cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ھێرشی ٢٠٢٢ی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا
کیێڤ و بەرەی باکوور
لە ٢٥ی ئازاردا،هێزەکانی ئوکرانیا چەندین شارۆچکەیان لە ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوای کیێڤ کۆنترۆلکردەوە، لەنێویاندا ماکاریڤ. سەربازانی ڕووسیا لە ناوچەی بوچا لە کۆتایی مانگی ئازاردا بەرەو باکوور پاشەکشەیان کرد. هێزەکانی ئۆکرانیا لە ١ی نیساندا چوونەتە ناو شارەکەوە. ئۆکرانیا ڕایگەیاند، تەواوی ناوچەی دەوروبەری کیێڤیان کۆنترۆڵکردووەتەوە، لەنێویاندا ئیرپین، بوچا و هۆستۆمێل و بەڵگەی تاوانەکانی جەنگیيان لە بوچا ئاشکراکردووە. لە ٦ی نیساندا، یەنس ستۆڵتنبێرگ، سکرتێری گشتیی ناتۆ ڕایگەیاند، کشانەوەی سەربازەکان ڕووسیا لە ناوچەی کیێڤەوە، پێویستە وەک فراوانکردنی پلانەکانی پوتین بۆ ئۆکرانیا لێکبدرێتەوە، بۆ دووبارە بەهێزکردنەوە و پڕچەککردنی هێزەکانی لەسەر ڕۆژهەڵاتی ئۆکرانیا. بەگشتی کیێڤ جگە لە بۆردوومان هێرشی نەکراوەتەوە سەر. یەکێک لە هێرشە بۆردوومانییەکان لە کاتێکدا ڕوویدا کە ئەنتۆنیۆ گوتیرێس سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ٢٨ی نیساندا سەردانی کیێڤی دەکرد بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵ زێلێنسکی سەبارەت بە ڕزگاربووانی گەمارۆدانی ماریۆپۆل. لە ئەنجامی هێرشەکەدا کەسێک کوژرا و چەند کەسێکیش بریندار بوون
بەرەی باکووری ڕۆژهەڵات
هێزەکانی ڕووسیا لە ٢٤ی شوباتدا پێشڕەوییان کرد بۆ ناوچەی چێرنیھێڤس .ڕۆژی دواتر هێزەکانی ڕووسیا هێرشیان کردە سەر شاری کۆنۆتۆپ و کۆنتڕۆڵیان کرد. هەر هەمان ڕۆژ لە پێشڕەوییەکی جیاواز بۆ سەر ناوچەی سومی هێرشی کردە سەر سومی ئۆبلاست کە تەنها ٣٥ کیلۆمەتر لە سنووری ڕووسیا و ئوکرانیا دوورە.هێزە پێشڕەوەکان  لە شەڕی شارەکاندا گیریان خوارد و هێزەکانی ئۆکرانیا بە سەرکەوتوویی شارەکەیان کۆنتڕۆلکردبوو و بانگەشەی ئەوەیانکرد کە زیاتر لە ١٠٠ زرێپۆشی ڕووسی لەناوبراون و دەیان سەربازیش دەستگیرکراون. هەروەها هێزەکانی ڕووسیا هێرشیان کردە سەر ئۆختیرکا و کۆنتڕۆڵیان کرد.
لە ٤ی ئازاردا، فرێدریک کاگان لە نوسینێکدا ئاماژەی بەوەداوە لەکاتێکدا بەرەی سومی "باشترین و مەترسیدارترین ڕێگای پێشکەوتنی ڕووسیایە لەسەر کیێڤ"، و بەڵام بۆی دەرکەوت کە دا کە هۆکاری جوگرافی پشتیوانی پێشکەوتنی تەکنیکی بووە بۆ هێزەکانی ڕووسیا چونکە زەوییەکەی"تەختە و ژمارەی دانیشتوانی کەمە، پێگەیەکی لاوازی بەرگری هەیە". هێزەکانی ڕووسیا لە ٤ی ئازاردا گەیشتنە شاری برۆڤاری کە یەکێکە لە ناوچەکانی دەوروبەری  ڕۆژهەڵاتی کیێڤ پنتاگۆن لە ٦ی نیساندا پشتڕاستی کردەوە کە سوپای ڕووسیا چێرنیھێڤس ئۆبلاستی بەجێهێشتووە، بەڵام لە سومی ئۆبلاست هێشتا شەڕ بەردەوامە. لە ٧ی نیسان، پارێزگاری سومی ئۆبلاست ڕایگەیاند کە سەربازانی ڕووسیا کشاونەتەوە، بەڵام تەقەمەنی و بۆمبی چێندراویان لە دوای خۆیان بەجێهێشتووە.
بەرەی باشوور
وێنۆک|تانکێکی جۆری BMP-3ی ڕووسی لە نزیک ماریۆپۆل، ٧ی ئازاری ٢٠٢٢ تێکشکا. لە ٢٤ی شوباتدا هێزەکانی ڕووسیا کەناڵی باکووری کریمەیان کۆنترۆڵکرد. سەربازەکان تەقەمەنییان بەکارهێنا بۆ لەناوبردنی ئەو بەنداوەی کە ئاوی ڕووبارەکەی گلدابووەوە، ئەمەش ڕێگەی بە کریمیا دا ئاو لە ڕووباری دنیێپێر وەربگرێت کە لە ساڵی ٢٠١٤ەوە بڕاوە لە ٢٦ی شوباتدا گەمارۆدانی ماریۆپۆل دەستیپێکرد کاتێک هێرشەکە ڕۆیشت بەرەو ڕۆژهەڵات و دۆنباسەوە کرد کە لە ژێر دەستی جوداخوازەکاندا بوو. لە ڕێگادا هێزەکانی ڕووسیا چوونە ناو شاری بێردیانسک و کۆنتڕۆڵیان کرد. لە ١ی ئازاردا هێزەکانی ڕووسیا هێرشیان کردە سەر شاری مێلیتۆپۆل و ناوچەکانی دەوروبەری. لە ٢٥ی شوباتدا یەکەکانی ڕووسیا لە دەچنە سەر ماریۆپۆل و بەڵام لە نزیک پاڤلۆپیل شکستیان هێنا. یەکەی ٢٢ی سوپای ڕووسیا لە ٢٦ی شوبات لە وێستگەی کارەبای ئەتۆمی زاپۆریژژیا نزیک بووەوە و گەمارۆی ئینێرهۆداریان دا بۆ ئەوەی خۆی کۆنترۆڵ بگرێتە دەست. بەهۆی هێرشەکەوە ئاگرکەوتنەوە دەستی پێکرد، بەڵام ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی (IAEA) ڕایگەیاند کە ئامێرە سەرەکییەکان زیانیان پێنەگەیشتووە. سەرەڕای ئاگرکەوتنەوەکان، کارگەکە هیچ دزەیەکی تیشکی تۆمار نەکردووە. سێیەم کۆمەڵەی هێرشبەری ڕووسی لە کریماوە بەرەو باکووری ڕۆژئاوا ڕۆیشتن و کۆنتڕۆڵی سەرجەم ئەو پردانەی سەر ڕووباری دنیێپێر كرد. لە ٢ی ئازاردا سەربازانی ڕووسیا لە شەڕێکدا لە خێرسۆن سەرکەوتنیان بەدەستهێنا؛ ئەمە یەکەم شاری گەورە بوو کە لە داگیرکارییەکەدا کەوتە دەست هێزەکانی ڕووسیا. سەربازانی ڕووسیا لەسەر میکۆلایڤ جوڵەیان کرد و دوای دوو ڕۆژ هێرشیان کردە سەری. لە لایەن هێزەکانی ئۆکراینەوە بەرپەرچدرانەوە. لە ٢ی ئازاردا، هێزەکانی ئۆکرانیا دەستیان بە هێرشی پێچەوانە کرد بۆ سەر هۆرلیڤکا.
دوای هێرشە مووشەکییەکان لە ١٤ی ئازاردا لە شاری ماریپۆل، حکومەتی ئۆکرانیا ڕایگەیاند کە زیاتر لە دوو هەزار و ٥٠٠ کەس گیانیان لەدەستداوە. تا ١٨ی ئازار، ماریوپۆل بە تەواوی گەمارۆدرا و شەڕ گەیشتە ناوەندی شارەکە، ئەمەش بووە هۆی ئاستەنگ بۆ هەوڵەکان بۆ چۆڵکردنی هاوڵاتیانی مەدەنی. لە ٢٠ی ئازاردا قوتابخانەیەکی هونەری کە نزیکەی ٤٠٠ کەسی وەک پەناگە بەکاریان هێنابوو، بەهۆی بۆردوومانی ڕووسیاوە وێرانکرا. ڕووسەکان داوای تەسلیمبوونیان کرد و ئوکراینییەکانیش ڕەتیانکردەوە. لە ٢٤ی ئازاردا هێزەکانی ڕووسیا چوونە ناو ناوەڕاستی شاری ماریوپۆل. لە ٢٧ی ئازاردا، ئۆلها ستیفانیشینا، جێگری سەرۆکوەزیرانی ئوکرانیا ڕایگەیاند کە "لە سەدا ٨٥ی تەواوی شارۆچکەکە وێران بووە".
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە ڕووسیا
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە وڵاتی ڕووسیا بەشێکە لە پەتای جیهانیی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩ (COVID-19) کە هۆکارەکەی نەخۆشیی سەختی کۆئەندامی هەناسەی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ (SARS-CoV-2). لە ڕێکەوتی ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە لە ڕووسیا پشتڕاست کرایەوە کاتێك پشکنینەکانی دوو هاووڵاتیی چینی لە شاری (تیومێن - Tyumen ) و (چیتا - Chita) بۆ ڤایرۆسەکە ئەرێنی دەرچوو و توانرا هەردوو بارەکە چواردەورە بگیرێت.
ڕووسیا خاوەنی بەرزترین (تووشبووی پشتڕاستکراوە) بوو لە ئەورووپا و لە جیھانیشدا دوای (ویلایەتە یەکگرتووەکان، هیندستان و بەڕازیل)  پلەی چوارەمی بەر دەکەوت. بەپێی زانیاری و ژمارەکانی (ناوەندی قەیرانی نەتەوەییی ڤایرۆسی کۆرۆنا) هەتا ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، ڕووسیا خاوەنی ١،٢٨٥،٠٨٤ تووشبووی پشتڕاستکراو، ١،٠١٦،٢٠٢ چاکبۆوە، ٢٢،٤٥٤ باری گیان لەدەستدان و ٥٠.٣ ملیۆن پشکنینی ئەنجامدراو بووە.
خزمەتگوزاریی تەندروستی
لە ١٩ی ئازاردی ٢٠٢٠ حکومەتی ڕووسیا هەستا بە بڵاوکردنەوەی ئەم زانیارییانە دەربارەی بەردەستی بوون و ژمارەی خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان: دانانی زیاد لە ٥٥ هەزار جێگە (تەختی خەو - قەرەوێڵە)، ١٢ هەزار یەکەی چاودێریی چڕ و ٣٩٦ ناوەندی چاودێری. دامەزراوە پزیشکییەکان خاوەنی زیاد لە ٤٠ هەزار ئامێری هەناسەدانی دەستکردن و ١٢٤ ئامێریش بۆ پشکنینی (هەناسەدانی شانەکانی دەرەوەی جەستە - Extracorporeal Membrane Oxygenation - ECMO ). هەروەها حکومەتی ڕووسیا هەستاوە بە تەرخانکردنی سەرمایە بۆ کڕین و دابینکردنی ٥٠٠ ئامێری زیاتر (کە ١٧ دانەیان ئامێری " ECMO "ن). و بەپێی زانیارییە بڵاوکراوەکانی حکوومەت، لەم کاتەدا ٦ هەزار پزیشکی نەخۆشییە گواستراوەکان،  نزیکەی ٢ هەزار پزیشکی سنگ (کۆئەندامی هەناسە) و ١٨ هەزار پەرستار بە بەردەوامی ئامادەن بۆ دابینکردنی یارمەتی و خزمەتگوزاریی تەندروستی.
کاریگەریی ئابووری
لە ڕێکەوتی ٢٠ شوبات دا وەزیری دارایی (ئانتۆن سیلوانۆڤ) لێدوانی دا کە لە هەر رۆژێك دا ڕووسیا نزیکەی ١ ملیار روبڵ (دراوی ڕوسی) (١٣ ملیۆن دۆلار) لەدەست دەدات بەهۆی کەمبوونەوەی بازرگانی لەگەڵ وڵاتی چین دا. و لە ٥ی ئازاردا سەرۆکی (ئەنجومەنی ڕووسیی بۆ بازرگانییە گەشتییەکان) ڕایگەیاند کە بواری گەشتوگوزار بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە ٢٧ ملیار رۆبڵ (٣٥١ ملیۆن دۆلار) زیانی بەرکەوتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەورووپا
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە دانیمارک
پەتای جیهانیی کۆڤید-١٩ لە وڵاتی دانیمارك بەشێکە لە پەتای جیهانیی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩ (COVID-19) کە هۆکارەکەی نەخۆشی سەختی کۆئەندامی هەناسەی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ (SARS-CoV-2). لە ڕێکەوتی ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٠دا بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە بە وڵاتی دانیمارك دا پشتڕاست کرایەوە. هەتا ڕێکەوتی ١٤ی ئابی ٢٠٢٠ بارەکانی تووشبوون ١٥،٣٧٩ کەس و بارەکانی گیانلەدەستدان ٦٢١ کەس و بارەکانی چاكبوونەوە ١٣،٢١٦ کەس بوو.
لە هەوڵێك دا بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییە ئابوورییەکانی پەتا جیهانییەکە حکومەتی دانیمارك هەستا بە پێشکەشکردنی پێشنیار بۆ هەموو حیزبەکانی پەرلەمان بۆ جێبەجێکردنی چەند یارمەتی و پاڵپشتییەكی ئابووری گەورە. بەڵام سەرەڕای ئەم هەوڵانە چاوەڕوان دەکرێت کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا (کۆی بەرهەمی ناوخۆیی - GDP ) بەڕێژەی %٣-١٠ کەم بکات.
شوباتی ٢٠٢٠
لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٠ دا دانیمارك یەکەمین تووشبووی پشتڕاست کردەوە کە پیاوێك بوو خەڵکی شاری رۆسکلید بە ناوی (جەیکۆب تاگ ڕاملینگ) و پشکنینەکەی لە (نەخۆشخانەی زانکۆی زیلاند – رۆسکیلد) بۆ کۆڤید-١٩ ئەرێنی دەرچوو. لە چەند رۆژی پێشووتردا لە ناوچەی لۆمباردی وڵاتی ئیتاڵیا خەریکی وەرزشکردن ببوو وە لە ٢٤ی شوبات دا گەڕابۆوە بۆ دانیمارك. پەتاکەی بەشێوەیەکی سوك گرتبوو وە نیشانەکانی پەتاکە بە کەمی لەسەری دەرکەوتبوون و خرایە ژێر کەرەنتینەوە لە ماڵەکەی خۆی دا.
لە ٢٨ی شوبات دا، پیاوێكی دانیمارکی پشکنینەکەی لە کۆپنهاگن ئەرێنی دەرچوو کە لە ١٥ شوبات دا لە باکوری ئیتاڵیا گەڕابۆوە و خرایە ژێر کەرەنتینەوە لە ماڵەکەی خۆی دا. ئەم دیاردەیە بە کێشە دادەنرا چونکە ماوەیەکی زۆر هەبوو لەنێوان گەڕانەوەی کەسەکە و پەیوەندی کردنی بە نەخۆشخانەوە کە دەکرا لەو ماوەیەدا (١٥ی شوبات هەتا ٢٨ی شوبات) چەندین کەسی تووشکردبێت و کارەکەی بۆ بەرپرسانی تەندروستی گرانتر دەکرد بۆ دەستنیشانکردنی هەموو ئەو کەسانەی بەرکەوتەیان لەگەڵی دا هەبوو.
لە ٢٩ی شوبات دا، پیاوێك دوای گەڕانەوەی لە کۆنفرانسێك لە (میونخ – ئەڵمانیا) پشکنینەکەی لە (نەخۆشخانەی زانکۆی ئاهوس) بۆ ڤایرۆسەکە ئەرێنی دەرچوو کە نیشانەیەکی کەمی نەخۆشییەکەی هەبوو وە خرایە ژێر کەرەنتینەوە لە ماڵەکەی خۆی دا. دواتر زانرا کە کەسێكی دیکەی بەڕەچەڵەك ئیتاڵی لە هەمان کۆنفرانس دا تووشبووی ڤایرۆسەکە بووە و بە سەرچاوەی تووشبوونی پیاوە دانیمارکییەکە دادەنرێت.
قەدەغەکردنی هاتووچۆ
لە ١٣ی ئازاری ٢٠٢٠ بەدواوە هەموو ئەو کەسانەی لە کەرتە گشتییە ناسەرەکییەکان دا کاریان دەکرد فەرمیان پێدرابوو کە لە ماڵەکانی خۆیان بۆ ماوەی دوو هەفتە بمێننەوە و خۆیان کەرەنتین بکەن. لە کەرتی تایبەتیش دا حکومەت داوای بەپەلەی لە خاوەن کارەکان کرد ڕێگەبدەن لە هەمان کاتی کەرەنتین دا کارمەندەکانیان لە ماڵەوە بمێننەوە و کار بکەن. بە هیچ شێوەیەکیش ڕێگەنەدەدرا قەدەغەکردنەکە کاریگەریی هەبێت لەسەر ئەو کارانەی سەرەکییەن بۆ کۆمەڵگە (وەك کارمەندی دەرمانخانە، کارمەندنی فرۆشتی خۆراك و ئەو کەسانەی لە بواری چاك کردنەوەی هەستیاری لایەنەکانی ژێڕخان دا کاریان دەکرد.) هەروەها هەر لە هەمان رۆژدا (١٣ی ئازار) هەموو خوێندنە ناوەندییەکان، زانکۆکان، کتێبخانەکان، پەیمانگاکانی کلتوریی و شوێنە هاوشێوەکان بۆ ماوەی دوو هەفتە داخران و پاشان لە ١٦ی ئازاردا هەموو قوتابخانە سەرەتاییەکان و دایانگەکانیش بۆ ماوەی دوو هەفتە داخران. پارێزگاکان هەستان بە دانانی دایەنگە بۆ ئەو بەخێوکەرانەی نەیاندەتوان لە ماڵەوە بمێنەوە و چاودێری منداڵەکانیان بکەن بەهۆی سروشتی کارەکانیانەوە. بەهۆی بەرزی ئەگەری تووشبوون و لاوازی بەساڵاچووان بەرامبەر ڤایرۆسەکە، حکومەت بەتوندی پێشنیاری دەکرد کە داپیرە و باپیرەکان هەڵنەستن بە کردەی چاودێری کردنی کوڕەزا و کچەزاکانیان.
سەرچاوەکان
پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەورووپا
ڕێکخراوەی ئیزیرتوو
ڕێکخراوەی ئیزیرتوو، (Izirtu NGO) لە ژێر ناوی تەواوی لایەنگرانی یادگارە مێژووییەکانی ئیزیرتوو-وە، ڕێکخراوەیەکی ناحکوومی (NGO)یە و لە بواری فەرھەنگی‌دا چالاکە. بنکەی سەرەکیی ئیزیرتوو لە شاری بۆکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە، بەڵام چالاکییەکانی ھەر بە شاری بۆکانەوە نەبەستراوەتەوە.
ڕابردوو
ڕێکخراوەی ئیزیرتوو نەورۆزی ساڵی ٢٠٠٤ چالاکییەکانی خۆی بە ڕێکخستنی ڕیزە کاروانێک بۆ گوازتنەوەی گەشتیارانی گردی قەڵایچی لە ناوچەی بۆکان، دەست پێ کرد. ١٠ی پووشپەڕی ساڵی ٢٠٠٦ بەشێوەیەکی ڕەسمی ئیزن‌نامەی چالاکی لە سازمانی وەرزش و لاوانی ئێران وەرگرت.
ژمارە و ڕێکەوتی تۆمارکرانی ڕەسمی:  ٢٠٠٦/٤/١٠- ٠٦٠٢١٤٠٧٣/٢١٠٠
لکەکان
ڕێکخراوەی ئیزیرتوو ٤ لکی سەرەکی لێ‌دەبێتەوە و ھەر کامیان لە بواری خۆی‌دا خاوەن چالاکی و بەرھەمی خۆیەتی:
لکی مێژووناسی
٭ ساڵی ١٣٨٨ی ھەتاوی بە پێشنیاری ڕێکخراوەی ئیزیرتوو بە نیازی ناساندنی شوێنەواری مێژوویی گردی قەڵایچی، لە ڕێگەی شارەوانیی بۆکانەوە، لە لایەن ھونەرمەند "ھێمن قارەمانی"-یەوە مۆنیۆمێنتێکی دووبەر لە ڕووی نەخشی سەر خشتێکی دۆزراوەی قەڵایچیەوە دروست کرا و لە مەیدانی ئەسکەندەری شاری بۆکان چەقێنرا. ئەو خشتەی کە مۆنیۆمێنتەکەی لە ڕووەوە دروست کراوە ئێستا لە مووزەی تۆکیۆی ژاپۆن پارێزراوە. شایانی باسە کاتی خۆی لە گردی قەڵایچی ھەزاران خشتی نەخشێنراو و قاپ و قاچاغ و چشتی دەسکردی مێژوویی دۆزرانەوە و دەرھێنران و بەتاڵان چوون.
٭ ھەر وەھا حەول دان بۆ پاراستنی ئاسەوارە مێژووییەکانی وەک گردی قەرەکەند و قەڵای سەرداری بۆکان، قەڵای ھەوشاری تیکاب، تاق‌وەسانی کرماشان، گردی تەرخان‌ئاوای مەریوان، گردی زێویەی سەقز، مەحموودئاوای ساین‌قەڵا، حەمامی خدریی بانە، چوارتاقیی سەردەمی ساسانیی دەرەشاری ئیلام و... بەشێک لە کردەکانی لکی مێژووناسیی ڕێکخراوەی ئیزیرتوو بووە لە ساڵانی ڕابردوودا.
لکی منداڵان
بە ناوی زارۆکەوە دەناسرێ. تا ئێستا ئەم چالاکی و چاپ کراوانەی ھەیە:
لکی کتێبخانەکان
ڕێکخراوەی ئیزیرتوو لەم بوارەدا لەگەڵ زیاتر لە ٣٠ کتێبخانەی دێھاتەکانی ڕۆژاوای ئێران پەیوەندی ھەیە و لە بواری کەل و پەل و ڕاھێنانی شێوازی بەڕێوەبردنی کتێبخانەوە یارمەتییان دەدات. بنیات نانی نەریتی ھەمایشی ساڵانەی کتێبخانەی دێھاتەکان و بەڕێوەبردنی ھەمایشی ساڵانەی کتێبخانەی دێھاتەکانی ڕۆژئاوای ئێران بە یارمەتیی ڕێکخراوە و لایەنە خەمخۆرەکانی فەرھەنگ و زانست، تا ئێستا لە پێنج نۆرەدا، چالاکییەکی دیکەی لکی کتێبخانەکانە. ئەو ھەمایشانەی تا ئەلان بەڕێوە چوون بریتین لە:
لکی تۆژینەوە
تا ئێستا ٥ ژمارەی دەرچووە. دوا ژمارەی ڕەزبەری ساڵی ٢٠١٥ بڵاو بۆتەوە.
گانامەی ئیزیرتوو
گانامەی ئیزیرتوو گۆڤارێکە کە بە پێی پێویست لە کات و ساتی گونجاودا دەردەچێت و بەرنامە و پلان و چالاکییەکانی ئەو ڕێکخراوەیە بڵاو دەکاتەوە و تا ئێستا ٤ ژومارەی بڵاو بۆتەوە.
گانامەی ڕووناکی
گانامە ڕووناکی گۆڤارێکی پەیوەست بە ھەمایشەکانی کتێبخانەوەیە و بۆ ھەر ھەمایشێک بڵاو دەبێتەوە و کاکڵی وتار و بەرنامەکانی ھەمایش دەخاتە ڕوو. تا ئێستا ٤ ژومارەی بڵاو بۆتەوە:
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێکخراوەکان
سان مامێس
یاریگای سان مامێس یاریگای یانەی ئەتلەتیک بلباو دەکەوێتە ھەرێمی باسک لەوڵاتی ئیسپانیا، جێگای ٤٠٠٠٠ھاندەر دەبێتەوە، دوو جار نۆژەن کراوەتەوە لەساڵانی ١٩٥٢ و ١٩٨٢ وە ئەو یاریگایە یەکێک بوو لەویاریگایانەی کەیاریەکانی جامی جیھانی١٩٨٢ تێدا ئەنجامدرا. درێژی یارگاکە ١٠٥مەترە و پانی ٦٨مەترە
سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی
١٣ی پووشپەڕ
١٣ی پووشپەڕ ١٠٦ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٥٩ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٦٠ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
سوودان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
بژیان، قەزای مێرگەسۆر
بژیان یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
نایەکسانی ترانسجێندەر
نایەکسانی ترانسجێندەر مامەڵەکردنێکێ نایەکسانو ھەڵسوکەوتی نادادپەروەرانەیە بەرامبەر خەڵکانی ترانسجێندەر لەسەر کار، لە قوتابخانە، لە کۆمەڵگا بە گشتی و سووکایەتی پێکردنیانە کە خەڵکانی ترانسجێندەر و کۆمەڵگای پەلکەزێرینە دووچاری نایەکسانی و نادادپەروەری دەبن بەھۆی تێنەگەیشتن و کەمی پەروەردەیی تێگەیشتن لە مافەکانی ترانسجێندەر لەناو کۆمەڵگا
سەرچاوەکان
پۆل:ترانسجێندەر پۆل:یاسای ترانسجێندەر پۆل:جیاکاری لە دژی خەڵکی ترانسجێندەر
چێکۆسلۆڤاکیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢
چێکۆسلۆڤاکیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢ بوو کە لە ١٩ی تەممووز تا ٣ی ئابی ١٩٥٢ لە ھێلسینکی لە فینلاند بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٥٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢
جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٤
جامی سوپەری ئیسپانی ٢٠١٤ لەنێوان ئەتلەتیکۆ مەدرید ی پاڵەوانی لالیگا و ڕیال مەدرید ی پاڵەوانی جامی شای ئیسپانیا ئەنجامدرا کە بەئەنجامی هەردوو یاری ئەتلەتیکۆ مەدرید ٢ ـ ١ سەرکەوتنی بەدەستهێنا و نازناوەکەی بردەوە.
بوسێ
بوسێ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
بان سێ-جونگ
بان سێ-جونگ (لەدایکبووی ٧ی نیسانی ١٩٨٦) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور
سلور
سلور یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
١٤ی پووشپەڕ
١٤ی پووشپەڕ ١٠٧ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٥٨ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٥٩ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
بەعلبەک
بەعلبەک شارێکە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ڕووباری لیتانی لە دۆڵی بێقاع لە لوبنان، نزیکەی ٦٧ کم لە باکووری ڕۆژھەڵاتی بەیرووتەوە دوورە. پایتەختی پارێزگای بەعلبەک-ھێرمێلە. لە سەردەمی یۆنانی و ڕۆمانیدا بەعلبەک بە ھێلیۆپۆلیس (Ἡλιούπολις، بە یۆنانی واتا "شاری خۆر") ناسرابوو. لە ساڵی ١٩٩٨ ژمارەی دانیشتووانی بەعلبەک ٨٢٬٦٠٨ کەس بووە کە زۆربەیان موسڵمانی شیعە بوون، ئەوانیتر موسڵمانی سوننە و مەسیحین.
چێکۆسلۆڤاکیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
چێکۆسلۆڤاکیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦ بوو کە لە ٢٢ی تشرینی دووەم تا ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦ لە مێلبۆرن لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٥٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
١٥ی پووشپەڕ
١٥ی پووشپەڕ ١٠٨ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٥٧ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٥٨ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
سومێ
سومێ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
سوودان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
سوودان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
زەینەب کچی خوزەیمە
زەینەب کچی خوزەیمە هەروەها بە ئوم مەساکین ناسراوە واتا (دایکی هەژاران) پێنجەمین خێزانی پێغەمبەر محەممەد بوو. لە ئەنجامی مردنی پێشوەختەی ئەودا، کەمتر لەبارەی زەینەب دەزانرێت دەزانرێت بە بەراورد بە هاوسەرەکانی دیکەی.
ژیان
لە کاتێکدا زەینەب هێشتا موشریک بوو، ناوبانگێکی بە "بەخشندەیی لەڕادەبەدەر بەدەستهێنابوو،" بەهۆی میهرەبانییەکەی بەرامبەریان و بەزەیی پێیانەوە بە 'دایکی هەژاران' ناودەبرا.
بە تەواوی نازانرێت کەی زەینەب موسڵمان بووە، بەڵام هاوسەری دووەمی موسڵمانێکی دیار بووە بە ناوی عەبدوڵڵای کوڕی جەحش.[5]  ئەم هاوسەرگیرییە دەبێ بە جیابوونەوە کۆتایی هاتبێت، بەو پێیەی زەینەب لە کاتی مردنی عەبدوڵڵادا پێشتر هاوسەرگیری کردبووەوە و ئەو کچە لەنێو ئەو کەسانەدا نییە کە لە ساڵی ٦٢٢دا بردیانە مەدینە.
مێردی داهاتووی زەینەب توفەیل کوڕی حاریس بوو کە موسڵمان بوو لە خێڵی موتەڵیب، بەڵام ئەم هاوسەرگیرییە بە جیابوونەوەش کۆتایی هات.
دواتر زەینەب لەگەڵ برای توفەیل بە ناوی (عوبەیدە) هاوسەرگیری کرد کە زیاتر لە سی ساڵ لە خۆی گەورەتر بوو. لە ساڵی ٦٢٢دا پەیوەست بوون بە کۆچی گشتی بۆ مەدینە، لەوێ لەسەر پارچە زەوییەک دەژیان کە لەگەڵ دوو برای عوبەیدا هاوبەش بوو. عوبەیدە لە شەڕی بەدر لە ساڵی ٢ کۆچی/ئازاری ٦٢٤ شەهیدکرا، و زەینەب بۆ ماوەی نزیکەی ساڵێک بێوەژن مایەوە.
هاوسەرگیری لەگەڵ پێغەمبەر محەممەد
ڕاپۆرتی ناکۆک هەیە کە زەینەب "جوان" بووە و زۆر پێشنیاری هاوسەرگیری ڕەتکردووەتەوە یان خۆی لێی دوور خستۆتەوە. بەڵام لە شوباتی ٦٢٥دا قوبەیسە ئامۆزای (برای هاوسەری یەکەمی) ڕێکخستنی بۆ هاوسەرگیری لەگەڵ پێغەمبەردا کرد، ئەویش مارەیی یان بە درهەم یان ١٢-١/٢ ئاووقیای پێدا. ئەمەش نزیکەی مانگێک دوای هاوسەرگیرییەکەی بوو لەگەڵ حەفسە کچی عومەر.
ئەو هاوسەرگیرییە بۆ ئەوە بووە کە شوێنکەوتووانی دڵنیا بکاتەوە کە مردنیان لە شەڕدا بەو مانایە نییە کە خێزانەکانیان برسی دەبن و پشتگوێ بخرێن. پێشنیارێکی بەدیل ئەوەیە کە هاوسەرگیرییەکە پاڵنەرێکی سیاسی هەبووە، "پەیوەندی باشی لەگەڵ هۆزی خۆیدا لە عەمیر کوڕی سەعسەعا چاندووە.
چیرۆکێک دەربارەی ژیانی هاوسەرگیریان باس لەوە دەکات کە چۆن پیاوێکی هەژار هاتە ماڵی زەینەب بۆ ئەوەی سواڵ بکات بۆ هەندێک ئارد. دواهەمین شتەکانی پێدا و ئەو شەوە هیچ خواردنێکی بۆ خۆی نەبوو. پێغەمبەر بەهۆی بەزەیی ئەوەوە، بە خێزانەکانی دیکەی لەو بارەیەوە گوت و گوتی: "ئەگەر باوەڕتان بە خوای گەورە هەبێت ئەویش وەک چۆن بۆ باڵندەکان دەیکات، ڕزق و ڕۆزی ئێوەش دابین دەکات، کە بەیانیان بە برسی هێلانەکەیان بەجێدەهێڵن بەڵام بە پڕی دەگەڕێنەوە لە شەودا".
مردن
وێنۆک|[[گۆڕستانی ئەلباقیع، کە زەینەب تیایدا نێژراوە.]] زەینەب لەگەڵ پێغەمبەر تەنها هەشت مانگی خایاند، لە ئۆکتۆبەری ساڵی ٦٢٥ لە تەمەنی نزیکەی سی ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. پێغەمبەر بردییە لای گۆڕستانی ئەلباقیع و نوێژی پرسەی خوێندەوە، پاشان سێ برای دابەزینە ناو گۆڕەکەی بۆ دانانی تەرمەکە.
ماڵەکەی لە مزگەوتەکە بۆ ماوەی شەش مانگ بە چۆڵی مایەوە تا ئەو کاتەی هاوسەری شەشەمی پێغەمبەر بە ناوی ئوم سەلامە گواسترایەوە بۆ ناوی.
سەرچاوەکان
پۆل:خێزانەکانی محەممەد
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە سوید
سوید بە پێچەوانەی زۆرینەی وڵاتانی دیکەوە هەڵنەستا بە جێبەجێ کردنی قەدەغەی هاتووچۆی سەتاسەری و بەشێکی گەورەی ناو کۆمەڵگەی بە کراوەیی مایەوە. دەستووری سویدی بەپێی یاسا ئازادی جوڵە و هاتووچۆی هاوڵاتیان دەپارێزێت بۆیە ڕێگەنادات بە جێبەجێ کردنی قەدەغەی هاتووچۆ لە کاتی ئاشتی دا. دەکرێت چاوەڕێ بکرێت لە خەڵکی سویدیی پابەندی چەند پێشنیارێكی ئەو دەزگا و دامەزراوە حکومیانە بن کە بەرپرسە لە ناوچەکە و کە لە باری نەخۆشی دا (دەزگای تەندروستی گشتی سوید - Folkhälsomyndigheten ) دەگرێتەوە.
دەستووری سویدیی ڕێگەنادات بە فەرمانڕەوایی سیاسی و بەگوێ نەکردنی سیاسییەکان بە پێشنیار و ئامۆژگارییەکانی دەزگا زانستییەکانی حکومەت کارێكی زۆر ناباو و ناکردەیە لە وڵاتی سوید وە هەروەها دەستور بە پێی کاتەکان ڕێگە دەدات دەزگای پەیوەندیدار هەستێت بە ئەنجامدانی تەواوی ڕێکارەکان. لەم باری نەخۆشییەدا (دەزگای تەندروستی گشتی) بەرپرس و دەسەڵاتدارە لە دانانی تەواوی ڕێکارەکان بۆ ڕێگری کردن لە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە و بەپێی یاسا باسکراوەکە بەرپرسی باڵای نەخۆشیزانی (ئاندرس تیگنێڵ) بووە کەس سەرەکیی لە قەیرانەکەدا. بەرپرسیارێتی دەزگایەکی زانستی شارەزا لە تەواوی ڕێکارەکانی وڵاتەکە لە وەڵامدانەوەی نەخۆشییەکە بەبێ بەژداربوونی سیاسییەکان ببووە هۆی جیاکردنەوەی سوید لە وڵاتانی دیکە.
ڕێکارەکان
لە ڕێکەوتی ١٠ی ئازاری ٢٠٢٠دا بەهۆی چەند نیشانەیەکی هەبوونی گواستنەوەی ڤایرۆسەکە لەناو کۆمەڵگەدا، دەزگای تەندروستی گشتی ئامۆژگاری ئەو هاوڵاتیانەی دەکرد کە خاوەنی نەخۆشی کۆئەندامی هەناسەن (تەنانەت ئەگەر بارەکانیان زۆر سوك بێت) لەژیانی کەسیی یان پیشەیی دا دوورکەونەوە لەو پەیوەندی و بەرکەوتنە کۆمەڵایەتییانەی ئەگەریی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکەی تێدا هەیە. بەهەمان شێوە داوایان لەو کارمەندانە تەندروستییانە دەکرد کە لەگەڵ کەسانی لاوازدا کار دەکەن (خانەی بەساڵاچووان) ئەگەر کارمەندەکان خاوەنی هەر نیشانەیەكی نەخۆشی کۆئەندامی هەناسە بوون ئەوا کار نەکەن و لە شوێنی کارەکانیان دوور کەونەوە. باشترە خزم و کەسانی بەساڵاچووەکانیش دوورکەونەوە لە ئەنجامدانی سەردانی ناپێویست بۆ نەخۆشخانە و ناوەندەکانیی بەساڵاچووان و بەهیچ شێوەیەك نزیك نەبنەوە ئەگەر خاوەنی هەر نیشانەیەکی کۆئەندامی هەناسەبوون.
کاریگەرییە ئابووری و داراییەکان
لە مانگی ئازاردا وەزیری دارایی سوید (مەگدەلینا ئاندروسن) ڕایگەیاند لە حکومەت پێی وایە پەتا جیهانییەکە بە توندی کار لە ئابووری وڵاتەکە دەکات و (گەشەی بەرهەمی ناوخۆیی - GDP ) بەڕێژەی لە %٤ کەم دەکات هاوشێوەی ئەو ئاستەی لە قەیرانی دارایی ٢٠٠٨ دا ڕوویدا. بەهەمان شێوە هۆشداری دا کە چاوەڕێ دەکەن لە ماوەی سەڵەکەدا ڕێژەی بێکاری بۆ %٩ بەرز ببێتەوە. undefined
لە مانگی نیسان دا بڵاوکراوەیەکی (پەیمانگای نەتەوەیی سویدیی بۆ لێكۆڵینەوەی ئابووری) پێشبینی دەکرد  لە ساڵی ٢٠٢٠ دا (GDP)ی سوید بەڕێژەی لە %٧ پاشەکشە بکات و دەستەی ئەوروپی (لایەنی جێبەجێکاری یەکێتی ئەوروپا) پێشبینی دەکرد ئابووری سوید بەڕێژەی ٦.١ پاشەکشەبکات. هۆکاری ئەم ڕێژە زۆرانە لە پاشەکشە و کەم بوونەوەیە دەگەرێتەوە بۆ ئەو هۆکارەی کە ئابووری سوید بە ئاستێکی بەرز بەندە لەسەر هاوردەکردن و نیوەی (GDP)ی وڵاتەکەش بەندە لەسەر هاوردە. لەگەڵ پاشەکشەی ئابووری جیهانی دا داواکاری نێودەوڵەتیش لەسەر بەرهەمە سویدییەکان کەم دەکات. هەروەها ئابوورییەکان بە شێوەیەکی گشتی دووچاری کێشەی هێڵەکانی دابینکردن و گواستنەوە ببوونەوە کە فشاری خستبووە سەر هەندێك لە گەورەترین کۆمپانیاکانی دروستکردن هەستن بە هەڵپەساردنی کردەی بەرهەمهێنان لە مانگی ئازاردا، وەك کۆمپانیای سکانیا و ڤۆلڤۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەورووپا
ناوەندی نەتەوەیی بۆ یەکسانیی ترانسجێندەری
ناوەندی نەتەوەیی بۆ یەکسانیی ترانسجێندەری ڕێکخراوەیەکی قازانج نەویستی ناحکومییە. لە ٢٠٠٣ لەلایەن چالاکوانی ترانسجێندەر مارا کیسلینگ دامەرزاوە لە واشنتۆن دی. سی ڕێکخراوەکە لە ئەمریکا بۆ مافەکانی ترانسجێندەر کاردەکات و ھەوڵ بۆ یەکسانی مافەکانیان دەدات لە ڕێگەی یاسا و میدیای وڵات.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠٠٣ پۆل:ترانسجێندەر
١٦ی پووشپەڕ
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
عادل موراد
عادل موراد (ماوەی ژیان: ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٩ - ١٨ی ئایاری ٢٠١٨) ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و سکرتێری ئەنجومەنی ناوەندی یەکێتی بوو.
عادل موراد نوێنەری تایبەتی جەلال تاڵەبانی بوو لەدیمەشق. لەکاتی حکومەتی کاتیی عێراق، نوێنەری یەکێتی بوو لەبەغداد. ماوەی چوار ساڵ باڵیۆزی عێراق بوو لەڕۆمانیا.
عادل موراد ماوەی چەند ساڵێک لێپرسراوی مەکتەبی ناوەندی ڕاگەیاندنی یەکێتی بوو، دواتر بووە بە سکرتێری ئەنجومەنی ناوەندی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان.
دوای ململانێیەکی سەخت لەگەڵ نەخۆشی، ڕۆژی ١٨ی ئایاری ٢٠١٨ لەئەڵمانیا کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:مردووانی ٢٠١٨ پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
چێکۆسلۆڤاکیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
چێکۆسلۆڤاکیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠ بوو کە لە ٢٥ی ئاب تا ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٠ لە ڕۆما لە ئیتالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
تویێ
تویێ یان تیێ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
ڕەوین
رەوین یان رەڤین یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
زانکۆی دۆدۆما
وێنۆک|بینای ئیدارەی ناوەندی زانکۆی دۆدۆما (UDOM) زانکۆیەکی گشتییە لە ناوەڕاستی تانزانیا و دەکەوێتە شاری دۆدۆما، پایتەختی وڵاتەکە. بیناسازی لە شوێنێکی ٦ ھەزار ھێکتار لە ناوچەی چیمواگا نزیکەی ٨ کیلۆمەتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەندی شاری دۆدۆما بەڕێوەدەچێت.
زانکۆی دۆدۆما لە مانگی ئازاری ٢٠٠٧ بە فەرمی دامەزرا دوای واژووکردنی میساقەکە لەلایەن سەرۆکی کۆماری یەکگرتووی تانزانیا جاکایا مریشۆ کیکوێتەوە. یەکەم پرۆگرامە ئەکادیمییەکان لە ئەیلوولی ٢٠٠٧ دەستیان پێکرد. لە ئێستادا زانکۆی دۆدۆما خێراترین زانکۆیە لە گەشەکردندا لە ناوخۆی وڵاتدا، لە ھەموو زانکۆکانی دیکەی ناو وڵات گەورەترە، ھەروەھا ستایشی دەکرێت بەھۆی بەرھەمھێنانی کاندیدی لێھاتوو و شارەزا کە توانای کێبڕکێی لە بازاڕەکانی کاردا ھەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:زانکۆی دۆدۆما پۆل:دۆدۆما پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ٢٠٠٧
١٧ی پووشپەڕ
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
یاریگای پاسیتۆس
سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
١٨ی پووشپەڕ
١٨ی پووشپەڕ ١١١ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٥٤ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٥٥ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
موخور
موخور گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
موخور ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پێڕستی کونسوڵخانەی وڵاتان لە ھەرێمی کوردستان
وێنۆک|450px|نوێنەرایەتی دیپلۆماتیک لە ھەرێمی کوردستاندا {{legend|#ff0000|ھەرێمی کوردستان}} {{legend|#5f8dd3|ئەو وڵاتانەی لە ھەرێمی کوردستان کونسڵخانەیان ھەیە}} پێرستی کونسوڵخانەی وڵاتان لە ھەرێمی کوردستان لەم پەڕەیەدا لیستی تەواوی ئەو کونسڵخانانە دانراوە کە لە ھەرێمی کوردستان ھەن. یەکەم کونسڵخانەش کە لەھەرێمی کوردستان کرایەوە کونسوڵخانەی ئێران و ڕووسیا بوون لە ساڵی ٢٠٠٧. لەئێستادا ٣٨ وڵاتی ئەندام لە نەتەوە یەکگرتووەکان نوێنەرییان ھەیە لە ھەرێم. نووسینگە و نووێنەری سەرجەمییان لە شاری ھەولێرن، جگە لە کونسڵخانەی ئێران کە لە ھەولێر و سلێمانی کونسڵخانەی ھەیە.
موخور
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پێڕستی کونسوڵخانەی وڵاتان لە ھەرێمی کوردستان
نوێنەر
وێنۆک|کونسڵخانەی پۆلەندا لە ھەولێر
ئەرگوش
ئەرگوش یان ھەرگوش یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
ڕیزبەندیی زانکۆ جیھانییەکانی کیوو ئێس
ریزبەندی زانکۆی جیھانی ریزبەندیەکی ساڵانەیە بۆ ٨٠٠ زانکۆیی جیھانی دەکرێ لە ھەموو جیھان دەکرێ و بڵاودەکرێتەوە لەلایەن کۆمپانیای کواکواریلی سیموندس (Quacquarelli Symonds) تایبەت بە فێرکردن..
چێکۆسلۆڤاکیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
چێکۆسلۆڤاکیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤ بوو کە لە ١٠ تا ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
ماوەتا
ماوەتا (یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
١٩ی پووشپەڕ
١٩ی پووشپەڕ ١١٢ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٥٣ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٥٤ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
کۆمێنتاری وەرزشی
alt=کۆمێنتاری وەرزشی Eddie Hemmings and Mike Stephenson|وێنۆک|کۆمێنتاری وەرزشی Eddie Hemmings و Mike Stephenson کۆمێنتاری وەرزشی یان پەیامنێری وەرزشی بە کەسێک دەوترێت کە لێکدانەوە بۆ ڕووداوە وەرزشییەکان دەکات. ھەروەھا کۆمێنتاری وەرزشی بە پەیامنێری وەرزشی، یان بێژەری ڕووداوەکانی وەرزشی دەوترێت کە یاری یان ڕووداوێک لە کاتی ئەنجامدانی، کە زۆربەی کات لەکاتی بڵاوکردنەوەی ڕاستەوخۆ، لێکدانەوەی یا بێژەری دەکات.
ڕادیۆ یەکەمین گەیەنەرە کە بۆ بڵاوکردنەوەی ڕووداوەکانی وەرزشی بەکارھات، کە کۆمێنتارەکانی ڕادیۆ پێویست بوو ھەموو حاڵەتەکانی ڕووداوەکە بۆ بیسەران بە وردی باس بکەن، تا کەسانی کە ناتوانن خۆیان یارییکە ببینن لە ڕێگەی بێژەری وەرزشی یان کۆمێنتاری وەرزشی لە ھەموو ڕووداوەکانی یارییەکە وەکوو خۆی ئاگادار بن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن پۆل:پیشەی پەخشکردنەکان
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە سویسرا
پەتای جیهانیی کۆڤید-١٩ لە وڵاتی ڕووسیا بەشێکە لە پەتای جیهانیی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩ (COVID-19) کە هۆکارەکەی نەخۆشی سەختی کۆئەندامی هەناسەی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ (SARS-CoV-2). لە رێکەوتی ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٠دا بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە لە سویسرا پشتڕاست کرایەوە. پیاوێکی تەمەن ٧٠ ساڵان لە ناوچەی (تیچینۆ)ی هاوسنوور لەگەڵ ئیتاڵیادا پشکنینەکەی ئەرێنی دەرچوو بۆ نەخۆشی (SARS-CoV-2) وە پێشتر سەردانی شاری (میلان)ی کردبوو. دواتر چەند بارێكی تووشبوونی پەیوەستدار بە بڵاوبوونەوەکانی ئیتاڵیا لە چەند ناوچەیەك دەرکەوتن لە (بازل، زوریخ و گراوبوندن). هەروەها چەند بارێكی دیکەی تووشبوون پشتڕاست کرانەوە کە پەیوەست نەبوون بە بڵاوبوونەوەکانی ئیتاڵیاوە.
شوباتی ٢٠٢٠
لە ٢٧ی شوبات دا هاوڵاتییەکی تەمەن ٢٨ ساڵانی خەڵکی جنێف کە لە شاری میلان گەڕابۆوە، پشکنینەکەی ئەرێنی دەرچوو وە برایە نەخۆشخانەی زانکۆی جنێف. بەهەمان شێوە کەسێكی ٥٥ ساڵانی ئیتاڵی کە بۆ کۆمپانیایەکی نێودەوڵەتی کاریدەکرد پشکنینەکەی لە جنێف ئەرێنی دەرچوو. دوو منداڵی ئیتاڵی کە لە پشوو بوون لە گروابوندن پشکنینەکانیان ئەرێنی دەرچوو و بەمەبەستی چارەسەر برانە نەخۆشخانە.
پیاوێکی تەمەن ٢٦ ساڵانی لە ناوچەی ئاگاو کە پێش هەفتەیەك بۆ سەردانێكی پیشەیی بۆ شاری (ڤێرۆنا)ی ئیتاڵیا کردبوو، پشکنینەکەی ئەرێنی دەرچوو وە لە نەخۆشخانە خەوێندرا. ئافرەتێكی ٣٠ ساڵان کە سەردانی شاری میلانی کردبوو لە شاری زیوریخ برایە نەخۆشخانە و پیاوێكی ٤٩ ساڵان کە لە فەڕەنسا دەژیا و لە ناوچەی (ڤوو)ی سویسرا کاریدەکرد پشکنینەکەی ئەرێنی دەرچوو. undefined
ئازاری ٢٠٢٠
لە ٥ی ئازاردا نەخۆشخانەی زانکۆی لوزان ڕایگەیاند نەخۆشێکی ڤایرۆسی کۆرۆنای گیانی لەدەستداوە کە ئافرەتی ٧٤ ساڵان بووە. نەخۆشەکە لە ٣ی ئازارەوە لە نەخۆشخانە بووە و پێش تووشبوون بە ڤایرۆسەکەش خاوەنی نەخۆشی درێژخایەن بووە.
لە ١١ی ئازاردا نەخۆشێكی ٥٤ ساڵانی پیاو لە نەخۆشخانەی (برودەرهۆلز) گیانی لەدەستدا و بووە چوارەمین باری گیانلەدەستدان لە سویسرا.
کاردانەوە و ڕێکارەکانی حکومەت
لە ٢٨ی شوبات دا لە هەوڵی ڕێگەگرتن لە بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکە ئەنجومەنی فیدرالی هەموو چالاکییەکانی هەڵوەشاندەوە کە زیاتر لە ١٠٠٠ کەس بەژداربوون و چەندین چالاکی وەك کەرنەڤال و پێشانگاکان دواخران یان هەڵوەشێنرانەوە، وەك پێشانگای ئۆتۆمبێلی جنێف، پێشانگای کاتژمێری دەستی جیهانی بەیزڵ، کارنەڤاڵی بێرن و کەرنەڤاڵی بەیزڵ. زانکۆی بێرن هەستا بە لابردنی تەواوی وانە ڕووبەڕووەکان بۆ زیاد لە ٢٥٠ بەژدابوو وە جێگرتنەوەیان بە وانەی سەرهێلی ئینتەرنێت.
لە ١٣ی ئازاردا، ئەنجومەنی فیدراڵی بڕیاریدا بە هەڵوەشاندنەوەی هەموو وانەکان لە تەواوی دامەزراوە پەروەردەییەکان دا هەتا ڕێکەوتی ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ و قەدەغەکردنی هەموو ئەو چالاکییە تایبەتی و گشتییانەی ژمارەی کەسانی بەژداربوو بگاتە ١٠٠ کەس. ناوچەی (ڤوو) هەستا بە جێبەجێ کردنی ڕێکاری توندتر و قەدەغەکردنی تەواوی کۆبوونەوە تایبەتی و گشتییەکانی زیاد لە ٥٠ کەس و داخستنی ناوەندە پەروەردەییەکانی تا ٣٠ی نیسان.
سەرچاوەکان
پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەورووپا
ویکیپیدیا زیرۆ
وێنۆک|لۆگۆی ویکیپیدیا سفر ویکیپیدیا زیرۆ پرۆژەیەکی دامەزراوەی ویکیمیدیا بوو کە لە ساڵی ٢٠١٢دا دامەزرا. ئامانجی پرۆژەکە پێشکەشکردنی ویکیپیدیا بوو بە بێ بەرامبەر لەسەر مۆبایلەکان بۆ دەستەبەرکردنی زانیاریی ناوەڕۆک ئازاد.
وێنۆک|ویکیپیدیا زیرۆ چییە؟(ژێرنووسی کوردی بەردەستە.)
خزمەتگوزارییەکە لە زیاتر لە ٧٢ وڵات بۆ سەروو ٩٧ کۆمپانیا کارا کرا و بە نزیککراوەیی لە سەرەتای دامەزرانی پرۆژەکەوە، ٨٠٠ میلیۆن کەس توانیویانە لە ڕێگەی ئەم پرۆژەیەوە دەستیان بە ویکیپیدیا بگات. دوای ئەوەی ویکیمیدیا ڕەخنەی لێ گیرا و بە دەرچوون لە پرینسیپی بێلایەنیی ئینتەرنێت تۆمەتبار کرا، لە شوباتی ساڵی ٢٠١٨دا، میدیاویکی کۆتایی ھێنان بە پرۆژەکەی ڕاگەیاند و ڕوونیان کردەوە کە لە کۆتایی ٢٠١٨ چی تر ئەم خزمەتگوزارییە پێشکەش ناکەن. فەیسبووک زیرۆ بە ھاندەرێکی ویکیپیدیا سفر ناسراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ویکیپیدیا پۆل:دامەزراوەی ویکیمیدیا
٢٠ی پووشپەڕ
٢٠ی پووشپەڕ ١١٣ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٥٢ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٥٣ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
مافەکانی کەسانی ترانسجێندەر داواکاری ٢٠١٤
مافەکانی کەسانی ترانسجێندەر داواکاری ٢٠١٤ داواکاریەکی پێشکەشکراوە بە پەرلەمانی ھیندستان کە داوا دەکات کۆتایی بەم سوکایەتی و جیاکاریانە بەھێنرێ کە بەرامبەر کەسانی ترانسجێندەر دەکرێت داواکاریەکە لە ٢٤ی نیسانی ٢٠١٥ پەسەندکرا لەلایەن ئەنجومەنی باڵای راجیە سەبھا کە ئەنجومەنی باڵای ھیندستانە، و دواتر داواکاریەکە لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٦ لەناو ئەنجومەنی خواروو لۆک سەبھا ناسێنرا.
بەھەشت لەئیسلامدا
بەھەشت لە ئیسلامدا ئەو شوێنەیە کە وەک پاداشت بۆ موسڵمانان ئامادەکراوە دوای مردن و زیندووبوونەوە، یەکێکە لە شتە نادیارەکان و بەڵگەی ھەبووە لە قورئان و فەرموودەدا ھەیە، باوەڕبوون بە بەھەشت بەشێکە لە باوەڕبوون بە ڕۆژی دوایی لەئیسلامدا، موسڵمانان باوەڕیان وایە کە بەھەشت شوێنی کامڵبوونە ھیچ کەموکوڕییەکی تێدانییە بۆ موسڵمانان ئامادەکراوە، کە نەھیچ چاوێک بینیویەتی و نە وێنای کردووە نە بەمێشکی کەسدا ھاتووە، چەند ناوێکی ھەیە لەوانە: جەناتول فیردەوس، جەناتول نەعیم، جەنەتول مەئوا، جەنەتول خولد و داروسەلام.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:بەھەشت لە ئیسلامدا
چێکۆسلۆڤاکیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
چێکۆسلۆڤاکیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨ بوو کە لە ١٢ تا ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لە مەکسیکۆ سیتی لە مەکسیک بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
کۆنگ ڕۆنگ
وێنۆک کۆنگ ڕۆنگ (١٥٣ تا ٢٠٨) شاعیر، سیاسەتوان، لۆردێکی سادەی چینی بوو لە سەردەمی ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆریەتی ھان لە چین. بەگوێرەی سەرچاوەکان کۆنگ ڕۆنگ وەک بیستەم نەوە پشتاو پشت دەگەڕێتەوە سەر کۆنفووشیوس.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٨ پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی دووەم پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی سێیەم پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتی ھان پۆل:فەرمانبەرەکانی ژێر چاوۆ چاوۆ پۆل:حەوت زاناکەی جیانان پۆل:لۆردە جەنگییەکانی ئیمپراتۆریەتی ھان
سانتیاگۆ دی کۆمپۆستێلا (ڕۆمان)
سانتیاگۆ دی کۆمپۆستێلا ڕۆمانێکی کوردییە لە نوسینی فەرهاد پیرباڵ. ڕۆمانەکە باسی کۆمەڵێک کوردی هونەرمەند دەکات کە لە کۆتاییەکانی هەشتاکانی سەدەی بیستەم ڕوویان لە پاریس کردووە، کە بە هۆی جەور و ستەمی ڕژێمی بەعسەوە ژیانی تاراوگەیان هەڵبژاردووە.
لە کۆتایی ڕۆمانەکە نووسراوە کە نووسەر لە نێوان ساڵانی ١٩٨٩-١٩٩١ ڕەشنووسی ڕۆمانەکەی نووسیوە، دواتر لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٢ پاکنووسی بۆ کردووە.
چیڕۆک
دارا وێنەکێشێکی کورد و خەڵکی هەڵەبجەیە، ئاوارەی پاریس بووە. لەو شارەدا خەریکی وێنەکێشانی پۆرترەیت و کۆمەڵێک هاوڕێی هاوپیشە و هونەرمەندی کوردی هەیە. دارا و هاوڕێکی لە تاو ئازارێکی بەردەوامیی ئاوارەیدان. ڕۆژێک دارا بە هاوڕێکانی دەڵێت کە بۆ گەشتێک دەچێتە شاری سانتیاگۆ دی کۆمپۆستێلا لە باکووری ئیسپانیا. ئەم هەواڵە هاوڕێکانی دارا سەرسام دەکات، ئەمەش بە تایبەت دوای ئەوەی کە دەزانن دارا دەیەوێت لەوێ بژی و نەگەڕێتەوە.
دواجار دارا شەمەندەفەری ڕێگاکە دەبڕێت و سەرەتا بە تۆلۆوز و بارسێلۆنا تێدەپەڕێت و پاشان بەرەو شاری سانتیاگۆ دی کۆمپۆستێلا بەڕێ دەکەوێت. لە گەشتی ئەم شەمەندەفەرییەدا، دارا هۆکاری گەشتەکەی بۆ شاری سانتیاگۆ دی کۆمپۆستێلا ئاشکرا دەکات بەوەی کە لە ئاهەنگێکی هاوڕێیەکی بەناوی فیلیپ ئەوا ئاشنای کچێکی شۆخ و شەنگ بووە، ئەم کچەش ناوی ڤینۆس بووە. دارا و ڤینۆس لە شەوی ئەم ئاهەنگە و دواتریش، بە چەندین کاتژمێر وتووێژیان ئاڵووگۆڕ کردووە و دەرەنجام بەوەی ڤینۆس دەگەڕێتەوە بۆ ئیسپانیا، بە دیاریکراوی شاری سانتیاگۆ دی کۆمپۆستێلا ئەوا دارا پێی ڕادەگەیەنێت کە ئەویش لە پێناو ئەو خۆشەویستییەی بۆ ڤینۆس هەیەتی ئەوا دێت و لە شارەکەی ئەودا دەژی، هەر لە ڕێگای وێنەکێشانەوە بۆ گەشتیارانی ئەو شارە دەست بە ژیانێکی سادە لەگەڵ ڤینۆس دەکات. بۆ ئەوەش ڤینۆس ناونیشانی ماڵەکەی خۆی بە دارا دەدات.
دارا دەگات بە شاری سانتیاگۆ دی کۆمپۆستێلا، بەڵام دەبینێت کە بەهۆی هاتنی پاپای ڤاتیکانەوە بۆ ئەو شارە، گەشتیارێکی زۆر هاتوون بۆ شارەکە و گرتنی هۆتێل بۆ شەوێک دژوار بووە. هەر لە وێستگەی شەمەندەفەرەکە، چاوی بە ژنێک دەکەوێت کە ژووری ماڵەکەی بە کرێ دەدا، دەرەنجام دارا ژوورێکی دەستکەوت. دارا هەرزوو بە دەم ئەو ناونیشانەدا دەچێت کە ڤینۆس پێی داوە، بەڵام هیچ کەسێکی شارەکە لە بارەیەوە نازانێت. بەڵام دواجار بە شوێن کەوتن بۆ وەسفی ماڵەکەی لەلایەن ڤینۆسەوە، ئەوا ماڵێک دەدۆزێتەوە. دارا دوو بۆ سێ جار دەچێتە بەردەم ئەم ماڵە و جارێکیان پیرەژنێک دەرگاکەی لێ دەکاتەوە، زۆر بە تووڕەیی پێی دەڵێ دارا ئەوە تۆ هاتوویت، دوای چی، زۆر درەنگە، پاشان دەرگاکەی لێ دادەخات. ئەم قسانەی پیرەژنەکە دارا تووشی سەرسووڕمان دەکات، کە چۆن ئەو پیرەژنە ناوی ئەوی زانیوە، وە بۆچی دەڵێت درەنگ کە خۆی تەنیا چەند مانگێک یان ماوەیەکی کەمە ڤینۆسی ناسیوە.
دوای ئەم ڕووداوانە، دارا نازانێت چی بکات و چۆن بگاتە خۆشەویستەکەی. بە هەڵکەوت یەکێک لەو پیاوانەی کە لەو شارەدا وێنەی بۆ دەکێشا دەبێتە هاوڕێی ئەو. لەگەڵ ئەو دا زۆرجار لە باڕێکدا کۆ دەبوونەوە و مشتوومڕیان لەسەر ڤینۆس و ڕووداوی پیرێژنەکە دەکرد، هاوڕێکەی دارا ئەوەی گووت کە ئەو قسانەی دارا هەمووی خەیاڵە و بەهۆی ئەوەی لە شەوی ئاهەنگەکەی فیلیپ، دارا حەشیشی کێشا بوو، ئەوا دەکرێت هاتنی ڤینۆس تەنها خەیاڵێک بێت و هیچ. وە سەبارەت بە پیرەژنەکەش ئەوا دەشێت هەر ئەو ڤینۆس بێت و بە شێوە گەنجییەکەی خۆی هاتبێتە خەیاڵی داراوە. هەموو ئەم ڕووداوانە خەیاڵی دارا زیاتر خراپ دەکەن، دواجار هەوڵدەدات کە بچێتە لای فاڵچییەک و زیاتر بزانێت، فاڵچییەکەش بە هەمان شێوە دەڵێت کە دارا تەنها خەیاڵ بووە و ناسکیی ئەو بەرگەگرتن بۆ ئاوارەیی هۆکاری سەرەکی ئەم شتانەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:ڕۆمانەکان پۆل:کتێبەکانی فەرھاد پیرباڵ
تەلاسیمیا
ته‌لاسیمیا
Thalassemia :بریتیه‌ له‌ نه‌خۆشییه‌کی بۆماوه‌ی (الوراثي) که‌ تووشی هیمۆگلۆبینی hemoglobin خڕۆکه‌ سوره‌کانی خۆێن ئه‌بێ که‌ فرمانیان گواستنه‌وه‌ی ئوکسیجنه‌ بۆ ناو خانه‌کان. ئه‌م نه‌خوشیه‌ له‌ ڕێگه‌ی هه‌ردوو باوان بۆ منداڵه‌کانیان ده‌گوێزرێته‌وه‌ که‌ له‌ ئه‌نجامدا خڕۆکه‌ سوره‌کانی خوێن تێکده‌شیکێ ده‌بێته‌ هۆی که‌م خوێنی له‌ نه‌خوشه‌که‌. ئه‌م نه‌خوشیه‌ له‌ دوای 6 مانگ به‌ره‌و سه‌ره‌وه‌ ده‌رده‌که‌وێت له‌و که‌سانه‌ی که‌ ته‌لاسیمیایان هه‌یه‌.
پێگەیشتوویی لە مرۆڤدا (ئیسلام)
باڵغبوون یان تەمەنی پێگەیشتن لەئیسلامدا ئەو تەمەنەیە موسڵمان ھەموو حوکمە شەرعییەکان لەسەر جێبەبێدەکرێ و ئەوەی ئیسلام داوایدەکات لێی داواکراوە، لەوانە فەرزبوونی نوێژ و ڕۆژوو و حوکمەکانی تر.
سەرچاوەکان
پۆل:شەریعەتی ئیسلامی
تەلاسیمیا
ته‌لاسیمیا به‌گوێره‌ی که‌م خوێنی ده‌توانین پۆلێنی بکه‌ین بۆ سێ جۆر (سووک ، مام ناوه‌ند ، قورس) توشبوانی ته‌لاسیمیای سوک و مام ناوه‌ند پێویستیان به‌ چاره‌سه‌ر نیه‌ و که‌سێکی ته‌ندروستن له‌ چاو ته‌لاسیمیای قورس. هه‌رچی ته‌لاسیمیای قورسیش هه‌یه‌ پێویستی به‌ چاودیری پزیشکی و خوێن گواستنه‌وه‌ی مانگانه‌ هه‌یه‌.
نیشانه‌کانی نه‌خوشیه‌که‌ جیاواز و فره‌جۆرن، ڕه‌نگه‌ هه‌موو نیشانه‌کانی ده‌رنه‌که‌وێت له‌ منداڵه‌که‌ بۆیه‌ به‌شێوه‌یه‌کی گشتی نیشانه‌کانی نه‌خوشیه‌که‌ ئه‌مانه‌ن ( که‌م خوێنییه‌کی زۆر ، ئێسکه‌کانی سه‌رو ده‌موچاویان گه‌وره‌تر ئه‌بن، هه‌میشه‌ کفت و ماندوون ، ڕه‌نگی پێستیان زه‌رده‌ Jaundice ، جگه‌رو سپڵ وسکیان hepatosplenomegaly گه‌وره‌ ئه‌بێ ، له‌گه‌ڵیشا ته‌نگه‌نه‌فه‌سن
* دیارە ھۆی ئەو ناوزەندکردنە دەگەڕێتەوە بۆ ڕێژەی بەرزی بەربڵاوی ئەو نەخۆشیە لەوڵاتانی دەوروبەری دەریای ناوەڕاستدا بەتایبەتی لەوڵاتانی ئیتاڵیا، تورکیا، یۆنان‌و قوبرێ بەپلەی یەکەم، عێراق، ئێران، ھند، پاکستان، ئەفغانستان، بەنگلادیش‌و باشوری چین).
* لەڕوی مێژوییەوە زیاتر لەو وڵاتانەی بەناوچەی نەخۆشی مەلاریا بەناوبانگن.
* ھۆکارەکانی توشبوونی دەگەڕێتەوە بۆ ھەڵەیەکی جینی (Gen defect) لەکەمی دروستبونی یان زو لەناوچونی پێکھاتەی ھیمۆگڵۆبین. لەناو خڕۆکە سورەکانی خوێندا، کەمخوێنی بۆ ماوەیی زگماکی لێدەکەوێتەوە.
* مۆخی زۆرێک لەئێسکەکان ئەو شوێنەی جەستەن کە خڕۆکە سورەکانی تێدا دروستدەکرێن. کاتێک بەھۆی ئەو ھەوڵە جینیەوە لەکرۆمۆسۆمەکانی ١١ و ١٦ دا لەمۆخی ئێسکدا خڕۆکەی سوری ناتەندروست دروستدەکرێت‌و زوو شیدە کرێنەوەو لەناودەچن، بەناچاری ئەندامەکانی سپڵ‌و جگەر ھەڵدەستن بەدروستکردنی خڕۆکەی سورو پڕکردنەوەی ئەو کەلێنەی دروستدەبێت.
* ئەمەش ڕێگە چارەیەکی زۆر دروست نیە و دەبێتە ھۆی ھەڵئاوسانی ئەو دوو ئەندامە لەلایەکی ترەوە ڕیخۆڵە ناچار دەبێت بۆ ڕاگرتنی ھاوسەنگی ڕێژەیەکی زۆر لەمادەی ئاسن لەخۆڕاکی ھەرس کراو گل بداتەوە، بەوپێیەی ئاسن یەکێک بە پێکھاتەکانی ھیمۆگلۆبین ئەوەش دەبێتەھۆی زیادبونی ڕێژەی ئاسن لەخوێن‌و ئەندامانی لەشدا، بەتایبەتی لەدڵدا دواتر ھەڵدەپەسێنرێت.
چاره‌سه‌ری تووشبوانی ته‌لاسیمیا
1-ته‌لاسیمیای سوک و مام ناوه‌ند پێویستیان به‌ چاره‌سه‌ر و خوێن گواستنه‌وه‌ نیه‌....
2-ته‌لاسیمیای قورس پیویستی به‌ خوێن گواستنه‌وه‌ی خوێن ی مانگانه‌ هه‌یه‌..
3-ڕه‌نگه‌ له‌ هه‌ندێ حاڵتدا پێوسیت به‌ نه‌شته‌رگه‌ری لابردنی سپڵ هه‌بێ
گرانە
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
تەلاسیمیا
چاره‌سه‌ری تووشبوانی ته‌لاسیمیا
5-چاندنی مۆخی ئێسک bone marrow transplantionتاکه‌ چاره‌سه‌ره‌ بۆ ئه‌وه‌ی نه‌خۆشه‌که‌ ڕزگاری بێت له‌ نه‌خۆشیه‌که‌ ئه‌م کرداره‌ش له‌ ده‌ره‌وه‌ی کوردستان و عێراق ئه‌کرێت.
نیشانەکانی
لەجۆری (Thalassaemia minor) کەئاسانترین جۆریەتی توشبوان بەگشتی تۆزێک کەمخوێنن بەڵام نیشانەکانی تێدا زۆر بەدی ناکرێت.
کۆدەکەی دا ڤینچی
وێنۆک|بەرگی چاپی کوردی کۆدەکەی داڤینشی ڕۆمانێکی نھێنی ئامێزە لە نووسینی دان بڕاونە و لە ساڵی ٢٠٠٣ دەرچووە. ڕۆمانەکە بە چیڕۆکێکی نھێنی ئامێز لە ساتی کوشتنی بەڕێوبەری مۆزەخانەی لۆڤەرەوە دەستپێدەکا و لە دواساتەکانی ژیانی چەند تێبینییەک بەجێدەھێڵێ. لەگەڵ تێبینییەکاندا ڕۆبێرت لانگدنی ھێماناس و پرۆفیسۆری ھارڤارد تێوەدەگلێ و لەگەڵ سۆفی نیڤوی پۆلیسی کۆدشکێن و نەوەی بەڕێوبەری کوژراو، دەکەونە نێو جەنگێکی سەدەھا ساڵەی دەسەڵاتدارانی کریستیانی و مریدانی سایۆنەوە. ڕۆمانەکە لە ئامارێکی ساڵی ٢٠٠٩دا دەرکەوت کە ٨٠ میلیۆن دانەی لێ فرۆشراوە و وەرگێڕدراوەتە سەر ٤٤ زمان و لە ٢٠١٦شدا وەرگێڕدرایە سەر زمانی کوردی. لە ساڵی ٢٠٠٦یشدا فیلمێک بە ھەمان ناو دەرکرا کە چیڕۆکەکەی لە کتێبەکە وەرگیراوە و لە نواندنی ئەکتەری ناودار تۆم ھانکسە.
تەلاسیمیا
نیشانەکانی
* جۆری دووەم (intermedia ) واتە مامناوەند، نیشانەکانی وەک لاوازیو زوو ھیلاکبون‌و ھەندێکجار زەردی پێست بەدی دەکرێت.
کۆدەکەی دا ڤینچی
چیڕۆکی ڕۆمانەکە
ئەمجارەیان ڕۆبێرت لانگدن لە فەڕەنسا دەدۆزینەوە. لەخۆوە و لەوگۆڕە چاوش دێنە دووی و گاسی دەکەن بۆ ئەوەی ڕوودانی کوشتنی بەڕێوبەری مۆزەی لۆڤەر ببینێ و ھۆکارەکەی دیاریبکا. لەوێوە، ئافرەتێکی بلیمەت دەناسێ بەناوی سۆفی نیڤو کە پۆلیسێکی کۆدەشکێنە و لە ھەمانکاتدا نەوەی بەڕێوبەری کوژراوە. بێ ئەوەی بیانەوێ زنجیرەیەک ڕووداوی تراژیدی و ناخۆش دێتە ڕێیان و ئەوانیش بەخۆیان و مێشکە بلیمەتەکانیانەوە چارەسەر دەدۆزنەوە. ھەتاوەکو ئەوەیان بۆ دەردەکەوێ کە کەوتوونەتە نێو گێژاوێکی زۆر قووڵ. گێژاوی جەنگێکی مێژوویی. جەنگێک کە سەدان ساڵە بوونی ھەیە و ھەتا ئێستاکەش کۆتایی نەھاتووە. جەنگێک لە نێوان دەسەڵاتدارانی مەسیحی و مریدانی سایۆنەوە. مریدانی سایۆن ئەو دەستەیەی کە سەدان ساڵە دامەزراوە و پارێزگاری لە نھێنییەکی زۆر گرنگ دەکەن. لانگدنیش، بە یارمەتی سۆفی و کۆنە ھاوڕێی سێر لای تیبینگ، لە ڕێی چەند تابلۆیەکی داڤینشییەوە دەبێ ئەو نھێنییە بدۆزنەوە، بەڵام چەندین لەمپەر دەکەوێتە پێشیان. لە ڕێگەی ئەم ڕۆمانە و بە درێژایی چیڕۆکەکە ئاشنای چەندین ڕووداوی مێژووی دەبین. ماری ماجدەلینا کێیە؟ ئایا عیسا کوڕی خوابوو، یان مرۆڤێکی ئاسایی؟ ئایا عیسا ھاوسەرگیری کرد و منداڵی ھەبوون؟ وەڵامی ھەموو ئەم پرسیارانە لە خوێندنەوەی ڕۆمانەکە دەستدەکەون. دین چییە، ئەرێ پێش سەرھەڵدانی ئەو سێ دینە بەربڵاوەی جیھان (جولەکایەتی، کریستیانێتی، ئیسلام) ئاین چ شەقڵێکی بەخۆیەوە گرتبوو، لە دینە سەرەتاییەکاندا چی بە چەق، بە کرۆک و ماک دادەندرا؟ ڕۆڵی ژن، وەک مێینە، وەک شتێک توانای ئافەریدەکردنی شتی دیکەی ھەبێ، چۆن بیندراوە؟ ئایا لەبەر سەرھەڵدانی دەسەڵاتی پیاوسالاری لە ڕێی ھەر سێ دینەکانە، لەبەر سەرکوتکردن، گرتن، ڕاوەدوونان، کوشتن و سوتاندن. بیرمەندان، ھونەرمەندان، ئەندازایاریان پەنایان نەبردۆتە بەر نیشانە و ھێما کۆنەکان و لەگەڵ ھی ئەمڕۆیان تێھەڵکێش کردبێ؟ شتێک تامی ھەردوو بەرەکەی لێبێ؟ کۆدەکەی داڤینشی لەڕێی ئەو کۆدانەوە، یەک بەیەکی مەتەڵەکان ھەڵدێنێ، بۆ ئەوەی ژیانی عیسای مەسیح وەک مرۆڤێکی ئاسایی نیشان بدا، بۆئەوەی مەزنێتی ئەو پیاوە و ڕۆڵی مێژووینی خۆی بخاتەوە چوارچێوە سروشتییەکە، بۆئەوەی ئەو ئاکارە خوایەتییە و ئاسمانییەی لێدابماڵێ و ئینجیلەکان بە دەستکردی مرۆڤ بزانێت و لەوێشەوە پەلوپۆ بۆ سەرجەم دیینەکان بھاوێژێ. یان بە واتایەکی دیکە پێوەری بە مرۆڤایەتیکردنی دیین و پێغەمبەرەکانیان دابڕێژێتەوە و بیانخاتەوە سەر ڕێڕەوە ڕاستەقینە مێژووینەکەی خۆیان، نەوەک ئەو تێگەیشتنە لە ئاوەز بەدەرەی کە پێی دەگوترێ ئیمان.
تەلاسیمیا
نیشانەکانی
* جۆری سێیەم (major) کەمەترسیدارترین جۆریەتیو کەمخوێنیەکی زۆری لێدەکەوێتەوەو لەپاڵ لاوازیو زوو ھیلاکبونی جەستەدا ھەناسە توندی لەکاتی ھیلاکبونداو دەنگ بەرزیو خێرایی ترپەی دڵ‌و گێژیو وڕبونی لێدەکەوێتەوە.
کۆدەکەی دا ڤینچی
بە کوردی
ڕۆمانەکە لە ٢٠١٦دا لەلایەن شەفیقی حاجی خدرەوە لە ئینگلیزییەوە وەرگێڕدرایە سەر کوردی و ناوەندی ئاوێر چاپ و بڵاوی کردۆتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٣ پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:ڕۆمانە ئەمریکییەکانی ٢٠٠٣ پۆل:مۆنالیزا پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە یاری ڤیدیۆیی پۆل:ڕۆمانەکان لە بارەی مۆزەخانەکان
تەلاسیمیا
نیشانەکانی
* لەپاڵ تێکچونی ڕەوشی گەشەسەندنی منداڵانی توش بوو، ئەندامەکانی سپل َو جگەر ھەر لەتەمەنی ٣ مانگیەوە ھەڵئاوسانیان پێوە دیار ئەبێت و پەستان لەسەر ئەندامەکانی دراوسێیان دروست دەکەن.
* ئەوەش دەبێتە ھۆی تێکچونی باری سپڵ و جگەرو کەم بونەوەی توانای سپڵ لەدروستکردنی خانەکانی بەرگری لەشداو دواتر لاوازی جەستە لەبەرەنگاربونەوەی جۆرەھا ڤایرۆس و میکرۆبی زیان بەخش و زۆرجار ھەوکردنی سیەکان و دەروازەکانی ھەناسە.
دەست نیشان کردن (Diagnostic)
* سەرەتا ھەندێک خوێن لە (vene) وەردەگیرێت، تیایدا ڕێژەو چۆنایەتی خڕۆکە سورەکان ھەڵدەسەنگێن درێن. توش بوان بەتالاسیما ڕێژەیەکی کەم و خڕۆکەی سوری لاواز وبچوک لەخوێنیاندا دەبینرێت. لەھەمان کاتدا ڕێژەی بەرزی ئاسن لەخوێندا نیشانەیەکی تری ئەو نەخۆشیەیەو لەکەم خوێنی ئاسایی بەھۆی کەمی ئاسنەوە جیای دەکاتەوە.
چارەسەر (Therapy): بەگشتی تەنھا جۆری (magor) کەخراپترین جۆریەتی پێویستی بەچارەسەری ھەمیشەیی یە.
* چاندنی مۆخی ئێسک تاکە ڕێگا چارەیە بۆ چاک کردنەوەی تەواوەتی توشبوو کەزۆر جار لە خوشک و برا وەردەگرێت لەگەڵ ئەوەشدا مەترسی ئەوەھەیە کەجەستەی وەرگر مۆخی ئێسکی چێندراو ڕەت بکاتەوە و ھەمیشە پێویستی بەدەرمان بێت. سەرەکیترین چارەسەر پێدانی خوێن و کەم کردنەوەی ڕێژەی ئاسن لەخوێن و ئەندامەکاندا.
توش بوان پێویستیان بەوەرگرتنی خوێنە ھەر سێ ھەفتە جارێک دیارە ئەوەش دەبێتە ھۆی بەرزبونەوەی ڕێژەی ئاسن، ھەربۆیە زۆر جار ھەر لەتەمەنی سێ ساڵیەوە جۆرە دەرمانێک بەنەخۆش دەدرێت کەدەبێتە ھۆی کەم کردنەوەی ڕێژەی ئاسن لەخوێن و جەستەدا و فڕێدانی لەڕێی میزەوە.
ھەندێک جار دەرھێنانی سپڵ جۆرێکە لەچارەسەر بەمەبەستی وەستاندنی لەناوبردنی خڕۆکە سورەکان لەلایەن سپڵەوە و لەھەمان کاتدا دەبێتە ھۆی کەمتر پێداویستی نەخۆش بە وەرگرتنی خوێن.
فێربوونی قووڵ
فێربوونی قووڵ (ھەروەھا ناسراو بە فێربوونی پێکھاتەمەندی قووڵ یان فێربوونی زنجیرەی پلەیی) بەشێکە لە بوارێکی بەرفراوانتر بە ناوی فێربوونی ماشین. فێربوون دەکرێت لە یەکێک لەم سێ شێوەیە بێت: چاودێریکراو، نیوە چاودێریکراو، چاودێرینەکراو.
ھەندێک لە مۆدێلەکانی فێربوونی قووڵ ھاوشێوەی سیستمی نۆرۆنیی زیندەوەرەکانن و وەک کۆدکردنی نۆرۆنی کە ھەوڵ دەدات پەیوەندیی نێوان ورووژێنەر و وەڵامە دەمارییەکانی ناو مێشک پێناسە بکات.
بیناسازییەکانی فێربوونی قووڵ وەک تۆڕە نۆرۆنییە قووڵەکان، تۆڕەکانی بڕوای قووڵ و تۆڕە نۆرۆنییە گەڕاوەییەکان بۆ زۆر بواری وەک بینینی کۆمپیوتەر، ناسینەوەی ئاخاوتن، پێڤاژۆی زمانی سروشتی، ناسینەوەی دەنگ، پاڵاوتن لە تۆڕی کۆمەڵایەتیدا، وەرگێڕانی ماشین، زیندەئەنفۆرماتیک و سازکردنی دەوا بە کار براون و لە زۆربەیاندا لێھاتووییان وەک مرۆڤ دێتەوە یان تەنانەت باشتریشن.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:زانستی کۆمپیوتەر پۆل:ژیریی دەستکرد
زانکۆی نیشتیمانیی ئوسترالیا
وێنۆک| وێنەی زانکۆکە زانکۆی نیشتیمانیی ئوسترالیا زانکۆیەکی گشتییە کە دەکەوێتە شاری کانبێرا، پایتەختی ئوسترالیا. لە لە ٧ کۆلێژ بۆ توێژینەوە و گەڕانی زانستی پێکھاتووە.
٢١ی پووشپەڕ
٢١ی پووشپەڕ ١١٤ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٥١ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٥٢ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
دینگ یوان
وێنۆک دینگ یوان فەرمانبەری حکومەت و لۆردێکی سادە بوو کە لەسەردەمی ڕۆژھەڵاتی ھان ئەژیا،
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢ەم پۆل:مردووانی ١٨٩ پۆل:لۆردە جەنگییەکانی ئیمپراتۆریەتی ھان پۆل:سیاسەتوانەکانی ھان
جاکایا کیکوێتێ
وێنۆک|جاکایا کیکوێتێ جاکایا مریشۆ کیکوێتێ (بە ئینگلیزی: Jakaya Mrisho Kikwete) لەدایکبووی ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٠ سیاسەتمەدارێکی تانزانیایە کە چوارەمین سەرۆکی تانزانیا بووە، لە ساڵی ٢٠٠٥ تا ٢٠١٥ لە پۆستەکەیدا بووە، پێش ھەڵبژاردنی وەک سەرۆک کۆمار، لە ساڵی ١٩٩٥ وەزیری دەرەوە بووە تا ساڵی ٢٠٠٥ لەژێر دەستی بنیامین مکاپای پێش خۆیدا. ھەروەھا وەک سەرۆکی یەکێتی ئەفریقا لە ساڵانی ٢٠٠٨–٢٠٠٩ و سەرۆکی کۆمەڵگەی گەشەپێدانی باشووری ئەفریقا ترۆیکا سەبارەت بە ئاشتی، بەرگری و ئاسایش لە ساڵانی ٢٠١٢–٢٠١٣ کاری کردووە. کیکوێتە کە لە میراتی کوێرە، لە مسۆگا، قەزای چالینزێ لە ھەرێمی پوانی لەدایکبووە و گەورە بووە و لە زانکۆی دارسەلام خوێندوویەتی.
ژیانی تایبەت
تا ٤ی نیسانی ٢٠١٣، کیکوێت شەشەم سەرکردەی ئەفریقا بووە کە زۆرترین فۆڵۆوەری ھەبووە لە تویتەردا بە ٥٧٦٢٦ فۆڵۆوەر.