cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
باری زۆری ئاسن
باری زۆری ئاسن یان هیمۆکرۆماتۆزیس، تێکچوونێکی بۆماوەییە لە میتابۆلیزمی ئاسن کە تێیدا کەڵەکەبوونی ئاسن لە ئەندام و شانە جیاوازەکاندا دەبینرێت. کێشەی سەرەکی بریتییە لە زیادەڕەوی لە هەڵمژینی ئاسن لە کۆئەندامی هەرسەوە. شوێنی سەرەکی کۆبوونەوەی ئاسن جگەر و ڕژێنەکانی ناوپۆشی لەش وەک ڕژێنی ئەدرنال و پەنکریاس و دڵە.
ئەفشین ئیسماعیل قادرزادە
ئەفشین ئیسماعیل غەدرزادە (لەدایکبووی ١٣ی خاکەلێوەی ٢٠٠٢) کەسایەتییەکی ئینتەرنێتی ئێرانییە و کورتترین تەمەنی مرۆڤە لە جیھاندا. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ لەلایەن ڕیکۆردەکانی جیھانی گینسەوە ناسێندرا ڕەھەندەکانی ٦٥٫٢٤ سم (٢ پێ و ١٫٦ ئینج)ە، کە ٧ سم کەمترە لە کەسی پێشوو.
ھەڵگری وزە
ھەڵگری وزە ماددەیەک (سووتەمەنییەک)یان ھەندێکجار دیاردەیەکە (سیستەمێکی وزە) کە وزەیەک لە خۆ دەگرێت کە دواتر دەتوانێت ببێت بە چەشنێکی تر لە وزە وەکوو کاری میکانیکی یان گەرما، یان پڕۆسەی کیمیایی یان فیزیکی ھەڵسووڕێنێت.
ئەفشین ئیسماعیل قادرزادە
ژیاننامە
غەدرزادە لە ١٣ی خاکەلێوەی ١٣٩٧ی ھەتاوی لە بنەماڵەیەکی کوردی ئێرانی لە شاری بوکان لە دایکبووە. بەھۆی بارودۆخی جەستەیییەوە وازی لە خوێندن ھێنا، بەڵام بە پشتیوانی لێژنەی تۆمارکردنی تۆمارە نیشتمانییەکانی ئێران توانی تۆماری نیشتمانی بچووکترین پیاوی زیندوو لە ئێران تۆمار بکات و دواتر تۆماری جیھانی بچووکترین مرۆڤی زیندوو لە ساڵی ١٩٩٩ تۆمار بکات جیھان. یەکێک لە ھاوڕێکانی پەیجێکی ئینستاگرامی بۆ بەڕێوەدەبات. غەدرزادە زمانی فارسی و کوردی شارەزایە.
ھەڵگری وزە
ئەم ھەڵگرانە فەنەر، باتریی کارەبایی، ھەوای گووشراو، ھایدرۆجین، نەوت، بەردەخەڵووز، دار و گازی سروشتی لە خۆ دەگرن. ھەڵگرێکی وزە، وزە بەرھەم ناھێنێت؛ تەنیا وزەیەکی تێدایە کە لە سیستەمێکی تر پڕ بووەتەوە.
پۆل:تێرمۆدینامیک
ئەفشین ئیسماعیل قادرزادە
سەرچاوەکان
<references group="" responsive="1"/>
ئەمبرێلا کۆرپس
ئەمبرێلا کۆرپس یەکێکە لە کایە ڤیدیۆییەکانی زنجیرەی ڕێزدێنت ئیڤڵ. کایەکە لەلایەن کاپکم پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی حوزەیرانی ٢٠١٦ خراوەتە بازاڕەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٦ پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە پۆل:یارییەکانی ویندۆز
شانەی ژێرپێستی
وێنۆک|پێست
شانەی ژێر پێستی نزمترین چینە لە سیستەمی داپۆشینی جەستە لە بڕبڕەدارەکاندا. جۆرەکانی خانەکانی ناو شانەکانی ژێر پێست بریتین لە: ڕیشاڵە گەورەکان ، خانە چەورییەکان ، و ماکرۆفاژەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:توێکاریی پێست
پێروو لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
پێروو نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
ڕێزدێنت ئیڤڵ: دە مێرسنێریز تری-دی
ڕێزدێنت ئیڤڵ: دە مێرسنێریز تری-دی یەکێکە لە کایە ڤیدیۆییەکانی زنجیرەی ڕێزدێنت ئیڤڵ. کایەکە لەلایەن کاپکم پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ٢ی حوزەیرانی ٢٠١١ لە ژاپۆن، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١١ لە باکووری ئەمریکا و ١ی تەممووزی ٢٠١١ لە ئەورووپا خراوەتە بازاڕەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١١ پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
ڕۆمانی سووک
ڕۆمانی سووک (ライトノベル رایتۆ نۆبیرو) شێوازێکی ڕۆمانی ژاپۆنییە بە شێوەیەکی سەرەکی قوتابییەکانی سەرەتایی و ئامادەیی (دیموگرافیای گەنجە پێگەیشتووەکان) دەکاتە ئامانج، ڕۆمانی سووک (Light Novel) واسێی ئێیگۆیە کە واتە دەستەواژەیەکی ژاپۆنی و لە وشە ئینگلیزییەکانەوە دروستبووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وێژەی ژاپۆنی پۆل:ڕۆمانە سووکەکان پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا
عەبدوڵڵا کوڕی ڕەواحە
عەبدوڵڵا کوڕی ڕەواحە کوڕی ثەعلەبە یەکێک بوو لە هاوەڵانی پێغەمبەر کە لە غەزای موئتە شەهید بوو.
ژیاننامە
ئیبن ڕەواحە لە هۆزی عەرەبی بەنو خەزراج بووە. لە سەردەمێکدا کە نووسین کارامەیییەکی باو نەبوو، نووسەر و شاعیر بوو.
یەکێک بوو لەو دوانزە نوێنەرەی ئەنسار کە پێش کۆچی سوێندی بەیعەتیان خوارد، دواتر ئیسلامیان بۆ مەدینە بڵاوکردەوە. هەروەها لەنێو ئەو ٧٣ کەسەدا بوو کە لە مەدینە بەیعەتیان بە پێغەمبەر دا. دەوترێت کە ئاگاداری ئەو پیلانانەی عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی کوڕی سەلوول بووە.
گەشتە سەربازییەکانی
عەبدوڵڵای کوڕی ڕەواحە لە کاتی غەزای موئتە پلەی سێیەمی فەرماندەیی بوو و دواتر لە کاتی شەڕەکەدا شەهید بوو. هەروەها سەرکردایەتی گەشتێکی سەربازی تایبەتی خۆی کردووە کە بە گەشتی عەبدوڵڵای کوڕی ڕەواحە ناسراوە و لەوێ ڕەوانەی تیرۆرکردنی یوسەری کوڕی ڕیزام کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٦٢٩ پۆل:ھاوەڵەکان
ئێسکەکانی بنی پێ
وێنۆک
ئێسکەکانی بنی پێ یان مێتاتارس کۆمەڵە ئێسکگەلێکن کە ئێسکەکانی مەچەکی پێ پەیوەندی دەدەن بە قامکەکانی پێ و لە هەر قاچێکدا پێنجیان هەیە. ئێسکی بنی پێ لە پێش پەنجەکانی قاچدایە.
تۆر
alt=|وێنۆک|تۆر خواوەندی بروسکە و درەوشانەوە بە بەکارھێنانی چەکوشی خواوەندی کە پێیدراوە لەلایەن ئۆدینی پاشا کە باوکی دەکات تۆر کەسایەتییەکە لە ئەفسانەی نەرویجی، بە گوێرەی مێژووە تۆمارکراوەکان، تۆر خودایێکی چەکوشدار و پەیوەست بە بروسک و تیشک و ھێز و زریانەوەیە. کە پارێزگاری لە مرۆڤایەتی دەکات لە ڕێگەی ھێزەکەیەوە، بنەچەی ناوی (تۆر)یش ماناکەی دەگۆڕێتەوە بۆ بروسک.
ھەزارمێرد
ھەزارمێرد گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەکرەجۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ھەزارمێرد لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بنگرد، بەکرەجۆ و لە باشوور لەگەڵ گوندی باڕۆیی گەورە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی جێشانە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دێکۆنی بابەعەلی.
ئێسکەکانی مەچەکی پێ
چوارچێوە| A = پاژنە ئێسکەکانی مەچەکی پێ بریتین لە حەوت ئێسک، کە پێیان دەوترێت کالکانۆس, تالوس, ناڤیکولار, کوبۆید, و مێخی, ناوەوەیی و ناوەڕاست و دەرەکی.
پێڕستی شارستانەکانی پارێزگای لوڕستان
پارێزگای لوڕستان ١١ شارستانی هەیە. ناوەند ئەم پارێزگایە شاری خورەماوەیە. وێنۆک|چەپ|پارێزگای لوڕستان
ئێسکەکانی مەچەکی پێ
سەرچاوەکان
پۆل:پێ
کۆڕبەندی چەپی کوردستان
کۆڕبەندی چەپی کوردستان ھاوپەیمانییەکی چەند حیزب و لایەنێکی سۆسیالیست و کۆمۆنیستی ھەر چوار پارچەی کوردستانە. ئەم کۆڕبەندە ساڵانەیە لە ساڵی ٢٠١٩ دامەزراوە و تا ئێستاکە دوو کۆنفرانسی خۆی بەڕێوەبردووە.
کۆنفرانسی یەکەم
یەکەمین کۆنفرانسی کۆڕبەندی چەپی کوردستان لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ لە ھۆڵی شەھیدانی حزبی شیوعی کوردستان لە عەنکاوە لە ھەولێر بە دروشمی (کاراکردنی ڕۆلی ھێزە چەپەکانی کوردستان لە تێکۆشانی نیشتمانی و چینایەتیدا) بەڕێوەچوو. ئەم کۆڕبەندە دوو پانێڵی لە خۆ گرتبوو، پانێلی یەکەم لەژێر ناوی (ڕوانگەی ھێزە چەپەکانی کوردستان بۆ کێشەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، و ململانێی ھێزە نێودەوڵەتی و ھەرێمایەتییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و کارتێکردنی لەسەر پرسی کوردستان) بوو کە کاوە مەحموود، ھیوا سەید سەلیم، نەوید میھراوەر، نوێنەری بەرێز سینان چیفتیورک، و ھەڤال بایڕام بەشدارییان تێدا کرد. ھەروەھا پانێلی دووەم بەناونیشانی (ھەڵومەرجی ئەمڕۆی کوردستان و بنەمای گوتاری ھێزە چەپەکانی کوردستان و دەرفەتی کاری ھاوبەش و ئاستەنگەکان) بوو کە بەڵێن عەبدولڵا، نەجمەدین مەلا، نوسرەتین حاچین، مەسعوود تەک، و ھیوا عومەر لەناویدا بەشدارییان کرد.
لە یەکەمین کۆنفرانسی کۆڕبەندی چەپی کوردستان جگە لە لە چەندین نووسەر و ڕۆشنبیری چەپ، نوێنەرانێک لەم حیزبانە بەشدار بوو:
کۆنفرانسی دووەم
دووەمین کۆنفرانسی کۆڕبەندی چەپی کوردستان لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بەھۆی قەیرانی ناصۆشیی کۆرۆنا بە شێوەی ئۆنلاین لە تۆڕی زووم بەڕێوەچوو. ئەم کۆنفرانسە لەسەر سێ تەوەری سەرەکی دابەشکرابوو. لە تەوەری یەکەم چوار گرتە فیدیو سەبارەت بە ڕەوشی سیاسیی ھەر چوار پارچەی کوردستان لە بواری پەرەسەندنەکانی بابەتی نیشتمانی پیشان درا و ئامادەبوانی کۆنفرانس گتوگۆیان لەبابەتی کرد. لە تەوەری دووەمی کۆنفرانسەکە باس لە ئەرکەکانی ھێزی چەپی کوردستانی لە قۆناغی ڕزگاری نیشتمانیدا و ئەرکە چینایەتییەکانی ھێزی چەپی کوردستان لە ھەر پارچەیەکدا کرا. تەوەری سێیەمی کۆنفرانسەکەش بۆ بابەتی کۆرۆنا و لێکەوتەکانی لەسەر جیھان بە گشتی و خەڵکی زەحمەتکێش لە کوردستان و لە سەرانسەری جیھاندا تەرخان کرابوو.
لە دووەمین کۆنفرانسی کۆڕبەندی چەپی کوردستان نوێنەرانێک لەم حیزبانە بەشدار بوو:
سەرچاوەکان
پۆل:سیاسەتی کوردستان پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان پۆل:سۆشیالیستە کوردەکان پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان
زەکەلی
زەکەلی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات، ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
زەکەلی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گرە و لە باشوور لەگەڵ گوندی بەھلول کەندی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئەرەب یەنگیجە لە کۆماری ئۆتۆنۆمی ناخچەوان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئیلان قەرەی سەروو.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی پۆلدەشت پۆلدەشت پۆلدەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
بزوێنەری مووشەک
چەپ|وێنۆک|RS-68 ناسا تاقیانکردەوە لە بنکەی بۆشایی ستینس. نزیکەی گورزەی ڕۆشنی چاوەروەنکراو لە ئەگزۆزی ئەو مەکینەیە کە بەزۆریھەلمی ئاو٫ ھایدرۆ‌جین ٫ ئۆکسجین وە ھەندێک ھاەدرۆجینی نەسوتاوو چەپ|وێنۆک|بزوێنەری مووشەکیViking 5C بەکارھات لە ناەچەی ١ بۆ ناوچەی ٢ بزوێنەری مووشەک کە بەستراوە لەنێو مووشەک بەکاردەھێنرێت بۆ پالنانی مووشەک بۆ کاردانەوای بارستایی بەشێوەی خێرایی بەرز، بەھۆی کاردانەوەی شلەی فرۆکەی جێت کە زۆربای کات گازی پلەی گەرمی بەرزن. بزوێنەری مووشەک بزوێنەری کاردانەوەن بەھۆی بەرھەم ھێنانی ھەلدانی بارستاین بەگوێرەی یاسای سێیەمی نیوتن. زۆربەی مووشەکەکان بەکارھێنەری وزەی کیمیاین کە پەرچدەرە تا وزەی پێویست دەستەبەر بکەن. بەلام جۆری نا سوتێنەرەکان وەکو مووشەکی گازی سارد و مووشەکی ناوەکی ھەن. ھەندە ژۆری ئۆتۆمبێل ھەن کە پالدەنرێن بەھۆی مووشەک کە ناویان ناوە مووشەک. ئۆتۆمبێلی مووشەکی خۆیان ماددەی ئۆکسێن ھەڵدەگرن جیا لەزۆربەی بزوێنەرە سوتێنەرەکان. بزووێنەری مووشەکی دەتوانن بەکاربھێنرێن لە بۆشایی ئاسمان و بالیستیکی و گولە تۆپ. جۆری دیکە بە بەراورد لەگەڵ بزوێنەری فرۆکەی جێت، بزوێنەری مووشەک سوکترین و بلندترین پاڵ پێوەنانیان ھەیە، بەڵام کەمترینگۆرانکاری لادانیانی دیاریکراو یان ھەیە. وە ئەگزۆزی نمونەیی جۆری ھایدرۆجینە وە سوکترین پێکھاتەیان ھەیە. بەڵام مووشەکی کیمیایی تێکەڵەیەکی جۆری قورستر بەرھەم دێنێ بۆ کەم کردنەوەی خێرایی ئەگزۆز.
ھیمەت
ھیمەت گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری داجیوەن، ناوچەی ناوەندی شارستانی ھلێران، شارستانی ھلێران، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. .
بزوێنەری مووشەک
زاراوە
بەکارھێنانی گەرمایی مووشەک پالنەرێکی نەبزۆکە، گەرم دەکرێت لەلایەن کارەبا (electrothermal propulsion) یان کارتێکەری ناوەکی مووشەکی گەرمایی ناوەکی.
بنەماکانی کارکردن
وێنۆک|وێنەکاری بەشەکانی سوتەمەنی مووشەک: [[پەڕگە:Solid-Fuel_Rocket_Diagram.svg|وێنۆک|وێنە کاریکی سادە بۆ سوتەمەنی پتەوی موشک.
ھیمەت
بەھۆی ئەوەی ئەو گوندە لە نێوان چیاکانی زاگرۆس ھەڵکەوتووە، کانیاو و درەختی جۆراوجۆری وەک دار بەڕوو، دارەبەن، گۆیژ، ھەنجیر و تووتڕک ھەیە. لە چیاکانی گوندەکەدا ئاژەڵ و باڵندەی وەک دوپشک، بەراز، کەو، سمۆرە، گورگ، ڕێوی، کۆتری کێوی و ھتد ھەیە.
بزوێنەری مووشەک
ساردکەرەوە
بەھۆی بەتوانایی ھێزی مووشەک و بەرزی پلەی گەرمی بۆیە ماددەی بەکارھاتوو لە مووشەک بەرگەی ناگرن کە زۆربەی مووشەکەکان کاردەکەن لە پلەی گەرمی سوتان کە دەگاتە ٣٥٠٠ کلڤن یان ٥٨٠٠ فرەنھایت.
زۆر بەی بزوێنەرکانی جێت لە ئەگزۆزەکانیان پەرەی گازیان ھەیە تاوەکو بەھۆیانەوە زیاتر ڕوبەروی ساردی سەخت ببنەوە لەبەر ئەوەی پێویستیکی گرنگە بۆ کرداری سوتان بەرێوە ببات لە پلەی گەرمی نزم تر وە ون نەکردنی وزە. سەرارەی ئەمەش بزووێنەری جۆری جێت ژۆگەی ھەوایی ھەیە کە وەک ئۆکسێنەرێک بەکاری دەھێنێ کە %٧٨ نایترۆجینی ناچالاک دەکاتە. دەرەوە کە کاردانەوی نەرێنی دەبێ بۆ سوتان و پلەی گەرمی. بزوێنەری مووشەک ھیچ کام لەم جۆرە تایبەتمەندیانەی نییە.
بەرموودا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
بەرموودا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
بزوێنەری مووشەک
ساردکەرەوە
زۆر بەی بەشەکانی بزوێنەری مووشەک دەگەن پلی گەرمی توانەوە وەک بەشەکانی ژوری سوتان و نۆزل nozzle لە مسی ١٢٠٠ کلڤنن، کە زۆر بەی بەشەکان مادەی پلەی گەرمی بەرزیان دەوێ کە دژە ئۆکسێن بن، ئەمەش کۆمەلێ گرفت دروست دەکات بۆ دارشتنی ماددەکان. nozzleنۆزل و ناوەوەی ژوری سوتان نا بێت پلەی گەرمیان ھێندە بەرز بێت لەبەر ئەوەی کە دەتوێنەوە یان دەبن بەھەڵم.
ھیمەت
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ھلێران ھلێران ھلێران پۆل:گوندەکانی شارستانی ھلێران پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
بزوێنەری مووشەک
ساردکەرەوە
بۆ مووشەک کە مادەی باو بەکاردەھێنرێت بۆ دروستکردنی وەک ئەلەملیۆم، پۆڵا، نیکل یان تێکەڵەی کانزای مس دەبێت بەکار بھێنرێت بۆ ساردکردنەوەی سیستەمەکە تاوەکو پلەی گەرمی سنوردار بکرێ، کە ئەم مادانە پێکھاتەی ئەزمونداری مەکینەن. دروستبونەوەی سارد بونەوە: ئەوشوێنەیە کە سوتەمەنی تادا تێپەر دەبێ بە ناو بۆری لەدەرەوەی ژوری سوتان یان نۆزیل وە تەکنیکێکی دیکە ھەیە بەکاردەھێنرێت وەک ساردکەرەوە، وەک پەردەی ساردبونەوە یان فعلم ساردبونەوە بەکاردەھێنرێت تا ژیانی زیاتر بدات بە نۆزیل و ژوری سوتان. ئەمتکنیکە دلنیایی دەدات تاوەکو ھەلمی دەرچو لە خوار سنوری گرمایی توانەوە بھێلڵێتەوە کە ءەمەش ڕێگری دەکا لا کەمبونەوەی تەمەنی مادەی بەکار ھاتوو لە مووشەک دا.
دوو تێکەلی ماددە ک دەتوانن ک ڕەستەوخۆ دەتوانن پلەی گەرمی ئەگزۆز بە ژێیری بھێلنەوە وەک کاربۆنی سروشتی و تەنگستن، تنگستن توخمێکی کانزاییە بۆ دروستکردنی گلۆپی کاربایی بەکاردێت. زانستی مادەکان ئەم دوانەی کۆ کردەوە بون بە دارشتەی مەکینە، ھۆیکن بۆ سنوردارکردنی پلەی گەرمی ئەگزۆزی بزوێنەری مووشەکی کیمیاوی.
بەرموودا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
بزوێنەری مووشەک
ساردکەرەوە
لە مووشەک، گۆرانی خێرای پلەی گەرمی کە دروستدەبن لەناو دیواری ژوری سوتان کە بڵندترینگەرمییە لە ئەندازیاری؛ گۆرانی خێرا بە شێوەیەکی گشتی لە مەودای ١–٢٠٠ MWم٢. کە بەھێزترین گۆرانی خێرای گەرمی دەدۆزرێنەوە لە نۆزل، کە زۆرجار دوو جار دەبینێت کە دۆزییەوە لە ژووری سوتان و نۆزل. ئەمەش بەھۆی تێکەلبونی خێرای بەرزی مادەکانی سوتەنییە لە کەچینێکی
لولەکی باریکدا پاشان ژوری سوتان کە پلەی گەرمی بەرزە.
ڕێگاکانی ساردکەرەوەی مووشەک
لە ھەموو حالەتەکاندا ساردبونەوە کاریگەریخۆی ھەیە لەسەر دیوار ی ژوری سوتان کە لێوەیە ڕێ دەگرێت لە خاپووری و دەبێتە ھۆی لەلایەنێک باریک چینی شلە جیا دەکاتەوە (سنوور چینەکانی ژورەوە) کە پەیوەندی ھەیە لەگەل ئەو دیوارەی کە دوورە لە ساردربونەوەکە لکە لە پلەی گەرمی سوتانن. دەستەبەر کردنی سنووری چینە کانی ژورەوە) ناپێتە ھۆی بریندار بونی یان زیان پێگەیاندنی دیوارە کە کە دورە لە ساردی.
پچڕانی سنووری چینەکانی ژورەوە لەوانەیە ڕوو بدات لەماوەی نشستی سارد بونەوە یان سۆزش نائارامی، و دیوار نشستی بە شێوەیەکی نموونەیی زوو ڕوو دەدات لە دواییدا…
زۆرجار سوتەمەنی بزوێنەر ھانی بەھێزی بزوێنەر دەدەن بۆ بارزبونەوەو خێرەیی، جگە لەوەی یارمەتیسەردبونەوەی ژوری سوتان دەدەن. وە ئەم کەمبونەوەی پلەی گەرمییە یارمەتی بزوێنەر و پارچەکان دەدات بۆ سارد بونەوەی سەیستەمەکەیان. وە دەتواندرێ کاریگەری کارکردنی سیستەمەکە زیاد بکات بە کەم کردنەوەی کێشی ئەگزۆز وزیادکردنی کاری گەری ژوری سوتان بۆ جولەوزەی ئەگزۆز.
بابەتە میکانیکەکان
ژوری سوتانی مووشەک کارکردنی شێوەیەکی ئاسایی بەستانی بەرزی ھەیە، بەشێوەیەکی نمونەیی ١٠–٢٠٠ بارە، (١٠–٢٠)مێگا پاسکاڵە وە ١٥٠–٣٠٠٠ psi. کردارەکە بەپێی یاسای بروا پێکراوی ئەتمۆسفیرە، پەستانی ژوری سوتان ئەنژامی زۆر باشمان دەداتێ کە ڕوخسەتێکی گەورە بە نۆزل دەدات بۆ گرگرتنی بە ئاشکرا.
لەھەمان کات دا، ئەو پەستانە بەرزە ھۆکارە بۆدورترین بەش لە ژوری سوتان لەژێر کاری گەری ھێزێکی زۆر لەسەر ڕوبەرەکەی - بۆری بزوێنەری مووشەک.
خراپییەکان، دروستبونی پلەی گەرمی بەرز چاوەروەن کرەوە لە مادەکەنی بزووێنەری مووشەک کە چاودێرییەکی گرنگ دەکرێ بۆ نزمتری بەرگری مادەکان بۆی.
لە کۆکردنەوە، گرنگە کە پلەی گەرمی وا دادەنرێت لە سەر دیواری ژوری سوتان و نۆزیل، ئەم جیا کاریانە کاریگەری دەخەنە سەر فراوانبونی ھێلی ناوەکی فرۆک
تاقیکردنەوە
بزوێنەری مووشەک زۆربەی کات بەشێوەیەکی نەگۆڕ تاقیدەکرێنەوە لە شوێنی تاقیکردنەوە پێشئەوەی بچنە بواری جێبەجێکردنەووە. بۆ بزوێنەری ئاست بەرز، یان دەمی بچووک (نۆزڵ)دەبێ بەکاربێ، یان مووشەکەکە دەبێ تاقی بکرێتەوە لە ژوورێکی گوەرەی بەتاڵکراو لە ھەوا
سەلامەتی
مووشەک ی گوێزەرەوە ناوبانگیان ھەیە لەروی مەترسی و نا سەقامگیری باری سەلامەتی، بۆیە بەدلنیایەوە دروستکردنی مووشەک کارێکە پێویستی بەدلنیای و سەلامەتی ھەیە.
لەگەل ئەوەشدا یەکێک لەکارە نا سەربەزییەکان بەکاردەھێنرێتئەویش کەمی کێشە واتە بە بوجەیەکی کەم بەرھەم بھێنرێتئەمەش کارێکی گونجاو نییە بۆ سەلامەتی مووشەک. سەرەرای ئەمەش ئەگەر ژمارەی فرینینان کەمتر بوو لەژمارەی تێکشکاوەکان ئەوا کارکردن بەم ھێلکاری دروستکردنە دەبنە ھۆی کاولکاری و کارەسات.
ھەسارەی سارتون(١٩٦١–١٩٧٥)
بزوێنەرەکەی ڕۆکیتداین H-١، بەکارھێنا لە ھێشووی ھەشت کە لەیەکەم قۆناغدا ساتورن (ھەسارە) و ساتورن (ھەسارە)IB دەستی پێکرد، ھیچ پڕ کۆسپ نشستییان نەبوو لە ١٥٢ بزوێنەری-فرین. کە مەکینەی پرات و ویتنی RL١٠، بەکاری ھێنا لە ھێشووی شەش لەکە ساتورن (ھەسارەI) دووەم قۆناغ، ھیچ پڕ کۆسپ نشستیی نەبوو لە ٣٦ بزوێنەری-فرین. مەکینەکەی ڕۆکیتداین F-١، بەکاری ھێنا لەیەکێک ھێشووی پێنج کە لە یەکەم قۆناغیا کە ساتورن (ھەسارە)V، ھیچ نشستیی نەبوو لە ٦٥ بزوێنەری-فرین. مەکینەکەی ڕۆکیتداین J-٢، بەکاری ھێنا لە ھێشووی پێنج کە لەساتورن (ھەسارە))V، لە دووەم قۆناغ، و بەتاکی لەکە ساتورن (ھەسارە) IB دووەم قۆناغ و ساتورن (ھەسارە) V سێیەم قۆناغ، ھیچ پڕ کۆسپ نشستیی نەبوو لە ٨٦ فڕینی-مەکینە
بۆشایی دێت ودەچێ (١٩٨١–٢٠١١)
مووشەک بە ئامێری پتەو و بەھێز بە بۆشایی دێت ودەچێ وە ٢٧٠بزوێنەری -فرین بەکار ھێنرا بوە ھۆی پڕ کۆسپ و نشستی.
RS-٢٥، بەکاریان ھێنا لە ھێشووی سێ، لە ٤٦ مەکینە نوێبوەوە فڕی. ئەمانەیێک تەواوییان کرد ٤٠٥ بزوێنەری -فرین لەگەڵ ھیچ پڕ کۆسپ و تێکچونی فرینێک. بەلام ژگە لە یەکێکیان نەبێ RS-٢٥ مەکینە نشستی ڕووی دا لەماوەی ئەرکی چالەنجی STS-51 - F. ئەمە نشستی ھیچ کاریگەریی نەبوو بەڵکو کار لەسەر ئەرک ئامانج یان ماوە.
کیمیازانی
پاڵنەرەکانی مووشەک (سوتەمەنییەکانی مووشەک) پێویستی بە وزەیەکی زۆر ھەیە بۆ ھەر بارستاییەک (specific energy = energy / mass) وە پێویستە ئەو ڕێژەیە جێگیر (ھاوسەنگ) بێت لە دژی لایەنگری وزەیەکی بەرزی پاڵنەر (سوتەمەنی) بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی تۆماتیکی بتەقێتەوە. وای دابنێ وزەی کیمیایی شاراوەکەی (ماتە وزەی) سوتەمەنییەکان دەتوانرێت بە سەلامەتی گەنجینە بکرێت (خەزن بکرێت)، ئەنجامەکانی ئەو پڕۆسەی سوتانە دەبێتە ھۆی فڕێدان و لابردنی ڕیژەیەکی زۆری گەرمی بەشێوەیەکی باش. بەشێکی گرنگ لە گەرمییە دەگوازرێتەوە بۆ جوڵە وزە لە بزوێنەری نۆزڵدا (nozzle)، کە ئەمەش دەبێتە ھۆی پاڵپێوەنان بە مووشەکەکە بۆ پێشەوە لەگەڵ بەشێک لە کەرستە سوتاوەکان.
نموونەی ھەموو وزە کارکردووەکان بەشێوەیەکی جوڵە وزە دەردەکەوێت بۆ گازە دەرچووەکە (بەفیڕۆچووەکە)، لەبەرئەوەی خێرایی گازە دەرچووەکە زۆر گرنگترە وە پێوەرە بۆ کارایی بزوێنەرەکە (مەکینەکە). سەرەڕای ئەمە، جۆرەکانی گازە دەرچووەکە گەردیلەییە، کە ئاساییانە گواستنەوە، لەرزین، خولانەوە دەکەن بۆ لابردنی وزەکە. وە لەنێوان ئەوانەی کە باسمان کرد تەنھا گواستنەوەکە دەتوانێت بەشێوەیەکی بە سوود کاربکات بۆ ھەڵدانی مووشەکەکە، وە ھەروەھا کاتێک وزە دەگوازرێتەوە لە نێوانیانەوە ئەوا ئەو بارودۆخانەی ئەو پڕۆسەیە ڕوودەدات کاتێکی زەمەنی (کاتێکی دیایکراو) تێدەپەڕێنێت بۆ بەجێھێشتنی گازی دەرچوو لە نۆزڵەوە.
بوونی زۆری پەیوەندییە کیمیاییەکان (بۆندە کیمیاییەکان) ی گەردیلەیی، دەبێتە گۆی خولانەوە و لەرزین زیاد دەبێت (پەیوەندی ڕاستەوانەیە). بەم شێوەیە وا باشترە کە گازی دەرچووەکە بە سادەترین شێوەبێت (واتا کەمی بۆندی کیمیایی)، لەگەڵ بوونی جووتە گەردیلەی (دووانە گەردیلەیی) پێکھاتوو لە ڕووناکی کە ئەمەش ھۆکارێکی ترییە بۆ بەسوودبوونی لەرزینەکەی مووشەکەکە وەک فرە گەردیلەیی ھایدرۆجین بۆ ئەوەی نموونەیی بێت لە لایەنی کرداری. وە لەگەڵ ئەوەشدا لە حاڵەتی بوونی مووشەکی کیمیایی، ھایدرۆجین ماددەیەکی کارلێکەرە وە ھۆکارێکی سووک بوون و کەمبوونی کێشی مووشەکەکەیە، لێکدراو نییە (دەتوانین بڵێین مەبەستمان ھایدرۆجینی پوختە). ھۆکاری ئۆکسێن، بەزۆری ئۆکسجینە یان ئەو ماددانەی کە ئۆکسجینیان تێدایە، دروست دەبێت لە کاتی کرداری سووتاندنەکەی مووشەک (گڕگرتنی مووشەک)، زیادکردنی بارستە وە بۆندە کیمیاییەکان (پێکھاتە کیمیاییەکان) بۆ جۆرەکانی گازە دەرچووەکە.
سودێکی تری گەردیلە سوکەکان (گەردیلەی ڕووناکی) ئەوەیە کە ئەوان لەوانەیە تاودان بکەن بۆ زۆرترین خێرایی لە پلەی گەرمییەکان (پلەی گەرمی بەرز) کە ئەمە دەتوانێت خێرایی مووشەکەکە زیادبکات لە کەرستە بەکارھێنراوەکان (بەردەستەکان). پلە بەرزەکانی گاز لە بزوێنەری مووشەک دەبێتە ھۆی گرفتی مەترسیدار بۆ ئەندازیاری مۆتۆڕی ڕزگاربوو (مەبەست لە ئەندازیاری مۆتۆڕ ئەوەیە کە شێوە و ستانداردێتی مۆتۆڕەکەیە).
وا دادەنرێت ھەریەکە لە ھایدرۆجینی شل (LH2) ھەروەھا ئۆکسجین (LOX, or LO2) بە کاریگەرترین ھۆکار ھەژمار دەکرێن وەک پاڵنەر (سوتەمەنی) لەڕووی خێراییەوە کە بۆ مووشەک بەکارھاتوون، بەڵام سەرەڕای ئەوەش ھەندێک لە کۆمەڵەی پێکھاتوو بۆڕۆن یان ئۆزۆنی شل لەوانەیە باشتربێت لەڕووی تیۆرییەوە (نەزەڕییەوە) ئەگەر کێشە پڕاکتیکییەکان (کردارییەکان) چارەسەرکران.
گرنگە درک بەوە بکەین و تێبینی ئەوە بکەین کاتێک حیسابی وزەی کاردانەوەی دیاریکراو دەکەین بۆ پێکھاتەی پاڵنەر (سوتەمەنی)، پێویستە یەکگرتنی تەواوی ھەریەکە لە (ئۆکسید و سوتەمەنی) ی تێدابێت. دەرھاویشتن لە کرداری کرداری ھەوای بزوێنەرەکە، کە ئۆکسجینی بەرگەھەوا بەکاردێنێ وە بەو شێوەیەش پێویستی بە بارستاییەکی کەمتر ھەیە بۆ پێدانی وزەیەکی دەرەکی (وزەی دەرەوە). سوتەمەنییەکانی سەیارە یان بزوێنەرەکانی تۆڕبۆ باشترین کاریگەری وزەی دەرەکی لەسەر بارستاییان ھەیە کە پاڵنەرەکان (سوتەمەنییەکان) پێویستە ھەڵیبگرن.
بەرنامەکانی کۆمپیوتەر بە شێوەیەکی کارامە پێشبینی پاڵنەرە بەکارھێنەاوەکان (سوتەمەنییە بەکارھێنراوەکان) دەکەن لە بزوێنەرەکانی مووشەک.
داگیرسان (گڕگرتن)
لەگەڵ مووشەکی شلەیی و دووڕەگی، گڕگرتنی ڕاستەوخۆ (فەوری) بۆ پاڵنەرەکە (سوتەمەنییەکە) ڕوودەدات کاتێک دەچێتە ناو چەمبەر.
دەکرێت گڕگرتن ڕووبدات بە چەند ڕێگایەکی (شێوازێکی) جیاواز، دەکرێت ڕێی بارگاویکردنەوە بەکاربێت بۆ گڕگرتنەکە، ھەروەھا دەکرێت ڕووناکی پلازما بەکاربێت بۆ گڕگرتنەکە، یان دەکرێت پریشکەی کارەبای بەکاربھێنرێت بۆ گڕگرتنەکە. ھەندێک لە سوتەمەنییەکان / ئۆکسیدە سوتێنەرەکان گڕدەگرن لەکاتی بەرکەوتنیان لەگەڵ (hypergolic ھایپەرگۆلیک)، ھەروەھا ئەو سوتەمەنیانەی کە ھایپەرگۆلیک نین دەتوانن بەشێوەیەکی کیمیایی گڕبگرن لەڕێگەی ئامادەکردنی بۆڕی سوتەمەنییەکە لەگەڵ پاڵنەرەکانی (سوتەمەنییەکانی) ھایپەرگۆلیکەکە (کە ئەمەیان باوە لە بزوێنەرەکانی ڕووسییەکان).
بەشێوەیەکی گشتی سوتەمەنییە گازییەکان (پاڵنەرە گازییەکان) نابنە ھۆی دەست پێکێکی توند، لەگەڵ مووشەکان کۆی ڕووبەری شرینقەکە کەمترە لە ڕووبەری شوێنە تەسکەکان بەم شێوەیە پەستانی چەمبەرەکە لاردەبێت بۆ دەورووبەرەکەی بۆ گڕگرتنەکە ھەروەھا پەستانە بەرزەکان ناتوانن تەنانەت ئەگەر ھەموو چەمبەرەکەش پڕبێت لە گازی گڕگرتوو.
سوتەمەنییە ڕەقەکان زۆربەی کات گڕدەگرێت لەڕێگەی ئامێرەکانی داخکردنی یەکی (یەک تریشقەی ئاگری).
ھەر کە گڕگرتنەکە ڕوویدا، ئەوە چەمبەرەکانی مووشەک بەھێز دەبن و پێویستیان بە ئامێری گڕگرتنەکە نامێنێ، لەڕاستیدا چەمبەر لەزۆربەی کات لەخۆوە گڕدەگرێت ئەگەر پێکراوە دوایی کوژاندنەوەی چەمبەرەکە بە چەند چرکەیەک. ھەروەھا، لەوکاتەی کە چەمبەرەکە سارد دەبێتەوە، زۆربەی مووشەکەکان ناتوانن دووبارە پێبکرێنەوە بەبێ چاککردنەوەی دووەم (مەبەست لەچاککردنەوەی دووەم ئەوەیە کە دووبارە ھۆکاریکی گڕگرتنی باشی بۆ بەکارھێنرێتەوە)، بۆ نموونە گۆڕینی ئامێری داخکردنەکە (گڕگرتنەکە) دەکریت وەک چارەسەرێکی ئەم شتەبێت.
فیزیایی جێت
وێنۆک|بەرگی دەرەوەی ئارمادیلۆ دەورەدراوە بە ھۆیەکی گێزەرەوەی بەچاوبینراوی پێک بەستراو (وەک ئەڵماس) لە چینە دەرەکییەکەی جێت. جێتەکانی مووشەکەکە پشت پێ بەستنەکە دەگۆڕێتە سەر بزوێنەری مووشەکەکە، بەرزی مووشەکەکە، بەرزی دیزاینەکەی، ھەروەھا ھەندێک فاکتەری تریش. کاربۆن دەردەچێت لە سوتەمەنی (Kerosene نەوتی سپی) کەبە زۆری ڕەنگەکەی پرتەقالییەکی گونجاوە بۆ (black body) ەکە لە بەشە نەسوتاوەکان. تیشکدانەوەی پارچە سوتاوەکان زیاد دەکرێت بۆ سوانی شین. ئۆکسانی ژوور ئۆکسیدەکە لەگەڵ ھایدرۆجینی جێتەکانی مووشەکەکە بەیەکەوە دەبنە گەورەترین ھەڵم وە نزیک دەبنەوە لە نەدیتران بۆ چاو بەڵام ڕووناکی تیشکدراوەکە لە تیشکی سەروو وەنەوشەیی و تیشکی ژێر سوورە. جێتەکان لە مووشەکە ڕەقەکان (مەبەست لە مووشەکی ڕەق یەو مووشەکانەیە کە خەڵووز وەک سووتەمەنی تێیاندا بەکاردەھێنرێت) دەتوانن بەشێوەیەکی بەرز ببینرێن کە زۆرجار پاڵدەنێن بە کانزاکان وەک ئەلەمنیۆم کە دەسوتێت لەگەڵ گڕی (بڵێسەی) پرتەقالی و سپییەکەوە وزەیەکی زۆر دەست دەکەوێت لە تێکەڵەی ئەم پڕۆسەی گڕگرتن و سووتانە کە ھۆیەکە بۆ بەرزکردنەوەی مووشەکەکە. ھەندێک لە دەرچووەکان، بەشێوەیەکی تایبەت ئەلکھول وەک سوتەمەنی مووشەکەکان دەتوانێت (shock diamonds) پشانبدات. وە ئەوەیان گونجاوە بۆ گۆڕانەکانی ئەڵقەیی لەناو پەستانی جێتەکە بۆ دروستکردنی شەپۆلەکانی شۆک وەک پەپکەکان. شێوەی جێتەکە دەگۆڕێت بەگوێرەی بەرزی دیزاینەکە: لە بەرزییە زۆرەکان ھەموو مووشەکەکان بەشێوەیەکی ئاشکراو خراپ لەژێر فراوانبوونن، وە ڕێژەیەکی کەم لە گازە دەرچووەکە بە تەواوی کۆتایی دێت بەرەو پێشەوەی فراوان بوونەکە.
مێژووی بزوێنەری مووشەک
بەپێی ئەو نوسراوانەی کە لە ڕۆمانی (Aulus Gellius) دا ھاتووە، سەرەتاترین نموونەی کەشتی ئاسمانی پێش ٤٠٠ ساڵ پێش زایین بووە، کاتێ فەیلەسوفێکی یۆنانی بە ناوی Archytas ھەستا بە دروستکردنی فرۆکەیەک لە دار بە بەکارھێنانی پاستانی ھەڵم بۆ ئاوەی بەرزی بکاتەوە لە ئاستی ڕووی زەوی، بەڵام مووشەکەکە زۆر چاک دیار نەبوو چونکە ھێزی پەستانی ھەڵمەکە بەس نەبوو بۆ ئەوەی بەرزی بکاتەوە لە شوێنەکەی خۆی.
بوونی بارووتی ڕەش کە لە تەقاندنی مووشەک بەکاردەھات وەک مزگێنییەک وابوو چونکە بووە ھۆی گەشەپێدانی یەکەم جۆرە مووشەک کە بە بارووت کاری دەکرد. لە سەدەی نۆ چینییەکان بووە ھۆی درووستبوونی تیری بە بارووت وە پاشانیش بووە ھۆی ئەوەی بۆ یەکەم جار بزوێنەرەکانی مووشەک زەوی بە جێ بھێڵن و بەرز ببنەوە.
ھونەرە کێشراوەکان و نوسراوەکان لە سەر بابەتی مووشەک لە سەدەی پازدە بەدیارکەوتن تاکو سەدەی حەڤدەھەم، لە سەدەی شازدە ئەندازیاری سەربازی ئەلمانی بەناوی (Conrad Haas)(١٥٠٩–١٥٧٦) دەست نووسێکی نووسی کەباسی چۆنیەتی دروستکردنی مووشەک دەکات کە لە چەند بەشێک (پارچەیەک پێک ھاتبوو.
بزوێنەری کەشتی ئاسمانی ھاتۆتە بەکارھاتن لە لایەن (Tippu Sultan)پاشایی میسوری (میسوری ماوچەیەک بوو لە باشووری ھئندستانی کۆن) ئەو مووشەکانەی ئەوان قەبارەی جیاوازیان ھەبوو بەڵام بە شێوەیەکی گشتی بریتیبوون بۆڕییەکی کون کون کراوی (کوتراوی) ئاسن کە درێژییەکەی ٨ ئینج(٢٠سانتیم) و تیرەکەی ١–٣ئینج(٣٫٨–٧٫٦ سانتیم) دەبوو، لە یەکێک لە کۆتاییەکانی بۆڕییەکە قەپات دەکرا و دەبەستا بە قامیشێک کە ٤فیت(١٢٠سانتیم) درێژبوو کە دەبووە ھۆی ڕاگیرکردنی مووشەکەکە. بۆڕییە ئاسنەکە کاری دەکرد وەک ژووری سوتەمەنی (گڕگرتن) ھەروەھا پێک دەھات لە پاڵنەری بارووتی ڕەش(black powder). ئەو مووشەکەی کە یەک پاوەند لەو بارووتەی تێدابایە ئەوا دەیتوانی بۆ نزیکەی ١٠٠٠یارد(٩١٠مەتر) گەشت بکات (یارد یەکەیەکی پێوانەرر درێژییە). ئەو مووشەکانە دەگونجێندران لەگەڵ شمشێرەکان و بەکاردەھاتن بۆ مەودا دورەکان کەبۆ شەر بەکاردەھات وە توانای ئەوەیان ھەوو کە چەند مەترێک لە ھەوادا بمێننەوە بێ ئەوەی بکەون، ئەو مووشەکانە بەکارھاتن دژی ئیمپڕاتۆرییەتی بەریتانی بە شێوەیەکی زۆر کاریگەر.
لە سەرخۆ گەشەکردنی تەکنەلۆژیا بەردەوامبوو تا کۆتاتی سەدەی نۆزدە لەو کاتەی کە زانای ڕووسی (Konstantin Tsiolkovsky) یەکەم نووسراوی بڵاوکردەوە دەربارەی شلەی سوتەمەنی لە بزوێنەری مووشەک (liquid -fueled rocket engines)ھەر بەم شێوەیەش ئەو بوو بە یەکەم کەس لە گەشەسەندنی ھاوکێشەی مووشەکی ئاسمانی (Tsiolkovsky rockrt equation)، وە بڕواش وابوو کە ئەم گەشەسەندنە بەشێوەیەکی فراوان بڵاونەبوویەوە بۆ چەند ساڵێک.
ھەروەھا تۆرڕبۆپەمپ(turbopump) لە لایەن زانایانی ئەڵمانی لە جەنگی جیھانی دووەم بەکارھێنرا، تا پاشان ساردکەرەوەکانی نۆزڵ کێشەیان تێکەوت وە پاشان ھەستان بە بەکارھێنانی کھولی شل لە سوتەمەنی مووشەکی بالیستی بۆ کەمکردنەوەی پلەی گەرمی گڕگرتن بەڕادەی پێویستی ویستراو. بەشەکانی گڕگرتن (ھەنگاوەکانی گڕگرتن) بۆ یەکەم جار پێشنیاری بۆ کرا لەلایەن (Alexey Isaev) لە ساڵی ١٩٤٩. وە یەکەم ھەنگاوی (بەشی) گڕگرتنی بزوێنەر لە مووشەکی ئاسمانی سۆڤیەت بوو کە ١٥٤٠٠ بەکارھات وە ئەم مووشەکە لەلایەن (Melnikov) دیزاین کرابوو، کە یاریدەدەری (Alexey Isaev)بوو لە ساڵی ١٩٥٩، (Nikolai Kuznetsov) دەستی بە کارکردن کرد لەسەر بزوێنەری بازنەیی داخراویNK-9 بۆ خولگەی Korolev's orbital ICBM، نیکۆلای پاشان گەشەی بە دیزاینەکە دا لە بزوێنەرەکانی NK-15 و NK-33 بۆ مووشەکی سەرنەکەوتووی N1 rocket. لە ڕۆژھەڵات، یەکەم تاقیگەی تێستکردنی پستنی بزوێنەر دروستکرا لە ئەڵمانیاوە لە ساڵی ١٩٦٣ لەلایەن (Ludwig Boelkow). ھایدرۆجینی ژووە ئۆکسیدی / نەوتی سپی(Kerosene) سوتەمەنی بزوێنەرەکان بوو وەک (Gamma) ی بەریتانی کە لە ساڵی ١٩٥٠ یەکان بوو کە پڕۆسەی ئەلقەیی داخراو (بازنەی داخراو) بەکارھێنرا لە شیکردنەوەی ھاندەر لە ژوور ئۆکاید بۆ لێخوڕینی تۆڕباینەکان پێش پستنەکان (سوتێنەر) لە گەڵ نەوتی سپی (Kerosene) لە چەمبەری سوتێنەری گونجاودا. ئەمە سودەکانی چوستی بە بەشەکانی سوتێنەر (پستن) دەبەخشێت، ئەمەش وادەکات دوورکەوتنەوەیەک لە کێشەکان ھەبێت و سوودی زیاتربێت. یەکەم گەشەسەندنی سەرکەوتوانەیی ھایدرۆجینی شل لە ئەمریکا بوو، بزوێنەری RL-10 یەکەم فڕینی لە ساڵی ١٩٦٢ بوو. بزوێنەرەکانی ھایدرۆجینی بەکاردەھاتن وەک بەشێک لە Apollo program ھەروەھا ئەو سوتەمەنی شلەی ھایدرۆجینە ھۆکارێک بوو بۆ کەمکردنەوەی بەشە نزمەکانی مووشەکەکە ھەروەھا کەمکردنەوەی قۆبارەی مووشوکەکە و بڕی تێچوو بۆ گواستنەوەی مووشەکەکە. زۆرترین بزوێنەر کە بەکارھاتبێ لەسەر یەک مووشەک لەلایەن NASA وە بووە کە ٤٤ بزوێنەر بوو لە ساڵی ٢٠١٦ لەسەر Black Brant.
ۊ
ۊ یەکێکە لە پیتەکانی ئەبجەدی کوردی و تایبەتە بە شێوەزارەکانی کوردیی باشووری و لەکیی زمانی کوردی. پاش ئەم پیتە ئەگەر حەرفی دەنگدار بێت، دەبێ "ی"ێیەکی یاریدەر لە نێوان دوو پیتەکەدا بنووسرێت وەکوو: کۊیە کە ئەگەر بە کۊە بنووسرێت زۆر ھەڵەیە و نابێ دوو پیتی دەنگدار بەدوای یەکدا بنووسرێن. ئەم پیتە وەک پیتی "و" دوو شێوەی دەنگدار (ü) و نیمچە دەنگداری (ẅ) ھەیە کە بە جیاوازییەکی بچووکەوە تەلەفوز دەکرێن، بۆ نموونە حەرفی "ۊ" لە وشەی 'دۊر'دا (یانی دوور) پیتێکی دەنگدارە بەڵام لە وشەی 'قەۊ'دا (یانی قەوی، بەهێز) حەرفێکی نیمچە دەنگدارە.
یوونیکۆد
ئەم پیتە کوردییە لە ستانداردی یوونیکۆددا:
بەکارھێنان
ھەندێ وشەی کەڵھوڕی (کوردیی باشووری) کە ئەم پیتە لە خۆ دەگرن و مانایان بە کوردیی ناوین و کوردی باکووری لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتوون:
دراوی ڕەمزی
دراوی ڕەمزی (ئینگلیزی: cryptocurrency (or crypto currency)) سەرمایەیەکی دیجیتاڵە کە داڕێژراوە تا بۆ پارێزراوکردنی گواستنەوەکانی وەکوو ناوبژیی ئاڵوگۆڕ (ئینگلیزی: Medium of exchange) کار بکات.
سەرجاوەکان
پۆل:دراوی ڕەمزی
ڕاندی شیکمان
ڕاندی واین شیکمان ژینناسی-خانەی ئەمریکییە لە زانکۆی کالیفۆڕنیا، بێرکلی و سەرنووسەری پێشووی Proceedings of the National Academy of Sciences. ئەو چەندین خەڵاتی گرنگی پێبەخشراوە، لەوانە خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکیدا کە لە ٢٠١٣دا وەریگرتووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئێدینبەرە پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ئێسکە ناسکەی باسک
وێنۆک
ئێسکەکانی گوێ
ئێسکەکانی گوێ یان ئێسکەکانی بیستن ناوی سێ ئێسکی بچووکە لە گوێی ناوەڕاست کە ڕۆڵیان گواستنەوەی لەرزینەکانی تەپڵی گوێیە بۆ دەوروبەری گوێی ناوەوە. هەردوو گوێچکەکە سێ ئێسکیان هەیە کە پێیان دەوترێت چەکوشی و سەنگە و ناڵی. ئەم ئێسکانە بەهۆی لێکچوونیان لەگەڵ چەکوش و سەنگە و ناڵ بەم ناوە ناونراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئێسکەکانی سەر و مل
ئێسکە ناسکەی باسک
ئێسکە ناسکەی باسک یان ئوولنا یەکێکە لەو دوو ئێسکە درێژەی کە دەکەوێتە پێشەوەی قۆڵەوە و مەچەک بە ئەژنۆوە دەبەستێتەوە و لە جەستە نزیکترە. ئەم ئێسکە لە سەرەوە لەگەڵ ئێسکی باسک و لەگەڵ ئێسکە ئەستوورەی باسک و لە خوارەوە لەگەڵ ئێسکی مەچەکدا یەکدەگرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئێسکە درێژەکان
قزل عاشق
جوگرافیا
قزل عاشق ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پێروو لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
پێروو نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
قزل عاشق
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە و شیعە) و مەسیحی پێکھاتووە.
پێروو لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
قزل عاشق
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ژێرزەمینی
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ھلێران ھلێران ھلێران پۆل:گوندەکانی شارستانی ھلێران پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
.ly
ly. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتی لیبیایە لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا و لە ١٩٩٥دا دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
جانێت جاگان
جانێت ڕۆسەنبێرگ جاگان (Janet Jagan؛ کە دایکبووی ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٠ - مردووی ٢٨ی ئازاری ٢٠٠٩) ژنە کەسایەتی سیاسیی گویانا ییە، ئەو لە ماوەی ١٧ی ئازاری ١٩٩٧ بۆ ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٧، بوو بەشەشەمین سەرۆک وەزیرانی گویانا، هەروەها لە ماوەی ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٧ تاکوو ١١ی ئابی ١٩٩٩ بووە شەشەمین سەرۆکی گینیا. ئەو یەکەمین ژنە لە وڵاتەکەی کە هەریەکێک لەم پۆستانەی وەرگرتبێت. ئەو ژنی شێدی جاگان بوو، ناوبراو چوارەمین سەرۆکی گینیا بوو. جانێت بەرزترین مێدالیای ڕێزلێنانی لە وڵاتەکەی پێدراوە (Order of Excellence)، ئەمەش لە ساڵی ١٩٩٣ بوو. لە ساڵی ١٩٩٨، لەلایەن ڕێکخراوی یوونێسکۆ مێدالیای زێڕینی مەهاتما غاندی پێدرا لەپای کارەکانی بۆ چەسپاندنی مافەکانی ژنان.
سەرەتای ژیان
جانێت لە دایک و باوکێکی جوولەکە لە ساڵی ١٩٢٠ لە شیکاگۆ لە دایکبوو. داپیرە و باپیرەشی کە ئەوانیش جوو بوون پێشتر لە ڕۆمانیا و هەنگاریا وە کۆچیان کردبوو بۆ ئەمریکا. جانێت لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٢، کاتێک تەمەنی ٢٢ ساڵان بوو ئەوا وەک خوێندکارێکی پەرستیار لە ننەخۆشخانەی کەنتری کووک کاری دەکرد، لەوێ چێدی جاگان بیننی کە خوێندکاری بەشی ددان سازی بوو لە زانکۆی ننۆرتوێست، ئەوان بەیەکەوە هاوسەرگیرییان کرد. دواتر لە ٥ی ئابی ١٩٤٥ ئەوان بەیەکەوە چوونە گینا، لەوێ هاوسەرەکەی کلینیکی پزیشکییەکەی دامەزراند.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر پۆل:خانمە سەرۆکەکان پۆل:مردووانی ٢٠٠٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠ پۆل:سۆسیالیستەکانی جوولەکە
ئینسۆمنیاک گەیمز
وێنۆک ئینسۆمنیاک گەیمز کۆمپانیایەکی ئەمریکییە بۆ پەرەپێدانی کایە ڤیدیۆیەیییەکا کە لە ٢٨ی شوباتی ١٩٩٤ لەلایەن تێد پرایس لە شاری بێربانک لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لەژێر ناوی سەرەتایی «ئێکستریم سۆفتوێر» دامەزراوە، و دوای ساڵێک ناوی گۆڕدرا بۆ ئینسۆمنیاک گەیمز. ئەم کۆمپانیایە بەرھەمھێنەری یارییە ڤیدیۆیییە جۆراوجۆرەکانە بۆ پلەی ستەیشن ١ و پلەیستەیشن ٢ و پلەیستەیشن ٣ و پلەیستەیشن ٤ و پلەیستەیشن ٥ و ئێکس بۆکس ٣٦٠ و ئێکس بۆکس وەن و سیستەمی کارپێکردنی جۆراوجۆر. لە نمایشی گەیمزکۆم ٢٠١٩ بە فەرمی ڕاگەیەندرا کە ئەم ستۆدیۆیە پەیوەندی بە ستۆدیۆکانی پلەیستەیشنەوە کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:یەکگرتن و بەدەستھێنان لە ساڵی ٢٠١٩ پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی بنکەکەیان لە بێربانک، کالیفۆڕنیایە پۆل:ستۆدیۆکانی پلەی ستەیشن پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
تۆماس سۆدھۆف
تۆماس کریستیان سۆدھۆف ( لەدایکبووی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٥) کیمیازانێک و کیمیاگەرێکی ئەڵمانی-ئەمریکییە بە باشی ناسراوە لە بواری زیندەکیمیای ئەڵمانی و ئەمریکی دا ناسراوە بە خوێندنی گواستنەوەی سیناپسی، چونکە لە ئێستادا پڕۆفیسۆرە و لە کۆلێژی پزیشکی زانکۆی ستانفۆرد، دەمارناسی، پزیشکی دەروونی و زانستە ڕەفتارییەکان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥ پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:نیشانی فەرماندە سوارچاکە ناوازەکانی کۆماری فیدڕالی ئەڵمانیا پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
محەممەد تۆفیق عەلاوی
محەممەد تۆفیق عەلاوی سیاسەتمەدارێکی عێراقیە، لە (١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠)بوو بە سەرۆک وەزیرانی عێراق دوای دەست لەکارکێشانەوەی عادل عەبدولمەھدی بەھۆی داواکاری خۆپێشاندەرانی عێراقیەوە، پێشتر وەزیری پەیوەندیەکان بووە لە حکومەتی عێراق ھەروەھا ھەمان پۆستی ھەبوو لە حکومەتەکەی مالیکی (٢٠٠٦)، بەڵام لە ٢٠١٢بەھۆی گەندەلی کابینەکە و ململانێیە ڕەگەزپەرستیەکانی ناو حکومەتەکە ناچاری دەست لەکارکێشانەوە بوو.
خوێندن
محەممەد عەلاوی خوێندکاری ئەندازیاری نژیاروانی بووە لەزانکۆی بەغدابەڵام بەھۆی چالاکیە ڕامیاریەکانی لە لایەن حکومەتی سەددام حوسێن داواکراوە، ناچاربووە عێراق جێبھێلێت بەئاراستەی لوبنان و لەزانکۆی ئەمریکی لە بەیروت خوێندنی نژیاروانیەکەی تەواو کردووە، دواتر لوبنانیشی جێھێشتووە بەرەو شانشینە یەکگرتوەکان
کاری بازرگانی
لە ئینگلتەرا ھاوکات لەگەڵ خوێندنی لە خوێندنی باڵادا دەستدەکات بەدامەزراندنی ھاوبەشگایەکی بواری تەزبەری کارەبایی بەناوی (ھاوبەشگای تۆفیق عەلاوی) کە جۆرەھا تەزبەری ڕووپێچراو بە پلاستیک وچیمەنتۆی دروستدەکرد. بەڵام ھاوبەشگاکە ئابلوقەی خراسەر لەلایەن حکومەتی عێراقیەوە لە ١٩٩٧بە بیانووی ئەوەی ھاوبەشگاکە ھی پارتە بەرھەڵستکارە شیعەکانە و بەرھەمەکەی لەدژی ئاسایشی عێراق بەکاردێت. دوای داخستنی ھاوبەشگاکە ئەمجارە لەبواری بەرنامەکاری کۆمپیوتەری ھاوبەشگایەکی دامەزراند جگە لە چەندین کاری تر لە بواری خانووبەرە لە لوبنان و مەغریب و ئینگلتەرا.
کۆربەندی ئاینە نێودەولەتیەکان
محەممەد عەلاوی لە سوێس بەشداری کۆربەندی ئاینە نێودەولەتیەکانی کرد وەک نوێنەری موسڵمانان، ئەم کۆربەندە لەچوارچێوەی لوتکەی مرۆڤایەتی بەسترا لەساتی جەنگی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
پۆستە رامیاریەکانی
محەممەد عەلاوی بەشداری لە کۆنگرەی سەڵاحەددین کرد بۆ پارتە بەرھەڵستکارەکان (١٩٩٢)ھەروەھا بەشداری کۆنگرەی لەندەن ی کرد لە ٢٠٠٢بەرلە ڕوخانی سەددام، لە ٢٠٠٥وەک نوێنەری گەل چووە ناوپەرلەمانی عێراقەوە. محەممەد عەلاوی ئامۆزای ئەیاد عەلاویە کە پارتی بەرھەڵستکاری باڵای نیشتمانی عێراقی دامەزراند.
لە ٢٠٠٦بەھۆی پاڵپشتی ئەیاد عەلاوی پۆستی وەزیری پەیوەندیەکانی وەرگرت لە کابینەکەی مالیکی. دوای پانزەمانگ دەستی لەپۆستەکەی کشاندەوە، چەندین جار خۆی بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران بەربژێرکردوە. ئەندام پەرلەمان بووە لەبەرەی بەرھەڵستکاران. لە کابینەی ٢٠١٠گەڕاوەتەوە ھەمان پۆستی وەزاری، ھەم دیسان دەستی لەکارکێشایەوە بەھۆی دەستێوەردانی مالیکی لەکارەکانی.
پۆستی وەزیری پەیوەندیەکان
محەممەد عەلاوی لە (٢٠٠٦–٢٠٠٧)ھەروەھا (٢٠١٠–٢٠١٢)وەزیری پەیوەندیەکان بووە، لەھەردووجاریشیدا دەستی لەکارکێشاوەتەوە بەھۆی ململانێکانی مالیکی
سیاسەتی محەممەد عەلاوی ڕووبەروبونەوەی گەندەلیە. بەھۆی پۆستی وەزاریەکەی ڕووبەروی گەندەڵی و بەرتیل بۆتەوە ھەروەھا چاودێری ووردی ھەموو ئەو بەڵێننامانە کردوە کە وەزارەت بەستویەتی لەگەلیان. ئەو ھاوبەشگایانەی بەرتیلیان داوەتە کارمەندانی وەزارەتەکەی خستونیەتی ناو لیستی ڕەش و بەبڕی ٪‏٣٠ بەڵێننامەکانی سزای داون، بەھۆی ئەمەوە بەردەوام لەگەڵ مالیکی ناکۆک بوینە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی بەغدا پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق پۆل:شیعە عێراقییەکان پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا
ئێسکەکانی پەنجە
وێنۆک
ئێسکەکانی پەنجە بریتین لە ئێسکە بچووکەکانی پەنجە و پەنجەکانی قاچ.
سەرچاوەکان
پۆل:توێکاریی بڕبڕەداران پۆل:ئێسکە درێژەکان
ھەنارانی خواروو
ھەنارانی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەکرەجۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ھەنارانی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قوڵقوڵە، دۆڵەڕووت و لە باشوور لەگەڵ گوندی فەیاڵ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کارێزکڵاو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سۆتکە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بەرموودا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
بەرموودا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
چوارڕوو
وێنۆک|چەپ|230px|چوارڕوو. لە ئەندازەدا، چوارڕوو یان چوارپاڵوو یان ھەرەمی سیانی تەنێکی داخراوە لە چوار ڕووی سێگۆشەیی پێکدێت. بەو چوارڕوویەی ھەر چوار ڕووەکانی جووتن، دەوترێت چوارڕووی ڕێک.
بەرموودا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
چوارڕوو
سەرچاوەکان
پۆل:فرەڕووەکان پۆل:تەنە ئەفلاتوونییەکان
سپایدەرمان (کایەی ڤیدیۆیی ٢٠١٨)
سپایدەرمان یارییەکی ڤیدیۆیی ئەکشنی و سەرکێشییە کە لەسەر بنەمای پاڵەوانی سەرەکی سپایدەرمان لە کۆمپانیای مارڤڵ کۆمیکس دروست کراوە. یارییەکە لەلایەن کۆمپانیای ئینسۆمنیاک گەیمز پەرەی پێدراوە و لەلایەن کۆمپانیای سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە، کە تایبەتە بە کۆنسۆلی پلەیستەیشن ٤ و وەشانێکی ڕیماستەرکراوی یارییەکە بۆ پلەی ستەیشن ٥ و کۆمپیوتەر بڵاوکرایەوە. ئەمە یەکەم یاری مۆڵەتپێدراوە کە لەلایەن کۆمپانیای ئینسۆمنیاک گەیمز پەرەی پێدراوە. ئەم یارییە چیرۆکێکی نوێی سپایدەرمان دەگێڕێتەوە و پەیوەندی بە فیلم و کتێبی کۆمی کەوە نییە. یارییەکە ھەردوو لایەنی پیتەر پارکەر و سپایدەرمان دەگرێتەوە و سپایدەرمانێکی بە ئەزموونتر لەخۆدەگرێت. بەدواداچوونی ئەم یارییە بەناوی سپایدەرمان: مایڵز مۆرایڵز لە جەژنی ٢٠٢٠ بۆ کۆنسۆلی پلەی ستەیشن ٤ و پلەی ستەیشن ٥ بڵاوکرایەوە، وەشانی دووەمی ئەم یارییەش بە بڵاوکردنەوەی ترەیلەرێک ناسێندرا.
یاریکردن
سپایدەرمان یارییەکی ئەکشن و سەرگەرمییە و لە شوێنێکی جیھانی کراوەدا لە شاری نیویۆرک دانراوە و لە کامێرای کەسی سێیەمەوە بەدواداچوونی بۆ دەکرێت. یاریزانان دەتوانن تواناکانی سپایدەرمان کەڵک وەربگرن، لەوانە فڕێدانی تۆڕ، و خۆ خشاندن لە دیواردا، ھەروەھا توخمە نوێیەکانی تری یاریکردن، یەکێک لەوانە توانای بەزاندنی بەربەستەکانە بە بەکارھێنانی پارکۆر. ھەروەھا شەڕی ژینگەیی و ڕووداوی خێرا و دزێو تایبەتمەندییەکانی دیکەی ئەم یارییەن. پیتەر پارکەر گەنجێکی تەمەن ٢٣ ساڵە و لەگەڵ دکتۆر ئۆتۆ ئۆکتاڤیۆس وەک زانایەک لە تاقیگەیەکدا کاردەکات. ماوەی ھەشت ساڵە پیتەر ڕۆڵی سپایدەرمان دەبینێت و ڕۆڵی خۆی وەک پارێزەری شاری نیویۆرک بینیووە. لە سەرەتای چیرۆکەکەدا، سپایدەرمان شکست بە ویلسۆن فیسک (کینگپین) دەبات، بەڵام گرووپێکی نوێ بە ناوی ئیڤڵ ئینسایدەر سەرھەڵدەدەن.
سەرچاوەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٨ پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن ٥ پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون پۆل:یارییەکانی ویندۆز
ھونەرەکان
ھونەرەکان بەشێکی گەورەی چاند پێکدێنن، و وشەکە ماناییەکی زیاتری ھەیە لە "ھونەر". ھونەرەکان بریتین لە ھونەری سۆمایی، ھونەری وێژەیی، (نموونە کتێب و نووسراوەکانی تر و پێشکەشکردنی ھونەرەکان (نموونە مۆسیقا، سەما، دراما)
ھەندێکجار، لە زانکۆکان کورتکراوەتەوە بۆ کۆمەڵە بابەتێکی فراوانتر کە بەشێوەیەکی ڕێک پێیان دەوترێت زانستە مرۆیییەکان، کە لەناویدا فەلسەفە، خواناسی، وێژە، زمان، مێژوو.
ھونەرە بیناییەکان
نژیاروانی ھونەر و زانستە لەسەر دیزانکردنی. بینا و پەیکەرتاشی ھەروەھا بەشدارە لە دابینکردنی جوانی بۆ ئەو شتانەی بەرھەمی دەھێنێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھونەرەکان پۆل:جوانیناسی
بزووتنەوەی دیموکراتی گەلی کوردستان
بزووتنەوەی دیموکراتی گەلی کوردستان ڕێکخراوەیەکی سیاسیی چەپ لە باشووری کوردستانە کە لە ٢٥ی ئابی ١٩٩٥ دامەزراوە. بەپێی پرۆگرامی بزووتنەوەکەدا بزووتنەوەی دیموکراتی گەلی کوردستان ھێزێکی سیاسی، دیموکراتی، جەماوەری و پێشکەوتنخوازە کە لە پێناوی بەدیھێنانی مافە ڕەواکانی گەلی کوردستان تێدەکۆشێت.
ماندەلۆریان (کەسایەتی)
ماندالۆریان, یان ماندۆ بە کورتی، کەسایەتییەکی خەیاڵی ناو زنجیرەی جەنگی ئەستێرەکانە، کە وەک کەسایەتی سەرەکیی زنجیرەکەی دیزنی+ ماندالۆریان و کەسایەتییەکی لاوەکی لە کتێبەکەی بۆبا فیت دەردەکەوێت. هەتیوە لە منداڵیدا، دین دجارین لە لایەن کولتووری ماندەلۆریانەکان هەڵگیراوەتەوە و وەک جەنگاوەر مەشقی پێکراوە، دواتر دەبێت بە ڕاوچی خەڵات و ناوی گەلەکەی وەک نازناو بەکاردەهێنێت. کەسایەتییەکە زۆر بەکەمی دەبینرێت دەمامکە زیوییەکەی لابەرێت، کە باوەڕەکەی قەدەغەی کردووە دایکەنێت.
بزووتنەوەی دیموکراتی گەلی کوردستان
بەستەری دەرەکی
پۆل:لیژنەی کاری ھاوبەشی چەپی کوردستان پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٩٥ پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان پۆل:حیزبەکانی عێراق پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
ماندەلۆریان (کەسایەتی)
دروستکەری ماندەلۆرین و شۆڕەنەرەکەی جۆن فاڤرو کەسایەتییەکەی دروستکردووە، بەشێکی لە کەسایەتییەکەی کلینت ئیستوود پیاوی بێ ناوی فیلمەکانی دۆلەرز تریلۆجیی وێستێرن سپاگێتیی دەرهێنەر سێرگیو لیۆن وەرگیراوە. فیلمەکانی سامۆرایی ئاکیرا کورۆساوا (کە کارەکانی لیۆن پێی کاریگەربووە) سەرچاوەیەکی تر بوو، هەروەها پاڵەوانی جەنگی ئەستێرەکان هان سۆلۆ کاریگەری لەسەر گێڕانەوەی کەسایەتییەکە هەبووە. ماندەلۆرین دەنگ و ڕۆڵگێڕانەکەی لەلایەن پێدرۆ پاسکاڵ گێردڕاوە. فاڤرو بۆ ڕۆڵەکە لێی نزیک کەوتەوە، و هاوڕێ نزیکەکەی و هاوکارەکەی ئۆسکار ئیسحاق، کە لە بووارە جیاوازەکانی جەنگی ئەستێرەکاندا ڕۆڵی پیۆ دامێرۆن دەگێڕێت، پاڵپشتی وەرگرتنی ڕۆڵەکەی لێ کرد.
جەبەجێکارانی فێڵ برێندان وەین و لەتیف کراودەر وەک شوێنگرەوەی کەسایەتییەکە (دەبڵ) کار دەکەن، زۆربەی کات ئەوان ڕۆڵی کەسایەتییەکە دەبینن، و دەنگی پاسکاڵ دۆبلاژ دەکرێت بۆی. جلەکەی ماندەلۆریان لەلایەن لێگەسی ئیفێکتس دروستکراوە. جلەکە ڕکابەرێتی بۆ ئەو ئەکتەرانەی ڕۆڵی ماندەلۆریان دەگێڕا پێشکەشکرد، لیاقەی کەسایەتییەکە زۆر گرنگە بۆ ڕۆڵگێڕانەکە چونکە دەستەواژە بچووکەکان زۆر زیادەڕۆیی تێدا دەکرێت کاتێک بە جلەکەوە ئەنجام دەدرێت.
لە سەرەتادا بۆ گرتنی گرۆگو بە کرێ گیرا، کە کۆرپەیەکی سەوزی کراوەیە و لە هەمان جۆری یۆدایە، بەڵام ماندەلۆریان هەڵیدەگرێتەوە و لە پاشماوەی ئیمپڕاتۆریەتی گالاکتیک دەیپارێزێت، و دەبێت بە باوک بۆی. داینامیکی نێوان ماندەلۆریانەکە و گرۆگو بابەتی پەروەردەکردن و باوکایەتی بە درێژایی ماندەلۆریان بەرجەستە دەکات. کەسایەتییەکە و ڕۆڵگێڕانەکەی پاسکاڵ بە گشتی ڕەخنەی ئەرێنی وەرگرت، بەڵام هەنێک ڕەخنە دەربارەی ئەوەی بە درێژایی زنجیرەکە ڕووخساری پاسکاڵ داپۆشراوە ئاڕاستەی کەسایەتییەکە کراوە.
کارەکتەرکردن
ماندەلۆریانەکە جەنگاوەرێکی بەهێز و فێڵباز و کارامەیە. ئەو زۆر خێرایە و زۆر وردەکارە لەگەڵ بلاستەر، و ژمارەیەکی کەم لە زنجیرەکەدا دەتوانن لەگەڵیدا بەدەست شەڕ بکەن وەک کارا دون. ماندەلۆریانەکە میتۆدییە کاتێک شڕ دەکات، دووژمنەکانی جیادەکاتەوە و یەک بە یەک ڕاویان دەکات. ئەو شتێکی وەک گورگی تەنیایە و زۆربەی کات بە تەنیا کار دەکات، بەڵام ئامادەیە قوبووڵی یارمەتی بکات. چەند جارێک یارمەتی لە کوییڵ قوبووڵ دەکات بە درێژایی وەرزی یەکەم، و هەوڵی پاداشتکردنی بۆ یارمەتییەکانی دەدات. هەروەها لە پایڵتی زنجیرەکەدا پێشنیاری هاوکاری لەگەڵ ئای جی-١١ دەکات بۆ گرتنی منداڵەکە.
ماندەلۆریانەکە زۆر بە کەمی قسە دەکات، و ئەو کاتەی دەیکات کەمێک زانیاری ئاشکرا دەکات کە ئەوەی پێویستە تێدەپەڕێنێت. پێدرۆ پاسکاڵ، ئەو ئەکتەرەی ڕۆڵی ماندەلۆریانەکەی گێڕا، وتی کە هەوڵدەدات کەسایەتییەکە مرۆڤانە و کراوە لێ بکات، ئەمەش لەگەڵ ئەوەی ڕووخساری بە دەمامک داپۆشراوە. دەربارەی ئەمە وتی: «بیرۆکەکە ئەوەیە، ئەو پەیوەندیدارە. ئێمە هەموومان بە قەڵغانەکانمان داپۆشراوین و لە لابردنی ئەو قەڵغانە تۆقاوین، و ئەوە ئەو شتەیە کە تێدەپەڕێت بۆ کەسایەتییەکە کە بەڕاست دەمانەوێت دوای بکەوین.» نووسەری زە ئەتلانتیک سپێنسەر کۆرنهابەر وتی کە ماندەلۆیانەکە یەکێکە لە چەندین کەسایەتی زنجیرەی جەنگی ئەستێرەکان کە دەمامک دەکەن چونکە دەمامکەکان بریتین «لەو ڕێگایانەی کە خەڵکی هەوڵدەدات تەواوەتی و گوێپێنەدان بە ئامرەکان جێبەجێبکات». کۆرنهابەر دەڵێت کاتێک بۆ یەکەم جار ماسکەکەی مادەلۆریانەکە لابرا، وەک شتێکی سەرەکی یان ئاشکراکردنی ناسنامە نهێنییەکەی پێشکەش ناکرێت، بەڵکو وەک «بیرخستنەوەیەک کە ئەم شووانی مانگایە/سوارچاکە ئاسمانییە تەنها پیاوێکە».
کەسایەتییەکە داب و نەریتەکانی ماندەلۆریان زۆر بە جدی جێبەجێ دەکات، و ڕێزێک و پێزانینێکی گەورەی هەیە بۆ کەلتووری مادەلۆریان بە هۆی گەورەبوونیەوە، کە ئەوەش دەردەکەوێت کاتێک لە خەڵاتەکانی پارە بۆ پاڵپشتیکردنی ئەوانی تر پێشکەش دەکات. هەروەها مردنی دایک و باوکی بە دەستی ڕۆبۆتەکان وایلێکرد بە گشتی ڕقی لە ڕۆبۆتەکان بێت.
پاسکاڵ باوەڕیوایە ماندەلۆریانەکە زیاتر لە پاڵەوانەکانی تری جەنگی ئەستێرەکان ئالۆزی ئەخلاقی هەیە، بە «قارەمانی تاریک» پێناسەی کردووە. ئەو وتی «پێموایە گەردوونی ئەخلاقی جەنگی ئەستێرەکان دەکرێت زۆر دیاریکراو بێت و جۆرێک ڕەش و سپی، باش یان خراپ هەیە، و لەمەدا ئەمە دەستمان یاریکردن بە سنووری نێوانیان کرد، ئەمەش زۆر سەنجڕاکێش مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت لەگەڵ ئەم کەسایەتییەدا. ئەو پاڵەوانە ئاساییەکەت نییە.» لە کۆتاییدا، پاسکاڵ باوەڕیوایە ماندەلۆریانەکە دەیەوێت شتە ڕاستەکە بکات، بەس ئەرکەکانی وەک ڕاوچی خەڵات و جەنگاوەر زۆربەی کات بەریەک دەکەون. کارڵ وێزەر دەرباەری کەسایەتییەکە وتی: پێموایە ماندەلۆریانەکە تا ڕادەیەک لە هەر کەسایەتییەکی تری ماندەلۆریان دەچێت. شتێک دەربارەی ئەو هەیە کە زۆر خۆپەرستانە و خۆپەرستییە بەڵام هەروەها شتێک دەربارەی ئەو هەیە کە زۆر ئیساری و مرۆییانەیە. مرۆڤایەتی هەیە بۆی.» لە سەرەتای زنجیرەکەدا، ماندەلۆریانەکە کەسایەتییەکی ساردی هەیە، داواکاری و پاڕانەوەی ئەوانەی دەستگیری دەکرد پشتگوێ دەخست.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی ماندەلۆریان
ستێرنۆم
ستێرنۆم (بە لاتینی : Sternum ) ئێسکێکی درێژ و تاکە و شێوەی خەنجەر و دەکەوێتە بەشی پێشەوە و ناوەڕاستی سنگ و ئیسقانەکانی پەراسوو لە هەردوو لایەوە پێیەوە لکێنراون. هەروەها، چەڵەمە بەستراوەتەوە بە بەشی سەرەوەی (دەستە). درێژی ئەم ئێسکە نزیکەی ١٥ بۆ ٢٠ سم.
سەرچاوەکان
پۆل:توێکاریی بڕبڕەداران پۆل:کۆئەندامی ئێسکبەندی
.lv
lv. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتی لاتڤیایە لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا و لە ١٩٩٣دا دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
شتە نامۆکان ٢ (ساوندتراک)
ئەلبومی ساوندتراکی دووەم وەرزی زنجیرەی نێتفلیکسی شتە نامۆکان، ناونراو بە شتە نامۆکان ٢، لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بە دیجیتاڵی بڵاوکرایەوە، لەڕێی کۆمپانیای تۆمارکردنی لەیکشۆر و ئینڤادا. وەک وەرزی پێشوو، ساوندتراکەکە لەلایەن کایڵ دیکسن و مایکڵ ستێینی باندی سوورڤایڤەوە سازکرابوو. ئەلبومەکە بەشێوەی جەستەییش بڵاوبوویەوە وەک سی دی، ڤاینڵ، و کاسێت، ساڵێک دوای بڵاوبوونەوەی بەشێوەی دیجیتاڵی.
ئاواز دانان
دەربارەی ئاواز دانانی ساوندتراکەکە، دیکسن و ستێین پێکەوە وتیان کە وەرزەکە «شێوازی نوێی ئاواز دانان نیشان دەدات، لەھەمانکاتدا جۆرە کۆنەکان دەژیێنێتەوە لەکاتی پێویستدا … ئێمە ئاوازی نوێمان دروستکردووە کە پێویستن بۆ یارمەتیدانی چیرۆکەکە، بەڵام ھێشتا ویستوومانە کە وەک وەرزی یەکەم بمێنێتەوە.» دووانەکە پێشتریش وتبوویان کە ئامێری نوێیان کڕیوە بۆ تاقیکردنەوەی زیاتر و جیاوزای لەکاتی ئاواز داناندا.
پێشوازی ڕەخنەیی
یەکەم تراکی ئەلبومەکە، «ڕۆیشتن بەناو ھۆکینسدا»، پێش ئەلبومەکە لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە. کێڤن لۆزانۆی پیچفۆڕک تراکەکەی ستیاشکرد، و وتی کە «ڕووناک و دڵگیرە» و «سەرەڕای سادەیییەکەی کاریگەرە»، و سەرنجی ئەوەیدا کە «دەنگە دیارەکانی گۆرانییەکە باشترکردنی شێوازەکەیان دەردەخات … کەشە ڕۆمانسی و پیاھەڵدەرانەکەی گۆرانییەکە دیمەنەکی کە بۆی دانراوە ئاسان دێنێتە پێش چاو: ڕۆژێکی جوان لە شارۆچکەیەکدا، شەقامەکان بە تیشکی خۆر داشۆراون، منداڵەکان پاسکیلەکانیان لێدەخوڕن، و ترس لە دوورەوە چاوەڕێیە.» ڕانداڵ کۆڵبێرنی کۆنسکوێنس ئۆف ساوندپێی وابوو کە «ئاوازە سادەکەی کەشێکی دڵپڕ و پاییزانەی خستووەتەڕوو.»، لەکاتێکدا ئەڵایەس لەیتی ڕۆڵینگ ستۆن بە «جوان» و «مەزن» ستیاشی کرد.
خشتەکان
لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئەلبومەکە ٦٬٠٠٠ یەکەی لێفرۆشرا لە یەکەم ھەفتەی بڵاوبوونەوەی.
ڕێزدێنت ئیڤڵ ٢ (کایەی ڤیدیۆیی ٢٠١٩)
ڕێزدێنت ئیڤڵ ٢ (؛ ) کایەیەکی ڤیدیۆیی ترس و مانەوەیە کە لەلایەن کاپکمەوە پەرەی پێ دراوە و بڵاوکراوەتەوە و سەر بە زنجیرەی کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵە. ئەوانەی یاری دەکەن کۆنترۆڵی کەسایەتییە سەرەکییەکانی یارییەکە، لیۆن ئێس کەنەدی و کڵێر رێدفیڵد دەکەن. چیرۆکەکە باسی لیۆن، کوڕێک کە یەکەم ڕۆژی کارکردنێتی وەک پۆلیس، لەگەڵ کڵێر، خوێندکارێکی کۆلێژ کە بە دوای براکەیدا، کریس رێدفیڵد، دەگەڕێت، دەکات. کایەکە دروستکردنەوەیەکی پێشکەوتووی وەشانە کۆنەکەی ١٩٩٨ە.