cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زیائەددین نەخشەبی
پاشماوە
لە پاشماوەکانی: (سلک السلوک) و (عشرة مبشرة) و (لذة النساء)  کۆپیەکی نووسراوە لە کتێبخانەی نێودەوڵەتی بۆ زانستی پزیشکی  و (گل ریز) و (طوطی نامە)
پەراوێزەکان
پۆل:شاعیرانی ھیندی پۆل:مردووانی ١٣٥٠ پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
ماسال
سەرچاوەکان
پۆل:تاڵش پۆل:شارەکانی پارێزگای گێڵان پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
جێرمێ
جوگرافیا
جێرمێ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
سەکینە پەروانە
سەکینە پەروانە (لەدایکبووی ١٩٨٨ لە قۆچان) بەندکراوێکی سیاسیی کوردە. سەکینە لە کوردەکانی خوراسانە و نیشتەجێی باشووری کوردستان بووە.
دەستبەسەرکردن
سەکینە پەروانە ٧ی شوباتی ٢٠٢٠ - ١٨ی ڕێبەندانی ٢٧١٩ی کوردی بە بیانووی دیدار لەگەڵ بنەماڵەکەی لەلایەن ھێزە ئیتلاعاتییەکانی سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی لە شاری سلێمانی دەستبەسەر و ڕەوانەی ئێران کراوەتەوە و بۆ ماوەی دە ڕۆژ لە زیندانەکانی سنە و مەریوان ڕاگیراوە و دواتر نێردراوەتە زیندانی ئێڤینی تاران.
ئو (کانا)
ئو (بە ھیراگانا:う بە کاتاکانا:ウ) یەکێکە لە پیتەکانی زمانی ژاپۆنی
ئیم یون-ئا
ئیم یون ئا (بە کۆری:임윤아; لەدایکبووی ٣٠ی ئایاری ١٩٩٠) خانمەکتەر و گۆرانیبێژێکی کۆریای باشوورە، دوای پێنج ساڵ لە مەشق کردن یەکێکە لە ئەندامی (گروپی کەی-پۆپی (Girls Generation)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠ پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژەکانی سێئول پۆل:گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی سێئول پۆل:دەرچووانی زانکۆی دۆنگگوک پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١ەم لە کۆریای باشوور پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی چینی پۆل:ھونەرمەندانی چێژبەخشی ئێس ئێم پۆل:کچە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمە گۆرانیبێژە پۆپەکانی کۆریای باشوور
میر جەعفەر داسنی
میر جەحفری داسنی ( ؟ - ٨٤١ی زایینی) میر جەحفر کوری پیر ھەسنی داسنی بوو کە سەر بە بنەمالەی پیرانی ئاینی کوردانی ئێزیدی بوون؛ و میر میرگەھی ھەرێمی داسن بوو.
ژیان
لە سەردەمی حوکمەکەیدا بۆ پارستنی میرگەھی داسن لە دەگیرکەری ناچاری بەرگیرکردنەکی زۆر دەبێت. لەوانەشی ھێرشی خەلافەتی عەباسییەکان لە ژیرێ فەرمانی خەلیفە موعتەفل بلا و بە سەرکردەتی عەبدوڵڵای کوڕی ئاسێ، کە بە نیزیکەی ٧٠ ھەزار سەربازەوە لە سالی ٨٣٣ زینی ھێرش دکەن سەر میرگەھی داسن. میرگەھی داسن کەوتووتە دەڤەرەکی سەختی چیای و لھاتووی ئەو میرەشی لەئەنجامدا شەرەکە لە بەرژەوەندی میر جەعفەری دا کۆتای دەھێت؛ و تەنەنت عەبدوڵلای کوری ئاسی-یش لە شەرەکەدا دەکوژێت.
پاش ئەو شکەستنە گەورەی خەلیفە موعتافل بلا-ی عەباسییەکان ڕەقەکی زۆر ھەلدەگرێت و دوو سال دوواتر واتا سالی ٨٣٤ بۆ تولاکردن ئەم جارە بە سەرکردەتی یتخاری تورکمانی بەھیزەکی گەورەتر کە بە ١٥٠ ھەزار سەرباز مەزندە دەکڕێت، ھێرش دەکەن سەر ھەرێمی داسن. کە شەرەکی گەورە و دریژ خاین ڕوو دەدەت میر ھەسن پیی باشتر شەرەک ھیدی ھیدی بۆ قولای چیایەکان ببێت و سود لە سەختی چیایەکان بیبینێت. لەگەل ئەوەی کە ھەست بەوە دکەت شەرکە ئەنجامەکی نەخوشی دەبیت. بە پی زۆربەی سەرچاوەکان ٣ مانگ زیاتر شەرکە بەردەوام دەبێت تا دووجار بە سەرکەوتنی تورکمانی کوتای دەھیت و میر جەحفر بۆ تەسلیم نەبوون و پاش ئەو وێرانکارییە بەسەر ناوچەکەدا ھات ژەھر دەخوت و خوی دەکوژێت.
مردن
میر جەحفەر یەک لەو میر دەگمەنان بوو لەبەر ئەو وێرانکارییانی بەسەر ناوچەکەیدا ھات. ھەر لە دەستدانی ئەو ھەموو سەرباز، کوشتنی مندەل و پیر و تەنەنت بە کەنیزەگرتنی کچان و ژنان. بەو هۆیەش میر جەحفەر ژەھر دەخوت خوی دەکوژێت. بەلام سەرەرەی ئەمەشی ئەتیخای تورکمانی تەرمەکی لەگەل خوی بۆ موعتافل بلا دەبیت و لەوێ جەنەزەکی بە مردووی لە سێدارە دەدەن.
دەڤەری داسن
دڤەری داسن تەوەوی پاریزگاری دھۆکی ئیستا. لەگەل باکووری موسل وەک قەزەکانی شەنگال و شیخان. ھەروھا باشی ڕۆژھەلاتی ھەولێر وەک میرگەسور.
سەرچاوەکان
پۆل:کوردەکانی سەدەی ٩یەم
سەردار ئەسعەد بەختیاری
عەلیقۆلی خان (لەدایکبووی ١٨٥٦ لە چوارمەحاڵ و بەختیاری – مردووی ٢٤ی تشرینی یەکەم ١٩١٧ لە تاران، ئێران) ناسراو بە سەردار ئەسعەد بەختیاری، کە پیاوی سیاسی سەردەمی قاجارە سەرۆک عەشیرەتی بەختیاری بوو و لە ھەموو کاتێکدا خۆی بە کورد بەختیاری ناسیوە ژیانی سیاسیان ھاوکات بوو لەگەڵ ھاتنە سەرکاری چوار پاشا لە ئێران. لە ھەندێک خاڵدا لە مێژووی ئێراندا وەک وەزیری شەڕ و وەزیری ناوخۆی خولیی خزمەتی کردووە. یەکێکی تر لە ڕووداوە گرنگەکان لە ماوەی ژیانی سیاسی عەلینقۆلی خان دۆزینەوەی نەوت لە ناوچەکانی باشوور و باشووری ڕۆژاوای دەشتەکانی ئێران، لەلایەن کۆنسرسیووم دارسی، لە پارێزگای خووزستان و مزگەوت سلێمانە.
مردن
سەردار ئەسعەد لە کۆتاییدا ڕۆژی سێشەممە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩١٧ لە تاران کۆچی دوایی کرد تەرمەکەی گوازرایەوە بۆ ئەسفەھان و لە گۆڕستانی تەختی فوولاد و لە تەکیەی میرفێندرێسکی بەخاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:بەختیاری پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٦ پۆل:مردووانی ١٩١٧ پۆل:سیاسەتوانانی ئێرانی
وەستانی دڵ
وێنۆک|پێشکەشکردنی چالاککردنەوەی دڵ لە کاتی ڕاوەستانی دڵدا وەستانی دڵ یان وەستانی دڵ و ھەناسە ، وە ھەندێ جار «جەڵتەی دڵ» بریتییە لە وەستانی سووڕان بە ھۆی نەبوونی کشانێکی کاریگەر بۆ ماسوولکەی دڵ. وەستانی دڵ جیاوازە لەگەڵ مردنی ماسوولکەی دڵ، لەگەڵ ئەوەی (إحتیشاء) لەوانەیە ببێتە ھۆی وەستانی دڵ.
قرغیزستان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
قرغیزستان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
ئەبیلعەلا ئەیادی
زوھر بن عەبدولمەلیک بن موحەممەد بن مەڕوان ئیبن زوھر، لە بنەماڵەی (أیاد)، موسڵمان، فەیلەسووف و پزیشکی ئەندەلووسی خەڵکی سیڤیلیایە و لە قورتوبە نیشتەجێ بووە، دوا سەرقاڵ بوون بە فەرموودە و وێژە دەستی بە پزیشکی کرد، بەشداریشی لە کاروباری وڵات دا کردووە.
بەرھەمەکان
چەند کتێبێکی نووسیوە لەوانە: (الطرر) و (الخواص) و (الادوية المفردة) و (حل شكوك الرازي على كتب جالينوس) وەھەروەھا چەند نامیلەکەیەک.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای عەرەبی
پۆل:پزیشکە ئەندەلوسییەکان
دۆنگ فێنگ (پزیشک)
دۆنگ فێنگ (بە چینی:董奉;) پزیشکێکی بەناوبانگی چینی بوو لەسەردەمی ڕۆژھەڵاتی ھان بەیەکەوە لەگەڵ پزیشکانی سەردەمی خۆی ھوا توۆ و ژانگ ژۆنگجینگ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی فوژۆو پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتی ھان پۆل:خەڵکی ڕۆژھەڵاتی وو پۆل:پزیشکەکانی چین لە سەدەی سێیەمی پێش زایین پۆل:پزیشکانی فوجیان
ئەردمێر
ئەدیمیر مارکێز مێنز (Ademir Marques de Menezes; November 8, 1922 – 1922:11:8, May 11, 1996) کە بە کورتی پێی دەگوترا ``ئەدمیر، یاریزانی تۆپی پێ خەڵکی بەرازیل بوو.ھەروەھا لە تیپی نیشتمانی تۆپی پێی بەڕازیل یاری کردووە و بووە مستەر گۆڵ لە مۆندیالی ١٩٥٠ بەڕازیل بە ٨ گۆڵ.١ گۆڵ بۆ یوگۆسلاڤیا١ گۆڵ بۆ ھەڵبژاردەی ئیسپانی٢ گۆڵ بۆ ھەڵبژاردەی مەکسیکی٤ گۆڵ بۆ ھەڵبژاردەی سویدی
یاری یانەکان
سەرەتای یاری یانە لە یانەی سپۆرت کڵەب دی ڕێسیفی دەستی پێکردووە. دوای ئەوە چووە ڤاسکۆ دا گاما. دوو وەرز لەگەڵ یانەی ڤاسکۆ داگاما یاری کردووە. قۆناغی یەکەم لە ساڵی ١٩٤٢ تا ١٩٤٥. قۆناغی دووەم لە ساڵی ١٩٤٨ تا ١٩٥٦. لە نێوان قۆناغی یەکەم و دووەمدا بۆ یانەی فلۆمینێنس یاری کردووە. بەگشتی ئادەمیر لە ٤٢٩ یاریدا لەگەڵ ڤاسکۆ داگاما بەشداری کردووە و ٣٠١ گۆڵی تۆمارکردووە و ٥ جار لەگەڵ ئەم یانەیە جامی یانەکانی ویلایەتی ڕیۆ دی جانیرۆ (کاریۆکا لیگ)ی بەدەستھێناوە (١٩٤٥، ١٩٤٩، ١٩٥٠، ١٩٥٢، ١٩٥٦). جارێک لەگەڵ یانەی فلۆمینێنس لە ساڵی ١٩٤٦ ئەم جامەی بەدەستھێنا. لە خولی کاریۆکا لە ساڵی ١٩٤٩ بە تۆمارکردنی ٣٠ گۆڵ و لە ساڵی ١٩٥٠ بە تۆمارکردنی ٢٥ گۆڵ بووە گۆڵکاری خولەکە. دواجار عادمیر لە ساڵی ١٩٥٦ وازی لە تۆپی پێ ھێنا و ڕووی کردە شرۆڤە و ڕاھێنەرایەتی و بازرگانی.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢ پۆل:مردووانی ١٩٩٦ پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ
حاجیاوا، ساینقەڵا
حاجیاوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی مەحمودچغ، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
حاجیاوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئاغچەلی و لە باشوور لەگەڵ گوندی بێبێ کەند و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی یەنگرخ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی قەڵا.
ڕاوچی تاوانبارە ھەرزەکارەکان
ڕاوچی تاوانبارە ھەرزەکارەکان زنجیرەیەکی کۆمیدی-درامی ھەرزەکاری وێبیی ئەمریکییە کە لەلایەن کاثلین جۆردنەوە دروستکراوە و لە نێتفلیکس لە ١٤ی ئابی ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.
چیرۆک
دوای خۆپێداکێشان بە ئۆتۆمبێلەکەی باوکیان، قوتابیانی دوا ناوەندی و دووانەی لێکنەچوو ستێرلینگ و بڵەیر ویزڵی ئەکەونە ڕاوکردنی تاوانبارانەوە بۆ ڕاوچی تاوانباران بەناوی باوزەر سیمۆنس بۆ چاککردنەوەی ئۆتۆمبێلەکەی باوکیان، بەبێ ئەوەی دایک و باوکیان پێیان بزانن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
نامی
نامی (، بە رۆماجی: Nami) ئەو کەسایەتییەکی ناو زنجیرە ئەنیمێ و مانگای وەن پیسە و لە لایەن ئییچیرۆ ئۆداوە دروست کراوە. ئەو وەک دز و گیرفان بڕێک ھاتە ناو زنجیرەکەوە، و ھەروەھا ئەو بەھرەی لە نەخشەکێشان و کەشناسی و دەریاگەریدا ھەیە. لە سەرەتادا ئەو شوێنکەوتەی ئۆرلۆنگ بوو بەڵام دواتر لوفی ڕزگاری دەکات و ئەویش دەبێت بە شوێنکەوتەی تا خەونەکەی بۆ دروستکردنی نەخشەی جیھان بەدیبێنێت. ئەو یەکەم کەسایەتی سەرەکییە لە ئەنیمێکەدا دەربکەوێت (بێجگە لە پێشەکییەکە).
سەرچاوەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی وەن پیس پۆل:کەسایەتییەکانی ئەنیمێ و مانگا پۆل:کەسایەتییە مێینەکانی ئەنیمێ و مانگا
کاکۆڵی
کاکۆڵی گوندیکە، کەوتووەتە ناحیەی قۆرەتوو، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کاکۆڵی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شێرەوەن و لە باشوور لەگەڵ گوندی سیاوڵەی شێخ نەجم و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دارەخورمای سەیدغەریب لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی زەرد.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شەھلا ھومباتوڤا
شەھلا ھومباتوڤا ژنە چالاکوانی ئازەربایجانییە بۆ مافەکانی مرۆڤ، لەوەتەی ساڵی ٢٠١٣ کاری پارێزەری کرد. شەھلا یەکەم ئازەربایجانییە ئەم خەڵاتەی پێبدرێت. شەھلا وەک پارێزەرێک بەرگری لە ڕۆژنامەنووسان، چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ، بلۆگەر، گەنجە چالاکەکان و ئەندامانی حیزبی ئۆپۆزسیۆنی ئازەری، ھەروەھا ھاوڕەگەزخوازان دەکرد لە کۆمەڵگایەکی کۆنەپارێز.
لە ساڵی ٢٠١٩، شەھلا لەبارەی خراپی ڕەوشی زیندانی سیاسیی و ڕۆژنامەنووس میھمان حوسینۆڤ وەک پارێزەری ناوبراو بۆ ڕای گشتی قسەی کرد، دواتر بەتۆمەتی بڵاوکردنەوەی ھەواڵی نادرووست ئەوا ڕێگەی لێگیرا لە بینینی ناوبراو و دوورخرایەوە لەکاری پارێزەری.
سەرچاوەکان
پۆل:چالاکوانەکانی مافی مرۆڤ لە ئازەربایجان پۆل:ژنە چالاکوانەکانی مافی مرۆڤ لە ئازەربایجان پۆل:پارێزەرانی مافی مرۆڤ لە ئازەربایجان پۆل:زیندووان پۆل:ژنە پارێزەرەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە چالاکوانەکانی مافەکانی مەدەنی پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
لاپتۆپ
وێنۆک|لاپتۆپی جۆری [[ئەیسووس]] لاپتۆپ پێکھاتووە لە کۆمپیوتەرێکی تایبەت کە دەتواندرێت بە ئاسانی ببرێت و ھەڵبگیرێت. ئەم جۆرە کۆمپیوتەرانە زۆرجار شاشەیەکی تەنکی ئێڵ-سی-دی یان ئێڵ-ئی-دییان ھەیە. لاپتۆپەکان شاشەکەیان دەتوانرێت بە ڕووی پێشەوەدا بەسەر تەختەکلیلەکەدا بنوشتێندرێتەوە و دابخرێت کە یارمەتی ئاسانی گواستنەوەی دەدات. لاپتۆپەکان چەند شتێکیان پێکەوە ھەیە کە لە دێسکتاپدا دەبێت بە جیا بکڕدرێن یان ببەسترێن. بۆ نموونە لاپتۆپەکان خۆیان سپیکەر و ماوسی تایبەتیان ھەیە لەکاتێکدا دێسکتۆپەکان بە جیا لێیان دەبەسترێت.
سەرچاوەکان
پۆل:تەکنۆلۆژیا پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان پۆل:ئامێرەکانی نووسینگە
قرغیزستان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)
ھەڵبژاردنی ٢٠٢٠ی سەرۆکایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ٣ی تشرینی دووەم، سێشەممە بەکۆتا هات. ھەڵبژاردنەکە ٥٩مین ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی بوو لە مێژووی وڵاتەکە. ھەڵبژاردنە بەرایییەکانیش لە نێوان شوبات بۆ ئابی ٢٠٢٠ ئەنجامدران. پرۆسەی ھەڵبژاردنەکە بەشێوەی ھەڵبژاردنی ناراستەوخۆ دەبێت، کە تێیدا دەنگدەران سەرەتا کاندیدێکی حیزبەکەیان ھەڵدەبژێرن بۆ سەرۆکایەتی دوای ئەوەش کاندیدی ناوبراو جێگرێک ھەڵدەبژێرێت و نوێنەرایەتی حیزبەکە دەکەن لە ھەڵبژاردنەکەدا.
دۆناڵد ترەمپ، کە ٤٥ەمین و سەرۆکی ئێستایە، توانی بە ئاسانی و بەبێ ھیچ ڕکابەرییەکی نێو حیزبەکەی وەک کاندیدی کۆمارییەکان بمێنێتەوە لەپاڵ جێگرەکەی مایک پێنس. لەوکاتەی جێگری سەرۆکی پێشوو، جۆ بایدن، توانی بەسەر بێرنی ساندەرس سەرکەوێت دوای ڕکابەرییەکی سەختی ھەردوو کاندیدەکە. لە ١١ی ئابی ٢٠٢٠دا، بایدن ڕایگەیاند کە کامڵا هاریس وەک جێگری خۆی دەستنیشان کردووە، کە بەمەش ھاریس بووە یەکەمین ئەمریکی-ئەفریقی و ئەمریکی-ئاسیایی کە بەشداربێت لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی وڵاتەکە. هەروەها بووە سێهەمین ژن لەدوای هەریەک لە جێرالدینۆ فێرارۆ لە ١٩٨٤ و سارا پالین لە ٢٠٠٨ کە بۆ پۆستی جێگری سەرۆک بپاڵێورێت. بەدەر لە هەردوو کاندیدە سەرەکیەکە، هەریەک لە جۆ جۆرگنسن لەسەر حیزبی لیبرالی و هاوی هاوکینس لەسەر حیزبی سەوز ڕکابەریان دەکرد. لە یەکێک لە چاوەڕوانەکراوترین کاندیدەکان بریتی بوو لە هونەرمەند کانیێ وێست کەوا لەسەر لیستی "لەدایکبوون" کەوا خۆی دایمەزراندبوو خۆی کاندید کرد. ئەمە یەکەمین هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمەریکایە کە تیایدا هەردوو کاندیدەکە تەمەنیان لە سەرووی ٧٠ ساڵەوە بوو.
ڕێکارەکان
ماددەی دوو لە دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکان دەڵێت بۆ ئەوەی کەسێک ببێتە سەرۆکی وڵات، پێویستە هاوڵاتیەکی ڕەسەنی ویلایەتە یەکگرتووەکان بێت، تەمەنی بەلای کەمەوە ٣٥ ساڵ بێت و بەلای کەمەوە ١٤ ساڵ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان نیشتەجێ بووبێت. کاندیدانی سەرۆکایەتی بەزۆری لەڕێگەی دوو حیزبە سەرەکیەکەی وڵاتەوە دەبن. هەر حیزبەو لەڕێگەی هەڵبژاردنێکی ناوخۆیی کانیدەکانیان دیاری دەکەن کە بە هەڵبژاردنی سەرەتایی ناودەبرێت. لە هەڵبژاردنە سەرەتاییەکان دەنگدەران دەنگ دەدەن لەپێناو دیاریکردنی کاندیدەکانی حیزبەکانیان. دوای ئەوەی کاندیدی حیزبەکە دیاریکرا، ئەو کاندیدە جێگرێک بۆ خۆی هەڵدەبژێرێت (تەنها لە حیزبی لیبراڵی نەبێت کە جێگرەکەش لەڕێگەی دەنگدانەوە دیاری دەکرێت).
دیمۆگرافیا
تەمەنی دەنگدەران لەنێوان ١٨ بۆ ٤٥ ساڵە بەزۆری، لەم نێوەندەدا ٪٧٠ی دەنگەکان کەسانی سپی پێست و ٪٣٠ کەسانی ڕەشپێست و سوورپێست و هتد دەبن.
راپۆرتێک دەریدەخات کە گۆڕانکاری لە دیمۆگرافیای دەنگدەرانی هەڵبژاردەی ٢٠١٦ دەکرێت کاریگەری لەسەر هەڵبژاردنی ٢٠٢٠ هەبێت. ئەمەریکیە ئەفریقیەکان، هیسپانی، ئاسیایی و کەمینەکانی دیکە زیاتر بەشدار دەبن بە بەراورد بەوەی ٢٠٢٠. ژمارەی دەنگدەرانی هیسپانی بە ٦٠٠ هەزار دەنگدەر زیادی کردووە. نەوەی زێد، کە ئەو دەنگدەرانە دەگرێتەوە کە دوای ١٩٩٦ لەدایکبوونە، دوو ئەوەندەی هەڵبژاردنی ڕابردوو زیاد دەکات لەسەر ئاستی دەنگدەران.
شارەک
شارەک (، ) گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری باوەڕەشانی، ناوچەی چەنگ ئەڵماس، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)
دیمۆگرافیا
دەنگدەرانی لاو لە هەڵبژاردنی ٢٠١٦دا یەکجار کەم بوون، بەڵام لەکاتی هەڵبژاردنە سەرەتاییەکانی دیموکراتەکاندا، دەنگدەرانی لاو بەشێوەیەکی بەرچاو زیادیانکرد و دەنگیان بە بێرنی ساندەرس دا، کە ئەمەش نیشانەیەک بوو بۆ زیادبوونی دەنگدەرانی گەنج لە هەڵبژاردنەکانی ٢٠٢٠ـدا.
شارەک
جوگرافیا
شارەک ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)
هەڵبژاردنە هاوشانەکانی تر
هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمەریکا، هاوشانی هەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی پیران و نوێنەران بەڕێوە دەچێت.
حیزبی کۆماری
کۆماریەکان هەرزوو ڕایگەناند کەوا نایانەوێت هیچ کاندیدێک ڕکابەری ترامپ بکات بۆ نوێنەرایەتیکردنی حیزبەکەیان لە هەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی، بەڵام کۆمەڵێک کاندیدیش هەوڵی خۆیاندا بۆ ڕکابەریکردنی ترامپ.
ڕکابەری ترامپ بیڵ وێڵد بوو، دوای ماوەیەکی کەم  کشانەوەی خۆی لە هەڵبژاردنەکەدا ڕاگەیاند.
حیزبی دیموکرات
ڕکابەریەکان بۆ حیزبی دیموکرات تەواو جیاواز بوون و زیاتر ل ١٠ کاندید خۆیان بۆ نوێنەرایەتیکردنی حیزبی دیموکرات لە هەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیدا پاڵاوتبوو، بەڵام تاکە دوو کاندید کەوا تا کۆتاییەکان لە ڕکابەریەکی بەهێزدابوون بریتی بوون لە بێرنی ساندەرس و جۆ بایدن، کە دواتر بێرنی کشانەوەی خۆی ڕاگەیاند و پشتگیری جۆ بایدنی کرد. دوای ئەوەش بایدن کامڵا هاریسی وەک جێگری خۆی بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی دەستنیشانکرد.
جۆن ھای
{{Infobox officeholder|name=جۆن ھای|party= کۆماری|successor2=ڕۆبێرت ئاڕ ھیت|birth_name=جۆن میلتۆن ھای|birth_date={{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٨٣٨|١٠|٨}}|birth_place=Salem, Indiana, U.S.|death_date={{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٩٠٥|٧|١|١٨٣٨|١٠|٨}}|death_place=(نیوبوری، نیوھمپشایر، ئەمریکا|spouse={{ھاوسەرگیری| کلارا ستۆن|١٨٧٤|١٩٠٥}}|term_end2=٣ی ئایاری ١٨٨١|children=٤; لەوانە ھێلێن|education=Brown University, BA, MA|signature=John Hay Signature.svg|allegiance={{ئاڵا| ویلایەتە یەکگرتووەکان}}{{•}}  یەکێتی|branch={{Army| USA}}}{{•}} سوپای یەکێتی|rank=border|23px  برێڤت  عەقید|predecessor2=فریدریک دەبلیو سیوارد|term_start2=١ی تشرینی دووەمی ١٨٧٩|image=John Hay, bw photo portrait, 1897.jpg|ambassador_from1=ویلایەتە یەکگرتووەکان|office=37یەمین وەزیری دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان|president=ویلیام مککینلیتیۆدۆر ڕۆزڤێلت|term_start=٣٠ی ئەیلوولی ١٨٩٨|term_end=١ی ئەیلوولی ١٩٠٥|predecessor=ڕۆژی ویلیام ئاڕ|successor=ڕەگی ئیلیھو|country1=شانشینی یەکگرتوو|president2=ڕۆدەرفۆرد بی ھایسجەیمس ئەی گارفیلد|president1=ویلیام مککینلی|term_start1=٣ی ئایاری ١٨٩٧|term_end1=١٢ی ئەیلوولی ١٨٩٨|predecessor1=تۆماس ف.بایارد|successor1=جۆزێف ھۆدجس چۆات|office2=١٢یەمین یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان|battles=شەڕی ناوخۆی ئەمریکا}}
ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)
بانگەشەی کاندیدان
ئەو کێشانەی زۆرترین باس و خواستیان لەسەربوو لە بانگەشەی ترامپ و بایدندا بریتی بوون لە گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠ کە بەهۆیەوە ٢٣٠ هەزار هاوڵاتی ئەمەریکی مردن، کوشتنی جۆرج فلۆید، مردنی دادوەری باڵا ڕوس بەیدەر گینسبێرگ و پڕکردنەوەی شوێنەکەی بە ئەیمی کۆنی بارێت، سیاسەتی دەرەوەی ئەمەریکا لەگەڵ هاوپەیمانان و دوژمنانیان، لەگەڵ هەوڵەکانی تڕەمپ بۆ پووچەڵکردنەوەی "ئۆباماکەیر" لەوکاتەی بایدن بەڵێنی درێژەپێدانی پێدەدا.
حافز عەبدولرەحمان
حافز عەبدولرەحمان (بە عەرەبی:حافظ عبد الرحمن) مۆسیقاژەنێکی سوودانیە، چاڵاکیە هونەریەکانی پەیوەستن بە ئامێری فلووت،یەکێکە لەو مۆسیقاژەنانەی کەلەسەر ئاستی جیهانی ناسراوە.چەندین کۆنسێرتی لەپاریس و شارەکانی تری ئەورووپا گێڕاوە،ئەڵمانەکان بە بلیمەتەمۆسیقیەکەی ئەفریقا بانگی دەکەن.ئاواز و مۆسیقاکەی وەک مۆسیقای وێنەیی لەلایەن چەندین کەناڵی ڕاگەیاندنی جیهانیەوە بەکارهاتووە وەک کەناڵی (BBC) و دەنگی ئەمریکا (VOA) مۆنتی کارلۆ (MCD)، هەروەها چەندین پارچە میوزیکی لەسەر شانۆی کەنەدی لە واشنتۆن پێشکەش کردووە،سەرجەم هونەرەکەی ڕەنگدانەوە و گێڕانەوەی ژیانی تایبەتی خۆیەتی.
جۆن ھای
جۆن میلتۆن ھای (؛ لە دایکبووی ٨ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٨ - مردووی ١ی تەممووزی ١٩٠٥) سەرمایەدار و کاربەدەستێکی ئەمریکیی بوو کە زیاتر لە نیو سەدە لە حکوومەتدا کاری کرد. سەرەتا کە بەرزترین پلەی وەرگرت وەک سکرتێرێکی تایبەت و یاریدەدەری ئەبراھام لینکۆڵن بوو، و ھەروەھا وەزیری دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو لە سەردەمی سەرۆک ولیام ماکینلی و تیۆدور ڕۆزڤێڵت. ھەروەھا نووسەر و ژیاننامەنووس بوو و بە درێژاییی ژیانی شیعر و ئەدەبیاتی دیکەی نووسیوە.
ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)
دیبەیتەکانی سەرۆکایەتی
یەکێک لە دیارترین گفتوگۆکانی بریتی بوو لەوکاتەی کە سەرۆک ترامپ ڕەتیکردەوە ئیدانەی گروپی فاشیست و نازی پڕاود بۆیز بکات. دیبەیتەکە بە دیبەیتێکی خراپ لە قەڵەمدرا بەهۆی قسەبڕنەکانی بەردەوامی تڕەمپ، هەربۆیەش کۆمیتەی دیبەیتەکان ڕاگەیاند بۆ دیبەیتەکانی داهاتوو شێوازی بێدەنگکردنی بڵندگۆکان بەکاردەهێنێت بۆ پێدانی کاتی یەکسان بە هەردوو کاندید.
حافز عەبدولرەحمان
حافز لە شاری نایلا لە پایتەختی باشوری دارفور لەدایکبووە و لە تەمەنێکی زوودا بە بەکارهێنانی شمشاڵ دەستی بە ژەنین کردووە، پاشان بۆ پاڵپشتی کردن و پەرەپێدانی بەهرەکەی ڕووی لە زانکۆی سوودان کردووە لە شاری خەرتوم .بۆیەکەم جار لە ١٩٨١ لەسەر شاشەی تەلەفزیۆن یەکەم پارچەی (بەندەری کۆن) وەک لۆگۆی بەرنامەی "دینکا بنگا" بەکار هاتووە، کە لە تەلەفزیۆن و ڕادیۆی ئوم دەرمان خۆی ناساند و لەلایەن محەممەد سلێمان سەرۆکی ئەوکاتی سوودان بانگهێشت دەکرێت و ڕادەسپێردرێت بۆ پەرەپێدانی مۆسیقای سوودان و بڕوانامەی شانازی ماستەری لەبواری میوزیک پێ دەبەخشێت. یەکێکە لەپارچە مۆسیقا بەناوبانگەکانی (الأيام الخالدة) ەیە، کە لەلایەن فڕۆشگای ئەلیکترۆنی ئەمازۆن - ی ئەمریکاوە لەسەر ئاستی جیهان دابەشکرا.
جۆن ھای
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٨ پۆل:مردووانی ١٩٠٥ پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان
ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)
دیبەیتەکانی سەرۆکایەتی
دیبەیتی دووەمیش هەڵوەشایەوە دوای ئەوەی سەرۆک ترامپ تووشی کۆرۆنا هات و ڕەتیکردەوە بەشداری دیبەیتی سەرهێل بکات.
حافز عەبدولرەحمان
تاوەکو ئێستا پتر لە ٨١ پارچەمۆسیقای لەسەر شمشاڵ داهێناوە بە هەموو جۆرەکانیەوە ، لەوانە " تا ئەو کاتەی یەکتر دەبینین " ، ( چرپە هیواکان ) ، ( لە نێوان یادکردنەوە و ڕیتمی شاخ ) ، لە ڕێگەی ئامێری شمشاڵەوە هەوڵ دەدات تا بە سۆزە زگماکییەکەی پیاوی سودانی بگات و بە مۆسیقاژەنێکی خاوەن کولتوورێکی فراوان و کارامەیەکی بەرچاو لە ڕەوانبێژیدا دەربکەوێت هەربۆیە لە ژمارەیەک کۆڕوکۆمەڵەی عەرەبی و نێودەوڵەتیدا نوێنەرایەتی سودانی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەفریقا
ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)
دیبەیتەکانی سەرۆکایەتی
دیبەیتی سێیەم لە ٢یی ئۆکتۆبەر لە زانکۆی بێلمۆنت لە ناشڤیل،تێنەسی بەڕێوەچوو. گۆڕانکاریەکان لە یاساکانی دیبەیت وایکرد دیبەیتێکی هێمانەتر بەڕووەبچێت. هەرچەندە بایدن بە براوەی دیبەیتەکە لە قەڵەمدرا، زۆربەی چاودێران ئەوەیان خستە ڕوو کە دیبەیتەکە کاریگەری لەسەر بڕیاری دەنگدەران ناکات.
شەوی هەڵبژاردن
بە گشتی لە رۆژی یەکەمدا، بایدن توانی دەنگی ویلایەتە پێشبینکراوەکان بەدەست بهێنێت و هیچ ویلایەتێکی کۆماری نەباتەوە، لەوکاتەی ترامپ زۆر باشتر لەوەی ئامارەکان پێشبینیەکان دەکرد دەنگی زیاتر هێنا و بەشێوەیەکی کاتی لە بەشێک لە ویلایەتە دیموکراتەکانی وەک میشیگن پێشەنگ بوو.
دوای ڕۆژی ھەڵبژاردن
ئێوارەی ٤ی تشرینی دووەم، ئەسۆسییەیتد پرێس بڵاویکردەوە کە بایدن ٢٦٤ کورسی بەدەستھێناوە و تەنھا ٦ دەنگی ماوە بۆ بردنەوەی ھەڵبژاردنەکەو ھەریەک لە ویلایەتەکانی پەنسلڤەینیا، کارۆلینای باکوور، جۆرجیا و نێڤێداش ھێشتا یەکلایی نەکراونەتەوە بەپێیەی دەنگەکانیان لە ژماردندان. ئەنجامەکانی ئەم ویلایەتانە درەنگ کەوتن بەھۆی ئەو دەنگانەی لەڕێگەی پۆستەوە ناردرابوون. لە پەنسلڤەینیا ژماردنی دەنگەکان تا شەوی ھەڵبژاردن دەستیپێنەکرد، ترامپ ڕاگەیاند ویلایەتەکەی بردووەتەوە سەرەڕای ئەوەی ملیۆنان دەنگ مابوو بژمێردرێن. بەدەر لەم پەنسلڤەینیا، ترامپ سەرکەوتنی لە ویلایەتەکانی کارۆلینای باکوور و جۆرجیاش ڕاگەیاند کە لەوێش دەنگدان تەواو نەبوو. دوای چەند کاتژمێرێک، فۆکس نیوز ڕایگەیاند کە بایدن ویلایەتی ئاریزۆنای بردووەتەوە و دوای ئەوەش ئەسۆسییەیتد پرێسیش ھەمان ھەواڵی بڵاوکردەوە، بەڵام ھەندێ کەناڵی دیکەی ڕاگەیاندنی وەک سی ئێن ئێن و ئێن بی سی ڕایانگەیاند جارێ ژمارەکان لێک نزیکن و ویلایەتەکە یەکلایی نەبووەتەوە.
لەوکاتەی ژماردنی دەنگەکان بەردەوام بوون، تیمی ترامپ ڕایانگەیاند کە دەنگەکانی ویلایەتی ویسکانسن دەبێت بژمێردرێنەوە و داوای تێھەڵچوونەوە دەکەن لە دەنگدانەکانی نێڤێدا. ھەروەھا داواکار بوون کە ڕێگە بە چاودێرانی حیزبی کۆماری بدرێت پشکنین بۆ ئەو دەنگدانە بکەنەوە کە ھەژمارکراون لە ویلایەتی بەنسلڤەینیا. داواکاری گشتی ویلایەتی پەنسلەڤەینیا جۆش شەپیرۆ ڕایگەیاند ئەم ھەوڵە تەنھا سیاسییە و ھیچ بنەمایەکی یاسایی نییە و ترامپ دەیەوێت گومان بخاتە سەر گەورەترین پرۆسەی دیموکراسی وڵات.
دۆناڵد ترامپ چەند جار دیموکراتەکانی بە ھەوڵدان بۆ ساختەکاری لەو ویلایەتانە تۆمەتبار کرد کە بوونەتە شوێنی کێبڕکێی تووندی ھەردوو بەربژێری ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی، بە تایبەت، جۆرجیا، پەنسلڤانیا و نیڤادا، لە وڵامدا بەرپرس و حاکمی بەرپرس و حاکمی ھەرسێ ویلایەتی جۆرجیا، پەنسلڤانیا و میشیگن ڕایانگەیاند پرۆسەی ھەڵبژاردن لە ویلایەتەکانیان بەبێ کێشە بەڕێوەچوو، ساختەکارییش ئەنجامنەدراوە.
لە ٧ی ١١ تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا، دوابەدوای یەکلابوونەوەی ویلایەتی پەنسلڤەینیا، بایدن گەیشتە دەنگی پێویست بۆ بوون بە سەرۆکی ئەمەریکا.
تێبینییەکان
پۆل:دۆناڵد ترامپ
ھەزارلۆغان
وێنۆک|ھەزارلۆغان لە بازاڕێک لە ئیتالیا ھەزارلۆغان یان ھەزارتوێ توێیەکە بە دیوی ژوورەوەی گەدەی ئاژەڵانەوە (وەک مانگا، مەڕ و خووگ). ھەزارلۆغان لە زۆر شوێنی دنیادا دەخورێت، بەتایبەت شۆرباوی (tripe soup) پێ ساز دەکرێت. لە کوردەواریشدا دەکوڵێنرێت و بە بەشێک لە سەروپێ دادەنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:چێشتی کوردی
مۆزەخانەی ھونەری میلی و دابونەریت
مۆزەخانەی ھونەری میللی و دابونەریت مۆزەخانەیەکی ھونەرییە و دەکەوێتە جەزائیرەوە. ھونەری جەزائیری نمایش دەکرێت، کە بریتیین لە فەرش، خشڵ. مۆزەخانەکە کۆشکێکی پێشووی عوسمانییە، لە سەدەی ١٦ پێشتر شوێنی نیشتەجێبوونی تورک بوو، کە بە «دار بەکری» ناسراوو بوون.
چنارباشی
چنارباشی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری عەلی شیروان، ناوچەی سیوان، شارستانی ئیلام، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئیلام ئیلام ئیلام پۆل:گوندەکانی شارستانی ئیلام پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئیبن ئەلکوتوبی
سەرچاوەکان
پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
ژیاننامەی ژنانی نموونەیی
ژیاننامەکانی ژنانی نمونەیی ( بە چینی:列女傳; خوێندنەوە: لیێ-نو ژوان) کتێبێکە لەلایەن زانای ئیمپراتۆریەتی ھان لیو سیانگەوە گەشەی پێدراوە، کە تیایدا ژیاننامەی ١٢٥ ژنی نموونەیی تیایە کە لە مێژوویی دێرینی چین ژیاون، کە کتێبەکە پشت بە سەرچاوە مێژوویەکانی وەک (تۆماری مێژوویی بەھار و پایز، زوۆ ژوان، شیجی) دەبەستێت
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەقەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان پۆل:دەقە چینییە کلاسیکەکان پۆل:وێژەی ئیمپراتۆریەتیی ھان پۆل:کتێبەکان لە سەدەی ١ەمی پێش زایین پۆل:ژنان لە چین پۆل:ژیاننامە فەرھەنگییەکانی ژنان پۆل:مێژووی کۆمەڵایەتیی چین
ئیمپراتۆریەتی ژۆو
وێنۆک ئیمپراتۆریەتی ژۆو (بە چینی: 周 ژۆو) ئیمپراتۆریەتێکی دێرینی چینە کە لەدوای ئیمپراتۆریەتی شانگ ھات ئیمپراتۆریەتی ژۆو بەوە بەناوبانگە کە زۆرترین تەمەنی ھەبووە ئیمپراتۆریەتەکە (٧٩٠ ساڵ) ژیاوە
پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١١یەمی پێش زایین لە چین پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی چین لە سەدەی سێیەمی پێش زایین پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین پۆل:فەرمانڕەوا پێشووەکان لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا پۆل:ویلایەت و ناوچانەی لە سەدەی سێیەمی پێش زایین ھەڵوەشێنراونەتەوە پۆل:ناوچە و ویلایەتەکان کە لە سەدەی ١١یەمی پێش زایین دامەزراون
لوسی کۆچاریان
لوسی ڕۆژنامەنووسە لە ڕادیۆی گشتی ئەرمینیا و دوو بەرنامە پێشکەشدەکات. لە ئابی ٢٠١٨، دەستیکرد بەقسەکردن لەسەر کێشە دەروونییەکانی منداڵان وە دەستدرێژی سێکسی و تووندووتیژی بۆسەر مێینە، دواتر کەمپەینێکی بەناوی «دەنگی تووندووتیژییەکان» سازکرد. وێرای ئەوەی لە وڵاتەکەی تووندووتیژی بۆتە کەلتوور، بەڵام لوسی بۆ ڕووبەڕووبونەوەی ئەو دیاردەیە تووشی ئاستەنگ و ھەڕەشەی خەڵک بوویەوە، تەنانەت لەئاستی پەرلەمانتارەکانیش ھەڕەشەی دانانی یاسای دژ بەخواستەکانی لێکراوە. ھەوڵەکانی لوسی ھێواش ھێواش بەرھەمی ھەبوو لەدرووستبوونی یاسا و کاردانەوەی گشتی.
ئازاری ٢٠٢٠، لوسی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا، ناوبراو یەکەم ئەرمەنی بوو ئەو خەڵاتەی پێبدرێت، لەڕێوەڕەسمەکە ئانا ھاکۆبیان خانمی یەکەمی ئەرمینیا (ژنی سەرۆکوەزیران) ئامادەبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی ژنان لە ئەرمینیا پۆل:ژنە چالاکوانەکانی مافەکانی مرۆڤ لە ئەرمینیا پۆل:ڕۆژنامەنووسە ئەرمەنییەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
کانی پەموو
کانی پەموو گوندیکە، کەوتووەتە ناحیەی قۆرەتوو، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی پەموو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گۆڕگنۆش و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی شیرینە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ڕەزوار لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گۆڕەشەلە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مۆزەخانەی قوبرس بۆ ماتۆڕسکیلە کلاسیکەکان
مۆزەخانەی قوبرس بۆ ماتۆڕسکیلە کلاسیکەکان مۆزەخانەیەکی نیکۆسیای پایتەختی قوبرسە و تایبەتە بە مێژووی ماتۆڕسکیل لە نێوان ١٩١٤ بۆ ١٩٨٣. مۆزەخانەکە زیاتر لە ٤٠٠ ماتۆڕسکیلی تێدییە، لەوانە: (ئەی جی ئێس، ئێم ڤی ئەگۆستا، ماشلیس، نۆرتۆن، بی ئێس ئەی، ترومف، ئارێڵ، بی ئێم دەبلیو، جەیمس، مۆتۆ گازی، ڕۆیاڵ ئینفێڵد، ھەنێک ماڕکەی تر. مۆزەخانەکە لە ساڵی ٢٠٠٠ لەلایەن ئەندریاس نیکۆلا دروستکراوە، گەورەترین مۆزەخانەی ماتۆڕسکیلە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست.
مێژووی بروونای
وێنۆک مێژووی بروونای باسکردنە لە مێژووی وڵاتی بروونای و ئەو ڕوودا و و پێشھاتانەی لە سەدەکانی ڕابردوو لەم ناوچەیە ڕویداوە بەمەبەستی ئاشنا کردنی نەوەکانی ئێستا بە ڕابردووی ئەم وڵاتە.
پوختەیەک لە مێژووی بروونای
لە سەدەی پانزەھەم شانشینی ئیسلامی ڵی دامەزرا کە مالیزییەکان دەسەڵاتیان گرتە دەست لە بڕونای لە ساڵی ١٩٠٦ لەلایەن بەریتانییەکان داگیرکرا و کەوتنە ژێر دەستیان لە ساڵی ١٩٢٩ نەوت لەم وڵاتە دۆزرایەوە لە ساڵی ١٩٤١ تا ١٩٤٥ لەلایەن ژاپۆنەوە حکوم دەکرا دوای داگیرکردنی لە جەنگی جیھانی دووەم لە ساڵی ١٩٥٩ دەستوری خۆی ڕاگەیاند و بەریتانییەکان کار و باری بەرگری و دەرەوەی گرتە دەست لە ساڵی ١٩٧٥ نەتەوە یەکگرتووەکان بڕیاری سەربەخۆی بڕۆنای دا و لە بەریتانیا جیابووەوە لە ساڵی ١٩٨٤ و سەربەخۆی خۆی ڕاگەیاند
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی بروونای
سەعید ئاقاخانی
سەعید ئاقاخانی (لەدایکبووی ٢٣ی شوباتی ١٩٧٢، لە بیجاڕ) ئەکتەر، نووسەر و دەرھێنەری سینەما و تەلەڤیزیۆنی ئێرانە. ئاقاخانی دەرچووی شانۆ لە زانکۆی تارانە. لە ساڵی ١٩٩٣ەوە ھەتا ئێستا لە ٥٥ فیلم و سریاڵی تەلەفیزۆنیدا، دەوری بینیوە. سەعید ئاقاخانی چەندجارێک خەڵاتی سیمۆرغی بلوورینی وەرگرتووە.
سەعید ئاقاخانی بە بەژداری لە زنجیرەی سەعاتی خۆش لە دەرهێنانی میھران مودیری ناوبانگی پەیدا کرد. لە ساڵی ٢٠١٠ بۆ یەکەمین جار لە فیلمێکی سینەمایی ڕۆڵی بینی بە ناوی دوای نیوەڕۆی سەگی سەگی لە ھەمان ساڵ دەرهێنانی بۆ یەکەمین زنجیرەی کرد بە ناوی جێژنی ئەمساڵ. چرای ١٠٠ یەکەمین تەجروبەی دەرھێنانی بوو بۆ فیلمی سینەمایی. ئاقاخانی لە سی و سێیەمین خولی فیستیڤاڵی فەجر توانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو بباتەوە بۆ ڕۆڵ بینینی لە فیلمی خواحافیزی درێژ.
ژیان
سەعید ئاغاخانی ھاوسەرگیری کردووە و خاوەنی دوو مناڵی کچ بە ناوەکانی دەریا و خوورشیدە، پیشەی ئەکتەر و دەرهێنەر و نوسەر، لە ساڵی ١٩٩٤ەوە دەستی بە کار کردووە، بۆ یەکەمین جار لە زنجیرەی ھەلفڕینی٥٧ لە دەرهێنانی میھران مودیری دەستی پێکردووە.
خاتووناوا
خاتوناوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی مەحمودچغ، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
قرغیزستان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
قرغیزستان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
گاڤانەجاڕ
جوگرافیا
گاڤانەجاڕ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
شەرەفەززەمان مەروەزی
شەرەفەززەمان تاھیر مەروەزی، پزیشک و جوگرافی فارسی. لە پاشماوەکانی کتێبی (طبائع الحيوان) لە چاپ دراوە بە پشکنینی (عبدالحميد صالح حمدان) (قاھیرە، عالم الکتب، ٢٠٠٢ز).
سەرچاوەکان
پۆل:پزیشکە ئێرانییەکانی سەدەکانی ناوین پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
ماتەر
ماتەر  کەسایەتی ئەنیمەیشنی ئۆتۆمۆبیلەکان و ئۆتۆمۆبیلەکانی ٢ و ئۆتۆمۆبیلەکانی ٣یە. ئەم ئۆتۆمۆبیلە لەلایەن کۆمپانیای پیکسارەوە دروستکراوە و هەروەها ڵایتینگ ماکوین باشترین هاوڕێیەتی. دەنگی پیشەیی ئەویش لاری کەیبڵ گایە، ئەم کەسایەتییە خەڵکی شاری خەیاڵی و دووری ڕادیاتۆر سپرینگزە و کاتێک لە هەمان شاردا ون دەبێت، لایتنینگ مەکوین دەناسێت. ڕەنگی ماتەر لە منداڵیدا شینێکی ئاسمانی بووە، کە لە فلاشباکی بەشی یەکەمی فیلمی ئۆتۆمۆبیلەکان دەرکەوتووە کاتێک منداڵ بووە. ژمارەی تابلۆی ئۆتۆمبێلەکەی A113یە. هەروەها باشترین شۆفێرە (بە بۆچوونی ئەو) لە لێخوڕینی گێڕی پێچەوانەدا (بەگ بۆ دواوە). بێگومان لە فیلمی ئۆتۆمۆبیلەکان بەشی دوودا، پەیامنێری پێشبڕکێکان دارێل کارتریپ دەڵێت "ئەو باشترین شۆفێری پێچەوانەیە لە جیهاندا".
سەرچاوەکان
پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم
سڕبوونی زستانە
وێنۆک|کیسەڵ لەو گیانڵەبەرانەیە بە سوڕی سڕبوونی زستان دادەڕوات. سڕبوونی زستانە یان سووڕی سڕبوون بەھەردوو جۆڕی زستانە و ھاوینە (ئینگلیزی: Hibernation)  دەستەواژەیەکی گیانەوەر زانیە بەکاردێت بەرامبەر ئەو کانەی کە ھەندێ لە گیانڵەبەران پێیدا تێپەر دەبن بۆ خۆپاراستنیان لە ناھەمواری کەش و ھەواوە بەجۆرێک ماوەکەی نزیکەی وەرزێک دەخایەنێت، ئەو گیانلەبەرانەی لەوەرزی زستان بەھۆی نزمی پلەی گەرماوە دەچنە سوڕی سڕبوون بەدرێژایی وەرزی سەرما لەدۆخی سڕبوون دەمێننەوە تا بەرزبوونەوەی پلەی گەرما، پێیان دەڵێن لەسوڕی سڕبونی زستانە دان، وە ھەندێ لە گیانلەبەران بەھۆی بەرزی پلەی گەرماوە دەچنە دۆخی سڕبوون تاوەکو خۆیان لەگەرما بپاڕێزن بەدرێژایی وەرزی گەرما تا ئەو کاتەی پلەی گەرما نزم دەبێتەوە، پێیان دەڵێن سوڕی سڕبوونی ھاوینە.
ھەریەک لەسوڕی سڕبوون و کۆچی گیانلەبەران بەیەک شت ھەژماردەکرێن، کە ھەردووک لێی خۆپاراستنە لە نەگونجاوی پلەی گەرما..
بەرفڕاوانی بەکارھێنانی
دەستەواژەی سڕبوون لەزۆر بواردا بەکاردێت ئەمانەی خواڕەوە ھەندێک نمونەن:
نیل دیگراس تایسۆن
نیل دیگراس تایسۆن ، (لەدایکبووی ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٨) ئەستێرەناسی فیزیایی، گەردوونناس، زانای ھەسارەکان، نووسەری زانستیی ئەمریکییە. لە ساڵی ١٩٩٦ەوە، وەک بەڕێوبەری فرێنک پ. ڕۆز لە ھایدن پلانتێرییەم لە سەنتەری ڕۆز بۆ زەوی و بۆشایی ئاسمان لە شاری نیویۆرک کاریکردووە. ئەو سەنتەرە بەشێکە لە مۆزەخانەی ئەمریکی بۆ مێژووی سروشتیی، کە تایسۆن لە ساڵی ١٩٩٧ بەشی ئەستێرەناسی فیزیایی تێیدا دامەزراند و تاوەکو ساڵی ٢٠٠٣ وەک توێژەر لەوێ کاری لەو بەشە کردووە.
تایسۆن لە زانکۆی ھارڤارد، زانکۆی تێکساس لە ئۆستن ، و زانکۆی کۆڵۆمبیا خوێندوویەتی. لە نێوان ساڵانی ١٩٩١ تا ساڵی ١٩٩٤ وەک توێژەری پۆست دکتۆرا لە زانکۆی پرینستۆن کاریکردووە. لە ساڵی ١٩٩٤ وەک کارمەند بەناونیشانی زانا بەشداری ھایدن پلانتاریۆمی کرد و و وەک لێکۆڵەرێکی میوان و وانە بێژ لە زانکۆی پرینستۆن کاری کرد. لە ساڵی ١٩٩٦ بوو بە بەڕێوەبەری پلانتیریۆم و چاودێری پڕۆژەی ٢١٠ میلیۆن دۆلاری دووبارە بنیاتنانەوە دەکرد کە لە ساڵی ٢٠٠٠ تەواو بوو.
لە ساڵی ١٩٩٥ تاکو ٢٠٠٥ تایسۆن وتاری مانگانەی لە گۆشەی «گەردوونیی» بۆ گۆڤاری (مێژووی سروشت) دەنوسی، کە دواتر ھەندێکیانی لە ھەردوو کتێبی (death by black hole 2007) و (astrophysics for people in a hurry 2017) بڵاوکردەوە. ھەر لەم ماوەیەدا، گۆشەیەکی مانگانەی لە ڕۆژنامەی StarDate دەنووسی، کە تێیدا وەڵامی پرسیارەکانی دەربارەی جیھان دەداوە لە ژێر نازناوی «مارلین».
چەند بابەتێک لە گۆشەکە لە ھەردوو کتێبەکانی خۆی Marlin’s Tour of the universe (1998) و Just visiting this planet (1998) بڵاو کرانەوە. تایسۆن یەکێک بوو لە ئەندامانی لیژنەیەکی حکومی لە ساڵی ٢٠١١ دەربارەی داھاتووی بواری بۆشایی ئاسمانی ئەمریکا، ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٤ یش یەکێک بوو لە ئەندامانی لیژنەی (مانگ و مەریخ و دوورتر).
لە ھەمان ساڵدا مەدالیای تایبەتیی لەبواری خزمەتی کاروباری گشتیلە لایەن ناسای پێبەخشرا. لە ساڵی ٢٠٠٦ تا ٢٠١١، بەرنامەی تەلەفزیۆنی NOVA ScienceNow ی لە کەناڵیPBS پێشکەشکرد. لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە، تایسۆن پۆدکاستی ھەفتانەی StarTalk پیشکەشدەکرد. ھەروەھا بەرنامەیەک بەناوی StarTalk لە ناشناڵ جیۆگرافیکدا دەست بە پەخشکردنی کرا لە ٢٠١٥.
لە ساڵی ٢٠١٤، زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنی گەردونی بەناوی کۆسمۆس: A Spacetime Odyssey لە دوای زنجیرەی «کارل ساگان» ی گەردوونی: A Personal Voyage 1980 پێشکەش دەکرد.
سەرەتاکانی ژیانی
دایکی ناوی سونچیتا ماریا تایسۆنە و پسپۆر بوو لە نەخۆشی پیری لە وەزارەتی تەندروستی و پەروەردە و چاودێری کۆمەڵایەتی ئەمریکا کاری دەکرد و، بە ڕەگەز پۆرتۆریکی بوو.
باوکی ئەمریکی بە ڕەگەز ئەفریقی بوو، ناوی سایرل دیگراس تایسۆن (١٩٢٧–٢٠١٦) بوو. زانایەکی کۆمەڵایەتی و بەرپرسی حکومی سامانە مرۆیییەکانی شارەداری نیۆیۆرک جۆن لیندسای بوو. ھەروەھا یەکەم دەرھێنەری ھەلی بێسنوری ھارلم بۆ گەنجان بوو. تایسۆن خوشکێک و برایەکی ھەبوو بەناوی ستیفن جۆسێف تایسۆن و لین ئەنتیپاس تایسۆن.
تایسۆن ناوی دووەمی دیگرەسە کە ئەویش ناوی داپیرەی (لە لای دایکییەوە) بووە، کە ناوی ئالتیمە دی گراس بووە و لە دورگەی نیفیس لە (بریتیش وێست ئیندی) لە دایک ببوو.
تایسۆن لە گەڕەکی کاسل ھیڵ لە برۆنکس و پاشان لە ڕیڤەردال گەورە بووە. تایسۆن ھەر لە باخچەی ساوایان تاکو ئامادەیی لە قوتابخانەی حکومی لە برۆنکس: پ.س. ٣٦، پ.س. ٨١ و ئەکادیمیایRiverdale Kingsbridge (کە ئەو کات ناوی "پ.س. ١٤١" بوو) و دواتر لە قوتابخانەی برۆنکس بۆ زانست (١٩٧٢–١٩٧٦) خوێندوویەتی. لەوێ سەرپەرشتیاری تاقمێکی زۆرانبازی و سەرنووسەری گۆڤاری زانسی فیزیایی بوو.
حەز و ئارەزووی بۆ گەردوونناسیی لە تەمەنی نۆ ساڵییەوە دەستی پێکرد دوای ئەوەی سەردانی شانۆگەری ئاسمان (سکای ثیەتەر) ی کرد لە ھایدن پلانتەریۆم. تایسۆن دەگێڕێتەوە کە گوتبووی «ئەو وردەکارییە زۆر بەھێز بوو [ھی تاریکی شەو] و من دڵنیام لەم بابەتە ھیچ ھەڵبژاردەی ترم نەبوو، لە ڕاستیدا گەردوون بانگمی کرد».
لە کاتی خوێندنی لە قوتابخانەی ئامادەییدا، تایسۆن بەشداری چەند کۆرسێکی گەردوونناسیی کرد کە لەلایان ھایدن پلانتاریۆمەوە پێشکەشدەکرا، کە ئەو بە «باشترین قۆناغیبەدەستھێنانی زانیاریی» لە ژیانی ناوبرد. ئەمەشی بۆ ھەوڵەکانی دکتۆر مارک چارتاندی سێیەم گەڕاندەوە کە بەڕێوەبەری پلانتیریۆمی ئەو کاتە بوو، ھەروەک ئەوی وەک «یەکەم نموونەی باڵای ڕۆشنبیریی» خۆی دەزانی. کاریگەریش بوو بە شێوازی وانەوتنەوەی کە جۆرێک لە گاڵتەوگەپی تێکەڵ بە وانەوتنەوە دەکرد، ئەمەش ھانی تایسۆنی دا کە ھەمان شێواز بەکاربێنێ بۆ شیکردنەوەی گەردوون بۆ خەڵکانی تر.
نامەی پێشکەشکردنم بۆ کارکردن دەمێکە پێشکەش کردووە وەک کەسێکی ئارەزوومەند لەبواری گەردووندا. نووسینگەی وەرگرتن کە نازانم کێن نووسراوەکەمیان ناردبوو بۆ کارل ساگان، ئەویش دوای چەند ھەفتەیەک خۆی نامەیەکی بۆم نارد.
تایسۆن دووبارە بیری ئەو ڕۆژەی کردۆتەوە لە یەکەم ئەلقەی Cosmos: A Spacetime odyssey. ساڵنامەیەکی ئەو گەردوونناسە بەناوبانگەی دەرھێنا بۆ ساڵی ١٩٧٥، ئەو ڕۆژەیبیر کەوتەوە کە تێیدا ساگان تایسۆنی لە تەمەنی ١٧ ساڵانی بانگھێشت کردبوو بۆ ئەوەی ڕۆژێکی لەگەل بەسەر ببات لە ئیثاکە. ساگان داوای کرد کە ئەو شەوە لەوێ بمێنێتەوە ئەگەر پاسەکەی نەھاتە دوای بۆ ئەوەی بیباتەوە بۆ برۆنکس. تایسۆن وتی من لەم کاتەدا دەمزانی کە دەمەوێ ببم بە زانایەک، بەڵام ئەم ئێوارەیە لە کارلەوە فێربووم کە بەڕاستی دەمەوێ ببمە چ جۆرە کەسێک.
تایسۆن بڕیاریدا بجێتە کۆلێژی ھارڤەردو لەوێ پسپۆری فیزیای ھەڵبژارد و ئەو ماوەیەش لە کورییەر ھاوس دەژیا. ھەروەھا لە ساڵی یەکەمی خوێندنی زانکۆدا بووە ئەندامی وەرزشی زانکۆ، بەڵام دواتر گەڕایەوە سەر زۆرانبازی و لە ساڵی کۆتاییشدا دەستی دایە نامە نووسین. ھەروەھا چاڵاک بوو لە بواری دانسی جاز و بالێ و دانسی ئەفریقی و باڵڕومی لاتینی.
تایسۆن بکەلۆریۆسی لە فیزیا وەرگرت لە کۆلێژی ھارڤەرد لە ساڵی ١٩٨٠و پاشان دەستی بە خوێندنی باڵا کرد لە زانکۆی تێکساس لە ئۆستن و لەوێش ماستەری بەدەست ھێنا لە گەردوونناسی لە ساڵی ١٩٨٣. بە گوێرەی قسەکانی خۆی ئەو بەپێی پێوست کاتی بۆ لێکۆڵینەوە لە تاقیکە تەرخان نەدەکرد. مامۆستاکانی ھانی تایسۆنیان دەدا بۆ ئەوەی بیر لە پیشەیەکی تری جێگرەوە بکاتەوەو دواتر ئەو لێژنەیەی بۆ تاوتوێکردنی نامەی دکتۆراکەی پێکھێنرابوو ھەڵوەشێنرایەوە، بەمەش ھەوڵەکانی بۆ بەدەستھێنانی دکتۆرا لە زانکۆی تێکساس کۆتاییان ھات.
تایسۆن لە ساڵی ١٩٨٦ تاکو ساڵی ١٩٨٧ وانەی گەردوونناسی دەوتەوە لەزانکۆی ماریلاند. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٨٨ لە پرۆگرامی خوێندنی باڵای گەردوونناسی لە زانکۆی کۆلۆمبیا وەرگیرا کە تێیدا بڕوانامەی (ئێم فیڵ)ی بەدەست ھێنا لە زانستی فیزیای گەردوونناسیی لە ساڵی ١٩٨٩و، پاشان دکتۆراشی بەدەست ھێنا لە ھەمان بەشدا لە ساڵی ١٩٩١ بە سەرپەرشتیاری پڕۆفیسۆر ڕ. مایکل ڕیچ.
لە میانەی کارکردنی لە تێزی دکتۆراکەیدا، تێبینی بەکارھێنانی تەلەسکۆبی ٠٫٩١ ی کرد لە ڕوانگەی ئەمریکی سێرۆ تۆلۆلۆ لە چیلی کە تێیدا نمونەی ڕیوپێوی کالان/ تۆلۆلۆ((Calán/Tololo ی دۆزییەوە کە یارمەتیدەر بوو بۆ دروست کردنی جۆرە مۆمێکی ستاندەردی سوپەر نۆڤا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨ پۆل:زانایانی ئەمریکی پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی پۆل:پارێزەرانی بۆشایی ئاسمان پۆل:گومانباوەڕە ئەمریکییەکان
ھانگفو می
ھوانگفو می (٢١٥ بۆ ٢٨٢) پزیشک، نووسەر، مێژووناس، شاعیری چینی بوو لە کۆتا سەردەمی ڕۆژھەڵاتی ھان، سێ شانشینەکە و سەرەتای سەردەمی ڕۆژاوای جین دەژیا، لە خێزانێکی ھەژار لەدایک بوو ھەروەھا ھانگفو می نووسەری کتێبی (ژیاننامەی ژنانی نموونەیی)ـیە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٢١٥ پۆل:مردووانی ٢٨٢ پۆل:مێژووناسە چینییەکانی سەدەی ٣یەم پۆل:پزیشکەکانی چین لە سەدەی سێیەمی پێش زایین پۆل:مێژووناسەکانی چاوۆ وێی پۆل:شاعیرانی چاوۆ وێی پۆل:نووسەرە زانستخوازەکانی چاوۆ وێی پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتیی ھان پەیوەیست بە سێ شانشینەکە پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتی جین (٢٦٦-٤٢٠) پۆل:نووسەرە زانستخوازەکانی ئیمپراتۆریەتی جین (٢٦٦-٤٢٠) پۆل:مێژووناسەکانی ئیمپراتۆریەتی جین (٢٦٦-٤٢٠)
کانی زەرد
کانی زەرد گوندیکە، کەوتووەتە ناحیەی قۆرەتوو، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی زەرد لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تازەشار و لە باشوور لەگەڵ گوندی سەید سیخی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کاکۆڵی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی ماسی.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئێکستریم مێتاڵ
ئێکستریم مێتاڵ (ئینگلیزی: Extreme Metal) لقێکی مۆسیقای ھێڤی مێتاڵە کە دەکەوێتە ژێر یەک پۆلەوە لەو کاتەوەی کە سەبچەشنەکان (لقەکانی) مێتاڵ جیاکراونەتەوە لە ١٩٨٠کاندا. ئەم جۆرە مۆسیقایە لە دەنگدا بەزۆری دەچێتەوە سەر لقەکانی تری مێتاڵ وەک دووم مێتاڵ، سپید مێتاڵ، سراش مێتاڵ، بلاک مێتاڵ و دێس مێتاڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ
جانگ نا-را
جانگ نا-را (بە کۆری:장나라; لەدایکبووی ١٨ی ئاداری ١٩٨١) خانمەکتەر و گۆرانیبێژی کۆریای باشوورە   کە لەھەردوو بەشی بواری بازرگانی کۆریای باشوور و چین چالاکە لەوەتەی ٢٠٠١، لە ڕۆلگێرانەکانی لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی وەک (((  Successful Story of a Bright Girl (2002), My Love Patzzi (2002), Wedding (2005), My Bratty Princess (2005), Confession Couple (2017), The Last Empress (2018–2019), and VIP (2019). )) ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی سێئول پۆل:گۆرانیبێژەکانی سێئول پۆل:دەرچووانی زانکۆی چونگ-ئانگ پۆل:گۆرانیبێژەکانی کەی-پۆپ پۆل:خانمە گۆرانیبێژە پۆپەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١ەم لە کۆریای باشوور پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێم نێتی مۆسیقا لە ئاسیا پۆل:کچە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
ناوچەی ناوەندی شارستانی خۆی
ناوچەی ناوەندی شارستانی خۆی یەکێک لە ناوچەکانی شارستانی خۆی لە پارێزگای ورمێ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. ناوەندی ئەم ناوچەیە شاری خۆییە. ھەروەھا ناوچەی ناوەندی پڕ لە دانیشتووترین ناوچەی شارستانی خۆییە.
دابەشکاریی کارگێڕی
گوندستانەکانی ناوچەی ناوەندی شارستانی خۆی:
شارەکان:
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی ناوەندی شارستانی خۆی لە ساڵی ٢٠٠٦دا بەرامبەر لەگەڵ ٢٦٠،٨٥٤ کەس لە ٦٢،٨٠٥ خێزاندا بووە، کە زۆربەیان ئازەرین و لە ئیسلامی شیعە پەیڕەوی دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوچەکانی ئێران پۆل:ناوچەکانی کوردستان پۆل:ناوچەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:ناوچەکانی شارستانی خۆی پۆل:شارستانی خۆی
بۆڵت (فیلمی ٢٠٠٨)
بۆڵت فیلمێکی کۆمیدی و سەرکێشی کۆمپیتەرییە، لەلایەن ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشنەوە بەرھەمھێنراوە، وە لەلایەن واڵت دیزنی پیکچەرز بڵاوکراوەتەوە. «کریس ویلیامز» و «بایرۆن ھاوارد» دەریانھێناوە، ئەستێرەکانی دەنگی فیلمەکە جۆن تراڤۆڵتا، مایلی کۆرس، مالێکۆڵم مکدۆوێڵ، دیدریچ بادەر، نیک سواردسۆن، گرێگ جێرمان، سوسی ئیسمان و مارک واڵتۆن. ناوەندی پیلانەکانی فیلمەکە لەسەر سەگێکی سپی بەناوی بۆڵتە، کە ھەموو ژیانی لە زنجیرەی تەلەفزیۆنی بەسەربردوە، پێیوایە کە خاوەنی ھێزێکی گەورەیە، کاتێک باوەڕی وایە کە خاوەنەکەی بەناوی «پێنی» ڕفێنراوە، ئەویش ھەوڵی ڕزگارکردنی دەدات.
بۆڵت لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ لە ئەمریکا بڵاوکرایەوە، سەرەڕای نمایشێکی تا ڕادەیەک باش لە بۆکس ئۆفیس، فیلمەکە پێشوازییەکی ڕەخنەگرانەی پۆزەتیڤی بەھێزی وەرگرت. ئەمە یەکێک بوو لە کۆتا ڕۆڵەکانی فیلم بۆ «جەیمس لیپتۆن» پێش مردنی لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٠، ئەوی دیکەشیان فیلمی ئیگۆر بوو، کە لە ھەمان ساڵ بڵاوکرایەوە. فیلمەکە بۆ زنجیرەیەک خەڵات ھەڵبژێردراوە، وەک خەڵاتی ئەکادیمیای باشترین ئەنیمەیشن، خەڵاتی گۆڵدن گلۆب بۆ باشترین فیلمی وێنەی ئەنیمەیشنی، خەڵاتی گۆڵدن گلۆب بۆ باشترین گۆرانی ڕەسەن.
چیرۆک
تووتکێکی سپی بە ناوی بۆڵت، لەلایەن کچێکی تەمەن ھەشت ساڵانەوە بە ناوی پێنی بەخێو دەکرێت. دوای پێنج ساڵ بۆڵت و پێنی لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنێکی لێداندا بەناوی بۆڵت، کە تێیدا بۆڵت ھێزێکی زۆر گەورەی جۆراوجۆر بەکار دەھێنێت، بۆ پاراستنی پێنی لە خراپەکارەکان. بۆ بەدەستھێنانی نمایشێکی ڕاستەقینەتر، بەرھەمھێنەرانی نمایشەکە ھەموو ژیانی بۆڵتیان فریوداوە، ڕێکخستنی وێنەگرتنەکە بەو شێوەیەی بۆڵت باوەڕی وایە ھەموو شتێکی نمایشەکەی کردووەتە ڕاستەقینە، وە بەڕاستی ھێزێکی گەورەی ھەیە، لەوانە ھاوارێکی دەنگیی بەھێز و وێرانکەر. بەڵام لەیەکێک لە یدمەنەکان بۆڵت بەتەواوی پێی وایە، کە پێنێ بەراستی ڕفنێدراوە، بەھەڵە لە نمایشەکە دەچێتە دەرەوە، دواتر بۆڵت نازانێ کە لەکوێیە، کەوتووەتە نێو کارتۆنێکی چپسی زۆر. ئەو کارتۆنانە بەرەوە نیویۆرک بار دەکرێن. لە نیویۆرک بۆڵت گەڕانی بەدوای پێنێدا دەست پێ دەکات، زۆر بێ ھیوا و سەرلێشێواوە، ھەروەھا بۆشی دەردەکەوێت، کە ھێزێکی گەورەی نییە، ئەوانە تەنھا نمایش بوونە. ڕووبەڕووی میتنس دەبێت، کە پشیلەیەکە، بۆڵت میتنس ناچار دەکات، بۆ ئەوەی لەگەڵیدا بێت، میتنس قەناعەتی پێدەکات، ھەردووکیان دەست دەکەن بە گەشتەکەیان بەرەو ڕۆژاوا بە بارھەڵگرێک. لە ھۆڵیود پێنی لە دیارنەمانی بۆڵتدا زۆر بێ ھێز دەبێت، وە لەلایەن ستۆدیۆوە قەناعەتی پێ دەھێنرێت، کە بەردەوام بێت لە وێنەگرتن لەگەڵ سەگێکی تر بەڵام کەم ئەزموونە. بۆڵت لە یەکەم ھەستی برسییەتیدا سەرسام بووە، بەوەی کە لەلایەن میتنسەوە چۆن خۆی وەک سەگێکی نازدار لێبکات، لەبەرامبەر خەڵکدا بۆئەوەی خواردنیان بدەنێ، ھەر لەو شوێنەدا ھامستەرێک دەبینن، ھامستەرەکە زۆر سەرسامی بۆڵتە، چونکە چەند جارێک لە تەلەڤیزیۆن ئەوی بینیوە، دواتر ھەر سێکیان بەیەکەوە بەدوای پێنێ دەگەڕێن.
بەرھەمھێنان
لە بنەڕەتدا فیلمەکە بە نیاز بوو، بە ناونیشانی (سەگی ئەمریکی) بێت، ھەروەھا لە نووسینی کریس ساندەرس دەرھێنانی بۆ بکەن، لە کۆتایدا ساندەرس لە پرۆژەکە لابرا، وە کریس ویلیامس و بایرۆن ھاوارد لە جێگەیان دانرا. پلانی پێشووی فیلمەکە چیرۆکی سەگێک بە ناوی ھێنری بوو، ئەستێرەیەکی بەناوبانگی تەلەفزیۆنی باسی کردووە، کە ڕۆژێک لە ڕۆژان ھێنری خۆی لە بیابانی نیڤادا بە تەنھا لەگەڵ پشیلەیەکی یەک چاو و کەروێشکێکی گەورە دەبینێتەوە، کە خۆیان بەدوای ماڵە نوێیەکەیاندا دەگەڕێن، سەرەڕایی ھەموو ئەو کاتە ھێنری ھێشتا پێی وایە لە تەلەفزیۆندایە. ساڵی ٢٠٠٦ دوای بوون بە سەرۆکی داھێنەر لە ئەنیمەیشنی دیزنی، جۆن لاستێر لەگەڵ دەرھێنەرانی دیکەی پیکسار و دیزنی ئامادەی دوو نمایشکردنی فیلمەکە بوون، وە تێبینیان لەسەر چۆنیەتی باشترکردنی چیرۆکەکە بەساندەرس دا.
بڵاوکردنەوە
بۆڵت لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ بە شێوەیەکی زانستیی لە ئەمریکا بڵاوکرایەوە. لە ٢٢ی ئازاری ٢٠٠٩ لە ئەمریکا دیسکێکی Blue-ray بڵاوکرابووە. ئەمە بۆ یەکەم جار پەخشێکی سەرەکی لە ماڵدا ھەبێت، کە دیسکێکی Blu-ray پێش DVD. بۆڵت لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ لەسەر ھەردوو ڕێکخراوی Blu-ray و DVD لە شانشینی یەکگرتوو بڵاوکرایەوە. دی ڤی دی ٤٬٥٨١٬٧٥٥ دانەی فرۆشتوە، کە ٨١٬٠١ میلیۆن دۆلاری لە فرۆشتندا پەیداکردووە، لە ٣١ کانونی یەکەمی ٢٠٠٩، چاپێکی Blue-ray بەشێوەی 3D لەناو فیلمەکە لە تشرینی دووەمی ٢٠١٠ لە فەڕەنسا و بەریتانیا بڵاوکراوەتەوە.
مۆسیقا
تۆماری بۆڵت لە لایەن جۆن پاوڵ بوو، گۆرانی دەنگ لەلایەن ئەستێرەکانی بۆڵت مایلی کۆرس و جۆن تراڤۆڵتا (بۆ خەڵاتی گۆڵدن گلۆب بۆ باشترین گۆرانی ڕەسەن لە ساڵی ٢٠٠٩ ھەڵبژێردرا)، وە ھەروەھا «بارکردن لە مانگ» لەلایەن ڕیلۆ کیلی گۆرانیبێژ جێنی لویس بوو، تراکی دەنگی فیلمەکە لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ بڵاوکرایەوە.
ناوچەی کولتووریی نەتەوەییی کووەیت
ناوچەی کولتووریی نەتەوەییی کووەیت پڕۆژەیەکی پەرەپێدانی چەند ملیار دۆلارە و گرنگی بە ھونەر و ڕۆشنبیری لە کووەیت داوە. بە تێچوونی سەرمایەی زیاتر لە ١ ملیار دۆلاری ئەمریکی، پرۆژەکە یەکێکە لە گەورەترین وەبەرھێنانی کولتووری ئەمڕۆ لە جیھاندا. ناوچەی کولتووریی نەتەوەییی کووەیت ئەندامی تۆڕی ناوچە کولتوورییەکانی جیھانە.
ھەرێمەکە سێ گرووپی کولتووری ھەیە:
ناوەندی ڕۆشنبیریی شێخ جابر ئەلئەحمەد گەورەترین خانووی ئۆپێرای لە ڕۆژھەڵاتی ناوین ھەیە. سەنتەری ڕۆشنبیریی عەبدوڵڵا سەلیم دەکەوێتە سەر ١٣ ھێکتار بە پانتایی گشتیی ٢٢ ھەزار مەتر دووجا، ئەم سەنتەرە دەبێتە گەورەترین پرۆژەی مۆزەخانەی جیھان.
سەرچاوەکان
پۆل:شاری کووەیت
بێدکارە
بێدکارە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دەشت، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
بێدکارە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
جی بێن
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ٢١٨ پۆل:پەیوەندیدارەکان بە چاوۆ چاوۆ پۆل:پزیشکەکانی چین لە سەدەی سێیەمی پێش زایین پۆل:خەڵکی سینیانگ پۆل:پزیشکەکانی شێنسی
شێروان مەزن
شێروان مەزن شارەدێیەکە سەر بە شارۆچکەی مێرگەسووری پارێزگای ھەولێرە. شارەدێی شێروان مەزن ٧٠ گوند دەگرێتە خۆ کە ١٩ گوندی ئاوەدانە و ٥١ گوندیش تاکو ئێستا ئاوەدان نەکراوەتەوە. ١٥٥کم لە ناوەندی پارێزگای ھەولێر و ٣٠کم لە ناوەندی شارۆچکەی مێرگەسور دوورە.
مێژووی دروستبوون
شێروان مەزن کە ئێستا ناوەندی شارەدێیە یەکەم جار گوند بووە و مێژووی دروست بوونی دەگەڕێتەوە بۆ ٥٥٠ سال پێش ئێستا، کە تەنیا لە چەند مالێکی کەم پێک ھاتبوو. لە سالی ١٨٩٠ شێروان مەزن کراوە بە شارەدێ بە ناوی بەڕێوەبەرایەتی شارەدێی مزوری باڵا کە ناوەندی شارەدێیەکە لە شێروان مەزن بوو. لە ڕووی بەرخودان و قوربانیدان لە شورشەکانی کوردستان خەلکی ئەم ناوچەێە خاوەنی سەدان شەھید و ئەنفال ن، و چەندین جار ئەم ناوچەیە ڕاگێزراوە و سوتێن ڕاوە لەلایەن دوژمننانی کوردستانە و.
جوگرافی
شارەدێی شێروان مەزن ناوچەیەکی شاخاوی سەختە، لە گرنگترین چیاکانی: چیای بۆتین و چیای موسەکا و چیای ھوکل و چیای گۆڤەند لەگەڵ چیای چارچەل، ڕووباری شین کە سەرچاوەکەی لە وڵاتی تورکیاوە ھەڵدەقوڵێت، دەکەوێتە سنووری ئەم شارەدێیە. ڕووبەری گشتی سنووری کارگێری ناحیە ٢٧٠کم٢ کە زەویەکەی ٤٤٪ی چیا و ٣٥٪ی گرد و ٢١٪ی دەشتایییە. ١١٥٠م لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە، و ئاووھەوای ناوچەکە بە شێوەیەکی گشتی مام ناوەندییە، لە ھاویندا گەرم و ھەندێک جار پلەی گەرما دەگاتە ٤٠ پ. س؛ و لە وەرزی زستاندا ساردە و پلەی گەرما دەگاتە خوار ١٠ پ. س؛ و لە وەرزی زستاندا بەفر و بارانێکی زۆری لێ دەبارێ، کە ڕێژەی باران بارین ھەندێک ساڵ دەگاتە سەروی ١١٥٠ ملم و بەفربارینی ھەندێک ساڵ دەگاتە ٢٠٠سم، و وەرزەکانی بەھار و پایزی مام ناوەندییە.
تیپی مۆسیقای ژاڵە
تیپی مۆسیقای ژاڵە گرووپێکی مۆسیقیی کوردی بوو کە ساڵی ١٩٨٤ لە شاری ھەولێر دامەزرا. زەکەریا عەبدوڵڵا ئەندامی ئەم گرووپە بوو.
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان