cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تەڵوکی
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
دارت
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانە نووسراوەکان پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١١ پۆل:نەرمەکاڵایەک کە مۆڵەتی بی ئێس دی بەکاردەھێنێت
مۆئامێد دیب
مۆئامێد دیب نووسەر، شاعیر، ڕۆماننووس و شانۆنووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی جەزائیری پۆل:نووسەرانی جەزائیری پۆل:نووسەران بە زمانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠ پۆل:مردووانی ٢٠٠٣ پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم
ڕێبازی قادری
تەریقەتی قادری ئەم ڕێبازە دەگەرێتەوە بۆ شێخ عەبدولقادری گەیلانی، ھەندێک لە توێژەران بە کوردی دا دەنێن بەو پێیەی کە ناوچەی گەیلان دەکەوێتە باشووری دەریاچەی کاسپیەنەوە و لەم ناوچەییشدا کوردێکی زۆری لێیە بەڵام بەڵگەی پێویست نییە بۆ سەلماندنی ئەم بیرۆکەیە. ئەم ڕێبازەیە ھەر وەکو ڕێبازی نەقشبەندی وایە لە ڕووی گرینگیدانی ڕۆحییەوە لە کوردستاندا. لە کوردستاندا لقی تەریقەتی کەسنەزانی و ولیانیی لێ دەبێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:تەریقەتەکان
ھەرێمە جوگرافییەکانی تورکیا
وێنۆک|400px|چەپ|ھەرێمەکانی تورکیا {{legend|#116a33|[[ھەرێمی مەڕمەڕە}} {{legend|#77e450|ھەرێمی دەریای ڕەش}} {{Legend|#10C9FF|ھەرێمی ئێژە}} {{legend|purple|ھەرێمی مەدیتەرانە}} {{legend|brown|ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی}} {{legend|#ff8a00|ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات}} {{legend|#ffd700|ھەرێمی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات}} ]] ھەرێمە جوگرافییەکانی تورکیا لە حەوت ھەرێم پێک ھاتوون کە یەکەم جار لە دانیشتنی ساڵی ١٩٤١ی کۆنگرەی جوگرافیی تورکیا کە لە ئەنقەرە بەسترا، لە تورکیا حەوت ھەرێمیان پێک ھێنا.
ھەرێمەکان
ھەرێمەکانی تورکیا لە ئەمانە پێکھاتوون:
سەرچاوەکان
پۆل:ھەرێمەکانی تورکیا
میھران مودیری
میھران مودیری ئەکتەر و دەرھێنەری ئێرانیە کە لە ٧ی نیسانی ساڵی ١٩٦٧ لە تاران لەدایکبووە. زۆرینەی ئەو فیلمانەی کە کاری بۆ کردوون لە بابەتی کۆمێدیان، جگە لە کاری ئەکتەر و دەرھێنەریش کاری ھوونەری گۆرانی چڕین و شانۆکاریشی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی تاران پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی پۆل:کۆمێدییە ئێرانییەکان پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە تاران
ئاڵوەتان
ئاڵوەتان، گووندێکی ڕۆژهەڵاتی کوردستانه هەڵکەوتوه لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا و سەر بە ناوچەی وەزنێی کە دەکەوێته سنووری کارگێڕی شاری میراوە.
گەلهە
به پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦ی زایینی گەلهەی ئەو گوونده ٩٧٧ کەس بووە کە لە ١٣٩ خێزان پێک هاتوه.
سەرچاوه
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت
جاکی بی گارلند
جاکی بی گارلند ناسراو بە جاک مەینس، جاک بینس و بیبی بیم (٩ی کانوونی یەکەمی ١٨٦٩ – ١٩ی ئەیلوولی ١٩٣٦) نووسەر، پەرستار و سەرکێشێکی ئەمریکی بوو. گارلند لەکاتی لەدایکبوونیدا ڕەگەزی مێینەی بۆ دیارکرابوو، بەڵام وەک کەسێکی نێر لە سان فرانسیسکۆ ژیابوو. لەوێدا چەندین پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ پیاواندا ھەبووە، و بە یەکێک لە دێرینترین نموونەکانی ترانسجێندەر دادەنرێت لە مێژووی ئەمریکادا، و بەوەش بەناوبانگ بووە کە چەندین کەسایەتی جیاوازی بۆ خۆی دروستکردووە و بووەتە سەرچاوەی ئیلھامی زۆر چیڕۆکی جۆراوجۆر.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٣٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩ پۆل:پیاوە ترانسجێندەر و ترانسێکشوالەکان پۆل:نووسەرە تڕانسجێندەر و ترانسێکشوالەکان
تەقینەوەکانی ١١ی ئایاری ٢٠١٦ی بەغداد
ھێرش
یەکەم ھێرش لۆرییەک تەقیەوە لە بازاڕێکی قەڵەباڵغ لە بەشێکی ڕۆژھەڵاتی شاری سەدر، زۆری کوژراو ئافرەت و منداڵ بوون.
لە ناوچەی جامیعە لە ڕۆژئاوای بەغداد ئۆتۆمۆبیلێکی تەقەمەنی لەپاش نیوەڕۆ تەقیەوە و زیاتر لە ١٣ کەس کوژرا.
لە تەقینەوەیەکی تر لە شەقامی (ئال - ڕابیە) لە ڕۆژئاوای بەغدا بەلایەنی کەم حەوت کەس کوژرا و بیستی تریش بریندار بوون.
ھەروەھا زۆر ھێرش ھەبوو لەدەرەوەی شاری بەغدا لە ھەمان ڕۆژ، ھەندێک دایانە پاڵ (داعش). پێنج توێکڵی ھاوەن کەوتە نزیک خانووی نیشتەجێبوون لە نزیک بەعقووبە، بووە ھۆی مردنی دوو ھاوڵاتی مەدەنی و سێ کەسی تریش بریندار بوون. ئامێرێکی تەقەمەنی دانرابوو لە کەناری ڕێگا لە نزیک بەعقووبە، لەو کاتەدا تەکسیەک تێدەپەڕێت و دەبێتە ھۆی برینداربوونی دوو کەس.
پێشینە
میلیشیای شیعەی عێراقی شەڕ دەکەن شان بەشانی سووپای عێراق دژی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش). ھێرشی دووبارەیان کردە شاری سەدر کە ئامانجیان دانیشتووانی شیعە بوو.
تەقینەوە
بەگوێرەی شایەتحاڵێک تەقینەوەکە لە شاری سەدر لەناو ئۆتۆمبیلی جۆری پیکاب دانرابوو لەگەڵ میوە و سەوزە. لە شوێنێکی قەڵەباڵغ تەقیەوە. بەگوێرەی شایەتحاڵێک کە تێبینی کرد لەکاتی تەقینەوەکە زەوی ڕادەتەکێنێت. بەرپرسیاریەتی ھێرشەکە لەلایەن (داعش) بوو کە لێدوانێکی پێوەندیداریان لە تۆڕە کۆمەڵایتییەکان بڵاوکردەوە کە ئامانجیان جەنگاوەرانی شیعە بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:بەغدا پۆل:٢٠١٦ پۆل:دەیەی ٢٠١٠ لە بەغداد
یوشعی کوڕی نون
یەشوع کوڕی نون (لای مەسیحییەکان)، یوشع کوڕی نون (لای موسڵمانان) ( • گۆکردن: یەھوشوع) پەیامبەرێکە لە پەیامبەرانی خوا لە نێوان سەدەی ١٢ و ١٣ی پێش زایین ژیاوە. دوای مووسا بووەتە سەرکردەی بەنی ئیسرائیل.
سەرچاوەکان
پۆل:مووسا
١٧٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کێم
کێم بریتییە لە ئاوێکی زەرد یا سپی کە بەھۆی تەشەنای بەکتریایی لە ئەندامی تووشیار دەردێت. کۆبوونەوەی کێم لە شوێنێکی داخراو لە شانەکانی لەشدا بە ناوی کوان دەناسرێت. زیپکە کێمێکە کە لە ژێر پێستدا دەردەکەوێت.
کێم پێکھاتووە لە: خانە مردووەکان، لاشەی میکرۆبەکان و نۆترۆفیلەکان و ماکی کیمیایی کە لە دژی یەکتر دەریان کردووە.
ئەگەر کێم زۆر نەبێ، بە نامۆخۆرەکانی لەش تیدەچن، دەنا بۆ بەرگری لە قووڵ بوونەوە و پەرە سەندنی چڵک، دەبێ کون بکرێ و خاڵی بکرێت.
سەرچاوە
[//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=10727246 ویکیپیدیای فارسی]
پۆل:کۆئەندامی بەرگری پۆل:زاراوە پزیشکییەکان
بڕیارنامەی ٨٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٨ی حوزەیرانی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٤٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
کۆچێرینۆڤۆ
کۆچێرینۆڤۆ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای کیوستێندیل لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٬٢١٠ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کیوستێندیل پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
سپیەرە، ئاڵۆتی بانە
سپیەرە (Sipyere، بە فارسی: سپیداره) گوندێکە لە بەخشی ئاڵۆت لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٨ کەس لە ٣ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
مەتەڵی ھەڵاتن: سووتانی تاقیگە (فیلم)
مەتەڵی ھەڵاتن: سووتانی تاقیگەکە (بە ئینگلیزی: Maze Runner: The Scorch Trials) فیلمێکی ئەمریکی ۲۰۱٥یە.فیلمەکە لە جۆری (زانستی، خەیاڵیی، ھەستی بزوێن، چاڵاکیە). فیلمەکە درێژە پێدەری زنژیرە فیلمی (مەتەڵی ھەڵاتنە). دیزایینی فیلمەکە لەلایەن (ویس بۆڵ)ەو، ئەکتەری سەرەکی (دایلان ئۆبڕاین)ە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمی ئەکشنی خەیاڵی سەرکێشی پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە بیابانەکاندا ڕوودەدەن پۆل:فیلمە ھەرزەکارەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
ڕاج کاپوور
ڕاج کاپوور (ماوەی ژیان:١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٢٤ تاکوو ٢ی حوزەیرانی ١٩٨٨) کەسایەتی ئەکتەری ھیندییە و بەیەکێ لە باشترین و ناودارترین ئەکتەرانی سەردەمی زێڕینی سینەمای ھیندی دادەنرێت کە فیلمەکانی دووجار خەڵاتی فیلمی نیشتمانی (National Film Awards) و نۆ جاریش فیلم فەیری بەدەستھێناوە. فیلمی ئاوارە (Awara) لەساڵی ١٩٥١ بەیەکێ لەسەرکەوتووترین فیلمەکانی ڕاج دادەنرێت کەلەلایەن گۆڤاری تایمەوە بە یەکێ لە ١٠٠ باشترین فیلمی مێژووی بۆ ھەموو کاتێک ھەڵبژێردرا. ڕاج کاپوور دوای مردنی خۆی منداڵ و نەوەکانی لەسینەمای ھیندی بەردەوامبوون لەوانە کوڕەکانی ڕاندیر کاپوور (Randhir Kapoor) و ڕیشی کاپوور (Rishi Kapoor) وە نەوەکەی کارینا کاپوور و ڕانبیر کاپوور کە ئەوانیش جێگایەکی باشی خۆیان کردۆتەوە لە سینەمای بۆلیوود
ڕاج کاپوور و موکیش
لایەنێکی دی لەپاڵ سەرکەوتنەکانی ڕاج کاپوور لەو سەردەمە ئەویش دەنگخۆشترین گۆرانبێژی ئەو سەردەمە موکیش زۆرینەی گۆرانییەکانی ڕاج کاپووری دەوتەوە بەشێوەی پلەی باک لە فیلمەکانی ڕاج. ئەمەش بەپاڵنەرێکی باشی سەرکەوتنەکانی ڕاج دادەنریت بەوەی موکیشیش یەکێکە لە بەناوبانگترین گۆرانبێژەکانی ھیند وە زۆرینەی گۆرانییەکانی ڕاج ھەر بەدەنگی ئەو بوون بۆیەکاتێک موکیش لەساڵی ١٩٧٦ دەمرێت بەجەڵدەی دڵ ڕاج کاپوور دەڵێت "من دەنگی خۆم لەدەستدا" لەدوای موکیش ماننا دی (Manna Dey) جێگەی موکیشی بۆ دەنگی ڕاج کاپوور گرتەوە سەرەڕای ئەوەی ئەویش یەکێکە لەباشترین گۆرانیبێژەکان بەڵام نەیتوانی ئەو پەیوەندییەی ڕاج کاپوور و موکیش بەزیندوویی درێژەپێبدات.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤ پۆل:مردووانی ١٩٨٨ پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان پۆل:خێزانی کاپوور پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی خەڵکی مۆمبای پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی پۆل:پەنجابییەکان پۆل:ئەکتەرانی پیاوی هیندی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان
تایگا
وێنۆک|نەخشەی تایگا
تایگا یەکێکە لە حەوت ھەرێمە سەرەکیەکەی زیندە ھەرێمەکانی وشکانی کەدەکەوێتە خوارووی، تەندراوە، شوێنێکی زیندەیی دارستاناوییە زۆربەی ئەو ڕووەکانەی تیایدان ھەمیشە سەوزن ولە جۆری ھەڵگری قوچەکیەکانن (Conebearing) وەک سنەوبەر (Pine) و تەنوب(Fir). تایگا بەناوچەیەکی بەرفراواندا لە باکووری ئەورووپا و ئاسیا و باکووری ئەمریکا درێژ دەبێتەوە، لەماوەی وەرزی زستانێکی درێژدا بەفر زەوی دادەپۆشێت و دایدابڕێت بەوەش ڕەگی درەختەکان لەبەستن دەپارێزێت. ئەوو ڕووەکانەی لە ناوچەی تایگا دەژین خۆیان لەگەڵ وەرزی زستانی درێژو سارد، وەرزی ھاوینی کورتدا گونجاندوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دارستانەکان پۆل:پارێزگاکانی فیزیۆگرافیا
عاموودێ
عاموودێ یان ئاموودێ یاخود کانی دارا شارۆچکەیەک لە پارێزگای حەسیچە لە ڕۆژاوای کوردستان و باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریایە کە بە سنووری سووریا-تورکیا زۆر نزیکە. عاموودێ یەکێک لە کۆنترین شارەکانی ڕۆژاوای کوردستانە و لە قەزای قامیشلۆ ھەڵکەوتووە.
پۆل:شارەکانی سووریا پۆل:عاموودێ پۆل:شارۆچکەکانی سووریا
ژان پێلێگری
ژان پێلێگری شاعیر و ڕۆماننووسێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:سیناریۆنووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠ پۆل:مردووانی ٢٠٠٣
پۆردیم
پۆردیم شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پلێڤێن لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٬١٨٩ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پلێڤێن پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
گراڵ
گراڵ گوندێکە لە ھەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
تەشەنا
تەشەنا بریتییە لە تێچوون، بڵاوە بوون و گەشە کردنی میکرۆب و مشەخۆر لە برین یا ئەندامێکی زیندوو (میواندار). ئۆرگانیسمی میکرۆبی، جەستەی خانەخوێ دەکاتە خوانی بژیوی خۆی و تێدا دەگەشێتەوە و پەرە دەستێنێ. ھۆکارەکانی تەشەنا بریتین لە جۆرەکانی مشەخۆر، ڤایرووس، پریۆن و کارگ و....
کۆئەندامی بەرگریی جەستەی نەخۆش بە شێوەی ئاسایی لەگەڵ ئەم میوانە بیانییەدا بەربەرەکانێ دەکا. بەم ھۆیەوە لە قۆناخەکانی سەرەتاییدا دیاردەی ھەو کردن ڕوودەدات.
پزیشکی پسپۆڕی تەشەنا دەتوانێ بە نواندنی دەرمان، ڕەوتی نەخۆشییەکە بەرەو باش بوون ببات.
ناسینەوە
ناسینەوەی چڵک لە کتوپڕێکدا ناکرێ، بەڵام پزیشک دەتوانێ لە کاتی شک کردن لە ھەرجۆرە تەشەنایێ، لە ئەزموونەکانی خوێن، میز یان کشتی خڵتی سی یارمەتی بگرێ. ھەروەھا ڕادیۆگرافی سینگ و ئەزموونی پیسیش بەسوودە. بۆ دڵنیا بوون لەوەی کە سەرچاوەی تەشەناکە، مێشک نییە، لە شلەی مێشک - پەتەمازە (CFS) نموونەیەک ھەڵدەگرن و دەیخەنە ژێر تاقی کردنەوە.
لە منداڵاندا سیانۆز (شین بوونەوەی پێست)، تاکی پنی (ھەناسە سواری]] و بزڕکانی پێست نیشانەی تەشەنای تووشە.  نیشانەیەکی گرنگی تر تا و یاوی ژوور٣٩ پلەی سانتیگرادە. ناساندنی ھۆکاری تەشەنا زۆر گرنگە و دەبێ دەسبەجێ جۆری ئۆرگانیسمی بەدیھێنەری چڵک دەسنیشان بکرێ تا پزیشک بتوانێ جۆری دەرمانەکە دەسنیشان بکات. تەشەنای ڤایرووسی بە دەرمانی دژەچڵک (ئانتی بیووتیک) چارەسەر نابێت.
نیشانەکان و لێکەوتەکان
لێکەوتەکان
پارێز و دەرمان
بە پێی ھۆکاری چڵک، پزیشک دەتوانێ لە دەرمانەکانی ئانتی بیووتیک (چڵکی بەکتریایی)، دژەکارگ، دژەڤایرووس (وەک ئاسایکلۆڤیێر) و یان دژەلاکوت (وەک مبندازۆڵ) کەڵک وەربگرێت. بە گوێرەی ڕادەی تووشی چڵک، پزیشک جۆری دەرمانەکە لە خۆراکییەوە بۆ وەشاندن دەگۆڕێت.
باشترین ڕێگای خۆپاراستن لە نەخۆشی چڵکی: شۆردنی لەپەستای دەستەکان، بەکار ھێنانی دەسکێش لە کاتی دەست لێدانی کەسی نەخۆش، بەکار ھێنانی ماسک لە کاتی تەشەنە کردنی نەخۆشی چڵکی و جیاکردنەوەی زبڵە چڵکییەکان.
سەرچاوە
[//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=9984874 ویکی فارسی]
شمشێر، پاوھ
شمشێر (Şimşêr، ) دێیەکە لە گوندستانی شمشێر، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی شمشێر بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٥٩٢ کەس لە ٢١٨٩ بنەماڵەدا بووە.
سەربەخۆیی
سەربەخۆیی (بە ئینگلیسی : Independence) بریتییە لە بارودۆخێک کە گەل، وڵات یان دەوڵەتێک دەسەڵاتی خۆبەڕێوەبردن و دەسەڵاتداری بە سەر وڵاتەکەی خۆیدا ھەبێت. سەربەخۆیی دەکرێ بە شێوەی دیموکراتیک (وەک سەربەخۆیی سکۆتلاند لە بریتانیا ) یان لە ڕێگای خەباتی چەکدارییەوە (وەک سەربەخۆیی سەحرای ڕۆژاوا لە مەغریب ) دەست بکەوێت.
لە ڕوانگەیەکی ترەوە سەربەخۆیی بریتییە لە دۆخ یان چۆنیەتی کار بە کەس نەمان، بڕیار دان، کارکردن و بەڕێوەبردنی کاروباران بەتەنیا یان لەژێر چاودێری خۆدا .بەم پێیە چەندین جۆری سەربەخۆیی ڕچاو دەکرێت:
ھاوتای کوردی
ئەم وشانەش لە زمانی کوردیدا وەک ھاوتایەک بۆ چەمکی سەربەخۆیی بەکار دێت:
سەرچاوە
پۆل:سەربەخۆیی پۆل:ناسیۆنالیزم پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان پۆل:سەروەری
بڕیارنامەی ٨٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٨ی حوزەیرانی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٤١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٣ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
خەسرەو جاف
خەسرەو جاف (لەدایکبووی ٢١ی ئازاری ١٩٤٥ لە کەلار) نژیاروان، پەیکەرتاش، نووسەر، ڕۆماننووس، شاعیر، سیاسەتوان، نیگارکێش و توێژەری کوردە.
ژیان
خەسرەو جاف شەوی نەورۆزی ساڵی ١٩٤٥ لە بنەماڵەیەکی بەگزادە و نیشتمانپەروەر لە کەلار لە دایک بووە، خوێندنی سەرەتایی ھەر لەو شارە تەواو کردووە، ناوەندی لە خانەقین خوێندووە و بۆ قۆناغی دواناوەندی ڕووی لە بەغدا کردووە، و لە کۆلێژی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی تاران ماستەری ئەندازیاریی تەلارسازی وەرگرتووە؛ بە لاوی بەشداری شۆڕشی ئەیلوول بووە، دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بووە بە پەلەمانتار؛ خوسرە جاف لەگەڵ ئامۆزای خۆی ژیانی ھاوبەشی پێک ھێناوە و ٥٢ ساڵیش بە یەکەوە ژیاون، لێ خورشیدە داود بەگی فەتاح بەگی جافی ھاوسەری، لە ٢ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٩ کۆچی دوایی کردووە؛ داھاتی خەسرەو جاف لە ڕێگەی تەلارسازییەوەیە و ھەنووکەیش دانیشتووی شاری ھەولێرە.
پەیکەرەکان
ھەندێک لە پەیکەرەکانی خەسرەو جاف، قارەمانی ناو ڕۆمانەکانییەتی.
نووسین
یەکەمین ئەزموونی خەسرەو جاف لەم بوارەدا، نووسینی پێنج چیرۆک، لەژێر ناوی «کاکەی جاف» بووە بۆ ڕۆژنامەی «پێشکەوتن» لە بەغدا کە بە کوردی و عەرەبی بڵاو دەبۆوە، یەکەم بەرھەمیشی وەرگێڕانێک بووە لە ئەندێشەکانی مۆریس متێرلیک فەیلسووفی بلژیکی، دووەم بەرھەمیشی ڕۆمانی «کۆردەرە» بووە؛ بە گشتی زیاتر لە ھەشتا کتێبی لە بوارەکانی جۆراوجۆری شعر، ڕۆمان، فەلسەفە، تەلارسازی، مێژوو، جوگرافیا و ھتد پێشکەش بە کتێبجانەی کوردی کردووە، کە بەشێک لەوان بریتین لە:
مۆزەخانە
خەسرەو جاف ماڵەکەی کردووەتە مۆزەخانەیەکی نیشتیمانی کە جگە لە کارە ھونەرییەکانی خۆی لەوێدا گەلێک بەڵگەی پاراستووە، ئەو بەڵگانە وێنە، نووسراوە، نیگارەی بنەماڵەی جاف، کەرەستە و کتێبی دەستنووسن کە مێژووی ھەندێکیان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی عوسمانییەکان و قاجارەکان و بەشێکیشیان ئی وڵاتانی دیکەن کە وەدەستی خستوون؛ جگە لەمەیش خاوەنی چوار کتێبخانەی گەورە و بە کۆی گشتی ٣٠ بۆ ٣٢ ھەزار کتێبیشە.
خەڵاتەکان
خەسرەو جاف لە ئاستی ناوخۆ و دەرەوی وڵاتیش زۆر خەڵات کراوە؛ ھەندێک لەوان بریتین لە:
سەرچاوەکان
پۆل:کورد پۆل:پەیکەرتاشەکان پۆل:زیندووان پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥ پۆل:ھونەرمەندانی کورد پۆل:ڕۆماننووسانی کورد پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
تاوان و سزا
تاوان و سزا (پێش نوێخوازبوونی لە زمانی ڕووسی: Преступленіе и наказаніе؛ دوای نوێخوازیکردن لە ڕووسی Преступление и наказание) ڕۆمانێکە لەلایەن نووسەری ڕووسی فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی نووسراوە. سەرەتا لە ساڵی ١٨٨٦، بە ١٢ مانگ لە پەیکی ڕووسیا بڵاوکرایەوە کە گۆڤارێکی وێژەییی بوو. دواتر وەک تاقە پەرتووکێک بڵاوکرایەوە. ڕۆمانەکە دووەمین ڕۆمانی درێژی فیدۆرە، ئەمەش لەدوای دە ساڵ لە دوورخستنەوە بۆ سیبیریا بوو. تاوان و سزا بە باشترین ڕۆمانی تەمەنی گەورەبوونی دۆستۆیەڤسکی وەک نووسەر دادەنرێت. ھەندێکجاریش وەک یەکێک لە باڵاترین شاکارەکانی وێژەی جیھانی سەیر دەکرێت. تاوان و سزا سەرنج دەخاتە سەر ئەو ئازارە دەروونی و ناکۆکییە ڕەوشتییانەی کارەکتەری ڕۆمانەکە، ڕۆدیۆن ڕاسکۆڵنیکۆڤ ھەیبوو. ئەو خوێندکاری پێشووی بەشی یاسا بوو، لە سەنت پیتەرزبورگ دەژی، ڕۆژێکیان پلان بۆ کووشتنی پیرەژنێکی سووخۆر دادەنێت. بەر لەوەی بیکووژێت، ڕاسکۆڵنیکۆڤ لەو بڕوایەدابوو کە بە بەدەستھێنانی ئەو پارەیە، ئەوا ڕزگاری دەبێت لە ھەژاری. بەڵام لە دوای ڕووداوەکە، خۆی لە دۆخێکی شڵەژاوی و ناھەموار دەدۆزێتەوە.
بەندی یەکەم
ڕۆدیۆن ڕۆمانۆڤیچ ڕاسکۆڵنیکۆڤ، گەنجێکی ھەژار و نەدارە کە وازی لە خوێندنی بەشی یاسا ھێناوە، لە ژوورێکی بەکرێگیراوی شاری سەنت پیتەرزبورگ ژیان بەسەردەبات. ڕاسکۆڵنیکۆڤ کەسێکی گۆشەگیر و کەم کۆمەڵایەتییە. ئەو تەنانەت ھەموو ڕێگانیشی بۆ باشترکردنی ژیان بۆ خۆی داخستووە. لە مێشکی خۆیدا، پلانی داناوە بۆ کووشتنی پیرەژنێکی دەوڵەمەند. ڕۆژێکیان لە مەیخانەیەک، ڕاسکۆڵنیکۆڤ چاوی بە پیاوێکی مەست دەکەوێت بەناوی سیمیۆن زاکارۆڤیچ مارمێلادۆڤ، ئەو پیاوە بەھۆی ئاڵوودەبوون بەمەی گەیشتووەتە دۆخێک کە ئەو بڕە پارەیەی لە ماڵەوە وەک خێزان ھەیانبوو تاڵانی بکات لەپێناو خواردنەوەدا. مارمێلادۆڤ بەسەرھاتی ژیانی خۆی بۆ ئامادەبووانی مەیخانەکە و بەدیاریکراویش بۆ ڕاسکۆڵنیکۆڤ دەگێڕێتەوە؛ کچە گەورەکەی مارمێلادۆڤ کە ناوی (سۆنیا) یە بووەتە لەشفرۆش لەپێناو یارمەتیدانی خێزانەکەی. ڕۆژی دواتر، ڕاسکۆڵنیکۆڤ نامەیەکی پێدەگات لەلایەن دایکییەوە کە تێیدا نووسراوە کە چۆن خوشکەکەی ڕاسکۆڵنیکۆڤ (دونیا) لەسەر کارەکەی ھەرسانکراوە و لەناوچەکەیان ئابڕوویان چووە بەڵام دوای ئارامگرتنیان کێشەکە چارەسەر بووە، لە درێژەی نامەکەدا ئەوەش نووسراوە کە دونیا لەلایەن پیاوێکی دەوڵەمەندی تەمەن نزیک ٤٨ ساڵە (بەناوی لوژن) خوازبێنی بۆ ھاتووە. سەرەنجام دونیا بۆ ئەوەی یارمەتی براکەی بدات، ئەوا بەو ھاوسەرگیرییە ڕازی بووە، ھەردووکیانیش بەرەو سەنت پیتەرزبورگ دەچن بۆئەوەی بەدیداری یەکتر بگەن. ئەم دۆخەی خوشکەکەی وای لە ڕاسکۆڵنیکۆڤ کرد کە وا ھەست بکات و بیربکاتەوە کە دۆخی خوشکەکەی ھاوشێوەی دۆخی سۆنیای لەشفرۆشە کە قوربانیداوە بۆ خێزانەکەی. ئەو بیرۆکانە وایانکرد کە بگەڕێتەوە بۆ بیرۆکەی کووشتنی پیرەژنەکە.
لەم دۆخە پڕ لە سترێس و ڕاڕایەیدا، ڕاسکۆڵنیکۆڤ تەورێکی دزی و ھەنگاوی نا بەرەو شوقەی ژنە بەتەمەنەکە. ئەو دەرفەتی ئەوەی بۆ ڕەخسا کە بچێتە ناو ماڵی پیرەژنەکە لەڕێگای ئەوەی وای پشاندا وەک جاران ھاتووە مامەڵەی کاڵاکانی وەک بارمتە پێی بدات، دواتر بەتەورەکەی لەسەری پیرەژنەکەی دا و کوشتی. دواتر لیزاڤێتای نیوەخوشکی پیرەژنەکە ھاتە ژوورەوە و بەسەر ئەو تاوانە کەوت، ڕاسکۆڵنیکۆڤ بەناچاری ئەویشی کوشت. دواتر دوو کەس دێنە بەردەرگاکە بەڵام ناتوانن بێنە ژوورەوە، ئەمەش وایکرد ڕاسکۆڵنیکۆڤ بخاتە شڵەژاوییەکی دیکە بەڵام لە دەرفەتێکی کورت کە بۆی ڕەخسا، ڕاسکۆڵنیکۆڤ ڕایکرد و دواتر گەڕایەوە ژوورەکەی خۆی. لەم کارەیدا، ڕاسکۆڵنیکۆڤ تەنیا جانتایەکی بچووکی پارە و چەند سندووقێکی بچووکی پێ دزرا. لە ژوورەکەیدا، ڕاسکۆڵنیکۆڤ ھەوڵیدا سەرەداوەکانی تاوانەکەی بەلاشەی نەھێڵێت و ھیچ پەڵەیەکی خوێن بە جلەکانییەوە نەمێنن.
بەندی دووەم
دوای ئەم ڕووداوانە، ڕاسکۆڵنیکۆڤ تووشی تا دەبێت و لە دۆخێکی نیمچە بەئاگابوونە. لەلایەن پۆلیسەوە بانگدەکرێت بۆئەوەی سەردانی بنکە بکات، سەرەتا دەشڵەژێت کە نەکا ئەم بانگکردنە پەیوەندی بە کوشتنەکەوە ھەبێت بەڵام دواتر کە دەچێتە بنکە ئەوا بۆی دەردەکەوێت ئەو بانگکردنە بۆ ئاگادارکردنەوەیەتی لە بابەتی قەرزەکانی بۆ ژنە خاوەن ماڵەکەی. دواتر ڕاسکۆڵنیکۆڤ دەڕوات تاکوو ئەوشتانەی دزیویەتی لە شوێنێکی دوورەدەست بشارێتەوە، سەرەنجام گابەردێک دەدۆزێتەوە و شتەکانی لەژێرییەوە دەشارێتەوە. دواتر لەئەنجامی زۆر بیرکردنەوەی لەمەڕ ئەو بابەتە، ڕاسکۆڵنیکۆڤ ھەست بەو شەرمەزارییە دەکات کە تەنانەت نازانێت چەند پارە و کەلووپەلیشی دزیوە، بەوەی بەھۆی ئەو باروودۆخەی تێیدایە وایکردووە ھێشتا جانتا بچووکەکەشی نەکردبوویەوە. دواتر بەبێ ئەوەی ھیچ ھۆکارێکی لە خەیاڵ و ھزریدابێت ئەوا دەچێتە ماڵی ھاوڕێیەکی زانکۆی کە ناوی (ڕازومیخین) ە. لە ماڵەکەیدا، ڕازومیخین بۆی دەردەکەوێت کە ڕاسکۆڵنیکۆڤ نەخۆشە و ھەوڵدەدا گفتووگۆی لەگەڵدا بکات بەڵام بێ سوود دەبێت. دواتر ڕاسکۆڵنیکۆڤ دەگەڕێتەوە ماڵەکەی و لەسەر جێگا بەھۆی نەخۆشییەکەوە دەکەوێت.
دوای تێپەڕینی چەند ڕۆژێک، ڕاسکۆڵنیکۆڤ بەخەبەر دێتەوە و دەزانێت لەو چەند ڕۆژە ڕازومیخینی ھاوڕێی یارمەتییەکی زۆری داوە و پەرستیاریی بۆ کردووە. لەو کاتەدا ھێشتا تای مابوو، ڕاسکۆڵنیکۆڤ گوێی بۆ گفتووگۆی ڕازومیخین و دکتۆر دەگرت کە لەبارەی لێکۆڵینەوەکانی پۆلیس لەسەر کوژرانی پیرەژنەکە دەکرد؛ باسیان لەژنێکی نیشتەجێی ئەو باڵەخانەیە کرد کە پیرەژنەکەی لێ کوژراوە، ئەو ژنە ئەوەی درکاندووە کە ئەوکەسانەی شت و مەکیان لای پیرەژنەکە وەک بارمتە داناوە ئەوا لەلایەن پۆلیسەوە لێپرسینەوە و قسەیان لەگەڵدا دەکرێت. دواتر گفتووگۆی نێوان دکتۆر و ڕازومیخین پچرا، ئەمە لەگەڵ ھاتنی لوژن بوو، دەزگیرانەکەی دونیا، کە ھاتبوو خۆی بناسێنێت، بەڵام ڕاسکۆڵنیکۆڤ بەخراپی مامەڵەی لەگەڵ کرد و لەماڵەکەی دەریکرد. دواتە بە تووڕەیی داوای لەکەسەکانی دیکەی ناو ژوورەکەی کرد کە ئەوانیش بەجێی بھێڵن. دواتر بەنھێنییەوە، ڕاسکۆڵنیکۆڤ ماڵەکەی جێھێشت، بۆ ئەوەی دەستی بگات بە ڕۆژنامەکان کە لەسەر ڕووداوی پیرەژنەکەیان نووسی بوو. لەوێ چاوی بە پۆلیسێکی ناسراو دەکەوێت بەناوی زامیۆتۆڤ و مشتوومڕ لەبارەی تاوانی جۆراوجۆر و ڕووداوی پیرەژنەکەش دەکەن. پاشان ڕاسکۆڵنیکۆڤ شوێنەکە جێدەھێڵێت و دووبارە دەکەوێتە خەیاڵی ئەوەی بچێتە بنکەی پۆلیس و دان بەتاوانەکەیدا بنێت. لەڕێگاکەیدا، چاوی بە ڕووداوێک و کۆبوونەوەی خەڵکی دەکەوێت، کە نزیک دەبێتەوە ئەوا دەبینێت کە مارمێلادۆڤ (ئەو برادەرەی لە مەیخانەکە ناسیبووی) کەوتووەتە بەر گالیسکەیەک و بە سەختی بریندارە، وەک ئەوەی خەڵک باسیان دەکرد کە ناوبراو بەھۆی زۆر مەستییەوە تووشی ئەو ڕووداوە بووە، لەو دەمە کەس مارمێلادۆڤ نەدەناسی، بەڵام ڕاسکۆڵنیکۆڤ دەنگی ھەڵبڕی کە ئەو بۆی ناسیاوە و یارمەتی بدرێت تاکوو بیبەنەوە ماڵەکەی. کاتێک گەیشتنە ماڵەکەی ئەوا خێزانەکە تەواو بەو دیمەنە شڵەژان، پاشان مارمێلادۆڤ داوای بینینی قەشەی کرد تاکوو ڕێوەڕەسمی لێخۆشبوون ئەنجام بدات بەوەی لەسەرە مەرگیدایە، دواتر کە سۆنیا گەیشتەوە ماڵەوە ئەوا مارمێلادۆڤ داوای لێخۆشبوونی لە سۆنیا کرد کە بەھۆی خۆیەوە تووشی دەردەسەریی بووە، دواتر مارمێلادۆڤ لەباوەشی کچەکەیدا گیانی سپارد. دوای مردنی مارمێلادۆڤ، ڕاسکۆڵنیکۆڤ کۆتا ٢٥ ڕۆبلی (دایکی پێیدابوو) بەخشی بە کاترینا ئیڤانۆڤنا (ژنی مارمێلادۆڤ) بۆ ئەوەی ڕێوەڕەسمی پرسەی بۆبگێڕن، ئەمەش لەوکاتەبوو کە خێزانیی مارمێلادۆڤ لەوپەڕی ئاستی نەداریدا بوون.
ڕاسکۆڵنیکۆڤ چووە ماڵی ھاوڕێکەی ڕازومیخین، ھەر زوو بەیەکەوە ڕۆیشن بەرەو ماڵی ڕاسکۆڵنیکۆڤ. لەوێ ڕاسکۆڵنیکۆڤ تووشی شۆک بوو کاتێک بینی دایک و خوشکەکەی بەیەکەوە لەسەر قەنەفەی ژوورەکەیدا چاوەڕێی ئەویان دەکرد.
بەندی سێیەم
وێڕای ئەوە ڕازومیخین مەستبوو بەڵام توانی دایک و خوشکی ڕاسکۆڵنیکۆڤ ڕازی بکات بۆئەوەی بگەڕینەوە شوقەکەیان، ئەمەش لەدوای ئەوە ھات کە وێڕای ئەوە ڕازومیخین مەستبوو بەڵام توانی دایک و خوشکی ڕاسکۆڵنیکۆڤ بەتووندی لەگەڵیان دەدوا. ھاوکات ڕازومیخین سەرسامیی جوانیی و نەرمونیانی دونیا بوو. ڕۆژی دواتر کە دایک و کچەکە گەڕانەوە لای ڕاسکۆڵنیکۆڤ، ئەوا ڕاسکۆڵنیکۆڤ لەڕووی جەستەیی و دەروونی باشتر ببوو بەڵام وا دەردەکەوت کە فشار لەخۆی بکات بۆئەوەی درێژە بەو کۆبوونەوەیە بدات. ھاوکات لەو ڕۆژەدا، دایکەکە لەلایەن لوژنی زاوایەوە نامەیەکی پێگەیشتبوو، کە نابێت کوڕەکەی ئەو لەو کۆبوونەوانە بەشداربێت کە لوژن تێیدا ئامادەدەبێت، ئەمەش لەپای ئەو بێڕێزیکردنەی وەریگرتبوو لەیەکەم دیداریی خۆی و ڕاسکۆڵنیکۆڤ، ھەر لەو نامەیەدا ئاماژەشی بەوە دابوو کە ڕاسکۆڵنیکۆڤ بڕی ٢٥ ڕووپییەی بە ژنێکی بەدئەخلاق (سۆنیا) داوە. دایکەکە نامەکەی لوژنی پشانی ڕاسکۆڵنیکۆڤ دا، دواتر ڕاسکۆڵنیکۆڤ لەگەڵ دونیا دووبارە کەوتەوە مشوومڕ کردن کە واز لە لوژن بھێنێت یانیش لەنێوان ئەو و خۆیدا دەبێت یەکێک ھەڵبژێرێت. بەڵام دونیا سوور بوو لەسەر بڕیاری ھاوسەرگیرییەکەی و ئەوەشی گوت کە ئەوە قوربانیدانێکی کەسیی نییە، دواتریش توانی ڕاسکۆڵنیکۆڤ ڕازی بکات بۆئەوەی لە کۆبوونەوەکە ئامادەبێت و جارێکی تر چاوی بە لوژن بکەوێت. ڕاسکۆڵنیکۆڤ بەوە ڕازی بوو لەگەڵ ڕازومیخین بەیەکەوە ئامادەی ئەو دیدارە بن.
لە ناکاو، ڕاسکۆڵنیکۆڤ تووشی سەرسووڕمان ھات کاتێک بینی کە سۆنیا دەیەوێت بێتە ژوورەکەی، سۆنیا بە شەرمەوە ئەوەی ڕوونکردەوە کە دوێنێ شەو لە خوشکەکەی ئەم ناونیشانەی وەرگرتووە، ھەروەھا لەسەر داوای زڕدایکەکەی ھاتووە تاکوو بانگێشتی ڕاسکۆڵنیکۆڤ بکات تاکوو سبەی لە کۆتا ماتەمینی مارمێلادۆڤ (باوکی سۆنیا) بەشداربێت. لەوکاتەی خەریک بوو سۆنیا بڕوات، ڕاسکۆڵنیکۆڤ دوای لێکرد کە ناونیشانەکەی خۆیی پێبدات و پێی گووت کە بەمزووانە سەردانی دەکات.
لەسەر خواستی ڕاسکۆڵنیکۆڤ، لەگەڵ ڕازومیخین بەیەکەوە چوونە ماڵی پۆرفیری پێترۆڤیچ، ئەو کەسەی لێکۆڵینەوەی دەکرد لەسەر بکووژەکان، ڕاسکۆڵنیکۆڤ بەشێک لە کەلوپەل و یادگارییەکانی باوک و دایکی لای پیرەژنە کووژراوەکە وەک بارمەتە دانابوو ھەر بەم ھۆکارەوەش ویستی ھەبوو بچێتە لای پێترۆڤیچ. لەگەڵ گەیشتنی بەماڵەکە و لە دەستپێکی قسەکانەوە، ڕاسکۆڵنیکۆڤ بۆی دەرکەوت کە پێترۆڤیچ گومانی زۆری ھەیە کە ئەو بکووژەکە بێت. لە گفتووگۆیەکی چوارقۆڵیدا، پێترۆڤیچ لەگەڵ زامیۆتۆڤ باسی لێکۆڵینەوەکانیان دەکرد لەکەیسی پیرەژنەکە، ڕاسکۆڵنیکۆڤ ھەستی بەوەکرد کە پێترۆڤیچ زۆر کاریگەر و تامەزرۆ بووە بەو وتارەی کە لە مانگی پێشوو لەبارەی تاوانەوە نووسی بووی، لەم وتارەیدا ڕاسکۆڵنیکۆڤ ئاماژەی بەوەدا کە چینێکی کەم لە دەستەبژێری کۆمەڵگا ھەیە کە مافی ئەوەیان ھەیە سنوورە ئەخلاقییەکان ببەزێنن و تاوان بکەن، ئەمەش ئەگەر ئەو بەربەست و سنوورانە ڕێگری بکەن لەبەردەم بیرۆکەکانیان. ڕاسکۆڵنیکۆڤ بەلێھاتوویی خۆی توانی خۆی لەم دۆخەدا ڕزگار بکات. بەڵام دواتر لەگەڵ پێترۆڤیچ ڕێککەوت کە بۆ ڕۆژی دواتر لەبنکەی پۆلیس یەکتر ببیننەوە.
بەندی چوارەم
سڤیدریگالۆڤ ئەو کەسە بوو کە خوشکی ڕاسکۆڵنیکۆڤ مامۆستایەتی بۆ منداڵەکانی دەکرد، ھەر بەھۆی ئەمانەوە تووشی دەردەسەری و ئابڕووچوون بوویەوە. سڤیدریگالۆڤ دەستیکردن بە مەنەلەجۆێکی درێژ، لەماوەی قسەکانیدا ئاماژەی بەوەدا کە چیتر خۆشەویستی بۆ دونیا (خوشکەکەی ڕاسکۆڵنیکۆڤ) نەماوە و ئەو خۆی دوای مردنی ژنەکەی ئێستا نزیکە لەوەی ھاوسەرگیری لەگەڵ کەسێکیدا بکات، بەڵام ئامانجی لەھاتنی بۆ ماڵی ڕاسکۆڵنیکۆڤ ئەوەیە کە ناوبراو ڕێگریی لە ھاوسەرگیری دونیا و لوژن بکات. سڤیدریگالۆڤ ئاماژەشی بەوەدا کە ژنەکەی پێش مردنی ٣٠٠٠ ڕۆبلی وەک میرات بە دونیا بەخشیوە. سڤیدریگالۆڤ ئەوەشی لە ڕاسکۆڵنیکۆڤ داواکرد کە دیدارێک بۆخۆی و دونیا ڕێکبخات، ئەگەر ئەو کارەش نەکات ئەوا ھەرچۆنێک بێت خۆی ڕێکی دەخات.
ئێوارە، کۆبوونەوەی خێزانیی لەگەڵ لوژن دەستیپێکرد، قسەکردن لەسەر سڤیدریگالۆڤ بوو، بۆچی ژنەکەی لەپڕێکدا مرد و ئەو ٣٠٠٠ ڕۆبلە میراتەی کە بۆ دونیا ماوەتەوە. لوژن بەوە پەست بوو کە ڕاسکۆڵنیکۆڤ لە کۆبوونەوەکە بەشداریی پێکراوە بەوەی لەنامەکە داوای کردبوو کە ھیچ کات لە کۆبوونەوەکان بەیەکەوەنەبن، لەلایەکی دیکەوە نیگەرانی ئەوەبوو کە دونیا براکەی بەشداری پێدەکرد لەپرسی چارەسەرکردنی کێشەکانی. ھەموو ئەوانە وایکرد کە لوژن تووڕەیی خۆی و ڕووی کەسایەتی ڕاستەقینەی لە کۆبوونەوەکە دەربخات. ئەمەش وای لە دونیا کرد کە داوا لە لوژن بکات بڕوات و ھەرگیز نەگەڕێتەوە لای. ئێستا کە خێزانەکە سەرمایەکی باشیان بەدەستەوەیە، پلانیان دادەنا بۆ داھاتوویان، بەڵام لەناکاو ڕاسکۆڵنیکۆڤ ھەڵسایەوە و پێیانی گوت کە ئەو بۆماوەیەک یانیش بۆھەمیشە بەجێیان دەھێڵێت، داواشی لە ڕازومیخین کرد (ئامادەی کۆبوونەوەکە ببوو) کە ئاگاداری دونیا و دایکی بێت.
دواتر ڕاسکۆڵنیکۆڤ بەرەو ماڵی سۆنیا ھەنگاوی نا، سەرەتا سۆنیا خۆشحاڵ و سەرسام بوو کە ئەو سەردانیی کردووە بەڵام دواتر لە ھەڵسووکەوتە نامۆکانی ترسا. لە دانیشتنەکەیان، ڕاسکۆڵنیکۆڤ چەند پرسیارێکی تووند و بێبەزەییانەی ئاراستەی سۆنیا کرد لەبارەی چارەنووسی کاترینا ئیڤانۆڤنا و منداڵەکانی. ڕاسکۆڵنیکۆڤ بۆی دەرکەوت کە سۆنیا بەرگەی ئەم ژیانەی گرتووە تەنھا بەھۆی باوەڕی بەخودا ھەیە. دواتر سۆنیا ئەوەشی ڕوون کردەوە کە ئەو ھاوڕیی لیزاڤێتایە (ھەمان خوشکی پیرەژنەکەیە و ھەردووکیان لەھەمان ڕووداو کوژران)، سۆنیا ئەوەشی درکاند کە لیزاڤێتایە کۆپییەکی لە ئینجیلی پێداوە، ھەر لەو دەمە ڕاسکۆڵنیکۆڤ ناچاری دەکات کە بەشێکی لێ بخوێنێتەوە. سۆنیا بەشی چیڕۆکی لازاروسی بۆ دەخوێنێتەوە. دواتر بەرلەوەی بڕوات، ڕاسکۆڵنیکۆڤ بە سۆنیا گوت کە سبەی دەگەڕێتەوە لای و پێی دەڵێت کە کی لیزاڤێتای کووشتووە. ھاوکات لەپشتی دیوارەوە، سڤیدریگالۆڤ گوێی بۆ قسەکانی نێوان ڕاسکۆڵنیکۆڤ و سۆنیا گرتبوو.
دواتر، ڕاسکۆڵنیکۆڤ چووە چاوپێکەوتنی بنکەی پۆلیس، لەوێ لەگەڵ پۆرفیری پێترۆڤیچ کەوتە وتووێژێکی درێژ، ڕاسکۆڵنیکۆڤ زۆر بەشێوازی قسەکردنی پۆرفیری تووڕەبوو چونکە دەیزانی ئەو قسەکانی لاوەکین و تەنیا دەیەوێت لە کاتێکی لەناکاو ھێرشی بۆبێنێتە سەر، پۆرفیری زۆر جەختی لەوە دەکردەوە کە پێویستە ڕاسکۆڵنیکۆڤ ئاگاداری تەندرووستی خۆی بێت و کێشەی لەزر و تا لەگەڵ وڕێنەکردنەکەی چارەسەر بکات. ھەموو ئەوانە وایان کرد کە ڕاسکۆڵنیکۆڤ بکەوێتە دۆخێکی دژوارەوە و ھەوڵیدا شوێنەکە جێبھێڵێت، بەڵام پۆرفیری ئاماژەی بەوەدا کە ئەو سوپرایزێکی بۆ ڕاسکۆڵنیکۆڤ ئامادەکردووە و پێویستە چاوەڕێ بکات. لە پڕێکدا، میکۆلکا (یەکێک لەو بۆیاغچییانە کە لەکاتی ڕووداوەکە لە بیناکەدا بوو، بەھۆی گومانەوەلێکرانەوە دەستگیرکرابوو) لەگەڵ کۆمەڵێ پۆلیس ھاتنە ژوورەوە، لەو دەمە پۆرفیری شپرزە ببوو، میکۆلکا کەوتە قسەکردن و وتی من بکووژەکەم. پۆرفیری بەھۆی ئەمەوە داوای لە ڕاسکۆڵنیکۆڤ کرد کە شوێنەکە جێبھێڵێت و دواتر دیداریی یەکدی دەکەنەوە. دوای ئەوەی گەڕایەوە ماڵەکەی، ڕاسکۆڵنیکۆڤ چاوی کەوتەوە بەو پیرەپیاوە بێگانەیەی کە لەچەند ڕۆژی ڕابردوو پێ گوتبوو بکووژ. ئەو پیاوە داوای لێخۆشبوونی لە ڕاسکۆڵنیکۆڤ کرد بەوەی کە گومانی خراپی پی بردووە، ھەروەھا ئاماژەی بەوەدا کە خۆی لە بنکەی پۆلیس بووە و لەپشتەوەی ژووری لێکۆڵینەوەکە چاوەڕوانی دەکرد کە وەک سوپرایز بیھێننە ژوورەوە بەڵام لەوکاتەدا میکۆلکا خۆی کردووە بەژوورەوە و دانی بەتاوانەکەی ناوە. ئەم ھاتنەی پیاوە بێگانەکە، تۆزێک لە خەم و دوودڵییەکانی ڕاسکۆڵنیکۆڤ کاڵ کردەوە.
بەندی پێنجەم
ڕاسکۆڵنیکۆڤ ئامادەی ڕێوەڕەسمی ماتەمینییەکەی مارمێلادۆڤ دەبێت، لەوێ کاترینا ئیڤانۆڤنا خەریکە لەگەڵ میوانەکان و خانەدانێکی ئەڵمانی کەوتووەتە شەڕە قسە. لە پڕێکدا، لوژن خۆی بە ماتەمینییەکە دەکات. ئەو بەدەنگێکی بەرز ئاماژە بەوە دەکات، کە کاتێک سۆنیا سەردانی ژوورەکەی کردووە ئەوا ١٠٠ ڕۆبل لە ژوورەکەی ون بووە، بۆ ئەوەش گومانی خۆی لە سۆنیا ڕادەگەیەنێت. لوژن ئاماژە بەوەش دەکات کە ئەو سۆنیای بانگ کردبوو بۆئەوەی مانگانە بەبڕێکی دیاریکراو یارمەتی خێزانەکەی بدات. سۆنیا بێ ئاگایی خۆی لە دیارنەمانی ١٠٠ ڕۆبلەکە دەربڕی. ئیڤانۆڤنا زۆر لە لوژن پەست دەبێت، داوا دەکات کە پشکنین بۆ سۆنیا بکرێت. لە ئەنجامی گەڕاندا، ١٠٠ ڕۆبلەکە لە گیرفانی سۆنیا دەدۆزرێتەوە و کەش و ھەوای ژوورەکە لەدژی سۆنیا دەجووڵێت ئەمەش تاکوو ھاوژوورەکەی لوژن، سیمیۆننۆڤیش لیبیزیاتنیکۆڤ بەتووڕەیی دەردەکەوێت و ئاماژە بەوە دەکات کە خۆی شایەتی ئەوە دەدات کە لوژن ئەو ١٠٠ ڕۆبلەی بەئەنقەست خستووەتە گیرفانی سۆنیا، ئاماژە بەوەش دەکات کە ئەوکاتەی ئەو دیمەنەی دیوە ئەوا لە ناخۆی خۆیدا سەرسام بووە بە دڵسافی لوژن بەوەی ویستوویەتی ئەو چاکەیە بکات و کەسیش پێی نەزانێت، لیبیزیاتنیکۆڤ ئەوەش دەڵێت کە نازانێت بۆچی لوژن ویستوویەتی سۆنیا بە دز لە قەڵەم بدات. لەو دەمە ڕاسکۆڵنیکۆڤ دێتە ناو باسەکە و پشتگیری لە قسەکانی لیبیزیاتنیکۆڤ دەکات، ھەروەھا ئەوەش ڕوون دەکاتەوە کە بۆچی لوژن ئەو کارەی کردووە؛ ڕاسکۆڵنیکۆڤ ھۆکاری ئەو کارەی لوژنی گەڕاندەوە بۆ ئەوەی کە ئەو پێ خراپ بکرێت لەبەرامبەر خوشک و دایکی، چونکە لوژن ھیوای وابووە کە بە خراپ نیشاندانی سۆنیا ئەوا ئەو لەسەر حەق دەبێت و دەتوانێت بەم ھۆکارەوە بگەڕێتەوە لای دونیای خوشکی. دواتر لوژن بە دژواری لە شوێنەکە خۆی ون دەکات، سۆنیاش شوێنەکە بۆ شوقەکەی جێدەھێڵیت و ڕاسکۆڵنیکۆڤیش شوێنی دەکەوێت.
دواتر لە ژوورەکەی سۆنیا، ڕاسکۆڵنیکۆڤ دەیەوێت سەرەتا بە ڕووداوەکەی لوژن کە چۆن ویستوویەتی کۆتایی بە داھاتووی سۆنیا و منداڵەکانیش بھێنێت، دواتریش ڕاسکۆڵنیکۆڤ دانی بە کووشتنی پیرەژن و لیزاڤێتا دانا، ھەروەھا ھەوڵی دا کە ھۆکارەکانی پشت بڕیاردان بۆ ئەم کارەی بۆ سۆنیا ڕوون بکاتەوە. سۆنیا کە تووشی شۆک ببوو، ئەوا داوای لە ڕاسکۆڵنیکۆڤ کرد کە داوای لێخۆشبوون لە خودا بکات و خۆی ڕادەستی پۆلیس بکات. لەو دەمە لیبیزیاتنیکۆڤ دەرکەوت، ئەو ئاماژەی بەوەدا کە خاوەنماڵە ئەڵمانییەکە کاترینای دەرکردووە، و ئەویش تووشی شێتبوون ھاتووە، ئەو ئێستا لەگەڵ منداڵەکان کەوتووەتە کووچە و کۆڵانەکان و خەریکی دەست پانکردنەوەن لەڕێی گۆرانی گوتننەوە. دواتر کە ھەر سێکیان چوونە دەرەوە بۆ گەڕان بەدوای کاترینا و منداڵەکان، ئەوا توانیان کاترینا بدۆزنەوە کە بەھۆی نەخۆشییەکەیەوە (سیل) لەسەر شەقامەکان کەوتبوو، دواتر توانیان بیگوازنەوە بۆ ژوورەکەی سۆنیا. ھەر لەوێ کاترینا گیانی سپارد. لەو کاتەدا سڤیدریگالۆڤ دەرکەوتەوە، ئەو ئاماژەی بەوەدا کە لەو ١٠ ھەزار ڕووپییەی قەرار بوو بیداتە دونیا، ئەوا بڕێکی دەبەخشێتە سۆنیا بۆئەوەی بەکاری بھێنێت لە مەڕاسیمی بەخاکسپاردنی کاترینا، ھەروەھا منداڵەکانیش دەباتە ھەتیوخانەیەکی باش. ڕاسکۆڵنیکۆڤ بەگومانەوە ھۆکاری ئەو یارمەتیدانەی لە سڤیدریگالۆڤ پرسی، ئەویش لە وەڵامدا ھەمان ئەو وشانەی ڕاسکۆڵنیکۆڤ بەکارھێنایەوە کە بۆ دانپێدانەکەی لەلای سۆنیا دەری بڕیبوون. لەبەر ئەوەی سڤیدریگالۆڤ ماڵەکەی بە ماڵی سۆنیاوەبوو ئەوا گوێی لە ھەموو وردەکارییەکان و دانپێدانانەکەی ڕاسکۆڵنیکۆڤ بوو.
بەندی شەشەم
ڕازومیخین بە ڕاسکۆڵنیکۆڤ دەڵێت کە دونیا تووشی کێشە و دوورەپەرێزی بوو لەدوای وەرگرتنی نامەیەک لە کەسێکەوە، ھەروەھا ئەوەشی پێ ڕاگەیاند کە پۆرفیری چیتر گومانی لەسەر ڕاسکۆڵنیکۆڤ نەماوە لەبارەی کەیسی کووشتنی ژنە سووخۆرەکە. لەوکاتەی ڕاسکۆڵنیکۆڤ دەستی کرد بە گەڕان بەدوای سڤیدریگالۆڤ، ئەوا پۆرفیری لە پڕێکدا دەرکەوت و بەڕێزەوە داوای لێکرد کە وتووێژێکی بچووک بکەن. ئەو پۆزشی ھێنایەوە بۆ ئەو ڕەفتارانەی کە لەڕابردوو کردبوونی و پاساو و ھۆکارەکانی بۆ ھێنایەوە. لەو دەمە، ڕاسکۆڵنیکۆڤ وای بۆ چوو کە چیتر پۆرفیری گومانی لێناکات بەڵام لەناکاو قسەکانی پۆرفیری بەڕووی ئەو ئاڕاستەیە کە گۆڕان کە ئەو دڵنیابێت لەوەی ڕاسکۆڵنیکۆڤ بکووژی ڕووداوەکەیە، ھەروەھا ئەوەشی باسکرد کە ئەو بەمزووانە دەستگیری دەکات بەڵام باشترە کە ڕاسکۆڵنیکۆڤ خودی خۆی بچێت دان بە تاوانەکەی دابنێت بۆئەوەی سزاکەی لەسەری سووک بکرێت. ھەموو ئەمانە ڕاسکۆڵنیکۆڤی خستە گێژاوێکی دژوارەوە.
دواتر ڕاسکۆڵنیکۆڤ توانی سڤیدریگالۆڤ لە مەیخانەیەک بدۆزێتەوە، لەم دیدارەیان ڕاسکۆڵنیکۆڤ ھەڕەشەی ئەوەی لێکرد کە ئەگەر چاوی بە دونیا بکەوێت. بەڵام لەو دەمە، سڤیدریگالۆڤ دیدارێکی لەگەڵ دونیا دانابوو ئەوا ئەویش ھەڕەشەی درکاندنی زانیارییەکانی بۆ پۆلیس کرد. دوای ئەوەی سڤیدریگالۆڤ شوێنەکەی جێھێشت ئەوا ڕاسکۆڵنیکۆڤ شوێنی کەوت، لەو دەمە دونیا چاوی بەھەردووکیان کەوت، بەڵام ڕاسکۆڵنیکۆڤ چیتر لە شوێن کەوتن بە سڤیدریگالۆڤ بەردەوامیی نەدا، ئەمەش بووە ڕێگە خۆشکەر تاکوو سڤیدریگالۆڤ دیدارەکەی لەگەڵ دونیا ساز بکات. دونیا بۆ ئەوە ھاتبوو تاکوو لە مەبەستی سڤیدریگالۆڤ تێبگات لەو نامەیەی کە بۆی ناردبوو. ئەوان بەیەکەوە چوونە ماڵەکەی سڤیدریگالۆڤ، لەوێ سڤیدریگالۆڤ بابەتی کووشتنەکەی بەوردی بۆ دونیا گێڕایەوە، ھەروەھا نیازە چەپەڵەکانی خۆی بۆ گەیشتن بە دونیا باسکرد کەئەگەر ئەو پێی ڕازی بێت ئەوا لەبەرامبەردا سڤیدریگالۆڤ ھیچ شتێک بە پۆلیس ناڵێت و ھەروەھا براکەشی دەنێرێت بۆ ئەمریکا. وەلێ لەو دەمە، دونیا دەمانچەیەکی پێبوو و تەقەیەکی بەڕووی سڤیدریگالۆڤ تەقاند بەڵام بەتەواوی نەیپێکا، سڤیدریگالۆڤ تۆزێک خوێناوی بوو، دواتر سڤیدریگالۆڤ بەڕێزەوە داوای لە دونیا کرد کە جارێکی دیکە دەمانچەکە سوار بکاتەوە و تەقەی لێبکات، بەڵام دونیا دەمانچەکەی فڕێدا. لە بەرامبەر دیدەنیکردنی ئەو ڕقەی دونیا بۆی ھەیە ئەوا سڤیدریگالۆڤ ڕێگای پێدا کە لە ماڵەکەی بڕوات. دواتر سڤیدریگالۆڤ چووە لای سۆنیا، لەوێ ٣٠٠٠ ڕووپییەی پێدا و باسی چارەنووسی منداڵەکانی کاتریناشی لەگەڵدا کرد، پێشی گووت کە دەبێت ئەو پارەیە وەربگریت چونکە پێویستت دەبێت ئەگەر لەگەڵ ڕاسکۆڵنیکۆڤ بچیتە سیبێریا. دواتر سڤیدریگالۆڤ شەوەکەی لە ھۆتێلێکی بێکەڵک بەسەر برد و بۆ ڕۆژی دواتر لە شوێنێکی گشتی خۆی کووشت.
ڕاسکۆڵنیکۆڤ سەردانی دایکی کرد، لەوێ ماڵاوایییەکی خەمبارانەی لێکرد و بەبێ ئەوەی ھیچێک لەسەر ڕاستییەکان بدرکێنێت. دونیا لە ماڵەکەی ئەودا چاوەڕێی دەکرد، لەوێ ڕاسکۆڵنیکۆڤ پێی گوت کە ئەو دەچێتە بنکەی پۆلیس و دان بە تاوانەکەیدا دەنێت. دواتر چووە ماڵی سۆنیا، لەوێ سۆنیا خاچێکی پێیدا. ڕاسکۆڵنیکۆڤ چووە بنکەی پۆلیس، لەوێ زانی کە سڤیدریگالۆڤ خۆی کووشتووە، لەو دەمە ویستی واز لە دانپێدانانەکەی بھێنێت و لە بنکە ھاتە دەرەوە، بەڵام کە سۆنیای بینییەوە کە شوێنی کەوتووە ئەوا پەشیمان بوویەوە و گەڕایەوە بنکەی پۆلیس بۆ داننان بە تاوانەکەی. لە بنکەی پۆلیس، ڕاسکۆڵنیکۆڤ بەتەواوی وردەکارییەکانەوە دانی نا بە تاوانەکەی.
کۆتایی
لەبەر ئەوەی کە ڕاسکۆڵنیکۆڤ دانی بە تاوانەکەی دانا، ئەمەش لەو دەمەی کە کەسێکی دیکە دانی نابێت بە تاوانەکە، ئەوا تەنیا سزای ھەشت ساڵ کارکردنی زۆرەملێی لە سیبێریا بۆ دەرچوو. دونیا و ڕازومیخین ھاوسەرگیرییان کرد و پلانیان دانا بۆ ئەوەی بچنە سیبێریا، بەڵام پولخێریا (دایکی دونیا) تووشی نەخۆشی بوو و مرد. سۆنیا چووە سیبێریا بۆ ئەوەی لەوێ بژی ئەمەش لەپێناو ڕاسکۆڵنیکۆڤ بوو. لە سەرەتادا ڕووگرژی ڕاسکۆڵنیکۆڤ بەرامبەر سۆنیا بەردەوام بوو لەبەر ئەوەی ھێشتا لووتبەرزی و داننان بە تاوانەکەی لە ناخدا مابوویەوە، بەڵام دواتر مانەوەی لە زیندان و درک کردن لە ھەڵە و تاوانەکەی و تێگەیشتن لە خۆشەویستییەکەی سۆنیا ئەوا ئاکار و سیمای ڕاسکۆڵنیکۆڤ گۆڕدرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:ڕۆمانەکانی فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی پۆل:نارسسیزم لە خەیاڵدا
ساڤانا
"ساڤانا" (ئینگلیزی|Savanna) زەوی گیایی کەمەرەییە، یان نیمچە کەمەرەییە کەهەمە چەشنەدار و درەختی جیاوازی تێدایە بەناو بانگترینیان (ساڤانای ئەفریقیا)یە، بەڵام هەرێمە زیندەییەکەی لەخوارووی ئەمریکا و ئوسترالیاش داهەیە. باران ساڤانا دا زیاتر لە چاو ئەو بارانەی لە بیابانەکەدا دەبارێت، بەڵام لەبارانی دارستانی باراناوی کەمەرەیی کەمترە. ساڤانا بەیەک لەدوای یەکی وەرزی شێدار و وەرزی وشک جیادەکرێنەوە، هەروەکو زەوی گیایی ئاوو هەوای مامناوەند، شاڤانا ژیان بۆ ژمارەیەکی زۆر لەگیانەوەرانی گیاخۆر دابین دەکات.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:ئاووھەوا
سارداو
سارداو (Sardaw، بە فارسی: سرداو) گوندێکە لە بەخشی ئاڵۆت لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٦١ کەس لە ٧٠ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
١٧٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
موراد کانی کوردەیی
عەمید موراد عەبدولڕەحمان عەبدوڵڵا ناسراو بە موراد کانی کوردەیی (مردووی ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ لە ڕانیە) فەرماندەی سەربازی و بەڕێوەبەری فەرمانگەی یاساییی پۆلیسی ڕاپەڕین بوو، کە لە کاتی دەسبەسەرکردنی لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە لەگەڵ دوو پاسەوانەکانی کوژرا.
مردن
موراد کانی کوردەیی لە ڕۆژی پێنجشەممە، ڕێکەوتی ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ لە شاری ڕانیە لە کاتێکدا ھێزە ئەمینییەکانی سەر بە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان دەیانھەویست دەستەبەری بکەن، لەگەڵ دوو پاسەوانەکانی کوژرا. بنەماڵەی کانی کوردەیی گوتویانە دوای وەرگرتنەوەی تەرمەکەی و توێکاری پزیشکی، دەرکەوتووە کە عەمید موراد فیشەک بەر قاچی کەوتووە و نەمردووە، بەڵکوو دوای قۆڵبەستکردنی بە برینداری بردویانە و دواتر لەژێر ئەشکەنجەدانێکی زۆر گیانی لەدەستداوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
تەلوار
تەلوار یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
ڕیم قازی
ڕیم قازی (بە عەرەبی: ريم القاضي) (لەدایکبووی ١٩٧٣) ھونەرمەند و نیگارکێشە. ئێستا خەریکی کارە جوگرافییاکانە. کارەکە بە شێوەی (نوسین، وێنە، ھێما، کەلوپەلی نەخشە) دەکرێت بەشێوەی میدیای دیجیتاڵ کە بۆ شێوازی کارەکەی لە دەرەوە کاردەکات و مامەڵەی رووبەڕووە.
تەلوار
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
ڕیم قازی
ژیان
سەرەتا لە لیبیا ژیاوە دواتر لە نێوان بەغدا و ئینگلتەرای نوێ، ڕیم لەلایەن دایکێکی ئەمەریکی و باوکێکی عێراقی پەروەردە کراوە، نێدراوە بۆ قوتابخانە تا ئەوکاتەی خێزانەکەی گەڕانەتەوە بۆ ئەمەریکا لە کاتی دەستپێکی جەنگی عێراق و ئەمەریکا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣ پۆل:زیندووان پۆل:ھونەرمەندە ئافرەتە عێراقییەکان پۆل:ژنە ھونەرمەندە عێراقییەکان
سەلاحەددین، شەقڵاوە
سەڵاحەددین یان پیرمام ناحیەیە سەر بە قەزای شەقڵاوە، ڕووبەری ٧٨ کم دووجایە ٥٦ گوند لە خۆ دەگرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ھەولێر
سوخیندۆل
سوخیندۆل شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٬١٨٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
١٧٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئەنجومەنی پیران
ئەنجومەنی پیران پەرلەمانی پیران، سینات (senate, senatus) بریتییە لە یەکێک لە دوو ئەنجومەنی سەرەکی یاسادانان لە بڕێ وڵاتان (ئەنجومەنی نوێنەران + ئەنجومەنی پیران "سینات" ).
ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا لە کۆنگرێسی ئەو وڵاتەدایە و لە ئەنجومەنی نوێنەران بچووکترە.بۆ هەڵبژاردنی سیناتۆرەکان، ڕێژەی دانیشتووانی ویلایەتەکان لەبەر چاو ناگیردرێ و هەر ویلایەتێک ٢سیناتۆری هەیە و ئەنجومەنی پیران سەرجەم لە ١٠٠ ئەندام پێک دێت کە لە لە لایەن خەڵکەوە هەڵدەبژێردرێن. بەرابەری یاسا، نابێ تەمەنی هیچ ئەندامێک لە ٣٠ ساڵ کەمتر بێ و پتر لە ٩ساڵیش دانیشتووی ئەو ویلایەتە بێ کە خۆی بۆ دەپاڵێوێت. هەر خولێکی ئەنجومەنی پیران ٤ ساڵە.
دەسەڵاتی ئەنجومەنی پیران بە هەندێک جیاوازی هەروەک ئەنجومەنی نوێنەرانە و ڕۆڵێکی بەرچاو لە دانانی یاسادا دەبینێ. ئەم ئەنجومەنە بەهۆی پێوەندی نزیک لەگەڵ سەرکۆمار، لەچاو ئەنجومەنی نوێنەران، لە بواری سیاسەتی دەرەکی دەسەڵاتێکی زیاتری هەیە. هەروەها جێگیرکردنی دامەزراندنەکانی سەرۆکایەتی بۆ دادگای باڵای یەکگرتوو و دادگا فیدڕاڵییەکانی تر و پلە و پایە سەرەکییەکانی دیکە و هەروەها پەیماننامە نێودەوڵەتییەکانیش پەسند یان ڕەد دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەنجومەنەکانی یاسادانان
سەید قاسم ئەرژەنگ
سەید قاسم ئەرژەنگ (١٩٦٣ لە سەحنە - ) ھەڵبەستوانی کوردە ک بە زمانی کوردی و زاراوەی کوردیی لەکی ھەڵبەست دەڵێت.
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣ پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:یارسانییەکان پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری پۆل:شاعیرەکانی کوردیی لەکی پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئەحمەد بەشیر
زۆر کەس بەرنامە تەنزئامێزەکانی بەدڵ بووە لە ئێستادا بە یەکێک لە بەناوبانگترین ڕاگەیاندکارانی عێراق دادەنرێت. و بە یەکێک لە بیست کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیھانی عەرەبی لەلایەن ناوەندی توێژینەوەی کاریگەری جیھانییەوە ھەڵبژێردراوە.
ژیانی و خێزانی
لە شاری (طب) لە بەغدا لەدایکبووە بەڵام لە شاری ڕومادی گەورە بووە.
ئەحمەد لە بنەماڵەیەکی ئایینیدا گەورە بووە، باوکی پزیشکی شەریعەتی ئیسلامی بووە و دایکی نیقابی لەبەر کردووە، و واجب بووە کە بچێتە مزگەوت و قورئانی پیرۆز لەبەر بکات. خێزانەکەی لە سێ برا و سێ خوشک پێکھاتوون. برا ناوەڕاستەکەی بەناوی «موعاز» لە تەمەنی پازدە ساڵیدا لە مانگی نیسانی ٢٠٠٦دا لە باخی ماڵەکەیدا بۆمبێکی ھاوەن بەسەریدا تەقییەوە و شەھید بوو، مانگێک دوای ئەم ڕووداوە، ئەحمەد بڕیاریدا واز لە خوێندنی زانکۆ بھێنێت بەھۆی شۆکبوونی و بەھۆی بارودۆخی شەڕی تائیفییەوە، و بڕیاریدا بچێتە لای مامی لە ڕومادی بژی.
دوای ساڵ و نیوێک لە گواستنەوەکەی لە تەممووزی ٢٠٠٧، باوکی لەلایەن قاعیدەوە ڕفێندرا، دوای چەند ڕۆژێک ئازادیان کرد، لە ئەنجامی ئەشکەنجەدا باری تەندروستی خراپ بوو، بۆیە خێزانەکەی بڕیاریاندا بچنە سوریا بۆ مەبەست لە ئەنجامدانی نەشتەرگەری بۆ باوکی، بەڵام نەشتەرگەرییەکە شکستی ھێنا، و باوکی دوای وەستانی گورچیلەکانی لە سووریا بەخاک سپێردرا، دواتر خێزانەکەی گەڕانەوە عێراق.
ئەحمەد لە ساڵی ٢٠١١ دوای ئەوەی لە تەقینەوەیەکی خۆکوژی ڕزگاری بوو، ڕووی لە عەممانی پایتەختی ئوردن کرد و لەوێ دەستی بە کارکردن و نیشتەجێبوون (ئیقامە) کرد.
خوێندنی
خوێندنی سەرەتایی لە شاری رومادی تەواو کردووە، دواتر خێزانەکەی ڕوویان لە بەغدا کردووە لە قەزای ئەلمەنسوور، لەوێ خوێندنی ناوەندی و ئامادەکاریی تەواو کردووە، لە قوتابخانەی ئامادەکاری ئەلمەنسوور بۆ کوڕان تەواو کردووە و لە کۆلێژی تەکنیکی کارگێڕی ژمێریاری خوێندووە بۆ ماوەی دوو ساڵ، دوای ئەوە بڕیاریدا پسپۆڕییەکەی بگۆڕێت و لە ساڵی ٢٠٠٦دا بچێتە خوێندنی میدیا لە زانکۆی ئەلنەھرەین.
کارەکانی وەک پەیامنێر
ئەحمەد بەشیر تا ساڵی ٢٠١١ ھەشت ساڵ وەک پەیامنێری کەناڵە ھەواڵییەکانی عێراق کاری کردووە.
ڕۆژی ٢٤ی شوباتی ٢٠١١، لەکاتێکدا بە بۆنەی یادی لەدایکبوونی پێغەمبەرەوە لە شاری ڕومادی ڕووماڵی فێستیڤاڵێکی شیعری بەناوبانگی دەکرد تەقینەوەیەکی خۆکوژی ڕوویدا و بەھۆیەوە ٧ ھاوڕێی گیانیان لەدەست دا، ئەم ڕووداوە کاریگەری زۆری لەسەر دەروونی دانا.
پێشکەشکردن بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان
پاشان بڕیاریدا ژیانی خۆی بگۆڕێت و سەرەتایەکی نوێی لەگەڵ کەناڵی بابل دەستپێبکات، بە بەرنامەی شکو ماکو (چی ھەیە چی نییە) کە بووە ھۆی ناوبانگەکەی دوای ئەوەش بۆ ماوەی دوو ساڵ لەگەڵ کەناڵی ئەلشەرقییە کار دەکات، کە تێیدا چەندین بەرنامەی وەک لیفە ستایل وموقتاتە باوکی زمان (ابو لسان).
ئەلبەشیر شۆ
پاشان بیری لە پێشکەشکردنی شتێکی نوێ کرد. چاوی بە دەرھێنەر حسام ئەلاعرەجی کەوت و بیری لەوە کردەوە کە بەرنامەیەکی نوێ پێشکەش بکات کە باس لە کێشەکانی ناو کۆمەڵگا دەکات کە ناوی ناوە "ئەلبەشیر شۆ" کە بەرنامەیەکی کۆمیدی سیاسی تەنزئامێزە، ئەم بەرنامەیە بووە ھۆی زیابوونی ناوبانگەکەی لە شەقامی عێراق و عەرەبی. یەکەم وەرزی لە ساڵی ٢٠١٤ لە کەناڵی شایەتحاڵی سەربەخۆ(الشاھد المستقل) لە یوتیوب نمایشکرا. وەرزی دووەم تەنھا لە یوتیوب نمایشکرا، وەرزی سێیەمیش لە کەناڵی مانگی دەستکردی سۆرمەری و کەناڵی دۆیچە ڤێڵ عەرەبی نمایشکرا، بەڵام کۆمیسیۆنی میدیا و پەیوەندییەکانی عێراق بڕیاریدا نمایشکردنی بەرنامەکەی لە کەناڵی سۆمەری ڕابگرێت بەھۆی "پێشێلکردنی مادەکانی پابەندبوون" بۆ دەستپاکی و شەفافییەت لە گواستنەوەی زانیارییەکانی و بەکارھێنانی زمانی سووکایەتیکردن و ئاماژە ھێرشبەرانە بە وتەی ئەوان.
نمایشی ئەلبەشیر لە دۆیچە ڤێڵ
تەنھا لە بەرنامەی دۆیچە ڤێڵ نمایشکرا، بەڵام لە ئەڵقەی دەیەمەوە تا کۆتایی وەرز لە کەناڵی ئێن ئاڕ تی و دۆیچە ڤێڵ نمایشکرا. لە وەرزی چوارەمدا، بەرنامەکە تەنھا لە کەناڵی دۆیچە وێل نمایشکرا، چونکە ئێن ئاڕ تی بەھۆی چەندین سەرپێچی و فشارەوە لەسەریان نمایشکردنی وەستا، بۆیە تەنھا سێ ئەڵقەیان پیشاندا (ئەڵقەی ١٣ و ١٤ و ١٥) ھەروەھا پێنجەم و شەشەم و حەوتەم و وەرزی ھەشتەم تەنھا لە دۆیچە وێڵ نمایشکرا، جگە لەوەی لە ھەموو وەرزەکانیدا لە پلاتفۆرمی یوتیوب نمایشکرا.
بەرنامەی ئەلبەشیر شۆ لە یوتیووب
کەناڵەکەی لە یوتیوب زیاتر لە پێنج ملیۆن سەبسکرایبی ھەیە و زیاتر لە نۆسەد ملیۆن بینەر، بەرنامەی ئەلبەشیر شۆ ڕۆڵی سەرەکی لە خۆپیشاندانەکانی تشرینی عێراقدا ھەبوو.
ئەو کەسانەی کاریگەری کردووەتە سەری
ئە حمھد دەڵێت ئەو ھەواداری کۆمیدی ناوداری میسری (باسم یوسف) و کۆمیدی ئە مریکی جۆن ستیوارتھ و کاریگەریان کردووەتە سەری.
بەرنامەی (نعثلة)
ئەحمەد لە ساڵی ٢٠١٦دا بەرنامەی «نعثلة»ی لە یوتیووب پێشکەش کرد کە بەرنامەیەکی کورتە و بە شێوەیەکی تەنزئامێز باس لە بابەتگەلی جۆراوجۆری کۆمەڵگای عێراق دەکات و بۆ ماوەی سێ وەرز کاری بۆ کردووە.
بەرنامەی یازدە ئێکس
ئەحمەد لە ساڵی ٢٠١٦ بەرنامەی «١١ ئێکس»ی لە یوتیووب پێشکەش کرد، کە بەرنامەیەکی کورتە کە تێیدا ئەحمەد گاڵتە بە داعش کرد.
زنجیرەی (لخة)
لە مانگی ڕەمەزانی ساڵی ٢٠١٩دا وەک دەرھێنەر کاری کردووە بۆ زنجیرەی «لخة» کە لە کەناڵی ئەلشەرقییە نمایشکرا، کە زنجیرەیەکی کۆمیدی لایتە و بە شێوەیەکی گاڵتەجاڕانە باس لە زنجیرەیەک ڕووداو دەکات کە ھاووڵاتی عێراقی تووشی دەبێت.
پلەی زانستی مۆریس ڕ. فێڵۆشیپ. گرینبێرگ
ئەحمەد لە ساڵی ٢٠١٩دا پلەی زانستی مۆریس ڕ. گرینبێرگ ئینتەرناشناڵ لە زانکۆی یێڵ بەدەستی ھێنا.
دەرکەوتنی لە فیلمێکی دیکۆمێنتاریدا
ئەحمەد لە ساڵی ٢٠٢٠دا لە فیلمی دیکۆمێنتاریی جارێک لە عێراق ڕوویدا.
ھەڕەشەی کوشتن
لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٠، گرووپێک کە بانگەشەی ئەوە دەکەن لە بزووتنەوەی سەدرن لە عێراق ھەڕەشەیان لێکرد، لەسەر ئەڵقەیەک کە بە سووکایەتیان دانا بۆ سەرکردەی ڕەوتی سەدر موقتەدا سەدر گاڵتەی بە ھەندێک ھەڵوێستی سیاسی پەیوەست بە دۆخی ئێستای عێراق کردبوو، ھەروەھا سوێندخواردنی سەدر بە «پەروەردگاری سەماکاران» لە یەکێک لە لێدوانەکانیدا. ھەڕەشەکان لەو کاتەوە دەستی پێکرد کە ئەکاونتی ساڵح محەممەدی عێراقی پۆستێکی بڵاوکردەوە کە کاریگەری ھەبوو، گرووپێکی چەکداریش کە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پەیوەندییان بە سەدرەوە ھەیە و نزیکن لێی، ڤیدیۆیەکیان بڵاوکردەوە کە ھەڕەشەی لێدەکەن.
عەبدولقاھر جورجانی
شەیخی زمانی عەرەبی، موتەکەللیمێکی مەزھەبی ئەشعەری و فەفیھێکی مەزھەبی شافعی، دامەزرێنەری زانستی بەلاغە: عەبدولقاھر بن عەبدولڕەحمان بن موحەممەد ، لە جورجان لەدایک بووە و ھەر لەوێش زانستی وەدەست ھێناوە و ھەر لەوێ بووە تا مردنی لە ساڵی ٤٧١ـی کۆچی. لای (موحەممەد بن ئەلحەسەن بن عەبدولوارس) خوێندوویەتی، زۆری مەدح کردووە چونکە ئەو لە جورجان نەھاتۆتە دەرەوە و نەگەشتووە بە مامۆستای تر، کە ئەمیش خوشکەزای ئەبوو عەلی فارسییە، ھەروەھا لای قازیی جورجانی (عەلی بن عەبدولعەزیز بن ئەلحەسەن بن عەلی بن ئیسماعیل جورجانی)یش وێژە و زانستەکانی فێربووە، ئەویش لە کۆڕ و مەجلیسەکانی شانازی پێوە دەکرد. جورجانی یەکێکە لە زانا ھەرە بەناوبانگەکانی ئیسلام و زمانی عەرەبی، جا بێجگە لە زمانی عەرەبیش زمانی تورکی و فارسی و ھیندی زانیوە. زانتسخوازان دەھاتن بۆ لای، قوتابی زۆری ھەبوون لەوانە (عەلی بن زەید بن ئەلفوسەیحی) و (ئەبوو نەسڕ ئەحمەد بن موحەممەد) و بێجگە لەمانیش. لە خانەوادەیەکی ھەژار لە دایک بوو بۆیە نەیدەتوانی بۆ زانستخوازی لە جورجان بچێتە دەرەوە، بەڵام دوو زانا لە جوجان بوون قەرەبووی ئەوەیان کردەوە: محەممەد بن ئەلحەسەن بن عەبدولوارس و (عەلی بن عەبدولعەزیز بن ئەلحەسەن بن عەلی بن ئیسماعیل جورجانی). ئەو بە دامەزرێنەری یان یەکێک لە دامەزرێنەرانی زانستی بەلاغە دادەنرێت، ھەردوو کتێبەکەی (دلائل الإعجاز) و (أسرار البلاغة) دوو گرینگترین کتێبەکانین لەم بوارەدا. جورجانی پاشماوەی گرنگی دوای خۆی بەجێھێشت، لەوانە:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو پۆل:زمانەوانان پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٠٠٠ پۆل:مردووانی ١٠٧٨ پۆل:نووسەرانی ئایینی
پیتەر پاول ڕوبنس
٣٠٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی پیتەر کە لە خۆی کێشاوییەتی پیتر پاول ڕوبنس (١٥٧٧-١٦٤٠) وێنەکێشی بەناوبانگی شێوازی بارووک فێلمانیە. لە وێستفاڵیا لە ئەڵمانیا لەدایکبووە و زۆربەی ژیانی کاریی خۆی لە ئاوستریا ڕابواردووە. کارەکانی زۆرتر سەبارەت بە وتارە ئایینییەکانە و زۆربەیان لە ئینجیلەوە سەرچاوە دەگرن.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧٧ پۆل:مردووانی ١٦٤٠
ڕەزبار (گرووپی مۆسیقا)
ڕەزبار گرووپێکی مۆسیقای کوردییە کە لە ساڵی ١٩٩٧ی زایینی لە ئاڵمانیادا دامەزراوە. زۆربەی ئەندامانی ئەم گرووپە لە پەیڕەوانی ئایینی یارسانن و بەشێکیان لە شاری ھەشتگەردەوە بۆ ئاڵمانیا ڕۆیشتن. ڕەزبار تا ئێستا کۆنسێرتگەلێکی زۆری لە وڵاتە ئەورووپیەکان وەکوو ئاڵمانیا، فەڕەنسا و ھەروەھا لە ئەمریکا بەڕێوەبردووە. ڕەزبار پارێزرانی سوننەتی مۆسیقای یارسان و ڕێزگرتن لە مۆسیقای عیرفانی وەکوو ئامانجی سەرەکی خۆی ڕاگەیاندووە.
ناوی گرووپ
ڕەزبار ناوی دایکی سوڵتان سەھاک دامەزرێنەری ئایینی یارسان بووە کە یەکێک لە ژنە پیرۆزەکانی یارسان بە ئەژمار دێت. ھۆی ھەڵبژاردنی ناوی ڕەزبار ئەمە بووە کە لە گرووپی ڕەزبار بۆ یەکم جار ژن و پیاو پێکەوە لە ئایینی جەم بەشداری دەکەن. لە سوننەتی یارسان بەشداری کردن لە ئایینی جەم تایبەت بە پیاوان بووە. گرووپی ڕەزبار ڕێزگرتن لە یەکسانیی ژن و پیاو وەکوو ھۆی ئەم کارە ڕاگەیاندووە.
بەستەرە دەرەکیەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
سووراو
سووراو (Sûraw، بە فارسی: سوراو) گوندێکە لە بەخشی ئاڵۆت لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٥٠ کەس لە ٥٧ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە