cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کەشکۆڵی پێشمەرگە
کەشکۆڵی پێشمەرگە: شیعری موقاوەمەت کتێبێکی شیعری شێرکۆ بێکەسە. ئەم کتێبە لە سێ بەرگدا چاپ کراوە کە بەرگی یەکەمی لە ٩٧ لاپەڕە لە ساڵی ١٩٨٤ و بەرگەکانی دووھەم و سێھەمی لە ٢١ و ٧٥ لاپەڕە لە ساڵی ١٩٨٥ لەلایەن یەکێتیی نووسەرانی کوردستان (شاخ) چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ھەروەھا ھەر سێ بەشەکەی لە ساڵی ١٩٨٦ وێڕای داستانی ھەڵۆی سوور لە یەک بەرگدا لەژێر ناوی ھەڵۆ: داستانی ھەڵۆی سوور و کەشکۆڵی پێشمەرگە دیسانەوە چاپ کرا.
ئاوێنە بچکۆلەکان
ئاوێنە بچکۆلەکان کتێبێکی شیعری شێرکۆ بێکەسە. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٨٦ چاپ و بڵاو کراوەتەوە.
کتێبناسی
پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس
جیھانی مەسیحییەت
لە دوای بڵاوبوونەوەی ئایینی مەسیحییەت لە وڵاتانەی شامەوە بۆ ئەورووپا و باکووری ئەفریقا لە سەرەتای ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانیدا، مەسیحیەت دابەش بوو بەسەر ڕۆژھەڵاتی یۆنانی و ڕۆژاوای لاتین کە پێشتر بوونیان ھەبوو. لە ئەنجامدا جۆرە جیاوازەکانی ئایینی مەسیحییەت بە بیروباوەڕ و کردارە نەریتییەکانی خۆیانەوە سەریان ھەڵدا، کە لە دەوری ڕۆما ( مەسیحیەتی ڕۆژاوایی، کە کۆمەڵگاکەی پێی دەگوترا مەسیحیەتی ڕۆژاوایی یان لاتینی) و قوستەنتینیە ( مەسیحیەتی ڕۆژھەڵاتی، کە کۆمەڵگاکەی ناوی مەسیحییەتی ڕۆژھەڵاتی بوو). لە سەدەی یازدەھەمەوە تا سێزدەھەم، مەسیحیەتی لاتینی بەرزبووەوە بۆ ڕۆڵێکی سەرەکی لە جیھانی ڕۆژاوادا.
لە سەدەکانی ناوەڕاستدا، زاراوەی مەسیحیەت بە تایبەتی بە ئەورووپای ڕۆژاوا پەیوەست بوو؛ تا کۆتایی سەدەی پانزەھەم، ئەورووپا کە شارستانیەتی مەسیحی لە باوەش گرتبوو، بوون بە یەک ناوەند بۆ جیھانی مەسیحییەت. پاپایەتی کاسۆلیکی ڕۆڵێکی ڕامیاری بەرچاوی لە ئەورووپا و ئیمپراتۆریەتەکانیدا ھەبووە و ڕۆڵەکە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا گەشەی کردووە، بەتایبەتی لە سەردەمی ئیمپراتۆر شارلمانگن و دوای ئەوەیش. ئەمەش لە تێکەڵبوونی کڵێسا لەگەڵ دەسەڵاتی پادشایەتی و ڕۆڵی ڕامیاری کاریگەردا دیار بوو. لە دەرەوەی ئەورووپای ڕۆژاوا، کۆمەڵگەی مەسیحی ڕۆژھەڵات ھەبوون کە ئایینی مەسیحییان وەک ئایینی فەرمی خۆیان و ھۆکاری سەرەکی یەکخستنی شارستانی و داب و نەریتی وەرگرتبوو لەوانەش ئیمپراتۆریەتی بیزەنتین و ئەرمەنستان و ئیتیۆپیا.
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
لوجەین ھەدلول
لوجەین ھەدلول (بە زمانی عەرەبی: لجين الهذلول‎؛ لە دایکبووی ٣١ی تەممووزی ١٩٨٩) کەسایەتی ژنە چالاکواننی سعودییە، ئەو کەسایەتییەکی سۆشیال میدیایە، بەهۆی کارەکانی پێشتر زیندانی سیاسیی بوو. ئەو دەرچووی زانکۆی بریتش کۆڵۆمبیایە. ئەو بەهۆی چالاکییەکانی لە دژی لە یاسای ڕێگریکردن لە شوفێریکردنی ژنان لە سعودیە چەندجارێک زیندانکراوە و دواتر ئازادکراوە. ئەو لە ئایاری ٢٠١٨، بەتۆمەتی کارکردن بۆ لابردنی دەسەڵاتی شاهانە ئەوا لە ئیمارات ڕفێندرا و گەڕێندرایەوە بۆ سعودیە، هەروەها لەو دەمە هاوسەرەکەی، فەهد ئەلبوتەیری کە کۆمێدیکار و یوتیووبەرە ئەوا لە ئەردەن بەناچاری گەڕێندرایەوە بۆ سعودیە.
لوجەین لە ساڵانی ٢٠١٩ و ٢٠٢٠ پاڵێوراوبوو بۆ بردنەوەی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل. لوجەین دوای دەستگیرکردنی لە ٢٠١٨، ئەوا لە ڕۆژی ١٠ی شووباتی ٢٠٢١ ئازادکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ پۆل:زیندووان پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩
ئەحمەد نیاوەنی
ئەحمەد کوڕی محەممەد نیاوەنی فەلەکناسێکی سەدەی هەشتەم/نۆی فارس بووە. ناوەکەی ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە خەڵکی نیاوەن بووە کە دەکاتە ئێستای ئێران.
ژیان
ئەحمەد لە ئەکادیمیای گوندیشاپوری لە خووزستانی ئێران کاری کردووە، لە سەردەمی یەحیا کوڕی خالید کە پارێزگار و وەزیرە زلهێزەکەی خەلیفە هارون ڕەشید ژیاوە. دەوترێت کە ئەحمەد لە ساڵی ٨٠٠ چاودێری فەلەکی لەم ئەکادیمیایەدا کردووە. ئەو لەگەڵ فەلەکناس و ماتماتیکزان ماشەڵڵا کوڕی ئەثاری لە فەلەکناسە سەرەتاییەکانی سەردەمی ئیسلامی بوون کە لە سەردەمی ئەبووجەعفەری مەنسوور کە دووەم خەلیفەی عەباسی بوو گەشەیان کرد.
کارەکانی
ئەحمەد زیجەس (خشتەی فەلەکناسی)ی لە ژێر ناوی موشتامیل کۆکردۆتەوە.
ڕۆژژمێری ئەرمەنی
ڕۆژژمێری ئەرمەنی ساڵنامەی گەلی ئەرمەنییەکانە. ئەرمەنستان وەک خاکێکی مێژوویی و دێرین لە ڕابردووەوە ھەتا ئێستا ڕۆژژمێری جۆراوجۆریان ھەبووە. ڕۆژژمێری ھەتاوی لە نێوان ئەو ڕۆژژمێرانەیە کە لە ئەرمەنستان لە ماوەی جیاوازدا کەلکی تایبەتی لێ وەرگیراوە. لەبەر ئەوەی خۆر یەکێک بوو لە خوداوەندە سەرەکییەکانی ئەرمەنییە کۆنەکان، بەکارھێنانی ئەم ساڵنامەیەش پاساوە.
پۆل:ڕۆژژمێرەکان پۆل:مەسیحییەت لە ئەرمەنستان
سۆزێکی بێدەنگ
سۆزێکی بێدەنگ فیلمێکە سەبارەت بە ژیانی ئێمیلی دیکینسۆن کچەشاعیری ئەمریکیی سەدەی نۆزدە. فیلمەکە فیلمێکی ئەمریکی-بریتانیایی بەرھەمی ساڵی ٢٠١٦ەیە. سۆزێکی بێدەنگ بە زمانی ئینگلیزی و کاری دەرھێنەری ئینگلیز تێرەنس دەیڤیسە. سینتیا نیکسۆن ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێ و لە زۆربەی فیلمەکەدا لە جێی ئێمیلییە. ئێما بێڵ ڕۆڵی تەمەنی مناڵیی ئێمیلیی ھەیە. کەیت کارادینیش ڕۆڵی باوکی ئێمیلیی دەگێڕێت.
سەرچاوەکان
وتووێژێکی دەیڤیس لەگەڵ ئیندیپێندەنت
بەستەرە دەرەکییەکان
سۆزێکی بێدەنگ لە ماڵپەڕی ئای ئێم دی بی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:ئێمیلی دیکینسۆن پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئێمیلی دیکینسۆن پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦ پۆل:فیلمە بەریتانییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ئەو فیلمانەی لە ماساشوستس دانراون
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
سەرچاوەکان
١٩٩٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
داڵ (شێرکۆ بێکەس)
داڵ: چیرۆکەشیعر کتێبێکی شیعری شێرکۆ بێکەسە. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٨٧ چاپ و بڵاو کراوەتەوە.
کتێبناسی
پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس
سەرفیترە
وێنۆک|سەرفیترە سەرفیترە بریتییە لە زەکاتی ڕۆژوو ئەم کەم و کورتییەی لە ڕۆژوودا ھەیە تەواوی دەکا، ھەر وەک سوجدەی سەھوو کەم و کورتی ناو نوێژ تەواو دەکات، سەرفیترە لە ساڵی دووەمی کۆچی دا فەرزکراوە.
کاتی دەرکردنی سەرفیترە
سەرفیترە واجب دەبێت لەسەر موسڵمانێک بگاتە ئاوابوونی دوا ڕۆژەی مانگی ڕەمەزان، کەواتە واجب نابێت لەسەر کەسێک پێش ئەو کاتە بمرێت، یا دوای ئەمە لە دایک ببێ.. باشترین کات بۆ دەرکردنی سەرفیترە بەینی ھەردوو نوێژەکان مەبەست نوێژی بەیانی ڕۆژی جەژن و نوێژی جەژن.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:زەکات پۆل:ڕەمەزان
نەیریزی
ئەبوو عەباس فەزل کوڕی حاتم نەیریزی ماتماتیکزان و فەلەکناسی فارسی خەڵکی نەیریز کە ئێستا دەکاتە پارێزگای فارس لە ئێرانە.
