cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کالێ
ھەڵکۆڵینەکان
ھەڵکۆڵینە سەرەتاییەکان لە کالێ لەلایەن ئۆستن ھێنری لایاردەوە ئەنجامدرا، لە ساڵی ١٨٤٥ تا ١٨٤٧ و لە ساڵی ١٨٤٩ تا ١٨٥١ کاریان کرد. دوای ڕۆیشتنی لایارد، کارەکە لە ساڵی ١٨٥٣-١٨٥٤ ڕادەستی ھورمزد ڕەسام کرا و دواتر لە ساڵی ١٨٥٤-١٨٥٥ ویلیام لۆفتوس.
تیمێکی قوتابخانەی شوێنەوارناسی بەریتانی لە عێراق بە سەرۆکایەتی ماکس مالۆوان لە ساڵی ١٩٤٩ لە نەمرود دەستی بە ھەڵکەندنی کرد؛ ئەم ھەڵکۆڵینانە بووە ھۆی دۆزینەوەی ٢٤٤ نامەی نەمرود. کارەکە تا ساڵی ١٩٦٣ بەردەوام بوو و دەیڤید ئۆتس لە ساڵی ١٩٥٨ بوو بە دەرھێنەر و دواتر لە ساڵی ١٩٦٣ جولیان ئۆرچارد.
کارەکانی دواتر لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی شوێنەوارەکانی کۆماری عێراقەوە بووە (١٩٥٦، ١٩٥٩-٦٠، ١٩٦٩-٧٨ و ١٩٨٢-٩٢)، سەنتەری پۆڵەندی شوێنەوارناسی دەریای ناوەڕاست زانکۆی وارشۆ لە دەرھێنانی یانوس میوسینسکی (١٩٧٤-١٩٧٦)، پائۆلۆ فیۆرینا (١٩٨٧-١٩٨٩) لەگەڵ سەنتەری ڕیسێرش ئارکیۆلۆژی ئی سکاڤی دی تۆرینۆ کە بە شێوەیەکی سەرەکی سەرنجی لەسەر فۆرت شالمانێسەر بوو، و جۆن کورتیس (١٩٨٩). لە ساڵی ١٩٧٤ تا مردنی ناکاتی لە ساڵی ١٩٧٦ یانوس میوسینسکی بەڕێوەبەری پڕۆژەی پۆڵەندا بە مۆڵەتی تیمی ھەڵکۆڵینی عێراقی، ھەموو شوێنەکەی لەسەر فیلم بەڵگەدار کردبوو- لە فیلمی سلاید و فیلمی چاپکراوی ڕەش و سپی. ھەموو ڕیلیفێک کە لە شوێنی خۆیدا مابووەوە، ھەروەھا ئەو پارچە کەوتوو و شکاوانەی کە لە ژوورەکاندا لە سەرانسەری شوێنەکەدا دابەشکرابوون، وێنەیان گیرا. ھەروەھا میوسینسکی لەگەڵ تەلارسازەکەی پڕۆژەکەیدا، ڕیچارد پی ڕێککەوتنی کرد. سۆبۆلێڤسکی، بۆ ڕووپێوی شوێنەکە و تۆمارکردنی بە پلان و لە بەرزاییدا. لە ئەنجامدا، تەواوی پێکھاتەکانی ڕیلیف دووبارە دروستکرانەوە، بە لەبەرچاوگرتنی شوێنی گریمانەکراوی ئەو پارچە پارچەیانەی کە لە سەرانسەری جیھاندا بڵاوبوونەتەوە.
لە ھەڵکۆڵینەکاندا باس-ڕێلیف و عاج و پەیکەری سەرنجڕاکێش دەرکەوت. پەیکەرێکی ئاشورناسیرپاڵی دووەم لە دۆخێکی نایابی پاراستندا دۆزرایەوە، ھەروەھا شێرە باڵدارە گەورەکانی سەر پیاو کە کێشیان ١٠ تۆن کورت (٩٫١ تۆن) بۆ ٣٠ تۆن کورت (٢٧ تۆن) بوو کە ھەریەکەیان پاسەوانی دەرگای کۆشکەکەیان دەکرد. ژمارەیەکی زۆر لە نووسراوەکان کە باس لە پاشا ئاشورناسیرپاڵی دووەم دەکەن وردەکاری زیاتر لەبارەی ئەو و سەردەمی حوکمڕانییەکەیەوە دەخەنە ڕوو لەوەی کە بۆ ھەر فەرمانڕەوایەکی دیکەی ئەم سەردەمە ناسراون. کۆشکەکانی ئاشورناسیرپاڵی دووەم و شەلمانێسەری سێیەم و تیگلات-پیلێسەر سێیەم جێگیرکراون. ھەروەھا بەشێک لە شوێنەکە وەک پەرستگای نینورتا و ئێنلیل دەستنیشان کراوە، بینایەک کە بۆ نەبو، خوداوەندی نووسین و ھونەر دیاری کراوە، ھەروەھا وەک قەڵایەکی بەرفراوان.
لە ساڵی ١٩٨٨ دا، وەزارەتی دێرینەکانی عێراق چوار گۆڕی شاژنەکانی لەو شوێنە دۆزیەوە.
کارە ھونەریەکان
کالێ یەکێک بووە لە سەرچاوە سەرەکییەکانی پەیکەرسازی ئاشوورییەکان، لەنێویاندا نەخشەی بارزی بەناوبانگی کۆشکەکەیە. لایارد زیاتر لە نیو دەیان جووت کەسایەتی گەورەی پاسەوانی دۆزیەوە کە پاسەوانی دەروازە و دەرگاکانی کۆشکیان دەکرد. ئەمانە بریتین لە لاماسو، پەیکەرێک کە سەری مرۆڤی نێرە، جەستەی شێر یان گا و باڵە. سەریان لە دەوریدا نەخشێنراوە، بەڵام جەستەی نەخشەی بارزە. کێشیان دەگاتە ٢٧ تۆن (٣٠ تۆن کورت). لە ساڵی ١٨٤٧ لایارد دوو لە زەبەلاحەکانی ھێنا کە کێشی ھەریەکەیان ٩ تۆن(١٠ تۆن کورت) بوو کە شێرێک و یەک گایان تێدابوو بۆ لەندەن. دوای ١٨ مانگ و چەندین کارەساتی نزیک سەرکەوتوو بوو لە ھێنانیان بۆ مۆزەخانەی بەریتانی. ئەمەش بریتی بوو لە بارکردنیان لەسەر عەرەبانەیەکی تایەیی. بە سیستەمێکی ئاڵۆزی پولی و نوێڵ کە لەلایەن دەیان پیاوەوە کاریان دەکرد، دابەزێنران. عەرەبانەکە لەلایەن ٣٠٠ کەسەوە ڕاکێشرابوو. سەرەتا ھەوڵیدا عەرەبانەکە بە تیمێکی گامێشەوە ببەستێتەوە و وایان لێبکات بیکێشن. ھەرچەندە گامێشەکە رەتیکردەوە بجوڵێت. پاشان باریان دەکرایە سەر کەشتییەک کە پێویستی بە ٦٠٠ پێستی بزن و پێستی مەڕ بوو بۆ ئەوەی لە ئاودا بمێنێتەوە. دوای گەیشتنیان بە لەندەن ڕێڕەوێک دروستکرا بۆ ئەوەی بە ڕۆلەرەکان بە پلیکانەکاندا ڕایانبکێشێت و بچنە ناو مۆزەخانەکەوە.
پەیکەری ئاشورناسیرپاڵی دووەم، ستێلای شەمشی-عەدادی پێنجەم و ستێلای ئاشورناسیرپاڵی دووەم پەیکەری گەورەن کە وێنەی ئەم پاشایان لەسەرە، ھەموویان لەلایەن لایارد و شوێنەوارناسی بەریتانی ھورمزد ڕەسامەوە بۆ مۆزەخانەی بەریتانیا مسۆگەر کراون. ھەروەھا لە مۆزەخانەی بەریتانیادا ئۆبێلیسکی ڕەشی بەناوبانگی شەلمانسەر سێیەم ھەیە کە لەلایەن لایاردەوە لە ساڵی ١٨٤٦ دۆزرایەوە. ئەمەش شەش پێ و نیو بەرزە و بە نووسراو و ٢٤ پانێڵی نەخشەی بارز یادی ھەڵمەتە سەرکەوتووەکانی پاشا دەکاتەوە لە ساڵانی ٨٥٩-٨٢٤ پێش زایین. شێوەی وەک تاوەرێکی پەرستگا لە سەرەوەیە، بە سێ ھەنگاو کۆتایی دێت.
زنجیرەیەک لە نەخشە بارزە قووڵە جیاوازەکانی ئاشوری لە کۆشکەکانەوە لابراون و ئێستا بەشەکانیان لە چەندین مۆزەخانەدا دەدۆزرێتەوە (بڕوانە گەلەرییەکەی خوارەوە)، بەتایبەتی مۆزەخانەی بەریتانی. ئەمانە دیمەنی ڕاوکردن و جەنگ و ڕێوڕەسم و کاروانەکان پیشان دەدەن. عاجەکانی نەمرود کۆمەڵەیەکی گەورەی نەخشی عاجن، ڕەنگە زۆربەیان لە بنەڕەتدا مۆبیلیات و شتەکانی تریان ڕازاندەوە، کە لە چەند شوێنێکی ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆنەوە ھێنرابووە کالێ، و لە کۆگایەکی کۆشک و شوێنی دیکەدا بوون. ئەمانە بە شێوەیەکی سەرەکی لە مۆزەخانەی بەریتانی و مۆزەخانەی نیشتمانی عێراقن، ھەروەھا لە مۆزەخانەکانی تردا. لە کۆگایەکی دیکەدا قاپەکانی نەمرودی تێدابوو، نزیکەی ١٢٠ قاپ یان پلێتی گەورەی برۆنزی، ھەروەھا ھاوردە دەکران.
"گەنجینەی کالێ" کە لەم ھەڵکۆڵینانەدا دۆزراوەتەوە، کۆمەڵێک ٦١٣ پارچە زێڕینگەریی و بەردی بەنرخە. لە سەرلێشێواوی و تاڵانکارییەکانی دوای داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ لە کۆگایەکی بانکیدا ڕزگاری بووە، کە ماوەی ١٢ ساڵ بوو لەوێ دانرابوو و لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٣دا "دۆزرایەوە".
نووسراوە گرنگەکان
یەکێک لە پانێڵەکانی ئۆبێلیسکی ڕەشی شەلمانێسەری سێیەم نووسراوێکی لەسەرە کە ناوی mIa-ú-a mar mHu-um-ri-i لەخۆدەگرێت لە کاتێکدا ڕاولینسۆن لە سەرەتادا لە ساڵی ١٨٥٠دا ئەمەی بە "یاھوا، کوڕی ھوبیری"، ساڵێک دواتر ڕێزدار ئێدوارد ھینکس، پێشنیاری کرد کە ئاماژە بە پاشای یەھۆی ئیسرائیل دەکات ٢ پاشاکان ٩:٢ و دواتر. لە کاتێکدا کە لێکدانەوەی دیکەش ھەن، ئۆبلیسک بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن شوێنەوارناسانی کتێبی پیرۆزەوە سەیر دەکرێت کە بۆیە سەرەتاییترین تەرخانکردنی ناسراوی ئیسرائیلی لەخۆدەگرێت. تێبینی: ھەموو پاشاکانی ئیسرائیل لەلایەن ئاشوورییەکانەوە بە "کوڕی عومری" ناودەبرا (مار واتە کوڕ).
ژمارەیەک شوێنەواری دیکە کە بە گرنگ بۆ مێژووی کتێبی پیرۆز دادەنران لە شوێنەکە ھەڵکەندراون، وەک لوحی کالێ K.3751 و تەختەی کالێ. کێشی شێری دوو زمانەی ئاشوری گرنگ بوو بۆ لێبڕینی زانستی مێژووی ئەلفوبێ.
وێرانکاری
شوێنەوارە جۆراوجۆرەکانی کالێ(نەمروود) لە بەرکەوتنی توخمە توندەکانی کەشوھەوای عێراق ڕووبەڕووی مەترسی بوونەتەوە. نەبوونی سەقفی پارێزەری دروست بەو مانایە بوو کە نەخشە بارزە کۆنەکانی شوێنەکە ئامادە بوون بۆ وەرینی بەھۆی خۆڵ و بارانبارینی بەھێزی وەرزی.
لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٤دا، داعش ناوچەی دەوروبەری کالێی داگیرکرد. داعش شوێنە پیرۆزەکانی دیکەی وێران کرد، لەوانە مزگەوتی پێغەمبەر یونس لە مووسڵ. لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٥دا نیازی خۆیان بۆ لەناوبردنی زۆرێک لە شوێنەوارە دێرینەکان ڕاگەیاند، کە بە بتپەرستی یان بە شێوەیەکی تر نائیسلامییان دەزانی؛ دواتر ھەزاران کتێب و دەستنووسیان لەناو کتێبخانەکانی مووسڵدا لەناوبرد. داعش لە شوباتی ٢٠١٥ شوێنەوارە ئەکەدییەکانی لە مۆزەخانەی موسڵ خاپوور کرد، و لە ٥ی ئازاری ٢٠١٥، عێراق رایگەیاند، چەکدارانی داعش نەمرود و شوێنەوارەکەییان بە بولدۆزەر خستووەتە سەر ئەو بنەمایەی کە کفرن.
ئەندامێکی داعش وێرانکاریەکەی گرتووە و رایگەیاند " ئەم وێرانەی کە لە پشتمن، ئەوانە بت و پەیکەرن کە خەڵک لە رابردوودا لە جیاتی خوا دەیانپەرست". پێغەمبەر محەممەد(د.خ) کاتێک چووە مەککە بە دەستی ڕووتی بتەکانی دابەزاند. ئێمە لەلایەن پێغەمبەرەکەمانەوە فەرمانمان پێکرا کە بتەکان دابەزێنین و لەناویانببەین، ھاوەڵانی پێغەمبەریش دوای ئەم کاتە ئەم کارەیان کرد، کاتێک وڵاتانیان فەتح کرد”. داعش نیازی لەناوبردنی دەروازە نۆژەنکراوەکانی شارەکانی نەینەوا راگەیاند. داعش دواتر کاری ڕووخاندنی لە شاری حەزەر کە دواتر وێران بوو. گوایە لە ١٢ی نیسانی ٢٠١٥، ڤیدیۆیەکی چەکداری ئۆنلاین دەرکەوتووە کە چەکدارانی داعش چەقۆیان لێدەدەن و بولدۆزەریان لێدەدەن و لە کۆتاییدا تەقەمەنی بەکاردەھێنن بۆ تەقاندنەوەی بەشێک لە کالێ.
ئیرینا بۆکۆڤا، بەڕێوەبەری گشتی یوونێسکۆ رایگەیاند "لەناوبردنی بە ئەنقەستی میراتی کولتووری تاوانێکی جەنگ پێکدەھێنێت". سەرۆکی کۆمکاری سووریانی لە لوبنان زیانەکانی ئەو شوێنەی بەراورد کرد بە تێکدانی کولتوور لەلایەن ئیمپراتۆریەتی مەغۆلەکانەوە. لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦دا وێنە ئاسمانییەکان دەریخست کە بە شێوەیەکی سیستماتیکی زەقوورەکان بە ئامێری قورس یەکسان دەکرێت. لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ سوپای عێراق ئەو شارەی لە دەستی داعش کۆنتڕۆڵ کردەوە. فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە ھاوبەشەکان رایگەیاند، ئاڵای عێراقیان لە سەرووی باڵەخانەکانیەوە بەرزکردووەتەوە و ھەروەھا گوندی نوعمانیەی ئاشوورییان لە لێواری شارۆچکەکەدا گرتووە. تا ئەو کاتەی نەمرود وەرگیرایەوە، نزیکەی ٩٠٪ی بەشە ھەڵکەندراوەکەی شارەکە بە تەواوی وێران بووبوو. ھەموو پێکھاتەیەکی سەرەکی زیانیان پێگەیشتبوو، زیگوراتی نەمرود تەخت بووبوو، تەنیا چەند دیوارێکی شکاوی پەرش و بڵاوی کۆشکی ئاشورناسیرپاڵی دووەم مابووەوە، ئەو لاماسۆیەی کە ڕۆژێک پاسەوانی دەروازەکانی دەکرد، شکێندرابوو و بەسەر دیمەنەکەدا بڵاوبووبووەوە.
تا ساڵی ٢٠٢٠ شوێنەوارناسانی پڕۆژەی رزگارکردنی نەمرود دوو وەرزی کارکردنیان لەو شوێنە ئەنجامداوە، کە شوێنەوارناسە ڕەسەنەکانی عێراقیان لەسەر پاراستنی میرات و یارمەتیدان لە پاراستنی شوێنەوارەکان ڕاھێناوە. پلانەکانی ئاوەدانکردنەوە و گەشتیاری لە کاردان بەڵام پێدەچێت لە ماوەی دەیەی داھاتوودا جێبەجێ نەکرێت.
کۆمەڵەی حەوتەمی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
کۆمەڵەی حەوتەم یاخود کۆمەڵەی G یەکێکە لە ھەشت کۆمەڵەکەی جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢ کە یارییەکانی لە ٢٤ی تشرینی دووەم تا ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢بەڕێوەدەچێت. کۆمەڵەکە پێک دێت لە بەڕازیل، سێربیا، سویسرا و کامیرۆن. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکە سەردەکەون بۆ قۆناغی ١٦، سێیەم و چوارەم لە خولەکە دەچنە دەرەوە.
کالێ
پۆستی ئاسایشی داعش
دوابەدوای رزگارکردنی لە دەستی داعش، ئاسایشی شارە دێرینەکە لەلایەن ھێزی ئاسایشی نەتەوەیی ئاشوری ھێزەکانی پاسەوانانی دەشتی نەینەوا بەڕێوەدەبرێت.
کۆمەڵەی حەوتەمی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
کالێ
سەرچاوەکان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق پۆل:پارێزگای موسڵ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز
ژۆرژو فێدوو
ژۆرژو فێدوو شانۆنووسی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی سەدەی ١٩یەم پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٩یەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٢ پۆل:مردووانی ١٩٢١
گردەڕەش
گردەڕەش (Girderreş، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٧١ کەس لە ٦٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
کوشتێپین
کوشتێپین شارۆچکەیەکی شارستانی ڕۆدەکیە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٩١٣١ کەسە.
ئاریک ئەنیشتاین
وێنۆک|ئاریک ئەنیشتاین لە ساڵی ١٩٧٩ ئارییە لیب «ئاریک» ئەنیشتاین (بە عیبری: אָרִיק אַייְנְשְׁטֵייְן؛ ٣ی کانوونی دووھەمی ١٩٣٩ – ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣) گۆرانیبێژ و ئەکتەر و کۆمیدی و سیناریۆنووسی ئیسرائیلی بووە. پێشەنگی مۆسیقای ڕۆکی ئیسرائیل بووە؛ و ناوی لێنراوە «دەنگی ئیسرائیل». لە ڕێگەی ھەردوو ستایشی بەرزی گشتی و ڕەخنەگرانەوە، ئەنیشتاین وەک گەورەترین و بەناوبانگترین و کاریگەرترین ھونەرمەندی ئیسرائیلی لە ھەموو سەردەمێکدا دادەنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩ پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:گۆرانیبێژانی جوو
بڕیارنامەی ٥١٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢ پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
شولستان
شول یەکێک لە نەتەوەکانی فارس لە ناو ئێران، کە لە سەردمی ساسانییەکان ھەتا تەیموریان خاوەن دەسەڵات بوون.
وەڵاتی شولان یان شولستان ناوچەیک لە نێوانی پارێزگاکانی فارس، ئەسفەھان و خووزستان بوو کە لە سەردمی ساسانییەکان لە ناوچە ی کوورە ی شاپور بوون
و ھەتا ساڵی ٥٠٥ کۆچی نێوی لە لوڕستان بەشیک لە شولستان بوو. ڕێبەری شولان سەیفوددین ماکانی ڕوزبەھانی (ڕۆژبەیانی) بوو کە بە دەستی نەسروددین محمد کوڕی ھەلال کوڕی بدر حاکمی لوڕ کوژراو بوو.
خاکی خەڵکی شول نیوەی لوڕستان، کوھگیلویە، نیوەی باشووری چاھەرمەحاڵ، باشووری ڕۆژھەڵاتی خوزستان و باکووری ڕۆژاوای پارێزگای بوشێھر و باکووری ڕۆژاوای پارێزگای فارس لەخۆ گرتبوو.
مێژوو
مێژووی گەلی شول دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ھەخامەنی و پێش پارتییەکان، وەک لە کتێبی شیعری وەیس و ڕامیندا ھاتووە، جیھان لە دزەکان ڕزگاری بووە، ھەروەھا شول و تورک و پیاوێکی فێلباز.
فەرمانڕەواکانی شولستان لە سەردەمی ساسانییەکانەوە تا سەدەی پێنجەمی کۆچی لە دەستی بنەماڵەی شولی ڕۆزبەھانی بوون وشانشینی دووەم بە ناوی نەجمەدین شول کە فەرمانڕەوایی کۆھگیلویەیان دەکرد، دەستیان بەسەر دەسەڵاتی شولستاندا گرت، کە لە ساڵانی ٦٠٠ی نیمچە شولی نیشتەجێبوونی لوڕستان لەو سەردەمەدا لەلایەن ئەتابەک لۆری گەورەی ھەزار ئەسپەوە داگیرکرابوو، و تەنیا بەشێک لە کۆھگیلویە و باکووری ڕۆژاوای فارس لە دەستی شولدا بوو. بنەماڵەیەکی سێیەم بە ناوی کایدان تاج ئەمیری شول لە باکووری شیراز کاریگەری و دەسەڵاتی ھەبووە لە ململانێ سیاسییەکانی نێوان ئەلموزەفەر و ئەلئینجو و ئیلخانی و تەموریدەکان و ئامادەبوونی ڕەنگاوڕەنگی شول لە جەنگە حکومییەکان لە ئیسفەھان و شیراز و کرمان، کە ناوەندەکانی شولن، لە قەڵاکانی سێپید و پەھندەجی فارس بوون، بووە ھۆی بڵاوبوونەوەی شولەکان و تێکچوونی بازرگانی شولەکانی تاج ئەمیری.
نزیکەی ٦٨٠ ساڵی کۆچی، کە یەکسانە بە ٨٠٠ ساڵ لەمەوبەر، کایید محەممەد تاج ئەمیر کە یەکێک بوو لە گەورەکانی تەنگی شول، لە شاری بەیزا ھاوسەرگیری کرد و زانایانی گەورەی ئەو سەردەمی لە ئازەربایجان و ئەسفەھان و سەمەرقەندەوە بۆ ئاھەنگی ھاوسەرگیرییەکەی بانگھێشت کرد، کە لە ئەنیسونناسی شوجاع دا باسکراوە، بە کورتی لە ساڵی ٨٣٠ نووسراوە.
وێنۆک|کاید تاج ئەمیری شول وێنۆک|کاید تاج ئەمیری شول
تا ئەو کاتەی لەبەر ئەو ھۆکارە سیاسیانەی کە لە سەرەوە باسمان کرد، کایدانی تاج ئەمیری شول پەرش و بڵاو دەبنەوە
ھۆزەکانی میر و میرشەکار کۆچ دەکەن بۆ ناوچەکانی مەرودەشت، جەم، دێیلەم، لامێرد و لە گوندە جیاوازەکاندا نیشتەجێ دەبن.
ھۆزی ئەردەشیر و ئەردەوان دەچنە ماھوری شولستان
ھۆزەکانی بەھرام و شاپور و گودەرز و موراد دەچنە ئیزە و چوارمەحاڵ و ئەلیگودەرز و دۆرۆد و دەلفان و دێھلۆران و تەنانەت ئیسفەھان.
کەسێک لە خێڵی بەھرام بە ناوی کایدتاج ئەمیر بەھرام سری شولی لە سەردەمی شای تەھماسبی سەفەوی بەھۆی توانا و زانیاری کەسیایەتی ئەوە، بوو بە فەرمانڕەوای ھۆزەکانی نێوان ئیسفەھان و فارس و خوزستان کە چاکسازیان کرد و بۆ ماوەی چل و چوار ساڵ چاکسانی و بەرگیری لە پەڵاماردانی کۆچبەرەکان لە شارەکان کرد. ئەمیر خانی موسولوی تورکمان فەرمانڕەوای قێزل باشی ھەمەدان بە بیانووی وەرگرتنی باج بەھۆی ئیرەیی لەگەڵ بەدەستھێنانی دەسەڵات تاجیکەکان (فارسەکان) ھە بوو کە لە ناو شەڕ شەڕە کوژرا، لەبری ئەوە جەھانگیر و کوڕەکەی خەلیل لە نەوەی زاھید گیلانییەوە جێگیری کاید تاج ئەمیری بەھرام سری شولی بوو.
ھەر بۆیە ئەمڕۆ نیوەی تاجی ئەمیرەکانی شول لە نێو عەشیرەتی بەختیاری و لوڕ و لەکدا پەرش و بڵاون.
کوین بیێن
کوین بیێن شارێکە لە تێیبڵلەندی باشووری ویلایەتی نیو ساوت وێلزی وڵاتی ئوسترالیا.
سەرچاوە
پۆل:ئۆسترالیا پۆل:نیو ساوت وێلز پۆل:کوین بیێن پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز
١ی شوبات
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:شوبات
پاسۆک
پاسۆک، پارتی سۆسیالیستی کورد یان پارتی سەربەستی کوردستان لە ١١ی ئەیلوول ١٩٧٥ لە شاری کەرکووک خۆی ڕاگەیاند. پاسۆک زۆربەی کادیرانی لە کاژیک بوو. یەکەم کۆبوونەوەی پاسۆک لە خانوویەک لە گەڕەکی عەقاری شاری سلێمانی بە ئامادەبوونی ھەریەک لە فەرھاد عەبدولقادر و ئازاد مستەفا و مامۆستا شیرزاد وەک دامەزرێنەرانی پارتەکە بەریوەچوو.
شوناسی پاسۆک وەک پارتی سۆسیالیستی نەتەوەیی کورد، وێڕای گرنگی ھزری ناسیۆنالیستیی، بەلام وەک پیشنیاری جەمال نەبەز وشەی نەتەوەیی، پاشخانێکی سیاسی و حەماسیی ئەو کاتی کورد و ئامادەیی نەوەیەکی نوێی بزووتنەوەی سیاسی ھێزێکی بەو پارتە بەخشی و وای کرد پاسۆک لەماوەی کەمتر لە ساڵێک مەفرەزەی چەکداری بچێتە شاخ و خەباتی چەکداری دەستی پێ بکات و ھاوکات ڕۆلی لە ھۆشیاری سیاسیی گشتیی خەڵک ھەبێت وەک سەرەتایەک بۆ شۆرشی نوێ.
یەکێک لە چالاکییە سیاسییەکانی ئەو کاتی پاسۆک ڕفاندنی ژمارەیەک قوتابی بوو کە وێڕای بوونی تیبینی لیکۆلەرەانی سیاسیی لەسەر خودی ئەو چالاکییە سییاسییە، بەڵام بەپێی سەرچاوە مێژوییەکان مەبەست تەنیا ناوبانگی ھێزی پاسۆک بووە کە لە زاری یەکیک لە سەرکردەکانی پاسۆک ئەوان ھیچ داوایەکیان لە کەس و کاری ئەو قوتابیانە نەبووە.
دۆیچە ڤێڵ
دەنگی ئەڵمانیا یان دۆیچە ڤێڵ (Deutsche Welle کورت کراوەکەی DW ) دەنگی نێودەوڵەتی ئەڵمانیایە بۆ جیهانی دەرەوە، و یەکێکە لە دەنگە گەورەکانی جیهان کە ئاراستەی دەرەوە دەکات، کار بۆ ناساندنی ئەڵمانیا و بڵاوکردنەوەی وێنەی ڕەسەنی ئەو وڵاتە و پشتگیریکردنی ئاڵوگۆڕی ڕۆشنبیری لە ڕێگەی تەلەڤزیۆن و ڕادیۆ و ئینتەرنێتەوە.
پیتەر لیمبۆرگ لە ساڵی ٢٠١٣ـەوە بەڕێوەبەری کۆمپانیای میدیایی ئەڵمانی DW بووە.
سەرەتایی  پەخش
ڕادیۆی دەنگی ئەڵمانیا لە ٣ی ئایاری ١٩٥٣ بە بەردەوامی دەستی بە پەخشکردنی بەرنامەکانی کرد، تا هاوینی ٢٠٠٣ لە شاری کۆڵن ەوە پەخشی دەکرد کاتێک گواسترایەوە بۆ بینای شورمان لە شاری بۆن کە پایتەختی پێشووی ئەڵمانیای ڕۆژئاوا بوو، هۆکاری گواستنەوەی ئەو ڕادیۆیە لە کۆڵنەوە بوونی مادەی ئەسبێستۆس بووە لە ژوورەکانیدا کە زیانی بۆ مرۆڤ هەیە، بەرنامەی ڕادیۆیی لە شاری بۆن بەرهەم دەهێنرێت و بەرنامەی تەلەڤزیۆنی پەخشکراو لە بەرلین بەرهەم دەهێنرێت، لە ناوەڕاستی مانگی ئازاری ٢٠٠٥ ـەوە دۆیچە ڤێڵ ماڵپەڕێکی سەربەخۆی لە بەرنامەکانی ڕادیۆ و تەلەڤزیۆن دەستپێکرد، کە کۆمەڵێک سەرنوسەر کاتژمێر کە  کاتژمێر ڕووداوەکانی جیهان ڕووماڵ دەکەن  بەتایبەت لەو پێگەیەدا تێڕوانینی ئەڵمانیا بۆ پرسە عەرەبییەکان دەخاتەڕوو، هەروەها زانیاریی گشتگیر لەبارەی خوێندن و توێژینەوەی زانستی لە ئەڵمانیادا، جگە لە خستنەڕووی یاساکانی کار و نشینگە لە ئەڵمانیا.
بەشی فارسی
جەمشید بەرزگر نووسەر و پەیامنێر و هۆنەری ئێرانی وەک بەرپرسی بەشی فارسی دۆیچە ڤێڵ دەستنیشان کرا، جەمشید بەرزگر پێشتر سەرۆکی شیکارکەری بی بی سی بووە.
تەلەڤزیۆنی دەنگی ئەڵمانیا
alt=شوێنی دۆیچە ڤێڵ لە بۆن، بینای شورمان|وێنۆک|شوێنی دۆیچە ڤێڵ لە بۆن، بینای شورمان دەنگی ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٩٢ ـەوە بەرنامەی تەلەڤزیۆنی خۆی لە ڕێگەی مانگی دەستکردەوە بە درێژایی کاتژمێر بە زمانەکانی ئەڵمانی و ئینگلیزی و ئیسپانی و عەرەبی پەخش دەکات و سەدان کەناڵی تەلەڤزیۆنی لە ئەوروپا و ئاسیا و ئەفریقا و هەردوو ئەمریکاکە هەیە، تەواوی بەرنامەی تەلەڤزیۆن یان بەشێکی پەخش دەکات بە پشتبەستن بە ڕێککەوتن لەگەڵ ڕادیۆکە.
قەدەغەکردن
لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١، ماڵپەڕی دۆیچە ڤێڵ لە بێلاڕووس قەدەغە کرا، لە سەرەتای مانگی شوباتی ٢٠٢٢، وەزارەتی دەرەوەی ڕووسیا بڕیارێکی دەرکرد کە پەخشی دۆیچە ڤێلی لە ڕووسیا قەدەغە کرد، جگە لە وەرگرتنی مۆڵەتی ڕۆژنامەنووسانی دۆیچە ڤێڵ بۆ کارکردن لەو وڵاتە، بڕیاردرا نووسینگەی پەیامنێرانی کەناڵەکە لە مۆسکۆ دابخرێت، ئەم هەنگاوەی ڕووسیا دوای بڕیاری قەدەغەکردنی "پەخشی ڕوسیا تودەی" لە ئەڵمانیا هات.
ئێدوارد میشێل بانیستەر
وێنۆک ئێدوارد میشێل بانیستەر (٢ی تشرینی دووەمی ١٨٢٨ تا ٩ی کانوونی دووەمی ١٩٠١) وێنەکێشێکی قوتابخانەی باربیزۆنی ئەمریکا بوو. لە کەنەدا لە دایک بووە، ئەندامێکی دیاری کۆمەڵگەی کلتوری و سیاسی ئەفریقی- ئەمریکی بوو، وەک بزووتنەوەی ھەڵوەشانەوەی بۆستن. بانیستەر ناسینەوەی نەتەوەیی وەرگرت دوای ئەوەی خەڵاتی یەکەمی لە وێنەکێشان لە پێشانگای سەدە ساڵی ١٨٧٦ی فیلادلفیا بەدەستھێنا. ئەو ھەروەھا ئەندامی دامەزرێنەری یانەی ھونەری پرۆڤیدنس و دیزاینەری قوتابخانەی ڕۆد ئایلاند بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٨ پۆل:مردووانی ١٩٠١ پۆل:وێنەکێشە کوڕەکانی سەدەی ١٩یەم پۆل:کوڕە وێنەکێشە ئەمریکییەکان پۆل:ئەمریکییە وێنەکێشەکانی سرووشت پۆل:ئەمریکییە وێنەکێشەکانی سەدەی ١٩یەم
خەڵکی شول
ئەم هۆزە سەرەتا لە عەجام عێراق نیشتەجێ بوون و لە دەوروبەری ساڵی 550ی کۆچی فەرمانڕەوایی نیوەی لوڕستانیان دەکرد و لەلایەن سەیف الدین ماکانی ڕوزبەهانی (کە باوباپیرانی لە سەردەمی ساسانییەکانەوە فەرمانڕەوایی ناوچەکەیان دەکرد) فەرمانڕەوایی دەکرد و لەلایەن ئەوانەوە فەرمانڕەوایی دەکرد ئەوان سەرکردەیان پێشوا دەخوێندەوە. ، بەڵام نەجمەدین کە یەکێک بووە لە نەوەکانی، لە سەردەمی حەمدا مستۆفیدا لەم ناوچەیەدا فەرمانڕەوایی کردووە. ئیبن بەتوتە (٧٤٨ک) لە ڕێگای شیرازەوە بەرەو کازێرون ڕووبەڕووی عەشیرەتی شوول دەبێتەوە و دەڵێت ئەوان عەشیرەتێکی فارسن کە لە دەشت دەژین و لەنێویاندا کەسانی ئیماندارە و خواپەرست هەیە. شەهاب الدین العمری (کۆچی دوایی ٧٤٩ کۆچی) دەفەرموێت هۆزی شول خزمایەتییەکی بەهێزی لەگەڵ شەبانکەرە هەبووە.
خەڵکی شول یه‌کێک له نه‌ته‌وه‌کانی فارس له ناو ئێران ، که له سه‌ردمی  ساسانیه‌کان هه‌تا ته‌یموریان خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات بوون.
وه‌ڵاتی شولان یان شولستان ناوچه‌یک له نێوانی پارێزگاکانی فارس ، ئه‌سفه‌هان و خووزستان بوو که له سه‌ردمی ساسانیه‌کان له ناوچه ی کووره ی شاپور بوون
و هه‌تا ساڵی  ۵۰۵ کۆچی  نێوی له لوڕستان به‌شیک له شولستان بوو. رێبه‌ری شولان سه‌یفوددین ماکانی روزبه‌هانی ( رۆژبه‌یانی) بوو که به ده‌ستی نه‌سروددین محمد کوڕی هه‌لال کوڕی بدر حاکمی لوڕ کوژراو بوو ..
خاکی خەڵکی شول نیوەی لوڕستان، کوهگیلویە، نیوەی باشووری چاهەرمەحاڵ، باشووری ڕۆژهەڵاتی خوزستان و باکووری ڕۆژئاوای پارێزگای بوشێهر و باکووری ڕۆژئاوای پارێزگای فارس لەخۆ گرتبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران پۆل:"Related ethnic groups" needing confirmation پۆل:شول پۆل:شولستان پۆل:فارس
مەنسوور بارزانی
مەنسوور بارزانی (؛ لەدایکبووی حوزەیرانی ١٩٧٣ لە ھەولێر، عێراق) کوڕی سەرۆکی پێشووی ھەرێمی کوردستان مەسعوود بارزانی و برا بچووکی مەسروور بارزانییە. فەرماندەی ھێزەکانی تایبەتی یەکەم و گوڵانە.
سەرچاوەکان
پۆل:بنەماڵەی بارزانی پۆل:زیندووان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
زو بیسو بیسو
زو بیسو بیسو یەکەم گۆرانی جیلیان ھیڵز بوو لە ھاوینی ساڵی ١٩٦٠. تۆمارێکی فەرەنسی بە ناوی "Zoo Be Zoo Be Zoo"، لەلایەن جۆرج مارتن بەرھەم ھێنرا و بە زمانی ئینگلیزی لەلایەن سۆفیا لۆرنەوە گوترا. ھەرچەندە زۆربەی سەرچاوەکان سەرچاوەی گۆرانییەکە بە ھیڵزەوە دەبەستنەوە، بەڵام نیویۆرک بانگەشەی ئەوە دەکات کە کریدتەکانی گۆرانی نووسین وا دەکات ئەگەری ئەوە زیاتر بێت کە وەشانی لۆرێن ئەسڵی بووبێت. دەیڤید ھاگلوند لە سلێت ئاماژە بەوە دەکات کە وەشانی ھیڵز ناسراوترین وەشانی تۆمارە سەرەتایییەکانە.
مۆریس بارێس
مۆریس بارێس نووسەر و ڕۆژنامەوانی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٢ پۆل:مردووانی ١٩٢٣
پێڕستی شارستانەکانی پارێزگای بووشێھر
پارێزگای بووشێھر ١٠ شارستانی هەیە. ناوەند ئەم پارێزگایە، شاری بووشێھرە. وێنۆک|پارێزگای بووشێھر
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای بووشێھر
فری بی ئێس دی
فری بی-ئێس-دی، سیستمێکی کارگێڕیی شێوە-یونیکسە (UNIX-like)، شۆڕبووەوەی توێژینەوەی یونیکسە لەلایەن دەزگای دابەشکردنی نەرمەکاڵای بەرکلەیەوە (BSD). لەسەر پەڕەی فەرمی ئاوا پێناسە کراوە: «سەرچاوەکراوە، جێبەجێکەری ستانداردی شێوە-یونیکسە بۆ x86 (ھەردوو ٣٢بیت و ٦٤ بیت)». ھەرچەندە لەبەر ھۆکاری یاسایی FreeBSD ناتوانێت مارکەی بازاڕی Unix بەکاربھێنێت، لە ھەمان کاتدا بۆ خۆی بەرھەمی BSDیە و پێشتر بە BSD Unix یان Berkley Unix دەناسرا. یەکەم وەشانی فری بی-ئێس-دی لە ساڵی ١٩٩٣دا بڵاو کرایەوە، لە ئێستادا لەناو ئەو سیستەمانەی کە BSDین سێ چارەکیان سەرچاوەکراوەی BSDین.
وێنەی کۆدی فری بی ئێس دی لە گیتھەب و بنکەی کۆدی فەرمیی خۆیدا ھەیە. زۆرینەی کۆدی سەرچاوەی بی ئێس دی بوەتە سەرچاوەی سیستمی کارگێڕی داروین (کە بنەمای ماکئۆس، ئای ئۆ ئێس، ئایپادئۆس و بەرھەمەکانی تری ئەپڵ) ھەروا سەرچاوەی ھەندێکی پلەی ستەیشن ٣ و سیستمی کارگێڕیی پلەی ستەیشن ٤یش ھەر فری بی ئێس دی'ە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٣ پۆل:سەکۆکانی کۆمپیوتەر پۆل:فری بی ئێس دی پۆل:سیستمی کارپێکردنی ARM پۆل:سیستمی کارپێکردنی IA-32 پۆل:سیستمی کارپێکردنی پاوەر پی سی پۆل:نەرمەکاڵایەک کە مۆڵەتی بی ئێس دی بەکاردەھێنێت پۆل:سیستمی کارپێکردنی ئێکس٦٦-٦٤
قیبلەیی (شارۆچکە)
قیبلەیی شارۆچکەیەکی شارستانی ڕۆدەکیە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٨٦٨١ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
زڵاتان ئیبراھیمۆڤیچ
زڵاتان ئیبراھیمۆڤیچ (؛ لە دایکبووی ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١). یاریزانی تۆپی پێی پیشەیی سوێدی یە، وەک هێرشبەری یانەی ئەی سی میلان لە سێریا ئەی و هەڵبژاردەی سوێد یاری دەکات. بە شێوەیەکی بەرفراوان بە یەکێک لە گەورەترین هێرشبەرەکانی هەموو کاتەکان دادەنرێت. ئیبراهیمۆڤیچ یەکێکە لە زۆرترین یاریزانە چالاکەکان لە جیهان، دوای بردنەوەی ٣١ نازناو لە کاروانی وەرزشیدا. زیاتر لە ٥٧٠ لە کاروانی وەرزشی تۆمارکردووە. و لە هەر چوار دەیەی ڕابردوو گۆڵی تۆمارکردووە.
ئیبراهیمۆڤیچ یەکێکە لەو یازدە یاریزانانەی، کە بەشداری ١٠٠ یاری یان زیاتری کردووە لەگەڵ هەڵبژاردەی سوێد ، لە کاروانی نێودەوڵەتی کە ٢٠ ساڵی خایاند. و بە ٦٢ گۆڵ گۆڵکاری هەڵبژاردەی سوێدە. لەگەڵ هەڵبژاردەی سوێد بەشداری جامی جیهانیی فیفای ٢٠٠٢ و ٢٠٠٦، و لەگەڵ جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٠٤ و ٢٠٠٨ و ٢٠١٢ و ٢٠١٦ کردووە. نازناوی guldbollen (تۆپی زێڕین) بردووەتەوە، کە دەدرێتە باشترین یاریزانی ساڵی سوێدی، کە ١٢ جار بەدەست هێناوە ئەوەش ژمارەیێکی پێوانەیی یە، جگە لەمە ١٠ ساڵ لەسەر یەک نازناوەکەی بەدەست هێناوە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ تا ٢٠١٦. ئیبراهیمۆڤیچ بووە براوەی پوشکاش دوای تۆمارکردنی گۆڵێکی نایاب بە (دەبڵ کیک) لە دوری ٣٢ مەتر لە یاری نێوان هەڵبژاردەی سوێد و ئینگلتەرا، زۆرجار بە باشترین گۆڵ لە مێژوودا دادەنرێت.
ئیبراهیمۆڤیچ هەڵبژێردرا بۆ باشترین ١١ یاریزانی یەکێتی نێودەوڵەتی یاریزانانی پیشەیی تۆپی لە ساڵی ٢٠١٣، و خەڵاتی یوفا بۆ باشترین تیم بۆ ساڵانی ٢٠٠٧ و ٢٠٠٩ و ٢٠١٣ و ٢٠١٤. لە ساڵی ٢٠١٣ ئیبراهیمۆڤیچ لە ڕێزبەندی چوارەم هات بۆ خەڵاتی بالۆن دۆر. لە ساڵی ٢٠١٥، یەکێتی تۆپی پێی ئەورووپا ئیبراهیمۆڤیچی بە باشترین یاریزان پۆلێن کرد کە هیچ نازناوێکی چامپیۆنزلیگی بەدەست نەهێنابێت، لە کاتێکدا لە ساڵی ٢٠١٩، گۆڤاری FourFourTwo بە سێیەم گەورەترین یاریزان پۆلێن کرد کە نازناوەکەیان بەدەست نەهێنابێت. لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٤، ڕۆژنامەی (Dagens Nyheter)ی سوێدی بە دووەم گەورەترین وەرزشوانی سوێدی لە مێژوودا پۆلێن کرد، دوای یاریزانی تێنس بیۆرن بۆرگ. لە دەرەوەی یاریگای، ئیبراهیمۆڤیچ بە کەسایەتی بوێر و لێدوانی ڕاستەوخۆکانی ناسراوە.
سەرەتای ژیانی
ئیبراهیمۆڤیچ لە ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١، لە شاری مالمۆ، سوێد لە دایکبووە. لە باوکێکی موسڵمانی بۆسنیک بە ناوی شفیک ئیبراهیمۆڤیچ لە دایک بووە، كە لە ساڵی ١٩٧٧ کۆچی کردبوو بۆ سوێد، و دایکێکی کاسۆلیکی کرواتی بەناوی جورکا گراڤیچ، کە هەروەها کۆچی کردبوو بۆ سوێد، کە ئەو دووانە یەکەم جار کۆبوونەوە. ئیبراهیمۆڤیچ لە تەمەنی شەش ساڵیدا دەستی بە یاری تۆپی پێ کرد، دوای وەرگرتنی جووتێک پێڵاوی تۆپی پێ. لە نێوان یانەی FBK Balkan، یانەیێکی مالمۆیە کە لەلایەن کۆچبەرانی یوگۆسلاڤی دامەزراوە، Malmo BI و BK Flagg بۆ ماوەیەکی کورت یاری بۆ ئەنجام داون.
لە منداڵیدا دایکی هەندێک جار بە کەوچکێکی دار لە سەری دەدا، کە زۆربەی جار دەشکێت. دوای ئەوەی بە تۆمەتی مامەڵە کردن بە کەلوپەلە دزراوەکان دەستگیرکرا، خزمەتگوزاریە کۆمەڵایەتییەکان دەستێوەردانیان کرد. لەبەر نیگەرانیان لە دایکە تەڵاقدراوەکە لە مامەڵە کردن لەگەڵ پێنج منداڵ، یەکێکیان زڕ خوشکی زڵاتان بوو، کە بە هۆی ماددە هۆشبەرەکان دەیناڵاند، لە تەمەنی نۆ ساڵی دا نێردرا بۆ ئەوەی لەگەڵ باوکی بژیێت. لەگەڵ کەمی خواردن لە ماڵی باوکی، کە بەفرگرەکە پڕ بوو لە بیرە، زۆربەی جار زڵاتان بەدەست برسێتییەوە دەیناڵاند بۆیە بە ڕاکردن دەچوو بۆ لای دایکی خواردنی دەخوارد. وەک ئەوەی کە پاسکیلی لە دوکانەکان دەدزی. لە سەر ئەو پەروەردە قورسەی کە کەسایەتیەکەی پێک هێنا، داڤید لاگەررانتز، کە هاوبەش بوو لە نووسینەوە کتێبی من زڵاتانم، دەڵێت:
"ئاڵۆز باشترین وشەیە بۆ وەسفکردنی زلاتان. لە لایەکەوە ئەو جۆرە جەنگاوەرێکی بەهێزە کە دەیزانی دەبێت زۆر قورس بێت بۆ مانەوە لە ژیان. کەواتە ئەو هەموو کات دەجەنگێت چونکە هەمیشە ناچارە. بەڵام بەشێکی تری ئەو لە مەترسی دایە. ئەو پیاوێکە کە بە پەروەردەکەی بریندار بووە، هەموو ئەو شتانە بەکاردەهێنێت بۆ دروستکردنی هێز بۆ خۆی. ٩٩ کەس لە ١٠٠ کەسەوە کەوتن، بەڵام ئەو تووڕەیی خۆی بەکارهێنا بۆ ئەوەی خۆی باشتر بکات. پێی وتم، "دەیڤد، من پێویستم بە تووڕەیی هەیە بۆ ئەوەی باش یاری بکەم". کاتێک یاری لەگەڵ منداڵانی چینی مامناوەند دەکرد هەستی بە نزمی کرد چونکە جلی هەڵەی لەبەردابوو و پارەی نەبوو، بۆیە بە خۆی وت :"ڕۆژێک لە ڕۆژان پیشانیان دەدەم!"ئەوە بووە پاڵنەرەکەی."
لە تەمەنی هەرزەکاریدا، ئیبراهیمۆڤیچ رێکخراو بوو لە یانەی مالمۆ. لە تەمەنی 15 ساڵیدا نزیک بوو لە وازهێنانی لە کاروانی تۆپی پێ، بەنیازی کارکردن بوو لە سەر شۆستەکانی مالمۆ، بەڵام بەڕێوەبەرەکەی قایلی کرد کە بەردەوام بێت لە یاریکردن. کاتێک مناڵ بوو پاڵەوانەکەی ڕۆناڵدۆی بەرازیلی بوو. بە بەپەرۆش بوو بۆ سەیرکردنی تۆپی پێی ئیتالیا، سەرسامی یاریزانێکی رر بوو، ئەویش هێرشبەرێکی کاریگەر گابریل باتیستۆتا - یاریزانێک کە تایبەتمەندییەکی هاوشێوەی خۆی هەیە.
ماڵمۆ
لە ساڵی ١٩٩٦ ئیبراهیمۆڤی یەکەم گرێبەستی لەگەڵ یانەی ماڵمۆ واژۆ کرد، لە وەرزی ١٩٩٩ گەیشتە یانەی یەکەم لە Allsvenskan، خولی ئاستی یەکەم لە سوێد. لەو وەرزەدا ماڵمۆ پلەی ١٣هەمی بەدەست هێنا و دابەزی یە خولی پلە دوو، بەڵام لە وەرزی دواییدا دوبارە گەڕایەوە خولی پلە یەک. ئارسن ڤینگەر هەوڵی دا کە ئیبراهیمۆڤیچ قایل بکات ڕوو بکاتە یانەی ئەرسناڵ بەڵام بێ سوود بوو، لە کاتێکدا لیۆ بێنهاکەر (بەڕێوەبەری هونەری یانەی ئایاکس) گرینگیدانی بە زڵاتان ڕاگەیاند دوای بینینی یاریێکی دۆستانە لە نێوان یانەی ماڵمۆ و Moss FKی نەرویجی. لە ٢٢ی ئازاری ٢٠٠١، گرێبەستێک لە نێوان ئایاکس و ماڵمۆ ڕاگەیێندرا دەربارەی گواستنەوەی ئیبراهیمۆڤیچ بۆ ئەمستردام، لە تەممووز، ئیبراهیمۆڤیچ بە فەرمی بەرامبەر ٨٠ ملیۆن کرۆنی سوێدی (٨.٧ ملیۆن یۆرۆ) ڕووی کردە ئایاکس.
ئایاکس
ئیبراهیمۆڤیچ لە ژێر دەستی کۆ ئادریانس خولەکی کەمی پێدرا بۆ یاری کردن، بەڵام کاتێک ئادریانس لە ٢٩ تشرینی دووەمی ٢٠٠١ لە کار لادرا، ڕاهێنەری نووێ ڕۆناڵد کۆمان ئیبراهیمۆڤیچی خستە پێکهاتەی سەرەکی، و ئایاکس نازناوی خولی هۆڵەندی ٢٠٠١-٢٠٠٢ی بەدەست هێنا. لە وەرزی دواتردا، لە یەکەم دەرکەوتنی لە چامپیۆنزلیگ لە بەرواری ١٧ی ئەیلولی ٢٠٠٢ ئیبراهیمۆڤیچ دوو گۆڵی لە دژی پاڵەوانی فەڕەنسا لیۆن تۆمارکرد و یاریەکە بە ئەنجامی ٢-١ لە بەرژەوەندی ئایاکس کۆتایی هات. و بە گشتی ٥ گۆڵی تۆمارکرد لە وەرزەی چامپیۆنزلیگ دا، و ئایاکس لە بەرامبەر ئەی سی میلان لە چارەکی کۆتایی کرایەوە دەرەوە. لە ٢٢ئابی ٢٠٠٤ ناوبانگی ئیبراهیمۆڤیچ بەرزبوویەوە کاتێک گۆڵێکی تاکە کەسی دژی یانە ناک برێدا تۆمارکرد - کە بریتی بوو لە بڕینی پێنج یاریزانی یانەی دژبەر و لە کۆتاییدا گۆڵی تۆمارکرد و بێژەری یاریەکە بەراوەردی کرد بە دیێگۆ مارادۆنا و زینەدین زیدان، و لە لایەن بینەرانی کەنالی تەلەفزیۆنی یۆرۆ سپۆرت بە گۆڵی ساڵ هەڵبژێردرا. لە ١٨ی ئابی ٢٠٠٤، لە ماوەی یاری نێودەوڵەتی دژی هۆڵەندا، ئیبراهیمۆڤیچ هاوتیمی خۆی لە یانەی ئایاکس ڕافایل ڤان دێر ڤارت توشی پێکان کرد، و دواتر بەوە تۆمەتبار کرا کە بە ئەنقەست زیانی پێگەیاند.
یوڤێنتوس
ئیبراهیمۆڤیچ بەرامبەر ١٦ ملیۆن یۆرۆ لە ئایاکس ڕووی کردە یوڤێنتوس. بە هۆی ئەوەی گۆڵکاری یانە داڤید ترێزێگێ توشی پێکان ببوو، ئیبراهیمۆڤیچ یەکسەر خرایە پێکهاتەی سەرەکی، و ١٦ گۆڵی تۆمار کرد. یانەکە لە ڕێزبەندی یەکەم کۆتایی بە سێریا ئەی هێنا، و لە چامپیۆنزلیگ گەیشتە چارەکی کۆتایی بەڵام لەسەر دەستی پاڵەوانی کۆتایی لیڤەرپوول کرایە دەرەوە. نیزیکی کۆتاییەکانی وەرز، دەرکەوت کە یوڤێنتوس بۆندێکی ٧٠ ملیۆن یۆرۆی ڕیال مەدریدی رەتکردووە، بەڵام دواتر ئاشکرا بوو کە فێڵێکی میدیایی بوو لەلایەن بەڕێوبەری کارەکانی ئیبراهیمۆڤیچ، مینۆ ڕایۆلا بۆ ئەوەی نرخی بازاڕیی بەرز ببێتەوە. لە کۆتایی وەرزی یەکەمی لە ئیتالیا، ئیبراهیمۆڤیچ خەڵاتی باشترین یاریزانی بیانی لە خولی پلەی یەکی ئیتالی بۆ ئەو ساڵە بەدەست هێنا. و لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٥، خەڵاتی (Guldbollen)ی بەدەست هێنا، خەڵاتێکە ساڵانە دەدرێتە باشترین یاریزانی تۆپی پێی سوێدی.
لە وەرزی دواتردا خراپتر بوو بەراورد بە وەرزی یەکەمی. ڕۆڵی لە هێرشبەری یوڤێنتوس گۆڕا، هەروەک ئەوەی کە گۆڵەکانی کەم بوون و زۆرتر گواسترایەوە لایەکان، بەشداری کردنی زۆرتر لە دروستکردنی هەڵدا، بە تایبەت وەک یاریزانی یاریزانی ئامانج، و ژمارەی ئەسیستەکانی بەرزبوونەوە. لە وەرزی ٢٠٠٥-٢٠٠٦، هەوادارانی یۆڤنتوس زۆرجار لێی بێزار بوون بە هۆی ئامادەبوونی بێ سوود لە هەندێک یاری گرنگدا وەک دۆڕاندنیان بەرامبەر ئارسناڵ لە چامپیۆنزلیگ. یۆڤنتوس لە دوو خولی کۆتایی لادرا وەک بەشێک لە بڕیارەکە لە ئابڕووچوونەکەی کالچیۆپۆلی و دابەزێنرایە سێریا بی. بەڕێوەبەرانی نوێی یانەی یوڤێنتوس هەوڵیان دا ئیبراهیمۆڤیچ و یاریزانە گەورەکانی تر قایل بکەن لە یانەکە بمێننەوە، بەڵام ئیبراهیمۆڤیچ و بەڕێوەبەری کارەکانی پێداگیر بوون لە جێهێشتنی یانەکە، و مینۆ ڕایۆلا هەڕەشەی کرد کە ڕێکارە یاساییەکان دەگرێتە بەر بۆ ئەوەی ئیبراهیمۆڤیچ لە گرێبەستەکەی ڕزگاری بێت.
ئینتەر میلان
وێنۆک|upright|ئیبراھیمۆڤیچ لەگەڵ ئینتەر میلان ساڵی ٢٠٠٧ لە ١٠ی ئابی ٢٠٠٦، ئیبراهیمۆڤیچ بە بڕی ٢٤،٨ ملیۆن یۆرۆ گواسترایەوە ئینتەر میلان، بە گرێبەستێکی چوار ساڵانە. وتی کە کاتێک منداڵ بوو پشتگیری ئینتەر میلانی کردووە.
یەکەم دەرکەوتنی ئیبراهیمۆڤیچ لەگەڵ ئینتەر لە ٢٦ی ئابی ٢٠٠٦ لە یاریێکدا دژی ڕۆما لە جامی سووپەری ئیتالیا بوو، و ٩٠ خولەکی تەواو یاری ئەنجامدا و ئینتەر لە کاتی زیادکراودا یارییەکەی بردەوە. و لەیەکەم دەرکەوتنی لە سێریا ئەی لە ڕێکەوتی ٩ی ئەیلول گۆڵی لە دژی فیۆرێنتینا تۆمار کرد. و ئینتەر وەرزی نوێی خول بە بردنەوەی بە ئەنجامی ٣-٢ لە یاریگای ئارتیمۆ فرانچی دەستپێکرد. دوای سێ ڕۆژ، لە یەکەم دەرکەوتنی لە چامپیۆنزلیگ بۆ ئینتەر، ئیبراهیمۆڤیچ نەیتوانی یانەکەی لە بەرامبەر سپۆرتینگ لیشبۆنە رزگار بکات و بە ئەنجامی گۆڵێکی بێ وەڵام لە دەرەوەی یاریگای دوچاری خۆیان شکست هاتن. و ئینتەر بە شێوەیەکی هەڵە دەستی پێکرد لە چامپیۆنزلیگ. دواتر، لە ٢٨ی تشرینی یەکەم، لە یەکەم یاریی لە "دێربی میلانۆ" دژی ڕکابەری "میلان"، ئیبراهیمۆڤیچ گۆڵی سێیەمی ئینتەری لا یارییەکەدا تۆمارکرد یارییەکە بە ئەنجامی ٤-٣ لە بەرژەوەندی ئینتەر کۆتایی هات، و گۆڵی سێیەمی خۆی بوو لە وەرزەکەدا. لە یەکەم وەرزیدا لەگەڵ ئینتەر، ئیبراهیمۆڤیچ بووە گۆڵکاری ئینتەر و ١٥ گۆڵی لە خوولی ئیتاڵی تۆمار کرد، و یانەکە سکۆدێتۆی بە ٩٧ خاڵ بەدەست هێنا.
لە ١٦ی ئەیلولی ٢٠٠٧ ئیبراهیمۆڤیچ یاری ژمارە سەدی خۆی لە خولی ئیتالی لە دژی یانەی کاتانیا ئەنجام دا، و لە یارییەکەدا وەک جێگرەوەی هێرنان کریسپۆ هاتە نێو یاریگا وە کۆتاییدا بە ئەنجامی ٢-٠سەرکەوتنیان لە یارییەکەدا بەدەست هێنا. ساڵی ٢٠٠٧ گرێبەستێکی نوێی تا مانگی حوزەیرانی ٢٠١٣ ئیمزاکرد؛ ڕاگەیێندرا کە ئەم گرێبەستە ئیبراهیمۆڤیچی کردە خاوەن بەرزترین مووچە لە جیهاندا. لە ١٨ی ئایاری ٢٠٠٨، ئیبراهیمۆڤیچ لە کۆتا ڕۆژی وەرزی ٢٠٠٧-٢٠٠٨ی خولی ئیتالی دوو گۆڵی لە دژی یانە پارما تۆمارکرد و یاریەکە بە ئەنجامی ٢-٠ لە بەرژەوەندی ئینتەر کۆتایی هات، و ئینتەر بۆ دووەم جار لە دوای یەک بووە پاڵەوانی خولی ئیتالی. بە شێوەیەکی گشتی، ١٧ گۆڵ لە ٢٦ یاری لە خولدا تۆمار کرد، و خەڵاتی باشترین یاریزانی تۆپی پێ لە خولی ئیتاڵی و باشترین یاریزانی تۆپی پێی بێگانە خولی ئیتالی بەدەست هێنا.
وێنۆک|چەپ|ئیبراهیمۆڤیچ و [[ماریۆ بالوتیللی باروا|ماریۆ بالۆتێلی لە یاریێکدا لە دژی پالێرمۆ لە ساڵی ٢٠٠٩]]
ئیبراهیمۆڤیچ وەرزی سێیەمی خۆی لەگەڵ ئینتەر بە بردنەوەی جامی سووپەری ئیتالی لە دژی ڕۆما دەستپێکرد. دوای کۆتایی هاتنی کاتی ئاسایی و کاتی زیادکراو بە یەکسانبوون، یارییەکە چووە لێدانە یەکلاکەرەوەکان و ئیبراهیمۆڤیچ لێدانی سزای خۆی بە سەرکەوتوویی جێبەجێکرد. لە یەکەم یاری وەرزی نوێی خولی پلە یەکی ٢٠٠٨-٢٠٠٩ ئیبراهیمۆڤیچ تاکە گۆڵی یانەی ئینتەر لە یاری دژی سامپدۆریا تۆمارکرد، و یاریەکە بە ئەنجامی ١-١ کۆتایی هات. لە ٤ی تشرینی یەکەم، لە ماوەی یاریێکدا لە دژی بۆلۆنیا کە ئینتەر یارییەکەی بردەوە ئیبراهیمۆڤیچ گۆڵێکی نایابی تۆمارکرد، کە پشتی پێ و بە هێزی ئاراستەی گۆڵی کرد سەرسوڕهێنەر بوو بۆ فرانچیسکۆ ئانتۆنیۆلی، دواتر بە باشترین گۆڵی ساڵ لە خولی پلە یەکی ئیتالی. لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨، ئیبراهیمۆڤیچ لەسەر ئاستە بەرزەکەی بەردەوام بوو لە یاریێکدا لە دژی ڕۆما دوو گۆڵی تۆمارکرد و یارییەکە بە ئەنجامی چوار گۆڵی بێ بەرامبەر لە بەرژەوەندی ئینتەر کۆتایی هات، و ژمارەی گۆڵەکانی ئیبراهیمۆڤیچ گەیشتە پێنج گۆڵ لە خولدا.
بەستەرە دەرەکییەکان
Zlatan Ibrahimović Premier League profile
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:وەرزشکارانی دوور لە وڵاتی سویدی لە ئیتالیا پۆل:وەرزشکارانی دوور لە وڵاتی سویدی لە ئیسپانیا پۆل:وەرزشکارانی دوور لە وڵاتی سویدی لە فەڕەنسا پۆل:وەرزشکارانی دوور لە وڵاتی سویدی لە ھۆڵەندا پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ھۆڵەندا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی سویدی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی سویدی پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢ پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی یانەی پاریس سان جێرمان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس پۆل:یاریزانە دیاریکراوەکانی ئێم ئێڵ ئێس
خەیاڵ (وێژە)
وێژەی داستانی جۆرێک لە حەکایت کردنە کە گشت یان بەشیک لەو شتانەی کە باس کراون واقیعی نین، واتە دەستکردی زەینی نووسەرن. لە بەرامبەری ئەم وێژەدا، وێژەی ناداستانی بوونی هەیە کە زۆرتر باسی ڕووداوە حەقیقیەکان (وەکوو مێژوو، ڕۆژنامەوانی و ...) دەکات.
گردەگڕوێ
گردەگڕوێ (Girdegirrwê، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٠٥ کەس لە ٩٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
٢ی شوبات
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:شوبات
پێڕستی شارەکانی ئوسترالیا
ئەمە پێڕستی شارەکانی وڵاتی ئوسترالیایە
پایتەخت
کانبێرا (پایتەختی نیشتیمانی)
ڕۆژاوای ئوسترالیا
پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:ئاماری گەلھەی ئوسترالیا
خێتچۆ
وێنۆک|خێتچۆ خێتچۆ (بە ئەرمەنی: Խէչո؛ ١٨٧٢ – تەممووزی ١٩١٥) چالاکوان و شەڕڤانێکی بەناوبانگی ئەرمەنی بوو. خێتچۆ ئەندامی فیدراسیۆنی شۆڕشگێڕی ئەرمەنستان بوو، ژیانێکی چالاکانەی لە کاروباری سیاسی ئەرمەنستان بەڕێوەبرد. لە ماوەی چالاکوانێکدا بەشداری لە گەشتی خانەسۆردا کردووە، کە لە ٢٥ی گەلاوێژی ساڵی ١٨٩٧ لەلایەن فیدایەکانی ئەرمەنی بۆ سەر عەشیرەتی مەزریکی کورد، ھێرشێکی سەرەکی بووە، ھاوکات لایەنگرێکی سەرەکی شۆڕشی دەستووری ئێران بووە. لە ساڵی ١٩١٥ لە کاتی شەڕ و پێکدادان لە نێوان ھێزەکانی تورکیا لە نزیک بدلیس، لە چالاکییدا کوژرا.
سەرەتای ژیان
خێتچۆ لە ساڵی ١٨٧٢ لە شاری ناخیچێڤان کە ئەوکات بەشێک بووە لە ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا خاچادور ئەمیریان لەدایکبووە. باوکی قەشەیەکی ناوچەکە بووە. لە شوشی لە قوتابخانەی ئەپستۆریای ناوچەکە خوێندوویەتی. خێتچۆ لە درێژەدا دەبێتە ڕاھێنەری چەکدارە شۆڕشگێڕە ئەرمەنییەکان کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە قەفقاز جێگیر بوون.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٢ پۆل:مردووانی ١٩١٥ پۆل:کەسانی خەڵکی نەخچیڤان
٤ی شوبات
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:شوبات
ئازاد مستەفا
حەمە مستەفا ناسراو بە ئازاد مستەفا (١٩٤٨ لە گوندی بارزان - ١٩٨٩ لە سوید) سیاسەتوانی کوردی خەڵکی باشووری کوردستان و سکرتێری گشتیی پاسۆک بوو.
ژیاننامە
حەمە مستەفا ناسراو بە ئازاد مستەفا لە گوندی بارزان لە ساڵی ١٩٤٨ لەدایکبووە. ساڵی ١٩٧٩ بەلێبووردنی گشتی لەزیندان ئازادکراوە و پاشتر ناوی خۆیی ناوە ئازاد. ھەر لەو ساڵەدا پەیوەندیی کردووە بە ھێزی پێشمەرگەی پاسۆکەوە و بووەتە سکرتێری پاسۆک تاوەکو ڕۆژی کۆچی دواییی لەوڵاتی سوید. لە ساڵی ١٩٨٦ بەستنی کۆنفرانسی یەکێتی خوێندکارانی سۆسیالیستی کورد لە ئەورووپا سۆکسە، لەبەرلین، لەو کۆبوونەوەیەدا ڕیزی خوێندکاران بوونە دوو بەشەوە، بەشێکیان کەنارگیر و ئەوی تریان سەربە پاسۆک، یان ھێڵی ئازاد مستەفا بوون. لە ١٩ی ئازاری ١٩٨٩ ئازاد مستەفای سکرتێری پاسۆک لە سوید بە نەخۆشیی شێرپەنجە کۆچی دوایی کرد.
کتێبەکان
ئازاد مستەفا چەندین نووسینی ھەیە و یەکێک لە کتێبەکانی ناوی بەرەی کوردستانی یە. ھەندێک نووسینیشی بەناوی عەلییەوە لە بڵاوکراوەکانی پاسۆکدا بڵاوکردووەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:مردووانی ١٩٨٩ پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:سیاسییەکانی پاسۆک
بڕیارنامەی ٥١٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥١٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١ی ئابی ١٩٨٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٨٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢ پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
ڕۆنێ گیل
رۆنێ گیل شاعیری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٢ پۆل:مردووانی ١٩٢٥ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
نەیشابوور
وێنۆک|250px|گۆڕی [[عومەر خەییام|خەییامی نیشابووری]] نەیشابوور یان نەیشاپوور ناوی یەکێک لە شارەکانی پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی ئێرانە. شاری نیشابوور ناوەندی شارستانی نەیشابوورە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٦ بەرامبەر لەگەڵ ٢٦٤٬٣٧٥ کەس بووە کە زۆربەیان فارسن و پەیڕەوی مەزھەبی شیعەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارە کۆنەکان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:نەیشابوور پۆل:پایتەختەکانی خەلافەتی ئیسلامی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
لەج
لەج (بە ئینگلیزی: Lec، بەفارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢٩٧ کەس بوو لە ٢٣٧ بنەماڵەدا.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
خەونی تەلاری سوور
وێنۆک|نیگارەیەک لە بەشێک لە کتێبی خەونی تەلاری سوور
خەونی تەلاری سوور یەکێک لە چوار کتێبی ڕۆمانی بەناوبانگی وڵاتی چینە. ئەم کتێبە لە سەردەمی خانەدانی چینگدا نووسراوە و باسی بەسەرھاتی ژیانی نووسەرەکەیەتی. گرینگی و ھۆی بەناوبانگی ئەم کتێبە لەوەدایە کە باسی ژیانی خەڵکی دەوڵەمەندی چین لە سەردەمی خۆیدا دەکات و بە شێوەیەکی ھونەرمەندانە ئەم جۆرە ژینە باس دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمان پۆل:چیرۆک پۆل:ئەو ڕۆمانە چینییانەی کراونەتە فیلم پۆل:ڕۆمانە چینییەکان کە کراونەتە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی پۆل:ڕۆمانە فەلسەفییەکان
ھەرنە پێش (ئەلبوم)
ھەرنە پێش ئەلبومی سێھەمی ھونەرمەندی کورد شڤان پەروەرە. ئەم ئەلبومە لە ٩ ستران پێک ھاتووە. زۆربەی گۆرانییەکانی بە شێوەی سروودن. ساڵی ١٩٩٧ لە تورکیا بۆ جاری دووھەم ئەم ئەلبومە سەر لەنوێ لەلایەن (SES PLAK) تۆمار کرا.
سەرچاوەکان
پۆل:شڤان پەروەر پۆل:ئەلبومە کوردییەکان پۆل:ئەلبومەکانی شڤان پەروەر
ھەڵۆ خانی ئەردەڵان
ھەڵۆ خانی ئەردەڵان یەکێک لە بەناوبانگترین و بەدەسەڵاتترین میرەکانی میرنشینی ئەردەڵانە کە لە سەدەی شانزە و حەڤدەدا ژیاوە. کوڕەکەی ھەڵۆخان واتە خان ئەحمەد خان زاوای شا عەباسی سەفەوی بووە. ھەڵۆ خان لە ماوەی ساڵانی ١٥٩٠ تا ١٦١٦دا والیی ئەردەڵان بووە و بە بەھێزترین حاکمی ئەردەڵان دەناسرێت. یەکێک لە بنکەکانی حکوومەتەکەی ھەڵۆ خان لە قەڵای مەریوان بووە.
چالاکییەکان
ھەڵۆ خان ھەوڵی زۆری لە پێک ھێنانی سوپا و سەروازاندا دەدا و ھەوڵی دەدا کە بە پشت گوێ خستنی دوو دەوڵەتی عوسمانیی و سەفەوی بە جۆرێکی سەربەخۆ بە سەر کوردستاندا حکوومەت بکات. ئەو ھەروەھا فەرمانی نۆژەن کردنەوەی قەڵای مەریوان و کردنەوەی مزگەوتی سووری دا. مەلا ئەبووبەکری چۆڕی کە لە مزگەوتە سوورەدا دەرسی دەوتەوە ئەم دێڕە شێعرەی بۆ مزگەوتەکە نووسیوە: مسجدعالی هلو خانی
واتە: مزگەوتە بەرزەکەی ھەڵۆ خانی؛ زۆر حەیفە کە دەبێ فانی.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:میرنشینی ئەردەڵان پۆل:میرەکانی ئەردەڵان
ڕاحەتی (شارۆچکە)
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
مستەفا زەڵمی
مستەفا زەڵمی (ناوی تەواو: مستەفا ئیبراھیم محەممەد ئەمین) (١ی تەممووزی ١٩٢٤ لە زەڵم، ھەورامان – ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لە ھەولێر؛ لە تەمەنی ٩٢ ساڵی) پڕۆفیسۆر و یاساناسێکی کورد بوو. مستەفا زەڵمی ساڵی ١٩٢٤ لە گوندی زەڵمی سەر بە پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە دایک بووە. ساڵی ١٩٣٤ چۆتە قوتابخانەی ئایینی و لەسەر دەستی مامۆستایانی پسپۆڕ‌و شارەزا لە زانایانی ئایینیی عێراق و ئێران زانستەکانی: (نەحو، سەرف، مونازەرە، مەنتیق، بەلاغە، ئوسولی دین، ئوسولی فیقە، فەلسەفە، بیرکاری، فەلەکناسی) خوێندووە. لە ١٩٤٦ لە کۆیە خوێندنی ئایینیی تەواوکردووە. چەندین بڕوانامەی لە بوارەکانی یاسا و شەریعەت بەدەستھێناوە و ژمارەیەکی زۆر کتێبی لە چاپ دراون.
ژیان
مستەفا زەلمی ئارەزوویەکی زۆری خوێندنی ھەبوو چەندین ھەوراز و نشێوی بڕیوە ڕووبەڕووی زۆرترین نەھامەتی و سەختی ژیان بۆتەوە لە پێناو دەستکەوتنی زانست زۆربەی زۆری ناوچەکانی کوردستانی باشوور و ڕۆژھەڵاتی بڕیوە لە سەرەتای تەمەنیدا. پاشان ئیجازەی مەلایەتی وەردەگرێت. ساڵی ١٩٤٦ بڕوانامەی (عالیم) ی لە زانستە ئیسلامییەکان بەدەستھێناوە لە ئەنجومەنی زانستی لە بەڕێوەبەرایەتی گشتی سەر بە وەزارەتی ئەوقاف. پاشان دەچێتە ناو سوپا و دەبێت بە ئیمامی سوپا و لە (جەلەولا) جێگیر دەبێت، مستەفا زەلمی کاریگەری گەورەی ھەبووە لە شۆرشی ١٤ەی تەممووزی ساڵی ١٩٥٨ و لەگەڵ ڕێخراوی ئەفسەرە ئازادی خوازەکاندا پەیوەندی دەبەستێت و چەندین ئەرکی گرنگی پێدەسپێردریت لەگەڵ چەندین کوردی تری نیشتمان پەروەر لە پێناو بەدەست ھێنانی مافەکانی گەلی کوردا تێدەکۆشێت، پاش شکست ھێنانی شۆرش و ھەلگەرانەوەی سەرانی شۆڕش لەگەل میللەتی کورد، دکتۆر مستەفا زەڵمی پەیوەندی خۆی بەسەرانی شۆرش دەبچرینێت و زیاتر گرنگی دەدات بە زانستەکەی.
ھەرچەندە مستەفا زەڵمی مەلا بووە و شارەزای بواری شەریعەی ئیسلام بووە بەڵام ھەمیشە ئارەزووی بەدەست ھێنانی زانست و زانیاری زیاتری ھەبووە بۆیە بیر لە خوێندنی یاسا دەکاتەوە و ھەرچەندە ژیانی ھاوسەرگیری پێکھێناوە و خاوەنی خیزان و منداڵ بووە لەو کاتەدا و لەگەڵ سەختی ژیاندا بەڵام کۆڵی نەداوە لە بەدەست ھێنانی زانست و زانیاری و دەبیتەوە بە خوێندکاری زانکۆ و سەرئەنجام بە نمرەیەکی زۆر بەرز لە ساڵی ١٩٦٥ بەکالۆریۆسی بەدەستھێناوە لە یاسا لە زانکۆی بەغداد. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٦٨ ماستەری لە شەریعە بەدەستھێناوە لە زانکۆی بەغداد. ھەر لە پێناو بەدەست ھێنانی زانست و زانیاری زیاتر بیر لەوە دەکاتەوە وڵات جێ بھێڵێت و خۆی خانەنشین بکات لە ئیمامی سوپا کە موچەیەکی بەرزیشی ھەبووە لەو کاتەدا. بەڵام ھەمیشە زانستی بە گرنگتر زانیوە لە ھەموو شتێک و ڕوو دەکاتە خاکی میسر بۆ خوێندنی زیاتر و بە ژیانێکی زۆر سەخت خوێندن تەواو دەکات.
دکتۆر زەڵمی یەکێکە لە مامۆستا ھەرە بەناوبانگەکانی کۆلێژەکانی یاسا لە زانکۆکانی عێراق و لەسەردەمی مامۆستایەتیدا زۆرترین خەڵات و ڕێزلێنانی وەرگرتووە و یەکەم مامۆستای زانکۆیە لەسەر ئاستی عێراق کە بە بڕیارێکی تایبەت فەرمانی خانەنشین نەکردنی بۆ دەرچووە تا ئەو ساتەی توانای ھەبێت و ویستی ھەبێت بتوانێت وەک مامۆستا بمینێتەوە. دکتۆر زەڵمی دەستێکی باڵای ھەیە لە دانانی کتێبی مەنھەجی بۆ کۆلیژی یاساکان کە ٤ کتێبی وەک مەنھەج دەخوێنرێت لە ھەر چوار قۆناغەکەی کۆلێژی یاسا و یەک کتێبی لە ماستەر و کتێبێکی تری لە دکتۆرا دەخوێندرێت. و کتێبەکانی لە زانکۆکانی عێراق و ئەردەن و ئەندەنوسیا و یەمەن دەخوێندرێت.
لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لە نەخۆشخانەی پاری شاری ھەولێر کۆچی دوایی کرد، لە ناحیەی خورماڵ بەخاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:زانایانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤ پۆل:مردووانی ٢٠١٦ پۆل:نووسەرانی عێراقی پۆل:نووسەرانی کورد
بەھەڵە خستنەوە
ھەڵەھەڵگری وتەیەک، بیردۆزێک یان گریمانەیەک بەھەڵەدەخرێتەوە ئەگەر لە بەرامبەری دا وتەیەک یان دەستەواژەیەک بەشێوەیەکی سەرەکی پوچەڵی بکاتەوە. ئەم پوچەڵ کردنەوەیە دەکرێت بە ڕێگەی چاودێرییەکی ڕاستی یان چاودێریکەی گریمانانە بێت. بۆ نموونە، وتەی «ھەموو قازێک ڕەنگی سپییە و ھەمیشەش ھەر سپی بووە» بەھەڵەدەخرێتەوە چونکە لەلایەن بیرۆکەیەکی پێچەوانەوە پوچەڵ دەکرێتەوە بەو سەلماندنەی «لە ساڵی ١٦٩٧ دا، لە ماوەی گەشتی گەڕان و دۆزینەوەی لەلایەن (ویڵیەم دێ ڤلامینگ) ی بەڕەچەڵەک ھۆڵەندی، قازی ڕەنگی ڕەش بوونی ھەبوو لەکەناری ڕووباری سوان دا لە ئوسترالیا»، کە ئەمە بە ڕێگەی چاودێری و بەڵگەیەکەی ڕاستی بوو.
دەستەواژەی پوچەڵ کردنەوە یان ڕەت کردنەوەش بەکاردێت بۆ بەھەڵەخستەنەوە.
چەمکی بەھەڵەخستەنەوە لەلایان فەیلەسوفی زانستی کارڵ پۆپەر ھاتەکایەوە. بیرۆکەی بەھەڵەخستەنەوەی وەک بناغە و بەشێکی ژیرانە بینی لە گیرمانە زانستییەکانی دا کە ھەڵ دەستا با سنووردانان بۆ لێکۆڵینەوەی زانستی. پێشنیاری ئەوەی کرد کە ھەم گریمانە ھەم وتە ئەگەر بیرۆکەی بەھەڵەخستنەوەیان بەسەردا نەچەسپێت ئەوا نازاستین و دەکرێت بە زانستی نادروست لەقەڵەم بدرێن.
پرسیارێکی بە‌بایەخ کە دەبێت وەڵام بدرێتەوە ئەوەیە کە ئایا گریمانەیەک یان ڕێگەیەک زانیارییەکی زانستییە کە توانای تاقیکردنەوەی ھەیە یان نییە.
پێوەرەکان
دۆسیەی مەکلاین بەرامبەر بە ویلایەتی ئارکەنساس لە بڕیاردان لەسەر دۆسیەی مەکلاین بەرامبەر بە ویلایەتی ئارکەنساس، دادوەر ویڵیەم ئۆڤەرتۆن بنەمای بەھەڵەخستنەوەی بەکارھێنا وەک یەکێک لە پێوەرەکان بۆ دیاریکردنی ئەوەی کە (زانستی دروست کردن – مەبەست لێی بیرۆکەی دروست بوونی جیھانە لەلایەن پەروەدگارەوە) زانست نییە و ناکرێت لە قوتابخانە گشتییەکانی ئارکەنساس وەک زانست ھەژماربکرێت و قوتابییەکانی پێ فێربکرێت بەڵکو دەبێت وەک ئایین بوترێتەوە و تەماشابکرێت. فەیلەسوف میکایڵ ڕۆس لە کاتی گەواھی دانی نووسراودا ھەستا بە دیاری کردنی ئەو خەسڵەتانەی کە زانست پێکدەھێنن، کە بریتیی بوون لە:
ھێرشەكانى ٢٠١٧ی تاران
لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧ دوو ھێرش لە پەرلەمانی ئێران و گۆڕی ڕووحوڵڵا خومەینی لە یەک کاتدا ڕوویدا، ئەمەش بووە ھۆی گیان لەدەستدانی ١٧ کەس و برینداربوونی ٤٠ کەس، دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام بەرپرسیارێتی خۆی لە ئەنجامدانی دوو ھێرشەکە ڕاگەیاند. ئەو تەقەکردنانە یەکەم ھێرشە لە تاران لە ماوەی زیاتر لە دە ساڵی ڕابردوودا.
سەرچاوەکان
پۆل:مرۆڤکوژی لە ئێران پۆل:کۆمەڵکوژیەکان لە ئێران
بەھەڵە خستنەوە
پێوەرەکان
بەپێی ئەم پۆلێن کردنەی سەرەوە، دادوەر ئۆڤەرتۆن ھەستا بە بڕیاردان و وتی کە: "لەگەڵ ئەوەی ھەموو کەسێک ئازادە لەوەی بە چ شێوازێک بیرۆکەی زانستی ھەڵدەبژێرن و باوەڕیان پێی دەبێت. ئەگەر لە ماوەی لێکۆڵینەوە و چاودێری کردن دا چەند بەڵگە و زانیارییەکی نوێ ھاتنە کایەوە و سەرەڕای ئەو بەڵگانە ھەر بەردەوام بوون لەسەر بیروبۆچوونی خۆیان ئەوا ناتوانن کە ئەو شێوازەی خۆیان و بیرۆکەکەیان وەک زانست پێناسەبکەن."
- ویڵیەم ئۆڤەرتۆن، دۆسیەی مەکلاین بەرامبەر بە ئارکەنساس ساڵی ١٩٨٢ لە کۆتایی بەشی چوارەم.
ڕەخنەکان
" کارڵ پۆپەر بەڕاستی بەشێک نییە لە مشتومڕی فەلسەفەی ھاوچەرخ دا، بەڵکو تەواو بە پێچەوانەوەیە و ئەو مشتومڕەکەی تێک داوە. ئەگەر ئەو لەسەر ڕێ و شوێنێکی ڕاست بێت کەواتە زۆربەی فەیلەسوفە بەناوبانگەکانی جیھان کات و پیشەکانیان بەفیرۆداوە. جیاوازی نێوان پۆپەر لە پەیڕەوکردنی فەلسەفە بەرامبەر بە زۆربەی فەیلەسوفە ھاوچەرخەکان وەک جیاوازییە گەورەکەی نێوان زانستی ئەستێرەناسی و فەلەکناسییە (فاڵ گرتنەوە)."
بیروڕاکانی پۆپەر شکستیان ھێناوە لەوەی بڕوا بە زۆرینەی فەیلەسوفەکان بھێنێت چونکە بیردۆزی پێشبینییە زانستییەکەی ناتوانێت بنەما و بناغەی ئەرێنی بۆ باوەڕ دابین بکات. کەسی تر نییە بە شێوەیکی باشتر ئەنجامی بدات بەڵام ھەر ھەوڵدەدەن، وەک کیمیاکاران کە بە بەردەوامی لە گەڕانن بە دوای بەردی فەیلەسوف دا یان فیزیایەکان لە ھەوڵی دروست کردنی ئامێرە جوڵە بەردەوامەکان دا. ڕاڤی چامپیۆن، پەسەندکردنی ناکۆک بوون: ڕەخنەی بارتڵی لە ژیربێژی، ساڵی ١٩٨٥.
سەرچاوەکان
پۆل:کارڵ پۆپەر پۆل:فەلسەفەی شیکارانە پۆل:تیۆرە ئیپیستمۆلۆژییەکان
بڕیارنامەی ٥١٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥١٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی ئابی ١٩٨٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٨٩‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
٧ی شوبات
لە دایکبوونەکان
١٨٧٧ - چارڵز دیکینز نووسەری بەناوبانگی بریتانیایی.
بڕیارنامەی ٥١٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢ پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
٧ی شوبات
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:شوبات
ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
ئەڵمانیا وڵاتێکی کۆماری فیدڕاڵییە پێک دێت لە شازدە ویلایەتی فیدڕاڵی (بە ئەڵمانی: Bundesland).