cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کاشان
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئەسفەھان پۆل:نژیاروانیی ئێرانی پۆل:شارستانی کاشان پۆل:کاشان
قەڵای کومامۆتۆ
وێنۆک قەڵای کومامۆتۆ (熊本城، کومامۆتۆ-شیرۆ) قەڵاییەکی بەرزە دەکەوێتە شاری کومامۆتۆ لە پارێزگای کومامۆتۆ پێشووتر قەڵاییەکی گەورە و بەھێز بوو، قەڵایەکە لە ١٩٦٠ دووبارە بەبەکارھێنانی کۆنکریت بنیادنرایەوە قەڵای کومامۆتۆ وەک یەکێک لە سێ قەڵا گرنگەکەی ژاپۆن ھەژمار کراوە بەیەکەوە لەگەڵ قەڵاکانی ھیمێجی و ماتسومۆتۆ
مێژوو
مێژووی قەڵای کومامۆتۆ دەگەڕێتەوە بۆ ١٤٦٧، کاتێک بەمەبەستی پارێزگای پتەوکردنی پارێزگاری شوێنەکە لەلایەن ئیدێتا ھیدێنۆبو دروستکرا. لە ١٤٩٦ سەنگەرەکان فراوانکرا لەلایەن کانۆکۆگی چیکاکازو لە ١٥٨٨ دایمیۆ کاتۆ کییۆماسا گوازرایەوە بۆ قەڵاکە و تیایدا نیشتەجێبوو لە ١٦٠١ بۆ ١٦٠٧، کاتۆ کیۆماسا بە شێوەییەکی مەزن قەڵاکەی فراوانکرد و کردییە قەڵاییەکی گەورەتر و ٤٩ بورجیشی لەلا بنیادنا لەگەڵ ١٨ دەروازەی ھاتنە ژوورەوەی بوورجەکان، وە ٢٩ دەروازەی بچووکتر
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە تایبەتە مێژووییەکان
ئەحمەد تورک
پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان پۆل:کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢ پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کوردەکانی تورکیا
بڕیارنامەی ٩٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٥ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
٤٤٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٤٥٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پارێزگای دھۆک
پارێزگای دھۆک (بە عەرەبی: محافظة دهوك ، بە ئینگلیزی: Duhok Governorate, بە سوریانی:ܗܘܦܪܟܝܐ ܕܢܘܗܕܪܐ ) یەکێکە لە پارێزگاکانی عێراق و ھەرێمی کوردستان. ناوەندەکەی شاری دھۆکە. زاخۆ لە نزیک دەروازەی ئیبراھیم خەلیل لەگەڵ پارێزگای شرنەخ لە تورکیا دەگرێتەوە. ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگای حەسیچەی سووریا. پێش ساڵی ١٩٦٩ بەشێک بوو لە پارێزگای نەینەوا کە ناوی پارێزگاری مووسڵ بوو. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٨دا ١،٢٩٢،٥٣٥ کەس بووە.
دیمۆگرافی
پارێزگای دھۆک زیاتر دانیشتووانی کوردن کە کەمینەیەکی عەرەب و ئاشوورییەکان و ئەرمەنییەکانی ھەیە. لە ڕووی مێژووییەوە، دانیشتووانێکی جوو لە ناوچەکەدا ھەبوون. گروپە ئاینییە سەرەکییەکان بریتین لە ئیسلام و ئێزیدی و مەسیحی.
جوگرافیا
دھۆک لە سێ لاوە بە چیا دەورە دراوە، کە چیای سپی لە باکووری خۆیەوە ھەڵکەوتووە، چیای زاوا لە باشوور و لە ڕۆژھەڵاتەوە چیای مام سێن، لە لای ڕۆژئاواشەوە دەکرێتەوە بۆ دەشتی کشتوکاڵی سێمێل، لە شاری دھۆک چەندین شوێنی شوێنەواری ھەیە، لەوانە ئەشکەوتی چوار ستوون کە دەکەوێتە سەر شاخێک لە ناوچەی بەنداوی دھۆک کە زیاتر لە ١٥ شوێنی شوێنەواری دیکەی تێدایە.
شاری دھۆک بە باخەکانی و میوە بەناوبانگەکانی ناوبانگی دەرکردووە، لە ماوەی دەیەکانی ڕابردوودا شارەکە لە ڕووی شارەوە وەکو باقی پارێزگاکانی تر فراوان بووە.
پارێزگای دھۆک چەندین ئێڵی کوردی تێدا نیشتەجێیە، لەوانە ئێڵی دۆسکی کە بەشێک لە زەوی و زارەکانی شاری دھۆک لە نێو زەوییە کشتوکاڵییەکانیدا دەزانن، ئێڵی مزووری و ئێڵی زێباری و ئێڵی بەرواری کە لە ئێڵە دێرینەکانن و داب و نەریت و نەریتی خۆیان دەپارێزن کە لە باوباپیرانیانەوە بە میراتیان گرتووە و بە جلوبەرگی نەریتی خۆیان جیا دەکرێنەوە، ھەروەھا ئێڵی کوگار و ئێڵی دیکەش ھەیە.
پارێزگارەکانی دهۆک
== شارەدێیەکان و شارۆچکەکانی پارێزگای دھۆک ==
سەرچاوە
پۆل:پارێزگای دھۆک دھۆک دھۆک
پۆل:پارێزگاکانی باشووری کوردستان پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٥ پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو
پاسکال کینیار
پاسکال کینیار نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
ماڵدیڤ لە ئۆڵۆمپیاد
ماڵدیڤ بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٨٨ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە وەرزشوانانی لە سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەشدارییان کردووە، وڵاتەکە ھەرگیز مەدالیای ئۆڵۆمپیادی بەدەست نەھێناوە و بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا نەکردووە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی ماڵدیڤ لە ساڵی ١٩٨٥ دامەزراوە و ھەر لەو ساڵەدا لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندرا.
پارێزگاکانی تورکیا
تورکیا لە ڕووی کارگێرییەوە دابەش دەبێت بۆ ٨١ پارێزگا، کە لەم لیستەی خوارەوەدا ناویان ھاتووە.
پۆل:دابەشکاری وڵاتەکان لە ئاسیا پۆل:دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئاستی یەکەمی وڵاتان پۆل:دابەشکارییەکانی تورکیا پۆل:پارێزگاکانی تورکیا پۆل:جوگرافیای تورکیا پۆل:دابەشکاری وڵاتەکان لە ئەورووپا
وشترمل
وشترمل (Wiştrimil، بە فارسی: وشترمل) گوندێکە لە بەخشی نەنۆر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٤ کەس لە ٦ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
گی شارماسون
گی شارماسون نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
زێی گەورە
thumb|زێی گەوره، نزیک [[هەولێر، باشووری کوردستان|300px]]
زێی گەورە یان زێی مەزن (بە کوردیی باکووری: Zêyê Mezin یان Zêyê Behdînanê) ڕووبارێکی کوردستانە کە سێ بەشی ڕۆژھەڵات، باکوور، باشوور دەپێوێ.
زێی گەورە لە خاکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان دەردەکەوێ، لە ناوچەی جۆلەمێرگ دەچێتە ناو باکووری کوردستان و دواتر دەربازی باشووری کوردستان دەبێت و بە ناوچەی گرک و دەشتی ھەولێر دا دەرباز دەبێ، لە سەرزەوی نەمروود دا تێکەڵی دیجلە دەبێت و ئاوەکەی زیاد دەکا.
دیجلە ٣٣%ی ئاوەکەی خۆی لە ئاوی زێی گەورە وەردەگرێ.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ھەولێر پۆل:پارێزگای دھۆک پۆل:جوگرافیای پارێزگای وان پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا پۆل:ڕووبارەکانی عێراق پۆل:ڕووبارەکانی تورکیا پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان
وایت ھارت لەین
وایت ھارت لەین ناوی یاریگای یانەی تۆتنھام ھۆتسپێرە کە لە ساڵی ١٩٣٤ درووست کراوە و بڕی £١٠٠٬٥٠٠ی تێچووە. یاریگاکە ٣٦٬٣١٠ کەس لە خۆ دەگرێ.
سەرچاوە
پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی ئۆڵمپیک
پۆل:یاریگا وەرزشییەکانی لەندەن
سپیرێز
سپیرێز وەشانخانەیەکی کوردییە لە دھۆک. سپیرێز کتێبی کورمانجی ھەم بە ئەلفوبێی لاتینی و ھەم بە ئەلفوبێی عەرەبی چاپ دەکات.
بەرپرسی سپیرێز نووسەر و ڕووناکبیر حافیز قازی و برێوەبەریشی موئەیەد تەیبە. وەشانخانەیی سپیرێز ساڵی ٢٠٠٢ەوە کاری خۆی دەست پێ کردووە. سپیرێز بە ھاوکاریی وەزارەتی ڕۆشنبیریی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان کار دەکات.
