cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مەلا مارف کۆکەیی
ژیان
مەلا مارف کۆکەیی کوڕی وێسف ساڵی ١٢٥٣ی ھەتاوی لە گوندی حاجی خۆشی شاری مەھاباد لە دایک بووە. «بەپێی گۆڤاری (ھاواری کورد) کە بە مەودای مانگێک پاش مەرگی مەلا مارف دەرچووە؛ مەلا مارف لە ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٨٧٥ لە دێی حاجی خۆشی ناوچەی شاروێرانی موکریان کە دەکەوێتە ٣٠ کیلۆمیتریی باکووری مەھاباد لە دایک بووە.» ناوی دایکی زبێد و لە بنەماڵەیەکی ئایینی ناوچەی بانە بووە. بنەماڵەی کۆکەیی تایفەی (پەڕبڵاو) سەر بە عەشیرەتی (مووریکن)؛ کە ئەویش دەکەوێتە چوارچێوەی عەشیرەتی (پیران). بابی بە کاروباری لادێ و کشتوکاڵەوە خەریک بووە و مارفیش ھەتا تەمەنی دوازدە ساڵی لە گوند ژیاوە و بەپێی توانا یارمەتیی باوکی داوە. ھەر لەم تەمەنی مێرمنداڵییەوە ڕۆژێک بێھەواڵ و لەناکاو ماڵی باوکی کە ئەودەم لە گوندی شاگێلدی بووە جێ دێڵێ و بۆ خوێندن ڕوو دەکاتە باشووری کوردستان. براکانی پێوشوێنی ھەڵدەگرن و پاشی دوو ساڵ و نیو لە (خانەقای مەحوی) شاری سلێمانی دەیبیننەوە و لەگەڵ خۆیان دەیھێننەوە. دوای گەڕانەوە لە تورجان و سەردەرئابات لەلای مامۆستایانی بنەماڵەی تورجانیزادە (قزڵجی) درێژەی بە خوێندن داوە. مەلا مارف لە تەمەنی بیست و شەش ساڵیدا (١٢٧٨ھەتاوی) ئامینە خانمی کچی مەلا ڕەزای بانەیی خەڵکی گوندی سووت و بەردەڕەش لای شاری بانەی مارە کردووە و گوازتوویەتەوە بۆ گوندی قوڵغە تەپەی ھەرێمی ئیل تەیمووری لای مەھاباد کە لەوێ مەلای مودەریس بووە. ئامینە خانم بەفرانباری ساڵی ١٣١٧ لە شاری مەھاباد کۆچی دوایی کردووە و ئیدی مەلا مارفیش ژنی نەھێناوەتەوە و خۆیشی لە تەمەنی حەفتا و سێ ساڵیدا لە ٦ی خەرمانانی ساڵی ١٣٢٤ ماڵاوایی لە ژیان کردووە. لە ڕێوورەسمی بە خاک سپاردنی مەلا مارفدا خەڵکی زۆربەی شارەکانی کوردستان و مامۆستایانی ئایینی وەکوو: (سدیق سدقی)، (مەلا محەممەد لاھیجی) و (سەید عەبدوڵڵا ئەتھەری) کوڕی (شێخ عەبدولقادر بەرزنجی) و ھتد بەشدارییان کردووە. بەرھەمی سی و ھەشت ساڵ ژیانی ھاوبەشی مەلا مارف و خێزانی چوار کوڕ و دوو کچ لە گەورەوە بۆ بچووک: «عەلی، مەعسووم، عەبدوڵڵا، محەممەد، تووبا و ئەحمەد» بووە. عەلی، کوڕە گەورەی مەلا مارف لە ھەڕەتی مێرمنداڵیدا کە تەمەنی شازدە ساڵان بووە بەھۆی ڕووداوێکی نەویستە تووشی چارەنووسێکی تاڵ دەبێ و پاشی سێ _ چوار ساڵ ژیانی نھێنی و پڕ کارەسات؛ دەکوژرێ. ئەم ڕووداوە دەبێتە سەرەتای دەربەدەری و غەم و پەژارەی شاعیر و لە ئاکامدا بە نابینایی سەردەنێتەوە.
نەداری و تەنگدەستی
مەلا مارف لە ھەلومەرجێکی زۆر ئەستەم و لە نەداری و چەرمەسەریدا ژیانی بەسر بردووە و ھۆنراوەی ھۆنیوەتەوە، تەنانەت ئەو نەدارییە بە ئاشکرا لە بەرھەمەکانیدا ڕەنگی داتەوە و کاریگەریی خستووەتە سەر شێوازی نووسینی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی مەھاباد پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:مردووانی ١٩٤٥
بزرۆکە
بزرۆکە ھەشتەمین پیتەبزوێنی زمانی کوردییە کە لە ئەلفبێی کوردیی لاتینیدا بە پیتی i ھێما دەکرێت بەڵام لە ئەلفبێی کوردیی عەرەبیدا نابینرێت و بزرە بۆیە ناونراوە بزرۆکە. ھەندێ لەو وشانەی کە لە ڕواڵەتدا بزوێنیان تێدا نابینرێ، وەکو: (بردن، من، ژن، چل، مردن، بزن، خستن)، بەڵام لەڕاستیدا دەنگی بزوێنیان تێدایە.
نموونە:
وشەی "مشک" لە ناوچە جۆربەجۆرەکانی کوردستاندا بە دوو شێوازی (mişk) و (mişik) بێژە دەکرێت، بەڵام لە ئەلفبێی کوردیی عەرەبیدا ھەر بە یەک شێواز دەنووسرێت: "مشک".
سەرچاوەکان
ڕێنووسی زمانی کوردی - زانستپەروەرانی کورد
پۆل:ئەلفوبێی کوردی
مەنسوور فەتاحی
شە ھید مە نسور فە تاحی لە ساڵی ١٣٣٥ ھە تاوی لە گوندی کە ڕاوا سە ر بە ناوچە ی شامیانی مە ریوان لە بنە ماڵە ێکی مامناوە ندی لە دایک بوو٠ بە لە دایک بونی بزە ی شادی خستە سە ر لێوانی بنە ماڵە کە ی؛دوای ماوە یکی کورت بنە ماڵە کە یان لە شاری مە ریوان نیشتە جێ بوون،دە ورانی منداڵی شە ھید مە نسور ھە روە ک ھە مو منداڵان تێپە ڕ بوو٠لە تە مە نی ٧ ساڵیدا ڕە وانە ی قوتابخانە کرا،قوناغە کانی قوتابخانە ی سە رە تای و ناوە ندی تێ پە ڕ کردتا دواتر چوە دە بیرستان ،کە ئە و قوناغانە یشی بە سە ر کە وتنە وە بڕی ،شە ھید مە نسور لە بواری خوشنویسی و نە قاشیشدا زور زیرە ک و سە رکە وتو بو، بە شێوە ێک کە یاریدە دە ری خوشک و براکانی بولە کێشاندنە وھی نە قاشی و خە تاتی،ھە ر وە ھا لە مو سابقاتی شا ھرستانی و ئوستانتدا بە شداری دە کردو پلە ی یە کە می بە دە ست دە ھێنا،ئە و ھە روھا لە بواری وە رزشیشدا چالاکی بە رچاوی ھە بوو لە رشتە ی کوشتیدا کاری دە کردو لە موسابقاتی ئوستانی وک شوە ریدا نە قشی بە ر چاو و سە رکە وتوی بوو٠شە ھید مە نسور بە ئە خلاق و رە فتاری تایبە تی خوی ببوە خۆشە ویستی ھە موو لایک وڕێزی تایبە تی ھە بوو،لە تایبە تمە ندیە کانی ئە وە بوورێزی لە ھە مو کە سێک دە گرت وھە رگیز پێ خۆش نە بوو پاشە ملە ی کە س قسە بکات و لە ھە رشوینێک گوی لە شتی وابوایت زۆر توڕە دە بوو٠ھە روە ھازۆر بە باشی ڕۆحیە ی ئینسانە کانی دە ناسی و دە یزانی چۆن قسە لە گە ڵ مو خاتە بانی خۆی بکا چی شێوە رە فتارێکیان لە گە ڵ بکات٠ھە ر ئە و تایبە تمە ندیانە بوو کە ئە وی کردبوە خۆشە ویستی ھە موو ئە وکە سانە ی کە ئە ویان لە نێزیکە وە دە ناسی٠کاتێک کە شۆرشی گە لانی ئێران دە ستی پێ کرد شە ھیدمە نسوور ساڵی ئاخری دە بیرستانی دە خوێندلە کاتە ا بوو کە خۆ پێشاندان و ئێعترازات دژی رێژیم دە ستی پێ کردبوو شە ھید مە نسووریش بە شداری لە و جە ماوە ریاندا دە کردھە ر بۆیە زۆر جاران دە کە وتە بە ر پە لاماردانی کاربە دە ستانی رێژیمی تاغوتی شاھە نشاھیە وە ٠ھە رلە وساڵە دا بووکە دیپلومی وە رگرت ولە کونکوری سە راسە ری شرکە تیکردلە بە شی نیروھە وایداو قە بوڵی بە دە ستھێنا٠
بە ڵام دواتر بە بە تاڵانبردنی شۆرشی گە لانی ئازادیخوازی ئێران لە لایە ن عە مامە بە سە رە کانی کۆماری ئیسلامی ئێرانە وە شە ھید مە نسور شێۆە ی خە باتی چە کداری کە بە زۆر سە پێندرا بە سە رگە لی کورد و ئازادیخوازانی ئێرانداھە ڵبژارد،لە و ڕێگایە شدا بە لێ ھاتووی و ھە ست بە مە سئولیە ت کردنیلە ئە رکە پێ ئە سپێردراوە کانێدارۆژ لە گە ل ڕۆژ موە فە ق دە بوو شە ھید مە نسور مرۆڤێکی ئارام و لە سە رە خۆ بوو،کوردێکی نیشتمان پە روە ربوو،ھە ر بۆیە لە ھە موو بوارێکە وە تێدە کۆشا پلە ی زانیاری خۆی لە بواری کورد ناسی و سیاسیدا بە رێتە سە ر،باوە ری بە زانست و پێشکە وتن ھە بوو ،دورئە ندیش بوو٠رێز و حورمە تی بۆ ھە مو کە س دادە نا،ھە رکە سە ی لە جێگا و پلە مە قامی خۆیداە ناسی و دە یزانی چۆن ھە ڵسوکە وت بکات٠مرۆڤێکی بە بیرو باوە ڕ بوو،بە دوا رۆژی سە رکە وتنی خە باتی گە لی کورد حیزبە کە ی خۆشبین بوو٠ئینسانێکی تە شکیلاتی بوو،وە پایبە ندی ھە موو ئووسڵە تە شکیلاتیە کان بوو٠ بە نە زم و دیسیپلین بوو ،باوە ڕی بە یە کسانی ،ھە موو ئینسانە کان ،وە ک ژن و پیاو چ لە نێو حیزبدا و چ لە کۆمە ڵ و چ لە ناو خێزاندا٠لە کاری سیاسی،نیزامی،تە شکیلاتی،مودیریە ت و کاری ئیداریدا بە جوانی پێ گە یشتبوو٠شە ھید مە نسور لە باری مۆدیریە تدا ئینسانێکی بە ھرە مە ند بوو،ھە روھا فە رماندە رێکی لێھا توو نە ترس بوو،لە بواری ستراتیژیک وتاکتکدابلیمە ت بوو٠ئێنسانێکی دە ست پاک و داوێن پاک بوو،نمونە ی ئینسانێکی بە ئە خلاق بوو٠ھە میشە ھاوڕیانی بۆ موتالعە کردن و تێگە یشتن و پێگە یشتن ھان دە دا،مرۆڤێکی دە روندار و رازداری نھێنیە کانی حیزب و ھاوڕیانی بوو بێ پێچ و پە نا نە زە راتی خۆی لە کۆبوونە وە کانی حیزبیدا بە یان دە کرد،پشتە سە ری کە س قسە ی نە دە کرد،باوە ری بە تە شویق و تە نبیە ھە بوو،دە سنیشانی خاڵە لاوازە کان و بە ھێزە کانی ھاورێکانی ، دە کرد٠لە کاتی تە نگانە دا قە د نە دە شە مزاو بڕیاری گونجاوی دە دا،بڕیاری گونجاوی دە دا لە ھە موو بوارە کانی سیاسی و نیزامی ومودیریە ت و تە شکیلاتی وئیداری٠
لە بواری نیزامیدا فە رماندە ریکی کارامە و بە تە رح بوو،قە ت لە سیمایدا نائومێدی و ترس بە دی نە دە کرا حە تا لە سە ختترین شە رایە تدا ٠فە ر ماندھی لێ ھا تۆ و نە ترس لە عە ینی حاڵدا پێشمە رگە یکی ئازا و بە ورە بوو٠لە مە یدانی جە نگدا حقوقی جە نگی دە پاراست لە مە ورد ئە سیرانی جە نگە وە،ھاوریانی ھان دە دا بۆ ھاوئاھە نگیو وە حدە تی حیزبی٠ئە کۆمە ڵە ڕە وشتە بە زانە یبوو بوە ھۆی مە حبوب بوونی ھە رچی زیاتری ئە و ٠شە ھید مە نسور ببە خۆشە یستی ھە موو ھاوریانی حیزبی و خە ڵکی ناوچە ی مە ریوان و سنە و کامیاران و پاوە و سە قز و بە ھا تنە سە رکاری کوماری ئیسلامی ئێران و دژایە تی لە کە ڵ داخوازیە کانی گە لی کورد،کاک مە نسور ریزی چریکە فیداییە کانی خە ڵکی ئێران کردە سە نگە ر بە دژی کۆماری ئیسلامی ئێران لە و سە نگە رە دا خە باتی دە ست پێ کرد٠لە ٢٨مر داد کە خومە ینی فە رمانی جە ھادی بە دژی خە ڵکی ،کودستان ڕاگە یاند ،کاک مە نسور وە ک فە رماندە ی نیزامی چریکە فیداییە کانی خە ڵکی ئێران لە ناوچە ی مە ریوان ئە رکی شۆ رشگێڕی بە ئە ستۆ بوو٠ پاش ئینشعابی چریکە فیداییە کانی خە لکی ئیران ،وە ک اکثریت و اقلیت کاک مە نسور رێگای اقلیتی ھە ڵبژارد و درێژە ی بە خە بات بە دژی رێژیمی ئێران دا٠ سە رئنجام کاک مە نسور بە ھۆی ھە ستی نە تە وا یە تی لە ساڵی ١٣٦٠ھە تاوی پە یوە ندی بە حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێرانە وە دە گرێ و ڕە سمە ن ڕێبازی نە تە وایە تی بە ھێزتر دە بێ،ھە ر بۆیە کاک مە نسور لە حیزبدا تێکۆشانی خۆی دە ست پێ دە کات لە ھێزی زرێباری مە ریوان٠ بە رپرسایە تیە کانی لە حیزبی دیموکراتی ئێران ٠ ﴿ ١﴾ لە تاریخی ٢٨/٩/١٣٦١ھە تاوی لە لایە ن حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێرانە وە بە جێگری فە رماندە ری ھێزی زرێواری مە ریوان دیاری کرا٠
﴿٢﴾ لە تاریخی١٨/١١/١٣٦٢ ھە تاوی ڕە سمە ن بە فە رماندە ری ھێزی زرێواری مە ریوان دیاری کرا٠
﴿٤﴾لە تاریخی٢٩/١١/١٣٦٤ھە تاوی بوو بە فە رماندە نیزامی مە ڵبە ندی یە ک﴿ھیزی زاگرۆس﴾٠
﴿٥﴾لە تاریخی ٢٦/٢/١٣٦٧ھە تاوی بوو بە بە رپرسی مە ڵبە ندی یە ک٠
﴿٦﴾لە تاریخی١/٢/١٣٧١ھە تاوی بە بە رپرسی جێگری کومیسیونی سیاسی نیزامی دیاری کرا٠
﴿٧﴾لە ساڵی ١٣٧٤ھە تاوی بۆ جارێکی دیکە بە رپرسایە تی مە ڵبە ندی یە کی بە ئە ستۆوە گرتە وە ھە تا کونگرە ی دە یە م﴿کونگرە ی ﴿١٠﴾
﴿٨﴾لە پاش کۆنگرە ی١٠ لە بە شی رادیو دە نگی کوردستانی ئێران بۆ ماوە یە ک کاری بە ئە ستۆوە گرت٠
﴿٩﴾ مە سئولیە تی کومیتە ی پاوە ی پێ ئە سپێردرا،ھە تا کاتی شە ھید بوونی ٠
﴿بە شداری لە کونگرە کاندا ﴾٠ ﴿١﴾ کونگرە ی شە شە می حیزب٠
﴿٢﴾ کونگرە ی حە وتە می حیزب٠
﴿٣﴾کونگرە ی ھە شتە می حیزب،﴿لە کونگرە ی ھە شتە م بوو بە ئە ندامی کومیتە ی ناوە ندی﴾
پۆل:شەھیدانی کورد
دەست
250px|وێنۆک|دەستەکانی مرۆڤ
ئەمانەش ببینە
پۆل:دەست پۆل:توێکاریی پەلی سەرەوە
قەزای سۆران
ھەروەھا سێ ڕووبار لەناوچەی سۆراندا ھەن ئەوانیش ڕووباری باڵەک، باڵەکیان و بێخاڵە. لەزستاندا سۆران ساردەو لە ھاوینیشدا گەرمە، بەڵام لەھەردوو وەرزی پایزو بەھاردا ئاوھەوایەکی خۆشی ھەیە. ئەو قەزایە خاوەن دیارترین سێ ناوچەی گەشتیارییە لە ھەرێمی کوردستان ئەوانیش جوندیان، بێخاڵ و گەلی عەلی بەگە.
دروستبوونی قەزای سۆران وەک یەکەی کارگێری دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٨٠ و دوای راگواستنی گوندەکانی دەوروبەر لەلایەن رژێمی بەعس ناوچەکە ئاوەدان کرایەوە. رژێم بەمەبەستی مۆڵگەی سەربازی دژی کوردی بەکارھێنابوو، کە ئێستاش پاشماوەی سەربازی لێ دەدۆزرێتەوە. لەماوەی ١٠ ساڵ ئەو قەزایە تا دوای راپەرین ژمارەی دانیشتوانی لە (٥٠٠٠) کەس تێپەری نەدەکرد ، بەڵام لەو ١٩ ساڵەی ئاوەدانی ھەرێم و ئازادی راپەرینی ١٩٩١ ئێستا ژمارەی دانیشتووانی گەیشتووەتە ١٢٥ھەزار کەس.
پێکھاتەی قەزای سۆران فرە کەلتورەو لەھەموو ناوچەکانی کوردستان بەھۆی شوێنی جوگرافی و ئاوھەواو شوێنی ستراتیژی بازرگانی خەڵک رووی تێ دەکەن و بە مەبەستی حەوانەوە لێی نیشتەجێ دەبن. ھەر بەم ھۆیەشەوە بەردەوام لە فراوان بوون دایە. لەو قەزایەدا ھەردوو ئاینی ئیسلام و مەسیحیەتی لێیە، وەک برا بەشدارن لەپێشوەچوونی قەزای سۆران و وڵاتدا.
شوێنی جوگرافی سۆران سەنتەری قەزا لە پانتایەکی رووتەختی و بانەکاندا پێھاتووە، دەکەوێتە باکوری رۆژھەڵاتی ھەولێری پایتەخت و تەنیا ١٢٠ کلیۆمەتر لە پایتەختەوە دوورە. ھەروەھا دەکەوێتە نێوان کێوە بەرزەکانی کۆڕەک لەرۆژھەڵات و گۆرەزو حەسەن بەگ لە باکورو برادۆست لە رۆژئاواو لە باشوریش کێوی ھەندرێنە. رێگای گشتی ھاملتۆن لە ھەولێرەوە بۆ حاجی ئۆمەران کە لە ساڵانی ١٩٢٨تا ١٩٣٠ لەلایەن ئەندازیار ھاملتۆن درێژکرایەوە بەنێو قەزای سۆران تێدەپەڕێت. قەزای سۆران ئاووھەوایەکی شێداری ھەیەو لەزستاناندا بارانی زۆری لێدەبارێت و ھاوینانی گەرمە. ئاستی بارینی بەفر لەو ناوچەیە لە زستانان مام ناوەندیەو وەرزی بەھاریش باراناویەو سروشتیش سەوزە. رووبەری قەزای سۆران دوو روباری گەورەی پێدا رەت دەبێ و دەڕژێنە زێی بچوک، ڕووباری شێخی کەلە وڵاتی ئێران و کوێستانەکانی باڵەکایەتی لە قەزای چۆمان ھەڵدەقوڵێن و بە سنووری قەزای سۆراندا تێدەپەڕێ و دەرژێتە زێی بچوک. ھەروەھا ڕووباری برادۆست کە لەکوێستانەکانی برادۆست و خاکی تورکیا ھەڵدەقوڵێ، ئەویش بەھەمان شێوە لەسنووری شارەدێی سیدەکان و دیانان دەچێتەوە زێی بچوک. ھەردوو ڕووبار لە دوا رۆژ سود بەخش دەبن بۆ بەنداوی بێخمە. رووبەری گشتی قەزای سۆران ٨٠٩٦١٦ دۆنمە، کە ٧٣٧٥٤٤ دۆنم بە کەڵکی داچاندن و کشتوکاڵی دێت. ئەوەی تریش نیشتەجێی و شاخاویە. ئەو بەروبومە خۆرسکیانەی لەناوچەکە دەروێن و سودبەخشن (قەزوان، بەڕو، بڵالوک، کرۆسک، گێوژ، رێواس، کوارگ) ھەروەھا دار مازی بەرەکەی وەک بەروبوومەو چڵوەکەشی کەبە گەلایەکی دەگوترێ بۆ ئاژەڵ سودی لێ دەبینن، بەڵام ئەو رووەکەی کە زۆر بە شێوەی کشتوکاڵی بەرھەم دێت، بریتیە لە (دانەوێڵە بەتێکڕایی و دارگوێزو سپیندارو سێو ھەرمێ و ھەڵوژەو ھەنارو ھەنجیرو ترێ و چەندین سەوزەی تریش). ئەو ئاژەڵانەی کە کێوین و لە ناوچە شاخاویەکاندا ھەن (گورگ و ورچ و کەمتیارو کوڕەبەشەو سیخورو سمۆرەو مارو پشیلەی کێوی و سەگاوی ئاوی و ماسی و بزنی کێوی و بەراز)ی لێیە، بەڵام ئەو ئاژەڵانەی بەخێو دەکرێن بریتین لە (مانگاو بزن و مەڕو سەگ و کەرو ئەسپ و ئێسترو پەلەور).
