cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کۆنەوارەتی
ئوتوپیا
لە باسی دۆخێکی بێگەردی جڤاکیی ئایەندەدا، ئیدیال و ئوتوپیا یەك بابەت نین. هەر لە سەرەتاوە هەڵوێستی گومانکارانە و دژەئوتوپیا خەسڵەتێکی ئاشکرای کۆنەوارانە بووە. بیرۆکەی دۆخی نموونەی بێگەرد بە چەوت و زیانبەخش دانراو.
کیرک (1918-1994)Russell Kirk ئەم بۆچوونە ڕوون دەکاتەوە و دەڵی: ئایدیۆلۆژیست و سیاسەتمەدار دەشێ تەمایان وەها بێ ‌«‌کارێک بکەن ژیان بۆ گوزەران بشێت، نەک بیگەیەننە پلەی بێگەردی‌»‌. مرۆڤ بێگەرد نییە، لەبەر ئەوەیشە بێگەردیی شیاو نییە.
سەرچاوە
Nationalencyklopedin
«ئایدیۆلۆژیی سیاسیی هاوچەرخ»
بەستەری دەرەکی
Conservatism FAQ
تاقیگە
وێنۆک|چەپ|280px|[[مایکڵ فارادەی، فیزیکزان و کیمیازانی سەدەی ١٩، لە تاقیگەکەیدا.]] تاقیگە یان ئەزموونگە شوێنێکی دامەزراوە کە ھەلومەرجی پێویست بۆ ئەنجامدانی لێکۆڵینەوەی زانستی، تاقیکردنەوە، و ئەندازەگرتن دابیندەکات. تاقیگەیەک شوێنی گونجاو فەراهەم دەکات بۆ لێکۆڵەرەوەکان. هەر تاقیگەیەک بە پێی ئامانجی دامەزراندنی، چەندین ئامێر لەخۆ دەگرێت. هەروەها دابین کردنی و ووردی لە خوێندنەوەی داتاکانیش بەندە لەسەر  ئامانجەکانی تاقی کردنەوەکە. قەبارەی تاقیگەیەک گرێدراوە بە ئەو مەبەستەوە کە تاقیگەکەی بۆی دروستکراوە.
مرۆڤ دەتوانێت تاقیگە زانستییەکان لە قوتابخانەکان و زانکۆکاندا، لە پیشەسازیدا، لە دامەزراوە حکومەتی و لەشکرییەکاندا، وە تەنانەت لەسەر کەشتییەکان و فڕۆکەکاندا بدۆزێتەوە.
پۆل:تاقیگەکان پۆل:تاقیکردنەوەکان
ڕەوادی
ڕەوادی (بە کۆ: ڕەوادییەکان) ناوی ھۆزێکی کورد بوو کە حکوومەتیان بەسەر تەورێز و دەوروبەریدا دەکرد. ئەم ھۆزە بەشێک بوون لە ھۆزی مەزنی ھەدبان (ھەدبانی). ڕەچەلەکی سولتان سەلاحەدینی ئەیووبی کوردنەژاد لەم ھۆزەیە. دانیشتووی دێرینی تەورێز و مەراغە و ورمێ بوون و زۆزانی چیای سەھەندی نزیک تەورێز ھاوینەھەواری شوانکارەی ئەم ھۆزە بووەو زۆم زۆم ڕەشمالیان لە بناریدا ھەڵداوە، دەشتی ھەولێر و دەشتی بەربڵاوی ڕۆژھەلاتی مووسل (ناوکوڕ و خازەر) گەرمیانیان بووە. ھەندێک چاووکی بیانی و کوردناسی وەک مینۆرسکی ئەم ھۆزە بە ھەڵە دەگەرێننەوە بۆ ڕەچەلەکی عەرەبی بەڵام وەک دیارە ئەم ڕەوەندانەو ڕێچکەی گەرمیان و کوێستانیان تا ئەمرۆش درێژەی ھەیە و ھۆزی بەربڵاوی ھەرکی و سوورچی و ڕەوندۆک جێگرەوەن.
مێژووی دوور
تەرزی ژیانی مەڕداری دەگەرێتەوە بۆ مێژووێکی دوورو بە تەواوەتی نازانرێت کەی لەو شوێنەدا جێگیر بوون. پاش ھاتنی ئیسلام و کزبوونی دەسەلاتی والییەکانی ئەمەوی وای کرددوە حوکمڕانی ئەم ھەرێمانە ھەر بە ھۆزە کوردییە ھاوپەیمانەکان بدرێت بە تایبەت لە ڕۆژگاری دووایینی خەلافەتی ئەمەوی و سەرەتای خەلافەتی عەبباسی بە لەگەڵ بە والی بوونی (یەحیا بەرمەک) کە والیی ھەرێمێکی فرەوان بوو بە ئازەربێجان و ئەرمەنستان و مووسلەوە. لە نووسراوەکانی ئەم ڕۆژگارەدا کە زۆرینەیان بە عەرەبین ناوەکەیان بە شێوەی (الروادییە) تۆمارکراوە دواتر لە شەرەفنامەدا ڕاستکراوەتەوەو ھەر بە(ڕەوەند) ناویان ھاتووە.
300px|وێنۆک|ژینگەی ڕەوەندییەکان لە ساڵی ١٠٠٠زایینیدا
پێکھینانی میرنشینەکان
لە دەورانی خەلیفە ئەومەیەکان و سەرەتای عەباسییەکان (سەدەی ھەشتەمی زایین) ڕۆلی حوکمرانیان لە دەشتی ھەولێرەوە تا شارەکانی ئازەربایجان و ئاراندا ھەبووە. سالی ٩٥٥ی زایینی تا ١٠٧١ میرنشینێکی بە ھێزیان لە تەورێز و مەراغە دامەزراند پاش ئەوەی سالی ٩٧٩ز ئیبراھیمی مەرزەبانی مسافری دەیلەمیان لە ئازەربێجان وەدەرنا]]. ]. وەھشودانی کوری مەملان و محمدی کوری حسین دوو لە میرە ناودارەکانی ئەوسا بوون لە ساڵی ١٠٢٩ لە تەورێزەوە بە ھانای ھۆزی ناوداری ھەدبانی چوو لە دژی ھێرشە ئۆغوزە تورکەکان بۆ سەر مەراغەو تێکیان شکاندن ئەم ھێرشەش بە سەرتای ھێرشی تورکان دێت بۆ سەر خاکی کوردنشینی ئازەربێجان. میر وەھشودان دواتر کورەکەی خۆی ناردە سەر شاری ئەردەبێل و (موغان)ی لە دەست (سپیھبود) دەرھێنا. مەملانی دووەم قەلاتێکی گەورەی لە ئەردەبێل دروست کرد. سالی ١٠٥٤ توغرولی تورک ھێرشی کردە سەر تەورێز و میر وەھشودانی بەزاند و ھەریمەکەی خرایە سەر دەسەلاتی سەلجوقیەکان. سالی ١٠٧١ کاتێک ئەلپ ئەرەلانی سەلجوق لە ھێرشی سەر ڕۆمی بێزەنتە لە دیوی ئەخلات و ئەرزرۆمەوە بە تەورێزدا ڕەتبوو مەملانی جێگرەوەی وەھشودانی لاداو ئەحمەدیلی کوری وەھشودان، میری مەراغەی لە جێگەی دانا و یاوەری سولتان محمد مەلیکشای سەلجووق بوو لە جەنگی سالی ١١١٠ز لە دژی رۆمەکان لە باکووری سووریا. ئەو میرە لە دیرۆکدا ناسراوە بە (احمدیل بن ابراھیم بن وھشودان الروادی الکردی) لە شەرێکدا لە دژی خاچییەکان بە سەردکرادییەتی (جوسلین) لە (تەلبەشیر)ی نزیک شاری (عەنتاب) پەیماننامەیەکی ئاگربەسی مۆرکرد. میر ئەحمەدیل سالی ١١١٧ز لە بەغدا بە دەست ئیسماعیلییەکان کوژراو بەلام وەچەکانی ھەر لە حوکمی مەراغە مانەوەو بە ئەتابەگی مەراغە ناسران و تا ھاتنی لیشاوی مەغۆلەکان ١٢٢٧ز ھەر بەردەوام بوو.
.
ئەیووبییەکان
بێگومان ڕەچەلەکی بنەمالەی ناوداری ئەیووبی کە صلاح الدین ئەیووبی ھەرە ناسراویانە، دەگەرێتەوە بۆ ئەم ھۆزە. باپیرەیان کە شادی کوڕی مەروانی ڕەوەندی ھەدبانی بوو حوکمڕانی شاری دیوین (دبیل) بوو کە ئێستا بە (دڤین) دەناسرێت و دەکەوێتە ناو سنووری کۆماری ئەرمینیا. کاتێک تورکی سەلجووق ولاتی گەنجە و دیوینیان خسە ژێر دەسەلاتی خۆیانەوە، نەجمەددینە کوڕی شادی ناچار سەری ھەڵگرت و لە ھەولێرەوە چوو بۆ مووسڵ و دواتر چووە بەغدای پێتەختی خەلافەتی عەبباسی. بە ڕێگەی دەسەلاتدارێکی سوپاوە ئەرکی پاسەوانی قەلای تکریتی پێ سپێررا و دواتر بەرەو دیمەشق بە ڕێکەوتن و لەگەڵ شێرکۆی برای چوونە ژێر ناوچەی دەسلاتی زەنگییەکان و دواتر چوون بۆ میسر و صلاح الدین ئەیووبی کرا بوو بە وەزیر لە دەولەتی خەلافەتی فاطمی.
