cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
منداڵ لە سوپادا
زۆرجار ئەو منداڵە سەربازانەی لە جەنگە چەکدارییەکان دا رزگارییان دەبێت و بەردەوام دەبن لە ژیان دووچاری نەخۆشی دەروونی، لاوازی خوێندەواری و بیرکاریی دەبنەوە لەگەڵ کێشە هەڵسووکەوتییەکانی وەك توندوتیژی سەخت، کە لە ئەنجام دا ڕێگەخۆشکەرە بۆ هەژاری و بێکاری لە تەمەنی پێگەیشتووی دا. لێکۆڵینەوەکان لە وڵاتانی شانشینی یەکگرتوو و ویلایەتە یەکگرتووەکان دەریخستووە کە ناونووسینی منداڵانی هەرزەکار لە سوپادا دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی (ڕێژەی خۆکوشتن، نەخۆشییە دەروونیەکانی گوشاری دەروونی، زیاد بەکارهێنانی خواردنەوە کحولییەکان و هەڵسوکەوتی توندڕەوانە) تەنانەت ئەگەر بەژداریشیان پێ نەکرێت لە جەنگ دا.
ژمارەیەك لە ڕێکەوتن و پەیمانامە هەوڵیانداوە کە بەژداری منداڵان لە ناکۆکییە چەکدارییەکان دا کەم بکەنەوە و بنبڕی بکەن. بەپێی ڕێکخراوی (منداڵانی سەربازی نێودەوڵەتی) ئەم ڕێکەوتن و پەیماننامە بوونەتە هۆکار لە کەمبوونەوەی ناونووسینی منداڵان  بەڵام هێشتا دیاردەکە بەشێوەیەکی بەربڵاو بەردەوامە و منداڵان لە ناکۆکییە چەکدارییەکانی جیهان دا بەژدارییان پێ دەکرێت.
سەرەڕای کەمی گەشی منداڵ لەڕووی جەستەیی و دەروونییەوە بەراورد بە پێگەیشتووان بەڵام چەندین هۆکار هەن لە دامەزراوە دەوڵەتی و ناودەوڵەتییەکان پەنا دەبەنە بەر بەکارهێنانی منداڵ وەك سەرباز. وەك:
سەرچاوەکان
پۆل:تەمەن و کۆمەڵگە پۆل:پێشێلکردنی مافی مرۆڤ پۆل:کۆیلایەتی
فەلەستین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
فەلەستین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
ھانەژاڵە
جوگرافیا
ھانەژاڵە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گوندە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کەوتە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سەراو، ھەڵەبجە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی نەوەر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کۆمەڵەی بانکی ئەتڵەسی
کۆمەڵەی بانکی ئەتڵەسی ناوە فەڕەنسییەکەی Groupe Banque Atlantique، لە ڕۆژئاوای ئەفریقادا کۆکراوەی خزمەتگوزارییە دارایییەکانن، کە بنکەکەی لە شاری لۆمێ، لە تۆگۆ. گروپەکە لە بانک و کۆمپانیاکانی تری خزمەتگوزارییە دارایییەکان لە وڵاتانی کۆتێ دیڤوار، بێنین، نیجەر، بورکینا فاسۆ، مالی، تۆگۆ، سێنیگال و کامیرۆن پێکھاتوون.
یەکڕیزی موسوڵمانان
وێنۆک|400px|[[ئیسلام بەپێی وڵات: سوننە  شیعە  ئیبازی]] پان ئیسلامیزم یان یەکڕیزی ئیسلامی بزووتنەوەیەکی سیاسییە کە داکۆکی لە یەکێتیی موسڵمانان لەژێر دەوڵەتێکی ئیسلامیدا دەکات، زۆر جاران وەکوو خەلافەتێک یان ڕێکخراوەیەکی نێونەتەوەیی. پان ئیسلامیزم لە کۆتاییی سەدەی نۆزدەیەمدا لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لەلایەن سوڵتان عەبدولحەمیدی دووەم بەمەبەستی بەرەنگاربوونەوەی پرۆسەی بەڕۆژاوابوون و پەرەپێدانی یەکڕیزی ئیسلامی دەستیپێکرد.
پان ئیسلامیزم خۆی لە بیروڕایەکانی پان ناسیۆنالیزمی جیا دەکاتەوە، بۆ نموونە پان عەرەبیزم، بە بینینی ئوممەت (کۆمەڵگای موسڵمانان) وەکوو تەرکیزی بەیعەت و کۆکردنەوە، بەبێ سەرنجدان بە ئێتنیک و نیشتمان وەکوو بەرامبەری یەکڕیزی سەرەتایی.
تیلمەخانی سەروو
تیلمەخانی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری باشوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
تیلمەخانی سەروو ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
نەسرین شێروان
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩ پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی باکووری
بەلجیکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٨
بەلجیکا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٨ بوو کە لە ٢٧ی نیسان تا ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٨ لە لەندەن لە ئینگلتەرا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٨
ستیڤن چۆو
وێنۆک
سەرچاوەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی چینی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢ پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی هۆنگ کۆنگ لە سەدەی بیستەم پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی ھۆنگ کۆنگ لە سەدەی بیست و یەکدا پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ھۆنگ کۆنگی پۆل:بەرھەمھێنەرانی سینەما لە ھۆنگ کۆنگ پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە هۆنگ کۆنگ پۆل:شارەزایانی ھونەری جەنگی ھۆنگ کۆنگ پۆل:سیناریۆنووسانی ھۆنگ کۆنگ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە کۆمیدییەکانی ھۆنگ کۆنگ پۆل:خێرخوازانی هۆنگ كۆنگ
وێستگەی کینگز کرۆس
وێستگەیەکی شەمەندەفەرییە لە لەندەن.
مێژوو
بۆ یەکەمجار لە سالی ١٨٥٢ کراوەتەوە
ناونیشان
وێستەگەکە دەکەوێتە باکووری-ڕۆژھەڵاتی لەلای ناوەڕاستی لەندەن
بڕنجە
بڕنجە گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەمەن، ناوچەی تەختی سڵێمان، شارستانی تیکاب، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
نۆڕەباب
نۆڕەباب گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیوەیل، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
بڕنجە
جوگرافیا
بڕنجە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قیزیل قیشلاق و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەرەناز و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھامپا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی فاقلو.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی تیکاب تیکاب تیکاب پۆل:گوندەکانی شارستانی تیکاب پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
نۆڕەباب
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بیرمەتەپە
بیرمەتەپە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا، ناوچەی چەرداوڕۆ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
بیرمەتەپە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
شێخ
شێخ یەکێکە لە نازناوەکان لە زمانی عەرەبی و بەزۆری بۆ ئاماژەدان بە زانای ئایینی موسڵمانان بەکاردێت و لە زمانی عەرەبیدا بە أَشياخ وشِيخانٌ وشُيوخٌ وشِيَخَة وشِيخةٌ ومَشْيَخٍة ومَِشِيخة ومَشْيُوخاء ومَشايِخُ کۆدەکرێتەوە. لە فیقھدا وشەی (شێخ) بۆ ئەو کەسە بەکاردێت کە گێڕەرەوە یان خوێندکار لێی وەردەگرێت و لێی دەگێڕێتەوە. و دەگوترا شێخ ئەو کەسەیە کە تەمەنی لە پەنجا ساڵ تێپەڕیوە یان پەنجا و یەک، و دەوترێت ئەو کەسەیە کە تەمەنی لەنێوان پەنجا بۆ ھەشتا ساڵیدایە، ھەروەھا بە کەسێک دەوترێت کە دەگاتە تەمەنی پیری کە زۆرجار لە تەمەنی پەنجا ساڵیدایە.
ھەروەھا ڕەنگە نازناوی (شێخ) بۆ کەسێک بەکاربھێنرێت کە زانستێکی زۆری ھەیە و بە زانستەکەی ناسراوە لەناو خەڵکدا، ڕاغیب ئەسفەھانی لە پەرتووکەکەیدا بەناوی (المفردات في غریب القران) دەفەرموێت: يقال لمن طعن في السن : ( الشيخ ) وقد يعبّر بە فيما بيننا عمن يکثر علمە، لمَّا کان مِن شأن ( الشيخ ) أن يکثر تجاربە ومعارفە.
سەرچاوەکان
پۆل:نازناوی خانەدانەکان
تای خوێن‌بەربوون
تای خوێن‌بەربوون، کە پێیشی دەگوترێ تای خوێن‌بەربوونی قرم و کۆنگۆ ( CCHF ) نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە. نیشانەکانی بریتین لە تا ، ئازاری ماسولکە، ژانەسەر، ڕشانەوە، سک‌چوون و خوێن‌بەربوونی ژێر پێست، سەرەنجام شینبوونەوەی پێست. نیشانەکان لەماوەی کەمتر لە دوو هەفتە لە بەرکەوتنی سەرچاوەی نەخۆشییەکەوە دەردەکەون. نەخۆشییەکە، لە بارە سەختەکەیدا، دەشێ ببێتە هۆی لەکارکەوتنی جگەر. ئەو نەخۆشانەی وا لە نەخۆشییەکە قوتاردەبن، بەگشتی پێویستیان بە دوو هەفتە، لەسەرهەڵدانی نیشانەکانەوە، دەبێ بۆ چاک‌بوونەوە.
ڤایرۆسی تای خوێن‌بەربوون بە شێوەیەکی گشتی لە ڕێگەی "گەنە" یان بەرکەوتنی خوێن، دەردراوەکانی جەستە، ئەندام یان شلەکانی تری جەستەی کەس یا ئاژەڵە تووشبووەوە بڵاودەبێتەوە. ئاژەڵداران، کارمەندی کوشتارگەکان و ئەوانەیش کەوا لە نزیکەوە بەرکەوتنیان لەگەڵ ئاژەڵدا هەیە ئەگەری تووش‌بوونیان بەم نەخۆشییە ڤایرۆسییە یەکجار زۆرە.
ھانەسوورە
ھانەسوورە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیروان، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
ناو
ناوی ھانەسوورە لە دوو ووشە پێکھاتووە، ھانە واتای کانی بە شێوەزاری ھەورامی کەواتە ھانەسوورە واتای کانیەسوورە.
جوگرافیا
ھانەسوورە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی پریسی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی تەوەنەبەل و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تریفە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سەراو، ھەڵەبجە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بانکی فێرست کاپیتەڵ (بۆتسوانا)
بانکی فێرست کاپیتەڵ بانکێکی بازرگانییە لە بۆتسوانا، کە مۆڵەتی بانکی بۆتسوانا و بانکی ناوەندی و دەسەڵاتی ڕێکخستنی بانکی نەتەوەیی ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:گابۆرۆن
فەلەستین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
دەبلیوو تری سکووڵز
دەبلیوو تری سکووڵز وێبگەیەکی پەروەردەیییە بۆ فێرکردنی تەکنۆلۆژیاکانی وێب لە سەرھێڵ. ناوەڕۆکەکەی وانە فێرکارییەکان و سەرچاوە پەیوەندیدارەکان بە ئەیچ–تی–ئێم–ئێڵ، سی–ئێس–ئێس، جاڤاسکریپت، جەیسن، پی–ئەیچ–پی، پایتن، ئەنگیولار–جەی–ئێس، ئێس–کیوو–ئێڵ، بووتستراپ، نۆد جەی ئێس، جەی–کویری، ئێکس–کویری، ئەی–جاکس، و ئێکس–ئێم–ئێڵ دەگرێتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:داڕشتنی وێب پۆل:وێبگە پەروەردەیییەکان پۆل:وێبگە نەرویجییەکان
بەلجیکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢
بەلجیکا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢ بوو کە لە ٥ی ئایار تا ٢٢ی تەممووزی ١٩١٢ لە ستۆکھۆڵم لە سوێد بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢
ورچی کۆکایین
ورچی کۆکایین فیلمێکی کۆمیدیای ترسناکی ئەمریکییە، لە دەرھێنان و بەرھەمھێنانی ئەلیزابێس بانکز، لەسەر بنەمای سیناریۆیەکی نووسراوی جەیمی واردنە. فیلمەکە بە شێوەیەکی کەم ئیلھامێکی لە چیرۆکی ڕاستەقینەی «ورچی کۆکاین» وەرگرتووە، کە ورچێکی ڕەشی ئەمریکییە و لە ساڵی ١٩٨٥دا بە بەھای ملیۆنان دۆلار کۆکایینی ونبووی قووتداوە. لەم فیلمەدا کێری ڕوسیل، ئۆشی جاکسۆن جونیۆر، ئەلدن ئێھرنڕایچ، ئیسایا ویتلەک جونیۆر، مارگۆت مارتیندەیل، ڕەی لیۆتا و چەندانی تر ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. ئەم فیلمە یەکێک بوو لە دوایین کارەکان کە لیۆتا پێش مردنی کاری نواندنی تەواو کرد، ئەکتەرەکە لە ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢ کۆچی دوایی کرد، فیلمەکەش تایبەت بوو بە یادی ئەو. ورچی کۆکاین لە ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣ لە ئەمریکا لەلایەن کۆمپانیای یونێڤێرساڵ پیکچەرزەوە بڵاوکرایەوە. فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی جیاوازی لێکرا و داھاتی زیاتر لە ٨٠ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێنا. ئەم چیرۆکە لە ڕاستییەوە وەرگیراوە. کۆمەڵێک پۆلیس و تاوانبار و گەشتیار و گەنجی نامۆ لە دارستانێکی جۆرجیا چاویان بەیەک دەکەوێت لەکاتێک کە ورچێکی ڕەشی گەورەی کوشندە کە بەھەڵە کۆکاینی کێشاوە دەردەچێت بۆیان. ‏
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە کۆمیدییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمی کۆمیدی لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە دارستانەکان دانراون پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون
پێشبڕکێی بۆشایی
پێشبڕکێی بۆشایی کێبڕکێی بۆشایی ئاسمانی نێوان ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی فیدراڵی ڕووسیا لە یەکێتی سۆڤیەت و ناسا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوەیە. ئەم پێشبڕکێیە بە ناردنی مانگی دەستکردی سپۆتنیک ١ لەلایەن یەکێتی سۆڤیەت دەستی پێکرد.
نۆڕک
نۆڕک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیوەیل، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
موزاحیم پاچەچی
موزاحیم پاچەچی (لەدایکبووی ٢٢ی ئەیلوولی ١٨٩١ – مردووی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٨٢) کەسایەتییەکی سیاسیی عێراقی بوو، لەماوەی شەڕی عەرەب-ئیسرائیل لەساڵی ١٩٤٨ سەرۆکوەزیرانی عێراق بوو. لەخێزانێکی ناودار لەدایکبوو، لەبەغدا بەشی یاسای خوێند. لەماوەی ١٩٢٤–١٩٢٥ وەزیری کار بووە. لەماوەی ١٩٢٦ تاکوو ١٩٢٧ ئەندام پەرلەمانی عێراق بوو. لەساڵی ١٩٢٧–١٩٢٨ باڵیۆزبووە لە بەریتانیا. لەساڵی ١٩٣٠ ماوەیەکی کەم وەزیری ناوخۆ بوو.
بانکی ئۆشیانیک
بانکی ئۆشیانیک ئەم بانکە بەگشتی بە بانکی ئۆشیانیک ناودەبردرێت، بانکێک بوو لە نێجیریا، کە خزمەتگوزاری بانکی تاکەکەسی، بازرگانی و هاوبەشی دابین دەکرد.
دژە کورد
ھەستی دژە کورد، کە بە دژە کوردبوون یان کوردۆفۆبیا ناسراوە، دوژمنایەتی، ترس، نالێبوردەیی یان ڕەگەزپەرستییە بەرامبەر بە گەلی کورد و کولتووری کوردی یان زمانی کوردییە. کەسێک کە خاوەنی ئەو جۆرە ھەستانە بێت بە «کوردۆفۆبی» ناودەبرێت.
ڕەگ و ڕیشە
دەستەواژەی ' ' دژە کوردیزم ' ' (anti-Kurdism) بۆ یەکەم جار لەلایەن (گێرارد چالیاند)ەوە داھێنراوە، کە بۆ وەسفکردنی ھەستی دژە کورد لە عێراق و تورکیا لە ماوەی ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا بۆ کۆتایی سەدەی بیستەم بەکاری ھێناوە. ھەستی زۆر دژە کورد دەرئەنجامی ئەو ترسەیە کە تورک و عەرەب و فارسەکان ھەیانە بەرامبەر ئاواتی ناسیونالیستی کوردی بۆ دامەزراندنی کوردستانێکی سەربەخۆ.
لە تورکیا بە فەرمی ناسنامەی کورد لەلایەن دەوڵەتەوە نکۆڵی لێ دەکرێتا، کە دوای بە تورککردنی کوردان لە تورکیا ھەوڵی ئەوە دەدەن زمان و ناسنامەی کوردی لە دەستووردا نەناسرێت. ئاڵای کوردستان و فێرکردنی زمانی کوردی نایاسایی بوو تا ساڵی ٢٠١٣ ھەندێک پیت لەکاتی دەربرین قەدەغە بوون وەک (ێ، وو، ق، ژ. ڵ) چونکە تایبەتن بە زمانی کوردی بۆیە حکوومەت چەندین ئەلفوبێی چەواشەکاری دروست کردوون. حکوومەتی تورکیا بە فەرمی و دامەزراوەیی پەیرەوی ڕەگەزپەرستی دژی کورد کرد. بە بودجەی ملیۆنان دۆلار پارەی دایە ئەکادیمییەکان بۆ دروستکردن و فێرکردنی ئەو تیۆریانەی کە نکۆڵی لە بوونی کورد دەکەن یان دەیشێوێنن. نموونەی ئەمانەش " تیۆری کورت - کارت " ە، کە دووپاتی کردەوە کە کورد تەنیا تورک بوون کە ناوی لە دەنگی " کورت - کارت " ەوە ھاتووە ئەو خەڵکەی دروستیان کردووە کاتێک بەناو بەفری باشووری ڕۆژھەڵاتی شاخاوی تورکیادا دەڕۆیشتن. دیپلۆماتانی تورک لەلایەن خزمەتگوزاریی نھێنی نەتەوەیییەوە فێرکران کە نە کورد و نە زمانی کوردی بوونیان ھەیە. کێنان ئیڤرێن، سەرۆک کۆماری تورکیا لە کاتی خۆ پاڵاوتنی لە ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی تورکیا بانگەشەی ئەوەی کرد پارت و گرووپە سیاسییە ناسیونالیستە جۆراوجۆرەکانی تورکیا بە سەرکەوتوویی کەمپینیان بە بەکارھێنانی ھەستی گشتی دژە کوردی خەڵکی تورکیا ڕاگەیاند. دەوڵەتی تورکیا ھەڕەشەی "تیرۆر" بۆ پاساوھێنانەوە بۆ داگیرکاریی سەربازی بۆ سەر ناوچە کوردییەکان بەکاردێنێت.
ھەستی دژە کورد لە کاتی پێکھێنانی کۆمکاری وڵاتانی عەرەبی لە جیھانی عەرەبیدا زیادی کرد. کاتێک سووریا و عێراق و میسر ویستیان یەک بگرن و یەک وڵاتی یەکگرتووی عەرەبی دروست بکەن، جەمال عەبدولناسر سیاسەتی بەعەرەبکردنی پیادەکرد بەشکاندنی ناڕازییە سیاسییەکانی کورد لەسوریا و عێراق، سووریا بە فەرمی لەسەر بنەمای ھەمان سیاسەتی ناسیونالیستی عەرەبی، کۆماری عەرەبی سووریا بەردەوامە دژی کورد.
ھەستی دژە کورد لە عێراقیشدا ھەیە کە دانیشتووانێکی زۆری کوردی تێدا ھەیە، بەڵام ترسناکی دژە کوردایەتی لە عێراق شێوەی جینۆساید و شاڵاوی ئەنفال و ڕاوەدوونانی فەرمی گرتووەتەوو سەدام حوسێن نموونەی ئەو سەرکردانەیە کە لەناخیدا بە وشەی کوردی خەمگین دەبێت، ھەرجی حکوومەتی ئێرانە بە (گورگە سپییەکە) ناسراوە کە بە ڕێگای شەکراو کوردەکان پەرتەوازە دەکات و لەناویان دەبات.
چلچەمە
زنجیرە چیای چلچەمە بەشێکە لە چیاکانی زاگرۆس کە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە نێوان شارەکانی سەقز و دیواندەرە و مەریوان ھەڵکەوتووە. بەرزترین لوتکەی چلچەمە کە ھەر بە ناوی چلچەمە مەنشوورە، ٣١٧٣ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزە کە لە نزیک گوندەکانی ئیساقاوا و کانامەت لە ٥٦ کیلومەتری باشووری ڕۆژئاوای سەقزدایە.
دژە کورد
دۆخی ئێستا
لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠١٤ دا، دەنیز ناکی، ی کورد، بووە قوربانی ھێرشێک لە تورکیا. ناکی کە بۆ یانەیەکی تورکی یاری کردووە، لەکاتی کڕینی خواردن لە ئەنقەرەی پایتەختی تورکیا، لەلایەن کۆمەڵە تورکێکەوە ھێرشی کرایە سەر بە بیانووی ئەوەی لە ڕاگەیاندنی خۆیدا ئاشکرای کرد کە ئەو کوردە و لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانیشیدا پشتگیری خۆی بۆ ئەو گرووپە کوردیانە دەربڕی کە دژی چەتەکانی داعش دەجەنگن. ژمارەیەک لە ھێرشبەرەکان گوایە نەفرەتیان لێکردووە و پێش ئەوەی لێی بدەن و دەستی بریندار بکەن پەڕۆیەکی ڕەشیان لەچاوکردووە، بە «کوردێکی پیس» ناویان بردووە. ناکی لەو کاتەوە تورکیای بە جێ ھێشت و ڕووی کردە ئەورووپا و لەوێ بە نیازە درێژە بە پیشەی تۆپی پێی خۆی بدات.
ئەو بۆچوونە دژە کوردانەی تورک تا ئاستی نەخۆشی بەرزبووەتەوە. لە تورکیا وشەی کورد وەک سووکایەتییەک بەکار دەھێنرێت وەک " کاکۆ " و " ھەڤاڵ " کە لە کوردیدا دەستەواژەی ڕێز و خۆشەویستین بەڵام تورکەکان بە ئەنقەست ئەم دوو وشەیە بۆ میز و پیسایی بەکاری دێنن. کاریکاتێری ڕەگەزپەرستی نەشیاو دژی کورد دروست دەکەن، لە کاریکاتێرەکان کوردەکان سمێڵی ناشیرینیان ھەیە لەگەڵ جلوبەرگێکی شڕ و ناشرین.
حکوومەتی تورکیا گرنگی بە زمانی زازاکی دەدا وەک زمانێکی جیا لە کوردی ھەروەھا لە ڕێگای بانگخوازانی ئایینی مەزھەبداری سونی و شیعی دەخەنە ناو کوردەکان.
چلچەمە
گوندەکانی ئەتراف
لە بناری چیاکانی چلچەمە گوندەکانی ئیساقاوا، کانامەت، بست، دەرەھووان، دەرەگاوان، سۆڵە و نەرگسەڵە ھەن کە شاخەوانەکان دەتوانن بۆ سەر کەوتن بە چلچەمە لە ڕێگەی ئیساقاوا و کانامەت و بست بە ڕێ کەون.
دژە کورد
سەرچاوەکان
پۆل:ڕەگەزپەرستی پۆل:وشە سیاسییەکان پۆل:دژە کورد
چلچەمە
گژ و گیا و گیانەوەر
لە بەرزایییەکانی چلچەمە گژ و گیای کێوی جۆراوجور دەڕوێ وەک سولان، کاشمە، لووشە، پسل، سموور، ڕێواس، مەنێ، سوورەبنە، گونی، کنیواڵ، پیچک، برزا، سنوبەر، سالمە، بەنەوشە و زۆرێک گیای کێوی دیکە کە لە بێ وێنەترین دەستەی گیا کێویەکانی کوردستان و ئێرانن. چلچەمە ژینگەی سروشتیی کۆمەڵێک گیانەوەرن وەکوو ورچ، ڕێوی، گورگ، کەو و کەروێشک.
ھەوار و کانی ئاوەکان
بە ناوبانگترین کانی لە داوێن کێوەکانی چلچەمە کانی چاورەشە کە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی لوتکەی چلچەمە ھەڵکەوتووە. ھەر بەم جۆرە، ھەوار گەرمە، ھەوار قوڵەنگ ئەحمەد خدر، میکائیل کوێرە، کانی چاورەش، جمێن، کانی زڵێخا و مستەفاخان لە بە ناوبانگترین ھەوارەکانی داوێنی زنجیرە چیاکانی چلچەمەن.
سەرچاوەکان
پۆل:کێوەکانی کوردستان پۆل:کێوەکانی ئێران پۆل:شارستانی سەقز پۆل:شارستانی دیواندەرە پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کوردستان
توندوتیژی سێکسی لە شەڕ
توندوتیژی سێکسی لە شەڕ بریتییە لە لاقەکردن و جۆرەکانی دیکەی توندوتیژی سێكسی ئەنجامدراو لەلایەن جەنگاوەر و سەربازەکانەوە لە کاتی ململانێی چەکداری، ناکۆکی چەکداری، جەنگ یان داگیرکردنی سەربازیی و بەتایبەتی لە کاتەکانی  ناکۆکی نەژادیی دا بەڕێژەیەکی بەرزتر ڕوودەدات. ئەم دیاردەیە لە دیاردەکانی دیکە جیاکراوەتە بەهۆی بکەری کردەکە کە بە سەربازان و ئەندامانی سوپا دادەنرێت.
لە کاتی جەنگ و ململانێی چەکداریی دا، بەشێوەیەکی بەرچاو لاقەکردن وك جەنگی دەروونی بەکاردێت بەمەبەستی شکاندن و سوکایەتی پێ کردنی لایەنی بەرامبەر. ئەم جۆرە توندوتیژییە دەکرێت لە چەند بارێکی جیاوازدا ڕووبدات وك (کۆیلەی سێکسی ڕێکخراو، توندوتیژی سێکسی پەیوەست بە جەنگ یان کۆمەڵکوژییەکی دیاریکراوەوە یان کردەی تاکەکەسی توندوتیژی سێکسی.) دەکرێت لاقەکردن وك کۆمەڵکوژی و جینۆسایدیش بناسێنرێت ئەگەر مەبەست لێی لەناوبردنی تەواوی یان بەشێك لە کۆمەڵەیەکی بەئامانجگیراو بێت. کەرەستە یاساییە نێودەوڵەتییەکان بۆ دادگاییکردنی هێرشبەران و تۆمەتبارانی کۆمەڵکوژی لە ساڵانی ١٩٩٠کان دا پەرەیپێسەندراوە بەڵام ئەم یاسایانە تەنها بۆ ململانێیە نێودەوڵەتییەکانە و دەبێت دۆسییەکە خەسڵەتی "نێودەوڵەتی" بوونی هەبێت بۆ ئەوەی دادگاکان بتوانن دەستبکەن بە دادگایکردن.
هەرچەندە هیچ پێناسەیەکەی گشتگیر و هاوڕا نییە لەسەر دیاردەکە و چەندین جیاوازی هەیە لەسەر ئەو دیاردانەی دەکرێت بە تاوانی توندوتیژی سێکسی لە سەردەمی ململانێ دا هەژماربکرێت. بەڵام تێبینییە ڕوونکەرەوەکەی یاسای نێودەوڵەتی رۆما بەم شێوەیە پێناسەی لاقەکردن دەکات:
کەسی لاقەکەر دەستدرێژی کردۆتە سەر جەستەی کەسێکی دیکە بە کردەیەك کە ئەنجامەکەی "تێخستن و چوونەناوەوە" بووە بۆ (بەشێكی جەستە، ئەندامێكی جەستە، دەرچەی کۆم یان ئەندامی زاوزێی ) کەسی قوربانی  لەڕێی (ئەندامی جەستە یان ئەندامی زاوزێ)ی کەسی لاقەکەر یان هەر کەرەستەیەکی دیکەوە کە لەلایەن کەسی لاقەکەرەوە بەکاربهێنرێت. هەرچەند کردەی چوونە ناوەوەکە کەم بێت.
لە ساڵی ٢٠٠٨ دا، ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان هەستا بە پەسەندکردنی (بڕیارنامەی ١٨٢٠) کە ئاماژەی دا بەوەی  "دەکرێت لاقەکردن و جۆرەکانی دیکەی توندوتیژی سێکسی بە تاوانی جەنگ، تاوان دژی مرۆڤایەتی یان کردەیەکی هاوشێوەی کۆمەڵکوژی بناسرێت."
(نووسینگەی نوێنەری تایبەتیی سکرتێری گشتی توندوتیژی سێکسی لە ململانێیەکان دا - SRSG-SVC ) بەپێی بڕیاری ژمارە ١٨٨٨ ئەنجوومەی ئاسایش لە ساڵی ٢٠٠٩ دا دامەزراوە کە یەکێکە لە یاساکان و هەڵدەستێت بە ناساندنی ئەو کاریگەرییە سەختانەی توندوتیژی سێكسی سەردەمی جەنگ هەیەتی لەسەر کۆمەڵگەکان و هەروەها ئاماژە دەکات کە ئەم تاوانە دەبێتە هۆی کەم کردنەوەی کاریگەریی هەوڵەکانی ئاشتی و ئاسایش. نووسینگەکە وك وتەبێژ و نێردەی سیاسیی نەتەوە یەکگرتووەکان دەربارەی توندوتیژی سێکسی کاتی جەنگ دەستبەکارە و هەروەها ئەندامە کە تۆری (چالاکی نەتەوە یەکگرتووەکان دژی توندوتیژی سێکسی سەردەمی جەنگ)
لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠١٠ دا یەکەمین نوێنەری تایبەت (مارگت ۆڵستۆرم) بەڕەچەڵەک سویدیی هەستا بە دامەزارندنی نووسینگەکە و دەستبەکاربوو وك وتەبێژی و نێردەی سیاسی نەتەوە یەکگرتووەکان دەربارەی بابەتەکە دواتر لە ئەیلوولی ساڵی ٢٠١٢ دا (زەینەب حەوا بانگورا)ی هاونیشتمانی سیرالیۆن لە پێگەکەدا دەستبەکاربوو. ئەرك و کارە لە پێشینەکانی نووسنیگەکە بریتییە لە:
نووسینگەکە خاوەنی هەشت وڵاتی پێشینەییە، ئەوانیش: بۆسنە و هەرزك، کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست - CAR ، کۆلۆمبیا، کۆدیڤوار، کۆماری کۆنگۆی دیموکرات، لیبریا، باشوری سودان و سودان. لە ساڵی ٢٠١٣ دا ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان بەکۆی دەنگ بڕیارنامەی ژمارە ٢١٢٢ پەسەندکرد کە پاڵپشتی مافەی لەباردبردنی کۆرپەلەی دەکرد بۆ ئەو ژن و کچانەی لە جەنگەکان دا لاقەکراون و هەروەها جەختیان کردەوە لەسەر پێویستی بەردەستبوونی تەواوی خزمەتگوزارییە تەندروستییەکانی کۆئەندامی زاوزێ و سێکسییەکان بەبێ هیچ جیاکارییەك.
سەرچاوەکان
پۆل:تاوانەکانی دژی ژنان پۆل:توندوتیژی دژی پیاوان پۆل:توندوتیژی دژی ژنان
وەینسار
وەینسار گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
وەینسار ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
بانکی عۆدی
بانکی عۆدی بانکێکە کە بنکەی دەکەوێتە شاری بەیرووت، لوبنان. تۆڕی بانکەکە خاوەنی ٢٠٣ لقە لە ٢٩ شاری جیاوازی جیهان. دامەزراندنی بانکەکە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨٣٠. داهاتی بانکەکە لە ساڵی ٢٠١٧ گەیشتە زیاتر لە ٥٥٩ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.
بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠
بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ .٧ وەرزشوان (٤ پیاو، ٣ ژن) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان دەکەن لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە لەوانە مەلەوانی، جودۆ، گۆڕەپان و مەیدان لەگەڵ چەند یارییەکی دیکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵمپیادە لە ٢٤ی جوولای ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی جوولای ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە ھەشتەمین بەشداربووی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا بوو لە ئۆڵمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٩٢. بە شێوەیەکی گشتی وەرزشوانانی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە سەرجەم بەشدارییەکانی پێشوویان نەیانتوانیوە ھیچ مەدالیایەک بۆ ولاتەکەیان بەدەست بھێنن.
یارییەبەشداربووەکان
لیستی ئەو یارییە وەرزشیانەی کە یاریزانانی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا بەشدریان تێداکردووە لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ تۆکیۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ئۆڵمپیادی هاوینە بە پێی ساڵ
تۆمارکەندی
تۆمارکەندی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەمەن، ناوچەی تەختی سڵێمان، شارستانی تیکاب، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
تۆمارکەندی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی فاقلو و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئوچ حەسار و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەرەناز لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەرەقیە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی تیکاب تیکاب تیکاب پۆل:گوندەکانی شارستانی تیکاب پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
دیمەنی سروشتی لەگەڵ بەفر
دیمەنی سروشتی لەگەڵ بەفر نیگارێکی نیگارکێشی ھۆڵەندی ڤینسێنت ڤان گۆخە لە ساڵی ١٨٨٨ کێشراوە، پێدەچێت یەکێک بێت لە یەکەم نیگارەکان کە لە شاری ئارلێس دروستی کردووە. لانیکەم یەکێکە لە دە نیگاری ڕۆنی و ڕەنگی ئاوی ڤان گۆخ لە ساڵانی ١٨٨٢ تا ١٨٨٩ لە دیمەنێکی بەفراویدا. نیگارەکە ڕەنگدانەوەی دەشتەکانی لا کراویە کە لە بەرامبەر مۆنتماجۆر و گردەکان بەدرێژایی ئاسۆدا دانراون.
ئارلێس
کاتێک ڤان گۆخ دیمەنی سرووشتی لەگەڵ بەفری کێشا تەمەنی ٣٥ ساڵ بوو. لە شاری ئارلێس لە باشووری فەڕەنسا دەژیا، و گەیشتە لوتکەی ژیانی پیشەیی خۆی، ھەندێک لە باشترین کارەکانی بەرھەمھێنا، وەک کێڵگەکان و خانووی کێڵگەکان و خەڵکی ناوچەی ئارلێس و نیمس و ئەڤینۆن.
ناوچەکە تەواو جیاواز بوو لەوەی کە لە ھۆڵەندا و پاریس ناسیبووی. خەڵک قژ و پێستیان ڕەش بوو و بە زمانێک دەدوان کە زیاتر لە ئیسپانی دەچوو نەک فەڕەنسی. ڕەنگەکان زیندوو بوون. زەوییەکە لە دەشتەکانەوە بۆ شاخەکان جیاواز بوو. لێرەدا ڤان گۆخ «درەوشاوەیی و ڕووناکییەکی دۆزیەوە کە وردەکارییەکان دەشواتەوە و شێوەکان سادەتر دەکاتەوە، جیھانی دەوروبەری بچووک دەکاتەوە بۆ ئەو جۆرە نەخشەیەی کە لە پارچە دارینەکانی ژاپۆنیدا سەرسامی بووە «و کاریگەری خۆر ھێڵکارییەکانی پێکھاتەکە بەھێز دەکات و جیاوازییە وردەکان لە ڕەنگدا کەم دەکاتەوە بۆ ژمارەیەکی کەم لە چەند دژایەتییەکی ڕوون».
مەیز (فیلمی ٢٠١٧)
مەیز فیلمێکی زیندانە دەربارەی ھەڵھاتنی ٣٨ زیندانی کاتی سوپای کۆماری ئێرلەندا (IRA) لە زیندانی مەیز لە ساڵی ١٩٨٣. کاری دەرھێنان و نووسینی لەلایەن ستیڤن بەرک بۆ کراوە و لە ڕێکەوتی ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ بڵاوکراوەتەوە. ‏ وەرگیراوە لە ڕووداوە ڕاستەقینەکەی شکاندنی زیندانە بەناوبانگەکەی ساڵی ١٩٨٣ کە تێیدا ٣٨ زیندانی سوپای کۆماری «ئێرلەند»ی لە زیندانی «مەیز» ھەڵدێن، کە بووەتە گەورەترین ھەڵھاتنی زیندان لە «ئەوروپا» لە دوای جەنگی جیھانی دووەمەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧ پۆل:فیلمە ئێرلەندییەکان بە زمانی ئینگلیزی
کەمال محەممەد ساڵح
کەمال محەممەد ساڵح خەلیل (لەدایکبووی ١٩٦٧) لەوەتەی ١٠ی تەمووزی ٢٠١٩، لەسەر پشکی پارتی دیموکراتی کوردستان لە نۆیەمین کابینەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بووەتە وەزیری کارەبا.
کەمال بڕواننامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاری کارەبای ھەیە، بەرلەوەی ببێتە وەزیری کارەبا، لە دھۆک چەند پۆستێکی لەو بوارە وەرگرتووە لەوانە بەرێوەبەری گشتی گواستنەوەی کارەبای ھەرێمی کوردستان لەساڵی ٢٠٠٧ وە بەرێوەبەری گشتی کارەبای دھۆک بووە لەساڵی ٢٠١٠.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی دھۆک پۆل:وەزیرەکانی کابینەی نۆیەمی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
سیروان، ھەڵەبجە
سیروان ناوەندی ناحیەی سیروانە، لە قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سیروان لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی تەپەگوڵاوی و لە باشوور لەگەڵ گوندی دەڵێنی و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی بەشارەتی خواروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دوانزەئیمام.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١
وێنۆک
جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١ پێنجەم پاڵاوانێتی ئەم جامە بوو لەلایەن ھەریەکە لە کۆریای باشوور و ژاپۆن میوانداری کرا، وەک ئامادەکارییەک بۆ جامی جیھانی ٢٠٠٢ یارییەکانی لەو دوو وڵاتە بە بەشداری ھەشت ھەڵبژاردەی تۆپی پێ بەرێوەچوو لە کۆتایی ئەم پاڵەوانییەتییە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا توانی نازناوەکە بباتەوە بۆ یەکەم جار لە مێژووی خۆیدا دوای بردنەوەی لە ھەڵبژاردەی ژاپۆن.
وڵاتە بەشداربووەکان
وێنۆک
یاری کۆمەڵەکان
گروپی ئەلف
گروپ ب
({{{{fb|JPN}}, {{fb|BRA}}, {{fb|CMR}}, {{fb|CAN}})
ئەنجامی یارییەکانی ئەم گروپە
یارییەکانی پێش کۆتایی
یاری کۆتایی
سەرچاوەکان
تۆپی پێ
بەلجیکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠
بەلجیکا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠ بوو کە لە ٢٠ی نیسان تا ١٢ی ئەیلوولی ١٩٢٠ لە ئانتورپ لە بەلجیکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠
نکۆڵیلێکردن لە کورد لەلایەن تورکیاوە
نکۆڵیکردن لە کورد بۆ چەند دەیەیەک سیاسەتی دەوڵەتی ڕەسمی تورکیا بوو. زاراوەی "تورکەکانی چیا" لەلایەن ژەنەراڵ عەبدوڵا ئاڵپدۆگان داهێنرا و سەرەتا بۆ باسکردنی ئەو کەسانەی کە لە چیاکان دەژین بەکاری دەهینان ، کە بە هیچ زاراوەیەکی تورکی قسەیان نەدەکرد، باسی ئەو کەسانەی دەکرد کە لە چیاکاندا دەژین .تێڤیک ڕووشتو ئاراس وەزیری دەرەوەی تورکیا لە نێوان ساڵەکانی ١٩٢٥ بۆ ١٩٣٨ بەرگری لەو بیرۆکەیە کرد کە پێویستە کورد وەک هیندییەکان لە ئەمەریکا ون ببێت. کازیم کارابێکر، فەرماندەیەکی پێشووی سوپای تورک لە کاتی شەڕی سەربەخۆییدا وتی، کورد لە دێرسیم لە ڕاستیدا تورکە ئەسمیلەندەکانن و پێویستە بە بیری تورکبوونی خۆیان بهێنەوە .وەزیری دادی تورکیا مەحموت عیسات بۆزکورت ڕایگەیاند کە هیچ گەلێکی تر نییە بتوانێت لە تورکیا داوای ماف بکات لە نەژادی تورک نەبێت، هەموو غەیرە تورکەکان تەنیا مافی ئەوەیان دەبێت کە خزمەتکار یان کۆیلە بن. دوابەدوای ئەوەش ئاماژە سادەکانی ئەو وشانەی کورد و کوردستان قەدەغە کران و لە جێی ئەوان وشەگەلی وەک تورکی شاخستان وتورکانی  ڕۆژهەڵات بەکاردەهات. قەدەغەکردنەکە بە دەقی یاسایی لەلایەن حکومەتەوە دەرچووبوو .چەندین توێژینەوە و کتێبی چەواشەکاری جۆربەجۆریان بە زمانە بیانییەکان بڵاوکردەوە کە کورد بە بنەڕەت   تورکانی ئاسیای ناوەڕاستن  کە بە هۆی ئەوەی کە لە سەردەمی فەرمانڕەوایی فارسدا بە دابڕاوی لە چیاکان دەژین ، زمانی باووباپیرانیان لە بیر کردووە. لە ماوەی ساڵەکانی ١٩٢٠ و ١٩٣٠ دا بازرگانەکان سزا دەدران بۆ هەر وشەیەکی کوردی کە لە دەمیان دەرچووبا. لە قوتابخانە دا قوتابی سزا دەدرا ئەگەر بە کوردی قسەیان بکردبا لەنێوان خۆیاندا  و لە ماوەی دەیەی ١٩٦٠  قوتابخانەی بۆردی زمانی تورکی دامەزران بۆ ئەوەی قوتابیەکان لە خزمە کوردەکانیان و دانیشتوانی کورد جیا بکرێنەوە و خۆیان بەکەسانی ڕۆشنبیر دابنێن.
بەلجیکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠
سەرچاوەکان
پۆل:وەرزشی بەلجیکا لە ١٩٢٠
نکۆڵیلێکردن لە کورد لەلایەن تورکیاوە
دەستەواژەی ( تورکی شاخ ) لە ساڵی ١٩٦١ دا زیاتر بەکار هات کاتێک سەرۆکی تورکیا ( سێمال گویرسل ) پشتگیری لە لێکۆڵینەوەکان کرد بۆ سەلماندنی تورکبوونی کوردەکان. لە کتێبێکی مێهمەت شرفی فیرات دا کە گیورسڵ بە وی پێشەکیەکی نووسیوە  کە بەڵگەی ڕاستییەکی بۆ دەستەبەر کردووە کە دووپاتی کردەوە کە کوردەکان  تورکی چیایین. هەروەها گیورسل سەرۆکی پەیمانگای تازە دامەزراوی لێکۆڵینەوەی کلتوری تورکی ( TKAE ) بوو کە چەندین کتێبی لەسەر بابەتەکە بڵاوکردووەتەوە. لە کاتی دادگاییکردنەکانی دژ بە سوپای کولتوری شۆڕشگێری ڕۆژهەڵاتی ( DDKO ) لە دوای کودەتاکەی ساڵی ١٩٧١ دا ، دادوەرەکە باسی ئەوەی دەکرد کە کورد لە ڕاستیدا بوونی نییە و زمانەکەی لە ڕاستیدا دیالێکتێکی تورکی یە. هەروەها کەنان ئیڤرێن سەرۆکی جونەتەکانی سوپا دوای کودەتاکەی ساڵی ١٩٨٠ نکۆڵی لە بوونی نەژادێکی کوردی کرد و بەکارهێنانی زمانی کوردی سنووردار کرد. لە ئازاری ٢٠٢١ وەزارەتی پەروەردەی نیشتمانی تورکیا کتێبێکی قوتابخانەی لەسەر زۆرینەی کوردی پارێزگای ئامەد بڵاو کردەوە کە هیچ ئاماژەیەک بە کورد و زمانی کوردی نەدەکرد. هەروەها بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە ئەو زمانەی لە شاری ئامەد قسەی پێدەکرێت هاوشێوەی ئەو تورکانەیە کە لە باکۆی ئازەربایجان قسەی پێ دەکەن.لە ٨ی مارس ٢٠٢١ بەبۆنەی ڕۆژی جیهانی ئافرەتان پۆلیسی تورکیا نەرمەواڵەیەکی مۆبایلی درووست کرد بۆ ئافرەتان کە لەکاتی پێویست زوو هانا بۆ پۆلیس ببەن ئەم نەرمەواڵەیە بە شەش زمان خزمەتگوزاری پێشکەش دەکات جگە لە زمانی کوردی لەکاتێکدا کە زمانی کوردی دووەم گەورەترین زمانی تورکیایە.
ئەبڵەق (فیلم)
ئەبڵەق (بە فارسی: ابلق) فیلمێکی ئێرانییە لە دەرھێنانی نێرگز ئەبیار، و لە ساڵی ٢٠٢٠ بەرھەم ھێنراوە. بەرھەمھێنانی فیلمەکە لەلایەن محەممەد حسێن قاسمی و بەھرام ڕادان و ئێلناز شاکردووست و ھۆتەن شەکیبا و گلارە عەباسی و میھران ئەحمەدی و گیتی موعینی لە ڕۆڵگێڕەکانی ئەم فیلمەن. لە سی و نۆیەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر ئامادە بووە و کریستاڵ سیمۆرگ باشترین فیلمی لەلای بینەرانەوە بەدەستھێنا. ئەم فیلمە دووەم ھاوکارییە ئەبیارە لەگەڵ ھۆتەن شەکیبا و ئێلناز شاکردووست دوای فیلمی ئەو شەوەی کە مانگ پڕ بوو (٢٠١٩).
جەگەنلوی عەجەم
جەگەنلوی عەجەم گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری باشوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
جەگەنلوی عەجەم ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (شیعە)ن.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ڤان گۆخ و بەریتانیا
ڤان گۆخ و بەریتانیا پێشانگایەکە بۆ کارە ھونەرییەکانی ڤینسێنت ڤان گۆخ کە لەلایەن تەیت بەریتانیاوە لە نێوان ٢٧ی ئازار و ١١ی ئابی ٢٠١٩ میوانداری کرا.
پێشانگا
پێشانگاکە لە نێوان ٢٧ی ئازار و ١١ی ئابی ٢٠١٩ لە تەیت بریتانیا بەڕێوەچوو، کاریگەرییەکانی ڤان گۆخ لەسەر نیگارکێشە بەریتانییەکان و پەیوەندییەکانی لەگەڵ بەریتانیادا درووست بوو کاتێک وەک بازرگانێکی ھونەری ڕاھێنراو لە لەندەن لە نێوان ساڵانی ١٨٧٣ بۆ ١٨٧٦ کاری دەکرد، کاریگەرییەکەی لە ڕۆمانەکانی چارڵز دیکنز و جۆرج ئێلیۆت، ھەروەھا نیگارەکانی جۆن کۆنستابڵ و جۆن ئێڤێرت میلایس. ھەروەھا ھونەرمەندانی بەریتانی کە ئیلھامیان لە ڤان گۆخەوە وەرگرتبوو، لەوانە فرانسیس بیکۆن، دەیڤید بۆمبێرگ و کۆمەڵەی کامدن تاون.
شارستانی چەوار
شارستان چەوار یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای ئیلامە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری چەوارە.
خەلیل خەیاڵی
نووسەرێکی کورد بووە، بە خەلیل موتکی یان خەلیل خەیالیش ناسراوە، قوتابی بەدیعوزەمان سەعیدی نورسی بووە، یەکەم کەس بووە کە کتیبی ئەلفبای کرمانجی نووسیوە
کاسترۆل
کاستڕۆڵ کۆمپانیایەکی بەریتانیە تایبەت بە بەرھەمھێنانی لینجە ماددە؛ وەک: ڕۆن، گریز و ماددە لینجە ھاوشێوەکانیان.
ڕۆنی کاسترۆڵ لەلایەن گەورە کۆمپانیای بەریتانی بریتش پێترۆلیۆمەوە خاوەندارێتی دەکرێت. وێنۆک|ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ لە جۆری [[بی ئێم دەبلیوو کە سپۆنسەری کاسترۆڵی لەسەرە.]]
مێژوو
کۆمپانیایەکی بەرھەمھینانی ڕۆن لە ساڵی ١٨٩٩ لەلایەن چارلێس واکەفێڵد دامەزرێندرا بە ناوی "کاسترۆڵ"، لە ساڵی ١٩٦٦ کاسترۆڵ فرۆشرا بە کۆمپانیایەکی سکۆتلەندی بەناوی بورھما ئۆیل بۆ بەرھەمھێنانی ڕۆن. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ بورھما ئۆیل لەلایەن بریتش پێترۆلیۆم کە بارەگاکەیان لە لەندەنە بە تەواوی کڕدرا.
سەرچاوەکان
پۆل:بەرھەمە نەوتییەکان
بانکی میسر
بانکی میسر بانکێکی میسرییە لەلایەن بەرھەمھێنەر تەلعەت پاشا حەرب لە ساڵی ١٩٢٠ دروستکراوە. لە ساڵی ١٩٦٠ حکوومەتی کۆماری عەرەبیی یەکگرتوو بانکەکەی بە نەتەوەیی کرد.
فەلەستین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
فەلەستین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
حەسەناوا، قوروە
حەسەناوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا، ناوچەی چەرداوڕۆ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
حەسەناوا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ھاوسەرگیریی منداڵان
وێنۆک|250x250پیکسڵ| پۆستەر دژی ھاوسەرگیری منداڵ و ھاوسەرگیری زۆرەملێ ھاوسەرگیریی منداڵان جۆرێک ھاوسەرگیری فەرمی یان نافەرمییە کە تێیدا تاک پێش ئەوەی تەمەنی بگاتە ١٨ ساڵان دەچێتە نێو ژیانی ھاوبەشەوە. یاسا لە زۆر شوێندا لانی کەمی تەمەنی بۆ پێکھێنانی ژیانی ھاوبەش ١٨ ساڵ دیاری کردووە بەتایبەت لەسەر کچان؛ و تەنانەت ھەندێ جار تەمەنی ١٨ ساڵانیش بۆ خۆی دەکەوێتەوە بازنەی ئەم یاسایەوە. دەستەواژەی ھاوسەرگیریی منداڵان زیاتر بۆ ئەو کچانەی تەرخان دەکرێ کە لەگەڵ پیاوانی بەتەمەن و گەورەساڵ پێوەندیی ھاوسەرگیری پێک دێنن کە فاکتەری وەک نەریتە ئەتنیکییەکان، نەخوێندەواربوون و کێشەوگرفتی ئابووریی بنەماڵە وەک ھۆکارە سەرەکییەکانی ئەم دیاردەیە دێنەوە.
لە ئاستی یەکێتی ئەورووپا و ئاستی نێودەوڵەوتیدا، ھاوسەرگیریی منداڵان وەک یەک لە جۆرەکانی ھاوسەرگیریی زۆرەملی ھەژمار دەکرێ و نموونەی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤە و ھەروەھا نموونەیەکە لە توندوتیژیی ڕەگەزی. لە پەڕلەمانی ئێراندا پلانێک لەژێر ناوی ھاوسەرگیریی منداڵان پێشنیار کراوە کە ژمارەیەکی زۆر ھاوڕا و نەیاری ئەم پلانە ھەڵویستیان ھەبووە.
پێناسەی تەواو
باوترین جۆری ھاوسەرگیری منداڵان، ھاوسەرگیریی کچانی کەم تەمەنە لەگەڵ ئەو پیاوانەی کە تا ڕادەیەکی نائاسایی تەمەنیان زۆرترە. ئەم پرسە زیاتر لە وڵاتە نەریتییەکاندا بەرچاوە.
ھاوشێوەی کچان، کوڕانیش دەتوانن لەبەر کەلتوور و نەریتەکانی کۆمەڵگا پێش وادە پێوەندیی ھاوسەرگیری پێک بھێنن. چونکە ئەم دەستەواژەیە زیاتر ئاماژە بە کچان دەکات و لە ئامار و میدیاکانیشدا زیاتر لەسەر کاریگەرییە نەرێنییەکانی لەسەر کچانی منداڵ جەخت دەکرێتەوە، باسکردنی ئەو کوڕانەی کە لە تەمەنی منداڵیدا ھاوسەرگیری دەکەن و لە مافە بنەڕەتییەکانی خۆیان بێبەش دەبن دەخرێتە پەراوێزەوە. بەپێی ئامارەکانی یونسکۆ، ساڵی ٢٠١٩ نزیکەی ١١٥ ملیۆن پیاوی زیندوو لە جیھاندا ھاوسەرگیریان کردووە و تەمەنیان کەمتر لە ١٨ ساڵ بووە.
بەشێک لەو خەسارانەی کە لەسەر ھاوسەرگیریی کوڕانی منداڵ ئاماژەیان پێکراوە بریتین لە جێھشتنی قوتابخانە و بەلاوەنانی خوێندن، خەریکبوون بە ئیش و پیشەی نەشیاو و ئاست نزم لەبەر ناچاری و بۆ دابینکردنی بژێوی ژیان، بێبەشکەوتن لە دەرفەت و ھەلومەرجی منداڵی.
"لەسەر ئەو باوەڕەم کە بابەتە پێوەندیدارەکان بە ژنان، بابەتی چەند ڕەھەندین. گۆڕینی ڕوانگەکانی ئێستا لە سیاسەتەکانی چاوەدێری و حوکمڕانی نابێ وەھا چاویان لێ بکرێ کە پرس و بابەتی ژنان و منداڵان ئاوڕیان لێ نادرێتەوە و کاری کارناسانەیان لەسەر ناکرێ. نابێ پرس و گرفتەکانی ژنان و بنەماڵە وەک بابەتی سیاسی و ئەمنی سەیر بکرێن و چونکە کۆمەڵگا گەنجە و خەریکە دەگۆڕدرێ بێ گومان پێویستە ژنان و منداڵانیش لەم گۆڕانکارییانەدا بەشێکیان ھەبێت. ئەگەر جۆر و شێواز و ستایلی ژیانی ئەم نەوە لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی دەوروبەری ناھەماھەنگ بێت، کێشە و گرفتی کۆمەڵایەتی دێتە ئاراوە و ئەمەش بەرەبەرە دەبێتە ھۆی سازبوونی مەودایەک لە نێوان دیسیپلینی سیاسی و ڕوانگەی کۆمەڵایەتی بنەماڵە و ژنان و دیارە لەگەڵ تێپەڕینی کات خەسار و گرفتی دیکەشی لێدەکەوێتەوە."
ھاوسەرگیریی لەگەڵ منداڵ
زانا موسڵمانەکان ئەگەر ڕەزامەندی باوکی لەسەر بێت ھاوسەرگیری منداڵان بە دروست و ڕەوا دەبینن.
سەرچاوەکان
پۆل:مناڵی پۆل:ھاوسەرگیری پۆل:CS1 errors: dates
بەلجیکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
بەلجیکا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤ بوو کە لە ٤ی ئایار تا ٢٧ی تەممووزی ١٩٢٤ لە پاریس لە فەڕەنسا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٢٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
قوبادی
عەشیرەتی قوبادی یەکێکە لە عەشیرەتە گەورە و گرنگەکانی جافی جوانڕۆ و چەندین تیرە و خێڵ و بنەماڵەی جیا جیا دەگرێتە خۆ. ڕۆڵەکانی قوبادی بەگشتی خەڵکانێکی تێگەیشتوو و ئازا و بە ئینساف و ھەقپەروەر و ڕەسەنن و چەند سەرۆکێکی لێھاتوو و ناسراویان تێدا ھەڵکەوتووە. وەک: قوباد بەگ، خانای قوبادی، سەید احمد بەگ، موئمین بەگ، امیر خان بەگ، یارحسین بەگ، خانلەر بەگ، کەیخسرەو بەگ. زێدی قوبادییەکان دەکەوێتە نێوان زێدی ڕۆستەم بەگی جوانڕۆییەکانەوە (لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە)، زێدی وەڵەبەگی لە باشووری ڕۆژئاواوە، زێدی قەڵخانی لە باشوورەوە، ناوچەی ئەزگڵە و زێدی باوەجانی و سنووری عێراق لە ڕۆژئاواوە. لە ھاویناندا دەچوونە ناوچەکانی ڕووباری ئاب و ناراو و بەنیگەز و بازان و ملە ترشکە، لە زستانانیشدا کۆچیان بۆ ناوچەکانی بناری بەمۆ و گاڕێ و ئەزگڵە و گاوارە و قەیتول و دەربەندە ھۆڵ دەکرد.
ناوی قوبادی
نەوەی ئەمیر خان، بەچەی بێ باکم
بێ فەرش، بێ باڵین ئوفتادەی خاکم
خانای قوبادی
شاعیری پایەبەرزی کورد خانای قوبادی لەم عەشیرەتەیە و کوڕی قوباد بەگی قوبادییە و دوای باوکی سەرۆکایەتی قوبادی و جافی لە ئەستۆ گرتووە بەھۆی لێھاتووی و شارەزای و خوێندەواریەوە توانویەتی سنوری قەڵەم ڕەوی قوبادی و جاف فراوان بکات تا دەشتی زەھا و لەو سەری شەوە تا پاوە و پایەنگان و سەریاس و تا نزیک سنە، چەند دێڕ شیعری خانای قوبادی سەبارەت بە قوبادی و جافەوە:
قوبادی لە مێژوودا
لە مێژووی کورددا بەتایبەت لەبەشی جاف و ھۆزایەتیدا قوبادی پایەیەکی بەرزی بۆخۆی دروستکردووە بەھۆی ئەوڕۆڵە گرنگەی لەچەندین سەدەی ڕابردوودا لە بوارەکانی ئەدەبی و کلتوری و مێژوویەکی پاک کە پێشکەش بە میلەتی کورد کردووە، ڕۆڵەیەکی ئەدیب و فەیلەسوف و زانایەکی بەتوانای پێشکەش بە کوردستان و گەلەکەی کردووە ئەویش شاعیری پایەبەرز خانای قوبادیە. ئەم شاعیرە قەڵەم بە بڕشت و بە توانایە چەندین شیعری لە بوارەکانی نیشتیمان پەروەری و پاراستی زمانی کوردی داناوە و لەوسەردەمە سەخت و دژوارەدا کە میلەتی کورد تێیدا تێپەڕیوە لە سایەیی حوکمی سەفەوی و عوسمانیەکاندا. لە ھەموو سەرچاوە مێژووەکاندا لەباسی ئەدەبی و ھۆزایەتیدا ناوی قوبادی جێگەی بەرزە و ئەم ناوە ئاشنایە لەنێو میلەتی کورددا.
مێژوو
لە سەردەمی (ئەمان اللە خان) والی سنە موئمین بەگی قوبادی سەرۆکی قوبادی و باوەجانی و ئەتوانین بڵێن سەرۆکی جاف بووە لەو سەردەمەدا، ئەمان اللە خان لەگەڵ محمد حسن خانی کوڕی دەبێتە کێشەیان محمد حسن خان پەنا ئەھێنێت بۆ موئمین بەگ و دێتە ناراو کە پایتەختی قوبادیە موئمین بەگیش پەنایدەدات، موئمین بەگ لەو شەڕەی نێوان کوڕ و باوک پشتیوانی محمد حسن خان دەکات، محمد حسن خان کوڕێکی ئازاو توانا دەبێت و لەگەڵ باوکی لە شوێنێک بە ناوی تم تم بەناچاری سوپای کوڕ و باوک ئەدەن بەیەکدا و محمد حسن خان زۆر بە سوپاکەی باوکی ئەھێنێ و خەریکە ئەیشکێنێت، خزمەتکارێکی ئەمان اللە خان بەناوی میرزا لە بێ ئاگایی محمد حسن کەڵک وەردەگرێت و زەبرێکی قورسی لێدەوەشێنێت و بە برینداری باش کەمێک کۆچی دوایی دەکات دوای مردنی سوپاکەی بڵاوەی لێکەن، بەبیستنی ئەم ھەواڵە ئەمان اللە خان زۆر دڵتەنگ دەبێت، موئمین بەگیش دەگەڕێتەوە ناراو، ھەر لەو سەروبەندەدا ئەمان اللە خان کچێکی پاشای قاجار بۆ کوڕێکی بەناوی خوسرەو خان مارەدەکات محمد حسن خان لەبەر ئەم باسە کێشەی لەگەڵ باوکیدا ھەبوو، امان اللە خان ھەموو سەرۆک عەشیرەتەکان بانگێشت دەکات بە موئمیین بەگیشەوە و ئەچن بۆ تاران تا کچی پاشای قاجار بۆ کوڕەکەی بھێنێت، لەکاتی گەشتنی ئەمان اللە خان ڕمبازی و شمشێر بازی دەبێت کەسێک لەناو گۆڕەپاندا نمایش دەکات و توانای خۆی نیشانی ئامادەبوان دەدات، ئاماژە بۆ ئەو خەڵکە دەکات یەکێکیان بێنە بەرامبەری بەڵام کەس ئامادە نابێت، موئمین بەگ بێ ئەوەی ناوی خۆی ئاشکرا بکات ئەچێتە گۆڕەپان و لەگەڵ قولی شا ئەدەن بەیەکدا و بە لێدانێکی خێرا موئمین بەگ قولی شا دەکوژێت، پاشای قاجار داوای ئەو کەسە دەکات کە پاڵەوانەکەی کوشتووە و ئەمان اللە خان و سەرۆک عەشیرەتەکان بانگ دەکات و ئەوانیش ناوی موئمین بەگی پێنادەن، دەڵێن سوار چاکێک بووە لەنێو ئەم ھەموو سوارچاکەدا چۆن بتوانین بیدۆزینەوە، دوایی تەواو بونی ئاھەنگەکە بۆ ماوەی یەک مانگ شا ئەمان اللە خان و سوپاکەی لای خۆی ئەھێڵێتەوە باش ئەوەی بکوژی قولی شای ئاشکرا نابێت بەناچاری ڕێگە بە ئەمان اللە خان دەدات بگەڕێتەوە، پاش گەیشتنیان بە کوردستان واتە سنە ئەمان اللە خان دەزانێت موئمین بەگ بکوژی قولی شایە ئەمە وەک دەرفەتێک بەکارئەھێنێ تا وەک تۆڵە سەندنەوەیەک ئەم مەسەلەیە بجوڵێنێ دژی موئمین بەگ چونکە لەکاتی کێشەکەیدا لەگەڵ محمد حسن خانی کوڕی پشگیر نەکردووە لەبەر ئەمە بۆ ماوەی یەک ساڵ لای خۆی ئەیھێڵێتەوە، ڕۆژێک ئەمان اللە خان ئەڵێت بە موئمین بەگ پێمخۆشە لەبەرچاوی خۆم ڕم بازیەکم بۆ بکەی، ھەر ئەسپێکی بۆدێنن بەدڵی نابێت و داوای ئەسپەکەی خۆی دەکات و بۆی دێنن کە ناوی ئەسپە بۆلاش بووە لەکاتی مەشقەکەدا موئمین بەگ ئەسپەکەی غاردەدات و لەدەستی ئەمان ئەڵڵا خان دەربازی دەبێت و دێتەوە ناراو لەوێشەوە دێتە سلێمان و لە بازیان کۆچی دوایی دەکات، باش مردنی خزم و برا و کەسەکانی و عەشیرەتی قوبادی دەبیستن کە کۆچی دوایی کردووە دێن بەشوێنیدا و دەیبەنەوە ناراو لەوێ بەخاکی دەسپێرن. لە کاتی گەڕانەوەی تەرمی موئمین بەگدا ئەو کۆڕەی لەگەڵیدا بوون بە دوو دێڕ شیعر ناڕەحەتی و دڵتەنگیی خۆیان دەربڕیوە بۆ ئەم کەڵە پیاوە بە توانا و ناودارە و وتوویانە:
تیرە و خێڵەکانی قوباد
۱ تیرەی بەگزادە،
۲ تیرەی میرکی،
۳ تیرەی قەلانی،
٤ تیرەی کۆرەی،
٥ تیرەی مەلازۆراوی،
٦ تیرەی بازانی،
۷ تیرەی مامەنان،
۸ تیرەی تەنگی ئەژدیها،
۹ تیرەی نەیجانی،
۱۰ تیرەی الیاخەی،
۱۱ خێڵی نەختە،
۱۲ تیرەی زلانی،
۱۳ خێڵی داود،
۱٤ خێڵی فەیاد،
۱٥ خێڵی وەیسە،
۱٦ خێڵی بــاوا،
۱۷ خێڵی ڕەمەزان،
۱۸ خێڵی مەیتاو،
۱۹ تیرەی پشماڵە،
۲۱ تیرەی مەنوچەری،
۲۲ تیرەی حسن علی،
۲۳ تیرەی مستەفا بەگی،
۲٤ تیرەی سمایل ئاخە (ئیسماعیل ئاغایی) لە پێج خێڵ پێکدێن:
۱هۆخلوگی،
۲ ئاغلی بەگی،
۳ شاوەیس ئاخەی،
٤ مەسور ئاخەیی،
٥ عەلی ئاخەیی.
له ساداتی پیر خدری شاهۆن و پاشماوەی بنەماڵەی قوباد بەگن و بەگزادەی قوبادین.
گوندەکانی ناوچەی قوبادی لە باشووری کوردستان
سنوری دەستکردی نێوان باشوور و ڕۆژھەڵاتی کوردستان کەوتووەتە نێوان ئەم چوار گوندەی باشوور و گوندەکانی ڕۆژھەڵات کە ٦٧ گوندن و یەکێک لە گوندەکانی ناوچەی قوبادی شارۆچکەی ئەزگڵەیە کە لە ئێستادا ناحیەیە. گوندەکانی ناوچەی قوبادی ھەموویان لە یەک سنووری جوگرافیی دانەبڕاودان.
سەرچاوەکان
پۆل:کورد پۆل:جاف
شەونوێژ
شەونوێژ یەکێکە لەنوێژە سوننەتەکان، لەدوای نوێژی عیشا دەست پێ دەکات بە نوێژی بەیانی کۆتایی دێت و باشتر وایە لەپێش نوێژی بەیانی ئەنجام بدرێت،  واتا "هەرکەسێک ترسا کۆتایی شەو هەڵنەستێت بۆ نوێژ ئەوا با دوای نوێژی عیشا نوێژی ویتر بکات، بەڵام هەرکەسێک توانی کۆتایی شەو هەبستێت ئەوا با نوێژی ویتر ئەوکاتە بکات". دوای نوێژە فەرزەکان شەونوێژ لەهەموو نوێژەکان باشترە.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:نوێژ لە ئیسلامدا
مێرنێر ٤
مێرنێر ٤ لەگەڵ مێرنێر ٣، دوو کەشتیی ئاسمانیی سەر بە دەزگای ناسان کە مەبەستیان ناردن بوو بۆ ھەسارەی مەریخ. کەشتییە ئاسمانییەکە تەقێندرا لە ٢٨ تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٤، و کەشتی ئاسمانی مێرنێر ٤ بووە چوارەمین کەشتی ئاسمانی کە بچێتە دەرەوەی زەوی بە مەبەستی لێکۆڵینەوە لەسەر ھەسارەی مەریخ.
مێرنێر ٤ یەکەمین کەشتی ئاسمانی بوو کە توانی لە نزیکترین خاڵ وێنەی مەریخ بگرێ و بینێرێتەوە سەر زەوی. مێرنێر ناردرا بوو بۆ ئاشکراکردنی زانیاری نوێ و تازە لەسەر ھەسارەی مەریخ. دوای ھەوڵدانێکی زۆر، لە کۆتاییدا لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٦٧ پەیوەندی لەگەڵ زەوی بچرا.
مێرنێر٤ و مێرنێر ٣
کەشتی ئاسمانی مێرنێر٤ و مێرنێر ٣، دوو کەشتی بوون چوونە نزیک ھەسارەی مەریخ و وێنەی ھەسارەکەشیان ناردەوە سەر زەوی.
ھەردووکیان لەسەر مووشەکی (ئەتڵەس د) رەوانەی دەرەوە کران ھەر وێنەیەک کە بەو کامێرانەی سەری بیگرێت ٨ کاژێری دەویست ھەتا دەگەیشتەوە سەر زەوی.
لە ٢٠ کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٦٧ پەیوەندیی لەگەل زەوی پچڕا.
سەرچاوەکان
پۆل:ناسا پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان پۆل:گەردوون
نانوان
نانوان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیوەیل، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
نانوان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی نۆڕک و لە باشوور لەگەڵ گوندی دڕوێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بلەکێ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی پیرمەند.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆریای باشوور
وێنۆک|یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆریای باشوور لە جامی جیھانی ٢٠١٨ ڕووسیا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆریای باشوور (بە کۆری: 대한민국 축구 국가대표팀) ساڵی ١٩٣٣ دامەزراوە نوێنەری وڵاتی کۆریای باشوورە لە پاڵەوانێتییە نێودەوڵەتییەکانی تایبەت بە تۆپی پێ، ساڵی ١٩٤٥ بۆتە ئەندامی یەکێتی تۆپی پێی ئاسیا و فیفا. یەکەم یاری نێودەوڵەتی بەرامبەر ھەڵبژاردەی مەکسیک بوو لە ساڵی ١٩٤٨ کە لە سودی کۆریای باشوور بە ئەنجامی (٣–٥) کۆتایی ھات. زیاتر لە ٩ جار بەشداری جامی جیھانی کردووە دووجار بۆتە پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئاسیا (١٩٥٦ – ١٩٦٠)
سەرچاوەکان
تۆپی پێ پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
گەشتی نێوەستێرەیی
گەشتی نێوان ئەستێرەکان زاراوەیەکە کە بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بە گەشتە گریمانەییەکەی مرۆڤ یان بێ مرۆڤ لە نێوان ئەستێرەکان یان سیستەمی هەسارەکاندا. گەشتکردن لە نێوان ئەستێرەکان زۆر قورستر دەبێت لە گەشتکردن لە نێوان هەسارەکاندا. مەودای نێوان هەسارەکانی کۆمەڵەی خۆر کەمترە لە ٣٠ یەکەی فەلەکی (AU)، لە کاتێکدا مەودای نێوان ئەستێرەکان بە شێوەیەکی گشتی سەدان هەزار AU یە، بەزۆری بە ساڵانی ڕووناکی دەربڕدراوە. بەهۆی مەودای زۆر بۆ گەشتکردن لە نێوان ئەستێرەکاندا، مرۆڤ یان دەبێت خێرایییەکی زۆر بەرزی هەبێت یان کاتی گەشتکردن زۆر درێژ دەبێت. مانای خێرایی بەرز خێرایی ڕێژەیەکی لەسەدی خێرایی ڕووناکی و مانای ماوەیەکی درێژ دەیان ساڵە و ڕەنگە هەزار ساڵ یان زیاتریش بێت.
مۆزەخانەی پێرگامۆن
وێنۆک|ڕاست|[[دەروازەی عەشتار|دەروازەی ئیشتار]] مۆزەخانەی پێرگامۆن (بە ئەڵمانی: Pergamonmuseum؛ دەخوێندرێتەوە) بینایەکی ڕیزبەندییە لە دوورگەی مۆزەخانە لە ناوەندی مێژوویی بەرلین. لە ساڵی ١٩١٠ تا ١٩٣٠ بە فەرمانی ئیمپراتۆری ئەڵمانیا ویلھێلمی دووەم بەپێی پلانەکانی ئەلفڕێد مێسێل و لودویگ ھۆفمان بە شێوازی کلاسیزمی ڕوتکراو دروست کراوە. وەک بەشێک لە کۆمەڵگەی دوورگەی مۆزەخانە، مۆزەخانەی پێرگامۆن لە ساڵی ١٩٩٩ لە لیستی میراتی جیھانی یونسکۆدا تۆمارکرا بەھۆی تەلارسازییەکەی و شایەتحاڵی پەرەسەندنی مۆزەخانەکان وەک دیاردەی تەلارسازی و کۆمەڵایەتی.
لە ئێستادا مۆزەخانەی پێرگامۆن شوێنی ئەنتیکنساملونگە کە بریتین لە قوربانگای بەناوبانگی پێرگامۆن، مۆزەخانەی ڤۆردێرسیاتیشێس و مۆزەخانەی ھونەری ئیسلامی. بەشێک لە بیناکە تا ساڵی ٢٠٢٥ داخراوە بۆ نۆژەنکردنەوە.
سەرچاوەکان
پێرگامۆن
مێرنێر ٣
مێرنێر٣ (بە ئینگلیزی: Mariner 3) مانگێکی دەستکرد بوو کە دەزگای ناسا لە ٢٨ تشرینی یەکەمی سالی ١٩٦٤ ڕەوانەی دەرەوەی زەوی کرد بە مەبەستی لێکۆڵینەوە لەسەر ھەسارەی مەریخ، لە ڕێکەوتی ١٥ تەممووزی ساڵی ١٩٦٥ گەیشتە ھەسارەی مەریخ. ئامێرەکە پێوانەیەکی نوێی تۆمار کرد و توانی یەکەمین کەشتی ئاسمانی مرۆڤایەتی بێ کە لە دووری ٩,٨٤٤ لە ماوەی ٢٢ خوولەک ٢٢ وێنە بگرێت و دوای یەک رۆژ وێنەکان بنێرێتەوە سەر زەوی. لە ٢٠ کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٦٧ پەیوەندی لەگەل زەوی پچڕا.
سەرچاوەکان
پۆل:ناسا پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان پۆل:گەردوون
بانکی سکۆتیا
وێنۆکبانکی نۆڤا سکۆتیا کە لەژێر ئەو ناوەی خۆیدا کار دەکات، بانکێکی کەنەدییە لە ساڵی ١٨٣٢ دامەزراوە، سێیەم بانکی گەورەیە لە کەنەدا، لە ڕووی سپاردن و بەهای بازاڕەوە خزمەتی زیاتر لە ٢٥ ملیۆن کڕیار لە ئاستی جیهاندا پێشکەش بە کۆمەڵە بەرهەم و خزمەتگوزارییەکان دەکات، لەوانە بانکی کەسی و بازرگانی، بەڕێوەبردنی سەرمایە، بانکی کۆمپانیا و وەبەرهێنان. بانکەکە زیاتر لە ٨٨ هەزار فەرمانبەری هەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە پۆل:بانکەکانی کەنەدا پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
وەرگەڕ
وێنۆک|جیرۆم [[کتێبی پیرۆز|پەرتووکی پیرۆزی لە زمانی عیبرییەوە وەرگێڕاوە بۆ لاتینی]] وەرگەڕ یان وەرگێڕ یان موتەرجم کەسێکە کە شارەزایە لە هونەری وەرگێڕان و بەرپرسیارە لە تێگەیشتن و لێکدانەوەی ئەو بابەت و واتا و چەمکانەی کە لە زمانێکدا دەردەکەون (زمانی سەرچاوە)، و پاشان گواستنەوە و یەکسانکردن و بنیاتنانەوەی بە زمانێکی تر (زمانی ئامانج).
ڕەنگە وەرگێڕانی ناشارەزا پێیان وابێت کە لە زمان و وەرگێڕاندا وەک زانستی ورد دەتوانرێت پێناسە و تێگەیشتن لە ھەر وشە و چەمکێک بە شێوەیەکی ڕوون، بە پەیوەندیی دوولایەنە و تەواو جێگیرکراو ببەسترێتەوە، لە دوو بواری زمانەوانی جیاوازدا.
گەشتیاریی بۆشایی
گەشتیاری بۆشایی پیشەسازی بردنی سەرنشینە بۆ بۆشایی ئاسمان بە شێوەیەکی بازرگانی و بۆ گەشتیاری. ھێڵی یەکەمی گەشتیاری بۆشایی ئاسمان لەلایەن دەزگای بۆشایی ئاسمانی ڕووسییەوە کرایەوە کە لە ئەنجامدا گەشتی کەسانی وەک ئەنوشێ ئەنساری بۆ بۆشایی ئاسمان بوو.
تەیت بەریتانیا
وێنۆک|270x270پیکسڵ|تەیت بەریتانیا. وێنۆک|270x270پیکسڵ|ئەندامێکی تایبەتی کۆمەڵگەی مرۆیی، لەلایەن سێر ئێدوین ھێنری لاندسیر، [[١٨٣١ مۆزەخانەی تەیت.]] وێنۆک|305x305پیکسڵ|مێخەک، شلێر، شلێر، گوڵ لەلایەن [[١٨٨٦|جۆن سینگەر سارجێنت ١٨٨٥-١٨٨٦. لە ساڵی ١٨٩٧ەوە لە مۆزەخانەی تایت تا ئێستاش نمایش دەکرێت.]] تەیت بەریتانیا تایبەتە بە ھونەر لە شاری لەندەن، مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٨٩٧ دامەزراوە، کە بە مۆزەخانەی نیشتمانی بۆ ھونەری بەریتانی ناسرابوو، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ بوو بە تەیت بەریتانیا.
گەشتیاریی بۆشایی
سەرچاوەکان
پۆل:گەشتیاری پۆل:واڵایی پۆل:داھێنانە ڕووسییەکان پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان