cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لیۆناردۆ دا ڤینچی
ڕۆژگاری پیری، ١٥١٣–١٥١٩
لێوناردۆ زیاتری کاتی خۆی لە ساڵانی ١٥١٣ ھەتا ١٥١٦ لە Belvedere لە واتیکان لە ڕۆما بەسەر برد. ئەو شوێنەی ڕافائێل Raphael و مایکەل ئانجێلۆ ھەر لەو کاتەدا خەریک تێکۆشان بوون تێیدا. لە تشرینی یەکەمی ١٥١٥دا فرانسیسی یەکەمی فەڕنسا میلانی داگیر کردەوە. لە نۆڤەمبری ھەر ئەو ساڵەدا لە دانیشتنێک بۆ چاو پێ‌کەوتنی فرانسیس دەگەڵ پاپ لێوی دەھەم Pope Leo X، لە شاری بۆلۆگنا، لێوناردۆش ئامادە بوو. لێوناردۆ بۆ درووست‌کردنی شێرێکی مەکانیکی بە کار گیرا کە بتوانێ بۆ پێشەوە ھەنگاو ھەڵگرێت و سینگی بکرێتەوە و باخەیەک گوڵی سوێسنی لێ بێتە دەر بۆ فرانسیسی پاشا. لە ١٥١٦دا لێوناردۆ ئەبێتە ئەندامی ھێزەکانی فرانسیسی یەکەم و ھەر بۆیە بەرچاوی پاشا دەکەوێت و ماڵێکی وەک کۆشکی پێ دەدرێ لە Clos Lucé و ھەروا ٣ ساڵی دوایینی تەمەنی لەوێدا بەسەر کرد. لەو ساڵانەدا سەرجەم ١٠٬٠٠٠سکوودی مووچە لە پاشا وەرگرت.
لێوناردۆ لە ٢ی مەی ١٥١٩دا لە Clos Lucé کۆچی دوایی کرد. فرانسیسی یەکەم، پاشای ئەو کات، ببوە ھاوڕێی نزیکی، تەنانەت وەک ئەوەی وازاری پێمان دەڵێ، کاتی مردن، لێوناردۆ سەری لە باوش پاشادا بوو؛ ئەگەر چی ئەمە لە لایەن ھونەرمەندان بە تایبەت فەڕنسییەکان بۆ کارە ھونەرییەکان زۆر پێشوازی لێ‌کراوە، بەڵام ئەمە زیاتر لە ئەفسانە دەچێ تاکوو ڕاستی. ھەر وازاری دەڵێ کە لێوناردۆ لە ڕۆژانی کۆتایی تەمەنی دەنێرێ بە شوێن پیاوی ئایینی‌دا تاکوو ددان بنێتە سەر ھەڵە‌کانی ژیانی تاکوو پاکی پیرۆز وەربگرێت. لێوناردۆ لە کەنیسەی Saint-Hubert لە قەڵای Amboise ناژرا. بە ئارەزووی خۆی تاکە ٦ سواڵکەر دەگەڵ تابووتەکەی ڕێگەیان پێوا. مێلزی ھاوڕێ نزیکەکەی، بووە جێبەجێکەری کارەکان دوای مردنی و ھەروا میراتگری، بۆیە پووڵ، وێنەکان، ئامێرەکان، کتێبخانە و بەرھەمە تایبەتییەکانی لێوناردۆ پاش مردنی کەوتە لای ئەو. لێوناردۆ بۆ نزیکەکانی ھەرکام شتێکی میرات دانابوو. بۆ سالای شاگرد وا کاتێکی زۆریان پێکەوە بە سەر برد و وەک ھاوڕێی بوو ھەروا پێش‌خزمەتەکەی باتیستا Battista di Vilussis ھەریەک نیوەی باخی مێوێکیان میراتی دانا. بۆ براکانی زەوی و زارێکی زۆر و تەنانەت بە ژنە خزمەتکارەکەی عابایایەکی بەنرخی بەخشی‌بوو.
کەسایەتی ھونەری و پێشینەی کۆمەڵایەتی لێوناردۆ لە فلۆڕەنس
کاتێ لێوناردوو بووە شاگردی کارفێرگەی وێرۆچۆ ھاوکات بوو دەگەڵ تەواو بوونی سەردەمی ھوونەرمەندانی گەورەی وەک دۆناتیلۆDonatello مامۆستای ویرۆچۆ، وێنە‌کێش ئۆچێلۆUccello، پیێرۆ دێلا فرانچێسکا Piero della Francesca، فرا فیلیپۆ لیپی Fra Filippo Lippi، پەیکەرتاش لووچا دێلا ڕۆبا Luca della Robbia و نووسەر ئالبێرتی Alberti. سەردەمی داھاتوو تایبەت بوو بە وێرۆچۆ مامۆستای لێوناردۆ، ئانتۆنۆ پۆلیۆلۆ Antonio Pollaiuolo و پەیکەرتاش مینا دا فێزۆلێ Mino da Fiesole. سەردەمی لاوی لێوناردۆ لە فلۆڕەنسێک‌دا تێ‌ئەپەڕی وا ڕازاوە بوو بە بەرھەمەکانی ئەو ھونەرمەندانە، وەک ماساچۆ Masaccioھونەرمەندی ھاوسەردەمی دۆناتێلۆ و ئەو کەسەی کێشانی ڕۆخسارەکانی لە سەر دیوار بە‌کار گرت و بە ڕیالیزم و ھەستۆکی ڕازانییەوە، ھەروەھا گیبێرتی Ghiberti کە تابلۆی دەروازەی بەھەشتی Gates of Paradise کێشا و توانی وردەکارییەکان بخاتە بەرچاو و شێوازە جیاوازەکان پێکەوە بە کار بگرێت. پیێرۆ دێلا فرانچێسکا Piero della Francesca ئەو کەسەی وا بە وردی کاری لەسەر پێرسپێکتیڤ کرد و یەکەمین وێنەکێش بوو کە خوێندنی زانستی لەسەر بەکارھێنانی ڕووناکی کرد. ئەو زانیاریانە و ھەروەھا نووسراوەکای ئالبێرتی کاریگەری بوو لە سەر لاوانی بەھرەداری ئەو سەردەمە و بەتایبەت لەسەر لێوناردۆ، ڕوانگەی و کارە ھۆنەرییەکانی.
وەسفی ماساچۆ لە ڕوخساری شێواو و ڕووتی ئادەم و حەوا کاتی جێ‌ھێشتنی بەھەشت، دیمەنێکی خستە بەرچاو لێوناردۆوە تا لە ڕووناکی و سێبەر کەڵک وەربگرێ بۆ نیگارکردنی قەبارەی جیاوازی بنیامەکان بە شێوازێک کە بە کەڵکی چەرخی فێرکردنی وێنەکێشانەی بێت. کاریگەری بیرۆکەی ئینسانی کارەکانی دۆناتێلۆ بەتایبەت داود لەسەر ئەو وێنانەی لێوناردۆ دواتر کێشای بە جوانی دیارە بە تایبەت لە John the Baptist.
کەلپوورێکی باو لە فلۆڕەنس لەو سەردەمەدا بەکار ھێنانی وێنە یان پەیکەرەی بچکۆبۆ مێحراب بوو. لە کارفێرگەی فیلیپۆ لیپی Filippo Lippi، وێرۆچۆ Verrocchioو ھەروەھا خێزانی بە بەھرەی دێلا ڕۆبیا della Robbia ژمارەیەکی زۆر لەوانە لە شوشە و لە قوڕی سپی درووست‌دەکران. لە وێنەکانی لێوناردۆ لە مرییەمی پیرۆز وا لە سەردەمی زوودا کێشراون وەک The Madonna with a carnation و The Benois Madonna، شوێنی ئەو کەلپوورە دەبیندرێت کاتێ بەتایبەت جەخت لەسەر تاکە‌کەس دەکات و بەتایبەت سەبارەت بە The Benois Madonna، مرییەمی پیرۆز لار کێشراوە بە نیسبەت مناڵی عیساوە لە بەرامبەری‌دا. ھەر ھەمان شێواز لە وێنەکانی دواتری وەک Virgin and Child with St. Anne دەبیندرێت.
لێوناردۆ دەگەڵ بووتیچێلی Botticelli، گیرلاندۆ Ghirlandaio و پێروجینۆ Perugino ھاوچەرخ بوو، ئەگەرچی لە چاو ئەوان نەختێک کەم‌تەمەن‌تر بوو. لێوناردۆ لە کارفێرگەی وێرۆچۆ ئەوانی ناسی و پێکەوە کاریان کرد و ھەر وا لە قۆتابخانەی مێدیچی Medici. بووتیچێلی خۆشەویستی بنەماڵەی مێدیچی بوو، ھەر بۆیە سەرکەوتنی وەک وێنەکێش گەرەنتی بوو. ئەوان زۆر بەباشی ئەو کارانەی وا پێیان سپێردرابوو لە لایەن کڕیارە بەناوبانگەکانەوە، تەواویان دەکرد و ستایش دەکران بۆ ئەوانە؛ گیرلاندۆ بۆ توانای نیگارکردنی دەوڵەمەندی ھاووڵاتییە فلۆڕەنسییەکان لە دیوارکێشراوەیەکی گەورەی ئایینی و پێروجینۆ بۆ توانای نیگارکردنی فریشتەکان و پیرۆزەکان، جوانی و پاکیان لە دیوارکێشراوەدا.
تابلۆ
سەرەڕای ئەوھەموو سەرسامی و ناوبانگەی کە لیۆناردۆ وەک زانایەک و داھێنەرێک بە دەستی ھێنا، بۆماوەی زیاتر لە ٤٠٠ ساڵ وەک وێنەکێشیش ناوبانگێکی گەورەی پەیداکرد. ژمارەیەک لەو تابلۆیانەی کە داڤینشی بە خاوەنی ساغ بۆتەوە یاخود دراونەتە پاڵ ئەو، بە مەزنترین شاکارەکان دانراون. ئەم تابلۆیانەش ناسراون و بەناوبانگن بەھۆی کوالێتییەکانیانەوە کە لە لایەن چەندین زانا و ڕەخنەگری جیھانی گفتوگۆی لەسەر کراوە و چەندین قوتابیش دووبارە وێنەیان کێشاوەتەوە. لە نەوەدەکانی سەدەی پانزەھەمدا، لیۆناردۆ ئیدی بە «نیگارکێشی ئاسمانی» ناسرابوو.