ئەمڕۆ
لە فەرھەنگی زمانی کوردیدا وشەی ڕەوەند ھەر بە واتا کۆنەکە بە کار دێت ، کەسانی شوانکارەی مەڕدار دەگرێتەوە کە بۆ پەیداکردنی لەوەڕگە بۆ ماڵاتەکانیان کۆچی ھاوین و زستان دەکەن کە لەکلتوری کوردیا پێی دەگوترێت کوێستان و گەرمێان کردن. ئەم تەرزە ژیانە پێکھاتەی سەرەکی ھۆزەکوردییەکان بووە بە درێژایی مێژوو ھەر بەم شێوەیە زمان و کلتوورو قەوارەی نەتەوەیی خۆیان پاراستووە. ڕێچکەی دێرینی ڕەوەندی ھەدبانی ئەمڕۆ کۆمەڵێک ھۆز پێی دا ڕەت دەبن بە ھەمان تەرزەژیانی جاران لەوانە: ھۆزی گەورەی ھەرکی و سوورچی و خەیلانی. تیرەیەکی بچووکی بە ناو ڕەوەندی (ڕەوەندۆک) لە دەڤەری برادۆست دەژین. ھەروەھا ھۆزی بچووکی (بائۆمەر) لە خوار شاری ورمێ ھەر بە ڕەوەند دەناسرێن. ناوی شاری دێرینی ڕەواندز لێکدراوە دوو وشەی کوردییە (رەوەند+دژ) بە واتای قەلای ڕەوەندان. لێشاوی ھۆزەکانی ئۆغوزی تورک و مەغۆل و ئەفشار زۆرینەی ھۆزە کوردییەکانی تەورێز و مەراغەی تواندەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:خانەدانە کوردییەکان پۆل:مێژووی ئێران پۆل:مێژووی کورد پۆل:کورت پۆل:سەدەی ١٠یەم لە ئەرمینیا پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی عەرەب
سترۆنی شلسکی
وێنۆک
سترۆنی شلسکی شارۆچکەیەکە لە ناوچەی کلۆدزکۆ، ڤۆیڤۆدیشیپی سیلێزی خوارەوە، لە باشووری ڕۆژئاوای پۆڵەندا. شوێنی نیشتەجێبوونی ناوچەی کارگێڕییە (gmina) کە پێی دەوترێت Gmina Stronie Śląskie، نزیکە لە سنووری چیک. نزیکەی ٢٣ کیلۆمەتر (١٤ میل) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کلۆدزکۆ دوورە، و ٩٣ کیلۆمەتر (٥٨ میل) لە باشووری پایتەختی ناوچەکە ڤرۆتسواف دوورە. دەکەوێتە ناو زەوی مێژوویی کلۆدزکۆ. ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە لە ساڵی ٢٠١٩، ٥٧٠٩ کەس بووە. ئەم شارۆچکەیە لە سەدەی ١٤ دامەزراوە. بەدرێژایی سەدەکان چەندین جار خاوەنەکانی گۆڕدراوە. لە ناوەڕاستی سەدەی پازدەھەمدا گوندەکە بوو بە بەشێک لە پارێزگای کلادسکۆ لە ناو شانشینی بۆھێمی.
شیرڤان
شێرڤان یان شێروان دووەمین شاری گەورە و گرینگی پارێزگای خۆراسانی باکوورە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠٢٠دا نزیکەی ٢٠٠،٠٠٠ کەس بووە.
لە سەردەمی سەفەوییەکان، چل هەزار بنەماڵەی کورد، بە زۆر بۆ شێرڤان کۆچێنران. لە دوای ئەم کۆچەوە کۆمەڵەیەکی گەورە لە کوردەکان لە ناوچەی شێرڤان و دەڤەری ئەو بوونیان هەیە.
پێگەی جوگرافیایی
شێروان بە پانتاییی ٣٧ پلە و ٤٠ خولەک و درێژی جوگرافیایی ٥٧ پلە و ٩٣ خولەک بە بەرزی ١٠٩٧ مەتر لە ئاستی دەریاوە و ڕووبەرەکەی ٣٧٨٩ مەتر چوارگۆشەیە. لە باکوورەوە بە عەشقئابادی پایتەختی تورکمانستان و لە باشوورەوە بە شاری ئەسفرەین و لە ڕۆژهەڵاتەوە بە شاری فارووج و لە ڕۆژئاواوە بە شاری بۆجنۆردەوە دەورە دراوە. شاری شێروان دراوسێی ڕووباری ئەتراکە. شێروان بە مەودای 22 کیلۆمەتر نزیکترین شارە بە عەشقئاباد ی پایتەختی تورکمانستان. (هەڵبەت هیچ ڕێگایەک نییە لە نێوان شێروان و تورکمانستان)
ناو
ناوی شێروان پەیوەندی بە وێنە یان نەخشی شێرێکەوە هەیە کە شکڵ و شێوەکەی لە بناری چیاکەدا دەبینرێت، کە چەند کیلۆمەترێک لە باشووری شارەکەوە دوورە. ئەم شاخە بە شیرکۆش ناسراوە. ئەو بەردانەی شێوەی شێر پێکدەهێنن، جیاوازن لە بەردەکانی دیکەی شاخەکانی باشووری شارەکە، لە ڕووی ڕەگەز و جۆر و ڕەنگەوە، ئەمەش وا دەکات هەموو بینەرێک ئەم جیاکارییە (شێوەی شێر) بە ڕوونی ببینێت.
ناوی شێروان
ناوی شێروان پەیوەندیی بە وێنە یان نەخشی شێرێکەوە هەیە، لە بناری چیاکەدا دەبینرێت کە چەند کیلۆمەترێک لە باشووری شارەکەوە دوورە. ئەم شاخە بە شێرکۆش ناسراوە. ئەو بەردانەی شێوەی شێرەکە پێکدەهێنن جیاوازن لە بەردەکانی دیکەی شاخەکانی باشووری شارەکە؛ لە ڕووی ڕەگەز و جۆر و ڕەنگەوە، ئەمەش وا دەکات هەموو بینەرێک ئەم جیاکارییە (شێوەی شێر) بە ڕوونی ببینێت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شارەکانی پارێزگای خۆراسانی باکوور پۆل:شارەکانی ئێران
زمانی شێوەیی
لە بیرکاری و زانستی کۆمپیوتەردا، زمانی شێوەیی (Formal language) کۆمەڵێک وشەیە؛ وشە واتە زنجیرەیەک لە پیتەکان یان نیشانەکان. بەو کۆمەڵە کە پیتەکانی لێ وەردەگیردرێت دەوترێت ئەلفوبێی زمانەکە. زۆرتر، زمانێکی شێوەیی‌ بەھۆی ڕێزمانێکی شێوەیی‌یەوە پێناسەدەکرێت. ڕێزمانی شێوەیی ژمارەیەک یاسایە کە دەڵێن چۆن بە بەکارھێنانی پیتەکان یان نیشانەکانی ئەلفوبێیەکە وشە و ڕستە دروستدەکرێت.
وتارە پێوەندیدارەکان
زمانی سروشتی
پۆل:زانستی کۆمپیوتەر
مستەفا کامل
وێنۆک|مستەفا کامل مستەفا کامل پاشا (ماوەی ژیان : ١٤ی ئابی ١٨٧٤ قاهیرە لە میسر تاکوو ١٠ی شووباتی ١٩٠٨ قاهیرە لە میسر) ، سەرکردەیەکی سیاسی و نوسەرێکی میسری بووە و حیزبی نیشتیمانی و ڕۆژنامەی لیوای دامەزراندووە، لە ١٤ ئابی ساڵی ١٨٧٤ لەگوندی کەتامەی سەربەپارێزگای غەربییە لەدایک بووە، ھەر لەمنداڵیەوە گیانی شۆڕشگێڕی و ئازادی خوازی تیا بەدی دەکرا، دوای ئەوەی قوناغی سەرەتایی تەواوکردووە چۆتە قوتابخانەی ناوەندی الخدێوییە کە باشترین قوتابخەنەی ناوندی بوە لەو سەردەمە، ھەلە قۆناغی ناوەندی گروپێکی نیشتیمانی ئەدەبی لەقوتابخانە دامەزراندووە، لەتەمەنی ١٦ ساڵیدا ناوەندی تەواوکردووە و لەقوتابخانەی حقوق وەرگیراوە و پەیوەندی چەند کۆمەڵەیەکی نیشتیمانیەوە کردووە تاکو نیشتیمان پەروەری لەناخیدا چەسپاوە. لەساڵی ١٨٩٣ مستەفا کامل میسری بەجێھێشتووە و یەپوەندی کردووە بە قوتابخانەی یاسای فەرەنسیەوە، دواتر لە زانکۆی تۆلۆز بڕوانامەی یاسای بەدەستھێناوە، ھەر لەم ماوەیەدا شانۆگەری فتح الاندلسی بەرھەمھێناوە کە بەیەکەم شانۆگەری میسری دەژمێردرێت، لەو کاتەدا لەژنەیەک لەمیسر پێکھێنراوە بەمەبەستی خەڵاتکردنی مستەفا کامل بەرامبەر بەو ڕۆڵە جوانەی گێڕاوێتی لەخزمەتکدرنی وڵاتی میسر، بەڵام ئەو ڕەتیکردۆتەوە ئەو دیاریە وەرگرێ و پیشنیازی کردووە زانکۆیەکی ئەھلی بۆ ھەموو توێژو چینەکانی میسر بکرێتەوە بەھەژار و دەوڵەمەندەکانیشێوە، خۆشی وەکو دەستپێشخەریەک ناوی خۆی لەڕۆژنامەکاندا بڵاوکردەوە کە پشتگیری لەدامەزراندنی زانکۆیەکی ئەھلی دەکات لەمیسر پاشان کەسایەتێ سیاسەکان و پیاوە ناودارەکان و دەوڵەمەندەکان ھەر ھەموویان ئامادەیی خۆیان دەڕبڕیوە بەشداری لەو پڕۆژەیەدا بکەن و پارەی بۆ ببەخشن، دواتر بەسەرپەرشتی لیژنەیەکی بێلایەن لەجیاتی ئەوەی مستەفا کامل خەڵاتبکەن لەسەرداوی خۆی زانکۆیەکیان دامەزراندن بەناوی الجامعە المصریە بەسەرپەرشتی شا فوئادی یەکەم. مستەفا کامل لەساڵی ١٨٩٨ یەکەم کتیبَی سیاسی خۆی بەچاپ گەیاندووە و یەکێکە لەکتێبە گرنگەکان لە مێژووی سیاسەتی میسردا، لەساڵی ١٩٠٠ ڕۆژنامەی لیوای ڕۆژانەی بڵاوکردۆتەوە، لە ١٠ی شووباتی ساڵی ١٩٠٨ لەتەمەنی ٣٤ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٤ پۆل:مردووانی ١٩٠٨ پۆل:نووسەرانی میسری
کەلووی دۆڵچە
چەپ|150px|وێنۆک|ھێمای بورجی دۆڵچە '''بورجی دۆڵچە، یازدەھەمین بورجی خولگەی خۆر و کەوانی ٣٠ پلەی ڕێڕەوی خۆر لە مانگی ڕێبەنداندایە.
ڕاست|150px|وێنۆک|وێنەی بورجی دۆڵچە
سەرچاوەکان
پۆل:کەلووەکانی چەرخ
زنجیرەنووسە
لە پرۆگرامکردنی کۆمپیوتەریدا، زنجیرەنووسە (string) واتە ڕیزێک لە نووسەکان. لە بیرکاریدا، زنجیرەنووسە ڕیزێکە لە نیشانەکان کە لە کۆمەڵێک یان لە ئەلفوبێیەک ھەڵبژێردراون.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:جۆرەکانی دراوە
پارێزگای کوتایسی
پارێزگای کوتایسی یان کوتایس گوبەرنیایەک بوو ("پارێزگاری") بوو لە جێگری پاشایەتی قەفقاز لە ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی. بە نزیکەیی بە درێژایی زۆربەی بوونی خۆی لەگەڵ زۆربەی ڕۆژاوای جۆرجیادا دەگونجێت، و زۆربەی پارێزگای ئارتڤین (جگە لە قەزاکانی ھۆپا و یوسفێلی)ی تورکیا لە نێوان ساڵانی ١٨٧٨ و ١٩٠٣. دروست کراوە لە بەشێک لە پارێزگای پێشووی جۆرجیا-ئیمێرێتیای لە ساڵی ١٨٤٦. ھەروەھا پارێزگاری ئاخاڵتسیخێی لەخۆگرتبوو پێش ئەوەی لە ساڵی ١٨٦٧دا ڕادەست بکرێت بە پارێزگای تیفلیس. پارێزگای کوتایسی لە باکووری ڕۆژاوا ھاوسنوور بوو لەگەڵ ئۆکرۆگ سوخومی، لە باکوورەوە لەگەڵ ئۆبلاستی کوبان، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ئۆبلاستی تێرێک، لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ پارێزگای تیفلیس، لە باشووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ ئۆبلاستی باتوم لە باشووری ڕۆژاوا، و دەریای ڕەش لە ڕۆژاوا. پارێزگاکە بە ھەمان ناو بە ناوەندە کارگێڕییەکەی، کوتایس (کوتایسی) ناونرا.
دیمۆگرافی
بەپێی سەرژمێری ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا لە ساڵی ١٨٩٧ ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای کوتایسی ١٠٥٨٢٤١ کەس بووە کە ٥٤٩٥٠٤ پیاو و ٥٠٨٧٣٧ ژن بوون. فرەیی دانیشتووان ئاماژەیان بەوە کرد کە زمانی جۆرجیا زمانی دایکیان بێت، لەگەڵ کەمینە بەرچاوەکانی ئیمێرێتی و مینگریلی قسەکەر کە بە ناو گرووپی زمانی کارتڤێلی دادەنران.
سەرچاوەکان
پۆل:کوتایسی پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٧ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٤٦ پۆل:جێگری پاشایەتی قەوقاز (١٨٠١–١٩١٧)
سرنجداخ
سرنجداخ (Sirincdax، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤٩ کەس لە ٢١ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
زمانی سروشتی
زمانی سروشتی یان زمانی خوەزایی (natural language) واتە ئەو زمانەی کە مرۆڤەکان بۆ پێوەندیکردن بەکاریدێنن وەکوو زمانی کوردی و ئینگلیزی کە لە بەرامبەری constructed language دا بەکاردێت وەک زمانی بەرنامەنووسین بە کۆمپیوتەر.
پۆل:زمان پۆل:لۆژیکی فەلسەفی پۆل:فەلسەفەی زمان
عەلی مەنسور
عەلی مەنسور گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شۆڕش، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
عەلی مەنسور لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چاڵگە و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەرەتامور و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھەراوا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی چەشمەبەردین.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کەلووی نەھەنگ
چەپ|150px|وێنۆک|وێنەی کەلووی نەھەنگ
سەرچاوەکان
پۆل:کەلووەکانی چەرخ
تەوتم و تابوو
left|200px تەوتم و تابوو: ھەڵسەنگاندنی ژیانی ڕۆحیی ئینسانە وەحشییەکان و کێشە دەروونییەکان ناوی کتێبێکی سیگمۆند فرۆیدە کە لەساڵی ١٩١٣ لەژێر ناوی Totem und Tabu: Einige Übereinstimmungen im Seelenleben der Wilden und der Neurotiker لە ئەڵماندا لەچاپدرا و بڵاوکراوە. ئەم کتێبە کۆگای چوار وتاری پێشتر بڵاوکراوە لە گۆڤاری ئیماگۆ لە ساڵانی ١٩١٢و ١٩١٣دایە کە لە دەروونشیکاری کەڵکی وەرگرتووە بۆ ناسینی مرۆڤە پێشووەکان و ژیانیان و ھەرواھە کۆڵینەوەیەک لەسەر ئایین. سەردێڕی ئەو وتارانە ئەمانە بووە: سەرسامی تولازی ، تابوو و ھەستی دوانیی شێواو ، گیانکیەتی ، سیحر و توانای بێمانای خولیا و گەڕانەوەی بڕوا بە تەوتم لە مناڵیدا.
پەراوێزەکان
پۆل:کتێبەکانی ١٩١٣ پۆل:کارەکانی زیگمۆند فرۆید
پرەتڤیل، ئەلاباما
پرەتڤیل (، ) شارێکە لە کەرتی ئۆتۆگا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٣٬٩٦٠ کەس بووە. ڕووبەری ٨٧٫٤١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٨٨٫٥١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
ڕاوتینگ
لە تۆڕەکاندا، ڕاوتینگ بریتییە لە پێواژۆی ھەڵبژاردنی ڕێچکە بۆ ناردنی ترافیکی تۆڕ پێڕا. ڕاوتینگ لە زۆرێک لە تۆڕەکاندا ئەنجام ئەدرێ، بۆ نموونە لە تۆڕی تەلەفۆن (سویچینگی خولگە)، لە تۆڕە ئەلەکترۆنیکەکانی داتا (وەک ئینتەرنێت) و، لە تۆڕەکانی گواستنەوەدا. ئەوەی لە پلەی یەکەما لەم وتارە گرنگیی پێ ئەدرێ ڕاوتینگ لە تۆڕە ئەلەکترۆنیکەکانی داتایە بە بەکارھێنانی تەکنۆلۆژیای سویچینگی پاکەت.
پرەتڤیل، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٩ پۆل:شارەکانی ئەلاباما
ڕاوتینگ
لە تۆڕەکانی سویچینگی پاکەتدا، ڕاوتینگ بریتییە لە کاری دیاریکردنی ڕێگەی دەربازبوون بۆ ئەو پاکەتانەی کە ئەیانەوێ لە سەرچاوەکەیانەوە بەرەو دوایین شوێنی مەبەستیان بڕۆن بەڵام ھیچ ڕێگایەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان سەرچاوەکەیان و شوێنی مەبەستیاندا بوونی نییە؛ بۆیە ناچارن لە ژمارەیەک گرێی ناوبژییەوە تێپەڕن. گرێکانیش دەزگاکەلێکن وەکوو ڕاوتەر، پرد، دەرەڕێ، ئاگرەدیوار، یا سویچ. کۆمپیوتەرە سادەکانیش ئەتوانن کاری ڕاوتینگ بکەن بەڵام لەبەرئەوەی کە ڕەقەواڵەی ئەوان بۆ ئەو مەبەستە دروست نەکراوە لەوانەیە پێرفۆرمانسیان لە خوارەوە بێ. پرۆسەی ڕاوتینگ بۆ دۆزینەوە و دەستنیشانکردنی ڕێگەی شیاو سەیری زانیاریی ناو خشتەی ڕاوتینگ ئەکا. خشتەی ڕاوتینگ لە بیرگەی ڕاوتەرەکەدا ڕائەگیردرێ و ڕێگەی گەیشتن بە گەلەک تۆڕی جیاوازی تێدا دیاری کراوە.
ڕادەستکردنی پەیامەکان
پۆل: نژیاروانیی ئینتەرنێت پۆل: ڕاوتینگ
ڤیکتۆریا پلزن
ڤیکتۆریا پلزن (بەچیکی:Viktoria Plzeň) یانەیەکی تۆپی پێ ی چیکی ە لە ساڵی ١٩١١ لە شاری پلزن دامەزراوە، لەخولی پلە یەک یاری دەکات کە بە گامبرینوس لیگا ناسراوە، ڤیکتۆریا باشترین یانەی وڵاتی چیکە و مێژوویەکی پرشنگداری ھەیە لە خولەکەدا. لە زۆربەی وەرزەکاندا بەشداری خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ی کردووە.
سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩١١ پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٥ پۆل:یانەکانی تۆپی پێی چیک پۆل:یانەی تۆپی پێی ڤیکتۆریا پلزن پۆل:یانەکانی گامبرينوس لیگا
دوشان ئوھرین
200px|وێنۆک|چەپ دوسان ئوەرین جونیۆر (لەدایکبووی ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٧ لە براگ، چیک) ڕاھێنەری یانەی ڤیکتۆریا پلزنی چیکییە.
قوتڵوو
قوتڵوو (Qutllû، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٣ کەس لە ١٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
فارووقی یەکەم
وێنۆک|فاروقی یەکەم شا فاروق (ماوەی ژیان: ١١ی شووباتی ١٩٢٠ لە قاهیرە لە میسر تاکوو ١٨ی ئازاری ١٩٦٥) ، دوا شای شانشینی میسرە و دوا کەسە لەخانەوادەی عەلەویەکان دەسەڵاتی میسری گرتبێتە دەست،، کوڕە تاقانەی شا فوئادی یەکەم بووە ھەر بەمنداڵیەوە بەمیر بانگیان کردووە و نازناوی میری صعێدیان لێناوە. شا فاروق لەتەمەنی ١٦ ساڵیدا لەدوای مردنی باوکی لە ساڵی ١٩٣٦ لەجێگەی باوکی بۆتە شای میسر، لەساڵی ١٩٤٢ ھێزەکانی بەریتانیا لە کۆشکی عابدین گەمارۆیان داوە و ناچاریان کردووە ئیمزا لەسەر ئەوا بکات مستەفا نوحاسی سەرکردەی حیزبی الوفد بەتەنھا خۆی حکومەت پێکبھێنی یان دەبێت دەست لەتەختی پاشایەتی ھەڵبگرێت، لەدوای شۆڕشی یۆلیۆی ساڵی ١٩٥٢ بزوتنەوەی ئەفسەرانی ئازاد بەسەرکردایەتی لیوا محمد نجیب کودەتایان بەسەر شا فاروقدا کردووە و لەسەر دەسەڵات لایان بردووە. شا فاروق داوای کردووە تاکو کەرامەتی خۆی بپارێزێت ڕازی بن لەسەر ئەوەی دەست لەکارکێشانەوەی خۆی لەسەر کورسی دەسەڵات بنوسێت ئەوانیش داواکەیان قبوڵکردووە، لە ٢٦ یۆلیۆی ساڵی ١٩٥٢ کۆشکی سەری ئەژدیھای لەئیسکەندەریە بەجێھێشتووە و وەکو ڕێزلێنانێک ٢١ تۆپ بۆ ڕۆشتنی لەوڵات تەقێندراوە، لەدوی دوو ساڵ مانەوەی لەمەنفا ھاوسەرەکەی دوای جیابونەوەی لێکردووە بەبێپرسی ئەو گەڕاوەتەوە بۆ میسر حکومەتی میسریش خۆشحاڵبووە بەگەڕانەوەیی و جیابونەوەی خۆی لەڕۆژنامە ڕەسمیەکان و لەدادگا ڕاگەیاندووە. لەشەوی ١٨ ئازاری ساڵی ١٩٦٥ شا فاروق دوای ئەوەی لە چێشتخانەی ئیل دی فرانس لەڕۆما نانی ئێوارەی لەوێ خواردووە کە بریتی بووە لە ١٢ مەحار و دوو پارچە گۆشتی گوێرەگە لەگەڵ بەتاتەی سوورەوەکراو و بڕێکی زۆر لە کێک و مورەبا و میوە، دواتر تەنگەفەسبووە و گیانی لەدەستداوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠ پۆل:مردووانی ١٩٦٥ پۆل:موسڵمانانی میسری پۆل:میسرییەکانی بە ڕەگەز یۆنانی پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون پۆل:خەڵکی قاھیرە
پادینگتن (فیلم)
پادینگتن (ئینگلیزی: Paddington) فیلمێکی کۆمێدیی ٢٠١٤ی بەریتانی–فەڕەنسییە. لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بڵاوکراوەتەوە. ئەم فیلمە لەبارەی ورچێکی گەنجە لە پێروو کە گەشتێک دەکات بۆ لەندەن بەمەبەستی دۆزینەوەی ماڵێک.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە کۆمێدییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە بەریتانییەکان پۆل:فیلمە کۆمێدییە بەریتانییەکان پۆل:فیلمە فەڕەنسییەکان پۆل:فیلمە کۆمێدییە فەڕەنسییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن
ئاودۆ
وێنۆک|دۆ (ڕاست) و شیر (چەپ) ئاودۆ، دۆغورمە، ئەوێدۆ، تریتەدۆ، ئاڤاماست خواردەمەنییەکی ھاوینانەیە، وەکوو ماستاو کە زۆرتر خەیار، سەوزی، مێوژ و گوێزی تێدەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:بەرھەمەکانی شیر پۆل:شیر
پرایسڤیل، ئەلاباما
پرایسڤیل شارۆچکەیەکە لە کەرتی مۆرگان، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬٦٥٨ کەس بووە. ڕووبەری ١٣٫٦٢ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٩٥٫١٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
مزگەوتی عەبدوڵڵا کوڕی عومەر
مزگەوتی عەبدوڵڵای کوڕی عومەر یەکێکە لە مزگەوتە مێژووییەکانی پارێزگای کرماشان کە لە شارستانی داڵاھۆ لە دەڤەری شاری ڕێژاو بوونی هەیە. مێژووی درستکردنی مزگەوتەکە دەگەڕیتەوە بۆ سەردەمی خەلافەتی ڕاشدین، لە کاتی خیلافەتی کوڕی عومەر خەتتاب واتە عەبدوڵڵای کوڕی عومەر. وادیارە ئەم دروستکراوەیە، بەر لە هاتنەی ئیسلام بوونی بووە و لە دوای هاتنی ئسیلام بە گۆڕان کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی داڵاھۆ پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:مزگەوتەکانی ئێران
ژێرکەوتن (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)
ژێرکەوتن (بە ئینگلیزی Going Under) گۆرانییەکی گرووپی ڕۆکی ئەمریکی ئێڤەنێسنسە. ئەم گۆرانییە لە ٩ی ئەلیوولی ٢٠٠٣ دەرچوو کە یەکێکە لە ھەرە سەرکەوتووترین گۆرانیەکانی گرووپەکە، لە ئەلبوومی فۆڵێن بەدی دەکرێت، گۆرانییەکە لە لایەن گۆرانیبێژ و بەڕێوەبەری گرووپەکە ئەیمی لی و گیتارژەنی پێشوو بێن موودی و دەیڤد ھاجێز نوسراوە. ئەم گۆرانییە دەنگێکی بەھێزی ھەیەو بەوە ناسراوە کە "ترس دەکات بە توڕەیی" ئەیمی لی بە دەنگێکی "سۆپرانۆ" ئەم گۆرانییە دەڵێت. ئەو سەرکەوتنەی بەدەست نەھێنا کە گۆرانی بمگەڕێنەوە بۆ ژیان بە دەستی ھێناو نەگەیشتە "١٠٠ باشترین گۆرانییەکان" بەڵام لە ژمارە پێنجی "ئاڵتەرنەیتڤ مێتاڵ" مایەوە.
پەڕاوێز
پۆل:مۆسیقای ڕۆک پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤەنێسێنس پۆل:دەیەی ٢٠٠٠ لە مۆسیقا پۆل:٢٠٠٣ پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤەنێسنس پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ٢٠٠٣ پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤانێسێنس
ئەحمەد سالم
وێنۆک|ئەحمەد سالم ئەحمەد سالم (ماوەی ژیان:٢٠ی شوباتی ١٩١٠ تاکوو ١٠ی ئەیلوولی ١٩٤٩) فڕۆکەوان و دەرھێنەر و ئەکتەر و بێژەرێکی میسری بووە، لە ٢٠ فبرایەری ساڵی ١٩١٠ لەپارێزگای شەرقییەی میسر لەدایک بووە، ھاوسەرگیری لەگەڵ ھونەرمەندی بەناوبانگی میسری اسمھان و سەماکەر تەحیە کاریۆکا و امیرە البارودی کردووە و ھاوڕێیەکی نزیکی شا فاروق بووە. احمد سالم بە مەبەستی خۆێندی ئەندازیاری ڕۆشتووە بۆ ئەنگلتەرا و فڕۆکەوانی خوێندووە، ساڵی ١٩٣١ فڕۆکەیەکی تایبەتی کڕیوە و ھەر بەو فڕۆکەیە گەڕاوەتەوە بۆ میسر و وەکو ئەندازیار لە کۆمپانیای احمد عبود پاشا دامەزراوە، ساڵی ١٩٣٢ وەکو بەڕێوەبەری بەشی عەرەبی لە ئێزگەی میسر کاری کردووە و یەکەم کەس بووە کە ڕەستەی ئێرە قاھیرەی بەکارھێناوە کەتاکو ئێتاش دووبارەی دەکەنەوە، دواتر دەستی لەکار کێشاوەتەوە و خۆی تەرخان کردووە بۆ دامەزراندنی سینەمای میسری و ژمارەیەکی زۆر لەفیلمی سەرکەوتووی دەرھێناوە و پاشان کراوە بە بەڕێوەبەری گشتی بەشی ئەندازیاری لە کۆمپانیاکانی میسر و بەڕێوەبەری گشتی چاپەمەنی میسر. دوای ئەوەی دەستی لەھەموو ئەو کارانەی کشانەوە لەبەر ئەوەی ویستی فیلمێک نمایش بکات دژ بەدەسەڵاتدارانی ئەو کاتەی میسر و ئەوانیش ڕێگایان پێنەداوە لە ساڵی ١٩٣٩ فیلمێکی نمایشکردووە لە نووسین و دەرھێنانی خۆی بووە، فیلمەکانی کۆمەڵایەتی بوونە و لەھەموو ئەو فیلمانەی خۆی دەرھێنانی بۆ کردوون وەکو ئەکتەر بەشداری تیادا کردوون، زۆر حەزی لەسەرکێشی بووە و حەزی لەوە بووە ژیانی خۆی بخاتە مەترسیەوە و چوارچار ھەوڵی خۆکوشتنی داوە، دوا فیلمی باڵەکانی بیابان بووە و پاشان لەسینەما دوورکەوتۆتەوە و دەستی کردووە بەبازرگانی. احمد سالم کۆتایی ژیانی بەھۆی ئافرەتێکەوە بووە کە خۆیی و یەکێک لەگەورە بەرپرسانی حکومەت سەردانی ئەو ئافرەتەیان کردووە کاتێک کە احمد سالم دەچێتە ماڵی ئەو ئافرەتە بەرپرسە باڵاکەی لێبووە و دەستیان کردووە بەتەقەکردن لەیەکتری و فیشەکێک بەر سینگی احمد سالم کەوتووە و لەنەخۆشاخانە و لە ١٠ سپتەمبەری ساڵی ١٩٤٩ گیانی لەدەستداوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠ پۆل:مردووانی ١٩٤٩
ئاندریی لونن
وێنۆک|لونن لەگەڵ دنیپرۆ لە ٢٠١٦. ئاندریی ئۆلیسیۆڤیش لونن (بە ئۆکڕاینی: Андрій Олексійович Лунін؛ لەدایکبووی ١١ی شوباتی ١٩٩٩) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئۆکڕانییە کە یاری بۆ یانەی ڤەلەدوەلید، بە خواستن لەلایەن ڕیال مەدرید وە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا دەکات لە ڕۆڵی گۆڵپارێزدا.
کاروانی یانە
لونن لە ئەکادیمیای ئێف سی مێتالیست سپۆرتیڤ و ئێف سی دنیپرۆ یاریدەکرد لە تەمەنی لاویدا.
دنیپرۆ
لە ھاوینی ٢٠١٦دا، پاش ئەوەی دەرچوو لە قوتابخانەی لاوانی سپۆرتیڤ، ئەو دەستی بە یاریکردنن کرد لە یانەی یەدەگی ئێف سی دنیپرۆ. لە یانەی سەرەکیدا، لونن یەکەم یاری خۆی بۆ یانەکە ئەنجامدا، لە یارییەک لە دژی یانەی کارپاتی لڤیڤ لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لە خوولی تۆپی پێی ئوکراینادا. ئەو گۆڵپارێزی سەرەکی یانەکە بوو لە وەرزەکەدا، توانی لە کۆی گشتیدا ٢٥ یاری بۆ یانەکە بکات. ھەرچەندە، لە کۆتاییەکانی وەرزەکەدا، بەھۆی ناڕێکی دارایی یانەکەوە، دنیپرۆ خرانە ئاستی پلە دووی خوولەکە و یاریزانانی یانەکە ڕێگەیان پێدرا یانەکە جێبھێڵن.
زۆریا لوھانسک
لونن وەرزی ٢٠١٧–١٨ی لە یانەی زۆریا لوھانسک بەسەربرد، وە توانی بۆ جارێکی دی ببێتە گۆڵپارێزی سەرەکی یانەکەی. لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧، لوون یەکەم یاری ئەورووپیی خۆی بۆ یانەکە ئەنجامدا لە خولی ئەورووپا بەرامبەر ئۆستێرسوندس لە قۆناغی گرووپەکاندا وە بە ئەنجامی ٢–٠ شکستییان ھێنا. ئەو ٣٦ یاری بۆ یانەکە ئەنجامدا لە وەرزەکەدا، وە توانی لە ھەر شەش یارییەکانی یانەکە بەشداربێت لە خوولی ئەورووپادا.
ڕیال مەدرید
لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨، یانەی ڕیال مەدرید ڕێککەوتن لەگەڵ زۆریا لوھانسک لەبارەی گواستنەوەی لونن بۆ یانەکەیان بە بڕی ٨٫٥ میلیۆن یۆڕۆ. دوای چوار ڕۆژ لە ڕێککەوتنەکەیان، لونن گواسترایەوە ڕیال مەدرید و بوو بە یەکەم یاریزانی ئۆکڕانی کە پەیوەندی بە یانەکەوە بکات. لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٨، لونن بە شێوەیەکی خواستن گواسترایەوە یانەی سی دی لیگانێس، بۆ وەرزەکە. لە نیوەی وەرزەکەدا، لونن دڵخۆشی خۆی دەربڕی بەوەی کە گۆڵپارێزی سەرەکی یانەکە نەبوو وە کە گرێبەستەکە تەواو دەکات.
لە ١٣ی ئابی ٢٠١٩، ئەو بە شێوەیەکی خواستن پەیوەندی بە یانەی ڕیال ڤەلەدوەلیدەوە کرد بۆ وەرزی ٢٠١٩–٢٠.
کاروانی نێودەوڵەتی
لونن یەکەم یاری خۆی بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا لە ٢٣ی ئازاری ٢٠١٨ ئەنجامدا، لە یاریێکی دۆستانەدا لەگەڵ عەرەبستانی سعوودی کە بە ئەنجامی ١–١ کۆتاییھات.
لە ٢٠١٩، ئەو سەرپەرشتی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینای ئاستی ژێر ٢٠ ساڵان کرد بۆ بردنەوەی جامی جیھانیی ئاستی تەمەنی ژێر ٢٠ ساڵان. ئەو شەش لە حەوت یارییەکانی یانەکەی بەشداربوو. ھۆی یارینەکردنی لەو تاکە یارییەی بەرامبەر کۆڵۆمبیا لە چارەکی کۆتایی بۆ ئەوە دەگەڕایەوە کە یاریدەکرد لە ھەڵبژاردەی سەرەکیی ئوکراینا لە یارییەکابی گەییشتن بە یۆڕۆی ٢٠٢٠ بەرامبەر ھەڵبژاردەی سڕبیا و لوکسەمبورگ. پاش بردنەوەیان لە یاری جامی جیھانیی ئاستی ژێر تەمەنی ٢٠ ساڵان بەرامبەر باشووری کۆریا بە ئەنجامی ٣–١، لونن خەڵاتکرا بە خەڵاتی دەستەوانەی ئاڵتوونی بەوەی کە بە باشترین گۆڵپارێزی پاڵەوانەتییەکە دەستنیشانکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩ پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئوکراینی پۆل:گۆڵپارێزانی تۆپی پێ پۆل:خەڵکی کراسنۆھراد پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن پۆل:وەرزشکارانی ئۆبلاستی خارکیڤ پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگی ئوکراینی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئوکراینی
خەنوکە
وێنۆک|چرای خەنوکە خەنوکە ، خانوکا یان جەژنی چرا (بە عیبری: חֲנֻכָּה) بریتییە لە بۆنە و جەژنێکی جولەکەکان بەجۆرێک بۆماوەی ھەشت ڕۆژ جولەکەکان یادی دەکەنەوە کە دەستپێکی جەژنەکە دەکەوێتە ڕێکەوتی بیست و پێنجی مانگی کیسلێف بەپێی ڕۆژژمێری عیبری، کە ھاوکاتە لەگەڵ شەممەی سێیەمی مانگی کانوونی یەکەم لە ڕۆژمێری زایینی. خەنوکە بە بۆنەیەکی ئاینی زۆرمەزن دانانرێت بۆیە ماوەی جەژنەکە نابێتە پشووی فەرمی لە ئیسرائیل بەلکو تەنھا لە ڕێگای سوپاس گوزاری و دڵخۆشیەوە یادی دەکرێتەوە.
کات و ماوەکەی
جەژنی خەنوکە ھەشت ڕۆژ دەخایێنێت بەجۆرێک لە ئێوارەی ھەر ھەشت ڕۆژ مۆمێک دادەگیرسێنن ڕۆژی یەکەم یەکەم چرا دادەگیرسێنن ڕۆژی دووەم و سێیەم و، تاوەکو ڕۆژی ھەشتەم دوایین مۆم دادەگیرسێنن کە کۆی گشتی مۆمەکان دەکاتە ھەشت مۆم.
لەگەڵ داگیرساندنی ھەر چرایەک نوێژی سوپاسگوزاری و نزا و پاڕانەوە لە خوا ئەنجام دەدەن، بەبۆنەی سەرکەوتنیان بەسەر شانشینی سلوقیەکان (مەکابیین) کە ئەنتیۆخۆس سەرکردایەتی دەکردن ١٦٧ پ ز، لەئەنجامی ئەم سەرکەوتنەیان رزگاریان بوو لە ژێڕدەستی و ئازاری سلوقیەکان کە سێ ساڵی خایاند بەھوپەیمانیان لەگەڵ بەتاڵمەکان کە ئەوسا ھەدوولا دوژمنی سلوقیەکان بوون،
ناوی خەنوکە بە واتای "دروست بوونەوە " دێت لە زمانی عیبریدا، کە مەبەست لێی دروستکردنەوەی پەیکەری سولەیمان پێغەمبەرە دوای ڕووخاندنی لەلایەن حەشمونیەکانەوە.
چیرۆکی دروستکرنەوەی پەیکەری سولەیمان لەبەشی یەکەمی گەشتی مەکابین باسکراوە(٤: ٥١–٥٧) ھەروەھا لە پەرتوکی یوسیفۆس فلافیسۆف باسکراوە کە پەرتوکێکی مێژوویی جولەکەکانە (بەشی ١٢)، کە باس لەھۆکاری دیاریکردنی ھەشت ڕۆژەکە دەکات، کە بەھۆی ڕوودانی پەرجۆ یەک بوو بەسەر حەشمونیەکاندا ھات و ماوەی ھەشت ڕۆژی خایاند لەکاتی ڕووخانی پەیکەرەکەی سولەیمان کە جگە لە ڕۆنێک بۆ ھەڵکەندنی چرا ھیچ شوێنەوارێک لە پەیکەرەکە نەمایەوە.
کۆشکی سپی
کۆشکی سپی واتە شوێنی دانیشتنی سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە، کە لە شاری واشینگتۆنی ئەو وڵاتە دایە. ئەم کۆشکە لە سێ بەشی: ناوەندی، ڕۆژھەڵات وە ڕۆژاوا پێک ھاتووە.ئەم کۆشکە شەش تەبەقەی ھەیە. ژێر بینای ئەم کۆشکە ٥١٠٠مەترە. ئەم کۆشکە ١٣٢ ئوتاق، ٣٥ مەستەراو، ٥نەفەر ئاشپەزی تەواو وەخت وە ڕۆژانە ٥٠٠٠ بینەری ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆشکەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:کۆشکی سپی پۆل:فەرھەنگی زانستی سیاسی
ئینوکتیتوت
ئینوکتیتوت (بە ئینوکتیتوت: [inuktiˈtut]، شێوە نوسینی ئینوکتیتوت ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ؛ لە ، لەگەڵ ئینوکتیتوتی ڕۆژئاوای کەنەدا، یەکێکە لە زمانە سەرەکییەکانی سەر بەخێزانی ئینویت لە کەنەدا، کە لەزۆربەی ناوچە باکورییەکان قسەی پێدەکرێ لە نیوفاندلەند و لابرادۆر، کێبیک، ھەندێ بەشی مانیتۆبا لەگەڵ ناوچەکانی باکووری خۆرئاوای کەنەدا و نوونڤووت، ئەم زمانە یەکێکە لە زمانە ڕەسەکانی کەنەدا و بە شێوە نووسین و ھێڵکاری تایبەتی کەنەدی دەنوسن. چوارچێوە|پیتەکانی زمانی ئینکیتوت و شێوازی دەربڕینیان لە ئەلفبێی لاتینی دا.
عوسمان غەزال
عوسمان غەزال گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شۆڕش، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
عوسمان غەزال لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ شارەدێی شۆڕش و لە باشوور لەگەڵ گوندی فەیزاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گۆشت قووت لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی باش بوڵاغ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئەرتەشی سوور
thumb|ئاڕمی ئەرتەشی سووری کرێکاران ئەرتەشی سووری کرێکار و جوتیاران (بە ڕووسی : Рабоче-крестьянская Красная армия; РККА)، وەک کۆمەڵە شەڕکەرە شۆڕشگێرییەکانی یەکێتیی سۆڤیەت لە کاتی شەڕی ناوەخۆی ڕووسیادا (١٩١٨- ١٩٢٢) دەستی پێکرد، دواتر گەشەی کرد بۆ ئەرتەشی نەتەوەیی سۆڤیەت. لە ساڵانی سییەکانی سەدەی بیستەمدا ئەرتەشی سوور یەکێک بوو لە گەورەترین ئەرتەشەکان لە مێژوودا.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:ئەرتەشەکان پۆل:کۆلکە پۆل:شەڕکەرەکان پۆل:کۆمەڵەکان پۆل:کۆمۆنیستەکان پۆل:سەربازی یەکێتی سۆڤیەت
قشڵاخ ئاغەگەورە
قشڵاخ ئاغەگەورە (Qişllaq aẍegewre، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤١٠ کەس لە ٦٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ئەلێکسی سەرسووڕھێن
ئەلێکسی سەرسوڕھێن (بە ئینگلیزی: Amazing Alex) یاریەکی ئەلیکتڕۆنیە لەلایەن کۆمپانیای ڕۆڤیۆ دروستکراوە لەسەر شێوازی یاریە مەتەڵ یان گێژکردن یەکان ئەم یاریە لە سەر بنەمای یاساکانی فیزیک دروست بوە و ئێوە یارمەتی کەسایەتی یاری ئەدەن کە قۆناغەکان بە سەرکەوتویی تێپەر بکات. ڕؤژی١٣ی نیسانی ٢٠١٥ یارییەکە لەبازاڕی App Store و Google Play سڕایەوە.
ڕۆژی سەربەخۆیی
ڕۆژی سەربەخۆیی، رێکەوتێکە لە هەموو ساڵێکدا نەتەوە و دەوڵەتەکان ئاهەنگی تیا ئەگێڕن بە بۆنەی ساڵیادی سەربەخۆیی بوونیان یان ئازادبوون یان گەڕاندنەوەی سەربەستی لە دەستی ئیستیعماری بیانی و هێزەکانی دەرەوە، ئەمەش بیرخستنەوەیەکی نەوە نوێکانە بۆ هەوڵی باپیرەکانیان لە پێناو بە دەستهێنانی سەربەخۆییدا و بۆ ناشتنی ڕۆحی نیشتمانی لە دڵیاندا، زۆربەی وڵاتەکان ئەم ڕۆژە دەکەن بە پشووی فەڕمی، لەم ڕۆژەدا مانۆڕە سەربازییەکان ئەنجام دەدرێت لەگەڵ یارییە ئاگرییەکان و سەمای نیشتیمانی.
ئەلێکسی سەرسووڕھێن
سەرچاوە
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٢ پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:ئەو یاریە ڤیدیۆییانەی لە فینلاند پەرەیان پێدراوە پۆل:یارییەکانی ویندۆز
ڕۆژی سەربەخۆیی
سەرچاوەکان
پۆل:سەربەخۆیی پۆل:سەروەری پۆل:پێرستەکانی وڵاتەکان
لیز ترەس
ماری ئێلیزابێت ترەس یان لیز ترەس (لەدایکبووی ١٩ی تەممووزی ١٩٧٥)، سیاسەتوانێکی بەریتانییە، لە مانگی ئەیلول تا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتووبووە، دوای ٥٠ ڕۆژ لە پۆستەکەیدا لەناو قەیرانێکی دارایی و سیاسیدا دەستی لەکارکێشایەوە، کە بووە کورتترین سەرۆکوەزیران لە مێژووی شانشینی یەکگرتوودا. لە ئەیلوولی ٢٠٢١دا تا ئەیلوولی ٢٠٢٢دا وەزیری دەرەوەی بەریتانیایابووە. پێشتریش لە چەند پوستێکی جیاوازدا لە کابینەکانی دەیڤد کامیڕۆن و تێریزا مەی و بۆریس جۆنسۆن دا بەشداری کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ دا ئەندامی پەرلەمانی بەریتانیایە. لە ساڵی ١٩٩٦ بووە ئەندامی پارتی پارێزگارانی بەریتانیا و لە پێش ساڵی ١٩٩٦ ئەندامی پارتی لیبرال دیموکراتی بەریتانیا بووە.
ترەس لە کۆلێژی مێرتۆن لە ئۆکسفۆرد خوێندوویەتی و سەرۆکی لیبراڵ دیموکراتەکانی زانکۆی ئۆکسفۆرد بووە. لە ساڵی ١٩٩٦ ھەم زانکۆی تەواو کردووە و ھەم پەیوەندی بە پارتی پارێزگارانەوە کردووە. لە کۆمپانیای شێڵ و کەیبڵ و وایەرلێس کاری کردووە، ھەروەھا جێگری بەڕێوەبەری دامەزراوەی توێژینەوەی ڕیفۆرم بووە. ترەس لە ھەڵبژاردنی گشتی ساڵی ٢٠١٠ بۆ باشووری ڕۆژئاوای ناوچەی نۆرفۆلک ھەڵبژێردرا. وەکو ئەندامێکی پشتەوەی ناو پەرلەمان داوای چاکسازی لە چەندین بواری سیاسەتدا کرد لەوانە چاودێری منداڵان، پەروەردەی بیرکاری و ئابووری. گرووپی بازاڕکردنی ئازادی لە پەرلەمانتارانی پارتی پارێزگاران دامەزراند و ژمارەیەک توێژینەوە و کتێبی نووسیوە یان ھاوبەشی نووسیوە، لەوانە دوای ھاوپەیمانی (٢٠١١) و بەریتانیای بێ زنجیرە (٢٠١٢).
ترەس لە ساڵی ٢٠١٢ تا ٢٠١٤ وەک جێگری وەزیری دەرەوە لە پەرلەمان بۆ چاودێری منداڵان و پەروەردە کاری کردووە، پێش ئەوەی لەلایەن سەرۆک وەزیران دەیڤید کامیرۆنەوە وەک وەزیری دەرەوە بۆ ژینگە و خۆراک و کاروباری گوندەکان لە گۆڕانکارییەکانی کابینەکەی ساڵی ٢٠١٤دا دەستنیشان بکرێت بۆ کابینەکە. ھەرچەندە لایەنگری ھەڵمەتی بەریتانی بەھێزتر بوو لە ئەورووپا بۆ مانەوەی بەریتانیا لە یەکێتی ئەورووپا لە ڕیفراندۆمەکەی ساڵی ٢٠١٦، بەڵام دوای ئەنجامەکە پشتگیری لە دەرچوونەکە (برێکزیت) کرد.
لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ ترەس لە ھەڵبژاردنی سەکردایەتی پارتی پارێزگاران بۆ جێگرتنەوەی بۆریس جۆنسۆن سەرۆکی پارتەکە خۆی کاندید کرد، بەڵێنی دابوو ئەگەر سەرکەوتووبێت ڕێژەی باج کەم دەکاتەوە و وەک کەسێکی پارێزەر حوکوم دەکات، لە ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، تروس بە کۆکردنەوەی ٨١٣٢٦ دەنگ، سەرکەوتنی بەدەستھێنا و بە سەرۆکی پارتی پارێزگاران ھەڵبژێردرا.
لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢، بەهۆی قەیرانە سیاسی و ئابوورییەکان ئەو ڕەخنە زۆرانەی لەلایەن هاوڵاتیانی وڵاتەکەیەوە لێدەگیرا، تروس نامەی دەست لەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی سەرۆک وەزیران پێشکەش کرد دوای 44 ڕۆژ لە مانەوەی لەو پۆستە، بەمەش دەبێتە کورتترین ماوەی دەسەڵاتی سەرۆک وەزیران لە مێژووی بەریتانیادا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥ پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی کۆلێژی مێرتن، ئۆکسفۆرد پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژن پۆل:سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر پۆل:سیاسەتوانانی بەریتانی
بلێچلی پارک
بلێچلی پارک خانوویەکی کێڵگەیی ئینگلیزیە لە بلێچڵی، میڵتن کینز (بەکینگهامشەیەر) کە بوو بە ناوەندی سەرەکی شکاندنی کۆدەکانی هاوپەیمانان لە جەنگی جیهانی دووەمدا. خانووەکە لە ساڵانی دوای ساڵی ١٨٨٣ بۆ بازرگان و سیاسەتمەدارێک بەناوی سێر هێربەرت لیۆن دروست کراوە.
لە ماوەی جەنگی جیھانی دووەمدا، ئەم شوێنە قوتابخانەی کۆدی حکومەت و کۆدەکانی تێدا بوو (GC&CS) ، کە بە بەردەوامی پەیوەندییە نهێنییەکانی وڵاتانی دژە هاوپەیمانانی دەخوێندەوە، بەتایبەتی کۆدەکانی کۆمپیوتەری ئەنیگمای ئەڵمانیا و کۆدەکانی لۆرێنز. تیمی GC&CS بریتی بوون لە ئالان تیورینگ، گۆردن ۆچمان، هیو ئەلیکزاندەر، بیڵ تەفتە، و ستیوارد میلنەر-باری. سروشتی کارەکان لە بلێچلی تا چەندین ساڵ دوای جەنگ بە نهێنی مایەوە.
بە گوێرەی مێژوونووسی فەرمی هەواڵگری بەریتانی، هەواڵگری "ئەڵترا" کە لە بلێچلی بەرهەم هاتبوو جەنگەکە بە دوو بۆ چوار ساڵ کورتکردەوە، و بەبێ ئەوە ئەنجامی جەنگەکە نادیار دەبوو. تیمەکە لە بلێچلی پارک ئامێرێکی ئۆتۆماتیکییان داهێنا بۆ یارمەتیدانی لێکدانەوە، کە لوتکەکەی بریتی بوو لە پەرەپێدانی کۆمپیوتەری کۆلۆسەس، یەکەم کۆمپیوتەری ئەلیکترۆنی دیجیتاڵی پرۆگرامکراوی جیهان. ئۆپەراسیۆنەکانی شکاندنی کۆد لە بلێچێتلی پارک لە ساڵی ١٩٤٦ کۆتایی هات و هەموو زانیاریەکان دەربارەی ئۆپەراسیۆنیەکانی کاتی جەنگ تا ناوەڕاستی ساڵانی حەفتاکان هەر بە نهێنی مابوەوە.
لەم دواییانەدا، بلێچلی پارک کراوەیە بۆ هەموان، کە وا نیشاندراوی شایەنی-لێکدانەوە و خانووی تێدایە کە دروستکراونەتەوە بۆ ئەوەی وەک ئەوەی لە کاتی ئۆپەراسیۆنەکانیان لە کاتی جەنگدا دەربکەوێت. ساڵانە سەدان هەزار گەشتیار سەردانی دەکەن. مۆزەخانەی نیشتیمانی کۆمپیوتەری بەجیا، کە ئامێرێکی بۆمب و کۆمپیوتەرێکی کۆلۆسەس لەخۆ دەگرێت، لە بلۆکی H لە شوێنەکە دانراوە. واتە بەشێکی بلێچلی پارک شوێنی مۆزەخانەکەیە.
بیناکان
پێویستیەکانی کاتی جەنگ پێویستییان بە دروستکردنی شوێنی نیشتەجێبوونی زیاتر هەبوو. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Hut-1.jpg/220px-Hut-1.jpg|چەپ|وێنۆک|کوخی 1 link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/BletchleyPark_Hut4_01.JPG/220px-BletchleyPark_Hut4_01.JPG|چەپ|وێنۆک|کوخی ٤، لە تەنیشت خانووەکە، ئێستا باڕ و چێشتخانەیە بۆ مۆزەخانەکە. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Hut6.jpg/220px-Hut6.jpg|چەپ|وێنۆک|کوخی ٦ لە ٢٠٠٤
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن پۆل:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
قوتابی
thumb|خوێندکاران لە زانکۆیەکی تەکنۆلۆژیا thumb|قوتابیان لە گوندێکی سۆماڵ قوتابی یان خوێندکار تاکێکە دەخوێنێت یان فێردەبێت لە دەزگایەکی خوێندن ئەوا ئەو کەسە پێی دەڵێن قوتابی و ئەو شوێنەشی کە خویندکار لێوەی فێر دەبیت کە قوتابخانە یان خوێندنگای پێدەڵێن، سیستەمی خوێندن بۆ قوتابیان لە ناوچەکانی جیھان جیاوازە و ھەریەکەو بەپێی سیستەم و ستراتیژی خۆی دایدەڕێژێت.
بنەڕەتی
بریتییە لە پۆلەکانی یەکەم تاوەکو نۆیەم
ئامادەیی
ئەم قۆناغە
زانکۆ
ئاستەکانی زانکۆ
خوێندن لە ھەرێمی کوردستان
خوێندن بۆ قوتابیان لە ھەرێمی کوردستان خوێندن لە کوردستان لە باخچی ساوایان دەست پێدەکات تاوەکوو تەواوکردنی زانکۆ یان پەیمانگاکان، ماوەی خوێندنیش لە ھەرێمی کوردستان بەپێی کۆلێژ یان پەیمانگاکان دەگۆڕدرێت لە ماوەی ١٠ ساڵ بۆ ٢٤ ساڵ دەخایەنێت بەو مەرجەی خوێنکارەکە تەواوی ئاستە جیاوازەکانی خوێندن بەسەرکەوتوویی تەواو بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:قوتابییەکان پۆل:کەسایەتیە پیشەییەکان
پریچارد، ئەلاباما
پریچارد (، ) شارێکە لە کەرتی مۆبیل، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٢٬٦٥٩ کەس بووە. ڕووبەری ٦٦٫٠٢ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٤٣٫٢١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٢٥ پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٥ لە ئەلاباما پۆل:شارەکانی ئەلاباما
مەھاباد
250px|وێنۆک|مەھاباد - ١٩٥٩ مەھاباد یەکێک لە گرنگترین و بەناوبانگترین شارەکانی کوردنشینەکان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانه. ئەم شارە یەکێکە لە شارە گەورەکانی پارێزگای ورمێیە کە لە باشووری زرێباری ورمێ ھەڵکەوتووە. ناوچەی مەھاباد شوێنی گێرەوکێشەی سیاسی لە سەردەمی هاوچەرخدا بووە. ئەم شارە پایتەختی کۆماری کوردستان بوو و لە دوای شۆڕشی ئیسلامیی ئێران بۆ ماوەیەک لە ژێر دەسەڵاتی کورددا بوو.
ناو
لە ڕابردوودا، شاری مەھاباد «ساوجبلاغ» یان «ساوجبلاغی موکری» ناو نرابوو کە وشەیەکی ئازەرییە بە مانای «کانیاوی سارد». لە سەردمەی ڕەزاشادا ئەم ناوە گێڕدرایەوە بۆ ناوە مێژوویییەکەی خۆی مەھاباد، کە ناوێکە پێوەندی بە مێژووی مادەکان لەم شوێنەدا ھەیە؛ ئەگەرچی ئێستاش ھەندێک کەس بە «سابڵاغ» ناوی لێ دەبەن.
ساڵی ١٣١٥ هەتاوی (له کاتی حکوومەتی ڕەزاشا) به پیشنیاری ئاغای ڕەشید یاسەمی نێوی ئەو شاره گۆڕدرا و بوو به «مەهاباد».
== مێژوو == لێکۆڵینەوەکان نیشاندەدەن کە ناوچەی مەھاباد لە ھەزار ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیحەوە شوێنی ژیان بووە و قەومەکانی بابلی، ماننایی، ئاشووری و ماد تێیدا ژیاون. ھەتا کۆتایی سەدەی دەیەمی کۆچی لە شاری مەھاباددا، شارۆچکەیەکی بە ناوی دریاس یان دارایاس — کە پتۆلێمیۆس بە یەکێک لە شارۆچکەکانی ماد ئاماژەی پێ‌کردووە — ھەبووە و ناوەندی شاری و ئیداری ناوچەکە بووە و ئێستاش وێرانەکەی لە گوندێک بەو ناوەوەو — دریاز — ماوەتەوە. شەرەفخانی بەدلیسی نووسەری کتێبی بەناوبانگی شەرەفنامە لە ساڵی ١٠٠٥ کوچێدا، وەکوو ناوەندێکی حکوومی باسی دریازی کردووە.
مێژوو نوێی شاری مەھاباد دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی سەفەوییەکان و نزیک ٤٠٠ ساڵ لەوەی پێش؛ سارەم بەگ یەکێک لە میرزادەکانی ساوجبلاغی موکری لە سەدەی ١١ی کۆچی لە نزیکی باکووری چەمی مەھاباددا — ئەو شوێنەی ئێستا بە «باغی سیسە» و «دەباغیان» دەناسرێت — ئاوەدانییەکی دامەزراند کە دواتر بوو بە شار. پاشان بە ھۆی پێشھاتنی چەم و لافاوەکانی، شار بەرەو باشوور ھات و خانووەکان لە نزیکی مەیدانی چوارچرای ئێستادا کرانەوە.
لە ساڵ ١٠٦٠ی کۆچیدا بوداق سوڵتان حاکمی مەھاباد بە ئاشتی کردنی لەگەڵ شا سوڵتان حوسێن توانی شاری مەھاباد کە بە ھۆی شەڕ و گێرەوکێشەوە کاوڵ ببوو، ببووژینێتەوە و بە یارمەتی میرنشینی ئەردەڵان پردی سوور و مزگەوتی سوور دروست بکات و بیکاتە ناوەندی ھزر و زانست و دین. مەھاباد بۆ ماوەی ٤٠٠ ساڵان ناوەندی حکوومەتی موکری بوو.
لە سەردەمی قاجاڕەکاندا، مەھاباد بەھۆی لە سەر ڕێگە بوونی بۆ شاری شام ھەندێک گەشایەوە.
لە ساڵانی ١٩٦٠ تا ١٩٧٠دا ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی دەور و پشتەوە کۆچیان کرد بۆ مەھاباد، بۆیە شار گەورە بۆوە و زۆربەی باغەکانی دەوری شار بوون بە ماڵ. ھەربۆیە ئێستاش ناوی ھەندێک لە گەڕەکەکانی مەھاباد وشەی «باغ» ی پێوەیە.
چالاکیی سیاسی
وێنۆک|نەخشەی کۆماری کوردستان لە ساڵی ١٩٤٦، مەھاباد وەکوو پایتەخت لە باشووری کۆماردا ھەڵکەوتووە لە ساڵانی ١٩٠٠ تا ئەم دواییانە، مەهاباد گۆڕەپانی ململانێی لایەنە جوداخوازەکان لە لایەک و خەڵک و سوپا لە لایەکی دیکە بووە. ساڵی ١٩٤٦ کۆماری مەھاباد دامەزرا و لە ساڵانی ١٩٨٠، دوای ڕاپەڕینی گەلانی ئێرانی، حیزبەکانی کۆمەڵە و دێموکرات چالاکیان بووە لەو شارەدا.
ساڵانی دواتر، ساڵانی ١٩٧٩ و نزیک بە ڕاپەڕینی گەلانی ئێران دوو بزووتنەوەی جیاواز پێکھات لە شاری مەھاباددا، یەک کۆمەڵە کە حیزبێکی چەپ بوو و ئەوی دی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کە ھەر پاشماوەی کۆمەڵەی ژ-ک کاتی قازی بوو. ئەو دوو حیزبە لە ساڵانی دوای ١٩٧٩ بەشێکی زۆر لە خەباتەکانی گەلی کوردیان لە ئەستۆ بووە.
جوگرافیا
وێنۆک|چەپ|250px|[[بەنداوی مەھاباد]]
شوێن
مەھاباد لە باکوورەوە لەگەڵ میاندواو، لە باشوور و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەل بۆکان و لە ڕۆژاواوە لەگەل نەغەدە، پیرانشار و سەردەشت ھاوسنوورە.
کەش و ھەوا
کەش و ھەوای مەھاباد سارد و کوێستانییە، ھاوینەکانی گەرمە و زستانانەکانی سارد و بەفری. باشترین کاتی سەفەر بۆ ئەم شارە مانگی گوڵان ھەتا ڕەزبەرە.
مامناوەندی پلەی تینی مەھاباد لە پووشپەڕدا (گەرمترین مانگی ساڵ) ٣٣٫٢٣ دەرەجەی سێلسیوس، لە مانگی بەفرانباردا (ساردترین مانگی ساڵ) ٧٫١٥- دەرەجەی سێلسیوس، مامناوەندی ساڵانەی زۆرینەی پلەی تین ١۹٫٢٧ دەرەجەی سێلسیوسە و مامناوەندی ساڵانەی کەمینەی پلەی تین ٤٫٢١ دەرەجەی سێلسیوسە.
مامناوەندی بارینی مەھاباد ٣٥٠ میلیمەترە و لە بەرزاییدا دەگاتە ٧٥٠ میلیمەتر و لە نزماییدا ھەتا ئاستی ٣٠٠ میلیمەتر کەم دەبێتەوە. زۆرترین بارین لە مانگی خاکەلێوەدایە ٧٩٫٢٤ میلیمەتر و کەمترینیشی لە مانگی پووشپەڕدایە ٠٫٣ میلیمەتر.
ژمارەی ڕۆژانی بەستەڵەک لە ساڵدا ٩٩ ڕۆژە و لە نێوەڕاستی مانگی خەزەڵوەرەوە دەست پێ‌دەکات و ھەتا سەرەتای خاکەلێوەوە درێژەی ھەیە. زیاترین ڕۆژانی بەستەڵەکیش لە مانگی بەفرانباردایە کە ٢٦ ڕۆژە.
ڕووبار (چەم)
وێنۆک|چەپ|250px|وێنەی پردی سوور بەسەر چەمی مەھاباد مەھاباد چەمێکی گرنگی ھەیە بە ناوی چەمی مەھاباد (چۆمی مەھاباد) کە خۆی لە سێ لکان پێکھاتووە: لکی بەیتاس (لە کێوی مام سوارە سەرچاوە دەگرێ و لە لای ڕۆژھەڵاتەوە دەچێتەوە ناو بەنداوی مەھابادەوە)، لکی دێبوکر (لە کێوی سەرمێرگان سەرچاوە دەگرێ و لە لای ڕۆژاواوە دەچێتەوە ناو بەنداوەوە) و ھەروەھا لکی کەوتەر یان لکی سەرەکی (لە کێوی براییم جەلال سەرچاوە دەگرێ و دەچێتەوە ناو بەنداوەوە). ئەم چەمە بە دەشتی مەھاباددا دەڕوا و لە ڕێگای کاناڵەوە زەوی و مەزاراکان ئاو دەدێری و پاشان دوای تێپەڕاندنی دارەلەک، خوڕخوڕە، گردەیاقووب و داشخانە دەچێتەوە ناو زەلکاوەکانی باشووری گۆلی ورمێوە.
زمان
خەڵکی مەھاباد بە زمانی کوردی (سۆرانی) و شێوەزاری موکریانی قسە دەکەن.
ئایین
زۆربەی خەڵکی شاری مەھاباد موسڵمان و سوننی شافعیین. بەر لە شەڕی یەکەمی جیھانی ئەرمەنییەکان کە بە ھۆی فشاری دەوڵەتی عوسمانی کۆچیان کردبوو بۆ ئێران، لە باشووری شاری مەھاباد و لە گەڕەکێکی گەورە بە ناوی «گەڕەکی ھەرمەنیان» نیشتەجێ بوون، جوولەکەکانیش لە ناوەندی شار و لە «گەڕەکی جوولەکان» نیشتەجێ بوون. ئێستا زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ وڵاتانی تر.
گەلھە
لە یەکەمین سەرژمێری ڕەسمی وڵاتی ئێران لە ساڵی ١٣٣٥ی کۆچی ھەتاویدا، گەلھەی مەھاباد زۆرتر لە ٢٠،٣٣٣ کەس لە ٣،٦٩٧ بنەماڵەدا بوو. گەلھەی ئەم شارە بەپێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا ١٤٨،٢٣٠ کەسە کە ٧٤،٣٦١ کەسی پیاو و ٧٣،٨٦٩ کەسیشی ژن بووە.
به‌ڵام له دوایین سه‌رژمێریی گشتیی جه‌ماوه‌ر و خانووی ئیران دا، ژماره‌ی دانیشتووانی شارستانی مه‌هاباد ۲۳۶،۸۴۹ که‌سه که له‌و ڕێژه‌یه ۱۶۹،۱۴۹ که‌س له شاردا ده‌ژین.
ئیزابێلا بیربیشاب لە ساڵی ١٢٦٩ی ھەتاویدا ھاتووەتە شاری مەھاباد و گەلھەی ئەم شارەی ٥،٠٠٠ کەس بەراورد کردووە. گەلھەی مەھاباد لە ساڵی ١٩٤٥دا (١٣٢٤ی ھەتاوی) ١٦،٠٠٠ کەس تۆمار کراوە.
شوێنە بەرچاوەکان
شاری مەھاباد لە نێوان شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوادا وەکوو شارێکی گەشتیاری دەناسرێ و لە ڕۆژانی بەتڵانەدا بە تایبەت لە وەرزی ھاویندا ژمارەیەکی زۆر لە مسافیرەکان سەردانی ئەم شارە دەکەن.
شوێنەواری کەڤناری
مەھاباد شارێکە پڕ لە ئاسەواری مێژوویی زۆر کۆن؛ ھی سەردەمی پێش ئیسلام و پاش ئیسلام. لەوانە:
کەسایەتییە ناودارەکان
وێنۆک|چەپ|250px|[[ھێمن، قازی موحەممەد، ھەژار|link=Special:FilePath/Qazi_Hemin_Hejar.jpg]] چەند کەس لە ناودارانی شاری مەھاباد لە ژێرەوە ھاتوون:
پەراوێزەکان
<div style="-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2;column-count:2;-moz-column-gap:1em;-webkit-column-gap:1em;column-gap:1em;text-align:Right;">
سەرچاوەکان
پۆل:نیشتنگە کوردییەکانپۆل:پەرتبوونی کورد
محەممەد عەبدولوەھاب
محەمەد عەبدلوەھاب (ماوەی ژیان:١٣ی ئازاری ١٩٠٧ لە قاھیرە - میسر تاکوو ٤ی ئایاری ١٩٩١ ) یەکێکە لەناودارترین مۆسیقا ژەنەکانی عەرەب و بە مۆسیقا ژەنی نەوەکان نازناوی لێنراوە ، سەرەتا لەسەر داخوازی باوکی بەشێک لە قورئانی پیرۆزی لەبەر کردووە و دواتر خوێندتی پشتگۆێ خستووە و خویداوەتە گۆرانی ووتن و جووە بۆ ئاھەنگەکان تاکو گوێ لە گۆرانیبێژە ناودارەکان بگرێت، بەڵام ماڵەوەیان بەم ھەڵسوکەوتەی ناڕەحەت بوون و سزایان داوە. سەرەتا محمد عبدالوھاب لەگەڵ تیپێکی مۆسیقی بەناوی محمد البغدادی لەسەر شانۆ گۆرانی ووتوە تاکو دایک وباوکی نەزانن بۆتە گۆرانیبێژ، دوای ئەوە پێیان زانی گۆرانی دەڵێت زۆریان لێکردووە بگەڕێتەوە بۆ قوتابخانە و درێژە بەخوێندن بدات، لە گەڵ ژمارەیەکی زۆری تیپە مۆسیقیەکانی میسر کاری کردووە و خۆی فێری عود ژەنین کردووە و خوێندنی مۆسیقای تەواو کردووە و بەشداری لە ئاھەنگەکاندا کردووە. ساڵی ١٩٢٤ محمد عبدالوھاب ئاھەنگێکی گەورەی لە ئیسکەندەریە گێراوە و گەورەپیاوان و ناودارەکانی میسر ئامادەی بوون یەکێک لەوانە احمد شوقی بووە، لەدوای تەواوبونی ئاھەنگەگەش احمد شوقی چاوی بە محمد عبدالوھاب کەوتووە و خۆشحاڵی خۆی دەربڕیوە کە ھونەرمەندێکی بەھرەمەندە و بەجیھانی ڕۆژنامەگەری ناساندووە و لەھەموو ئاھەنگە بەناوبانگەکاندا بەشداری پێکردووە تاکو بەتەواوەتی ناوبانگی بڵاوبۆتەوە. محمد عبدالوھاب ساڵی ١٩٥٧ ئاوازی بۆ ھونەرمەندی گۆرانیبێژی بەناوبانگی میسری عبدالحلیم حافز داناوە و ھەروەھا ١٠ ئاوازیشی بۆ گۆرانیبێژی بەناوبانگ ئوم کەلسوم داناوە و ئاوازی بۆ لیلی موراد و فایزە ئەحمەد و نەجات سەغیرە و وردە و سەباح و ئەسمەھان و شادیە و فەیروز و وەدیع سافی داناوە و سرودی نیشتیمانی میسریشی داناوە و بۆتە سرودێکی ڕەسمی میسر، محمد عبدالوھاب ژمارەیەک زۆر خەڵاتی جۆراوجۆری وەرگرتووە و لە دەیان موسەلسەلە و فیلم و درامای تەلەفزیۆنیدا بەشداری کردووە لە ٤ مایۆیی ساڵی ١٩٩١ لەتەمەنی ٨٩ ساڵیدا دوای ئەوەی لە حەوشەی ماڵەکەیدا لە قاھیرە پێی ھەڵخلیسکاوە و بەروەبۆتەوە سەر ئەرز و توشی جەڵتەی دەماغ مێشک بووە و گیانی لەدەستداوە.
سەرچاوە
[//ar.wikipedia.org/wiki/محمد_عبد_الوھاب ویکیپیدیای عەرەبی؛ دێسەمبەری ٢٠١٤]
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧ پۆل:مردووانی ١٩٩١ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١ پۆل:نووسەرانی سرودی نەتەوەیی
سامسۆنگ گالاکسی نۆت ٧
250px|بێچوارچێوە|چەپ 250px|وێنۆک|سامسۆنگ گالاکسی نۆت ٧
سامسۆنگ گالاکسی نۆت ٧ (بە ئینگلیزی: Samsung Galaxy Note 7) مۆبایلێکی ھۆشمەندی ئەندرۆیدە، دوستکراوی کۆمپانیای سامسۆنگە، ئەم مۆبایلە بڵاوکراوەتەوە لە ١٩ی ئابی، ٢٠١٦. وەکوو شوێنگرەوەیەک بۆ سامسۆنگ گالاکسی نۆت ٥.
ئەم مۆبایلە بە فەرمی لەلایەن سامسۆنگەوە ڕاگیراوە لەبەر مەترسی تەقینەوە و ئاگر کەوتنەوە
واتاناسی
واتاناسی (بە ئینگلیزی: semantics کە لە یۆنانی کۆنەوە وەرگیراوە وشەی sēmantikós کە بەمانای "گرنگ" دێت) بریتیە لە خوێندنی واتا (مانا). ورد دەبێتەوە لە پەیوەندی نیشاندەرەکانی وەک وشە، ھێما و نیشانە لەگەڵ ئەو واتایەی ھەیانە؛ ئەو مانایەی دەیبەخشن. واتاناسی زمانناسی بریتیە لە خوێندنی ئەو واتانەی کە بەکاردێن بۆ دەربڕینی مرۆڤ لەڕێگای زمانەوە. شێوازەکانی تری واتاناسی ھەروەھا واتاناسیەکانی زمانەکانی پرۆگرامکردن، ژیربێژی فەرمی و سیمیۆتیکیش (نیشانناسی) دەگرێتەوە. لە زاراوە فەرمیەکاندا وشەی واتاناسی (سێمانتیکس) بە semasiologyیش ناسراوە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕێزمان پۆل:فەلسەفەی کۆمەڵایەتی
فەیزاوا، شۆڕش
فەیزاوا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شۆڕش، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
فەیزاوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی عوسمان غەزال و لە باشوور لەگەڵ گوندی فەیزاوای سەرچەم و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەرەتامور لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەرەوەیس.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئەنستیتۆی تەکنۆلۆژیی ماساچووسیتس
وێنۆک|left|بینای بنکەی تەکنۆلۆژیای ئێم ئای تی
ئەنستیتۆی تەکنۆلۆژیی ماساچووسیتس یان ئێم ئای تی ، زانستگایەکی تایبەته له شاری کەمبریجی، ویلایەتی ماساچووسێتسی وڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان. بە پێی ھەمووی پلەبەندیەکان ئێم ئای تی یەکێك لە ناسراوترین و باشترین زانکۆکانی جیھانە. زانکۆی ئێم ئای تی له ساڵی 1861ی زایینیدا بینا نراوه و ئێسته شەش کۆلێژی جیاوازی هەیه و نزیک به یانزە هەزار کەس خوێندکاری له لقه جۆراوجۆرەکانی زانستدا وەکوو ئەندازیاری، پزیشکی و تەلارسازیدا هەیه.
سەرچاوەکان
ماڵپەڕی زانکۆی ئێم ئای تی*
پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٨٦١
پۆل:زانکۆکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:پەیمانگەی ماساچوستس بۆ تەکنەلۆجیا
قشڵاخ ملە
قشڵاخ ملە (Qişllaq mile، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٥٩ کەس لە ٢٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ناکۆکیی نێوان نوێخوازەکان و کۆنەخوازەکان
ناکۆکی نێوان نوێخوازەکان و کۆنەخوازەکان (بە فەرانسەوی: querelle des Anciens et des Modernes) شەڕێک بوو کە لە وێژە و ھۆنەرەکان لە ساڵانی ١٦٩٠ دەستی پێ کرا و فەرھەنگستانی فەڕانسایی ھێنا بە لەرزانەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی بیرۆکەکان
کیبۆردی کۆمپیوتەر
تەختەکلیلی کۆمپیوتەر ئامێرێکی تێکردنی ناوەوەیە کە لە دوای کیبۆردی چاپکەر مۆدێل کراوە کە ڕێکخستنێکی دوگمەکان یان کلیلەکان بەکاردێنێت بۆ ئەوەی وەک لیڤەری میکانیکی یان سویچی ئەلیکترۆنی کاربکات. جێگرتنەوەی کارتی مشتی زوو و تەکنەلۆجیای شریتی کاغەز، کارلێک لە ڕێگەی تەختەکلیلەکانی شێوازی تێلێپەرینتەرەوە، لە ساڵانی ١٩٧٠کانەوە، کە لەلایەن ماوسی کۆمپیوتەرەوە تەواو کراوە، لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە، شێوازی سەرەکی تێکردنی کۆمپیوتەرەکان بووە.