cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جەباری
هۆزی جەباری جەباری یەکێکە لە هۆزە ناودارەکانی کوردستان شوێنی هۆزەکە دەکەوێتە ڕۆژهەڵاتی کەرکوکەوە دەکەوێتە نێوان چەمچەماڵ لە باکوورەوە وە لەییلان لە ڕۆژئاواوە  گوندەکانی جەباری بریتین لە سی گوند ئەوانیش گوندەکانی (حەمک، پویزڵ، نەورۆز، تاوێربەرز، زەردە، عەلى مستەفا، ئالياوە، گۆلەمەو،حسەنخانە، كوڵەبان، بانگۆل، سۆران، شێخ محەمەدى خواروو، شێخ محمدى سەروو، مەحمود پەريزاد، تةكيە، قۆچەلى، زەوج، جانى، زنەخۆر، مۆردانە، حەفتاچەشمە، هەنارەى حمە ئەمين، هەنارەى حمە شەريف، هەنارەى حمە سەعيد، تەپەكوڕە، جافان، تەيمەزاوا، چيمن، گۆران، كانی بايز، سەوسكە، شێردەرە، داووڵ، پارياوڵە، قەڵاوێز) خەڵکی ناوچەکە بڵاو بوونەتەوە با شارەکانی سلێمانی و دهۆک و کەرکوک و هەولێر و ڕواندز و  بناری قەندیل و شەقڵاوە و قەزای چەمچەماڵ
ڤەدات ئایدن
ڤەدات ئایدن (١٩٥٣ – ٧یتەمموزی ١٩٩١) سیاسەتمەدار و داکۆکیکاری مافی مرۆڤی کورد بوو. ئەو سەرۆکی رێکخستنەکانی ئامەدی پارتی رەنجی گەل (هەپ) بوو. ئایدن لە تەممووزی ١٩٩١ دەڕفێندرێت، دوای دوو ڕۆژ تەرمەکەی دەدۆزرێتەوە، تا ئێستا بکووژی ئەو نادیارەـ
ئایدن هاوسەرگیری لەگەڵ سوکران ئایدن کردبوو.
ژیانی سەرەتایی و خوێندن
ڤەدات لە ساڵی ١٩٥٣ لە گوندی کازانجی سەر بە ناحیەی بسمیل سەر بە پارێزگای دیاربەکر لە دایکبووە. لە ساڵی ١٩٧٩ بەشی ئەدەبی قوتابخانەی پیشەیی لە دیاربەکر دەرچووە دەبێتە ئەندامی دامەزرێنەر و نوێنەری لقی ئامەد لە کۆمەڵەی مافی مرۆڤی تورکیا (IHD).
چالاکوانی مافەکانی کورد
لە کۆبوونەوەی ساڵانەی IHD لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٩٠، ڤەدات یەکەم وتاری بە زمانی کوردی لە بەردەم خەڵک لە تورکیا پێشکەش کرد، لەو کاتە قسەکردن بە زمانی کوردی قەدەغە بوو. بڕیاری بە کوردی گوتنی وتارەکە لەلایەن نوێنەرانی کوردەوە درا، بەڵام کەسانی دیکەی تووشی سەرسوڕمان کرد. زۆرێک لە نوێنەرانی دیکەی غەیرە کورد لە ناڕەزایەتییەکدا کۆنگرەیان بەجێهێشت و ئایدنیش بەردەوام بوو لە وتارەکەی کە ئەحمەد زەکی ئۆکچوئۆغڵو وەرگێڕدرایە سەر زمانی تورکی. ئایدن لە زیندانی ئولوجانلار لە ئەنقەرە دەستبەسەر و دەستگیرکرا. دوای ئازادکردنی وەک سەرۆکی پارتی رەنجی گەل لە دیاربەکر هەڵبژێردرا.
تیرۆرکردن
لە ٥ی تەمموزدا، ئەو چەکدارانەی خۆیان وەک ئەفسەری پۆلیس ناساندبوو، لە ماڵەکەیدا خۆیان نیشان دا و بە زۆر سواری ئۆتۆمبێلێکیان کرد. لە ٧ی تەمموزدا تەرمی ناوبراو لە ژێر پردێکدا لە دەرەوەی پارێزگای دیاربەکر، لە قەزای مادەن لە پارێزگای ئێلازیگە دۆزرایەوە. دەستبەجێ لە شارەوانی مادەن بەخاک سپێردرا، بەڵام دواتر پشکنینی جەستەی بۆ کرا و دوای ئەوەی پشتڕاستکرایەوە کە تەرمەکەی هی ئایدنە، لە دیاربەکر بەخاک سپێردرا. کەللەسەر و قاچەکانی شکا بوون و نزیکەی ١٥ فیشەک بە جەستەیەوە کەوت بوو. ٨ فیشەک لەناو جەستەیدا دۆزرایەوە. کەس بە تاوانی کوشتنی ڤەدات ئایدین تۆمەتبار نەکرا. لە پرسەکەیدا لە دیاربەکر لە ١٠ی خاکەلێوە، پۆلیس تەقەیان ئاراستەی جەماوەرێکی هەزاران کەسی ماتەمینی کرد. پۆلیس بانگەشەی ئەوە کرد کە بەرد لە ناو خەڵکەکەوە بۆیان فڕێدراوە، هەرچەندە شایەتحاڵەکان ئەمەیان ڕەتکردەوە. لە ئەنجامدا ٧ بۆ ١٣ کەس کوژراون و تا ١٠٠ کەسیش بریندار بوون. ناڕەزایەتییەکان دژی ئەم ڕووداوانە لە ڕۆژانی دواتردا دیاربەکر، نسێبین ، لیجە ، ئولودەرێ و بسمیل درووست بوو. هیچ کەسێک بە کوشتنی ئامادەبووانی پرسەکە بە تاوانبار لە قەڵەم نەدرا. لە ٤ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣ شاندێکی پەرلەمانتارانی پارتی دیموکرات کەوتنە بەر هێرشێکی چەکداری کاتێک لە باتمان لە ئەرکێکدا بوون و هەوڵیان دەدا بزانن کێ ئایدنی کوشتووە. لە ئەنجامدا پەرلەمانتاری ماردین مەحمەت سینکار و سەرۆکی پارتی خۆجێیی باتمان کوژران و پەرلەمانتاری باتمان نیزامەدین تۆغوچ لەگەڵ سێ کەسی دیکە بریندار بوون. لێکۆڵینەوە لە کوشتنی ڤەدات ئایدن بەردەوام بوو، بەڵام لە ساڵی ٢٠٢١ دۆسییەکەی بەتەواوی لەلایەن دادگا داخرا.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی ئامەد پۆل:کوردەکانی تورکیا پۆل:مردووانی ١٩٩١ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
پازدەلا
لە ئەندازەدا، پازدەلا ، فرەگۆشەیەکە خاوەنی پازدە لایە.
پازدەلای ڕێک
لە پازدەلایەکی ڕێکدا، ھەموو لاکان و ناوەگۆشەکان یەکسانن. پێوانەی ھەر یەک لە ناوەگۆشەکانی پازدەلای ڕێک، ١٥٦ پلە و ڕووبەرەکەی لە ڕێگەی ئەم ھاوکێشە دەدۆزرێتەوە:
کێشانەوەی پازدەلای ڕێک
یەکێک لە ڕێگاکانی کێشانەوەی پازدەلای ڕێک بە بەکارھێنانی ڕاستەی پلەکراو و پەرگار:
سەرچاوەکان
پۆل:شێوە سەرەتایییەکان پۆل:فرەگۆشەکان
ڕێکخراوەی خۆراک و کشتوکاڵ
چەپ|250px|وێنۆک|لۆگۆی فاو
ڕێکخراوەی خۆراک و کشتوکاڵ یان فاو (، کورت دەکرێتەوە بۆ FAO) ڕێکخراوەیەکی نەتەوە یەکگرتووەکانە. ھەوڵ دەدات برسیەتی ببەزێنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٤٥
ویلایەتی پی
پی (بە چینی:邳) ویلایەتێکی سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو کە لەلایەن خێزانی ڕێن (任) فەرمانرەوایی ئەکرا
میتۆد
میتۆد، (ڕەوش یان ڕەوشت) وشەیەکی یۆنانیی کۆنە و بە مانای شوێنکەوتن و ڕێگرتنەبەرە. لەم سەدە دواییانەدا، زۆرتر بە مانای پرۆسەیەکی نوێنراوە بۆ جێبەجێکردنی ئەرکێکی تایبەت.
ویلایەتی پی
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
ھیو وێڵچمان
ھیو ستیوارت جاسپەر وێڵچمان (لەدایکبووی شووباتی ١٩٧٥) سینەماکار و سیناریۆنووس و بەرھەمھێنەرێکی بەریتانییە.
مەلا خەلیل مشەختی
نووسەر و شاعیرێكی كوردە، خاوەنی نزیكەی بیست بەرهەمە و بەشی زۆریان چاپ نەكراون. كتێبی منطق الطیر ی عەتتاری نەیشابووری بۆ كوردیی كورمانجی وەرگێڕاوە مەولوودنامەی نووسیوە فەرهەنگی كوردی- كوردی نووسیوە چوارینەكانی باباتاهیری هەمەدانی كردۆتە كوردی
فەقێ قادری ھەمەوەند
فەقێ قادری ھەمەوەند شاعیرێکی کوردە، شیعرەکانی بە زاری گۆرانی نووسیون، دیوانێکی لەپاش بەجێماوە بەناوی کۆمەڵە شیعری فەقێ قادری ھەمەوەند. فەقێ قادر لە کتێبی فەزیلەتی بەنی ئادەمدا بەم دوو بەیتە بەم شێوە خۆی دەناسێنێت:
لە شیعرەکانیدا، زۆرتر «فەقێ»ی وەکوو نازناویی شیعری بەکار ھێناوە و ھەندێک جاریش، «دەروێش» و «فەقێ دڵ» کردووە بە نازناو بۆخۆی.
نموونە شیعر
شیعرەکانی فەقێ قادر زۆرتر لەبارەی ئایین، ئامۆژگاری و وەسفی سروشت و سکاڵا لە دونیا و ڕۆژگارە. لەم شیعرەی خوارەوەدا سکاڵا لە بێ وەفایی دنیا دەکات:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرەکانی کوردیی گۆرانی
سەبەربیکۆن
سەبەربیکۆن فیلمێکی کۆمێدیای ڕەشی ئەمریکیی ٢٠١٧یە لە نووسین و دەرھێنانی جۆرج کلونی، و لە پاڵپشتی نووسینی برایانی کۆون و گرانت ھێسلۆڤ. فیلمەکە لە ڕۆڵگێڕانی مات دەیمن، جولیان موور، نۆوا جوپ، ئۆسکار ئایزەکە، و باسی باوکێکی بێکێشە دەکات لە ١٩٥٩دا کە دەبێت ڕووبەڕووی شەیتانەکانی ببێتەوە دوای ئەوەی ھێرشدەکرێتە سەر ماڵێکی گەڕەکەکە. بە کەمی لەسەر ڕووداوێکی ١٩٥٧ لە لێڤیتاون، پێنسلڤەینیا وەرگیراوە، کە خێزانێکی ڕەشپێست دەچنە گەڕەکێکی تەواو سپیپێستەوە، کە دەبێتە ھۆی سەرھەڵدانی ڕەگەزپەرستی و توندوتیژی دژی خێزانەکە.
زۆربەی وێنەگرتنەکە لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لە لۆس ئانجلەس دەستیپێکرد. سەبەربیکۆن لە بەشی پێشبڕکێی سەرەکیی ٧٤ەم فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ڤێنیس پریمییەرکرا لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧، دواتر لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی تۆرنتۆی ٢٠١٧ پەخشکرا، و لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لە تەواوی سینەماکانی ئەمریکا بڵاوبۆوە. ڕەخنەی تێکەڵی وەرگرت لەلایەن ڕەخنەگرانەوە و ڕەخنەی لێگیرا بەھۆی چیرۆکەکەیەوە، و تەنھا $١٢ ملیۆنی کۆکردەوەە بۆکس ئۆفیس بەرامبەر بودجەی $٢٥ ملیۆن.
چیرۆک
لە ١٩٥٩دا، گەڕەکە ئاشتی و سپیپێستەکەی سەبەربیکۆن دەکەوێتە لەرزە بەھۆی ھاتنی خێزانێکی ئەفریقی-ئەمریکی، مایەرسەکان.
گاردنەر لۆج، کە پیاوێکی دڵخۆش و بێکێشەی خێزانەکەیە، لەگەڵ ڕۆزی ژنی کە ئیفلیجە، نیکی کوڕیان و مارگرێتی خوشکی دووانەی ڕۆزدا لە سەربەربیکۆن دەژیێت. شەوێک، دوو دز، بە ناوی سلۆون و لویس، ماڵەکەی لۆج دەبڕن، و ھەموو خێزانەکە دەبەستنەوە و ڕۆز دەکوژن بە زۆر پێدانی کلۆرۆفۆرم. مارگرێت دێتە ماڵەکەوە تا نیکی بەخێوبکات. زوو دوای مردنی خوشکەکەی، مارگرێت خۆی وەک ڕۆز لێدەکات، بە ڕەنگکردنی قژی بە زەرد و کردنی سێکس لەگەڵ گاردنەردا.
خێزانی لۆج لەلایەن پۆلیسەوە بانگدەکرێن بۆ بنکەی پۆلیس بۆ ناسینەوەی سلۆون و لویس، بەڵام ھەردوو گاردنەر و مارگرێت دەڵێن کە پیاوە ھەڵەکانیان گرتووە، ھەرچەندە نیکی ئەوە دەناسێتەوە کە دایکی کوشتووە. زوو دوای ئەوە، سلۆون دەچێتە شوێن کارەکەی گاردنەر و داوای ئەو پارەیە دەکات کە قەرزداری ئەوە تا ھی لویس بداتەوە – کە پارەی کوشتنەکەی ڕۆزە. کاتێک گاردنەر پارەکە نادات، سلۆون و لویس پلاندادەنێن بۆ چوون بۆ ماڵەکەی و کوشتنی نیکی و مارگرێت.
کاتێک ناکۆکییەکان زیاد دەکەن لە نێوان نیشتەجێکانی سەبەربیکۆن و دراوسێ نوێیە ئەفریقی-ئەمریکییەکەیان، کارمەندی بیمەکان بەد کووپەر ڕۆژێک دێت کە گاردنەر لە ماڵ نییە و چەند پرسیارێک لە مارگرێت دەکات، کە بۆ پاککردنەوەی ئاڵا سوورەکانی وەرگرتنی بیمەکان دەگەڕێت کە لەسەر ڕۆز و گاردنەر دوای مردنی کراوە. کووپەر بە مارگرێت دەڵێت کە گومانی ھەیە گاردنەر خۆی ڕۆزی کوشتبێت بۆ بردنی موڵک و سامانەکانی، و مارگرێت کووپەر دەردەکات لە ماڵەکە.
لەو شەوەدا، کە خۆپیشاندانێکی گەورە لە ماڵی نیشتەجێ نوێیە ئەفریقی-ئەمریکییەکان دەبێت بە شەڕ و ھەرا، کووپەر دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی ڕووبەڕوو قسە لەگەڵ گاردنەردا بکات. بە گاردنەر دەڵێت کە سروشتی ساختەکاریی بیمەکەی ئەو و مارگرێت دەزانێت و ھەوڵدەدات شانتاژیان بکات بە دانی تەواوی سامانەکەیان تا بە کەس نەڵێت. مارگرێت قاوەکەی کووپەر ژەھراوی دەکات بە ئەلکالیی، و گاردنەر بە شیشی ئاگردانەکە دەیکوژێت. گاردنەر دەڕوات تا لاشەکەی بشارێتەوە، لەکاتێکدا سلۆون بەدوایەوەیەتی.
مارگرێت ھەوڵدەدات ژەھر بدات بە نیکی لە ساندویچ و شیرێکدا دوای ئەوەی بە نھێنی گوێی لە گفتوگۆکەی ئەو و کووپەر بووە و پەیوەندی بە خاڵی، میچ، کردووە بۆ یارمەتی. نیکیی گوماندەکات و ساندویچەکە ناخوات، لەکاتێکدا مارگرێت خەریکە شکست دەھێنێت، لویس دەگات و دەیخنێکێنێت پێش ئەوەی بچێتە سەرەوە بۆ نیکی. میچ دەگات و نیکی ڕزگاردەکات بە تەقەکردن لە لویس. میچ دەمانچەکە دەداتە نیکی و لە دۆڵابی جلەکاندا دەیشارێتەوە پێش ئەوەی بمرێت بەھۆی برینێکەوە کە لویس لێیداوە.
لە گەڕانەوە بۆ ماڵەوەدا دوای شاردنەوەی لاشەکەی کووپەر، گاردنەر لەدەست سلۆون ڕادەکات، کە لەپڕ لۆرییەک لێیدەدات. کە دەگاتە ماڵەوە، لاشەکانی مارگرێت، میچ، و لویس دەدۆزێتەوە، و نیکی لە دۆڵابی جلەکە دەردێنێت. دوو ھەڵبژاردە دەداتە نیکی: دەتوانێت بە پلانێک پارەی وەرگرتنی بیمەکە ببات و ڕابکات بۆ ئارووبا، یان گاردبەر دەیکوژێت و بەسەر سلۆون و لویسیدا دەھێنێت.
بەیانی دواتر، گاردنەر مردووە، بەھۆی خواردنی ساندویچ و شیرە ژەھراوییەکەی مارگرێت کە بۆ نیکیی دروستکردبوو. نیکی ھێمنانە دەڕواتە دەرەوە تا یاری لەگەڵ ئاندی، کوڕی خێزانە ئەفریقی-ئەمریکییەکەی دراوسێیاندا بکات، دوای ئەوەی خێزانەکەی پاشماوەکانی شەڕەکەی شەوی ڕابردوویان پاککردووەتەوە.
بەرھەمھێنان
بە قسەی بەرھەمھێنەر جۆو سیلڤەر، جۆوێڵ و ئیثەن کۆون لە ڕاستیدا سیناریۆی سەبەربیکۆنیان لە ١٩٨٦دا نووسیوە، زوو دوای بڵاوبوونەی فیلمەکەیان Blood Simple. لە ٢٠٠٥دا، ڕاپۆرتکرا کە جۆرج کلونی ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت و سەبەربیکۆن دەردەھێنێت، و لەکاتێکدا برایانی کۆون بەرھەمی دەھێنن.
فیلمەکە دوای دە ساڵ دروستکرا، بە تێکەڵکردنی دوو سیناریۆی ناپەیوەست، یەکێکیان فیلمێکی تاوانکاری بوو لە نووسینی کۆونەکان، و ئەوی تریش درامییەکی مێژوویی بوو کە باسی چیرۆکی ڕاستەقینەی خێزانی مایەرسی دەرکرد، کە تاکە خێزانی ڕەشپێست بوون لە لێڤیتتاون، پێنسیلڤانیای سپیپێستدا کە ڕووبەرووی توندوتیژی و ئازاردانە ڕەگەزپەرستییەکانی دراوسێکانیان دەبوونەوە. لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥دا، مات دەیمن، جولیان موور، جۆش برۆلین ھاتنە ناو کاستەکەوە؛ ئۆسکار ئایزەک و ودی ھارێلسن دواتر ھاتنە ناوی. لە ٣١ی ئابی ٢٠١٦دا، نۆوا جوپ لە ڕۆڵی کوڕەکەی دەیمن و گلێن فلێشلەر لە ڕۆڵی بکوژێک بەشدارییان کرد.
لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦دا، ھارێلسن لە چاوپێکەوتنێکدا وتی کە ناتوانێت لە فیلمەکەدا بێت بەھۆی نەگونجانی کاتەوە. لە ئابی ٢٠١٧دا، ڕاپۆرتکرا کە برۆلین بڕدراوە لە کۆتا مۆنتاژی فیلمەکەدا.
وێنەگرتنی سەبەربیکۆن لە فۆلێرتن دەستیپێکرد، ٣٠ میل لە باشووری لۆس ئانجلەس، لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٦. ئەلێکساندر دێسپلات سکۆری فیلمەکەی داناوە.
بڵاوبوونەوە
پاراماونت پیکچەرز فیلمەکەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧دا بڵاوکردەوە.
ھۆم میدیا
سەبەربیکۆن لەسەر دیجیتاڵ ئێچ دی لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە، و لەسەر بلوڕەی و دی ڤی دی لە ٦ی شوباتی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە.
بۆکس ئۆفیس
سەبەربیکۆن $٥٫٨ ملیۆنی لە ئەمریکا و کەنەدا کۆکردەوە، و $٤٫٥ ملیۆن لە ناوچەکانی تر، بە کۆی $١٠٫٢ لە جیھاندا بەرامبەر $٢٥ ملیۆنی بودجەی بەرھەمھێنان.
لە ئەمریکا و کەنەدا، سەبەربیکۆن لەگەڵ Thank You for Your Service و جیگسۆدا بڵاوکرایەوە، و وا دانرابوو کە $٨ ملیۆن لە ھەفتەی یەکەمی پەخش لە ٢٬٠٤٦ سینەمادا کۆبکاتەوە. ھەرچۆنێک بێت، دوای کۆکردنەوەی $١٫١ ملیۆن لە ڕۆژی یەکەمدا، خەمڵاندنەکانی ھەفتەی یەکەم کەمبوونەوە بۆ $٣ ملیۆن. بە کۆکردنەوەی $٢٫٨ ملیۆن کۆتایی ھات، بە تەواوکردنی پلەی نۆیەم لە بۆکس ئۆفیسدا. کۆتایی ھەفتەکە بە کەمداھاتترین کاری دەرھێنانی کلونی، و پیشەی نواندنی مات دەیمنی دانا، و بووە ٣٢ەم لە خراپترین ھەفتەی یەکەمی فیلم کە لە زیاتر لە ٢٬٠٠٠ سینەمادا پەخشکرابێت. لە %٥٩ی دابەزی لە کۆتایی ھەفتەی دووەمیدا بۆ $١٫٢ ملیۆن، بە تەواوکردنی ١٣یەم لە بۆکس ئۆفیسدا.
بیروڕای ڕەخنەگران
لە وێبسایتی ڕاتن تۆمەیتۆز، ھەڵسەنگاندنی قایلکەرانەی %٢٨ی ھەیە لەسەر ٢٥٠ پێداچوونەوە، بە کۆی ھەڵسەنگاندنی ٤٫٩٤/١٠. کورتەی ڕەخنەگرانی وێبسایتەکە دەڵێت، «بەھەڵەچوونێکی نائومێدانەیە بۆ دەرھێنەر جۆرج کلونی، سەبەربیکۆن ھەوڵدەدات تەنزی کۆمەڵایەتی و لێکدانەوەی ڕەگەزپەرستی و نھێنیی کوشتن بە یەکدا بدات — کە بە تێکدانی ھەرسێکیان تەوادەبێت.» لە مێتاکریتیک، کە ھەڵسەنگاندنی ئاساییکراو بۆ پێداچوونەوەکان دادەنێت، فیلمەکە خاڵی گشتیی ٤٢ی لە ١٠٠ وەرگرتووە، لەسەر ڕای ٤٩ ڕەخنەگر، کە بە «پێداچوونەوەی تێکەڵ یان گشتی» دێت. ئەو بینەرانەی کە لەلایەن سینەماسکۆرەوە پۆلکرابوون، پلەی گشتی «D-» ی دا بە فیلمەکە لە پلەی A+ تا F.
دەیڤد ڕوونی لە ھۆلیوود ڕیپۆرتەر نووسیویوتی: «سەبەربیکۆن زۆر زەق دیارە لە باسە تەنزئامێزەکەی سەبارەت بە مۆراڵێتیی گوماناوی و نایەکسانیی کۆمەڵایەتی لە پشت پیشاندانە تەواو ڕوونەکەی ژیانی دوای جەنگی ئەمریکییەوە، ھەرچەندە بۆ سەیرکردن دەشێت، و باشتربوونێکی ترە بۆ کلونی لە کۆتا کاری دەرھێنانیدا.»
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٥٠ پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٧ پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کۆمیدییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کۆمیدییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان پۆل:تولازی لە فیلم
بانکی نۆردیایی دانیماڕک
بانکی نۆردیایی دانیماڕک بانکێکە لە دانیمارک، گەورەترین کۆمەڵەی دارایییە لە ناوچەی وڵاتانی نۆردیک. ئەم کۆمەڵەیە دەرئەنجامی یەکگرتنێکە لە ساڵی ١٩٩٧ لە نێوان بانکی دانیمارکی یونی بانکدا کە خۆی یەکگرتنی بانکە ھەرە کۆنەکانی دانمارکی بوو.
کۆساوا
کۆساوا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیروان، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کۆساوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ڕیشاو و لە باشوور لەگەڵ گوندی لمە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بۆین و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سازان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
دۆرۆتا کۆبیێلا
دی کەی وێڵچمان (لە پێشوودا بە «دۆرۆتا کۆبیێلا» ناسراو بوو) (لەدایکبووی ١٩٧٨) دەرھێنەرێکی فیلمی پۆڵەندییە. ناسراوە بە ھاوبەشی دەرھێنانی یەکەم فیلمی وێنەی جووڵاوی تەواو نیگارکێشراو بەناوی ڤینسێنتی ئەویندار (٢٠١٧) لەگەڵ ھیو وێڵچمان.
ژیانی پیشەیی
دۆرۆتا کۆبیێلا وای دادەنا کە فیلمی ڤینسێنتی ئەویندار فیلمێکی کورتی ٧ خوولەکی دەبێت لە ساڵی ٢٠٠٨دا، و شێوازە ناوازەکەی لە لایەن کۆبیێلاوە دانرابوو، لەلایەن خودی نیگارکێشەوە، دوای لێکۆڵینەوە لە تەکنیکەکان و چیرۆکی ھونەرمەند لە ڕێگەی نامەکانییەوە.
زمانی ماراتی
ماراتی (Marāṭhī, मराठी Marathi: [məˈɾaːʈʰiː] زمانێکی ھیندۆ-ئارییە کە زۆیاتر لەلایەن گەلی ماراتی لە ویلایەتی مەھاراشترای ھیندستان قسەی پێدەکەن و زمانی فەرمی مەھاراشترایە، و زمانی فەرمی زیادەیە لە ویلایەتی گۆوا، زمانی ماراتی یەکێکە لە ٢٢ زمانە فەرمییەکەی ھیندستان، زمانەکە ٨٣ ملیۆن قسەکەری ڕەسەنی ھەیەو  لە پلەی ١٣ دایە لە لیستی ئەو زمانانەی کە زۆرترین قسەکەری زمانی دایکییان ھەیە لە جیھاندا، زمانی ماراتی سێیەم زۆرترین ژمارەی قسەکەرانی ڕەسەنی  ھەیە لە ھیندستان دوای زمانی ھیندی و بەنگالی زمانەکە ھەندێک لە کۆنترین ئەدەبیاتی ھەموو زمانە مۆدێرنەکانی ھیندستانی ھەیە، زاراوە سەرەکییەکانی زمانی ماراتی بریتین لە زاراوەی ماراتی ستاندارد و زاراوەی ڤەرھادی
مێژوو
چەپ|وێنۆک| نووسراوی ساڵی ٩٨١ ی زایینی بە زمانی ماراتی لە دامێنی [[باهوبالی|پەیکەری باھوبەلی لە پەرستگای جاین لە شراڤانابێلاگۆلا یەکەمین نووسراوی ناسراوی ماراتییە کە دۆزراوەتەوە وەرگیراوە لە زمانی پراکریت.]] زمانە ھیندییەکان لەناویشیاندا زمانی ماراتی، کە سەر بە بنەماڵەی زمانی ھیندۆ-ئاریایین، لە شێوازە سەرەتاییەکانی زمانی پراکریتی وەرگیراون، وە زمانی ماراتییش یەکێکە لەو چەند زمانەی کە زیاتر لە پراکریتی مەھاراشتراییەوە ھاتوەتە بوون، پاش گۆڕانکاری زیاتر بووە ھۆی دروستبوونی ئەپابرامشای جاین و دواتر ماراتی کۆن بەڵام ئەمە لەلایەن بلۆچ (١٩٧٠)ەوە تەحەدای دەکرێت، کە دەڵێت ئاپابرامشا دوای ئەوەی پێشتر ماراتی لە زاراوەی ھیندی ناوەڕاست جیابووەتەوە دروست بووە. چەپ|وێنۆک| نووسراوێکی ماراتی لە ناو کۆمەڵگەی پەرستگای بریھادیسڤارا، تەنجاڤوور
ماراتی لە دوای سەربەخۆیی ھیندستانەوە
وێنۆک| [[لیستی ڕۆژنامەکانی زمانی ماراتی|ڕۆژنامە بەناوبانگەکانی زمانی ماراتی لە کۆشکێکی ڕۆژنامە لە مومبای، ساڵی ٢٠٠٦]] دوای سەربەخۆیی ھیندستان، زمانی ماراتی لە ئاستی نیشتمانیدا پێگەی زمانێکی بەرنامە بۆ داڕێژراوی پێبەخشرا و لە ساڵی ١٩٥٦ ویلایەتی بۆمبای ئەوکات ڕێکخرایەوە، ئەمەش زۆربەی ناوچەکانی زمانی ماراتی و گوجەراتی خستە ژێر یەک ویلایەتەوە، ڕێکخستنەوەی زیاتری ویلایەتی بۆمبای لە ١ی ئایاری ١٩٦٠ بە ڕێککەوت ویلایەتی مەھاراشترای دروستکرد کە تێیدا زمانی ماراتی و گوجەراتی کردە زمانی قسەکردنی فەرمی لە ناوچەکەدا بە پاراستنی نەتەوە و کولتووری ماراتی تا ساڵانی نەوەدەکان پێشکەوتنی گەورەی بەدەستھێناو ساڵانە بۆنەیەکی ئەدەبی بە ناوی ئاخیل بەھاراتیای ماراتی ساھیتیا ساملان (کۆبوونەوەی ئەدەبیاتی ماراتی سەرتاسەری ھیندستان) بەڕێوەدەچوو، جگە لەوەش ساڵانە سەمیلانی ناتیا ماراتی ئەخیل بەھاراتی (کۆنفرانسی شانۆی ماراتی سەرتاسەری ھیندستان)یش بەڕێوەدەچێت کە ھەردوو بۆنەکە لە نێو قسەکەرانی زمانی ماراتیدا زۆر بەناوبانگن. alt=Number of Marathi speakers is more than combined population of Germany and Netherlands.|وێنۆک|290x290پیکسڵ| پۆستەرێک کە بەراوردکردنی زمانی ماراتی لەگەڵ ڕێژەی دانیشتووانی ووڵاتانی [[ئەڵمانیا و ھۆڵەندا پیشان دەدات.]] بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ لە ھیندستان ٨٣ ملیۆن کەسی ڕەسەنی زمانی ماراتی لە ھیندستاندا ھەبووە، بەمەش دەبێتە سێیەم زمانی زگماکی لە دوای ھیندی و بەنگالی، ئەوانەی بە زمانی ڕەسەنی ماراتی قسە دەکەن ڕێژەی ٦.٨٦٪ی دانیشتوانی ھیندستان پێکدەھێنن، قسەکەرانی زمانی ماراتی ٧٠.٣٤٪ی دانیشتوانی ویلایەتی مەھاراشترا پێکدێنن، ١٠.٨٩٪ لە گۆوا، ٧.٠١٪ لە دادرا و ناگار ھاڤێلی، ٤.٥٣٪ لە دامان و دیوو، ٣.٣٨٪ لە کارناتاکا، ١.٧% لە مادیا پرادێش وە ١.٥٢٪ لە ویلایەتی گوجەرات پێکھێناوە.
زاراوەکان
ماراتی ستاندارد لەسەر بنەمای ئەو زاراوانە دامەزراوە کە ئەکادیمییەکان و میدیای چاپکراو بەکاریان دەھێنن.
زانایانی ھیندی ٤٢ زاراوەی زمانی قسەکردنی ماراتی جیا دەکەنەوە، ئەو زاراوانەی کە ھاوسنوورن لەگەڵ ناوچە سەرەکییەکانی دیکەدا چەندین تایبەتمەندی ھاوبەشیان لەگەڵ ئەو زمانانەدا ھەیە، ئەمەش زیاتر جیاوازیان دەکات لە زمانی ماراتی ستانداردی قسەکردن، بەشێکی زۆری گۆڕانکارییەکانی ناو ئەم زاراوانە بە پلەی یەکەم ووشەیی و فۆنۆلۆجییە (بۆ نموونە دانانی شێوەزار و دەربڕین)، ھەرچەندە ژمارەی زاراوەکان زۆرن، بەڵام پلەی لەیەک تێگەیشتن لەناو ئەم زاراوانەدا تاڕادەیەک زۆرە.
ڤەرھادی
ڤەرھادی (ڤارھادی) (वऱ्हाडि) یان ڤایداربھی (र्वदभि) لە ناوچەی ڤیداربای ڕۆژئاوای مەھاراشترا قسەی پێدەکرێت، لە زمانی ماراتیدا، نزیکبوونەوەی لایەنی ḷ باو و ئاساییە، لە کاتێکدا ھەندێکجار لە زاراوەی ڤەرھادیدا، ھاوتایە لەگەڵ نزیکبوونەوەی تامی y (IPA: [j])، ئەمەش وایکردووە ئەم زاراوەیە تەواو جیاواز بێت، ئەم جۆرە گۆڕانکارییە دەنگناسی لە زمانی ماراتی قسەکراودا باوە بەم پێیەش زاراوە قسەکراوەکان لە ناوچەیەکی مەھاراشترا بۆ ناوچەیەکی دیکە دەگۆڕێت.
زادی بۆلی
زادی بۆلی یان ژادیبۆڵی ( झाडिबोलि ) لە زادی پرانتا (ناوچەیەکی دەوڵەمەند بە دارستان) لە ڕۆژھەڵاتی مەھاراشترا یان ڕۆژھەڵاتی ڤیداربھا یان ڕۆژئاوای-ناوەندی گۆندوانا قسەی پێدەکرێت کە پێکھاتووە لە ناوچەکانی گۆندییام بھاندار، چاندارپوور، گاداچیرۆلی و ھەندێ ناوچەی ناگپوور لە مەھاراشترا.
زادی بۆلی ساھیتیا مەندەل و زۆرێک لە کەسایەتییە ئەدەبییەکان کار بۆ پاراستنی ئەم زاراوەیەی ماراتی دەکەن.
ماراتی باشووری ھیندستان
ماراتی تانجاڤوور तञ्जावूर् मराठि، نامادێڤا شیمپی ماراتی، ئارێی ماراتی (تەلانگانا)، کاساراگۆد (باکوری کێرالا) و ماراتی بەڤسار ھەندێک لە زاراوەی ماراتین کە زۆرێک لە نەوەکانی مەھاراشتریاکان قسەیان پێدەکەن کە کۆچیان کردووە بۆ باشووری ھیندستان، ئەم زاراوانە فۆڕمی بنەڕەتی سەدەی ١٧ی زمانی ماراتییان پاراستووە و دوای کۆچکردنەکە بە شێوەیەکی بەرچاو لە ژێر کاریگەری زمانە دراڤیدییەکان بوون، ئەم زاراوانە لە ناوچە جیاوازەکانی تامیل نادو و ئاندرە پرەدێش و کارناتاکا قسەکەریان ھەیە.
ئەوانی تر
زمان و زاراوەی دیکەی ماراتی-کۆنکانی کە لە مەھاراشترا قسەیان پێدەکرێت بریتین لە کۆنکانی مەھاراشتری، مالڤانی، سەنگامێشواری، ئاگری، ئەند، ڤارلی، ڤادڤالی و ساماڤێدی.
نووسین
وێنۆک| ھەوڵێک بۆ پاراستنی "ئەلفبێی مۆدی" لە ژێر پلانی مۆری پۆستەی ھیندستان، لێرەدا وشەی 'ماراتی' بە " شێوەی نوسینی مۆدی " چاپ کراوە.
دیڤاناگەری
زمانی ماراتی بەزۆری بە شێوەی بالبۆدی   ڕێنووسی دیڤاناگەری دەنووسرێت، کە ئابوگیداییە و لە ٣٦ پیتی نەبزوێن و ١٦ پیتی سەرەتایی بزوێن پێکھاتووە و لە چەپەوە بۆ ڕاست دەنوسرێت، ئەلفوبێی دیڤاناگەری کە بۆ نووسینی ماراتی بەکارھاتووە کەمێک جیاوازە لە ئەلفوبێی دیڤاناگەری ھیندی و زمانەکانی دیکە چونکە پیتی زیادە لە ئەلفوبێی ماراتیدا ھەیە و ھێمای خاڵبەندی ڕۆژئاوایی بەکاردەھێنرێت.
بزوێنەکان بەستنەوەی بزوێنەکان بە क/ka نەبزوێنەکان لە چەپەوە بۆ ڕاست نووسراوە بە شێوە نووسینی دیڤاناگەری کە بۆ نووسینی زمانی ماراتی بەکارھاتووە کەمێک جیاوازە لە زمانی ھیندی یان زمانەکانی دیکە، بزوێن و نەبزوێنە زیادەکان بەکاردەھێنێت کە لە زمانەکانی تردا نادۆزرێتەوە لەکاتێکدا ئەوانیش بەھەمانشێوە دیڤاناگەری بەکاردەھێنن.
ئەلفوبێی مۆدی
لە سەدەی سیانزەھەمەوە تا ساڵی ١٩٥٠، زمانی ماراتی بە تایبەتی بۆ بەکارھێنانی بازرگانی بە ئەلفوبێی مۆدی دەنووسرا، کە ڕێنووسێکی تێکەڵاوبوو بۆ کەمکردنەوەی بەرزکردنەوەی پێنووس لەسەر کاغەز لە کاتی نووسیندا داڕێژراوە.
کۆی بزوێنەکان بە شێوازی دیڤاناگەری
لە نووسیندا زمانی ماراتی چەند ھێڵکارییەکی ھەیە کە بە دەگمەن لە زمانەکانی جیھاندا دەبینرێن، لەوانە ئەوانەی کە بەناو "ناسال ئاسپیرات" (ṇh (ण्ह)، nh ( न्ह) و mh (م)) و دەربڕینە شلەکان (rh, ṟh، lh ( ल्ह )، و व्ह ڤە) وەک ھەندێ نموونە کە لە سەرەوە ھاتووە.
ھاوبەشکردنی سەرچاوە زمانەوانیەکان لەگەڵ زمانەکانی تر
وێنۆک| تابلۆی نیۆنی ماراتی لە بارەگای پۆلیسی مەھاراشترا لە شاری مومبای.
ڕۆژی زمانی ماراتی
ڕۆژی زمانی ماراتی (मराठी दिन/मराठी दिवस دین/ماراتی دیواس لە ٢٧ی شوباتی ھەموو ساڵێک لە سەرانسەری ویلایەتی مەھاراشترا و گۆوا لە ھیندستان بەڕێوەدەچێت ئەم ڕۆژە لەلایەن وەزارەتی زمانی ماراتی ڕێکدەخرێت لە ڕۆژی لەدایکبوونی شاعیری دیار و ناسراوی ماراتی ڤی ڤی شیروادکار، کە بە شێوەیەکی گشتی بە کوسوماگراج ناسراوە ئاھەنگ دەگێڕدرێت.
پێشبڕکێ و سیمیناری ووتار لە قوتابخانە و پەیمانگاکاندا ڕێکدەخرێت، داوا لە بەرپرسانی حکومەت دەکرێت بۆنە جۆراوجۆرەکان ئەنجام بدەن.
بەستەری دەرەکی
پۆل:زمانەکانی کارناتاکا پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار پۆل:زمانە ڕەسمییەکانی ھیندستان پۆل:Harv and Sfn no-target errors پۆل:Language articles citing Ethnologue 22 پۆل:Articles with hAudio microformats پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی مەراتی پۆل:Pages with unreviewed translations پۆل:زمانە فەرمییەکانی ھیندستان
توێژینەوەی بۆشایی
سەرچاوەکان
پۆل:سیستمی خۆری پۆل:تەکنۆلۆژیای بۆشایی پۆل:فڕینی بۆشایی پۆل:ئاسمانگەڕی
باربادۆس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
باربادۆس نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
پاکستان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
پاکستان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
کەپسوولی بۆشایی
کەپسولی بۆشایی کەشتییەکە بۆ گواستنەوەی بار، تاقیکردنەوە زانستییەکان و/یان کەشتیوانەکان بۆ بۆشایی ئاسمان، و ھەر لە بۆشایی ئاسمانەوە دروستیشکراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:داھێنانە سۆڤیەتییەکان
بڕیاردان
بڕیاردان پرۆسەیەکی ھزرییە کە دەبێتە ھۆی ھەڵبژاردنی کردارێک لە نێوان پێوانە جێگرەوەکان. بڕیاردان بە دوو جۆر ڕەچەتەی ی و دەقنووس پێناسە کراوە.
ئەنواعی بڕیاردان
بڕیاردان دەکرێت لەسەر بنەمای چەند فاکتەرێک دابەش بکرێت، بەڵام بەشێوەیەکی گشتی دەکرێت لە سێ ڕوانگەی کات و ئاڵۆزی و بڕی بیرکردنەوەوە سەیر بکرێت، کە ھەر یەکێک لەو جۆرانەی خوارەوە پێک دێت:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەلسەفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:شیکار پۆل:بڕیاردان
سوورەدزێ
سورەدزێ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیوەیل، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سورەدزێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئاوەزێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی بوترەکێن و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قۆخی غەفار و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دێرێی خواروو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
تانگی دواتر
وێنۆک|نەخشەی تانگی دواتر تانگی دواتر یان دواین تانگ بە شێوەیەکی مێژوویی وەک تانگی دواتر ناسراوە ئیمپراتۆریەتێکی شاھانەی تەمەن کورت بوو کە لە ٩٢٣ بۆ ٩٣٧ ژیا، لە سەردەمی پێنج زنجیرەی فەرمانڕەوایی و دە شانشینەکە لە مێژووی دێرینی چین.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پێنج زنجیرەی فەرمانڕەوایی و دە شانشینەکە پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین پۆل:ھەڵوەشانەکانی ٩٣٦ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٩٢٠ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی دەیەی ٩٣٠ پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی ١٠یەم لە چین پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١٠یەم لە چین پۆل:دامەزراوەکانی ٩٢٣ پۆل:تانگی دواتر
سیمین دانیشوار
سیمین دانشوار (؛ لەدایکبووی ١٨ی ئازاری ٢٠١١) نووسەر و وەرگێڕێکی ئێرانی بوو. یەکەم ژنی ئێرانی بوو کە بە شێوەیەکی پیشەیی چیرۆکی بە زمانی فارسی نووسی. گرنگترین بەرھەمی ڕۆمانی سۆشۆنە کە نۆسینی سادەی ھەیە و بۆ ١٧ زمان وەرگێڕدراوە. سووشۆن بە یەکێک لە بەرھەمە خەیاڵییە پڕفرۆشەکانی ئێران دادەنرێت. دانشوار لەگەڵ ھاوسەرەکەی جەلال ئەلئەحمەد ئەندامی کۆمەڵەی نووسەرانی ئێران بووە و لە یەکەم ھەڵبژاردن (نیسانی ١٩٦٨) وەک سەرۆکی کۆمەڵەی نووسەرانی ئێران ھەڵبژێردرا. وەک ڕێزلێنانێک بۆ خزمەتەکانی، بیرەوەرییەک بە ناوی سیرۆ سیمین، بیرەوەرییەکانی دکتۆر سیمین دانشوار لە ساڵی ٢٠١٦ لەلایەن شاھین ئاریمنێشەوە بڵاوکرایەوە.
منداڵی و گەنجی
وێنۆک|308x308پیکسڵ|منداڵی سیمین سیمین دانشڤار لە ٨ی ئایاری ساڵی ١٩٢١ لە شاری شیراز لەدایکبووە. منداڵی سێیەمی محەممەد عەلی دانشوەر (پزیشک) و قەمەر ئەلسوڵتان حکمەت (بەڕێوەبەری قوتابخانەیەکی ھونەری کچان، نیگارکێش؛ ئامۆزای عەلی ئەسغەر حکمەت و سەردار فاخر حکمەت) بووە. سێ برای بە ناوەکانی مەنوچێھر، ھۆشەنگ و خوسرۆ و دوو خوشکی بە ناوەکانی ھۆما و ڤیکتۆریا ھەبووە. قوتابخانەی سەرەتایی لە قوتابخانەی ئینگلیزی مێھراین تەواو کردووە. ھەر لە منداڵییەوە ئاشنای شیعرەکانی حافز و سەعدی و بەرھەمی نووسەرانی ئەدەبی کلاسیکی ئێرانی وەک ناسر خوسرەو و بەیحەقی بووە. لە کتێبخانەی باوکیدا بەرھەمی ھەردوو نووسەری ئێرانی و ھاوچەرخ ھەبوون. دوو کتێبفرۆشی مەرافەت و ئەحمەدی کە لە کتێبفرۆشە بەناوبانگەکانی شیراز بوون، ھاوڕێیەتی باوکی بوون و کتێبە تازە چاپکراوەکانیان بە دیاری دەدا. سیمین خولیایەکی زۆری بۆ خوێندنەوە ھەبوو و شارەزای زمانی ئینگلیزی بوو. بەم شێوەیە ھەر زوو ئاشنا بوو بە ئەدەبیاتی جیھانی. خوێندنی ئامادەیی لە ھەمان قوتابخانەی مێھرەین تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٣٧ یەکەم بابەتی خۆی بە ناوی "زستان وەک ژیانی ئێمە نییە" لە بڵاوکراوەیەکی ناوخۆییدا بڵاوکردەوە. بووە یەکەم خوێندکاری ھەموو وڵات لە تاقیکردنەوەی کۆتایی دبلۆم. ساڵی ١٩٣٨ لەگەڵ ھۆما و مەنوچێھر ھاتووەتە تاران. ھۆما پزیشکی خوێندووە، مانوچێھر لە شوێنەوارناسی خوێندووە. سیمین ماوەیەک لە بەشەناوخۆیی ئەمریکی لە تاران ژیاوە و زمانی ئینگلیزی خوێندووە. دواتر لە فاکەڵتی ئەدەبی زانکۆی تاران زمان و ئەدەبیاتی فارسی خوێندووە.
سەرچاوەکان
پۆل:Pages with unreviewed translations پۆل:خەڵکی شیراز پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١ پۆل:مردووانی ٢٠١٢ پۆل:نووسەرانی ژنی ئێرانی پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی ئێرانی
عەبدولڕەقیب یوسف
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مێژوونووسانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
گردەناوێ
گردەناوێ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیروان، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان. دەكەوێتە بناری شاخی باڵامبۆ.
جوگرافیا
گردەناوێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چاوگی کۆکۆیی و لە باشوور لەگەڵ گوندی دگاگا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مۆردین و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کەوتە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڕووحی
شێخ عەبدولرەحمانی ئاقتەپی، لە شیعردا نازناوی ڕووحی بووە. شاعیرێکە خەڵکی ناوچەی دیاربەکرە و لە کۆتایی سەدەی نۆزدە ژیاوە و لە دە ساڵی یەکەمی سەدەی بیستەم کۆچی دوایی کردووە. دیوانێکی ھەیە و شیعرەکانی بە کوردیی کورمانجین.
پۆل:شاعیران پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
ڕۆبێرت ئایلەر
ڕۆبێرت ئایلەر (لەدایکبووی ٢ی ئازاری ١٩٨٥) ئەکتەرێکی ئەمریکییە کەوا بە ڕۆڵی ئەی جەی سۆپرانۆ لە زنجیرەی The Sopranos دەناسرێتەوە کەوا لە کەناڵی ئێچ بی ئۆ پەخشکراوە لەنێوان ساڵانی ١٩٩٧ بۆ ٢٠٠٧.
ژیانی سەرەتایی
ئایلەر لە نیویۆرک ستی لەدایکبووە و بە ڕەچەلەک ئێرلەندیە.
ژیانی پیشەگەری
ئایلەر لە گۆرانی Dope Hatی مێرلن مانسن لە ساڵی ١٩٩٥ دەرکەوت.
لە نێوەندی ساڵێ ١٩٩٧، لە کۆمەڵێک ڕیکلامی تایبەت بە کۆمپانیای پیترا ھەتدا دەردەکەوێت. ھەروەھا لە بەشێکی بچووکی Saturday Night Liveیشدا دەرکەوتووە، بەڵام ھیچیان نەیانگەیاندە بەناوبانگبوون. دواتر لە ساڵی ١٩٩٨ توانی ڕۆڵی ئەی جەی سۆپڕانۆی کوڕی تۆنی سۆپرانۆ وەرگرێت لە زنجیرەی The Sopranos, کەوا لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩–٢٠٠٧ لەسەر کەناڵی ئێچ بی ئۆ پەخشکرا. ئایلەر ھەرگیز نەچۆتە قوتابخانە بەڵکو لەڕێگای خوێندنی ماڵەوەوە فێربووە.
کێشە یاسایییەکان
لە حوزەیرانی ٢٠٠١دا، ئایلەر بەھۆی دزینی شتومەک لە دوو گەشتیاری بەڕازیلی دەستگیرکرا ھەروەھا بەھۆی ھەڵگڕتنی ماددەی ماریوانا. لە دادگاییەکەیدا دانی بە تاوانەکانیدا و سزای سێ ساڵ چاودێریکردنی لەلایەن پۆلیسەوە خرایە سەر.
ئایلەر لە یانەیەکی پۆکەردا بوو لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥دا، کاتێک پۆلیس بەسەر یانەکەی دا، بەڵام ھیچ تۆمەتێکی لەسەر تۆمار نەکرا.
سەرچاوەکان
<references group="" responsive="1"/>
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥ پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
نوسا
کارکردن
کۆمپانیای نوسا خاوەنی ئەزموونی ٢٥ ساڵە. ئەم کۆمپانیایە جگە لە نووسینگەکانی تاران ، نووسینگەی لە یەزد ، ئیسفەهان ، کرمان ، مەشهەد ، شیراز ، ڕەشت و خوڕەمابادیش ھەیە و خزمەتگوزاری پێشکەش بە ھەموو کڕیارەکانی دەکات لە هەر شوێنێکی ئێران. پلانەکانی داھاتووی کۆمپانیاکە بریتین لە دوو باڵەخانە کە لە قۆناغی دروستکردندان، بارەگایەکی نوێ لە پارکی تەکنەلۆجیای پردیس و سەنتەری دۆکیۆمێنتی نوێ لە پارکی تەکنەلۆجیای شێخ بەهای لە ئیسفەھان. ئەم کۆمپانیایە لە ئێستادا یەکێکە لە کۆمپانیا پۆلێنکراو و دانپێدانراوەکانی ئەنجومەنی باڵای ئینفورماتیکی وڵات، ئەندامی کۆمەڵەی کۆمپانیاکانی ئینفورماتیک و یەکێک لە خاوەن پشکەکانی کۆمپانیای لێکۆڵینەوە و پەرەپێدانی نەرمەکاڵای ئێران (شەنارەی)یە. بڕوانامەی کتێبخانەی دیجیتاڵی و سیستەمی زانیاریی نوسا لە زیاتر لە ٥٠٠ ناوەند و نەرمەکاڵا دارایی و کارگێڕییەکانی نوسا لە زیاتر لە ٣ ھەزار ناوەند لە سەرانسەری وڵاتدا بەکاردەهێنرێت.
مێژوو
کۆمپانیای نوسا لە ساڵی ١٣٦٧ لە لایەن کۆمەڵێک مامۆستای نوخبە و خوێندکاری زانکۆی شەریف دامەزراوە. کۆمپانیاکە دەستی بە کارەکانی کرد بە دابینکردنی ڕەقەکاڵا, دانانی تۆڕێکی کۆمپیوتەر, و نەرمەکاڵا تایبەتەکان. لە ساڵی ١٣٦٨دا، نوسا یەکەم وەشانی نەرمەکاڵای ئەپلیکەیشنی خۆی ئامادەکرد، دواجار لە ساڵی ١٣٧٠دا، نوسا وازی لە بەشداریکردنی لە پەرەپێدانی ڕەقەکاڵا و نەرمەکاڵا تایبەتمەندەکان ھێنا و تیمەکەی لەسەر دیزاین و بەرھەمھێنانی نەرمەکاڵای بەڕێوەبردنی دارایی و نەرمەکاڵای ئۆتۆماتیکی زانیاری چڕکردەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە پۆل:Pages with unreviewed translations
شازدەلا
شازدەلای ڕێک
لە شازدەلایەکی ڕێکدا، ھەموو لاکان و ناوەگۆشەکان یەکسانن. پێوانەی ھەر یەک لە ناوەگۆشەکانی شازدەلای ڕێک، نزیکەی ١٥٧٫٥ پلە و ڕووبەرەکەی لە ڕێگەی ئەم ھاوکێشە دەدۆزرێتەوە:
ژمارەی لاکانی شازدەلا، ژمارەیەکی دووجایە، کەوایە ڕووبەرەکەی بە کەلکوەرگرتن لە نیوەتیرەی بازنەی دەوردەر R، لە ڕێگەی فورمووڵی ڤیت دەدۆزرێتەوە:
کێشانەوەی شازدەلای ڕێک
یەکێک لە ڕێگاکانی کێشانەوەی شازدەلای ڕێک بە بەکارھێنانی ڕاستەی پلەکراو و پەرگار:
سەرچاوەکان
پۆل:فرەگۆشەکان
باربادۆس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
باربادۆس نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
ڤیتامین ئەی
وێنۆک|354x354پیکسڵ ڤیتامین ئەی یەکێکە لە ڤیتامینە گرنگەکانی لەشی مرۆڤ.
ناساندن
ڤیتامین ئەی دەتوانرێت لە دوو جۆر سەرچاوەوە وەربگیرێت جۆرێکی لە ئاژەڵانەوە دێت، کە یارمەتی دروستکردنی خڕۆکە سوورەکان دەدات لە خوێن، (ئاژەڵان)، جۆرێکی تری لە (ڕووەکەکان) دەست دەکەوێت کە یارمەتی خانەکانی لەش دەدات، خانەکانی لەش لە تێکشکان دەپارێزێت
سەرچاوەکان
پۆل:ڤیتامین
بۆتک
بۆتک گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری برادۆست، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
بۆتک ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
فورمووڵی براھماگوپتا
لە ئەندازەی ئیقلیدسیدا، فورمووڵی براھماگوپتا فورمووڵێکە بۆ دۆزینەوەی ڕووبەری چوارلایەکی بازنەیی، ئەم فورمووڵە لە کاتێکدا بەکاردێت کە درێژایی لایەکانی چوارلایەکە زانراو بێت. فورمووڵی براھماگوپتا گشتێنراوی فورمووڵی ھێرۆنە.
فورمووڵ
ئەگەر
ڕووبەری چوارلایەکە بێت و درێژایی لایەکانی چوارگۆشەکە بەم شێوە بن
a
،
b
c
d
لێرەدا
s
نیوەی چێوەیە:
سەلماندن
وێنۆک|400px| ئەگەر
K
ڕووبەری چوارلای بازنەیی بێت، ئەوا
△ADB
و
△BDC
لەبەر ئەوەی
∠DAB = ۱۸۰° − ∠DCB
.
لەمەوە
واتە:
بۆ دۆزینەوەی لای ھاوبەشی
DB
لە
یاسای کۆساینەکان بەکار دەھێنین:
(چونکە گۆشەی
A
C
ئەوا:
بە دانانی (
) لە فورمووڵەکەدا ئەوا:
لە ھەر دوو لای ھاوکێشەی سەرەوە ڕەگی دووجا وەردەگرین:
سەرچاوەکان
پۆل:چوارلاکان پۆل:ئەندازەی ئیقلیدسی پۆل:ڕووبەر
زیلان
زیلان ناوچەیەکی نزیک شاری ئاگری لە باکووری کوردستانە، زیاتر بە کۆمەڵکوژیی زیلان ناسراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ئاگری پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای وان پۆل:گوندەکانی باکووری کوردستان
پێڕستی کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان
پێڕستی کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان
سەرچاوەکان
پۆل:پێڕستی کۆمەڵکوژییەکان پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان پۆل:مێژووی کورد
شەش پەرتووکەکە
شەش پەرتووکی فەرموودە یان شەش پەرتووکەکە، زاراوەیەکە کە لەلایەن زانایانی سوننە بە شەش پەرتووکی فەرموودە دراوە. پێشتر پێنج بوون، بەڵام پاشان پەرتووکی محەممەدی کوڕی ماجەش ھاتە پاڵییەوە، و بە شەش پەرتووکەکە ناسرا، ئەوەش لەسەر دەستی محەممەد کوڕی تاھیر ئەلمەقدیسی (کۆچی دوایی لە ٥٠٧ کۆچی) بوو کە نووسەری پەرتووکی مەرجەکانی شەش ئیمامەکان بوو. حافز عەبدولغەنی ئەلمەقدیسیش (کە لە ساڵی ٦٠٠ی کۆچی کۆچی دوایی کرد)، ڕێچکەی ئەوی گرتەبەر، بۆیە لە پەرتووکەکەی بەناوی «کامڵبوون لە ناوەکانی پیاواندا» پیاوانی کوڕی ماجەی وەک یەکێک لە شەش کەسەکە دانا.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبەکانی فەرموودە پۆل:کتێبەکانی ئەھلی سونە و جەماعە
مەلا ڕەمەزان جاندێری
بێچوارچێوە|ناوەڕاست مەلا ڕەمەزان جاندێری لە 14/7/2020 لە غازی عەنتاب كۆچی دوایی كرد، ناوبراو زانا و مودەڕیسێكی لێهاتوو بوو.
فەڕەنسییەت لە برۆکسل
وێنۆک|تابلۆی شەقامی دوو زمانی فەڕەنسی و ھۆڵەندی لە برۆکسل وێنۆک|ئەو ناوچەیەی کە [[لھجة برابانت?action=edit&redlink=١|شێوەزاری برابانتی تێدا قسە دەکرێت]] فەڕەنسییەت لە برۆکسل ئاماژەیە بۆ گەشەسەندنی، لە ماوەی دوو سەدەی ڕابردوودا، ئەم شارە کە لە ڕووی مێژوویییەوە ھۆڵەندی قسە دەکات  بۆ شارێک کە تێیدا فەڕەنسی بووەتە زمانی زۆرینە و زمانی ھاوبەش. ھۆکاری سەرەکی ئەم گواستنەوەیە ئاسمیلەکردنی خێرای ناچاری دانیشتووانی فلاندێرس بوو، کە بەھۆی کۆچبەری فەڕەنسا و والۆنیا گەورەتر بوو.
سەرھەڵدانی فەڕەنسییەکان لە ژیانی گشتیدا وردە وردە لە کۆتایی سەدەی ھەژدەھەمدا دەستیپێکرد، بە خێرایی بوو، چونکە پایتەختە نوێیەکە زیادبوونی بەرچاوی ژمارەی دانیشتووانی بەخۆیەوە بینی دوای سەربەخۆیی بەلجیکا. ھۆڵەندی - کە یەکگرتنەکەی لە بەلجیکا ھێشتا زۆر لاوازە - نەیتوانی ڕکابەری فەڕەنسییەکان بکات کە زمانی تایبەتی دەسەڵاتی دادوەری، کارگێڕی، سوپا، پەروەردە، کولتووری بەرز و میدیاکان. بەھا و شکۆمەندی زمانی فەڕەنسی بە شێوەیەکی گشتگیر ناسرا  کە لە دوای ساڵی ١٨٨٠،  و بە تایبەتی دوای کۆتایی ئەم سەدەیە، شارەزایی لە زمانی فەڕەنسیدا لە نێو ھۆڵەندی زمانەکاندا بە شێوەیەکی سەرسووڕھێنەر زیادی کردووە.
ھەرچەندە زۆرینەی دانیشتووانەکە تا نیوەی دووەمی سەدەی بیستەم بە دوو زمانە مانەوە، زاراوەی ڕەسەنی برابانت چیتر لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی دیکە نەگوازرایەوە، ئەمەش بووە ھۆی زیادبوونی قسەکردن بە زمانی فەڕەنسی تاک زمان لە ساڵی ١٩١٠ بەدواوە. ئەم گۆڕانکارییە زمانەوانییەی لە دوای شەستەکانەوە لاواز کرد، لەگەڵ چاکسازی لە سنوورە زمانەوانییەکان، پێگەی ھۆڵەندی وەک زمانێکی فەرمی پشتڕاستکرایەوە، و ناوەندی کێشکردنی ئابووری بەرەو باکوور بۆ فلاندێرس ڕۆیشت.
بەڵام لەگەڵ بەردەوامبوونی ھاتنی کۆچبەران و سەرھەڵدانی برۆکسل دوای جەنگ وەک ناوەندی ڕامیاری نێونەتەوەیی، پێگەی ڕێژەیی ھۆڵەندییەکان بەردەوام بوو لە دابەزین. لە ھەمان کاتدا، لەگەڵ فراوانبوونی ناوچەی گەورەی برۆکسل، ژمارەیەک شارەوانی دیکەی ھۆڵەندی زمان لە پەراوێزی برۆکسلدا بوون بە زمانی فەڕەنسی. ئەم دیاردە ئیمپریالیستییە کولتوورییەی فراوانبوونی فەڕەنسییەت، کە زۆرجار بە ھەڵوێستی خۆبەزلزانینی ھەندێک لە کۆمەڵگا فەڕەنسی و ھۆڵەندی زمان بەرامبەر بە ھۆڵەندییەکان - کە لەلایەن نەیارەکانیانەوە ناویان لێنراوە - لەگەڵ داھاتووی برۆکسلدا ڕژاوە، یەکێکە لە مشتومڕاویترین بابەتەکان لە ڕامیاری بەلجیکادا.
سوورەبانی نۆرک
سورەبانی نۆرک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیوەیل، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سورەبانی نۆرک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دڕوێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی چەمەک و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سپیدارە، زەلان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی چۆڕک.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
میتۆدۆلۆژی
میتۆدۆلۆژی شیکردنەوەی سیستماتیک و تیۆریکی میتۆدەکانی بەکارچوو لە بوارێکی زانستیدایە. لەخۆگری شیکاریی جەستەی میتۆدەکان و بنەماکانی سەر بە لقێ لە لقەکانی مەعریفەتە. لە میتۆدۆلۆژیدا زیاتر لەسەر چەمکانێک وەکوو پارادایم، مۆدێلی تیۆریک، قۆناغەکان و تەکنیکەکانی سەر بە چەندایەتی و چۆنایەتی باس ئەکرێ.
کاری میتۆدۆلۆژی دابینکردن و نانەبەردەستی ڕێگاچارە نییە، کەوابوو میتۆدۆلۆژی ھەمان میتۆد نییە. بەڵکوو، بنەڕەتێکی تیۆریک پێشنیار ئەکا بۆ تێگەیشتن لەوەی کە لە حاڵەتێکی تایبەت چ میتۆد یا کۆمەڵە میتۆدێک ئەتوانێ بەکار بھێنرێ و ئاکامی دڵخوازی لێ وەربگیرێ.
پارادایم لەوەی کە ئەویش چوارچێوەیەکی سازێنەرە لە میتۆدۆلۆژی ئەچێ. لە کاری تیۆریکدا، پەرەسەندنی پارادایمەکان زۆرینە یا گشت پێومانەکان بۆ میتۆدۆلۆژی بەجێ ئەھێنێ. ئالگۆریتم -یش وەکوو پارادایم جۆرێک چوارچێوەی سازێنەرە، بەو مانایە کە «سازاندن» زیاتر ڕیزێکی لۆژیکییە، تا فیزیکی، لە ئێلێمانگەلی لێکگرێدراو.
پەراوێزەکان
پۆل:میتۆدۆلۆژی پۆل:توێژینەوە پۆل:زانست
کەمەرە
کەمەرە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا، ناوچەی چەرداوڕۆ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
کەمەرە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ڤیتامین ئی
ڤیتامین ئی یەکێکە لە ڤیتامینە گرنگەکانی لەشی مرۆڤ.
وێستگەی بۆشایی
وێستگەی بۆشایی بریتییە لە پێکھاتەیەک کە بۆ ژیان و کارکردنی مرۆڤ لە بۆشایی ئاسمان داڕێژراوە و دروست کراوە. تا ئێستا تەنھا وێستگەکانی خولگەی نزم گەیشتوونەتە قۆناغی کارکردن، کە پێیان دەوترێت «وێستگەی خولگەیی». جیاوازی نێوان وێستگەی بۆشایی ئاسمان و کەشتییە ئاسمانییەکانی دیکە ئەوەیە کە لە وێستگەی بۆشایی ئاسماندا ھیچ ئامرازێکی سەرەتایی پاڵنەر یان نیشتنەوە نییە؛ بەڵکو کەشتی تر بۆ گواستنەوە بەکاردەھێنرێت (چ لە وێستگەکەوە یان بۆ وێستگەکە). وێستگەکانی بۆشایی ئاسمان بۆ ماوەی مامناوەندی نیشتەجێبوون دیزاین کراون، کە دەتوانێت بۆ چەند ھەفتەیەک، چەند مانگێک، تەنانەت ساڵانێک بەردەوام بێت. تاکە وێستگەی بۆشایی ئاسمان کە لە ئێستادا بەکاردەھێنرێت وێستگەی بۆشایی ئاسمانی نێودەوڵەتییە. وێستگەکانی پێشووی بۆشایی ئاسمان بریتی بوون لە ئەلماز و زنجیرەی سالیوت و سکایلاب و میر.
پەرژین
هەوارێكی هاوینانە، دەكەوێتە باشووری ڕۆژهەڵاتی گوندی كونەفلوسە لە ناوچەی خۆشناوەتی
قەرەومەر
قەرەومەر گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی سارۆخ، ناوچەی تەختی سڵێمان، شارستانی تیکاب، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
قەرەومەر لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چۆپلی و لە باشوور لەگەڵ گوندی تاسەکەند و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کەریم ئاوا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خارخار.
مێژوو
ئەم گوندە ئاوەدان کراوەتەوە لەلایەن کەسێک بەناوی قولی کە لە بنەچەدا خەڵکی شارۆچکەی بانە بووە و لەگەڵ ئاغادا شەڕی بووە و ئاغای کوشتووە و ھەڵھاتووە و ئەم گوندەی ئاوەدان کردووەتەوە، کاری سەرەکی خەڵکی گوند کشتوکاڵ و ئاژەڵداری بوو بە مێژوویەکی نزیک خەڵکی ئەم گوندە دەستیان کردووە بە کاری باخداری. ڕێگای ئەم گوندە خۆڵە و خزمەت گوزاری تێدا نیە و بۆتە ئاستەنگ بۆ ھاتووچۆکردن.
سروشتی گوند
ئەم گوندە چوار وەرزی ساڵی ھەیە وەک ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، کەژ و کێوی سەوز و بەھارە دەست پێ دەکات بە جەژنی نەورۆز، جۆزەردان و ھاوین خۆیان دەردەخەن بە پێگەیشتنی گێلاس و قەیسی ... پاشان سەرما دەست پێدەکات بە ھەواشی لە مانگی ئەیلولدا و بەتایبەت شەو ئەویش بەدەرکەوتنی گەلاوێژ (کەوتنی گەلاوێژ) و نیشانەی دەرکەوتنی وەرزی پایزە، ساردی زستان بە بارینی بەفر دەست پێدەکات، ھەندێ زستان ھەندە سەختە وەھا لەدانیشتوانی گوند دەکات بمێننەوە لە مالەکانیاندا. لە ساڵەکانی پێشوودا لە وەرزی زستاندا خەڵکی گوند لە ناو ماڵەکاندا بۆ بەسەربردنی کات یاری خۆماڵیان دەکرد، بە پێشکەووتنی تەکنەلۆجیا و ھاتنی مۆبایل و ئەنتەرنێت ئەم بارە کۆمەڵایەتی و یارییە میللیانە ووردە ووردە کاڵبووەوە و بەرەو نەمان چوو.
میوە
لەم گوندەدا لەوەرزی ھاوین و پایزدا میوەیەکی زۆر ھەیە وەک گێلاس و قەیسی و باوى و گوێز.
گیانداران
لە ژینگەی ئەم گوندەدا جۆرەھا گیاندار تیایدا دەژی وەک (بەراز و گورگ و ڕێوی و کەو) کە بەشێوەیەکی زۆر ھەیە.
بەرھەمی کشتوکاڵی
زۆری بەرھەمی کشتوکاڵی ئەم گوندە (گەن و جۆ و نۆک و نیسکە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی تیکاب تیکاب تیکاب پۆل:گوندەکانی شارستانی تیکاب پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئاوڕ
گوندێکی کۆنە و ئێستا ھەوارێکی ھاوینانە و کەوتۆتە باشووری ڕۆژھەڵاتی گوندی کونەفلوسەی ناوچەی خۆشناوەتی.
وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکان
چەپ|وێنۆک|260x260پیکسڵ|وێنەی وەزارەت
پێگەی ئەم وەزارەتە لە واشینگتندایە.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٤٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:بریکارەکانی حکوومەت کە لە ١٨٤٩ دامەزراون پۆل:وەزارەتەکانی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ویلایەتی چی (ھێنان)
چی (بە چینی:杞) ویلایەتێکی سەربە ئیمپراتۆریەتی شانگ بوو (لە سەدەی ١٦ی پێش زایین) دوای کەوتنی شانگ کەوت، چووە ژێر ئیمپراتۆریەتی ژۆو بەردەوام بوو تا سەرەتای شەری ویلایەتەکان.
مێژوو
ویلایەتی چی دامەزرا کاتێک یەکەم پاشای شانگ خاکێکی دابە کەسێکی راستەوخۆی سەربە خێزانی سیا، کە ئەم ناوچەیە ئێستا پێی ئەوترێ ئەمرۆ: وڵاتی چی.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین پۆل:ئیمپراتۆریەتیی سیا پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو پۆل:پۆلی کۆمنز بە بەستەری خۆماڵیی یەکسان لەگەڵ ویکیدراوە پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
حەڤدەلا
لە ئەندازەدا، حەڤدەلا ، فرەگۆشەیەکە خاوەنی حەڤدە لایە.
حەڤدەلای ڕێک
لە حەڤدەلایەکی ڕێکدا، ھەموو لاکان و ناوەگۆشەکان یەکسانن. پێوانەی ھەر یەک لە ناوەگۆشەکانی حەڤدەلای ڕێک، بە نزیکەیی ١٥٨٫٨ پلە و ڕووبەرەکەی لە ڕێگەی ئەم ھاوکێشە دەدۆزرێتەوە:
کێشانەوەی ھەڤدەلای ڕێک
وێنەی ھەڤدەلایەکی ڕێک بە بەکارھێنانی ڕاستە و پەرگار دەکێشرێتەوە. ماتماتکیزانی ئاڵمانی کارڵ فریدریش گاوس لە ساڵی ١٧٩٦ کە تەمەنی ١٩ ساڵ بوو، ئەمەی سەلماند.
بانکی سپار نۆرد
بانکی سپار نۆرد بانکێکە لە هەرێمی باکووری جوتلاند، لە دانمارک. مێژووی بانکەکە دەگەڕێتەوە بۆ ١٢ی ئایاری ١٨٢٤. بانکەکە لە دانمارک چەند لقێکی هەیە و بە شەشەمین گەورە بانکی ئەو وڵاتە دادەنرێت.
پاکستان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
پاکستان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
باربادۆس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
باربادۆس نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
کێوەکانی ولینگ
کێوەکانی ولینگ (چینی سادەکراو:武陵山脉; چینی دێرین:武陵山脈; خوێندنەوە: ولینگ شانمای) زنجیرەچیایەکن دەکەونە ناوەندی چین، لە چۆنگچینگ و ڕۆژھەڵاتی گوی ژۆو تا رۆژاوای ھونان ئەڕوات، ئەوێ ماڵێکە بۆ چەندین گروپە ڕەگەزییە چینیەکان وەکوو: توجیا، ھان، میاوۆ، دۆنگ، بای
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرەچیاکانی ھونان
تاراکان
تارکان تەڤێتئۆغڵو ( بە تورکی : تارکان تەڤێتئۆغڵو)، بە ناوی شانۆیی تارکان، لەدایکبووی ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٢ (٢٥ مێھر ١٣٥١)، گۆرانیبێژ و ئاوازدانەر و ئاوازدانەری خەڵکی تورکیایە. لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکانەوە بە سەرکەوتنی بەردەوامی لە چارتەکان و سەرکەوتنی فرۆشتن لە مۆسیقای پۆپی تورکی لە تورکیا و لە سەرانسەری جیھان ناسراوە.
ژیاننامە
تارکان لە شاری ئەلسی لە ویلایەتی ڕاینلاند-پالاتیناتی ئەڵمانیای ڕۆژئاوا لەدایک بووە و گەورە بووە. لە ساڵی ١٩٨٦ لەگەڵ خێزانەکەی هاتۆتە تورکیا و لە ئەنجامی حەز و ئارەزووی بۆ مۆسیقا کە لە منداڵییەوە دەستی پێکردووە، یەکەم خوێندنی مۆسیقای لە شاری کارامورچەل دەستپێکردووە، لەوێ دەستی بە کاری ئامادەیی کردووە. لە ساڵانی دواتردا لەگەڵ مێھم ت سۆگووتغڵو خاوەنی کۆمپانیای تابلۆی ئەستەنبوڵ ناسی و گرێبەستێکی ئەلبوومی لەگەڵ ئەم کۆمپانیایە واژۆ کرد. تارکان یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بەناوی یینە سێنسیز لە مانگەکانی کۆتایی ساڵی ١٩٩٢ بڵاوکردەوە، یەکەم ئەلبوومی خۆی بە گۆرانی "کیل ئۆڵدوم" کردەوە. سەرکەوتنی بازرگانی بەدەستھێنان بە دووەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بە ناوی Aacayipsin کە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکرایەوە و سێیەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی بە ناوی ئۆلوروم سانا کە لە ساڵی ١٩٩٨ بڵاوکرایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:گۆرانیبێژە کوڕەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی تورک پۆل:گۆرانیبێژانی تورک پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی پۆل:زیندووان پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە پۆل:Pages with unreviewed translations
کارلی لۆید
کارلی لۆید (بە زمانی ئینگلیزی Carli Lloyd؛ لە دایکبووی ١٦ی تەمموزی ١٩٨٢) یاریزانێکی ئەمریکییە و یاری تۆپی پێ دەکات. ئەو لە ئێستادا یاری بۆ یانەکانی سکای بلو لە خوولی تۆپێی ژنانی ئەمریکا، هەروەها هەڵبژاردەی تۆپی پێی نیشتمانیی ئەمریکا. ئەو لە ڕیزی ناوەند و بە درێسی ژمارە ١٠ یاری دەکات. کارلی بۆتە براوەی دوو مێدالیای زێڕی ئۆلەمپیاد (٢٠٠٨ و ٢٠١٢)، دوو جاریش جامی جیهانیی ژنان (٢٠١٥ و ٢٠١٩). کارلی دوو جار بووەتە باشترین یاریزانی ساڵی فیفا بۆ ژنان لە سالەکانی ٢٠١٥ و ٢٠١٦.
ئەو پێشتر یاری بۆ یانەکانی مانچستەر ستی (خواستن)، هۆستنن داش، وێستەرن نیویۆرک فلاش، ئەتلانتا بیت، شیکاگۆ ڕێد ستارس، نیو جێرسەی وایڵدکاتس، ساوت جێرسەی بانشیش، نیو برەنسویک پاوەر و سێنترال جێرسەی سپلاش کردووە.
گردی گۆ
جوگرافیا
گردی گۆ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تەکیە و لە باشوور لەگەڵ گوندی شەکڕاڵی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئاوایی حەمەی فەرەج و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تەپەسەرقوڵە.
زانکۆی جۆھانسبێرگ
زانکۆی جۆھانسبێرگ (UJ) زانکۆیەکی گشتییە و دەکەوێتە شاری جۆھانسبێرگ لە ئەفریقای باشوور. زانکۆی جۆھانسبێرگ لە یەکەمی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ لە ئەنجامی یەکگرتنی زانکۆی ڕاند ئەفریقان (RAU)، تەکنیکۆن ویتواتەرسران (TWR) و کەمپەکانی سۆوێتۆ و ئیست ڕاند لە زانکۆی ڤیستا ھاتە ئاراوە. پێش یەکگرتنەوەکە، کەمپەکانی داڤیتۆن و سۆوێتۆی زانکۆی پێشووی ڤیستا جێگیرکرابوون لە زانکۆی ڕاند ئەفریقانس. لە ئەنجامی یەکگرتنی زانکۆی ڕاند ئەفریقانس، باو و ئاسایییە کە خوێندکارانی پێشوو بە زانکۆی ڕاند ئەفریقانس ناوببەن. جێگری سەرۆکی زانکۆ و بەڕێوەبەری زانکۆی جۆھانسبێرگ پرۆفیسۆر تشیلیدزی مەروالایە کە لە ١ی ١ی ٢٠١٨ دەستبەکاربووە. لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٥ بۆ ٢٠١٧ جێگری سەرۆکی زانکۆ و بەڕێوەبەری زانکۆی جۆھانسبێرگ پڕۆفیسۆر ئیھرۆن لێستەر ڕێنسبێرگ بووە.
دامەزراوە تازە سەرھەڵداوە یەکێکە لە گەورەترین زانکۆکانی پەیوەندی گشتگیر لە باشووری ئەفریقا لە ٢٦ زانکۆی حکومی کە سیستەمی خوێندنی باڵا پێکدەھێنن. زانکۆی جۆھانسبێرگ ژمارەی خوێندکارانی زیاتر لە ٥٠ ھەزار کەسە، کە زیاتر لە ٣٠٠٠ کەسیان خوێندکاری نێودەوڵەتین لە ٨٠ وڵاتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زانکۆی جۆھانسبێرگ
سیرێی بابەشێخ
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
فەڕەنسییەکان لە لوبنان
فەڕەنسییەکان لە لوبنان یان فەڕەنسی-لوبنانییەکان ھاوڵاتی فەڕەنسین کە نزیکەی ٢١ ھەزار کەس پێکدەھێنن، لەنێویاندا زۆرێک لە دوو ڕەگەزنامە و ڕەچەڵەک تێکەڵاویان تێدایە. ھیچ ئامارێکی فەرمی و زانیاری زانستی نییە کە ئەو زمانانە نیشان بدات کە ئەوان قسەیان پێدەکەن یان پەیوەندییە ئاینییەکانیان.
فەڕەنسییە لوبنانییەکان لە لوبنان
لە ئەنجوومەنی نیشتمانیی فەڕەنسا، لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧-٢٠١٢ دوو ئەندامی بەڕەچەڵەک لوبنانی ھەبوون، ئەوانیش ھێنری گابرێل لە پارتی سۆسیالیست و ئێلی عەبوود کە لە ساڵی ١٩٥٩ی زایینی لە بەیرووت لەدایکبووە، بۆ یەکێتیی بوون لە پێناو بزووتنەوەیەکی جەماوەری. و لە میری یەکێتیی بۆ بزووتنەوەیەکی جەماوەری لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧-٢٠١٢، ئێریک بۆسۆن تێیدا بوو، کە دایکی لوبنانی بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لوبنان
پێڕستی شارستانەکانی پارێزگای کرماشان
پارێزگای کرماشان ١٤ شارستانی هەیە. ناوەند ئەم پارێزگایە شاری کرماشانە. چەپ|وێنۆک|پارێزگای کرماشان
تاوانەکانی دژی مرۆڤایەتی
تاوانەکانی دژی مرۆڤایەتی بە چەند کردەوەیەکی مەبەستدار دادەنرێت کە وەک بەشێک لە سیاسەتی فراوان و نەخشە بۆ دانراو ئەنجام بدرێت لە دژی خەڵکی مەدەنی لە کاتی جەنگ و ئاشتیش دا. ئەم چەمکە بە جیاواز دادەنرێت لە تاوانەکانی جەنگ چونکە کردەوەیی تاک نیین لەلایەن سەربازەکانەوە بەشێوەیەکی تاکەکەسی ئەنجامبدرێت بەڵکو ئەنجامدانیان لەڕێی بەرنامە و سیاسەتی دەوڵەتێکەوەیە. یەکەمین دادگایکردن لەسەر تاوانەکانی دژی مرۆڤایەتی لە دادگایی نیورمبێرگ بەڕێوەچوو لەسەر ھۆلۆکۆست و تاوانەکانی ئەڵمانیای نازی.