cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مزگەوتی عومەر کوڕی خەتتاب (دەوحە)
مزگەوتی عومەر کوڕی خەتتاب دەکەوێتە دەوحەی پایتەختی قەتەر و ئەو مزگەوتەیە کە تەلەڤیزیۆنی قەتەر ھەموو ھەینییەک نوێژی ھەینی تێدا پەخش دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:نژیاروانیی ئیسلامی پۆل:مزگەوتەکان
کوڤە
کوڤە شارەوانییەکە لە پارێزگای نامور لە بەلجیکا بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٧، ڕێژەی دانیشتووانی ١٣٤٤٩ خەمڵێنراوە. لەگەڵ ڕووبەرەکەی بە ٢٠٦٫٩٣ کم دووجا
ئالبرشت کۆسل
لیۆن ھارد ئەلبرێکت کاسل بە (ئینگلیزی: Leonhard Albrecht Kossel) لە دایک بووی ساڵی ١٨٥٣ زانای زیندە کیمیایی بوو. خەڵاتی نۆبڵی وەرگت بەھۆی زانستی ئەرکی ئەندام و زانستی پزیشکی لە سالی ١٩١٠ لەناو کارەکەی ئەوەی پێکھاتەی کیمایی ناوکە ترشی دیاری کرد.
کۆسل توانی جیاوازیی و ھەروەھا باسی ئاوێتەی ئەندامی بکات کە پێشکەش کراوە لە ترشی نووکلێیک و Cytosine, Adenine,Guanine,Thymine، ھەروەھا Uracil ئەم ئاوێتانە وا پیشان دران کە ببنە Nucleobase و کلیلی دروستکردنی DNA و RNA. ماددەی بۆ ماوەیی دۆزرایەوە لە ھەموو خانە زیندووەکان کۆسل کارگەیەکی گرنگی ھەبوو لەگەل یارمەتیدەرەکانی و توێژەرەوە گرینگەکانی لە زانستی زیندە کیمیا ئەوانیش پێکھاتبوون لە:ھێنری درایس دێل، فریدریک میشر، ئێدوین بی، و پرۆفیسۆر و ئامۆژگاریکەرەکەی فیلێکس ھاپ سێڵێر، و کۆسل سەرنوسەری ڕۆژنامەی کیمیای بایۆلۆجی بوو کە فیلێکس ھاپ سێلێر دایمەزراندبوو لە سالی ١٨٩٥ تا مردنی ھەروەھا کۆسل لێکۆلینەوەیەکی گرنگی ئەنجام دا لەناو پێکھاتەی پرۆتین و لێکۆلینەوەکەی پێشبینییەکی دۆزییەوە لەسەر سروشتی Peptide ی گەردی پرۆتینەکان.
ژیانی سەرەتایی و خوێندن
کۆسل لە Rostock، لە ئەڵمانیا لە دایک بووە وەک کوڕی بازرگان و کۆنسۆلی پروسیا ھەروەھا کۆسل دەچوو بۆ ھۆلی داخراوی وەرزشیش لە Rostock، بۆ ئەوەی گرنگی کیمیا و ڕوەک زانی ئاشکرا بکات
لە سالی ١٨٧٢ لە زانکۆی Strassburg بۆ خوێندنی پزیشکی. خوێندی لەژێر چاودیری فیلێکس ھاپ سێڵێر کە سەرۆکی بەشی زیندە کیمیایی بوو، تەنھا ئەم دامەزەراوەیە ھەبوو لەم کاتەدا لە ئەڵمانیا
بەشدار بوو لە وانەکانی Anton de Bary, Waldeyer, August Kundt, و Baeyer. خوێندنی لە زانکۆی Rostock تەواو کردوو بڕوانامەی پزیشکی وەرگرت. لە سالی ١٨٧٧ لە ئەڵمانیا
لێکۆلینەوە سەرەتاکان و یارمەتییەکان
دوای تەواو کردنی خوێندن. کۆسل وەکوو یاریدەدەری فیلێکس ھاپ سێڵێر لێکۆلەر گەڕایەوە زانکۆ لەو کاتە. فیلێکس ھاپ سێڵێر بە زۆری گرنگی بە دەربارەی لێکۆلینەوە لەسەر مادە ترشەکان دەدا کە یەکەم جار توانرا بە شێوەیەکی کیمیایی جیابکرێتەوە لە خانەی کێم لەلایەن قوتابییەکی پێشووی فیلێکس ھاپ سێڵێر، لە سالی ١٨٦٩. بە پێچەوانەی پرۆتین ماددەکە بە ڕێژەیەکی زۆر فسفۆری تێدابوو بەڵام لەگەل ڕێژەیەکی بەرز لە ترشی بە پێچەوانەی ھەر ماددە خانەیەک کە تێبینی کراوە لەسەری کۆسل ئەوەی ئاشکرا کرد ماددەکە پێی دەوترێ:nuclein: بریتی بوو لە پێکھاتەی پرۆتین و نا پرۆتین کۆسل زیاتر جیاوازی لە نا پرۆتینەکان کرد و باسی لێوەکرد ماددەکە وەک ناوکە ترش ناسرا کە زانیاری بۆ ماوەیی لەناو خانە زیندووەکان دۆزرایەوە
جیاوازیکردن و باسکردنی شوێنە سەرەکییەکان
لە ١٨٨٣ کۆسل زانکۆی ستراسبۆرگ بۆ ئەوەی ببێتە بەرێوبەری بەشی کیمیا لە بەشی فیسیۆلۆجی لە زانکۆی بەرلین لەم پلەیە سەرکەوتوو لەگەل Eugen Baumann و کاری کرد لەژێر سەرپەرشتی Emil du Bois-Reymond
کۆسل بەردەوام بوو لە کاری پێشووی لەبارەی ناوکە ترش. لەکاتی ١٨٨٥ بۆ ١٩٠١ و توانی جیاوازی لە پێنج ئاوێتەی ئەندامییەکە بکات و ناویان لێ بنێت، adenine, cytosine, guanine, thymine, and uracil. ئەم پێکھاتانە بە گشتی ناسراون وەکوو بنکەی ناوکی و ئەوانە پێکھاتەی گەردی پێویست دەستەبەر دەکەن بۆ دروستکردنی گەردی جێگیر لە DNA و RNA
لێکۆلینەوە لەناو پێکھاتەی کیمایی پرۆتین
لە ١٨٩٥ کۆسل پرۆفیسۆری فیسیۆلۆجی بوو وەکوو بەرێوبەری بەشی فیسیۆلۆجی لە زانکۆی marburg لە دەوروبەری ئەم کاتە، ئەو دەستی بە لێکۆلینەوە کرد لە پێکھاتەی کیمیایی پرۆتینەکان گۆرینی پرۆتینەکان لە کاتی گواستنەوەیان بۆ پێکھاتە خانەی Peptone و لێکۆلینەوەی تریش لە سالی ١٨٩٦ کۆسل Histidine ی دۆزییەوە دواتر ڕێگایەکی کۆنی دۆزییەوە بۆ جیاکردنەوەی "hexone bases" (ترشە ئەمینی، arginine,histidine,و lysine) ئەو یەکەم جار توانی جیاوازی لە Theophylline کە چارەسەرەکە بوونی ھەبوو بە شێوەیەکی سروشتی لە چای و کەکاو
لە ١٩٠١ کۆسل دامەزرا لە پلەیەکی ناسراو لە زانکۆی Heidelberg و بوە بەرێوبەری بەشی لێکۆلینەوەی پرۆتین لە زانکۆی Heidelberg بووە بەرێوبەری پەیمانگای Heidelberg بۆ لێکۆلینەوەی لە پرۆتین لێکۆلینەوەکەی پێشبنی دۆزینەوەی سروشتی polypeptide لە گەردە پرۆتینەکان
خەڵاتی نۆبل
ڕووداوەکانی ژیان وەکوو دراما وایە و من لە ئەکتەری دەخوێنم، نەک پلان. زۆر ئەکتەر ھەیە؛ و ئەوە کەسایەتی ئەوانە کە ئەم درامایە دروست دەکەن من دەمەوێ لە حەزەکانیان تێبگەم؛ و شتە تایبەتییەکانیان
—ئەلبشرت کۆسل لە کاتی چاوپێکەوتنەکەی نیویۆرک تایمز لە نیویۆرک
کۆسل لە سالی ١٩١٠ خەڵاتی نۆبلی وەرگرت بەھۆی لێکۆلینەوەکانی لە خانە دا کردبووی پێکھاتەی کیمایی لە ناوکەخانە، و بۆ کارەکانی لە جیاوازی کردن و باسکردنی ناوکە ترش خەڵاتەکە لە سالی ١٩١٠ بەخشرا
لە پایزی سالی ١٩١١ کۆسل بانگھێشت کرا بۆ ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا بۆ وتنەوەی وانەی Herter لە زانکۆی جۆنس ھۆپکینگس، گەشت کردن لەگەل ھاوسەرەکەی لویس و کچەکەی Gertude، و ئەو دەرفەتێکی دۆزییەوە بۆ گەشتکردن و سەردانی کردنی ناسیاوەکانی یەکێک لەوان یوجین ھیلگارد پرۆفیسۆر لە کیمیای کشتوکالی لە زانکۆی کالیفۆرنیا لە Berkeley
و یوجین ھەروەھا کوری مامییەتی، و کۆسل سەردانی چەنەھا زانکۆی تری کردوو وانەی لێ وتەوە لەناویان زانکۆی شیکاگۆ
بە بۆنەی سەردانەکەی بۆ شاری نیویۆرک، کۆسل چاوپێکەوتنی لەگەل پەیامێنێرێک کرد لە نیویۆرک تایمز ئینگلیزی کۆسل بە شێوەیەکی زۆر باش بوو و بە شێوەیەکی بەھێز باسی کرد لە ھەژماری پەیامنێرەکە
وانەکەی لە زانکۆی جۆنس ھۆپکینگس بە ناونیشانی |پرۆتینەکان| پرۆتینەکان بوو، ئەوە یەکەم جار بوو کە کۆسل سەردانی ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا بکات
یارمەتیدەرەکان و لێکۆلینەوەکانی تر
لەگەل قوتابییە ناوازەکەی ھێنری درایسدەیل کۆسل لێکۆلینەوەی لەسەر Arginase کرد، ئەو ئەنزیمانەی کە لەگەل ئاوێنی Arginine بۆ ناو Urea و Ornithine دواتر Agmatine یینی دۆزییەوە لەناو ھێلکەی ماسی دواتر ڕێگایەکی داھێنا بۆ ئامادەکردنی
یەکێکی تر لە قوتابییەکانی کۆسل ئەمریکی بوو لە بواری زیندە کیمایا ناس ئیدوین بی، دواتر گەڕایەوە بۆ ئەمریکا بۆ بەشداری کردن لە "Single-grain experiment" لە (١٩٠٧–١٩١١) و بووە بەشیک لە تیمەکە ئەوانەی ھۆی خۆراکبەخشی anemia و goiter ڕووندەکەنەوە و دیاری دەکەن یەکێکی تر لەوان otto folin بوو بە ڕەگەز ئەمریکی شارەزا لە بواری کیمیا کە ھەستا بە دۆزینەوەی Phosphocreatine.
لە ١٩٢٣ کۆسل ڕێزی لێنرا و بەرز کرایەوە بۆ نوێنەری ئەلمانیا بۆ یازدەمین کۆنگرێس لە ئیدنبورگ، سکۆتلەندا و ئەو لەوێ ئامادەبوو پێش کۆبونەوەی زاناکان، ئەوان چەپلەیان بۆ لێدا بۆ چەنەھا خولەک بەردەوام بوو. لە کۆنگرێس، پلەی شانازی پێدرا لە زانکۆی ئیدنبورگ
لە ١٩٢٤ کۆسل بووە پرۆفیسۆری فەخری. بەلام بەردەوام بوو لەسەر وانە وتنەوە لە زانکۆی Heidelberg. لە ١٩٢٤، ئامادەبوو لە ئاھەنگی یادی ساڵانەی Joseph_Lister لە England بەرێوە چوو
گۆڤاری کیمای فیزیایی
کۆسل بە زووی یارمەتی کێشەکانی گۆڤارەکەی دا. گۆڤارەکە لەلایەن پرۆفیسۆر و ئامۆژگاریکارییەکەی فیلێکس ھاپ سێڵێر دامەزرابوو لە ١٨٧٧ لەھەمان ساڵ کە کۆسل کاریکرد وەکوو یاریدەدەری لێکۆلەر فیلێکس ھاپ سێڵێر دوای مردنی ھۆپ سیڵێر لە ١٨٩٥ کۆسل بووبە سەرپەرشتیاری گۆڤارەکە و بەردەوام بوو تا مردنی لە ١٩٢٧
ژیانی کەسی
کوڕەکەی Walther Kossel (تەمەن١٨٨٩-١٩٥٦)ر فیزیکزانێکی دیار و پرۆفیسۆر بوو لە بواری تیۆرییەکانی فیزیکی و بەرێوبەری بەشی فیزیکی بوو لە زانکۆی Tübingen ئەو ناسراوە بەھۆی تیۆرییەکانییەوە: Chemical_bond و (ionic bond/octet rule), و Sommerfeld–Kossel displacement law و دەسکەوتی زیاتر.
کۆسل ھیچ چالاکییەکی سیاسی نەبووە، و بە ڕەچاوکردنی ھەمووشتەکانی دەردەکەوێت کە ئەو سیاسی نەبووە
لەکاتی ھاوسەرگیرییەکەی لەگەل لویس کۆسل پەیوەندی لەگەل چەنەھا ئەمریکی بەناوبانگ بەست وەکوو Eugene W. Hilgard پێشەنگ بوو لە زانستی خاک، ھەروەھا ھێنری ڤێلارد کە پسپۆری دارایی و ڕۆژنامە نوس بوو، ھەروەھا William Lloyd Garrison یش کە دژی بەندایەتی بوو
لویس کۆسل ھاوسەری کۆسل ئالبرشت لە ١٩١٣ مرد بەھۆی ھەوکردنی بەرزی پەنکریاس کۆسل بە ئارامی لە سالی ١٩٢٧ کۆچی دوایی کرد بەھۆی angina pectoris و لە Heidelberg لە ئەڵمانیا نێژرا
کاریگەری
خوێندن لەسەر زیندەوەری زیندوو زیاتر و زیاتر پێشەرەوە بۆ بینینی یەکە سەربەخۆکان بەشێوەی قسەکردن - خانەکان - ھەروەھا بۆ پلەیەکی تەواو پێشەرەوی ژیانێکی سەربەخۆ دەکات و ئەوان شوێنێکی ڕاستەقینەن بۆ کارێکی گرنگ، بۆیە خانەکان سەرنج بدە سەر ڕاکێ
بۆیە بە تایبەتی خانەکان بە سەرەنجەوە ڕابکێشە لەکاتی لێکۆلینەوەی بایۆلۆجی
و خوێندنەوەکان زانیارییەکانمان فراونتر دەکات بۆ ھەر خانەیەک بۆ ھەر ڕادەیەکی گرنگ کە شیاو بێ بۆ بەرچاوی
خوێندنەوەکان لەسەر خانە زانیارییەکانمان فراونتر دەکات لەسەر خانەکان بۆ ھەر ڕادەیەکی گرنگ کە شیاو بێ ڕەچاو بکرێ. پرۆفیسۆر کۆسل خۆی تەرخان کرد بۆ لێکۆلینەوە لە کێلگەکەی، بۆیە بۆ کارەکانی وەک ڕێزێک خەلاتی نۆبلی پێ بەخشراوە ئەمسال — قسەکانی لە کاتی خەڵاتی نۆبڵ لە ١٩١٠دا
بەھۆی جیاوازی کردن و ناساندنی ناوکە ترش و Nucleobases ماددەیەکی سەرەتایی پێویستی دەستبەر کرد کە پێشەرەوی double-helix model دەکات لە DNA و لە سالی ١٩٥٣ یش داھێنرا لەلایەن دوو زانا James D. Watson و Francis Crick
و پەیمانگاکەی لە زانکۆی Rostock وەک شانازایەک ناوی خۆیان لەسەر دانا (Albrecht Kossel Institute for Neuroregeneration)
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٣ پۆل:مردووانی ١٩٢٧ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی پۆل:زانایان پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست پۆل:ژینناسانی ئاڵمانی پۆل:کیمیازانانی ئاڵمانی پۆل:پزیشکە ئەڵمانییەکان
سپی کانی
سپی کانی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سپی کانی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بایدری سەروو لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی شایان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی میشیاو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی عەواڵان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئەنجیری
ئەنجیرەک (Encîrî، ) دێیەکە لە گوندستانی حەسەن ئاوا، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی ئارووناوا، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی ئەنجیری بە شێوەزاری کوردیی باشووری و بنزاری کەڵھوڕی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٩٠ کەس لە ١٤٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا
مێژووی تورکیا
وێنۆک مێژووی تورکیا مێژووی ئەو ناوچەیە دەگرێتەوە کە ئێستا خاکی کۆماری تورکیا پێکدەھێنێت، مێژووی ھەردوو ناوچەی ئەنادۆڵ (بەشی ئاسیای تورکیا) و تراکیای ڕۆژھەڵات (بەشی ئەورووپای تورکیا) لەخۆ دەگرێت. وێنۆک|نەخشەی قەڵەمڕەویی دەوڵەتی عوسمانی
سەردەمە دێرینەکان
وێنۆک|220px|کتێبخانەیەک لە شاری ئیفسوسی ئیغریقی دێرین لە ئەنادۆڵ، دەگەڕێتەوە بۆ ١٢٥ پ. ز ئاسەوارناسەکانی تورکیا بەڵگەیەکیان دۆزییەوە کە ئاماژە بە بوونی کۆمەڵگەی پێشکەوتوو دەکات لە شوێنی تورکیای ئێستادا لە ساڵی ٦٠٠٠ پێش زایینەوە، و بەپێی ئەوەی لە ڕووی مێژوویییەوە نووسراوە، ھیتییەکان بۆ یەکەم جار ئەم ناوچانەیان ئاوەدان کردووەتەوە، لە ساڵەکانی ٢٠٠٠ پ. ز ھیتییەکان دەستیان بە کۆچکردن کرد لە ئەورووپا و ناوەڕاستی ئاسیاوە بۆ بەرزایییەکانی ئەنادۆڵ. دوای سەدان ساڵ ئەم ھیتییانە توانیان دەست بگرن بەسەر زۆربەی ناوچەکەدا، و لە ساڵی ١٥٠٠پ. ز توانیان ئیمپڕاتۆرییەتێکی بەھێز دابمەزرێنن و ببن بە یەکەم سەرکردەکانی ناوچەکە، دواتر بەشێکی فراوانی بەرزایییەکانی ئەنادۆڵ کەوتە دەستی فەریجی و لیدییەکان و ھەندێک کۆمەڵی تر، ئەمەش لە ماوەی نزیکەی ساڵی ١٢٠٠ تا ٥٠٠ پ. ز بوو، ھەر لە ھەمان ماوەدا یۆنانییەکان چەندین دەوڵەتی بچووکییان دروست کرد لەسەر کەنارەکانی دەریای ئێژە لە بەرزایییەکانی ئەنادۆڵدا.
و ئیمپڕاتۆری فارسی توانی دەسەڵاتی بکێشێت بەسەر ئەنادۆڵ و تراقیادا ھەتا گەیشتنی ئەسکەندەری مەزن، پاشای مەقدوونیا، ئەو کاتە سوپای فارس شکان لە ساڵی ٣٣١پ. ز، لە دوای مردنی ئەسکەندەری گەورە ساڵی ٣٢٣پ. ز ناوچەی ئەنادۆڵ بوو بە مەیدانی شەڕ و کوشتار لە زنجیرەی ئەو شەڕانەی جێنشینەکانی ئەسکەندەر ھەڵیان دەگیرساند، پاشان چەند مەمالیکێکی بچووک دامەزران ھەتا ساڵی ٦٣پ. ز، دواتر کۆتاییان پێھات کاتێک سەرکردەی بۆمبی دەستی گرت بەسەر ھەرێمەکەدا و کۆنتڕۆڵی کرد، لە دوای ئەوە بارودۆخەکە جێگیر بوو لەژێر دەسەڵاتی ڕۆمانییدا کە نزیکەی ٤٠٠ ساڵ بەردەوام بوو.
تورک و عوسمانییەکان
ڕاست|وێنۆک|220px|مزگەوتی سەلیمی لە ئەدەرنە، یەکێک لە ئاسەوارە بیناسازییە ناسراوەکانی سەردەمی [[عوسمانی]] تورکە سەلجووقییەکان یەکەم ھۆزی تورکی بوون کە حوکمی تورکیایان کردووە، ھۆزێکی ئیسلام بوون لە ناوەڕاستەکانی ئاسیا لە ڕۆژھەڵاتی دەریای کاسپیەنەوە ھاتبوون، لە ناوەندی سەدەی ١١ی زایینی توانیان ئەرمەنستان و فەلەستین و زۆربەی ئێران بخەنە ژێر دەسەڵاتی خۆیانەوە و پاشان غەزووی ناوچەی ئەنادۆڵیان کرد، سالی ١٠٧١ توانیان زۆر لە بەھێزی دەرکەوتنی بیزەنتییەکان کەم بکەنەوە بە سەرکەوتنیان لە شەڕی مەڵازگرد، پاشان تورکە سەلجوقییەکان ئیمپڕاتۆرییەتێکیان دامەزراند کە قۆنیەی ئێستا پایتەختی بوو، لەو کاتەوە وردە وردە ئایینی ئیسلام و زمانی تورکی ناوچەکانی ئەنادۆڵی گرتەوە لە جێگەی مەسیحییەت و زمانی یۆنانی، پاشان مەسیحییەکانی ئەورووپا ھەڵمەتە خاچپەرستییەکانیان دەست پێکرد بە مەبەستی داگیرکرنی قودس و لەم میانەیەشدا ئیمپڕاتۆڕی بیزەنتی توانی سێ یەکی ئەنادۆڵ بگیڕێتەوە بۆ خۆی، و ئیمپڕاتۆری سەلجوقی بەردەوام بوو تا ساڵی ١٢٤٣ز پاشان ڕووبەڕووی غەزووی مەغۆلەکان بوویەوە.
مەغۆل لاواز بوون بەھۆی ناکۆکی ناوخۆیییەوە پاشان داڕمان، لەم میانەیشدا دەسەڵاتی تورکی بەھێز بوو لە ئەنادۆڵدا، لە سەدەی ١٤ی زایینیدا لەسەر دەستی کۆمەڵێکی تورک دەوڵەتێکی بەھێز دامەزرا کە بە عوسمانییەکان ناسرابوون بە گەڕاندنەوە بۆ ناوی دامەزرێنەرەکەیان سوڵتان عوسمانی یەکەم، سالی ١٣٢٦ز بۆرسەیان گرت و کردیان بە پایتەخت بۆ دەوڵەتەکەیان، فراوانبوون دەستی پێکرد ھەتا دەستی گرت بەسەر ئیمپڕاتۆڕی بیزەنتی و بولگاریا و سربیا، پاشان ماوەیەک فراوانبوونەکەی وەستا بەھۆی تێکشکانی بایەزیدی یەکەم ناسراو بە (ھەورە بروسکە) لە ساڵی ١٤٠٢ز، ئەم شکانە ماوەیەکی پێکدادانی سیاسی بە دواداھات، پاشان دەوڵەتی عوسمانی ھاوسەنگییەکەی گەڕاندەوە و بەردەوام بوو لە فراوانبوون لە سەردەمی موڕادی دووەم دواتر سوڵتان محەممەد فاتیح، توانی فەتحی قوستەنتینیە بکات لە ساڵی ١٤٥٣ز و کردیان بە پایتەخت بۆ دەوڵەتەکەیان و ناوەکەی گۆڕی بۆ ئیسلامبول (ئیتسەنبوڵی ئێستا) و بەمەش کۆتایی بە بوونی بیزەنتی ھێنا لە ناوچەکەدا.
بەردەوام بوون لەسەر فراوانبوون و گەشەسەندن، لەسەردەمی سوڵتان سەلیمی یەکەمدا بە لای ڕۆژھەڵاتدا دەوڵەت فراوان بوو، سووریایان گرت لە ساڵی ١٥١٦ و میسر لە سالی ١٥١٧ و پاشان لە سەردەمی سوڵتان سولەیمان قانونی کە لە ئەورووپادا بە سولەیمانی مەزن ناسراوە دەوڵەت گەیشتە بەرزترین ئاستی و پێشکەوتن و گەشەسەندنێکی گەورەی بەخۆیەوە بینی و سنووری دەوڵەتەکەی فراوان کرد، بەڵام دواتر چەند قۆناغێکی گەڕانە دواوەی بەخۆوە بینی ھەرچەن چەند ماوەیەکی گەشەسەندن و چاکسازی تری ھەبوو، بەڵام لە ئاستی ئەوەدا نەبوون بیگەڕێننەوە بۆ دۆخی پێشتری.
کۆماری تورکیا
دەوڵەتی عوسمانی کۆتایی پێھات و مستەفا کەمال ئەتاتورک بە تەواوی خەلافەتی ھەڵوەشاندەوە لە ساڵی ١٩٢٤ز و تورکیا لە دوای شەڕی جیھانی یەکەم بزووتنەوەیەکی نەتەوەیی بەخۆیەوە بینی کە ئەتاتورک سەرکردایەتی دەکرد، دوای ئەوەی کۆماری تورکیا ڕاگەیەنرا و سەرۆکایەتییەکەی گرتە دەست لە ساڵی ١٩٢٣ز ھەتا مردنی لە ساڵی ١٩٣٨، و بنەما ئیسلامییەکانی گۆڕی بۆ عەلمانی و نووسینی لە تورکیا لە عەرەبییەوە گۆڕی بۆ زمانی لاتینی، پاشان لە دوای ئەوە (عیسمەت یونیو) دەسەڵاتی حوکمی گرتە دەست تا ساڵی ١٩٥٠ز، و بەدوایدا حوکمی شارستانی (ئەھلی) دەستی پێکرد تا ساڵی ١٩٧٣، پاشان سەربازەکان حوکمیان گرتە دەست، ئەمەش بوو بەھۆی بارودۆخێکی ناجێگیر لە تورکیادا و توندوتیژی سەری ھەڵدا لە ساڵی ١٩٨٠ز، و حکوومەتی تورکیا دووچاری ناڕەزایی کورد و ئەرمەن بویەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مێژووی تورکیا پۆل:مێژووی ئەورووپا پۆل:مێژووی ڕۆژاوای ئاسیا
ناروتۆ ئوزوماکی
ناروتۆ ئوزوماکی (うずまき ナルト) کەسایەتییەکی خەیاڵییە لە زنجیرە مانگا و ئەنیمێی ناروتۆ، کە ماساشی کیشیمۆتۆ دروستیکردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا پۆل:کەسایەتییەکانی ناروتۆ
مێھدی ئەخەوان سالیس
مێھدی ئەخەوان سالیس (١٠ ڕەشەمەی ١٣٠٧ مەشھەد - ٤ خەرمانانی ١٣٦٩ تاران)، شاعیری بەناوبانگی ئێرانی بوو. ئەخەوان سالیس لە شێعرەکانیدا '''«م. امید»'''ی هەڵبژاردووە وەک نازناوی شێعری. زۆربەی شێعرەکانی بواری کۆمەڵایەتی و ھەندێکجار بارودۆخ و ڕووداوەکانی ژیانی ڕۆژانەی خەڵکی لەخۆ دەگرن، ئەخەوان سالیس لە ھۆنینەوەی شیعری کلاسیکدا بەتوانا بوو و لە دواییدا ڕووی کردە ھۆنراوەی نوێ. لە ھەر دوو شێوازی نوێ و کلاسیکدا شێعری ھەیە. شێعری «زستان» بە یەکێک لە شاکارەکانی لە قەڵەم دەدرێت.
نموونەی شێعری
وێنۆک|کۆمەڵە شێعرەکانی ئەخەوان سالیس نموونەیەک لە شێعری ئەخەوان سالیس بە کوردی (وەرگێڕانی:فەرامەرز ئاغابەیگی)
باوەلێ (قاصدک)
باوەلێ! باس و ھەواڵی چ لە گۆڕێیە بڵێ؟
تۆ ھەواڵھێنی چ شوێنێکی، لە کێھا کەسەوە؟
خۆش ھەواڵ بی ھەموو سەردانێ، کەچی
لە دەور دەرکە و بانم
بێ سەمەر ھەڵدەخولێی، دێیت و دەچی!
چاوەڕێی ھیچ خەبەرێ نیم، باوەلێ!
نە لە یارێ، نە لە ھیچ کەس، نە لە زێدێ
تۆ بڕۆ شوێنێ ھەبێ ھاودەم و ھاودەنگ،
باوەلێ! گشت لە دڵمدا، چەم و گوێ، کوێر و کپن!
دەخە دەس ھەڵگرە لەو مەوتەنی خۆت چەندە غەریو
پەیکی ئەزموون ھەموو تاڵاو و خەفەت،
بە دڵم ئێژێ سەرانسەر تۆ درۆی
تۆ پەڕانپەڕ خەڵەتانیت و فریو.
باوەلێ! بێژە بەڵام، داخ و گەلێ ئاخ!
ھەر بەڕاست ھاوسەفەر و ھاودەمی با بووی؟
خەبەرێ ئاخۆ لە شوێنێ ھەیە ھێشتا؟
خۆڵەمڕ ماوە گڕ و تینێکی تێدا؟
لە وەجاغێ ــ کە بەھیوای گڕ و ھیچ کڵپە لەوا نیم ــ
وردە ئاورینگێ بەدی دەکرێ ئەمێستا؟
داخ و وەیلێ! باوەلێ!
ھەوری عالەم ھەموو تێکڕا
بەشەو و ڕۆژ لە گریندان لە دڵمدا!
(باوەلێ: پەپوولەپایزە، کەوکەڤۆک، بایلکە، باویلکە، باویلێ (قاصدک).)
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی ئێرانی پۆل:مردووانی ١٩٩٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨ پۆل:خەڵکی فارس پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩ پۆل:خەڵکی مەشھەد
ئیمپراتۆریەتیی سۆنگ
وێنۆک|نەخشە ئیمپراتۆرییەتی سۆنگ (چینی: 宋朝، شێوازی خوێندنەوە: سۆنگ چاۆ) زنجیرە فەرمانڕەوایەکی شاھانەی دێرینی چین بوو کە لە ٩٦٠ تا ١٢٧٩ بەردەوام بوو لەلایەن ئیمپراتۆر تایزو دامەزرابوو لە دەستپێکی دواین ژۆو دوای جەنگان لەگەل دواین سەردەمی ژۆو لە سەردەمی پێنج زنجیرەی فەرمانڕەوایی و دە شانشینەکە ئیمپراتۆر تایزو ھەنگاو بە ھەنگاو دەست دەکات بە دامەزراندن و یەکخستنەوەی پارچەکانی تری چین دواتر ئەم یەکخستنەوەیە بەرییەکەوتنی دەبێت لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی لیاۆ لە ئیمپراتۆرییەتەکانی ڕۆژاوای سیا و جین بۆ باکووری ناوچەکە دواتر ھەنگاو بە ھەنگاو چین کۆنترۆل کرایەوە لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی مەزنی مەغۆل (ئیمپراتۆریەتی یوان)
ئیمپراتۆرییەتی سۆنگ یەکەم ئیمپراتۆرییەت بوو کە دراوی کاغەزی بەکارھێنا لە حکوومەت بە شێوەیی نیشتمانی چالاک کرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٩٦٠ پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١٠یەم لە چین پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین پۆل:ئیمپراتۆریەتیی سۆنگ
کاوان محەمەدپوور
کاوان محەمەدپوور نووسەر، وتارنووس و ڕەخنەگری ئەدبی، لە دایکبووی ١٩٨٦، سەردەشت، ڕۆژهەڵاتی کوردستان. ناوبراو ساڵی ٢٠١٥ لە لایەن هێزە ئەمنییەکانی کۆماری ئیسلامییەوە لە مەهاباد دەستبەسەر کرا و ماوەی شەش مانگ سجنی بەسەردا بڕدرا. کاوان محەمەدپوور لەگەڵ ئەوەی ئەزموونێکی بەربڵاوی ڕۆژنامەوانی بە دوو زمانی فارسی و کوردی هەیە، لەگەڵ هێندێک سەنتەر و دەزگای توێژینەوەییش ئیش دەکا. ناوبراو ئێستاکە دانیشتووی شاری سنە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانە و هەروەها نووسەری یەکەمین کتێب لە بواری گێڕانەوەناسیی ڕۆمانی کوردی بەناوی بووتیقای گێڕانەوەیە.
بەرھەمەکان
کتێبی بووتیقای گێڕانەوە لەگەڵ تاوتوێی پێکهاتەی گێڕانەوە، ڕۆمانەکانی « سروودێک بۆ ئیبراهیم» نووسینی عەزیز مەحموودپوور، «گۆمی بەردەلانکێ» نووسینی کامران حامیدی، «تۆقی عەزازیل» نووسینی سەید قادر هیدایەتی، «گوڵی شۆڕان» و «باڵندەکانی دەم با» نووسینی عەتا نەهایی شی ئەکاتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئێرانی
کەرکەوڵە
وێنۆک|250px|چەند کەرکەوڵە کەرکەوڵە یان سپێ دار ڕەقپێسێکی دەپێ، پێس و قایمە کە شاخەکی درێژی هەیە. کەرکەوڵە داگرێک تاکە لەو ڕوانگەیەوە کە ھەموو کات لەسەر وشکی دەژی. زیاتر پیسی ئاژەڵ و کەڕۆ دەخوات. جۆریک لە کەرکەوڵە کە بنەماڵەی کەرکەوڵەی گولە (Aramadilidiidae) پێک دەهێنێت لە کاتی مەترسیدا خۆی وەک گولە پێ دەکات.
پەراوێزەکان
پۆل:کەرکەوڵەکان
کۆریای باشوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
کۆریای باشوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤ بوو کە لە ١٠ تا ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
دواش
دواش شارەوانییەکە لە پارێزگای نامور لە بەلجیکا بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٧، ڕێژەی دانیشتووانی ٢٩١٢ خەمڵێنراوە. لەگەڵ ڕووبەرەکەی بە ٨٤٫٠٢ کم دووجا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەوانییەکانی پارێزگای نامور
دەزگای بۆشاییی چین
دەزگای بۆشایی چینی (بە چینی لاسایکەرەوە: 國家航天局، بە چینی دامەزراو: 国家航天局)؛ کورتکراوەی (CNSA). دەزگایەکی بۆشایی وڵاتی چینە. کاری سەرەکی ئەو دەزگایە ئەوەیە بواری پەیوەندی و تۆڕەکان فراوان بکا و بواری بۆشایی ئاسمان و گەردوون فراوان بکات. ئەم دەزگایە کاری لێکۆڵینەوەی زانستی تەکنۆلۆژیا و کاراکردنی بواری بۆشاییە، هاوشێوەی دەزگای کەش و هەوا.
بەرێوەبەرەکان
بەڕێوبەرەکانی دەزگایی بۆشایی چین
کەشتیوانەکان
دەزگایی بۆشایی چین چەندین کەشتیوانی هەیە:
بەشەکانی دەزگاکە
ئەو دەزگایە چەندین بەشی هەیە:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەزگاکانی بۆشایی پۆل:گەردوون
مۆزەخانەی مێردین
مۆزەخانەی مێردین مۆزەخانەیەکە دەکەوێتە شەقامی جموهریەت (کۆماری)، شاری مێردین، باکووری کوردستان لە تورکیا. مۆزەخانەی پێشتری شاری مێردین، مەدرەی زنجیرلی بوو کە مێژووەکەی دەگەڕایەوە بۆ سەدەی چواردەهەم. ئەم مۆزەخانەی ئێستاش لە ساڵی ١٩٩٥ کراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی مێردین
کۆلۆمبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦
سەرچاوەکان
١٩٣٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦
فانکشنی دووجا
وێنۆک|چەپ| |. فانکشنی دووجا فانکشنێکە ڕێساکەی بەھۆی بڕێکی دووجای یەک گۆڕەک دەنووسرێت بە شێوەی
کاتێک a و b و c ژمارەی ڕاستەقینەن و بە a و b و c دەوترێت ھاوکۆلکەکانی فانکشنە دووجاکە. سادەترین شێوەی فانکشنە دووجاکان بەم شێوەیە f(x)= x^2.
ڕەگەکانی فانکشنی دووجا
ڕەگ یان سیفرەکانی فانکشنی
بریتییە لەو بەھایانەی x کە پاسادانی ھاوکێشەی f(x) = 0 دەکەن. ئەگەر ھاوکۆلکەکانی a و b و c ڕاستەقینە یان ئاوێتە بن، ڕەگەکانی فانکشنی دووجا لەم ھاوکێشەوە بەدەست دێن:
لێرەدا بە بڕی
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
باقراوای سەروو
باقراوای سەروو (Baqiraway Serû، ) دێیەکە لە گوندستانی حەسەن ئاوا، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی ئارووناوا، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی باقراوای سەروو بە شێوەزاری کوردیی باشووری و بنزاری کەڵھوڕی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٩٤ کەس لە ١٢٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا
فلۆرێن
فلۆرێن شارەوانییەکە لە پارێزگای نامور لە بەلجیکا بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٧، ڕێژەی دانیشتووانی ١٠٨٢٥ خەمڵێنراوە. لەگەڵ ڕووبەرەکەی بە ١٣٣٫٥٥ کم دووجا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەوانییەکانی پارێزگای نامور
شێرکوژ
شێرکوژ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شێرکوژ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چاڵەبێ ئاو و لە باشوور لەگەڵ گوندی برالە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی بی، گەرمک و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سەرسوراو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مزگەوتی عومەر کوڕی خەتتاب (کۆریای باشوور)
مزگەوتی گوانگجۆ، مزگەوتی عومەر کوڕی خەتتاب یان ناوەندی دەعوەتی ئیسلامی گوانگجۆ مزگەوتێکە دەکەوێتە گوانگجۆ، کە شەشەمین شاری گەورەی کۆریای باشوورە.
بینا
دروستکردنی مزگەوتی گوانگجۆ تەواو بوو و لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ دا کاری ئایینی دەستیپێکرد.
چالاکییەکان
مزگەوتەکە لە ھەموو کاتێکدا کراوەیە و ھەموو ڕۆژێک پێنج نوێژ ئەنجام دەدریت و نوێژی ھەینی دەکرێت، موسڵمانان لە شاری گوانگجۆ دێنە مزگەوتەکە و ھەروەھا لە وڵاتە جۆراوجۆرەکان تر وەک: کۆریا، ئیندۆنیزیا، بەنگلاێش، پاکستان، ئۆزبەکستان، کازاخستان، تورکیا، تانزانیا و مالدیڤ بۆ نوێژکردن دێن.
سەرچاوەکان
پۆل:نژیاروانیی ئیسلامی پۆل:چاندی ئیسلامی پۆل:مزگەوتەکان
پاشتەلان
جوگرافیا
پاشتەلان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دۆڵاودۆڵ و لە باشوور لەگەڵ گوندی ناوەزینان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئاسنگەران و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خاروبەک.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گرافیک دیزاین
گرافیک دیزاین پڕۆسەی پەیوەندی بینایی و چارەسەرکردنی کێشەکانە لە بەکارھێنانی تایپۆگرافی، وێنەرگری و وێنەکێشان.
مێژوو
زاراوە گرافیک دیزاین بۆ یەکەم جار لەلایەن ویلیام ئادیسەن دویگینس بەکارھێنرا لە ساڵی ١٩٢٢.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دیزاینی پەیوەندی بەستن پۆل:گرافیک دیزاین
داھاتوو
داھاتوو کاتی دوای ئێستایە. ئەزموونی ڕابردوو و یاساکانی فیزیک وامان پێ دەڵێن کە ھاتنی بێ ئەم لا و ئەو لا ھەر دەبێ. بەھۆی زاتی واقیع لە ڕواڵەتدا و ئەوەی کە داھاتوو خۆلێدوورگرتن ھەڵناگرێت، ھەموو شتێ کە ئێستا ھەیە یان دواتر دەبێت، یان ھەرمانە، واتە ھەتاھەتایە ھەر دەبێت، یان کاتییە، واتە کۆتاییی پێ دێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:کات
بارگن
بارگن یا بێرگێن (بە نۆرویژی: Bergen) شار و شارەوانیێکە لە ناوچەی ھۆردالاند لە کەنار ڕۆژئاوای نەرویژ. جەماوەری شارەکە لە ساڵی ٢٠١٨دا ٢٨٠٬٢١٦ کەس بووە. شاری بارگن مێژوویەکی دێرینی ھەیە و لە چەندین سەدە لەمەوپێشەوە شۆرەتی لە بڕێک لە کارەکاندا وەک ماسیگیری ھەبووە. بارگن لە سەدەی نۆزدەھەمەوە شارەوانیی خۆی ھەیە و وەک شارێک دەناسرێت. لە شەڕی جیھانیی دووھەمدا وەک زۆرێک لە شارەکانی ئەورووپا لە لایەن نازییەکانەوە داگیر کراوە.
فیلیپڤیل
فیلیپڤیل شارەوانییەکە لە پارێزگای نامور لە بەلجیکا بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٧، ڕێژەی دانیشتووانی ٨٤٨٢ خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەوانییەکانی پارێزگای نامور پۆل:شارەکانی والۆنیا
کۆریای باشوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
کۆریای باشوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨ بوو کە لە ١٢ تا ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لە مەکسیکۆ سیتی لە مەکسیک بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
فانکشنی ھێڵی
وێنۆک|.
ئیمپراتۆریەتی یوان
وێنۆک|ئیمپراتۆریەتی یوان ئیمپراتۆریەتی یوان (بە چینی:元朝 شێوازی خوێندنەوە: یوان چاۆ ) بە فەرمی یوانی مەزن  (بە چینی: 大元 شێوازی خوێندنەوە: دا یوان) بە مەنگۆلی ناوەڕاست: یکێ یوان ئولوس مانا "ویلایەتی یوانی مەزن") دوای ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل دامەزرا دوای دابەشبوونەکانی ئیمپراتۆریەتەکە و  فەرمانڕەوایەتی کردنی زنجیرە فەرمانڕەوایەتییەکانی ئیمپرتۆریەتەکە لە چین ئیمپراتۆریەتی یوان لەلایەن کوبلای خان سەرکردەی مەغۆل دامەزرا ئیمپراتۆریەتەکە لە ١٢٧١ دامەزرا تا ١٣٦٨ بەردەوام بوو، ئیمپراتۆریەتەکە بە دەستپێکی ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی سۆنگ دەستی پێکردوو لە سەرەتای ئیمپراتۆریەتی مینگ کۆتایی ھات. وێنۆک|ھەرێمەکانی ناوەوەی یوان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مێژووی مەنگۆلیا پۆل:وڵاتانی پێشوو لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٣٦٨ پۆل:مێژووی چین پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین پۆل:فەرمانڕەوا پێشووەکان لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
فانکشنی ھێڵی
فانکشنی ھێڵی فانکشنێکە ڕوونکردنەوەکەی ھێڵێکی ڕاستە، دەتوانین فانکشنی ھێڵی بە ھاوکێشەیەک لەم شێوە دەرببڕین:
ڕێژەی گۆڕانی بەھای فانکشنی ھێڵی f(x)=x بۆ گۆڕینی بەھای x نەگۆڕ دەمێنیتەوە و ئەو ڕێژەیە پێی دەوترێت لێژیی فانکشنی ھێڵی.
نەخشەی ھێڵی
وێنۆک| [[تەواوکاریی فانکشنێک نەخشەیەکی ھێڵییە لە بۆشاییی ئاڕاستەبڕی ئەو فانکشنانەی توانای تەواوکارییان ھەیە بۆ ژمارە ڕاستەقینەکان]] لە جەبری ھێڵیدا، فانکشنی ھێڵی، نەخشەیەکە لە نێوان دوو بۆشاییی ئاڕاستەبڕ کە دوو کرداری کۆکردنەوەی ئاڕاستەبڕەکان و لێکدانی سکالێر دەپارێزیت:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
جێژن (ڕوونکردنەوە)
پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە
کۆلۆمبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨
کۆلۆمبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨ بوو کە لە ٢٩ی تەممووز تا ١٤ی ئابی ١٩٤٨ لە لەندەن لە ئینگلتەرا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٤٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨
مەمیند
مەمیند گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی مەھدی، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
مەمیند لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ دەریاچەی ورمێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی کۆزەکەرێز و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کۆنەدێ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سەرالی خواروو.
سوڵتان کۆسەن
سوڵتان کۆسەن ( لە دایکبووی ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٢) جوتیارێکی کوردە کە هەڵگری ڕیکۆردی گینسی درێژترین پیاوی زیندووی جیهانە بە هەبوونی باڵایەکی ٢٥١سم (٨ پێ و ٢.٨٢ ئینج).
سوڵتان لە دایکبووی خێزانێکی کوردی باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا یان باکووری کوردستانە. ئەو حەوتەمین درێژترین پیاوی مێژووە. سوڵتان لە ڕۆژی ٢٥ی ئابی ٢٠٠٩، بووە هەڵگری ڕیکۆردی گینس بۆ باڵابەرزترین پیاوی زیندووی جیهان.
سەرچاوەکان
پۆل:کوردەکانی تورکیا پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢
ژەم
alt=|وێنۆک|293x293پیکسڵ ژەم بریتییە لە خواردنی خۆراک لە کاتێکی دیاری کراو کە خەڵک خواردن ئامادە دەکەن و لەو کاتەدا دەیخۆن، وەکوو: ژەمی بەیانی، ژەمی نیوەڕۆ، ژەمی ئێوارە، ھەروەھا ژەمی تایبەتیش ھەیە وەکوو: ژەمی بۆنەی ژنھێنان، ژەمی جەژنەکان، ژەمی لە دایکبوو، ژەمی ھۆزەبانە، ژەمی ماتەمینی.
خوێندنەوە
وێنۆک|upright=1.10|پیاوێک لە حاڵی خوێندنەوەی ڕۆژنامەدا خوێندنەوە یان خوێندن پرۆسەیەک بە مانای پیتەکان، ھێماکان، نیشانەکان و ئەوانەی ترە کە زۆرتر تایبەت بە دیتن و دەست لێدانە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سیستمەکانی نووسین پۆل:ڕێنووس
ڤیرواڤال
ڤیرواڤال شارەوانییەکە لە پارێزگای نامور لە بەلجیکا بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٧، ڕێژەی دانیشتووانی ٥٧٤٧ خەمڵێنراوە. لەگەڵ ڕووبەرەکەی بە ١٢٠٫٩٠ کم دووجا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەوانییەکانی پارێزگای نامور
تیران
تیران شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرکەپکان، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تیران لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مێدێرە و لە باشوور لەگەڵ گوندی بێتواتە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گوڵان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گۆمەی.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئیبن عەرەبی
موحەممەدی کوڕی عەلی ئەندەلوسی بە (عربی:محمد بن علی بن محمد بن عربی الحاتمی الطائی الأندلسی) محی الدین باوکی عبداللە موحەممەد کوڕی عەلی ناسراو بە ئیبن عەرەبی تائیی ئەندەلووسیی، لەو سۆفییە ڕۆژچووانە بوو کە باوەڕیان بە (وحدة الوجود) ھەبووە، سۆفیەکان لەبارەیەوە دەڵێن: شێخی ھەرەگەورەو کبریتی سوورە -الشیخ الأکبر و و الکبریت الأحمر-، لە ساڵی (٦٣٨)ک مردووە. خەلکی ئەندەلوسە و زانای موسڵمان و شاعرو فەیلەسوف. کارەکانی زۆر کاریگەربووە لەنێوان موسلمانانی جیھان، زیاتر لە ٨٠٠ بەرھەم دراوەتە پاڵی، ١٠٠ دەستنوسی ڕاستەقینەی زیندووی ھەیە. فێرکاری و زانیاریەکانی لە بواری گەردوون ناسی زاڵ بوو بەسەر زۆرێک لە بەشەکانی جیھانی ئیسلامی
ژیان
ناوی تەواو بە(عربی: أبو عبد اللە محمد ابن علی ابن محمد ابن عربی الحاتمی الطائی) سۆفی و فەیلەسوف و شاعیرە لە موریسا لە ئیسپانیا لە دایکبووە لە ١٧ ی رەمەزانی ساڵی (١١٦٥ز) لەناو پیشەی سۆفیگەری بە شێخی گەورە بەناوبانگ بوو وەکوو پیاوچاکێک رەچاویان کرد  دوای کۆچی دوایی کردنی، فێرکاریەکانی ئیبن عەرەب خێرا بڵاوبونەوە لەناو جیھانی ئیسلام بە ھۆکاری کەم مشتومری لەسەری.
سەرچاوەکان
پۆل:زانایان پۆل:لەدایکبووانی ١١٦٥ پۆل:مردووانی ١٢٤٠ پۆل:ژیانی کەسی پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٢یەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٣یەم پۆل:نووسەرانی عەرەب پۆل:فەیلەسوفە عەرەبەکانی سەدەی ناوەڕاست پۆل:شاعیرانی عەرەب پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان پۆل:نووسەرانی ئەندەلوس پۆل:ئەولیا
دەریای بالیاری
دەریای بالیار بەشێکە لە ئاوەکانی دەریای ناوین کە لە نێوان کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی ئیسپانیا، باشووری کەنارەکانی فەڕانسە و ڕۆژاوای کەنارەکانی کورسیکا و سەردینیا دا ھەڵکەوتووە. دەریای لێگۆر لە باککوری دایە و دوورگەکانی بالیار گشتییان لەم دەریایە دان، ھەروەھا لە باشووری خۆیدا تێکەڵی دەریای ناوین دەبێتەوە. گرینگترین شارە بەندەرییەکانی ئەم دەریایە بریتین لە بارسێلۆنا، مارسیلیا، پالما، مایۆرکا، توولۆن و ڤالێنسیا.
ڕووباری ئێبرۆ دەڕژێتە ئەم دەریایە.
سەرچاوەکان
پۆل:دەریای بالیاری پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی ئیسپانیا پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی جەزائیر پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی مەراکش پۆل:دەریاکانی ئوقیانووسی ئاتلانتیک پۆل:دەریاکانی دەوررەبەری مەدیتەرانە پۆل:دەریای ناوین
زانکۆی داڵھاوسی
وێنۆک| وێنەی باڵاخانەی زانکۆی داڵھاوس
زانکۆی داڵھاوس زانکۆیەکی کەنەدی حکومیە دەکەوتە شاری ھاڵیفاکس لە ناوچەی ھەرێمی نۆڤا سکۆشیا، ئەو زانکۆیە دروستکرا لە ساڵی ١٨١٨ لەسەر دەستی جێگری حەکیمی نۆڤا سکۆشیا جۆرج رامزی، داڵھاوس گووزارشت لە یەکەک لە پێشکەوتوورین زانکۆکانی وڵاتی کەنەدا دەکات، ئەو زانکۆیە پێکدێ لە ١١ کۆلێژ وەک: کۆلێژی یاسا و ئەندازیاری و پزیشکی، ھەروەھا ئەو زانکۆیە ئەندامە لە U15 کە یەکەکە لە باشرین ١٥ زانکۆکانی وڵاتی کەنەدا..
شێرزاد
شێرزاد گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شێرزاد لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دارۆخان و لە باشوور لەگەڵ گوندی لەنگەدێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئیسماعیل ئاوا و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی وێنە، گەرمک.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مریەم ڕۆدریگێز مارتینێز
مریەم ڕۆدریگێز مارتینێز (لەدایکبووی ١٩٢٣ – مردووی ١٠ی ئایاری ٢٠١٧ لە سان فێرناندۆ، مەکسیک) ژنە چالاکوانی مافەکانی مرۆڤی مەکسیکییە. بووە دامەزرێنەری «دایک و باوکی منداڵە ونبووەکان» ئەمەش دوای ئەوەی ناوبراو کچەکەی ڕفێندرا و کووژرا.
چالاکییەکان
مریەم ئیلیزابێت ڕۆدریگێز مارتینێز لە سان فێرناندۆی شاری مەسکیکۆ دەژیا. مریەم کووژرا لەڕۆژی ١٠ی ئایاری ٢٠١٧، ئەمەش لەوکاتەی مەکسیک ئاھەنگی ڕۆژی دایکانی دەگێڕا. مریەم چەند جارێک بەھۆی چالاکییەکانی برینداربوو و ئەو لەڕێگای بۆ نەخۆشخانە کۆچی دوایی کرد.
کۆمەڵگای سان فێرناندۆ دەکەوێتە تاماولیپاس، یەکێک لە ناوچە ھەرە تووندووتیژییەکانی مەکسیک. بەپێی ئامارەکانی حکوومەتی مەکسیک، لەنێو دانیشتوانی ئەو کۆمەڵگایە زۆرترین کەسی بزربوو ھەیە بەراورد بەھەرشوێنێکی وڵاتەکە.
کچەکەی مریەم، کەرین ئەلیخێندرا سالیناس ڕۆدریگێز، لە ساڵی ٢٠١٢ ونبوو. مریەم بۆ دوو ساڵان بەدوایدا گەڕا، تاکوو لە ساڵی ٢٠١٤ لەگۆڕێکی نەناسراو لاشەکەی کەرین دۆزرایەوە. دوای ئەوە، مریەم لەبارەی بکووژانی کچەکەی قسەی بۆ پۆلیس کرد. دواتر، پۆلیس چەند پیاوێکی لەم کەیسە دەستگیرکرد و لە زیندان ئیفادەیان لێوەرگیرا. لە چاوپێکەوتنێکیدا، مریەم ئەوەی ئاشکراکرد کە ئەو لەلایەن ڕێکخراوێکی تاوانکارییەوە ھەڕەشەی لێکراوە بەڵام پۆلیس ئەو ناپارێزێت.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠١٧
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:چالاکوانانی مافەکانی مرۆڤ لە مەکسیک پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ
شەھابەدین سوھرەوەردی
شەھابەدین یەحیا کوڕی حەبەش سوھرەوەردی (١١٥٥ لە شاری سوھرەورد (پارێزگای زانگان) لە دایکبووە - ١١٩١ی حەلەب، سوریا کۆچی دوایی کردووە) فەیلەسوفێکی ئیسلامی بوو بەڕەچەڵەک کورد. ئەو دامەزرێنەری بیرۆکەی ئیشراقی بوو. شەمسەدین شارەزووری گرنگترین شیکاریی لەسەر کارەکانی سوھرەوەردی نووسیوە و بە دەروازەی ناسینی ئەم کەسایەتییە دادەنرێت.
ژیان
ناوی یەحیایە کوڕی ئەمیرێکی حەبەشە. چیرۆکەکەی ڕێک بەم جۆرەیە، شێخ شیھابەدین ئەبووفەتوع یەحیا کوڕی ئەمیرێکی حەبەشی سوھرەوەردە. چونکە لە زانستدا پێشکەوت و لە تاریکیدا دەرگای بەڕووی زۆر زانستدا کردەوە، بوو بە دەبوو فەتوح، واتە ئەو باوکەی دەرگاکان دەکاتەوە. چونکە لە سەردەمی خۆیدا ھیچ ھاوتایەکی لە بواری زانستدا نەبووە، ناوی «شیھابەدین»، واتە «ئەستێرەی ئایین» بووە. لەبەر ئەوەی کوژرا وشەی مەقتوولیان بۆ ناوەکەی زیاد کرد. بەڵام زیاتر بە ناوی سوھرەوەردی ناسراوە. ئەم ناوەش لە ناوچەکەیەوە وەرگیراوە. بەڕەچەڵەک خەڵکی شاری سوھرەواردی ئێرانە. سوھرەوەرد شارۆچکەیەکی سەر بە زەنجانە و لە نێوان تەورێز و تاراندایە.
یەکێک لە کاریگەرترین فەیلەسوفەکانە لە فەلسەفەی دوای ئیسلامی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا. ئەو بە بیرۆکەکانی ڕێگای بۆ زۆربەی فەیلەسوفە موسڵمانەکان و زۆرێک لە فەیلەسوفەکانی ئەورووپی خۆش کرد. فەلسەفەی ئیشراقی فەلسەفەی سوھرەوەردییە.
سوھرەوەردی فەلسەفەیەکی نوێی بە ناوی فەلسەفەی ئیشراقی (ڕۆشنگەری) دروست کرد و بە ئاسانی دەتوانین بڵێین کاریگەری زۆری لەسەر ھەردوو فەیلەسوفەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ئەورووپی ھەبووە. بۆ نموونە بێرگسۆن فەلسەفەی خۆی بە ناوی ئینتویشنیزم لە سوھرەوەردی وەرگرتووە و پەرەی پێداوە. وەک چۆن سوھرەوەردی کاریگەری لەسەر فەیلەسوفەکانی دوای خۆی ھەبوو، کاریگەری لەسەر فەیلەسوفەکانی پێش خۆیشی ھەبوو. زۆرترین کاریگەری زەردەشت و مەزداکیان لەسەرە. بناغەی فەلسەفەی سوھرەوەردی لەسەر وشەی ڕووناکی دامەزراوە. زەردەشت ئەمەی وەرگرت و بەم وشەیە فەلسەفەی خۆی دەستپێکرد. بە بڕوای سوھرەوەردی مرۆڤ لە ڕێگەی عەقڵ و بیرکردنەوە ناتوانێت بگاتە حەقیقەت. بۆ ئەوەی زانستی ڕاستەقینە بەدەست بھێنیت، پێویستە چێشت لێنان و سیروش (ئیلھام) بکرێت. مرۆڤەکان تەنھا لە ڕێگەی خواردن و خواردنەوە ڕاستییەکان دەدۆزنەوە. مرۆڤی زانا کە دڵی بە پاکی نەھێڵێتەوە، زیاتر وابەستەی دنیای مانا دەبێت و بەم شێوەیە دەگاتە ڕووناکی. سوھرەوەردی ڕووناکی وەک جەوھەری واقیع قبوڵ دەکات. بە وتەی ئەو لە ڕێگەی ڕووناکییەوە دەگەینە ڕاستی. وەک لە سەرەوە ئاماژەمان پێدا، بە بڕوای سوھرەوەردی، عەقڵی مرۆڤەکان ناتوانن بیانگەیەننە حەقیقەت. بۆ ئەوەی مرۆڤەکان لە حەقیقەت تێبگەن، پێویستە لە قووڵایی ناخی خۆیاندا پریشکێک بدۆزنەوە و بەو پریشکەکە بگەنە حەقیقەت.
سوھرەوەردی بیرکردنەوەی عەقڵانی کۆکردەوە. بە بڕوای ئەو مەعریفەی عەقڵانی گرنگە، بەڵام ناتوانێت خۆی بگاتە قووڵایی بوون. چونکە بوون زۆر گەورەترە لە زانستە سنووردارەکانمان. بۆیە ئەو زانینەی کە عەقڵی مرۆڤ ناتوانێت پێی بگات، تەنیا لە ڕێگەی چێشت لێنانەوە دەتوانرێت بگات.
سوھرەوەردی سەد و دوو بەرھەمی نووسیوە. بیست و چوار لەم سەد و دوو بەرھەمە بێسەروشوێنن.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١١٥٤ پۆل:مردووانی ١١٩١ پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان
وەرمیشان
وەرمیشان (Wermîşan، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی پیرانشار. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٦ کەس لە ٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پیرانشار پۆل:گوندەکانی شارستانی پیرانشار
زانکۆی کالیفۆرنیا (سانتا کروز)
زانکۆی کالیفۆرنیا (سانتا کروز) (بە ئینگلیزی: University of California, Santa Cruz) ھەروەھا بەناوبانگە بە کورتکراوەی UC Santa Cruz یان UCSC، زانکۆیەکی ئەمریکییە. لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوە، یەکێکە لە ١٠ بەشەکانی سەر بە زانکۆی کالیفۆرنیا.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٦٥ پۆل:زانکۆ و پەیمانگا گشتییەکان لە کالیفۆڕنیا
کۆلۆمبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
کۆلۆمبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦ بوو کە لە ٢٢ی تشرینی دووەم تا ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦ لە مێلبۆرن لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٥٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
وێروۆڵف بای نایت (ئەڵقەیەکی تەلەڤیزیۆنیی تایبەت)
وێروۆڵف بای نایت (بە کوردی: گورگین لە شەودا) ئەڵقەیەکی تایبەتی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە لە لایەن مایکڵ جاکچینۆ دروستکراوە و لەلایەن هیزەر کوین و پیتەر کامێرۆن بۆ ماڵپەڕی دیزنی+ نووسراوە، لەسەر کەسایەتییەکی مارڤڵ کۆمیکس بە ھەمان ناوەوە دروستکراوە. زنجیرەکە یەکەم پێشکەشکردنی تایبەتی ستۆدیۆکانی مارڤڵە و دەکەوێتە جیھانی سینەماییی مارڤڵەوە (MCU) و ھاوبەشی ناوەڕۆک لەگەڵ زنجیرە فیلمەکاندا دەکات. ئەڵقە تایبەتەکە لە لایەن ستۆدیۆکانی مارڤڵەوە بەرھەمھێنراوە، دوای کۆمەڵێک دڕندە ڕاوکەر دەکەوێت کە لەسەر ئاسەوارێکی بەهێز شەڕ دەکەن لە کاتێکدا لە هەمان کاتدا خەریکی ڕوبەڕووبوونەوەی دڕندە مەترسیدارەکانن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی دیزنی+ پۆل:فلیمی ئەهریمەنی ئەمریکی
والکور
والکور شارەوانییەکە لە پارێزگای نامور لە بەلجیکا بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٧، ڕێژەی دانیشتووانی ١٧٦٥٢ خەمڵێنراوە. لەگەڵ ڕووبەرەکەی بە ١٢٣٫١٨ کم دووجا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەوانییەکانی پارێزگای نامور پۆل:شارەکانی والۆنیا
تیشک (ئەندازە)
تیشک یان نیوە ھێڵ بەشێکە لە ڕاستەھێڵ کە لە خاڵێکەوە دەست پێ دەکات و درێژ دەبێتەوە بۆ ناکۆتا بە یەک ئاڕاستە. نووسینی تیشکی AB ئەوە دەگەیێنێت سەری تیشکەکە Aیە و بە خاڵی Bدا دەڕوات. دیاریکردنی خاڵێک لەسەر ھێڵێک دوو تیشک پێک دێنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەندازەی سەرەتایی
کۆریای باشوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
کۆریای باشوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ بوو کە لە ٢٦ی ئاب تا ١٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٧٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
جان جاک دێسالین
جان جاک دێسالین (لەدایکبووی ٢٠ی ئەیلوولی ١٧٥٧ تا ١٧ی ئۆکتۆبەری ١٨٠٦) یەکەم سەرکردەی شۆرشی ھایتی بووە و یەکەم فەرمانڕەوا بووە لە کاتی سەربەخۆیی ھایتی لەژێر دەستووری ١٨٠٥ی ھایتی. ھایتی دەبێت بە یەکەم وڵات کە بە ھەمیشەیی واز لە سیستمی کۆیلایەتی بێنێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٨ پۆل:مردووانی ١٨٠٦ پۆل:یاخیبووانی سەدەی ١٨
شروێنە
شروێنە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
لاکشمی ئاگاروال
لاکشمی ئاگاروال (لەدایکبووی ١ی حوزەیرانی ١٩٩٠ لە نیودلھی) کچە ڕزگاربوویەکی ھێرشی ئەسید، چالاکوان و پشتگیریکاری مافەکانی قوربانییانی ھێرشی ئەسیدە، ھەروەھا پێشکەشکاری تەلەفزیۆنییە.
شروێنە
جوگرافیا
شروێنە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھاربڕ و لە باشوور لەگەڵ گوندی چوێسە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھەرمێ دۆڵ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی دارۆخان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
لاکشمی ئاگاروال
لاکشمی ئەوکاتەی تەمەنی ١٦ ساڵانبوو تووشی ھێرشی ئەسید بوویەوە، ئەمەش دوای ڕەتکردنەوەی پەیوەندی خۆشەویستی سەرەتایی بۆ نەعیم خان. چیڕۆکی لاکشمی لەنێو قوربانییان، بەشێوەی زنجیرە ھێرشی ئەسید لە ھیندوستان تایمز بڵاوکراوەتەوە. لەوکاتەی لاکشمی بوو بە قوربانییەکی ئەسید. ئەوا دەستیکرد بە درووستکردنی پشتگیری و کەمپەین بۆ قوربانییەکان؛ یەکێک لە سکاڵاکانی وای لە دادگای باڵای ھیندستان کرد کە فرۆشتنی ئەسید سنووردار بکرێت لەناو تەواوی ھیندستان بەگشت ویلایەتەکانییەوە. لاکشمی پێشتر کاری لەگەڵ ڕێکخراوی ناحوکمی چناڤ کردووە بۆ یارمەتیدانی قوربانییانی ئەسید لە ھیندستان.
لە ساڵی ٢٠١٩، لاکشمی خەڵاتی ھێزی ژنانی نێودەوڵەتی بردەوە کە لەلایەن وەزارەتی پەرەپێدانی کەرتی ژنان و منداڵانی ھیندستان، وەزارەتی ئاوی ھیندستان، و ڕێکخراوی یوونیسێف پێی بەخشرا بۆ ئەو کەمپەینەی ئەنجامی دابوو لەژێرناوی فرۆشتنی ئەسید بووەستێنن. لە ساڵی ٢٠١٤، بەدەستی میشێل ئۆباما خەڵاتی ئازیەتی ژنانی نێودەوڵەتی بەدەستھێنا.
لە ساڵی ٢٠٢٠، فیلمێکی بۆلیوود بەناوی پرژە (Chhapaak) لەسەر ژیانی لاکشمی نمایشکرا کە دیپیکا پادوکۆن ڕۆڵی ئەوی تێدا گێڕا.
ناوبانگ
فیلمی پڕژە (Chhapaak) لەبارەی ژیانی ئاگاروال لە ڕۆژی ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ نمایشکرا، لەفیلمەکە دیپیکا پادوکۆن ڕۆڵی لاکشمی گێرا. لاکشمی نوێنەری بازرگانی کۆمپانیای ڤیڤا و و دیڤایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پشکیلان
پشکیلان، گۆرەوی بازی یان جۆرابێن یارییەکی خۆماڵییە لە ناوچەی موکریان و ئەردەڵانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، شەوانی درێژی پایز دوا پەڵەی باران دەست پێ دەکات، لە زستان و تەنانەت تاکوو هاتنی کار و کۆرەوەری بەهار درێژەی هەیە و لە کۆ بوونەوەکانی جێژن، زەماوەند و... دەکرێ. گۆرەویبازانی دوو یا چەند گوند لێک کۆ دەبنەوە و چەند شەو و ڕۆژ لەسەر گۆرەوی هەڵناستن.
شێوەی بەڕێوەچوون
گۆرەوی بازی بەم جۆرە بەڕێوە دەچێ: بەشدار بووان دەبنە دوو دەستەی دوو یان چەند کەسی، پێنج جووت گۆرەوی بەن یان پزلووخ واتە ١٠ لینگە لە پێش و پێنج لە دواوە ڕیز دەکەن. بۆ دەستپێکی کایەکە، یەکێک لە لێزانترین کەس کە لە خۆی ڕادەبینێ بە مازوو یان کوڵۆ قەند دوو گۆرەوی دەگەڕێ ئەگەر ئەو لای دیکە توانی مازوو یان کوڵۆکە ببینێتەوە، ئەو دەستەیە لە پێشدا دەگەڕێ، دەنا دەستەی دیکە ئەو کارە دەکا. ئەو کەسەی دەیەوێ بگەڕێ، رووی گۆرەوییەکان لە خۆی دەکا و هەموویان دەگەڕێ و (مازوو)وەکە لە ناو یەکێک لە گۆرەوییەکاندا دەشارێتەوە دەستەکەی دیکەش لە چۆنیەتی هات و چۆی دەست، چاو، زار و...ی ئەو کەسەی کە دەگەڕێ سەیر و شک دەکەن.
ئەو جار کە شکیان کرد ، هەموو شکەکانیان بە سەردەستە دەڵێن و لە پاشان یەکێک لەوان دەست بۆ گۆرەوییەکی کە زۆرترین شکی لە سەرە دەبا و گۆڵی لێدەدا.
ئەگەر پشکیلی تێدا بێ ئەوە ١٠ گۆڵ(ئیمتیاز) وەردەگرێ و گۆرەوییەکانیش وەردە سووڕێنێتەوە لانی خۆی، بەڵام، ئەگەر تێیدا نەبێ، دەبێ دەست بکات بە گۆرەوی چواندن دەستیان پێ دادا و پانیان بکاتەوە، ئەگەر مازووەکە لە یەکێک لە وانەدا بێ، بە ژمارەی ئەو گۆرەوییانەی کە ماونەتەوە، گۆرەوی (گۆڵ-ئیمتیاز) دەدۆڕێنێ. دەستەی وایە شکی نییە بۆیە سەردەستەکەیان گۆرەوییەک دەڵێ بگەڕیوەیان دەیکات بە دوو یانی ئەگەر مازووی تێدا بێ ٢ گۆڵ(گۆرەوی) دەدۆڕێنێ، ئەگینا دوایە دەڵێن دووی هەیە. دوا گۆڵ لێدان، ئەگەر گۆرەویەک بچێنێ و مازووی تێدا بوو ١٠ گۆرەوی دەدۆڕێنێ. لە گۆرەوی باز‌یدا گۆڵی ٩ نییە و لە جیاتی ٩ گۆڵ ١٠ دەدۆڕێنن. ئەگەر دوو یان سێ گۆرەوی مانەوە و مازوو لە نێو یەکێک لەواندا بوو، دەکەونە پرس و تەگبیر ئەو جار گۆرەوییەک هەڵدەگرن کە ئەگەر تێدا بێ ١١ گۆڵ دەستێنێ دەنا 2 گۆڵ دەدۆڕێنێ ، گۆرەوی بازی لەم مەڵبەندە هەر دەستێک ١٥٠ گۆڵە و کۆتایی پێ دێ.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
چۆم، سەرکەپکان
چۆم شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرکەپکان، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
چۆم لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی زەوی بەلاس و لە باشوور لەگەڵ گوندی بامۆلەکان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئێندزێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دەرئەشکەوت.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
دیواری گەوری
دیواری گەوری دیوارێکی مێژوویییە کە لە نزیکی سەرپێڵ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە نزیکی سنۆری ئێران و عێراق لە ئاراستەی باکووری-باشووری دروست کراوە. دیار نییە کە دیوارەکە بە چ مەبەستێک کەڵکی لێ وەرگیراوە، بەڵام لەوانەیە بۆ بەرگری یا دیاریکردنی سنووری ئیمپراتۆرییەک بووبێت. ھەروەھا ھەتا ساڵی ٢٠١٩ سەردەمی دروستکردنی دیوارەکە دیار نییە، بەڵام گریمانەکان دەیگەڕێننەوە بۆ سەردەمی ئیمپراتۆرییەتیی پارتەکان یا ساسانییەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران پۆل:مێژووی ئێران پۆل:مێژووی کورد پۆل:دیوارەکان پۆل:نژیاروانیی ئێرانی
دەوڵەتەکە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ٢٠١٧)
دەوڵەتەکە درامایەکی بەریتانییە لە ساڵی ٢٠١٧ بەرھەمھێنراوە و پێکدێ لە چوار ئەڵقە کە باس لە ڕۆشتنی ئاوروپییەکان دەکات بۆ پاڵ ڕێکخراوی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠
کۆمەڵەی ئەمریکی بۆ بەرەوپێش بردنی زانست
وێنۆک| پێشوازی بارەگایی کۆمەڵەی بەرەووپێشبردنی زانست
کۆمەڵەی ئەمریکی بۆ بەرەوپێش بردنی زانست ھەروەھا بەناوبانگە بە کورتکراوەی "AAAS" یەکەکە لە پێشکەوتووترین کۆمەڵەی زانستی لە جیھاندا، ئەو کۆمەڵەیە لە ساڵی ١٨٤٨ دروستکرا، ھەروەھا یەکەکە لە گەورەترین کۆمەڵەکانی جیھان و ٢٧٥ دەزگای زانستی لە جیھان شوێنکەوتەی ئەو کۆمەڵەیەن، ئەو کۆمەڵەیە گۆڤارەکی تایبەت بە زانست بڵاودەکاتەوە بە ناوی ساینس
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون
کۆلۆمبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
کۆلۆمبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠ بوو کە لە ٢٥ی ئاب تا ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٠ لە ڕۆما لە ئیتالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
باقراوای خواروو
باقراوای خواروو (Baqiraway Xwarû، ) دێیەکە لە گوندستانی حەسەن ئاوا، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی ئارووناوا، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی باقراوای خواروو بە شێوەزاری کوردیی باشووری و بنزاری کەڵھوڕی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٦٨ کەس لە ١٣٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا
گیتاری بەیس
گیتاری بەیس (ھەروەھا ناسراوە بە بەیسی کارەبایی یان ھەر بە سادەیی بەیس) ئامێرێکی تەلدارە کە بە پەنجەکان و پەنجە گەورەکان لێ دەدرێن بە سەرەکی، گیتاری بەیس لەڕووی شکڵەوە بەزۆری نزیکە لە گیتاری کارەباییەوە، بەڵام ملێکی درێژتری ھەیە و چوار بۆ شەش تەلی ھەیە. ئەم گیتارانە دەنگێکی نزم و قوڵیات ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان پۆل:گیتار پۆل:ئامێرە ژێدارەکان
ویکیپیدیای ئوکراینی
ویکیپیدیای ئوکراینی یەکێکە لە وەشانەکانی ویکیپیدیا کە بە زمانی ئوکراینی دەنووسرێت، ویکیپیدیای ئوکراینی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن.
ویکیپیدیای ئوکراینی لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ دامەزرا. ئێستاکە ئەم ویکیپیدیایە بەپێی ژمارەی وتار حەوتەمین ویکیپیدیایە. لە حوزەیرانی ساڵی ٢٠٢٠ بە ٤٤،٠٠٠ دیتنی وتار، دووەمین ویکیپیدیای ئوکراینا بەپێی دیتنی وتار بوو. لەدوای ویکیپیدیای ڕووسی (٩٨ ملیۆن دیتنی وتار لە ئوکراینا ).
ویکیپیدیای ئوکراینی ھەتا ئێستا ' ھەژماری بەکارھێنەرانی تێدا دروست کراون، ' بەڕێوەبەر و  وتاری ھەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
ئوکراینی پۆل:زمانی ئوکراینی پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون
زانست (گۆڤار)
وێنۆک| رووپەری گۆڤاری زانست
شێخەدێ
شێخەدێ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
زانست (گۆڤار)
گۆڤاری زانست (بە ئینگلیزی :Science (journal) گۆڤارەکی زانستیە لەلایەن کۆمەڵەی ئەمریکی بۆ بەرەوپێش بردنی زانست بڵاودەکرێتەوە، بابەتەکانی دەخوولێنەوە لەسەر لێکۆڵینەوەکانی زانست، ئەو گۆڤارە لە شاری نیۆرک دروستکرا لە ساڵی ١٨٨٠ لەلایەن جۆن مایکلز بە پشتگیری دارایی لەلایەن تۆماس ئێدیسۆنەوە.
شێخەدێ
جوگرافیا
شێخەدێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شێلمە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی دۆڵەبی، گەرمک و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی وێنە، گەرمک و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تایمەز.
زانست (گۆڤار)
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون
تازەکەندی جەبەل
تازەکەندی جەبەل گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی مەھدی، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
تازەکەندی جەبەل لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ شارەدێی محەممەدیار و لە باشوور لەگەڵ گوندی نیزام ئاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی داش دورگە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی فەروخ زاد.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
عەبدوڵڵا کوڕی عومەر
عەبدوڵڵا کوڕی عومەر کوڕی خەتاب لەوانە بوو کە ڕیوایەتی زۆر لە پێغەمبەرەوە گێڕاوەتەوە، وە لە ھەموو کار و بارێکی ژیانیدا شوێنپێی پێغەمبەری ھەڵدەگرت. لە ساڵی ٧٣ یدا کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:زانایانی فەرموودە پۆل:مردووانی ٤٦٣ پۆل:ھاوەڵەکان پۆل:عومەر کوڕی خەتتاب
پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست
وێنۆک| درووشمی پەیمانگا
پەیمانگای ئەمریکی ھونەر و زانست یەکەکە لە باشترین و پێشکەوتووترین کۆمەڵە و پەیمانگای ھونەریی و زانستی لە ئەمریکا.