ھەندێک لە کتێبەکانی وەشانخانەی سپیرێز:
سەرچاوەکان
پۆل:چاپەمەنییە کوردییەکان
بڕیارنامەی ١٠٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٤٧ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:قوبرس لە ١٩٩٥
٤٥١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
چەنگیزخان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
جه‌نگيزخان زنجيره‌ ته‌له‌فزيۆنى چينى كه‌ باس له‌ ژيانى تيمۆجينى ناسراو به‌ جه‌نگيزخان و سه‌رهه‌ڵدانى ئيمپراتۆريه‌تى مه‌غۆل ده‌كات له‌ سه‌ده‌ى ئێزده‌هه‌مى زاييندا. ئه‌م زنجيره‌ 30 بازنه‌ييه‌‌ به‌رهه‌مى ساڵى 2004 و له‌ كه‌ناڵى مه‌ركه‌زيى چينCCTV په‌خشكراوه‌و دواتر له‌ كه‌ناڵى KBS دۆبلاژى كۆرى كراوه‌و ساڵى 2011 له‌ كه‌ناڵى كوردسات به‌ كوردى په‌خشكراوه‌. ده‌رهێنه‌رى ئه‌م به‌رهه‌مه‌ (وانگ وێنگ جي)ه‌ و نووسه‌ره‌كه‌ى (يوژى جيان)ه‌ و له‌ چين وێنه‌گيراوه‌ و هه‌ر بازنه‌ى 45 خوله‌كه‌. رۆله‌كان
لينكى ده‌ره‌كى
پۆل:كورت
میچوی شیللا
پاشا "میچو"ی شیللا، سێزدەیەم پاشای شانشینی شیللابوو، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٢٨٤ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٢٦٢ی زایینی تا ٢٨٤ی زایینی بووە. یەکەم کەس بوو لە ھۆزی کیم کە تەختی پاشایەتی وەربگرێ و ببێتە پاشای شیللا، ئەم ھۆزە زۆربەی پشکی پاشایەتی بەرکەوتبوو لە شیللای نوێ. کوڕی کیم کودۆی ژەنەڕاڵی شیللا بوو.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:مردووانی ٢٨٤ پۆل:پاشاکانی سەدەی ٣یەم لە ئاسیا پۆل:ھۆزی کیم لە گیۆنگجو
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٣یەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی سێیەم
مەنگۆلیا لە ئۆڵۆمپیاد
مەنگۆلیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، و لەو کاتەوە جگە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ کە بایکۆتی کرد، بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھەروەھا مەنگۆلیا لە ساڵی ١٩٦٤ەوە بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە و تەنیا لە یارییەکانی زستانی ١٩٧٦ بەشداری نەکردووە. بە گشتی وەرزشوانانی مەنگۆلیا خاوەنی ٣٠ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن، کە ھەموویان لە پێشبڕکێکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا بەدەستھێنراون، لیژنەی ئۆڵۆمپیادی مەنگۆلیا لە ساڵی ١٩٥٦ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٦٢ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندراوە.
سپیکەمەرە
سپیکەمەرە (Spîkemere، بە فارسی: سفیدکمره) گوندێکە لە بەخشی نەنۆر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤٣ کەس لە ٢٣ بنەماڵەدا بووە.
٤٥٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٠٠١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٠١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی لیبیریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٤٩ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لیبێریا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبێریا
دیدیێ دێناکس
دیدیێ دێناکس ڕۆماننووس و فیلمنامەنووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
بینای ئێس ئای ئێس
300px|وێنۆک|بینای ئێس ئای ئێس، ناسراوبە (ئێم ئای ٦)
باڵەخانەی ئێس ئای ئێس یان باڵەخانەی ئێم ئای ٦ (بەئینگلیزی: SIS Building) دەکەوێتە شەقامی (ڤاوکس هۆل)، لەشاری لەندەن. باڵەخانەکە، بارەگای سەرەکی دەزگای ھەواڵگری بەریتانییە. باڵەخانەکە لەسەر شێوازی (Postmodern) درووستکراوە لەلایەن (تێری فارێل)ەوە. و لە ڕێکەوتی (ئەپڕێلی ساڵی ۱۹۹٤) کۆتایی بە درووست کردنی هاتووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:باڵەخانەکان پۆل:درووستکراوانی ۱۹۹۲
ئینستیتیوتی کەلەپووری کورد
سەرچاوەکان
پۆل:ئینستیتوتە کوردییەکان پۆل:عێراق پۆل:باشووری کوردستان پۆل:چاندی کوردی پۆل:مۆسیقای کوردی پۆل:سلێمانی
کانیشیلان
کانیشیلان (Kanîşîlan، بە فارسی: کانی شیلان) گوندێکە لە بەخشی نەنۆر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ۲۰۱۷دا ۴۴ کەس لە ۳ بنەماڵەدا یا.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
یورێی شیللا
پاشا "یورێ"ی شیللا، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٢٨٤ی زایینی مردووە. ھەروەھا ناسراوو بە "یوری" یان ناونیشانی فەرمی "یورێ ئیساگوم" ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٢٨٤ی زایینی تا ٢٩٨ی زایینی بووە. چواردەیەم پاشای شانشینی شیللابوو، لە ھۆزی سۆک و کوڕی پاشا جۆبونبوو، بەڵام دایکی لە ھۆزی پارک بوو و لە نەوەکانی پارک ھیۆکگۆسێی بوو.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:مردووانی ٢٩٨ پۆل:پاشاکانی سەدەی ٣یەم لە ئاسیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٣یەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی سێیەم
ئێسپێرانتۆ
230px|وێنۆک|چەپ|ئاڵای زمانی ئێسپێرانتۆ ئێسپێرانتۆ بەناوبانگترین و کارامەترین زمانی نێوەنەتەوەیی دەستکردە کە بۆ یەکگرتووکردنی زمانەکانی هەموو خەڵکی دنیادا درووست کراوە بە ئامانجی ئەوەی کە ببێتە زمانێکی دووەهەم بۆ ھەموو کەس لە جیھاندا. ئەم زمانە لە ساڵی ١٨٨٧ زایینیدا لە لایەن لودۆڤیگ لازارۆس زامێنھۆفـی پۆڵەندی بە ئایین جولەکە دروستکراوە. زامێنھۆف سەرەتا زمانەکەی ناونا 'La Internacia Lingvo' کە بەواتای (زمانە نێودەوڵەتیەکە) بوو، بەڵام ھەر زوو خەڵک بە ناوی ئێسپێرانتۆ ناسیان کە بەواتای (ئەو کەسەی کە ھیواخوازە)یە.
ئاخێوەرانی ئەم زمانە بەسەر ھەموو جیھاندا دابەشبوون کە وڵاتە گەورەکانیش لەخۆ دەگرێت، بەڵام ھیچکەس ژمارەی ڕاستەقینەی ئێسپێڕانتۆزانەکان نازانێت. زۆربەی سەرچاوەکان دەڵێن کە لە نێوان چەند سەد کەس بۆ دوو میلیۆن کەسن. تەنانەت نزیکەی ٢٠٠٠ ئاخێوەری ڕەسەن ھەن کە زمانی دایکیانە و ھەر لە منداڵییەوە بەم زمانە قسەیان لەگەڵ کراوە. بەمەش ئێسپێرانتۆ دەبێتە زمانێکی دەستکرد کە زۆرترین بەکارهێنەری لە ھەموو جیھاندا هەیە. ئێسپێرانتۆ خاوەنی ئاڵا و سروودی خۆشیەتی.
ئێسپێرانتۆ ئامانجەکەی ئەوەبوو کە زمانێکی ئاسان بێت تا ھەموو کەس بە ترخان کردنی کاتێکی کەم فێر یبێت و چێژی لێ ببینێت، بەم مەبەستەش ڕێزمانێکی ئاسان و جێگیری بۆ دروست کراوە و پیتی ناو وشەکانیشی ھەمیشە ھەمان دەنگیان ھەیە و وشەکانی بە پێشگر و پاشگر چەندین وشەی تریان لێ دروست دەکرێن. تەنھا بە زانینی ٣٠٠٠ چاوگ دەتوانیت ٢٠٠٠٠ وشەی تر دروست بکەیت کە یەکسانە بە ژمارەی ئەو وشانەی کە زۆربەی ئینگلیزە ڕەسەنەکان لە زمانی خۆیاندا دەیزانن. ئاسانی ئەم زمانە تا ئەو ڕادەیەکە کە بۆ فێربوون، نزیکەی ١٥٠ کاتژمێر  پێویستە، ئەمە لە کاتێکدایە کە ئینگلیزی ١٥٠٠ و ئەڵمانی ٢٠٠٠ کاتژمێریان دەوێت.
بەستەری دەرەکی
پۆل:زمانە دەستکردەکان ئێسپێرانتۆ پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان
ئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵ
دامەزرێنەرانی ئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵ بریتین لە:
سەرچاوەکان
پۆل:چاندی کوردی پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٩٢ پۆل:کوردەکانی تورکیا پۆل:ئینستیتوتە کوردییەکان
بڕیارنامەی ١٠٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا پۆل:سەحرای ڕۆژاوا لە ١٩٩٥
ئیسیۆس ئامێدی
ئسیۆس ئامێدی (لەدایکبووی ٥٢٧ – مردووی ٥٦٥) لە سەردەمی بێزەنتییەکان لە شاری دیاربەکر لەدایکبووە. لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتیی جستنیاندا کاری پزیشکی کردووە، دواتر توانیویەتی مەوسوعیەیەکی پزیشکی لەسەر پزیشکییەتی یۆنانییەکان لە ١٥ بەرگدا بنووسێت، ھەروەھا بابەتەکانی ڕۆفس و سورانس و جالینۆسی لە بابەتی نەخۆشییەکانی ئافرەتان و نەشتەرگەریدا دووبارە کردەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٥٢٧ پۆل:مردووانی ٥٦٥
٤٥٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کانی کەوان
کانی کەوان یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
ھەڵگیراو
لە لۆژیکدا، ھەڵگیراو (، ) بەو پارە لە قەزیە دەوترێ کە دەدرێتە پاڵ پارەکەی تری، یانی دانراو. وەک «لەگەڕ» لە قەزیەی «زەوی لەگەڕە». ھەڵگیراو چییەتی یان زاتی دانراو، یان بەشێک لە چییەتیی دانراو، یان یەکێک لە تایبەتیگەلی وەدیارکەوتووی دانراو (وەک چەندێتی، چۆنێتی، جێگە، یان …) ڕوون دەکاتەوە و وەکوو وەسفێک بۆ دانراو وایە. وەک ئەوە کە دەڵێن «زەوی ئەوەندە خێرایە»، «زەوی ئەوەندە قورسە»، «زەوی دوورییەکەی لە خۆر ئەوەندەیە» و، «زەوی تەمەنی ئەوەندەیە».
بە ھەر حاڵ، دانراو شتێکە کە لە پێشدا دادەنرێ و سەرنجی پێ دەدرێ و ئینجا سیفەتی جۆربەجۆری لەسەر بار دەکرێ. یان دەکرێ بڵێین وەکوو پاڵپشتێک وایە کە سیفەتەکان پاڵی پێوە دەدەن. ھەڵگیراویش ھەر یەک لەو سیفەتانەیە کە دەخرێنە سەری یان دەدرێنە پاڵی.
ھەڵگیراو ھەر ئەوەیە کە لە ڕێزماندا «موسنەد»یان «لەپاڵدراو»ی پێ دەڵێن.
تێکڕایییەکانی شیاوی ھەڵگیران (کوللیاتی خەمس)
دانراوی قەزیە دەتوانێ تاک (یا جوزئی) بێ، دەشتوانێ تێکڕایی (یا کوللی) بێ. بۆ وێنە، لە قەزیەی «ھیوا قسەکەرە» دانراو، واتە ھیوا، تاکە. بەڵام لە قەزیەی «ئینسان قسەکەرە» دانراو، واتە ئینسان، تێکڕایییە. بەڵام، ھەڵگیراو ھەمیشە تێکڕایییە. ئەم تێکڕاییبوونەش پێنج شێوەی ھەیە: یان ھەڵگیراو چییەتیی دانراو وەسف دەکا بەتەواوەتی، کە پێی دەڵێن نەوع، یان بەشێک لە چییەتیی دانراو وەسف دەکا و دەکرێ بە شتی تریش ھەڵبگیرێ، کە پێی دەڵێن جنس، یان بەشێک لە چییەتیی دانراو وەسف دەکا و بە ھیچی تر ھەڵناگیرێ، کە پێی دەڵێن فەسڵ، یان یەکێک لە سیفەتە عەرەزییەکانی دانراو وەسف دەکا، کە ئەگەر بە شتی تریش ھەڵبگیرێ پێی دەڵێن عەرەزی گشتی و، ئەگەر بە ھیچ شتێکی تر ھەڵنەگیرێ و ھەر تایبەت بە خۆی بێ پێی دەڵێن عەرەزی تایبەت.
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکە بنەڕەتییەکانی تیۆریی کۆمەڵە پۆل:لۆژیکی ماتماتیکی
نیشانەشکێنی ئەمریکی (فیلم)
نیشانەشکێنی ئەمریکی (ئینگلیزی: American Sniper) فیلمێکی ئەمریکی، ئینگلیزی ساڵی ۲۰۱٤ یە. فیلمەکە لەلایەن (کلینت ئستوۆد)ەوە دەرهێنانی بۆکراوە، کەهاوکات فیلمەکە لەلایەن (Eastwood، Robert Lorenz، Andrew Lazar، Bradley Cooper، )بەرهەم هێنراوە. فیلمەکە، کەلەجۆری (ئاکشن، چیرۆک)ە، باس لەژیانی نیشانەشکێنی ئەمریکی کریس کایڵ دەکات، کە خۆی نیشانەشکێنێکی سووپای ئەمریکا بوو لە جەنگی عێراق.
چیرۆک
چیرۆکەکە لەلایەن کتێبی نیشانەشکێن (کریس کایڵ)ەوە، وەرگیراوە. کریس کایڵ لەبەر خۆشویستنی لەلایەن خەڵکی ئەمریکا، ئەویش بەهۆی ئەو کارانە و خزمەتانەی کەلە نێو سووپای ئەمریکا، دژبە چەکدارە تیرۆرستەکان کردی. لەلایەن خەڵکی ئەمریکا بە (پاڵەوانی ئەمریکا (american herro) و نیشانەشکێنی ئەمریکی (american sniper) بناسرێت. فیلمەکە لەهەردوو وڵاتی ئەمریکا و عێراق بەرهەم هێنراوە. فیلمەکە باس لەو چوار خولانەی (کریس کایڵ) دەکات لەنێو سووپای ئەمریکا، لە عێراق. ژیانی (کرس کایڵ) لەعێراق، لەفیلمەکە پێشاندراوە. وە ئەوهۆکارانەی کەوای کردبوو نابراو لەلایەن خەڵکی ئەمریکا خۆشەویست ببێت؛ کوشتنی زیاتر لە (۱٦۰) چەکداری قاعیدە، کەلەنێویاندا شازادەی قاعیدە، (زەرقاوی) بکوژێت. کوشتنی سەربازەکە لە ئەمریکا، لەلایەن هاۆڕێیەکی، کەدواتر وا ئاشکراکرا کە هاوڕێکەی نەخۆشی دەروونی هەبووە.
سەرچاوە
.
فیلیپ دیژان
فیلیپ دیژان ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
جاک ما
جاک ما (بە چینی: 马云) لەدایکبووی ١٠ی ئەیلوولی ١٩٦٤. سەرمایەداری چینییە، دامەزرێنەر و بەڕێوبەری جێبەجێکاری کۆمپانییا عەلی بابایە. جاک ما یەکەمین بەڕێوبەری جێبەجێکاری ئاسیایە کەوێنەکەی لەڕووپەڕی یەکەمی گۆڤاری فۆربێس دەرکەوتبێت. بەپی ئاماری نیسانی ٢٠٢١ بێت، داھاتی جاک خۆی لە ٥١،٥ ملیار دۆلار دەبینێتەوە.
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:زیندووان پۆل:فێرکارەکانی ھۆنگژۆو
ئەکتینیدەکان
ئەکتینیدەکان کۆمەڵەیەکی ١٤ توخمین ، گەردیلە ژمارەکانیان (Atomic Number) لە ٩٠ (ثۆریۆم)ەوە بۆ ١٠٣ لۆرانسیۆمە. لانتانیدەکان و ئەکتینیدەکان سەر بە خولی ٦ و ٧ ن ، یەک لە دوای یەک لە خشتەی خولیدا دەکەونە نێوان دوو کۆمەڵەی ٣ و ٤ ەوە و بۆ فراوانکردنی ڕووبەر ، لانتانیدەکان و ئەکتینیدەکان، لە ژێر بەشی بنچینەیی خشتەی خولیدا دانراون.
خشتەیی خولگەیی
پۆل:توخمە کیمیایییەکان پۆل:خشتەی خولی
میشێل فێراچی-پۆری
میشێل فێراچی-پۆری نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
بڕیارنامەی ١٠٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٥ی تەمموزی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٥١‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٥ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
یانەی تۆپی پێی ڕووبین کازان
یانەی تۆپی پێ ڕووبین کازان (به ڕوسی: Футбольный клуб Рубин Казань) یانەیەکی تۆپی پێیە لە شاری کازانی ڕووسیا کە لە خولی تۆپی پێی ڕووسیا بەشداری ئەکات. ئەم یانە لە ساڵی ١٩٥٨ زایینی درووست بووە و سێ جار بووە بە پاڵەوانی خولی تۆپی پێ ڕوسیا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ڕووسیا
حیزبی شیوعی کوردستان-عێراق
حیزبی شیوعی کوردستان ـ عێراق، لە ئاکامی پەرەسەندنی ھۆشمەندی چینایەتی‌ و سیاسی گەلی کوردستان بە گشتی ‌و رۆڵی کرێکاران ‌و رەنجدەران لە تێکۆشانە نیشتمانی ‌و چینایەتییەکاندا، دامەزراوە.
ڕۆوز شەحفە
وێنۆک ڕۆز عەتائوڵڵا شەحفە (؛ لەدایکبووی ١٨٩٠ – مردووی ٦ی ئابی ١٩٥٥) چالاکوانێکی بواری مافەکانی ژنان بوو، روز لە بەیروت لە دایکبووە و لەوێ گەورە بووە، لە قوتابخانەیەکی ئەمریکی لە بەیروت خوێندوویەتی و قوتابخانەیەکی ئینگلیزی لە بەرمانا (گوندێکی لوبنان لە پارێزگای چیای لبنان) لە ساڵی ١٩٠٩ بۆ دیمەشق کۆچی کرد و لەوێ نیشتەجێبوو تا ١٩٢٥، لەوێ دەستی بە چالاکییەکانی کرد لە بواری ژنان و وێژە کە بواری پێدا داکۆکی بکات و قسە بکات، روز یەکێک بوو لە پێشەنگەکانی جووڵانەوەی ژنان لە سەردەمی «ڕووناکی»، «بەئاگاھاتنەوەی عەرەب»، «نەھزەی عەرەبی»، و یەکێک بوو لە کەسە سەرەکییەکان بۆ ماف و پایەی ژنان، کە لە دامەزراوە جیا جیاکان کاری کردووە تا ئەوکاتەی لە ١٩٤٤ دەچێتە ئۆفیس لە دامەزراوەی ژنانی یەکگرتووی لوبنانی، لە ژیانیدا لە زۆر شوێن و وڵاتان وتە و محازەرەی پێشکەش کرد وەک (سووریا، لوبنان، میسر) و ھەنێک وتاری نووسیوە لەسەر بابەتە کۆمەڵایەتییەکان، نووسەر و مێژووناس ڕۆژنامەنووسی لوبنانی جورجی نقولا باز کارەکانی لە کتێبێک کۆکردووەتەوە بەناوی «وحی الأمومة» - «ئیلھامی دایکایەتی» و لە ساڵی ١٩٥٠ بڵاوی کردووەتەوە، ڕۆوز شەفحە لە گوندێکی لوبنان بەناوی «بیت مری» لە تەمەنی ٦٥ ساڵی کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠ پۆل:مردووانی ١٩٥٥
کەریماوا، بانە
کەریماوا (Kerîmawa، بە فارسی: کریم آباد) گوندێکە لە بەخشی نەنۆر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٩٥ کەس لە ٣١ بنەماڵەدا بووە.
حیزبی شیوعی کوردستان-عێراق
مێژووی حیزب
ئەم رێکخراوە لە یەکەمین کۆنگرەی حیزبی شیوعی عێراقدا لە ساڵی ١٩٤٥دا بە ڕەچاوکردنی تایبەتمەندێتی نەتەوەیی، بەناوی لقی کوردی حیزبی شیوعی عێراق ڕاگەیەنراوە و مافی دانانی بەرنامە ‌و پێڕەوی ناوخۆی پێدراوە، پاشان بوو بە لقی کوردستان.
لە ئایاری ١٩٦٦دا لقی کوردستان یەکەمین کۆنفرانسی خۆی بەست و دواتر لە سێیەمین کۆنفرانسی حیزبدا لە کانوونی یەکەمی ١٩٦٧ گۆڕا بۆ رێکخراوی ھەرێمی کوردستانی حیزبی شیوعی عێراق و، لە ئایاری ١٩٦٩دا کۆنگرەی یەکەمی خۆی بەست ‌و بەرنامەیەکی نیشتمانی ‌و دیموکراسی داڕشت.
لە دوای ئەو وەرچەرخانە مێژووییەی کە لە ئەنجامی راپەڕینی ئاداری ١٩٩١دا ھاتەکایەوە، رێکخراوی ھەرێمی کوردستان دووەمین کۆنگرەی خۆی لە (٣٠/٦/١٩٩٣)دا بەست و حیزبی شیوعی کوردستان ـ عێراقی وەک درێژەپێدەری رێکخراوی ھەرێمی کوردستان، ڕاگەیاند.
٤٥٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
حیزبی شیوعی کوردستان-عێراق
مێژووی حیزب
ڕۆژنامەی ئازادی یەکەمین ڕۆژنامەی سیاسی شیوعی کوردیە لە عێراق ١٩٤٥-١٩٦٠
ئەمانەش ببینە
پۆل:حیزبی شیوعی کوردستان-عێراق پۆل:لیژنەی کاری ھاوبەشی چەپی کوردستان پۆل:حیزبەکانی عێراق پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان پۆل:پەرلەمانی کوردستان پۆل:پارتە سیاسییەکان لە ھەرێمی کوردستان پۆل:حیزبە کۆمۆنیستییەکانی کوردستان
لانتانیدەکان
لانتانیدەکان (بە ئینگلیزی: Lanthanides) ١٤ توخمن ، گەردیلە ژمارەکانیان لە ٥٨ سیریۆم (Ce)ەوە بۆ ٧١ لوتیتۆم (Lu)ە ، لەبەر ئەوەی ڕەوشتە فیزیایی و کیمیاییەکانیان زۆر لە یەک دەچن ، دیاریکردنی ناسنامەکانیان هەوڵ و کۆششی زۆر کیمیا گەری ویست.
خشتەی خولی
پۆل:توخمە کیمیایییەکان پۆل:خشتەی خولی
ئینستیتیوتی کوردیی پاریس
ئینستیتیوتی کوردیی پاریس ڕێکخراوێکە کە لە سەر زمان و چاند و مێژووی کورد کار دەکات. ساڵی ١٩٨٣ لە پاریس دامەزراوە. گۆڤاری کورمانجی یەکێک لە بەرھەمەکانی ئینستیتیوتی کوردیی پاریسە کە ساڵێ دوو جار چاپ دەکرێ. پەیمانگاکە (ئینستیتیوت) لەلایەن دەرھێنەر یەڵماز گونەی و جگەرخوێنەوە لە ساڵی ١٩٨٣ دامەزرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
ماڵپەڕی ئینستیتیوتی کوردیی پاریس
پۆل:چاندی کوردی پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان پۆل:ئینستیتوتە کوردییەکان پۆل:فێرکاری لە پاریس پۆل:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
ئێدمۆند سپێنسەر
وێنۆک|ئێدمۆند سپێنسەر
ئێدمۆند سپێنسەر (۱۵۵۲-۱۵۹۹) (بە ئینگلیزی: Edmund Spenser) شاعیری ئینگلیزی سەردەمی ئێلیزابێتە. ئەو ھاوڕێی نزیکی فیلیپ سیدنی شاعیر و دەرباریی ئینگلیز بوو و لەو کەسانەی بوو کە سیدنی زۆر یارمەتیی دان. بەناوبانگترین کاری سپێنسەر کتێبی شاژنی پەریانە.
ژیان
ئێدمۆند کوڕی پیاوێکی جۆڵای ڕۆژکار بوو و سەرەتای ژیانی ئاسان نەبوو. ئەوندە لە بنەماڵە ئەشرافی سپێنسەر دوور بوون کە کەس چاوی لە کوڕەکەوە نەبوو. بە یارمەتی خێرخوازان نێردرایە قوتابخانەی مێرکەنت تەیلۆر، دواتر بۆ پێمبروک ھاڵ لە کەمبریجدا، کە لەوێ بۆ گەڕاندنی ژیانی دەستی بە کارکردن کرد. لە تەمەنی حەڤدە ساڵیدا شێعری دەنووسی و تەنانەت بڵاویشی دەکردنەوە. ھارڤی ھەوڵی دا کە ئێدمۆند بەرەو قاڵب و ناوەڕۆکە کلاسیکەکان ڕێنوێنی بکات؛ ئێسپێنسەر لە سەرەتادا ویستی دڵی ھارڤی لە خۆی نەئێشێنێت، بەڵام بە زوویی ڕاپەڕی و لە کێش و قاڵبی کلاسیک دەرچوو. ئەو بەشی یەکەمی "شاژنی پەریان"ی بە ھارڤی پیشان دا. بەڵام ھارڤی بەدڵی نەبوو، ھیچ تاریفێکی لە کێشە جوانەکەی نەدا. ھارڤی ئامۆژگاری کرد کە دەس لە نووسینی ئەم کتێبە ھەڵگرێت. بەڵام ئێدمۆند درێژەی پێدا.
ھێنریەتا ماریای فەڕەنسا
وێنۆک|ھێنڕیەتا ماریای فەڕەنسا
ئێدمۆند سپێنسەر
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٥٥٠ پۆل:مردووانی ١٥٩٩ پۆل:شاعیرانی ئینگلیز پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز پۆل:بەخاک سپاردن لە وێستمینستەر ئەبی
چارڵزی یەکەمی ئینگلتەرا
وێنۆک|چارڵزی یەکەمی ئینگلستان
ھێنریەتا ماریای فەڕەنسا
ھێنڕیەتا ماریای فەڕەنسا (١٦٠٩-١٦٦٩) (بە فەڕەنسی: Henriette Marie de France) شاژنی دەرباری ئینگلستان و ژنی چارڵزی یەکەمی ئینگلستان بوو. ئەو خەڵکی فەڕەنسا بوو و بە پێچەوانەی ئایینی ڕەسمی ئینگلستان کاتۆلیک بوو. ئەو لە شەڕی ناوخۆی ئینگلستاندا ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو، ڕۆشتەوە بۆ فەڕەنسا و یارمەتی و کەرەستەی پێویستی بۆ پاشایەتیخوازەکان ھێنایەوە.
چارڵزی یەکەمی ئینگلتەرا
چارڵزی یەکەمی ئینگلستان (بە ئینگلیزی: Charles I of England) (ماوەی ژیان:۱٦۰۰-۱٦٤۹) کوڕی جەیمزی یەکەمی ئینگلستان و لە دوای باوکی پاشای ئینگلستان و سکۆتلەند بوو. چارڵز یەکەمین پاشای ئینگلستان بوو کە بە ھۆی شۆڕشی خەڵکەوە لە ئاژااوەی شەڕی ناوخۆی ئینگلستاندا لە سێدارە درا.
ھێنریەتا ماریای فەڕەنسا
سەرچاوە
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” pp. 242–250, World Library, Inc., USA.
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٩ پۆل:مردووانی ١٦٦٩ پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان
چارڵزی یەکەمی ئینگلتەرا
ژیان
کاتێک کە براکەی ھێنڕی کە لە ناو خەڵکدا خۆشەویست بوو مرد، ئەو بوو بە واریسی حکوومەتی ئینگلستان. خەڵک کەوتنە ئەو گومانەی کە چارڵز لە مردنی براکەیدا دەستی بووبێت. ئەگەرچی ئەم تاوانە دروست نەبوو، بەڵام بوو بە ھۆی دڵێشانی شازادەوە. ئەو کتێب خوێندنەوەی لە تەنیاییدا لە بەشداری لە دەربارە شادەکەی باوکی پێ خۆشتر بوو. ئەو لە بیرکاری، مۆسیقا و خوداناسیدا شارەزا بوو، تا ئەندازەیەک زمانی لاتین و یۆنانی فێر بوو، بە زمانی فەڕەنسی ، ئیتالیایی و کەمێکیش ئیسپانیایی قسەی دەکرد. ئەو پشتیوانێکی میھرەبان بۆ ئەکتەران، شاعیران و مۆسیقارەکان بوو. ئۆرازیۆ جێنتیلەسکی شێوەکاری ئیتالیایی دەعوەت کردە دەربارەکەی، دوای ئەویش ڕۆبێنز، فاندیک و فڕانس ھاڵس؛ ھاڵس پێشنیارەکەی ڕەد کردەوە و ڕۆبێنز وەکوو باڵوێز ھاتە ناو دەربارەکەی.
حکوومەت
ئەسڵ و نەسەبی چارڵز لەگەڵ ژن ھێنانەکەیدا بوونە ھۆی خراپتر بوونی. ئەو لەگەڵ ھێنڕیەتا ماریای فەڕەنسیدا زەماوەندی کردبوو. ئەویش وەکوو باوکی بڕوای بە حکوومەتی مەورووسی بوو و حەزی لە دیکتاتۆری بوو، کە بتوانێ خۆی یاساکان بەڕێوە ببات، کە بێ پارلەمان حکوومەت بکا و یاساکانی پارلەمان بخاتە ژێر پێ. ئەم بیرۆکە لە بەر ڕابردوویەک کە بووی قەبووڵ کرابوو و لە فەڕانسە و ئیسپانیادا شتێکی ئاسایی بوو؛ باکینگھام، دەربار و شاژن ئەم پشتیوانییەیان لە ئەم بۆچوونەی چارڵز دەکرد.
کوژران
لە دوای شەڕی ناوخۆ کە لە نێوان پاشایەتیخوازەکان و لایەنگرانی پارلەماندا بوو، حوکمی کوژرانی پاشا دەرکرا. لە ٣٠ی جانوەریی ١٦٤٩دا لە لایەن ھەندێک لە پارلەمانتارانەوە لە سێدارە درا.
سەرچاوە
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” pp. 242–250, World Library, Inc., USA.
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٠ پۆل:مردووانی ١٦٤٩ پۆل:پاشا ئینگلیزەکان پۆل:مەرگەکان لە لەندەن پۆل:فەرمانڕەوا لابراوەکان پۆل:پیرۆزەکانی ئەنگڵیکان پۆل:پاشا لە سێدارەدراوەکان
گیریمی شیللا
پاشا "گیریم" یان "کیریم"ی شیللا، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٣١٠ی زایینی مردووە. ھەندێ جار بە گیریپ/کیریپ یان گیگو بانگئەکرا. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٢٩٨ی زایینی تا ٣١٠ی زایینی بووە. پازدەیەم پاشای شانشینی شیللابوو. بەپێی سامگووک ساگی نەوەی یان نەوەی مەزنی پاشا جۆبون بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:مردووانی ٣١٠ پۆل:پاشاکانی سەدەی ٣یەم لە ئاسیا پۆل:پاشاکانی سەدەی ٤ەم لە ئاسیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٣یەم لە ئاسیا پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٤ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی سێیەم پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی چوارەم
یانەی تۆپی پێی ڕۆستۆڤ
یانەی تۆپی پێ ڕۆستۆف (بە ڕووسی: Российская футбольная премьер-лига) یانەیەکی تۆپی پێیە لە ڕووسیا کە لە خولی تۆپی پێ ڕووسیا بەشداری ئەکات. ئەم یانە لە ساڵی ١٩٠٣ دروست بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ڕووسیا
بڕیارنامەی ١٠٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی تەمموزی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٥٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:سربرێنیتسا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٥ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
٤٥٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پاسکال گارنیێ
پاسکال گارنیێ ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
ناگۆیا
وێنۆک|300x300پیکسڵ ناگۆیا (名古屋市,ناگۆیا-شی) گەورەترین شارە لە ناوچەی چووبو، چوارەم شارە لە چڕی دانیشتووان، لە ٢٠٢٠ ڕێژەی دانیشتووانی دەگەیشتە ٢.٣ ملیۆن، ناگۆیا دەکەوێتە کەناری ئۆقیانووسی ئارام  لە ناوەڕاستی دوورگەی ھۆنشوو، پایتەختی پارێزگای ئایچیە، وە یەکێکە لە بەندەرە سەرەکییەکانی ژاپۆنی بەیەکەوە لەگەڵ بەندەرەکانی تۆکیۆ، ئۆساکا، کۆبێ، یۆکۆھاما، چیبا
لە ١٦١٠، لۆرد تۆکوگاوا ئیێیاسو کە شوێنکەوتەی دایمیۆ ئۆدا نۆبوناگا بوو، پایتەختی پارێزگای ئۆوواری لە کیۆسو گواستەوە بۆ ناگۆیا لەو سەردەمە قەڵای ناگۆیا نوێکرایەوە و پەرەپێدرا، بە گەیشتنی سەدەی ٢٠یەم ھۆکاری پێشکەوتنە ئابوورییەکان گەشەکردنی ناگۆیای بەخۆوە بینی، وە بووە شوێنیکی پیشەسازی سەرەکی بۆ ژاپۆن، کارگەکانی ئەوسا نوێکرانەوە و کرانە شوێنی بەرھەمھێنانی ستیل، سیرامیک، ماددە کیمیاییەکان، نەوت، کەرستەی نەوتی، شوێنی بەرھەمھێنانی تەکنۆلۆژی وەک ئامێرەکانی فڕین، ئامێرەکانی ناو ئاو وەک کەشتی. لە جەنگی جیھانی دووەم ناگۆیا کرایە ئامانج و زیانێکی زۆری بەرکەوت لە ناوەڕاستی سەدەی ٢٠یەم، ئەمەش بووە ھۆی تێکشکانی ئابووری ناگۆیا، دوای جەنگی جیھانی دووەم شارەکە دووبارە توانی خۆی نوێ بکاتەوە و ڕۆل بگێرێت وەک یەکێک لە شارە پێشکەوتووەکان لەڕووی پیشەسازییەوە وە وەک ھیووستن و مۆنتریال دەناسرا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکان لە پارێزگای ئایچی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٩ پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٨٩ لە ژاپۆن
خولی تۆپی پێی ڕووسیا
خولی تۆپی پێ ڕوسیا (به روسی: Российская футбольная премьер-лига) خولی سەرەکی و فەرمی کێبەرکێ و ڕکابەری نێوان یانەکانی ڕوسیایە. ئەم خۆلە خاوەنی 16 یانەیە و 2 یانەی ئاخری ڕیزبەندی خولەکە دەچنە خولی خوارتر و 2 یانەی پاڵەوانی خولی خوارتر دێنە جێگای ئەوان.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:خولە وەرزشییەکان، دامەزرانی ١٩٩٢ پۆل:خولە ئاست بەرزەکانی تۆپی پێ لەئەوروپا
ئەندازیاریی پێکھاتەیی
وێنۆک|کاریتەیەک لە ژێر باردا. داڕشتنی کاریتە وەکوو بەشێک لە پێکنراوی ئەندازیارانی پێکھاتەییە وێنۆک|داڕشتن و کردنەوەی پردەکان یەکێک لە کارەکانی ئەندازیارانی پێکهاتەییە.
ئەندازیاریی پێکھاتەیی یان باڵەخانە (بە ئینگلیزی: Structural engineering) لقێکە لە ئەندازیاریی شارستانی کە مامەڵە لەگەڵ داڕشتنی و کردنەوەی پێکھاتە جۆراوجۆرەکان وەکوو خانووەکان، باڵەخان، پردەکان و ھتددا دەکات. ئەندازیاریی پێکھاتەیی ھەروەھا پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ ئەندازیاریی میکانیک، ئەندازیاریی بوومەلەرزە و بیۆمیکانیکدا ھەیە. بنەمای ئەندازیاریی پێکھاتەیی لە سەر یاسا فیزیکیەکان و زانستی مەتێریاڵ دانراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:تەکنۆلۆژیا و زانستە جێبەجێکارەکان پۆل:ئەندازیاریی شارستانی پۆل:ئەندازیاریی پێکھاتەیی پۆل:ڕشتەکانی ئەندازیاری
ھۆلھێی شیللا
پاشا "ھۆلھێ"ی شیللا، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٣٥٦ی زایینی مردووە. زیاتر پێیەووترا ھۆلھێ ئیساگوم. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٣١٠ی زایینی تا ٣٥٦ی زایینی بووە. پازدەیەم پاشای شانشینی شیللابوو. ئەندامی لایەنگرانی ھۆزی سۆک بوو، کە پشکی زۆربەی پۆستی پاشایەتی شیللای زووی وەرگرتبوو. بەپێی سامگووک ساگی کوڕی ژەنەڕاڵ ئورۆ بوو، کە کوڕی نێھێی ئیساگومبوو.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:مردووانی ٣٥٦ پۆل:پاشاکانی سەدەی ٤ەم لە ئاسیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٤ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی چوارەم
٤٥٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ژان-کلۆد ئوک
ژان-کلۆد ئوک ڕۆماننووس، ڕەخنەگری ھونەری و مێژووناسی وێژەی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
بڕیارنامەی ١٠٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی تەممووزی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٥٥ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕواندا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕواندا
کۆخی حاجی کەریم
کۆخی حاجی کەریم (Koxî Hacî Kerîm، بە فارسی: کوخ حاجی کریم) گوندێکە لە بەخشی نەنۆر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٠ کەس لە ٥ بنەماڵەدا بووە.
دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس
دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس یان دەزگای ئاراس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە دامەزراوەیەکی چاندی و بڵاکردنەوەی کتێب و کۆڤارە کە لە باشووری کوردستان چالاکە.
ئەم دەزگایە لە ساڵی ٢٠١٢دا داخرا. بەڵام لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨دا بەدوای شەش ساڵ و نێوێک بەرێوەبەرانی دەزگای ئاراس بە دەربڕینی ڕاگەیەندراوێکی کورت لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا ڕایان گەیاند کە دەیانھەوێت جارێکی دیکە دەست بە چالاکی بکەن و وردەوردە دەزگاکە زیندوو بکەنەوە.
مێژوو
دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٩٨دا لە شاری ھەولێری باشووری کوردستاندا دامەزرا و بەدران ئەحمەد حەبیب بەرێوەبەری بوو. تیمی کاریی دەزگای ئاراس لە سەرەتای دامەزران ھەتا ساڵی ٢٠٠٦ بریتی لە ٥ ھەتا ١٥ کارمەند بوو کە لە بواری چاپی کتێب و کۆڤار چالاک بوون.
دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس جگە لە چاپی کتێب، زۆر کۆڤار و ڕۆژنامەکانێک وەکوو شین، واتە (ئەدەبی)، واتە (گشتی)، بزاو (کۆڤار)، بزاو (ڕۆژنامە)، وەرزین، گەشبین، ماڵبات، مشکە (منداڵان) بڵاو کردووەتەوە.
ئاژانسی ھەواڵی کوردستان
دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس لە ساڵی ٢٠٠٨دا ئاژانسی ھەواڵێک بە ناوی ئاژانسی ھەواڵی کوردستان (ئاکنیوز) دامەزراند کە بەدران ئەحمەد حەبیب بەڕێوەبەر و سەرنووسەری بوو. ئەم ئاژانسە ھەواڵە ھەتا ساڵی ٢٠١٢دا چالاک بوو و بەدوای چوار ساڵ داخرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٩٨ پۆل:کۆمپانیاکانی بڵاوکردنەوەی کتێب لە عێراق پۆل:کۆمپانیاکانی بڵاوکردنەوەی کتێب لە کوردستان
زاری کرمانجی (کۆوار)
زاری کرمانجی گۆڤارێکی کوردی بوو کە لە ١٩٢٦ تاکوو ١٩٣٢ بە سەرپەرستی حوسێن حوزنیی موکریانی بڵاو دەکرایەوە. ژمارەی یەکەمی کۆڤارەکە ٢٥ی ئایاری ١٩٢٦ لە ڕەواندز دەرچوو و بە داوی ئەوە ٢٤ ژمارەی لێ چاپ کرا. ئێستا دەزگایەک و ھەروەھا ڕادیۆیەک بە ھەمان ناو لە شاری سۆران لە باشووری کوردستان ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی
مووسا عەنتەر
مووسا عەنتەر (لەدایکبووی ١٩٢٠ لە نسێبین − مەرگ ١٩٩٢ لە ئامەد) نووسەر و ڕۆژنامەوانێکی چالاکی کورد بوو. مووسا عەنتەر لە ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٩٢ بە ھاوکاریی حکوومەتی تورکیا لە ئامەد کوژرا.
ئێدین ھازارد
وێنۆک|ئیدین هازارد یاری پێش کۆتایی یۆرۆلیگی ساڵی ٢٠١٩ ئێدین ھازارد لەدایکبووی ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ یاریزانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا و یانەی ڕیال مەدریدی ئیسپانیی، ھازارد زیاتر لەھێڵی ناوەندی ھێرشبەر یاری دەکات.
ھازارد دەناسرێتەوە بە خێرایی، بڕینی یاریزانان، پاسدانی نایاب.
بەو شێوازە یاریکردنەی ھەیەتی، زۆرجار لەلایەن یاریزانان و ڕاھێنەرانی تۆپی پێ بەراوردی لیۆنێل مێسی و کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ دەکرێت وەک باشترین یاریزانی جیھان لەئێستادا. زۆرکەس لەو بڕوایەدان ھازارد یەکێکە لەباشترین یاریزانەکانی جیھان.
ھازارد لەدەستپێکی یاریکردنیدا لەگەڵ دوو تیپی لاوان لە بەلجیکا دەستی بەیاریکردن کرد. دواتر لەساڵی ٢٠٠٥، ڕوویکردە فەڕەنسا بۆ یاریکردن لەگەڵ یانەی لیلی فەڕەنسی. ھەر لەگەڵ لیلی فەڕەنسی، ھازارد لەتیپی لاوانەوە چووە تیپی گەورەکان و لە خوولی فەڕەنسی یاریکرد ئەمەش لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ بوو. ھازارد بووە یەکەم یاریزانی نا فەڕەنسی ببێتە باشترین یاریزانی لاو لە خوولی فەڕەنسا، وە لەوەزی ٢٠٠٩-٢٠١٠ ھەمان خەڵاتی بردەوە و بووە یەکەم یاریزان کە دووجار ئەم خەڵاتە بباتەوە. ناویشی لەپێکھاتەی ساڵ دابوو.
لە حوزەیرانی ٢٠١٢، ھازارد ڕوویکردە یانەی چێڵسی ئینگلیزی. لەگەڵ چێڵسی دووجار بووە پاڵەوانی پرێمەرلیگ و یۆڕۆلیگ. لەگەڵ ھەڵبژاردەی بەلجیکاش لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨، توانیان پلەی سێیەم بەدەستبھێنن، ھازارد تۆپی سلڤەری لەپاڵەوانیەتییەکە پێدرا وەک دووەم باشترین یاریزان.
هازارد ساڵی ٢٠٢٠ ڕوویکردە یانەی ڕیاڵ مەدرید.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١ پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید پۆل:یاریزانانی یانەی چێلسی پۆل:یاریزانانی یانەی لیل پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەلجیکی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەلجیکی پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی پۆل:یاریزانانی لیگ ١ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیل پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا
٤٦٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ویجدان نەقیب
ویجدان عەبدولئیلاھ نەقیب (، لەدایکبووی ٣٠ی ئەیلوولی ١٩٩١ بۆ ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦) ژنە شاعیرێکی عێراقی بوو، کە لە بەغدا لەدایکبووە و لەوێش وەک بێ دایکێک گەورە بووە، ویجدان لە پەیمانگای ھونەرە کارپێکراوەکان لە بەغدا خوێندوویەتی، ویجدان لە سەرەتاکانی دەیەی ٢٠١٠ دژی نەخۆشی شێرپەنجە جەنگاوە، شێرپەنجەیەک بەناوی (lymphoma) و شێرپەنجەیەکی تریش کە تووشی قژ دەبێت، یەکەم کۆمەڵە شیعرێکی خۆی بەناوی (حجل وأحلام و طفولة) پێش نۆ مانگ لە دوای مردنی بلاو کردەوە شیعرەکانی بە شێوەزاری عێراقی و فوسحە نووسیووە، پشتگری لەلایەن باوکی و ھاندانی لەلایەن شاعیر عریان السید خلف دا بووە کە وەک مامۆستاییەکی رووحی بووە بۆی، بەھۆی نەخۆشییەکەی بە نزیکەیی ٢٤ ساڵی مردووە.
شیعرەکانی
لە تەمەنێکی زۆر گەنجیەوە دەستی بە نووسینی شیعر کردووە، وە یەکەم ھاندان بۆ شیعرەکانی باوکی بووە، سەرەتای نووسینی شیعرەکانی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی خوێندنی لە کۆلێژ کە وەک خولیایەک شیعری دەنووسی، وە باوکی بەبەردەوامی پشتگیری بوو بۆ خولیاکەی، بەمەش باوکی ئاداب، شێواز، ستایلەکانی شیعری بۆ ڕووندەکردەوە، یەکەم سەرکەوتنی لە سەکۆی شیعردا لە ئاھەنگێکی تایبەتی ئەو پەیمانگایە بوو کە ئەوکاتە ئاھەنگی دەرچوونی بوو. یەکەم کتێبی خۆی بەناوی (حجل وأحلام وطفولة) لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ بڵاوکردەوە، ئەگەرچیش چەندین ساڵ پێش ئێستا شیعرەکانی خۆی لە ڕیگەی ڕۆژنامەوە بڵاو کردبۆوە. بەردەوام بوو لە شیعرەکانی وە بووە شاعیرێکی ناسراوی عێراقی لە سەرەتاکانی دەیەی ٢٠١٠.
جامباتیستا مارینۆ
ژیان
مارینۆ لە ناپڵزدا لە دایک بوو. مافناسیی خوێند. لەوێ شێعر نووسینی دەست پێکرد و دوای ماوەیەک دەستی لە شێعر نووسین ھەڵگرت. بۆ ماوەیەک بە بێکاری ڕایبوارد. مارکویز مانسۆ بێ ئەوەی کە گوێ بە شێعرە شەھوانییەکانی بدا، لە کۆشکەکەیدا ژوورێکی پێ دا، مارینۆی لاو لەوێدا دەیتوانی سەیری ئاخرەکانی ژیانی تۆرکواتۆ تاسۆ شاعیری بەناوبانگی ئیتالیا بکات. لەبەر ئەوە کە لە ڕفاندنی کچێکدا یارمەتیی ھاوڕێیەکی دابوو، خرایە زیندان. کاتێک لە بەندیخانە ڕزگاری بوو، ڕۆییشت بۆ ڕۆم، لەوێ کاردیناڵ پییەترۆ ئالدۆبراندینیی میھرەبان کردی بە نامەنووسی تایبەتی خۆی. کاردیناڵەکە ئەوی لەگەڵ خۆیدا برد بۆ توورین و لەوێ دای بە دەستی چارڵز ئیمانۆئێل، دووکی ساڤۆیەوە. بۆ ماوەیەک مارینۆ تامی پڵاو و گۆشتی ژیانی دەرباریی کرد. شاعیرێکی ڕقەبەری ھەبوو بە ناوی گاسپارۆ مورتۆلا کە پەلاماری دا و تەقەی لێ کرد. فیشەکەکان مارینۆیان نەپێکا، بەڵام خزمەتکارێکی دووک بریندار بوو. حوکمی مەرگی مورتۆلا درا؛ بەڵام مارینۆ لێی خۆش بوو؛ بەس مورتۆلا گەرمترین ناسپاسییەکانی خۆی بەرامبەر بە ئەو دەربڕی. مارینۆ لەبەر ئەو ھەجوانەی کە لە سەر خەڵکی نووسیبوو، مەحکووم کرا بە زیندان، بۆیە بانگھێشتی ماری دۆ مێدیچیی قەبووڵ کرد کە داوای لێ کردبوو کە بێت بۆ فەڕەنسا و دەربارەکەی ئەو لە پاریسدا بڕازێنێتەوە (١٦١٥). ئەو ئیتالیای کە لە خزمەتی شاژندا بوون بەخێرھاتنی مارینۆیان کرد و ئەویان بە دەنگی خۆیان لە فەڕەنسادا دەزانی؛ لەوێدا ڕێزی زۆری لێ گیرا، ماوەیەک بە خەستی خواردی و گەورەپیاوان و خانمەکان پارەی باشیان پێدا کە چەن ڕوونووسێک لە حیماسەی ئادۆنەیان پێش چاپ کردن پێ بدا. یەکێ لە ئەم دەقانە گەشتە دەستی کاردیناڵ بەنتیڤۆلیۆ و داوای لە مارینۆ کرد کە دێڕە شەھوانییەکانی بسڕێتەوە.
سەرچاوە
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” World Library, Inc., USA.
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٦٩ پۆل:مردووانی ١٦٢٥ پۆل:شاعیرانی ئیتالی پۆل:نووسەرانی ئیتالی
بیدام
بیدام یان پیدام، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٢٦ی شوباتی ٦٤٧ی زایینی مردوو. شۆڕشگێڕێکی یاخیبوو لە دژی شاژن سیۆندۆکی شیللا. ئەو سانگدێدونگ بوو کە (상대등|پۆستێکی باڵا بوو لە حکوومەتدا، لەماوەی کۆتایی فەرمانڕەوایەتیی شاژن سیۆندۆک. وردەکاری دەربارەی لەدایکبوون و دەستکەوتەکانی نادیارن یان ئاڵۆزن.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مردووانی ٦٤٧ پۆل:خەڵکی شیللا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٧ەم
بڕیارنامەی ١٠٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی تەمموزی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٥٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٥ پۆل:لوبنان لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
کریستیەن ئۆستێر
کریستیەن ئۆستێر نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان
٤٦١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
حەمەعەلیاوا
حەمەعەلیاوا (Heme'elyawa، بە فارسی: محمد علی آباد) گوندێکە لە بەخشی نەنۆر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٢ کەس لە ١٤ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ئیشریکیا کۆلای
چەپ|250px|ھێشویەک لە [[بەکتریای ئیشریکیا کۆلای کە ١٠٠٠٠ جار گەورە کراوەتەوە. ]] بەکتریای ئیکۆلای، جۆرێکە لەو بەکتریایانەی کەلەناو کۆئەندامی ھەرسدا جێگیر دەبێت .لە جۆری بۆیە گرام نێگەتیڤە و ناھەوایی ھەڵبژێرەرە. کە ڤیتامین K2 بەرھەم دێنێت کە کە یارمتی ئەنزیمەکان دەدات بۆ کرداری ھەرس. زۆربەیان زیان بەخش نین، چەند جۆرێکیان نەبێت لەنموونەی (EHEC) کە دەبێتە ھۆی نەخشی مەترسیدار و لەرێی خۆراکەوە دەگوێزرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
جان لۆرێنزۆ بێرنینی
وێنۆک|جان لۆرێنزۆ بێرنینی
ژیان
ئەو لە باوکێکی فلۆڕانسی و دایکێکی ناپڵزی لە دایک بوو. لە ساڵی ١٦٠٥دا باوکی بانگ کرا بۆ ڕۆم کە لە سەر کڵێسەی سانتا ماریا ماجێورە کار بکا. جۆڤانی لەوێدا لە نێوان ھەوای پەیکەرتەراشیی کلاسیک و خواپەرەستیی یەسووعیدا گەورە بوو. ئەو کەوتە ژێر تەربییەتی ئانتینووسی ڤاتیکانی و ئاپۆلۆ بێلڤەدەرەوە؛ بەڵام زیاتر بە ڕیازەتە ڕووحانییەکانی سەنت ئیگناتیوس بوو کە بڕوای بە ئایینی مەسیحیەت پشت ئەستوورتر بوو. ھەمۆ ڕۆژێک گوێی لە دوعای دوایین شێو دەگرت حەفتەیەک دوو جار لە مەراسمە ئایینییەکاندا بەشداری دەکرد. ئەو دەستی خۆی لە شێوەکاریشدا تاقی کردەوە، تەنانەت نزیکی سەد تابلۆی کێشا. تابلۆکانی سەنت ئەندروو و سەنت توماس کە لە گالەرییەکەی باربێرنی لە ڕۆمدان زۆرترین سەرنجیان ڕاکێشا، ھەرچەن ڕەنگە ئەو تابلۆیەی کە بێرنینی لە خۆی کێشاوە و لە گالەریی یوڤیزیدایە باشتر بێت. کۆشکی باربێرینیی بۆ مافیۆ باربێرینی کامڵ کرد و کاتێک کە ئەم پشتیوانەی بوو بە پاپ ئێربانی ھەشتەم، بێرنینی لە تەمەنی سی و یەک ساڵیدا بوو بە سەرۆکی نژیاروانیی کڵێسەی سەنت پێتەەرز.
سەرچاوە
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” World Library, Inc., USA. پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٨ پۆل:مردووانی ١٦٨٠ پۆل:پەیکەرتاشە ئیتالییەکان پۆل:تەلارسازە ئیتاڵییەکان لە سەدەی ١٧یەم پۆل:نژیاروانانی ئیتالی
پاکەت (تۆڕ)
لە تۆڕی کۆمپیوتەریدا، پاکەت (بە ئینگلیزی: packet) یەکەیەکی شێوازەپێدراو لە داتایە کە لە کۆمپیوتەرێکەوە بۆ کۆمپیوتەرێکی تر دەگوازرێتەوە. ھەندێک لە بەستەرگەلی پێوەندیی کۆمپیوتەری، وەکوو بەستەرگەلی دوورپەیوەندیی خاڵ-بە-خاڵ ، کە بۆ کارکردن پشت بە پاکەت نابەستن، زۆر بەسادەیی داتا وەکوو زنجیرەیەک لە بایتەکان، نووسەکان، یان تەنانەت بیتەکان دەگوازنەوە. کاتێک داتای شیاوی گواستنەوە دەشکێندرێ و دەخرێتە ناو پاکەتە شێوازەپێدراوەکانەوە، bitrate -ی کاناڵی ڕاگەیێنییەکە (واتە ڕادەی ئەو بیتانەی کاناڵ دەتوانێ لە چرکەیەکدا لە خۆی دەربازیان بکا) دەتوانرێ باشتر لەنێوان بەکاھێنەراندا بەش بکرێ.
ھەر پاکەتێک دوو جۆر داتای تێدایە: داتای کۆنترۆڵی و داتای بەکارھێنەر (پێ دەوترێ payload واتە بار). داتای کۆنترۆڵی ئەو داتایەیە کە تۆڕ بۆ ڕاگواستنی داتای بەکارھێنەر پێوێستی پێیە، وەکوو: ناونیشانەکانی ژێدەر (ئەو کۆمپیوتەرەی داتاکە دەنێرێ) و بنەجێ (ئەو کۆمپیتەرەی داتاکە وەردەگرێ)، کۆدەکانی دۆزینەوەی ھەڵە وەک checksum -ەکان، و زانیارییە پێوەندیدارەکان بە پاشیەکیی پاکەتەکانەوە. زیاتر زانیارییە کۆنترۆڵییەکان لە دەستپێک و کۆتاییی پاکەتدا جێ دەگرن و داتای بەکارھێنەریش دەکەوێتە نێوانەوە.
شێوازەی پاکەت لە پرۆتۆکۆلە ڕاگەیێنییە جۆراوجۆرەکاندا جیاوازە.
پەراوێز
پۆل:یەکەکانی زانیاری
بڕیارنامەی ١٠٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی تەمموزی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھایتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٥٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:ھایتی لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھایتی
سەفسەتەگەری
سەفسەتەگەری بە واتای دوو شتی جیاواز، بەڵام تێکچنراو دێ: لە یۆنانی کۆندا، سەفستەگەران یان سۆفیستەکان یان سۆفستایییەکان دەستەیەک بوون لە مامۆستایانی شارەزا لە بەکارھێنانی ئامرازەکانی فەلسەفە و ڕەوانبێژی بۆ فێرکردنی فەزیلەت و سەرڤانی بە دەوڵەتپیاوانی لاو و پسمیران؛ لە پێناسەی نوێدا (بەگوێرەی ئەفلاتوون)، سەفسەتە بریتییە لە بیانوویەکی خڵەتێنەری بەکارھێنراو بۆ خڵەتاندنی کەسێک.
زاراوەی سۆفیست لە وشەی یۆنانیی sophistēs-ەوە سەرچاوە دەگرێ کە واتە "ئەوەی چازانی دەکا".
لە زۆربەی کاتدا و تا ئێستا پرۆتاگۆراس بە یەکەم سۆفیست دادەنرێ. ھەروەھا چەند سۆفیستێکی تریش لە دوای ئەو ھەن وەکوو گۆرگیاس، پرۆیکەس و ھیپیاس و ھتد...
کاربردی نوێ
لە کاربردی نوێ و ھاوچەرخدا، سەفسەتەگەری، سۆفیست، یان سەفسەتە بە کۆمەڵێک زاراوەی ھاوڕێ لەگەڵ سووکایەتی دەژمێردرێن، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ کاریگەری و زاڵێتیی زۆرێک لە فەیلەسووفەکانی سەردەمانی پێشوو (سەفسەتەگەری و ئەفڵاتوونیزم دوو قوتابخانەی دژ بەیەک بوون).
پۆل:گریکی کۆن پۆل:ڕەوانبێژی
٤٦٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ژان ڕۆلەن
ژان رۆلەن نووسەر و ڕۆژنامەوانی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:ڕۆژنامەوانانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
عەلی عەبدوڵڵا ساڵح
عەلی عەبدوڵا ساڵح لە ٢١ مانگی ئازاری ١٩٤٢ لە گوندی بێت ئەحمەری ناوچەی سەنحانی سەربە پارێزگای سەنعای پایتەخت لە خێزانێکی ھەژار لەدایک بووە. دوای مردنی باوکی خێزانەکەی ڕوبەڕوی ھەژاری‌و نەبونیەکی زۆر بۆتەوە بۆ ماوەیەکی دورودرێژ کاری شوانی کردووەو سەرەتای خوێندنی لە گوندەکەی خۆی تەواو کردووە. دواتر گوندەکەی جێھێشتوەو لە ساڵی ١٩٥٨ کاتێک تەمەنی ١٦ ساڵان بووە پەیوەندی کردووە بەڕیزەکانی سوپای وڵاتەکەیەوە. ھەرلەو ساڵەدا پەیوەندی کردووە بە ڕیزی پۆلی ئەفسەرانی ھێزە چەکدارەکانی یەمەنەوە. لە ساڵی ١٩٦٣دا پلەکەی بەرزکراوەتەوە بۆ ئەفسەری پلە دوو دواتر لە ساڵی ١٩٦٤دا چۆتە کەتیبەی زریپۆشی سوپاو پسپۆڕی لە جەنگی زریپۆشدا بەدەست ھێناوە. دواتر بۆتە فەرماندەی لیوای پارێزگای تەعزو لەوکاتەوە توانیویەتی پەیوەندیەکی پتەو لەگەڵ شێخ‌و سەرۆک ھۆزەکانی باکوری یەمەندا دروستبکات. دوای ئەوەی بۆتە ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی یەمەن، لە ساڵی ١٩٧٨ دا بۆتە سەرۆک کۆماری یەمەن ‌وفەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکان.
لە ٣٠ ئابی ١٩٨٢ بۆتە ئەمینداری گشتی پارتی کۆنگرەی گشتی گەلی دەسەڵاتداری یەمەن. لە ساڵی ١٩٨٣ جارێکی تر بۆتەوە بەسەرۆک کۆمارو فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکان. لە ساڵی ١٩٨٨ بۆ جاری سێیەم لەلایەن ئەنجومەنی شورای گەلەوە بۆتەوە بەسەرۆک کۆمار‌و فەرماندەی گشتی ھێزەچەکدارەکان. لە ساڵی ١٩٧٩ پلەی ماستەری فەخری لە زانستی سەربازیدا پێبەخشراوە. لە ساڵی ١٩٩٠ بە کۆی دەنگی ئەنجومەنی شورا پلەی فەریقی پێبەخشراوە. لە ساڵی ١٩٩٤دا بۆ جاری چوارەم بۆتەوە بەسەرۆک کۆماری یەمەن. بەھۆی ئەوخزمەتانەی کە کردویەتی بە وڵاتەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ دا پلەکەی بەرزکراوەتە بۆ موشیر. بۆ جاری پێنجەم ‌و لە یەکەم ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیەدا کەبەشێوەی ڕاستەوخۆ دەنگ بدرێت بۆ سەرۆک کۆمار لە ساڵی ١٩٩٩بۆ جاری پێنجەم پۆستی سەرۆک کۆماری وەرگرتۆتەوە. ماوەی سەرۆکایەتیەکەی لە ساڵی ١٩٧٨وە درێژ دەبێتەوە تا ٥ی مانگی حوزەیرانی ٢٠١١ کاتێک بەھۆی بۆردومانی کۆشکی کۆماریەوە بریندار دەبێت‌و ڕەوانەی عەرەبستانی سعودیە دەکرێت بۆ چارەسەرکردن‌و پۆستەکەی بە جێگرەکەی دەسپێرێت.
کۆچی دوایی
لە ٤ مانگی کانوونی یەکەم ٢٠١٧ز ,به‌ گوێره‌ى زانيارييه‌ به‌راييه‌كان، كه‌ لايه‌نگرانى عه‌لى عه‌بدوڵڵا ساڵح بڵاويان كردووه‌ته‌وه‌، پێش چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ى له‌ سه‌نعا، چه‌كداره‌ حووسييه‌كان به‌ڵێنيان پێداوه‌ به‌ سه‌لامه‌تى له‌ سه‌نعا بچێته‌ ده‌ره‌وه‌. به‌ڵام دواتر بۆسه‌يان بۆ داناوه‌ و له‌ ئاكامدا كوژراوه‌. چه‌كداره‌ حووسييه‌كان گرته‌يه‌كى ڤيديۆييان بڵاوكرده‌وه‌، كه‌ تێيدا ته‌رمى عه‌لى عه‌بدوڵڵا ساڵح له‌ ناو به‌تانييه‌كدايه‌ و ده‌يانه‌وێت بيگوازنه‌وه‌. له‌ دوو رۆژى رابردوودا عه‌لى عه‌بدوڵڵا ساڵح له‌ حووسييه‌كانى يه‌مه‌ن هه‌ڵگه‌ڕايه‌وه‌ و داوايكرد خه‌ڵك له‌ دژيان راپه‌ڕێت. ناوبراو له‌ به‌ياننامه‌يه‌كدا داواشيكرد، لاپه‌ڕه‌يه‌كى نوێ له‌گه‌ڵ دراوسێكانى يه‌مه‌ن هه‌ڵبدرێته‌وه‌.
سەرچاوە
پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی یەمەنی باکوور پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی یەمەن پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:مردووانی ٢٠١٧
کانی گوند
کانی گوند یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
ناپۆلی
وێنۆک|ناپۆلی
ناپۆلی یان ناپڵز (بە ئیتالیایی: Napoli) شارێکە لە باشووری ئیتالیادا و پایتەختی پارێزگای ناپۆلییە.
سەرچاوە
ویکیی ئینگلیزی پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان پۆل:شار و شارۆچکەکانی کامپانیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٧ەمی پ.ز پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئیتالیا
ئەفلاتوونیزم
ڕیالیزمی ئەفلاتوونی (ھەروەھا ناسراویشە بە ئەفلاتوونیزم یان دژە ڕیالیزم) بریتییە لە بیرێکی فەلسەفی کە باس لەوە دەکات کە مرۆڤ پێویستی ھەوڵ بدات شتە کامڵەکان بزانێت، لەگەڵ ئەوەشدا کە دەزانیت بوونیان نییە و لەتونادا نییە کە تێیان بگەین. ئەم رێبازە لەدوا ئەفلاتوونەوە ناونرا. ئەفلاتوون پێی وابوو کە باشە بەشێک لە ڕاستیی بەڵام بەشێک بووە لە گەردوونی کامڵ بوونی تەریب. ئەفلاتوون پێی وایە کە ئەرکی فەیلەسووفە کە بگەڕێ بۆ شکانەوە/رێڕەوگۆڕێک بۆ ئەم شتە کامڵاکانی گەردوونی خۆمان و ھەروەھا فێرکردنی ئەوانەی تریش بەوەی کە دۆزیویانەتەوە و پێی گەیشتوون.