cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شەڕی نێوخۆییی ئەمریکا
پێکدادانی ناکۆکی و ململانێ لە فورت سمتر دەستبەجێ ناوچەکانی باکووری یەکخستەوە، ھەروەک چۆن ناوچەکانی باشووریشی یەکخستەوە شەپۆلێکی ھەڵچوون و توڕەیی دای بەسەر ڤێرجینیا لە یەکێتییەکەدا خستی و گەیاندنی بە سیستمی (تحافی – کۆنفیدرالی)، بەمەش ئەو پارچە دێرینەی باشوور گەیشت بە ڕیچمۆندی پایتەختی، ھەروەک چۆن باشترین سەرکردایە بۆ دانا کە (ڕۆبێرت لی) بوو، و بۆماوەیەکی کاتیش ناکۆکییە حیزبییەکانی ڕەواندەوە لە نێوان باکوور و باشووردا.
جا ھەر لایەنێکیان و تایبەتمەندی خۆی ھەبوو، بۆ وێنە باکوور بەھێز لە ڕووی ژمارەی دانیشتووان و سەرچاوە بەرھەمھێنەرەکانی پیشەسازی و سەروەت و سامان و تایبەتمەندی خۆی وەرگرتبوو، چونکە لە سەرژمێرییەکدا کە لە ساڵی ١٨٦٠ز دا کرا بوو ڕوون بوویەوە کە ژمارەی دانیشتووانی ئەو ٢٣ ویلایەتەی کە ھەموویان لەژێر بەیداخی ئاڵای یەکێتیدا بوون دەگەیشتە ٢٢ ملیون، لە بەرامبەر ١١ ویلایەت دانیشتووانەکەی پتر لە ٩ ملیۆن کەسی بوو ئینجا ڕێژەی باشوورییەکان پتر لە سێ ملیون و نیو ڕەش پێستی تێدا بوو، بێگومان باکوور لە ڕووی پیشەسازییەوە لە ئاستی باڵایدا بوو، بەجۆرێک کە تەنھا بەرھەمە پیشەسازییەکانی نیویۆرک لە ساڵی ١٨٦٠ز دا دوو ھێندەی بەرھەمەکانی ویلایەتە ھاوپەیمانەکان زیاتر دەبوو، ھەروەھا بەرھەمھێنراوەکانی پێنسلڤانیا نزیکەی بەرھەمەکانی ئەو ویلایەتانە دەبوو ھەر یەکێک لە ویلایەتەکانی باکوور لە ماوەی سێ ساڵی کۆتایی جەنگ توانی کە ئەوەندە ئامێری جەنگی بەرھەم بھێنێت کە پێداویستییەکانی دابین بکات، لەکاتێکدا باشوور پشتی بە دەوڵەتە بێگانەکان دەبەست بۆ ھاوکاریکردنی بە تۆپ و دەرمان و ئامێرەکانی نەشتەرگەری، بە ڕێژەیەکی زۆر پشتی بە خواردنە ھاوردەکان دەبەست، موڵکی باکوور لە ڕووی کەشتییەوە زۆر زاڵبوو، بە جۆرێک دەسەڵاتی گرت بەسەر تەواوی زەریاکەدا.
ھەروەھا باشووریش ھەندێ تایبەتمەندی خۆی ھەبوو وەک گیانی سەربازی پیاوەکانی و بەئاسانی دەستگرتنی بەسەر زۆرێک قەڵاو گەنجینەی چەک و تەقەمەنیدا و توانای باڵاو بەھێزی لەرێکخستنی کشتووکاڵیدا زۆرێک باوەڕیان وایە کە باشوورییەکان تایبەتمەندییەکی تری گەورەیان ھەیە، ئەویش ئەوەیە کە موڵک و خاکەکانیان بە سەرچاوەی سەرەکی بەرھەمھێنانی لۆکە دادەنرا لە جیھاندا، بەریتانیا و کارگە پیشەسازییەکانی پێویستی تەواویان ھەبوو بەو لۆکەیە، ئەمەش کارێکی خۆرسکی گەنجاو و لەبار بوو بۆ دەستێوەردانی لە بەرژەوەندی باشوورییەکان، بەڵام دەرکەوت کە پێویستی بەریتانیا بە گەنمی باکوور ھیچی کەمتر نییە لە پێویستی بە لۆکەی باشوور لە ڕاستیدا ھیواو داھاتووی باشوور بەسترا بوو دەستگرتنی بەسەر ڕووبەرێکی فراوان و جەماوەرێکی زۆری جەنگاوەر… کە ئەمەش کارێکی نەگونجاو بوو لەگەڵا ھێزو توانای ئەودا، بەکورتی بە ئاشکرا دیار بوو کە باکوور باڵاتر بوو بە تواناترە لە باشوور.
جا کاتێک کە ھێزی باشوور بەتەواوی شەکەت بوو و پووکایەوە و پاش پتر لە چوار ساڵا خواردنی ماڵاو سامان و ژیان و گیان بەبەردەوامی، جەنگ کۆتایی پێھات، ئامارەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ژمارەی ئەوانەی کە لەمەیدانی جە نگدا ئامادەبوون بەرامبەر باکوور نزیکەی دوو ملیون کەس بوون، کە چی کاتێک ئاخر قازیفەی جەنگ تەقی نزیکەی یەک ملیونیان مابوویەوە، وەک چۆن ژمارەی ئەوانەی بەزۆر گیرابوون بۆ سەربازی لە دانیشتووانی باشوور نزیکەی یەک ملیون و حەوسەد ھەزار کەس بوون ھەروەھا زیانە گیانییەکانی یەکێتی ٣٦٠٬٠٠٠ کەس بوو، لەکاتێکدا کەزیانی گیانی ھاوپەیمانییەکان نزیکەی ٢٥٨٬٠٠٠ کەس بوو، کاولکاری و وێرانەیەکی سەرسووڕھێنەر لەخاکی باشووردا ڕوویدا و تەواوی ڕووبەری وڵاتیشی گرتەوە، بارودۆخی ئابووری لەناوچەکانی باشووردا بەتەواوی داڕووما بوو، لەنێوان سەرکردەکانی باکووردا (یولسس کرانت) سەرکردەی گشتی. کەسێکی زۆر بەناوبانگ و لێھاتوو بوو، بۆیە ساڵی ١٨٦٩–١٨٧٧ ھەڵبژێردرا بە سەرۆک کۆمار.
ئازادکردنی بەندەکان
لە تەممووزی ساڵی ١٨٦٢ ز دا ئەبراھام لینکۆڵن پرۆژەی ڕاگەیاندنی ئازادکردنی خوێندەوە بەسەر ئەندامانی وەزارەتەکەیدا، ئەو دەمێک بوو ئەو پرۆژەیەی ئامادەکرد بوو بەڵام ڕاگەیاندنەکەی دواخستبوو بۆ کاتێکی گونجاو، کاتێک دەبینێت کە ھێزە یەکگرتووەکان پشتیوانی لێدەکەن و ھاریکاری دەکەن، لە ئەیلوولی ھەمان ساڵدا بڕیارەکەی ڕاگەیاند بە ھەموو جیھاندا و ڕای گەیاند کە ئەگەر ئەو ویلایەتانەی کە بەردەوام دژایەتی و بەرھەڵستکاری یەکێتییەکە دەکەن، لایەنگیری و وەلای خۆیان نەگێڕنەوە و دەست ھەڵنەگرن لەبەرھەڵستکاری ئەوا بێ گومان لە سەرەتای کانوونی دووەمی ساڵی ١٨٦٣ ز دا، گورزەیەکی سەختیان بەردەکەوێت بۆ مەسەلەی کۆیلایەتی. لەھاتنی ساڵی داھاتوودا بەڵێنەکەی جێبەجێکرد، لنکن لە لێدوانێکدا ڕاشکاوانە ڕای گەیاند کە تەواوی ئەو کۆیلانەی کە لەو ناوچانەدا ھەیە کە دژایەتی و بەرھەڵستی یەکێتییەکە دەکەن لە ئێستاوە و بۆ ھەمیشە ئازادن، دەستووری ئەمریکی بۆ ئەومەبەستە بۆ جاری سێزدەیەم ھەموارکرایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٨٦٠ پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ململانێکانی سەدەی ١٩یەم
پیاز
چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی پیاز پیاز یا پیواز ئەو ڕوەکەیە کە بەشێکی دەکەوێتە ژێر زەوی و بەشەکەی تریشی دەکەوێتە سەر زەوی وە هەروەها سوود لە هەردوو بەشەکەی وەردەگیرێت.
سودەکانی پیاز
سودە سەرسورهێنەرەکانی پیاز:
1-ئەو مادده کیمیاییە رووەکیەی که له پیازداهەیە ئەرک و سودی فیتامین c لە لەشدا رێکدەخات، بەم شێوەیه بەرگریت دەداتێ دژی نه خوشیەکان.
2-پیاز پیکهاتووه له "کرومیوم" که یارمه تی رێکخستنی شەکر دەدات له خویندا.
4-پیازی کال (نه کولاو) یارمەتی دروستبوونی کۆلیسترولی (HDL ) ده دات که کولیسترولێکی بەسودە، بەم شێوەیەش دڵت به شێوەیەکی تەندروست دەمێنێتەوە.
5-پێکهاتەیەکی بەهێز له پیازدا هەیە، که بلورێکی ره نگ زەرده، بەوه ناسراوه که رووبەرووی گەشەکردنی نەخۆشی شیرپەنجه دەبێتەوە.
6-گیراوەی پیاز چارەسەرێکی باشه بۆ شوێنی ئازار و سوتانەوە و هەستیاری پێست ناهێڵێت. 7-پیاز رێگری دەکات له مەترسەکانی گەشەکردنی برینی ناوسک.
8-پیازی سه وز واتا پیازی تازە چەکەرە کردوو دەوڵەمەندە به فیتامین A هەر بۆیە پێویستە زۆر بخورێت.
سه رچاوه: Care2 ان وەك Bacillus, Salmonella, E,coli
تیۆریی پێویستی
وێنۆک|(David McClelland (1917–1998 «تیۆریی پێویستی» Theory of Needs بۆچوونێکە لە سازمانناسیدا دەربارەی پێویستی و هۆکاری هاندەر، دەروونناسی ئەمریکایی (David C. McClelland (1917–1998 خاوەنیەتی. McClelland لەم بوارەدا بەرهەمی گرینگی هەیە، یەکیان کتێبی (The Achieving Society (1961 یە.
لەم تیۆرییەدا McClelland سێ پێویستی دەکاتە هۆکاری هەرە گرینگی هاندان لای مرۆڤ، و دەشڵێ هێزی هەر یەک لەو هۆکارانە هەم لە کەسێکەوە بۆ کەسێک جیاوازە و هەم لە میللەتێکەوە بۆ میللەتێک، کەواتە هەم کەسایەتی و ئەزموون، هەم پاشخانی فەرهەنگیی مرۆڤ کاریگەریی هەیە لەسەر هێزی پێویستییەکان.
«تیۆریی پێویستی» Theory of Needs ی McClelland دەڵی ئەم سێ پێویستی و هۆکارە بریتین لە:
پێویستیی دەسەڵات (Need for Power (N-Pow
مرۆڤ پێویستی بە دەسەڵاتە، پێی خۆشە خاوەن پێگە و فەرماندەر بێ. لێرەدا «پێویستیی دەسەڵات» دوو جۆری هەیە:
-	«دەسەڵاتی کەسەکی» Personalized Power - مرۆڤ پێی خۆشە هەست بە دەسەڵاتداریی خۆی بکات بەرانبەر کەسانی دیکە، پەرۆشی خۆیەتی نەک چوستی و پێشڤەچوونی سازمان. ئەمیان مرۆڤێکە شەیدای فیز و هێمای دەسەڵات: پێگە، کۆشک و تەلار، ئۆتۆمۆبیل، پاسەوان، ئۆفیسی گرانبەها و... هتد. ئەم کەسایەتییە داوای هۆگری و لایەنگیری بۆ خۆی دەکات نەک بۆ سازمان. سەرۆکی لەم بابەتە پاش خۆی وێرانە جێ دەهێڵێت.
-	«دەسەڵاتی جڤاکی» Socialized Power - مرۆڤ داوای دەسەڵاتی دەستووری و بنگەیی دەکات، بۆ دابەشینی دەسەڵات و ئەرک، بۆ ڕاپەڕاندنی کار، بۆ پێشخستنی سازمان. مرۆڤی وەها خاوەن بیری دوورمەودایە، دەزانێت گیرخواردن لە پێگە و هێمای دەسەڵاتدا بێسوودە، پەیوەندیی جڤاکی، ڕاوێژ، هاندان، ڕۆژەڤی هاوکۆ دەستەبەری سەرکەوتنن. ئەم جۆرەیان پێویستییەکە ڕێبەرایەتیی چوستی لێ دەزێ.
پێویستیی پەیوەستبوون (Need for Affiliation (N-Affil
ئەمیان پێویستییەکی جڤاکییە، مرۆڤ پێی خۆشە ببێتە ئەندامی دەستە و تیرە، دانوستانی دۆستانەی لەتەک دەوروبەر هەبێ. مرۆڤ داوای سەلماندن لە دەوروبەر دەکات، هەست و دیدیان بەرانبەر بەخۆی، بەهەند دەگرێ، پێویستی بە ئەڤین و سۆزە. ئەم مرۆڤگەلە لە ژینگەی خزمەتگوزاری و تیمکاریدا گەش دەبنەوە. بەڵام بۆ ڕێبەرایەتیی سازمان سەرکەوتوو نین چونکە زیادتر پەرۆشی دڵڕاگرتنی بەرانبەرن و داوای سەلماندنن دەکەن، نەک بڕیاردان.
پێویستیی ئەنجامدان (Need for Achievement (N-Ach
McClelland پێی وایە ئەم سێ بوارەی پێویستیی مرۆڤ زنجیرەن، مەرج نییە - وەک ماسلۆ دەڵێ - ئەم پێویستییەیان دابین بێ ئەوجا پێویستیی بەرزتر بکەوێتە بزاوتن. نەخێر، مرۆڤ دەتوانێ لە نێوان ئەو پێویستییانەدا بگەڕێ. دەکرێ پێویستیی پەیوەستی، پێویستیی جڤاکی و گەڕان بە دوای پەیوەندیدا، لە بارودۆخی تایبەت و لای کەسی تایبەت ببێتە هاندەری یەکەمی مرۆڤ لە کاردا، گەرچی پێویستیی فیزیکی و خۆڕسک دابین نەبووبن.
McClelland جەخت دەکات لەسەر ئەوەی دەکرێ «پێویستیی ئەنجامدان» بە فێربوون لە مرۆڤدا بێتە ڕسکان و گەشە کردن. ڕێبەری باش، بە فەراهەم کردنی ژینگەیەکی دروستی ئازادیی پەیوەست بە بەرپرسایەتییەوە، بە ڕەخساندنی دەرفەتی گەشە کردن لە بواری کاردا، بە هاندان و دنەدانی کارمەندان بۆ سەرخستنی ئاستی کار و جۆرایەتیی بەرهەم - ئەم «پێویستیی ئەنجامدان» ـە لە هاوکارانی خۆیدا تیژ دەکات. بە دیدی McClelland ئەم «پێویستیی ئەنجامدان» ـە گرینگترین هۆکارە بۆ گەشەی سازمان.
سەرچاوە
Psykologilexikon
(Jacobsen, Dag Ingvar & Thorsvik, Jan. Hur moderna organisationer fungerar. Studentlitteratur (2002
(Eriksson-Zetterquist, Ulla & Kalling, Thomas & Styhre, Alexander. Organisation och organisering. Liber (2006
«سازمانگەری»
پۆل: سازمانناسی
زمانی تێلووگوو
پۆل:زمانە دراڤیدییەکان پۆل:زمانی تێلووگوو پۆل:زمانەکانی ئاندرا پرادێش پۆل:زمانەکانی ھیندستان پۆل:زمانەکانی پۆندیچێری پۆل:زمانەکانی تامیل نادوو پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:زمانەکانی ئەفریقای باشوور پۆل:زمانە ڕەسمییەکانی ھیندستان پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار پۆل:زمانە کۆنەکان پۆل:زمانەکانی بەحرەین پۆل:زمانەکانی کارناتاکا پۆل:زمانەکانی کێرەلا پۆل:زمانەکانی کووەیت پۆل:زمانەکانی مالیزیا پۆل:زمانەکانی مۆریس پۆل:زمانەکانی قەتەر پۆل:زمانەکانی سریلانکا
پێرستی کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ
ئەمە پێرسێتی کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵە کە پێک دێت لەو کەساییەتیانەی یاری ئەکەن و ئەگەڕێنەوە کە لە ڕێزدێنت ئیڤڵدا هەبوون، زنجیرەیارییەکی ترسی ڕزگاربوونە.
دەرکەوتنەکان
یاریکەر - کەساییەتی یاریکەر (هێرشبەر) یاریکەر* - کەساییەتی یاریکەر (یاری بچووک/هیتر)
کۆمپانیای ئەمبرێلا
کۆمپانیای ئەمبرێلا ڕێکخراوێکی دەرمانسازەکی نێودەوڵەتییە لە جیهانی ڕێزدێنت ئیڤڵدا. لە ١٩٦٠ـەکان لەلایەن نەوە دیارەکانی بنەماڵەی شاهانەیی بەریتانی (ئێدوارد ئاشفۆرد) و (ئۆزوێڵ ئی سپێنسەر).
سەرچاوەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ
بەسرە
وێنۆک|[[شەتەلعەرەب لە بەسرە]] بەسرە دووەم شاری گەورەی عێراقە کە لە پارێزگای بەسرەدا ھەڵکەوتووە. شەتەلعەرەب دەکەوێتە بەسرە و ئەم شارە بووەتە پردێک لە نێوان عێراق لەگەڵ سعوودیە و کووەیت.
ئەمانەش ببینە
پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:بەسرە پۆل:شارەکانی عێراق پۆل:شام پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٧ەم پۆل:پارێزگای بەسرە
ئارترۆز
ھەوکردنی جومگەیی ئێسکی یان ئارترۆز نەخۆشییەکی زۆر باوی جومگەکانی لەشە کە لە ھەموو شوێنێکدا دەبینرێت. ناوی تری ئەم نەخۆشییە «ئاستیئۆئارترایتیس»ە. لەو نەخۆشییەدا، کرۆژنەکانی نێو جومگە دادەڕمێ. لەم نەخۆشییەدا، بەپێچەوانەی ناوەکەی، ھەو دیاردەی سەرەکی نییە (پێچەوانەی ھەوکردنی جومگەیی ڕۆماتیدی). thumb|left|ئارترۆزی بەندی قامکەکان
ئەم نەخۆشییە زۆر باوە و لە ٢٥٪ نۆرینەکانی پزیشکی و ٨٠لەسەدی ڕادیۆگرافییەکانی کەسانی ژوور ٦٥ ساڵ دەبینرێت (ھەڵبەت تەنیا ٦٠لەسەدیان نیشانەی نەخۆشییان ھەیە).
نیشانەکان
ئازاری جومگە، ڕەپی و کەم بوونەوەی جووڵەی جومگە، ماس و ھەوی جومگە، دەنگی تەق و پۆق یان ساوران لە کاتی جووڵەی جوومگەکان.
لە سەرەتادا لەوانەیە ئێش و ئازاری جومگەکان سووک بێ، بەڵام دەتوانێ تا ڕادەیەک تاو بسێنێ کە ژیان و شەو و ڕۆژی نەخۆش تێکدا. ئەم ئازارە دەبێتە ھۆی لە جووڵە کەوتنی نەخۆش و لاواز بوونەوەی ماسوولکەکانی دەوری جومگە و شل بوونەوەی بەندۆکەکانی. thumb|ئارترۆزی سەرەتایی ئەژنۆی چەپ
ناسینەوە
بۆ ناسینەوەی نەخۆشی لە ئەزموونی ئاوی جومگە و ڕادیۆگرافی جومگە کەڵک وەردەگرین. وێنە پزیشکییەکان لەوانەیە کەم بوونەوەی مەودای نێو جومگە، سکلێرۆزیس و بڕێجار کیستی ژێرکرۆژنەیی نیشان بدەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نەخۆشییەکان پۆل:نەخۆشییەکانی جومگە
بڕیارنامەی ٢٤١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٤١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٦٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پرسیاری سەبارەت بە کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٣٧٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
١٦٨٦
ساڵی ١٦٨٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٨٦
تەماتە
وێنۆک|211x211پیکسڵ|تەماتەی کوردستان تەماتە میوەیەکی سووری شیاو بۆ خواردنە کە لە ڕووەکی سۆلانەم ڕیکۆپێرسیکەمەوە دەڕوێت. ئەم میوەیە لە ناوەڕاست و باشووری ئەمریکاوە سەری ھەڵداوە. تەماتە گەلێک سوودی لێ دەبینرێت و بۆ دروستکردنی چەند بەرھەمێکی تریش بەکاردێت، وەک دۆشاوی تەماتە بە نموونە.
سەرچاوەکان
پۆل:بەروبوومەکان، سەرچاوەگرتن لە ئەمریکاکان پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣ پۆل:میوەکان
ئانتوان فێرتیێر
ئانتوان فێرتیێر نووسەر، شاعیر و فەرھەنگنووسی سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦١٩ پۆل:مردووانی ١٦٨٨
زەلێ
زەلێ (Zelê، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٩ کەس لە ١٦٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
١٦٨٧
ساڵی ١٦٨٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٨٧
بیرە
بیرە یەکێکە لە کۆنترین  زۆر خوراوەترین خوارنەوە کھوولییەکان، و سێیەم بەناوبانگترین خواردنەوە لە دوای ئاو و چا. بیرە لە تۆوی دانەوێڵە دروستدەکرێت بە زۆری لە جۆی ماڵتکراو، ھەروەھا گەنم، گەنمەشامی، و برنجیش بەکاردێت. لە کاتی پرۆسەی دروستکردنی بیرەدا، چەورکردنی شەکرەکانی نیشاستە لە بیرەدا ئیتانۆل و کاربۆناسیۆن لە بیرەی دەرهاویشتوودا بەرهەم دەهێنێت. زۆربەی بیرەی مۆدێرن بە هۆپ دروست دەکرێت، کە تاڵیی و تامی دیکەی بۆ زیاد دەکات و وەک مادەی پارێزەر و جێگیرکەری سروشتی کاردەکات. ڕەنگە ماددە تامبەخشەکانی تر وەکو گروت، گیا، یان میوە لە جیاتی هۆپسدا بخرێنە ناوەوە یان بەکاربهێنرێن. لە بەرهەمهێنانی بیرەی بازرگانیدا، زۆرجار کاریگەری کاربۆناسیۆنی سروشتی لە کاتی پرۆسێسکردندا لادەبرێت و بە کاربۆناسیۆنی زۆرەملێ دەگۆڕدرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:بیرە
برۆ
250px|وێنۆک|برۆ وێنۆک|برۆ و چاو
ھیپ ھۆپ (چاند)
هیپ هاپ جۆرێک لە مۆسیقا و چاندە کە لە لایەن ڕەش پێستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە بناغە دانراوە.
برۆ
برۆ بریتییە لە ھێڵە مووێک، کەوتووەتە ٢سم سەرووتر لە چاوەکان. برۆیەکان پارێزگاری لە چاوەکان دەکەن، لەو کاتەی ئارەقە یان ئاو لەسەر دەموچاوە و لەکاتی بەرزی گەرمی خۆرەتاودا. توانای جوڵاندنی برۆیەکان کاریگەریێکی دیاری ھەیە لە دەربڕینی ڕووخسار (زمانی ڕووخسار).
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:توێکاریی چاوی مرۆڤ پۆل:مووی دەموچاو
ھیپ ھۆپ (چاند)
پەڕاوێز
پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا پۆل:ھیپ ھۆپ
تەختەمینە
تەختەمینە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تەختەمینە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئاوایی عەزیزبەگ و لە باشوور لەگەڵ گوندی عومەرسۆفی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تەختەمینەی سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تاڵاو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
قاسم جۆمارت تۆکایێڤ
قاسم جۆمارت کێمێلۆڤیچ تۆکایێڤ (، ؛ لەدایکبووی ١٧ی ئایاری ١٩٥٣) سیاسەتوانێکی کازاخ و سەرۆک کۆماری کازاخستانە کە لە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩ەوە ئەو پۆستەی پێیە. ئەو لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٩ بەھۆی دەست لەکار کێشانەوەی نوورسوڵتان نەزەربایێڤ کە ٢٩ ساڵان سەرۆک کۆمار بوو، وەک بەڕێوەبەری سەرۆکایەتی کۆمار داندرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی کازاخستان پۆل:سەرۆک وەزیرانی کازاخستان
زمانی تامیلی
پۆل:زمانە دراڤیدییەکان پۆل:زمانی تامیلی پۆل:زمانەکانی ئاندرا پرادێش پۆل:زمانەکانی ھیندستان پۆل:زمانەکانی ئیندۆنیزیا پۆل:زمانەکانی کارناتاکا پۆل:زمانەکانی کێرەلا پۆل:زمانەکانی مالیزیا پۆل:زمانەکانی مۆریس پۆل:زمانەکانی پۆندیچێری پۆل:زمانەکانی سریلانکا پۆل:زمانەکانی تامیل نادوو پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:زمانەکانی سینگاپور پۆل:زمانەکانی ئەفریقای باشوور پۆل:زمانە ڕەسمییەکانی ھیندستان پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
عەلی ھادی
عەلی کوڕی محەممەدی هادی (عَلِيّ ٱبْن مُحَمَّد ٱلْهَادِي ناسراو بە عەلی ھادی (عَلِيّ ٱلْهَادِي) زانای موسڵمان و دەھەمین ئیمامی شیعەی دوازدە ئیمام و نەوەی محەممەد بوو. تا تەمەنی ٣٠ ساڵی بە بانگ ھێشتی خەلیفەی عەبباسی بۆ سامەڕا کۆچی کرد. بە پێ ھەژمارە شیعەکان، بە پیلانی خەلیفە موعتەزێز لە ساڵی ٨٦٨ ژەھر خور کرا و لە سامەڕا نێژرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئیمامانی شیعە پۆل:بنەماڵەی محەممەد پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم
کڕکڕە
300px|چەپ|وێنۆک|کڕکڕە کڕکڕە جۆرێک شانەی گرێدەرە، نەرمترە لە ئێسک و سەرچاوەی شانەی ئێسکە. کڕکڕە شانەیەکی گرێدەری نیمچەڕەقە کە لە میزانشیمی تۆلی سەرچاوە دەگرێ. بە خانەکانی کڕکڕە، کرۆژخانە (کۆندرۆسایت) دەڵێن. کڕکڕەکان یان بەشێکن لە پێکھاتەی ئەندامەکان، وەک تێخەی لووت، کشکشێ، نای و پەلی گوێ، یان سەری ئێسکەکان لە ناو جومگەدا دەپۆشن. لە سەر یەک جووڵانی ئاسانی ئێسکەکان لە پێناوی کڕکڕەکانە. لە لەشدا سێ جۆر کڕکڕەمان ھەیە:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شانەی گرێدەر پۆل:کۆئەندامی ئێسکبەندی پۆل:توێکاری
سیدنی
سیدنی پڕگەلھەترین شاری وڵاتی ئۆسترالیایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:دامەزرانەکانی ١٧٨٨ لە ئۆسترالیا پۆل:سیدنی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٨٨ پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئوسترالیا
سەردەمی نارا
سەردەمی نارا (奈良時代، نارا جیدای) سەردەمێکی مێژوویی بوو لە ژاپۆن لە نێوان ساڵانی ٧١٠ بۆ ٧٩٤ خانمەئیمپڕاتۆر گێنمێی پایتەختی ھێیجۆ-کیۆ (ئەمڕۆ:نارا) دایمەزراند، جگە لە ساڵانی (٧٤٠-٧٤٥ کە بۆ پێنج ساڵ گوازرایەوە)، دوای ئەوە وەک پایتەختی ژاپۆن مایەوە تا سەردەمی ئیمپڕاتۆر کانمو کە لە ٧٨٤ پایتەختێکی نوێی دامەزراند بە ناوی ناگائۆکا-کیۆ. ئەمە پێش ٧٩٤  بوو کە پایتەختی ژاپۆن بگوازرێتەوە بۆ ھێیان-کیۆ (لەمڕۆدا پێی دەوترێت: کیۆتۆ)،
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سەردەمی نارا پۆل:بەشی سەردەم پۆل:دامەزراوەکانی ٧١٠ پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی ٧٩٤ پۆل:سەدەی ٨ەم لە ژاپۆن پۆل:ژاپۆن کلاسیکی پۆل:سەردەمەکانی ژاپۆن
مزگەوتی نۆرد کەمال
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مزگەوتەکانی ڕووسیا
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان پێشینەیەکی تا ڕادەیەک درێژی ھەیە. لە سەردەمی ساسانیدا دەسەڵاتی ئەو ناوچەیە لەژێر دەستی فارسەکاندا بووە و زمانی دامودەزگاکانی دەوڵەت پەھلەوی بووە. زمانی پەھلەوی یەکێکە لە زمانە ئێرانییەکانی قۆناغی ناوەڕاست کە خۆی دوو لق بووە. پەھلەویی ئەشکانی و پەھلەویی ساسانی.
زمانی کوردی بە لقێک لە پەھلەویی ئەشکانی و زمانی فارسی بە لقێک لە پەھلەویی ساسانی ھەژمار کراوە. بێگومان ئەو دوو زمانە لە قۆناغی کۆنتریشدا ڕیشەی جیاوازیان ھەبووە. بەم پێیە، پەیوەندیی نێوان زمانی کوردی و فارسی بۆ چاخە زۆر کۆنەکان دەگەڕێتەوە و ئەوە ڕاست نییە کە یەکێک لەو دوو زمانە لقی ئەوی تر بێت.
لە دوای قۆناغی ساسانی، ماوەی چەند سەدەیەک زمانی فارسی دەسەڵاتی بەسەر زمانی کوردیدا نەما، بەڵام پاش ھاتنی تورکە سەلجووقییەکان و لەڕێگەی ئەوانەوە زمانی فارسی دووبارە لە کوردستاندا کاریگەریی پەیدا کردەوە لەسەر زمانی کوردی.
پاش سەلجووقییەکان، دەوڵەتی سەفەوی زۆرترین کاریگەریی لەسەر کوردەکان ھەبووە و لە ھەوڵی بەشیعەکردنی کوردستان و سڕینەوەی ناسنامەی ئاینی و مەزھەبی و زمان و کولتووری ھەموو گەلانی ناوچەکەدا بووە.
پاش قۆناغی سەفەوی، قاجاڕەکان ھەمیشە بە چاوی دوژمنەوە سەیری کوردیان کردووە، بەڵام بەداخەوە، لە سەردەمی قاجاردا کوردەکان زۆرترین بەرھەمی خۆیان بە زمانی فارسی نووسیوە، بەبێ ئەوەی فارسەکان ھیچ بەھایەکی بۆ دابنێن و تا ئێستاش لە ئاستێکی ھەرە نزمیشدا گرنگی بەو بەرھەمە فارسییانە نادرێت کە کوردەکان نووسیویانە.
لە سەردەمی نوێدا، دەوڵەتی ئێران ھەموو ھەوڵی خۆی خستووەتە گەڕ بۆ سەپاندنی کولتوور، ناسنامە، زمان و دەسەڵاتی خۆی لە باشووری کوردستان و بەھۆی لاوازیی کەسایەتیی ھەندێک کەسیشەوە ئەو پڕۆژەیە بەتەواوی سەرکەوتوو بووە. بەشێک لەو کەسانەی کە گرێی خۆبەکەمزانینیان ھەیە، شانازی بەوەوە دەکەن کە وشەی فارسی لە قسە و نووسینەکانیاندا بەکار بھێنن و شیعری فارسی بکەن بە بەڵگە و پاڵپشتی قسەکانیان.
ئەم ھەڵمەتی داگیرکارییە نوێیە وای لە ھەندێک لە لاوانی کورد کردووە بە چاوی سووکەوە لەو کەسانە بڕوانن کە زمانی خاوێنی خۆیان بە زمانی فارسی دەشێوێنن و کاردانەوەی جۆراوجۆریان بەرامبەر ئەم کارە ھەبووە.
نموونەکان
یەکێک لەو کاردانەوانە شیعرێکی ھەجووە، بەناوی بەیتی دەستغەیب کە نووسەرەکەی نەناسراوە و لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاو بووەتەوە.
دەقی ھەجووەکە: بەیتی دەستغەیب
سڵاو ھاوڕێیان ئەم کاتەتان باش
گشتتان پیر و جوان ھەم ورد و ھەراش
خۆتان حازر کەن، واز لە ئیش بینن
سەرو تەشت ناوکەی جوان ببرژێنن
میوە حازر کەن لە ھەموو تەرزێ
سەماوەر پێ کەن بۆ چای خەسوخۆڵ
دەی ڕامەوەستن، خێرا گورجوگۆڵ!
ئەنواع شەوچەرە و برێشکە و بندق
جا بیتەقێنن گەنمەکەی شامی
لە منت نەکەوێ، دەی کەسی مامی!
بالیف بھێنن، شانی لێ دادەن
تاوێ خەفەتی دڵتان بەبا دەن
فلامێنکۆ
وێنۆک|ژنێک بە جلی فلامێنکۆوە
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
نموونەکان
یان بۆی ڕاکشێن لەسەر گازی پشت
مۆبایلەکانتان بگرنە ناو مشت
فلامێنکۆ
فلامێنکۆ جۆرێکە لە مۆسیقای فۆلکلۆری وڵاتی ئیسپانیا.
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
نموونەکان
دێمە سەر باسی بەیتی دەستغەیب
لاواز بوو لاتان لێی مەگرن عەیب
فلامێنکۆ
پەڕاوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شاکارەکانی کەلەپوورە زارەکی و نابەرھەستەکەی مرۆڤایەتی پۆل:مۆسیقای ئیسپانیایی
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
نموونەکان
***
ھەتیوێ ھەبوو لە کوردەواری
خوێڕی و بەئاڵۆش وەکوو هەراری
پووشت و بێقیمەت سووک و چەکەڕۆ
پاشەڵ ھەڵچڕیاو، خوا پەنا بە تۆ
فیعلی قۆڕ نەما خۆی لێ تێر نەکا
نێرەوەس نەما بە خۆی فێر نەکا
دز و دوودەکی، قەوتە و گیرفانبڕ
بۆ زۆردار حیزەڵ، بۆ لاواز ملھوڕ
بینیی کە عیرفان بازاڕی گەرمە
دەمی تێ نەخا زۆر لەلای شەرمە
لە بیری نەما سەبرێک و دوو فوو
بە شەو و ڕۆژێ بوو بە عیرفانی
تۆژەر و پسپۆڕ، غەوسی ڕەببانی
ھەزار فەیلەسووف، دوو ھەزار زانا
گەلۆر بوون لەلای، خۆی زانا و دانا
کەوتە شرۆڤەی حاڵ و مەقامات
ھەر وا لە پەستا فووی لە خۆی دەکرد
لەسەر گشت باسێ گفتوگۆی دەکرد
ھەر بە فیک و فاک، کاتێکی زانی
ئەوتاد و ئەبدال لەگەڵ نوجەبا
١٦٨٨
ساڵی ١٦٨٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٨٨
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
نموونەکان
عیرفان چ عیرفان؟ قسە و قوونبادان
نەک سەر لە پێشی پێ لە ڕێ دانان
نەک مردن بەر لە کاتی گیانکێشان
نەک ڕیشەی نەفسی بەدکار ھەڵکێشان
نەک دەسنوێژگرتن بە خوێناوی گەش
پشتکردنە دونیا و حەق گرتنە باوەش
ئۆقرەی لێ بڕا، خێرا بە سووکی
ڕووی نا لە دکتۆر کەمال کەرکووکی
گوتی: دەخیلە دەسم داوێنت!
فێرم کە فارسیی جوان و خاوێنت
لەپاش فێربوونی فارسیی کەمالی
خوردەلووکی
خوردەلووکی (Xurdelûkî، ) دێیەکە لە ناوچەی سرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٤١ کەس لە ١٠٥ بنەماڵەدا بووە.
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
نموونەکان
وەلای نا زیکری (مولی الموالي)
خوردەلووکی
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
نموونەکان
بۆ خۆنواندن، بۆ بازاڕگەرمی
دەیشیعراند خۆش خۆش بە نەزمی نەرمی
ئەدەب و ھونەر، شیعری عیرفانی
بە لەبزی فارسی، لەھجەی تارانی
بێ کۆکردن لە جوان و مووچەرموو
لە گشت جێگایەک دایم دەیفەرموو:
بە زمانی تر پووچ و بێجۆشە
کوردی، فەڕەنگی، تورکی و عارەبی
بێبەر و تاڵن وەکو دارەبی
ئیبن عەرەبی و عەتای سکەندەر
ئیبن فاریز و ئەولیای ئەکبەر
گشتیان بە قوربان لەفزی عەجەمیی
ئاغا ماشەڵڵا، قوربانی دەمی
نەقشی و قادری، تیجانی و چەشتی
گشتیان بە قوربان گەووادێ ڕەشتی
شێخ عەبدولقادر! ئەی بازی ئەشھەب!
پێشکەش بە خۆت بێ مەقام و ئەدەب
خۆ بەوە نابێ پێت ئێژن غەوسی
دەتکەم بە قوربان حیشمەت فیردەوسی
تێگەیشتی؟ خاسە نەگەیشتی بە توون
تۆش پێ مەکەنە جەرگم بوو بە خوون!
نیففەری خۆی و عیرفان و دینی
دەیکەم بە قوربان ئاغای قەزوینی
ھەرچی فارسی بێ عەینی عیرفانە
ئێران عیرفانە، عیرفان ئێرانە
بە سەری بلە و حەلاو و زێنێ
تڕین بە فارسی سەد زیکر دێنێ
زەڕین بە فارسی خۆش و بێزەڕە
چیی فارسی نەبێ پووچ و بێفەڕە
وەڕین بە فارسی گوناھ وەرینە
فارسی شەکەر و شیر و ھەنگوینە
خۆلاسەی کەلام، بە ڕەقس و تەرەب
بۆ چوونە ئێران خۆش ھاتە تەڵەب
بە ھەناسەی سارد، بە جەرگی سووتاو
دەستی کرد بە خڕکردنەوەی دراو
چوو بۆ کەسابەت بەبێ مەعاشی
تاوێ بە باشی، تاوێ بە پاشی
گردی کردەوە پارەی سەفەری
ملی ڕێگەی گرت بە نێرەکەری
ڤیزای وەرگرت و تفاقی کڕی
بلیتی پاسی تارانی بڕی
سووراوی سواخ دا بە لمۆزەوە
سوار بوو لە ماشێن ھەر بە پۆزەوە
گەیشتنە سنوور دایان بەزاندن
بۆ مۆرلێدان و ڕیان و خواردن
یەکەم نووسینی فارسیی چاو پێ کەوت
وشکی ھەڵگێڕا، وەستاندی لە ڕەوت
وا تاسا بە دیار ئەو نووسینەوە
ڕاما بە چاوی پڕ ئەسرینەوە
دەتگوت پەیکەرە و گیانی کێشراوە
بۆ زانینی ئەو تاقە نووسراوە
پاش ساتێ ڕامان، بە سووڕمانەوە
دەستی ھەڵبڕی بۆ پاڕانەوە:
تۆ بێژی ئەمە قەبری کۆرش بێ؟
یا مۆزە خانە، یا جێی خۆرش بێ؟
مەزارگەی کیسرای عالی مەقامە؟
یا جێی خواردنی چێشتی بەتامە؟
(سرویسْ بھداشتی) چییە؟ نازانم
بۆ دکتۆر کەمال تێی نەگەیانم؟
ئارامی نەما و سەری پێدا کرد
کە چوو تێ گەیی، خێرا، دەستوبرد
زانیی ئاودەستە، جێگەی ڕیانە
بێچاوێنی بێ! وەی چەندە جوانە!
ڕیان بە فارسی عەینی عیرفانە
لەعنەت لەو گووەی خۆمان ھەمانە
بینیی ئوتوبووس لەڕێی وەستاوە
سوار بۆوە دیسان بە خۆشی خۆشی
ملی ڕێگەی گرت زۆر بە پەرۆشی
گشت ئێران گەڕا درشت و وردی
بۆ ھەر کوێ شەماڵ لەگەڵ خۆی بردی
بۆ جێنزرگەی زۆر و ھەمەجۆر
بەتایبەت ئیمامزادە تراکتۆر
جەزیرەی قشم تا بەندەر عەباس
ڕامسەر و چالووس گەڕا عام و خاس
تەورێز و مەشھەد، کیش و ئەسفەھان
ئنجا بۆ قەزوین، پاش چوونە تاران
بۆ ھەرکوێ دەچوو قۆڵیان دەبڕی
ئەویش بە حسابی عیرفان دەیخوڕی
دەیفەرموو: قەزوین سەرچاوەی نوورە
بۆ ئەھلی عیرفان چوونی زەروورە
ھەر گەیشتە قەزوین پێی نایە زەوی
زرتە زەلامێ سوورەی ملقەوی
زریکەی ھەڵساند لە بنی ڕانی
لەسەر بنەمای فتوای عیرفانی
خۆی تەکاند، ھەستا بە ھەنگڵەشەلە
خۆی ون کرد لەوێ گورج و بەپەلە
سواری تەکسی بوو بۆ جەرگەی بازار
لەگەڵ شۆفێرێ لووت دەسکە دەستاڕ
شۆفێر جاروبار گێڕی دەگۆڕی
دەستی ھەڵدەسوو لە گەڵی شۆڕی
کەیفی دەھات بەم جۆرە عیرفانە
عیرفانی قەزوین بە کەم مەزانە!
گەیشتە بازاڕ لەناو ئاپۆرە
بینیی قەزوینی وەک زەنگەزۆرە
ئەستێرەی بینی لە حەوتەم ئاسمان
ئەمجاوەکوونێ ھەستا بەو تەرزە
بە زەحمەتی زۆر، بە لنگەلەرزە
لەدووی نەدەھات لنگی بەڕەوشی
دیتی پساوە قەیتانی کەوشی
بۆ بەستنەوەی داھاتە زەوی
ئەونەی نەزانی یەکێ لێی نەوی
یەکێ لێی نەوی، چاوی سپی بوو
یا ئەلی مەدەد، ئەو زەبرە چی بوو؟
ڕای کرد لەو ناوە کلکی نایە کۆڵ
چوو بۆ کۆڵانێ خاڵی و چۆڵ و ھۆڵ
ھەم نووشتایەوە، قەیتانی بەستا
ئەمجاریش چزە لە پاشی ھەستا
ڕوانیی بۆ چواردەور بێ حەد و عەدەد
کەس دیار نییە، یا ئەلی مەدەد!
سەری ھەڵبڕی بێ شوبھە و ڕەیب
بینیی نووسراوە کووچەی دەستغەیب
ئنجا تێ گەیی دەستێکی غەیبی
پەنجەی خنیوە لە شوێنی عەیبی
زۆر باش تێ گەیی کامە عیرفانە
عیرفان لە نێوان جووتێ کەوانە (   )
ھاتەوە ئەمجار بۆ وڵاتی خۆ
تا لەسەر عیرفان بکا گفتوگۆ
ئێوارەی شیعری و کۆڕ و سیمینار
بگێڕێ بە گوڕ نەک جارێ، سەد جار
ئنجا بەرنامەی تەلەفیزۆنی
لێی کۆ بوونەوە ھەتیو و چەتیو
بۆرەزەلامی وەحشی و دۆنەدیو
زۆر بە تاسووخی کەوتنە دووانی
بۆ باس و خواسی خۆشی عیرفانی
ئەحە و خولە گێژ لەگەڵ پوور گوڵچین
مچە ژنانی و میمکە گوڵجەمین
بانگیان کرد بە کوڵ بۆ باسی عیرفان
فەرموویان لێ کرد بۆ قسەی جوان جوان
بە سام و ھەیبەت چووە سەر شانۆ
خوای بان سەر ھەر وێش مزانۆ
دەس نیا وە بان مێز و تریبۆن
١٦٨٩
ساڵی ١٦٨٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
نموونەکان
تاقی مەکەردش دەنگ میکرۆفۆن
پەی فشەکەری ئارامش نەمەند
١٦٨٩
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٨٩
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
نموونەکان
ئەفلاتوون کێیە؟ گوێدرێژی وە چەند؟
بە نووکی پەنجە عەینەکی بزواند
یەکسانی بارستە-وزە
یەکسانی بارستە-وزە (بە ئینگلیزی: Mass–energy equivalence) کە بریتییە لە کە (E=وزە، m=بارستە، c=خێرایی ڕووناکی) یاسایەکی بەناوبانگی فیزیایە، کە زانای بەناوبانگی جیھانی ئەلبەرت ئاینشتاین لە ساڵی ١٩٠٥ دایناوە.
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
نموونەکان
بە دۆشاومژە ژێرچەنەی خوراند
بڕیارنامەی ٢٤٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٤٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٦٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٣٨٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن بە کۆی دەنگەوە پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ میسر پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئوردن پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا
یەکسانی بارستە-وزە
پۆل:ئەلبەرت ئاینشتاین پۆل:ئەلبێرت ئاینشتاین پۆل:ھاوکێشەکان پۆل:بارستە پۆل:ووزە (فیزیا)
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
نموونەکان
قوڕگی بۆ ساف کرد ھەر بە پۆزەوە
بە ھاژ و ھووژ و تەپوتۆزەوە
بە شیعری فارسی و گوێگری کوردی
کۆڕی گەرم کرد بە ملی وردی
خوێندیەوە چەند بەیت شیعری تەتەلوو
مەجلیس بە جارێ بوو بە حا و حوو
چەند جارێک وتی دکتۆر ئەنووشە
زۆر جوان ئەفەرموێ ناسک وەک شووشە
لەبیری مەکەن ئاغای پڕفسۆر
یەعنی سەمیعی جەڕڕاح و دکتۆر
گشتی دەوایە بۆ دەردی ئوممەت
کۆرشی مەزن پادشا و ئەمیر
ڕەزا شای بەکیـ... (ببوورن) کەبیر
گشتیان عارف بوون بێ قۆرت و گرێ
کێ دەڵێ وا نییە، بیکەنە دەرێ
بە دەس خۆم نییە تووڕەم کەن ھەر وام
دەیگوت حەشیش و کراک و شیشە
ئەسڵی عیرفانە، بیکەن بە پیشە
مۆرفین و سووختە، ھێرۆیین، شیرە
کێشەی عەرەب–ئیسرائیل
کێشەی عەرەب-ئیسڕائیل بە زنجیرە ناکۆکییەکی ڕامیاری و پێکدادانی ئەرتەشی لە نێوان لووتکەی عەرەبی و ئیسرائیل دەوترێت. ئەم دوو لایەنە بەھۆی ناسیۆنالیزمی عەرەبی و زایۆنیزمی یەھوودییەوە پێکەوە شەڕیان کردووە و زیانی زۆریان تووشی یەکتر کردووە. عەرەبەکان و بەشێکی تر لە وڵاتە موسڵماننشینەکان فەلەستین بە بەشێک لە خاکی جیھانی ئیسلام دەزانن و خوازیاری چۆڵکردنی ئەو وڵاتەن لەلایەن ئیسڕائیلەوە. لە لایەکی تریشەوە ئیسڕائیل خاکی فەلەستین بە بەشێک لە خاکی یەھوودییەکان دەزانێت پێی وایە بەڵێنی ئەم خاکە لە تەوراتدا بە جووەکان دراوە. ئەم کێشەیە لە ساڵی ١٩٤٨ەوە دەستی پێکردووە و ساڵانێکی زۆرە بەردەوامە.
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
نموونەکان
گشتی زاراوەی ئەھلی مەسیرە
لێیان دەپرسی: زانای بلیمەت!
کێشەی عەرەب–ئیسرائیل
شەڕەکان
thumb|ھێزەکانی میسر لەشەڕی تشرینی یەکەم
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
نموونەکان
عیرفان چلۆنە؟ بێژە بێزەحمەت
خڕە، درێژە، یاخود سێگۆشە؟
کێشەی عەرەب–ئیسرائیل
سەرچاوەکان
* پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئاسیا
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
نموونەکان
ھەر با بزانین زۆرمان پێ خۆشە
ئەویش دەیفەرموو: خوشک و برایان!
ئیختیلاف ھەیە لەنێو زانایان
ھێندێکیان دەڵێن باریک و تێژە
تاقمێ دەفەرموون بستێ درێژە
بەڵام گوێ بگرن با ڕای خۆم بێژم
جوان دڵ بدەنە دەم و ڕاوێژم
ئەوەی من دەیڵێم (علم الیقین)ە
تەجروبەی خۆمە، لەلام شیرینە
دەبێ باسی کەم چارم ناچارە
عیرفان بەچێژ و خۆش و لەبارە
بە چاو نایبینی، بە پاش دەیچێژی
چیتان داوە لە کورتی و درێژی
کووچەی دەستغەیب ئەرزی مەوعوودە
بۆ خەرقی عادات جێیە بەسوودە
لەبیرتان نەچێ چوون بۆ زیارەت
سەری لێ بدەن بیکەن بە عادەت
مۆسیقای ئەلیکترۆنیک
مۆسیقای ئەلیکترۆنیک جۆرێک لە مۆسیقایە کە لە دروستکردنیدا کەڵک لە ئامێرە ئەلیکترۆنیکییەکان وەردەگیردرێت بۆ بەرھەمھێنانی دەنگ.
پەڕاوێز
پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا پۆل:مۆسیقا لە سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەندازیاریی دەنگ
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
نموونەکان
پاش تەواوبوونی کۆڕی بەتامی
بە فارسی دوایی ھێنا کەلامی
پێکڕا جەماعەت لە پیاو و لە ژن
زمزیران
زمزیران (Zimzîran، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٨ کەس لە ٣٣٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
زمانی فارسی لە باشووری کوردستان
نموونەکان
بەڵێنیان پێ دا بە فارسی بتڕن
بەم چەشنە گشتیان بوون بە عیرفانی
عیرفانی فارسیی ئەسڵی ئێرانی
کۆڕیان بەجێ ھێشت کەوتنە میاوە میاو
تاقەتم نەما، چیرۆکیش تەواو
تێبینییەکان
پۆل:زمانی فارسی
زمانی سەواحیلی
زمانی سەواحیلی یان سواھیلی یان کیسواھیلی (Swahili یان Kiswahili) لە پێنج وڵاتی تانزانیا، کینیا، ئوگاندا، دوورگەکانی قەمەر و کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ و زمانی فەرمییە.
پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:زمانەکانی بوروندی پۆل:زمانەکانی کینیا پۆل:زمانەکانی تانزانیا پۆل:زمانەکانی ئووگاندا پۆل:زمانەکانی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
ژان ڕێنیو دو سێگرێ
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٢٤ پۆل:مردووانی ١٧٠١
زمانی سووندا
زمانی سووندا (Basa Sunda) لە ناوچەی جاڤای ڕۆژاوای وڵاتی ئیندۆنیزیا زمانی فەرمییە و نزیکەی ٣٠ ملیۆن کەس قسەی پێدەکەن.
پۆل:زمانی سووندا پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار
١٦٩٠
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٩٠
ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی
230px|وێنۆک|چەپ|ئاڵای ئیمپراتۆری بریتانیا ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی (بە ئینگلیزی: British Empire) ھێزێکی گشت دنیایی بوو کە خاوەنی ناوچەگەلێکی زۆر لە تەواو بەشەکانی دنیا بوو. ئەم ناوچەگەلە ھەموویان لە ژێر دەستەڵاتی شانشینی یەکگرتوودا بوون. ئەم ئیمپراتۆرییە لە ڕووی ڕووبەرەوە گەورەترین ئیمپراتۆری مرۆڤە لە مێژوودا، ئەو لە پیکی خۆی دا ٢٣% ڕووی ئەردی لە ژێر دەستەڵاتی خۆی گرتبوو. بریتانیا لەو سەردەمەدا بەھێزترین وڵاتی دنیا بوو.
230px|وێنۆک|چەپ|نەخشەی ئیمپراتۆری بریتانیا لە پیکی گەورەیی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان پۆل:ئیمپراتۆریەتیی بریتانی
حەماسی کورد
حەماسی کورد لایەنێکی ئیسلامیی کورد بوو لە گەرمیان دامەزرابوو، لەساڵی ١٩٩٧ ئەو گرووپە چوونە پاڵ بزووتنەوەی ئیسلامیی کوردستان کرد.
پۆل:حیزبەکانی عێراق پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان پۆل:ڕێکخراوە کوردییە ئیسلامییەکان
جێگری سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن
جێگری سەرۆکی حکوومەت (副総理، فکو-سۆری) دووەم بەرزترین پلەی ئۆفیسە لە ژاپۆن لقێکی فەرمی سەربە حکوومەتی ژاپۆنە بۆ بەرێوەبردن و جێبەجێکردنی ئەرکەکانی وڵات لەدوای سەرۆک وەزیرانەوە، و یەکەم پلەیە بۆ ڕۆلگێران وەک سەرۆک وەزیران کە لەھەر حاڵەتێکی لەناکاو سەرۆک وەزیران نەیتوانی رۆلەکەی خۆی بگێرێت. ئۆفیسی جێگری حکوومەت بۆ ماوەییەکی کاتییە و ھەمیشەیی نییە
جێگری سەرۆکی حکوومەت لەلایەن سەرۆک وەزیرانەوە ھەڵدەبژێردرێت و بۆ ئەو پاڵاوتنەکەش پێویستە کەسەکە ئەندامی کابینە بێت، بۆ ئەوەی بپالێورێت جێگری سەرۆک وەزیران لە ژاپۆن بەھەمان سیستمی ویلایەتە یەکگرتووەکان کارناکات، و ناتوانێت بە شێوەیەکی خۆگەر ببێت بە سەرۆک وەزیران، پێویستە پێشووتر بەڵگەنامەیەکی فەرمی لەلایەن سەرۆک وەزیرانەوە واژوو کرابێت کە سەرۆک وەزیران توانای نییە، یان لە بارودۆخی دەست لەکار کێشانەوەی سەرۆک وەزیراندا دەتوانرێت بە فەرمی ببێت بە سەرۆک وەزیران
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەشی فەرمانڕەوایەتی پۆل:سیاسەتی ژاپۆن پۆل:جێگرەکانی سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن
بڕیارنامەی ٢٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: یەمەن باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٣٨٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
باوکە لینگدرێژ
باوکە لینگدرێژ ڕۆمانێکە کە جین وێبستر نووسەری ئەمریکایی لە ساڵی ١٩١٢ نووسیویەتی. قارەمانی چیرۆکەکە کچێکە بەناوی «جودی ئابۆت» کە بۆ پیاوێک کە تا ئێستا نەیبینیوە نامە دەنووسێت.
بڕیارنامەی ٢٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
باوکە لینگدرێژ
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆمانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩١٢
مانگا
مانگا (بە ئینگلیزی: COW ) (بە عەرەبی: البقر ) (ناوی زانستی: Bos primigenius) بە مێکەی دەوترێت "مانگا" یان "چێڵ" بە نێرەکەی دەوترێت "گا". ئاژەڵێکی گوانداری ماڵی کاوێژکەرن. بە کوردی بە بەچکەی تازە زاوی دەوترێت گوێلک یان گوێرەکە و کاتێک لە شیر دەبڕدرێتەوە گوێر و کاتێک دوو بەھار تێپەڕ دەکات گوێلپار یان پارگوێر دەوترێ. کاتێک دەبێتە سێ ساڵان بە نێرەکەی جوانەگا یان بەرجووت و بە مێکەی نوێنگوون یان بەرکەڵ دەڵێن.
سەرچاوەکان
پۆل:گیانلەبەرە دەستەمۆکان پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٨٢٧ پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
سەڵتەکەڵتوو
سەڵتەکەڵتوو (Selltekellto، ) دێیەکە لە ناوچەی سرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣١٧ کەس لە ٥٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
سیمفۆنی
سیمفۆنی جۆرێک لە مۆسیقایە کە بە شێوازێکی تایبەت ئیجرا دەکرێت.
پەڕاوێز
پۆل:زاراوەکانی مۆسیقا پۆل:شێوەکانی مۆسیقای کلاسیکیی ڕۆژاوا
١٦٩١
ساڵی ١٦٩١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
ڕابیتەی ئیسلامیی کورد
ڕابیتەی ئیسلامیی کورد ناوەکەی ئێستا ڕێکخراوی ڕابیتەی مرۆیی ڕێکخراوێکی ئیسلامیی کوردی خێرخوازییە، ڕابیتە لە حوزەیرانی ١٩٨٨، لەلایەن عەلی قەرەداغی کە سەرۆکی ئێستای ڕایبیتەشە لە تورکیا دامەزرا. ڕابیتە کە ڕێکخراوێکی خێرخوازییە و یارمەتیی ھەژاران دەدات بەتایبەت لە باشووری کوردستان، جگە لە دروستکردنی مزگەوت و بنکەی تەندروستی و دابینکردنی چاودێری کۆمەڵایەتی و ئاوەدانی فریاگوزاری.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:حیزبەکانی عێراق پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان پۆل:ڕێکخراوە کوردییە ئیسلامییەکان پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٨٨
دیلۆک
دیلۆک یان گازی ئانتەپ (، ) یەکێکە لە شارەکانی باکووری کوردستان کە دەکەوێتە ناو پارێزگای گازی ئانتەپ لە باکووری کوردستان. ھەروەھا یەکێکە لە شارە ھەرە کۆنەکانی جیھان کە بۆ ماوەیەکی زۆر ژیانی تێدابووە.
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا پۆل:شارەکانی تورکیا پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:گازی ئانتەپ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز
لە کاتدا
لە کات فیلمێکی خەیاڵی زانستییە لە ساڵی ٢٠١١ بەرھەم ھێنراوە، پاڵەوانەکانی (جەستن تیمبرلگ، ئاماند سەیفرید، سیلیان مۆرڤی، ئەولیڤیا مۆرڤی) ن وە نووسەری دراماکە (ئەندرۆ نیکۆڵ) ن.
چیڕۆک
چیڕۆکی فیلمەکە باس لە شێوەیەکی جیاواز دەکات لە مرۆڤایەتی، لێرە مرۆڤ لە لەدایک بوونەوە ھەتا تەمەنی ٢٥ ساڵی بە ئاسایی و بێ کێشە دەژی، بەڵام دواتر بە کات، کات لەوێ بەرامبەرە بە ژیان، بە پارە، دەتوانرێ بگۆڕێتەوە بە ھەموو شتێک، چەندت کات ھەبێت ئەوەندە زیاتر ئەژیت. ھەر کاتێک کاتی کەسێک بگات بە سفر ئەوا ڕاستەوخۆ دەمرێت، لەبەر ئەوە ھەمووان ھەوڵی بە دەست ھێنانی کاتی زیاتر دەدەن ئەویش بە ئیش کردن یان قەرز کردن یان دزی کردن......!! بێگومان لە ناوچە ھەژارەکاندا تەنھا ژیانێکی زۆر کورتیان ھەیە بەھۆی نەبوونی کاتەوە، ھەمووان ڕۆژانە لە چەند سەعاتێک زیاتریان نییە، بە پێچەوانەوە لە ناوچە دەوڵەمەندەکان کات ئەوەندە زۆرە بە شێوەیەک ھەیە بە دەیان ھەزار ساڵی ھەیە.
چیڕۆکەکە باسی گەنجێک دەکات بە ناوی (وێڵ سالاس) کە گەنجێکی تەمەن ٢٨ ساڵانە لە ناوچەی ھەژاران، زۆر بە قورسی لەگەڵ دایکیدا ژیان بەسەر دەبات لەبەر نەبوونی کات بەردەوام خۆی و دایکی کار دەکەن. وەک خۆی دەڵێت ئێمە ڕۆژ بە ڕۆژ دەژین واتە کە ئەمڕۆ ژیاین دیار نییە کاتمان بەشی بەیانی ئەبێت یاخود نـا. لەلایەن کەسێکی دەوڵەمەندەوە ھاوکاری دەکرێت و ١٠٥ ساڵ وەردەگرێ بەڵام ھەر لەو ڕۆژەدا دایکی کاتی کۆتایی دێت و دەمرێ، کوڕەکە بڕیار دەدات توڵە لە دەوڵەمەندەکان بکاتەوە کە بۆچی ھەزاران ساڵیان داگیر کردووە و خەڵکی دیکەش ڕۆژانە دەمرێ بەھۆی تەواو بوونی کاتەوە.... دوای چەند ھەوڵێکی سەرکێشانە و ناسینی کەسێکی نوێ ملیۆنان ساڵ دەدزێت و دابەشی دەکات بەسەر ھەژاراندا...
تێچوون
ئەم فیلمە لەکاتی دەرھێناندا بڕی ٤٠ میلیۆن دۆلاری تێچووە بەڵام دوای نمایش بڕی ١٧٣ میلیۆن دۆلاری قازانج کردووە
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١ پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە خەمناوییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە خەیاڵییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی دیوون ئینتەرتەیمێنت پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن کرایگ ئارمسترۆنگ تۆمارکراون پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون پۆل:فیلمەکان کە لە سەدەی ٢٢ دانراون پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە کات
تۆما کۆرنێی
تۆما کۆرنێی مافناس و شانۆنووسی سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
تەختەمینەی خواروو
تەختەمینەی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تەختەمینەی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئاوایی عەزیزبەگ و لە باشوور لەگەڵ گوندی عومەرسۆفی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی قادری شێخ محەمەد فازل لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تاڵاو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
خەڵخاڵ
خەڵخاڵ یەکێک لە شارەکانی پارێزگای ئەردەوێڵی ئێران و ناوەندی شارستانی خەڵخاڵە.
مرۆڤناسی
خەڵکی خەڵخاڵ لە بنەڕەت دا تات و تاڵش بوون بەڵام ئێستاکە زمانی زۆربەیان گۆڕاوە و بە زمانی ئازەربایجانی قسە دەکەن.
لە خەڵخاڵدا بێجگە لە ئازەربایجانی، بە تاتی، تاڵشی و کوردیش قسە دەکرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای ئەردەوێڵ پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارستانی خەڵخاڵ
مێجێسترۆل ئاستەیت
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە مێجێسترۆل ئاستەیت بەتەنھا و لەژێر ناوی بازرگانیی میگس (Megace) لەنێوان ئەوانی تر دەفرۆشرێ. دەرمانێکی پرۆجیستینە وەک بەرزکرەوەیەکی ئارەزووی خواردن بۆ چارەسەری حاڵەتی لەدەست چوون بەکاردێت (لەدەست دانی ماسولکە)   ھەروەھا بۆ چارەسەری شێرپەنجەی مەمک و Endometrial cancer، کە شێرپەنجەیەکە لە ئەندامی زاوێی مێینە و بۆ کۆنتڕۆلی دووگیانیش بەکاردێت    بەگشتی MGA بەتەنھا بەرھەمھێنراوە، بەڵام لە کۆنتڕۆلی دووگیانی لەگەل ئیسترۆجینیش تێکەڵ دەکرێت. دەرمانەکە لە ڕێگەی دەمەوە بەکاردێت