cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سایلۆی جۆی کەنەدا
وێنۆک|سایلۆی جۆی کەنەدا سایلۆی جۆی کەنەدا یەکێکە لەو دوو سایلۆیەی تۆرۆنتۆ کە لەماوەی ڕابردوو بۆکاری ئاوجۆکاری بەکارھێنراوە سایلۆکە دەکەوێتە ھاربۆرفرۆنت لە ئەنتاریۆ لە کەنەدا. دەکەوێتە بندەکی شەقامی باتێرست لە باتێرست کوای (ئییران کوای)، سایلۆکان لە ساڵی ١٩٢٨ دروست کراوە بۆ خەزنکردنی جۆ بۆ ھاوبەشگای ماڵتینگی کەنەدا. کە لەم جۆیە باشترین و بەناوبانگترین وێسکی کەنەدایان دروست دەکرد، یەکێکە لە کارە گرنگەکانی تەلارسازی پیشەسازی لە تۆرۆنتۆ، چونکە پێشتر کۆگاکانی دانەوێڵە لە تەختە و دار دروست دەکران کە بەردەوام مەترسی گڕگرتنیان لەئارادابوو، ئەم سایلۆیە کە لە کۆنکریت دروست کراوە ئەم مەترسییەی ڕەواندووەتەوە. سایلۆیەکە داھێنانێک بوو لەگەڵ کارگەکانی کاریگەرییەکی زۆریان ھەبوو لەسەر تەلارسازی ھاوچەرخ لە کەنەدا. لە ساڵی ١٩٤٤ نووسینگەیەکی گۆیی بۆ زیادکرا، نووسینگەکەی یەکەمی کە لە ساڵی ١٩٢٨ دروست کرا لەگەڵ بناغەی سایلۆیەکە بوون بە دوو بەشی سەرەکی سایلۆکە، بەرزییەکەی ١٢٠ پێ (٣٧ مەتر) بەرزن و کۆگاکانیشی کە لە ساڵی ١٩٤٤ دروستکراون ١٥٠ پێ (٤٦ مەتر) بەرزن. لە ساڵی ١٩٨٠دا چۆڵ کرا و بۆ ڕوخاندن دیاریکرا، بەڵام لەلایەن شارەوانی تۆرۆنتۆوە ڕێگری لە ڕووخانی کرا بە شوێنەوارێکی کەلەپووری دیاری کرا. گرووپێک بە ناوی میترۆنۆمی کەنەدای تێکەڵ کرد، بە سەرۆکایەتی سەرۆک جۆن ھاریس، ھیوایان خواست کە سایلۆکان بگۆڕن بۆ مۆزەخانەی مۆسیقا یان پارکی تێمی. شاری تۆرۆنتۆش بە شوێنی مۆزەخانەی مێژووی شارەوانی دەزانێت.
دواتر شارەوانی ڕازی بوو کە ناوچەکانی دەورووبەری سایلۆکە بڕوخێندرێت و لەجێگاکەی پڕۆژەی وەھا دابمەزرێت کە لەگەڵ سایلۆکان ببنە تەواوکەری یەکتر و دیمەنێکی جوان ببەخشن بۆیە لە سەرەتای مانگی ئەیلوولی ٢٠١٠ ھەنگاوی یەکەمی داڕووخانی دەورووبەری سایلۆکە دەستی پێکرد. ھێشتا بە فەرمی ھیچ پڕۆژەیەک نەخراوەتە ڕوو تا بزانن چی لێ بکەن ئەم بڕیارەیان بۆ دواتر ھەڵگرتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:باڵەخانە و شێوەکارییەکان لە تۆرۆنتۆ پۆل:باڵەخانە پیشەسازییەکان کە لە ١٩٢٨ تەواوکراون
بەھارە عەلەوی
بەھارە عەلەوی (١٩٨٩ لە سەقز، ئێران – ۲۰۱۱) نووسەر و چالاکوانێکی مافی مرۆڤ بە تایبەت مافی ژنان بوو. لە کۆکردنەوەی یەک ملیۆن واژوو بۆ داخواستی گۆرانکاری لە یاسای مافی ژنان لە ئێران لە ساڵی ٢٠٠٨ بەشداری کرد و لە نێوان ھەزاران چالاکوانی دیکە ناسراو بوو و ڕۆڵی سەرنجڕاکێش و سەرەکی لەو کەمپەینە ھەبوو و بەشداربووانی ئەو کەمپەینە لە وتەکانی ئەو دەرس و ڕێنوێنییان وەردەگرت.
ژیاننامە
بەھارە لە شاری سەقز ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بوو و ھەر لە منداڵییەوە توانای نوسین و بە کار ھێنانی قەلەمی ھەبو. لە تەمەنی شازدە ساڵانیدا لە یەکێک لە گەورەترین کەمپەینەکانی وڵاتی ئێران لە بواری مافی ژنان بەشداری کرد و بە قڵەم و نوسینەکانی خۆی خەلکی ئاگادار دەکرد لە مافە ڕەواکانی خۆیان کە لە لایان حکوومەت و یاسا بنەرەتییەکانی ئێران پێشێل کرا بوون و دەبا بگۆردرایێن. ھەر وەھا دژی زۆرێک لەو ڕێ و ڕەسمە نامروڤانە بوو، وەک خەتەنە کردنی ژنان، کە بە سەر ژنان و کچاندا سپێندراون. بۆ ئەم مەبەستە لە پێنج ساڵدا سەردانی زۆبەی شارەکانی ئێران بە تایبەت ڕۆژھەڵاتی کوردستانی کرد. زۆر جار لەلایەن حکوومەت ھۆشداری پێدرا بەڵام قەت لە بیر و برواکانی خۆی کۆتا نەھات.
یەکێک لە ھاورێکانی بەھارە، کوردێکی خەلکی شاری کرماشان بوو بە ناوی کاوە کرماشانی کە لەلایەن ڕێکخراوەی جیھانی مافی مرۆڤ خەڵاتی ھڵمن ھمتی پێ بەخشرا. ئەو لە گفتگۆیێکدا کە لەگەل ڕادیو زەمانە ئەنجامی دا، ئەو خڵاتەی پێشکەش کرد بە بەھارە علوی و ڕایگەیاند کە نەترسی و دڵێری لە نوسیندا لە بەھارە فێر بووە.
بەھارە لە تەمەنێکی زۆر کەم و لەکاتێکدا کە لەگەل باوکی دەچوو بۆ شاری سنە لە ڕێگەدا تووشی رووداوی هاتوچۆ بوو و لە ساڵی ۲۰۱۱ و لە تەمەنی ٢١ ساڵی کۆچی دوایی کرد. ئەو کارە ساتە و گیان بەخت کردنی بەھارە عەلەوی دەنگدانەوی زۆری ھەبوو لە نێوان چالاکوانانی مافی مرۆڤ و مافی ژنان لە سەرانسەر ئێراندا و زۆربەیان لە ماڵپەرە جۆراوجۆرەکاندا باسی بەھارە و خزمەتەکانی بە مافی مرۆڤیان کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی سەقز پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩ پۆل:مافی ژنان پۆل:مافی مرۆڤ پۆل:نووسەرانی ژنی ئێرانی پۆل:مردووانی ٢٠١١
٨٣٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پلەی گەرمی
پلەی گەرمی، پلەی گەرما، یان تێن بریتییە لە ھۆکارە گرنگەکانی زانستی فیزیک کە بەھۆیەوە باری گەرمی ھەر تەنێک یان چواردەورەکەی دەستنیشان دەکرێت. گەرمی بریتییە لە شێوەیەکی تایبەتی وزە کە دەکرێت بگوترێت گەرمی لە ڕووی وشە و واتاوە یەکسانە بە وزە. باری گەرمی ھەر تەنێک بە پلەی گەرمی دەستنیشان دەکرێت، دەپێورێت یان ھەستدەکرێت کە گەرمە یان ساردە، لە کاتێکدا تەنیا باری گەرمی زیاتر سەرنجمان ڕادەکێشێت چونکە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە ژیانمانەوە ھەیە.
یەکەی پلەی گەرمی بریتییە لە پلەی سەدی (سیلیزی) (Celsuis) کە بە (°C) دەردەبڕێت. پلەیەکی (Celsius) بریتییە لە یەک لەسەر سەدی جیاوازیی پلەی گەرمی نێوان سفر و پلەی سەدی. بەڵام یەکەی داینامیکە گەرمی پلەی گەرمی (T) بریتیە لە کێلڤن (Kelvin) کە لە نێو سیستەمی نێونەتەوەییدا بە (SI) ناسراوە. ھەروەھا پەیوەندی نێوان ھەردوو یەکەکەش بە بەھای ٢٧٣٫١٥ لە یەکتر جیا دەکرێتەوە.
پلەکان بریتین لە:
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان پۆل:تێرمۆدینامیک پۆل:پلەی گەرمی پۆل:گواستنەوەی گەرمی پۆل:بڕی بنچینەیی ئێس ئای پۆل:ڕێژەی فیزیایی پێوانەیی پۆل:کارەکانی دەوڵەت
بڕیارنامەی ١٢٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سیەرالیۆن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٦٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سیەرالیۆن پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٩ پۆل:سیەرالیۆن لە ١٩٩٩ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سیەرالیۆن
٨٣١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٧ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:٧ (ژمارە) پۆل:ژمارە تەواوەکان
کووسادا، ئەلاباما
کووسادا شارۆچکەیەکە لە کەرتی ئێلمۆر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٢٢٤ کەس بووە. ڕووبەری ١٨٫٩٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٦٤٫٥٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
بڕیارنامەی ١٢٢١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٢١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٦٥ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٩ پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٩ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
جوولەکایەتی
جوولەکایەتی یان جوویەتی (، )، لە وشەی Iudaismusی لاتینییەوە، کە داتاشراوە لە وشەی Ioudaïsmosی گریکییەوە، دواجار لە وشەی (יהודה-یەھوداھ)ی عیبرییەوە "یەھوودا")، ئایین، فەلسەفە و ڕێگای ژیانی جوولەکەکانە. وەک لە پەرتووکی پیرۆزی عیبری (ھەروەھا ناویش دەبرێت بە تەناخ) سەرچاوەی گرتووە و دەقەکانی تری دوایی وەکو تەلموود ڕوونی دەکەنەوە، جوولەکایەتی لەلای پیاوانی ئایینی پێناسە دەکرێت بە پەیوەندییەکی پشتاوپشتی لەنێوان خودا و نەوەکانی ئیسرائیلدا. جوولەکایەتیی ڕەبانییەت پێ لەسەر ئەوە دادەگرێت کە خودا فەرمایشتەکانی خۆی بە مووسا لەسەر چیای سینای بەھەردوو ڕێگەی تەوراتی نووسراو تەوراتی زارەکی ڕاگەیاندووە. ئەم جەختکارییە بەدرێژایی مێژوو لەلایەن قەڕاییتەکان و کێبڕکێ کراوە، ئەویش جووڵەیەک بوو کە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا دەرکەوت، کە لەئێستادا ھەزاران شوێنکەوتوویان ھەیە، پێشیان وایە کە تەنیا تەوراتی نووسراو دروستە.
سەردەمی مووسا
بەنی ئیسرائیل لە سەردەمی مووسادا لە میسر ڕزگار دەکرێن. دەگەنە بیابانی سینا و تا کۆتایی ژیانی مووسا لەوێ سەرگەردان دەبن.
سەردەمی داوود و سولەیمان
لە سەردەمی پێغەمبەرایەتی داووددا جووەلەکەکان خاوەن دەوڵەت و پاشایەتییەکی سەربەخۆ دەبن. دوای داوود سولەیمانی کوڕی کوڕی دەبێتە پێغەمبەر و پاشا. لەم کاتەدا ھەیکەلی سولەیمان دادەمەزرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:تەورات پۆل:مووسا پۆل:ئایینە ئاسمانییەکان پۆل:جوولەکە پۆل:ئیسرائیل پۆل:جوولەکایەتی
پۆل:ئیبراھیم پۆل:ئایینە ئیبراھیمییەکان
سوڵتان وەلەد
سوڵتان وەلەد ناوی تەواوی محمد سوڵتان بەھائەددینی کوری جەلالەددین محمدی کوری «سوڵتان ولعولەما» بەھائەددین محمدە، نازناوەکەشی سوڵتان وەلەدە. باوکی بە ناوی پاپیرەی کردۆتەوە.
لە ٢٤/ ٤ /١٢٢٦ لە قۆنیا لەدایک بووە، و لە ١١/ ١١ /١٣١٢ لە تەمەنی ٧٩ ساڵیدا لە قۆنیا وەفاتی کردووە. کوڕە گەورەی مەولانای ڕۆمییە، و یەکێکە لە دامەزرێنەرانی رێبازی سۆفیگەری مەولەویە.
زانستی سۆفیگەری لە باوکی و شەمسی تەبرێزی و حوسامەدین چەلەبی وەرگرتووە.
بەرھەمەکانی
thumb|دەستنوسێکی کۆنی پەرتووکی "ئیبتیدانامە"ی سوڵتان وەلەد لە کتێبخانەی گشتی [[بولغاریا - ێۆفیا]] سوڵتان وەلەد شاعیر و شیعری بە ھەرسێ زمانی فارسی و تورکی و عەرەبی داناوە، لە گرنگترین پەرتووکەکانی: لەگەڵ ئەوەشدا نوسینەکان و وتارەکانی باوکی کۆکردۆتەوە و کردی بە پەرتووک وەکو پەرتووکی فیھی ما فیھ.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:وێژەی تورکی پۆل:وێژەی فارسی پۆل:ھۆنراوەنووسانی فارس پۆل:مردووانی ١٣١٢ پۆل:وێژەی یۆنانی پۆل:حەنەفییەکان پۆل:مەولانای ڕۆمی
٨ (ژمارە)
٨ (ھەشت) (8) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧ و ٩.
سەرچاوەکان
پۆل:٨ (ژمارە) پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئایینی بەھایی
بەھایییەت ئایینێکی یەکتاپەرستی، ئیبراھیمی  و ئێرانییە کە لە سەدەی نۆزدەیەمدا لەلایەن میرزا حسێنعەلی نووری ناسراو بە بەھائوڵڵا لە سەدەی ١٩ لە ئێران دامەزراوە. بەھایییەکان باوەڕیان وایە کە بەھائوڵڵا (١٨١٧–١٨٩٢) نوێترین نێردراوی خوایە لە زنجیرە نێردراوانی پێشوو وەکوو ئیبراھیم، مووسا و بوودا و زەردەشت و عیسا و محەممەد.
بەھائوڵڵا لە ساڵی ١٨٦٣ ئەم ئایینە نوێیەی ئاشکرا کرد. ژمارەی شوێنکەوتووانی ئەم ئایینە زیاتر لە ٧ ملیۆن و ھەشسەت ھەزار کەس خەمڵێنراوە. ناوەندی جیھانی بەھایییەکان لە شاری حەیفای وڵاتی ئیسرائیلە. ھەرچەندە ئایینەکە بە زەویدا بڵاوبووەتەوە و باھایییەکان لە زۆربەی شوێنەکانی جیھان بڵاوبوونەتەوە، ئەم ئایینە لە ئێران ھێشتا زۆر بەرھەڵەستی دەکرێت.
بیر و باوەڕ
بەھایییەکان پێیان وایە کە ئەو کتێبە پیرۆزانەی کە نێردراون بۆ مرۆڤایەتی ھەموو یەک سەرچاوەیان ھەیە و ھەر یەکەیان لەلایەن ھەمان خواوە نێردراون، بەڵام ھەر یەکەیان شیاو بووە بۆ کاتی خۆی و بۆ ژمارەی دانیشتووانەکانی ناوچەکان. دەکرێت بوترێت کە ئایینی باھایی ئایینێکی یەکتاپەرستییە. بەھییەکان پێیان وایە کە دەتوانن چاکە بکەن بۆ مرۆڤایەتی تاکو لە خودا زیاتر نزیک ببنەوە. بە بۆچوونی بەھایییەکان بەھائولڵا دوایین نێردراو بووە کە خوا ناردوویەتی، ئەوان ھەروەھا ھەوڵی دامەزراندنی یەکسانی و ئاسایشی دەکەن لە جیھاندا.
خودا
200px|وێنۆک|ئەستێرەی ٩ پەڕە ھێمای [[بەھائوڵڵایە، لەسەر بنەمای ژمارە ئەبجەدەکان، وشەی (بەھا) دەبێتە ژمارەی ٩.]] بەھایییەکان باوەڕیان بە خودایەک تاک و ھەتاھەتایی کە دروستکەری ھەموو شتێکە ھەیە. خودایەک کە ڕاستەوخۆ بەردەست نییە یان ناسێنراوە، بەڵام لەلایەن پێغەمبەرانەوە ناسراوە، کە لە بەھایدا بە «دیارگەکانی ئاشکاربوون» ناودەبرێت. بەپێی تواناو پێداویستییەکانی مرۆڤ، خودا لە پرۆسەیەکی وردە وردەدا لە پێغەمبەرەکاندا ناو و چۆنییەتییەکانی خۆی دەخاتەروو. باوەڕی تاک بوونی خودا یەکێکە لە بۆچوونە بنچینەیییەکانی ئایینی بەھایی. خودا لە باوەڕی بەھاییدا ھەروەک نەشیاوی تێگەیشتن، دوورە دەست، سەرچاوەکەی ھەموو وەحی، ھەتا ھەتایی، ھەمووزان، لەھەموو شوێنێکدایە لەھەمان کاتدا، و بەھێزترین باس دەکرێت.
بەھایییەکان باوەڕیان وایە ھەرچەندە دەستگەیشتنی ڕاستەوخۆ بە خودا ناکرێت، بەڵام خودا بە چەندین شێوە ئیرادەی خۆی دەناسێنێت. جاروبار بە بەکارھێنانی پەیامبەرەکانی خۆی لەگەڵ خەڵکی دەدوێت، کە لە بەھاییدا بە مانیفێستی خودا ناودەبرێت. ئەم دیارگەکانی ئاشکاربوون بەنیازن ئایینەکان لە جیھاندا بڵاوبکەنەوە و دابمەزرێنن لە بۆچوونەکانی بەھایییەتدا دەوترێت کە خودا زۆر گەورترە کە مرۆڤ بە تەواوی لێ تێبگات و تەنانەت وێنەیەکی تەواویشی دەست بکەوێت.
مانای ئایین
بەھائوڵڵا پەیڕەوانی فێردەکات کە بنەچەی ھەموو ئایینەکان یەکن و بنەما بنچینەیییەکانیان ھاوبەشن و مەبەستیان وەک خۆیەتی و فێرکردنی ئایینە جیاوازەکان لایەنە جیاوازەکانی یەک ڕاستی ڕووناک دەکاتەوە بەپێی بیروباوەڕی بەھایی، ئایینە خودایییەکان وەک یەکن و لە ڕاستیدا ئایینێکە ھەیە کە بە تێپەڕبوونی کات و وردە وردە پێشکەش بە مرۆڤ دەکرێت.
بەپێی باوەڕی بەھایییەکان، پێغەمبەران لەڕێگەی پرۆسەیەکی بەردەوام و بەرەبەرە و ھەمیشەیی و بەپێی توانای تێگەیشتن لەمرۆڤ و پێداویستی و مەرجەکانی ھەرجارە و فێرکردن و ڕێنوێنی پێویست بۆ گەشەی کۆمەلایەتی و مەعنەوی مرۆڤ دابین دەکەن و مرۆڤ لە توانا و بەرپرسیارێتییەکانی ئاگادار دەکەنەوە وەک پارێزەر و ئەمیندار لە جیھان؛ و جیاوازی لە نێوان ئایینەکان لەو فێرکردنە کۆمەڵایەتیانە و حوکمەکانیانە کە دەتوانێ بەپێی ڕادەی پێگەیشتنی کۆمەڵایەتی و ڕۆحی خەڵک و ھەلومەرجی دیاریکراوی کۆمەڵگایەک کە ئایینێکی دیاریکراوی تێدا دەرکەوتوە جیاواز بێت.
بەھائوڵڵا بە گشتی باس لەوە دەکات کە ئایین ئامرازێکی کاریگەرە بۆ گەشەکردنی کۆمەڵایەتی و زنجیرەی ئایینە جیھانییەکان قۆناغی جیاوازی ڕێنوێنی مرۆڤن لەلایەن خوداوە کە وردە وردە گەشە و گەشەکردنی مرۆڤ مسۆگەر دەکەن. بەم پێیە باھایییەکان باوەڕیان وایە کە ھیچ ئایینێک ناتوانێت بانگەشەی دوا ئایین بوون بکات و مرۆڤ لە ڕێگەی پێغەمبەرانەوە ڕێنموویی ھەتاھەتایە وەردەگرێت بەھائوڵڵایش دەڵێت دوای ئەو ھاتنی پێغەمبەران بەردەوام دەبێت.
دوای ژیان
بەھایییەکان باوەڕیان بە مانەوەی ڕۆح ھەیە و ئامانجی ژیان بە پەروەردەکردنی بەھرەکانی ڕۆح دەزانن. وەک کۆرپەلەیەک کە بۆ خۆ ئامادەکردن بۆ لەدایکبوون دەبێت ئەندامەکانی لەناو سکی دایک گەشە بکەن، لەم جیھانەدا، دەبێت ڕۆحی مرۆڤ ھێزەکان و تایبەتمەندی ڕۆحییەکانی خۆی لەم جیھانەدا پەروەردە بکات بۆ ژیانی داھاتوو. بە باوەڕی بەھایییەکان ڕۆح لە جەستە جیا دەبێتەوە و لە دوای مردن بەردەوام دەبێت لە گەشەسەندنی ڕۆحی. بەھایییەکان بەستراوەیی ڕۆحی و جەستە وەک گرێدانی ڕووناکی بە ئاوێنەوە دەبینن، ئەو ڕووناکییەی لە ئاوێنەدا دیارە لە خودی ئاوێنەوە نییە، بەڵکو ڕەنگدانەوەی ئەو ڕووناکییەیە کە لە سەرچاوەیەکی ترەوە دێت، بۆیە کاتێک ئاوێنەکە دەشکێت، ڕووناکییەکە لە جێی خۆی دەمێنێتەوە.
پشکنینی ڕاستی
بەرھەمە بەھایییەکان گەڕان بە سەربەخۆیی بەدوای ڕاستیدا بە یەکێک لە سەرەکیترین ئەرکەکانی ھەر تاکێک دەزانن بەھائوڵڵا جەخت لەوە دەکاتەوە کە مرۆڤ دەبێت جیھان بە چاوی خۆی ببینێت نەک لە ڕوانگەی کەسانی ترەوە. ڕاھێنانە بەھایییەکان ئەوە ڕادەگەیەنن کە دەبێت مرۆڤ لە جیاتی لاساییکردنەوەی کوێرانە لە کەسانی تر یان لە داب و نەریتی کۆمەڵگاکەی خۆی بەدوای ڕاستیدا بگەڕێت. مرۆڤ توانای جیاکەرەوەی ڕاستی ھەیە و تاک دەتوانێت شتەکان تاقیبکاتەوە و بە بەکارھێنانی ئەو دانایییەی خودا بە مرۆڤی داوە، ڕاستی بەدەست بھێنێت.
پێداویستی وازھێنان لەدەمارگرژی
ئایینی بەھایییەت پەسەندکردنی کەلتووری و ئایینی بەرزدەکاتەوە. بەھایییەکان پێیانوایە پەسەندکردنی بێوێنەیی مرۆڤ پێویستی بەوەیە کە ھەر جۆرە دەمارگرژی ڕەگەزی و چینایەتی و ئەتنیکی و زمانەوانی و ئایینی و ڕەگەزی و ھتد بسڕدرێتەوە. سەرچاوەکانی بەھائی دەڵێن کە دەمارگرژی وێنەیەکی نادروستە سەبارەت بە ئەوانی تر، کە ڕێگە بە مرۆڤ نادات ھەموو مرۆڤەکان وەک یەکسان و ئابڕوومەند ببینن.
یەکسانی ژن و پیاو
بەھەلا لە بەرھەمەکانیدا باس لەوە دەکات کە ژن و پیاو لای خودا یەکسانن و ھیچیان لە بەرامبەریاندا باڵادەست نین. بەرھەمە بەھایییەکان ئەوە دەڵێن کە مرۆڤایەتی ڕەگەزی نییە ژن و پیاو ھەمو مرۆڤن و کەسێک بەھۆی ڕەگەزەوە بەسەر ئەویتردا نییە.
دین دەبێت ببێتە ھۆی یەکگرتن و خۆشەویستی
بەھایەکان لەو باوەڕەدان کە پێغەمبەران بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ چارەسەرکردنی جیاوازییەکانی مرۆڤ و دروستکردنی یەکڕیزیی لە نێو خەڵکدا دەرکەوتوون، بۆیە ئەگەر ئایین کە خۆی دەبێت چارەسەرێک بێت بۆ جیاوازییەکان، دەبێتە ھۆی دابەشبوون و ئاڵۆزیی، بە بڕوای عەبدولبەھا بێ دینی لەوە باشترە.
نەھێشتنی ھەژاری و سەروەت و سامانی زۆر
کارەکانی بەھایی جەخت لەسەر لێکبەستنی تاکەکان وەک پێکھاتەکانی کۆمەڵگا دەکاتەوە و ڕاھێنانەکانی فێرکردنەکانی بەھایی پێویستی بە نەھێشتنی ھەژارییەکی زۆر و سەرمایەی بێئەندازەیە بۆ یەکڕیزیی خێزانی مرۆڤ و بنیاتنانی کۆمەڵگایەکی جیھانی لەسەر بنەمای ئاشتی و دادپەروەری. ئەڵبەت کارە بەھایییەکان بڕوایان بە یەکسانکردنی سامان و دروستکردنی یەکسانیی تەواوی ئابووری لە نێو خەڵکدا وەک چۆن ئایدۆلۆژیای کۆمۆنیزم دەڵێت نییە و لەو بڕوایەدان کە ئەم جۆرە یەکخستنە مەحاڵە و زیان بە کۆمەڵگا دەگەیەنێت.
پەروەردەی گشتی و زۆرەملێ
جەختکردنەوەیەکی توند لەسەر گرنگی پەروەردە لە بەھایدا ھەیە و پەروەردە بە یەکێک لە فاکتەرە سەرەکییەکانی پێشکەوتنی ڕۆحی و ماددی تاک و کۆمەڵگا دادەنرێت. کارەکانی بەھایی دەڵێن لەگەڵ پەروەردەدایە کە بەھرە و توانای تاکەکان پەروەردە دەکرێن. کارە بەھایییەکان یەکێک لەئەرکە سەرەکییەکانی دایک و باوکان بۆ پەروەردەکردنی منداڵەکانیان دەزانن و لەشوێنە تایبەتەکانیشدا جەختکردنەوەیەکی تایبەتی لەسەر پەروەردەکردنی منداڵانی کچان چونکە لەداھاتوو نەوەی داھاتوو وەک دایک پەروەردە دەکەن.
بەشێک لەبڕیارەکان
بەشێک لەبڕیارەکانی کتێبی ئەقدس کە لەلایەن شەوقی ئەفەندییەوە جەختی لێکراوەتەوە:
کورتە مێژوو
بەپێی باوەڕی بەھایییەکان مێژووی بەھایی بە پێغەمبەرایەتی دوو پێغەمبەری ئێرانی بە ناوەکانی باب و بەھائوڵڵا دەست پێ دەکات. باب شەرع ئەو ئایینە بۆبییەیە کە مژدەی بە پەیدابوونی ئایینێکی جیھانی داوە دوای خۆی. باب دانەری ئایینی بابیە کە مژدەی بە پەیدابوونی ئایینێکی جیھانی داوە دوای خۆی. کەمێک دوای دە ساڵ لە گولەبارانی سەید عەلی محەممەدی باب، زۆربەی شوێنکەوتوانی باب باوەڕیان بە بەھائوڵڵا ھێنا وەک پەیامھێنەرێک کە باب موژدەی دەرکەوتنی دابوو. ئایینی بەھایی بەڕاگەیاندنی پێغەمبەرایەتی بەھائوڵڵا و بیروبۆچوونەکانی ئەو و جێگرەکانی پێک ھات.
بەھائوڵڵا بۆ دڵنیابوون لەوەی کە دوای تێپەڕبوونی کات کۆمەڵگای بەھایی بە ڕێگای جێبەجێکردنی وانە وتنەوەکانی بە یەکپارچەیی بەرەو پێش بچێت بنەمائێکی دامەرزاند کە بە مەرج و پەیمان ناسراوە. بەم شێوەیە چۆنییەتی درێژەدان بە پرۆسەی ڕێنوێنی، پرسی جیگیری و ھەروەھا ڕوونکردنەوەی کارەکانی بە ڕێنمایی ڕوون و نووسراوە خستەڕوو. بەپێی ئەم پەیمانە بەرپرسیارێتی ڕێنماییکردن و ڕابەرایەتیکردنی کۆمەڵگا دوای بەھائوڵڵا بۆ کوڕە گەورەکەی عەبدولبەھا و پاشان شەوقی ڕەبانی نەوەی عەبدولبەھا و لە کۆتاییدا وەک بەھائوڵڵا دیاریی کردبوو، بۆ ئەنجومەنی دادوەری جیھانی سپێردرا. بنەمای مەرج و پەیمان یەکڕیزیی کۆمەڵگا دابین دەکات و لە دابەشبوون دەیپارێزێت.
سەید عەلی محەممەدی باب
سەید عەلی محەممەد شیرازی (١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩١٩–١٨ی تەممووزی ١٩٢٠) ناسراو بە باب(دەروازە)، بە باوەڕی ئایینی بەھایی یەکان قائمی ئیسلام، پێغەمبەرێکی نوێ و دامەزرێنەری ئایینی بەیان بوو، دوای کۆتایی ھەزارەی یەکەم دوای کۆچی دوایی حەسەنی عەسکەری یازدەیەمین ئیمامی شیعە لە ٢٦٠ بزووتنەوەی بابی لە ئێران دامەزراند و شوێنکەوتووانی لە بەشە جیاوازەکانی کۆمەڵگا و ناوچە جیاوازەکانی ئێران ڕاکێشا. خۆی بە مەھدی بەڵێندراو ناودەبرد، پێغەمبەرێکی نوێ و مزگێنی دەری ئایینیێکە، کە وابڕیارە لە دوایییەوە لەلایەن «من یُظھِرە اللە» (ئەوەی خوا دەری دەخات) دەربکەوێت و بە بەردەوامی ئاماژە بە دەرکەوتنی دەکات لە کارەکانیدا. دوای ئەو خەڵکێکی زۆر بانگەشەی ئەوەیان کرد کە «من یُظھِرە اللە» ئەوانن. بە باوەڕی بەھایییەکان، ئەو بانگکەری ئایینی بەھایییە و «من یُظھِرە اللە» میرزا حسێنعەلی نووری یە کە بە بەھائوڵڵا ناوی دەبەن. دوای شەش ساڵ لە دەستپێکردنی جووڵانەوەی بابی، سەید عەلی محەممەدی باب لە تەمەنی ٣١ ساڵیدا بە فەرمانی ئەمیرکەبیر لە تەورێز گولەباران کرا.
بەھائوڵڵا
وێنۆک|200px|مەزارگەی بەهاعوڵا
میرزا حسێنعەلی نووری (١٨١٧–١٨٩٢) ناسراو بە بەھائوڵڵا، بناغەدانەری ئایینی بەھایی بوو. پەیڕەوانی ئایینی بەھایی، بەھائوڵڵا بە نێردراوی خودا دەزانن، ئەو کەسەی کە پێشتر مووسا، نووح، ئیبراھیم، یەسووع و محەممەدی بۆ ڕێنوێنی مرۆڤ ناردووە. دوای سێ ساڵ لە گولەبارانی باب، بەھائوللا بۆ ماوەی چەند مانگێک زیندانی و بەند دەکرێت. بەھائوڵڵا لەم زیندانەدا شایەتحاڵی لەسێدارەدانی زۆرێک لە ھاوڕێەکانی بۆبی بوو. ئەو دەنوسێت کە لەم سیاچاڵەدا چەند جارێک دۆخی ڕوحانی تاقی کردووە و ئاگاداری پێغەمبەرایەتی خوی بووە. دوای ئازادبوونی لە زیندان مانگێک مھجالی پێ دەدرێت بۆ ئەوەی ئێران بەجێبھێڵێت بەھائوڵڵا عێراق ھەڵدەبژێرێت بۆ ئەوەی ئێران بەجێبھێڵێت و لەگەڵ خێزانەکەی و دوو برا ئێران بەجێبھێڵێت بۆ عێراق. لە سەرەتای مانگی نیسانی ١٨٥٣دا دوای گەشتێکی سەخت و تێپەڕبوون بە ناوچە شاخاوییەکان لە سەرمای زستاندا گەیشتنە بەغدا. لە بەغدا، بەھائوڵڵا بڕەبڕە بە سەرۆکی کۆمەڵگەی بەجیماوی بابی دەناسرێتەوە؛ و ئەوە دەست بە بوژانەوەی کۆمەڵگەی بە توندی سەرکوتکراو و ناتەواوی بابی دەکات. لە کارەکانیدا تێگەیشتنێکی نوێی لە ئایینی بابی بۆ بابییەکان دابین کرد. لەماوەیەکی کەمدا ژمارەی شوێنکەوتووانی زۆربوون و بەرپرسانی ئێرانی و عوسمانی بە سەرکردەی دیاری بابییەکان ناساندیان. حکوومەتی ئێران نیگەران بوو لە بوژاندنەوەی کۆمەڵگەی بابی لەژێر سێبەری بەھائوڵڵا، فشارێکی زۆری لە دەسەڵاتدارانی عوسمانی کرد بۆ دوورخستنەوەی بەھائوڵڵا و و ھاوەڵانی گەشەکردوو بۆ شوێنێکی دوورتر لەسنورەکانی ئێران دووربخەنەوە. دەسەڵاتدارانی عوسمانی ئەمەیان قەبووڵ کرد و لە ساڵی ١٨٦٣دا بەھاوعەلیان بانگ کرد بۆ ئەستەمبوڵ.
لە ٢١ی نیسانی ساڵی ١٨٦٣دا، پێش ئەوەی بچنە ئەستەمبوڵ، بەھائوڵڵا و ھاوەڵەکانی بۆ ماوەی دوازدە ڕۆژ لە باخچەی نەجیب پاشا لە قەراغ بەغدا مانەوە. ھەر لەو شوێنەدا بوو کە بەھائوڵڵا بە بەبییەکانی ئامادەی ڕاگەیاند کە ئەو نێردراوی خودایە و ھەمان بەڵێنی (ئەوەی خوا دەری دەخات) کە باب بەڵێنی ھاتنی دا. ئەم بۆنەیە لە نێو بەھائییەکان بە جەژنی ڕەزوان ناسراوە.
دوای چوار مانگ، بەھائوڵڵا و ھاوەڵەکانی گەیشتنە ئەستەمبوڵ. دوای نزیکەی سێ مانگ و نیو مانەوەیان لە ئەستەمبوڵ، دەسەڵاتدارانی عوسمانی فەرمانیان بە تاراندنی بەھائوڵڵا بۆ ئەدرنە کرد بەھەلا بۆ ماوەی چوار ساڵ و نیو لە ئەدرنە مایەوە. لە ماوەی مانەوەیدا لە ئەدرنە ئەو بە دەستی کرد بە ئاشکرا ڕاگەیاندنی پێغەمبەرایەتی خۆی. ئەم ڕاگەیاندنە گشتییە بە شێوەی نامە بۆ پاشا و سەرۆکی دەوڵەتەکان دەرکرا. لەوانە نامەیەک بۆ ناپۆلیۆنی سێیەم لە فەرەنسا، پاپا، ناسرەدین شای ئێران و سوڵتان عەبدولعەزیزی عوسمانی. لەو نامانەدا خۆی بە بەڵێنی ھەموو ئەو ئایینانە ناوبرد کە بۆ یەکپارچەیی مرۆڤ سەری ھەڵداوە و سەرانی دەوڵەتانی بانگھێشت کرد بۆ ئەوەی پێغەمبەرایەتی ئەو قبوڵ بکەن و ھانیان دا کە پێشبڕکێی چەک و سەپاندنی خەرجییەکانی بەسەر خەڵکدا بوەستێنن، بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان و گەیشتن بە ئاشتی، کۆببنەوە و بە دروستکردنی ئاسایشی دەستەجەمعی بیپارێزن. ھەر لەم نامانەدا بەھائوڵڵا پشتیوانی لە دیموکراسی و سەروەری یاسا و یەکسانی بۆ ھەمووان بەبێ ڕەچاوکردنی ئایین کردووە.
لە ساڵی ١٨٦٨دا حکوومەتی عوسمانی جارێکی تر فەرمانی بە دوور خرانی بەھائوڵڵا کرد و خۆی و کۆمەڵێک لە شوێنکەوتووانی لە ٣١ی ئابی ١٨٦٨ چوونە بەندیخانەی عەکا. بۆ ماوەی دوو ساڵ بەھائوڵڵا و ھاوەڵەکانی لە قەڵایەک لە بارودۆخێکی زۆر سەخت و نەگونجاودا بەند کران و ژمارەیەک لە یارانی بەھائوڵڵا و یەکێک لە کوڕەکانی میرزا مەھدی بەھۆی نەخۆشی و سەختییەوە کۆچی دوایی کرد. لە ساڵی ١٨٧٠ ڕێگەیان بە بەھائوڵڵا و ھاوەڵەکانی درا کە زیندانەکە بەجێ بھێڵن، بەڵام ھێشتا بە بەندکراو ھەژمار دەکران و ڕێگەیان پێنەدرا شاری عەکا جێبھێڵن.
لە ساڵی ١٨٧٧دا، بەھائوڵڵا، ھەرچەندە ھێشتا بەندکراوە، ڕێگەی پێدرا شاری عەکا بەجێ بھێڵێت. ئەو سەرەتا بۆ ماوەی دوو ساڵ لە عیمارەتێکی باکووری عەکەا بە ناوی کێڵگە نیشتەجێ بوو. پاشان لە ساڵی ١٨٧٩ ھەتا مردنی لە ساڵی ١٨٩٢ لە بەھجی نیشتەجێ بوو. لە ٢٩ی ئایاری ١٨٩٢ لە دوای تاویکی نەرم لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا لە بەھجی کۆچی دوایی کرد و لە زەوییەکانی عیمارەت بەھجی بەخاک سپێردرا.
عەبدولبەھا
150px|وێنۆک|عەبدولبەھا لە تەمەنی گەنجیدا عەباس ئەفەندی (١٢٢٣–١٣٠٠ ە ق، ١٨٤٤–١٩٢١) کوڕە گەورەکەی بەھائوڵڵا بوو، ناسراو بە عەبدولبەھا، سێیەم کەسایەتیی ناوەندیی بەھائیت، کە باوکی، بەھائوڵڵا، لە کتیبی ئەقدەس و لە کتیبی پەیمانم، ئەوی بە جێنشین و وەرگێڕی دەقە بھائییەکان ھەڵبژارد. لە نێوان ساڵانی ١٨٩٢ و ١٩٢١دا بەرپرسی بەڕێوەبردنی کۆمەڵگەی بەھایی بوو. بەھایییەکان عەبدولبەھا وەک وەرگێڕ و شرۆڤەکاری فەرمی کارەکانی بەھائوڵڵا و دەرخەری ھەموو ئامانجەکانی بەھایی و بیناسازی سەقامی جیھانی بەھائوڵڵا دەبینن. لە کاتی ژیانی بەھائوڵڵا سکرتێر و نوێنەری باوکی بوو. عەبدولبەھا زۆربەی ژیانی لە زیندان و تاراوگە بەسەربرد. دوای ئازادبوونی، بۆ بڵاوکردنەوەی ئایینی بەھایی و وەگەڕخستنی وانەکانی باوکی، گەشتی کرد بۆ میسر و ئەورووپا و ئەمریکای باکوور. گەشتە سێ ساڵەیییەکانی لە ڕۆژاوا ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو لە دامەزراندنی کۆمەڵگەکانی بەھی لەوێ و بڵاوکردنەوەی ئایینی بەھایی لە ناوچەکانی دیکەی جیھان. کۆی گشتیش نزیکەی ٣٧٣ وتاری پێشکەش و نزیکەی قسەی بۆ ٩٣ ھەزار کەس کردووە. عەبدولبەھا لە ئەورووپا و ئەمریکا بە پێغەمبەری ئاشتی ناسرا. ڕۆژنامەگەری ئەو کاتە زۆرجار بە «پێغەمبەری ئێرانی» ناودیان دەبرد. ھەندێک لە ناودارانی ڕۆژاوا وەکئەلێکساندەر گراھام بێڵ داھێنەری تەلەفۆن و فرانکلین ڕۆزڤێڵت سەرۆک پێشووی ئەمریکا سەردانی ئەویان کرد. عەبدولبەھا لە حوزەیرانی ١٩١٣ دوای سێ ساڵ لە گەشتی ڕۆژاوا لە ڕێگەی میسرەوە گەڕایەوە بۆ حەیفا. لەگەڵ دەستپێکردنی جەنگی جیھانی یەکەم لە ئابی ١٩١٤، لە ماوەی کەمتر لە ساڵێکدا، ئیتر نەیتوانی گەشتی زیاتر بکات.
شۆقی ئەفەندی
170px|وێنۆک|شۆقی ئەفەندی شۆقی ئەفەندی ڕەبانی (١٢٧٦–١٣٣٦ ە. ١٨٩٧–١٩٥٧) کە بە شۆقی ئەفەندی ناسراوە، نوەی کچی عەبدولبەھا بوو و بەپێی ئامۆژگاری عبدالبھایی (وەسیەت و پەیمانی عەبدولبەھا) دوای خۆی، ٣٦ سال تا کاتی مردن، ئەرکی سەرکردایەتی کردنی کۆمەڵگەی بەھایی ڕا بردە ئەستۆ. لە وەسیەتی خۆیدا، عەبدولبەھا، شۆقی ئەفەندی، نەوەی گەورەی خۆی، وەک یەکەم پاسەوانی بەھایییەت دەستنیشان کرد. شۆگی ئەفەندی بەدرێژایی تەمەنی خۆی دەقەکانی بەھایی وەرگێڕا، بۆ فراوانبوونی کۆمەڵگەی بەھایی، پلانی جیھانی پەرەپێدا؛ سەنتەری جیھانی بەھایی پەرەپێدا، ھەڵگیراوە لەسەر گونجانێکی زۆر گەورە لەگەڵ کۆمەڵگاکان و تاکەکانی جیھان؛ لەگەڵ کۆمەڵگە و تاکەکانی جیھان ھاوچەشنی بەرفراوانی ئەنجامدا و و بنەمای ئیداریی ئایینی دروست کرد، ئامادەکردنی کۆمەڵگە بۆ ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی دادوەری جیھانی، ئەو بە شێوەیەکی چاوەڕوان نەکراو لە دوای نەخۆشییەکی کورت لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٥٧ لە بارودۆخێکدا کە ڕێگە بە دیاریکردنی جێنشین نەدا لە لەندەنی ئینگلتەرا کۆچی دوایی کرد.
ئەنجومەنی دادوەری جیھانی
ئەنجومەنی دادوەری جیھانی کاری کۆمەڵگەی بەھائی لە ڕێگەی زنجیرە پرۆگرامی چەند ساڵەی نێودەوڵەتی ئاراستە دەکات کە بە بەرنامەیەکی ٩ ساڵە لە ساڵی ١٩٦٤ دەستی پێکرد. لەپلانی ئێستادا ئەنجومەنی دادوەری جیھانی بەھایییەکان ھان دەدات لەسەرتاسەری جیھاندا کە سەرنج بخەنە سەر تواناسازی لەڕێگەی چین و توێژەکانی منداڵان، کۆمەڵەی لاوان، کۆمەڵگە ئایینییەکان و بازنەی خوێندن.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بەھاییەت پۆل:ئایینە ئیبراھیمییەکان پۆل:ئایین لە ئێران
یووسف بەگی ئیمامی
300px|وێنۆک|گۆڕستانی ب‏‏‏ە‏‏‏رمیل لە نێوان دوو گوندی دڕۆڵەی خوارن و دڕۆڵەی ژوورن سەربە[[شارستانی جوانڕۆ، نزیک بە دوو ڕووباری لێڵە و سیروان، کە گۆڕی یوسف بەگ لەوێ بوونی ھەیە.]] یووسف بەگی ئیمامی شاعیرێک بووە لە تیرەی ئیمامیی جاف کە لە کاتی میرایەتی محەممەد پاشای کوڕی کەیخەسرەو بەگدا ژیاوە و بە شێوەزاری ھەورامی شیعری وتووە.
ژیان
سەبارەت بەم کەساییەتەوە، بۆ یەکەم جار عەلائەدین سەججادی لە کتێبی «مێژووی ئەدەبی کوردی»دا ناوی لێ بردووە و لە ڕیزی شاعیرە نەناسراوەکاندا ناوی لێ دەبات. بۆ دووەم جاریش پیرەمێرد، لە ڕۆژنامەی ژیندا ناوی دەبات و ھۆنراوەیێکی کە بە ھەورامی وتراوە بە کوردیی ناوەندی وەڕی دەگێڕێت. دیوانی ھۆنراوەکانی لە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن حەکیم مەلا ساڵح لە چاپ درا. زۆربەی ھۆنراوەکانی لە بابەتی خواناسی و دین و ئایینە.
نموونەی شیعرەکانی
سەبارەت بەم ھۆنراوەیە: ڕۆژێک پڵنگێک چیادا برای یووسف بەگ دەیکوژێت، یووسف بەگ کە پیاوێکی بەجەرگ بووە دەچێت بۆ کێو و لەوێ پڵنگەکە دەکوژێت و ئەم شیعرە دەڵێت. لە ساڵی ١٩٥٥دا، پیرەمێرد لە ژمارەی ١٣٠٢ی ڕۆژنامەی ژیندا دوای گۆڕین بۆ سەر شێوەزاری سلێمانی بڵاوی دەکاتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرەکانی کوردیی گۆرانی پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:موسڵمانانی کورد پۆل:موسڵمانانی ئێرانی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
کرواتیا
کرواتیا (بە کرواتی: Hrvatska) (دەوترێت بە سربی-کرواتی [xř̩ʋa:tska:]) بە فەرمی کۆماری کرواتیا (بە کرواتی: Republika Hrvatska) بریتییە لە کۆمارێکی پەڕلەمانی دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا. پایتەختەکەی و گەورەترین شاری بریتییە لە زاگرێب. ڕووبەری کرواتیا ٥٦٬٥٩٤ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە، وە ھەروەھا ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی کرواتیا ٤٬٢٧٢٬٠٤٤ کەسە. وە وڵات دابەش دەبێت بۆ ٢٠ پارچە ھەروەھا لەگەڵ پایتەختەکەی زاگرێب. وە کرواتیا سنووری ھاوبەشی ھەیە لەگەڵ سلۆڤینیا و مەجارستان و سربیا و بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا وە کۆماری مۆنتینیگرۆ. زمانی فەرمی کرواتیا بریتییە لە کرواتی کە یەکێکە لە زمانە سەلافییەکان وە دراوە فەرمییەکەی کونایە.
دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی کرواتیا ٤٬٢٧٢٬٠٤٤ کەس بووە، کە دەکاتە ٠٫٠٦ لە سەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. مام ناوەندە تەمەنی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٢٫٨ ساڵە. ھەروەھا ٥٩ لە سەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
سەرچاوەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:کرواتیا پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١
ئانتۆنی ڤان لیڤنھووک
ئەنتۆنیی ڤان لیڤنھووک (بەئینگلیزیی: Antonie van Leeuwenhoek‏، ١٦٣٢ بۆ ١٧٢٣ز)،بازرگان و زانای هۆڵەندیی بوو لە سەردەمی زێڕینی زانست و تەکنۆلۆژیای هۆڵەندا پیاوێک کە بە زۆری خۆ فێرکار بووە لە زانستدا، بە گشتی بە "باوکی مایکرۆبیۆلۆجی" ناسراوە، وە هەروەها بە کەسێک کە یەکەم جار کاری کردوە لە بۆاری وردبینی و مایکرۆبیۆلۆجیستی. ڤان لیوینهووک زیاتر ناسراوە بە ئەو کارە پێشکەوتوانەی لە بواری وردبینی و هاوکاریکردنی لە دامەزراندنی مایکرۆبیۆلۆجی وەک زانستێک تا وەک بەشێکی زانکۆ بخوێندرێت.
ژیان
«ئەنتۆنیی ڤان لیڤنھووک» لە (٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٦٣٢) لە ھۆلەندا لەدایک بووە. بنەماڵەکی ھەژار بوون و لەڕێگای دروستکردنی سەبەتە و فرۆشتنی ئاوی جۆ بژێوی ژیانی خۆیان دابین دەکرد. ناوبراو دوای مەرگی باوکی، شوێنی لەدایکبونەکەی بەجێھێشت و چوو بۆ ئەمستەردام و لەوشارە لە دوکانێکی خواردەمەنی بوو بە شاگردو دواتر گەڕایەوە شوێنی لەدایکبونەکەی و ھاوسەرگیری کرد و لەلالی یەکێک بوو بە شاگرد لە دوکانی نیگار کێشی بەڵام زوو وازی لەم ئیشە ھێنا و بوو بە سەرایداری شارەوانی. زۆربەی کاتەکان ئەنتۆنی خەریکی دروستکردنی زەڕەبین (لێنز) و ئاوێنە بوو و خەریکی سیقاڵدانی ئەوان بوو تا ئەوەی کە توانی (میکرۆسکۆپێکی) بچووک بەرھەم بێنێت و لەڕێگای ئەوەوە شتە وردیلەکانیشی دەبینی. ناوبراو کۆمەڵێک تاقیکاری لەسەر پێست و تووکی ئاژەڵەکان و سەر و باڵی مێشەکان بەئەنجام گەیاند. لەو کاتانەدا کەسانەی دەورووبەری ئەویان بە شێت؛ ناودەبرد بەڵام ئەو سەرنجێکی، بە قسەکانی ئەوان نەدەدا و ھەروا خەریکی کارەکەی خۆی بووە. ئەنتۆنی بۆماوەی چەند کاژێرێک دادەنیشت و چاوی لەو (لێنزە) دەکرد کە دروستی کردبوو. ڕۆژێکیاندڵۆئە بارانێکی لە قوڵێکدا ھەڵگرتبوو و بەلێنزەکەی چاوی لێکرد، چاوی ببە ھێندێک بونەوەری ورد کەوت کەلە ناویدا دەجوڵان، قەبارەکەیان ئەوەندە بچووک بوو کە نەدەکرا باچاو ببینرێن. ئەنتۆنی ئەو بونەوەرە بچوکانەی ناونا «بونەوەرە زیان ھێنەرەکان». ئەو لەسەر ئەو باوەڕە بوو کەئەو بوونەوەرانە لە ئاسمانەوە بەرەو زەوی نەھاتوون و بۆ سەلماندنی قسەکەی خۆی دەستی بە تاقیکاریەکانی کرد. دڵۆپە بارانێکی ھەڵگرت کەلە قاپێکی خاوێندا بوو بە میکرۆسکۆپەکەی چاوی لێکرد بەڵام ئەو بونەوەرانەی تێدا نەبوو، بۆ ماوەی چەند ڕۆژێک دڵۆپە بارانەکەی لە کەشێکی ئازاددا دانا و دواتر کە تاقیکردەوە ئەو بونەوەرانەی بەرچاو کەوت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:داھێنەرانی ھۆڵەندی پۆل:زانایانی ھۆڵەندی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٣٢ پۆل:مردووانی ١٧٢٣ پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری پۆل:مێژووی ژیانناسی پۆل:شۆڕشی زانستی
٨٣٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٩ (ژمارە)
٩ (نۆ) (9) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٨ و ١٠.
لەندەن
لەندەن پایتەختی ئینگلەند و شانشینی یەکگرتوویە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٧ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٧,٥٥٦,٩٠٠ کەس بووە. شاری لەندەنی سەر ئاوی تایمزی خوارووی شانشینی بەریتانیا، یەکێکە لە شارە گەورەکانی ئەورووپا و جیھان، ئەو شارە کە مێژوویەکی کۆن و دێرینی ھەیە، لەساڵی (١١٠٠)دا نزیکەی (١٨٠٠٠) کەسی تێدا ژیاوە، (٢٠٠) نەتەوە و کەلتووری جیاواز تێدایە. بەریتانیا کە لەماوەی (١٥٠) ساڵی رابردوودا ناوەندێکی گرنگی بواری (سیاسی و ئابووری و رۆشنبیریی) جیھان و ئەوروپا بووە، ژمارەیەکی زۆر زانکۆو پەیمانگەو شانۆو مۆزەخانەو یاریگای جۆراوجۆر لەخۆدەگرێت، ھەروەھا بنکەی زۆرێک لەڕێکخراو و ئۆفیسە جیھانییەکانی تێدایە، جگە لەوەش وڵاتەکە شوێن و مەنزڵی زۆرینەی پاشا و سەرکردە و زانا و فەیلەسوف و نووسەر و ھونەرمەندە جیھانییەکان و نموونەی جیھانی کۆن و نوێیە لە شارستانییەتی ئەم سەردەمەدا.
پەراوێزەکان
پۆل:لەندەن پۆل:پایتەختەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئینگلستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١ەم پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا پۆل:شارەکانی ئینگلستان
مەریخی (فیلم)
مەریخییەکە (واتا کەسێکی دانیشتووی مەریخ) (بە ئینگلیزی: The Martian) فیلمێکی ئەمریکی زانستی و سەرکێشیە. دەرھێنراوە لەلایەن ڕیدلی سکۆت و لەنواندنی مات دەیمنە. چیرۆک فیلمەکە لە کتێبەکەیەوە وەرگیراوە بەھەمان سەردێر کە ساڵی ٢٠١١ لەلایەن دریو گۆداردەوە نووسرابوو. لە فیلمەکە دەیمن ڕۆڵی ئاسمانەوانێکی ناسا دەبینێ کە وادەندرێ لەسەر ھەسارە مەریخدا مردوو، بەڵام زیندوو دەمێنێتەوە و داوای یارمەتی لە حکومەتی ئەمەریکی دەکات. ھەروەھا فیلمەکە چەندان ئەکتەری تری گەورەی وەک جێسیکا کاستەین، کریستن ویگ، جێف دانیێل، مایکڵ پێنا، کەیت مارا، شۆن بێن، سباستیان ستان و چیتوێل ئێجیۆفۆری تیایە.
چیرۆک
تیمی ئەرکی ئارێس ٣، لە ئەرکێکیاندا لەسەر ھەسارەی مەریخە ڕووبەرووی گەردەلوولێکی بەھێز دەبنەوە کە ناچاریان دەکات ئەرکەکە جێبێلن و بگەڕێنەوە بنکەکانیان، لەکاتی بەجێھێشتنەکەدا ئاسمانەوان ماڕک واتنی بەجێ دەمێنێ و بەر گەردەلووکە دەکەوێ، بەڵام تەواوی تیمەکە ڕزگاریان بە سەرکردایەتی مێلیسا لویس مەریخ بەناچاری جێدێڵن. ڕۆژێک دوای ئەم کارەساتە واتنی خەبەری دەبێتەوە لەنێو خۆڵ کەوتووە و دەگەڕێتەوە تاقیگاکانیان لەسەر مەریخ کە ماون، بەڵام ناتوانێ پەیوەندی ببەستێ لەگەڵ ناسا، دوای ئەوەی ژماردنێک دەکات ئەوەی بۆ دەردەکەوێ کە خواردنەکەی بەشی تەنھا ٣٠٠ ڕۆژ دەکات.
واتنی بە زیرەکی خۆی لە ڕووەکسازیدا، ھەڵدەستێ بە درووستکرنی باخچەیەکی تایبەت بە ڕووەک چاندن کە تیایدا ژمارەیەکی زۆری پەتاتە دەچێنێ لەوێدا، بەڵام واتنی ھێشتا پێویستە بە برە ئاوێکی زۆر دەبێ. بۆیە ھەڵدەستێ بە دروستکرنی ئاوێکی زۆر لەڕێگای ھایدرۆجینو ئۆکسجینەوە. دواتر بۆی دەردەکەوێ کە بەمشێوەیە تاکو سێ ساڵی تر دەتوانێ لەژیاندا بمێنێتەوە و بگات بە شوێنی ئەرکی ئارێس  ٤، کە دوای ١٤٨٠ ڕۆژ ئەم ئەرکەکە ئەنجام دەدرێ لەلایەن ھەمان تاقمەکەی خۆیەوە. واتنی ڕۆژانە ڤیدیۆی یادگاری تۆمار دەکات و باسی حاڵی خۆی دەکات بۆ کامێراکە. لەلایەکی تر لەسەر زەوی ناسا ئەوە ڕادەگەیەنێ کە ئەرکی ئارێس ٣ شکستی ھێنا بەھۆی گەردەلوولێکەوە و ئاسمەوانەوان مارک واتنی مردووە.
دوای چەندین ڕۆژ، دوو ئەندازیاری ناسا بەناوەکانی (ڤینسێنت کەپوور) و (مایندی پاڕک) ھەڵدەستن بە سەیرکردنەوەی وێنە سەتەلایتیەکان و ئەوەیان بۆ دەردەکەوێ کە واتنی زیندووە و نەمردووە. بەھۆی ترسیان لە مردنی واتنی، بەڕێوبەری تێدی ساندەرس بڕیار دەدات کە ھەواڵەکە بەتیمی ئارێس ٣ ڕانەگەیەنێت کە واتنی نەمردووە و زیندووە، نەوەک دواتر بمرێت و ورەی تیمەکە بۆ ئەرکی ئارێس ٤ دابەزێنێ. ناسا ھەڵدەستی بە ڕاگەیاندنی مانەوە لەژیانی واتنی بە میدیاکان و ئەمەش دەبێتە ھەواڵێکی گەرمی راگەیاندنەکان لەسەرانسەر دونیا. دواتر واتنی ھەڵدەستێ بەگەڕان بۆ ڕێگەچارەیەک کە بتوانێ پەیوەندی لەگەڵ ناسا ببەستێ، شوێنی ئامێرێکی کۆن ئاشکرا دەکات بەناوی (پاسفایندەر - ڕێگا دۆزەرەروە) کە لەساڵی ١٩٩٧ەوە لەسەر مەریخ جێھێڵدراوە ، بەڵام واتنی ئەوەی بۆ دەردکەوێ کە لایەنی کەم دەکرێ ھەوڵ بدات بەوھۆیەوە پەیوەندی بە ناساوە بکات لەڕێگای نامەوە.
واتنی بەردەوامە لە گرینگیدان بە خواردن چاندنەکان، لەولایەشەوە ڤینسێنت کەپوور لەڕێگای وێنە سەتەلایتیەکانەوە دەزانێ کە واتنی ئامێرەکەی دۆزیوەتەوە، و ئەویش ھەڵدەستێ بە ھێنانی ئامێرێکی (پاسفایندەر- ڕێگادۆزەروە) یەکی تر، تا بتوانێ قسە لەگەل واتنی بکات. بەمشێوەیەش واتنی یەیەکم نامە دەگۆڕێتەوە لەگەڵ ناسا و زانیاریەکی زۆریان لێوەردەگرێ. ناسا ھەڵدەستێ بە ئاگادارکردنەوەی تیمی ئارێس ٣ و پێیان دەڵێ کە ھاوڕێکەیان واتنی زیندووە. بەھۆی ھەڵەیەکی تەکنیکی واتنی ژووری پەتاتەکانی دەتەقێنەوە و خواردنەکانی بەڕێژەیەکی بەرچاو کەم دەبنەوە، سەرئەنجام داوای یارمەتی دەکات. میچ ھێندرسن و بروسی بەڕێوبەر پیلانی ناردنی کەلوپەل و خواردن دەدەن بۆ مەریخ بۆلای واتنی تاکو بتوانن لەژیاندا بیھێلنەوە تاکو چوارساڵی داھاتوو، تا ئەوکات ئەرکی ئارێس ٤ ئەنجامدەدرێ و لەگەڵ ئەوەشدا واتنی ئەوکات ڕزگار دەکەن. بەڵام ئەو سارووخەی کە دەیانەوێ بینێرن بەھۆی ھەندێ کەموکورتیەوە دەتەقێتەوە و واتنی بەجارێک بێھیوا دەبێت.
بەڕێوبەرایەتی ئاسمانەوانی چین(CNSA) ھەڵدەستێ بە پێشکەشکردنی ئۆفەریک بە ناسا: مووشەکێکی تایبەت کە توانای ھەیە کەلوپەلەکان بگەیێنیتە مەریخ. بەمشێوەیەش ناسا دوو ھەڵبژاردەی دەبێ یاخود موشەکەکە بەکاردێنێ بۆ ناردنی خواردەمەنی و شتومەک بۆ واتنی، و واتنی تا کاتی دیارکریکراوی ئەرکی ئارێس ٤ لەژیاندا بمێنیتەوە دواتر ڕزگار بکرێ، یاخود بیکاتە ھاوکاری تیمی ئارێس ٣ کە بەوھۆیەوە ئەو تیمە دەتوانن ڕاستەوخۆ بچن بۆ ڕزگارکردنی واتنی. دوای گفتوگۆ ناسا بڕیاردەدات کە تیمی ئارێس ٣ بنێرێ بۆ ڕزگارکردنی ڕاستەوخۆی واتنی، کە ئەگەر شسکتیشی زیاترە لەسەرکەوتن. بۆیە داوا لە واتنی دەکرێ بەڕێبکەوێ بەرەو شوێنی ئارێس ٤.
دوای حەوت مانگ، واتنی بە ئۆتۆمبێلە ئاسمانەوانیەکە دەگاتە بنکەی ئەرکی ئارێس ٤، و لەوێش داوای لێدەکرێ ئەو مووشەکەی بەکاریدێنێ پێویستە کێشەکەی زۆر سوک بکرێ، بۆیە واتنی ھەڵدەستێ بەفڕێدانی زۆربەی کەلوپەلەکانی سەر موشەکەکە و ھەروەھا لای سەرەوەی موشەکەکەش ناچارە لێبکاتەوە و بە جلێکەوە دایدەپۆشێت کە شتێکی مەترسیدارە. لەلایەکی ترەوە تاقمی ئارێس ٣ش نزیک دەبنەوە لە واتنی و چاوەڕێ دەکەن واتنی بە مووشەکەوە لێیان نزیک بێتەوە تاکو ڕزگاری بکەن. واتنی ساروخەکە دەفڕێنێ وەک دوایین ھیوای ڕزگاربوون. کاتێ دەگاتە لایان، تیمی ئارێس ٣ ئەوا بۆیان دەردەکەوێ کە واتنی بەشێوەیەکی زۆر لەوان دوورە، بۆیە ھەڵدەستن بە تەقاندنەوەی بەشی پشتەوەی بنکە ئاسمانیەکەیان تاکو بتوانن ھێواشتر ببنەوە بەبێ سەرفکردنی سوتەمەنی زیاتر. سەرکردەی تیمەکە فەرماندە لێویس بەھۆی حەبلێکەوە دەیەوێ ئەوەندەی بکرێ نزیک بێتەوە لەموشەکەکەی واتنی بەڵام ھەر دووری نێوانیان دەمێنێ، واتنی لەنێو موشەکەکەی بەشێکی لای دەستی لە جلە ئاسمانەوانیەکەی دەدڕێنێ و قایشی سەلامەتیەکەی لێدەکاتەوە بەھۆی ئەو گوشارەی لای دەستی درووست دەبێ واتنی دەفڕێتە لای فەرماندە لێویس و لەوێشدا بە ئەستەم واتنی دەگرنەوە و ڕزگاری دەکەن.
دوای گەڕانەوەی بۆ سەرزەوی، واتنی دەست دەکات بە "ڕۆژی ژمارە یەک" لە ژیانە نوێکەی، کە پۆستێکی تایبەتی وەرگدەگرێت لە ناسا، کە ئەویش ڕیێنماییکەری تایبەتیە بۆ ئاسمانەوانەکان. فیلمەکە بەوە کۆتایی دێت کە ئەندامانی تیمی ئارێس ٣ سەیری ھەواڵەکان دەکەن کە باس لەوە دەکات ئەرکی ئارێس ٥ یش بەسەرکەوتووی ئەنجام درا و دڵیان زۆر خۆشە بەو ھەواڵە و ھەریەکەوە لەگەڵ خێزانەکەیەتی.
قۆناغی پەرەپێدان
بەرھەمھێنەر سیمۆن کینبێرف ھەڵسا بە پەرەپێدانی فیلمەکە کاتێ کۆمپانیای فۆکسی سەدەی ٢٠ەم پێشنیاری نۆڤلەکەی کرد بکرێتە لە فیلم لەساڵی ٢٠١٣.دریو گۆدارد ھەڵسا بە نووسینەوەی چیڕۆکەکە بۆ فیلمەکە ، ھەروەھا وادانرا کە فیلمەکەش دەربھێنێ ، بەڵام لەوەیاندا بۆی نەکرا.ڕیدلی سکۆت بە دەرھێنەری سەرەکی فیلمەکە دانرا ، و دەیمنیش ھەر لەسەرەتاوە ڕۆڵی ئەکتەری سەرەکی پێدرابوو.کاری وێنەگرتنی فیلمەکە لە نۆڤەمبەری ٢٠١٤ دەستی پێکرد و نزیکەی ٧٠ ڕۆژی خایاند.نزیکەی ٢٠ ستەیجی تایبەت لەشاری بوداپێستھەنگاریادا دروست کران ، کە یەکێک بوو لە گەورەترینەکان لەمێژووی سینەما.
وێنەگرتن
left|thumb|دۆڵی ڕەم لە [[ئوردن ، شوێنی سەرەکی وێنەگرتنی فیلمەکە.]] ستۆدیۆکانی کۆردا لەدەرەوەی بوداپێست،ھەنگاریا ھەڵبژێدران تاکو دیمەنە نێوخۆییەکانی فیلمەکە لەوێدا بەکۆتا بێنن.فیلمەکە لە ٢٤ ی نۆڤەمبەری ٢٠١٤ لەوڵاتی ھەنگاریا دەست کرا بە وێنەگرتنی.دەرھێنەر ڕیدلی سکۆت کامێرای 3D بەکارھێناوە بۆ کاری وێنەگرتنەکە.ھەروەھا ٢٠ ستەیجی تایبەت بۆ فیلمەکە درووستکرابوون.دیمەنی چاندی پەتاتەکان لەشوێنی نزیک لە ستۆدیۆکان گیرابوو ، کەتیایدا چەندین جار و بەشێوەی جیاواز چێنرابوون بۆ فیلمەکە. تیمێکی ناسا کە لەشەش کەس پێکھاتبوون ھەستان بەدروستکردنی جلوبەرگێکی تایبەتی ئاسمانەوانی بۆ ئەکتەرانی فیلمەکە.
دەرھێنەر ڕیدلی سکۆت ڕۆڵەکەی مات دەیمنی (واتنی) بە ڕۆبنسن کروس وەسف دەکرد ، بەڵام بەشێوەیەکی جیاواز لەبەرئەوەی واتنی لەنێو فیلمەکەدا لەزۆربەی ئەرکەکانی پشت بە کامێرای سەردەم دەبەستێ.
بەشداربوونی ناسا
left|thumb|مات دەیمن کاتێ جێ دەستی لەسەر چیمەنتۆیەک دادەنێ لەیەکێک لە تاقیگاکانی ناسا ، کە یارمەتیدەر بوونە لە وێنەگرتنی فیلمەکە. کاتێ سەرەتا نۆڤلی فیلمەکە بڵاوکرایەوە ، ناسا ھەڵسا بە بانگھێشتکرنی ئاندی وێری نووسەری نۆڤلەکە تاکو ببێتە ئەندامێک لە ناسا.کاتێ ڕیدلی سکۆت دانرا بۆ دەرھێنانی فیلمەکە ، ئاندی ویر یەکسەر پەیوەندی بە ناساوە کردبوو تاکو ھاوکاربن لە وێنەگرتنی فیلمەکە.ھەروەھا دەرھێنەر سکۆت ڕیدلی چەندەھا جار لەگەڵ بەرپرسانی تایبەتی ناسا دانیشتبوو بۆ تاوتوێکردنی فیلمەکە.لەکۆتاییدا ناسا بڕیاریدا یارمەتیدەرێکی سەرەکی بێ لەدەرھێنانی فیلمەکە بەپاڵپشتکردنی فیلمەکە بەنوێترین تەکنەلۆژیای ئاسمانەوانی.جەیمس گرین بەڕێوبەری ھەسارەیی ناسا ، دەیڤ لاڤێری بەرپرسی گەشتکردنە گەردوونیەکانی ناسا ، دانران بۆ یارمەتیدانی ڕیدلی سکۆت لە فیلمەکە.سکۆت بە لەر دەرھێنانی فیلمەکە دوو جاری تر بەتایبەتی لەگەڵ گریندا گفتوگۆیان کردبوو.ھەروەھا ڕیدلی ھەفتانە سەدان پرسیاری ناردووە بۆ گرین تاکو گرین بیداتە دەستی شارەزایانی بواری ئاسمانەوانی و لەوێدا پشتڕاست بکرێتەوە لەڕووی زانستیەوە.ھەروەھا ناسا ڕاھێنانی بە ئەکتەرانی فیلمەکەش کردووە و نیشانیشی داون کە کاری ئاسمانەوانی چۆنە و بەکارھێنانی ئامێرەکانیان لەسەر مەریخ چۆن دەبێت لەڕێگای کۆرسێکی تایبەتەوە.بەگشتی ناسا تاکو کۆتایی فیلمەکە بست بە بستی فیلمەکەی پشکنیوە و یارمەتیدەرێکی گەورەی دەرھێنانی فیلمەکە بوو.
مۆسیقای فیلم
ھاری گرێگسن ویلیامس تایبەت بە کرا بە دانانی گۆرانی و میوزیکەکانی نێو فیلمەکە ، ئەمە چوارەمین کاری دەرھێنەر ڕیدلی سکۆت گرێگسن بوو ، کە پێشتر بەیەکەوە لە فیلمەکانی Kingdom of Heaven, Promethues , Exodus  بەیەکەوە کاریان کردبوو ، و گۆرانیەکانی فیلمەکەش گشتی لە گۆرانیەکانی ساڵانی ٧٠ەکاندا وەرگیرابوون ، ئەمانەش لیستی گۆرانیەکانن:
دەرچوون
left|thumb|مات دەیمن لەگەڵ ھاوسەرەکەی لوسیانا بۆزان بارۆسۆ لە فیستیڤاڵی فیلمی تۆرنتۆ لەساڵی ٢٠١٥ فیلمەکە لە ١١ی سێپتێمبەری ٢٠١٥ لە فیستیڤاڵی فیلمی تۆرنتۆ بەشێوەیەکی سەرەکی پیشان درا.دواتر لە ٣٠ی سێتێمبەری ٢٠١٥ لە بەڕیتانیادا بڵاوی کردەوە ، و لە ٢ی ئۆکتۆبەر لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا پەخش کرا. ھەروەھا سەرکەوتێکی بەرچاوی بەدەستھێنا لە بۆکس ئۆفیس کە لەڕۆژی یەکەمدا ٤٦ ملیۆن دۆلاری ئەمەریکی لەیەکەم ڕۆژدا قازانج کرد ، و بەگشتی لە ھەفتەی یەکەمدا ١٧٢ ملیۆن دۆلار ، بەگشتی فیلمەکە سەرکەوتوو بوو لە بۆکس ئۆفیسی ئەمەریکی.
سەرچاوەکان
١.ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:فیلمەکانی خەیاڵی زانستیی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە زانستیەکان پۆل:ئەو فیلمانەی چیڕۆکەکانیان لە کتێبەوە وەرگیراوە پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە بەریتانییەکان پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەمریکییەکان لە بۆشایی ئاسمان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی مانەوە پۆل:باشترین فیلمە مۆسیقییەکان یان کۆمیدییەکانی براوەی گۆڵدن گڵۆب پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە بەریتانییەکان پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە خەیاڵییەکانی بەڕیتانیا پۆل:ئەو فیلمانەی کە باشترین ئەکتەری مۆسیقی یان کۆمیدییان تێدایە کە خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بەدەستھێناوە پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھاری گرێگسۆن-ویلیامزەوە تۆمارکراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە بیابانەکاندا ڕوودەدەن پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون پۆل:فیلمەکانی تی ئێس جی ئینتەرتەیمێنت پۆل:ئەو فیلمانەی لە بوداپێست وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ناسا پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ئەستێرەگەڕەکان پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە مەترسییەکانی بۆشایی پۆل:مەریخ لە فیلم
دوورگەکانی مادیرا
دوورگەکانی مادیرا بزمانی پۆرتووگالی madeira ئەو دوورگەکان له پورتوگال ، ناوەندەکەی شاری فونشال، ڕووبەری خاکەکەی 801 کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەی 267,785 کەسە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دوورگەکانی ئۆقیانووسی ئاتلانتیک پۆل:پورتوگال پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٦ پۆل:دوورگەکانی ئەفریقا پۆل:باکووری ئەفریقا
ئاکرێ
ئاکرێ شارۆچکەیەکی باشووری کوردستانە و سەر بە پارێزگای دھۆکە. ٩٥ کم دوورە لە شاری مووسڵەوە و دەکەوێتە ١٢٠ کم باشووری ڕۆژھەڵاتی پارێزگای دھۆکەوە. لەنێوان سێ چیادایە، خانووەکانی لەسەر یەک بەداوێنی شاخەکاندا ھەڵچوون. ئەمە دیمەنێکی جوان و سەرنجڕاکێشی بە شارەکە بەخشیوە و ئەم شارە لەساڵی (١٨٧٧)ز بووە بە ناوەندی قەزا. ئەم شارۆچکەیە سەر بە پارێزگای نەینەوا بوو تاوەکو ڕاپەڕینی ئازاری ساڵی ١٩٩١، پاشان بە فەرمی بووە شارۆچکەیەکی سەر بە پارێزگای دھۆک و ھەرێمی کوردستان.
جوگرافیا
ئاکرێ دەکەوێتە سەر ھێڵی درێژ (٤٤٨/١) ڕۆژاوا، و ھێڵی پانی(١/٤–٣٧) باکووردا، و ڕووبەری ئاکرێ دەکاتە (١٧٩٦) کم٢ ولەسەر ئاستی دەریایی (٢٧٠)مەتر بەرزە.
مێژوو
ئەم شارە مەڵبەندی کوردە حەمیدییەکان بووە. ماوەیەکیش لەژێر دەسەڵاتی میرنشینی بادینان و پاشان میرنشینی سۆراندا بووە. شارێکی کۆن و مێژووییە و درووستکردنی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئیمپراتۆرێتیی مادەکان - میدیا.
شاری ئاکرێ زۆر دەوڵەمەندە بە سامانی سروشتی و بەروبوومی خوراکی وەکو دەخل و دان و جو و برنج و ھەندێکی تر و ئاکرێ ناسراوە بە نێرگز و ھەنار، دانیشتوانی ئاکرێ پێکدێن لە چەندین عەشیرەت (ھۆز) ئەوانەش (گۆران - کاوانی - زێباری - سورجی - ھەرکی - ئاکرەیی - ڕێکانی- مزووری … ھتد).
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق پۆل:پارێزگای دھۆک پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی عێراق پۆل:ئاکرێ
گوندستانی چەرداوڕۆ
گوندستانی چەرداوڕۆ یان چھاردولی لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە سێ گوندستانی ناوچەی کشاوەرز لە شارستانی ساینقەڵا، لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی سیوەرینە.
دانیشتوان
بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (٦٣٥٣) کەس بووە. دانیشتوانی ئەم گوندەوارەیە زۆرینەی لە کورد و کەمینەی لە ئازەری پێکھاتووە.
دابەشی کارگێڕی
لە ٣٥ گوند پێکھاتووە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:ناوچە گوندنشینەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا
فیھی ما فیھ
thumb|چاپێكی ب‏‏‏ە‏‏‏جێماوه‌ی كتێبی فیھی ما فیھ ل‏‏‏ە‏‏‏ زانكۆی براتيسلافا. فیھی ما فیھ یەکێکە لە بەرھەمەکانی مەولانا جلالەددینی رۆمی پێکدێت لە کۆمەڵێ لە وتارەکان و گفتۆگۆکانی مەولانا لەسەر  بابەتە ئەخلاقی و عیرفانی و مەعریفییەکان.
دەگوترێت کە کتێبی فیھی ما فیھ لە کۆکردنەوەی کوڕی گەورەی مەولانا سوڵتان وەلەدە. وەکو چۆن ئاماژەی بۆ کراوە لە کتێبی مەسنەوی مەعنەوی مەولانادا..:-
«بس سوال وبس جواب وماجرا بد میان زاھد ورب الوری کە زمین وآسمان پر نور شد  در مقالات آن ھمە مذکور شد»
ئەم کتێبە ساڵی ١٩٦١ لە لایەن آربرییەوە وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی ئینگلیزی. و عیسا عەلی ئەلعاکوب بۆ عەربی وەریگێراوە، هەروەها عەلی نانەوازادە وەریگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و ساڵی ٢٠٠٦ دەزگای موکریانی بڵاوی کردووتەوە..
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:وێژەی فارسی پۆل:کتێبە فارسییەکان پۆل:کتێبەکانی مەولانای ڕۆمی پۆل:کتێبە عیرفانییەکان پۆل:وێژەی سۆفیگەری پۆل:کتێبە ئێرانییەکان پۆل:کەلام پۆل:کتێبەکانی ئەهلی سونە و جەماعە
بێن ١٠ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ٢٠١٦)
وێنۆک بێن ١٠ کارتۆنێکی دووبارە درووستکراوی کەناڵی کارتۆن نێتۆرک، کە لەلایەن مان ئۆف ئەکشن بۆ ئەم کەناڵە درووستکراوە. زنجیرەکە وەک جیھانێکی ھاوتەریب خزمەت دەکرێت. زنجیرەکە بۆ یەکەمجار لە ئوسترالیا و نیوزلەندا و ئاسیا لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ نمایشکرا و لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٧ بۆ یەکەمجار لە ئەمریکا نمایشکرا، پێش ئەوەی لە ١١ی نیسانی ٢٠٢١ کۆتایی پێبێت. دوای چوار وەرز و فیلمێک و سێ فیلمی تایبەت، کە دووەمیان کرۆس ئۆڤەرێکی لەگەڵ مۆلیدەی ڕێکس و بەردەوامی زنجیرە تەلەفزیۆنیەکانی پێشووی بن ١٠ی تێدایە. فیلمێک لەسەر بنەمای زنجیرەکە بەناوی بێن ١٠ دژی گەردوون لە ١٩ی شوباتی ٢٠٢٠ ڕاگەیەندرا و لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ پەخشکرا.
چیرۆک
بە بنیاتنانی ئەو پاشکۆ سەرکەوتووە زۆرەی کە باس لە پاڵەوانی منداڵان بێن تێنیسۆن دەکات، بێن ١٠ بێنێکی دووبارە خەیاڵکراو و گوێن ئامۆزاکەی و باپیرە ماکس دەناسێنێت، کاتێک لە پشووی ھاوینەدا گەشت دەکەن بە وڵاتدا. کاتێک بێن کاتژمێری ئۆمنیتریکس دەدۆزێتەوە، کە کاتژمێرێکی نھێنییە و دەیگۆڕێت بۆ ١٠ مرۆڤی بێگانەی جیاواز، جیھانێک لە زلھێزە دەرەکییەکانی بۆ دەکرێتەوە. زنجیرەکە لەلایەن ستۆدیۆکانی کارتۆن نێتۆرکەوە بەرھەم ھێنراوە، دروستکردن و بەرھەمھێنراوەی جێبەجێکار لەلایەن مان ئۆف ئەکشت ئینتەرتەیمێنت (پاڵەوانی گەورە ٦، مۆلیدەی ڕێکس و چوار نمایشی ڕەسەنی بێن ١٠ لە بەردەوامی ھاوبەشیان)، لەگەڵ جۆن فانگ (میکسڵز، مۆلیدەی ڕێکس) وەک بەرھەمھێنەری سەرپەرشتیاری.
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٧ پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی بێن ١٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەزانستییە خەیاڵییە کۆمیکییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەکشنییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە خەیاڵییە زانستییە کۆمیکییە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە خەیاڵییە زانستییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سووپەرھیرۆ ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان دەربارەی منداڵ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکانی ڕۆژاوا کە کاریگەری ئەنیمێیان لەسەرە پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی بێن تێن پۆل:پڕۆگرامە ڕەسەنەکانی کارتۆن نێتۆرک پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی گۆڕینی شێوە پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەلایەن ستۆدیۆکانی کارتۆن نێتوۆرک
بڕیارنامەی ١٢٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کرواتیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٦٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٩ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٩ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٩ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا
کنچێرتۆی کەمان
کنچێرتۆی کەمان پێکھاتووە لە کنچێرتۆیەک بۆ ئامێری کەمان، بۆ دروستکردنی پارچە مۆسیقایەکی سۆلۆ، زۆرجار بە دوو یان زیاتر کەمان دەژەندرێن و ئۆرکێستراشیان لەگەڵدایە. ئەم کارانە لە دەمەی بۆرۆکەوە نووسراونەتەوە و بینراون، ئەو کاتەی کە کنچێرتۆی سۆلۆ دروست بووە، تا ئەمڕۆش توانیوێتی بمێنێتەوە.
١٠ (ژمارە)
١٠ (دە) (10) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩ و ١١.
١١ (ژمارە)
١١ (یازدە یان یانزە) (11) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٠ و ١٢.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ھەفتانەی یۆنگ جەمپ
هەفتانەی یۆنگ جەمپ (週刊ヤングジャンプ شوکان یانگ جانپو)، دەرچووە لەساڵی ۱۹۷۹، بریتییە لە گۆفارێکی ژاپۆنی هەفتانەی کە هەڵدەستێ بە بڵاو کردنەوەی سینین مانگا لە هەموو چاپێکدا. گۆڤارەکە بڵاو دەکرێتەوە لە لایەن شویشاو لە ژێر هێڵی گۆڤارەکانی جەمپ. ناوەڕۆکی زنجیرەی گۆڤارەکە کوڕە گەنجە پێگەیشتووەکان دەکاتە ئامانج و کە ناوەڕۆکەکەی لە بڕێکی زۆر توند ڕەوی و بڕێکی باش لە ئیچی و قومارکردن پێکدێت.
هەفتانەی یۆنگ جەمپ خاوەنی دوو چاپە، کە ناویان میراکل جەمپ (مانگانە چاپ دەکرێت) و ئوهارو (بەشێوەیەکی ناڕێک چاپ دەکرێت).و هەروەها هەفتانەی یۆنگ جەمپ خاوەنی گۆڤاری برایە کە ناویان: ئالترا جەمپ، و گراند جەمپ (دروست کراوە دوای کەوتنی سوپەر جەمپ و بزنس جەمپ) و جەمپ ئێکس.
مێژوو
هەفتانەی یۆنگ جەمپ دەرچووە لە ۱۹۷۹ بە ناوی یۆنگ جەمپ ("YOUNG JUMP") و دروست کراوە بۆ ئەوەی هەڵبژاردنی مانگای سینین بێت (یان زیاتر پێگەیشتوو) تا جیاواز بێت لە گۆڤارە بەناوبانگەکەیان هەفتانەی شۆنن جەمپ کە خوێنەرە تەمەن بچووکەکان دەکاتە مەبەست. وشەی یۆنگ لە هەفتانەی یۆنگ جەمپ بریتییە لە لۆگۆی مانگاکە و وەرگێڕدراوە بۆ "سینین" کە مانای "گەنج" یان "گەنجان" دێت. لە ۲۰۰٨، پیلان دانرا بو ئەوەی روزن میدن لە کومک بیرزی لە هەفتانەی یۆنگ جەمپ بڵاو بکرێتەوە. و هەروەها لە ۲۰۰٨، چاپێکی لاوەکی هاوشێوەی هەفتانەی شۆنن جەمپ دەرچوو کە ناوەکە مانگانەی یۆنگ جەمپ بوو.
تایبەت مەندییەکان
زنجیرەکان
لە کاتی ئێستا ۳۰ زنجیرە مانگا بەشێوەیەکی ڕێک بڵاو دەکرێتەوە لە هەفتانەی یۆنگ جەمپ. لە نێوان سی زنجیرەکە، سێ زنجیرە مانگانە بڵاو دەکرێتەوە، پێنج زنجیرە بە شیوەیەکی ناڕێک بڵاو دەکرێتەوە، و پاپا نۆ لوکۆتۆ ئۆ کیکیناسای!~رۆجۆ کانساتسو کینکیو نیسشی~ لە کاتی ئێستا ڕاوەستاوە.