cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان یان میرنشینە یەکگرتووەکان یان ئیمارات (بە عەرەبی: الإمارات العربيّة المتّحدة) وڵاتێکی عەرەبییە لە ڕۆژھەڵاتی ناوین. پایتەختەکەی ئەبووزەبییە.
دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ئیمارات ٩,٤٤٥,٦٢٤ کەس بووە کە دەکاتە ٠.١٣ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠.٧ ساڵە. ھەروەھا ٨٥ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
ئه‌مانه‌ش ببینه‌
دۆمه‌ینی تایبه‌ت به‌ شانشینی عه‌ره‌بی یه‌کگرتوو .ae
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی لووتکەی عەرەبی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا پۆل:وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧١  پۆل:جیھانی عەرەب پۆل:نیمچەدوورگەی عەرەبی پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٧١ لە ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئۆپێک پۆل:وڵاتانی ئەندام لە ئەنجومەنی هاریکاری کەنداو
جوزێپێ ڤێردی
چەپ|وێنۆک|220px 220px|thumb جوزێپێ فۆرتونینۆ فرانچێسکۆ ڤێردی (بەئیتاڵیی: Giuseppe Verdi، خوێندنەوەی ئیتاڵیی: [dʒuˈzɛppːe ˈverdi];) لەدایکبووی ٩ یان ١٠ ی تشرینی یەکەمی ١٨١٣، کۆچی دوایی کردووە لە ٢٧ ی کانوونی دووەمی ١٩٠١، ئاوازدانەرێکی ئیتاڵیی سەردەمی رۆمانتیک بوو، بەشێوەیەکی سەرەکی لە ئۆپێرادا. یەکێک لە بەکاریگەرترین ئاوازدانەرانی سەدەی ١٩ بوو، کارەکانی بۆ چەندین جار لە ماڵەکانی ئیپێرادا لێدەدرێنەوە لەسەرانسەری جیھاندا، و لەسنووری جۆر و شێوە تێپەڕدەکات، ھەندێک لە پاشبنەماکانی لەمێژەوە وەک رەگ و بنەمای رۆشنبیرییەتی براون، وەکو "La donna è mobile وەرگیراو لە Rigoletto. کارەکانی ھەندێک جار جێی رەخنەبوون بەھۆی بەکارھێنانی تەنھا یەک پلیکانەی مۆزیکیی لەبری زاراوەی کرۆماتیکیی مۆزیکیی، ھەروەھا کارەکانی زۆرتر بەلای میلۆدرامادا دەچوون، کارە رەنگین و زۆر بەرزەکانی ڤیردی پاش سەدە و نیوێک لە درووستبوونیەوە زانران و ناسران.
پۆل:جوزێپێ ڤێردی پۆل:ئاوازدانەرانی ئیتالی پۆل:مردووانی ١٩٠١ پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٣ پۆل:ئاوازدانەرانی ڕۆمانتیک پۆل:ئاوازدانەرانی ئۆپێرا پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم
ئال کەپۆن
ئالفۆنسۆ گابریێل "ئال" کەپۆن (لەدایکبووی ١٧ی کانوونی دووەمی ١٨٩٩ - مردووە لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٤٧) چەتەیەکی ئەمەریکی بوو کە لە سەردەمی قەدەغەکردنی کحول لە ئەمەریکا ناوبانگی دەرکرد.بۆ ماوەی حەوت ساڵ وەک سەرۆک مافیا کاری دەکرد و لەتەمەنی ٣٣ ساڵی کارەکەی بەکۆتا هات.
کەپۆن لەشاری نیو یۆڕک لەپاڵ پەنابەرە ئیتاڵیەکانی ئەوکات لەدایکبووە.سەرەتای تەمەنی چووە نێو تاقمێکی چەتەیی بەناوی (Five Point Gangs) کە کاری هێنانی کحولیان دەکرد.لەتەمەنی ٢٠ ساڵیدا کەپۆن دەچیتە شیکاگۆ و لەوێدا دەبێتە پاسەوانی سەرۆک مافیا جۆنی تۆریۆ.دوای ئەوەی تۆریۆۆ گولەباران دەکرێ بەڵام ڕزگاری دەبێ ، یەکسەر دەستلەکاردەکێشتەوە و کەپۆن لەشوێنی خۆی دادەنێ. کەپۆن هەڵسا بە فراوانکردنی کارەکانی و بەرتیلدان بە تەواوی پۆلیسەکان شار و زیادکردنی توندوتیژی لە کارەکانیدا،چونکە بروای وابوو بەتوندوتیژی کارەکان بەباشتری دەڕۆن.
دوای ئەم ڕووداوانە کەپۆن تاوانبارکرا بە نەدانی باج و بەرپرسانی دادگای فیدڕالی جەختیان لەسەر ئەوەی کردەوە کە کەپۆن چەندە باجی نەداوە ، هەرچەندە کەپۆن بەڵێنی دانی تەواوی باجەکانی دا ، بەڵام بڕیاری ١١ ساڵ زیندانی کردنی بەسەردا سەپێنرا.دوات لەساڵی ١٩٣٩ کەپۆن ئازاد کرا.
سەرچاوەکان
١.ئینگلیزی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩ پۆل:مردووانی ١٩٤٧
شەقامی ئیستقلال
وێنۆک|دیمەنێک لە شەقامی ئیستقلال. شەقامی ئیستقلال  یەکێکە لە بەناوبانگترین شەقامەکانی ئەستەمبوڵ لە تورکیا کە دەکەوێتە ناوچەی بیئۆغلۆ. شەقامەکە ڕۆژانەی ٣ میلیۆن گەشتیاری ھەیە. بەدرێژایی ١٫٤ کیلۆمەتر لە شەقامەکە ئەوا بووتیک، دووکانی مۆسیقا، کتێبفرۆش، گالێری ھوونەری، سینەما، شانۆ، کتێبخانە، کافێ، یانەی شەوانە، ڕێستوورات، شیرینی فرۆش و میوزیکی ڕاستەوخۆ ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئەستەمبوڵ پۆل:شەقامەکانی ئەستەمبوڵ
ناحیەی ھێرۆ
ناحیەی ھێرۆ یەکێکە لە شەش ناحیەی قەزای پشدەر لە ئیدارەی ڕاپەڕین لە پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی ھێرۆیە. ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی ھێرۆ لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٢٬٢٥٩)کەسە.
ناو
ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی ھێرۆیە.
ڕووبەر
ڕووبەری ئەم ناحیەیە (١١٠کم٢)یە لە (٠٫٥٤٪) پارێزگای سلێمانی پێکدەھێنێت و (٧٫٨١٪) قەزای پشدەر پێکدەھێنێت.
دانیشتوان
تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە کوردن، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دانیشتوانی ئەم ناحیەیە (٢،٢٥٩)کەسە.
لە سەردەمی کۆماریدا (١٩٥٨ - ١٩٩٠)دا
ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی عەبدولکەریم قاسم (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی عەبدولسەلام عارف، دواتر براکەی عەبدولڕەحمان عارف (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، ئەحمەد حەسەن بەکر (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و سەددام حوسێن (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان. ئەم سەردەمە دابەشی پێنج قۆناغ دەکرێت.
* لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥)
لەم ماوەیەدا قەزای پشدەر وەک خۆی مایەوە و ھیچ گۆڕانکارییەکی بەسەردا نەھات. لە ھەردوو ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر و ناحیەی مەرگە پێکھاتبوو.
* لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧)
لەم ماوەیەدا قەزای پشدەر پێکھاتبوو لە سێ ناحیە(ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر، ناحیەی ناودەشت و ناحیەی ھێرۆ). 450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی ھێرۆ لە ساڵی ۱۹۷۲دا 400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای پشدەر لە ساڵی ۱۹۷۲دا
* لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٨٦)دا
ھەڵوەشاندنەوەی ناحیەی ھێرۆ و لکاندنی ھەموو کەرتەکانی بە ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەرەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٠٣) لە ٣\١٠\١٩٧٩دا. 400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای پشدەر لە ساڵی ۱۹۷۹دا
* لە نێوان ساڵانی(١٩٨٨ - ١٩٩٠)دا
دوای وەستاندنی شەڕی ئێران و عێراق لە (٨-٨-١٩٨٨) ڕژێمەکەی (سەددام) لە (٢٠-٦-١٩٨٩)وە دەستی کرد بە ڕاگواستنی شاری قەڵادزێ و تەواوی قەزای پشدەر بۆ ئۆردوگاکانی خۆرئاوای ھەولێر(ئۆردوگای خەبات) و خۆرئاوای سلێمانی(ئۆردوگای بازیان) کەوا دوای چۆڵکردنی شارەکە و ناوچەکە لە ھاوڵاتیان بە بەکارھێنانی ماددەی (TNT) سەرجەم خانووبەرە و قوتابخانەو مزگەوتەکانی شارو ناوچەکە تەقێنرانەوە و خاپورکران و ناوچەکەش بە (ارض الحرام ویا محرمە واتە: خاکی حەرام و قەدەغەکراو) دانرا.
* لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:
لەم ماوەیەدا پارێزگای سلێمانی و پارێزگای ھەولێر و پارێزگای دھۆک لە لایەن بەرەی کوردستانیەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی گوندەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە ھەرێمی کوردستان دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ پەرلەمانی کوردستان پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە.
کارگێڕی
ئەم ناحیەیە لە ١٩ گوند پێکھاتووە:
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
ناوشکی
وێنۆک|شەقامێک لە ناوشکی ناوشکی (بە ڕووسی: На́ушки؛ بوریات: Наашхи، ناشخی) ناوچەیەکی شارییە (نیشتەجێبوونێکی جۆری شار) لە ناوچەی کیاختینسکی لە کۆماری بوریاتیای ڕووسیا، دەکەوێتە نزیک سنووری مەنگۆلیا، ٣٠ کیلۆمەتر (١٩ میل) لە شارۆچکەکەوە دوورە لە کیاختە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ٣٤٠٩ کەس بووە.
گواستنەوە
ناوشکی وێستگەی سنووری ڕووسیایە لەسەر ھێڵی ئاسنی ترانس مەنگۆلیا، کە ڕووسیا بە مەنگۆلیا دەبەستێتەوە و بەردەوام دەبێت بۆ چین. وێستگەی ھاوتای لە دیوی مەنگۆلیا سوخباتارە.
سەرچاوەکان
پۆل:دەروازە سنوورییەکانی ڕووسیا-مەنگۆلیا
بڕیارنامەی ١٢٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٩ پۆل:قوبرس لە ١٩٩٩
پەرەسەندن
پەرەسەندن، گەشەکردنی توخمەکان یان توخمەگەشە (بەئینگلیزی: Evolution) ئەو گۆڕانکاریانەیە کە لە خەسڵەتە بۆماوەیییەکانی زیندەوەرەکاندا ڕوو دەدەات لە نەوە یەک لە دوای یەکەکانیاندا. دوای ئەوەی زیندەورەکان دابەش دەبن بۆ چەند کۆمەڵەیەکی بچووکتر. ئەم کۆمەڵانە لەوەیە بە شێوەیەکی سەربەخۆ گەشە بکەن و لە کۆتاییدا جۆرێکی نوێ پێک بێنن. ئەم زنجیرە ھەرەمییە بەیەکداچووە لە ڕووی لێکچوونی تەشریحی و ژێنییەوە.
چۆن و لە کوێوە بوونەوەر پەیدابووە؟
ئەم پرسیارە لە سەردەمە کۆنەکانەوە مرۆڤی سەرقاڵ کردبوو.. بەپێی مێژووی تۆمارکراو، مرۆڤ بەردەوام ھەوڵی داوە بۆ وەڵام دانەوەی ئەو پرسیارانە، بە جۆرێک، دەتوانین بڵێن یەکێکە لە ھۆکارە سەرەکییەکانی سەرھەڵدانی شارستانی و، گیشتن بەم گەشە سەندنەی ئەمرۆ، بەرھەمی ھەوڵی ئەو وەڵامدانەوەی ئەم جۆرە پرسایرانە بووە، کە تایبەت بووە بە خودی مرۆڤ.
«چارڵز داروین» کەسێک بوو لە چەرخی نۆزدەھەمدا، توانی شێوازی ئەو گۆرانکارییانەی، کە بوونەتە ھۆی ھێنانەدی ھەمو جۆرە زیندەوەرەکان بە بیردۆزەکەی «ھەڵبژاردنی سروشت». لە ئەمرۆدا ناوی داروین تەنھا بۆ بیرۆکەکە نییە، بەڵکو شیکردنەوەکانی کاریکردە سەر ھزر و، تێروانینی فکری کۆمەڵایەتی و، سیاسی لەنێو کۆمەلگە جیھانییەکاندا.. لەلایەکی ترەوە شیکردنەوەی داروین؛ کمەڵە بەھەڵە تێگەیشتن و بەھەڵە بەکارھێنانی زۆری ھێنایەکایەیەوە، بەداخەوە تا ئێستاش لە نێو خەڵکانێکی زۆر بڵاوە، زانست وەک ھزری (بەزاندنیی سنووری نەزانین)، بەرپرسیار نییە لە بەھەڵە بەکارھێنانی شیکردنەوەکان ورونکردنەوەکان، بەڵکو بەڵکو کاسایەتییە تاکەکانی مرۆڤن، کە بەرپرسیارن لە چۆنییەتی بە کارھێنانی زانست و، بۆ چ مەبستێک بەکاریدێن..
دەربارەی پەرەسەندن
لە نێو کۆمەڵگای کوردیدا، کۆمەڵێک پێناسەی ھەڵە و، بەھەڵە تێگەیشتنی دەستە واژە فەلسەفی و زانستییەکان ھەیە. یەکێک لەو بەھەڵە تێگەیشتنانە؛ گۆرانی سروشتی evolution نە، کە داروین ناساندویەتی. بەھەڵە لە زمانی عەرەبیدا وشەی (تطور)، و کوردیش لە عەرەبییەوە وەری گێراوە و، وشەی (پەرەسەندن) ی لەجیاتی داناوە. ھەروەھا ھەنێک نووسەر جارێکیتر بەھەڵە لە وشەی (گەشەسەندن) یان بەکار ھێناوە، بەداخەوە کە پێویستە بڵێن ئەو وشانە ھەڵەن و تێگەیشتنێکی خراپ لەلای خوێنەر و لەنێو خەڵکدا دروست دەکات. پێش ھەموو شتێک؛ سروشتی ئەو گۆرانکارییەی داروین ناساندویەتی، بەھیچ جۆرێک واتای (تطور) ناگەیەنێ، وشەی (تطور) بەرامبەر وشەی development یان progress بەکار بێت، ھیچیان بە منای گۆرانکاری ئیڤەلوشن ناگەیەنێ. لە ڕوانگەی گۆرانی سروشتی «ئیڤەلوشن» ی داروینەوە؛ زۆر بێمانا دەبێت، ئەگەر بڵێین؛ بۆ نموونە:(سەگ) لە (گورگ) «متطەر» ترە!، ھەرچەندە دەزانین و، سەلمێندراوە سەگ لەجۆری گورگەوە ھاتوە، بەڵام ھیچ شتێک لە سەگدانییە «متطور» تربێت لە گورگ. ئەوەی کە ھەیە بریتییە لە دوو جۆری جیاواز لە دوو ھەلومەرجی جیاوازدا تایبەت مەندیوشیوەیان وەرگرتووە، لەوانەیە ھەندیک کەس واتێگەیشتبێت بەگوێرەی داروین، مرۆڤ لە مەیمون «متطور» ی کردووە.. !!(ھەڵبەتە پاشتر بەوردی دێینەسەر ئەو بابەتە و ڕوونی دەکەینەوە، کە داروین ھەرگیز شتی وای نەگوتووە و، ئەو واتایەش لە ئیڤەلوشندا نییە). بەڵام ئێمەی لێرەدا باس لەوە دەکەین؛ بەگوێرەی ئەو شیکردنەوەیییە، دەتوانین بڵێن مرۆڤ لە جۆرێکی «نامرۆڤی» یەوە گۆراوە بۆ ئەم مرۆڤەی کە (ھۆش) ی ھەیە، لێرەدا کەسێک دەتوانێت بپرسێت بوون بە مرۆڤ «متطور» نییە؟
ئەوەی گرنگە بیزانین، لەم پێشەکییە کورتەدا ئەوەیە؛ لەوانەیییە جۆرێک لە زیندەوەر گەشە بکات، بەڵام مرۆڤ لە سەرەتادا یەکجۆر نەبووە، بەڵکو چەندین جۆری مرۆڤ لەسەردەمە سەرەتایییەکانی بەمرۆڤ بوون ھاتنە کایەوە و، بەشێک لەم جۆرە لەمجۆرە جیاوازانە لە مرۆڤ، لە ھەمان کاتدا ژیاون… ئەمە لەلایەک، لەلایەکی تروە، لەوانەیە ھۆشمەندی کەڵکێکی زۆری بە جۆرەمرۆڤییەکان گەیندبێت، بەڵام بەپێی گۆران کارییە سروشتییەکان، (ھۆش) تەنھا سیفەتێکی تایبەتە، وەکو ھەر سیفەتێکی تایبەت تریتر، سیفەتی تایبەت بەجۆرە زیندەوەرێکی جیاواز، دەتوانێت ئەو زیندەوەرە لەو سروشتەدا باشتر بھێێتەوە، ھەروەک ئەو دیفەتەی (داینەسۆرەکان) کە توانیان زیاتر لە ١٧٠ ملوێن ساڵ بەسەر کەوتوانە بەردەوامیان ھەبێت لە ژیاندا. یان سیفەتەتایبەتییەکانی (بەکتریا) کە جۆرێکە لە سەرکەوتوو ڕین جۆری زیندەوەر، وابزانم باشترین بەڵگە بۆ سەرکەوتنی بەکتریا وەکو زیندەوەر ئەوەیە، کە لەلەشی خۆماندا دەیدۆزینەوە؛ ژمارەی بەکتریاکان لەلەشی مرۆڤی تەندروستدا نزیکەی دەجار زیاترە لە ژمارەی ھەموو خانەکانی لەشی.. !! لەوەش گرنگ تر ئەوەیە؛ بەکتریا دەتوانێت ھەموو لە ٢٠ جۆری ترشە ئەمۆنیاکان بۆ خۆی دروست بکات، بەڵام لەشی ئێمە تەنھا توانای ١٢ جۆرلە ترشەئامۆنیاکانی ھەیە. - ھەڵبژاردەی سروشتی
پەرەسەندن لەڕێی ھەڵبژاردەی سروشتییەوە ئەو ڕێکارەیە کە ڕێگە دەدات دیاردەی مانەوەی پێشکەوتوو و زاوزێ کردن باوتر بێت لە نەوە سەرکەوتووەکانی داھاتوودا و زۆرجار دەستەواژەی «شێوازی خود سەلمێنەر» ی بۆ بەکارھاتووە چونکە ئەم سێ ڕاستییەی خوارەوە جێبەجێ دەکات:
٣- جین گواستنەوەی
٤- مەیلی بازدان
دەرئەنجامەکان
گونجاندن
ڕێکاری گونجاندن ئەو ڕێکارەیە کە وا لە زیندەوەران دەکات باشتر بگونجێن لەگەڵ نیشتنگە و ئەو ژینگەی تێیدا دەژین و ھەروەھا دەستەواژەکە دەکرێت بۆ ئەو خەسڵەتەش بەکاربێت کە گرنگە بۆ مانەوە و بەردەوام بوونی زیندەوەرەکە. بۆ نموونە، گونجاندنی ددانەکانی ئەسپ بۆ ھاڕیینی گژوگیا. دەستەواژەی «گونجاندن» بۆ تەواوی ڕێکاری پەرەسەندن بەکاردێت لە کاتێک دا دەستەواژەی «خەسڵەتی گونجاندن» بۆ ئەنجام یان بەرھەمی پەرەسەندنەکە بەکاردێت (بەشێک یان ئەرکێکی جەستە) و گونجاندن بەھۆی پەرەسەندنەوە دێتە کایەوە. ئەم پێناسانەی خوارەوەی گونجاندن لەلایەن زانا (سیۆدۆسیس دۆبژانسکی) ەوە کراوە:
پێکەوە
کارلێکەکان لە نێوان دوو زیندەوەرەدا دەکرێت ببێتە ھۆکاری ناکۆکی یان ھەماھەنگی. کاتێک کارلێک و مامەڵەکە لە نێوان دوو جۆردا دەبێت وەک لە نێوان ڕاوکەر و نێچیرەکەی دا ئەوا ئەم دوو جۆرە دەتوانن کۆمەڵە گونجاندێکی ھاوشێوە پەیدا بکەن. ڕوودانی پەرەسەندن لە جۆرێکیان دا دەبێتە ھۆی سەرھەڵدانی گونجاندن لە جۆرەکەی دیکەیان دا و لە ئەنجامی ڕوودانی گونجاندن لە جۆری دووەمیش دا دەبێتە ھۆی ھاوکاری کردن بۆ سەرھەڵدانی گونجاندن لە جۆری یەکەم دا. ئەم زنجیرەیە لە کردەی ھەڵبژاردە و وەڵام پێی دەوترێت پێکەوە پەرەسەندن.
ھەماھەنگی
ھەموو کارلێکی نێوان دوو جۆر بە ململانێ کۆتایی نایەت. زۆرێک لە کارلێکە سوودبەخشە ھاوبەشییەکان پەرەیانسەندووە. بۆ نموونە ھەماھەنگییەکی لەڕادەبەدەر بوونی ھەیە لەنێوان ڕووەک و کەڕووەکان دا کە لەسەر ڕەگی ڕووەکەکان گەورە دەبن و یارمەتییان دەدەن بۆ ھەڵمژینی پێکھاتە خۆراکییە سووبەخشەکان لە خاکەوە. ئەمە پەیوەندییەکی تەواو دوولایەنە و ئالۆگۆرکراوە بەوەی ڕووەکەکان پێکھاتە شەکرەکان دابین دەکەن بۆ کەڕووەکان لە ڕێگەی ڕۆشنە پێکھاتنەوە.
قڕبوون (لەناوچوون)
قڕبوون، لەناوچوون و دیارنەمانی جۆرە زیندەوەرێکە بە تەواوی و بە شێوەیەکی یەکجاری. قڕبوون دیاردەیەکی دەگمەن نییە، چۆن جۆری زیندەوەری نوێ لە ڕێگەی «دروست بوونی جۆر» ەوە پەیدا دەبن بەھەمان شێوەش لەڕێی قڕبوونەوە لەناودەچن و ئەمە بە کۆتا چارەنووسی ھەموو جۆرە زیندەوەرەکان دادەنرێت. ئەم لەناوچوونانە بەدرێژایی مێژووی ژیان بە بەردەوامی ڕوویانداوە و خێرای دیاردەکەش دەگاتە ترۆپک لە ڕووداوە قڕبوونە بەکۆمەڵەکان دا وەک لە لەناوچوونی داینەسۆرەکان.
قڕبوونی جۆرەکان لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا ١٠٠–١٠٠٠ ھێندە خێراترە وەک لە کاتەکانی پێشووتر و لە ٣٠٪ جۆرەکان دەکرێت لەناوبچن ھەتا ناوەڕاستی سەدەی ٢١. ئێستا چالاکییەکانی مرۆڤ بە ھۆکاری سەرەکی ڕووداوی قڕبوونی ئەم سەردەمە دادەنرێت و لە داھاتوودا گەرم بوونی جیھان دەکرێت ڕووداوەکە خێراتر بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:توخمەگەشە پۆل:بیردۆزەی زیندەزانی پۆل:بیردۆزی پەرەسەندن پۆل:ژینناسیی پەرەسەندنی
بۆمب
250px|وێنۆک|بۆمبی ئەمریکی مۆئاب بۆمب جۆرێک چەکە کە لە تێرێکی پڕ لە تەقینەوە سازکراوە کە لەدوای ھەڵدان و کەوتن بە نیشانە دەتەقێتەوە. وشەی بۆمب زۆر کەم بە تەقینەوەکانێک وەکوو تەقینەوە لە مەعدەن یان تەقینەوە لە سازکردندا بەکاردێت و زیاتر لە تەقینەوەکانی ھێزە سەربازییەکان بەکاری دەھێنن.
ناو
بۆمب لە وشەی یونانی (βόμβος) لە کوردیدا بە مانای بۆمبووس وەرگیراوە. وێنۆک|180px|بۆمبێک لە کتێبی Huolongjing لەکاتی [[خانەدانی مینگ کێشراوەتەوە. ]]
مێژوو
وێنۆک|180px|چەپ|بۆمبە بریسکەکان بۆمبە تەقینەوەکان لە ساڵی ١٢٢١ لەلای ئەرتەشی جوورچێن بەدژایەتی یەک شاری چین لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا بەکارھێندرا. بۆمبە سازکراوەکان بە بەکارھێنانی لوولەکانی بامبۆ لە سەدەی یازدەھەمەوە دەبیندرێت. بۆمبە سازکراوەکان لە پێستەکانی چەدێن و پێکھاتوو لە بارووت بە سەدەی سێزدەھەم لە چین دەگەڕێتەوە. ئەم وشەیە بە ئەم بۆمبە (بەناو: بۆمبی بریسکە) لەدرێژایی یەک شەڕی دەریایی خانەدانی جین (١٢٣٤–١١١٥) لە ساڵی ١٢٣١ بەدژایەتی مەغۆلەکان سازکراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:چەکەکان پۆل:داهێنانە چینییەکان پۆل:داھێنانە چینییەکان
١٢٧ سەعات
١٢٧ سەعات (بە ئینگلیزی:127 Hours)، فیلمێکی سینەماییە و ساڵی ٢٠١٠ بەرھەمھێنراوە، جیرۆکی فیلمەکە لە کتێبی (Between a Rock and a Hard Place)ـەوە وەرگیراوە کە چیرۆکێکی ڕاستیە، ئەم فیلمە پالێوراوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار لە ڕووی باشترین فیلم و باشترین ئەکتەر و باشترین بەرھەمھێنان.
چیڕۆک
چیرۆکی شاخەوانێکە کە ڕۆژێک بێ ئەوەی بە کەس بڵێ ڕێگەی شاخێک دەگرێتە بەر. لە وێ بەردێکی گەورەی بە سەر دەستی‌دا دەکەوێ و دەستی لە بن بەردەکە گیر دەکا. بۆ ماوەی ١٢٧ سەعات لەو شوێنە، لە جێگەیەک کە دەستی ھیچ بوونەوەرێکی پێ ڕاناگا دەمێنێتەوە. لەو ماوەیەدا بیر لە خۆی دەکاتەوە. لە خۆشەویستەکەی، لە دایکی، لە بنەماڵەکەی. دەیان جار لە زیندوو مانەوە بێ ھیوا دەبێ و دیسان ھەوڵی بۆ دەدا. لە نێوان ئاسمان و زەوی دا ھەڵواسراوە. کاتێک بیر دەکاتەوە دەزانێ کە چەند حەزی لە خۆشەویستەکەیەتی. ئەو خۆشەویستەی کە ماوەیەک لەمەوبەر بە بێ ھیچ ھۆکارێک بە جێی ھێشتووە. لە ئاکام دا بە چەقۆیەک کە پێیەتی دەستی دەبڕێ و دەڕوا. ڕزگار دەبێ.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ٢٠٠٣ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی ساڵی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سەربەخۆیییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی مانەوە پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی بەریتانیا پۆل:فیلمەکانی دیوون ئینتەرتەیمێنت پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە کەمتوانی پۆل:فیلمەکان کە لە ویلایەتی یوتا دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە شاری سالت لەیک وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکانی فۆکس سێرچلایت پیکچەرز پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان
چڕی
چڕیی (بە ئینگلیزی: Density) ماددەیەک بریتییە لە بارستاییەکەی لە یەکەی قەبارەدا، زۆربەی جار هێمای یۆنانی ρ بۆ دادەنرێت، بەڵام دەکرێت بە پیتی Dیش هێما بکرێت.thumb|150px|[[لوولەکی پلەکراو|لوولەکێکی پلەکراو و چڕی ھەندێک ماددەی جیاواز]]بە زمانی بیرکاری پێناسەی چڕی ئەمەیە:
ρ چڕییە، m بارستاییە، V قەبارەیە، هەندێک جار وا پێناسە دەکرێت کە کێش لەسەر قەبارەیە، بەڵام ئەمە زانستیانە ناتەواوە، ماددەیەکی خاوێن چڕی هەمان بەهای ژمارەیی خەستیی بارستاییەکەی هەیە، ماددەی جیاواز چڕیی جیاوازیان هەیە، چڕی ڕەنگە پەیوەست بێت بە سەرئاوکەوتن و خاوێنی و پەستین، ئۆزمیۆم و ئیڕیدیۆم چڕترین توخمە ناسراوەکانن لە بارودۆخی ستانداردی پلەی گەرمی و پەستان، بەڵام هەندێک ئاوێتەی کیمیایی دیاریکراو ڕەنگە چڕتر بن.
بۆ ئاسانکردنی بەراوردی چڕی لەنێوان ڕژێمی جیاوازی یەکەکان؛ هەندێک جار چڕیی ڕێژەیی بەکار دەهێنرێت، بۆ نموونە ڕێژەی چڕیی ماددەیەک بۆ ماددەیەکی ستاندارد، زۆر جار ئاوە، بەم شێوەیە ئەگەر چڕیی ڕێژەیی لە یەک کەمتر بێت؛ واتای ئەوە دەگەیێنێت ماددەکە سەرئاو دەکەوێت.
چڕیی ماددە لەگەڵ پلەی گەرمی و پەستان دەگۆڕێت، ئەم گۆڕانە بۆ ڕەق و شلەکان بچووکە، بەڵام بۆ گازەکان گەورەیە، زیادکردنی پەستان لەسەر تەنێک بارستاییەکەی کەم دەکاتەوە، بۆیە چڕییەکەی زیاد دەکات، زیادکردنی پلەی گەرمیی ماددەیەک (هەندێک ماددە نەبێت) قەبارەکەی زیاد دەکات، بۆیە چڕییەکەی کەم دەکات، لە زۆربەی ماددەکاندا گەرمکردنی خوارەوەی شلەیەک دەبێتە هۆی گواستنەوەی گەرمیی لە بنییەوە بۆ سەرەوەی، چونکە چڕیی شلە گەرمکراوەکە کەم دەکات، ئەمە دەبێتە هۆی بەرزبوونەوە بەبەراورد لەگەڵ ماددەی گەرمنەکراوی چڕتر.
ئاڵوگۆڕی چڕیی ماددەیەک جاروبار پێی دەگوترێت قەبارەی دیاریکراو، ئەم زاراوەیە هەندێک جار لە داینەمیکی گەرمی بەکار دەهێنرێت، چڕی تایبەتمەندییەکی خەستە، واتە زیادکردنی بڕی ماددەیەک کار ناکاتە سەر بەرزکردنەوەی چڕی، بەڵام زیادکردنی چڕی بارستایی زیاد دەکات.
لە سەرگوزەشتەیەکی بەربڵاوی جێگومان؛ دەڵێن ئەرخەمیدس فرمانی پێ کرا ئاخۆ زێڕسازەکەی پاشا هیرۆ لە کاتی دروستکردنی تاجەزێڕینەکەی فرتوفێڵ دەکات بە بەکارهێنانی کانزای هەرزانتر یان نا، ئەرخەمیدس گوتی تاجەگوڵینەکە دەخەینە سەر شێوەی شەشپاڵووێک و قەبارەکەی دەزانین، ئینجا لەگەڵ بارستاییەکەی بەراوردی دەکەین، بەڵام پاشا بەم ڕێگەیە قایل نەبوو، ئەرخەمیدس تێدا مابوو، چوو خۆی بشوات، کاتێک چووە ناو ئاو و بینی ئاوەکە بەرز دەبێتەوە، بۆی دەرکەوت دەتوانێت قەبارەی تاجەزێڕینەکە لە ڕێگەی ئاوەوە بدۆزێتەوە، دەڵێن ئەرخەمیدس بەڕووتی ڕایکردە شەقام و هاواری دەکرد: "دۆزیمەوە! دۆزیمەوە!".
بەگشتی؛ چڕی دەتوانرێت بگۆڕدرێت بە گۆڕینی پەستان یان پلەی گەرمی، بەرزکردنەوەی پەستان هەمیشە چڕی بەرز دەکاتەوە، بەرزکردنەوەی پلەی گەرمیش بەگشتی چڕی نزم دەکاتەوە، بەڵام هەندێک لە ڕێسا دەرچوون هەیە بۆ ئەم گشتاندنە، بۆ نموونە چڕیی ئاو بەرز دەبێتەوە لەنێوان پلەی بەستنی 0 °C و 4 °C، هەمان ڕەفتار لە سلیکۆن بەدی کراوە لە پلەی گەرمیی نزمدا.
پۆل:چڕی پۆل:کیمیای فیزیکی پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
٩٢٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دوورگەکانی ئیزو
دوورگەکانی ئیزو (伊豆諸島, ئیزو شۆتۆ) کۆمەڵە دورگەییەکی گڕکانی درێژدەبنەوە بۆ باشوور و ڕۆژھەڵات لە نیمچەدوورگەی ئیزویی ھۆنشوو لە ژاپۆن.
سەرچاوەکان
پۆل:دوورگەکانی ئیزو پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی تۆکیۆ
ئێمێل، ئەلاباما
ئێمێل شارۆچکەیەکە لە کەرتی سەمتەر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٥٣ کەس بووە. ڕووبەری ٠٫٥٥ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٩٦٫٣٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ھانز لاندا
شتاندنتفوھرەر ھانز لاندا کەسایەتییەکی خەیاڵی و نەیاری سەرەکیی فیلمی ٢٠٠٩ی زۆڵە بێشکۆکانی کوێنتن تارانتینۆیە. لەلایەن ئەکتەری نەمسایی کریستۆف ڤاڵتزەوە بەرجەستەکراوە. بۆ نواندنەکەی، ڤاڵتز بووە خاوەنی خەڵاتێکی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت، خەڵاتێکی گۆڵدن گڵۆب باشترین ئەکتەری پاڵپشت و خەڵاتێکی باشترین ئەکتەر لە فیستیڤاڵی فیلمی کانی ٢٠٠٩، لە سەروو ھەموو ئەوانی دیکەوە.
کەسایەتی
شتاندنتفوھرەر (کۆلۆنێڵی ئێس ئێس) ھانز لاندا ئەفسەرێکی نەمساییی ئێس ئێسە کە ئەندامێکی زیشاھەستدینستە. ئەو نازناوی «ڕاوچیی جووەکان»ی وەرگرتووە بەھۆی توانا سەیرەکەی بۆ دۆزینەوەی جووەکان کە لە سەرتاپای فەڕەنسای داگیرکراودا خۆیان حەشارداوە.
بەرزخواز و لەخۆڕازی، لاندا زۆر سەربەرزە لە ناوبانگە تۆقێنەرەکەی، کە بە نازناوی «ڕاوچیی جووەکان»ییەوە دەنازێت و بەکاری دەھێنێت بۆ بەراوردکردنی خۆی بە ڕینھارد ھایدریک. کاتێک ڕێڕەوی جەنگ دژی نازییەکان دەوەستێتەوە، ئەو گاڵتەی پێ دێت، و دەڵێت کە کاری ئەو دۆزینەوە و گرتنی خەڵکە و ئەگەر جوو بن ھیچ گرنگ نییە بۆی. لاندا زیرەک، ھەلدۆزەر، لووتبەرز، دڵڕەق، و کۆڵ نەدەرە، بەڵام دەتوانێت کە ھۆشیار، بەڕێز، و ھەندێک کات خوێنشیرین بێت. خەڵاتەکان و نیشانەکانی سەر جلەکەی نیشانی دەدەن کە لاندا ئەندامی حیزبی نازی بووە لەکاتی شۆڕشی تەممووز لە ڤیێنا لە ١٩٣٤.
بێجگە لە زمانی ئەڵمانی، لە زمانی ئینگلیزی، فەڕەنسی، و ئیتاڵیدا شارەزایە.
لە کۆتاییی فیلمەکەدا، بە تەواوی سوێندەکەی بەرامبەر بە ئەدۆڵف ھیتلەر دەشکێنێت، و لایەنی دەگۆڕێت بۆ یارمەتیدانی زۆڵەکان لە کوشتنی ھیتلەر و ھەڵبژاردەکانی حیزبی نازی لەنێو سینەمایەکدا. لە بەرامبەر ڕۆڵەکەی لە پیلانەکەدا، لاندا داخوازیی لێخۆشبوونی تەواو دەکات بۆ تاوانە جەنگییەکانی، خانوویەک لە دوورگەی ناتوکێت، مووچەی خانەنشینیی سەربازیی کۆلۆنێڵ، ناوبانگی گشتی وەک ئەندامێک کە کاری لەگەڵ دەزگای خزمەتگوزاریی ستراتیجیی ئەمریکیدا کردووە و وەرگرتنی مەدالیای ڕێز (بۆ ئاڵدۆ و ئوتیڤیچیش).
لاندا ھەموو داخوازییەکانی پێدەبەخشرێت و خۆی بەدەستەوە دەدات بۆ دیلە یەکگرتووەکان وەک زیندانێکی جەنگ، بەڵام شۆفێرەکەی تەقەی لێدەکرێت لەکاتی گەیشتنی لاندا. لاندا دواتر ئەشکەنجە دەدرێت بۆ کردارەکانی لەلایەن لوتینانت ئاڵدۆ ڕەینەوە، کە سواستیکایەک ھەڵدەکۆڵێتە سەر نێوچەوانی بە خەنجەرێک.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکانی نێو فیلمەکانی کوێنتن تارانتینۆ پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم پۆل:جگەرەکێشە خەیاڵییەکان
٩٢٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تازاوای سەلاس
تازاوا شارێکی پارێزگای کرماشانی ئێرانە. ئەم شارە ناوەندی شارستانی سەلاسی باوەجانیە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏ پۆل:شارستانی سەلاسی باوەجانی
بەحرەین
بەحرەین یان بەحرێن (بە عەرەبی: ) وڵاتێکی عەرەبییە لە ڕۆژھەڵاتی ناوین. پایتەختەکەی مەنامەیە.
مێژووی بەحرەین
بەحرەین لە سەدەی چوارەمی پێش زاین پارچەیەک بووە لە ئیمپڕاتۆرییەتی ساسانی ولاتی فارس لە سەدەی حەوت ئاینی ئیسلام لەم وڵاتە بلاوبووەوە و خەڵکی ئەم ناوچەیە پێی ئاشنا بوون ئەمەش بەھۆی فتوحاتی ئیسلامییەوە کە دواتر بووە ئاینی ڕەسمی لەم وڵاتە لە سەدەی ھەشتەمی زاینی لەژێر دەسەڵاتی عەباسییەکان بوون ساڵی١٥٢١ پورتوگالییەکان داگیریان کرد و بۆماوەی ٨٠ ساڵ لە ژێرفەرمانڕەواییاندابوو سالی ١٦٠٢دووبارە کەوتەوە ژێردەسەڵاتی فارسە شیعەکان.
دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی بەحرەین ١٬٣٤٤٬١١١ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠٢ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠٫١ ساڵە. ھەروەھا ٨٩ لە سەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
ئایین
ئیسلام ئایین ڕەسمی (۵۸% شیعە، ۳۲% سوننە)، ۱۰% مەسیحی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان پۆل:ئەندامانی لووتکەی عەرەبی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا پۆل:وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧١ پۆل:بەحرەین پۆل:نیمچەدوورگەی عەرەبی پۆل:دەوڵەتە ئیسلامیەکان پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان پۆل:وڵاتانی ئەندام لە ئەنجومەنی هاریکاری کەنداو پۆل:نزیک وڵاتانی ڕۆژهەڵات پۆل:وڵاتانی ئەندام لە ئەنجومەنی ھاریکاری کەنداو پۆل:نزیک وڵاتانی ڕۆژھەڵات
بڕیارنامەی ١٢٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٩ پۆل:عێراق لە ١٩٩٩ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
لاگۆس
لاگۆس گەورەترین شاری نیجریە و ڕۆژاوای کیشوەری ئەفریقایە کە زۆرتر لە ١٠ ملیۆن کەس دانیشتووی ھەیە. لاگووس ھەتا ساڵی ١٩٩٢، پایتەختی نیجریە بوو. ھەتا ئەوڕۆ لاگووس ناوەندی بازرگانی نیجریەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:لاگۆس پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی نێجیریا پۆل:پایتەختە پێشووەکان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٥یەمی پ.ز
پەیمانی لۆزان
وێنۆک|تابلۆی یادگاری ڕێکەوتننامەکە لە میوانخانەی شاتۆ دوئوشی شاری [[لۆزان.]]پەیمانی لۆزان (، ) پەیماننامەیەکی ئاشتییە کە لە کاتی کۆنفرانسی لۆزان لە ساڵانی ١٩٢٢–١٩٢٣ دانوستان لەسەر کراوە و لە کۆشکی ڕوومین، لە شاری لۆزان، سویسڕا، لە ٢٤ی تەممووزی ١٩٢٣دا واژوو کرا. ئەم پەیماننامەیە بە فەرمی ئەو ململانێیەی یەکلایی کردەوە کە لە سەرەتادا لە نێوان ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و کۆماری فەڕەنسی ھاوپەیمان و بەریتانیا و شانشینی ئیتاڵیا و ئیمپراتۆریەتیی ژاپۆن و شانشینی یۆنان و شانشینی یوگۆسلاڤیا و شانشینی ڕۆمانیا لە سەرەتای جەنگی جیھانییەوە ھەبووە. دەقی ڕەسەنی پەیماننامەکە بە زمانی فەرەنسییە. پەیمانەکە دەرئەنجامی ھەوڵی دووەمی ئاشتی بوو دوای پەیماننامەی شکستخواردوو و پەسەندنەکراوی سیڤەر کە ئامانجی دابەشکردنی خاکەکانی عوسمانی بوو. پەیماننامەی پێشووتر لە ساڵی ١٩٢٠ واژوو کرابوو، بەڵام دواتر لەلایەن بزووتنەوەی نیشتمانیی تورکیاوە ڕەتکرایەوە بۆ ھەڵوەشاندنەوەی پەیماننامەکە خەباتیان کرد. لە ئەنجامی جەنگی نێوان یۆنان و تورکیا ، ئیزمیر وەرگیرایەوە و ئاگربەستی مودانیا لە تشرینی یەکەمی ١٩٢٢ ڕاگەیەندرا. لەم کۆنگرەیەدا گەلێک بابەتی تایبەت بە کێشە ناوچەیی و ڕامیارییەکان و چارەسەرکردنی کێشەی مووسڵ و سیستەمی تەنکە دەریایییەکان و کێشەی سیستەمی مافی بێگانە و کێشە ئابووری و دارایییەکانی وەک قەرزی گشتی عوسمانی و پاراستنی بەرژەوەندی ئابووریی بێگانە خرانە بەر باس و گفتوگۆ. کۆنگرەی لۆزان کە پەیمانی لۆزانی لێ کەوتەوە، زەبرێکی کاریگەری لە بابەتی کورد و کێشە ڕەواکەیدا و نەیھێشت ئاوات و داخوازییەکانی کورد بەپێی پەیمانی سیڤەر بێتە دی.
تیپی مۆسیقای کۆمەڵی ھونەر و وێژەی کوردی
تیپی مۆسیقای کۆمەڵی ھونەر و وێژەی کوردی گرووپێکی مۆسیقیی کوردی سەر بە کۆمەڵی ھونەر و وێژەی کوردی بوو کە ساڵی ١٩٦٩ لە سلێمانی دامەزرا. لە سەرەتادا شەوکەت ڕەشید بەرپرسی گرووپەکە بوو بەڵام دوای چەند ساڵێک نامدار قەرەداغی بوو بە لێپرسراوی تیپ و ئەندامی دەستەی دامەزرێنەران. گرووپ تا ساڵی ١٩٧٧ بەردەوام بەو ناوە چالاک بوو و دواتر بڕیار درا وەک بەشێکی سەربەخۆ لە کۆمەڵ کە ھەر مۆسیقا لەخۆ دەگرێ کار بکا و بەم شێوەیە تیپی مۆسیقای مەولەوی یان دامەزراند.
پەیمانی لۆزان
سەرکردە بەشداربووەکان
چاودێرەکان:
تیپی مۆسیقای کۆمەڵی ھونەر و وێژەی کوردی
ئەندامان
ھەندێک لەو گۆرانیبێژانەی نامدار قەرەداغی کاری دابەش کردنی بۆ کردوون:
پەیمانی لۆزان
بەشەکانی ڕێکەوتننامەکە
پەیمانی لۆزان ١٤٣ پەیمانی لەخۆگرتبوو کە دابەشکرابوون بەسەر چەند بەشێکی سەرەکیدا، لەوانە گەرووی تورکیا، کە دواتر بە پەیمانی مۆنترۆک لە ساڵی ١٩٣٦ ھەموارکرایەوە، ھەڵوەشاندنەوەی بەڵێننامەکان بە شێوەی ئاڵوگۆڕ، ھەروەھا ئاڵوگۆڕی دانیشتووان لەنێوان یۆنان و تورکیا، و ئەو ڕێککەوتنە ھاوبەشانەی کە لە نێوان ھەردوو لایەن واژوو کراون، و ئەوانی تر. لە مەرجەکانی پەیماننامەکەدا سەربەخۆیی تورکیا و دیاریکردنی سنوورەکانی، ھەروەھا پاراستنی کەمینە خاچ پەرستە ئۆرتۆدۆکسەکانی یۆنان لە تورکیا، و پاراستنی کەمینە موسڵمانەکان لە یۆناندا، ھەندێکیان لەم بەشانەدان:
تیپی مۆسیقای کۆمەڵی ھونەر و وێژەی کوردی
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
پەیمانی لۆزان
پرسی کەمینەکان لە پەیماننامەی لۆزاندا
بەپێی ماددەی ٣٨: «میری تورکیا بەڵێن دەدات بەرگری لە ماف و خاوەندارێتی و ئازادیی ھاووڵاتیانی تورکیا بکات بەبێ ڕەچاوکردنی زمان و ڕەگەز و ئایین».
٩٢٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پەیمانی لۆزان
پرسی کەمینەکان لە پەیماننامەی لۆزاندا
لە ماددەی ٣٩ زیاتر دەڵێت: «میری تورکیا نابێت ڕێگری لە ھیچ کەسێک بکات کە ملکەچی سەروەری تورکیا بێت». دەتوانن بەشداری ھەر چالاکیەکی ئایینی، بازرگانی، ڕۆژنامەوانی، یان ڕامیاری بکەن.
«لە پەیمانی لۆزاندا باسی کورد و کوردستان نەکراوە، باسی ئەرمەنەکانیش نەکراوە، تەنانەت باسی پەیمانی سیڤەریش نەکراوە، بەڵام ناوەڕۆکی پەیمانی سیڤەر ھەڵدەوەشێتەوە بۆ نموونە لە پەیمانی لۆزاندا کورد وەک نەتەوە یان تەنانەت وەک کەمینەیەکی بچووک لە تورکیا دانپێدانراو نییە. خاڵێک ئەوەیە کە تورکیا دەبێ مافی زمانەوانی و ھەروەھا مافی کەمینەکانی جگە لە موسڵمانان دابین بکات. لۆزان وەک ئەوە باسی کوردی ردووە وەک ئەوەی کە نەبێت، تەنانەت ئەرمەنەکان ھەلومەرجیان باشتربووە، چونکە ئەوان وەکو کەمینەیەکی ئایینی لە تورکیا دانیان پێدانراوە و ناویان نەھاتووە، بەڵام وەکو کەمینەیەک دانیانپێدانراوە.».
ڕەخنە لە پەیماننامەکە
نووسەری تورک «کادر میسر ئۆغڵو» پەرتووکێکی بە ناوی «پەیمانی لۆزان سەرکەوتن یان خزمەت؟» لەوێدا ڕەخنە لە پەیماننامەکە و ئەو کەسانە دەگرێت کە لە لایەنی تورکەوە سەرپەرشتی نووسینەکەی کردووە، بەو پێیەی پێی وایە تورکەکان بە پابەندبوونیان بە ئەرکەکانی پەیمانی لۆزان، دەستبەرداری سەرکردایەتی موسڵمانان و جیھانی ئیسلامی بوون، و پارچە زەوییەکی بچووکیان لە بەرامبەردا پەسەند کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتی پۆل:پەیماننامەکان، بەسرانی ١٩٢٣ پۆل:پەیماننامەکانی تورکیا پۆل:پەیماننامەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی جیھانیی یەکەم پۆل:تورکیا لە ١٩٢٣ پۆل:لۆزان پۆل:پەیماننامەکانی ئیمپراتۆرێتیی ژاپۆن
میکێلانجێلۆ
میکێلانجێلۆ دی لۆدۆڤیکۆ بۆنارۆتی سیمۆنی (١٤٧٥ - ١٥٦٤) وێنەکێش، پەیکەرەساز، تەلارساز، شاعیر و ئەندازیاری ئیتالیایی لە سەردەمی ڕێنێسانس بوو. ئەو ھاوچەرخی لێوناردۆ دا ڤینچی بوو و لەگەڵ ئەو کەسایەتییە ناودارە ھێندێ کێشەیان ھەبوو پێکەوە.
دانەبەدانەی بەرھەمەکانی میکێلانجێلۆ لە سەردەمی ژیانی بێوێنە بوون؛ دوو دانە لە بەناوبانگترین کارەکانی پێتا (Pietà) و داوود (David) پێش تەمەنی سی ساڵی بەرھەم ھێنا. ئەگەرچی میکێلانجێلۆ بەھرەیەکی زۆری لە وێنەکێشاندا نەبوو، بەڵام دوو دانە لە کاریگەرترین وێنەکانی لەسەر ھونەری ڕۆژاوایی کێشاوە: scenes from Genesis لە بنمیچدا و دوایین بڕیار The Last Judgment لەسەر دیواری میحرابی کەنیسەی سیستین لە ڕۆمدا. وەک تەلارساز و بیناساز داھێنەری شێوازی مانێریست بوو.
بۆ نیشاندانی تاکبوونی میکێلانجێلۆ دەکرێ ئەوە بڵەین کە یەکەم کەس بوو لە مێژووی ھونەری ڕۆژاوادا کە لە کاتی ژیانیدا ژیاننامەکەی بڵاو کرایەوە. لە یەکێک لەو ژیاننامانەدا وەک دامەزرێنەری خشتەی سەرجەم ھونەرەکانی دوای ڕێنێسانس ناوی براوە، کە ئەوە ھەر مایەوە تا ئەو ڕادەی نازناوی Il Divino یا یەزدانی لێ نرا.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی سەبارەت بە میکێلانجێلۆ
پۆل:نژیاروانانی ئیتالی پۆل:پەیکەرتاشە ئیتالییەکان پۆل:میکێلانجێلۆ پۆل:لەدایکبووانی ١٤٧٥ پۆل:مردووانی ١٥٦٤ پۆل:تەلارسازە ئیتاڵییەکان لە سەدەی ١٦یەم پۆل:وێنەکێشە ئیتاڵییەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:بەخاک سپاردن لە بازیلیکای سانتا کرۆس، فلۆرانس
ناحیەی قەحتانیە
ناحیەی قەحتانیە (بە عەرەبی: ناحیة القحطانیة، بە ئینگلیزی: Al-Qahtaniah subdistrict) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای بەعاج لە پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە دەشتی نەینەوا لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی تەل عوزێرە.
مێژوو
کەلاوەکانی ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەردەمی بەردینە نوێوە شارەکان لەسەر زەویەکەی دروستکراون، ئەم شارە ھەمان بەھای کولتووری شارەکانی جزیرەیان ھەیە. بەڵام مێژووی مۆدێرن لە بەعاج تەنھا ئەگەری ھەر وەحشەتێک بۆ ھۆزەکان تێپەڕ نەکرد، یان بە وردی، کە بەدەوینەکان لە سەرەتای ئەم سەدەدا زۆر سەردانیان دەکرد. کاتێک کاروانە بازرگانییەکانی نێوان دێرەزوور و مووسڵ وەک وێستگەیەکی پشوودان بەکاریان دەھێنا بۆ کاروباری بازرگانی، ئەمەش پێویستی بە دامەزراندنی بنکەیەکی پۆلیس بوو لەلایەن حکومەتەوە کە لە ساڵی ١٩٤٧ی زایینیدا، بنکەیەکی لێ دامەزراند، ژمارەی کاروانەکان و پەرەسەندنی پەیوەندییەکانی نێوان ئەو ھۆزە عەرەبانەی کە ئەم ڕێگایەیان بەکاردەھێنا. نەوەکان زۆر بوون و ماڵەکان بڵاوبوونەوە. ئەم گەشەسەندنە شارستانییە لە بەرامبەردا بنکەی پۆلیسی پەرەپێدا بۆ ناوەندێکی مەدەنی پێشکەوتوو لەسەر ئاستی ناحیەیەکی لاوەکی لە ساڵی ١٩٦٢دا. لەڕووی کارگێڕییەوە، ئەو ناحیەی لاوەکی لکێندرایە سەر قەزای حەزەر، ھەروەھا بەھۆی دووری حەزەر لە بەعاج، قەزاکە لە ساڵی ١٩٦٨ لکێندرایە سەر قەزای شنگال. وە بەو پێیەی بەعاج کێڵگەیەکی کشتوکاڵی بەرھەمدارە لە پێشەنگی ئەو قەزایانەی کە گەنم و جۆ بەرھەم دەھێنن لە پارێزگای نەینەوا، ئاستی کارگێڕی خۆی لە لایەکەوە پەرەی پێدا بۆ قەزایەک لە سەرەتای حەفتاکاندا. لە ئێستادا لە ڕووی کارگێڕییەوە قەزایە و ناحیەیەکی ھەیە بە ناوی ناحیەی قەحتانیە.
جوگرافیا
سنوری ناحیەی قەحتانیە:
دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە نەتەوەی کورد و عەرەبە پێکھاتووە.
کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٢٥) گوند.
سەرچاوەکان
پۆل:ئێزیدی پۆل:پارێزگای موسڵ پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ پۆل:جوگرافیای کوردستان پۆل:کوردستان
ئرین جەیکەب
ئرین ماری جەیکەب (لەدایکبووی ١٥ی تەممووزی ١٩٦٦) خانمەکتەرێکی فەڕەنسی-سوویسرییە، کە زۆرتر بەھۆی ڕۆڵگێڕانی لە فیلمەکانی دەرھێنەر کریستۆڤ کیشڵۆڤسکی ناوبانگی پەیدا کردووە. لە ساڵی ١٩٩١، بەھۆی ڕۆڵگێڕانی سەرەکی لە فیلمی جووت ژیانی ڤیرۆنیک (The Double Life of Veronique)ی دەرھێنەر کیشلۆڤیسکی بووە براوەی باشترین خانمەئەکتەری کان.
ھێرمان فیگلین
ھێرمان فیگلین (لە دایکبووی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٦– مردووی ٢٨ی نیسانی ١٩٤٥) فەرماندەیەکی پایەبەرز لە ھێزی تایبەتی ئەڵمانیای نازی. بە یەکێک لە کەسە نزیکەکانی ئەدۆلف ھیتلەر ناسراوە. خێزانەکەی خوشکی ئیڤان براون بوو. فگێلین لە ساڵی ١٩٢٥ چووە پاڵ فەوجێکی سوارەی ڕایکشسوێر و لە ١٠ی نیسانی ١٩٣٣ گواسترایەوە بۆ ئێس ئێس. ئەو بوو بە پێشەنگی گرووپی سوارچاکی ئێس ئێس. لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٠ خەڵاتی پۆلی ٢ی خاچی ئاسنی پێبەخشرا بەھۆی خزمەتەکانی لە بەشداریکردنی لە جەنگی بەلجیکا و فەڕەنسا. یەکەکانی ژێر فەرمانی ئەو لە بەرەی ڕۆژھەڵات لە ساڵی ١٩٤١ بەرپرسیار بوون لە مردنی زیاتر لە ١٧٬٠٠٠ ھاووڵاتی لە کاتی ئۆپەراسیۆن بۆ سەر کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی بیلاڕووس، لە ساڵی ١٩٤٣ وەک فەرماندەی بەشی ھەشتەمی سوارەی ھێزی ئاسایشی تایبەتی فلۆریان گایەر، بەشداری لە ئۆپەراسیۆنەکانی دژ بە پارتیزانەکان و ھەروەھا ئۆپەراسیۆنی بەرگری لە دژی سوپای سوور کرد، کە بەھۆیەوە خەڵاتی کلاوس کۆمبات کلاسپ بڕۆنزی پێبەخشرا. ڤیگلین بە کەسێکی ھەلپەرست و بەرژەوەندخواز ناسراوە نزیکایەتی لە ھیتلەر و ھاوڕێیەتی لەگەڵ ھێنریک ھیملەر بەکارھێنا، بەمەش خێرایی لە سوپای نازی دا پێشکەوت. ئەلبێرت سپێیر بە یەکێک لە قێزەونترین و خراپترین کەس لە خزمەکانی ھیتلەر ناوزەدی کردووە. ڤیگلین دوو ڕۆژ پێش خۆکوشتنی ھیتلەر بە تاوانی خیانەت و ڕاکردن بە فەرمانی ھیتلەر لە سێدارە درا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦ پۆل:مردووانی ١٩٤٥ پۆل:ھێنریک ھیملەر
٩٢٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڕۆبێرت وادلۆ
200px|وێنۆک|ڕۆبێرت وادلۆ و باوکی|140px ڕۆبێرت وادلۆ (ئینگلیزی: Robert Wadlow) (٢٢ شوبات ١٩١٨ – ٢٢ تەممووز ١٩٤٠) گەنجێکی ئەمریکی بوو، ناسناوی درێژترین کەسی جیھانی لێنراوە، درێژییەکەی گەیشتبووە ٢.٧٢ مەتر و کێشەکەشی ١٩٩ کگ.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨ پۆل:مردووانی ١٩٤٠ پۆل:ھەڵگرانی ڕیکۆردی جیھانی پۆل:ئەمریکییەکان پۆل:کەسە درێژەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
منارەی چۆلی
منارەی چۆلی یان منارەی مزەفەریە یەکێکە لە شوێنەوارە دێرینەکانی شاری ھەولێر دەکەوێتە باشووری رۆژاوای قەڵای ھەولێر. لە کاتی فەرمانڕەوایی سوڵتان موزەفەرەدین کۆکبری لە دەورانی دەوڵەتی بەکتکینی دروستکراوە و مەزندە دەکرێ ئەم منارەیە پاشکۆی مزگەوتێکی گەورە بێت کە لەو سەردەمەدا دروستکراوە. بەرزییەکەی ٢٢ مەتر لە رووی زەوییە.
لە سەردەمی سوڵتان موزەفەر بەھۆی گەشەسەندنی شار و ئارامی و دڵنیایی ھاووڵاتیان، بۆ یەکەم جار خەڵک لە دەرەوەی قەڵات جێگر دەبن و سوڵتان بەم مەبەستەش دوو قوتابخانە و مزگەوتێک و بازاڕی قەیسەری لە خوارووی قەڵات دروستکردووە، بەڵام دوای کۆچی دوایی سوڵتان و ھێرشەکانی مەغول و جەلائیری و ئیلخانی و تورکمانی و سەفەوی بۆ سەر ھەولێر ئەم بەشەی شار لە دەرەوەی قەڵات تووشی ڕووخان و کاوڵبون ھاتووە. شوێنی منارە تا سەرەتای سەدەی ڕابردوو چۆڵەوانی بووە و کەسی لێ نەژیاوە بۆیە ناونراوە «مناری چۆلی» و ھەر لەبەر ئەم ھۆیەش دەستکاری و فەرامۆشی کردووە تاوەکوو لە ساڵی ١٩٣٥ حکومەتی عێراق بە فەرمی بە شوێنەواری داناوە و دواتر لە ساڵی ١٩٦٠ بەڕێوەبەرایەتی گشتیی شوێنەواری عێراقی شورای بۆ دروستکرد و کاری نۆژەنکردنەوەی بۆ ئەنجامدا.
شێوەی منارە
بناغەی دیواری مزگەوتەکە نزیکەی ١٤٥ سانتیمەتر پانییەتی. منارەی چۆلی لە گەچ، کەرپوچ و قسڵ دروست کراوە. لە لایەن وەستا «مەسعوود مراد» شێوەی نەخش نیگاری ڕەنگاو ڕەنگی بۆ دروستکراوە.
بنکەی منارە: بریتیە لە بەشی خوارەوەی منارە کە بە شێوازی ئەندازیاری دیار ناکەویت چونکە شێوەی ٧ پاڵووە لەوانەشە لەسەرتای خۆی ٨ پاڵوو بووبێت بەڵام بە ھۆکاری دروستکردنی لەپال دیواری مزگەوت بەم شێوازە دروستکراوە چونکە دوای ٧ مەتر دیوارەکە دووبارە دەبێتەوەشێوەیەکی ھەشت پاڵوی رێک. ئەم بەشە کە درێژیەکەی بریتی یە لە ١٥ مەتر دوو دەرگای ھەیە یەکیان ڕۆژاوا و ئەوەی تر رووە و رۆژھەڵات کە ھەر یەکیان پلیکانەیەکی ھەیە بۆ سەرکەوتن بۆ سەرەوەی منارەکە بەشێوازی پێچاو پێچ کە یەکتری نابڕن و ئەوەی لە دەرگایەک سەرکەوتبێت تا کۆتایی منارەکە ئەوی تر نابینێت. سەرجەم نەخشەکانی ئەم بەشە لە خشتەو تاق و پەنجەرەی داخراو پێک دێت و دوو شریتی ھەیە بە شێوازی پیتەکانی X و W.
لوولەی منارە: بریتییە لە بەشی سەرەوەی منارەکە و بە تیرەی ٢١ پێ و بەرزایی ٢٢٫١٠ م راستەوخۆ دەکەوێتە سەر بەشی دووەم و لە شێوەی لوولەیی دایە و لە وانەیە لە کاتی دروستکردن بەرزتر بێت، بەڵام بەھۆی کەش و ھەوا و چاکنەکردنەوەی بەشی سەرەوەی رووخا بێت.
ئاوازدانەر
وێنۆک|ئاوازدانەر [[لویس نیکۆڵاس کڵێرامباوڵتی فەرەنسیی، لەکاتی ئاواز دانان لەسەر تەختەکلیلی مۆسیقایی]] ئاوازدانەر ئەو کەسەیە کە مۆسیقا دادەڕێژێت یان دەنووسێت یان دروستدەکات بەھەموو شێوەکانییەوە، کەواتە مۆسیقاناس یان ئاوازداڕێژ ئەو کەسەیە کە بیر دەکاتەوە و مۆسیقا دەنووسێت کە سیستمێکیی بەکێش/ڕیتمداری دیاریکراو لەخۆدەگرێت، و دەشێت وەرگێرێک ھەبێت بۆ ئەو ڕیتمانە، کە یان گۆرانیبێژە یان ئەو ئامێرانەن کە ئادائەکان جێبەجێ دەکەن، ھەروەھا ئەرکی ڕیزکردنی ڕەگەزەکانی دەکەوێتە سەر بەشێوەیەکی کە ڕوخسارێکی جوانی پێوەدیاربێت. ئەو ڕەگەزانەش ئەمانە دەگرێتەوە: لەرینەوە، ئاواز، ڕیتم، تۆن و زەنگی مۆسیقایی. تێگەیشتن و تێروانینەکان لە ئاوازدانەران لەسەردەمێکەوە بۆ سەردەمێکی تر گۆڕاوە و جیاواز بووە. سەرەتای ناسینمان و ئاشنابوونمان بە ئاوازدانەر دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی چواردەھەم (کۆتایییەکانی سەدەکانی ناوەڕاست). لەو ماوەیەدا، زۆربەی ئاوازدانەران کارییان دەکرد بۆ کەنیسە یان بۆ کەسێکی دەوڵەمەند یان بۆ سەرخەرێکی پادشایی/پادشایەک، و زۆر بەکەمی ئەم کەسانە کاری ترییان نەبووە، زۆرێکییان ھۆنراوەنووس بوون. زۆرێک لەو مۆسیقاانەی کە ئاوازدانەران نووسیوییانە لە سەدەکانی ناوەڕاست و سەرەتاکانی چەرخی ڕێنیسانس (سەدەی پانزەھەمیی زاینیی)، دەکرێت دەنگەکان یان ئامێرە مۆسیقایییەکان جێبەجێیان کردبێت جێگۆڕکێیانە.
منارەی چۆلی
سەرچاوەکان
پۆل:نژیاروانیی عەرەبی پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر پۆل:شوێنە مێژووییەکان پۆل:شوێنەکانی ھەولێر
بڕیارنامەی ١٢٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کرواتیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٠٨٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئاوازدانەر
زاراوەی ئاوازنووس (ملحن) زۆر جار بەکاردێت بۆ ئاماژەدان بۆ ئاوازنووسێک کە لاسایی (تقلید) ـێکی ڕۆژئاوایی مۆسیقای کلاسیک دەکات؛ و لە مۆسیقای گەلیی و مۆسیقای فۆلکلۆر دا، ئاوازنووس بە نووسەری ئاواز بانگ دەکرێت (لەو کاتەوەی کە مۆسیقا شێوەی گۆرانیی گرتووە بەگشتیی).
بڕیارنامەی ١٢٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سربیا و مۆنتینیگرۆ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:کرواتیا لە ٢٠٠٠ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا
ئاوازدانەر
پۆل:ئاوازدانەران پۆل:زاراوەکانی مۆسیقا پۆل:ھونەرەکان پۆل:پیشەکان لە مۆسیقادا
ئینتەر پرایز، ئەلاباما
ئینتەرپرایز (، ) شارێکە لە کەرتی کۆفی، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٦٬٥٦٢ کەس بووە. ڕووبەری ٨١٫٠٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٢٧٫٥٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٩٦ پۆل:شارەکانی ئەلاباما
سێرجیۆ ڕامۆس
سێرجیۆ ڕامۆس گارسیا لەدایکبووی ٣٠ی ئازاری ١٩٨٦، یاریکەری تۆپی پێ یە و لە ھێڵی بەرگری یاری بۆ یانەی پاریس سان جێرمان و ئیسپانیا ئەنجام دەدات.
سەرەتاکانی لەگەڵ سیڤییا
سیرجیۆ ڕامۆس ژیانی وەرزی خۆی لە یانەی لاوانی سیڤییا دەستپێکرد کە پێگەیشتن و گەشەکردنی لە ڕیزی لاوانی ئەو یانەیەدابوو بۆ ماوەی چەن سالێک
لە وەرزی یەکەمی لەگەڵ یانەی یەکەم بەشداری لە ٧ یاری کرد و ئاستێکی بەرزی نیشاندا، دواتر لە وەرزی دووەمی وەکو یاریزانێکی سەرەکەی یاری پێکرا لە ناوچەی باڵی ڕاست و ئاستێکی نایابی پێشکەشکرد، ڕامۆس بە باشترین شێوە بەشداری لە ٣١ یاری یانە ئەندەلووسیەکە کرد و ئەمەش سەرنجی ھەریەکە لە یانەکانی ریال مەدرید و بەرشلۆنە و ڤالەنسیا و یۆڤانتسی ڕاکێشا، لە دواین ساتەکانی گواستنەوەی لە سیڤییاوە بۆ ھەرێمی کاتالۆنیا ھەواڵی ئەوە بلاو بووەوە فلۆرێنتینۆ پێریز ڕامۆسی ١٩ ساڵی بەرەو مەدرید رفاند بەرامبەر ٣٠ میلیۆن یۆرۆ!! لەگەڵ گەیشتنی بۆ ریال وەکو بەرگیکاری سەرەکی یاری پیکرا و لەو شوێنەشدا بەتوانایی خۆی سەلماند و ئێستاش وەکو خاڵی سەلامەتی ھێڵی بەرگری ریال تەماشا دەکرێت و یەکێکە لە باشترین یاریزانەکانی باڵی ڕاست لە جیھاندا کە توانەیەکی ھێرشبەری و بەرگیکاری کەم وێنەی ھەیە
200px|thumb|left|ڕامۆس لە یاری کۆتایی [[جامی نەتەوەکانی ئەوڕووپای ٢٠١٢ بەدرێسی ئیسپانیا ]]
سەرەتاکانی لەگەڵ ڕیال مەدرید
یەکەم یاری رامۆس لەگەڵ ریال مەدرید بەرامبەر یانەکەی ھەرێمی ئەلباسک ئەتلەتیکۆ بلباو بوو، کاتێک جۆناثان وودگێت تووشی پێکان ھات و ڕامۆس لەشوێنی ئەو یاریکرد، کە لەیەکەم یاریدا ئاستێکی باشی پێشکەش کرد و ریال مەدرید بە ئەنجامی ٣-١ سەرکەوتنی بەدەست ھێنا، کە تاکە گۆڵەکەی بلباو، وودگێت لە خۆیانی تۆمارکرد بە ھەڵە پێش ئەوەی تووشی پێکان بێت
تایبەتمەندیە ناوازەکانی
جەنگین و گیانێکی بەرز دروشمی ئەم بەرگریکارەن، توانایەکی زۆر لە تۆپی بەرز، توانای راگرتنی تۆپی بەرز و بەھێز زۆر سەرکەوتووانە، خاوەنی توانایەکی بەدەنی و لەشێکی یەکجار بەھێزە، خێرایە لە گەڕانەوە بۆ ھێڵی بەگری و توانەیەکی تۆپ کۆنترۆلکردنی زۆری ھەیە، ھەروەھا جوڵانەوەی ھونەری بەرز و لێدانی سەری بەھێز. تەنیا کێشەی کەمی ئەزموونیەتی بە بەراورد لەگەڵ تواناکانی کە بە تێپەڕبوونی کات ئەوەش نامێنێت، ھەروەھا نەبوونی بەرگیکارێکی تری وەک خۆی توانا لە تەنیشتی زۆرجار لە تواناکانی کەم دەکاتەوە لە ریال مەدرید
200px|thumb|left|ڕاگرتنێکی جوانی تۆپ لەلاین ڕامۆس ەوە
ئەوانەی کە تا ئێستا نەتزانیوە سەبارەت بە ڕامۆس
لە ڕیال مەدرید بە مناڵەکە ناسراوە و لە سیڤییاش بە ئەسپ
یاریزانەکانی تر زۆر جار دەبێت چاوەڕێی بن چونکە کاتژمێرێک لە شۆرگە (حەمام) بەسەر دەبات و کاتژمیرێک بۆ جل لەبەرکردن و کاتژمێرێک بۆ چاکردنی قژی (پرچی) لەلایەن دایکیەوە، ڕامۆس یەکێکە لە خۆشەویسترین گەنجەکانی ئیسپانیا دوای ڕاول و کاسیاس و تۆرێس. کەپڵێکی (خۆشەویستێکی) ھەیە کە تەمەنی ١٩ ساڵە و ناوی ئەنجێلایە
سەرچاوە
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠ پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا پۆل:یاریزانانی یانەی پاریس سان جێرمان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی لیگ ١ پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
ناحیەی ئیسێوە
ناحیەی ئیسێوە یەکێکە لە شەش ناحیەی قەزای پشدەر لە ئیدارەی ڕاپەڕین لە پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی ئیسێوەیە. ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی ئیسێوە لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٢٬٩٥٥)کەسە.
ناو
ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی ئیسێوەیە.
جوگرافیا
ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر ھاوسنوورە لەگەڵ؛
ڕووبەر
ڕووبەری ئەم ناحیەیە (١١٥کم٢)یە لە (٠٫٥٧٪) پارێزگای سلێمانی پێکدەھێنێت و (٨٫١٦٪) قەزای پشدەر پێکدەھێنێت.
مێژوو
ناحیەی ئیسێوە مێژوویەکی کۆنی نییە لە ٢\٣\٢٠٠٥دا بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان درووستکرا، بە دابڕانی ٣٦ گوند و کەرت لە ناحیەی ھێرۆ. ناوەندەکەشی شارەدێی ئیسێوەیە.
کارگێڕی
ئەم ناحیەیە لە ٣٦ گوند پێکھاتووە:
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
بڕیارنامەی ١٢٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی بوروندی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٠٩١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بوروندی پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:بوروندی لە ٢٠٠٠
تاجیکستان
تاجیکستان یان بە فەرمی کۆماری تاجیکستان وڵاتێکە لە ئاسیای ناوەندی کەوتوەتە باکووری ئەفغانستان و باشووری قرغیزستان. پایتەختەکەی شاری دووشەنبە (دووشەممە) یە و زمانیی فەرمیی تاجیکییە.
دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی تاجیکستان ٨,٤٠٨,٩٤٧ کەس بووە کە دەکاتە ٠.١٢ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢١.٩ ساڵە. ھەروەھا ٢٧ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان  پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فارسی ئاخێو پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١
٩٣١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پارێزگای خاسکۆڤۆ
پارێزگای خاسکۆڤۆ پارێزگایەکە لە باشووری بولگاریا لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە دراوسێی یۆنان و تورکیایە، بەشێک لە دۆڵی تراکیا بەدرێژایی ڕووباری ماریتسا پێکدەھێنێت. ناوی لێنراوە لە ناوەندی ئیداری و پیشەسازییەکەیەوە - شاری خاسکۆڤۆ. پارێزگاکە خاکێکی ٥٬٥٣٣٫٣ کم٢ (٢٬١٣٦٫٤ میل چوارگۆشە) لەخۆدەگرێت. کە دابەشکراوە بەسەر ١١ شارەوانیدا کە کۆی ژمارەی دانیشتووانیان ھەیە، تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، کە ٢٥٦٬٤٠٨ کەسە. کە ٢٥٫٨٪یان دانیشتووانن کە تەمەنیان لە سەرووی ٦٠ ساڵەوەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خاسکۆڤۆ خاسکۆڤۆ
ئیپێس، ئەلاباما
ئیپێس شارۆچکەیەکە لە کەرتی سەمتەر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٩٢ کەس بووە. ڕووبەری ٤٫٩٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٨٫٦٣ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ئەکادیمیای فەرەنسی بۆ زانست
ئەکادیمیای فەرەنسی لۆ زانست (بە فەرەنسی : Académie des sciences)‏ ڕێکخراوەیەکی سوودنەخوازە دامەزرا لە ساڵی ١٦٦٦ لە کاتی پەیماننامەی لویی چواردەیەم لەسەر پێشنیاری ژان باپتیست کۆلبێرت بە ئامانجی هاندان و پارێزگاریکردن لە گیانی لێکۆڵینەوەی زانست لە فەرەنسا، ئەو ئەکادیمیایە یەکەک بووە لە یەکەمین ئەکادیمیایەکانی جیهان کە دامەزرایە.
سەرچاوە
پۆل:ئەکادیمیا پۆل:فەڕەنسا پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی زانستی نێودەوڵەتی پۆل:ئەکادیمییا نیشتمانییە زانستییەکان
بیردۆزی تڤنن
لە تیۆری خولگەدا، بیردۆزی تڤنن بۆ تۆڕی کارەباییی ھێڵی دەڵێت «بۆ ھەر ڕێکخستنێکی سەرچاوەی ڤۆڵتی، سەرچاوەی ئەمپێری و بەرگری لەگەڵ دوو تێڕمیناڵ، دەبنە گشتی تڤنن (واتە تا دروستکردنی خولگەی تڤنن) بە تەنھا یەک سەرچاوەی ڤۆڵتی لەگەڵ یەک بەرگری دوا یەک بەستراو.» ئەم تیۆرییە بۆ سیستەمی A.C دەتواندرێت بخرێتە سەر ڕێگریش نەک تەنھا بەرگری. ئەم تیۆرییە بۆ یەکەم جار لەلایەن زانای ئەڵمانی ھێرمان ڤۆن ھێڵمھۆڵتز، لە ساڵی ١٨٥٣ دۆزراوەتەوە، بەڵام دووبارە دوای ئەو لە ساڵی ١٨٣٣ لەلایەن ئەندازیاری فەڕەنسی، لیۆن چارڵز تڤنن دۆزرایەوە.
ئەم تیۆرییە دەری بڕی کە بۆ سەرچاوەی ڤۆڵتی لەگەڵ بەرگری دەتوانرێت بگۆڕدرێت بۆ گشتی تڤنن، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە ئەم تیۆرییە بۆ شیکردنەوەی خولگە ئاڵۆزەکان بەکاردەھنرێت.
چۆنیەتیی دۆزینەوەی گشتی تڤنن
پۆل:خولگەی کارەبایی
پۆل:کارەبا
٩٣٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کێرت ڕەسڵ
thumb|کێرت لەساڵی ٢٠١٥
سەرچاوەکان
١.ویکیپیدیای ئینگلیزی
خانای قوبادی
خانای قوبادی (ناوی تەواو: محەممەد کوڕی قوباد بەگ کوڕی ئەمیر خان کوڕی سەید ئەحمەد بەگی یەکەمی جاف کوڕی سەید عەلی یەکەم کوڕی ئێناقی ئەسڵی یەکەم کوڕی سەید ھانم ئەناعمە)  (لەدایکبووی ١٦٦٨ – مردووی ١٧٥٤)، بە ڕەچەڵەک نەوەی قوباد بەگە لە بنەماڵەی بەگزادەکانی جافی قوبادی. ھۆنراوەنووسێکی بەناوبانگی کورد بووە لە سەلاسی باوەجانی زمانەکانی فارسی، عەرەبی و تورکی زانیوە ھەروەھا زۆربەی ھۆنراوەکانی بە شێوەزاری گۆرانین کە شێوەزاری ھۆنراوە و وێژەی ئەو سەردەمە بووە. خانای قوبادی لە سەدەی ۱۷دا ژیاوە. گرنگترین بەرھەمی «شیرین و خەسرەو»ە. بیروڕاکان سەبارەت بە ڕێکەوتی لەدایکبوون و مردنی جیاوازن. بەپێی دەستنووسێکی کۆن کە بە دەستی مامۆستا سدیق بۆرەکەیی کەوتووە، لە ساڵانی (١٠٨٣ — ١١٦٨) کۆچیی ژیاوە.
کێرت ڕەسڵ
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١ پۆل:ئەکتەرەکانی مناڵی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:فڕۆکەوانانی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:خەڵکی دیزنی پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان