cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کەشتیی فریشتەکان
ناوەڕۆک
ئەم ڕۆمانە باس لە جیھانێکی سەیر دەکات کە تێیدا مرۆڤەکان تاک بە تاک و کۆمەڵ بە کۆمەڵ فریشتە و بوونەوەری سەیری باڵدار لە جەستەیان دا دەچێتە دەر و ڕۆ دەچێت لەئەنجامی بێزاربوونیان لە ناو ناخی مرۆڤەکاندا و ویستی ڕزگاربوونیان لە مرۆڤەکان، سەرەنجام مرۆڤەکان شوێنێکی نادیار و نھێنی درووست دەکەن کە تێیدا جێگای فریشتە دەرچووەکان بکەنەوە و ببێتە بیمارستان بۆیان و برینەکانیان تیمار بکەن، ناو لە شوێنەکە دەنێن "کەشتیی فریشتەکان" بەڵام نائومێد دەبن بە مردنی پۆل پۆلی فریشتە ئازادەکان و چارەسەرنەبوونیان و سەختی برینەکانیان. پاڵەوانی سەرەکی چیرۆکەکە ناوی "وەفای نەفعەت بەگ"ە و چیرۆکەکە لە ژمارەیەکی زۆر کارەکتەری مرۆڤ و کارەکتەری فریشتە پێکدێت کە ھەوڵدەدەن کێشەکانی یەکتر چارەسەربکەن، وەفای نەفعەت بەگ خۆی گێڕەرەوەی چیرۆکەکەیەو لەسەرەتادا باسی چیرۆکی یەکترناسینی "نزار ئیدریس" و "لیڤیتانت ھۆمەر بۆتانی" دەکات کە بەردی بناغەی کێشەکانی نێو چیرۆکەکەن و ھەردووکیان لەسەر کچێک بەناوی "نەغەدە ماردینی" ئازاری دەروونی مێردەکەی دەدەن کە بریتییە لە "دکتۆر موستەفا شوکاک". نەغەدە ماردینی داماو و دڵشکاو لەکۆتاییدا بەھۆی بێزاری و نەخۆشی خۆیەوە فریشتەکەی گیانی دەردەچێت و دوکتۆر موستەفا شوکاک فریشتە لەڕ و لاوازە دەرچووەکە دەگرێتە خۆی و لەباوەشی دەکات و ماچی دەکات. کێشەی چارەسەرکردنی فریشتەکانیش لەلایەن مرۆڤەکانەوە خۆی لە خۆیدا کێشەیەکی گەورەیە و لەم بەینەدا فریشتەیەکی دەرچوو بەناوی "مەھدائیل" پاڵەوانێکی تری چیرۆکەکە دەبێت. بەڵام زیندانیکردنی وەفای نەفعەت بەگ کێشەیەکی لەوە گەورەترە. ئەم ڕۆمانە لە سێ بەرگدا بڵاوکراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان پۆل:کتێبەکانی بەختیار عەلی
پرازیۆدیمیۆم
پرازیۆدیمیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Pr» و گەردیلە ژمارەی ٥٩.
سەرچاوەکان
پرازیۆدیمیۆم
پۆل:پرازیۆدیمیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
ئەنوبیس
وێنۆک|ئەنوبیس خوداوەندی مردووەکان. ئەنوبیس خوداوەندی مردووەکان بوو لە میسری کۆن، ئەنوبیس پاسەوانی گۆڕەکان و ڕاسپێردراوە بۆ گەیاندنی مردووەکان بۆ جیھانەکەی دی، لە ڕێوەڕەسمی مۆمیاکردن ئامادە دەبوو. ھەروەھا شێوەی سەریشی وەک ئاژەڵی «کانیدا» بوو. کە پێی دەڵێن Golden Jackal واتە شوغالی زێرین. ھەروەھا پێی دەڵێن گورکی کۆنی ئەفریقیای واتە ئەو ئاژەڵە گورگ بووە کە لە شێوازی سەری Anubis بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:خوداوەندە میسریەکان پۆل:خوای مەرگ
نیۆدیمیۆم
نیۆدیمیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Nd» و گەردیلە ژمارەی ٦٠.
سەرچاوەکان
نیۆدیمیۆم
پۆل:نیۆدیمیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
پالمیرۆ تۆلیاتی
پالمیرۆ تولییاتی (٢٦ ئاداری ١٨٩٣ - ٢١ی ئابی ١٩٦٤) سیاسەتوانی ئیتالیایی و ڕێبەری پارتی کۆمۆنیستی ئیتالیا (لە ١٩٢٧ ھەتا کاتی مردنی) بوو. پشتگێرانی تولییاتی نازناوی Il Migliore (ئێل میلییۆرێ)یان پێ داوە کە بە مانای باشترینە.
براکەی بە ناوی ئۆگنیۆ جوزێپێ تولییاتی (١٨٩٠ - ١٩٧٧) بیرەکار و دۆزەرەوەی گۆڕاییەکانی تولییاتیە.
== پەڕاوێز =
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣ پۆل:مردووانی ١٩٦٤ پۆل:کۆمۆنیستە ئیتالیاییەکان پۆل:مارکسیستە ئیتالیاییەکان پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان
دیواندەرە
دیواندەرە لە شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان شاری دیواندەرە لە ڕۆژهەڵاتەوە بۆ شاری بیجاڕ لە باکوورەوە بۆ شاری سەقز، لە باشوورەوە بۆ شاری سنە ڕێگایەکی هەیە
سەرچاوەکان
ماڵپەڕی فەرمانداریی شارستانی دیواندەرە (بە فارسی)
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:شارستانی دیواندەرە پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏ پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:نیشتنگە کوردییەکان
٣٠ی حوزەیران
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:حوزەیران
ئەلدێرمان
ئەلدێرمان ئەندامێکە لە ئەنجومەنی شارەوانی یان ئەنجومەن لە زۆرێک لە دامەزراوە بەڕێوەبەرایەتییەکانی تایبەت بە یاسای ئینگلیزی. ئەم زاراوەیە لەوانەیە ناونیشان بێت، واتا ئەندامێکی باڵا لە ئەنجومەنی پارێزگا، ئەندامێکی ئەنجومەن کە لەلایەن ئەندامە هەڵبژێردراوەکانەوە هەڵدەبژێردرێت نەک بە دەنگدانی خەڵک، یان ئەندامێکی ئەنجوومەن کە لەلایەن دەنگدەرانەوە هەڵدەبژێرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ناونیشانەکان
دەنگۆ
دەنگۆ بڵاوکردنەوەی ئاڵوگۆڕی ھەواڵی بێبنەمایە بەشێوەی دەماودەم، نە سەرچاوەی ئاشکرای ھەیە و نە بەڵگەی سەلمێنەر، وردەکاری و زانیارییەکانی لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگۆڕێت.
سەرچاوەکان
پۆل:پرۆپاگەندە پۆل:ئەخلاق پۆل:مافەکانی مرۆڤ پۆل:ئاکار پۆل:ئەفسانە شارییەکان پۆل:پەیوەندیی مرۆیی
کێش (شیعر)
کێشی شیعر (بەئینگلیزی: Metre، بەعەرەبی: وزن) بریتییە لە چۆناوچۆنی چنینی وشەی ھەر باڵێکی شیعر لە باری ئاھەنگی خوێندنەوە.
بە وتەیەکی تر کێشی شیعر، ڕێکخەر و یەکخەری بڕگەکانی باڵەکانی شیعرە. مەبەست لە کێشی ھۆنراوە، کێشی عەرووزی و شێوەکانی تر وەک بڕگەیی و ئاھەنگییە.
ناوەکانی تر
ئەم ناوانەش لە زمانی کوردیدا بۆ چەمکی کێشی شیعر ھاتووە:
پەراوێزەکان
پۆل:شیعر پۆل:فۆنۆلۆجی
بڕیارنامەی ٥٦٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٦٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٨٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ نامیبیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٥٩٥‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئایۆنی نابەشدار
ئایۆنی نابەشدار یان ئایۆنی سەیرکەر (ئینگلیزی: Spectator ion) بریتییە لەو ئایۆنەی کە لەو گیراوەیەدا ھەیە کە کارلێکی تێدا ڕوودەدات، بەڵام لە کارلێکەکەدا بەشداری ناکات.
بڕیارنامەی ٥٦٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٥ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٨٥ پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ نامیبیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
ئایۆنی نابەشدار
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
تەپەعارەبی نەریمان
تەپەعارەبی نەریمان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تەپەعارەبی نەریمان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی عەینەکەی سەعیدەڕەش و لە باشوور لەگەڵ گوندی تۆپخانە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی حەسەن کەنۆشی سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھەرمۆڵە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
تەویلدەرە
تەویلدەرە شارۆچکەیەکی شارستانی تەویلدەرەیە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٤٠٦٧ کەسە.
پرۆمیتیۆم
پرۆمیتیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Pm» و گەردیلە ژمارەی ٦١.
سەرچاوەکان
پرۆمیتیۆم
داربەڕوو، کۆیە
داربەڕوو یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی کۆیە(ناوەند) لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
پرۆمیتیۆم
سەرچاوەکان
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:پرۆمیتیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
داربەڕوو، کۆیە
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
تەویلدەرە
پەراوێز
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی گۆرنۆ-بەدەخشان
خوێنھێنەر
ڕەگی خوێنھێنەر (بە ئینگلیزی: Vein) ئەو بۆری(لوولە) خوێنەیە کە خوێن لە بەشەکانی تری لەشەوە دەگوازێتەوە بۆ دڵ.
خوێنھێنەکان لە ڕەگی زۆر ورد لە ڕووبەری لەشەوە دەست پێدەکەن و کەم کەم یەک دەگرن و ڕەگی گەورەتر پێک دەھێنن و سەرئەنجام بە دوو ڕەگی سەرەکی بە ناوی خوێنھێنی بۆشی سەروو و خوێنھێنی بۆشی خواروو کۆتاییان پێ دێت.
خوێنھێنەکان بە دوو دەستەی سەرەکی دابەش دەبن:
مودورنو
وێنۆک|مودورنو
مودورنو شارۆچکەیەکی بچووکە و قەزایەکی پارێزگای بۆڵویە لە ناوچەی دەریای ڕەشی تورکیا و ٥٢ کم لە باشووری ڕۆژاوای شاری بۆلو دوورە. ڕووبەرەکەی ١٣٤٩ کیلۆمەتر دووجایە ژمارەی دانیشتووانەکەی (٢٠١١) ٢٠٥٢٨ کەسە کە ٤٩٣٦ کەسیان لە شارۆچکەی مودورنو دەژین.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای بۆڵو
نورگول یشیلچای
نورگول یشیلچای (بە تورکی: Nurgül Yeşilçay)، لەدایکبووی ٢٦ی مارچی ١٩٧٦ـە لە ئەفیۆنکەرەحەسار، تورکیا لەدایکبووە. ئەکتەرێکی تورکییە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:زیندووان
ھایدرۆنیۆم
ھایدرۆنیۆم (ئینگلیزی: Hydronium) (شێوگی کیمیایی: +H3O) ئایۆنێکە، لە پرۆتۆنێکی لەگەڵ گەردێک ئاو یەکگرتوو پێکدێت. وێنۆک
سەرچاوە
پۆل:ترشەکان پۆل:کیمیای ئاو
ئێدی ڕێدمەین
ئێدوارد جۆن دەیڤد ڕێدمەین ئەکتەرێکی بەریتانیە، سەرەتا ژیانی ئەکتەری لە شانۆ کان و هەندێک ڕۆڵی بچووکی تیڤیەوە دەستپێکردووە لەساڵی ٢٠٠٠ەکان ، و دواتر لەساڵی ٢٠٠٦ لە یەکەم فیلمیدا بەشداری کرد بەناوی (Like Minds) لەساڵی ٢٠٠٦.دواتر لە فیلمەکانی (The Good Shepherd, Savage  Les Miserables , The Theory iof Everything و فیلمی سەرکەوتوو Jupiter Ascending دا دەرکەوت لەساڵی ٢٠١٥.
ڕێدمەین توانی خەڵاتێکی ئۆسکار بباتەوە دوای ئەوەی لە فیلمی ( بیردۆزی هەمووشتێک - The Theory of Everything)دا ڕۆڵی زانایی بەناوبانگ ستێفن هۆکینگ ی بینی. جگە لەمانەش خەڵاتێکی گۆڵدن گڵۆب و بافتاشی بردەوە. نوێترین دەرکەوتنیشی لە فیلمی (The Danish Girl) دەبێت کە باس لە کوڕێک دەکات ڕەگەزی خۆی مێینە دەگۆڕێت و ڕووبەرووی چەندان گرفتی جۆراوخۆر دەبێتەوە. thumb|ڕێدمەین لەساڵی ٢٠١٤ ، لە فیستیڤاڵی فیلمی تۆرۆنتۆ
سەرچاوە
[//en.wikipedia.org/wiki/Eddie_Redmayne ویکی ئینگلیزی]
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی
پۆلات جان
پۆلات جان لەدایکبووی ١٩٨٠ لە کۆبانێ. نووسەر و فەرماندەی سەربازی کوردە. پۆلات بەرهەمی نووسین و ڕۆژنامەوانی هەیە. پۆلات دامەزرێنەری یەکەم رادیۆی کوردی (جودی ئێف ئێم). لەدوای دەستپێکردنی شەڕی ناوخۆیی سووریا واتە لەساڵی ٢٠١٣ەوە بەرپرسی ناوەندی ڕاگەیاندنی یەپەگەیە.
نووسەر
پۆڵات جان نوسەرو رۆژنامەنووسی خەباتکاری شۆڕشی کوردییە، بە زمانەکانی کوردی‌و عەرەبی‌و تورکی دەنوسێت، ئەندامی لقی کوردی یەکێتی نوسەرانی نێودەوڵەتییە.
کتێبەکانی
وێنۆک|پۆڵات جان پۆڵات جان خاوەنی چەندین کتێبی ئەدەبی‌و توێژینەوەو لێکۆڵینەوەیە:
شۆڕش وراگەیاندن
چەندین ساڵ لە بواری ئەدەبی سیاسی و سەربازی کاری کردووە:
- گۆڤاری "الاتحاد الحر"
- بەڕێوەبەر و نوسەری گۆڤاری میزوبوتامیا کە بەزمانی ئەرمینی لە یریفان- ئەرمینیا دەرچووە.
- بەڕێوەبەری ماڵپەری میزوبوتامیا ئونلاین بووە.
- راوێژکاری راگەیاندنی سەرۆکایەتی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی کوردستان بووە ک ج ک.
- سەرنوسەری گۆڤاری "الشرق الاوسط الديمقراطي" لە بغداد بووە.
- پەیامنێری ئاژانسی هەواڵی میزوبوتامیا بووە.
- سەرنوسەری گۆڤاری پاراستنی گەل و ئەندامی ئیدارەی سەنتەری راگەیاندن و پەیوەندییەکانی هێزی بەرگری گەلی کوردستان(ه پ گ) بووە.
- چالاکوانی بزوتنەوەی گەنجانی دیموکراتی بووە لە کاتی هەڵگیرسانی شۆرشی گەلی سوریا.
- سەرپەرشتیاری گشتی ئەکادیمی مەزلوم دوغان بووە کە بۆ خوێندکارانی زانکۆ بووە.
- هەماهەنگکاری گشتی کۆنفدراسیۆنی خوێندکارانی کوردی نیشتیمانیی بووە.
- دامەزرێنەری یەکەم رادیۆی کوردی بووە بە ناوی ( جودی ئیف ئێم) دواتریش چالاکیەکانی لە ( کۆبانی ئیف ئێم) و( رۆج ئاڤا ئیف ئیم) درێژە پێداوە.
- بەرپرسی سەنتەری راگەیاندنی یەکینەکانی پاراستنی گەل بووە.
- وتەبێژی راگەیاندنی (YPG) بووە.
- نوێنەری یەکینەکانی پاراستنی گەل بووە لە هاوپەیمانی نێودەوڵەتی و بەرپرسی پەیوەندیە نێودەوڵەتیەکان (ی پ گ) بووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠ پۆل:زیندووان پۆل:کۆبانی پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی پۆل:چالاکانی کورد پۆل:یەکەکانی پاراستنی گەل پۆل:سیاسەتوانەکانی ڕۆژاوای کوردستان پۆل:ھێزە دیموکراتەکانی سووریا پۆل:سیاسەتوانە کوردەکانی سووریا
٢ی ئەیلوول
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:ئەیلوول
ماسۆنی
220x440px|وێنۆک
شێوازی ڕێکخراوی ماسۆنی
شتی گوماناوی ھەیە دەربارەی ناونانی ماسۆنی چونکە بە واتای (ئەندازیاری) دێت لەزمانی ئینگلیزیدا وھەندێک کەس وا لێکی دەدەنەوە کەئەمە مەبەستی ئەندازیاری گەردونی مەزنە وە ھەندێکی تریان ئەڵێن کەئەمە ھێمایە بۆ حیرام ابی دروستکەری پەیکەری سولیمان. وەھەندێکی تر دەڵێن کە ھێمایە بۆ فرسان الھیکل کەبەژداریان کردبو لەشەڕی خاچ پەرستەکاندا وەھەندێکی تر دەڵێن کەھێمایە بۆ ئاینە کۆنە فیرعەونیەکان وەھەنێک شلۆڤە کاری عەرەب دەیگەڕێننەوە بۆ پادشا ھیرودس کریبا ی ساڵی ٤٣زایینی
ئەندامێتی ڕێکخراوی ماسۆنی
ماسۆنی لەساڵی ١٨٧٧ دەستی کرد بەوەرگرتنی ملحیدکان و ئافرەتەکان وەک ئەندام لەوڵاتی فەڕەنسا وھەروەھا ئەمە ناکۆکی دروست کرد لەنێوان شوێنکەوتوانی ماسۆنی بەڕیتانیا و فەرەنسا وە ھەروەھا سەرچاوەی ئەم ناکۆکیە دەگەڕێتەوە بۆ بەندەکانی دەستوری ماسۆنی کەلەساڵی ١٧٢٣ نوسراوەتەوە و بەپێی ئەوبەندە: ناکرێت ماسۆنی بێ باوەڕێکی گەمژەبێت وەلەسەڵی ١٨١٥مادەیەک زیادکرا لەلایەن لقی سەرەکی ماسۆنی لەبەڕیتانیا کەدەڵێت ئەندامان ئازادن ھەر ئاینێک کەخۆیان بەباشی بزانن ھەڵی ببژێرن وەھەروەھا رونکردنەوەیەک دەربارە دروستکەری گەردونی مەزن. وە لەدوای ٣٤ساڵ لقی فەڕەنسا ھەمان گۆڕانکاری ئەنجامدا وە ھەروەھا دەستکاریکی بنەڕەتی و تەواو لەدەستوری ماسۆنی کرا کەلەساڵی ١٧٢٣ نوسرابوو. دەسکاری چەند مەرجێکی ئەندام بوون بۆ ڕێکخراوەکە کرا کەدەڵێت ھیچ کەسێک ئەندامی ماسۆنی نیە ھەتا باوەڕی بە ئاینێکی ئاسمانی دیاری کراو نەبێت و دەبێت باوەڕی بەدروستکەری گەردونی مەزن ھەبێت
مەرجەکانی بەئەندام بوون لە ڕێکخراوی ماسۆنی
ھەرکەسێک بۆئەوەی ببێتەئەندامی ماسۆنی دەبێت داواکاری پێشکەشی لقێکی ماسۆنی یان باڵێکی ماسۆنی بکات لەو شوێنەی کەلێی نیشتەجێیە و پاش ماوەیەک لەگفتوگۆ کردن لەنێوان ئەندامانی ئەو باڵەی ماسۆنی یان قبوڵ دەکرێت یان ڕەتدەکرتەوە وە ھەروەھا دەنگدان لەڕێگەی ٢ وەرەقەوەدەبێت یەکێیان ڕەنگی سپی بۆ قبوڵکردن و ئەوتریان رەنگی ڕەش بۆ ڕەتکردنەوە وە ھەروەھا لەھەندێک شوێن ئەمە گۆڕانکاری بەسەر دادێت. مەرجەکانی بە ئەندامبونی کەسێک لەماسۆنی ئەمانەن:
ئەندامانی ماسۆنی سورن لەسەر ئەوەی کە ماسۆنیەت ئاین نیە و جێگرەوەی ھیچ ئاینێکیش نیە و زۆربەی کات دڵنیایان لەسەر ئەوە داوە.
ساماریۆم
ساماریۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە ھێمای کیمیاییی «Sm» و گەردیلە ژمارەی ٦٢.
سەرچاوەکان
ساماریۆم
پۆل:ساماریۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
پۆل فۆر
وێنۆک|Paul Fort (1922) پۆل فۆر شاعیر و شانۆنووس ی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بڕیارنامەی ٥٦٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٥ پۆل:ئەفریقا لە ١٩٨٥ پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٨٥ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٨٥ پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
پێرستی گوندەکانی بانە
شارستانی بانە لە پارێزگای کوردستانی ئێران ھەڵکەوتووە و لە ٤ بەخش و نزیکەی ٢٠٠ گوند پێکھاتووە.
تۆماس فرانسیس بایارد
تۆماس فرانسیس بایارد (؛ لەدایکبووی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٨٢٨ – مردووی ٢٨ی ئەیلوولی ١٨٩٨) پارێزەر، سیاسەتوان و دیپلۆماتکارێکی ئەمریکی خەڵکی ویلمینگتۆن بوو. سێ خول وەک سیناتۆری ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دلاوێر خزمەتی کردووە و سێ پێشنیاری ناسەرکەوتووی کردووە بۆ پاڵاوتنی لەلایەن پارتی دیموکراتەوە بۆ سەرۆک کۆماری ئەمریکا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٨ پۆل:مردووانی ١٨٩٨ پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان
سێتانتا سپۆرت
سێتانتا سپۆڕت (بە ئینگلیزی: Setanta Sports) یەکێکە لە کەناڵە وەرزشیە جیهانیەکان. دامەزراوە لە شاری دوبلین ، ئێرلەندا ساڵی ١٩٩٠. ئەم کەناڵە پەخش دەکرێت لە ئێرلەندا و ئێرلەنداى باكوور و ئاسيا و ئەفریقا ، و ئوستراليا.
سەرچاوە
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگەکان، دامەزرانی ١٩٩٠ پۆل:تەلەڤیزۆنە وەرزشیەکان لە ئەمەریکا
٣ی ئەیلوول
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:ئەیلوول
ناوپەنچک
ناوپەنچک ماسوولکەیەکە بە شێوەی گومبەز (گومبەت) بە پەراسووەکانی خوارەوە بەندە، وەک ماسوولکەیەکی سەرەکی لە ھەناسەدان کاردەکات.
گرژبوونی ئەم ماسوولکەیە ڕۆڵێکی گرنگی ھەیە لە ئەنجامدانی ناویستەکی ھەناسەداندا. ئەم ماسوولکەیە سنگ لە ورگ جیا دەکاتەوەو لەبەشی ناوەندی خۆیدا پێکھاتەیەک لە شێوەی ژێ بەخۆی دەدات. لکانی ئەم ماسوولکەیە بە کۆتایی بوونیادی سنگەوە سێ بەش لەخۆ دەگرێت: کەمەری- پەراسوویی- چەڵەمەیی.
لەسەرەوەی ناوپەنچک سییەکان و دڵ ھەن، لەخوارەوەیدا کۆمئەندامی ھەرس، جەرگ، سپڵ و کۆئەندامی میز ھەن. ھەندێ کات بەھۆی لاوازیی یان کەموکورتی ماسوولکەی ناوپەنچک قۆڕیی (فدق) ناوپەنچکی ڕوو دەدات.
یورۆپیۆم
یورۆپیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Eu» و گەردیلە ژمارەی ٦٣.
فەریق
فه‌ریق شاعیری کورد، ناوی مه‌لا ڕه‌سووڵ له گوندی قۆخه مامۆ سه‌ر به شاری مەریوان له دایک بوه. مامۆستا قانع شاعیری ناسراوی کورد، له سه‌ر شێعری فه‌ریق پێنج خشته‌کی نووسیوه‌و له دیوانه‌که‌ی دا ناوی فه‌ریقی بردوه.
یورۆپیۆم
سەرچاوەکان
یورۆپیۆم
فەریق
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
یورۆپیۆم
سەرچاوەکان
پۆل:یورۆپیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
ئایۆناندن
ئایۆناندن (ئینگلیزی: Ionization) کردەی خستنەسەر یان لێ لادانی ئەلیکترۆنە لە گەردیلە یان گەردێک، کە بارگەیەکی پەتی دەدات بە گەردیلە یان گەردەکە، بەڵام لە گیراوەکاندا، ئایۆنێن کردەی پەیدابوونی ئایۆنە، لە گەردەکانی تواوە لە ئەنجامی کاری توێنەر.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئایۆناندن پۆل:ئایۆنەکان پۆل:کیمیای فیزیکی
٤ی ئەیلوول
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:ئەیلوول
سەنگوار
سەنگوار شارۆچکەیەکی شارستانی تەویلدەرهە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٤١٤٩ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
شانشینی ئەڵمانیا
thumb|300px|چەپ|نەخشەی شانشینەکە لە ماوەی فەرمانڕەوایی [[ئۆتۆی یەکەم، ئیمپراتۆری ڕۆمیی پیرۆز|ئۆتۆی مەزن لە ٩٧٢ (تەنیا شینی تاریک) لەناو ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز، وە ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز زیاتر بڵاوبووییەوە لەلایەن کۆناردی سالیان (زەرد)]]
شانشینی ئەڵمانیا (بە لاتینی: Regnum Teutonicum؛ بە ئەڵمانی: Deutsches Reich)، گەشەیسەند لە نیوەی ڕۆژهەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی پێشووی (کارۆلینجیان)
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سەدەکانی ناوەڕاست
ئۆکسی ترش
ئۆکسی ترش یان ترشی ئۆکسجینی (ئینگلیزی: Oxyacid) ترشێکە، لە ھایدرۆجین و ئۆکسجین و توخمی سێیەمی بەزۆری ناکانزا پێکدێت.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ترشەکان
تۆماس بیدل
تۆماس ھیوو ویلیام بیدل (لەدایکبووی ٦ی شوباتی ١٩٠٥ – مردووی ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٠) پارێزەر، سیاسەتوان و دادوەرێکی ڕۆدسی بوو کە لە مانگی ئازاری ١٩٦١ ھەتا تشرینی دووەمی ١٩٦٥ وەک سەرۆکی دادوەری ڕۆدسیا خزمەتی کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥ پۆل:مردووانی ١٩٨٠ پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
کۆئەندامی کوێرەڕژێنە
کۆئەندامی کوێرەڕژێن/ناوده‌ڵێن (بە ئینگلیزی: Endocrine System) کۆمەڵێک ئەندام و خانەن ئەو ھۆرمۆنانە دەردەدەن کە گەشە و پەرەسەندن و ھاوسەنگی ناوەکی ڕێکدەخەن. ژێرمێشکە ڕژێن و تایرۆیدە ڕژێن و ھاوسێی تایرۆیدە ڕژێن و ڕژێنی ئەدرینال و ژێر لانک و ڕژێنی کاژیی و توخمە ڕژێنەکان دەگرێتەوە.
پۆل:کۆئەندامی کوێرەڕژێنە
بڕیارنامەی ٥٦٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٦٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٨٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆتسوانا-ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٥٩٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٥ پۆل:ئەفریقا لە ١٩٨٥ پۆل:بۆتسوانا لە ١٩٨٥ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٨٥ پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
گادۆلینیۆم
گادۆلینیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Gd» و گەردیلە ژمارەی ٦٤.
سەرچاوەکان
گادۆلینیۆم
پۆل:گادۆلینیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
پارکە نەتەوەیییەکەی یەدیگۆلەر
جوگرافیا
پارکەکە دەکەوێتە بەرزایی ٩٠٠ مەتر (٣ ھەزار پێ) لە قەزای مێنگن لە باکووری پارێزگای بۆلو و لە باشووری زۆنگولداک لە ناوچەی ڕۆژاوای دەریای ڕەش. لە ساڵی ١٩٦٥ دامەزراوە و ڕووبەرەکەی ١٦٢٣ ھێکتار (٤٠١٠ دۆنم) دەگرێتەوە. پارکەکە دەکەوێتە نێوان ئەستەمبوڵ و ئەنقەرە. گەیشتن بە ڕێگای یەنیکاگاوەیە، کە ١٥٢ کیلۆمەتر (٩٤ میل) لە ڕێگای سەرەکی ئەنقەرە – ئەستەنبوڵەوە دوورە. لە زستاندا ڕێگای جێگرەوە تەنھا لە ڕێگای یەنیکاگا – مێنگن – یازیچیکەوەیە. ٤٢ کیلۆمەتر (٢٦ میل) لە باکووری شاری بۆلو دوورە. لووتکەی شاخی کاپانکایا لەناو پارکەکەدایە و شوێنێکی خۆش بۆ بینینی جوانییە دیمەنییەکانی پارکەکە دابین دەکات. بە درێژایی ساڵ دەستی پێدەگات.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای بۆڵو پۆل:دەریاچەکانی تورکیا
دارەمەزن
دارەمەزن یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی کۆیە(ناوەند) لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
٥ی ئەیلوول
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:ئەیلوول
ئاڵۆزی چالاککراو
ئاڵۆزی چالاککراو (ئینگلیزی: Activated complex) ئاوێتەیەکە لە بارێکی ناجێگیردا و، بارێکی گواستراوەیە لە نێوان کارلێککردوو و بەرھەمھاتووەکانی کارلێکێکی کیمیایی.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:جووڵەکیمیا
تێربیۆم
تێربیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Tb» و گەردیلە ژمارەی ٦٥.
سەرچاوەکان
تێربیۆم
پۆل:تێربیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان پۆل:زانستی ماددە
بڕیارنامەی ٥٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی تەمموزی ١٩٨٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٦٠٢‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٥ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٨٥ پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
ئەستەر
ئەستەر (ئینگلیزی: Ester) ئاوێتەیەکی ئەندامییە، کۆمەڵەیەکی کاربۆکسیلی تێدایە، کە کۆمەڵەیەکی ئەلکیل شوێنی ھایدرۆجینی ھایدرۆکسیلەکەی گرتبێتەوە.
سەرچاوە
پۆل:کیمیای ئەندامی پۆل:ئەستەرەکان پۆل:کۆمەڵە فرمانییەکان
دیسپرۆزیۆم
دیسپرۆزیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Dy» و گەردیلە ژمارەی ٦٦.
سەرچاوەکان
دیسپرۆزیۆم
پۆل:دیسپرۆزیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
تیلەکۆی حەمە ڕەزا
تیلەکۆی حەمە ڕەزا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تیلەکۆی حەمە ڕەزا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی باسەڕە و لە باشوور لەگەڵ گوندی تەپەسوورە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مێوڵێ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قولە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بڕیارنامەی ٥٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی ئەیلوولی ١٩٨٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای‌ نێونەتەوەییی داد. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٦٠٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
شارلو پێگی
شارلو پێگی نووسەر ، شاعیر و وتارنووس ی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی باڵای نۆرماڵ پۆل:ڕۆژنامەوانانی فەڕەنسی پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٣ پۆل:مردووانی ١٩١٤ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:سۆسیالیستە فەڕەنسییەکان
تاپۆیەک لە تاریکیدا
150px|thumb|left|رووبەرگی کۆمەڵە جیرۆکی "تاپۆیەک لە تاریکی دا " تاپۆیەک لە تاریکیدا ناوی کۆمەڵە چیرۆکێکە لە سەعید سلێمانی کە یانەی قەڵەم لە شاری سلێمانی چاپی کردووە و لە بەڕێوەبەرایەتی گشتی کتێبخانە گشتیەکان ژمارەی (1123)ی ساڵی ٢٠١٢ی پێدراوە. ئەم کۆمەڵە جیرۆکە ١١ چیرۆک لە خۆ دەگرێ بە ناوەکانی:
لە نووسەری ئەم کۆمەڵە چیرۆکە چەندین بابەتی تر چاپ کراون :
سەرچاوە
پۆل:چیرۆک
مەلا ئەبووبەکری چۆڕی
مەلا ئەبووبەکری چۆڕی ناسراو بە "مصنف" ھۆزانوان و خواناس و مامۆستای ئایینی لە سەدەی شازدەی زایینی لە گوندی پیرخەیران سەر بە شاری مەریوان لەدایکبووە. کۆمەڵێک ھۆنراوەی فارسی لێبەجێماوە و نووسراوەکانی سەبارەت بە سۆفیەتی و عیرفانن.
مه‌لا ئه‌بووبه‌کر له نه‌ته‌وه‌ی پیرخزری شاهۆیه.
کۆچی دوایی
مەلا ئەبووبەکری چۆڕی لە ساڵی ١٦٠٤ی زایینی دا کۆچی دوایی کردووە و گۆڕەکەی لە ئاوایی چۆڕ دایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:مردووانی ١٦٠٤ پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی مەریوان
فیلیچ بیتۆ
فیلیچ بیتۆ (لەدایکبووی ١٨٣٢ – مردووی ١٩٠٩) وێنەگرێکی ئیتالی-بەریتانی بوو. ئەو یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە وێنەی گرت لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و یەکێک بوو لە یەکەم وێنەگرەکانی جەنگ. ناسراوە بەھۆی کارەکان و وێنەکانی، دیمەن، پانۆراما و وێنەکانی سرووشت و تەلارسازی گەشتەکانی بیاتۆ بۆ وڵاتان ھەلی ئەوەی بەخشی بتوانێت تۆماری وێنەی خەڵک، بۆنەکانی ئەو سەردەمە بکات کە نەناسراو بوون و نزیک نەبوون بۆ زۆربەی خەڵکی ئەوورپا و ئەمریکای باکوور، لە نموونەی کارەکانی وەک کوودەتا و ھەڵگەرانەوەی ھیندستان لە ١٨٥٧ و دووەم جەنگی ئۆپیوم. کارەکانی و بەرھەمەکانی کاریگەری خستە سەر فۆتۆگرافەکانی تریش، و ھەروەھا کاریگەریشی ھەبوو لە ژاپۆن کە لەوێ فێربوو و لەگەڵ چەنەھا فۆتۆگرافەر و ھونەرمەندی تر کاری کرد و کارەکانی قووڵ و درێژ بوون.
٦ی ئەیلوول
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:ئەیلوول
ئۆکسان
ئۆکسان (ئینگلیزی: Oxidation) کردەی ونکردنی ئەلکترۆنێک یان چەند ئەلکترۆنێکە، لە ماددەیەک کە باری ئۆکسانەکەی زیاد دەکات.
لێکردنەوە
لێکردنەوە یان کەمکردنەوە (Reduction) کردەی وەرگرتنی ئەلکترۆن یان کەمبوونەوەی ئۆکسانەژمارەیە.
کاردانەوەی ئۆکسان-لێکردنەوە
کاردانەوەی ئۆکسان-لێکردنەوە (Oxidation-reduction reaction) ھەر گۆڕانێکی کیمیایییە، کە تێیدا ماددەیەک دەئۆکسێت (ئەلکترۆن ون دەکات) و، ماددەیەکی تر لێ دەکرێتەوە (ئەلکترۆن وەردەگرێت).
سەرچاوە
پۆل:کاردانەوە کیمیایییەکان
ھەستۆکی
thumb|300px|ھەستیاری
بۆ وێنە گەردەی گوڵ و گیا دەتوانێ کەسی ھەستیار تووشی ھەڵزرنگانێکی وا بکا کە گوایە لە بەر مەترسییەکی گەورەدایە. ھەستیاری نەخۆشییەکی باوە و لە ھەر دە کەس، کەسێک تووشیاریەتی.
کاردانەوەی ئالێرجیکی
کاتێک کۆئەندامێکی ھەستیار دەکەوێتە بەر ماکێکی بزوێنەر، چەند شت ڕوودەدات: ئەگەر ماکی بزوێنەر لە ھەوادا بێ، ئەوە کاردانەوەی ئالێرجیک لە چاو، لووت و سییەکاندا دەبینرێت. ئەگەر ئەم ماکە بخورێت، کاردانەوەی ئالێرجیک لە دەم، گەدە و دیکەی بەشەکانی کۆئەندامی ھەرسدا دەردەکەوێت. بڕێجار نێوانچییە کیمیاییە بەربووەکانی لەش ھێندە زۆرە کە دەبێتە ھۆی دەرکەوتنی نیشانەی زۆر تووشی وەک: لیرگ، دابەزینی تەوژمی خوێن، شۆک و لەسەرخۆ چوون.
نیشانەکانی ھەستیاری
نیشانەکانی ھەستیاری بە سێ بەشی سووک، مامناوەندی و تووش دابەش دەبێ:
سەرچاوە
[//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=11443426 ویکیپیدیای فارسی]
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆئەندامی بەرگری  پۆل:کێشەکانی سیستمی بەرگری
تیۆریی زانستی
لە زانستەکان، بیردۆزی زانستی یان تیۆریی زانستی پێکھاتووە لە کۆمەڵێک چەمک و لە ژمارەیەک ڕێسا. چەمکەکان دیاردەگەلی شایەنی لێڕوانینیان لە خۆیان گرتووە (بڕوانە: لێڕوانین) کە بە شێوەی تایبەتمەندیگەلی شایەنی پێوانەکاری دەربـڕاون، و ڕێساکان (پێیان دەگوترێت یاسای زانستی) پەیوەندییەکانی نێوان لێڕوانینەکانی ئەم جۆرە چەمکانە نیشاندەدن.
پۆل:فەلسەفەی زانست
ھۆلمیۆم
ھۆلمیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە ھێمای کیمیاییی «Ho» و گەردیلە ژمارەی ٦٧ و لە کۆمەڵەی لەنساینەکانە
سەرچاوەکان
ھۆلمیۆم
پۆل:ھۆلمیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
ئێربیۆم
ئێربیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Er» و گەردیلە ژمارەی ٦٨.
سەرچاوەکان
ئێربیۆم
پۆل:ئێربیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
دێری مارمەتی
دێری مارمەتی (بە سورینی: ܕܝܪܐ ܕܡܪܝ ܡܬܝ، بە عەرەبی، دیر مار متی) دێرێکی مەسیحییە و دەکەوێتە سەر چیای مەقلوب لە ھەرێمی کوردستان لە باکووری عێراق و ٢٠ کیلۆمەتر لە مووسڵەوە دوورە. وەک یەکێک لە کۆنترین دێرەکانی مەسیحی لە بوونیدا ناسراوە و بەناوبانگە بە کتێبخانە نایابەکەی و کۆمەڵەیەکی بەرچاو لە دەستنووسە مەسیحییەکانی سوریانی. ھەروەھا ناوەندی قەشەیەکی سەرەکییە، کە قەشە مۆر تیمۆتیۆس موسا ئەی شامانی خزمەت دەکات.
دامەزراندنی
دێرەکە لە ساڵی ٣٦٣ی زایینی لەلایەن دەروێش مار مەتی دامەزرا کە لە ئامەد لە ژێر چەوسانەوەدا ھەڵھات لە ژێر دەستی ئیمپراتۆری ڕۆمانی جولیان لادەر. بە پێی نەریتی سوریانی دەستی ھەبووە لە شیفای سارا خوشکی مار بێھنام و گۆڕینی خوشک و براکە بۆ مەسیحی. باوکیان، پاشا سنحەریبی ئاشوور، سەرەتا کوڕ و کچەکەی کوشتووە بەڵام دواتر پاشگەز بووەوە و شوێنێکی لە سەر چیای مەقلوب بەخشی بە مارمەتی بۆ دامەزراندنی دێرەکەی. مەتی گروپێکی بچووک لە شوێنکەوتووانی سریانی بەشداریان کرد و لە ژێر سەرکردایەتی ئەودا کۆمەڵگاکە باوەڕێکی ڕاستەقینەی دێرەکەی پەرەپێدا.
مێژوو
لە سەدەی دوازدەھەمدا، دوای ھێرشکردنە سەر دێرێک لە قەرقووش، کوردەکان بۆ ماوەی چوار مانگ بە ھەزار سوار و سەربازی پێ ھێرشیان کردە سەر دێرەکە. دەروێشەکان پلیکانەکانیان سووتاند بۆ ئەوەی نەتوانن بچنە ژوورەوە. پاشان، دوو بەردی گەورە لە سەرەوە بە دیوارەکاندا کێشران و بوونە ھۆی دروستبوونی کونێک کە کوردەکان ویستوویانە بە زۆر رێگەی خۆیان تێدا بکەن. دەروێشەکان بە بەرد و تیر بە سەرکەوتوویی بەرپەرچیان دایەوە. پاشان، دیوارەکانیان چاککردەوە. ئابۆت ئەبو نسەر، سەرکردەی دێرەکە، لەم شەڕەدا چاوێکی لەدەستدا. لە کۆتاییدا کوردەکان بە زێڕ و زیو لە کڵێساکانەوە بەرتیلیان پێدرا، و لەو کاتەوەی کە ترسیان لە ھێرشی مەغۆلەکان ھەبوو، پاشەکشەیان کرد.
لە ساڵی ١١٧١دا کوردانی دراوسێ سەرکردایەتی چەندین ھێرشیان کرد بۆ سەر دێرەکە و لەلایەن ھاوپەیمانی دەروێش و مەسیحییەکانی ناوچەکە بەرپەرچیان دایەوە. کوردەکان بەڵێنیان بە دەروێشەکان دا کە ھێرشەکانیان رابگرن و ٣٠ دیناریان پێداون و دەروێشەکان مەسیحییە خۆجێیەکان ناردنەوە گوندەکانی خۆیان بەو باوەڕەی کە دێرەکە سەلامەت دەبێت. دواتر ھێزێکی ١٥٠٠ کورد سەرکەوتوو بوون لە تاڵان کردنی خانەقاکە و ١٥ دەروێشیان کوشت کە لە قەڵای سەرەوە پەنایان نەدۆزیەوە. ئەو دەروێشانەی لەو ھێرشە ڕزگاریان بوو، دێرەکەیان جێھێشت و ڕوویان کردە مووسڵ. لەگەڵ بیستنی ئەو ھێرشە، پارێزگاری مووسڵ ھێرشی کردە سەر کورد و ژمارەیەکی زۆر کوژران؛ لە تۆڵەدا کوردەکان نۆ گوندی ئاشورییان وێران کرد و دانیشتووانیان کوشت و ھێرشیان کردە سەر دێری مار سێرگیۆس.
لە ئێستادا خانەقاکە لەلایەن کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانیەوە پارێزگاری لێدەکرێت، و خزمەت بە گوندی کشتوکاڵی بچووکی خوارەوە دەکات. ساڵانە مەسیحییەکانی ئایینزا جیاوازەکانی کڵێسا لە ١٨ی ئەیلول لە دێرەکە کۆدەبنەوە و یادی ڕۆژی مردنی مارمەتی دەکەنەوە.
ئەنجومەنەکان
ئەنجومەن یان کۆڕ(کۆڕی کڵێسا) وەک ھەندێک جار پێی دەگوترا کۆنفرانسی گەورەی کڵێسایە کە ھەموو شارە گەورەکان و قەشەکانی کڵێساکە بەشداری تێدا دەکەن. بەزۆری لەلایەن پاتریاکەوە سەرپەرشتی دەکرێت. ٣ کۆڕ(ئەنجومەن) ھەبوون کە لە دێری مارمەتی بە درێژایی مێژووی خۆی کۆدەبوونەوە.
یەکەمین کۆڕ(٦٢٨ی زایینی)
ئەم کۆڕە بۆ نوێکردنەوەی یەکێتی نێوان دێری مارمەتی و کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی بەڕێوەچوو. بە سەرۆکایەتی دێری مارمەتی میترۆپۆلیتان مار کریستۆفۆرۆس و ئامادەبوونی یۆحەننا،(سکرتێری پاتریاک مار ئەتاناسیۆسی یەکەم)، قەشە جیرجیس لە شنگال، قەشە دانیال لە بانوحەدرا(دھۆکی ئێستا)، قەشە گریگرۆیۆس لە بارێممان، قەشە یاردەفنێ لە شارەزوور. دوای گفتوگۆیەکی زۆر، ھەموو ئامادەبووان لەگەڵ ٣ دەروێشی دیکەی دێرەکە گەشتیان کرد بۆ ئەنتاکیا بۆ ئەوەی لەگەڵ پاتریاک مار ئەتاناسیۆس کۆببنەوە بۆ کۆتایی ھێنان بە گفتوگۆی سەندیکا و وەرگرتنی نیعمەتەکانی بۆ دەستنیشانکردنی ئەو ٣ دەروێشەکە وەک قەشە بۆ پڕکردنەوەی ھەندێک قەشایەتی بەتاڵ لە ڕۆژھەڵات.
کۆڕی دووەم(٦٢٨ی زایینی)
دووەمین کۆڕ لە تشرینی دووەمی ساڵی ٦٢٨ دوای گەڕانەوەی لە گەشتێک بۆ ئەنتاکیا بەڕێوەچوو. لەلایەن مار کریستۆفۆرۆسی یەکەمەوە سەرپەرشتی دەکرا، و مار ماروتا، شارە گەورەکەی تازە دەستنیشانکراوی تکریت و باقی قەشەی ڕۆژھەڵات ئامادەی بوون. ئەوان قەشایەتی ڕۆژھەڵاتیان ڕێکخست کە ژمارەیان دوانزە کورسی قەشە بوو. بە دەسەڵاتی کریستۆفۆری یەکەم، ئەنجومەنەکە بیست و چوار یاسای دەرکرد بە مەبەستی بەرزکردنەوەی پێگەی شارە گەورەکەی خانەقای سانت ماتی لە کاتێکدا چاوپۆشی لە بەرژەوەندی شارە گەورەکەی تکریت دەکرد.
سێیەم کۆڕ(١٩٣٠ی زایینی)
کۆڕەکە لەلایەن پاتریاکی ئۆرتۆدۆکسی سوریانی ئێم ئۆ ئاڕ ئیگناتیۆس ئیلیاس سێیەم (١٩١٧-١٩٣٣) سەرۆکایەتی دەکرا و لەلایەن مۆر سیڤێرس ئەفریم بارسوم (١٨٨٩-١٩٥٧)، گەورە شارەوانی ئەوکاتی سوریا و لوبنان (دواتر پاتریاک ئیگناتیۆس ئەفریمی یەکەم بارسوم) بەڕێوەدەبرێت. سینۆد باسی لە تەحەددیاتی دوای جەنگ کرد وەک ژمارەیەکی زۆری پەنابەران، یاسای نوێی دەرکرد و ھەوڵیدا کاروباری کڵێسا ڕێکبخات. تەحەددیاتی تایبەت بریتی بوون لە بەڕێوەبردنی موڵک و وەقفەکان لە دەوڵەتە نەتەوەییە جیاوازەکان سەریھەڵداو لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ڕەوەندە پەرش و بڵاوە جیھانییەکان. گرنگییەکی تایبەت بە دۆخی کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی لە ھیندستان درا. کۆڕەکە ٤١ بڕیارنامەی دەرکرد و یاسای گشتی بۆ کۆڕەکانی ئایینەکان بۆ کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی دەرکرد کە ٣٢ مادەی تێدابوو.
دەستنووسەکان
دێری مارمەتی کتێبخانەی دەوڵەمەندی ھەبوو کە بە درێژایی مێژووی دوور و درێژی خۆی ھەزاران دەستنووسیان تێدابوو. بەڵام زۆربەی دەستنووسەکان لە ساڵی ٤٨٠ی زایینی بەھۆی ئاگرێکی گەورەوە لەدەستچوون و لە ھێرشە زۆرەکانی چەندین دوژمنی دوژمنکاری جیاوازدا. ئەمڕۆ تەنھا ٢٢٤ دەستنووس لە کتێبخانەکەیدا ماوە. کۆنترین دەستنووس کۆپییەکی پەیمانی نوێیە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٢٢٢ی زایینی.
پاتریاکەکان
کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی ٣ پاتریاکی ھەبوو کە لە دێری مارمەتی خوێندوویانە و دەرچوون. * پاتریاک جیرجیسی دووەم(١٦٨٧-١٧٠٨)
مافریەکان
ئەمە لیستێکە لە ھەموو ئەو مافریانەی کە لە دێری مارمەتی خوێندوویانە و دەرچوون. مافریانی ڕۆژھەڵات نازناوی کڵێسایە کە بە پۆستێکی خوار پاتریاک بەخشرا بۆ بەڕێوەبردنی کاروباری قەشایەتی ڕۆژھەڵاتی کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی. ئەم پێگەیە لە ڕابردوودا بەھۆی دووبەرەکی سیاسی و شەڕی نێوان ئیمپراتۆریەتی بیزەنتین لە ڕۆژاوا و ئیمپراتۆریەتی فارس لە ڕۆژھەڵات دروست بووە. ئەم ھەڵوێستە ئەمڕۆ بوونی نییە.
سەرچاوەکان
پۆل:مەسیحییەت پۆل:مەسیحییەت لە کوردستان پۆل:گرووپە مەسیحییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ئاشوورییەکان و سوریانییەکان پۆل:کڵێساکان
ساوتۆمێ و پرینسیپی لە ئۆڵۆمپیاد
ساوتۆمێ و پرینسیپی بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد. لەو ساڵەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە. ساوتۆمی تا ئێستا لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا بەشدارییان نەکردووە. ھەروەھا وەرزشوانانی ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیادی بەدەست نەھێناوە. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی ساوتۆمێ و پرینسیپ لە ساڵی ١٩٧٩ دامەزرا، لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی لە ساڵی ١٩٩٣ دانیپێدانا.
سەرچاوەکان
پۆل:ساوتۆمێ و پرینسیپی لە ئۆڵۆمپیاد
شارستانی چاڵدێران
شارستانی چاڵدێران یان شارستانی چۆڵدەران، (بە فارسی شھرستان چالدران، بە ئینگلیزی Chaldoran County، بە ئازەری چالدران بۆلگەسی) یەکێکە لە شارستانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، لە باکووری ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە وڵاتی ئێران. لە باکوورەوە شارستانی ماکۆ و (قەزای بازید) لە پارێزگای ئاگری لە باکووری کوردستان، لە باشوورەوە شارستانی خۆی، لە ڕۆژھەڵاتەوە شارستانی ماکۆ و شارستانی شەوت، لە ڕۆژاواوە (قەزای ئەبەخ) و (قەزای قەرقەلی) لە پارێزگای وان لە باکووری کوردستان. ناوەندی سیاسی و ئیداری ئەم شارشارستانە شارۆچکەی سیاھچەشمە(سەرچاڤە)یە.
ئەم شارستانە زیاتر بە شەڕی چاڵدێران ناوبانگی ھەیە کە لە نێوان ھێزەکانی شا ئیسماعیلی یەکەمی سەفەوی و سوڵتان سەلیمی یەکەمی عوسمانی ڕوویدا.
چۆڵدەران یەکێکە لە ناوچە گەشتیارییەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوای ئێران بەھۆی ساردی کەشوھەوای زستان و فێنکی لە ھاویندا.
ناو
ئەم شارستانە ناوی جۆراوجۆری ھەیە، لەوانە سیاھچەشمە، قەرەئەینی، قۆڵنی و چاڵدێران کە ناوی سەرەکییە. ناونانی ئەم شارستانە بە شارستانی چاڵدێران بۆ جەنگی بەناوبانگی چاڵدیرانە کە لە ساڵی ١٥١٤ لە نێوان سوپاکانی شا ئیسماعیلی یەکەمی سەفەوی و سوڵتان سەلیمی یەکەمی عوسمانی ڕوویدا لە دەربەندێکی تەسکدا کە ناوی چاڵدێران بوو.
مێژوو
ئەم شارستانە لە ساڵی ١٩٣٧ەوە وەک ناوچەیەک بەڕێوەدەبرا، تا ساڵی ١٩٩٦ لە سایەی سیستەمی کۆماری ئیسلامی لە شارستانی ماکۆ جیاکرایەوە و تا ئاستی شارستان بەرزکرایەوە.
ئابووری
فراوانبوونی لەوەڕگە و زەوییە کشتوکاڵییەکان دەرفەتی بەخێوکردنی ئاژەڵداری ئاوەدان و کشتوکاڵ و کشتوکاڵی چۆڵەوانی بە بەرزترین ڕێژەی ڕەخساندنی ھەلی کار لە ناوچەکەدا بەم ھەرێمە بەخشیووە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٣ ژمارەی دانیشتوانی شارستانی چۆڵدەران ٤٦ ھەزار و ٧٠٠ کەسە؛ لەسەدا ٣٣.٥یان لە ناوچە شارییەکان دەژین و لەسەدا ٦٦.٥یان دانیشتووی گوندنشین و خێڵەکین. بازاڕی چوارشەممەی چۆڵدەران(بازاری چاھەرشانبە) ناوبانگێکی تایبەتی ھەیە بەھۆی جۆرە جیاوازەکانی ئاژەڵ و کشتوکاڵ و بەرھەمی کشتوکاڵی و کاری دەستی ناوخۆییەوە. گرنگترین شوێنە گەشتیارییەکانی ئەم شارستانە بریتین لە : کڵێسای تاتاڤۆی پیرۆز(غەرە کەلیسا)، گۆڕی شەھید سەدردین شیرازی، گۆڕی شەھیدان لە شارستانی چۆڵدەران و کڵێسای زەرزار لە گوندی باروم.
دابەشی کارگێڕی
دابەشکردنە نیشتمانییەکانی ئەم شارشارستانە، بەپێی ئەنجامی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦ی ھەموو ئێران، بەم شێوەیەن:
گوندەکانی شارستانی چۆڵدەران
٧٤ گوندە کوردەکان.
٧٨ گوندە ئازەرییەکان.
١٠ گوند تێکەڵەی کورد و ئازەرییەکان.
٤ گوند ئەھلی حەقەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی چاڵدێران پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ھاروکی موراکامی
ھاروکی موراکامی (ژاپۆنی: 村上 春樹) نووسەرێکی ئێستای ژاپۆنییە. پەرتووک و چیرۆکەکانی لە ژاپۆن و ھەم لە جیھانیشدا پڕفرۆشترینن، بەرھەمەکانی بۆ زیاتر لە ٥٠ زمان وەرگێڕدراون بە زمانی کوردیشەوە، و چەندەھا ملیۆن کۆپییان لە دەرەوەی وڵاتی خۆی لێفرۆشردراوە. ستایشکردنە گرنگەکانی لەسەر ھەردوو نوسینی خەیاڵی و ڕاستەقینەکانیشی چەندەھا پاداشتیان لە ژاپۆن و دەرەوەی وڵاتیش بۆ بەدەستھێناوە.
ژیاننامە
مۆراکامی لەدایکبووی کیۆتۆ، ژاپۆنە لە سەردەمی جەنگی جیھانی دووەمدا و لە شۆکوگاوا (نیشینۆمیا) گەورە بووە. ئەو تەنھا منداڵە، باوکی کوڕی قەشەیەکی بووزیی، و دایکیشی کچی بازرگانێکی ئۆساکا، ھەردووکیان مامۆستای ئەدەبی ژاپۆنیان کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نووسەرە ژاپۆنییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی زانکۆی واسێدا
ئەڵدیھاید
ئەڵدیھاید (ئینگلیزی: Aldehyde) ئاوێتەیەکی ئەندامییە، کۆمەڵەی کاربۆنیلی تێدایە، کە بەستراوە بە گەردیلە کاربۆنێکی سەر پەڕی زنجیرەی گەردیلە کاربۆنەکانەوە.
سەرچاوە
پۆل:کیمیای ئەندامی پۆل:کۆمەڵە فرمانییەکان پۆل:ئەڵدیھایدەکان
زمانی ئیسپانی
زمانی ئیسپانی زمانێکی ڕۆمانییە لە خێزانی زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان کە لە لاتینییەوە پەرەی سەندووە لە نیمچەدوورگەی ئیبێریانی سەر بە ئەورووپا. لە ئەمڕۆدا زمانێکی جیھانییە بە زیاتر لە ٥٠٠ ملیۆن قسەکەری ڕەسەنی ھەیە، بە شێوەیەکی سەرەکی لە ئەمریکاکان و ئیسپانیا. زمانی ئیسپانی زمانی سەرەکی ٢٠ وڵاتە، و دووەم زمانی جیھانییە کە زۆرترین ئاخێوەری ڕەسەنی ھەبێت لەدوای مەنداریی چینی. لەدوای ئینگلیزی، مەنداریی چینی، ھیندوستانی (ھینیدی و ئوردو) چوارەم زمانە کە زۆرترین قسەی پێ بکرێت.
شازادە بیاتریسی شانشینی یەکگرتوو
شازادە بیاتریسی شانشینی یەکگرتوو (؛ لەدایکبووی ١٤ی نیسانی ١٨٥٧ – مردووی ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٤) پێنجەم منداڵی کچ و بچووکترین منداڵی شاژن ڤیکتۆریا و شازادە ئەلبێرت بوو. ھەروەھا دوایین منداڵی زیندووی شاژن ڤیکتۆریا بوو لە کاتی مردنیدا. منداڵی ئەو ھاوکات بوو لەگەڵ پرسەی شاژن بۆ کۆچی دواییی شازادە ئەلبێرت و بەھۆی ئەوەوە شاژن ڤیکتۆریا ھوگربونێکی تایبەتی بە بیتریسەوە ھەبوو، بۆ ماوەیەکی درێژ ھەر پێشنیارێکی ھاوسەرگیری ڕەت دەکردەوە.
زمانی ئیسپانی
سەرچاوەکان
پۆل:زمانی ئیسپانی پۆل:زمانەکانی ئەندۆرا پۆل:زمانەکانی ئارجەنتین پۆل:زمانەکانی بەلیز پۆل:زمانەکانی بۆلیڤیا پۆل:زمانەکانی چیلی پۆل:زمانەکانی کۆلۆمبیا پۆل:زمانەکانی کۆستاریکا پۆل:زمانەکانی ئێکوادۆر پۆل:زمانەکانی ئێلسالڤادۆر پۆل:زمانەکانی گینێی ئیستوایی پۆل:زمانەکانی گیبرالتار پۆل:زمانەکانی گواتیمالا پۆل:زمانەکانی ھۆندووراس پۆل:زمانەکانی مەکسیک پۆل:زمانەکانی نیکاراگوا پۆل:زمانەکانی پەنەما پۆل:زمانەکانی پاراگوای پۆل:زمانەکانی پێروو پۆل:زمانەکانی ئەمریکای باشوور پۆل:زمانەکانی ئیسپانیا پۆل:زمانەکانی ئوروگوای پۆل:زمانەکانی ڤێنیزوێلا پۆل:زمانەکانی کاری بی پۆل:زمانەکانی کۆماری دۆمینیکان پۆل:زمانەکانی فلیپین پۆل:زمانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار پۆل:زمانەکانی بەڕازیل پۆل:زمانەکانی مەغریب پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-١ پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢ پۆل:زمانەکانی کەنەدا پۆل:وتارە قسەکراوەکان
شازادە بیاتریسی شانشینی یەکگرتوو
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٤٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٧
ئۆلەند
وێنۆک|
دوورگەکانی ئۆلەند ناوچەیەکی خودموختاری سویدی زمانە سەر بە وڵاتی فینلاند. لە باشورەوە دەریای بەلتیک لە باکورەوە کەنداوی بۆسنییا و ڕۆژھەڵاتی وڵاتی فینلەندا و لە ڕۆژاوایەوە وڵاتی سوید دەورەی دەدات.
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٠ پۆل:وڵات و مەڵبەندە ئاڵمانییەکان پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی باکوور
بڕیارنامەی ٥٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٧١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٨٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەنگۆلا-ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٦٠٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٥ پۆل:ئەفریقا لە ١٩٨٥ پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٨٥ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٨٥ پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور
بەڕێوەبەرایەتیی زانین
بەڕێوەبەرایەتیی زانین بریتییە لە پرۆسەی گرتن، ھێشتنەوە، پەرەپێدان و بڵاوکردنەوەی زانین لە ڕێکخراوێکدا. بەڕێوەبەرایەتیی زانین چەمکێکی تازەیە کە لە 1990 بەملاوە لە کۆڕە ئاکادیمییەکان و ڕێکخراوە جۆراوجۆرەکاندا سەرنجی تایبەتی دراوەتە سەر. سەرەکیترین و ساکارترین کردەوە لە بەڕێوەبەرایەتیی زانستدا نووسینەوە و تۆمار کردنی زانیارییەکانە کە بە بەڕێوەبەرایەتیی زانیاری دەناسرێت. بەڵام بەڕێوەبەرایەتیی زانین ھەر بەمە دوایی نایەت. لە بەڕێوەبەرایەتیی زانیندا ھەوڵ دەدرێت ئەو توانا و تەکنیکانە کە لە ناخی کەسانی شارەزای ھەر ڕێکخراوێکدا ھەیە دیاری بکرێن، قسەیان لە سەر بکرێت و وەکوو سامانێک بۆ ڕێکخراوەکە بپارێزرێن.
سەرچاوەکان
Dalkir (2011), "Knowledge Management in Theory and Practice," 2nd Edition, massachusetts institute of technology, US.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زاراوەکانی کاسبی پۆل:بەڕێوەبەرایەتیی زانین پۆل:سیستمەکانی زانیاری
توولیۆم
سەرچاوەکان
توولیۆم
پۆل:توولیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان پۆل:کانزاکان
خاتوو خۆرشیدی مەریوانی
خاتوو خۆرشیدی مه‌ریوانی، شاعیر و نووسەری مەریوانی ساڵی ۱۸۸۱ لە ئەو شارە لەدایک بووە.
ژیان
خاتوو خۆرشیدی مه‌ریوانی، کچی شێخ مارفی کەلووس، لە بنەماڵەی سەیدەکانی تەراتەوەن. بابی بە ھۆی نائارامی دەوران لە مەریوانەوە ماڵەکەی دەچێ بۆ سنە و کچەکەشی خاتوو خورشید لە منداڵییەوە دەنێرێ بۆ ماڵی یەکێک لە ئاغاکانی ئەردەڵان، ئەو بنەماڵەیە وەکوو ئەولادی خۆیان دەینێرن بۆ خوێندن ھەتا دەگاتە ئەو جێگایە کە لە ئەدەبیاتی فارسی زۆر شارەزا دەبێ و تا ڕادەیەکیش عیلمی سەرف و نەحو دەخوێنێ و کتێبی بەیان و مەنتیق و زمانی عەرەبی زۆر باش فێر دەبێ. خاتوو خورشید مەریوانی دایکی شاعیری ناوداری کورد مامۆستا قانع مەریوانی بووە.
ئەو خاتوونە لە ڕشتە و شێوەی فەڕش و دروست کردنی نەقشە و ڕەنگ زۆر بەناوبانگ بووە و نەقشە و شێوەی فەڕشی ئەو، ئێستاش لە ناوچەی کوردستان بە نەقشەی "خورشیدی" بەناوبانگە.
بەرھەمەکان
خاتوو خورشید کتێبێکی بە فارسی نووسیوە لە بارەی شێوەی ماڵ و منداڵ بەخێوکردن و ڕەوشتی منداڵداری. دیوانی شێعرێکیش لەو بەڕێزە بەجێ ماوە کە بەداخەوە ھیچیان چاپ نەکراون.
لە ڕوانگەی شاعیران دا
قانع شاعیری ناسراوی کورد، له سه‌ر شێعری خاتوو خۆرشید پێنج خشته‌کی نووسیوه‌و له شێعرەکانیدا ناوی بردوه.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
لەیزەر
300px|وێنۆک|لەیزەری سەوز (٥٢٠ نانۆمەتر) و شین (٤٤٥ نانۆمەتر) و سوور (٦٣٥ نانۆمەتر).
لەیزەر یان لێزەر (بە ئینگلیزی: Laser) (بریتییە لە کورتکراوەی: light amplification by stimulated emission of radiation) بە واتای (بەتینکردنی ڕووناکی بە بەکارھێنانی تیشکدان بە بزوێنەدەرچوون). دەزگایەکە ڕووناکییەکی ھاوباری تاک شەپۆڵی لێوە دەردەچێت، لەیزەر ڕووناکی بەتین دەکات بەھۆی بزوێنەدەرچوونی تیشکدانەوە. دەزگای لەیزەر وزەی کارەبایی یان وزەی ڕووناکی یان وزەی کیمیایی دەگۆڕێت بۆ ڕووناکییەکی ھاوبار، چەند جۆرێکی جیاوازی سەرچاوەی لەیزەری ھەیە، بەڵام ھەموویان کۆمەڵێک ڕوخساری ھاوبەشیان ھەیە، بۆ ھەریەک لە سەرچاوەکان ناوەندی چالاک ھەیە، کاتێک وزەی دەدرێتێ ڕووناکییەکی ھاوبار بەرھەمدەھێنێت، لەوانەیە ناوەندە چالاکەکە ڕەق یان شل یان گاز بێت، پێکھاتەی ناوەندە چالاکەکە درێژیی شەپۆلی ڕووناکی لەیزەر دیاری دەکات.
چۆنیەتیی کارکردن
دەزگای لەیزەر بەم شێوەیە کاردەکات: کاتێک کە ڕووناکییەکی وزە بەرز یان وزەیەکی کارەبایی یان کیمیایی بە ناوەندە چالاکەکەی ناو بۆڕییە شووشەکە دەدرێت، ئەوا گەردیلەکانی ناوەندە چالاکەکە بڕێک لەو وزەیە ھەڵدەمژن. کاتێک ڕووناکییەکی درێژی شەپۆڵ دیاریکراو دەکەوێتە سەر گەردیلە وروژاوەکان ئەوا گەردیلەکان ھاندەدات کە فۆتۆنێک دەربکەن کە ھەمان تایبەتمەندیی فۆتۆنە ھاندەرەکەی ھەبێت، ھەرکاتێکیش یەکێک لە گەردیلەکان لەخۆیەوە وزەکەی ون بکات «تیشک بدات»، لەخۆوەتیشکدان ڕوودەدات و ڕووناکیی ئاسایی بەرھەمدێت، ئەم شەپۆڵە سەرەتایییە یارمەتیی گەردیلە وزە بەرزەکانی تر دەدات، کە وزە زیادەکەی خۆیان ون بکەن، بەشێوەی شەپۆڵی ڕووناکی کە ھەمان سیفەتەکانی شەپۆڵە سەرەتایییەکەیان ھەیە، لەڕووی درێژیی شەپۆڵ و ڕەوگە و ئاڕاستەی بڵاوبوونەوە، و ئەم کردارەی درچوون پێی دەوترێت بزوێنەدەرچوون «دەرچوون بە بزواندن». زۆربەی ئەو وزە ڕووناکییەی لە بزوێنەدەرچوونەوە پەیدا دەبێت لە لاتەنیشتەکانی بۆڕییە شووشەکەوە دەردەچن، بەڵام ھەندێک لە ڕووناکییەکە بەدرێژاییی بۆڕییە شووشەکەوە دەڕوات، کە دەبێتە ھۆی زیادکردنی ژمارەی دەرچوونەکان لەگەڵ ئاڕاستەی بڵاوبوونەوەکەیاندا، ئەو دوو ئاوێنەیەی لە کۆتاییی ھەردوو بۆڕییە شووشەکەوە دانراون تیشکەکە دەگێڕنەوە بۆ ناو ناوەندە چالاکەکە و دەبێتە ھۆی زیادکردنی بزوێنەدەرچوون و، بەرھەمھێنانی ڕووناکییەکی ھاوبار بە بڕێکی زۆر. لەگەڵ ھاتوچۆکردنی تیشکەکە لە ناوەندە چالاکەکەدا توندییەکەی بەرە بەرە زیاد دەکات، لە ئاوێنە نیمچەڕوونەکەیانەوە بڕێک ڕووناکی توندی زۆری ھاوباری لەیزەری دەچێتە دەرەوە.
بەکارھێنانەکانی لەیزەر
لەیزەر لە زۆر بواردا بەکاردەھێنرێت، ھەر لە بەکارھێنانی ناوماڵەوە تا دەگاتە بەجێھێنانەکانی لە بواری پیشەسازی و سەربازی، ھەروەھا لە ھەندێک بوای دیاریکردن و چارەسەری پزیشکیش کەڵکی لێ وەردەگیرێ.
بەکارھێنانی لەیزەر بۆ پێوانی دوورییەکان
یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی لەیزەر ئەوەیە، کەوا تیشکێکە بەشێوەی گورزەیەکی تەسک ئاڕاستەدەکرێت، بەپێچەوانەی ڕووناکیی گڵۆپی ئاسایییەوە، لەکاتێکدا لەیزەر بۆ شوێنە دوورەکان دەنێردرێت زۆر بەکەمی بەملاولادا بڵاودەبێتەوە، بۆیە دەتوانێت ئاڕاستە بکرێت، لەبەرئەوە دەتوانرێت لەیزەر بۆ پێوانی دوورییەکان بەکاربھێنرێت، بەوەی لەیزەرەکە ئاڕاستەی ڕوویەگی ڕووناکی دەرەوەی زۆر دوور دەکرێت، پاشان ئەوەی لە ڕوەکەوە دەدرێتەوە، وەردەگیرێتەوە. نموونە بۆ پێوانی دوورییەکیان بەھۆی لەیزەرەوە بریتییە لە زانینی دووری نێوان زەوی و ھەیڤ بەھۆی لەیزەر، بەوەی زاناکان تیشکی لەیزەر ئاڕاستەی ڕوویەکی تیشکدەرەوەی سەر ھەیڤ دەکەن.
بەکارھێنانەکانی لەیزەر لە پزیشکیدا
لەیزەر لەزۆر لە بەجێھێنانە پزیشکییەکاندا بەکاردەھێنرێت، بۆ نموونە دەتوانرێت لەیزەر بۆ لابردن یان کاڵکردنەوەی پەڵەکانی سەر پێست بەکاربھێنرێت، بێ ئەوەی کار لە شانەکانی دەوروبەریان بکات، بەتایبەتی ئەو پەڵانەی کە دروست دەبن لەسەر دەموچاوی ژنان لە دوای منداڵبوون. ھەروەھا لەیزەر دەتوانێت یارمەتی کرداری خوێنمەیین بدات. یەکێکی تر لە بەجێھێنانە پزیشکییەکانی لەیزەر ئەوەیە کە بۆ چارەسەری تۆڕەی چاو و نەشتەرگریی تری چاو بەکاردەھێنرێت، لەوانە چارەسەری ئاوی ڕەشی چاو کاتێک پەستانی شلەی ناو چاو زۆر دەبێت، کە ئەم نەخۆشییە ئەگەر چارەسەر نەکرێت دەبێت ھۆی زیان گەیاندن بە دەمارەکانی چاو و دەبێتە ھۆی کوێربوون. ئاڕاستەکردنی لەیزەر بە گورزەیەکی تەسک و چڕ بۆ سەر ڕێڕەوێکی داخراو دەبێتە ھۆی سووتاندنی شانەیەکی بچووک، بەوەش پەستانەکە نزمدەبێتەوە و داخرانەکەش کەمدەبێتەوە. ھەروەھا لەیزەر بۆ ڕاستکردنەوەی کورتبینی چاو بەکاردەھێنرێت، ئەویش بە ئاڕاستەکردنی گورزەیەکی لەیزەری بۆ ناوچەی ناوەڕاستی گلێنەی چاو، بۆئەوەی تەختتر بێت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەیزەرەکان پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان پۆل:داھێنانە ڕووسییەکان پۆل:داھێنانە سۆڤیەتییەکان
بەختیار زێوەر
فایەق کوڕی مەلا عەبدوڵڵای زێوەر ناسراو بە بەختیار زێوەر شاعیرێکی دیاریی کوردی سەدەی بیستەم بوو. لە ساڵی ١٩٠٨ لە سلێمانی لەدایکبووە. بەھۆی نەخۆشییەوە نەشتەرگەرییەکی قورسی بۆ کرا، شەش مانگ دوای نەشتەرگەرییەکە لە ڕۆژی ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢ لە سلێمانی کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی گردی جۆکا لە تەنیشت باوکییەوە نێژرا.
ژیان
فایەق کوڕی زێوەری شاعیری کوردە. وەکو زۆربەی منداڵانی ئەو سەردەمە لە حوجرە خوێندوویەتی. پاشان چووە بۆ قوتابخانە و پۆلی شەشەمی سەرەتایی تەواو کردووە. پاشان قوتابخانەی برینپێچی ئاژەڵی تەواو کردووە. لە ھەندێ لە ئاوەدانییەکانی ناوچەی سلێمانی و شارۆچکەی پردێ (ئاڵتوون کۆپری) خەریکی ئەم کارە بوو. لە ساڵی ١٩٤٦ کاتێک قوتابخانەی ناوەندی شەو لە سلێمانی کرایەوە بووە قوتابی ئەوێ و ساڵی ١٩٤٨ پۆلی سێیەمی ناوەندی تەواو کردووە.
لە منداڵییەوە شوێنەواری ھەندێ نەخۆشی لە بەختیاردا دەرکەوتووە، لەوانە ڕۆشنایی چاوێکی کز بووە و لەو شتە پێویستییەی ژیان بێ بەش بووە. ھەروەھا گرفتاری کێشەیەکی تر بووە، ئەویش نەخۆشی مێشک. لە ساڵی ١٩٤٨ کە باوکی کۆچی دوایی کردووە، نەخۆشییەکە زیاتر تەشەنەی کردووە و بەدەست ئازاری دژوارەوە ناچار بووە پەنا بۆ پزیشکانی بەغدا ببات.
مردن
دوای ئەوەی لە نەخۆشخانەی بەغدا نەشتەرگەریی مێشکیان بۆ کرد و کاسەی سەریان ھەڵدایەوە، پاش نەشتەرگەرییەکە بە شەش مانگ، لە ڕۆژی ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢ کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی گردی جۆکا لە تەنیشت باوکییەوە نێژرا.
نموونەی ھۆنراوە
سەد شوکری خودا پاکە دەروونم لە عەداوەت
ھۆنراوەی نیشتمانپەروەری و کوردایەتی
لە ھۆنراوەیەکدا بە ناوی «فیدات بم خاکی کوردستان» لە ٢٢ تشرینی یەکەمی ١٩٤٣، بەختیار لەگەڵ کوردستان موناجات دەکات، سۆزی دەگاتە پلەیەک سۆفی بۆ کردگاری ھەڵدەڕێژێ: فیدات بم خاکی کوردستان نموونەی جەننەتی عەدنان لەسەر تا خوار گوڵ و گوڵزار دڵی غەمبار ئەکا دەرمان فیدات بم خاکی کوردستان ھەوارگە و دیمەنی جوانت لە گەرمێن و لە کوێستانت بە بێگانە وەکوو تانە ئەڵێن گیانە منم لوبنان فیدات بم خاکی کوردستان بە سەیری تۆ منی مسکین فەرەح دێتە دڵم چین چین لەوێ دابەش ئەبێ بۆ لەش وەکوو ئاتەش ئەکا جەولان فیدات بم خاکی کوردستان بەڵێ گوڵ خۆی کە ئەنوێنێ بینای ھەستێم ئەلەرزێنێ بەڵام وەک تۆ گوڵێکی نۆ بە ڕەنگ و بۆ نییە قوربان فیدات بم خاکی کوردستان لە بیرمە وەک شتێ مەعلووم مناڵ بووم عاشقی تۆ بووم کە مامۆستام لە ڕیز دای نام وتی ئەی خام بنووسە جوان فیدات بم خاکی کوردستان ئەویش نەبوایە باوەڕکە گڵ و بەردت کە مووفەڕکە ئەیانکرد کێش دڵی پڕ ئێش وەک ئاسنکێش بەبێ تاوان فیدات بم خاکی کوردستان لەسەر من فەرزە تا مردن لە وەسفی تۆ خەیاڵ کردن بە شیعری جوان وەیا پەخشان دڵی ئینسان بکەم حەیران فیدات بم خاکی کوردستان بەڵام بۆ خزمەتت گیانە ئومێدی من بە پیاوانە ئەوان زۆرجار ھەزاران کار ئەکەن ڕزگار بەبێ دامان فیدات بم خاکی کوردستان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨ پۆل:مردووانی ١٩٤٨ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
جەمال عەبدولناسر
جەمال عەبدولناسڕ ناوی تەواوی جەمال عەبدولناسڕ حوسێن سوڵتان عەلی عەبدولنەبی لەدایک بووی ١٥ەی جانێوەری ساڵی ١٩١٨، ناوبراو دووەمین سەرۆکی میسر بووە پاش سەرۆکی یەکەم محەممەد نەجیب و جەمال یەکێک بووە لە گەورە بەشداربووەکان شۆڕشی ٢٣ی تەممووز لە میسر، جەمال لە ساڵی ١٩٥٦ سەرۆکی میسر بووە تاوەکوو ساڵی ١٩٧٠. جەمال لە ساڵی ١٩٧٠ کۆچی دوایی کرد. لەدوای ئەو محەممەد ئەنوەر سادات بووەتە سەرۆکی میسڕ. فەرمانڕەوایی جەمال وەک سەرۆکی میسر ماوەی ١٨ ساڵی خایاند. جەمال ئەندامبووە لە پارتی ئیشتراکی عەرەبی میسر. ژیانی خێزانی لەگەڵ کازم پێکھێناوە، خاوەنی شەش منداڵ بوون. جەمال عەبدولناسڕ بەشداری لە شەڕی نێوان فەلەستین و ئیسرائیل کردووە. سەرەتا وەک سەربازێک لە ساڵی ١٩٤٨ دواتریش لە ساڵی ١٩٦٧، وەک سەرۆکی میسری بەشداری شەڕەکەی کرد.