cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پەیمانی نوێ
پەیمانی نوێ (بەئینگلیزی: New Testament، بەعەرەبی: العهد الجدید، بەگریکی کوەینە: Καινή Διαθήκη) بریتییە لە بەشی دووەمی پەرتووکی پیرۆز لەلای مەسیحییەکان. پەیمانی نوێ پێک دێت لە ٢٧ پەڕتووک، کە بریتیین لە چوار ئینجیلەکە: ئینجیلی مەتتا، ئینجیلی مەرقۆس، ئینجیلی لۆقا و ئینجیلی یوحەننا، ھەروەھا کرداری نێردراوەکان و چواردە نامەی پۆڵس و حەوت نامەی تری لەلایەن نێردراو قوتابییەکانی دیکەوە و دوا پەڕتووکیش پەڕتووکی ئاشکراکردنە، پەیمانی نوێ تەواو کاری پەیمانی کۆنە کە وەکوو زنجیرەک لە پەیمانی کۆن دەست پێ دەکات تاوەکوو پەیمانی نوێ، لە پەیمانی نوێدا یەزدان ئەو پەیمانانەی جێبەجێ کرد کە لە پەیمانی کۆن دابووی، ئەوە بوو لە پەیمانی نوێ کوڕە تاقاناکەی یەسوعی مەسیح بووە کەفارەتی ئەو گوناھ و نەفرەتەی لە دێرزەمانەوە بەرۆکی مرۆڤایەتی گرتبوو، کە پێشتر هەموو مرۆڤێ گوناھ بار بوو، ئەبوو بە قوربانی و خوێن ڕشتنی ئاژەڵێک گوناهەکەی لەسەر خۆی لادابا و ئەو قوربانیە دەبووە کەفارەتی ئەو کەسە، بەڵام یەزدان پەیمانێکی نوێی بەست ئەویش ئەوە بوو ئەم نەفرەتی سزای گوناھ و مردنەی هەڵگرت بە لە خاچ دانی مەسیح و ڕژانی خوێنی، کە بووە دوا قوربانی و بۆ مرۆڤایەتی و چیتر پێویست ناکات مرۆڤ قوربانی بکات، چونکە بەرخی خودا باجەکەی لە پێناو هەموواندا.
پۆل:پەیمانی نوێ پۆل:یەهوودییەت پۆل:دەقە ئایینییەکانی یەهوودییەت
ھێزی پاراستنی جەوھەریی باشووری کوردستان
ھێزی پاراستنی جەوھەریی باشووری کوردستان ھێزیکی سەربازییە کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩دا لە بناری قەندیل دژ بە ھەڵمەتھێنانەوەی سوپای تورکیا لە خاکی باشووری کوردستان دامەزراندنی خۆی ڕایگەیاندووە و لە کەسانێکی خۆبەخش پێکھاتووە.
ھێرش بە پێگەکانی تورکیا
لە ڕۆژانی مانگی حوەیرانی ٢٠١٩ سوپای تورکیا ھەڵمەتەکانی یەکجار سەختیک لەسەر باشووری کوردستان و ناوچەکانی برادۆست، خاکوورک و بادینان ھێناو. ھێزی پاراستنی جەوھەریی باشووری کوردستان لە بەیاننامەکەیدا ڕایگەیاندووە کە دژ بە داگیرکاری و ھەڵمەتھێنانەوەی تورکیا لە خاکی باشووری کوردستان، لەمەودوا ھەموو پێگە سەربایییەکانی تورکیا لە ھەر شوێنیک لە خاکی باشووری کوردستان دەکات بە ئامانجی خۆی، و ھەروەھا چاوەڕوانە کە ھێزە سیاسییەکانی باشووری کوردستانیش لەم ھەڵمەتە پاڵپشتی لێ بکەنەوە.
ھەڵویستی لایەنە سیاسییەکان
لە ڕاگەیاندن و میدیاکانی نزیک بە پارتی کرێکارانی کوردستان ھەواڵەکانی ئەم ڕێکخراوە لەگەڵ پاڵپشتی بڵاو بووەتەوە، بەڵام میدیاکانی وەکوو ڕووداو کە بە پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق نزیکە، ئەم ھێزە چەکدارە وەکوو ھێزێکی بیانی ناساندووە کە پەیوەندیی لەگەڵ باشووری کوردستان نییە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠١٩
٩٤١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پارێزگای مۆنتانا
پارێزگای مۆنتانا پارێزگایەکە لە باکووری ڕۆژاوای بولگاریا لە باشووری ڕۆژاوا ھاوسنوورە لەگەڵ سربیا و لە باکووری ڕۆمانیا. ڕووبەرەکەی لە نێوان ڕووباری دانووب و چیای بەلکان بڵاودەکاتەوە. لەسەر خاکی ٣٬٦٣٥٫٥ کم٢ (١٬٤٠٣٫٧ میل چوارگۆشە). ناوی ناوەندی کارگێڕییەکەی شاری مۆنتانای لێنراوە.
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای مۆنتانا بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ ١٤٨٠٩٨ کەس بووە، کە ٤٩٫٢٪یان لە ڕەگەزی نێر و ٥٠٫٨٪یان لە ڕەگەزی مێ بوون. تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ١٥٥٨٩٩ کەس بوو کە ٣٠٫٥٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای مۆنتانا مۆنتانا
بڕیارنامەی ١٢٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی ئازاری ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان عێراق و کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٢٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:عێراق لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
کچی کافرۆش
کچی کافرۆش فیلمێکی درامی و ڕۆمانسی کوردییە، تەنیا کەریم کاری دەرھێنانی بۆ فیلمەکە کردووە، گۆران دڵشاد، سنور ئالانی و ھێور حەسەن ڕۆڵی سەرەکییان لە فیلمەکە گێڕاوە. فیلمەکە لە شارەکانی ھەولێر، سلێمانی و ھەڵەبجە نمایشکرا. فیلمەکە لە چیڕۆکی ڕاستەقینە وەرگیراوە، بەشێک لە وێنەگرتنی فیلمەکەش لە قەڵای کۆیە وێنەی گیرابوو.
چیڕۆک
لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمی بەریتانی لە عێراق و کوردستان، ئەفسەرێکی بەریتانی ئاشقی کچێکی کورد دەبێت کە لە ئێرانەوە ھاتووەتە باشووری کوردستان، لەکۆتاییدا، ئەفسەرەکە کچە کوردەکە دەفڕێنێت و دەیباتە بەریتانیا، بەڵام لەوێ کچەکە ژەھرخوارد دەکرێت و گیان لەدەستدەدات.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤ پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی پۆل:فیلمە کوردییەکان
ئیمپراتۆریەتی
ئیمپراتۆریەت (بە ئینگلیزی empire) ووشەکە لە ووشەی (imperium) لاتینی وەرگیراوە کە واتای (هێز یان دەسەڵات ) دێت ، بە شێوەی ڕامیاری ئیمپراتۆریەت ژمارەیەکی زۆر دەسەڵات و خەلک (رەگەز یەن نەتەوە) لە کە لە ناوچەیەکی فراوانی جیوگرافی کە حوکم دەکرێن لە لایەن دەسەڵاتداری تاکرەو (ئیمپراتۆر (یان ئیمپراتۆری ژن) یان کۆمەڵێک کەسی کەم لە دەسەڵات.
هەروەها ببینە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئیمپراتۆریەتییەکان پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
٢٠٠٦
سەدەی ٢٠ەم | سەدەی ٢١ەم ٢٠٠١ | ٢٠٠٢ | ٢٠٠٣ | ٢٠٠٤ | ٢٠٠٥ | ٢٠٠٦ | ٢٠٠٧ | ٢٠٠٨ | ٢٠٠٩ | ٢٠١٠ | ٢٠١١
٢٠٠٦ ناسێنراوە بە:
تشرینی دووەم
پۆل:٢٠٠٦ پۆل:ساڵەکان
ئێڤەرگرین، ئەلاباما
ئێڤەرگرین (، ) شارێکە لە کەرتی کۆنێکا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٬٩٤٤ کەس بووە. ڕووبەری ٤٠٫٨٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٩٦٫٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨١٩ پۆل:شارەکانی ئەلاباما
١٩٤٩
سەدەی ١٩یەم | سەدەی ٢٠ەم | سەدەی ٢١ەم ١٩٤٣ | ١٩٤٤ | ١٩٤٥ | ١٩٤٦ | ١٩٤٧ | ١٩٤٨ | ١٩٤٩ | ١٩٥٠ | ١٩٥١ | ١٩٥٢ | ١٩٥٣ | ١٩٥٤ | ١٩٥٥
مردنەکان
پۆل:١٩٤٩ پۆل:ساڵەکان
٩٤٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
لەندەن کەوت
چیرۆک
ئاشکرا دەبیت کە بازرگانێکی پاکستانی بازرگانیی چەک دەکات و ڕێبەری ڕێکخراوەیەکی تیرۆرستییە ناوی (ئەمیر بەرقاوی) کە (ئەلانو مونی ئەبوتەبول) ڕۆلەکەی دەگێڕێت کە دەستی ھەبووە  لە چەندین ھێرشی تیرۆرستی لە سەرانسەری جیھاندا. دواتر و لە لایەن ھێزەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان و ئەمریکا ھێرشی دەکرێتە سەر و بەفڕۆکە خۆی و خێزانەکەی دەکوژرێن. دوای دوو ساڵ لە ڕووداوەکە کوڕەکەی ھەوڵی تۆڵەکردنەوە دەدات و لە لەندەن، کاتێک سەرۆکی چەندین دەوڵەت ئامادە دەبن ھێرشیان دەکرێتە سەر و چەندین سەرۆکی وڵاتان دەکوژرێن و تیرۆر دەکرێن. دواتر و لە دوای ھێرشەکە، تیرۆرستان ھەوڵی دۆزینەوەی سەرۆکی ئەمریکا دەدەن بۆ ئەوەی لە پەخشێکی ڕاستەوخۆ لەگەڵ گشت جیھاندا بیکوژن. بەڵام سەرەڕای دەستگیرکردنی سەرۆکی ئەمریکا، لەلایەن کارمەندی ھێزە تایبەتییەکانی ئەمریکاوە ڕزگار دەکرێت.
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە درۆنەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر لە ئەورووپا پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیڤادا داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە تۆکیۆ داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشنت داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە ژێرزەمین لە لەندەن داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە بولگاریا وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکانی فۆکیوس فیچەرز پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مانیلا داندراون پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون پۆل:فیلمەکانی نو ئیمەیج
٧ی تشرینی یەکەم
٧ی تشرینی یەکەم
مردنەکان
پۆل:تشرینی یەکەم پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
خۆڵ
چەپ|250px|وێنۆک|نموونەیەک لە [[خاک کە بەشی سەرەوەی خاکێکی تۆخە و بەشی ژێرەوەی خاکێکی کاڵ یان سوورە]] خۆڵ یان گڵ (بە ئینگلیزی: Soil) تەنێکە کارلێکردنی خۆیی تێدایە کە لە نوێبوونەوە و بەرەو پێش چووندایە. ئەو دەنکۆڵانەی لێشی ھاتوون قەبارە و شێوەیان جیاوازە، کە پێیان دەوترێت (قوڕ، لم، لیتە).
بریتییە لە تەنێکی زنیدوو کە لە تێکەڵەی مادەی ئەندامی و کانزایی و ئاو و ھەوا پێکدێت و بریتییە لە چینێکی فشەڵی ورد کە زۆربەی وشکانی سەر ڕووی زەوی دادەپۆشن و ئەستوری لە چەند سانتیمەترێکەوە دەست پێدەکات تا چەندین مەتر. ھەروەھا خاک تەنێکە بە ھۆی کارلێکی بەرگی بەردین و بەرگی گازی و بەرگی ژیان و بەرگی ئاوەوە بەردەوام لە پێشکەوتن و گەشە کردن دایە. خاک سەرچاوەی ژیانە بۆ ھەموو بوونەوەرە زیندووەکان و لە ماوەی دروست بوونیدا بە چەند قۆناغێکدا تێدەپەڕێت، کە دەست پێدەکات بە وردبوونی بەردەکان و شیبوونەوەی مادە ئەندامییەکان و تێکەڵ بوونی ئاو و ھەوا، و چواردە ڕەگەز لە دروست بوونی خاکدا بەشداری دەکەن، ئەمە جگە لە ڕەگەزەکانی دیکە، ئەوانیش بریتین لە: ئۆکسیجن، کاربۆن، نایترۆجین، سلیکۆن، ئەلەمنیۆم، ئاسن، کالسیۆم، مەگنیسیۆم، سۆدیپم، پۆتاسیۆم و ھەتد.
جۆری خۆڵ بەپێی گەورەیی دەنک
خۆڵەکان بەپێی گەورەیی دەنکەکانیان دەکرێن بە چەند بەشەوە: وردەبەرد، چەو، ڕیخ یا زیخ، سیلت (silt) و کلەی (Clay).
تان تان لە تبت (کۆمیک)
وێنۆک تان تان لە تبت بیستەمین کتێبی کۆمیکی زنجیرە کتێبی کۆمیکەکانی تینتین و میلۆ ئەڤێنتێرزە. ئەم کتێبە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٠ لەلایەن ھێرگێ نووسراوە و دیزاین کراوە و چاپ کراوە. دەوترێت کتێبی «تینتین لە تبت» بەناوبانگترین چیرۆکی زنجیرەی سەرگەرمیەکانی تینتین بووە بۆ ھێرگێ. ئەم چیرۆکەی لە دۆخێکی زۆر سەختدا لە ژیانی تایبەتی خۆیدا و کاتێک لە ھاوسەری یەکەمی جیابووەتەوە، ئەم چیرۆکەی نووسیوە. چیرۆکەکە دوای ئەوە دێت کە پەیامنێری گەنج تینتین بەدوای ھاوڕێکەیدا دەگەڕێت، چانگ چۆنگچێن، کە دەسەڵاتداران دەڵێن لە ڕووداوێکی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەیەکدا لە چیای ھیمالایا گیانی لەدەستداوە. تینتین بە بڕوا بەوەی کە ھاوڕێکەی ڕزگاری بووە، لەگەڵ میلۆ و کاپتن ھادۆک و تارکی (ڕێبەرێکی شێرپا) لە ھیمالایاوە بەرەو فەلاتی تبت گەشت دەکەن و لە ڕێگادا ڕووبەڕووی نھێنیەک دەبنەوە.
چیرۆک
ھەروەھا چیرۆکی ئەم ئەڵقەیە لەو شوێنە دەست پێدەکات کە تینتین لەگەڵ میلۆ و کاپتن ھادۆک و پرۆفیسۆر تۆرنسێل پشوویەک لە بەرزاییەکانی ئەلب بەسەر دەبەن. لەم کاتەدا تینتین ھەواڵی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەیەک لە بەرزاییەکانی ھیمالایا لە تبت دەخوێنێتەوە. دوای خوێندنەوەی ئەم ھەواڵە، تینتین چێنگ چۆنگچێنی خەوتوو ھاوڕێکەی دەبینێت کە بە سەختی بریندار بووە و پێویستی بە یارمەتی ھەیە. تینتین بە بڕوا بەوەی کە چێنگ لە ژیاندایە و پێویستی بە یارمەتی ئەو ھەیە، لەگەڵ میلۆ و کاپتن ھادۆک لە ڕێگەی دەھلیەوە گەشت دەکات بۆ کاتماندۆ. لەوێ شێرپا (ڕێبەرێک) بە ناوی تارکی بەکرێ دەگرن و بە نیپاڵدا دەڕۆن بۆ شوێنی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکە. لە کاتی گەشتەکەیاندا بۆ شوێنی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکە، گرووپەکە تووشی شوێنپێی سەیر دەبن و دواجار دەگەنە شوێنی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکە. تینتین بە ھاوکاری میلۆ، شوێن پێی چێنگ دەکەوێت و ئەشکەوتێک دەدۆزێتەوە کە چێنگ ناوی خۆی لەسەر بەردێک ھەڵکەندووە. دوای ئەوەی لە زریانێکدا دەگیرێن، کەسایەتییەکی نھێنی دەبینن کە لە مرۆڤ دەچێت. شێرپاکەیان بە توندی پێی وایە ئەو فیگەرە یێتی بووە، زەبەلاحە نھێنییەکەی شاخەکانی ھیمالایا و ھەوڵدەدات تینتین لە گەڕان بەدوای چێنگدا ڕابگرێت. دوای ئەوەی تینتین ئەو ئۆفەرە ڕەتدەکاتەوە، شێرپاکەیان بەردەوام نابێت لە گەشتەکە و تینتین و ھادۆک و میلۆ بە تەنیا دەڕۆن. لە کاتی ھەندێک ڕووداودا ھادۆک ئامادەیە ژیانی خۆی بکاتە قوربانی بۆ ڕزگارکردنی ژیانی تینتین، بەڵام ئەو بەختەی کە بەدەستیان دەھێنن ئەوەیە کە شێرپاکەیان سەرنجی ئەو دۆخە سەختە دەدات کە تینتین و ھادۆک تێیدا بوون و دەگەڕێتەوە بۆ ڕزگارکردنیان. لەم نێوەندەدا ڕووبەڕووی زریانێکی تر دەبنەوە و یەکێک لە دەروێشەکانی گوندی نزیک لە خەودا دەبینێت کە گرووپەکەیان تووشی ڕووداوێک دەبێت. میلۆ بە ھانایانەوە دێت و تینتین و ھادۆک ڕزگار دەکات بە گەیاندنی یاداشتێک بۆ گوندەکە.
گۆرانی (شێوەزار)
گۆرانی ناوی یەکێک لە شێوەزارەکانی زاری گۆرانی-زازاییی زمانی کوردییە. ئەم دیالۆگەی کوردی دابەشی چەندین لقی زارەکانی کوردی بۆیە وەکو ھەورامی (لھۆن و تخت) و زازاکی (دیلمکی و کردکی و کرمانجکی) و باجەڵانی، ناوچەکانی کە ئەم دیالۆگە بەپێی زاراوەکانی ئەم دیالۆگە جیاوازە بو نموونە زاراوەی کوردی زازاکی لە کوردستانی باکوور شارەکانی دێرسیم و ئامەد و ئەرزنجان و ڤارتۆ و سێڤرێک و خارپێت و چوێلیگ پێ قسەی دەکرێت بەڵام زاراوەی گۆرانی کە دابەشی (ھەورامی و باجەڵانی) دەبێت سەبارەت بە ھەورامی لەو ھەردوو بەشی ڕۆژھەڵات واتا شارەکانی پاوە و مەریوان بە ھەورامی قسەدەکرێت و بەشی باشووری وەڵات ناوچەکانی پێنجوێن و تەوێلەیە کە بە ھەورامی قسەدەکرێت، سەبارەت بە گۆرانی ئەم شێوەزارە لە رۆژھەڵات کوردستان شاری کرند و دالاھۆ قسەی پێ دەکرێت و لە ھەرێمی کوردستان لە کەلار و ناوچەی گۆران ھەیە لە دەڤەری بادینان قسەی پێ دەکرێت و باجەڵانیش بەشێکە لە لقەکانی گۆران لە کەلار و گەرمیان تا ڕۆژھەڵات قسەی پێ دەکرێت.
پەراوێز
پۆل:زمانەکانی کوردستان
پارێزگای ڕەققە
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:پارێزگای ڕەققە پۆل:پارێزگاکانی سووریا پۆل:پارێزگاکانی ڕۆژاوای کوردستان پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو
بڕیارنامەی ١٢٩٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٩٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی نیسانی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٢٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
٩٤٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کویک سیلڤەر (کۆمیکی مارڤڵ)
وێنۆک|200px
کویک سیلڤەر کارەکتەری سووپەرھیرۆی خەیاڵی خۆشەویست و خۆنەویستە لە کتێبە کۆمیکییەکان کە لەلایەن مارڤڵ کۆمیکسەوە بڵاوکراونەتەوە، لەلایەن ستان لی و جاک کیربی دروستکراوە، کە بۆ یەکەمجار لە یەکەم بەرگی ئێکس مێن (و لە بەرگی چوارەمدا) لە مانگی ئازاردا دەرکەوتووە لە ساڵی ١٩٦٤ ناسێندرا. کویک سیلڤەر توانای سەروو مرۆیی ھەیە کە بە خێراییەکی زۆر دەجووڵێت. لە زۆربەی وێناکردنەکاندا، ئەو گۆڕاوێکە، مرۆڤێکە کە بە ھێزی زگماکی سەروو مرۆڤەوە لەدایک بووە. لە چیرۆکەکانی کتێبی کۆمیکدا کە لە ساڵی ٢٠١٥ەوە دەست پێدەکات، بەرھەمی تاقیکردنەوەی بۆماوەییە لەلایەن پەرەسەندنخوازە باڵاکانەوە.
مێژوو
کویکسیلڤەر بۆ یەکەمجار لە ئێکس مێن-٤ (ئازاری ١٩٦٤) دەرکەوتووە و لەلایەن نووسەر ستان لی و ھونەرمەند/ھاوکار نووسەر جاک کیربی دروستکراوە. کارەکتەرەکە سەرەتا وەک دژبەری X-Men دەردەکەوێت، ھەرچەندە زۆری نەخایاند دەبێتە ئەندامی ئەڤێنجەرز و وەک کارەکتەری ئاسایی لەو ناونیشانەدا دەردەکەوێت کە لە The Avengers-١٦ کە لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٦٥ دەستپێدەکات. چەندین یاری دیکەی لەو نازناوەدا و نازناوە پەیوەندیدارەکانی دیکەی ئەنجامداوە، ھەندێکجار وەک ئەندامێکی تیمەکە، ھەندێکجار وەک ھاوپەیمانێک و ھەندێکجاریش وەک دژبەرێک.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو کارەکتەرانەی لەلایەن ستان لی دروستکراون پۆل:کۆچبەرە خەیاڵییەکان بۆ ئەمریکا پۆل:کارەکتەرەکانی کۆمیک کە لە ١٩٦٤ ناسێنراون پۆل:گۆڕانکارییەکانی کۆمیکی مارڤڵ پۆل:گەورەخراپەکارەکانی کۆمیکەکانی مارڤڵ پۆل:کەسایەتی دووانە لە کۆمیکەکاندا
تەندرا
چەپ|300px|وێنۆک|تەندرا لە [[گرینلاند]] تەندرا (بە ئینگلیزی: Tundra) یەکێکە لەو حەوت زیندە ھەرێمەکانی وشکانی. ھەرێمێکی زیندەیی ساردە، ھیچ درەختێکی تێدانییە. پشتێنەیەکی لێک نەپچڕاو لە ناو باکووری ئەمریکای باکوور و ئەورووپا و ئاسیادا پێکدەھێنێت. ئەم ناوچە ناوچەیکی ساردە بەتایبەتی لەوەرزی زستاندا ئەمەش وای کردووە ئاژەڵەکانی ئەم ناوچە بەزەحمەت خواردنیان دەست بکەویت. ناچار نزیک دەبنەوە لە وناوچانەی کە پلەی گەرمیان کەمێک بەرزترە، چونکە لەوەرزە ساردەکاندا ئەم ناوچەیە دەبێتە بەستەلەک ئەمەش وای کردووە بەزەحمەت گیای لێ سەوزدەبێت، وە دانیشتووانی ئەم ناوچەیە بەشێکی زۆری بەڕاوی ئاژەڵەوە خەریکن بەتایبەتی ئاسکی ڕەنە.
پۆل:تەندرا پۆل:جوگرافیا پۆل:جوگرافیای شمالگان
ئیکسێل، ئەلاباما
ئیکسێل (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی مۆنرۆ، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٧٢٣ کەس بووە. ڕووبەری ٤٫٢٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٦٩٫٣٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ڕەگەزپەرستی لە تورکیا
250px|وێنۆک|چەپ|'بژی نەژادپەرستی تورکیا' سپرای نوسراو لەلایەن خەڵکی نەناسراو لەسەر دیواریێکی کڵێسا ئەرمەنی لە ئیستانبووللە تورکیا، ڕەگەزپەرستی و دووچاوەکیی ڕەگەزی ھەر وەک ڕەگەزپەرستی دامەزراوەییی دژی کەمینە ناموسوڵمان و ناسوننییەکان، بە درێژاییی مێژوو ھەتا ئێستا بوونی ھەیە. ئەمە بەشێوەیەکی سەرەکی لە شێوەی نەرێنی ھەڵوێست و کار دەر دەکەوێت لەلایەن تورکەکان بەرەو خەڵکێک کە بەنەژادیی تورک ڕەچاو ناکرێن. بەشێوەیەکی سەرەکی وەکو جیاکاری بەرەو کەمینەیە ڕەگەزی نا- تورکەکان وەکو کورد، زازا، ئەرمەنی، ئاشووری، یۆنانی، و جوولەکە، ھەروەھا دژایەتی کەمینەکانی ئیسلام وەکو عەلەوی، سۆفی، و شیعەکان.
لە ساڵانی دووایی، ڕەگەزپەرستی لە تورکیا گۆڕیووە بەرەو پەنابەرانی سووری و عەرەب بەگشتی.
تاوتوێیەکی خێرا
ڕەگەزپەرستی و دووچاوەکیی ڕەگەزی لە تورکیا دەتوانێت بگەڕدرێتەوە بۆ ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی. لە ١٨٦٠کان ھەندێک ڕۆشنبیری تورکی عوسمانی وەکو عەلی سواڤی ڕایان گەیاند کە:
لەگەڵ بنیاتنانی کۆماری تورکیا، ھاووڵاتییە ناموسوڵمانەکانی وڵات بەر زۆر حالەتی جیاکاری لایەنگری کراو لە لایان دەوڵەت کەوتوون. بۆ نموونە، زۆرێک لە ناموسڵمان لە کار دەرکران و دامەزراندنیان لە دام و دەزگای ئیداری قەدەخە کرا. یاسای فەرمانبەرانی دەوڵەت لە ١٩٢٦ دەر کرا بە مەبەستی تورکی کردنی ژیانی کاری لە تورکیا. ئەم یاسا تورک بوونی ھەروەک مەرجێک کە پێویستە بۆ ھەر کەسێک کە خوازیاری بوون بە فەرمانبەری دەوڵەتە پێناسە کرد. نەژادپەرستانی سەرە‌تایی لە تورکیا نیھال ئاتسیز و ڕەھا ئۆگوز تورککان بوون، کە ھەردوو لە ڕێگای جیا پێشبڕکێیان دەکرد لە بەکار ھێنانی ناساندنی تورک بوون دەکرد.
بزووتنەوە ئارمانجخوازی تورکی لەژێر کاریگەری ڕوانینی ڕەگەزپەرستی لەلایەن ئەدۆڵف ھیتلەرە. کتێبی نەبەردی من (تورکی: Kavgam)، لەنێو سیاسەتمەدارانی باڵی ڕاست زۆر بەناوبانگە، و ئەوکاتەی بولەنت ئەجەڤت ویستی فرۆشتنی لە تورکیا قەدەغە بکا، ئەوان ڕێیان گرت.
بەدژایەتی کوردان
مەحمووت عەسات بوزکورت، وەزیری پێشووی دادگای تورکیا لە ساڵی ١٩٣٠ نەژادی تورکی بە کوردەکان نیسبەتدا و بە غەیری تورکەکان تەنیا مافی خزمەتکردن و نۆکەری دەدا. کۆمەڵکوژی دەرە زیلان لە ساڵی ١٩٣٠ لە ڕاپەڕینی ئاگریدا کە ٨٠٠ ھەتا ١٥٠٠ کەسی چەکدار تێیدا بەشدار بوون، یەک کۆمەڵکوژی بەرامبەری کوردانی دانیشتوو لە تورکیا بوو. بە بڵاوکراوەی ڕۆژنامەی کۆمارییەت لە ١٦ی تەممووزی ساڵی ١٩٣٠، دەوروبەری ١٥٫٠٠٠ کەس کوژران و ڕووباری زیلان پر لە مردوو کرا. لە ٣١ی ئابی ١٩٣٠، ڕۆژنامەی میلییەت قسەکانی سەرۆک وەزیرانی تورکیا، عیسمەت ئینۆنوی بڵاوکردەوە: تەنیا نەتەوەی تورک مافی نەژادی و نەتەوەیی لەو وڵاتەی ھەیە. ھەر نەتەوەیەکی تر ئەم مافەی نییە ئەوان تورکەکانی ڕۆژھەڵاتین کە لەداوی ڕیکلامەکانی بێ ئەساس کەوتوون و ڕێگەی خۆیان ون کردووە. کوردەکان مێژووی درێژی دووچاوەکیی ڕەگەزی و ڕەشەکوژیان ھەبووە کە لەلایەنی حکوومەتی تورکی دژی ئەوان ئەنجام دراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕەگەزپەرستی لە ئەورووپا پۆل:ڕەگەزپەرستی لە تورکیا پۆل:ڕەگەزپەرستی بەپێی وڵات پۆل:مافی مرۆڤ لە تورکیا پۆل:پێشێلکاری مافی مرۆڤ لە تورکیا
٩٤٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کۆنگرەی کتێبی کۆمیک
کۆنگرەی پەرتووکی کۆمیک کە زۆرجار پێی دەوترێت کۆمیکی کۆن ڕووداوێکە کە خەڵک تێیدا کۆدەبنەوە بۆ باسکردنی پەرتووکی کۆمیک. ھەوادارانی پەرتووکی کۆمیک دێنە کۆنفرانسەکە بۆ ناسینی ھەوادارانی تری پەرتووکی کۆمیک، بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ نووسەرانیشیان، یان بۆ بەشداریکردن لە زۆر چالاکیی دیکەی پەیوەست بەوانەوە. یەکەمین کۆنفرانسی پەرتووکی کۆمیک لە ساڵی ١٩٦٤ بەڕێوەچوو، و ناوی لێنرا نیویۆرک کۆمیکۆن. لە ئاستی نێونەتەوەییدا گەورەترین کۆنگرەی پەرتووکی کۆمیک لە جیھاندا، لە ڕووی ئامادەبووانەوە، کۆمیتەی ژاپۆنە (یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٥ بەڕێوەچوو)، کە شانازی بە ئامادەبوونی ساڵانەی زیاتر لە نیو ملیۆن کەسەوە دەکات. میھرەجانی کۆمیکس و یارییەکانی لوکا لە ئیتاڵیا (یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٥ بەڕێوەچوو) و میھرەجانی نێونەتەوەیی کۆمیکی ئەنگۆلێمی فەڕەنسا (یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٤ نمایشکرا) بە ڕێککەوت دووەم و سێیەم گەورەترین میھرەجانی کۆمیکن لە جیھاندا.
سەرچاوەکان
پۆل:کلتووری گەمژە
بڕیارنامەی ١٢٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٨ی نیسانی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٢٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:ئەنگۆلا لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
ئێرانییەکان لە لوبنان
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لوبنان
ھۆمۆساید (فیلمی ١٩٩١)
ھۆمۆساید فلیمێکی-تاوان-دراما یە نووسراوە و دەرھێندراوە لەلایەن دەیڤد مایمیت، وە دەرچوو لە ساڵی ١٩٩١. دەستەی ئەکتەرەکان پێکھاتوون لە جۆ ماتێنیا، ولیام ئێچ. مەیسی وە ڤینگ ڕەیمس. وە چووە ناو ڤیستیڤاڵی کاننیسی فیلمی ١٩٩١.
چیرۆکی فیلم
بۆبی گۆڵد (ماتێنیا) پۆلیسێکی نھێنیی دۆزەرەوەی پیاوکوژەکانە لە ڕۆبێرت ڕاندۆلف (رەیمس) دەگەڕێت، کە دەڵاڵی-مادەی ھۆشبەرە و پۆلیس-کوژە وە لەسەر لیستی پێویستی ئێف بی ئای یە. کە بەڕێوەن بۆ پەیداکردن و گرتنی ھاوکارێک بۆ ڕاندۆلف، گۆڵد و ھاوکارەکەی تیم سولیڤان (مەیسی) دیمەنێکی کوشتن دێتە چاویان: کە کەسێکی بەتەمەنی جوو خاوەنی دوکانی شیرینی بوو لە گەڕەکێکی ڕەش تەقەی لێکراوە، بەگوێرەی قسەکان لەبەر سامانەکەی لە ژێرزەمینکەی تەقەی لێکراوە. کوڕی ژنە مردووەکە، پزیشکێکە، لێدانەکەی بەکاردەھێنێت بۆ ئەوەی گۆڵد دیاری بکات بۆ کەیسەکە کە باوەڕی وابوو کە گۆڵد کە خۆی جوو بوو ھاوسۆزیی ھەبێت بۆ ئەم کارەی کە بەسەر ھاتووە. ھەرچەندە، گۆڵد وادیارە گوێ بە ڕەگەزی خۆی نادات، وە لەسەر ئەوە، ئەو وەڕس بووە دەربارەی ڕاکێشانی لە کەیسێکی گەورەتر. لەدوایی دا، ئەمە پارسەنگ بوو بە کاردانەوەکانی لەگەڵ ئەندامەکانی کۆمەڵگەی جوو کەوا ڕۆڵیان ھەبوو لەسەر ھەستی گۆڵد.
لێکۆڵینەوەیەکی شەوی دیمەنی کوشتنەکە ئاشکرادەکات کە پارچەیەکی گرینگی ڕابردووی ژنەکە یە. وە دوو دڵی گۆڵد دەگۆڕێت بۆ مەراق، وەدێت بە دۆزینەوەی ڕێکخراوێکی زایۆنیزم کە بەڕێوە دەچێت لە شارەکە. توانای ئاشکرا و ھەستی شانازی کە ئەم خەڵکە ھەیەتی کاردەکاتە سەر گۆڵد، وە ئەو ڕەنج دەدات بۆ ئەوەی ببێت بە ئەندامێک لە گرووپەکەیان، وە کە فیلمەکە دەگات بە لوتکە، گۆڵد پاڵپێوە دەندرێت بۆ چەندەھا زنجیرەی بارودۆخ کە تاقییان دەکاتەوە لە دڵسۆزی بۆ ڕەگەزنامەکەی و بەئاگایی لە گرووپە جووەکە.
ڤیدیۆ بڵاوکراوە ماڵیەکان
لە ٨ ی ئەیلولی ٢٠٠٩. فیلمەکە لەسەر دیڤیدی بڵاوکراوە لەلایەن پێوانەی کۆکراوە. ئەم بەرھەمە کە دەرھێنەر-پەسەندی کردوە تیایدابوو ڕوونکردنەوەیەکی دەنگی لەگەڵ مایمیت و مەیسی، وە لەگەڵ چاوپێکەوتنەکانی دەستەی ئەکتەران و ھەڵەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٩١ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:فیلمە درامییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان
٩٤٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پاڵتۆک
پاڵتۆک بەرنامەیەکی چاتکردنی خێرایە لەسەر ئینتەرنێت و تێیدا دەتوانیت قسە بکەیت و خەڵکی تر ببینیی کە ھەمان بەرنامە بەکاردەھێنن و دەتوانیت پەیوەندی بە ھەموو ژوورێکی ئەم بەرنامەیەوە بکەیت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٨ پۆل:نەرمامێرەکانی بلاکبێری
بڕیارنامەی ١٢٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی نیسانی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پاراستنی مەدەنییەکان لە تێکھەڵچوونی چەکدارانەدا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٣٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠
کوردانی لوبنان
کوردەکان لە لوبنان ئاماژەیەکە بۆ ئەو کەسانەی کە لەدایک بوونە یان نیشتەجێن لە لوبنان کە بنچینەیان کوردییە
مێژوو
زۆربەی کوردە لوبنانیەکان ھاتوون بۆ لوبنان لە چەندەھا ساڵی ئەم دوواییە، بەڵام کۆمەڵگەی کوردی لوبنانی ڕێکەوتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٢، کاتێک لوبنان حوکم دەکرا لەلایەن دەوڵەتی ئەییووبی کوردی. ھەروەھا عوسمانیەکان خێزانی دڵسۆزی کوردیان دەنارد بۆ سوریا و لوبنانی ئێستا، کە ڕۆڵی کاریگەریان وەردەگرت. ئەم کوردانە داچەقین و چەندەھا ناوچەی لوبنانیان فەرمانڕەوایەتی دەکرد بۆ ماوەیەکی دوور و درێژ.
یەکەم نوێترین شەپۆلی کۆچکردنی کوردەکان بۆ لوبنان لە ماوەی ١٩٢٥–١٩٥٠ بوو کاتێک ھەزارەھا کورد ڕایان کرد لە دەست توندوتیژی و دەستکورتی لە تورکیا. و دووەم شەپۆلی کوردەکان ھاتن لە دواییەکانی ١٩٥٠ و سەرەتاکانی ١٩٦٠، زۆربەیان ھەڵھاتن لەبەر ھۆکاری سیاسی لە سووریا و تورکیا. لەماوەی سەرەتاکانی ١٩٩٠، حوکومەتی لوبنانی چەندەھا چارەکە خانوو و ماڵی کوردەکانی تێکدا لە بەیرووت، کە کوردەکان دەژیان لەم شوێنە، ئەمەش وایکرد کە نزیکەی چارەگێکی کوردە نیشتەجێبووەکانی لوبنان کۆچ بکەن.
لەکاتی شەڕی ناوخۆی لوبنانی، کوردەکان جەنگان بۆ بزووتنەوەی نیشتمانی لوبنانی.
دۆخی ئێستا
بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٢، نزیکەی %٤٠ ھەموو کوردەکانی لوبنان شارستانیەتیی لوبنانی یان نیە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لوبنان پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پەرتبوونی کورد
کۆمیک کۆنی نیویۆرک
وێنۆک
کۆمیک کۆنی نیویۆرک کۆنگرەی ساڵانەی ھەوادارانی شاری نیویۆرکە کە تایبەتە بە کۆمیکەکانی ڕۆژئاوایی، ڕۆمانی گرافیک، ئەنیمێ، مانگا، کایەی ڤیدیۆییەکان، کۆسپلەی، یاری، فیلم و تەلەڤیزیۆن. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٦ بەڕێوەچوو. کۆمیک کۆنی نیویۆرک بۆنەیەکی قازانجخوازە و لەلایەن کۆمپانیای ڕیدپۆپەوە بەرھەمدەھێنرێت و بەڕێوەدەبرێت، کە بەشێکە لە پێشانگاکانی ڕید ئێلسێڤێر، و پەیوەندی بە کۆمیک کۆنی سان دیێگۆی قازانج نەویستەوە نییە کە ماوەیەکی زۆرە ھەیە، وە نە کۆنگرەی ئەپڵی گەورە کە دواتر  ناسراوە بە بیگ ئەپڵ کۆمیک-کۆن کە خاوەنەکەی کۆمپانیای ویزارد ئینتەرتەینمەنتە.
ھیوندای مۆتۆر
وێنۆک|لۆگۆی کۆمپانیای ھۆندای ھۆندای کۆمپانیایەکی کۆرییە بۆ بەرھەمھێنانی ئامێری گواستنەوەی ئۆتۆمبێل و مانتۆڕ و پاسکیل و پاسی نەفەرھەڵگر و چەندانی تر، کۆمپانیاکە لە دێسەمبەری ساڵی ١٩٦٧ەوە دامەزراوە، داھاتی کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠١٠ گەیشتووەتە سەرووی ٣٫٦ ملیۆن دۆلار
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٦٧ پۆل:لقەکانی کۆریای باشوور
پارێزگای دێرەزۆر
پارێزگای دێرەزۆر یان پارێزگای دێرەزوور یەکێک لە پارێزگاکانی سووریایە کە لە ڕۆژھەڵاتی ئەم وڵاتە ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ١,٢٠٢,٠٠٠ کەس بووە. ناوەندی پارێزگای دێرەزۆر شاری دێرەزوورە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:مانگیلەی بەپیت  پۆل:پارێزگاکانی سووریا پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو
مەلا عەبدوڵڵا سووری
حاجی مامۆستا مەلا عەبدوڵڵای سووری (١٣١٣- ١٣٧٤) لە دێھاتی ورچەک سەر بە شاری بانە لە دایک بوو. باوکی شێخ ئەحمەد کەسێکی خوا پەرەست و دین دار بووە. دایکی " گوڵێ " خەڵکی دێھاتی سنجەڵێ سەر بە شاری سلێمانی لە کوردستانی باشوور بووە. مەلا عەبدوڵڵا بە چەندین پشت ئەگاتە شێخە سووری کڕێوە (شێخ ئیلیاس) کە لە ناوچەی بانە و سەردەشت و پیرانشار وەک کەسایەتییەکی ئایینی و پیرۆز ناوی لێ ئەبەن، نازناوی "سووری" لە ناوی ئەو شێخە پایە بەرزەوە وەرگیراوە.
فێربوونی زانستەکان
لە تەمەنی ١٢ ساڵانەوە دەستی بە خوێندنی قورئان کردووە و لە ماوەی ٣ مانگ دا خەتمی کردووە. لە دوای خوێندنی قورئان کتێب گەلێکی فارسی وەک گۆڵستان و (بووستان)ی سەعدی تەواو کردووە، لە پاشان دەستی بە خوێندنی کتێبی  (تێریف زنجانی) و (عوامل جرجانی) بە زمانی عەرەبی کردووە، ئەو لای مامۆستایانی ئایینی گەورە وەک مەلا ئەحمەد سیسەری کە یەکەمین مامۆستای ئەو بووە دەرسی خوێندووە و ھەر وەھا لە خزمەت مامۆستایان مەلا عەبدولڕەحمان سەعیدی، مەلا ئەبووبەکر گیرەیی، مەنتق و تەفسیری و لە لای مەلا ساڵح ئەختەری،(عقائد عچدی) و فەلسەفەی خوێندووە.
خوێندن لە کوردستانی باشوور
ساڵەکانی گەنجی تەمەنی لە شارەکانی کوردستانی باشوور بە تایبەت سلێمانی بە خوێندن لە مزگەوتەکانی خانەقا و مزگەوتی ئەربیلی ناسراو بە مزگەوتی دوو درگای ئەسحابە سپی تێپەڕ کردووە و لە خزمەت مامۆستایانی ئەو سەردەمەدا فێری زانستەکانی پێویست بووە. وێنۆک|٣٠٠px|مزگەوتی دوو درگای ئەربیلی لە ئەسحابە سپی
خوێندن لە کوردستانی باکوور و زیارەتی شێخ سەعید نوورسی
لە ساڵەکانی خوێندن و سەفەر کردنیان بە مەبەستی فێر بوونی زانستەکانی سەردەم سەردانی وەڵاتی تورکیە ئەکات و بە خزمەت شێخ   سەعید نوورسی(بدیع الزمان) ئەگات و وەڵامی پرسیارە زانستیەکانی لێ وەر ئەگرێت. Said Nursî
وانە بێژی و پێش نوێژی
حاجی مامۆستا مەلا عەبدوڵڵا سوری یەکێک لە گەورەکان و شارەزاکانی بواری دین و زانستە ئایینیەکانە لە ناو زانایانی ئایینی کوردستانی رۆژھەڵات دا. کەسانێکی زۆر لە خزمەت ئەو دا  " ئیجازەی مەلایەتی " یان وەرگرتوە. کەسانێک وەک شەھید مەلا رەحیم فەرجی مەلا ساڵح کەریمیان و... ھەروەھا لە ناوچە جیا جیا کانی کوردستان دا وانە و دەرسی دینی و زانستەکانی  " فقە و لغت " و دیتری زانستەکانی وتۆتەوە. پێش نوێژی و رابەری خەڵکانێکی زۆری لە ناوچە کانی بانە و سەقز بە ئەستو گرتووە و ھەوڵی داوە جگە لە رێبەری ئایینی و ئاگا کردنی خەڵک لە ئایین، بابەت و راڤە کانی رامیاری رۆژیش فێری خەڵکی بکات و ھەستی نیشتمان پەروەری و بیر کردنەوەی سیاسی لەواندا زیندوو بکات. خەڵکانی ئەو ناوچانەی مامۆستا لێیان ژیاوە شایەت حاڵێکی زۆر زیندوو متمانە پێکراون بۆ ئەم تەوەرە.
چالاکی سیاسی
«مەلا شێخ عەبدوڵڵا سووری» داوای لە کاربەدەستان کرد رسەربەخۆیی کوردستانی رۆژھەڵات بە فەرمی بناسن.
مامۆستا سووری لەگەڵ چەندین مامۆستای ئایینی تر لە بانەوە وەکوو مەلا شەریف جەوانبەخت و مەلا محەممەد جەلال حسێنی بەشدار بوو کە لەم دانیشتنە دا کەسانێک وەکوو ئەحمەد موفتی زادە لە سنەوە، محەممەد شەھید پیر خفران لە ھەورامان، عەبدولکەریم کەریمی لە بۆکانەوە. بەھائەدین رەبانی (یاساناس و مافپارێزی داد)، یوسف ئەردەڵان ئەندامی شۆڕای شاری سنە، دکتۆر سەیدولشوھەدایی  وەکوو نوێنەری گروپێک لە شاری سنەوە، دکتۆر عەبدولکەریم سەردووشی لە مەریوانەوە بەشداریان کردبوو. لە کۆتاییدا لە دوای چەندین کاتژمێر باس و راوێژ و ئاخافتن، پلانی قبووڵ کراوی یەکەمین کۆنفڕانسی ھەڵسەنگاندنی سەربەخۆیی کوردستانی رۆژھەڵات لە ١٥ ماددە دا راگەیەندرا تا دیتری گرووپ و دەستەکانی کوردستانیش بیر و بۆچونی خۆیان دەر ببڕن.
دەقی نامەکە بەم شێوەیە:
ئێمە مامۆستایانی پێش نوێژ و وانە بێژی ئایینی سوونی لە پارێزگاکانی کوردستان و ئازەربایجانی رۆژئاوا و کرماشانەوە ئەرکی سەرشانمانە لە بەرامبەر ئایینی ئیسلام و... ئەمانەوێ بابەتێکی گرینگ بە کاربەدەستانی حکوومەت رابگەیێنین. ئەو بابەتە گرینگە بریتیە لە ئازادی مامۆستای پایە بەرز و دڵسۆزی ئیسلام و شۆڕش بەڕێز ئەحمەد موفتی زادە، کە پێشینەی چالاکیکەکانی بەناوبانگەو خێرخوازی و نەسرەوتووی بۆ ھەموو خەڵکی سوونی کوردستان و ئێران و تا رادەیەکی زۆر ھەموو موسڵمانانی جیھان ناسراوە. توانایی و خواستی ھەرە زۆری بەڕێزیان بۆ بانگەشەی ئاینیی و سازکردنی ھەستی یەکبوون و یەکگرتن لە ناو موسڵمانان دا - بە تایبەت - لە بەینی برایانی شێعە و سوونی لە ئێران دا بۆ ھەمووان ئاشکرایە، بە ھیچ شێوەیەک کارێکی بە سوودی ئیسلام و حکوومەت و یەکگرتنی موسڵمانان نیە کە وا جەنابیان بەم شێوە لە زیندانا و دوور لە جومعە و جەماعەت بن و موسڵمانانی داخواز و دڵخوازی ئەو بەڕێزە چاوەڕان بمێنن.
لە پەرلەمان دا
ئەو لە ساڵی ١٣٦١ ی کۆچی ھەتاوی دا لە ھەڵبژاردنەکانی "نێوان خۆل"ی پەرلەمان لە شارەکانی بانە و سەقز توانی بە زۆرترین دەنگ، (٤٥٦٩٧) دەنگ (٢/٧٣ لە سەدا) بۆ ئەندامیەتی پەرلەمان قبوڵ بکرێ. لقی نوھەم لە پەرلەمانی ئێران بە سەرۆکایەتی سەید کازم ئەکرەمی لە کاتژمێر ١١ی سەر لە بەیانی رۆژی یەکشەممە ٨ ی رەشەمەی ساڵی ١٣٦١ ی کۆچی ھەتاوی (سکرتێری دانیشتنەکەعەلی ئاقا محەممەدی)  دەستی بە دانیشتنەکە کرد و دوای وردبونەوە لە بابەتەکە لە مەڕ فایلی ھەڵبژاردنی عەبدوڵڵا سووری لە بەشی بانە و سەقز بە زۆرترین دەنگ ئەندامیەتی ئەو بە فەرمی ناسرا. وێنۆک|٤٠٠px|مەلا عەبدوڵڵا لە ناو دیتری نوێنەرانی خولی یەکەمی پەرلەمانی ئێران
بریندار بوون لە بۆمبارانی بانە
لە ١٥ی جۆزەردانی ساڵی ١٣٦٣ی کۆجی ھەتاوی دا فڕۆکەکانی رژێمی بەعس شاری بانە بە گشتی و پارکی شاریان بە تایبەتی بۆمباران کرد و پتر لە ٦٠٠ کەس گیانیان لە دەس دا، مەلا سووری لە پارکی شار کاتێک قسەی بۆ جەماوەری شار ئەکرد پاڕجەی بۆمبی بەرکەوت و بە خەستی بریندار بوو کە ناوی نرابوو شەھیدی زیندوو.
رووداوی حەجی ساڵی ٦٦
مامۆستا سووری لە ساڵی ١٣٦٦ی ھەتاوی کە سەر کاروانی حاجیەکانی بانە بوو بۆ عەرەبستان رۆشت و لە وێ لە رووداوی حەجی ئەو ساڵە دا کە حاجیە ئێرانیەکان لەگەڵ پۆلیسی سعوودی بەشەر ھاتبوون بریندار کرا. وێنۆک|٣٠٠px|مەلا سووری لە حەج دا
بەرھەم
پتر لە سێسەد خوتبە بە زمانی عەرەبی و کوردی و شێعر بە زمانی فارسی و کوردی لە پاش بە جێ ماوە، ھەروەھا وەرگێڕدراو گەلێک لە عەرەبی بۆ کوردی لە سەر کەرامەت و ھەروەھا بۆچونی سوننەکان لە سەر کوژرانی حسێن کۆڕی عەلی کە ھیشیان لە چاپ نەدراون. گرینگترین بەرھەمی ئەو، تەفسیری قوڕعان بە زمانی عەرەبی بە ناوی البنان و البیان فی تفسیر القرآن ە کە ھێشتا لە چاپ نەدراوە و دەسنووسەکەی لای مناڵەکانی ماوەتەوە.
شێعر
نموونەی شێعری کوردی
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی بانە پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
فێرفیلد، ئەلاباما
فێرفیلد (، ) شارێکە لە کەرتی جێفەرسۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١١٬١١٧ کەس بووە. ڕووبەری ٨٫٩٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٬٢٣٦٫٦٠ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩١٠ پۆل:شارەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
تۆڵەسێنەرەوەکانی تۆکیۆ
تۆڵەسێنەرەوەکانی تۆکیۆ (東京卍リベンジャーズ) زنجیرەیەک مانگای ژاپۆنییە لە لایەن کێن واکوی نووسراوە و کێشراوە. لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٧ەوە لە گۆڤاری شۆننی ھەفتانەی لەلایەن دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی کۆدانشا دەستیپێکرد، ئەنیمێیەکی تەلەڤیزیۆنی بۆ بەرھەم ھێنرا لەلایەن ستۆدیۆی فیلمەکانی لیدن، کە لە نێوان نیسان و ئەیلوولی ٢٠٢١ نمایشکرا، لەگەڵ فیلمێکی خۆنمایشکەر لە مانگی تەمموزی ٢٠٢١ لە ژاپۆن نمایشکرا، ھەروەھا وەرزی دووەمی تۆڵەسەندنەوەکان تۆکیۆ نمایش دەکرێت لە زستانی ٢٠٢٣.
مانگاکە ٤٤ھەمین خەڵاتی کۆدانشا لە مانگا لە بەشی شۆنن بەدەستھێنا، تا مانگی ئاب مانگاکە زیاتر لە ٣٥ میلیۆن دانە چاپکراوی لە تیراژیدا دەبێت.
چیرۆک
چیرۆکەکە لە دەوری تاکێمیچی ھاناگاکی دەسوڕێتەوە کە تەمەنی ٢٦ ساڵە و نیمچە کارمەندە و ھیچ ئامانجێکی لە ژیاندا نییە، ڕۆژێک دەزانێت کە ھاوڕێی قوتابخانەی ناوەندی ھیناتا تاچیبانا و برا بچووکەکەی نائۆتۆ لە ڕووداوێکدا گیانیان لەدەستداوە کە بەھۆی باندی "تۆکیۆ مانجی"ەوە ڕوویانداوە، کاتێک تاکێمیچی چاوەڕێی نۆرەی خۆی بوو بۆ شەمەندەفەرەکە، لەلایەن کەسێکی نەناسراوەوە لە پشتەوە پاڵنرا بۆ ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ ١٢ ساڵ لەمەوبەر، بۆ ساڵانی خوێندنی ناوەندی و کۆبوونەوەی خۆی لەگەڵ "مەنجیرۆ سانۆ (مایکی)"، سەرۆکی باندەکەی “تۆکیۆ مانجی (بە کورتی: تۆمان)”، پاشان برای نائۆتۆ دەناسێت ھاوڕێکەی ھیناتا پێی دەڵێت کە دوای ١٢ ساڵ لەگەڵ خوشکەکەی دەمرێت، پاشان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمە ڕەسەنەکەی و دەبینێت نائۆتۆ لە ڕووداوەکە ڕزگاری بووە و دەبێتە بەدواداچوونێکی پۆلیس و تێدەگات کە ھۆکاری ڕوودانی گواستنەوەی کاتەکە تەوقەکردنە لەگەڵ نائۆتۆ.
لەلایەن نائۆتۆی ئەفسەری پۆلیس بۆی دەردەکەوێت کە باندەکەی تۆکیۆ مانجی زیاتر تێکدەر بووە لە ئەنجامی زنجیرەیەک ڕووداو کە بووە ھۆی ئەوەی ئەو تاوانە ئەنجام بدەن کە ژیانی ھیناتا لەدەست دەدات، بۆیە تاکێمیچی سوێند دەخوات کە ھیناتا و باندی تۆکیۆ مانجی ڕزگار بکات بە گەشتکردن بۆ ڕابردوو و چاککردنی ئەو ڕووداوانەی کە بوونە ھۆی ئەم ئەنجامانە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٧ پۆل:مانگاکانی ٢٠٢١ پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان پۆل:وێب کۆمیکسی ژاپۆنی پۆل:مانگاکانی کۆدانشا پۆل:ئەو مانگایانەی گۆڕدراوە بۆ فیلم پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:ئەنیمێ و مانگای قوتابخانە پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی زانستی پۆل:شۆنن مانگا پۆل:ئەنیمێ و مانگای وروژێنەر پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠٢١ دەستیان پێکردووە پۆل:لیدن فیلمز
جاک نیکڵسن
جۆن جۆزێف 'جاک' نیکڵسن (لەدایکبووی ٢٢ی نیسانی ١٩٣٧) ئەکتەر و دەرھێنەری پێشووی ئەمریکییە کە زیاتر لە ٦٠ ساڵ کاری تێدا کردووە. ناسراوە بە ڕۆڵە سەرەکی و پاڵشپشتەکان، کە لە نێوانیاندا کۆمێدی، ڕۆمانسی، و دوژمنی سوپەرھیرۆکانی کۆمیکەکان و کەسایەتییە شەڕەنگێزەکان دەگرێتەوە. لە زۆربەری فیلمەکانیدا، ڕۆڵی کەسە «دوورەپەرێز و دەربەدەرە ساردۆنییەکەی گێڕاوە»، کەسێک کە ڕووبەڕووی سترەکچەری کۆمەڵایەتی دەبێتەوە.
نیکڵسن یەکێکە لە خاوەنەکانی زۆرتر پاڵێوراوترین ئەکتەری نێر لە مێژووی ئۆسکاردا بە ١٢ پاڵاوتن بۆ خەڵاتەکە. دوو جار خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر بردووەتەوە بۆ فیلمەکانی One Flew Over the Cukoo's Nest (١٩٧٥) و As Good As It Gets (١٩٩٧)، و خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت بۆ فیلمی Terms of Endearment (١٩٨٣). ئەو یەکێکە لەو سێ ئەکتەرە نێرانەی کە سێ خەڵاتێ ئۆسکاریان بردووە، و یەکێکە لەو دوو ئەکتەرانەی کە لە ھەموو دەیەیەکدا بۆ خەڵاتی ئۆسکار پاڵێورابن لە ١٩٦٠کان بۆ ٢٠٠٠کان. شەش خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بردووەتەوە و لە ٢٠٠١دا Kennedy Center Honorی پێبەخشرا. لە ١٩٩٤، لە تەمەنی ٥٧ ساڵیدا، بووە یەکێک لەو گەنجترین ئەکتەرانەی خەڵاتی AFI Life Achievementیان پێبەخشرابێت.
نیکڵسن پەیوەندی خۆشەویستی لەگەڵ زۆر کەسی بەناوبانگدا ھەبووە، وەک پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەنجێلیکا ھەستن و ڕێبێکا برۆسارد، و لە ١٩٦٢ تا ١٩٦٨ لەگەڵ ساندرا نایت ھاوسەر بوون. پێنج منداڵی ھەیە: یەکێک لە سانرا؛ دوو لە ڕێبێکا، و یەکی دانەیەکیش لە سوزان ئانسپاچ و وینی ھۆڵمان.
ژیانی سەرەتایی
نیکڵسن لە ٢٢ی نیسانی ١٩٣٧ لە نێپتون سیتی، نوی جێرسی لەدایکبووە، کوڕی خانمە سەماکەر جون فرانسس نیکڵسن (ناسراو بە ناوی جون نیکلسن؛ ١٩١٨–١٩٦٣). دایکی نیکڵسن بە ڕەچەڵەک ئێرلەندی، بەریتانی، ئەڵمانی و وێڵشی بووە. لە ١٩٦٣، دایکی ھاوسەرگیری لەگەڵ شۆمانی ئیتالی-ئەمریکی دۆناڵد فورکیلۆ (ناوی سەر ستەیج دۆناڵد ڕۆز) و دواتر زانی کە ھاوسەری کەسێکی ترە. ژیاننامەنوس پاتریک مەکگییلیگان لە کتێبەکەی بەناوی ژیانی جاکئاماژەی بەوە کردووە کە لەوانەیە ئێدی کینگی لاتڤی (ناوی تەواو ئێدگار ئەی. کیرشفێڵد)، کە دەکاتە بەڕێوەبەری جون، باوکی ڕاستەقینەی نیکڵسن بوبێت، نەک فورکیلۆ. ھەندێک سەرچاوەی تر دەڵێن کە جون نیکڵسن دڵنیا نەبووە سەبارەت بە شوناسی باوکی. کە جون تەنھا حەڤدە ساڵ و بە شوو نەدراو بوو، دایک و باوکی بڕیاریاندا کە نیکڵسن وەک کوڕی خۆیان بەخێوبکەن بێ دەرخستنی دایک و باوکی ڕاستەقینەی، و جونیش وەک خوشکی مامەڵە بکات.
لە ١٩٧٤دا، لێکۆڵەرەکانی گۆڤاری تایم پێیان زانی، و نیکڵسنیان ئاگادارکردەوە، کە «خوشکەکەی»، کە ناوی جونە، لە ڕاستیدا دایکییەتی، و «خوشکەکەی» تری، کە ناوی لۆرەینە، لە ڕاستیدا پورییەتی. لە ئێستادا، ھەردوو دایکی و نەنکی کۆچی دواییان کردووە (لە ١٩٦٣ و ١٩٧٠). سەبارەت بە زانینی ڕاستییەکان، نیکڵسن وتی کە «ڕووداوێکی زۆر درامییانە بوو، بەڵام ئەوە نەبوو بڵێم دڵشکێنەرانەیە … بە شێوازێکی سایکۆلۆژیی باش داڕێژرابوو».
نیکڵسن لە نێپیان سیتی گەورەبووە. بە ئایینی کاتۆلیکی ڕۆمانی لەلایەن دایکییەوە بەخێوکراوە. پێش دەستپێکردنی قوتابخانەی ناوەندی، خێزانەکەی گواستیانەوە بۆ ئەپارتمانتێک لە سپرینگ لەیک، نیو جێرسی. «کاتێک جاک ئامادەبوو بۆ قوتابخانەی ناوەندی، خێزانەکە جارێکی تر گواستیانەوە—ئەم جارە دوو میل دوورتر بۆ باشوور لە سپرینگ لەیک، نیو جێرسی ھەروەھا ناسراو بە ئایریش ڕیڤێریا، کە ئێثل مەی ئارایشتگای جوزنکارییەکەی تێدا کردەوە لە باڵەخانەیەکی دوپلێکسی شەقامی ٥٠٥ مێرکەر ئاڤێنیو.» پپ «نیک، ئەو ناوەی کە پێی ناسرابوو لەناو ھاوڕێکابی قوتابخانەکەیدا، لە نزیک ناوەندی ماناسکوان دەیخوێند، بە «گاڵتەجاڕی پۆل» دەنگی پێدرابوو لە ساڵی خوێندنی ١٩٥٤. ھەموو ڕۆژێکی ساڵەکە سزادەدرا لە قوتابخانە بەھۆی سەرپێچییەکانییەوە. خەڵاتێکی شانۆ و درامای قوتابخانەکە بەھۆی ئەوەوە ناوناراون. لە ٢٠٠٤دا، نیکڵسن کۆبوونەوەیەکی بۆ ھەموو ھاوپۆلەکانی ئەوساتی ڕێکخست لەگەڵ لۆرەینی پوریدا.»
ژیانی پێشوو
نیکڵسۆن لە مەنھەتەنی نیویۆرکدا لە دایکبووە. دایکی کچێکی ڕیکلامدەر بوو بە ناوی جوون فرانچێس نیکڵسۆن (June Frances Nicholson)؛ جوون ٦مانگ پێش دنیا ھاتنی جەک، شووی کرد بە پیاوێکی ئیتاڵی-ئەمریکی وەک خۆی ڕیکلامدەر بە ناوی دۆناڵد فۆرچیلۆ (Donald Furcillo). ئەگەرچی ئەو پیاوە بڕیاری وەرگرتنی مناڵەکەی دابوو بەڵام دایکی جوون پێی خۆش بوو مناڵاکە لای خۆی ڕاگرێ.
نووسەری ژیاننامەی نیکڵسۆن بە ناوی پاتریک مەکگیلیگان (Patrick McGilligan) لەسەر ئەو بڕوایەیە کە ئەو کابرایەی وا بەڕێوبەری کاروباری جوون نیکڵسۆن وەک مەنەیجەر بووە باوکی مناڵەکەیە. بیر و ڕاکان سەبارەت بەوە جیاوازن، بەڵام خۆی جەک نیکڵسۆن زۆر ئەوەی لا گرینگ نییە و بە شوێنی نەکەوتە تەنانەت ڕێگەی نەداوە بە تاقیکردنەوەی خوێن ڕەگەزەکەی بدۆزرێتەوە. دایکی خۆی بە ئیرلەندی، ئاڵمانی، ھۆلەندی دەزانی بەڵام لە کۆتاییدا ئەو بنەماڵە خۆیان بە ئیرلەندی دەناساند.
نیکڵسۆن لای داپیری گەورە بوو. وای دەزانی ئەوە دایکی و بە دایکی ڕاستقینەی خۆی وای دەزانی خۆشکییەتی. تاکوو لە ١٩٧٤دا ڕۆژنامەنووسێک دوای لێ کۆڵینەوە ڕاستەکەی دەرخست. ھەڵبەت ئەو کاتە ھەردوو داپیر و دایکی مردبوون. نیکڵسۆن سەبارەت بە کەسایەتی باوکی دەڵی: «تاکە دایک و داپیرم دەیانزانی کێە باوکم، ئەوانیش ئیتر بە کەس ناتوانن بڵێن.»
ئەکتەری پێشوو
کاتی ھاتنی بۆ ھۆڵیوود پیشەکەی زۆر سووک و ورد بوو. کاتێ پێشنیاری پیشەیەکی نەختێ باشتریان پێدا لەبەر ھیوای بوون بە ئەکتەر ڕەدی کردەوە. لە کۆتایی ساڵانی ٥٠ و ساڵانی دەستپێکی ٦٠ سەرقاڵی چەن کاری کەم بایەخ بوو. دەگەل چەن دەرھێنەر یەکتریان ناسی.
بەرەو پێشکەوتن
دوای ئەوەی نیکڵسۆن خۆی ناساند و بەھرەمەندییەکانی خۆی پیشان کاربەدەستان دا، لە چەن شوێن لە پشت کامێراش کاری کرد. لە نووسینی سیناریۆ و دەرھێنان. بە کایە لە فیلمی (Easy Rider) لە دەرھێنانی دێنیس ھووپێر لە دەوری پارێزەرێکی ھەمیشە سەرخۆش یەکەم پاڵێوراوی ئۆسکاری بۆ خەڵات ھێنا. لە ساڵی ١٩٧٠ بوو بە پاڵێوراوی باشترین ئەکتەر بۆ نواندنی نەخشێکی لەخۆدەرھێناو لە فیلمی (Five Easy Pieces) کە وتە بەناوبانگەکەی سەبارەت بە ساڵاتی مریشکی تێدایە سەبارەت بە وەدەست ھێنانی ئەوەی ئەتەوێ. ھەر لەو ساڵەدا لە فیلمی (On A Clear Day You Can See Forever) و دەر کەوت.
نوێنەرایەتی ئەمریکا
نیکڵسۆن یەکەمین خەڵاتی باشترین ئەکتەری ئۆسکاری بۆ نەخشاندنی دەوری ڕاندڵ پی مۆڕفی لە فیلمی (One Flew Over the Cuckoo's Nest) وەر گرت لە ساڵی ١٩٧٥دا. دوای ئەوە بوو کە درێژەی دا بە بینینی دەوری سەیر لە فیلمەکاندا دوایین دەوڵەمەند(The Last Tycoon) بەرامبەر بە ڕابێرت دێنیرۆ دەورێکی چکۆلەی بینی. لە فیلمی (The Missouri Breaks) کایەی کرد بە دەورێکی چکۆلە تەنھا بۆ ئەوەی دەگەڵ مارلۆن بڕاندۆ ھاوکایە بێت.
ئەگەرچی سەرنجی ئاکادمی ئاوارد ڕانەکێشرا بۆ فیلمی درەوشانەوە(The Shining) لە دەرھێنانی ستەنلی کووبریک (Stanley Kubrick) لە ساڵی ١٩٨٠دا، بەڵام ئەوە یەکێک لە بەناوبانگترین بەرھەمەکانی نیکڵسۆن بوو. بۆ کایە لە فیلمی (Terms of Endearment) لە ساڵی ١٩٨٣دا خەڵاتی باشترین ئەکتەری پشتیوانی ئاکادمی ئاواردی وەرگرت. نیکڵسۆن بە دەور بینین لەو فیلمانە لە ساڵانی ٨٠ بەردەوام بوو:
لە ١٩٨٩دا نیکڵسۆن لە فیلمی بەتمەن (Batman) لە دەوری نەخۆشی پیاوکوژی ئاڵۆزاو بە ناوی جۆکەر (The Joker) کایەی کرد. فیلمەکە لە ئابووریدا سەرکەوتوو بوو ئەوەندەی ٦٠ملیۆن دۆلاری بۆ نیکڵسۆن تێدا بوو. پلان داندرا لە ساڵی ١٩٩٩دا نیکڵسۆن لە بەشی پەنجەمی باتمان بەناوی بەتمەنی سەرکەوتوو (Batman Triumphant) دەور ببینێت. بەڵام بەھۆیێکی نادیار ھەڵوەشێندراوە پلانەکە. ئێستا جەک نیکڵسۆن تاکە زیندوی ئەو کەسانەیە وا لە فیلمەکانی بەتمەندا دەوری جۆکێریان دیوە. سێزار ڕۆمێرۆ لە زنجیرەی بەتمەن لە تیڤیدا بەشدار بوو لە ١٩٩٤دا مرد. ھەروەھا ھێز لێجێر(Heath Ledger) ئەو ئەکتەرەی لە فیلمی (The Dark Knight) دەوری جۆکێری بوو ھەر لە ٢٠٠٨دا مرد.
بۆ بینینی دەور لە فیلمی ئەو تاکە چەن پیاوە چاکە (A Few Good Men) لە ساڵی ١٩٩٢دا پاڵێوراوی خەڵاتی ئاکادمی ئاوارد بوو دیسان. لەو فیلمەدایە کە لە دیمەنێکی دادگادا ئەو وتە بەناو بانگەی دەڵێ: «تو ناتوانی لە ڕاستی تێ بگەی».
نیکڵسۆن لە ساڵی ١٩٩٧دا بە بینینی دەور لە فیلمی ھەر ئەوەندە باش کە دێتە پێش (As Good as It Gets) دیسان بووە بەرندەی خەڵاتی باشترین ئەکتەری ئاکادمی ئاوارد. ھاوکایەکەی نیکڵسۆن لەو فیلمەدا لە دەوری پێشخزمەتێکی ڕستووران، ھەروەھا بووە بەرندەی باشترین ئەکتەری ژنی ئاکادمی ئاوارد.
لە ساڵی ٢٠٠١دا نیکڵسۆن بووە یەکەمین بەرندەی خەڵاتی ستانیسلاڤسکی لە میھرەجانی نێو دەوڵەتی مۆسکۆدا.
نیکڵسۆن خۆشی لە یاری بەسکتباڵ دێت و ئەو جۆرەی خۆی باسی کردە لە تەواوی تەمەنیدا مەنچستەر یۆنایتێدی خۆش ویستووە.
ئەو ساڵانەی دوایی
لە فیلمی سەبارەت بە شمیت(About Schmidt) لە ساڵی ٢٠٠٢دا نیکڵسۆن نەخشی پیاوێک بە تەمەنی ھیلاک لە ژیان دەگێڕی کە ژیانی پاش مردنی ژنەکەی سەرانسەر گۆڕاوە. بۆ ئەو دەورە بووە پاڵێوراو بۆ خەڵاتی باشترین ئەکتەری ئاکادمی ئاوارد. لە فیلمێکی کۆمێدیدا بە ناوی بەڕێوبەری تووڕەیی (Anger Management) لە دەوری دووکتەرێکی دەروونناس بەرامبەر بە لاوێکی خراپبەخت بە کایەی ئادام سەندلێر کایە دەکا. لە ساڵی ٢٠٠٣دا لە فیلمی شتێک ھەر دەگاتە بەرەوە (Something's Gotta Give) لە دەوری پیرەپیاوێکی ژنباز کایە دەکا کە گیرۆدەی دایکی کچدۆستی دەبێ کە دایانا کیتۆن(Diane Keaton) کایەی دەکا. لە ساڵی ٢٠٠٦دا لە فیلمێک لە دەرھێنانی مارتین سکۆرسیزی کایە دەکات کە فیلمە ئەبێنتە برندەی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلم؛ لەو فیلمەدا نیکڵسۆن دوای چەن ساڵ گڕاوە بۆ بەشی دەورە ڕەشەکانی تاوانباری. لەم فیلمەدا مەت دەیمۆن(Matt Damon) و لیۆناڕدۆ دیکاپێریۆ (Leonardo DiCaprio) کایە دەکەن.
فیلمێکی دی بە ناوی (The Bucket List) دەگەڵ مۆرگان فریمەن (Morgan Freeman) وەک دوو پیاوی پیری نزیک مردن کە ویستەکانی کۆتاییان پێرست کردوو، دەور دەبینێت. ئەو فیلمە لە کۆتایی ٢٠٠٧ و سەرەتای ٢٠٠٨دا بەرچاو کەوت.
نیکڵسۆن تا ئەم سەردەمە دەگەڵ ژمارەیەکی زۆر ئەکتەر و مۆدێلی ژن پەیوەندی ڕۆمانسی ھەبووە. بۆ نموونە میشێل فیلیپس (Michelle Phillips)، بێبێ بوێڵ(Bebe Buell)، لارا فلین بۆیڵ(Lara Flynn Boyle). درێژەدارترین پەیوەندی دەگەڵ ئانجێلیکا ھۆستۆن(Anjelica Huston)دا بووە بۆ ماوەی ١٦ساڵ لە نێوان ١٩٧٣تا ١٩٨٩، ئانجێلیکا کچی دەرھێنەر جان ھۆستۆن (John Huston) بوو.
نیکڵسۆن ھاوڕێی نزیکی دەرھێنەری بەناوبانگ ڕۆمان پۆلانسکی بووە و ھەیە. نیکڵسۆن لە ڕووداوەی ناخۆشەکانی ژیانی پۆلانسکیدا، وەک کۆژرانی ژنەکەی پشتیوانی بووە.
لە چاوپێکەوتنێکی میدیا دا وتی: «من باوەڕم چیدی بە خوا نەماوە بەڵام سەرم سووڕە ئەما کێ کردوویەتی.» ھەر ئەو بڕوایەی لە فیلمی (The Bucket List) دا دووبارە کردوەتەوە.
ئەگەرچی نیکڵسۆن لە میدیاکان و ناو جەماوەر زۆر باسی بڕوا سیاسیەکانی ناکات، بەڵام لە ٢٠٠٨دا وتی کە بە درێژەی تەمەنی دیمۆکڕاتی بوو. لە ھەڵبژاردنەکەی سەرۆک کۆماری وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ساڵی ٢٠٠٨ پاڵپشتی ھیلاری کلینتۆن بوو.
خەڵاتەکانی ئاکادمی ئاوارد
نیکڵسۆن لە ٥ دەساڵان بۆ وەرگرتنی خەڵاتی ئاکادمی ئاوارد پاڵێوراو بوو (ھەم بۆ ئەکتەری دەوری سەرەکی و ھەم بۆ ئەکتەری پشتیوان): ساڵانی ٦٠، ٧٠، ٨٠، ٩٠ و ساڵانی دوا ٢٠٠٠. ئەو ئەکتەرانەی دی وا ئەو شانازییەیان ھەیە، مایکەل کەین(Michael Caine) و پۆل نیۆمەن(Paul Newman) بوون. نیکڵسۆن سەرجەم ١٢جار پاڵێوراو بوو: ٨جار بۆ باشترین ئەکتەر و ٤جار بۆ باشترین ئەکتەری پشتیوان. ئەو زیاترین جار بووە بە پاڵێوراوی وەرگرتنی خەڵات لە مێژووی ئاکادمی ئاوارد. دگەڵ واڵتێر بڕێنان (Walter Brennan) بە گرتنی ٣جار خەڵات پلەی دووھەمیان ھەیە پێکەوە لە گرتنی خەڵاتی ئۆسکار.
نیکڵسۆن ھەروەھا بۆ ٧جار پێشکەش کەری مەراسیمی خەڵاتدانی ئۆسکار بووە. لە ٧٩ھۆمین مەراسیمدا بە سەرێکی تاشراو ئامادە بوو؛ لەبەر دەور بینین لە فیلمە نوێکەیدا. نیکڵسۆن لە ئاکادمی ئاوارددا خاوەن ڕایە.
تێبینییەکان
<references group="تێبینی"/>
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧ پۆل:مولحیدانی ئەمریکا پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو پۆل:پاڵێوراوانی ھۆڵی ناوبانگ لە نیوجێرزی پۆل:پاڵێوراوانی هۆڵی ناوبانگ لە نیوجێرزی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شاری نیویۆرک پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پارێزگای لازقیە
پارێزگای لازەقیە یەکێک لە پارێزگاکانی سووریایە کە لە ڕۆژاوای ئەم وڵاتە ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ٩٩١,٠٠٠ کەس بووە. ناوەندی پارێزگای لازەقیە شاری لازقیەیە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:مانگیلەی بەپیت  پۆل:پارێزگاکانی سووریا
حامۆڕابی
وێنۆک|بەشی ژوورووی بەردی حەمووڕابی
حامۆڕابی یەکێک بوو لە پاشاکانی بابل کە لە نێوان ساڵانی ١٧٩٢ هەتا ١٧٥٠ پێش لەدایکبوونی یەسووع حوکمی ئەکرد. حامۆڕابی پاشایەک بوو کە لە سەردەمی شەڕی دراوسێکاندا. دەستی کرد بە نووسین و جێبەجێکردنی کردنی قانوون لە وڵاتەکەیدا. ئەم یاسایانەی حامۆڕابی بە یەکێ لە کۆنترین یاساکانی مرۆڤایەتی دا ئەنرێت.
چەن کۆپیەکی قانوونەکانی لە سەر بەرد دۆزراونەتەوە، (ئێستاکە یەکێ لەبەردەکان هەر ماوە و هەر بە ناوی بەردی حەمووڕابی ناسراوە) و لە مۆزەخانەی لۆڤەرە لە پاریس ، و داوای کرد. یاساکە بە خوێندنەوەی ماددەکانی دەر ئەکەوێت کە بۆ ئێستامان زۆر مایەی سەرسوڕمانە و زۆری ئەبێتە هۆی کوشتنی کەسی تاوانبار بەڵام لە کاتی خۆیدا هیچ نەبێ یاسابوون و دەبوایە بەپێی یاساکە خەڵک هەڵس و کەوتی بکردایە.
وی
thumb|وی وی ئامێرێکی ڤیدیۆیی یارییە لەلایەن کۆمپانیای بەرھەمھێنەری نینتێندۆوە بەرھەم دەھێنرێت و پەرەی پێدراوە، یارییەکە لە تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٦ـەوە تاکوو ئێستا بەردەوامە، وی ڕکابەری ھەردووک لە پلەی ستەیشتنی سۆنی و ئێکس بۆکس ٣٦٠ ی مایکرۆسۆفت دەکات، تاوەکوو ئێستاش ئامێرەکە ٧ جۆرە وەشانی لێ دەرچووە.
حامۆڕابی
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی سەدەی ١٨یەمی پ.ز پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:مردووانی سەدەی ١٨یەمی پ. ز
وی
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:وی پۆل:ئەو بەرھەمانەی لە ٢٠٠٦ ناسێنراون پۆل:کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە
٩٤٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بوگاتی
بووگاتی (بە ئینگلیزی: Bugatti) بەیەکێک لە گرانبەھاترین و خێراترین ئۆتۆمۆبێلی جیھان دادەنرێت. لە ئەورووپا بە یەکێک لە قارەمانانی کێبڕکێی ئۆتۆمبێل (پێشبڕکێ)دادەنرێت. سەرکەوتنە گەورەکانی لە کێبڕکێکاندا و درووستکردنی ئۆتۆمبێلی (لیموزین) بوگاتی فەیرون کە تا ئیستاش ھەر گران بەھا و خیرایە کە دەگاتە ٤٢٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا بەرھەمەکانی کۆمپانیاکە لەلایەن گرووپی فۆکسڤاگنەوە سەرپەرشتی دەکرێت و بەرھەم دەھێنرێن.
مێژوو
وێنۆک|چەپ|200px|نموونەی ئۆتۆمبێلی پێشبڕکێ وێنۆک|چەپ|200px|نموونەی ماتۆڕێکی ٨ پستۆنی ١٩٣٨
درووستکەری ئۆتۆمبێلسازی،(Ettore Arco Isidoro Bugatti) لە ١٥/سێپتەمبەری ١٨٨١ لە شاری (میلان/ئیتالیا)دروستکرا. لەلایەن خێزانێکی پڕکلتوورەوە کە خۆیان خاوەنی کارگەی (Möbel)بوون ئەو بیرۆکەیە درووست بوو. ھەرچەندەش لە ئیتالیا دامەزرا. بەڵام کارگەکەی لەلایەن (Ettore Bugatti)ـەوە لە (Molsheim) کە ئەوکاتە ئەڵمانیا دەسەڵاتدارێتی دەکرد تا دوای جەنگی جیھانی یەکەم، دواتر بوبە فەڕانسا.
لە ساڵی ١٩٨٧دا بازرگانێک بە ناوی (Romano Artioli)ھەستا بە کڕینی (Bugatti). دووبارە (Bugatti)گوازرایەوە بۆ ئیتالیا و سەرلەنوێ کارگەیەکی درووستکردنی (Bugatti) لە شاری (Campogalliano) دامەزرا. لە ساڵی (١٩٨٩)دا بە پیشاندانی مۆدێلێکی نوێی ئەم کۆمپانیایە دەستی بە کارەکانی کردەوە. کە دیزاینەکەی لەلایەن دیزاینەرێکی (Lamborgini)بە ناوی (Paolo Stanzani) دیزاینکرا و ناوی مۆدێلەکەشیان نا (Bugatti EB110 GT).
وێنۆک|چەپ|200px|نموونەی ڤێرۆن دوای ساڵی ٢٠٠٠ (Volkswagen AG)کۆمپانیای گەورەی ئاڵمانی و ٣ـیەم کۆمپانیای گەورەی جیھان، ھەستا بە کڕینی (Bugatti) لە ساڵی ١٩٩٨. بەڵام دوای ٢ ساڵ توانیان کارگەکەی درووست بکەن و دەست بکەن بە کارەکانیان کۆپانیاکە دووبارە گەڕایەوە بۆ فەڕاسان و لەوێ بەردەوام بوو کارەکانی لە لایەن (volkswagen gruop)ە وە بەڕئوە دەبرێت.
بوگاتی لەساڵی ٢٠١٣دا توانی مۆدێلێک بەناوی (bugatti veryon super sport) درووست بکات کە توانای خێرایی ٤٦٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا دەبوو کە بە ١٢٠٠ ھێزی ئەسپ  و ٤ توربۆ(دینەمۆی خێراییکەر) پشتیوانی ماتۆڕەکەی  دەکرئ لە ئیستەدا خێراتین ئۆتۆمبێلی جیھانە.
تایبەتمەندی
بە ٢٫٢ چرکە   خێرایی ١٠٠ بە ٣٫٧چرکە   خێرایی ٢٠٠ بە ١٦٫٨چرکە  خێرایی ٣٠٠
پەروێزەکان
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٠٩ پۆل:کۆمپانیاکانی فەڕەنسا