cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مەحموود یاسین
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١ پۆل:مردووانی ٢٠٢٠ پۆل:موسڵمانانی میسری
چیاکانی میولەر
چیاکانی میولەر (ئەندەنوسی:) زنجیرەیەکی شاخن لە بورنۆی ناوەڕاست. چیاکان درێژ دەبێتەوە بەدرێژایی سنووری باکووری کالیمانتان، بەشەکانی ئیندۆنیزیا لە بورنۆ بەڕێوەدەبرێن. چیاکان سەرچاوەی ڕووباری کاپۆسن زنجیرەچیاکە بە ناوی جۆرج مولەر، ئەندازیارێکی ئەڵمانی ناونراوە کە لە ساڵی ١٨٢٠دا شاخەکانی تێپەڕاند.
ھیپستێر
ھیپستێر (بە ئینگلیسی: hipster)، وردەفەرھەنگێک بوو لە ساڵەکانی ١٩٤٠ لە ئامریکا دا. بەو جۆرە کە لە دەیەی ١٩٤٠ دا بە کار دەھێندرا، ئاماژەی دەکرد بە لایەنگرانی جاز، بەتایبەت جازی مۆدێڕن، کە لە سەرەتاکانی دەیەی ١٩٤٠ دا باوبووبوو. ھیپستێر، شێوازی ژیانی مۆسیقاری جازی بەلاوە پەسەند بوو. لەوانە: شێوازی جلپۆشینی، شێوازی قسەکردنی عەوامانەی، مەسرەف کردنی دەوا ھۆشبەرەکان، ھەڵسوکوەتی ڕاحەتی، دەموزمانی تانەوتەشەرداری، ئەو ھەژارییەی کە خۆی دائەسەپان بە سەر خۆی دا، وە ڕاحەت بوونی لە سێکس دا.
ھیپستێرە سەرەتاییەکان لاوانی سپیپێست بوون کە ڕەشپێستەکانیان لە ناو خۆیان دا قەبووڵ دەکرد، بەڵام دواترەکانیان زۆرتر وێنەیەکی سەرەتاییەکان بوون بێ ئەوەی بناخەکانی فەرھەنگەکە بناسن.
مەجارستان
مەجارستان یان ھەنگاریا، بە ڕەسمی کۆماری مەجارستان (بە زمانی مەجاری: Magyar Köztársaság (13px|link=|alt=بیبیسە) ) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەورووپادا.
ناوی وڵات
لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان «مەجارستان» بەکاردەبرێت کە فارسەکان و تورکەکانیش ھەر بەو ناوە دەیناسن. لە باشووری کوردستان «مەجەر» یان «ھەنگاریا» ئەوترێ کە لە وشە عەرەبییەکانی «المجر» و «ھنجاریا»یە وەرگیراون. لە ئینگلیزیدا Hungary پێ ئەوترێ کە لە ناوی قەومێک کە لە ڕابردوودا لەو ناوچە ژیاون وەرگیراوە نەک نەتەوەی ئێستای مەجارەکان.
دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی مەجارستان ٩,٩٣٣,١٧٣ کەس بووە کە دەکاتە ٠.١٤ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٠.٨ ساڵە. ھەروەھا ٧١ لەسەدی دانیشتوانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەورووپای ناوەندی پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمارەکان پۆل:مەجارستان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٠ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٨٩٠ پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
میقداد میدحەد بەدرخان
میقداد مەدحەت بەدرخان (بە بەدرخانی: Miqdad Midhet Bedirxan؛ لەدایکبووی ١٨٥٨ - مردووی ١٩١٥) نووسەری ناوداری کورد لە بنەماڵەی بەدرخانییەکان و لە دامەزرێنەرانی ڕۆژنامەی کوردستان بوو.
ژیان
میقداد مەدحەت بەدرخان کوڕی میر بەدرخان پاشایە. میقداد مەدحەت بەدرخان ناوێکی ئاوێتەیە، ئەم شێوە ناونانە عوسمانییەکان و کوردەکانی ئەو سەردەمە لە فەرانسییەکانیان وەرگرتووە بۆ ناونانی ڕۆڵەکانیان.
وێنۆک|میقداد بەدرخان (ڕیزی سەڕەوە، دووەم کەس لە لای ڕاست) و باقی بنەماڵەی بەدرخان؛ دەوروبەری ساڵی ١٨٨٠
ساڵی ١٨٩١ چووەتە میسر، ساڵی ١٨٩٨ لە قاھیرە پێنج ژمارەی ڕۆژنامەی کوردستانی بڵاو کردووەتەوە. پاش ئەوە لە ترسی ھەڕەشەکانی سوڵتان عەبدولحەمیدی عوسمانی گەڕاوەتەوە ئەستەمبوڵ، بۆ ئەوەی لەسەر ئەو، براکانی تووشی ئەشکەنجە و زیندانیکردن نەبن.
ساڵی ١٨٩٩ لەگەڵ عەلی بەگی برایدا ھەوڵیان داوە ڕێگە بۆ شۆڕشێکی نەتەوەیی خۆش بکەن، بەڵام سەر نەکەوتوون. ھەندێک لە مێژوونووسەکان دەڵێن میقداد مەدحەت بەدرخان یەکێک بووە لە ئەندامە چالاکەکانی پارتی «ئیتحاد و تەرەقی»؛ ساڵی ١٩٠٦ لەسەر ئەو ھەڵوێستەی لە تورکیا نەفی کرا. ساڵی ١٩١٠ و ماوەیەک پاش ڕاگەیاندنی حکوومەتی دەستووری لە ئەستەمبوڵ بەشداری کردووە لە دامەزراندنی جەمعیەتی نەشری مەعاریفی کوردی. بەپێی ھەندێک سەرچاوە ماوەیەک کراوە بە موتەسەریفی شاری دێرسم. بەڵام لەو ساڵە بەدواوە ھیچ شتێک دەربارەی ژیانی نەزانراوە، میقداد مەدحەت بەدرخان جگە لەوەی کە یەکەمین ڕۆژنامەنووس و دامەزرێنەری بزاڤی کوردییە، چاپخانەیەکیشی بە ناوی «چاپخانەی ڕۆژنامەی کوردستان» لە قاھیرە دامەزراندووە، کە بە یەکەمین چاپخانەی کوردی لە ئەژمار دێت.
میقداد مەدحەت جگە لە زمانی خۆی و زمانی تورکی و عەرەبی، زمانی فەرەنسیشی بە باشی زانیوە، بۆیە لەگەڵ بڵاوبوونەوەی یەکەمین ژمارەی ڕۆژنامەی کوردستاندا کارتێکی بە زمانی فەڕەنسی بڵاو کردووەتەوە کە شارستانیبوونی عەقڵی میقداد مەدحەت بەدرخان نیشان دەدات.
سەرچاوەکان
میقداد مەدحەت بەدرخان - خۆزگە
پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٨ پۆل:مردووانی ١٩١٥
پۆرت لویس
پۆرت لۆئیس پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی مۆریسە کە لە کەنارەکانی ئۆقیانووسی ھیند ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٣ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١٤٧,٦٨٨ کەس بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٧٣٠ پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا پۆل:پۆرت لویس
یاڵاوای سەرێ
یاڵاوای سەرێ (Yallaway serê، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٩٥ کەس لە ١٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
بڕیارنامەی ١٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٤٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ شەرمەزارکردنی ڕێژیمی جەنەراڵ فرانسیسکۆ فرانکۆ لە ئیسپانیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٧٩ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن بە کۆی دەنگەوە پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیسپانیا لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لە ١٩٤٦
ساندۆر کۆچیس
ساندۆر کۆتشیس پیتەر (ماوەی ژیان: ٢١ی ئەیلوولی ١٩٢٩ لە هەنگاریا  تاکوو ٢٢ی تەممووزی ١٩٧٩ لە ئیسپانیا)، یاریزانێکی توپی پێی ھەنگاری بووە و باشترین یاریزانی تۆپی پێی بووە لە ساڵانی پەنجاکاندا، گۆڵکاری جامی جیھانی تۆپی پێی ساڵی ١٩٥٤ بووە و ١١ گۆڵی تۆمارکردووە. ، لە ساڵی ١٩٤٣ بۆ ١٩٤٤ لەگەڵ یانەی کۆبانیای یاری کردووە، بۆ وەرزی داھاتوو ڕۆشتووە بۆ یانەی فیرینکفارکۆش و بۆ ماوەی ٥ وەرز لەگەڵیانا یاری کردووە، ساڵی ١٩٥٠ ڕۆشتووە بۆ یانەی ئیدۆسز، ھەر لەھەمان ساڵ ڕۆشتووە بۆ یانەی ھۆنفید و تاساڵی ١٩٥٧ یاری بۆیان کردووە، دواتر ڕۆشتووە بۆ یانەی یۆنگ فیلۆس زیورخ. دوای ھەڵگیرسانی شۆڕشی مەجەڕی لە ساڵی ١٩٥٦ کۆتشیس وەکو ھەموو ھاوڕێکانی دیکەی ڕۆشتووە بۆ ئیسپانیا و چۆتە نێو یانەی بارسێلۆنا ئیسپانیەوە و لە ساڵی ١٩٥٨ وە تاکو ساڵی ١٩٦٥ یاری بۆ ئەو یانەیە کردووە و لەو ماوەیەدا بەشداری لە ٧٥ یاری کردووە و ٤٢ گۆڵی تۆمار کردووە، لە ساڵی ١٩٦١ بەکرێدراوە بە یانەی ڤالەنسیای  ئیسپانی. ساندۆر کۆتشیس لەگەڵ ھەڵبژاردەی ھەنگاریا بەشداری لە ٦٨ یاری کردووە و ٧٥ گۆڵی نێودەوڵەتی تۆمارکردووە و ھەڵبژاردەکەیان لە ساڵی ١٩٥٢ میدالیای ئۆڵمپی بردۆتەوە، ھەروەھا لەیاری تۆپی پێی جامی جیھانی ساڵی ١٩٥٤ پلەی دووەمیان بەدەستھێناوە. ساندۆر کۆتشیس بیتەری یاریزانی توپی پێی ھەنگاری و باشترین یاریزانی تۆپی پێ لە ساڵانی پەنجاکاندا لە ٢٢ ی تەمموزی ساڵی ١٩٧٩ لە ئیسپانیا کۆچی دوایی کردووە.
برووس لی
لی جون-فان (؛ لەدایکبووی ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٩٤٠ – مردووی ٢٠ی تەممووزی ١٩٧٣)، ناسراو بە برووس لی ، یاریزانی هونەری جەنگی، ئەکتەر، دەرهێنەر، مامۆستا و فەیلەسووفی هونەرە جەنگییەکانی چینی-ئەمریکی بوو. لی لەلایەن بێژەرەکان، ڕەخنەگران، میدیا، و یاریزانی هونەری جەنگییەکانی تر بە دیارترین یاریزانی هونەری جەنگیی مێژوو و ئامرازی کلتووریی سەدەی بیستەم دادەنرێت، کە بۆشایی نێوان ڕۆژهەڵات و ڕۆژاوای پڕکردۆتەوە. دیارە بە گۆڕینی پیشاندانی ئاسیاییەکان لە فیلمە ئەمریکییەکاندا.
سەرەتای ژیان
جان فان) ناوی بروس لییە بە زمانی چینی لە کاتژمێری ئەژدیها لە دایکبووە (٦بۆ٨) بەیانی چینییەکان بەو کاتە دەڵێن کاتژمێری ئەژدیها،لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١۹٤٠ لە نەخۆشخانەی چینی لە گەڕەکی چینی سانفرانسیسیکۆ لە دایکبوو.باوکی بروس لی گەڕاوە بۆ هۆنگ کۆنگ کاتێ تەمەنی بروس 3 مانگان بوو، برووس جەوازێکی (پاسپۆرت) ئەمریکی هەبوو دوای سوودی لێبینی پاش ئەوەی لەگەڵ مافیایەکی چین تووشی کێشە هات.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ھۆنگ کۆنگی پۆل:فەیلەسووفە چینییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠ پۆل:مردووانی ١٩٧٣ پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی هۆنگ کۆنگ لە سەدەی بیستەم پۆل:مولحیدانی ئەمریکا پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:بەرھەمھێنەرانی سینەما لە ھۆنگ کۆنگ پۆل:کەسانی کارامەیی هونەری کۆنگ فو لە هۆنگ کۆنگ پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی هۆنگ کۆنگ پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە هۆنگ کۆنگ پۆل:شارەزایانی ھونەری جەنگی ھۆنگ کۆنگ پۆل:سیناریۆنووسانی ھۆنگ کۆنگ پۆل:نمایشکارانی ستانت لە هۆنگ کۆنگ پۆل:کەسانی کارامە لە هونەری ووشو پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی ھۆنگ کۆنگ لە سەدەی بیستەم پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:کەسانی کارامەیی ھونەری کۆنگ فو لە ھۆنگ کۆنگ پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی ھۆنگ کۆنگ پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە ھۆنگ کۆنگ پۆل:نمایشکارانی ستانت لە ھۆنگ کۆنگ پۆل:کەسانی کارامە لە ھونەری ووشو پۆل:دەرچووانی زانکۆی واشنتن پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پارێزگای بەلخ
بەلخ (پەشتۆ: بلخ) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە باکووری ئەو وڵاتە. لە ١٥ قەزا پێکدێت.
مێریلا گالیتی
مێریلا گالیتی (ماوەی ژیان:١٩٤٩ بۆلۆگنا تاکوو ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢) ،مێریلا مامۆستای زانکۆ لەسەر مێژووی ئیسلام و نووسەر و لێکۆڵەوەر و کوردناس بوو و ئەندامێکی دامەرزرێنەرانی ئینستیتیوتی کوردیی پاریس بوو ، کتێبێکی هەیە لەسەر کوردان بەناوی (چاندی کوردی لە نووسراوەکانی ئیتالیا).
پارێزگای بەلخ
ژێدەرەکان
بەلخ پۆل:پارێزگای بەلخ
مێریلا گالیتی
سەرچاوە
پۆل:نووسەرانی ئیتالی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:مردووانی ٢٠١٢
١٩٠١
ساڵی 1901 زایینی (ڕێکەوتی 11 بەفرانباری 1279 کۆچیی هەتاوی تا 10 بەفرانباری 1280 کۆچیی هەتاوی) یەکەمین ساڵی سەدەی 20ە.
سەرچاوەکان
پۆل:١٩٠١
1901 – 1950
زێبار
زێبار دێیەکە لە گوندستانی سیروان، لە نەوسوود شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە
مێژوویی سرووشتی
مێژوویی سرووشتی لێکۆڵینەوەییە لە سرووشت کە بەشدارە لە ئۆرگانیزم، گیانلەبەران، کوارگ، ڕووەکەکان، لە ژینگەی سروشتیی خۆیان، و فێربوونی زیاتر لە ڕێگەی بەکارھێنانی ڕێگاکانی چاودێریکردن لەجیاتی تاقیکاری. ئەو کەسەی لەو بەشە دەخوێنێت پێی دەوترێت سرووشتناس
مێژوویی سرووشتی میتۆدی زانستی لەخۆدەگرێت، و تێیدا لێکۆڵینەوەی ھەر بەشێک دەکرێت کە تیابەت بێت بە بابەتەکانی سرووشت یان ئۆرگانیزم
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی ژیانناسی پۆل:مێژووی زانست
بڕیارنامەی ١١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٤٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی داد. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٨٠ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لە ١٩٤٦
بڕیارنامەی ٢٠٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١٢ پۆل:سۆماڵیا لە ٢٠١٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سۆماڵیا
ئیبراھیم گوڵستان
ئیبراھیم گوڵستان (لەدایکبووی ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٢، شیراز) دەرھێنەری ئێرانییە. گوڵستان بە ھۆی پێوەندیەکەی لەگەڵ فرووغ فەڕوخزاد بەناوبانگە.
پارسانیان
پارسانیان (Parsaniyan، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٣٢ کەس لە ٦٠ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
سزادەر
سزادەر ‌(فڕانسیس "فڕانک" کاسڵ، کاستیگلیۆنی لەدایکبووە) کەسایەتییەکی خەیاڵی ناو پەرتووکە کۆمیکسە ئەمریکییەکانە کە لە لایەن ماڕڤڵ کۆمیکسەوە بڵاوکراوەتەوە. کەسایەتییەکە لە لایەن نووسەر جێری کۆنوای وێنەکێش جۆن ڕۆمیتا، ئێس ئاڕ. و ڕۆس ئاندرو دروستکراوە. سزادەر یەکەم دەرکەوتنی لە پیاوی جاڵجاڵۆکەی سەرسووڕھێنەر ۱۲۹دا بوو (ڕێکەوتی بەرگ شوباتی ۱۹۷٤ لە کۆمیکس).
کەسایەتییەکە ئیتاڵییەکی ئەمریکییە ڤیجیلانتی کە کوشتن فڕاندن بەزۆروەرگرتن ناچارکردن ھەڕەشەی تووندووتیژی ئەشکەنجەدان دژی تاوان بەکاردەھێنێت. پاڵپێوەنراو بە ھۆی مەرگی ژن و دوو منداڵەکەی کە لە لایەن مافیا لە سێنتڕاڵ پاڕکی نیویۆرک، سزادەر شەڕی یەک پیاو دژی تاوان لە کاتی بەکارھێنانی چەندەھا چەکی جیاواز ھەڵدەگیرسێنێت. بکوژی خێزانەی ئەوانە بوون کە یەکەم جار کوشتنی. بە جەنگاوەرێکی کۆن و نیشانەشکێنی ئاشکراکەی ھێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ھێزی ڕێکۆن دادەنرێت، کاسڵ لە شەڕ بەدەست و شەڕی مافیاکان و نیشانەشکێنیدا شارەزایە.
نێکتار، ئەلاباما
نێکتار (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی یلۆنت، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٤٥ کەس بووە. ڕووبەری ٤٫٧٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٧٢٫٩٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
ژیاننامە
thumb|چێشتی مجێوەر بەرھەمی ھەژار کە تێیدا باسی سەرگوزشتەکانی ژیانی خۆی دەکات ژیاننامە نووسین یان باسکردنی وردەکاری ژیانی کەسایەتییەکە، بڕگەکانی نووسینی ژیاننامە چەندین بڕگە و بابەتی سەرەکی ھەن وەک لەدایکبوون و مردن و کارەکان و پەیوەندییەکان و خوێندن ھتد..، نووسینی ژیاننامە بەپێی کەسی ژیاننامەنووس دەگۆڕێت، زۆرجاریش کەسەکان خۆیان ژیاننامەی خۆیان دەنووسن، زۆر جار ژیاننامەنووسیش لایەنێکی ئەدەبی تێیدا زاڵە لەوێنەی بەرھەمی چێشتی مجێوری ھەژار کە زۆرتر وەک ڕۆمانێکی ھونەری دەردەکەوێت، ھەروەھا کتێبی گەشتی ژیانم لە نووسینی مەسعوود محەممەد کە وەک باسکردن لە ژیانی سیاسی یان ناسۆری دێتە بەرچاو
زاراوەی بیۆگرافیا یان ژیاننامە
ئەم زاراوەیە (biography) لە دوو وشەی یۆنانی پێک دێت، bios واتە ژیان، grapho واتە نووسینەوە، ھەردوو وشەکە بەسەر یەکەوە، واتە نووسینەوەی ژیان.
سەرچاوەکان
پۆل:ژیاننامە
بۆڤار کەریم
بۆڤار محەممەد کەریم (لەدایکبووی ٤ی ئایاری ١٩٨٤) یاریزانێکی بە ڕەگەز کوردی سویدییە. بۆڤار کەریم لە پاریس لە بنەماڵەیەکی کورد لەدایکبووە و کوڕی محەممەد کەریم یاریزانی پێشووی یانەی وەرزشیی سلێمانییە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:سویدییەکانی بە ڕەگەز کورد پۆل:وەرزشکارانی کورد پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ھۆڵەندا پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی عێراقی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی سویدی پۆل:وەرزشکارانی دوور لە وڵاتی سویدی لە ھۆڵەندا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی سویدی پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی پاریس پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی کورد
جۆن تراڤۆڵتا
جۆن جۆزێف تراڤۆڵتا، ھونەرمەندێکی ئەمریکییە و ھەڵبژێردراوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار، لە ١٨ شوباتی ساڵی ١٩٥٤ لە نیوجێرسی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لەدایکبووە، باوکی بازرگانێکی بچووک و یاریزانێکی تۆپی پێبووە، دایکیشی مامۆستا بووە لە قوتابخانەیەکی دواناوەندی، دایک و باوکی زۆر دڵخۆش و ڕوخۆش بونە و شانۆیەکی بچووکیان دامەزراندووە تاکو منداڵەکانیان لەگەڵ منداڵی دراوسێیەکانیان لەسەری یاری بکەن جۆن تراڤۆڵتاش لەو شانۆیەوە ھۆگری شانۆ بووە و ڕۆژانە لەگەڵ براکانی شانۆگەریان لەسەری دەرکردووە. جۆن تراڤۆڵتا کە تەمەنی گەیشووەتە ١٦ ساڵان بڕیاریداوە واز لەقوتابخانە بھێنێت و خۆی تەرخان بکات بۆ ھونەر، بێگومان بوو بەھونەرمەند و لەچەند ئەڵقەیەکی تەلەفزیۆنیدا بەشداری کردووە و لە ساڵی ١٩٧٥ لەفیمێکی تۆقێنەردا بەشداری کردووە، ھەتاکو ساڵی ١٩٧٦ ھیچ سەرکەوتنێکی بەدەستنەھێناوە و تەنیا وەکو ئەکتەرێکی ئاسایی کاری کردووە، لە ساڵی ١٩٧٧ فیلمی (Saturday Night Fever) دەرکردوو، و سەرکەوتنی بەدەستھێناوە و قازانجی ئەم فیلەمش گەیشتووەتە ٣٥٠ میلیۆن دۆلار، دوابەدوای ئەو فیلمە بەشداری لە زنجیرە درامایەکدا کردووە کە لە ساڵی ١٩٧٥ تاکو ساڵی ١٩٧٩ بەردەوام بووە و بەیەکجاری ناوبانگی دەرکردووە. جۆن تراڤۆڵتا لەسەرکەوتنەکانی بەردوام بووە و لە ساڵی ١٩٧٨ فیلمێکی سەرکەوتووی دەرکردووە کە باسی لەژیانی ھەرزەکارێک و ئەو کێشانەی لەقوتابخانە ڕووبەڕوی دەبێتەوە کردووە بەھەمان شێوە لە ساڵی ١٩٨٠ فیلمێکی دیکەی سەرکەوتووی دەرکردووە تاکو بووەتە ئەستێرەیەکی پڕشنگداری سینەمای ھۆلیوود، لە ساڵاکانی ھەشتاکان و نەوەدەکانیش بەردەوام بووە لە فیلم دەکردن و لە ساڵی ١٩٩٤ یەکێک لەفیلمەکانی قازانجێکی گەورەی لە ڕووی ئەمریکا و جیھانیشەوە بەدەستھێناوە و تاکو ئێستاش چالاکییەکانی بەردەوام و ھەوڵی بەھەرمھێنانی فیلمی باشتر دەدات، وەک فیلمی ساختەکارەکە لە ساڵی ٢٠١٤.
سەرەتایی ژیان
تراڤۆڵتا لە شاری ئینگلوودی ویلایەتی نیوجێرزی لەدایک بووە و بە ڕەچەڵەک ئیتاڵی-ئیرلەندییه. باوکی ناوی سالڤاتۆر تراڤۆڵتا بوو، یاریزانێکی نیمچە پیشەگەری تۆپی پێی ئەمریکی بوو کە دواتر بوو بە تایە فرۆش، دایکی ناوی هێلین سیسیلیا بێرک بوو، گۆرانیبێژ و ئەکتەر بوو کە دواتر بوو بە مامۆستای درامای قوتابخانەی ناوەندی. تراڤۆڵتا بچووکترینی شەش خوشک و برا بوو، جۆی، ئیلین، ئان و مارگرێت و سام تراڤۆڵتا، هەموویان ئەکتەرن.لە ویلایەتی دێلاوێر لە خێزانێکی کاتۆلیکی پەروەردە بوو بەڵام لە ساڵی ۱۹۷٥ بوو بە ساینتۆلۆژی. کاتێک گەنج بوو، دایکی ناردی بۆ قوتابخانەیەکی دراما لە نیویۆرک بۆ خوێندنی مۆسیقای دەنگی و سەما و نواندن.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:فڕۆکەوانانی ئەمریکی پۆل:ساینتۆلۆژیستە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە فلۆریدا پۆل:پاڵێوراوانی هۆڵی ناوبانگ لە نیوجێرزی پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:سەماکەرە ئەمریکییە کوڕەکان پۆل:ئەمریکییە کوڕە گۆرانیبێژە پۆپەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ پۆل:پاڵێوراوانی ھۆڵی ناوبانگ لە نیوجێرزی
فرووغ فەڕوخزاد
ژیاننامە
فرووغ لە ڕۆژی ٢٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٤ لە شەقامی «موعزوددەوڵە» لە کۆڵانی «خادم ئازاد» لەدایکبوو. دایکی لە بنەماڵەیەکی کاشانی بوو و باوکی تەفرشی بوو. فرووغ منداڵی چوارەمی بنەماڵەکەی بوو. برای ئەو، فەرەیدوونی فەڕوخزاد بوو کە پێشکەشکاری تەلەڤیزیۆنی و گۆرانیبێژ بوو.
دوای تەڵاق فرووغ دەستی کرد بە گەشتێک بۆ وڵاتانی ئەورووپی و لە ئەم گەشتەدا لەگەڵ چاند و ھونەری ئەورووپیدا ئاشنا بوو و ئەمە کاریگەرییەکی زۆری کردە سەر ڕوانگەی فرووغ بۆسەر ژیان. ھەر لە ھەمان کاتدا فرووغ لەگەڵ ئیبراھیم گوڵستان ئاشنا بوو و ئەمە گۆڕانی فرووغی بەتەوژمتر کرد. فرووغ لە ساڵی ١٩٦٢ فیلمێکی بە ناوی «خانە سیاە» (ماڵی ڕەش) دروست کرد و لە چەندین فیستیڤاڵی جیھانیدا بەشداری کرد و چەندین خەڵاتی گرینگی مسۆگەر کرد کە ھۆی بەناوبانگتر بوونی فرووغ بوو.
کۆتاییی ژیان
لە ساڵی ١٩٦٣دا فرووغ جارێک ویستی خۆی بکوژێت، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. لە ساڵی ١٩٦٧ لە کاتی شۆفێریکردن بە ئۆتۆمبێلی «جیپی» ئیبراھیم گوڵستان، تووشی ڕووداوی ھاتوچۆ بوو و گیانی لەدەستدا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤ پۆل:مردووانی ١٩٦٧ پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی پۆل:شاعیرانی ئێرانی پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی پۆل:شاعیرانی ژن پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥ پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ژنی ئێرانی پۆل:خەڵکی تاران پۆل:فێمینیستانی ئێرانی پۆل:خەڵکی فارس پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ژن
مەلا مەحموودی بایەزیدی
مەلا مەحموودی بایەزیدی یان بازیدی (لەدایکبووی ١٧٩٧ لە بایەزید – مردووی ١٨٥٩) نووسەر، مێژوونووس، وەرگێڕ و شاعیرێکی سەدەی نۆزدەی کورد بوو. بایەزیدی خاوەنی چەندین نووسراوەی پەخشانە بە کرمانجی و چەندین وەرگێڕانیشی ھەیە. پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ کونسوڵی ئەوکاتی ڕووسیادا، واتە ئەلکساندەر ژاپا، ھەبووە، کە کوردی باش دەزانی. ھەندێ جار ژاپای وتوویەتی کە کوردەکان قەرزداری مەلا مەحموودن لەبەر ئەوەی زۆرلایەنی ڕۆشنبیری پاراستووە.
ژیان
وەک لە ناوەکەیەوە دیارە لە ناوچەی بازید لەدایکبووە. سەرەتای ژیانی تووشی کۆمەلێک کێشەی کۆمەڵایەتی و ئابووری بوە ئەویش بەھۆی ھەڵکەوتی جێگاکەی کە شوێنێکی سنووری نێوان (ڕوسیا - عوسمانی) بووە. ھەر لە سەرەتای ژیانییەوە چوەتە ڕیزی قوتابیانی مزگەوتکان و زانستی ئیسلامییەوە و توانی بڕوانامەی ئیسلامی وەربگرێت. دواتر سەردانی وڵاتی ئێرانی کردووە وە لە شاری تەبرێز نیشتەجێ بووە. لەوێدا دەستی بە خوێندن کردووە تاوەکوو فێری زمانی فارسی بووە و شارەزایییەکی باش لە زانستی ئەدەبی، مێژوویی و فەلسەفی پەیدا کردووە. لەکاتی گەڕانەوەی بۆ شاری بازید، دواتر بەرەو ئەرزەڕوم ڕۆیشتوە لەوێدا نیشتەجێ بووە، بەڵام دیار نییە کە لە وێدا گیانی لەدەست داوە یاخود بەرەو شوێنێکی تر ڕۆیشتووە.
بواری ڕۆشنبیری
مەلا مەحموودی بایەزیدی شارەزایییەکی باشی لە زانستی شەرعیدا ھەبووە، چەندین کەس لەژێر دەستی ئەودا خوێندوویانە. زمانی فارسی، عەرەبی، تورکی باش دەزانی کارتێکردنی لەسەر بڵاوبونەوەی ڕۆشنبیری و ڕووناکبیری ئەودا ھەبوە چونکە ئەدەبیاتی ئەوانی دەخوێندەوە و سوودی لێ وەردەگرت. شارەزایی لە مێژوودا ھەبووە. وەرگێڕێکی خاوەن بەھرە بووە. چەندین بەرھەمی فارسی و تورکی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی. ھەندێ جار نازناوی فەقێ مەحموود ئەفەندییان پێبەخشیوە. بەڵام لە کوردستان بە مەلا محموودی بایەزیدی بەناوبانگە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مێژوونووسانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٧ پۆل:مردووانی ١٨٥٩ پۆل:وەرگێڕەکانی فارسی–کوردی پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:کوردەکانی عوسمانی پۆل:فەیلەسووفانی کورد پۆل:زانا کوردەکان
پەرویز شاپوور
وێنۆک|پەرویز شاپوور لەگەڵ فرووغ فەڕوخزاد
پەرویز شاپوور (١٩٢٤–٢٠٠٠) نووسەری ئێرانییە. شاپوور بە ھۆی ئەوە کە بۆ ماوەیێک شووی فرووغ فەڕوخزاد بووە بە ناوبانگە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤ پۆل:مردووانی ٢٠٠٠ پۆل:نووسەرانی ئێرانی
کەلسیۆم
کەلسیۆم یان کالسیۆم (بە ئینگلیزی: Calcium) یەکێکە لە توخمە کیمیاییەکان و ھێمای کیمیایی (Ca)یە و گەردیلە ژمارەکەی (٢٠)ە. وە لە کۆمەڵەی دووەمی خشتەی خولییە. کەلسیۆم لە ڕوانگەی بەرفراوانیەوە، لە نێوان ھەموو توخمەکانی توێکڵی زەوی پلەی پێنجەمی بەبەردەکەوێت و لە نێوان ھەموو کانزاکانیش پلەی سێیەم. تێکەڵەکانی کەلسیۆم پێکھێنەری ٣٫٦٤٪ی توێکڵی زەویە. بلوورە سپییەکانی کەلسیۆم، لە پلەی گەرمی C˚٨١٠ دەتاوێنەوە و کانزای کەلسیۆم لە ئاو و ترشدا تواوەتەوە و ھایدرۆکسید و خوێ بەرھەم دەھێنێت.
سەرچاوەی کەلسیۆم
سەرچاوەی کەلسیۆم بە بەرفراوانی لە پانتاییەکانی زەویدا بوونی ھەیە. ئەم کانزایە لە ژیانی ڕوەک وگیانلەبەران ڕۆڵێکی گرنگی ھەیە و لە ئێسکەکان و ددانەکان و توێکڵی ھێلکە، ھەموو جۆرەکانی گوێچکە ماسی و لە زۆرێک لە خاکەکان بوونی ھەیە. ھەروەھا کلۆریدی کەلسیۆم بە ڕادەی بەرفراوانی ٠٫١٥٪ لە ئاوی دەریادا ھەیە. کەلسیۆم لە تێکەڵەی توێکڵی زەوی بە ڕێژەی ٣٦٣٠٠ گرام لە تۆنێکدا بوونی ھەیە ئەم کانزایە بە شێوەی سەربەخۆ دەست ناکەوێت، بەڵکو بە شێوەی تێکەڵەی جیاواز لە کانەکان وە بە شێوەی تواوە لە ھەیکەلی گیانلەبەران و ڕوەکەکان بەشداری دەکەن. ئەو کانە گرنگانەش بریتین لە دۆڵۆمیت، گیبس و ئاپاتیت. ھەروەھا ئەم توخمە کانزایە لە بەردی کڵس و گەچ بوونی ھەیە.
ئامادەکردن و دەرھێنانی
لە پیشەسازیدا، کانزای کەلسیۆم دەتوانێ لە ئەلیکترۆلیز، کلۆریدی کەلسیۆم و تێکەڵەی فلۆرید و کلۆریدی پۆتاسیۆم ئامادە بکات. لەم ڕەوشە لە لاپەڕەی خەڵووزی وەک ئاند ومیلەی ئاسنی وەک کاند سود وەردەگیرێت.
تایبەتمەندییەکی بەرچاو
کەلسیۆم توخمێکی تاڕادەیەک ڕەقە کە بە ھۆی ئەلیکترۆلیز لە فلۆریدی کەلسیۆم وەک کانزایەکی خاوێن دەردێت و بە بڵێسەی زەرد و سور ڕەنگ دەسوتێت و لە ھەوادا چینی نیتریدی سپی ڕەنگ بەرھەم دێنێت. ئەم توخمە کاردانەوە نیشان دەدات بە ئاو و لە دوای جێگۆڕکێی ھایدرۆجین ھایدرۆکسیدی کەلسیۆم بەرھەم دێنێت.
پەیدابوون
کەلسیۆم پێنجەمین توخمە لە ڕووی بەرفراوانیەوە لە پێکھاتەی توێکڵی زەوی کە ڕێژەی ٣٪ و بە شێکی گرنگیشە لە گەڵاکان، ئێسکەکان، ددانەکان و گوێچکە ماسی. بە ھۆکاری ھەبوونی کاردانەوەی توند بە ئاو وھەوا کەلسیۆم ھەرگیز بە شێوەی کانزایەکی خاوێن لە سروشتدا لە توخمەکانی دیکەدا بەدەست ناکەوێت، جگە لە بوونەوەرانی زیندوو نەبێت کە ca+2 ڕۆلێکی گرنگی لە فیزۆلۆژیی خانەی لە ئەستۆدایە. ئەم توخمە کانزایە بە ڕێژەیەکی زۆر لە بەردی ئاھەک، گەچ و فلۆرید بوونی ھەیە ئایتیت، فلۆرۆسفات یان کلۆرۆسفاتی کەلسیۆمە. لە ئەلیکترۆلیز کلۆریدی فۆسفاتی تواوە (cacl2) سوود وەردەگیرێت بۆ جیاکردنەوەی کەلسیۆمی خاوێن.
پێکھاتە
ئاھەکی زیندوو (cao) لە زۆرێک لە پڕۆسەکانی پاڵاوتن بە کاردێت و بە بەرزکردنەوەی پلەی گەرمی و زیادکردنی ڕێژەیەکی دیاریکراو ئاو بۆ بەردی ئاھەک بەدەست دێت. ئەگەر cao تێکەڵ بە پێکھاتەی دیکە ببێت، ڕەق دەبێت و دەگۆڕێت بۆ mortar و بە کێش کردنی دوانۆکسیدی کاربۆن دەگۆڕێت بۆ plaster. لە حاڵێکدا cao کاتی ئاوێتە کردنی لە گەڵ تێکەڵەکانی تر، بەشێکی گرنگی چیمەنتۆی پۆرتلەند دروست دەکات. کاتێک ئاو تکە بکات بۆ سەر بەردە ئاھەکییەکان یان بەردە کاربۆناتە تواوەکانی تر، دەبێتە ھۆی داخورانی بەردەکان و دەبێتە ھۆی پێکھاتنی ئەشکەوتەکان، تاق تاقە و ناڕێکی وبەرزونزمی و ئاوی سەخت (ئاوی قورس). پێکھاتە گرنگەکانی دیکەی کەلسیۆم بریتین لە: نیترات، سۆلفید، کلۆراید، کاربید، سینامید و ھیپۆکلۆرید.
ئەزموزن و ناسینەوە
لە ڕوی چۆنیەتییەوە، بوونی کەلسیۆم دەتوانرێت یان بە ھۆی پێکھاتەی کاربۆناتی نەتواوە، یان بە ھۆی گڕگرتنی بڵێسەیەکی مەشخەڵێک کە پێکھاتنی ڕەنگی سوری درەوشاوە دەنوێنێت، بناسرێتەوە. لە ڕووی چەندایەتییەوە، دوای جیاکردنەوەی کەلسیۆم لە کانزا تێکەڵەکانی تری خۆڵ، بە ڕەوشی کڕۆمات-سۆلفات و یان ئەتەر- ئەلکھۆل، لە ئامۆنیۆم، سوود لە ئیکسالات وەردەگیرێت کە کەلسیۆم بە شێوەی ئیکسالاتی کەلسیۆم دەبێتە نیشتوو و دواتر ئەم نیشتووە ھاوسەنگی دەنوێنێت.
مێژووی کەلسیۆم
Calx بە لاتینییە واتە ئاھەک) لە سەدەی یەکەم، ڕۆمیەکان کەڵسەکیان بەرھەم ھێناو بەکاریان ھێنا بەڵام کەلسیۆم ھەتا ساڵی ١٨٠٨ نەدۆزرابویەوە. دوای ئەوەی Sir Humphry Davy زانی بە ھۆی ئەلیکترۆلیز ئاھەک لە جیوەدا و بەھۆی Berzelius وPontin دەتوانرێ تێکەڵەی کانزا لە گەڵ جیوە بەرھەم بێت، سەرکەوتو بوو بە بەرھەم ھێنانی کەلسیۆمی خاوێن.
نیشانەکانی کەمی کەلسیۆم لە لەشدا
نیشانەکانی کەمی کەلسیۆم لە مناڵاندا دەبێتە ھۆی نەخۆشی ڕاشیتیسم (ئێسکە نەرمە)، و لە تەمەنە نێوەنجییەکاندا دەبێتە ھۆی نەخۆشی نەرمی ئێسکەکان و لە گەورە ساڵاندا دەبێتە ھۆی ئێسک پووکی. ئەم نەخۆشییانە بە ھۆی کاریگەری کەمی ڤیتامین D دەردەکەوێت، ئەگەر بتەوێت ئێسکەکانت پتەو بن، پێویستە ئاگاداری بەکارھێنانی ڤیتامین D بین. لە نەبوونی ڕێژەیەکی زۆری کەلسیۆم، گرژبوونی خێرای ماسوولکەکان دەردەکۆپانی بە دوادادێت کە سەرەتا بە لەش گیران دەبینرێت. ھەڵبەت ئەم بارە کەمتر ڕوودەدات و ئەوەی کە تاوەکو ئێستا بە شێوەی بەرچاو بینراوە، پووک بوونی ئێسکەکانە لە تەمەنی بەساڵاچووندا و بۆ ڕێگرتن لەمە دەبێت ھەر لە تەمەنی لاوییەوە ئاگامان لە خۆمان بێت.
ڕێگرتن لە توش بوون بە نەخۆشی ئێسک پووکی
لەبەر ئەوەیە لە کاتی بەساڵاچووندا، ژانی ئێسکەکان، ئاسان شکان و درەنگ چاک بوونەوەی ئێسکەکان دەبینرێت. ھاوسەنگیی پێویستی کەلسیۆم ڕۆژانە ٨٠٠ تا ١٢٠٠ میلیگرامە. بۆ ڕێگرتن لە تووشبوون بە نەخۆشی ئێسک پووکی، دەبێت زیاتر ھەوڵی بەدەستھێنانی کالسێۆم و ڤیتامین D بدەین ئەویش بە ڕێژەی پێویست و دیاریکراو. نابێت جگەرە بکێشین. نابێ چا و قاوە لە ڕادەبەدەر بخۆینەوە. دەبێت زیاتر لە ژێر تیشکی خۆردا بین بۆ ئەوەی ڤیتامین D لە ژێر پێستمانەوە بەرھەم بێت. لە ھەر تەمەنێک بین دەبێت وەرزش بکەین، چونکە کەم جووڵانەوە دەبێتە ھۆی ئێسک پووکی. دەبێت سەرچاوەکانی ڤیتامین D یش لە بیر نەکەین.
سەرچاوەکان
https://fa.wikipedia.org/wiki/کلسیم
پۆل:توخمە کیمیایییەکان پۆل:دەرمانە گرنگەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی
کەشوھەوا
وێنۆک|هەورەتریشقە
کەشوھەوا یان کەش دۆخی سروشتیی ھەوای ناوچەیەکە لە کاتێکی دیاریکراودا.
سەرچاوەکان
پۆل:کەش
١٩٠٢
ساڵی ۱۹۰۲ زایینی (ڕێکەوتی ۱۱ بەفرانباری ۱۲۸۰ کۆچیی هەتاوی تا ۹ بەفرانباری ۱۲۸۱ کۆچیی هەتاوی) دوویەمین ساڵی سەدەی ۲۰ە.
سەرچاوەکان
پۆل:١٩٠٢
فیلیپی ئازا
فیلیپی دووەم (لەدایکبووی ١٧ی کانوونی دووەمی ١٣٤٢ تا ٢٧ی نیسانی ١٤٠٤) دووکی بورگندی بوو، و بە شێوەی یورێ ئوکسۆریس کاونتی فلاندرێس، ئارتۆیس و بورگندی بوو. چوارەم و بچووکترین مناڵی پاشا جۆنی دووەمی فەڕەنسا و بۆنی لوکسەمبۆرگ بوو.
تێبینییەکان
<references group="تێبینی"/>
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ١٤٠٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٣٤٢
نەخشە
چەپ|300px|وێنۆک|نەخشەی جیھان نەخشە یان خەریتە بریتییە لە نواندنی دیاردە جوگرافییەکانی ناوچەیەک یان بەشێکی گۆی زەوی لەڕێی ھێمای تایبەتەوە لەسەر پارچەیەکی ڕووتەخت.
پێوەری نەخشە و جۆرەکانی
پێوەر بە یەکێک لە گرنگترین ڕەگەزە بنەرەتییەکانی نەخشە دەژمێردرێت و، ئەگەر ھەر نەخشەیەک پێوەری نەبێت ناتوانرێت کردارەکانی پێوانەکردنی لەسەر ئەنجام بدرێت وەک (درێژی، ڕووبەر، لێژی و… ھتد) و کرداری پێوانەکردن بە دوو جۆر سیستەم ئەنجام دەدرێت:
پێوەر پێناسەی جۆراوجۆری ھەیە، بەڵام سادەترین پێناسەی پێوەر بەم شێوەیە: بریتییە لە ڕێژەی دووری نێوان دوو دیاردەی جوگرافی لەسەر نەخشە، بۆ دووری نێوان ھەمان دوو دیاردەکە لەسەر زەوی.
کلیلی نەخشە
ڕەگەزێکی بنەڕەتی نەخشەیە لە ڕووی کارتۆگرافیەوە لە بەشی خوارەوەی لای چەپی نەخشە دادەنرێت. سوود و تایبەتمەندی زۆری ھەیە چونکە لە ڕێگەی کلیلی نەخشەوە دەتوانرێت ناوەرۆکی نەخشەکە بخوێنرێتەوە. لە ھەمان کاتدا دەکرێت جۆری نەخشە دەستنیشان بکرێت لە ڕێگەی ئەو ھێمایانەی لە کلیلەکەدا بەکارھاتووە بۆ نواندنی دیاردە جوگرافییەکان.
ئاراستەکان
وێنۆک|قیبلەنمایەکی گیرفانی ئەگەر بڕوانینە دەرزیلەی قیبلەنمایەک دەبینین ڕوو ناکاتە باکووری ڕاستەقینە بەڵکو ڕوو دەکاتە باکووری موگناتیسی، ئەمەش بەندە بە کاریگەری ھێزی لادانی زەوی (بواری موگناتیسی زەوی) و، بەو جیاوازییەی لە نێوان ئەم دوو ئاڕاستەیە دروست دەبێت دەوترێت (گۆشەی گۆڕان) کە بڕەکەی (٢٣٫٣٠)یە. بەڵام ئاڕاستەکان بەپێی ئاڕاستەی باکووری ڕاستەقینە دابەش کراون، بۆ ئاڕاستەکانی بنەڕەتی و لاوەکی.
بنەڕەتییەکان ئەمانەن:
سەرچاوەکان
پۆل:نەخشەکێشی پۆل:جیۆدیسیا پۆل:جوگرافیا پۆل:نەخشەکان
بڕیارنامەی ٢٠٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٠٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی شوباتی ٢٠١٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی تیمۆری ڕۆژھەڵات. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٧٢١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١٢ پۆل:تیمۆری ڕۆژھەڵات لە ٢٠١٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیمۆری ڕۆژھەڵات
تۆم ھەنکس
تۆماس جێفری ھانکس ناسراوە بە تۆم ھانکس ئەکتەر و دەرھێنەر و سیناریۆنووس و ئەکتەری دەنگی و نووسەرە. لە ژیانیدا چەندین خەڵاتی بەنرخی بەدەستھێناوە لەوانە ٢ جار خەڵاتی ئۆسکار و خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب و خەڵاتی گیڵت و خەڵاتی پیپڵ چۆیز وە چەندین خەڵاتی تر. لە ساڵی ٢٠١٢دا فیلمەکانی ھەنکس تێکڕای بۆکس ئۆفیسی گەییشتە ٤٫٢ میلیارد دۆلار بە تەنھا لە ئەمریکا و ٨٫٥ میلیارد دۆلار لە جیھاندا، کە ئەمەش ھەنکس دەکاتە خاوەنی بەرزترین بۆکس ئۆفیسی ھەموو کات. وێنۆک|چەپ|ھەنکس لە ساڵی ١٩٨٩ وێنۆک|چەپ|ھانکس لە فیلمی (Forrest Gump) -١٩٩٤
سەرچاوەکان
[//en.wikipedia.org/wiki/Tom_Hanks ویکیپیدیای ئینگلیزی]
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦ پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:پارێزەرانی بۆشایی ئاسمان پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
تۆرنادۆ
وێنۆک|تۆرنادۆ
گەردەلوول ستوونێکە لە ھەوا کە دەخولێت. بنەکەی لە زەوی و سەرەکەی لە نێو ھەورەکان دایە.
سەرچاوەکان
پۆل:کارەساتە سرووشتییەکان پۆل:کارەساتەکانی ئاووھەوا پۆل:کارەساتە سروشتییەکان
بڕیارنامەی ١٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ داگیرکرانی یۆنان لە لایەن بریتانیاوە. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٨٢‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:مێژووی ئالبانیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لە ١٩٤٦ پۆل:بولگاریا لە ١٩٤٦ پۆل:یۆنان لە ١٩٤٦ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٤٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئالبانیا
لوبنان
وێنۆک|لوبنان لوبنان وڵاتێکە لە ڕۆژاوای ئاسیا. بەشێکە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. پایتەختی ئەم وڵاتە بەیرووتە.
جوگرافیا
لوبنان کەوتووەتە باشووری ڕۆژئاوای ئاسیا. لە ڕۆژاوایەوە دەریای نێوەڕاستە، لە ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنووری سووریایە و لە باشووریش ھاوسنووری ئیسرائیل.
دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤، ژمارەی دانیشتووانی لوبنان ٤٬٩٦٥٬٩١٤ کەس بووە، کە دەکاتە ٠.٠٧٪ی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠.٢ ساڵە. ھەروەھا ٨٨٪ی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.
فڕۆکەخانەی ناوخۆییی نەجران
فڕۆکەخانەی نێوخۆییی نەجران فڕۆکەخانەیەکی ھەرێمییە و نزیکەی ٧کیلۆمەتر لەناوەندی شاری نەجران دوورە. لە ساڵی ١٩٧٣ دامەزراوە.
لوبنان
زمان
لە مادەی 11 ی دەستوری لوبناندا هاتووە کە عەرەبی زمانی فەرمی نەتەوەییە.یاسایەک ئەو حاڵەتانە دیاری دەکات کە زمانی فەرەنسی تێیدا بەکار بێت زۆرینەی خەڵکی لوبنان بە عەرەبی لوبنانی قسە دەکەن کە بە کۆمەڵە لە هاوپۆلێکی گەورەتردا بە ناوی لێڤانتینی عەرەبی یەوە ، لە کاتێکدا عەرەبیی ستانداری مۆدێرن بە زۆری لە گۆڤار و ڕۆژنامە و میدیا پەخشە فەرمییەکاندا بەکار دەهێنرێ. زمانی هێمای لوبنانی زمانی کۆمەڵگەی کەڕ نزیکەی 40 ٪ ی لوبنانیبەفرانکۆفۆن دادەنرێن و 15 ٪ ی دیکەشیان " فرانکۆفۆنی نیوە " ە ، هەروەها 70 ٪ ی قوتابخانە ناوەندییەکانی لوبنان زمانی فەرەنسی وەک زمانی دووەمی ڕێنمایی بەکار ئەهینن. بە بەراوردکردن ، ئینگلیزی وەک زمانی لاوەکی لە 30 ٪ ی قوتابخانە ناوەندییەکانی لوبنان دا بەکار دەهێنرێت.
فڕۆکەخانەی ناوخۆییی نەجران
سەرچاوەکان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی
لوبنان
ئابووری
کۆمەڵگای مەدەنی لوبنان بە کۆمەڵگەی وەبەرھێنانی بازرگانی ناسراوە. بڵاوبوونەوەی لوبنان لە سەرتاسەری جیھاندا ڕێگەی بە دروستکردنی پەیوەندی بازرگانی جیھانیدا. لوبنان ڕێژەیەکی زۆری ھەلی کاری ھەیە، یەکسانە بە ھەلی کاری وڵاتانی ئەورووپا، و لە نێو وڵاتانی عەرەبیدا بەرزترینە.
شەڕی لوبنان و ئیسڕائیل
شەڕی ٢٠٠٦ی نێوان ئیسرائیل و لوبنان (بە عیبری: מלחמת לבנון השנייה، بە عەرەبی: ) جەنگێک بوو کە لە نێوان سوپای ئیسرائیل و حیزبوڵڵای لوبنان ڕوویدا و باکووری ئیسرائیل و ھەموو لوبنانی گرتەوە.
ئەو جەنگە ماوەی ٣٣ یان ٣٤ ڕۆژی خایاند و لە ڕێکەوتی ١٤ ئابی ٢٠٠٦ بە بڕیاری ژمارە ١٧٠١ ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کۆتایی پێ ھات. براوەی ئەم جەنگە ڕوون نییە و ھەریەک لە ھەردوو لایەن خۆیان بە براوە دەزانن. ھەروەھا ڕوون نییە کە دەستپێکەری ئەم جەنگە چ لایەنێک بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شام پۆل:لوبنان پۆل:کۆمارەکان پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا پۆل:ئەندامانی لووتکەی عەرەبی پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٣ پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان پۆل:نزیک وڵاتانی ڕۆژهەڵات پۆل:ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست
چاپان خواروو
چاپان خواروو (Çapan xwarû، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢١٤ کەس لە ٤٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
بڕیارنامەی ٢٠٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٠٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی شوباتی ٢٠١٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٧٢٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١٢
بێرواس
بێرواس دێیەکە لە گوندستانی سیروان، لە نەوسوود شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران.
نیرڤانا
سەرچاوەکان
پۆل:بودیزم پۆل:زاراوەکانی بودیزم
بای جویی
بای جویی (، لەدایکبووی ٧٧٢ بۆ ٨٤٦) شاعیرێکی بەناوبانگ و فەرمانبەرێکی حکوومەتی تانگ بوو لە مێژووی دێرینی چین. زۆربەی شیعرەکانی پێکھاتووە لە پیشەکەی یان ژیانی ڕۆژانەی، لەناویان پیشەکەی لە سێ پارێزگا جیاوازەکە، وەک نووسەرێکی بەناوبانگیش ناوبانگی بەدەست ھێنا. ھەروەھا کاریگەربوو لە بەرەوپێشچوونی وێژەی مێژوویی ژاپۆنی، کە لەوێدا وەک ئۆنیۆمی ناسرابوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ٨٤٦ پۆل:لەدایکبووانی ٧٧٢ پۆل:مۆسیقاژەنەکانی ئیمپراتۆریەتی تانگ پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ٨ەم پۆل:یاریزانانی گوچین پۆل:شاعیرانی ھێنان پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە ھێنان پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ٩یەم پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی تانگ پۆل:٣٠٠ شاعیرەکەی تانگ پۆل:سیاسەتوانەکانی ژێنگژۆو پۆل:سیاسەتوانەکانی ئیمپراتۆرییەتی تانگ لە ھێبێی پۆل:سیاسەتوانەکانی ئیمپراتۆرییەتی تانگ لە ھێنان پۆل:نووسەرەکانی ژێنگژۆو
نیدھەم، ئەلاباما
نیدھەم (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی چۆکتۆ، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٩٤ کەس بووە. ڕووبەری ١٫٤٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٦٣٫٥١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
حوسێن حوزنی موکریانی
سەید حوسێن عەبدوللەتیف ناسراو بە حوسێن حوزنی موکریانی و داماو (١٨٨٣ لە سەقز، ئێران – ١٩٤٧ لە بەغدا، عێراق) بە یەکەم مێژوونووسی کورد دادەنرێت لە سەدەی بیستەمدا، لەم پێناوەدا بۆماوەی پازدە ساڵ بە ھەموو توانایەکییەوە ھەوڵی داوە بۆ کۆکردنەوەی زانیاری مێژوویی سەبارەت بە مێژووی گەلی کوردە کە بە زمانەکانی عەرەبی و ھیندی و تورکی و فارسی و فەڕەنسی و ڕووسیدا ھەبوون لەو کاتەدا، لەبەرئەوەی خۆی شارەزایییەکی باشی لەم زمانانەدا ھەبووە ھەر لەم زمانانەشەوە گەلێک نوسراوی بە پێزی وەرگێراوەتە سەر زمانی کوردی.
ژیاننامە
حوسێن حوزنی موکریانی ساڵی ١٨٨٣ زایینی لە گوندی بوغدەکەندی سەر بە شاری سەقز ھاتووەتە دۆنیاوە و منداڵی خۆی لە ئینچکە و بوغدەکەندی بە سەر بردووە. بە بڕوای ھەژار، حوزنی لە گوندی ئینچکەی سەر بە تورجان لە بەشی ناوەندی شاری سەقز لەدایک بووە.
حوزنی موکریانی خوێندنی لە حوجرەی مزگەوتەکان دەستی پێ کردووە.
لەبەر لێھاتوویی نەوەستاوە و دەستی کردووە بە ڕۆشنبیرکردنی خودی خۆی لە ڕێگەی ئەو کتێبانەی کە بە زمانەکانی تر ھەبوون لەو سەردەمەدا.
حوسێن حوزنی سەرەتا لای باوکی و خاڵەکانی خوێندوویەتی حوزنی لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا ئاوارە بووە و چەندین وڵاتی دەرەوەی بینیوە وەک ڕووسیا، ئەفغانستان، سووریا، لوبنان، میسر، حیجاز و فەڕەنسا)
له منداڵیدا باوکی له دەس دا و دایکی چوو بۆ مەهاباد و دووباره شوی کردەوه و کوڕێکی هاورده دونیا که ناوی گیوی موکریانی بوو و ئەو کوڕه برای حوزنی موکریانی بوو.
حوسێن حوزنی ھەموو کوردستانی بەردەستی ئێران و عوسمانی ئەوسا گەڕاوە و بە مۆرھەڵکەنی بەڕێ چووە. ساڵی ١٩١٥ لە حەڵەب چاپخانەیێکی گچکەی پێکەوە ناوە؛ بۆ بڵاو کردنەوەی ئەدەب و مێژووی کوردی تەرخان کردووە.
شێخ عومەر وەجدی مامۆستای ڕەواقی ئەکراد لە ئەزھەر بۆ مامۆستا حزنی موکریانی نووسیوە، دەڵێ: لە محەممەد عەلی عەونیم بیستووە گوتویە: چاپخانەی حوزنیم لە حەڵەب دیتووە کە ئەدەب و مێژووی کوردی پێ چاپ دەکرد. خەیاڵم بووە بچمە سوێرەک و سەر لە خزمان بدەم؛ بەڵام حوزنی ئەوەندەی کار تێ کردم وازم لە سەفەر ھێنا و گەڕامەوە میسر و بڕیارم دا منیش چاو لەو پیاوە بکەم و خۆم بۆ خزمەتی مێژووی کورد تەرخان بکەم.
حوسێن حوزنی ساڵی ١٩٢٥ ھاتووەتە ڕەواندز و چاپخانەی زاری کورمانجی دامەزراندووە. ساڵی ١٩٤٣ لە ڕەواندز دوور خراوەتەوە و تا کۆچی کردووە لە بەغدا ژیاوە.
نووسراوەکان
ئەم مێژوونووسە لە ماوەی ٣٠ ساڵاندا کە لەم پێناوەدا تەرخانی کردبوو بۆ خزمەتی گەلی کورد خاوەنی ١٧ کتێبی گەورەیە کە یانزە کتێبیان لەسەر مێژووی کوردە.
کتێبەکانی لەسەر مێژووی کوردستان
حوزنی موکریانی زۆر حەزی لە بەخێوکردنی کرمی ئاوریشم و جوانوسیی کردووە و دەستێکی باشیشی لە ھونەری ھەڵکۆلینی سەر بەردو تەختەو وێنەگرتن و مۆرھەڵکەندنیشدا ھەبووە، لە ساڵی ١٩٢٨ دا کتێبێکی دەربارەی بەخیوکردنی کرمی ئاوریشم نوسیوە.
مردن
حوسێن حوزنی موکریانی لە ٢٠ی ئەیلوولی ساڵی ١٩٤٧دا لە شاری بەغدا مردووە و تەرمەکەی ڕاگوێزراوەتە ھەولێر و ئێستا گۆڕەکەی لە شاری ھەولێرە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی سەقز پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١ پۆل:مردووانی ١٩٤٣ پۆل:مێژوونووسانی کورد
فەلسەفەی ئەخلاق
خدیک، فەلسەفەی ئاکار یان فەلسەفەی ئەخلاق (بەئینگلیزی: Ethics یان Moral Philosophy) بەشێکە لە فەلسەفە کە ئەرکی وەڵام دانەوەی بە پرسیارە سەرەتاییەکانی ئەخلاقیی لە ئەستۆیە. دروست و نادروست، خێر و شەڕ و ناسینی چاکە لە ئەرکەکانی ئەم بەشە لە فەلسەفەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەلسەفەی ئەخلاق پۆل:فەلسەفەی کۆمەڵایەتی پۆل:فەلسەفەی ژیان پۆل:فەلسەفەی زەین پۆل:بابەتە سەرەکییەکان پۆل:سایکۆئانالیز
عادیلە خانم
thumb|300px|عادیلە خانم (دانیشتوو لە ناوەڕاستدا) لە ھەڵەبجە (کۆبونەوەی لەگەڵ ماژۆر سوان (Major Soane) ساڵی ١٩١٩)
عادیلە خانم (لەدایکبووی ١٨٥٩ – مردووی ١٩٢٤) ئافرەتی دەسەڵاتدار و کارگێری ھۆزی جاف و ھاوسەری عوسمان پاشای جاف و کچی عەبدولقادر بەگی ساحێبقڕان و دایکی ئەحمەد موختار جاف و تاھیر بەگی جاف دوو شاعیری ناودار بووە. ئینگلیزیەکان پێیان وتووە شاژنی بێ‌تاجی شارەزوور.
ژیان
بنەماڵەکەی لە دوای تێکچوونی فەرمانڕەوایی میرنشینی بابان لە ساڵی ١٨٥١دا لە سلێمانییەوە چۆتە وڵاتی ئەردەڵان و عادیلە خانم لە ساڵی ١٨٥٩دا لە شاری سنەی پایتەختی ئەردەڵان لە دایکبووە. بنچینەی خوێندنی قورئانی لە سەردەستی مامۆستای تایبەتی وەرگرتووە. لە ساڵی ١٨٩٥دا لە ھەڵەبجە شووی بە وەسمان پاشای جاف کردووە. لە دوای مەحموود پاشای جاف، سەرۆکایەتی ھۆزی جاف دەکەوێتە ئەستۆی عوسمان پاشا و عادیلە خانم دەبێتە یارمەتیدەرێکی کارای ھاوسەرەکەی. کە عوسمان پاشا پیر دەبێت و ھەر وەھا لە دوای مردنیشی لە ١٩٠٥دا، عادیلە خانم ھەموو کاروباری ھۆزی جاف بەڕێوە دەبات و ناوبانگی لە ھەموو ناوچەی شارەزوور و ھەورامان و شوێنەکانی دیکەی باشووری کوردستان بڵاو دەبێتەوە و ڕێزێکی زۆری لە ناو خێڵەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستانیش دەبێ و فەرمانی جێبەجێ دەکرێ. ئەو بەندیخانەی تایبەتی دروست کردبوو بۆ بەند کردنی ئەو تاوانبارانەی کە فەرمانی بەسەردا دەدان.
عادیلە خانم زۆر حەزی بە ئاوەدانی و پێشخستنی زانست و خوێندەواری کردووە. قوتابخانە و بازاڕێک و چەند باڵەخانەی گەورەی لە ھەڵەبجە بنیات نا و لە گوندێکی بچووکەوە کردیە شارێکی ئاوەدان و گەلێک باخ و سەیرانگای جوان و دڵگیری لێ دروست کرد.
لە زاری مێژوونووسانەوە
محەممەد ئەمین زەکی بەگ ئاماژەی بە ھەڵکەوتوویی و ھۆشیاری خانم و کاریگەریی لەسەر مێردەکەی و عێلەکەی و تێکڕا ناوچەکەدا کردووە، ھەروەھا بەبایەخەوە ئاماژەی بەتوانای خانم لە بواری شارستانی و بیناسازی و کاروباری فەرمی و کۆمەڵایەتی و خێڵەکیدا داوە.
ئەدمۆندز باسی لەوە کردووە کە گشت دەسەڵاتی وەسمان پاشا، لە پاش مردنی، کەوتووەتە دەستی خانمی ژنی کە لە ڕاستیدا شاژنی تاج پێ نەدراوی شارەزوور بووە. ئینگلیزەکانیش لەلایەن خۆیانەوە نازناوی بەرزی ھیندیی «خان بەھادوور» یان پێ بەخشیووە.
مینۆرسکی ئاماژەی بە دیتنی خانم لە ھەڵەبجەدا (ساڵی ١٩١٤) کردووە و بە فەرمانڕەوای ڕاستەقینەی ھەڵەبجەی، لە پێش و پاش مردنی مێردەکەی داناوە، ھەروەھا ستایشی لە سەخاوەت و میوانداریی کردووە.
مێجەرسۆن کە بە شێوەی بازرگانێکی فارسی و بەناوی «غولام حوسێن شیرازی» ەوە ساڵی ١٩٠٩ سەردانی ھەڵەبجەی کردووە و پتر لە شەش مانگ لە ماڵی وەسمان پاشادا، نزیک لە عادیلە خان و تاھیر بەگی کوڕیدا، ماوەتەوە، بیرەوەری و باسێکی قەشەنگی لەو بارەیەوە لە کتێبە ناودارەکەیدا (گەشتنامەکەی) تۆمار کردووە. بە وتەی مێجەرسۆن عادیلە خانم ژنێکی بێ ھاوتا و تێگەییشتوو و خاوەن کەسایەتیەکی بەھێز بوو. فەرمانڕەوای راستەقینەی دەڤەری شارەزوور بوو نەک تەنیا لە ئاستی دەسەڵاتی سیاسیدا، بەڵکوو دادگای خۆی ھەبوو و زیندانی دروست کردبوو و بە خۆی سەرپەرستی دادگای دەکرد و پیاوخراپانی سزا دەدا. ھەروەھا کۆشک و تەلاری جوان و بازاری رێکوپێکی لە ھەڵەبجە دروست کرد و لە گوندێکی لە بیرکراوی عوسمانیەوە کردی بە ناوەندێکی سیاسی و بازرگانی کە پاشایانی دەوڵەتی عوسمانی بە چاوی ئیرەییەوە مرخیان لێ خۆش کردبوو. عادیلە خانم بە ھیچ شێوەیەک رێگەی نەدەدا بە دەسەڵاتی عوسمانی بنە و بارەگای خۆی لە ھەڵەبجە دابمەزرێنێ. لەو دەڤەرە کەس لە قسەی عادیلە خانم دەرنەدەچوو و ھەموو لایەکی ناچار کردبوو رێزی لێ بگرن و ملکەچی بڕیارەکانی بن. عادیلە خانم لە دوای شەڕی جیھانیی یەکەم و لە دوای کۆچی ھاوسەرەکەی سەرکردایەتی گەورەترین ھۆزی کوردی دەکرد کە ھۆزی جاف بوو. عوسمان پاشای ھاوسەری پیاوێکی نەرم و نیان بوو و تەنانەت لە ژیانیدا کەم لە ھەڵەبجە دەمایەوە و ھەمیشە بە رێگەی سلێمانی و کەرکووک و موسڵەوە بوو و ھەموو کارو ئەرکەکانی بە عادیلە خانم سپاردبوو. دەسەڵاتی عادیلە خانم ئەوەندە مەزن بوو کە بە شاژنی شارەزوور ناو دەبرا.
مستەفا عەقاد
مستەفا عەقاد (ماوەی ژیان:١ی تەمموزی ١٩٣٠ تاکوو ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥) فلیمساز و دەرھێنەری ئەمریکی-سوری، مستەفا عەقاد لە زنجیرەدرامای ھاڵۆوین ناسرابە ئەورووپاییەکان، لەجیھانی ئیسلامیش بەدەرھێنانی ھەردوو فیلمی محەممەد، پێغەمبەری خودایە (Mohammad, Messenger of God) کەلەسەر ژیانی پەیامبەری موسڵمانان محەممەد بوو وە فیلمی شێری بیابان (Lion of the Desert) کەلەسەر ژیانی عومەر موختار بوو، مستەفا لەڕۆژی ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ لەگەڵ کچەکەی ڕیما عەقاد لە عەممان ی ئەردەن تیرۆرکرا.
سەرچاوە
پۆل:موسڵمانانی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠ پۆل:مردووانی ٢٠٠٥ پۆل:خەڵکی حەلەب پۆل:موسڵمانانی سووری پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
جوزێپێ میاتزا
وێنۆک|میاتزا جۆزیبی میاتزا (ماوەی ژیان:٢٣ی ئابی ١٩١٠ لە میلان لە ئیتالیا تاکوو ٢١ی ئابی ١٩٧٩ لە ڕاپالۆ لە ئیتالیا) یاریزانێکی تۆپی پێی ئیتاڵیایە، ل، لە ساڵی ١٩٣٨ سەرۆکی ھەڵبژاردەی ئیتاڵیابووە کە لەو ساڵەدا جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨ بەدەستھێناوە. جۆزیبی میاتزا ژمارەی پێوانەیی گۆڵکردنی لە خولی ئیتاڵیا شکاندووە و لە کۆی ٣٦١ یاری ٢٤٣ گۆڵی تۆمارکردووە، ھەندێکیش پێیان وایە لە مێژووی تۆپی پێی ئیاڵیادا باشترین ھێرشبەری ئیتاڵیا بووە و یەکەم یاریزانی ئیتاڵیا بووە کە ناوبانگی جیھانی دەربکات و ھەر وەکو ڕێزلێنانێکیش لەم یاریزانە و بەرز ڕاگرتنی ناوی یاریگای سان سیرۆ بەناو ئەمەوە نراوە. جۆزیبی میاتزا لە وەرزی ١٩٢٧ بۆ ١٩٢٨ لەگەڵ یانەییانەی ئینتەرناسیۆنالێ یاخوود ئینتەرمیلان دەستی بەیاری تۆپی پێ کردووە و توانیوێتی سەرکەوتن بەدەستبھێنێت، بۆ ٣ جار نازناوی خولی ئیتاڵیای بەدەستھێناوە، بۆ ٣ جار پلەی دووەمی بەدەستھێناوە و بۆتە خاوەنی جامی ئیتاڵیا و لە ساڵی ١٩٣٠ و ١٩٣٦ و ١٩٣٨ بۆ ٣ جار نازناوی گۆڵکەری خولی ئیتاڵیای بەدەستھێناوە. جۆزیبی میاتزا دوای ئەوەی وازی لە یانەی ئینتەر ھێناوە لە وەرزی ١٩٤٠ – ١٩٤١ ڕۆشتووە بۆ ئەی سی میلان و لە ماوەی دوو وەرزدا ٩ گۆڵی لە کۆی ٣٧ یاری تۆمارکردووە، لەوەرزی ١٩٤٢ – ١٩٤٣ یاری بۆ یانەی یۆڤنتۆس کردووە و لە کۆی ٢٧ یاری ١٠ گۆڵی تۆمارکردووە، لەدوای جەنگی جیھانی دووەم لە وەرزی ١٩٤٥ – ١٩٤٦ ڕۆشتووە بۆ یانەی ئەتڵانتا و لە کۆی ١٤ یاری ٢ گۆڵی تۆمارکردووە، لەوەرزی ١٩٤٦ – ١٩٤٧ گەڕاوەتەوە نێو یانەی یەکەمی ئینتەر میلان و تا کۆتایی لەو یانەیە ماوەتەوە. جۆزیبی میاتزا بۆ ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا یاری کردووە و بۆ دووجار لە ساڵی ١٩٣٤ و ١٩٣٨ نازناوی جامی جیھانی بەدەستھێناوە و باشترین گۆڵکەری مێژووی تۆپی پێی ئیتاڵیابووە و ٥٣ یاری نێودەوڵەتی کردووە و ٣٣ گۆڵی تۆمارکردووە، بەڵام جیجی ڕیفا لە ساڵی ١٩٧٢ ئەم ژمارە پێوانەییەی شکاندووە بە تۆمارکردنی ٣٥ گۆڵ. جۆزیبی میاتزا یاری زانی مێژویی تۆپی پێی ئیتاڵیا لە ٢١ ئابی ساڵی ١٩٧٩ لەتەمەنی ٦٨ ساڵیدا لە ئیتالیا کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠ پۆل:مردووانی ١٩٧٩ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیتالی پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٤ پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس
بڕیارنامەی ١٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی سیام (تایلەند) بۆ ئەندامێتیی ئەنجومەن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٨٣‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:تایلەند لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لە ١٩٤٦ پۆل:ئاسیا لە ١٩٤٦
لی میان
لی میان (بە چینی:李勉، لەدایکبووی ٧١٧ بۆ ١٤ی ئەیلوولی ٧٨٨ ) لە پێشووتردا وەک دووک ژێنجیانگی چیان (汧貞簡公), دەناسرا، دادەوەر، ژەنەڕاڵ، میوزیکژەن، شاعیر، سیاسەتوانێکی چینی بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی تانگ، کە وەک چانسلەر خزمەتی کردووە لە سەردەمی ئیمپراتۆر دێزۆنگ.
کارما
کارما (بە سانسکریت:कर्म) واتە کردار یان کردەوە. باوەڕێکە لە ئایینەکانی ھیندوویزم، بودیزم، جەینیزم و سیکیزم بە واتای کردەوە دێت.
سەرچاوەکان
پۆل:بودیزم کارما
فڕۆکەخانەی ناوخۆییی حەفەر باتین
فڕۆکەخانەی حەفەر باتینی ناوخۆیی فڕۆکەخانەیەکی ناوخۆییە و نزیکەی ٦٠ کم لە شاری حەفەر باتینی ناوچەی ڕۆژھەڵاتی سعودیەوە دوورە لە باشووری شارەکەیە، فڕۆکەخانەکە دەکەوێتە شاری شا خالدی سەربازییەوە. مێژووی دروستکردنی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٥٠ و لەساڵی ١٩٩٧ کۆتایی ھات بە گەورەکردنی فڕۆکەخانەکە و دەیستوانی پێشوازی لە فڕۆکە قەبارە مامناوەندەکان بکات و ڕووبەری فڕۆکەخانەکە ١١ کم٢ بوو.
غوڵامشا خان
ئەمانوڵا خانی دووھەمی ئەردەڵان ناسراو بەغوڵام شاخان شاعیری کورد و حاکمی میرنشینی ئەردەڵانە کە لە سەدەی نۆزدەی زاینییدا لە سنه ژیاوە. غوڵام شاخان ھاوچەرخی مەولەوی بووە و شێعری بە ھەورامی نووسیوە. ئەو کوڕی خەسرەو خانی ناکام و ھەنەزای مەستوورە ئەردەڵان بووە. حوکمدارییەکەی لە ساڵی ١٢٦٥–١٢٨٤ی کۆچی بووە. دوای ئەو حکومەتی ئێران فەرھاد میرزای کردە والی سنە و کۆتایی بە دەسەڵاتی ئەردەڵانەکان ھات.
فڕۆکەخانەی ناوخۆییی حەفەر باتین
پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی
غوڵامشا خان
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:میرنشینی ئەردەڵان پۆل:میرەکانی ئەردەڵان
مارلۆن براندۆ
مارلۆن براندۆ (بە ئینگلیزی: Marlon brando) (٣ی نیسانی ١٩٢٤-١ی تەمموزی ٢٠٠٤) ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو. بە زۆری بەوە دەناسرێتەوە کە کاریگەری گەورەی ھەبووە لەسەر ھونەری نمایش کردنی فیلم.بەهێزترین نواندنیشی لە فیلمی سەرۆک خێزان (The Godfather) بوو لەساڵی ١٩٧١ کە دواتر خەڵاتێکی ئۆسکاریشی بردەوە بۆ ڕۆڵەکەی. وە ھەروەھا بە یەکێک لە مەزنترین و کاریگەرترین ئەکتەرەکانی سەدەی بیستەم دادەنرێت.
سەرچاوە
http://en.wikipedia.org/wiki/Marlon_Brando
پەراوێزەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:مەرگەکانی پەیوەندیدار بە نەخۆشی لە کالیفۆرنیا پۆل:مردووانی ٢٠٠٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤ پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی پۆل:ئەکتەرانی دووڕەگەزخوازی ئەمریکی پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
بڕیارنامەی ١٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ چۆنێتیی دیاریکردنی سەرۆکی ئەنجومەنی ئاسایش. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٨٤ەم، بە ٩ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لە ١٩٤٦
بۆچی ناپرسی حاڵم (گۆرانی)
بۆچی ناپرسی حاڵم یا بریندارم ناوی گۆرانییەک فولکلۆری کوردییە. ئەم گۆرانییە لە بنەڕەتدا گۆرانییەکی کورمانجییە (بە ناو ئەز بمرم) بەڵام بە سۆرانیش زۆر خوێنراوە. عەزیز شاھرۆخ بە ھاوکاریی جەلیل عەندەلیبی لە ئەلبۆمی لە دەستی عیشقدا، ئەم گۆرانییەی بە دەقی سۆرانی خوێندوە (لە سەر پلەی دەنگی سی). بەشێک لە شیعری ئەم بەرھەمە بە شیوەی خوارەوە:
بریندارم دەناڵم، پڕ بە دیدەی خەیاڵم بۆچی ناپرسی حاڵم، پەرێشان و ئەبدالم ھەی نایە نایە نایە، چارەی من و تۆ نایە، ئەرێ ھۆ نایە
بەھارە خەم ڕەوێنە، دونیای شیرین شیرینە کەژ و کێوان ببینە، بڕوانە چەند ڕەنگینە ھەی نایە نایە نایە، چارەی من و تۆ نایە، ئەرێ ھۆ نایە