cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە مەکسیک
شوبات و مارسی ٢٠٢٠
لە ١ی مارسدا کەیسی پێنجەم لە (چیاپاس) پشت ڕاست کرایەوە کە قوتابییەک بوو لە ئیتالیا گەڕابۆوە، لە ٦ی مارسدا کەیسی شەشەم پشت ڕاست کرایەوە لە ویلایەتی (مەکسیکۆ) کە ئەویش پیاوێکی تەمەن ٧١ ساڵ بوو کە لە ئیتالیا گەڕابۆوە لە ٢١ ی شوباتدا،
لە ٧ی مارسدا کەیسی حەوتەم پشت ڕاست کرایەوە لە ویلایەتی (مەکسیکۆ) کە پیاوێکی تەمەن ٤٦ ساڵ بوو کە پێشتر بەرکەوتنی ھەبوو لەگەل کەسێک کە توشبووی پەتاکە بوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.
لە ١٠ ی مارسدا ھەشتەمین کەیس تۆمار کرا لە (پوێبلا) کە پیاوێکی بەڕەگەز ئەڵمانی تەمەن ٤٧ ساڵ بوو کە بە گەشتی کارکردن لە ئیتالیا گەڕابۆوە، لە ھەمان ڕۆژدا گرووپێکی سەما کردنی ٤٠ کەسی لە ئیتالیا گەڕانەوە و سەرجەمیان کەرەنتیین کران. بۆرسەی مەکسیک گەورەترین داڕمانی تۆمار کرد لە ١٠ ی مارسدا بەھۆی ترس لە ڤایرۆسی کۆرۆنا و دابەزینی نرخی نەوتەوە بانکی مەکسیک (بانکسیکۆ) دەستی کرد بە پاڵپشتی کردنی دراوی (پێزۆ) کە دراوی وڵاتی مەکسیکە کە دابەزینی ١٤٪ی بەخۆوە بینیبوو کە یەک دۆلاری ئەمریکی یەکسان بوو بە ٢٢٬٩٢٩ پێزۆ....
لە ١٢ ی مارسدا وڵاتی مەکسیک ڕایگەیاند کۆی گشتی تووشبوانی وڵاتەکە ١٥ کەسن لەگەل دوو کەیسی تر لە شارەکانی (پوێبلا) و (دۆرانگۆ)، یەک ڕۆژ دواتر سیناتۆر (ساموێل گارسیا سێپولڤێدا) حکوومەتی فیدراڵی بە شاردنەوەی ژمارەی ڕاستەقینەی توشبووان تۆمەتبار کرد
لە ١٤ ی مارسدا (فێرناندۆ پیتەرسن) وەزیری تەندروستی ویلایەتی (یالیسکۆ) پشتڕاست کردنەوە دوو کەیسی توشبوون لە نەخۆشخانەی (گوادالایارا) ڕاگەیاند و تۆمار کردنی دوو کەیسی تر لە (نوێڤۆ لیۆن)، ھەروەھا وەزیری پەروەردەی گشتی ھەڵوەشاندنەوەی سەرجەم چالاکییە وەرزشییەکانی لە سەرجەم قوتابخانەکاندا ڕاگەیاند و لە ھەمان ڕۆژدا وەزیری پەروەردە پشووەکانی (ئیستەر) ی ڕاگەیاندکە خۆی لە ٦ بۆ ١٧ ی مانگی چواردایە ودرێژدەکرێتەوە لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٠ بۆ ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٠ وەک ڕێگەیەکی خۆپارێزی
لە ١٧ ی مارسدا، ١١ کەیسی توشبوونی تازە ڕاگەیاندرا کە بەمەش کۆی گشتی توشبوان گەیشتە ٩٣ توشبوو، بەمەش ویلایەتی (کامپێچێ) تاکە ویلایەتە کە ھیچ کەیسێکی توشبوونی تێدا تۆمار نەکراوە، وڵاتی مەکسیک وەڵام دانەوەی بۆ بارودۆخەکە سنووردار کرد، لە ھەمان کاتدا ڕێگەی دا بە بەڕێوەچوونی کۆنسێرتێکی گەورە و پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنان، بەمەش ڕەخنە لە سەرۆک (لۆپێز ئۆبرادۆر) گیرا بەوەی ڕەچاوی ھێشتنەوەی مەودا لەگەل چواردەوردا ناکات و دەچێتە ناو خەڵکەوە بۆ سڵاو کردن، ھەروەھا سنوورەکان دانەخرابوون و ھەروەھا بابەتێکی تر کە دەبێت ڕەچاو بکرێت تەندروستی ئەو ھەزاران کۆچبەرەیە کەلە کامپەکانی بە درێژایی سنووری نێوان مەکسیک و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا ماونەتەوە
سەرۆکی پێشووتری کۆمسیۆنی ئەنفلۆنزا لە مەکسیک لە کاتی پەتای ئەنفلۆنزای ساڵی ٢٠٠٩ دا (ئەلیخاندرۆ ماسیاس) وتی: کێشە لە کەمی قەرەوێڵەی یەکەی چاودێری ورد و ستافی تەندروستی و ئامێری ھەناسەدانی دەستکرد ھەیە لە مەکسیک. ....
لە ١٨ ی مارسدا، ٢٥ کەیسی تری توشبوون بە کۆرۆنا تۆمار کرا بەمەش کۆی گشتی گەیشتە ١١٨ کەیس و ٣١٤ کەیسی گومان لێکراو، دەسەڵاتدارانی (یالیسکۆ) پەرۆشی گرووپێکی ٤٠٠ کەسین کە بەم دواییانە لە (ڤەیل – کۆلۆرادۆ) گەڕاونەتەوە کە ٤٠ کەسیان نیشانەکانی کۆڤید-١٩ یان ھەبووە لە ھەمان ڕۆژدا، لە کاتێکدا کەلە ١٧ی مارسدا کۆی گشتی توشبووان ٩٣ کەس بووە و ویلایەتی (کامپێچێ) تاکە ویلایەت بووە کە ھیچ توشبوویەکی تێدا نەبووە..
لە ٣٠ مارسدا گۆی گشتی تووشبوان بە کۆڤید ١٩ گەیشتە ١٠٩٤ کەیس و ٢٨ کەیسی مردن لە ھەموو وڵاتی مەکسیکدا، لە ئێوارەی ھەمان ڕۆژدا باری لەناکاوی تەندروستی ڕاگەیەندرا لەلایەن وەزیر (مارسێلۆ ئیبرارد) ەوە کە سەرجەم سێکتەرەکانی وڵات پێویستە زوربەی چالاکییەکانیان بوەستێنن
مانگەکانی نیسان و ئایار
لە ١٠ ی نیسان کۆی گشتی ژمارەی مردوو گەیشتە ٢٣٣ کەس و توشبوان گەیشتە ٣٬٨٤٤ کەس کە لەلایەن دەسەڵات دارانەوە پشت ڕاست کراوەتەوە، حکوومەتی (باژاکالیفۆرنیا) کە ویلایەتێکە لە مەکسیک کێلگەیەکی گەورە کۆمپانیای (سمیثس گرووپ) کە کۆمپانیایەکی بەریتانییە، داخست بەھۆی ئەوەی ڕازی نەبوو ئامێەی ھەناسەدانی دەستکرد بە حکوومەتی مەکسیک بفرۆشێت، ھەر لە ھەمان ڕۆژدا کونسولخانەی مەکسیک لە ویلایەتە ئەکگرتووەکانی ئەمریکا ڕایگەیاند کە ١٨١ کەسی بە ڕەگەز مەکسیکی بە پەتای کۆرۆنا گیانیان لەدەست داوە.
لە ١٣ ی نیسان، ژمارەی توشبوان بە کۆڤید ١٩ لە وڵاتەکەدا ٥٠٠٠ کەسی تێپەڕاند و مردنیش گەیشتە ٣٣٢ کەس، ھێزی دەریاوانی مەکسیک ڕایگەیاند کە ١٠ یەکەی خۆبەخشی ھێزی دەریاوانی خۆبەخشانە تەرمی ٤٠٠٠ قوربانی کۆڤید ١٩ لە خۆیان دەگرن لە شارەکانی (مەکسیکۆ، گوێرێرۆ، یالیسکۆ، میچۆواکان، سینالوا، تاماولیپاس، ڤێراکروز) ھەروەھا ویلایەتی (سۆنۆرا) یەکەم ویلایەت بوو قەدەغەی ھاتوچۆی ڕاگەیاند
لە ٢١ ی نیساندا ژمارەی توشبوانی ڤایرۆسی کۆرۆنا گەیشتە ١٠٬٥٤٤ کەیس و مردنیش گەیشتە ٩٧٠ کەیس، لە ٢٣ ی نیسان ژمارەی مردوو زیاتر لە ١٬٠٠٠ کەیس (تیوانا) پێشبینی پڕبوونی تەواوی نەخۆشخانەکانی دەکرد بە گەیشتن بە کۆتایی ھەفتە
لە ١ی ئایار ژمارەی توشبوان گەیشتە ٢٠٬٠٠٠ توشبوو، دەزگای دژە گەندەڵی مەکسیک ڕایگەیاند کە (لیۆن مانوێل بارلێت) کە کوڕی (مانوێل بارلێت) کە بەڕێوەبەری گشتی (کۆمسیۆنی کارەبای فێدراڵی) وڵاتی مەکسیکە ویستویەتی بە شێوەیەکی قۆرخکاری ئامێری ھەناسەدانی دەستکرد بە (پەیمانگای ئاسایشی کۆمەلایەتی) مەکسیک بفرۆشێت لە (ھایدالگۆ)، لە ٢ی ئایار ژمارەی قوربانیان گەیشتە ٢٬٠٠٠ کەیس، بە لایەنی کەمەوە چل کرێکاری بە ڕەگەز مەکسیکی گواتیمالی لە کەنەدا تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون بەپێی زانیارییەکانی ڕێکخراوی (یەکێتی کرێکارانی خواردن)..
لە ٨ی ئایار بڵاوکراوەیەک لە ڕۆژنامەی (نیۆیۆرک تایمس) بڵاو کرایەوە کە تێدا دڵنیایی لەسەر ئەوەی کە حکوومەتی مەکسیک و سەرجەم حکوومەتە خۆجێیەکانی ویلایەتەکان ئەو شەپۆلی مردنەی کە بەھۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە لە پایتەخت ڕودەدات پشت گوێ خراوە، ھەروەھا ڕەخنە لە سەرۆک (ئاندرێس مانوێل لۆپێس ئۆبرادۆر) گیراوە بەھۆی کەمیی ئەنجامدانی پشکنینی کۆرۆناو شاردنەوەی ژمارەی ڕاستەقینەی مردن بە پەتاکە، ھەر لەو بڵاوکراوەیەدا ھاتووە بریکاری وەزیر (ھیوگۆ لۆپێز گاتێل) وتویەتی لە وڵاتی مەکسیک تەنھا %٥ ی توشبوان نیشانەکانیان پێوە دیارە و تەنھا %٥ی ئەوانەی کە نیشانەیان ھەیە پێویست دەکات بچن بۆ نەخۆشخانە و شارەزایان دەڵێن کە ئەو مۆدێلە ھەڵەیە و ھاودەنگی ھەیە لەسەر ئەوە..
زیاتر لە ١٠٠ کارمەندی تەندروستی (دکتۆر و پەرستار و ھتد) لەنێو ئەو ٣٬٥٧٣ قوربانییەی پەتاکەن لە ١٢ ی ئایار
لە نێوان ٩ بۆ ١٥ ی ئایار ١٣٬٠٠٠ کەیسی نوێ پشت ڕاست کراونەتەوە کە کۆی گشتی دەکاتە ٤٢٬٥٩٥ توشبوو لە نێوانیاندا ٤٬٤٧٧ کەیسی گیان لەدەستدان ھەبووە لە ١٥ ی ئایار..
لە ٢٢ ی ئایار ژمارەی توشبوون تەنھا لە ٢٤ کاتژمێردا گەیشتە ٢٩٧٣ کەیس
مانگەکانی حوزەیران و تەممووزی ٢٠٢٠
لە ٢ ی حوزەیراندا ڕیژەی توشبوون بە پەتاکە بە ڕێژەی ٤٫٢٪ زیادی کرد وژنانیش ڕێژەی %٥٧ ی ٩٧٬٣٢٦ توشبووە پێک دێنن لەو کاتەدا لە وڵاتی مەکسیک..
٥١٫٢٪ی کەیسی توشبوون لە نێوان ١٨ ی ئایار بۆ ٢٣ی حوزەیران
سەرچاوەکان
پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات
گوڵسانا
گوڵسانا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
گوڵسانا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
یاندێکس
یاندێکس (بە ئینگلیزی: Yandex) (بە ڕووسی: Яндекс) کۆمپانیایەکی تەکنەلۆژیی فرەنەتەوەیی ڕووسییە کە بەرھەم و خزمەتگوزارییە پەیوەندیدارەکانی ئینتەرنێت پێشکەش دەکات، لەوانەش بزوێنەری گەڕانی ئینتەرنێت، لە ساڵی ١٩٩٧ دەستیپێکردووە، ھەروەھا خزمەتگوزارییەکانی وەک زانیاری، بازرگانی ئەلیکترۆنی، گواستنەوە، نەخشە و بەرنامەکانی مۆبایل، و ڕیکلامی ئۆنلاین پێشکەش دەکات.
کۆمپانیای یاندێکس لە ساڵی ٢٠٠٠ دامەزراوە. لە ساڵی ٢٠١٦ەوە، بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕووسیا و دەوڵەتە سەربەخۆکانی یەکێتیی سۆڤیەتی پێشوودا خزمەت بە بینەران دەکات.
تا ساڵی ٢٠١٧، کۆمپانیاکە گەورەترین کۆمپانیای تەکنەلۆژیا بوو لە ڕووسیا و گەورەترین بزوێنەری گەڕان بوو لەسەر ئینتەرنێت بە زمانی ڕووسی، کە پشکی بازاڕی زیاتر لە ٥٨٪ بوو. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٨دا دووەم گەورەترین بزوێنەری گەڕان بووە لە تورکیا، بێلاڕوس، چین، ئۆزبەکستان، تاجیکستان، کۆریای باکوور، قرغیزستان، کازاخستان، ئوکراینا و ئەرمەنستان.
تا ساڵی ٢٠١٨ زیاتر لە ٣٠ ئۆفیسی لە سەرانسەری جیھاندا ھەبووە، گەورەترین پشکی بازاڕی ھەیە لە ھەر بزوێنەرێکی گەڕان لە ئەورووپا و ویلایەتە سەربەخۆکان و سێیەم گەورەترین بزوێنەری گەڕانە لە سەرانسەری جیھاندا دوای گووگڵ، بینگ. ڕکابەرە سەرەکییەکانی لە بازاڕی ڕووسیادا بریتین لە گووگڵ و ڤی کەی و ڕامبلێر.
لە شوباتی ٢٠٢٢، بازرگانیکردن بە پشکەکانی یاندێکس لە بۆرسەی نازداک ڕاگیرا و لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٣ەوە تا ئێستا بەردەوامە.
ھەڵبژاردنی ناو یاندێکس
لە ساڵی ١٩٩٣، ئارکادی ڤۆڵۆژ و ئیلیا سێگالۆڤیچ دوو ھاوڕێ بوون لە قوتابخانە پێکەوە کاریان دەکرد بۆ پەرەپێدانی بزوێنەری گەڕان لەو کاتەدا وشەی یاندێکس یان داھێنا.
یارییەکانی
پلاتفۆرمیێکی یاریکردنی ھەیە بە ناوی Yandex.Games کە دەتوانیت بە ئۆنلاین یاری تێدا بکەیت پێک ھاتووە لە دەیان یاری بچووک و بەچێژ، کە ھەم لە وێب و ھەم لە مۆبایل بەردەستە، بە دەست ھێنانی داھات دوو ڕێگەی ھەیە یەکەمیان لە ڕێگەی ڕیکلامی ناو یارییەکان دووەمیان بەھۆی کڕینی پێداویستییەکانی ناو یارییەکەیە لەلایەن یاریکەرانەوە، زیاتر لە ١١ ملیۆن بەکارھێنەری ھەیە. ھەروەھا پلاتفۆرمەکە دراوێکی تایبەت بە خۆی ھەیە بە ناوی (یانس)
دارایی
کۆمپانیاکە لە مانگی ١١ی ٢٠٠٢ قازانجێکی زۆری بەدەستھێنا، لە ساڵی ٢٠٠٤دا فرۆشی یاندێکس بۆ ١٧ ملیۆن دۆلار بەرزبووەوە، کە لە ماوەی ٢ ساڵدا ١٠٠٠٪ زیادی کردووە. داھاتی پاکی کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠٠٤دا ٧ ملیۆن دۆلار بووە. لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٦ داھاتی ھەفتانەی سیستەمی ڕیکلامی Yandex.Direct یەک ملیۆن دۆلاری تێپەڕاند. ژمێریاری کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٩٩٩ەوە لەلایەن کۆمپانیای دیلۆیتەوە وردبینی بۆ کراوە.
لە ساڵی ٢٠١٣، یاندێکس بووە گەورەترین موڵکی میدیا لە ڕووسیا لە ڕووی داھاتەوە.
فەرمانگەکان
لە ساڵی ٢٠١٢ کۆمپانیاکە یەکەم ئۆفیسی ئەورووپی خۆی لە شاری لۆسێرن کردەوە بۆ خزمەتکردنی کڕیارانی ڕیکلام لە یەکێتی ئەورووپا یەکەم ئۆفیسی توێژینەوە و پەرەپێدانی لە ئەورووپا لە ساڵی ٢٠١٤ لە بەرلین دەستی بە کارکردن کرد. لە ساڵی ٢٠١٥ ئۆفیسی شەنگەھای کۆمپانیاکە دەستیپێکرد بۆ ئاسانکاری کارکردن لەگەڵ کۆمپانیا چینییەکان کە لە بازاڕی زمانی ڕووسیدا کاردەکەن. تا ساڵی ٢٠١٨ زیاتر لە ٣٠ ئۆفیسی لە سەرانسەری جیھاندا ھەبووە. لە کانوونی دووەمی ٢٠٢١ شوێنێکی نوێ لە پراگ زیادکرا. تا ساڵی ٢٠٢١، یاندێکس ئۆفیسی لە ١٢ وڵاتدا ھەبووە.
وەبەرھێنانەکان
یاندێکس تاقیکردنەوە لە چەند کۆمپانیایەکی بیانی دەکات لەوانە (تاقیگەی ڤیزی)، (بلێکۆ)، (face.com) و (Sales predict)
قوشابوڵاق
قوشابوڵاق گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەمەن، ناوچەی تەختی سڵێمان، شارستانی تیکاب، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
قوشابوڵاق لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھامپا و لە باشوور لەگەڵ گوندی بەدرلو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قوشخانەی خواروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاغبوڵاغی ھەمەدانی.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی تیکاب تیکاب تیکاب پۆل:گوندەکانی شارستانی تیکاب پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئەلیسۆن بێکدل
ئەلیسۆن بێکدل  لە ١٠ی ئەیلوولی ١٩٦٠ لە شاری لەیک ھێڤن لە ویلایەتی پێنسیلڤانیا لە ئەمریکا لەدایکبووە و ڕۆماننووسێکی ئەمریکییە. یەکێک لە بەناوبانگترین بەرھەمەکانی بریتییە لە خانووی خۆشی.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی پۆل:ھونەرمەندانی فێمینیست پۆل:لێزبیانە فێمێنیستەکان پۆل:زیندووان
سەعید محەممەد سەدر
سەعید محەممەد سەدر (لەدایکبووی ٧ی کانوونی دووەمی ١٨٨٢ - مردووی ٣ی نیسانی ١٩٥٦). کەسایەتی ئایینی عێراقی - شیعەبوو. چەند مانگێک لە ساڵی ١٩٤٨، بوو بە سەرۆکوەزیرانی عێراق.
سەعید لە بنەماڵەیەکی ناسراو بەناوی سەدر لەدایکبوو، کە دەگوترێت بنەچەیان دەگەڕێتەوە بۆ پەیامبەری ئیسلام محەممەد. سەعید چالاکوانێکی نیشتمانپەروەری عەرەب بوو، لە ساڵی ١٩١٩ بۆ ١٩٢٠ حیزبی حەرەسی وەتەنی دامەزراند و یارمەتی ڕێکخراوە و بزووتنەوە ناسیۆنالیستییەکانی دەدا کە دژی ئینگلیز بوون.
ئووم کولسووم کچی محەممەد
ئووم کولسووم کچی محەممەد کوڕی عەبدوڵڵا (٦٠٣–٦٣٠ز) سێیەم کچی پێغەمبەر محەممەدە لە ھاوسەرەکەی خەدیجە کچی خوویلید، دوای زەینەب و ڕوقەیییە. پێغەمبەر کچەکەی دا بە عوسمانی کوڕی عەفان دوای ئەوەی عوتەیبە کوڕی ئەبوو لەھەب لە ڕق و کینە بۆ باوکی لێی جیابووەوە، و دوای ئەوەی باوکی فەرمانی پێکرد ئەو کارە بکات، شەش ساڵ پێش پێغەمبەرایەتی لەدایکبووە، و درکی بە ئیسلام کرد و کۆچی کرد بۆ مەدینە و لە ساڵی ٩ی کۆچی لای ھاوسەرەکەی عوسمانی کوڕی عەفان کۆچی دوایی کرد و تەمەنی لەو کاتەدا ٢٧ ساڵ بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:محەممەد پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:لەدایکبووانی ٦٠٣ پۆل:لەدایکبووانی ٦٠٤ پۆل:مردووانی ٦٣٠ پۆل:مردووانی ٦٣١ پۆل:ژنە سەحابەکان پۆل:مناڵانی محەممەد
ناحیەی بیارە
جوگرافیا
ناحیەی بیارە لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ گوندستانی سیروان لە باشورەوە لەگەڵ ناحیەی سیروان و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندستانی سیروان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لەڕۆژاواوە لەگەڵ ناحیەی خورماڵ.
گوندەکانی ناحیەی بیارە
لە ٢٨ گوند پێکھاتووە.
بەلجیکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
بەلجیکا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ بوو کە لە ٢٦ی ئاب تا ١٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٧٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
پەنەما لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
سەرچاوەکان
١٩٧٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
فیلمۆگرافیی عامر خان
عامر خان ئەکتەرێکی ھیندییە، بەرھەمھێنەر، دەرھێنەر، گۆرانیبێژی پلەیباک و کەسایەتیی تەلەڤیزیۆنی. یەکەم دەرکەوتنی خان لە شاشە لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا بوو لە ڕۆڵێکی بچووک لە فیلمی "Yaadon Ki Baaraat"ی ناسر حوسەینی مامی لە ساڵی ١٩٧٣. لە ساڵی ١٩٨٣ نواندنی کرد لە Paranoia، کە کورتە فیلمێکە لە دەرھێنانی ئادیتیا بھاتاچاریایە، و ھەم وەکو یاریدەدەری دەرھێنەریش کاری کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:عامر خان پۆل:فیلمۆگرافیی ئەکتەرەکان پۆل:فیلمۆگرافیی دەرھێنەرەکان پۆل:فیلمۆگرافییە ھیندییەکان
تیمار، سیوەیل
تیمار گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیوەیل، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تیمار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی موسەک و لە باشوور لەگەڵ گوندی قۆخی بارێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھەرزنەوەش و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بوالک.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شێخ نورەدینی بریفکانی
ناوی سەید شێخ نورەددینە کوڕی شێخ عەبدولجەبار کوڕی سەید نوری کوڕی ئەبووبەکر کوڕی زەینەلعابدین کوڕی سەید شەمسەدین کوڕی شێخ عەبدولرەحمان کوڕی شێخ شمسەدین کوڕی شێخ عەبدولکەریم کوڕی شێخ مووسا کوڕی سولەیمان کوڕی عەبدولغەنی کوڕی ئیسحاق کوڕی سەید بابا مەنسوور کوڕی سەید حوسێن (ئەخلاتی) کوڕی عەلی کوڕی سەید حاجی نظام الدين کوڕی ئەحمەد ئەخلاتی کوڕی زینەلعابدینی هەمەدانی (زوردانی) کوڕی ساڵەح هەمەدانی کوڕی یوسف کوڕی سەید سەلیم عێراقی کوڕی محمد یوسف سەدرەدین کوڕی حسین جەلالەدین کوڕی زەینەلعابدین کوڕی عەلی کوڕی سەید جەعفەر کوڕی سەید محموود کوڕی سەید ئەحمد کوڕی سەید عەبدۆڵڵای مونتەخەب کوڕی سەید عەلی موختار کوڕی سەید جەعفەر کوڕی سەید کوڕی ئیمام عەلی هادی کوڕی ئیمام محەممەدی جەواد کوڕی ئیمام عەلی ڕەزا کوڕی ئیمام مووسای كازم کوڕی ئیمام جەعفەری سادق کوڕی ئیمام محەممەدی باقر کوڕی ئیمام عەلی زەینەلعابدین کوڕی ئیمام حوسەین کوڕی سەیدە فاتیمەی زەهرا کچی حەزرەتی پێغەمبەر (صلی الله علیه وسلم).
لە ساڵی ١٢٠٥ کۆچی - ١٧٩٠ زایینی لە گوندی (ئیتووت) هاتە دونیا، لە خزمەتی باوکی دەستی کرد بە خوێندن، پاشان تەشریفی چووە ئامێدی، ماوەیەکیش چووە شۆش دوایی چووە مووسڵ پاشان چووە کۆیە و دوایی چووە شەقڵاوە، دوایی هاتە هەولێر و گەڕایەوە ئامێدی لای مەلا یەحیای مزوری مایەوە هەتا ئیجازەی وەرگرت، هەروەها ئیجازەی دووەمی لە مەلا ئیسلامی شۆشی وەرگرت، ئیجازەی سێیەمی لە مەلا یونسی کوردی لە مووسڵ وەرگرت.
دوایی کۆتایی هێنان بە خوێندن دەگەڕێتەوە خزمەت باوکی لە ئیتووت ، لەوێ دەست دەکات بە خواپەرستی، سەر لە بەیانی قورئانی پیرۆزی دەخوێند، پاشان تا نیوەڕۆ دەرسی فەقێیانی دەدا، دوایی تا عەسر ئامۆژگاری خەڵکانی دەکرد، دوای عەسر خەریکی وێردی تەریقەت بوو، پاشان لەسەر فەرموودەی باوکی چووە مووسڵ، تەریقەتی قادری لە شێخ مەحموودی جەلیلی وەرگرت ، زۆری پێ نەچوو لەلایەن شێخەوە کرا بە خەلیفەی تەریقەتی قادری ڕیفاعی، مامۆستا عەبدولکەریمی مودەریس دەفەرموێ کە ئەوکاتەی شێخ نوردەدین لە مووسڵ بووە تەریقەتی نەقشبەندی لە شێخ نور محەممەدی هیندی وەرگرتووە.
.sv
sv. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتی ئێلسالڤادۆرە، و لە ١٩٩٤دا دامەزراوە.
شێخ نورەدینی بریفکانی
حەزرەتی شیخ نورەدین کەسێکی لەخواترس بوو و بەردەوام بە ڕۆژوو دەبوو، دونیای وەلا نابوو، هەرشتێک بۆی هاتبایەتە تەکیە بەسەر دەروێشەکانی دابەشی دەکرد، کاربەدەستان بەدوایان دەنارد مووچەی بۆ ببڕنەوە نەدەچوو، شارەزایی لە زمانی کوردی و تورکی و عەرەبی و فارسی هەبوو.
.sv
پاوانی ئاست دووەم
ئەم ناوی پاوانە چەند پاوانی ئاست دووەمی ھەیە:
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان پۆل:ناساندنەکانی پەیوەست بە کۆمپیوتەر لە ساڵی ١٩٩٤
شێخ نورەدینی بریفکانی
بەرهەمەکانی
1) البدور الجلية
2)بهجة السالكين
4)تنبيه النيام
5)إبراز دقائق الحقائق
6)الفتح الارحم
7)مناجات نوري
8)القصيدة التائية
9)تلخيص الحكم
10)القصيدة النونية
11)البدر
12)المكاتبات
خەلیفەکانی حەزرەتی شیخ نورەدینی بریفکانی
١)شیخ تاهای سلێڤانی
٢)شێخ عوسمانی ڕیچوانی
٣)شێخ عەلی گەلی زەمانە
٤)شێخ عەبدولحمیدی بریفکانی
٥)شێخ عەبدولکەریمی ئاکرێ
٦)شێخ مستفای ئامێدی
٧)مەلا حامیدی دۆسکی
٩)شێخ ئەحمەدی سەبعاوی
منداڵەکانی شێخ نورەدین
١) پیرۆز خان
٢)فاتمە خان
٣) سافیە خان
هەندێک لە تەکیەکانی حەزرەتی شیخ نورەدینی بریفکانی
٢) تەکیەی دهۆک
٣)تەکیەی ئەتروش
٤)تەکیەی موسڵ
٥)تەکیەی کەڵەکچی
٦)تەکیەی شێخان
٧)تەکیەی شێخ عەبدوڵڵای فەخری مووسڵی
جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی بی
گرووپی B ی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ لە ١٢ حوزەیرانی ٢٠٢١ یارییەکانی گەڕی یەکەمی بەڕێوەچوو. ئەم گرووپە لە ھەریەکە لە ھەڵبژاردەکانی ڕووسیا و دانیمارکی میواندار، فلاندا و بەلجیکا پێکد دێت یەکەم یاری ئەم گرووپە لە نێوان ھەڵبژاردەی تۆپی پێی دانمارک و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فینلاند بەرێوەدەچێت
شێخ نورەدینی بریفکانی
هەندێک لە تەکیەکانی حەزرەتی شیخ نورەدینی بریفکانی
٨)تەکیەی شێخ مەحفوز بەگی عەباسی
جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی بی
دانمارک vs فینلاند
یاریەکە لە خولەکی ٤٣ ڕاگیرا دوای ئەوەی یاریزانی هێڵی ناوەڕاستی هەڵبژاردەی دانیمارک  کریستیان ئیریکسن لە یاریەکە لە هۆش خۆی چوو. دواتر ئەریکسن گوازرایەوە بۆ نەخۆشخانە و پاش ئەوەی راگەیەندرا کە بارودۆخی یاریزانەکە باشە یاریەکە کاتژمێر ٢٠:٣٠ خولەک دەست پێدەکاتەوە، لەگەڵ چوار خولەکی کۆتایی نیوەی یەکەم بۆ ئەوەی تەواو بکرێت پێش ئەوەی نیوەی دووەم یارییەکە دەست پێبکات. <section begin=B1 /><section end=B1 />
شێخ نورەدینی بریفکانی
هەندێک لە تەکیەکانی حەزرەتی شیخ نورەدینی بریفکانی
٩)تەکیەی عەلامە محمد نوری قادری
جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی بی
بەلجیکا vs ڕووسیا
<section begin=B2 /><section end=B2 />
شێخ نورەدینی بریفکانی
هەندێک لە تەکیەکانی حەزرەتی شیخ نورەدینی بریفکانی
١٠)تەکیەی شێخ ئەحمەدی سەبعاوی
جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی بی
فنلاندا VS ڕووسیا
<section begin=B3 /><section end=B3 />
شێخ نورەدینی بریفکانی
هەندێک لە تەکیەکانی حەزرەتی شیخ نورەدینی بریفکانی
١١)تەکیەی حەسەنی حەبار
جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی بی
دانمارک vs بەلجیکا
<section begin=B4 /><section end=B4 />
شێخ نورەدینی بریفکانی
هەندێک لە تەکیەکانی حەزرەتی شیخ نورەدینی بریفکانی
١٢)تەکیەی سوڵتان خەلیفە
جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی بی
ڕوسیا vs دانمارک
<section begin=B5 /><section end=B5 />
شێخ نورەدینی بریفکانی
هەندێک لە تەکیەکانی حەزرەتی شیخ نورەدینی بریفکانی
١٣)تەکیەی عەلامە عوسمانی ڕیزوانی
تەریقەتی شێخی بریفکانی
سەبارەت بە تەریقەتی شێخ نورەدین لە شیعرێکی بەیانی دەکات و دەفەرموێت :
حەقیقەت قادریمە ، من لە تەنگاوا رەفاعیمە
جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی بی
سەرچاوەکان
پۆل:دانیمارک لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:فینلاند لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:بەلجیکا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:ڕووسیا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠
شێخ نورەدینی بریفکانی
تەریقەتی شێخی بریفکانی
لە زەوقا سوهرەوەردیمە و غولامی نەقشبەندیمە
کەراماتەکانی
کەراماتی زۆر و بێ شوماری هەیە ، دەفەرموێت : من لە سێ شتدا لەسەر شێوەی باپیری خۆمم کە حەزرەتە صلی الله علیه وسلم :
یەکەم : ئەو گەلەی من وام لە ناویاندا لە کەللە ڕەقیدا وەک کافرەکانی قورەیش وەهانە
دووهەم : نەوەی نێرینەم نیە وەکوو ئەو
سێهەم : تەمەنم ئەوەندەی تەمەنی ئەو دەبێت کە ٦٣ ساڵ بووە ، حەقیقەتەن وەهاش دەرچوو لە ٦٣ ساڵیدا وەفاتی فەرموو
وەفاتی
شێخ نورەدینی بریفکانی ماوەی زیاتر لە چل ساڵ لە بریفکان خەریکی ئامۆژگاری دەروێش و موریدان و دەرسدانەوەی فەقێیان بوو، تا ساڵی ١٢٦٧ کۆچی - ١٨٥٠ زاینی کۆچی دوایی کرد و لە بریفکان کە گوندێکی کوردی سەر بە شاری مووسڵە بەخاک سپێردرا.
سەرچاوە
١)مەلا تاهر مەلا عەبدوڵڵا بەحرکەیی، مێژووی زانایانی کورد، بەرگی سێهەم ، لاپەڕە ٣٨٢ - ٣٨٦
٢)بابە شێخ مەردۆخ ڕۆحانی ، مێژووی ناودارانی کورد ، بەرگی یەکەم ، لاپەڕە ٤١٩
٤)مەلا عبدالکریم مودەریس ، بنەماڵەی زانیاران ، لاپەڕە ٣٣٠ - ٣٣٧
٥) www.alkadriaalalia.com
مولان (فیلمی ١٩٩٨)
مولان فیلمێکی سەرکێشیی مۆسیقیی ئەنیمەیشنی ئەمریکیی ١٩٩٨ە. لەلایەن ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن بۆ واڵت دیزنی پیکچەرز بەرھەم ھێنراوە. چیرۆکی فیلمەکە لەسەر بنەمای ئەفسانەی چینی، ھوا مولان نوسراوە، و لە ٣٦ەمین پێڕستی فیلمی ستۆدیۆکانی واڵت دیزنییە و نۆیەمین فیلمی ئەنیمەیشنە کە لە دیزنی ڕێنیسۆنسدا بەرھەم ھێنراوە و بڵاو بووەتەوە. لە دەرھێنانی تۆنی بانکرۆفت و باری کوکە. چیرۆکەکە لەلایەن ڕۆبێرت د. سان سوسی نووسراوە و سیناریۆکەشی لەلایەن ڕیتا ھسیاو، فلیپ لازێبنیک، و کریس ساندەرز، ئوجینیا بۆستویک-گۆرانیبێژ و ڕایمند-گۆرانیبێژ بۆ کراوە، ئەستێرەکانی فیلمەکە مینگ-نا ون، ئێدی مۆرفی، میگێل فێریر، بی دی وۆنگ لە وەشانی ئینگلیزی، لەکاتێکدا جاکی چان ڕاھێنانی لەسەر دەنگی کاپتن لی شانگ دەکرد بۆ دۆبلاژکردنی فیلمەکە بە چینی. چیرۆکەکە باس لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی ھان دەکات. فا مولان کچی جەنگاوەرێکی بەتەمەنە بە ناوی فا ژوو، لە کاتی سەربازیدا کەسایەتیی خۆیی دەگۆڕیت بۆ پیاو بۆ ئەوەی جێگەی باوکی بگرێتەوە و ڕووبەڕووی داگیرکارانی شانگنو ببنەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان دەربارەی دراگۆن پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٨ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان پۆل:دیزنی ڕێنێسانس پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کچ پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز
فلی (فیلم)
فلی (بە دانمارکی: Flugt) فیلمێکی بەڵگەنامەیی وێنەی جووڵاوی گەورەساڵانە لە ساڵی ٢٠٢١ لە دەرھێنانی جۆناس پۆھێر ڕاسموسن. بەرھەمێکی ھاوبەشی نێونەتەوەییە لەگەڵ دانمارک، فەڕەنسا، نەرویژ و سوێد، چیرۆکی پیاوێکە لە ژێر ناوی ئەمین نەوابی، کە ڕابردووی شاراوەی خۆی باس دەکات کە بۆ یەکەمجار لە وڵاتەکەی خۆی لە ئەفغانستان ھەڵاتووە بۆ دانمارک. ڕیز ئەحمەد و نیکۆلاج کۆستەر-والداو وەک بەرھەمھێنەری جێبەجێکار و گێڕەرەوە بۆ وەشانی دۆبلاژکراوی زمانی ئینگلیزی کاردەکەن.
یەکەم نمایشی جیھانیی فیلمەکە لە میھرەجانی فیلمی سەندەنس لە ساڵی ٢٠٢١ بوو لە بەرواری ٢٨ی ١ی ٢٠٢١، کە تێیدا خەڵاتی گەورەی دەستەی دادوەری لە بەشی بەڵگەنامەی سینەمای جیھانیی بەدەستھێنا. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ لە سینەماکانی ئەمریکا لەلایەن نیۆن و کۆمپانیای پارتیکیپانت نمایشکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١ پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی
ڕوانگەی مەراغە
وێنۆک|250x250پیکسڵ| ئەستێرەناسە ئاماتۆرەکان لەسەر گردی ڕوانگەی مەراغە لەبەردەم ئەو قوبەیەی کە بۆ پاراستنی شوێنەوارە مێژووییەکان دروستکراوە. ڕوانگەی مەراغە ڕوانگەیەک بوو کە لە سەردەمی هۆلاکۆخان بە سەرپەرشتی خواجە نەسیرەددینی توسی لە شاری مەراغە دروست کرابوو. ئەم ڕوانگەیە لە سەر گردێک لە ڕۆژئاوای مەراغە، لە نزیک دوو گوند بە ناوەکانی تالب خان و حاجیکورد ، کە لە دوورەوە دەریاچەی ورمێ دەبینرێت. ئەمڕۆ تەنیا بناغەی بەشە جیاوازەکان و بەشێک لە دیوارە بەردینەکانی ماونەتەوە.
٦٦١ (ژمارە)
٦٦١ (شەش سەد و شەست و یەک) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٦٦٠ و ٦٦٢.
ڕوانگەی مەراغە
سەرچاوەکان
پۆل:دەیەی ١٢٦٠ پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات پۆل:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
٦٦١ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بیگ مام
چارلۆت لینلین (Charlotte Linlin, シャーロット・リンリン, Shārotto Rinrin) بریتییە لە یەکێک لە کەسایەتییەکانی ئەنیمێ و مانگای وەن پیس، و ناسراوە بە ناوی بیگ مام (Big Mom ,ビッグ・マム, Biggu Mamu). ئەو سەرکردەی چەتەکانی بیگ مامە، و بە یەکێک لە یۆنکۆکان دادەنرێت (چوار یۆنکۆکە: شانکس، مارشاڵ دی تیچ، کایدۆ، بیگ مام) و ھەروەھا ئەو تاکە ژنە لە کۆمەڵەکەدا.
شێوە
بیگ مام ژنێکی قەبارە گەورەیە و پێکەنینێکی زۆر فراوانی ھەیە، گوبەکانی ئاوساون، چرچ و لۆچی کەمە، عەزییەکی پەمەیی درێژ لە بەر دەکات لەگەڵ کڵاوێک، و ملپێچێکی بەستراو لە سەرییەوە بۆ ملی، و ھەروەھا مستیلە لە ھەموو پەنجەکانی و پێڵاوەکەیدا ھەیە.
ھێز
کراکەر: بەکارھێنەری میوەی پسکویت و ھاکی خۆ چەک کردن و پێشبینی.
سمۆسی: بەکارھێنەری میوەی سەدە لەگەڵ ھەموو جۆرەکانی ھاکی.
تاناباتا
چەپ|وێنۆک|338x338پیکسڵ| ڕازاندنەوەی شەقامەکان لە فێستیڤاڵی تاناباتا. تاناباتا واتە ئێوارەی ڕۆژی حەوتەم یەکێکە لە ئاهەنگەکانی باو لە ژاپۆن. ئەم ئاهەنگە بە بۆنەی کۆبوونەوەی نێوان ئەستێرەی ئۆریهیمێ و ئەستێرەی هیکوباشی بەڕێوەدەچێت. بەپێی ئەفسانەکان، ڕێڕەوی شیری ڕووبارێکە لە ئاسماندا کە ئەم دوو خۆشەویستە لە یەکتر جیادەکاتەوە، و ڕێگەیان پێدراوە ساڵانە تەنها جارێک یەکتر ببینن، واتە لە ڕۆژی حەوتەمی مانگی حەوتەمدا. ئەم ئاهەنگە شەوانە بەڕێوەدەچێت. هاوشێوەی ئەم ئاهەنگە لە چین و کۆریا و ڤێتنامیش بەڕێوەدەچێت.
بیگ مام
نیشتیمان
وازی لێ ھێنراوە لەلایەن دایک و باوکییەوە لە دوورگەی ئیلباف کە بیستوییانە دەربارەی دایکی پیرۆز دایکە کرامیل.
پۆل:کەسایەتییەکانی وەن پیس
مستەفا مەحموود عومەری
مستەفا مەحموود عومەری (لەدایکبووی ١٨٩٤ - مردووی ١٩٦٢ ) کەسایەتی سیاسیی عێراقی سووننەبوو. چەند مانگێک لەساڵی ١٩٥٢ بوو بەسەرۆکوەزیرانی عێراق. جگە لەو پۆستەش چەندی پلەی دیکەی پێدرابوو، لەوانەش وەزیری ناوخۆ و وەزیری داد. لەدوای لادانی تەختی پاشایەتی عێراق لەساڵی ١٩٥٨ واتە شۆڕشی ١٤ی تەممووز، مستەفا لە بواری سیاسەت دوورکەوتەوە و بوو بەکەسێکی سەربەخۆ ھەروەھا لەدەرەنجامی شۆڕشەکە وەک سیاسیی و پاریتزانەکانی دیکە زیندانی نەکرا و تیرۆرنەکرا. لەکۆتاییەکانی تەمەنیدا بۆ چارەسەری پزیشکی دەچێتە بەریتانیا و ھەرلەوێش کۆچی دوایی دەکات و دواتر تەرمەکەی لە مووسڵ دەنێژرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤ پۆل:مردووانی ١٩٦٢ پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق پۆل:شیعە عێراقییەکان پۆل:مردووانی ١٩٧٩
.su
su. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتی یەکێتیی سۆڤیەتە، و لە ١٩٩٠دا دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
ڕووقەییە کچی محەممەد
ڕووقیە کچی محەممەد (٦٠٣–٦٢٤) کچی پێغەمبەر محەممەد لە ھاوسەرەکەی خەدیجە بنت خووەیلید و گەورەترین کچەکانی دوای زەینەب. پێغەمبەر کچەکەی بە عوسمانی کوڕی عەفانی دا دوای ئەوەی عوتبەی کوڕی ئەبوو لەھەب لێی جیابووەوە کاتێک باوکی ناچاری کرد لێی جیاببێتەوە، ڕووقیە کونیەی دایکی عەبدوڵڵا بووە و نازناوەکەی دوو کۆچ بووە، نزیکەی حەوت ساڵ پێش پێغەمبەرایەتی لەدایکبووە، و درکی بە ئیسلام کردووە و کۆچی کردووە بۆ حەبەشە و مەدینە، و لە ڕۆژی شەڕی بەدر لە ساڵی ٢ی کۆچی لای ھاوسەرەکەی عوسمانی کوڕی عەفان کۆچی دوایی کردووە کە تەمەنی لەو کاتەدا ٢١ ساڵ بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٦٢٤ پۆل:مناڵانی محەممەد پۆل:ژنە سەحابەکان
.st
st. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتی ساوتۆمێ و پرینسیپیە، و لە ١٩٩٧دا دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
پەیمانی ئایگون
وێنۆک|گۆڕانکاری لە سنووری ڕووسیا و چین لە سەدەکانی ١٧–١٩ پەیمانی ئایگون (بە ڕووسی: Айгунский договор) پەیماننامەیەکی ساڵی ١٨٥٨ بوو لە نێوان ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا و شانشینی چینگی چین کە بەشێکی زۆری سنووری مۆدێرن لە نێوان ڕۆژھەڵاتی دووری ڕووسیا و مانچوریا (نیشتمانی باوباپیرانی گەلی مانچو)ی دامەزراند، کە ئێستا بە باکووری ڕۆژھەڵاتی چین ناسراوە. پەیمانی نێرچینسکی (١٦٨٩) پێچەوانە کردەوە بە گواستنەوەی زەوییەکانی نێوان زنجیرە چیای ستانۆڤۆی و ڕووباری ئامور لە چینگ چینەوە بۆ ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا. ڕووسیا زیاتر لە ٦٠٠ ھەزار کیلۆمەتر چوارگۆشەی لە مانچوریاوە وەرگرتووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:پەیماننامەکانی چین و ڕووسیا پۆل:پەیماننامەکانی سنوور پۆل:سنوری چین و ڕووسیا پۆل:مێژووی مەنچوریا
نێوانەدەماخ
نێوانە دەماخ (بە ئینگلیزی: Diencephalon) ئەو بەشەیە کە دەکەوێتە نێوان مێشک و قەدی دەماخ. ئەمەش ناوەندەکانی گەیاندنی دەمارە ڕاگەیاندنە ھاتووەکان و دەرچووەکانی دەماخی تێدایە، کە ئەمانە دەگرێتەوە: لانک، کە زۆربەی ھەستە دەمارە ڕاگەیاندنەکان ئاڕاستەی ناوچەی تایبەتمەند لە توێکڵی مێشکدا دەکات. ھەروەھا ژێرلانک، دەگرێتەوە کە یارمەتی پاراستنی ھاوسەنگی ناوەکی دەدات، وە دەست دەگرێت بەسەر دەردانی زۆربەی لەشە ھۆرمۆنەکان بە ڕێگەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ.
سەرچاوەکان
پەرتووکی زیندەزانی ١٢، چاپی شەشەم - ٢٠١٥، «وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان».
ئینھیومانز
ئینھیومانز گروپێکی سووپەرھیرۆی خەیاڵین لە کتێبە کۆمیکە ئەمریکییەکانی مارڤڵ کۆمیکسدا دەردەکەون. زنجیرەی کتێبە کۆمیکەکان بە گشتی سەرنج دەخاتە سەر سەرکێشییەکانی خێزانی شاھانەی ئینھیومانز، و زۆربەی خەڵک ناوی "ئینھیومانز" بە کەسایەتییەکانی ئەم گروپە بەھێزەوە دەبەستێتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئینھیومانز پۆل:ئەو کارەکتەرانەی لەلایەن ستان لی درووستکراون پۆل:کۆمیکەکانی سوپەرهێرۆ پۆل:ئەو کارەکتەرانەی لەلایەن ستان لی دروستکراون پۆل:کۆمیکەکانی سوپەرھێرۆ
باڵستان
باڵستان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دۆڵ، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
باڵستان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
شیروانە
مێژوو
گردێکی مێژوویی لەم گوندە هەیە بەنێو تەپەی شێروانە کە گوایە قەڵای کۆنە.
جوگرافیا
شیروانە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پەنەما لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦
پەنەما نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦ بوو کە لە ١٧ی تەممووز تا ١ی ئابی ١٩٧٦ لە مۆنتریال لە کەنەدا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٧٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦
یەنگ ئارخ
یەنگ ئارخ (، ) گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری گوێرگون، ناوچەی کوڕانی، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
جوگرافیا
یەنگ ئارخ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەینەبڕ
پەینەبڕ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
پەینەبڕ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
بی ئاڕ-٤٧٠
وێنۆک|قەڵغانی ڕێگای فیدراڵی بەڕازیل گشتی بی ئاڕ-٤٧٠ ڕێگایەکی فیدراڵییە لە ڕۆژھەڵات-ڕۆژاوای بەڕازیل کە لە ناڤێگانتێس لە ویلایەتی سانتا کاتارینا دەست پێدەکات و زنجیرە چیای گاوچۆ و بەرزایییەکانی دەبڕێت. نزیکەی ٨٣٣ کم درێژ دەبێتەوە، بە شارەکانی وەک ئیتاخای، بلومێناو، ڕیۆ دوو سول، کوریتیبانۆس، کامپۆس نۆڤۆس، بێنتۆ گۆنسالڤێس، ڤێرانۆپۆلیس و مۆنتینیگرۆدا تێدەپەڕێت و لە کاماکوا، ڕیۆ گراندە دوو سول کۆتایی دێت.
سەرچاوەکان
پۆل:رێگا سەرەکییە فیدراڵیەکان لە بەڕازیل
توتکان
توتکان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیوەیل، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
توتکان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھەڵوانی شارباژێڕ و لە باشوور لەگەڵ گوندی کەوانەدۆڵ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زاخێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سنجەڵێی سیوەیل.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
.ss
ss. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتی سوودانی باشوورە لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
سارە برایتمەن
سارا دووجار لەیارییەکانی ئۆلەمپیاد گۆرانی وتووە ئەویش لە ساڵانی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا وە ٢٠٠٨ لە پەکین.
خەڵات
برایتمەن زیاتر براوەی زیاتر لە ١٨٠ خەڵاتی جۆربەجۆرە.
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئینگلیز پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ژن پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی پۆل:گۆرانیبێژەکان بە زمانی ژاپۆنی
گۆگردچی
گۆگردچی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەمەن، ناوچەی تەختی سڵێمان، شارستانی تیکاب، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
گۆگردچی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قازان کەندی و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئۆغول بەگ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەرەناز لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئەمیناوا.
بەلجیکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦
بەلجیکا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦ بوو کە لە ١٧ی تەممووز تا ١ی ئابی ١٩٧٦ لە مۆنتریال لە کەنەدا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٧٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦
گەرمیانی (بەگلەری)
گەرمیانی (بە تورکی: گەرمیانئۆغلولەری بەیلیغی Germiyanoğulları Beylighi یان گەرمیان بەیلیغی Germiyan Beylighi) بەرەبابێكی ناسراوی ئەنادۆڵ بوون ،  وەك بەگنشین (بەیلیغی)دوای نەمانی سەلتەنەتی ڕۆمی سەلجوقی دامەزرا. لە سەرچاوە توركیەكاندا ئەم بەرەبابە هەمیشە بە تورکمان یان ئۆغوز تورکی پیشان دەدرێن، بەلام وەك زانراوە لە بنەڕەتدا بریتین لە کوردی ئێزدی (ئێزدینی) و هۆزەكانی ناوچەی گەرمیانی نێوان كرماشان و كەركوك، و لە مەڵاتیە و سەمسوور و دیلۆك لەسەر داوای پاشای سەلجوقییەکانەوە هێنرانە ڕۆژئاوای ئەنادۆڵ وەک پاسەوان بەرامبەر هەڕەشەی هۆزە تورکەكان. ئیبن بەتووتەی گەڕیدەی ناسراوی عەرەب لەگەشتنامەگەیدا باس لە كوردانی ناموسڵمانی (ئێزیدی /یەزدانی/ یارسانی) لە كۆتاهیە دەكات.
مێژوو
لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٤دا، فەرمانڕەوای گەرمیانی دووەم دەسەڵاتی بەهێزی ئەنادۆڵ بوو دوای فەرمانڕەوای قارەمانی. بەڵام دواتر لەلایەن پاشانشینی عوسمانیی دراوسێیەوە دەستی بەسەردا گیرا و ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لێ بەرهەم هات.
گەرمیانیەكان ڕۆڵێکی چارەنووسسازیان هەبوو لە نیشتەجێکردنی هۆزەكان بەدرێژایی ناوچە کەنارییەکانی دەریای ئیجە، دامەزرێنەرانی بەگلیکەکانی ئایدین، ساروخان، ئینانچئۆغڵو و مەنتشا سەرەتا وەک فەرماندەی گەرمیان ناوزەد دەكران.
لە ساڵی ١٢٨٣دا لەگەڵ لەسێدارەدانی سوڵتانی كەیخوسرەوی سێیەم لەلایەن مەغۆلەکانەوە و دانانی مەسعودی دووەم لەسەر تەختی سەڵتەنەتی سەلجوق. ململانێی نێوان مەغۆل و سەلجوقی لە قۆنیا گەرمیانیەكان  تا ساڵی ١٢٩٠ لەم دەسەڵاتە هەڵگەڕانەوە،  لە ساڵی ١٢٩٩دا ڕێککەوتنێک كراو ئەنقەڕە كەوتە ژێر ركێفێ گەرمیانیەكان. كە میر چۆبان حاکمی ئیلخانییەکان لە ساڵی ١٣١٤ دەستی بەسەر ئەنادۆڵدا گرت، گەرمیانیەكان پشتەوانیان كردن. دەسەڵاتی گەرمیانی وردە وردە کەوتە ژێر چەپۆكی باڵادەستێ عوسمانییەکان. بایزیدی یەکەم لەگەڵ شازادەیەکی گەرمیانی  هاوسەرگیری کرد و بەشی ڕۆژهەڵاتی گەرمیان وەک ئیمتیازێک درا بە پاشای بایزید.
پەیمانی تیلسیت
وێنۆک|275x275پیکسڵ| کۆبوونەوەی هەردوو ئیمپراتۆرەکە لەسەر کۆشکێک کە لەسەر بەلەمێک لە ناوەڕاستی ڕووباری نەمان دانرابوو. پەیمانی تیلسیت ناوی دوو ڕێککەوتن بوو کە لەلایەن ناپۆلیۆن بۆناپارت ئیمپراتۆری فەرەنسا لە شارۆچکەیەک بە هەمان ناو (ئێستا پێی دەوترێت سۆڤێتسک ) لە ساڵی ١٨٠٧ دوای سەرکەوتن لە شەڕی فریدلاند واژۆ کرا.
یەکەم پەیماننامە لە ٧ی تەمموز لە نێوان ناپۆلیۆن و ئەلەکساندەری یەکەم، تزاری ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، لەسەر ڕووباری نیمان لەسەر بەلەمێک واژۆ کرا. پەیمانی دووەم لە ٩ی تەمموز لەگەڵ شانشینی پرۆسیا ئەنجامدرا.
بە واژۆکردنی ئەم ڕێککەوتنانە، فەرەنسا ئێران و عوسمانییەکانی بەجێهێشت، کە پێشتر هیوایان بە یارمەتی فەرەنسا لە دژی دەستدرێژی ڕووسیا لە ڕێگەی ڕێککەوتن لەگەڵ فەرەنسا (لەوانەش فین کێنشتاین ) بوو، و بناغەی لەدەستدانی ناوچەکانی لە ئێرانەوە لە قەفقاز دانا، وەک وڵاتانی ئێستای کۆمار ئازەربایجان و جۆرجیا و ئەرمینیا.
کاتێک ھەموومان دەخەوین، بۆ کوێ دەچین؟
کاتێک ھەموومان دەخەوین، بۆ کوێ دەچین؟ یەکەم ئەلبومی ستۆدیۆییی گۆرانیبێژ و گۆرانینووسی ئەمریکی بیڵی ئایڵشە. لە ٢٩ی ئازاری ٢٠١٩، لە لایەن داڕکڕووم و ئینتەرسکۆپ ڕیکۆردز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و پۆلیدۆر ڕیکۆردز لە شانشینی یەکگرتوو بڵاو کرایەوە. بیڵی لەکاتی بڵاوکردنەوەی ئەم ئەلبومەدا تەمەنی ١٧ساڵ بووە، تا ڕادەیێ زۆر لەگەڵ براکەی، فینیەس ئۆکۆنێڵ ئەلبومەکەی نووسیوە، کە لە ستۆدیۆ بچووکەکەی ژووری خەوەکەی لە ھایلاند پارک، لۆس ئانجلەس بەرھەمی ھێناوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبومەکانی بیڵی ئایڵش
گەشتێک بەرەو دارستان (فیلم)
گەشتێک بەرەو دارستان فیلمێکی سەرکێشی خەیاڵی زانستییە، لە ئەمریکا بەرھەم ھاتووە، لە دەرھێنانی جاومی کۆلێت-سێررایە کە لە چیرۆکێکی گلێن فیکارا و جۆن ڕیکوا وەرگیراوە و لەلایەن مایکڵ گرین و فیکارا و ڕیکوا سەر لەنوێ بەشێوەی سیناریۆی فیلم داڕێژراوەتەوە لەسەر بنەمای سەرنج ڕاکێشانی پارکی واڵت دیزنی بە ھەمان ناو لە دەرھێنانی واڵت دیزنی پیکچەرز و ئەستێرەکانی فیلم دواین جۆنسۆن و ئەمیلی بلانت و ئێدگار ڕامیرز و جاک وایتھال و جێسی پیلیماو و پۆل گیاماتی.
ناوەڕۆک
وا دانراوە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، سەرتیپێکی دەریاوانی بە کروزێک بە ڕێچکەی ڕووباری برایەکی و زانایەکی بەریتانی بەناوی فرانک دەباتە ناو ئەرکێک لە جەرگەی دارستان بۆ دۆزینەوەی درەختی ژیان، کە بڕوا وایە خاوەنی ھێزی چاکبوونەوەی ھەیە و لەوانەیە سودێکی زۆری بۆ پزیشکی ھاوچەرخ ھەبێت. لە دارستانەکە پێویستە بەرامبەر ئاژەڵە دڕندە مەترسیدارەکان بووەستنەوە، ژینگەیەکی گەرم و کوشندەی کەمەرەیی ھەیە ھەروەھاھاوکات ھەڵمەتی ئەڵمانییەکانیش لە دارستانەکە بەدی دەکرێت بۆ دەست گەیشتنیان بەم درەختە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز پۆل:فیلمەکان دەربارەی نەفرەت پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە بەرهەمهێنراوەکان لەلایەن بیو فلین پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە بەرهەمهێنراوەکانی سێڤن بەکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:مشتومڕەکانی دیزنی پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکان لەلایەن بیو فلین پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس نیوتن ھاواردەوە تۆمارکراون پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکانی پەیوەست بە ھاوڕەگەزبازان پۆل:مشتومڕەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی لە فیلمدا پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی سێڤن بەکس پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس
دۆمینیک کیانیزی
دۆمینیک کیانیزی (لەدایکبووی ٢٤ی شوباتی ١٩٣١) ئەکتەر و گۆرانیبێژێکی ئەمریکییە. دۆمینیک بە ھەریەک لە ڕۆڵەکانی کۆڕادۆ «جونیەر» سۆپڕانۆ لە زنجیرەکەی کەناڵی ئێچ بی ئۆ سۆپڕانۆکان، و جۆنی ئۆلا لە بەشی دووەمی فیلمی سەرۆک خێزان دەناسرێتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١ پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:گۆرانیبێژەکانی شاری نیویۆرک پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
.sr
sr. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتی سورینامە لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا و لە ١٩٩١دا دامەزراوە.
مارک شاگال
مارک شاگال بە ناوی ڕاستەقینەی مارک زاخاراۆڤیچ شاگال ( (٦ی تەمموزی ١٨٨٧–٢٨ی ئازاری ١٩٨٥) نیگارکێشێکی بەناوبانگی فەڕەنسی - ڕووسییە و یەکێکە لە پێشەنگەکانی شێوازی سوریالیزم. وەک یەکێک لە پێشەنگەکانی ھونەری مۆدێرن، تاقیکردنەوەی لە شێوازە ھونەرییە جیاوازەکاندا کردووە و نزیکەی لە ھەموو بوارە بینراوەکانی وەک نیگارکێشان، وێنەکێشانی پەرتووک، سێرامیک، نیگارکێشان لەسەر شووشە، نیگارکێشان لەسەر دیوار، نەخشاندن لەسەر کانزاکان، وێنەکێشان، شانۆ و دیزاینی جلوبەرگ و بەرھەمی بەردەوامی دروست کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:جووە فەڕەنسییەکان پۆل:جووە ڕووسەکان پۆل:ھونەرمەندانی ڕووس پۆل:ھونەرمەندانی سۆڤیەت پۆل:وێنەکێشەکانی ھاوچەرخ پۆل:وێنەکێشانی پیاوی ڕووسی پۆل:وێنەکێشە فەڕەنسییەکان پۆل:وێنەکێشە ڕووسەکان پۆل:نیگارکێشانی سۆڤیەت پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧ پۆل:مردووانی ١٩٨٥ پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
ترشەباران
وێنۆک|کرداری بەیەکداچون لە ترشە باران (تەنھا SO2 لەگەڵ NOx گرینگە بۆ ڕوودانی ترشە باران) وێنۆک|ھەورەکانی ترشە باران گەشە دەکەن بە فرێدانی SO2 لە کارگەکانەوە، وەک لەو دورگەیەدا دیارە. ترشەباران جۆرێکە لە باران یان ھەر جۆرێکی تری نیشتن کە بە شێوەیەکی دەگمەن ترشە، واتا ئاستێکی بەرزی ھەیە لە ھایدرۆجین ئایۆن (ph نزمە). ئەمە دەکرێت کاریگەری زیانبەخشی ھەبێت لەسەر ڕوەک، گیانەوەری ئاوی و ژێرخانی وڵات. ترشە باران بەھۆی دەرچوونی دوانە ئۆکسیدی گۆگرد و ئۆکسیدی نایترۆجین ڕودەدات، کە کارلێکدەکەن لەگەڵ گەردەکانی ئاو ترش بەرھەم دێنن. ھەندێک حکوومەت ھەوڵیانداوە لە ساڵی ١٩٧٠ کان بۆ کەمکردنەوەی دەردانی دوانە ئۆکسیدی گۆگرد و ئۆکسیدی نایترۆجین بۆ ناو بەرگە ھەوا و لەم ئیشەدا سەرکەوتوو بوون. ئۆکسیدی نایترۆجین بە شێوەی سروشتیش دروستدەبێت بەھۆی ھەورە بروسکە و دوانە ئۆکسیدی گۆگردیش بەھۆی تەقینەوەی بورکانەوە دروستدەبێت. دەرکەوتووە کە ترشە باران کاریگەری خراپی ھەیە لەسەر دارستانەکان، ئاوی شیرین، خاک، کوشتنی مێروو، بوونەوەرە دەریایییەکان، دەبێتە ھۆی توێکڵ بوونی بۆیە، داخورانی پێکھاتە پۆڵایییەکان وەکو پرد، گۆڕانی تەلارە بەردینییەکان و پەیکەرەکان ھەروەھا بوونی کاریگەری لەسەر تەندروستی مرۆڤ.
SO3 (g) + H2O (l) → H2SO4 (aq)
دیاردەی سروشتی
دیاردەی سروشتی بنچینەیە بۆ دروستبوونی ئەو گازانەی کە دەبنە ھۆی دروستبوونی ترش بۆ ناو بەرگە ھەوا دەرھاویشتن لە چیا ئاگرینەکانەوە بۆ نموونە دەمی ئاگر پرژێنی (لاگونا کالیێنتێ)سەر چیا ئاگرینی (پۆواس)ڕێژەیەکی زۆری ترشە باران و تەم بەرھەم دێنێت کە ph ی نزیکی ٢ دەبێتەوە، کە دەبێتە ھۆی نەھێشتنی ھەر سەوزایییەک لە ڕووبەرێکی دیاریکراوی نزیک ئەم شوێنە و دەبێتە ھۆی خورانی چاو و سییەکانی دانیشتووانی نزکی چیا ئاگرینەکە. گازە ترش بەرھەمھێنەکان ھەروەھا دروستدەبن لەلایەن کرداری بایەلۆجی کە ڕودەدەن لەسەر خاک ولە زۆنگاوەکان و لە زەریاکان. سەرچاوەی بایەلۆجی سەرەکی ئاوێتەی گۆگرد دایمێسیلی سۆلفایدە.
ترشی نیشتوو ھەزار ساڵ لەمەو پێش دۆزراوەتەوە لە سەھۆڵ بەندی بەشە دورەکانی گۆی زەوی.
. خاکی دارستانی داری سنەوبەر بەشێوەیەکی گشتی ترشن بەھۆی شیبونەوەی گەڵاکانی سنەوبەر.
چالاکی مرۆڤ
وێنۆک|کارگەی خەڵوز شوێنی بەرھەم ھێنانی گاڤن لە ۆھیۆ. ھۆی سەرەکی ترشە باران گۆگرد و ئاوێتەی نایترۆجینە لە سەرچاوەی مرۆڤەوە، وەک دروستکردنی کارەبا، ئاژاڵداری، کارگەکان و ئۆتۆمبێل. بەرھەمێنانی کارەبا لەڕێگەی خەڵوزی بەردین یەکێکە لە گەورەترین ھۆکارەکانی پیسبوونی ژینگە کە بەرپسە لە ترشە باران. گازەکان دەتوانن بە سەدان کیلۆمەتر ھەڵبگیرێن لە بەرگەھەوادا پێش ئەوەی بگۆڕدرێن بە ترش و بنیشن. لەڕابردوودا، کارگەکان دەرچەیەکی کورتیان ھەبوو بۆ دەرکردنی دووکەڵ بەڵام ئەمە کێشەی زۆری دروست دەکرد، لەبەر ئەمە ئێستا کارگەکان دەرچەی درێژتریان ھەیە، بەڵام دەرھاویشتن لەم دەرچە درێژانەوە دەبنە ھۆی ئەوەی دووکەڵەکان زیاتر بڕۆن بە ناو بەرگە ھەوا کە دەبێتە ھۆی زیانی ژینگەیی بەرفراوان.
کرداری کیمیایی
سووتانی سوتەمەنی دوانە ئۆکسیدی گۆگرد و ئۆکسیدی نایترۆجین بەرھەم دێنێت کە دەگؤردرێن بۆ ترشی گۆگرد و ترشی نایترۆجین.
کیمیایی قۆناغی گاز
لە قۆناغی گازدا دوانە ئۆکسیدی گۆگرد کارلێک دەکات لەگەڵ ھایدرۆکسیلی بنەڕەتی:
SO2 + OH· → HOSO2
بەدوایدا:
HOSO2· + O2 → HO2· + SO3
لەکاتی ھەبوونی ئاو، سیانە ئۆکسیدی گۆگرد(SO3) دەگۆڕدرێت بە شێوەیەکی خێرا بۆ ترشی گۆگردی:
ئۆکسیدی نایترۆجین لەگەڵ ھایدرۆکسیل کارلێکدەکەن بۆ دروستبوونی ترشی نایترۆجین: وێنۆک|ئەو کردارە پیسبوونی ھەوا نیشان دەدات لە دەوروبەر و ئەو ناوچانە نیشان دەدات کە سوورەکە تێیدا ئەنجام دەدرێت. NO2 + OH· → HNO3
کیمیایی دڵۆپە ھەورەکان
ھایدرۆلایسیس
دوانە ئۆکسیدی گۆگرد لەناو ئاودا دەتوێتەوە ھەروەک دوانە ئۆکسیدی کاربۆن، ھایدرۆلایسیس لە زنجیرەیەک ھاوکێشەی کارلێکردندا:
SO2 (g) + H2O ⇌ SO2·H2O
SO2·H2O ⇌ H+ + HSO3−
HSO3− ⇌ H+ + SO32−
ئۆکساندن
ژمارەیەکی گەورەی کارلێککردنی ناو ئاو ھەیە کە گۆگرد و ئۆکسجین کارلێکدەکەن، گۆگرد لە S(IV) دەگۆڕێت بۆ S(VI)، کە دەبێتە ھۆی دروستبوونی ترشی گۆگردی. گرنگترین کارلێکردنەکان لەگەڵ ئۆکسجین ئەوانان کە لەگەڵ ئۆزۆن (سێ گەردیلەی ئۆکسجین)، پێرۆکسایدی ھایدرۆجین، ئۆکسجین ڕوودەدەن.
نیشتنی تەڕ
نیشتنی تەڕی ترشەکان کاتێک ڕوودەدات کە ھەر جۆرێکی بارین (باران، بەفر، و ھەروەھا) کە ترش لە بەرگەھەواوە لادەبات و دەیگەیەنێتە سەر ڕووی زەوی. ئەمە دەبێتە ھۆی نیشتنی ترشەکان کە دروستبوون لەناو دڵۆپە ئاوەکان یان بەھۆی بارین کە دەبێتە ھۆی لابردنی ترشەکان لە ھەورەکان یان لەژێر ھەورەکان. لابردنی تەڕی گاز و تۆزبا گرنگییەکی زۆیان ھەیە لە نیشتنی تەڕی ترشەکان.
نیشتنی وشک
نیشتنی ترش ھەروەھا بەڕێی نیشتنی وشکیش ڕوودەدات لەکاتی نەبوونی بارین. ئەمە دەتوانێت بەرپرس بەت لە ٢٠٪ بۆ ٦٠٪ ی کۆی گشتی ترشە نیشتن. ئەمە کاتێک ڕوودەدات کە تەنۆلکەکان و گازەکان بە زەوی و ڕوەک و ڕووی دیکەوە دەنووسێن.
گڵ و خاک
زیندەوەرزانی و کیمیاگەری گڵ و خاک زیانی زۆری بەردەکەویێت بەھۆی ترشە باران. ھەندێک میکرۆب ناتوانن بەرگەی نزم بوونەوەی (Ph)ی زۆر بگرن و دەمرن. ئەنزیمەکانی ئەم میکرۆبانە دەگۆڕدرێن کەچیتر ناتوانن کار بکەن و دەمرن بەھۆی ترش بوونی ژینگەکە. ئایۆنی ھایدرۆنیۆم لە ناو ترشە باران ھەندێ ژەھری وەک ئەلەمنیۆم دەبزوێنن، کە وادەکات زۆربەی پێکھاتە خۆراکییەکان بەکەڵک نەمێنن وەک مەگنیسیۆم. وێنۆک|کاریگەرییەکانی ترشە باران بەسەر گژوگیاکان. لە دارستانی سێگۆشەی ڕەش لە ئەورووپا.
ترشبوونی زەریاکان
ترشە باران زیانی کەمتری ھەیە لەسەر دەریاکان. ترشە باران وادەکات phی زەریاکان دابەزێت کە دەبێتە ھۆی قورسبوونی ژیان بۆ ھەندێک جۆری ئاژەڵە زەریایییەکان لە دروستکردنی ئێسکەپەیکەری دەرەکی کە پێویستیانە بۆ ژیان. ئەگەر ئەمانە دروست نەبن ئەوە خۆراک بۆ زۆربەی ئاژەڵە ئاوییەکان نامێنێت و دەبێتە ھۆی مردنیان.
سەرچاوەکان
پۆل:ترشەباران پۆل:زانستی ماددە
پەنەما لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
پەنەما نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ بوو کە لە ٢٨ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ١٩٨٤ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی ئازا
وێنۆک|خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێونەتەوەیی. خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێونەتەوەیی خەڵاتێکی ساڵانەیە لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ساڵانە دەبەخشرێتە ئەو ژنانەی لەئاستی جیھان کە توانیویانە دەربکەون وەک سەرکردە، بوێر، خۆبەختکار بۆکەسانی دیکە و ئەوانەی کە داکۆکی و ھەوڵی ناساندنی مافەکانی ژنان دەدەن.
مێژوو
خەڵاتەکە بۆ ساڵی ٢٠٠٧ دەگەڕێتەوە کە لەلایەن کۆندالیزا ڕایس پێشنیارکرابوو، بەمەبەستی بەخشینی لە ڕۆژی جیھانیی ژنان، لە ٨ی ئازار. بۆ وەرگرتنی خەڵاتەکە، ساڵانە لە گشت وڵاتانی جیھان، ئەوا ھەر باڵیۆزخانەیەکی ئەمریکا بۆی ھەیە کاندیدێک پاڵێوراو بکات. خەڵاتەکە بەچەند کەسێک دەدرێت.
براوەی خەڵاتەکان بەپێی ساڵ
وێنۆک|کۆندالیزا ڕایس لەگەڵ براوەکانی ساڵی ٢٠٠٨.
Alice Mabota خەلاتەکەی پێدرا، بەڵام لە لیستی فەرمی دانەنرا.
وێنۆک|[[ھیلاری کلینتۆن لەگەڵ براوەکانی ٢٠١١.]]
وێنۆک|[[میشێل ئۆباما، جۆن کێری وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لەگەڵ براوەکانی ٢٠١٣.]]
وێنۆک|[[میشێل ئۆباما لەگەڵ براوەکانی ٢٠١٤.]]
وێنۆک|وێنەی براوەکانی ٢٠١٥.
وێنۆک|[[مێلانیا ترامپ|مێلانیا ترەمپ، لەگەڵ براوەکانی ٢٠١٧.]]
Note: According to Foreign Policy magazine, an intended award for Jessikka Aro (Finland), announced in January 2019, was withdrawn shortly before the ceremony in March 2019.
٢٠٢١
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵاتانەی لە ٢٠٠٧ دامەزراون پۆل:ئەو خەڵاتانەی ژنانیان شکۆدارکردووە پۆل:خەڵاتی بوێری
.so
so. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتی سۆماڵیایە لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا و لە ساڵی ١٩٩٧دا دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
ئەحمەد بارزانی
شێخ ئەحمەد محەممەد بارزانی (؛ لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٨٩٦ – مردووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٩)، ھەروەھا ناسراو بە خودان ، سەرۆکی بنەماڵەی بارزانی لە کوردستاندا بوو. شێخ ئەحمەد حکوومەتی بارزانی لە باشووری کوردستاندا دامەزراند. دەکرێت بگوترێت ئەو ناسیۆنالیستێکی کورد بوو کە ھۆزە جۆراوجۆرەکانی کوردی گرتە ژێر دەسەڵاتی خۆی و ناوچەی بارزانی گەورەتر کرد. ئەحمەد بارزانی لەگەڵ برا بچووکەکەی مستەفا بارزانی لە دەیەکانی ١٩٢٠ و ١٩٣٠ لە دژی دەوڵەتی عێراق شەڕیان کرد.
ژینگەپارێزی
ئەحمەد بارزانی یەکەمین کوردی ڕێبەری ژینگە و ژینگەپارێزی بوو. ئەو چەندین یاسای لەبەر ڕاگرتنی شوێنێکی خاوێن بەڕێوە برد. ھەروەھا ھەندێک لەو کارانەی وەکوو ئەوانەی خوارەوەی قەدەغە کرد:
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٦ پۆل:مردووانی ١٩٦٩ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان پۆل:خەڵکی بارزان پۆل:بنەماڵەی بارزانی
نەیار
نەیاری چیڕۆک یان شەڕانگێزی چیڕۆک ئەو کەسایەتیەی نێو چیڕۆکە کەوا دژی پاڵەوانی چیڕۆک دەوەستێتەوە.
پاڵەوانی چیڕۆکەکان زۆربەی کاتەکان لەلایەن شەڕانگێزی چیڕۆکەوە بەرپەرچ دەدرێتەوە. کەسایەتیە شەڕانگێزەکەی چیڕۆکەکە بەربەست و ئاڵۆزی دەخاتە بەردەم پاڵەوانەکە کەوا پاڵەوانەکە تاقیدەکاتەوە و لە ئەنجامدا بەھێزی و لاوازی پاڵەوانەکە دەردەخات.