ژیان
زانیارییەکی کەم لەبارەی نەیزیرەوە هەیە هەرچەندە نسبەکەی ئاماژەیە بۆ شارۆچکەی نەیریز. لە بەرهەمەکانیدا باسی موعتەدید خەلیفەی عەباسی کردووە و بۆیە زانایان وایان لێکداوەتەوە کە نەیریزی لەم ماوەیەدا لە بەغدا گەشەی کردووە. نەیریزی کتێبێکی بۆ موعتەدید لەسەر دیاردەی بەرگەهەوا نووسیوە لە ساڵی ٣٠٠ کۆچی (٩٢٢ز).
خاک و خۆڵ، تانجەرۆ
خاک و خۆڵ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
خاک و خۆڵ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بێستان سووری گەورە و لە باشوور لەگەڵ کۆمەڵگای نەسر و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی نیسکەجۆ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەرەگۆلی خواروو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
زانستە مرۆڤییەکان
زانستە مرۆڤییەکان لقێکی زانکۆیی ‌و ئەکادیمییە کە کۆڵینەوەو فێرکاری لەسەر لایەنە پێوەندیدارەکان بە تایبەتمندیەکانی شارستانییەتی مرۆیی دەکات.
لە سەدەکانی ناوین، ئەم دەستەواژەیە لە بەرامبەرێتی ئایینناسی بەکار ھاتووەو ئاماژەی بە چینێک لە فێربوون‌و ڕاھێنان بووە کە لە سەردەمی ئەمڕۆ چوارچێوەی سەرەکی ڵێکۆڵینەوەو خوێندن لە زانکۆکانە و ڕەھەندێکی سێکۆلار و غەیرەدینی ھەیە.
ئەمڕۆکە، زانستە مرۆیییەکان، زیاتر، بە زانستگەلێک دەوترێت کە بەرامبەری زانستە سروشتییەکانن (ھەروەک فێرکاریی فەنی‌و پیشەیی). بۆ وێنە زانستە کۆمەڵایەتییەکان لەم چەشنەن.
زانستە مرۆڤییەکان، لەخۆگری زمانە کۆن و نوێ، وێژە و ئەدەبیات، فەلسەفە، ئایین، ھونەر و مۆسیقا ناسی ‌یە.
سەرچاوەکان
پۆل:زانستە مرۆڤییەکان پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
کیم ھێ-جا
کیم ھێ-جا (لەدایکبووی ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٤١) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) پۆل:باشترین خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:براوەکانی خەڵاتی شاشەیی زەریای ھێمنی ئاسیا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی شانۆگەری میوزیکی لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی سێئول پۆل:باشترین خانمەکتەرانی ئاسیا لە براوەی خەڵاتی ھونەری فیلم
یۆ وون-کای
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠ پۆل:مردووانی ٢٠٠٩ پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:دەرچووانی زانکۆی کۆریا پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خەڵکی دایگو
ھاری پۆتەر (زنجیرەفیلم)
ھاری پۆتەر زنجیرە فیلمێکە کە لە ڕۆمانەکانی بەھەمان ناوەوە لەلایەن نووسەر جەی کەی ڕۆولینگ وەرگیراوە. زنجیرەکە لەلایەن وارنەر برۆسەوە بڵاوکراوەتەوە و لە ھەشت فیلمی خەیاڵی پێکھاتووە، کە بە ھاری پۆتەر و بەردی جادووگەرەکە (٢٠٠١) دەستی پێکرد تاوەکو ھاری پۆتەر و پیرۆزکردنە بکوژەکان - بەشی ٢ (٢٠١١). دروستکراوەیەک کە لە پێنج فیلم پێکدێت بەرھەمھێنرا کە بە دڕندە سەرنجڕاکێشەکان و چۆنیەتی دۆزینەوەیان (٢٠١٦) دەستی پێکرد، و باسی پێش ھاری پۆتەر و سەرەتای دروستبوونی جیھانی جادووگەری ئەکات.
وانگ وێی (ئیمپڕاتۆریەتی مینگ)
وانگ وێی (بە چینی:王微، لەدایکبووی ١٥٩٧ بۆ ١٦٤٦), شاعیر و گەشتیارێکی چینی بوو لە دواین سەردەمی ئیمپراتۆریەتی مینگ.
ھاری پۆتەر (زنجیرەفیلم)
زنجیرەکە لەلایەن دەیڤد ھێیمانەوە بەسەرەکی بەرھەمھێندراوە، و ئەکتەران دانیال ڕادکلیف، ڕوپێرت گرینت، و ئێما واتسن ڕۆڵی سێ کارەکتەری سەرەکی ئەگێڕن: ھاری پۆتەر، ڕۆن ویزڵی، و ھێرمۆینی گرەینجەر. چوار دەرھێنەر کاریان لەسەر زنجیرەکە کردووە: کریس کۆڵۆمبوس، ئەلفۆنسۆ کوارۆن، و دەیڤد یەیتس. مایکڵ گۆڵدنبێرگ سکرین پلەی هاری پۆتەر و کۆمەڵەی فینێکس(٢٠٠٧) ی نووسیوە، کە سکرین پلەی فیلمەکانی دیکە لەلایەن ستیڤ کڵۆڤزەوە نووسراون. بەرھەمھێنان زیاتر لە دە ساڵی پێچوو، کە چیرۆکەکە دوای سەرکێشییەکانی ھاری ئەکەوێت لە بەزاندنی لۆرد ڤۆڵدمۆرت.
وانگ وێی (ئیمپڕاتۆریەتی مینگ)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٧ پۆل:مردووانی ١٦٤٧ پۆل:شاعیرە ژنە چینییەکان پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی مینگ پۆل:شاعیرانی جیانگسو پۆل:نووسەرە چینییەکانی سەدەی ١٧یەم پۆل:نووسەرانی گەشتیاری چینی پۆل:ژنە چینییە نووسەرەکانی سەدەی ١٧یەم پۆل:نووسەرانی یۆنگژۆو
ھاری پۆتەر (زنجیرەفیلم)
هاری پۆتەر و پیرۆزییە کوشندەکان ، حەوتەم و کۆتا ڕۆمانی زنجیرەکەیە، کە کرا بە فیلمێکی دوو بەشی. بەشی یەکەم لە تشرینی دووەمی ٢٠١٠ بڵاوکرایەوە، و بەشی دووەم لە تەممووزی ٢٠١١ بڵاوکرایەوە.
فیلمی بەردی جادووگەرەکە و فیلمی پیرۆزییە کوشندەکان – بەشی ٢ لەنێو ٥٠ پێڕستی پڕداھاتترین فیلمەکان- بە ڕێککەوت لە پلەی ٥٠ و ١٦- زۆرترین داهاتیان هەیە و هەردووکیان زیاتر لە یەک ملیار دۆلار داهاتیان هەیە. چوارەمین زنجیرە فیلمە کە زۆرترین داهاتی هەیە و داهاتەکەی لە سەرانسەری جیهاندا ٧.٧ ملیار دۆلارە.
بنەڕەتییەکان
لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٩٩٧دا، لە نووسینگەکانی لەندەن، بەرھەمھێنەری فیلم دەیڤید ھایمان کۆپییەکی یەکەم کتێبی لە کتێبێکدا وەرگرت کە دەبێتە زنجیرەکی ڕۆلینگ کە حەوت ڕۆمانی ھاری پووەتەر لەخۆدەگرێت. کتێبەکە بەناوی ھاری پۆتەر و بەردی جادووگەرەکە، کە دانرا لە ڕەفەی کتێبە کەم باشەکان، لەوێ لەلایەن سکرتێرێکەوە دۆزرایەوە و خوێندەوە و بە پێداچوونەوەیەکی ئەرێنی دایە ھیمان. لە ئەنجامدا، ھیمان کە لە سەرەتادا حەزی لە "ناونیشانی زبڵ" نەبوو، خۆی کتێبەکەی خوێندەوە. زۆر سەرسام بوو بە کارەکانی ڕۆلینگ، دەستی بەو پرۆسەیە کرد کە بووە ھۆی یەکێک لە سەرکەوتووترین زنجیرە فیلمەک سینەمایییەکانی ھەموو سەردەمەکان.
پەرۆشییەکەی ھێیمان بووە ھۆی ئەوەی ڕۆلینگ لە ساڵی ١٩٩٩ مافی چوار بەشی کتێبی یەکەمی ھاری پووەتەر بفرۆشێت بە کۆمپانیای وارنەر برۆس بە بڕی یەک پاوەندی ستەرلینگی (٢٠٠٠ ھەزار دۆلاری ئەمریکی) بۆ کردنی بە فیلم. داواکارییەک کە ڕۆلینگ کردبووی بریتی بوو لەوەی کە ڕۆڵە سەرەکییەکان بەتەواوی بەڕیتانی بن یان ئیرلەندی، ھەرچەندە ڕیچارد ھاریس وەک دامبلدۆر، ھەرچەندە ڕێگە بە کاستی ئەکتەرە فەرەنسی و ئەورووپایییەکانی ڕۆژھەڵات درابوو لە کتێبی ھاری پووەتەر و دەفرە ئاگرینەکە کە کارەکتەرەکانی کتێبەکە دیاریکرابوون. ڕۆلینگ دوودڵ بوو لە فرۆشتنی مافەکان، چونکە «نەیدەویست کە تەواوی سەرپەرشتی چیرۆکەکە بداتە دەستی ئەوان» بە فرۆشتنی مافەکان بە کارەکتەرەکان، ئەمەش وای کردبوو کە کۆمپانیای وارنەر برۆس بتوانێت پێداچوونەوس بکات کە لەلایەن نووسەرەکەوە نەنووسرابوو.
ھەرچەندە ستێڤن سپیلبێرگ سەرەتا وتووێژی بۆ دەرھێنانی یەکەم فیلم کرد، بەڵام ئەو پێشنیارەی ڕەتکردەوە. سپیلبێرگ پێداگری کرد، بە ڕای ئەو، پێشبینی قازانجێکی زۆری دەکرد لە دروستکردنی ئەو فیلمە. ئەو بانگەشەی بۆ ئەوە دەکرد کە پارە پەیداکردنە وەک «تەقەکردن لە کۆترەکان لەناو بەرمیلێکدا. وەک تەپ تەپەکردن بە تۆپ. تەنھا وەک ئەوە وایە ملیارێک دۆلار دەربھێنیت و بیخەیتە ناو ھەژمارە بانکییە تایبەتەکەتەوە. ھیچ بەرەنگارییەک نییە». لە بەشی "سەبەتەی زبڵ"ی ماڵپەڕەکەیدا، ڕۆلینگ پێداگری لەسەر ئەوە دەکات کە ھیچ ڕۆڵێکی نەبووە لە ھەڵبژاردنی دەرھێنەر بۆ فیلمەکان، دەنووسێت "ھەر کەسێک پێی وایە دەمتوانی (یان دەمویست) 'ڤیتۆ'م بیکات کە پێویستی بە کەلوپەل خزمەتگوزاری کردووە."
دوای ڕۆشتنی سپیلبێرگ، گفتوگۆ لەگەڵ دەرھێنەرانی دیکە دەستیان پێکرد، لەوانە کریس کۆلۆمبۆس، جۆناسان دێم، تێری گیلیام، مایک نیوێڵ، ئالان پارکەر، وۆڵفگانگ پیتەرسن، ڕۆب ڕینەر، تیم ڕۆبینز، براد سیلبێرلینگ و پیتەر وێر. پیتەرسن و ڕینەر ھەردووکیان لە مانگی ئازاری ٢٠٠٠ لە وازیان ھێنا، دواتر گروپەکەیان بچوکردەوە بۆ کۆڵۆمبۆس و جیلیان و پارکەر و سیلبێرلینگ. یەکەم ھەڵبژاردەی ڕۆلینگ، دەرهێنەر تێری گیلیام بوو، بەڵام لە ٢٨ی ئازاری ٢٠٠٠ کۆلۆمبۆس وەک دەرھێنەری فیلمەکە دەستنیشانکرا و کۆمپانیای وارنەر برۆس کارەکانی لە فیلمە خێزانییەکانی دیکەی وەک بەتەنیا لە ماڵەوە و خاتوو دۆوتفایر وەک کاریگەری بۆ بڕیارەکەی ھێنایەوە.
بەرجەستەکردنی ڕۆڵەکانی ھاری، ڕۆن و ھێرمۆنی
لە ساڵی ٢٠٠٠، دوای گەڕانێکی حەوت مانگە، ئەکتەری سەرەکی دانیال ڕادکلیف لەلایەن بەرهەمهێنەر دەیڤید هایمان و نووسەر ستیڤ کلۆڤسەوە دۆزرایەوە کە تەنها لە پشتیانەوە لە شانۆیەکەدا دانیشتبوون. بە وتەی هیمان خۆی، "لە پشتمەوە دانیشتبوو ئەم کوڕە بەم چاوە شینە گەورانەووە. ئەوە دان ڕادکلیف بوو. یەکەم سەرنجەکانم لەبیرە: ئەو فزوڵ و پێکەناوی بوو و ئەوەندە وزەبەخش بوو. بەخشندەیەکی ڕاستەقینەش بوو، و شیرین. بەڵام لەهەمان کاتدا بەڕاستی خۆڕاگر و برسێتی زانین بوو لە هەر جۆرێکدا.
ڕادکلیف پێشتر خۆی وەک ئەکتەرێک لە بەرهەمی تەلەفزیۆنی بی بی سی ساڵی ١٩٩٩ی دەیڤید کۆپەرفیڵددا ڕۆڵی دەبینی کە تێیدا ساڵانی منداڵی ڕۆڵی سەرەکی بوو. هێیمان دایک و باوکی ڕادکلیفی ڕازی کرد کە ڕێگەی پێبدەن هەڵیبژێرێت بۆ ڕۆڵی هاری پۆتەر. ڕۆڵینگ دوای بینینی تاقیکردنەوەی ڕادکلیف بۆ فیلمەکە بە جۆش و خرۆشەوە و وتی پێموانییە بژاردەیەکی باشتر بۆ ڕۆڵی هاری پۆتەر هەبێت.
هەروەها لە ساڵی ٢٠٠٠دا، ئەکتەرە نەناسراوەکانی بەریتانی ئێما واتسن و ڕوپەرت گرینت لە هەزاران منداڵی هەڵبژێردراو هەڵبژێردران بۆ ئەوەی ڕۆڵی هێدمۆنی گرینجەر و ڕۆن وسلی بگێڕن. تاکە ئەزموونی پێشووی نواندنیان لە شانۆگەرییەکانی قوتابخانەدا بوو. گرینت تەمەنی یازدە ساڵ بوو و واتسۆن تەمەنی دە ساڵ بوو لەو کاتەی کە ڕۆڵیان بینی.
نووسەری لۆس ئەنجلۆس تایمز جۆف باوچەر، کە چاوپێکەوتنەکەی سەرەوەی لەگەڵ هایمان ئەنجامداوە، ئاماژەی بەوەشکردووە کاستی سێ ڕۆڵە سەرەکییەکە "پێشبینییەکی تایبەتی سەرنجڕاکێشە". هەڵبژاردنی سێ کەسەکە بەبێ گومان یەکێک بووە لە باشترین بڕیارەکانی نمایش لە ماوەی دە ساڵی ڕابردوودا."
بەرهەمهێنان
وێنەگرتنی زنجیرەکە لە ستۆدیۆی لیڤسدن، لە شاری هێرتفۆردشایر، لە ئینگلتەرا لە ئەیلوولی ٢٠٠٠ دەستی پێکرد و لە کانوونی دووەمی ٢٠١٠ کۆتایی هات، لەگەڵ قۆناغی دوای بەرھەمھێنان فیلمی کۆتایی تا هاوینی ٢٠١١ بەردەوام بوو، ستۆدیۆکانی لیڤسدن بنکەی سەرەکی وێنەگرتنی فیلمی هاری پۆتەر بوو، و لە ساڵی ٢٠١٢ وەک گەشتێکی ستۆدیۆ بەڕووی خەڵکدا کرایەوە (ناوی گۆڕدرا بۆ ستۆدیۆی وارنەر برۆس، لیڤسدن) دەیڤد هایمان هەموو فیلمەکانی زنجیرەکە لەگەڵ کۆمپانیای بەرهەمهێنانی هایدی فیلمس بەرهەم هێناوە، هەروەها دەیڤد بارۆن وەک بەرهەمهێنەری جێبەجێکار لە زنجیرەی ژووری نهێنییەکان و دەفرە ئاگریینەکە پەیوەندی بە زنجیرەکەووە کردووە. دواتر بارۆن وەک بەرهەمهێنەری چوار فیلمی کۆتایی دەستنیشانکرا. کریس کۆلۆمبۆس بەرهەمهێنەری جێبەجێکاری دوو فیلمی سەرەتا بوو شانبەشانی مارک ڕادکلیف و مایکل بارناتان، بەڵام لەگەڵ هایمان و ڕادکلیف بووە بەرهەمهێنەری فیلمی سێیەم. بەرهەمهێنەرانی جێبەجێکاری دیکە بریتین لە تانیا سێگاتچیان و لیۆنێل ویگرام. جەی کەی ڕۆلینگ، نووسەری زنجیرەکە، داوای لێکرا ببێتە بەرهەمهێنەر لە فیلمی دەفرە ئارینییەکە بەڵام ڕەتیکردەوە. دواتر ئەو ڕۆڵەی لە پیرۆزییە کوشندەکان بەشی ٢ وەرگرت.
کۆمپانیای هایدەی فیلمس و کۆمپانیای کۆڵۆمبۆس ١٤٩٢ پیکچەرز هاوکارییان لەگەڵ دانکان هێندێرسۆن پرۆداکشنز کرد لە ساڵی ٢٠٠١، میراکل پرۆداکشنز لە ساڵی ٢٠٠٢ و پی ئۆف ئە پرۆدەکشنز لە ساڵی ٢٠٠٤. هەرچەندە فیلمی زیندانیەکەی ئازکابان کۆتا فیلم بوو کە لەلایەن ١٤٩٢ پیکچەرزەوە بەرهەم هێنرا، بەڵام هایدەی فیلمس بەردەوام بوو لەگەڵ ئەم زنجیرەیە و لە ساڵی ٢٠٠٥ لەگەڵ کۆمپانیای بەرهەمێنەرەکان پەتەلیکسی چوار هاوکاری کردووە. شەشەمین فیلمی زنجیرەکە، بە ناوی شازادەی خوێن تێکەڵ گرانترین فیلم بوو بەرهەمیان هێنا لەساڵی ٢٠٠٩.
وارنەر برۆس. حەوتەمین و کۆتا ڕۆمانی زنجیرەکە، بە ناوی پیرۆزییە کوشندەکان، دابەش کرد بۆ دوو بەشی سینەمایی. دوو بەشەکە لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٩ تا هاوینی ٢٠١٠ پشت بە پشت وێنەگیراون، لەگەڵ تەواوبوونی دووبارە وێنەگرتن لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ دەستیپێکردەوە؛ ئەمەش کۆتایی وێنەگرتنی فیلمی هاری پۆتەر بوو. هایمام ڕایگەیاندووە کە فیلمی پیرۆزییە کوشندەکام "وەک یەک فیلم وێنە گیراوە" بەڵام لە دوو بەشی درێژدا بڵاوکراوەتەوە.
تیم بێرک، سەرپەرشتیاری کاریگەرییە سۆماییەکانی زنجیرەکە، سەبارەت بە بەرهەمهێنانی فیلمی هاری پۆتەر وتی، "ئەمە خێزانێکی گەورە بوو؛ پێموایە زیاتر لە ٧٠٠ کەس لە لیڤسدن کاریان دەکرد، کە پیشەسازییەکە بۆ خۆی". دەیڤید هایمان دەڵێت "کاتێک فیلمی یەکەم دروستکرد، بە هیچ شێوەیەک پێم وا نەبوو هەشت فیلمی دیکە دروست بکەین. بڕوام نەدەکرد کە بەردەوام ببین هەتا فیلمی چوارەم ". نیشا پارتی، ڕاوێژکاری بەرهەمهێنانی فیلمی یەکەم، ڕایگەیاندووە، هایمان "فیلمی یەکەمی بەو شێوەیە دروستکردووە کە هەستی کردووە ستۆدیۆی وارنەر برۆس دەیەوێت بەژداریان لەگەڵ بکات". دوای سەرکەوتنی فیلمەکە، هێیمان "ئازادی زیاتر"ی پێدرا.
یەکێک لە ئامانجەکانی سینەماکاران لە سەرەتای بەرهەمهێنانەوە پەرەپێدانی فیلمەکان بوو. کریس کۆڵۆمبۆس ڕایگەیاندووە، "ئێمە درکمان بەوە کرد کە ئەم فیلمانە وردە وردە تاریکتر دەبوون. دیسانەوە، ئێمە نەماندەزانی چەندە تاریکتر دەبن بەڵام تێگەیشتین کە لەگەڵ تەمەنی منداڵەکان، فیلمەکان کەمێک لێوار و تاریکتر دەبن" ئەمەش لەگەڵ سێ دەرهێنەری یەک لە دوای یەکدا ڕوویدا کە لە ساڵانی دواتردا کاریان لەسەر زنجیرەکە دەکرد، ئەمەش بووە هۆی فیلمەکان مامەڵەبکات لەگەڵ پرسەکانی وەک مردن، خیانەت، گەندەڵی سیاسی لەگەڵ گەشەسەندنی زنجیرەکە لە ڕووی گێڕانەوە و بابەتییەوە.
مونتاژکردن
هاوکات لەگەڵ گۆڕانکارییە بەردەوامەکانی کامێرامانەکان، پێنج مۆنتێری فیلم هەبوون کە لە قۆناغی دوای بەرھەمھێنان دا کە کار لەسەر زنجیرەکە دەکەن: ڕیچارد فرانسیس بروس مۆنتاژکردنی قۆناغی یەکەم، پیتەر هۆنێس قۆناغی دووەم، ستیڤن وایسبێرگ قۆناغی سێیەم، میک ئۆدسلی چوارەم و مارک دەی فیلمەکانی پێنج تا هەشت.
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرە فیلمەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرە فیلمێک لە ساڵی ٢٠٠١ ناسێنرا پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادوو پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری پۆل:مافە دەستوورییەکانی وارنەر برۆس پیکچەرز
بەلەسۆ
alt=گوندی بەلەسۆ|وێنۆک|گوندی بەلەسۆ بەلەسۆ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەمۆ، قەزای ھەڵەبجە(ناوەند)، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بەلەسۆ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ شارەدێی گڵێجاڵ و لە باشوور لەگەڵ گوندی چواردارانی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی پشتە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی ژاڵە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
تۆپی پێ لە بەحرەین
وێنۆک تۆپی پێ لە بەحرەین بەناوبانگترین وەرزشە، فیدراسیۆنێکی فەرمی ھەیە کە بە فیدراسیۆنی تۆپی پێی بەحرەین ناسراوە، لە ساڵی ١٩٥٧ دامەزراوە کاروچالاکییە وەرزشییەکانی تایبەت بە تۆپی پێ ڕێکدەخات، ئەم وڵاتە خاوەنی چەندین یانەی وەرزشی تۆپی پێن ساڵە بەژداری پاڵەوانێتییە ناوخۆی و نێودەوڵەتییەکان دەکەن.
داری پیتاگۆرس
وێنۆک|داری پیتاگۆرس وێنۆک| داری پیتاگۆرس  شێوەیەکی تایبەتی فراکتاڵە لە کۆمەڵێک چوارگۆشە پێکھاتووە. ئەم دارە ساڵی ١٩٤٢ لەلایەن مامۆستایەکی ماتماتیکی ھۆلەندی بەناوی ئالبێرت بۆسمەن دۆزرایەوە. لەبەر ئەوەی سێ چوارگۆشەی لەناو دارەکەدا پێکەوە لکاون، سێگۆشەیەکی وەستاو پێک دێنن، و ئەم حاڵەتە لە تیۆرمی پیتاگۆرسدا دەبینرێت، ناوی ئەم دارەیان ناوناوە، داری پیتاگۆرس. ئەگەر گەورەترین چوارگۆشە، چوارگۆشەیەکی ١×١ بێت، دارەکە بە تەواوی لە سندووقێکی ٦×٤دا جێگای دەبێتەوە.
دروستکردن
دروستکردنی داری پیتاگۆرس بەم شێوەیە کە لە ھەنگاوی یەکەمدا چوارگۆشەیەک دەکێشرێتەوە، پاشان لە دوو سەری سەرەوەی چوارگۆشەکە، دوو گۆشە لە پێوانەی ٤٥ جیا دەکرێتەوە و سێگۆشەیەکی دوولایەکسانی وەستاو پێکدێت. لە ھەنگاوی سێھەمدا لەسەر ئەو دوو لای سێگۆشە وەستاوەکە کە ناکەونە سەر چوارگۆشەی یەکەم، دوو چوارگۆشەی نوێ دروست دەکرێت، و ئەم کارە بەردەوام دووبارە دەکرێتەوە و دارەکە ھەتا دێت گەورەتر دەبێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فراکتاڵەکان
خرابە
خرابە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
تەمتوومان
تەم توومان: بۆ ھاوڕێم شەھید ئازاد ھەورامی کتێبێکی شیعری شێرکۆ بێکەسە. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٩٠ چاپ و بڵاو کراوەتەوە.
کتێبناسی
پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس
عەلیاوا، نەغەدە
زەلیلان گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی سەندوس، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
زەلیلان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی پیەبجک و لە باشوور لەگەڵ گوندی قاڕنێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گوراناوی قەزاق لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی چواربوت.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
چانگ می-ھی
چانگ می-ھی (لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٨) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەران لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (فیلم) پۆل:باشترین خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨ پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی سێئول پۆل:زیندووان
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
فاشنی ڤیکتۆریایی
وێنۆک|شێوەپۆشاکی پیاوان و ژنان لە ساڵی ١٨٤٤. فاشنی ڤیکتۆریایی پێکھاتووە لە تێکەڵەیەکی شێوازی پۆشاک و خواستی چاندی ئینگلیزی کە لە ئیمپراتۆریەتیی بریتانی و شانشینی یەکگرتوو سەری ھەڵداوە و پەرەی پێ دراوە لە سەردەمی سەردەمی ڤیکتۆریا، کە ١٨٣٠ەکان بۆ ١٩٠٠کان دەگرێتەوە. ئەم ماوەیە زۆرێک گۆڕانکاری بە خۆوە بینی لە ڕوانگەی فاشنەوە، لەوانە گۆڕانی شێوازی پۆشاک، تەکنۆلۆژیای فاشن و شێوازی دابەشکردنیش. چەند جووڵانەوەیەک لە بیناسازی و وێژە لەگەڵ ھونەری سۆمایی و شێوەکاری، لە پاڵ گۆڕانی بیر و ڕای خەڵکی لەسەر ڕۆڵە جێندەرییەکان، ھەموو بوونە کاریگەرییەک لەسەر فاشن.
لەژێر حوکمی شاژن ڤیکتۆریادا، ئینگلتەرا ماوەیەک لە بووژانەوەی ئابووری و پێشکەوتنی تەکنۆلۆژیایی بەخۆوە بینی. بەرھەمھێنانی بەکۆمەڵی ئامێرەکانی دوورین لە ١٨٥٠کاندا لەگەڵ بەرھەم ھاتنی ڕەنگی قژ بوونە ھۆی سەرھەڵدانی گۆڕانکاری مەزن لە فاشندا. لەم دەمەدا پۆشاکەکان خێراتر و ھەرزانتر دەدووردران. پێشکەوتن لە چاپکردن و دەرچوونی گۆڤارە فاشنەکان وای کرد کە کۆمەڵگە بە گشتی بەشداری بکەن لە فاشن، کە بووە ھۆی کردنەوەی مارکێتی بازرگانیی گەورە و بڵاوکردنەوەی ڕێکلام. لە سەرەتای پێشکەوتنی بەرھەمھاتنی پۆشاکەوە ھەتاکوو ١٩٠٥، پۆشاکەکان بە زۆری لە کارگەکاندا بەرھەم دەھێندران و زۆرجاریش لە فرۆشگەی گەورەدا دەفرۆشران، بەم شێوەیەش لەم ماوەیەدا ڕێژەی خێزانە ئاست مامناوەندەکان کە سوودیان لە شۆڕشی پیشەسازی دەبینی زیادی کرد و ھەروەھا گرنگییەکی زیاتر بە مافی کڕیاران دەدرا
فاشنی ژنان
وێنۆک|فاشنی سەدەی ١٩ بە پێی ساڵەکان.|ڕاست لە چاخی ڤیکتۆریادا، شوێنی ژنان ماڵەوە بووە؛ بە پێچەوانەی سەدەکانی پێشووەوە کە تێیدا ژنان دەیانتوانی یارمەتی ھاوسەر و براکانیان بدەن لە پیشە خێزانییەکاندا. لە سەدەی ١٩دا، ڕۆڵە جێندەرییەکان زۆر تۆخ بوونەوە. پۆشاکی ژنان ڕەنگدانەوەیەکی شێوازی ژیانیان بوو. فاشنی ڤیکتۆریایی بە مەبەستی بازرگانی و سوودوەرگرانە بەرھەم نەدەھێنرا لە سەرەتادا.
پێڕستی گوندەکانی ماکۆ
ماکۆ شارۆچکەیەکی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوایە، دەکەوێتە باکوریی پارێزگاکە.
گوندستانی چایپاساری باشوور
لە ٤٤ گوند پێکھاتووە:
گوندستانی قەڵاشیو
لە ٣١ گوند پێکھاتووە:
گوندستانی قەرەسو
لە ١٩ گوند پێکھاتووە:
ناوچەی بازەرگان
بازەرگان (ناوەند):
گوندستانی چایپاساری باکوور
لە ٢٤ گوند پێکھاتووە:
گوندستانی ساری سو
لە ١٢ گوند پێکھاتووە:
پێکھاتەی نەتەوەی گوندەکان
ژمارەی گوندکانی دەکاتە ١٣٠ گوند:
کوردنشینەکان ١٠٢ گوند.
ئازەرینشینەکان ١٩ گوند.
تێکەڵەی کورد و ئازەری ٩ گوند.
گوندە کوردەکانن
پێکھاتووە لە ١٠٢ گوند.
گوندە ئازەری نشینەکان
پێکھاتووە لە ١٩ گوند.
گوندە تێکەڵەی کورد و ئازەرییەکان
پێکھاتووە لە ٩ گوند.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
پۆل:کامیروون لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)
دووەم وەرزی زنجیرەی خەیاڵی زانستیی ترسناکی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکیی شتە نامۆکان، ناونراو بە شتە نامۆکان ٢، لە تەواوی جیھاندا پەخشکرا لەلایەن خزمەتگوزاری پەخشکردنی نێتفلیکس لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. زنجیرەکە لەلایەن برایانی دەفەرەوە دروستکراوە کە بەرھەمھێنەری جێبەجێکارن لەگەڵ شۆن لێڤی، دان کۆھن و ئیان پاترسن.
کاستی وەرزی دووەم پێکدێت لە وینۆنا ڕایدەر، دەیڤد ھاربەر، فین وۆڵفھارد، میڵی بۆبی بڕاون، گەیتن ماتەرازۆ، کەیڵەب مەگڵاکڵین، نۆوا شناپ، سەیدی سینک، ناتالیا دایەر، چارلی ھیتن، جۆو کیری، دەیکرێ مۆنتگۆمەری، کارا بوۆنۆ، شۆن ئاستن، و پۆڵ ڕەیزەر. لەگەڵ برێت گێڵمان، لینەیا بێرتڵسن، ماتیو مۆدین، و پریا فێرگیوسن بە ڕۆڵی پاڵپشت. شتە نامۆکان ٢ بووە خاوەنی ستاشێکی زۆر، بەزۆری بۆ چیرۆکەکەی، پەرەسەندنی کەسایەتییەکانی، باشی بەرھەمھێنان، ئێفێکتە وێنەیییەکان، نواندن (بەتایبەتی نواندنەکانی ھاربەر، بڕاون، شناپ، کیری و ئاستن)، و تاریکیی زیاتر بەراورد بە وەرزی پێشوو.
پێشەکی
ویڵ بایەرز دەبێتە نیشانەی گەردوونی سەرەوژێر ساڵیک دوای دیارنەمانی کاتێک بوونەوەرێکی گەورەی خاوەن قۆڵ بە ناوی مایند فلەیەرەوە بەم نزیکانە دانیشتووانی ھۆکینس دەتۆقێنێت، کە دەبێتە ھۆی گەڕانەوەی جۆیس و ھۆپەر لەگەڵ خوشکەکەی مایک، نانسی، براکەی ویڵ، جۆناتان، و خۆشەویستەکەی نانسی، ستیڤ، لەگەڵ ھاوڕێ نزیکەکانی ویڵ؛ مایک، دەستن، و لوکەس. تەواوی کۆمەڵەکە لەگەڵ تازەھاتووی کالیفۆرنیایی، ماکس، لەگەڵ ئیلێڤنێکی ونبوودا پێویستە جارێکی دیکە ھێزەکانیان بەکاربێنن بۆ ئەوەی ڕێگری بکەن لە زۆربوونی ھەڕەشەکە.
ڕاپۆرتەکەی ٢٠٠٠ (کورتەفیلم)
ڕاپۆرتەکەی ٢٠٠٠ (بە ئینگلیزی: The 2000's Report) کورتەفیلمێکی کوردی-ئەمریکییە لەلایەن کۆمپانیای نامداران پرۆدەکشنەوە دەرھێنراوە، و لە فیستیڤاڵی ٢٠١٨ی کورتەفیلمەکانی زانکۆی کۆلۆرادۆ بەشداری کردووە. کورتەفیلمەکە باس لە ڕووداوێکی نەخوازراوی وێرانکاری سروشتی دەکات کە لە ئەمریکا ڕوودەدات کاتێک خوێندکارێکی کورد کە کاراکتەری سەرەکییە لەوێ دەخوێنێت.
سەرچاوەکان
https://vimeo.com/264535213
ھەیفا زەنگەنە
ھەیفا زەنگەنە (Haifa Zangana؛ لەدایکبووی ١٩٥٠ لە بەغدا، عێراق) نووسەر، ڕۆماننووس، ھونەرمەند و چالاکوانێکی سیاسیی کوردی عێراقییە، کە بە نووسینی ڕۆمانی ژن لە گەشتێکدا: لە نێوان بەغدا و لەندەن (Women on a Journey: Between Baghdad and London) ناوبانگی دەرکرد. ھەیفا نووسەر و ھونەرمەندێکی سوریالی بوو.
سەرەتای ژیان
ھەیفا لە ساڵی ١٩٥٠ لە باوکێکی کوردی کەرکووک و دایکێکی عەرەبی کەربەلا لە دایکبوو. ماڵەکەیان بەردەوام پڕبووە لە خەڵکی کوردی باشوور، ھەیفا تەمەنت حەوت ساڵان بوو کاتێک شۆڕشی ١٤ی تەممووز ڕوویدا و عێراق لە ساڵی ١٩٥٨ سەربەخۆیی وەرگرت، ھەروەھا کاتێک تەمەنی گەیشتە میرمنداڵی ئەو ڕژێمی بەعس ھاتنە سەر دەسەڵات.
چالاکی سیاسی
لە حەفتاکان، ھەیفا پەیوەندی کرد بە حیزبی شیوعی عێراقی، بەھۆی چالاکییەکانییەوە لەلایەن حیزبی بەعسەوە لە زیندانی ئەبوو غرێب بەندکرا.
لە ساڵانی شەستەکان لە ڕێپێوانێک بۆ ئازادکردنی کەسایەتی و ژنە ئازادیخوازی جەزائیری، جەمیلە بوحیرد بەشداریی کرد. لەم بارەیەوە حەیفا گوتوویەتی، «لە جیھانی عەرەبی بۆ ئێمە ژنی جەنگاوەریی ئازادی زیاتر دەردەکەوێت و گرنگە، ئەو کەسە جەمیل بوو، نەوەک گۆرانیبێژێکی پۆپ و نمایشکارێکی جلووبەرگی بەناوبانگ بێت.»
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی بەغدا پۆل:زەنگەنە پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی سیاسیی کورد پۆل:ژنە ھونەرمەندە عەرەبەکان پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠ پۆل:نووسەرانی ژنی عێراقی پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:ھونەرمەندانی بەریتانی پۆل:ھونەرمەندانی بەغدا پۆل:ھونەرمەندانی سووریالیزم پۆل:ھونەرمەندانی کورد پۆل:ژنە ھونەرمەندە بەریتانییەکان پۆل:ژنە ھونەرمەندە عێراقییەکان پۆل:ھونەرمەندە عێراقییەکان پۆل:ھونەرمەندانی سوریالیزم
مێلیندا گەیتس
مێلیندا گەیتس (Melinda Gates؛ لە دایکبووی ١٥ی ئابی ١٩٦٤) کەسایەتی ژنە چاکەکاریی ئەمریکییە، پێشتر بەڕێوبەری گشتیی کۆمپانیای مایکرۆسۆفت بوو، یەکێک لە گەورەترین کۆمپانیاکانی نەرمەواڵەی کۆمپیوتەر. لە ماوەی ساڵانی ٢٠١١ بۆ ٢٠٢٠، ئەو بەپێی گۆڤاری فۆربیس بەیەک لە دە بەهێزترین ژنانی جیهان ناو پێرستی ١٠٠ بەهێزترین ژنانی ساڵ هاتووە.
ژیانی کەسی
مێلیندا گەیتس لە ساڵی ١٩٩٣، هاوسەرگیری لەگەڵ بیل گەیتس کردووە، خاوەنی سێ منداڵ بەیەکەوە. لە ساڵی ٢٠٠٠ لەگەڵ بیل بەیکەوە دامەزراوەن بیل و مێلیندا گەیستیان دامەزرانند، کە یەکێکە لە دیارترین دامەزراوە ناحکومییە خێرخوازییەکان لە جیهان.
مێلیندا گەیتس لە پەیڕەوکارانی کاتۆلیکە.
سەرچاوەکان
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان پۆل:پێدانی بەڵێندەر پۆل:خەڵکی شاری مەدینەی واشینگتۆن
پشتە
alt=گوندی پشتە|وێنۆک|گوندی پشتە پشتە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەمۆ، قەزای ھەڵەبجە(ناوەند)، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
alt=دیمەنی گوندی پشتە|وێنۆک|دیمەنی گوندی پشتە پشتە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گمە و لە باشوور لەگەڵ گوندی بەڕوێنی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی درمی خواروو لە شارستانی سەلاسی باوەجانی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارەدێی گڵێجاڵ.
بەپێی ئاماری ساڵی ١٩٥٧ ژمارەی دانیشتوانی گوندی پشتە ۳۳۷ کەس بووە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مافەکانی مرۆڤ لە عێراق لە دوای ڕژێمی سەددام حوسێن
مافەکانی مرۆڤ لە دوای داگیرکردنی عێراق و کەوتنی ڕژێمی سەددام حوسێن لە ساڵی ٢٠٠٣ دا مەترسی زۆرتری هاتە سەر، بەهۆی ڕەفتاری نابەرپرسانەی هێزەداگیرکەرەکانی هاوپەیمانان لە لایەک و هێزە چەکدارە عێراقیەکان لە لایەکی ترەوە، بێ لەوەی کە پاشماوەی لایەنگرانی ڕژێمی بەعس لە زۆر ناوچە، بەتایبەتی ناوەڕاست و ڕۆژئاوای عێراق، چەکداربوون و داماڵینیان لە چەک ئاسان نەبوو.
هێزەکانی وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا هیچ ڕێزێکیان بۆ ڕێسا و بەندێکی مافەکانی مرۆڤیان دانەنا ، وەکو وڵاتێکی داگیرکراو و دوژمن مامەڵەیان لەگەڵ عێراقیەکان دەکرد ، چەندین تاوانی جەنگیان ئەنجام دا. عێراقیەکان کە ببوونە چەندین تاقم و دەستە، ناکۆکی کۆن و نوێیان زیندوو کردەوە و شەڕی ناوخۆ و شەڕ لەگەڵ هێزە هاوپەیمانەکان بەرپا بوو. بەهۆی نەمانی سوپا و سەربازانی سنوور ، لە هەموو وڵاتێکەوە هاتن و چوون، هێنانی چەک و تەقەمەنی ئاسان بوو بۆ ناو خاکی عێراق. بەهۆیەوە ساڵانە هەزاران کەس دەبوونە قوربانی تەقینەوەکان و کارە تیرۆرستیەکان.
] تاکو ئەمڕۆ لە عێراق، لە باشوورەوە بۆ باکوور ڕەوشی مافەکانی مرۆڤ لەژێر پرسیاردایە و مەترسیدارە، چەندین بەڵگەی کوشتن و لەناوبردنی ڕەگەزی لەسەرانسەری وڵات بەردەستن. ڕاپۆرتی ساڵانەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا لەسەر ڕەوشی عێراق بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دەڵێت : ژمارەیەکی بێشومار کێشەی مافەکانی مرۆڤ هەن لە عێراقدا، لەوانە؛ کوشتنی نایاسایی و ناڕەوا و دڕندانە، بێسەروشوێن کردنی زۆرە ملێیی، ئەشکەنجەدان، شێوازی ڕەفتاری نامرۆیی و دڵڕەقانە و سزای قورسی لە ڕادەبەدەر، ژیان و گوزەرانی سەخت و ناهەموار لە زیندان و گرتوخانە کاندا، دەستوەردانە ژیانی تایبەت و کۆتوبەندکردنی ئازادییەکانی ڕا دەربڕین و ڕاگەیاندن و سنوردارکردنی دەستڕاگەیشتن بە تۆڕەکانی ئینتەرنێت و توندوتیژی بەرامبەر ڕۆژنامەوان ان و هەڕەشە لێکردن و توندوتیژی و دەستگیرکردنی ناڕەوای ڕۆژنامەوانان و دادگاییکردنیان و چاودێریکردن و داخستنی ماڵپەڕەکان، دەستێوەردان لە مافی گردبوونەوەی ئاشتیانە و کۆتکردنی یاساییانەی ئازادی بزووتنەوەکانی ژنان، بە زۆر گەڕاندنەوەی ئاوارەکان بۆ ئەو شوێنانەی پێشتر هەڕەشەی کوشتنیان لەسەر بووە و مەترسی لەسەر ئازادییەکانیان هەبووە، گەندەڵی، نەبوونی لێکۆڵینەوە و بەرپرسیارنەکردنی ئەوانەی تاوان بەرامبەر ژنان دەکەن، تاوانەکانی توندوتیژی بەرامبەر تاکەکانی کەمایەتییە نەژادییەکان، توندوتیژی بەرامبەر هاوڕەگەز خوازان، سنوردارکردنی مافی کارگوزاران، وەک ڕێگەگرتن لە پێکهێنانی سەندیکا یان کۆمەڵەی سەربەخۆ، جیاوازیکردن لە هەلی کار بۆ کۆچبەران و هەروەها خراپترین جۆری خستنە بەر کارکردنی منداڵان.
سەرچاوەکان
پۆل:مافەکانی مرۆڤ لە عێراق پۆل:سەدەی ٢١ەم لە عێراق
دەربەندی پەپوولە
دەربەندی پەپوولە: قەسیدەیەکی درێژە کتێبێکی شیعری شێرکۆ بێکەسە. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٩١ چاپ و بڵاو کراوەتەوە. چاپی دووەمی ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٩٨ لە شاری سلێمانی بە تابلۆکانی مەدحەت کاکەیی و قادر میرخان ڕازێندراوە و چاپی سێھەمیشی لە ساڵی ٢٠٠٠ کراوەتەوە.
کتێبناسی
پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس
مەتەڵی ھەڵاتن: چارەسەری مردن
مەتەڵی ھەڵاتن: چارەسەری مردن (بەئینگلیزی:Maze Runner: The Death Cure) فیلمێکی ئەمریکی ساڵی ٢٠١٨یە. فیلمەکە لەجۆری زانستی و ئەکشنە. فیلمەکە دەرچووی ساڵی ٢٠١٨ەیە و لەلایەن ویس بۆڵەوە دەرھێنانی بۆ کراوە. فیلمەکە سێیەمین فیلم و درێژە پێدەری زنجیرە فیلمی مەتەڵی ھەڵاتنە. ھەریەکەلە ئەکتەران (ئۆبڕاین، کایا سکۆدیلاریۆ، تۆماس بڕۆدی سانگستەر، ناتالی ئیمانوێڵ، گیانکارلۆ ئیسپۆسیتۆ، ئیدان گیلین، واڵتۆن گۆگنس، کی ھۆنگ لی، باری پڕۆپەر، ویڵ پۆڵتەر، پاریکیا کلارکسن) بەشداریان لە فیلمەکەدا کردووە. فیلمەکە لەڕێکەوتی (١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨) لەلایەن کۆمپانیای فۆکسی سەدەی بیستەمەوە بڵاوکراوەتەوە.
چیڕۆک
تۆماس و نیوتن و فریپن دەگەڕێنەوە بۆ ڕزگارکردنی ھاوڕێکەیان مینھۆ، کە لەلایەن کۆمەڵەیەکە دووبارە دەستگیردەکرێتەوە بۆ کردەی تاقیرکردنەوە. لەکاتی ھەوڵدان بۆ ڕزگاکردنی ھاوڕێکەیان تۆماس و ھەڤاڵانی دووبارە بە ترێسێا دەگەنەوە کەپێشتر لەکۆمەڵەکیان ھەڵگەڕابووەوە و ببووە بەشێک لە کارمەندانی ئەو تاقیگەیەی کە مینھۆی تێدایە. بەڵام ئەم جارە ترێسا دەبێتە ھۆی ڕزگاکردنی مینھۆ و کۆمەڵێکی تر لەوکەسانەی کەوا لەژێر تاقیکردنەوەدا بوون. لەکۆتایدا نیوتن بەھۆی تووشبوون بەڤایرۆس و ترێسێاش لەکردەی کۆتا ھەڵاتن ھەردووکیان گیان لەدەست دەدەن و کۆمەڵە ڕزگاربووەکە دەچنە کامپێکی پارێزراو و لەوێدا دەمێننەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئینگلیزییەکان پۆل:فیلمە زانستییە خەیاڵییەکان پۆل:فیلمەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە خەمناوییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی مانەوە پۆل:فیلمە ھەرزەکارەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
ھێزی کۆڵۆم
سەرچاوەکان
پۆل:یەکە داڕێژراوەکانی ئێس ئای
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
ئەبووفەزل ھەرەوی
ئەبووفەزل ھەرەوی (بە فارسی: ابو الفضل ھروى) ئەستێرەناسێکی سەدەی دەیەم بوو کە لەگەڵ ئەبوو مەحموود خوجەندی لەژێر چاودێری بنەماڵەی بوەیھی لە شاری ڕەی لە فارس خوێندوویەتی. نیسبەی «ھەرەوی» ئەوە دەردەخات کە خەڵکی ھەرات بووە، لە سەردەمی کۆنیشدا بە «ھەرایڤا» ناسرابوو.
کیم یۆنگ-ریم
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:دەرچووانی زانکۆی کۆریا پۆل:خەڵکی سێئول
ناحیەی شۆڕش
ناحیەی شۆڕش یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق، ڕووبەرەکەی ١٧٠٠.٢٣ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی گوندەکانی ٥١ گوندە.
لە سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستاندا، ناوی دوو ناحیە ھەیە بەھەمان ناو. ناحیەی شۆڕش کە دەکەوێتە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر کە ناوەندەکەی شارەدێی دێگەڵەیە، ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ کە دەکەوێتە قەزای چەمچەماڵ لە پارێزگای سلێمانی ناوەندەکەی شارەدێی شۆڕشە.
جوگرافیا
ناحیەی شۆڕش لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ ناحیەی ھیران و ناحیەی پیرمام لە باشورەوە لەگەڵ ناحیەی سێگردکان، لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ناحیەی کۆیە و ناحیەی تەقتەق، لەڕۆژاواوە لەگەڵ ناحیەی کەسنەزان، ناحیەی دارەتوو و ناحیەی قوشتەپە.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆیە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
داربەڕولە، تانجەرۆ
داربەڕولە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
داربەڕولە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی وێڵەیەر و لە باشوور لەگەڵ گوندی دەمرکان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کۆزەڕەقە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کۆڵەبی.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
تۆپی پێ لە ئەرمەنستان
وێنۆک تۆپی پێ لە ئەرمەنستان بە یەکێک لە وەرزشە دیارەکانی ئەم وڵاتە دادەنرێت و لە لایەن بەشێکی بەرچاوی لاوان ئەنجام دەدرێت، یەکێتییەکی تایبەت بەم وەرزشە بە ناوی یەکێتی تۆپی پێی ئەرمەنستان ھەیە و ساڵانە چالاکی و خولی تایبەت بەم وەرزشە دەکاتەوە ھەروەھا ئەرمەنستان بۆ تەمەنە جیاوازەکان و ڕەگەزی نێر مێ ھەڵبژاردەی نیشتیمانی تۆپی پێی ھەیە. لە مانگی ئابی ٢٠١٤ دا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرمەنستان یان ئەرمێنیا لە ڕیزبەندی جیھانی فیفا لە لە پلەی ٣٦ بوو.
ئافات
ئافات کتێبێکی شیعری شێرکۆ بێکەسە. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٩٣ چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٠٠دا بە چاپی دووەم گەیشتووەتەوە.
کتێبناسی
پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس
سانتا ماریا، کالیفۆرنیا
سانتا ماریا شارێکە لە نزیک ناوەندی کەنار دەریای کالیفۆرنیا لە باکووری شارستانی باربارا. بە نزییکەیی ٦٥ میلی دەکەوێتە سانتا باربارا و ١٥٠ میلی دەکەوێتە باکووری داون تاونی لۆس ئەنجلەس. بەپێی سەرژمێری ٢٠١٩ ڕێژەی دانیشتووانی بە ١٠٧٬٢٦٣ خەملێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٠٥ پۆل:دامەزراوەکان ی١٩٠٥ لە کالیفۆرنیا پۆل:شارەکانی شارستانی سانتا باربارا، کالیفۆرنیا پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٧٤ لە کالیفۆرنیا
عەبدولڕەحمان سۆفی
عەبدولڕەحمان کوڕی عومەر سۆفی ئەستێرەناسێکی ئێرانی بوو. بەرھەمەکەی (پەرتووکی ئەستێرە جێگیرەکان) بوو کە لە ساڵی ٣٤٢ی کۆچی (٩٦٤ز) نووسراوە، وەسفی دەق و وێناکردنی لەخۆگرتووە. پۆلیماتی فارسی بیروونی نووسیوویەتی کە کارەکەی عەبدولڕەحمان لەسەر خۆرگیران لە شیراز ئەنجامدراوە، عەبدولڕەحمان لە سەردەمی دەوڵەتی بوەیھی لە ئەسفەھان ژیاوە.
ژیاننامە
عەبدولڕەحمان یەکێک بوو لە نۆ ئەستێرەناسە بەناوبانگەکانی موسڵمانان. کاری لەسەر وەرگێڕان و فراوانکردنی بەرھەمە ئەستێرەناسییە کۆنەکانی یۆنانی کردووە، بە تایبەت ئەلماگێستی بەتڵیمۆس. ئەو چاکسازییەکانی لە لیستی ئەستێرەکانی بەتڵیمۆسدا کرد و خەمڵاندنەکانی بۆ ڕووناکی و گەورەیی ئەستێرەکان لە خەمڵاندنەکانی بەتڵیمۆس لادا کەمێک زیاتر لە نیوەی گەورەییەکانی عەبدولڕەحمان ھاوشێوەی گەورەیی بەتڵیمۆسن. عەبدولڕەحمان بە زمانی عەرەبی نووسیوویەتی کە زمانی جیھانی موسڵمانانی زانستییە.
عەبدولڕەحمان بەشدارێکی سەرەکی بوو لە وەرگێڕانی ئەستێرەناسی ھێلینیستی بۆ زمانی عەرەبی کە ناوەندەکەی لە ئەسکەندەریەی میسر بوو. ئەو یەکەم کەس بوو کە ھەوڵیدا یۆنانییەکە بە ناوی ئەستێرە و ئەستێرە نەریتییە عەرەبییەکانەوە ببەستێتەوە، کە بە تەواوی پەیوەندییان بەیەکەوە نەبوو و بە شێوازی ئاڵۆز سەریەککەوتبوون.
ئەستێرەناسی
عەبدولڕەحمان تێبینییە ئەستێرەناسییەکانی خۆی لە پانی ٣٢.٧ئێن° لە ئیسفەھان ئەنجامداوە. بانگەشە کراوە کە ئەو ھەوری گەورەی ماگێلانی ناساندووە، بەڵام پێدەچێت ئەمە تێنەگەیشتنێک بێت لە ئاماژەکردن بە ھەندێک ئەستێرە لە باشووری کانۆپوس کە دان بەوەدا دەنێت کە نەیبینیوە. ھەروەھا سەرەتاییترین چاودێری تۆمارکراوی گەلەئەستێرەی ئەندرۆمێدا لە ساڵی ٩٦٤ ئەنجامدا و کە عەبدولڕەحکان بە «ھەورێکی بچووک» وەسفی کردووە. ئەمە یەکەم گەلەئەستێرە بوو جگە لە ڕێگای شیری کە بە نووسراو باسی لێکرا.
ھەروەھا عەبدولڕەحمان لەبارەی ئیسترلابەوە نووسیوویەتی چەندین بەکارھێنانی زیادەی بۆ دۆزیوەتەوە زیاتر لە ١٠٠٠ بەکارھێنانی جیاوازی وەسف کردووە لە بوارگەلێکی ھەمەچەشنی وەک ئەستێرەناسی، کەلووەکان، کەشتیوانی، ڕووپێوی، کات دیاریکردن، ڕووگە و نوێژ.
گڵێجاڵ
گڵێجاڵ شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی بەمۆ، قەزای ھەڵەبجە (ناوەند)، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
ئەم شارەدێیە ناوەندی ناحیەی بەمۆیە.
جوگرافیا
alt=گوندی گڵێجاڵ|وێنۆک|گوندی گڵێجاڵ
گڵێجاڵ لەباکوورەوە هاوسنورە لەگەڵ گوندی قەڵپ، لەباکووری ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی گمە، لەڕۆژهەڵات و باشووری ڕۆژهەڵاتی گوندی پشتە هەڵکەوتووە، لەباشوور و باشووری ڕۆژئاوا هاوسنورە لەگەڵ گوندی بەلەسۆ لەبەشی ڕۆژئاوا هاوسنورە لەگەڵ ناحیەی مەیدان
بەپێی ئاماری ساڵی ١٩٥٧ ژمارەی دانیشتووانی گوندی گڵێجاڵ ٤٠٥ کەس بوون کە (۲۱٤) نێر و (۱۹۱) مێ بووە.
ناوی ھاوینەھەوارەکانی گڵێجاڵ: لەبەھارێکی درەنگەوە ماڵەکانی گڵێجاڵ لەگەڵ ئاژەڵ و ماڵاتەکانیان کۆچیان بۆ کردووە و لە ناو کەپردا ھاوینیان تێدا بەسەربردووە تا سەپەڵەی پایز، ھاوینە ھەوارەکانیش ئەمانەن:
مێژوو
مێژووی دامەزراندنی گڵێجاڵ:
گڵێجاڵ گوندێكە لە شێوەی شارەدێ لە نزیك خاڵی سنوریی پشتە و دەڤەری "پشتكێوی بەمۆ" لە باشووری پارێزگای هەڵەبجە" (1)   . ئەگەرچی بنكۆڵكاریی شوێنەوارەكانی ئاواییەكە دەریدەخات ژیان و  ئاوەدانی لە سنوری ئێستای ئەم ئاواییە، دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمەكانی پیش زایین (2) ، بەڵام باوەڕ وەهایە سەرەتای بنیاتنانەكەی بەم پێكهاتە و ناوەی ئێستای بگەڕێتەوە بۆ سەرەتاكانی سەدەی نۆزدە (1800 ز)، ئەمەش بە لێكدانەوەی ناوەندی تەمەنی "باوكانی دامەزرێنەر"ی ئاوایی كە باپیرانی هۆز و خێڵ و بنەماڵەكانی ئێستان. لەبارەی ڕیزبەنديی و زنجیرەی زەمەنیی كۆبوونەوەی خەڵكیش لە گوندەكە، بۆچوون و لێكدانەوە و حیكایەتی جۆراوجۆر هەن،  باوترینیان خاوەندارێتی زەوییەكانی دەوروبەری ئاوایی و سەرچاوەكانی ئاوە، بەتایبەت كانیاوی (گەچێن)   (3) كە سەرچاوەی سەرەكی ئاوی خواردنەوە و ئاودێریی گوندەكە بووە و هۆكاری كۆبوونەوەیان بووە لەم جێگەیەی ئێستا.
لە نیوەی دووەمی سەدەی ڕابردوو، گڵێجاڵ لەڕووی ژمارەی دانیشتوانەوە، هاوشێوەی 95% گوندەكانی تری كوردستان بووە، چونكە دانیشتوانەكەی كەمتر بووە لە 500 كەس (4)  ، بەڵام بەپێی ئامار و ڕووبەر گلێجاڵ گەورەترین گوندی پشتكێوی بەمۆ بووە، هەروەها یەكێك بووە لە گەورە گوند و نشینگەكانی قه‌زاى هەڵەبجە (5) ، ڕەنگە بەشێك لە هۆكاری ئەمەش بۆ شێوە و پێكهاتە چیاییەكەی بگەڕێتەوە كە ئاسایش و ئارامی زیاتری تێدا بووە، هەندێك دوور بووە لە زەوییە كشتوكاڵییەكان و لە دامێنی چیادا بووە، ئەمەش تایبەتمەندیی  زۆرێك لە گوندە قەرەباڵغ و گەورەكانی ناوچەكە و وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە (6) .
ناوی گڵێجاڵ:
هیچ زانیارییەكی پشتڕاستكراوە لەبەردەستدا نییە لەبارەی ناوی "گڵێجاڵ"، لە هەندێ دۆكێومێنتی فەرمیشدا بە "گلە جاڵ" یان "گڵیجان" ناوی هاتووە (7)  ، بەڵام ناوە ڕاستەقینەكەی هەر "گڵێجاڵ"  ـ ە، دیارە ئەو گۆڕانكارییەش بەهۆی نەشارەزایی نووسینی دروستی ناوەكەوە بووە كە كێشەیەكی سەرەكی ناوە كوردییەكانە بۆ ڕێنووسی عەرەبی 8 . كۆمەڵێك لێكدانەوە و هاوناوی گڵێجاڵ لەسەر زاری خەڵكەكەی هەن؛ (گڵی جوان)، (كاڵی جاڵ)، (كەنەجاڵ)، (عێلی جوان) بەڵام زۆربەی بۆچوونەكان لەسەر ئەوەن ناوی "گڵێجاڵ" پەیوەندی بە گڵی جوانەوە هەیە لە دەوروبەری ئاواییەكە، ئەم گڵە لە قوڕكاريی و خانوو سواقدان بەكارهاتووە، كانەكەشی پێی وتراوە (كەنەجاڵەكە) (9)  ، شوێنی ئەم گڵە جوانەش لە بەشی سەرەوەی گوندەکەدایە لە قەدپاڵی چیای خوشک، بەپێی گێڕانەوەی هەندێ لە پیاوانی بەتەمەنیش، بەوهۆیەوە پێشتر گوندەكە ناوی "كەنەجاڵ" بووە، دواتر وردە وردە بووە بە گڵێجاڵ (10) .
پێكهاتە:
ئەم خێڵ و بەرەبابانە ئەگەرچی مێژووی هاتنیان بۆ ئاواییەكە جیاوازی هەیە، بەڵام زۆربەی هەرە زۆریان گڵێجاڵ بە ناسنامەی سەرەكی خۆیان دەزانن (12) ، بەشی هەرە زۆری خەڵكی گوندەكەش بەهۆی ژن و ژنخوازییەوە تێكەڵ بوون و خزمی یەكترین و لە دەوری ناوی گڵێجاڵ كۆبوونەتەوە، لەو دەستخەت و نوسراوانەشی كە لە مەلا كۆچكردووەكانی گڵێجاڵ بەجێماون، هەر نازناوی "گڵێجاڵی" هەیە (13) ، لەو جێگایانەشی خوێندوویانە هەر بە "گڵێجاڵی" ناسراون (14) ، دەكرێت ئەمەش وەها بخوێنرێتەوە كە خێڵ و بنەماڵە جیاوازەكانی گوندەكە هەر پێشینە و ڕەچەڵەكێكیان هەبووبێت، لە پاش گیرسانەوەیان لەم ئاواییە لەگەڵ ئەو پێكەوەژیان و خزمایەتییە نوێیەدا ئاوێتە بوون كە لەم گوندە دروست بووە.
گوند یان عەشیرەت؟:
هەرچەندە مانا عەرەبییەكەی عەشیرەت جەخت لە هاوخوێنی و یەك باوانی دەكاتەوە (15) ، بەڵام وەك ڕەگەزناسی عێراقی عەباس عەزاوی ڕونیكردۆتەوە لەناو كورددا چەمكی عەشیرەت بەجۆرێكی ترە، زیاتر كۆمەڵگایەكی بچووكە بۆ كۆمەڵێك خێزانی هاوئاست كە مەرج نییە یەك باوانیان هەبێت، ئەم خێزانانە پاش كۆچ و ڕەو هەندێكیان بەناوی نیشتمانی نوێوە ناسراون، هەروەها ڕیشە و سەرچاوەی یەكەمی خۆیان لە بیركردووە، ئەم جۆرە عەشیرەتانەش بەرجەستەكردنی مانای مامەڵە و پێكەوەییە لە زمانی عەرەبی (العِشرة)(16) . لەلایەكی تریشەوە  هەندێكجار، عەشیرەت بەواتا بەرفراوان و سەردەمیيانەكەی بۆ ئەو گرووپە گەورانەش بەكارهاتووە كە خاوەنی یەكگرتووییەكی بەهێزن (17) ، بەتایبەت ئەو كۆمەڵە مرۆڤانەی تەوتەمێكیان هەبووە، لەگەڵ خاكێكی هاوبەش و یەكگرتویی لەنێوان ئەندامەكانیان (18)  ، هەندێك لە شارەزایانیش زەوی و خاكی هاوبەشیان بەیەكێك لە بنەماكانی پەیوەندی كۆمەڵایەتی داناوە لە بری رەچەڵەكی هاوبەش و هاوخوێنی (19)   ، هەندێكی وەك (leach) و (Rudolph) یش بێ سڵەمینەوە عەشیرەت بەدەستەیەكی سیاسی دەزانن كە مەرج نییە وەك تایفە خزمی یەكتر بن (20) ، ئەگەر تێكڕای ئەم پێوەرانەش بەسەر گڵێجاڵدا جێبەجێ بكەیت، زۆربەیان لە چەشنی خاكی هاوبەش و یەكڕیزی و تێكەڵی لەم گوندەدا هەن و ڕەنگە بارتەقای نەبوونی خزمایەتی هاوخوێنی (باوان) بكەنەوە، بەتایبەت كە خزمایەتی هاوسەرگیرییان زۆر زۆرە،
هەر لەم روانگانەشەوە خەڵكی گەورە گوندی گڵێجاڵ زۆرجار خۆیان بە عەشیرەت زانیوە، لە قسە و ئاخاوتنەكانیشیاندا بەزۆری بەكاریدەهێنن (21)  ، بەوپێیەی ئەگەرچی ناچنەوە سەر یەك باوان وەك ڕەچەڵەك، بەڵام پەیوەندییەكی قووڵ و هەمەلایەن بەیەكتریانەوە دەبەستێتەوە؛ ژن و ژنخوازی، هاوگوندی، زەوی، مێژوو،  دۆستایەتی ...هتد. لە دەرەوەی خۆشیان ناوبەناو هەر بە عەشیرەت ناسراون (22)  ، بەڵام سەرباری ئەمەش هێشتا هەر هەیانە هەر شوناسی گوند و ئاوایی بۆ گڵێجاڵ بەكاردەهێنێت  (23) بەوپێیەی هەندێك لە بنەماڵەكانی پێیانوایە درێژكراوە و خزمیان لە دەرەوەی ئاواییەكە هەیە، هیچ كاتیش یەك نوێنەر و یەك سەرۆكیان نەبووە وەك لەسیستمی عەشیرەتایەتی كوردستاندا باوە.
پاڵنەرەكانی كۆبوونەوەى خەڵك:
توێژینەوە جوگرافییەكانی پەیوەست بە دابەشبوونی دانیشتوان و پێكهاتنی گوندەكان، ئاماژە بە چەند هۆكارێكی هاندەر دەكەن بۆ كۆبوونەوەی خەڵك و دروستبوونی گوند لە كوردستان لەوانەش: بەرزونزمی خاك و هەڵكەوتە، كەشوهەوا، سەرچاوەی ئاو لەگەڵ فاكتەری مێژوویی كە زیاتر پەیوەندی بە ئاسایش و ئۆقرەییەوە هەیە (24)  ، ئەگەر ئەم پێوەرانەش بەسەر ئاوایی گڵێجاڵدا جێبەجێ بكرێت بەشی زۆری هەن، هەڵكەوتەكەی لە دامێنی چیایە و بەردەمی دەشتە كە بۆ كشتوكاڵ و ئاژەڵداری گرنگە، هەروەها سەرچاوەی ئاوەكەی؛ گەچێن، كانیاوە، ئەمەش لای خەڵك پەسەندە بەوپێیەی فێنك و سازگار و بەردەوامە، جگەلەوەش كەشوهەواكەی لەبارە بۆ كشتوكاڵ و هاوشێوەی و زۆرێك لە گوندەكانی تری كوردستانیش تاڕادەیەك ئاسایشی تێدا بەباشی دابینكراوە بەهۆی ئەوەی پشتی لە چیا بووە.
باكگراوەندی دراوسێكان:
گڵێجاڵ لە باکوورەوە هاوسنورە لەگەڵ گوندی قەڵپ (تێكەڵەیەكن لە خەڵكی گوندەكە و سادات و میركی و گۆو)، لە ڕۆژهەڵات و باکووری ڕۆژهەڵاتیشەوە لەگەڵ گونده‌كانی گمە (تاوگۆزی) و، پشتە (تێكەڵەیەكە لە 11 بنەماڵە)، لە بەشی باشووری لەگەڵ گوندی بەلەسۆ (باوایی و هەندێك ماڵی گڵێجاڵی) تێدا نیشتەجێیە، لە بەشی ڕۆژئاواوە هاوسنوورە لەگەڵ گوندەكانی ناحیەی مەیدانی سەر بە گەرمیان (زیاتر شەرەف بەیانین). هەروەها لە ڕێگەی گمە و بانی بۆڵانەوە هاوسنوریشە لەگەڵ ناوچەی تاوگۆزی كە پردی پەیوەندیی نێوان گڵێجاڵ و ڕووباری سیروانە لەسەر ڕێگای هەڵەبجە (نزیكەی 70 كم) (26)   . لەبەری ڕۆژهەڵاتى كوردستانەوە (ئێران)، پشتكێوی بەمۆ دراوسێی سەلاسی باوەجانی (شێخ سێڵە) و ناوچەكانی دەوروبەری جوانڕۆیە. سەلاس لە ڕۆژئاوای پارێزگای كرماشانە، هاوسنورە لەگەڵ گوندی پشتەی دراوسێی گڵێجاڵ، ئەم ناوچەیە كە لە نزیكەی 250 گوند پێكهاتووە لە نێوان چیاکانی بەمۆ و گاڕێ  ـ  دایە، ناوەندەكەی شارۆچكەی تازاوایە، زۆرینەی هەرە زۆری خەڵکەكەی جافن و بە كرمانجى ناوه‌ڕاست و شێوەزاری جافیيانە قسە دەكەن، بەگشتی مسوڵمان و سوننە مەزهەبن، بەڵام هەندێك گوندیان سەر بە یارسانن (قەڵخانی) و بە کەلهووڕی، قسە دەكەن. بەگشتی پێكهاتەی زۆرینە و بەربڵاوی سەلاس: باوەجانی، قوبادی، وەڵەدبه‌گی  ـ  ن هەر لەبەرئەمەش پێی دەوترێت سەلاس (سێ)، جگە لەوانەش: چەند عەشیرەتی تری تێدا نیشتەجێیە، لەوانەش: تاوگۆزی، میرکی و باوایی (27)   . كە درێژكراوەیان لە پشتكێو هەیە، سەرجەم ئەم عەشیرەتانەش لەسەر جاف ئەژمار دەكرێن كە چەتری كۆكەرەوەی خەڵكی بناری بەمۆ و دیوی ڕۆژهەڵاتە.
پەیوەندیی لەگەڵ دەوروبەر:
بەپێی ئاماژە و گێڕانەوەكانی بەردەست سیمای زاڵ و بەردەوامی پەیوەندیی خەڵكی گڵێجاڵ لەگەڵ دەوروبەرەكەیاندا دۆستایەتی و تەبایی بووە، لەگەڵ ئەمەشدا ناوبەناو هەندێك پێشهات لەمەودای كورتدا بڕێك گرژیی دروست كردووە، بۆ نمونە لە مەرگەساتی 1946" (28)    لەگەڵ بەشێك لە تاوگۆزی ئەودیو سنور و بەشی ئێرانی ئەم عەشیرەتەدا كەوتوونەتە كێشە (29)  ، ئەوكاتەشی كە ململانێی پارتی و شیوعی گەشتووە بە ناوچەكە لەگەڵ هەندێ لە باواییەكاندا ناكۆك بوون بەهۆی دابەشبوونی سیاسییەوە (30)  ، بەڵام ئەم گرژییانە زۆر درێژەیان نەكێشاوە و سەرەنجام دۆستایەتی زاڵ بووە، تەنانەت لەو وێستگانەشی ئاماژەی بۆ كرا هەرجارە و بەجۆرێك هاوكاریی لەگەڵ دەوروبەر هەبووە، بۆ نمونە لە هەراو تاڵانی 1946 بەدەستی لایەنگرانی شێخانی بیارە لەبەری ئێرانەوە، باواییەكانی بەلەسۆ و چوارداران یارمەتی گڵێجاڵیان داوە(31)   ، جگەلەوەش خێزانە ئاوارەكانیان بەسەر گوندەكانی دەوروبەردا دابەش بوون و پەنا دراون  (32)  ماوەیەكیش لە ساڵی (1963) كە خراپ لێكگەیشتن كەوتووەتە نێوانیانەوە لەگەڵ هەندێك لە باواییەكان بەهۆی دۆزینەوەی تەرمێكەوە لە نزیك سنوری گڵێجاڵ، تاوگۆزییەكان نێوانگيرییان كردووە و بەئاشتەوایی كۆتایی بە ساردی نێوانیان هێناوە تا دواتر دەركەوتووە بكوژ خەڵكی گوندێكیترە (33) .