cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئۆلیڤیێ ژیرو
سەرچاوە
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی لیگ ١ پۆل:یاریزانانی لیگ ٢ پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا
بڕیارنامەی ٣٢٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٢٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٨٣‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٢
ماڵ
وێنۆک|ماڵێک لە [[ڕووسیا]]
ماڵ شوێنێکە بۆ پشوودان ژیان بەسەربردن و پەناگە. لە ماڵدا خێزانێک یان چەند کەسێک بەیەکەوە دەژین، لە ھەموو جیھان ماڵەکان بە چەندین شێوە و شێواز و قەبارە و کەرەستەی جیا ساز دەکرێن.
ماڵی ھەژار
ئەو جۆرە لە وڵات و ناوچە ھەژارەکان بەرچاو دەکەوێت بەتایبەت ئەو وڵاتانەی پشت کشتووکاڵین (وەرزێڕین) لەوەی پیشەسازی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ماڵ
بزوێنەری سووتانی دەرەکی
وێنۆک|شەمەندەفەری هەڵمی.هەرچەندە کە ئاگرەکە لەنێو کوورەی ئاگردایە، ئەمە هێشتا بزوێنەری سووتانی دەرەکیە، لە کاتێک کە گازی فڕێدراو و هەڵمە شلگازە کاراکە جیاکراونەتەوە. بزوێنه‌رێكى گه‌رمكردنه‌ كه‌ ئه‌و شله‌يه‌ى لة ناوه‌وه‌يه‌ گه‌رم ده‌كرێت له‌بزويێنه‌رێكى گه‌رمكردنه‌ ه‌ ئه‌و شله‌يه‌ى له‌ ناوه‌وه‌يه‌ گه‌رم ده‌كرێت له‌ڕێى سوتاندنى له‌ سه‌رچاوه‌يه‌كى ده‌ره‌كيدا له‌ڕێى ديوارى بزوێنه‌ره‌كه‌ ياخود گۆڕه‌رێكى گه‌رمييه‌وه‌. دواتر شله‌كه‌ بةهۆى زيادبوون و كاركردن له‌سه‌ر ميكانيزمى بزوێنه‌ره‌كه‌ جوڵه‌ و كارى سوودبه‌خش درووست ده‌كات. شله‌كه‌ سارد ده‌كرێته‌وه‌ و ده‌په‌ستێنريێته‌وه‌ و به‌كاردێته‌وه‌. له‌م جۆره‌ بزوێنه‌رانه‌دا سووتاندن به‌شێوه‌يه‌كى سه‌ره‌كى بةكاردێت وه‌كو سه‌رچاوه‌كى طه‌رم كردن، و بزوێنه‌ره‌كه‌ به‌ هاوسه‌نگى و باش كارده‌كات له‌گه‌ڵ جۆره‌كانى ترى سه‌رچاوه‌ى گه‌رمى سوتاندنى له‌ سه‌رچاوه‌يه‌كى ده‌ره‌كيدا لةڕێى ديوارى بزوێنه‌ره‌كه‌ ياخود گۆڕه‌رێكى گه‌رمييه‌وه‌. دواتر شله‌كه‌ به‌هۆى زيادبوون و كاركردن له‌سه‌ر ميكانيزمى بزوێنه‌ره‌كه‌ جوڵه‌ و كارى سوودبه‌خش درووست ده‌كات. شله‌كه‌ سارد ده‌كرێته‌وه‌ و ده‌په‌ستێنرێته‌وه‌ و به‌كاردێته‌وه‌. له‌م جۆره‌ بزوێنه‌رانه‌دا سووتاندن به‌شێوه‌يه‌كى سه‌ره‌كى به‌كاردێت وه‌كو سه‌رچاوه‌يه‌كى گه‌رم كردن، و بزوێنه‌ره‌كه‌ به‌ هاوسه‌نگی و باش كارده‌كات له‌گه‌ڵ جۆره‌كانى ترى سه‌رچاوه‌ى گه‌رمى.
سوتاندن
واتا سووتاندنی سووتەمەنی لەڕێی ئۆکساندنەوە، بۆ دابینکردنی گەرمی. بزوێنەری ھاوشێوە گەرمی پێویستە لە سەرچاوەکانی تری وەکو ناوەکی و خۆر و کارلێکی گەرمکردن کە سووتاندن لەخۆناگرێت: ئەم جۆرانە بە بزوێنەری سووتاندنی دەرەکی دانانرێن، بەڵکو بزوێنەری گەرمی دەرەکین.
کارکردنی شلەمەنی
کارکردنی شلەمەنی دەکرێت ھەر پێکھاتەیەک بێت و سیستەمەکە دەکرێت یەک قۆناغ بێت (تەنھا شلەمەنی یاخود گاز) یاخد جووت ھەنگاو بێت (شلەمەنی/گاز).
یەک قۆناغ: گاز بەکاردێت لە بزوێنەری ستێرلینگدا. شلەمەنی یەک قۆناغی ھەندێجار بەکاردێت.
جووت قۆناغ
بزوێنەری سووتێنەری دەرەکی جووت قۆناغ قۆناغێکی گوێزەرەوە بەکاردێنێت بۆ گۆڕینی گەرمی بۆ کاری بەکارھێنراو، بۆ نموونە لە شلەمەنیەوە بۆ گاز. ئەم جۆری بزوێنەرە چەند سووڕێکی دەوێت. بزوێنەری ھەڵمی نموونەی باون بۆ بزوێنەری جووت ھەنگاو. نموونەیەکی تری بزوێنەر ئەو بزوێنەرانەن کە سووڕی ڕانکینی ئۆرگانی بەکاردێنن. پۆل:مۆتۆرەکان
تاشکوێمویر
تاشکوێمویر شارێکی پارێزگای جەلالاباته لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٢٣٫٣٤٤ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای جەلالابات پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٤٣ پۆل:شارەکانی قرغیزستان
قائانی
قائانی شیرازی (١٨٠٨-١٨٥٦)، ناوی میرزا حەبیب، لە ئەسڵ‌دا کورد و لە ھۆزی زەنگەنە‌ی کرماشانە، بەڵام لە شیراز لەدایک بووە.
قائانی لە دەرباری قاجاڕەکان‌دا ھات و چۆی زۆری بووە و شێعری بۆ گوتون. قائانی لەگەڵ مستەفا بەگی ساحێبقران‏ (کوردی)دا پەیوەندی ھەبوە و تەنانەت شەڕە شێعریشیان کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆنراوەنووسانی فارس پۆل:خەڵکی شیراز پۆل:وێژەی فارسی
١٥٣٠
ساڵی ١٥٣٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٣٠
ئاڤکەڤر
بەستەرە دەرەکییەکان
١
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئاگری پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئاگری پۆل:قەزاکانی پارێزگای ئاگری
بەندەر عەسەلوویە
بەندەر عەسەلوویە ناوی شارێکە لە پارێزگای بووشێھر. ئەم شارە ٢٩٠ کیلۆمەتر لە بووشێھر دوری هەیە.
دانیشتووان
خەڵک ئەم شارە لە نەتەوەی فارس، عەرەب، کورد و بەلۆچن.
ئایین
خەڵکی ئەم شارە موسڵمانن و پەیرەوی مەزهەبی سوننە و شێعەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای بووشێھر پۆل:ئابووری ئێران پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئێران پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی کەنداوی فارس
فووکووشیما
فووکووشیما شارێکە لە وڵاتی ژاپۆن. ئەم شارە ناوەندی پارێزگای فووکووشیمایە و لە دوڕگەی ھوونشۆ لە ناوچەی تووھوکۆ ھەڵکەوتووە.
بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٧ ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٢٨٩٬٤٨٣ کەس بووە.
مێحنەتاباد (باختەر)
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
پێگیدا
وێنۆک|لۆگۆی پێگیدا پێگیدا یان نیشتمانپەروەرانی ئەورووپی دژی ئیسلامیکردنی ڕۆژاوا بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتییە لە وڵاتی ئاڵمانیا کە لە شاری درێسدن دامەزراوە و خوازیاری ڕێگری لە پەرەسەندنی ئایینی ئیسلام لە وڵاتانی ڕۆژاوا، وەکوو ئاڵمانیان.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا
گویلچوێ
گویلچوێ شارێکی پارێزگای ئۆشه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٢١٫٥٢٥ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئۆش پۆل:شارەکانی قرغیزستان
زۆمبی
وێنۆک|زۆمبیەکان وەک لە فیلمی شەوی مردووە زیندووەکاندا وێنا کراوە. زۆمبی (فەڕەنسی هایتی: zombi، کرێۆلی هایتی: zonbi) بریتییە لە جەستەیی نەمر و ئەفسانەیی کە لە ڕێگەی زیندووکردنەوەی تەرمی کەسێکەوە دروست بووە. زۆمبی زۆرترین جار لە بەرهەمە ترسناک و فانتازیاکاندا دەبینرێت. ئەم زاراوەیە لە فۆلکلۆری هایتیەوە هاتووە، کە تێیدا زۆمبی جەستەیەکی مردووە کە لە ڕێگەی جۆراوجۆرەوە زیندوو دەکرێتەوە، زۆربەی کات سحر وەک ڤوودۆ. وێناکردنی میدیای مۆدێرن بۆ زیندووکردنەوەی مردووەکان زۆرجار سحر ناگرێتەوە بەڵکو شێوازی زانستی خەیاڵی وەک هەڵگر، تیشکدانەوە، نەخۆشییە دەروونییەکان، ڤێکتەرەکان، ماددە نەخۆشخوازەکان، مشەخۆرەکان، ڕووداوە زانستییەکان و هتد لەخۆدەگرێت.
وشەی ئینگلیزی "زۆمبی" بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨١٩، لە مێژوویەکی بەڕازیلدا لەلایەن شاعیر ڕۆبەرت ساوسی، لە شێوەی "زۆمبی" تۆمارکراوە. فەرهەنگی ئینگلیزی ئۆکسفۆرد سەرچاوەی وشەکە وەک ڕۆژئاوای ئەفریقای داوە و بەراورد دەکات بە وشەکانی کۆنگۆ (خودا) یان (فێتیش). هەروەها هەندێک لە نووسەران بەراوردیان دەکەن بە وشەی کۆنگۆیی (جنۆکە، تەرمێک کە هێشتا ڕۆحی دەهێڵێتەوە)، (جەستەی بێ ڕۆح). فەرهەنگێکی کیمبوندو بۆ پورتوگالی لە ساڵی ١٩٠٣ وشەی پەیوەندیدار بە زومبی بە ڕۆح پێناسە دەکات، لە کاتێکدا فەرهەنگێکی دواتر کیمبوندو-پۆرتوگالی بەم شێوەیە پێناسەی دەکات کە "ڕۆحێک کە بڕیارە لە زەویدا سەرگەردان بێت بۆ ئازاردانی زیندووەکان". یەکێک لە یەکەم کتێبەکان کە کولتوری ڕۆژئاوای بەرەوڕووی چەمکی زۆمبی ڤودۆ کردەوە، کتێبی دوورگەی سیحراوی (١٩٢٩)ی دبلیو بی سیبروک بوو، کە باس لە گێڕەرەوەیەک دەکات کە لە هایتی ڕووبەڕووی کولتوری ڤوودۆ دەبێتەوە و کۆیلایەتییە زیندووبووەکانیان.
ئیتیمۆلۆژی
بوونەوەرەکانی فیلمە زۆمبییە هاوچەرخەکان هاتنە ناویان و "زۆمبی" بە تەواوی ڕوون نییە. فیلمی شەوی مردووە زیندووەکان هیچ ئاماژەیەکی قسەکراوی بە دژبەرە نەمرەکانی نەکردووە وەک "زۆمبی"، لەبری ئەوە بە "جنۆک" وەسفیان کردووە (هەرچەندە جنۆکەکان کە لە فۆلکلۆری عەرەبییەوە سەرچاوە دەگرن، جنۆکن نەک نەمر). هەرچەندە جۆرج ڕۆمیرۆ لە سیناریۆ ڕەسەنەکانیدا زاراوەی "عوڵ"ی بەکارهێناوە، بەڵام لە چاوپێکەوتنەکانی دواتردا زاراوەی "زۆمبی"ی بەکارهێناوە. وشەی "زۆمبی" بە تایبەتی لەلایەن ڕۆمیرۆوە لە سیناریۆی خۆیدا بۆ بەدواداچوونی فیلمەکەی (داون ئۆف زەدێد) بەکارهاتووە، لەنێویاندا جارێک لە دیالۆگدا. بە گوتەی جۆرج ڕۆمیرۆ، ڕەخنەگرانی سینەما کاریگەر بوون لە گرێدانی زاراوەی "زۆمبی" بە بوونەوەرەکانی و بەتایبەت گۆڤاری فەرەنسی کاهێر دو سینەما. لە کۆتاییدا ئەم پەیوەندییەی قبوڵ کرد، هەرچەندە لەو کاتەدا قەناعەتی بەوەوە مابووەوە کە "زۆمبی" هاوتایە لەگەڵ کۆیلە نەمرەکانی ڤوودۆی هایتی وەک لە زۆمبی سپی لەگەڵ بێلا لوگۆسیدا وێنا کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مژارەکان لە چاند پۆل:چەشنەکانی فیلم پۆل:کۆنتڕۆڵی مێشک
پڵنگ
پڵنگ چوارەمین گەورە جۆری خێزانی پشیلەیە و بەشێکە لە پڵنگەکان. درێژی پڵنگ لە یەک مەتر تا نزیکەی دوو مەتر دەبێت. کلکی پڵنگ ٧٠ تا ٩٥ سم، کێشی پڵنگ لە ٢٨ تا٧٠ کگ دەبێت. وەک ئاسایی زۆربەی مێینەکان لە نێرینە بچووکترە. بێجگە لە کاتی جووت بوون یان ھەتا گەورە بوونی بەچکە (بێچوو) ە کان ئەوا پڵنگ ھەر بە تەنھا دەژی لە ساڤانا لە ئەفریقا و دارستانەکان ناوچە شاخاویەکان. زۆربەی ھەرە زۆری پڵنگەکان ڕەنگیان پرتەقاڵیە یان زەردێکی مەیلەو خاکیە، لەشی پڵنگ بە کۆمەڵێک پەڵە داپۆشراوە و پەڵەکان ھەندێک بچووکترن.
جۆرەکانی تری پڵنگ
جیاوازی نێوان پڵنگەکان بە گوێرەی شوێن و ناوچە و سروشتی درووست بوونیانە. پڵنگی ڕەش کە ئەمەش ھەمان جۆری پڵنگە بەڵام پێستەکەی لە زگماکیەوە مەیلەوو ڕەشە.
جۆرەکانی پڵنگ لە کوردستان
لە کوردستاندا پڵنگ لە دارستانی نزیک بە ناوچە مامناوەندەکان و شاخاویەکان ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئای یوو سی ئێن لیستی سووری جۆرە لاوازەکان پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
سلێن
سلێن (Silên، ) دێیەکە لە گوندستانی شالیار، لە ناوچەی ھەورامانی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی سلێن بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٧٤٧ کەس لە ٢٠٠ بنەماڵەدا بووە.
بڕیارنامەی ٣٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٧٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ داخوازی پاناما. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٨٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣
١٥٣١
ساڵی ١٥٣١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٣١
قالقانلو
قالقانلو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەرداوڕۆ، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
قالقانلو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئەلی و لە باشوور لەگەڵ گوندی تازەکەند و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی محەمەدقولی قشلاق لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەینەرجە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
وەرزش لە سلێمانی
لە پێش دامەزراندنی یانەی وەرزشی سلێمانی لە سەرەتای ساڵی ١٩٥٦ لە زۆربەی گەڕەکەکاندا تیپی ئەھلی (میللی) ھەبووە :
جگە لەم تیپانەش :
یاری سێیەم لە یاریگای تەیارەخانەکە ، ھەردوو تیپ دەستیان بە یاری کردن کرد وە ماوەی (٢٠ خولەک) تێپەڕ بوو ، مامۆستای خوالێخۆشبوو (یاڵح علی یاڵح ) ھاتە ناوەوە و یارییەکەی ڕاگرت و ئەندامانی ھەردوو تیپەکەی ھێنایە قەراغ یاریگاکەوەو بە یاریزانەکانی ووت ئەوە جەنابی ( وەزیری ناوخۆی عێراقە) بەڕێز(حمە سەعید قزاز ) ئەیەوێت قسەتان لەگەڵ بکات ، کە یاریزانەکان کۆبوونەوە لەیەردەم وەزیری ناوخۆ و مامۆستا ساڵح علی لەقسەکانیدا زۆری پێخۆش بوو وە لەھەمان کاتدا ھانی دان کە بەردەوام بن لە وەرزش کردن ، لەم کاتەدا یاریزانی تیپی پێشکەوتن (گالب سید علی ) بە مامۆستا ( ساڵح علی) ووت دە مامۆستا پێی بڵێ و داوای ( کردنەوەی یانەیەکمان بۆ بکە) ، مامۆستای خوالێخۆشبووش ووتی ( جەناب ئێمە چەند جارێک داوای کردنەوەی یانەیەکمان کردووە کەچی ڕێگەمان پێنادەن، بەڵکو لەڕێی جەنابتەوە یانەیەکمان بۆ بکەنەوە). خوالێخشبوو ( حمەسعید قەزازیش) ووتی: ئێستا گەڕانێکم بەدەستەوەیە بۆ پارێزگاکانی ( کەرکوک و موسڵ ) ماوەی ( ١٠ ) ڕۆژم پێئەچێت دوای ئەو (١٠) ڕۆژە وەرن بۆ لام بۆ بەغداد سەرم لێبدەن ، بەڵام کە ھاتن ( عەریزەیەکتان ) پێ بێت ناوی کۆمەڵێ کەسان لە پارێزەرو فەرمانبەرو مامۆستا و کاسب کاری تێدابێت و لەگەڵ ناوەکانیان ئیمزایان کردبێت. کەلەم بەڕێزانە پێک ھاتبوون: پاش نوسینی عەریزەو ناوو ئیمزایان کە ژمارەیان (١٠) دە کەس بوون و لەدواییدا ناوەکانیان دێت ، مامۆستای خواڵێخۆش بوو (ساڵح علی ساڵح) بردی بۆ بەغداد و ئیجازەی کردنەوەی یانەکەی ھێنایەوە بەناوی ( یانەی وەرزشی سلێمانی) لە مانگی (١٠/ ١٩٥٦) کە ئەو دە(١٠) بەڕێزە بوون بە(ھەیئەی گشتی) ، لە پاش تێپەڕبوونی (٦) مانگ بۆ جێبەجێکردنی بڕیاری میری ئەو سەردەمە ئەبوایە ماوەی (٦) مانگ بەسەر دامەزراندنی یانەکەدا تێپەڕ بکات ئەوسا دەتوانرێت دەستەی بەڕێوەبردنی یانە دابمەزرێت. ھەربۆیە بانگەوازێک لە لایەن ئەو بەڕێزانە دەرچوو وە بڵاوکرایەوە بەناو شاری سلێمانیدا. کەوا یانەی وەرزشی سلێمانی ھەڵبژاردنی دەستەی بەڕێوەبەری یانە دیاری دەکات. لەڕۆژی ھەینی ڕێکەوتی ٢٦/ ٤ /١٩٥٧ لە ھۆڵی قوتابخانەی (سانەوی سلێمانی کوڕان) کات ژمێر (١٠)ی سەرلە بەیانی ھەڵبژاردن ئەنجامدرا. وە لە ئەنجامدا ئەم بەڕێزانەی لای خوارەوە بەیەکەم دەستەی بەڕێوەبەری یانەی وەرزشی سلێمانی دەرچوون و لەھەملن کاتدا ناونیشانەکانیان بەم شێوەیەی خوارەوە دیاری کرا : ئەم بەڕێزانەش وەک یەدەک ( احتیات) جا بۆکارەکانی بەڕێوەبردنی یانە بڕیاریان دا کە خانووی بنەماڵەی (حەکیم حاجی مەلا سەعید) کە دەکەوێتە کۆڵانەکەی (مزگەوتی خانەقا)وە بە بڕی (١٦) دینار بۆ ھەر مانگێک بە کرێ گرت. وە بۆ ئەنجامدانی ڕاھێنان و مەشقی تیپەکان یاریگاکانی قوتابخانەی (سانەوی سلێمانی کوڕان) کە ئێستا ئامادەیی سلێمانی کوڕانە بەکار ئەھێنران ، بۆ یارییەکانی (تۆپی پێ و باسکەو بالە) بارەگای یانەش بۆ یارییەکانی قورسایی ھەڵگرتن و جوانی لەش و تۆپی سەرمێز و تەناف بازی و جمناستیک بەکار ئەھێنرا. مێژووی نوێ ی یانەی وەرزشی سلێمانی ئێستاش یانەی وەرزشی سلێمانی ناودارترین یانەی وەرزشییە لەسەر ئاستی کوردستان و عێراق ، پتر لە دوو ھەزار ئەندام و دۆستی ھەیە لە پیاوان ولاوان وکچان. بارەگاکانی یانە : بارەگای یەکەم کەبەپیتاک و ھەرەوەزی ئەندامان و دۆستانی یانە دروست کرا.دەکەوێتە سەر شەقامی تەنیشت یانەی پزیشکان بەرامبەر بەنەخۆشخانەی (عەلی کەمال) ، لەناو بارەگاکەدا (یاری تۆپی باسکەو بالەو تۆپی دەستی) تێدایە ، یاریگای باسکەو بالەکەی لە مادەی (ریکۆبۆڵ) دروست کراوە لەگەڵ جێگای دانشتنی سەیرکەران (مدرجات)
لەناو بارەگاکەیدا ھۆڵی تۆپی سەرمێز و ھۆڵی قورسایی ھەڵگرتن و جوانی لەش و ژووری کۆبوونەوەی ژووری میوانداری و چەند ژوورێک بۆ خۆگۆڕینی یاریزانەکانی تێدابوو. جگە لەم بارەگایە بارەگایەکی تر کەئەکەوێتە گەڕەکی (چوار باخ) نزیک مزگەوتی ( عبداللە لوتفیی) ەوە کەناودەبرێ بە (کۆمەڵگای یانەی وەرزشی سلێمانی).لەبەر ( بوونی ھۆڵی داخراو) لەسەر تازەترین شێوەی مۆدیرن دروستکراوە ، کە زەویەکەی بەمادەی (تارتان) دروست کراوە ، لەگەڵ جێگەی دانشتنی سەیرکەران کە یاری تۆپی باسکەی تێدا ئەنجام دەدرێت ، ھەر لەم یاریگایەدا ژووری کۆبوونەوەو ژووری سەرۆک و ژووری جێگری سەرۆک و ژووری سکرتێر و ژووری ژمێریاری و ژووری خۆیەتی تێدایەجگە لە چەند ژوورێک کە بەجوانترین کەل و پەلی نوستن و حەوانەوە پڕ کراوەتەوە بۆ ئەو یاریزانانانەی جێ ی نیشتەجێبوونیان نیە لەوێ ئەنوون. ھەروەھا مەلەوانگەیەکی (داخراو) کە لەسەر تازەترین شێوەکە ھەموو مەرجە یاساییەکانی تیادایە، لەسەر بوودجەی حکومەتی ھەرێمی کوردستان درووست کراوە بە پێوانەی (٢٥× ١٣) م. جگە لەمانە ھۆلێکی تۆپی سەر مێز کە ھەموو مەرجە یاسایی یەکانی تۆپی سەرمێزی تیادا ھەیە. یاریگایەکی تۆپی دەستی تیادایە کە لە تەواو بووندایە و بەمادەی (تارتان) دروست دەکرێت. یاریگایەکی تۆپی پێ کە بەچیمەنی سەوز و پتر لە(٠٠٠ ٢٠) بیست ھەزار کەس دەگرێت ،لەسەر تازە ترین شێوە نوێ کراوەتەوە لەسەر بوودجەی حکومەتی ھەرێمی کوردستان ، وە ئێستا بە کۆبوونەوەی ھەموو یاریگاکان لە چوارچێوەی (مەلعەبەکە) داناونراوە (کۆمەڵگای یانەی وەرزشی سلێمانی ) لە گەڕەکی چوار باخ. پێویستە ڕۆڵی گرنگی بەڕێز خوالێخۆش بوو (رشید میران) برا گەورەی شەھید کمال سلیم پێبزانریت کە لەپاش ھەوڵدانێکی زۆر و ململانێیەکی گران توانی لە ساڵی (١٩٧٠) ئەو زەویە لە وەزارەتی (بلدیە) وەربگرێت کەبووە بارەگای یانەکە کەلەسەر شەقامی (حەمدی) وە لەھەمان کاتدا خوالێخۆشبوو (سەرۆکی ئەندازیاران) بوو. ھەروەھا ڕۆڵی بەرچاوی ماندوبوونی بەڕێز (حەمید میران) برای شەھید( کمال سلیم) و برای خولێخۆشبوو (ڕەشید میران) وون نەکرێت کە بەڕێزی (ئەندازیارە) بوو خۆی نەخشەی بینای یانەی دروست کردوو لە کاتی کارکردنیشدا بۆ دروست کردنی دڵسۆزانە وەک کرێکارێکیش ھاوبەشی دەکرد بۆ دروست کردن ولەھەمان کاتیشدا بەڕێزی سەرپەرشتی دروست کردنەکەی کردووە کە جێ ی ڕێزوپێزانینە. بە پێ ی بڕیاری حکومەت ماوەی (٦) شەش مانگ لەژێر چاودێریدا ئەمێنێتەوە ئەوسا دەتوانێت ھەڵبژاردن ئەنجام بدات بۆ دیاری کردنی ئەندامانی دەستەی بەڕێوەبەر ھەربویە لە (٢٦/٤/١٩٥٧) دا یەکەم ھەڵبژاردنی ئەنجام داوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سلێمانی
ژان فرانسوا دو سانت‌ لۆمبێر
ژان فرانسوا دو سانت‌ لۆمبێر فەیلەسووف و و شاعیری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
گۆلەمە
گۆلەمە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گۆلەمە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی بایز و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئالیاوە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی یۆڵە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کوڕە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شارستانی عەسەلوویە
شارستانی عەسەلوویە یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای بووشێھر کە لە باشووری ئەم پارێزگایە هەڵکەوتووە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری بەندەر عەسەلوویەیە.
دابەشکاری کارگێڕی
ئەم شارستانە ٢ ناوچە، ٤ شار و ٤ گوندستانی هەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای بووشێھر
ئەمەوێ پەنکریاست بخۆم
ئەمەوێ پەنکریاست بخۆم (بە ژاپۆنی : 君の膵臓をたべたい کیمی نۆ سویزۆ ۆ تەبێتای ) ھەورەھا بە ( ڕێم بدە با پەنکریاست بخۆم)ـش ناسراوە، رۆمانێکی ژاپۆنیە لەلایەن (یۆرو سومینۆ)وە نوسراوەتەوە وەکوو لە وێب سایتێکی ژاپۆنی رۆمان کە بەکارھێنەرەکانی دروستی دەکەن ئەلقەڕێژکردنی بۆ کراوە لە ( Shōsetsuka ni Narō شۆسێتسوکا نی نارۆ) لە ساڵی ٢٠١٤ کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠١٥ لەلایەن  کۆمپانیای فوتاباشا دا بڵاوکراوەتەوە، مانگایەکەی لە ٢٠١٦ تا ٢٠١٧ دا بەردەوام بووە، فلمی رێم پێ بدە با پەنکریاست بخۆم لە ساڵی ٢٠١٧دا بەخشکراوە، فلمەکەی ناونیشانی ئەمەوێ پەنکریاست بخۆم لە ساڵی ٢٠١٨ دا ناونیشانی بۆ دانراوە
چیرۆک
ھاروکی لە نەخۆشخانەیە چاوی بە کتێبێک دەکەوێ لە ژووری چاوەڕێ کردن، ئەو دواتر بە زوویی ئەوە دەزانێت کە ئەمە یادەوەرەیەکی قوتابیەکە لە پۆلەکەی لە قوتابخانە، ساکورا دواتر بۆی ئاشکرا دەکات کە ئەو بەھۆی نەخۆشیەکی سەخت کە لە پەنکریاسیەوەیەتی دەناڵێنێت، ئەبنە ھاوڕێ و کات لەگەل یەکتر بەسەر دەبەن، ساکورا پەیمان بە ھاروکیدەدات کە پێی دەلێت پێش ئەوەی بمرێت شەوی دواتر ھاروکی سەیری ھەواڵەکان دەکات لەگەڵ خێزانەکەی، ھەواڵەکان ئەوە دەردەخەن ساکورا لە گەڕانەوەی بۆ ماڵ چەقۆی بەرکەوتووە و مردووە، ئەمەش وادەکات ھاروکی بڕوخێت و نەتوانێت بچێتە پرسەکەی، دواتر دەچێتە ماڵەوەیان و سەردانی دایکی دەکات و داوای کتێبە یادەوەرەکەی ساکورادەکات، دایکی ھاروکی دەناسێتەوە و ئەوە ئاشکرا دەکات کە ساکورا نامەیەکی بۆ ئەو جێھێشتووە، یادەوەرەیەکە ئەوە بە ھاروکی دەلێت کە یادەوەرەیەکە بپارێزێت و بھێلێت کیۆکۆ باشترین ھاوڕێکەی ساکورا یادەوەرەکەی بخوێنێتەوە، کە کیۆکۆ بێ ئاگایە لە نەخۆشیەکەی ساکورا و رقی لە ھاروکی دەبێتەوە، دوای ئەوەی ھاروکی یادوەریەکە دەخوێنێتەوە دەست بگریان دەکات وەک ئەوەی ھەرگیز پێشوو تر ئەو ھەستە خەمباریەی نەبوبێت بۆ ھیچ کەسێک، پێش رۆیشتن دایکی ساکورا پرسیاری ناوی یەکەمی ھاروکی دەکات، ئەویش دەڵێت (ھاروکی) ئەمەش ئەوە ڕووندەکاتەوە کە (ھاروکی بە مانای وەرزی بەھار دێت) (ساکوراش گوڵێکە کە لەسەرەتای بەھار دەردەچێ) بۆیە دایکی دەڵێـت "کەوایە ئێوە بۆ یەک بوون"، دواتر ھاروکی کیۆکۆ دەبینێت و باسی یادەوەریەکەی ساکورا و نەخۆشیەکەی ساکورای بۆ دەکات کە کیۆکۆ ئەمە دەبیستێت دەست بە گریان دەکات و شۆک دەبێت کە چۆن ھاروکی ئەمەی لێ شاردۆتەوە و ئەمەش رقی بەرامبەری دەجولێنێت و ڕادەکات بۆ دەرەوە، ھاروکیش دەچێتە دەرەوە پێی دەلێت "کە دەیەوێت ببن بە ھاوڕێی یەکتر"، ئەمەش دوای ئەوەی ساکورا یارمەتی ھاروکی دا کە بکرێتەوە بۆ خەڵک و ھاروکیش ئەیەوێت شانازی بەم یادەوەریانەی بکات، فلمەکە تەواو دەبێت کاتێک ساڵێک دواتر کە ھاروکی و کیۆکۆ سەردانی گۆڕی ساکورا دەکەن
رۆمان
یرو سومینۆ بە شێوەیەکی سەرەکی لە سایتێکی مانگای ( Shōsetsuka ni Narō) دا بڵاوکردەوە لە ساڵی ٢٠١٤ پێش ئەوەی کۆمپانیای فوتاباشا دوبارە بڵاوی بکاتەوە بە کەڤەرێکی ھونەری لەلایەن loundraw لە ١٩ ی حوزەیرانی ٢٠١٥ (ISBN 978-4-575-23905-8) بڵاوکراوە ئینگلیزیەکەی کۆمپانیای Seven Seas Entertainment ئاگاداری ئەوەی بڵاوکردەوە کە ئەوان ڕێگەپێدان بۆ ڕۆمانەکە دەردەکەن لە ١٥ ی ئاداری ٢٠١٨، و بڵاوکرایەوە لە ٢٠ ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨
مانگا
ئیزومی کیریھارا دەستی بە ئەلقە رێژکردنی مانگاکە کرد لە گۆڤاری ( Monthly Action ) ی کۆمپانیای فوتاباشا لە ٢٥ ی ئابی ٢٠١٦ و ئەلقەکانی لە ١٠ ی شوباتی ٢٠١٧دا تەواوکرد (ISBN 978-4-575-84925-7) و ٢٠ ی حوزەیران ی ٢٠١٧ (ISBN 978-4-575-84993-6) مانگاکە ڕێگەپێدانی لەلایەن کۆمپانیای (Seven Seas) دا بۆکرا کە یەکەم کتێبی لە ٢٢ ی کانونی دووەمی ٢٠١٩ دا دەرھێنا
فلم پەخشی ڕاستەوخۆ
فلمە ڕاستەوخۆکە کە لە رۆمانەکەوە وەرگیراوە ناونیشانی بۆکرا بەناوی ( ڕێم پێ بدە پەنکریاست بخۆم) ئەکتەرەکانی ( تاکومی کیتامورا) (مینامی ھامابێ) لە ٢٨ ی تەمموزی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە فلمەکە لە کۆریای باشوردا پەخشکرا (فیستیڤالی فلمی نێودەوڵەتی بوسان) لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ وە لە مالیزیا لە ٩ ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ کە لەلایەن کۆمپانیای (GSC Movies)ـدا کرا
فلم ئەنیمی
فلمە ئەنیمیەکەی لەسەر رۆمانەکەی کرا، ناونیشانی بۆ دانرا بەناوی ( ئەمەوی پەنکریاست بخۆم) ، کە لە ٢٠١٧دا ئاگاداریەکەی بڵاوکرایەوە فلمەکە لەسەر شاشە نوسرایەوە و دەرھێنانی لەلایەن شینچیرۆدا ئوشیجاما دا بۆکرا، بەرھەمھێنانی لەلایەن کێجی میتا لە ستۆدیۆی ڤۆلن بۆکرا، میوزیکەکەی لەلایەن ھیرۆکۆ سێبودا نوسرایەوە یویچی ئۆکا دیزاینی بۆ کارەکتەرەکان دابین کرد وە وەک بەڕێوەبەری ئەنیمەیشن کاری دەکرد، یوکاکۆ ئوگاوا بەڕێوەبەری باگراوند بوو لەگەل یارمەتیدەرەکەی یۆشیتۆ واتانابی، کاریگەریەکانی دەنگ لەلایەن نۆریکۆ ئزومۆ دا بەرھەمھێنانی بۆ کرا لەژێر دەرھێنەر جۆجی ھاتا، کوالێتی و کارەکانی فلم بەڕێوەبەرایەتی لەلایەن ھیرۆشی سایتۆ و دەرھێنانی لەلایەن مایوکۆ کۆیکێ دا بوو، کۆرێمی کیشیش وەک دەرھێنەری 3D CG کاری دەکرد و یۆشینۆری ھیرۆکاوا دیزاینەری ڕەنگەکان، دەستکاری کردنی فلمەکە لەلایەن یومی جینگوگی دا بوو، گۆرانی فلمەکە "Fanfare" (ファンファーレ) فانفارێ بوو وە کۆتایەکەی "Shunkashūtō" (春夏秋冬) شونکاشوتۆ بوو، ھەردوو گۆرانیەکە لەلایەن باندێک بوو بەناوی سومیکا، کە کاری دەرھێنانی دەنگیشیان کرد لە فلمەکە فلمەکە لەلایەن کۆمپانیای Aniplex بوو لە ژاپۆن، لە شانۆ بڵاوکرایەوە لە ١ ی ئەیلولی ٢٠١٨ کۆمپانیای (Aniplex of America ) ئەوەی بڵاوکردەوە لەناو (Anime Expo) کەوا ئەوان لە ٢٠١٨ لە شانۆ فلمەکە پەخش دەکەن لە باکوری ئەمەریکا
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:مانگاکانی ٢٠١٦ پۆل:ڕۆمانەکانی ژاپۆن بۆ ٢٠١٥ پۆل:سێینن مانگا پۆل:ئەنیپلێکس پۆل:زنجیرەڕۆمانە ژاپۆنییەکان پۆل:ڕۆمانە سووکەکان پۆل:ئەنیمی و مانگای ئەوینداری پۆل:ئەنیمێ و مانگای قوتابخانە پۆل:ئەو ڕۆمانە ژاپۆنییانەی کراون بە فیلم
قانت، قرغیزستان
قانت شارێکی پارێزگای چویه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٢١٫٠٤٩ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای چوی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قرغیزستان پۆل:شارەکانی قرغیزستان
شارستانی جوانڕۆ
شارستانی جوانڕۆ، لە دابەشکاریی وڵاتیی ئێراندا، یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کرماشانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری جوانڕۆیە و لە دوو ناوچە پێکھاتووە:
بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە ٧١،٢٣٥ کەس بووە.
ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ
وێنۆک
ئاغا محەممەد خانی قاجاڕ (١٧٤٢-١٧٩٧) یەکەمین پاشای خانەدانی قاجاڕەکان بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٧٤٢ پۆل:مردووانی ١٧٩٧
١٥٣٢
ساڵی ١٥٣٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٣٢
ماددە
ماک یان ماددە تەنێکە بارستایی و قەبارەی ھەبێت و لە گەردوون بۆشایییەک داگیر بکات پێی دەگوترێت ماددە. لە فیزیای نوێی گەردوونیدا ماددە بو چەند شێوەیەک پۆلین دەکرێت.
دۆخەکانی ماددە
بە شێوەیەکی گشتی پۆلێن دەکرێت بۆ سێ دۆخ.
سەرچاوەکان
ماددە
گیدیۆن بن یسرائیل
وێنۆک|گیدیۆن بن یسرائیل گیدیۆن بن یسرائیل (بە عیبری: גדעון בן-ישראל، ٦ی ئازاری ١٩٢٣–١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤) سیاسەتمەدارێکی ئیسرائیلی بووە کە لە ساڵانی ١٩٥٠ و ١٩٦٠دا وەک ئەندامی کنێست بۆ ماپای و ڕافی کاری کردووە. بن ئیسرائیل لە تەلئەبیب بە ھۆکاری سروشتی کۆچی دوایی کرد. لە گۆڕستانی ترامپێڵدۆر لە تەلئەبیب بە خاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣ پۆل:مردووانی ٢٠١٤ پۆل:پارێزەرانی ئیسرائیلی پۆل:خەڵکی حەیفا
یەکێتیی ئەورووپا
وێنۆک|[[ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا]]
یەکێتیی ئەورووپا لە گرێبەست و ڕێککەوتنی نێوان ٢٨ وڵاتی دیمۆکراتخواز پێکھاتوە کە لەسەر گرێدانی بواری ئابووری و ڕامیاری ئەو وڵاتانە پێکەوە بناغەی بەستووە، ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکێتییە بریتییە لە ھێنانەدیی ژیانێکی ئازاد و ئاسوودە بۆ هاووڵاتییانی نیشتەجێبووی وڵاتە بەشداربووەکان کە بە ٥٠٠ میلیۆن کەس مەزەندە دەکرێن.
وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا
thumb|ووڵاتانی ئەندام لەسەر نەخشە ھەنووکە یەکێتیی ئەورووپا لە ٢٧ وڵات پێکدێت:
ئەو وڵاتانەی چاوەڕوانن بێنە ناو یەکێتیی ئەورووپا
{|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !ڕیزبەندی!!وڵات!!وڵات (ئینگلیزی) !١
بزوێنەری دوو ھەنگاوی
بزوێنەری دوو گێمی یان دوو ھەنگاوی (بە ئینلیزی:two stroke engine) جۆرێکە لە بزوێنەری سووتانی ناوەکی کە دەتوانێت تەنھا لە دوو ھەگاودا سووریڕێکی توانا تەواو بکات یان لە یەک خولی کرەنکشەفت یەک سوڕی توانا (power cycle) تەواو بکات، ئەمەش بە پێچەوانەی بزوێنەری چوار ھەنگاو (Four stroke engine) کە لە چوار ھەنگاو یان لە دوو خولی کرەنکشەفت سوڕێکی توانا تەواو دەکات. لە بزوێنەری دوو ھەگاودا، کوتایی سوڕی سوتان(combustion cycle) سەرەتای سوڕی پەستان (compression cycle) لە یەک کاتتدا یان لە یەک ھەنگاودا دەست پێ دەکات، و چونە ژورەوەی تێکەڵە (تێکەڵەی ھەواو سوتەمەنی) و کردنە دەرەوەی دووکەڵ لە یەک کاتتدا ڕوودەدەن.
یەکێتیی ئەورووپا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:یەکێتیی ئەورووپا پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی ئەورووپا پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٩٣
بزوێنەری دوو ھەنگاوی
زۆرجار بزوێنەرەکانی دووھەنگاو توانایەکی زۆر بەپێی کێشییان دروست دەکەن. چونکە سوڕەکانی توانا لە مەودایەکی کەمی خێرایی بزوێنەرەکە(N rpm) ڕوودەدەن کە پێی دەڵێن مەودای توانا. بە بەراورد لەگەڵ بزوێنەری چوار ھەنکاودا، بزوێنەروکانی دوو ھەنگاو پارچەی جواڵاویان کەمترە، و توندو تۆڵ ترن و کێشیان کەمترە لە بزوێنەرەکانی چوار ھەنگاو.
یەکێتیی ئەورووپا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وڵاتانی گرووپی بیست پۆل:سیستمە سیاسییەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٣ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکان
بزوێنەری دوو ھەنگاوی
مێژوو
دروستکردنی یەکەم بزوێنەری دوو ھەنگاو کە توانای کارکردنی ھەبووبێ دەگەڕێتەوە بۆ ئەندازیار (دۆگاڵد کلێرک Dugald Clerk) کە خەڵاتی پاکی داھێنانی دیزاینی بۆ ساڵی ١٨٨١ز وەرگرت، لەگەڵ ئەوەشدا بە پێچەوانەی زۆربەی بزوێنەرە دوو ھەنگاوییەکان لە دوای خۆی، لولەکێکی جودای ھەبوو بۆ تێکردنی تێکەڵە. ئەم جیاکردنەوەیە دەگەڕێتەوە بۆ بزوێنەری (جۆزێف دای Joseph day) ی ئینگلیزی.
دووای ئەوان داھێنەری ئەڵمانی (کارڵ بێنز Karl Benz) کە بزوێنەری گازی دووھەگاوی داھێنا، بەوەش خەڵاتی پاکی داھێنانی بۆ ساڵی ١٨٨٠ز وەرگرت. بەڵام یەکەم بزوێنەری دووھەنگاوی ڕاستەقینە دەگەڕێتەوە بۆ دیزاینەری ئینگیزی (ئەلفرێد ئەنجاس سکۆت Alfred Angas Scott), کە لە ساڵی ١٩٠٨ز دەستی کرد بە بەرھەم ھێنانی ماتۆڕسکیلی دوو پستۆنی ساردکراوە بە ئاو.
دەردراوەکان
بزوێنەرەکانی دووھەنگاوی (crankcase- compression) ھەر وەکو بزوێنەرە بانزییە بچووکەکەکانی تر چەوردەکرێ (کرداری لابریکەیشنی بۆ دەکرێ), بە تێکەڵەیەکی پێتترۆڵی لە سیستەمی (total-loss). کە تێیدا ڕۆن تێکەڵ بە بەنزینی تایبەت دەکرێ, بەڕێژەی نزیک لە ١:٥٠ , ھەموو ئە ڕۆنە بەشێوەی دەردراو لە ڕێکەی سووتان بێ بەدووکەڵ لە ناو مەکینە یا بە دڵوپە کردن لە ئەگزۆزی سەیارەوە. کە ئەمەش دەردراوی بزوێنەر زیاد دەکات، بەتایبەت ھایدرۆکاربۆنەکان، زیاتر لە بزوێنەرە چوار ھەنگاوەکان لەھەمان ڕێژەی بەرھەم ھێنانی وزەدا. دەکرێ بەھۆی کاتی کرانەوەی دەمەوانەکان (وەلف) لە ھەندێ دیزایندا کە دەردراوی (NO) یان ھەیە ھەندێ تێکەڵی سوتەمەنی و ھەوای نەسوتاو بچێتە دەرەوە. لە بزوێنەر بچووکەکەندا کە پلەی پەستاوتنی بەرزیان ھەیە دەبنەھۆکار بۆ دەردانی ڕێژەیەکی زیاتری (NOx).
بەکارھێنانەکان
بزوێنەرەکانی بەنزینی دوو ھەنگاوی زیاتر داواکراو دەبن کاتێک کە سادەیی دیزاین و کەمی کێش و ڕێژەی زۆری توانا بەپێی کێش خاڵە یەکمینەکانی دیزاینەکەی بن. لەگەڵ تەکنیکی چەورکردن بە تێکەڵ کردنی ڕۆن لەگەڵ بەنزینەکە، و تاینەتمەندە بە خاسییەتی کارکردن بە ھەر ئاڕاستەیەک، چونکە ھیچ کەیسێکی ڕۆن نییە کە پەیوەست بێ بەھێزی کێشکردنی زەوییەوە، ئەمەش تایبەتمەندییەکی سەرکییە لە ھەڕە (مشار).
لە ڕابردوودا ھەندێک لە کۆمپانییاکان و بەرھەمھێنەرانی بزوێنەر ئەم جۆرە بزوێنەرەیان بەکار ھێناوە وەک DKWو Auto-Union VEB و Sachsernring کە کۆپانیای سویدی بوون و و کۆمپانیا ئەڵمانییەکان وەک Saad Automobilwerke Zwickau, و کۆمپانیا یابانییەکان وەک سوبارو و سوزوکی لە سالەکانی ١٩٧٠کان ھەمان شتیان کردووە. بەرھەم ھێنانی ئۆتۆمبیلە دوو ھەنگاوییەکان لە وڵاتانی ڕۆژاوا لە ساڵانی ھەشتاکان کۆتایی پێھات، چونکە بەردەوام سزای پیسکردنی ژینگە توندتر دەبوو. بەڵام لە وڵاتانی ڕۆژھەڵات تا ١٩٩١ بەردەوام بوو.
تا ئێستاش بزوێنەرە دوو ھەگاوییەکان لە کۆمەڵێک ئامێری گواستنەوە (ھاتوچۆ) بەدی دەکرێک، وەکو بزوێنەرە دەرەکییەکان، سکوتەر، توک توک، و ماتۆڕسکیلە بچوکەکەکان، پاسکیلییەکان، ماتۆری سەر خۆڵ, ماتۆڕی سەر بەفر، سەیارە پێشبرکێیییە بچوکەکان، فڕۆکە بچووکە سوکەکەکان، نموونەی دیزاینی فرۆکەکان، و زۆر نموونەی دیزاینی تر؛ و زۆر باوە لە ئامێری بەکارھێنانی دەستی وەک، ئامێری گیا بڕین (گیا دەروان), مشارەکان….
لەگەڵ ئینجێکشن (جرکاندن) ی ڕاستەوخۆ و سیستەمی چەورکردن کە لەسەر کەیسی ڕۆن بەندبێت، ئەوا بزوێنەری دوو ھەنگاوی ژینگەپیسکەرێکی لاوازترە لە بزوێنەری چوار ھەنگاوی، و توانای تۆمارکردنی چوستییەکی داینەمیکی گەرمی (ثێرمۆداینامیکی) زیاتری ھەیە. بۆیە پێشتر لە بزوێنەرە دیزڵییە گەورەکاندا بەکار دەھات، و زۆربەیان بزوێنەری پیشەسازی و دەریایی گەورەبوون، بەھەمان شێوەلەھەندێ باەھەڵگر و ئامێرە قورسەکان بەکار دەھات؛ و زۆر تەصمیمی تاقیکردنەوە ھەیە وەک کۆمپانییای لوتس لە ساڵی ٢٠٠٨, نموونەیەکی سەرەتایی بۆ, سەیارەی لوتەس Exige دروست کرد کە بە ئینجێکشن (جرکاندن) ی ڕاستەوخۆی جۆرێک لە سوتەمەنی الکھوڵ کاردەکات پێی دەڵێن Omnivore.
جۆرە جیاوازەکانی دیزاینی بزوێنەری دوو ھەنگاوی
ھەرچەندە شێوازی کارکردن وەکو خۆی دەمێنێتەوە، بەڵام وردەکارییە میکانیکییەکان بۆ بزوێنەرە دوو ھەنگاویەکان دەگۆڕێت بەپێی جۆرەکەی. بەپێی بردنە ژوورەوەی تێکەڵە (میکسچەر) و چۆنێتی کردنە دەرەوەی دوکەڵ, جۆرەکانی دیزاینی بزوێنەرەکە دەگۆڕێت.
دەمەوانەی کۆنتڕۆڵ کراو بەھۆی پستۆنەوە
لەم جۆرە بزوێنەرانە تێکەڵەیەکی زۆرتر دەپەستێورێت بۆ ناو سلدەر، چونکە لە کاتی دەردان ھەندێک لە تێکەڵەکە بێ ئەوەی بسووتێت دەچێتە دەرەوە، کەئەمەش دەبێتە ھۆی خەرج کردنی بڕێکی زۆر سوتەمەنی. ئەو بزوێنەرانەی کە گێمی پەستاوتنیان (عەکسی) بەھێزە ناھێڵن ئەو بڕە تێکەڵەیە دزە بکات. بەڵام لەبزوێرە بەنزینییە چوار ھەنگاوییەکاندا دەمەوانەکان دەتوانرێن دابخرێن، بۆیە ڕێگە لەدزەکردنی سوتەمەنی؛ و زۆر جار لە بزوێنەری دیزڵی دوو ھەنگاوی پەمپێک دادەنرێت بۆ ئەوەی ژووری سووتان پاک بکاتەوە.
دەموانەی کردنەژوورەوەی قامیشی (Reed inlet valve)
دمەوانەی قامیشی(Reed valve) دەمەوانەیەکی شێوە سادەیە بەڵام زۆر چوستە، جۆرێکە لەدەمەوانە کە بە یەک ئاراستە کاردەکات کە چوونە ژوورەوەی سوتەمەنی بۆ ناو ژووری سووتان سنوور دار دەکات، ئەمەش دەبێتە ھۆی زیاد بوونی توانا و بەفیڕۆ نەدانی سوتەمەنی. مەودای بەکارھێنانی ئەم جۆرە دەمەوانەیە فراونە لە ماتۆڕ سکیل و بزوێنەرە دەریایییەکان.
دەمەوانەی کردنەژوورەوەی سوڕاو (خولاوە) (Rotary inlet valve)
کرداری کردنەژوورەوەی سووتەمەنی یان کرانەوە و داخرانی دەمەوانە لەڕێگەی پارچەیەکی خولاوە دەبێت. جۆریێکی ناسراو لەم دەمە وانانە کە لە ناو بزوێنەری ماتۆڕسکیلەکان دەبینرێن، بریتین لە دیسکێکی تەوقیت کردن کە لەسەر کڕەنک شەفت دەبەسترێ و بە داپۆشین و بەڕەڵا کردنی کونێک لە ناو ژووری سوتان، دەبێیە ھۆی کردنەژورەی تێکەڵە لە یەک بەشی (ھەنگاو). (بە ھەمان شێوە بە دەمەوانەی دیسکـ یش دەناسرێت).
جۆرێکی تر لە جۆرەکانی دەمەوانەی خولاوە کە لە بزوێنەری دوو ھەنگاویدا بەکار دێت دوو لولەک کە لەگەڵ کەتەرەکان بەستراوە بەکار دێنێت کە وا دیزاین کراوە بەناو یەکدا بخولێنەوە. لولەکی چونە ژورەوە دەگاتە کڕەنککەیسەکە، کاتێک ھەردوو کونی دوو لولەکە لەسەر یەک جووت دەبن تێکەڵەکە دەچێناو ژووری سووتان. لە جۆرێکی تر کڕەنکدیسکەکەی سەر کڕەنکشەفتەکە وەکو دەمەوانە کاربکات لە ناو کڕەککەیسەکە، کە کار دەکات لەسەر کردنەوە و داخستنی کونێک لەسەر دیواری کڕەنککەیسەکە لە کاتێکی دیاری کراودا، وەکو ئەو سکوتەرانە کە بزوێنەری Vespa یان لەسەرە.
سوودی دەمەوانەی خولاوە ئەوەیە کە دەتوانی تەوقیتی چونەژورەوە بۆ بزوێنەری دوو ھەنگاوی بکەیت تا کو گونجاو بێ لە گەڵ سووڕی بزوێنەرەکە. کە ئەمە لە جۆری دەمەوانەی بە پستۆن کۆنترۆڵ کراودا لە توانادا نییە، کە تێیدادەمەوانەی چوونە ژوور دەکرێتەوە و دادەخرێت لە پێش و پاش گەیشتن بە بەرزتین خاڵی وەستاو لە ھەمان گۆشەی کڕەنکدا، کە وای لێدەکات سیمیتریک بێت، لەکاتێکدا کە دەمەوانەی خولاوە وادەکات زووتر بکرێتەوە.
دەتوانرێت وا دیزاینی بزوێنەری دەمەوانەی خولاوە بکرێت بەشێوازێک کە توانایەکی زیاتر بگەیەنێ لە بوارێکی فراوانی خێرایی یان توانایەکی بەرزتر لە بوارێکی خێرایی تەسک تر لە دەمەوانەی پستۆن و دەمەوانەی قامیشی. کاتێک کە دەمەوانە دەبێتە بەشێک لە کڕەککەیسەکە خۆی، ئەوا زۆر گرینگە کە ھیچ داخورانێک لە ناو کڕەنککەیسەکە ڕوونەدات.
بزوێنەری (لێشاوی پچر) دەمەوانەی بڕین ـ لێشاو ـ ماڵین (Cross - Flow Scavenged)
لە بزوێنەری ڵێشاوی پچڕ, دەمەوانەی چوونە ژوور و دەمەوانەی چوونە دەر بەرامبەری یەکن لە ناو ژووری سوتان، و ندوب (ھەڵئاوسان) ێک لەسەر پستۆنەکە ھەیە کە دەبێتە بەربەست لە نێوان ھەردوو دەمەوانەکە، شێوەی ئەم بەربەستە ئاڕاستەی ڕێڕەوی تێکەڵەکە دەگۆڕێ و وای لێدەکات ڕووبکاتە سەرەوەی ژووری سوتان، کە وا لەدوکەڵەکە دەکات بۆ بنی ژووری سووتان بچێت و بەو دیوەکەی تری بەربەستەکە کە لە دەمەوانەی چوونەدەرەوەوە دەیکاتە دەرەوە. ئەم چەماوەیە (ھەڵئاوسانە) دەبێتە ھۆی زیاد بوونی کێشی پستۆنەکە و ڕووی بەرکەوتنی لەگەڵ ئاگر زیاتر دەبێت، کە کار دەکاتە سەر ساردکردنەوەی پستۆنەکە و وادەکات کە گەیشتن بەشێوەی کاریگەری ژووری سووتان قورس بێت. ئەم شیوازە لە شەستەکانی سەدەی ڕابردووەوە گۆڕانکاری بەسەردا ھاتوە بەشێوازی لابردنی گرێی دەرچەکە (لەخوارەی), بەتایبەتی بۆ ماتۆڕسکیلەکان، ئەگەر چی بۆ بزوێنەرە بچووکتر و خاوترەکان وەک بزوێنەری گیا دەروانەکان، پەسەندە و دەتوانن بە ھەمان دیزاینی پێشتر کاربکەن.
١٥٣٣
ساڵی ١٥٣٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
بزوێنەری دوو ھەنگاوی
لووپە ماڵین (ماڵین بەشێوەی لووپ) loop scavenged
[[File:Ciclo_del_motore_2T.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ciclo_del_motore_2T.svg|وێنۆک|The two-stroke cycle1. Top dead center (TDC)
١٥٣٣
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٣٣
بزوێنەری دوو ھەنگاوی
لووپە ماڵین (ماڵین بەشێوەی لووپ) loop scavenged
2. Bottom dead center (BDC)کردنەژوورەوە A
{{legend|#10ff00|A: Intake/scavenging}}کردنەدەرەوە B{{legend|#639eff|B: Exhaust}}
پەستاوتن C{{legend|#ffae21|C: Compression}}کشان یان سووڕی توانا D
{{legend|#f00|D: Expansion (power)}}]] م ڕێگەیە دەرچەیەنێک بەکار دێنێ کە وا دیزاین کراوە تێکەڵە ئاڕاستە دەکات بۆ ناو ژووری سوتان، گیراوەی بانزین لەگەڵ ھەوا لە سەرەوەی سلندەرەکە دوای چەمانەوەی ژووری سووتان دەکەون تا بنی سلندەرەکە. ئەمە تەنھا ڕێگر نابێت بۆ دزەکردنی تێکەڵەکە بۆ ئەگزۆز، بەڵکو دەوامەیەک (گەردەلول) دروست دەکات کە وا دەکات چوستی سووتانەکە باشتر بێ و بەھێز تر و ئیکۆنۆمیک تر بێت.
زۆر جار چەماوەی سەر پستۆن پێویست نابێت، بۆیە ئەم ڕێگەیە تایبەتمەندییەکی دیاری ھەیە لە چاو ڕێگای لێشاوی پچڕ(لە سەرەوە).
ئەم ڕێگەیە لە زۆربەی شوێنەکان بە ناوی "Schnuerle" دەناسرێ کە ناوی داھێنەری ئەڵمانی "Adolf Schnule". وەکو شێوەیەکی سەرەتایی لە ناوەڕاستی بیستەکانی سەدەی بیستەم دەستی پێکرد و لەماوەی سییەکانی سەدەی بیستەم لە بوارێکی فراوانی ئەو وڵاتە کاری لەسەر کرا، و لە دووای جەنگی جیھانی دووەم بڵاو بوویەوە.
لووپە ماڵین دادەنرێت بە باوترین ڕێگای گواستنەوەی تێکەڵە لە بزوێنەرە دوو ھەنگاویە سەردەمییەکان. سوزوکی یەکێک بوو لە یەکەم کۆمپانیا بەرھەم ھێنەرەکانی دەرەوەی ئەورووپا کە لە بزوێنەرەکانی ئەم ڕێگەیەی بەکار دەھێنا. ئەم تایبەتمەندییە بەکار دەھێنرا شان بە شان لە گەڵ ژورێکی دەردانی تایبەت لەلایەن بەھەمھێنەرەکانی ماتۆڕسکیل لە ئەڵمانیا وەک MZ و Walter Kaaden.
ئەم تایبەتمەندییە لەگەڵ دەمەوانەی دیسک و ژووری دەدانی تایبەت بەڕێگایەکی زۆر گونجێندراو ڕێکخران بۆ بەرھەم ھێنانی وزەیەکی زۆرتر لە بزوێنەرە دوو ھەنگاویەکان، بەتایبەت کۆمپانیاکان دروستکەری یابانی: سوسوکی و یاماھا و کاواساکی. ئەوە بوو کە سوزوکی و یاماھا لە مەزنترین پێشبڕکێی ماتۆڕسکیل لە ساڵی ١٩٦٠ سەرکەوتوو بوون، سەرەڕای نەبوونی ئەو وزە زۆرە لە کرداری لابردنی گرێکان.
و یەکێکی تر کە تایبەتمەندییەکانی لووپە ماڵین ئەوەیە کە دەتوانرێ شێوەی ڕووی پستۆنەکە تەخت بێت یان کەمێک سەموونی بێ, کە وای کردوە پستۆنەکە بە شێوەیەکی بەرچاو کێشی کەمتر بێ و بەھێزتر بێ, و توانای بەگە گرتنی خێرایی بەرزتری بزوێنەرەکە ھەیە؛ و پستۆنی ڕوو تەخت تایبەتمەندی گەرمی باشتری ھەیە و کەمتر مەترسی گەرمبوونی نایەکسان و کشان و لێدانی بزوێنەر و گۆڕانی دوورییەکان و لەدەست دانی پەستان.
ھەستا بە بنیات نانی بزوێنەری سێ پستۆنی 750cc و 850cc کە لەسەر دیزاینی DKW بەندە کە بەسەرکەوتوویی ڕێگای لووپە تێرکردنی (ھەمان ڕێگای لووپە ماڵین) بەکارھێناوە. چونکە بزوێنەری بنچینەیی SAA D 92 دوو پستۆنی چوستییەکی نزمی ھەبوو. بۆیە بە بەکار ھێنانی سێ دەرچەی دووکەڵ لە ناو بوێنەرکەیا وایکرد کە خەرجکردنی بەنزین کەم بێتەوە.
بزوێنەری 750cc ستاندارد ٣٦ بۆ ٤٢ توانای ئەسپ بەرھرمدێنێت، پەیوەست بە مۆدێلەکەیەوە. ئۆتمبیلی مۆنتی کارلۆ ڕالی کە قەبارەکەی 750cc (بە کڕەنکشەفتێکی پڕ تر بۆ پەستانی بنکەی زیاتر), توانای گەیشتە ٦٥ توانای ئەسپ. فێرژنی 850cc لە ساڵی ١٩٦٦ (ھەیکەلێکی قەڵەم کاری پێوانەی بەراورد لەگەڵ دیمەنی شاھانەی مۆنتی کارلۆ). پەستانی بنکە بە گشتی ڕێژەی پەستان لە بزوێنەری دوو ھەنگاویدا دەپەستێوێت. ئەم کارە لەساڵ ٢٠١٢ لە SAE بڵاو کرایەوە کە سەلماندی لووپە ماڵین لەھەموو بار و دۆخێکدا باشترە لە لێشاوی پچر.
ماڵینی تاک لێشاو (Uniflow-scavenged)
[[File:Ciclo_del_motore_2T_unidirezionale.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ciclo_del_motore_2T_unidirezionale.svg|ڕاست|وێنۆک|The uniflow two-stroke cycle1. Top dead center (TDC)
2. Bottom dead center (BDC)کردنەژوورەوە A
{{legend|#10ff00|A: Intake (effective scavenging, 135°–٢٢٥°; necessarily symmetric about BDC; Diesel injection is usually initiated at 4° before TDC)}}کردنەدەرەوە B{{legend|#639eff|B: Exhaust}}
پەستاوتن C{{legend|#ffae21|C: Compression}}کشان یان سووڕی توانا D
{{legend|#f00|D: Expansion (power)}}]] لە بزوێنەری تاک لێشاو، تێکەڵەکە یان ھەوا (لەحاڵەتی دیزڵ), لە یەکێک لە جەمسەرەکانی سلندەرەکە کە پستۆن کۆنتڕڵی دەکات دێتەژوورەوە و لەو جەمسەرەکەی تری سلندەرە کە یان بە پستۆن کۆنترۆڵ دەکرێ یان وەلفی (دەمەوانە) ئەگزۆز کۆنترۆڵی دەکات؛ و لێشاوی تێکەڵە یان ھەواکە بە یەک ئاڕاستدە دەبێت، بۆ ناوی تاک لێشاوە چونکە لێشاوەکە بە یەک ئاڕاستە دەبێت. ئەم شێوازە بەوە دادەنرێت کە باوە لە بزوێنەری ڕێگەی قیرتاو (on road) و ڕێگەی سەخت (off road) و بزوێنەری دیزڵی جێگیر وەک بزوێنەرکانی کۆمپانییای (Detroit Diesel), و ھەندێک بزوێنەری بچووکی دەریایی وەک ئەوانەی (gray marine), لە بزوێنەری دیزڵی سەر ھێڵی شەمەندەفەر جۆری diesel locomotive تایبەت بە (Electro-Motive Diesel), و لە ھەندێ بزوێنەری دەریایی گەورە.
نواندنی جۆرە گوازراوەکان (دەرچەیییەکان) بەھۆی بستۆنەوە دەبێت، لەدیزاینی پستۆنی بەرامبەر(opposed piston) کەتێیدا دوو پستۆن لە ھەر سلندەرێکدا، بە ئاڕاستەی پێچەوانەی یەکتر کار دەکەن، وەک و بزوێنەرەکانی Junkers Jumo 205 و Napier Deltic. بەڵام دیزاینی split-single کە زۆر باو بوو، بە ھەمان شێواز کاردەکات بەڵا جوڵەی پستۆنەکان بەیەک ئاڕاستە دەبێ. بە پێشخستنی کاتی کرانەوەی کردنەدەرەوە، بزوێنەرە تاک لێشاوەکان دەتوانن سوپەرچارج بکرێن بەھۆی وەرکرتنی توانا لە کڕەنکشەفتەکە.
بزوێنەری پستۆنی ھەنگاونەر
شێوەی پستۆنی ئەم جۆرە بزوێنەرانە وەکو کڵاو وایە، بەشی سەرەوەی کاری سلندەری ئاسایی دەکات، بەشی خوارەوەشی کاری ماڵین دەکات، یەکەکانی ئەم بزوێنەرە بە شێوەی جووت کاردەکەن، بە شێوەیەک کە نیوەی خوارەوەی پستۆنی یەکەم پاڵ بە تێکەڵە و دەنێ بۆ ژووری سووتانی سلندەری دووەم.
ئەم سیستەمە بە ڕێگای تێکەڵەی پێتڕۆلی (total-loss) کرداری چەورکردنی بۆ دەکرێ(بۆ بەشی سەرەوەی پستۆنەکە), کاتێ کە کرداری چەورکردنی بەشەکانی تر بەڕێگەی کەیسی ڕۆن و ھێڵەکانی پاکردنەوە دەبێت. کێشی پستۆن لەم جۆرە بزوێنەرانە تەنھا ٢٠٪ لە کێشی پستۆنی لووپە ماڵین زیاترە. , چونکە دەتوانرێ کەنارەکانی خوارەوی پستۆنەکە تەنکتر بکرێتەوە؛ و کۆمپانیایBernard Looper Engineering Ltd. (BHE) یەکێکە لەو دروستکەرانەی کە زۆرترین بزوێنەری لەم جۆرە بەرھەمدێنێ.
سیستەمی دەمەوانەی بەتواناکردن
زۆربەی بزوێنەرە دوو ھەنگاوییە مۆدێرنەکان سیستەمی پاوەروەلف بەکاردێنن. زۆرجار ئەم وەلفانە لەناو یان لەدەوری دەرچری ئەگزۆزەوە دەبێت. ئەم وەلفانە بە یەکێک لەم دوو ڕێگە کاردەکەن: یان بە بەستن و کردنەوەی بەشێکی سەرەوەی دەرچەی ئەگزۆزەکە کەدەبێتە ھۆی گۆڕانی کاتی کرانەوەی دەمەوانەی چوونەدەر، وەک لە سیستەمەکانی Rotax RAVE, Yamaha YPVS , Honda RC-Valve Kawaski KIPS , Cagiva CTS و Suzuki AETC system. یان بە گۆرینی قەبارەی ئەگزۆزەکە، کە وا دەکات لەرەلەری زرنگانەوەی ناو ژووری فراوانبوون بگۆڕێت، وەک لە سیستەمەکانی Suzuki SAEC و Honda V-TACS. لە ئەنجامدا بزوێنەرێکی بە توانا لە خێرایییەکی کەم بێ لەدەست دانی توانا لەخێرایییەکی زۆر. ئەم وەلفانە بەردەوام دوکەڵی گەرم لە ناونیاندا ھاتو چۆ دەکات، بۆیە پێویستە بە ڕێکوپێکی چاک سازی بۆ بکرێ بۆ ئەوەی بە باشرین شێوە کار بکات.
ئنجێکشنی ڕاستەوخۆ یان پرژاندنی (جرکاندنی) ڕاستەوخۆ
ئنجێکشنی ڕاستەوخۆ (Direct injection)لە بزوێنەرە دوو ھەنگاویەکاندا تایبەتمەندی گەورەی ھەیە، کە کاردەکات لەسەر نەھێشتنی ئەو پاشماوە و پیساییانە کە کاپرێتەرەکان دروستی دەکەن بەھۆی ئەوەی کە ھەندێک لە تێکەڵەکە بێ ئەوەی بسوتێ لە ڕاستەوخۆ لە ئەگزۆزەکەوە دەچێتە دەرەوە. دوو سیستەم لێرەدا بەکاردێ, یکەمیان جرکاندن بە پەستانی کەم و بەیارمەتی ھەوا، دووەم جرکاندن بە پەستانی بەرز.
چونکە لەم سیستەمە تێکەڵە بەناو کڕەنککەیسەکەدا ناروات، پێویستە سەچاوەیەکی چەورکردنی جودامان ھەبێت.
دیزڵ
بزوێنەرکانی دیزڵ(گاز) تەنھا پێویستی بە گەرمی پەستاوتن دەبێ بۆ گڕدانی سوتەمەنییەکە. لە حاڵەتی لووپە ماڵین کردارەکانی ھاتنەژورەوە و کردنەدەرەوە لەلایەن دەرچەکانەوە دەبێ کە پستۆن کۆنترۆڵیان دەکات، و لە بزوێنەری دیزڵی تاک لێشاو بەھۆی دەرچەی ماڵین ھەوا دەکرێتە ژووری سووتان و دوکەڵەکە لەڕێگەی دەمەوانەیەکەوە(poppet valve) لە بەشی سەرەوەی ژووری سووتان دەکرێتە دەرەوە. کرداری ماڵین لە بزوێنەرە دیزڵییە دوو ھەنگاویەکاندا بە ھێزە ھاندەر(forced induction) ئەنجام دەدرێت. ھەندێک لە دیزاینەکان پەمپی ڕیشەیی یان پاڵپێوەنەری ڕیشەیی(Roots blower)ی میکانیکی بەکاردێنن، لەکاتێک کە بزوێنەرە دەریایییەکان تۆربۆ چارجەر بکاردێنن کە بە پەستانی ئەگزۆزەکە کار دەکات، لەگەڵ پەمپیکی ھەوای کارەبایی کە بەکاردێت بۆ پاڵپێوەنانی لە خێرایییە نزمەکاندا، کە ئەوکات ھێزی دوکەڵی تۆربۆ چارجەرەکە ناتوانێ بڕی ھەواوی پێویست بگەیەنێت.
بزوێنەرە دیزڵییە دەریایییەکان کە ڕاستەوخۆ بە پەروانەکەوە بەستراون، دەتوانن لە ھەر کاتێک بەپێی پێویست بە ھەردوو ئاڕاستە کاربکەن، کاتی جرکاندن و کرانەوە و داخرانی دەمەوانەکان بەشێوەیەکی میکانیکی دەستکاری دەکرێ,ئەمەش بەھۆی بەکار ھێنانی سێتێکی جیاوازی چەکوشەکانی سەر کامشەفتەکە. بەم شیوەیە بزوێنەر دەتوانێ بەئاڕاستەی پێچەوانە بخولێتەوە و کەشتییەکە بۆ دواوە بجوڵێنێت.
کرداری چەورکردن (Lubrication)
لە بزوێنەری دوو ھەنگاوی ناتوانرێت بە ڕۆنی ناو کڕەنککەیسەکە و کەیسی ڕۆنەکە چەور بکرێت، بەڵکو تێکەڵەی ھەواو بانزین دەکرێتە ناو کڕەنککەیسەکە پاشان بۆ ناو ژووری سووتان. لە ماوەیەکی کورت دا، ئەو شەپۆلە بەردەوامانەی تێکەڵە ھەندێک ڕۆن بۆ چەورکردنی ژووری سووتان لەگەڵ خۆی ھەڵدەگرێت. بە شێوەیەکی ئاسایی، پارچە جوڵاوەکان (کڕەنکشەف و پستۆنی خلیسکاو) بەشێوەی تێکەڵەی ڕۆن و سوتەمەنی پێشتر ئامادەکراو چەورکراوە (بەڕێژەی ١:١٦ و ١:١٠٠). لە کۆتایی حەفتاکانی سەدەی بیستەم، زۆربەی وێستگەکانی بەنزین پەمپێکی جیای بۆ گەیاندنی ئەم جۆرە سوتەمەنییە ھەبوو بۆ ماتۆڕسکیلەکان؛ و لەو سەردەمەدا، لەزۆر حاڵەتەکندا ماتۆڕ سوارەکان بوتڵێکی زیادەی سوتەمەنیان لەگەڵ خۆیاندا ھەڵدەگرت.
زەیتی بزوێنەری دوو ھەنگاوی کە لە ساڵەکانی حەفتاکان لە جیھان زۆر باو بوو، وا دیزاین کرابوو کەلەگەڵ بەنزین تێکەڵ بکرێت و لە ژووری سووتان بسووتێ بێ ئەوەی پاشماوەی ڕۆنی سووتاو و ڕەژووی بێکەڵک جێ بھێڵێت. ئەم کەم کردنەوە بەرچاوەی پیسایییەکان وای کرد کە چەرخ یان سپارک پلاک (spark plug) بێتە یەکێک لە پێکھاتەکانی بزوێنەری دوو ھەنگاو.
لەوانەیە بزوێنەرە دوو ھەنگاویە نوێیەکان کرداری چەورکردن لە ڕێکەی پەمپ کردنی ڕۆن لە تانکێکی جیاوە ئەنجام بدەن. کۆنترۆڵ کردنی ڕێژەی ڕۆن بەھۆی خنکێنەر(throttle) ی پستۆن و خێرایی بزوێنەرەکە دەکرێت. نموونە وەک یاماھا PW80 ماتۆرێکی دووھەنگاوی 800cc سەر خۆڵی بچووکی تایبەت بە منداڵانە، و لە زۆر ماتۆڕی سەربەفری دیکەدا بەدی دەکرێت.
ئاماژە بۆ تەکنەلۆژیایەکی تر بەناوی چەورکردنی خۆکردی یان چەورکردنی ئۆتۆماتیکی(auto-lube) دەکرێت، کەتێیدا بەشێوەیەکی ئۆتۆماتیکی ڕۆن و بەنزین لەناو بزوێنەردا تێکەڵ دەکرێن. ئەم جۆرە بریتییە لە سیستەمی total-loss بە شێوازی سووتاندنی تێکەڵەی بەنزین-ڕۆنی پێشتر تێکەڵکراو (pre-mix). بەو پێیەی کە لەکاتی سووتان لە ژووری سووتان ڕۆنەکە لەگەڵ بەنزین بەشێوەیەکی تەواو تێکەڵنابێت، وا دەکات کە کرداری چەورکردنەکە چوستتر بێت. ئەم ڕێکەیە قازانجی زیاترە، وەک لە لایەنی ئاسانی بەکارھێنان کە پێویست ناکات بەکارھێنەر پێشتر بەنزین و ڕۆنەکە تێکەڵ بکات، و وا لە بزوێنەرەکە دەکات کەمتر مەترسی کەش و ھەوای (پلەی گەرمی دەوروبەر، بەرزایی) لەسەر بێ و گەرەنتی پاش چەورکردنی بزوێنەرەکە دەکات، لەگەڵ کەمکردنەوەی ڕۆن لەکاتی کەم بوونی بار (وەکو کاتێک وەستاوە) و زیادکردنی ڕۆن کاتێک بارێکی زۆری لەسەرە (وەک کاتێک کە خنکێنەرەکە بەتەواوەتی کراوەتەوە). ھەندێک لە کۆمپانیاکان وەک Bombardier, ھەندێک دیزاینیان ھەیە کە ناھێڵێت ڕۆن ئنجێکت بێت لەکاتی وەستان تا ئاستی دوکەڵ کەم بکاتەوە. لەکۆتاییدا ئەو سوتومەنییەی کە دەچیتە ناو ژوری سووتان ھەمان تێکەڵەی بەنزین و ڕۆنە ئەگەر تێکەڵبوونێکی تەواویش نەبێت. ئەم شێوازە پێویستی بە پارچەی میکانیکی زیاتر ھەیە بۆ ئەوەی ڕۆنی ناو تانکی ڕۆنەکە بگوازێتەوە بۆ کارپریتەر یان دەمی خنکێنەرەکە ئەمەش وا دەکات بزوێنەرەکە قورستر و ئاڵۆزتر بێ. لەو ئاپلیکەیشنانە کە کەمی کێش و سادەیی بزوێنەر تێدا سەرەکییە، ڕێگاری پریمیکس یان بەنزن و ڕۆنی پێشتر تێکەڵکراو بەکاردێنێ. بۆ نموونە بزوێنەری دووگێمی مۆتۆکڕۆسەکان پێویستی بە چوستی و سووکی و سادەیییە؛ و دەبێ مشار و گیادەروانەکان بەپێی توانا کێشیان کەم بێت، تاکو کەمتر بەکارھێنەر ماندو و شەکەت بکات. بەتایبەتی لە ژینگەیەکی کاری لێھاتوییدا.
بزوێنەرە دووھەنگاوییەکان کاتێک لەسەر تێکەڵەی بانزین و ڕۆن کاردەکات، ھەژار دەبێ بە ڕۆن ئەگەر زۆری لێ بکرێ بۆ ئەوەی بە خێرایییەکی زۆر بخولێتەوە لەگەڵ داخرانی خنکێنەرەکە، بۆ نموونە ئەو ماتۆڕسکیلانەی کە لەسەر تەپۆلکە بە خێرایی دێنە خوارەوە، یان لەسەر ڕێگەیەکی ڕاست بەنزمبونەوەی خێرایی بەشێوەیەکی لەسەرخۆ لە ڕێگەی گۆڕینی خێرایی بەھۆی گێڕەکانەوە. ئەو ئۆتۆمۆبیلانەی کە لەسەر بزوێنەری دووھەنگاوی کاریان دەکرد (وەک ئەوانەی کە لەناوەڕاسی سەدەی بیستەم لە ئەوروپای ڕۆژھەڵات باو بوون) لەژێر مەترسییەکی تایبەت بوون، و زۆرجار میکانیزمی ویلی ئازادیان ھەبووە لە دیفرێنسەکەیدا، وایدەکرد کە بزوێنەرەکە بکوژێتەوە کاتێک خنکێنەرەکە دەبەسترا، بۆیە بەکارھێنانی وەسێنەرەکان (بریک) لە ھەر کردارێکی خاو بوونەوەدا پێویست بوو.
بزوێنەرو دووھەنگاویە گەوروکان، لەوانەش دیزڵ, بەگشتی سیستەمی دەفری ڕۆن بەکاردەھێنن بەھەمان شێوەی بزوێنەرە چوارھەنگاویەکان، دەبی بە بەردەوامی سلندەر پەستێورابی، بەڵام ئەوە لەلایەن کڕەنککەیسەکەوە نابێت، بەڵکو لە ڕێگەی پەمپێکی ڕیشەیی یاریدەدەر یان تۆربۆ چارجەری تایبەت (زۆرجار تۆربۆچارجەرە) دەبێ کە پەستێوەرێک «داخراو» ی ھەیە بۆ ستارت کردن (ئەوکاتەی لەلایەن کڕەنکشەفتەکەوە دەجوڵێندرێت) و بەڵام «کراوە» لەکاتی کارکردن (ئەوکاتەی کاریێدەکرێت لەلایەن گازە دەردراوەکان لە ئەگزۆزەوە کە توانا دەدات بە تۆرباینەکە).
بینینی: APL-TC
توانای بێچەوانەبونەوەی بزوێنەری دووھەنگاووی
کاتێک بیر لە بزوێنەری ماتۆڕسکیل دەکەینەوە، دەبینین کە بۆری ئەگزۆزەکە بەرامبەر جۆگەی ھوەوای ساردکردنەوە دانراوە، کە تێیدا ئاسایی بزوێنەرەکە بە یەک ئاڕاستە دەخولێتەوە (بەرەو پێشەوە), ھەندێک لە تێڕامانانە لە بزوێنەری چوار ھەنگاویەکانیشدا بەدیدەکرێت (کە ناتوانن بێ دەستکارییەکی زۆر بەئاڕاستەی پێچەوانە بخولێنەوە), کە بە نزیکراوی ھەموویان بەرەوە پێشەوە دەخولێنەوە.
ئیش پێ کردنی بزوینەر بە ئاڕاستەی پێچەوانە بۆ کاتێکی کەمیش بێت، زیانی گەورەی ھەیە ئەگەر لەژێر بارێکی زۆردا بێت، و ھەندیک لەم ھۆکارەنە گشتین و بۆ ھەردو جۆری بزوێنەر (دووھەنگاوی و چوارھەنگاوی) دەگونجێن. ئەم زیانانە پەسەندکراو دەبن کاتێک کە تێچوو، کێش و قەبارە گرنگی سەرەکی دەبن. کێشەکە ئەوەیە کە لەکاتی کارکردنی بزوێنەرەکە بەرەو پێشەوە، دیوی سەرەکی پستۆنەکە لەسەر دیوی پشتەوەی سلندەرەکەیە، کە لە بزێنەری دووھەنگاویدا، ساردترین و چەورترین بەشە. ڕووی پێشەوەی پستۆن لە قەدە بزوێنەری ھەڵمی (trunk engine) کەمتر شیاوە بۆ ئەوەی ببێتە ڕووی سەرەکی، چونکە کۆنترۆڵی دەرچەی ئەگزۆزەکە دەکات کە گەرمترین بەشە لە بزوێنەردا، کاتێک کە لەو شوێنە چەورکردی پستۆن لە بەرزترین ئاستدایە. ڕووی پێشەوەی پستۆن زیاتر مەترسی لەسەرە بە ڕەچاوکردنی ئەوەی کە دەرچەی ئەگزۆزەکە کە دەکەوێتە سەر دیواری پێشەوەی سلندەر، گەورەترینە لەناو بزوێنەردا. ئەگەری دەچوونی ڕووی پستۆن و ئەڵقەکان لە قاڵبی سلندەرەکە دێنێتە ئاراوە. بۆیە وا باشترە کە پەستانەکە بکەوێتە سەر دیوەکەی تری سلندەرەکە (کە تەنھا دەچەی گواستنەوەی لێیە), چونکە پاڵپشتی باشتر. لەھەندێک بزوێنەری (small end) قەربووی ئەمە کراوەتەوە بە زیاد کدنی پەستان لەسەر دیوی مەبەست (دیوی بەرەوپێش) و تەنک کردنەوەی دیوی پێشەوەی پستۆنەکە، بەڵام لە کاتی کارکرسن بەرەوە دواوە، ڕووە تەنکەکەی پستۆنە توشی شەکەتکردنی میکانیکی زیاد(fatigue) دەبێت و ناتوانێت بەرگە بگرێت. دتوانرێ خۆ لەم گێشانە بەدووربگیرێت بە بەکارھێنانی سەری پچر (crossheads) یان بە بەکارھێنانی بۆڵبرینگ(thrust bearings) لەناو پستۆنەکان بۆ پاراستنی بزوێنەرەکە لە بارە تەنیشتییەکان.