cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تی. ئێس. ئێلیۆت
سەرەتای ژیان و خوێندن
یەکەم شعری بڵاوکراوەی بەناوی“A Fable For Feaster” وەک ئەرکێکی قوتابخانە نوسرا بوو کە لە بڵاوکراوەی ئەکادیمیای سمیث بڵاوکرایەوە لە شوباتی ساڵی ١٩٠٥. ھەر لەو بڵاوکراوەیەدا، لە نیسانی ١٩٠٥ کۆنترین شیعری دەستنوسی ئیلیەت کە تا ئێستا ما بێت بڵاو کرایەوە، کە ھۆنراوەیەکی بێ ناونیشان بوو، دواتر پێداچونەوەی بۆ کرا و چاپکرا لەژێر ناونیشانی «گۆرانی» لە Harvard advocate کە گۆڤارێکی قوتابیان بوو لە زانکۆی ھارڤەرد. ھەروەھا سێ کورتە چیرۆکی تریشی بڵاوکردەوە لە ساڵی ١٩٠٥، بەناوەکانی «بالندەی نێچیر»، «چیرۆکی نەھەنگێک»، «ئەو پیاوەی کە پاشا بوو». ئەو چیرۆکەی کۆتاییان بە گرنگی باس لە گەڕانی خۆی دەکات لە گوندی ئیگۆرات لە کاتی سەردانیکردنی بۆ پێشانگای جیھان لە ساڵی ١٩٠٤ لە سانت لویس. پەیوەندی ئیلیەت لەگەڵ خەڵکی ڕەسەنی ئەمریکا (وایە ئیندیجینەس) بووە پاڵنەری تاوەکوی ئەنثرۆپۆلۆجی بخوێنێت لە زانکۆی ھارڤەرد.
ئیلیەت شازدە ساڵی سەرەتای ژیانی لە سانت لویس، میسوری بەسەر برد لە خانوویەک لە شەقامی لۆکوست لەو شوێنەی کە تێیدا لە دایک ببوو. دوای ئەوەی بۆ خویندن چووە قوتابخانە لە ساڵی ١٩٠٥ تەنھا لە کاتی پشوو و سەردان دەگەڕایەوە بۆ سانت لویس. سەرەڕای ئەوەی دوور لە شارەکەی خۆی دەژیا، بەڵام بۆ ھاوڕێیەکەی نوسیبوو کە "میزۆری و میسیسیپی کاریگەرییەکی قووڵی لەسەرم دروست کردووە جیاواز لە ھەموو شوێنێکی دیکە لە دنیا.
لە دوای دەرچوونی لە قوتابخانە، ئیلیەت چووە ئەکادیمیای میڵتۆن لە ماساچوسەس بۆ ساڵێک وەک ئامادەکاری. لەوێ چاوی بە سکۆفیلد ثایەر کەوت کە دواتر ھۆنراوەی (خاکی بەفیڕۆچوو) ی بڵاوکردەوە. ئیلیەت زانستی فەلسەفەی خوێند لە کۆلیژی ھارڤەرد لە ١٩٠٦ تا ١٩٠٩ و بەکالۆریۆسی لە ١٩٠٩ بەدەستھێنا و ساڵی دواتر ماستەری وەرگرت. لەبەرئەوەی ساڵێکی لە ئەکادیمیای میلتۆن خوێندبوو، ئیلیەت توانی بە ٣ ساڵ لە جیاتی ٤ ساڵی ئاسایی بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەربگرێت. کاتێک کە قوتابی بوو لە ھارڤەرد، لەژێر تاقیکردنەوەیان دانا و بە نمرەیەکی باش توانی دەربچێت (بەبێ ئەوەی نمرەی یەکەم یان «ئۆنەر» ی پێبدرێت).
خوێندنی بە کەلۆریاسەکەی پڕۆگرامێکی دڵخوازی خۆی بوو کە بە ئەدەبی بەراورد ناسراوە، خوێندنی ماستەرەکەشی لە ئەدەبی ئینگلیزیدا بوو. فرانک کێرمۆد دەڵێ کە گرنگترین ساتەکانی ئیلیەت لە پیشەکەیدا لە کۆلێژدەستی پێکرد لە سالی ١٩٠٨، کاتێک ئاشنا بوو بە بزوتنەوەی سیمبۆلییکی ئارثور سیمۆنی لە ئەدەب. ئەمەش جولس لەفۆرگ، ئارثور ڕیمباود و، پاوڵ ڤیرلەینی بە ئیلیەت ناساند.
بە بێ ئاشنابوونی بە ڤیرلەین ئیلیەت پێی وابوو کە لەوانەیە ھەرگیز گوێی لە تریستان کۆربێری و کتێبەکەی Les amourd jaunes نەبوو بێت، ئەو کارەی کە کاریگەری لەسەر ژیانی ئیلیەت کرد. Harvard Advocateچەندین شعری ئەوی بڵاوکردەوە و بووە ھاوڕێ لەگەڵ کۆرنارد ئایکن بە درێژایی ژیانی کە نوسەر و ڕەخنەگرێکی ئەمریکی بوو.
دوای ئەوەی کە وەک یاریدەدەری فەلسەفە کاری کرد لە ھارڤەرد لە ساڵی ١٩٠٩ تا ١٩١٠، ئیلیەت چووە پاریس کە لەوێ لە ١٩١٠ تا ١٩١١ لە زانکۆی سۆربۆن فەلسەفەی خوێند. دەچووە وانەکانی ھێنری بێرگسۆن و شیعری لەگەڵ ھێنری ئەلبان فۆریەر دەخوێند. لە ١٩١٩ تاکو ١٩١٤ گەڕایەوە بەرخوێندن لە ھارڤەرد و فەلسافەی ھیندی و زمانی سانسکریتی خوێند.
کاتێک کە ئیلیەت ئەندام بوو لە خوێندنی باڵای کۆلیژی ھارڤەرد، چاوی بە ئێمێڵی ھەیل کەوت و کەوتە خۆشەویستی ئەو. ئیلیەت لە ساڵی ١٩١٤ کورسی خوێندنی بەخۆڕایی لە کۆلێژی مێرتۆن لە ئۆکسفۆرد بەدەست ھێنا. ئەو یەکەم جار سەردانی ماربێگ، ئەڵمانیای کرد کە لە پلانی دابوو بچیتە بەر خوێندنی ھاوینە، بەڵام بەھۆی ڕوودانی جەنگی جیھانی یەکەم لە جیاتی ئەوێ، چووە ئۆکسفۆرد. لەو کاتەدا چەندین خوێندکاری ئەمریکی دەچوونە مێرتۆن، کە لە ژووری قوتابیانی پۆلی سێ نووسرابوو: «ئەو کۆمەڵەیە بێزار بووە لە بە ئەمریکی کردنی ئۆکسفۆرد». پاش ئەوەی کە ئیلیەت بە قوتابییەکانی وت کە ئەوان چەند قەرزاری کەلتوری ئەمەریکان، بە جیاوازی دوو دەنگ ئەم نووسراوە شکستی ھێنا.
ئیلیەت لە سەری ساڵی ١٩١٤ بۆ کۆرنارد ئیکانی نووسی کە «من ڕقم لە شاری زانکۆیی و خەڵکی ناو زانکۆیە، کە ھەموویان لە ھەموو شوێنێکدا وەکو یەکن، کە پڕیەتی لە ژنی دووگیان، منداڵی جل و بەرگی ناڕێک و، چەندین کتێب و وێنەی ناشرین لەسەر دیوارەکان… ئۆکسفۆرد زۆر جوانە بەڵام من نامەوێ مردوو بم».
بەم جۆرە، بەپێی ژیاننامەنووس جۆن وۆرثێن، لەو کاتەی کە لە ئینگڵتەڕا بوو، ئیلیەت «کەمترین کات ئۆکسفۆردی دەبینی». لە جیاتی ئۆکسفۆرد، کاتێکی زۆری لە لەندەن بەڕێ دەکرد لەگەڵ ئیزرا پاوەند و «ھەندێک لە ھونەرمەندی مۆدێرنە کە تا ئەو کاتە لە جەنگ ڕزگاریان بووبوو. پاوەند یارمەتی زۆربەیانی دابوو، ھەروەھا ئیلیەتی بە ھەموو شوێنێک دەناساند». لە کۆتایدا، ئیلیەت لە مێرتۆن نەمایەوە و پاش ساڵێک ئەوێی بەجێ ھێشت. لە ساڵی ١٩١٥ وانەی ئینگلیزی دەوتەوە لە بیرکبێک، زانکۆی لەندەن.
لە ساڵی ١٩١٦ تێزی دکتۆراکەی لە ھارڤەرد بەناونیشانی «زانین و ئەزموون لە فەلسافەی ف.ھ. برادلی» تەواو کرد، بەڵام بۆ گفتۆگۆی تێزای دکتۆراکە نەگەڕایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:شاعیرانی ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨ پۆل:مردووانی ١٩٦٥ پۆل:مەرگەکانی پەیوەندیدار بە نەخۆشی لە ئینگلستان پۆل:نووسەرانی بریتانیی سەدەی ٢١ەم پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە فەڕەنسا پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
زانکۆی ژنانی فوکوۆکا
زانکۆی ژنانی فوکوۆکا (福岡女子大学,فوکوۆکا جۆشی دایگاکو) زانکۆییەکی گشتییە لە فوکوئوکا لە پارێزگای فوکوئۆکا لە ژاپۆن لە ١٩٢٣ دامەزراوە، لە ١٩٥٠ بووە بە زانکۆ
بەستەری دەرەکی
پۆل:زانکۆ گشتییەکان لە ژاپۆن ‏ پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکانی ژنان لە ژاپۆن ‏ پۆل:دامەزراوە پەروەردەییەکان کە لە ١٩٢٣ دامەزراون پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان لە پارێزگای فکوئۆکا پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٢٣ لە ژاپۆن ‏
بڕیارنامەی ١٩٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٩١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٦٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ لە ٢٠١١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
سیتەک
سیتەک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیتەک، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان. گوندی سیتەک ناوەندی ناحیەی سیتەکە.
جوگرافیا
سیتەک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی زەردەبی و لە باشوور لەگەڵ گوندی بناویلەی گۆیژە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گەڕەدێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھەراسان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
دورەید لەحام
ژیان
لەحام لەزانکۆی دیمەشق بەشی زانیاری فیزیا و کیمیایی تەواوکردووە و تاکو ساڵی ١٩٥٩ لە شاری صڵخد لە باشووری سوریا وەکو مامۆستا کاری کردووە دواتر لەزانکۆی دیمەشق موحازەرەی وتۆتەوە. لە ساڵی ١٩٦٠ لەسەر بانگھێشتی دکتۆر صباح قبانی بەڕێوەبەری تلەفزوێنی سوریا دورەید لەحام لەو تەلەفزیۆنە ھونەری نواندی کردووە دواتر ڕویکردۆتە ھونەری نواندی سەرشانۆ، بەکەسایەتی غوار تووشەی کۆمیدی ناوبانگی دەرکردووە، لەساڵی ١٩٩٧ وەکو باڵیۆزی نیازە پاکەکان بۆ ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقیا لەلایەن ڕێکخراوی یونیسیڤەوە ھەڵبژێردراوە بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٦ بەھۆی جەنکی دژ بەلوبنان دەستی لەپۆستەکەی کشانۆتەوە، خاوەنی نیشانەی مافی ڕەوای سوریا و ئەستێرەکانی ئوردن و ڕۆشنبیری تونسە و بێجگە لە ژمارەیەکی زۆری نیشانە و خەڵات و بڕوانامەی ڕێزلێنانی باڵیۆزەکانی جیھانی و وڵاتە عەرەبیەکان. نازناوی غوار تووشە دورەید لەحام خۆی بۆخۆی ھەڵیبژاردووە وەکو نازناوێکی نمونەیی و دواتر ھەر بەم نازناوی ناوبانگی دەرکردووە، بەشداری لە ١٥ ھەڵقە و ١٢ شانۆگەری و ٣٣ فیلم و ٥٤ گۆرانیشی وتوە و ٣ بەنامەشی پێشکەش کردووە. ھەڵوێستی ڕون و ئاشکرای دورەید لەحام ناسراو بەغەوار بەرامبەر بەشەڕی ناوخۆی سوریا ئەوەیە کە دژ بە شوڕشگێڕەکانە و ئەو شۆڕشەش باوەڕپێنەکراوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:خەڵکی عەرەب پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤ پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی دیمەشق
تانجەرۆ
تانجەرۆ ڕووبارێکە لە نزیکی شاری سلێمانییەوە دەست پێ دەکات و دەڕژێتە سەر دەریاچەی بەنداوی دەربەندیخان. تانجەرۆ ھەروەھا بە ناحیەیەکی قەزای سلێمانیش دەوترێت کە ناوەندەکەی شاری عەربەتە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان پۆل:پارێزگای سلێمانی
نژیاروانیی ئۆرگانیک
وێنۆک|300px|چەپ|[[تاڤگەماڵی فرانک لۆید ڕایت نموونەیەکی ناسراوی نژیاروانیی ئۆرگانیکە]]
نژیاروانیی ئۆرگانیک فەلسەفەیەکی نژیاروانییە کە جەخت دەکات لەسەر ھاوئاھەنگیی نێوان مرۆڤ و جیھانیی سروشتی. واتە دیزانی بینا و سروشت بەشێوەیەک پێکەوە دەبەسترێنەوە کە پێکھاتەی بینا، مۆبلێمان و سروشت، دەبن بە بەشێک لە یەکتری.
تاڤگەماڵ نموونەیەکی ناسراوی نژیاروانیی ئۆرگانیکە کە فرانک لۆید ڕایت بۆ خێزانی کافمەن دیزاینی کرد. ڕایت زۆر بژاردەی ھەبوو بۆ دیزاینی خانووەکە، بەڵام ئەمەی ھەڵبژارد کە خانووەکە ڕاستەوخۆ بەسەر تاڤگەکەدا دابنرێ.
جیاوازی بیۆنیک و ئۆرگانیک
جیاوازیی نێوان دیزانی ئۆرگانیک و بیۆنیک، لەوەدایە کە لە شێوازی ئۆرگانیکدا، زۆرتر لە فۆرم و ڕەنگی ئەو ماددانە کەلک وەردەگیرێت کە لە سروشتدا ھەن. بەڵام لە بیۆنیکدا، زۆرتر لە سروشت ئیلھام وەردەگیرێت، بۆ نموونە بۆ دروستکردنی پێکھاتەیەکی قایم لە شێوەی دیزاینی داوی جاڵجاڵۆکە کەلک وەردەگیرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:نژیاروانیی ئۆرگانیک پۆل:نژیاروانیی مۆدێرن
ماگارێت، ئەلاباما
ماگارێت (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی سەینت کلێر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٤٬٤٢٨ کەس بووە. ڕووبەری ٢٥٫٤٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٧٣٫٨٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر پۆل:شارەکانی ئەلاباما
تیسفۆن
تیسفۆن یەکێکە لە پایتەختە کۆنەکانی ئێرانی کۆن. تیسفۆن کەوتووەتە وڵاتی عێراقی ئەوڕۆ. تیسفۆن لە سەردەمی ئەشکانییەکاندا ببوو بە پایتەختی ڕۆژاوایی ئێران و بوو بە خاون بایەخێکی زۆری سیاسی ئابووری کە ئەم بایەخەی ھەتا سەردەمی ساسانییەکانیش ھەبوو. دوای ھاتنی ئیسلام بۆ ئێران و ھێرشی عەرەب، تیسفۆن ڕووت کرایەوە و لە بایەخ کەوت و ھێواش ھێواش چۆڵ کرا.
سەرچاوەکان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق پۆل:پارێزگای بەغدا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم پۆل:مێژووی دێرینی عێراق
کورەسوننی
وێنۆک|شاری گیرەسون شوێنی بنەڕەتیی نیشتەجێبوونی تورکە کورەسوننیەکان کورەسوننی ناوی تیرەیەکە لە باکوری دەریاچەی ورمێ، ڕەسەنی ئەم تیرەییە ئازەرین وە بە زمانی ئازەری دەدوێن، لە کۆندا بە تیرەیەکی تورک دادەنران، لەبەرئەوەی سونی مەزھەب بوون. ئەمڕۆکە زۆربەی کورەسوننیەکان بە زمانی کورمانجی دەدوێن و خۆیان بە کورد دەزانن لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەم زۆرێک لە کورەسونییەکان تەنانەت لە شۆڕشی سەردەمی سمکۆشدا بەشدارییان کردووە. ئەم تیرەیە لە پارێزگای وان و پارێزگای ورمێ نیشتەجێن.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی تورکیا پۆل:ھۆزەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران پۆل:ھۆزەکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا
بڕیارنامەی ١٩٩٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٩٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٧٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:کۆتدیڤوار لە ٢٠١١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆتدیڤوار
شەڕی ٢٠١٤ی مووسڵ
شەڕی ٢٠١٤ی موسڵ لە ناوەڕاستی مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤ دا دەستی پێ کرد، کاتێک کە دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (بەکورتی: داعش) و هێزە هاوپەیمانەکانی هێرشێکی گەورەیان کردە سەر باکوری عێراق و دژ بە حکوومەتی عێراق جەنگان، ئەمە جگە لەوەی کە لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا لە پارێزگای ئەنبار شەڕ لەنێوان هەردوو لا درووست بووبوو.
داعش و هاوپەیمانانی چەند شار و ناوچەیەکیان گرت، بەدەستپێک لە هەرێرشکردنە سەر سامەڕا لە ٥ی حوزەیراندا، دوا بەدوای ئەویش لەشەوی ٩ی حوزەیراندا مووسڵ و دواتریش لە ١١ی حوزەیراندا تکریتیان گرت. پاش هەڵهاتنی سپای عێراق لەدەست چەکدارانی داعش و هەوپەیمانانی بەرەو باشوور و خوارووی بەرەی جەنگ، هێزی پێشمەرگەی کوردستان تەواوی شاری کەرکووکی کۆنترۆڵکرد، کە شارێکی جێناکۆکی نێوان جکوومەتی عێراق و حکوومەتی هەرێمی کوردستان بوو.
لە کۆتاییەکانی مانگی حوزەیراندا، عێراق سنوورەکانی لەگەڵ ئەردەن و سوریا لەدەست دا. سەرۆک وەزیرانی عێراق، نووری مالیکی، لە ڕۆژی ١٠ی حوزەیراندا داوای کرد کە باری نائاسایی لە وڵاتدا ڕابگەیەنرێت، ئەمەش پاش هێرش بۆ سەر موسڵ، کە لەشەوی هەمان ڕێکەوتدا گیرا. سەرباری ئەو قەیرانی ئاسایشەی کە وڵاتی تێکەوتبوو، بەڵام پەرلەمانی عێراق ڕێگەی نەدا مالیکی باری نائاسایی ڕابگەیەنێت؛ زۆرێک لە نوێنەرانی عەرەبە سووننەکان و کوردەکان لە پەرلەمانی عێراق دانیشتنەکەیان بایکۆت کرد بەهۆی ئەوەی کە دژی فراوانکردنی دەسەڵاتەکانی مالیکی بوون.
سەرچاوەکان
پۆل:عێراق لە ساڵەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:سیاسەتی عێراق پۆل:شەڕەکانی عێراق پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤ پۆل:مێژووی مووسڵ
ھاوار (کۆوار)
گۆڤاری ھاوار گۆڤارێکی کوردی بوو کە لە ١٥ی ئایاری ١٩٣٢ تا ١٥ی ئابی ١٩٤٣ بەردەوام بووە لە چاپکردن، دواتر دوای دەرچوونی ٥٧ ژمارە وەستا. جەلادەت عەلی بەدرخان دامەزرێنەری بوو لە وڵاتی شام لە دیمەشق یەکەم ژمارەی دەرکرد. کەرەستەکانی گۆڤارەکە بە پیتی کوردی عەرەبی و لاتینی تا ژمارەی ٢٣ چاپ دەکران، پاشان لە ژمارەی ٢٤ەوە تەنیا بە پیتی لاتینی سنووردار کران. ئەو ئەلفوبێیە کوردییە لاتینییەی کە جەلادەت بەدرخان ناساندی و لە گۆڤارەکەیدا بەکاری ھێنا ناوی “ئەلفوبێی ھاوار” یان “ئەلفوبێی بەدەرخان” بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:میدیای بەکۆمەڵ بە زمانی کوردی پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی
باکوور (بەڵگەفیلم)
باکوور (، ) بەڵگەفیلمێکە لە دەرھێنانی، دەرھێنەری کورد، چایان دەمیرێل؛ کە ژیان و گوزەرانی گەریلا پیشان دەدات.
جەلادەت عالی بەدرخان
میر جەلادەت بەدرخان ناوی تەواوی میر جەلادەت کوڕی ئەمین عالی کوڕی بەدرخان (لەدایکبووی ٢٦ی نیسانی ١٨٩٣ لە ئەستەمبوڵ، تورکیا – مردووی ١٥ی تەممووزی ١٩٥١ لە دیمەشق، سوریا) سیاسەتمەدار و ڕۆژنامەڤان و زمانناسی کورد بوو.
ژیان
میر جەلادەت کوڕی ئەمین عالی کوڕی بەدرخان پاشایە، ٢٦ی نیسانی ساڵی ١٨٩٣ لە ئەستەمبوڵ لەدایکبووە، ھەر لە پایتەختی ئەوسای ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و فێرگەی بەرزی یاسای تەواو کردووە، دوای سەرکەوتنی بزووتنەوەی کەمالیزم، ئەمین باشا و سێ کوڕی ناچار بوون بچنە میسر و لەوێ نیشتەجێ ببن، بەڵام جەلادەت و کامەرانی برای چوونە ئەڵمانیا، لە ماوەی ئەو ھەشت ساڵەی لەوێ بوو کاتی بە فیڕۆ نەداو خۆی فێری زمانی ئەڵمانی کرد، پاشان خۆی گەیاندە شۆڕشەکەی شێخ سەعیدی پیران و دوای شکستی شۆڕشەکە دیسانەوە تورکیای جێھێشتەوە، لە ڕۆژی ٢٥ی ئابی ١٩٣٠ لە سوریا باوکی مرد.
چالاکی و بەرھەم
جەلادەت لە سوریا سەرقاڵی دەرکردنی ڕۆژنامە و گۆڤاری کوردی بوو، لە ١٥ی ئایاردا گۆڤاری ھاواری دەرکرد کە تا ٥ی تەممووزی ١٩٤٣ بەردەوام بوو، پێشتر گۆڤاری ھەفتانەی «ڕۆناھی» ی دەردەکرد، جەلادەت بەتەنھا ئەم گۆڤارەی بەرێوەدەبرد بەنووسین و پیت چنین و چاپ و بڵاوکردنەوەشی. وێنۆک|لەڕاستەوە جەلادەت عالی بەدرخان و سورەیا بەدرخان و کامەران بەدرخان|alt=|چەپبەناوی (نھێنی) نووسینەکانی بڵاودەکردەو، لە پێشەنگی ئەو کەسانەیە کە پیتی لاتینییان بۆ نووسینی کوردی بەکارھێنا، زمانەکانی فارسی، تورکی، عەرەبی، یۆنانی، ئەڵمانی، فەرەنسی، ئینگلیزی، ڕووسی، زۆر بەباشی زانیوە.
کتێبێکی لەسەر ڕێزمانی کوردی نووسیوە کە تەنھا بەشێکی چاپکراوە و بەشەکانی دیکەی ھێشتا ھەر دەستنووس، فەرھەنگێکی بەکوردی و یەکێکی دیکەی کوردی - فەرەنسی ھەیە، ژمارەیەکی زۆری ڕووناکبیرانی کورد لە دەوری جەلادەت بەدرخان و گۆڤارەکانی کۆببوونەوە.
مردن
جەلادەت ئەمین عالی بەدرخان ڕۆژی ١٥ی تەممووزی ١٩٥١ لە سوریا مرد.
لێڤڵز
لێڤڵز گۆرانییەکە لەلایەن دیجەی سویدی ئەڤیچی بەرهەم هێنراوە لە ساڵی ٢٠١١ دا کە لە چەشنی پرۆگرێسڤ هاوسە، کە لقێکی سەر بە ئیلیکترۆ دانس میوزیكە. بۆ یەکەم جار لە ٢٨ی کانوونی یەکەم بڵاو کراوەتەوە.
ویکیپیدیا
وشەی ویکیپیدیا بۆخۆی پێکھاتەیەکە لە دوو وشەی «ویکی» کە وشەیەکی زمانی ھاوایییە، بە مانای خێرا دێت، لێرەدا مەبەست لە گەیشتنە بە زانیارییەکان بە شێوەیەکی خێرا. بڕگەی دووەمیش «پیدیا» لە وشەی ئینسایکڵۆپیدیا (بە مانای زانستنامە لە یۆنانیەوە: وشەی ئینکیکلیۆس پیدیا کەواتە نووسینگەی پەروەردەیی) وەرگیراوە. خانەخوێی سەرەکی ئەم ماڵپەڕە گەورە لە فلۆریدای ئەمریکادایە.
سەبارەت بە جێی بڕوا و متمانە بوونی ویکیپیدیا ھەمیشە کێشە ھەبووە. بڕێ کەس لەبەر خۆڕایی بوون و بەربڵاوبوونی بابەتەکان و بێلایەنییەکەی ستایشی دەکەن و ھێندێ تر بەھۆی ڕێگە بە ھەمووان دان بۆ دەستکاریکردنی بە جێگەی متمانەی نازانن. ھەروەھا ویکیپیدیا لەبەر لاوازبوون بەرامبەر بە خراپەکارییەکان و سەپاندنی ڕای گشتیی بەسەر بڕوادا ڕەخنەی لێ دەگیرێت. ئەگەرچی دوایین لێکۆڵینەوەکان پێمان نیشان دەدات کە خراپکارییەکان زۆر بە خێرایی لەلایەن ئەو بەکارھێنەرانەی بایەخ دەدەن، تاووتوێ دەکرێن و ویکیپیدیا وەک زانستنامەکانی دی جێگای متمانەیە.
پوختەی مێژوو
ویکیپیدیا بۆ یەکەم جار لە ١٥ کانووی دووەمی ٢٠٠١دا بە پێشینەیەکی کورتی ھەر ئەو شێوازە و تەنھا بە زمانی ئینگلیزی دەستی بەکار کرد. لە کۆتایی ساڵی یەکەمدا ژمارەی وتارەکانی گەیشتە ٢٠٬٠٠٠ و ١٨ زمانی جیاواز؛ و لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠٤ گەیشتە ١٦١ زمانی جیاواز. لە ٢٠ ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٠٤ ژمارەی وتارەکانی ویکی لە ١٠٥ زماندا گەیشتە ١ملیۆن. ھۆی دروستکردنی ویکیپیدیا ھەوڵی دابینکردنی ھەموو زانیارییەکی جیھان لە یەک شوێن دایە. لە مێژوودا زۆر ئینسایکلۆپیدیای نووسراو ھەبوونە. ئینسایکڵۆپیدیای ھەرە ناودار لەلایەن زانایانی وەک ئەرستۆ، ئیبن سینا، فڕانسیس بەیکن، ژان باپتیست و ھەروەھا ئینسایکڵۆپیدیاکانی لو ڕۆند دالبێرت و دێنیس دیدرۆت دانراون. لە دوای نیسانی ٢٠٠٧، ویکیپیدیا بووە یەکێک لە ١٠ ماڵپەڕی بە ناوبانگی جیھان بەپێی ژمارەی چاولێکەران. ئێستا ژمارەی تەواوی وتارەکان ٤٧٬٧١٠٬٧١٢ وتار، کە لەوان ٥٫٥٩٨٫٤٧٨ دانەی بە زمانی ئینگلیزی، ٣٫٧٨٣٫٧٠٨ بەزمانی سویدی، ٢٫١٦٧٫١١١ بە زمانی ئەڵمانی و ١٫٩٦٨٫٧٤٤ بە زمانی فەڕەنسەیییە. ژمارەی بەکارھێنەرانی تۆمارکراو لە ئێستادا ٧٤٫٠٩٩٫٢٢٩ کە ٣٫٧٨٢ بەڕێوبەرن. داھێنەری ویکیپیدیا پێی وایە دەبێت بە چۆنییەتی ببن و تەنانەت بەر چاپ بکەوێت. ھەروا دەڵێ: «ویکیپیدیا ھەوڵێکە بۆ خولقاندن و بڵاوکردنەوەی زانستنامەیەک بە باشترین شێواز بۆ ھەموو خەڵکانی سەر گۆی زەوی و بە زمانی زکماکی خۆیان.»
وەشانی زمانەکان
ھەنووکە ٣٢٣ وەشانی زمانەکانی ویکیپیدیا ھەن. (ھەروەھا پێشی دەوترێت وەشانی زمانەکان، یان بەسادەیی ویکیپیدیاکان). لە Septemberی 2023، شەش گەورەترینیان بەپێی ژمارەی وتارەکان، ویکیپیدیاکانی ، ، ، ، ، و ن. زمانە جیاوازەکان پەیوەندیان نییە پێکەوە، پێکەوە نەبەسرانەوە و بەیەک سنووردار نەکراون و بە تەواوی جیاواز لەیەک درێژە بە کار دەدەن. ئەگەرچی وێنەکان ھاوبەش نییە لە نێوان زمانە جیاوازەکان دا بەڵام بە کەڵک وەرگرتن لە ویکیمیدیا کۆمنز ئەو کێشەیە چارەسەر بووە.
ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە ساڵی ٢٠٠٩ لە ویکیپیدیای کوردیی باکووری جیا بووەتەوە و لە ئێستادا خاوەنی وتارە. ھەروەھا ویکیپیدیای زازاکی لە ساڵی ٢٠٠٦دا دامەزراوە.
ویکیپیدیای کوردی
یەکەم جارە زانستنامەیەکی کوردی لەسەر ئینتەرنێت بڵاو بکرێتەوە. بەشە کوردییەکەی ویکیپیدیا لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤، بە ھەوڵی ئەرداڵ ڕۆناھی دامەزرا. لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤یشدا ویکیپیدیای کوردی لەسەر تۆڕی ئینتەرنێتدا دەستبەکار بوو.
ویکیپیدیای کوردی لە توێژینەوە جیھانییەکاندا
کۆمەڵێک توێژەرەوە لە زانکۆی کالیفۆرنیا بەرکەلەی توێژینەوەیەکیان ئەنجامدا کە تێیدا بەبەکارھێنانی وەرگێڕانی دەقە جیاوازەکان توێژەرەوەکان ھەستان بە لێکۆڵینەوە لەسەر زمانە جیاوازەکانی جیھان. یەکێ لەو زمانانەی لە توێژینەوەکەی ئەواندا دەرکەوتووە ویکیپیدیای کوردییە. توێژەرەوەکان لە پێشەکی بڵاوکراوەکەدا ئاماژە بەوە دەکەن کەوا زمانەکانیان کۆکردووەتەوە، واتە ھەموو شێوەزمانەکانی عەرەبیان بەپێی ISO639-3 ستانداردی ١٠، کردووە بە یەک. لە توێژینەوەکەدا ڕوون نییە داتای کوردیان چۆن بەکار ھێناوە، ئایا ویکیپیدیای سۆرانی، ویکیپیدیای کرمانجیان و ویکیپیدیای زازاکی وەک یەک وەرگرتووە یان نا، بەڵام لە داتاکەدا ناوی کوردی لەژێر ناوی وڵاتەکاندا دەر دەکەوێت. لە وێنەی بڵاوکراوەدا کە لە میدیاکانی وەک ئیکۆنۆمیستدا بڵاو کرایەوە دیارە کە ویکیپیدیای کوردی بەھێزترین پەیوەندی لەگەڵ زمانی ئینگلیزیدا ھەیە.
بەڕێوبەرایەتی و دەستکاریکەری
لە نێوان دەستکاریکەرانی ویکیپیدیا جیاوازییەک نییە و بە ڕای گشتیی بەڵێن دەدرێت بۆ جێبەجێکردن. وەک ئامارەکانی ویکیپیدیا نیشان دەدەن یەک لە چواری سەرقاڵی ویکیپیدیا ئەو بەکارھێنەرانەن و خاوەن ھەژمار نین و کەم ڕوو دەدات ھەوڵی دەستکاری بدەن. ئەرکی پاراستن و چاکسازی لە سەرشان کۆمەڵەیەکی خۆبەخشە لە چاودێران و بەڕێوبەران. بەڕێوبەر ئەو کەسەیە کە دەتوانێت بەرگری بکات لە دەستکاری وتارێکی تایبەت یا بەپێی سیاسەتەکان دەستپێگەیشتنی بەکارھێنەرێکی تایبەت بەربەست بکات. زۆر ڕووی داوە کاتی یا ھەمیشەیی بەکارھێنەرێک لە دەستکاری بەربەست کراوە و ھۆکاری ئەوە لادانی لە یاساکان و سیاسەتەکانی ویکیپیدیا بووە.
بەشداریکردن
ھەموو بەکارھێنەرێکی ویکیپیدیا دەتوانێت وتارەکان دەستکاری بکات و گۆڕانکارییەکی خۆی بەخێرایی ببینێت. سەرچاوەی ئایدیای دەستکاری وتارەکان ئەوە بووە کە ھاوبەشی بەکارھێنەران دەتوانێت ببێتە ھۆی بەرەوپێش ڕۆشتن ھەروا کە لە پەڕەسەندنی نەرمامێرە کۆدکراوەکان بووە. نووسەران لە ویکیپیدیادا پێویستیان نییە بە بەڵگەنامە یا پسپۆڕیی لە بوارێکی تایبەت بەوەی دەستکاری دەکەن. ئاگاداری ھەموو بەکارھێنەران و نووسەران دەکرێت کە ڕێگە دراوە نووسراوەکانیان لەلایەن ھەموو کەس و بە ھەموو شێوەیەک دەستکاری بکرێت. وتارەکان لەلایەن ھیچ وەفدێک پێش بڵاوبوونەوە چاو لێ ناکرێت.
لەبەر ئازاد و کراوە بوونی ویکیپیدیا کێشەکانی دەستکاری و دەمەقڕەی درێژ سەبارەت بە دەستکارییەکان ھەمیشەیییە و زۆر جاریش بە ئەنجام ناگات. کاربەدەستانی ویکیپیدیا لەسەر ئەو بڕوایەن کە ھەر ئەوەیە ھۆی دەوڵەمەندی ویکیپیدیا، بەڵام گرفتی ھەمیشەیی خراپکاری ھەر ھەیە.
ویکیپیدیا چییە
ویکیپیدیا پڕۆژەیەکی نێودەوڵەتییە بە زۆرتر لە ٢٥٠ زمانە دەنووسرێت. تایبەتمەندی ئەم ویکیپیدیایە لەوەدایە کە ھەموو کەسێک بۆی ھەیە وتارەکانی بگۆڕێت و شتیان تیا زیاد بکات. لەم ماڵپەڕە بۆ بەشداربوونی پێویست بەپارە ناکات و خەڵکی لەھەموو شوێنەکانی جیھان دەتوانن بەشداری لە نووسینی ئەو زانیارینامەی مرۆڤ بکەن.
ئامانجی ئەم پڕۆژەیە کۆکردنەوەی ھەموو زانیارییەکانی مرۆڤە. بە ھەوڵێکی ھاوبەش زانستنامەیەکی بێبەرامبەر پێک دێت. ھەمووان دەتوانن لە نووسینی ئەم زانستنامەیە بەشداری بکەن.
ویکیپێدیا زانستنامەیەکی ھەمەوانی و کراوەیە؛ واتە ھەمووان دەتوانن بابەت بنووسن یان ئەو بابەتانەی کە پێشتر نووسراوە بگۆڕن. بەڵام ئەو نووسین و گۆڕانکاریانە دەبێت لە چوارچێوەی یاساکانی ویکیپێدیا ئەنجام بدرێن. ئەمەش بەو واتایە کە نووسراوەکان دەبێت سەلمێندراو، سەربەست و بێلایەن و بێ پێشێلکردنی مافەکانی چاپ و بڵاوکردنەوەی خەڵکانی دیکە بێت.
نووسراوەکان لەلایەن کۆمەڵێک بەڕێوەبەر چاودێری دەکرێت. ئەو کۆمەڵەیە بابەتەکانی ھەڵدەسەنگێنێت و ئەگەر ھەرجۆرە نالەباری یا پێشێلکارییەکی تێدابێت تێدەکۆشێت تا چاکی بکاتەوە. بەڕێوەبەرانی ویکیپێدیا زۆر بایەخ بە دروستی بابەتەکان و مافەکانی چاپ و بڵاوکردنەوە دەدەن.
ئێستا مەزنترین ویکیپیدیا، ویکیپیدیای ئینگلیزییە کە زیاتر لە ٦٬٠٤٩٬٩٢٠ وتاری تێدایە. بە ھەموو زمانەکانی ویکیپیدیاش کە ھەر زمانەک و لاپەڕەی تایبەتی خۆی ھەیە زیاتر لە ٥٢ ملیۆن وتار ھەنە.
ویکیپیدیا چی نییە
ئەم ماڵپەرە جیاواز ترە لەوانی تر بە چەند خاڵێک ویکیپیدیا ئەم شتانەی خوارەوەی نییە:
سەرچاوەکان
پۆل:ئینسایکڵۆپیدیا ئازادەکان پۆل:ئینسایکڵۆپیدیا سەرھێڵەکان پۆل:پڕۆژەکانی ویکیمیدیا ویکیپیدیا پۆل:ویکییەکان پۆل:کارلێکی مرۆڤ و کۆمپیوتەر پۆل:شۆڕشی زانستی پۆل:وتارە قسەکراوەکان پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
خوازیرۆ
وێنۆک|ئاسمانی خوازیرۆ لە ڕووباری ساوفرانسیسکۆوە دەبینرێت خوازیرۆ شارەوانییەکە لە ویلایەتی باھیا لە ناوچەی باکووری ڕۆژھەڵاتی بەڕازیل. شارەکە لەگەڵ پترۆلینا دووانە بووە، لە ویلایەتی پێرنامبوکۆ. ئەم دوو شارە بە پردێکی مۆدێرن بەیەکەوە دەبەسترێنەوە کە ڕووباری ساوفرانسیسکۆ دەبڕێت. پێکەوە ناوچەی گەورەی پترۆلینا-خوازیرۆ پێکدەھێنن، کە کۆمەڵەیەکی شارستانییە و نزیکەی ٥٠٠ ھەزار کەسی تێدایە.
بڕیارنامەی ١٩٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٧١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١
ئەندازیاریی خاک
ئەندازیاریی خاک یا ئەندازیاریی جیۆتەکنیک (به ئینگلیزی Geotechnical Engineering) لقێکه له ئەندازیاریی ئاوەدانی که تایبەته به ناسینی زەوی و خاک و بەرد. ئەندازیاری خاک زۆری پەیوەندی لەگەڵ ئەندازیاریی نەوت، ئەندازیاریی مەعدەن و زەویناسیدا هەیە. له ئەندازیاریی خاک دا مێکانیکی خاک و مێکانیکی بەرد دەخرێته ژێر تۆیژه و تێبینی. بەر له دەست پێکردنی هەر پرۆژەیەکی ئاوەدانی وەکوو باڵەخانه و جادە و سەد پیویسته ئەندازیاری ژێئوتەکنیک له بارەی چۆنیەتی خاکی جێگەکەوه دڵنیا ببێت.
کارەکانی ئەندازیاریی خاک
ئە‌ندازیاری جیۆتە‌کنیک ھە‌لدە‌ستیت بە‌ دۆزینە‌وە‌و دیزاینکردنی ھە‌موو جۆرە‌کانی فاوە‌ندە‌یشن و ئە‌و پرۆژانە‌ی کە‌ لە‌ ناو خاک ئە‌نجامدە‌درین. ھە روە‌ھا دیزاینکردن و دروستکردنی فاوە‌ندە‌یشن بۆ جۆری جیاوازلە‌ پیکھاتن یا لە‌ قە‌بارە‌ بۆ ھە‌موو ستراکچە‌رە‌کان وە‌کو پرد بە‌ ھە‌موو جۆرە‌کانی و high rise buildings ‌ .. ھە‌روە‌ھا لە‌ دیزانی ئە‌و ستراکچە‌ر بچوکانە‌ش بە‌کادریت لە‌ وکاتە‌ی کە‌ پیکھاتە‌ی خاکە‌کە‌ی ڕیگە‌ نادات بە‌ دیزایکردنی بە‌ ئاسانی.
ھە‌روە‌ھا فاوە‌ندە‌یشن بۆئە‌و ستراکچە‌رانە‌ی چ  Shallow foundation یان  Deep foundations بیت
ماریۆن، ئەلاباما
ماریۆن (، ) شارێکە لە کەرتی پێری، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٬٦٨٦ کەس بووە. ڕووبەری ٢٧٫٦١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٣٣٫٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
ئەندازیاریی خاک
کارەکانی ئەندازیاریی خاک
وە‌ دیواری راگڕو ستراکچە‌رە‌ ڕاگرە‌کان وە‌کە‌ بە‌ نداو بە‌ ھە‌موو جۆرە‌کانی تونیل و و خە‌ندە‌ ق یان و دروستکردنی خە‌زان وکە‌نالە‌ ئاوییە‌کان ......
ماریۆن، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما پۆل:شارەکانی ئەلاباما
ئەندازیاریی خاک
کارەکانی ئەندازیاریی خاک
دیزاینکردنی فاوە‌ندە‌یشنی پردە‌کان و دروستکردنیان بە‌ ھە‌موو جۆرە‌کان ھە‌روە‌ھا بە‌نداوە‌کان و جۆرە‌کانی Concrete gravity dam, Arch gravity dam , earth fill dam , butteres dam
ئە‌ندازیاری جیۆتە‌کنیک مامە‌لَە‌ لە‌ گە‌ل ماددە‌کانی زە‌وی و دیاریکردنی رە‌وشتە‌ فیزیای و کیمیاییە‌کان دە‌ کات ھە‌روە‌ھا بە‌ کاریان دە‌ھینیت بۆ پیکھاتە‌کان چ لە‌ سە‌ر زە‌وی یا لە‌ ژیر زە‌وی ,ئە‌ندازیاری جیۆتە‌کنیک ھە‌موو ئە‌و  پرینسپلانە‌ی میکانیکی خاکSoil mechanic و بە‌ردە‌کانRock mechanic بە‌ کاردە‌ھینی بۆ لیکولینە‌وە‌ لە‌ ناوە‌وە‌ی ماددە‌کان و پشکنینیان بە کارھینانیان لە‌ پرۆژە‌ ئە‌ندازە‌ییە‌کان لیکۆلینە‌وە‌ لە‌ گشت تایبە‌تمە‌ندیە‌ کیمیای و فیزیاییە‌کانیان و میکانیکیە‌کان.
سەرچاوەکان
Holtz, R. and Kovacs, W. (1981), An Introduction to Geotechnical Engineering
پۆل:ئەندازیاریی خاک پۆل:زەویناسی
کتێبی یووشەع
لاپەڕەی یووشەع یان  کتێبی یووشەع کوڕی نون (بە عیبری:ספר יהושע)، شەشەمین کتێبی تەنخ و یەکێک لە بەشەکانی پەیمانی کۆنە لە ئینجیل دا. ئەو کتێبە دوای کتێبی دێڤاریم (کتێبی وتارەکان) و پێش کتێبی شووفتیم (کتێبی حاکمان) ھاتوە. ھەندێ لە زانایان و نووسەران، نووسرانی کتێبی یووشەعیان بۆ دوای سەردەمی پاشایەتیەکەی زانیوە. بە پێی تەلموود، یووشەع کووڕی نوون ئەو لاپەڕەی نووسیوە؛ بەڵام بەشی کۆتاییەکەی کە باسی ناشتنی یووشەع دەکات، ئەلعازری کووڕی ھاڕوون نوسیویەتی.
سەرچاوە
پۆل:دەقە ئایینییەکان پۆل:پەیمانی کۆن پۆل:کتێبە ئایینییەکان
سوعاد محەممەد
سووعاد محەممەد میسری (ماوەی ژیان: ٢ی شووباتی ١٩٢٦ تەلەتخەیات لە بەیرووت تاکوو ٤ی تەممووزی ٢٠١١ لە قاھیرە). گۆرانیبێژێکی لوبنانی بووە و بەڕەچەڵەک باوکی میسری بووە و خۆشی خاوەنی ھەردوو ڕەگەزنامەی لوبنانی و میسریش بووە،
ژیان
سعاد محمد ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەدیب و ڕۆژنامەنووس محمد علی فتوح کردووە و ھاوسەرگیریان تاکو ١٥ ساڵ بەردەوام بووە و ٦ کوڕ وکچیان بووە و پاشان جیابونەتەوە، دواتر ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەندازیاری میسری محمد بیبرس کردووە ٤ منداڵی لێی بووە دواتر تەڵاقی داوە، ھەروەھا ھاوسەرگیری لەگەڵ لەگەڵ پیاوێکی لوبنانیدا کردووە بەناوی ئەسعەد و دواتر ئەویش تەڵاقی داوە. سعاد محمد لەشاری دیمەشقی سوریا ژیانی بەسەربردووە، لەسەرەتادا لە ئێزگەی دیمەشق تەواشیحی ووتووە دواتر ڕۆشتووە بۆ شاری حەلەب کە ئەو کاتە بەشاری ھونەر و گۆرانی ناسراوبووە، عاشقانی دەنگی زۆربووە و پێیان وابووە کە تاکو ئێستا گوێیان لەژنێکی دیکەی ئاوا دەنگ خۆش نەبووە، ھەر بۆیە ڕۆشتووە بۆ قاھیرە و بەشداری لەفیلمی کچێک لەفەڵەستینەوە کردووە. سعاد محمد تەنھا دوو فیلمی پێشکەشکردووە یەکەمیان کچێک لەفەڵەستینەوە کە باسی لەنەھامەتیەکانی مەسەلەی فەڵەستین کردووە، لەگەڵ فیلمی من بەتەنیام کە ڕۆڵی سەرەکی تیا بینیوە، دواتر وازی لەھونەری تەمسیل کردن ھێناوە و گۆرانی بۆ ئێزگەکان و بەرنامەکان ووتەوە. سعاد محمد زیاتر لە ٣٠٠٠ گۆرانی بۆ ئێزگەکانی سوریا و میسر و وڵاتە عەرەبیەکانی دیکە تۆمار کردووە، دوو نەشتەرگەری زۆر مەترسیداری لەژیانیدا کردووە یەکێکیان بۆ دڵی و ئەوی دیکەش بۆ سەری بەڵام ھەردوو نەشتەرگەریەکە سەرکەوتوبووە، لەئێوارەی ٤ یۆلیۆی ساڵی ٢٠١١ لەتەمەنی ٥٨ ساڵیدا لەناو ماڵەکەی خۆیدا لەقاھیرە جەڵتەی دڵ لێداوە و گیانی لەدەستداوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:١٩٢٦ پۆل:مردووانی ١٩٢٦
مەشھەد
مەشھەد شارێکی کۆنی ئێرانە و ناوەندی پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوییە و لە دوای تاراندا دووھەمین شاری گەورەی ئێرانە.
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی مەشھەد لە ساڵی ٢٠١٦ زیاتر لە ٣٬٠٠٠٬٠٠٠ کەس بووە کە زوربەی خەڵکی ئەم شارە بە زمانی فارسی قسە دەکەن. ھەروەھا لەم شارە ژمارەیەکی کەمیش کوردی لەن کە ژیانی خۆیان بە ڕەوە دەبەن.
نەخۆشخانەی سەردەمی تایبەت
'نەخۆشخانەی سەردەمی تایبەت نەخۆشخانەیەکی کەرتی تایبەتە، دەکەوێتە گەڕەکی نەورۆز لە شاری هەولێر. مێژووی نەخۆشخانەکە بۆ ساڵی ٢٠٠٦ دەگەڕێتەوە. لە نەخۆشخانەکە بەشی فریاکەوتنی خێرا هەیە.
ئەندازیاریی ژینگەیی
ئەندازیاریی ژینگە بریتییە لە ناسینی ژینگە و پەیوەندی مرۆڤ لەگەڵ ژینگەدا و ئەسەری ئەم دووانە بە سەر یەکتریدا. ھەروەھا لە خاوێن کردنەوەی ئاو و ھەوا دەدوێت. ئەندازیاریی ژینگە بە شاخەیەک لە ئەندازیاریی ئاوەدانی دادەنرێت، ھەرچەند ئەمڕۆ لە زۆرێک لە وڵاتانی دنیادا ئەم دووانە پێکەوە دەناسرێن و بە ئەندازیاریی ئاوەدانی و ژینگە ناسراوە. ھەروەھا ئەندازیاریی مێکانیک و ئەندازیاریی کیمیاش سەرنجیان داوەتە سەر ئەندازیاریی ژینگە و کەڵکی لێ وەردەگرن. بنەمای ئەندازیاریی ژینگە لەسەر پەرە سەندنی بەردەوامە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:تەکنۆلۆژیا و زانستە جێبەجێکارەکان پۆل:ئەندازیاریی کیمیا پۆل:ئەندازیاریی شارستانی پۆل:ئەندازیاریی ژینگە پۆل:ڕشتەکانی ئەندازیاری پۆل:زانستی ژینگەیی
بڕیارنامەی ١٩٩٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٩٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٧٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠١١ پۆل:سووریا لە ٢٠١١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا
کای بار
کای بار (بە دانمارکی: Kaj Barr، ١٨٩٦-١٩٧٠) ڕۆژھەڵاتناسێکی دانمارکی بوو. بار مامۆستای زانکۆی کۆپنھاگن بوو و لەسەر زمانە ئێرانییەکان وەکوو زمانی پاڵەوی و کوردی لێکۆڵینەوەی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مردووانی ١٩٧٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٦ پۆل:زمانناسان
ئەنغامی
ئەنغامی یەکەم پلاتفۆرمی ستریمینگی مۆسیقای یاساییە کە لە جیھانی عەرەبدا دامەزراوە. خزمەتگوزارییەکە لە تشرینی دووەمی ٢٠١٢ لە وڵاتی لوبنان دامەزراوە و بە سێ زمان وەشانی ھەیە: بە زمانی ئینگلیزی، فەڕەنسی و عەرەبی، کە ڕێگەت پێ دەدات گوێبیستی گۆرانی بە ھەر سێ زمانەکە ببیت لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە، بۆ ئەوەی بتوانیت گۆرانییەکان داونلۆد بکەیت، پێویستە بەشداری لە خزمەتگوزارییەکە بکەیت بە پارە.
سەرچاوەکان
پۆل:خزمەتگوزارییەکانی پەخشی مۆسیقا پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٢ پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧
بڕیارنامەی ١٩٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٦ی تەمموزی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٧٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
نەخۆشخانەی نێونەتەوەیی ژین
نەخۆشخانەی ژینی نێودەوڵەتی تایبەت نەخۆشخانەیەکی کەرتی تایبەتە دەکەوێتە شاری هەولێر. مێژووی سەرەتایی نەخۆشخانەکە بۆ ساڵی ٢٠٠٠ دەگەڕێتەوە، دواتر لە ساڵی ٢٠١٠ نەخۆشخانەکە گواسترایەوە بۆ تەلارێکی هاوچەرخ لە سەر شەقامی کۆیە.
سەرچاوەکان
پۆل:نەخۆشخانەکان لە ھەولێر
نەغەدە
نەغەدە (بە کوردی: نەغەدە یان سەندووس)، لە شارەکانی پارێزگای ورمێ لە ئێرانە. ناوەندی شارستانی نەغەدەیە. ئەم شارە لە (١٩) کیلۆمەتری باشووری ڕۆژاوای گۆلی ورمێ و (٢٧) کیلۆمەتری باشوری ڕۆژھەڵاتی شنۆ و (٣٦) کیلۆمەتری باکووری ڕۆژاوای مەھاباد و (٣٦) کیلۆمەتری باکووری ڕۆژھەڵاتی پیرانشار ھەڵکەوتووە. خەڵکی زۆرینەی ئەم شارە بە زمانی کوردی سورانی قسە دەکەن و کەمینە بە تورکی کە لە ئەشیرەتی قرە پاپاقن و ۱۸۲ ساڵ پێش لە وڵاتی گورجستانەوە ئاوارەی شاری کوردنشینی نەغەدە بوون.
ئەم شارە و شارستانی نەغەدە تاوەکو ساڵی (١٩٦٧) بە سەندووس ناودەھێنرا و لەم مێژووە بەدواوە گۆڕدرا بە نەقەدە. ئەم شارە ڕووباری گاداری پیادادەروات و ئابوری ئەم ناوچەیە کشتوکاڵ و میوە و دارە.
مێژوو
وێنۆک|نەخشەی کۆماری کوردستان لە ساڵی ١٩٤٦، نەغەدە لە ڕۆژھەڵاتی کۆماردا ھەڵکەوتووە
جوگرافیا
نەغەدە لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ گوندی تازەکەندی دیم و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی باڵخچی و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی میماندار و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی چیانە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:شارستانی نەغەدە پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏
مەیتاون، ئەلاباما
مەیتاون شارۆچکەیەکە لە کەرتی جێفەرسۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٨٥ کەس بووە. ڕووبەری ٦٫٩٥ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٥٥٫٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
مزگەوتی گەورە (تەوێڵە)
ڕووبەری مزگەوتەکە ٢٥٠٠ مەتری دووجایە و پێنج نوێژە نووسراوەکە و نوێژی ھەینی و دوو جەژنەکەی تێدا ئەنجام دەدرێت، خوێندنگەیەکی ئاینی تێدایە بۆ فێربوونی قورئان و زانستەکانی تر.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق پۆل:مزگەوتەکانی عێراق
پارکی نەتەوەییی یەلۆستۆن
300px|وێنۆک|[[ڕووباری یەلۆستۆن]] پارکی نەتەوەییی یەلۆستۆن (ئینگلیزی: Yellowstone National Park) پارکێکی نەتەوەیییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ڕووبەرەکەی ٨٫٩٨٣ کم٢یە. لە ١ی ئاداری ١٨٧٢ بە بڕیاری سەرۆکی ئەوکاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان ئولیسیس ئێس گرانت دروست کراوە، و بەوە ناسراوە کە یەکەمین پارکی نەتەوەیییە لە جیھاندا. ناوەکەی لە ڕووباری یەلۆستۆنەوە وەرگیراوە، کە بەناویدا تێپەڕ دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:پارکە نەتەوەیییەکان پۆل:پارکە نەتەوەیییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:وایۆمینگ پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
جامی جیھانیی یانەکانی فیفا
جامی جیھانیی یانەکانی فیفا پاڵەوانێتییەکی پیاوانەی تۆپی پێی جیھانییە، کە لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی جیھانییەوە (فیفا) ڕێکخراوە، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٠ بەناوی یانە پاڵەوانەکانی جیھانیی فیفا FIFA Club World Championship بەڕێوەچوو پاشان لەدوای پێنج ساڵ و لە ٢٠٠٥ دا ساڵانە بەڕێوەچوو لەلایەن ھەریەک لە: بەڕازیل، ژاپۆن، ئیماڕات لەگەڵ مەغریب و قەتەر.
خەڵاتکردن پارە
ھاوبەشەکانی فیفا
ئامار و دەستکەوتەکان
تۆنی کرووس شەش جار نازناوی جامی جیھانی یانەکانی بەدەستھێناوە، کە زۆرترین دەستکەوتە لەلایەن یاریزانەکەوە، کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ ھەڵگری گۆڵکاری مێژوویی جامەکەیە بە تۆمارکردنی (٧ گۆڵ)، محەممەد ئەبو تریکە، حوسام ئاشوور و وائیل گووما خاوەنی زۆرترین یاریکردنن لە جامەکەدا (ھەریەکەیان ١١ یارییان ئەنجامداوە).
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt) پۆل:CS1 Spanish-language sources (es) پۆل:جامی جیهانی یانەکان پۆل:جامی جیھانی یانەکان
مزگەوتی گەورە (خورماڵ)
ڕووبەری گشتی مزگەوتەکە دەگاتە ٢٥٠٠ مەتری دووجا لەساڵی ١٩٦١ی زاینی (١٠٦١ی کۆچی) نوێکراوەتەوە و لەساڵی ١٩٩٢ی زاینی (١٤١٢ی کۆچی) دروستکراوەتەوە. مزگەوتەکە دوو دەرگای ھەیە و منارەیەکی ھەیە کە شوێنەوارەکەی ماوە و مێژووی دروستکردنی بۆ ٤٠٠ ساڵ دەگەڕێتەوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق پۆل:مزگەوتەکانی عێراق
بەشی نەخۆشییەکانی گرێ لە نەخۆشخانەی ڕزگاری ھەولێر
بەشی نەخۆشیەکانی گرێ لە نەخۆشخانەی رزگاری / هەولێر
پێشەکی:
مێژووی دروستبونی:
بەش و پێکهاتەکانی:
ئەوبەشانەی کە پێویستە بۆی دابینبکريت:
بەشی چارەسەری گرێ لە نەخۆشخانەی ڕزگاری، ئەم بەشەیە کە دەکەوێتە گۆڕەپانی نەخۆشخانەی ڕزگاری لە باڵەخانەیەکی تایبەت بە خۆیدا، کە دەکەوێتە نێوان شەقامی ٤٠ مەتری و ١٠٠ مەتری لە شاری هەولێڕ. ئەم بەشە گرنگیەکی بەرچاوی خۆی هەیە لە دەستنیشانکردن و چارەسەر کردن و چاودێریکردنی نەخۆشیە جیاواز و دەگمەنەکانی گرێ شێرپەنجەیەکان، بۆیە ڕۆلێکی گرنگ و بەرچاوی هەیە لە خزمەتکردنی کۆمەڵگا بەگشتی و شاری هەولێر بەتایبەتی، چونکە بوونی ئەم بەشە لە شاری هەولێر وایکردوە کە خەڵکی بە ڕێژەیەکی زۆر کەمتر لە جاران پێویستی بەچونە دەرەوەی وڵات هەبێت بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەرکردنی گرێیە شێرپەنجەیەکان چونکە خۆشبەختانە ئەم بەشە توانای وەرگتنی ڕێژەیەکی بەرچاوی نەخۆشی هەیە و لەهەمان کاتدا پزیشکەکانی ئەم بەشە پشت دەبەستن بە سەرچاوە و ڕينمایە جیهانیەکان بۆ چارەسەرکردن و دەستنیشانکردنینەخۆشیەکان. ئەمەش بەهۆی ڕیکخستنی سیمیناری تایبەت لەناوەوەی بەشی نەخۆشیەکانی گرێ و هەروەها بەژداری پێکردنی پزیشک و کارمەندان لە ڕاهێنانی تایبەت بەو بەشە لە ناوەوەو دەرەوەی وڵات بەپاڵپشتی ھکومەتی هەرێمی کوردستان و ڕێکخراوەکان و کۆمپانیاکانی دەرمان کەتێیدا زانیاری نوێ دەربارەی نەخۆشیەکانی گرێ و چۆنیەتی ڕێگاکانی دەستنیشانکردن و چارەسەرکردن بەگوێرەی ستانداردە جیهانیەکان و زانیاری ورد دەربارەی جۆرەکانی دەرمان و چۆنیەتی پێدانی دەرمانەکان و کاریگەرە لاوەکیەکانیان باسدەکرێن.
مێژووی دروستبونی
مێژووی بەشی چارەسەری نەخۆشیەکانی گرێ لە نەخۆشخانەی ڕزگاری دەگەڕيتەوە بۆ ساڵی ١٩٩٤ کە ئەوکات لە یەکێک لە نهۆمەکانی نەخۆشخانەی ڕزگاری/هەولێر بوو پيشوازی لە نەخۆشەکان دەکرد بەمەبەستی چارەسەری، بەهۆی کەمی ژمارەی نەخۆش لەوکاتەدا. بەپێی سەرچاوەکان یەکەم کەس کە دەرمانی کیمیایی ئامادەکردوە، دەرمانسازێک بووە بە ناوی د.ڕزگار .بەڵام بەگوێرەی تێپەڕبوونی کات زیاد بوونی ژماری دانیشتوانی شاری هەولێر و پەیدابوونی ئامڕازەکانی دەستنیشانکردنی نەخۆشیەکانی گرێ ڕێگەخۆشکەر بوون بۆئەوەی ئەم بەشە بەشێوەیەکی سەربەخۆ لەساڵی ٢٠١٣ بکرێتەوە لەناو گۆڕەپانی نەخۆشخانەی ڕزگاری کە دەکەوێتە نێوان ٤٠ مەتری و١٠٠ مەتری شاری هەولێر.
بەشی ڕاوێژکاری پسپۆڕی نەخۆشیەکانی گرێ
ئەم بەشە پێکهاتوە لە دوو ژووری ڕاوێژکاری کەتێیدا ڕۆژانە لەهەرژوورێک پزیشکێکی پسپۆڕی نەخۆشیەکانی گرێ لەگەڵ دوو بۆ سێ لە پزیشکی دێرینی خولاو پێشوازی دەکەن لە نەخۆشەکان کە هەڵدەستن بە دەستنیشانکردن و چارەسەرکردن وچارەسەرکردن و چاودێریکردنی نەخۆشەکان واتا بەکۆیگشتی ٢ پزیشک و ٦ پزیشکی نیشتەجێی خولاو لەمبەشە هەڵدەستن بەجێبەجێکردنی ئەرکەکانیان، ئەوەی شایەنی باسە و جێگەی دەستخۆشیە لەمبەشە هیچ بڕەپار ەیەک لە نەخۆش وەرناگیرێت لەبەرامبەر بینینی نەخۆش و هەمووی لەسەر ئەرکی دەوڵەتە، شایانی ئاماژە پێکردنە کە لەم بەشەدا بەشی ئێواران کراوەتەوە کە بەهەمان شيوە بەبێ بەرامبەر نەخۆش چارەسەر دەکریت و هەمان ژماری پزیشک و کارمەند هەڵدەستن بەجێبەجێکردنی ئەرکەکانیان بەهامان شێوەی بەیانیان.
بەشی دەرمانخانە
ئەم بەشە گرنگترین و هەستیارترین بەشی نەخۆشیەکانی گرێیە چونکە هەڵسوکەوتی راستەوخۆ دەکرێت لەگەڵ ەرمان هەستیارەکاندا بۆیە دەبێت زۆر بەوردی رەچاوی رێنمایە پزشکیە دەرمانسازیەکان بکرێت چونکە ئەگەر هەرکەمتەرخەمیەک هەبێت لەمبەشە کاریگەری ڕاستەوخۆی دەبێت بۆسەر تەندروستی نەخۆش و تەنانەت کارمەندانی بەشەکەش بەگشتی بۆیە زۆر گرنگە بەوردی ڕەچاوی ڕێنمای تەندروستیەکان بکرێت. ئەم بەشە پێکهاتوە لەسێ ژووری سەرەکی، ژورێکیان دەرمانەکانی تيێدا خەزن کراوە و جیاکراونەتەوە لە ڕەفەی تایبەت وە هەدنێک لەدەرمانەکان لەناو بەفرگردا هەڵگیراوون چونکە پێویستاین بە پلەیگەرمی نزمە. هەروەها لەژورێکیتردا پێشوازی لە نەخۆشدەکرێت و دەرمانەکانیان بۆ ڕووندەکرێتەوە، بەڵآوم لەژووری سێیەم کەتیایدا دەرمانەکای تێدا ئامادەدەکرێت کەپێکهاتوون لە دووئامێر پێی دەڵێن )هوود( ئەم ئەم ئامێرانە بەکاردەهێندرێن وەکوو ژینگەیەک بۆ ئامادەکردنی دەرمانی دژە شێرپەنجە لەبەئەوەی ئەم ئامێرانە دەبنەهۆی کەمکردنەوەی زیانەکانی ئەم دەرمانە زیانبەخشانە بۆ کارمەندانی بەشەکە بەگشتی و بەتایبەتیش دەرمانسازەکان کە هەڵدەستن بە ئامادەکردنی دەرمانەکان. ئەمەش لەڕێگای هەڵمژینی ڕێژەیەکی زۆری ئەودەرمانانەی کە بەهوادادەچن لەکاتی ئامادەکردنیان بەمەش زەرەری دەرمانەکان لە ژینگەی کارکردن تێیدا کەم دەکاتەوە بەڵام ئەوەی جێی دڵگرانیە  جۆرەئامێرێک لە بەشی نەخۆشیەکانی گرێ بەکاردێت )هوود( کە لەبنەڕەتدا تایبەت نیە بە  ئامادەکردنی دەرانی کیمیایی )دەرمانی دژە شێرپەجە( چونکە بەتەواوی داخراو نیە و ناتوانێت ماددە زیانبەخشەکان هەڵبمژێت لەبەرئەوەی ئەوجۆرە هوودەی بۆ ئامادەکردنی دەرمانی کیمیایی بکاردێت دەبێت بەتەواوی داخراوو بێت هەرلەم ژوورە  پێویستە پاشماوەی دەرمانەکان بەگوێرەی ترسناکیان لە سەلەی سوور و زەرد وسەوز جیابکرێنەوە بۆئەوەی تێکەڵ بەیەک نەکرێن و هەریەکەیان بەڕێگەی تایبەت لەناو ببرێن بۆئەوەی نەبنە هۆکاری نەخۆشی بۆ کارمەندان و هاوڵاتیان چونکە هەندێک لەمدەرمانانە  خوودی خۆیان  (carcinogenic ) (ماددەی هۆکار بۆ شرپەنجە)ن واتا هۆکاری توشبوونن بە شرپەنجە بەڵام بەداخەوە لەبەشی نەخۆشیەکانی گرێ لە نەخۆشخانەی ڕزگاری بەهیچ جۆرێک ڕەچاوی ئەم خاڵانە ناکرێت و بگرە ڕۆژێک دەمێنێتەوە کەئەمەش دەبێتە هۆی مەترسی بۆ سەرجەم کارماندەنای بەشەکە بەگشتی چونکە لەکاتی مانەوەی ئەم پاشماوانە بەهەوادا بڵاودەبێتەوە و بەگوێرەی کات کاریگەری خراپیان دەبێت و بۆ سەرتەندروستی کارمەندان و نەخۆشەکان بەتایبەت ژینگەی بەشەکە بەگشتی، ئەوەی جێگای داخە لەکاتی لەناوبردنی ئەم پاشماوانە نابردرێتە شوێنی تایبەت و بەڵکە تێکەڵ بە ژینگە دەکرێت. شایەنی باسە لەمبەشەدا نزیکەی ١٠ دەرمانساز هەڵدەستن بەئامادەکردن و پێدانی دەرمان بۆ نەخۆشیەکان، ئەوەی جێگای دڵخۆشیە لەبەشی دەرمان لەدەرمانخانە نزیکەی ٩٠٪ ی دەرمانەکان بوونیان هەیە و نەخۆش پێویست ناکات لەدەرمانخانە تایبەتەکان بیانکڕێت بەڵکوو بێبەرامبەر بە نەخۆشەکان دەدرێت لەکاتێکدا کە دەرمانەکان دەرمانی گرانبەهان.
بەشی تاقیگە
ئەمبەشە پێکهاتوە لە تاقیگەی بچووک کە لەتوانایداهەیە تەنها ئەوپشکنینانە بایۆلۆجی و کیمیایانە بکات کەپێویستن بۆ چاودێریکردنی نەخۆشیەکانی شێرپەنجە.
ژووری فایلات
ئەم ژوورە بەرپسە لە دروستکردنی فایل بۆ هەریەکە لەم نەخۆشانیە کەدێنە ئەم بەشە بۆ وەرگرتنی چارەسەری کیمیایی، کەتیایدا زانیاری ود لە نەخۆش وەدرەگرن وەکوو شوێنی دانیشتن و جۆری نەخۆشیەکەی و جۆرە جیاوازەکانی پشکنینەکان کە بۆ نەخۆشەکە کراون وە بەردەوام هەرجۆرە دەرمانێک وەردەگرێت یان پشکنینێکی بۆ دەکرێت و دەخرێتە ناو ئەم فایلە.
قاوشی خەواندی نەخۆش
ئەمبەشە پێکهاتوە لە دوو بەشی پیاوان و ئافرەتان کە بەکۆی گشتی ٤٨ قەرەوێڵەی خەواندنی نەخۆشی هەیە، لەمبەشەدا پەرستارەکان هەڵدەستن بە پێدانی دەرمانی ئامادەکراو لەلاین دەرمانسازەکانەوە بە نەخۆشەکان و چاودێریکردنیان تا وەکوو تەواو بوونی دەرمانەکە.
ئەو بەشانەی کەپێویستە دابین بکرێن بۆ بەشی نەخۆشیەکانی گرێ لە نەخۆشخانەی ڕزگاری:
أ‌. پی تی سکان (PET SCAN ) ب‌. سۆنار(Ultrasound) ت‌. مامۆگرافی (Mamography ) ث‌. سیتی سکان( CT Scan ) ج‌. (MRI) ئێم ئاڕ ئای
سەرچاوەکان
پۆل:نەخۆشخانەکانی کوردستان پۆل:نەخۆشخانەکان لە ھەولێر
کۆمپانیای تۆمارکردن
یاساکان
له‌ کاتێکدا که‌ هونه‌رمه‌ند ڕێکه‌وتن نامه‌ی به‌ست له‌گه‌ڵ کۆمپانیایه‌ک، ئه‌و کۆمپانیایه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی یاسایی بۆی هه‌یه‌ گۆڕانکاری له‌ کاره‌ داهاتووه‌کانی ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ بکات و هه‌ر کارێک ئه‌م هونه‌رمه‌ندا له‌ ستوديو دا له‌گه‌ڵ کۆمپانیا ڕیکۆردێک تۆمار بکات مافی بڵاوکردنه‌وه‌ی ده‌پارێزرێت بۆ ئه‌و کۆمپانیایه‌و هه‌ڵگری مافه‌که‌ هونه‌رمه‌نده‌که‌ خۆی ئه‌بێت. له‌ کاتێکدا ئه‌گه‌ر کۆمه‌ڵه‌ هونه‌رمه‌ندێک بوون و گروپ بوون، ته‌نها یه‌کێک له‌ ئه‌ندامه‌کان ده‌توانێت ببێت به‌ هه‌ڵگری مافه‌که‌، ئه‌گه‌ر ئه‌م هونه‌ر مه‌نده‌ش له‌ داهاتوودا گروپه‌که‌ جێبێڵێت، مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی یاسایی به‌کاری بهێنێت.
جۆره‌کانی تۆمارکردن
هه‌موو هونه‌رمه‌نده‌کان یه‌ک جۆر کۆمپانیای تۆمارکردن نابێته‌ سپۆنسه‌ریان، زۆرتر له‌ یه‌ک دانه‌ هه‌یه‌. وه‌ هه‌روه‌ها تۆمار کردن به‌ گشتی ده‌بێت به‌ دوو به‌شی سه‌ره‌کییه‌وه‌: ١. تۆمارکردنی گه‌وره‌ (به‌ ئینگلیزی Major Label) ٢. تۆمارکردنی سه‌ربه‌خۆ (به‌ ئینگلیزی Independent Label)
هه‌ندێک کۆمپانیای تۆمارکردن
ئه‌مانه‌و چه‌نده‌ها کۆمپانیای به‌ناوبانگی تر هه‌ن، ئه‌مانه‌ تۆمارکردنی گه‌وره‌ن، به‌ڵام تۆمارکردنی سه‌ربه‌خۆ ئه‌رکه‌کانی ده‌که‌وێته‌وه‌ سه‌ر شانی هونه‌رمه‌نده‌کان خۆیان و خۆشیان باجی بڵاوکردنه‌وه‌ی کاره‌کانیان ده‌ده‌ن. زۆر زه‌حمه‌ته‌ که‌ هونه‌رمه‌ندان به‌بێ کۆمپانیای تۆمارکردن بناسرێن و له‌ ساڵی ١٩٩٠-تاکو ئێستا ئه‌مه‌ ته‌نها جارێک ڕویداوه‌.
ئەڤیچی
تیم بێرگلین (زێدەتر بە ئەڤیچی ناسراوە) (لەدایکبووی ٨ی ئەیلوولی ١٩٨٩ – مردووی ٢٠ی نیسانی ٢٠١٨) مۆسیقاژەن، دی جەی، بەرھەمھێنەری مۆسیقا و ڕیمیکسەرێکی سویدی بوو.
لە تەمەنی ١٦ ساڵی، بێرگلین دەستی کرد بە پۆستکردنی ڕیمیکسەکانی لە مەیدانی ئیلیکترۆ میوزیک، کە ئەمەش بووە ھۆی بەدیھێنانی یەکەمین گرێبەستی تۆماریی.
زێدەتر بەھۆی تراکی «لێڤڵز» ناوی دەرچوو کە لە ساڵی ٢٠١١ دا بڵاوی کردەوە. ئەلبومی "ڕاست (true)" کە تێکەڵێکی جوان بوو لە ژانرە جیاوازەکانی ئیلیکترۆ دانس میوزیک لە ساڵی (٢٠١٣) دا دەنگدانەوەیەکی باشی بەدوایخۆیدا بۆ ھێنا. لە زیاد لە ٥٠ وڵات لە دە یەکەمەکەدابوو. وە تراکی "ھەڵم بستێنە(wake me up)"، لە ئەورووپا پێشەنگی پڕفرۆشترین میوزیکی بە دەست ھێنا و لە ئەمریکایش پلەی چوارەمی گرت.
لە ساڵی ٢٠١٥ دا، بێرگلین دووھەمین ئەلبومی خۆی بڵاو کردەوە، بە ناوی "چیرۆکەکان(stories)"، وە پاشان لە ساڵی ٢٠١٧ "ئیپی(EP)"ـیەکی بڵاو کردەوە کە پێکھاتبوو لە ٦ تراک.
بێرگلین لە ساڵی ٢٠١٢ بۆ تراکی "خۆرھەڵاتن"(sunshine)
کە لەگەڵ دەیڤید گێتا بەیەکەوە کاریان تێداکردبوو، بۆ خەڵاتی گرامی ھەڵبژێردرا وە ھەروەھا بۆ تراکی «لێڤڵز»، لە ساڵی ٢٠١٣ بۆ ھەمان خەڵات ھەڵبژێردرا.
بێرگلین لە ساڵی ٢٠١٦ لە لە گەشت کردن و گەڕان وەستا بەھۆی کێشەی تەندروستیەوە، کە فشارێکی زۆری لەسەربوو بەھۆی خراپی باری تەندروستییەوە. لە ٢٠ ی نیسانی ٢٠١٨، ئەڤیچی لە ھەوڵێکی خۆکوژیدا لە مەسقەت ی پایتەختی وڵاتی عومان کۆتایی بە ژیانی خۆی ھێنا. لە ٨ ی مانگی مای دا لە وڵاتەکەی خۆی و لە شوێنی لە دایک بوونی کە ستۆکھۆڵم دەکا نێژرا.
١٩٨٩–٢٠١٠:ژیانی منداڵی و پیشەی زووی
تیم بێرگلینگ لە ٨ ی ئەیلولی ١٩٨٩ لە ستۆکھۆڵم، سوید، لە
لە کلاس بێرگلین و ئانکی لیدێن لە دایک بووە. سێ خوشک و برای ھەیە دەیڤید بێرگلین،لیندا ستێرنەر وە ئەنتۆن کۆربێرگ. لەلایەن براکەیەوە ئیلھامی وەرگرتووە کە ئەویش ھەروا دی جەی بووە، لە تەمەنی ١٦ ساڵیەوە دەستی کردووە بە درووستکردنی میوزیک. لە ساڵی ٢٠٠٧ ئەڤیچی لەگەڵ درێیفتس پلەی کە کۆمپانیایەکی تۆمار کردنە ڕێکەوت.
بێرگلین ئاماژەی بەوە داوە کە ناوی ئەڤیچی لە نزمترین پلەی جەھەندەمی بوزیەکانەوە وەرگرتووە و ئاماژە بەوە دەکات.
٢٠١١–٢٠١٣: «لێڤڵز» و دەنگدانەوەیەکی نێودەوڵەتی
چەپ|وێنۆک|ئەڤیچی لە ڤیستیڤاڵی ئینبۆکس لە ساڵی ٢٠١١ لە ساڵی ٢٠١١ بێرگلین «لێڤڵز»ی بڵاو کردەوە، کە ئەمە ڕێڕەوەکەی بۆ دۆزیەوە و بەناو بانگی کرد. گۆرانیەکە لەلایەن تیم خۆیەوە بەرھەم ھێنرا و پارچەیەکی لە گۆرانیەکەی ئێتا جەیمس کە ھی ساڵی ١٩٦٢ بە ناوی "شتێک لە مندا پێویستە ھەڵگیرێ"(Something's Got Hold On Me) بەکار ھێناوە.
«لێڤڵز» چووە پلەی دە یەکەمەوە لە وڵاتانی پۆڵەندا و بەلجیکا و بۆسنە و کڕواتیا و دانیمارک و فینلەندا و ئەڵمانیا و یۆنان و بەریتانیا و زۆرێک لە وڵاتانی تری ئەورووپا.
لە ساڵی ٢٠١٢ دا لە کارێکی ھاوبەشیان لەگەڵ دەیڤید گێتا بە ناوی «خۆرھەڵاتن» بۆ خەڵاتی گرامی پاڵێورا.
٢٠١٣–٢٠١٤: ئەلبومی ڕاست (ترو true)
لە ساڵی ٢٠١٣ دا بێرگلین کۆمەڵێ تراکی تازەی لە ئەلبومە نوێیەکەی بەناوی "ڕاست" بڵاو کردەوە، کە لە دواتردا لە سێتێکدا لە مانگی ئەیلول ھەموویانی پەخش کرد، لە سێتەکەی لە فیستیڤاڵی ئۆلترا میوزیک لە مایامی، زۆرێک لە تراکەکانی لە دوای ئەو سێتە ڕەخنەکاری و پێداچوونەوەی بۆ کرا و بە یەکێک لە سەرکەوتووترین ئەلبومەکان دەستنیشان کرا.
ئەلبومەکە لەم گۆرانیانە پێکھاتبوو:
٢٠١٤–٢٠١٥ ئەلبومی "چیرۆکەکان"(stories) و کاری ھاوبەشیی مەزن
چەپ|وێنۆک|ئەڤیچی ٢٠١٤ لە ساڵی ٢٠١٤ بێرگلین بە گۆڤاری "ڕۆڵین ستۆن"ی ڕاگەیاند کە کاری لە ٧٠ گۆرانیدا کردووە بۆ ئەلبومە نوێیەکەی کە "چیرۆکەکان"ە، ھەر لەو ئەلبومەش کاری ھاوبەشی کردووە لەگەڵ جۆن بۆن جۆڤی،سێرج تانکیان کە سەر بە باندی "سیستم ئۆف داون"ە، کریس مارتن،ویسلێف جین،ماتیساھو.
ئەلبومی <<چیرۆکەکان>> پێک ھاتووە لەم گۆرانیانە:
ڕاست|وێنۆک|ئەڤیچی لە سێتێک لە ساڵی ٢٠١٤ لە یانەی شەوانەی ئوشوای لە کاتی گەشتەکەی بۆ ئەلبومی <<چیرۆکەکان stories>>، بەھەمان شێوە تراکێکی تاکی پەخش کرد بە ناوی "ھیچ ئافرەتێک دڵخۆش ناکەم" (no pleasing a woman) کە بیڵی جۆ ئارمسترۆنگ گۆرانیەکە دەڵێ، کە میلۆدیەکەی زۆر لە گۆرانی "ھەڵم بستێنە" (wake me up) دەچێ.بێرگلین بەھەمان شێوە ھەندێ تراکی تری پەخش کرد لە سێتەکانی وەکو "لە خۆشەویستی دام لەگەڵ خێوەکەت"(in love with your ghost) کە دانیەڵ دانێ ئادمز رای گۆرانیەکە دەڵێ، وە گۆرانیەکی تری بە ناوی "حەزدەکەم بکەوم" (love to fall) لەگەڵ تۆم ئۆدێڵ، ھەروەھا "میلیۆنێک میل" (million miles) ی لەگەڵ ئێڵ پی (LP) کە ڤێرژنی دیمۆی "کێشە" (trouble) بوو.
سەرەتای دەرکەوتنی نەخۆشیەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ١ ی ئەیلولی ساڵی ٢٠١٤ کە لە یادی لە دایک بوونی ٢٥ ساڵەیدا بڕیاریدا ھەموو سێتەکانی ھەڵوەشێنێتەوە بەھۆی خراپی و ناجێگیری باری تەندروستی. ڕۆژێک دوای ئەوە لە ڕێگەی دێنم&سەپڵای ڕایگەیاند کە تراکە تاکەکەی بڵاو دەکاتەوە بە ناوی "ڕۆژەکان"،"ڕۆژەکان" (the days) کارێکی ھاوبەشی بێرگلین و ڕۆبی ویڵیامسە و لە مانگی کانوونی یەکەمی ھەمان ساڵ بڵاو کرایەوە. لە ١٦ ی ئەیلولی ساڵی ٢٠١٤ ئی ئەی سپۆڕت ڕای گەیاند کە بێرگلین تراکێکی نوێ بە ناوی "شەوەکان" (the nights) بڵاو دەکاتەوە و لە فیفا ١٥ لێ دەدرێ. لە ١٧ ی ئەیلول بە فەرمی بڵاو کرایەوە کە تراکەکە لە ئیپیەکدا لەگەڵ "ڕۆژەکان" بڵاو دەکرێتەوە.
لە ٢ ی مانگی ئایاری ٢٠١٥ لە ئوسترالیا لە سێتێکی لە فیستیڤاڵی فیوچەر میوزیک دا تراکە تاکەکەی لەگەڵ گۆرانیبێژی دیار و گروپی کۆڵدپلەی کریس مارتن بە ناوی "بەھەشت" پەخش کرد، پاشانیش لە ھەمان ساڵدا و لە فیستیڤاڵی ئەڵترا میوزیک زۆربەی گۆرانیە تازەکانی پەخش کرد و ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی ھەر بە زووی بخزێنە ناو ئینتەرنێتەوە لەوانەش کۆمەڵێک ئایدی شی تێدا بوو، گۆرانیەکانیش وەکو:
لە ٤ ی مانگی ئابی ساڵی ٢٠١٥ دا،بێرگلین ڕایگەیاند کەوا پێش بڵاو کردنەوەی ئەلبومەکەی <<چیرۆکەکان stories>> کۆتا دوو تراکی تاکی خۆی بڵاو دەکاتەوە کە بریتی بوون لە "بۆ ڕۆژانێکی باشتر" (for a better day) و "پاک ھاڕین" (pure grinding) کە "بۆ ڕۆژانێکی باشتر"ی لە ٢٧ ھەمان مانگ و "پاک ھاڕین"ی لە ڕۆژێک دوای ئەو بڵاو کردەوە لە سپاتیفای و ئای تیونز.