cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٢
پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٢ پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری سنووکەر بوو کە لە ١٦ی نیسان تا ٢ی ئایاری ٢٠٢٢ لە شانۆی کروسیبڵ لە شاری شێفیڵد لە ئینگلتەرا بەڕێوەچوو، کە ٤٦ ساڵە لەسەریەک پاڵەوانێتی جیھانی سنوکەر لەو شوێنە بەڕێوەدەچێت. پاڵەوانێتییەکە ١٦ھەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندی وەرزی ٢٠٢١–٢٠٢٢ی سنوکەرە، پاڵەوانێتییەکە لەلایەن گەشتی جیھانی سنوکەرەوە ڕێکخرابوو و لەلایەن کۆمپانیای گرەوکردنی وەرزشی بێتفرێدەوە سپۆنسەرکرابوو. لە بەریتانیا لەلایەن بی بی سی و لە ئەورووپا (بە بەریتانیاشەوە) لەلایەن یۆرۆسپۆرتەوە و لە شوێنەکانی دیکەی جیھان لەلایەن ماچڕوم سپۆرت و میدیاکانی دیکەوە پەخشکرا. کۆی گشتی سندوقی خەڵاتەکان ٢٣٩٥ ھەزار پاوەند بووە، کە براوەی خەڵاتەکە ٥٠٠ ھەزار پاوەندی وەرگرتووە.
قۆناغەکانی پاڵاوتن بۆ پاڵەوانێتییەکە لە ٤ تا ١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ لە پەیمانگای وەرزشی ئینگلیزی بەڕێوەچوو، کە ١٢٨ یاریزانی پیشەگەر و بانگھێشتکراوی «ئاماتۆر» بەشدارییان تێدا کرد. قۆناغی سەرەکی پاڵەوانێتییەکە ٣٢ یاریزان بەشدارییان کرد: ١٦ یاریزانی سەرەکی ڕیزبەندی جیھانی سنۆکەر و ١٦ یاریزانی دیکە لە قۆناغەکانی پاڵاوتن. ئاشلی ھوگیل و جاکسۆن پەیج و حوسێن ڤافایی یەکەم یاریزانی یارییەکانی کروسیبڵ بوون، ڤافایی یەکەم یاریزانی ئێرانی بوو کە گەیشتە قۆناغی سەرەکی. مارک سێلبی پاڵەوانی بەرگریکار بوو، لە یاری کۆتایی ساڵی ٢٠٢١ بە ئەنجامی ١٨–١٥ بەرامبەر شۆن مێرفی بردەوە. لە یاری قۆناغی دووەمدا بە ئەنجامی ١٠–١٣ بە یان بینگتاو دۆڕا کە درێژترین چوارچێوەی بەرھەمھێنا کە تا ئێستا لە یاریگای کروسیبڵ یاری پێکرابێت، کە ٨٥ خولەکی خایاند. ڕۆنی ئۆسلیڤان ڕیکۆردی ستیڤ دەیڤسی یەکسانکردەوە، لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا گەیشتە ڕیکۆردێکی ٢٠ھەمین قۆناغی چارەکی کۆتایی و ڕیکۆردێکی ١٣ھەمین قۆناغی پێش کۆتایی پێش ئەوەی لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٨–١٣ لە جود ترەمپ بباتەوە و ژمارەی پێوانەیی ستیڤن ھێندری یەکسان بکاتەوە کە حەوت نازناوی جیھانی بەدەستھێناوە. ئەوە نازناوی ٣٩ی ڕیزبەندی ڕۆنی ئۆسلیڤان بوو و نازناوی بیست و یەکەمی تاجی سێ جار بوو. لە تەمەنی ٤٦ ساڵ و ١٤٨ ڕۆژدا بووە بەتەمەنترین پاڵەوانی جیھان لە مێژووی وەرزشەکەدا، پێش ڕای ڕیاردۆن کەوت کە تەمەنی ٤٥ ساڵ و ٢٠٣ ڕۆژ بوو کاتێک دوایین نازناوی جیھانی لە ساڵی ١٩٧٨ بەدەستھێنا.
ھەروەھا ئۆسلیڤان ژمارەی پێوانەیی ھێندری شکاند کە ٧٠ بردنەوەی لە یاریگای کروسیبڵ تۆمارکرد و ژمارەیەکی پێوانەیی نوێی تۆمارکرد کە ٧٤ بردنەوە بوو. نیل ڕۆبەرتسۆن لە یارییەکەی قۆناغی دووەمدا بەرامبەر جاک لیسۆڤسکی "Maximum Break"ی بەدەستھێنا، ئەمەش پێنجەم دانەیە لە ژیانی وەرزشیدا و دوازدەھەمین جارە لە یاریگای کروسیبڵ مەکزیم برێک بەدەستبھێنرێت. ھەروەھا گرایم دۆت لە یاری پاڵاوتنەکانی قۆناغی سێیەمدا بەرامبەر پانگ یونسۆ زۆرترین مەکزیم برێکی بەدەستھێنا، ئەمەش دووەمجارە لە ژیانی وەرزشیدا و پێنجەمجارە زۆرترین مەکزیم برێک لە پاڵاوتنەکانی پاڵەوانێتی جیھانیدا بەدەستبھێنرێت. شانۆی سەرەکی ١٠٩ "سەدەی پچڕان"ی ژمارەیەکی پێوانەیی بەرھەمھێنا، کە ١٠٨ سەدەی ساڵی پێشووی تێپەڕاند. مارک ویلیامز لەم یارییەدا ١٦ سەدەی تۆمارکرد و ژمارەی پێوانەیی تۆمارکرد کە ھێندری لە ساڵی ٢٠٠٢دا تۆماری کردبوو.
پشتێنە
وێنۆک|تیروپشکی سەرەکی پاڵەوانێتییەکە لە شانۆی کروسیبڵ لە شاری شێفیڵد، ئینگلتەرا ئەنجام درا، یەکەم یاری کۆتایی پاڵەوانێتی جیھانی سنۆکەر لە ساڵی ١٩٢٧ لە ھۆڵی کامکین لە شاری بێرمینگام لە ئینگلتەرا بەڕێوەچوو و لەلایەن جۆ دەیڤسەوە بردنەوە بەدەستھات. لە ساڵی ١٩٧٧ەوە ئەم پاڵەوانێتییە ساڵانە لە شانۆی کروسیبڵ لە شاری شێفیڵد لە ئینگلتەرا بەڕێوەدەچێت. ئەم پاڵەوانێتییە لە ساڵی ٢٠٢٢دا ٤٦ ساڵە لەسەریەک پاڵەوانێتییەکە لە یاریگای کروسیبڵ بەڕێوەدەچێت، ھەروەھا ٥٤ ساڵە لەسەریەک پاڵەوانێتی جیھانی بە فۆرماتێکی مۆدێرن بۆ کۆتایی ھاتنی یارییەکە بەڕێوەدەچێت. ستیڤن ھێندری یاریزانی سکۆتلەندی لە سەردەمی مۆدێرن سەرکەوتووترین بەشداربووی پاڵەوانێتی جیھانی بوو، کە حەوت جار نازناوەکەی بەدەستھێنابوو. مارک سێلبی یاریزانی ئینگلیزی چوارەم نازناوی جیھانی خۆی لە پاڵەوانێتی ٢٠٢١ بەدەستھێنا و لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٨–١٥ لە شان مێرفی بردەوە، کە خەڵاتی سەرەکی ٥٠٠ ھەزار پاوەندی وەرگرت لە کۆی سندوقی خەڵاتەکان کە ٢٬٣٩٥٬٠٠٠ پاوەند بوو. پاڵەوانێتییەکەی ساڵی ٢٠٢٢ کە لەلایەن گەشتی جیھانی سنوکەرەوە ڕێکخرابوو، لەلایەن کۆمپانیای گرەوکردنی وەرزشی بێتفرێدەوە سپۆنسەر کرابوو، کە لە ساڵی ٢٠٠٩ تا ٢٠١٢ و لە ساڵی ٢٠١٥ەوە بە بەردەوامی سپۆنسەری چالاکییەکەی کردووە.
ڕێکخستن
پاڵەوانێتی جیھانی سنوکەری ٢٠٢٢ لە ١٦ی نیسان تا ٢ی ئایاری ٢٠٢٢ بەڕێوەچوو، وەک دوا ڕووداو لە ١٦ ڕووداوی ڕیزبەندی لە وەرزی ٢٠٢١–٢٠٢٢. لە چالاکییەکەدا پێشبڕکێیەکی سەرەکی ٣٢ یاریزانی تێدابوو، پێش ئەوەی پاڵەوانێتییەکی ١٢٨ یاریزانی لە پەیمانگای وەرزشی ئینگلیزی لە نێوان ٤ بۆ ١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ بەڕێوەچوو، کە سێ ڕۆژ پێش دەستپێکردنی پاڵەوانێتییە سەرەکییەکە کۆتایی ھات. پاڵاوتنەکان لە ماوەی چوار قۆناغدا ئەنجامدرا، یاریزانە پلە بەرزەکان پۆلێنکران و «بای - Bye»یان پێدرا بۆ قۆناغەکانی دواتر. سێ قۆناغی یەکەمی پاڵاوتن وەک باشترین لە ١١ (چوارچێوە- Frame) ئەنجامدرا، قۆناغی کۆتاییش وەک باشترین لە ١٩ چوارچێوە ئەنجامدرا. ١٦ یاریزانی سەرەکی لە نوێترین ڕیزبەندی جیھانی سنوکەردا بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی وەک یاریزانی پلە یەک سەرکەوتن بۆ تیروپشکی سەرەکی. سێلبی پاڵەوانی بەرگریکار بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی بە گشتی پلەی یەکەمی بەدەستھێنا. ١٥ ڕیزبەندی دیکەش بە پشتبەستن بە دوایین ڕیزبەندی جیھانی تەرخانکراون، کە دوای پاڵەوانێتی گەشتەکانی ٢٠٢٢ بڵاوکراونەتەوە. جۆن پارۆت پاڵەوانی ساڵی ١٩٩١ لە ١٤ی نیسان لە ستۆدیۆی بێتفرێد لە شاری سالفۆرد تیروپشکی قۆناغی یەکەمی بۆ یانەی کروسیبل ئەنجامدا و یارییەکانی پاڵاوتنەکانی بە شێوەیەکی ھەڕەمەکی بەرامبەر بە یاریزانە پلە یەکەکان یەکسان کردەوە. یارییەکانی قۆناغی یەکەمی تیروپشکی سەرەکی وەک باشترین لە ١٩ (چوارچێوە - Frame) ئەنجامدرا، یارییەکانی قۆناغی دووەم و چارەکی کۆتایی وەک باشترین لە ٢٥ چوارچێوە ئەنجامدرا، قۆناغی پێش کۆتاییش وەک باشترین لە ٣٣ چوارچێوە ئەنجامدرا. یاری کۆتایی لە ماوەی دوو ڕۆژدا وەک یارییەکی باشترینی ٣٥ چوارچێوە ئەنجامدرا.
