cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ھێرتا مولەر
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣ پۆل:Articles with hAudio microformats پۆل:نیشانی فەرماندە سوارچاکە ناوازەکانی کۆماری فیدڕالی ئەڵمانیا پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
دەیکرێ مۆنتگۆمەری
ژیانی سەرەتایی
دەیکرێ لە پێرث، ڕۆژائاوای ئوسترالیا لەدایکبووە، بۆ دایکی کەنەدی جودیث بارێت-لینارد، و باوکی نیو زیلەندی سکۆت مۆنتگۆمەری-ھاڕڤی. ئەو خوشکێکی بچووکی ھەیە، ساسیکا. دایک و باوکی کاریان لەسەر شاشە کردووە لە ئوسترالیا. دەیکرێ دەستی بە نواندن کردووە لەسەر شاشە و سینەما کە تەمەنی ٩ ساڵان بووە. دەیکرێ دوا ناوەندی ماونت ڵاوڵی سینیەری خوێندووە لە شارەکەی. کاتێک دەیکرێ تەمەنی ١٢ ساڵان بوو، ھاوپۆلەکانی دەنگیان داوە بە «ئەو قوتابییەی کە زۆرترین ئەگەری ھەیە کە ببێتە ئەستێرەیەکی ھۆڵیوود» لە کتێبی ساڵەکەدا. دەیکرێ بەردەوام بوو لە خوێندی ھونەری دراما لەڕێی خوێندنی دووەمییەوە. دەیکرێ خوێندنی نواندنی لە WAAPA تەواوکرووە لە زانکۆی ئیدث کاوان لە ٢٠١٥.
پیشە
یەکەم کاری نواندنی دەیکرێ دەرکەوتنی بوو لە Betrand the Terrible بەڕۆڵی فرێد، لە ٢٠١٠. لە ٢٠١١ دا، لە ئەڵقەی یەکەمی Family Tree دەرکەوت. لە ٢٠١٥ دا، دەیکرێ دەرکەوت لە موزیک ڤیدیۆی "Old Souls" ی باندی دێتکۆڕی ئوسترالی Make Them Suffer دەرھێندراو لەلایەن جەیسن ئیشرایان.
دەیکرێ ڕۆڵی سەرەکی جەیسن سکۆتی گێڕا، سەرۆکی پاوەر ڕەینجەرس، لە دروستکراوەی فیلمی Power Rangers. فیلمەکە لە ٢٠١٧ دا بڵاوکرایەوە. دەیکرێ لە موزیک ڤیدیۆی دوانەی ئوسترالی ئاگنس و جولیا ستۆن دەرکەوت بۆ گۆرانی "Chateau". ئەو لە بەشی دووەمی فیلمی ئوسترالی کۆمیدی A Few Best Men دەرکەوت، بەناوی A Few Less Men.
لە ٢٠١٧ دا، دەیکرێ بەژداری کاستی وەرزی دووەمی زنجیرەی نێتفلیکسی شتە نامۆکان کرد بەڕۆڵی کارەکتەری بیڵی ھارگرۆڤ. لە ٢٠١٩ دا، گەڕایەوە بۆ ڕۆڵەکە لە وەرزی سێیەم.
لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ دا، دەیکرێ بەژداری لە The True History of the Kelly Gang کرد، کە لە ڕۆمانی بەھەمان ناوەوە وەرگیراوە، لەگەڵ ڕەسڵ کرۆوی و نیکۆلاس ھەڵت. وێنەگرتن لە ٢٠١٨ دەستی پێکرد.
لە ١١ی تەممووزی ٢٠١٩ دا، پۆدکاستی خۆی بڵاوکردەوە بەناوی "DKMH"، کە شیعرەکانی خۆی تێدایە. پێناسەی پۆدکاستەکە ئەڵێت کە دوو ساڵی بەسەربردووە بۆ کۆکردنەوەی شیعرەکانی و دۆزینەوەی مۆسیقاژەنی "تەواو بەتوانا" بۆ یارمەتیدانی بۆئەوەی "بیھێنێتە ژیان".
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤
تاھیر یاروەیسی
ژیان
تاھێر یاروەیسی لە ساڵی ١٩٤٠ لە بنەماڵەیەکی یارسان لە شاری گاوارە سەر بە شارستانی داڵاھۆی پارێزگای کرماشان لە دایک بوو. ژەنینی تەموورە لە تەمەنی دە ساڵی دەستیپێکرد و لە لای سەید وەلی حوسەینی خەریکی فێربوونی مەقامەکانی ئەم ئامێرە بوو، کە یەکەمین و کاریگەرترین مامۆستای بوو کە چوو بۆ لای و یەکێک لە گەورەترین ژەنیارەکانی تەموورە بووە. ھەروەھا لالۆ بەیرخان یەکێک دیکە لە مامۆستاکانی بوو کە یاروەیسی لە ھونەریان کەڵکی وەرگرت. تاھێر یاروەیسی جگە لە ژەنینی تەموورە، لە تاشین و درۆستکردنی ئەم ئامێرەش زۆر بەکار بوو و ئەم ھونەرە لە لای چەنگیز فەرمانی فێر بووبوو کە گەورەترین مامۆستای تەموورەتاشی لە کۆمەڵگای یارسان بوو. تاھێر یاروەیسی قوتابییەکانێکی زۆری پەروەردە کرد و ژیانی خۆی بۆ پەروەردەکاریی چڕین و ژەنینی تەموورە پێشکەش کردبوو و کەلامچڕەکان و ژەنیارانێکی زۆر لە ناوچەکانی جیاوازی کرماشان و تەنانەت شارەکانی دیکە وەکوو تاران پەروەردە کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:ژەنیارانی کورد پۆل:ژەنیارانی ئێرانی پۆل:ژەنیارانی تەموورە پۆل:یارسانییەکان
حەسەنی
حەسەنی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سۆما نشیو، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
حەسەنی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
پێڕستی شارەکانی سووریا
وڵاتی سووریا لەڕووی ئیدارییەوە بەسەر ١٤ پارێزگا دابەش بووە، کە بەسەر ٦٥ قەزا دابەش کراون، کە زیاتریش بەسەر ٢٨٤ ناحیە دابەش کراون. ھەریەک لە پارێزگا و قەزاکان جگە پارێزگای ڕیف دیمەشق و ناوچەی مەرکەز ڕیف دیمەشق، ناوەند یان پایتەختی خۆیان ھەیە. ھەروەھا ھەموو ناحیەکانیش ناوەندی خۆیانیان ھەیە.
بناویلەی چوارتا
بناویلەی چوارتا گوندێکە، کەوتووەتەناحیەی چوارتا(سەنتەر)، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پێڕستی شارەکانی سووریا
بێجگە لە قەزای جەبەل سەمعان کە ناوەندەکەی شاری حەلەبە، ھەر قەزایەک ھەمان ناوی ناوەندی بەڕێوەبەرایەتیی خۆیی ھەیە. بێجگە لە ناحیەی جەبەل سەمعان کە ناوەندەکەی شاری حەلەبە، ھەمان شت بەسەر گشت ناحیەکان جێبەجێ دەبێت.
شارەکان (پارێزگا و قەزاکان)
لە ٦٥ قەزای سووریا، ٦٤یان شارێکی ھەیە کە وەک پایتەختی ھەرێمی (ناوەندی کارگێڕی) خزمەت دەکات. مەرکەز ڕیف دیمەشق قەزایەکی بێناوەندی ھەرێمیی فەرمییە.
بناویلەی چوارتا
جوگرافیا
بناویلەی چوارتا لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی چوارتا و لە باشوور لەگەڵ گوندی هەرمن و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی شیراوێژە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سامان.
پێڕستی شارەکانی سووریا
شارەکان (پارێزگا و قەزاکان)
شاری دیمەشق وەک پارێزگا، قەزا و ناحیەش کاردەکات. پارێزگای ڕیف دیمەشق ھیچ ناوەندێکی فەرمیی نییە و ناوەندەکانی لە دیمەشقن.
بناویلەی چوارتا
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پێڕستی شارەکانی سووریا
شارەکان (پارێزگا و قەزاکان)
١٣ شاری یەکەمی نێو خشتەکە ناوەندی پارێزگا و قەزاکەیانن.
سەرچاوەکان
سووریا
ئەمریکییەکان
وێنۆک|٣٣١،٤ ملیۆن هاوڵاتی ئەمریکی هەن، بەپێی ساڵی ٢٠٢٠ ئەمریکییەکان یان خەڵکی ئەمریکا ئاماژەیە بۆ خەڵکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە ئەمریکیی ڕەسەن و ھاووڵاتیانی ئەم وڵاتەشەوە. ئەمریکییەکان بەپێی ڕەگەزنامە پۆلێن دەکرێن ئەگەر لە یەک نەتەوە و نەتەوەی جیاواز پێکھاتبن. جگە لە دانیشتووانی ڕەسەنی ئەمریکی، بە شێوەیەکی بنەڕەتی ھەموو ئەمریکییەکان یان باوباپیرانیان دەگرێتەوە کە لە پێنج سەدەی ڕابردوودا کۆچیان کردووە بۆ ئەمریکا. با وجود ترکیب چند قومی آن، سەرەڕای پێکھاتەی فرە نەتەوەیی، ئەو کولتوورەی کە زۆربەی ئەمریکییەکان ھاوبەشن، دەتوانرێت بە کولتوری باڵادەستی ئەمریکا ناوببرێت، کولتوری ڕۆژاوا تا ڕادەیەکی زۆر لە نەریتی کۆچبەرانی ئەورووپای ڕۆژاوا و ئەورووپای باکوور پێکھاتووە. سەرەڕای ئەوەش، ئەمریکییەکان و خەڵکی بە ڕەچەڵەک ئەمریکی لە ئەمریکا لە ئاستی نێودەوڵەتی و لە وڵاتانی دیکەدا دەژین.
ئالبانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
ئالبانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ بوو کە لە ٢٦ی ئاب تا ١٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٧٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
زەرزی
زەرزی گوندێکە کەوتووەتە ناحیەی سورداش، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
زەرزی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سێکانیان و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی ھەنجیری عەواڵان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی عیسابەگی و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بیران.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
١٥٣٦ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1536 (توضيح)
نامیبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
نامیبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
فراکتاڵ
وشەکە
وشەی فراکتاڵ fractal لە وشەی لاتینی fractus یان fractum بە واتای شکاو وەرگیراوە و یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی فراکتاڵ -بەشبوون- وەسف دەکات. وشەی فراکتاڵ بە واتای بەردێک دێت کە بەشێوەیەکی ناڕێک شکابێت.
ڕەھەند
ھێڵ، چەمکێکی یەک ڕەھەندییە، ڕووتەخت، خاوەنی دوو ڕەھەندە و بۆشایی، سێ ڕەھەندی ھەیە. بەپێچەوانەی ھەموو ئەمانە ڕەھەندی فراکتاڵ ژمارەیەکی تەواو نییە. بۆ نموونە فراکتاڵێک دەتوانێت ١٫٢ ڕەھەندی بێت، واتە لەھێڵ ئاڵۆزترە و لە ڕووتەخت سادەترە. ڕەھەندی فراکتاڵەکان لەڕێگەی فورموولە لۆگاریتمییەکانەوە دەدۆزرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:تۆپۆلۆژی پۆل:ماتماتیک و ھونەر پۆل:فراکتاڵەکان پۆل:پێکھاتە ماتماتیکییەکان
توتەقاج
توتەقاج یەکێکە لە گوندەکانی قەزای سەید سادق و پارێزگای سلێمانیە لە باشووری کوردستان. سەر بەناوەندی ناحییەی سەیدسادقە، لە باکورەوە گوندی زەنگیسەرە و لە باشورەوە گوندی شانەدەری سەروو و لە ڕۆژهەڵاتەوە گوندی بەرکەورگان و لە ڕۆژاواوە گوندی گڵەزەردەیە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی سلێمانی
ستۆدیۆکانی دەبلیوو دەبلیوو ئی
ستۆدیۆکانی دەبلیوو دەبلیوو ئی پێشتر بە دەبلیوو دەبلیوو ئی فیلم ناسراو بوو ستۆدیۆیەکە بۆ بەرھەمھێنانی فیلمی ئەمریکی کە خاوەندارێتی دەکرێت لەلایەن کۆمپانیای زۆرانبازی پیشەگەرە فیلمەکانی ستۆدیۆکانی دەبلیوو دەبلیوو ئی زۆر جار ئەکتەر و خانمەئەکتەرەکانی ناسراو تێکەڵ دەکەن لە ڕۆڵی پێشەنگ لەگەڵ زۆرانبازەکانی دەبلیوو دەبلیوو ئی، ھەروەھا ئەو تیمانەی کە کۆمپانیای بەرھەم و دابەشکردنی ھەیە بۆ گەیاندنی بەرھەمەکەی بە تێچوونێکی ھەرزانتر بۆ ھەردوو لایەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ٢٠٠٢ لە کالیفۆرنیا پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا پۆل:دەبلیو دەبلیو ئی
ئانچارتد ٤: کۆتایی دزێک
ئانچارتد: کۆتایی دزێک یارییەکی ئەکشنی-سەرکێشی ساڵی ٢٠١٦یە، لەلایەن ناری دۆگ پەرەیپێدراوە و لەلایەن سۆنی کۆمپیوتەر ئینتەرتەیمێنت بڵاوکراوەتەوە. ئەمە چوارەمین دەرچوونی زنجیرەی سەرەکی ئانچارتدە، چەند ساڵێک دوای ڕووداوەکانی ئانچارتد ٣: فریودانی درەیک باس دەکات، یاریزانەکان کە کۆنترۆڵی ناتان درەیک دەکەن.
بەرەوپێشچوونی بەشی چواری ئەنچارتد لە ساڵی ٢٠١١ دەستی پێکرد، ماوەیەکی کەم دوابەدوای دەرکەوتنی ئەنچارتدی ٣. لەلایەن دەرھێنەری داھێنەر ئامی ھێنیگ و داھێنەری یاری جەستن ڕیچمۆند بەڕێوەدەبرا. بەرەوپێشچوونەکە لە ساڵی ٢٠١٤ کۆسپی ھاتە پێش بەھۆی جیابوونەوەی ھێنیگ و ڕیچمۆند لە (ناتی دەگ- Naughty Dog)؛ و نێلی درەکمان و بروس سترالی بوونە جێگرەوەیان. تیمەکە بەدوای یەکگرتوویی توخمەکانی یاری کراوەی جیھانیدا وێڵە، ھەروەھا بە ئاستێکی بەرزتر بۆ ھاندانی دۆزینەوەکانی بەرزبوونەوەی ئازاد و بەرەنگاری جەنگ. پەیوەندی نێوان ناتان و ئێلێنا نێوەندگیر بوو، و (ناتی دەگ) ھەوڵ دەدات زیاتر لە یارییەکانی پێشوو بە مرۆڤیان بچوێنێت. (ثیفس ئێند) لە ئازاری ٢٠١٦ بۆ پلەیستەیشن ٤ زیادکرا. ئەوە یەکەمین یاری (ناتی دەگ) بوو کە بەتایبەت بۆ پلەیستەیشن ٤ گەشەی پێدرابوو. تیمەکە سوودیان لە ڕەقەکاڵە بینی بۆ دانانی ژینگەیەکی جووڵەیی فراوانتر. دوای ڕاگەیەندراوەکەی لە ساڵی ٢٠١٣، (ثیفس ئێند) بەشێوەیەکی بەرفراوان مەزەندە دەکرا. یارییەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە ستایشکرا، پیاھەڵدان بۆ یارییەکە لەلایەنی گێڕانەوە و ھەستێکی قووڵ و ڕوانین و فرەبەکارھێنەر، کرا. چەند ڕەخنەگرێک یارییەکەیان بە ئەنجامێکی شایستە بۆ چیرۆکی ناتان دانا. یارییەکە چەندین خەڵاتی ساڵانەی جیاجیای بردووەتەوە، لەوانەش خەڵاتی یاری ساڵ لە چەندین بڵاوکراوەی یاری و ڕەخنەیی و ڕێوڕەسمەکانی خەڵاتکردن.
سەرچاوەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٦ پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:یارییەکانی ویندۆز پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن ٥ پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان
تەنی ڕەش
وێنۆک|لە گەڵ دابەزینی پلەی گەرمی تەنی ڕەش چڕی تیشکدانەوەش دادەبەزێ و چڕی ئەو تیشکانەی لێی دەردەچێ بەرەو درێژی شەپۆلەی درێژ دەچێت. لەم وێنەیە دا تیۆری کلاسیکی بۆ تەفسیری تیشک دانەوەی تەنی ڕەش نیشان دراوە کە دورە لە داتای تاقیگەیی. تەنی ڕەش تەنێکی نمونەییە، کە توانای ھەڵمژینی گشت ئەو تیشکە کارۆموگناتیسیانەی ھەیە کە دەکەونە سەری، وە لە بە بەرز کردنەوە پلەی گەرمیەکەی توانای دانەوەی گشت تیشکێکی ھەیە. بۆیەش ئەم ناوەی لێنراوە چونکە لە پلەی گەرمی نزمدا ھیچ تیشکێک لە تەنەکەوە بۆ دەوروبەر ناگەڕێتەوە و بە شێوەی ڕەش دەردەکەوێ. نمونەیەکی تەنی ڕەش دەشێ کونێکی بچوک بێت لە کیوبێک یا لە دیوارێدا کە بەشێوەی تاریک دەردەکەوون. تەنی سپی بە پێچەوانەوە گشت ئەو ڕەنگانەی دەکەونە سەری دەیداتەوە و ھیچیان ھەڵنامژێت. بەم ھۆیەشەوە تەنەکە بە سپی دەبینرێ چونکە گشت تیشکەکان ڕەنگی سپی دروست دەکەن.
کاتێک تەنێکی ڕەش گەر دەکرێت ڕەنگی بەرەو سور دەچێت، واتا لەم پلەی گەرمیەدا بە ڕێژەیەکی بەرچاو ئەو فۆتۆنانە دەردەدات کە درێژی شەپۆلەکەیان یەکسانە بە ڕەنگی سور. پاش گەم کردنی زیادتر، ڕەنگەکە بەرەو سپی ھەڵدەگەڕێ. لەم حاڵەتەدا ماددەکە گشت فۆتۆنەکانی مەودای بینین دەردەدات و بەیەکەوە ڕەنگی سپی بەرھەم دێنن.
نموونەی تەنی ڕەش
وێنۆک|تەنی ڕەشی نمونەیی. کیوبێک کە کونێکی بچوکی تێدایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ستێرفیزیک پۆل:زانستی ماددە پۆل:گواستنەوەی گەرمی
ئالان حەمە سەعید
ئالان حەمە سەعید ساڵح (لەدایکبووی ١٩٨١) لەوەتەی ١٠ی تەمووزی ٢٠١٩، لەسەر پشکی پارتی دیموکراتی کوردستان لە نۆیەمین کابینەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بووەتە وەزیری پەروەردە. ئالان بڕواننامەی بەکالۆریۆسی ھەیە لە زانستە سیاسییەکان لە زانکۆی سەلاحەدین، ماستەریشی ھەیە لەھەمان بوار، ھەروەھا لەسەر ھەمان بابەت قوتابی دکتۆرایە لە زانکۆی سلێمانی. بەرلەوەی ببێتە وەزیر، مامۆستای زانکۆ بووە لە زانکۆی ھەڵەبجە.
ئالان بەرپرسی مەکتەبی ریکخستنی ئەنجوومەن و ئەندامی ئەنجوومەنی سەرکردایەتیی پارتیی بووە لە پارێزگای سلێمانیی و پارێزگای ھەڵەبجە.
وێنۆک|ئالان حەمە سەعید
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:زیندووان پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان پۆل:وەزیرەکانی کابینەی نۆیەمی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان پۆل:دەرچووانی زانکۆی سەلاحەدین کوردەکانی باشووری کوردستان
١٥٣٧ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1537 (توضيح)
ئالبانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
ئالبانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بوو کە لە ٢٥ی تەممووز تا ٩ی ئابی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا لە ئیسپانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
گوێزڵقایە
گوێزڵقایە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری لەک، ناوچەی تەرواڵ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
گوێزڵقایە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
١٥٣٨ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1538 (توضيح)
نۆرماندی خواروو
نۆرماندی خواروو (بە فەڕەنسی:Basse-Normandie) ناوچەیەکی بەرێوەبەرییە پێشووی فەڕەنسایە. لەوەتەی ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ نۆرماندی خواروو و سەروو یەکخران، بوون بە ناوچەیەک کە ئێستا پێی دەوترێت نۆرماندی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٦
جەعفەر عەسکەری
جەعفەر پاشا عەسکەری (بە عەرەبی: جعفر العسكري) (لەدایکبووی ١٥ی ئەیلوولی ١٨٨٥ – مردووی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٦). کەسایەتی سیاسیی عێراقی بوو، دوو جار بوو بە سەرۆکوەزیرانی عێراق: لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٢٣ بۆ ٣ی ئابی ١٩٢٤ ھەروەھا لە ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٢٦ تاکوو ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٧.
جەعفەری لە سووپای ئیمپراتۆری عوسمانی خزمەتی کردووە لەکاتی جەنگی جیھانیی یەکەم، ئەمەش تاکوو ئەوەی لەلایەن ئینگلیزەوە دەستگیردەکرێت لەکاتی پەلەماردانی ئینگلیز بۆ میسڕ کەلەژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆردابوو. جگە لەکاری سەرۆکوەزیرانی ئەوا لە دوو ماوەشدا وەزیری بەرگری و وەزیری کارووباری دەرەوەی عێراق بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٥ پۆل:مردووانی ١٩٣٦ پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق پۆل:عەرەبەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی پۆل:خەڵکی بەغدا
نامیبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
نامیبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
زەلێن
زەلێن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سورداش، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
زەلێن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سورقاوشان و لە باشوور لەگەڵ گوندی سۆتکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دەرەنار و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سورقاوشانی شێخان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
١٥٣٩ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1539 (توضيح)
نەگۆڕی پلانک
وێنۆک|تەفسیری پلانک بۆ تیشکدانەوەی تەنی ڕەش نەگۆڕی پلانک بریتیە لە ژمارەیەکی جێگیر کە ماکس پلانک لە ساڵی ١٩٠٠ دۆزیویەتیەوە. ئەم نەگۆڕە بە h نیشان دەدرێ و بڕەکەی یەکسانە بە: لە ڕاستیدا ئەم بڕە ھاوکۆلکەیەکی نەگۆڕە لە یەکەم یاسای کوانتەمی پلانک بۆ تەفسیر کردنی تەنی ڕەش (E=hv). ھەروەھا ووزەی فۆتۆنێک یەکسانە بە لەرەلەری فۆتۆنەکە، جاران ئەم نەگۆڕە.
وێنۆک|ئەو تیشکانی بە لەرەلەری جیاو چڕی جیاواز لە پلە گەرمیە جیاوازەکان لە تەنی ڕەش دەردەچن لە سەدەی نۆزدەدا، فیزیاناسان نەیاندەتوانی بە تەواوی تەفسیری تیشکدانەوەی تەنی ڕەش بکەن. بە واتایەکی تر ئەو ھاوکێشە ماتماتیکیانەی لەو سەردەمە سودی لێدەبینرا ھەماھەنغ نەبوون لەگەڵ داتاکانی تاقیکردنەوەی کرداری. تا لە ساڵی ١٩٠٠ز، ماکس پلانک یاسایەکی بەدەست ھێنا کە لە ڕێی فیت کرنی داتاکانی بەدەست ھاتوو لە تاقیکردنەوە، فەراھەم ببو. ئەو وای دانابوو کە گشت ئەو بارگە کارەباییانە کە لە ئەنجامی لەرەلەریان لە ناو تەنی ڕەش تیشک کارۆموگناتیسی دەردەدەن، پێویستە وزەی ئەم تیشکانە پچڕ پچڕ بێت. ئەو پاشان لەڕێ ماتماتیکیەوە توانی ئەم ھاوکۆلکەیە hبدۆزیەوە. بۆ بە بەرز نرخاندنی ھەوڵ و کۆششەکانی ئەم زانایە، نەگۆڕەکە ناوی ئەوە لێنرا. پاشان ئەڵبەرت ئەنیشتاین توانی سود لەم بڕە ببینێت و کوانتەمی ڕووناکی دۆزیەوە و ناوی لێنرا فۆتۆن. ھەردوو زانا لە ساڵانی ١٩١٨ و ١٩٢١ خەڵاتی نۆبڵیان پێ بەخشرا.
دیاردەی کاریگەری کارۆڕووناکی
thumb|left|275px|ئەم وێنەیە ئەوە نیشان دەدات کە کاتێک ئەلیکترۆن لەسەر ڕووی مادەی دەدرێتەوە کە لە فۆتۆنی لێدراوەوە دەستمان کەوتووە. بریتیە لەو بیردۆزەی کە تێیدا ئەلیکترۆن بڵاودەبێتەوە لە سەر ڕووی ماددەیەک (کانزا یان ناکانزا) لە ئەنجامی توانای ھەڵمژینیان بۆ وزە لە تیشکدانەوەی کارۆ موگناتیسی بۆ درێژە شەپۆلی زۆر کورت، کە وەک شاراوە یان ڕووناکی سەرو بنەوشەی. لێرەدا ئەلیکترۆن بڵآودەبێتەوە (دەدرێتەوە) کە دانراوە وەک " photoelectron" کە ئەمەش یەکەمجار دۆزرایەوە لەلایەن زانا ھێنریک ھێرتز لە ساڵی ١٨٨٧، ئەم دۆزراوەیەش ناونرا بە " کاریگەری ھێرتز"، ھێرتز پیشانی دا کە کارەبای ڕووناککراوە لەگەڵ تیشکی ژوور وەنەوشەیی ھێمای کارەبای دروست دەکات زۆر بە ئاسانی.
دیاردەی کاریگەری کارۆڕووناکی شوێن خۆی دەگرێت لەگەڵ فۆتۆن لەگەڵ وزەیەک کە بڕەکەی چەند ئەلیکترۆن ڤۆڵتێک دەبێت، لە ژمارەی بەرزی ئەتۆمیک ی توخمێک، کە زیاترە لە ١ ئەلیکترۆن ڤۆڵت. لە فۆتۆنی وزە زۆرەکاندا کە وەک وزەی ئەلیکترۆنەکانی ترە کە دەکاتە ١١ کیلۆ ئەلیکترۆن ڤۆڵت، وەک دیاردەی پەرشبوونەوەی کۆمپتن، ھەر پرۆسەیەکی تر، ئەبێت ئەمە ڕووبدای وە ھەندێ جار وزەکەی دوو ئەوەندەی بێت (١٫٠٢٢ مێگا ئەلیکترۆن ڤۆڵت). لێکۆڵینەوەی دیاردەی کاریگەری کارۆڕووناکی بریتی بوو لە چەند ھەنگاوێکی گرنگ بۆ تێگەشتن لە سروشتی کوانتەم بۆ ڕووناکی و ئەلیکترۆن. کاریگەر بوو بۆ ئەوەی تێبگەین لە دوو سیفەتی شەپۆل.
سەرچاوەکان
پۆل:زانستی ماددە
بەیانان
بەیانان گوندێکە، کەوتووەتەناحیەی چوارتا(سەنتەر)، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بەیانان لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی کەناروێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی سنجەڵێ و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی بزورگی و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی جوبرەئیل.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
عەزیزی مەلاڕەش
عەزیز مەلا ئەحمەد ڕەحیم ناسراو بە عەزیزی مەلاڕەش، یەکێکە لە نووسەرە دیارەکانی باشووری کوردستان، ساڵی ١٩٣٦ لە ھەولێر لەدایکبووە و لە منداڵییەوە لەلای باوکی لە حوجرە خوێندوویەتی. دوای شۆڕشی ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨ لھ ساڵی ١٩٥٩ عەبدولکەریم قاسم بڕیارێکی وەزارەتی مەعاریف پەسەند دەکات بۆ بەشداریکردنی ھەندێک مەلای ئایینی، مامۆستا عەزیز چووەتە خولی مامۆستایی و دواتر بووەتە مامۆستای سەرەتایی. وەک ئەدیب و نووسەرو ڕۆماننووسێک توانیویەتی دەیان نووسین و لێکۆڵینەوەی ئەدەبی و زمان و چیرۆک و بەرھەمی منداڵان و چەندین ڕۆمانە کتێب ئامادە و چاپ بکات و کتێبخانەی کوردی دەوڵەمەند بکات. تاوەکو ئێستا ٢٠ کتێبی نووسیوە. ئێستا مامۆستا عەزیز خانەنشینە و لە ھەولێر نیشتەجێیە.
پۆل:خەڵکی ھەولێر پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦ پۆل:کورد پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد پۆل:ڕۆماننووسانی کورد پۆل:زیندووان پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢١ەم
ئالبانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
ئالبانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
نامیبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
نامیبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
ڕێد جۆن (ئەڵقەی دە مێنتڵست)
ڕێد جۆن ئەڵقەی ھەشتەمی وەرزی شەشەمی زنجیرەی دە مێنتڵستە. لە لایەن دروستکە بڕونۆ ھێڵەر نووسراوە و لە لایەن دەرھێنەر و بەرھەمھێنەری جێبەجێکار کڕیس ڵۆنگ دەرھێنراوە، ئەم ئەڵقەیە ئاماژەیە بۆ کۆتایی ڕێد جۆن، کە خەریکبوو بۆ تەواوی زنجیرەکە پەرەی دەسەند. ھەروەھاش کۆتا ئەڵقەی زنجیرەکەیە کە سوور بۆ ناونیشانی ئەڵقەکە زیاد بکرێت. "ڕێد جۆن" بۆ یەکەم جار لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ پەخشکرا.
لەم ئەڵقەیەدا پاتریک جەین کە ئێستا ڕاکردووە لە کۆتاییدا بەرەوڕووی بکوژی زنجیرەیی ڕێد جۆن، کە ھاوسەر و کچەکەی کوشتبوو، دەبێتەوە. لە ھەمان کاتدا نووسینگەی لێکۆڵینەوەی کاڵیفۆرنیا (سی بی ئای) دەکەوێتە ژێر لێکۆڵینەوەی ئێف بی ئاییەوە.
چیرۆک
لیزبن (نڕۆبن تەنی) دەچێتە نووسینگەیەکی بەتاڵ کە ئێستا خەریکە پاک دەکرێتەوە. بریکاری سەرپەرشتیکەر دێنیس ئابۆت (ڕۆکمەند دەنبار) بە لیزبن و تیمەکەی ڕادەگەینێت کە ئەوان ئێستا لەژێر لێکۆڵینەوەدان بە گوومانی ئەوەی وەک بەڕێوبەرەکەیان گەیڵ بێرترام (مایکڵ گاتسۆن) کە بە ڕێد جۆن دادەنرێت، تاوانبارن ئەوان لە کار ڕادەگیرێن.
بێرترام بە تەلەفونێکی گشتی پەیوەندی بە جەینەوە دەکات بەڵام پێش تەواو بوونی دەوەستێت ئەمەش چونکە ئەفسەرێکی پۆلیس دێتە ژوورە و بێرترام دەناسێتەوە. ھاوبەشەکەی بێرترام ئۆسکار کۆردێرۆ (جۆ نییەڤەس) تەقە لە پۆلیسەکە دەکات و پاشان دەڕۆن.
کارل ئەکسێل گۆتلەند
کارل ئەکسێل گۆتلەند (لەدایکبووی ٢٤ی شووباتی ١٧٩٦ تا ٢٠ی نیسانی ١٨٧٥) دەزەرەوە و کۆکەرەوەی بابەتی فۆلکۆر، مێژووناس، سیاسەتوانی کلتوری، و زمانەوان، شارەزای مێژووی زمانەوانی، و وەرگێڕ و نووسەر و بڵاوکاری فینلاندی بووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٦ پۆل:مردووانی ١٨٧٥ پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ١٩یەم پۆل:وەرگێڕە فینلاندییەکان پۆل:زمانناسەکانی فینلاند
گەمارۆدانی تۆلۆن
گەمارۆدانی تۆلۆن شەڕێکی سەربازی کە لە سەردەمی شۆڕشە فیدراڵییەکان لە شەڕەکانی شۆڕشی فەڕەنسادا ڕوویدا. لەلایەن ھێزەکانی کۆمارییەکانەوە دژی یاخیبووانی شاھانە ئەنجامدرا کە لەلایەن ھێزەکانی ئینگلیز-ئیسپانییەکانەوە پشتیوانی دەکران لە شاری تۆلۆن لە باشووری فەڕەنسا. لەم گەمارۆدانەدا، ناپلیۆن بۆناپارتی گەنج بۆ یەکەمجار ناوبانگ و پلەبەرزبوونەوەی بەدەستھێنا دوای ئەوەی نەخشەکەی کە بریتی بوو لە گرتنی قەڵاکانی سەرووی بەندەرەکە، شارەکەی ناچارکرد خۆی بدات بەدەستەوە و بەلەمەکانی ئینگلیز-ئیسپانییەکان بکشێنەوە. گەمارۆدانی بەریتانی لە ساڵی ١٧٩٣ یەکەم بەشداری ھێزی دەریایی شاھانە بوو لە شۆڕشی فەڕەنسا.
١٥٤٠ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1540 (توضيح)
کوێدڵنبۆرگ
کوێدڵنبۆرگ شارۆچکەیەکە دەکەوێتە باکووری شاخەکانی ھارز، لە ناوچەی ھارز لە ڕۆژاوای ساکسۆن-ئانھاڵت لە ئەڵمانیا. کوێدلینبۆرگ وەک ناوەندێکی بازرگانی کاریگەر و ئاوەدان لە سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاستدا بووە ناوەندێکی کاریگەری لەژێر دەسەڵاتی میرنشینی ئۆتۆنی لە سەدەی ١٠ و ١١دا. قەڵا و کڵێسا و شارۆچکە کۆنەکە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەم سەردەمەی کاریگەرییە، لە ساڵی ١٩٩٤ بەھۆی پاراستنی ناوازە و تەلارسازی ڕۆمانی نایابەوە خرایە لیستی میراتی جیھانی یونسکۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئەڵمانیا پۆل:CS1 German-language sources (de) پۆل:Articles with hAudio microformats پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
ژاوۆ وو
ژاوۆ وو (بە چینی:趙武 خوێندنەوە: ژاوۆ وو) ناوی دوای مردن: ژاوۆ وێنزی (بە چینی:趙文子; خوێندنەوە: ژاوۆ وێنزی، وێنزیی ژاوۆ) تاقە کوڕی ژاوۆ شوۆ لۆردی ھۆزی ژاوۆی سەربە ویلایەتی جین لە سەردەمی بەھار و پایزی مێژووی دێرینی چین
سەرچاوەکان
پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی ژاوۆ پۆل:ژاوۆ (ویلایەت) پۆل:ژۆنگجوانجیانگەکانی ویلایەتی جین
فۆتۆن
وێنۆک|چەند ڕەنگێکی ڕوناکی لەیزەر. سور درێژترین درێژی شەپۆلی ھەیە و وزەی فۆتۆنەکانی کەمترینە، بەڵام وەنەوشەیی کوردترین درێژی شەپۆلی بیناییە و فۆتۆنەکانی زۆرترین ووزەیەن ھەیە. فۆتۆن (بە ئینگلیزی: Photon) بچوک ترین یەکەی تیشکی کارۆموگناتیسیە کە خێراییەکەی لە بۆشاییدا یەکسانە بە خێرایی ڕووناکی. ھەر یەک لە شەپۆلی ڕادیۆیی، ڕووناکی، تیشکی ئێکس، و تیشکی گاما لە فۆتۆن پێک ھاتوونە. بارستایی وەستاوی فۆتۆن یەکسانە بە سفر. خێراییەکەی لە ناوەندێکەوە بۆ ناوەندێکی تر دەگۆڕێت.
وەک گشت تەنۆلکە سەرەتاییە ناسراوەکانی تر، فۆتۆن لە ئێستادا بەجوانی لە لایەن یاساکانی کوانتەم میکانیکەوە ڕوون کراوەتەوە. فۆتۆن تایبەتمەندی دووانی ھەیە، واتا لە یەک کاتدا ھەم لەشێوەی تەنۆلکە خۆی دەنوێنێ و ھەم لە شێوەی شەپۆل. ھەڵبەت بە پێی درێژی شەپۆلی فۆتۆنەکە یەکێک لەم دوو تایبەتمەندیانە زاڵ تر دەبێ بەسەر ئەوەی تریاندا. بۆ نمونە فۆتۆنی ڕادیۆیی زیادتر تایبەتمەندی شەپۆلی بەسەر دا زاڵە و فۆتۆنی گاما تایبەتمەندی تەنۆلکەی زاڵ ترە.
فۆتۆن یەکەم جار لەلایەن ئەڵبێریت ئەنیشتاینەوە ناوی لێنراوە. ھەڵبەت ئەم زانایەش سودی لە دۆزینەوەکانی زانا ماکس پلانک وەرگرتوە کە چەند ساڵێک پێش ئەو نەگۆڕی پلانکی دۆزیەوە. ووزەی فوتۆنەکان بە ھۆی درێژی شەپۆلەکەیانەوە دیاری دەکرێت. ھەروەھا بە پێی ئەو ووزەیەی ھەیانە ئاستی تێپەڕبوونیان بە ناو ماددە دەگۆڕێت. بۆ نمونە تیشکی گامما زۆر بە ئاسانی دەتوانێت بە ناو دیوارێک دا تێپەڕ ببێت، بەڵام تیشکی ڕۆناکی بە ھۆی پەردەیەکەوە ڕێگری دەکرێ لە تێپەڕ بوونی.
تایبەتمەندیەکانی فۆتۆن ناکرێ بە ھیچ یاسایەکی کلاسیکی ڕاڤە بکرێت.
بە پێچەوانەی مۆدێلی شەپۆلی ڕووناکی کە شێوەکەی یەکپارچە، لە مۆدێلی کوانتەمی دا بە شێوەی فۆتۆن ووزەکەی لە شێوەی پارچە پارچە تەفسیر دەکرێ. ھەر پارچەیەک بڕێکی دیاری کراوی ووزەی ھەیە و قابیلی پارچە بوونی نیە. ئەم مۆدێلە توانی بەسەرکەوتوویی تەفسیری تەنی ڕەش بکەت کە پێشتر یاساکانی فیزیای کلاسیک گەیشتبوونە بن بەست لە تەفسیر کردنی.
وشەناسی
وشەی کوانتا پێش ساڵی ١٩٠٠ ز بەکار ھاتوە بۆ دیاری کردنی ئەندازەی بڕی جیاوازەکان، وەک ڤۆڵتیە و تەزووی کارەبا. لە ساڵی ١٩٠٠ز ماکس پلانک ئیشی لەسەر تەنی ڕەش دەکرد، بەتایبەتی کە لە تەفسیری کارەساتی سەرووەنەوشەیی پێش ئەو کەس نەیتوانی بوو تەفسیرێکی گونجاو بخاتە ڕوو. ئەو وای دانا کە ئەو تیشکە کارۆموگناتیسیانەی کە لە تەنی ڕەش دەردەچێ پێویستە لەشێوەی پاکەتی ووزە دابێت. لە ساڵی ١٩٠١ ناوی ئەم پاکەتە ووزانەی نا توخمی ووزە (Energy elements). لە ساڵی ١٩٠٥ ئەلبێرت ئەنیشتاین لە تەفسیری دیاردەی کاریگەری کارۆڕووناکی بۆی دەرکەوت کە ووزە لە شێوەی پچڕ پچڕە دەتوانێ بەتەواوی ئەم دیاردە فیزیاییە ڕوون بکاتەوە.
بۆ یەکەم جار وشەی فۆتۆن لە لایەن ئارتور کۆمتۆن بەکارھێنرا لە ساڵی ١٩٢٨ کە وەرگیراوە لە وشەی یۆنانی (φῶς).
تایبەتمەندیە فیزیاییەکان
فۆتۆن بارستایی و بارگەی کارەبایی نیە و تەنۆلکەیەکی جێگیرە. گشت فۆتۆنێک پێک ھاتوە لە بواری موگناتیسی و بواری کارەبایی کە بە شێوەی ئەستون لەگەڵ یەکتر ڕێدەکەن.
فۆتۆنەکان بە چەندین پڕۆسەی جیاجیا بەرھەم دێن. بۆ نمونە لە تاودانی بارگەیەکی کارەبایی، لە دابەزینی ئەلێکتڕۆن یا پڕۆتۆن لە ئاستی ووزەی بەرز بۆ ئاستی ووزەی نزم. فۆتۆنی ڕادۆیی درێژتری شەپۆلی ھەیە و گاماش نزمتری درێژی شەپۆل بەڵام بەھێزتری شوپۆلی کارۆموگناتیسیە.
ھەروەھا فۆتۆ دەتوانێ لە دیاردەی لەناوچونی ئەلێکتڕۆن و پۆزێتڕۆن کە بەیەکدادەکێشرێن بەرھەم بێت.
لە بۆشاییدا، فۆتۆن بە خێرایی ڕووناکی (c) ڕێدەکات و ووزە یەکسانە بە (E=pc). لەم ھاوکێشەیەدا p یەکسانە بە بڕی تەوژم. ئەم ھاوکێشەیە لە ھاوکێشەی نسبی خوارەوە بەدەست ھاتوە (بارستایی یەکسابە بە سفر):
ووزە و تەوژم تەنھا لە ئیعتیماد دەکەنە سەر لەرەلەر (ν) یاخود درێژی شەپۆل (λ):
لێرەدا k بریتیە لە ئاڕاستەبڕی شەپۆل (ھەروەھا ژمارە شەپۆل یەکسانە بە k). ھەروەھا بریتیە لە لەرەلەری خولاو، وە کورتکراوەی نەگۆڕی پلانک بریتیە لە.
لەبەر ئەوەی تەوژمیش ھەمان ئاڕاستەی جوڵەی فۆتۆنی ھەیە، بڕی تەوژم یەکسانە بە:
ھێندێکی فیزیایی تر بریتیە لە سپینی تەوژمی خولاو (spin angular momentum) کە پەیوەندی دار نیە بە لەرەلەری فۆتۆنەکەوە. بڕی ئەم سپینە یەکسانە بە (\pm\hbar).
مێژوو
وێنۆک|تاقیکردنەوەی تۆماس یۆنگ بۆ پەرش بوونی شەپۆل کە دوو سەرچاوەی A و B بەرھەمی دێنن. لە سەدە ھەژدەدا، ڕوناکی بە تەنۆلکەی وردیلانە وێنا کرابوو. پاش ماوەیەک ئەم تیۆریە نەیتوانی تەفسیری پەرش بوون (differaction)، شکانەوە (Refraction), و ھتد. بکات. بۆیە تیۆریەکی کە سەر ھەڵدا کە ڕووناکی بە شەپۆل وێنا کرد. ئەو زانایانەی کە پاڵپشتی ئەم تیۆریەیان دەکرد بریتی بوون لە ڕۆبێرت ھۆک (١٦٦٥)، کریستیەن ھۆیگنس (١٦٧٨)، بەڵام ئیسحاق نیوتن پاڵ پشتی لە یەکەم تیۆری دەکرد کە بۆیە ھۆی بەربڵاو بونەوەی زیادتری ئەم تیۆریە بەسەر تیۆری دووەم دا. لە سەدەی نۆزدەدا تۆماس یۆنگ و ئەگۆست فرەزنێڵ بە ڕوونی دەریان خست کە تەنھا لە ڕێی تیۆری شەپۆلی دەشێت چەند دیاردەیەکی فیزیایی وەک بەناویەکداچوون (Interference) و شکانەوە (differaction) تەفسیر بکرێت.
وێنۆک|شەپۆلی کارۆموگناتیسی کە تێیدا بواری موگناتیسی و بواری کارەبایی ئەستونن لەسەر یەک تیۆری ماکسوێڵ بۆ شەپۆل، ناتوانێ گشت تایبەتمەندیەکانی ڕووناکی تەفسیر بکات. لە تیۆری ماکسوێڵ، ووزەی ڕووناکی یەکسانە بە چڕی ڕووناکی، لە کاتێک دا لە تیۆری کوانتەمی دا ووزە لە ڕێی لەرەلەرەوە دەدۆزرێتەوە. بۆ نمونە ھەندێ تاقیکردنەوەی کیمیایی و فیزیایی ھەبوون کە ئەوەیان سەلماندوە کە ھەرچەند چڕی ڕووناکی زیاد بکرێ، پڕۆسەکە جێبەجێ نابێ ھەرچەند. بۆ نمونە لە دیاردەی کاریگەری کارۆڕووناکی (Photoelectric) دا ھەرچەند چڕی ڕووناکی زیاد بکڕێ کاریگەری ناخاتە سەر دەرچوونی ئەلێکتڕۆن لە پلێتە کانزاییەکە. بەڵام گەر لەرەلەری تیشکەکە زیاد بکرێ بەبەێ زیاد کردنی چڕی تیشکەکە، لە درێژی شەپۆلێکی دیاری کروا ئەلێکتڕۆنەکان ووزەی پێویست وەردەگرن و لە پلێتەکە دەردەچن. کەواتە تەنھا درێژی شەپۆلە کە کاریگەری ھەیە لە سەر دیاری کردنی ووزەی فۆتۆن. وێنۆک|بەرھەم ھاتینی فۆتۆن لە پڕۆسەی دابەزینی ئەلێکتڕۆن لە ئاستی ووزەی بەرز بۆ ئاستی ووزەی نزم لە مۆدێلی گەردیلەیی بۆر. لە لایەکیتر، لێکۆڵینەوەکان لەسەر تەنی ڕەش چەندین دەیەی خایاند (١٨٦٠–١٩٠٠). ماکس پلانک بچوکترین یەکەی ووزەی بە کوانتای ووزە دانا کە بریتیە لە (E=hv). پاشان ئەنیشتاین دیاردەی فۆتۆکارەبایی دۆزیەوە و بە ھۆیەوە خەڵاتی نۆبێڵی لە ساڵی ١٩٢١ پێ بەخشرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆپتیک پۆل:کارۆموگناتیسی
بۆ دوایین جار
بۆ دوایین جار زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانییە، لە دەرھێنانی ئەکبەر مەنسور فەلاح کە لە ساڵی ٢٠٠٧ز بەرامبەر بە ١٣٨٦ی کۆچی ھەتاوی لە مانگی ڕەمەزاندا و لە کەناڵی تارانەوە بڵاوکراوەتەوە. ئەم درامایە دواتر لەڕێگای کەناڵی سەحەری کوردی دۆبلاژکراوە بۆ سەر زمانی کوردی.
چیرۆک
چیرۆکی دراماکە باس لە کابرایەکی دەوڵەمەندی خاوەن کارگە دەکات بەناوی (قەندی) کە دەیان کرێکار لەبەردەستی کاردەکەن. چیرۆکی دراماکە بە جۆرێکە کە یەکێک لە کرێکارە یاخییەکانی کارگەکە بەناوی (حەبیب) کە لەڕێی پورزاکەیەوە (سەمەد) ھاتووەتە ناو کۆمپانییاکەوە، بەھۆی توڕەیی لە خاوەن کارگەکە کۆمەڵێک قسە دەکات کە ئەبێتە ھۆی دەرکردنی. دواتر لەکاتی پاڕانەوەیدا بۆ گەڕانەوەی بۆ کارگەکە خاوەنەکەی بریندار ئەبێ و کە ئەم پێی وایە مردووە ھەربۆیە لەگەڵ پورزاکەی ھەوڵی شاردنەوەی دەدەن.
مناڵەکانی قەندی لەگەڵ زاوا و بوکەکەیدا بەجۆرێک تەماحیان ھەیە کە ئاواتیان ئەوەیە باوکیان بەزوویی بمرێ و جارێکی تر نەیبیننەوە تا ببنە خاوەنی ھەموو سامانەکەی، بەڵام ئاشقبوونی حەبیب بۆ یەکێک لە کچەکانی خاوەن کارگە، تەواوی پلانەکان دەگۆڕێت.
عادا یۆنات
عادا یۆنات (بە عیبری: עדה יונת‎؛ لە دایکبووی ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٣٩ لە ئوورشەلیم) کریستالۆگرافیستێکی ئیسرائیلییە. ئەو بەکار و دۆزینەوەکانی دەناسرێتەوە کە لەبارەی پێکھاتەکانی ڕایبۆسۆم کردبوونی. لە ساڵی ٢٠٠٩، لەپاڵ ھەریەکە لە ڤینکاترامان ڕاماکریشنان و تۆماس ئەی ستایتز بووە براوەی خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا، ئەو بووە یەکەم ژنە ئیسرائیلی کە خەڵاتی نۆبڵ بباتەوە، لەوکاتەی ئیسرائیلییەکان ١٠ جار ئەو خەڵاتەیان وەرگرتووە. ھەروەھا بووە یەکەم ژن لە ڕۆژھەڵاتی ناوین کە خەڵاتی نۆبل لە بوارێکی زانستی بباتەوە، ھەروەھا یەکەم ژن بوو لەدوای ٤٥ ساڵ خەڵاتی نۆبڵ لە کیمیا بەدەست بھێنێت.
لەماوەی ژیانیدا کۆمەڵێک خەڵاتی پێدراوە، لەوانە لە ساڵی ٢٠٠٨، عادا یۆنات خەڵاتی ئەلبەر ئەنیشتاینی بۆ زانست پێدرا. لە ساڵی ٢٠١٨، ئەو لەلایەن زانکۆی کارنیگی مێلۆن دکتۆرای شانازی پێبەخشکرا.
عادا لە منداڵییەوە خولیای زانستی ھەبوو، سەرچاوەی ئیلھامەکەشی بۆ ژنە زانای پۆلەندی ماری کوری گێڕایەوە. ئەو لە ساڵی ١٩٦٢، لە زانکۆی عیبری ئورشەلیم بڕواننامەی بەکالۆریۆسی لە کیمیا بەدەست ھێنا. دواتر لە ساڵی ١٩٦٤، بڕواننامەی ماستەری لە کیمیای ژیان وەرگرت. دواتر ھەر لە ئیسرائیل، لە پەیمانگای زانستیی وایزمان، بڕواننامەی دکتۆرای لە تیشکی ئێکسی کریستالۆگرافیک بەدەستھێنا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩ پۆل:Webarchive template wayback links پۆل:زانایانی ژن پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست پۆل:وەرگرانی خەڵاتی وۆلف لە کیمیا پۆل:ژنە ژینناسەکان پۆل:ژنە زانستخوازەکانی سەدەی ٢٠ پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:ژنە زانستخوازەکانی سەدەی ٢١ پۆل:زانا جووەکان پۆل:ئیسرائیلییەکانی براوەی خەڵاتی نۆبێل پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
شازادەی سەربان
شازادەی سەربان (؛ خوێندنەوە: ئۆکتاپبانگ وانگسێجا) درامایەکی تەلەڤیزیۆنی فانتازیای ڕۆمانتیک کۆمیدییە، کە لەلایەن پارک یوچون، ھان جی-مین، جیۆنگ یو-می لی تای-سونگ، لی تای-ری جونگ سوک-وۆن، چۆی وو-شیک دا ڕۆلی دراماکە گێردراوە باس لە شازادەیەکی جێشنینی جۆسۆن دەکات کە گەشت بەناو کاتدا دەکات بۆ داھاتوو بۆ کۆریای مۆدێرن کە چوارسەد ساڵی زایینی دەبڕێت لە جۆسۆن بۆ کۆریا لەوێوە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور لە ٢٠١٢ دەستی پێکردووە پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور لە ٢٠١٢ کۆتایی ھاتووە پۆل:پەخشی دراما تەلەڤیزیۆنییەکان لەلایەن سیستمی پەخشی سێئول پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی ڕووداوەکانی دەکەوێتە ناو شاری نیویۆرک پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە رۆمانتیک کۆمیدییەکانی کۆریای باشوور پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی فانتازیای کۆریای باشوور پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی لە بارەی شانشینی جۆسۆنەوە کراون پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەسەر گەشت بەناو کاتدا لە کۆریای باشوور
١٥٤١ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1541 (توضيح)
سردی بچوک
سردی بچوک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سورداش، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کۆمەڵکوژیی پردێ
ڕابردوو
دوای ماوەیەکی کەم لە کشانەوەی سوپای عێراق لە کوێت، زنجیرەیەک ڕاپەڕینی جەماوەری لە باکوور و باشوور دەستی پێکرد. سەدام حوسێن بە خێرایی فەرمانی بە هێزەکانی و دڵسۆزانی دیکە کرد کە ڕاپەڕینەکە سەرکوت بکەن، ئەمەش بووە هۆی سەرکوتکردنی دڕندانە و قوربانییەکی زۆری خەڵکی مەدەنی لێکەوتەوە. هەروەها تورکمانەکان لە ناوچەکانی ناوچەی تورکمانی عێراق ڕاپەڕینیان ڕێکخست، بە مەبەستی خۆیان و دژایەتی خۆیان بۆ ڕژێمی سەدام دەربڕی، بەڵام لە ڕووی سەربازییەوە چالاک و پەرۆش نەبوون وەک کورد. هێزەکانی دڵسۆز بۆ سەدام حسێن دەستیان کرد بە ئامانجگرتنی هەر کەسێک کە گومانی ئەوەیان هەبوو سەر بە ڕاپەڕینەکان بێت. هەروەها توزخورماتۆ کە شارۆچکەیەکی دیکەی زۆرینەی تورکمانە لە باشووری کەرکوک، کۆمەڵکوژییەکی هاوشێوەی تورکمانەکانیشی بەسەردا هات.
تورکمانەکان لەلایەن حکومەتی بەعسی عێراقەوە پشتگوێ خران و بەعسییەکان بەگشتی ڕقیان لێدەکرایەوە بەهۆی میراتی عوسمانییانەوە، ڕژێمی سەدام دەیویست تورکمانەکان بەشێوازی خۆی بۆ پاکتاوکردنی عێراق لەناوببات. دڵسۆزانی سەدام حوسێن هەموو نێرەکانی ناو ئاڵتون کوبرۆیان بە مەترسی دەزانی. خەڵکی ئاڵتون کۆپرۆ بە ناسینی شێوازە دڕندەکانی سەدام حوسێن بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ناڕازییان، دەستیان کرد بە هەڵاتن بۆ هەرێمی کوردستان کە لەدەرەوەی کۆنترۆڵی عێراق بوو، بەڵام ڕێژەیەکی کەم لە پیاوانی تورکمان بڕیاریان دا بمێننەوە، پشتگوێی ئەوەیان نەدا کە چاوەڕێیان دەکرد.
کۆمەڵکوژی
لە ٢٨ی ئازاری ساڵی ١٩٩١ ھێزەکانی سەدام حوسێن دەستیان کرد بە دۆزینەوە و کۆکردنەوەی ھەموو ھاووڵاتیانی نێر لە پردی ئاڵتوون سەدام حوسێن داوای دەستگیرکردنی ھەموو ئەو پیاوانەی کرد بەبێ گوێدانە تەمەن و گواستنەوەیان بەئۆتۆمبێلی سەربازی بۆ شوێنێکی نادیار لەنزیک قەزای دیبس بۆ لەسێدارەدان. ھەندێک لەو پیاوانە بە بۆنەی مانگی ڕەمەزانی پیرۆزەوە ڕۆژوویان دەکرد دوای ئەوەی لە چاڵێکی گەورەدا کۆکرانەوە و بە تفەنگی ئۆتۆماتیکی تەقەیان لێکرا، پاڵیان پێوەنان بۆ ناو چاڵێکی پڕ لە خاک و کرانە گۆڕێکی بەکۆمەڵ پاشان سەربازەکان بەشێکی کشانەوە و شارۆچکەکە خرایە ژێر کۆنترۆڵی سەربازی توندەوە.
دوای
ئەو دانیشتووانەی کە سەرەتا ھەڵاتبوون، دەستیان کرد بە گەڕانەوە. شوانێک کە شاھیدی ئەم دڕندەیییە بوو، دەرکەوت و بە کەسانێکی گوت کە ئەو شتانەیان گەڕاندەوە کە بینیویەتی. چەند گەنجێک بردران بۆ چاڵەکە کە گوایە گۆڕی بەکۆمەڵی خزمەکانیان بوو بە یاوەری شوانێک و دوای ھەڵکەندنی قەناعەتیان پێکرا. تەرمەکان دەستیان کرد بە گێچاندن و زۆرجار نەناسراو بوون، بەڵام ئەو جل و پێڵاوانەی لەسەر تەرمەکان مابوون بیرۆکەیەکیان دا کە ھەر تاکێک کێیە. لە ڕۆژی یەکەمدا ئەو گەنجانە توانیان سێ تەرم بھێنن و بڕیاریشە ھەموویان لە گۆڕستانەکە بنێژرێن کە دواتر بە «گۆڕستانی شەھیدان» لەسەر پردی ئاڵتوون دەناسرێن لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا ھەموو تەرمەکان بە شێوەیەکی ڕێک و پێک لەم گۆڕستانە گیرابوون و بەخاک سپێردران.
ڕۆژی فینلەندی سوێدی
ڕۆژی فینلەندی سوێدی (، ) بۆنەیەکی ساڵانەیە لە ٢٤ی شوبات لە سوێد یادی دەکرێتەوە؛ و لەلایەن ئەکادیمیای سوێدی لە ٢٠١٠ پەسەندکراوە و بۆ یەکەمجاریش لە ٢٠١١ سازکرا. ٢٤ی شوبات ڕۆژێکی ھەڵبژێردراوی بۆنەکە بوو و ھەروەھا ڕۆژی لەدایکبوونی کارل ئەکسێل گۆتلەندە کۆکەرەوەی شیعری فۆلکلۆری و پارێزەری زمانی فینلاندی. ئامانجی ڕۆژەکە یادکردنەوەی سوێدییە فینلاندییەکانە و دانپێدانانی مێژووەکەیانە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆمەڵگای فینلاندی پۆل:کۆمەڵگای سوێدی پۆل:چاندی سویدی
کوژرانی ئابی چۆی
وێنۆک|چۆی لە ساڵی ٢٠٢٢|150px کچێکی ٢٨ ساڵی چینی خەڵکی ھۆنگ کۆنگ بە مردوویی لە ٢٤ی شووباتی ٢٠٢٣ دۆزرایەوە. چۆی خانمە مۆدێل و کەسێکی بەناوبانگی سەر ئینتەرنێت بوو. پۆلیس لاشەکەی بەبێ سەر لە گوندێک دۆزیەوە. ھەندێک لە ئەندامانی لاشەکەی لە ساردکەرەوە (بەفرگر) دانرابوو. پۆلیس ئەوەی بڵاوکردەوە کە شەش گومانلێکراو دەستگیرکراون. ئەوانیش ھاوسەری پێشووی چۆی، و ھەنێک لە ئەندامانی تری خێزانەکەی و پیاوێکی تری ٤١ ساڵان.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
ژۆنگجونجیانگ
ژۆنگجونجیانگ (بە چینی:中軍將) پلەیەکی سەرکردەی سەربازی یان سەرۆک وەزیران بوو لە ویلایەتی جین لە مێژووی دێرینی چین، وشەی «ژۆنگجونجیانگ» بە واتای «ژەنەڕالی ناوەندی سووپا» لەدوای ژاۆ دون پلەکە فراوانتر بوو بە شێوەیەک کە خاوەنی پلەکە ئەبووبە نوێنەری جین.
سەرچاوەکان
پۆل:جین (ویلایەتێکی چین)
١٥٤٢ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1542 (توضيح)
چیرۆکی زستان
چیڕۆکی زستان زنجیرەیەکی کورتە کە چیرۆکی خۆشەویستی چەند کەسێک لە گوندی خەیاڵی تورکی کینالی کار، بەتایبەتی عەلی و سەحەر نیشان دەدات.
ڕوانگەی گشتی
کینالی کار زنجیرەیەکی بچووکی فیلم بوو کە لە بورسا، تورکیا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٢ بۆ ٢٠٠٤ وێنەگیراوە. لە دەرهێنانی تانەر ئاکڤاردار، کینالی کار درامایەکی ڕۆمانسی بوو دەربارەی مامۆستای گەنج عەلی لە شارە گەورەکە (کە لەلایەن ئیمراوە ڕۆڵی گێڕاوە) کە ئەرکی فێرکردنەکەی لە گوندێکی دوور لە تورکیا پێیدراوە. لەکاتێکدا ماوەیەک دەخایەنێت بۆ ئەوەی عەلی خۆی بگونجێنێت لەگەڵ ژیانی گوندەکە، بەڵام بە خێرایی چەند هاوڕێیەک دروست دەکات. لە قۆناغە سەرەتاییەکانی زنجیرەکە، کچێکی گەنج لە گوندەکە دەبینێت بەناوی سەحەر (کە لەلایەن ئۆزلەم کۆنکەرەوە ڕۆڵ دەگێڕێت) ، کە دەکەوێتە داوی خۆشەویستییەوە.
چوار خوشکەکە
سەحەر، سەمیرە، فاتیمە، و پینار چوار منداڵن لە خەلیل بەگ و سوورەیا خانم. سەحەر گەورەترین و پێشەنگترینە. ئەو باڵیۆزی خێزانەکەیە و بەتەمەنترینە لە کچەکان. سەمیرە گەورەترین منداڵی ترە - ئیرەیی بە هەموو ئەو سەرنجانە هەیە کە سەحەر دەیگرێت و ناتوانێت چاوەڕێی ئەوە بکات کە هاوسەرگیری بکات بۆ ئەوەی بتوانێت هاوسەرگیری بکات. (لە نەریتی کینالی کار، مافەکانی هاوسەرگیری لەگەڵ تەمەن پێشڕەوی دەکەن. گەورەترین کچ یەکەم جار هاوسەرگیری دەکات، ئەگەر هاوسەرگیری نەکات، هیچ کام لە خوشک و براکانی ناتوانن هاوسەرگیری بکەن.فاتیمە سێیەمین گەورەترینە.  ئەو کچە گاڵتەجاڕ و نامۆ و نەگەیشتوو و بێ تاوانە.  هیچ بەرنامەیەکی نییە لەگەڵ هیچ کەسێک جگە لە ماهیر.  ئەو لە خۆشەویستیدایە لەگەڵ ماهیر.  دوایین، بەڵام گرنگتر، پینار، بچووکترین کچە.  ئەو زۆرتر ڕۆشنبیرە لە کچەکان و زۆرترین پێگەیشتووانە، لە تەنیشت سەحەر.  لە کۆتاییدا پۆستی مامۆستا عەلی وەک مامۆستای گوندەکە وەردەگرێت دوای مردنی.
خێزانی درێژکراو
لە ماوەی مانەوەی عەلی لە کینالی کار، ئەمە ئەو خێزانەیە کە لەگەڵیدا نزیک دەبێتەوە. عومەر و نورهان برا و خوشکن کە لە هەمان ماڵدا دەژین. عومەر هاوسەرەکەی مردووە و کوڕێکی هەیە بەناوی عەلی. نورهان لەگەڵ مێردەکەی ڕەجەب دەژی. زۆرجار لە ماوەی زنجیرەکەدا، عەلی لێرە لەگەڵ خێزانەکە دەژیا، چای دەخواردەوە و گفتوگۆ دەکات.
بەکار و زەهرا
لە ماوەی پەیوەندی خۆشەویستی نێوان عەلی و سەحەر، کەسانێکی تر بەشدارن لە پەیوەندییەکان. بەناوبانگترین لەو بابەتانە ئەو بابەتەیە کە لەنێوان بەکار و زەهرا بوو. کاتێک گەنج بوون، بەکار و زەهرا لە پەیوەندییەکدا بوون کە کۆتای هات. پیاوێکی دەوڵەمەند لە شارۆچکەی ناوچەکە بەناوی داود هاتە ناو گوندەکە و داوای مۆڵەتی لە دایک و باوکی زەهرا کرد بۆ هاوسەرگیری لەگەڵ زەهرا. هەموو شتێک زۆر بەخێرایی ڕوویدا و بەکار نەیتوانی ئەو ڕووداوانە بوەستێنێت کە ڕوویانداوە. داود هاوسەرە نوێیەکەی ڕفاند و لەگەڵیدا ڕۆیشت بۆ شارۆچکەکە. لە ئەنجامدا، بەکار شێت بوو - بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ. ئەو زۆرترین ڕۆشنبیرە لە گوندەکە سەرەڕای شێتییەکەی. ئەو بەردەوام بیر لە زەهرا دەکاتەوە و هەموو شتێک دەکات بۆ گەڕاندنەوەی.
محەمەد و پینار
دوو هاوڕێی قوتابخانە پەیوەندییەکی دوورودرێژ دروست دەکەن سەرەڕای ئەوەی محەمەد دەچێتە زانکۆ و کچانی تر دەبینێت.
ماهیر و فاتمە
جەبار ئاغا بە "یتیم ماهیر" (بە واتای ماهیرە هەتیو) ناودێری دەکات چونکە دایک و باوکی ماهیر کاتێک کە زۆر بچووک بوو مردوون. خۆشبەختانە بۆ ئەو، خێزانی بەگ وەک یەکێک لە منداڵەکانی خۆیان هەڵیانگرت. ماهیر لە ڕاستیدا شتێکی بۆ سەحەر هەیە. بەڵام کاتێک هاوسەرگیری لەگەڵ جەبار ئاغا دەکات، لەلایەن سوڕەیا خانمەوە قەناعەت پێدەکرێت کە هاوسەرگیری لەگەڵ کچە بچووکەکەی بکات فاتیمە بۆ ئەوەی بتوانێت بازرگانی بکات لەگەڵ ئەو زەوییەی کە لە خەلیل بەگی وەردەگرێت. ئەو بەڵێنی پێیدا کە بە تایبەتی سەحەری دەداتێ کاتێک کاتی گونجاو بێت. (ئەمە هەرگیز ڕوو نادات و مەبەست لێی ڕوو نادات.ئەو بە دڵەڕاوکێیەوە هاوسەرگیری لەگەڵ فاتیمە دەکات و لە کۆتاییدا فێر دەبێت کە خۆشی بوێت لە کۆتایی زنجیرەکەدا.
تۆلۆن
وێنۆک|تۆلۆن تۆلۆن شارێکی فەرەنسییە و دەکەوێتە باشووری فەڕەنسا لە کەناری دەریای ناوەڕاست. گەورەترین بنکە سەربازییەکان تێیدا ھەڵکەوتوون، و دەکەوێتە ناوچەی ئەلب کۆت دی ئازۆر و پایتەختی ناوچەی ڤارە.
چیرۆکی زستان
قاوەچی یووسف و سەمیرە
ئەم دووانە پەیوەندییەکی خۆشەویستی نهێنییان هەیە کە زۆر کەم کەس دەیزانن. سەمیرە کچێکی گاڵتەجاڕییە کە حەزی لە سەرنجە کە خاوەن قاوەخانەکە یووسف پێی دەدات. ئەم دوو باڵندەی خۆشەویستییە لە خانووی خێزانی سەمیره پەیوەندیەکەیان تەواو دەکەن.
تۆلۆن
شارەکە پێگەیەکی دیار و بەرچاوی ھەیە بەو پێیەی کە خاوەن پیشەسازی کەشتی و ماسیگرتن و ترێیە، ھەروەھا دروستکردنی ئامێری فڕۆکەوانی و چەکسازی، نەخشە، کاغەز، تووتن، چاپکردن، پێڵاو و ئامێری ئەلیکترۆنی ھەیە. ژمارەی دانیشتوانی شارەکە ١٦٠٫٦٣٩ کەسە ( ئاماری ساڵی ١٩٩٩).
چیرۆکی زستان
مەسعود و لەمیا
مەسعود وەک کرێکارێکی متمانەپێکراو لە کارگەی زەیتی ماهیر ناسرا. لامییا خزمەتکاری ماڵی جەبار ئاغا، کە بە نهێنی حەزی لە جەبار ئاغا دەکرد. سەید، دەستە ڕاستەکەی جەبار ئاغا، نزیک دەبێتەوە لە مەسعود و داوای لێدەکات زانیاری بدات لەسەر ئەوەی کە پلانەکانی ماهیر چیە لەگەڵ کارگەکە. لەماوەی هەموو ئەمانەدا، مەسعود لەگەڵ جەبار ئاغا کۆدەبێتەوە و بە ڕێکەوت لەگەڵ لامیاش کۆدەبێتەوە. دەستبەجێ ئەو بە دڵتەنگییەوە سەرسام دەبێت و دەیەوێت پەیوەندییەکی لەگەڵدا هەبێت. بەڵام ئەو وەک ئەوەی ئەو دەیبینێت سەرنجڕاکێش نییە. دواتر لە زنجیرەکەدا، کاتێک جەبار ئاغا هاوسەرگیری لەگەڵ لامیادا دەکات، دەیەوێت منداڵێکی ببێت. بە گاڵتەجاڕی، ئەوە مەسعودە کە "بەکارھێنراوە" بۆ دابینکردنی تۆوەکە بۆ ئەوەی لامییا سکپڕ بکات. کاتێک لامییا تێدەگات کە جەبار ئاغا هێشتا حەز لە سەحەر دەکات، ڕوو لە مەسعود دەکات و دەست دەکات بە گەڕاندنەوەی ئەو خۆشەویستیەی کە هەیەتی بۆ ئەو.
ڕۆژانی سەرەتایی
مامۆستا عەلی بۆ یەکەم جار هاتە گوندی کینالی کار. لێرەوە یەکەم جار سەحەری بینی. عەلی تووشی هەندێک زەحمەتی بوو لەگەڵ شێوازی ژیانی گوندەکە بگونجێت کە تەواوی ژیانی لە ئەستەنبوڵ ژیاوە. ئەو دەتوانێت بەخێرایی هاوڕێی لەگەڵ بەکار، ڕەجەب، و عومەر دروست بکات. سوڕەیا خانم دایکی سەحەرە و لەم قۆناغەی زنجیرە دراماکەدا، ئەو خاتوون و موختاری گوندەکەیە. ئەو ژنێکی خراپە کە پلانی خۆپەرستی هەیە بۆ هاوسەرگیری لەگەڵ کچەکانی بە شێوەیەک کە زۆرترین زەوی لە خاوەندارێتی خێزانەکەیدا بپارێزێت. بۆ سەحەر، پلانی هەیە بیبەخشێت بە ئاغای لادێکەی سەرەوە (جەبار ئاغا) بە هاوسەرگیری بەبێ ڕەزامەندی ئەو. سەحەر نایەوێت هاوسەرگیری لەگەڵ جەبار ئاغا بکات، و بۆ ناڕەزایی لەمە (و دواخستنی هاوسەرگیری) قژی خۆی دەبڕێت. لە نەریتەکانی کینالی کاردا کچێکی هاوسەرگیری دەبێت لانیکەم قژی تا درێژایی شان هەبێت. سوورەیا خانم مامۆستا عەلی دەبینێت وەک سەرنجڕاکێشێک بۆ سەحەر و ڕێگری لێدەکات لە بینینی.
ئاگرەکەی قوتابخانە
بۆ ئەوەی ژیان سەخت بکات بۆ عەلی، و لەوانەیە ناچاری بکات گوندەکە بەجێبهێڵێت، ئەو قاوەچی یووسف قوتابخانەی گوندەکەی سووتاند. قوتابخانەکە دەسوتێت. سەرەڕای ئەمانەش، مامۆستا عەلی گوندەکەی بەجێ نەهێشت. ئەو سوورە لەسەر پەروەردەکردنی خوێندکارانی کینیالی کار. وەک دیاری ڕۆژی مامۆستایان، بەکار، عومەر، و ڕەجەب قوتابخانەیەکی نوێیان بۆ مامۆستا عەلی و منداڵەکانی کینالی کار دروستکرد.
پلانە خراپەکەی جەبار
جەبار ئاگا دەیەوێت بە زووترین کات هاوسەرگیری لەگەڵ سەحەر بکات و دەیەوێت دەستی سوورەیا خانم ناچار بکات، بۆیە پیاوەکانی ڕۆژ و شەو کار دەکەن و ڕووباری سەرەکی دادەخات کە لە گوندەکەی سەرەوە بەرەو کینالی کار دەچێت. کینالی کار ڕووبەڕووی بارودۆخی وشکەساڵی دەبێتەوە بەبێ ئاوی لێشاو. جەبار ئاغا دەڵێت ئەگەر سەحەر بێتە لای، ڕووبارەکە بۆ کینالی کار دەکاتەوە. ئەم پلانەی جەبار ئاغا بێمانا و دڕندانەیە. سەحەر هەرگیز ناچێت - ئەو لە خۆشەویستیدایە لەگەڵ مامۆستا عەلی.
گەڕانەوەبۆ ڕابردوو
کچە خۆشەویستەکەی پێشووی عەلی ئایشە لە ئەستەنبوڵەوە دێت بۆ ئەوەی سەردانی بکات و بزانێت عەلی چی دەکات و ئایا خۆی لەگەڵ ژیانی گوندەکە گونجاندووە. شەوێک لە خانووی بەکار لە دارستانەکە دەخەون، و درەنگ بوو بۆ ئەوەی بگەڕێنەوە گوندەکە. لەم کاتەدا، عەلی نەخۆشە بە نەخۆشییەکانی ئەنفلۆنزا بۆیە ناچارن شەو بەسەربەرن لە شوێنی بەکار.
خاڵی وەرچەرخان
لەڕاستیدا، بۆ ئەوەی گەرم ببێتەوە، ئایشە عەلی بانگهێشت دەکات بۆ ئەوەی پێکەوە لە هەمان جێگادا بخەون - بۆیە ئەوە دەکەن. وەک ڕێکەوتێک لەو شەوەدا، لەبەر چەند هۆکارێک، سەحەر دەیەوێت قسە لەگەڵ مامۆستا عەلی بکات و کاتێک ناتوانێت لە ماڵەکەی خۆی بدۆزێتەوە، دەچێتە دەرەوە بۆ ئەوەی بەدوایدا بگەڕێت بۆ خانووی بەکار لە دارستانەکە. کاتێک دەگات و دەرگاکەی دەکاتەوە، تووشی شۆک دەبێت کاتێک عەلی و ئایشە دەبینێت لە هەمان جێگادا! بە توڕەییەوە، پەلە دەکات و بەرەو گوندەکە دەڕوات، سواری ئەسپەکەی دەبێت، و بەرەو گوندەکەی سەرەوە دەڕوات بۆ ماڵی جەبار ئاغا ئەمە هەموو شتێک لە زنجیرەکەدا دەگۆڕێت.
جەبار ئاغا، سەحەر، عەلی، و بوشرا
مامۆستا عەلی هەوڵدەدات سەحەڕ لە دەستە خراپەکانی جەبار ئاغا بگەڕێنێتەوە، بەڵام بێ سوودە. جەبار هاوسەرگیرییەکی خێرا ڕێکدەخات و هاوسەرگیری لەگەڵ سەحەر دەکات. لەڕاستیدا، عەلی بەبێ بانگهێشتکردن دەردەکەوێت و هەوڵدەدات ڕێگری بکات لە هەموو شتێک کە ڕووبدات، بەڵام درەنگ بووە. دوای هاوسەرگیریەکە، جەبار ئاغا بە سەحەر دەڵێت کە لە شەوی زاوایەتی بێ توانایە. عەلی و سەحەر بە نهێنی چەند جارێک دوای هاوسەرگیریەکە یەکدەبینن، بەڵام وەک جاران نییە. لەو ماوەیەدا، کارەکتەرێکی نوێ بۆ زنجیرەکە دەردەکەوێت: بوشرا، پزیشکی گوندەکە کە ڕۆڵی سینێمیس کاندیمیر دەگێڕێت. ئەو پەرە بە خۆشەویستی بۆ عەلی دەدات و ئیرەیی پێوە دەبینێت هەرکاتێک گوێی لە چیرۆکی خۆشەویستی نێوان عەلی و سەحەر دەبێت. لە کۆتایی وەرزەکە، ئەو خۆشەویستی خۆی بۆ ئەو بە ڕوخساری خۆی دەناسێنێت و داوای لێدەکات کە خۆشی بوێت، تەنانەت ئەگەر ئەوە هەزار جارە ئەو خۆشەویستیەی کە بۆ سەحەر هەیە. لە ھەمان ئەڵقەدا، سەحەر بە جەبار ئاغا دەڵێت کە دووگیانە لە عەلی!
وەرزی دووەم: ٢٠٠٣ - ٢٠٠٤
وەرزی دووەم پێنج ساڵ دوای ئەو کاتە ڕوودەدات کە وەرزی یەکەم کۆتایی هات. لەم کاتەدا، سەحەر کوڕێکی بوو بەناوی موفید و تەمەنی نزیکەی پێنج ساڵ بوو. لە هەمان کاتدا، عەلی هاوسەرگیری لەگەڵ دکتۆرەی گوندەکە کردووە، بوشرا هەرچەندە هێشتا دڵەکەی بۆ سەحەر لێدەدات. بە گاڵتەجاڕییەکی نامۆ، عەلی نازانێت کە کوڕێکی هەیە لە سەحەرەوە. لە بەشی سەرەتای وەرزەکە، عەلی تووشی ناکۆکی دەبێت لەگەڵ هاوسەرەکەی و دواتر جیادەبێتەوە. سەحەر لە قۆناغی کۆتایی وەرزەکە جیادەبێتەوە و لە کۆتاییدا عەلی و سەحەر یەکدەگرنەوە و هاوسەرگیری دەکەن. لەگەڵ ئەوەشدا، لە کۆتایی وەرزەکە، لە کاتی هاوسەرگیری عەلی و سەحەر، جەبار ئاغا دەرکەوت. ئەو عەلی دەکوژێت بۆ ئەوەی کۆتاییەکی ناخۆش دروست بکات لەسەر ئەوەی کە کۆتایی چیرۆکی بوو.
وەرزی سێیەم: ٢٠٠٤ - ٢٠٠٥
ژیان بەردەوامە. جەبار ئاغا لە زینداندایە، بەڵام ڕێگایەک بۆ دەربازبوون بەدەستدەهێنێت. ئەو لە ئاوارەبووندا دەژی لە نزیک چیاکانی دەوروبەری کینالی کار. هاوکارەکانی یارمەتی دەدەن بۆ مانەوە بە خواردنی ڕۆژانە و ئاو. ئەو دەیەوێت تۆڵە لە سەحەر بکاتەوە بۆ جیابوونەوەکە و بۆ ئەو کاتەی کە لە زینداندا بەسەری بردووە. لە گوندەکەدا، سەحەر خۆی دەگۆڕێت بۆ ژیانێکی نوێ بەبێ عەلی. ئەو کوڕێکی دیکەی لە لایەن عەلیەوە لەدایک بووە و ئێستا دایکی تەنیا دوو منداڵە. پرۆژەیەکی بنیاتنانی بەنداوێکی نوێ لە کینالی کار دەست پێ دەکات کە کەسایەتی نوێ بۆ گوندەکە هێناوە. یەکێک لەوانە ئەو ئەندازیارەیە کە ئارەزووی لە سەحەر دەکات. بەداخەوە بۆ ئەو، ئەو گرنگی بە ئەو نادات و لە ئەنجامدا، پەیوەندییەکە گەشە ناکات. هەرچۆنێک بێت، ئەندازیارەکە پارێزگاری لێدەکات لە هێرشەکانی جەبار ئاغا. دواتر، جەبار ئاغا خۆی کوشت لەسەر گردێکی بەفرین لە دەرەوەی کینالی کار و بەکار و زەهرا هاوسەرگیرییان کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:Pages with unreviewed translations
نامیبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
نامیبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
سوێری
سوێری پێکھاتەیەکی خوێ واوکە کە لە زانستی ئاودا زاراوەیەکی ڕەگەزییە بۆ ناساندنی ئاستی خوێی جیاواز لە ئاودا بەکاردێت. ھەروەھا بۆ گشت جۆرە خوێیەکانی سۆدیۆم کۆلۆڕاید، منیزیوم، خوێی مەگنسیۆم، خوێی کالسیۆم و خوێی بیکاربۆناتی جۆراوجۆر بەکاردێت. ئاستی سوێری و خوێواوکی ئاوەکان بەگوێرەی بڕ و جۆری خوێیە تواوەکانی ناوی دیاری دەکرێت بۆ نموونە ئاوی دەریاکان لە ھەر لیترێکی ١٠٠٠ گرام خوێی تواوەی تێدایە و تێکڕای سوێری لە دەریا و زەریاکان ٣٥ لەسەدە، و دەتوانین بڵێین بۆ ھەر ١٠٠٠ گرام ئاوی دەریا ٣٥ گرام خوێی تواوەی لەخۆ گرتووە. ھەروەھا ڕێژەی سوێری ئاوەکەی بەپێی سوێری خاکەکەی (شۆڕاو) دەگۆڕێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئۆقیانووسناسی پۆل:جوگرافیای کەناراوی
ئالبانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
ئالبانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
تووڕەیی
توڕەبوون بریتییە لە حاڵەتێکی ھەڵچوونی باری دەروونی کە لەمرۆڤێکەوە بۆ یەکێکی دیکە ڕێژەکەی جیاوازە و ھەندێکجار گۆڕانکاریی فسیۆلۆجی و بایولۆجی لەگەڵدایە کاتێک مرۆڤ تووڕە دەبێت لێدانی دڵی زیاد دەکات و ڕێژەی پەستانی خوێن و ھۆرمۆنی وزە و ئەدرینالین و نورئەدرینالین و ھۆرمۆنەکانی دیکە بەرزدەبێتەوە. توڕەیی دوو جۆری ھەیە یەکێکیان سروشتییە و ئەوی دیکەیان نەخۆشییە و توڕەیی حاڵەتێکی دەروونییە کەرووبەڕووی ھەموو مرۆڤەکان دەبێتەوە و ھەندێک جار دەگۆرێت بۆ نەخۆشی بەھۆی کۆمەلێک ھۆکارەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:دەروونناسی پۆل:سۆزەکان پۆل:توندوتیژی
ڕیا تازە
ڕیا تازە ڕۆژنامەیەکی کوردی ببوو لە شاری یەریڤان، یەکێتیی سۆڤیەت چاپدەکرا. ڕۆژنامەکە بە ئەلفوبێی سیرلیک دەنووسرا. مێژووی دامەزراندنی ڕیا تازە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٣٠. ڕۆژنامەکە ئۆرگانی بەشی کوردی بوو لە حیزبی کۆمۆنیستی ئەرمەنستان. ڕۆژنامەکە لە چوار پەڕە پێکدەھات، ھەر دوو حەفتەی جارێک بە تیراژی شەش سەد دانە بڵاودەکرایەوە. چاپکردنی ڕۆژنامەکە لە ساڵی ١٩٣٧ وەستا.
١٥٤٣ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1543 (توضيح)
ڕیا تازە
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژنامەکان بە زمانی کوردی پۆل:ڕۆژنامەکانی یەکێتیی سۆڤیەت