لەسەنتەری قەزا قۆتابخانەی مۆدیرن و گەورە ھەن کە نزیکەی (٥٠٠٠٠) قوتابی لە پۆلی ١ی سەرەتایی ١٢ بنەڕەتی لە خۆدەگرێت، باخچەی ساوایانیش ھەیەو منداڵە چاو گەشەکانی لێ پەروەردە دەکرێت. ھەروەھا نەخۆشخانەیەکی گەورەی لێیەو بۆ ئەمساڵ و ساڵی داھاتوو دوو نەخۆشانەی تریش بەکۆتا دێن. بە رادەیەکی زۆر چاودێری تەندروستی لە ئارادایەو تا ئێستا ھیچ لەو نەخۆشیە کوشندانەی لێ بەدی نەکراوە، بەکارھێنانی ئاوی خواردنەوەی سروشتی و زۆر پاکە. ھەروەھا زیاتر لە ٥ بنکەی تەندروستیش لەگەڕەکەکاندا ھەیە. ھەر لەسنتەری قەزا دوو پەیمانگای لێیەو لەگەل چوار کۆلیژو سەرۆکایەتی زانکۆ.
قەزای سۆران ناوچەیەکی دڵڕفێن و دڵگرە لەھەموو روێکەوە، بازارو کوچەو کۆڵانەکانیش پاکن و ھاوڵاتیان ھەماھەنگن، واتە ھاوڵاتیان بەشێکی گرنگن لە بەرەوپێش چوونی وڵات و ئاستی زانستی و رۆشنبیری ئاوەدانی و چارەسەری کێشەو گرفتەکان. بۆ کات بەسەر بردن چەندین پارکی بچوک ھەن لە گەڕەکەکاندا، ھەروەھا لە بەشی رۆژھەڵاتی ئەو قەزایەشدا پارکێکی گەورەی لێیەو شەو رۆژ ھاوڵاتیان کاتی خۆش لێ‌ی بەسەر دەبەن. لەرووی بژێویەوە وێرای ژمارەیەکی زۆری ناوچەکە فەرمانبەری حکوومەتن، بەشێکی زۆریش بە بازرگانی سەرقاڵن، چونکە ناوچەکە دەکەوێَـتە سێگۆشەیەکی گرنگی ھەرسێ وڵاتی تورکیاو ئێران و کوردستان و عێراقی فیدراڵ. لەو ناوچەیەدا بازاری گشتی لێیەو رۆژانە ئاڵوگۆڕی بازرگانی زۆری لێ روودەدات و بەھۆی جەنجالی و سەردانی خەڵکێکی زۆر بۆ بازارەکانی سەنتەری قەزای سۆران کڕین و فرۆشتن زۆر لێی بەدی دەکرێت. ئەو کەلوپەلانەی لەوبازارەدا مامەڵەی پێدەکرێت بریتین لە جلو بەرگ و پێداویستی ماڵ و کەلوپەلی رۆژانەو خواردن و ئۆتۆمبیل و زۆر شتی تر. بەھۆی بچوکی ناوچەکەو کەمی مێژووی ئاوەدانی ئەو ناوچەیە کارگەی گەورەی نییەو ئەو کارگانەی لەناوچەکەدا ھەن بچوکن و بەرھەمی کەمن.
ناحیەکان
رووبەر: ١٦٢.٨ کم دووجا. گوند: ٢١ ھیلی پانی و درێژی ناوەندی ناحیە: باشوور ٣٦.٦٦٢٨ پلە. باکوور ٤٤.٥٥٠٣ پلە. باری رووی زەوی: دەشت: ٢٥% گرد: ٤٠% چیا:٣٥%
رووبەر: ٤١٧.٧کم دووجا. گوند: ٥٤ ھیلی پانی و درێژی ناوەندی ناحیە: باشوور ٣٦.٦١٠٤ پلە. باکوور ٤٤.٤٠٦٤ پلە. باری رووی زەوی: دەشت: ٢٠% گرد:٢٥% چیا: ٥٥% ناسراوتین شوێن:تاڤگەی گەلیی عەلی بەگ.
رووبەر: ١٥٤٤ کم دووجا. ھیلی پانیm و درێژی ناوەندی ناحیە: باشوور ٣٦.٧٩٤٨ پلە. باکوور ٤٤.٦٧٤٥ پلە. گوند: ٢٥١ باری رووی زەوی: دەشت: ١٠% گرد: ٦٠% چیا: ٣٠%
سەرچاوەکان
پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:قەزاکانی عێراق پۆل:سۆران
١٦٣٧
ساڵی ١٦٣٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٣٧
نێزێی خوارێ
نێزێی خوارێ (Nêzêy xwarê، ) دێیەکە لە گوندستانی گەورکی نەڵێن، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٧ کەس لە ١٥٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
بارام
بارام (Baram، ) دێیەکە لە ناوچەی سرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤٨ کەس لە ٢٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
١٦٣٨
ساڵی ١٦٣٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٣٨
بڕیارنامەی ٢١٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢١٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٦٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پرسیار سەبارەت بە بارودۆخی ڕۆدیسیای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٢٦٥‌ەم، بە ١٠ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕۆدیسیا
پیەر لو موان
پیەر لو موان شاعیری سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
ئەکیرا یاسودا
ئەکیرا یاسودا (بە ئینگلیزی: Akira Yasuda؛ بە ژاپۆنی: 安田 朗؛ لەدایکبووی ٢١ی تەممووزی ١٩٦٤) وێنەکێشی وێنەی جوڵێنەر، مێکا و نەخشکێشی یاریی ڤیدیۆییە. پێشووتر کارمەندی کۆمپانیای کاپکم بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:زیندووان پۆل:دیزاینەرانی کارەکتەری ئەنیمێ پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکانی ئەنیمێ پۆل:نەخشکێشە ژاپۆنییەکان پۆل:دیزاینەری ژاپۆنی بۆ دیزاینی یارییە ڤیدیۆییەکان
قزڵقۆپی
قزڵقۆپی (Qizillqopî، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٩٣٥ کەس لە ٣٩٥ بنەماڵەدا بووە.
بزوێنەری ھێڵ (لە فڕۆکەدا)
لە فڕۆکەدا بزوێنەری ھێل جۆرێکە لە بزوێنەری سەرێ و خوارێی پستۆن کە لە ڕیزێک یان چەند ڕیزێک لە سلندەر پێکھاتووە، بەڵام بەزۆری لە شەش سلندەر یان زیاتر پێکھاتوون.
شێوەی بزوێنەری ھێل
ڕاست یان لە ھەمان ھێل
جۆرە بزوێنەرێکە کە لە یەک ڕیز لە سلندەر پێکھاتووە کە سلندەرەکان دەتوانرێت ڕێک بخرێت بە ھەر گۆشەیەک بەڵام بەزۆری بەرەو سەرەوە یان بە پێچەوانە دادەنرێت نموونەی سلندەری بەرەو سەرەوە (ADC Cirrus) و نموونەی سلندەری بەرەو خوارەوە (de Havilland Gipsy Major).
بزوێنەری ڤی (v)
ئەم جۆرە بزوێنەرە بۆیە ناو نراوە (v) چونکە کاتێک کە لە پێشەوە سەیری بزوێنەرەکە دەکەیت وەکو پیتی (v) ی ئینگلیزییە، ئەم جۆرە بزوێنەرە لە دوو ڕیز لە پستۆن پێکھاتووە کە ھەموو پستۆنەکان بە ھەمان کرانک شەفت بەستراون و گۆشەی نێوان سلندەرەکان کەمترە لە ١٨٠ پلە ئەوانیش سلندەرەکانیان بەرەو سەرەوە وەکو (Liberty L-12) دانراون یانیش بەرەو خوارەوە وەکو (Argus As 410) دانراون.
بزوێنەری تەخت
جۆرە بزوێنەرێکە کە پێکھاتووە لە دوو بەش لە سلندەر کە گۆشەی نێوانیان ١٨٠ پلەیە کە ھەردوکیان پێکەوە کرانک شەفت دەخولێننەوە، کرانک شەفتیش یان بە شێوەی ئاسۆیی دانراوە وەکو فڕۆکەکان نموونە (Continental O-190) یان بە شێوەی ستوونی دانراوە وەک ھەلیکۆپتەرەکان نموونە (Franklin 6ACV-245)
بزوێنەری w
پەروانە
بزوێنەری شێوە U
جۆرە بزوێنەرێکە کە لە دوو ڕیز لە سلندەر پێکھاتووە کە ھەریەکێکیان کرانک شەفتی تایبەتی خۆی ھەیە کە ھەردوک کرانک شەفتەکە بە گێڕێک پێکەوە بەستراونەتەوە کراون بە یەک شەفت نموونە مەکینەی جۆری (Bugatti U-16).
بزووێنەری شێوە H
ئەم جۆرە بزوێنەرە لە چوار ڕیز لە سلندەر پێکھاتوون کە ھەر دوو ڕیزێک کرانک شەفتی تایبەت بە خۆیان ھەیەنکە بە گێڕێک پێکەوە بەستراونەتەوە، وەک ئەوە وایە کە دوو بزوێنەر پێکەوە ببەستیت، بزوێنەرەکە بە شێوەی ئاسۆیی وەک بزوێنەری (Napier Sabre) یان بە شێوەی ستوونی وەک بزوێنەری (Napier Dagger) دادەنرێن.
پستنۆنی دژ بەیەک
ئەم جۆرە بزوێنەرە بزوێنەرێکی دوو ھەنگاوییە کە بەزۆری بە گاز (دیزڵ) کاردەکات کە پێکھاتووە یەک ڕیز لە سلندەر کە ھەر پستۆنێک بە کرانک شەفتێکی تایبەت بەستراوە نموونە بزوێنەری (Jumo 207)
بزوێنەری دێلتیک: ئەم جۆرە بزوێنەرە لە سێ ڕیز لە سلندەری دژ بە یەک پێکھاتوون کە سلندەرەکان بەشێوەیەک ڕیکخراون کە شێوەی سێگۆشە پێکدێنن کە بەھۆی گێڕەوە پێکەوە بەستراونەتەوە نموونە بزوێنەری (Napier Deltic)
بزوێنەری ڕۆمبۆیدیاڵ:ئەم جۆرە بزوێنەرە لە چوار یان زیاتر ڕیز لە سلندەری دژ بە یەک پێکھاتووە کە بەشێوەی چوارگۆشە ڕێکخراون پاشان ھەموو کرانک شەفتەکان پێکەوە بەستراونەتەوە لە ڕیکەی گێڕەوە نموونە بزوێنەری (Jumo 223)
بزوێنەری شێوە ئەستێرھ:ئەم جۆرە بزوێنەرە لە ژمارەی تاک لە ڕیزی سلندەر پێکھاتووە (زیاتر لە چوار) کە بەشێوەیەکی ڕێک بە دەوری کرانک شەفت ڕیز کراون کە گۆشەی نێوان ڕیزی یەکەم و ڕیزی دووەم زیاترە لە ١٨٠ پلە نموونە بزوێنەرە (Jumo 222, Dobrynin VD-4K)
بزوێنەری ھێلی بازنەیی: جۆرە بزوێنەرێک بوو کە لە چەند ڕیزێک لە سلندەر پێکھاتبوو، بەزۆری بە شلە سارد دەکرایەوە، کە پێکھاتبوو لە ژمارەی تاک لە ڕیزی سلندەر کە ھەموویان ڕێکخرابوون بە دەوری ھەمان کرانک شەفتەوە کە گۆشەی نێوان یەکەم ڕیز و کۆتا ڕیز زیاتر بوو لە ١٨٠ پلە، نموونە بۆ بزوێنەری فێنککردنەوە بە ھەوا (Armstong Siddeley Deerhound) و نموونە بۆ بزوێنەری فێنککراوە بە شلە (BMW 803).
بزوێنەری سەرەو خوار
ھەندێک بزوێنەری ھێلەکان لە مێژوودا بە شێوەیەک دیزاین کراون کە کرانک شەفتی بزوێنەرەکە بکەوێتە بەشی سەرەوەی بزوێنەرەکە و سلندەر ھێد (کەوەر) ی بزوێنەرەکە دەکەوێتە بەشی خوارەوەی بزوێنەرەکە، لایەنە باشەکانی ئەم بزوێنەرە ئەوەیە کە مەودای بینین بۆ فڕۆکەوانەکە باشتر دەکات نموونە بۆ ئەم جۆرە بزوێنەرە بزوێنەری (de Havilland Gipsy Major) کە لە فڕۆکەی (de Havilland Tiger Moth) بەکارھاتووە.
قەزای سێمێل
قەزای سێمێل یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای دھۆک لە عێراق. ناوەندەکەی شاری سێمێلە. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە ١٦٢٬٠٥٨ کەس بووە. قەزاکە لە چوار ناحیە پێکھاتووە:
سەرچاوەکان
پۆل:قەزاکانی پارێزگای دھۆک
حیزب
وێنۆک|ڕاگەیاندنی نوێنەرانی پارتە [[ئیتالیا|ئیتاڵییەکان بۆ پەرلەمانی ئەورووپا]]
حیزب یان پارت یان لایەن ڕێکخراوێکە کە بۆ کاریگەری لە سەر میری بناغە دادەنرێت؛ پارت ئەم کاریگەریییە لە ڕێگای نوێنەرەکانی خۆیەوە ئەنجام دەدات.
ھۆکاری ھەبوونی پارتی ڕامیاری
پارتە ڕامیاریییەکان تایبەتمەندیییەکە لە ھەموو وڵاتاندا بوونیان ھەیە. نزیکەی ھەموو وڵاتانی دیموکراسی پارتی ڕامیاری بەھێزیان ھەیە و زۆرێک لە زانایانی ڕامیاری ئەو وڵاتانەی کەمتر لە دوو پارتیان ھەیە بە مەرجی پاوانخواز دەزانن. ئەم سەرچاوانە ڕێگە دەدەن وڵاتێک کە چەندین پارتی کێبڕکێکاری ھەبێت مەرج نییە دیموکراسی بێت؛ و ڕامیاری زۆرێک لە وڵاتە تاکڕەوەکان لە دەوری یەک پارتی ڕامیاری باڵادەست ڕێکخراوە. بەربڵاوی و دەسەڵاتی پارتە ڕامیاریییەکان لە نزیکەی ھەموو وڵاتێکی نوێ، وایکردووە زانایان ئاماژە بەوە بکەن کە بوونی پارتە ڕامیاریییەکان نزیکە لە یاسایەکی ڕامیاری، و بپرسن بۆچی پێدەچێت پارتەکان بەشێکی بنەتەڕیی وڵاتە نوێیەکان بن. زانایانی ڕامیاری چەند ڕوونکردنەوەیەکیان ھێناوەتە ئاراوە کە بۆچی پارتە ڕامیاریییەکان دیاردەیەکی ڕامیاری نزیکەی گشتگیرن.
دابەشبوونی کۆمەڵایەتی
یەکێک لە ڕوونکردنەوە بنچینەیییەکانی پشت بوونی پارتە ڕامیاریییەکان ئەوەیە کە لە دووبەرەکی پێشوەختە لەنێوان خەڵکدا سەھەڵدەدەن، کۆمەڵگە بە شێوەیەکی دیاریکراو دابەش دەبێت، پارتێک بۆ ڕێکخستنی ئەم دابەشبوونە بۆ کێبڕکێی ھەڵبژاردن دروست دەبێت. تا ساڵانی ١٩٥٠ ئابووریناسان و زانایانی ڕامیاری نیشانیاندا کە ڕێکخراوە پارتییەکان دەتوانن سوود لە دابەشکردنی پەسەندکردنی دەنگدەران لەسەر پرسە ڕامیاریییەکان وەربگرن، خۆیان ڕێکبخەن لە وەڵامی ئەوەی کە دەنگدەران پێیانوابوو کێبڕکێکارترە. لە شەستەکانی سەدەی ڕابردووەوە ئەکادیمیستەکان دەستیان کردووە بە دەستنیشانکردنی ئەو دابەشبوونە کۆمەڵایەتیییانەی لە وڵاتانی جیاوازدا کە ڕەنگە پارتی تایبەتیان لێکەوتبێتەوە، وەک دابەشبوونی ئایینی لە ھەندێک وڵاتدا کە ڕەنگە لەوێ پارتی ئایینی بەرھەم ھێنابێت.
ھاندانە تاک کۆمەڵگەییەکان
ڕوونکردنەوەیەکی جێگرەوە بۆ ھەموو شوێنێکی پارتەکان لە سەرانسەری جیھاندا ئەوەیە کە پێکھێنانی لایەنێک ھاندانێکی گونجاو بۆ کاندیدەکان و یاسادانەران دابین دەکات؛ بۆ نموونە بوونی لایەنە ڕامیاریییەکان کاندیدەکان لە سەرانسەری فەرمانگە جوگرافیییەکاندا ھەماھەنگ دەکات بەجۆرێک کە کاندیدێک لە بازنەیەکدا ھاندەرێکی ھەبێت بۆ ھاوکاریکردنی کاندیدێکی ھاوشێوە لە بازنەیەکی جیاوازدا. پارتە ڕامیاریییەکان دەتوانن میکانیزمێک بن بۆ ڕێگریکردن لە کاندیدەکان کە ئامانجی ھاوشێوەیان ھەیە لەکاتی بانگەشەی ھەڵبژاردن یان فەرمانڕەواتیدا بە زیانی یەکتر مامەڵە بکەن. ئەمەش یارمەتیدەرە بۆ ڕوونکردنەوەی ھەموچەشنی پارتەکان چونکە ئەگەر کۆمەڵێک کاندید پارتێکیان پێکھێنابێت و کەمتر ئازاری یەکتر بدەن، ئەوا لە درێژخایەندا ئاستێکی باشتریان دەبێت لە چاو سیاسەتمەدارە بێ پەیوەندیدارەکان و بەم شێوەیەش ئەو سیاسەتمەدارانەی سەر بە پارتیان ھەیە، لە کێبڕکێکردن لەگەڵ سیاسەتمەدارە بێ پەیوەندیدارەکان دوور دەخرێنەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردنەکان پۆل:حیزبەکان
مستەفای چوارەم
موستەفای چوارەم سوڵتانی ئیمپڕاتۆڕی عوسمانی بوو لە نێوان ساڵانی ١٨٠٧ و ١٨٠٨ و کوری عەبدول حەمیدی یەکەم، لە ماوەی حوکمی چاکسازی سەلیمی سێیەمدا ئەم لە پێش بوولای و خەلافەتی گرتە دەست دوای لابردنی کوڕی مامەکەی سەلیمی سێیەم.
کاتێک شۆڕشی ئینکیشاری ھەڵگیرسا لەسەر سەلیمی سێیەم، موستەفا سوڵتانی خەڵەتاند و پاڵپشتی ئینکیشاری کرد تا سوڵتانیان لابرد، و موستەفایان کردە حاکمی نوێ، لە ئەنجامی ئەوەشدا ناکۆکی کەوتە نێوان سەربازەکانی ڕژێمی نوێ، و لە ھەمان کاتدا ھەندێک ھەر ھاوسۆز بوون لەگەڵ سەلیمی سێیەم.
شەڕ لەگەڵ ڕووسیا
کاتێک ھەواڵی لابردنی سەلیمی سێیەم گەیشت، خۆشی بڵاوبوویەوە لە ڕیزەکانی ئینکیشارییدا لەبەر ڕزگار بوونیان لە ڕژێمی سەربازی نوێ، بەڵام سەدڕی ئەعزەم حیلمی ئیبراھیم پاشا بەشدار نەبوو لەو خۆشییەیاندا، لەبەرئەوە کوشتیان و یەکێکی تریان دانا لە جێگەی، و ئەنجامەکان زۆر بە ئازار بوون، ئەگەر ئەو کاتە ڕووس سەرگەرم نەبووایە بە شەڕی ناپلیۆنەوە لە ڕۆژاوا، ئەوا ئەیتوانی گەورەترین گورز لە دەوڵەتی عوسمانی بوەشێنێت.
لە دوای شەڕەکە قەیسەری ڕووس ئەلکسەندەری یەکەم لەگەڵ ناپلیۆن کۆبوویەوە، و ڕێکەوتن، و پێویست بوو لەسەر ڕووسیا بوەستێت لە شەڕی عوسمانییەکان، و فەڕەنسا قبوڵ بکرێت وەک ناوبژیوانێک لە نێوانیان، لەگەڵ چۆڵکردنی ویلایەتی ئەفلاق و بەغدان لەلایەن ڕووسەوە، ھەروەھا مێژوونوسی فەڕەنسی لافالیە ئەڵێت کە ڕووس و فەرەنسییەکان ڕێکەوتن بە نھێنی لەسەر دابەشکردنی دەوڵەتی عوسمانی ئەگەر ڕازی نەبێت بە ناوبژیوانی فەڕەنسا، عوسمانییەکان ڕازی بوون و ئاگربەست کەوتەوە لە نێوانیان بە شێوەیەکی کاتی.
لێپرسینەوە شۆڕشگێڕەکان
شۆڕشگێڕەکانی حکومەتەکەی سەلیمییان لابرد جیاوازبوون لە ئەستانە، و لە ساڵی ١٨٠٨ سوپا بە سەرکردایەتی موستەفا پاشا بریقدار ڕۆیشت بۆ ئیستەنبوڵ بۆ گەڕاندنەوەی سەلیمی سێیەم بۆ حوکم و لە سێدارەدانی شۆڕشگێڕەکان، و پاڵپشتی ئەکرا لەلایەن زۆربەی وەزیرەکان و سەدری ئەعزەمی نوێوە و توانی ئەستانە بگرێت، کاتێک لە بەرەو پێش چووندابوون، موستەفای چوارەم ھەستا بە لە سێدارەدانی سەلیمی سێیەم و براکەی مەحموود تا تەنھا خۆی بمێنێتەوە لە عوسمانییەکان بۆ حوکم کردن، بەڵام موستەفای چوارەم ھەر لابرا و مەحموود لە جێگەی دانرا کە بە شاراوەیی لە سێدارەدان ڕزگار کرا بوو، پاشان موستەفای چوارەم لە سێدارە درا لە ھەمان ساڵدا دوای ئەوەی ١٣ مانگ حوکمی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:تورکە عوسمانییەکان پۆل:خەڵکی ئەستەمبوڵ پۆل:مردووانی ١٨٠٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٩ پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون
مناڵ
وێنۆک|مناڵان منداڵ یان مناڵ بە مرۆڤی بچووک دەوترێت کە ھێشتا پێنەگەیشتووە. لە چاو یاسادا، مناڵ نەفامە، واتە بە تەمەنی یاسایی یان تەمەنی مەزنایەتی نەگەیشتووە و ناتوانێت بۆ خۆی بڕیاری جیددی بدات، بۆیە بەگشتی ماف و بەرپرسیارەتیی لە پیاوەکان کەمترە.
مناڵ ھەروەھا دەتوانێ بە واتای ڕۆڵە و فرزەند بێت، واتە بۆ ئاماژە بە پەیوەندیی کەسێک لەگەڵ دایک یا باوکیدا بە کار ببرێ. یا دەتوانێ نیشانەی ئەندامەتیی کەسێک لە کۆمەڵە یا ھۆزێکدا بێت، یا ئەوەی کە نیشانەی خەڵکی شوێنێک بوون بێ، وەک «مناڵی فڵان شار».
پێناسە
قۆناغی مناڵی بڕگەیەکی ھەستیارە لە ژیانی مرۆڤدا. بۆ دیاریکردنی سنووری ئەم قۆناغە، دەکرێ لە چەندین ڕوانگەوە سەیری بکرێ: لە تێڕوانینێکی گشتیدا، دەوترێ کە مرۆڤ لەو ساتەوە کە لە دایک دەبێ تا ۱۳ ساڵ بە مناڵ لە قەڵەم دەدرێ؛ لە ڕوانگەی یاسایی و کۆنڤانسیۆنی مافەکانی مناڵانەوە، ئەم قۆناغە تا ۱۸ ساڵ دەخایێنێ و، ھەرکەس تەمەنی خوار ۱۸ ساڵ بێ وەک مناڵ مامەڵەی لەگەڵا دەکرێ؛ لە ڕوانگەی دینی ئیسلامەوە، کچ لە ۹ ساڵ و کوڕ لە ۱۵ ساڵدا پێدەگەن و لە قۆناغی مناڵی تێپەڕ دەبن.
سەرچاوەکان
پۆل:مناڵی پۆل:مناڵەکان پۆل:مرۆڤ پۆل:خزمایەتی و ڕەچەڵەک
١٦٣٩
ساڵی ١٦٣٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٣٩
دەرگا کراوەکە
دەرگا کراوەکە دووەم ئەلبومی گرووپی ڕۆکی ئەمریکی ئێڤەنێسنسە. بۆ یەکەم جار لە پۆڵەندا لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ بڵاوکرایەوە، لە ڕێگەی تۆمارەکانی وایند-ئەپەوە، و دواتریش لە زیاتر لە ٢٠ وڵات بڵاوکرایەوە لە جیھاندا. ڕۆژی بڵاوکردنەوەکە، کە بە ڕەسەنی ئازاری ٢٠٠٦ بوو، گۆڕدرا لەبەرئەوەی گیتارژەن تێری باڵسامۆ توشی سەکتەی مێشک ببوو، لەدەستدانی بەڕێوەبەرەکەی پێشوویان ھەروەھا جیابوونەوەی ھەردوو ئەندامی پێشوو ویڵ بۆید و بێن موودی لە گرووپەکە. ئەلبومەکە نیشانەی دەستپێکێکی نوێیە بۆ گرووپەکە، ھەروەھا مۆسیقای نوێ کراوەتە ئەلبومەکەوە وەک گۆتیک ڕۆک، سیمفۆنیک ڕۆک و پاپ و ھەروەھا بەکارھێنانی کۆرۆس و گۆرانیوتنی ئۆپێراتیکی لە ھەندێک لە گۆرانییەکاندا (وەک لەکریمۆسا) نووسینەوەی ئەلبومەکە زیاتر لە ١٨ مانگی پێچووە؛ زۆربەی گۆرانییەکان نوسراوەی دەستی ئەیمی لی و تێری باڵسامۆن، و ھەروەھا دەرھێنراون لەلایەن دەیڤ فۆرتمن.
ئەلبومەکە بەگشتی پێداچوونەوەی باشی وەرگرتووە کە دەستخۆشیان ڕادەگیاند بۆ نووسینەوەی گۆرانییەکان و ھەروەھا ژەنینی ئامێرەکان لەگەڵ دەنگی لی، و ھەندێکیش ڕەخنەیان لێگرت بەھۆی گۆڕانی دەنگی گرووپەکە و دژی ئەلبومەکە وەستان بەھۆی جیاوازییەوە لەگەڵ یەکەمین ئەلبومی دەرکەوتنیان بەناوی کەوتوو. ئەلبومەکە کاندید کرا لە ٥٠ھەمین خەڵاتەکانی گرامی بۆ باشترین پەخشی ھاردڕۆک بۆ تراکی ئەلبومەکەیان قوربانیی شیرین. دەرگا کراوەکە ژمارە یەکی بەدەستھێنا لە بیلبۆرد ٢٠٠ بە زیاتر لە ٤٤٧٫٠٠٠ فرۆشەوە لە یەکەم ھەفتەی دەرچوونیدا. ئەلبومەکە پلەی یەکەمی بەدەست ھێنا لە ئوسترالیا، ئەورووپا، ئەڵمانیا، یۆنان لەگەڵ سویتزەرلاند؛ و مایەوە لە بیلبۆرد ٥ لە زیاتر لە ٥٠ وڵات. ئەلبومەکە بڕوانامەی پلاتینی پێبەخشرا لەلایەن (پیشەسازی تۆمارکردنی کۆمەڵەی ئەمریکا) دوای مانگێک لە دەرچوونی، لەوکاتەوە زیاتر لە ٥ میلیۆن کۆپی لێ فرۆشراوە و لە زیاتر لە ٥٠ مارکێتی جیھانی بڕوانامەی پێ بەخشراوە.
کاتێک بانگم بکە کە بە ھۆشیت بە دیجیتاڵی بڵاوکرایەوە وەک یەکەمین تاکەگۆرانی ئەلبومەکە لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦؛ وەک تاکێکی سیدی بڵاوکرایەوە لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦. گۆرانییەکە ژمارە ١٠ی بیلبۆرد ھۆت ١٠٠ی بەرکەوت و لە ٢٠ چارتی تری ناوخۆییش مایەوە. لیتیۆم وەک دووەم تاکی ئەلبومەکە بڵاوکرایەوە لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧، و قوربانیی شیرینیش وەک سێھەم تاک لە ٥ی ئایاری ٢٠٠٧، گود ئینەفیش وەک چوارەم تاک بڵاوکرایەوە، بەڵام شکستی ھێنا لە سەرکەوتن بەسەر ھیچ کامێک لە چارتەکاندا. دەرگا کراوەکە لە دوو گەشتدا سپۆنسەری کراوە، گەشتی دەرگا کراوەکە و دواتر گەشتی ئێڤەنێسێنس.
پاشبنەما، ناونیشان و کارە ھونەرییەکان
لەکاتی چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ میوزیک تیڤی، لی وتی کە ئێڤەنێسنس دەستدەکات بە نووسینی ئەلبومەکە لە نیسانی ٢٠٠٤ لەدوای کۆتایی ھاتنی گەشتەکەی کەوتوو. ئەو ڕایگەیاند کە شتێکی مەحاڵە لەکاتی گەشتەکەدا بنووسیتەوە و «ھەموومان دەگەڕێینەوە بۆ ماڵەکانی خۆمان بۆئەوەی بنووسینەوە.» ئەوەشی ڕاگەیاند کە گرووپەکە ھەموویان کۆدەبنەوە بۆ تۆمارکردنی ئەلبومەکە. ئەیمی لی لەبارەی ئەلبومەکەوە بە گوێگرانی وت لە ماڵپەڕێکی نافەرمی ئێڤەنێسێنس، ئیڤبۆرد. ئەلبومەکە بە خاوی بەرھەم ھات لەبەر ئارەزووەکەی لی بۆ زیادکردنی کاری ھونەری و پەلە نەکردن لە بەرھەمھێناندا، لەپاڵ چەند ڕوداوێکیشدا کە بوونە ھۆی دواخستنی ئەلبومەکە، لەوانە ڕوداوەکەی بەسەر تێری باڵسامۆدا ھات، جیابوونەوەی بێن موودی و ویڵ بۆید و لەدەستدانی بەڕێوەبەرەکەی پێشوویان. لی ڕایگەیاند کە ئەلبومەکە لە نیسانی ٢٠٠٦دا تەواو دەبێت، بەڵام ڕۆژی بڵاوکردنەوەکە دیسان دواخرا چونکە کۆمپانیای تۆمارکردنی وایند-ئەپ دەیویست «کەمێک گۆڕانکاری بکات لەو تاکەی کە بەڕێوە بوو»، کاتێک بانگم بکە کە بە ھۆشیت. لە کاتی باسکردنی بەرھەمھێنان و ھاندان بۆ ئەلبومەکە لی وتی: لەکاتێکدا کە پرسیاری لێکرا کە جیاوازی ئەلبومەکە لەڕوی باگراوندەوە چییە بەراورد بە کەوتوو، لی وتی «ھەموو ئەو ڕووداوە قورس و نێگەتیڤیانەی کە ڕوویانداوە.» ئەلبومەکە وێنەی گشتی گرووپەکەی نەشێواند، بەڵام کەمتر خەمبار بوو. لەجیاتی ئەوەی لە «شتە قورسەکاندا» بکەوێت، دەگەڕێت بۆ خۆشبەختی و ئەنجامی کێشەکان. وێنۆک|لۆگۆی ئەلبومی دەرگا کراوەکە|ڕاست لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ میوزیک تیڤی، ئەیمی لی لەبارەی ناونیشانی ئەلبومەکەوە وتی: ھەروەھا لی وتی کە گرووپەکە «دەرگاکانیان شکاندووە» و ھەوڵیانداوە شتی نوێ بکەن، ئەویش ھاندەرێکی تر بووە بۆ ناونیشانەکە. وێنەی سەر ئەلبومەکە لی پیشان دەدات لەبەردەم دەرگایەکی کراوەدا. دەین پرۆکۆفیڤی پۆپماتەرس دەستخۆشی لە کاری ھونەری سەر ئەلبومە کرد، ناوی برد بە «پارچەیەکی گۆتیکیتر.»
نووسین و تۆمارکردن
نووسینی دەرگا کراوەکە ١٨ مانگی پێچووە. گۆرانییە نوێکان لەلایەن ئەیمی لی و تێری باڵسامۆ نوسراونەتەوە. لی وەک تۆ، لیتیۆم و گود ئینەفی بەتەنیا نووسیوە و گۆرانی ھەموو ئەوانەی بۆیان دەژیمی لەگەڵ گیتارژەنی پێشوو جان لێکامت نووسیوە. لی وتی دوای جیابوونەوەکەی موودی ئەو کەسی نەبووە پشتی بگرێت لە کاتی نووسینەوەدا و باڵسامۆ یارمەتی ئەوی داوە و پاڵنەری بووە کارێک بکات کە نەیتوانیوە لەگەڵ موودی بیکات. لی وتی «ئەو نووسەرێکی باشە، و وەک ئەوە وابوو ئێمە ھەر چێژمان لەو کارە وەردەگرت کە دەمانکرد. وەک ئەوە وابوو بڵێین 'با بۆستین لە وەرگرتنی شتەکان زۆر بە فەرمی و خۆشی لێ ببینین.' و زۆر گۆرانیمان نووسی کە خۆشم دەوێن.» لی بە خۆرەکەی وت کە «نووسینەوەی باڵسامۆ بۆ بەشی گیتارەکان بە شێوازێک تاریکە، و ئەمەش شتێکی زۆر باشە چونکە ڕێک دەکەوێت لەگەڵ ئەوەی کە ئێمە دەیکەین. ئەو بەڕاستی ھەوڵی دەدا شتێک دروست بکات بۆیە ھەردووکمان پێکەوە دەنگە نوێکەی ئێڤەنێسنسمان دۆزییەوە. نووسینەوە لەگەڵ تێریدا تاقیکردنەوەیەکی دەگمەن بوو لەژیانم چونکە پێشووتر ھەرگیز دانەنیشتووم گۆرانی بنوسم لەگەڵ کەسێک بەبێ ئەوەی خەمی ئەوەم نەبێت چی دەڵێن لەبارەیەوە.» ئەو وتی نووسینەوەی ئەلبومەکە سەخت بووە و ئەو ھاتە دەرەوە بە ھەستێکی ئارامەوە. لەکاتێکدا کە ھاوڕێی نووسینەوەکەی بۆ «پلەیەکی تر بەرزی کردەوە و ھانی دا کاری گەورەتر بکات و بەدوای ئەگەری گەورەتردا بگەڕێت»، ئەو وتی کە ئەوە تەنیا دەربارەی نووسینەوەی «گۆرانی باش» بووە.
ئەلبومەکە لە ڕێکۆرد پلانت ستودیۆس تۆمارکراوە لە لۆس ئەنجەلەس، کالیفۆرنیا، و دەرھێنراوە لەلایەن دەیڤ فۆرتمن لە تۆمەرگەی ئۆشن وەی. جێریمی پارکەر وەک ئەندازیاری دەنگی کاری لەسەر ئەلبومەکە کردووە و مایک ھیو لەگەڵ ویزلی سیدمان دوو ئەندازیاری زیادە بوون، تێد جێنسن تۆمارەکەی ماستەر کرد لە ستێرلین ساوندی نیو یۆرک. ڕێکخستنە دەنگییەکان لەلایەن ئەیمی لییەوە تەواوکراوە و تۆمارکراوە لە کاپیتۆل ستودیۆس، لە ھۆڵیوودی کالیفۆرنیا. ئامێرە تەلەکان و کوایەرەکان لە تۆمەرگەیەکی کۆن تۆمارکراون لە نزیک سیاتڵ، واشینتن. دیجەی لیزاڵ ھەموو گۆرانییەکانی سەر ئەلبومەکەی پرۆگرام کردووە، جان لێکامت پڕۆگرامەرێکی زیادە بوو بۆ ھەردوو گۆرانییەکان کاتێک بانگم بکە کە بە ھۆشیت لەگەڵ ھەموو ئەوانەی بۆیان دەژیم. دەیڤڵ کامبڵ ڕێکخستنە ئۆرکێستراکانی کردووە، کە لەلایەن سیاتڵمیوزیکەوە ژەندران.
شێوازی مۆسیقا
لی بە ڕۆڵین ستۆنی وت کە ئەلبومەکە «شەبەنگێک لە تاریکی، شتی ترسناک و ھەست دەبێت.» ئەو بە واشینتن پۆستی وت:
"من تەنیا ویستم کارێکی جیاواز بکەم و شتێکی جیاواز بەرھەم بھێنم. لە دڵی کارەکەوە، ئەزانم کە ئەو ھێشتا ئێڤەنێسنسە و ھێشتا منیشم، بەڵام داڕشتنی زۆر خۆشتر بوو. زۆر ڕێگەی نوێمان بۆ گرتەبەر لەجیاتی ئەوەی ھەر بەھەمان شێوەی جاران بیھێڵینەوە و ھەر ھەمان یاساکان بەکاربھێنین. وابزانم ئەوە پێگەیشتووتر و ئازاترە؛ وەک ئەوە وایە ئامێرەکان ھەموویان بەڕاستی دەڕۆن پێکەوە، پیانۆ و گیتار و دەنگەکان چونکە ھەموویان پێکەوە نووسراون – ئەوان لێک دەئاڵێن؛ و بێگوومان تایبەتترە. بەلایەنی کەمەوە بۆ من، لەبەر ئەوەی من لەوێ بووم، زۆر خۆش دەردەکەوێت لەبەرئەوەی من خۆشیم دەبینی"
لە چاوپێکەوتنێک لەگەڵ میوزیک تیڤی نیوز، لی ڕایگەیاند کە ئەو پاڵی بە سنوورەکانی خۆیەوە ناوە، شتی کردووە کە ئازایەتی ئەوەی نەبووە بیکات لەکاتی بەرھەمھێنانی کەوتوو. ئەو بە خۆرەکەی وت کە بابەتی سەرەکی ئەلبومەکە ئازادی و ژیانی تایبەتی خۆی بووە. نووسینەکان باس لەوە دەکەن کە «ئەوکاتە چی ڕوویان دەدا» لە ژیانیدا و لە ھەمان کاتیشدا «کارە خۆش و تاقیکردنەوەکانی» کە گرووپەکە ئەنجامیان داوە لە دەرگا کراوەکە دەگێڕێتەوە. لی بە «زۆر تاریک» پێناسەی گۆرانییەکانی ئەلبومەکەی کرد، و وتی کە پیشانت دەدات کە چۆن کاتە سەختەکان تێپەڕ بکەیت لە ژیاندا. کاتێک کە گۆرانییەکانی بەرھەمەکەی بەراورد بە ئەلبومی پێشوویان، کەوتوو کرد، لی وتی «[...] ئەوان زۆر جیاوازن. کۆردەکان ھێشتا ھەر لەوێن، بەڵام ڤێرژنێکی پێگەیشتوانەترە.» ئەو ئەوەشی وت کە ئامانجی ئەوە بووە کە تۆمارکراوێک بەرھەم بھێنێت کە لە کەوتووی خۆشتر بوێت، لەجیاتی ئەوەی کە لەبەر ھەمان پێکھاتە بگرێتەوە کە سەرکەوتنی بە ئەلبومی پێشوویان ھێنا. وەک لە گۆرانی لەکریمۆسادا دەردەکەوێت، ئەو چەند کارێکی مۆسیقای کلاسیکی تێکەڵ کردووە لەگەڵ چەند پێکھاتەیەکی نوێی تر. دەنگی ئەلبومەکە بە کارەکانی پۆرتسھێد و بیۆرک ھاندراوە.
دەنگی پشتینەی ھەردوو گۆرانی «ئەستێرەکەت» و «لەکریمۆسا» لەلایەن کۆرۆسی میلینیوم تۆمارکراون، ھەمان کۆرۆس کە لەسەر چەند گۆرانییەکی ئەلبومی کەوتوو کاریان کردووە. ڕیچارد ھارینگتنی واشینتن پۆست وتی کە ئەلبومەکە پێکھاتووە لە گۆرانی گۆتیک ڕۆک و ھۆنراوەی «ھەڵھێنان» لەگەڵ دەنگی لی بە ھاوەڵێتی پیانۆ، ئامێری تەلدار و کۆرۆس. ئەو چەشنە مۆسیقایانەی تر کە ئەلبومەکەی پێناسراون پێکھاتوون لە ھێڤی مێتاڵ، ئۆپێرا و مۆسیقای پاپ. جیم فاربەری دەیڵی نیوز ڕایگەیاند، «مۆسیقاکەی ئێڤەنێسنس، دووبارە، مێتاڵ نییە. (مەگەر پێتوابێتی کە گرووپی کرید پاڵێوراوە). ھەروەک چۆن پۆپیش نییە (بەلایەنی کەمەوە ئێستا نا کە پاڵی بە ڕیتم و بلوزەوە داوەتەوە). بەڵام ئەنجامی بەرھەمەکە بەدیلێکە بۆ ھەمووشتێکی تر کە ھەیە.» (واتە ئەلبومەکە ھەمەڕەنگە)
فاربەر زیاتر لەسەر ئەلبومەکە قسەی کردوو وتی کە ئەو لێکچوونی بەدی کردووە لە گۆرانییەکانی ئەلبومەکە و کارەکانی ماریا کێری، سارا برایتمان، نیکڵباک و ئانی ھاسڵام. زە سیدنی مۆرنین ھێراڵد ھەستی بەوە کردووە کە «دەنگی سیمفۆنیک مێتاڵی گرووپەکە و نووسینە دڵ-تاریکەکانیان لەھەموو جارەکانی تر خەمناکتر بووە.» ئانا پاوەرزی لۆس ئەنجیلەس تایمز بە ئەلبومەکەی وت «زۆر پۆپە بۆ ھەندێکیان و زۆر قورسە بۆ ھەندێکی تر»، لەکاتێکدا پێناسەی لیریک و نووسینەوەکانی کرد بە «گەنج و ڕژد و ھەندێکجاریش ڕوون.» لەکاتی ھەڵسەنگاندنی ئەلبومەکە، جان داڵانی ئینتەرتەینمێنت ویکڵی وتی «مۆسیقاکە ھێشتا ھەمان گیتارژەنینی چەنکا-چەنکایە، ھەموو ئامێرەکان لە سێرڤزی دەنگە ئۆپێراتیکییەکەی لیدان.» سارا ڕۆدمانی زە بۆستن گڵۆب وتی گۆرانییەکانی ئەلبومەکە لە گۆرانی بمھێنە بۆ ژیان و ژێرکەوتن (٢٠٠٣) دەچن، لەگەڵ «تێکەڵەیەک لە دەنگە سۆپرانۆکەی لی، پیانۆ و گیتاری سەخت.» ڕۆب شێفڵدی ڕۆڵین ستۆن دەنگی لی بەراورد کرد بە «شۆڵدەر-پات بێڵتەرز» ی ١٩٨٠، پات بێناتار و ئان ویڵسن. ئاندرێ فاریاسی کریستیانێتی تودەی وتی کە ئەلبومەکە «درێژەیەکە لەو کارەی کە پێشووتر گرووپەکە کردووێتی.» بیلبۆرد وتی کە ئێڤەنێسنس «دڵئێشەکەی [لی]یان دووبارە وەرگێڕاوەوەتە سەر تۆمارکراوێکی سەرکەوتووی تر لە مۆسیقای مێلۆدراماتیکی گۆت/ئیندەستریاڵ، لەگەڵ بەکارھێنانی مۆسیقای پێشکەوتوو لەگەڵ کلاسیکی.»
گۆرانی و ھۆنراوەکان
وێنۆک|ئەیمی لی لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٦دا|150px قوربانیی شیرین، یەکەم گۆرانی و تاکەگۆرانی ئەلبومەکە، بەپێی ئێد تامسنی IGN «گیتاری گرمەگرم» و بەشێکی ئامێری تەلداری تێدایە. چیرۆکی سەرەکی گۆرانییەکە چاکبوونەوەیە لە پەیوەندییەکی بەئازار، ھەمان شت کە ھانی ھەموو گۆرانییەکانی سەر کەوتووی داوە. جۆردان ڕیمەری دەیڵی پراینستۆنیان و ڕۆب شێفیڵدی ڕۆڵین ستۆن وتیان کە گۆرانییەکە لەبارەی ئەندامی پێشووی ئێڤەنێسنس و ھاوڕێی کۆنی ئەیمی لی، بێن موودی نووسراوەتە. کاتێک بانگم بکە کە بە ھۆشیت گۆرانییەکی ڕۆکە کە بە پیانۆ باڵاد دەست پێ دەکات پێش ئەوەی بەخێرایی ببێت بە گۆرانییەکی ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵ کە کەرەستەکانی نیو مێتاڵ، سیمفۆنیک ڕۆک و پاپ بەکاردەھێنێت. لی وتی کە گۆرانییەکەی لەبارەی خۆشەویستی پێشووی، شۆن مۆرگان نووسیوەتە، کە ئەندام و گۆرانیبێژی گرووپی ئەفریقی باشوورە بەناوی سیزەر. گۆرانییەکە بە «سروودی کچان» ناسراوە و وەسف دەکرێت، کەسایەتی گۆرانییەکە [ئەیمی لی] لە گۆرانییەکەدا باس لەوە دەکات و ئەو ھۆکارانە ڕووندەکاتەوە کە وا دەکات کە پەیوەندییەکە سەرکەوتوو نەبێت بە وتەکانی وەک «بۆ من مەگری… ئەگەر منت خۆشبوویستایە، ئەوا لێرە دەبوویت لەگەڵم / چۆن من توانیم بەھەشت بسووتێنم… چۆن توانیم؟ تۆ ھەرگیز ھی من نەبوویت!» بەپێی ستۆرنۆوەی گازێت گۆرانی کێشی جیھان تێکەڵەیەکە لە پاپ و مێتاڵ. ھاندراوە بە پەستانی ناوداری، «بیرۆکەی ڕۆژھەڵاتی» و «دەنگی شێواو» ی تێدایە. گۆرانییەکە بەم وشانە دەست پێ دەکات «ھەستەکەم وەک کێشیی جیھان وایە، وەک ئەوە وایە کە خودا لە بەھەشت ئاوەڕی لێدامەوە / ھانا بۆ من مەھێنە سوێند دەخۆم ناتوانم چاکت بکەمەوە» و کۆرەسەکەشی پێکھاتووە لە «ئەگەر منتان خۆش دەوێت کەواتە بەرۆکم بەردەن / ئەو کەسەی کە پێشووتر من بووم ڕێم لێ ناگرێت.»
لیتیۆم گۆرانییەکی خاوی ڕۆکە، کەسایەتییەکە گۆرانی دەڵێت لەبارەی ترسەکەی لەسەر کەمی ماددەی لیتیۆم، لەکاتێکدا کە «ھەستکردن بە بەنج بوون لەباوەش دەگرێت.» لی بە ڕەسەنی کۆرەسەکانی (ئەو بەشەی کە لە چەند شوێنێکی گۆرانییەکەدا دووبارە دەبێتەوە) نووسیبۆوە لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا لەسەر گیتارێک، بەڵام دواتر ئەمێرەکە گۆڕاوە بە پیانۆ لەکاتێکدا کە بەشەکانی تری گۆرانییەکە نووسراونەتەوە. گۆرانییەکە لەبارەی ھەڵبژاردنی ئاسوودەیییە لە پەژارەدا لەگەڵ دڵخۆشی، و خەمباری کەسایەتییەکە [لی] وەک بەھانەیەک بیشان دەدات بۆ دروستکردنی مۆسیقا. ڕەخنەگران ھەستیان بە لێکچوونێک کرد لە بەشی پیانۆی سەر گۆرانییەکەدا لەگەڵ بەرھەمەکانی پێشووی گرووپەکە، بەتایبەتی نەمرەکەم (٢٠٠٣). کریس ھاریسی ھەواڵەکانی میوزیک تیڤی لیتیۆمی بەراورد کرد بە گۆرانییەکانی تۆری ئامۆس. ڕۆب شێفیڵدی ڕۆڵین ستۆن وتی کە لیتیۆم ھۆنراوەیەکە بۆ کورت کوبەینی نیرڤانا، کە ئەوانیش گۆرانییەکیان ھەیە بە ھەمان ناو. گۆرانی کلاود ناین ھاندراوە بە لێک جوودابوونەوەیەک. گۆرانییەکە بەگشتی پێکھاتووە لە ئامێری تەلدار، ئیفێکتی ستودیۆ و دەنگە «چین-بە-چینەکانی لی.» شاژنی بەفری سپی، یەکەم گۆرانی کە بۆ ئەلبومی دەرگا کراوەکە نووسراوەتەوە، ھاندراوە بەھۆی بەسەرھاتەکانی لی لەگەڵ ئەو کەسانەی کە چاودێری دەکەن. بەپێی لی، ژیانی تایبەتیی ئەمەندە شێوێنرابوو ئەو نەیدەتوانی لە ماڵەکەی خۆشیدا بمێنێتەوە. جان داڵانی ئینتەرتەینمێنت ویکڵی بەراوردی کرد بە گۆرانی من و دەمانچەیەکی تۆڕی ئامۆس.
تاکەکان
دووەم تاکی دەرگا کراوەکە، «لیتیۆم»، بڵاوبۆوە لە شانشینی یەکگرتوو لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧. ئەم گۆرانییە ژمارە ٢٦ی بەرکەوت لەسەر چارتەکانی ئوسترالیا، ٣٢ لە چارتی تاکەکانی شانشینی یەکگرتوو ھەروەھا ژمارە ١٦ لەسەر چارتەکانی نیوزلەندا. سێیەم تاکی ئەلبومەکە وا دانرابوو کە «ھەموو ئەوانەی بۆیان دەژیم» بێت، بەڵام دوای گوێگرتن لە ئێڤەنێسنس و گوێگرەکانیان، کۆمپانیای وایند-ئەپ داواکارییەکانی ئەوانیان بەدی ھێنا و لەجیاتی ئەو گۆرانییە قوربانیی شیرینیان لەجێ بڵاوکردەوە. ئەم گۆرانییە خۆی لە چارتەکانی ئەڵمانیا و تورکیا دۆزییەوە. ھەرچەندە لیتیۆم و قوربانیی شیرین جێگەی خۆیان کردەوە لە چارتە ٤٠کانی ڕۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەردووکیان شکستیان ھێنا لە گەیشتن بە بیلبۆرد ھۆت ١٠٠. بیڵ ڕیچاردس، جێگرەوەی سەرۆکی فرۆش و مارکێتکردنی وایند-ئەپ، کەمی پەخشکردنی گۆرانییەکانی دایە پاڵ «کەمی ھارد ڕۆک [لە تراکەکاندا] بۆ ڕەقکردنی بنکەکەی، زۆریش میلۆدیکی و پاپ نەبوو تاکو بچێتە پاپەوە.» گود ئینەف وەک چوارەم تاکی ئەلبومەکە بڵاوکرایەوە، بەڵام شکستی ھێنا لەوەی لە ھیچ کامێک لە چارتەکاندا خۆی ببینێتەوە.
گەشت
وێنۆک|چەپ|150px|ئەیمی لی لە کۆنسێرتێکدا لە ٢٠٠٧ یەکەم پێی گەشتی دەرگا کراوەکە لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ لە تۆرۆنتۆی کەنەدا دەستی پێکرد، و لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦ لە نیویۆرک سیتی کۆتایی پێھات. دوای گەشتکردنی ئەمریکای باکوور لە تشرینی یەکەم، ئێڤەنێسنس گەشتی کرد لە ئەورووپا لە تشرینی دووەمدا پێش گەڕانەوەیان بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆئەوەی لە شانۆ گەورەکاندا کۆنسێرت بکەن. گەشتەکە دەستی پێکردەوە و بەردەوام بوو لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ و ئەوان دەرکەوتن لە کەنەدا، ژاپۆن و ئوسترالیا. لەکاتی نمایشکردنەکانیان لە ویلایەتە یەکگرتووەکا، ئوسترالیا و کەنەدا، ئێڤەنێسنس یارمەتی دەدران لەلایەن ڕێڤۆلوشن تیۆری، ستۆن سۆر و زە بلاک ماریا. لە ١٦ی ئازاری ٢٠٠٧دا، پێی دووەمی گەشتەکە دەستی پێکرد لە فرێسنۆی کالیفۆرنیا و بەردەوام بوو لە باکووری ئەمریکا، باشووری ئەمریکا، باشووری ئەفریقا و دواتر گەڕانەوە بۆ باکووری ئەمریکا و لە ئەورووپا کۆتایی پێھات. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ئێڤەنێسنس یارمەتی دران لەلایەن شێڤێڵ و فینگەر ئێلێڤن. لە بوێنۆ ئایرز، ئێڤەنێسنس لە ڕۆک فێستڤاڵ بەشداریان کرد لەگەڵ ئەیرۆسمیت، ڤۆڵڤێت ڕیڤۆڵڤەر و راتۆنێس پارانۆیکۆس. لە نێوان گەشتە ئەورووپییەکاندا، گرووپەکە بەشداریان کرد لە گەشتی فامیلی ڤالیوز ٢٠٠٧ لە تەنیشت کۆرنەوە. دوای فامیلی ڤالیوز، گرووپەکە بەردەوام بوو لە گەشتکردن بەناو مەکسیک و ویلایەتە یەکگرتووەکاندا. کۆتا پێی گەشتەکە لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ دەستی پێکرد لە کۆراڵ گەیبڵسی فلۆریدا. دوای زیاتر لە ساڵێک لە گەشتکردن، کۆتا کۆنسێرتیان لە کینگستنی ڕۆد ئایلەند ئەنجامدا لە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧. لیستی گۆرانییەکانی کۆتا پێی گەشتەکە گۆڕانکاری و سێ گۆرانی نوێی بە خۆوە بینی، کە پێکھاتبوون لە «لەدەستدانی کۆنترۆڵ»، «ون» و «تێگەیشتن.»
پێشوازی ڕەخنەدار
دەرگا کراوەکە بەگشتی دەنگی تێکەڵی پێدراو بەزۆری مامناوەند بۆ باشی وەرگرت لەلایەن ڕەخنەگرانی مۆسیقاوە. مێتاکریتک، کە دەنگدان لە ١٠٠ پێداچوونەوە یەکلا دەکەنەوە، ئەلبومەکە دەنگدانێکی مامناوەندی بەدەستھێنا کە ١٠٠/٦١ بوو، زۆربەی ئەم پێداچوونانە بەگشتی «باش بوون» ڕەخنەگری IGN ئێد تۆمسن وتی کە «دەرگا کراوەکە ھەمووشتێکە کە تۆ بتەوێت لە ئەلبومێکی بەدواداھاتوودا و زیاتریشە.» و وتیشی کە سەرەڕای نەمانی موودی لە گرووپەکە، ئەو ئەندامانەی کە ماونەتەوە «ھیچ شتێکیان لەدەست نەداوە.» ڕۆب شێفڵدی ڕۆڵین ستۆن لە پێنج ئەستێرە سێ ئەستێرە و نیوی بە ئەلبومەکەدا و وتی «ئەیمی لی ھێشتا زۆر خەمبارە بەرامبەر بە کوڕان و خوا و زۆر زۆر شتی زیاتر [...] کاتێک کە ئازار دەستبەسەر گیانە تەسکەکەیدا دەگرێت، ھەروەک ھەموو گۆرانییەکانی دەرگا کراوەکە نیشانی دەدەن، ئەو دەنگە خۆشەکەی دەکات بە کۆرۆسێک» و ئەوەشی وت کە باشترین گۆرانییەکان «ترسناکترەکانن» کاتێک کە زیاتر قسەی لەسەر دەرگا کراوەکە کرد، ڕایگەیاند کە «بەڕوونی دیارە کە لی بەشێکی موگناتیزی و لەناوبەری لەناوخۆی ھەیە، ھەر ئەمەشە کە وادەکات گۆرانیی لێکجیابوونەوەکان لەسەر دەرگا کراوەکە ھەستێکی زۆر ڕاست دەبەخشن.» جان داڵانی ئینتەرتەینمێنت ویکڵی ڕوونیکردەوە کە تۆمارکراوەکە «تایبەتترە و ئەگەر زیاتر لێی قووڵ ببیتەوە دەبێت بە جیھانی» بڵێندەر پێداچوونەوەیەکی باشی بەخشی بە ئەلبومەکە و دانیپێدا نا کە «ئەلبومەکە قووڵتر و تاریکترە لە کەوتوو، ئەلبومەکە ھەمووشتێک بەرزدەکاتەوە بۆ ئاستێکی مەزن» بیلبۆرد وتی «ئەوانی کە کەوتوویان لەباوەش گرتووە بێگومان قووڵتر دەکەونە ناو دەرگا کراوەکەوە.» مێلیسا ماریزی سپین چوار لە پێنج ئەستێرەی دا بە دەرگا کراوەکە و وتی کە «بەشێکی تووڕەتر و دڵنیاترە لە لی کە خەمناکی لەخۆی دەکاتەوە، بەڵام ھێشتا بیری ئەو ھەستە دەکات کە لە خەمەکاندا پێیبەخشراوە.»
ستیڤن تۆماس ئێرلواینی ئۆڵمیوزیک وتی کە «دەرگا کراوەکە تێکدانی سۆزە. بەڵام بە شەپۆلی دەنگیی، بەھەرحاڵ، شێوازەکەی ئێڤەنێسنس بە شێوەیەکی باشتر و بەردەوام دەگرێت وەک لە تۆماری پێشوویان - دوای ھەمووشتێک، ئێستە لی بیرکەرەوەی نوو-مێتاڵە و ئەستێرەیە.» کەلیفا سانێی زە نیویۆرک تایمز ئەلبومەکەی بە «کەمتر خۆش» پێناسە کرد و وتی کە ھەندێک لە گۆرانییەکان لێکدەچن. سارا بێری ڕەخنەی لێ گرت: «دەنگەکەی [ئێڤەنێسنس] ھەر وەک خۆی دەمێنێتەوە: پەیوەندی نێوان دەنگە سەیر بەڵام دۆستانەکەی گیتارەکان و دەنگە سۆپرانۆ ئاوریشمییەکەی لی.» سارا ڕۆدمانی زە بۆستن گڵۆب ئەلبومەکەی بە پارچەیەکی «ڕۆمانسیی ٤٥-خولەک» ناوبرد و وتیشی «ئەگەر [دەرگا کراوەکە] زیاتر خۆشەویستی تێدابووایە وەک لە دان جیڕکردنەوە و تووڕەیی، تۆمارێکی زۆر سەرنجڕاکێشتر دەبوو.» ئەو ھەروەھا ھەستی بەوە کرد کە دەنگی ئەلبومەکە «ڕەشتر» دەبێت و لە ڕووی ھۆنراوەکانییەوە بەرەو وشەی وەک «تاریکی، تۆقان و تووڕەیی» ھانا دەھێنێت. کریستینا تیتسی بیلبۆرد وتی کە ئەلبومەکە «ڕەنجدانێکی زۆر بەھێزتر و تێرتری ھەیە وەک لە کەوتوو.» پۆست میدیا نیوز سێ ئەستێرە و نیوی لە پێنج بە ئەلبومەکە دا و وتیان «لەکاتێکدا کە لە دەنگ و شێوازدا لە [ئەلبومەکەی] پێشوو دەچێت، دەنگی گیتارە بەھێزەکان لەدەست دەدات و لەجیاتی ئەمە دەنگی پیانۆ و گۆرانیوتن بە گوێگر دەبەخشێت.» ئاندرێ فاریاسی کریستیانێتی تودەی دانی بەوەدا نا کە «دەنگەکەی بەرزە، بەڵێ، بەڵام جیاناکرێتەوە لەگەڵ [ئەلبومە] پاشکەوتووەکەی – نا ئومێدییەکە دوای سێ ساڵ و نیو لە بەرھەمھێنانی.»
ھەندێک لە ڕەخنەگران ڕەخنەیان لە دەنگە بەرزی ئەلبوم و ھۆنراوەکان گرت. جیم فاربەری دەیڵی نیوز وتی کە ئەو دەنگەی کە ئێستا گرووپەکە بەکاریھێناوە «ھیچ شتێک نییە کە شانازی پێوە بکرێت.» ڕەخنەگر ئالێکس نەن دوو ئەستێرەی لە پێنج دا بە ئەلبومەکە و وتی کە «لە ڕووی مۆسیقییەوە پێکھاتووە لە کۆرد و ڕیفی گەورە، شتی ڕەگەزی، جیھانی و شتی بێزارکەری تر. دەرگا کراوەکە وەرزشێکە بۆ چۆنێتی دروستنەکردنی ئەلبومێکی خراپ.» داریڵ ستێردانی جام!یش ھەروەھا دوو ئەستێرە بە ئەلبومەکە دا، دەستخۆشی لە دەنگی لی کرد و ڕەخنەی لە پێکھاتەی «کەف، ئاو پێداکردن و دووبارەکردنەوە» ی ئەلبومەکە گرت بۆ دروستکردنی گۆرانییەکانی سەر تۆمارەکە. ئەو زیاتر لەسەری قسەی کرد و وتی کە گۆرانییەکانی ئەلبومەکە پێکەوە «تەقینەوەی تاکئاوازی خۆ-دڵفراوانی ئێڤەبێمانا» دەدات و ئاماژەی بەوەش دا کە «ھەندێک لە دەرگا (کان) باشترە بە داخراوی بمێننەوە.» ئاندی گیلی زە ئیندیپێندێنتیش ھەروەھا ڕەخنەی لە دەرگا کراوەکە گرت و ڕایگەیاند کە دەنگە باریکەکەی لی درەوشانەوەی «سنوورداری فراوانیی مەودای مۆسیقی و سۆزی گرووپەکەیە و خەمەکانیان ئاڕاستە دەکەن بە شێوەیەکی پڕ لە فشە و خۆ ھەڵکێشانەوە.» لە خەڵاتەکانی مۆسیقیی ئێن ئاڕ جی ٢٠٠٧، ئەلبومەکە پاڵێوردرا بۆ باشترین ئەلبومی جیھانی ساڵ و ئەلبومەکە خەڵاتی ئەلبومی ساڵی بردەوە لە خەڵاتەکانی ڤیدیۆکلیپی میوزیک تیڤی ئوسترالیا. یەکێک لە گۆرانییەکانی ئەلبومەکە بە ناوی قوربانیی شیرین پاڵێورا بۆ پۆلی باشترین نمایشی ڕۆکی سەخت لە ٥٠ھەمین خەڵاتەکانی گرامیی.
پێڕستی تراکەکان
ھەموو گۆرانییەکان بەرھەمھێنراون لەلایەن دەیڤ فۆرتمنەوە.
ئاماژەپێکردن و کەسایەتییەکان
ئەم زانیارییانە وەرگیراون لە ئۆڵمیوزیک و تێبینییەکانی سەر ئەلبومی دەرگا کراوەکە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەلبومەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:مۆسیقا لە ٢٠٠٦ پۆل:کارەکانی ٢٠٠٦ پۆل:ئەلبومە مۆسیقییەکان پۆل:ئەلبومەکانی ٢٠٠٦ پۆل:وتارە ھەڵبژێردراوەکانی تووڵی دەروازەی مۆسیقا پۆل:ئەلبومەکانی ئێڤەنێسنس
ھۆرایزن زێرۆ دۆن
Horizon Zero Dawn یارییەکی ئەکشنی Role-Playing ـە واتە ڕۆڵێک لەناو جیهانێکی فراوان دەبینی، لەلایەن Guerrilla Games پەرەی پێدراوە و لەلایەن Sony Computer Entertainment بڵاو کراوەتەوە بۆ پلاتفۆرمی PlayStation 4 لە ٢٨ ـی ٢ـی ٢٠١٧، لە ٧ ـی ٨ ـی ٢٠٢٠ بڵاو کرایەوە بۆ سیستەمی مایکرۆسۆفت ویندۆز. یەکەم یاری بوو لەلایەن Guerilla Games ـەوە بەرهەمهێندرابێت کە تایبەتمەندی پێشکەوتووی تێدا بەکارهێنراوە لە دوای یاری Killzone لە ساڵی 2004 و هەرەها یەکەم هەوڵدانی ستۆدیۆکەیە بۆ بەرهەمهێنانی Role-Playing Game.
یاریکردن
یاری هۆرایزن زیرۆ دۆن یارییەکی ڕۆڵ-پلەیینگی بینایی کەسی سێیەمە یاریزان کۆنترۆڵی ئەلۆی دەکات، دوژمنەکان کە دوایی ڕۆبۆتی دایناسۆرن لە دوای قیامەتی زەویەوە دەرکەوتون، ئەلۆی دەتوانێت بیانکوژێت بە ڕێگای نهێنی یاخود هێرشی ئاشکرا.
بەرهەمهێنان
بیرۆکەی یارییەکە لەنێوان جیهانێکی جوان و ترسناک بوو، یاخود بڵێین دەربارەی ئەوە بوو کە مرۆڤایەتی گەشەی نەکردووە و لە ژیانێکی باشدا نییە، ئامانجی تیمەکە ئەوە بوو کە یارییەک بەرهەمبهێنن گەڕان و دۆزینەوەی تێدا بێت، لەبەر ئەمەش لە یارییەکەدا دەبێت کەرەستەکان کۆبکەیتەوە تاکو توانات پڕ بکەیتەوە، یارییەکە هیچ فێرکارییەکی تێدا نییە، تاکو وا لە یاریزان بکات بتوانێ خۆی لە دوژمنەکانی وون بکات لەکاتی هەر هەڵەیەکدا، تیمەکە هەوڵی ئەوە دەدات کە دیزاینی ڕووکاری یارییەکە دیزاینێکی سادە بێ تاوەکو لە گەیمەران ئاڵۆز نەبێت، تیمەکە هەوڵی دۆزینەوەی یارییەکیان دەدات کە چاڵنجی تاکتیکی تێدا بێت، ئەوانە بۆ دۆزینەوەی ئینجینی یارییەکەیە ئینجینەکانی زنجیرەکانی Killzone و Killzone Shadow Fall ــیان بەکرانەهێنا چونکە بۆ گۆڕینی ئەو ئینجینانە کاتێکی زۆریان پێویست بوو، بۆ دۆزینەوەی تایبەتمەندی یارییەکی جیهانی کراوە تیمەکە وەستان و یارمەتیان لە بەهرەداران و شارەزایانی بواری دیزاین و تەکنیکی وەرگرت.
بیرۆکەی هونەری یارییەکە وەک دایناسۆری ڕۆبۆت سەرەتا وەک کۆدێک بەکاردەهێنا بەڵام لە ١٤ ـی مانگی ٩ـی ساڵی ٢٠١٤ دزەی کرد و یارییەکە بە فەرمی لە E3 ٢٠١٥ ـەدا لە کۆنفرانسی Sony ڕاگەیەنرا، و بڕایاردرا یارییەکە لە ٢٠١٧ لە سەرانسەری جیهاندا بۆ پلاتفرۆمی PlayStation 4 بڵاو ببێتەوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٧ پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:یارییەکانی تۆڕی پلەیستەیشن پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان گونجێنراون پۆل:یارییەکانی ویندۆز