cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کوردستان
چەرخی نێوانی
سێیەم بەڵگەی بەکارھێنانی وشەی کوردستان، لە نوزھات ئەل قلوب حەمدوڵڵا موستەوفی (١٣٤٠ی زایینی) بینراوە.
چەرخی نوێ
230px|وێنۆک|چەپ|نەخشەی کوردستان لە سەردەمی عوسمانی لە سەدەی ١٦ی زایینی، دوای شەڕە خاچپەرستییەکان، ناوچە کوردنشینەکان، لە نێوان سەفەوییەکان و عوسمانییەکان بەشکرا. زۆربەی پرۆسەی دابەشکردنی کوردستان، دوابەدوای شەڕی چاڵدێران لە ١٥١٤ی زایینیدا ڕوویدا کە دواتر تەنھا بە ڕواڵەت، لە گرێبەستی زوھاب (زەھاب، قەسرشیرین) لە ساڵی ١٦٣٩دا بە فەرمی کرا. لەکاتی شەڕی جیھانی یەکەم، زۆربەی کوردەکان لە پارێزگای کوردستان و لەسەر سنووری عوسمانییەکان بوون. دوای لەیەکبوونەوەی ئیمپراتوری عوسمانییەکان، ھێزە یەکگرتووکان (واتە وڵاتانی: فەڕەنسا، بەریتانیا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئیتالیا و ژاپۆن)، بڕیاریاندا لەسەر سنووری پێشووی عوسمانی، چەند وڵاتێکی نوێ دامەزرێنن. بەپێی پەیمانی سێڤر، کوردستان و ئەرمەنیاش یەکێک بوون لەم وڵاتانە. بەھەر شێوە، دوای داگیرکردنەوەی ناوچەکە لەلایەن ھێزەکانی ئاتاتورک، ھێزە یەکگرتووکان لەگەڵ پەیمانی لۆزان ڕێککەوتن و سنوورە نوێکانی کۆماری تورکیا دیاریکرا و کوردەکان بێ ناوچەیەکی سەربەخۆ مانەوە. بەشێکی لە ناوچە کوردنشینەکان کەوتە ناو سنووری نوێی تورکیاوە و بەشێکی دیکەی لکێندرا بە سووریا و عێراق کە لەژێر دەسەڵاتی فەڕانسا و بەریتانیا بوون.
لە کۆتایی شەڕی کەنداودا، ھێزە یەکگرتووەکان ناوچەیەکی قەدەغەیان بۆ فڕۆکەکان دامەزراند. ئەمە بووە ھۆی ئەوەی بەشی باشووری کوردستان کە دەکەوێتەوە باکووری عێراق بتوانێ لە ساڵی ١٩٩٢دا ناوچەیەکی سەربەخۆ دامەزرێنێت کە دەسەڵاتی ناوخۆ و پاڕلەمانی ھەیە.
میرنشینەکان
230px|وێنۆک|میرنشینە کوردەکان لە ساڵی ١٨٣٥
میرنشینی عەیشانی
٣٠٠–٣٥٠ک / ٩١٢–٩٦١ز لە ناوچەکانی ڕۆژاوای ھەرێمی چیاکان لە نەھاوەند و دینەوەر و ھەمەدان و سامنان ھەتا سنووری ئازربایجان. لە دیارترین میرەکانیان ونداد و غانم.
میرنشینی ڕەوادی
(دەوروبەری ٣٣٧–٤٦٣ک/٩٤٨–١٠٧١ز) لە شارەکانی مەراغە و تەورێز و ئەردەبیل و ورمێ و خوی و سەلماس… ھتد، بەناوبانگترین میرەکانیان محەممەد کوڕی حوسێن ڕەوادی و ئەبو ھەیجای ڕەوادی و مەمەلانی ڕەوادی.
میرنشینی شەدادی
٣٤٠–٥٩٥ک/٩٥١–١١٩٨ز لە ھەرێمی ئاران لە شارەکانی بەردەعە و دبیل و گەنجە و باکو چەند شار و ناوچەیەکی دیکە. میرنشینی شەدادی ھەرچەندە لەلایەن سەلجوقییەکانەوە لاوازکراوە بەڵام ھەتا وەکو ساڵی ٥٩٥–١١٩٨ز لە شاری ئانی ھەر مابوو. لە دیارترین میرەکانیان محمەد کوڕی شەداد و فەزلون و ئەبولئەسوار و چەندانی دیکە. کە سەربەخۆبوون و دراوی تایبەتی میرنشینەتیان لێداوە.
میرنشینی مەروانی
٣٧٣–٤٨٩ک/٩٨٣–١٠٩٦ز لە کوردستانی ناوەڕاست و باکوور لە دیاربەکر شارەکانی میاخارتین و ماردین و ئامەد و خەڵات و بەدلیس و ناوچەی دیکە فەرمانڕەواییان کردووە. دامەزرێنەری میرنشینەکە میر باد کوڕی دۆستەکی کوردییە ھەروەھا میر مومەھەد ئەلدەولە و میر نەسرولدەولە و ئەحمەد کوڕی مەروانی کوردی کە بەناوبانگترین میری کوردییە، زیاتر لەپەنجا ساڵ میرایەتی کردووە و دەسەڵاتەکەی وەک دەوڵەت ناسراوە لەلایەن دەوڵەتانی عەباسی و بوەیھی و فاتمی و بیزێنتی و سەلجوقییەکان دانی پێدانراوە. زۆر کاری گرینگ لە ئاوەدانی و بووژانەوەی ژیانی کۆمەڵایەتی و ئابووری لەو ناوچەیەی کوردستاندا ئەنجامدراوە. لە زۆربەی شارەکاندا دراوی میرنشینییەکە لێدراوە.
میرنشینی عەننازی
٣٨١–٥١١ ک /٩٩١–١١١٧ز ئەم میرنشینییە لە ناوچەی حەلوان لەلایەن کوردەکانی شازەنجانییەوە دامەزراوە دواتر دەسەڵاتی فراوان بووە و لە شارەکانی ئەسەد ئاباد و داقوق و ئاوەدانی دیکە دەسەڵاتەکەی پەرەی سەندووە. لە میرە بەناوبانگەکانیان، میر ئەبولفەتح محەممەد کوڕی عەنناز و میر حسام ئەلدەولە و ئەبو شوک و میر سوورخاب کوڕی بەدر.
میرنشینی ھەزبانی
٣٤٧ – ٥٣٤ /١٠٤٦ – ١١٣٩ز لە شاری ھەولێر دەرکەوتووە، سەرجەم ناوچەکانی دەوروبەری ھەولێری فەرمانڕەوایەتی کردووە، لەبەناوبانگترین میرەکانیان عیسا کوڕی موسای ھەزبانی و میر ئەبولحەسەنی کوڕی موسکی ھەزبانی. لە دوای ھاتنی سەلجوقییەکان زۆربەی میرنشینییە کوردییەکان پووکانەوە و بەرەو نەمان چوون، بەڵام ڕۆڵی کورد ھەر لەبرەودابوو لەشەڕی بەناوبانگی ملازگرددا کورد ھاوکاری سەلجوقییەکانی کردووە کە سەرکەوتن بەسەر ڕۆمەکاندا.
لە سەروبەندی ھاتنی مەغۆلەکاندا کوردستان ڕووبەرووی وێرانکاری و زیانی زۆر بۆوە، چونکە ھەم ھەرێمە کوردییەکان بۆ مەغۆلییەکان گرنگ بوون، ھەم دەکەوتە سەر ڕێیان بۆ بەغداو شام، بۆیە کوردستان لەسەدەی ٧ک / ١٣ز زۆرترین زیانی بەرکەوت. لە ماوەی دەسەڵاتدارییەتی ھێزە داگیرکەرەکانی کوردستاندا وێڕای زەبر و زەنگی زۆر بەڵام دەسەڵاتی سیاسی لە کوردستاندا بەتەواوەتی لەناونەچوو، چەندان میرنشین و دەسەڵاتدارییەتی کوردی لە ناوچە جیاجیاکانی کوردستاندا فەرمانڕەواییان دەکرد و ھێزەکانی جەلائیری و تەیموری و قەرەئۆینلو… ھتد. کوردستانیان کردبووە مەیدانی شەڕو ململانێ، تا دەرکەوتنی عوسمانییەکان و شەڕی چاڵدێران ١٥١٤ز، کە میر شەرەفخانی بەدلیسی لە پەرتووکی شەرەفنامەدا زانیاری گرینگی لەسەر ئەو دەسەڵاتدارییەتییەی کوردان تۆمارکردووە.
دانیشتووان
وێنۆک|چەپ|نەخشەی کوردستان لە [[میسر لەلایەن ئێلیاس مۆدێرن پرێسەوە کێشراوە]] thumb|نەخشەی کوردستان لە ئێران لەلایەن محەممەد ڕەزا حافزنیا کێشراوە کورد کۆمەڵێک خەڵکی دانیشتووی ڕۆژھەڵاتی ناوینە و ئەو شوێنەی تێیدا دەژین ناوچەیەکی ھەم بەرز و نزمە، کە ڕووبەرەکەی بەلایەنی کەمەوە ٥٠٠،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە دەبێت. کوردەکانی کوردستان لە وڵاتانی ئێران، تورکیا و سووریا و بەشێکی بچووک لە لوبنان و ئەرمەنیا و ئازەربایجان و گورجستان و ڕووسیا دابەشکراون. وشەی «کورد» تەنھا لە چەن وڵات بە شێوەی فەرمی بەکاردێت؛ تورکیا پێیان دەڵێت تورکی شاخی و لەھەمان کاتدا ئێرانی پێیان دەڵێن ئێرانی چیانشین. کوردەکان بە لقێک لە زمانە ھیندوئەورووپایییەکان قسەدەکەن کە زمانی کوردی ناوە؛ ئەگەرچی ناوچەکە، عەرەب و ئەرمەنی، ئاشووری و ئازەری، فارس و تورک و تورکمانیشی تێدایە. زۆربەی کوردەکان موسڵمانن بەڵام ئێزیدی، مەسیحی و جوولەکەش لە کوردستاندا دەژین.
چاند و ھونەر
وێنۆک|275px|نەورۆزی ٢٠١٩ لە [[سنە]] چاندی کوردی کۆمەڵێک جیاکەرەوەی کلتوریی تایبەت بە کوردانە. چاندی کوردی میراتی ئەو گەلە جیاوازانەیە کە کوردەکانی ئەمڕۆ و کۆمەڵگەکەیان پێکھێناوە، بەڵام بە گشتی دوو چینی ناوچەیی (حۆرانییەکان) و ئێرانییە کۆنەکان (میدییەکان). لەناو دراوسێکانیا، چاندی کوردی زۆرتر نزیکە لە کلتوری ئێرانییەوە. بۆ نموونە جەژنی نەورۆز کە یەکەم ڕۆژی ساڵە، کە لە ٢١ی ئازاردا ئاھەنگی بۆ دەگێڕن کە یەکەم ڕۆژی مانگی خاکەلێوەی کوردی و یەکەم ڕۆژی بەھاریشە.
مۆسیقا
ھەر لە کۆنەوە گۆرانیبێژە کوردەکان بەسەر سێ جۆری کلاسیکی دا دابەشبوون: چیڕۆکبێژ، سترانبێژ و دەنگبێژ.
مووسیقای تایبەت بە دەباری شازادە کوردەکان نەبووە، لەبری ئەوە، مووسیقا لە دانیشتنی شەوانەدا پێشکەش کراوە. چەند شێوازێکی مووسیقا لەسەر ئەم جۆرانە دانراون. زۆربەی گۆرانییەکان لە سروشتیاندا ئەفسانەن، بۆ نموونە لاوک کە ھۆنراوەی قارەمانێتییە و چیڕۆکی قارەمانە کوردەکانی ڕابردوو، وەک سەڵاحەدین، دەگێڕێتەوە. حەیرانیش ھۆنراوەی خۆشەویستییە کە باس لە ئازارەکانی دابڕان و خۆشەویستی بێ ئەنجام دەکات. لاوژەش شێوازێکی مووسیقای ئایینییە و پایزۆکیش ئەو گۆرانییانەن کە بەتایبەتی لە پاییزاندا ئەوترێن. گۆرانی خۆشەویستی، ئاھەنگ و ھۆنراوەی وروژێنەر و گۆرانی تایبەت بە کار وفرمان.
جوگرافیا
230px|وێنۆک|چەپ|خەرەندی ڕواندز لە باشووری کوردستان وەک ئەوەی لە زانستنامەی بریتانیکادا نووسراوە، ڕووبەری کوردستان نزیکەی ١٩٠٫٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە دەبێت و شارە گرینگەکانی لە بەشی تورکیادا ئامەد، بدلیس و وان؛ لە بەشی عێراقدا ھەولێر و سلێمانی؛ لە بەشی ئێراندا کرماشان، سنە و مەھاباد. وەک «زانستنامەی ئیسلام» دەڵێت، لە ڕووبەری ٣٩٢٫٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە، ١٩٢٫٠٠٠کیلۆمەتری لە تورکیا، ١٢٥٫٠٠٠کیلۆمەتری لە ئێران، ٦٥، ٠٠٠ کیلۆمەتری لە عێراق و ١٢٫٠٠٠ لە سووریادایە. کوردستان لە ئێراندا پارێزگای کوردستان و زۆربەی پارێزگاکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا، کرماشان، ئیلام و لوڕستانی لە خۆ دەگرێت. کوردستان لە عێراقدا بە شەش بەش دابەشکراوە، سێ لەوانە و بەشێک لەوانی دیکەش ئێستا لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی ھەرێمی کوردستاندایە. کوردستانی سووریا لە ڕۆژھەڵاتی ئەم وڵاتەدایە و بەشێکی زۆری کەوتووەتە پارێزگای ئەل ھەساخ. شارە گەورەکانی ئەم بەشە قامیشلۆ و حەسەکە.
کەش و ھەوا
ھاوینی گەرم و زستانی زۆر سارد و بەفری زۆر، تایبەتمەندی ئەم ناوچەیە، و لەگەڵ ئەمەش زۆربەی بەشەکانی ئەم ناوچە بەھرەدارن و لە درێژەی مێژوودا شوێنی ھەناردنی دانەوێڵە و ئاژەڵ بووە. ئاستی بارین لە نێوان ٢٠٠ تا ٤٠٠ میلیمەتر لە ساڵدا، لە تەختایی و دەشتەکان و ٧٠٠ تا ٣٫٠٠٠ میلیمەتر لە بەرزایییەکاندایە.
دارستان
کوردستان ناوچەیەکی شاخاوییە بە کەش و ھەوای سارد؛ بەڵام بارینی ئەوەندەی ھەیە کە دارستان پەرە بسێنێت. بە سەرجەم مێرگ و دارستانەوە کوردستان، ١٦٠٫٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیی سەوزایی تێدایە؛ کاج، سنەوبەر، بەڕوو، چنار، شۆڕەبی و سپیدار زۆرینەی جۆرەکانی دارن لە کوردستاندا.
چیاکان
170px|وێنۆک|چەپ|چیاکانی زاگرۆس چیا ھێما و تایبەتمەندییەکی جۆگرافی ژیانی کوردەکانە؛ ھەر بۆیە گوتراوە: "کورد دۆستێکی نییە، جگە لە چیا"، "Kurds have no friends but the mountains". چیاکانی جوودی و ئارارات (کە لە فۆلکلۆری کوردیدا دیارن)، زاگرۆس، شینگەر، قەندیل، شاھۆ، پیرمەگروون، سەفین، شیرین و حەمرین، ناسیاوترین کێوەکانی کوردستانن.
گۆم و زرێچەکان
کوردستان ھەتا زرێچەی ورمێ لە ئێراندا، لە ڕۆژھەڵاتەوە درێژەی ھەیە و لە لای ڕۆژاوا ناوچە نیوە کوردنشینەکان تا قەراغی دەریای ناوین درێژەی ھەیە. دەریاچەی وان لە کوردستاندا گەورەترین زرێچەی ناو تورکیایە و لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا تەنھا زرێچەی ورمێ لە وان گەورەترە؛ ئەم گەورەتربوونە ھەڵبەت تەنیا لە بواری ڕووبەردایە و لە قووڵبوونی ئاو، وان لە ئاستی بەرزتردایە. زرێچەی ورمێ، وان، زرێچەی زرێبار (ڕۆژاوای مەریوان) و زرێچەی دوکان (نزیکی شاری سلێمانی)، لەلایەن گەڕیارانەوە سەردان دەکرێت.
سەرچاوەکان
سەرچاوە بن زەوییەکانی کوردستان خەڵووز، مس، زێڕ، ئاسن، بەردی کەڵس (کە بۆ دروستکردنی چیمەنتۆ بەکاردێت)، مەڕمەڕ و زینک. گەورەترین سەرچاوەی بەردی گۆگرد لە جیھاندا، کەوتووەتە باشووری ڕۆژھەڵاتی ھەولێر.
حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، نەوتی کوردستانی ٤٥ بلیۆن بۆشکە مەزەندە کردووە کە بەمە کوردستان دەبێتە شەشەمین وڵاتی جیھان. حکوومەتی ھەرێم، لە تەممووزی ٢٠٠٧دا داوای لە کۆمپانیا بیانییەکان کرد تاکوو یارمەتی بدەن لە بەڕێخستنی ٤٠ دەموودەستگای ھەناردنی نەوت، بە ھیوای بردنە سەرەوەی دەسکەوتی نەوت تا ڕۆژی ١ ملیۆن بۆشکە. لە دوای داواکاری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان و بەھۆی چاک بوونی بارودۆخی ئاسایش لە ناوچە کودنشینەکانی عێراق، چەندین کۆمپانیای گەورەی نەوتی جیھانی وەکوو ئێکسۆن مۆبیل و شێڵ ڕوویان لە کوردستان کرد.
ئاڵا
چەپ|وێنۆک|150px|ئاڵای کوردستان ھەموو گەلانی سەر ڕووی ئەم زەمینە، ئەوانەی سەربەستن یان بە شێوەیەکی فیدڕال دەژین خاوەنی ئاڵای خۆیانن، ئاڵای کوردستانیش ئاڵای کوردستانی فیدرالە و لە تەواوی ئەو ناوچانەی لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان دان، لە داموو دەزگا حکومییەکان و ڕێکخراوە ڕەسمییەکان شەکاوەیە.
ئاڵای کوردستان پێکھاتووە لە سێ ڕەنگ، دروشمێک لە ناوەندی. لە لاکێشەی ئاسۆیی پێکھاتووە، لاکێشەی سەرەوە ڕەنگی سوورە، ئەوەی ناوەند ڕەنگی سپییە، و لاکێشەی خوارەوە ڕەنگی سەوزە. بەرینایی ئاڵا دوو لەسەر سێی درێژایییەکەیەتی. دروشمی نەتەوەیی ئاڵای کوردستان خۆری زێڕینە، ئەم خۆرە ٢١ پەڕ (تیشک) ی یەکسان و ھاوشێوەی ھەیە. خۆرەکە دەبێ ڕێک لە چەق (ناوەندی) ئاڵای کورستان جێگیر بێت.
سوپا
150px|وێنۆک|چەپ|نیشانی سەربازی پێشمەرگە لە باشووری کوردستان پێشمەرگە وشەیەکی کوردییە بۆ شەڕکەرە کوردەکان کە ھەندێک بە شەڕکەرانی ئازادی ناویان دەبەن. وشەکە بە مانای «ئەوانەی کە ڕووبەڕووی مردن دەبنەوە» دێت و ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان بە نزیکەیی لەو کاتەوە ھەیە کە جووڵانەوەی کوردەکان بۆ سەربەخۆیی لە سەرەتای ساڵانی ١٩٢٠ دا دەستی پێکردووە، ئەمەش دوا بەدوای ڕووخانی ھەردوو ئیمپراتۆری عوسمانی و قاجاری کە ناوچەکانی کوردستان لەژێردەستیاندا بوو. ھێزەکانی پێشمەرگە ڕۆڵێکی بەرچاویان بینی لەگەڵ ھێزی ھاوپەیمانان لە شەڕی دژی حکوومەتی بەعس لە عێراق. پێشمەرگە لە پێش دەستپێکردنی شەڕ لەگەڵ حکوومەتی بەعسیش ھەر بوونی ھەبوو. لە سەردەمی کۆماری مەھاباد، پێشمەرگە وەکوو سوپای حکوومەت بوو.
پەروەردە
ھەتا ساڵی ٢٠١١ی زایینی تەنیا وڵاتێک کە بە فەرمی زمانی کوردی تێیدا دەخوێندرا عێراق بوو کە ئەویش بۆ خۆی لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە دەستی پێ کردبوو و پێش ئەوە لە ھەمووی ئاستەکاندا ھەر بە زمانی عەرەبی وانە دەگوترایەوە. لە ئێراندا بەپێی دەستووری بنەڕەتی (قانوونی ئەساسی) زمانی کوردی وەکوو زمانی ناوچەیی پێناسە کراوە و لە ھەندێک شوێندا دەخوێندارێ و لە ھەندێکی دیکە نا. لە تورکیا ھەتا ساڵی ٢٠٠٩ تەنانەت قسەکردن بە زمانی کوردی قەدەغە بوو بەڵام لە ساڵی ٢٠١١ەوە وانەیەک بە زمانی کوردی بۆ مندڵانی پلەی شەش دیاری کرا کە ئەگەر پێیان خۆش بێت دەتوانن ھەڵیبژێرن و بیخوێنن. لە سووریا لە دوای شۆڕەشەکانی بەھاری عەرەبی لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی کوردەکان، بزووتنەوەیەک بۆ فێرکاری کوردی دەستی پێکرد و زۆر کەس لە منداڵان و گەورەساڵان کەوتنە ژێر بەرنامەکانی فێرکاری کوردی.
خوێندنی باڵا
لە دوای ھاتنی زانستە مۆدێرنەکان بۆ وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوین، چەندین زانکۆ لە جێ جۆر بە جۆرەکانی کوردستاندا کرایەوە. بەڵام ھەتا ئێستاش ھیچکام لەم زانکۆگەلە جگە لە خولی زمانی کوردی، ھیچ وانەیەک بە زمانی کوردی ناڵێنەوە. ئەم زانکۆگەلە بەپێی ئەوە کە کەوتوونەتە کام وڵاتەوە، وانەکانیان بە زمانی فەرمی ئەو وڵاتە (وەکوو: فارسی، عەرەبی و تورکی) یان زمانی ئینگلیزی دەڵێنەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:باشووری کوردستان * * * پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆیی کوردستان پۆل:وشە سیاسییەکان
کانی گەوھەر
کانی گەوھەر گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی گەوھەر لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مۆردخواردی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی فەقێ میرزا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شێخ محەمەد لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قادرشیرین.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بانکی کشتوکاڵی عەرەبی سعودی
بانکی کشتوکاڵی عەرەبی سعودی بانکێکی سعودیە و موڵکی حکومەتی سعودیەیە، لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراوە. ھەڵدەستێت بە پێشکەشکردنی قەرز بۆ جووتیاران بۆ ئەوەی ھاوکارییان بکات لە کڕینی پێداویستییە کشتوکاڵییەکان بەبێ نرخی زیادە لەسەر قەرزەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:بانکەکانی سعودیە پۆل:وەرزێری پۆل:بانکەکان پۆل:ڕیاز
١٩٨٧
ساڵی ١٩٨٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٨٧
بڕیارنامەی ٤٥٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٥٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی حوزەیرانی ١٩٧٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬١٤٩‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٩ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٩ پۆل:لوبنان لە ١٩٧٩ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
ڤیکتۆریەن ساردو
ڤیکتۆریەن ساردو شانۆنووسی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی سەدەی ١٩یەم پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣١ پۆل:مردووانی ١٩٠٨
تیمارۆک
تیمارۆک یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی کۆیە(ناوەند) لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
بێرەجووک
بێرەجووک، یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ڕحا ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ٨٨٫١٠٢ کەس بووە، کە نزیکەی ٤٧٫٠٣٤ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
درووستبوونی ئێسک
وێنۆک|[[مێتابۆلیسم|مێتابۆلیسمی ئێسک]]
درووستبوونی ئێسک (بە ئینگلیزی: Ossification) ئەو کادارەیە کە تێیدا کڕکڕاگە دەگۆڕێت بۆ ئێسک.
سەرچاوە
پۆل:فیزیۆلۆژیای گیانلەبەری پۆل:کۆئەندامی ئێسکبەندی پۆل:ژینناسی
فلومێدرۆکسۆن ئاستەیت
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە فلومێدرۆکسۆن ئاستەیت لەژێر ناوە بازرگانییەکانی (Demigran دێمیگران) و (Leomigran لیۆمیگران) دا دەفرۆشرێت، دەرمانێکی پرۆجستینە بەکاردێت وەک چارەسەری دژی سەرئێشەی شەقیقە  لە ڕێگەی دەمەوە بەکاردێت
بێرمینگام
بێرمینگھام شارێکە دەکەوێت ڕۆژئاوای ناوەڕاستی ئینگلاند، شارەکە لە سەدەی حەڤدەھەم دۆزرایەوە، بەپێی ١، ٠٣٦، ٩٠٠ کەس لە شارەکە دەژین بەپێی سەرژمێری شارەکە لەساڵی ٢٠١٠، شارەکە خاوەن فڕۆکەخانیەکی گەورەیە لەگەڵ پێداویستەیکانی گواستنەوە وەک میتڕۆ و پاسی گەورە لە ڕووی پەروەردە و فێربوونیەوە شارەکە خاوەن شەش زانکۆی گەورەیە، وەبەپێی سەرژمێری شارەکە لەساڵی ٢٠١٠ لە ٥٩% دانیشتوانی شار فەلەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٦ەم
١٩٨٩
ساڵی ١٩٨٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
سێلبور
سێلبور شارۆچکەیەکی شارستانی شەھری نەوە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١١١٦٩ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٨٩٦
وێنۆک ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٨٩٦ (بە یۆنانی:Θερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες ١٨٩٦)یەکەم پاڵەوانییەتی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەیە لە مێژووی نوێیدا کە لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتی لە شاری ئەسینای یۆنان ڕێکخرا، لە نێوان ٦ بۆ ١٥ی نیسان یارییەکانی بەڕێوەچوون. ئەمەش پاش ئەوەی ھاووڵاتییەکی بە ڕەگەز فەرەنسی بە ناوی (بارۆن دی کۆپەرتان) بیرۆکەی زیندوو کردنەوەی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھێنایەوە بەرباس. چواردە ولات (بەپێی IOC، ژمارەکە جێی مشتومەڕە) و ٢٤١ وەرزشوان (بەھەمان شێوە جێی مشتومڕە) لە ڕەگەزی نێر بەشداریان لە یارییەکان کرد. لەم خولەدا ڕێگا بە ئامادەبوونی خانمان نەدرا بەشداری بکەن. بەڵام لە خولی ١٩٠٠ ڕێگا بە بەشداریکردنیان درا. جگە لە شاندی ئەمریکا، بەشی زۆری بەشداربووان ئەورووپی بوون یاخود لە یەکێک لە ولاتە ئەورووپییەکان ژیا بوون. بەشداربووانی ڕکابەرییەکانزیاتر لە ٦٥٪ لە وەرزشوانانی یۆنانی پێک ھاتبوون. براوە مەدالیای زیوی پێدەدرا و خاوەنی پلەی دووەم مەدالیای مسی پێدەدرا. دواتر لەلایەن لێژنەی ئۆڵمپی ئاڵوگۆر بە سەر خەڵاتەکان ھات مەدالیا زێر بۆ یەکەم و زیو بۆ دووەم و مەدالیای بڕۆنز درا بە خاوەنی پلەی سێیەم. لە ١٤ ولاتی بەشداربوو ١٠ ولات توانیان مەدالیای زێر ببەنەوە. ئەمریکا بە بەدەستھێنانی ١١ مەدالیای زێر پلەی یەکەمی بەدەست ھێنا، لەکاتێکدا یۆنان ولاتی خانەخوێ ١٠ مەدالیای بەدەست ھێنا سەڕەرای ئەوەی ٤٧ مەدالیای گشتی بردبوو وەوە، ھەروەھا ئەڵمانیا پلەی سێیەمی وەرگرت پاش ئەوەی ٦ مەدالیای زێری بەدەست ھێنا. بە کۆی دەنگ لە ٢٣ی حوزەیرانی ١٨٩٤ کە ھاوکات لێژنەی ئۆڵۆمپی لەو ساڵە دامەزرا. بریاردرا شاری ئەسینای یۆنان میوانداری پاڵەوانی یەکە بکات. بەھۆی ئەوەی شاری ئەسینا بینیادنەری یارییەکانی ئۆڵمپیاد بوو. بۆ ئەو مەبەستەش چەندین شوێن وەک یاریگا ئامادەکران. یارییەکانی ئەم خولەی پاڵەوانییەتییەکە تەنھا لە «زۆرانبازی، پایسکلسواری، جومباز، یارییەکانی گۆڕەپان و مەیدان، مەلە، نیشان شکاندن، تێنسی سەرزەوی، بەرزکردنەوەی قورسایی.» پێکھاتبوون. ئەسینا ساڵی ٢٠٠٤ دوای تێپەربوونی ١٠٨ ساڵ بۆ جارێکی دیکە میوانداری ئۆڵۆمپیادی کردەوە.
خشتەی مەدالیاکان
وێنۆک|293x293پیکسڵ|دیمەنێک لە ئاھەنگی کردنەوەی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٨٩٦
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٨٩٦ پۆل:ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
نەواباد (ڕوومی)
نەواباد شارۆچکەیەکی شارستانی جەلالەددین ڕوومیە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٥٨٦٩ کەسە.
پیرباوەلی
پیرباوەلی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری پەنجە عەلی باکوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
پیرباوەلی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئێمیل گابۆریۆ
ئێمیل گابۆریۆ توێژەری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٢ پۆل:مردووانی ١٨٧٣
ئەنجلینا جۆولی
ئەنجلینا جۆولی (، گۆکردن: ؛ پێشتر: جۆولی پیت، لەدایکبووی ٤ی حوزەیرانی ١٩٧٥) خانمەکتەر، فیلمساز و چاکەکارێکی ئەمریکییە. براوەی چەندین خەڵاتە لەوانە؛ بەدەستھێنەری خەڵاتی ئۆسکار، ھەروەھا سێ خەڵاتی گۆڵدن گلۆبە. چەندجارێک وەک گرانترین ئەکتەر لە لوتکەی خانمەکتەرەکانی ھۆلیوود ناوی ھاتووە.
ئەنجلینا لەیەکەم فیلمیدا بە منداڵی لەپاڵ باوکی دەرکەوت، کاتێک لەفیلمی لووکین تو گێت ئاوت (١٩٨٢)ی دەرھێنەر جۆن ڤۆیت (باوکی) بەشداربوو، بەڵام ژیانی کارکردنی لە فیلم دوای دە ساڵ لەو فیلمە دەستیپێکرد، ئەمەش کاتێک بەفیلمێکی تێچوو کەم بەناوی سایبورگ ٢ (١٩٩٣)، دواتر لەیەکەم ڕۆڵی سەرەکی خۆیدا بەفیلمی ھاکەرز (١٩٩٥) بەشداربوو. دواتر لەچەند فیلمێکی ژیاننامەیی بەشداربوو لەوانە؛ جۆرج والاس (١٩٩٧) و جیا (١٩٩٨)، کە بوونە جێگای بایەخی ڕەخنەگران، ھەروەھا بەھۆی بەشداریکردنی لەفیلمی گێرل، ئینتەرپتد (١٩٩٩) ئەوا خەڵاتی ئۆسکاری پێدرا وەک باشترین کچەئەکتەری پاڵپشت. دواتر بەشداربوو لە فیلمی لارا کرۆفت: تۆمب ڕایدەر (٢٠٠١) بە کارەکتەری یاری ڤیدیۆیی لارا کرۆفت، ئەمە وایکرد ناو و ناوبانگی بگاتە لووتکەی کچەئەکتەرەکانی ھۆلیوود. دواتر بەردەوامی بە فیلمە ئاکشنەکانی دا بەبەشداربوونی لەفیلمەکانی؛ مستەر & مسز سمیت (٢٠٠٥)، وانتد (٢٠٠٨) و ساڵت (٢٠١٠)، ھەروەھا پێشوازییەکی باشی وەرگرت لەلایەن ڕەخنەگرانەوە کاتێک لە دوو فیلمی درامی دەرکەوت بەناوەکانی؛ ئە مایتی ھارت (٢٠٠٧) و چێنجلین (٢٠٠٨)، کە ئەمەی دووەم، وایکرد جوولی ببێتە پاڵێوراوی خەڵاتی ئۆسکار وەک باشترین خانمەئەکتەر. گەورەترین سەرکەوتنی بازرگانی ئەو، لە فیلمی مالیفیسنت (٢٠١٢) بوو. لە دەیەی ٢٠١٠، ئەنجلینا کارەکانی لەسینەما فراوانترکرد بۆ دەرھێنان، سیناریۆنووسین، بەرھەمھێنان لەفیلمەکانی ئن زە لاند ئۆف بلەد ئەند ھەنی (٢٠١١)، ئەنبرۆکن (٢٠١٤)، فێرست زەی کیلد مای فازەر (٢٠١٧).
لە پاڵ کارکردنی لەفیلم، جۆولی خەریکی کارە مرۆڤایەتییەکانە، بۆ ئەوەش خەڵاتی جان ھەرشۆلتی مرۆڤایەتی پێدراوە، ھەروەھا شانازی قەدیس میخائیل و قەدیس جۆرج (DCMG) وەرگرتووە، لەگەڵ چەند خەڵاتی دیکەش. ئەنجلینا لە چەندین بوار کاردەکات، لەوانە ژینگە، پەروەردە، مافەکانی ژنان، و دیارترین کاریشی وەک کەسایەتی چاکەکار کاردەکات لەگەڵ کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران (UNHCR).
سەرەتای ژیان و خێزان
ئەنجلینا جۆولی ڤۆیت لە لۆس ئەنجەلۆس، کالیفۆرنیا لەدایکبووە، ئەو کچی ھەریەک لە ئەکتەران، جۆن ڤۆیت و مارچێلین بێرتراند، ھەروەھا خووشکی ئەکتەر جەیمز ھاڤین، ھەروەھا ناسیاوی گۆرانینووس چیت تایلۆورە، ھەروەھا زەونیناس باری ڤۆیت. دایە و بابە گەورەشی ئەکتەرن، ماکسیملیان شیل و جاکلین بیسێت. خێزانی باوکی، لەبنەچەدا ئەڵمانی-سلۆڤاکین. ھەروەھا خێزانی دایکی بنەڕەتیان فەڕەنسی، کەنەدی، ھۆڵەندی و ئەڵمانین. وەکو دایکی، جۆولی خۆی بە خەڵی ئیرۆکوایی دادەنێت،
دوای جیابوونەوە دایک و باوکی لە ساڵی ١٩٧٦، جۆولی و براکەی لەلای دایکیان دەمانەوە، کە ناوبراو وازی لەکاری نواندن ھێنا و سەرنجی خستە سەر گەورەکردنی مندالەکانی. دایکی جۆولی وەک پەیڕەوی کاتۆلیک گەورەکرد، بەڵام زۆری لێنەدەکرد کە بچێتە کڵێسا. لەکاتی منداڵیدا، ئەوا لەگەڵ دایکی سەیری فیلمیان دەکرد کە ئەمە ھۆکاربووە لەگەڵ سەرکەوتنەکانی باوکی لە سینەما، کە وایان لە جۆولی کرد حەزی بچێتە نواندن، ھەربۆیە ئەوکاتەی تەمەنی پێنج ساڵان بووە، لەفیلمێکی باوکی بەناوی لووکین تو گێت ئاوت (١٩٨٢) بەشداربوو. کاتێک جۆولی تەمەنی شەش ساڵان بوو، دایکی لەگەڵ خۆشەویستەکەی ماڵیان بردە پالیسەیدس، نیویۆرک؛ دوای پێنج ساڵ لەوە گەڕانەوە بۆ کالیفۆرنیا. لەوکاتەدا، جۆولی بڕیاریدا بێتە ناو بواری نواندن و لە پەیمانگای شانۆیی لی ستراسبێرگ دەستی بەخوێندنکرد، لەوێ بۆ ماوەی دوو ساڵان مەشقی کرد و لەچەند بەرھەمێکیش لەسەر ستەیج بەشداریکرد. ڕاست|وێنۆک|[[جۆن ڤۆیت، باوکی جۆولی، لە ڕێوەڕەسمی ئۆسکاری ١٩٩٨ بەیەکەوە ئامادەبوون.]] جۆولی لە ئامادەیی بێڤرلی ھیلز دەیخوێند، لەوێ ھەستی بە خۆکەمزانی دەکرد لەبەرئەوەی، بەراورد بە قوتابییەکانی دیکە ئەوا سەرچاوەی دارایی دایکی کەمبوو. لەلایەن قوتابییەکانەوە گاڵتەی پێدەکرا، بەھۆی لەچاوکردنی چاویلکە و دانانی تێل لە ددانی. یەکەم کاری وەک نمایشکاری جلووبەرگ سەرکەوتوونەبوو. دواتر گواسترایەوە بۆ ئامادەیی مۆرێنۆ، کە لەوێ بوو بە کەسێکی «دەرەکی و شەڕەنگێز». لەوکاتەدا، دەستیکرد بە پۆشینی جلی ڕەش، ھەڵگرتنی چەقۆ و ژیانکردن لەگەڵ کوڕە ھاوڕێکەی. ھاوکات، وازی لە بەشداریکردن لە پۆلەکانی نواندن ھێنا، ئامانجی بوونی بە بەڕێوبەری مردووخانە دیاریکرد، بۆئەوەش لەماڵەوە لەبارەی مۆمیاکردنەوە دەیخوێند. لە شازدە ساڵیدا، کۆتایی بە پەیوەندییە خۆشەویستییەکەی ھات، قۆناغی ئامادەیی تەواوکرد. دواتر شوقەیەکی بۆخۆی بەکرێگرت، ئەمەش پێش ئەوەی بگەڕێتەوە خوێندنی شانۆ. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٤، لەبارەی ئەو سەردەمە جۆولی وتی «من ھێشتا و ھەمیشە لەدڵمایە، منداڵێکی شەڕەنگێز بە تاتۆیەوە.»
کاتێک ھەرزەکاربوو، ئەوا جۆولی ھەستیدەکرد کە لەڕووی درووستکردنی پەیوەندی سۆزدارانە لەگەڵ خەڵکی باش نییە، ئەمەش وایکرد دەستبکات بە بریندارکردی خۆی، دواتر لەمبارەیەوە وتوویەتی «لەبەر چەند ھۆکارێک، خۆم برینداردەکرد و ھەستم بە ئازار دەکرد، ڕەنگە ئەوە ھەستکردنبێت بۆ ژیان، ھەستکردنبێت بۆ ئازادی، بەجۆرێک چارەسەری منی دەکرد.» ھەروەھا جۆولی بەدەست بێخەوی و کەمخواردن دەیناڵاند، ھەروەھا لەتەمەنی ٢٠ ساڵیدا دەستیکرد بە حەب خواردن، لەمبارەیەوە توویەتی، «ھەموو حەبێکم بەردەستکەوتبێت بەکارمھێناوە»، ڕەنگە ھۆرینیش. لەوکاتەی تەمەنی لەنێوان ١٩ بۆ ٢٢ ساڵانبووە، بەدەست ڕاڕایی دەیناڵاند، ھەوڵی خۆکوشتنی داوە، جارێکیان ھەوڵیداوە کە پارە بداتە بکووژێت بۆ ئەوەی بیکووژێت. کاتێکیش تەمەنی گەیشتە ٢٤ ساڵان، تووشی پەشێویی دەروونی بووە، ماوەی ٧٢ کاتژمێر لە نەخۆشخانە خەوێندراوە.
جۆولی پەیوەندییەکی زۆر پتەوی لەگەڵ باوکی نەما، کاتێک ناوبراو لەخێزانەکەیان جیابوویەوە و تەمەنی جۆولی ئەوکاتە کەمتربوو لە ساڵێک، لەم بارەیەوە وتوویەتی کە چەندجارێک بۆ بەردەم کامێرا و میدیاکان لەگەڵ باوکی دەرچوونی کردووە. دواتر بەھۆی یاری ڤیدیۆیی لارا کرۆفت: تۆمب ڕایدەر (٢٠٠١) بەیەکگەیشتنەوە، بەڵام دواتر بۆ جارێکی دیکە پەیوەندییەکەیان نەما. جۆولی داواکاری پێشکەش بە دادگا کرد، بەمەبەستی لابردنی پاشناوی ڤۆیت، داواکارییەکە لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٢ جێبەجێکرا. دواتر باوکی لە بەرنامەیەکدا دەرکەوت، ئاماژەی بەوەکرد کە جۆولی کێشەی دەروونی ھەیە. لەو کاتەدا دایک و براکەی، ئەوانیش ڕێککەوتنەکانیان لەگەڵ ڤۆیت ھەڵوەشاندەوە. جۆولی و باوکی، بۆ شەش ساڵ و نیو قسەیان لەگەڵ یەکتری نەکردەوە، بەڵام دواتر دەستیانکردەوە بەدرووستکردنی پەیوەندی، کاتێک لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ دایکی مرد بەھۆی شێرپەنجەوە، ھەروەھا ئەمە پێش سێ ساڵ بەر لەڕاگەیاندنی بەیەکگەیشتنەوەیان بوو لەبەردەم ڕاگەیەندکارەکان.
١٩٩١–١٩٩٧: دەستپێکی کارەکان
جۆولی لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا، دەستیکرد بەکاری پیشەگەری کرد لە نواندن، بەڵام لە سەرەتادا تووشی زەحمەتی بوویەوە لە دەرچوون لە تاقیکردنەوەی ئەکتەری. لە پێنج فیلمی 'خوێندکارانە' براکەی بەشداربوو، لەوکاتەی کە براکەی لە بەشی سینەما و تەلەڤیزیۆن دەیخوێند. ھەروەھا لە چەند بەرھەمێکی میوزیکی وەک ستاند بی مای وۆمەن (١٩٩١)ی لێنی کراڤیتز، ئەلتا ماریا (١٩٩١)ی ئەنتۆنتۆ ڤێندیتی، ئەباوت تایم (١٩٩٣)ی لێمۆنھێد و ڕۆک ئەند دریمز کەم سرو (١٩٩٣)ی میت لۆف بەشداربوو. جۆولی لەوکاتەنەدا لەگەڵ باوکی فێری شتەکان دەبوو، پەیوەندی جۆولی و باوکی لەوکاتەدا ئاسوودە نەبووە بۆ جۆولی، بەڵام وەک جۆولی ئاماژەی پێکردووە ھەردووکیان دراماکوین بوون (نواندنیان کردووە).
جۆولی لە ساڵی ١٩٩٣، دەستی بەکاری پیشەگەری کرد، کاتێک لەفیلمێکی خەیاڵی زانستی سایبورگ ٢ (١٩٩٣)، کە ڕۆبۆتێکی نزیک لە مرۆڤی گێڕا، کە درووستکراوە بۆ سیخوڕی و کوشتن. جۆولی لەئەنجامی فیلمەکە زۆر دڵتەنگبوو، ھەربۆیە بۆ ماوەی ساڵێک ھیچ تاقیکردنەوەیەکی ئەکتەری نەکردەوە. دواتر بەفیلمی وزاوت ئڤیدنس (١٩٩٥) بەڕۆڵی پاڵپشت دەرکەوتەوە، لە ساڵی ١٩٩٥، لەیەکەم فیلمی ھۆلیووددا بەشداربوو، ئەویش بە فیلمی ھاکەرز. فیلمەکە لەڕووی داھاتەوە سەرکەوتنی بەدەست نەھێنا، بەڵام دوای دەرچوونی یاری ڤیدیۆیی لەسەری ئەوا ناوبانگ و قازانجێکی باشی پەیداکرد.
لە ساڵی ١٩٩٧، جۆولی لەفیلمێکی ھەستبزوێنی دەرھێننە دەیڤد دەچۆڤنی بەناوی پلەینگ گاد (١٩٩٧) بەشداریکرد، سێتی فیلمەکە لە شوێنی خراپەکاری لۆس ئەنجەلۆس بوو. فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە، ئەوەندە جێگای گرنگی نەبوو، ڕەخنەگ ڕۆبێرت ئەلبەرت بۆ شیکاگۆ سەن-تایمز نووسی، «جۆولی شوێنی خۆی لەو ڕۆڵانە دەدۆزێتەوە کە سەخت و تووندووتیژن؛ ئەو زۆر جوان دەردەکەوت وەک کچەھاوڕێی (دڵدار) مافیاکان.» دواتر لەفیلمی تروو وۆمەن (١٩٩٧) بەشداریکرد، فیلمەکە سەرکەوتنی بەدەستنەھێنا و بووە جێگای ڕەخنەی ڕەخنەگران. دواتر ھەر لە ساڵی ١٩٩٧، جۆولی لە ڤیدیۆ گۆرانی (ئەنیبەدی سین مای بەیبی؟)ی ڕۆلین ستۆن دەرکەوت.
١٩٩٨–٢٠٠٠: سەرکەوتن
ژیانی کاکردنی جۆولی گەشەسەندی بەخۆیەوە بینی، کاتێک بووە براوەی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب بۆ ئەو ڕۆڵگێڕانەی لە فیلمی جۆرج والاس (١٩٩٧) بینی، کە فیلمێکی ژیاننامەیییە لەسەر کاندیدی سەرۆککۆمار جۆرج والاس، لە فیلمەکەدا، جۆولی ڕۆڵی ژنی دووەمی جۆرجی بینی، کۆرنیلا والاس. فیلمەکە پێشوازییەکی باشی ڕەخنەگرانی بردەوە، لەگەڵ بەدەستھێنانی چەند خەڵاتێکیش لەوانەش خەڵاتی گۆڵدن گلۆب بۆ باشترین فیلمی تەلەفزیۆنی یان کورتەزنجیرە. ھەروەھا جۆولی بەبۆنەی ڕۆڵگێرانەکەیەوە، پاڵێوراوکرا بۆ خەڵاتی ئێمی.
لە ساڵی ١٩٩٩، جۆولی بەشدایکرد لەفیلمی کۆمێدی-درامی پوشین تین، لەپاڵ ھەریەکە لە جۆن کیوساک، بیڵی بۆب تۆرنتن و کەیت بلانشێت. فیلمەکە بۆچوونی جیاوازی لەنێوان ڕەخنەگرەکان ھێنایە کایەوە، کارەکتەرەکەی جۆولی وەک ژنە سێکسییەکەی تۆرنتن دووچاری ڕەخنەی تایبەت بوویەوە. دواتر جۆولی لە فیلمێکی دەرھێنەر دێنزڵ واشینگتن، بەناوی زە بۆن کۆلێکتەر (١٩٩٩) بەشداریکرد. لە فیلمەکە ڕۆڵی ئەفسەرێکی پۆلیس دەگێڕێت کە ھەوڵی دۆزینەوەی بکووژێک دەدات. فیلمەکە لەئاستی جیھان، ١٥١٫٥ میلیۆن دۆلاری کۆکردەوە، بەڵام لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێشوازی ئەرێنی لێنەکرا. لەمبارەیەوە ڕەخنەگر تێری لاوسن بۆ دیترۆیت فری فرێس ئاماژەی بەوەکرد «ھەرچەندە جۆولی، خۆشە دایمە سەیری بکەیت بەڵام ئەو بەرھەمە سادە و بە ھەڵبژاردنی کاستێکی ھەڵە ئەنجامدراوە.»
لە ساڵی ٢٠٠٠، لە فیلمی گەن ئن ٦٠ سێکەندس دەرکەوت، کە ئەوکاتە بووە پڕداھاتترین فیلمی ئەو بەکۆکردنەوەی ٢٣٧٫٢ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی لە ئاستی جیھان. لە فیلمەکە، جۆولی ڕۆڵێکی ناوەندی ھەبوو، بەکارەکتەری کچە خۆشەویستی پێشووی ئوتومبێل دزێک کە لەلایەن نیکۆلاس کەیج ئەو ڕۆڵە بینرا؛ ستیفن ھەنتەر لە واشینگتن پۆست ڕەخنەی لە جوڵی گرت، «ھەموو ئەوەی ئەو پێشکەشی کرد وەستانبوو لەلایەک و نمایشکردن بوو.» دواتر جۆولی لەبارەی ئەم فیلمە وتی، ئەم ڕۆڵەم پێویستبوو لەدوای ورووژانی ھەست و سۆزم بەفیلمی (گێرل، ئینترەپتد).
٢٠٠١–٢٠٠٤: بەناوبانگبوون
وێنۆک|ئەنجلینا لەکاتی نمایشی تایبەتی فیلمی ئەسکەندەر (٢٠٠٤). وێڕای توانای لە نواندن، جۆولی، بەڵام سەرەتا کارەکانی نەدەگەیشتنە بینەرێکی زۆر، بەڵام بەڕۆڵگێڕانی لە فیلمی لارا کرۆفت:تۆمب ڕایدەر (٢٠٠١)، ناوبانگی جیھانی بەئەو بەخشی. فیلمەکە لە یاری ڤیدیۆیی بەناوبانگ تۆمب ڕایدەر وەرگیراوە، بۆ. ڕۆڵگێران لە فیلمەکە ئەوا جۆولی پێویستی بە فێربوونی زاراوەیەکی ئینگلیزی تایبەت ھەروەھا فێربوونی ھونەری بەرگری تایبەت بۆ ئەوەی ڕۆڵی لارا کرۆفت، سەرکێشێکی شوێنەوەرناس بگێڕێت. وێڕای ئەوەی فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی نەرێنی وەرگرت، ئەوا جۆولی ستایشکرا بۆ خۆئامادەکارییەکەی لەڕووی جەستەیییەوە. فیلمەکە لەئاستی جیھان سەرکەوتنی بەدەستھێنا، توانی ٢٧٤٫٧ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی کۆبکاتەوە، ھەروەھا وایکرد جۆولی لەئاستی جیھان وەک ئەستێرەی کچەئەکتەری ئاکشن ناوبانگ پەیدا بکات.
دواتر لەبەرامبەر ئانتۆیۆ باندراس ڕۆڵی سەرەکی گێڕا بەکارەکتەری بووکێک لە فیلمی ئۆریجنڵ سێن (٢٠٠١) فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگران و خەڵکیشەوە پێشوازی نەرێنی لێکرا. ئلڤیش میتچێل بۆ نیویۆرک تایمز پرسی، بڕیاردانی جۆولی بۆ بەدەستھێنانی ئۆسکار بۆ باشترین ڕۆڵگێڕان بە فیلمێکی ئیرۆتیکی نەرم شتێکی بۆشە. دواتر لەفلمی کۆمێدی-ڕۆمانسی لایف ئۆر سەمتینگ لایک ئت (٢٠٠٢) بەشداریکرد، بەھەمان شێوە ئەم فیلمەش پێشوازی لێنەکرا، وەک فیلمێکی نامۆ دیاریکرا لەنێو ھەڵبژاردەی فیلمەکانی جۆولی. وێڕای شکستەکانیشی لە بۆکس ئۆفیس، ئەوا جۆولی ھێشتا وەک کچەئەکتەرێکی دڵخواز مایەوە؛ لە ساڵی ٢٠٠٢، ناوی لە پێرستی گرانترین کچەئەکتەرەکانی ھۆلیوود بینییەوە، بەوەرگرتنی ١٠–١٥ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی بۆ ھەر فیلمێک لە پێنج ساڵی داھاتوو.
جۆولی جارێکی دیکە ڕۆڵی لارا کرۆفت دەرکەوتەوە، ئەمەش بە فیلمی لارا کرۆفت:تۆمب ڕایدەر - زە کرەدل ئۆف لایف (٢٠٠٣)، بەڵام وەک بەشی پێشوو سەرکەوتنی بەدەستنەھێنا، ئەمجارە توانی ١٥٦٫٥ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە لە بۆکس ئۆفیسی جیھان. ھەر لە ٢٠٠٣، لە ڤیدیۆ گۆرانییەکی کۆرن، دەرکەوت بەناوی دید مای تایم، کە بەکاری ھێنا بۆ بەبازاڕکردنی فیلمەکەی لارا کرۆفت. فیلمی دواتر بەناوی بیۆند بۆردەرس (٢٠٠٣) بوو، کە تێیدا ڕۆڵی توێژەرێکی کۆمەڵایەتی دەبینێت کە کاردەکات لەگەڵ کارمەندێکی فریاگوزاری، کە لەلایەن کلیڤ ئۆینەوە ڕۆڵی گێردراوە. وێڕای ئەوەی فیلمەکە بەدڵی بینەر نەبوو، بەڵام یەکەم فیلمی جۆولی بوو، کە ھەڵیببژێرێت وەک ئەرکێکی مرۆڤینی. فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگرانیشەوە پەسەند نەکرا، کینێت توران لە لۆس ئەنجەلۆس تایمز ستایشی تواناکانی جۆولی کرد بۆ «ھێنانی وزە و بڕوا بەو ڕۆڵە»، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئاستی نووسین بۆ کەسایەتی کارەکتەرەکە لاوازە.
لە ساڵی ٢٠٠٤، جۆولی لە چوار فیلمدا دەرکەوت، سەرەتا لەفیلمی ھەستبزوێن تەیکینگ ڵایڤز دەرکەوت، لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێشوازی جۆراوجۆری وەرگرت. کیرک ھۆنیکەت لە ھۆلیوود ڕیپۆرتەری نووسی «جۆولی ڕۆڵێکی گێڕا، کە بێگوومان وا ھەستدەکەیت کە پێشتر ئەو ڕۆڵەی گێڕاوە، لەگەڵ ئەوەش لە جوانی و تامەزرۆبوون دانەبڕاوە.» جۆولی ڕۆڵێکی کەمی ھەبوو وەک فڕۆکەوانێکی جەنگاوەر لە سکای کاپتن ئەند زە وۆێلد ئۆف تومۆرۆو، فیلمەکە لە جۆری خەیاڵی-زانستی بوو، تەواوی دیمەنەکان لەناو ستۆدیۆ وێنەیان گیرا. دواتریش ئەنجلینا لە ئەنیمەیشنێکی کۆمپانیای دریم وۆرکس ئەنیمەیشن، بەناوی شارک تەیڵ بەدەنگ بەشداربوو. ھەروەھا جۆولی لەو ساڵەدا، لەفیلمی ئەلێکساندەری دەرھێنەر ئۆلیڤەر ستۆن بەڕۆڵێکی پاڵپشت بەشداریکرد، لەفیلمەکەدا جۆولی ڕۆڵی شاژنە ئۆلەمپیاسی بینی، فیلمەکە باسی ژیانی ئەلێکسەندەری مەزنی دەکرد، ھەروەھا فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بۆچوونی جیاوازی ھێنایە کایەوە، بەتایبەت دەربارەی قسەکردنی جۆولی بەشێوەزاری سلاڤی. فیلمەکە لە باکووری ئەمریکا شکستی ھێنا، کە ستۆن (دەرھێنەر) ھۆکارەکەی بۆ نیشاندانی ئەسکەندەر بە جووت ڕەگەزخواز گەڕاندەوە، لەگەڵ ئەوانەشدا فیلمەکە لەئاستی جیھان سەرکەوتنی بەدەستھێنا و توانی ١٦٧٫٣ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە.
٢٠٠٥–٢٠١٠: سەرکەوتنە بازرگانییەکان
وێنۆک|جۆولی و [[براد پیت، لە فیستیڤاڵی فیلمی کان لەکاتی نمایشی تایبەتی فیلمی ئە مایتی ھاڕت، ٢٠٠٧.]] لە ساڵی ٢٠٠٥، جۆولی گەڕایەوە بۆ سەرکەوتنە بازرگانییەکانی بەبەشداریکردنی لەفیلمی مستەر & مسز سمیت، لە فیلمەکە لەبەرامبەر برادپیت ڕۆڵی سەرەکی گێڕا، چیڕۆکی فیلمەکە باسی دوو ھاوسەری بێزاربوو لەیەکتر دەکات کە دواتر بۆیان ئاشکرادەبێت ھەریەکەیان بکووژی نھێنین. فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بۆچوونی جیاوازی درووستکرد، بەڵام لەڕووی دەرکەوتن و نێوانی (کێمستری) برادپیت و جۆولی ئەوا ستایشکران. فیلمەکە توانی لەئاستی جیھان ٤٧٨٫٢ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی بەدەستبھێننێت، ھەروەھا پلەی حەوتەمی لە پڕداھاتترین فیلمەکانی ساڵ وەرگت، تا ١٠ ساڵیش لە ڕیزی پڕداھاتترینن فیلم بۆ جۆولی مایەوە.
دواتر جۆولی لەفیلمی زە گوود شێفەرد (٢٠٠٦)، ڕۆڵی ژنی ئەفسەرێکی سی ئای ئەی پشتگوێخراوی گێڕا، فیلمەکە لەدەرھێنانی ڕۆبێرت دی نیڕۆیە. دواتر جۆولی ڕۆڵی مارینە پێرلی گێڕا، لە فیلمی درامی-شێوە دۆکیومێنتاری ئە مایتی ھاڕت (٢٠٠٧)، فیلمەکە باس لە ڕفاندن و کووشتنی ھاوسەرەکەی مارینە دەکات، ھەڵبژاردنی ئەکتەرانی فیلمەکە دووچاری ڕەخنەش ھاتەوە و تۆمەتی ڕەگەزپەرستیان خرایە پاڵ، لەگەڵ ئەوانەشدا نواندنی ئەکتەرەکان ستایش کرا. جۆولی بۆ ڕۆڵەکەی پاڵێوراوکرا بۆ خەڵاتی گۆڵدن گلۆب و سکرین ئەکتەرس گیلد. دواتر لەفیلمی بێوۆلف (٢٠٠٧) دەرکەوت، ئەم فیلمەیان لەڕووی ڕەخنەگران و بازرگانیشەوە سەرکەوتنی بەدەستھێنا، لەئاستی جیھان توانی ١٩٦٫٤ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە. ڕاست|وێنۆک|جۆولی بە کارەکتەری کریستین کۆلینز لەسێتی فیلمی چێنجەلینگ، تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧. لە ساڵی ٢٠٠٨، جۆولی ناوی بە گرانترین کچەئەکتەری ھۆلیوود تۆمارکرد، بە وەرگرتنی ١٥–٢٠ میلیۆن دۆلار بۆ ھەر فیلمێک. ئەمەش لەوکاتەی کچەئەکتەرانی دیکە داوایان لێدەکرا کە کەمتر وەربگرن، بەڵام جۆولی جگە لەوەرگرتنی ٢٠ میلیۆن دۆلار ئەوا ڕێژەشی لە سەرکەوتنی فیلمەکە وەردەگرت. دواتر جۆولی لەفیلمی ئاکشنی وانتید (٢٠٠٩)، لەپاڵ ھەریەکە لە جەیمز مەکڤۆی و مۆرگان فریمەن دەرکەوت، فیلمەکە لەئاستی جیھان سەرکەوتنی باشی بەدەستھێنا، دوای ئەوەی توانی ٣٤١٫٤ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە. فیلمەکە پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت لەلایەن ڕەخنەگرانەوە، مانھۆلا دارگیس لە نیویۆرک تایمز لەبارەی فیلمەکەوە نووسی کە «ھەڵبژاردنی (جۆولی) نایابە وەک کەسێکی تەواو تۆقێنەر و بکووژێکی نائەخلاقی دەردەکەوت،» ھەروەھا نووسیشی کە «ئەو کەسایەتییەکی ھەیە، دەتوانێت ھەر کوڕێک لە ھەرتەمەنێکدابێت بخاتە سەر ئەژنۆ یان ھیچ نەبێت لەسەر کورسی سینەما دایانیشێتنێت.»
جۆولی ڕۆڵی سەرەکی لەفیلمێکی دەرھێنەر کلینت ئیستوود گێڕا، فیلمەکە لەجۆری درامییە بەناوی چێنگلینگ (٢٠٠٨)، لەفیلمەکە جۆولی ڕۆڵی کریستینە کۆلینزی بینی، کە لە ساڵی ١٩٢٨ بە کوڕە ڕفێندراوەکەیدا دادەگەڕێت. بەھۆی فیلمەکەوە جۆولی پاڵێوراوکرا بۆ خەڵاتی گۆڵدن گلۆب، سکرین ئەکتەرس گیلد ئەوارد، خەڵاتی بافتا ھەروەھا خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین کچەئەکتەر. ھەر لە ٢٠٠٨، جۆولی لەبەرھەمێکی دیکەی دریم وۆرکس بەناوی کۆنگ فو پاندا بە دەنگ بەشداربوو، دواتریش لەبەشی دووەم و سێیەمی ئەم ئەنیمەیشنە لەساڵانی ٢٠١١ و ٢٠١٦ بەشداربوویەوە.
مردنی دایکی لە ساڵی ٢٠٠٧، ژمارەی دەرکەوتنەکانی ئەنجلینای کەمکردەوە، دواتر ڕوونی کردەوە کە ئەوشتەی کە ھانی دا ببێتە ئەکتەر لە تامەزرۆیی و ئامانجەکانی دایکی سەرچاوەی گرتبوو. یەکەم فیلمی دوای دووساڵ، فیلمی ساڵت (٢٠١٠) بوو. ڕۆڵی ھەواڵگرێکی سی ئای ئەی دەگێڕێت، بەڵام ڕادەکات دوای ئەوەی تۆمەتبار دەکرێت بە ھەواڵگری شانە نوستووی ڕووسیا. لە بنەڕەتدا دەقی فیلمەکە بۆ کارەکتەرێکی کوڕ نووسرابوو، کە پێشنیارکرابوو بۆ تۆم کرووز، بەڵام دواتر ڕەگەزی کارەکتەرەکە گۆڕدرا لەسەر داوای بەڕێوبەری جێبەجێکاری کۆلومبیا پیکچەرز، کە پێشنیاری ڕۆڵەکەی بۆ جۆولی کرد. فیلمەکە توانی ٢٩٣٫٥ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە، ھەروەھا لە ئاستی جیھانیدا سەرکەووتنی بەدەستھێنا. فیلمەکە پێداچوونەوەی ئەرێنی بۆکرا لەلایەن ڕەخنەگرانەوە، ڕەخنەگر ویلیام تۆماس لە ئیمپایەر ننووسی، «کاتێک باسەکە دێتە سەر فرۆشی، شێتی، مەرگ، ئەوا جۆولی تەنیا چەند ھاوشێوەیەکی کەمی ھەیە لە بازرگانی ئاکشن.»
جۆولی لەبەرامبەر جۆنی دێپ لەفیلمی ھەستبزوێنن زە توریست (٢٠١٠) دەرکەوت. فیلمەکە شکستی ھێنا لە ڕازیکردنی ڕەخنەگران. وێڕای بۆچوونی خراپی ڕەخنەگران و دەستپێکێکی ھێواش لە بۆکس ئۆفیسی باکووری ئەمریکا، ئەوا فیلمەکە لەئاستی جیھان توانی ٢٧٨٫٣ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە، ئەمەش خواستی جۆولی پشاندا لەئاستی جیھان. بۆ ئەم فیلمە پاڵێوراوکرا بۆ خەڵاتی باشترین کچەئەکتەری گۆڵدن گلۆب.
٢٠١١-ئێستا: فراوانکردنی کاری پیشگەری
ڕاست|وێنۆک|ئەنجلینا جۆولی لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان|فیستیڤاڵی فیلمی کان، ٢٠١١.]] لەدوای دەرھێنانی فیلمێکی بەڵگەنامەیی ئە پلەیس ئن تایم (٢٠٠٧)، ئەوا جۆولی کاری دەرھێنانی بۆ یەکەم فیلمی خۆی کرد بەناوی ئن زە لاند ئۆف بڵەد ئەند ھەنی (٢٠١١)، چیڕۆکی فیلمەکە لەسەر خۆشەویستی نێوان سەربازێکی سڕبی و بەندکراوێکی بۆسنەیییە؛ کاتی فیلمەکە لەنێوان ساڵانی ١٩٩٢–١٩٩٦ لە جەنگی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەو بەوبڕوایە ئەو فیلمەی کرد کەببێتە سەرنجی ڕزگاربووانی جەنگەکە، ئەمەش لەدوای دووجار سەردانیکردنی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لەکاتی کارکردن وەک باڵیۆزی چاکەکاری کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران. بۆئەوەی فیلمەکە جێگای خۆی بگرێت، ئەوا لەھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان تەنیا لە وڵاتی یۆگسلاڤیای سۆسیالیستی پێشوو، کاستەکەی ھەڵبژارد، بۆ ئەوەش ھەریەک لەئەکتەران گۆران کۆستیچ و زانا مارجانۆڤیشی ھەڵبژارد، جۆولی ئەزموونی ژیانی ئەوانی لەکاتی جەنگدا تێکەڵی سیناریۆکەی کرد. فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێشوازی جۆراوجۆری لێکرا، تۆد مەککارتی لە ھۆلیوود ڕیپۆرتەر نووسی، «جۆولی شایەنی پیاھەڵدانی گەورەیە بۆ سازکردنی ئەم کەشە بەھێزە و گێڕانەوەی ڕووداوێکی ھەژێنەر بەم نایابییەوە، لەگەڵ ئەوەی ئەگەر فیلمەکە بەھێزیش بێت بەڵام واناکات کە خەڵک بچنە سینەماوە بۆ سەیرکردنی.» فیلمەکە پاڵێوراوکرا بۆ بردنەوەی باشترین فیلمی بیانی لە خەڵاتەکانی گۆڵدن گلۆب، ھەروەھا جۆولی ھاوڵاتینامەی شانازی لەشاری سارایێڤۆ پێدرا، بۆ گەیاندنی پەیامی ھۆشیاری لەبارەی جەنگەوە.
دوای سێ ساڵ و نیو ونبوون لەسەر شاشەکان، جۆولی بە فیلمی مالیفیسنت (٢٠١٤) گەڕایەوە، بؤچوونی ڕەخنەگران لەسەر فیلمەکە جیاوازبوو، بەڵام ھەمووان کۆکبوون لەسەر باشی نواندنی جۆولی لەفیلمەکە، شێری ڵیندن بۆ ھۆلیوود ڕیپۆرتەر لە وەسفی جۆولیدا نووسی، ئەو " ڕۆح و دڵ"ی فیلمەکەیە. تەنیا لەدەستپێکی حەفتەدا، فیلمەکە توانی ٧٠ میلیۆن دۆلار لە بۆکس ئۆفیسی باکووری ئەمریکا کۆبکاتەوە، ھەروەھا ١٠٠ میلیۆن دۆلاری دیکە لە وڵاتانی جیھان. ئەمەش دەرخەری ئەو ڕاستییەیە کە جۆولی لەھەموو شوێنێک بینەری ھەیە لەفیلمە ئاکشن و خەیاڵییەکان، کە زیاتر ئەم فیلمانە لەلایەن ئەکتەرە پیاوەکانەوە ئەنجامدەدرێت. داھاتی فیلمەکە لە جیھان گەیشتە ٧٥٧٫٨ میلیۆن دۆلار، بووە چوارەم پڕداھاتترین فیلمی ئەو ساڵە، ھەروەھا بۆ جۆولیش پڕداھاتترین فیلمی مێژووی کارکردنی. وێنۆک|300x300پیکسڵ|جۆولی لە بۆنەیەکی فیلمی ئەنبرۆکن، ساڵی ٢٠١٤. دواتر جۆولی بۆ جاری دووەم وەک دەرھێنەر کاری کردەوە، لە فیلمی ئەنبرۆکن (٢٠١٤) کە لەبارەی پالەوانێکی جەنگی جیھانی دووەم، لویز زامپێرینی (١٩١٧–٢٠١٤) دەکات، ئەستێرەی یارییەکانی ئۆڵەمپیک کە لە تیکشانی فڕۆکەیەک ڕزگاری بوو و ھەروەھا ماوەی دوو ساڵ و نیو لەنێو کەمپی زیندانییانی ژاپۆن ژیانی بەسەربرد. جۆولی ئەم فیلمەی لەژێر ناوی کۆمپانیا بەرھەمھێنانەی خۆی، پاس بەرھەمھێنا. فیلمەکە لەسەر کتێبی نووسەر لۆرا ھیلێنبراند وەرگیراوە و دووبارە سیناریۆی بۆکراوەتەوە لەلایەن کۆین برازەرس، ھەروەھا لەلایەن جەک ئۆکۆنێل ڕۆڵی سەرەکی گێڕدراوە. دوای ئەوەی لە پێداچوونەوە سەرەتایییەکان پەسەندکرا، ئەوا لەوکاتەدا وەک باشترین فیلم و دەرھێنانی ساڵ سەیر دەکرا، بەڵام دواتر، بۆچوونی ڕەخنەگرانەی تێکەڵاوی لەسەر نووسرا و لە خەڵاتەکانیش کەم ناوی ھێنرا، لەم نێوانەشدا فیلمەکە بەباشترین فیلمی ساڵ لەلایەن کۆمەڵەی نیشتمانی بۆ پێداچوونەوەی فیلم ھەروەھا لەلایەن پەیمانگای فیلمی ئەمریکی ھەڵبژێردرا. لە ڕووی بازرگانیشەوە فیلمەکە، دوور لە چاوەڕوانی پێشبینیکەران بوو لە دەستپێکی حەفتە داھاتێکی کەمی کۆکردەوە، لە کۆتاییدا، فیلمەکە لەگشت جیھاندا زیاتر لە ١٦٣ میلیۆن دۆلاری کۆکردەوە.
دوا بەدوای ئەوە، جۆولی پێی باشبوو کە خۆی زیاتر تەرخان بکات بۆ کاری چەکاکاری، کارە سینەمایییەکانی بۆماوەیەک دابڕانی تێکەوت. دواتر فیلمی فێرست زەی کیلد مای فازەر (٢٠١٧)، کە فیلمێکی درامییە کە سێتی فیلمەکە لە سەردەمی خمێر سووری کەمبۆدیایە، ئەوا وایکرد بێتەوە ناو بواری سینەما و لە کارە مرۆڤینییەکانیشی بەردەوامبێت، ھەروەھا فیلمەکە لەدەرھێنانی جۆولی خۆی بوو. ھەروەھا سیناریۆکەش لەکاری ھاوبەشی جۆولی و دۆستی دێرینی لۆننگ ئونگ، کە بیرەوەرییەکانی خۆی لەو سەردەمە، بوونە ئیلھامێک بۆ نووسینی سیناریۆکە. فیلمەکە ڕاستەوخۆ بۆ تۆڕی نێتفلێکس بەرھەمھێنرا. ڕافێر گوزمان لە نیوزدەی سەبارەت بە وەسفی جۆولی و فیلمەکە نووسی، «ئەو بەتوانا و فیلمسازێکی ھەستیارە.» فیلمەکە پاڵێوراوکرا بۆ خەڵاتی گۆڵدن فلۆب و بافتا بۆ باشترین فیلمی بیانی.
لە ساڵی ٢٠١٩، جۆولی بەشێکی دیکە لە فیلمی خەیاڵی مالیفیسێنت: میسترێس ئۆف ئیڤڵ بەشداربوو، کە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێشوازی لێنەکرا بەڵام لەئاستی جیھان توانی ٤٩٠ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە. بڕیارە لەفیلمی داھاتوویدا، جۆولی لەپاڵ دەیڤد ئۆیلوو دەربکەوێت لەفیلمی خەیاڵی (کەم ئەوەی)، ھەروەھا بڕیارە بەشداربێت لەفیلمێکی ھەستبزوێنی دەرھێنەر تایلۆر شێریدان بەناوی زۆس ھو ویش می دێد، کە لە ڕۆمانێکی مایکڵ کۆرتیا بەھەمان ناوەوە وەرگیراوە. ھەروەھا بڕیارە وەک بەرھەمھێنەر و ئەکتەر لە فیلمی سووپەرھیرۆیی زە ئیتەرنالس دەربکەوێت، کە بەرھەمی جیھانی سینەمایی مارڤڵە، لە ڕۆمانێکی جەیمز سکۆت وەرگیراوە بەناوی زە کیپت.
باڵیۆزی UNHCR
جۆڵێ کاتێک خەریکی وێنەگرتنی فیلمی لارا کرۆفت:تۆمب ڕایدەر (٢٠٠١) بوو، بەھۆی چیڕۆکی فیلمەکەوە بۆیەکەمینجار لەبارەی کاریگەرییەکانی قەیرانی مرۆڤایەتی و جەنگێک لە کەمبۆدیا زانی، ئەم ئەزموونە وای لێکرد باشتر لەجیھان تێبگات. کاتێک لە کەمبۆدیا گەڕایەوە ماڵەکەی، ئەوا ڕێککەوتنی کرد لەگەڵ کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران (UNHCR) بۆ وەرگرتنی زانیاری لەبارەی کێشە نێودەوڵەتییەکان. بۆ ئەوەی زیاتر ئاگاداری باروودۆخی ئەو ناوچانە بێت، ئەوا دەستیکرد بە سەردانیکردنی کەمپەکانی پەنابەران لە جیھان. لە شووباتی ٢٠٠١، یەکەم سەردانی مەیدانی کرد بۆ سیرالیۆن و تەنزانیا بۆ ماوەی ١٨ ڕۆژ؛ دواتر ڕایگەیاند کە ئەو تووشی شۆکبووە بەو شتانەی کە بینیویەتی. مانگی دواتر، جۆولی دەگەڕێتەوە کەمبۆدیا بۆ ماوەی دوو حەفتە، چاوی دەکەوێت بە پەنابەرە ئەفغانییەکانی پاکستان، لەوێ ١ میلیۆن دۆلار دەبەخشێت لەڕێگای یووئێن ئێچ سی ئار، کە ئەمەش بەرزترین بەخشین بوو بەو ڕێکخراوە لەلایەن تاکێکەوە پێی گەیشتبێت. جۆولی خۆی تێچووی کار و سەردانەکانی خۆی گرتە ئەستۆ، ھەروەھا لەکاتی سەردانەکەی، لەھەمان شوێنی کارمەندەکانی دیکەی یووئێن ئێچ سی ئار دەمایەوە. لە ٢٧ی ئابی ٢٠١١، جۆولی ناوی باڵیۆزی چاکەکاری کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران لە لقی سەرەکی دامەزراوەکە لە ژنێف وەرگرت. لەماوەی دە ساڵی دواتر، جۆولی سەردانی ٤٠ ناوچەی کاکردنی کرد، ھەروەھا دیدار لەگەڵ ئاوارەکانی زیاتر لە ٣٠ وڵات کرد. لە ساڵی ٢٠٠٢، کاتێک پرسیاری لێکرا کە ھیوای چ شتێک دەخوازێت، جۆولی وتی «ئاگاداربوون و زانین لەبارەی ئەو خەڵکە. پێموایە دەبێت ڕێز لەوان بگیرێت لەبەرامبەر ئەو شتانەی کە لێوەی ڕزگاری بوون، نابێت بەکەم سەیر بکرێن.» دواتر مێژووی سەردانییەکانی بۆ ئەو ناوچانە، بەشێوەی ڕیزبەند لە کتێبەکەی جۆولی نۆتس فرۆم می تراڤڵز باسکراون، کە لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ بڵاوکرایەوە کە ھاوکاتبوو لەگەڵ نمایشکردنی فیلمە مرۆڤینییەکەی بەناوی بیۆند بۆردەرس.وێنۆک|جۆولی و کۆندالیزا ڕایس لە ئاھەنگی ڕێکخراوی یووئێن ئچ سی ئار بەبۆنەی ڕۆژی جیھانیی پەنابەران.جۆولی ئامانجی بەردەوامی ھەبوو لەسەردانەکانی، کە خۆی پێی دەڵێت قەیرانی «فریاکەوتنەکانی لەبیرکراو» کە میدیاکان بەلاوەیان ناوە. دواتر تێبینی ئەوەی لێکرا، کە سەردانی ناوچەکانی جەنگ دەکات، لەوانە دارفور لە سودان لەکاتی ناکۆیییەکانی دارفور، سنووری عێراق-سووریا لەکاتی دووەم جەنگی کەنداو، کە لەو ناوچانە تایبەت دیداری لەگەڵ ھێزەکانی ئەمریکا و وڵاتانی دیکەی ھاوپەیمان دەکرد، ھەروەھا پایتەختی ئەفغانستان، کابول لەکاتی جەنگ لە ئەفغانستان، کە لەکاتی سەردانەکەی سێ لە کارمەندەکانی فریاگوزاری مردن. بۆئەوەی لە بەشی فریاگوزاری کاربکات، ئەوا لە ساڵی ٢٠٠٤ بەشداری لە خوولی فێربوونی فڕۆکەوانی کرد، بەئامانجی گەیاندنی ھاوکاری بۆ گشت جیھان. دواتر بووە خاوەنی مۆڵەتێکی فڕۆکەوانی تایبەت، ھەروەھا خاوەنی دوو فڕۆکەی یەک مەکینەیی.
پاراستن و پەرەپێدانی کۆمەڵگا
جۆولی لە ساڵی ٢٠٠٣، بۆ کوڕە کەمبۆدییە ھەڵگیراوەی خۆی، ماڵێکی لە کەمبۆدیا کڕی. ماڵەکە لە ٣٩ ھێکتار خۆی دەبینێتەوە لە باکووری ڕۆژاوای ھەرێمی باتامبانگ. جۆولی پارکێکیشی کڕی بە ڕووبەری ٦٠٬٠٠٠ ھێکتار و کردی بە شوێنێک بۆ ئاژەڵە کێوییەکان و ناوی کوڕەکەی نا، پڕۆژەی مادۆکس جۆولی. لەبەرامبەر ئەم کارانەیدا، پاشا نۆردۆم سیھامۆنی، لە ڕۆژی ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٥، خەڵاتی ھاوڵاتیننامەی کەمبۆدی بەخشییە جۆولی.
لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٦، جۆولی پڕۆژەکەی فراوانتر کرد و ناوەکەشی گۆڕی بۆ دامەزراوەی مادۆکس جۆی-پیت، بەئامانجی درووستکردنی یەکەم گوندێکی ملینیوم لە ئاسیا، بەھاوکاری بەشی ئامانجی گەشەپێدان لە یوئێن. ئەم بیرۆکەیەی لە ئابووریزان جێفری ساچ وەرگرت، کە دامەزرێنەری پڕۆژەی میلینیومە لە ئەمریکا، لەکاتی بەشداریکردنی لە کۆڕبەندی ئابووری جیھان، کە جۆولی وەک قسەکەرێک لەساڵانی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٦ بۆ کۆڕبەندەکە بانگێشت کرا. دواتریش بەیەکەوە لەگەڵ جێفری لەفیلمێکی کەناڵی ئێم تیڤی بەناوی زە دایەری ئۆف ئەنجلینا جۆولی و دۆکتۆر جێفری ساچ لە ئەفریقا بەشداربوون، کە تێیدا سەردانی گوندە میلینیومەکانی ڕۆژاوای کینیایان دەکرد. لە ناوەڕاستی ٢٠٠٧، نزیکەی ٦٠٠٠ گوندنشین، ٧٢ فەرمانبەر کە ھەندێکیان پێشتر پاسەوان بوون ئەوا بەیەکەوە دەستیان بە ژیان و کارکردن کرد لە دامەزراوەکەی جۆڵێ. لە ئەنجامی کارەکانیان توانیان، قوتابخانە، ڕێگا و کارگەری شیر درووستبکەن، کە ھەمووی لەلایەن جۆولی تێچووەکەی دابین دەکرا.
دوای وێنەگرتنی فیلمی بیۆند بۆردەرس (٢٠٠٣) لە نامیبیا، ئەوا جۆولی بوو بەیەکێک لە پاڵپشتییە دارایییەکان بۆ ڕێکخراوی ھەرناس وایللایف، کە ڕێکخراوێکە بۆ یارمەتیدانی ئاژەڵە کێوییە ھەتیوەکان و سەنتەرێکی پزیشکیشە لە بیابانی کەلھاری. جۆولی لەکاتی بەرھەمھێنانی فیلمەکەی، سەردانی ڕێکخراوەکەی کرد لەکاتێدا کە خەریکی ڕزگارکردنی داڵاشێک بوون. لە ساڵی ٢٠١٠، جۆولی و براد پیت بەیەکەوە ڕێکخراوێکیان دامەزراند لە بیابانی کەلھاری بەمەبەستی پاراستی ئاژەڵە کێوییەکان. بەناوی ھەڵگرتنەوەی منداڵە نامیبییەکەیان، بەیەکەوە پڕۆژەیەک گەورەی پاراستنی ئاژەڵە کێویەکانییان لەو ولاتە کردەوە لەپاڵ کردنەوەی کلینیکی تەندرووستی بەخۆڕایی، ماڵ ھەروەھا قوتابخانەیەک بۆ خەڵکی سان لە نانکوسی. ھەروەھا لە ئەیلوولی ٢٠٠٦، دوای کردنەوەی ڕێکخراوی جۆڵێ-پیت ئەوا یارمەتی دیکەی پێشکەش بە نامیبیا کرد.
خوێندن و منداڵانی پەنابەر
وێنۆک|ئەنجلینا لەسەر بەرگی گۆڤاری مس، کە باس لە ھاوسەرگیری منداڵان دەکات. جۆولی کارەکانی دەستپێکرد بۆ بەیاساییکردنی ھاوکاریکردنی منداڵانی پەنابەر و ئەو منداڵانەی لەژێر مەترسیدان لە ئەمریکا و وڵاتانی گەشەسەندوو، لەم نێوانەشدا 'یاسای مافی پاراستنی منداڵانی بیانی بێ سەرپەرشت، ساڵی ٢٠٠٥' دەرکرد. لە ساڵی ٢٠٠٣، دەستیکرد بە چالاکییە مرۆڤایەتییەکانی لە پایتەختی ئەمریکا، لەمبارەیەوە وتی، «ھەرچەند حەز بەوەناکەم ھەرگیز سەردانی واشینتۆن بکەم، بەڵام ئەوە ڕێگای جووڵاندنی تۆپەکەیە.» لەوەتەی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨، بووە ھاوسەرۆکی کیدز ئن نید ئۆف دیفێنس، کە تۆڕێکە بەخۆڕایی یارمەتی یاسایی کەمایەتییەکان پێشکەشدەکات لە پڕۆسەی وەرگرتنی پەنابەر لە تەواوی ئەمریکا.
جوڵی یارمەتی کردنەوەی بەشە ناوخۆیی کچانی لە کەمپی پەنابەرانی کاکوما داوە لە باکووری ڕۆژاوای کینیا، کە لە ساڵی ٢٠٠٥ کرایەوە، ھەروەھا دوو قوتابخانەی سەرەتایی لە ڕۆژھەڵاتی ئەفغانستان کردووەتەوە، کە لە ئازاری ٢٠١٠ و تشرینی دووەمی ٢٠١٢ کرانەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، لە درێژەی چالاکییەکانی لە کەمبۆدیا ئەوا بەلانی کەم ١٠ قوتابخانەی کردووەتەوە. لە شووباتی ٢٠٠٦، لە شاری پنۆم پێن واتە پایتەختی کەمبۆدیا، سەنتەرێکی منداڵانی بەناوی مادۆکس چیڤان کردەوە، بەمەبەستی یارمەتیدانی پزیشکی و گەیاندنی ھۆشیار بۆ ئەو منداڵانەی کە تووشی ئایدز بوون. جۆولی بەرھەمھێنەری بەرنامەیەکی تۆڕی بی بی سی، لەژێر ناوی جیھانی من، کە ئامانجی فێرکردنی منداڵانە کە نەکەونە ژێر پەستانی ھەواڵی درۆ و چەواشەکارییەوە.
چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ و ژنان
لە کانوونی دووەمی ٢٠١١، جۆولی کۆمەڵەی ھاوڕێیانی یاسایی جۆولی دامەزراند، کە تۆڕێکی فراوانی پارێزەرانە کە پشتگیری دارایی دەکرێن بۆ پارێزگاریکردن لەمافەکانی مرۆڤ لە وڵاتەکانیان. لە کاتی بوومەلەرزەی ھایتی لە ساڵی ٢٠١٠، ھاوڕێیانی کۆمەڵەکەی جۆولی ھاوکاری بۆ پاراستن مافەکان و دابینکردنی پێداویستییەکانی منداڵانیان پێشکەشدەکرد، ھەروەھا لەدوای شەڕی ناوخۆیی لیبای ٢٠١١، ئەوا دەستیانکرد بە بانگەشەکردن و گەیاندنی پەیامی دیموکراسی لەو وڵاتە. وێنۆک|جۆولی لەگەڵ ویلیام ھیگ، لەکاتی ڕاگەیاندنی دەستپێشخەرییەکەیان بۆ پڕۆگرامی کۆتایی ھێنان بە توندوتیژی سێکسی لەکاتی جەنگ. جۆولی بەیارمەتی حکوومەتی بەریتانیا، کەمپەینێکی لەدژی توندوتیژی سێکسی لەناوچەکانی جەنگ ئەنجامدا. دواتر لە ئایاری ٢٠١٢، دەستپێشەری بۆ ڕێگریکردنی توندوتیژی سێکسی لەگەڵ وەزارەتی دەرەوەی بەریتانیا ڕاگەیاند، بەھاوکاری وەزیر ویلیام ھیگ، کە ویلیام بیرۆکەی ئەو کەمپەینەی لەفیلمەکەی جۆولی (ئن زە لاند ئۆف بڵەد ئەند ھەنی) بۆ درووستبوو. دواتر ئەم باسە بووە جێگای گرنگی کۆبوونەوەی سەرکردەکانی جیھانی گرووپی گی ٨، لە ساڵی ٢٠١٣. لە حوزەیرانی ٢٠١٤، جۆولی ھاوسەرۆکی کۆڕبەندێکی جیھانی کرد بۆ کۆتایی ھێنان بە توندوتیژی سێکسی لەکاتی جەنگدا، کە ئەمە گەورەترین کۆبوونەوەبووە لەسەر ئەم باسە، لەئەنجامدا پڕۆتۆکۆڵێکی گرنگ نووسرایەوە کە لەلایەن ١٥١ وڵات پشتگیری کرا.
خەڵات و ڕێزلێنان
جۆولی خەڵات و ڕێزلێنانی زۆری پێدراوە بەھۆی کارە مرۆڤایەتییەکانیەوە. لە ئابی ٢٠٠٢، خەڵاتی مرۆڤایەتی پێدرا لەلایەن چێرچ وۆرلد سێرڤس بۆ پڕۆگرام و چالاکییەکانی لەبواری پەنابەر و کۆچبەرانەوە. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥، خەڵاتی مرۆڤایەتی جیھانیی پێدرا لەلایەن ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکانی ئەمریکا، ھەروەھا لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٧، خەڵاتی ئازادی لەلایەن کۆمیتەی ڕزگارکردنی نێودەوڵەتی پێدرا. لە ساڵی ٢٠١١، ئەنتۆنیۆ گۆتیرێس خەڵاتی نیشانەی زێڕی بە جۆولی بەخشی بەھۆی کارکردنی لە یووئێن ئێچ سی ئار بۆ درێژترین ماوە، ھەروەھا بۆ کارکردنی لە ڕێکخراوەکە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ وەک باڵیۆزی چاکەکار.
لە تشرینی دووەمی ٢٠١٣، لە ٨٦ەمین خەڵاتی ئۆسکاردا خەڵاتی جان ھەرشۆلتی مرۆڤایەتی پێبەخشرا. لە حوزەیرانی ٢٠١٤، بەھۆی کارکردنی لەگەڵ حکوومەتی بەریتانیا، لە پڕۆگرامی ڕووبەڕووبوونەوەی توندوتیژی سێکسی لەکاتی جەنگدا، ئەوا جۆولی خەڵاتی ڕێزلێنانی ئازایەتی قەدیس میخائیل و قەدیس جۆرجی پێدرا. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٤، لەڕێوەڕەسمێکی تایبەتدا، لەلایەن شاژنە ئیلزابێتی دووەم، باجی ڕێزلێنانی پێدرا.
پەیوەندی خۆشەویستی و ھاوسەرگیری
جۆولی کاتێک تەمەنی ١٤ ساڵان بوو، ئەوا لەپەیوەندییەکی ڕاستەقینەدا بوو لەگەڵ کوڕە ھاوڕێکەی. دایکی ڕێگای پێدان، کەبەیەکەوە بژین لەماڵەکەیدا، جوڵی لەمبارەیەوە وتویەتی، «دەبوو لەگەڵ کوڕە ھاوڕێکەم، بێباکانە لەسەر شەقامەکان بمێنینەوە یانیش دەبوو ئەو لەگەڵم بێتە ژووری نووستنەکەم و دایکیشم لەژوورەکەی تردا بمێنێتەوە. دایکم بڕیارەکەیدا، لەبەرئەوە من ھەموو بەیانیان زوو دەچووم بۆ قوتابخانە و بەشێوەیەکی سەلامەتانە یەکەم پەیوەندی دڵداریم کرد.» جۆولی ئەو پەیوەندییەی وەک ھاوسەرگیری بەراوردەکردووە، و لەتەمەنی ١٦ ساڵیدا کاتێک جیابووەتەوە لەگەڵ کوڕە ھاوڕێکەی، ئەوا تووشی دڵتەنگی سۆزدارانە بووە، ئەمەش وایکردووە کە سەرنجی زیاتری لەسەر کاری نواندن دابنێت.