بیرکێ
بیرکێ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی دەربەندیخان(ناوەند)، قەزای دەربەندیخان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بیرکێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سیارە و لە باشوور لەگەڵ گوندی قاشتی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ بەنداوی دەربەندیخان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی فەقێ جنە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
دیسلێکسیا
دیسلێکسیا، ھەروەھا ناسراو بە ناڕێکیی خوێندنەوە، زەحمەتی لە فێربوون و خوێندنەوە بەھۆی بوونی کێشە لە ناسینەوەی دەنگەکان و چۆنییەتی ھەبوونی پەیوەندی لە نێوان وشە و پیتەکان. بەڵام کار لەسەر ژیری ناکات.
ژاڵە ڕەسووڵ
ژاڵە ڕەسوول (لەدایکبووی ٢٤ی ئازاری ١٩٩٤) خانمەپێشکەشکارێکی تەلەڤیزیۆنی و نواندنکارێکی کوردە. ئەو لە کەناڵی ئێن ئاڕ تی ٢ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانی پێشکەش دەکات. ژاڵە بە ڕۆڵی سەرەکی لە زنجیرەدرامای دواشەو (٢٠٢٠) دەرکەوت، زنجیرەکە لە دەرھێنانی کارۆخ ئیبراھیم بوو، لە مانگی ڕەمەزان لە کەناڵی کوردماکس پەخشکرا. لە ساڵی ٢٠٢١، لە فیلمی ٠٩ لە پاڵ ھەریەکە لە شوان عەتووف و ماھیر حەسەن بە ڕۆڵی سەرەکی دەرکەوت.
ژیانی کەسی
ژاڵە ڕەسووڵ لەگەڵ دیار مەھدی، ڕاگەیەندنکار لە کەناڵی ئێن ئاڕ تی ٢ ھاوسەرگیری کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی کورد پۆل:خانمەکتەرە کوردەکان پۆل:پێشکەشکارە کوردەکان
١٨٢٣ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٨٢٢ لە نەرویژ
شمشێر، پاوە
250px|وێنۆک|دیمەنێک لە گوندی شمشێر ئاوایی شمشێر (بە فارسی: روستای شمشیر) یەکێ لە ئاوایییەکانی پاوە لە پارێزگای کرماشانە، کە ٨ کیلۆمتر لە پاوە دوورە. لە ١٣٠ کیلۆمتری شاری کرماشان قەراری گرتووە. ئاووھەوای شمشێر لە وەرزی بەھار و ھاوین فێنکە و لە وەرزی زستاندا سارد و وشکە. گەورەترین کانی شمشێر شارایە کە لە باشووری ئاوایەکەیە. زمانی خەڵکی شمشێر کوردیی سۆرانیی زاراوەی جافیە. ژمارەی دانیشتوانەی نزیک بە ٢٥٠٠ کەسە.
دەفەی شان
وێنۆک
ئێسكی دەفەی شان ئێسكێكی ڕووتەختی شێوە سێگۆشەییە و ھەردوو ئێسكی چەڵەمە و بازوو بەیەكدەگەیەنێت، وەكو خاڵی جێگیربوونی كۆمەڵێك ماسولكە كاردەكات.
حیزبی کۆمۆنیستی ئێران
حیزبی کۆمۆنیستی ئێران (حەکەئێ) (بە فارسی: حزب کمونیست ایران (حکا)، بە ئینگلیزی: Communist Party of Iran (CPI)) حیزبێکی سیاسیی کۆمۆنیستە کە لە ساڵی ١٩٨٣ دامەزراوەتەوە. ئەم حیزبە و دەسپێشخەریی ڕێبەرانی کۆمۆنیستی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران کە بیری گشتی کردنی سیاسەتەکانی کۆمۆنیستیی کۆمەڵە لە سەرانسەری ئێرانیان لە سەردا بوو دامەزراو. لە پێکھینانی ئەم حیزبە جگە لە کۆمەڵە، تۆزێک لە لایەنەکان و ڕێکخراوەکانی کۆمۆنیستی دیکەی ئێرانیش وەکوو ڕێکخراوەی پەیکار لە پێناوی ئازادیی چینی کرێکار و یەکێتیی تێکۆشەرانی کۆمۆنیست و ھەندێک لە ھێزە چەپەکانی دیکەی ئێرانیش ڕۆڵیان ھەبوو کە لە ئاکامدا لەناوی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران تیکەڵ کراون. شیای ئاماژەیە ڕێکخراوەی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران بەدوای دامەزرانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران ھەتا ئێستاکە بەشێکی کەم لەژێر ناوی کۆمەڵە ڕێکخراوی کۆمۆنیستی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران چالاکیی خۆی بەردەوام کردووە. کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران ساڵی ٢٠٠٠ لە حزبی کۆمۆنیستی ئێران ھاتە دەرێ و بە درووشمی فدڕالیسم و سیاسەتی سۆسیال دێموکڕاسی خەباتی خۆی درێژە پێدا.
سەرچاوەکان
پۆل:حیزبی کۆمۆنیستی ئێران پۆل:کۆمەڵە پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٨٣ پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٨٤ پۆل:حیزبەکانی ئێران پۆل:حیزبە کۆمۆنیستەکان لە ئێران
لی میونگ-وو
لی میونگ-وو (بە کۆری:이명우) دەرھێنەرێکی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوورە بەھۆی کارەکانی لە ئێس بی ئێس ناسراوە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:زیندووان پۆل:دەرھێنەرەکانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور
فیلمی ھەستبزوێن
سەرچاوەکان
پۆل:چەشنەکانی فیلم پۆل:فیلمە ھەستبزوێنەکان پۆل:چەشنەکان
کریس ھیپکینز
کریستوفر جۆن ھیپکینز (لەدایکبووی ٥ی ئەیلوولی ١٩٧٨) سیاسەتوانێکی نیووزلەندییە و لە ساڵی ٢٠٢٣ەوە وەک ٤١ەمین سەرۆکوەزیرانی نیووزلەندا و سەرۆکی پارتی کرێکارانی نیووزلەندا کاری کردووە. لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ەوە ئەندامی پەرلەمان بووە لە ڕێموتاکا.
ھیپکینز وەک وتەبێژی پەروەردەی پارتی کرێکاران لە ئۆپۆزسیۆندا کاری کردووە. لە حکوومەتی شەشەمی کرێکاران پێشتر وەک وەزیری پەروەردە و پۆلیس و خزمەتگوزاری گشتی و سەرۆکی ئەنجومەن کاری کردووە. لە ئەنجامی پەتای کۆڤید-١٩ لە نیووزلەندا بووە کەسایەتییەکی دیار، لە مانگی تەممووز تا تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ ڕۆڵی وەزیری تەندروستی و وەزیری بەرەنگاربوونەوەی کۆڤید-١٩ لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ تا حوزەیرانی ٢٠٢٢ وەرگرتووە.
لە ٢١ی کانوونی دووەم٢٠٢٣، ھیپکینز بووە تاکە کاندید بۆ جێگرتنەوەی جاسیندا ئاردرن وەک سەرۆکی پارتی کرێکاران دوای ئەوەی دەستلەکارکێشانەوەی خۆی ڕاگەیاند. دوای ئەوەی لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ بەبێ بوونی ھیچ ڕکابەرێک ھەڵبژێردرا، بووە سەرۆکی پارتەکە، لە ئەنجامدا لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لەلایەن پارێزگاری گشتییەوە وەک سەرۆکوەزیران دەستنیشانکرا.
ماداگاسکار لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
سەرچاوەکان
١٩٨٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
کاسکان
کاسکان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگەسەر، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کاسکان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قڕناقاو و لە باشوور لەگەڵ گوندی شارۆش و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سەپێکان لە شارستانی سەردەشت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ڕەژی کەری.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ژوگێ لیانگ
ژوگێ لیانگ (١٨٤ تا ٢٣٤ی زاینی) ناو:کۆنگ مینگ، سەرکردە و دانەری ستراتیژی سەربازی بوو، شالیار(En) و نوێنەری ویلایەتی شوو ھان بوو لە سەردەمی سێ شانشینەکە، لە سەردەمی خۆی بە باشترین دانەری ستراتیژیەت دەناسرا، وە بەیەک چاو لەگەل سوون تزو سەیردەکرا، سوون تزو نووسەری ھوونەری جەنگی،
گوندەواری زەڕنە
گوندەواری زەڕنە یەکێک لە دوو گوندەواری ناوچەی زەڕنە لە شارستانی ئەیوان لە پارێزگای ئیلام لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە شارەدێی زەڕنەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ئیلام پۆل:شارستانی ئەیوان پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ژوگێ لیانگ
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١ پۆل:مردووانی ٢٣٤ پۆل:سەرکردەکانی حکومەت لە سەدەی سێیەمی زاینی پۆل:ئەندازیارە سەربازییە چینییەکان لە چینی دێرین پۆل:نووسەرە سەربازییەکان لە چینی دێرین پۆل:داھێنەرە چینییەکان پۆل:ئەندازیاران لە شاندۆنگ پۆل:ستراتیژیدانەرانی سەربازی پۆل:بەرپرسەکانی ژێر لیو بێی پۆل:نووسەرەکانی لین یی پۆل:سیاسەتمەدارەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان لە شاندۆنگ پۆل:چینییە ئەفسانەییەکان
ئەنتۆنی پادوا
وێنۆک
ئەنتۆنی پادوا, OFM یان ئەنتۆنی لیسبۆن، بە ناوی کاتی لەدایکبوونی فێرناندۆ مارتینس دی بولهۆس ; ١٥ی ئابی ١١٩٥ - ١٣ی حوزەیرانی ١٢٣١)   قەشەیەکی کاسۆلیکی پورتوگالی و دەروێشی ڕێکخراوی فرانسیسکان بووە. لە خێزانێکی دەوڵەمەند لە شاری لیسبۆن لە پورتوگال لەدایک و گەورە بووە و لە شاری پادوای ئیتاڵیا کۆچی دوایی کردووە. لەلایەن هاوچەرخەکانیەوە بەهۆی بانگەشەی بەهێز و زانیارییە شازەکانی لە کتێبی پیرۆز و خۆشەویستی و پەرۆشی نەمر بۆ هەژاران و نەخۆشەکاندا ناوبانگی دەرکردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٢٣١ پۆل:لەدایکبووانی ١١٩٥ پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)
تالین
تالین گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
تالین ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
قاسم سولەیمانی
قاسم سولەیمانی (؛ لەدایکبووی ١١ی ئازاری ١٩٥٧، پارێزگای کرمان، ئێران – مردووی ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، بەغدا) کەسایەتییەکی سەربازی ئێرانی و فەرماندەی ھێزی قودسی سپای پاسدارانی کۆماری ئیسلامیی ئێران بوو. سولەیمانی لەلایەن دۆستەکانییەوە بە حاجی قاسم بانگ دەکرا، بەڵام بڕێک جار لەلایەن نەیارانی و بەتایبەت لە وڵاتانی ڕۆژاوا بە فەرماندە سێبەر ناو براوە. قاسم سولەیمانی بەکەسایەتییەکی دیار دادەنرێت لەناو شەڕەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، لە ساڵانی ٢٠١٤–٢٠١٥ لە عێراق ڕۆڵی ھەبووە لە شەڕی دژ بە داعش و ڕێبەریکردنی ھێزە شیعەییەکان. لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە کەوتە بەر تەحریمەکانی ئەمریکا و ناوی چووە لیستی تیرۆرەوە.
مردن
وێنۆک|250px|قاسم سولەیمانی (چەپ) لەگەڵ [[ئەبوو مەھدی موھەندیس (ڕاست) لە ڕێوڕەسمی یادکردنەوەی باوکی سولەیمانی لە موسەڵڵا، تاران لە ٢٠١٧]] سولەیمانی لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ نزیک ١ی بەیانی بە کاتی خۆجێیی (٢٢:٠٠ی کگھ لە ٢ی کانوونی دووەم) ، دوای لێدانی قافڵەکەی لەڕێگەی مووشەکەکانی فڕۆکە بێ فڕۆکەوانەکانی ئەمریکا لەنزیک فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا دا کوژرا. تازە فڕۆکەکەی بەجێ ھێشتبوو، کە لە لوبنان یان سووریاوە گەیشتبووە عێراق. لەڕێگەی ئەنگوستیلەیەک کە لە پەنجەی کردبوو، و پشتڕاستکردنەوەی دی ئێن ئەیی ھێشتا ھەڵپەسێردراو لاشەکەی ناسرایەوە. ھەروەھا چوار ئەندامی حەشدی شەعبی، لەنێوانیاندا ئەبوو مەھدی موھەندیس، فەرماندەی سەربازیی عێراقی-ئێرانی کە سەرکرادایەتیی حەشدی شەعبی کردبوو کوژرا.
ھێرشە ئاسمانییەکە دوای ھێرشەکانی سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە عێراق بە پشتگیریکەری چەکداری شیعە عێراقیی ئێرانی و ھێرشی ٢٠١٩ی بنکەی ئاسمانیی کەیوان ھات.
وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا بەیانێکی بڵاوکردەوە کە وتی "لێدانەکەی ئەمریکا بە ڕابەرایەتیکردنی سەرۆک جێبەجێ کرابوو" و دووپاتیشی کردەوە کە سولەیمانی پیلانی زۆری دانابوو تا ھێرش بکاتە سەر سیاسەتمەدارە ئەمریکییەکان و کارمەندانی سەربازی و لە وەڵامدانەوە بۆ ھێرشە ئاسمانییەکەی ئەمریکا لە عێراق و سووریا لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، ھێرشەکانیان بۆ سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکی لە بەغدا پەسەند کرد. لێدانەکە مانای ئەوە بوو تا ھێرشەکانی داھاتوو تەگەرە تێ بخات.
بەپێی ئانیس کالامار، بڕیاردەری تایبەتی شانشینی یەکگرتوو لەسەر کوشتنی نایاسایی، "کوشتنە بە ئامانجکراوەکەی قاسم سولەیمانی و ئەبوو مەھدی موھەندیس بە ئەگەری زۆر یاسای نێونەتەوەیی پێشێل دەکات [لەنێویشیاندا] یاسای مافی مرۆڤ". وەزیری دەرەوەی ڕووسی سێرگی لاڤرۆڤ، میدیا بێنجامین (دامەزرێنەری کۆدپینک کە گروپێکی داکۆکیی دژە جەنگە) و ھیلاری مان لیڤرێت (ڕاوێژکارێکی مەترسیی سیاسی و بەڕێوەبەری پێشووی کاروباری ئێران لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەییی کۆشکی سپی) کوشتنەکەی سولەیمانییان "بەئاشکرا نایاسایی" ناو لێ نا.
لەدوای ئەم ئیسماعیل قائانی بە فەرماندەی ھێزی قودس دانرا.
سەرچاوەکان
* پۆل:خەڵکی پارێزگای کرمان پۆل:خەڵکی فارس پۆل:ڕەخنەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ئەو کەسانەی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە وەک تیرۆریست دەستنیشان کراون پۆل:شیعە ئێرانییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧ پۆل:مردنەکان بەھۆی ھێرشە ئاسمانییە ئەمریکییەکان پۆل:مردووانی ٢٠٢٠ پۆل:لوڕ
کلاود ٩ (فیلمی ٢٠١٤)
کلاود ٩ فیلمێکی تەلەڤزیۆنی درامای وەرزشیی و ڕۆمانسی ئەمریکییە لە دەرهێنانی پاول هۆن و نووسینی جەستن وێر. ئەستێرەکانی فیلمەکە بریتیین لە: دۆڤ کامیرۆن، لوک بێنوارد، کیرسی کلیمۆنس و مایک سی مانینگ. فیلمەکە لە جیهانی تەختەی بەفری پێشبڕکێکاردا دانراوە. یەکەم پرۆمۆ لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ لە کاتی نمایشی "بەختێکی باش جێسی: کریسمسی نیویۆرک" پەخش کرا. فیلمەکە لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ وەک فیلمێکی ڕەسەنی کەناڵی دیزنی نمایش کرا. ٤.٩٦ ملیۆن بینەر لە کاتی یەکەم یەکەمدا بینرا
چیرۆک
ئەندریا سەرسام بووە بەو کۆشکەی کە نۆژەن کراوەتەوە و سوپاسگوزارە بەرامبەر بە کایلا بۆ گەڕاندنەوەی خولیای پێشووی ویل، ڕازی دەبێت ڕۆژێک پشوو بدات بەو دوو کەسە. لەکاتێکدا لەگەڵ ویل لە دەرەوەن، کایلا داوای لێدەکات پەیوەندی بە هۆت دۆگەرزەوە بکات. بەیانیەکەی دیکە کایلا گوێی لە باوکی دەبێت کە نیگەرانە لەوەی بە خێزانی سویفت دۆڕاوە، ئەمەش ئیرادەی بەهێزتر دەکات. دواتر کایلا داوای لە ویل دەکات کە فێری کلاود ٩ی بکات، بەڵام ویل دەڵێت ئامادە نییە. کایلا بە ئیرادەیەکەوە بە هێلیکۆپتەرێک دەچێتە لوتکەی لوتکەی بەرزی بەناوبانگی تایسۆن و بە ئازایانە بە بەفردا دەڕواتە خوارەوە لە شاخەکە، بێ ئاگا لەوەی کە لە کۆپتەرەکەوە لە تەلەفزیۆنەوە پەخش دەکرێت. لە ڕێگای دابەزیندا دەبێتە هۆی بەفربارینێک کە لە ژێر بەفردا دەینێژێت. کاتێک ویل و دۆناڵد ڕزگاری دەکەن، کایلا دان بەوەدا دەنێت کە سواری لوتکە بووە بۆ ئەوەی ویل سەرسام بکات و فێری کلاود ٩ بکات. دوای ئەوەی لەلایەن نیکەوە گاڵتەیان پێدەکرێت کە لەکاتی سواربووندا کەوتنە خوارەوە، دواجار ویل ڕازی دەبێت کە کایلا فێری هەوری ٩ بکات، دوای چەند هەوڵێکی شکستخواردوو، نیک دەگاتە لای و بە ویل دەڵێت کە ئەگەر کایلا خۆی بریندار بکات، ئەو تاوانبارە. ویل کایلا تۆمەتبار دەکات بەوەی کە وەسوەسەی بردنەوەی نیک بووە و دەمەقاڵەی دواتر بە ماچێک دەگاتە لوتکە. دواتر کایلا لەلایەن سێباستیانەوە بانگهێشت دەکرێت بۆ ئەوەی پەیوەندی بە سویفتەکانەوە بکاتەوە و ئەویش قبوڵ دەکات.
نیک نازناوی پیاوان لە یانەی فایەر ئەند ئایس بەدەست دەهێنێت، ئەمەش وایکردووە کایلا تاکە دەرفەت بێت کە هۆت دۆگەرز لە بەرامبەر تیپی سویفتدا بەجێماوە. سکای ئاستێکی سەرنجڕاکێش پێشکەش دەکات، دڵنیای دەدات کە کایلا تەنها دەتوانێت بە نمرەی نزیک لە تەواوەتی لێی بباتەوە. ڕاست پێش خولەکەی لە ڕاکردنی دووەمدا، ڕیچارد داوای لێبوردن لە کایلا دەکات کە باوەڕیان پێی نییە. نیک کە بێزار بووە لە فشارە بەردەوامەکانی باوکی، پاشان بۆ کایلا ئاشکرای دەکات کە لەلایەن سێباستیانەوە ناچار بووە پابەند بێت لە دەرکردنی کایلا لە تیپەکە. کایلا کە ئێستا لە هەموو کاتێک زیاتر بڕیاری داوە لە سویفتس بباتەوە، بڕیار دەدات کە یارییەکانی کلاود ٩ ئەنجام بدات، بە سەرکەوتوویی کلاود ٩ نیشتەوە، ١٠ خاڵێکی تەواو لە هەموو دادوەرەکانەوە تۆمار دەکات و هۆت دۆگەرز دەکاتە براوەی گشتی فایر و ئایس. کایلا و هاوڕێکانی ئاهەنگی سەرکەوتنەکەی دەگێڕن، تەنانەت سێباستیانیش چەپڵەی بۆ لێدەدات، ئێستا پەشیمان دەبێتەوە لە بڕیارەکەی بۆ دوورخستنەوەی لە تیپەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤ پۆل:فیلمەکانی کەناڵی دیزنی فیلمی ئۆرجیناڵ
جیاکردنەوەی ئایینی
جیاکردنەوەی ئایینی جیاکردنەوەی کۆمەڵە کەسێکە لەسەر بنەمای ئایینەکەیان. دەستەواژەکە بەکاردێت بۆ کردەی جیاکردنەوەی ئایینی کە ڕوودەدات لەسەر بنەمای دیاردە کۆمەڵایەتیی یان یاساییەکان. ھەروەھا وشەی «ڕەگەزپەرستی ئایینی» ش بۆ دیاردەکە بەکاردێت.
باکووری ئێرلەندا
جیاکردنەوەی ئایینی لە چەندەھا ناوچەی باکووری ئێرلەندا ڕوولەزیادبوونە، بەتایبەتی لە بێڵفاستی پایتەخت و شاری دێری. ئەم دیاردەیە زیادی کردووە بەھۆی چەند ناکۆکی و گرژییەکی زنجیرەیی بەردەوام لە نێوان مەسیحیە کاسۆلیکەکان و پرۆتستانەتەکان لەنێوان ساڵانی کۆتایی ١٩٦٠ کانەوە تا کۆتایی ٢٠٠٠ کان. ھەرچەندە جیاکردنەوەی ئایینی لە ھەموو شوێن و ناوچەیەک ڕوونادات بەڵام زۆربەی کاسۆلیکەکان منداڵەکانیان دەنێرن بۆ ئەو خوێندگایانەی لەلایەن کاسۆلیکەکانەوە سەرپەرشتی دەکرێن.
ھەروەھا زۆرینەی دانیشتوانەکان پێیان باشترە لە گەڕەکەکانی سەر بە ئایینەکەی خۆیان دا بژین و ئەم جۆرە جیاکردنەوەیەش بەشێوەیەکی بەرچاو باوە لە دانیشتوانە ھەژار و کەم دەرامەتەکانی شار و شارۆچکە گەورەکان دا کە ڕێژەیکی بەرز لە توندوتیژی و گرژی بوونی ھەیە.
لە ساڵی ٢٠١٢ دا ڕۆژنامەی ئەمریکی "سیاسەتی دەرەوە – Foreign Policy " بەم شێوەیە دیاردەکەی ڕوون کردەوە: "لە سەرەتای ئاگربەستەکانی ساڵی ١٩٩٤ ەوە ژمارەی (دیوارە ئاشتییەکان – سنوورە ئاشتییەکان) کە کۆمەڵ و کۆمەڵگە مەسیحیە کاسۆلیک و پرۆتستانتەکان لەیەک جیادەکاتەوە بەشێوەیەکی خێرا و بەرچاو زیادیان کردووە. بەپێی لێکۆڵینەوەیەکی ڕاپرسی کە لەلایەن زانکۆی ئۆڵستەرەوە ئەنجام درابوو زۆرینەی خەڵکی ناتوانن وێنەی لابردنی ئەو سنوورانە بھێنە پێش چاوی خۆیان. لەسەر ئاستی جیھان باکووری ئێرلەندا لەڕووی خانووبەرە و پەروەردەوە یەکێکە لەو ناوچانەی زۆرترین ڕێژەی جیاکردنەوەی تێدایە و لە کۆی ھەر ١٠ منداڵێک یەک منداڵ لەو خوێندنگەیانە دەخوێنن کە تێکەڵە لە نێوان کاسۆلیک و پرۆتستانتەکان دا."
ئێران
لە شۆرشی ئیسلامی ئێرانەوە لە ساڵی ١٩٧٩ دا ئایینی دەوڵەتی ئێران ئیسلامی شیعی بووە. ھەرچەندە ئایینەکانی یەھوودی، مەسیحی و زەردەشتی بەفەرمی ناسێنراون و بە پێی یاسا پارێزگاریان لێ کراوە وەک کۆمەڵە کەمایەتییە ئایینییەکان بەڵام مافیان نییە و رێگەیان پێ نەدراوە باوەڕی ھیچ ئێرانییەکی موسوڵمان وەربگرێنە سەر ئاینەکانیان. وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بانگەشەی ئەوە دەکات کە کەمایەتییە ئایینییەکانی وڵاتی ئێران دووچاری دەستدرێژی، چەوساندنەوە و زۆرداری ئایینی بوونەتەوە.
پاکستان
پاکستان بەفەرمی وڵاتێکی ئیسلامییە و ھەڵدەستێت بە جێبەجێ کردنی ڕێوشوێنی پێناسەکردنی کێ موسوڵمانە و کێ ناموسوڵمانە. لەژێر ئەو مەرجانەدا موسوڵمانە ئەحمەدییەکان بە ناموسوڵمان ناسێنراون بەپێی یاسا و ناتوانن باوەڕ و پەرستنە ئایینییەکانی خۆیان بە ئازادی بە ئەنجام بگەیەنن و پەرەستگاکانیان بە «مزگەوت» ناوبنێنن یان سڵاو و پێشوازی لە خەڵکی بکەن بە دەستەواژەی ئیسلامی «سلام علیکم». ھەروەھا موسوڵمانە ئەحمەدییەکان خراونەتە دەرەوەی حوکمەت و ناتوانن ھیچ پیشەیەکی پلە بەرزیان ھەبێت لە پاکستان دا. چەندەھا دیاردەی دەرکردن و دوورخستنەوە لە زانکۆ، کۆلێژ، خوێندنگە و ناوەندە جیاوازەکان دا بوونی ھەبووە بەھۆی پەیڕەوی کردنی ڕێبازی ئیسلامی ئەحمەدی.
سعودیەی عەرەبی
پێش ١ ی ئازاری ساڵی ٢٠٠٤، ماڵپەری فەرمی حوکمەتی سعودی بەڕوونی ئاماژەی بە قەدەغەبوونی جوولەکەکان دەکرد لە چوونە ناوەوە بۆ ناو وڵاتەکە بەڵام ئەو دەقە بە کردەیی جێبەجێ نەدەکرا.
ھیندستان
ھەرچەندە چەند پەرستگایەک لە ناوەندی ناوچەی کیرالا بە ڕوونی نیشانە و ھێمایان داناوە کە ئاماژەدەکات بە قەدەغەبوونی چوونەژوورەوەی ناھیندۆسەکان بەڵام ژمارەیەکی کەمیان بەشێوەیەکی توند دەیسەپێنن وەک پەرستگای «گوروڤایەر» کە زۆر بە توندی پابەندە بە دابوونەریتە تایبەتەکانیانەوە. چەندەھا کەسی ناسراو ڕووبەڕی ئەو جیاکردنەوەیە بوونەتەوە. بۆ نموونە، ئیندرا گاندی ڕێگەی پێنەدرا بچێتە مەزارگەیەکی سەدەی دوانزدەھەم چونکە ھاوسەرگیری لەگەڵ فارسێک دا کردبوو بەناوی فەیروز گاندی کە لەسەر ئایینی زەردەشتی بوو. بەھەمان شێوەش لە ساڵی ٢٠٠٥ دا شاژنی تایلەند «ماھا چاکری سیریداھاران» ڕێی پێ نەدرا بچێتە ناو پەرستاگەیەک چونکە شێونکەوتووی ئایینی بوودی بوو.
لی ھیونگ-مین
لی ھیونگ-مین دەرھێنەرێکی درامای تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوورە.
پێشانگای نەتەوەییی مەقدۆنیا
وێنۆک|220px پێشانگای نەتەوەییی مەقدۆنیا مۆزەخانەیەکی نەتەوەیی ھونەرییە، لە باکووری مەقدۆنیا لە بازاڕی کۆن، کە دەکەوێتە سکۆپی پایتەختەوە. کۆکراوە ھەمیشەیییەکەی دەکەوێتە بینای گەرماوی تورکیا کە لە سەدەی ١٥ بە (داوت پاشا باس) ناسراوە، بەڵام مۆزەخانەکە لە نزیک شاری Cifti Hammam. مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٤٨ دامەزراوە، ھەروەھا کۆکراوەی مۆزەخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی چواردەیەم.
ڕۆژاوایی (چەشن)
وێنۆک|سروشتی تەواوەتی ڕۆژاواییەکان ژانەری ڕۆژاوایی ژانەرێکی ھونەرییە کە لە فیلم، تەلەڤیزیۆن، ڕادیۆ، یارییە ڤیدیۆییەکان، ئەدەب، نیگارکێشان و ھونەرە بینراوەکانی دیکەدا بەکاردەھێنرێت. چیرۆکەکانی ئەم ژانەرە زیاتر لە نیوەی دووەمی سەدەی نۆزدەم و لە ئەمریکای کۆن لە دوای شەڕی ئەلامۆ لە ساڵی ١٨٣٦ و بە تایبەتی دوای کۆتایی ھاتنی شەڕی ناوخۆی ئەمریکا لە ساڵی ١٨٦٥ و کۆمەڵکوژی بریندار لە ساڵی ١٨٩٠ ڕوودەدەن. ھاوکات لەگەڵ مۆسیقای جاز و ئەدەبیاتی سەدەی بیستەم، ڕۆژاوایی ڕەسەنترین شێوەی ھونەرە کە لە ئەمریکا سەریھەڵداوە. ھەندێک پێیان وایە کە ڕۆژاوایی ڕەسەنترینی ھەموو ژانەرەکانە. سینەما لەگەڵ ڕۆژاواییەکان دەست پێدەکات و چەمکی "بزووتنەوە" وەک جەوھەری سینەما بنەمای گێڕانەوە و ڕێکخستنی سینەمایە. بە بڕوای ئاندرێ بازن، بیردۆزی گەورەی سینەما، ئەگەر سینەما بە مانای جووڵە بێت، ئەوا ڕۆژاوایی باشترین نموونەی سینەما و دەرکەوتن و دەرھێنانی سینەمایە. ھیچ فۆرمێکی ھونەری تر نەیدەتوانی بۆ دەیان ساڵ بە کەمترین کێشەوە کار بکات و ھەموو جارێک ناوازەتر و پاکتر دەربکەوێت. ڕۆژاوایی لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە تا شەستەکان بەناوبانگترین ژانەری سینەمای ھۆڵیوود بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:چەشنەکانی فیلم پۆل:چەشنەکان
پێ ڕەش
پێ ڕەش گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پێباز، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
پێ ڕەش لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گڵاڵ کەوەی حاجی محەمەد و لە باشوور لەگەڵ گوندی عیسایی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قولەبەرز لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی چەمە بسمیلا.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھەڵکەوت مستەفا
ھەڵکەوت مستەفا (لە دایکبووی ١٩٨٥، سلێمانی) دەرھێنەری سینەمایی کورد-نەرویژییە. لە ساڵی ٢٠٠٠، بەھۆی چالاکییەکانی باوکییەوە لەدژی ڕژێمی بەعس ئەوا وەک پەنابەر چوونەتە نەرویژ، دواتریش ڕەگەزنامەی نەرویژی وەرگرتووە. ھەڵکەوت دەرھێنانی بۆ فیلمەکانی دڵی سوور و ئێل کلاسیکۆ کردووە.
ژیانی پیشەگەری
ھەڵکەوت وێرای ئەوەی لە نەرویژ دەژی بەڵام فیلمەکانی لە باشووری کوردستان و عێراق دەرھێناوە، لە چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ ماڵپەڕی سینەئوروپادا ھەڵکەوت ئاماژەی بەوەکردووە کە زۆرێک لەدەرھێنەرە جیھانییەکان بۆ سەلامەتی خۆیان ئەوا وێنەی فیلمەکانیان لە مەغریب و ئەردەن دەگرن بەڵام ئەو بۆئەوەی شتەکان بە سرووشتی تر دەربکەوێت ئەوا ھەر لە عێراق وێنەی فیلمەکانی دەگرێت، لەبارەی ئێل کلاسیکۆش ئاماژەی بەوەکرد کە دوو حەفتە لە بەغدا کاریان کردووە وێڕای ناسەقامگیری دۆخی ئەو شارە.
لە ساڵی ٢٠١٥، ھەڵکەوت فیلمێکی بەڵگەنامەیی-تیڤی بەناوی ترسی داعش لە ژنان (The Women ISIS Fears) دەرھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥ پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد
١٨٢٤ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٨٢٤ لە نەرویژ
ڕۆنی ئۆسلیڤان
ڕۆناڵد ئەنتۆنیۆ ئۆسلیڤان یاریزانێکی پیشەگەری سنوکەرە و خەڵکی ئینگلتەرایە. لە ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٧٥ لە شاری وۆردسلی لە ویلایەتی وێست میدلەندز لەدایکبووە. ئۆسلیڤان یەکێک بووە لە سەرکەوتووترین یاریزانەکانی مێژووی یاری سنوکەر، بە درێژایی ژیانی وەرزشی چەندین پاڵەوانێتی و خەڵاتی بەدەستھێناوە. ئۆسلیڤان لە ساڵی ١٩٩٢ بوو بە پیشەگەر و بە خێرایی خۆی وەک یاریزانێکی سەرەکی جێگیر کرد. یەکەم پاڵەوانێتی گەورەی لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا بەدەستھێنا کاتێک لە ستیڤن ھێندری بردەوە و پاڵەوانێتی بەریتانیای بەدەستھێنا. لەو کاتەوە تا ئێستا بە گشتی حەوت پاڵەوانێتی بەریتانیا و پێنج نازناوی ماستەرز و شەش پاڵەوانێتی جیھانی بەدەستھێناوە.
ژیان و پیشە
ڕۆنی ئۆسلیڤان بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک یەکێک لە گەورەترین یاریزانانی سنوکەر لە ھەموو کاتێکدا دادەنرێت. کۆی گشتی ٣٧ نازناوی ڕیزبەندی بەدەستھێناوە، کە لە دوای ٣٦ نازناوەکەی ستیڤن ھێندری دووەمە. ھەروەھا ئۆسلیڤان کۆمەڵێک ژمارەی پێوانەیی بەرچاوی لەم وەرزشەدا بەدەستھێناوە. جگە لە ڕیکۆردی «پچڕانی سەدە» ئۆسلیڤان زۆرترین Maximum Breakی لە مێژوودا تۆمارکردووە، تەنھا ٥ خولەک و ٨ چرکەی خایاندووە بۆ تەواوکردنی ئەو تۆمارە لە پاڵەوانێتی جیھانی ساڵی ١٩٩٧. ھەروەھا لە ھەموو یاریزانێکی دیکە زیاتر لە زۆرترین ماکسیزم برێکی زۆرترین گۆڵ تۆمارکردووە و بە گشتی ١٥ گۆڵی تۆمارکردووە.
شێوازی یاریکردنی ئۆسلیڤان بە بەھرەی سروشتی و توانای نیشانەی لێدانەکان تایبەتمەندە. بە لێدانی شەڕانگێزی و توانای گۆڵکردنی خێرا ناسراوە، زۆرجار یاریزانانی بەرامبەری کێشەیان بۆ بەردەوامبوون لە ئاستێکی بەرزدا بەجێدەھێڵێت. ئاستەکانی وای کردووە شوێنکەوتوانی زۆری لە نێوان ھاندەرانی سنوکەردا ھەبێت لە سەرانسەری جیھاندا. لە دەرەوەی مێزەکە، ئۆسلیڤان لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا مامەڵەی لەگەڵ چەندین بابەتی کەسیدا کردووە، لەوانە ململانێ لەگەڵ ئالوودەبوون و پەشێوی گشتی خەمۆکی، کردووە. سەرەڕای ئەم تەحەدایانە، پابەندە بە وەرزشەکەیەوە و بەردەوامە لە ڕکابەریکردن لە بەرزترین ئاستیدا. بە گشتی ڕۆنی ئۆسلیڤان بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک یەکێک لە گەورەکانی سنوکەر ناسراوە لە ھەموو کاتێکدا. تێکەڵکردنی بەھرەی سروشتی و ماندووبوونەکەی وای کردووە ببێتە یەکێک لە سەرکەوتووترین یاریزانەکانی مێژوو، و میراتەکەی لەم وەرزشەدا بە دڵنیایییەوە بۆ چەندین ساڵ بەردەوام دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥ پۆل:زیندووان
سڵێ
جوگرافیا
سڵێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ژەنگڵان و لە باشوور لەگەڵ گوندی دوێڵە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بۆڵێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خێوبیان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
یەدوڵڵا ڕەزایی
یەدوڵڵا ڕەزایی ھەڵبەستوان، لێکۆلەر و چالاکێکی سیاسیی کوردی خەڵگی گیەڵان لە ناوچەی کرماشان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بووە.
ژیان
یەدوڵڵا ڕەزایی کوڕی عەبدوڵڵاخانی زەیغەموسۆڵتان بەرپرسی لقی کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان لە ئێلی کەڵھوڕ بوو. یەدوڵڵا ڕەزایی لەگەڵ ڕۆژنامەی گەلاوێژ ھاوکاریی دەکرد و ھەڵبەستەکان و وتارەکانی خۆی بە شێوەزاری کوردیی باشووری لەو ڕۆژنامە بڵاودەکردەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی کرماشان
داگیرکردنی داغستان (١٩٩٩)
شەڕی داغستان (بە ڕووسی: Дагестанская война)، کە بە داگیرکردنی داغستان ناسراوە (بە ڕووسی: Вторжение боевиков в Дагестан) کاتێک دەستی پێکرد کە لیوای ئیسلامی نێونەتەوەیی (IIPB) کە بنکەکەی لە چیچان بوو، بە سەرۆکایەتی شەمیل باسایێڤ و ئیبن ئەلخەتتاب، ڕەمەزان ئەحمەدۆڤ، و عەرەبی بارایێڤ ھێرشیان کردە سەر کۆماری داگستانی ڕووسی لە ٧ی ئابی ١٩٩٩، بۆ پشتیووانی لە ئەنجومەنی شورای یاخیبووە جیابووەوەکان لە داغستان. شەڕەکە بە سەرکەوتنێکی گەورەی یەکێتیی ڕووسیا و کۆماری داغستان و پاشەکشەی IIPB کۆتایی ھات. داگیرکردنی داغستان لەگەڵ زنجیرە تەقینەوەی شوقەکان لە ئەیلوولی ١٩٩٩ی جەنگی دووەمی چیچان وەک ھۆکاری سەرەکی شەڕەکە بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:ململانێکانی ١٩٩۹ پۆل:مێژووی داغستان پۆل:شەڕەکانی ڕووسیا
تازەدێی حاجی حەسەن
تازەدێی حاجی حەسەن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی دەربەندیخان(ناوەند)، قەزای دەربەندیخان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تازەدێی حاجی حەسەن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی پونگەڵە و لە باشوور لەگەڵ گوندی لالیخان حەمەی فەرەج و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کەوزەناڵی و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دڕکەی خواروو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھۆردی زێڕین
ھۆردی زێڕین، دامەزرێنەرەکەی ئۆلوگ ئۆلووس بوو، لە بنەڕەتدا دامەزراوەیەکی مەنغۆلی بوو، دواتر بوو بە دامەراوەیەکی تورکی. لە سەدەی ١٣ھەم دامەزراوە و وەک بەشی باکووری ڕۆژئاوای ئیمپراتۆرییەتی مەنغۆل دەناسرا. لەگەڵ دابەش بوونی ئیمپراتۆرییەتی مەنغۆل کەلە دوای ساڵی ١٢٥٩دا بوو، ئەم خانەیە بە شێوەیەکی دیار بوو بە خانەیەکی سەربەخۆ، ھەروەھا ناسراوە بە خانی کیپچاک یان ئۆلوسی جۆچی، و وەبە ناوێکی تر کە جێگرەوەی بوو بە ناوی کومان کیپچەک دەناسرا. دوای مردنی باتۆ خان (سەرکردەی ھۆردی زێڕین) لە ساڵی ١٢٥٥دا، بنەماڵەکەی بۆ ماوەی سەدەیەک کاریگەری ھەبوو لە گەشە سەندنی ئەم دامەزراوەیە تا ساڵی ١٣٥٩، ھەرچەندە شەڕی ناوخۆ لەنێوان بەرێوبەری ئەم خانە بەخۆوە بینی تا کۆتایی ساڵانی ١٢٩٠دا. ھێزی سەربازیی ھۆرد زیرین لە سەردەمی حوکمڕانی ئۆزبێگ خان کەلە نێوان ساڵانی (١٣١٢–١٣٤١) گەیشتە لووتکەی ھێزییەوە، ئەم سەرکردەیەی کە بووە موسوڵمان. ناوچەی ھۆردی زێڕین ڕووبەرەکەی بە درێژایی لە سیبریا و تا ئاسیای ناوەڕاست بوو و گەیشتە بەشێک لە ڕۆژھەڵاتی ئەورووپاکە لە ئورالەوە دەستی پێ دەکردتا دەگەیشتە دانوب لە بەری ڕۆژئاوادا، و لە دەریای ڕەشەوە بۆ دەریای قەزوین کە دەکەوێتە باشوور، لەکاتێکدا ھاوسنووری چیاکانی کەوکاس تا دەگەیشتە ناوچەکانی فەرمانرەوایی بنەماڵەی مەنغۆل کە ناسراو بوو بە ئیلخانات. لە سەرەتای دروستبوونییەوە کە لە ساڵی ١٣٥٩دا بوو، ئەم خاناتانە ڕووبەڕووی شڵەژاوی وناڕێکی و توندوتیژی شەڕی ناوخۆیی لە نێوان ھۆزەکانییەوە بووبۆوە، وەدوای لەژێر دەسەڵاتی تۆکاتامیش یەک گرتەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، دوای داگیرکاریی تەمبوری لەنگ کەلە ساڵی ١٣٩٦ دامەزرێنەری ئیمپراتۆرییەتی تەمیووریدە، ھۆردەری زێڕین دابەش کرا بۆ خانی بچووکتر تاتار بەبەردەوامی لە ھێزیان لاوازو بێ دەسەڵات دەبوون. لە سەرەتای سەدەی ١٥ھەمدا، ھۆردی زێرین بەیەکجارەکی نەماو پارچە پارچە بوو. لە ساڵی ١٤٦٦دا تەنھا بە «ھۆردی مەزن» ناودەبرا. ئەم ململانێ ناوخۆییانەی ڕێگەی بە دەوڵەتە باکووری مۆسکۆڤی لەژێر دەست «تاتار یۆک» مەزنەکەی ڕووباری ئوگرا لە ساڵی ١٤٨٠ ڕزگاری بێ. خانەکانی کریمیا و کازاک دوایین پاشماوەی ھۆردی زێڕین بوون تا ساڵانی ١٧٨٣ و ١٨٤٧.
ناوی ھۆردی زێرین
نازناوی ھۆردی زێڕین چەند بۆچوونێکی ھەیە ئەوەش :لەوە ھاتووە کەبەشی ئاڵتانی ئۆردای تورکییەوە ناودەھێنرێت بە شێوەی ئەو ڕەنگە زێڕینییەی کە خێوەتگەکانی مەنغۆلەکان ھەیانبوو وەھۆیەک بووە بۆ بەسەربردنی ژیانیان لە کاتی جەنگەکانیاندا، یان ئەم ناوە بەوە ھاتووە کە خێوتگەیەکی زێرینی بووە باتو خان یان ئۆزبەک خان بەکار ھێنراوە. وشەی تورکج ئۆردا بە واتای «کۆشک» دێت، «بە واتای کۆمەلگەی خێوتگەکان»یان «بنکەی سەرکردایەتی» دێت کە بنکەی سەرەکی خانەکانی پێک دەھێنا. بە شێوەیەکی مێتۆنیمی درێژەی بە خودی خانەکاندا کێشابوو بەم ناوە. تا سەدەی شازدەھەم، نووسەرانی ڕووسی ئاماژەیان بەم ناو نەدەکرد بۆ ناسینەوەی ئەم خانانە گەڕاندنەوەی بۆ ئیمپراتۆرییەتی مەنغۆلەکان. یەکەم بەکارھێنانی بۆ ئەم زاراوەیە لە ساڵی ١٥٦٥دا بوو کاتێک مێژووی ڕووس نووسراوە، ئەمیش بە مێژووی کازان دەناسرێت، و نیشانەیەک بوو بۆ ئولوسی باتۆدا کە ناسانراو بوو بە ناوەندی سارای. بە پێچەوانەی نووسینەکانی پارسی و ئەرمەنی و موسوڵمانەکان، و لە تۆمارەکانی سەدەی سێزدەیەم و سەرەتای سەدەی چواردەیەم وەک یۆنشی و جامی ئەلتاواریخ، خانەکان بە "ئولوس یۆچی ناودەھێنرا).
باڵی ڕۆژھەڵات یان باڵی چەپ (یان «دەستی چەپ» لە سەرچاوە مەغۆلییەکان بە پاڵپشتی سەرچاوەی پارسەکانەوە بە ھوردی شین ناودەبرا و لەسەرچاوە ڕووسییەکان بە ھۆردی سپی ناسراو بوو. زانایانی ڕۆژئاوایی بەدوای سەرچاوە تەیمورییەکاندا دەگەڕان و بە باڵی چەپیان بە ھۆردی سپی ناودەبرد.
ڕەگ وڕیشەی مەغۆلەکان ساڵانی ١٢٢٥ تا ١٢٤١
لە کاتی مردنی جینگیس خان، ئیمپراتۆرییەتی مەغۆلی لە ساڵی ١٢٢٧دا لەنێوان چوار کوڕەکەی دابەش کرا ئەم دابەش بوونە لەسەر ھاوشێوەی ئاپاناگس بوو، بەڵام ئیمپراتۆرییەتەکە لەژێر دەسەڵاتی خانێکی باڵادەست بە یەکگرتوویی ماوە. جۆچی کورە گەورەی جەنگیس خان بوو، بەڵام شەش مانگ پێش جێنگیس مرد. خاکەکانی ڕۆژئاوا لەلایەن ھۆزەکانی تری مەغۆلەکان ەوە داگیر کرا، کە باشووری ڕوسیا و کازاخستان دەگرێتەوە، ئەویش درا بە کوڕە گەورەکانی جۆچی کە ناوی باتۆ خان بوو، ئەمیش لە کۆتاییدا بوو بە فەرمانڕەوای ھۆردی شین، و ئۆردە خانیش بوو بە سەرکردەی ھۆردی سپی. لە ساڵی ١٢٣٥ دا، باتۆ لەگەڵ جەنەڕاڵە پلە بەرزەکەی سوبوتای دەستیان بە داگیرکاری ڕۆژئاوا کرد، لە سەرەتا باشکیرس -یان داگیری کرد ودوای بەرەو ڤۆڵگای مارشیان کرد کەلە بولگاریادایەو لە ساڵی ١٢٣٦دا داگیریان کرد. لەم شوێنەشەوە لە ساڵی ١٢٣٧ دا بەشێک لە ڕووبەرەکانی باشووری ئوکراینان داگیر کرد. ھێرشکردنی مەنغۆل دژ کیپچاکەکان و کومانەکان بەسەرکردایەتی جۆچی و سوبوتا بوو لە ساڵی ١٢١٦ تا سالی ١٢١٨ەوە دەستی پێ کرد کاتێک مێرکیتەکان پەنایان بۆ ئەوان بردبوو. لە ساڵی ١٢٣٩ بەشێکی زۆر لە نەتەوەی کۆمانەکان لە نیمچە دوورگەی کریمیا دەرکران، بۆیە کریمیا بوو بە یەکێک لە ئەپاناگەکانی ئیمپراتۆرییەتی مەغۆل. ئەو کومانە کە ڕزگاریان بوو لە چیاکانی کریمیا مانەوە وبەرەو باکوور ھەڵکشان. باتوی مەنغۆلی دەستی بە داگیرکردنی ڕووسیای کرد، ھێرشەکەی سێ ساڵی خایاند و توانی زاڵ ببێ بەسەر سەرکردایەتی ڕووسیای کیڤانی پێشوو، لەکاتێکدا ئامۆزاکانی بە ناو مۆنگکی و کادان و گویک بەرەو باشوور ڕۆیشتن بەرەو ئالانیا. ڕاست|وێنۆک|سەرکەوتنێکی زێڕینی ھۆرد لە جەنگی مۆھیدا بە کۆچکردنی کومانەکان، مەنغۆلەکان بە هەلیان زانی شەڕیان بەرپا کرد جەنگ بەردەوامی بەخۆوە ببنی وە ھێرشیان بەرەو ڕۆژئاوا بوو. دوای ھێرشیان کردە سەر پۆڵەنداو ھەنگاریا، مۆهی کۆتایی بە شەڕەکە هێنا بە سەرکەوتنی مەغۆلەکان لە جەنگی لێگنیکا. لە ساڵی ١٢٤١ ئۆگێدی خان لە مەنغۆلیا کۆچی دوایی دەکا. باتۆ ڤییەننای گەمارۆدا، بەڵام ناگەرێتەوە بۆ مەنغۆلیا، بەڵکو بڕیار دەدا لە ڕووباری ڤۆڵگا بمێنێتەوە. براکەی ئۆردا دەگەڕێتەوە بۆ وەدەست ھێنانی دەسەڵات. سوپای مەنغۆلیش ھەرگیز بۆ جارێکی تر گەشتێکی دوورخایەن بەرەو ڕۆژئاوا ناکات. لە ساڵی ١٢٤٢دا لەڕێگەی گەرانەوەیدا بۆ ھەنگاریا، شاری پێستیبولگاریای وێران دەکات بەم شێوەیە بولگاریا داگیر دەکا. باتۆ پایتەختی خۆی لە سارای دادەمەزرێنی لە ڕووباری ڤۆڵگا وە دەسەڵات دەگرێتە دەست تا پایتەختی کازار لە ئەتڵ. لەکاتێکدا زمانی مەغۆلی بە شێوەیەکی گشتی بەکار دەھێنرا، بەڵام ژمارەیەکی کەم لە نووسراوە مەنغۆلەکان لە ناوچەی ھۆردی زێڕین ماونەتەوە بەھۆی نەخوێندەواری گشتی.
سەردەمی زێڕین
وێنۆک|باوتۆ خان ھۆردی زێڕینی دامەزراند. وێنۆک|گۆڕستانی جۆچی، ناوچەی کاراگاندی
ژیاننامەی مەنگو-تیمور ساڵی (١٢٦٦–١٢٨٠)
بێرکە کوری نەما، بۆیە نەوەکانی باتۆ کە ئەمیش مینگو-تەیمور لەلایەن کوبڵایەوە پاڵێوراو و شوێنی مامی بێرکەی گرتەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، مینگوو-تیمور بە نھێنی پشتیوانی لە شازادەی ئۆگێدید کە کایدۆ بوو، کردی دژی کوبڵا و ئیلخاناتەکان. دوای شکستی گەیاسەدین باراک، پەماننامەی ئاشتی بەسترا لە ساڵی ١٢٦٧ کە یەک لەسەر سێی ترانسۆکسیانا بە کایدۆ و مەنگ-تیمور ببەخشرێت. لە ساڵی ١٢٦٨دا کاتێک گرووپێک لە میرەکان کە لە ناوچەی ئاسیای ناوەڕاست-وە بە ناوی کوبلاوە کاریان دەکرد، دوو کوڕی قەغان (خانی گەورە)یان دەستگیرکرد، ناردیانن بۆ مەنگو-تەیمور. یەکێک لەوانە، نۆمۆغان بوو کەلە لای کوبلای ویستی لەسەر بوو، ئەوەی لە کریمیا دەژیا. مینگو-تەیمور بۆ ماوەیەک دڵگران بوو بە جێگرتنەوەی ھولاگوا لەلایەن ئەباگاوە، بەڵام کۆبلای ناچاریانی کرد پەیماننامەی ئاشتی ببەستن. بە شێوەیەک کە مەنگو-تەیمور ڕێگەی پێدرابوو بەشی خاکی پارس وەربگرێت. بەجیا لە خان، نۆگا لە ساڵی ١٢٧١دا خواستی خۆی دەربڕی بۆ ھاوپەیمانی لەگەڵ بەیبارس. لە ساڵی ١٢٧٧، مینگوو تیمور ھەڵمەتێکی دژ بە ئالانەکانی باکووری قەوقاز دەستپێکرد. لەگەڵ سوپای مەنگۆلیش ڕوس بوون، کە لە ساڵی ١٢٧٨ دا قەڵای ئالانی دادیاکۆڤیان داگیر کرد.
دوو شانشین لە ساڵانی (١٢٨١ تا ١٢٩٩)
وێنۆک|تۆد مۆنگک خان لە ھۆردی زێڕین ڕاست|وێنۆک|ناوچەکانی خوارووی [[ڕووباری ڤۆڵگا|ڤۆڵگا کە لەلایەن نەوەی نۆگاای خانەوە نیشتەجێن]] وێنۆک|شازادەی جۆکید لە گالیزیا-ڤۆلینیا سەربازەکانیان بۆ داگیرکردنی ئەورووپا لەلایەن نۆگا خان و تالیبۆگاوە دابین کرد. مینگ-تیمور لە ساڵی ١٢٨١ لەلایەن براکەی تۆدی مەنگک ەوە کە موسوڵمان بوو لە دەسەڵات لادرا، بەڵام نۆگا خان ئەوەندە بەھێز بوو کە خۆی وەک فەرمانڕەوایەکی سەربەخۆ و دامودەزگای دامەزراند. ھۆردی زێڕین لەلایەن دوو خانەوە فەرمانڕەوایی دەکرا. تۆدی مۆنگکی پەیماننامەی ئاشتی لەگەڵ کوبڵایدا واژوو کرد، بۆیە ئەمیش کوڕەکانی گەڕاندەوە بۆ لای، و دان بە سەروەری کۆپلایاندا دانا. نۆگا و کۆچۆ، خانەکانی ھۆردی سپی و کوڕی ئۆردە خان، ھەروەھا ئاشتییان لەگەڵ بنەماڵەی یۆوان ولەگەڵ ئیلکاناتدا بەست. لە ساڵانی ١٢٧٠ دا نۆگا بە دڕندەیی ھێرشی کردە سەر بولگاریا و لیتوانیا. لە ساڵی ١٢٧٩ دا مایکڵ ئەسینی دووەمی یان لە ناو دڕاستار دا گیرخوارد کرد، لە ساڵی ١٢٨٠ دا ئیمپراتۆری یاخیبوو ئیڤایلۆیان لە سێدارەدا، و لە ساڵی ١٢٩٢ بەناچاری جۆرج تێرتەری یەکەم دەرکرا و پەنای بردە بۆ ئیمپراتۆرانی بەیزەنتینی. لە ساڵی ١٢٨٤دا، سەکچی کەوتە ژێر دەسەڵاتی مەغۆلەکان لە کاتی داگیرکاری گەورەی بولگاریا، و دراوی بە ناوی خان دروست کرا. سمیڵێتس لەلایەن نۆگا وەک ئیمپراتۆری بولگاریای دامەزراند. لە ساڵی ١٢٩٥، مەغۆلەکان ھێرشی داگیرکاری هی تریان دەست پێ کرد بۆ پاراستنی دەسکەوتەکانیان. لە ساڵی ١٢٨٧دا نۆگا پاشای سربیای ستیفان میلیتین ناچار کرد کە ملکەچ بێ بۆ مەنغۆلەکان و کوڕەکەی ستیفان دیچەنسکی وەک بارمتە بوو وەربگرێتەوە. لە ساڵی ١٢٨٣، مەنگوو-تیمور بە موسوڵمان بوو. لە ساڵی ١٢٨٥، تالیبۆگا و نۆگا ھێرشیان کردە سەر ھەنگاریا. لەکاتێکدا نۆگا سەرکەوتوو بوو لە زاڵبوون بەسەر سلۆڤاکیا، تالیبۆگا لە باکووری چیاکانی کارپاتی گیریان خواردبوو. سەربازەکانی تالیبۆگا لەشوێنی ئەو گالیزیا و ڤۆلینایان تاڵان کرد. لە ساڵی ١٢٨٦، تالیبۆگا و نۆگا ھێرشیان کردە سەر پۆڵەندا و وڵاتەکەیان وێران کرد. لە کاتی ھەڵمەتێکی سزایی دژ بە سیرکاسییەکان، تالابوگا ڕقی لە نۆگای بوو، کە پێیوابوو لە کاتی داگیرکردنیھەنگاریا و پۆڵەنداپشتگیرییەکی پێویست بۆ دابین نەکردبوو. تالیبۆگاش بەرەنگاری نۆگا بووەوە، بەڵام لە کودەتایەکدا شکستی ھێنا و لە ساڵی ١٢٩١ بە تۆکتا شوێنی گرتەوە.
ھەندێک لە میرەکانی ڕووس سکاڵایان لەسەر دیمیتری کرد لەلایەن تۆکتا. میخائیل یەرۆسلاڤچ بانگھێشت کرا بۆ بەردەم نۆگا لە سارای، و دانیالی مۆسکۆ ئامادە نەبوو. لە ساڵی ١٢٩٣، تۆکتا هێرشێکی وەکو سزا ناردە سەری بە ڕێبەرایەتی براکەی دیودێن بۆ ڕووسەکان وبۆ بیلاڕوس بۆ سزادانی ئەو سەرکوتکەرانە. ١٤ شاری گەورەی تاڵان کرد، لە کۆتاییدا دیمیتری ناچار کرد دەست بەرداری دەسەڵات بێت. نۆگا بەم کردارە یەکلایەنە تووڕە بوو، لە ساڵی ١٢٩٣ خێزانی نارد بۆ تۆکتا بۆ ئەوەی بیخاتەوە بەرپرسیار. لە ھەمان ساڵدا، نۆگا سوپایەکی نارد بۆ سێربیا و پادشاکەی ناچار کرد بھێنێتە ژێر ڕکێفی خۆی. نۆگا بەدەست تۆکتا دەکوژرێت لە ساڵی ١٢٩٩ لە کاگتامیلک نزیک دنیاپەر. کوری نۆگا چاکای بۆلگاری کە دوای مردنی باوکی وەکو ئیمپراتۆر فەرمانڕوای کرد لە بولگاریای دوای ئەویش دەکوژرێت بەدەست تیۆدۆرە سڤەتۆسلاڤ لەسەر فەرمانی تۆکتا.
ئاشتی گشتی لە نێوان ساڵانی(١٢٩٩ و ١٣١٢)
ڕاست|وێنۆک|250x250پیکسڵ|دابەشبوونی [[ئیمپراتۆریەتیی مەنغۆل|ئیمپراتۆرییەتی مەنگۆلی، لەگەڵ ھۆردی زێڕین بەڕەنگی زەرد.]] وێنۆک|[[ئیمپراتۆریەتیی بولگاری|ئیمپراتۆرییەتی بولگاریا ھێشتا لەژێر دەسەڵاتی مەنغۆلەکان بوو لە ساڵی ١٣٨٨.]] لە ساڵانی ١٣٠٠ بۆ ١٣٠٣ وشکە ساڵییەکی سەخت لە ناوچەکانی دەوروبەری دەریای ڕەش ڕوویدا. ھەرچۆنێک بێت کێشەکان یەکلایی بۆوەوە بە زاڵ بوون یەک تاکە ھێز و بارودۆخی ھۆردی زێڕین بە خێرایی بەرەو باشتر ڕۆیشت لەژێر فەرمانڕەوایی تۆکتا. دوای شکست خواردنی دەسەڵاتی نۆگا خان، ھەروەھا شوێن کەوتووەکانی ڕایان کرد بۆ پۆدۆلیا یان لەژێر خزمەتی تۆکتا مانەوەو بە نۆگا ھۆرد ناسران. ڕاپۆرتێک گەیشتە ڕۆژئاوای ئەورووپا کە تۆکتا زۆر باش بوو بۆ مەسیحییەکان (دیانەکان). لە ساڵی ١٣٠٤، باڵیۆزەکانی فەرمانڕەوایانی مەنغۆلیای ئاسیای ناوەڕاست و یۆون پێشنیاری ئاشتی گشتییان بە تۆکتا ڕاگەیاند. تۆکتا دەستبەجێ سەروەریی ئیمپراتۆری یۆون-ی ئیمپراتۆری تێمور ئۆلیوتو وەرگرت، و ھەموو یامەکان (نامەبەر) و تۆڕەکانی بازرگانی لە سەرانسەری خانەکانی مەنغۆلی کراوە. تۆکتا ئاشتی گشتی لەنێوان خانەکانی مەنغۆلی بۆ شازادەکانی ڕوسی لە کۆبوونەوەکە لە پێریاسلاڤڵ نیشاندا. کاریگەریی یۆیان وا دەرکەوت لە ھۆردی زێڕین زیادی کردوە چونکە ھەندێک لە دراوەکانی تۆکتا نووسینی 'فەگس-پا'یان تێدابوو. تۆکتا نەخۆش دەکەوێت و لە ساڵی ١٣١٣ و گیانی لەدەستدا.
ئۆز بێک خان (١٣١٣–١٣٤١)
ڕاست|وێنۆک|دیمیتری تۆڵەی مردنی باوکی دەکاتەوە لە ئۆردۆ (پاشا)ی ئۆزبێک خان، یوری دەکوژێت. وێنۆک|250x250پیکسڵ|ناوچەکانی ھۆردی زێرین لەژێر دەسەڵاتی ئۆز بێگ خان. دوای ئەوەی ئۆز بێگ خان لە ساڵی ١٣١٣ دەستی بەسەر تەختی پاشایەتیدا گرت، ئایینی موسوڵمانایەتی وەک ئایینی دەوڵەتی پەیڕەو کردو وەری گرت. لە ساڵی ١٣١٤ مزگەوتێکی گەورەی لە شاری سوڵخات لە کریمیا دروست کرد و ئایینی بوودا و ئایینی شەمانی لە نێوان مەغۆلەکان لە ھۆردی زێڕین قەدەغە کرد. لە ساڵی ١٣١٥، ئۆز بێگ بە سەرکەوتوویی دانیشتوانی ھۆردی زێرینی بە موسوڵمان کرد و شازادەکانی جۆچید و لامی بوودی کوشت کە دژی ڕەوتی ئایینەکە بوون. ئۆز بێگ، کە کۆی گشتی سوپاکەی زیاتر بوو لە ٣٠٠٬٠٠٠، چەندین جار ھێرشی کردە سەر تراسیا بۆ یارمەتیدانی شەڕی بولگاریا دژی بەیزەنتیم و سێربیا لە سەرەتای ساڵی ١٣١٩. ئیمپراتۆرییەتی بەیزەنتین لەژێر دەسەڵاتی ئاندرۆنیکۆس دووھەمی پالیۆلۆگۆس و ئاندرۆنکۆس سێیەم ھێرش کرا سەری لەلایەن ھۆردی زێڕین لە ساڵانی ١٣٢٠ بۆ ١٣٤١، تاوەکو بەندەری بایزەنتینی ڤیچین ماکاریا داگیر کرا. پەیوەندی دۆستایەتی لەگەڵ ئیمپراتۆرییەتی بەیزەنتین بەسترا بۆ ماوەیەکی کورت، دوای ئەوەی ئۆز بێگ ھاوسەرگیری لەگەڵ کچی نایاسایی ئاندرۆنیکۆس سێیەم کرد، کە دواتر بە بایالون ناسرا. لە ساڵی ١٣٣٣ ڕێگای پێدرا سەردانی باوکی بکات لە ئەستەنبوڵ بەڵام بۆ ھەرگیز نەگەڕایەوە، بە ئاشکرا لە ترسی ئەوەی ناچار بکرێ تا ببێ بە موسوڵمان.[٨٦] سوپای ئۆز بێگ بۆ چل ڕۆژ لە ساڵی ١٣٢٤ شاری ترەیسیای(بەیزەنتین)یان تاڵان کرد وە هەروەها بۆ جارێکی تریش تاڵانیان کرد لە ساڵی ١٣٣٧. ساڵی ١٣٣٠دا لە ئەنجامی هێرشە کردن ٣٠٠٬٠٠٠ دیلیان گرت و بەکۆیلەیان کردن. ، ئۆز بێگ لە ساڵی ١٣٣٠ دا، ١٥،٠٠٠ ھەزار سەرباز نارد بۆ سێربیا بەڵام شکستی ھێنا. بە پاڵپشتی ئۆز بێگ، بەشاراب یەکەمی ڤالاکیا لە ساڵی ١٣٣٠ دەوڵەتێکی سەربەخۆی ھەنگاریای ڕاگەیاند.
ئاژاوەی گەورە (١٣٥٩–١٣٨١)
وێنۆک|250x250پیکسڵ|شەڕی کولیکۆڤۆ لە ساڵی ١٣٨٠
لە ساڵی ١٣٦٢، ھۆردی زێڕین دابەش کرا لەنێوان کێلدی بێگ لە سارای و بوڵەت تێمیر لە ڤۆڵگا بولگاریا و عەبدوڵا لە کریمیا. لەھەمان کاتدا دوای جەنگی ئاوی شین لە ساڵی ١٣٦٣ شازادەی لیتوانیا ھێرشی دەکاتە سەر ڕۆژئاوای ھۆردە زێڕین و کیێڤ و پۆدۆلیایای داگیر دەکا..
داگیرکردنەکانی ڕووسیا
پادشایەتی ڕووسیا لە ساڵی ١٥٥٢دا خانەکانی کازان -ی داگیرکرد، وەلە ساڵی ١٥٥٦دا خانەکانی ئەستراخان داگیرکرد و لە ساڵی ١٥٨٢دا خانەکانی سیبیریای داگیر کرد. تەتەرەکانی کریمیا وێرانکارییەکی زۆری بەدوای خۆیدا ھێنا لە باشووری ڕووسیاو ئوکراینا و پۆڵەندا لە سەدەی ١٦ و سەرەتای سەدەی ١٧ بەڵام نەیانتوانی ڕووسیا تێکبشکێنن یان مۆسکۆ داگیر بکەن. خانەکانی کریمیا لەژێر باڵی عوسمانییەکاندا پارێزراو بوو تا لە ٨ی نیسانی ١٧٨٣ سەردەمی کاترینی مەزن ھات. ئەو ماوەیەکی باش ودرێژخایەن بوو بۆ ویلایەتەکانی جێگرەوەی ھۆردی زێڕین.
باجەکان
وێنۆک|ھۆردی زێڕین و ڕووسییەکانی لە ساڵی ١٣١٣ لەژێر دەسەڵاتی ئۆز بێگ خان وێنۆک|ئەسکەندەر نیڤسکی و شامانێکی مەغۆل ھاووڵاتیانی ھۆردی زێڕین خەڵکی ڕوس، ئەرمەنەکان، جۆرجیانەکان، سیرکاسییەکان، ئالانەکان، یۆنانییەکانی کریمیا، گووەتەکانی کریمی، بولگارییەکان و ڤاڵچەکان دەگرتەوە. ئامانجی دەسەڵاتدارانی تەتەرەکان لە ھۆردی زێڕین لە خاکە داگیرکراوەکان ئەوە بوو دزینی مندالانی ڕەگەز نێر تەمەن ١٠ وسەرووتر و ڕاھێنانیان بۆ بەدەستھێنانی سەرباز بۆ سوپا و لایەنی دارایی بە داواکردنی باج لە ھاووڵاتیانەوە.
سەرچاوەکان و تێبینییەکان
<references group="" responsive="1"/>
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ١٢٤٠ پۆل:مێژووی ئاسیای ناوەندی پۆل:مێژووی مەنگۆلیا پۆل:ھەموو ئەو پەڕانەی خاوێنکردنیان پێویستە پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا پۆل:وڵاتە پێشووەکان
ھام (شارێکی ئەڵمانیا)
ھام شارێکە لە باکوری راین، لە ئەڵمانیا. دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی باکوری ناوچەی ڕور، لە وەتەی ٢٠١٦وە ڕیژەی دانیشتووانەکەی بە ١٧٩،٣٩٧ خەملێنراو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی باکووری ڕاینی-وێستفالیا پۆل:ھام (شارێکی ئەڵمانیا) پۆل:دامەزراوەکانی ١٢٢٦ لە ئەڵمانیا پۆل:پارێزگای وێستفالیا پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک
تەڵعەت سامان
وێنۆک|پەیکەری تەڵعەت سامان لە هەولێر. تەڵعەت سامان (لەدایکبووی ١٩٤٥ - مردووی ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩) هونەرمەند و دەرهێنەری شانۆی کورد بوو. ئەو جگە لە کاری دەرهێنانی شانۆ ئەوا کاری نووسین و دەرهێنانی بۆ زنجیرە دراماییە تەلەفزیۆنییەکانیش کرد بوو. تەڵعەت دەرچووی بەشی شانۆ بوو لە بەغدا.
تەڵعەت سامان لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٩، بە ڕووداوێکی هاتووچۆ کۆچی دوایی کرد. دوای مردنی لە ساڵی ٢٠٢١، کتێبێک لەسەر کۆبەرهەمی شانۆیی تەڵعەت سامان لە ئامادەکردنی فەرەیدوون سامان بڵاوکرایەوە. لە ساڵی ٢٠٢٢، لە نزیک هۆڵی میدیا لە شاری هەولێر ئەوا پەیکەری ڕێزلێنان لە تەڵعەت سامان هەڵدرا.
ماداگاسکار لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
ماداگاسکار نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ بوو کە لە ٢٨ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ١٩٨٤ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
شەقامی فیردەوسی
شەقامی فیردەوسی یەکێکە لە شەقامە کۆنەکانی باکووری-باشوری تاران. ئەم شەقامە لەمێژە یەکێک بووە لە شەقامە گرنگەکانی تاران. ئەم شەقامە بەناوی شاعیری ناسراوی ئێرانی ئەبولقاسم فیردەوسی ناونراوە. ئەم شەقامە لە سەردەمی قاجاڕی بەهۆی بوونی باخچەی ئیلخانی لەناویدا، هەندێکجار بەشەقامی باخچەی ئیلخانی ناودەبرێنرا. باخچەی ئیلخانیش کە دواتر لە جیاتی بانکی ناوەندی ئێران دروستکراوە، یەکێک بووە لەو بینایانەی سەردار ئەسعەد بەختیاری، کە بە حاجی ئیلخانی ناسراوە.
ئێف-٣٥
لۆکھید مارتن ئێف-٣٥ برووسکی دووەم کوژرێنەری فڕۆکەی (Multirole combat) سەربازییە ئەو فڕۆکەیە لە نەوەی پێنجەمی فڕۆکەکانی ئەمریکایە، ئەم فڕۆکەیە لەلایەنی کۆمپانیای لۆکھید مارتنەوە دروستکراوە. لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٦ یەکەم فڕۆکەی (F-35A) کاری پێکرا لە ئێستادا لە خزمەتی سەربازیدا ھەیە و تا ئێسا نزیکی ٢٣١ دانەی لێدروستکراوە نرخی ھەر یەکێک لەو فرۆکەیە دەگاتە ٩٤٫٦ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی
قەرەقۆیونلو
جوگرافیا
قەرەقۆیونلو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خەلوەت و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئاغچەلی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی حەیدەراوا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی عەبدوڵاوا.
شەقامی فیردەوسی
سەرچاوەکان
پۆل:شەقامەکان پۆل:جۆری ڕێگەکان پۆل:ڕێگەکان
ئێف-٣٥
سەرچاوەکان
پۆل:فڕۆکەکان
قەرەقۆیونلو
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
شانکار-ئیحسان-لۆی
شانکار-ئیحسان-لۆی باندێکی مۆسیقی ھیندیی سێ قۆڵییە کە لە شانکار ماھادێڤان، ئیحسان نوورانی و لۆی مێندۆنسا پێکھاتووە.
نەشتەرگەریی گشتی
نەشتەرگەریی گشتی (بە ئینگلیزی: General surgery) یەکێک لە ڕشتەکانی پزیشکییە کە لە ڕێگەی نەشتەرگەرییەوە نەخۆشییەکانی جەستەی مرۆڤ دەرمان دەکات. ئەم ڕشتە پزیشکییە زیاتر لە نەشتەرگەریی ئەندامەکانی ناو زک و کۆئەندامی ھەرس وەک ڕیخۆڵەکان، سوورێنە، گەدە، ڕیخۆڵەباریکە، ڕیخۆڵە ئەستوورە، جەرگ، پەنکریاس، زەرە یان کیسەی سەفرا، کەناڵەکانی سەفرا و ھەروەھا تایرۆید و مەمک و مل کار دەکات. نەخۆشیی وەک قۆڕی و نەخۆشییەکانی پێست بە نەشتەرگەری چارەسەر دەکرێن. بەم جۆرە دەکرێت بڵێین نەشتەرگەریی گشتی توانای دەرمانی نەخۆشییەکانی تەواوی لەش و جەستەی مرۆڤی لە ڕێگەی نەشتەرگەرییەوە ھەیە بە جۆرێک کە ئەگەر پێویست بێت، دەتوانێت نەشتەرگەریی فریاکەوتن، نەشتەرگەری بۆ ئێسک و ئیسقانەکان، نەشتەرگەری بۆ ژنان، نەشتەرگەری بۆ یووراڵجی و نەشتەرگەری بۆ مێشک و دەمارەکان بکات.
مێژوو
مێژووی نەشتەرگەری دەگەرێتەوە بۆ پێش ٩٠٠٠ ساڵ. لە وڵاتانی ھیندستان، میسر، یۆنان و چین نەشتەرگەری بە شێوازی جۆراوجۆر ئەنجام دەدرا. ھەوەڵین کتێبی نەشتەرگەری دەگەڕێتەوە بۆ پێش ٢٦٠٠ ساڵ کە پزیشکێکی ھێندی بە ناوی سوشروتا سمھیتا نووسیویەتی. ھەروەھا دەگوترێت کە یەکەمین نەشتەرگەری بە ھۆشبڕی پێش ١٧٠٠ ساڵ لە چین ئەنجام دراوە. لە سەدەکانی ھاتنی ئیسلام بۆ ڕۆژھەڵاتی ناوین، زانایانی موسڵمان پەرەیان بە زانستی پزیشکی و نەشتەرگەری دا و زۆر کتێبیان لەم بوارەدا نووسی. دواتر لە ئەورووپا و لە سەدەی پازدەی زایینی، پزیشکی لە فیزیا جیا بووەوە و پێشکەوتنی زۆری بەدەست ھێنا. نەشتەرگەریی نوێ بە پەیدابوونی شێوازی نوێی ھۆشبڕی و کۆنترۆلکردنی خوێنڕێژی، چڵککردن و ئێش پەیدا بوو. ویلیام ھاڵستد (١٨٥٢–١٩٢٢) یەکەمین فێرگەی نەشتەرگەریی دامەزراند. لەدوای ئەوە کۆمەڵەی زانایانی بواری نەشتەرگەری گەورە بوو و پەرەی سەند.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕشتەکانی پزیشکی پۆل:نەشتەرگەریی گشتی پۆل:تایبەتمەندەکانی بواری نەشتەرگەری
ئیبراھیم نادری
ژیان
ئیبراھیم نادری لە ساڵی ١٩١١ لە دایک بوو. ناوی باوکی فەیزوڵڵا نادری ببوو. بنەماڵەی لە کوردە فەیلییەکان بوو و ھەموویان دانیشتووی شاری کرماشان بوون. تا سەردەمی گەنجی لە شارەکانی کرماشان و بەغدا دەژی و لەم شارانە وانەی خوێندەوە. بە دوای کۆتایی ھاتنی خوێندنی لە بەغدا چوو بۆ ئەورووپاو و لە ڕشتەی یاسا لە زانکۆ دەرچوو. ئیبراھیم نادری ئەندامی لژیۆنی زانکۆی فەڕەنسی بوو و بەدوای گەڕانەوەی بۆ ئێران لە زانکۆی عەسکەریی تاران وانەی مێژووی دەدا.
کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان
کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان (کۆمەڵەی ژ. ک) کە لە سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەم وەکوو ناوکی سەرەتایی حیزبی دیموکراتی کوردستان دامەزرابوو، بەدوای دەستپێکبوونەوەی شەڕەکە لە ناوچەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی کوردستان وەکوو کرماشان، ئێلی کەڵھوڕ و پێشتکوو (ئیلام) لقەکانێک بەڕێخست. بەرپرسی لقەکانی سنە، کرماشان، پێشتکوو، ئێلی کەڵھوڕ و ھەروەھا لوڕستان میرزا عەبدوڵڵا مودەببێر بوو. لە لقی کرماشان جگە لە ئیبراھیم نادری، سەید محەممەد تاھیر ھاشمی و ڕەشید باجەلان چالاک بوون.
کۆماری کوردستان
لا کاتی دامەزرانی کۆماری کوردستان، ئیبراھیم نادری وێڕای میرزا عەبدوڵڵا مودەببێر چوو بۆ مەھاباد، و لەو کۆمارە بە ھۆی شارەزایی لە کاروباری عەسکەری و سیاسی و ھەروەھا زانینی زمانەکانی فەڕەنسی، ئینگلیزی، عەرەبی و فارسی و زاراوە جۆراوجۆرەکانی زمانی کوردی لە لایەن قازی موحەممەد وەکوو سەرۆکی گشتیی چاندی کۆماری مەھاباد ھەڵبژیردرا و وەکوو ڕاوێژکاری سەرۆک کۆمار بوو بە سەرھەنگی ئەرتەشی کۆماری کوردستان.
دڕکەی خواروو
دڕکەی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پێباز، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.