cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مستەفا پاشای یاموڵکی
ژیاننامە
مستەفا پاشای یاموڵکی کوڕی عەزیز یامولکی مەلا زادەیەکی بیارە بووە. ڕۆژی ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٨٦٦ لە گەڕەکی گۆیژەی شاری سلێمانی لەدایک بووە. دەستپێکی خوێندنی لای مەلا فەتاح لەمزگەوتی حاجی سەید حەسەن و لای عیرفان ئەفەندی بووە، پاشان سەرەتایی و ئامادەیی سەربازیی لە بەغدا لەمەکتەبی حەربییەی ئەستەنبوڵ لە ساڵی ١٨٨٥دا تەواو کردووە. وەک مەلازمی دووەم چووەتە پۆلی ئەرکانی جەنگ، ساڵی ١٨٨٦ بووە بەمولازمی یەکەم. لە ساڵی ١٨٨٨دا، سەفییەخانی حسێن پاشای خەندانی ھێناوە و ھەمان ساڵ بووە بە یووزباشی (نەقیب) و لە لقی سێھەمی ئەرکانی گشتیی جەنگدا دامەزراوە. ساڵی ١٨٨٩ بووە بەقول ئاغاسی(ڕائید) و ڕەوانەی جەنگی حیجاز کراوە. ساڵی ١٨٩٢ کراوەتە بینباشی (موقەددەم) و گوێزراوەتەوە بۆ ئەرکەکانی جەنگی ئۆردووی ھومایۆنی شەشەم، و کاری قونسڵگەری لە خۆی و سەڵماس و قارس، ساڵی ١٨٩٨ یش ئەرکەکانی جەنگی ئۆردوو لەبەغدا جێبەجێ کردوە. ساڵی ١٩٠٠ پلەی قائیمقامی دراوەتێ، لە ساڵی ١٩٠١دا کراوە بە سەرۆکی ئەرکەکانی جەنگی ئۆردوو، ساڵی ١٩٠٢ بووە بەسەرۆکی ئەرکانی جەنگی فیرقەی شازدەھەم لە سیواس، ساڵی ١٩٠٤ بووە بەمیر لیوا (میراڵای)، ساڵی ١٩٠٥ بووە بەمەئمووری کۆمسیۆنی ناوچەکانی سلێمانی و وەزنە و لاجان. بەڕاگەیاندنی مەشروتییەتی عوسمانی، کراوە بەسەرۆکی ئەرکانی جەنگی فیرقەی ئەنقەرە. ١٩٠٨ بووە بە فەرماندەی لیوای نیزامیی بیتویەکەمی ئۆردووی شەشەم لەبەغدا: ١٩١٠ بووە بەفەرماندەی فیرقەی سێیەمی نیزامی لەتەشکیلاتی نوێی فەیلەقی دەیەم: ١٩١١ بووە بەفەرماندەی فیرقەی نیزامیی پێنجەم لەمایدۆس: ١٩١٢ بووە بەفەرماندەی فیرقەی نیزامیی بیست و حەوتەم لە بەیروت، بەشداری شەڕی باڵکان بووە. ١٩١٣ ئەنوەری پاشا بووەتە وەزیری جەنگ، یاموڵکی خانەنشین کراوەو، بەدرێژایی یەکەمین جەنگی جیھانی لە ئەستەمووڵ دانیشتووە، لایەنگری حیزبی (حوڕڕییەت و ئیئتیلاف) بووە. پاش جەنگ، پلەو پایەی جارانی دراوەتەوە و بووە بەئەندامی دیوانی جەنگ بۆ سزادانی سەرانی ئیتیحادو تەرەقی. ئەودەمە، بووە بەئەندامی (جەمعییەتی تەعالی کوردستان) لە ئەستەمبووڵ. ساڵی١٩١٩ کاتێ فەرید پاشا کابینەی پێکھێنایەوە بووە والیی ویلایەتی خوداوەندکار. لە ٢٣ی نیسانی ١٩٢٠ بەئیرادەی شاھانە کراوە بەسەرۆکی دیوانی عورفی یەکەم، سزای توندی کەمالییەکانی داوە. لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٠، بەھاتنە سەر کاری کابینەی تۆفیق پاشای لایەنگری کەمالییەکانی، گیراوە و دراوەتە دادگا. بەڵام لە٦ی شوباتی ١٩٢١ بەئیرادەی سوڵتان بەربووە و دەستی لەکار کێشاوەتەوە. لە١٧\٦ی ئەو ساڵە لەئەستەنبوڵەوە گەڕاوەتەوە، لە٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٢١ گەیشتووەتە سلێمانی. و لە ساڵی١٩٢٢ بووە بەسەرۆکی (جەمعییەتی کوردستان) ولە ٥ی ئەیلوولی ١٩٢٢ بەئەندامی ئەنجومەنی ئیدارەی شار، دوای ئەوەی ئینگلیز سلێمانیی چۆڵکردووە. ئەو ڕۆژانە ئیمتیازی ڕۆژنامەی بانگی کوردستانی وەرگرتووە و خۆیشی وەک مودیری مەسئوول و سەرموحەڕیر بەڕێوەی بردووە و سێزدە ژمارەی لێ دەرکردووە. لەدووەم حکوومەتی کوردستاندا، بەڕەئیسی مەعاریف دانراوە. لە ٣ی ئازاری ١٩٢٣ لەگەڵ چەند کەسێکی تردا بە وەفد چوونەتە کەرکووک و بەغدا بۆ گفتوگۆکردن. لەدووەم خولی حوکمی ڕاستەوخۆی ئینگلیزدا، ژمارە (١٤)ی «بانگی کوردستان»ی بەتەنیا بڵاوکردووەتەوە. لەڕۆیشتنە عومومییەکەی ١٧ی حوزەیرانی ١٩٢٣دا، چووەتە بەغدا و تاسەر لەوێ نیشتەجێ بووە. ساڵی ١٩٢٦، سێ ژمارەی تری لە» بانگی کوردستان» دەرکردەوە. لەڕۆژی ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦ لە گەڕەکی عیوازییەی بەغدا کۆچی دوایی کردووەو لەسەر وەسیەتی خۆی لە گردی سەیوان نێژراوە.
بەرپرسیارێتی لە سوپای عوسمانیدا
دوای ئەوەی دەبێت بە ئەفسەری ڕوکن لە وەزارەتی جەنگی عوسمانیدا و دوای ساڵێک خزمەتکردن گوێزراوەتەوە بۆ سوپای عوسمانی لە حیجاز و لەوێ بووەتە ئەندازیاری سەربازی لە شاری مەککە، لە ساڵی ١٨٩٣ دا کراوە بە قونسولی عوسمان لە شاری سەڵماسی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، لە ساڵی ١٨٩٤ یشدا گوێزراوەتەوە بۆ شاری سنەی مەڵبەندی ئەیالەتی کوردستان لە ئێران و دوای ٣ ساڵ لە ١٨٩٧دا گوێزراوەتەوە بۆ شاری قارس لە ڕوژھەڵاتی ئەرزرۆم لە باکووری کوردستان. لە ساڵی ١٩٠١ دا گەڕاندراوەتەوە بۆ سوپا و کراوە بە بریکاری سەرەک ئەرکانی سوپای شەشەم لە بەغدا، لە ساڵی ١٩٠٤ دا کراوە بە نوێنەری دەوڵەتی عوسمانی لە لیژنەی سنووری نێوان ئێران و عوسمانی، ئنیجا لە ساڵی ١٩٠٨ دا کراوە بە سەرەک ئەرکانی تیپێک سەرباز لە حامییەی ئەنقەرە، دواتر لە ساڵی ١٩٠٩دا پایەی سەربازی بەرزکراوەتەوە بۆ پلەی میر لیوا ڕوکن و کراوە بە فەرماندەی تیپی بیست و یەکەمی سوپای عوسمانی لە بەغدا.
حکومدانی مستەفا کەمال
کاتێک کە جەنگی یەکەمی جیھانی لە ساڵی ١٩١٤ دا ھەڵگیرسا، خانەنیشین کراوە و دوای کۆتایی ئەو جەنگە جیھانییە بە فەرمانی داماد فەرید پاشا کراوە بە سەرۆکی داگای عورفی سەربازی بۆ دادگاییکردنی مستەفا کەمال و ھەڤاڵانی بە تاوانی یاخی بوونیان لە دەڤەری ئەنازۆڵ لە دژی میری سەنتەری. ئەم کەسایەتییە میریی پاشملە بە لە سێدارەدانی مستەفا کەمال و میر لیوا فوئاد پاشا و فەریق مستەفا فەوزی پاشا دەدات. بەڵام کە مستەفا کەمال سەکەوتن بە دەست دێنی. مستەفا پاشا تورکیا جێدێڵێ و دەگەڕێتەوە باشووری کوردستان.
دروستکردنی گرووپی سیاسی
یاموڵکی دوای ھەڵھاتنی لە تورکیا ساڵی ١٩٢١، لە سلێمانی دادەنیشێ و ھەوڵێکی زۆر دەدات بۆ پێکەوەنانی کۆمەڵێکی ڕامیاری بەناوی کۆمەڵەی کوردستان، لە کۆبوونەوەیەکی گشتی پیاو ماقوڵان و ڕووناکبیرانی شارەکە لە ڕوژی ٢١ی تەممووزی ١٩٢٢ دا دەستەی بەڕێوەبەری ئەو کۆمەڵە ڕامیارییەی کورد بە زۆرینەی دەنگ ھەڵدەبژێردرێک کە بریتی بوون لە: ئەم کۆمەڵە ڕۆژنامەیەکی ڕامیاریان بە ناوی بانگی کوردستان دەرچواند و ژمارەی یەکەمی لە ٢ی ئابی ١٩٢٢دا بڵاوکردەوە.
وەزیری پەروەردە
کاتێک کە شێخ مەحموودی حەفید لە دوا دوای مانگی ئەیلوولی ١٩٢٢دا گەڕایەوە سلێمانی و بووەو پاشای کوردستان، لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٢دا کابینەی دووەمی فەرمانڕەواکەی دامەزراند، مستەفا پاشای کردە و وەزیری مەعاریف و ئەویش خزمەتێکی زۆر خوێندەواریی کرد لە کوردستان و گەلێک قوتابخانەی تازە کردەوە. ڕۆژنامەکەیشی کردە زمانحاڵی حکوومەتەکەی شێخ مەحموود و ناونرا ڕۆژنامەی ڕۆژی کوردستان. لە دوای نەمانی حوکمی شێخ مەحموودی مەلیکی کوردستان، چووە شاری بەغدا بۆ بەسەربردنی ساڵانی دوادوای ژیانی تاکو لە ساڵی ١٩٣٦ دا کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:شانشینی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٦ پۆل:مردووانی ١٩٣٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦ پۆل:کوردەکانی عوسمانی
بڕیارنامەی ١١١١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١١١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی حوزەیرانی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان عێراق و کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٧٨٦ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
شارستانی بانە
وێنۆک|جێگەی شارستانی بانە لە پارێزگای کوردستاندا شارستانی بانە یان قەزای بانە یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کوردستانە و ناوەندەکەی شاری بانەیە. لە ساڵی ٢٠١١دا ١٣٢٥٦٥ کەس دانیشتووی ھەبووە کە ھەموویان بە شێوەزاری کوردیی ناوەندی قسە دەکەن و لەسەر مەزھەبی شافعین.
ناوەندە شارییەکانی بریتین لە:
ئالان بۆلیو
ئالان بۆلیو نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
٦٥١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سڵیپنات
سڵیپنات گرووپێکی مۆسیقی ھێڤی مێتاڵی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٩٥دا دامەزراوە لە دێس مۆینس، لۆوا، ویلایەتە یەکگرتووەکان، لەلایەن شۆن کراھان و بەیسژەن پۆڵ گرەی. دوای ئەوەی چەند ئەندامێکی لێ گۆڕا لە سەرەتای ماوەکانی دامەزرانی، گرووپەکە پێکھات لە ٩ ئەندامی سەرەکی بۆ زیاتر لە دەیەیەک. گرەی لە ٢٤ی ئایاری ٢٠١٠دا مرد، و لە ساڵی ٢٠١١–٢٠١٤ گیتارژەنی پێشوو دانی ستیڵ جێی گرتەوە. جۆردیسن گرووپەکەی بەجێھێشت لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣، ستیڵیش لەکاتێکدا گرووپەکەی بەجێھێشت کە گرووپەکە خەریکی تۆمارکردنی یەکێک لە بەرھەمەکانیان بوون.
ئەم گرووپە باشتر ناسراون بە شێوازە سەختەکەیان لەگەڵ مۆسیقادا، ھەروەھا ناسراون بە چالاکییان لەکاتی نمایشکردنە ڕاستەوخۆکاندا. گرووپەکە بە خێرایی بەرەو سەرکەوتن بەرزبۆوە دوای بڵاوکردنەوەی یەکەم ئەلبومی دەرکەوتنیان لە ساڵی ١٩٩٩. ئەلبومی دواتر کە لە ساڵی ٢٠٠١دا بڵاوبۆوە لە ژێر ناوی لۆوا، ھەرچەندە تاریکتریش بوو، گرووپەکەی زیاتر بەناوبانگ کرد. دوای پشوویەکی کورت، ئەوان لە ساڵی ٢٠٠٤دا گەڕانەوە لەگەڵ بڵاوکردنەوەی بەرھەمە نوێکەیان. لە ساڵی ٢٠٠٨دا ئەلبومێکیان بڵاوکردەوە بەناوی ھیچ ھیوایەک نەماوە، ئەم بەرھەمە توانی بگاتە ژمارە یەکی بیلبۆرد ٢٠٠.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵە ئەمریکییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە نیو مێتاڵە ئەمریکییەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٩٥
کێنتاو
کێنتاو (بەکازاخی: Кентау) شارێکە لە پارێزگای کازاخستانی باشوور لە وڵاتی کازاخستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ٦٠٧٩٩ کەس بوو. کێنتاو لە ساڵی ١٩٥٥ەوە بە شار دادەنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کازاخستانی باشوور پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٥٥ پۆل:شارەکانی کازاخستان پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان
٦٥٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کانی گوڵی خوار
کانی گوڵی خوار، گوندێک سەر بە شاری جوانڕۆی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ئێران
٦٥٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
خانماوا
خانماوا، گوندێک سەر بە شاری جوانڕۆی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە.
ژمارەی دانیشتوان
ئەم گوندە بە پێی ئاماری فەرمی ساڵی ٢٧٠٦ی کوردی ٢٦٩ کەسی تێدا ئەژی.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ئێران
چیا مەدەنی
چیا مەدەنی (لەدایکبووی مەھاباد - ) گۆرانیبێژ، ئاوازدانەر و ھۆنراوەنووسێکی کوردی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە لە وڵاتی سوێددا دەژێت.
گۆرانیی بۆ…
چیا مەدەنی لە کاتی خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران کە شێروین حاجیپوور گۆرانیی فارسیی بەرایێی خوێندەوە، گۆرانییەکی کوردی بەناوی بۆ… خوێنەدەوە کە لە ناوی سەرەڕای سوپاسکردنەوە لە حاجیپوور بەخاتری بەرزکردنەوەی دەنگی دژ بە دەسەڵاتی حکوومەتی ئێران، سەبارەت بە بارودۆخی کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ژێر ستەمی نەتەوایەتیی دەوڵەت-نەتەوەی ئێرانی قسە دەکات.
خوێندن بە کوردیی کەڵھوڕی
چیا مەدەنی زۆربەی کارەکانی بە شێوەزاری کرمانجیی ناوەندی (سۆرانی) خوێندووە، بەڵام لە ئەلبۆمی باران گۆرانییەکی کرمانجیی باشووری (کەڵھوڕی)یش بە ناوی تووفان دۊری خوێندووەتەوە کە ھۆنراوەکەی لەلایەن مێھراب ئاقایی نووسراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی مەھاباد پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی
پاتریک بووڤێ
پاتریک بووڤێ نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
کوێکشێتاو
thumb|left|200px کوێکشێتاو شارێکە لە پارێزگای ئاقمۆلا لە وڵاتی کازاخستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ١٣٢٧٥٣ کەس بووە. کوێکشێتاو لە ساڵی ١٨٦٢ەوە شارە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئاقمۆلا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٤ پۆل:شارەکانی کازاخستان پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٩یەم
سارۆخان
سارۆخان، گوندێک سەر بە شاری جوانڕۆی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە.
ژمارەی دانیشتوان
ئەم گوندە بە پێی ئاماری فەرمی ساڵی ٢٧٠٦ی کوردی ١٥٢ کەسی تێدا ئەژی.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
شەوەر
وێنۆک|وێنەی جۆرێک شەوەر وێنۆک|دیمەنی گوڵە ڕەنگاوڕەنگەکانی شەوەر و سێپەڕە لە پاڵ [[زرێبار (گۆل)|زرێباردا]] شەوەر یان شەوەرگ (، ) جۆرە ڕووەکێکە کە بە تفاقێکی گرنگی ئاژەڵان لە قەڵەم دەدرێت و جۆری زۆری ھەیە. ئەم ڕوەکە لە تیرەی پەپوولەییەکانە (Papilionaceae یان Fabaceae). ناوە لاتینەکەی (Trifolium) بە واتای سێ پەلکە. لە زمانی کوردیشدا وشەی سێپەڕە ھەیە کە جۆرێک شەوەری خۆڕسکە. ئەو گیایەی کە لە زۆربەی ناوچەکانی کوردەواریدا شەوەری پێ دەوترێت بە لاتین Trifolium pratenseی پێ دەوترێت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕوەکە باخییەکان پۆل:تفاقەکان پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
شاری بێدەنگ
شاری بێدەنگ ناوی ئەلبۆمێکی مۆسیقایە کە کەیھان کەڵھوڕ و برووکلین ڕایدر مۆسیقاری ئەمریکی بە ھاوکاریی یەکتر لە ساڵی ٢٠٠٨دا دروستیان کرد. یەکەم بەشی ئەم ئەلبۆمە کە شاری بێدەنگە و ناوی ئەلبۆمەکەشی لێ وەرگیراوە بە یادی قوربانیانی کیمیابارانی ھەڵەبجە دانراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەلبۆمەکانی ٢٠٠٨
بڕیارنامەی ١١١٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١١٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی حوزەیرانی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی تاجیکستان سەبارەت بە سنووری نێوان تاجیکستان و ئەفغانستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٧٨٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تاجیکستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:تاجیکستان لە ١٩٩٧
٦٥٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١١١٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١١٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی حوزەیرانی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٧٨٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٧ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
بڕیارنامەی ١١١٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١١٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەڵبانیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٧٩١‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئالبانیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:ئالبانیا لە ١٩٩٧
ئی سان
یی سان زنجیرەیەکی دراما-مێژویی کۆریایە. بەزمانی کۆرییە، لە ٧٧ زنجیرە پێکدێت، دراماکە لەساڵی ٢٠٠٧ وەبەرھەمێنراوە، درامایەکە چەندین خەڵاتی نێوخۆیی بردۆتەوە، سیناریۆنووسی دراماکە کیم یی یۆنگ وە کیم کیون ھۆنگیش کاری دەرھێنانی بۆکردووە. دیمەنەکانی دراماکە لە کۆریای باشوور گیراون.
چیڕۆک
پاشایەک بەناوی (جیۆنگ جۆ) کە ٢٢ـەمین فەرمانڕەوای بەرەی (جۆسۆن)ە، یی سان لە ساڵی ١٧٥٢ لەدایکبووە لە ساڵی ١٨٠٠ کۆچی دوایی کردوە. ماوەی فەرمان ڕەواییەکەی ساڵی (١٧٧٦-١٨٠٠)یە کوڕی شازادە سادۆی جێنشینە یی سان دوای خۆی کوڕەکەی دەبێتە پاشا کەناوی پاشا سون جۆ بوو. پاشا یی سان بەناوبانگی بە ھاوسۆزی و ھاوخەمی لەگەڵ خەڵکی ھەژاری وڵاتەکەی خۆیدا دەرکردووە سەرەڕای ژیانی خانەدانی و شاھانەی خۆی، یی سان ژیانی پاشایەکە کە ڕووداوەکانی باس لە مناڵی و (جیۆنگ جۆ) دەکات کە پڕە لە نشوستی و ھەڵاتن و ڕاوەدونان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان بە زمانی کۆری پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی لە بارەی شانشینی جۆسۆنەوە کراون پۆل:دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کەناڵی ئێم بی سی تیڤی پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠٠٧ دەستیان پێکردووە پۆل:زنجیرە تەلەڤزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشور پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠٠٨ کۆتایان ھاتووە پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشوور پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی لە شانشینی جۆسۆن ڕوودەدەن
کانیساتیار
کانیساتیار، گوندێک سەر بە شاری جوانڕۆی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە.
ژمارەی دانیشتووان
ئەم گوندە بەپێی ئاماری فەرمی ساڵی ٢٧٠٦ی کوردی ٥٩ کەسی تێدا ئەژی.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ئێران
ماساشی کیشیمۆتۆ
ماساشی کیشیمۆتۆ (بە ژاپۆنی: 岸本 斉史؛ لەدایک بووی ٨ تشرینی دووەمی ١٩٧٤ لە ویلایەتی ئۆکایاما لە دورگەی ھونشو لە ژاپۆن) نوسەرێکی مانگای ژاپۆنییە. گرنگترین کارەکانی ئەنیمێ و مانگای ناروتۆ'یە کە بڵاودەکریایەوە لە گۆڤاری ھەفتانەی شۆنن جەمپ. بەھۆی کارەکانییەوە بۆ خۆی وێنەی یەکێک لە باشترین نووسەرەکانی مانگای دروست کردووە لە ماوەیەکی کورتدا، وە بووە بە خاوەنی یەکێک لە پڕ فرۆشترین مانگاکان لە مێژوودا.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی: Masashi Kishimoto
پۆل:نووسەرە ژاپۆنییەکان پۆل:وێنەکێشانی مانگا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤ پۆل:نەخشکێشە ژاپۆنییەکان پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی پارێزگای ئۆکایاما
٦٥٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
قۆستانای
قۆستانای شارێکە لە پارێزگای ئاقمۆلا لە وڵاتی کازاخستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ٢٤٩٣٩٥ کەس بووە. قۆستانای لە ساڵی ١٨٩٣ەوە شارە.
ئای ئۆ ئێس ١٠
ئای ئۆ ئێس ١٠ (بە ئینگلیزی:iOS 10؛ کورتکراوەی iPhone operating system 10)، دەیەم وەشانی سیستەمی بەکارخەری مۆبایل‏ەکانی ئای ئۆ ئێسە لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ دروستکراوە. پێش خۆی ئای ئۆ ئێس ٩. لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦نمایشکرا، و لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦ وەشینرا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئای ئۆ ئێس پۆل:پڕۆگرامەکانی ٢٠١٦ پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٦
یەسووع
یەشوای ناسری یاخود یەشوای مەسیح  ھەروەھا زۆر جار بە ناوەکانی مەسیح  و یەشوا  بانگ دەکرێت، ناوەندە کەسایەتییە لەنێو ئایینی مەسیحییەتدا. بەبڕوای زۆرینەی زۆری مەسیحییەکان، یەشوا کوڕی خودای دابەزیوـە و پاش لەخاچدانی لە مردن ھەڵستاوەتەوە. ھەموو زانیارییەک لەسەر یەشوا لەرێگەی ئینجیلە باوەڕپێکراوەکانـەوە دەست دەکەوێت، کە زۆربەیان باس لە ژیاننامەی یەشوا و فێرکردنەکانی دەکەن. یەشوا بەپێی بڕوای مەسیحییەکان ئەو ماشیح ـە چاوەڕوانکراوە دڵسۆزەیە کە لە ئایینی یەھوودییەتدا پێشگوێی کراوە.
ناوی یەشوای ناسرییش بەھۆی ناوی شاری ناسرە ـەوە پێوە لکاوە بەھۆی ئەوەی زۆربەی ڕۆژەکانی ژیانی لەو شوێنە ژیاوە.
یەشوا بەپێی کتێبی پیرۆز و بەپێی بڕوای مەزھەبە گەورە و بنچینەیییەکانی مەسیحییەت: ئۆرسۆدۆکسی و کاسۆلیکی و بەشی ھەرەزۆری پرۆتێستانت، کوڕی خودایە، خودایە، و لەگەڵ خودای باوکـدا یەکە، و ھەروەھا یەسووع خودا بووەوە و چووەتە ناو جەستەیەکەوە، بەم باوەڕەش دەوترێت سیانەییەتی پیرۆز.
بەپێی باوەڕی مەسحییەت، یەشوا کەسی دووەمی سیانەییەتی پیرۆزە.
یەشوا لەشاری بەیتلەحم لەدایکبووە بەپێی ئەو وەحییەی کە بۆ پێغەمبەر میکا ھاتووە لە پەیمانی کۆندا. ئینجیلەکانی مەتتا، مەرقۆس، لۆقا و یوحەننا شایەتی ئەدەن لەسەر ئەو کارانەی لە یەشوایان دییوە. لەدایکبوونی یەشوا بۆخۆی یەکێکە لە پەرچووەکانی کە لە ئینجیلە باوەڕپێکراوەکاندا باسکراوە، بەھۆی ئەوەی یەشوا باوکی نییە، بەڵکو لەڕێگەی ڕۆحی پیرۆزەوە ماری سکی پڕ دەبێت، پاشان لە بەیتلەحم لەدایک دەبێت بەپێی کتێبی پیرۆز.
مەسیحییەکان باوەڕدارن بەوەی کە لەخاچ دراوە و لەپێناو باجدان بۆ تاوانەکانی مرۆڤدا مردووە، ھەتاوەکوو ھەمووان ژیانێکی ھەتا ھەتایی بژین. پاشان لەرۆژی سێیەمدا لە گۆڕەکەی ھەڵدەستێتەوە، سەرکەوتووانە بەسەر مردندا، وەکوو چۆن لە پەیمانی کۆندا وەحی بۆ کرابوو. پاشان بۆ قوتابییەکانی دەردەکەوێت و بۆ ماوەی ٤٠ ڕۆژ لەگەڵییان دەمێنێتەوە و پاشان بەرز دەبێتەوە بۆ ئاسمان و لەلای دەستە ڕاستی خودای باوکەوە دادەنیشێت، پاشان جارێکی تر لە ڕۆژی کۆتاییدا دەگەڕێتەوە.
ناونان و واتای ناوەکەی
یەشوا، ناوێکی ئارامی بۆ عیبریە و بە (یەشوع) دەخوێنرێتەوە، ناوێکی لێکدراوە و لە دوو بڕگە پێک دێت کە بریتیین لە «یھوھـ و شوع»، واتاکەشی بریتییە لە «خودای بەوەفا». ئەم ناوە ناوێکی بەربڵاو بوو لەنێو تیرە و ھۆزەکانی بەنی ئیسرائیلدا، بەجۆرێ کۆمەڵێکی زۆر لەکەسایەتییە گرنگەکانی پەیمانی کۆن ـی پێ ناونراوە، دیارترینیان یەشوعی کوڕی نونـە کە جێنشینی موسا ـی کرد لە پێشەوایەتیکردن ھۆزەکانی بەنی ئیسرائیل ـدا. عەرەبە مەسیحییەکان، بەھەر مەبەستێک بێت، پیتی (ش) ـیان ھەڵگێراوەتەوە بۆ (س) و لە یەشوع ـەوە کراوە بە (یەسووع)، لەکاتێکدا لەزمانی یۆنانیدا کە زمانی ڕۆشنبیری ئەو سەردەمە بووە، وەرگێردراوە بۆ (Ἰησου، ئیسو یان ئیسوس)، پاشان ھەمان ئەو وشە گریکییە داتاشراوە لەلایەن زمانە ئەورووپییەکانەوە بەجۆرێ کە یەکەم پیتی وشە گریکییەکە لە (I) ـەوە بووە بە (J) و وشەکە بووە بە (Jesus یان جیزس).
جیاوازی نێوان یەسووع و عیسا
بەپێی ئایینی مەسیحییەت و کتێبی پیرۆز و بەتایبەتیی ئینجیلەکان یەسووع، خودایە/کوڕی خودایە کە ھاتووەتە سەر زەوی لەپێناو مردن بۆ تاوانەکانی مرۆڤ. لەکاتێکدا ئایینی ئیسلام لەرێگەی قورئانـەوە بەپێچەوانەوە دەڵێت کە عیسا پێغەمبەرێک بووە لە پێغەمبەرەکانی خودا و لە مرۆڤێک زۆرتر ھیچی تر نەبووە. ئینجیل باس لەوە دەکات کە یەسووع لەخاچدراوە و پاش لەمردن ھەستاوەتەوە، بەڵام قورئان دەڵێت لەخاچ نەدراوە و لەلای خودایە. عیسا، ناوێکی قورئانییە بۆ یەسووع، دروستتر بڵێین، کەسایەتییەکە لەنێو قورئاندا، زۆر پێ دەچێت ھەمان یەسووع ـبێت، بەڵام بە بەسەرھاتێکی تەواو جیاوازەوە.
سەرچاوەکانی لێکۆڵینەوە
چەپ|225pixel|thumb|یەکێک لە دەستنووسەکانی [[پەیمانی نوێ بە زمانی عەرەبی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٥٩٠، و لەیەکەم پەڕەدا وێنەی مەرقۆس ھەیە کاتێ کە ئینجیلەکەی دەنووسێتەوە.]] کۆنترین ئاماژەکردن بۆ یەسووع لە نووسراوە نا-مەسیحییەکاندا دەگەڕیتەوە بۆ دەوروبەری ساڵی ٩٣ بۆ مێژوونووسی یەھوودی یوسفیۆس فلاڤیۆس، وەسفی دەدات بەوەی یەکێکە لەپیاوانی ئایینی کە کاری سەرسووڕھێنەر ئەنجام دەدات و پەند و ئامۆژگاری دەداتە خەڵک و ژمارەیەکی زۆر لە یەھوودییەکان و بتپەرستان دوای کەوتوون جگە لەوەی کۆمەڵێک لە لێکۆڵەرەوان گومڕا بوون لەھەمبەر تەندرووستبوونی دەقەکەی مێژوونووسە عیبرییەکە. دووەمین ئاماژەکردن بۆ یەسووع دەگەڕێتەوە بۆ مێژوونووس سالیس کە لە نیوەی دووەمی سەدەی یەکەمی زایینیدا ژیاوە و لەوەی تا ئەمڕۆ بەردەستە لێی، تاریکی مردنەکەی یەسووع کە دەیداتە پاڵ دیاردە سروشتییەکان، پێناسە دەکات، ھەروەھا والی ڕۆمانی لەنامەیەکیدا کە ساڵی ١١٠ ئاڕاستەی ئیمپڕاتۆر تراجانی کردووە، ئاماژە بە یەسووع دەدات بەشێوەیەکی ناڕاستەوخۆ. جگە لەوە دۆزراوەکانی قەبرستانی سردابییەت کە دەکەوێتە ڕۆماوە ھەندێک ئایکۆنە و نووسراو ھەڵدەگرێت کە ئاماژە دەدەن بە یەسووع، ئەگەرچی لێکۆڵەرەوانی وەکوو گۆڵنبێرگ و فیلینی و دەیڤد شتراوس لەسەدەی نۆزدەھەمدا مەیلیان ھەبووە بۆ ئەو بڕوایایەی کە یەسووع مێژووییانەی بوونی نەبووە، بەڵام لێکۆڵەرەوان لەسەرەتای سەدەی بیستەمەوە توێژینەوەیان دەکرد لەسەر سەلماندنی ھەبوونی یەسووع مێژووییانە.
بەڵام بەدەر لە مێژوونووسە عیبرییەکە، بە سەرچاوە بتپەرستییەکانیشەوە ئاماژە نادەن بۆ یەسووع. بەڵام کۆنترین سەچاوەی مێژوویی مەسیحی بریتییە لە نامەی یەکەمی پۆڵس بۆ خەڵکی تسالۆنیکی لەدەوروبەری ساڵی ٤٩ یان ٥٠ی زایینی. لەماوەی پێشوودا سەبارەت بە دۆکۆمێنتە نووسراوەکان لاھووتییەکان بەپشت بەستن بەچەند ئایەتێکی پەیمانی نوێ ئاماژە بە ماوەیەک دەکەن کە ناو دەبرێت بە «تەقلیدی زارەکی» کە پێش سەردەمی نووسراویی دەکەوێت، ئەمەش بە پشت بەست بە ئایەتەکانی وەکوو لۆقا ١:٢ و یەکەمین نامەی یوحەننا ١:٣، ئەمە ھاوشانی کۆمەڵێک بەڵگەی تر. ئەدەبیاتی مەسیحی کۆن ئاماژە بەوە دەدەن کە کۆمەڵەی مەسیحییە یەکەمییەکان بەو ماوەیەی کە بە «تەقلیدی زارەکی» ناودەبرێت، گووتوویانە «قسەی خودا»، و گواستنەوەی دەماودەم ماوەتەوە و ھەر بەو جۆرە بووە ھەتا سەردەمی ھاتنی نووسینەوەی ئینجیلەکان، کە لەو کاتەدا چەوساندنەوەکان زۆر دەبن و نێردراوە یەکەمییەکان دەکوژرێن، کۆنترین ئینجیلیش ئینجیلی مەرقۆسە کە لەدەوروبەری ساڵی ٦٥ تا ٧٠ نووسراوەتەوە لە ماوەی چەوساندنەوەی گەورەدا کە نیرۆن بەرپای کرد ئەمە بەپێی ڕای لاھووتگەرە یەسووعییەکان و لێکۆڵەرەوانی بزووتنەوەی ڕەخنەی باڵای کتێبی پیرۆز، لەکاتێکدا کە مێژووی نووسینی ئینجیلی مەتتا و ئینجیلی لۆقا دەگەڕێتەوە بۆ دوای ڕووخانی پەیکەری سلێمان واتە لەنێوان ساڵانی ٧٠ تا ٨٠ی زایینی. دواترین کەسیش کە یەکێک لە ئینجیلە باوەڕپێکراوەکانی نووسیوە یوحەننایە کە ئینجیلی یوحەننای نووسیوە لەدەوروبەری ساڵی ٩٠دا. پێش نووسینەوەی ئینجیلەکان وەکوو دۆکۆمێنتی نووسراو، ھەموو نامەکانی پۆڵسی نێردراو نووسرا بوونەوە، بەواتایەکی تر نامەکانی پۆڵس مێژووییانە لەپێش ئینجیلەکانەوە نووسراون، لەگەڵ ئەوەشدا لێکۆڵەرەوان ھەبوونی کۆمەڵێک دۆکۆمێنتی تر دەکەنە گریمانە دەربارەی وتەکانی یەسووع یان زانیاریی قوڵتر لەسەر مردنەکەی و ھەستانەوەکەی. کۆنترین ئاماژەش بۆ ئینجیلەکان لەمڕۆدا، ئاماژەپێدانی یەستینسە لە کۆتایی سەدەی یەکەمدا بەجۆرێ کە باس لەوە دەکات کە مەسیحییەکان لەکۆبوونەوەکانی ڕۆژی یەکشەممەدا کۆمەڵێک دەق و نووسراویان دەخوێندەوە کە ژیانی یەسووعی دەگێرایەوە و بە نووسراوی نێردراوەکانیان لەقەڵەم دەدا یان لانی کەم دەیاندایە پاڵ کەسانێک کە پەیوەندییەکی تەواوییان ھەبووە بە نێردراوەکانەوە.
شارەزایان دەوروبەری ساڵی ١٥٠ دیاری دەکەن وەکوو سەرەتایەک بۆ دروستبوونی پەیمانی نوێی باوەڕپێکراو و یەکخستنی ناوەڕۆکەکەی بۆ ناو یەک دۆکۆمێنت. ھۆکاری سەرەکی ئەو کارەش دەگەڕێتەوە بۆ زۆری ئەو بەڵگەنامانەی باسیان لە یەسووع و ژیانی دەکردەوە زۆریشیان دەگەڕانەوە بۆ سەردەمێکی درەنگ لە نووسین و دیارە ئەو نووسراوانە وەرگیراون لە گێرانەوە و ڕوایەتکردنە میللییەکانەوە. بەھەرحاڵ، ئەو پێوەرەی کە پەڕتووکە فەرمییەکانی لە نافەرمییەکان جیا دەکردەوە بریتیی بوو لەوەی تاچەند تەندرووستە لەگەڕاندنەوەی بۆ نێردراوەکانی مەسیح، بڕواش لای زۆرینەی لێکۆڵەرەوان وایە کە چوار ئینجیلەکە و نامەکانی پۆڵسی نێردراو سەردێری «باوەڕپێکراو» ـیان لە دەوروبەری ساڵی ١٧٠ دا وەرگرتووە، ھەڵبەتە جووڵەی مەرقییان کە دەسەڵاتی پەیمانی کۆنی بەسەر مەسیحییەکاندا ڕەت دەکردەوە، ڕۆڵی ھەبووە لە خێراکردنی پرۆسەکەدا بەشێوەیەکی گەورە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:مردووانی دەیەی ٣٠ پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٠ی پ.ز پۆل:پێغەمبەرانی ئیسلام پۆل:دامەزرێنەرانی ئایینەکان پۆل:یەسووع پۆل:خوداوەندە ڕزگارکەرەکان پۆل:رۆمانی سەدەی یەکەم پۆل:پێغەمبەران لە ئایینی درۆز
عەلییاقوو
ئەلییاقوو،  گوندێک سەر بە شاری جوانڕۆی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە.
ژمارەی دانیشتوان
ئەم گوندە بە پێی ئاماری فەرمی ساڵی ٢٧٠٦ی کوردی کەمتر لە ٣ خانەوادەی تێدا ئەژی.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پاڤلۆدار
پاڤلۆدار شارێکە لە پارێزگای پاڤلۆدار لە وڵاتی کازاخستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ٣٥٤٨٠٩ کەس بووە. پاڤلۆدار لە ساڵی ١٨٦١ەوە شارە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پاڤلۆدار پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٢٠ پۆل:شارەکانی کازاخستان پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان
ئیلبا
ئيلبا بزمانی ئیتالی Elba ئەو دوورگەی له توسكانا له ئیتالیا ، له دەریای ناوین ، ڕووبەری خاکەکەی 140 کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەی 31,572 کەسە، ئەو سييەم گەورەتر دوورگە لە ئیتالیا.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:توسکانی پۆل:دوورگەکانی دەریای ناوین پۆل:دوورگەکانی ئیتالیا پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان
شەڕی گالیپۆلی
وێنۆک|250px|تیپی تۆپخانەی عوسمانی لە [[چناق قەلا]] وێنۆک|250px|دەدەوانە ئوسترالییەکان لە شەڕی گالیپۆلی
شەڕی گالیپۆلی یان شەڕی چناق قەڵا ، نێوی شەڕێکە کە لە شەڕی جیھانیی یەکەم دا و لە نێوان ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و ھێزی ھاوپەیمانان (ئینگلتەرا، فەڕەنسا و ئانزاکەکان لە تەنگەی ڕووباری داردانێل ڕووی دا. ئەم شەڕە کە زیاتر لە ھەشت مانگی خایاند، لە ٢٥٦ ئەپریلی ١٩١٥ دەستی پێکرد و لە کۆتایی دا لە دێسامبری ١٩١٥ بە دۆڕانی ھاوپەیمانان کۆتایی پێھات. لە کۆتایی شەڕەکە دا ھەردووک لا زیاتر لە نیو ملیۆن کەس کووژراو و برینداریان ھەبوو. لەم شەڕە دا کەشتییەکانی ھاوپەیمانان زیانێکی زۆریان بەرکەوت، بەڵام لە کۆتایی دا ئەوان براوەی شەڕی جیھانیی یەکەم بوون. مستەفا کەمال ئاتاتورک، ئەفسەرێکی تورک بوو کە لەم شەڕە دا ئاوازەی پەیدا کرد و دوای داڕمانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو بە دامەزرێنەری توورکیای نوێ.
لە ھەندێک وڵاتی وەکوو ئوسترالیا، نیووزیلاند و تورکیا ھەمووساڵێک، یادەوەری ئەم شەڕە پیرۆز ڕادەگیرێ.
پیوند بە بیرون
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شەڕی گالیپۆلی پۆل:ئانزاک پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە ١٩١٥ پۆل:شەڕەکانی ئەڵمانیا لە شەری جیھانیی یەکەم پۆل:شەڕەکانی ئوسترالیا لە شەری جیھانیی یەکەم پۆل:شەڕەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە شەری جیھانیی یەکەم پۆل:شەڕەکانی بریتانیا لە شەری جیھانیی یەکەم پۆل:شەڕەکانی فەڕەنسا لە شەری جیھانیی یەکەم پۆل:شەڕەکانی نیووزیلاند لە شەری جیھانیی یەکەم پۆل:شەڕەکانی نیوفاندلەند لە شەری جیھانیی یەکەم پۆل:شەڕەکانی ھیندی بەریتانی لە شەری جیھانیی یەکەم پۆل:شەڕی جیھانیی یەکەم پۆل:نیوزیلاند، ١٩١٥ پۆل:وینستۆن چێرچیل پۆل:ململانێکانی ١٩١٥ پۆل:ململانێکانی ١٩١٦
پارتی کۆمەڵگای دیموکراتیک
پارتی کۆمەڵگای دێموکراتیک
پارتی کۆمەڵگای دیموکراتیک، بە کورتی دەتەپە، [بە تورکی: DTP- Demokratik Toplum Partisi]، پارتێکی سیاسیی باکووری کوردستان و ٤٩مین حیزبی سیاسیی تورکیا بوو کە ٩ی نۆڤامبری ٢٠٠٥ی زایینی دامەزرا بەڵام پاش ٤ ساڵ، لە ١١ی دێسامبری ٢٠٠٩ی زایینیدا لە لایەن دادگای دەستووری تورکیاوە بە تۆمەتگەلێک وەک هەوڵدان بۆ پارچەکردنی تورکیا و پشتیوانیکردن لە پارتی کرێکارانی کوردستان داخرا. دادگا هەروەها بڕیاری ٥ ساڵ قەدەخەی کاروباری سیاسیی بەسەر ٣٧ پارلەمانتار و ئەندامی سەرکردایەتی ئەو حیزبەدا بۆ وێنە "لەیلا زانا، ئەحمەد تورک، ئۆرهان دۆغان، ئایسەل توغڵووک" سەپاند.
دەتەپە لە کاتی داخرانیدا ٢١ نوێنەری لە پارلەمانی تورکیادا هەبوو و لە هەڵبژاردنی شارەوانییەکان لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ڕێژەی ٥.٧٪ی دەنگەکانی بەدەست هێنابوو و دەسەڵاتی ٩٩ شارەوانیی باکووری کوردستانی گرتبۆ دەست.
٦٥٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پارتی کۆمەڵگای دیموکراتیک
پارتی کۆمەڵگای دێموکراتیک
دەتەپە ئەندامی چاودێری ڕێکخراوی ئەنتەرناسیۆناڵ سۆسیالیستیش بوو و پاش داخرانی، نزیک بە سەرجەم ئەندامانی چوونە ناو پارتی ئاشتی و دێموکراسی.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
لوڕیی باشووری
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زمانەکانی پارێزگای خووزستان پۆل:زمانەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد پۆل:زمانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری پۆل:زمانەکانی پارێزگای فارس پۆل:زمانەکانی پارێزگای بووشەھر
پێڕستی دەوڵەتانی جیھان
وێنۆک|ئاڵای ئەندامانی نەتەوەیەکگرتووەکان لەبەردەم کۆشکی نەتەوەکان، لە شاری ژنێف، سوویسرا. ئەمە لیستی دەوڵەتەکانی جیھانە کە ٢٠٣ دەوڵەتی لەبەرگرتووە و لە دوو بەش پێکھاتووە: بەشێکیان ناوی ئەو ١٩٣ دەوڵەتەیە کە ئەندامی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانن لەگەڵ ڤاتیکان و بەشی دووەم ئەو وڵاتانەن کە تەنھا بڕێک لە وڵاتانی دیکە وەک وڵاتی سەربەخۆ دەیانناسن.
دەوڵەتەکانی دیکە
پۆل:پێرستەکانی وڵاتەکان پۆل:ئەفریقا پۆل:ئەمریکاکان پۆل:وڵاتان پۆل:ئەوراسیا
بیجاڕ
بیجاڕ شارێکی کوردنشینی پارێزگای کوردستانی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە، ناوەندی شارستانی بیجاڕ و لە کۆنترین شارەکانی ئێرانە:
جوگرافیای سروشتی
بیجاڕ ناوچەیەکی کوێستانییە. ١/٣ پانتای ئەم ناوچەیە کوێستانە. کەش و ھەوای ئەم ناوچەیە سارد و وشکە. بەرزی ئەم شارە ١، ٩٤٠ میتر لە ئاست دەریایە، کە دوای شاری کورد، دووھەمین شاری بەرزی ئێرانە. ٧٧٠ م لە تاران و ٤٢٥ م لە سنە بەرزترە.
بیجاڕ لە ڕۆژھەڵاتی باکوورەوە بە پارێزگای زەنگان و لە ڕۆژاوای باکوورەوە بە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، لە ڕۆژھەڵاتەوە بە پارێزگای ھەمەدان و لە ڕۆژاواوە بە ناوچەی دیواندەرە و سنە و لە باشوورەوە دەگاتەوە بە شاری قوروە.
کێوەکان
کێوەکانی ئەم ناوچەیە بریتییە لە:
چەمەکان
چەمەکانی ناوچەی بیجاڕ بریتییە لە:
ژینگە
ناوچەی بیجار ژینگەیەکی بەپێزە کە دەکەوێتەN3600 تا N3612 بەری باکووری و E4725 تا E4753 درێژی ڕۆژھەڵاتەوە. پانتایییەکەی ٣١،٦١٢ ھێکتارە. ئەم ناوچەیە لە گرنگترین ژینگەکانی پارێزگای کوردستانە. بەھۆی کوێستانی بوون و کاریگەری شەپۆلە شێدارەکانەوە، ڕێژەیەکی باشی بەفر و باران دەیگرێت. لەم ژینگەدا ژمارەیەکی زۆر ئاژەڵی کێوی، پەلەوەر، خزۆک و ماسی دەژین؛ وەک: مەڕ و بەرانی ئەرمەنی، ئاسک، ورچ، بەراز، پشیلە کێوی (گورواسە)، کەروێشک و پەلەوەری جۆراوجۆر وەک: شاوە سوڵتانی، کەو، چوڕە و گیانداری ئاوژی وەک: سەگاو، بووکەماسی، سیاماسی و ھتد.
چێشت و خۆراکە خۆماڵییەکان
خۆراکە خۆماڵییەکانی ناوچەی بیجاڕ بریتییە لە:
شوێنەوارەکان
زیارەتگای ساحیبەخاتوون
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارستانی بیجاڕ پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:پەرتبوونی کورد
کۆسی ئێفوی
کۆسی ئێفوی نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
شارستانی سەقز
شارستانی سەقز یان قەزای سەقز یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کوردستانە، و سەقز یەکێکە لە ناوچە کۆنەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئێران کە پایتەختی ئیمپراتۆریەتی سکیتیە (سەکاها)کان بووە.
شارستانی سەقز زیاترین ژمارەی گوندەکانی لە پارێزگای کوردستان بە نزیکە ۳۰۱ گوندی هەیەو  لە ساڵی ٢٠١٦ دا  ۲۳۶۲۵۰ کەس دانیشتووی بووە.
ئەم شارە دووەم شارە زۆرترین دانیشتووانی هەیە و دووەم گەورەترین شاری پارێزگای کوردستانی ئێرانە.
دانیشتووی ھەبووە کە ھەموویان بە شێوەزاری کوردیی ناوەن و زاراوە سەقزی قسە ئی دەکەن و لەسەر مەزھەبی شافعین. شارستانی سەقز سێ شار و ١١ ھەرێمی لە خۆ گرتووە کە بریتین لە:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران  پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کوردستان پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
خۆشمەکان
خۆشمەکان،  گوندێک سەر بە شاری جوانڕۆی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە.
ژمارەی دانیشتوان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
جان باپتیست ڤان ھیلمۆنت
وێنۆک|تابلۆی پۆرترەیتی جان باپتیست ڤان هیلمۆنت جان باپتیست ڤان ھیلمۆنت (١٢ی کانوونی دووەمی ١٥٨٠-٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٦٤٤) (بە فەرەنسی:Jan Baptist van Helmont) زانای فلامەندی زیندەوەرناسی، پزیشک و کیمیازانی بووە. ھەروەھا وە کو بنیاتنەری کیمیای پنوماتیک دەناسرێت. وە ناسراوی ئەو بە ھۆی گریمانەی التولد_الذاتی (لەدایکبوونی - خۆی) وەیە. ھەروەھا بۆ یەکەمین جار دەستەواژەی گاز (لەوشەی یۆنانی chaos) بەکارھێناوە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٥٨٠ پۆل:مردووانی ١٦٤٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧٩ پۆل:کیمیاگەرەکانی سەدەی حەڤدەیەم
ژاناوۆزێن
ژانائۆزێن شارێکە لە پارێزگای مانغستاو لە وڵاتی کازاخستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ٦٠٧٩٦ کەس بووە. ژانائۆزێن لە ساڵی ١٩٦٨ەوە شارە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای مانغستاو پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٦٨ پۆل:شارەکانی کازاخستان پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان
بڕیارنامەی ١١١٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١١٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان عێراق و کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٧٩٢ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:عێراق لە ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
فیلیپ کلۆدێل
فیلیپ کلۆدێل دەرھێنەری فیلم و ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی فەڕەنسی پۆل:سیناریۆنووسانی فەڕەنسی
بۆ…
بۆ… گۆرانییەک لە چیا مەدەنی گۆرانیبێژ و ئاوازدانەری کوردی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە بۆ پشتیوانی لە خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران وتراوە. ئەم گۆرانییە لە وەڵامی گۆرانیی بەرایێ لە شێروین حاجیپوور تۆمار کراوە کە لە گۆرانییە فارسییەکەی خۆی سەرەڕای پاڵپشتیکردن لە ناڕەزاییەکانی خەڵک، سەبارەت بە کێشەی ستەمی نەتەوایەتی لە ئێران و داخوازییەکانی گەلانی نافارس بێدەنگ مابوو و قسە نکردبوو. چیا مەدەنی لەم گۆرانییە ھەوڵی داوە تا ھاوکات بە سوپاسکردنەوە لە حاجیپوور، سەرنجی ئەو و ھەروەھا بەردەنگەکانی دیکە بەرەو ستەمی نەتەوایەتی ڕابکیشێت و گۆشەیەک لە ستەمێک کە گەلی کورد و گەلانی دیکە وەکوو عەرەب، بەلۆچ، لوڕ، تورک و … لە ژێر حکوومەتی دەوڵەت-نەتەوەی ئێرانی دەچێژن بە زمانی گۆرانی و مۆسیقا دەرببڕێتەوە. چیا مەدەنی گۆرانیی بۆ…ی بۆ ژینا ئەمینی پێشکەش کردبوو.
دەقی گۆرانییەکە
سپاس بۆ تۆ کاکە شروین چەندە لەتیف چەندە شیرین زامی دڵی ئەم وڵاتەت کرد بە پەیامێکی زێڕین
تۆ لە تاران من لە بۆکان لە مەھاباد، لە کرماشان لە پیرانشار و لە سەقز سنە و ورمێ، لە خوراسان
لە ئیلام و شاری شنۆ بانە و سەردەشت، کامیاران دیواندەرە و لە ھەورامان لە نەغەدە و لە مەریوان
جا با منیش ھەر وەکوو تۆ دەردی دڵم ھەڵبڕێژم ئەوەی نەتووت لە چەند دێردا بینووسمەوە و بۆتی بێژم
لێم بوورە ئەگەر بڵێم زامەکانم لەوانەی تۆ ھەم کۆنترن ھەم قوڵترن... لە دڵدایە ھەزاران «بۆ»
بۆ ژینایەک کە نەیتوانی نە لە ژیان نە دوای مەرگی بەناوی خۆی بانگی بکەن لە مێژوودا باسی بکەن
بۆ خەرجی ئەو فیشەکانەی لە باوکی کورد ئەستێندرا تا رۆڵەکەی بدرێتەوە کە بە ناحەق ئێعدام کرا
بۆ مامۆستا، بۆ قوتابی بۆ پێنووسی شکێندراو بۆ ھەناسەی پڕ لە تاسەی بۆ زمانێکی بەندکراو
بۆ ئەو شێعر و کتێبانەی بڤە کران، پەڕپەڕ کران بۆ ئەو گۆرانییە شادانەی سەرتاپا پڕ لە خەم کران
بۆ ئەوانەی لە غوربەتدا لە دایکبوون، ئاوارە بوون بۆ ئەوانەی گۆڕەکەشیان دوور لە ووڵات و خاکیان بوو
بۆ کورد بۆ لۆر، عەرەب، بەلووچ بۆ گشت گەلانی حەقخوراو چەند سەدەیە مافی ئەوان لەم وڵاتە زەوت کران
سەرچاوەکان
پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران
٦٥٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بەرنامەی «سڵاو، جیھان!»
چەپ|وێنۆک|بەرنامەیەکی "سڵاو جیهان!" کە بە JavaScript درووستکراوە. بەرنامەی "سڵاو، جیھان" بریتییە لە بەرنامەیەکی کۆمپیوتەر کە پەیامی  "سڵاو، جیھان" (یان پەیامێکی ھاوشێوە) نیشان دەدا لەسەر شاشە. لەبەر ئاسانیی درووست کردنی، وا باوە لە کاتی دەست پێکردن بە فێربوونی زمانێکی بەرنامەسازی ئەو بەرنامەیە درووست بکرێ.بەرنامەکە بەکاردێ بۆ ئاشناکردنی سینتاکسی زمانی بەرنامەسازی بە تازەکاران. ھەروەھا بەکاریش دێ بە بۆ دڵنیابوونەوە لە تەواو کارکردنی زمانێک یان سیستەمێک.
ئامانج
بەرنامەی "سڵاو، جیھان!" بووەتە دابوونەرێتێک کە یەکەم بەرنامەیە زۆر لە خەڵکی فێری دەبن. لەبەر ئەوەی بە پێی پێویست سادەیە کە ئەو کەسانەی ھیچ ئەزموونێکیان نییە لە بەرنامەسازی کۆمپیوتەر بە ئاسانی تێیبگەن، بە تایبەتی بە یارمەتی و ڕێنیشاندانی مامۆستایەک یان کتێبێک. بە بەکارھێنانی ئەو بەرنامەیە سادەیە وەکو بنچینە، دەکرێ ڕێسا و پرینسپڵەکانی زانستی کۆمپیوتەر یان ڕەگەزەکانی زمانێکی بەرنامەسازی دیاریکراو بۆ نەشارەزاکان شیبکرێنەوە. ھەروەھا بەرنامەسازە ئەزمووندارەکانیش دەتوانن زانیاری زۆر دەربارەی سینتاکس و پێکھاتەی زمانێکی دیاریکراو بە درووستکردنی بەرنامەیەکی "سڵاو، جیھان" وەدەستبخەن.
مێژوو
ھەرچەندە بەرنامەی تاقیکاریی بچووک بوونیان ھەبووە لەوەتەی کۆمپیوتەر ی پڕۆگرامکراو ھەبووە، داب و نەرێتی بەکارھێنانی دەستەواژەی "سڵاو، جیھان!" وەک پەیامی تاقیکاریی سەرچاوەی گرتووە لە یاداشتێکی ١٩٧٤ ی Bell Laboratories کە لەیەن برایەن کێرنینھان نووسراوە بە ناوی Programming in C: A Tutorial.
درووستکردن
بە کوردی:
سۆفی فونتانێل
سۆفی فونتانێل ڕۆژنامەوان و نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
بانی ڕۆژاوای ئوسترالیا
بانی ڕۆژاوای ئوسترالیا بەشێکە لە خاکی وڵاتی ئوسترالیا کە لە ڕۆژاوای ئەم وڵاتەو و ژیاتر لە ویلایەتی ئوسترالیای ڕۆژاوا دایە. بەڵام چەند بەشێکی خاکەکانی باکوور و باشوور یش لەخۆی دەگرێ. ئەم بانە ژیاتر لە دوو میلیۆن و حەوت سەت هەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە پانتایی هەیە.
بانی ڕۆژاوا، ناوچەیەکی وشک و کەم بارانە و ئاو تەنیا لە دوای باران تیایدا دەبینرێ، بەم هۆیەشەوە ئەم بەشەی ئوسترالیا دانیشتوانی زۆر کەمی تێدایە.
شارستانی دیواندەرە
شارستانی دیواندەرە یان قەزای دیواندەرە یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کوردستانە و ناوەندەکەی شاری دیواندەرەیە. لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٨١٠١٥ کەس دانیشتووی ھەبووە کە ھەموویان بە شێوەزاری کوردیی ناوەندی قسە دەکەن.
دابەشکاری
شار: دیواندەرە شار: زەڕینە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارستانی دیواندەرە پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی کوردستان پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کوردستان پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پێترۆپاڤل
پێترۆپاڤل شارێکە لە پارێزگای کازاخستانی باکوور لە وڵاتی کازاخستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ٢٠٨٥٤٧ کەس بووە. پێترۆپاڤل لە ساڵی ١٨٠٧ەوە شارە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٥٢ پۆل:شارەکانی کازاخستان پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کازاخستانی باکوور
٦٥٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
لوڕیی باکووری
لوڕیی باکووری ناوی یەکێک لە بن‌شێوەزارەکانی شێوەزاری لوڕییە.
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زمانەکانی پارێزگای لوڕستان پۆل:زمانەکانی پارێزگای ھەمەدان پۆل:زمانەکانی پارێزگای مەرکەزی پۆل:زمانەکانی پارێزگای خووزستان پۆل:زمانەکانی پارێزگای ئیلام
گوتارشیكاری
گوتارشیکاری، یا دیراساتی گوتار چەمکێکی گشتیە بۆ چەند رێگەیەکی شیکردنەوەی زمانی نوسراو، گووتراو، ئاماژە، یا ڕووداوی سیمۆتیکی.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زمانەوانیی کۆمەڵایەتی
پۆل:پاش‌ نوێگەری
ئونتەرسبێرگ
وێنۆک|ئونتەرسبێرگ لە سالزبۆرگەوە بینراوە ئۆنتەرسبێرگ باکووریترین کۆشکی بەرزایییەکانی بەرزایییەکانی بێرختێسگادن، کە یەکێکە لە چەقۆ دیارەکان کە سنووری نێوان بێرختێسگادنی ئەڵمانیا و سالزبۆرگ لە نەمسا دەگرێتەوە. بەرزترین لووتکەی شاخی سەر مێزەکە، بێرختێسگادن ھۆچترۆنە کە بەرزییەکەی ١٩٧٣ مەتر (٦٤٧٣ پێ)یە.
ئەم شوێنەوارە ناوبانگێکی نێودەوڵەتی بەدەستھێنا وەک «لووتکەی جیاواز و یەکلایەنە» کە لە سەرەتا و کۆتایی فیلمی دەنگی مۆسیقا لە ساڵی ١٩٦٥دا دەرکەوت، ھەرچەندە وێنەگرتنەکە لە لایەنی ئەڵمانیاوە ئەنجامدرا نەک لایەنی نەمسا. لەوێ بوو کە جوولی ئەندرۆس لە دیمەنی کردنەوەی فیلمەکەدا گۆرانی The Hills Are Alive ی وت و لە کۆتایی فیلمەکەدا خێزانەکە لە کاتی ھەڵھاتنیان بۆ سویسرا سەرکەوتنیان بەسەر شاخەکەدا ھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:سنووری نەمسا-ئەڵمانیا
بڕیارنامەی ١١١٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١١٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی لیبەریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٧٩٣ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لیبێریا لە ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبێریا
٦٦٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڕیددێر
ڕیددێر شارێکە لە پارێزگای کازاخستانی ڕۆژھەڵات لە وڵاتی کازاخستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ٥٤٢٥٢ کەس بووە. ڕیددێر لە ساڵی ١٩٣٤ەوە شارە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کازاخستانی ڕۆژھەڵات پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٨٦ پۆل:شارەکانی کازاخستان پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان
فەقی حوسێن ساغنیچ
فەقی حوسێن ساغنیچ (بە کوردیی ژۆروو: Feqi Hüseyin Sağnıç) ناسراو بە ئاپێ فەقی یان مامێ فەقی، ( ١٩٢٦ لە خیزان - ١٢ی ئاداری ٢٠٠٣) زمانەوان و نووسەری کوردی خەڵکی باکووری کوردستان بوو.
ژیان
فەقی حوسێن ساغنیچ لە ساڵی ١٩٢٦ لە شاری خیزان لە پارێزگای بدلیس سەر بە باکووری کوردستان لە دایک بوو. ماوەی منداڵیی بە کاری بەردتاشی و دارتاشی دەبردە سەر. لە ساڵی ١٩٣٨ چووە مەدرەسە و لە ئەنجامی وانە خوێندنەکەی بوو بە فەقی. ئەو خوێندن و نووساندن بە پێتی لاتین فێر بوو و ھەروەھا جگە لە زمانی زگماکیی زۆی کە کوردیی کرمانجی بوو، زمانەکانی تورکی، عەرەبی و فارسییش دەزانی. لەو سەردەمە زمانی کوردی لە باکووری کوردستان بە تەواوی قەدەخە بوو و فەقی ساغنیچ دەستی کرد بە لێکۆڵینەوەی زانستی لە سەری زمانی کوردی.
ساغنیچ بەدوای چەندین کەڕەت دەستبەسەرکران و دارودرەوش، لە ساڵی ١٩٨٤ بە دوا لە شاری ئەستەمبوڵ نیشتەجێ بوو و درێژە بە لێکۆڵینەوە زانستییەکانی دا. لە ساڵانی سەرەتای دەیەی ١٩٩٠ لە تورکیا قەدەخەبوونی مانی کوردی سڕاو و چالاکیی چاندی و وێشەیی کوردەکانی باکوور پەرەی گرت، و بنکەکانی مانی کوردی دامەزراو و چاپەمەنی و پەرتووک بە زمانی کوردی بڵاو کراو. فەقی ساغنیچیش وێڕای زانایانی دیکەی کورد لەوای مووسا عەنتەر، جەمشید بەندەر، ئیبراھیم گوربوز، ئیسماعیل بێشیکچی، یاشار کایا، عەبدولڕەحمان دوررە و سولەیمان ئیماموغلو لە ١٨ی نیسانی ١٩٩٢ لە شاری ئەستەمبوڵ ئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵی دامەزراند و خۆی لەتێدا وانەی زمانی کوردی دەدا و ھاوکات دەستی کرد بە نووسینی وەتار سەبارەت بە زمانی کوردی لە گۆڤارەکانی جیاجیا و بە تایبەت گۆڤاری ڕەوشەن.
مردن
فەقی ساغنیچ شەو و ڕۆژ سەرقاڵی لێکۆڵێنەوە و سەرنجدانەوە سەبارەت بە زمانی کوردی بوو و تا دواھەمین دەمی ژیانی سەرقاڵی کار کردن لە پێناوی وێشە و زمانی کوردی و چاندی کوردەکان بوو. لە ١٢ی ئاداری ٢٠٠٣ فەقی ساغنیچ کە خەریکی کاری لێکۆڵێنەوە لە سەر یەکێک لە بەرھەمەکانی بوو، سەکتەی مێشکی پێ ھات و لە حاڵی کار کردن چوو لەناوی کۆما و بە دوای ٤٤ ڕۆژ کووچی دوایی کرد. دواھەمین کتێبی دیرۆکا وێژەی کوردی بوو کە بەدوای مردنی گەیشت بۆ چاپ و نەیتوانی نوسخە چاپییەکەی بیبینێت.
فەقی ساغنیچ بەدوای مردنی لە ناوچەی تاتوان لە پارێزگای بدلیس بە ئاخ سپیردراو.
دەستبەسەر کردن
فەقی ساغنیچ بەھۆی لێکۆلینەوە زانستییەکانی لە سەر زمانی کوردی، چەندین کەڕەت لە لایەن حکۆمەتی تورکیا دەستبەسەر کراو. لە دەیەی ٦٠ەکان چەندین جار لە دەستی ھێزە ئەمنییەکانی تورکیا دەرچوو و ھەردەم لە ھەیواییندا بوو. لە ١٢ی ئاداری ١٩٧١ و ھەروەھا بەدوای کوودەتای ١٩٨٠ی ئەرتەشی تورکیا دەستبەسەر کراو. تاوانی کە لە دادگا نیسبەت پێ درا، کوردبوون بوو.
مەدرەسەکان
فەقی ساغنیچ کە خۆی لە مەدرەسە وانەی خوێندبوو، گۆتووە کە کاری توێژینەوە لە سەر زمانی کوردی لە بەڵگەکانی دەستیپێکردووەتەوە کە لە مەدرەسەکانی دەورەی عوسمانی لە گوندەکان و باژارەکانی کوردنشین بە زمانی کوردی بە جی مابووەتەوە.
خەڵاتی فەقی ساغنیچ
ئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵ بە شانازیی فەقی ساغنیچ خەڵاتیکی وێژەیی بە ناوی خەڵاتی فەقی ساغنیچ پێشکەش دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:وەرگێڕە کوردەکان پۆل:مردووانی ٢٠٠٣ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦ پۆل:خەڵکی بدلیس پۆل:وەرگێڕەکان بۆ کوردی پۆل:زانا کوردەکان
٦٦١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ژان-ئیڤ ماسون
ژان-ئیڤ ماسون نووسەر، وەرگێڕ، ڕەخنەگر و مامۆستای زانکۆی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
جیبووتی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
جیبووتی یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ. ٤ وەرزشوان (٣ پیاو، ١ خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە نۆیەمین بەشداربووی جیبووتی بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٨٤. لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بەشداری نەکرد. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی جیبووتی نەیانتوانی ھیچ دەستکەوتێک بۆ ولاتەکەیان بەدەست بھێنن.
یارییە بەشداربووەکان
ئەو یارییە وەرزشیانەی وەرزشوانانی جیبووتی بەشداریان تێداکرد.
بڕیارنامەی ١١١٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١١٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٧٩٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ساران
ساران شارێکە لە پارێزگای قەرەغەندی لە وڵاتی کازاخستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ٤٩٠٨٢ کەس بووە. ساران لە ساڵی ١٩٥٤ەوە شارە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای قەرەغەندی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٥٤ پۆل:شارەکانی کازاخستان پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان
کریستیەن مۆرێل دو سارکوس
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
بەلۆچیی باشووری
بەلۆچیی باشووری ناوی یەکێک لە بن‌شێوەزارەکانی شێوەزاری بەلۆچییە.
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زمانی بەلۆچی پۆل:بەلۆچستان پۆل:زمانەکانی بەلۆچستان، پاکستان پۆل:زمانەکانی پاکستان پۆل:زمانەکانی عومان پۆل:زمانەکانی ئێران پۆل:زمانەکانی پارێزگای سێستان و بەلۆچستان پۆل:زمانەکانی پارێزگای ھورمزگان پۆل:زمانەکانی پارێزگای خۆراسانی باشوور پۆل:زمانەکانی پارێزگای کرمان پۆل:زمانەکانی پارێزگای گوڵستان پۆل:زمانەکانی پارێزگای مازەندەران
تیکاب
تیکاب (بە کوردی:تیکاو)(بە ئازەربایجانی:Təkab)لە شارۆچکەکانی پارێزگای ورمێی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. ناوەندی شارستانی تیکاب. ئەم شارە لە ٥٨ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژھەڵاتی ساینقەڵایە، ٤٨ کیلۆمەتری ڕۆژھەڵاتی سەقزە و ۳۵ کیلۆمەتری باکووری بیجاڕ، و ٣٤ کیلۆمەتری باکووری دیواندەرە ھەڵکەوتووە.
ئەم شارە لە نێوان ٣٦ پلە و ٢٤ خولەکی پانایی باکووری و ٤٧ پلە و ٢٤ خولەکی درێژایی ڕۆژھەڵاتییە و بەرزایی لە ئاستی دەریا ١٨٠٠ مەترە. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی ئاماری ساڵی١٣٩٠ی ھەتاوی(٢٠١١ی زایینی)، ٥٨٣٣٩ کەس و بریتییە لە ١٣٠١٤ بنەماڵە. دانیشووانیشی کورد و ئازەری پێکھاتووە.
ناو
شارۆچکەی تیکاب دەکەوێتە ناوەندی ناوچەی ھەوشارەوە، (تیکاو) بەواتای ڕووبارێکی تەسک یان کەم ئاو دێت یان بەمانای زەوی کەم ئاو دێت، ناوی تیکاب تاپێش ساڵەکانی (١٩٣٧ و ١٩٤١) (تیکان تەپە) بوو، وە لە پێش ساڵی (١٩٣٧) بە (خارتەپە) ش ناودەھێنرا بەھۆی ئەوەی چواردەوری شارۆچکەکە گردی زۆری لێبوو، پاشان بەگوێرەی پەیمانگای زمانی ئێرانی ناوەکەی گۆڕدرا بە تکاب.
ئاو و ھەوا
ئاو و ھەوای ئەم شارۆچکەیە وەک ئاو و ھەوای پارێزگای ورمێیە، بەھۆی بوونی بەرز و نزمی لە خاکی ئەم ناوچەیەدا و دووری لە دەریاوە، ئاو و ھەوای ئەم شارۆچکەیە لە وەرزی زستاندا سارد و بەفراویە و ھاوینی گەرم و وشکە کە جیاوازییەکی ئەوتۆی نییە لەگەڵ ناوجەی ئازەبایجاندا، بەھۆی ئەژمارکردنی تێکڕایی باران بارینی ساڵانەی کە دکاتە (٣٥٠ملم) وەھا دەردەکەوێت کە ناوچەکە نیمچە بیابان یان بەشێکی بەسود بێت بۆ کشتوکاڵ، لە زۆربەی ڕۆژە ساردەکانی ساڵدا ئەم شارۆچکەیە کە سەرما و ساردییەکی توند بەخۆیەوە دەبینێت لەبەرئەوە بەیەکێ لە ساردترین شارەکانی وڵات دادەنرێت.
ئابوری
پێشتر و لە ئێستاشدا دانیشتوانی ئەم شارۆچکەیە بە کاری کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییەوە خەریک بوون و کەمتر بە کاری پیشەسازییەوە خەریک بوون، لەڕووی مەروماڵات و کشتوکاڵەوە خزمەتی چاک بەم شارۆچکەیە گەشتووە. لە ئێستادا شارۆچکەی تکاب بەھۆی ئەوەی ناوەندی شارستانە کە یە وە ئەم شارستانە یەکەمە لە ڕووی دەرھێنانی ئاڵتووندا لەسەر ئاستی وڵاتی ئێران.
خوێندن
ھەتاوەکو پێش دروست کردنی خوێندنگە خوێندن لەم شارۆچکەیەدا ھەر لای مەلای مزگەوەتکان بوو لە مزگەوتەکاندا، لە سەردەمی مەشروتیەدا (شێخ ئەبوحەسەن زولمەجدین) کە ئاشنای زمانی فەرەنسی و زانستی تازەببوو لەگەڵ ھاوکارانی ئەم زانستە تازەیەی ھێنایە ئەم شارۆچکەیەوە، خوێندنگەی (محەمەدیە) ئێستا کە پێیدەوترێت (شەھید چەمران) یەکەم خوێندنگە بوو کە دامەزرا لە ساڵی (١٩١٧ز) لە شارۆچکەی تیکاو، وە لە ساڵی (١٩٤١ز) خوێندنگەی یەکەم خوێندنگەی کچان دامەزرا، ھەروەھا لە سڵی (١٩٥٣) لەم شارۆچکەیەدا یەکەم خوێندنگەی ناوەندی دامەزرا.
دوری
دوری ڕێگای شارۆچکەی تیکاو بە شاری ورمێ ناوەندی پارێزگا (٢٨٠کم)ە، وە دوری ڕێگا بۆ شاری تاران پایتەختی وڵاتی ئێران (٥٢١کم)ە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏
٦٦٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١١١٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١١٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٧٩٥ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
سەتبایێڤ، کازاخستان
سەتبایێڤ شارێکە لە پارێزگای قەرەغەندی لە وڵاتی کازاخستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ٧٣٨٧٤ کەس بووە. سەتبایێڤ لە ساڵی ١٩٧٣ەوە شارە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای قەرەغەندی پۆل:شارەکانی کازاخستان پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان
فەرموودەناسی
فەرموودەناسی یان زانستی فەرموودە (، زانستی حەدیس) ئەو زانستەیە کە گرنگی بە فەرموودەکانی پێغەمبەری ئیسلام دەدات. فەرموودەکان بەپێی بەهێزی و لاوازی یان دروستی و هەڵبەستراو جیادەکاتەوە. بنەمای جیاکردنەوەی فەرموودەکان بەپێی یاسا، باری دەروونی، زیرەکی و ڕاستگۆیی ئەو کەسەیە کە فەرموودەیەک دەگێڕێتەوە.
دۆمینیکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
دۆمینیکا یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ. ٢ وەرزشوان (١ پیاو، ١ خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە گۆڕەپان و مەیدان. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە حەوتەمین بەشداربووی دۆمینیکا بوو لە ئۆڵمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٩٦. . لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی جیبووتی نەیانتوانی ھیچ دەستکەوتێک بۆ ولاتەکەیان بەدەست بھێنن.
فەرموودەناسی
مێژوو و سەرەتای ڕێسا و یاساکان
سەرەتاکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئیمامی شافعی لەهەردوو کتێبی. پاش ئەویش ئیمامی موسلیم لە کتێبەکەیدا هەندێک یاسای باسکردووە. پاش ئەویش ئیمامی ئەبو داودی سەجستانی و دوای ئەویش ئیمامی ترمزی. چەندین زانای تر نووسراوی تایبەت بەم زانستە نووسیوەتەوە.
دۆمینیکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
فەرموودەناسی
کتێبە تایبەتەکانی زانستەکە
لەساڵانی نیوەی یەکەمی سەدەی چوارەمی کۆچی یەکەم کتێبی تایبەت بەڕێسا و زاراوەکانی ئەو زانستە نووسرایەوە.
هۆنراوەکەی بەیقوونی
متن المنظمومة البيقونية
بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ
جۆرەکانی فەرموودە
جۆرەکانی فەرموودە زیاتر لە ٦٠ جۆرە لەهەندێک سەرچاوەدا و ئەمەش هەندێک لەجۆرەکانی فەرموودەیە: و چەندانی تریش...
پەراوێز
پۆل:فەرموودە پۆل:فەرموودەزانی پۆل:زانستە ئیسلامییەکان
بەلۆچیی ڕۆژھەڵات
بەلۆچی ڕۆژھەڵات ناوی یەکێک لە بن‌شێوەزارەکانی شێوەزاری بەلۆچییە.
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زمانی بەلۆچی پۆل:بەلۆچستان پۆل:زمانەکانی بەلۆچستان، پاکستان پۆل:زمانەکانی پاکستان پۆل:زمانەکانی ھیندستان
بینگ
بەستەری دەرەکی
پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:گەڕانچییەکانی ئینتەرنێت پۆل:بینگ
٦٦٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئێڤەنێسنس (ڕوونکردنەوە)
پۆل:ئێڤەنێسێنس
ھیوی کامبێڵ
وێنۆک