ئەو کوالێتیانەی کەوا لە تابلۆکانی لیۆناردۆ دەکات کە دانسقە دەربکەوێت، بریتین لە بەکارھێنانی بیرۆکە و ڕێگەی نوێ بۆ ڕەنگکردن و ھەبوونی زانیاری تەواو لەسەر توێکاریی، ڕووناکی، ڕووەکناسی، زەوی ناسی و حەز کردنی بەزانستی ھەڵسەنگاندنی کەسایەتی لە ڕێی خوێندنی زمانی جەستە و شێوازی بەکارھێنانی ھەستەکان بۆ دەربڕین، ھەروەھا بەکارھێنانی نوێگەری لە پیشاندانیشێوەی مرۆڤ لە داڕشتن بەبەکارھێنانی خوازەی (ھێمایی) و بەکارھێنانی پلەکاری وردی تۆنەکان.
ئەم ھەموو کوالێتیانە بەیەکەوە لە تابلۆکانی مۆنالیزا (Mona Lisa) و کۆتا ژەم (The Last Supper) و بەردە بێگەردەکان (Virgin of the rocks) بە دیار دەکەوێسەرەتای کارەکانی
لیۆناردۆ دوای کێشانی تابلۆی تەعمیدی مەسیح (Baptism of Christ) بە ھاوکاری ڤێرۆکیۆVerrocchio)) توانی سەرنجی خەڵک بۆ خۆی ڕابکێشیت، دوو لە تابلۆکانی لیۆناردۆ لە گەلەری ڤێرۆکیۆ بە دیاردەکەوێ کە ھەردووکیان لە تابلۆی موژدەن (Annunciations)، تابلۆی موژدە یەکێکە لە کارە تەواو بووەکانی لیۆناردۆ.
یەکێک لە تابلۆکان بچووکە، درێژییەکەی ٥٩ سانتیمەترە و بەرزییەکەشی ١٤ سانتیمەترە، لۆرینزۆ دی کریدی (Lorenzo di credi) توانی ئەم تابلۆیە بە قەبارەیەکی گەورەتر دروست بکات، ئەمەش وای کرد لەتابلۆکەی لیۆناردۆ جیاوازتر دەربکەوێ. تابلۆکەی دووەم زۆر لە تابلۆی یەکەم گەورەترە کە درێژییەکەی دەکاتە ٢١٧ سانتیمەترە. لیۆناردۆ لە ھەردوو تابلۆکەدا ھاوشێوەی دوو تابلۆ بەناوبانگەکەی فرا ئەنگلیکۆ (Fra Angelico) ڕێکخستنی یاسایی بەکارھێناوە، دەربارەی ھەمان بابەتە کە تێیدا حەزرەتی مریەم کڕنوش بۆ لای ڕاست دەبات و فریشتەیەکیش لە لای چەپەوە بە جلێکی بریسکەدار و بە چەپکێک لە گولشرە و باڵە بەرزکراوەکانی لێی نزیک دەبێتەوە.
لە تابلۆ بچووکەکەدا ماری چاوی خۆی سوڕاندووە و و دەستی لە ناو دەستییەتی کە ئەوەش بە واتای ملکەچ کردن بۆ ویستی خودا دێت، لەگەڵ ئەوەشدا لە تابلۆ گەورەکە وا دەردەکەوێت کە کچێک لە خوێندنەوە ڕاوەستابێ بەھۆی ھاتنی پەیامنێرێکی لەناکاو، کچەکە پەنجەی خستۆتە سەردێڕی ناو کتێبی بابلەکەی بۆ دەستنیشانکردنی شوێنی ڕاوەستانی خوێندنەوەی، وە دەستێکیشی بەشێوەیەک بەرزکردۆتەوە کە مانای سڵاو کردن یاخود شۆکبوون دەگەیەنێت، وا دەردەکەوێ کە ئەم ئافرەتە گەنجە بە متمانەوە ڕازی ببێت بە ڕۆڵی خۆی وەک دایکێکی خودایی. لەم تابلۆیە لیۆناردۆ ڕووە مرۆڤایەتییەکەی حەزرەتی مریەم و ڕۆڵی مرۆڤایەتی لە بەرجەستەبوونی خودا پیشان دەدات
تابلۆکانی ١٤٨٠کان
لە ساڵی ھەزار و ھەشتسەدەکان، لیۆناردۆ دوو نوێنەرایەتی وەرگرت و دەستی بە کارێکی نوێ کرد کە لە، بەڵام دوو لە کارەکانی بە ناتەواوی بە جێ مایەوە، سێیەمیشیان ماوەیەکی زۆری خایاند بە شێوەیەک کە ببوە ھۆی درووستبوونی دانوستانێکی دوور و درێژ دەربارەی کاتی تەواو بوون و پارەدانی.
ھەروەھا لە بەردەم خۆشیدا شێرێک لە کەلێنی خوارەوەی وێنەکە دەردەکەوێت کە لەش و کلکی دوو ھێندە پێچاو پێچ کردۆتەوە، تایبەتمەندییەکی دیاری تری وێنەکە بریتییە لە ھەبوونی وشکانییەکی پڕ لە بەردی سەروولێژ کە وێنەی سێبەری ھەیە، J. Wasserman پەیوەندی نێوان لێکۆڵینەوەکانی لیۆناردۆ دەربارەی شیکردنەوەی لەش و ئەم تابلۆیە دیاریدەکات
شێوەی پێکھاتە و دیمەنی سرووشتی و کێشەی تاکەکەسی بە شێوەیەکی بوێرانە لە کارەھونەرییە تەواونەکراوەکەی لیۆناردۆ «خۆشەویستی سیحربازان» Adoration of Magi دەردەکەوێت، تابلۆکە لە ڕووی پێکھاتەوە ئاڵۆزە و قەبارەکەشی ٢٥٠×٢٥٠ سانتیمەترە. لیۆناردۆ چەندین وێنە ی کێشاوە و ئامادەکاریشی دەربارەی ھیڵە وێرانبووەکانی تەلارسازییە کۆنەکان خوێندووە، ئەمەش یەکێکە لە بنچینەکان. لە ساڵی ١٤٨٢ لیۆناردۆ لە سەر داواکاری لۆرینزۆ دی مێدیجی Lorenzo de’ Medici ڕۆیشت بۆ میلان بۆ ئەوەی لەگەڵ لۆدۆڤیکۆ سفۆرزا Ludovico Sforza کاربکەن، ھەر بۆیەش تابلۆکەی بە ناتەواوی مایەوە.
سێیەمین لە کارە گرنگەکانی لیۆناردۆی ئەم سەردەمە تابلۆی (بەردە بێگردەکان) ە، کە بە ھاوکاری برایانی دی پرایدسde Predis تەواو کرابوو، ئەم تابلۆیە لە میلان بۆ کۆمەڵگەی ئاینی (پەتی بێگەرد) ڕاسپێردرابوو بە مەبەستی پڕکردنەوەی تابلۆ ئالۆزەکانی پشت میحراب، لیۆناردۆ بریاری کێشانی وێنەیەکی خەیاڵی دەربارەی ساتی منداڵی مەسیح دا کە لە وێنەکەدا یەحیای لە ئاوھەڵکێشاوە، لە خزمەتی فریشتەیەکدا دەردەکەوێ کە لە سەر ڕێگەیدا بۆ میسر چاوی بە خیزانێکی پیرۆز دەکەوێت.
تابلۆکە جوانییەکی سەیری ھەیە، کە تێیدا ھەموو کارەکتەرە جوانەکان لە ناو دیمەنێکی جوانی بەردە بەربووەوەکان و ئاوە خولاوەکان کڕنوش بۆ خۆشەویستی مەسیحی ساوا دەبەن، ھەرچەندە تابلۆکە تا ڕادەیەک گەورەیە، قەبارەکەی نزیکەی ٢٥٠*١٢٠ سانتیمەرە بەڵام ھێشتا بەقەد تابلۆ داواکراوەکەی monks of of st Donato ئاڵۆز نییە، لە جیاتی بوونی پەنجا شێوە تابلۆکە تەنھا پێنج شێوە لە خۆ دەگرێت و لە جیاتی ھەبوونی وردەکاری تەلارسازی، تابلۆکە دیمەنی بەردەڵانی ھەیە، لە ڕاستیدا دوو جۆری ئەم تابلۆیە تەواوکرا، یەکێکیان لە پەرستگەی کۆمەڵگەی ئاینی دانرا، لیۆناردۆ ئەوی تریشیانی بردە فەڕەنسا، تا سەدەی داھاتوو ھیچکام لە براکان تابلۆکانی خۆیان وەرنەگرتۆتەوە و ھیچکام لە دی پرایدسەکان پارەی خۆیان وەرنەگرتۆتەوە.
تابلۆکانی ١٤٩٠کان
تابلۆی کۆتا ژەم بەناوبانگترین تابلۆی لیۆناردۆیە کە بەرھەمی ساڵی (١٤٩٠)ەکانە و بۆ دێری سەرمێزی Santa Maria della Grazie لە میلان درووست کرابوو، ئەم تابلۆیە باسی کۆتا ژەمی لیۆناردۆ لەگەڵ شاگردەکانی دەکات پێش دەستگیرکردنی و مردنی. تابلۆکە لە ڕووی ماناوە زۆر شت پیشان دەدات، بۆ نمونە ئەو کاتە نیشان دەدات کە حەزرەتی مەسیح دەڵیت: (یەکێک لە ئێوە ھەر خیانەتم لێدەکات) و ئەو ترسە پیشاندەدات کە بە ھۆی ئەم وتەیەی مەسیحەوە درووست بووە.
مەتۆ بەندیلۆی ڕۆماننووس لە کاتی کارکردندا تێبینی لیۆناردۆی دەکرد، گوتی کە ڕۆژ ھەبوو لیۆناردۆ بە بێ وەستان و پشوو وەرگرتن بۆ نانخواردن لە شەوەوە ھەتا بەیانی خەریکی وێنە کێشان بوو، پاشانیش بۆ سێ یان چوار ڕۆژ لە وێنە کێشان دەوەستا، مەتۆ بەندیلۆ بەردەوام بوو لە بەشوێن کەوتنی لیۆناردۆ، ئەمەش شتێک بوو سەرۆکی دەزگای پەرستگەکە لێی تێنەدەگەیشت، ھەربۆیە لیۆناردۆ داوای لە لودۆڤیجۆ کرد کە دەربارەی ئەم بابەتە شتێک بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:زانست لە سەدەی ١٥یەم پۆل:زانست لە سەدەی ١٦یەم پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری پۆل:مێژووی توێکاری پۆل:داھێنەرانی ئیتالی پۆل:لیۆناردۆ دا ڤینچی پۆل:لەدایکبووانی ١٤٥٢ پۆل:مردووانی ١٥١٩ پۆل:وێنەکێشە ئیتاڵییەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:داهێنەرانی ئیتالی سەدەی ١٦یەم پۆل:بیرکارەکانی سەدەی ١٦یەمی ئیتاڵی پۆل:پسپۆڕانی بواری بالیستیک پۆل:داھێنەرانی ئیتالی سەدەی ١٦یەم
جیاکاری و تەواوکاری
وێنۆک|چەپ|ھەندێک ھاوکێشەی جیاکاری و تەواوکاری لەسەر تەختەڕەشێک بۆ خوێندکارەکان نووسراون جیاکاری و تەواوکاری یان کالکیولس یەکێک لە لقە سەرەکییەکانی بیرکارییە، و لە گۆڕانکارێکانی دوو لقی جەبر و ئەندازە دێتە ئاراوە. لایبنیتس و ئیساک نیوتۆن ھاوکات لەگەڵ یەک لەم بوارەدا لێکۆڵینەوەیان کردووە و بە جیا ھەردووک داھێنەری کالکیولسن، بەڵام لایبنیتس داھێنەری ئەو ھێمایانەیە کە ئەمڕۆکە بۆ ھەژماری جیاکاری و تەواوکاری بەکار دێن. ھەژمارکردنی جیاکاری و تەواوکاری بریتییە لە بیرکاری گۆڕان (خێرایی و تاودان)، ھەروەھا بریتییە لە بیرکاری ڕاستەھێڵی لێکەوت و لێژی و ڕووبەر و قەبارە و زۆر لە چەمکەکانی تر. ئەم لقە یارمەتی زانایان و ئەندازیاران و ئابووریناسەکانی دا بۆ دروستکردنی نموونە کارییەکان بۆ لێکۆڵینەوەی بارەکانی ژیانی ڕۆژانە.
وشەکە
وشەی کالکیولس لە زمانی یۆنانییەوە وەرگیراوە بە واتای خیز و ورکەبەرد. ناوی ئەو لقە یادگاری سەردەمێکە کە یۆنانییەکان خیز و ورکەبەردەکانیان بۆ تێگەیشتن لە چەمکەکانی جەبر و ئەندازە بەکار دەھێنا.
سەرچاوەکان
Larson, R., Hostetler, R. P. , and Edwards, B. H. Calculus with Analytic Geometry, 7th edition, Houghton Mifflin Company, 2002. ISBN 0-618-14918-X
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شیکاریی ماتماتیکی پۆل:ژمێرەی جیاکاری و تەواوکاری
ھۆجیز، ئەلاباما
ھۆجیز (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی فرانکلین، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٨٨ کەس بووە. ڕووبەری ١٠٫٧٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٢٦٫٨٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
زمانە فەرمییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
زمانە فەرمییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان ئەو شەش زمانەیە کە لە کۆبوونەوەکانی نەتەوە یەکگرتووەکاندا بەکاردەهێنرێن و هەموو بەڵگەنامە فەرمییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان تێیدا دەنووسرێن. لە شەش زمانەکەدا چوار زمانی فەرمی یان زمانی نەتەوەیی ئەندامانی هەمیشەیی ئەنجوومەنی ئاسایشە و دوو زمانەکەی دیکەش بەهۆی زۆری ژمارەی قسەکەرەکانیانەوە بەکاردەهێنرێن. بە ڕێکوپێکی ئەلفوبێی لاتینی، ئەوانیش بریتین لە:
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:سیاسەتی زمان
سیموس ھینی
سیموس ھینی (لەدایکبووی ١٩٣٩–٢٠١٣) براوەی خاڵاتی نۆبێل لە شیعر بۆ ساڵی ١٩٩٥ شاعیر، سیناریۆنووس، وەرگێڕ ھینی وەک یەکێک لە کەسایەتییە بەناوبانگەکانی ئێرلەند ناسراوە لە کار و بەشدارییەکانی لە شیعر. شاعیری بەناوبانگی ئەمریکی ڕۆبێرت لۆوێل وەک «گرنگترین شاعیری ئێرلەندی دای دەنێت» و زۆرکەسی تریش بەھەمان شێوە لەناویاندا نووسەری ئەکادیمی جۆن سەزەرلەند دەلێت «مەزنترین شاعیر بوو لە سەردەمی ئێمە»
ژیان
ھینی لە ١٣ی نیسانی ١٩٣٩ لە خێزانێکی جووتیار لەدایکبووە، لە باکووری ئێرلەندا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩ پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:مەرگەکان بە سەکتە پۆل:شاعیرانی ئیری پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
ڕەنگکوێری
وێنۆک|کەسێک کە ڕەنگکویری ھەبێت ناتوانێت ژمارەی "٦"ی ئینگلیسی لە ناو ئەم وێنەدا ببینێت. ڕەنگکوێری نەخۆشییەکی میراتییە. کەسێکی تووشی ڕەنگکوێری بووە ناتوانێت ڕەنگەکان لە یەک جیا بکاتەوە و بە جێی ئەو ڕەنگانە کە نایبینێت، شەبەنگێک ڕەنگ لە نێوان تووسی و ڕەشدا دەبینێت.
پەراوێز
پۆل:ڕەنگ
پاراسایکۆلۆژی
وشەی پاراسیکۆلۆژیا بەواتای لەودیو دەروون دێت. ئەم زانستە لەو دیاردە نائاساییانە دەکۆڵێتەوە کە دوور لە جیھانی فیزیک یان جیھانی ماددی ڕوو دەدەن وەک "پێشبینی"، تنبو‌و بیرگۆرکێ ( تلباسی)، خوێندنەوەی بیر(قرا‌وە الافکار). لەکۆنەوە مرۆڤ درکی بەم دیاردە نائاساییانە کردووە و‌ خەڵکانێکی زۆریش ھەبوون کە لەوبوارەدا دەستێکی باڵایان ھەبووە. لە کۆندا جادووکەرە‌کان و کاھینەکان سەرگەرمی بوارەکانی پاراسایکۆلوژیا بوون بەڵام لەو سەردەمەدا بە جادوو و ئەفسوون ناوزەند کراوە و لێکۆلینەوەی‌ زانستی لەبارەیەوە ئەنجام نەدراوە.
سەرھەڵدان
دەربارەی‌ سەرچاوەی‌ دەرکەوتنی ئەم دیاردانە گەلێک بیرو بیروڕا ھەیە،‌ ھەندێک سەرچاوە ئاماژە بەوە دەکەن کە سەرەتای پڕاکتیزەکردنی بوارەکانی پاراسایکۆلوژیا دەگەڕێتەوە بۆ پەیڕەوکەرانی ئاینی (ڤیدا) لە ھیندستان، ھەندێکی دیکەش پێیان وایە دەگەرێتەوە بۆ سەردەمی فیرعەونە کۆنەکان. بەڵام مێژوو پێمان دەڵێت لەناو زۆرینەی‌ گەلانی دونیادا پاراسایکۆلۆژی ھەبووە، بەڵام وەک پێشتر ئاماژەمان پێکرد لەو سەردەمانەدا بە ئەفسون و جادوو ناوزەند کراوە.
پاراسایکۆلۆژیا لەسەردەمی نوێدا
دوای ئەوەی‌ لێکۆلینەوەکان سەبارەت بە دەروونزانی لە خۆرئاوا گەشەیەکی زۆری بەخۆوە دی‌ پاراسایکۆلۆژیا ڕێرەوێکی دیکەی‌ وەرگرت، بەجۆرێک توانرا لێکدانەوەی‌ زانستی بۆ ئەنجام بدرێت لەو نێوەندەشدا زانایانی ئەم بوارە بوونی ھێزە لەڕاددەبەدەرەکانیان کرد بە دوو بەشەوە: یەکەمیان/ ئەو کەسانەن کە خۆیان خاوەنی ھێزێکی لەڕاددەبەدەرن واتە بەشێوەیەکی خۆڕسک ئەو توانایەیان ھەیە. دووەمیان/ ئەو کەسانەن کە لەڕێگەی‌ ڕاھێنانەوە توانا لە ڕاددەبەدەرەکانیان تیادا دەرئەکەوێت.
سەرچاوەکان
پۆل:پارانۆرماڵ
یەکێتیی تۆپی پێی ئەلبانیا
یەکێتیی تۆپی پێی ئەلبانیا (بە ئالبانی: Federata Shqiptare e Futbollit) لە ٦ی حوزەیرانی ١٩٣٠ دامەزراوە و دەزگای فەرمی تۆپی پێیە لەوڵاتی ئەلبانیا. لە ١٢ی حوزەیرانی ١٩٣٢ بووە بە ئەندام لە فیفا، لە ١٩٥٤ بووە بە ئەندام لە یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:یەکێتییەکانی تۆپی پێ پۆل:وەرزش لە ئەلبانیا پۆل:ئەندامانی یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا
ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢١)
لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢١، ھێرشێکی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر کرا. مووشەکەکان لە شوێنێکی نزیک ھەولێر بەرەو بنکەی ھێزە ئەمریکییەکانی نێو فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ھەولێر ھاوێژران. بەھۆی ھێرشەکە کەسێک کوژرا و ھەشت کەسیش بریندار بوون. گرووپێک بە ناوی سەرایا ئەولیای دەم «سرايا أولياء الدم» بەرپرسیارەتیی ھێرشەکەی گرتەئەستۆ.
ڕووداوەکە
ھێرشەکە لە کاتژمێر ٩:٣٠ی شەوی ١٥ی شوباتی ٢٠٢١ کرا. لە ھێرشەکە ١٤ مووشەکی کاتیۆشی ١٠٧ بەرەو بنکەی ئەمریکییەکان لەنێو فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ھەولێر ھاوێژران. چەند مووشەکێکیان کەوتبوونە نێو گەڕەکەکانی نزیک فڕۆکەخانە. مووشەکەکان لەسەر بارھەڵگرێکەوە تەقێنراون کە لە نزیک عەلوەی ھەولێر وەستێنرا بوو.
زیانەکان
مووشەکەکان بوونە ھۆی زیانی گیانی و ماددی. بەپێی گوتەی ھێزەکانی ھاوپەیمانیی نێودەوڵەتی بەڵێندەرێکی مەدەنی کوژراوە و ھەشت کەسی دیکەش بریندار بوون لەنێویان سەربازێکی ئەمریکی.
سەرچاوەکان
پۆل:ھێرشە مووشەکییەکان بۆ سەر ھەولێر پۆل:سەرۆکایەتیی جۆ بایدن پۆل:ھەولێر
ئێریتریا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
ئێریتریا یەکێک بوو لە ولاتە بەشداربووەکانیئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ. ١٣ وەرزشوان (٨ پیاو، ٥ خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە شەشەم بەشداربووی ئێریتریا بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ٢٠٠٠. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی ئێریتریا نەیانتوانی هیچ مەدالیاک بۆولاتەکەیان بەدەست بهێنن.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
ستێڤن سپیلبێرگ
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرهێنەر پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنەر پۆل:نیشانی فەرماندە سوارچاکە ناوازەکانی کۆماری فیدڕالی ئەڵمانیا پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:براوەی باشترین دەرهێنەری گۆڵدن گڵۆب پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا پۆل:بەرهەمهێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی زانستی خەیاڵی پۆل:سیناریۆنووسانی ئەریزۆنا پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت) پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمە ئەکشنییەکان پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئۆکراینی-جوولەکە پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان پۆل:براوەی باشترین دەرھێنەری گۆڵدن گڵۆب پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ پۆل:بەرھەمھێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
لایت یاگامی
لایت یاگامی (夜神月 یاگامی رایتۆ) وە هەروەها دەناسرێت بەناوی کیرا بریتییە لە کەسایەتی سەرەکی لە زنجیرە ئەنیمێ و مانگای دەفتەری مەرگ.
لایت یاگامی خوێندکارێکی زیرەکە و لە پلەی سەرەوەی پۆلەکەیدایە و ئامانج و هیوایەکی زۆری بۆ داهاتووی هەیە. بێتاقەت و وەڕزە لە جیهانی دەورووبەری و پێیوایە جیهان بەرەو پیستر بوون و نامرۆیی بوون دەچێت. کاتێک بە ڕێکەوت تێنووسێکی سەیر و سەمەرە و بە هێزێکی سەرووسرووشتییەوە لە ئاسمانەوە دادەکەوێت و ئەم هەڵیدەگرێت، دەبینێت کە لەسەری نووسراوە “تێنووسی مەرگ” و هەندێک ڕێنوێنی شێوازی بەکارهێنانی تێنووسەکە لەسەری نووسراوە، وەکوو: “ناوی هەر کەسێک لەسەری ئەم تێنووسە بنووسرێت ئەو کەسە دەمرێت”. سەرەتا پێ گاڵتەیە و دەڵێت دەشێت شتێکی وەکوو نامە زنجیرەییەکان بێت کە بڵاو دەبنەوە. بەڵام کاتێک تاقی دەکاتەوە و ڕاستییەکە دەبینێت، زۆر شت دەگۆڕێت. ئێستا خەون بەوەوە دەبینێت کە جیهان لە مرۆڤە خراپەکان و بەدکارەکان خاوێن بکاتەوە و ناشوێنێک لە سەر عەرز درووست بکات و خۆی وەکوو خودای ئەو جیهانە دەبینێت. سەرەتا بەس تاوانبارەکان دەکوژێت بەڵام پاشتر تەنانەت ئەوانەش کە بیانەوێت دژی ببنەوە دەکوژێت و ئەمەش بە ڕەوا و عەدالەت دەبینێت. لایت کە بە کیرا دەناسرێت دەبێتە سەرچاوەی ترس و شڵەژان بۆ کۆمەڵگا، سەرەڕای ئەوەی هەندێ کەس لایەنگری لێ دەکەن. پۆلیس لێکۆڵەرێکی نهێنی و شارەزا کە ئاڵۆزترین دۆسییە تاوانبارییەکانی چارەسەر کردووە بە ئیش دەگرێت کە ناوی ئێڵە و لێکۆلەرێکی هەرە زیرەکە. کیرا ئێستا دەیەوێت بۆ پاراستنی خۆی ئێڵ بکوژێت.
ئەو کەسەی هەڵساوە بە ڕۆڵ گێڕانی دەنگەکە لە ئەنیمێیەکە: مامۆرو مییانۆ لە ئەنیمێیە ژاپۆنییەکە، براد سوەیل لە وەرگێڕانە ئینگلیزێکە.
سەرچاوەکان
پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا پۆل:لێکۆڵەرانی پۆلیسی خەیاڵی پۆل:نارسسیزم لە خەیاڵدا پۆل:کەسایەتییەکانی پەرتووکی مەرگ پۆل:ژاپۆنییە خەیاڵییەکان پۆل:ژاپۆنییە خەیاڵییەکانی ناو ئەنیمێ و مانگا پۆل:کارەکتەرە کۆمیکەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٣ ناسێنراون پۆل:ھاکەرە خەیاڵییەکان پۆل:کەسایەتییە وریاییەکان لە کۆمیکەکان
١٠٧٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٤٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی نیسانی ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین، وێڕای کێشەی فەلەستین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٥١٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
حوسێن سەلامی
حوسێن سەلامی (؛ لەدایکبووی ١٩٦٠) ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی بە پلەی سالاری پاسدارە، کە وەکوو فەرماندەی گشتیی سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی چالاکی دەکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی گوڵپایەگان
یەکێتیی تۆپی پێی ئەندۆرا
یەکێتیی تۆپی پێی ئەندۆرا (بە کاتالانی: Federació Andorrana de Futbol) لە ٢١ی نیسانی ١٩٩٤ دامەزراوە و دەزگای فەرمی تۆپی پێیە لەوڵاتی ئەندۆرا. لە ١٩٩٦ بووە بە ئەندام لە فیفا، لە ١٩٩٦ بووە بە ئەندام لە یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:یەکێتییەکانی تۆپی پێ پۆل:وەرزش لە ئەندۆرا پۆل:ئەندامانی یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا
سوازیلاند لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سوازیلاند یەکێک بوو لە ولاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ. ٤ وەرزشوان (٣ پیاو، ١ خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە یازدەهەمین بەشداربووی سوازیلاند بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٧٢. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی سوازیلاند نەیانتوانی هیچ مەدالیایەک بەدەست بهێنن.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
١٠٧٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٤٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی نیسانی ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٥٢٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:مەغریب لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مەغریب پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا پۆل:سەحرای ڕۆژاوا لە ٢٠٠٢
ڕادیۆ نەوا
ڕادیۆ نەوا ڕادیۆیەکی ھەواڵییە کە بە ھەر دوو زمانی کوردی و عەرەبی لە دوو کەناڵی‌ ڕادیۆی سەتەلایتیەوە ڕۆژانە (٢٤) سەعات پەخش دەکات کە لە سەعات ٦ی‌ بەیانییەوە تا ١٢ی‌ شەو بە کاتی‌ عێراق ھەر نیوسەعات جارێک ھەواڵ و گۆڕانکارییەکانی عێراق و ھەرێمی کوردستان بە تایبەتی و جیھان بەگشتی‌ بڵاو دەکاتەوە.
ڕادیۆ نەوا کە یەکەم ئەزموونی لەو جۆرەیە لە عێراقدا لە ڕێکەوتی ١ی کانوونی دووەمی ٢ پەخشی دەستی‌ پێکردووە، دەستپێکی پرۆژەیەکی گەورەی‌ دامەزراوەیەکی ڕاگەیاندنی سەربەخۆیە لە عێراقدا.
سەرچاوەکان
دەربارەی ڕادیۆ نەوا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕادیۆکان بە زمانی کوردی
چارڵز تۆمسن ڕیس ویڵسن
چارلس تۆمسن ریس ویڵسن (بە ئینگلیزی: Charles Thomson Rees Wilson) فیزیکزانێکی سکۆتلەندی بوو کە لە ساڵی ١٩٢٧ خەڵاتی نۆبڵی لە فیزیادا وەرگرت بەهۆی داهێنانی ژووری هەوری (Cloud Chamber) یان ژووری ویلسن.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پەراوێز
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی سکۆتلەندی پۆل:فیزیکزانانی سکۆتلەندی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک پۆل:مردووانی ١٩٥٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩ پۆل:زانا فیزیاییەکان پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
ھۆکس بلەف، ئەلاباما
ھۆکس بلەف (، ) شارێکە لە کەرتی ئێتۆوا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٤٬٢٨٦ کەس بووە. ڕووبەری ٣١٫٣٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٣٦٫٦٧ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
یوبی سۆفت
وێنۆک|بارەگای کارگێڕی لە شاری [[مۆنتریال]] یوبی سۆفت یەکێکە لە کۆمپانیاکانی پەرەپێدان و بڵاوکردنەوەی یارییەکان، ئەم کۆمپانیایە دامەزراوەی پێشکەوتووی ھەیە کە بەشە سەرەکییەکەی دەکەوێتە شاری مۆنترۆی ویلایەتی سانت دێنیس لە فەرەنسا. کۆمپانیای یوبی سۆفت لە زیاتر لە ٢٠ وڵاتی جیاوازدا ستۆدیۆی ھەیە، لەوانە ستۆدیۆی لە تۆرۆنتۆ، مۆنتریال و کیوبیک، کەنەدا، بوخارێست، ڕۆمانیا، بارسێلۆنا، ئیسپانیا، شەنگەھای، چین، سەنگافورە، کێری، کارۆلینای باکوور، ئەمریکا، دوسلدۆرف، ئەڵمانیا، سۆفیا، بولگاریا، کازابلانکا، مەغریب، سیدنی، ئوسترالیا، میلانۆ، ئیتاڵیا، ھیندستان، ساوپاولۆ، بەرازیل و شوێنەکانی تر؛  ھاوکات لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سێیەم کۆمپانیای سەربەخۆی یاری کۆمپیوتەر بووە لە ئەورووپا و حەوتەمین کۆمپانیای سەربەخۆی ئەمریکا بووە. ٥ برا لە بنەماڵەی گویلمۆت لە ساڵی ١٩٨٦ کۆمپانیای یوبیسۆفتیان لە فەرەنسا دامەزراند و زۆری نەخایاند ئیڤ گیلیمۆت گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیا گەورەکانی وەکو ھونەری ئەلیکترۆنی و سیێرا ئۆنلاین و مایکرۆ پرۆز واژۆ کرد بۆ ئەوەی یارییەکانیان لە فەرەنسا دابەش بکەن. لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا کۆمپانیای یوبی سۆفت دەستی کرد بە ھێرشکردنە سەر بازاڕەکان لەوانە ئەمریکا و بەریتانیا و ئەڵمانیا. لە ساڵی ١٩٩٠ کۆمپانیای یوبی سۆفت دەستی کرد بە دروستکردنی یارییەکانی ماڵەوە، کە تا ساڵی ١٩٩٤ بەردەوام بوو، دوای ئەوە برایانی گویلمۆت بە ھاوبەشی ستۆدیۆی مۆنتریالیان لە فەرەنسا دامەزراند، کە دوای ماوەیەک بوو بە بارەگای سەرەکی یان لقی سەرەکییان، لە ھەمان ساڵدا کارەکتەری سەرەکی یاریەک دەرچوو، ڕیمان دیزاینی کردووە کە ئەم یارییە تا ساڵی ٢٠٠٦ بە یەکێک لە ئەستێرەکانی یارییە ڤیدیۆییەکان دادەنرێت. (بەپێی ھەندێک لە یاریزانان) یوبی سۆفت لە ساڵی ١٩٩٦دا کەوتە بازاڕەکانەوە بۆ ئەوەی ڕێگە بە یوبی سۆفت بدات فراوانتر بێت و ئەم پرۆسەیەش بەردەوام بوو تا ستۆدیۆکانی لە شەنگەھای لە چین و مۆنتریال لە کەنەدا کردەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
بڕیارنامەی ١٤٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣ی ئایاری ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سۆمالیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٥٢٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:سۆماڵیا لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سۆماڵیا
قەیس کازم ئەلجەنابی
قەیس کازم حاج ئەلجەنابی (١ی تەمموزی ١٩٥١) ڕەخنەگر و لێکۆڵەر و نووسەری عێراقییە، خاوەنی چەندین بەرهەمی زانستی وئەدەبی و کتێب و وتارە. لە ساڵی 1976 دەستی بە نووسین کردووە.
لێی بخوێنەوە
قەیس ئەلجەنابی لە ناحیەی جورف ئەلسەخار لە باکوری پارێزگای بابل لە گوندی ئەلحجەیر لە دایکبووە، لە قوتابخانەی ئامادەیی المسەیب بۆ کوڕان خوێندوویەتی و لە ساڵی خوێندنی ١٩٧١- ١٩٧٢ دەرچووە، بەدەستی هێناوە بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زمانی عەرەبی لە زانکۆی بەسرە - کۆلێژی ئەدەب, بۆ ساڵی خوێندنی 1975-1976. بڕوانامەی ماستەر لە بەڵگەنامە و دەستنووسەکان لە پەیمانگای مێژووی عەرەبی بەدەستهێناوە، لەسەر تێزەکەی. لە میراتی فیکری لە پەیمانگای مێژووی عەرەبی, بۆ دیزەرتەیشنەکەی (کاریگەری شیعر لەسەر تۆمارکردنی ڕووداوە مێژووییەکان لە سەردەمی ئومەویدا)، کە لە مانگی ئابی ٢٠٠٢دا باسی لێوەکرا.
سەنڕایس
سەنڕایس (بە ئینگلیزی Sunrise، بە ژاپۆنی 株式会社サンライズ ) ستۆدیۆیەكی دروستكردنی ئەنیمەیشنی ژاپۆنیە، كە لە ساڵی ١٩٧٢ دروستكراوە.
عەرەب شەمۆ
عەرەبی شەمۆ یان عەرەب شامیلۆڤ (لەدایکبووی ١٨٩٧–مردووی ١٩٧٨) نووسەرێکی کورد بوو و بە باوکی ڕۆمانی کوردی ناودەبرێت عەرەبی شەمۆ لە گوندی سوسز قارسی ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی عوسمانی لە بنەماڵەیەکی سەر بەشێخانی ئێزیدی لەدایک بووە کە لەو کاتەدا لەژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆری ڕووسیادا بوو ھاتۆتە دونیاوە، یەکەمین ڕۆمانی کوردی نووسیوە کە بە کوردی بڵاوکراوەتەوە بە ناوی شڤانی کورد (بە کوردیی باکووری: Şivanê Kurmanca)
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:مردووانی ١٩٧٨ پۆل:کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧ پۆل:ڕۆماننوس پۆل:کوردەکانی ئەرمەنستان پۆل:ئێزیدییەکانی ئەرمەنستان پۆل:نووسەرانی کورد
برووس ویڵز
واڵتەر برووس ویلیس، لە دایکبووی ١٩ی ئازاری ساڵی ١٩٥٥. ئەکتەرێکی ئەمریکاییە و لە وڵاتی ئاڵمانیا لە دایکبووە، بەرھەمھێنەر و گۆرانیبێژە. پیشەکەی دەستی پێکرد لە ١٩٨٠کان کاتێک بەشداری کرد زنجیرەی تەلەفیزیۆنی (Moonlighting) لە ساڵانی ١٩٨٥ بۆ ١٩٨٩. زیاتر ناسرا لە زنجیرە فیلمەکانی (Die Hard) بە ڕۆڵی (جۆن مککلاین -John McClane-). کە زۆر سەرکەوتوو بوو.لە ٣٠ ئازاری ٢٠٢٢ خێزانەکەی ڕایانگەیاند برووس توشی نەخۆشی نۆبەی قسەکردن بووە ، بەو ھۆیەوە توانای قسەکردنی نەماوە لەکاری ھونەری دوردەکەوێتەوە.
فیلمەکان
زیاتر لە ٦٠ فیلم بەشداری کردووە لەوانە:
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:پاڵێوراوانی هۆڵی ناوبانگ لە نیوجێرزی پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:پاڵێوراوانی ھۆڵی ناوبانگ لە نیوجێرزی پۆل:خەڵکانی ھێڵ کیچن لە مانھاتن پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
ئیتیۆپیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
ئیتیۆپیا یەکێک بوو لە ولاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ. ٣٨ وەرزشوان (١٨ پیاو، ٢٠ خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە.لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە چواردەهەمین بەشداربووی ئیتیۆپیا بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٥٦. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی ئیتیۆپیا چوارمەدالیایان (١ زێر ، ١ زیو ، ٢ بڕۆنز) بۆ وڵاتەکەیان بەدەست هێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:ئیتیۆپیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سالسیدۆ
وێنۆک|مۆری فەرمی سالسیدۆ سالسیدۆ پایتەختی پارێزگای ھێرماناس میراباڵە لە کۆماری دۆمینیکان. شوێنی لەدایکبوونی پاڵەوانە دۆمینیکانەکانە، خوشکەکانی میرابال، کە لە خەبات دژی دیکتاتۆر ڕافایل تروخیلۆ گیانیان لەدەستدا. مۆزەخانەیەک لە شارۆچکەکەدا یادی سێ خوشک دەکاتەوە؛ لەلایەن خوشکەکەی کە مابووەوە، بێلجیکا (دێدێ) میرابال، تا مردنی لە یەکەمی شوباتی ٢٠١٤، چاودێری دەکرا.
ناوی شارەکە بە ناوی فرانسیسکۆ ئەنتۆنیۆ سالسیدۆوە ناونراوە کە لە بەشی باکووری ڕۆژاوای وڵاتەکەدا لە کاتی جەنگی دۆمینیکان و ھایتیدا لە دژی سوپای ھایتی شەڕی کردووە دوای سەربەخۆیی دۆمینیکان لە ھایتی لە ساڵی ١٨٤٤
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ھێرماناس میراباڵ
سپەیس ئێکس ستارشیپ
کەشتی ئەستێرەیی یاخوود ستارشیپ (بە ئینگلیزی: Starship) ستارشیپ پێڕاگوێزێکی (مووشەکێکی) ھەڵدانی سوپەری قوڕسە کە دەتوانرێت دووبارە بەکاربھێنرێتەوە و لە ئێستادا لەلایەن کۆمپانیای سپەیس ئێکسەوە پەرەی پێدراوە کە کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانی فڕۆکەوانی ئەمریکییە، بەرزترین و بەھێزترین مووشەکی ھەڵدانە تا ئێستا دروست کراوە، کەشتی ئەستێرەیی پێڕاگوێزێکی (مووشەکێکی) ھەڵدانی دوو قۆناغە بۆ خولگە، کەشتییە ئاسمانییەکە چار جۆری سەرەکی ھەیە: بارھەڵگر، تیم، تانکەری پاڵنەر و نیشتنەوەی مانگ.
ھەردوو قۆناغی کەشتی ئەستێرەکان بۆ دووبارە بەکارھێنانەوەی خێرا پاشی نیشتنەوەیەکی ڕاست دیزاین کراون، ھەردووکیان ئۆکسجینی شل لەگەڵ میتانی شل بەکاردەھێنن بۆ مادەی پاڵنەر و بە بزوێنەری ڕاپتۆر کاردەکەن، کەشتی ئەستێرەکان بە شێوەیەک دروست کراوە کە ١٠٠ تۆن (٢٢٠٬٠٠٠ پاوەند) بگەیەنێتە خولگەی زەوی نزم. کاتێک کەشتییە ئاسمانییەکە دەچێتە خولگە دەتوانرێت لەلایەن تانکەرەکانی کەشتی ئەستێرەوە سووتەمەنی پڕ بکرێتەوە بۆ گواستنەوە بۆ خولگە بەرزەکان یان شوێنەکانی ناوەوەی کۆمەڵەی خۆر وەک ھەسارەکان، پاشان بەپێی ئەرکەکە کەشتییە ئاسمانییەکە دەتوانێت یان بچێتە بەرگەھەوای ھەسارەکە و دواتر بزوێنەرەکانی بەکاربھێنێت بۆ نیشتنەوە بە شێوەیەکی پاشەکشەیی یان لە بۆشایی ئاسماندا بەجێبھێڵرێت.
شوێنی ھەڵدانی ستارشیپ لە بنکەی ستار لە تەکساس و سەنتەری بۆشایی ئاسمانی کێنێدی لە فلۆریدا و دوو سەکۆی دەریایی دروستکراون و ئەوانە دەبنە خاڵی دەستپێک بۆ زۆرێک لە ئەرکە بۆشایی ئاسمانییە پلان بۆ داڕێژراوەکان، کە بەھۆی کەمبوونەوەی تێچووی ھەڵدانی موشەکەکە و زیادبوونی ھەڵدانی موشەکەکانەوە دەکرێت. لە داھاتووەکی نێزیک کۆمپانیای خاوەن ستارشیپ مانگی دەستکرد و پشکنەری بۆشایی ئاسمانی بڵاودەکاتەوە و خزمەت بە ئاسمانگەڕە بازرگانییەکان دەکات و لە ڕێگەی پڕۆژە و پرۆگرامی ئارتەمیسی سەر بە دەزگای ناسا بەدوای مانگدا دەگەڕێت و ھەوڵی گەڕانی زیاتر دەدەن دەربارەی مانگ، لە داھاتووی درێژخایەندا ڕەنگە موشەکەکە و ستارشیپ یارمەتی ئاواتەکانی سپەیس ئێکس بدات بۆ کۆلۆنیکردنی گەڕان و گەیشتن بە مەریخ و گەشتێکی خێرا لە نێوان بەندەرەکانی زەویدا بکات.
سپەیس ئێکس لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە چەمکێکی ئۆتۆمبێلی ھەڵدانی توانای گەورەی پێشبینی کردبوو، لە ماوەی دەیان ساڵی داھاتوودا دیزاین و تەکنیکەکانی دروستکردنی ئۆتۆمبێلەکە پاڵاوتە کرا ھەوڵی بۆ درا لەلایەن کۆمپانیاوە، پڕۆژەکە بڕگەی گرنگی بەدەستھێناوە وەک کارپێکردنی بزوێنەری ڕاپتۆر لە پێڕاگوێزەکانی (مووشەکەکانی) (Starhopper)بەکارھێنانی پەنجەرەی جێگیرکەر لە (Starship SN8–SN15). پێشبینی دەکرێت تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٢ گەشتێکی تاقیکاری خولگەیی تەواو ئەنجام بدرێت.
پشتێنەی پڕۆژە
لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ پێش ئەوەی سپەیس ئێکس فالکۆن ١ یەکەم موشەکی خۆی ھەڵبدات، بەڕێوەبەری جێبەجێکار ئیلۆن ماسک بۆ یەکەمجار ئاماژەی بە چەمکێکی موشەکی درێژخایەن و توانای بەرز کرد بە ناوی BFR کە فڕۆکەی BFR دەتوانێت ١٠٠ تۆن (٢٢٠٬٠٠٠ پاوەند) بۆ خولگەی نزمی زەوی ھەڵبدات و بزوێنەری (Merlin 2)ی تێدا بێت، مێرلین ٢ لە ڕەچەڵەکی ڕاستەوخۆدایە لەگەڵ بزوێنەری مێرلین کە لە فالکۆن ٩ بەکارھێنراون و بەراورد دەکرێت بە بزوێنەری (F-1) کە لە ساتۆرن ڤی بەکارھێنراون.
لە تەممووزی ٢٠١٠ دوای کۆتا ھەڵدانی مووشەکی فالکۆن ١، ساڵێک پێشتر سپەیس ئێکس چەمکەکانی پێراگوێزی ھەڵدانی و ئامێری ڕاکێشانی بۆشایی ئاسمانی تایبەت بە مەریخ لە کۆنفرانسێکدا پێشکەش کرد، چەمکەکانی پێڕاگوێزەکان (مووشەکەکان) ھەر یەک بە ناوی (Falcon X و Falcon X Heavy و Falcon XX) بوون کە گەورەترینیان فالکۆن (XX) بوو کە توانای ھەڵگرتنی ١٤٠ تۆن (٣١٠٬٠٠٠ پاوەند)ی ھەیە بۆ خولگەی زەوی نزم، بڕیار بوو موشەکەکە بەقەد سەتورن ڤی بەرز بێت و شەش بزوێنەری بەھێزی مێرلین ٢ بەکاربھێنن، لە دەوروبەری ساڵی ٢٠١٢، کۆمپانیاکە بۆ یەکەمجار باسی چەمکی موشەکی گواستنەوەی کۆڵۆنیالی مەریخ کرد لەبەردەم خەڵکدا بڕیار بوو بتوانێت ١٠٠ کەس یان ١٠٠ تۆن بار بۆ مەریخ بگوازێتەوە و بە بزوێنەری ڕاپتۆر کە بە سووتەمەنی میتان کاردەکات.
لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦، ڕۆژێک پێش ٦٧ەمین کۆنگرەی نێودەوڵەتی ئاسمانی، بزوێنەری ڕاپتۆر بۆ یەکەمجار نمایشکرا، لە چالاکییەکەدا ماسک ڕای گەیاند کە کۆمپانیای سپەیس ئێکس پەرە بە موشەکێکی نوێ دەدات کە بزوێنەری ڕاپتۆر بەکاردەھێنێت، کە ناوی سیستەمی گواستنەوەی نێوان ھەسارەکانە، کە بە دوو قۆناغی دەبێت، بووستەرێک (پاڵنەرێک) کە دەتوانرێت دووبارە بەکاربھێنرێتەوە، ھەروەھا کەشتییەکی ئاسمانی کە بڕیارە تانکی قۆناغەکان لە پێکھاتەی کاربۆنی دروست بکرێن کە میتانی شل و ئۆکسجینی شل ھەڵبگیرێت، پێشبینی دەکرا نرخی ھەڵدانی موشەکەکە کەم بێت، کەشتییە ئاسمانییەکە سێ جۆری تێدابوو: تیم، بارھەڵگر و تانکەر کە جۆری تانکەرەکە بەکاردێت بۆ گواستنەوەی مادەی پاڵنەر بۆ کەشتی ئاسمانی لە خولگەدا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان پۆل:سپەیس ئێکس پۆل:گەردوون
بڕیارنامەی ١٤٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٦ی ئایاری ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی لیبەریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٥٢٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سیەرالیۆن پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:لیبێریا لە ٢٠٠٢ پۆل:سیەرالیۆن لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبێریا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سیەرالیۆن
ھرازدان
ھرازدان کۆمەڵگەیەکی شارەوانی شارۆچکە و شارەوانییە لە ئەرمینیا کە وەک ناوەندی کارگێڕی پارێزگای کۆتایک کاردەکات، دەکەوێتە ٤٥ کیلۆمەتر (٢٨ میل) باکووری ڕۆژھەڵاتی یەریڤانی پایتەخت. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ٤١ ھەزار و ٨٧٥ کەسە. لە دوای سەرژمێری ساڵی ١٩٨٩ەوە کە ٥٩ ھەزار کەس بووە، ژمارەیەکی بەرچاو لە دانیشتووانی لەدەستداوە.
لە سەردەمی سۆڤیەتدا، ھرازدان یەکێک بوو لە ناوەندە پیشەسازییە بەرزەکانی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان.
دانیشتووان
لێرەدا ھێڵی کاتیی دانیشتووانی ھرازدان لە ساڵی ١٩٥٩ەوە دەخەینە ڕوو:
خوێندن
تا ساڵی ٢٠٠٩، ١٣ قوتابخانەی پەروەردەی گشتی، ١٣ قوتابخانەی نەمامگە، ١ قوتابخانەی پێداویستی تایبەت و چەندین ئەکادیمیای مۆسیقا و وەرزشی لە ھرازدان کاردەکەن.
لەناو باخچەی ئاژەڵناسی و ڕوەکی ھرازدان ناوەندێکی توێژینەوە ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کۆتایک ھرازدان پۆل:پارێزگای ئێریڤان
مافنامەی جیھانیی مناڵان
مافنامەی جیھانیی لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ساڵێ ١٩٨٩ دا پەسەند کرا و لە ٢ی ئەیلولی ساڵی ١٩٩٠ دا چووە بواری جێبەجێبوونەوە. لە دوای ٣٠ ڕۆژ لە دەرچوونی بڕیارەکە لە نەتەوە یەکگرتووەکان و لە کۆنگرەی لووتکەی سەرۆکی وڵاتاندا کە لە ڕۆژانی ٢٩-٣٠ی ئەیلولی ١٩٩٠ دا ساز درا، بە کۆی دەنگ هەموو ئەندامانی نەتەوە یەکگرتووەکان پابەندبوونی خۆیان بە بڕیارەکە ڕاگەیاند.
دەوڵەتانی پەیمانبەست، کە، لەبەر ڕۆشنایی پرنسیپەکانی «بەیاننامەی دەوڵەتانی یەکگرتوو»، پێیان وایە سەلماندنی باوەڕی سەروەریی ڕەسەن لای ھەموو ئەندامانی مرۆڤایەتی و باوەڕی ئەوەی مافی ھەر ھەموو یەکسانە و دەست تێوەردان ھەڵ ناگرێ، بنەمایە بۆ ئازادی، دادپەروەری و ئاشتی لە جیھاندا، ڕەچاوی دەگرن کە، گەلانی دەوڵەتانی یەکگرتوو UN، لە «بەیاننامە» کەیانەدا، دووپاتی دەکەنەوە کە باوەڕیان ھەیە بە مافە بنگەیییەکانی مرۆڤایەتی و بە سەروەری و ڕێزی تاکەکەس و بڕیارە کارئاسانی بکەن ھەم بۆ گەشانەوەی جڤاکی و ھەم بۆ سەرخستنی ئاستی گوزەران بە ئازادییەکی زیاترەوە، دەیسەلمێنن کە، سازمانی دەوڵەتانی یەکگرتوو UN، ھەم لە «مافنامەی مرۆڤ» («جاڕی گەردوونیی مافی مرۆڤ») و ھەم لە» پەیماننامەی نێودەوڵەتیی دەربارەی مافی مرۆڤ». دا، بەیانی کردووە و ھاوڕایە لەسەر ئەوەی ھەموو ئەو ئازادی و مافانەی باسیان لەوێدا ھاتووە بە ھەموو مرۆڤیک ڕەوایە، بێ ھیچ جۆرە جیاوازییەک، وەک ڕەگەز، ڕەنگ، زایەند، زمان، دین، بیروڕای سیاسی یان ھەر بابەتێکی دیکە، بنەچەی نەتەوەیی و جڤاکی، سامان، بنەماڵە یان ھەر پێگەیەک. جەخت دەکەن لەسەر ئەوەی، سازمانی دەوڵەتانی یەکگرتوو UN، لە «مافنامەی مرۆڤ» – دا بانگی داوە کە زارۆک مافی ھەیە لە سەرپەرشتی و ھاریکاریی تایبەتدا.
باوەڕیان ھەیە بەوەی خێزان. کە پۆلێکی بنگەیی جڤاتە و ژینگەیەکی سروشتییە بۆ گەشەکردن و خۆش گوزەرانیی ھەموو ئەندامانی و بەتایبەتی زارۆک – دەبێ پاراستن و ھاریکاریی پێویستی بۆ تەرخان بکرێت بۆ ئەوەی بەرپرسایەتیی تەواوی خۆی لە جڤاتدا ببینێت. دەیسەلمێنن کە زارۆک، بۆ گەشەکردنی تەواو و ھاوئاھەنگی کەسایەتی خۆی، لە ژینگەی خێزاندا، پێویستی بە کەژێکی شاد، پڕ خۆشەویستی و دەرک کردن ھەیە. بڕوایان وایە کە دەبێ زارۆک تەواو ئامادە بکرێت بۆ ژیانێکی سەربەخۆی ناو کۆمەڵگە و لەبەر ڕۆشنایی ئەو بیرۆکانەی ناو «بەیاننامەی دەوڵەتانی یەکگرتوو» بار بھێنرێن، بە تایبەتی بیرۆکەگەلی ئاشتی، سەروەری، سنگفرەوانی، ئازادی، یەکسانی و ھاریکاری.
ڕەچاوی دەگرن کە، پێداویستیی سەرپەرشتییەکی تایبەتی زارۆک جێگیرە، ھەم لە «بەیاننامەی ژنێڤ – دەربارەی مافی زارۆک» ی ساڵی ١٩٢٤. دا و ھەم لە «بەیاننامەی مافی زارۆک». دا کە ٢٠ ی تشرینی دووەمی ١٩٥٩ لەلایەن ئەنجومەنی گشتییەوە بڕیاری درا. پاشان ئەم پێداویستییە سەلمێندرا لە «مافنامەی مرۆڤ» و لە «پەیماننامەی نێودەوڵەتی دەربارەی مافگەلی مەدەنی و سیاسی» (بە تایبەتی لە بەندی ٢٣ و ٢٤ دا) و لە «پەیماننامەی نێودەوڵەتی دەربارەی مافگەلی ئابووری، جڤاکی و فەرھەنگی» (بە تایبەتی لە بەندی ١٠ دا) و ھەروەھا لە ڕێنامە و ئامرازەکانی کۆمەڵەی پەیوەندیدارەکان و سازمانە نێودەوڵەتییەکانی کار بۆ خۆشگوزەرانیی زارۆک دەکەن.
ڕەچاوی دەگرن کە، ھەروەک لە «بەیاننامەی مافی زارۆک» دا ھاتووە: «زارۆک، بەھۆی کاڵیی لەشەکی و ھۆشەکییەوە پێویستی بە سەرپەرشتی و پاراستنی تایبەت ھەیە کە داوای پەرژینی قانوونی دەکات، ھەم پێش، ھەم پاش زان». جەخت دەکەن لەسەر ئەو پەیماننامانەی باس لە پرنسیپە جڤاکی و مافەکییەکان دەکەن کە دەربارەی سەرپەرشتی و پاراستنی زارۆکن. بەتایبەتی ئەوانەی سەربە دۆزی جێنشین و تەبەننیی زارۆکن، لە ھەردوو بواری میللی و نێودەوڵەتیدا، ڕێساگەلی سازمانی دەوڵەتانی یەکگرتوو UN دەربارەی ئاستی ھەرەژێری دادپەروەری لە مەسەلەی تاوانی لاوان (ڕێساگەلی پەکین)، ھەروەھا ئەو پەیماننامانەی دەربارەی پاراستنی ژن و زارۆکن کاتی تەنگانە و ناکۆکیی چەکدارانە. دەیسەلمێنن کە، لە ھەموو وەڵاتانی جیھاندا، زارۆک ھەن لە بارودۆخێکی فرە سەختدا دەژین و ئەمانەش پێویستیان بە ئاگا لێ بوونی تایبەت ھەیە. گرنگی دەدەن بەوەی ھەر میللەتێک نەرێت و بەھای فەرھەنگیی خۆی ھەیە بۆ پاراستن و گەشەی ھاوئاھەنگانەی زارۆک.
دەیسەلمێنن کە، گرنگە ھاریکاریی نێودەوڵەتی ھەبێت بۆ پێشخستنی گوزەرانی زارۆک لە ھەر وەڵاتێک، بەتایبەتی لە وەڵاتانی فراژی.
بەندی ٤
دەوڵەتانی پەیمانبەست ھەموو ھەنگاوێکی پێویستی قانوونی، ڕێبەری و ھی دیکە دەنێن بۆ جێبەجێ کردنی ئەو مافانەی لەم مافنامەیەدا ھاتوون. دەربارەی مافگەلی ئابووری، جڤاکی و فەرھەنگی دەبێ دەوڵەتانی پەیمانبەست، ھەتا ئەوپەڕی توانا کاری بۆ بکەن، گەر پێویستیش بوو ھەوڵی ھاریکاریی نێودەوڵەتی بدەن.
بەندی ٥
دەوڵەتانی پەیمانبەست دەبێت ڕێزیان ھەبێت بۆ بەرپرسایەتی و ماف و ئەرکەکانی دایکوباوک یان، ئەگەر وەھا باو بێ، ئەندامانی خێزانی گەورەتر یان جڤات بەپێی نەرێتی ناوچەکە، یان کەسی سەرپەرشت یان ئەوانەی بەرپرسایەتیی قانوونییان ھەیە بەرامبەر زارۆکەکە، کە بە شێوەیەکی گونجاو لەگەڵ فراژووتنی بەردەوامی توانای زارۆکەکە، ڕێنوێنی و ئامۆژگاریی ھەموار بدەن بە زارۆک لە پیادە کردنی مافەکانی ئەم مافنامەیەدا.
بەندی ١٣
a. ڕێز گرتن لە ماف و ناوبانگی خەڵکی دیکە
b. پاراستنی ئەمنییەتی میللی، شیرازەی گشتی ordre puplic، تەندروستی و نەرێتی میللی.
بەندی ١٧
a. ماسمێدیا ھان بدەن بۆ بڵاوکردنەوەی زانیاری و کەرەستەی وەھا کە سوودی جڤاکی و فەرھەنگییان بۆ زارۆک ھەبێ و بگونجێن لەگەڵ پەیامی بەندی ٢٩.
b. ببنە ھاندەری ھاکاریی نێودەوڵەتی لە بواری بەرھەمھێنان، گۆڕینەوە و بڵاوکردنەوەی زانیاری و کەرەستەی لەو بابەتە، لە سەرچاوەی فەرھەنگیی ھەمەجۆری میللی و نێودەوڵەتییەوە.
c. ببنە ھاندەری بڵاوکردنەوەی کتێبی زارۆکان.
d. ماسمێدیا ھان بدەن بەتایبەتی ڕەچاوی پێداویستیی زمان بکەن لای زارۆکی گەلانی کەمایەتی و بەرایی ناوچەکە.
e. ببنە ھاندەری پێشخستنی ڕینوێنی بۆ پاراستنی زارۆک لە زانیاری و کەرەستەی وەھا کە زیان بەخش بێ بۆ خۆشگوزەرانیی ئەو زارۆ‌کە، ئەمەش بە ڕەچاو گرتنی بڕیارەکانی بەندی ١٣ و ١٨.
بەندی ٢١
a. دەستەبەری بکەن کە تەبەننی تەنھا لەلایەن فەرمانگەی پسپۆڕەوە پەسەند دەکرێت، کە ھاوئاھەنگ لەگەڵ قانوونی گونجاو و پرۆسەکاریی گونجاو و لەسەر بناخەی زانیاریی لەبار و باوەڕپێکراو بڕیاری سەلماندنی تەبەننییەکە دەدات، ئەویش بە ڕەچاو گرتنی پێگەی زارۆکەکە بەرامبەر دایکوباکی، خزمان و کەسانی سەرپەرشت، ئەگەر پێویستیش بێ، ڕەزامەندی کەسانی پەیوەندیدار وەربگیرێ دەرباری ئەم تەبەنییە لەسەر بناخەی ڕاوێژێکی پێیان کراوە.
b. بیسەلمێنن کە تەبەنیی نێودەوڵەتی دەشێ ببێتە شێوەیەکی دیکەی سەرپەرشتیی زارۆک ئەگەر نەکرێت زارۆکەکە جێنشین بکرێ لای خێزانێکی سەرپەرشت یان نەکرێت لە ناو وەڵاتەکەدا تەبەنیی بکرێ یان بە شێوەیەکی گونجاو سەرپەرشتی بکرێ.
c. دەستەبەری بکەن کە ئەو زارۆکەی دەدرێتە تەبەنیی نێودەوڵەتی ھەمان گەرەنتی و نۆرمی تەبەنیی میللی دەبێت.
d. ھەموو کارێک بکرێت بۆ ئەوەی لە باری تەبەنیی نێودەوڵەتییدا دەستەبەر بکرێت کە جێنشین کردنی زارۆکەکە نەبێتە مایەی سوودێکی ئابووریی ناڕەوا بۆ کەسانی بەشدار لەم کارەدا.
e. دەرفەت بڕەخسێنرێ بۆ ئامانجەکانی ئەم بەندە، ئەوەندەی بکرێ، بەوەی پەیمان و ھاریکاریی دوولایەنە و فرەلایەنە ببەسترێت بە مەبەستی دەستەبەر کردنی ئەوەی دامەزراندنی زارۆک لە وەڵاتێکی دیکە لەلایەن بنگە و دامودەزگەی پسپۆڕەوە بێ.
بەندی ٢٢
بەندی ٢٤
a. کەمکردنەوەی مردنی زارۆک و شیرەخۆرە.
b. دەستەبەر کردنی ئەوەی ھەموو زارۆکێک خزمەتگوزاریی نەخۆشی و تەندروستیی پێویستی بەر بکەوێ و سەنگی تایبەت بدرێ بە خزمەتگوزاریی تەندروستی سەرەتایی.
c. بەرەنگاربوونەوەی نەخۆشی و کەمخۆراکی، لێرەشدا جێی ئەو کارانە دەبێتەوە کە دەکەونە چوارچێوەی خزمەتگوزاریی تەندروستی سەرەتایییەوە، ئەوەش بۆ نموونە لە ڕێی سوود وەرگرتن لە تەکنیکی نزیکەدەست و، بە ئەندازەی پێویست، تەرخانکردنی خۆراکی سوودبەخش و ئاوی خواردنەوەی پاک لەتەک ڕەچاو گرتنی مەترسییەکانی تێک دانی ژینگە.
e. دەستەبەر کردنی زانیاری و دەرفەتی خوێندن بۆ ھەموو پۆلەکانی کۆمەڵگە، بەتایبەتی دایکوباوک و زارۆک، دەربارەی خزمەتگوزاریی زارۆک و خۆراکناسی، سوودی شیردان، خاوێنی و ژینگەی پاک و پێش گرتن لە پێشھات و ھەروەھا ھاریکارییان لە بەکار ھێنانی ئەم زانیاریانەدا.
f. گەشە بدرێ بە خزمەتگوزاریی تەندروستیی پێشپێگیرانە، ئامۆژگاریی دایکوباوکان و ھەروەھا دەرس دان و ھاریکاریی لە بابەتی پلانڕێژی خێزانەکیدا.
بەندی ٢٥
دەوڵەتانی پەیمانبەست دەیسەلمێنن کە ئەو زارۆکەی لەلایەن بنگەی پسپۆڕەوە جێنشین دەکرێ بە مەبەستی سەرپەرشتی، پاراستن یان چارەسەری نەخۆشی لەشەکی و ھۆشەکی، مافی ھەیە لە بەسەرکردنەوەی ماوەماوەی ھەم چارەسەرکردنەکە و ھەم ھەموو سەروبەندێکی ئەو جێنشین کردنە.
بەندی ٢٨
a. خوێندنی سەرەتایی ناچاری بێ و بێبەرانبەر بۆ ھەموان دابین بکرێ.
b. گەشەکردنی فۆرمی ھەمەجۆری خوێندنی پلەی پاش سەرەتایی ھان بدرێ، ھەم خوێندنی گشتی و ھەم فێرکاریی پیشەیی، بۆ ھەموو زارۆکێک دابین و ڕەخساو بێ، ھەروەھا، گەر پێویست بکات، ھەنگاوی لەباریش بنرێ، وەک فێرکاریی بێبەرانبەر و کۆمەکی ئابووری.
c. خوێندنی بەرزتر، بە ھەموو شێوەیەکی گونجاو، لەسەر بنەمای توانا، دابین بکرێ بۆ ھەموان.
d. زانیاری و ڕێنوێنی، دەربارەی خوێندن و پیشە، دابین و ڕەخساو بێ بۆ ھەموو زارۆکێک.
e. کار بکرێ بۆ ھاندانی ئامادەبوونی بەردەوام لە خوێندنگەدا و کەمکردنەوەی ڕێژەی دابڕان لە خوێندن.
بەندی ٢٩
١. دەوڵەتانی پەیمانبەست ڕێکن لەسەر ئەوەی ئامانجی خوێندنی زارۆک:
a. گەشەکردنی ھەموو دەرفەتەکانی زارۆکە لە بواری کەسایەتی، بەھرەمەندی و توانای لەشەکی و ھۆشەکی.
b. گەشەکردنی ڕێز نانە لە مافگەلی مرۆڤ و ئازادییە بنەڕەتییەکانی ھەروەھا بۆ ئەو پرنسیپانەی لە «بەیاننامەی دەوڵەتانی یەکگرتوو» دا ھاتوون.
c. گەشەکردنی ڕێز نانە لە دایکوباوکی زارۆک، لە ناسنامەی فەرھەنگیی زارۆکەکە، زمان و بەھاکانی خۆی، لە بەھاکانی وەڵاتی زارۆکەکە و ئەو وەڵاتەی لێی دەژی و ڕێز لە فەرھەنگی دیکەی جودا لە فەرھەنگی زارۆکەکە خۆی.
d. ئامادەکردنی زارۆکە بۆ ژیانێکی بەرپرسانە لە جڤاتێکی ئازاددا بە ڕۆحێکی: پڕ لە دەرک کردن، ئاشتیخوازانە، سنگفرەوانی، یەکسانیی زایەند (ژن و پیاو) و دۆستایەتیی نێوان ھەموو گەلان، گرووپی میللی، نەتەوەیی و دینی و کەسانی سەربە گرووپی گەلانی بەرایی.
e. گەشەکردنی ڕێز نانە لە ژینگەی سروشتی.
٢. ھیچ بەشێکی ئەم بەندە و بەندی ٢٨ نابێ بە شێوەیەک ڕاڤە بکرێ کە ببێتە ھۆی داشکان لە مافی دامەزراندن و بەڕێوە بردنی بنگەی فێرکاری لەلایەن تاکەکەس و سازمانەوە بەو مەرجەی پرنسیپەکانی خاڵی یەکەمی ئەم بەندە ڕەچاو بگیرێن و بەو مەرجەی خوێندن لەو بنگەیانەدا لایەنی ھەرەژێری ستانداردی خوێندن، کە دەوڵەت بڕیاری داوە، پڕ بکاتەوە.
بەندی ٣٠
لە دەوڵەتانی خاوەن کەمایەتیی میللی، دینی، زمانەکی یان کەسانی سەربە گرووپی گەلانی بەرایی نابێ مافی زارۆکی ئەو کەمایەتی و گەلە بەراییانە پێشێل بکرێ لەوەدا کە لەتەک ئەندامانی دیکەی گرووپەکەی خۆیدا گوزەرانی فەرھەنگی خۆی ھەبێت، دینی خۆی ڕابگەیەنێت و پەیڕەوی بکات و زمانی خۆی بەکار بھێنێت.
بەندی ٣٢
a. یەک یان چەندین تەمەنی ھەرەژێری کارکردن دیاری بکەن.
بەندی ٣٣
دەوڵەتانی پەیمانبەست ھەموو ھەنگاوێکی لەبار دەنێن، بە ھەنگاوی قانوونی، ڕێبەری و جڤاکی و فێرکارییەوە بۆ پاراستنی زارۆک لە بەکارھێنانی ناقانوونیی نارکۆتیکا و ماددەگەلی ھۆشگۆڕ کە لە بەیاننامە نێودەوڵەتییەکاندا ھاتوونەتە ناساندن و ھەروەھا بۆ پاراستنی زارۆک لەوەی بەکار بھێنرێ لە دروستکردن و لە بازرگانیی ماددەی وەھادا.
بەندی ٣٤
a. ھان دان و ناچار کردنی زارۆک بۆ کاری سێکسیی ناقانوونی.
b. بەکار ھێنانی زارۆک بۆ لەشفرۆشی و کاری دیکەی سێکسیی ناقانوونیی.
c. بەکار ھێنانی زارۆک لە نواندن و بابەتی پۆرنۆگرافیدا.
بەندی ٣٥
دەوڵەتانی پەیمانبەست ھەموو ھەنگاوێکی لەباری میللی و دولایەنە و فرەلایەنە دەنێن بۆ ڕێ گرتن لە فڕاندن و فرۆشتنی زارۆک یان بازرگانیکردن بە زارۆکەوە بە ھەر مەبەستێک بێ و بە ھەر شێوەیەک بێ.
بەندی ٣٦
دەوڵەتانی پەیمانبەست دەبێ زارۆک بپارێزن لە ھەموو جۆرە بەکارھێنانێکی دیکەی بە ھەر بارێک زیانی بۆ زارۆکەکە ھەبێ.
بەندی ٣٧
دەوڵەتانی پەیمانبەست دەبنە دەستەبەری ئەوەی: