cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نوسرەت گووکچە
ڕێستۆرانت
لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، گووکچ سەردانی چەند وڵاتێکی کردووە، لەوانە ئەرژەنتین و ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە لەوێ لە ڕیستۆرانتە ناوخۆییەکان بەخۆڕایی کاری کردووە، بۆ ئەوەی ئەزموونی خۆی وەک چێشتلێنەر و ڕیستۆرانتەر بەدەست بھێنێت، دوای گەڕانەوەی بۆ تورکیا، گووکچ یەکەم ڕێستۆرانتی لە ئەستەنبوڵ کردەوە لە ساڵی ٢٠١٠، دواتر ڕێستۆرانێکی لە دوبەی کردەوە لە ساڵی ٢٠١٤دا.
لە کانوونی دووەمی ٢٠١٧ زیاتر بە ناوی "Salt Bae" ناسرا لەڕێگەی زنجیرەیەک ڤیدیۆ لە تۆڕی کۆمەڵایەتی و میمەکان کە نیشانی دەدات کە "بە زیرەکانە" گۆشت دەبڕێت و خوێی پێدا دەکات، وەک "عوسمان ستەیک–Ottoman Steak" کە لە ھەژماری تویتەری چێشتخانەکەی بڵاویکردەوە، پۆستەکە ١٠ میلیۆن جار لە ئینستاگرام تەماشا کرا، دوای ئەوە بە "Salt Bae" ناودەبرێت بەھۆی شێوازی تایبەتی خۆی بۆ پرژاندنی خوێ: لە پەنجەکانیەوە بۆ قۆڵی، پاشان بۆ سەر قاپەکە، لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ڤایرۆس، ناسنامەی گۆکچێ بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بوو و خزمەتی چەندین کەسایەتی بەناوبانگ و سەرکردەی ڕامیاری لە سەرانسەری جیھان کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:چێشتی تورکی پۆل:چێشتی کوردی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:کوردەکانی تورکیا پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت
بادەرە
بادەرە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
لە ئێستادا ئەم گوندە چۆڵە، تەنھا کەلاوەکانی ماوەتەوە، کە لەدوای خاپورکردنی گوندەکانی ئەم ناوچەیە لە ساڵی ١٩٨٧ ئەم گوندە ئاوەدان نەکراوەتەوە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
دوو سروودی کێوی
دوو سروودی کێوی کتێبێکی شیعری شێرکۆ بێکەسە. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٨٠ چاپ و بڵاو کراوەتەوە.
کتێبناسی
پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
کامیروون نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ بوو کە لە ١٩ی تەممووز تا ٣ی ئابی ١٩٨٠ لە مۆسکۆ لە یەکێتیی سۆڤیەت بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
پۆل:کامیروون لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
.hu
hu. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتی مەجارستانە لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا و لە ١٩٩٠دا دامەزراوە.
پاوانی ئاست دووەم
پاوانە ئاست دووەمەکانی ئەم ناوی پاوانە:
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
نیشتمان (ڕوونکردنەوە)
فیلم و تەلەڤیزیۆن
فیلم
لۆمباردیا
لۆمباردیا ناوچەیەکە لە باکووری ئیتاڵیا. ناوچەیەکە بە زۆرترین چڕی ڕێژەی دانیشتووان لە وڵاتدا، دانیشتووانەکەی بە ٩،٤ ملیۆن خەملێنراوە، پایتەختەکەی میلانە. لۆمباردیا پارێزگاشی ھەیە لەناوەخۆی.
بەرەو باکوور وڵاتی سویسرایە. بەرەو ڕۆژاوا پیدمۆنتە. بەرەو ڕۆژھەڵات ناوچەکانی ڤێنێتۆ و ترێنتینۆ - ئالتۆ ئادیجێ. بەرەو باشوور ئیمیلیا-رۆمانیا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لۆمباردیا
.ht
ht. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتی ھایتی یە لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا و لە ١٩٩٧دا دامەزراوە.
پاوانی ئاست دووەم
پاوانە ئاست دووەمەکانی ئەم ناوی پاوانە:
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
چوارتاق
چوارتاق گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
چوارتاق لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گەڵباخ و لە باشوور لەگەڵ گوندی عەربەت و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خرابە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خەراجیان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پڕۆژەی گەتنبێرگ
وێنۆک|مایکل ئێس ھارت (چەپ)، جۆرجی نیوبی (ڕاست) ی پڕۆژەکە، وێنە ٢٠٠٦ پڕۆژەی گەتنبێرگ پڕۆژەیەکی خۆشبەخشانەیە بۆ بە دیجیتال کردن و ئەرشیڤ کردنی کارە کلتوورییەکان، و بەرھەمھێنانی کتێبی ئەلیکترۆنی پڕۆژەکە لەلایەن مایکل س ھاڕت لە ١٩٧١ دامەزرا و یەکێکە لە کۆنترین کتێبخانە دیجیتاڵییەکان زۆربەی ھەرە زۆری کتێب و سەرچاوەکانی دەکەویتە ژێر پاوانی گشتیەوە پڕۆژەکە ھەول دەدات زانیاری و سەرچاوە بکات بە شێوەیەکی خۆڕایی و مانەوەی بۆ ماوەیەکی درێژ تا لە توانای داھەیە، و جۆری فایلەکانی پڕۆژەکە بە شێوەیەکە کە بەلایەنی کەمەوە بتوانرێت لە زۆربەی کۆمپیوتەرەکان کاری پێبکرێت لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٢١وە پڕۆژەکە گەیشتووە بە ٦٥ ھەزار بابەت لە کۆکراوەی کتێبەکانی
ئەو دەقانەی پڕۆژەکە بڵاوی دەکاتەوە بەردەستە لە ئەیچ تی ئێم ئێل، پی دی ئێف، ئی پی یو بی، مۆبی، پلەکەر و زۆربەی بڵاوکراوەکانی بە زمانی ئینگلیزییە بەڵام ھەروەھاش بڵاوکراوەی زمانی تری تیا بەردەستە،
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پاوانی گشتی پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٧١ پۆل:وێبگەکانی میدیاویکی پۆل:پێشکەشکەرانی کتێبی ئەلیکترۆنی پۆل:پڕۆژە پەروەردەییەکان
پێڕستی شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری
پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری ١٠ شارستانی هەیە. ناوەند ئەم پارێزگایە، شاری شەهری کوردە. چەپ|وێنۆک|200x200پیکسڵ|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری
پرۆگرامساز
سەرچاوەکان
پۆل:زانستی کۆمپیوتەر پۆل:تەکنۆلۆژیای زانیاری پۆل:پیشەکانی کۆمپیوتەر پۆل:بەرنامەسازی پۆل:مایکرۆسۆفت ڤیژواڵ ستودیۆ پۆل:پیشەکانی میدیای بەکۆمەڵ
قەدری یڵدرم
وێنۆک|قەدری یڵدرم قەدری یڵدرم (، ؛ ٥ی شوباتی ١٩٥٩ لە لجێ، ئامەد - ٢٦ی ئازاری ٢٠٢١ لە ئامەد) مامۆستای زانکۆ، نووسەر و نوێنەری پەرلەمانی کوردی باکووری کوردستان بوو.
ژیان
قەدری یڵدرم لە ٥ی شوباتی ١٩٥٩ لە ناوچەی لیجەی پارێزگای دیاربەکر لە دایک بوو. ناوی باوکی مەعسووم و ناوی دایکی خانم بوو. قەدری یڵدرم جگە لە ھەموو شێوەزارەکانی زمانی کوردی بە زمانەکانی تورکی، عەرەبی، فارسی و ئینگلیزی شارەزا بوو.
قەدری یڵدرم لە کۆلێژی خواناسی لە زانستگای حەڕان وانەی خوێند. بەدوای ١٣ ساڵ وەکوو مامۆستا لە قوتابخانەکان خەریکی وانەدانەوە بوو. ئەو دواتر بوو بە مامۆستای زانستگاکانی دیجلەی ئامەد و ئارتۆکلۆی مێردین.
قەدری یڵدرم ١٤ پەرتووکی نووسیوە کە زۆربەی ئەوانە سەبارەت بە زمان، مێژوو و وێژەی کوردییە.
قەدری یڵدرم لە ڕۆژی ٢٤ی ئازاری ٢٠٢١دا بەھۆی خوێنبەربوونی مێشکەوە چوو بۆ نەخۆشخانە و لە ڕۆژی ٢٦ی ٢٠٢١دا کۆچی دوایی کرد. پۆلیسی حکوومەتی تورکیا ھەوڵیدا تا ئاڵای کوردستان لەسەر تەرمی قەدری یڵدرم دانەنرێت، بەڵام بە پێداگریی خێزان و ھۆگرانی لە ئاکامدا ئاڵای کوردستان لەسەر تەرمەکەی دانرا.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی لیجە پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی گەلان (تورکیا) پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کوردناسەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩ پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:نووسەرانی کورد
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بوو کە لە ٢٥ی تەممووز تا ٩ی ئابی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا لە ئیسپانیا بەڕێوە چوو.
مەھانی
دەبوو عبدوڵڵا محەممەد کوڕی عیسا مەھانی ماتماتیکزان و فەلەکناسی فارسی بوو و لە شاری ماھان لەدایکبووە، (ئێستا پارێزگای کرمان، ئێران) لە خەلافەتی عەباسی لە بەغداچالاک بووە. بەرھەمە ماتماتیکییە ناسراوەکانی بریتی بوون لە شرۆڤەکانی لەسەر توخمەکانی ئیقلیدس لەسەر گۆی و سلندەر لە نووسینی ئارکیمیدس و سفێریکای مێنێلاوس ھەروەھا دوو ڕیساڵی سەربەخۆ. ھەوڵیدا کێشەیەک چارەسەر بکات کە لەلایەن ئارکیمیدزەوە دروست کرابوو کە بریتی بوو لە بڕینی گۆیییەک بۆ دوو بەرگ بە ڕێژەیەکی دیاریکراو کە دواتر لەلایەن ماتماتیزانێکی سەدەی دەیەم ئەبوو جەعفەر خازینەوە چارەسەرکرا. تاکە کارێکی ناسراوی کە لە بواری فەلەکناسیدا ماوەتەوە لەسەر حیسابکردنی سەمتەکان بووە. ھەروەھا بە چاودێری فەلەکی ناسرابوو و ئیدیعای کرد کە خەمڵاندنەکانی بۆ کاتی دەستپێکردنی سێ مانگگیرانی یەک لە دوای یەک وردە تا لە ماوەی نیو کاتژمێردا.
ژیاننامە
مێژوونووسان بەھۆی نەبوونی سەرچاوەکانەوە کەمێک لە ژیانی مەھانی دەزانن. لە شاری مەھان لە فارس لەدایکبووە. لە سەدەی نۆی زایینی یان سەدەی سێیەمی کۆچی چالاک بووە، لە ساڵی ٢٣٨ی کۆچی (٨٦٠) لە بەغدا ژیاوە و لە ساڵی ٢٥٨ی کۆچی (٨٨٠) مردووە. لە ئاماژەیەکەوە لە خشتە حەکیمییەکانی ئیبن یوونسدا ناسراوە بەوەی کە لە نێوان ساڵانی ٨٥٣ بۆ ٨٦٦دا چاودێری فەلەکیی کردووە ئەمەش ڕێگەی بە مێژوونووسان داوە کە کاتەکانی ژیان و چالاکییەکانی بخەمڵێنن.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی دەیەی ٨٨٠ پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام پۆل:خەڵکی پارێزگای کرمان
ڕووبار (شێرکۆ بێکەس)
ڕووبار کتێبێکی شیعری شێرکۆ بێکەسە. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٨٤ چاپ و بڵاو کراوەتەوە.
کتێبناسی
پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس
لی سی
لی سی (نزیکەی ٢٨٠ پ. ز – ئەیلوول یان تشرینی یەکەمی ٢٠٨ پ. ز) خۆشنووس و فەیلەسوف و سیاسەتمەدار و نووسەری چینی بنەماڵەی چین بوو. لە ٢٤٦ بۆ ٢٠٨ پێش زایین لە خزمەتی دوو فەرمانڕەوای کردووە وەک ڕاوێژکار یان سەرۆک وەزیران کە بریتی بوون لە چین شی ھوانگ پاشای ویلایەتی چین، کە دواتر ئیمپراتۆری یەکەمی بنەماڵەی چین، ھەروەھا چین ئاڕ شیی کوڕی ھەژدەیەمی چین شی ھوانگ کە دووەم ئیمپراتۆری چین بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:چانسلەرە چینییەکان پۆل:چین شی ھوانگ پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ٣ی پێش زایین پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو پۆل:خۆشنووسە چینییەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین پۆل:فەیلەسووفانی یاسا پۆل:فەیلەسووفە چینییەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٢٨٠ی پ.ز پۆل:مردووانی ٢٠٨ پۆل:فەیلەسووفەکانی ھێنان پۆل:فەیلەسووفەکانی زنجیرە فەرمانڕەواییەتی ژۆو
شلێر ڕەشیدی
شلێر ڕەشیدی (لەدایکبووی ١٩٧٢ لە سەقز، ئێران) شاعیر، لێکۆڵەر و چالاکوانێکی مەدەنیی خەڵکی شاری سەقز، ڕۆژھەڵاتی کوردستانە.
ژیاننامە
شلێر ڕەشیدی لە شاری سەقز چاوی بە دنیا ھەڵێنا و لە منداڵییەوە ھۆگر و خولیای شیعر و ئەدەبیاتی کوردی بوو و دیوانە شێعرەکانی شاعیرە بە ناوبانگەکانی ئیران و کوردستانی دەخوێندەوە و ڕۆژ لە دوای ڕۆژ زیاتر لە شیعر و ئەدەبی کوردی نزیک دەبوو. ئەم خاتوونە شاعیری ڕۆژھەڵاتی کوردستان جگە لە شیعر لە بواری مەدەنی و کۆمەڵایەتی چالاکە و زۆرتری چالاکییەکانی بەرگری لە مافی ژنانە. شلێر ڕەشیدی خوێندنی ئاکادمێکی لە زانکۆی سەقز لە پلەی کارناسی ڕشتەی کۆمەڵناسی شاخەی لێکۆڵینەوە ودواتریش ماستەری ھەمان ڕشتەی کۆمەڵناسی لە زانکۆی پیام نووری بۆکان تەواو کردوە
فستیڤاڵەکان
شلێر ڕەشیدی لە زۆربەی فستیڤاڵە ئەدەبییەکان و کۆمەڵایەتییەکان بەشداری کردووە و شێعر و وتارەکانی پێشکەش کردووە.
بەرھەمەکان
ئەم خاتوونە شاعیرەی کوردستان تا ئێستا دوو دیوانی شێعری چاپ و بڵاوکردووەتەوە بە ناوەکانی: وەرگێڕانی کتێبی کورتە چیرۆکی نووسراوەی مەهسا موحێب عەلی لە فارسی بۆ کوردی بە ناوی لە پەراوێزی عاشقیدا
نموونەی شیعری کلاسیک
شلێرە
پێی بلێن
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی سەقز پۆل:زیندووان پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شاعیرانی ژن
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
کامیروون نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ بوو کە لە ٢٨ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ١٩٨٤ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
پۆل:کامیروون لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
زاکاری تەیلەر
وێنۆک زاکاری تەیلەر (؛ لەدایکبووی ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٧٨٤ - مردووی ٩ی تەممووزی ١٨٥٠) ١٢ھەمین سەرۆکی ئەمریکا بوو، لە مانگی ئازاری ١٨٤٩ەوە ھەتا مردنی لە تەممووزی ١٨٥٠ خزمەتی دەکرد. تیلۆر پێشتر ئەفسەری پیشە بووە لە سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە پلەی جەنەراڵی سەرەکیدا بەرز بووەتەوە و لە ئەنجامی سەرکەوتنەکانی لە جەنگی مەکسیک - ئەمریکادا بووە پاڵەوانی نەتەوەیی. لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا توانی سەرکەووتن بەدەست بھێنێت و ئەولەویاتی سەرەکی وەک سەرۆک کۆمار پاراستنی یەکێتی ناوخۆیی بوو. تایلۆر داکۆکیکاری کۆیلایەتی یان جیاخوازیی باشوور نەبوو، چل ساڵ کاری سەربازی وای لێکرد کە بە دەسەڵات و بە دیاریی کراو بە ناسیۆنالیست بێت ھەستی نەتەوایەتی بەرز بێت. زیاتر لە چارەکە سەدەیەکە لە مەیدانی جەنگدا لەگەڵ ھیندییەکان خزمەتی کردووە و لە بەرەکانی شەڕی دژ بە مەکسیکدا سەرکەوتووی بەرچاوی بەدەست ھێنا. بەڵام ئەو دوای شانزە مانگ لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا کۆچی دوایی کرد، پێش ئەوەی ھیچ پێشکەوتنێک لە پرسی کۆیلایەتیدا بکات کە لە کۆنگرسدا توشی تەنگژە بوو بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٤ پۆل:مردووانی ١٨٥٠ پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم
شۆڕشی بۆلشێڤیکەکان
شۆڕشی بۆلشێڤیکەکان یان شۆڕشی ئۆکتۆبەر شۆڕشێکی ساڵی ١٩١٧ و قۆناغی دووەمی شۆڕشی ڕووسیا بوو کە بە سەرکردایەتی سەرۆکی بۆلشێڤیکەکان، ڤلادیمیر لێنین، فەرماندەی سوپای سووری حیزبی کرێکاران، لیۆن ترۆتسکی و خەڵکی ھەواداری حیزبەکە و کرێکاران لەسەر بنچینەی ئایدۆلۆژیای کارل مارکس بۆ دروستکردنی وڵاتێکی سۆسیالیستی و ڕووخاندنی حکوومەتی کاتیی ڕووسیا بەڕێوەچوو. ئەم شۆڕشە بووە یەکەمین شۆڕشی شیوعیی سەدەی بیست، کە بووە ھۆکاری دروستبوونی یەکێتیی سۆڤیەت کە یەکێک لە بەھێزترین وڵاتەکانی سەدەی بیست بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شۆڕشی ڕووسیا پۆل:مێژووی ڕووسیا
قەیس سەعید
قەیس سەعید (لەدایکبووی ٢٢ی شوباتی ١٩٥٨) سەرۆک کۆماری ھەڵبژێردراوی توونسە، و حەوتەمین سەرۆکە لە مێژووی کۆماری توونسدا. سەعید لەلایەن ئیسلامیستەکان و چەپەکانەوە پشتیوانی کرا کە ببێت بە سەرۆک کۆمار.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨ پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی توونس
گوندستانی قەرەسو
گوندستانی قەرەسو لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە سێ گوندستانی ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ لە شارستانی ماکۆ، لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی دیم قشڵاقە.
دانیشتوان
بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (٧٢٢٤) کەس و (٣٦٠٥)نێر و (٣٦١٩)مێ و (١١٩٩)خێزان پێکھاتووە. دانیشتوانی ئەم گوندەوارەیە لە کورد پێکھاتووە.
دابەشی کارگێڕی
لە ١٩ گوند پێکھاتووە:
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
فەرمانڕەوایەتیی جیھانی جوراسی
کورتە
دوای چوار ساڵ لە وێرانکاری «ئایزلا نوبلار»ی جیھانی جوراسی: شانشینی کەوتوو، ئێستا دایناسۆرەکان لە ھەموو جیھاندا شانبەشانی مرۆڤ دەژین و ڕاو دەکەن. ئەم تێکچوونی ھاوسەنگییە چارەنووسی داھاتوو دیاری دەکات کە ئایا مرۆڤەکان لە لووتکەی ڕاوچییەکان دەمێننەوە لەسەر ھەسارەیەک کە ئێستا لەگەڵ ترسناکترین بوونەوەرەکانی مێژوودان
بەرھەمھێنان
لە کاتی گفتوگۆ سەرەتایییەکان سەبارەت بە جیھانی جوراسی (٢٠١٥)، بەرھەمھێنەری جێبەجێکار ستێڤن سپیلبێرگ بە دەرھێنەر کۆڵین ترێڤۆرۆی ڕاگەیاندووە کە حەز دەکات فیلمی زیاتر دروست بکرێت سەبارەت بەم زنجیرەفیلمە. لە نیسانی ٢٠١٤، ترێڤۆرۆ ڕای گەیاند کە ھەموو بەش بەدواداچوونەکانی زنجیرەفیلمی جیھانی جوراسی باس کراوە. ھەروەھا وتی کە دەیانەوێت شتێکی «کەمتر ئارەزوومەندانە و ئەڵقەیی» دروست بکەن، بە شێوەیەک کە دەتوانێت «بە ئەگەرێکی زۆرەوە ببێتە زنجیرەیەک کە ھەست بە چیرۆکێکی تەواوی بکرێت». ترێڤۆرۆ، دواتر پرسیاری ئەوەی لێکرد کە چەندە نەخشەی داناوە کاتێک فیلمی جیھانی جوراسی لەم ساڵی ٢٠١٤یەدا وێنە دەگرێت، لە بەرامبەردا وەڵامی دایەوە و وتی: کە دەزانم چیرۆکەکە لە کوێ کۆتایی پێ دێت. ئاماژەی بەوەشکردووە، نەخشەدانان بۆ سەرەتا و ناوەڕاست و کۆتایی بەشەکان پێشوەختە «زۆر گرنگە بۆ زنجیرەفیلمێکی وەک ئەمە، و ئەگەر بەڕاستی بتەوێت خەڵکی بھێنیتە نێو فیلمێکەوە، ئەوا دڵنیابە ئارەزووی مانەوەیان دەبێت». پێویستە لەو ئاستەدا بیری لێبکرێتەوە و ھەروەھا فیلمەکانی پێشووتری پارکی جوراسی زیاتر ئەڵقەیی بوون و بەباشی تێپەڕبوونە. ترێڤۆرۆ لە مانگی ئایاری ٢٠١٥ خواستی خۆی دەربڕی کە دەرھێنەری جیاواز کار لەسەر فیلمەکانی داھاتوو بکەن. بەو باوەڕەی کە کەسانی دیکە دەتوانن تایبەتمەندی جیاواز بھێنن بۆ زنجیرەفیلمەکە، ھەروەھا ڕای گەیاند: «پێموایە ئەم زنجیرەفیلمە وەک زنجیرەفیلمەکانی میسیۆن ئیمپۆسیبڵ و جەنگی ئەستێرەکان دەنگ و دیدگای نوێ وەردەگرێت و پێویستە لە داھاتوودا ئەم زنجیرەفیلمە بمێنێتەوە و پەرە بسێنێتو باشتر بکرێت».
ھەروەھا ئاماژەی بەوەشکردووە، زنجیرەکە ھەمیشە باس لە پارکێکی گەشتیاریی بۆ دایناسۆرەکان ناکات و فیلمەکانی داھاتوو دەتوانن لە چەمکی پێکەوەژیانی دایناسۆرەکان و مرۆڤەکان بکۆڵنەوە. فرانک مارشال بەرھەمھێنەری فیلمی جیھانی جوراسی نەخشەکانی بۆ سێیەم فیلمی جیھانی جوراسی لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٥ پشتڕاستکردەوە، و دۆنا لانگلی سەرۆکی کۆمپانیای یونێڤێرساڵ پیکچەرز ڕای گەیاندووە کە ترێڤۆرۆ و سپیلبێرگ بیرۆکەیەکی چیرۆکییان بۆ فیلمەکە ھەبووە. کریس پرات کە ڕۆڵی ئۆون دەگێڕێت لە فیلمەکەی ٢٠١٤، دڵنیایی دا کە لە فیلمەکانی داھاتوو ڕۆڵەکانی خۆی دووبارە دەکاتەوە. ترێڤۆرو ئاماژەی بەوەشکردووە، ھاوڕێیەتی لە فیلمی جیھانی جوراسی لە نێوان ئۆون و باری (کە عومەر سی ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت) دەتوانێت تا درێژەی فیلمەکان داھاتووش بەردەوام بێت. ھەروەھا ئاماژەی بەوەشکردووە، کەسایەتی بڕایس داڵاس ھاوارد، کلێر، زۆرترین دەرکەوتنی دەبێت لە کاتی پێشکەشکردنی فیلمەکانی تری جیھانی جوراسیدا.
یوونیڤەرساڵ پیکچەرز لە شوباتی ٢٠١٨ ڕای گەیاند کە ئەو فیلمە بێ ناونیشانە کە ئەوکات بە (جیھانی جوراسی ٣ - Jurassic World 3) ناسرابوو، لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢١ نمایش دەکرێت. ھەروەھا ڕاگەیەندرا کە ترێڤۆرۆ لەگەڵ ئیمیلی کارمایکلی تەمەن ٢٠ ساڵ سیناریۆی فیلمەکە دەنووسێت لەسەر بنەمای چیرۆکێکی ترێڤۆرۆ و ھاوبەشی نووسین، دێریک کۆنۆلی (کە لەگەڵیدا کاریان لەسەر سیناریۆی فیلمەکانی پێشووی جیھانی جوراسی کردووە). ھاوشێوەی فیلمەکانی پێشوو، مارشال و پاتریک کرۆلی بەرھەمھێنەر دەبوون و ترێڤۆر و سپیلبێرگ وەک بەرھەمھێنەری جێبەجێکار دەگەڕێنەوە. دوای مانگێک لە ڕاگەیاندنەکە، ترێڤۆرۆی وەک دەرھێنەریش پشتڕاستکرایەوە. جەی ئەی بایۆنا دەرھێنەری فیلمەکەی پێشوو بوو، بەناوی جیھانی جوراسی: شانشینی کەوتوو؛ ترێڤۆرۆ وتی: کە ئیلھامێکی زۆری لە کارەکانی بایۆنا وەرگرتووە بۆ فیلمەکە و دەڵێت «ئەوە وای لێکردم حەزم لێیە ئەم کارە تەواو بکەم کە دەستمان پێکردووە». ھەروەھا سپیلبێرگ داوای لە ترێڤۆرۆ کردبوو وەک دەرھێنەر بگەڕێتەوە. ترێڤۆرۆ بڕیار بوو دەرھێنەری فیلمێکی نوێی جەنگی ئەستێرەکان ببێت بەناوی «جەنگی ئەستێرەکان: سەرھەڵدانی سکای واکەر»، پێش ئەوەی لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٧ پڕۆژەکە بەجێبھێڵێت، ھەربۆیە ئەو ئەزموونەی لە فیلمی جەنگی ئەستێرەکاندا ھەیبوو، بۆ سێیەم و کۆتا فیلمی فەرمانڕەوایەتی جیھانی جوراسی وەک ڕێبەرێکی پراکتیکی بەکارھێنا. ھەروەھا ئەو کەسانەی کە لەگەڵ ترێڤۆرۆ لە جەنگی ئەستێرەکان کاریان کردووە، دواتر پەیوەندییان پێوەی کرد بۆ فیلمی فەرمانڕەوایەتی جیھانی جوراسی. کۆمپانیای لێجێندەری ئینتەرتەینمەنت ھاوبەشی دارایی دوو فیلمی پێشووی کردووە بەڵام پەیوەندی بە فیلمی سێیەمەوە نەبووە، بەو پێیەی گرێبەستی پێنج ساڵەی لەگەڵ یوونیڤەرساڵ پیکچەرز لە ساڵی ٢٠١٨ کۆتایی ھات.
لە ١٩ی شوباتی ٢٠٢٠، یەکەیەکی بەرھەمھێنانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بەکارھێنا بۆ وێنەگرتنی دیمەنە ئاسمانییەکان لە "کاتدراڵ گرۆڤ" لە دوورگەی ڤانکۆڤەری کەنەدا. فۆتۆگرافی سەرەکی لە ٢٤ی شوبات لە بریتش کۆلۆمبیا دەستیپێکرد و ڕۆژی دواتر ناونیشانی فیلمەکە بە ناوی (فەرمانڕەوایەتی جیھانی جوراسی - Jurassic World Dominion) ڕاگەیەندرا. وێنەگرتن لە کەنەدا لە سەرەتای مانگی ئازاری ٢٠٢٠ کۆتایی ھات. بەرھەمھێنان گواسترایەوە بۆ ئینگلتەرا، شوێنێکی سەرەکی لەوێ ستۆدیۆی پاینوود بوو (ئەو دامەزراوەیەی کە بۆ جیھانی جوراسی: شانشینی کەوتوو بەکاردەھێنرا). ھەروەھا دواتر وێنەگرتن لە ماڵتا ئەنجامدرا. بوودجەی فیلمەکە لە نێوان ١٦٥ بۆ ١٨٥ ملیۆن دۆلار بووە. «جۆن شوارتزمان» کە سینەماکار بوو، دوای ئەوەی لەگەڵ ترێڤۆرۆ کاریان لەسەر یەکەم فیلمی جیھانی جوراسی کرد و لە پرۆسەکەدا بوو بە یەکەم کەس کە وەک دەرھێنەری وێنەگری سینەمایی لە دوو فیلمی جوراسی پارکدا کاری کرد. شوارتزمان فیلمەکە بە فیلمی ٣٥ ملم و فیلمی ٦٥ ملم و ڤیستاڤیژن وێنەگرتووە. ھەندێک دیمەنی شەوانە بە شێوەی دیجیتاڵی وێنەگیرا بۆ یارمەتیدانی تیمی کاریگەرییە بینراوەکان لە کاتی پۆست-پرۆدەکشندا.
وێنەگرتن لە مانگی ئازاری ٢٠٢٠ وەک ڕێکارێکی سەلامەتی بەھۆی پەتای کۆڤید ١٩ وەستان و لە سەرەتادا چاوەڕوان دەکرا لە ماوەی چەند ھەفتەیەکدا بڕیار لەبارەی دەستپێکردنەوەی بەرھەمھێنانەوە بدرێت. لە کاتی دواکەوتنەکەدا، سینەماکاران کاتیان پاشەکەوت کرد بە ئەنجامدانی کاری پۆست-پرۆدەکشن لەسەر ئەو گرتە ڤیدیۆییانەی کە پێشتر گیراوە. زۆربەی ئەم دیمەنانە دایناسۆرەکانیان تێدابوو، ئەمەش ڕێگەی بە تیمی کاریگەرییە بینراوەکان داوە دەست بکەن بە دروستکردنی ئەو بوونەوەرانە بۆ فیلمەکە. لە کۆتاییدا یونێڤێرساڵ پشتڕاستی کردەوە کە وێنەگرتن لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٠ لە ستۆدیۆی پاینوود دەست پێدەکاتەوە. کۆمپانیاکە نەخشەی دانابوو نزیکەی ٥ ملیۆن دۆلار بۆ پرۆتۆکۆڵی سەلامەتی خەرج بکات، لەوانە ھەزاران پشکنینی کۆڤید-١٩ بۆ ھەر کاست و ئەندامێکی تیمی فیلمەکە (کە پێش دەستپێکردنەوەی بەرھەمھێنان و چەند جارێک لە کاتی وێنەگرتندا پشکنینیان بۆ دەکرێت). دامەزراوەیەکی پزیشکی ڕاسپێردرا بۆ ئەنجامدانی پشکنینەکان و پزیشک و پەرستاران لە کاتی وێنەگرتندا لە شوێنی ڕووداوەکە بوون. کاست و تیمی فیلمەکە ڕاھێنانی کۆڤید-١٩یان پێدەکرا، سێتی پاینوودیش ١٥٠ وێستگەی پاککەرەوەی دەست و ١٨٠٠ ھێمای سەلامەتی لەخۆدەگرت بۆ ئەوەی ڕێوشوێنی سەلامەتی وەک دووری کۆمەڵایەتییان بیربخاتەوە. کاستەکە بەڵگەنامەیەکی ١٠٩ لاپەڕەیی وەرگرت کە پرۆتۆکۆڵەکانی سەلامەتیان تێدابوو. تیمی بەرھەمھێنانی ٧٥٠ کەسی دابەشکرابوون بەسەر دوو گرووپدا، گرووپە گەورەکە پێکھاتبوو لە ئەندامانی تیم کە بەشداربوون لە بیناسازی و پاڵپشتی و چالاکییەکانی دیکەی پێش وێنەگرتن.
گرووپە بچووکەکە پێکھاتبوو لە ترێڤۆرو و کاستەکە و ئەندامانی سەرەکی تیمەکە. لە ٦ی تەممووزی ٢٠٢٠ وێنەگرتن دەستی پێکردەوە. ھۆتێلێکی ئینگلیزی لەلایەن کۆمپانیای یونێڤێرساڵەوە بەکرێ گیرا بۆ ماوەی وێنەگرتنەکە، ئەمەش ڕێگەی بە کاست و تیمی فیلمەکە دا بۆ ماوەی دوو ھەفتە کەرەنتینە بکەن پێش ئەوەی وێنەگرتن دەست پێبکاتەوە. دوای کەرەنتینەکردن ڕێگەیان پێدرا بەبێ دووری کۆمەڵایەتی و دەمامک لەبەرکردن لە ھۆتێلەکەدا بگەڕێن. کاست و کارمەندانی ھۆتێلەکە ھەفتەی سێ جار پشکنینیان بۆ دەکرا. بەکرێدانی ھۆتێلەکە، لەگەڵ ڕێکارەکانی خۆپارێزی کۆڤید-١٩، باوەڕی بە کاستەکە ھێنا کە دەستپێکردنەوەی وێنەگرتن سەلامەت دەبێت، چونکە ھۆتێلەکە «شوێنێک»ی پارێزەر بوو بۆ کاست و تیمی فیلمەکە. ترێڤۆرۆ ھانی کاستەکەی دا کە پێشنیار بکەن سەبارەت بە ڕۆڵی کەسایەتییەکانیان. ترێڤۆرۆ وتی: من و کاستەکە پەیوەندییەکی نزیکمان دروست کرد لەکاتێکدا چوار مانگ پێکەوە بووین، ئەمەش ڕێگەی پێداین کە کەسایەتییەکان ڕێکبخەین بە شێوەیەک کە ھەرگیز دەرفەتی ئەوەم نەدەبوو بەتەنیا بیکەم ئەگەر کات و ساتەکانی ئەم پەتایە نەبووایە. ڕێوشوێنی سەلامەتی نزیکەی ٩ ملیۆن دۆلاری تێچووە، بە ھۆتێلەکەشەوە. فیلمی «فەرمانڕەوایەتی جیھانی جوراسی»یەکێک بوو لە یەکەم فیلمە گەورەکان کە لە کاتی پەتاکەدا دەستی بە بەرھەمھێنان کردەوە، ھەروەھا نموونەیەک بوو بۆ بەرھەمە گەورەکانی دیکە لەسەر چۆنییەتی دەستپێکردنەوەی بەرھەمھێنان. یوونیڤەرساڵ فیلمەکەی بە بیرکەرەوە زانی بۆ دەستپێکردنەوە، پێویستی بە چەند شوێنێکی ڕاستەقینە ھەبوو لە دەرەوەی سێتی ستۆدیۆکان، و کاستێکی تاڕادەیەک بچووک و کەمی زیادەی ھەبوو. ھەروەھا دەستپێکردنی زووتری وێنەگرتن لە ئینگلتەرا ئاسانکاری کرد بۆ دەستپێکردنەوەی وێنەگرتنی ئەم فیلمە. نیل و دێرن و گۆڵدبلوم لە سەرەتای مانگی ئاب دەستیان بە وێنەگرتنی کردووە. لەو کاتەدا چوار ئەندامی تیمی وێنەگرتنی نێو کەشتییەکەی فیلمەکە لە ئینگلتەرا تووشی کۆڤید-١٩ بوون؛ چوارەکەی تر دوای گەیشتنیان بۆ ئەوێ پێش بەرھەمھێنان لە ماڵتا پشکنینیان ئەرێنی بووە. بڕیار بوو تیمی سەرەکی لە ماڵتا لەگەڵ پرات، ھاوارد و نیل وێنە بگرن، ھەرچەندە ئەم نەخشانە دوای زۆربوونی بارودۆخەکانی کۆڤید-١٩ ھەڵوەشایەوە. لە ئەنجامی ئەو زیادبوونەدا، شانشینی یەکگرتوو ماڵتای خستە ناو لیستی ئەو وڵاتانەی کە دەبێت ھاتنی لێوە بۆ ماوەی ١٤ ڕۆژ کەرەنتینە بکرێن.
ترێڤۆرۆ دەیویست فیلمەکە لەو شوێنانەدا ئەنجام بدرێت کە پێشتر لە زنجیرەکەدا بوونیان نەبووە، لەوانە ماڵتا. وێنەگرتنی شوێن لە ئامێرەکان باشتر بوو و شاشەی شین (بلو سکرین) بە دەگمەن بەکاردەھێنرا لە فیلمەکەدا. فیلمی حوکمڕانی جیھانی جوراسی یەکەم فیلمە لەم زنجیرەفیلمەدا کە دایناسۆرەکانی لە ژینگەیەکی بەفراویدا تێدایە. ھەندێک دیمەن، کە لە سیرا نیڤادا دانراون، لە بریتیش کۆلۆمبیا لە زستانێکی بەفراویدا وێنەیان گیراوە. بەزۆری لەنێو شوێنەکانی بریتیش کۆڵۆمبیا بوو، کە ناوەندی شارەکەی و ناوچەیەکی داراویی لەخۆگرتبوو. لە دیمەنێکی سەرەتاییدا، ئۆون و چەند کەسانێکی دیکە سواری ئەسپ دەبن بۆ ئەوەی کۆمەڵێک لە لە جۆری دایناسۆڕەکان بگرن و بیانپارێزن. ئەم فیلمە لەژێر کاریگەری فیلمی دۆڵی گوانگی ساڵی ١٩٦٩ و فیلمە ڕۆژاوایییەکانی دەیەی شەست و حەفتاکان بوو کە لە دیمەنە بەفراوییەکاندا جێگیرکراون. وێنەگرتن لە ستۆدیۆکانی پاینوود بریتی بوو لە شانۆی ٠٠٧ کە ئامێری گەورە تێیدا کۆدەکرانەوە. بە گشتی ١١٢ ئامێر بۆ فیلمەکە دروست کرا، لەنێویاندا بازاڕی ڕەشی تێدابوو.
مۆسیقا
ئاوازی فیلمەکە لەلایەن مایکل جیاکینۆوە دانراوە کە فیلمەکانی پێشووی جیھانی جوراسیی تۆمارکردووە. لە ستۆدیۆکانی دەبی ڕۆد لە ئینگلتەرا لە ماوەی ١٠ ڕۆژدا تۆمارکراوە کە لە مانگی ئایاری ٢٠٢١ کۆتاییان پێ ھاتووە. جیاکینۆ وەک گۆرانییەکانی پێشووی جیھانی جوراسی، دووبارە تەوەرەکانی گۆرانییەکانی پێشووی جۆراسی پارکی جۆن ویلیامس پێشکەش کردووەتەوە. نمرەکە لەلایەن کۆمپانیای باک لۆت میوزیک دابەشکراوە و لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ بە شێوەیەکی دیجیتاڵی بڵاوکرایەوە و دوای سێ ھەفتە بە شێوەیەکی فیزیکی بڵاوکرایەوە.
بڵاوکردنەوە
فیلمی حوکمڕانی جیھانی جوراسی لە ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢ بۆ یەکەمجار لە مەکسیکۆ سیتی نمایشکرا و لە یەکەمی حوزەیران لە مەکسیک و کۆریای باشوور دەستی بە نمایشکردنی شانۆیی کرد. لە ئەمریکا فیلمی حوکمڕانی جیھانی جوراسی لە ١٠ی حوزەیران لەلایەن کۆمپانیای یوونیڤەرساڵ پیکچەرز بە شێوەی شانۆیی نمایشکرا؛ بڕیار بوو لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢١ بڵاوبکرێتەوە، بەھۆی پەتاکە دواکەوت. فیلمەکە لە ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢ بۆ کڕین و کرێی دیجیتاڵی بڵاوکرایەوە و لە ١٦ی ئابدا لەسەر «فۆڕکەی ئاڵترا ئێچ دی» و «بلو ڕەی» و دی ڤی دی نمایشکرا. بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆی ماڵەوەی وەشانی درێژکراوەی حوکمڕانی جیھانی جوراسی لەخۆدەگرێت کە ١٤ خولەکی گرتە بڕاوەکانی تێدا نۆژەن کراوەتەوە، بەمەش کۆی کاتی نمایشکردنەکە دەگاتە ١٦٠ خولەک. لە ئەمریکا، وەشانی شانۆیی و درێژکراوە لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە ماڵپەڕی پیکۆکی کۆمپانیای یونێڤێرساڵ نمایشکرا، ئەمەش لە چوارچێوەی گرێبەستێکی ١٨ مانگەدا کە تێیدا فیلمەکە بۆ ماوەی ١٠ مانگ دەچێتە ئەمازۆن ڤیدیۆ پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ پیکۆک بۆ چوار مانگی کۆتایی.
پێشوازی
فیلمی حوکمڕانی جیھانی جوراسی لە ئەمریکا و کەنەدا ٣٧٦٫٩ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێناوە، لە ناوچەکانی دیکەشدا ٦٢٦٫٩ ملیۆن دۆلار بووە، کە کۆی گشتی داھاتی جیھانی ١٫٠٠٤ ملیار دۆلار بووە. ئەم فیلمە سێیەم فیلمە کە زۆرترین داھاتی ساڵی ٢٠٢٢ی بەدەستھێناوە، ھەروەھا ٥٠مین فیلم بوو کە ڕێژەی ملیار دۆلاریی تێپەڕاندووە، چوارەمین فیلمی جوراسییە، و ھەروەھا سێیەم فیلمە کە لە سەردەمی پەتای کۆڤید-١٩دا بڵاوکرایەوە (دوای فیلمی پیاوی جاڵجاڵۆکە: ھیچ ڕێگەیەک نییە بۆ نیشتیمان و تۆپ گەن: ماڤێریک). دێدلاین ھۆڵیوود قازانجی فیلمەکەی بە ٢٢٩٫٧ ملیۆن دۆلار بە ژمێریاری بوودجەی بەرھەمھێنان، بازاڕکردن، بەشداریکردنی بەھرەمەندەکان، و تێچوونەکانی تر ھەژمار کردووە. لە ئەمریکا و کەنەدا، پێشبینی دەکرا فیلمەکە لە کۆتایی ھەفتەی یەکەمی فیلمەکەدا نزیکەی ١٢٥ ملیۆن دۆلار لە ٤٦٧٦ سینەما بەدەستبھێنێت. دوای ئەوەی لە یەکەم ڕۆژیدا ٥٩٫٥٥ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێنا (لەوانەش ١٨ ملیۆن دۆلار لە پێشبینییەکانی شەوی پێنجشەممە، کەمێک لە خوار ١٨٫٥ ملیۆن دۆلاری یەکەمی جیھانی جوراسی ١ و لە سەرووی ١٥٫٣ ملیۆن دۆلاری شانشینی کەوتووەوە)، خەمڵاندنی کۆتایی ھەفتە بۆ ١٤٢ ملیۆن دۆلار بەرزکرایەوە. باشترین کۆتا کردنەوەی فیلمێکی ناسووپەرھیرۆ بوو، بە لەبەرچاوگرتنی پێشوازییە نالەبارەکانی ڕەخنەگران و نمرەی مامناوەندی دەرچوونی بینەران، دێدڵاین ھۆڵیوود نمایشەکەی بە «سەرسوڕھێنەر» ناوبرد. ئەمە چوارەم بەرزترین کۆتایی ھەفتەی کردنەوەی فیلمی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز بوو، لە دوای دوو فیلمەکەی پێش خۆی و فیلمی خێرا و تووڕە ٧ی ٢٠١٥.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٢ پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠٢٢ پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییەکانی ٢٠٢٢ پۆل:فیلمە ئەکشنییە خەیاڵییە زانستییەکانی ٢٠٢٢ پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئەھریمەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:فلیمی ئەھریمەنی ئەمریکی پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەیناسۆرەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزان پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئەندازیاری بۆماوەیی پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەزگای ھەواڵگری ناوەندی پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی کۆلین ترێڤۆرۆ پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی فرانک مارشال پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیڤادا داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە تەکساس لە ئەمریکا نمایش دەکرێن پۆل:فیلمەکان کە لە ویلایەتی یوتا دانراون پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ٢٠٢٢ داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشنت داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون پۆل:فیلمە ئەھریمەنییە زەبەلاحەکان پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس پۆل:فیلمەکانی ئامبلین ئینتەرتەیمێنت پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ بەرھەمھێنانیان ڕاگیرابوو پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە کشتوکاڵ پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ڕفاندنی منداڵ لە ئەمریکا پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە دڕندەییی ئاژەڵان پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمە ئەھریمەنە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە دایناسۆڕەکان پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ھەتیوەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە تێکساس، ئەمریکا نمایش کراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە مێرووەکان پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە زانیاریدان پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن مایکل جیاکینۆوە تۆمارکراون پۆل:فیلمەکان کە لە ئیتاڵیا داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە ماڵتا داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە پەنسێلڤانیا داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە سان فرانسیسکۆ داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە بەرزایییەکانی ئەلبدا ڕوودەدەن پۆل:فیلمەکان کە لە زەریای ھێمن ڕوودەدەن پۆل:فیلمەکان کە لە بریتیش کۆلومبیا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان کە لە ھامپشیر وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان کە لە ماڵتا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکانی پارکی جوراسی
ژێلازۆڤا ڤۆلا
ژێلازۆڤا ڤۆلا دێیەکە لە ناوەڕاستی ڕۆژھەڵاتی پۆڵەندا. ئەم دێیە دەکەوێتە سەر ڕووباری ئوتراتا و ٤٦ کیلۆمەتر بەرەو باکووری خۆرھەڵات لە شاری وارساوەوە دوورە. دانیشتوانی ئەم دێیە ٦٥ کەسە و بە شوێنی لەدایکبوون و ئاوازدانەر و پیانۆژەن فرێدریک شۆپان ناسراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکان پۆل:فرێدریک شۆپان
وەعد خەتیب
وەعد خەتیب (بە زمانی عەرەبی: وعد الخطيب ‎; لە دایکبووی ١٩٩١) ژنە ڕۆژنامەنووس، فیلمساز و چالاکوانی سوورییە. وەعد بەرهەمهێنەر و دەرهێنەری فیلمی بەڵگەنامەیی بۆ سەما (For Sama) بوو، کە بووە پاڵێوراو بۆ بردنەوەی خەڵاتی فیلمی ئەکادیمیای بریتانی بۆ پۆلینی باشترین فیلمی بەڵگەنامەیی، هەروەها پاڵێوراو بووە بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین بەڵگەفیلم.
ڕووماڵەکانی وەعد لە شەڕی حەلەب، بووە هۆی بردنەوەی خەڵاتی ئێمی بۆ هەواڵە هەنووکەییەکان. ئەو پاشناوی خەتیب بەکاردێنێت بۆ پاراستنی خێزانەکەی. لە ساڵی ٢٠٢٠، ناوی لە پێرستی ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتی ساڵ بەپێی گۆڤاری تایم هات.
سەرچاوەکان
پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی پۆل:خەڵکی حەلەب پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:CS1 French-language sources (fr)
ئەیدا لەڤلەس
و ڕۆژێک ھەیە بەناوی ئەیدا لەڤلەس دەی کە ھەموو ساڵێک لە تشرینی دووەم یادی دەکرێتەوە بۆ ئەو ژنانەی کە لە بەشەکانی زانست، تەکنۆلۆژیا، ئەندازیاری، ماتماتیک کاریان کردووە. کە لە ٢٠٠٩ دەستپێکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:دروستکەرانی زمانی پرۆگرامسازی پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٥ پۆل:مردووانی ١٨٥٢ پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان پۆل:شاعیرانی ژنی ئینگلیز پۆل:لۆرد بایرۆن
داستانی ھەڵۆی سوور
داستانی ھەڵۆی سوور کتێبێکی شیعری شێرکۆ بێکەسە. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٨٤ چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٨٦ وێڕای کەشکۆڵی پێشمەرگە لە یەک بەرگدا لەژێر ناوی ھەڵۆ: داستانی ھەڵۆی سوور و کەشکۆڵی پێشمەرگە دیسانەوە چاپ کرا.
کتێبناسی
پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس
حارس ئاوا
حارس ئاوا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ڕیچارد سەنێت
ڕیچارد سەنێت (لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٤٣) پرۆفیسۆری کۆمەڵناسی لە سکوڵی ئابووری لەندەنە و پڕۆفیسۆری زانستە مرۆڤییەکان لە زانکۆی نیۆیۆرکە. سەنێت سەبارەت بە پێوەندییە کۆمەڵایەتییەکان لە شار، و کاریگەرییەکانی ژیانی شار لەسەر کەسایەتییەکان لە جیھانی مۆدێرن توێژینەوە دەکات. شایانی باسە کۆمەڵناسی بەناوبانگ ساسکیا ساسەن ھاوسەری سەنێتە.
حارس ئاوا
جوگرافیا
حارس ئاوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حەمەی بارام و لە باشوور لەگەڵ گوندی دێی ڕەمەزان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی یەخیماڵی و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی زڕگوێز.
ڕیچارد سەنێت
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣ پۆل:زیندووان پۆل:فەیلەسووفانی جوو پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
حارس ئاوا
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سانتا باربارا، کالیفۆرنیا
سانتا باربارا (بە ئیسپانی:Santa Bárbara) شارێکی کەنار دەریای شارستانی سانتا باربارایە لە کالیفۆرنیا. بەپێی سەرژمێری ٢٠٢٠ ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە ٨٨،٦٦٥ کەس بووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٥٠ لە کالیفۆرنیا پۆل:شارەکانی شارستانی سانتا باربارا، کالیفۆرنیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزراوی ١٨٥٠
زەلیلان
جوگرافیا
زەلیلان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەڵاتان و لە باشوور لەگەڵ گوندی پیەبجک و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئارنێ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی جاشیران.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
لو ژی (وێنەکێش)
لو ژی، بەشێوەیەکی فەرمی لو چین (سادەکراو:陆治;، دێرین:陸治، لەدایکبووی ١٤٩٦ بۆ ١٥٧٦ لە جیانگسو ) وێنەکێشی سروشت، خۆشنووس، شاعیر بوو لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی مینگ.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٤٩٦ پۆل:مردووانی ١٥٧٦ پۆل:وێنەکێشەکانی سروشت لە ئیمپراتۆریەتی مینگ پۆل:خۆشنووسەکانی ئیمپراتۆریەتی مینگ پۆل:شاعیرانی جیانگسو پۆل:نووسەرانی سوژۆو پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی مینگ پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:وێنەکێشەکانی سوژۆو
ناحیەی ئاشتی
ناحیەی ئاشتی یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق، ڕووبەرەکەی ٢٠٢ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی گوندەکانی سەر بەو گوندە ٢٣ گوندە، سەبارەت بە سروشتی زەویەکانی، ٨٠٪ دەشتن، ١٠٪ گردن، ١٠٪ شاخن.
جوگرافیا
ناحیەی ئاشتی لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ ناحیەی کۆیە لە باشورەوە لەگەڵ ناحیەی ئاغجەلەر، لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ناحیەی ناوەندی قەزای دووکان، لەڕۆژاواوە لەگەڵ ناحیەی تەقتەق.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆیە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
گەشتی ئەسپ
گەشتی ئەسپ بریتییە لە پاشیەکییەکی جووڵەی ئەسپ لەسەر تەختەی شەترەنجدا بەشێوەیەک، کە تەنیا جارێک بە ھەر خانەیەکدا بڕوات. ژمارەی ڕێکی گەشتەکان لە تەختە شەترەنجێکی ٨×٨دا ھێشتا دیار نییە. کێشەی گەشتی ئەسپ کێشەیەکی ماتماتیکییە بۆ دۆزینەوەی گەشتی ئەسپێک و دروستکردنی بەرنامەیەک بۆ دۆزینەوەی گەشتی ئەسپ لەناو خوێندکارانی زانستی کۆمپیوتەردا گرفتێکی باوە. لە کاتێکدا ئەسپەکە دەگاتەوە ئەو خانەیەی لە دەستپێکی گشتەکەدا پێیدا ڕۆیشتووە، پێی دەوترێ گەشتی داخراو و پێچەوانەی ئەم حاڵەتە، گەشتی کراوەی پێ دەوترێت .
تیۆری
کێشەی گەشتی ئەسپ لە تیۆریی گرافدا حاڵەتێکی تایبەتی کێشەی ڕێڕەوی ھەمیلتۆنییە. بە ھەمان شێوە، کێشەی دۆزینەوەی گەشتێکی داخراو، نموونەیەکە لە کێشەی دەوری ھەمیلتۆنی. بە پێچەوانەی کێشەی ڕێڕەوی ھەمیلتۆنی، لە کاتی ھێڵیدا کێشەی گەشتی ئەسپ دەتوانرێت چارەسەر بکرێت.
ژمارەی گەشتە داخراوەکان
لە تەختەیەکی ٨×٨دا، ڕێک ٢٦٬٥٣٤٬٧٢٨٬٨٢١٬٠٦٤ گەشتی داخراوی ئاڕاستەدار بوونی ھەیە. ژمارەی گەشتە داخراوە بێ ئاڕاستەکان نیوەی ئەم ژمارەیە. ٩٬٨٦٢ گەشتی داخراوی بێ ئاڕاستە لە تەختەیەکی ٦×٦دا بوونی ھەیە.
کام یەک لە تەختەکان گەشتیان ھەیە
شوێنک سەلماندی لە ھەر تەختەیەکی m×nدا کە m کەمتر یان یکسانە بە n، ھەمیشە گەشتێکی داخراو بوونی ھەیە، مەگەر ئەوەی کە لانیکەم یەکێک لەم مەرجانە بێتەدی: کول و دێ کورتیز سەلماندیان لە ھەر تەختەیەکی چوارگۆشەییدا کە کەمترین ڕەھەندی لانیکەم ٥ بێت، گەشتێکی ئەسپ (لەوانەیە کراوە بێت) بوونی ھەیە.
دۆزینەوەی گەشتەکان بە کۆمپیوتەر
بە بەکارھێنانی کۆمپیوتەر زۆر ڕێگەی جیاواز ھەیە بۆ دۆزینەوەی گەشتی ئەسپێک. ھەندێکیان لە ڕێگەی ئەلگۆریتمەکانەوە دەدۆزرێنەوە و ھەندێک ڕێگەش ھەیە داھێنراون.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کێشەکانی ماتماتیک پۆل:کێشە شەتڕەنجییەکانی ماتماتیک
سەگاو
سەگاو    گیانەوەرێکە لە خێزانی مەیکى ئاوى پلەى قرتێنەرەکان.
سەگاو قرتێنەرى ئاوییە ، بەزۆری لەناو ئاودا دەژی، لە قەدی ئەم دارانەى بە کەڵبە تیژەکانى دەیانبڕێت لە ئاوى مەنددا بەنداو دروست دەکات،. ئەم ئاژەڵە بە لێهاتووترین ئەندازیار دادەنرێت لە دروستکردنی بەنداو لە نێو گیانەوەرەکاندا. 300px|وێنۆک|چەپ|نەخشەى بڵاوبوونەوەى سەگاو
ریشەى ناوەکەى
لە کوردیدا بە سەگاو و سەگلاو دەناسرێت. هەروەها پێی دەوترێت مەیکى ئاوی و بادستر و سەیاڤى, لە زمانى کۆنى ئێرانیش بە شێوەى بیرەگ ناوى هاتووە لە ئاڤێستا بە شێوەى بەورە بە واتاى بۆرە (رەنگى قاوەیی) لە سنسکریتیش ''babhru بە هەمان واتا. وشە ئینگلیزیەکەش بیڤەر هەر نزیکە لە واتا کۆنەکەى لە ئەڵمانى Biber لە رووسی bobre و لە لاتینش fiber''.
ژیان و سرووشت
ماددەیەکی چەور لەم گیانەوەرە دەردەهێنرێت پێی دەوترێت کاستۆریۆمە castoreum.
مێینەکەى ماوەی ئاووس بوونى  ٦١ ڕۆژ دەخایەنێت، ٢ بۆ ٣ بەچکە دەترەکێنێ، دایکەکە بۆ ماوەی ٣ مانگ شیریان پێدەدات، بێچووەکان تا ساڵێک لە خێزانەکە جیا نابنەوە، سەگاوى هەراش درێژییەکەی دەگاتە ١٢٠ سم ، درێژی کلکی ٥٢ سم، و کێشی ١٥ کیلۆگرامە.
سەگاو لانەى حۆى لە ژێر ئاودا دروست دەکات بۆ حۆپاراستن، بو  گەیشتن بە ناو لانەکەى  نۆینێکى چەند مەتریی  درووست دەکات کە  بریتیە لە  ژوورێکی بچووک بۆ حەوانەى خۆى و بێچووەکانى,  قەد و لقەدار و قوڕ پێکهاتەى سەرەکیی لانەى پڕ سەمەرەى سەگاون کە زۆر ژیرانە سوودیان لێ دەبینێت بۆ بنیادنانى لانەیێکى پارێزراو و هەواکێش و تۆکمە. وێنۆک|250x250پیکسڵ| سەگاو وێنۆک|250x250پیکسڵ| لانەى سەگاو
جۆرەکان
سێ جۆر لە ڕەگەزی سەگاو هەن:
سەرچاوەکان
پۆل:گیانەوەران پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
حەجی ماڵاوایی
حەجی ماڵئاوایی (بە عەرەبی:حجة الوداع) یەکەم و دوا حەجى پێغەمبەر محەممەد ﷺ ، لە ساڵی دەیەمی کۆچی ، دواى فەتحکردنى مەککە ئەنجامى دەدات و وتاری ماڵئاوایی پێشکەش کرد کە چەندین بەهاى ئایینى و ئەخلاقى لەخۆگرتبوو. حاجی ماڵئاوایی بەم ناوە ناونرا، چونکە پێغەمبەر محەممەد ﷺ ماڵئاوایی لە خەڵکەکە کرد، و لە وتارەکەیدا کە تێیدا بابەتی ئایینەکەیان فێری خەلکەکە کرد ، و پێشنیاری ئەوەی کرد کە ئاگاداری ئەو کەسانە بکەن تێیدا ئامادەنەبوون. وێنۆک|لە خوارەوە بۆ سەرەوە دەخوێندرێتەوە لە مانگی زی القەعدەـی ساڵی دەیەمی کۆچی پێغەمبەری خودا ﷺ خۆی ئامادەکرد بۆ حەجی ماڵی خودا دوای ئەوە بۆ ماوەی ٩ ساڵ لە مەدینە بووبوو حەجی ئەنجام نەدابوو، بۆیە ئەوە کۆتا حەجی پێغەمبەری خودابوو ﷺ و ناونرا بە حەجی ماڵئاوایی، لەوێ تەواوی پایەکانی ئیسلامی ڕوونکردەوە، لە ڕۆژی ٢٥ـی زوالقەعدەی ساڵی ١٠ـی کۆچی پێغەمبەری خودا ﷺ سواری حوشترەکەی بوو کە ناوی "قەسوا" بوو، لەگەڵیشیدا ١٠٠ هەزار موسوڵمان بەڕێکەوتن بۆ حەجکردن، کە نزیکبوویەوە لەوێ فەرمووی: "لبيك اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك لبيك، إنّ الحمد والنعمة لك والملك، لا شريك لك".
لە ڕۆژی ٤ـی زوالحەججەدا گەیشتە مەککە و کاتێک سەردانی کەعبەی کرد دەستی هێنا بە بەردە ڕەشەکە دا و دەستی کرد بە گریان، و حەوت جار بە دەوروبەری کەعبە سوڕایەوە و دواتریش لە مەقامی ئیبراهیم دوو ڕکات نوێژی ئەنجامدا، دوای ئەوە ڕۆشتە سەر بیری زەمزەم و لێی خواردەوە و حەوت جار لە نێوان سەفا و مەڕوە هاتووچۆی کرد، لە ڕۆژی هەشتی زوالحەججە سەردانی مینای کرد و شەوێک لێی مایەوە لە ڕۆژی ٩ـی زوالحەججە سەردانی عەرەفەی کرد و نوێژی نیوەڕۆ و عەسری بە جەمع و تەقدیم ئەنجامدرا، لەوێش وتاری ماڵئاوایی فەرموو.
لە ئەنەسی کوڕی مالیکە وە ڕەزای خوای لێبێت دەڵێت:«پێغەمبەر صلى اللە علیە وسلم حەجی کرد لەسەر زینەیەکی کۆن، وڕاخەرێک نرخەکەى چوار درهەم دەکات یان نایکات، پاشان پێغەمبەر -صلى اللە علیە وسلم- فەرمووی:«خودایە، حەجێک ئەنجام بدەم ڕیای (ڕوپامایی) تێدا نەبێت وبۆ ناوبانگ دەرکردن نەبێت».
سەحیح - ئیبنو ماجه گێڕاویەتیەوە
وتارە مێژووییەکەى پێغەمبەر ﷺ لە حەجى ماڵئاوایدا
سەرەتا دەقى ووتارەکە :
یا أیها الناس !
اسمعوا قولي ، فإني لا أدري لعلي لا ألقاكم بعد عامي هذا بهذا الموقف أبدا ، أيها الناس إن دماءكم وأموالكم عليكم حرام إلى أن تلقوا ربكم كحرمة يومكم هذا ، وكحرمة شهركم هذا ، وإنكم ستلقون ربكم فيسألكم عن أعمالكم وقد بلغت ، فمن كان عنده أمانة فليؤدها إلى من ائتمنه عليها ، وإن كل ربا موضوع ولكن لكم رءوس أموالكم لا تظلمون ولا تظلمون. قضى الله أنه لا ربا ، وإن ربا عباس بن عبد المطلب موضوع كله وأن كل دم كان في الجاهلية موضوع وإن أول دمائكم أضع دم ابن ربيعة بن الحارث بن عبد المطلب ، وكان مسترضعا في بني ليث فقتلته هذيل فهو أول ما أبدأ به من دماء الجاهلية.
أما بعد أيها الناس !
فإن لكم على نسائكم حقا ، ولهن عليكم حقا ، لكم عليهن أن لا يوطئن فرشكم أحدا تكرهونه وعليهن أن لا يأتين بفاحشة مبينة فإن فعلن فإن الله قد أذن لكم أن تهجروهن في المضاجع وتضربوهن ضربا غير مبرح فإن انتهين فلهن رزقهن وكسوتهن بالمعروف واستوصوا بالنساء خيرا ، فإنهن عندكم عوان لا يملكن لأنفسهن شيئا ، وإنكم إنما أخذتموهن بأمانة الله واستحللتم فروجهن بكلمات الله فاعقلوا أيها الناس قولي ، فإني قد بلغت ، وقد تركت فيكم ما إن اعتصمتم به فلن تضلوا أبدا ، أمرا بينا ، كتاب اللهوسنة نبيه.
أيها الناس !
اسمعوا قولي واعقلوه تعلمن أن كل مسلم أخ للمسلم وأن المسلمين إخوة فلا يحل لامرئ من أخيه إلا ما أعطاه عن طيب نفس منه فلا تظلمن أنفسكم اللهم هل بلغت ؟
قال ابن اسحاق :  (فذكر لي أن الناس قالوا : اللهم نعم فقال رسول الله ﷺ اللهم اشهد (
واتە : ئەى خەڵکینە قسەکانم ببیستن ، چونکە نازانم ڕەنگە پاش ئەم ساڵەم هەرگیز لەم شوێنە (عەڕەفات) پێتان نەگەمەوە
هۆ خەڵکینە !
بێگومان خوێنتان و سامانتان لێتان قەدەغەیە ، هەتا دەگەنە پەروەردگارتان ، وەک قەدەغە بوونى ئەمڕۆژەتان و قەدەغە بوونى ئەم مانگەتان ، بێگومان ئێوە دەگەنە پەروەردگارتان ، لەبارەى کردەوەکانتانەوە لێتان دەپرسێ ، جا ئەوە پێم ڕاگەیاندن : هەرکەسێک سپاردەیەکى لەلایە با بیداتەوە دەست ئەو کەسەى کەپێی سپاردووە.
وە سەموو سوودێک (ڕیبا)یەک لابراوە ، بەڵام سەرمایەکانتان هی خۆتانن ، نە ستەم بکەن و نە ستەمتان لێ بکرێ ، خوا بڕیارى داوە کە سوود خۆرى نەمێنێ ، وە سوودى عەبباسى کوڕى عەبولموتتەلیب هەمووى لابراوە ، وە هەر خوێنێکى ڕۆژگارى نەفامێتى لابراوە ، وە یەکەمین کە لە خوێنەکانتان لایدەبەم : خوێنى کوڕى ڕەبیعەى کوڕی عەبدولموتتەلیبە کە لە هۆزى (بنی لیث) بە دایەن درابوو هۆزى (هذیل) کوشتى ، ئەوە یەکەمین خوێنى سەردەمى نەفامێتییە کە لێیەوە دەست پێ دەکەم ! ئینجا دوایی ئەى خەڵکینە ! بە ڕاستى شەیطان بێ هیوا بووە کە هەرگیز لەم سەر زەمینەتاندا بپەرسترێ ، بەڵام بەوە ڕازى دەبێ کە لەشتى دیکەدا بەقسەى بکرێ ، لەو کردەوە خراپانەتان کە بەکەمى دەگرن ، جا لەبارەى ئاینتانەوە لێی ووریابن !
بێگومان دواخستنى مانگە جەنگ تێدا حەڕامکراوەکان و دەستکاریی کردنیان کوفرێکى زیادەیە کە کافرەکانى تێدا گومڕا دەبن کە ساڵێک حەڵاڵى دەکەن و ساڵێک قەدەغەى دەکەن ، تاکو بکەوێتە بەر ئەو مانگەى خوا حەڕامى کردووەو سەرەنجام ئەوەى خوا قەدەغەى کردووە حەڵاڵى بکەن و ئەوەى خوا حەڵاڵى کردووە قەدەغەى بکەن ، وە ڕۆژگار (ساڵ و مانگەکان ) گەڕاوەتەوە سەر ئەو حاڵەتە ئاساییەى کە خوا ئاسمانەکان و زەوى تێدا هێناونە دى ، وە ژمارەى مانگەکان لەلاى خوا (دوازدە مانگن ) چواریان حەڕامن ، (واتە : جەنگ تێدا کردنیان قەدەغەیە ) سێیان لەدواى یەکن (محرم ، صفر  ،  ربیع الأول) وە (رجب)ى (مضر) کە دەکەوێتە نێوان (جمادی ) و (شعبان).
ئینجا دوایی ، هۆ خەڵکینە !
بێگومان مافتان بەسەر ژنەکانتانەوە هەیە و ئەوانیش مافیان لەسەرتانە : مافتان لەسەریانە کە هیچ کەس فەرمووى ماڵەوەو سەر جێگاتان نەکەن کە حەز بە چارەى نەکەن ، وەلەسەریان پێویستە کە کارى ناقۆڵاى ئاشکرا ( واتە : سەرپێچى مێرد) نەکەن ، وە ئەگەر کردیان ئەوا خوا مۆڵەتى داون ( پاش ئامۆژگاریی کردن و بێ سوود بوونى ) کە واز لە سەر جێگایان بهێنن ( ئەگەر ئەمیش دادى نەدا) بە لێدانێکى ناڕەحەت نەکەر و بریندار نەکەر لێیان بدەن ، جا ئەگەر وازیان لە یاخى بوون هێنا ، ئەوا مافیانە کە بژێوو پۆشاکیی باوو پەسەندیان بۆ دابین بکرێ.
وە لەگەڵ ژناندا باش بن چونکە لەبەر دەستتان دیلن و هیچیان پێ ناکرێ ( واتە : ژنان مل بە ملەیان لەگەڵ پیاوان پێ ناکرێ) وە ئێوە وەک سپاردەى خوا ئەوانتان هێناوە وە بە ووشەکانى خوا داوێنیانتان حەڵاڵ کردوون.
خەڵکینە لە قسەکانم تێ بگەن !
قسەکانم ببیستن و لێیان تێبگەن ! بزانن، کە هەموو موسوڵمانێک براى موسوڵمانە ، وە موسوڵمانان بران ، ( وە ئافرەتان خوشکن و پیاوان و ئافرەتان خوشک و بران ).
(ابن اسحاق) گووتویەتى : بۆم باسکراوە ، کە خەڵکەکە گوتویانە : ئەى خوایە ! بەڵێ (گەیاندى) ، پێغەمبەرى خواش ﷺ فەرمووى : ئەى خوایە شایەد بە !
هەروەها مسلم هێناویەتى ، کە پێغەمبەر ﷺ لە کۆتایی ووتارەکەیدا فەرموویەتى : { وانتم تُسأَلون عني فما أنتم قائلون؟، قالوا: نشهد أنك قد بلغت وأديت ونصحت، فقال باصبعيه السبابة يرفعها إلى السماء، وينكتها إلى الناس: اللهم اشهد، اللهم اشهد، ثلاث مرات} ، واتە : جا ئێوەش لەبارەى منەوە لێتان دەپرسرێ ، ئایا چی دەڵێن ؟!
گوتیان : شایەدیی دەدەین ، کە گەیاندووتەوە ئەنجامت داوەو دڵسۆزییت نواندوە ، ئەویش پاش ئەوەى سێ کەڕەتان پەنجەى شایەدمانى بەرەو ئاسمان بەرز کردەوەو ، ئاماژەى بەرەو لاى خەڵکەکە پێ کرد و ، فەرمووى : ئەى خوایە شایەد بە ! ئەى خوایە شایەد بە !
شایانى باسیشە ، کە ئەم ڕستە قورئانییەش هەر لە هەمان ئەو ڕۆژ و کات و سات و شوێنەدا هاتۆتە خوارێ ، کە پێغەمبەرى خوا ﷺ ئەو وتارە گرنگ و گشتگیرەى تێدا داوە.
{ ... الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلامَ دِينًا... (٣)} المائدة ، واتە : ئەمڕۆ ئاینەکەتانم بۆ تەواو کردن و چاکەى خۆم لەسەرتان تەواو کرد ، وە ئیسلامم بەبەرنامە بۆتان پەسەند کرد.
وە لەم بارەیەشەوە کۆمەڵێک فەرموودە هەن ، کە ئەمە یەکێکیانە :
پێویستە ئەوەش بگوترێ ، کە هەندێک لە شارەزایانى هاوەڵان لەم ڕستە قوڕئانییەوە نزیکبوونەوەى کاتى مردنى پێغەمبەر ﷺ حاڵى بوونە ، چونکە مادام ئاین و بەرنامەو پەیامى خوا تەواو بووبێ ، دیارە کارو ئەرکى پێغەمبەریش ﷺ تەواو بووەو بە کۆتا هاتووە.
ناردنى سوپایەک بە فەرماندەیەتى ئوسامەى کوڕى زەید بەرەو فەلەستین :
پێغەمبەر ﷺ پاش گەڕانەوەى لە سەفەرى حەجى ماڵئاوایی پاش ماوەى مانگى (ذی الحجة و محرم و صفر) لە مەدینە بوو ، وە خەڵکى ئاگادار کردەوە کە بەرەو شام خۆیان ئامادە بکەن ، ئەوە بوو سوپایەکى پێک هێناو ( أسامة بن زید بن حارث)ى کردە فەرماندەى ، کە ئەو کاتە گەنجێکى هەژدە تا بیست ساڵیی بوو ، وە فەرمانى پێکرد کە بچێتە سنوورەکانى (البلقاء) و ( الداروم) لەسەر زەمینى فەلەستین.
شایانى باسیشە کە پاش ئامادە کردنى ئەو سوپایە پێغەمبەرى خوا ﷺ دەکەوێتە نەخۆشى مەرگەوە ، بۆیە سوپاکە هەر لە قەراغ شارى مەدینە دەمێننەوە ، بەڵام پاش کۆچى دوایی پێغەمبەرى خوا ﷺ و هەڵبژێرانى (أبو بکر الصدیق) – خوا لێی ڕازى بێ- بە یەکەمین خەلیفەى پێغەمبەر ﷺ ، هەرچەندە زۆرێک لە موسوڵمانان ڕایان لەسەر نابێ ، بەڵام ئەبووبەکر ئەو سوپایە بەڕێ دەکات بۆ شوێنى دیاریکراوو دواییش دەردەکەوێ کە چوونى ئەو سوپایە لەو کاتە ناسکەدا بەرەو سەر زەمینى ڕۆم چەند حیکمەت و ئامانجى پێکاوە ، گەورەترینیان ئەوە بوو ، کە دوژمنانى لە بۆسەداى موسوڵمانان ، بزانن کە موسوڵمانان بەهۆى مردنى پێغەمبەرەکەیانەوە نەک هەر بێ هێز نەبوون هی تەماع تێکران نین ، بەڵکو زۆریش بەهێز و پێزن و دەتوانن لەدەرەوەى سنوورى دەوڵەتەکەشیان چالاکى سەربازى ئەنجام بدەن.
سەرچاوەکان
پۆل:٦٣٢ پۆل:ژینی محەممەد
ئیمیلیا-رۆمانیا
ئیمیلیا-رۆمانیا یەکێکە لەو بیست ناوچانەی ئیتالیا، ڕۆژھەلاتی باکووری ئیتاڵیا لەسەر دەریای ئەدریاتیک. پایتەختەکەی بۆلۆنیایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئێمیلیا-ڕۆمانیا پۆل:ھەرێمەکانی ئیتالیا
حەمەی بارام
حەمەی بارام گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
حەمەی بارام لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی یەکماڵە و لە باشوور لەگەڵ گوندی حارس ئاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی یەخیماڵی و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی زڕگوێز.
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
کامیروون نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
پۆل:کامیروون لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
ئەبوو سەعید گورگانی
ئەبوو سەعید زەریر گورگانی ماتماتیکزان و فەلەکناسی سەدەی نۆیەمی فارس بووە و خەڵکی گورگانی ئێران بووە.
بەرهەمەکانی
دوو لە بەرهەمەکانی کە تا ئێستاش ماونەتەوە:
لودڤیکا یەدرایەڤیچ
لودڤیکا یەدرایەڤیچ (؛ ناوی پێش ھاوسەرگیری: لودڤیکا شۆپان؛ ٦ی نیسانی ١٨٠٧—٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٨٥٥) خوشکی گەورەی ئاوازدانەری پۆڵەندی فرێدریک شۆپان بوو. لودڤیکا لە وارساو لە پۆڵەندا لەدایک بوو لە ساڵی ١٨٠٧ لە نێکۆلاس شۆپان و خێزانەکەی یۆستێنیا.
بە ھەمان شێوەی براکەی، لودڤیکا لە تەمەنێکی گەنجەوە حەزی بۆ مۆسیقا و وێژە پیشان داوە و وانەی مۆسیقای پێ وتراوەتەوە و زۆرجاریش پێکەوە لەگەڵ شۆپان دووێتیان ئەنجام داوە.
سەرچاوەکان
پۆل:خێزانی شۆپان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٧ پۆل:مردووانی ١٨٥٥
تەواوی خوێنەکان لە شەودا ڕەشن
تەواوی خوێنەکان لە شەودا ڕەشن (، بە واتای برای ڕۆحی) ڕۆمانێکی نووسەری فەڕەنسی دەیڤد دیۆپە کە بە زمانی فەڕەنسی و لە ١٦ی ئابی ٢٠١٨ لەچاپ دراوە. وەرگێڕانی ئەم کتێبە بۆ زمانی ئینگلیزی لە ٢٠٢١ بوو بە براوەی خەڵاتی بووکەر.
کورتە
ڕۆمانەکە ئیلھامی لە چیرۆکی تاڵی باپیری نووسەرەوە لە سەردەمی جەنگی جیھانیی یەکەمدا وەرگرتووە. چیرۆکی دوو سەربازی سێنیگالی لە بەرەی ڕۆژاوای فەڕەنسا دەگێڕێتەوە، کە کاتێک یەکێکیان بەناوی مادمبا دەکوژرێت، ئەوەی تریان، ئەلفا، بە شێوەیەکی شێتانە ڕێی توندوتیژی دەگرێتە بەر.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانە فەڕەنسییەکانی ٢٠١٨ پۆل:براوەکانی خەڵاتی نێونەتەوەیی مەن بووکەر
وێنتورا، کالیفۆرنیا
وینتورا بە فەرمی وەک سان بوێناڤێنتورا ناسراوە شارێکە لە ناوەندی کەنار دەریای کالیفۆرنیا، بەپێی سەرژمێری ٢٠٢٠ ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە ١١٠،٧٦٣ کەس بووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٦٦ لە کالیفۆرنیا
لی دۆنگیانگ
وێنۆک لی دۆنگیانگ (چینی سادەکراو:李东阳، دێرین:李東陽;) مێژووناس، شاعیر، سیاسەتوان بوو لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی مینگ.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٤٤٧ پۆل:مردووانی ١٥١٦ پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی مینگ پۆل:سیاسەتوانەکانی ئیمپراتۆریەتی مینگ پۆل:مێژووناسەکانی پەکین پۆل:مێژووناسەکانی ئیمپڕاتۆریەتیی مینگ پۆل:مێژووناسە چینییەکانی سەدەی ١٥یەم پۆل:شاعیرانی پەکین پۆل:سیاسەتوانەکانی پەکین
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