cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گەورەیی (بیرکاری)
یۆنانییەکان لە نێوانی چەند جۆری گەورەییدا جیاوازییان دادەنا:
وتارگەلی پێوەندیدار
پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی
حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)
وێنۆک|240x240پیکسڵ|حیزبی دێموکراتی کوردستان لەسەر دیاگڕامی سیاسی (چەپ / ڕاست) thumb|قازی محەممەد دامەزرێنەری حیزبی دێموکراتی کوردستان
حیزبی دێموکراتی کوردستان، (کورتکراوەی حدک؛ ) حیزبێکی سیاسیی کوردی لە ئێران بوو، کە بەهۆی ناکۆکی لەسەر شێوازی بەڕێوەبردنی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦، بە فەرمی لە کۆنفرانسێکی میدیایی لە شاری  ھەولێر جیابوونەوەی خۆیان لەو حیزبە ڕاگەیاند. عەبدوڵڵا حەسەنزادە وەک سکرتێر هەڵبژێردرا. خاوەنی هێزی پێشمەرگەی تایبەتی خۆی بوو لە ناو خاکی هەرێمی کوردستان و ناوچە سنووریەکان جێگیرکرابوون.ساڵی ٢٠١٦ بریکارانی ئێران بۆمبێکیان لە دەرەوەی بارەگای ئەو حیزبە لە ڕۆژی یادکردنەوەی لە دایکبوونی قاسملو تەقاندەوە ئەمەش بووە هۆی کوژران و برینداربوونی چەند ئەندامێکیان.جارێکی دیکە ساڵی ٢٠١٨ کۆماری ئیسلامی ئێران لە رێگای موشەکی بالستیکی دورهاوێژ بنکەی سەرەکی ئەم حیزبەی لە قەزای کۆیە بۆردوومان کرد کە بوو هۆی کوژران و برینداربوونی دەیان کەس لە سەرکردایەتی و پێشمەرگەکان. ئەم هێرشەی ئێران هاوکاتی لە سێدارەدانی سێ بەندکراوی سیاسی بوو لە ئێران، هێرشەکە کاردانەوەی ناوخۆی و جیهانی لێکەوتەوە و لە کۆبوونەوەی ئینتەرناسیۆنالی سۆشیالیستی باسکرا.حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا بەمەبەستی یەکگرتنەوە چەندین دانیشتن و دانوستانیان ئەنجامدا بەڵام سەرجەمیان بێ ئەنجام بوو.
ڕۆژی یەک شەمە ٢١ی ئابی ٢٠٢٢ بە ئامادەبوونی مستەفا هیجری، لێپرسراوی گشتیی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران و خالید عەزیزی، سکرتێری گشتیی حیزبی دیموکراتی کوردستان واژۆیان لەسەر یەکگرتنەوەی هەروو حیزب کرد، لە ژێرناوی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران.
ڕێبەرانی حیزبی دێموکراتی کوردستان
قازی محەممەد لەلایەن ڕژیمی پاشایەتیی محەممەدڕەزا شاوە لە سێدارە درا ئەحمەد تۆفیق لەلایەن ڕژیمی بەعسی عێراق بە شێوەیەکی گوماناوی شەھید کرا عەبدولڕەحمان قاسملوو لەلایەن دیپلۆماتەکانی ڕژیمی ئێران لە ئۆتریش تیرۆر کرا  سادق شەرەفکەندی لەلایەن ڕژیمی ئێران لە ئەڵمانیا تیرۆر کرا.
سەرچاوەکان
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠٠٦ پۆل:حیزبە سۆشیالیستەکان لە ئێران
سان مارینۆ
سان مارینۆ، بە ڕەسمی کۆماری سان مارینۆ (بە زمانی ئیتالی: Repubblica di San Marino) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەورووپا. سان مارینۆ ئەندامە لەنەتەوە یەکگرتووەکان و ئەندامیشە لە ئەنجومەنی ئاسایش.
دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی سان مارینۆ ٣١,٦٣٧ کەس بووە کە بە یەکێک لە بچووکترین وڵاتانی جیھان لە قەڵەم دەدرێت. ٩٤ لەسەدی دانیشتوانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.
زمانەکان
ئیتالی (فەرمی )
نەتەوەکان
نەژادەکان :سان مارینز(٧٦%)ئیتالی (٢٤%)
ئاینەکان
کاسۆلیکی ڕۆمانی
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٣٠١ پۆل:سان مارینۆ پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا
بڕیارنامەی ١٩٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕاسپێری سەبارەت بە دانانی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٥٦‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١
ئیڤان باگرامیان
ئیڤان خریستۆفۆرۆڤیچ باگرامیان ھەروەھا بە ھۆڤانێس خاچاتوری باگرامیان ناسراوە، ٢ی کانوونی یەکەم (ساڵنامەی جوولیانی ٢٠ی تشرینی دووەم) ١٨٩٧ – ٢١ی ئەیلوولی ١٩٨٢)، فەرماندەی سەربازی سۆڤیەت و مارشاڵی یەکێتی سۆڤیەت بووە بە ڕەچەڵەک ئەرمەنی.
لە جەنگی جیھانی دووەمدا باگرامیان دووەم ئەفسەری سەربازی غەیرە سلاڤی بوو، دوای ماکس ڕیتەری لاتڤی، کە بوو بە فەرماندەی بەرەیەک. ئەو لەنێو چەند ئەرمەنییەکدا بوو لە سوپای سۆڤیەت کە لە کاتی جەنگدا زۆرترین ڕێژەی ئەفسەری پلە باڵایان لە سوپای سۆڤیەتدا ھەبووە.
لە ساڵی ١٩٥٢ بوو بە کاندید بۆ چوونە ناو کۆمیتەی ناوەندی و لە ساڵی ١٩٦١ وەک ئەندامێکی تەواو دەستنیشانکرا. بەھۆی بەشدارییەکانی لە کاتی جەنگدا، بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەتپاڵەوانێکی نیشتمانی لە یەکێتی سۆڤیەتدا سەیر دەکرا، و تا ئەمڕۆش بەردەوامە لە ھەڵگرتنی پێگەیەکی وەھا بەڕێز لە نێو ئەرمەنییەکاندا.
پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت
حکوومەتی یەکێتی سۆڤیەت دوو مەدالیای جۆری پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت بە مارشال باگرامیان بەخشی بەھۆی ڕۆڵی گەورەی لە شەڕەکانی یەکێتی سۆڤیەتدا، یەکەم مەدالیای لە ٢٩ی تەممووزی ١٩٤٤ بەخشرا، دووەم مەدالیای لە مانگی کانوونی یەکەم ساڵی ١٩٧٧ بەخشرا
مردن
دوای مردنی مارشال ڤاسیلی چویکۆڤ لە ١٨ی ئازاری ١٩٨٢، دوا مارشاڵی سۆڤیەت بوو کە لە ژیاندا مابوو کە لە جەنگی جیھانی دووەمدا فەرماندەیی باڵای ھەبوو. بەڵام باگرامیان نەخۆش دەکەوێت و دوای چەند مانگێک لە ٢١ی ئەیلوولی ١٩٨٢ لە تەمەنی ٨٤ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧ پۆل:مردووانی ١٩٨٢ ئیڤان باگرامیان ئیڤان باگرامیان پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
لەشفرۆشی لە کووەیت
لەشفرۆشی لە کووەیت نایاسایییە، بەڵام باوە. زۆربەی لەشفرۆشەکان خەڵکی دەرەوەی وڵاتن.
بەرپرسانی یاسا زۆربە لەشفرۆشەکان وەدەر دەنێن یان ئەوان ناچار دەکەن پێش ئازادبوون «بەڵێنی کرداری چاک» واژوو بکەن. زۆربەی خاوەنکارانی لەشفرۆشی، بە گرتن مەحکووم دەکرێن. ھەندێک ڕاگەیەندراو لەبارەی وەرگرتنی بەرتیل لە قەحبەخانەکان و ئاگادارکردنەوە بۆ ھێرشەکانی داھاتوو لەلایەن پۆلیسەوە ھەیە.
نەتەوە جۆراوجۆرەکانی لەشفرۆشەکان و کۆنترۆڵی ئەوان لەلایەن گەوادەکان لە ناوچە جیاوازەکانی کووەیت دەبینرێت، کە بریتین لە فلیپینییەکان لە پارێزگای ئەحمەدی، ئیتیۆپییەکان لە پارێزگای حوولی، ھیندییەکان، سریلانکییەکان و بەنگلادێشییەکان لە پارێزگای فەروانیە و بەشێک لە سالمیە. ھیندییەکان و چینییەکان لە ناوەندە کڕینەکانی سالمیە ئیش دەکەن. ھەروەھا لەشفرۆشانی عەرەب و ئەورووپی لەو وڵاتەدا بوونیان ھەیە.
دەگوترێت کە قەحبەخانەکان لە جەھرا، حوولی، جلیب شیووخ، سالمیە، فەحیحیل، فینتاس و جابریە بوونیان ھەیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
* کووەیت پۆل:کۆمەڵگای کووەیتی
نوو دەم (ڕۆژنامە)
نوو دەم (سەردەمی تازە) ڕۆژنامەیێکە بە زمانی کوردی کە لە شاری قامیشلۆ دەردەچێت. نوو دەم یەکەمین ڕۆژنامەی کوردیە کە لە سووریا لە چاپ درابێت. نوو دەم لە مانگی مەیی ساڵی ٢٠١٣ەوە دەستی بە وەسان کردووە و لەم دەورەدا ڕۆژانە ٣٠٠٠ ژمارەی لێ چاپ کراوە. لە مانگی ئۆکتۆبری ٢٠١٣دا قادر ئەگید سەرپەرشتیار و مەسعوود حەمید بەڕێوەبەری ئەم ڕۆژنامەیە بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژنامەکان بە زمانی کوردی پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٣ لە سووریا
ئاوامێدیکا
ئەرک
وامێتێدکێ گەشە دەکات و بەرهەم و بازاڕ و دەفرۆشێت و دەرمانێکی زۆر و فراوان دابین دەکات بۆ پێداویستی بازاڕی عێراق و لەودیو.
کڕیارەکان بە گشتی و تایبەتەوە، بەرهەمی هەرزانیان پێشکەش دەکرێت بە کوالێتییەک کە لە بەرزترین ستانداردی نێودەوڵەتیبێت، بەو پێیە هەم کاریگەری و هەم سەلامەتی بۆ نەخۆشەکە دابین دەکات.
باکگراوندی کۆمپانیا
2004 دکتۆر بەهرام ڕێسول لە لایەن سەرۆک وەزیرانی ئەو کاتی هەرێمی کوردستانی عێراقەوە داوا کرا کە بگەڕێتەوە بۆ وڵاتی خۆی بۆ سەرۆکایەتی کردنی پڕۆژەی دروستکردنی کۆمپانیایەکی دەرمانسازی و دروستکردنی کە بەرزترین ستانداردی جیهانی بۆ کوالیتی لە خۆ وەدی بێت. داوای لێکرابوو کە دژی پێشینەی خۆی وەک پرۆفیسۆری یاریدەدەر لە زانکۆی ئۆپسالا لە سوید و بۆ ماوەی بیست و دوو ساڵ سەرۆکی کیمیای پزیشکی لە بەشی پزیشکی دەرمانە چاو ئەمڕۆ بەشێک لە گروپی فایزەر.
ئەم بانگە پێویستە ببینرێت دژی ئەوەی کە چەندین کوالیتی نزم و هەروەها بەرهەمی تەزویرفرۆشراوە و تا ئێستاش هەر دەفرۆشرێت ، لە هەموو عێراق. دوای دوو ساڵ لە پلانی پرۆژە لە سوید دکتۆر ڕەسووڵ بۆ جێبەجێکردنی پڕۆژەکە و سەرپەرشتی کردنی کاری دروستکردنی سایتەکە، بەرەو هەولێر بەڕیکرد کۆمپانیاکە لەکۆتایی ەکانی ساڵی 2009 بەفەرمی کرایەوە و سەرەتای ساڵی 2010 یەکەم بەرهەم گەیشتە بازاڕ. کۆمپانیای (Awamedica) کۆمپانیایەکی قازانجبەخشە لە ئێستادا نزیکەی 50 ملیۆن پاکەت دەفرۆشێت لە ساڵێکدا، ئەو ژمارەیەی کە بە خێرایی ڕوو لە زیادبوونە.
پێشەکی
کۆمپانیای (Awamedica) کۆمپانیایەکی تایبەت بە دەرمانسازییە و دەکەوێتە شاری هەولێر لە عێراق کۆمپانیاکە لە هەموو ڕویەکیدا کۆمپانیایەکی نێودەوڵەتییە به شارەزایی سویدی و به کوالێتی سویدی دروست ده بێت کۆمپانیای (Awamedica) هاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیای سانۆڤی فرەڕەگەز-ی فەرەنسی هەیە، کە چەندین بەرهەمی ناسراوی سەنعوڤی بۆ بازاڕی عێراق دروست دەکات.
گەشەپێدانی بەرهەم و بەرهەم
بازاڕی تایبەت لە ڕێگەی هێزی فرۆشتنی تایبەتی ئاوامیدادێت کە هەرێمی کوردستانی عێراق و هەروەها بەغدای ناوچەکانی دەوروبەری داپۆشیوە کیمادیا وەزارەتی تەندروستی لە ڕێکخراوی بەغدای دابینکەر کڕیارێکی سەرەکی ە بۆ ئەوامێدیکا کۆمپانیاکە هەموو ساڵێک بەسەرکەوتوویی ژمارەیەکی زۆر لەتەندەرەکانی کیمادیای بردوە وەک بەشێک لە پابەندی جۆری ی خۆی بە نەخۆشەکان ئاومیدامیکا چاپ دەکات و بە سێ زمان ، ئینگلیزی ، کوردی و عەرەبی ، گەڵالەی زانیاری بەرهەمەکەی و ماددە کانی تری زانیاری چاپ دەکات.
وامیتێدلەگەڵ کرداری دروستکردنی باش (cGMP) کە لەلایەن دەسەڵاتی ڕێکخەر و وردبینی کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکانەوە پشتڕاستکراوەتەوە، رێکخەرە. کوالێتی کۆنترۆڵ و دڵنیایی جۆری ی ئێمە کەسانی زۆر شیاون و ئەزموونی دوورو درێژی پیشەسازییان هەیە لە زۆربەی وڵاتاندا کەرەستەی خاو لە زۆر وڵات پەیدا دەکرێت وامیتێد تەنها کار لەگەڵ ئەو دابینکەرانە دەکات کە ستانداردیان هەیە لەگەڵ خاوەنەکەی وامیدا.
وامێدیکا دروست دەکات: تەبلێتوەک دەپ( دەپەکان داپۆشراو، تەبلێسی بەرەڵاکردنی بەردەوام، تەبلێسی توانەوەی خێرا، تەبلێتە درێژکراوەکانی بەرەڵاکردن) و کەپسول. شلەی زارەکی وەک شریتە پاودەری وشک نیمچە ڕەق وەک کرێمی و ئۆندەر و جەل وامێتێد لەگەڵ نوێترین تەکنەلۆجیا کاردەکات لە دروستکردنیدا بە فۆرمولەو بەشی گەشەو گەشەپێدانی جیاجیا کە خاوەنی کارخانەیەکی فڕۆکەوانی تەواو و پڕ وتەوتە.
هێڵی کاتی پڕۆژە
لە ساڵی 2006 پرۆفیسۆر بەهرام رێسول بۆ دەستپێشخەری پڕۆژەکە گەڕایەوە هەولێر.
لە ئۆکتۆبەری 2009 مەراسیمی کردنەوەکە بەڕێوەچوو و هەنگاوێکی گەورە لە گەشەپێدانی دەرمان و دەرمان و گرنگیدانی سەلامەت و بەردەست و بە پێز و بە پێز و بە هاوخەم بۆ هەرێمی کوردستان ، دەرمانیان لە ئاستی نێودەوڵەتی دا.
لە مانگی کانوونی دووەمی 2010 یەکەم بەرهەمیان دەستی پێکرد ، پەرازر
لە ڕۆژی دەست پیکردنیدا گوتیان : یەکەم دەستەی پارازر ( paracetamol 500 mg ) تازە لە لایەن تاقیگەی کۆنترۆڵی جۆریی ( Awamedica ) ەوە ڕەزامەندی ی لەسەر درا بۆ چوونە ناو بازاڕەوە. هیوادارین ئەمە سەرەتای دواڕۆژێکی نوێی گەش بێت بۆ خەڵکی کوردستان و عێراق. دەستپێکردنی یەکەم بەرهەممان لەبازاڕدا ، نیشانەیەکی سەرەکی کۆمپانیاکەمانەو بەخۆشحاڵییەوە چاوەڕوانین لەماوەی دوو مانگدا بەبەرهەمی زیاترەوە بێینە ناو بازاڕەوە.
پێش ئەوەی هەر بەرهەمێک دەست پێ بکات لە لایەن وەزارەتی تەندروستی هەردوو شاری هەولێر و بەغدا لە نزیکەوە پشکنینی بۆ کراوە. پێداچوونەوەی گشتی کۆمپانیاکە دەڵێت کە ستانداردی کۆمپانیاکە لەگەڵ ئاستی هەر کۆمپانیایەک لەئەوروپا کۆدەبێت و بۆ کوالیتیشی یەکێکە لەو کۆمپانیا دەرمانسازییانەی کە لەهەرێمدا کەم نوکە بەرهەمی خۆی دروست دەکات و تەنیا ئەو کۆمپانیایە دەرمان بەو جۆرە کوالیتییە بەرزە دروست دەکات
سەرچاوەکان
https://awamedica.com/about/about-awamedica/ پۆل:نەخۆشخانەکانی کوردستان پۆل:نەخۆشخانەکان لە ھەولێر
مەگنۆلیا سپرینگز، ئەلاباما
مەگنۆلیا سپرینگز (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی بالدوین، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٧٢٣ کەس بووە. ڕووبەری ٢٫٤٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٢٩١٫٥٣ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
قەرەداغ
قەرەداغ شارۆچکەیەکە، کەوتووەتە ناحیەی قەرەداغ(ناوەند)، قەزای قەرەداغ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ئەم شارۆچکەیە ناوەندی قەزای قەرەداغ و ناحیەی قەرەداغە.
جوگرافیا
قەرەداغ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی باخان، قەرەداغ و لە باشوور لەگەڵ گوندی گۆشان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زەید عومەری خواروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تافان.
لە گرنگترین كەسایەتیەكانی
دكتۆر علی قەرەداغی ، ئەنوەر قەرەداغی ، شاكار ئومێد قەرەداغی ( یەكێك لە دامەزرێنەرانی ڕێباوەڕی “ڕاكارزیم”)
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:شارەکانی عێراق
یاشار کەمال
یەشار کەمال (لەدایکبووی ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٣ لە گوندی گۆگچەلی - ٢٨ی شووباتی ٢٠١٥)، نووسەر و ھەیڤەپێنەر و وتارنووس و ڕۆماننووسێکی کوردە    و ئەو بە یەکێ لە پێشەوا و ڕابەرەکانی نووسەرەکانی تورکیا دادەنرێت. , یاشار کەمال کاندیدکراوە بۆ وەرگرتنی خەڵاتی نۆبێل لە ئەدەب. لەسەرەتای لاوی یاشار کەمال چالاکوانێکی کۆمۆنیزم بووە. لە ساڵی ١٩٩٥ لەلایەن ناسیۆنالیستە تورکەکان تۆمەتباری دەکەن بە خووداخوازی کورد ھەر بەھۆی ئەم بابەتەشەوە دادگایی دەکرێت.. یاشار کەمال لەماوەی ژیانی دووجار ھاوسەرگیری کردووە یەکەمیان لە ساڵی ١٩٥٢ لەگەڵ سیلدا سێرێرۆ کە کچی جولەکەیەکی تورکیا بوو وە دووەم ھاوسەرگیری لەگەڵ عایشە بابان بوو لە ساڵی ٢٠٠٢ کە مامۆستای زانکۆی بیلگییە بوو لە ئەستەمبوڵ.
سلۆڤاکیا
مێژوو
سلۆڤاکیا لەنێوان سەدەی‌ یانزەھەم‌و دوانزەھەم بە بەشێک لەشانشینی‌ مەجەر دەزانرا، دوای‌ ئەوەش بوو بە بەشێک لەئیمپراتۆریەتی‌ (مەجەری‌ - نەمسایی‌) ھەتا ساڵی‌ (١٩١٨)، پاشان سلۆڤاکیا بەھاوبەشی‌ لەگەڵ ھەردوو ھەرێمی‌ (بۆھیمیا‌و مۆرافیا) وڵاتی‌ (چیکۆسلۆڤاکیا)یان پێکھێنا‌و بە(کۆماری‌ یەکەم) ناسرا، لەساڵی‌ (١٩٣٨) بەپێی‌ پەیماننامەی‌ (میونخ) چیکۆسلۆڤاکیا دابەشکرا بۆ چیک کە بەریتانیا بە(ھێتلەر)ی‌ بەخشی‌‌و ھەروەھا سلۆڤاکیاش وەک کۆمارێکی‌ سەربەخۆ کەوتە ژێردەسەڵاتێکی‌ لایەنگری‌ (ئەڵمانیای‌ نازی‌) یەوە.
جوگرافیا
سلۆڤاکیا یاخود کۆماری‌ سلۆڤاکیا ولاتێکە دەکەوێتە ئەوروپای‌ ناوەڕاستەوە‌و ھیچ سنوورێکی‌ ئاوی‌ نیە، واتە وڵاتێکی‌ داخراوە، سلۆڤاکیا لەبەر گرنگی‌ پێگە جوگرافیەکەی‌ کەوتووەتە ناوەڕاستی‌ ئەوروپاو بۆتە ئەڵقەی‌ بەیەکگەیاندنی‌ وڵاتانی‌ دەوروبەری‌، سەرەڕای‌ بوونی‌ چەندین شوێنەواری‌ دێرین‌و سەیرانگای‌ خۆش، کە ئەمەش بووەتە ھۆکاری‌ گەشتی‌ گەشتیاران بۆ ئەم وڵاتە.
سلۆڤاکیا لەباکووری‌ خۆرئاوا (٢١٥)کم سنووری‌ ھاوبەشی‌ لەگەڵ کۆماری‌ چیکدا ھەیە، لەگەڵ پۆڵەندا لەباکوور (٤٤٤)کم سنووری‌ ھاوبەشی‌ ھەیە، ھەروەھا لەخۆرھەڵات (٩٧)کم لەگەڵ ئوکراینادا ھەیە، لەباشوور (٦٦٧)کم لەگەڵ مەجەردا ھەیە، جگە لەوەی‌ کە لەباشووری‌ خۆرئاوا (٩١)کم سنووری‌ ھاوبەشی‌ لەگەڵ نەمسادا ھەیە.
سلۆڤاکیا بەسروشتی‌ شاخاوی‌ جیادەکرێتەوە، زنجیرە چیای‌ (کارباسیان) دەکەوێتە بەشی‌ خۆرئاوای‌، ئەم زنجیرە چیایە زۆر سەختە، ھەروەھا زنجیرە چیای‌ (کارباسیانی‌ بچووک) دەکەونە باکووری‌ خۆرئاواو خۆرئاوای‌ وڵات، زنجیرە چیای‌ (تاتراسی‌ بەرز) بەدرێژایی‌ سنووری‌ باکووری‌ ئەم وڵاتە دەکشێت، ڕووباری‌ (دانوب) بەباشووری‌ ئەو وڵاتەدا تێدەپەڕێت، بووەتە سنوور بۆ ئەو ھەرێمەو زەویە نزمەکانیشی دەکەونە ئەو ناوچەیەو ئەو ناوچانەشی‌ پاراو کردووە، کە بۆ کشتوکاڵ کردن زۆر بەپیتە، ئەم ڕوبارەو چەندین ڕووباری‌ تر لەسلۆڤاکیا پێچاوپێچن‌و ڕێڕەوەکانیان بەرزو نزمی‌ تێدەکەوێت، وەک ڕووباری‌ (ھۆرنادا، ھەرون‌و فاخ)، لەھەمانکاتدا ئەم ڕووبارانە جگە لەوەی‌ بۆ کشتوکاڵکردن سوودیان لێوەردەگیرێت، بوونەتە ڕێڕەو‌و دەرچەی‌ کەشتیوانی‌ وڵاتی‌ سلۆڤاکیا، چونکە ئەم وڵاتە ڕێگای‌ ئاوی‌ نیە‌و ھیچ دەریایەک ناکەوێتە سەر سنوورەکانیەوە، بەرزترین لوتکە چیا لەو وڵاتە بریتیە لەلوتکە چیای‌ (گرلانچۆفکا) کە بەرزییەکەی‌ دەگاتە (٢٦٥٥)مەتر لەسەر ئاستی‌ ڕووی‌ دەریا.
پێکھاتەکان
ھاولاَتی‌‌و پێکھاتەی‌ دانیشتوانەکەی‌ بەم شێوەیە دابەش دەبێت:
ئایین
دانیشتوانی‌ سلۆڤاکیا لەڕووی‌ ئاینیەوە بەم شێوەیە دابەش دەبن: کاسۆلیکی‌ ڕۆمانی‌ (٦٨.٩%). پڕۆتستانت (١٠.٨%). کاسۆلیکی‌ یۆنانی‌ (٤.١%)‌و چەندین ئاین‌و مەزھەبی‌ تری‌ تێدایە.
لەکۆتایی‌ جەنگی‌ جیھانی‌ دووەمەوە جارێکی‌ تر (چیکۆسلۆڤاکیا) یەکخرایەوە، بەڵام ئەمجارە کەوتە ژێردەسەڵاتی‌ سۆڤیەت‌و ھەتا ساڵی‌ (١٩٨٩) بووبە وڵاتێکی‌ شیوعی‌ لەناوەڕاستی‌ ئەوروپادا، لەساڵی‌ (١٩٨٩)دا دەسەڵاتی‌ شیوعیەکانی‌ سۆڤیەت کۆتایی‌ ھات، (چیکۆسلۆڤاکیا) جارێکی‌ تر سەربەخۆیی‌ وەرگرتەوە، (چیک‌و سلۆڤاکی)یەکان لەساڵی‌ (١٩٩٣) ڕێکەوتن لەسەر جیابوونەوە لەیەکتری‌ بەڕێگەی‌ ئاشتیانە، سلۆڤاکیا لەساڵی‌ (٢٠٠٤)دا چووە ناو ھەریەک لە ھاوپەیمانێتی‌ باکووری‌ ئەتڵەسی‌ (ناتۆ)‌و یەکێتی‌ ئەوروپاوە.
ڕامیاری‌
سیستمی‌ دەسەڵات لەسلۆڤاکیا سیستمێکی‌ دیموکراتی‌ پەرلەمانییە، دەسەڵاتی‌ دەستەی‌ جێبەجێکردن لەم وڵاتەدا پێکدێت لەھەریەک لە سەرۆک کۆمار‌و سەرۆک وەزیران، سەرۆک کۆمار ھەر پێنجساڵ جارێک ڕاستەخۆ ھەڵدەبژێردرێت، ئەویش بەپێی‌ ئەنجامی‌ ھەڵبژاردنەکان ھەڵدەستێت بەدانانی‌ سەرۆک وەزیران لەو پارتەی‌ کە زۆرینەی‌ دەنگەکانی‌ مسۆگەر کردووە.
دەستەی‌ یاسادانان لەکۆماری‌ سلۆڤاکیا لەیەک ئەنجومەنی‌ نیشتیمانی‌ پێکدێت‌و خۆی‌ لە(١٥٠) ئەندامدا دەبینێتەوە، بەڵام دەستەی‌ دادگاکان لەم وڵاتەدا پێکدێت لە:
پارتە ڕامیاریەکان
پارتی‌ بزووتنەوەی‌ مەسیحی‌ دیموکراتی‌ (KDH ). پارتی‌ ئاڕاستەی‌ دیموکراتی‌ کۆمەڵایەتی‌ (Smer-SD). پارتی‌ بزووتنەوەی‌ لە پێناو سلۆڤاکیای‌ دیموکراتی‌ (HZDS-ĽS). پارتی‌ ھاوپەیمانی‌ ھاوڵاتی‌ نوێ‌ (ANO ). پارتی‌ ھاوبەندی‌ مەجەری‌ (SMK). پارتی‌ شیوعی‌ سلۆڤاکی‌ (KSS). پارتی‌ یەکێتی‌ دیموکراتی‌ مەسیحی‌ (SDKU-DS). پارتی‌ نەتەوەیی‌ سلۆڤاکی‌ (SNS). پارتی‌ کۆنگرەی‌ ئازاد (SF). پارتی‌ بزووتنەوەی‌ لەپێناو دیموکراتی‌ (HZD).
ھەرێمە فیدڕالیەکان‌و کارگێڕییەکان
سلۆڤاکیا دابەش دەبێت بەسەر ھەشت یەکەی‌ کارگێڕیدا، واتە (kraje) کە ئەمانەن:
ئابووری‌
حکومەتی‌ سلۆڤاکیا چەندین ڕێوشوێنی‌ گرتووەتەبەر بۆ باشترکردنی‌ کەرتی‌ ئابووری‌‌و باج‌و سەرانەو تەندروستی‌‌و فێرکردن. ئەم وڵاتە ھێزی‌ کاری‌ دەگاتە نزیکەی‌ سێ ملیۆن کرێکارو بەم شێوەیە دابەش دەبێت: گرنگترین پیشەسازییەکانی‌ ئەم وڵاتە بریتین لە: ھەروەھا گرنگترین بەروبوومە کشتوکاڵیەکانی‌ سلۆڤاکیا بریتین لە:
گرنگترین ئەو وڵاتانەی‌ کە سلۆڤاکیا شتوومەکیان لێوە ھاوردەدەکات ئەمانەن: ئەو وڵاتانەی‌ ئەم وڵاتە شتوومەکیان بۆ دەنێرێت بریتین لە:
ڕۆشنبیری‌‌و گەشتیاری‌
سلۆڤاکیا لەڕووی‌ ڕۆشنبیریەوە گرنگە لەئەوروپا، ئەم وڵاتە چەندین قەڵای‌ دێرینی‌ تێدایە، وەک قەڵای‌ (بۆجنیس) کە چەندین فلیمی‌ سینەمایی‌ تێدا بەرھەم ھاتووە، ھەروەھا قەڵای‌ (سیپس) کە بەیەکێک لەشوێنەوارە دێرینەکان ھەژمارکراوە لەلایەن (یۆنسکۆ)، ھەروەھا قەڵای‌ (بۆینینتسی‌) کە لەھەموو قەڵانی‌ تر گەشتیار زیاتر ڕووی‌ تێدەکەن، چونکە زۆر لەئاھەنگەکانی‌ ساڵانە لەوێ‌ سازدەکرێن‌و شێوەیەکی‌ ترسناکیشی‌ ھەیە، جگە لەوەی‌ کە باخچەی‌ ئاژەڵان‌و مۆزەخانیەکیشی‌ تێدایە، جگە لەم قەڵایانەش چەند قەڵایەکی‌ تری‌ تێدایە، وەک قەڵای‌ (ئۆرافا)و قەڵای‌ (براتیسلافا)و چەندین قەڵای‌ تر، ھەروەھا چەندین کڵێسەو شوێنی‌ ئاینی‌ دێرینی‌ تێدایە، سلۆڤاکیا ئاوازو گۆرانی‌‌و کەلەپوورو فۆلکلۆرو سەما‌و ھونەری‌ تایبەت بەخۆی‌ ھەیە، چەندین مۆزەخانەی‌ ھەیە، لەوانەش مۆزەخانەی‌ سلۆڤاکیاو گەلاری‌ مۆزەخانەی‌ (براتیسلافا).
ئەم وڵاتە ساڵانە بەھەزاران گەشتیار ڕووی‌ تێدەکەن، بەھۆی‌ بوونی‌ چەندین شوێنی‌ گەشتیاری‌، وەک شوێنەکانی‌ خلیسکانی‌ سەر بەفرو کانیاوە کانزایەکان کە خەڵک بۆ نەخۆشیەکانی‌ پێست سەردانی‌ دەکەن، شوێنەوارە دێرین‌و شارستانیەکانی‌ سلۆڤاکیا، جگە لەبوونی‌ چەندین ئەشکەوت‌و شاخ‌و دیمەنی‌ سروشتی‌ جوان کە سەرنجی‌ گەشتیاران بەلای‌ خۆیدا ڕادەکێشێت. زۆرینەی‌ ئەو گەشتیارانەی‌ لەوڵاتانەوە دێنە سلۆڤاکیا بۆ گەشت لە(کۆماری‌ چیک، پۆڵەندا‌و ئەڵمانیا) وە دێن.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەورووپای ناوەندی پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٣ پۆل:سلۆڤاکیا پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
عیسمەت ئینۆنو
عیسمەت ئینۆنو (لەدایکبووی ٢٤ی ئەیلوولی ١٨٨٤ – مردووی ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٣) ژەنەڕالی سوپای تورکیا و سەرۆککوەزیرانی تورکیا و دووەم سەرۆککۆماری تورکیا بووە ، لەبەر ئەوەی لەماڵباتێک لە مەلەدی لەدایکبووە بۆیە بە تورکێکی ڕەچەڵەک کورد دادەنرێت.
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی تورکیا پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا پۆل:سەرۆک وەزیرانی تورکیا پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٤ پۆل:مردووانی ١٩٧٣
ئیندۆنیزیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:ئیندۆنیزیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
بڕیارنامەی ١٩٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھەڕەشەی ئاشتی و ئاسایشی جیھانی بە ھۆی چالاکییەکانی تیرۆریستەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٥٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:ئەفغانستان لە ٢٠١١ پۆل:تاڵیبان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفغانستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
ڕابردوو (فیلم)
ڕابردوو (بە فەڕەنسی Le Passé ) وە ( بە فارسی گذشته) فیلمێکی فەڕەنسیە بەرهەمی ساڵی ٢٠١٣یە لە دەرهێنانی دەرهێنەری ئێرانی ئەسغەر فەرهادیە بۆ یەکەمین جار لە فێستیڤاڵی فیلمی کان نمایشکرا و توانی دوو خەڵات بەدەستبهێنێت ، عەلی موسەفا و بێرنز بژو و تاهر ڕەحیم نواندنکارەکانی ئەم فیلمەن ، فیلمی ڕابردوو وەکو نوێنەری وڵاتی ئێران نێردرا بۆ خەڵاتەکانی ئۆسکار دوای ئەوەی لە نێو دوازدە فیلمی دیکەدا هەڵبژێردرا و ڕکابەری سەرەکیشی فیلمی دەربەندی پەرویز شەهبازی بوو ، مەسعود کیمیایی دەرهێنەری ناوداری ئێران یەکێک بوو لە لیژنەی دیاریکاری نوێنەری ئێران بۆ ئۆسکار وتی : بابەتی فیلمی دەربەند بابەتێکی ئێرانیە بەڵام ڕابردوو فیلمێکی جیهانیە و پڕە لە دانایی سینەماتۆگراف
چیرۆک
پیاوێکی ئێرانی بە ناوی ئەحمەد لەسەر داوای هاوسەرەکەی بە ناوی مارین کە چوار ساڵ پێشتر لێێ جیابۆتەوە دەگەڕێتەوە فەڕەنسا ، ئەحمەد دواتر تێدەگات کە مارین دەیەوێت لەگەڵ کوڕێکی دیکە هاوسەرگیری بکات بە ناوی سەمیر کە کوڕێکی هەیە و ژنەکەی هەوڵی خۆکوشتنی داوە ،
ئەحمەد و مارین بڕیاری جیابونەوە دەدەن و مارین لە دادگا بە ئەحمەد دەڵێ منداڵێکی لە سکدایە ، مارین دوو منداڵی دیکەی هەیە یەکێکیان ناوی لوسیەو ڕازی نییە بە هاوسەرگیری سێیەم جاری دایکی و بابەتی خۆکوژی خێزانی سەمیر وهۆکارەکانی ئەو ڕوداوە بابەتێکی سەرلێشێوێنەری فیلمەکەیە کە زۆر ئاڵۆزەو هەرجارەو پەنجەی تۆمەت و گومان ڕوی لە کەسێکە ، زۆرینەی بابەتە گرنگەکان لە ڕابردوودا ڕویان داوە بەڵام پشتگوێخستنی ڕابردوو بۆ کەسایەتیەکانی فیلمەکە سەختە و ناچارن بە دوای ڕاستیدا بچن
کاست
بێرنس بژو ڕۆڵی مارین
تاهر ڕەحیم ڕۆڵی سەمیر
عەلی موسەفا ڕۆڵی ئەحمەد
پاولاین بارلت ڕۆڵی لوسی
بابەک کەریمی ڕۆڵی شەهریار
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣ پۆل:فیلمە فارسییەکان پۆل:فیلمە ئیتالییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ بە زمانی فارسی پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان پۆل:فیلمەکان کە لە فەڕەنسا داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری پاریس وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمە فرە زمانە فەرەنسییەکان پۆل:فیلمە فرە زمانە ئێرانییەکان
بالاوەرستان
400px|وێنۆک|چەپ|شوێنی بالاوەرستان لەسەر نەخشەی پاکستان 200px|وێنۆک|چەپ|ئاڵای بالاوەرستان بالاوەرستان ناوێکی کۆنی ناوچەیەکی باکوری پاکستانە کە ئێستا بە گیڵگیت باتیسات ناسراوە، وە لەم ساڵانەی دواییدا دووبارە ناوە کۆنەکەی کە بالاوەرستانە لەسەر زاری خەڵکیدا بڵاوبوویەوە و پەرەیسەند، حونجەکردنی(حینجە) ئەم ناوە بە ئینگلیزی کۆن «بۆلۆریستان (Boloristan)» بووە، وە یەکەم بەکارھێنانی ناوەکەش دەگەڕێتەوە بۆ بەڵگەنامەیەکی چینی لە سەدەی ھەشتەمی زایینیدا. پۆل:کەشمیر پۆل:سیاسەتی پاکستان پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا پۆل:ھەرێمەکانی پاکستان
موحەممەد سیاد بەڕێ
محمد سیاد بەڕی
ژەنەڕال محمد سیاد بەڕی لەدوای بەدەستهێنانی سەربەخۆیی سێیەم سەرۆكی سۆماڵ بووە ، لە 6 ئوكتۆبەری ساڵی 1919 لەدایك بووە و پێش ئەوەی سووپای سۆماڵی دابمەزرێت بۆتە سەرباز لە هێزە ئەمنیەكانی سۆماڵ و لەنێو دەستە سەربازیەكەی یەكەمدابووە كە مەشق و ڕاهێنانیان لە ئیتاڵیا پێكراوە و پلە و پایەیی بەرز كراوەتەوە و پلەی ژەنەڕاڵ و سەركردەی سۆۆپای سۆماڵی پێدراوە. لەساڵی 1969 عبدالرشید علی شەرماركی سەرۆكی سۆماڵ لەسەر دەستی یەكێك لەپاسەوانەكانی خۆی بەهۆی كێشەی خێزانیەوە تیرۆركراوە و پەرلەمانی سۆماڵیش بە هۆی ناكۆكی خێڵەكی و حیزبیەوە سەركەوتوو نەبووە لە هەڵبژاردنی سەرۆكێكی نوێ‌ بۆ وڵاتەكەیان ، هەربۆیە سووپای سۆماڵی بڕیاردی داوە دەست لەكاروباری وڵات وەربدات و بەسەرۆكایەتی محمد سیاد بەڕی سەركردەی سووپا كودەتایەكی سپییان ئەنجام داوە و بەسەرۆكایەتی بەڕی ئەنجومەنێك بۆ سەركردایەتی شۆِڕشەكە پێكهێنراوە و پەرلەمان و هەموو حیزبەكانی هەڵوەشاندۆتەوە. ژەنەڕال محمد سیاد بەڕی و حكومەتە سەربازیەكەی سەركەووتوبونە لە بەدیهێنانی ئەمن و ئاسایش و سەقامگیری لەماوەیەكی زۆر كەمدا و حكومەتەكەشی هەتاكو ساڵی 1991 بەردەوام بووە و پەیڕەوی ڕژێمی ماركسیەتی كردووە و سەردەمەكەی بە دەسەڵاتی تاك ڕەوانە ناسراوە و زۆر بەتوندوتێژی بەرپەرچی جموجۆلەكانی ڕۆژهەڵات و باكوری ڕۆژئاوای سۆماڵی داوەتەوە و جەنگێكی قورسیشی لەگەڵ ئەسیوپیای درواسێی بەرپاكردووە بۆ گێرانەوەی هەرێمی ئۆجادین بۆ سەر سۆماڵ كە لەلایان ئەسیوپیاوە داگیركرابوو ، هەروەها زۆر بەتوندی بەرپەرچی جموجۆڵەكانی گروپە ئیسلامیەكانی داوەتەوە و بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ بەرهەڵستكارانی دەركردووە و زۆربەی پلەوپایەكانی دەوڵەتی سۆماڵی بەدەستەوە بووە. لەسەردەمی حوكمڕانی محمد سیاد بەڕی پڕۆژەی زۆر گرنگ لەسۆماڵ ئەنجامدراوە و لە ساڵی 1970 سۆماڵی كردۆتە ئەندام لە ڕێكخراوەی كۆنگرەی ئیسلامی و لە ساڵی 1974 سۆماڵ چۆتە نێو كۆنكاری عەرەبیەوە و تەلەفزیۆنی سۆماڵی دامەزراندووە و پاڵپشتی لە مافەكانی ئافرەتان كردووە و پەرەی داوە بەدەیان فڕۆكەخانە و لەسەرەتای هەشتاكاندا سۆماڵ توانیوێتی پشت بەخۆی ببەستێت لەهەموو بوارەكاندا و گۆشت و میوە و سەوزە و شەكر و ماسی هەناردەی وڵاتانی كەنداو و چەند وڵاتێكی ئەوروپی و ئەفریقی كردووە. لەساڵی 1991 ڕژێمی ژەنەڕال محمد سیاد بەڕی بەهۆی چەند هێرشیكی چەكداری لەلایەن چەند گروپیەكەوە كە ئەسیوپیا پاڵپشتی دەكردن هەرەسی هێناوە و هەر بەو هۆیەشەوە ژەنەڕال محمد سیاد بەڕی بەرەو نەیجیریا ڕشتووە و لەساڵی 1995 هەر لەوێ‌ كۆچی دوایی كردووە.
وەرگێڕانی لە ویكیبیدیای عەرەبیەوە ( محمد فاتح )
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠ پۆل:مردووانی ١٩٩٥
مالڤێرن، ئەلاباما
مالڤێرن (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی جنیڤا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٤٤٨ کەس بووە. ڕووبەری ٣٦٫٣٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٩٫٨٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
گیاردیا لامبلیا
(Cyst)ەکانی ئەم مشەخۆرە سستە لە چالاکییەکانی بۆیە دەتوانێت بۆ ماوەیەکی درێژتر لە باروودۆخە ژینگەیییە جیاوازەکاندا بمێنێتەوە. دوای ئەوەیCyst ەکان دەچنە گەدەو تووشی ترشەڵۆکی گەدە دەبن دەگۆڕێن بۆ (Trophozoite) لە سەرەتای ڕیخۆڵە باریکە. Trophozoite قۆناغی چالاکی مشەخۆرەکەیە کە دەتوانی دووھێندە ببێت ھەر لە سەرەتای ڕیخۆڵە باریکە، کە ئەمەش دەبێتە ھۆکاری دەرکەوتنی نیشانەکانی وەک ھەرسنەکردنی خۆراک و سکچوون. دوای ئەوەی Trophozoite ەکان بەر شلەی زەرداو دەکەون ھەندێکیانن دەگۆڕێن بۆ(Cyst) لە بەشی ناوەڕاستی ڕیخۆڵە باریکە. لە ڕێگای پیسایی دێتە دەرەوە و دەتوانێ کەسێکی تر تووش بکات بەو شێوەیە لە سووڕی ژیانی بەردەوام دەبێ.
نیشانەکان
زۆربەی کەسەکان کە تووش دەبن نیشانەیان لێدەرناکەوێ. نیشانەکانی تووشبوون بەو نەخۆشییە بە ھەفتەیەک تا دوو ھەفتە دەردەکەوێ دوای شووشبوون کە بە شێوەیەکی گشتی ئەمانەن شەکەتی – سەرسووڕان - ڕشانەوە - شل بوونی پیساییی (لینج بوونی) – نەمانی ئارەزووی خواردن – دروستبوونی غازات – دابەزینی کێش – ژانە سەر و ئازاری سک.
پشکنینی تاقیگەیی
نەخۆشییەکە لە ڕێگای وەرگرتنی نموونەی پیسایی نەخۆشەکە دەستنیشاندەکرێ. دەتوانین ڕاستەوخۆ نموونەکە لەگەڵ Normal saline تێکەڵبکەین و بیخەینە ژێر مایکڕۆسکۆپ یان نموونەکە ڕەنگ (Stain)ی بکەین بیخەینە ژێر مایکڕۆسکۆپ ئینجا لەژێر مایکڕۆسکۆپ Cyst ەکان و Trophozoite ەکان دەبینرێ لە ئەگەری ھەبوونی مشەخۆرەکە، کە بەم شێوەیە دەبینرێ لەم لینکانە:
https://ibb.co/6vcd9RR
https://ibb.co/LPFJ5vR
چارەسەر
(Metronidazole (Flagyl)- Tinidazole (Tindamax)- Nitazoxanide (Alinia ئەم دەرمانانە بۆ چارەسەر نەخۆشی گیاردییەسس بەکاردێ.
پێشبڕکێی ئۆتۆمۆبیل
وێنۆک
کێبەرکێی ماشین (بە ئینگلیزی: Auto racing) کێبەرکێیەکە لە نێوان دوو یان چەندین ماشیندا بە ڕێوە دەچێت.
سەرچاوەکان
پۆل:پێشبرکێی ئۆتۆمۆبیل
کوردستان (ڕۆژنامە)
thumb|ڕووە پەڕەی ڕۆژنامەی کوردستان وێنۆک|وێنەی خێزانی بەدرخان ڕۆژنامەی کوردستان یەکەم ڕۆژنامەی کوردی بوو کە یەکەم ژمارەی لە ٢٢ی نیسانی ١٨٩٨ بە تێکۆشانی میقداد میدحەد بەدرخان لە قاھیرەی میسر چاپ کرا. دەستپێکی بڵاوکردنەوەی ڕۆژنامەی کوردستان وەکوو خەباتێکی نەتەوەیی و ڕۆشنبیری دێتە نرخاندن. ئەمڕۆکە ڕۆژی دەستپێکی دەرخسنتی ڕۆژنامەی کوردستان لەلایەن ھەموو دەزگا کوردییەکان و ھەروەھا لەلایەن حکوومەتی ھەرێمی کوردستانیشەوە وەکوو سەرەتای ڕۆژنامەگەریی کوردی قەبووڵ کراوە و پیرۆز دەکرێ.
مێژوو
یەکەم ژمارەی ڕۆژنامەی کوردستان، لە ڕۆژی ٢٢ی نیسانی ١٨٩٨، لەلایەن میقداد بەدرخانەوە لە قاھیرە چاپ کرا. ڕۆژنامەکە ٣١ ژمارەی لێ دەرچوو و بۆ ماوەی ٤ ساڵ بەردەوام بوو. یەکەم ژمارەی بە کوردیی کورمانجی دەرچوو، بەڵام لە چوارەم ژمارەوە ھەندێک لە بابەتەکانی بە زمانی تورکی بڵاو دەکرایەوە. ڕۆژنامەکە بە خۆڕایی بڵاو دەکرایەوە. ڕۆژنامەکە بەرھەڵستیی دەسەڵاتی عوسمانیی دەکرد و لەلایەن کۆمەڵەی ئیتحاد و تەرەقی پشتگیری دەکرا.
بەھۆی دژایەتیی لایەنی عوسمانی، ئەوا ڕۆژنامەکە ژمارەکانی لە چەند شارێکی جیا چاپ کران، لە دوای قاھیرە ئەوا لە شارەکانی ژنێف، لەندەن و فۆلکستۆن چاپ کران، ڕۆژنامەکە لەناوخۆی دەوڵەتی عوسمانی قەدەغە کرابوو، بەڵام بەشێوەی قاچاغ دابەش دەکرا. بەگوێرەی نامەیەکی سەرنووسەرەکەیەوە، ئەوا ڕۆژنامەکە لە شارەکانی ئامەد، مێردین، ئەدەنا و دیمەشق خوێنەری ھەبووە. لە ژمارەی شەشی ڕۆژنامەکەوە، ئەوا کاری چاپکردن و سەرنووسەری کەوتە دەست عەبدولڕەحمان بەدرخان، کە برای بچووکی میقداد بوو.
لە ساڵی ١٩٩١، لێکۆڵەر ئەمین بۆزارسەلان ئەو چاپانەی ڕۆژنامەی کوردستان کە لە بەردەستیدا بوون وەریگێڕایە سەر زمانی تورکیی ئەمڕۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:بڵاڤۆکەکان، دامەزرانی ١٨٩٨ پۆل:میدیای بەکۆمەڵ بە زمانی کوردی پۆل:ڕۆژنامەکان بە زمانی کوردی
بەرسا ڤۆن سەتنەر
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٩١٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٣ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
سینداکتیلی
وێنۆک|سینداکتیلی لە دەستی منداڵێکی ساوا
فڕۆکەخانەی ھەرێمیی ئەبھا
سەرچاوەکان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی
سینداکتیلی
سینداکتیلی (بە ئینگلیزی: Syndactyly) حاڵەتی پێکەوە لکانی قامکەکانە. ئەم حاڵەتە لە چەندین جۆر حەیواندا وەکوو حاڵەتێکی سروشتی ڕوو دەدات بەڵام لە مرۆڤدا حاڵەتێکی ناسروشتیە.
فاسۆلیا
وێنۆک|چێشتێ کە فاسۆلیای تێکراوە فاسۆلیا یەکێکە لە خۆراکە ڕووەکییەکان.
سوودەکان
فاسۆلیا سەرچاوەیەکی گرنگی پڕۆتینە. ٩٠ گرام لە فاسۆلیا نزیکەی ٧، ٩ گرام پرۆتینی تێدایە، بەڵام تەنھا ٣ گرام چەوری تێدایەو ٣، ٣ گرام ڕیشاڵی خۆراکی و ٥٥ مایکرۆگرام لە ڤیتامین بی ٢، و ١٢٩ مایکرۆگرام لە فۆڵەیت و ١٠٣ میلیگرام کالسیۆم و ٧، ٩٣ میلیگرام لە تۆتیاو ٢، ٢٥ میلیگرام ئاسنی تێدایە. سەرەڕای ئەمانەش سەرچاوەیەکی باشی پۆتاسیۆمیشە. فاسۆلیا جێگرەوەیەکی باشی گۆشتە، چونکە دەوڵەمەندە بە پرۆتین و تۆتیا و ئاسن کە لە گۆشتی سوور و سپی و ماسیدا ھەیە. پتر لەوە چەوری زۆر کەم تێدایەو ئەمەش وادەکات خواردنێکی زۆر باش بێت بۆ دڵ. فاسۆلیا سەرچاوەیەکی دەوڵەمەندی ڕیشاڵی خۆراکییە، ٩٠ گرام لە فاسۆلیا %٣٨ی پێویستی لەش لە ڕیشاڵە خۆراکییەکان دابین دەکات. بوونی ئەم ڕیشاڵانەش جوڵەی ڕیخۆڵەکان چالاکتر دەکات و قەبزی کەمدەکاتەوە. ھەروەھا ھەرس کردنی خۆراک دوا دەخات بەمەش کۆنترۆڵی برسێتی دەکات و دژ بە قەڵەوبوونە. پتر لەوە یەکێکە لە باشترین خۆراکەکان بۆ ئەو کەسانەی نەخۆشی شەکرەیان ھەیە.
فاسۆلیا سەرچاوەیەکی باشی کانزا و فیتامینیشە، ماگنسیۆم و پۆتاسیۆمی تێدایە کە کۆنتڕۆڵی پەستانی خوێن دەکەن، فۆسفۆر و کالسیۆم کە ئێسکەکانمان بەھێز دەکەن، فۆڵەیتیش زۆر گرنگە بۆ دروست کردنی خڕۆکەکانی خوێن. باشتر وایە لەگەڵ فاسۆلیادا برنجی قاوەیی بخۆن وەک لە برنجی سپی، چونکە برنجی سپی بە تەواوی سروشتی نییە و کاتێک کە ئامادە دەکرێت ھەندێک لە پێکھاتە خۆراکییە گرنگەکانی لە دەست دەدات وەک ئاسن و ڤیتامین بی و ئەو ڕیشالە خۆراکییانەی تێیدایە. سەرەڕای ئەوەش زۆر گرنگر برنجەکە چەور نەبێت و خوێی کەم بێ چونکە نابێ لە ڕۆژێکدا زیاتر لە ١٥٠٠ میلیگرام خوێ بخۆن. فاسۆلیا بە سروشتی خوێی تێدا نییە بەڵام ئەگەر فاسۆلیای لە قتوونراوتان کڕی پێوسیتە ئەوە بکڕن کە کەمترین ڕێژەی خوێی تێدایە.
ڕۆژی خدر
ڕۆژی خدر یان رۆژی خزر (خزر ئەلیاس) یەکێک لە جەژنەکانی عەلەویەکانە. ئەم جەژنە ھەموو ساڵاێک لە شەوی ١٥ی گۆڵان دەست پێ دەکات و ھەتا بەیانی ڕۆژی پاش بەردەوامە. عەلەویەکان بە سەری ئەم باوەڕەن کە لە ئەم ڕۆژە دوو پێغەمبەر ئەلیاس و خدر (خزر) ئاوی ژیانیان خواردوەتەوە و ھەتاھەتایە دەژین. ئەم جەژنە لە باکووری کوردستان و تورکیا بەرێوە دەچێت. لە نزیکی شاری کرماشانش لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان دوو کانی بە ناوەکانی «خزر زندوو» و «خزر ئەلیاس» ھەیە کە ناوەکانیان لەگەڵ ئەم جەژنە پەیوەندیی ھەیە.
فاسۆلیا
توێژینەوەکان لەسەر فاسۆلیا
توێژینەوەیەکی نوێی پزیشکی گرنگییەکانی فاسولیای دەرخست پزیشکەکان ئەوەیان روون کردەوە کە فاسۆلیا یەکێکە لەو مادە بەسودانەی کە دەبێتە ھۆی پارێزگاری کردن لە لەشی مرۆڤ دژی نەخۆشیەکان و ھەروەھا ئەبێتە چارەسەر بۆ زۆرێک لە نەخۆشیەکان و سودێکی زۆری ھەیە بۆ تەندروستی مرۆڤ
ڕۆژی خدر
سەرچاوەکان
پۆل:چاندی ئازەربایجانی پۆل:چاندی تورکی
فاسۆلیا
توێژینەوەکان لەسەر فاسۆلیا
بەپێی دواین توێژینەوە دەرکەوتووە کە فاسۆلیا ئەبێتە ھۆی چارەسەرکردنی ھەوکردن و نەخۆشیەکانی سنگ و خاوێنکردنەوەی گورجیلەکان و کۆئەندامی میز و ھەروەھا ئەبێتە ھۆی کەم کردنەوەی ڕێژەی شەکر لە خوێن و چارەسەر بۆ نەخۆشی شەکرە
ھەروەھا پزیشکەکان ئەوەیان روون کردەوە کە فاسۆلیا ئەبێتە ھۆی چارەسەر بۆ نەخۆشیەکانی ئێسک و جومگەکان و نەخۆشی رۆماتیزم و حەساسیەتی پێست ناھێلێت و ئازارەکانی بڕبڕەی پشت کەم دەکاتەوە و سەرچاوەیەکی چالاکە بۆ بەھێزبوونی توانای سێکسی.
فاسۆلیا و نەخۆشی شێرپەنجە
بە گوێرەی توێژینەوەیەکی زانستی خواردنی فاسۆلیا بۆ فشاری خوێن بەسوودە، ھاوکات وەک گیایەکانی تر سوودی بۆ دڵ ھەیە. بە گوێرەی ئەو توێژینەوەی لەسەر سوودەکانی فاسۆلیا ئەنجامدراوە دوای ئامادەکردنی فاسولیا و خواردنی، تەواوی فاسولیایەکە رکێشی جەستە نابێت و بەشێکی لەناو ریخۆڵە دەمێنێتەوە پاشان باکتریاکانی ناو ریخۆڵە لەگەڵ ئەو بەشەی کەر کێشی جەستە نەبووە ماددەیەکی کیمیای تایبەت دروست دەکەن کە رکێشی جەستە دەبێت و دەبێتە ھۆی کەم بوونی کۆڕسترۆڵی خوێن و بەم ھۆیەوە مەترسی توشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ کەمدەبێتەوە. ھەر بە گوێرەی ئەو توێژینەوەیە بە ھۆی ئەو گۆڕانکارییانەی لەناو ریخۆڵە دروست دەبێت، چەند ماددەیەکی دژی شێرپەنجە دروست دەبێت و ڕێژەی (٪٥ بۆ ٪٦) فشاری خوێن کەم دەبێتەوە.
پۆل:دانەوێڵەکان
بڕیارنامەی ١٩٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھەڕەشەی ئاشتی و ئاسایشی جیھانی بە ھۆی چالاکییەکانی تیرۆریستەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٥٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:تاڵیبان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
ئێران لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
ئێران یەکێک بوو لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ. ٦٥وەرزشوان (٥٥پیاو، ١٠خاتوون) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە هەژدەهەمین بەشداربووی ئێران بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٠٠. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی ئێران حەوت مەدالیایان (٣زێر ، ٢ زیو ، ٢ بڕۆنز) بۆ ولاتەکەیان بەدەست هێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:ئێران لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
گاپیلۆن
گاپیڵۆن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گاپیڵۆن، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ئەم گوندە ناوەندی ناحیەی گاپیڵۆنە.
جوگرافیا
گاپیڵۆن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گەڕەدێ، گاپیڵۆن و لە باشوور لەگەڵ گوندی مێوڵاکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی باڵخ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مالومە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڕوانگەی پاراناڵ
وێنۆک|کۆمەڵەی تەلیسکۆبی ئەوروپی، پاراناڵ لە [[چیلی]]
ڕوانگەی پارانال یان ڕوانگەی پارانال VLT یەکێکە لە ڕوانگە فەلەکییە گەورەکان لە جیھاندا، کە لە لوتکەی چیای ئەنتوفاجاستایە لە چیلی لە بەرزی ٢٦٣٥ مەتر. تەلیسکۆبەکان لەلایەن ڕوانگەی باشووری ئەورووپا بەرێوە دەبردرێن.
تێچوو
ئەو پرۆژەیە بەتێکڕای ١٥ ساڵ نزیکەی ١٥ میلیۆن یۆرۆی تێدا خەرج کرا، و ئەو بوودجەیەش لەلایەن دەزگای بۆشاییی ئەورووپی تەرخان کرا.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون
لەدویگ ستامپفیگەر
لەدویگ ستامپفیگەر (لە دایکبووی ١١ی تەممووزی ١٩١٠ – مردن ٢ی ئایاری ١٩٤٥) دکتۆرێکی ئەڵمانی بوو کە لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا لە یەکەی ئێس ئێسی ئەڵمانیای نازی خزمەتی کردووە. لە ساڵی ١٩٤٤ تا ١٩٤٥ پزیشکی نەشتەرگەری تایبەتی ئەدۆلف ھیتلەر بوو، لە کۆتایی مانگی نیسانی ١٩٤٥ لە بنکەی فیرۆبانکەر لە بەرلین کاری کردووە. پێش ئەوەی ھیتلەر خۆی بکوژێت فەرمانی بە کارمان دان بنکەکەی کردبوو ھەوڵی ڕزگارکردنی خۆیان بدەن، ئەو یەکێک بوو لەو کەسانەی ھەوڵی ڕزگاری دا بەلام پاش دوو ڕۆژ لە مەرگی ھیتلەر لە ترسی گرتن لەلایەن ئەرتەشی سوور خۆی کوشت.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٤٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠
بڕیارنامەی ١٩٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سوودان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٦٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:سوودانی باشوور لە ٢٠١١ پۆل:سوودان لە ٢٠١١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سوودان
فڕۆکەخانەی ھەرێمیی تەبووک
فڕۆکەخانەی ئەمیر سوڵتان بن عەبدولعەزیزی نێودەوڵەتی یان فڕۆکەخانەی تەبوکی ھەرێمی فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی/ھەرێمییە و نزیکەی ٣ کم لە شاری تەبوکەوە دوورە. لەساڵی ١٩٧٨ کرایەوە و لەسەرەتادا بەفڕۆکەخانەیەکی ھەرێمی ناسرا. ناوی فڕۆکەخانەکە گۆڕدرا بۆ فڕۆکەخانەی ئەمیر سوڵتان بن عەبدولعەزیزی نێودەوڵەتی بەفەرمانی خزمەتکاری شوێنە پیرۆزەکان (شای وڵات) لەڕۆژی ٢١ی ڕەجەبی ١٤٣٢ی کۆچی و ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١١. ڕووبەری فڕۆکەخانەکەش ٦٧٥.٠٠٠ م٢.
سەرچاوەکان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی
سووڕی دیزڵ
سووڕی دیزڵ کرداری سووتان و ئاڵوگۆرکردنی بزوێنەری سووتانی ناوەکییە، لە ناویدا سووتەمەنی دادەگیرسێنرێت بەھۆی ئەو گەرمییەی لەکاتی پەستانی ھەوا لە ژووری سووتان دروست دەبێ، و سووتەمەنی دزە دەکاتە ناویەوە. ئەمە بە پێجەوەنەی سووتانی تێکەڵەی سووتەمەنی-ھەوا کە بەھۆی سپارک پڵەگ(spark plug) وەک لە بزوێنەری ئۆتۆدا ھەیە {چوار ھەنگاو/پترۆل}. بزوێنەری دیزل بەکار دەھێنرێت لە :فڕۆکە، ئۆتۆمۆبیل، مۆلیدەی کارەبا، بزوینەری دیزل و ھەروەھا کەشتی ڕووی دەریا و ژێر دەریا.
سووری دیزڵ وا دادەنرێت کە پەستانەکەی جێگیرە لە بەشی سەرەتایی قۆناغی سووتان (V_2 بۆ V_3، لەم ھێڵکارییەکەی خوارەوە) کە ئەمە مۆدێلێکی بیرکاریانەی نموونەیییە: دیزیڵی فیزیکی ڕاستەقینە پەستانەکەی لە بەرزبوونەوە دا دەێت، بەڵام کەمتر ئاماژەی پێ کراوە وەک لە سووری ئۆتۆ. بە پێچەوانەشەوە سووری ئۆتۆی نموونەیی لە بزوێنەری بەنزینیدا پرۆسەی قەبارەکەی بەرەو نەگۆری نزیک دەبیتەوە لەو ماوەیەدا.
سووری دیزڵی نموونەیی
وەک لە وێنەکەدا دیارە ھێڵکاری (p-V) پیشان دەدا بۆ سووری دیزڵی نموونەیی. کاتێک (p) پەستانە و (V) قەبارەیە، یاخود (v)قەبارەی دیاری کراو -جۆری-، ئەگەر کردارەکە لەسەر بنەمای یەکەی بارستایی دابنرێت.
بە سووری دیزڵی نموونەیی دادەنرێت بە بەکارھێنانی گازی نموونەیی و پشتگوێ خستنی سووتانی کیمیایی، ئەگزۆز و کرداری دووبارە بارگاوی کردن،
شوێن چوار کرداری جیاواز دەکەوێ:-
لە ماوەی پرۆسیسی نەگۆری پەستان (-isobaric-، کە بە ڕەنگی سوور ھێما کراوە) وزە دەچێتە سیستەمەکە لە شێوەی گەرمی (in). لە ماوەی پرۆسێسی ئایزۆنترۆپیکی سەرەوە (کە بە ڕەنگی زەرد ھێما کراوە) وزە دەگوازرێتەوە دەرەوەی سیستەمەکە لە شێوەی ئیش(out)، بەڵام بەپێی پێناسەی ئایزۆنترۆپیک (isentropic) ھیچ وزەیەک ناگوازرێتەوە بۆ ناوەوەی یان دەرەوەی سیستەمەکە لە شیوەی گەرمی.
لە ماوەی پرۆسێسی نەگۆری قەبارەیی(-isochoric-، کە بە ڕەنگی سەوز ھێما کراوە)، بەشێک لە وزە دەچێتە دەرەوەی سیستەمەکە لە ڕێگەی کرداری (depressurizing)، بە شێوەی (out). ئەو ئیشەی لە سەستەمەکە دەچێتە دەرەوە یەکسانە بەو ئیشەی کە دەچێتە سیستەمەکە لەگەڵ جیاوازی نێوان ئەو گەرمییەی چووەتە سیستەمەکە و ئەوەی لیی دەرچوە؛ بە واتایەکی تر، پوختەی کاری دەسکەوتوو یەکسانە جیاوازی نێوان گەرمی زیادکراو و ئەو گەرمییەی سیستەمەکەی جێھێشتوە.
·
* پوختەی کاری دەستکەوتوو بە ڕووبەر پیشان دەدرێت بەپێی سوورەکە لە ھێڵکارییەکەدا. پوختەی کاری دەستکەوتوو لە ھەر سوورێک بە کاری سوودبەخش ناو دەنرێت، کە دەتوانرێت بگۆردرێت بۆ چەندین جۆری تری وزە و پاڵنانی گالیسکە (جووڵە وزە) یان بەرھەمھێنانی وزەی کارەبا.
کۆکراوەی چەندین سووری لەو شێوەیە لە یەکەی کاتتدا بە توانای پێشکەوتوو(developed power) ناو دەبردرێت. ھەروەھا (W_{out}) بە کاری تێکرایی (gross work) دادەنرێت، ھەندێکیان بەکار دەھێنرێن لە سووڕی داھاتووی مەکینەکە تا بارگەی داھاتووی ھەوا بپەستێت.
بەرزترین توانای گەرمی
بەرزترین توانای گەرمی بۆ سووری دیزڵ پەیوەستە بە ڕێژەی پەستان و ڕێژەی (cut-off)(ڕێژەی نێوان قەبەرەی سەرەتا و کۆتایی قۆناغی سووتانە).
ئەو ھاوکێشانەی خوارەوەی ھەیە کە لەژێر ھەوای ساردی پێوانەیی شیکراوەتەوە:-
سەرباری ئەمە، ھەردوو سووڕەکە پرۆسەیەکی نموونەین(idealizations)، و ڕەفتاری ڕاستەقینە دەرناخەن بە ئاشکرا یان بە ڕوونی. سەرەرای ئەوەش ھاوکێشەی سووری دیزڵی نموونەی ڕوونی دەکاتەوە کە (throttling losses) ناگرێتەوە، کە لە سووری دیزڵ بەکارناھێنرێت.
کاتێک
\eta_{th} بریتییە لە توانای گەرمی
\alpha بریتییە لە ڕێژەی (cut-off)).(ڕێژەی نێوان قەبەرەی سەرەتا و کۆتایی قۆناغی سووتانە)
r ڕێژەی پەستان
\gamma بریتییە لە ڕێژەی گەرمی دیاریکراو (Cp/Cv)
ڕێژەی (cut-off) دەتوانێت دەر ببڕدرێت بەگوێرەی پلەی گەرمی ھەروەک لەخوارەوە ڕوون کراوەتەوە:-
T_3 دەتوانرێت وەک ھاوتای گەرمی گڕ(بڵێسەیی) سووتەمەنی بەکارھاتوو دابنرێت.
گەرمی گڕ(بڵێسە) ش دەتوانرێت ھاوتای گەرمی گڕ(بڵێسە) ی نەگۆر بێت بۆ سووتەمەنی کە بەرامبەر دەبێت لەگەڵ ڕێژەی ھەوا-بۆ-سووتەمەنی لەگەڵ فشاری پەستان p_3.
T_1 دەتوانرێت ھاوتای گەرمیی ھەوای تێچوو بێت.
ئەم ھاوکێشەیە تەنھا توانای گەرمیی نموونەیی پیشان دەدات.
توانای گەرمیی ڕاستەقینە بە دڵنیایەوە کەمتر دەبێت بەھۆی گەرمیی و زیانی لێخشاندن. ھاوکێشەکە ئاڵۆزترە لە سووری ئۆتۆ(بزوێنەری پترۆڵ/گازۆلین) پەیوەندییەکە ئەم ھاوکێشەیەی ھەیە:
ئاڵۆزی زیاتر بۆ ھاوکێشەی دیزڵ دێت لە کارتی گەرمی خستنە سەر لە پەستانی نەگۆر و ڕەتکردنەوەی گەرمی لە قەبارەی نەگۆر. سووری دیزڵ بە بەراوردکردن، خستنە سەری گەرمی و ڕەتکردنەوەی ھەیە لە قەبارەی نەگۆر
بزوێنەری دیزڵ
بزوێنەری دیزڵ کەمترین بەکارھێنانی سووتەمەنی دیاریکراوی ھەیە. لە بزوێنەری سووتانی ناوەکییە گەورەکان بە بەکارھێنانی سووڕی تاک، (٠٫٢٦lb/hp·h)(0.16kg/kWh) بۆ بزوێنەری دەریای زۆر گەورە (کۆکردنەوەی cycle power plants زۆر کاراترن، بەڵام دوو بزوێنەر بەکاردەھێنرێت لە جیاتی یەک). دیزڵی دوو-ھەنگاو لەگەڵ فشاری زۆر و ھاندەری زۆر لێکرد، بە تایبەتی توربۆچارجینگ(Turbocharging)، ڕێژەی سەدی گەورە دروست دەکات بۆ گەورەترین مەکینەی دیزڵ.
لە باکووری ئەمریکا بزوێنەری دیزڵ لە لۆرییە گەورەکان بەکاردێت کە فشاری-نزمە و توانای-بەرزە کە دەبێتە ھۆی درێژی تەمەنی بزوێنەرەکە و خەرجی کەم. ئەو سوودانە وادەکات کە بزوێنەری دیزڵی نموونەی بەکار بھێنرێت بۆ ڕێگای ئاسنینی (راکێشانی-قورس) و ڕێگای گواستنەوە لە ڕووی زەوی.
بزوێنەری تری سووتانی ناوەکیی بەبێ سپارک پڵەگ(spark plugs)
زۆرێک لە مۆدێلی فرۆکەکان بزوێنەری سادەی "درەوشاوە-glow-" و "دیزڵ-diesel-" بە کار دەھێنن.
مەکینەی درەوشاوە پلاکی دراوشاوە بەکار دەھێنن.
فرۆکەی مۆدێلی بزوێنەری دیزڵی "diesel" ڕێژەی پەستانی گۆراویان ھەیە. ھەردوو جۆرەکە پشت بە سووتەمەنی تایبەت دەبەستن.
نزیکی سەدەی ١٩ و زوتریش… بزوێنەری ئەزموونی گڕ(بڵێسە) ی دەرەکیان بەکار دەھێنا، بەھۆی ڤاڵڤەوە(valves) خستیانە ڕوو، بۆ داگیرساندن، بەڵام لەگەڵ بەرزبوونەوەی پەستان کەمتر سەرنجراکێش دەبوو. (ئەمە لێکۆڵینەوەی Nicolas Léonard Sadi Carnot بوو کە بەھای ثێرمۆ داینەمیکی دامەزراند بۆ پەستان).
دەرکەوتنی مێژوویی یاخود دەستکەوتی مێژوویی ئەوە بوو کە
بزوێنەری دیزڵی دروستبوو بەبێ یارمەتی کارەبا.
مەیپلسڤیل، ئەلاباما
مەیپلسڤیل شارۆچکەیەکە لە کەرتی چیلتۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٧٠٨ کەس بووە. ڕووبەری ٨٫٥٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٨٢٫٦١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
پارکی نەتەوەیی
300px|وێنۆک|[[پارکی نیشتمانیی تیدە لە ئیسپانیا]]
پارکی نەتەوەیی یان پارکی نیشتمانی پارکێکە بە شێوەیەکی فەرمی ناسێنراوە لەلایەن حکوومەتی وڵاتێکەوە، پارکە نەتەوەیییەکان بە مەبەستی پاراستنی ئاژەڵانی ناویان یان خاکەکانیان درووستدەکرێن. لە جیھاندا ژمارەیەکی زۆری پارکی نەتەوەیی ھەن. یەکەمین پارکی نەتەوەیی لە ١٨٧٢ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دامەزراوە، بەناوی پارکی نەتەوەییی یەلۆستۆن.
یەکێتیی نێودەوڵەتی بۆ پارێزگاریی سروشت (IUCN) (The International Union for Conservation of Nature) پارکە نەتەوەیییەکانی پێناسەکردووە وەکوو جۆری دووەمی لە پاراستنی ناوچەکان. گەورەترین پارکی نەتەوەیی لە جیھاندا کە لەلایەن (IUCN) ناسێنراوە پارکی نەتەوەییی باکووری ڕۆژھەڵاتی گرینلەندە، کە لە ١٩٧٤ دامەزراوە. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٠ی (IUCN) نزیکەی ٧٠٠٠ پارکی نەتەوەیی لە جیھان ھەن.
سەرچاوەکان
پۆل:پارکە نەتەوەیییەکان پۆل:پارکەکان پۆل:ناوچە پارێزراوەکان
عێراق لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
عێراق یەکێک بوو لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ. ٣وەرزشوان (٢پیاو، ١خاتوون) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە پازدەهەمین بەشداربووی عێراق بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٤٨. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی عێراق نەیانتوانی هیچ مەدالیایەک بەدەست بهێنن.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:عێراق لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
تی. ئێس. ئێلیۆت
وێنۆک|چەپ|تۆماس ئیلیۆت، ١٩٢٣ تۆماس ستێرنس ئیلۆت ھۆنەر و شانۆکار و ڕەخنەگری ئەدەبی و خاوەن خەڵاتی نۆبڵە لە وێژەدا بۆ ساڵی ١٩٤٨. یەکێک بووە لە ھەرە بەناوبانگەکانی بواری وێژەیی لە سەدەی ٢٠ەمدا، لە ٢٦ی ئەیلوولی ساڵی ١٨٨٨ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە دایک بووە و لە ساڵی ١٩١٤ لە تەمەنی ٢٦ ساڵیدا کۆچی کردووە بۆ شانشینی یەکگرتوو (بریتانیا).
ئێلیۆت ھەر زوو درکی بەوە کردووە کە بەرھەمە شیعرییەکانی زۆر کەمن ھەر بۆیە بۆ یەکێک لە مامۆستاکانی نووسیویەتی و دەڵێت (ناوبانگم لە لەندەن پەیوەستە بە نووسینی دوو بۆ سێ قەسیدە لە ساڵێکدا، ئەوەی بەلای منەوە گرنگە دەبێت ئەم قەسیدانە بێکەم و کوڕی بن و زۆر نایاب بن بەجۆرێک ھەر یەکێکیان ببێت بەڕووداوێکی تایبەتی).
لە ساڵی ١٩٢٢ ئێلیۆت قەسیدەیەکی زۆر نموونەیی بڵاوکردەوە و بە گرنگترین و قورسترین قەسیدە دەژمێردرێت لە مێژووی وێژەیی ئینگلیز و جیھاندا و دێڕەکانی بە زمانی فەڕەنسی و ئەڵمانی و ئیسپانی و ھیندی نووسیوەتەوە و لەدوای نووسینی قەسیدەش دەستی کردووەتە نووسینەوەی شانۆگەری شیعری و لە ڕووە نووسیویەتی وە دەڵێت: «پێم وایە ھەموو شاعیرێک دەبێت بیر لەوە بکاتەوە کە بەشێوەیەک لەشێوەکان ڕاستەوخۆ بۆ کۆمەڵگا بدوێت… ببێتە مایەی خۆشحاڵی کۆمەڵگا و بە بیروبۆچوونێکی تایبەتەوە بەرھەمەکانی پێشکەش بە کۆمەڵگا بکات و دەبێت تام و چێژی شیعر نەک تەنھا بە کۆمەڵێک بەڵکو بەزۆرترین کەس بگەیەنێت، شانۆش باشترین شوێنە بۆ ئەم بابەتە».
ئێلیۆت لە بواری ڕەخنەگرتنی وێژەییشدا بەشدارییەکی بەرچاوی کردووە و بەیەکێک لە مەزنترین ڕەخنەگرانی سەدەی بیستەم دادەنرێت و لە ساڵی ١٩٣٩ کتێبێکی بەرھەم ھێناوە کە لەدوای مردنی بووەتە بنەمای شانۆگەرییەکی مۆسیقی سەرکەوتوو.
تۆماس ئێلیۆتی شاعیر و شانۆنووس و ڕەخنەگری ئەدەبی ئەمریکی لە ٤ کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦٥ لەتەمەنی ٧٦ ساڵیدا لە لەندەن کۆچی دوایی کردووە.
سەرەتای ژیان و خوێندن
خیزانی ئێلیەت لە خێزانی براھمنن لە بۆستن، کە ڕەچەڵەکیان بۆ ئینگڵتەڕا و نیو ئینگلاند دەگەڕێتەوە. باپیرەی لای باوکی ئیلیەت کە ناوی ویلیەم گرینلیف ئیلۆت بوو کۆچی کردبوو بۆ سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری بە مەبەستی دروستکردنی کلێسەیەکی مەسیحی لەوێ لەسەر ڕێبازی یەکانگیریی (یونیتاریەن). باوکی، ھێنری وەیر ئیلیەت (١٨٤٨–١٩١٩)، بازرگانێکی سەرکەوتوو و سەرۆک و لێپرسراوی گەنجینەی کۆمپانیای "ھایدروالیک-پرێس بریک' بوو لە سانت لویس. دایکی ئیلیەت، چارلوت چامپ ستیرنس (١٨٤٣–١٩٢٩) شعری دەنووسی و کارمەندی کۆمەڵایەتی بوو، کە پیشەیەکی نوێی سەرەتای سەدەی بیستەم بوو. ئیلیەت دوا منداڵی خێزانەکەی بوو لەو شەش منداڵانەی کە لە ژیان مابوونەوە. لە ناو خێزان و ھاوڕێکانی بە تۆم ناسراو بوو، کە ھەمان ناوی باپیرەی لای دایکی بوو بەناوی تۆماس ستیرنس.
دەتوانین شەیدابوونی ئیلیەت لە تەمەنی منداڵی بە ئەدەبیات بگەڕێنینەوە بۆ چەند ھۆکارێک. یەکەمیان، ئەو چەند کێشەیەکی جەستەیی ھەبوو لەکاتی منداڵیدا و دەبوو بەسەریاندا زاڵ بێت. ئیلیەت بەدەست نەخۆشی فتقی نێوان گەدە و ھەردوو ڕانەکانی دەیناڵاند کە لە زگماکەوە بۆی دروست بووبوو، کە بەم ھۆکارەش نەیدەتوانی بەشداری لە زۆربەی چاڵاکییە جەستەیییەکان بکات و بووبوە ھۆی دابڕانی لە تێکەڵ بوونی لەگەڵ ھاوتەمەنەکانی خۆی. چونکە زۆربەی کەتەکان بە تەنیا بوو، خۆشەویستی بۆ ئەدەب گەشەی کرد. ھەر کە فێری خوێندنەوە بوو، ئەم کوڕە گەنجە یەکسەر ھۆگری خوێندنەوەی کتێب بوو، لەو کتێبانەش کە زۆر ئارەزووی لێیان بوو بریتی بوون لە Tales of savage و the Wild West وThrill-seeking Tom sawyer ی مارک توین.
ڕۆبێرت سێنکۆرتی ھاوڕێی ئیلیەت لە کتێبەکەی دەربارەی ژیانی ئیلیەت، دەڵێ کە ئیلیەت لە کاتی گەنجیدا «زۆربەی جار لە کورسی نزیک پەنجەرەیەک دادەنیشێت و دەرمانی خەونەکانی لەدژی ئازاری ژیان بەکاردەھێنا». دووەمیان، ئیلیەت ڕوانینی ئەدەبی خۆی دەگەڕێنێتەوە بۆ شوێنی لەدایک بوونی: «دڵنیام لەوەی کە سانت لویس کاریگەرییەکی قوڵی لەسەرم ھەبووە زیاتر لەھەر شوێنێک. وا ھەست دەکەم کە شتێکی جیاواز لەو کەسانە ھەیە کە منداڵیان لە لەلای ڕوبارە گەورەکە بەسەربردووە، کە ئەوەش شتێکی ئەستەمە شی بکرێتەوە بۆ کەسانێک کە لەوێ نەژیاون. خۆم بە بەختەوەر دادەنێم کە لەوێ لە دایک بوومە نەوەک لە بۆستۆن یان نیۆیۆرک یان لەندەن».