cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یاساکانی مۆرفی
یاساکانی مۆرفی لە خۆشەویستی
١٠-پێش ئەوەی شازادە جوانەکەت بدۆزیەوە ،دەبێ لەپێشدا ژمارەیەکی زۆر لە بۆقەکان ماچ بکەیت.
١١-پێبکەنە ،ئەمە وا لە خەڵک دەکات بپرسن بیر لەچی دەکەیتەوە.
١٣-پیاوێک دەتوانێ لەگەڵ هەر ژنێک دڵخۆش بێت بەدرێژایی ئەوەی کە خۆشی نەوێت.
١٤-هەرگیز مەڵێ نەخێر.
١٥-ناتوانی منداڵێک بەرهەمبێنی لە مانگێکدا بە سکپڕکردنی نۆ ژن.
١٨-هیچشتێک گەشەناکات لەگەڵ تەمەن.
١٦-خۆشەویستی چاڵێکە لە دڵدا.
یاساکانی مۆرفی لەسەر دایک (یاسای دایکانە)
١-دایکەکان هەمیشە لە دوو کاتدا ئامۆژگاریت دەکەن ،کاتێک پێویستت پێیانە وە کاتێک کە پێویستت پێیان نییە .(واتا هەمیشە ئامۆژگاریت دەکەن!).
٩٩٥ (ژمارە)
٩٩٥ (نۆسەد و نەوەد و پێنج) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٩٤ و ٩٩٦.
یاساکانی مۆرفی
یاساکانی مۆرفی لەسەر دایک (یاسای دایکانە)
٢-هەر کارێک کە بتەوێ ئەنجامی بدەیت ،دایکتان ڕەخنەت لێ دەگرێت ،تەنانەت ئەگەر هیچ کارێکیش نەکەن.
٣-هەرچەند گەورە دەبیت ،بۆ دایکت بچووکتر (منداڵتر) دەبیت.
٩٩٥ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
یاساکانی مۆرفی
یاساکانی مۆرفی لەسەر دایک (یاسای دایکانە)
٤-دایکەکان هەمیشە ڕێگایەکی باشتریان هەیە بۆ بەئەنجام گەیاندنی لارێک ،بەڵام لە کاتێکدا کە جەنابتان کارەکەتان ئەنجامداوە.
٦-هەمیشە دوو ڕێگا هەیە بۆ گێڕانەوەی چیرۆکەکە ،ئەو ڕێگایە کە ڕاستە و چیرۆکەکە ڕوویداوە ،یان ئەو ڕێگایەی کە دایک لەیادی ماوە.
٧-هەرگیز بە دایکت مەڵێ هیچشتێک نییە بیکەم ،چونکە هەمیشە کارێکت بۆ دەدۆزێتەوە.
٨-گرنگ نییە دایکت باڵای چەند لە تۆ کورترە ،هەمیشە تەمەنی لە تۆ گەورەترە.
٩-هەمووشتێک بیرۆکەیەکی باشە ،تا ئەو کاتەی دایکت پێیدەزانێ و پێت دەڵێت بۆچی باش نییە.
١٠-ڕێگای دایک باشترینە ،ئەگەر باوەڕ ناکەی لە خۆی بپرسە.
١١-ئەو ئامۆژگارییەی دایکت کە تۆ پشتگوێی دەخەیت ،ئامۆژگارییە باشەکە بووە.
یاساکانی مۆرفی لە ڕێکخستن (پۆلیس)
١-هیچ کاتێک سەنگەرێک دابەش مەکە لەگەڵ کەس کە لە جەنابتان بەهێزترە.
٢-ئەگەر ئەفسەری دەسەڵات بەدەستی تۆ دەتبینێت ،کەواتە دوژمنیش دەتبینێت.
٣-ئەگەر لە بەرەکانی شەڕ باش پێشدەچیت ،لە سەدا سەد بۆلای کەمینی دوژمن دەڕۆیت.
٤-ئەگەر نیازت هەیە لەگەڵ ئەفسەری دەسەڵات بەدەستی خۆت قسەبکەیت ،کەمێک بخەوە.
٥-تۆ ڕاست دەکەیت ،دادپەروەری بوونی نییە ،تەنها ئێمەین.
٦-هیچ کەسێک پێویستی بە پۆلیس نییە ،کاتێک پۆلیس لەو جێگایەیە.
٧-هەموو لێکۆڵینەوەیەکی پوخت ،بەرەو سەرلێشێواندن دەڕوات.
٨-هەر کاتێک بڕیار دەدەی کارێک بکەیت ،تەنانەت دژی یاساش ،ئەفسەرێکی پۆلیس هەر لەو کاتەدا دەردەکەوێت کە تۆ کارەکە دەکەیت.
٩-پۆلیسەکان هەمیشە درەنگ دەگەن بە شوێن و دیمەنی تاوان.
یاساکانی مۆرفی لە تەکنەلۆژی
١-بیرسا (مەنتیق) گوزارشت دەکات لە ڕێگایەکی خۆکاری بۆ گەیشتن بە ئەنجامێکی هەڵە.
٢-تەواوی دۆزینەوە و داهێنانە گەورەکانی جیهان لەسەر بناغەی هەڵە دروستبووە.
٤-ئەگەر بەرنامەیەکی کۆمپیوتەر بەسوودنەبێ دەبێ بیکەیە سەنەد (مستند).
٥-ئەگەر بەرنامەیەکی کۆمپیوتەری بەسوودبێت دەبێ بگۆڕدرێ (یان لەبەر کراک ،پاتچ ،کۆد ،یان لەبەر هاتنی وەشانی نوێ).
٦-بۆ دروستکردنی پڕۆژەیەک گرنگ نییە چەند سەرچاوەت لەبەردەستە ،بەهەر شێوەیەک بێت هەر کەمە.
یاساکانی مۆرفی لە گرافیک
٢-ئەگەر بۆ کردنەوەی ئەو سیدییەی کە ناکرێتەوە پرۆگرامێک دابمەزرێنی ،ئەوا دوایین جار دەبێت کە سیدییەک وەربگریت.
٣-ئەگەر سێ دیزاین نیشانی کڕیار بدەیت ،هەڵبژاردنی ئەو دوایین دیزایینی جەنابتە.
٤-ئەگەر دوو دیزاین نیشانی کڕیار بدەیت ،داواکاری دیزاینی سێیەمە ،ئەگەر دیزاینی سێیەمت نیشاندا یەکێک لە دوو دیزایینەکەی یەکەمجار هەڵدەبژێرێت.
یاساکانی مۆرفی لە کێشکردنی زەوی
١-کەلوپەلی ڕوولەکەوتن لە شوێنێک بەر زەوی دەکەوێ کە زۆرترین زیانی هەبێت.
٢-دڵۆپەی ڕەنگ هەمیشە لە دەرچەیەکی ڕۆژنامە یان (سفرە) دەچێتە سەر مافورەکە ،تا ئەو کاتەی ووشک نەبێتەوە دیارنابێت.
یاساکانی مۆرفی لە دوورمانی
١-کاتێک کە شەش قۆپچەت پێویستە ،بەلایەنی زۆرەوە لەناو قوتوی قۆپچەکاندا ٥ قۆپچەی تێدایە.
٢-کاتێک کە پەلەتە ،کونی دەرزییەکە بێتام بچووکە.
٣-ئاساییانە ئەو قوماشەی کە لە یادتان دەچێ پێش دوورین بیشۆن تا نەچێتەوە یەک ،ئەو قوماشەیە کە زۆر دەچێتەوە یەک.
کەوانەبڕ
وێنۆک|200px|کەوانەبڕ لە ئەنجامی بڕینی قووچەک بە ڕووتەختێکدا دروست دەبێت. وێنۆک|چەپ|upright=١٫٣٦|کەوانەبڕ بە ڕەنگی شین دیاریکراوە. [[سەر (ئەندازە)|سەری (vertex) کەوانەبڕ و تیشکۆ (focus) و ھێڵی سەوز دەلیلی کەوانەبڕەکەیە.]] وێنۆک|چەپ کەوانەبڕ یان بڕگەی ھاوتا کۆمەڵە خاڵێکە لە ڕووتەختێکدا کە ھەمان دووریان ھەیە لە خاڵێکی دیاریکراو (پێی دەوترێت تیشکۆ) و لە ڕاستەھێڵیک کە پێیدا ناڕوات (پێی دەوترێت دەلیل). خاڵی نێوەڕاستی تیشکۆ و دەلیل پێی دەوترێت سەری بڕگە، بەڵام ئەو ڕاستەھێڵەی بە تیشکۆ و سەری بڕگەکەدا دەڕوات پێی دەوترێت تەوەری کەوانەبڕ. کەوانەبڕ، ھەر وەک لە وێنەکەوە دەردەکەوێت ھاوتایە لەگەڵ تەوەرەکەی کە دەبێتە تەوەری ھاوتا.
بڕیارنامەی ١٥٤١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٤١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی نیسانی ٢٠٠٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٩٥٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
کەوانەبڕ
ھاوکێشە
thumb| سادەترین شێوەی ھاوکێشەی کەوانەبڕ بریتییە لە ھاوکێشەی دووجای y = x^2\,، شێوەی گشتی ھاوکێشەی کەوانەبڕ:
یاساکانی مۆرفی
یاساکانی مۆرفی لە دوورمانی
٤-دەرزی وونبوو هەمیشە بەهۆی هاوسەرتان یان منداڵتان کە بەپێی پەتی ڕۆیشتوون لە ژوورەوە دەدۆزرێتەوە،
بڕیارنامەی ١٥٤١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٤ پۆل:مەغریب لە ٢٠٠٤ پۆل:سەحرای ڕۆژاوا لە ٢٠٠٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مەغریب پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
کەوانەبڕ
ھاوکێشە
.
یاساکانی مۆرفی
یاساکانی مۆرفی لە دوورمانی
٥-ئوتو جل ناسوتێنێت ،مەگەر لە دوایین کەپس.
کەوانەبڕ
جیاوازیی چەقی
جیاوازیی چەقی کەوانەبڕ بریتییە لە e=1.
یاساکانی مۆرفی
یاساکانی مۆرفی لە دوورمانی
٦-ئوتوی هەڵمی ئێوە ،هەڵم لەگەڵ ژەنگی ئاسن تەنها بەسەر جلی ئاوریشمی سووکتان بەتاڵ دەکات.
یاساکانی مۆرفی لە ڕامیاری (سیاسەت)
١-سیاسەت و ئایین زۆر باش لەگەڵ یەکتر ناگونجێن.
٢-خراپترین کاندیداتی سیاسی دەبێتە سەرۆک.
کەوانەبڕ
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:چەماوەکان پۆل:بڕگە قوچەکییەکان پۆل:چەماوە جەبرییەکان
یاساکانی مۆرفی
یاساکانی مۆرفی لە ڕامیاری (سیاسەت)
٣- سۆشیالیزم کێیە؟ سەرکەوتنی ئایدۆلۆژی بەسەر هزرێکی خاوێن.
٤-هەموو شۆڕشێک بەفیڕۆدانی خۆی هەیە ،دەنگەکان ژیریی سیاسەتمەدارەکانن.
گورچین قەڵا
گورچین قەڵا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری ئەنزەلا ئەڤراز، ناوچەی ئەنزەل، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
یاساکانی مۆرفی
یاساکانی مۆرفی لە ڕامیاری (سیاسەت)
٥-دەمانتوانی خراپتر بکەین ،کە هەمیشەش وادەکەین.
گورچین قەڵا
جوگرافیا
گورچین قەڵا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
یاساکانی مۆرفی
یاساکانی مۆرفی لە وێنەگری
١-ئەگەر شتێکتان لەیادنییە کە بەجێتان هێشتووە ،ئەو شتە فیلمی کامێراکەتانە.
گورچین قەڵا
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (شیعە)ن.
یاساکانی مۆرفی
یاساکانی مۆرفی لە وێنەگری
٢-هەمیشە گرنگترین وێنە تاریک دەردەچێت ،یان دەسووتێت.
٣-هیچ وێنەگرێکی ڕۆژنامەنووس شیک (جوانپۆش) نییە.
گورچین قەڵا
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
یاساکانی مۆرفی
یاساکانی مۆرفی لە وێنەگری
٤-هیچ وێنەگرێکی شیک (جوانپۆش) وێنەگری ڕۆژنامە نییە.
٥-باشترین دیمەن بۆ وێنەگرتنی سروشت ،کاتێکە کە جەنابت ئامادەنیت بۆ وێنەگرتن.
٦-ئاوێنەیەکی ووشک و خاوێن وەکو موگناتیز بۆ تەپوتۆز و شێ کاردەکات.
یاساکانی مۆرفی لە بازرگانی
١-ئەگەر ناتوانی کارەکەت لە یەکەم ٢٤ کاتژمێردا تەواو بکەیت ،بە شەو کاربکە.
٢-بەڕێوەبەرەکەت هەمیشە ڕاستدەکات.
٣-هەمیشە مەزنترین تێگەیشتن بەدەست دەهێنیت لەو کارەی کە کەمترین ئارەزووت لێیەتی.
٤-هیچ کەسێک لە ڕۆژی چوارشەممەدا نەخۆش ناکەوێت.
٥-گرنگ نییە هەرچەندێ تۆ دەیکەیت ،هێشتا بەس نییە.
١٢١٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
یاساکانی مۆرفی
یاساکانی مۆرفی لە بازرگانی
٦-ئەوەی تۆ نایزانیت ،زۆرترین پارەی دەوێت.
٨-هەر کە کارێک پیسبوو ،هەرچییەک بکرێت بۆ بەرەوپێش بردنی تەنها خراپتری دەکات.
٩-ئەو ئامێرانەی کە وەستاون لە کارکردن ،هەر کە چاککەرەوە گەیشت زۆر بە دروستی کاردەکەن.
١٠-بەدواکەوتنی یاساکان کارەکەت بۆ مەیسەر ناکات.
یاساکانی مۆرفی لە گرافیک دیزاین
١-فۆنتەکەت دەبێتەوە بە بنەڕەت.
٢-ئەگەر دوو وەشانت هەبێ لە وێنەیەک ،وەشانە هەڵەکە دەنێریت بۆ چاپ.
٣-خێرایی ،جۆرایەتی ،توانایی بەرگەگرتنی گوژمە ،تەنها دووانیان هەڵبژێرە.
٤-پشکنەرەی حنجە کارناکات.
٥-پشکنەری ڕێزمانیش کارناکات.
٦-باشترین بیرۆکەکەت پێشتر مافی لەبەرگیراوەتەوە.
٧-بۆ دروستکردنی هێمایەک/ئاڕمێک هەرگیز ڕەنگە گونجاوەکە نادۆزیتەوە.
چیرۆکی مۆرفی بەدبەخت
شەوێکیان کاتێک مۆرفی لە شەقامی سەرەکی بەنزینی نامێنێت ،ئەو شەوەش شەقامی سەرەکی ترافیک(جەنجاڵ) دەبێت ،هەر لەو شەقامە سەرەکییە بەنزینی تەواودەبێت و ئۆتۆمۆبێلەکان وەکو مێروولە بە ڕێگادا دەڕۆن ،کاکی مۆرفیش ئۆتۆمۆبێلەکەی ڕادەگرێت بۆ ئەوەی ئەو ڕێگایەی ماوە بە تەکسی بیبڕێت ،هەروا بە ئاسوودەیی لە تەنیشت شەقامی سەرەکی ڕاوەستابوو ،کە ڕاستەوخۆ ئۆتۆمۆبێلێکی توڕیسێنتی ئینگلیزی کە بە سەرپێچی لە شەقامی پێچەوانەوە دێت و لێی دەدات و دەمرێت ،هەر بە ڕێکەوت ئەو شەوە جلی سپیشی لەبەربوو ،(ئینجا بیری لێبکەوە !!!)......
بە جلێکی سپی لە تەنیشت شەقامی سەرەکی قەرەباڵغ ڕاوەستابێت ،گێلێک بێت لێتبدات لە ساید(تەنیشت)ی پێچەوانە و بمرێت ،لەوانەیە لەکاتی گیان سپاردندا ئەو ڕستە بەناوبانگەی لەسەر لێو بووبێت "ئەگەر یەک ڕێگا هەبێت بۆ خراپکردنی شتێک ،ئەو هەر ئەو ڕێگایە دەدۆزێتەوە".
مبابانێ
مبابانێ پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی ئێسواتینییە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٣ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٩٥,٠٠٠ کەس بووە.
پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٠٢
١٢١٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئینجیرید گیۆشتاین ڕێسی
وێنۆک|ئینجیرید گیۆشتاین ڕێسی ئینجیرید گیۆشتاین ڕێسی (١٥ی تەممووزی ١٩٠١–٦ی ئابی ١٩٥٥) فیلۆلۆجی نەرویجی، سەرکردەی مافی ژنان و سیاسەتمەداری پارتی لیبراڵ بووە. لە ساڵی ١٩٥٢ تا کۆچی دوایی لە ساڵی ١٩٥٥ وەک سەرۆکی کۆمەڵەی نەرویژی بۆ مافەکانی ژنان کاری کردووە.
٩٩٦ (ژمارە)
٩٩٦ (نۆسەد و نەوەد و شەش) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٩٥ و ٩٩٧.
ئینجیرید گیۆشتاین ڕێسی
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١ پۆل:مردووانی ١٩٥٥ پۆل:چالاکوانانی مافی ژنانی نەرویژ
٩٩٦ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٩٩٧ (ژمارە)
٩٩٧ (نۆسەد و نەوەد و حەوت) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٩٦ و ٩٩٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
وارنەر برۆس.
مێژوو
ناوی کۆمپانیاکە لە دامەزرێنەرانی برایانی وارنەرەوە پەیدابووە، وەک: ھاری، ئەلبێرت، سام، جاک. ھاری و ئەلبێرت و سام وەک منداڵی بچووک لەگەڵ دایک و باوکی جولەکە پۆڵەندییەکانیان   لە کراسنۆسەلک و کۆنگرەی پۆڵەندا و پاشان بەشێک لە ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیاوە کۆچیان بۆ کەنەدا کرد، وەک لە زۆربەی خێزانە کۆچبەرەکانی تردا، ھەندێک منداڵ وردە وردە وەشانی ھەڵگەڕاندنەوەیان پەیدا کرد کە بە شێوەی ھەڵچوو دەردەکەون. جاک، برا بچووکترە، لە شاری ئۆنتاریۆ لە دایک بووە، ئەو سێ برا بەتەمەنانە دەستیان کرد بە کارکردن لە سینەماکان، ئەوەش دوای ئەوەی کە فیلمێکی سینەمایییان پەیدا کرد، کە لە شارەکانی کانگەلەکان لە پەنسلڤانیا و ئۆھایۆ فیلمیان تێدا نمایش کرا. سەرەتا سام و ئەلبێرت وارنەر ١٥٠ دۆلاری ئەمریکیان وەبەرھێندا بۆ دابینکردنی ژیانی ئاگربڕی ئەمریکی و دزی شەمەندەفەری گەورە، یەکەم شانۆی خۆیان کردەوە، کاسکادێ لە نیوکاسڵ لە پەنسلڤانیا لە ساڵی ١٩٠٣.
نیجەر
نیجەر وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری نیامەییە.
وارنەر برۆس.
زنجیرە بەرھەمەکانی وارنەر برۆس.
ئەمە لیستی ئەو زنجیرە بەرھەمانەن کە وارنەر برۆس. ئینتەرتەینمەنت بەرھەمی ھێناون تایبەتن تەنھا بە خۆی. واتە ئەو بەرھەمانەی کە پێکدێن لە چەند بەشێک بۆ نموونە: (تۆم و جێری)
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٢٣ پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩١٨ پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٣ لە کالیفۆرنیا پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:وارنەر برەدرز پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا پۆل:مافە دەستوورییەکانی وارنەر برۆس پیکچەرز پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزراون پۆل:کۆمپانیا ڕاگەیاندنە گشتییەکان کە لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزراون پۆل:ستۆدیۆکانی فیلم
نیجەر
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقا پۆل:نیجەر پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٠
بڕیارنامەی ١٥٤٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٤٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی نیسانی ٢٠٠٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ھایتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٩٦١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٤ پۆل:ھایتی لە ٢٠٠٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھایتی
لە بەردەم یاسادا
[[پەڕگە:CountryDoctor.jpg|وێنۆک|بەرگی پەڕتوکی پزیشکی ناوچە نوسین : فرانتس کافکا
زمان : ئەڵمانی
ناونیشان بە ئەڵمانی : Vor dem Gesetz
]] لە بەردەم یاسادا (بە ئەڵمانی : Vor dem Gesetz ) چیرۆکێکی کورتە لە نووسینی فرانتس کافکا لە بەشی نۆیەمی ڕۆمانی دادگایی، لە بەردەم یاسادا یەکەمجار لە ساڵی ١٩١٥ بڵاو کرایەوە لە ڕۆژنامەیەکی ھەفتانەدا، پاشتر لە ساڵی ١٩١٩ لە کۆکراوەیەکدا بە ناوی پزیشکی ناوچەکە بڵاوکرایەوە.
چیرۆک
پیاوێکی لادێیی نیازی ھەیە بچێتە نێو یاساوە بەڵام لەبەردەم دەرگای یاسادا دەرگاوانێک وەستاوە ، پیاوی لادێیی دەپرسێت (ئایا ھەرگیز ڕێی تێدەچێت من لەم دەرگایەوە تێپەڕم؟) دەرگاوان وەڵامی دەداتەوە (ئەگەری ھەیە بەڵام لە ئێستادا نەخێر) دەرگاوانەکە بە پیاوەکە دەڵێت لە نێوان ھەر تەلارێک بۆ تەلارێکی تر دەرگاوانی تر ھەیە گەر لە منیش دەرچیت وە ھەر دەرگاوانێک لەوەی دوای خۆی ئازاترە و دەرگاوانی سێھەم کەسێکی زۆر ترسێنەرە ، پیاوی لادێیی لە چاوەڕوانی مۆڵەتدا دەمێنێتەوە و دەست لە سەروسامانی خۆی ھەڵدەگرێت تاوەکو بەرتیل بداتە پاسەوانەکە ، پاسەوانەکە بەرتیلەکەی لێوەردەگرێت بەڵام مۆڵەتی چوونە ژووری ناداتێ و بە پیاوەکە دەڵێت (ئەمەم لێ وەرگرتیت تاوەکو وا نەزانیت شکستت ھێناوە لە ھەموو ھەوڵەکانت)  کاتێک پیاوی لادێیی لە بەردەم دەرگاکەدا پیر دەبێت لە پاسەوانەکە دەپرسێت ( باشە گەر ھەمووان یاسایان دەوێت و بۆچی ئەو ھەموو ساڵە کەسێک جگە لە من نەھات بۆ سۆراخی ئەم دەرگایە) پاسەوانەکە بە گوێی پیاوی لادێیدا دەقیژێنێت ( لەبەرئەوەی ئەم دەرگایە بۆ کەسی تر نەبوو جگە لە تۆ ئەم دەرگایە بۆ تۆ دروست کرابوو وە من ئێستا دەڕۆم و دایدەخەم)
پۆل:کتێبەکانی ١٩١٥ پۆل:کتێبە ئەدەبییەکان پۆل:کارەکانی فرانتس کافکا پۆل:کتێبە ئەڵمانییەکان
سنووری کەمبۆدیا-ڤێتنام
وێنۆک|نەخشەی سنووری کەمبۆدیا و ڤێتنام سنووری کەمبۆدیا و ڤێتنام سنووری نێودەوڵەتی نێوان خاکی کەمبۆدیا و ڤێتنامە. درێژی سنوورەکە ١١٥٨ کم (٧٢٠ م) و لە سێ خاڵی لەگەڵ لاوس لە باکوورەوە تا کەنداوی تایلەند لە باشوورەوە دەڕوات.
سەرچاوەکان
پۆل:سنووری کەمبۆدیا-ڤێتنام
١٢١٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
زانیار فەتاح
زانیار فەتاح سینەماکارێکی کوردە. بەرھەمھێنەر و وێنەگری سینەماییی فیلمی ٠٩ و دەرھێنەری فیلمی تەمی بابا بووە.
خوێندن و پیشە
لە دوای ئەو فیلمە، بووە دەرھێنەری فیلمی تەمی بابا کە لە تەممووزی ٢٠٢٢ لە سینەماکانی ھەرێمی کوردستان نمایش کرا. فیلمەکە لە نواندنی سەرەکیی شەماڵی عەبەڕەش، ھەڵوێست، ھەردی سەلامی و ھەژان ھێرشە. فیلمەکە لە ژانەری تاوان و درامییە.
سەرچاوکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد پۆل:زیندووان
٩٩٨ (ژمارە)
٩٩٨ (نۆسەد و نەوەد و هەشت) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٩٧ و ٩٩٩.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ماریا مۆنتیسۆری
ماریا تێکلا ئارتیمیسیا مۆنتیسۆری (٣١ی ئابی ١٨٧٠ – ٦ی ئایاری ١٩٥٢) فیزیاناسێک و فێرکەرێکی ئیتاڵی بوو کە باشتر ناوی دەرکردووە بە لێکۆڵینەوەیەکی فەلسەفیی کە بەناوی ئەوەوە ناونراوە (Montessori education)، لەگەڵ نووسینەکانی لەسەر پێداگۆژیای زانستیی. سیستمی فێرکارییەکەی ئێستاش لە چەند قوتابخانەیەکی تایبەت و گشتی بەکار دێت لە جیھاندا.
سەرچاوەکان
پۆل:زانایانی ژن پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٠ پۆل:مردووانی ١٩٥٢ پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
بڕیارنامەی ١٥٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی ئایاری ٢٠٠٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی تیمۆری ڕۆژھەڵات. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٩٦٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیمۆری ڕۆژھەڵات پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٤ پۆل:تیمۆری ڕۆژھەڵات لە ٢٠٠٤
مقەتێلی
مقەتێلی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری ئەنزەلا ئەڤراز، ناوچەی ئەنزەل، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
مقەتێلی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (شیعە)ن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ماسێرو
ماسێرو پایتەختی وڵاتی لیسۆتۆیە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٢٢٧,٨٨٠ کەس بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی لیسۆتۆ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٦٩ پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا پۆل:ماسێرو
کاسییەکان
وێنۆک| وێنەیەکی ئەو ناوچانەی کە کاسیەکان فەرمانڕەواییان تێدا کردیە لە پاشی رووخانی دەسەڵاتی بابلیەکانەوە کاسیەکان خەڵکانێکی کۆنی ناوچەکانی کوردستانن بە کوردی پێیان دەگۆترێ چیاییەکان کە دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی بابلی کۆن کۆنترۆڵی بابلیان دەکرد لە ساڵانی ١٥٣١ پێش زایین و تا نزیکەی ١١٥٥ پێش زایین، کاسیەکان فەرمانڕەوایی ناوچەکەیان دەکرد بەبێ جیاوازی لە نێوان کاسیەکان و بابلیەکان، هەندێک جار لە بەرژەوەندی بابلیەکان کاریان دەکرد و هەندێکجاری دیکە دژی خواستەکانیان ، یەکەم جار کە ناوی کاسیەکان هات، لە ساڵی نۆیەمی حوکمڕانی شامشۆ ئیلۆنا پاشای بابل بوو لە ساڵانی (١٧٤٩ - ١٧١٢ پێش زایین). یەکەم پاشاکانی کاسیەکان نەیانتوانی بابل داگیر بکەن هەتاوەکوو پاشا (ئاکومی دووەم) لە نزیکەی ساڵی (١٥٨٠ پێش زایین) یان بەپێی خەمڵاندنێکی دیکە لە دەوروبەری ساڵی (١٥٣٢ پێش زایین) - توانی لە خەلوان لە ئێرانی ئێستا دەستپێبکات تاسەر ڕێگای خانەقین پاشان لۆ ناوەڕاست و باشووری میزۆپۆتامیا. ئاکومی دووەم دوای ئەوەی هیتییەکان لێی پاشەکشەیان کرد، شاری بابلی داگیرکرد و بنەماڵەی کاشییان تێدا دامەزراند و هەموو موڵکەکانی دەوڵەتی بابلی کۆنیان بە میرات گرت، و خۆی بە پاشای ئەکەد و بابل ناوبرد، جگە لە چەندین نازناوی تر، باس لەوە کرا کە ٣٦ پاشای ئەم بنەماڵەیە حوکمڕانییان کردووە، و نزیکەی ٥٧٦ ساڵ حوکمڕانییان کردووە، مێژوونووسانی هاوچەرخ لە نزیكەی 1680 تا 1157 پێش زایین مەزەندەی دەكەن، بەڵام دەسەڵاتیان لە باشووری عێراق نزیكەی 400 ساڵی خایاندووە (١٥٨٠ - ١١٥٧ پێش زایین) یان (لە نێوان ١٥٣٢ - ١١٦٠ پێش زایین). وێنۆک|لەوحەی مێخی بابلی لەگەڵ نەخشەی نیپور سەردەمی کاسیت ١٥٥٠-١٤٥٠ پێش زایین
مێژووی کاسیەکان
شانشینی کاسیتەکان لە سەردەمی برۆنز حوکمڕانی بابلیان دەکرد و ناوەندی شانشینەکەش کۆریگالزو بوو.
پادشا دیار و دەسەڵاتدارەکانی کاسیەکان:
کراینداش ١٤٤٥ -١٤٢٧ پێش زایین
خۆی بە پاشای شاری بابل و پاشای سومەر و ئەکەد و پاشای قەسیەکان و پاشای وڵاتی بابل ناودەبرد. ئەوکات ناوی "کاردینەش" بوو. هاوچەرخ بوو لەگەر (ئاشور بێل نیشیشۆ) و لە سەردەمی دەسەڵاتی خۆیدا توتمۆسی سێیەم پاشای میسر بوو، لە نزیکەی ساڵی (١٤٥٧ پێش زایین) گەیشتە فورات. پەرستگایەکی زەبەلاحی هەیە لە شاری وەرکە کە لۆ خوداوەند (ئەنین) دروستکراوە و دیوارەکەی لە خشت دروستکراوە و بە وێنەی ڕەیلیفی خوداوەندەکان ڕازاوەتەوە کاتی دروستکردنەکەی بە نزیکەی (١٤٣٠ پێش زایین) مەزەندە دەکرێت.
کوریگالزوی یەکەم
هاوچەرخێکی ئەمینهۆتێپی دووەمە کە لە ساڵی ١٤٣٨ - ١٤١٢ پێش زایین لە میسر فەرمانڕەوایی کردووە. کۆریگالزوی یەکەم پایتەختێکی نوێی دروستکرد و بە ناوی خۆیەوە ناونرایە کە ئەوڕۆ بە عەقارقوف ناسراوە و لە ئێستادا دەکەوێتە نزیکەی ٢٥ کم لە باکووری ڕۆژئاوای بەغدا، بەڕێوەبەرایەتی دێرینەکانی عێراق لەم شارەدا هەڵکۆڵین دەکەن و پەرستگاکانی شارەکەیان ئاشکرا کرد و لە ئێستادا پارێزراون لە مۆزەخانەی نەتەوەییی عێراق
کاداشمان ئێنلیلی یەکەم
کە هاوچەرخ هاوسەردەمی ئەمینهۆتێپی سێیەم بوو، فیرعەونی میسر لە نزیکەی ساڵی (١٤١٢ - ١٣٦٤ پێش زایین).
بارنابراخی دووەم (١٣٧٥ - ١٣٤٧ پێش زایین)
کە هاوچەرخ و هاوسەردەمی ئەخناتۆن بوو، فیرعەونی میسر لە نزیکەی ساڵی (١٣٦٤ - ١٣٤٧ پێش زایین).
کاداشمان خەربا دووەم
کە هاوچەرخ و هاوسەردەمی ئاشوری ئۆبلاتی یەکەم بوو لە نزیکەی ساڵی (١٣٦٥ - ١٣٣٠ پێش زایین).
کۆتایی هاتنی دەوڵەت
لەم ماوەیەدا نامەی دیپلۆماسی لەلایەن پاشاکانی کاسیتەوە بۆ فیرعەونەکانی میسر دەنێردرا، لەسەر پرسە سیاسی و بازرگانییەکان، کە تێیدا دیاری و ژنان ئاڵوگۆڕ دەکران. ئەم نامانە لە شێوەی تابلۆی گڵین دۆزرایەوە کە بە ڕێنووسی میونیفۆڕم و بە زمانی بابلی نووسراون، لە کۆکردنەوەی نامەکانی تەل ئەلعەمارنە (لە نێوان نزیکەی ١٤٣٠ بۆ ١٣٣٠ پێش زایین) لە میسر دۆزرایەوە و کاتەکەی لە سەدەی چواردەهەمەوە مەزەندە دەکرێت پێش زایین. هەروەها هەواڵی دیکە لەسەر تابلۆی گڵین نووسرابوو سەبارەت بە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی نێوان کاسیەکان و ئاشوورییەکان و لەو کاتەدا ناکۆکی و پێکدادانی بەردەوام لە نێوان میتانییەکان و ئاشوورییەکان و کاسییەکان لەسەر ڕووبەری زەوی لە بەشی ناوەڕاستی عێراقی ئێستا لە چیاکانی ڕۆژهەڵاتەوە تا سەرەوەی فورات، ئەم ناکۆکیانە بۆ ماوەیەکی زۆر بەردەوام بوون تا شانشینی ئاشوری سەرکەوتوو بوو و توانی پێشڕەوی ئارامییەکان لە ڕۆژئاوا بوەستێنێت و میتانیەکانی لە باشوور نەهێشت و لە بابل شەڕی کاسییەکانیان کرد. کاسییەکان لەو سەردەمەدا لاواز بوون، تەنیا بابل و ناوچەکانی دراوسێیان فەرمانڕەوایی دەکرد.
لە سەردەمی ئەنلیل نادین دوا پاشاکانی کاسیەکان بوو، لە ساڵی (١١٥٧ پێش زایین)دا، شانشینی کاسیەکان زۆر لاواز بوو، بۆیە سەرکردەی ئیلامییەکان “شوترەک ناخێنتە” هێرشی کردە سەر وڵاتی بابل و داگیری کرد و وێرانی کرد و دوا پاشای کاسیتی لەناوبرد، ئیلامییەکان لە بابل و شارەکانی دیکەوە غەنیمەتێکی(دەستکەوتێکی) بێشوماریان هێنا و غەنیمەتێکی زۆریان لە پەیکەری خوداوەندەکان و ئۆبێلیسک و گەنجینەی پەرستگاکان هێنا. زۆرێک لەو غەنیمەتانە لەلایەن نوێنەرایەتی هەڵکۆڵینی فەرەنساوە دۆزرایەوە کە لە ساڵی ١٩٠٢ لە سوسا پایتەختی شارستانیەتی ئیلامییەکان لە ئێران کاریان دەکرد، لەنێو ئەو شتانەی کە دۆزرایەوە ئۆبێلیسکی بەناوبانگی حەمورابی و ئۆبێلیسکی نارامسن، هەروەها سەدان بەردی سنووری کە هێمایان لەسەر هەڵکەندرابوو لە خوداوەندەکان دۆزیەوە.
بنەچەی کاسیەکان
کاسیەکان هۆزێکن لە هۆزە کوردیەکان بە تەواوی بنەچەییان کوردە، بنەچەی ناوچەیی کاسیەکان لە چیای زاگرۆس لە ئێرانی ئێستایە و هیچ پەیوەندییەکیان بە گەلانی ئێرانەوە نییە کە دواتر لەو ناوچەیە نیشتەجێ بوون وەک فارسەکان، وە ئەوانەی لە چیای زاگرۆس مابوونەوە توانیان تایبەتمەندی و سەربەخۆیی خۆیان بپارێزن و نە ملکەچی دەسەڵاتی فارسەکان نەدەبوون و نە دەسەڵاتی ئەسکەندەری مەزن یۆنانی، بەپێی سەرچاوە یۆنانییەکانی مێژوونووسانی کۆن.
زمان
زمانی کیش زمانێکی گۆشەگیرە، واتە هیچ خزمایەتی و ڕەچەڵەکێکی لەگەڵ زمانەکانی دیکەدا نییە و ئەمەش مانای ئەوەیە کە یەکێک نییە لە زمانەکانی ئاری یان سامی ، وە نوێنەرایەتی زمانێکی سەربەخۆ دەکات، وەک ئەوەی لە زمانی سۆمەری و ئیلامی تەقلیدێک لە کولتوری بابلی بەگشتی.
ئاسەواری کاسیەکان
بەڵگەنامەکردنی سەردەمی کاسیت زۆر پشت بە حەبەکانی(لەوحەکانی) پەرش و بڵاو و جیاکراوەی نیپور دەبەستێت، کە هەزاران حەب و پارچەی تێدا هەڵکەندراوە، ئەو ئاسەوارانەش بریتین لە دەقی ئیداری و یاسایی، نامە، نووسراوی مۆر، نووسراوی نەزاندراوی تایبەت، تەنانەت دەقێکی ئەدەبی (بەزۆری وەک پارچەیەک لە داستانێکی مێژوویی دەناسرێتەوە). بەداخەوە هێشتا زۆرەک لەو لەوحانە(حەب) بڵاو نەکراونەتەوە، لەنێویاندا سەدانیان لە مۆزەخانەی عوسمانی لە ئەستەنبوڵدا هەڵگیراون ، نزیکەی ١٠٠ حەبی کاسیت لە دور کوریگالزو دۆزرایەوە ، چەند کەرەستەیەکی بیناسازی نووسراوی کوریگالزوی یەکەم لە کیش دۆزرایەوە ، چەندین لوحە کە مێژووەکەیان بۆ سەردەمی ئاگومی سێیەم دەگەڕێتەوە لە شوێنی دیلمونی قەلعەتی بەحرەین دۆزرایەوە ،بەگشتی نزیکەی ١٢ هەزار بەڵگەنامەی سەردەمی کاسیت دۆزرایەوە کە تەنیا نزیکەی ١٠%یان بڵاوکراونەتەوە. هەروەها ژمارەیەک نووسراوی بیناسازی هەیە، جگە لە یەکێکیان هەموویان بە زمانی سۆمەری نووسراون بە پێچەوانەی زمانی ئەکەدی کە بە شێوەیەکی گشتی لەلایەن کاسیەکانەوە بەکاردەهێنرێت ، هەروەها ژمارەیەک مۆر دۆزراونەتەوە. کودوروس، ستێلی بەرد کە بەکاردێت لۆ تۆمارکردنی بەخشینی زەوی و بەڵگەنامە پەیوەندیدارەکان سەرچاوەیەکی دیکە بۆ سەلماندنی مێژووی کاسیتەکان دابین دەکەن، ئەم کارە لەبۆ چەند سەدەیەک دوای کۆتایی هاتنی شانشینی کاسیت بەردەوام بوو و دەکرا، ئەو بەڵگانامانە زۆربەیان زوو دۆزرانەوە و رێگەیان لەبۆ مۆزەخانەکانی جیهان کردەوە کە تێیدا نمایش بکەن.
بەستەری دەرەکی
پۆل:کاسییەکان پۆل:پاشا کوردیە کۆنەکان پۆل:کورد پۆل:بابل پۆل:گەلانی دێرینی رۆژهەڵاتی نزیک پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:کاسییەکان پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق پۆل:مێزۆپۆتامیا پۆل:مێژوو پۆل:مێژووی کووەیت
بڕگەی ناتەواو
وێنۆک|چەپ|بڕگەی ناتەواو لە ئەنجامی بڕینی [[قووچەک بە ڕووتەختێکدا دروست دەبێت.]] وێنۆک|چەپ|بڕگەی ناتەواو و تایبەتمەندییەکانی. چەپ|وێنۆک|.
بڕگەی ناتەواو کۆمەڵە خاڵێکە لە ڕووتەختێکدا کە سەرجەمی دووریان لە دوو خاڵی دیاریکراوی F1 و F2 (تیشکۆ) دەکاتە بەھایەکی نەگۆڕ. بەم دوو خاڵە دەگوترێت دوو تیشکۆی بڕگە ناتەواوەکە، ئەو ڕاستەھێڵەی کە دوو تیشکۆیەکەی لەسەرە پێی دەوترێت تەوەری تیشکۆیی یان تەوەری گەورە کە دەکەوێتە نێوان ھەر دوو سەری بڕگەکە و ناوەڕاستی ئەم تەوەرەیە دەبێتە چەقی بڕگەکە و ڕاستەھێڵی ئەستوون لەسەر تەوەری تیشکۆیی لە چەقەکەیدا کە بڕگەکە دەبڕێت لە دوو خاڵ پێی دەوترێت دوو سەری بچووک، ئەو ڕاستەھێڵەی دوو سەرە بچووکەکە بە یەک دەگەینێت پێی دەوترێت تەوەری بچووکی بڕگەی ناتەواو.
شێوەی گشتی ھاوکێشەی بڕگەی ناتەواو
شێوەی گشتی ھاوکێشەی بڕگەی ناتەواو بریتییە لە:
کاتێک تەوەری تیشکۆیی ئاسۆیی بێت.
کاتێک تەوەری تیشکۆیی ستوونی بێت.
لەو ھاوکێشەیەدا a نیوەی تەوەری گەورە و b نیوەی تەوەری بچووکە و (c_1,c_2) چەقە.
جیاوازیی چەقی
جیاوازیی چەقی بڕگەی ناتەواوی
ڕووبەر و چێوەی بڕگەی ناتەواو
ڕووبەری بڕگەی ناتەواو
A=\pi a b
دەشێت چێوەی بڕگەی ناتەواو، لە ڕێگەی تەواوکاریگەلی تەواوی بڕگەی ناتەواوی بەرجەستە لە جۆری دووھەم بدۆزرێتەوە و ڕێسایەکی ساکار و ڕەوان وەک ڕێسای ڕووبەر، لە چێوەدا بوونی نییە، دەتوانی ھەژماری چێوەی بڕگەی ناتەواو بکەی لە ڕێگەی زنجیرەی ناکۆتای خوارەوە بەم شێوە:
یان
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شێوە سەرەتایییەکان پۆل:چەماوەکان پۆل:بڕگە قوچەکییەکان پۆل:چەماوە جەبرییەکان
١٢٢٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
فادۆ
فادۆ (، واتە: چارەنووس) ژانەرێکی مۆسیقایە بەپێی بەڵگەنامەکان مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٨٢٠ لە شاری لیسبۆنی پورتوگال، بەڵام ڕەنگە مێژووەکەی ھێشتا زۆر لەمەو پێشتر ھەبووبێت. ڕوی ڤیێرا نێری کە مێژوونووس و لێکۆڵەرە لەسەر فادۆ دەڵێت «تاکە زانیاری کە جێی متمانە بێت دەربارەی مێژووی فادۆ بە شێوەی زارەکی گواستراوەتەوە و لە باشترین حاڵەتدا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٨٢٠ و ١٨٣٠. بەڵام تەنانەت ئەو زانیاریانەش زۆرجار لەناو پرۆسەی گواستنەوەی نەوەکاندا گۆڕدراوە تا ئەوکاتەی گەیشتووەتە ئەمڕۆمان».
ھەرچەندە دەستکەوتنی زانیاری و بنەچە مێژوویییەکەی دژوار بووبێت، بەڵام ئەمڕۆ فادۆ بە شێوەیەکی باو وەک فۆرمێکی گۆرانی سەیر دەکرێت کە دەتوانێت دەربارەی ھەر شتێک بێت، بەڵام دەبێت شوێنی چەند نەریت و بنەمایەکی دیاریکراو بکات. لە باوەڕی باودا، فادۆ جۆرێکە لە مۆسیقا کە بە ئاواز و تێکستی ماتەمین و پەژارە پەیوەستە، زۆرجار باس لە دەریا یان ژیانی ھەژاران دەکات و ھەستی دەستلەکارکێشانەوە و چارەنووس و خەمگینی تێدایە.
لە دیاترین گۆرانیبێژانی فادۆ ھەریەکە لە ماریا تیرێسا دی نۆرۆنھا، ئەلفرێدۆ ماسینێرۆ، ئەمالیا ڕۆدریگێس، کارلۆس دۆ کارمۆ، ماریزا، ئانا ماورا. لە ساڵی ٢٠١٩، فادۆ لەلایەن ڕێکخراوی یوونێسکۆ خرایە لیستی میراتی کەلتوورییەوە. بەمەش وەک دووەم چەشنە گۆرانی پرتووگالی کانتی ئەلێنتێیانۆ لەپاڵ ناوی لەم لیستەدا ھات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاکارەکانی کەلەپوورە زارەکی و نابەرھەستەکەی مرۆڤایەتی پۆل:مۆسیقای پۆرتووگالی
٩٩٩ (ژمارە)
٩٩٩ (نۆسەد و نەوەد و نۆ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٩٨ و ١٠٠٠.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
نانا کۆماتسۆ
نانا کۆماتسۆ (بە ئینگلیزی: Nana Komatsu، ژاپۆنی: 小松 菜奈)، ئەکتەر و مۆدێلێکی ژاپۆنییە. زیاتر بە ڕۆڵەکانی لە فیلمی جیھانی کاناکۆ، کۆرپە لەناوچوونەکان، شەیتانە ڕەشەکە و شازادە سپیەکە، سبەی من و دوێنێی تۆ ناسراوە.
ژیانی تایبەتی
کۆماتسۆ لە شاری تۆکیۆی ژاپۆن لەدایکبووە. لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەکتەری ژاپۆنی ماساکی سودا کردووە، لە سێ فیلمدا بەھاوبەشی بەشدارییان کردووە: کۆرپە لەناوچووەکان، خنکاندنی تەوەرەکانی خۆشەویستی، تابلۆی خۆشەویستیمان.
یەکەم کاری وەکو ئەکتەر لە فیلمی جیھانی کاناکۆ ئەنجامدا سەرکەوتنێکی باشی مسۆگەرکرد و چەندین خەڵاتی ئەکتەری (کەسی) بەدەستھێنا لەوانە خەڵاتی ئەکادیمیای ژاپۆن، لە ساڵی ٢٠١٥ گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیای ستارداست پرۆمۆشن بەست وەک بریکار و سەرپشک لە کارە بازرگانییەکانی، لە ساڵی ٢٠١٦ ڕۆڵێکی بچووکی لە فیلمی بێدەنگی مارتین سکۆرسێز بەرجەستە کرد.
سەرچاوەکان
https://natalie.mu/eiga/news/453635 https://www.viki.com/movies/38490c-threads-our-tapestry-of-love https://www.stardust.co.jp/talent/section3/komatsunana/ https://variety.com/2016/film/news/nana-komatsu-martin-scorsese-silence-1201771412/ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦ پۆل:خانمەکتەرە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تۆکیۆ پۆل:خانمەکتەرانی ژاپۆن لە فیلم پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ژاپۆنییەکان لە تەلەڤیزیۆن پۆل:زیندووان
١٢٢١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھیلیۆم
سەرچاوەکان
زانستی ماددە پۆل:زانستی ماددە پۆل:ھیلیۆم
لیتیۆم
وێنۆک|لیتیوم لیتیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیاییەکان ھێماکەی (Li) و گەردیلە ژمارەی (٣)ە.
پۆل:لیتیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
دارستان
وێنۆک|دارستان هەرێمێک کە بە دار و درەخت داپوشرابێت پێی دەوترێ دارستان. لە دارستانی تەبیعی و ئاسایی دا, داری چووک و گەورە و بەهێز بە شێوەێکی ناڕێک دیارن وە هەر وەها گیا و ئاڵفە خۆرستەکان بە فراوانی بەدی دەکرێن. دارستان کۆکراوەێکە لە دارەکان,دەوەن,گژ و گیا, گیان لەبرەکان و مایکڕۆئۆرگانیزمەکانە ( قارچک,بەکتری,وایرۆس ) کە لەگەڵ چەند هۆکاری دیکە وەک خاک, ئاو , پلەی گەرمی و هەوا دارستان پێک دێنن.
سەرچاوەکان
پۆل:دارستانەکان پۆل:دارەکان
١٢٢٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
غیاس الدین توغلاق
غیات الدین توغلوق، غیاس الدین توغلاق' یان غازی مەلیک (غازی بە واتای 'خەباتگێڕ بۆ ئیسلام'), (نزیکەی ١٣٢٥ کۆچی دوایی کردووە ) دامەزرێنەری توغلوق شانشینی لە ھیندستان، کە لە ساڵی ١٣٢٠ تا ١٣٢٥ حوکمڕانی سوڵتانی دەھلیی کردووە. شاری توغلوقابادی دامەزراندووە. حوکمڕانییەکەی دوای پێنج ساڵ کورت بووەوە کاتێک لە کاتی ڕووخانی کۆشکێکدا کە لە ساڵی ١٣٢٥دا بۆ شەرەفی ئەو دروستکرابوو، کۆچی دوایی کرد. ھەرچەندە مردنەکەی لەلایەن مێژوونووسی سەدەی ١٤ ئیبن باتوتا پیلانگێڕی بووە. لە دوای ئەو محەمەد بن توغلوق ھاتە سەر.
سەرەتای ژیان
بەڵگەی ئەدەبی و دراوی و ئەپیگرافی بە ڕوونی ئەوەمان بۆ دەردەخات کە توغلوق ناوی کەسیی سوڵتان بووە، نەک دەستنیشانکردنی باوباپیران. ڕەچەڵەکی ئەو مشتومڕە لەسەرە لە نێوان مێژوونووسانی مۆدێرن، چونکە سەرچاوەکانی پێشووتر جیاوازییەکی زۆریان ھەیە سەبارەت بەو بابەتە. بەدری چاچ شاعیری دەرباری توغلوق ھەوڵیدا نەسەبێکی شاھانە بۆ بنەماڵەکەی بدۆزێتەوە، بەڵام دەکرێ ئەمە بە چەپڵە لێدان ڕەت بکرێتەوە. ئەمەش لەوە ڕوونە کە دەربارییەکی دیکە ئەمیر خوسرەو، لە کتێبی تغلوق نمادا، باس لەوە دەکات کە توغلوق لە سەرەتای ژیانی ھونەریدا خۆی بە پیاوێکی بێ بایەخ ("ئاوارە مەرد") وەسف کردووە. توغلاق نما ڕایدەگەیەنێت کە توغلاق سەرۆکێکی بچووک بووە و بە ڕەچەڵەک زەلیل بووە. غازی مالیک سەرۆک ھۆزێک بوو لە پەنجاب و ئەو فیفەی دیپاڵپوری بەدەستەوە بوو کە ئاماژەیە بۆ ئەوەی خەڵکی پەنجاب. توغلوق لە بنەڕەتدا موڵتانی بووە. ڕێبوارە ھاوچەرخەکەی مەغریبی ئیبن بەتوتە باس لەوە دەکات کە توغلوق سەر بە "قەرەونا ھۆزی تورک" بووە، کە لە ناوچەی گردەواری نێوان تورکستان ژیاوە. و سند. سەرچاوەی ئیبن بەتوتا بۆ ئەم ئیدیعایە پیرۆزی سۆفیگەری ڕوکن-الدین ئەبولفاتح بوو، بەڵام ئەو ئیدیعایە لەلایەن ھیچ سەرچاوەیەکی دیکەی ھاوچەرخەوە پشتڕاست نەکراوەتەوە. فیریشتا بە پشتبەستن بە لێکۆڵینەوەکانی لە لاھور نووسیویەتی کە مێژوونووسانی ھیندستان و کتێبەکان کەمتەرخەم بوون لە باسکردنی ھیچ لێدوانێکی ڕوون لەسەر سەرچاوەی شانشینییەکە, بەڵام نووسیویەتی کە نەریتێک ھەیە کە باوکی توغلوق کۆیلەیەکی تورکی ئیمپراتۆری پێشوو بالبان بووە، و دایکی لە بنەماڵەیەکی جاتی ھیندستانەوە ھاتووە، ھەرچەندە ئەم ئیدیعایە بەھۆی... نەبوونی گێڕانەوەی ھاوچەرخ کە پشتگیری لەم ئیدیعایە دەکات. سەرەڕای ئەوەش مێژوونووس فۆزیە فاروق ئەحمەد پشتگیری لە جەختکردنەوەکەی ئەمیر خوسرەو دەکات کە توغلوق کۆیلەیەکی بڵبانی نەبووە، چونکە بەشێک نەبووە لە ماڵە کۆنەکەی سوڵتانییەت یان ئاغاکانی بالبان، لەبری ئەوە دڵسۆزی خۆی بۆ ئەو ڕژێمە نایەکسانەی خالجی دەربڕی کە لەڕێگەیەوە بۆ یەکەمجار چووەتە بواری سەربازییەوە خزمەتگوزاری. بەڵام ئەم پەیوەندییە نەسەبییە لەگەڵ پەنجاب، ڕێگەی خۆشکرد بۆ چەند پەیوەندییەکی دیکە، وەک ھاوسەرگیریی براکەی لەگەڵ کچی سەرۆکێکی بەتی پەنجابی، پاترۆنیزەکردنی مەزارگەی سۆفیگەری پاکپاتان و پشتیوانی خێڵەکی خوخار کە بۆ غازی مەلیک چارەنووسساز بوون  سەرھەڵبدات بۆ پاشایەتی. دەربارەکەی خۆی، ئەمیر خوسرۆ، بالەدایەکی جەنگی بە زمانی پەنجابی بۆ سوڵتان، ڤار نووسیوە، باسی ھەڵسانبوونی بۆ سەر تەختی کردووە لە دژی خوسراو شا. ئەمە سەرەتاییترین ڤار بوو کە لە شیعری پەنجابیدا ناسراوە. سەرچاوە جیاوازەکان باس لە سەرەتای ژیانی ھونەری توغلوق دەکەن. شەمسی سیراج عەفیف، لە کتێبی تاریخی فیروز شاھیدا باس لەوە دەکات کە توغلوق لە خۆراسان لە سەردەمی دەسەڵاتدا گەیشتووەتە دەھلی لە عەلائەدین خالجی (ڕ. ١٢٩٦-١٣١٦)، لەگەڵ براکانی ڕەجەب و ئەبوبەکر. بەڵام دەرباری خودی توغلوق ئەمیر خوسرەو، لە کتێبی تغلوق نمادا باس لەوە دەکات کە پێشتر لە سەردەمی عەلائەدینی پێش عەلائەدین جەلال الدین لە دەھلی ئامادە بووە. (ڕ. ١٢٩٠-١٢٩٦). تغلوق نما ھیچ باسێکی لەبارەی ھاتنی توغلوق بۆ ھیندستان لە خاکێکی بێگانە نەکردووە، بەم شێوەیە ئەوە دەگەیەنێت کە توغلوق لە ھیندستان لەدایک بووە.
توغلاق لە خزمەتی بازرگانێکدا وەک خزمەتکارێکی زەلیل دەستی پێکردووە کە پێش ئەوەی بچێتە خزمەتی خەلجی وەک پاسەوانی ئەسپەکان کاری کردووە.
لە خزمەتی خاڵجی
بەپێی تغلوق نمای خوسراو، توغلوق کاتێکی بەرچاوی بە گەڕان بەدوای کارێکدا لە دەھلی بەسەر بردووە، پێش ئەوەی بچێتە ناو پاسەوانی ئیمپراتۆری جەلالدین خالجی. خوسراو باس لەوە دەکات کە توغلوق بۆ یەکەمجار لە سەرەتای ساڵانی ١٢٩٠ خۆی جیاکردەوە، لە سەردەمی گەمارۆدانی ڕانتەمبۆر، کە ھێزەکانی خاڵجی تێیدا بوون بە سەرۆکایەتی ئولغ خان. خوسراو پێشنیاری ئەوە دەکات کە توغلوق بۆ ماوەیەکی کورت لە تەمومژاویدا کورتکراوەتەوە دوای ئەوەی جەلالەدین لەلایەن کوڕەزاکەیەوە عەلائەدین خالجی کوژرا. ڕەنگە ئەمە لەبەر ئەوە بووبێت کە بە پێچەوانەی زۆرێک لە ئاغاکانی ترەوە، توغلوق بە خێرایی دڵسۆزی خۆی بۆ عەلائەدین نەگۆڕی.سەرەڕای ئەوەش، لە سەردەمی عەلائەدیندا بوو کە توغلوق بەرزبووەوە بۆ ناوبانگ. وەک خزمەتکاری شەخسی برای عەلائەدین ئولوغ خان ھاتە ناو خزمەتی خاڵجی. لە شەڕی ئەمرۆحە (١٣٠٥)دا، کە سوپای خاڵجی ھێزێکی مەغۆلی لە خانای چاگاتای تێکشکاند، توغلوق لە ژێردەستە سەرەکییەکانی جەنەڕاڵ خالجی مەلیک نایاک بوو. لە کاتی ١٣٠٦ داگیرکردنی مەغۆلەکان، توغلوق سەرکردایەتی پێشەنگی سوپای خاڵجی دەکرد، کە لەلایەن ژەنەڕاڵ مەلیک کافور فەرماندەیی دەکرا، و داگیرکەرانی شکست پێھێنا.عەلائەدین توغلوقی وەک حاکمی مولتان دەستنیشان کرد، پاشان حاکمی دیپاڵپور، ھەردووکیان لە پاکستانی ئێستا. ئەم پارێزگایانە لە ناوچەی سنووری سوڵتانییەتی دەھلیدا بوون، و ئەو ڕێگایانەیان لەخۆگرتبوو کە داگیرکەرانی مەغۆلەکان بەکاریان دەھێنا. ئەوەی کە عەلائەدین متمانەی بە توغلوق ھەبوو بەو ئەرکە چالاکانە، ئەوەمان بۆ دەردەخات کە توغلوق دەبێ تا ئەم کاتە ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنابێت بەھۆی لێھاتوویی جەنگییەوە.خوسراو باس لەوە دەکات کە توغلوق ١٨ جار شکستی بە مەغۆلەکان ھێناوە؛ زیاودین بارانی، لە کتێبی تاریخی فیروز شاھیدا، ئەم ژمارەیە بە ٢٠ ھاتووە  مەسجدی موڵتان، کە ٢٩ سەرکەوتنی توغلوق بەسەر تەتارەکان (تورکۆ-مەنگۆلکان) تۆمار کرد. ھیچ کام لە نووسەران لیستی سەرکەوتنەکانی توغلوق بەرامبەر مەغۆلەکان ناخەنە ڕوو، بەڵام ڕەنگە ئەم سەرکەوتنانە سەرکەوتنەکانی لە شەڕ و پێکدادانی سنوورەکاندا لەخۆ بگرێت.دوای مردنی عەلائەدین لە ساڵی ١٣١٦، مەلیک کافور بۆ ماوەیەکی کورت ئیدارەی سوڵتانییەتی کۆنترۆڵ کرد و کوڕە کەم تەمەنەکەی عەلائەدین شیھابەدین عومەر وەک حاکمێکی بوکەڵە. ھیچ تۆمارێک نییە کە توغلوق لەم ماوەیەدا دژایەتی کافور بکات. کافور ی ڕەوانەی کرد بۆ چەقاندنی یاخیبوونێک لە گوجەرات، بەڵام ھەر زوو دوای ئەوە کوژرا، لە کاتێکدا موڵتانی لە  چیتۆر بوو. لە ڕێگای خۆیدا بۆ گوجارات. کوڕە گەورەکەی عەلائەدین قوتبەدین موبارەک شا پاشان کۆنترۆڵی ئیدارەی گرتە دەست، و توغلوقی نارد بۆ چیتۆر بە پەیامێکەوە داوای لە موڵتانی کرد بەردەوام بێت لە ڕێپێوانەکەی بۆ گوجارات. موڵتانی لە چیتۆر بەخێرھاتنی توغلوقی کرد، بەڵام ڕەتیکردەوە درێژە بە ڕێپێوانەکە بدات، چونکە ئەفسەرەکانی سوڵتانی نوێیان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ نەبینیبوو. پاشان توغلوق گەڕایەوە بۆ دەھلی، و ئامۆژگاری موبارەک شای کرد کە فیرمان (ئیختیاری شاھانە) بنێرێت بۆ پشتڕاستکردنەوەی ھەڵوێستەکەی بۆ ئەفسەرەکانی موڵتانی. سوڵتانی نوێ ڕازی بوو و لە ئەنجامدا ھێزی موڵتانی دەستی بە ڕێپێوانەکەی کردەوە بۆ گوجارات. توغلوق یاوەری ئەم ھێزە بوو، ھەرچەندە موڵتانی فەرماندەیی باڵای خۆی پاراست.
سەرھەڵدان بۆ دەسەڵات
لە مانگی تەمموزی ساڵی ١٣٢٠، موبارەک شا لە ئەنجامی پیلانێک لەلایەن ژەنەڕاڵەکەیەوە کە بە ڕەچەڵەک ھیندۆسی خسراو خان بوو، کە بوو بە فەرمانڕەوای دەھلی، کوژرا. توغلوق یەکێک بوو لەو پارێزگارانەی کە ئامادە نەبوو خوسرەو خان وەک سوڵتانی نوێ بناسێت. بەڵام ھیچ ڕێوشوێنێکی لە دژی خوسرەو خان نەگرت، چونکە ئەو ھێزەی لە دیپاڵپور فەرماندەیی دەکرد، ئەوەندە بەھێز نەبوو کە لە دەھلی ڕووبەڕووی سوپای ئیمپراتۆری ببێتەوە.
کوڕی توغلوق فەخرەدین جەونا (کە دواتر بە ناوی محمد بن توغلوق لەسەر تەختی پاشایەتی، کە ئەفسەرێکی پلە باڵا بوو لە دەھلی، دەستپێشخەری کرد بۆ لادانی خوسراوخان لە تەختی پاشایەتی. کۆبوونەوەیەکی نھێنی ھاوڕێکانی لە دەھلی بانگھێشت کرد، پاشان عەلی یەغدی نێردراوەکەی نارد بۆ دیپاڵپور، داوای ھاوکاری لە باوکی کرد لەو بابەتەدا. لە وەڵامدا توغلوق داوای لێکرد  بۆ ئەوەی لەگەڵ کوڕی ئوچچ حاکم بەھرام ئایبا بێتە دیپاڵپور، کە ھەروەھا دژایەتی خوسراوخان بوو.  بەم پێیە فەخرەدین و ھاوڕێکانی - کە ھەندێک کۆیلە و خزمەتکاریان لەخۆگرتبوو - نیوەڕۆیەک بە ئەسپ دەھلی بەڕێکەوتن و بەرەو دیپاڵپور بەڕێکەوتن.  توغلوق ئەفسەرەکەی محەمەد سەرتیای نارد بۆ کۆنترۆڵکردنی قەڵای سیرسا لەسەر ڕێگای دەھلی-دیپاڵپور بۆ ئەوەی ڕێڕەوێکی سەلامەت بۆ کوڕەکەی دەستەبەر بکات.  کاتێک خوسراوخان ئاگاداری ئەو پیلانە بوو، وەزیری جەنگی خۆی شەیستاخان ڕەوانەی بە دوای فەخرەدین کرد، بەڵام شەیستەخان نەیتوانی یاخیبووەکان بگرێت.لە دیپاڵپور، توغلوق و کوڕەکەی باسیان لە دۆخەکە کرد، و بڕیاریاندا شەڕێک لە دژی خوسراو خان دابنێن. توغلوق ڕایگەیاند کە دەیەوێت خوسراو خان لە تەختی پاشایەتی لاببات بۆ "شکۆمەندی... ئیسلام"، چونکە دڵسۆز بوو بۆ بنەماڵەی عەلائەدین، ھەروەھا ویستی سزای تاوانبارانی دەھلی بدات.توغلوق نامەی ھاوشێوەی بۆ پێنج پارێزگاری دراوسێی نارد، داوای پشتیوانیان لێکرد:
توغلوق نامەیەکی تری بۆ ئەین الملک موڵتانی نارد، کە تا ئەم کاتە بوو بە وەزیر. موڵتانی بە نامەیەکی خوسراوخان دەورە درابوو پیاوان کاتێک نامەکەی وەرگرت، بۆیە نامەکەی بردە لای سوڵتان و دڵسۆزی خۆی دەربڕی. بەڵام کاتێک توغلوق پەیامی دووەمی بۆ نارد، ھاوسۆزی خۆی بۆ دۆزی توغلوق دەربڕی. موڵتانی ڕایگەیاند کە لەلایەن ھاوپەیمانەکانی خوسراوەوە گەمارۆدراوە، ھەربۆیە، لە شەڕی داھاتوودا لایەنگری نابێت. بە توغلوقی وت کە لە نزیکبوونەوەی ھێزەکانی توغلوق بۆ دەھلی دەکشێتەوە، و توغلوق دەتوانێت ھەڵبژێرێت کە بیھێڵێتەوە یان بیکوژێت لەگەڵ بوون بە سوڵتان.
بە گوێرەی ئەمیر خوسرەو، سوپای تاڕادەیەک بچووکی توغلوق لە جەنگاوەر لە نەتەوەی جۆراوجۆر پێکھاتبوو، لەوانە "غیز، تورک، مەغۆلەکان، رومیس (یۆنانیەکان)، ڕووسی (ڕووسەکان)، تاجیکەکان، و خوراساینیەکان." بە گوتەی خوسرەو، ئەم سەربازانە "کەسانی لەدایکبوونی پاک بوون و تێکەڵاوی ڕەگەزی نەبوون". بەڵام جگە لە ئەفسەرێکی مەغۆل، خوسراو باسی ھیچ سەربازێکی ئەو نەتەوەیانە ناکات. بە گوتەی مێژوونووس بانارسی پراساد ساکسێنا، ژماردنی ئەم نەتەوەیانە لەلایەن خوسراوەوە "پۆشاکێکی فەرمییە" بۆ ئەو پێکھاتە ھیندۆسانەی کە شەڕیان بۆ توغلوق کردووە، کە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە خەبات دەکەن بۆ "شکۆمەندی ئیسلام". خۆخارەکان یەکێک بوون لەم پێکھاتانە: فەرمانڕەوایان سەحیج ڕای بوو، سەرۆکەکانیان بریتی بوون لە گوڵ چاندرە و نیجو. مێواتییەکان کە بە میۆس ناسراوە، کۆمەڵگەیەکی دیکەی بە ڕەچەڵەک ھیندۆسی بوون کە پشتگیریان لە توغلوق دەکرد.
لەم نێوەندەدا لە دەھلی بۆ بێھیواکردنی ھەر پیلانگێڕییەکی زیاتر، خوسرەو خان ڕاوێژ بە ڕاوێژکارەکانی کرد، و فەرمانی کوشتنی سێ کوڕەکەی عەلائەدین - بەھائەدین و عەلی و عوسمان - کە پێشتر کوێرکرابوون و زیندانیکرابوون.
سوپای توغلوق لە شەڕی سەراسواتی و شەڕی لاھراوت، ھێزەکانی خوسراوخانی تێکشکاند. خوسرەو خان لە بەرەکانی شەڕ ھەڵات، بەڵام دوای چەند ڕۆژێک گیرا و کوژرا. توغلوق لە ٦ی ئەیلولی ١٣٢٠ وەک فەرمانڕەوای نوێ ناسێندرا.
حوکمڕانی
توغلوق شانشینی توغلوقی دامەزراند و لە ساڵی ١٣٢٠ تا ١٣٢٥ حوکمڕانی بەسەر سوڵتانیەتی دەھلیدا کرد. سیاسەتی توغلوق دژ بە مەغۆلەکان توند بوو. نێردراوانی ئیلخان ئۆلجیتوی کوشتبوو و سزای توندی دیلەکانی مەغۆلی دابوو. ئەو ھەڵمەتی جۆراوجۆری لە دژی مەغۆلەکان ئەنجامدابوو کە لە ساڵی ١٣٠٥ لە شەڕی ئەمرۆھادا شکستی پێھێنابوون. کاتێک توغلوق لە مولتانەوە بەرەو دەلھی ڕۆیشت، ھۆزی سوومرۆ ڕاپەڕین و دەستیان بەسەر تەتادا گرت. توغلوق تاجودین مالیکی وەک پارێزگاری موڵتان و خواجا خاتیری وەک پارێزگاری بەکار داناوە و مالیک عەلی شێری بە بەرپرسی سێھوان جێھێشتووە.لە ساڵی ١٣٢٣ توغلوق کوڕەکەی فەخرەدین جەونا (دواتر محمد بن توغلوق)ی نارد بۆ گەشتێک بۆ کاکاتیا پایتەختی وارەنگال. دواتر گەمارۆدانی وارانگال بووە ھۆی لکاندنی وارانگاڵ، و کۆتایی ھاتنی شانشینی کاکاتیا. لە ساڵی ١٣٢٣ کوڕەکەی دەستنیشان کرد محمد شا وەک میراتگر و جێنشینی خۆی و بەڵێن یان ڕێکەوتنی نووسراوی بۆ ڕێکخستنەکە لە وەزیر و ئاغاکانی دەوڵەت وەرگرتووە.ھەروەھا دەستی کرد بە دروستکردنی قەڵای توغلەقاباد. توغلاق لە سەردەمی حوکمڕانی خۆیدا ئەستێرەخانەیەکی دروست کرد ئیدارە کە موڵتانییەکان زاڵن بەسەریدا، کە ڕەنگدانەوەی بنکەی دەسەڵاتی ڕەسەنی خۆیەتی لە دیپاڵپور و پەنجاب، و ئەو ئامرازانەی کە پێشتر دەسەڵاتی وەرگرتبوو.
ڕاست|وێنۆک|200x200پیکسڵ|گۆڕی غیات الدین توغلوق لە شاری دەلھی
مردن
لە ساڵی ١٣٢٤ توغلوق سەرنجی بەرەو بەنگال وەرگێڕا کە لە ئێستادا لە ناوەڕاستی شەڕێکی ناوخۆدایە. دوای سەرکەوتن، ناسیرودۆنی وەک دەوڵەتێکی ژێردەستەیی خستە سەر تەختی بەنگالی ڕۆژئاوا و بەنگالی ڕۆژھەڵاتیش لکێندرا. لە ڕێگای گەڕانەوەی بۆ دەھلی، لەگەڵ تیرھوت (باکوور بیھار) شەڕی کرد. لە ئەفغانپور لە شوباتی ساڵی ١٣٢٥دا، ئەو کۆشکە دارەی کە بۆ پێشوازییەکەی بەکارھاتبوو، داڕما و بەھۆیەوە ئەو و کوڕە دووەمی شازادە مەحمود خان گیانیان لەدەستدا. ئیبن بەتوتە ئیدیعای کرد کە پیلانێکە، لەلایەن وەزیری خۆیەوە، جەونا خان (خواجە جەھان)ەوە ھەڵکێشراوە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:مردووانی ١٣٢٥ پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو پۆل:موسڵمانانی ھیندی
ھایدرۆجین
ھایدرۆجین یەکێکە لە توخمە کیمیاییەکان ھێماکەی (H) و گەردیلە ژمارەکەی (١)ە و بارستە ژمارەکەشی ھەر یەکە. ھایدرۆجین دەکەوێتە خولی یەکەم و کۆمەڵەی یەکەمەوە و وە ھایدرۆجین سوکترین لە خشتەی خولی بەربڵاوترین مادەیە لە گەردوون ٧٥٪‏ گەردە باریۆنیکەکان پێکدەھێنێت بەشێوەی پلازما بەربەڵاوترین ھاوشێوەی (ئایزۆتۆپ) پێی دەلێن پرۆتیا.
ھایدرۆجین گازێکی زۆر چالاکە بەھۆی ئەوەی تەنھا یەک ئەلیکترۆنی ھەیە و ئەم سیفەتەی بووەتە ھۆی ئەوەی کە گازێکی گڕگرتوو بێت. ھەربۆیە بەکارھێنانی بەتەنیا قورسە و زۆربەی جار بەشێوەی ئاوێتە ھەیە.
سیفەتەکانی ھایدرۆجین
ھایدرۆجین بێ رەنگە بێ تامە بێ بۆنە چڕی و لینجی کەمە ژەھرەوی نییە بەشێوەی کانزا بەئاسانی گڕ دەگرێت بەشێوەی دوو گەردیلەی ھەیە شێوگی گەردیلەی بە H2 دەنوسرێت لەبەرئەوەی ھایدرۆجین بەئاسانی بەندی ھاوبەش پێکدێنێت لەگەڵ توخمە ناکانزاکان بەزۆری لەسەر زەوی بەشێوەی گەرد ھەیە وەکوو ئاو یان مادە ئەندامییەکان وە ھایدرۆجین ڕۆلێکی گرینگ دەبینێت لە کارلێکە ترش و تفتەکان چونکە زۆربەی کارلێکە ترش و تفتەکان ڕوودەدات لەنێوان مادە تواوەکان
بەکارھێنانی فیزیایەکانی ھایدرۆجین: ھایدرۆجین بەشێوەیەکی بەربڵاو بەکاردێت لە زانستی فیزیا و ئەندازیاری وەکوو گازێک بەکاردێت وەکوو لەحیم کردن ھەروەھا بەکاردێت وەکوو ساردکەرەوە لە مەکینەی کارەبایی لەبەرئەوەی بەرزترین گەیاندیی گەرمی زۆرە بەئاسانی گەرمیی دەگەیەنێ وە شلەی ھایدرۆجین بەکاردێت لە لێکۆلینەوەی شتە ساردەکان وە بەکاردێت وەکوو گازێکی بەرزکەرەوە چونکە لە ھەوا سوکترە وەک بەکاردێت لە پرکردنی باڵۆن وە لە نوێترین داھێناندا لەگەڵ نایترۆجین تێکەڵ دەکرێت بۆ دیاریکردنی لێکچوونی شلەکان ھەروەھا لەتەقینەوەی ناوەکی بەکاردێت کە پێی دەوترێت بۆمبی نایترۆجینی.
ھایدرۆجین وەکوو ھەڵگری وزە: ھایدرۆجین وەکوو وزە نییە، بەڵام دەتواندرێت وەکوو سەرچاوەی وزە بەکاربێت، وزەی خۆر لە ئەنجامی یەکگرتنی ناوەکی ھایدرۆجین دروست دەبێت بەڵام ئەم کردارە قورسە لەسەر زەوی وە ئەگەر بمانەوێت ھایدرۆجین دروست بکەین وەکوو سیستەمی خۆر و سیستەمی بایلۆجی وەیان سەرچاوە کارەبایییەکان پێویستمان بە وزەیەکی زۆر ھەیە، بەڵام بەئاسانی بەھۆی سوتان دروست دەبێت لەبەر ئەمەیە ھایدرۆجین وەکوو سەرچاوەی وزە بەکارنایەت بەڵکو وەکوو ھەڵگری وزە بەکاردێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ھایدرۆجین پۆل:توخمە کیمیایییەکان پۆل:زانستی ماددە
فۆکسی سەدەی ٢٠ەم
فۆکسی سەدەی ٢٠ـەم (بە ئینگلیزی: 20th Century Fox) یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و کاری وێنەیی، لە ٣١ ئایار ١٩٣٥ دامەزراوە لەلایەن جۆسیف شێنک و دێرەل زانەک.
بەرزترین داھاتی فیلمەکان
پۆل:دەستکەوتەکانی دیزنی پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ستۆدیۆکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا پۆل:فۆکس فیلم پۆل:ستۆدیۆکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:سینەمای باشووری کالیفۆڕنیا پۆل:کۆمپانیاکانی پێشووی لقەکانی نیوز کۆرپۆرەیشن
سی ئێس لویس
کڵایڤ ستاپڵس لێوس (بەئینگلیزی: Clive Staples Lewis، کورت دەکرێتەوە بۆ: C. S. Lewis، بە"جاک" ناسراوە لەلایەن خزم و دۆستانییەوە)، ڕۆماننووس و هۆنراوەنووس و ئەکادیمی و لێکۆڵەرەوەی چاخەکانی ناوەڕاست و ڕەخنەگری ئەدەبی و لاهووتگەر و بەرگریکارێکی مەسیحی خەڵکی شاری بیڵفاستی ئیرلەندا بوو. ناسراوە بەهۆی چیرۆکە خەیاڵییەکانی وەکوو، نامەکانی سکروتەیپ، مێژووی نارینا و بۆشایی سیانەیی و پەڕتووکە ناچیرۆکییەکانییەوە وەکوو تەنها مەسیحییەت، پەرچووەکان و کێشەی ئازار.
لێوس لەگەڵ هاوڕێگەکەیدا جەی ئاڕ ئاڕ تۆڵکین دا هاوڕێی نزیک بوون. هەردووکیان لە کۆلیجی زمانی ئینگلیزی لە زانکۆی ئۆکسفۆرد خزمەتییان کردووە، هەردووکیشیان ئەندامی چالاک بوون لە گرووپی نافەرمی ئەدەبی ناسراو بە ئینکلینجزدا. بەپێی یاداشتنامەکەی بەناوی سەرسوڕماو بە جۆیەوە، لێوس لە کڵێسای ئیرلەندا ئاوەشۆرەیی کراوە لەکاتی لەدایکبوونیدا، بەڵام لە باوەڕەکەیەوە دوور کەوتەوە لەماوەی هەرزەکاریدا. بەهۆی کاریگەری تۆڵکین و چەند برادەرێکی تریەوە، لەتەمەنی ٣٢ ساڵیدا گەڕایەوە بۆ باوەڕی مەسیحییەت و بوو بەقەشەیەکی سادەی کڵێسای ئینگلیزی.
سەرچاوەکان
پۆل:سی ئێس لویس پۆل:ڕۆماننووسانی ئیری پۆل:فەیلەسووفانی بریتانی پۆل:مەرگەکانی پەیوەندیدار بە نەخۆشی لە ئینگلستان پۆل:شاعیرانی ئیری پۆل:نووسەرانی ئیری پۆل:مردووانی ١٩٦٣ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨ پۆل:لاھووتگەران پۆل:لاھووتگەری مەسیحی پۆل:ڕۆماننووسە مەسیحییەکان پۆل:مزگێنیدەر پۆل:کەسایەتییە گرنگەکان لە فەلسەفەی مەسیحییەتدا پۆل:فەلسەفەی مەسیحییەت پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی پۆل:مردن بەهۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان پۆل:نوسەران دەربارەی ئاین و زانست
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨، پێک دێت لەو وڵاتانەی بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی بیست و چوارەمی ھاوینە کە لە سیول بەڕێوەچوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە پۆل:یارییەکانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٨٨
مۆریتانیا
مۆریتانیا و بە فەرمی کۆماری ئیسلامیی مۆریتانیا وڵاتێکی عەرەبییە لە کیشوەری ئەفریقا پایتەختی ئەم وڵاتە شاری نواکشووەتە.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:ئەندامانی لووتکەی عەرەبی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقا پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو پۆل:کۆمارە ئیسلامییەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٠ پۆل:مۆریتانیا پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان
ھێمای کیمیایی
چەپ|300px|وێنۆک|وێنەی ھێمای کیمیایی توخمی [[مەگنیزیۆم]] ھێمای کیمایی (بە ئینگلیزی: Chemical Symbol) پێکھاتووە لە (١ بۆ ٢) پیت کە لە جیھاندا بە شێوەیەکی نێونەتەوەیی دانی پیا دەنرێت بۆ ناسینەوە یان ناونانی توخمە کیمایییەکان.
پۆل:ھێماکان پۆل:توخمە کیمیایییەکان
فۆکس سێرچ لایت پیکچەرز
یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرهەمهێنانی فیلم و کاری وێنەیی.
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٩٤ پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٤ لە کالیفۆرنیا پۆل:دەستکەوتەکانی دیزنی پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا
١٢٢٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕگەی قووچەکی
[[پەڕگە:Conic sections with plane.svg|چەپ|300px|وێنۆک|چەشنەکانی بڕگە قووچەکییەکان:
١. کەوانەبڕ
٢. بازنە و بڕگەی ناتەواو
٣. بڕگەی زیاد]] thumb|چەپ|250px| خشتەی بڕگە قووچەکییەکان، [[ئینسایکڵۆپیدیای، ١٧٢٨]] بڕگە قووچەکییەکانیان بەو ھێڵە چەماوانەی کە لە ئەنجامی بڕینی قووچەکێکی دووانی بە ڕووتەختێک پەیدا دەبێت‌ پێناسە دەکرێن. بڕگەی ناتەواو، کەوانەبڕ و بڕگەی زیاد، سێ جۆر لە بڕگە قووچەکییەکانن.
جیاوازیی چەقی، دەلیل و تیشکۆ
بە گشتی دەکرێت بڕگە قووچەکییەکان بەم شێوە پێناسە بکرێن: کۆمەڵە خاڵێک لە ڕووتەختێکدا کە دوورییان لە خاڵێکی دیاریکراو (تیشکۆ) و ھێڵیک (دەلیل) ڕێژەیەکی نەگۆڕە. ئەم ڕێژە بریتییە لە جیاوازیی چەقی و ھێما دەکرێ بە e. جیاوازیی چەقی بڕگەی ناتەواو بریتییە لە
0 < e < 1
جیاوازیی چەقی کەوانەبڕ، بریتییە لە