شا_تەھماسبی_یەکەم
شەڕی عوسمانییەکان
وێنۆک|سولەیمانی شایستە بەرەو نەخچیڤان ڕێپێوان دەکات. مینیاتور لە ناوی سولەیمانەوە، لەگەڵ شیعر بە زمانی فارسی لە ساڵی ١٥٣٢دا سوڵتان سولەیمان قانوونی بە ٥٠ ھەزار سەربازەوە لەژێر دەستی فیل پاشادا ئۆلامە بەگ تەکالوی نارد.ئۆلامە بەگ یەکێک بوو لەو ئەندامە زۆرانەی تەکالو کە دوای مردنی چوھا پەنای بۆ ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی برد.عوسمانییەکان دەستیان بەسەر تەبرێز و کوردستاندا گرت، و ھەوڵیان دا پشتیوانی لە گیلان وەربگرن.تەھماسب عوسمانییەکانی دەرکرد، بەڵام ھەواڵی لەشکرکێشییەکی دیکەی ئۆزبەکستان، نەیھێشت شکستیان پێبھێنێت.سولەیمان لە تەممووزی ١٥٣٤دا فەزیری گەورەی خۆی ئیبراھیم پاشای سەدری عەعزەم نارد بۆ داگیرکردنی تەبرێز و دوای دوو مانگ پەیوەندی بەوەوە کرد.سولەیمان بە ئاشتیانە بەغدا و شارە شیعەکانی وەک نەجەف داگیرکرد.لەکاتێکدا عوسمانییەکان لە ڕێپێوانەکەدا بوون، تەھماسب لە بڵخ ھەڵمەتی ھەڵمەتی دژی ئۆزبەکییەکان بووڕەنگە یەکەم لەشکرکێشی عوسمانی گەورەترین قەیرانی سەردەمی ئەو بووبێتبەو پێیەی عەشیرەتی شەملو ھەوڵی ژەھراویکردنی داوە بە بێ سەرکەوتوویی ئەوان لە دژی تەھماسب ڕاپەڕین کە بەم دوایییە بە لابردنی حوسێن خان دەسەڵاتی خۆی دووپات کردبووەوە.یاخیبووان پەیوەندییان بە سولەیمانەوە کرد و داوای پشتیوانی لێکرد بۆ دانانی سام میرزا، کە بەڵێنی دا سیاسەتێکی لایەنگری عوسمانی پەیڕەو بکات.سولەیمان بە فەرمانڕەوای ئێران ناسی و ئەمەش دەرباری تەھماسبی تووشی شۆک کرد.تەھماسب ئەو خاکەی کە دەستی بەسەردا گیراوە گرتەوە کاتێک سولەیمان چووە مێزۆپۆتامیا سولەیمانیش ھەوڵیدا سەرکردایەتی ھەڵمەتێکی دیکە بکات لە دژی. تەھماسب بە پلەی یەکەم ھێرشی کردە سەر پاسەوانی دواوەی خۆی، و سولەیمان لە کۆتایی ساڵی ١٥٣٥دا ناچار بوو پاشەکشە بکات بۆ ئەستەنبوڵ دوای ئەوەی ھەموو دەستکەوتەکانی لەدەستدا جگە لە بەغدا.وێنۆک|ئەلقاس میرزا و سولەیمانی مەزن. وێناکردن لە ناوی سولەیمانەوەپەیوەندییەکان لەگەڵ عوسمانییەکان تا ڕاپەڕینی ئەلقاس میرزا برا بچووکەکەی تەھمەسپ، کە لە ماوەی لەشکرکێشی عوسمانییەکان لە ساڵی ١٥٣٤–١٥٣٥دا سەرکردایەتی سوپای سەفەوی دەکرد و حاکمی شیرڤان بوو دوژمنایەتی مایەوە.سەرکردایەتی ڕاپەڕینێکی سەرنەکەوتووی کرد دژی تەحمەسپ، کە لە بەھاری ساڵی ١٥٤٧دا دێربێنتی داگیرکرد و کوڕەکەی ئیسماعیلی وەک حاکم دەستنیشان کرد.ئەلقاس لەگەڵ ئەو ھێزانەی کە مابوونەوە ھەڵاتن بۆ کریمیا و پەنای بۆ سولەیمان برد، بەڵێنی گەڕاندنەوەی ئیسلامی سوننەی پێدا لە ئێران و ھانی دا بۆ سەرکردایەتی ھەڵمەتێکی دیکە دژی تەھمەسپلەشکرکێشییە نوێیەکە لە تەممووزی ١٥٤٨دا بەدوای گرتنی خێرای تەبرێزدا بوو؛ بەڵام زۆری نەخایاند ڕوون بووەوە کە ئیدیعاکانی ئەلقاس میرزا بۆ پشتیوانی لە ھەموو سەرکردەکانی قزیلباش دوورە لە ڕاستییەوە. ھەڵمەتە درێژخایەنەکە لەسەر تاڵانکردن بوو وەک چۆن ھەمەدان و قوم و کاشانیان تاڵان کرد پێش ئەوەی لە ئەسفەھان بوەستێنرێن.تەحمەسپ شەڕی لەگەڵ سوپای ماندووی عوسمانی نەکرد، بەڵکو ھەموو ناوچەکەی لە تەبرێزەوە تا سنووری وێران کرد؛ عوسمانییەکان نەیانتوانی بۆ ھەمیشە زەوییە دەستبەسەرکراوەکان داگیر بکەن، بەو پێیەی زۆری نەخایاند پێداویستییەکانیان تەواو بووئەلقاس میرزا لە بەرەکانی جەنگدا بەدیل گیرا و لە قەڵایەکدا زیندانی کرا، لەوێش گیانی لەدەست دا. سولەیمان کۆتایی بە ھەڵمەتەکەی ھێنا و تا پاییزی ساڵی ١٥٤٩ ئەو ھێزە عوسمانیانەی کە مابوونەوە پاشەکشەیان کرد.دوایین ھەڵمەتی خۆی لە دژی سەفەوییەکان لە مانگی ئایاری ساڵی ١٥٥٤ دەستپێکرد، کاتێک ئیسماعیل (کوڕی تەحمەسپ) ھێرشی کردە سەر ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ و شکستی بە پارێزگاری ئەرزەروم ئەسکەندەر پاشا ھێنا. سولەیمان لە دیاربەکر بەرەو ئەرمەنی قەرەباغ ڕێپێوانی کرد و زەوییە ونبووەکانی داگیرکردەوە.تەھمەسپ سوپاکەی بەسەر چوار فەیلەقدا دابەش کرد و ھەریەکەیان بە ئاراستەیەکی جیاوازدا نارد، ئەمەش ئاماژەیە بۆ سوپای سەفەوییەکی بەرچاو گەورەتر. بەو پێیەی کە سەفەوییەکانی تەحمەسپ ئەو سوودەیان بەدەستەوە بوو، سولەیمان ناچار بوو پاشەکشە بکات.عوسمانییەکان دانوستانیان بۆ ڕێکەوتننامەی ئاماسیە کرد، کە تێیدا تەھمەسپ دان بە سەروەری عوسمانیدا دەنێت لە میزۆپۆتامیا و بەشێکی زۆری کوردستان؛ بە دواخستنی ئیسلامی سوننە، بەڕێوەچوونی عومەر کۆشان و نەفرەت لە خەلافەتی ڕاشدین قەدەغە کرد. عوسمانییەکان گەرەنتی ھاتوچۆی ئازادیان بۆ زیارەتکارانی ئێران دەکرد بۆ مەککە، مەدینە، کەربەلا و نەجەف. ئەم زاراوانە لە ھەلومەرجێکی لەبار بۆ سەفەوییەکان، بەڵگەی سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی تەھمەسپ بوون