cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فیلیپ کۆھن
ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ
لە ٦ی تەممووزی ٢٠١٨، ڕێد بۆڵ سالزبێرگ ڕای گەیاند کە کۆھن گواستراوەتەوە لە لایپزیگەوە، کە یانەکان ھەردووکیان ھاوخاوەنن، گرێبەستێکی بۆ ماوەی چوار ساڵ واژوو کرد کە تا ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ لە یانەکە دەمێنێتەوە. لەبەر ئەوەی لیفێرینگ تیمی دووەمی ساڵزبۆرگە، ئەو دەتوانێت بۆ ھەردوو یانەکە یاری بکات وەک یاریزانێکی ھاوبەش. لەماوەی دۆستانەی پێش وەرزی ٢٠١٩/٢٠٢٠، کۆھن لە یارییەکی تۆپی پێ یاریکرد لەنێوان سالزبێرگ و چێڵسی لە یاریگای ڕادی بۆڵ ئارینا، لە جێگەی سیکان ستانکۆڤیچ ھاتە یاریگا لە کۆتایی نیوەی یەکەمدا. دوو گۆڵی لێکرا لەلایەن پێدرۆ و باتشوای و یارییەکە بە دۆڕاندنی ٥–٣ کۆتایی ھات.
ویڵ
لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠دا بە خواستن گواسترایەوە بۆ یانەی سویسرا ویڵ. دوای ٣٣ یاری گەڕایەوە بۆ سالزبێرگ.
کاروانی نێودەوڵەتی
کۆھن نوێنەرایەتی ئەڵمانیای کردووە لە خوار ١٥ بۆ خوار ١٨ ساڵ، پێش ئەوەی بڕیاری خۆی بگۆڕێت بۆ ھەڵبژاردەی سویسرا. یاری بۆ سویسرا دەکات لە ئاستی خوار ١٩ ساڵیدا. لەئێستادا یاری بۆ سویسرا دەکات لە خوار ٢١ ساڵان.
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی سویسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨
پایڵت (بڕۆکلین ناین-ناین)
پایڵت (، واتە فڕۆکەوان) یەکەم ئەڵقەی وەرزی یەکەمی زنجیرەی سیتکەمی پۆلیسی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکیی بڕۆکلین ناین-ناینە. ئەمە ئەڵقەی یەکەمی ھەموو زنجیرەکەیە و لە لایەن دروستکەرانی زنجیرەکە دان گور و مایکڵ شور نووسراوە و لە لایەن فێڵ لۆرد و کریستۆفەر میڵەرەوە دەرھێنراوە. ئەڵقەکە لەسەر فۆکس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ پەخشکرا.
نمایشەکە بە دەووری بنکەیەکی خەیاڵی پۆلیسی نیویۆرک لە بڕۆکلین و لێکۆڵەر و کارمەندەکانی ئەوێ دەسوڕێتەوە. جەیک پڕاڵتا (ئاندی سامبێرگ) لەگەڵ ئەوەی ھەڵسوکەوتێکی پێنەگیشتوو و منداڵانەی ھەیە بەڵام ئاستێکی بەرزی لە دەستگیرکردن و شیکارکردنی دۆسییەکاندا ھەیە کە وای لێ دەکات لەگەڵ ھاوبەشە لێکۆڵەرەکی ئێمی سانتیاگۆ (مێلیسا فومیرۆ) بکەوێتە ڕکابەرییەوە. حاڵەتی بنکەکە کاتێک کاپتن خانەنشین دەبێت و کاپتنێکی تری بۆ دێت دەگۆڕێت. کاپتن ڕەیمۆند ھۆڵت ئاندرێ بڕاوەر) وەک کاپتنە نوێکە دیاری دەکرێت. لەوەوە بە ھۆی جیاوازی شێوازەکانی نێوان ئەو و جەیک ئەوان بە بەردەوامی پێکدادان لە نێوانیاندا ڕوو دەدات.
پایڵتەکە لە لایەن ٦٫١٧ میلیۆن بینەرەوە سەیر کرا، پڕبینەرترین نمایشی ئەو ڕۆژەی فۆکس بوو وە ڕەخنەی ئەرێنی لە ڕەخنەگرانەوە وەرگرت، کە ڕووناکیان خستەسەر ڕۆڵ و ئامادەکردنی ئەڵقەکە.
چیرۆک
لێکۆڵەرانی پۆلیسی نیویۆرک جەیک پڕاڵتا (ئاندی سامبێرگ) و ئەیمی سانتیاگۆ (مێڵیسا فومێرۆ) لێکۆڵینەوە لە دزی دووکانێکی ئەلیکترۆنی دەکەن. لەگەڵ ئەوەی جەیک منداڵانە مامەڵە دەکات بەڵام دۆسییەکە شیکار دەکات کاتێک بووکەڵەیەکی ورچ کە کامێرای ھەڵگرتووە ئاشکرا دەکات، و دزەکان دەستگیر دەکرێن. سانتینگۆ بەوە ڕازی نابێت و دەڵێت کە ئەو تەنھا بە «بەخت» بووە.
ھۆڵت لەگەڵ جێفەردزدا یەک دەبینێت و دەربارەی بنکەکە لێی دەپرسێت. ئەو دەربارەی دیاز، لێکۆڵەرێکی ترسێنەر و ڕەقە، بۆیڵ: لێکۆڵەرێکی شڵەژاو و ڕاستگۆ، جینا ڵینێتی (چێڵسی پرێتی) بەرپرسێکی شارستانی شەیداییی خۆبەزلزانی، سانتیاگۆ: لێکۆڵەرێکی خۆماندووکەر و ڕکابەر، پڕاڵتا: لێکۆڵەرێکی پێنەگەیشتوو بەڵام زۆر بەھرەمەند، دەزانێت. جێفەردز ھەروەھا بە ھۆڵت دەڵێت ئەو بە ھۆی ڕووداوێکەوە لە پشووی بەڕێوبەڕایەتیدایە. ھۆڵت دەزانێت کە پڕاڵتا و سانتیاگۆ لە ڕکابەریدان دەربارەی ئەو کەسەی زۆرترین دۆسییە شیکار دەکات، ئەگەر سانتیاگۆ بباتەوە ئەوا ئۆتۆمبێڵەی پڕاڵتا دەباتەوە، و ئەگەریش پڕاڵتا بباتەوە ئەوا سانتیاگۆ لەگەڵیدا بۆ ژووانێک دەڕوات. جینا ڕاستی گرەوە ڕوون دەکاتەوە، و ڕەقیبیش کاریگەری گرەوەکە لەسەر ژمارەی گرتنەکانیان باس دەکات.
لێکۆڵەرەکان لەسەر کوشتنی ھێنری مۆرگینساو، وەرگرەوەیەکی خواردنی شاھانە، دەکەن
سەرچاوەکان
پۆل:پایڵتی تەلەڤیزیۆنە ئەمریکییەکان
قوسەیر
قوسەیر شارێکە لە سووریا. کەوتووەتە پارێزگای حومس. دانیشتووانی شارەکە ٤٦٬٧٧٢ کەسن. قوسەیر ٥٤٠ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. شارەکە نزیکە لە سنوور و زنجیرە چیاکانی لوبنان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی سووریا
ئان (بەشێک لە فەڕەنسا)
ئان بەشێکە لە ڕۆژھەڵاتی فەڕەنسا، لە ناوچەی ئوڤێرنی-رون-ئالپ، لەدوای ڕووباری ئان ناوی لێنراوە. ڕێژەی دانیشتووانی بە ٦٢٦٬١٢٧ (سەرژمێری ٢٠١٤)، و ڕووبەرەکەی بە ٥٬٧٦٢٫٤کم دووجا خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٩٠
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٨
یاری کۆتایی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ی ٢٠٠٨ یارییەکی تۆپی پێ بوو کە لە ٢١ی ئایاری ٢٠٠٨ لە یاریگای لوژنیکی لە شاری مۆسکۆ لە ڕووسیا ئەنجامدرا بۆ دیاریکردنی براوەی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا وەرزی٢٠٠٧-٢٠٠٨. لە نێوان مانچستەر یوونایتد و چێڵسی ، بەمەش بۆ یەکەمجار لە مێژووی پاڵەوانێتییەکەدا، بووە یاری کۆتایی دوویانەی خولی پرێمیەرلیگ؛ ئەوە سێیەمجار بوو کە دوو یانە لە هەمان وڵاتەوە بەشداری یاری کۆتایییان بکەن، دوای ساڵانی ٢٠٠٠ و ٢٠٠٣. مانچستەر یونایتد بە ئەنجامی ٦-٥ بە لێدانەکانی یەکلاکەرەوەكان یارییەکەی بردەوە و دوای ئەوەی کاتی زیادکراو بە ئەنجامی 1-1 یەکسان بوو.
جانان گولو
جانان گولو (بە زمانی تورکی: Canan Güllü؛ لە دایکبووی ١٩٨١) ژنە چالاکوانی تورکە، ئەو سەرۆکی فیدراسیۆنیی ژنانی تورکیایە (TKDF). ڕێکخراوەکەیان ١٦ لق و زیاتر لە ٥٠ ھەزار ئەندامی ھەیە. جانان ھەر لە تەمەنی نۆ ساڵیدا بوو، کاتێک لەگەڵ دایکی کاری ڕێکخراوەیی دەکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:ژنانی تورک
فرانک ئەدۆنس
فرانک ئەدۆنس یەکێکە لە ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم، و ڕۆڵی لە چەندین فیلمی ئەمریکیدا بینیووە.
لۆکسمبۆرگ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢
لۆکسمبۆرگ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢ بوو کە لە ٥ی ئایار تا ٢٢ی تەممووزی ١٩١٢ لە ستۆکھۆڵم لە سوێد بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢
شناوە
شناوە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ژاراوە، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
مارتن کیمی
یەکەم ئەفسەری پۆلیس «مارتن کریستۆفەر کیمی» کەسایەتییەکی خەیاڵییە کە کێڤن دوراند لە وەرزی چوارەم و شەشەمی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکیی کەناڵی ئەی بی سی بەناوی ونبوو ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت. کیمی لە ئەڵقەی پێنجەمی "وەرزی چوارەم"دا وەک ئەندامێکی تیمی کەشتییەکی بارھەڵگر بە ناوی کاھانا دەناسێنرێت، کە لە دەریای ئەو دوورگەیەدایە زۆربەی دیمەنەکانی زنجیرەی ونبوو تێیدا ڕوودەدات. لە نیوەی دووەمی وەرزەکەدا، کیمی وەک دژبەری سەرەکی کاری کرد. سەرۆکی تیمێکی بەکرێگیراوە کە لەلایەن ملیاردێر چارڵز ویدمۆرەوە بەکرێ گیراوە (کە ئالان دەیل ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت). دەنێردرێتە دوورگەکە بۆ ئەرکێک بۆ گرتنی دوژمنی ویدمۆر (مایکل ئیمێرسن) لەماڵەکەی خۆیدا، و پاشان دوورگەکەش بسوتێنن.
شناوە
جوگرافیا
شناوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بیکۆس  لە شارستانی پیرانشار لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی سورەگڵەی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی حەسەناوا  لە شارستانی سەردەشت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سپیگڵە.
مارتن کیمی
بە پێچەوانەی کۆمەڵە کەسایەتییەکانی زنجیرەی ونبوو کە بە گوتەی نووسەران ھەریەکەیان نیازێکی باش و خراپیان ھەیە، نووسەران وتوویانە کە کیمی کەسایەتییەکی خراپە. پەیوەندی بە دوراندەوە کرا بۆ ئەو ڕۆڵە، ئەمەش لە دوای ئەوەی یەکێک لە ڕۆڵگێڕەکانی زنجیرەی ونبوو لە فیلمی «٣:١٠ بۆ یوما» لە ساڵی ٢٠٠٧دا ڕۆڵی بینی. دوراند وەک کەسایەتییەکانی تری زنجیرەی ونبوو کاتێک ڕۆڵەکەی پەسەند کرد، لە کەوانی ڕۆڵی کەسایەتییەکەی ئاگادار نەکرایەوە. بەدرێژایی ماوەی نۆ ئەڵقەی دوراند وەک ئەستێرەی میوان لە وەرزی چوارەمدا، شتێکی کەم ئاشکرا بوو سەبارەت بە ژیانی کیمی پێش ھاتنی بۆ دوورگەکە و دوراند ئەمەی وەک ھۆکارێک ھێنایەوە کە بینەران «خۆشیان دەویست لەبڕی ئەوەی ڕقیان لە کەسایەتییە خراپەکەی بێت». ڕەخنەگران ستایشی نووسەرانیان کرد کە نەریتی زنجیرەی ونبوویان شکاندووە و کەسایەتییەکی بەڕواڵەت بێ ھەستیان دروست کردووە، لە ھەمان کاتدا بە شێوەیەکی ئەرێنی پێداچوونەوە بە نمایش و دەرکەوتنی دورانددا کراوە. کیمی لە وەرزی کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ دەیەم و یازدەھەمین دەرکەوتن.
شناوە
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مارتن کیمی
کارەکتەر
مارتن کیمی بەڕەچەڵەک خەڵکی لاس ڤێگاسە لە ویلایەتی نێڤادا، مارتن کیمی پۆلیسی یەکەمی ھێزی پیادەی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان بووە، لە ساڵی ١٩٩٦ تا ٢٠٠١ بەبێ جیاوازی خزمەتێکی زۆری کردووە. لە سێ ساڵی پێش ڕووداوەکانی ونبوون، لە ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ ڕێکخراوە جیاوازە بەکرێگیراوەکان لە ئۆگاندا کاریان کردووە. لە پاییزی ٢٠٠٤، کیمی لەلایەن ویدمۆرەوە بەکرێ دەگیرێت بۆ ئەوەی سەرکردایەتی تیمێکی بەکرێگیراو بکات بۆ دوورگەکە لە ڕێگەی کەشتی بارھەڵگر پاشان ھێلیکۆپتەر و دەرھێنانی کەسایەتییەک بەناوی بێن بە بڕە پارەیەکی زۆر. کاتێک کە بێن دەگرێت، کیمی فەرمانی کوشتنی ھەموو کەسێکی لە دوورگەکەدا ھەیە (لەوانەش چل کەسی زیاتر لە ڕزگاربووانی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەی ٨١٥ی ھێڵی ئاسمانی ئۆشنیک لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٤: پاڵەوانەکانی زنجیرەکەن).
کیمی لە نێوان ٦ی کانوونی دووەم و ١٠ی کانوونی دووەمدا سواری کەشتی بارھەڵگری کاھانا دەبێت لە شاری سوڤا لە فیجی. شەوی ٢٥ی کانوونی دووەم، فڕۆکەوانی ھێلیکۆپتەر فرانک لاپیدۆس (جێف فاھی) کیمی و تیمە بەکرێگیراوەکەی کە پێکھاتوون لە عومەر (ئەنتۆنی عەزیزی)، لاکۆر، کۆکۆڵ، ڕێدفێرن و مایھیو، دەیانباتە دوورگەکە. لە ٢٧ی کانوونی دووەمدا تیمەکە بۆسەیەک بۆ چەند کەسێکی دوورگەکە لە دارستاندا دادەنێن و ئەلێکس لینوس (تانیا ڕیمۆند) کچەکەی بێن بە بارمتە دەگرن و خۆشەویستەکەی کارڵ (بلەیک باشۆف) و دایکی دانیێل ڕۆسۆ (میرا فورلان) دەکوژن. تیمەکە دزە دەکەنە ناو کۆمەڵگەی پاراکس کە بێن تێیدا نیشتەجێیە، ماڵی کلێر لیتلتۆن (ئیمیلی دی ڕاڤین)ی ڕزگاربووی ٨١٥، و سێ ڕزگاربووی ٨١٥ (کە کەسانی زیادە ڕۆڵی تێدا دەگێڕن) بە کوشندەیی تەقەیان لێ دەکرێت. کیمی ھەوڵدەدات دانوستان بکات بۆ تەسلیمبوونی بێن لە بەرامبەر ئازادکردنی سەلامەتی ئەلێکس. بێن پێی وایە کە فێڵ دەکات، پابەند نابێت و کیمی تەقە لە ئەلێکس دەکات و دەیکوژێت. بێن تۆڵەی خۆی دەکاتەوە بە بانگھێشتکردنی ئەھریمەنە دووکەڵەکەی دوورگەکە، کە بە شێوەیەکی دڕندانە ھێرش دەکاتە سەر بەکرێگیراوەکان و مایھیو بە شێوەیەکی کوشندە بریندار دەکات.
لەگەڵ گەڕانەوەی بۆ ناو کەشتییە بارھەڵگرەکە، کیمی بەبێ سەرکەوتن ھەوڵدەدات مایکڵ داوسن (ھارۆڵد پێرینۆ) بکوژێت، کە بۆی دەرکەوتووە سیخوڕی بێنە. کارەکانی کیمی لە کۆتاییدا دەبێتە ھۆی لەناوبردنی کەشتی بارھەڵگری کاھانا، کە فەرماندەیی دەکات لە ھەوڵێکدا بۆ ئەنجامدانی ئەرکێک کە پێچەوانەی فەرمانی باقی تیمەکەی بێت. ڕزگاربووانی فڕینی ٨١٥ توانیان کیمی بکوژن پێش ئەوەی بتوانێت لە دوورگەکە ڕزگاری بێت، ئەمەش دەبێتە ھۆی زنجیرەیەک ڕووداوی کارەساتبار کە لە کۆتاییدا دەبێتە ھۆی مردنی چەند کارەکتەرێکی سەرەکیش. سروشتی توندوتیژ و بێبەزەیی کیمی دەبێتە ھۆی دروستبوونی گرژی لە نێوان ئەو و تیمەکەیدا، کە ئامادە نین فەرمانەکانی جێبەجێ بکەن لە کۆتایی زنجیرەکەدا. پێداگرییەکەی لەسەر گرتنی لینۆس دەبێتە ھۆی چەندین ڕووبەڕووبوونەوەی توندوتیژ لەگەڵ کارەکتەرەکانی دیکەی دوورگەکە.
ئامادەیی کیمی بۆ کوشتنی ئەلێکس، کچەکەی بێن، ساتێکی بەرچاوە لە زنجیرەکەدا کە قووڵایی خراپەکارییەکانی دەخاتە ڕوو. دەرئەنجامەکانی کارەکانی کیمی کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر زنجیرەکە ھەیە. مردنی ئەو دەبێتە ھۆی تەقینەوەی کەشتی بارھەڵگرەکە، ڕووداوەکانی دوای مردنی بەشێکی دانەبڕاون لە وەرزی کۆتایی زنجیرەکەدا؛ بۆیە مارتن کیمی لە زنجیرەی ونبوودا وەک توخمێکی گرنگ لە ھێڵی چیرۆکی سەرتاسەری زنجیرەکەدا کاردەکات. کارەکتەری ئەو وەک خراپەکارێکی بەرچاو خزمەت دەکات و کردەوە توندوتیژ و خراپکارییەکانی کاریگەرییەکی بەردەوامیان لەسەر ژیانی کارەکتەرەکانی دیکە ھەیە. سەرەڕای سروشتی خراپەکارانەی، ڕۆڵی مارتن کیمی نوێنەرایەتی خاڵی وەرچەرخانێکی گرنگ دەکات بۆ چەند کارەکتەرێکی بەرنامەکە.
بە تایبەتی کارلێکەکانی لەگەڵ سەید جەراح، گرنگن، چونکە ڕێگە بە سەید دەدەن ڕەوشتی خۆی بخاتە ژێر پرسیارەوە. ھەروەھا کارەکتەری کیمی نوێنەرایەتی بابەتێکی گەورەتر دەکات لە زنجیرەی ونبوودا، کە باس لە ململانێی نێوان چاکە و خراپە دەکات ھەم لەسەر ئاستی کەسی و ھەم لەسەر ئاستی جیھانی. ڕۆڵی مارتن کیمی ڕۆڵێکی ئاڵۆزە کە وەک پارچەیەکی گرنگی گێڕانەوەی سەرتاسەری نمایشەکە کاردەکات. کردار و پەیوەندییەکانی لەگەڵ کارەکتەرەکانی دیکە دەرئەنجامی بەرچاوی ھەیە کە چیرۆکی زنجیرەی ونبوو لە قاڵب دەدات. وێناکردنی مارتن کیمی لەلایەن کیڤن دوراندەوە نمایشێکی سەرنجڕاکێشە کە شوێنی کارەکتەرەکە وەک یەکێک لە خراپەکارە لەبیرنەکراوەکانی زنجیرەکەدا چەسپاندووە. لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ونبوودا، مارتن کیمی لە ئەڵقەکەیەکدا بە ناوی «شێوەی شتەکانی داھاتوو» دەکوژرێت. دوای زنجیرەیەک ڕووداوی چڕ، کیمی لەلایەن بنیامین لینوسەوە وێنەی دەگیرێت، کە کارەکتەرێکە کە نێردراوە بۆ گرتنی، ھەر لەو کاتەی کە خەریک بوو بۆمبێک ھەڵبدات کە دەبوو زۆرێک لە کارەکتەرە سەرەکییەکانی بەرنامەکە بکوژێت. مردنی مارتن کیمی خاڵی وەرچەرخانێکی بەرچاوە لە زنجیرەکەدا، چونکە ئاماژەیە بۆ گۆڕانکارییەکی گەورە لە داینامیکی ھێز لە دوورگەکەدا.
کەسایەتی
مارتن کیمی کەسایەتییەکی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی کەناڵی ئەی بی سییە بەناوی ونبوو، کە کێڤن دوراند ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت. کیمی سەربازێکی پێشووە و بەکرێگیراوە بۆ سەرکردایەتیکردنی تیمێکی بەکرێگیراو بۆ دوورگەکە بۆ ئەوەی بنیامین لینوس بگرێت. مارتن کیمی پیاوێکی بێبەزەیی و توندوتیژە کە لە ھیچ شتێکدا ناوەستێت بۆ تەواوکردنی ئەرکەکەی. ھیچ ڕەحمێک بە دوژمنەکانی ناکات و شێوازێکی نامۆی ھەیە کە چێژی لێ وەردەگرێت، ھەروەھا کەمێک خۆبەزلزانە، زۆرجار شانازی بە توانا و دەستکەوتەکانییەوە دەکات. مارتن کیمی تاکتیکزان و شەڕکەرێکی لێھاتوو و بەتوانایە، شارەزایییەکی قووڵی لەسەر چەک ھەیە، ئەمەش وای لێدەکات ببێتە نەیارێکی ترسناک. سەرەڕای کەسایەتییە ترسناکەکەی، بەڵام ساتەکانی لاوازی و ئازارەکانی لەنێو زنجیرەکەدا نیشاندراوە. کەسایەتی مارتن کیمی تێکەڵەیەک لە شەڕانگێزی و تەماح و فێڵبازییە، ئەمەش وای لێدەکات ببێتە کارەکتەری یادگاری لە گەردوونی ونبوودا.
چەند ساتێک لە زنجیرەکەدا ھەیە کە مارتن کیمی لایەنێکی لاوازتر نیشان دەدات، ئەمەش ئاماژەیە بۆ کەسایەتییەکی ئاڵۆزتر. بۆ نموونە ئاشکرای دەکات کە منداڵییەکی سەختی بەسەر بردووە، لەگەڵ باوکێکی توندوتیژدا گەورە بووە و بەردەوام لێی دەدا. ڕەنگە ئەمە مەیلە توندوتیژییەکانی ڕوون بکاتەوە، ئەمەش ئەوە دەردەخات کە پەڵەی سۆزداری قووڵی ھەیە کە ڕەفتارەکانی لە قاڵب داوە. دەشێت بە جۆرێک ئارەزووی دەسەڵات و توندوتیژی، ڕێگایەک بێت بۆ قەرەبووکردنەوەی ڕابردووە پڕ ئازارەکەی. ھەروەھا سەربازێکی ڕاھێنراوی باشیشە، پێش ئەوەی ببێتە بەکرێگیراو لە بواری سەربازیدا خزمەتێکی زۆری کردووە. توانای خۆگونجاندن لەگەڵ بارودۆخە جیاوازەکاندا و بیرکردنەوەی خێرای وای لێدەکات ببێتە نەیارێکی ترسناک و لە زۆرێک لە دوژمنەکانی زیاتر زیرەکتر دەبێت؛ بۆیە کەسایەتی مارتن کیمی بە سروشتی شەڕانگێزی و خۆپەرست و فێڵبازەکەی پێناسە دەکرێت، ئەمەش وای لێدەکات ببێتە کارەکتەری یادگاری و سەرنجڕاکێش لە جیھانی زنجیرەی ونبوودا. بەپێی تایبەتمەندییەک لە سێتی دی ڤی دی فیلمی (The Lost: The Complete Fourth Season - The Expanded Experience)، دەوترێت کە کیمی حەزی لە «چەکی قورس» و «لێھاتووییی جەستەیییە»، و ھەروەھا حەزی لە «دانوستان» و «پزیشک» نییە.
پەرەپێدان
دووبارە دروستکردنەوەی فیلمی «٣:١٠ بۆ یوما» لە ساڵی ١٩٥٧ لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ لە سینەماکان نمایشکرا. ھاوکاری نمایشکار/بەرھەمھێنەری جێبەجێکار/سەرۆک نووسەر و دروستکەری زنجیرەی ونبوو، دایمون لیندێلۆف چێژی لە ڕۆڵی پاڵپشتی کێڤن دورانت وەرگرت وەک کەسێک داوای لە کێڤن کرد کە ئایا ئامادەیە بۆ ئەوەی ڕۆڵێکی لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ونبوودا ھەبێت. دەرھێنەری ڕۆڵەکان وای لە دوراند کرد لاپەڕەیەکی ژیاننامەییی بۆ کارەکتەرە نوێیەکەی بەناوی کیمی بخوێنێتەوە، دوراند لە سەرەتای مانگی تشرینی یەکەم ڕۆڵەکەی پێشکەش کرا و ئەو گەشتێکی کرد بۆ ھۆنۆلولو لە ھاوایی- کە زنجیرەی ونبوو لەو شوێنەدا وێنەیدەگیرا، بۆیە تا ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ لەوێ بوون. پێشتر کۆمیکگێڕ و ڕاپەرێکی ستاند ئاپ بووە لە شاری تەندەر بەی لە ئۆنتاریۆ لە کەنەدا، بە ناوی شانۆیی «کێڤی دی»، دوراند تا ئەو کاتەی ئەو بەشەی بردەوە تەنھا نزیکەی شەش ئەڵقەی زنجیرەی ونبووی بینیبوو.
ئەو کاتەی کە دوراند ڕۆڵەکەی پێدرا، ھیچی لەسەر ئەو کەسایەتییە نەدەزانی کە دەبووایە ڕۆڵی لێ ببینێت، و ھەروەھا پەسەندی کرد و پاشان ژیاننامەکەی مارتن کیمی بەتەواوەتی خوێندەوە و وتیشی: «ھێندەی مناڵێک لە دووکانی شیرینی دەخۆشم»، ئەم قسەیەی وەک دڵخۆشییەک بۆ ڕۆڵەکەی دەربڕیووە. لە فلاشباکەکاندا ئاشکرا دەبێت کە مارتن کیمی سەردەمانێک ئەندامی سوپای ئەمریکا بووە، بەڵام بەھۆی ڕەفتارە ناجێگیرەکانییەوە بە شێوەیەکی ناتەواو لە کارەکەی دوورخراوەتەوە. ھەروەھا ئاماژە بەوە دەکرێت کە کیمی تۆڵەسەندنەوەیەکی تایبەتی ھەیە لە بەرامبەر کارەکتەری پڕ لە مەتەڵ لە زنجیرەکەدا، بنیامین لینوس، و چیرۆکی پشتەوەی یارمەتیدەرە بۆ ئەوەی ڕق و کینە توندەکەی بەرامبەری بخاتە ناو چوارچێوەیەکەوە. لەگەڵ کۆتایی ھاتنی وەرزەکەدا، گەشەپێدانی کارەکتەری کیمی لە ئەڵقەی «شێوەی شتەکانی داھاتوو» دا دەگاتە ساتێکی زۆر بەرز. لەم ئەڵقە سەرەکییەدا ئاشکرا دەبێت کە کیمی ئامێرێکی کۆنترۆڵکراوی دووری بە دڵییەوە بەستووە کە ئەگەر بکوژرێت دەتەقێتەوە پێیان.
بە درێژایی وەرزەکە، کارەکتەری کیمی بە پەیوەندییەکانی لەگەڵ کارەکتەرەکانی دیکەشدا پێناسە دەکرێت. دینامیکییەکی گرژ و ناجێگیری لەگەڵ عومەر دووەمی فەرماندەییدا ھەیە، ئەمەش کەسایەتی باڵادەست و متمانەنەکردنی بە کەسانی دیکە دەردەخات. بە پێچەوانەوە، کارلێکەکانی لەگەڵ خوشکەکەی کە ئاشکرا دەبێت پزیشک و چاودێرێکی سەرەکییەتی، ناسکی و لاوازییەک بۆ کارەکتەری زیاد دەکات کە جارێکی دیکە تێگەیشتنی بینەر لێی ئاڵۆزتر دەکات. لە کۆتاییدا گەشەپێدانی کارەکتەری کیمی خزمەت بە مردنەکەی دەکات کە ھێندەی تر کاریگەرتر بێت. بینەران لە ئاستێکدا لە پاڵنەرەکانی تێگەیشتوون و ھاوسۆزی لەگەڵیدا بن و مردنی ئەویش بیرھێنانەوەیەکی تراژیدییە بۆ گرەوەکانی بەرزی ململانێی ناوەندی بەرنامەکە.
پێشوازی
پێشوازی لە کیمی لەنێو ھەوادارانی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ونبوو تاڕادەیەکی زۆر ئەرێنی بوو. زۆرێک لە بینەران ئەو چڕی و دڕندەیییەیان بەرز نرخاند کە دوراند ھێناوییەتی بۆ کارەکتەرەکە، ھەروەھا توانای ئەوەی کە بینەران بە درێژایی وەرزەکە پێشبینی پاڵنەر و دڵسۆزییەکانی بکەن. ھەروەھا ھەندێک لە ھەواداران کیمییان بە نەیارێکی شایستە بۆ پاڵەوانەکانی بەرنامەکە زانی، پاڵیان پێواوە بۆ سنوورەکانیان و گرەوێکی بەرزی بۆ ململانێی بەردەوامیان لە دژی ویدمۆر و دوژمنە جیاوازەکانی دروست کردووە؛ بەڵام سەرەڕای ناوبانگەکەی، کیمی وەک کەسایەتییەکی دابەشکەر لە نێوان چیرۆکی ونبوودا دەمێنێتەوە، ھەندێک لە بینەران ڕەفتارە توندوتیژ و پێشبینینەکراوەکانی بە شتێکی نائاسایی یان تەنانەت ناڕەحەتکەر دەزانن.
سەرەڕای ئەوەش، نکۆڵی لەوە ناکرێت کە مارتن کیمی زیادکردنێکی لەبیرنەکراو و کاریگەر بووە بۆ نمایشەکە و میراتەکەی تا ئەمڕۆش لەلایەن ھەوادارانەوە بەردەوامە. زۆرجار مارتن کیمی بە یەکێک لە خراپەکارە لەبیرنەکراو و سەرنجڕاکێشەکانی مێژووی لۆست دادەنرێت. ئەمەش بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ نمایشە نایابەکەی کێڤن دوراند، کە ھەستێکی مەترسی و پێشبینینەکردنی بۆ کارەکتەرەکە ھێنایە ئاراوە. کیمی پیاوێکی بێبەزەیی و توندوتیژ بوو، ئامادەبوو ھەرچی پێویست بوو بیکات بۆ تەواوکردنی ئەرکەکەی. یەکێک لە ھۆکارەکانی کاریگەربوونی کارەکتەری کیمی ئەوە بوو کە بینەران ھەرگیز بە تەواوی دڵنیا نەبوون کە بڕیارە لە داھاتوودا چی بکات. توانایەکی بەڕواڵەت زگماکی ھەبوو بۆ ئەوەی نەیارەکانی لەسەر پەنجەکانی قاچیان بھێڵێتەوە و شێوازە دڕندەکانی وای لێکردبوو ببێتە نەیارێکی ترسناک بۆ پاڵەوانەکانی نمایشەکە. لایەنێکی دیکەی سەرنجڕاکێشی کیمی پەیوەندییە ئاڵۆزەکەی بوو لەگەڵ بنیامین لینوس کە یەکێک بوو لە کارەکتەرە پڕ لە مەتەڵەکانی بەرنامەکە.
بە درێژایی وەرزی چوارەم، کیمی و بێن بەشدارییان لە یارییەکی شێواز «پشیلە و مشک» دا کرد کە بینەرانی بە دیل دەھێشتەوە، لەکاتێکدا ھەوڵیان دەدا لە یەکتر مانۆڕ بکەن و لە یەکتر زیرەکتر بن؛ بۆیە کەوانەکەی کارەکتەری کیمی لە ئەڵقەی «شێوەی شتەکانی داھاتوو» دا گەیشتە ئەنجامێکی دراماتیک و لەبیرنەکراو، کە تێیدا بینی لەگەڵ ھاوپەیمانەکانی بێن بەشداری لە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی توندوتیژانەدا دەکات و لەگەڵ کۆچی دوایی خۆیدا کۆدەبێتەوە. لەکاتێکدا کارەکتەری ئەو لە نێوان ھەندێک لە ھەوادارانیدا دابەشکەر بوو، بەڵام نکۆڵی لەوە ناکرێت کە کیمی کاریگەرییەکی بەردەوامی لەسەر چیرۆکی ونبوو بەجێھێشتووە. کارەکتەری مارتن کیمی لە زنجیرە ونبوو ھەم ستایشی ڕەخنەگران و ھەم ھەندێک ڕەخنەی لەلایەن ھەواداران و پێداچوونەوەکارانی بەرنامەکە وەرگرت.
ھەندێک لە بینەران و ڕەخنەگران کیمییان بە خراپەکارێکی دڕندە و سەرنجڕاکێش زانی، ھەندێکی دیکەش کارەکتەری ئەویان بە زۆر توندوتیژ یان لە کەسایەتییەکی بەرز دەزانی. یەکێک لەو ھۆکارانەی کە کیمی وای کردووە کارەکتەری وا ناچارکەر بێت، سروشتی پێشبینینەکراوی بووە. بە درێژایی کەوانەکەی لە نمایشەکەدا، جووڵەی چاوەڕواننەکراوی ئەنجامدا و بینەرانی لە لێواردا ھێشتەوە، ھەرگیز نەیدەزانی چی دەکات لە داھاتوودا.
بەڵام ھەندێک لە ڕەخنەگران و بینەران کیمییان بە کارەکتەری یەک ڕەھەندی زانی، تەنھا سەرنجی لەسەر توندوتیژی و ھێزی دڕندەیە، بەبێ قووڵی و نوانسی ھەندێک لە خراپەکارەکانی دیکەی بەرنامەکە. سەرەڕای ئەوەش، ھەندێک ڕەفتار و کردارەکانی بە توندوتیژی بێبەرامبەریان زانی، بەتایبەتی لەو دیمەنانەی کە ھەڕەشەی لە ھەندێک لە کارەکتەرە سەرەکییەکانی بەرنامەکە کردووە یان زیانیان پێگەیاندووە. سەرەڕای ئەم ڕەخنانە، پێشوازیکردن لە کارەکتەری مارتن کیمی لە زنجیرەی ونبوودا تا ڕادەیەکی زۆر بە ئەرێنی دەمێنێتەوە. بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک خراپەکارێکی سەرنجڕاکێش و یەکێک لە کارەکتەرە لەبیرنەکراوەکانی بەرنامەکە دادەنرێت، ئەمەش بەشێکی زۆری دەگەڕێتەوە بۆ وێناکردنی ناوازەی کێڤن دوراند بۆ کارەکتەرەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:بەکرێگیراوە خەیاڵییەکان پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان
تۆڕی تەلەڤیزیۆنی ئێران
وێنۆک تۆڕی تەلەڤیزیۆنی ئێران (ITN) تۆڕێکی تایبەتمەند بە زمانی فارسییە. ئەم کەناڵە لەگەڵ ناو و بەرنامەکانی کە مۆڵەت و مۆڵەتی لەلایەن تۆڕی تەلەڤیزیۆنی ئێرانەوە ھەیە کە بنکەکەی لە ئەمریکایە، بە تەواوی خاوەندارێتی گرووپی حەمید شەبخیزە. ئەم تۆڕە لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٦ لەژێر ناوی «تۆڕی تەلەڤیزیۆنی ئێران» (ITN) دەستی پێکردووە. لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٨ ناوی تۆڕەکە گۆڕدرا بۆ «جام-جەم». لە مانگی ئایاری ساڵی ٢٠١٥ بەھۆی لەدەستدانی بەرنامەی جام جام، دیسان ناوی تۆڕەکە گۆڕدرا بۆ «تۆڕی تەلەڤیزیۆنی ئێران».
سەرچاوەکان
لە مانگی تەممووزی ٢٠١٤ لە میانی چاوپێکەوتنی حەمید شەبخەیز لەگەڵ شەھرام شەبپەرە کە لەم تۆڕەدا پەخشکرا، شەھرام شەبپەرە باسی لە پرسی ساختەکاریی "یاشار ڕ" کرد. "، کە لەلایەن ئاژانسە ھەواڵییەکانی ئێرانەوە پەیوەندی پێوەکرابوو، ناڕەزایەتی دەربڕی و ڕەتیکردەوە ھیچ ھاوبەشییەک لەگەڵ یاشار ھەبێت". گوتیشی ئەوە ژنەکەیەتی کە چووەتە ئێران و چاوی بە یاشار ڕ کەوتووە. سکاڵای تۆمار کرد، چونکە یاشار فێڵی لە شەھرام شەبپەرە و موین و سەتار کردووە و لە تورکیاوە ھەڵاتووە بۆ ئێران. ئاماژەی بەوەشکردووە، بە متمانەکردن بە خەزووری یاشار، ئەمیر ئیھتشامزادە کە یەکێکە لە پێشمەرگە دێرینەکانی پینگ پۆنگی ئێران و ھاوڕێیەکی دێرینی شەھرام شەبپەرە، متمانەی بە یاشار کردووە بۆ ئەوەی خانوویەک لە ئالانیا بکڕێت. ئەم ڕووداوە دوای ئەو تۆمەتانە بوو کە ئاژانسەکانی ھەواڵی ئێران بە ھاوبەشی لە ساختەکاریدا بەبێ ئەوەی بەڵگەیان بۆ بخەنەڕوو، لە دژی شەھرام شەبپارەیان کرد. شەھرام شەبپێرە باس لەوە دەکات کە تەنیا ھاوکاری لەگەڵ کۆمپانیای "کەیت ئۆوالۆ" کردووە بۆ ڕیکلام، بەڵام یاشار بە درۆ خۆی وەک نوێنەری کۆمپانیای "ج بی جەی" ناساندبوو بۆ ئەوەی خانووەکەی پێ بفرۆشێت.
پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی
شەوێران
شەوێران گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
شەوێران ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
عومەر ئۆزبۆڵات
عومەر ئۆزبۆڵات پاڵەوانی زنجیرەی ئەوینی ناکامە و یەکێکە لە کەسایەتییە گرنگەکانی، ئەو گەنجێکی تەمەن ٢٤ ساڵە کە کەسێکی چالاک و قۆزە بەڵام ھەموو بیری لای کات بەسەربردنە لەگەڵ کچاندا، وە لەگەڵ ئەوەی ئەو تاکە میراتگری کۆمپانیای ((ئۆزبۆڵات))ە بەڵام ئەو نایەوێت بەرپرسیارێتی ھەڵگرێ، ھەروەھا ھاوسەری پاڵەوانی زنجیرەکەیە ڕەشا ئۆزبۆڵات. ناوی کەسایەتییەکە بە کوردی (عومەر ئۆزبۆڵات)ە، وە بە تورکی (omer)ە کە بەمانای (عومەر) دێت. ڕۆڵی کەسایەتییەکە لەلایەن ئەکتەری تورکی بوراک ئۆزچیڤیت گێڕدراوە.
حەرەستا
حەرەستا شارێکە لە سووریا. کەوتووەتە پارێزگای ڕیف دیمەشق. دانیشتووانی شارەکە ٤٥٬٩٧٤ کەسن. حەرەستا ٧٠٢ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. شارەکە دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی دیمەشقی پایتەخت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی سووریا
شێوەزاری سلێمانی
سلێمانی یان بابانی شێوە ئاخاوتێنێکی کوردی تایبەتە بەو کەسانەی کە لە ناوەندی شاری سلێمانی نیشتەجێن، شێوازی قسەکردنی بابانی لە کۆندا بەو کەسانە ئەوترا کە لە مەڵکەندی و سەرشەقام و سابونکەرانی شارەکە ئەژیان بەڵام لە ئێستادا بە تەواوی خەڵکی شارەکە ئەوترێ بابانی ئەم شێوازەی سلێمانی بەوە تایبەتمەندە کە زۆربەی ووشە و دەستەواژە کوردییەکان بە کورتکراوەیی دەرئەبڕێت یان ئەنوسرێت ھەروەھا بەوە جیا ئەکرێتەوە کە کەمترین ووشەی بێگانەی تێدایە و زیاتر کوردییەکی پوخت و پەتی ڕەسەنی زمانی کوردییە، وە زۆرتر پیتی ( ئـ ) بەکاردێت بۆ قسەکردن و لەکاتی نووسینیشدا ھاوشێوەی ئەم ووتارە کە پێی نووسراوە.
ھەندێ نمونەی شێوە ئاخاوتن یان نووسینی سلێمانی
پۆل:سلێمانی پۆل:بابانی پۆل:سابونکەران پۆل:مەڵکەندی
عەبدولستار مەجید
ژیان
عەبدولستار مەجید بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زانستی قورئان بەدەستھێناوە. ساڵی ١٩٨٧ بووەتە پێشمەرگەی بزووتنەوەی ئیسلامیی کوردستان. لە دوو کۆنگرەی کۆمەڵی ئیسلامیی کوردستان جارێک دەنگی یەکەم و جارێک دەنگی دووەمی بەدەستھێناوە، ھەروەھا بەرپرسیارییەتیی سیاسی و سەربازی ھەبووە لەنێو ئەو حیزبە، لەوانە وتەبێژی کۆمەڵەکە، ئەندامی مەکتەبی سیاسی، نوێنەری کۆمەڵی ئیسلامی لە لیژنەی ھەماھەنگیی ئۆپۆزیسیۆن، و سەرۆکی شاندی کۆمەڵی ئیسلامی لە پێکھێنانی حکوومەت و نووسینەوەی بەرنامەی کاری حکوومەت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:وەزیرەکانی کابینەی ھەشتەمی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
سکۆت ئادسیت
سکۆت ئادسیت یەکێکە لە ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم، و ڕۆڵی لە چەندین فیلمی ئەمریکیدا بینیووە.
سەیدخەلیل خەلیفە
سەیدخەلیل خەلیفە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کەلار(ناوەند)، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سەیدخەلیل خەلیفە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گۆبان و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی کەلار و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سەیدخەلیل دەروێش حسێن لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سەعداوا.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئاوباریک، قوروە
ئاوباریک گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری پەنجە عەلی باشوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
ئاوباریک ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
جسر شوغور
جسر شوغور شارێکە لە سووریا. کەوتووەتە پارێزگای ئیدلیب. دانیشتووانی شارەکە ٤٤٬٣٢٢ کەسن. جسر شوغور ١٧٠ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. ئەم شارە بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە بە ناوەندێکی بازرگانیی گرنگ دادەنرێت بۆ سووریا. لەڕوانگەی مێژوویییەوە پردێکی کۆنی ڕۆمانی لێیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی سووریا
پێشمەرگەی ڕۆژ
پێشمەرگەی ڕۆژ، یان پێشمەرگەی ڕۆژئاوا، باڵی سەربازی ئەنجومەنی نیشتیمانی کورد ن لە سووریا.
شەڕەکان
لە نێوان ساڵانی ٢٠١٦ بۆ ٢٠١٨ پێشمەرگەکانی ڕۆژئاوا زیاتر شەڕی داعشیان لە عێراق دەکرد.
لە 2ی ئازاری 2017 لە شنگال لە نێوان پێشمەرگەی ڕۆژئاوا و میلیشیا ئێزیدییە سەر بە پەکەکە پێکدادان ڕوویدا و لە ئەنجامدا پێنج کەس و هەروەها دوو چەکداری سەر بە پەکەکە کوژران کە هەوڵیاندا ڕێگری لە پێکدادانەکان بکەن. هەروەها لە تێکهەڵچوونەکاندا لانیکەم چوار پێشمەرگەش بریندار بوون.
لە شەڕی ناوخۆی دووهەمی لیبیا ئەحمەد ئەلمسماری وتەبێژی سوپای نیشتیمانی لیبیا بە سەرپەرشتی خەلیفە حەفتەر ڕەخنەی لە گواستنەوەی شەڕڤانان لە تورکیاوە بۆ لیبیا گرت. ناوبراو گومانی ئەوەیشی خستووەتەڕوو، لەنێو ئەو میلیشیاکانی سەر بە تورکیا بۆ پشتیوانی لە حکومەتی ڕزگاری نیشتمانی ڕەوانەی لیبیا کراون، ئەندامانی پێشمەرگەی ڕۆژ و گورگەکانی خۆڵەمێشی هەن. تەنانەت گوایە پێشمەرگەی ڕۆژ لە میت مەشق و ڕاهێنانیان وەرگرتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان پۆل:ڕێکخراوە کوردییە سوورییەکان
لەشکری کوڕی محەممەد
لەشکری کوڕی محمد کوڕی شەداد فەرمانڕەوایەکی کورد بوو، کوڕی محەممەد کوڕی شەداد. لەگەڵ براکانیدا لە ساڵی ٩٧١دا گەنجەی لە دەستی سەلاریدەکان گرت و کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ناوچەی ئارانەوە. دوای مردنی لە ساڵی ٩٧٨، مەرزوبان کوڕی محەممەدی برای لە شوێنی گرتەوە.
شەڕی چانگبانگ
شەڕی چانگبانگ شەڕێک بوو لەنێوان دوو لۆرد چاو چاو لەگەڵ لیو بێی لە تشرینی یەکەمی ٢٠٨ لە رۆژاوای ڕۆژھەڵاتی ھان لە چین، شەڕەکە لە چانگبان (لە جیھانی مۆدێرنی ئەمرۆ، بەشی دووداو، جینگمێن، ھوبێی) ڕووی دا.
سەرچاوەکان
پۆل:٢٠٨ پۆل:کۆتایی ئیمپراتۆریەتیی ھان
پەرشی نیۆتڕۆنی
پەرشی نیۆتڕۆنی تەکنیکێکی دیاریکردنی پەیکەری بەلوری ماددەکانە کە تیایدا گورزێکی نیۆتڕۆنی ئاڕاستەی ماددە دەکرێت. ئەم گورزە نیۆتڕۆنە پاش ئەوەی دەگەنە گەردیلەکانی ماددەکە پەرش دەبن، وە ئەم پەرشبوونە لە شێوەی بەیەکداچوون (یان پاتێرن)ێک دەردەکەوێت. ئەم پاتێرنە دواتر شیکردنەوەی بۆ دەکرێت بۆ بەدەستھێنانی شێوە و چەند تایبەتمەندییەکی بەلوری ماددەکە چونکە نیۆتڕۆن تەنۆلکەیەکی بێبارگەیە و دەتوانێت مەودایەکی زیاتر ببڕێ لەناو ماددە، بۆیە لە پەرشی ئەلێکتڕۆنی سەرکەوتووترە.
سەرچاوەکان
پۆل:زانستی ماددە پۆل:نیوترۆن
کاریگەریی پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لەسەر گەشتی ئاسمانی
وێنۆک|فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی پەکین چۆڵی پێوەدیارە بەھۆی بڵاوبوونەوەی پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩. پەتای جیھانی کۆڤید-١٩ کاریگەرییەکی بەرچاوی ھەبووە لەسەر بازرگانی گەشتی ئاسمانیی بەھۆی ڕێکار و قەدەغەکردنەکانی گەشتکردنەوە و نزمبوونەوەیەکی یەکجار زۆر لە داواکاری سەر گەشتکردن.
گەشتە ئاسمانییە بارھەڵگرەکان
کە گەشتی سەرنشینەکان ھەڵدەوەشێنرایەوە، نرخی ناردنی بار بە فرۆکە زۆر بە خێرای گۆرا. لە کۆتایی مانگی ئازاردا، نرخی گواستنەوەی بار لە زەریای ھێمن دا سێ ھێندە زیادی کردبوو.
گواستنەوەی ئاسمانی بارەکان لە مانگی شوبات دا بە ڕێژەی ٪٤٫٤ کەم کردبوو و داواکاری لەسەر باری ئاسمانیش بەڕێژەی ٪٩٫١ کەمی کردبوو. و زۆر ھێڵی ئاسمانی گەشتیاران کارەکانیان دەگۆری بۆ گەشتی بارکردن.
ھەتا کۆتایی مانگی ئازار، بڕی بارکراوی ئاسمانی بە ڕێژەی ٪٣٫٥ کەمیکردبوو بە بەراورد بە ساڵی پێشووتر. بڕی بارکراو لە باکوری ئەمریکاوە بۆ ئاسیا بە ڕێژەی لە ٪١٧ کەمی کردبوو و و لە ئاسیاوە بۆ باکوری ئەمریکا بەڕێژەی ٪١٩ کەمی کردبوو. بڕی بارکراو لە ئاسیاوە بۆ ئوروپا بەڕێژەی ٪٣٠ کەمی کردبوو. بەھۆی ئەم ھەموو کەمبوونەوانەوە داواکاری لە مانگی ئازاردا بەڕێژەی لە ٪٢٣ کەمی کردبوو. پۆستەی نێودەوڵەتی لە چەندین وڵات بە تەواوەتی وەستا کە ھۆکارەکەی بەھۆی ھەڵپەساردنی زخمەتگوزاری پۆستەی ناوخۆیی وڵاتەکەوە بوو یان بەھۆی نەبووی ئامرازی گواستنەوە.
حاجعەلی ڕەزمئارا
وێنۆک عەلی ڕەزمەرە ھەروەھا بە حاج عەلی ڕەزمەرە ناسراوە (١٠ی نیسانی ١٢٨٠ تاران - ١٦ی ئازاری ١٣٢٩ تاران) سەربازێکی ئێرانی بووە و پلەی لیوای گشتی و سەرۆکوەزیرانی ئێران بووە. ڕەزمەرە لە ١٦ی ئازاری ساڵی ١٣٢٩ لەلایەن یەکێک لە ئەندامانی گرووپی ئیسلامی فەدایی بە ناوی خەلیل تەحسەبی لە ناوچەی مزگەوتی شا لە تاران تیرۆر کرا.
کاریگەریی پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لەسەر گەشتی ئاسمانی
بەرھەمھێنەرانی فرۆکە
کۆمپانیای (ئەیربەس - Airbus) ھەستا بە کەم کردنەوەی بەرھەمھێنانی باڵی فرۆکەکانی لە کارگەکانی (براوتن، فیلتن و برێمن) و ھەروەھا ھەستا بە کەم کردنەوەی کاتژمێرەکانی کارکردن لە کارگەکانی. ناوەندە فەڕەنسی و ئیسپانییەکانی بۆ چەند ڕۆژێک بەرھەمھێنانیان ھەڵپەسارد تا لە ٢٣ی ئازاردا بەشێوەیەکی نیوەیی دەستیان پێکردەوە. بەرھەمی مانگانەی کەم کردبۆوە بۆ (چوار فرۆکەی A220، چل A320، دوو A330 و شەش A350) کۆمپانیای (• Airbus) ١٢٢ فرۆکەی گەیاندبوو لە چارەکی یەکەمی ساڵی ٢٠٢٠دا کە ئەم ژمارەیە ٤٠ فرۆکە کەمتر بوو بە بەراورد بە ساڵی پێشووتر و ٦٠ فرۆکەی دیکەش نەدەتوانرە بگەیەنرێتە دەست خاوەنەکانیان بەھۆی ڕێکار و قەدەغەکردنی گەشتەکانەوە. وێنۆک|پڕژاندنی ماددەی خاوێنکردنەوە لە ناو فڕۆکەیەک. کۆمپانیای (بۆینگ - Boeing) ھەموو کارێکی دامەزراندنی کارمەندنیان ھەڵپەسارد و بەھۆی زۆری ھەڵوەشاندنەوەی گەشتەکانیانەوە چەندین کارمەندیان دوورخستەوە. پێش بڵاوبوونەوەی پەتا جیھانییەکە، ڕێکاری (لە زەوی ھێشتنەوەی) فرۆکەی (737 MAX) کاریگەرییەکی زۆری کردبووە سەر کۆمپانیاکە. ھەتا ٧ی نیسان، بۆینگ ھەستا بوو بە ھەڵپەساردنی بەرھەمھێنانی فرۆکەکانی لە کارگەکانی (بۆینگ باشوری کالیفۆرنیا) و (پیوجێت ساوند) و (واشنگتۆن). لە ڕێکەوتی ٢٧ی مایس دا، کۆمپانیاکە ھەستا بە ڕاگەیاندنی بەرنامەیەک بۆ دوورخستەوە ١٢ ھەزار کارمەند.
حاجعەلی ڕەزمئارا
سەرەتای ژیان و گەنجی
حاج عەلی ڕەزمەرە لە ١٠ی فەروەردین ١٢٨٠ (٩ ذی حیجا ١٣١٨)، شەوی جەژنی قوربان لە تاران لەدایک بووە. ھەر بەو ھۆیەشەوە «حاج»یان بۆ ناوەکەی زیاد کرد. دواتر عەلی ڕەزمەرە لە مێژووی سیاسی ئێراندا بە لیوا ڕەزمەرا ناسرا. باوکی یەکێک بوو لە ئەفسەرە خوێندەوارەکانی خاناتی کازاخستان، بۆیە سەرەتا کوڕەکەی ڕەوانەی قوتابخانە و دواتر بۆ قوتابخانەکانی ئەلیان و ئەقداسییە و دار ئەلفونون. عەلی لە تەمەنی حەڤدە ساڵیدا چووە قوتابخانەی نیزام موشیر ئەلدولا و دواتر پەیوەندی بە لیوای ناوەندییەوە دەکات. بەشدارییەکی کاریگەرانەی کرد لە ئۆپەراسیۆنێکدا لە باکوور بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ جەنگەڵەکان (لایەنگرانی جەنگەڵەکانی میرزا کۆچوک خان) و لە ئازەربایجانی ڕۆژاوای ئێستا لە سەرکوتکردنی ئیسماعیل ئاغا سیمیتگو، و لە ساڵی ١٢٩٩ پلەی جێگری دووەمی بەدەستھێنا (دووەم لیوا). دوای بوون بە ئەفسەر، بەھۆی کارەکانییەوە پلەی سوڵتان (کاپتن)ی بەرزکرایەوە و لە ساڵی ١٣٠٢ لەگەڵ ئەفسەرە گەنجەکان دەچێتە فەرەنسا بۆ فێربوونی تەکنیکە سەربازییەکان.
ڕۆبێرت زێمێکس
ڕۆبێرت لی زێمێکس (لەدایکبووی ١٤ی ئایاری ١٩٥٢) بەرھەمھێنەر و سینارۆیۆنووس، و دەرھێنەرێکی ئەمریکییە، لە شیکاگۆ لەدایکبووە.
کاریگەریی پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لەسەر گەشتی ئاسمانی
بەرھەمھێنەرانی فرۆکە
لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئازاردس کۆمپانیای (بۆم باردیر - Bombardier) ھەستا بە ڕاگەیاندنی ھەڵپەساردنی زۆرینەی بەرھەمھێنانە کەنەدییەکانی لە ئۆنتاریۆ (بۆ ماوەی دوو ھەفتە) و کیوبێک (ھەتا ١٣ی نیسان). ھەروەھا ھەڵپەساردنی بەرھەمھێنان کە باکوری ئێرلەندا. ١٢٬٤٠٠ کارمەندی کۆمپانیاکە لە کەنەدا خرانە ژێر مۆڵەتی ناچارییەوە کە ئەم ژمارەیە لە ٪٧٠ تەواوی ھێزی کاری کۆمپانیاکەی پێکدەھێنا.
حاجعەلی ڕەزمئارا
خوێندن لە فەرەنسا
لە ساڵی ١٣٠٢دا ڕەزمەرا لەگەڵ ھەندێک ئەفسەری دیکە بۆ درێژەدان بە خوێندن ڕەوانەی فەڕەنسا کرا. لە زانکۆی سەربازی سان سێر خوێندنی سەربازی تەواو کردووە و دوای دوو ساڵ گەڕاوەتەوە ئێران. چووەتە بواری پیادە و دەرچووی کۆلێژی سان سێر بووە.
کاریگەریی پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لەسەر گەشتی ئاسمانی
بەرھەمھێنەرانی فرۆکە
لە ڕێکەوتی ٢٥ی نیسان دا کۆمپانیای (ئیمبرەیەر - Embraer) ڕایگەیاند لە بەرنامەی ھاوبەشی کردنی نێوان (بۆینگ - ئیمبرەیەر) ی ھەڵپەساردوە.
ڕۆبێرت زێمێکس
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢ پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنەر پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١ پۆل:زیندووان پۆل:دەرهێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی پۆل:بەرهەمهێنەرانی فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمەریکی پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کۆمیدی پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی زانستی خەیاڵی پۆل:سیناریۆنووسانی ئێڵەنۆی پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی هونەرە جوانەکانی زانکۆی یو ئێس سی پۆل:براوەی باشترین دەرهێنەری گۆڵدن گڵۆب پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا پۆل:سیناریۆنووسانی ئەنیمەیشن پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمەریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:نووسەرانی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئیتاڵی پۆل:براوەی باشترین دەرھێنەری گۆڵدن گڵۆب پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی یو ئێس سی
کاریگەریی پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لەسەر گەشتی ئاسمانی
بەرھەمھێنەرانی فرۆکە
لە ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٠ دا کۆمپانیای (جێنەرەل ئێلکتریک - General Electric) ڕایگەیاند کە ١ لەسەر ١٠ کارمەندەکانی لە بەشی بزوێنەری باڵاکان دوور دەخاتەوە کە بە نزیکەیی دەیکردە ٢٥٠٠ کارمەند لەگەڵ پێدانی مۆڵەتی ناچاریی بۆ نیوەی ژمارەی کارمەندەکانی چاککردنەوە.
حاجعەلی ڕەزمئارا
سەرچاوەکان
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئێران پۆل:خەڵکی فارس پۆل:سەرۆکی حکوومەتە تیرۆرکراوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١ پۆل:مردووانی ١٩٥١ پۆل:خەڵکی تاران پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
کاریگەریی پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لەسەر گەشتی ئاسمانی
بەرھەمھێنەرانی فرۆکە
کۆمپانیای بەرھەمھێنەری بزوێنەری ھەوایی (رۆلس ڕۆیس - Rolls-Royce) بەرنامەسازی کردبوو بۆ لابردنی ٩٠٠٠ کار کە بەشێوەیەکی گشتی دەکەوتە بەشی گەشتی ھەوایی مەدەنییەوە و زۆربەری کاریگەرییەکەش بەر کارگەی لە (دێربی) دەکەوت.
کۆمپانیای (تێکسترۆن - Textron) کە خاوەنداری ھەردوو کۆمپانیای (گەشتی ئاسمانی تەکسترۆن) و (ھەلیکۆپتەری بێڵ) دەکات ڕایگەیاند کە ھەڵدەستێت بە لابردنی ١٬٩٥٠ کار.
فرۆکەخانەکان
وێنۆک|مانەوەی چەند فڕۆکەیەک لە گەراج بەھۆی نەبوونی گەشتەوە. لە ڕێکەوتی ٥ی مایس دا (ئەنجومەنی نێودەوڵەتی فرۆکەخانەکان - ACI) دەیخەمڵاند کە لە ساڵی ٢٠٢٠ دا، گەشتی ئاسمانی لە سەرتاسەری جیھان دا لە نیوە کەمتر دەبێتەوە وەک لەوەی پێشووتر بۆ ساڵی ٢٠٢٠ پێشبینی بۆ کرابوو.
ھەتا ناوەڕاستی نیسان، (ئەنجومەنی نێودەوڵەتی فرۆکەخانەکان - ACI) تێبینی دەکرد کە لە ٪٩٥ ڕێژەی گەشتەکان کەمبووەتەوە لە ١٨ فرۆکەخانەی جیھان دا کە بازارێکی گەورەن بۆ کەرتی گواستنەوەی ئاسمانی.
لە ڕێکەوتی ٢٧ ی نیسانەوە (فرۆکەخانەی ناوچەی وێست چێستەر) بۆ نزیکەی مانگێک بەڕووی ھێڵە ئاسمانییەکان دا داخرا بەھۆی پرۆژەیەکی گەورەی دووبارە تازە کردنەوە و قیرکردنەوەی ھێڵی ھەڵفرینی فرۆکەکانیانەوە. ھەرچەندە وا بەرنامەسازی بۆ کرابوو کە ئەنجام دانی ئەم پرۆژەیە بە قۆناغ جێبەجێ بکرێت لە کاتی درەنگانی شەودا لە ماوەی چوار مانگ دا. بەڵام بڕیاری پێشخستن و ئەنجامدانی پرۆژەکە لە داخستنی فرۆکەخانەکە دەگەرێتەوە بۆ کەمبوونەوەی بەرچاوی ژمارەی گەشتە ڕۆژانەکان. ئەمەش یەکەمین داخستنی تەواوەتی فرۆکەخانەی گەشتیاریی بوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا بە ھۆکارەکانی پەیوەست بە پەتای جیھانییەوە.
فرۆکەخانەکانی شانشینی یەکگرتووی بەڕیتانیا ھەستان بە ھەڵپەساردنی بەرنامەکانی فراوان کردن کە نرخەکانیان دەگەیشتا یەک میلیارد پاوەند.
تەنھا فرۆکەخانەکان لە پاریس بەڕووی گەشتی بازرگانیی گەشتیاریی دا لە ١ی نیسانەوە بۆ ٢٥ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠٢٠.
چەندین ھێڵی ئاسمانی جۆراوجۆری دەرەوەی وڵاتی ئوسترالیا ھەستان بە کۆگاکردنی فۆرکەکانیان لە (فرۆکەخانەی ئالیس سپرینگس)
چەندین ھێڵی ئاسمانی ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەستابوون بە کۆگاکردنی سەدان فرۆکەی فەرامۆشکراو لە (فرۆکەخانەی لۆجیستی باشوری کالیفۆرنیا) و (ناوەندی ئاسمانی نێودەوڵیتی ڕۆزوێل)
لە (فرۆکەخانەی فرانکفۆرت، فرۆکەخانەی نێودەوڵەتی ھارتسفیڵد – جاکسن ئەتڵانتا و فرۆکەخانەی نێودەوڵەتی توڵسا) ھێلەکانی ھەڵفرین و ھێلەکانی تاکسی داخران و لەجێیان دا وەک شوێنی کۆگاکردنی فرۆکەکانی ھێلی ئاسمانی (لوفتانزا، ھێڵی ئاسمانی دەلتا و ھێڵی ئاسمانی ئەمێریکان) بەکاردەھات.
ناوەندە ڕێکخەرەکان
لە ئازاری ٢٠٢٠دا، (بەڕێوبەرایەتی گەشتی ئاسمانی فیدرالی - FAA) سەر بە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ڕایگەیاند کە ھیچ ڕێکارێکی یاسایی ئەنجام نادەن بەرامبەر بەو فرۆکەوانانەی بڕوانامە پزیشکییەکانیان لە نێوان ٣١ی ئازار-٣٠ی حوزەیران دا بەسەرچووە لەبەر ھۆکاریی سەختی دانانی چاوپێکەوتن لەگەڵ (تاقیکەرەوانی پزیشکی گەشتی ئاسمانی) باوەڕپێکراو. دواتر لە مانگی حوزەیران دا (FAA) پێشبینی دەکرد کە لێخۆشبوونەکە درێژتر بکرێتەوە.
لە ٢٣ی نیسان دا (FAA) ھەستا بە ڕاگەیاندنی کەم کردنەوەی کاتژمێرەکانی کارکردنی زیاد لە ١٠٠ ناوەندی (تاوەری کۆنترۆل و کۆنترۆلی ڕادار) بەھۆی کەمبوونەوەی قەڕەباڵغی گەشتی ئاسمانی بەڕێژەی لە ٪٩٦. ھەروەھا فرۆکەوانەکان ڕایانگەیاند کە ھەندێک ئامێری خزمەتگوزاری کۆنترۆل و ئامێری سیستەمی نیشتنەوە بۆ ماوەیەکی کاتیی نابەردەست دەبێت.
ژاوۆی دواتر
دواین ژاوۆ (بە چینی:后赵 چینی دێرین:後趙 خوێندنەوە: ھۆو ژاوۆ: ٣١٩ تا ٣٥١) ویلایەتێک بوو لە شانزە شانشینەکە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی جین لە مێژووی دێرینی چین، دواین ژاوۆ لەلایەن خێزانی خانەدانی شی دامەزراوە کە لە ڕەگەزی جیێ بوون رەگەزێ جیێ بە تەواوی لەوانەیە خەڵکانی یێنیسێیان بن وەبە نزیکترین زمان بکەن لە چینیەوە (زمانی یێنیسێیان)
کاریگەریی پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لەسەر گەشتی ئاسمانی
حکومەت
لە ڕێکەوتی ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠دا، حکومەتی نەمسایی ھاوپەیمانی سەوزی خۆپارێز (کۆنەخواز) ھەستا بە ڕاگەیاندنی پشتگیری بۆ ھێلی ئاسمانی نەمسایی لەڕێی بەخشینی ١٥٠ میلیۆن یۆرۆ لە یارمەتی باج و ٣٠٠ میلیۆن یۆرۆش وەک قەزری بانک کە دەبێت دواتر بڕی پارەکە بگەڕێنرێتەوە. ئەم بڕە یارمەتیی زۆر کەمتر بوو وەک لەوەی لەلایەن ھێلی ئاسمانی نەمساوییەوە داواکرابوو کە بڕەکە ٧٦٧ میلیۆن یۆرۆ بوو.
ژاوۆی دواتر
کاتێک ژاوۆی دواتر دامەزرا لەلایەن شی لێ، پایتەخەتەکەی سیانگوۆ بوو (لە جیھانی ئەمرۆدا: 襄國 سینگتای، ھێبێی) بەڵام لە ٣٣٥ شی ھو پایتەختی وڵاتی گواستەوە بۆ یێیچێنگ (鄴城، لە جیھانی مۆدێرنی ئەمڕۆدا: ھاندان، ھێبێی)
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین پۆل:دامەزراوەکانی چین لە سەدەی چوارەم
عەبدولسەمەد بابەک
عەبدولسەمەد بابەک لەدایکبووە لە هەکاری ساڵی (٩٧٢-١٠١٩) شاعیرێکی کورد بوو کە لەگەڵ عەلی حەریری یەکەم کەس بوون بە زمانی کوردی (کورمانجی) نووسی. بابەک لەپاڵ زمانی کوردیشدا بە زمانی عەرەبیشی نووسیوە و وەک یەکەم شاعیری کورد وەسف کراوە کە دوای بڵاوبوونەوەی ئیسلام لە نێو کورددا سەریهەڵداوە.
ژیاننامە
باوکی ناوی بابەک بوو کە باوکی عەبدولقاسم بوو کە باوکی شاعیرێک بوو بە ناوی مەنسوور. بابەك بۆ خوێندن لە بەغدا و نەیشابوور و مووسڵ و هەمەدان گەشتی كرد و شیعرەكانی ناوبانگیان گرت و كورد خوێندرایەوە. ئایین و سروشت بابەتی سەرەکی ئەو بوون. ئیبن خەلەکان بە یەکێک لە بەناوبانگترین شاعیران وەسفی کردووە. لە سەدان شیعرەکەی کەمیان لەبەردەستدان.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٠١٩ پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:لەدایکبووانی ٩٧٢ پۆل:شاعیران بە زمانی عەرەبی پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:خەڵکی جۆلەمێرگ
مارەدوو
مارەدوو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ژاراوە، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
مارەدوو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ترکەشی خواروو لە شارستانی پیرانشار لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی باقیاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی نەبیاوە  لە شارستانی سەردەشت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئەرکەی خواروو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بلوورناسی تیشکی ئێکس
بلوورناسی تیشکی ئێکس بریتییە لە تەکنیکی بەکارھێنانی تیشکی ئێکس بۆ ناسینی پەیکەری بلووری ماددەی ڕەق. لەم تەکنیکەدا تیشکی ئێکس لە ماددەیەک بەرھەم دێنن (بە شێوەیەکی گشتی شەپۆلی کورتی kα کە درێژیەکەی دەگاتە ١٬٥٤ ئەنگستڕۆم). وێنۆک|ئامێرێکی پێشکەوتووی تیشکی ئێکس کە بۆ دۆزینەوەی پەیکەری بلووری ماددەی شێوە تۆز بەکار دێت زۆرێک لە مەوادی دەوروبەرمان پێک ھاتونە لە خوێیەکان، کانزاکان و نیمچەگەیەنەر، ھەروەھا چەندی شێوەی ئەندامی و نائەندامی). ھەر یەک لەم ماددانە پەیکەری بلوورییان ھەیە، کە بەم ھۆیەشەوە بلوورناسی تیشکی ئێکس پێوانە کردنێکی بنچینەییە بۆ زۆرێک لە بابەتە زانستیەکان. لە یەکەم دەیەی پەیدا بوونی، ئەم تەکنیکە بەکاردەھات بۆ پێوانە کردنی سایزی گەردیلەکان، درێژی و تایپی بەندی کیمیایی ماددەکان. ھەروەھا ئەم ڕێگەیە سودی لێ بینراوە بۆ زانینی پێکھاتەی و کاری زۆر گەردی بایۆلۆجی وەک ڤیتامین، پڕۆتین، دەرمان و دی ئێن ئەی. تا ئێستاش ئەم تەکنیکە بە شێوەیەکی بەر چاو بەکار دێت بۆ زانینی تەیبەتمەندیەکانی مەوادی نوێ.
لە پێوانە کردنی نمونەیەک کە لە تاک بلوورێک پێک ھاتبێت، نمونەکە لە سەر گۆنیایەک دادەنرێت. ئەم گۆنیایە بەکار دێت بۆ دیاری کردنی شوێنی و ئەو گؤشەیەی کە تیشکی ئێکس بەر نمونەکە دەکەوێت. ئەم نمونەیە لە لایەن تیشکێکی تاکڕەنگ دەپێکێنرێت کە بە ھۆیەوە پاتێڕنێک دروست دەبێت. وێنەی 2D بە ھۆی مۆدێلێکی ماتماتیکی (Fourier transforms) دەگۆڕێت بۆ 3D.
مێژوو
ویلیام ڕۆنتگن (Wilhelm Röntgen) ئەم تیشکەی دۆزیەوە. وە بە ھۆی ئەوەی کە تیشکێک بوو کە لەمەو پێش نەناسراوبوو ناوی لێنا تیشکی نەزانراو (ئێکس X). دواتر لە ھەندێ شوێن بۆ ڕێز لێنانی ئەم زانایە ناویان لێنا تیشکی ڕۆنتگن. بە کار ھێنانی ئەم تیشکە بۆ ناسینی پەیکەری بلووری لە لایەن فون لاوە (لە ١٩١٢) دۆزرایەوە و لە لایەن ویلیام ھێنڕی بڕاگ و ویلیام لۆڕێنس بڕاگ بەکارھات.
پەرشی تیشکی ئێکس
گەردیلەکان لە ناو بلووردا بەشێوەیەکی ڕێک ڕیز بونە. ئەو گەردیلانە توانای پەرش کردنی تیشکیان ھەیە، واتا دوای ئەوەی تیشکەکە بەر گەردیلەکە دەکەوێت بە شێوەی لاستیکی (وا دادەنرێت کە جگە لە بڕێکی زۆر کەم نەبێت تیشکەکە بە تەواوی ھەڵدەبەزێتەوە) ھەڵدەبەزێتەوە. ئەلێکتڕۆنی گەردیلەکان بەرپرسی سەرەکین بۆ پەرش کردنی ئەم تیشکە. لە ڕاستیدا تیشکی ئێکس دوای بەرکەوتنی لەگەڵ گەردیلەکان، بە شێوەی تۆپ ئاسا بڵاو دەبێتەوە. بەم شێوەیە چەندین تیشکی ئێکس کە لە لایەن چەندین گەردیلەوە بڵاو بونەتەوە بەیەک دەگەن و دیاردەی شەپۆلی دروست کەر و لەناوبەر دروست دەبێت. ئەمە لە شێوەی چەند ھێڵێکی ڕوناک و تاریک دەردەکەوێت لەسەر شاشەی وەرگر.
وێنۆک|ئەنیمەیشنەکە نیشان دەدات کە پێنج جوڵە لە گەڵ چوار جوڵەی بازنەیی گۆنیاکە سودی لێ دەبینرێ لەم ئامێرەدا
بە ھۆی یاسایەکی ماتماتیکی کە ناسراوە بە یاسای بڕاگ (Bragg's law)، دەشێت دوری نێوان ڕیزە گەردیلەکان بدۆزرێتەوە: لێرەدا d بریتیە لە دوری نێوان ڕیزە گەردیلەییەکان، θ بریتە لە گۆشەی بڕاگ، λ بریتیە لە درێژی شەپۆلی تیشکی بەکار ھاتوو.
بە کار ھێنانی لە کانزاناسی
لە ساڵانی ١٩٢٠ بەولاوە ئەم تەکنیکە یەکێک لە سەرەکی ترین ڕێگاکانی دیاری کردنی پەیکەری بلووری ماددە کانزاکانە.
بە کار ھێنانی لە بیۆلۆجی
بە سود وەرگرتن لەم تەکنیکە، پەیکەری بلوورینی پڕۆتین لە ساڵانی ١٩٥٠ دا لە لایەن جۆن کۆدەری دۆزرایەوە. وێنۆک|پەیکەری شریتی میۆگلۆبین
بەربەستەکان
ئەم تەکنیکە بۆ گەرێک لە لە چەند ھەزار گەردیلەیەک پێک ھاتبێت ھەندێک ناڕوونی تێدادەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:زانستی ماددە
پەیامەکانی ژێر زەوی
220x440px|وێنۆک|پەیامەکانی ژێر زەوی لەلایەن [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی سانت پترسبۆرگ (١٨٦٦)]] پەیامەکانی ژێر زەوی (بە ڕووسی: Записки из подполья) یان پەیامەکانی ژێر زەمین یەکێکە لە بەرھەمەکانی نووسەری ڕووسی فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی لە ساڵی ١٨٦٤ لەسەر دەستی نووسراوە، و یەکێکە لە باشترین بەرھەمەکانی جیھانی ئەدەبیات.
دۆستۆیەڤسکی ڕۆمانی پەیامەکانی ژێر زەوی «یان پەیامەکانی ژێرزەمین»ی نووسیوە لە وەڵامی ڕۆمانی «چی بکرێت؟» بۆ نیکۆلای چێرنیشێڤسکی کە گریمانەی گەشبینی ژیری و کاریگەرییەکە بەرەوپێش دەبات: مرۆڤ لە سروشتدا خۆپەرستە، ئەمەش وای لێدەکات ھەموو بڕیارەکانی بۆ دەستەبەرکردنی بەرژەوەندی تایبەتی خۆی بگرێتەبەر، ھەروەھا بە سروشت ژیرە، ھەربۆیە بڕیارەکانی بەپێی یاساکانی لۆژیک و ژمێریاری زانستی تا ئەو جێگایەی کە دەتوانێت زانیارییەکانی ھاوسەنگ بکات، و ھەربۆیە ئەنجامی کارەکانی بۆ بەرژەوەندییەکانی بەپێویستی دەزانێت لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی کۆمەڵگادا یەکدەگرێتەوە و لقێکی پێشکەوتنی شارستانی بێت. ئەو وێنە تەواوەی یان نایابەی مرۆڤ و گەشبینی لەڕادەبەدەر، ھەوەسێکی زاڵ بووە لە ئەورووپا بەھۆی سەرکەوتنە گەورەکانی شۆڕشی پیشەسازی و دەستکەوتە بەردەوامەکانی زانست، بۆیە ڕۆمانی پەیامەکانی ژێر زەوی وەک ئاگادارکردنەوەیەکی پێشوەختە ھات کە خۆشحاڵی سەرکەوتنەکانی مرۆڤی ئەورووپی و دەستکەوتەکانی، کە وای لێکرد ببێتە ئامانج بۆ تۆمەتبارکردنی خەمۆکی و ڕەشبینی یان ئەوەی نوێنەرایەتی ھەڕەشەیەک دەکات بۆ سەر بیری مرۆڤ. ئەمەش تا سەرھەڵدانی جەنگی جیھانی یەکەم بە کۆمەڵکوژیییەکانی و ناشیرینییەکانییەوە بەردەوام بوو بۆ ئەوەی ببێتە شۆکێک کە بووە ھۆی پێداچوونەوە بەو وێنە نایابەی مرۆڤ.
ڕۆمانەکە بە یەکەم ڕۆمانی بوونگەرایی دادەنرا، بە بڕوای زۆر کەسەوە.ڕۆمانەکە باس لە کەسێکی دزێو و ڕق لێبوو دەکات، بێ ناو ھەوڵی بێزارکردنی خوێنەرانی دەدات، کە فەرمانبەرێکی خانەنشینکراوی حکوومی بوو لە سانت پترسبۆرگ دەژیا.
دیزدە نەقالە
دیزدە نەقالە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەکشلوچای، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
پەیامەکانی ژێر زەوی
بەشی یەکەم بەناونیشانی ژێرزەمین بە شێوازێکی مۆنۆلۆگ نووسراوە، تیایدا نووسەر خۆی دەناسێنێت و بیروباوەڕی خۆی و ئەو ھۆکارانە دەخاتەڕوو کە وایکردووە تووشی ئەم دۆخە بێت. سەبارەت بە بەشی دووەم بە ناوی تایبەت بە بەفری شێدار، نووسەر ھەندێک لەو ڕووداوانەی گێڕایەوە کە لە ژیانیدا ڕوویانداوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبەکانی فەلسەفە
دیزدە نەقالە
جوگرافیا
دیزدە نەقالە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە یارسانی پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
جوگرافیای نەرویژ
وێنۆک نەرویژ یەکێکە لە وڵاتە ئەوروپییە سکاندیناڤییەکان کە دەکەوێتە باکوری کیشوەرەکەوە. زیارتر بە نیمچە دەچێت بەھۆی ئەوەی لە سێ لاوە دەورە دراوە بە ئاو. لەگەڵ سوید ڕووبەرێکی بەرفراوانی ھەیە لە ڕۆژھەڵاتی وڵات وە سنورێکی مەودا کەمی ھەیە لەگەڵ ھەریەکە لە، فینلاند، و ڕووسیا، ھەروەھا سنووری دەریاییی لەگەڵ ھەریەک لە وڵاتانی دانمارک و بریتانیادا ھەیە. ڕووبەری ئەم وڵاتە ٣٨٥٬١٧٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە ئۆسلۆ پایتەختەکەیتی و لە ھەمان کات گەورەترین شاری وڵاتی نۆرویژە. بەرزترین کێوی یاخود شاخی نەرویژ ناوی گالدھۆپیگگێن (Galdhøpiggen)ـە. ٢٤٦٩ میتر بەرزە. نزیکەی نیوەی ڕووبەری وڵاتی نەرویژ شاخاوی و کێوسانە. گەورەترین دەریاچەی نەرویژ ناوی میۆسا (Mjøsa) یە. درێژترین ڕووباری نەرویژ گلۆمما (Glomma) یە. ٦١١ کیلۆمیتر درێژە. چەندین ئاودۆڵ (fjord) لە کەناری دەریا دا ھەن، کە درێژترینی ئەوان سۆنگەفیۆرد (Sognefjord) ـە. ئەم ئاودۆڵە ٢٠٤ کیلۆمیتر درێژە و لە قووڵترین شوێن دا ١٣٠٨ میتر کوورە. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی نەرویژ ٥٫٠٩١٫٩٢٤ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠٧ لە سەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٩٫١ ساڵە. ھەروەھا ٨٠ لە سەدی دانیشتووانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.
کەش و ھەوا
نەرویژ چوار وەرزی ھەیە: بەھار، ھاوین، پاییز و زستان. کەش و ھەوای نەرویژ لە ناوچەیەکەوە بۆ ناوچەیەکی تر جیاوازە. ھەروەھا لە نێو یەک ناوچەیشدا جیاوازیی زۆر ھەیە، و ڕەنگە ھەموو ساڵێک تا ڕادەیەکی بەرچاو بگۆڕێ. بەگشتی، ناوچەکانی کەنار دەریا زستانی ئارام و بەفری کەمیان ھەیە، بەڵام ناوچەکانی ناوەوەی وڵات زستانی سارد و بەفری زۆریان ھەیە. لە لایەکی ترەوە، ھاوینی ئەم ناوچانە زۆرجار گەم و وشکە. لە ھەرێمی ڕۆژاوای نەرویژ زۆرتر لە ھەرێمی ڕۆژھەڵات باران دەبارێ. لە ناوچەکانی کەناردەریا زۆربەی کات، بە تایبەت لە وەرزی پاییز، با دێ. ھەروەھا ڕێژەی ڕووناکیی ڕۆژ تا ڕادەیەکی زۆر لە نێوان ناوچەکانی باکور و باشووردا جیاوازە. لە وەرزی زستان، ھەرچەندە لە باکور نزیک دەبیتەوە، ڕۆژ کورتترە. لە ھاممێرفێست، کە باکوریترین شاری ئەورووپایە لەسەر خاکی ئەسڵیی نەرویژ، لە وەرزی زستان تاریکترین کاتی ساڵ نزیکەی دوو مانگ درێژەی ھەیە. لەم ماوەیەدا، ھیچ خۆرەتاوێک نییە. بەڵام لە ھاوین دا پێچەوانەی ئەمە ڕوو دەدا، و لە نیوەی شەودا خۆرەتاوە! لە باشووری وڵات، ھەروەھا جیاوازیی زۆر ھەیە لە نێوان ڕۆژەکانی زستان و ھاویندا. بەڵام لە ناوچەکانی باشوور ھەرگیز شەوی سەرجەمی یان خۆرەتاوی نیوەشەو ڕوو نادا.
نیک ئافاناسیڤ
نیک ئافاناسیڤ یەکێکە لە ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم، و ڕۆڵی لە چەندین فیلمی ئەمریکیدا بینیووە.
بانیاس
بانیاس شارێکە لە سووریا. کەوتووەتە پارێزگای تەرتووس. دانیشتووانی شارەکە ٤٣٬١٥١ کەسن. بانیاس ٢٥ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. شارەکە ناوەندێکی بازرگانی گرنگە بۆ سووریا لەبواری گواستنەوەی کەلوپەل، ھەروەھا ئەم شارە ھێڵێکی گواستنەوەی نەوتی ھەبوو لەگەڵ شاری کەرکووک، ئەم ھێڵە لە ساڵی ١٩٥٢ کرایەوە بەڵام لەدوای ساڵی ٢٠٠٣ەوە کە ئەمریکا دەستێوەردانی کردە سەر خاکی عێراق ئەوا زیان بەر ئەو ھێڵە کەوت و لەوکاتەوە لەکار کەوتووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی سووریا
چل ڕێساکەی عەشق: ڕۆمانێک دەربارەی ڕۆمی
thumb|بەرگی چاپی ئینگلیزی چل ڕێساکەی عەشق: ڕۆمانێک دەربارەی ڕۆمی (بە ئینگلیزی: The Forty Rules of Love: A Novel of Rumi) ڕۆمانێکە لەلایەن نووسەری تورک ئەلیف شەفەقـەوە نووسراوە لە ساڵی ٢٠٠٩ وە لەساڵی ٢٠١٠ەش بڵاوکراوەتەوە بە زمانی ئینگلیزی وە یەکێکەیشە لە ڕۆمانە پڕفرۆشەکان ڕۆمانەکە زیاتر لە ٦٠٠ ھەزار دانەی لێ فرۆشراوە. چیڕۆکی ڕۆمانەکە پێکەوە گرێدانی کلتووری ڕۆژئاوایی و ڕۆژھەڵاتییە بەڵام ھەریەکەو لە کەش و سەردەمی خۆیەوە. ڕووداوەکان لە دوو سەردەمی جیاواز، سەدەی دوانزەھەم و سەدەی بیستویەکی ئێستا ڕوودەدەن، ئەمیش دەربارەی پەیوەندی ڕۆحی نێوان دوو سۆفیی وەک (جەلالەدینی ڕۆمی و شەمسی تەبرێزی) کە کاریگەرییان دوای نزیکەی ‌ھەشتسەد ساڵ دەکەوێتە سەر ڕۆماننوسێکی ڕۆژئاوایی بە ناوی عەزیز زاھارا.