وێنەگری
وێنەی فۆتۆگرافی وەک فۆرم و ناوەرۆک
دووانەی رووناکی و سێبەرچ وێنەگرتنێک بوونی نییە بەبێ رۆشنایی، کامێرا چاوێکە و لەمیانی تیشک و رووناکییەوە شتەکان دەبینێت، فیلم پشت بە تیۆری تیشک و سێبەر دەبەستێت بۆئەوەی وێنەیەکی روون و ئاماژەبەخش بەرھەم بێنێت، ھەموو ئەمەش زۆرینەی وێنەگران رەچاویان کردووە ھەر لە وێنەگرتنی رەش و سپییەوە، فۆتۆگرافەر لەمیانی ئەمەوە دەتوانێت تۆنی جیاکاریی لەنێوان سێبەر و رووناکیدا پرۆسێسە بکات. ئەمڕۆ دەبینین کەم تا زۆر وێنەگرتنی رەنگاورەنگ شتێک لەو دووانەییە دوورکەوتۆتەوە و گەرمی و بزاوتن و ئامادەگیی ھەیە.لێرەوە پێویستە ئەوە بوترێت کە چوونیەکی و ھاوسەنگی لە وێنەدا پشت بە دوو فاکتەر دەبەستێت، ئەوانیش خودیی و بابەتین، دەرککردنی چوونیەکی نێوان رەنگەکان و گونجاندنیان پەیوەست دەبێتەوە بە ھۆکارە خودییەکان و بۆ بینەران دەگەڕێتەوە ئەوەش بەپێی ئاستی ئەزموون و پاشخانیان، ھەرچی فاکتەرە بابەتییەکانیشە پەیوەست دەبنەوە بە ئاوێتەبوون و گردبوونەوەی رەنگەکان لەگەڵ یەکتردا. بۆیە دەبێت وێنەگر بزانێت چۆن یاساکانی تیشک و سێبەر بەکاربھێنێ یان ناتەبایی لە چڕبوونەوە و تۆخبوونەوەی رەنگەکاندا، ھەروەھا لە شێوەکان و پێکھاتە و رووبەر و پانتاییەکان و ھەموو ئەو شتانە، بەواتای توانستی بینین و ھزریی ھەبێ و ھەست و نەستی وەربگێڕێتە سەر ئاماژەی بینراو تاوەکو کاربکاتە سەر بینەر و پەیامەکەی بگەیەنێت.ئایا ئەرکی ھونەری فۆتۆگرافە کە چێژ و چەشەی ستاتیکی تێپەڕێنێ تاوەکو ھەست و ویژدان وەبەربھێنێ، لەوێشەوە بەرھەمھێنانی ھزر و مەعریفە؟!بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە دەڵێین ھونەر داھێنانە، کردەیەکە و پێویستی بە ھزر و مەعریفە ھەیە، چونکە کاری ھونەریی پرۆسەیەکی ئەقڵییە نەک ھەڵچوون و ئیلھام و سروش، وەک ( ھیگڵ )یش ناڵێین کە پێویستە ھەر بەرھەمی ھزر بێت، ئەویش وەک لۆژیک و فەلسەفە وایە ھەروەک چۆن ( پۆل ڤالێری ) جەختی لێدەکاتەوە کە ھەموو کارێکی ھونەریی ھاوکێشەیەکی بیرکارییە و پێویست دەکات شیبکرێتەوە، یان وتەکەی ( شۆبنھاوەر ) کە پێی وایە کاری ھونەریی بارگاوییە بە ھزر و ئیرادەوە، لەمەوەیە کە کاری ھونەریی پەیوەندییەکی ئەوتۆی ھەیە بە مەعریفەوە لەبەرئەوەی ھەم دەیگەیەنێت ھەم دەیخوڵقێنێ.رۆشنبیریی و داھێنانرۆشنبیریی بەشێکە لە پرۆسەی داھێنانی ھونەریی جیانابێتەوە، ناکرێت داھێنانێک مەزندە بکەین لەدەرەوەی رۆشنبیرییەوە، مرۆڤی نارۆشنبیر ناتوانێت لە ھیچ کایە و بوارێکدا داھێنان بکات، ھونەریش کوڕی رۆشنبیرییە و رۆشنبیریی پاڵشپتی ھونەرە، لەپاڵ رۆشنبیریشدا لێھاتوویی و دەستڕەنگینی ئامادەگیی ھەیە و ھەردووکیان دەبنە مایەی خوڵقاندنی ھونەر و داھێنان.ئەفراندن و ئەزموونی تایبەتی ( لێھاتوویی ) لە رۆشنبیریی و مەعریفە جیانابنەوە و لە یەکێتییەکی تۆکمەدان، ھونەرمەندی فۆتۆگرافەر ناتوانێت رووبەڕووی کارە ھونەریەکەی خۆی ببێتەوە بەبێ پاشخانی رۆشنبیریی و دەروونیی، ھەموو رەگەز و پێکھاتەکانی وێنەکە دەبێت بڕژێنەوە ناو مەعریفە و پاشخانی رۆشنبیریی ھونەرمەندەوە و بەھەمووشیان ستاتیکا و ناوەرۆکی بابەتەکە دەخەمڵێنن.ئەو تەکنیکە نوێینەی ئەمڕۆ ھاتوونە ناو کایەی فۆتۆگرافەوە بەرھەمی ئەو تەکنۆلۆژیایەیە کە بەم دواییە سێبەری رژاندۆتە سەر ھەموو کایە و بوارەکانی ژیانی مرۆڤایەتی، لەلایەکەوە ھاتنەژوورەوەی کۆمپیوتەر و ئەلکترۆنەکان بۆ ناو وێنەگرتنی فۆتۆگرافی، ھەروەھا کامێرای دیگیتاڵ ( پێوانەیی ) سەریھەڵدا کە خەرمانێک لە وێنەی زۆر ئەمبار دەکات لە یادەوەریی ئەلکترۆنیدا، سەرباری چەندەھا کامێرای دیکە کە بەرنامەگەلێکیان ھەیە و کۆمپیوتەرێکی بچووکیان لەگەڵدایە، ھەروەھا ئێستا دەکرێت وێنە و گرتەکان بخرێنە سەر فیلمێک بە پێوانەی ٣٥ ملم بۆ وێنەی ئەژمار و پێوانەیی سی دی و پیشاندانی لە شاشەوە.وێڕای ئەم پێشکەوتنەش لە تەکنیک و ئامێردا کە دەرفەتی باشیان رەخساندووە بۆ فۆتۆگرافەر تاوەکو توانستەکانیان بەدەربخەن و کەسێتییان بسەپێنن بەسەر وێنەکاندا، وەلێ توانستی دەستڕەنگینی و لێھاتوویی تایبەتی، ھەستکردن و چێژی باڵا و روانینێکی قووڵ و تایبەتمەند رۆڵی کاریگەر و ئەوتۆیان ھەیە بۆ خوڵقاندنی ھونەرێکی ستاتیکی و مەعریفی، ئەگەرچی تەکنۆلۆژیا زۆرجار کاریگەریی خۆی ھەیە بەسەر کایەکەشدا، یان رێنمایی دەکات بۆ پەلھاویشتنی دیکە، بەڵام لەدواجاردا ئەوە ھەر ھونەرمەندە ھەماھەنگ دەبێتەوە بە ئامێر و ئامرازەکان و ئەو زمانە بەرھەم دێنێتەوە کە دەبێتەوە دەربڕینی ئەو بینگە و دیدگایەی بە جیھانی ناوەکییەوە لێکدراوە و، لەڕێی شێوازەوە تایبەتمەندیی دەبەخشێتەوە وێنەکان کە وەک پەنجەمۆری تایبەتن و پەیوەستن بە داھێنانی خودییەوە.