۆڵی ئەحمەد هەردی (ئای تی)
گۆڵی بەکارهێنانی ئینتەرنێت لە کتێبخانەی گشتیی سلێمسنی بەناوی شاعیر و نیشتیمان پەروەر مامۆستا (ئەحمەد هەردی)ە ئەم هۆڵە لەساڵی ٢٠٠٤ لە کتێبخانەی گشتیی بنیات نرا. پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری ئینتەرنێت بێ بەرامبەر و هەموو هاوڵاتییەک دەتوانێت لێسوودمەند بێت.
پێڕست
وێنۆک لە گرنگترین بەشەکانی کتێبخانەن، چونکە کارە هونەرییەکان لێرەوە ئەنجام دەدرێت و خوێنەران بەهۆی ئەم بەشانەوە دەتوانن سەرچاوەی مەبەست بدۆزنەوە، بەشی پێڕست دادەنرێت بە پردی نێوان خوێنەر و کتێبخانە، بەهۆی سەرچاوەکان بەپێی زمانە جیاوازەکان و بابەتە جیاوازەکانەوە جیا دەکرێنەوە، لەم بەشەدا کە ژمارەیەک کارمەندی پسپۆڕ کاردەکەن، ناونیشانی بابەتە دیاریکراوەکان جیادەکرێنەوە، هەروەها کۆی بەرهەمەکانی نووسەرە دیاریکراوەکان، بەهۆی کارتەکانەوە نووسەر و ناونیشان و بابەتی سەرچاوەکان جیا دەکرێتەوە، هەرچۆن هەمان کردە بەهۆی پێڕستی ئەلیکترۆنییەوە ئەنجام دراوە.
پۆلێن
بەشێکی هونەری سەرەکیی تر لە کتێبخانەکەدا بەشی پۆلێنە، کارەکانی ئەم بەشەش لە بواری هونەریدایە و سەرجەم کارمەندەکانی بەشەکە پسپۆڕن لە بواری زانستی کتێبخانە و زانیارییەکاندا، ئەرکی ئەم بەشە، پاش تۆمارکردنی کتێب و سەرچاوە بەدەستهاتووەکان لەلایەن بەشی تۆمارەوە، دەست پێ دەکات، تایبەتمەندی کاری ئەمە بەشە بریتییە لە پۆلێنکردن ە دیاریکردنی بابەتی سەرچاوەکان و جیاکردنەوەیان و دابەشکردنی بابەتەکان بەپێی نزیکیان لەیەکترەوە، مەبەست لە پۆلێنکردن ئەوەیە کە خوێنەر بتوانێ بە ئاسانی و لە کەمترین کاتدا ئەو سەرچاوانە بەدەستبهێنێ کە مەبەستێتی.
سیستمی پەیڕەوکراو بۆ پۆلێنکردن برییتیە لە (پۆ لێنی دیو یی دەی) پشتبەستن بە چاپی بیستەمی دیوی، چونکە شێوازێکی زانستی و مۆدێرن دانراوە لە هەموو جیهاندا کاری پێدەکرێت.
بەشی تۆمار
دوای ئەوەی سەرچاوەکان لەبەشی دسبەشکردن دەنێردرێتەوە بەسی تۆمار، سەرەتا بەپێی زمانەکانی (کوردی و عەرەبی و ئینگلیزی و زمانە بیانیییەکان، تر جیادەکرێتەوە و لە تیانووسی تایبەت بە خۆیان تۆمار دەکریت و پاشان بەپێی تایبەتمەندییەکان دەنیردرێنە هۆڵەکانی سەرچاوە کوردی عەرەبی و ئینگلیزییەکانو دواتر لە کۆمپیوتەردا تۆمار دەکرێت.
لەم بەشەدا بە ژمارە ئەم سەرچاوانە تۆمارکراون
١٩٧٠
ساڵی ١٩٧٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
کتێبخانەی گشتیی سلێمانی
بەشی تۆمار
کتێبی عەرەبی ٥٩٠٧٨
١٩٧٠
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٧٠
کتێبخانەی گشتیی سلێمانی
بەشی تۆمار
کتێبی کوردی ٢٩٨٧٥
کتێبی ئینگلیزی ٤٣٥١
کتێبی ئەڵمانی ٢٦
کتیبی تورکی ١٠
بەشی بیبلۆگرافیا
کاری ئەم هۆبەیە ئامادەکردنی لیستی ڕێکخراوە بەپێی پۆلێنی (دیویی دەی) بۆ گشت سەرچاوەکانی ئەم کتێبخانەیە.
بەشی سپاردن
ئەرکی ئەم بەشە، پێدانی ژمارەی سپاردە بە هەموو ئەو کتێبانەی کە لە سنوری سلێمانی چاپدەکریت.
بەشی سایتی کتێبخانە
ئامانجی ئەم بەشە ناساندنی هەموو سەرچاوانەن کە بە شێوەیەکی بەردەوام دەگەنە کتێبخانە، هەروەها بڵاوکردنەوەی هەموو چالاکییەکانی کتیبخانە.
بەشی ڕاگەیاندن
لەم بەشەدا سەرپەرشتی هەموو چالاکییەکانی کتێبخانە دەکرێت، هەر چۆن هاوکاری تیمەکامی ڕاگەیاندن دەکرێت لە کەناڵەکانی تەلەفزیۆن و ڕادیۆ و ڕۆژنامەکان، هاوکات پێشوازی لە تیم و میوانەکانی دەرەوە دەکرێت کەدێتە سەردانی کتێبخانە، هەروەها ئەم بەشە بەژدارە لە سەرجەم لیژنە باڵاکانی بەڕێوبەرایەتی کۆنفرانسی کتێبخانەکان و چالاکییەکانی تر
بەشی کارگێری
یەکێکە لە بەشە سەرەکیتەکانی کتێبخانەو کاروباری ڕێکخستنی سەرجەم نوسراوە هاتووەکان و دەرچووەکان و کارکردن لەسەریان ئەنجام دەدات، هاوکات کارە کارگێڕییەکانی کارمەندانی کتێبخانە وەک مۆڵەت، سەرموچە، ئیفاد، خانەنشینی و زیاتر، لەم بەشەدا بەڕێوەدەبرێت، ئەمە جگە لە ڕێکخستنی دەوامی ڕۆژانەی فەرمانبەران
بەشی ئامار و میلاک
ئەرکی ئەم هۆبەیە ڕاگرتنی باڵاناسی هیزی کارو پێداویستی ئێستا و داهاتووی کتێبخانەی گشتی و لقەکانی لە شارۆچکەکان.
بەگشتی ئەم هۆبەیە برییتیە لە (پلان دانان بۆ هێزی کار، تۆمارکردنی سەرە موچو بەرزە موچەی کارمەندان، تۆمارکردنی مۆڵەتیکارمەندان، ئاگاداربوون لە گواستنەوە و هاتنی ڕێژەی کارمەندانی نوێ، ئاگادارکردنەوەی کارگێڕی و خۆیەتی لەو کاەمەندانەی کە کاتیخاننشینیان هاتووە. بەگشتی ئەم هۆبەیە برییتیە لە (پلان دانان بۆ هێزی کار، تۆمارکردنی سەرە موچو بەرزە موچەی کارمەندان، تۆمارکردنی مۆڵەتیکارمەندان، ئاگاداربوون لە گواستنەوە و هاتنی ڕێژەی کارمەندانی نوێ، ئاگادارکردنەوەی کارگێڕی و خۆیەتی لەو کاەمەندانەی کە کاتیخاننشینیان هاتووە.
بەشی چاکسازی
هۆبەیەکی کارای سەر بە یەکەی کارگێڕییە، ئەرکی ئەم هۆبەیە چاککردنەوەی ئەو کەم و کورتیانەیە کەلە ئەنجامی بەکارهێنان یان هەرهەڵەیەکی دیکەی تەکنیکیدا ڕوودەدات، وەک چاککردنەوەی ڕووناکیو ساردی و گەرمی و هدت.
بەشی دۆسیەکان
کاری ئەم هۆبەیە دۆکۆمێنتی تەواوی ئەو فەرمان و نووسراوانەیە کەلە کتێبخانەی گشتی سلێمانی و کتێبخانەی گشتی شرۆچکەکان و یەکەکارگێڕییەکان دەردەرێت
گەلەری ئازادی شەوقی
لە کتێبخانەی گشتی سلێمانیدا لە ساڵی ٢٠١٣ وەک ڕێزلێنان بۆ هونەرمەندان و دیاریکردنی پێگەی هونەر لەناو کتێبخانە هۆڵێک تایبەت کرابۆ ئەو مەبەستە وەک ڕێزلێنان بەناوی مامۆستای هونەر ئازاد شەوقی وە ناونرا.
بەشی ژمێریاری
لە بەشی ژمێریاری کتێبخانەی گشتی سلێمانی کاروباری موچەی فەرمانبەرانی کتێبخانە و خەرجییەکان ڕایی دەکرێت.
بەشی وردبینی
لەم بەشەدا وردبینی بۆ سەرجەم کارەکانی بەشی ژمێریاری ئەنجام دەدرێت، کە برییتیە لە لیستی مووچەی فەرمانبەرانی سلێمانی وشارۆچکەکان، لەگەڵ پێشیینەی بەردەوامی کتێبخانەکان، دوای وردبینی کردن سەرجەم لیستەکان لەم بەشەدا دەبرێتە گەنجینەی سلێمانی بۆوردبینی و تەواوکردنیان.
بەشی یاسا
کارەکانی ئەم بەشە برییتیە لە:
- دەربڕینی ڕاوبۆچون سەبارەت بە پرشە یاساییەکان.
- نوێکردنەوەی یاسای فەرمانگەکە لەبەردەم دادگاکان و سەرجەم دام و دەزگا فەرمییەکان.
- تۆمارکردنی سکاڵا لەبەردەم دادگاکان و لایەنە پەیوەندیدارەکان، بۆ هەر کێشەیەک کە پێویست بێت.
- نوێنەرایەتی یاسایی لە لیژنە لێکۆلینەوە ولیژنەکانی تر.
بەشی گەنجینە
هۆبەیە تایبەتمەندی خۆی هەیە و سەر بە بەشی ژمێریارییە، تێیدا تۆماری سەرجەم کەلوپەلەکانی کتێبخانە ئەنجام دەدرێت، لەگەڵ کاریگەنجینەی کتێبخانەی گشتی، هەروەها تۆماری پسوڵەی شمەک و کەرەستەکان هەر لەم هۆبەیە ڕایی دەکرێت
بەشی کتێبخانەی گشتیی شارۆچکەکان
ئەم بەشە ئەکێکە لە بەشەکانی بەڕێوبەرایەتی کتێبخانە گشتییەکانی سلێمامی کە سەرپەرشتی سەرجەم کتێبخانەکانی شارۆچکەکانی سەربە پارێزگای سلێمانی دەکات کە دەکەونە دەوربەری سلێمانی.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبخانە گشتییەکان
ئیسحاق مۆردەخای
ئیسحاق موردەخای (عیبری: יצחק מרדכי) سیاسەتمەدارێکی ئیسرائیلی بە ڕەچەلەک کوردە. ئیسحاق لە ساڵی ١٩٤٤ لە شاری زاخۆ لە باشووری کوردستان لەدایکبووە. کە دەولەتی ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٤٨ دامەزرا، لەگەل باوک و ئەندامانی تری خێزانەکەی بەرەو ئەوێ کۆچی کرد.
ژیانی سیاسی
لە سەرەتای کاری سیاسیی دا ئەندام بوو لە ناو پەرلەمانی ئیسرائیل دا بە ناوی کینیست، دواتر لە نێوان سالانی ١٩٩٦ و ١٩٩٩ وەزیری بەرگری ئیسرائیل بوو و دواتر تا سالی ٢٠٠١ وەزیری گواستنەوەی حکومەتی ئیسرائیل بوو.
شێخ لەتیفی حەفید
شێخ لەتیف شێخ مەحموود شێخ سەعید (لەدایکبووی ١٩١٧ لە سلێمانی، عێراق – مردووی ١٢ی ئایاری ١٩٧٢ بەغدا). لە بنەمالەیەکی کورد پەروەر و دین دار و ئەدەب دۆست لە دایکبووە لە سەردەمێکی پر کارەسات و تەقینەوەی مێژوویی دا چاوی بە ژیان ھەڵێناوە لە سلێمانی. شێخ لەتیف جێگرێ ئکێ یێ پارتی دیموکراتی کورد،شێخ لەتیف قوناخا سەرەتای ل قوتابخانا (ڕوژدیە و فەیسەلیە) خاندیە و قوناخا ناڤەندی ل ناوەندیا سلێمانیێ تەمام کریە و هەروەسان ژلایێ چەندین مەلایێن وی سەردەمی وانێن ئەدەبی و کومەلایەتی خاندینە بابێ شێخ لەتیفی شێخ محمود لدەست پێکا سەدێ بیستێ شورەشەکا مەزن بەرپاکر بوبدەست ڤە ئینانا مافێن رەوایێن کوڕدان ژلایێ دەست هەڵاتا وی دەمی ڤە رێگری و دژایەتیا وی کریە بەلێ جەنابێ شێخی چجارا دەست ژ دوزا نشتیمانی بەر نەدا، هەیبەتا شێخ لەتیفی شورەش و بەرخودان ل وی دەمی لسەر ئاستێ کوردستانێ وعێراقێ و روژهەڵاتا ناڤەراست و جیهانێ دەنگ ڤەدا
ژیان
شێخ لەتیف کوڕی سەرکردەی بەناوبانگی کورد شێخ مەحموودی حەفید کوڕی شێخ سەعید کوڕی کاک ئەحمەد کوڕی شێخ مارفی نۆدێیە کە یەکێک بووە لە زانا بەناوبانگەکانی ئایینی لە کوردستان. (ئەحمەد تەقی)ی کۆچکردوو دەلیَ: ئەم خێزانە خانەدانەی شێخ مەحمود پتر لە ١٥٠ سال لە کوردستاندا ناوبانگیان بڵاوەو جێگایەکی تایبەتیان ھەیە ھەموو کوردستان و بەتایبەتی لە لادێکاندا بە چاوی ڕێزو پیرۆزەوە تەماشای ھەموو وەچەیەکانی شێخ مارفیان کردووە. ناوبراو بەم شێوەیە لە سەر بنەماڵەکە زیاتر قسە دەکات و دەڵیَ: نەوەکانی شێخ مارف نەک ھەر لەناو کوردستاندا بەڵکو لەلایەن کاربەدەستانی عوسمانیش بەرادەیەکی زۆر ڕێزیان لێدەگیران. شێخ لەتیف ھێشتا ھەر منداڵ بوو، تەمەنی نەگەیشتبووە سێ سالان دوای بە دیل گیرانی شێخ مەحموود لە ساڵی ١٩١٩ لەلایەن ئینگلیزەوە بەماڵەوە پەنایان بردە بەر باکووری رۆژھەڵاتی عێراق لای سمکۆ (ئیسماعیل ئاغای شکاک). ساڵی ١٩٣٠ لە تەمەنی سێزدە ساڵی بەشداری خەباتی شۆڕشی چەکدارانەی کوردی کردووە. لە سالی ١٩٤٢ لەلایەن حکوومەتی پاشایەتی ئەو کاتی عێراقەوە پەلاماردراوە، بەڵام دەستگیر نەکراوە و خۆی گەیاندووەتە کوردستانی ئێران. دوای سالێک گەڕاوەتەوە سلێمانی. ھەست و نەستێکی پر سۆزو بێگەردی ھەبووە بەرامبەر بە کوردستان کوردایەتی سەردەمانێک بیروباوەری کوردایەتی بلاودەکردەوەو ئەمە کارێکی گەورەی کردە سەر مشت و مالکردنی ژیانی سیاسی کە بچێتە ناو بناوانی ژیانی کۆمەڵی رەش و رووت و ھەژاران. تەمەنی بیست سالان بوو پارتێکی ڕامیاری دامەزراند بەناوی (کۆمەڵی برایەتی)یەوە کە ھەموو توانایەکیان بۆ ڕزگاری گەل تەرخان کردبوو دژی ھەموو جۆرە جەوسانەوەیەک وە لەکاتی دامەزراندنی لە سالی ١٩٤٦ بە جێگری یەکەمی سەرۆکی پارتەکە ھەڵبژێردرا. لە دروست کردنی کۆماری مەھاباد بەھەموو توانایەکیەوە بەشداری کردووە. ساڵی ١٩٥٦ لەو کاتەی نووری سەعید سەرۆک وەزیرانی عێراق بووشێخ لەتیف گیرا و سەرەتا لە گرتووخانەی سلێمانی و پاشان بەسڕا لە زیندانی بوو تا کودەتا سەربازییەکەی ١٤ی تەمموزری ١٩٥٨ی بەغدا. لەو دوو سێ ساڵەی پاش کودەتاکە جموجۆڵی سیاسیی ھەبوو، لە خزمەتی کاروباری کۆمەڵایەتی دوور نەبوو. لە ساڵی ١٩٦١ لە دژی دەسەڵاتی عێراقی بوو و لە گوندی سیتەک نیشتەجێ بوو.
دەربەدەری و ئاوارەیی و دوورە ولاتی زۆر بینیوە چەندین جار لە لایەن دوژمنانەوە گیراوە و خراوەتە بەندیخانە لە شاری بەسڕا تاوەکو کودەتای ١٤ی تەمموزری ١٩٥٨ لەوێ ماوەتەوە. شێخ لەتیف جگە لەوەی کە سەرکردەیەکی لێھاتوو بووە لە ھەمانی کاتدا شاعیرێکی پایە بەرزیش بووە چەندان شیعری بۆ ولات و ھەژاران و چوساوان نوسیووە ئەم نموونە شیعرەی خوارەوە یەکێکە
شیعر
شیعرەکانی شێخ لەتیف بەسەر چەند مەبەستێک دابەشدەبن:
مردن
شێخ لەتیف لە ئێوارەی ڕۆژی ھەینی ١٢ی ئایاری ١٩٧٢ لە نەخۆشخانەی (الراھبات) لە بەغدا لە تەمەنی ٥٥ ساڵی دا کۆچی دوایی کردوو و تەرمەکەی براوەتە سلێمانی و لەلایەن خەڵکی شارەوەکەوە بەخاک سپێردراوە.
نموونەی شیعری
یەکێک لە شیعرەکانی کاتێ لە بەندیخانەی بەسڕا بووە نووسیویەتی:
پۆل:شاعیراق عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:کەسایەتی کورد پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧ پۆل:مردووانی ١٩٧٢
کۆمەڵەی کارگێڕی سعودیە
کۆمەڵەی کارگێڕی سعودیە (بە ئینگلیزی Saudi Management Society) کورتکراوی (SMA).. کۆمەڵەیەکە گرنگی بەکارگێڕی دەدات بارەگاکەی لە ڕیازە.
ئامانجەکانی کۆمەڵەکە
پۆل:بەڕێوەبەری
قەرەتەپە
قەرەتەپە یەکێک لە شارەدێیەکانی قەزای کفری، لە پارێزگای دیالە، ناوەندی ناحیەی قەرەتەپەیە. دانیشتوانەکەی لە عەرەب و تورکمان و کورد پێکھاتووە. قەرەتەپە وشەیەکی تورکییە کە لە دوو بڕگە پێکھاتووە، قەرە و تەپە کە بە واتای (گردی ڕەش) دێت. (مستەفا جەواد) زانا و مێژوونووس و زمانناسی عەرەب خەڵکی شارەدێیەکەیە و یەکێکە لە کەسایەتییە دیارەکانی مێژووی عێراق و عەرەبی ھاوچەرخ.
جوگرافیا
شارەدێیەکە دەکەوێتە قەزای کفری، لە دووری باکووری شاری موقدادییە و باکووری دەریاچەی حەمرین و نزیکەی ٤٠ کم لە ناوەندی پارێزگای دیالەوە دوورە.
دانیشتوان
ژمارەی دانیشتوانی شارەدێیەکە گەیشتووەتە ٢١ ھەزار و ٥٤٩ کەس، بەپێی سەرژمێری وەزارەتی پلاندانان لە ساڵی ٢٠١١دا.
مێژوو
کلۆدیۆس ریچ لە ساڵی ١٨٢٠ سەردانی قەرە تەپە دەکات و بە گوندێکی کوردی وەسف دەکات. لە ساڵی ١٨٠٥دا ٧٠٠ خانووی ھەبووە و بەھۆی ھەڵاتن لە ستەمکاری حکومەت بۆ ٧٥ خانوو کەم بووبووەوە.
جەیمس باکینگھام لە ساڵانی ١٨٢٠ سەردانی قەرە تەپەی کردووە و بە گوندێکی دانیشتووی تورکمان وەسف دەکات. قەبارەی شارەدێیەکەی بە نیوەی کفری خەمڵاندووە کە ژمارەی دانیشتووانەکەی ھەزار کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:کفری پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیالە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:جوگرافیای عێراق پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق
مەڵەغان
ئەمەش ببینە
پۆل:چەکە سپییەکان پۆل:ئامرازەکانی بڕین
بڕیارنامەی ٤٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕۆدیسیای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٩٠‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٤ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕۆدیسیا
ئاژەڵ
وێنۆک|350px|[[مەڕ و گا لە ئەفریقای باشوور]] ئاژەڵ (ھەروەھا پاتاڵ، ماڵات و وڵسات) بەو گیانلەبەرانەی لە ماڵدا ڕادەگیرێن و بەرھەمیان لێ وەردەگیرێ وەک مەڕ و گا، بزن و ھی تر دەڵێن.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاژەڵەکان پۆل:پیشەی گۆشت
ئادۆلف دێنری
ئادۆلف دێنری شانۆنووس و ڕۆماننووسی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
ئەڵبوری
ئەڵبوری ، شارێکە لە باشووری ویلایەتی نیو ساوت وێلز لە وڵاتی ئوسترالیا. ئەم شارە دووهەم شاری بە پیتی ناوچەی ریڤێرینا هەژمار دەکرێ.
سەرچاوە
{{ویلایەت و ناوچەکانی ئوسترالیا
پۆل:ئەڵبوری پۆل:ناوچە شارییەکانی ئەڵبوری پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:ناوچەکانی نیشتەجێبوونی ڕووباری موررای پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٨٣٠
مالەیالم
وێنۆک|قسەکەرێکی مالەیالمی، تۆمارکراوە لە [[ئەفریقای باشوور]] مالەیالم یان مالایالام (بە مالەیالمی: മലയാളം, Malayāḷam ?, [mɐlɐjäːɭɐm] زمانێکە سەر بەخێزانی زمانە دراڤیدییەکان قسەی پێدەکرێ لە ھیندستان لە ھەرێمی کێرالا و چەند ناوچەیەکی تری وەک لاکشادوویپ و پودووچێری و (ناوچەی ماھێ). وێنۆک|شێوە نووسینی مالەیالم لەسەر مۆبایل وێنۆک|وشەی مالەیالیپی (ماناکەی: شێوە نووسینی مالەیالم) نووسراوە بە ئەلفبێی مالەیالمی
شێوە نووسینی پۆنانی
وێنۆک|عەرەبی مالەیالمی پیتەکانی زمانی مالەیالمی کە بە ئەلفبێی عەرەبی نووسراوە شێوە نووسینی عەرەبی مالەیالمی، ناسراو بە پۆنانی،  شێوازێکی تایبەتی نووسینە کە بە ئەلفبێی عەرەبی دەنووسرا لە زمانی مالەیالمی لە سەدەی ٢٠ بیستەمدا. وێنۆک|چەند وشەیەکی زمانی مالەیالمی لەسەر کۆینی ڕووپێی ترانڤاکۆر
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانە ڕەسمییەکانی ھیندستان پۆل:زمانە کۆنەکان پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
تەڤگەری ئازادیی ژنانی ئێزیدی
تەڤگەری ئازادیی ژنانی ئێزیدی یان تەڤگەرا ئازادیا ژنێن ئێزدی یان تاژێ (بە کوردیی کرمانجی: Tevgera Azadiya Jinên Êzidî, TAJÊ) حیزبێکی سیاسییە کە لە لایەن ژنانی چالاکوانی سیاسیی ئێزیدی دامەزراوە و لە کۆمەڵگای ئێزیدییان لە کوردستانی عێراق بە تایبەت لە ناوچەی شنگالدا چالاکی دەکات. تەڤگەری ئازادیی ژنانی ئێزیدی لە ساڵی ٢٠١٥دا دامەزراوەتەوە.
تەڤگەری ئازادیی ژنانی ئێزیدی زیندووکردنی چاندی ئێزیدیان بە پێشەنگایەتیی ژنانی ئێزیدی وەکوو ئامانجی خۆی ڕاگەیاندووە و ھەوڵ دەدات تا ژنە ئێزیدییەکان ببن بە خاوەنی ئیرادەی خۆیان. جگە لە ژنانی ئێزیدی، ژنانی ئاشووریی مەسیحی و عەرەبی خەڵکی ناوچەی شنگالیش لە تاژێ بەشدارن.
تاژێ لە ناوچە جیاوازەکانی شەنگالدا ١٠ لقی ھەیە. ھەروەھا خاوەنی ئەکادیمیای پەروەردەیی و کۆمیتەی ئابووریی ژنانە.
وتەبێژی تەڤگەری ئازادیی ژنانی ئێزدی ئێستاکە سەبیحا سەبرییە.
کۆنفرانسەکان و کۆنگرەکان
یەکەمین و دوویەمین کۆنفرانسی تەڤگەری ئازادیی ژنانی ئێزیدی لە ساڵی ٢٠١٥ و ٢٠١٦ بەڕێوەچوو. یەکەمین کۆنگرەی تەڤگەری ئازادیی ژنانی ئێزیدی لە ساڵی ٢٠١٩ بەڕێوەچوو. تەڤگەری ئازادیی ژنانی ئێزدی ھەروەھا ھەر شەش مانگ یەک جار کۆ بوونەوەی شەش مانگە بە ڕێوەدەبات کە ھەموو ئەندامەکان لەتێدا بەشدار دەبن و کار و خەباتەکانی خۆیان ھەڵدەسەنگێنێن.
تەڤگەری ئازادیی ژنانی ئێزیدی-ئەورووپا
تەڤگەری ئازادیی ژنانی ئێزیدی خاوەنی لقێک لە وڵاتانی ئەورووپایە کە بە ناوی تەڤگەری ئازادیی ژنانی ئێزیدی-ئەورووپا (تاژێ-ئەورووپا) ناسراوە و ژنانی ئێزیدی لە وڵاتانی جیاجیای ئەورووپا ڕێکخستن دەکات. کۆنگرەی دامەزراندنی تاژێ-ئەورووپا لە مانگی ئایاری ٢٠١٧ لە شاری ئەمەریش ئام ڕاین لە وڵاتی ئەڵمانیا بەڕێوەچوو.
کوشتنی ئەندامی تاژێ
یەکێک لە ئەندامانی تەڤگەری ئازادیی ژنانی ئێزیدی بە ناوی نازێ نایف قەوال لە خۆپیشاندانێک کە لە ڕۆژی ١٤ی ئازاری ٢٠١٧ لە خانەسووری سەر بە قەزای شنگال ئەنجام درا بە تەقەی ڕاستوخۆی ھێزە چەکدارەکانی نزیک بە پارتی دیموکراتی کوردستان کوژراو. لەم خۆپیشاندانە ١٠ کەسیش لە خەڵکی سیڤیلی ئێزیدی بریندار بوون کە یەکێک لەوانە ڕۆژنامەوانی بە ناوی تووبا ئاکیلماز ناسراو بە نووژیان ئەرھان خەڵکی باکووری کوردستان بوو کە دواتر بە ھۆی برینداربوون لە نەخۆشخانە کۆچی دوایی کردەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئێزیدی پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکان پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی عێراق پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان پۆل:ڕێکخراوە ئاپۆییستەکانی عێراق پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان پۆل:ڕێکخراوەکانی ژنانی کورد پۆل:جوڵانەوە فێمێنیستیەکان
شاری مەلیک عەبدوڵڵا بۆ وزەی ناوکی
شاری مەلیک عەبدوڵڵا بۆ وزەی ناوکی شارێکی زانستییە بۆ کاروباری وزەی ناوکی لە سعودیە، لە ساڵی ١٤٣١ی کۆچی - ٢٠١٠ی زاینی بە فەرمانی مەلیکی ژمارە أ/٣٥ لە ڕێکەوتی ٣/٥/١٤٣١ی کۆچی دامەزراوە.
بودجەی شارەکە
لە ساڵی دارایی ١٤٣١ - ١٤٣٢ی کۆچی بڕی نیو ملیار ڕیالی سعودی بۆ کاروباری شارەکە دیاریکراوە
ماڵپەڕی فەرمی
شاری مەلیک عەبدوڵڵا بۆ وزەی ناوکی
پۆل:ئابووری سعودیە
ڕەبات، تاجیکستان
ڕەبات شارۆچکەیەکی شارستانی تورسونزادهە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٩٦٤٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
قوبادیان
قوبادیان شارۆچکەیەکی شارستانی قوبادیانە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٧٤٩٩ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
لەکە
لەکە، پەڵە یان ماک ناشیرینکردنێکە کە بەڕوونی دەتوانرێت ببینرێت لە ڕووەوە، ماددە، یان بە شێوەیەکی مامناوەند ئەوە دەدۆزرێتەوە لەسەری. ئەوان رێتە ھۆی لەلایەن کیمیاویەکە یان کارلێککردنی جەستەییی دوو ماددەی جیاواز. لەکە بەکار دەھێنرێن بۆ توێژینەوەی زیندەکیمیایی، کانزا لەکە، و ھونەر (بۆ نموونە دار).
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:تەکنیکەکانی بەھرەی ھونەری پۆل:ئامرازەکان و تەکنیکەکانی زیندەوەری پۆل:جلشۆرگە پۆل:وتارە ھەتیوەکان
١٩٧١
ساڵی ١٩٧١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٧١
ڤیکتۆر دوروی
ڤیکتۆر دوروی مێژووناس و سیاسیی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:مێژووناسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨١١ پۆل:مردووانی ١٨٩٤ پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی باڵای نۆرماڵ
قوچەبڵاخ
قوچەبڵاخ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قوچەبڵاخ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کەڵەشێرە و لە باشوور لەگەڵ گوندی قوچلەر و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گەورەدێ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گەڕگەڕ.
مادەن
مادەن یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای خارپێت ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ١٦٫٤٤٧ کەس بووە، کە نزیکەی ٥٫٩٢٩ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای خارپێت پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای خارپێت
تەکفیری
تەکفیری لە ئیسلامدا زاراوەیەکە بۆ ئەو کەسانە بەکاردەھێندرێت کە موسڵمان بە ھەڵگەڕانەوە لە ئیسلام تۆمەتبار دەکەن. لە ئیسلامدا نابێت ھیچ موسڵمانێک بە ھەڵگەڕانەوە تۆمەتبار بکرێت و لە تاوانە گەورەکانە، کە دەبێتە ھۆی حەڵاڵکردنی خوێن و ماڵ و سامانی موسڵمان. واتا ئەگەر کەسێک بەبرا موسڵمانەکەی بڵێت ئەی کافر ئەگەر وانەبوو ئەوا بۆخۆی دەگەڕێتەوە.
پەڵکانە
پەڵکانە یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی کۆیە(ناوەند) لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
کەشتی
وێنۆک|کەشتی
کەشتی ئامێرێکە کە مرۆڤ بۆ هاتوچوو کردن بە سەر ئاودا کەڵکی لێ دەگرێت. کەشتی یەکێک لە کۆنترین ئامرازەکانە کە مرۆڤ بۆ ئازوگوێز کەڵکی لێ وەرگرتوە. لە داڕشتنی کەشتیدا پێویستە بارە ستاتیکەکان و دینامیکەکان حساب بکرێن.
سەرچاوەکان
ویکیی ئینگلیزی؛ ٧ی شوباتی ٢٠١٥
١٩٧٢
ساڵی ١٩٧٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٧٢
بڕیارنامەی ٤٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
زمانی سمەنی
زمانی سمەنی (بە سمنانی: سمەنی زێفوون) یەکێک لە زمانەکانی پارێزگای سمنان لە وڵاتی ئێرانە. سمەنی یەکێک لە زمانەکانی باکووری-ڕۆژاوای ئێرانە. ھەندێک لە زمانناسەکان بڕوایان وایە کە سمەنی لەگەڵ زمانەکانی دەوروبەری دەریای کاسپیەن پێوەندی ھەیە.
ڕستەیەک بە زمانی سمەنی: "سمەنی زێفوون یێ ناکێرێن." واتە: "زمانی سمنانی لە بیر مەکەن.
نموونەیەک لە دەقی سمەنی
جوکە بی‌مەززا…! ھەما رەفیقی ماتە: ئەگە ئی نەفەری ئییە جوکە تەرە باتش کو بی‌مەززا بیە، تا مزوون بەخەند. مزوون چرە؟ باتەن: نە… چرە؟ باتش: واسە ئنی کو مومکنە ئو فکر ھاکەرێ تو جوکە مولتەفت نەبیچێ، دوبارە تەرە بایێ!
سەرچاوەکان
پۆل:زمانە کاسپیەنیەکان
بیری ڕوومە
بیری رومە یەک لەبیرەکانی مەدینەیە، ناسراوە بەبیری عوسمانی کوڕی عەفان و لەناوچەی کێڵگە (الزراعە)یە.
خومبوو
خومبوو (ھەروەھا بە ھەرێمی ئیڤرستیش ناسراوە) ناوچەیەکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی نیپال لە بەری نیپالی چیای ئیڤرست. ئەمە بەشێکە لەشارەدێی سۆلوخومبو، کە بەشێکە لەپارێزگای ژمارە یەکی خومبو و یەکێکە لە سێ ھەرێمی سەرەکی خومبوو، لەم ھەرێمە ھەریەکە لە نەتەوەکانی کۆلونگ و شێرپا نیشتەجێن، ھەرچی سۆلو و فیراکن لەشارۆچکەی بازاری نامچە و ھەروەھا گوندەکانی تامێ، خومجونگ، پانگبۆچە، فیریچە و کەندێ نیشتەجێن ھەروەھا خانەی بەناوبانگی بوودایی لە تێنگبۆچە دەکەوێتە خومبوو.
بیری ڕوومە
لەسەردەمی پێغەمبەری خوا جوویەک بیرێک ئاوی ھەبوو، بەپارە ئاوی بە موسڵمانان دەدا. بۆیە پێغەمبەری خوا فەرمووی ((ھەر کەسێک ئەو بیرە بکرێت ئەوا لەبەھەشتدا بیرێکی دەبێت))، عوسمانی کوڕی عەفان ھەستا بەکڕی بیرەکە لە جووەکە بەنرخی ٥٥ ھەزار درھەم و دواتر لە پێناوی خوا بەخشی بە موسڵمانان.
خومبوو
بەرزایی خومبو لە ٣٣٠٠ مەتر دەست پێدەکات تا ٨٬٨٤٨٫٨٦ مەتر کە لووتکەی چیای ئیڤرستە کە بەرزترین شوێنی سەر زەوییە. ھەرێمی خومبو ھەردوو پارکی نەتەوەیی ساگارماتا (سەرووی مۆنجو) و ناوچەی پارکی نەتەوەیی ساگارماتا لە نێوان لوکلا و مۆنجودا دەگرێتەوە.
بیری ڕوومە
سەرچاوەکان
پۆل:مەدینە
خومبوو
خومبو کە وا بڕوا دەکرێت کە ئەنجامی دوایین سەردەمی سەھۆڵی گەورە بێت، کە ٥٠٠٬٠٠٠ ساڵ لەمەو پێش دروست بوو.
گوندەکانی ناوچەی خومبوو
وێنۆک|بازاڕی نامچە
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرەچیاکانی نیپال
چنارەی شێخ تەھا
چنارەی شێخ تەھا یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی سرۆچک، قەزای سەید سادق و پارێزگای سلێمانیە لە باشووری کوردستان. چنارەی شێخ تەھا دەکەویتە باکوری رۆژھەڵاتی شاری سلیمانی لەناوچەی شارباژێر وە یەکێکە لە گوندەکانی شارباژێڕ، ئەم گوندە لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ ناحیەی سرۆچک خراوەتە سەر قەزای سەید سادق.
شوێن
ئەم گوندە لە باکورەوە گوندی بەرقەڵا و لە باشورەوە گوندی کۆترمەڕ و لە ڕۆژهەڵاتەوە گوندی زڵزڵە و سیانزار لە ڕۆژاواوە گوندی باساکە.
١٩٧٣
ساڵی ١٩٧٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٧٣
شۆکراوا
شۆکراوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەور، ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
شۆکراوا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
سەھۆڵبەندی خومبوو
سەھۆڵبەندی خومبوو (ئینگلیزی:) ڕووبار یان کەڵەکەبووی بەفرینە دەکەوێتە ناوچەی خومبوو لە باکووری ڕۆژھەڵاتی نیپال لە نێوان چیای ئیڤرست و ڕیجی لووتسێ و نوپتسێ. لە بەرزایییەکانی ٤٩٠٠ مەتر دەست پێدەکات بەرەو ژوور تا دەگاتە بەرزایی ٧٦٠٠ مەتر لە قەدپاڵی ئیڤرست. ئەوە بەرزترین سەھۆڵبەندی جیھانە. سەھۆڵبەندی خومبوو بۆ بەشی کۆتایی ڕێچکەی شاخەوانان ھێما دەکرێت بۆ نزیک بوونەوەیان لە خێوەتگای بنکەی ئیڤرست. دەستپێکردنی ئەم سەھۆڵبەندانە لە دامێنی کوومی خۆراوایە کە بەفرێکی زۆری ھەیە. ئەم سەھۆڵبەندانە یەکەم بەربەستی پڕ مەترسیداری ڕێچکەی شاخەوانانە لەسەر ڕێگای ستانداردی باشووری کۆل بۆ لووتکەی ئیڤرست. ھەروەھا گەورەترین سەھۆڵبەندی نیپالە.
سەرچاوەکان
پۆل:چیای ئێڤەرست
ئوتەکەری نەزەرۆڤ
ئوتەکەری نەزەرۆڤ شارۆچکەیەکی شارستانی قوبادیانە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٥٦١٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پارێزگای خەتلان
ڤیکتۆر دو لاپراد
ڤیکتۆر دو لاپراد نووسەر، سیاسی و شاعیری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٢ پۆل:مردووانی ١٨٨٣ پۆل:شاعیرانی سەدەی ١٩یەم
باڕووت
وێنۆک|بارووت
پەڕاوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:تەقەمەنییەکان پۆل:داهێنانە چینییەکان پۆل:بارووت پۆل:داھێنانە چینییەکان
سێشەنبە (شارۆچکە)
سێشەنبە شارۆچکەیەکی شارستانی تورسونزادهە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٠٥١٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
لیسۆتۆ لە ئۆڵۆمپیاد
لیسۆتۆ بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٢ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو ساڵەوە لە ھەموو یارییەکی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا بەشداریکردووە، تەنھا ئەو کاتە نەبێت کە لەگەڵ زۆربەی وڵاتانی دیکەی ئەفریقادا بایکۆتی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦یان کرد. لێسۆتۆ تا ئێستا بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستاندا نەکردووە. ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیادی بەدەست نەھێناوە. لیژنەی ئۆڵۆمپی لیسۆتۆ لە ساڵی ١٩٧١ دروست کراوە و لە ساڵی ١٩٧٢ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە دانیپێدانراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لیسۆتۆ لە ئۆڵۆمپیاد پۆل:وەرزشی لیسۆتۆ
بڕیارنامەی ٤٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٨ پۆل:ئەفریقا لە ١٩٧٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ نامیبیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
خەڵکی بەنگال
وێنۆک|بەنگالی لە جەنگی (1757) وێنۆک|ژنە موسوڵمانی بەنگالی خەڵکی بەنگال گرووپی ڕەگەزیین بەزۆری لەناوچە یان ھەرێمی بەنگال دەژین کە ناوچەیەکە دابەشدەبێت بەسەر وڵاتی بەنگلادێش و ھیندستان. خەڵکی بەنگال بە زمانی بەنگلا دەدوێن. ژمارەی دانیشتوانی بەنگالییەکان بە ٣٠٠ ملیۆن کەس دەخەملێنرێت
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:وێژەی بەنگالی پۆل:بەکۆمەڵ پۆل:گروپە نەتەوەییەکانی باشووری ئاسیا پۆل:دەستنیشانکردنی ئیتنۆ-کلتووری
کۆڵەکە
وێنۆک|چەندین کۆڵەکە لە مزگەوتێک لە توونس
جۆرەکانی کۆڵەکە
کۆڵەکەکان لە ڕوانگەی ئەندازیاریی پێکھاتەییەوە دەکرێن بە دوو بەشی کۆڵەکەی قڵەو و کۆڵەکەی لاوازەوە. تەلارسازانیش پۆلبەندیی خۆیان لەسەر ستوونەکان داناوە: بۆ نموونە ئەستوونی دۆریکی و کرینتی.
سەرچاوە
Charles G. Salmon, John E. Johnson, Faris A. Malhas, (2008) “Steel Structures: Design and Behavior,” 5th Edition,  Prentice Hall.
ڕاگەیاندن لە عەرەبستانی سعوودی
سەرەتای ڕاگەیاندنی سعودیە دەگەڕێتنەوە بۆ دەرچوونی یەکەم ڕۆژنامەی سعودی کە ڕۆژنامەی ئومو لقورا (أم القری)یە لە ساڵی ١٩٤٢ی زاینی دەرچووە و تا ئێستاش بەردەوامە.
یەکەمین پەخشی ئێزگەیی لەسعودیە دەگەڕێتەوە بۆ کاتژمێری ٧ی بەیانی ڕۆژی عەرەفەی ١٣٦٨ی کۆچی.
لەو ئێزگانەی ئێستا لەو وڵاتە پەخش دەکەن: بەرنامەی گشتی، بەرنامەی دووەم، ئێزگەیی دەنگی ئیسلام، ئێزگەی قورئان.
یەکەمین پڕۆژە بۆ پەخشی تەلەفزیۆنی لەو وڵاتە بۆ ساڵی ١٣٨٢ی کۆچی (١٩٦٢ی زاینی) دەگەڕێتەوە کاتێک مەلیک فەیسەڵ عەبدولعەزیز یەکەمین بەیاننامەی تەلەفزیۆنی خوێندەوە، لەساڵی ١٩٧٦ یەکەمین تەلەفزیۆنی ڕەنگاوڕەنگ لەو وڵاتەدا بڵاو بووەوە.
ئێستا لە تەلەفزیۆنەکانی سعودیە بریتین لە:
بەفەرمانی مەلیکی ڕێکەوتی ٨ی زی لعوقدەی ١٩٧٠ی زاینی ئاژانی ھەواڵی سعودیە دامەزرا، ئامانجی سەرەکی لەدامەزراندنی بریتی بوو لە کردنی بە ناوەندێک بۆ بڵاوکردنەوەی تەواوی ھەواڵە ناوخۆیی و جیھانییەکان لەناو شانشین و دەرەوەیدا و گەیاندنی زانیاری ڕاست و دروست. ئاژانسەکە بەھاوکاری دەزگاکانی ڕاگەیاندن کارەکانی بەڕێکوپێکی ئەنجام دەدات.
بە مەرسومی مەلیکی ژمارە ٥٧ی ١٩٦٢ی زاینی بەڕێوەبەرایەتی گشتی بۆ ئێزگە و ڕۆژنامەگەریی و بڵاوکردنەوە گۆڕا بۆ وەزارەتی ڕاگەیاندنی سعودیە، بەرپرسە لە دانانی پلان و جێبەجێکردن و چاودێریکردنی ئێزگە و تەلەفزیۆن و ئاژانسی ھەواڵی سعودیە. پۆل:ڕاگەیاندن لە سعودیە پۆل:میدیاکانی بەکۆمەڵ بەپێی وڵات پۆل:میدیای بەکۆمەڵ لە ئاسیا بەپێی وڵات
ڕێژنگ
وێنۆک
پلوور
پلوور، یەکێک لە شارەکانی باکوری کوردستانە کە لە پارێزگای دێرسم ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ٥٫٩٤٢ کەس بووە، کە نزیکەی ٣٫٢٢٧ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی تورکیا پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای دێرسم پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دێرسم پۆل:باکووری کوردستان
١٩٧٥
ساڵی ١٩٧٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
ئەیلول
٢٣
قودرەتە، ئاغجەلەر
قودرەتە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قودرەتە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چەم حەیدەر و لە باشوور لەگەڵ گوندی سماقە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قامیشە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەرەناو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
قەرەتاغ
قەرەتاغ  شارۆچکەیەکی شارستانی تورسونزادەە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٧٦٨٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار