cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کۆمەڵکوژیی دەرسیم
سەردەمی عوسمانی
کورد و زازاکان لە سەردەمی عوسمانییەکان لە ژێر فەرمانڕەوایی سیستەمێکی دەربەگایەتی بوون و لەلایەن ئاغاکان فەرمانڕەوایی دەکران، لەوکاتەدا ئاغان بەجۆرێک لە جۆرەکان نیمچە سەربەخۆیییەکیان ھەبوو کە بەجۆرێک حوکمی ناوچەکەیان دەکرد، ئاغا و خاوەن زەوییەکان فەرمانڕەواییان بەسەر ئەو کەسانە دەکرد کە لەسەر زەوییەکانی ئەواندا دەژیان و کاریان دەکرد. سەرباری ئەوانەش لە ڕوانگەی بەڕێوبردن و سیاسەتەوە ئەوا ھێشتا ھەرێمی دەرسیم لە ژێردەستی حکوومەتی عوسمانیدا بوو.
سەرەتاکانی درووستبوونی کۆماری تورکیا
دوابەدوای دامەزراندنی کۆماری تورکیا لە ساڵی ١٩٢٣، ھەندێ لە کورد و زازاکان لەگەڵ ئامانجەکانی ئەتاتورک و بە سێکولارکردنی وڵات ناکۆکبوون، لەوانەش شۆڕشی شێخ سەعیدی پیران لە ساڵی ١٩٢٥ ڕوویدا، ھەروەھا ڕاپەرینی دەرسیم لە ١٩٣٧–١٩٣٩ کە سەرجەم ئەم شۆڕش و جووڵانەوانە لەلایەن دەسەڵاتی سەربازی تورکەوە سەرکوتکران.
دەرسیم یەکێک بوو لەو ھەرێمانەی کە دەسەڵاتکردن بەسەریدا دژوارببوو لە کۆتایییەکانی دەسەڵاتی دەوڵەتی عوسمانی نێوان ساڵانی ١٨٧٦ بۆ ١٩٢٣، ئەمەش بەھۆی درووستبوونی ١١ جۆر ھێزی چەکداری جیاواز لە دژی دەوڵەت. یاخیبوونی ئاغاکانی دەرسیم تا سەرەتاکانی کۆماری نوێی تورکیا بەردەوامبوو. ئاغاکان لەدژی لەدەستدانی خاکەکانیان بوون، ھەروەھا ڕەتیانکردەوە باج بدەنە دەسەڵاتی تورکیا و دژی گواستنەوەی نوێنەرایەتی شارەکە بوون لە ھەرێمەکەیان بۆ ئەنقەرەی پایتەخت، کە ھەموو ئەوانە پڕۆژەیەکبوون بۆ کۆنتڕۆڵکردنی زەوی و بەرووبوومی کشتوکاڵی لەلایەن دەوڵەتەوە. بەپێی ڕاپۆرتەکانی ساڵی ١٩٢٦ی وەزارەتی ناوخۆی تورکیا، ئەوا بەپێویست زانرا کە ھێز بەکاربھێنرێت لە دژی ئاغاکانی دەرسیم. لە ١ی تشرینی دووەمی ١٩٣٦، ئەتاتورک پرسی دەرسیمی بە گەورەترین کێشەی ناوخۆی وڵاتەکەی دانا.
تورکاندن
پڕۆسەی تورکاندنی تورکیا لەگەڵ دەرچوونی یاسای بەنیشتەجێبوونکردنی ١٩٣٤ی پەرلەمانی تورکیا (یاسای ژمارە ٢٥١٠ کە لە ١٣ی حوزەیرانی ١٩٣٤ دەرچوو) دەستیپێکرد، ئامانجی ئەو یاسایە جێگۆڕینی خەڵک بوو لە ناوچەکانی خۆیان بەبیانووی پەرەپێدان و بڵاوکردنەوەی کەلتوور. لە ساڵی ١٩٣٥، لەژێر سایەی ئەم یاسایە ئەوا یاسای تونجەلیش دەرچوو کە تێیدا ناوی دەرسیم گۆڕدرا بۆ تونجەلی، دەرسیم زۆربەی دانیشتوانەکەی کوردی زازان، ئەمەش دوای ئەوەی ناوبانگی ناوچەکە بەبوونی ١١ گرووپی جیاوازی یاخیبوو ڕۆیشتبوو.
یاسای تونجەلی
ھەرێمی دەرسیم ناوەکەی گۆڕدرا بۆ پارێزگای تونجەلی ئەمەش بەپێی «یاسای بەڕێوەبردنی پارێزگای تونجەلی» ژمارە ٢٨٨٤ ی ڕۆژی ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٥، کە لە ڕۆژی ٤ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦ دەرچوو.
سەرکوتکردنی شۆڕشی سەید ڕەزا و کۆمەڵکوژی دەرسیم
شۆڕشی سەید ڕەزا دەرسیمی، کە حەوت ساڵ بەدوای شۆڕشی کۆماری ئاگری ھاتە ئاراوە. بە ھاوئاھەنگی ڕێبەرانی کورد کە لە کورپیک لەگەڵ سەید ڕەزا چاوپێکەوتنیان ئەنجام دابوو شۆڕش دەستی پێکرد. دەوڵەتی تورکیا، ھێزێکی لە دژی ئەوان لە ناوچەکانی ئەرزنگان، ئەرزرۆم، مەلاتیە و دیاربەکر دامەزراند.
جەلال بایار سەرۆک وەزیرانی ئەو کاتی تورکیا، عیسمەت پاشای بۆ سەرکوتکردنی شۆڕشەکە دانا. ئەڕتەشی تورک لە سەرجەم چەکەکانی، دژی شۆڕشگێران کەڵک وەردەگرت. لەو کاتەدا ئاڵپ‌دۆگان بۆ سەرکوتی سەید ڕەزا ھەڵبژێردرا. ئاڵپ‌دۆگان دووجار شاری دەرسیم و ناوچەکانی دەوروبەری بۆردومان کرد، بە شێوەیەک کە ھاوڵاتیان بۆ چیاکان و ئەشکەوتەکان پەنایان دەبرد.
لە نموونەیەک‌دا بە فەرمانی ئاڵپ‌دۆگان، یەکێک لە ئەشکەوتەکانی کوتوزیکداغ لە دۆڵی ایسکۆرلا کە ٢٥٠٠ ژن و مناڵ و پیر لە ھاوڵاتییە عەلەوییەکانی شاری دێرسیم پەنایان بۆ بردبوو، سەربازەکان ڕێگاکانی چوونە دەرەوەیان بە دینامیت تەقاندەوە و کەرەستەکانی ئاگرکەرەوەیان بۆ ناو ئەشکەوتەکە ھاویشت و لە ئاکام‌دا سەرجەم ھاوڵاتیانی ناو ئەشکەوتەکە بە زیندوویی سووتان و ژێرخاک کران.
لە سێدارەدانی سەرانی شۆڕشی سەید ڕەزا
250px|right|وێنۆک|دەرسیم لە ساڵی ١٩٣٧ لە ڕۆژی ٥ی ئەیلوولی ١٩٣٧ ڕێبەرانی شۆڕش دەستگیر کران و سەید ڕەزا، لەگەڵ دوو کوڕ و چەند کەس لە ڕێبەرانی شۆڕش لەسێدارە دران.
ماوییە یاخیبووەکان
لە سەرەتای حەفتاکان، ھەرێمی دەرسیم لەلایەن سەرکردەی شۆڕشگێر و یاخیبوو ئیبراھیم کایپاککایا دەستنیشانکرا وەک ناوچەی شۆڕش بۆ پاراستنی خەڵک لە بەرکەوتنی جەنگ. ھەندێک لە خەڵکی دێرسیم ئەوەیان وەک تۆڵەکردنەوە لە کۆمەڵکوژیی دێرسیم لە قەڵەمدا.
نوێترین ڕووداوەکان
ڕۆژی چوارشەممە، ڕێکەوتی ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١، ڕەجەب تەییب ئەردۆغان، سەرۆک وەزیرانی تورکیا، بە ناوی دەوڵەتی تورکیاوە داوای لێبوردنی کرد بەرامبەر بە کۆمەڵکوژییەکانی نێوان ساڵانی ١٩٣٧ تا ١٩٣٩ی شاری دێرسیم. ئەردۆغان «کۆمەڵکوژیی دەرسیم» ی وەکو «تراژیدیترین ڕووداوی مێژووی نزیکی تورکیا» وەسفکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:تورکیا لە ١٩٣٧ پۆل:تورکیا لە ١٩٣٨ پۆل:مێژووی پارێزگای دەرسم پۆل:کۆمەڵکوژی لە ١٩٣٨ پۆل:مستەفا کەمال ئاتاتورک پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە تورکیا پۆل:چەوساندنەوەی کوردان پۆل:کورد پۆل:سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا پۆل:کوردستان پۆل:یارسان
کۆڵ ئۆڤ دیووتی ٣
کۆڵ ئۆڤ دیووتی (بە ئینگلیزی : Call of Duty 3 بە وەڕگێڕ (بانگکردنی ئەرک ٣) کایەیەکی ڤیدیۆییە لەلایەن کۆمپانیای تریارک پەرەیپێدرا و لەلایەن کۆمپانیای ئەکتیڤیژن کاری بڵاوکراوەی لۆ کرد، ئەو یارییە لەسەر کۆنسوڵەکانی هەر یەک لە (مایکرۆسۆفت ویندۆز  ئێکس بۆکسئێکس بۆکس ٣٦٠  پلەی ستەیشن ٢  پلەی ستەیشن ٣  وی ) کاری دەکرد، ئەو یارییە لە ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ دەرچوو، بەشی سێیەمی زنجیرەی (کۆڵ ئۆڤ دیووتیە).
چیرۆک
ئەو یارییە بە ١٤ شێواز ئەرکی تێدایە، هەروەها یاریکەر دەتوانێ بە ئارەزووی خۆی لە هەر یەکەک لەو سوپایانە یاری بکا ( سوپای ئەمریکی، سوپای بەڕیتانی، سوپای فەرەنسی، سوپای کەنەدی، سوپای پۆڵەندی) لە هەر یەکەو لە سوپایەک چیرۆکەکی تایبەت بە سوپایەکە هەیە، ڕووداوەکانی ناو یارییەکەش گووزارشت لە جەنگی جیھانیی دووەم دەکەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٦ پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢ پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣ پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠ پۆل:گەمەکانی ئێکسبۆکس پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان پۆل:یارییەکانی وی
ئەندازیاریی بوومەلەرزە
وێنۆک|چەپ|مێزی لەرزەیی یەکێکە لە تاقیکردنەوەکانی ئەندازیاری بوومەلەرزە
ئەندازیاریی بوومەلەرزە (بە ئینگلیسی: Earthquake Engineering) لقێکە لە ئەندازیاریی ئاوەدانی، کە سەبارەت بە بوومەلەرزە و کاریگەرییەکانی لەسەر پێکھاتەیە. زۆرترین پەیوەندیی لەگەڵ ئەندازیاریی پێکھاتەیی و ئەندازیاریی خاکدا ھەیە.
بەھۆی زەرەرە گیانی و ماڵییە مەزنەکانی بوومەلەرزەوە، لە زۆر وڵاتانی دنیادا وەکوو ژاپۆن، ئەورووپا و ئەمریکا سەرنجی زۆر دراوەتە ئەندازیاریی بوومەلەرزە. ھەروەھا لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا کە بوومەلەرزە زۆر فراوانە بەتازەیی لە زانکۆکانی ئێران و تورکیادا ھەوڵی زۆری لەسەر دراوە.
تاقیکارییەکان
یەکێک لە تاقیکارییە زۆر باوەکانی ئەندازیاریی بوومەلەرزە و پێکھاتە مێزی لەرزەییە، کە پێکھاتەکەی لەسەر دادەنرێ و ھێز یان تەوژمی تایبەتی پێ دەدرێت. ھەروەھا تاقیکارییە ژیۆفیزیکییەکانیش کەڵکی زۆریان لە ئەندازیاری بوومەلەرزەدا ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:تەکنۆلۆژیا و زانستە جێبەجێکارەکان پۆل:بوومەلەرزەناسی پۆل:ئەندازیاریی بوومەلەرزە پۆل:ئەندازیاریی پێکھاتەیی پۆل:ڕشتەکانی ئەندازیاری
١٤٧٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
١٤٧٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڕێد دێد ڕیدێمپشن
ڕێد دێد ڕیدێمپشن کایەیێکی ڤیدیۆییی ئەکشن-سەرکێشیی ڕۆژاواییی ٢٠١٠یە، لەلایەن ڕۆکستار سان دیێگۆ پەرەی پێ دراوە و لەلایەن ڕۆکستار گەیمز بڵاو کراوەتەوە. لە ئایاری ٢٠١٠دا بۆ پلەی ستەیشن ٣ و ئێکس بۆکس ٣٦٠ بڵاو کرایەوە. جێگرەوەی ڕێد دێد ڕیڤۆڵڤەری ٢٠٠٤ە، دووەم کایەیە لە زنجیرەی ڕێد دێددا.
شێوازی کایەکردن
ڕێد دێد ڕیدێمپشن جیھانێکی گەورە و فراوان بە کایەکەرەکە دەبەخشێت. ئەمە ڕێ بە کایەکەرەکە دەدات ئازادانە جووڵە بکات. کایەکەرەکان دەتوانن بە پێ بڕۆن، بدوێن، تەقە بکەن، بکوژن، سوار بن، ڕا بکەن، و کارلێک لەگەڵ ژینگەی دەوروبەریاندا بکەن. ھەروەھا کایەکەرەکان دەتوانن بە چەکی ئاگرین شەڕ لەگەڵ دوژمناندا بکەن. بە بەکارھێنانی جۆرە جیاوازەکانی ئەسپەکان کایەکەرەکان دەتوانن بەنێو جیھانی کایەکەدا بگەڕێن. کایەکەرەکان ناتوانن مەلە بکەن، لەبەرەوەی کەسایەتیی سەرەکیی کایەکە، جۆن مارستن، مەلەوانی نازانێت و ئەگەر کایەکەرەکە زۆر قووڵ بچێتە نێو ئاوەکەوە ئەوا دەخنکێت (ھەرچەندە توانای ئەوەی ھەیە بچێتە ئەو شوێنەی کە ئاوەکەی تەنکە).
چیرۆک
لە ١٩١١دا، خێزانی لە یاسا دەرچوویێکی پێشوو، جۆن مارستن (ڕۆب ویتۆف) لەلایەن بریکارانی ئاژانسی لێکۆڵینەوە، ئێدگار ڕۆس (جیم بێنتلی) و ئارچەر فۆردام (دەیڤد ویڵسن بارنز) دەڕفێندرێت، کە لە بەرامبەر گەڕانەوەی خێزانەکەیدا ناچاری دەکەن ئەندامانی پێشووی دارودەستەکەی ڕا دەست بکاتەوە.
پێشوازی
کایەکە کاتێک بڵاو کرایەوە ستایشی زۆری وەرگرت. ھەروەھا لە دیدگەی جیھانی کراوە، چیرۆک و ساوند تراک زۆر پێداچوونەوەی باشی وەرگرت.
نیوپلان
نیوپلان  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل.
بەستەری ناوخۆی
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٣٥ پۆل:نیوپلان
وارتبێرگ
وارتبێرگ کۆمپانیایەکی بواری بەرھەمھێنانی ئەتومبیل بو کە بەرھەمھێنان لە نیسانی ١٩٩١ کۆتاییی ھات، و کارگەکەی بە دەستی ئۆپڵ کەوت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاڵمانیای ڕۆژھەڵات پۆل:پیشەگەرانی ئوتۆمبێل پۆل:کۆمپانیاکانی ئاڵمانیا
١٤٧٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
واندێریر
واندێریر  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل.
بەستەری ناوخۆی
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٨٩٦ پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی ١٩٤٥ لە ئەڵمانیا
بڕیارنامەی ١٧١٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧١٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی لیبەریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٥٤٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بڕیارنامەی ١٧١٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧١٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سوودان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٥٤٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦ پۆل:سوودان لە ٢٠٠٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سوودان
مولتیکار
مولتیکار  کۆمپانیایەکی بواری بەرھەمھێنانی ئەتومبیل.
بارکاس
بارکاس  کۆمپانیایەکی بواری بەرھەمھێنانی ئەتومبیلە.
ئەلێکساندەر ئاربوزۆڤ
وێنۆک|ئەلێکساندەر ئاربوزۆڤ ئەلێکساندەر ئێرمینینگێلدۆڤیچ ئاربوزۆڤ (بە ڕووسی: Алекса́ндр Ермининге́льдович Арбу́зов؛ ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٨٧٧–٢٢ی ژانویەی ١٩٦٨) کیمیاناسێکی ڕووسی و سۆڤیەت بوو کە کارلێکی میکالیس-ئاربوزۆڤی دۆزییەوە.
ئاربوزۆڤ خەڵکی شاری بیلیارسک بووە و لە زانکۆی کازان لەژێر دەستی ئەلێکساندەر زایتسێڤ خوێندوویەتی لە ساڵی ١٩٠٠ دەرچووی زانکۆی تەواو کردووە و لە ساڵی ١٩١١ بووەتە پرۆفیسۆر لە ھەمان زانکۆ، دوای جەنگی جیھانی دووەم خراوەتە سەر پەیمانگای کیمیای ئۆرگانیکی سۆڤیەت.
ئەربوزۆڤ لە ساڵی ١٩٤٣ خەڵاتی ستالینی پێبەخشرا.
ئاربوزۆڤ جگە لە توێژینەوە زانستییەکانی، کتێبێکی کورتی گەشەسەندنی کیمیای ئۆرگانیکی بە زمانی ڕووسی نووسیوە (١٩٤٨).
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٧ پۆل:مردووانی ١٩٦٨ پۆل:دەرچووانی زانکۆی فیدراڵی کازان پۆل:کیمیازانەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کیمیازانەکانی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی پۆل:داھێنەرەکانی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش پۆل:کیمیازانەکانی سۆڤیەت پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ستالین
١٤٧٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
مەفتوون
مەفتوون''' ناوی مەلا عەبدولعەزیز کوڕی «مەلا محەممەدباقر»ە لە دایکبوی شاری بانە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانە، ئەوترێ  باپیرانی لە شاری ئەسفەهان هاتبنە بانە و لە هێمنی و ئاسوودەیی ئەم شارەدا ژیاون. هۆنراوەکانی دڵڕفێن و جوانن و لە نوسینی شێعری ئەوینداری واتە غەزەڵ توانایی باشی هەبووە، مەزندە ئەکرێ دیوانە شێعریەکەی پتر لە هەزار بەیت بێت. ئەم شاعیرە لە ساڵی ١٢٤٧ ی کۆچی مانگی دا بە هۆی ناخۆشی تاعوون کۆجی دوایی کردووە.
نموونە شێعری فارسی
نمونەیەکی تر :
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:نووسەرانی بانە پۆل:خەڵکی بانە
کۆڵ ئۆف دیووتی ٤: مۆدێرن وارفێر
کۆڵ ئۆڤ دیووتی ٤ (بە ئینگلیزی : Call of Duty 4: Modern Warfare)‏ کاییەکی ڤیدیۆییە کە لەلایەن ستۆدیۆی ئینفینیتی واردەوە پەرەی پێدرا و هەروەها لەلایەن کۆمپانیای ئەکتیڤیژن کاری بڵاوکردنەوەی لۆ کرا، ئەو یارییە لۆ ماوەی ٢ ساڵ بەردەوام پەرەی پێدەدرا یارییەکە لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ دەرچوو، کۆڵ ئۆڤ دیووتی ٤ لەسەر کۆنسوڵەکانی (مایکرۆسۆفت ویندۆز  ئێکس بۆکسئێکس بۆکس ٣٦٠  پلەی ستەیشن ٢  پلەی ستەیشن ٣ کاری دەکرد، هەروەها ئەو یارییە لەسەر ئامێری وی کاریدەکرد بە ناوی کۆڵ ئۆڤ دیووتی ٤: مۆدێرن وارفێر، یارییەکە بە شێوەیەکی سەرەکی وەک بەشی چارەمی زنجیرەی کۆڵ ئۆڤ دیووتی ناسێندرا، ڕووداوەکانی ئەو یارییە گوزارشت لە ڕووداوەکانی جەنگی جیھانیی دووەم دەکا.
سەرچاوە
زانیاری دەربارەی کۆڵ ئۆڤ دیووتی ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧
بەستەری دەرەکی
کۆڵ ئۆڤ دیووتی ٤ لە ماڵپەری بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان (ئینگلیزی) کۆڵ ئۆڤ دیووتی ٤ لە ماڵپەری مێتاکریتیک (ئینگلیزی)
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٦ پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٧ پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣ پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠ پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان پۆل:یارییەکانی وی پۆل:یارییەکانی ویندۆز
بڕیارنامەی ١٧١٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧١٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سوودان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٥٤٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦ پۆل:سوودان لە ٢٠٠٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سوودان
١٤٧٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
١٤٧٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٧١٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧١٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕاسپێری سەبارەت بە دانانی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٥٤٧‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦
سیمسۆن
ئەمانەش ببینە
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٥٦ پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٨٥٦
ترابانت
ترابانت  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل.
بەستەری ناوخۆی
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٥٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٦٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٧٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٨٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٩٠
ناوچەی شێنگاویت
ناوچەی شێنگاویت ، یەکێکە لە ١٢ ناوچەی یەریڤانی پایتەختی ئەرمینیا و دەکەوێتە بەشی باشووری ڕۆژاوای شارەکە. سنووری ھاوبەشی لەگەڵ ناوچەکانی مالاتیا-سێباستیا، کێنترۆن، ئێرەبونی و نوبارەشێن ھەیە. پارێزگای ئارارات سنووری باشووری ناوچەکە پێکدەھێنێت.
سەرچاوەکان
شێنگاویت پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئەرمەنستان
زانکۆی شا فەھد بۆ نەوت و سامانە سروشتییەکان
یەکێکە لە زانکۆکانی وڵاتی سعودیە.
هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان
پەراوێزەکان
پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٦٣
پۆل:زانکۆکان و کۆلێجەکانی عەرەبستانی سعوودی
ڤیکتۆر سادۆڤنیچی
وێنۆک|ڤیکتۆر سادۆڤنیچی ڤیکتۆر ئەنتۆنۆڤیچ سادۆڤنیچی (بە ڕووسی: Виктор Антонович Садовничий؛ لەدایکبووی ٣ی نیسانی ١٩٣٩) بیرکارێکی ڕووسییە، براوەی خەڵاتی دەوڵەتی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٨٩یە، لە ساڵی ١٩٩٢ەوە سەرۆکی زانکۆی ویلایەتی مۆسکۆیە. یەکێکە لە سەرکردە سەرەکییەکانی بیروڕا لە ڕووسیا، سادۆڤنیچی کاریگەرییەکی بەرچاوی سیاسی و کۆمەڵایەتی ھەیە
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩ پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی زانکۆی ویلایەتی مۆسکۆ پۆل:ماتماتیکزانانی ڕووس
ناوچەی نوبارەشێن
ناوچەی شێنگاویت ، یەکێکە لە ١٢ ناوچەی یەریڤانی پایتەختی ئەرمینیا. دەکەوێتە بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی شارەکە. لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ ناوچەکانی شێنگاویت و ئێرەبونی لە ڕۆژھەڵات و باشوور و ڕۆژاواوە لەگەڵ پارێزگای ئارارات ھاوسنوورە.
سەرچاوەکان
نوبارەشێن پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئەرمەنستان
کافێ کافێ
کافێ کافێ زنجیرە کافتریایەکە لە ئیسرائیل، کە لە شووباتی ٢٠١٠وە کافێ کافێ لە ١١٢ ناوچەی ئیسرائیل بەردەستە، بەمەشەوە لە ٢٠١٠ بوو بە گەورەترین زنجیرە کافتریا لە وڵاتەکە
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیا ئیسرائیلیەکان کە لە ٢٠٠١ دامەزراون ‏ پۆل:ڕێستورانتەکان لە حەیفا ‏ پۆل:زنجیرە کافتریاکان لە ئیسڕائیل ‏ پۆل:کافتریاکان لە ئیسڕائیل پۆل:ڕێستورانتەکان لە ئورشەلیم ‏ پۆل:کۆمپانیای خواردن و خواردنەوەکان لە ئیسڕائیل ‏ پۆل:ڕێستورانتەکان لە تێل ئەڤیڤ ‏ پۆل:ئەو ڕێستورانتانەی لە ٢٠٠١ دامەزراون ‏
لوتفعەلی خان
لوتفعەلی خان (لەدایکبووی ١٧٩ - ١٧٩٤) دواین شای پاشایەتی زەند بوو، کە ماوەی فەرمانڕەوایی ١٧٨٩ بۆ ١٧٩٤ بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٧٦٠ پۆل:مردووانی ١٧٩٤ پۆل:فەرمانڕەواکانی زەند
ئێسواتینی
وێنۆک|ئاڵای ئێسواتینی
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی بانتوو ئاخێو پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٨ پۆل:سوازیلاند
نەوشیروان مستەفا
نەوشیروان مستەفا ئەمین (لەدایکبووی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٤ – مردووی ١۹ی ئایاری ٢٠١٧) سیاسەتوانی کورد بوو کە وەک ڕێکخەری گشتیی بزووتنەوەی گۆڕان و سەرکردەی بزووتنەوەکە خزمەتیکردووە لە ھەرێمی کوردستان لە ڕێکەوتی ١ی نیسانی ٢٠٠٩ تا مردنی لە ١٩ی ئایاری ٢٠١٧.
ژیان
نەوشیروان مستەفا لە ساڵی ١٩٤٤ لە گەڕەکی سەرشەقام (بەرخانەقا) ی شاری سلێمانی لە بنەماڵەیەکی ناسراو و ڕۆشنبیری ئەو شارە لە دایکبووە. نەوشیروان مستەفا وەک ھاوڕێ نزیکەکانی دەگێڕنەوە سەرەتای شەستەکانی سەدەی ڕابوردوو دەستی بە کاروچالاکی سیاسی کردووە، یەکەم وێستگەی ژیانی سیاسیشی یەکێتیی قوتابیانی کوردستان بووە.
قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندی و دواناوەندی لە شاری سلێمانی تەواوکردووە، پاشان لە ساڵی ١٩٦٧ کۆلێژی زانستە سیاسییەکانی لە زانکۆی بەغدا تەواو کردووە، لە سەرەتای ساڵانی شەستەکانی سەدەی ڕابوردووەوە لە ڕیزەکانی یەکێتیی قوتابیانی کوردستان چالاکانە کاری کردووە.
لە ساڵانی ١٩٦٣ و ١٩٦٤ بووەتە ئەندامی سکرتارییەتی یەکێتیی قوتابیانی کوردستان. ھەر لەو ماوەیەدا بووەتە ئەندام لە پارتی دیموکراتی کوردستان. لە ساڵی ١٩٦٧ بووەتە ئەندامی لقی سلێمانیی پارتی دیموکراتی کوردستان.
بنەماڵە
نما کۆلێژی کارگێڕی و ئابووری لە لەندەن تەواوکردووە و ئێستا گەڕاوەتەوە کوردستان و لە کۆمپانیاکەی باوکی سەرقاڵی کارکردنە.
چیا، پاش تەواوکردنی کۆلێژ لە لەندەن ڕوویکردووەتە ئەمریکا بە مەبەستی خوێندنی ماجستێر.
چرای کچیشی لە لەندەن دەخوێنێ، بۆ تەواوکردنی کۆلێژی پزیشکی لە بەریتانیا.
بەپێی قسەی ڕەفعەتی مەلا کە ھاوڕێیەکی نزیکی نەوشیروان مستەفایە و ماوەی زیاتر لە ٤٠ ساڵە دەیناسێت «بنەماڵەی نەوشیروان مستەفا بنەماڵەیەکی ناسراوی شاری سلێمانی بوون و باوکی پیاوێکی ڕۆشنبیر بووە، خاوەنی کتێبخانەیەکی گەورە بووە لە ماڵەکەیدا». بە بڕوای ئەو ھاوڕێ دێرین و نزیکەی نەوشیروان مستەفا ھەر ئەمەش کاریگەری لەسەر ژیانی نەوشیروان مستەفا داناوە بەتایبەت لە ڕووی ڕۆشنبیری و سیاسییەوە، ڕەفعەتی مەلا دەڵێت: «بۆیە کاک نەوشیروان، ھەر لە مناڵییەوە سوودی لەو کتێبخانەیەی باوکی وەرگرتووە ئەمەش کاریگەری ھەبووە لەسەر ڕۆشنبیری ئەو».
ئەو گەنجانەی ناو پارتی دیموکراتی کوردستان لە شاری سلێمانی کە دیارترینیان بریتی بوون لە (نەوشیروان مستەفا، ڕەفعەتی مەلا، شازاد سائیب و سمکۆ فەتحوڵا)، وەک چەند گەنجێکی چالاک و ھەڵسوڕاو لە شەستەکاندا زیاتر سۆزیان بۆ باڵی مەکتەبی سیاسی ھەبووە. دروستبوونی کۆمەڵەی ڕەنجدەران بە بڕوای ڕەفعەتی مەلا، ڕەگوڕیشەکانی دەگەڕێنەوە بۆ ناو گۆڤاری ڕزگاری کە لە ساڵی ١٩٦٩ دا دەرچووە و نەوشیروان مستەفا خاوەنی ئیمتیازی ئەو گۆڤارە مانگانەیە بووە. لەبارەی ئەم گۆڤارەوە کە ١٣ ژمارەی لەماوەی زیاتر لە ساڵێکدا لێدەرچووە. بەپێی وتەی ھەندێ ھاوڕێی نەوشیروان مستەفا گۆڤارەکە بە گۆڤاری ماوییەکان ناسرا بوو، ڕەفعەتی مەلا دەڵێ" دیارە ئێمە بازنەیەکی ڕۆشنبیریمان ھەبوو لە شاری سلێمانی، کە زۆرجار لە بارەگای گۆڤاری ڕزگاری کۆدەبووینەوە. کە لەلایەن ئەو گەنجە شۆڕشگێڕانەی ئەو سەردەمەوە ئەم حەلەقانە دروستکرابوون و کاک نەوشیروان دەوری سەرەکی ھەبووە تێیدا، کە لەو گەنجانەی ئەو سەردەمە کاک نەوشیروان بوو، مەحموودی مەلا عزەت بوو، فوادی مەلا مەحموود بوو، سمکۆ فەتحوڵڵا بوو، من و حەمە چاوشین و کۆمەڵێک گەنجی تر بووین کە مام جەلال دەھات محازەراتی دەداینێ. لەو موحازەتانەدا زیاتر وەک باو بوو کتێبەکانی ماومان دیراسە دەکرد". ڕەفعەتی مەلا لە درێژەی قسەکانیدا دەڵێت" ئەم حەلەقە ڕۆشنبیریانە لە کۆتایدا بووە بنەمایەک بۆ دروستبوونی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان".
بەپێی وتەی ڕەفعەت پاش بەیانی ئازار ئەوان ھەموو دووردەخرێنەوە لە سلێمانی بۆ خوارووی عێراق و پاشان لە بەغدا یەک دەگرنەوە. ئیدی لەو سەردەمەدا نەوشیروان مستەفا بەرەو نەمسا بە مەبەستی خوێندن و دوورکەوتنەوە لە ھەڕەشەکانی ئەو سەردەمەی حکوومەتی عێراقی بە ڕێدەکەوێت کە لەو سەردەمەدا لەلایەن حکوومەتی عێراقییەوە سزای لە سێدارەدانی بۆ دەرچووە. لە نەمسا پاش تەواوکردنی ماجستێر سەرقاڵی خوێندنی دکتۆرا دەبێت لە بواری یاسا نێودەوڵەتییەکاندا، بەڵام بۆ دامەزراندی یەکێتیی نیشتمانی واز لە خوێندنەکەی دێنێت و دەگەڕێتەوە کوردستان. لێرە بەدواوە ئیدی نەوشیروان مستەفا وەک سەرکردەیەکی دیار بە تەواوی دەردەکەوێت کە ھەم سکرتێری کۆمەڵە و ھەم جێگری سکرتێری گشتیی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان دەبێت. بە بارەکەی تریشیدا ژیانی پێشمەرگایەتی و خەباتی چەکداری نەوشیروان مستەفا بەمجۆرە بە تەواوەتی دەست پێدەکات. نەوشیروان مستەفا لەگەڵ کۆمەڵەی ڕەنجدەران کە لە ساڵی ١٩٧٢ بە تەواوی ئیعلانی دامەزراندنی دەکرێ بە وتەی ھاوڕێکانی لەو ماوەیەی لە نەمساش بووە دانەبڕاوە و پەیوەندی ھەبووە. بە وتەی ڕەفعەتی مەلا دروست بوونی کۆمەڵەی ڕەنجدەران پاش ئەوە دێت کە باڵی مەکتەبی سیاسی دەگەڕێتەوە نێو پارتی ئیتر ئەو برادەرانە بڕیاریاندا تەنزیمێکی مارکسی-لینینی دروست بکەن ئەوە بوو کۆمەڵەیان دروست کرد. پاش گەڕانەوەی لە نەمسا و دەستپێکردنەوەی شۆڕشی چەکداری نەوشیروان مستەفا دەبێتە سکرتێری کۆمەڵەی ڕەنجدەران، کە وەک باڵێک لە ناو باڵەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کە تازە دامەزراوە کاردەکات. جگە لە خەباتی چەکداری و پێشمەرگایەتی نەوشیروان مستەفا لەگەڵ ئەوەشدا ئەو کاتە کە گۆڤاری کۆمەڵە دەرچووە، زۆربەی نووسینەکانی خۆی لەوێ بڵاودەکردەوە.
نەوشیروان مستەفا ئەو کتێبانەی بە درێژایی تەمەنی کە نووسیونی بریتی بوون لە نووسینەوەی مێژوو و یادەوەرییەکان، لەمبارەیەوە حەمە تۆفیق پێی وایە ھۆکاری دەستبردنی نەوشیروان مستەفا بۆ نووسینەوەی مێژوو و یادەوەرییەکانی زیاتر پەیوەندی بە حەزی خۆیەوە ھەبووە نەک شتێکی تر، ئەو دەڵێ "نەوشیروان زۆر حەزی لە مێژووە، بۆیە زیاتر لەو بوارە نووسیویەتی". لەمبارەیەوە چەندین کتێبی ھەیە لەوانە (کورد و عەجەم، حکوومەتی کوردستان، لە کەناری دانوبەوە بۆ خڕی ناوەزەنگ، کورد لە گەمەی سۆڤێتیدا، پەنجەکان یەکتری دەشکێنن، ژیانی بە تەمەنترین ڕۆژنامەی کوردی لە ١٩٢٦–١٩٨٣). نەوشیروان مستەفا زیاتر حەزی لە گۆرانییە فۆلکلۆرییە کوردییەکانە، بەتایبەت حەزی لە لاوک و حەیرانە ناو بەناو خۆشی لەبەر خۆیەوە دەیڵێت. ڕەفعەتی مەلاش جەخت لەوە دەکاتەوە کە کاک نەوشیروان زۆر موھتەم نییە بۆ خواردن، بەتایبەت لە ھاویندا زیاتر حەزی لە تەماتە و خەیارە قاژی دەکات و دەیخوات. لەلای خۆیەوە حەمە تۆفیق ڕەحیم کە جگە لەوەی کە ئێستا ئەندامی ئەنجومەنی کۆمپانیای وشەیە، بە وتەی خۆی زیاتر لە ١١ ساڵ پێشمەرگایەتیشی لەگەڵ نەوشیروان مستەفا بەسەر بردووە، لە ساڵی ١٩٧٩ تاوەکو ١٩٩١. ئەویش جەخت لەوە دەکاتەوە کە نەوشیروان زۆر موھتەم نییە بە خواردن، نەوشیروان مستەفا وەک ھاوڕێکانی باسی دەکەن کەسێکی سادەیە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا زوو توڕە دەبێت. حەمە تۆفیق ڕەحیم لەمبارەیەوە دەڵێ "کەسێکی زۆر سادەیە بەڵام کەمێک توڕەیە". سەبارەت بەوەی کە بە چ شتێک یان لە چ حاڵەتێکدا توڕە دەبێت، عەلی کەریمی کە یەکێکی ترە لە ھاوڕێکانی کە لە سەردەمی شاخ ناسیویەتی دەڵێت "جاری وا ھەیە بە ھەموو شتێک توڕە دەبێ و جاری واش ھەیە بە ھیچ شتێک توڕە نابێ". یەکێک لە ھیوایەتەکانی نەوشیروان مستەفا وەک ھاوڕێکانی باسی دەکەن، جگە لە نووسینەوەی مێژوو، ژیانکردنە لەگەڵ بەخێوکردنی مریشک و کەو و ئاژەڵە کێوییەکانی وەک ئاسک و چەند ئاژەڵێکی تر.
دادگا
دواتر وەفدی مفەوەزاتی حزبی کۆمۆنیست لە ماڵی نەوشیروان مستەفا دەستگیرکران و برانە ئاسایش، ئەوەبوو لە ماوەی سێ ڕۆژدا لە شاری سلێمانی ھەموو بنکە و بارەگاکانی حزبی کۆمۆنیست لەلایەن یەکێتییەوە دەستیان بەسەردا گیرا، کە بریتیبوون لە ھەریەک لەم بارەگایانانە. یەکەم: بارەگای کۆمیتەی ڕابەری و مەکتەبی سیاسیی لە گردی عەلی ناجی. دووەم: کۆمیتەی محەلی سلێمانی لە گەڕەکی ڕزگاری. سێیەم: ڕێکخراوی سەربەخۆی ئافرەتان لە گەڕەکی ڕزگاری. چوارەم: ڕێکخراوی خوێندکاران و سەنتەری منداڵان لە گەڕەکی عەقاری. پێنجەم: ڕادیۆ و بارەگای ڕاگەیاندن لە گردی زەرگەتە. ھاوکات چالاکی حزبەکە قەدەغەکرا و زۆرینەی ئەندامەکانیان لەلایەن ئاسایشەوە دەستگیرکران کە ھەندێکیان بۆ ماوەی چوار مانگ لە زیندان ھێڵدرانەوە.
محەممەد تۆفیق ڕەحیم، لە لێدوانێکدا بۆ ئەسوات ئەلعێراق، ڕاشیگەیاند: حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی کوردستان داوایەکی یاسایی دژی نەوشیروان مستەفا تۆمارکردووە، لەسەر ڕووداوی ساڵی ٢٠٠٠ کە پێنج ئەندامی کۆمۆنیست کوژران، کە ئەوکات نەوشیروان مستەفا جێگری سکرتێری گشتی یەکێتی نیتشیمانیی کوردستان بوو.
مردن
لە بەرەبەیانی ١٩ی ئایاری ٢٠١٧ نەوشیروان مستەفا لەشاری سلێمانی کۆچی دوایی کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ٢٠١٧ پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤ پۆل:سیاسییەکانی بزووتنەوەی گۆڕان پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پۆل:ئەندامانی پێشووی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پۆل:موسڵمانانی کورد پۆل:شۆڕشگێڕە کوردەکان
زانکۆی شا سعوود
هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان
پەراوێزەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٥٧ لە عەرەبستانی سعوودی پۆل:فێرکاری لە ڕیاز پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٥٧ پۆل:زانکۆکان و کۆلێجەکانی عەرەبستانی سعوودی پۆل:زانکۆی شا سعوود
خەڵاتی دەوڵەتی یەکێتی سۆڤیەت
وێنۆک|خەڵاتی دەوڵەتی یەکێتی سۆڤیەت خەڵاتی دەوڵەتی یەکێتی سۆڤیەت (بە ڕووسی: Государственная премия СССР، بە ڕۆمانی: Gosudarstvennaya premiya SSSR) ڕێزلێنانی دەوڵەتی یەکێتی سۆڤیەت بوو. لە ٩ی ئەیلوولی ١٩٦٦ دامەزراوە، دوای ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتی سۆڤیەت، خەڵاتی دەوڵەتی فیدراسیۆنی ڕووسیا بەدوای خۆیدا ھێنا.
خەڵاتی دەوڵەتی ستالین (Государственная Сталинская премия، Gosudarstvennaya Stalinskaya premiya)، بەزۆری پێی دەوترێت خەڵاتی ستالین، لە ساڵی ١٩٤١ تا ١٩٥٤ بوونی ھەبووە، ھەرچەندە ھەندێک سەرچاوە ڕێکەوتی کۆتاییھێنان بە ساڵی ١٩٥٢ دەڵێن. لە بنەڕەتدا ھەمان ڕۆڵی ھەبووە؛ بۆیە لەگەڵ دامەزراندنی خەڵاتی دەوڵەتی یەکێتی سۆڤیەت، دیپلۆم و نیشانەکانی وەرگرانی خەڵاتی ستالین گۆڕدرا بۆ خەڵاتی دەوڵەتی یەکێتی سۆڤیەت.
لە ساڵانی ١٩٤٤ و ١٩٤٥ کە دوا دوو ساڵی جەنگی جیھانی دووەم بوو، مەراسیمی خەڵاتکردنی خەڵاتی ستالین بەڕێوە نەچوو. بەڵکو لە ساڵی ١٩٤٦ دوو جار ڕێوڕەسمەکە بەڕێوەچوو: لە مانگی یەکدا بۆ ئەو بەرھەمانەی لە ساڵی ١٩٤٣–١٩٤٤ دروستکراون و لە مانگی حوزەیران بۆ بەرھەمەکانی ساڵی ١٩٤٥
خەڵاتی دەوڵەتی یەکێتی سۆڤیەت لە پلەی یەکەم و دووەم و سێیەم ساڵانە دەبەخشرایە تاکەکانی بوارەکانی زانست و بیرکاری و ئەدەب و ھونەر و تەلارسازی بۆ ڕێزلێنان لە دیارترین دەستکەوتەکان کە یان یەکێتی سۆڤیەتیان پێشخست یان دۆزی سۆسیالیزم. زۆرجار خەڵاتەکە بە بەرھەمی دیاریکراو دەدرا نەک بە تاکەکان.
خەڵاتی ستالین شەرەفێکی جیاواز بوو لە خەڵاتی ئاشتی ستالین. ئەم دووەمیان لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٩ دروست کراوە و بەزۆری بە وەرگرانی بیانی دەبەخشرا نەک بە ھاووڵاتیانی سۆڤیەت.
ھەروەھا نابێت لەگەڵ خەڵاتی لینین تێکەڵ بکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵات و دیکۆراتی مەدەنی یەکێتی سۆڤیەت
بڕیارنامەی ١٧١٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧١٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی گورجستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٥٤٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئەبخازیا و گورجستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦ پۆل:ئەبخازیا لە ٢٠٠٦ پۆل:گورجستان لە ٢٠٠٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەبخازیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گورجستان
تانزانیا
thumb| تانزانیا بە فەرمی کۆماری یەکگرتووی تانزانیا وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا. پایتەختەکەی دۆدۆمایە، و ژمارەی دانیشتوانی ٥١ میلیۆن کەسن و گەورەترین شار داریسلامە.
ئایین
ئایینی خەڵکی تانزانیا ٣٦٪ لە ئیسلام (سوننە)، ٣٥٪ لە مەسیحییەت، ٢٩٪ لە ئەوانەی تر پێکدێت.
سەرچاوەکان
* پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی بانتوو ئاخێو پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٤ پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا پۆل:ناوچە و وڵاتانی سەواحیلی ئاخێو
پێکھاتەدراوە
وێنۆک|پێکھاتەیەکی داتا کە بە خشتەی ھاش ناسراوە. لە کۆمپیوتەرزانیدا، پێکھاتەدراوە یا پێکھاتەی دراوە (بە ئینگلیزی: data structure) ڕێگایەکی تایبەتە بۆ کۆگاکردن و ڕێکخستنی دراوە لە کۆمپیوتەردا بە چەشنێک کە بتوانرێ بەشێوەی کارامە بەکار بھێنرێتەوە.
جۆرگەلی لێکجیاوازی پێکھاتەدراوەکان لە جۆرگەلی لێکجیاوازی ئەپلیکەیشنەکاندا شیاوی بەکارھاتنن. بۆ نموونە، B-tree -یەکان بۆ پیادەکردنی بنکەدراوە تەواو گونجاون، بەڵام لە کۆمپایلردا زۆرتر hash table -ەکان بەکار ئەبردرێن. ھەندێک پێکھاتەدراوەش ھەن کە پلەیەکی بەرزی پسپۆڕی پێویستە بۆ کارکردن لەگەڵیان و تەنھا لە بڕێک ئەرکی تایبەتدا بەکار دێن.
سەرچاوەکان
پۆل:پێکھاتەدراوە
شێخان
شێخان یان ئێسفنێ (بە عەرەبی: عین سفنی، بە ئینگلیزی: Ain Sifni، بە لاتینی Şêxan) یەکێکە لە شارۆچکەکانی پارێزگای دھۆک لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق ھەروەھا دەکەوێتە دەشتی نەینەواوە. ناوەندی قەزای شێخانە.
لە شارۆچکەکەدا کلێسای کلدانی کاسۆلیکی مار یوسف و کلێسای مار گۆرگیسی کڵێسای کۆنی ڕۆژھەڵاتی تێدایە، ھەروەھا حەوت شوێنەواری ئایینی ئێزیدی لێیە کە بریتین لە مەزارگەی شێخ عەلی چەمسێ و شێخ حانتوچ و شێخ ئادی.
جوگرافیا
شێخان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
مێژوو
وێنۆک|چەپ|کلێسای کلدانی کاسۆلیکی مار یوسف لە شێخان وێنۆک|چەپ|کلێسای ڕۆژھەڵاتی کۆنی مار جەرجیس لە شێخان بە پێی باوەڕی ئایینی ئێزیدی پێغەمبەر نووح لە شارۆچکەی شێخان دانیشتووە و ھەروەھا جێگەی درووستکردنی کەشتیەکەی بووە. شێخان لە ساڵی ٥٧٦ز وەک ناوەندی کلێسای ڕۆژھەڵات دانرا، لە ھەمان ساڵدا قەشەکەی باڕشادی بەشداری لە سینۆدی کاسۆلیک ئیزقیل لە سیلۆسیا کرد، شارۆچکەکە خزمەتی کردووە وەک ناوەندی ناحیەی بەیت ڕوستاقە، کە لە ئەنجامی بڵاوبوونەوەی کلێسای ئۆرسۆدۆکسی سریانی لەناوچەی بەنتیس نوھادرە لە کۆتایی سەدەی شەشەم و سەرەتای سەدەی حەوتەم، وە لە کۆتاییەکانی سەدەی ھەشتەم گوازرایەوە بۆ ناوچەی مەرەغە.
شێخان لەوانەیە بەزۆری مەسیحی بووبن تاوەکو سەدەی سیانزە یان چواردە. پێشنیار وایە کە مەزارگەی شێخ عەلی چەمسی لە سەدەی پانزدەیەم درووستکرابێت. قەزای شێخان لە ٢٤ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٢٤ دامەزراوە. ئاشوورییەکان لە ھۆزی بازی ناوچەی ھەکاری لەم شارۆچکەیەدا جێگیرکران پاش کۆمەڵکوژی ئاشوورییەکان لە جەنگی جیھانی یەکەم و لە ساڵی ١٩٣٣دا ھێرش کرایە سەریان لەلایەن سوپای عێراقەوە. ھەتاوەکو گەیشتنی ئاشوورییەکان شێخان تەنیا لەلایەن ئێزیدی و جووەکانەوە ئاوەدان بوو. کەنیسەی کاسۆلیکی مار یوسف لە ساڵی ١٩٦٠ درووستکرایەوە، لە جێگای کلێسایەکی کۆنتر کە لە ساڵەکانی ١٩٤٦-١٩٤٨ درووستکرابوو، لە ساڵی ١٩٦١دا (١٨٠) کاسۆلیکی کلدانی لە شارۆچکەکە نیشتەجێ بوون.
دانیشتوانی کوردی ئێزیدی شێخان لە ساڵی ١٩٧٥دا لەلایەن حکومەتی عێراقەوە وەک بەشێک لە سیاسەتی بە عەرەبکردن بەزۆر گوێزرانەوە بۆ کۆمەڵگای زۆرەملێی مەھەتێ و شارۆچکەکەش عەرەبی ھاوردەیان بۆ ھێنا. لە ماوەی داگیرکردنی عێراقدا لەساڵی ٢٠٠٣دا لە ٢٤ی ئازاردا دوو بنکەی دژە ئاسمانی سەربازی عێراق لە نزیک شێخان کەوتنە بەر ھێرشی ھێزی ئاسمانی ئەمریکا. لەو کاتەدا دوو فەوجی ١٠٨ی فیرقەی ھەشتی پیادە لە شرۆچکەکە جێگیر بوون. ھەڵمەتی بۆمبارانکردنی ئەمریکا دژی سەربازگەکە بێ کاریگەر بوو، بەتالیۆنێکی تەواوی عێراق بێ ھیچ زیانێک کشایەوە. لە ٦ی نیساندا گروپی ODA 051 و 055 و 056 لە گروپی ١٠ی ھێزی تایبەتی ئەمریکا و ٣٠٠ پێشمەرگە لە سوپای دوانزدە دەستیان بەسەر شارۆچکەکەدا گرت.
لە دوای ڕووخانی سەددام حوسێن سەرۆک کۆماری عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣، دانیشتوانی عەرەب لە شێخان ھەڵھاتن و کوردەکان گەڕانەوە. لە ژانویەی ٢٠٠٥دا بڵاوکرایەوە کە پارتی دیموکراتی کوردستان ڕێگری لە گەیاندنی سندوقی دەنگدان بە شێخان کردووە، بەمەش دڵنیا بوو لەوەی دانیشتووانەکەی نەیانتوانیووە لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقدا دەنگ بدەن. حکومەتی ھەرێمی کوردستان گرێبەستێکی ھاوبەشی بەرھەمھێنانی لەگەڵ کۆمپانیای ھەنت ئۆیل واژۆکرد بۆ دەرھێنانی نەوت لە نزیک شێخان لە ئەیلوولی ٢٠٠٧دا، سەرەڕای ئەوەی شارۆچکەکە بە فەرمی لە دەرەوەی کۆنترۆڵی حکومەتی ھەرێمە، و لەو کاتەوە لەلایەن حکومەتی عێراقەوە بە نایاسایی ناسێنراوە. ئیمتیازاتی شێخان بە ٩٠٠ ملیۆن بەرمیل نەوت مەزەندە دەکرێت کە دەتوانرێت وەربگیرێتەوە.
خانوویەکی قەشە و ھۆڵێکی کۆمەڵایەتی بۆ مەسیحییەکانی ناوچەکە لەلایەن لیژنەی باڵای کاروباری مەسیحییەکانەوە لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ دروستکرا. ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە لە ساڵی ٢٠١٣دا ١١ ھەزار و ٤٩٨ کەس بووە. زۆربەی دانیشتوانی شارۆچکەکە کە ١٦ ھەزار کەسن لە کاتی ھێرشەکانی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام(داعش) لە مانگی ئابی ٢٠١٤ ھەڵھاتن و کەمتر لە ٥٠٠ پیاو مانەوە بۆ بەرگریکردن لە شێخان بە سەرکردایەتی سەرۆکی شارەوانی مامۆ ئەلباغسری. پێش ھێرشی داعش، شێخان ٧٠٠ بنەماڵەی تێدا نیشتەجێ بووە، لەو ژمارەیەش ٨٠٪ ئێزیدی و ١٠٪ مەسیحی و ١٠٪ موسڵمان بوون. یارمەتی مرۆیی لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠١٤ لەلایەن کۆمەڵەی یارمەتی ئاشوورییەوە گەیاندرا بە شێخان. لە مانگی ئۆکتۆبەری ساڵی ٢٠١٧دا ٥٦٠ ئاشوری بە ١٤٠ بنەماڵە نیشتەجێی شێخان بوون.
تا مانگی حوزەیرانی ٢٠١٨ ژمارەی دانیشتووان بۆ ٢٠٠ خێزان دابەزیبوو. لە تشرینی دووەمی ٢٠١٨، کەمپی ئاوارەکانی شێخان کە پەنابەرانی ئێزدی نیشتەجێیە، بەھۆی بارانێکی زۆرەوە بەر لافاو کەوت. ئەو شارۆچکەیە شوێنی نیشتەجێبوونی میری ئێزیدی تەحسین سەعید بووە تا ئەو کاتەی لە ئەڵمانیا بووە پەنابەر، لەوێ کۆچی دوایی کرد، و لە ٥ی شوباتی ٢٠١٩ لە شێخان بە خاک سپێردرا. شێخان زۆربەی دانیشتووانی ئێزیدییە، زۆربەیان بە کرمانجی قسە دەکەن.
شوێنە پیرۆزەکانی ئێزدی
شێخان خاوەنی چەندین مەزارگەی ئێزدییە، لەوانە:
کەش و ھەوا
شێخان دەکەوێتە ژێرکاریگەری ئاو و ھەوای دەریای ناوەڕاست.
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان پۆل:قەزاکانی پارێزگای دھۆک پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق پۆل:شارەکانی عێراق پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
ھەشتەڕۆ
ھەشتەڕۆ لە شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵاتی ئێرانە.
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات
سەید موڕاد خان
سەید موڕاد خان شای ئێران بوو، کە فەرمانرەوایەکەی لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٧٨٩ دەست پێدەکات، ھەشتەم فەرمانرەوای ئیمپراتۆریەتی زەند بوو،
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٧٨٩ پۆل:فەرمانڕەواکانی زەند
بڕیارنامەی ١٧١٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧١٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٥٥٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦
زانکۆی شا عەبدولعەزیز
یەکێکە لە زانکۆکانی وڵاتی سعودیە.
هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان
پەراوێزەکان
پۆل:زانکۆکان و کۆلێجەکانی عەرەبستانی سعوودی پۆل:زانکۆی شا عەبدولعەزیز
ئاڵۆزییەکانی عێراق (٢٠٢٢)
ئاڵۆزییەکانی عێراق (عەرەبی: التوترات في العراق) یاخود بە خۆپیشاندانەکانی بەغدا ناودەبرێت، ئاڵۆزییەکان کاتێک دەستیان پێکرد کە موقتەدا سەدر سەرکردەی دیاری شیعیزم و ڕەوتی سەدر لە عێراق، لە بەیاننامەیەکدا داوای لە لایەنگرانی کرد لەبەردەم پەرلەمان کەمپ ھەڵبدەن و خۆپیشاندانی ھێمنانە دەست پێبکەن و داوای ھەڵبژاردنی نوێ بکەن، ھەفتەیەک دوای ئەو بەیاننامەیەی سەدر، لایەنگرانی سەدر دەستیان بەسەر کۆشکی کۆماری حوکومییدا گرت و شەڕ و پێکدادان لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکان دەستیپێکرد.
قووڵبوونەوەی ئاڵۆزییەکان
پاش مانگێک لە خۆپیشاندانەکان، ھەزاران خۆپیشاندەر لەژێر ناوی لایەنگرانی سەدر، بینای حکوومیی ئەنجومەنی وەزیرانیان لە بەغدای پایتەخت کۆنتڕۆڵکرد و بەرەو بەشەکانی تری ناوچەی سەوز بەڕێکەوتن. گرووپێک لە پشتیوانانی سەدر بەناوی (سەرایە سەلام) لە ناوچەی سەوز کە بینا حکوومییەکان و نوێنەرایەتییە بیانییەکان و باڵیۆزی وڵاتانی لێیە، بڵاوبوونەوە و دۆخەکەیان بەسوودی لایەنگرانی سەدر شکاندەوە و شەڕی ڕووبەڕووی ھێزی حوکومەتیان ڕاگەیاند. سەرەڕای گرتنەبەری ڕێوشوێنی ئەمنیی، بەڵام گرووپەکە بەربەستە ئەمنییەکانی ناوچەی سەوزیان تێپەڕاند و داوایان لە بەرپرسانی حوکوومەت کرد دەست لە کار بکێشنەوە، دوای زیادبوونی ئاڵۆزییەکانیش لەلایەن فەرماندەی سپا و ھێزە چەکدارەکانەوە، قەدەغەی ھاتوچۆ لە بەغدا و چەند پارێزگایەکی دیکەی عێراق ڕاگەیەندرا.
وازھێنانی موقتەدا سەدر
دوای ئەوەی موقتەدا سەدر ڕێبەری ڕەوتی سەدر وازھێنانی خۆی لە کاری سیاسی ڕاگەیاند، خۆپیشاندانەکانی بەغدا ئاڵۆزی زیادتری تێکەوت و خۆپیشاندەران ھەوڵیان دەدا زیاتر بچنە ناوەندی ناوچەی سەوز.
ئاکامەکان
بەگوێرەی سەرچاوە تەندروستییەکانی عێراق، بەھۆی شەڕ و پێکدادانەکانی بەغدا و چەند پارێزگایەکی باشووری عێراق لەنێوان خۆپێشاندەران و ھێزە ئەمنییەکان، لانیکەم ٢٨ کەس کوژراون و ٣٨٠ کەسی دیکەش بریندار بوون.
سەرچاوەکان
پۆل:عێراق پۆل:شارە عێراقییەکان پۆل:شیعە
ئووگاندا
ئووگاندا وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا. پایتەختەکەی شاری کامپالایە، وڵاتێکی دەورەدراوە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی کیشوەری ئەفریقا، لە ڕۆژھەڵات سنووردارە لەگەل کینیا، بەرەو باکوور سنووردارە لەگەڵ سوودانی باشوور، بەرەو ڕۆژاوا سنووردارە لەگەڵ کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ وە لە رۆژاوای باشووری ناوچەکە سنووردارە لەگەڵ ڕواندا، وە لە باشوور لەگەڵ تانزانیا، لە بەشی باشووری وڵاتەکە دەریاچەی ڤیکتۆریا دەبینرێت کە ھاوبەشی پێکراوە لەگەڵ وڵاتانی کینیا و تانزانیا، ئووگاندا ناوچەکەی تیابووی دەریاچە مەزنەکانی ئەفریقایە، ھەروەھا ڕووباری نیلی بەناودا دەڕوات، ڕێژەی دانیشتووانی دەگاتە ٤٢ ملیۆن، کە ٨.٥ ملیۆن لە پایتەخت دەژین، گەورەترین شاری وڵاتەکە کامپالایە.
وڵاتەکە ناوی لێنرا ئووگاندا لەدوای شانشینی باگاندا، کە زۆربەی بەشی باشووری وڵاتەکە دەگرێتەوە، تیایدا پایتەختی وڵاتەکە کامپالا، وە لە سەرەتادا خەڵکی ناوچەکە ڕاوچی بوون تا ٢٣٠٠ بۆ ١٧٠٠ ساڵ لەمەوبەر کە ئەوکاتە دانیشتووانی بانتو کۆچیان کرد بۆ بەشی باشووری ناوچەکە.
لە سەرەتای ١٨٩٤، ناوچەکە لەلایەن بەریتانیا فەرمانرەواییەتی و پارێزگاری لێدەکرا. کە بەرێوەبەراییەتی و یاسای تایبەتی لە ناوچەکە دامەزراندبوو، وە لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٢ توانی سەربەخۆیی لە بەریتانیا وەرگرێتەوە، لەو سەردەمەدا کاتێک کە پێکدانان و تووندوتیژی لە ناوچەکە زۆروبوو، کە ماوەییەکی درێژی ھەشت ساڵی دیکتاتۆری سەربازی بوو کە لەلایەن ئیدی ئەمین پێشڕەوی دەکرا.
زمانی فەرمی وڵاتەکە بریتین لە ئینگلیزی و سەواحیلی، ھەرچۆنێک بێت لەوانەیە زمانی تریش بەکاربێت بە شێوەیەکی فەرمی و لە قوتابخانەکان بخوێنرێت کە لەلایەن یاساوە دەستەبەر کراوە.
ئایین
۸۵% مەسیحی، ۱۵% ئیسلام(سوننە).
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی بانتوو ئاخێو پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٢  پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا پۆل:وڵاتەکانی ئەفریقا پۆل:ناوچە و وڵاتانی سەواحیلی ئاخێو
تۆگۆ
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٠ پۆل:تۆگۆ پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان پۆل:کۆمارەکان پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
بوسینگ
بوسینگ  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئۆتۆمۆبیلە.
بەستەری ناوخۆی
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٠٣ پۆل:بەرھەمھێنەرانی ترۆلی پاس
شارستانی ھەشتەڕۆ
شارستانی ھەشتەڕۆ، یەکێک لە شارستانەکانی ئێرانە کە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری ھەشتەڕۆیە.
پۆل:شارستانی ھەشتەڕۆ پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات
ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
سەرچاوەکان
پۆل:یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
جەعفەر خان
جەعفەر خان (بە فارسی:جعفر خان زند) حەوتەم پاشای ئیمپراتۆریەتی زەند بوو لە ئێران، لە ماوەی ساڵانی ١٧٨٥ بۆ ١٧٨٩، کوڕی سادق خانی زەند بوو، دواتر لەلایەن عەلی موڕاد خانەوە لە پاشایەتی لابرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ١٧٨٩ پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٨یەم پۆل:فەرمانڕەواکانی زەند
عەلی موڕاد خان زەند
عەلی موڕاد خان زەند پێنجەم پاشای ئیمپراتۆریەتی زەند بوو لە ئێران، ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١٥ی ئازاری ١٧٨١ دەستی پێکرد بۆ ١١ی شووباتی ١٧٨٥.
بڕیارنامەی ١٧١٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧١٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی بوروندی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٥٥٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦ پۆل:بوروندی لە ٢٠٠٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بوروندی
نامیبیا
نامیبیا بە فەرمی کۆماری نامیبیا (بە ئینگلیزی: Republic of Namibia) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری ویندھۆکە.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی بانتوو ئاخێو پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١ پۆل:نامیبیا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٠
زانکۆی پزیشکیی ھەولێر
زانکۆی پزیشکیی ھەولێر (ناوی فەرمی: زانکۆی ھەولێری پزیشکی) زانکۆیەکی پزیشکییە لە ھەولێر کە لە ساڵی ٢٠٠٥دا دامەزراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زانکۆکانی عێراق پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر پۆل:شوێنەکانی ھەولێر پۆل:زانکۆ کوردیەکان
ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
ویلایەتە یەکگرتووەکان یەکێک بوو لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠، کە یارییەکانی لە ڕێکەوتی ١٥ی ئەیلوول بۆ ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی، نیو ساوت وێڵز، ئوستڕالیا بە بەشداری ١٩٩ وڵات یارییەکانی بەڕێوەچوو. ٥٨٦ پێشبڕکێکار، (٣٣٣ پیاو و ٢٦٥ ژن) بەشداریان لە ٢٦٥ یاری کردووە لە ٣١ وەرزشدا. وەرزشوانانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە کۆکردنەوەی ٣٧ مەدالیای زێر ،٩٣ مەدالیای گشتی پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
بڕیارنامەی ١٧١٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧١٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەرەپێنەدانی کۆماری دیموکراتیکی گەلی کۆریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٥٥١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦ پۆل:کۆریای باکوور لە ٢٠٠٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆریای باکوور
ئیبن جولجول
ئەبوو داوود سولەیمان کوڕی حەسسان ناسراو بە ئیبن جولجول (عەرەبی: سليمان بن حسان ابن جلجل‎‎) پزیشکێکی ئەندەلووسی موسڵمانە.
مووش
مووش یەکێک لە شارەکانی باکووری کوردستانە کە لە پارێزگای مووش ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ١٦٨٫٨١٧ کەس بووە.
ئیبن جولجول
ژیان و پیشە
ئیبن جولجول لە ساڵی (٣٣٢ کۆچی/٩٤٣ زایینی) لە قورتوبە لە دایک بووە، مێژوونووس و پزیشکێکی زۆر شارەزا بوو بە چارەسەر کردن، زیرەک لە پیشەسازی پزیشکی، هەروا لە دەرمانە تاکەکان، کتێبێکی نووسیوە کە ناوبانگێکی گەورەی دەرکرد، ئەویش بریتیە لە کتێبی (طبقات الأطباء والحكماء) یەکێکە لە کتێبە گرنگەکان. ئەو گرنگی زۆری بە کتێبی (الحشائش) داوە کە بەرهەمی (Dioscorides)ـە کە کاری لەسەر کردووە و شەرحی کردووە و لێدوانی لەسەر دواە، بە تایبەتی لەسەر ناوەکانی دەرمانەکان، وەرگێڕانیشی ئەنجامداوە.
مووش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مووش پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای مووش پۆل:شارەکانی باکووری کوردستان
ئیبن جولجول
کتێبی (طبقات الأطباء والحكماء)
کتێبێکی زۆر گرنگی نووسیوە، لە قاهیرە بڵاو کراوەتەوە و لە بەیروت لە چاپ دراوەتەوە، ئیبن جولجول لە پێشەکی کتێبەکەدا ئاماژەی بە چەند سەرچاوەیەک کردووە وەکو: کتێبی (الألوف) و (القراونقة).
بەرهەمەکان
ئیبن جولجول بەرهەمی تریشی هەیە لەوانە:
سەرچاوەکان
پۆل:پزیشکە ئەندەلوسییەکان پۆل:مێژوونووسانی موسڵمان پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:مردووانی ٩٩٤ پۆل:لەدایکبووانی ٩٤٤ پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٤٠ پۆل:پزیشکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:پزیشکە عەرەبەکانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
کەریمە بەلۆچ
کەریمە بەلووچ (؛ لەدایکبووی ١٩٨٣ و مردووی ٢٠٢٠) ژنە چالاکوانی بەلۆچ بوو. ئەو لە پاکستان لەدایکبووە. چالاکوانی بواری ژنان و خەڵکی بەلۆچ بوو. ناچار بوو لە پاکستان ھەڵبێت و لە کەنەدا بگیرسێتەوە. لە کانونی یەکەمی ساڵی ٢٠٢٠دا لە کەنەدا گیانی لەدەست دا. تەرمەکەی لە دەریاچەی ئەنتاریۆی لەلای شاری تۆرنتۆدا دۆزرایەوە. بڕێک مردنەکەیان بە کوژران دانا و دایانە پاڵ پاکستان، بەڵام پۆلیسی کەنەدا گوتی بەڵگەیان نییە کە مردنەکەی کوژران بووە. ئەو لە ساڵی ٢٠١٦دا بە یەکێک لە ١٠٠ ژنی کاریگەری جیھان دانراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:مردووانی ٢٠٢٠ پۆل:بەلۆچ
مەیباخ
thumb|بەرهەمێکی کۆمپانیای مەیباخ مەیباخ  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل, کۆمپانیایەکی ئاڵمانییە لەساڵی ١٩٠٩ دامەزراوە ناوەکەی بەنێوی ویلیام مەیباخی دامەزرێنەرەیەکەیەتی ، بارەگای کۆمپانیاکە لە ئاڵمانیایە لەشاری شتوتگارت.
ڕواندا
وێنۆک|ئاڵا
ڕواندا، بە ڕەسمی کۆماری ڕواندا (بە ئینگلیزی: Republic of Rwanda) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری کیگالییە.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی بانتوو ئاخێو پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:کۆمارەکان پۆل:ڕواندا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٢ پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا پۆل:ناوچە و وڵاتانی سەواحیلی ئاخێو
بڕیارنامەی ١٧٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٥٦٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦ پۆل:مەغریب لە ٢٠٠٦ پۆل:سەحرای ڕۆژاوا لە ٢٠٠٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مەغریب پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
فرانک کێسیێ
فرانک یانیک کیسێ (لەدایکبووی ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦)یاریزانێکی تۆپ یێی پیشەگەری کۆت دیڤوارییە کە وەک یاریزانێکی ناوەندی یاری دەکات بۆ یانەی لالیگا بەرشەلۆنە و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار.
کاروانی یانە
لە ئوراگاھیۆ لەدایکبووە، کیسێ دەستی کرد بە کاروانی یاریکردن لە ستێلا کڵب دی ئادەمێ، کە لە ساڵی ٢٠١٠ چووە ناو لاوانی یانەکە. لە ساڵی ٢٠١٤، یاریزانەکە بەزرکرایەوە بۆ پێکھاتەی یەکەم.
ئەتلەنتا
لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥، کێسی گرێبەستێکی لەگەڵ یانەی ئەتلانتا واژوو کرد بۆ ماوەی سێ ساڵ. ئەو لە سەرەتادا بۆ تیمی لاوان دیاری کرا لە، و بەشداری کرد لە حەوت یاری بۆ یانەکە. یەکەم یاری لە ئەورووپا لە ١ی ئازاردا ئەنجامدرا، کاتێک بە شێوەی سەرەکی بەشداری کرد لە بردنەوەیان ٢–٠ لەبەرامبەر یانەی لاوانی ئەی سی میلان.
لە ١٨ی نیسانی ٢٠١٥، کێسی بانگکرا بۆ پێکھاتەی یەکەم بۆ یاریکردن لە بەرامبەر یانەی ڕۆما، بەڵام لەسەر کورسی یەدەگ مایەوە لە ڕۆژی یارییەکەدا کە بە بەرامبەر بوون ١–١ تەواو بوو.
سیزینا (خواستن)
کێسی یەکەم گۆڵی پیشەگەری خۆی تۆمارکرد لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥، کە دوایین گۆڵی یارییەکە بوو لە بردنەوەیان ٢–٠ لە بەرامبەر ڤیرتۆس لانسیانۆ. دوای ئەوە بوو بە یاریزانی سەرەکی بە بێ ھەبوونی ھیچ ڕکابەرێک، لە ٣٧ یاری دا بەشداری کرد و چوار گۆڵی تۆمارکرد بەڵام تیمەکەی نەیتوانی سەربکەوێت بۆ خولی پلە یەک لە یارییەکانی پلەی ئۆفی یەکلاکەرەوەدا.
گەڕانەوە بۆ ئەتلانتا
دوای گەڕانەوەی لە ماوەی خواستنەکەی، کیسێ بەرزکرایەوە بۆ پێکھاتەی یەکەم لەلایەن ڕاھێنەری یانەکە جیان پیێرۆ گاسپەرینی. دوای بەشداربوونی لەگەڵ تیمی سەرەکی لە کاتی ئامادەکارییەکانی پێش وەرزدا، یەکەمین یاری خۆی بۆ یانەی لا دیا ئەنجامدا لە ١٣ی ئابی ٢٠١٦، لە سەرەتاوە بەشداری کرد و دواھەمین گۆڵی یارییەکەی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–٠ی جامی ئیتاڵیا بەرامبەر کرێمۆنێس. دوای شەش ڕۆژ گرێبەستەکەی نوێکردەوە تا ساڵی 2021.
کیسێ یەکەمین یاری خۆی لە سەرەکی ترین بەشی تۆپی پێی ئیتاڵی ئەنجامدا لە ٢١ی ئابی ٢٠١٦ ئەنجامدا، کاتێک لە سەرەتاوە یاری کرد و دوو گۆڵی تۆمارکرد لە دۆڕاندنیان ٤–٣ لە یاریگای خۆیان لە بەرامبەر لازیۆ. دوای حەوت ڕۆژ گۆڵێکی دیکەی تۆمارکرد، لە دۆڕاندنیان ٢–١ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بە یانەی سامپدۆریا.
دوای ئەوە کیسێ بوو بە یەکێک لە یاریزانە سەرەکییەکان لە پێکھاتەی سەرەکی گاسپەرینی، گۆڵی بردنەوەی تۆمار کرد بەرامبەر تۆرینۆ (٢–١ بردیانەوە لە یاریگای خۆیان) و ڕۆما (٢–١ بردیانەوە لە یاریگای خۆیان)، ھەردووکیان لەڕێگەی لێدانی سزاەوە. ھەروەھا لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦دا بەرامبەر ئیمپۆلی گۆڵی یەکسان کردنەوەی تۆمار کرد، دواتر مارکۆ دی ئالساندرۆ لە خولەکی کۆتاییدا گۆڵی بردنەوەی تۆمارکرد.
ئەی سی میلان
لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧، کێسی چووە یانەی ئەی سی میلان بە خواستن بۆ ماوەی دوو ساڵ لەگەڵ ئیجبار بوونی کڕینی یاریزانەکە. لە بنەڕەتدا، ژمارە ١٩ی ھەڵبژارد وەک ژمارەی درێسی خۆی بەڵام زوو لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی یانەکەوە ڕازی کرا کە درێسەکە بدات بە لیۆناردۆ بۆنوچی، کە چەند ھەفتەیەک دواتر پەیوەندی کرد بە میلانەوە؛ ھەر بۆیە، کیسێ ژمارەکەی گۆڕی بە ٧٩. دوای ڕۆیشتنی بۆنوچی لە گواستنەوەی ھاوینی داھاتوو، ژمارە درێسەکەی خۆی پێشکەش کرا بەڵام ڕەتی کردەوە، ئاماژەی بەوە کرد کە نایەوێت ھاندەرانی میلان ناچار بکات ھیچ پارەیەکی زیاتر خەرج بکەن لەسەر درێسی تایبەتی ئەو بەھۆی گۆڕینی بە ژمارەیەکی تر.
٢٠١٧–١٨
یەکەمین یاری خۆی بۆ میلان ئەنجامدا و یارمەتی یانەکەی دا بۆ بردنەوەی یاری یەکەمی پاڵاوتنەکانی خولی ئەورووپا بەرامبەر سی ئێس یوو کرایۆڤا لە ٢٧ی تەممووز. لە ٢٠ی ئابی ٢٠١٧، لە یاری یەکەمی میلان لە خولی پلە یەکی ئیتاڵی لە وەرزەکەدا، لە بردنەوەی ٣–٠ بەسەر کرۆتۆنیدا گۆڵێکی لەڕێگەی لێدانی سزاوە تۆمارکرد. لە یارییەکدا بەرامبەر کالیاری لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨، کێسی دوو گۆڵی تۆمارکرد، یەکێکیان لە ڕێگەی لێدانی سزاوە، تا بردنەوە بە میلان ببەخشێت.
٢٠١٨–١٩
لە ٣١ی ئابی ٢٠١٨، گۆڵێکی یەکەمی تۆمارکرد بەرامبەر ڕۆما لە بردنەوەی ٢١. لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩، کێسی لە یاری کۆتایی سوپەرکۆپی ئیتاڵیای ٢٠١٨ دوورخرایەوە بەرامبەر یۆڤانتۆس، کە یۆڤانتس ١–٠ بردەوە. لە ١٣ی نیسان، تاکە گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ١١٠ بەرامبەر لاسیۆ. لە ٢٦ی ئایاردا گۆڵێکی تۆمارکرد بەرامبەر SPAL لە بردنەوەی ٣–٢.