cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دۆبڕە
جوگرافیا
دۆبڕە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ناوچەی ناوەندی شارستانی کرماشان
ناوچەی ناوەندی شارستانی کرماشان یەکێک لە ناوچەکانی شارستانی کرماشان لە پارێزگای کرماشان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. ناوەندی ئەم ناوچەیە شاری کرماشانە. ھەروەھا ناوچەی ناوەندی پڕ لە دانیشتووترین ناوچەی شارستانی کرماشانە.
دابەشکاریی کارگێڕی
گوندستانەکانی ناوچەی ناوەندی شارستانی کرماشان:
شارەکان:
سەرچاوەکان
پۆل:ناوچەکانی ئێران پۆل:ناوچەکانی کوردستان پۆل:ناوچەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:ناوچەکانی شارستانی کرماشان پۆل:شارستانی کرماشان
دێر حافر
دێر حافر شارێکە لە سووریا. کەوتووەتە پارێزگای حەلەب. دانیشتووانی شارەکە ٣٥٬٤٠٩ کەسن. دێر حافر ٣٤٢ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. شارەکە ٥٠ کیلۆمەتر لە شارە حەلەب دوورە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی سووریا
عیسایی
عیسایی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کەلار(ناوەند)، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
عیسایی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ڕەندی عەلی خان و لە باشوور لەگەڵ گوندی چاڵەڕەش و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەڵاتەپەی خواروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی زەماوەنگە.
مێژوو
دامەزرێنەری گوندی عیسایی لە لایەن حاجی أحمد بهرام ناو نراوە پێشتر گوندەکە ناوی قولە مەلابوە حاجی احمد بهرام محمد مراویس و بە خۆیو بنەماڵەکەیەوە کە ناودارترینیان (یارویس مراویس )و (محمود کرمویس مراویس )و( مراویس ئەلیوەیس مراویس ) (زوراب ئەلیوەیس مراوەیس )و (توفیق محمود کرمویس )و (مصطفا یارویس)لە گوندی قولە مەلا نیشتە جێبون ئاوەدانیان کردۆتەوە لە ساڵەکانی ١٩٠٠ دواتر لە ساڵی ١٩٥٧ ناوی گوندەکە لە لایەن حاجی احمد بهرام ناوی گوندەکە گۆرا بۆ عیسایی ئەوەش لە بەر ئەوەی خۆی و بنەماڵەکە لە عەشرەتی عیسایی ن. کە لە ئیران و عیراق بڵاوەیان کردوە
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئالپ ئەرسەلان
ئالپ ئەرسەلان (لە دایکبووی ١٠٢٨ - مردووی ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٠٧٢ زایینی) سوڵتانێکی گەورەی دەوڵەتی سەلجووقییە. ئالپ ئەرسەلان بەڕەچەڵەک دەگەرێتەوە بۆ گوندێک پێی دەوترێت نوور. ئەرسەلان دووەم سوڵتانی گەورەی سەلجووقییە و لە نێوان ساڵانی ٤٥٥-٤٦٥ک/١٠٦٣-١٠٧٣ فەرمانڕەوایەتیی سەلجووقییەکانی کردووە، خاوەن کەسایەتییەکی بەھێز و بەتوانا بووە و ناوبانگێکی گەورەی ھەیە لە مێژووی جیھانی ئیسلامیدا.
ھاتنە سەر دەسەڵات
وێنۆک|ئالب ئەرسەلان ئالپ ئەرسەلان، پاش مردنی تەغڕۆڵ بێگ، لە ساڵی ٤٥٥ی کۆچی بەرامبەر ١٠٦٣ی زایینی لە تەمەنی حەفتا ساڵیدا لە شاری ڕەی ھاتە سەر دەسەڵات. تەغڕۆڵ منداڵی نەبوو لەبەر ئەوە وەسیەتی کرد کە کوڕی براکەی (سولەیمانی کوڕی داود) دەسەڵات بگرێتە دەست، بەڵام بەزۆری ئالپ ئەرسەلانیان بە باشتر زانی، لەبەر ئەوە وەزیری تەغرۆڵ (حەمید مەلیک کەندەری) ئالپ ئەرسەلانی کردە حام لە کاتێکدا حەزی ئەکرد ئیش بە وەسیەتەکە بکات. لەگەڵ ئەوەشدا، کاتێک ئالپ ئەرسەلان دەسەڵاتی گرتە دەست، عەمید مەلیکی کوشت و نیزام مەلیکی لە جێگەی دانا. ئالپ ئەرسەلان خێرا دەستی کرد بە باشکردنی حوکمەکەی و لە یەکەم ساڵدا ڕووبەڕووی چەند ئاژاوەیەک بوویەوە لە وڵاتدا. لەدوای ئەوەی دەستی بەسەر ئەو ئاژاوانەدا گرت، لە ساڵی ٤٥٦ی ک. بەرەو ئەرمینیا بۆ شەڕی ڕۆم جووڵا. ئەو لە ئازەربایجان گەیشت بە کۆمەڵێک جەنگاوەر کە دوای کەوتن و بوون بە ڕێنوێنیکەری و، ئالپ ئەرسەلان بەردەوام بوو لەگەڵیان تا گەیشتنە نەخجەوان. ئالپ لەوێ بۆ کۆکردنەوەی سەرباز و کەشتییەکانی کە لە ئامادەکاری بۆ جەنگدا بوون، وەستا. دوای ئەوەی ھێزەکانی ئامادە کرد، سوپاکەی لەگەڵ مەلیکشای کوڕی و نیزامی مەلیکی وەزیریدا ڕەوانەی شەڕ کرد. مەلیکشا گەیشتە قەڵایەکی ڕۆم و فەتحی کرد، پاشان گەیشتە قەڵای سەرمباری و فەتحی کرد. لە تەنیشتی ئەو قەڵایەدا قەڵایەکی تر ھەبوو و ویستی تێکی بدات، بەڵام نیزام مەلیک نەیھێشت و ھەموو قەڵاکانیان دا بە میر قەنجوان. مەلیکشا لە غەزەکانی بەردەوام بوو تا باوکی بانگی کردەوە و سوپاکەی برد و دەستیان کرد بە فەتحی چەند شارێک.
دوای چەند غەزوێک، ئالپ ئەرسەلان گەیشتە شاری ئانی کە شارێکە ڕووبار لەگەڵ خەندەق و دیوار لە ھەموو لایەکیەوە دەوریان داوە. ئالپ شارەکەی گەمارۆی دا بەڵام نەیتوانی بیگرێت؛ سەربازەکانی لە بێھیوابووندا بوون. ئالپ ئەرسەلان بڕیاری دا تاوەرێکی گەورە بنیات بنێت، پڕی کرد لە سەرباز و تیرھاوێژ و مەنجەنیقی لەسەرەکەیدا دانا، توانییان دیوارەکان بڕووخێنن، شارەکە بگرن و، ڕۆم بشکێنن. ئالپ ئەرسەلان دوای ئەوەی فەتحی زۆربەی جۆرجیا، ئەرمینیا و، زۆربەی خاکەکانی نێوان ئاوان و ئەڕومیەی کرد، شارەکەی گرتە دەست و گەڕایەوە.
شەڕی مەلازگرد
وێنۆک|شەری مەڵازگرد لە نێوان سەلجوقی وبیزەنتیەکان ساڵی ٤٦٣ک
یەکێک لەو شەڕە گرنگانەی کە لە سەردەمی دەسەلاتی ئالپ خان ڕووی دا شەری مەلازگرد بوو لە ئابی ساڵی ١٠٧١. لەم شەڕەدا سەلجوقییە تورکەکان بەسەرکردایەتیی ئالپ ئەرسەلان سەرکەوتن بەسەر بێزەنتییەکاندا و توانییان ئیمپراتۆرەکەیان «ڕۆمانۆس دیوجینیس» بەدیل بگرن. ئەم شەڕە بە خاڵی وەرچەرخان لە مێژووی تورکدا دادەنرێت بەو پێیەی دەرگای ئەنادۆڵ و تورکیای ئێستای بە ڕووی تورکدا کردەوە بۆ ئەوەی لەم شوێنەدا نیشتەجێ بن، ھەروەھا بە سەرەتای لاوازبوون‌ و ڕووخانی دەوڵەتی بێزەنتی دادەنرێت. تورکەکان توانییان لەم شەڕەدا دەست بگرن بەسەر ناوچەیەکی فراوانی ئاسیای بچووکدا کە تورکیای ئەمڕۆیە.
کۆتاییی ژیانی
ئالپ ئەرسەلان دوای ئەوەی لەلایەن یوسف خوارزمی بە چەقۆ بریندار دەکرێت، لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٠٧٢ لە تەمەنی ٤٢ ساڵیدا بەھۆی سەختیی برینەکەی گیانی لەدەست دا؛ دوای خۆی کوڕەکەی بەناوی مەلیکشاھ بوو بە فەرمانڕەوای سەلجوقییەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٢٩ پۆل:مردووانی ١٠٧٢ پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١١یەم
گەیەنەری کارەبایی
گەیەنەری کارەبایی بریتییە لەو ماددانەی کە ڕێگە بە تێپەڕبوونی بارگەی کارەبایی بە ناو خۆیان دا دەدەن. وێنۆک|بەکارھێنانی ماددەی گەیەنەر بۆ گواستنەوەی کارەبا بە شێوەیەکی گشتی، ماددە کانزاییەکان گەیەنەرێکی باشی کارەبان. تەزووی کارەبا بەھۆی ئەلێکتڕۆنی سالب، کونی موجەب، یا ئایۆناتەوە دروست دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:کارەبا پۆل:زانستی ماددە
دە مێنتڵست
سایمۆن بەیکەر بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ جۆری باشترین ئەکتەر لە زنجیرەی درامی لەسەر ڕۆڵەکەی لە زنجیرەکەدا پاڵێورا.
بەرھەمھێنان و بڵاوکردنەوە
زۆربەی کات نمایشەکە لەسەر شوێنی خەیاڵی کە لە لای بینەرەکان سەیرە دەبێت. بەڵام لە ڕاستیدا ھەر وەک زۆربەی زنجیرە ئەمریکییەکان تۆمارکردن لە ناوچەی ستۆدیۆ لە ھەرێمی لۆس ئانجلەس بوو، بەڵام لە ھەندێک حاڵەتدا ساکرامنتۆ تۆمار دەکرا. ئەو باڵەخانەی کە وەک بنکەی بەشی CBI بەکاردەھێنرێت لە ساکرامنتۆ دوای باڵەخانەی بیکۆ ھاوس لە ناوجەرگەی لۆس ئانجلەسە؛ و لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨دا سی بی ئێس وەرزی یەکەم لە زە مێنتڵستی بڵاوکردەوە و زنجیرەکە سەرکەوت و ساڵانە لە ٢٠١٠ەوە لە ھەر یەکێک لە بازاڕی ناوخۆیی و دەرەکی دەستی بە نوێبوونەوە کرد.
تۆڕی تی ئێن تی بە یەکخستنی زنجیرەکە لە پاییزی ٢٠١١ ھەڵسا.
دەرچوونەکانی DVD
واڕنەر ھۆم ڤیدیۆی چوار وەرزی لەسەر دیڤیدی لە ناوچەکانی یەکەم و دووەم و چوارەم بڵاو کردەوە.
پێشوازی
پێشوازیکردنی بینەران بۆ ئەڵقەی یەکەم گەورە بوو کاتێک نزیکەی ١٥٫٦ میلیۆن کەس لە یەکەم پەخشیدا سەیری کرد، و ٧٫٨ میلیۆن بینەری لە دووبارە بوونەوەکەی دوای سێ ڕۆژ ھەبوو. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ ئەڵقەی «ئاگری سوور» بەرزترین ڕێژەی سەیرکردنی ھەفتانەیی بەدەستھێنا، ئەمەش لە دوای کەیبانووە داماوەکانەوە یەکەم بەرنامەیە کە بتوانێت ئەمە بەدەست بھێنێت.
وەرز و ڕیزبەندییە ساڵانەکەی زنجیرەکە
زنجیرەکە بووە خاوەنی بڕێکی زەبەلاح لە بینەر و وەرزی یەکەم ڕیزبەندی شەشەمی لە ڕووی ناوەندی بینینەوە داگیر کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دە مێنتڵست پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ڕێوشوێنە پۆلیسییەکان پۆل:زنجیرە ئەکشنەکان پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕۆز بەرھەمیھێناوە پۆل:بەرنامەکانی سی بی ئێس
جنس (فەلسەفە)
جنس زاراوەیەکە لە فەلسەفە و لۆژیکدا کە لە بەرامبەر وشەی یۆنانیی γένος (جێنۆس) -ەوە بە کار چووە. جنس ئەو بەشە لە پێناسەیە کە جیا لە ناسێنراو دەتوانێ بە شتانی تریشەوە بلکێت. بۆ وێنە، کاتێ دەوترێ «سێگۆشە شێوەیەکە کە سێ ڕاستەھێڵ دەوریان داوە»، جنسی سێگۆشە دەبێتە «شێوە»، کە جگە لە سێگۆشە، جنسی چوارگۆشە و بازنە و گەلێ شتی تریشە. واتە شیاوی ئەوەیە بە ئەوانیشەوە بلکێ. بەگشتی بۆ دیاریکردنی جنسی شتێک دەبێ لە ژێر تێکڕایییەکی بانتردا  - کە لە ئاست ئەودا ئەم شتە «نەوع»ە - جێی بکەینەوە.
پێشینە
پێشینەی ئەم تێگەیشتەیە دەبێ لە نووسراوەکانی ئەرەستوو و پۆرفیریۆسدا بدۆزرێتەوە. ئەرەستوو ھەندێ جار جنس لە مانای «بەشی یەکەمی پێناسەگەلێک کە ڕوونکەرەوەی چییەتیی شتەکانن» بە کار دەبات و، بە فەسڵ دەڵێ چۆنایەتی. لەم حاڵەتەدا جنس وەک ماددە یان بابەتێکە کە فەسڵەکان یان چۆنایەتییەکانی پێ بڕاوە تا نەوعێکی تایبەت بێتە دی. ھەندێ جاریش مەبەست لە جنس «یەک»ێکە (= واحد) کە «فرە»یەک (= کثیر) لە خۆ دەگرێت، وەک «ڕوو» کە ھەموو جۆرە ڕوویەک لە خۆ دەگرێت و ھەر ڕوویەکی تاک یەکێک لە میسداقەکانیەتی. ھەمدیسان لەوانەیە مەبەست لە جنس «یەکەم بەرھەمھێنەر یان ئاخێزگەی دروستبوونی کۆمەڵێ لە شتەکان» بێ. ئەرەستوو دەڵێ شتگەلێ کە جنسیان جیاوازە، ھەر یەک دەچنەوە سەر کاتەگۆرییەکی تایبەت لە دە کاتەگۆریی دیاریکراو.
دوای ئەرەستوو، پۆرفیریۆس فەیلەسووفی نەوئەفلاتوونیی سەدەی سێیەم نامیلکەیەکی لە ژێر ناوی ئیساگۆجی نووسی کە لە ڕاستیدا وەک پێشەکییەک بۆ کاتەگۆرییەکانی ئەرەستوو وا بوو. لەو نامیلکەیەدا پۆرفیریۆس تێگەیشتەگەلی تێکڕاییی جنس و نەوع و فەسڵ و عەرەزی تایبەت و عەرەزی گشتی - کە ئەرەستوو پەرژابووە سەریان - شی دەکاتەوە و پەیوەندییان لەگەڵ یەکتردا ڕاڤە دەکا.
پۆرفیریۆس دەڵێ جنس سێ مانای ھەیە: ۱) دەسپێکی ھەبوون یان دەرکەوتنی شتێ، ۲) ئەوەی ڕوونکەرەوەی پەیوەندیی کۆمەڵێکە لەگەڵ تاکێک یان لەگەڵ یەکدا، ۳) تێگەیشتەیەک کە نەوعەکان لە بەر دەگرێت و وەک سەرچاوەی نەوعەکان وایە. لەم سێ مانایە، زیاتر مانا سێیەمەکەیە کە سرنجی فەیلەسووفان ڕادەکێشێ.
چەشنەکانی جنس لە حاند نەوعدا
جنس یان نزیکە بە نەوع یان دوورە لە نەوع. جنسی نزیک بێناوبڕ بانتر لە نەوع ھەڵکەوتووە، یانی لە نێوان ئەو و نەوعدا تێکڕایییەکی تر ناوبژی نییە. بە زمانێکی سادەتر، جنسی نزیک ئەوەیە کە ڕاستەوخۆ بە نەوع دابەش دەکرێ.
جنسی نزیک
دەڵێین جنسی g بە نەوعی s نزیکە، ئەگەر وا بێت کە ھەر کام لە نەوعەکانی تر جگە لە s کە جنسی ئەوانیش ھەر g -ە بخەینە پاڵ s و بپرسین کە چین، وەڵام ھەر g بێ. وەک نموونە، گیانلەبەر جنسی مرۆڤە و، چەند نەوعێکی تریش شەریکایەتیی مرۆڤ دەکەن لەم جنسەدا، وەکوو گا و وشتر و شێر، ئێستا ئەگەر ھەر کام لەم نەوعانە بخەینە پاڵ مرۆڤ و بپرسین چین، وەڵام ھەر گیانلەبەرە. کەوایە، گیانلەبەر جنسی نزیکی مرۆڤە. ھەر ئاوا، شێوە جنسی نزیکی سێگۆشە و، ڕەنگ جنسی نزیکی سپێتی و، گەشەکەر جنسی نزیکی گیانلەبەر و، تەن جنسی نزیکی گەشەکەرە.
جنسی دوور
دەڵێین جنسی g لە نەوعی s دوورە ئەگەر نزیک نەبێ. واتە ئەگەر نەوعەکانی تر کە جنسی ئەوانیش ھەر g -ە بخەینە پاڵ s و بپرسین کە چین، وەڵام لەوانەیە g نەبێ. بۆ وێنە، تەن دەتوانێ جنسی مرۆڤ بێ، وشتر و ئەسپ و دار و بەردیش ھەر تەنن، کەوایە تەن جنسی ئەوانەشە. ئێستا ئەگەر بپرسین «مرۆڤ و بەرد چین؟» وەڵام تەنە، بەڵام ئەگەر بپرسین «مرۆڤ و ئەسپ چین؟» وەڵام گیانلەبەرە. بۆیە دەڵێین تەن جنسی دوورە بۆ مرۆڤ.
زنجیرەی جنسەکان
جنسەکان بە حیسابی ئەوەی کە چەندە تایبەتین یان چەندە گشتین، واتە بە پێی ئەوە کە داگری جنسی ترن یان لە لایەن جنسی ترەوە داگیراون، لە ڕیزێکدا بە شوێن یەکتردا دێن. بەو ڕیزە دەڵێن زنجیرەی جنسەکان یان پەیژەی جنسەکان. بۆ وێنە، جنسەکانی مرۆڤ بەڕیز ئەم زنجیرەیە دروست دەکا: مرۆڤ -> گیانلەبەر -> گەشەکەر -> تەن -> جەوھەر.
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٥٢
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٥٢ پێکھاتووە لەو وڵاتانەی بوونەتە خاوەنی یەکێک لە مەدالیاکانی شەشەم ئۆڵۆمپیادی زستانە، کە لە شاری ئۆسلۆی نەرویژ لە ١٤ تا ٢٥ی شوباتی ١٩٥٢بەرێوەچوو. ٦٩٤ وەرزشوان بە نوێنەرایەتی ٣٠ لێژنەی نەتەوەی بەشدارییان لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد زستانەی ١٩٥٢ کرد، کە پێکھاتبوو لە ٢٢ پێشبڕکێ لە ٦ وەرزشدا. وەرزشوانانی نەرویژ بۆ جاری پێنج لە مێژووی خۆیاندا پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا بە کۆکردنەوەی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان. وەرزشوانانی ئەمریکا پلەی دووەم و وەرزشوانانی فینلەندا پلەی سێیەمیان بەدەستھێنا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پێرستیی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە
جنس (فەلسەفە)
زنجیرەی جنسەکان
ھەر جنسێک بە پێی ئەوەی کە داگری جنسگەلی تر بێ یان بە جنسێکی تر داگیرابێ، یەکێ لەم سێ چەشنەیە:
دژە ڕۆژاوا
ھەستی دژە ڕۆژاوا ھەروەھا بە دژە ئەتڵەنتیزم ناسراوە یان وێستێرۆفۆبیا ئاماژەیە بە دژایەتیی کردنی خەڵک، کولتوور، یان سیاسەتەکانی جیھانی ڕۆژاوا. وێنۆک|ساموێل پی ھانتینگتۆن لە تیۆرەی پێکدادانی شارستانییەکاندا باس لەوە دەکات کە لەدوای جەنگی ساردەوە جیاوازییە کولتوورییەکانی نێوان ڕۆژاوا و شارستانیەکانی تر دەبێتە سەرچاوەی سەرەکیی ناکۆکییەکان. {{Legend|#00008B|ڕۆژاوای مەسیحیەت}} {{Legend|#87CEEB|مەسیحیەتی ئۆرتۆدۆکس}} {{Legend|#00FF00|جیھانی ئیسلامی}} {{Legend|#8B0000|جیھانی سینیک}} {{Legend|#800080|ئەمریکای لاتینی}} {{Legend|#FFFF00|شارستانێتی بوودیزم}} {{Legend|#FFA500|شارستانیەتی ھیندۆسی}} {{Legend|#804000|ئەفریقیای باشوور}} {{Legend|#0000FF|ئیسرائیل}} {{Legend|#FF0000|ژاپۆن}}
سەرچاوەکان
پۆل:ڕەگەزپەرستی پۆل:وشە سیاسییەکان
لۆکسمبۆرگ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦
لۆکسمبۆرگ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦ بوو کە لە ١ تا ١٦ی ئابی ١٩٣٦ لە بەرلین لە ئەڵمانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٣٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦
تایتینیا (مانگ)
وێنۆک|وێنەکی مانگی تایتینیا لەلایەن [[ڤۆیجر ٢|گەشتکەر ٢ کە لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٨٦ وێنەی گیراوە.]]
مانگی تیتانیا گەورەترین مانگی ھەسارەی یۆرانۆسە بە ریزبەندی ھەشتەم گەورەترین مانگی کۆمەڵەی خۆرە، لەلایەن ویلیام ھێرشلەوە لە ساڵی ١٧٨٧ دیترایتەوە،
خوولانەوە
مانگی تیتانیا لە دەوری ھەسارەی ئۆرانوس دەخوولێتەوە بە دووری ٤٣٦٬٠٠٠ کیلۆمەتر، ماوەی خوولانەوە ٨٫٧ رۆژە، خوولانەوەکەشی دەکەوتە ناو ھێزی راکێشانی ھەسارەکە
ئاشکراکردن
نێزیکترین وێنەی مانگی تیتانیا ھەتا ئێستا بە ھۆکاری ئامێری گەشتکەر٢ گیرایە لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٨٦، نێزیکترین خالی ئامێرەکە لەگەر مانگی تیتان بریتی بوو لە ٣٦٥٢٠٠ کیلۆمەتر،
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:کۆمەڵەی خۆر
ماری بارا
دایک و باوکی ماری بەڕەسەن فینلەندین. ماری بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاری کارەبا وەرگرتووە. لە ساڵی ١٩٩٠، ماستەری لە بەڕێوەبردن و کار بەدەستھێناوە. لە ساڵی ٢٠١٨، لەلایەن زانکۆی لوک بڕواننامەی دکتۆرای شانازی پێدراوە.
ماری لە ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠٢٠، لەسەریەک لەلایەن گۆڤاری فۆربیسی ئەمریکی ناوی لەلیستی ١٠ بەھێزترین ژنی ساڵ ھاتووە. گۆڤارەکە ساڵانە پێرستی ١٠٠ لە بەھێزترین کەسایەتییە ژنەکانی جیھان دیاری دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنان لە ئەمریکا پۆل:سەرۆکی جێبەجێکاری ئەمریکا لە پیشەسازی ئۆتۆمبێل پۆل:بەڕێوەبەرانی كۆمپانیا ئەمریكییەكان پۆل:بازرگانانی بواری ئۆتۆمبێل
قودسەیا
قودسەیا شارێکە لە سووریا. کەوتووەتە پارێزگای ڕیف دیمەشق. دانیشتووانی شارەکە ٣٣٬٥٧١ کەسن. قودسەیا ٨٠٠ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. شارەکە دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای دیمەشقی پایتەخت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی سووریا
خان باجی
خان باجی (Khan Bajî) گۆرانییەکی فۆلکلۆری کوردییە لە پارچەکانی کوردستان، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، باشووری کوردستان، باکووری کوردستان سەرچاوەی گرتووە، ئەو گۆرانیە بە شێوەزاری کوردیی باکووری و سۆرانی گوتراوەتەوە و بە گۆرانییەکی بەناوبانگی فۆڵکی کوردی دادەنرێت.
دەقی گۆرانییەکە باس لە کچێکی گەنجی کورد دەکات، بە ناوی خان باجی، کە کچی ئاغاوانێکی دەوڵەمەند و خاوەن زەوییە و ساماندارێکی بەناوبانگە، کەچی عاشقی گەنجێکی شوانکارەی ھەژار دەبێت، بەڵام باوکی ئەم خۆشەویستییە پەسەند ناکات و ھەوڵدەدات ڕێگری بکات لەوەی ئەو دووانە بەیەک بگەن، سەرەڕای ڕێگری باوکی، خان باجی و خۆشەویستەکەی بەردەوامن لە دڵداری پەنھایی و لە کۆتاییدا بەیەکتری دەگەن و ھاوسەرگیری دەکەن.
کورتە
ئاوازی گۆرانییەکە زیندووە و ئارامبەخشە، لەگەڵ کێشێکی بەھێز کە ھەستی مرۆڤ خرۆش دەکات. زۆرجار لە ئاھەنگی ھاوسەرگیری و بۆنە تایبەتییەکانی تردا دەگوترێتەوە، کە لەلای کورد، ھەموو تەمەنەکان بە پیاو و زارۆکەوە دەتوانن بیڵێنەوە، ئەمەش گۆرانییەکە زیادتر تایبەت دەکات، ھەروەھا گۆرانییەکە لەلایەن گەلێک گۆرانیبێژ و میوزیکژەنی نێر و مێی کوردەوە کەڤەر کراوە و بووەتە کلاسیکێک لە مۆسیقای کوردیدا، ناوبانگەکەی لە دەرەوەی ناوچە کوردنشینەکان بۆ ناوچەکانی دیکەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ئەورووپا بڵاوبووەتەوە و بە زمانەکانی تورکی و فارسی کەڤەر کراوە و گوتراوەتەوە.
ئەو گۆرانیبێژانەی گۆرانی خان باجییان گوتووەتەوە:
دیوێکی تر لە دەقی ھۆنراوەکە
زۆر چیرۆکی تر ھەن دەربارەی مێژووی ھۆنراوەکە، کە چۆن نووسراوە، دیارترینیان ئەوەیە کە دەڵێن، باس لە کوڕێکی گەنج دەکات لە ساڵەکانی ١٩٥٠ ، لە دەشتەکانی شاری کرماشان بە ناوی خان باجی، کە عاشقی کچێکی جوان دەبێت بە ناوی ڕۆژدا، خۆشەویستی خۆی بۆ دەردەبڕێت و داوای ھاوسەرگیری لێدەکات، بەڵام کچەکە ڕەتیدەکاتەوە چونکە عاشقی کەسێکی ترە. خان باجی دڵی دەشکێ و ڕۆژەکانی بە سەرگەردانی چیا و دۆڵەکان و گۆرانی خۆشەویستی و حەسرەتی ڕۆژدا بەسەر دەبات.
دەقی گۆرانییەکە و ھۆنراوەکەی بە زمانی کوردی دەگوترێت و ئاوازەکەی بەزۆری لەسەر ئامێرە کوردییەکانی وەک ساز یان دەف دەژەنرێت. بەدرێژایی ساڵان، چەندین گۆرانیبێژ و میوزیکژەنی جیاوازی کورد وەشانی نوێی گۆرانییەکەیان تۆمار کردووە، کە ھەریەکەیان خولگەیەکی ناوازەی خۆیان خستووەتە سەر ئاواز و دەقەکەی.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانییەکان پۆل:گۆرانییە کوردییەکان
چەتای ئولسۆی
چەتای ئولسۆی لە ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٠ لە ئەستەمبوڵ و لە دایکێکی بوسنی و باوکێکی بولگاری کە بە ڕەچەڵەک تورکە لەدایکبووە. نمایشکاری جل و بەرگ و ئەکتەرێکی تورکە.
ژیانی کاری
ژیانی کاری دەست پێکردووە کاتێک لە تەمەنی شانزە ساڵیدا بووە. وە لە ساڵی ٢٠١٠ چەتای توانی نازناوی باشترین نمایشکاری جل و بەرگ بە دەست بێنێت. یەکەمین ڕۆڵگێڕانەکانی لە زنجیرەی ناوم لێنا فەریحە دەست پێ دەکات کاتێک ڕێکەوتنی لەگەڵ کۆمپانیای بەرھەمھێن واژوو کرد دوای بردنەوەی بە نازناوی باشترین نمایشکار. وە ھەروەھا ڕۆڵی ئەمیری گێڕاوە کە لە تورکیا و جیھانی عەرەبیدا ناوبانگێکی گەورەی ھەیە، و باشترین جووتەی پێکھێناوە لەگەڵ ھازل کایا. دوای ئەو سەرکەوتنە گەورەیەی کە لە زنجیرەی ناوم لێناوە فەریحە بەدەستی ھێنا لە وەرزی یەکەم و دووەم دەرھێنەر پێشنیاری ئەوەی خستە بەردەم چەتای کە ڕۆڵ بگێڕێت لە وەرزی سێیەمی زنجیرەکە چارەنوسی ئەمیر کە بەھۆی کەمی بینەرەوە لە پەخشکردن ڕاوەستا. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١١ ڕۆڵی گێڕا لە فیلمی Anadolu Kartallari بە کارەکتەری ئەحمەد ئەنۆر کە ھەر لە یەکەم ساڵی بڵاوکردنەوەی توانی تۆڕی بلیت بشکێنێ لە تورکیا.
لە ئەیلوولی ٢٠١٣ ئولسۆی دەستی بە کار کرد لە زنجیرەی شەپۆلی دەریا بە ڕۆڵی یامان کوبار.، کە زنجیرەیەکە لە زنجیرەیەکی بەناوبانگی ئەمریکی The OCـەوە وەرگیراوە. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٥ فیلمێکی دەرچوو بەناوی شێتی ھەنگوین لەگەڵ ئەکتەر leyla lydia tuğutlu. وە کۆتا کارەکانی بریتییە لە ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەی لە ناوەوە (içerde) لەگەڵ ئەکتەر بانسو سورال ھەروەھا لەگەڵ ئەکتەرانی تر وەک ئاراس بوڵوت ئینیملی کە پەخشکردنی لە ئەیلوولی ٢٠١٦ دەستی پێکرد. لە ساڵی ٢٠١٧ گرێبەستی لەگەڵ نێتفلیکس گرێدا و Netflix Turkiye یەکەمین زنجیرە فیلمی تورکیی The Protector بەناوی ھاکان، ساڵی ٢٠١٨ لەگەڵ ھازەر ئەرگوشلوی ئەکتەر دەستپێکرد. کە ئەم دوو ئەکتەرە ساڵی ٢٠١٣ لە زنجیرەی شەپۆلی دەریا کاریان کردبوو.
کانگ سۆ-ڕا
کانگ سۆ-ڕا (لەدایکبووی ١٨ی شوباتی ١٩٩٠) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠ پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی زانکۆی دۆنگگوک پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس
کینیاڕواندا
کینیاڕواند ، ڕواندان یان ڕواندا ، بە فەرمی بە ئیکینیاڕواند ناسراوە، زمانێکی بانتو و زمانی نیشتمانی ڕواندایە، زاراوەیەکی زمانی ڕواندا-ڕووندییە کە لە بوروندی و ھەندێ بەشی کۆماری دیموکراتی کۆنگۆ ، ئۆگاندا (کە زاراوەیەک ھەیە بە ڕوفومبیرا یان ئۆروفومبیرا ناسراوە) و تانزانیا قسەی پێدەکرێت، زمانی کینیاڕواند لە ناو دانیشتوانی ڕەسەنی ڕواندا گشتگیرە و لەگەڵ کیروندی کە زمانی نیشتمانی بوروندییە لە یەکتر تێدەگەن، کینیابڤیشیا و کینیامولێنگێ زاراوەیەکی یەکتر تێگەیشتوون کە لە پارێزگاکانی کیڤۆی باکوور و کیڤۆی باشوور لە کۆنگۆی دراوسێی کۆنگۆ قسەیان پێدەکرێت.
تێبینی
<references group="" responsive="1">
بەستەری دەرەکی
پۆل:زمانەکانی ئووگاندا پۆل:زمانەکانی ڕواندا پۆل:کینیاڕواندا پۆل:زمانەکانی ڕواندا-ڕوندی
نەگەیەنەر کارەبایی
نەگەیەنەری کارەبایی بریتییە لەو ماددانەی کە بەرگری لە تێپەڕبوونی تەزووی کارەبایی دەکەن. بە شێوەیەکی گشتی تەزوویەکی زۆر کەم بە ناوی دا تێدەپەڕێ بە مەرجێک ڤۆڵتیەیەکی گەورە بخرێتە سەری .وێنۆک|وایەرێکی کە بە سێ بەرگی نەگێنەری کارەبا ڕووپۆش کراوە
سەرچاوەکان
پۆل:زانستی ماددە
ئیسلام لە تورکیا
وێنۆک
تورکیا یەکێکە لەو وڵاتانەی کە ئاینی ئیسلام بە شێوەیەکی بەرفراوان پەیڕەو دەکریت لەلایەن خەڵکەوە وە زۆربەی دانیشتوانی تورکیا ئیسلامن، بەڵام دەوڵەتی تورکیا عیلمانییە و ئاینێکی فەڕمی نییە ھەروەک دەستوری تورکی باوەڕی بە سەربەستی ئایین و بیروباوەڕ ھەیە، بەپێی ئامارەکان ٩٩٪ تورکیا موسڵمانن، لە نێو ئەمانیشدا (٨٥–٩٠٪) لەسەر مەزھەبی سوننەن و (١٠–١٥٪) پەیڕەوی شیعە ئەکەن و ژمارەیان ئەگاتە ٧ بۆ ١٠ میلیۆن کەس، و ڕێژەی مەسیحییەت ٠٫١٪ کە زۆربەیان ئەرسەدۆکسین و ڕێژەی یەھودی ٠٫٠٤. ٪ جێبەجێبوونی عیلمانییەت لە تورکیا لە بیری کەمالییەوە ھاتووە کە ئەگەڕێتەوە بۆ کەمال ئەتاتورک، دامەزراوە ئیسلامییەکان و پیاوانی ئاینی ئەبرێن بەڕێوە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی کاروباری ئاینی کە ساڵی ١٩٢٤ دامەزرا، ڕێکخراوە ئایینییەکانی تر بە شێوەیەکی فەڕمی پاڵپشت ناکرێن بەڵام لە بەرامبەردا بەڕێوەبردنی خۆیی و ئازادی ئیشکردنیان ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئیسلام لە تورکیا
سافیتا
سافیتا شارێکە لە سووریا. کەوتووەتە پارێزگای تەرتووس. دانیشتووانی شارەکە ٣٢٬٢١٣ کەسن. سافیتا ٣٠٣ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. زۆرینەی دانیشوانی شارەکە کریستیانن.
کۆمەڵگەی فیزیای ئەمریکی
کۆمەڵگەی فیزیای ئەمریکی دووەم گەورەترین کۆمەڵگەی فیزیکناسانی سەر ئاستی جیھانە.
ئەم کۆمەڵگەیە سەرپەرشتی چەندین گۆڤار دەکەن وەک Physical Review و Physical Review Letters. ھەروەھا ساڵانە چەندین کۆبوونەوەی گرنگ ڕێک دەخەن. ئەم کۆمەڵگەیە ئەندامە لە American Institute of Physics.
شەڕی جەمەل
وێنۆک|تابلۆیەک کە گوزارشت لە شەری جەمەل دەکات
شەری جەمەل ئەم شەرە لە ساڵی ٣٦ی کۆچی لە بەسرە لە نێوان لایەنگرانی عائیشە کچی ئەبوبەکر و عەلی کوڕی ئەبووتالیب کە کوری مامی پێغەمبەر وخەلیفەی چوارەمی ڕاشدین بوو ڕوویدا. ئەم شەرە بەھۆی ئەوەی کەعائشە لە مەککە تابەسرا بە حوشتر دەروات ناونراوە جەمەل، سەرەتای شەرەکە بەکوژرانی خەلیفەی سێیەمی ڕاشدین عوسمان کوڕی عەفان دەست پێدەکات چونکە ھەرئەو ڕۆژەی کەعوسمان دەکوژرێت عەلی دەکرێتە خەلیفەو عەلیش بەڵێن دەدات کەبکوژانی عوسمان سزابدات بەڵام ناوبراو ئەو مەسەلەیە دوادەخات ودوو لەھاوەڵەکانی پێغەمبەر تەلحە کوڕی عوبەیدوڵڵا و زوبەیر کوڕی عەوام دەچنە لای عائشە وداوای لێدەکەن کەپشتگیرییان بکات بۆئەوەی عەلی ناچار بکەن بکوژانی عوسمان سزابدات وئەویش ڕازی دەبێت بەڵام بەبۆچونی شیعەکان عائشە تەڵحە و زوبێری ھانداوە بۆ ھەڵگەرانەوە لەعەلی سەرەتای کارەکانی عائشە لەمەککەوە دەست پێدەکات ھانی خەڵک دەدەن بۆھەڵگەرانەوە لەخەلافەت چونکە عەلی بێدەنگی ھەڵبژاردووە لەبەرامبەر خوێنی عوسماندا وکاتێک کەعەلی ئەمە دەبیستێت سوپایەک لەکوفەوە بەرێ دەخات بەرەو مەککە، ھەریەک لەعائشە وتەڵحەو زوبێریش وسوپایەکی گەورە کۆدەکەنەوە وبەرەو بەسرا بەرێدەکەون. دووسوپا لەبەسرا بەرامبەر یەکتر دەگرن چەد ڕۆژێک وەفدەکان دێن ودەچن ودەیانەوێ شەر ڕوونەدات بەڵام لەکۆتاییدا شەرەکە دەبێت و دە ھەزارکەس لەسوپاکەی عائشە دەکوژرێت کەژمارەیان بیست ھەزار کەس بوو، وپێنج ھەزار کەسیش لەسوپاکەی عەلی دەکوژرێت کەئەوانیش ژمارەیان بیست ھەزار کەس بووە لەم شەرەدا سوپاکەی عەلی سەرکەوت وھەرییەک لەتەڵحە و زوبێر کوژران وعائشەش بەدیل گیرا ولەلایەن عەلییەوە نێردرایەوە بۆ مەککە بەڵام دوبەرەکی ودوژمنایەتی لەنێوان موسوڵمانەکاندا دەستی پێکرد ودوای کوژرانی عەلی دەست بەسەراگرتنی دەسەڵات لەلایەن بەنی ئومەیە کەھەرییەک لەعوسمان وعائیشەش سەربەو ھۆزەن دوژمنایەتییەکە قووڵتر بوەوە بەکوژرانی کورەکانی عەلی (حسێن وعەباس وحسن) لەلایەن یەزیدی کوری معاوییەوە شیعە و سونە لەسەر ئەم ڕووداوە پەنجەی تاوان بۆیەکتر درێژ دەکرێت وھەرییەکەیان کۆمەڵێک بەڵگە بۆ تاوانبار کردنی ئەوی دی دێنێتەوە.
ئەمانەش ببینە
شەری سەفین
سەرچاوەکان
پۆل:شەڕەکان پۆل:٦٥٦ پۆل:مێژووی بەسرە
کاتی سەرکێشی: فیۆنا و کەیک
کاتی سەرکێشی: فیۆنا و کەیک زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە کە لە داھاتوودا بڵاو دەکرێتەوە. سپین-ئۆفی زنجیرەی کاتی سەرکێشیی کارتوون نێتوۆرکە کە لەلایەن پێندڵتن وارد دروست کراوە. زنجیرەی سێیەمی فرەنچایزەکەیە، لە ١٧ی ئابی ٢٠٢١ ڕاگەیەندرا و لە ڕێگەی ئێچ بی ئۆ ماکس بڵاو دەکرێتەوە. زنجیرەکە سەرنج دەخاتە سەر کەسایەتییە سەرەکییەکان، فیۆنای مرۆڤ و کەیکی پشیلە، کە وەشانی ئاڵتەرنەتڤی کەسایەتییە سەرەکییەکانی زنجیرە ڕەسەنەکەن و پێشتریش لە چەند ئەڵقەیەکدا دەرکەوتوون. ئادەم موتۆ بەرھەمھێنەری جێبەجێکاری زنجیرەکە دەبێت، کە وەک شۆڕەنەری نیوەی کۆتاییی کاتی سەرکێشی و سەرپەرشتیاری بەرھەمھێنانی ئەڵقە تایبەتەکانی خاکە دوورەدەستەکان کاری کردووە. تا ئێستا بەرھەمھێنانی دە ئەڵقەی نیو سەعاتی پشتڕاست کراوەتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کاتی سەرکێشی پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠
ویکیپیدیای فینلاندی
لە ساڵی ٢٠١٣دا لەلایەن ڕۆژنامەی ھێلسینگین سانۆماتەوە لێکۆڵینەوەی لەسەر متمانەپێکراوی ویکیپیدیای فینلەندی کرد. توێژەران بۆ ھەڵسەنگاندنی کوالیتی ١٣٤ بابەت کە بە شێوەیەکی ھەڕەمەکی ھەڵبژێردراون، کەسانی پسپۆڕیان بەکارھێناوە و بۆیان دەرکەوتووە کە ٧٠٪ی بابەتەکان نمرەی باشیان بۆ وردبینی بەدەستھێناوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان
قاسم ئاغا
قاسم ئاغا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کەلار(ناوەند)، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قاسم ئاغا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەیدخەلیل فەقێ مستەفا و لە باشوور لەگەڵ گوندی بەردەسووری عەلاومھا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مچەشەل لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سەیدخەلیل دەروێش حسێن.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
زەبەدانی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی سووریا
سنووری ئەرمەنستان-ئێران
وێنۆک|نەخشەی [[ئەرمینیا، لەگەڵ ئێران لە باشوور]] سنووری ئەرمەنستان-ئێران (بە ئەرمەنی: Հայաստան–Իրան սահման، فارسی: مرز ارمنستان-ایران) درێژییەکەی ٤٤ کم (٢٧ میل)ە و لە سێ خاڵەوە لەگەڵ ناوچەی نەخچیڤانی ئازەربایجان لە ڕۆژاوا بەرەو ناوچەی نەخچیڤان دەڕوات سێ خاڵ لەگەڵ ئازەربایجان بە شێوەیەکی دروست لە ڕۆژھەڵات.
سەرچاوەکان
پۆل:سنووری ئەرمەنستان-ئێران
دامغان
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای سمنان
ڕۆستەم
ڕۆستەم بەناوبانگترین کەسایەتی ئەفسانەیی شانامە و لە ئەنجامدا گرنگترین کەسایەتی ئەفسانەیی ئەدەبی فارسییە. ڕۆستەم کوڕی زاڵ و ڕودابەیە و نەبیرەی گەرشاسپ لە ڕێگەی گێرشاسپەوە دەگاتە جەمشید کە بە ڕەچەڵەک دایکەکەی دەگاتە مھراب کابولی و ئەژدیھاک.
ڕۆستەم ئەسپێکی ھەبوو بە ناوی ڕەخش کە لە ھەموو شەڕەکاندا ھاوەڵی بوو لە کۆتایدا ڕۆستەم و ئەسپەکەی بە پیلانی شەغادی زڕبرای ڕۆستەم کوژران.
بنچینەی ناو
ڕۆستەم لە بنەڕەتەوە لە دوو پێکھاتە پێکھاتووە: «رُس» لە /raodha/ (واتە گەشەکردن و گەورەبوون) [گێرانەوە و گەشەکردن لە ھەمان ڕەگەوە] + «تَھم» / باجما/ کە لە فارسی کۆندا و گاتا و بەشەکانی دیکەی ئاڤێستا بە مانای ئازا بە مانای جەستەی گەورە و ئەندامی بەھێز و لەڕاستی دا، وشەی پڕکێش بە مانای ڕۆستەم دێت. بەو پێیەی گوترا، ڕۆستەم بە مانای بڵندباڵا جەستە پڕکێش و بەھێزە.
سەرچاوەکان
پۆل:وێناکردنی نەتەوە پۆل:فۆلکلۆری ئێرانی پۆل:خەڵکی ئەفسانەیی
بۆلیوود ھەنگاما
بۆلیوود ھونگاما (پێشووتر ناسراو بە ئیندیا ئێف ئێم یان ئیندیا ئێف ئێم. کۆم) ماڵپەرێکی بۆلیوودی ئینتەرتەینمێنتە کە لەلایەن میدیای دیجیتالی ھونگاما بەڕێودەبردرێت، کە ماڵپەڕەکەیان لە ساڵی ٢٠٠٠ کڕییەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بۆلیوود پۆل:موڵکە ئینتەرنێتییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٨ دامەزراون
ڤیکی نتیتیما
ڤیکی نتیتیما (لەدایکبووی ١٩٥٨ یان ١٩٥٩) ژنە چالاکوانێکی مافەکانی مرۆڤ و ڕۆژنامەنووسی تەنزانییە، ڤیکی بەناوبانگبوو کاتێک چیڕۆکی ھەژێنەری ورووژاند دەربارەی کووشتنی کەسانێک لە تەنزانیا و بوروندی بەھۆی ئەلبینیسم، دواتر ناوبراو بووە بەڕێوبەری جێبەجێکاری ڕێکخراوی «لەژێر ھەمان خۆر» بۆ داکۆکیکردن لەو کەسانە.
ژیان
ڤیکی لە دایکبووی تەنزیانیایە. بە وەرگرتنی سکۆلارشیپی حکوومەت ئەوا توانی لە یەکێتیی سۆڤیەت بخوێنێت. توانی ماستەر لە ڕۆژنامەوانی بەدەستبھێنێت لە ساڵی ١٩٨٥، دواتر لە ساڵی ١٩٩٨ ماستەرێکی دیکەی لە گەشەپێدانی سیستەمی زانیاری بەدەستھێنا لە بەریتانیا. لە ساڵی ١٩٩١، وەک ڕۆژنامەنووسێکی ئەلیکتڕۆنی (پێشکەشکاری ڕادیۆ و پرۆدیوسەر) لە تۆڕی بی بی سی کاریکرد، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٦ پلەکەی بەرزبوویەوە بۆ ڕۆژنامەنووسی باڵا و سەرۆکی تۆڕی بی بی سی لە تەنزانیا. لە ساڵی ٢٠٠٨، ڤیکی نیتیتیما ناوبانگی پەیاکرد بە ڕووماڵکردنی ھەواڵی کووشتنی کەسانێک لە تەنزانیا تەنیا لەبەر ئەوەی تووشی ئەلبینیسم بوونە. دواتر ڤیکی تۆڕی بی بی سی جێھێشت، بوو بە بەڕێوبەری جێبەجێکاری ڕێکخراوی «لەژێر ھەمان خۆر» بۆ داکۆکیکردن لە مافەکانی تووشبووانی ئەلبینیسم، لەو پۆستە مایەوە تاکوو ئایاری ٢٠١٨ کاتێک خانەنشین بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی تەنزانیا پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩ پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
ھەڵگەڕانەوەی پێڵوی چاو
وێنۆک|کەسێکی توشبوو بەنەخۆشیی سەبەل ھەڵگەڕانەوەی پێڵوی چاو یان سەبەل سەبەل بریتییە لە کێشەیەک لە پێڵوی چاوی نەخۆشەکەدا کە لاواز بووە و بە ئاڕاستەی دەرەوەدا ھەڵگەڕاوەتەوە بەشی ناوەوەی پێڵوی چاو بۆ دەرەوە ھەڵگەڕاوەتەوە.
سەرچاوەکان
"کتاب فهرست بیماری‌ها"تاریخ انتشار: ۲۹ تیر ۱۳۹۸"ئەم بابەتە لە کتێبی فهرست بیماری‌ها وەرگێڕدراوە
"بەستنەوەی بابەت بە بابەتە ئینگلیزیەکەوە"
پۆل:پزیشکی پۆل:چاو پۆل:نەخۆشی
بلو ڕای
بلو ڕای فۆرماتی خەزنکردنی داتای دیجیتاڵییە، دیپۆتێکە کە بۆ شوێنگرتنەوەی فۆرماتی دی ڤی دی دروستکراوە، توانای ھەڵگرتنی چەندین ڤیدیۆی کاتژمێری ھەیە، بە شێوەی گرافیکی بەرز وەک (HDTV 720p و 1080p). بەرنامەی سەرەکی بلو ڕای وەک ناوەندێکە بۆ ماددە ڤیدیۆیییەکان وەک فیلمی تایبەت، وە دابەشکردنی فیزیکی یارییە ڤیدیۆیییەکان بۆ پلەی ستەیشن ٣، پلەی ستەیشن ٤، ئێکس بۆکس ١. ناوی "Blu-ray" ئاماژەیە بە لێزەری شین (کە لەڕاستیدا لەیزەری وەنەوشەیییە)، بۆ خوێندنەوەی دیسک بەکاردێت، کە ڕێگە دەدات زانیاری لە چڕییەکی گەورەتردا خەزن بکرێت.
وێنۆک وێنۆک
دیسکێکی پلاستیکی ١٢٠ میلیمەترە، تیرەکەی ١٬٢ میلیمەتر ئەستوورە، ھەمان قەبارەی دی ڤی دی و سی دی ھەیە. دیسکی ئاسایی بلو ڕای یان pre-BD-XL ٢٥ گێگابایت بۆ ھەر چینێک لەخۆ دەگرێت، وە دیسکی دوو چینی (٥٠ گێگابایت) ستانداردی پیشەسازییە بۆ دیسکەکانی ڤیدیۆی درێژ. دیسکەکانی سێ چین (١٠٠ گیگابایت) و دیسکی چوارچین (١٢٨ گیگابایت) بەڵام ئەمانە بۆ درایڤەکانی دووبارە -نووسەر BD-XL بەردەستن. ڤیدیۆی (HD) بەرز لەوانەیە لەسەر دیسکەکانی Blu-ray بە ڕێژەی ١٩٢٠×١٠٨٠ پیکسێڵ ھەڵگیرابێت، جگە لەم تایبەتمەندیانەی بەشی ئامێری بلو-ڕای لەگەڵ کۆمەڵێک فۆرماتی فرەمیدیا ھاوپەیوەندی ھەیە. سۆنی یەکەم نمونەی دیسکی بلو ڕای لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ ئاشکراکرد، دواتر بەبەردەوامی پەرەی سەند، تا ئەوکاتەی کە لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٦ بە فەرمی لە سەرتاسەری جیھان بڵاوبوویەوە، جەنگی فۆرماتی دیسکی تیشکی بەرز لەو کاتە دەستی پێ کرد، کە دیسکی بلوڕای ڕکابەری لەگەڵ فۆرماتی HD DVD کرد.
مێژوو
چڕی زانیاری فۆرماتی DVD بە درێژایی شەپۆلەکانی "لیزەری دایۆدی" بەکارھێنراو سنوردار کرا. پاش گەشەی درێژخایەن دایۆدی لەیزەری شین کە لە ٤٠٥ نانۆمەتردا کار دەکات، لەسەر بنەمای بەرھەمھێنان بەردەست بوو، کە ڕێگەیدا بە گەشەپێدانی فۆرماتێکی کۆگای چڕتر کە بتوانێت میدیای پێناسەیەکی بەرزتر بگرێت.
میدیای فیزیکی
لەکاتێکدا DVD لەیزەرێکی سوری "٦٥٠ ئێن ئێم" بەکاردێنێت، دیسکی بلو ڕای "٤٠٥ ئێن ئێم" لەیزەر دایۆد بەکاردەھێنێت، ھەرچەندە لەیزەرەکە پێی دەگوترێت «شین»، بەڵام لەڕاستیدا ڕەنگەکەی لەمەودای وەنەوشەییدایە. درێژی شەپۆلەکەی کورتتر دەکرێت ئەگەر تیشک بخاتە سەر ڕووبەرێکی بچووکتر، بەم شێوەیە دەتوانێت ئەو زانیارییە بخوێنێتەوە کە لە گەردیلەکاندا تۆمار کراوە.
بلو ڕای 3D
کۆمەڵەی دیسکی (Blu-ray BDA) ھێزێکی ئەرکی دروست کرد، کە لە جێبەجێکارەکان لە پیشەسازیی فیلم و ئەلیکترۆنی بەکاربەر و کەرتەکانی IT دروست کراوە، بۆ یارمەتیدانی پێناسەکردنی ستانداردەکان بۆ دانانی فیلمی 3D و ناوەڕۆکی 3D تەلەفزیۆنی لەسەر دیسکێکی بلوڕای. لە ١٧ی کانونی یەکەمی ٢٠٠٩ BDA بە فەرمی 3D بۆ دیسکی بلوڕای ڕاگەیاند.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن پۆل:ئەو بەرھەمانەی لە ٢٠٠٦ ناسێنراون پۆل:ئەلکترۆنی بەکاربەر
لۆکسمبۆرگ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨
لۆکسمبۆرگ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨ بوو کە لە ٢٩ی تەممووز تا ١٤ی ئابی ١٩٤٨ لە لەندەن لە ئینگلتەرا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٤٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨
ئاوەسپی
ئاوەسپی ڕووبارێکە سەرچاوەکەی لە ناوچەی گەرمیان و سەنگاوە، بەناو ئەم سارۆچکەیەدا تێپەڕدەبێت و شارۆچکەکە دەکاتە دوو بەش و بووەتە سەرچاوەی ئاودێری لەم ناوچەدا.
پارک سێ-یۆنگ
پارک سێ-یۆنگ (؛ لەدایکبووی ٣٠ی تەممووزی ١٩٨٨) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە کە لە ٢٠١٢ بەھۆی ڕۆڵە پشتگیریکەرەکانی لە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریا ناسرا.
= سەرچاوەکان =
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرە منالەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خەڵکی سێئول پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس
بەندی کوالانسی
بەندی کوالانسی بەندێکی کیمیاییە لەنێوان دوو گەردیلە کە بەھۆی بەھاوبەش دانانی دوو ئەلێکتڕۆن بەرھەم دێت. وێنۆک|دوو گەردیلەی ھایدرۆجینی بەھۆی بەندی کوالانسی گەردی ۊایدرۆجینیان (H2 ) پێکھێناوە
سەرچاوەکان
پۆل:زانستی ماددە
سەنەمەین
سەنەمەین شارێکە لە سووریا. کەوتووەتە پارێزگای دەرعا. دانیشتووانی شارەکە ٢٦٬٢٦٨ کەسن. سەنەمەین ٦٤٠ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. شارەکە وەک گوندێکی کۆنی سەردەمی ڕۆمانەکان ناسێنراوە وەک وێستگەیەکیش بووە لەنێوان دیمەشق و نەوا، بەمانای دوو بت دێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی سووریا
یادگارییەکانی خانەی مردووان
یادگارییەکانی خانەی مردووان (بە ڕووسی: Записки из Мертвого дома) یەکێکە لە بەرھەمە بەناوبانگەکانی نووسەری ڕووسی دۆستۆیەڤسکی، لەگەڵ ڕۆمانەکانی قومارچی، تاوان و سزا، برایانی کارامازۆڤ، ئەھریمەنەکان، ھەرزەکار، زەلیل. ڕۆمانەکە باس لە چیرۆکی تاوانبارێک دەکات لە ئۆردووگای بەندکردن لە سیبیریا.
ھەژاران (ڕۆمان)
ھەژاران (بە ڕووسی: Бедные люди) ھەندێک جار بە بەدبەختان یان داماوان وەرگێڕدراوە، یەکەم ڕۆمانی فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکییە، کە لە ماوەی نۆ مانگدا لەنێوان ساڵانی ١٨٤٤ بۆ ١٨٤٥ نووسیوویەتی. دۆستۆیەڤسکی بەھۆی ئەو ژیانە لە سەختی دارایی دا کە بەھۆی ئالوودەبوونی بە قومارەوە تووشی بوو. ھەرچەندە چەند ڕۆمانێکی بیانی وەرگێڕابوو، بەڵام سەرکەوتنێکی ئەوتۆی بۆ بەدەست نەھێنا و لە ھەوڵێکدا بۆ کۆکردنەوەی پارە بڕیاریدا خۆی ڕۆمانێک بنووسێت.
چیرۆکەکە لە بەرھەمەکانی گۆگۆڵ و پوشکین و کەرەمەزین وەرگیراوە، بێجگە لە ڕۆمانی ئینگلیزی و فەڕەنسی، و لە شێوەی نامە لەنێوان ھەردوو کارەکتەری سەرەکی ماکار دیڤوشکین و ڤارڤارا دۆبرۆسێلۆڤا کە بە ئامۆزای ھەژارن ناسراون. ڕۆمانەکە ژیانی ھەژاران و پەیوەندییەکانیان لەگەڵ دەوڵەمەندەکان و ھەژاری بەگشتی دەخاتەڕوو، کە ھەموو ئەمانە تەوەری ھاوبەشن لە سروشتیگەرایی وێژەییدا. ھاوڕێیەتی نێوانیان گەشە دەکات تا دۆبرۆسێلۆڤا حەزی لە ئەدەبیات لەدەست دەدات، پاشان بەردەوام دەبێت لە پەیوەندی لەگەڵ دێڤوشکین دوای ئەوەی بێوەژنێکی دەوڵەمەند بە ناوی کاک بایکۆڤ پێشنیاری ھاوسەرگیری بۆ دەکات. دێڤوشکین نموونەی ئەو نووسەرەیە کە لە زۆرێک لە بەرھەمەکانی وێژەیی سروشتیی ئەو سەردەمەدا دەبینرێت، و تایبەتمەندییە ھەستیارەکانی خۆی پاراستووە. لەکاتێکدا دۆبرۆسێلۆڤا دەستبەرداری ھونەر دەبێت، بەڵام دیڤوشکین ناتوانێت بەبێ وێژە بژی.
ڕەخنەگرانی ھاوچەرخ ستایشی ڕۆمانەکەیان کردووە بەھۆی بابەتەکانی مرۆڤدۆستانەوە. لەو شوێنەی کە ڤیساریۆن بێلینسکی لەبارەیەوە وتی کە یەکەم “ ڕۆمانی کۆمەڵایەتی ” لە ڕووسیا و ئەلێکساندەر ھێرزن بە «کارێکی گەورەی سۆسیالیستی» ناوی برد و ڕەخنەگرانی دیکەش بەگاڵتەجاڕییەوە. ڕۆمانەکە لە ڕوانگەی جیاواز و گێڕەرەوەی جیاواز و بۆچوونی ئاڵۆز بەکاردەھێنێت. سەرەتا دۆستۆیەڤسکی ڕۆمانەکەی پێشکەش بە گۆڤاری «بیرەوەرییەکانی وڵات»ی لیبڕاڵی کرد، ڕۆمانەکە لە بەرگی «کۆمەڵەی سانت پترسبۆرگ» لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٨٤٦دا بڵاوکرایەوە، سەرکەوتنی گەورەی لەسەر ئاستی نیشتمانی بەدەستھێنا. بەشێکی لەلایەن ویلھێلم وۆڵفسۆنەوە وەرگێڕدراوە بۆ سەر زمانی ئەڵمانی، و لە ساڵی ١٨٤٦/١٨٤٧ لە گۆڤارێکدا بڵاوکراوەتەوە. یەکەم وەرگێڕانی ئینگلیزی لەلایەن لینا میلمان لە ساڵی ١٨٩٤ ئەنجامدرا، لەگەڵ پێشەکییەک لەلایەن جۆرج مۆرەوە، و وێنەی بەرگەکەی لەلایەن ئۆبری بێردسلییەوە بووە و بڵاوکرایەوە لەلایەن ماتیۆس و لەین لە لەندەن.
سنووری ئەرمەنستان-تورکیا
وێنۆک|نەخشەی ئەرمینیا، لەگەڵ تورکیا لە ڕۆژاوا سنووری ئەرمەنستان-تورکیا (بە ئەرمەنی: Հայաստան–Թուրքիա սահման، تورکی: Ermenistan–Türkiye sınırı) لە درێژاییدا ٣١١ کم (١٩٣ م) لە جۆرجیا دوورە و لە سێ خاڵەوە دەڕوات تا سێ خاڵی لەگەڵ ئازەربایجان لە باشوور. سنووری وشکانی لە ٣ی نیسانی ١٩٩٣ەوە داخراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سنووری ئەرمەنستان-تورکیا
گووگڵ لێنز
گووگڵ لێنز تەکنەلۆژیایەکی ناسینەوەی وێنەیە کە لەلایەن گووگڵەوە دیزاین کراوە؛ کە بۆ دابینکردنی زانیاری دەربارەی شتەکان بە بەکارھێنانی شیکاری زانیاری لەسەر بنەمای تۆڕی دەماری داڕێژرابوو. ئەم ئەپە بۆ یەکەمجار لە Google I/O 2017 وەک بەرنامەیەکی سەربەخۆ ناسێندرا
سیفاتەکان
کاتێک کامێرای مۆبایلەکە ئاراستەی شتێک دەکەیت، گووگڵ لێنس ھەوڵدەدات ئەو شتە بناسێتەوە بە خوێندنەوەی بارکۆد و کیو ئاڕ کۆد و تاگ و دەق و ئەنجامی گەڕان و زانیارییە پەیوەندیدارەکان پیشان دەدات. بۆ نموونە کاتێک کامێرای ئامێرەکە بەرەو لای بەی وای فای کە ناوی تۆڕ و وشەی نھێنی تێدایە دەکێشیت، ئەوا بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی پەیوەندی بە سەرچاوەی وای فای سکانکراوەوە دەکات. ھەروەھا عەدەسە لەگەڵ ئەپەکانی Google Photos و Google Assistant یەکخراوە. ئەم خزمەتگوزارییە ھاوشێوەی Google Goggles ە، ئەپەکەی پێشوو کە کارێکی ھاوشێوەی ھەبوو بەڵام توانای کەمتری ھەبوو. لێنز ڕۆتینی فێربوونی قووڵی پێشکەوتووتر بەکاردەھێنێت بۆ بەرزکردنەوەی تواناکانی دۆزینەوەی، ھاوشێوەی ئەپەکانی تری وەک بیکسبی (بۆ ئامێرەکانی سامسۆنگ کە لە دوای ساڵی ٢٠١٦ بڵاوکراونەتەوە) و Image Analysis Toolkit (لە گووگڵ پلەی بەردەستە). ئەم نەرمەکاڵایە دەتوانێت شتەکان لە پێڕستێکدا دەستنیشان بکات و پێشنیاری بکات. ھەروەھا ئەپەکە توانای حیسابکردنی ئامۆژگاری و دابەشکردنی فەسڵی ھەیە، لە ڕێگەی ڕێنمایییەکانەوە چۆنییەتی ئامادەکردنی ژەمەکان پیشان دەدات، ھەروەھا دەتوانێت تایبەتمەندی دەق بۆ قسەکردن بەکاربھێنێت. گووگڵ لە (١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣) ڕای گەیاند کە تایبەتمەندی ئەگەری دەستنیشانکردنی نەخۆشی پێست زیادکراوە بۆ خزمەتگوزاری عەدەسە و ئەم ئەگەرە لە ئێستادا لە ئەمریکا بەردەستە
دابینکردن و دەستڕاگەیشتن
گووگڵ بە فەرمی لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ گووگڵ لێنسی خستە بازاڕەوە بە پێشبینی ئەپی پێشوەختە دامەزراو لەسەر Pixel 2. لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ ئەم تایبەتمەندییە لە Google Assistant بۆ مۆبایلەکانی Pixel و Pixel 2 دەستی بە کارکردن کرد. ھەروەھا پێشبینی عەدەسە لە ئەپی گووگڵ ئیمەیجس بۆ مۆبایلەکانی گووگڵ پیکسڵ جێبەجێ کراوە. لە ٥ی ئازاری ٢٠١٨ گووگڵ بە فەرمی عەدەسەی گووگڵ بۆ گووگڵ ئیمەیجس لەسەر مۆبایلە غەیرە پیکسڵەکان بڵاوکردەوە. پشتگیری عەدەسە لە وەشانی iOS ی گووگڵ ئیمەیجس لە ١٥ی ئازاری ٢٠١٨ زیادکرا. لە مانگی ئایاری ٢٠١٨ەوە، عەدەسەی گووگڵ لە یاریدەدەری گووگڵ لەسەر ئامێرەکانی وەن پڵەس بەردەست بوو و ھەروەھا لە ئەپەکانی کامێرای مۆبایلە جیاوازەکانی ئەندرۆیددا یەکخراوە. ئەپێکی سەربەخۆی گووگڵ لێنز لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٨ لە گووگڵ پلەی بەردەست کرا. پشتگیری ئامێرەکان سنووردارە، ھەرچەندە ڕوون نییە کام ئامێر پشتگیری ناکرێ و بۆچی. پێویستی بە ئەندرۆید مارشمالۆ (٦٫٠)یان نوێتر ھەیە. لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨، گووگڵ تایبەتمەندی گەڕانی بینراوی Lens ی لە ئەپی گووگڵ بۆ iOS خستە بازاڕەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٧ پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٨ پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ پۆل:گووگڵ
بەندی ڤان دەر ڤۆلس
بەندی ڤان دەر ڤۆلس بریتییە لە ھێزی ڕاکێشانی نێوان گەردەکان. ئەم ھێزە ھۆکاری بەیەکەوە لکاندنی گەردەکانی ماددەی شلن (وەک ئاو). ئەم بەندە بەھۆی جەمسەرگری گەردەکانەوە دروست دەبێ (بۆ نموونە لە ئاودا ئۆکسجین بە جەمسەری سالب و ھایدرۆجین بە جەمسەری سالب دادەنرێت) وێنۆک|ھێزی ڤان دەر ڤۆڵس دەبێتە ھۆی ڕۆیشتنی مارمێلکە بە سەر شوشەدا
سەرچاوەکان
پۆل:زانستی ماددە
حەیدەراوا، ساینقەڵا
حەیدەراوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی کشاوەرز، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
حەیدەراوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تێزخراپ و لە باشوور لەگەڵ گوندی گۆلی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئالی چین لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەرەقۆیونلو.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
ئاغیازی
ئاغیازی (، ) گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری کوڕانی، ناوچەی کوڕانی، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
جوگرافیا
ئاغیازی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کوڕانە
کوڕانە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
کوڕانە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئێرانگەم
وێنۆک ئیرانگەم کۆمپانیایەکی بڵاوکردنەوەی مۆسیقای کولتووری و ھونەری ئێرانییە کە لە ساڵی ١٩٨٥ لەلایەن سەدرەدین حوسێنخانی دامەزراوە. ئێرانگام لەگەڵ دوو کۆمپانیای دیکەی چالاک لەم بوارەدا توانی لە ساڵی ٢٠١٣ لە ڕاپرسییە گەورەکەی ماڵپەڕی مۆسیقاکەماندا کە ١٠٠ کەسی مۆسیقای تێدا ئەنجامدرا، لە ڕیزی کۆمپانیا سەرەکییەکانی مۆسیقادا بێت.
چالاکییەکان
بەرھەمھێنانی ئەلبوومە میوزیکییەکانی وەک شای وەرزەکان و ئاشیگا سەلام، ئاشیگا دارود لە نووسینی عەلیرەزا ئیفتخاری، سەلام ئاخر و بابەتی نوێ لە نووسینی ئیحسان خاجە ئەمیری، بیباجە لە نووسینی محەممەد ئەسفەھانی، کاتژمێر ٩ و ڕێگای خەونەکان لە نووسینی سیرڤان خوسرەوی، وەھمی نیما مەسیحە، دیسان دەڕۆمەوە، مەجید خەراتا، وتم مەکە محەممەد عەلیزادە، شێش ئەمین ڕۆستەمی لەلایەن ئێرانەوە وەرگیراوە. ھونەرمەندانی دیکە کە ھاوکارییان لەگەڵ ئێرانگام کردووە بریتین لە موحسین چاووشی و حەمید حەمی و محەممەد عەلیزادە و خاشایار ئیتیمادی و عەلیرەزا ئەسار و فەرزاد فەرزین و گەرشا ڕەزایی. لە بواری مۆسیقای نەریتی ئێرانیشدا بەرھەمی ھونەرمەندانی وەک شەھرام نازری، گرووپی شەمس و پوورنەزەریحە، بیژەن کامکار، عەلیرەزا قوربانی، محەممەد موتەمێدی لەلایەن ئەم بڵاوکراوانەوە چاپ کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مۆسیقای فارسی
قەرەچێڵ
قەرەچێڵ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کەلار(ناوەند)، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قەرەچێڵ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی نازێی بچوک و لە باشوور لەگەڵ گوندی حەمەی مەحمود و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تورکە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شۆراوە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بانکی نیشتیمانیی ئێران
وێنۆک|180px بانکی نیشتمانی ئێران دووەم گەورەترین بانکی ئێرانە کە لەدوای بانکی سێپە دووەم گەورەترین بانکی بازرگانیی دەوڵەتی ئێرانە. ئەم بانکە لە نێو ھەموو بانکەکانی ئێراندا زۆرترین سامان و سەروەت و سامانی ھەیە. ساڵی ٢٠١٥ وەک گەورەترین کۆمپانیای ئێرانی لە ڕووی داھاتی ساڵانە بە داھاتی ٣٦٤ ملیار و ٦٥٧ ملیارد تمەن ناسێنراوە. ئەم بانکە پێش یەکگرتنەوەی بانکە سەربازییەکانی ئێران و گەڕانەوەی ئەم پێگەیە بۆ بانکی سپێ ، گەورەترین بانکی جیھانی ئیسلامی و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بوو. تا کۆتایی ساڵی دارایی ٢٠١٥، بانکی نیشتمانی ئێران بە پشتبەستن بە بڕی سەروەت و سامان وەک گەورەترین بانکی ئێران ناسێندرا، کە سامانی پاکی ٧٦٬٦ ملیار دۆلار و تۆڕێکی فراوانی ٣٣٢٨ لقی بانکی ھەبوو. براندی بانکی نیشتمانی ئێران لە دەیەمیین فێستیڤاڵی نەتەوەیی پاڵەوانانی پیشەسازی ئێران لە ساڵی ٢٠١٣ وەک یەکێک لە ١٠٠ براندە سەرەکیییەکانی ئێران ناسێندرا. بانکی مێلی خاوەنی ٣٣٢٨ لقی چالاکە لە وڵات و ١٤ لقی چالاک و ٤ کۆمپانیای لق لە دەرەوەی وڵات و ١٨٠ کەوانتەر. یەکەم بەڕێوەبەری کارگێڕی بانکی نیشتمانی ئێران کورت لینیدنبلاتی ئەڵمانی بوو و یەکەمین نووسینگەی نوێنەرایەتی بانکی دەرەوەی وڵات لە ساڵی ١٣٢٧ لە شاری ھامبۆرگ دامەزرا.
مێژوو
دامەزراندنی بانکێکی نوێ بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٢٥٨ی زایینی، دە ساڵ پێش دامەزراندنی بانکی شاھی، لەلایەن محەممەد حەسەن ئەمین ئەلزەرب، یەکێک لە پارەگۆڕە گەورەکانی تاران، بۆ ناسر ئەلدین شا قاجار پێشنیار کرا، بەڵام ئەمە پێشنیارەکە بە دەستێوەردانی ئەو وڵاتانەی کە ئێران و بریکارەکانیان کۆنترۆڵکردبوو، کرا. دوای دامەزراندنی دەستوورگەرایی، لە ٢٣ ئابان ١٢٨٥، میرزا ئەبولقاسم نەسیرول مەلیک، وەزیری دارایی مزەفەرەدین شا، لە ئەنجومەنی نیشتمانی دەرکەوت و ئاگاداری لە دۆخی ناسەقامگیری دارایی وڵات و پێشنیاری کرد کە حکوومەت قەرزێک لە وڵاتانی ئەورووپا وەربگرێت بۆ چارەسەرکردن ئەم کێشەیە، کە لەلایەن نوێنەرانەوە بە توندی دژایەتی کرا. ئەو ھەستە نەتەوەیییەی کە بەھۆی قەرزەکانی ڕابردوو و ھەڵسوکەوتی بانکە بیانییەکانەوە ئازاری پێگەیشتبوو، وروژێنەر بوو، نوێنەرانی خەڵک داوای دامەزراندنی بانکی نیشتمانییان کرد بە مەبەستی بڕینی کاریگەریی سیاسی و ئابووری بانکە بیانییەکان و گەڕاندنەوەی دۆخی دارایی لە گەنجینەی، لەکاتێکدا دژایەتی قەرزکردنی دەرەکییان دەکرد، و کۆمەڵێک بازرگان و پارەگۆڕەکان بەڵێنیان دا بەشداری لەم بانکەدا بکەن. نوێنەران لە ٩ی کانوونی یەکەمی ھەمان ساڵ ڕێککەوتن لەسەر دامەزراندنی بانکێک کە بتوانێت سوودی بۆ وڵات بگەیەنێت و بە پارەی دانراوی خەڵک کاربکات بۆ بەرژەوەندی وڵات و گەل. ھەواڵی دامەزراندنی بانکی نیشتمانی بە سەرمایەی پازدە ملیۆن (سی کرۆر) کە دەتوانرێت بۆ پەنجا ملیۆن تۆمان زیاد بکرێت، بە دڵخۆشی ھەموو میللەت کۆبووەوە، بەڵام گۆڕانکارییە کتوپڕەکانی دۆخی سیاسی و بەستنی ڕێککەوتنی ساڵی ١٩٠٧ی نێوان حکوومەتەکانی ڕووسیا و ئینگلتەرا و دابەشبوونی ئێران بەسەر کایەی نفوزی خۆیاندا، ھەروەھا سەرەتای جەنگی جیھانی یەکەم و ھاتنە ناوەوەی ھێزە داگیرکەرەکان بۆ ناو ئێران، ھەموو ھەوڵەکانی بۆ دامەزراندنی بانکی نیشتمانی پووچەڵ و پووچەڵ کرد و ئەم خەونەی گەلی گەورە بۆ ساڵانێک دواخرا. دوای کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانی یەکەم و کودەتای سێیەمی ئازاری ١٢٩٩ کە نەزمێکی نوێ حوکمڕانی کرد و وڵات سەقامگیر بوو، ئارسەر میلسپۆ وەک ڕاوێژکاری دارایی ئەمریکی بانگھێشت کرا بۆ ڕێکخستنی دۆخی دارایی ئێران. ئەمجارەیان پلانی دامەزراندنی بانکی نیشتمانی داڕشت و پێشنیاری بۆ حکوومەت کرد. لەسەر بنەمای ئەم پێشنیازە، لە ساڵی ١٣٠٥ بە پەسەندکردنی یاساکانی فرۆشتنی خەلساجات (مڵک و ماڵی دەوڵەت) و گەوھەرەکانی دەوڵەت، سەرمایەی پازدە ملیۆن تەمان درا بە ئەنجومەنی نیشتمانی بۆ دامەزراندنی بانکی پێشبینی نیشتمانی و پڕۆژە یاسایەک بۆ... دامەزراندنی ئەم بانکە کە لە ١٤ی ئایاری ١٣٠٦ پەسەند کرا. پەسەند کرا. لە سەرەتادا بڕیار بوو بۆ دامەزراندنی ئەو بانکە ڕاوێژکارە ئەمریکییەکان بەکاربھێنرێن، بەڵام دوای چەند مانگێک، حکوومەت بڕیاریدا کە ڕاوێژکارەکان خەڵکی ئەڵمانیا یان سویسرا بن و بە بڕیارنامەیەک لە ١١ی تشرینی دووەمی ١٣٠٦، بڕیارەکەی پێشووی ھەموارکردەوە بڕیار. ھەروەھا میساقی بانکەکە لە ١٤ی گەلاوێژی ١٣٠٧ لەلایەن کۆمیسیۆنی دارایییەوە پەسەند کرا و ڕۆژی سێشەممە ٢٠ی ڕەزبەری ١٣٠٧ بانکی نیشتمانیی ئێران بە فەرمی لە تاران دەستی بە کارەکانی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:بانکەکانی ئێران
لیو بێی
لیو بێی (بە چینی:劉備 ١٦١ تا ١٠ی حوزەیرانی ٢٢٣) ناو:سواندێ (玄德)، پێشووتر لۆردێکی رۆژاوای ئیمپراتۆریەتی ھان کە دواتر شوو ھانی دامەزراند لە سەردەمی سێ شانشینەکە و بووە یەکەم فەرمانڕەوا لە سێ شانشینەکە. باوکی لە تەمەنێکی زوو کۆچی دوایی کرد و لیو بێی بۆ ئەوەی یارمەتی دایکی بدات لەتەمەنی مناڵیدا پێڵاو و پووشی فرۆشتووە، دواتر کە گەورە بووە و گەیشتوە بە تەمەنی پانزە ساڵی، دایکی ناردوویەتی بۆ خوێندن لە ژێر لوو ژی بخوێنێت، دواتر دوای خوێندن لەژێر ژەنەڕال لوو ژی و شارەزا بوونی لە بواری سەربازی دەست ئەکات بە کۆکردنەوەی میلیشیا و سەربازی تایبەتی خۆی بۆ جەنگان دژی کودەتایەک بەناوی (کودەتای سەرپێچە زەردەکان) لیو بێی لە تەمەنی گەنگی لە زۆر جەنگ بەشداری کردووە و بەوھۆیەوە ناوبانگی پەیداکردووە، و لە دژی ژەنەڕال دۆنگ ژوۆیش شەڕی کردووە. دواتر چووە پاڵ ھاوڕێی مناڵیەکەی گۆنگسون زان و لە دژی یوان شاۆ جەنگی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦١ پۆل:مردووانی ٢٢٣ پۆل:لۆردە جەنگییەکانی ئیمپراتۆریەتی ھان پۆل:سیاسەتمەدارەکانی ئیمپراتۆریەتی ھان لە ھیبێی پۆل:ژەنەڕالەکانی ئیمپراتۆریەتی ھان لە ھیبێی پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر پۆل:ژەنەڕالەکانی ژێر یوان شاۆ پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٣یەمی زایینی پۆل:خێزانی لیو بێی پۆل:ژەنەڕالەکانی ژێر چاوۆ چاوۆ پۆل:ژەنەڕالەکانی ژێر یوان شاوۆ پۆل:پەیوەندیدارەکان بە لیو بیاوۆ پۆل:فەرمانبەرەکانی ژێر چاوۆ چاوۆ پۆل:بەڕێوەبەرانی ژێر یوان شاوۆ پۆل:ھەڵگرانی-پۆستی-سیاسی لە ھوبێی پۆل:ھەڵگرانی پۆستی-سیاسی لە سیچوان
ئیزرەع
ئیزرەع شارێکە لە سووریا ، کەوتووەتە پارێزگای دەرعا. دانیشتووانی شارەکە ١٩٬١٥٨ کەسن. ئیزرەع ٥٩٩ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. شارەکە لە پەرتووکی پیرۆزی ئینجیل ئاماژەی پێکراوە. ئیزرا ٥٠ کیلۆمەتر لە دیمەشقـی پایتەختەوە دوورە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی سووریا
خاتوو می
خاتوو می خوشکی بچووکی ژەنەڕال می ژوو و ھاوسەری پاشا لیو بێی بوو، کە مناڵەکانی خەریک بوو لەلایەن ژەنەڕال لوو بوو دەستگیر بکرێن لە ١٩٦ی زاینی، بەگوێرەی سەرچاوەکان خاتوو می بەوە لە مێژوودا ناسراوە کە ژیانی خۆی کردە قوربانی لە جەنگی چانگبانگ بۆ ئەوەی دڵنیایی ئەوە بکاتەوە کە ژاۆ یون و مناڵە ساوایەکەی سەلامەتن
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢ەم پۆل:خەڵکی لینیونگانگ پۆل:خێزانی لیو بێی
قەڵای سرۆچک
قەڵای سرۆچک ئەو قەڵا دێرین و مێژووییە دەکەوێتە نزیک گوندی قەویلەی خۆرھەڵاتی ناحیەی بەرزنجەی ناوچەی شارباژێڕ و لەسەر ڕەوەزە شاخێکی سەخت و بەرز لەشوێنێکی گرنگ و ستراتیژی ھەڵکەوتووە.
مێژوو
مێژووی دروست کردنەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی میرنشینی ئەردەڵان، و پێش فەرمانڕەوایی مەئموون بەگ (١٤٥٧ـ١٤٩٤ز) ی ئەردەڵان. لەسەردەمی میرنشینی بابانیش دا وەکو زیندانییەکی گرنگی سەربازی سوودی لێ وەرگیراوە و بەھۆی کێشە و ململانێیە بەردەوامەکانی ناو بنەماڵەشەوە چەند پاشایەکی بابانی ماوەیەک تێیدا زیندانی کراون، ھەر چەندە دیوارەکانی لەبەردی تایبەتی بەقسڵ و گەچ و بەشێوەیەکی زۆر پتەو دروست کراوە، بەڵام لەئێستادا بەھۆی پشت گوێ خستنی لایەنی پەیوەندیدار زوربەی دیوارەکانی داڕماوە، دەربارەی دروست کردنەکەشی باس لەوە دەکرێت دوای تەواو کردنی قەڵاکە، وەستاکەی کوژرابێت بۆ ئەوەی نھێنی دروست کردن و شوێنە سەربازییەکانی بە شاراوەیی بھێڵرێتەوە و دوژمن کەڵکیان لێوەرنەگرێت.
شێوازی قەڵاکە
وێنۆک|ناوەوەی قەڵاکە دەرگای بەشی خوارووی قەڵای سرۆچک دابەڕووی گوندی میرمامدا سەرچاوەی ئاوی قەڵاکە لەوێوە لەژێر تاشەبەردوو شاخەکەوە ھەڵدەقوڵێت. دەوری سەرچاوە ئاوەکەیان بەدیواری قەڵاکە ھەڵچنیوە و خستوویانەتە ناو قەڵاکەوە بەراستی کارێکی ئەندازیاری پڕ ھونەری جوانی ئەو سەردەمەی تێدا کراوە بۆ ئەوەی دوژمن پەی بەسەرچاوەی ئاوی قەڵاکە نەبات لە ترسی داگیرکردن. پاشان بەچەندەھا قاڵدرمەی بەردین سەردەکەویتە ناو قەڵاکە.
سەرچاوەکان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق پۆل:قەڵاکانی کوردستان پۆل:قەڵاکان
سوقەیلەبیە
سوقەیلەبیە شارێکە لە سووریا. کەوتووەتە پارێزگای حەما. دانیشتووانی شارەکە ١٧٬٣١٣ کەسن. سوقەیلەبیە ٢٢٠ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. زۆرینەی دانیشتووانی شارەکە کریستیانن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی سووریا
سەبیحە گۆکچەن
سەبیحە گۆکچەن (لەدایکبووی ٢٢ی ئازاری ١٩١٣–مردووی ٢٢ی ئازاری ٢٠٠١) فڕۆکەوانێکی ژنی تورک بوو، ھەروەھا یەکەم فڕۆکەوانی جەنگی ژن بووە لە جیھان. لە تەمەنی ٢٣ ساڵیدا بوو بە فڕۆکەوان. سەبیحە ھەتیو بووە و یەکێکە لەو سێزدە منداڵەی کە لەلایەن مستەفا کەمال ئەتاتورک، یەکەم سەرۆککۆماری تورکیا ھەڵگیراونەتەوە. سەبیحە ڕۆڵی ھەبوو لە بۆمبارکردنی دەرسیم لەکاتی ڕەشەکوژیی دەرسیم لەلایەن دەسەڵاتی ئەتاتورکەوە.
سەبیحە ناوی تۆمارکراوە لە کتێبی گینس وەک یەکەم ژنە فڕۆکەوانی جەنگ. سەبیحە وەک فڕۆکەوانێکی ژنی لە پۆستەری «٢٠ مەزنترین فڕۆکەوانی مێژوو» ھەڵبژێردرا لەلایەن ھێزی ئاسمانیی ئەمریکا لە ساڵی ١٩٩٦. فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی سەبیحە گۆکچەن لە ئەستەنبۆڵ بەناوی ئەو کراوە.
بەشداربوون لە ڕەشەکوژی دەرسیم
لە ساڵی ١٩٣٧ لە ڕەشەکوژیی کوردانی دەرسیم، سەبیحە وەک یەکەم ژنی فڕۆکەوانی جەنگی بەشداریکرد. سەبیحە بە فڕۆکە برگە ١٩ەکەی بۆمبارانی دەرسیمی کردووە، بەپێی ڕاپۆرتی ستافی ژەنەڕاڵەکانی تورکیا ئەوا بۆمبە ٥٠ کیلۆیییەکەی سەبیحە زەبرێکی گەورەی لە کوردە یاخییەکان داوە. بەھۆی ڕۆڵ و چالاکییەکانی لەم ڕەشەکوژییە، لەلایەن حکوومەتەوە سوپاسنامەیەکی پێدرا ھەروەھا لەلایەن دامەزراوەی فڕۆکەوانی تورکیا خەڵاتی مێدالیای موراسای پێدرا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣ پۆل:مردووانی ٢٠٠١ پۆل:مستەفا کەمال ئاتاتورک