cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بزوێنەری وانکڵ
چەمک
شەفتى لێخوڕينى ناوەندى، بەناوى " شەفتى لەناوبەر " يان " ئێ-شافت "، تێ دەپەڕێت بەناو بنكەى پەروانەكەيە پشتگيريى كرد بەشيوەى پەيوەنديەكى جێگير. پەروانەكان سوار دەبن لەسەر شەفتى لەناوبەر (هاوشێوە بۆ كرانكپينس لە بزوێنەرى پستن) تەواوكەر بۆ شەفتى لەناوبەر (هاوشێوە بۆ كرانكشةفت(.پەروانەكان هەردووك دەخولێنەوە لەدەورى شەفتى لەناوبەر و سۆرى ئۆربيتال دەكەن لەدەورى شەفتى لەناوبەر.لە لوتكەى پەروانەكە مۆر دەكات دژبە سنوررى خانووبەرەكە، دابەش كردنى ئەو بۆ سێ ژوورى سوتان. خولانەوەى هەر پەروانەێك لەسەر تەوەرەكەى كۆنترۆل دەكرێت لەلايەن جووتێكى ددانەى سينچرۆنيزينگ.ددانەيێكى چاك كراوەوە سوار بووى لەسەر يەك لاى خانووبەرەى پەروانە ددانەيێكى بازنە تووش دەكات هاوپێچى دەكات بۆ پەروانەكە و پەروانەكە كتومت دەيگوازێتەوە ١-٣ خولانەوە بۆ هەر خولانەوەيێكى شەفتى لەناوبەر. دەرهاتى تواناى بزوێنەركە نانێررێت بەناو ددانەى سينچرۆنيزينگ. پەروانەكە دەجولێت لەى خولانەوە جوولە ڕێى پێشان دا لەلايەن ددانەكان و شەفتى لەناوبەر،ن ڕێيان پێشاننەدا لەلايەن ژوورى دەرەوەيى؛ پەروانە نابێت بخشێنێت دژى خانووبەرەى مەكينەى دەرەوەيى.هێزى فشارى گازى فراوان كرد لەسەر پەروانە فشار كۆشش دەكات بۆ بنكەى بەشێكى سەير لە شەفتى دەرهات.
ئاسانترين ڕێگا تا كارى بزوێنەركە دەهێنێتە بەرچاو لە بزواندنەكە ئەوەيە تا تەماشا نا پەروانەى خۆى بكات، بەڵام بۆشاييەكى دروستكرد لەنێوان ئەو و خانووبەرەكە.[وانكێل] بزوێنەر لەڕاستيدا سيستەمى پرۆگرێسينگ-كاڤيتيى قەبارەى-گۆڕاوە بەم جۆرە، سێ بۆشايى هەيە لە خانووبەرە، هەموو دووبارە كردنەوەى هەمان سووڕ. خاڵێ ئەى و بى لەسەر پەروانەكە و ئێ-شافت دەسوڕێنەوە لە خێراييى جياواز — خاڵى بى بازنە سێ جار هەروەك خاڵى ئەى دەكات، بۆ ئەوەى يەك خولگەى پڕى پەروانەكە يەكسان دەبێت بۆ سێ خولانەوەى ئێ-شافتەكە
. لەو كاتەى بزوێنەريێكى پستنى چوار-هەنگاوى يەك سوتانى هەنگاوى هەر سلندەريك بۆ هەر دوو خولانەوەى كرانەشەفت (ئەوەيە، نيوەى تواناى لێدانى لە خولانەوەى كرانەشەفت لە سلندەر).هەريەك لە ژوورى سوتان لە [وانكێل] يەك سوتان دروست دەكات هەنگاوێك لە خولانەوەى دريڤێشافت، واتە يەك تواناى هەنگا لە پەروانەى شۆڕشى ئۆربيتال و سێ تواناى هەنگاو لە خولانەوەى پەروانەبەم جۆرە، دەرهاتى تواناى بزوێنەريێكى [وانكێل] بە شێوەيەكى گشتى بڵندترە لە ئەوەى بزوێنەريێكى پستنى چوار-هەنگاوى جيگۆڕكيى بزوێنەرى هاوشێوە لە بارێكى هاوشێوەى نەوا؛ و بڵندتر لە ئەوەى مەكينەيێكى پستنى چوار- هەنگاوى ڕەهەندى جەستەييى هاوشێوە و كێش].
]وانكێل] بزوێنەر بە شێوەيەكى گشتى بەتوانان تا بگەن بە زۆر بڵندترين سور بزوێنەر لە بزوێنەرى دەرهاتى تواناى هاوشێوە ئاڵوگۆڕ دەكات. ئەمە چاوەڕوانكراوە كەمێكى بۆ لووسى خۆيى لە جوولەى سووڕى و ڕاستيەكە كە " بزوێنەر " ئاپييێمى شەفتى دەرهاتە كەيە ٣ كات خێراتر لە بەشى لەرينەوە. شەفتى لەناوبەر فشار هێڵكارى گشتيى پەيوەنديدارى كرانەشەفت نيەزۆرترين سورى بزوێنەريێكى خوڵاوە بە تەوەرى سنووردارە لەلايەن ددان بار دەكات لەسەر ددانەى سينچرۆنيزينگ. ددانەى پۆڵاين و پتەو بەكار دەهێنرێن بۆ كردارى درێژ لەسەر ٧٠٠٠ يان ٨٠٠٠ سور بو هەر دەقەيەك مۆزدە [وانكێل] بزوێنەر لە ئۆتۆمۆبيلى راسينگ بەكار دەخەرێت لەسەر ١٠،٠٠٠ سور بو هەر دەقەيەك. لە فڕۆكە ئەوان بەپارێزگارى بەكار دەهێنرێن،لە سەرەوى تا ٦٥٠٠ يان ٧٥٠٠ سور بو هەر دەقەيەك. لەگەڵ ئەوەشدا، هەروەك فشارى گاز بەشدارى دەكات لە بەتواناييى، راسينگى بزوێنەريێكى [وانكێل] لە بڵندترين سور بو هەر دەقەيەك لەژێر هيچ حالەتى بار ناتوانن بزوێنەرەكە خاپوور بكەن.
سەرەتای پەرەسەندن
alt=|وێنۆک|بزوێنەری دی کەی ئێم کە لە لایەن فلیکس وانکڵەوە پەرەی پێ درا alt=|وێنۆک|یەکەمین بزوێنەری کەی کەی ئێم لە لایەن ھانس دیتەر پاسکێ پەرەی پێ درا. لە ساڵی ١٩٥١ دا NSU Motorenwerke AG لە ئەڵمانیا دەستی کرد بە پەرەپێدانی بزوێنەرەکە بە دوو شێوەی جیاواز. یەکەمیان بزوێنەری دی کەی ئێم کە لە لایەن فلیکس وانکڵەوە پەرەی پێ درا. دووەمیان بزوێنەری کەی کەی ئێم لە لایەن ھانس دیتەر پاسکێ پەرەی پێ درا کە بۆیە بنچینەی بزوێنەری وانکڵی نوێ. پۆل:داھێنانە ئاڵمانییەکان
تێشبەروون
تێشبەروون یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئیدر ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ١٤٫٠٤٢ کەس بووە، کە نزیکەی ٢٫٤٧٨ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
سەید ڕەزا
وێنۆک|وێنەیەکی سەید ڕەزا و کوڕەکانی سەید ڕەزا (؛ لەدایکبووی ١٨٦٢ لە پلوور، ھەرێمی دەرسیم – مردووی ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٣٧ لە خارپێت) شۆڕشگێڕی کورد و یەکێک لە سەرکردەکانی سەرھەڵدانی دەرسیم بوو.
ژیاننامە
سەید ڕەزا لە سالی ١٨٦٢ی زایینی لە دەڤەری دەرسیم لە دایک بووە. سەید ڕەزا کوڕی سەیدا ئیبراهیمە. لە سەر دەستی ماموستایەک بە ناوی موحەممەد عەلی ئەفەندی فێری خوێندن بووە. موحەممەد عەلی لە لایەک سەید ڕەزا فێری زانستی ئایینی دەکا و لە لایەکیترەوە هەستی نەتەوایەتی لە ناو دەروونی دا درووست ئەکا. لە دوای مردنی باوکی، پوستی سەیدی وەرگرت و لە ناو شاری ئاخداد دا نیشتەجێ بوو.
سەرهەڵدانی دەرسیم
لە سەردەمی سەرهەڵدانی “قوچگیری”، کۆمەلێک چەکدار بەرەو دەرسیم بەڕێکەوتن و توانای بەرگریکردنی لەشکەری تورکیا تێکئەشکێنن و ئەمە ئەبێتە پشتگیرییێکی باش بو سەرهەڵدانەکە. سەید ڕەزا دوای سەرهەڵدانی شێخ سەعیدی پیران دەست بە گەڕان ئەکا و بۆ گفتوگۆ سەردانی کۆڕوکۆمەڵە جیاوازەکانی خەڵک لە کوردستان ئەکا. پاش سەرهەڵدانی دەرسیم سەید ڕەزا چاوی بە هەموو سەروک هۆزەکان کەوت و توانی یەکێتیەک لەناویاندا درووست بکا. لە کاتێک دا کە لە دەرسیم سەرهەڵدان بەردەوام بوو لە ٥ تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ بەرپرسانی حکومەتی تورکیا بەمەبەستی چاوپێکەوتن داوای هاتنی سەید ڕەزا بو شاری ئەرزنجان ئەکەن. سەید ڕەزا لە ڕێگای ئەرزنجان دا دەستبەسەر ئەکرێ و بەرەو شاری ئەلازیغی ئەبەن و لەوێ دادگایی ئەکەن. ڕابەری سەرهەڵدانی دەرسیم لە ١٥ تشرینی دووەم ١٩٣٧ لەگەڵ شەش هاوڕێ و هاوسەنگەریدا لە لایەن ڕژێمی تورکیاوە لە سێدارە دران. چوار خەباتکاری تر بەر لەجێبەجێبوونی حوکمەکە، سزاکەیان گوڕدڕا بۆ زیندانیکردن. تەمەنی هەندێک لەوانەی سزاکەیان بە زیندان گۆڕدرا لە ٩٠ ساڵ زیاتر ئەبێ و هەربۆیە تورکەکان نەیاندەویست ناوی خویان خراپ بکەن. بەپێی یاساکان نەدەبوو سەید ڕەزا لەسێدارە بدرایە،لەبەرئەوەی تەمەنی لە سنووری سێدارەدان تێپەڕیبوو، بەڵام تورکەکان پابەندی ئەو یاسایە نەبوون و سەید ڕەزایان لەسێدارەدا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٢ پۆل:مردووانی ١٩٣٧ پۆل:کوردەکانی تورکیا پۆل:لەسێدارەدڕاوەکانی تورکیا پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٣ پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد
گرێملین (زمانی پرۆگرامسازی)
گرێملین زمانێکە بۆ تەیکردن (هاتووچۆ) بەناو گراف ێکدا هەروەها مەکینەیەکی ڤێرچواڵیش ە کە دروستکراوە لەلایەن ئەپاچی تینکەرپۆپ'ەوە لە دامەزراوەی نەرمەکاڵای ئەپاچی.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ژولیان ئەلڤارێز (یاریزانی تۆپی پێ)
ژولیان ئەڵڤارێز (لەدایکبووی ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئەرژەنتینییە کە یاری دەکات وەک ھێرشبەر بۆ یانەی مانچێستەر سیتی و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرجەنتین. وەک ھێرشبەر، پێگەی سەرەکی وەک ھێرشبەرە بەڵام ھەروەھا دەتوانێت وەک باڵەکان یاری بکات.
ڕیڤەر پلەیت
ئەڵڤارێز لە ساڵی ٢٠١٦ لە یانەی ئەتلەتیکۆ کالچینەوە چووە ڕیڤەر پلەیت و بەشداری لە جامی نەوەی ئەدیداس کرد لەگەڵ تیمی لاوانی یانەکە. پێش ئەوەی گرێبەست لەگەڵ ڕیڤەر واژوو بکات، ئەڵڤارێز تاقیکردنەوەی لەگەڵ بۆکا جونیۆرس و ڕیال مەدرید ئەنجامدا؛ دوو گۆڵی تۆمار کرد لە پێنج یاری بۆ ڕیاڵ مەدرید لە پاڵەوانێتییەکی لاواندا. ئەو نەیتوانی بچێتە ڕیال بەھۆی ڕێگرییەکانی تەمەن. ئەڵڤارێز گوازرایەوە بۆ پێکھاتەی یەکەمی ڕیڤەر پلەیت لە وەرزی ٢٠١٨–١٩ لەژێر سەرپەرشتی ڕاھێنەر مارسیلۆ گالاردۆ، لەگەڵ یەکەم دەرکەوتنی پیشەگەری لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ لە کاتی یارییەکی خولی نایابدا بەرامبەر ئەلدۆسیڤی؛ بە یەدەگ لە جێگای ڕۆدریگۆ مۆرا ھاتە یاریگا کە ٢٦ خولەک لە یاری مابۆوە و ١–٠ بردیانەوە.
ئەڵڤارێز درەنگ بەشداری کرد لە یاری دووەمی کۆتایییەکانی جامی لیبەرتادۆریس ٢٠١٨ کە ڕیڤەر لە ڕکابەرەکەی بۆکا جونیۆرز بردەوە. ئەڵڤارێزی یەکەم گۆڵی پیشەگەری خۆی لە ١٧ی ئازاری ٢٠١٩دا تۆمارکرد، لە بردنەوەی ٣–٠ لە خولدا بەرامبەر ئیندیپیدێنت. لە مانگی کانوونی یەکەمی داھاتوودا کۆتایی جامی ئەرجەنتینیدا گۆڵێکی تۆمارکرد بەرامبەر کۆردۆبا کە ڕیڤەر ٣–٠ بردەوە بۆ بەدەستھێنانی خەڵاتەکە. لە ساڵی ٢٠٢٠، ئەڵڤارێز پێنج گۆڵی تۆمارکرد لە شەش یاری قۆناغی کۆمەڵەکانی کۆپا لیبراتۆرس.
لە ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٢، ئەڵڤارێز شەش گۆڵی بۆ ڕیڤەر پلەیت تۆمارکرد لە بردنەوەی ٨–١ بەرامەبر ئالیانزا لیما لە جامی لیبەرتادۆریس.
مانچێستەر سیتی
لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، لە ٢٢ەمین ساڵیادی لەدایکبوونیدا، ڕاگەیەندرا کە ئەڵڤارێز گرێبەستێکی بۆ ماوەی پێنج ساڵ و نیو لەگەڵ یانەی پرێمیەرلیگ مانچێستەر سیتی واژوو کردووە، بەڵام یاریزانەکە تا مانگی تەممووز لە ڕیڤەر پلێت دەمێنێتەوە بە شێوەی خواستن. لە یەکەمین یاری فەرمیدا لە ٣٠ی تەممووزدا گۆڵێکی تۆمارکرد، کە سیتی ٣–١ دۆڕا لە بەرامبەر لیڤەرپوول لە جامی قەڵغانی ئینگلیزی. لە ٧ی ئابی، ئەڵڤارێز یەکەمین یاری خۆی لە پریمەرلیگ ئەنجامدا دوای ئەوەی وەک یەدەگ لە جێگەی ئێرلینگ ھالاند ھاتە یاریگاوە لە بردنەوەی ٢–٠ بەسەر وێست ھام یونایتد.
کاروانی نێودەوڵەتی
لە ساڵی ٢٠١٨، ئەڵڤارێز لەلایەن پێکھاتەی خوار ٢٠ ساڵانی ھەڵبژێردرا بۆ ڕاھێنان دژی پێکھاتەی یەکەم لە جامی جیھانی فیفا ٢٠١٨. لە کانوونی یەکەمدا، ئەڵڤارێز ھەڵبژێردرا بۆ جامی ئەمریکای باشووری خوار ٢٠ ساڵانی ٢٠١٩. لە مانگی ئایاری ٢٠١٩دا لەلایەن فێرناندۆ باتێستا بانگھێشت کرا بۆ جامی جیھانی خوار ٢٠ ساڵانی فیفا لە ئایاری ٢٠١٩. چوار یاری و یەک گۆڵ، بەرامبەر ئەفریقای باشوور، گەیشتنە پۆڵەندا. دوای ئەوە باتێستا ئەڵڤارێزی بانگکرد بۆ ھەڵبژاردەی خوار ٢٣ ساڵان لە مانگی ئەیلوولی داھاتوودا، کە پێش ھەڵبژاردنی بوو بۆ پاڵەوانێتی پێش ئۆڵۆمپیادی کۆنمیبۆل لە ساڵی ٢٠٢٠، کە ئەرژەنتین بردییەوە، ئەڵڤارێز یەک گۆڵی تۆمارکرد (لە بەرامبەر ڤەنزوێلا) لە حەوت یاری.
ئەڵڤارێز یەکەمین یاری خۆی بۆ پێکھاتەی یەکەمی ئەرژەنتین ئەنجامدا لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١، لە پاڵاوتنی جامی جیھانی بەرامبەر چیلی. لە خولەکی ٦٢ دا لە جێگەی ئەنخێل دی ماریا ھاتە یاریگاوە. لە ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٢، یەکەم گۆڵی نێوەدەوڵەتی تۆمارکرد لە یارییەکدا بەرامبەر بوون ١–١ بەرامبەر ئیکوادۆر.
یانە
<references group="lower-alpha" responsive="1"/>
ڕێزلێنان
تاکەکەسی
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئارجەنتینی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەرژەنتینی پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
دوورشاروکین
دوورشاروکین یا دوورشاروخین (بە عەرەبی: دور شروکین، سوریانی: ܕܘܪ ܫܪܘ ܘܟܢ) پایتەختی ئاشوور بووە لە سەردەمی سەرگۆنی دووەمی ئاشووردا. خۆرساباد گوندێکە لە باکووری عێراق و ١٥ کم لە باکووری ڕۆژھەڵاتی مووسڵەوە دوورە، و گوندێکی مۆدێرنە لە پارێزگای نەینەوا لە دەشتی نەینەوا لە باشووری کوردستان لە عێراق. شارە گەورەکە بە تەواوی لە دەیەی پێش ٧٠٦ پێش زایین دروستکراوە. دوای مردنی چاوەڕواننەکراوی سەرگۆن لە شەڕدا، پایتەختەکە بە دووری ٢٠ کم بەرەو باشوور گواسترایەوە بۆ نەینەوا.
ھەڵگرتن (لۆژیک)
ھەڵگرتن (، ) یان دانەپاڵ (، ) زاراوەیەکی فەلسەفی و مەنتیقییە کە بریتییە لە یەکێتیی نێوان دوو شت لە دەرەوەی زەیندا کە لە ناو زەیندا لێک جیاواز و پێک بێگانەن. واتە لە دوو مانایەک کە لە زەیندان یەکیان بەوی تر وەسف بکرێ، بە ئەوەڵەکە دەڵێن دانراو یا ھەڵگر یا مەوزووع و، بە دووەمەکە دەڵێن ھەڵگیراو یا بار یا مەحموول. بە زمانێکی تر، ھەڵگیراو تایبەتمەندییەکە کە دانراو ھەڵیدەگرێ.
سەرھەڵدان
کاتێ فەیلەسووفە دێرینەکان دەستیان کرد بە تاوتوێکردنی واقیع، زۆری پێ نەچوو بۆیان دەرکەوت کە دوو بوونی سەربەخۆ و لێکجیا بەشیان کردووە: ١) تایبەتمەندییەکان و ٢) ئەو شتانەی ئەم تایبەتمەندییانەیان ھەڵگرتووە یا ئەو شتانەی ئەم تایبەتمەندییانەیان لە پاڵ دەدرێ. ئەم فەیلەسووفانە خۆیان سەرقاڵی پشکنینی کەلێنی نێوان شت و تایبەتمەندییەکانی شت کردبوو. قسەشیان ئەوە بوو کە پێوەندیی نێوان شت و تایبەتمەندییەکانی لە پێوەندیی نێوان نیھاد و گوزارە دەچێ لە ڕستەدا.
ئەرەستوو بوو کە جیاوازی نێوان دانراو (مەوزووع) و ھەڵگیراو (مەحموول) -ی بە بنەڕەتی دانا و پێی وا بوو ھەتا ڕستە یان وتەیەک نەبێ کە ھەڵگرتنی تایبەتمەندییەک لەلایەن شتێکەوە بدرکێنێ، ناشێ قسە لە ڕاستی بکرێت.
دوورشاروکین
لەناوبردن لەلایەن داعشەوە
بەپێی زانیارییەکان لە ٨ی ئازاری ٢٠١٥دا دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام دەستی بە تاڵانکردن و ڕووخاندنی دورشاروکین کردووە، بە وتەی ئەو بەرپرسە کوردەی لە مووسڵەوە سەعید مەموزینی. وەزارەتی گەشتوگوزار و دێرینەکانی عێراق لە ھەمان ڕۆژدا لێکۆڵینەوەی پەیوەندیداریان دەستپێکرد. زۆربەی زیانەکان لە واقیعدا لەلایەن ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردەوە بووە کە لەکاتی شەڕکردن دژی داعشدا شوێنەکەیان بە سەربازی کردووە. تەنھا یەک تونێلی تاڵانکاری دۆزراوەتەوە.
ھەڵگرتن (لۆژیک)
سەرھەڵدان
لە بەرھەمەکانیدا، ئەفلاتوون بۆ شیکردنەوەی مەیل و ئارەزوو باسی ھەڵگرتن دەکا. ئەو لە زمانی سوقراتەوە دەڵێ ھەر جۆرە ئاکارێکی زێدەڕۆیانە و ڕادەبەزێن کە زاڵ بێ بە سەر کەسێکدا ناوی خۆی خەڵاتی ئەو کەسە دەکا، وەک بەدمەستی کە ناوی خۆی خەڵاتی بەدمەست دەکا. لێرەدا، ھەڵگرتن یا دانەپاڵ بریتییە لە کوتانی مۆری ئەم شێوە زێدەڕۆیییە بە نێوچاوانی ئەو کەسەی کە بەشداری تێدا دەکا.
فیساگۆرسییەکانیش لە ڕوونکردنەوەکانیاندا بۆ سەلماندنی ژمارە وەکوو زاتی ھەموو شتەکان سووکە ئاماژەیەکیان بە ھەڵگرتن یا دانەپاڵ کردووە. ئەوان پیان وا بوو ژمارە واقیعێکی سەربەخۆی ھەیە و جەوھەرەکان (وەک ئاگر و ئاو) زاتی ڕاستەقینەی شتەکان وەسف ناکەن، واتە شیاوی ئەوە نین وەکوو تایبەتمەندییەکی زاتی پاڵ بە شتەکانەوە بدەن (یا پیان ھەڵبگیرێن).
دوورشاروکین
پەسنی شارەکە
شارۆچکەکە بە شێوەی چوارگۆشە بوو و قەبارەکەی ١٧٥٨.٦ * ١٦٣٥ مەتر بوو. ڕووبەری داخراوەکە لە ٣ کیلۆمەتر چوارگۆشە پێکھاتبوو، واتە ٢٨٨ ھەکتار. درێژی دیوارەکان ١٦٢٨٠ یەکەی ئاشوری بوو کە بە بڕوای خودی سەرگۆن لەگەڵ بەھای ژمارەیی ناوەکەیدا دەگونجێت. دیوارەکانی شارەکە گەورە بوون و ١٥٧ تاوەر لایەکانی دەپاراست. حەوت دەروازە لە ھەموو لایەکەوە دەچوونە ناو شارەکەوە. ھەیوانێکی دیوارداری پەرستگا و کۆشکی شاھانەی تێدابوو. پەرستگا سەرەکییەکان تەرخانکرابوون بۆ خوداوەندەکانی (نابو و شەماش و سین و عەداد و نینگال و نینورتا) مەزارگەی بچووکتریان ھەبوو. ھەروەھا تاوەرێکی پەرستگا بە ناوی زیگورات دروست کرا. کۆمەڵگەی کۆشکەکە لەسەر دیواری باکووری شارەکە کەوتبوو. لە دەرگای چوونە ژوورەوەی کۆشکەکەدا رێڕەوێک و دەرگایەکی گەورە ھەبوو کە لە لایەکەوە خوداپارێزی شار (لاماسو) بوو. کۆشکەکە بە پەیکەر و وێنەی دیوارەکان ڕازێنرابووەوە و دەروازەکانیش بە پەیکەری شێدۆی باڵدار و گا کە کێشیان دەگەیشتە ٤٠ تۆن لە لایەنەکانەوە ڕازێنرابوو. گوایە سەرگۆن لانیکەم یەکێک لەم گا باڵدارانەی لە ڕووبارەکەدا لەدەستداوە.
ھەڵگرتن (لۆژیک)
سەرچاوەکان
پۆل:ھەبوونناسی
دوورشاروکین
پەسنی شارەکە
لە گۆشەی باشووری ڕۆژئاوای شارەکەدا قەڵایەکی لاوەکی ھەبوو، کە وەک خاڵێکی کۆنترۆڵکردن لە دژی ئاژاوەی ناوخۆیی و لەشکرکێشییە بیانییەکان بەکاردەھێنرا. جگە لە شارە گەورەکە، پارکێکی ڕاوکردنی شاھانە و باخچەیەکیش ھەبوو کە "ھەموو ڕووەکە بۆنخۆشەکانی ھاتی"ی تێدابوو و دارەکانی میوەی ھەموو شاخێک"، "تۆمارێکی دەسەڵات و فەتح"، وەک ڕۆبن لەین فۆکس تێبینی کردووە. لە نامە باس لە جووڵەی ھەزاران داری میوەی گەنج و بەھێ و بادەم و سێو و دەوەن دەکات.
"لەسەر کەناڵی ناوەندی باخچەی سارگۆن کۆشکێکی چێژبەخشی ستوونی وەستابوو کە چاوی لە دروستکردنێکی تۆپۆگرافی گەورە بوو: تەپۆڵکەیەکی باخچەی دروستکراوی مرۆڤ. ئەم تەپۆڵکە بە داری ئەرزی و سروشتی چێنراوە و لە دیمەنێکی بیانیەوە مۆدێل کراوە، شاخەکانی ئامانۆس لە باکووری سووریا، کە پاشاکانی ئاشووری زۆر سەرسام کردبوو. لە باخچە تەختە کۆشکەکانیاندا کۆپییەکی ئەو شتانەیان دروست کرد کە ڕووبەڕوویان بووەوە."
دۆزینەوە و ھەڵکۆڵینی شوێنەوار
ئەم شوێنە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٤٢ی زایینی لەلایەن کونسوڵی فەرەنسا لە موسڵ چاودێری کراوە، لەوێ بڕوا وابوو کە خورساباد ئاشووری کتێبی پیرۆزە کە تێیدا ھەڵکۆڵینەکان لە ژێر چاودێری کونسوڵی ١٨٤٤-١٨٤٢ دەستی پێکردووە، پاشان لە قۆناغەکانی دواتردا ئایکن ڤلادین بەدوایدا ھات، لەوێدا ھەڵکۆڵینەکان لە ساڵانی ١٨٥٢-١٨٥٥ بەردەوام بوو، ژمارەیەکی زۆر لەو شوێنەوارە دێرینانەی فەرەنسییەکان دۆزرانەوە لە دور شاروکین لەدەستچوون، چونکە لە دوو ڕووداوی گواستنەوەی ڕووبارەکاندا نوقم بوون.
شوێنی خورساباد لە ساڵانی ١٩٢٨-١٩٣٥ لەلایەن شوێنەوارناسانی ئەمریکی لە پەیمانگای لێکۆڵینەوەی ڕۆژھەڵات لە شیکاگۆ دووبارە ھەڵکەندرایەوە. ئۆپەراسیۆنەکە لەلایەن ئێدوارد جیرا سەرپەرشتی کرا و تیشکی خستە سەر ناوچەی کۆشکەکە. ئەو گا گەورە باڵدارە کە کێشی دەگاتە ٤٠ تۆن لە دەرەوەی ژووری تەخت دۆزرایەوە. لەو شوێنەی کە دۆزرایەوە دابەشکراوە بەسەر سێ بەشی گەورەدا، کێشی چەقۆکە بۆ یەک یەکە گەیشتە ٢٠ تۆن، بە کەشتی ڕەوانەی شیکاگۆ کرا، و ھەڵکۆڵینەکە لە ژێر چاودێری گۆردۆن لاود و ھامیلتۆن داربی تەواو بوو، ھەڵکۆڵینەکان لەسەر کۆشک و دەروازەی شار و کۆمەڵگەی پەرستگاکە بەردەوام بوو. بەو پێیەی ڕۆڵی شاروکین بۆ ماوەیەکی زۆر نیشتەجێ نەبووە، ئەو شوێنەوارانەی کە دۆزراونەتەوە تاڕادەیەک کەمن، بەڵام دۆزینەوە سەرەتاییەکان ڕۆشنایی دەخەنە سەر ھونەر و تەلارسازی ئاشووری.
شوێنەوارناسی
دور-شاروکین بە نزیکەیی چوارگۆشەیەکە کە سنوورێکی بە دیوارێکی شارەوە دیاری کراوە کە ئەستوورییەکەی ٢٤ مەترە و بناغەیەکی بەردینە کە بە حەوت دەروازەی گەورە کون کراوە. گردێک لە بەشی باکووری ڕۆژھەڵات شوێنی کۆشکی سەرگۆنی دووەم دیاری دەکات. لە کاتی دروست کردنیدا گوندی سەر ئەو شوێنە ناوی ماگانوبە بوو.
تا ساڵی ١٨٥٢ لەلایەن کونسوڵی نوێی فەرەنسا، ڤیکتۆر پلەیسەوە، ھەڵکۆڵینی شوێنەکە دەستی پێکردەوە و لە ساڵی ١٨٥٥دا بارێکی دیکەی کەلوپەلی دێرین ئامادە بوو بۆ ئەوەی بنێردرێتەوە بۆ پاریس. کەشتییەکی بارھەڵگر و چوار ڕەفت ئامادەکرابوون بۆ ھەڵگرتنی شوێنەوارەکان، بەڵام تەنانەت ئەم ھەوڵە بەرچاوەش بەھۆی ژمارەی زۆری ئەو شتانەی کە دەبوو بگوازرێنەوە، سەرکوت کرا. سەرەڕای ئەوەش، دوای ماوەیەکی کەم لە گەیشتنی کاروانەکە بۆ بەغدا، پلاس بانگھێشتی پۆستە نوێیەکەی کونسوڵگەرییەکەی لە مۆڵداڤیا کرا بەھۆی شەڕی قرم کە بەردەوام بوو، و ناچار بوو بارەکە ڕادەستی مامۆستایەکی قوتابخانەی فەرەنسی بکات.
کاتێک کاروانەکە گەیشتە ئەلقورنە(قورنە) لەلایەن چەتەی دەریایی ناوخۆییەوە بە سەرۆکایەتی شێخ ئەبو سەعد ھێرشی کرایە سەر، کە کردەوەکانیان کەشتییە سەرەکییە بارھەڵگرەکەی نوقم کرد و دوای ماوەیەکی کەم چوار ڕەفتەکە بە زۆر کەوتە سەر زەوی. تەواوی بارەکە نزیکەی بە تەواوی لەدەستچوو و تەنھا ٢٨ سندوق لە زیاتر لە ٢٠٠ سندوق لە کۆتاییدا گەیشتنە مۆزەخانەی لۆڤەر لە پاریس. ھەوڵەکانی دواتر بۆ وەرگرتنەوەی شوێنەوارە ونبووەکان، لەنێویاندا گەشتێکی ژاپۆنی لە ساڵی ١٩٧١-٢٠٢٠، تا ڕادەیەکی زۆر سەرکەوتوو نەبوون.
سەرچاوەکان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەمی پ.ز
١٧٩٣
ساڵی ١٧٩٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٩٣
تەکباسان
تەکباسان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تەکباسان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ماملێسی و لە باشوور لەگەڵ گوندی تلیان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کۆزەبۆرە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاوبارە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شارستانی سەلاسی باوەجانی
شارستانی سەلاسی باوەجانی، لە دابەشکاریی وڵاتی ئێراندا، یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کرماشانە. ناوەندی ئەم شارستانە تازاوایە و لە دوو ناوچە پێکھاتووە: خەڵکی دانیشتوی ئەم ناوچەیە (باوەجانی) لە سەردەمی شەڕی نێوان عوسمانی و سەفەوی ئێران کۆچ دراون بۆ ئەم ناوچەیە لە کوردستانی تورکیاوە بە دەستی عوسمانیەکان.(ALVAND. ZIAYEE) > بە پێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستان(قەزا)یە ٣٨، ٤٧٥ کەس بووە. ناوچەی ئەزگڵە و گوندەکای گەرمەسێری عەشیرەتی قوبادی جافن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانی سەلاسی باوەجانی پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کرماشان
قامیشلۆ
قامیشلۆ شارێکی نوێیە کە ساڵی ١٩٢٦ لە لایەن ئەندازیارێکی فەڕانسەییەوە ئاوادان کراوە. ئێستاکە نزیکەی ٥٠٠،٠٠٠ کەسی لێ نیشتەجێن کە ٧٠ لە سەدیان کوردن.
ماسکوە
ماسکوە شارۆچکەیەکی شارستانی ھەمەدانیە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٧٩٨٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
شیتخەرو
شیتخەرو شارۆچکەیەکی شارستانی ئیشکاشیمە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٤٨٦٢ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
وڵانە
وڵانە (Willane، ) دێیەکە لە گوندستانی کۆساڵان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی وڵانە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٢٦١ کەس لە ٥٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
دیێنۆجێست
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە دیێنۆجێست، لەژێر ناوی بازرگانی ( Visanne ڤیسانێ) دەفرۆشرێت لەنێوان ئەوانی تر، دەرمانێکی پرۆجستینە کە بەکارھاتووە بۆ کۆنتڕۆلی دووگیانی لە چارەسەری حاڵەتی (endometriosis)      ھەروەھا بۆ چارەسەری سووری مانگانەش بەکارھاتووە وە بۆ چارەسەری سەر سوڕی مانگانەی سەخت  دەرمانەکە بەتەنھا و لەگەل تێکەلی ئیسترۆجینیش بەردەستە وە لە ڕێگەی دەمەوە بەکاردێت کاریگەریە لاوەکیەکانی بریتیە لە  سەرئێشە ، دڵ تێکەلھاتن، ئازاری مەمک، خەمۆکی، زیپکە، لە نێوان ئەوانی تر دەرمانەکە پرۆجێستۆجینە وە چالاکاری (وەرگرەکانی پڕۆجێستۆجینە) کە ئامانج دەخاتە سەر پڕۆجێسترۆن پڕۆجێستۆجینێکی بێ ھاوتایە بە کاریگەریەکی بەھێز لە مناڵدان دەرمانەکە ھەندێک چالاکی دژە ئەندرۆجینی ھەیە کە لەوانەیە یارمەتی باشبوونی حاڵەتی (  ئەندرۆجینی زاڵبوو ) بدات لە جەستەدا وەکوو زیپکە، ھیچ چالاکیەکی تری ھۆرمۆنی نیە
نێکسس ٧ (٢٠١٣)
250px|بێچوارچێوە|چەپ 250px|وێنۆک|ڕووی پێشەوەی نێکسس ٧
دیێنۆجێست
دیێنۆجێست لە ١٩٧٩ دۆزرایەوە وە ناسێنرا بۆ بەکارھێنانی لە پزیشکیدا لە ١٩٩٥  پێکھاتە زیادکراوەکانی تری دیێنۆجێست لەنێوان ٢٠٠٧ و ٢٠١٠ پەسەند کرا ھەنێک جار بە "نەوەی-چوارەم" ی پڕۆجستین باسی دەکرێ  دەرمانەکە بە فراوانی لە جیھان بەردەستە و دەفرۆشرێ
سەرچاوەکان
پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:براندەکانی بایر پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان
نێکسس ٧ (٢٠١٣)
سەرچاوە
پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:تاتەبژمێرەکانی گووگڵ پۆل:تاتەبژمێری ٢٠١٣ پۆل:گووگڵ نێکسس
بڕیارنامەی ٣٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٨ی ئابی ١٩٧٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەندامێتیی مۆزامبیک. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٣٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥ پۆل:مۆزامبیک لە ١٩٧٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مۆزامبیک پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
پیتەر زومتۆر
پێتێر زومتۆر (بە ئینگلیسی: Peter Zumthor)، لەدایکبووی ٢٦ی نیسانی ١٩٤٣، تەلارسازی سویسییە.
پێتێر زومتۆر ساڵی ٢٠٠٩ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:نژیاروانانی سویسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
ڕەنگینە
گلێنکە بەشێکە ناسک و گردۆڵ لە چاوە کە ئەرکی تەنگ و فش کردنی بیبیلەی لە ئەستۆیە، بە ئەم کارە گلێنکە، ئەندازەی نووری تێپەڕیو بۆ نێو چاو کۆنتڕۆڵ دەکات. زۆرجار بە ڕەنگی گلێنکە، ڕەنگی چاو دەگوترێت.
ژاک پیەر بریسۆ
ژاک پیەر بریسۆ نووسەر و قاضیی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزەرانی فەڕەنسی پۆل:مردووانی ١٧٩٥ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٤ پۆل:مردووانی ١٧٩٣ پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
١٧٩٤
ساڵی ١٧٩٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٩٤
1751 – 1800
کریستینا فێرناندێز دێ کیرشنێر
thumb|کریستینا فێرناندێز لە ساڵی ٢٠١٠ لە نووسینگەکەی خۆی کریستینا ئیلیزابێس فێرناندێز دی کریچنەر (Cristina Fernández؛ لەدایکبووی ١٩ی شوباتی ١٩٥٣ لە بۆینس ئایرس، ئارجەنتین) ناسراوە بە کریستینا فێرناندێز یان کریستینا کریچنەر، لە ٢٠٠٧ەوە تاکوو ئێستا ئەو سەرۆکی وڵاتی ئارجەنتینە و پارێزەریش بووە و لە ساڵی ١٩٧٥ ژیانی ھاوسەری لەگەڵ سەرۆکی پێشووی ئارجەنتین پێکھێناوە کەناوی نیستۆر کریچنەر بوو کە نیستۆر لە ساڵی ٢٠١٠ کۆچی دوایی کرد، کریستینا تاکوو ئێستا لە دوو ھەڵبژاردن براوە بووە ئەوانیش لەھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠٧ و ٢٠١١ بوو.١ی ئەیلوول ٢٠٢٢ لە ھەولێکی تیرۆرکردن لەلایەن کەسێکی بەڕازیلی دانیشتووی ئەرجەنتین ڕزگاری بوو.
سەرچاوەکان
* پۆل:ئافرەتە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمە سەرۆکەکان پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئارجەنتین پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣ پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم
شارستانی سەرپێڵی زەھاو
شارستانی سەرپێڵی زەھاو، لە دابەشکاریی وڵاتیی ئێراندا، یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کرماشانە. ناوەندی ئەم شارستانە سەرپێڵی زەھاوە و لە یەک ناوچە پێکھاتووە:
بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە ٨٥،٦١٦ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانی سەرپێڵی زەھاو پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کرماشان
بڕیارنامەی ٣٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٧٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەندامێتیی پاپوا گینێی نوێ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٤١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
١٧٩٥
ساڵی ١٧٩٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٩٥
1751 – 1800
بڕیارنامەی ٣٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەندامێتیی دوورگەکانی قەمەر. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٤٨‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥ پۆل:مێژووی دوورگەکانی قەمەر پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
خەڵکی ماسای
230px|وێنۆک|چەپ|چەند پیاوی ماسای لە کاتی دانسی ماسایی ماسای یان ماسایی دەستەیەکن لە خەڵکی دانیشتووی کیشوەری ئافریقا کە لە کینیا و باکووری تانزانیا دەژین. خەڵکی ماسای بە زمانی "ما" قسە دەکەن. لە ئێستادا بە پێی سەژمێری ساڵی ٢٠٠٩ی زایینی وڵاتی کینیا، نزیکی ٩٠٠،٠٠٠ کەس خۆیان بە ماسای ناساندوە. ماسایەکان زۆرتر بە ھۆی شێوازی تایبەتی جل و بەرگ و چاندەکەیانەوە (بە فارسی: فرھنگ) ناسراون. 230px|وێنۆک|چەپ|ئاڵای ماسای
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەفریقا
شارستانی داڵاھۆ
شارستانی داڵاھۆ، لە دابەشکاریی وڵاتیی ئێراندا، یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کرماشانە. ناوەندی ئەم شارستانە کرندە و لە یەک ناوچە پێکھاتووە:
بە پێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە ٣٩،٨٣٧ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانی داڵاھۆ پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کرماشان
حەسکیف
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای باتمان پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای باتمان پۆل:ژێرخان
دەرەکێ
دەرەکێ (Derekê، ) دێیەکە لە گوندستانی کۆساڵان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی دەرەکێ بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ١٧٩٤ کەس لە ٤٢٥ بنەماڵەدا بووە.
گوندی دەرەکێ لە نێوان کێوەکانی سەکۆ، عەبداڵان تەتە، ئەسوون، داڵانی و زەڕەوە ھەڵکەوتووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
برەنگ
برەنگ شارۆچکەیەکی شارستانی ئیشکاشیمە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٥١٥٢ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
ھەستەوەری پێوانەی ھەوای ڕۆشتوو
ھەستەوەری پێوانەی ھەوای ڕۆشتوو، بە (MAF) دەناسرێت ، یەم ھەستەوەرە بەکار دێت بۆ دۆزینەوەی ڕێژەی ڕۆچوونی ھەوا بۆ ناو ژووەی تەقینەوە لەناو بزوێنەر.
زانیاری دەربارەی ڕێژەی ھەیە زۆر پێویستە بۆ بەشی کۆنتڕۆڵی بزوێنەر (ECU) بۆ باڵانس ڕاگرتنی ڕێژەی ھەوا لەناو ھەر سلیندەرێکدا،وا ھەوای چڕی گۆڕاو بە گۆڕانی پلەی گەرمی و پەستان دەردەکات،
لەکاتی کارپێکردنی ئۆتۆمبێلدا بڕی چڕی ھەوا لەگەڵ پلەی گەرمی بڵاوبەھەموو لەیەکی سلیندەردا لەیاستێکی بەرزدایە بۆ دروست کردنی ھێزی بزوێنەر، واتە دەتوانین بڵێن ھەستەوەری پێوانەی ڕێژەی ھەوا زۆر گرینگە بۆ بزوێنەر بۆ ئەوەی بڕی پێویست دابەشبکرێت بەسەر دلیندەرەکاندا.
ئێمە لێرەدا بەتەواوتی باسی ھەستەوەرەکەمان دەکەین کە لە ئۆتۆمبێلدا لە دوو جۆرپێک دێت
جۆرێکیان (ڤان میتەر) وە جۆرەکەی تر (وایەری گەرم) ھەردووکیان کار دەکەن بۆ پێوانە کردنی ڕێژەی ھەوا لە بۆ ناو بزوێنەر،ھەرەوەھا زانیاریەکان دەنێرێت بۆ سیستەمی کۆنترۆڵی بزوێنەرەکەمان و پاشان ھەڵدەستێت بە کۆنتڕۆڵکردنی ڕێژەی ھەوا لەسلیندەرەکەمان.
ھەردووکیان بەزۆری لەگەڵ پڕژێنەری سوتەمەنی کارەبای کاردەکەن (electronic fuel injection)
(EFI)،ھەردووھەستەوەرەکە بەشێوازێک داڕشتراوە یان دیزاین کراوە کە (٠.٠بۆ٥.٠)ڤۆڵت بنێرێت بۆ (ECU)،
دەتوانین ھەستەوەری (MAF) بەکار بھێنین بەپەیوەندی بەستن لەگەڵ ھەستەوەری ئۆکسجین
لەنجامدە ئێمە دەتوانین بە شێوازێکی زۆر ورد کۆنتڕۆڵی ڕێژەی ھەوا و سوتەمەنتی بزوێنەربکەین ،
Moving vane meter
کار کردنی زمانەکە لەرێگەی کارەباوەیە کە ئەوەش کۆنتڕۆڵ دەکرێت لەلایەن سیستەمی کۆنتڕۆڵی مەکینەکەوە.
ھەندێک لە ھەستەوەرەکان لەبەشی سەرەوەی زمانەکە بڕغوو بەکار دەھێنێت بۆ کردنەوەو داخستن .ئەم بڕغووە کۆنتۆڵی ئاوێیتە کئمیایەکانی ژوری تەقینەوەکە دەکات ،بە زیاد کردن یان کەم کردنەوەی ھەوای ناو ژووری تەقینەوەکە. وە خۆمان دەتوانین بە شێوازی دەستی کۆنتڕۆڵی بکەین ئەویش دەتوانین بڕغۆکە بەلای راستدا ببەین بۆ زیاد کردن و بە لای چەپدا بیبەین بۆ کەم کردن.
ئەو کاری گەریانەی ڤان میتەر ھەیەتی
١.دیاری کردنی ڕێژەی ڕۆچونی ھەوا بۆ بزوێنەر
٢.کارکردن بە ھەردوو سیستەمی میکانیکی و کارەبای
٣.دیاری کردنی شوێنی گونجاە بەبێ گەڕانەوە بۆ بزوێنەر
٤.ھەنێك جۆری دیزاینی ھەیە کە بەکار دێت لە کۆنتڕۆڵ کردنی ڕێژەی بەنزیندا
Hot wire sensor (MAF
جۆری دووەم لە ھەستەوەری ڕێژەی ھەوا کەھەمانە پێی دەوترێت (Hot wire sensor)
دووبارە ھەستەوەرەکە سارد دەبێتەوەو و ئامادەیە بۆ کارکردنێکی تر,گۆرینی تەزوو زیاد و کەم دەکات و ڕاستەوانە دەگۆڕێت لەگەڵ ڕێژەی ڕۆچونی ھەوا.
ئەگەر چڕی ھەوا زیاد بکات ئەوا دەبێتە ھۆی زیاد بوونی پپلەی گەرمی و پەساتان بەڵام قەبارەکەی بەنەگۆڕی دەمێنێتەوە.
پۆل:بارستە
سپەیس ئێکس دراگۆن ٢
وێنۆک|دەستەی دراگۆن کە نێزیکە لە وێستگەت بۆشایی نێونەتەوەیی لە ئازاری ٢٠١٩
دراگۆن ٢ (بە ئینگلیزی: SpaceX Dragon 2) پۆلێکە لە کەشتی بۆشایی کە شایەنی دووبارە بەکارھینانەوەی ھەیە، ئەو کەشتییە بۆشایییەش دروستدەکرێ لەلایەن کۆمپانیای سپەیس ئێکس، کەشتییەکە لەلایەن مووشەکی فاڵکۆن ٩ بلۆک ٥ەوە ھەڵدەگیرێ و دەنێردرێتە بۆشایی، گەڕانەوەشی دەنیشێتەوە بە پەڕەشووتێک لەسەر ڕووی ئاو، ئەو کەشتییە دەبێتە دوو بەش: ١: کڕێو دراگۆن، کەشتییەکە دەتوانێت ٧ کەشتیوان ھەڵبگرێت و بچێتە بۆشایی ئاسمان ٢: کارجۆ دراگۆن، کەشتییەکە نوێکراوەیە و جێگرەوەی کەشتی دراگۆنی ڕەسەنە.
یەکەمین نێرداوی کەشتی دراگۆن٢ کە مرۆڤیشی ھەڵگرتبوو ناونرا (دەستەی دراگۆن دیمۆ ٢) لە ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٠ پاشان، ئەو چالاکییەش یەکەمین ناردنی مرۆڤ بوو لۆ بۆشایی ئاسمان لە ئاسمانی وڵاتی ئەمریکا پاشی ٩ ساڵ، کۆمپانیایی سپەیس ئێکس بووە یەکەمین کۆمپانیا کە بتوانێت کەشتیوانان بباتە بۆشایی.
چالاکی دیمۆ ٢
لە ١٧ی نیسانی ٢٠٢٠ بەڕێوبەری ناسا جیم بریدینستاین ڕای گەیاند: بەپێی میکانیزمی ناردنی مرۆڤ لۆ وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی لە ئەرکی (دیمۆ٢) بە کەشتی بۆشایی دراگۆن لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠ دووبارە ئەمریکا ھەر یەک لە کەشتیوانان (بۆب بێنکن و دۆگلاس ھێرلی) دەنێرتە وێستگەکە، ئەوەش دەبتە یەکەم چالاکی ناردنی مرۆڤ لۆ وێستگەی بۆشایی نێودەوڵەتی لە خاکی ئەمریکاوە پاشی چالاکی ئێس تی ئێس ١٣٥ لە ساڵی ٢٠١١، پاشان ڕێکەوتی ناردنەکە گواسترایەوە لۆ ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٠ بە ھۆکاری نالەباری کەش و ھەوا، لە ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٠ لە کاژێر ١٩:٢٢ بە کاتی جیھانی کەشتییەکە نێردرا و لە ٣١ی ئایاری ٢٠٢٠ لە کاژێر ١٤:٢٧ بە کاتی جیھانی گەیشتە وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی، پاش ئەنجامدانی ئەرکەکە بە سەرکەوتووی لە ناو وێستگە لە ٢ی ئابی ٢٠٢٠ کەشتی بۆشایی دراگۆن دیمۆ٢ لە وێستگەت بۆشایی جیابوویەوە و بە سەرکەوتووی نیشتەوە لەسەر ڕووی زەریا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گەردوون پۆل:دراگۆن ٢ پۆل:سپەیس ئێکس
سەرکەڵەک
سەرکەڵەک یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی تەقتەق لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
دانیشتوان
بە پێی سەرژمێری ناوخۆیی ناحیەی تەقتەق، لە ساڵی ٢٠١٣دا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە پێکھاتووە لە (٦٥٠) کەس و (١٧٢) خێزان. - [ ]
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
١٧٩٦
ساڵی ١٧٩٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٩٦
نێکسس ١٠
250px|بێچوارچێوە|چەپ 250px|وێنۆک|نێکسس ١٠
نێکسس ١٠ (بە ئینگلیزی: Nexus 10)، تاتەبژمێرێکی ئەندرۆیدە بەرهەمهێنراوە لەلایەن هەردوو کۆمپانیای گووگڵ و سامسۆنگ. ئەم تاتەبژمێرە بڵاوکراوەتەوە لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ بۆ وڵاتانی ئوسترالیا و کەنەدا و فەڕەنسا و ئاڵمانیا و ئیسپانیا و شانشینی یەکگرتوو و ویلایەتە یەکگرتووەکان، دوایی لە ٥ی شوباتی ٢٠١٣ بۆ ژاپۆن.
سەرچاوە
پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:تاتەبژمێرەکانی گووگڵ پۆل:تاتەبژمێری ٢٠١٢ پۆل:گووگڵ نێکسس
نۆرجێستریل
وێنۆک|لێڤۆ نۆرجێستریل، لە ڕێگەی (bkchem, inkscape) و دروستکراوە نۆرجێستریل، لەژێر ناوی بازرگانی (Ovral ئۆڤراڵ) دەفرۆشرێت لەنێوان ئەوانی تر، دەرمانێکی پرۆجستینە کە بۆ چارەسەری کۆنتڕۆلی ھۆرمۆنی بەکارھاتووە   بەتەنھا و لەگەڵ تێکەلەی ئیسترۆجینیش بەردەستە لەڕێگەی دەمەوە بەکاردێت  کاریگەرییە لاوەکییەکانی بریتییە لە سەرئێشە، دڵ تێکەلھاتن، ئازاری مەمک، زیپکە، سووڕانی میزاج، زیادبوونی گەشەی موو، وێنۆک|پێکھاتەی کیمیایی، دیکسترۆ نۆرجیستریل
کازوویۆ سێجیما
کازوویۆ سێجیما (بە ئینگلیسی: Kazuyo Sejima، بە ژاپۆنی:妹島 和世)، (لەدایکبووی ساڵی ١٩٥٦)، تەلارسازێکی ژاپۆنییە.
نۆرجێستریل
سەرچاوەکان
پۆل:کیتۆنەکان پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:ئیسترەینەکان
کازوویۆ سێجیما
کازوویۆ سێجیما ساڵی ٢٠١٠ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:نژیاروانانی ژاپۆنی پۆل:نژیاروانانی ژن پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
تەوەکەڵی بچوک
تەوەکەڵی بچوک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کیھۆکو
کیھۆکو ((紀北町, کیھۆکو-چۆ) شارۆچکەیەکە لە پارێزگای میێ، لە ژاپۆن، لەوەتەی ١ی ئابی ٢٠٢١وە ڕیژەی دانیشتووانی شارۆچکەکە بە ١٥،٠٧٧ خەملێنراوە، کۆی گشتی ڕووبەری شارەکە بە ٢٥٧٬٠١ کیلۆمەتر چوارگۆشە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی پارێزگای میێ
قوزلوی خواروو
قوزلوی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەرداوڕۆ، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
قوزلوی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تازەکەند و لە باشوور لەگەڵ گوندی چەپو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قوزلوی سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کوسە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئۆکتیەبر
ئاکتیەبر شارۆچکەیەکی شارستانی جامیە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٢١٤٢ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پارێزگای خەتلان
١٧٩٧
ساڵی ١٧٩٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٩٧
1751 – 1800
ڕیوئێ نیشیزاوا
ریو نیشیزاوا (بە ئینگلیسی: Ryue Nishizawa، بە ژاپۆنی:西沢 立衛)، (لەدایکبووی ساڵی ١٩٦٦)، تەلارسازێکی ژاپۆنییە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:نژیاروانانی ژاپۆنی پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
کۆنستانتین فرانسوا شاسبێف، کۆمت دو ڤۆلنێ
کۆنستانتین فرانسوا شاسبێف، کۆمت دو ڤۆلنێ فەیلەسووفی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٩یەم پۆل:مێژووناسانی فەڕەنسی پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٧ پۆل:مردووانی ١٨٢٠
ھەجمنە
ھەجمنە (Hecimne، ) دێیەکە لە گوندستانی کۆساڵان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی ھەجمنە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ١٢٤١ کەس لە ٣٢٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
بڕیارنامەی ٣٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٥٠‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
کەلا
230px|وێنۆک|چەپ|کەللا لە جنسگەلی جۆراوجۆر کەلا، کەللا یان ھەڵمات گۆیەکی بچووکە کە دەکرێت لە شووشە، پۆڵا، پلاستیک، یان ماددەی دیکە دروست کرابێت. کەلا بەزۆری بۆ گەمە بەکار دێت. کەلایێن (یان ھەڵماتێن، حەوەلێن) ناوی یەکێک لەو گەمانەیە بە کەلا دەکرێت. گەمەی تریش وەک ماخێن و مێشانی پێدەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:تۆپەکان (یاری) پۆل:یاریی سکوید پۆل:کایەکانی مناڵان
١٧٩٨
ساڵی ١٧٩٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٩٨
1751 – 1800
پارچەھێڵ
وێنۆک|300px|چەپ|پێناسەی ئەندازەییی پارچەھێڵێک لە ئەندازەدا، پارچەھێڵ لەتێک لە ھێڵە کە لە لایەن دوو خاڵی جیاوازەوە سنووردار کرابێتەوە و خاوەنی گشت ئەو خاڵانەی سەر ھێڵەکە بێ کە دەکەونە نێوان دوو خاڵی کۆتایییەکەیەوە. بە زمانێکی تر، پارچەھێڵ ئەو ڕاستەھێڵەیە کە دەبێتە بەستەرێک بۆ پێکگەیاندنی دوو دانە خاڵ و لەو دوو خاڵە تێناپەڕێ. وەکوو نموونە، ھەر یەک لە لاکانی سێگۆشە پارچەھێڵن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:جەبری ھێڵی پۆل:ئەندازەی سەرەتایی
زانگ
زانگ شارۆچکەیەکی شارستانی ئیشکاشیمە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٤٨٦٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
دوورگەکانی دەریای کۆڕاڵ
دوورگەکانی دەریای شیلان بریتین لە گرووپێک لە دوورگەی بچووک و گەرمەسێری وڵاتی ئوسترالیا کە بۆ نیشتەجێبوون نابن و لە باکووری ڕۆژهەڵاتی کوینزلەندن. تەنیا دوورگەیەک کە بۆ نیشتەجێبوون دەبێ دوورگەی ویلیسە. ئەم ناوچەیە ٧٨٠٫٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە کە لە ڕۆژهەڵات و باشوورەوە و لە کەنارەکانی تەپکەی کریت بارێر و تەپکەکانی هێراڵدز بیکێن ئۆسپری و گروۆی ویلیس و پازدە کۆمەڵە دوورگەی تریش دەگرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:دوورگەکانی شیلان پۆل:ویلایەتەکان، دامەزرانی ١٩٦٩ پۆل:ویلایەتەکانی ئوسترالیا پۆل:دەریای شیلان پۆل:دوورگەکانی ئۆسترالیا
ڕووتەخت
وێنۆک|چەپ|دوو ڕووتەختی یەکتربڕ لە واڵاییی ٣-ڕەھەندیدا لە بیرکاریدا ڕووتەخت یان ڕاستەڕوو ڕوویەکی ٢-ڕەھەندی و تەختە کە بێبڕانەوە گەورەیە و ئەستووریی سیفرە. مەبەست لەوەی کە دەوترێ «بێبڕانەوە گەورەیە» ئەوەیە کە لەسەر یەک دانە ڕووتەخت ھەرچی بچیتە پێشەوە ھەرگیز ناگەی بە لێوارەکانی.
ڕووتەختەکان خاوەنی دوو ڕەھەندن: درێژایی و پانایی. بەڵام لەبەر ئەوەی کە بێبڕانەوە گەورە و بڵاون، درێژی و پانییان شایەنی پێواندن نییە.
ھاوکێشەی ڕووتەخت
شێوەی گشتی ھاوکێشەی ڕووتەخت بریتییە لە:
لێرەدا (x,y,z) خاڵێکی دڵخواز لە ڕووتەختەکە و ھاوکۆلکەکانی C، B، A، D (پاڕامێترەکانی ڕووتەخت) ھەندێک نەگۆڕن بۆ پێناسە و دیاریکردنی تایبەتمەندییەکانی ڕووتەخت.
دووری نێوان خاڵ و ڕووتەخت
دووریی نێوان خاڵی و ڕووتەختی \pi لە ڕێگەی ئەم ھاوکێشە دەدۆزرێتەوە:
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندازەی ئیقلیدسی پۆل:ئەندازەی سەرەتایی پۆل:ڕووەکان پۆل:چەمکە ماتماتیکییەکان
ئاندرێ شێنیێ
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٢ پۆل:مردووانی ١٧٩٤
نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر
نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر (بەئینگلیزی: Graphical user interface، کورت دەکرێتەوە بە GUI) جۆرێکە لە نێوانەڕووی بەکارھێنەر کە ڕێگە بە بەکارھێنەر دەدات کە کارلێک بکات لەگەڵ ئامێرە ئەلکترۆنییەکان لەڕێگەی وێنۆچکەی گرافیکیی و نیشاندەری بینراوەوە وەک ھێماکاریی دووەمی، وەک دژێک بۆ نێوانەڕووی هێڵ-فەرمانە، کە خۆی لە فەرمانی نووسراو و نیشاندەریی نووسراودا دەبینێتەوە.
پاڵەوانییەتی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپای ٢٠١٩
پاڵەوانییەتی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپای ٢٠١٩ خولی ٣١ھەمینی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپایە. لەلایەن فیدراسۆنی تۆپی بالەی ئەورووپا لە نێوان ٢٣ی ئابەوە بۆ ٨ی ئەیلوول ڕێکخرا. بۆ یەکەم جار چوار ولات ھەنگاریا، پۆڵەندا، سلۆڤاکیا، تورکیا پێکەوە میوانداری ئەم پاڵەوانییەتییەیان کرد. ھەروەھا بۆ یەکەم جار ژمارەی ھەڵبژاردە بەشداربووەکان لە ١٦ ھەڵبژاردە بۆ ٢٤ ھەڵبژاردە زیاد کران. یاریی کۆتایی لە نێوان ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی خانمانی تورکیا و ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی خانمانی سڕبیا لە یاریگای ئەنکەرا ئەرینا لە تورکیا بەرێوەچوو. تێیدا ھەڵبژاردەی سڕبیا بە ئەنجامی ٣–٢ یارییەکەی بردەوە. بۆ دووەم لەسەر یەک و جاری سێیەم لە مێژوویدا نازناوەکەی بەدەست ھێنا. ھەڵبژاردەی خانمانی ئیتاڵیا پلەی سێیەمیان بەدەست ھێنا دوای بردنەوەی لە ھەڵبژاردەی پۆلەندا بە ئەنجامی ٣–٠.
نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر
سەرچاوەکان
پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
پاڵەوانییەتی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپای ٢٠١٩
کۆمەڵەکان
پێش پاڵەوانییەتییەکە پاڵاوتن بۆ ھەڵبژاردەکانی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپا بەرێووەچوو، بەپێی ئەو بڕیارەی درابوو ژمارەی ھەڵبژاردە بەشداربووەکان لە ١٦ بۆ ٢٤ ھەڵبژاردە زیاد کران. بەم شێوەیە بیست ھەڵبژاردە توانییان لە قۆناغی پاڵاوتن سەرکەوتن بەدەست بھێنن. ھەڵبژاردەکانی سلۆڤاکیا، تورکیا، مەجەرستان، پۆلەندا ڕاستەوخۆ سەرکەوتن بەھۆی ئەوەی وڵاتی میوانداربوون.
کۆمەڵەی A
All times are Further-eastern European Time (UTC+03:00).
کۆمەڵەی B
All times are Central European Summer Time (UTC+02:00).
شارستانی گیەڵان
شارستانی گێڵان (بە کوردیی که‌لهوری: شارستان گیەڵان بە فارسی: شهرستان گیلانغرب)، لە دابەشکاریی وڵاتیی ئێراندا، یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کرماشانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری گێڵانە و لە یەک ناوچە پێکھاتووە:
پاڵەوانییەتی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپای ٢٠١٩
کۆمەڵەی C
All times are Central European Summer Time (UTC+02:00).
شارستانی گیەڵان
بە پێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە ٦٠٦٧١ کەس بووە.
پاڵەوانییەتی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپای ٢٠١٩
کۆمەڵەی D
All times are Central European Summer Time (UTC+02:00).
شارستانی گیەڵان
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانی گیەڵان پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کرماشان
پاڵەوانییەتی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپای ٢٠١٩
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پاڵەوانییەتییەکانی تۆپی بالەی ژنانی ئەورووپا
ئەگلێپریستۆن
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە ئەگلێپریستۆن، ناوی بازرگانی (Alizine ئەلیزین) کۆدە پێشووەکانی گەشەپێدان (RU-46534, RU-534) سترۆیدێکی بەرھەمھێنراوی دژە پڕۆجێسترۆنە پەیوەندی ھەیە بە میفێپرۆیستۆن کە دەفرۆشرێ لەلایەن کۆمپانیای (Virbac) لە چەند وڵاتێکی ئەوروپی بۆ پزیشکی ئاژەلان
سەرچاوەکان
پۆل:ئیسترەینەکان پۆل:کۆلکە-سترۆیدەکان پۆل:دژە گلوکۆکۆرتیکۆیدەکان پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان پۆل:دژە پڕۆجێستۆجینەکان
دانیشتووانی کورد
کورد نەتەوەیەکی گەورەی نیشتەجێی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستن کە ژینگە سەرەکییەکەیان بە کوردستان دەناسرێت کە بە سەر وڵاتانی ئێران و ئێراق و تورکیا و سووریا بەشکراوە و لە شاخە‌کانی ئاناتۆلی ھەتا زنجیرە چیای زاگرۆس درێژ دەبێتەوە. کوردەکان لە شوێنەکانی دیکەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیش بڵاوبوونەتەوە. ئامارێکی فەرمی لەسەر ژمارەی کوردەکان نییە بەڵام بە ٤٠ ملیۆن کەس مەزەندە دەکرێت. زمانی کوردەکان لقێکە لە زمانە ھیندوئەورووپاییەکان. زۆربەی کوردەکان موسڵمانی شافعیین و ئەوەی دەمێنێتەوە موسڵمانی شیعە و یارسان و ئێزیدی و خاچپەرست و جوو و ئاشوورین.
کوردستان
بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ ڕێژەی کوردەکانی تورکیا ٥٦٪ و کوردەکانی ئێران ١٦٪ و کوردەکانی عێراق ١٥٪ و کوردەکانی سووریا ٦٪ بووە.
کورد لە تورکیا
وێنۆک|250px|کچێکی کورد لە [[پارێزگای ماردین]]
کورد لە ئێران
ژمارەی کوردەکان لە ئێراندا ٦ تا ٧ ملیۆن مەزەندە دەکرێ کە زۆرتر لە چوار پارێزگای کوردستان، ئازەربایجانی ڕۆژاوا، کرماشان و ئیلام دەژین. پارێزگاکانی خوراسان، ھەمەدان، لوڕستان، گیلان و مازەندەران و چەند پارێزگای تریش کوردی تێدایە. شا عەباسی سەفەوی لە سەدەی حەڤدەھەمدا ژمارەیەکی زۆری کوردی کورمانجی بۆ شەڕ لەگەڵ ئوزبەکەکان لە باکووری خوراسان نیشتەجێ کرد. ئاخێوەری ھەموو شێوەزارەکانی کوردی لە ئێراندا ھەن.
لە ئێراندا کوردەکان چەند جار دژ بە حکوومەتی ناوەندی شۆڕشیان کردووە. لە ١٨٨٠دا شێخ عوبەیدوڵڵا دژ بە قاجاڕەکان و سمکۆ لە ١٩٢٠ەکان شۆڕشیان کرد کە سەرکوتکران. قازی محەممەد لە ١٩٤٦ کۆماری کوردستانی لە مەھاباد ڕاگەیاند کە دوای ١١ مانگ ئەویش تێکشکا. لەدوای شۆڕشی ئیسلامیی لە ١٩٧٩دا کوردەکانی ئێران داوای خودموختارییان کرد و بۆ ماوەیەک بە ڕێبەریی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و کۆمەڵە دەسەڵاتی چەند بەشی ڕۆژھەڵاتی کوردستانیان بەدەستەوە بوو بەڵام لەدوای شەڕێکی چەکداریی چەند مانگە حکوومەتی ناوەندی دیسان دەسەڵاتی گرتەوە، ھەزاران کورد کوژران و بەندکران و ھیچ لە داخوازییەکانیان جێبەجێ نەکرا. لە یاسای کۆماری ئیسلامیی ئێراندا ھەر کەمینەیەکی زمانی و ڕەگەزی، مافی ھەیە کولتور خۆی ھەبێت و لەپاڵ فارسیدا بە زمانی خۆی پەروەردە بکرێ بەڵام ھەرگیز وانەی زمانی کوردی لە خوێندنگاکان و زانکۆکانی ئێران نەوتراوە. لە دەورەی سەرۆککۆماریی خاتەمیەوە ژمارەیەک ڕێکخراوی غەیرە دەوڵەتیی کوردی و چەند فێرگەی تاکەکەسیی کوردی پێکھاتوون. لە ئێراندا ڕۆژنامە و گۆڤاری کوردی چاپ دەکرێ بەڵام ئازادیی ڕۆژنامەگەری و ئازادیی قسەکردنیان نییە. ھیچ حیزبێکی فەرمی بە پێناسەی کوردییەوە تا ئێستا لە ئێراندا پێکنەھاتووە و ھاوکاریکردن لەگەڵ حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان کە دژ بە حکوومەتی ناوەندین سزای زیندان و سێدارەی ھەیە.
کورد لە عێراق
بەپێی ئامارێک کە لە ساڵەکانی پێش ٢٠٠٦ ـدا ئەنجام دراوە ژمارەی دانیشتوانی سێ پارێزگاکەی کوردستانی باشوور دەگاتە ٣ ملیۆن و ٧٦٨ ھەزار کەس، دانیشتوانی پارێزگای سلێمانی یەک ملیۆن و ٧١٥ ھەزار کەسە، دھۆک ٨٦٨ ەەزار و پارێزگای ھەولێریش ملیۆنێک و ٢١٣ ھەزار کەس.
بڕیارنامەی ٣٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ میسر-ئیسرائیل. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٥١‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:شەڕی یۆم کیپور
شارستانی کرماشان
وێنۆک|چەپ|300px|جێگەی شارستانی کرماشان لە [[پارێزگای کرماشاندا]] شارستانی کرماشان، لە دابەشکاریی وڵاتیی ئێراندا، یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کرماشانە. ئەم شارستانە کەوتووەتە سەر ڕۆژھەڵاتی کوردستان. ناوەندی ئەم شارستانە کرماشانە.
ناوچەکان
شارستانی کرماشان لە چووار ناوچە پێکھاتووە:
دانیشتووان
بەپێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە ١٬٠٣٠٬٩٧٨ کەس بووە کە ھەموویان کوردن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانی کرماشان پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کرماشان
تازاوای تفڵی
تازاوای تفڵی (Tazaway tifllî، ) دێیەکە لە گوندستانی کۆساڵان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی تازاوای تفڵی بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ١٧٥ کەس لە ٤٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
ئارال، جامیی تاجیکستان
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
ئێدواردۆ سۆتۆ دێ مۆرا
ئێدواردۆ سۆتۆ دێمۆرا (بە ئینگلیسی: Eduardo Souto de Moura)، لەدایکبووی ٢٥ی تەمموزی ١٩٥٢، تەلارسازی پۆرتوگاڵییە.
ئێدواردۆ سۆتۆ دێمۆرا ساڵی ٢٠١١ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر پۆل:ستافەکانی زانکۆی ھارڤارد
بنبەست
وێنۆک|بنبەستێک لە [[ئیسپانیا]] بنبەست یان ڕێگای داخراو بە شەقام یان کۆڵانێک دەگوترێت کە تەنھا لە یەک لاوە ڕیگای ھاتوچووی ھەیە و سەرەکەی دیکەی بەسراوە.
١٧٩٩
ساڵی ١٧٩٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
بنبەست
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێگەکان پۆل:جۆری ڕێگەکان
١٧٩٩
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٩٩
1751 – 1800
کەرجەوس
کەرجەوس یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای باتمان ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٢٦٫١١١ کەس بووە، کە نزیکەی ٥٫٨٨٠ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای باتمان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای باتمان
گانا لە ئۆڵۆمپیاد
گانا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٢ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا کرد، ئەوکات بە کۆلۆنیالی گۆڵد کۆست ناسرابوو. بەشداری لە ساڵی ١٩٥٦دا نەکردووە، ھەروەھا بایکۆتی ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٧٦ی کرد وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە بەشداریکردنی نیووزلەندا (بایکۆتی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ی مۆسکۆیش کرد کە ئەمریکا سەرکردایەتی کرد). گانا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٠ لە ڤانکۆڤەر بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کرد. وەرزشوانانی گانا بە گشتی پێنج میدالیای ئۆڵۆمپیادیان بەدەستھێناوە، چوار (سێ برۆنزی و یەک زیو) لە کێبڕکێی بۆکسێندا، ھەروەھا مەدالیای برۆنزی لەلایەن ھەڵبژاردەی تۆپی پێی خوار ٢٣ ساڵی گاناوە لە ساڵی ١٩٩٢دا بەدەستھێناوە. لیژنەی نیشتمانی ئۆڵۆمپیادی گانا لە ساڵی ١٩٥١ دروست کرا و لە ساڵی داھاتوودا لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە دانپێدانانی پێدرا.
محەممەد مورسی
محەممەد مورسی (؛ ، ئەی–ئێڵ–ئەی ئێڵ–سی: Muḥammad Muḥammad Mursī ʿĪsā al-ʿAyyāṭ، ؛ ٨ی ئابی ١٩٥١ – ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩) سیاسەتوانێکی میسری بوو کە وەکوو پێنجەم سەرۆک کۆماری میسر لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٢ەوە بۆ ٣ی تەممووزی ٢٠١٣ خزمەتی کرد، لەکاتێکدا جەنەڕاڵ عەبدولفەتاح ئەلسیسی لە کودەتاکەی ٢٠١٣ی میسر و دوای خۆپیشاندانەکانی حوزەیرانی ٢٠١٣ی میسرییەکان مورسیی لە ئۆفیسەکە دورخستەوە.
مورسی لە خێزانێکی ھەژاردا گەورەبووە و لە ساڵی ١٩٧٥دا کۆلێژی ئەندازیاریی لە قاھیرە تەواو کردووە و دواتریش بڕوانامەی ماستەری لە ھەمان زانکۆ بەدەستھێناوە و لە ساڵی ١٩٨٢دا بڕوانامەی دکتۆرای لە زانکۆی کالیفۆرنیا بەدەستھێناوە. لە ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩، لە بەردەوامی زیندانیکردن و دادگاییکردنەکانی لە تەمەنی ٦٧ ساڵیدا کۆچی دواییکرد.
سیاسی
لەپرۆسەی سیاسیشدا دکتۆر مورسی لەساڵی ١٩٧٧ پەیوەندی بەئیخوان موسلمینەوە کردوەو لەساڵی ١٩٩٥ پاڵێوراو دەبێت بۆ ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەو وڵاتە، بەڵام دواترو لەساڵی ٢٠٠٠ بۆ ٢٠٠٥ سەرۆکی کوتلەی ئیخوان بووە لە پەرلەمانی میسر‌و لەسەردەمی فەرمانڕەوایی موبارەکیشدا بۆ چەندین جار زیندانی کراوە، دواترینیشیان لەساڵی ٢٠٠٦ بۆ ماوەی حەوت مانگ بەندکراوە. لەساڵی ٢٠١١دەبێتە ئەندامی ئەنجومەنی شورای ئیخوان موسلمین‌و سەرۆکی پارتی ئازادی‌و دادپەروەری، محەمەد مورسی کاندیدی ئیخوان موسلمین دوای خۆپاڵاتنی بۆ پۆستی سەرۆکایەتی میسر توانی بەسەر رکابەرەکەیدا سەرکەوتن بەدەست بھێنێت ببێتە یەکەمین سەرۆکی ھەڵبژێردراوی ئیخوان‌و وەک سەرۆکی نوێ لەکۆشکی سەرۆکایەتی میسر دەستبەکار بێت.
تێبینییەکان
<references group="تێبینیی"/>
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١ پۆل:مردووانی ٢٠١٩ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی میسر پۆل:کودەتای ٢٠١٣ی میسر پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون
بڕیارنامەی ٣٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٥٢‌ەم،   پەسندکرا.