cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بۆشاییی ئاڕاستەبڕەکان
پێناسە
ھێمای نەخشەیەک دەنوێنێت کە کۆمەڵەیەک بە کۆمەڵەیەکی تر دەبەستێتەوە. ئۆپێراتۆرەکانی کۆکردنەوەی ئاڕاستەبڕەکان و لێکدانی سکالێر دەبێت پاسادانی ئەم بەڵگەنەویستانەی لە خشتەی خوارەودا ڕوون کراونەتەوە بکەن:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:جەبری ھێڵی پۆل:چەمکە فیزیکییەکان پۆل:تیۆریی گرووپ پۆل:پێکھاتە ماتماتیکییەکان
٥٢٣ (ژمارە)
٥٢٣ (پانسەد و بیست و سێ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٥٢٢ و ٥٢٤.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
پەڵەوشک
پەڵەوشک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ڕزگاری، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
وێ یی (ویلایەت بچووک)
وێنۆک|ئیمپراتۆریەتی ژۆو لە سەدەی پێنجەمی پێش زاین وێی (بە چینی:衞 خوێندنەوە: وێی) وەک Wey تۆمارکراوە لە ئینگلیزی بۆ جیاکردنەوەی لە ویلایەتە گەورەکە بەھەمان ناو (ویلایەتی وێی)، ھەرچۆنێک بێت وێ یی ویلایەتێک بوو لە وێلایەتەکانی چین کە لە رۆژاوای ژۆو دامەزرابوو لە سەردەمی بەھار و پایز. فەرمانڕەواکانی  نازناوی جی (姬) یان ھەبوو  ھەمان نازناوی فەرمانرەواکانی ژۆو، وێی لە جیھانی مۆدێرنی ئەمرۆ ئەکەوێتە باکوری رؤژھەڵاتی پارێزگای ھێنان، ڕۆژھەڵاتی جین (وێی دواتر) وە رۆژاوای چاۆ
بنەمای دەنکۆڵەیی ھاوسەنگ
وێنۆک|توێژەکانی ڕێگەیەک: ژێربنەما، بنەما و سێ توێی ئاسفاڵتی گەرم بنەمای دەنکۆڵەیی ھاوسەنگ یا GBE شێوەیەکە بۆ حسێبکردنی ئەستوورایی ڕێگە. ڕێگە لە چەندین توێژ دروست دەبێت، وەک ژێربنەما، بنەما و ڕووی ڕێگە، کە ھەرکام لە ماددەی جۆراوجۆر پێک دێن. لەبەر ئەوە پێویستە کەڵک لە میتۆدێکی ھاوسەنگ وەربگیرێت بۆ دۆزینەوەی ئەستوورایی تەواوی توێژەکان پێکەوە. بنەمای دەنکۆڵەیی ھاوسەنگ ئەم کارە دەکات بە گۆڕینی ئەستوورایی ھەر توێژێک بە بنەمای دەنکۆڵەیی. بۆیە قەویایی ھەرکام لە توێژەکان لە ژمارەیەکی تایبەتدا لێک دەدرێت و دەگۆڕێت بۆ ژمارەیەکی تازە. کۆی ئەم ژمارە تازانە دەبێت بە ئەستوورایی ھاوسەنگی ڕێگەکە. بنەمای دەنکۆڵەیی ھاوسەنگ لە داڕشتنی ڕووی ڕێگە و مۆدێلکردنی کارایی ڕێگەدا کەڵکی لێ وەردەگیرێت.
نموونە
لێرەدا نموونەیەک لە حسێبکردنی GBE، وەرگیراو لە پیریۆنسی (٢٠١٩)، پێشکەش دەکرێت. ئەم نموونەیە ھی ڕێگەیەکە کە لە بنکەدراوەی کارایی درێژخایەنی ڕووی ڕێگە وەرگیراوە. ئەم ڕێگەیە لەم چینانەی خوارەوە دروست کراوە: ژێربنەما، بنەما و سێ چینی کۆنکرێتی قیریی گەرم بۆ ڕووی ڕێگە. ئەستوورایی ھەرکامیان بە میلیمەتر لەم خشتەیەی خوارەوەدا دراوە. وەک لە خشتەکەدا دیارە بنەمای دەنکۆڵەیی ھاوسەنگ بۆ ئەم ڕێگایە ٨٠٥٫٧ میلیمەتر دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕووی ڕێگە پۆل:ئەندازیاریی ڕووی ڕێگە
کانی قوڵکە
کانی قوڵکە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ھەڵشۆ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی قوڵکە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شێخ ئاودەڵان و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئەستێرۆکان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کویزەڵە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شۆران.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئۆپەراسیۆنی شەھید سولەیمانی
وێنۆک| لێدوانی سەرۆکی ئەمریکا لەسەر ھێرشەکەی ئێران بۆ سەر بنکەکانی ئەمریکا لە [[عێراق]]
ھێرشی مووشەکی ئاسمانی لەسەر بنکەی عەین ئەسەد لە ساڵی ٢٠٢٠ ھێرشەکی سوپای پاسداران بوو بۆ سەر ھێزەکانی ئەمریکا لە عێراق، ئامانجی مووشەکەکە لەسەر بنکەی ئاسمانی عەین ئەلئەسەد بوو، وەهەروەها توانی ئامانجەکانیشی بپێکێت. ئەو ھێرشەش لە بەرامبەر کوژرانی قاسم سولەیمانی بوو لە ئەنجامی کوشتنی لە پرۆسەیەکی ئاسمانی ئەمریکا ھێرشی ئاسمانی ٢٠٢٠ی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی بەغدا.
ھۆکاری ھێرش
کەناڵی فەرمی ئێرانی رایگەیاند کە ئەو ھێرشە لە ئەنجامی تۆڵە کردنەوە بوو بەرامبەر بە کوژرانی قاسم سولێمانی کە بە فەرمانی سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد ترەمپەوە کوژرا..
کاردانەوەکان
ئەمریکا
ڕووسیا
یەکێتی ئەورووپا
یەکێتی ئەرووپا رایگەیاند کە ناکرێ وڵاتی عێراق بکرێتە گۆرەپانی ململانێ و ببێتە ئامانجی ھێرشکردنی ئێران بۆ سەر بنکەکانی ئەمریکا لە عێراق، ھەروەھا عێراق دەتوانێت سکاڵا لە وڵاتی ئێران بکات لەسەر پێشێلکردنی سەروەری عێراق.
زیانەکان
وێنۆک|وێنەی بنکەی سەربازی عەین ئەسەد لە ڕێگەی مانگی دەستکردەوە هەر وەک دیارە پێنج شوێن زیانی بەرکەوتووە لە هێرشە مووشەکیەکاندا
ھیچ زیانێکی ماددی و گیانی نەبوو لە بنکەی شاری ھەولێر. ھەروەھا زیانی مادی ھەبوو لە بنکەی عەین ئەسەد لە شاری ئەنبار،
ھەروەھا ئێران رایگەیاند کە ھێرشەکەمان ئامانجی خۆی پێکاوە و توانیتمان ٨٠ سەربازی ئەمریکا بکووژین، ھەروەھا سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند کە ھێزەکانیان لە عێراق تووشی ھیچ زیانەکی گیانی نەبوونە و کەس لە ھێرشەکە نەکووژرایە..
سەرچاوەکان
پۆل:ڕووداوەکانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ لە عێراق پۆل:سەرۆکایەتیی دۆناڵد ترامپ پۆل:پارێزگای ئەنبار پۆل:ھێرشەکان لە عێراق پۆل:قاسم سولەیمانی
گەلانی ئێران
وێنۆک|نەتەوەکانی ئێران بەپێی شوێنی نیشتەجێبوون
گەلانی ئێران یان نەتەوەکانی ئێران زۆرینەی حەشیمەتی نیشتەجێی ئێران (دەوروبەری سەتا ٦٧–٨٠ی ئاپوورەی ئێران) خەڵکی بە ڕەچەڵەک ئێرانین. گەورەترین گرووپەکانی ئەم پۆلێنبەندییە بریتین لە فارسەکان (کە زۆرینەی ئاپوورەی وڵاتی ئێران پێک دێنن) و کوردەکان؛ و کۆمەڵگا چکۆلەکانی دیکە بریتی لە گیلەکەکان، مازەنییەکان، لوڕەکان، تاتەکان، تالشییەکان و بەلووچەکان.
تورکەکان کە کەمینەیەکی بەرچاو و سەتا ٧–٢٤ ئاپوورەی ئێرانن، گەورەترین گرووپی ئازەربایجانین. تورکەکان دووھەمین گەورە ئەتنیکی نێو ئێران و گەورەترین کەمینەی نیشتەجێی ئێران. گرووپە تورکەکانی دیکە بریتین لە تورکمانەکان و قەشقایییەکان.
عەرەبەکان سەتا ٢ بۆی سێی ئاپوورەی ئێران پێک دێنن. وێڕای ئەمانە پاشماوەی ئاپوورەی ئێران کە نزیکەی سەتا ١ی خەڵکی نیشتەجێی ئێرانە بریتییە لە چەندین گرووپی چکۆلەی دیکە کە دەتوانین ئاماژە بدەینە ئاسوورییەکان، ئەرمەنییەکان، جورجییەکان، چەرکەسەکان و مەندایییەکان.
سەرەتاکانی سەدەی ٢٠ی زایینی کۆی ئاپوورەی ئێران کەمتر لە دە ملیۆن کەس بوو و گرووپە ئەتنیکییەکان بەم جۆرە ئەو ئاپوورەیان پێک دێنا: شەش ملیۆن فارس (سەتا ٦٠)، دوو و نیو ملیۆن ئازەری (سەتا ٢٥)، ٠٫٢ی ملیۆن مازەنی و گیلەک (ھەر یەکەیان سەتا ٢).
فارسەکان
CIA World Factbook ساڵی ٢٠٠٧ حەشیمەتی فارسەکانی سەتا ٥١ی کۆی ئاپوورەی ئێران خەمڵاندووە. سەرچاوەیەکی دیکە واتە کتێبخانەی کۆنگرەی ئەمریکا باس لەوە دەکات کە فارسەکان سەتا ٦٥ی ئاپوورەی ئێران پێک دێنن؛ بەڵام سەرچاوەکانی دیکە ڕێژەی فارسەکانیان سەتا ٥٠٫٥ و سەتا ٥٥٫٣ ڕاگەیاندووە. ھەندێ لەم ئامارانە مازەنی و گیلەکەکانیشی وەک فارس ھەژمار کردووە، بەڵام CIA World Factbook زمانی فارسی لە زمانەکانی مازەنی و گیلەکی جودا کردووەتەوە.
لوڕەکان
خەڵکی لوڕ بە زمانی لوڕی ئاخاوتن دەکەن و نیشتەجێی باشوور و باشووری ڕۆژاوای ئێرانن. زۆرینەی لوڕەکان سەر بە ئایینزای شیعەن. لوڕەکان پاش فارسەکان، ئازەرییەکان و کوردەکان چوارەمین گەورە ئەتنیکی نێو ئێرانن. لە پارێزگاکانی لوڕستان، چوارمەحاڵ و بەختیاری، خووزستن، ئەسفەھان، فارس، بووشەر و کوھگیلوویە و بوویەرئەحمەددا دەژین. لە نێو عەشایرەکاندا ھێشتا دەسەڵات و ڕێزی بەساڵاچووان و ڕیش سپییەکان وەک خۆی ماوەتەوە، بەپێچەوانەی شارەکان کە چیدی ئەو دیاردەیە نابینرێت. وەک کوردەکان لە نێو بەختیارییەکانیشدا، ژنانی لوڕ ئازادیی زیاتریان لەچاو گرووپەکانی دیکەی ناوچەکە ھەیە. زمانی لوڕی ھیندوئەورووپییە. خەڵکی لوڕ ڕەنگە بە ڕەچەڵەک بەشێک لە کوردەکان بن کە ڕەنگە لە ھەزار ساڵ پێشەوە بەرەبەرە جودا بوونەتەوە. شەرەفنامەی شەرەفخانی بەدلیسی باسی دوو زنجیرە حکوومەتی لوڕ دەکات کە دەکەونە ڕیزی ئەو پێنج زنجیرە حکوومەتە کوردییە و لە ڕابردوودا بەرزترین ئاستی دەسەڵاتداری و سەربەخۆییان ھەبووە. لە موعجەمولبەلدانی یاقووتی حەمەویدا لوڕەکان وەک گرووپێکی کورد ئاماژەیان پێدراوە کە لە ناوچە شاخاوییەکانی نێوان ئەسفەھان و خووزستاندا ژیاون. وشەی کورد وەک ڕیچارد فرییە دەڵێت بۆ ھەموو عەشایرە ئێرانییەکان دەکار ھێنراوە (بریتی لە لوڕستان و بەلووچەکان لە کرمان)، ئێستا چ ئەم عەشیرەتانە لەباری زمانییەوە پێوەندییان بە کوردەوە ھەبووبێ یان نە، بەڵام سەردەمێک ھەموویان وەک کورد ناسراون.
مازەندەرانییەکان
خەڵکی مازەندەران یان خەڵکی تەبەری بە خەڵکی نیشتەجێی باکووری ئێران دەگوترێ (تەبەرستان). وەک نزیکترین ئەتنیک بە مازەنییەکان واتە گیلەکەکان، مازەندەرانییەکان خەڵکی کاسپییەنن کە لە کەنارەکانی باشووری دەریاچەی کاسپییەندا نیشتەجێن، ئەو بەشە لەباری مێژووییەوە پێشتر وەک تەبەرستان بەناوبانگ بووە و ئێستا یەک لە ئەتنیکە سەرەکییەکانی نیشتەجێی باکووری ئێرانن. ئەو خەڵکە بە زمانی مازەندەرانی ئاخاوتن دەکەن، زمانی خۆماڵی نزیکەی ٤ ملیۆن کەس کە ئەڵبەت ھەموویان دەتوانن بە فارسی ئاخاوتن بکەن. زنجیرەچیای ئەلبورز وەک سنووری باشوورییە بۆ خەڵکی نیشتەجێی مازەندەران. خەڵکی مازەنی ژمارەیان ٣ بۆ ٤ ملیۆن کەس خەمڵێندراوە (ساڵی ٢٠٠٦) و زۆرینەیان یان جووتیارن یان ڕاوەماسی دەکەن.
گیلەکەکان
خەڵکی گیلەک یان گیلەکەکان خەڵکی نیشتەجێی پارێزگای گیلانن لە باکووری ئێران و وەک یەک لە ئەتنیکە سەرەکییەکانی نیشتەجێی باکووری ئێران ھەژمار دەکرێن. وەک نزیکترین ئەتنیک بە گیلەکەکان واتە مازەنییەکان، گیلەکەکان خەڵکی کاسپییەنن کە لە کەنارەکانی باشووری دەریاچەی کاسپییەندا نیشتەجێن، ئەو بەشە لەباری مێژووییەوە پێشتر وەک تەبەرستان بەناوبانگ بووە و ئێستا یەک لە ئەتنیکە سەرەکییەکانی نیشتەجێی باکووری ئێرانن. گیلەکەکان بە زمانی گیلەکی ئاخاوتن دەکەن و ئاپوورەیان ٣ بۆ ٤ ملیۆن کەس خەمڵێندراوە. خەڵکی گیلەک ھەم لە ناوچە شاخاوییەکانی زنجیرەچیای ئەلبورز و ھەمیش لە دەشتەکاندا دەژین؛ بۆیە ئەو گرووپەی کە لە باکووری زنجیرەچیای ئەلبورزدا دەژین ئاژەڵدارییان پێ خۆشە لە حاڵێکدا کە ئەوانەی نیشتەجێی دەشتەکان، جووتیارن و کاری کشتوکاڵ دەکەن. گیلەکەکان دەورێکی گرنگیان لە ئابووری پارێزگا و نەتەوەییدا ھەیە، چونکە بەشێکی زۆری بەرھەمە کشتوکاڵییەکان وەک برینج، دانەوێڵەکان، تەماکۆ و چای دابین دەکەن. پیشەسازییە سەرەکییەکانی دیکە لەو ناوچەیە بریتین لە ڕاوەماسی، ھەناردەکردنی خاویار و وەبەرھێنانی پەموو.
تالشییەکان
تالشییەکان بەشێکن لە خەڵکی ئێرانی. تالشییەکانی ئێران نزیکەی ٤٣٠ ھەزار کەسن و زۆرینەیان لە پارێزگای گیلان و باکووری ئێران دەژین. تالشییەکان خەڵکی نیشتەجێی ناوچەیەکی ھاوبەشن لەنێوان ئێران و کۆماری ئازربایجاندا کە دەکەوێتە ھێڵی باشووری ڕۆژاوای دەریای کاسپییەن و باشووری قەفقاز. کەواتە کۆمەڵێکی زۆری تالشییەکان لە کۆماری ئازربایجاندا دەژین.
تاتەکان
تاتکانیش ئەتنیکێکی دیکەی ئێرانین. تاتەکانی ئێران زیاتر نیشتەجێی ناوچە شاخاوییەکانی نزیکی زنجیرەچیای ئەلبورزن و بەتایبەت لە پارێزگای قەزوین دەژین. تاتەکان بە زمانی تاتی ئاخاوتن دەکەن، کە تێکەڵێکە لە زمانەکانی باکووری ڕۆژاوای ئێران و زۆر لە زمانی تالشی نزیکە. تاتەکان ھەروەھا بە زمانەکانی فارسی و تورکیش ئاخاوتن دەکەن. تاتەکانی ئێران زۆرینەیان سەر بە ئایینزای شیعەن و ئاپوورەیان تا ٣٠٠ ھەزار کەس خەمڵێندراوە.
بەلووچەکان
بەلووچەکان ئەتنیکێکی دیکەی ئێرانین. بەلووچەکانی ئێران لە باشوور و ناوەندی پارێزگای سیستان و بەلووچستاندا دەژین، کە یەک لە دوورەدەستترین و پەراوێزخراوترین ناوچەکانی ئێرانە. بەشی باکووریی پارێزگا کە وەک سیستان ناسراوە سەتا ٦٣ی حەشیمەتی بەلووچەکانی تێدایە و پاشماوەی فارسی سیستانین. بەلووچەکان موسڵمانی سوننەن، و سیستانییە فارسەکان بەپێچەوانەی بەلووچەکان موسڵمانی شیعەن. ناوەندی پارێزگای سیستان و بەلووچستان شاری زاھیدانە کە خەڵکی بەلووچی تێدا نیشتەجێیە، پاشان گەورەشاری دیکەی پارێزگا شاری زابولە لە سیستان و زیاتر سیستانییە فارسەکانی تێدا نیشتەجێیە. لە شاری جاسک کە دراوسێی پارێزگای ھورموزگانە، بەلووچەکان نیشتەجێن. بەلووچەکان یەک لە چکۆلەترین ئەتنیکەکانی نێو ئێرانن.
خەڵکی تورک
گەورەترین گرووپی تورک لە ئێران، ئازربایجانییەکانی ئێرانن، کە دووھەمین گەورە ئەتنیکی ئێران پاش زۆرینەی فارس پێک دێنن.
ئازەربایجانییەکان
زۆرێک لە سەرچاوەکان داوای ئەوەیان کردووە کە ئازربایجانییەکانی ئێران کە بە زمانی تورکی ئاخاوتن دەکەن ڕەچەڵەک و ڕیشەی ئێرانییان ھەیە. ڕێژە و ئامارە خەمڵێندراوەکان بە شێوەیەکی بەرچاو پێکەوە جیاوازییان ھەیە و پێدەچێ ھەندێکیان مەبەست و ئامانجی سیاسییان لەپشتەوە بێت. ئازەربایجانییەکان زۆر جار وەک دووھەمین ئەتنیکی گەورەی ئێران و گەورەترین ئەتنیکی کەمینە ئاماژەیان پێ دەدرێت. خەمڵاندنە سەرەکییەکان لە ژێرەوە ئاماژەیان پێدراوە:
تورکمانەکان
تورکمانەکانی ئێران زیاتر نیشتەجێی دوو پارێزگای گوڵستان و خوراسانی باکوورین. گەورەترین شاری تورکماننشینی ئێران گۆنبەدی کاڤووسە و پاشان بەندەری تورکمان. زۆرینەی تورکمانەکانی ئێران سەر بە ئایینزای سوننەن.
گرووپە تورکە عەشیرەیییەکان
خەڵکی قەشقایی زیاتر لە پارێزگاکانی فارس، خووزستان و باشووری ئەسفەھاندا دەژین و بەتایبەت نیشتەجێی شیرازن لە پارێزگای فارس. ئەو تاقمە بە زمانی قەشقای ئاخاوتن دەکەن کە وەک یەکێک لە زمانەکانی بنەماڵەی زمانە تورکییەکانە. قەشقایییەکان لە بنەڕەتدا عەشایرە ئاژەڵدارەکان بوون کە تا ئەوڕۆ ماونەتەوە.
ھەڵەشی سەروو
ھەڵەشی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سراو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان، شارستانی ئەیوان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئەیوان ئەیوان ئەیوان پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
گەلانی ئێران
گرووپە تورکە عەشیرەیییەکان
تورکانی خوراسانی خەڵکێکی تورک زمانن کە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئێران دەژین و دەکەونە ناوچەکانی نزیکی تورکمانستان تا ئەودیوی ڕۆباری ئاموودەریا. ئەو گرووپە بە زمانی تورکیی خوراسانی ئاخاوتن دەکەن و لە پارێزگاکانی خوراسانی باکووری، خوراسانی ڕەزەوی و گوڵستاندا و لەگەڵ تورکمانەکان دەژین.
عەرەبەکان
سەتا ٢ی ئاپوورەی ئێران عەرەبن.
ئاشوورییەکان
خەڵکی ئاشووری بەشێکن لە خەڵکی سامی کە بە زمانی ئاشووریی نوێ ئاخاوتن دەکەن کە زمانێکی ئارامی نوێیە و لە زمانی سریانی کلاسیکەوە وەرگیراوە.
کۆمەڵگای ئاسوورییەکانی ئێران ساڵی ١٩٧٩ و پێش شۆڕشی گەلانی ئێران ٢٠٠ ھەزار کەسی گرتووەتەوە؛ بەڵام پاش شۆڕش ژمارەیەکی بەرچاوی ئاسوورییەکان ئێرانیان بەجێ ھێشتووە و زۆربەیان نیشتەجێی وڵاتی ئەمریکان، سەرژمێریی ساڵی ١٩٩٦ ئاپوورەی ئاسوورییەکانی ٣٢٠٠٠ کەس ڕاگەیاند کە دیارە دابەزینێکی زۆری بەخۆوە بینیوە.
جووەکان
ئایینی جوو یەک لە کۆنترینی ئەو ئایینانەیە کە لە ئێراندا بوونی ھەبووە و پێشینەی دەگەڕیتەوە بۆ کۆتایییەکانی سەردەمی کتێبی پیرۆز. کتێبە پیرۆزەکانی ئەشعیا، دەنیێل، نەحمیا، عەزرا و ئێستر ھەڵگری کۆمەڵێک ئاماژەن بۆ ئەزموونەکانی ژیانی جووەکان لە ئێران.
مەندایییەکان
مەندایییەکانی ئێران زیاتر لە پارێزگای خووزستان لە باشووری ئێران دەژین.
ئەرمەنییەکان
پێشینەی نیشتەجێبوونی ئەرمەنییەکان لە ئێران دەگەڕێتەوە بۆ ھەزاران ساڵ پێش ئێستا. تەنانەت لە سەردەمی کۆندا ئێرانییەکان و ئەرمەنییەکان دانوستانی بەرچاویان پێکەوە ھەبووە. دانوستانەکان بوارەکانی کەلتوور، زمان، ئابووری و ھتدی گرتووەتەوە.
گورجییەکان
گورجییەکانی ئێران سەر بە ئایینزای شیعەی ١٢ ئیمامین، لە حاڵێکدا بەشێکی ھەرەزۆری گورجییەکانی جیھان مەسیحین.
چرکەسییە
وەک گورجییەکان، کە سەردەمێک کەمینەیەکی گەورە ئێران بوون لە سەردەمی سەفەوییەکان تا قەجەرەکان، زۆرینەی چرکەسییەکانیش ئێستا ئاسیمیلە کراونەتەوە لە نێو خەڵکی دیکە.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
جوگرافیای کۆریای باکوور
وێنۆک کۆریای باکوور بە فەرمی کۆماری دیمۆکراتی گەلی کۆریا وڵاتێکە لە کیشوەری ئاسیا دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا. هەروەها دەکەوێتە باکوری لە نیمچەدوورگەی کۆریا پایتەختەکی شاری پیۆنگیانگە. ڕووبەری ئەم وڵاتە ٥٤٠.١٢٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە لە باکوور هاوسنورە لەگەڵ چین وە لە باشووری هاوسنوورە لەگەڵ کۆریای باشوور لە ڕۆژهەڵات دەکەوێتە سەر ڕووباری ژاپۆن وە لە ڕۆژئاوا دەکەوێتە سەر ڕووباری زەرد  و دەربەندی کۆریا بە پێی سەرژمێریەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی ٢٤.٨٥١.٦٢٧ کەس بووە. لە ڕووی کارگێری دابەش بووە بۆسەر ٩ پارێزگا.
سەرچاوەکان
چەند زانیاریەک لە بارەی کۆریای باکوور لە ماڵپەڕی جەزیرە
پۆل:جوگرافیای کۆریای باکوور پۆل:جوگرافیای ئاسیا پۆل:جوگرافیا
سەلامەت و دەنگ (ڕاکردن لە بەندیخانە)
" سلامەت و دەنگ " ئەڵقەی ٦٢ی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکەی ڕاکردن لە بەندیخانە ە و لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ لە ئەمریکا لە تۆڕی فۆکس پەخشکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەڵقەکانی ڕاکردن لە بەندیخانە
ھێنریت ئیکوی ئیبۆنگۆ
ھێنریت ئیکوی ئیبۆنگۆ (لە دایکبووی ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٩) چالاکوانی سیاسیی و ڕۆژنامەنووسی کامیڕۆن ییە. لە ساڵی ٢٠١١، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا. چالاکییەکانی ھێنریت لەپێناو پاراستی ئازادی ڕۆژنامەوانی، یەکسانی ڕەگەزی، مافەکانی مرۆڤ و حکوومەتێکی چاکە. لە ساڵانی هەشتاکان، ئەو چالاکبوو لەدژی حکوومەتی دیکتاتۆری کامیروون،  هەروەها لەبارەی گەندەڵییەکانی حکوومەت و پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ. لەوسەردەمی، هێنریت ڕووبەڕووی ئازار و ناڕەحەزی زۆربوویەوە هەروەها پەلکێشکردنی بۆدادگای سەربازی.
ئەو ئێستا کاردەکات لە حەفتەنامەی بابێلا و دامەزرێنەری ڕێکخراوی ناحکوومی شەفافیەتی نێودەوڵەتی لە لقی کامیروونە، کە ڕێکخراوێکە دژ بە گەندەڵییەکانی حکوومەت چالاکە.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی کامیروونی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠ پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
تۆڵەستێنەکان: جەنگی بێکۆتا
تۆڵەسێنەرەوەکان: شەڕی ناکۆتا بریتییە لە فیلمێکی ئەمریکی لە جۆری کۆمیکس و سووپەرھیرۆ تایبەتە بە فیلمەکانی مارڤل کۆمیکس و ھەروەھا فیلمی سێیەمە لە زنجیرەی تۆڵەسێنەرەوەکان و نۆزدەیەمە لە جیھانی سینەماییی مارڤڵ، فیلمەکە لە کاتی ئێستادا تۆمار دەکرێت، لە ساڵی ٢٠١٨ دەردەچێت. فیلمەکە لە دەرھێنانی براکانی ڕوسۆیە و لە نووسینی کریستۆفەر مارکۆس و ستیڤن مکفیڵییە، و لە پاڵەوانێتی ژمارەیەکی زەبەلاحە لە ئەستێرەکان بۆ یەکەم جار لە مێژووی ھۆڵیود.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک دانراون (ویلایەت) پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەرە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەمریکییەکان لە بۆشایی ئاسمان پۆل:خەیاڵ دەربارەی گەشتی نێوان گەلەئەستێرەکان پۆل:فیلمەکانی دەرھێنانی ئەنتۆنی و جۆ ڕوسۆ پۆل:فیلمەکان کە لە ئەفریقا داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون پۆل:فیلمەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان ڕوودەدەن پۆل:فیلمەکان کە لە ستۆدیۆی پاینوود ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە شاری گلاسکۆ وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی کریستوفر مارکوس و ستیڤن مەکفیلی پۆل:گەردوونی سینەمایی مارڤڵ: قۆناغی سێ پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئیدینبەرا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئیدینبەرا ڕوودەدەن پۆل:ئەو فیلمانەی لە وڵاتێکی خەیاڵی ڕوودەدەن پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٨
لۆرێتا یانگ
لۆرێتا یانگ (بە ئینگلیزی: Loretta Young؛ لە دایکبووی ٦ی کانوونی دووەمی ١٩١٣ - مردووی ١٢ی ئابی ٢٠٠٠) خانمەکتەری ئەمریکییە، یەکێکە لە براوەکانی خەڵاتی ئۆسکار.
لۆرێتا ھەر لەمنداڵییەوە ھاتە ناو دونیای فیلم، لە ماوەی ١٩١٧ بۆ ١٩٥٣، لە جۆرەھا فیلم دەرکەوتنی ھەبوو. لە ساڵی ١٩١٧، ئەوکاتەی تەمەنی چوار ساڵان بوو لە فیلمی (Sirens of the Sea) دەرکەوت. لۆرێتا یانگ لە ساڵی ١٩٤٧، دوای دەرکەوتنی لە فیلمی کچی جوتیارەکە (The Farmer's Daughter) بووە براوەی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەکتەر، ھەر بەھۆی ئەم فیلمەوە ناوبانگی زیاتری پەیدا کرد. دواتر لە ساڵی ١٩٤٩، بەبەشداریکردنی لە فیلمی (Come to the Stable)، دووەم پاڵێوراوبوونی خۆی بۆ خەڵاتی ئۆسکار بەدەستھێنا. لە ساڵی ١٩٨٦، بەھۆی بەشداریکردنی لە فیلمی (Christmas Eve)، خەڵاتی گۆڵدن گلۆبی بەدەست ھێنا.
لۆرێتا لە ماوەی ژیانیدا، سێ جار ھاوسەرگیری کردووە ئەوانیش لەگەڵ گرانت ویتەرز (١٩٣٠ بۆ ١٩٣١)، تۆم لویس (١٩٤٠ بۆ ١٩٦٩ بە جیابوونەوە)، ھەروەھا ژان لویز (١٩٩٣–١٩٩٧ مردنی)، ئەو سێ منداڵی لەگەڵ تۆم لویس ھەبوو.
لە ڕۆژی مردووی ١٢ی ئابی ٢٠٠٠، لۆرێتا بەھۆی نەخۆشی شێرپەنجەوە، لە تەمەنی ٨٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:مردووانی ٢٠٠٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣ پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی فیلمی بێدەنگ پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
پڵنگی ڕەش (فیلمی ٢٠١٨)
پڵنگی ڕەش بریتییە لە فیلمێکی فیلمێکی سووپەرھیرۆی ئەمریکی لە ساڵی ۲۰۱٨ لە لایەن مارڤل کۆمیکسەوە بەرهەمهێنراوە و چیرۆکەکەی باسی پڵنگی ڕەش دەکات. فیلمەکە لە بڵاوکردنەوەی دیزنییە و لە دەرهێنانی ڕاین کۆگلەرە و لە پاڵەوانێتی چادویک بۆسمان و مایکڵ بکاری جۆنسۆن و لوپیتا نیۆنگۆ و دانای گورورا و مارتن فریمان و دانییڵ کالویا و ئانجێلا باسیت و فۆرست ویتاکەر و ئاندی سێرکیسە.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٨ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سووپەرهێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:فیلمەکان دەربارەی قاچاغیی چەک پۆل:فیلمە دانراوەکان لە ساڵی ٢٠١٦ پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان) پۆل:فیلمەکان بە زمانە خەیاڵییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر پۆل:فیلمەکان کە لە ئەفریقا داندراون پۆل:فیلمەکان لە ڤییەنا دانراون پۆل:فیلمەکان کە لە ستۆدیۆی پاینوود ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین دیزاینی جلوبەرگ بەدەستھێناوە پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین نمرەی ڕەسەنیان بەدەستھێناوە پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەری ھونەرییان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنانی ھونەری بەدەستھێناوە پۆل:گەردوونی سینەمایی مارڤڵ: قۆناغی سێ پۆل:فیلمە ئەمریکییە-ئەفریقییەکان پۆل:بلاک بانتەر (زنجیرەفیلم) پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری بوسان وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ھەتیوەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە ١٩٩٢ داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە وڵاتێکی خەیاڵی ڕوودەدەن
١٩٠١ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٠١ لە نەرویژ
مردنەکان
٣١ی کانونی دووەم – پیتەر ئەندریەس بلیکس، ئەندازیاری تەلارسازی (لەدایکبووی ١٨٣١)
چەوساندنەوە
چەوساندنەوە ھەڵسوکەوت و مامەڵەیەکی نەگونجاوە بەرامبەر بە تاکەکەس یان کۆمەڵەیەک دەکرێت لەلایەن تاکەکەسێک یان کۆمەڵەیەکی دیاریکراو. باوترین شێوازەکان چەوساندنەوەی ئایینی، ڕەگەزپەرستی و سیاسین. ھەموو کردەیەکی ئازارچەشتن، دەست درێژی، بەندکردن، دەستبەسەر کردنی ناچاری، ترس و ئازار ئەگەری ھەیە دەرئەنجامەکەی چەوساندنەوە بێت بەڵام مەرج نییە ھەموو ئازارچەشتنێک ببێتە ھۆی چەوساندنەوە. ئازارچەشتنەکە لەلایان قوربانییەکەوە دەبێت رێژەی زۆر بێت بۆی بە چەوساندنەوە ھەژماربکرێت ھەر بۆیە رێژەی توندێتی و چەندێتی ئازارەکە جێی مشتومڕ و لایەنێکی سەرەکی بابەتەکە بووە.
یاسای نێونەتەوەیی
وەک بەشێک لە بنەماکانی نوێرمبێرگ، تاوانەکانی دژی مرۆڤایەتی بە بەشێک لە یاسای نێونەتەوەییی دادەنرێت. بنەمای شەشەم لە بنەماکانی نوێرمبێرگ دەڵێت: ئەو تاوانانەی لێرەدا دیاریکراون سزادراون بە پێی یاسای نێونەتەوەیی: تاوانەکانی دژی مرۆڤایەتی (کوشتن، لەناوبردن (بنبڕکردن)، بەکۆیلە کردن، وەدەرنان و ھەر کردەیەکی نامرۆڤانەی دی دژ بە دانیشتووی مەدەنی ئەنجام بدرێت، یان چەوساندنەوە لەسەر بنەمای ڕامیاری، ڕەگەزیی و ئایینی یان ئەنجام دانی ھەر کردەیەکی دژە ئاشتی و تاوانی جەنگی.)
ڕۆما
کوشتنی ڕۆمەکان کە زۆرجار بە کۆمەڵکوژی ڕۆمەکان ناودەبرێت، ھەوڵێکی پلان بۆ داڕێژراو بوو لەلایەن پارتی نازیی و ھاوپەیمانەکانییەوە لە ماوەی جەنگی جیھانیی دووەم دا بەمەبەستی لەناوبردن و نەھێشتنی دانیشتوانە ڕۆمانییەکانی ئەورووپا کە بە (دۆم) ناوزەندیان دەکردن لەو سەردەمەدا. لەژێر فەرمانڕەوای ئەدۆڵف ھیتلەردا لە ٢٦ تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٣٥ دا، نووسراوێکی تەواوکەر  بۆ (یاساکانی نوێرمبێرگ) ی دەرکرا کە رۆمەکانی (دۆمەکان) بە "دوژمنانی وڵاتی نەتەوەیی" دەناساند و لە ھەمان ئاست و پلەی جوولەکەکان دا ھەژماری دەکردن. مێژوونوسان مەزەندەی دەکەن ٢٠٠ ھەزار بۆ ٥٠٠ ھەزار لە رۆمەکان کوژراون لەسەر دەستی نازیی و ھاوپەیمانەکانیان. ھەندێک لە نووسەران ژمارەی کوژراوان بە ١٫٥ ملیۆن دەخملێنن.
ھاوڕەگەزخوازان
ژمارەیەک لە وڵاتان بەتایبەتی وڵاتانی ڕۆژاوا ھەستاون بە دانان و چەسپاندنی چەند ڕێکارێک بۆ کەم کردنەوەی ڕێژەی جیاکاریکردن بەرامبەر بە کەمایەتییە سێکسییەکان و چەند یاسایەک بۆ لابردنی تاوانی کینەیی بەرامبەر بە ھاوڕەگەزبازان و جیاکاری کردن لە ناوەندەکانی کاردا. ھەندێکیان تەنانەت ھاوسەرگیری ھەمان ڕەگەزیان بە یاسایی کردووە بەمەبەستی دەستەبەرکردنی ھاوسەرە ھاوڕەگەزەکان بە ھەمان جۆر و ڕێژەی پارێزگاری و ماف کە ھاوتا بێت بە مافەکانی ھاوسەرە ڕەگەز جیاوازەکان. لە ساڵی ٢٠١١ دا، نەتەوە یەکگرتووەکان ھەستا بە چەسپاندنی یەکەم بڕیارنامەی ناساندن و پاراستنی مافەکانی کەسە ھاوڕەگەزبازەکان و لە ساڵی ٢٠١٥ دا  ھاوسەرگیری لە نێوان ھەمان ڕەگەزدا بە یاسای کرا لە ھەموو ویلایەتەکانی ئەمریکادا.
خزمەتی سەربازی
چەوساندنەوە کە بەند بێت بە ڕێژەی خزمەتی سەربازییەوە یان نەبوونی خزمەتی سەربازی دیاردەیەکی باوە لە کۆمەڵگەی ئیسرائیلی دا. لە وڵاتی ئیسرائیل دا، ئەو ھاوڵاتییە جوولەکانەی مۆڵەتی نەکردنی خزمەتی سەربازی وەردەگرن لە ھێزە بەرگرییەکانی ئیسرائیل دا دواتر خاوەنی ئەگەرێکی زۆر کەمن پیشەیەکی گونجاو و پایەداریان ھەبێت و زۆر بەتایبەتی لە بوارە سەربازییەکان دا. سەرچاوەی ئەم جیاکاری کردنە دەگەرێتەوە بۆ ئەوەی کە ھەموو ھاوڵاتییەکای ئیسرائیل (جگە لە عەرەب) لە تەمەنی ١٧ ساڵیەوە بانگێشت دەکرێت بەمەبەستی ھەڵسەنگاندنی شیاوی بۆ خزمەتی سەربازی ناچاری لە ڕیزی سوپای وڵاتەکەی دا. تۆمار و زانیاری ھەموو ھەڵسەنگاندنەکان دەپارێزرێت و پۆلێنکاری دەکرێت لە نێوان ئەوانەی پەسەند دەکرێن و ئەوانەی ڕەت دەکرێنەوە.
خاوەن کارەکان ئارەزوو و ویستێکی تایبەتیان ھەیە بۆ ئەو جۆرە تۆمارانە چونکە زانیارییەکی گشتیگیر و وردی کەسەکانی تێدا ھەڵگیراوە. زۆرجار خاوەن کارەکان بە چاوێکی کەمتر سەیری ئەو ھاوڵاتیانە دەکەن کە ڕەت کراونەتەوە لەلایەن سوپاوە بەو باوەڕەی "ئەوەی شیاو نەبێت بۆ سوپا شیاویش نییە بۆ ناوەند و ژینگە پیشەیەکان و ئەوانەشی لە سوپادا پەسەندکراون ئەگەری زیاتریان ھەیە ببنە فەرمانبەری باش و لێھاتوو." ڕاگەیاندنی دەرفەتی کارەکان لە ئیسرائیل زۆرجار داواکاری "خزمەتی سەربازی" دەکەن بە مەرج و ئەمەش کاریگەرییکەی ڕاستەوخۆی ھەیە لەسەر تەواوی ژیانی پیشەی خەڵکی.
سەرچاوەکان
پۆل:چەوساندنەوە
وێستگەی ئینویاما
وێستگەی ئینویاما (犬山駅, ئینویاما-ئێکی) وێستگەیەکی شەمەندەفەرە لە شاری ئینویاما، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن. لەلایەن مێیتێتسو بەرێوە دەچێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێستگەکانی ڕێگای ئاسنین لە پارێزگای ئایچی پۆل:ئینویاما، ئایچی
ئەلباسیت
لەفەرموودەدا
واتا «خوای گەورە ڕۆزی گرەوە، و واڵآکەرەوە، و ڕۆزیدەرە».
٥٢٤ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
زاک کینگ
زاکاری مایکڵ کینگ (؛ لەدایکبووی ٤ی شوباتی ١٩٩٠) کەسایەتییەکی فیلمسازی ئینتەرنێتی ئەمریکییە، زیاتر بە مێوەکانی جادوو ناسراوە، چەندین ڤیدۆی ھەیە بە دیجیتاڵی دەستکاری کراوە، بۆ ئەوەی جادوو بکات. ڤیدیۆکانی خۆی بە «پارچە دەستی دیجیتاڵ» ناودەبات. لە ساڵی ٢٠٠٨ دەستی کرد بە بڵاو کردنەوەی ڤیدیۆ لە یوتوب، وە لە ساڵی ٢٠١٣ دەستی کرد بە بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆ بۆ ڤین. کینگ لە ساڵی ٢٠١٦ یەکەم ڤیدیۆی خۆی بۆ تیک تۆک بڵاوکردەوە، لەو کاتەوە زیاتر لە ٤٥ میلیۆن شوێنکەوتووی کۆکردەوە، بەو ھۆیەشەوە بووە سێیەم کەس کە زۆرترین شوێنکەوتوی ھەبێت.
کینگ لە ساڵی ٢٠١٠ پێشبڕکێی بازرگانیی «ھیولێت پاکاردی» بردەوە، وە لە فێستیڤاڵی فیلمی لەندەن گەشتێکی بۆ فەرشی سوور کرد. ساڵی ٢٠١٣ پێشبڕکێی NextUpی یوتیوبی بردەوە. لە ساڵی ٢٠١٥ کینگ و ھاوسەرەکەی ڕاشیل ھۆڵم لە «وەرزی ٢٨ی ئەمریکی» لە یاری ڕاستی «پێشبڕکێی سەرسوڕھێنەر» نیشاندران.
ژیانی تایبەتی
کینگ لە پۆرتلاند، ئۆریگۆن لە دایک بووە و گەورە بووە. کینگ لە نیوەی ڕەچەڵەکی چینییە لە لای باوکایەتییەوە، یەک چارەکی نەمسایی و چارەکی نیکاراگوایی لە لای دایکەوە. کینگ یەکەم فیلمی خۆی دروست کرد، کاتێک حەوت ساڵ بوو بە بەکارھێنانی کامێرای ڤیدیۆی ماڵەوە. کاتێک چواردە ساڵ بوو کەلوپەلی ڤیدیۆیی کڕی، کە کۆمپیوتەری ماک و کامێرای تێدا بوو، وە دەستی کرد بە دروستکردنی ڤیدیۆ و دەستکاریکردن، لە مانگی ١٢ی ساڵی ٢٠١٢ زانکۆی بیۆلای تەواو کردووە بە سینەما و ھونەری میدیایی. کینگ و ھاوسەرەکەی ڕاشڵ ھۆڵم، لە ساڵی ٢٠١٤ ھاوسەرگیریان کرد، لە ساڵی ٢٠١٦ پێکەوە لە پێشبڕکێی ٢٨ی سەرسوڕھێنەردا پێشبڕکێیان کرد. کینگ و ژنەکەی دوو کوڕیان ھەیە، یەکێکیان بەخێوکراوە.
پیشە
کینگ لە ساڵی ٢٠٠٨ بۆ پێشکەشکردنی ڕاھێنان و ئامۆژگاری دەربارەی بەکارھێنانی بەرنامەی «کۆتایی کات پرۆ» بەشداربوو، بەڵام نەیتوانی فێرکاری بۆ بەرنامەکە بدۆزێتەوە لەسەر ئینتەرنێت، ھاوکات دەستی کرد بە بەکارھێنانی کەناڵی یوتوبەکەی بۆ پێدانی فێرکاری بۆ کاریگەرییە بینراوەکان بە بەکارھێنانی سۆفتوێر دوای ئەوەی بینەری بۆ ماڵپەڕەکەی پەیدا کرد دەستی کرد بە فرۆشتنی سیمیناری ڕاھێنان و پارەی بۆ کۆلێژەکەی بەکار دەھێنا. لە مانگی ١٢ی ساڵی ٢٠١٩ کینگ بە ڤیدیۆیەکی خۆی لە ئینتەرنێت، کە بە پێوە دەفڕی ڤیدیۆکە لە ماوەی ٤ ڕۆژدا زیاتر لە ٢٬١ میلیارد جار لەسەر تیک تۆک بینراوە. ٢٠١١ ڤیدیۆیەکی بە ناونیشانی جێدی کیتنس لە یوتوب بڵاوکردەوە، کە لەگەڵ ھاوڕێیەکی کۆلێژ بەرھەمی ھێنابوو، ڤیدیۆکە نیشانی دا کە دوو پشیلە لەگەڵ شمشێرە ڕوناکییەکان شەڕ دەکەن، ڤیدیۆکە لە سێ ڕۆژدا زیاتر لە میلیۆنێک بینینی بۆھات، دواتر زیاتر لە ١٨ میلیۆن بینەری بۆھات. لە مانگی ئایاری ٢٠١٣ لەلایەن یوتوبەوە بە یەکێک لە ٢٥ بەلێندەرترین فیلمسازانی گەنج لە ئەمریکا ناونرا. کینگ لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣ حسابی خۆی لەسەر ڤین کردەوە، کاتێک بینی زۆرێک لە ھاوڕێکانی لە ماڵپەڕی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا حیسابیان ھەیە، دوای دروستکردنی حسابێک لەسەر ڤین، بڕیاریدا بۆ ماوەی سی ڕۆژی داھاتوو یەک ڤین دروست بکات. دوای سەرکەوتنی یەکەم لە ڤینز بڕیاریدا بەردەوام بێت لە دروستکردنی و بڵاوکردنەوەی ڤینی نوێ، لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ لە نمایشەکەی ئێلین دیجێنرێس دەرکەوت، وە چەندین ڤینی لەگەڵ دەستەی نمایشەکە دروست کرد. لە ساڵی ٢٠١٤ کینگ ڤیدیۆی ڤینی بۆ بژێوی ژیان دروست کرد، کینگ لە گەراجەکەی خۆی کاردەکات لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ (ئیندیپێندنت) وتی: کە من حەز دەکەم فیلمی ڕاستەوخۆی نمایش بکەم. کینگ یەکەم ڤیدیۆی خۆی بۆ تیک تۆک بڵاوکردەوە، کە پێشتر لە ٢٨ی شوباتی ٢٠١٦ خۆی لە زیندانێک دەرباز کرد، کە سەردێری ڤیدیۆکەی ئەوە بوو، پێویستت بە یارمەتییە لە دانانی کەفالەت، بەم ڤیدۆیە ٤٤٬٧ میلیۆن شوێنکەوتووی کۆکردەوە، لەسەر ئەو بەرنامە جەماوەرییە، کە بووە سێیەم بەکارھێنەری بەدواداچوو لە تیک تۆک.
بەرھەڵێخ
بەرھەڵێخ، پشتیوانە یان دیواری ڕاگر بە دیوارێک دەوترێت کە وەکوو پێکھاتەیەکی ڕاگر و پشتیوان و پاڵگەیەک بۆ پێکھاتەکانی دیکە دەسازرێت.
جۆرەکان
840px|بندانگشتی ۲|وسط|جۆرەکانی بەرھەڵێخ
سەرچاوە
پۆل:جۆرەکانی دیوار پۆل:دیوارەکان پۆل:ئەندازیاریی شارستانی
مینگۆڵ
مینگۆڵ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سۆما ئەڤراز، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
مینگۆڵ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
بلۆو ئاوت (ڕاکردن لە بەندیخانە)
" بلۆو ئاوت " ئەڵقەی ٦٣ی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکەی ڕاکردن لە بەندیخانە ە و لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ لە ئەمریکا لە تۆڕی فۆکس پەخشکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەڵقەکانی ڕاکردن لە بەندیخانە
وێستگەی ئیمایسێ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێستگەکانی ڕێگای ئاسنین لە پارێزگای ئایچی
١٩٠٢ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٠٢ لە نەرویژ
بیری
بیری گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری باکوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
بیری ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
جافیر
جافیر گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری لەک، ناوچەی تەرواڵ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
جافیر ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
سۆنێر چاغەپتای
250px|وێنۆک|سۆنێر چاغەپتای لە ساڵی ٢٠٢٠ سۆنێر چاغەپتای تورکێکی ئەمریکیی لەدایکبووی ١٩٧٠یە و دانیشتووی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە. زانستی سیاسی تەواوکردووە و بەڕێوەبەری پرۆگرامی توێژینەوەی تورکییە لە پەیمانگای واشینگتۆن بۆ سیاسەتەکانی ڕۆژھەڵات. مێژووناسە، و شارەزایی تەواوی ھەیە لە پەیوەندییەکانی نێوان تورکیا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، سیاسەتەکانی تورکیا، و ناسیونالیزم لە تورکیا.
خوێندن
لە ساڵی ٢٠٠٣دا چاغەپتای دکتۆرای بەدەست ھێناوە لە مێژوو لە زانکۆی یەیڵ. توێژینەوەی دکتۆراکەی لە نەتەوەپەرەستی/ناسیونالیزمی تورکیا بەدەست ھێناوە. ھەروەھا چاغەپتای تەنھا شارەزاییی لە زمانی ئینگلیزی و تورکی نییە بەڵکوو، توێژینەوەی ھەیە بە زمانی فەرەنسی، ئەڵمانی، ئیسپانی، بۆسنی، ھیبرو، ئازەربایجانی، و تورکیی عوسمانی.
پیشە
پەیمانگای واشینگتۆن بۆ سیاسەتەکانی ڕۆژھەڵات: سۆنێر چاغەپتای بەڕێوەبەری پرۆگرامی توێژینەوەی تورکییە و یەکێکە لە ئەندامانی پەیمانگای واشینگتۆن بۆ سیاسەتەکانی ڕۆژھەڵات.
ئەزموونی وانە وتنەوە
دکتۆر چاغەپتای خولی وتووەتەوە دەربارەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، دەریای سپیی ناوەڕاست، و ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا لە زانکۆی یەیڵ، زانکۆی پرینستن، زانکۆی جۆرج تاون و زانکۆی سمیس. لە بەھاری ساڵی ٢٠٠٣دا کۆرسێکی وتەوە سەبارەت بە مێژووی مۆدێرنی تورکیا کە یەکەم جار بوو باس بکرێت لە زانکۆی یەیڵ لە ماوەی ٣٠ ساڵدا. لە نێوان ساڵی ٢٠٠٦ بۆ ٢٠٠٧ دکتۆر چاغەپتای پرۆفیسۆر بوو لە زانکۆی پرینستۆن لە بەشی توێژینەوەی ڕۆژھەڵات. بۆ ماوەیەکی کاتی پرۆفیسۆر بوو لە مەکتەبی ئیدموند واڵش بۆ خزمەتگوزارییەکانی بیانی لە زانکۆی جۆرج تاون. بە ڕێکەوتننامەش خزمەتی کردووە وەک سەرۆکی بەرنامەی کۆششکردنی ناوچە ناکۆکییەکانی تورکیا لە پەیمانگای خزمەتگوزارییە بیانییەکانی وەزارەتی دەرەوە.
ڕێزلێنان
دکتۆر چاغەپتای گرانتی گەورەی بەدەست ھێناوە لەوانە: ئەندامبوونی لە سمیس ڕیچاردسن، مێڵۆن، ڕایس، و لێلان لەگەڵ ئەوەشدا پلەی ئەکادیمیی تایبەتی لە زانکۆی پرینستۆن بەدەستھێناوە. بە ڕێککەوتننامەش کاری کردووە وەک: سەرۆکی بەرنامەی کۆششکردنی ناوچە ناکۆکییەکانی تورکیا لە پەیمانگای خزمەتگوزارییە بیانییەکانی وەزارەتی دەرەوە. لە ساڵی ٢٠١٢ ناوی ڕابەری گەنجی کۆمەڵگای ئەمریکی تورکی پێ سپێدرا. نووسەری سێ پەرتووکە دەربارەی تورکیای مۆدرین، ئیسلام، سێکولاریسم، نەتەوەپەرەستی لە تورکیا: کێ تورکە (٢٠٠٦)، ھەڵاتنی تورکیا، ھێزی یەکەمی موسوڵمانان لە سەدەی ٢١دا (٢٠١٤)، سوڵتانی تازە، ئێردۆگان و قەیرانی تورکیای مۆدرین (٢٠١٧).
ڕاگەیاندن
چاغەپتای بە شێوەیەکی فراوان نوسراوی ھەیە لەسەر پەیوەندییەکانی تورکیا و ئەمریکا، سیاسەتی ناوخۆی تورکیا، نەتەوەپەرەستی تورکیا، ھەڵاتنی تورکیا وەک ھێزێکی دارایی و سیاسەتی ئەنقەرە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. بڵاوکراوەی زۆری ھەیە لە ڕۆژنامە زانستییەکان و میدیا چاپکراوەکانی جیھان. بۆ نموونە ڕۆژنامەی واڵ ستریت، نیۆرک تایمز، واشینگتۆن تایمز، ھیراڵد تریبیونی ئینترناشناڵ، جانیس دیفێنس ویکڵی، و ھابێرتورک. نووسەرێکی بەردەوامە لە حوریەت دەیڵی نیوز، کۆنترین و سەرنج ڕاکێشترین دەرکراوەیە کە بە زمانی ئینگلیزییە لە تورکیا. ھاوبەشکارە لە مەیدانی گشتی سی ئێن ئێن. بە شێوەیەکی بەردەوام دەردەکەوێت لە کەناڵەکانی فۆکس نیوز، سی ئێن ئێن، ئێن پی ئاڕ، ئەلجەزیرە، بی بی سی، و سی ئێن ئێنی تورکی.
بەستەرە دەرەکییەکان
"Sebastian Wojciechowski The modern terrorism and its forms 2007 Page 218 "Soner Cagaptay, a Turkish professor working in the United States"
پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی تورک
سۆسیالیزمی ئیسلامی
سۆسیالیزمی ئیسلامی بریتییە لە فەلسەفەیەکی ڕامیاری کە پرەنسیپەکانی ئیسلام تێکەڵ بە سۆشیالیزم دەکات. وەک چەمک، لەلایەن زۆر لە پێشەوا موسوڵمانەکانەوە بەکار ھاتوە بۆ نیشاندانی فۆرمێکی ڕۆحانیانەی سۆشیالیزم. موسوڵمانە سۆشیالیستەکان باوەڕیان وایە کە قورئان و فەرموودە نەک ھەر ناکۆک نین لەگەڵ سۆشیالیزم - بەتایبەتی بابەتی زەکات - بەڵکوو پشتیوانی دەکەن. ئەوان ئیلھام لە دەوڵەتی یەکەمی ئیسلامی بە پێشەوایەتی پێغەمبەر وەردەگرن. ئەمە بەتایبەتی لە نووسینەکانی سەلامە موسا دەردەکەوێت، کە بەدرێژی دەربارەی سۆسیالیزم نووسیویەتی، ھەروەھا دەربارەی نیشتیمانپەروەری میسری دژی دەسەڵاتی بەریتانی. سەرکردە سۆسیالیستییە موسوڵمانەکان باوەڕیان بە وەرگرتنی یاسایی بوون لە ڕای گشتی ھەیە، و دەیانەوێت حکوومەتێک جێبەجێ بکەن لەسەر بنەمای خۆشگوزەرانی کۆمەڵایەتی و چەمکی زەکات. لە کرداردا، ئەمە لە ڕێگەی داھاتی مسۆگەر، خانەنشینی و خۆشگوزەرانییەوە بینراوە. ئەم بەکارھێنانە کردارییە بیرۆکەی سۆسیالیزمی ئیسلامی مێژوویەکیان ھەیە کە دەگەڕێتەوە بۆ پێغەمبەر و چەند خەلیفەی یەکەم، بۆ حیزبە سیاسییە مۆدێرنەکان کە لە ساڵانی حەفتاکان دامەزراون. سۆسیالیستە ئیسلامییەکان زۆرجار قورئان بەکاردەھێنن بۆ بەرگریکردن لە ھەڵوێستەکانیان. ڕێکخراوێکی سۆسیالیستی ئیسلامی تورکی، موسوڵمانانی دژە سەرمایەداری، بە ئاشکرا تەحەدای موسوڵمانە ڕاستڕەوەکانیان کرد بۆ خوێندنەوەی قورئان و «ھەوڵدان بۆ ڕەتکردنەوەی ئەو ڕاستییەی کە قورئان چەپڕەوە».
مەنگۆلیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
مەنگۆلیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سۆسیالیزمی ئیسلامی
مێژوو
ئەبو زەری غەفاری، ھاوڕێی پێغەمبەر، لەلایەن ھەندێک لە زانایانەوە، وەک محەممەد شەرقاوی و سامی ئایاد حەنا، وەک پێشینەیەکی سەرەکی سۆسیالیزمی ئیسلامی ناسراوە. ئەو ناڕەزایی دەربڕی دژی کۆکردنەوەی سامان لەلایەن چینی دەسەڵاتدارەوە لە سەردەمی خەلافەتی عوسمان و داوای دابەشکردنی سامانی بە شێوەیەکی یەکسان کرد. یەکەم خەلیفەی موسوڵمان ئەبو بەکر نزمترین ستانداردی داھاتی مسۆگەر کرد، کە ساڵانە دە دینار بۆ ھەر پیاوێک، ژنێک و منداڵێک بەخشرا، دواتر بەرزکرایەوە بۆ بیست دینار. بە گوتەی سامی ئەی حەننا و حەنیف ڕامای، یەکێک لە یەکەم دەربڕینەکانی سۆسیالیزمی ئیسلامی، بزووتنەوەی وەیسی بوو لە تەتەرستانی ڕووسیا، لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەم و سەرەتای سەدەی بیستەمدا. ئەم بزووتنەوەیە دژایەتی حوکمڕانی ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیای دەکرد و لەلایەن جووتیارانی موسڵمان و جووتیاران و بۆرژوازی بچووکەوە پاڵپشتی دەکرا. تووشی سەرکوتکردن بوو لەلایەن دەسەڵاتدارانی ڕووسیا و لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا چووە ژێرزەمینییەوە، کاتێک دەستیکرد بە ھاوکاری لەگەڵ کۆمۆنیستەکان، سۆسیالیستەکان و سۆسیال دیموکراتەکان لە چالاکیی دژە حکوومەتدا، و لە دوای شۆڕشی ١٩٠٥ی ڕووسیا دەستیکرد بە ناساندنی خۆی وەک بزووتنەوەیەکی سۆسیالیستی ئیسلامی. بزووتنەوەکە لە سەردەمی شۆڕشی ڕووسیا لە ساڵی ١٩١٧ لەگەڵ بەلشەفیکەکاندا ھاوتەریب بوو، لەو ماوەیەدا بزووتنەوەکە یەکەم کۆمۆنی ئیسلامی ئەزموونی دامەزراند. کۆمیتەی سۆسیالیستی موسڵمانانی کازانیش لەم کاتەدا چالاک بوو. دوای مردنی لینین لە ساڵی ١٩٢٤، بزووتنەوەی وەیسی سەربەخۆیی خۆی لە حزبی شیوعی دووپاتکردەوە، ھەرچەندە لە کاتی پاکتاوکردنی گەورەدا لە ساڵانی ١٩٣٠دا سەرکوت کرا.
مەنگۆلیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سۆسیالیزمی ئیسلامی
سەرچاوەکان
پۆل:ئیسلامی سیاسی پۆل:ئیسلام و سیاسەت
٥٢٥ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
دەزگای بۆشاییی نەرویج
دەزگای بۆشاییی نەرویج (بە نەرویجی: Norsk Romsenter) یەکێکە لەو دەزگایانەی کە سەر بە حکومەتی نەرویجە، کە ھەڵدەستێ بە ئەنجامدانی گەڕان و لێکۆڵینەوەکانی بۆشاییی ئاسمان. بارەگای ئەو دەزگایە لە ئۆسلۆی پایتەختی نەرویجە، و ئەو دەزگایە سەر بە وەزارەتی بازرگانی و پیشەسازییە، لە ئێستاشدا ئەندامی دەزگای بۆشاییی ئەورووپیە.
سەرچاوەکان
پۆل:دەزگاکانی بۆشایی پۆل:گەردوون
مینۆن
مینۆن ناوی یەکێک لە دیالۆگە سوکراتییەکانی ئەفلاتوونە کە لەبارەی فەزیلەتەوەیە. سپاسالاری یۆنانی، «مینۆن»، دیالۆگەکە بە پرسیارێ لە سوقراتەوە دەست پێ دەکا. پرسیارەکەش ئەمەیە کە ئاخۆ فەزیلەت بۆ فێرکردن دەشێ یا ناشێ. لەم نامیلکەیەشدا، وەکوو دیکەی نامیلکەکانی ئەفلاتوون، سوقرات بە دوای ڕاستییەوەیە، بەڵام دەڵێ کە شتێ نازانێ. لە کۆتاییشدا، ئاکامێکی بڕاوە و بێقسە لە باسەکە وەرناگیردرێ. سوقرات ھاوکات و لە نێوان لێدوانەکاندا بۆچوون و باوەڕەکانی خۆی دەردەبڕێ. کە ھەڵبەت، لێکۆڵەران زیاتر بە ھیی ئەفلاتوونی دەزانن تا ھیی سوقرات، وەکوو ئەوەی کە دەڵێ «زانین بیرھاتنەوەیە».
ئامادەبووانی کۆڕەکە جگە لە سوقرات، مینۆن و ئانیتۆس -ن.
پوختە
مینۆن لە سوقرات دەپرسێ «ئاخۆ فەزیلەت دەتوانرێ فێر بکرێ؟» سوقرات جواب دەداتەوە کە نازانێ فەزیلەت بۆ خۆی چییە و تا ئێستاش کەسێکی نەدۆزیوەتەوە کە بزانێ. مینۆن دەڵێ دیارە بە خزمەت گۆرجیاس نەگەیشتووی، ئەو کاتەی لە ئاتینادا بووە. سوقرات دەڵێ بە خزمەتی گەیشتووە بەڵام قسەکانی لە بیر نەماوە و تکا لە مینۆن دەکا تا بیر و باوەڕی خۆی لەبارەی فەزیلەتەوە کە دەبێ بە بیر و باوەڕی گۆرجیاسیش نزیک بێ، بۆی بگێڕێتەوە. مینۆن وەڵام دەداتەوە «فەزیلەت، یا فەزیلەتی پیاوانە یا ژنان یا مناڵان و، ھەر قۆناغێک لە ژیاندا فەزیلەتی تایبەتی ھەیە کە شیکردنەوەی ئاسانە».
سوقرات تێی دەگەیێنێ کە پێناسەی فەزیلەتی لێ ویستووە نەک دانە دانە ھەڵدانی فەزیلەتەکان. ئینجا مینۆن فەزیلەت وەکوو «ھێزی فەرمانڕەوایی» دەناسێنێ. سوقرات نیشان دەدا کە کەسانێکیش کە فەرمانبەرن و فەرمانڕەوا نین، دەتوانن خاوەن فەزیلەت بن و ئەو کاتە فەرمانڕەوایی لەبارە کە ھاوڕێی عەداڵەت بێ. مینۆن دەڵێ کەوایە عەداڵەت ھەمان فەزیلەتە و، سوقرات تێی دەگەیێنێ کە عەداڵەت یەکێ لە فەزیلەتەکانە، وەک شێوەی خرت یا سێگۆش کە یەکێ لە شێوەکانە و شێوە بەگشتی نییە.
مینۆن ھەمدیسان فەزیلەت پێناسە دەکا: مەیلی گەیشتن بە شتە جوانەکان کە ھاوڕێ بێ لەگەڵ ھێزی گەیشتن پیان. سوقرات دەڵێ ئەوەی کە جوانە، باشیشە و کەس نییە مەیلی گەیشتن بە باشیی نەبێ. بۆیە، بەشی ئەووەڵی پێناسەکە زیادی و ناپێویستە و دەبێ بوترێ: فەزیلەت ھێزی گەیشتن بە شتە جوانەکانە. بەڵام ئەم پێناسەیەش کەموکووڕە، چونکە جوانی و باشی بەشێ لە فەزیلەتن و ناکرێ بوترێ فەزیلەت ھێزی گەیشتن بە بەشێ لە فەزیلەتە.
مینۆن دەڵێ لە خزمەت سوقراتدا حەپەساو و داماو بووە و ئیدی نازانێ چ بکات و چ بڵێت. سوقرات وەڵام دەداتەوە کە ھۆکەی ئەوەیە کە خۆیشی حەپەساو و مات و حەیرانە نازانێ ڕاستی چییە. بڕیار دەدەن کە لێدوانەکە درێژە پێ بدەن. مینۆن دەپرسێ: ئینسان چۆن دەتوانێ بە دوای ڕاستییەوە بێ؟ ئەگەر دەزانێ ڕاستی چییە، گەڕانەکەی ناپێویستە، ئەگەریش نازانێ ڕاستی چییە، چووزانێ بە دوای چییەوەیە؟ بۆ چارەسەرکردنی ئەم پرسە، سوقرات ئەم باسە دەست پێ دەکا کە بناخەی ناسین و زانین چییە.
دەڵێ گیان بەر لەوەی بێتە قاڵبی لەشەوە ئاشنایەتیی لەگەڵ ڕاستییەکاندا بووە. ئەوەی لەم دنیایە بەدەستھێنانی زانستی پێ دەڵێین خۆی پەردە ھەڵماڵین لە ڕووی زانستێکە کە پێشتر لە گیانا ھەبووە. بۆ سەلماندنی ئیددیعاکەشی غوڵامێکی خزمەتکاری مینۆن بانگ دەکا و لە بابەت ئەندازەزانییەوە شتگەلێکی لێ دەپرسێ و نیشانی دەدا کە تەنیا بە پرسیارکردن لێ، دەتوانێ زانستی تیا بەدی بێنێ، ھەروا کە غوڵام بەبێ ئەوەی لە کەسێکەوە فێری ئەندازەزانی بووبێ لە یاسای فیساگۆرس تێ دەگات. سوقرات دەڵێ کاری مامۆستا شتێ نییە جگە لەوەی کە یارمەتیی قوتابیانی بدا تا ئەوەی دەیانزانی بێتەوە بیریان.
دووبارە دێنەوە سەر ئەم باسە کە ئایا فەزیلەت بۆ فێرکردن دەشێ یا نا. سوقرات دەڵێ ئێستە کە نازانن فەزیلەت چییە، وای دانێن فەزیلەت ھەمان زانایی و زانستە. ئەگەر ئەم فەرزە قەبووڵ بکرێ، فەزیلەت شیاوی فێرکردن دەبێ. بەڵام ئەگەر فەزیلەت شیاوی فێرکردنە، فێرکار و مامۆستای دەتوانێ کێ بێ؟ لەبەر ئەوەی کە کەس پەیدا نابێ بۆ فێرکردنی فەزیلەت، ناچار فەزیلەت فێرکردنی نییە و کەوایە زانستیش نییە. بۆ چارەسەرکردنی کێشەکەیان سوقرات داوا لە ئانیتۆس کە لەوێیە دەکات کە بڵێ مینۆن بۆ فێربوونی فەزیلەت دەبێ لای کێ بچێ. دەشڵێ ناکرێ بە پیاوە سیاسییەکانی شاری ئاتینا بوترێ مامۆستای فەزیلەت، چونکە ئەوان تەنانەت نەیانتوانیوە مناڵانی خۆیان، کە جگەرگۆشەیانن، بار بێنن و بێجگە ئەسپسواری و زۆران نەبێ ھونەرێکی تریان فێر نەکردوون.
ئانیتۆس کە خۆی لە سەرزلەکانی ئاتینایە بە بیستنی ئەو قسانە و تانە و تەشەرەکانی سوقرات، تووڕە دەبێ و لێی دەدا دەڕوا.
سەرچاوە
پۆل:وێژەی فەلسەفەی ئەخلاق پۆل:وێژەی ناسیاریناسی پۆل:دیالۆگەکانی ئەفلاتوون
تێکنۆ مۆبایل
تێکنۆ مۆبایل کۆمپانیایەکی چینی بەرھەمێنەری مۆبایل و ئامێرە ئەلکترۆنییەکانە، لە ساڵی ٢٠٠٦ لە شاری شێنژن لە وڵاتی چین دامەزراوە، لقێکە سەر بە کۆمپانیای ترانسشن ھۆڵدین.
کۆمپانیای تێکنۆ زیاتر بەرھەمەکانی لە بازاڕەکانی ئەفریقا، ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، باشووری ئاسیا، ئەمریکای لاتین و ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا بڵاو دەکاتەوە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:لقەکانی چین پۆل:کارگەکانی موبایل پۆل:کۆمپانیاکانی تایبەت بە موبایل لە چین پۆل:براندە چینییەکان
١٩٠٣ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٠٣ لە نەرویژ
لە دایک بوونە دیارەکان
١٩ی کانوونی دووەم - دیرێ ڤا، پەیکەرتاش و شێوەکار (مردن ١٩٨٠).
ئەبیراتێرۆن ئاسەتەیت
ئەبیراتێرۆن ئاسەتەیت لەژێر ناوی بازرگانی زیتیگا دەفرۆشرێت، دەرمانێکە بۆ چارەسەرکردنی شێرپەنجەی پڕۆستات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی سێ بی-ھایدرۆکسی سترۆید دیھایدرۆجینەیس پۆل:وەستێنەرەکانی 5α-Reductase پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان پۆل:دەرمانە گرنگەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی پۆل:وەستێنەرەکانی ١١بی-ھایدرۆکسیلەیس پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان پۆل:دژە ئێسترۆجین پۆل:لقەکانی جۆنسۆن & جۆنسۆن
گەورەییی بەدیھاتوو
" گەورەیی بەدەست ھاتووە " ئەڵقەی ٦٦ی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکەی ڕاکردن لە بەندیخانە ە و لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ لە ئەمریکا لە تۆڕی فۆکس پەخشکرا.
پوقە
پوقە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ڕزگاری، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
پوقە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی زەردی مەحمود و لە باشوور لەگەڵ گوندی شۆراوە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی چایلەی سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تورانی شێخ سەعید.
ئەیپێکس لێجندس
ئەیپێکس لێجندس (، بە کوردی: ئەفسانەکانی لوتکە) کایەیەکی بەخۆڕایی باتڵ ڕۆیالی ڕیسپۆون ئینتەرتەینمێنتە و ئەلەکترۆنیک ئارتس ئەرکی بڵاوکردنەوەی لە ئەستۆ گرتووە. کایەکە لە ٤ی شوباتی ٢٠١٩ بۆ ھەریەک لە ئامێرەکانی ویندۆز، پلەی ستەیشن ٤ و ئێکس بۆکس وەن، بەبێ ڕێکلامکردن و ماڕکێتینێگی پێشوەختە بۆی بڵاوکرایەوە.
شێوازی کایەکە لە کایەکانی پێشووی کۆمپانیای ڕیسپۆون بەناوی تایتنفۆڵ و کایەکانی باتڵ ڕۆیال وەرگیراوە. نزیکەی شەست یاریزان لەسەر دوورگەیەک دادەبەزن و بەشێوەی تیم دەجەنگن، کەوا ھەر تیمێک سێ یاریزان لەخۆدەگرێت. دواتر تیمەکان بەدوای شتومەکی پێویست دەگەڕێن تاکوو شەڕ بکەن و بتوانن کایەکە ببەنەوە. ھەروەھا ناوچەی کایەکردنەکە وردەوردە بچووکتر دەبێتەوە، تاکوو کایەکە بەکۆتا بێت. ھەروەھا کایەکە بەئاگاھێنانەوە و زیندووکردنەوەی ھاوتیمەکەتی تێدایە، لەگەڵ بوونی کەیر پاکج.
بیرۆکەی کایەکە ئەوکاتە ھات کاتێ کۆمپانیای ئی–ئەی ھەڵسا بە کڕینەوەی پشکی کایەی تایتنفۆڵ لە ڕیسپۆون. سەرکەوتنی کایەکە بووە ھۆی ئەوەی کەوا بگوترێ چەشنی باتڵ ڕۆیال گەیشتووەتە لوتکەی گەشەسەندن.
کایەی ئەیپێکس لێجندس پێشوازییەکی گەرمی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە لێکرا، کەوا ستایشی شێوازی کایەکە، سیستمی بەرزبوونەوەی پلە، و وەرگرتنی بیرۆکە لە کایەکانی تری باتڵ رۆیال کرد. ھەندێکیان پێیان وابوو کایەکە ھەڕەشەیەکی گەورەیە بۆ سەر کایەی فۆڕتنایت. کایەکە لە ماوەی ھەفتەی یەکەمیدا، ٢٥ میلیۆن یاریزانی پەیداکرد، و ٥٠ میلیۆن یاریزان لەماوەی مانگی یەکەمدا.
٥٢٦ (ژمارە)
٥٢٦ (پانسەد و بیست و شەش) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٥٢٥ و ٥٢٧.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
غولام سوغرا
غولام سەغری (لە دایکبووی ٢ی ئازاری ١٩٧٠؛ گوندی محەممەد عەرەب سۆلانگی، ھەرێمی سیند، پاکستان) ژنە چالاکوانی پاکستانییە. لە ساڵی ٢٠١١، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا لەبەرامبەر چالاکییەکانی.
ژیان
سوغرا ئەوکاتەی تەمەنی دوانزدە ساڵان بوو، بەزۆر بەشوودرا، بەڵام دوای شەش ساڵ بوو بەیەکەم ژن لە گوندەیە کە جیاببێتەوە لە ھاوسەرەکەی (تەڵاق). ئەوکاتەی سوغرا دەیویست بچێتە قوتابخانە، ئەوا لەلایەن براکەیەوە لێی دەدرا، دواتر لەماڵەوە توانی بخوێنێت. غولام یەکەم خانمی گوندەکەیان بوو کە بتوانێت قۆناغی ئامادەیی تەواوبکات. دواتر بووە یەکەم مامۆستای ئافرەتیش لە گوندەکەی. غولام ھەستی کرد کە کۆمەڵێک ھۆکار ھەن کە وادەکات ژن لە قوتابخانە وانە نەڵێتەوە کە زۆربەیان نەریت و کۆمەڵگا بوون، بەڵام یەکێک لەو ھۆکارانەش کە ئەو درکی پێکرد ھەژاری بوو.
دواتر غولام سوغرا بووە دامەزرێنەر و بەڕێوبەری جێبەجێکاری ڕێکخراوی مارڤی بۆ گەشەپێدانی گوندەکان لە پاکستان، کە ڕێکخراوێکی ناحکومییە کاردەکات بۆ کۆکردنەوەی داھات و خەرجکردنی لەپێناو بەرزکردنەوەی وشیاری لەبوارەکانی مافەکانی مرۆڤ، تەندرووستی، خوێندن و گەشەپێدانی کۆمەڵگا.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی پاکستانی پۆل:زیندووان پۆل:چالاکوانانی مافەکانی ژنانی پاکستانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
پێنج ڕێگە سەختەکە (ڕاکردن لە بەندیخانە)
" پێنج ڕێگای سەخت " ئەڵقەی ٦٤ی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکەی ڕاکردن لە بەندیخانە ە و لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ لە ئەمریکا لە تۆڕی فۆکس پەخشکرا.
ئەبوو عوبەیدە
ئەبوو عوبەیدە کونیەی وتەبێژی ڕەسمی کەتیبەکانی شەهید عیزەدین قەسام باڵی سەربازی بزوتنەوەی حەماسە. بەیەکێک لەیەکەمین داواکراوەکانی لیستی تیرۆرکردنی ئیسرائیل دادەندرێ بەهۆی کاریگەری لە چەسپاندنی شەڕی دەرونی و ڕاگەیاندنی نێوان حەماس و ئیسرائیل. بە ئەبوو عوبەیدە ناو دەبری وەک خۆشەویستیەک بۆ ئەبوو عوبەیدەی جەراح.
دەرکەوتنەکان
بۆ یەکەم جار ساڵی ٢٠٠٦ لەسەر شاشە دەرکەوت بۆ ڕاگەیاندنی دەستگیرکردنی گلعاد شالیت لەلایەن کەتیبەکانی قەسام، و لەو کاتەوە ناسنامەکەی نەزاندراوە. لە گۆنگرەی ڕۆژنامەوانی، لەمزگەوتەکانی غەزە، لەکەناڵە ئاسمانیەکان، یان لەیەکێک لە کۆڵانەکانی غەزە دەردەکەوێت. گەڕان بۆ ئەبوو عوبەیدە لەگۆگل حەوت ملیۆن ئەنجام و لە یوتیوب پەنجا هەزار ڤیدیۆ دەدا بەدەستەوە. بەپێی ڕاپۆرتە فەلەستینیەکان کۆمەڵێکی کەم دموچاوی ئەبوو عوبەیدە دەناسن و لە دەزگاکانی ڕاگەیاندن دەرنەکەوتوە و دەرناکەوێت، چەندین ساڵە سوپای ئیسرائیل هەوڵدەدات دەستی پێبگات بەڵام ناسنامەکەی تاوەکو ئێستا بەنەزاندراوی ماوەتەوە. ئەبوو عوبەیدە وتەکانی بە دروشمی "ئەوە جیهادی سەرکەوتن یان شەهید بوونە" تەواو دەکات، کە عیزەدین قەسام پێش شەهیدبوونی ساڵی ١٩٣٥ ئەو دروشمەی گوتووە.
لەکاتی گرژیەکانی نێوان فەلەستین  و ئیسرائیل ٢٠٢١
لە کاتی جەنگی شمشێری قودس لە ئایاری ٢٠٢١ هاتنی ناوی ئەبوو عوبەیدە ئاماژەبوو بۆ ڕودانی ڕوداوێکی گەورە، بەتایبەتی لە بەدەست هێنانی دەستکەوتێکی سەربازی بۆ بەرەنگاری فەلەستینی. ئەوەش بەهۆی ڕاستگۆیی لەباسکردنی دەسکەوتەکانی بەرەنگاری، زیانەکانی هێزەکانی ئیسرائیل، و بوونی زیان لەڕیزەکانی بەرەنگاری فەلەستین. لەم بارەیەوە پەیامنێری سەربازی ئیسرائیل گیلی کوهین ڕایگەیاند کە جەماوەری ئیسرائیل زیاتر باوەڕ بەلێدوانەکانی وتەبێژی قەسام دەکەن وەک لێدوانەکانی وتەبێژەکانی سوپای ئیسرائیل.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:حەماس پۆل:کەسە نەناسراوەکان
وێستگەی ئیکێبا
وێستگەی ئیکێبا (池場駅, ئیکێبا-ئێکی) وێستگەیەکی شەمەندەفەرە لە شاری شینشیرۆ، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن. لەلایەن کۆمپانیای ناوەڕاستی ڕێگای ئاسنینی ژاپۆن بەرێوە دەچێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێستگەکانی ڕێگای ئاسنین لە پارێزگای ئایچی پۆل:وێستگەکانی کۆمپانیای ناوەڕاستی ڕێگای ئاسنینی ژاپۆن پۆل:شینشیرۆ، ئایچی
مەنگۆلیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
مەنگۆلیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
دەستەی بۆشاییی نیشتیمانیی سوێدی
دەستەی بۆشاییی ئاسمانیی نیشتیمانیی سوێد (بە ئینگلیزی:Swedish National Space Board) بە نێوبانگە بە (Rymdstyrelsen)ـەوە کە یەکێکە لە دەزگاکانی حکومەتی سوێد لە ڕێگەی وەزارەتی پیشەسازی بەڕێوەی دەبات. خزمەتگوزاری، پەیوەندی، گەڕان و لێکۆڵینەوەکان ھەموویان لەلایەن ئەو دەزگایەوە لەسەر وەزارەتی خوێندنی باڵا بەرێوە دەبات، و بڵاوەکردنی دەستەکان لە نێو حکومەت بۆ سەرپەرشتیکردن و ئاگاداربوونی لێکۆینەوەکانە.
سەرچاوەکان
پۆل:دەزگاکانی بۆشایی پۆل:گەردوون پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە سوید
وێستگەی ئیکێشیتا
وێستگەی ئیکێشیتا (池下駅, ئیکێشیتا-ئێکی) وێستگەیەکی شەمەندەفەرە لە شاری ناگۆیا، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن. لەلایەن مێترۆی شارەوانی ناگۆیا بەرێوە دەچێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێستگەکانی ڕێگای ئاسنین لە پارێزگای ئایچی
ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا
ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا (بە فارسی: بخش مرکزی شھرستان اسلام‌آباد غرب) یەکێک لە ناوچەکانی شارستانی ئارووناوا سەر بە پارێزگای کرماشانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان کە لە ڕۆژاوای ئێراندا داکەوتووە.
ژمارەی دانیشتووان
بەپێی سەرژمێریی ناوەندی ئاماری ئێران، ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا لە ساڵی ٢٠٠٦ی زایینی ١٣١٩١٩ کەس بووە.
سەرچەمەکان
پۆل:شارستانی ئارووناوا پۆل:ناوچەکانی پارێزگای کرماشان