cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
توندوتیژی بەرامبەر کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
زۆرجار تووشی ڕوو بە ڕوو بوونەوەی تووندڕەوی دەبنەوە کە زۆرجار ھۆکاری ئەم توندڕەوییانە ڕووتێکردنی سێکسی و شووناسی جێندەری ئەوانە. ئەم توندڕوییانە لەوانەیە لە لایەن حکومەتەوە ئەنجام بدرێت چونکە لە ھەندێک شوێن، بە تایبەتی ئەو ناوچانەی پەیڕەوی ئیسلام دەکەن، بە یاسا ھاوڕەگەزخوازی قەدەغە کراوە؛ یانیش لەوانەیە لە لایەن چەند کەسایەتییەکەوە بکرێن کە پەیوەندییان بە یاساوە نییە، وەک شێوازێکی دەستدرێژی. ئەو توندڕەوییانەی بەرەو کەسانێک دەھاویژرێن لەبەر ڕووتێکردنی سێکسییان دەکرێت دەروونی و فیزیکیش بێت، و دەتوانێت درێژ ببێتەوە بۆ کوشتن. ئەم کردەوانە لەوانەیە ھان بدرێن بە ھۆی ھۆمۆفۆبیا، بایفۆبیا، لێسبۆفۆبیا، و ترانسفۆبیا، و لەوانەشە لەلایەن ئایین و سیاسەتیی ناوچەیی چاندەکەوە کاری تێ کرابێت.
لە ئێستادا، لە زۆربەی زۆری وڵاتانی ڕؤژئاوادا کردەی ھاوڕەگەزخوازی بە پێی یاسا پارێزراوە و لە زۆرینەی ئەو وڵاتانەدا توندوتیژی دژی کەسانی ھاوڕەگەزخواز بە تاوانی کینەیی پوڵێن دەکرێت و لێپرسینەوەی لەگەڵ دا دەکرێت، زۆربەی ئەو توندوتیژییەی کە ماوە پەیوەستە بەو بیروڕا کۆنەخواز و ئایینییانەی بەرەو نەمان دەچن کە سەرزەنشتی ھاوڕەگەزخوازی دەکەن یان پەیوەستە بەو تاکەکەسانەی ھاوڕەگەزخوازی بە لاوازی، نەخۆشی، ژنانی و ناڕەوشتی دەزانن. لەدەرەوەی جیھانی ڕۆژاوا ژیان بۆ کەسانی ھاوڕەگەزخواز زۆر مەترسیدارە بەھۆی جیاکاری کردنیان کە کاریگەری ھەیە لەسەر یاسادانانی ئەو وڵاتانە و توندوتیژییە جەستەییەکان. نموونەی ئەو وڵاتانە: ئەو وڵاتانەی ئایینی ئیسلام زاڵ و دەسەڵاتدارە، زۆرێک لە وڵاتانی ئەفریقی (جگە لە باشووری ئەفریقا)، زۆرێک لە وڵاتانی ئاسیای (جگە لە ئیسڕایل، یابان، کۆریای باشوور، تایوان و فیلپین) و ھەندێک لە وڵاتانی رۆژھەڵاتی ئەوروپای سەر بە شیوعییەتی پێشوو وە وڵاتانی ناوەڕاستی ئاسیا وەک ڕووسیا، پۆلۆنیان، ئەلبانیا، کۆسۆڤۆ، مۆنتنێگرۆ، بۆسنە و ھەرسک).
لە مێژوودا، قەدەغەکردن و دادگای کردنی ھاوڕەگەزخوازان لەلایەن دەوڵەتانەوە تەنھا ھاوڕەگەزخوازی نێری دەگرتەوە. لە سەردەمی چاخەکانی ناوەڕاست دا، ھاوڕەگەزخوازی سزاکەی کوشتن و لەسێدارەدان بوو، وە لە جیھانی رۆژئاوادا لە سەدەی نۆزدەھەمەوە تا ناوەڕاستی سەدەی بیستەم سزاکەی بەندکردن یان سزای دارایی بوو. لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١٦، ڕێژەی ئەو وڵاتانەی کە کردە و مامەڵە ھاوڕەگەزخوازییەکان نایاسای بووە کەمی کردووە لە ٨٠ وڵاتەوە (کە زۆربەی ئەو وڵاتانە لە ڕؤژھەڵاتی ناوەڕاست، ناوەڕاستی ئاسیا و زۆرینەی ئەفریقا بووە) بۆ ٧٢ وڵات.
لە جیھانی ئەمڕۆدا
لە مانگی ئابی ٢٠١٦ دا، ٧٢ وڵاتی جیھان ھەموو کردەیەکی سێکسی نێوان ھەمان ڕەگەز لە کەسانی پێگەیشتوودا قەدەغەکراوە[٨] و بە تاوان لەقەڵەم دەدرێت. ھەشت لەو وڵاتانە کردەکە سزاردراوە بە کوشتن:
ئەو وڵاتانەی کردە ھاوڕەگەزخوازییەکان سزادراون بەڵام بە کوشتن نا:
ئەفریقا
جەزائیر، بۆروندی، کامیرۆن، چاد، کۆمۆرۆس، میسڕ، ئیریتریا، ئیسۆپیا، گامبیا، غانا، کینیا، لیبیریا، لیبیا، مالاوی، مەغریب، نامیبیا، نەیجیریا (سزای کوشتن لە چەند ناوچەیەک بوونی ھەیە)، سینگال، سیرالیۆن، سۆماڵ (سزای کوشتن لە چەند ناوچەیەک بوونی ھەیە)، باشوری سودان، سوازیلەند، تەنزانیا، تۆگۆ، تونس، زامبیا، زیمبابۆی.
ئاسیا
ئەفغانستان، بەنگلادیش، بوھتان، بۆرما، کوەیت، مالیزیا، ماڵدیڤس، عومان، پاکستان، سەنگاپور، سریلانکا، سوریا، تورکمانستان، ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی، ئۆزباکستان، ناوچەی غەزە لە ژێر دەسەڵاتی فەڵەستین دا.
ھەرچەندە لە ئەفغانستان ئەو کردانە ھێشتا سزادراوە بە سزای دارایی و بەندکردن بەڵام سزای کوشتن لابراوە دوابەدوای شکستھێنانی تاڵیبان لە ساڵی ٢٠٠١ ەوە. ھاوڕەگەزخوازی لە ھیندستان سزادراوبوو تا مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٩، دواتر دادگای باڵای دەلھی بڕیاری دا کە بەندی ژمارە ٣٧٧ لە یاسای سزای ھیندی کارپێکراو نییە. جامایکا بە یەکێک لە توندترین وڵاتانی جیھان دادەنرێت لە سزای ھاوڕەگەزخوازی نێردا کە بۆ ھەر کردەیەک سزاکەی ١٠ ساڵ زیندانی کردنە.
ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤ (وەک چاودێریی مافی مرۆڤ - Human Rights Watch و لێبوردەیی نێودەوڵەتیی Amnesty International) سەرزەنشت و شەرمەزاری ئەو یاسایانە دەکەن کە ھاوڕەگەزخوازی لە کەسانی پێگەیشتوودا بە تاوان دادەنێن. لە ساڵی ١٩٩٤، دەستەی مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان بڕیاری داوە و ئاماژەی کردووە کە ئەو جۆرە یاسایانە سەرپێچیکەری ئەو ماف و تایبەتمەندییانەن کە زامن کراوە لە (ڕاگەیاندنی جیھانی مافەکانی مرۆڤ) و (رێکەوتنی نێودەوڵەتیی مافە مەدەنی و سیاسییەکان).
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە پۆل:توندوتیژی دژی کەسانی پەلکەزێڕینە
عالیشان
عالیشان سەرکان تەکتاش ناسراو بە عالیشان یان عەلیشان، (لەدایکبووی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٧٦) ئەکتەر و گۆرانیبێژێکی خەڵکی تورکیایە کە بە ڕەگەز زازایە.
عالیشان لە سەردەمێک کە قوتابیی پۆلی ئامادەیی بوو لە ساڵی ١٩٩٧ یەکەمین ئەلبومی بە ناوی ھیچ شتێکت بۆ نەقەوماوە بڵاو کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی تورک پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
١٩٨٩ لە عێراق
ڕووداوەکانی ساڵی١٩٨٩ لە عێراق
فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان
وێنۆک|فڕۆکەیەکی بێ فڕۆکەوانی پێشکەوتووی نوێ
عەلی عەدنان
عەلی عەدنان (؛ لەدایکبووی ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٣ لە بەغدا، عێراق) یاریزانێکی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراقە. وەک یاریزانی چەپ لە ھێڵی بەرگری یاری دەکات. عەلی یەکێکە لە براوەکانی باشترین یاریزانی لاوی ئاسیاییی ساڵی ٢٠١٣ لە جامی لاوانی ئاسیا
فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان
فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان، فڕۆکەی کۆنتڕۆلکرایی یان پێشی دەگوترێت گیزە فڕۆکەیەکی ئاڕاستەکراوە و لە پێشتردا بەرنامەی بۆ داندراوە، لە زۆر کاردا بەکاردێت وەک وێنەگری و ھەتا بۆمبارانکردنیش، زۆرترین بەکارھێنانی بۆ مەبەستی سەربازییە وەک چاودێری کردن و ھێرش بردن، ھەروەھا ئەو فڕۆکانە بۆ زۆر کاری تایبەت بەکاردەھێنرێن لە زۆر کاتی ھەستیاردا. وێنۆک| وێنەی فڕۆکەیەکی بێ فڕۆکەوان لە جۆری گڵۆباڵ ھۆک ئاڕ ئێم -٤
عەلی عەدنان
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە تورکیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی عێراقی پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣ پۆل:یاریزانە دیاریکراوەکانی ئێم ئێڵ ئێس
فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان
سەرچاوەکان
پۆل:ئەڤیۆنیک
ئێس تی ئێکس ئینتەرتەینمنت
وێنۆک ئێس تی ئێکس ئینتەرتەینمنت یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و کاری وێنەیی.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمپانیاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا پۆل:ستۆدیۆکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا
١٦٥٦ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1656 (توضيح)
غالب کوڕی فیھر
غالب کوڕی فیهر (مردووی ٢٣٠-٢٤٠) کونیەکەی ئەبوو تەیمە، باپیری نۆیەمی پێغەمبەر محەممەد لە مەککە لەدایکبووە و هەر لەوێش نێژراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕەچەڵەکی محەممەد پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٣یەم پۆل:قوڕەیش
ئانتۆن ماکارینکۆ
ئانتۆن سیمیۆنۆڤیچ ماکارینکۆ نووسەر، ڕاھێنەر و ئاریکاریی کۆمەڵایەتی بەناوبانگی یەکێتیی سۆڤیەتە. کارەکانی ماکارینکۆ لە پەروەردە و فێرکاریی مناڵان و بەتایبەت مناڵانی بێسەرپەرستدا بەناوبانگن.
ژیان
لە ۱۳ی مارتی ساڵی ۱٨٨٨ لە شاری (بێلەپۆلێ) لە ئوکراینا لە دایکێکی هەژار لەدایک بوو. باوکیشی کرێکارێکی سادەی یەکێک لە کارگەکانی هێڵی شەمەنەفەر بووە. ماکارینکۆ گەلێک ڕەوشت و خوی بەرزی وەک دەست پاکی و پشت بە خۆ بەستن و ڕاگرتنی ئەرکی بەرپرسیارێتی لە دایک و باوکەوە بۆ مابووەوە بۆیە لەسەرەتای ژیانییەوە بە شێوەیەکی ڕاست و دروست پێ گەیشتووە و لە تەمەنی پێنج ساڵاندا فێری خوێندنەوە و نوسین بووە. ماکارینکۆ لە ساڵی ۱۹۱٤ چووە ئەنیستیتووتی پەروەرشت لە (پۆڵتاڤا) بۆ ئەوەی لەوێ بخوێنێت تا ببێت بە مامۆستای قوتابخانەی ئامادەی بە هۆی فرەزانی و ئەنجامی لێکۆڵینەوە زۆرەکانییەوە لە مەیدانی گیروگرفتەکانی پەروەرشت هەر بە قوتابییەتی گەلێک وانەی گرنگی لەناو قوتابیاندا بڵاوبووەوە و دەنگی دایەوە ، کاتێکیش خوێندن تەواو دەکات بووە بە مامۆستا لە قوتابخانەی مناڵانی کرێکارانی هێڵی شەمەندەفەر (کریۆکۆڤ) و لە ساڵی ۱۹۱۷ کرا بە سەرپەرشتیاری یەکێک لە قوتابخانە ئامادەییەکان ، لە هەمان ساڵیشدا ئاگری شۆڕشی مەزنی ئۆکتۆبەر هەڵگیرسا ئا لەم کاتەشدا ماکارینکۆ کە کاتێکی هەستیار بوو لە مێژووی ڕوسیادا گەلێک جۆر و شێوەی پەروەرشتی داهێنا لە مێژووی ڕوسیادا.
ئاوایی گۆرکی
کۆلۆنیی گۆرکی یا ئاوایی گۆرکی لە پایزی ساڵی ۱۹۲۰ لەلایەن بەڕێوبەری گشتی خوێندنی ئەو سەردەمە ماکارینکۆ ڕاسپێردرا کە ئاواییەک بۆ منداڵە دەربەدەر و بێلانەکان دروست بکا و ناوی (گۆرکێ) ی لێ نرا ، نزیکەی دوو سەد دۆنم لە نزیک شاری پۆرتاڤا کە چەند خانوویەکی وێرانی تێدا بوو بۆ ئەم مەبەستە تەرخانکرا ، یەکەم تیپی منداڵانی لە ڕێ لادراو بێ سەرپەرشت لە سەرەتای مانگی ئەیلولدا گەیشتنە ئەم ئاواییە ، ماکارینکۆ تێگەیشت کە هێنانەوە سەر ڕێی ئەم منداڵە لە ڕێ لادراوانە کە خویان بە سەرپێچی و تاوانەوە گرتووە کارێکی ئاسان نییە و بەڵکو کاتی دەوێت !
وردە وردە دەستی کرد بە کار هەنگاوی یەکەم ئەوەبوو گیانی هاوکاری و هەرەوەزی لە دڵی دانیشتوانی ئاواییەکەدا چاند چاکترینیانی کۆ کردەوە و تیپێکی لێ پێک هێنان کردنی بە چاودێری دارستان تا پارێزگاری لە درەختەکان بکەن لەوانەیکە بە ناهەق درەختەکانی دارستان ئەبڕنەوەو زیان بە ژینگە ئەگەیەنن ، ماکارینکۆ دەرباری ئەمە دەڵێت "پاسەوانێتی دارستانەکانی دەوڵەت هۆیەکی کاریگەر بوو وای لێ کردین هەست بە نرخی خۆمان بکەین ، هەروەها کارێکی خۆش و پڕ چێژ بوو جگە لەوەش قازانجی هەبوو "
ماکارینکۆ لە سەرەتادا مەینەتییەکی زۆری توش بوو دانیشتوانی ئاواییەکە کە هێشتا کەلەڕەق و خۆپەرست بوون زۆر جار ئەو کارەی پێیان ئەسپێردرا نەیان ئەکرد یان دڵیان پڕ لە بەدخووی و سەرەڕۆی بوو ، ماکارینکۆ کۆڵی نەدا و لەسەر کارەکەی بەردەوام بوو تا لە ماوەی سێ ساڵدا توانی ئاواییەکە بەڕاستی بکاتە ئەنیستیتووتێکی نمونەی کۆمەڵەیەکی پەیوەندیدار و ئیشکەر وو بەرهەمهێنی پێکهێنا و کە خێزان بە باشترین شێوە تیایدا ڕێکخرابوو ئاواییەکە بوو بە کۆمەڵگایەکی پێشکەوتوو نیشتیمان پەروەر ، منداڵەکان پێک هاتبوون لە هەردوو ڕەگەز لە تەمەنی جیا جیا و بە دەستەو گروپی جیاواز ئەرکیان پێ سپێردرابوو ، هەروەها ماکارینکۆ ئەنجومەنێکی گشتی پێک هێنابوو کە خۆی سەرپەرشتی دەکرد و لە کاتی پاداشت و سزاشدا خۆی کارەکەی جێ بە جێ دەکرد.
مەکسیم گۆرکێ لە وتارێکیدا لە ساڵی ۱۹۲۹ دا بەناونیشانی " ئەوە کێیە کە دەتوانێت سەدان منداڵی کێوی و شێواو کە ژیانیان زەلیل کردووە پەروەردە بکاتەوە ؟ ، ئەوە ماکارینکۆیە کە پەروەردەکارێکی خاوەن بەهرەیە " لە ساڵی ۱۹۲٨ ئەنتۆن ماکارینکۆ بوو بە بەڕێوبەری دەزگای کاری (دزرژنسکی) کە دەزگایەک بوو بۆ داڵدەدانی ئەو منداڵ و لاوانەی ڕێ و شوێنی مانەوەیان نەبوو ، زۆری پێ نەچوو ماکارینکۆ بۆ ئەم دەزگایەش بەرنامەیەکی ڕێک و پێکی دانا لە بوارەکانی کشتوکاڵ و کاری دەستی و چنین و پێڵاو دوورین و دارتاشی و چەند پیشەیەکی وردی وەک دروستکردنی مایکرۆسکۆب و دووربین و شت و مەکی کارەبای ئەمانە قازانجێکی ئابووری گەورەشیان هەبوو سەرەڕای لایەنە پەروەردەییەکەی.
حەوتەمین کابینەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
گەورە بەرپرسانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بە پلەی وەزیر
سەرچاوەکان
پۆل:حەوتەمین کابینەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
ئانتۆن ماکارینکۆ
ڕێبازە پەروەرشتییەکانی ماکارینکۆ
ماکارینکۆ باوەڕێکی پتەوی بە کاری هەرەوەزی بە کۆمەڵ هەبووە و لای وابووە بنەڕەتێکی سەرەکی پەروەرشتە (پەروەرشت لە ڕێگای کاری هەرەوەزی بە کۆمەڵ ، پەروەرشت لە پێناوی کاری هەرەوەزی بە کۆمەڵ ) ئەمە بوو ڕێبازی ماکارینکۆ ، لاشی وابوو یەکێک لە پڕ بایەخترین ئەرکەکانی پەروەردە ئەوەیە بڵێسە بە گیانی هاوکاری و ڕێزگرتن و هەڵگرتنی بەرپرسیارێتی و وریای دەروون و ڕاستگۆی لە گیانی قوتابی سەرلێشێواودا بدات و هەوڵبدات بۆ گۆڕانکاری تیایاندا ، کتێبێکی بۆ باوکان داناوە دەربارەی پەروەردەکردن لە ناو ماڵ و خێزان و یەکێک لە کارە پڕ بایەخەکانیشی دانراوی (ڕێگای ژیان) کە باس لە ئەزموونی خۆی دەکات لە پەروەردەکردندا ، ئەم پیاوە پەیامی پیرۆزی خۆی لە بواری پەروەردەدا گەیاندە گەلێک لە چین و توێژەکانی گۆمەڵگا و تا ئێستاش پرەنسیپ و بەرنامەکانی لە گەلێک ناوەند و کۆمەڵەدا پەیڕەو دەکرێت ...
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی ڕووس پۆل:نووسەرانی سۆڤیەت پۆل:نووسەرانی ئوکراینی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨ پۆل:مردووانی ١٩٣٩ پۆل:کۆمۆنیستە ڕووسەکان
مەلایێر
مەلایێر یا مەلایر یەکێک لە شارەکانی پارێزگای ھەمەدانی ئێرانە. ئەم شارە لە ٧٠ کیلۆمەتری ھەمەدان و ٣٨٠ کیلۆمەتری تاران ھەڵکەوتووە. مەلایێر لە نیگای جەماوەرەو دووەمین شاری گەورەی پارێزگای ھەمەدانە.
کەش و هەوا
مەلایر شارێک فێنک و کوێستانییە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ھەمەدان
زمانی لۆکسمبۆرگی
زمانی لۆکسمبۆرگی زمانێکی ئەڵمانی ڕۆژئاواییە کە بەزۆری لە لۆکسمبۆرگ قسەی پێدەکرێ. لە سەرانسەری جیھان ٣٩٠٬٠٠٠کەس بە لۆکسمبۆرگی دەدوێن.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانە جێرمەنییەکان پۆل:زمانەکانی بەلجیکا پۆل:زمانەکانی فەڕەنسا پۆل:زمانەکانی لوکسەمبورگ
تیمۆن و بۆمبا
تیمۆن و بۆمبا دوو گیانداری ھاوڕێن کە بەدرێژایی چیرۆکەکە گەشت بەدارستانەکاندا دەکەن
کە بەرھەمی فیلم کارتۆنی کۆمپانیای دیزن ئەنیمەیشنە
بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٩٤ پەخش کرا بەناوی The Lion King
ئێس ئێس کالیفۆڕنیا
ئێس ئێس کالیفۆرنیا کەشتییەکە درێژییەکەی 447 ft ە. ئەم کەشتییە لە ساڵی ١٩٠١ دروست کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک
وەلی ھەیەر
وەلی ھەیەر گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرقەڵا، قەزای کفری، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
وەلی ھەیەر لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی درۆزنەی بچوک و لە باشوور لەگەڵ گوندی پاشا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی حەسیرە لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارەدێی سەرقەڵا.
گۆیانیا
وێنۆک|گۆیانیا گۆیانیا پایتەخت و گەورەترین شاری ویلایەتی گۆیاسی بەڕازیلە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٥٣٦٠٩٧ کەسە، دووەم گەورەترین شارە لە ھەرێمی ناوەڕاستی ڕۆژاوا و ١٠ھەمین گەورەترین شارە لە وڵاتەکەدا. ژمارەی دانیشتووانی ناوچە گەورەکەی بریتییە لە ٢٦٥٤٨٦٠ کەس، بەمەش ١٢ھەمین گەورەترین ناوچەی بەرازیل. بە ڕووبەری نزیکەی ٧٣٩ کیلۆمەتر چوارگۆشە (٢٨٥ میل چوارگۆشە)، جوگرافیایەکی بەردەوامی ھەیە کە گرد و زەوییە نزمەکانی کەمە، زەوییە تەختەکانی لە زۆربەی خاکەکەیدا ھەیە، بە تایبەت ڕووباری مێیا پۆنتێ، جگە لە چەمەکانی بۆتافۆگۆ و کاپیم پوبا.
گۆیانیا سەرچاوەی وەک شارێکی پلان بۆ داڕێژراو بووە، لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٣ لەلایەن حاکمی ئەوکات پێدرۆ لودۆڤیکۆ دامەزراوە بۆ ئەوەی وەک پایتەختی نوێی ویلایەتەکە و ناوەندی کارگێڕی خزمەت بکات. پێش ئەمەش پایتەختی ویلایەتەکە شارۆچکەی گۆیاس بووە.
دووەم شارە پڕ دانیشتووانەکەی ھەرێمی ناوەڕاستی ڕۆژاوایە، تەنھا برازیلیای پایتەختی وڵاتەکەی تێپەڕاندووە، کە نزیکەی ٢٠٠ کیلۆمەتر (١٢٠ میل) لە گۆیانیا دوورە. شارەکە ناوەندێکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە و بە ناوەندێکی ستراتیژی دادەنرێت بۆ بوارەکانی وەک پیشەسازی، پزیشکی، مۆدە و کشتوکاڵ. پێشتر گۆیانیا بە گەورەترین ڕووبەری سەوز بۆ ھەر دانیشتوویەک لە بەرازیل وەسف کراوە و دووەمترین ڕووبەری جیھانە، دوای ئێدمۆنتۆن، ئەلبێرتای کەنەدا. لەگەڵ گەشەی خێرای دانیشتووان و فراوانبوونی شارەکان، وێنەکانی مانگی دەستکرد نیشان دەدەن کە زۆربەی ناوچەی سەوز ئێستا لە پەراوێزی سنوورە فراوانەکانی شارەکانیدایە، و ڕەنگە پێویستی بە پێداچوونەوە بە ئیدیعای ڕووبەری سەوزی ھەر تاکێک ھەبێت.
ئابوری
وێنۆک|ناوەندی شاری گۆیانیا لە شەودا وێنۆک|ڕاست|ناوچەیەکی سەوز لە گۆیانیا.
لەکاتێکدا ئابووری گۆیانیا ئەمڕۆ لەسەر بنەمای پیشەسازی جۆراوجۆر دامەزراوە، ڕەگ و ڕیشەی ئابووری ناوخۆیی لە پیشەسازی کشتوکاڵیدا دەبینرێت کە لە شار و دەوروبەری شارەکەدا گەشە دەکات. دابینکردنی ئامێری کشتوکاڵی و کەرەستە و پێو و بەرھەمەکانی تر بەشێکی زۆر لە چالاکییە ئابوورییەکان پێکدەھێنن.
دووەم لە دوای کشتوکاڵ فرۆشتنی ئۆتۆمبێل و پیشەسازی خزمەتگوزارییە. چاککردنەوە و فرۆشتن و چاککردنەوەی ئۆتۆمبێل لە ھەموو ناوچەکانی شارەکەدا بەربڵاو و دیارە.
سێیەم گەورەترین بەشداربووی ئابووری کەرتی حکوومەتە. بەو پێیەی گۆیانیا پایتەختی ویلایەتی گۆیاس، شوێنی زۆرێک لە دەزگاکانی حکوومەتی فیدراڵی و ویلایەتە کە ژمارەیەکی زۆر ھەلی کار دابین دەکەن.
لە ساڵی ٢٠٠٥دا، بەرھەمی ناوخۆیی شارەکە ١٣٬٣٥٤٬٠٦٥٫٠٠ دۆلار بووە.
لە ھەمان ساڵدا، داھاتی سەرتاسەری شارەکە ١١٬١١٩ دۆلاری ڕیاڵ بووە.
ئایین
وەک جۆراوجۆری کولتووری کە لە گۆیانیادا پشتڕاست دەکرێتەوە، دەرکەوتنی ئایینی لە شارەکەدا ئامادەن. بەپێی ئامارەکانی ئیبجی (پەیمانگای جوگرافیا و ئاماری بەڕازیلی)، دانیشتووانی گۆیانیا زیاتر لە کاسۆلیکەکان (٥٠٫٨٪)، ئینجیلیەکان (٣٢٫٤٪) و ڕۆحانیەکان (٤٫٢٪) پێکھاتوون. نزیکەی ١٠٪ی دانیشتووان ھیچ ئایینێکیان نییە. ھەروەھا شوێنی ژمارەیەک لە پەیڕەوکردنی ئایینەکانی دیکەیە (2.3%).
سەرچاوەکان
پۆل:گۆیانیا پۆل:١٩٣٣ دامەزراوە لە بەڕازیل
١٦٥٧ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1657 (توضيح)
ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان، ٢٠٠٥
دووەمین ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ ھاوکاتی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و ئەنجومەنی پارێزگاکانی عێراق بەڕێوەچوو. ئەم ھەڵبژاردنە بەیەکەمین ھەڵبژاردن دادەنرێت لە عێراق لەدوای ھەڵوەشاندوەی حیزبی بەعس. لەم ھەڵبژاردنەی پەرلەمانی کوردستان خەڵکی کەرکووک، نەینەوا و دیالا ڕێگەیان پێنەدرا بەشداری بکەن.
لەم ھەڵبژاردنە ١٣ حیزب و ھاوپەیمانی جیاواز بەشدارییانکرد کەتیایدا ١٧٥٣٩١٩ خەڵک دەنگیدا. لەم ھەڵبژاردنەوە ژمارەی کورسییەکانی پەرلەمانی کوردستان لە ١٠٥ کورسی بوو بە ١١١ کورسی. لەئەنجامدا تەنیا سێ بەرە گەیشتنە پەرلەمانی کوردستانیش ئەوانیش ھاوپەیمانی نیشتمانی کوردستان کە ١٠٤ کورسی بەدەستھێنا، کۆمەڵی ئیسلامی ٦ کورسی و حیزبی زەحمەتکێشان و سەربەخۆکان بە ١ کورسی گەیشتنە پەرلەمان.
لەگەڵ پێکھێنانی حکوومەتدا نێچیرڤان بارزانی لەحیزبی پارتی دیموکراتی کوردستان کرا بەسەرۆکوەزیرانی ھەرێمی کوردستان و عەدنان موفتی لە یەکێتیی نیشتمانی کوردستانەوە بوو بە سەرۆکی پەرلەمان.
ژێدەرەکان
پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان پۆل:ھەڵبژاردن لە عێراق پۆل:ھەڵبژاردن لە ھەرێمی کوردستان پۆل:ھەڵبژاردن لە باشووری کوردستان
کۆڵ ئۆڤ دیووتی: بلاک ئۆپس
کۆڵ ئۆڤ دیووتی: بلاک ئۆپس یارییەکی ڤیدیۆیی تەقەکەری کەسی یەکەم لە زنجیرەی کۆڵ ئۆڤ دیووتی کە لەلایەن ستۆدیۆی ئەمریکی Triarc پەرەی پێدراوە و لەلایەن ئاکتیڤیژن لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ بۆ پلەی ستەیشن ٣، ئێکس بۆکس ٣٦٠، مایکرۆسۆفت ویندۆز، وی بڵاوکراوەتەوە، لەگەڵ وەشانی جیا کە لەلایەن N-Space پەرەی پێدراوە بۆ نینتێندۆ دی ئێس کارپێکەری یاری دەستی بڵاوکرایەوە. ئەم یارییە شێوازی یاریکردنی وەشانی یارییەکەی پێش خۆی پاراستووە، وەشانی کۆمپیوتەریی بۆ بلاک ئۆپس پشتگیری لە سێرڤەری تایبەت دەکات بۆ فرە یاریزانی ئۆنلاین. ھەروەھا لەم یارییەدا بۆ یەکەمجار وەشانی زۆمبی تێدا دەبینرێت، و لەلایەن دوو کەسەوە دەتوانرێت یاری بکرێت، کە تێیدا بەکوشتنی زۆمبییەکان پلەی یارییەکە بەرز دەبێتەوە و زۆمبییەکان بەھێزتردەبن. دوابەدوای ئەم یارییە بلاک ئۆپس ٢ و ٣ و ٤ پەرەیان سەند.
سەرچاوەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٠ پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان پۆل:کایەکانی مەک ئۆئێس پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣ پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی کە لە ئەنتارکتیکا دانراون پۆل:یارییەکانی وی پۆل:یارییەکانی ویندۆز پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠
١٦٥٨ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1658 (توضيح)
گروپی دینۆ دی لۆرێنتیس
گروپی دینۆ دی لۆرێنتیس یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و کاری وێنەیی.
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمپانیاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ستۆدیۆکانی فیلمە ئەمریکییە لادراوەکان پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا
ئەلموسەور
ئەلموسەور وێنەکێشێ دروستکراوەکان ھەریەکەو بەشێوەیەک.
لەقورئاندا
.
لەفەرموودەدا
واتا «خوا نەوەد ونۆ ناوی ھەیە، تاکە و تاک خۆشدەوێ، ھەر کەسێک لەبەریان کات دەچێتە بەھەشت، لەوانە ئەلموسەور».
سەرچاوەکان
پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا
فیھر کوڕی مالیک
فیهری کوڕی مالیک باپیری دەیەمی پێغەمبەر محەممەد و سەرۆکی هۆزی کینانە لەسەردەمی خۆیدا.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕەچەڵەکی محەممەد پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٣یەم پۆل:خەڵکی مەککە پۆل:قوڕەیش
ھۆلەند لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
ھۆلەند نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨ بوو کە لە ١٢ تا ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لە مەکسیکۆ سیتی لە مەکسیک بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
٦٠٠ (ژمارە)
٦٠٠ (شەش سەد یان شەشسەد) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٥٩٩ و ٦٠١.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
نادین گۆردیمەر
نادین گۆردیمەر (Nadine Gordimer؛ لە دایکبووی ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٢٣ - مردووی ١٣ی تەممووزی ٢٠١٤) نووسەر و چالاکوانی سیاسیی ئەفریقای باشوور بوو، ئەو یەکێک بووە لە ھەڵگرانی خەڵاتی نۆبێل لە وێژە. نووسیننەکانی گۆردیمەر لەبارەی ئاکار و کێشەکانی ڕەگەز بوون، لە نێویاندا بەتایبەت کێشەی ئەپارتاید لە ئەفریقای باشوور. لە دیارترین نووسینەکانی ئەو، ڕۆمانی (Burger's Daughter) ھەروەھا (July's People)، ھەردوو بەرھەمەکە لەلایەن ڕژێمەوە قەدەغەکرابوون. ھەروەھا نادین لەسەر پرسی ئایدز چالاکی ھەبوو. ئەو لەلایەن حکوومەتی فەڕەنساوە، مێدالیای ڕێزلێنانی (Ordre des Arts et des Lettres) پێدراوە.
لە ١٣ی تەممووزی ٢٠١٤، نادین گۆردیمەر لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.
ژیانی خێزانی
ئەو لەماوەی ژیانیدا دوو جار ھاوسەرگیری کرد، جاری یەکەم لەگەڵ جێرالد گاڤرۆنن بوو لە ساڵی ١٩٤٩ بەڵام لە ساڵی ١٩٥٢ جیابوویەوە، لەگەڵ جێرالد بوونە خاوەنی یەک منداڵ. دواتر ھاوسەرگیری دووەمی لەگەڵ ڕێنھۆلد کاسیرەر ئەنجامدا، لەگەڵ ئەویش منداڵێکیان بوو، دواتر ڕێنھۆڵد لە ساڵی ٢٠٠١ کۆچی دوایی کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە پۆل:مردووانی ٢٠١٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣ پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل پۆل:چالاکوانە جووەکان پۆل:مامۆستایانی زانکۆی تۆرنتۆ
١٦٥٩ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1659 (توضيح)
لێزبیان فێمێنیزم
جووڵەیەکی کەلتووری و تێڕوانینێکی گرنگە، زیاتر کاریگەری بووە لە ١٩٧٠کان و نزیکەکانی ١٩٨٠کان (بە سەرەکی لە باکووری ئەمریکا و ڕۆژاوای ئەورووپا)، کە ھانی ژنان دەدات ھێزەکانیان دایرێکتی ژنێکی تر بکەن وەک لە پیاوێک و وای لێک دەداتەوە کە لێزبیان فێمێنیزم ھۆکارێکی لێزبیانیزمە.
سەرچاوەکان
پۆل:فێمینیزم و مێژوو پۆل:فێمێنیزمەکانی کۆمەڵگای پەلکەزێرینە پۆل:تیۆری فێمێنیستی پۆل:لێزبیانە فێمێنیستەکان
ئانتیگوا و باربوودا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
ئانتیگوا و باربوودا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
بەرھەمھێنەری کایەی ڤیدیۆیی
بەرھەمھێنەری کایەی ڤیدیۆیی کەسێک کە بەرپرسیارە لە سەرپەرشتیکردنی پەرەپێدانی کایە ڤیدیۆیەیییەکان بۆ ستۆدیۆیەک یان بڵاوکەرەوەیەک. بەرھەمھێنەری یارییە ڤیدیۆیییەکان بە پلەی یەکەم وەک بەڕێوەبەری پڕۆژە ناسراوە، و ئەوان پلاندانانی بەرھەمھێنان، بوودجە، تیمەکانی پەرەپێدان، ڕاوێژکاری لەگەڵ پرۆگرامەر و دیزاینەران بۆ دروستکردنی ھێڵکارییەک، مۆڵەتدان (ئەگەر پێویست بوو) و وەرگرتنی دەرەکی بەڕێوەدەبەن. کاتێک بڕیارە ڕێکەوتی بڵاوکردنەوەی بۆ ناونیشانێک ئاشکرا بکرێت، ئەوە بەرپرسیارێتی بەرھەمھێنەرە کە یارمەتی ھەڵبژاردنی ڕێکەوتێکی دیاریکراو بۆ پڕۆژەکە بدات. ئەگەر وادەی بڵاوکردنەوەی پڕۆژەکە دواکەوت، ئەوە بەرھەمھێنەرە کە دەبێت ھۆکارێکی دروست بۆ دواکەوتنەکە بخاتەڕوو بە کارکردن لەگەڵ پەیوەندییە گشتییەکان. ھەروەھا ئەم پیشەگەرانە لەگەڵ فرۆشیاران کاردەکەن بۆ تاقیکردنەوەی یارییە ڤیدیۆیییەکان پێش ئەوەی بخرێنە بازاڕی بەکاربەرانەوە.
جەرەن مۆرای
جەرەن مۆرای (؛ لەدایکبووی ٥ی حوزەیرانی ١٩٨٥) ئەکتەرێکی ژنی کوردی خەڵکی باکووری کوردستانە، جەرەن مۆرای بە ھۆی شیوەی سرۆشتییەک کە خۆی دەنوێنێت ناسراوە و بە ھۆی ڕۆڵەکانی لە زنجیرە درامای واکانی سپێدار و ئەوە ژیانی منە ناوبانگی دەر کردووە،
ژیانی زوو
مۆرای لە ٥ی حوزەیرانی ١٩٨٥ لە دیاربەکر لە دایکبووە، باوکی خەڵکی دیاربەکرە چەند ساڵێک دوای لەدایکبوونی لەگەڵ خێزانەکەی بەرەو ئەستەمبووڵ کۆچیان کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:خەڵکی ئامەد پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
دووچاوەکی لەسەر بنەمای خواستی ڕەگەزی
پێکھاتووە لە ڕق بەرامبەر خەڵکی لەبەر ڕەفتارە سێکسییەکانی کەسێک. بە واتای مامەڵەکردنێکی نا ئاسایی و دەمارگیریانە بەرامبەر بە تاکەکەس یان کۆمەڵێک لەسەر بنەمای ڕەگەزە سێکسیە ڕاستەقینەییەکەی یان ڕەگەزی ویسترای کەسکە. ئەم جیاکارییە ھەموو کۆمەڵە و جۆرە ڕەگەزەکان دەگرێتەوە وەک (ڕەگەز ئاسایی، ڕەگەز گۆراو "سێکس گۆراو''، دوو ڕەگەز، ھاوڕەگەز و ھتد).
زۆربەی کات جیاکاری ڕەگەزی (سێکسی) لە بوارەکانی ھەلی کار و دەستکەوتنی کاردا بەرجەستە دەبێت، زۆرجار لەڕێی مەیل و ویستێکی زۆر بەرامبەر بە کەسانی ڕەگەز ئاسایی و جیاکاری دەکرێت لەسەر ئەو بنەمایە دژ بە کەسانی ھاوڕەگەز و دوو ڕەگەزەکان. لە ھەندێک باردا جیاکاری بەرامبەر بە ڕەگەز ئاساییەکانیش دەکرێت بە ھەمان شێوە بۆیە دیاردەی جیاوازی کردن سێکسی دەستەواژەی (پێشداوەری سێکسی) بۆ بەکاردێت. جیاکاری سێکسکی ھاوتا نییە لەگەڵ دەستەواژەی (ترس لە ھاوڕەگەزەکان - ھۆمۆفۆبیا).
بە پێی لێکۆڵینەوەکان جیاکاری سێکسی ناکرێت تەنھا لەسەر ئاستی تاکەکەسی بەڵکو کلتور و پێشیەنەیەکی کۆنتری ھەیە کە بۆتە ھۆی دانانای ڕەگەزە ئاساییەکان بە باشتر و پەسەندتر بەرامبەر بە ڕەگەزە سێکسییەکانی دیکە و جیاکاری سێکسی بە توندوتیژییەکەی بنیادی دادەنرێت.
پێناسەی جیاکاری سێکسی بەم جۆرە دەکرێت: باوەڕێک یان بیروڕایەکە کە ڕەگەزێکی سێکسی یان ھەڵسوکەت و مامەڵییەکی سێکسی بە باشتر و دروستتر تەماشادەکرێت لە ناو ھەموو ئەوانی تردا. کە زۆرجار (ڕەگەز ئاسایی – Heterosexuality: کەسانی کە لەگەڵ ڕەگەزی بەرامبەریان دا دەبن) تەنھا بە ئاسایی، سروشتی و ڕەوشتیی تەماشادەکرێت.
نەتەوە یەکگرتووەکان
" ھەندێک کەس دەڵێن کە بابەتی ناسنامەی ڕەگەزیی و ویستی سێکسی دوو بابەتی ھەستیار و گرنگن و من لەوە تێدەگەم. وەک زۆربەی ھاوتەمەنەکانی سەردەمی من باسی ئەم بابەتانەم نەدەکرد لە کاتی گەورە بوون و گەنجیم دا بەڵام فێربووم کە بابەتەکە بوروژێنم و گفتووگۆی لەسەر بکەم چونکە بەھۆی ئەم بابەتەوە ژیانی چەندین کەس لە مەترسیدایە. بە پێی پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان و ڕاگەیاندنی جیھانی مافەکانی مرۆڤ، ئەرکی ئێمەیە پارێزگاری لە مافەکانی ھەموو مرۆڤایەتی بکەین لە سەرتاسەری جیھان دا." بان کی مۆن، سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، لەبەردەم دەستەی مافی مرۆڤ ٧ ئاداری ٢٠١٢.
نەتەوە یەکگرتووەکان چەندین ھەوڵی داوە بۆ بەگژداچووەنەوەی جیاکاری سێکسی لەسەر بنەمای ناسنامە و شێوازی ھەڵسووکەتی سێکسی. نەبوونی یاسای تایبەت بە پاراستنی ڕەگەزیی دەکرێت چەندەھا ھاوڕەگەزی مێ، ھاوڕەگەزی نێر، دوو ڕەگەز و ڕەگەز گۆردراو لە تەمەن و شوێنی جیاوازدا بخاتە ژێر مەترسیی ھێرش کردنە سەر مافە مرۆڤایەتییەکانیان و جیاکارییان بەرامبەر بکرێت لە بازاری کار، قوتابخانە، نەخۆشخانە و شوێنە گشتییەکان دا. ھەروەھا دووچاری مامەڵەی ناتەندروستی خێزانی، بێ ڕێزی، دەستدرێژی سێکسی، ئەشکەنجە و کوشتنیش ببنەوە.
لە نزیکەی ٧٦ وڵاتی جیھان دا، یاسا جیاکارییەکان پەیوەندی نێوان ڕەگەزە یەکچوونەکان و ھاوتاکان قەدەغە و تاوانبار دەکات و ئەگەری دەست بەسەرکردن، دادگای کردن، بەندکردنیان ھەیە، تەنانەت سزای مردن بەسەریان دا دەچەسپێت لە پێنج وڵاتی جیاوازدا.
پاراستی ڕەگەزە جیاوازەکان لە توندوتیژی و جیاکاری پێویستی بە دانان و چەسپاندنی یاسای ناوخۆیی و نێودەوڵەتی نوێ نییە بەڵکو لێکتێگەیشتن و پابەند بوون بە یاسای نەتەوە یەکگرتووەکان لەلایەن وڵاتانەوە ناساندن و دانپێدانە بە مافە ڕەگەزی و سێکسییەکان. ئەرکە یاساییەکانی وڵاتان بەرامبەر بە ھەموو مرۆڤەکان بە وردی باس کراوە لە ڕاگەیاندنی جیھانی مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان کە "ھەموو مرۆڤێک، بێ جیاوازی و گەڕانەوە بۆ ڕەگەز (سێکس) و ناسنامەی سێکسی خاوەنی ئەم مافانەن (مافی ژیان، ڕێز، ئاسایش، تایبەتمەندێتی، ئارامی، مافی ئەشکەنجەنەدان، دەستبەسەر نەکردنی زۆردارانە، مافی جیاکاری نەکردن، مافی ئازادی بیروڕا و مافی بە کۆمەڵە بوون و کۆبوونەوەی ئاشتیانە)." ئەرکی سەرەکی یاسا نێودەوڵەتییەکان بۆ پاراستی مافەکانی مرۆڤ تایبەت بە (ڕەگەزی ئاسایی، ھاوڕەگەزە مێییەکان، ھاوڕەگەزە نێرەکان، دوو ڕەگەزەکان و ئەوانی دی) بریتییە لەم خاڵانەی خوارەوە:
سەرچاوەکان
پۆل:جیاکاری لە دژی خەڵکی کۆمەڵگای پەلکەزێرینە
گەیاوا
پێکھاتووە لە ناوچەیەک کە ژمارەیەکی زۆر لە گەی و لێزبیان و دووڕەگەزخواز و ترانسجێندەر تێدا دەژی. ئەم ناوچانە زۆرجار چەند شوێنێکی تایبەت بە گەیەکانی ھەیە وەک باڕ و مەلەوانگە و خواردنگە و، ھتد...
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
١٦٦٠ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1660 (توضيح)
بانکسی
بانکسی وێنەکێشێکی سەرشەقامی ئینگلیزییە. بانکسی دەیەوێت ناسنامەی بەشاراوەیی بھێڵێتەوە. لە شوێنە گشتییەکانی وەک باڵەخانە و وێستگەی شەمەندەفەرەکان وێنە دەکێشێت. وێنەکانی زیاتر لە بارەی ئابووری، جەنگ و بابەتە گرنگەکانی ترن.
وێنە گاڵتەئامێزەکانی و ویژدانبزوێنەکانی ھونەری گرافیتی لەگەڵ کۆمیدیای ڕەش پێکەوە دەبەستێتەوە. کارەکانی بانکسی بە جۆری «ستێنسیلینگ» (کاغەزێک لە کارت یان پلاستیک کە نەخشی لەسەر کێشراوە) دروستدەکرێت. کاری لەم جۆرە لە شەقام، دیوار و پردەکان لەسەرانسەری جیھاندا دروستدەکرێن.
سەرچاوەکان
<references group="" responsive="1"/>
پۆل:وێنەکێشە ئینگلیزەکان پۆل:زیندووان پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئینگلیز
قیزیلجەکەن
قیزیلجەکەن گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مالوجە، ناوچەی دڵوەران، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
قیزیلجەکەن ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
فیلم دیستریکت
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمپانیاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا پۆل:یەکگرتنەوە و دەستکەوتن ساڵی ٢٠١٤
ھۆلەند لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
ھۆلەند نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ بوو کە لە ٢٦ی ئاب تا ١٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٧٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
ھۆمەربەلی گەورە
ھۆمەربەلی گەورە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرقەڵا، قەزای کفری، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەیوەندیی ھاوڕەگەز
پەیوەندییەکی نێوان دوو کەسی ھاوڕەگەزخوازە کە بە زۆر شێوە دەردەبڕدرێت، لەوان بە شێوەی ڕۆمانتیکی و سێکسیی. ئەم دەستەواژەیە بۆ ئەو پەیوەندییانە بەکار دەھێندرێت کە لە نێوان گەی و لێزبیانەکان دروست دەبێت. لە زۆربەی وڵاتەکان ھاوسەرگیری ھاوڕەگەز ھەیە کە ڕێگە بەوان دەدات ھاوسەرگیرییش بکەن.
ھۆمەربەلی گەورە
جوگرافیا
ھۆمەربەلی گەورە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چوارشاخی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی گۆبان عەرەب و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی ماران لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بەلەکەی گەورە.
داوەڵ
وێنۆک|کۆمەڵە داوەڵێک لە کێڵگەیەکی [[برنج لە ژاپۆن]] داھۆڵ یان داوەڵ تەڵە یان مانیکەنێکە کە زۆربەی کات لە شێوەی مرۆڤدایە. داوەڵی مرۆڤئاسا زۆربەی کات جلی کۆنیان لەبەر دەکرێت و لە کێڵگە کراوەکاندا دادەندرێن بۆ ترساندن و دوورخستنەوەی باڵندەکان لە تێکدان و خواردنی تۆوە تازە چێندراوەکان و بەرووبوومەکانی کە پێدەگەن. داوەڵ لە سەرتاسەری جیھاندا بەکاردێن لەلایەن جووتیارانەوە، و ھێمایەکی دیاری کێڵگە و لادێن لە کولتووری بەناوبانگدا.
بەستەرە دەرەکییەکان
داھۆڵ پۆل:داوەڵەکان
تیرۆر لە دەنگدانەوەدا
تیرۆر لە دەنگدانەوەدا لە ژاپۆنیش بە تیرۆر لە تۆکیۆ ناسراوە. زنجیرە ئەنیمێیەکی ژاپۆنییە کە لەلایەن ستۆدیۆی ماپا بەرھەم ھێنراوە. چیرۆکەکە لەلایەن شینیچیرۆ واتانابێ نووسراوە، لەگەڵ دیزاینەری کارەکتەرەکان کازوتۆ ناکازاوا و بە موزیکییۆکۆ کانۆ. ئەنیمێکە لە ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤ لە کەناڵی فوجی تیڤی لە بەشی ئۆیتامینا دەستیپێکرد و بەرنامە ھەفتانەکە لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤ کۆتایی ھات، بە کۆی گشتی ١١ ئەڵقەیە، ھەر ئەڵقەیەک نزیکەی ٢٥ خولەکە.
چیرۆک
تۆکیۆ لە ھێرشە تیرۆریستییەکەدا کە شارەکەی وێران بوو، تاکە ئاماژەیەک لە ئەنجامدەرانەوە، شریتێکی ڤیدیۆیی نھێنییە کە پێش ھەر کردەوەیەکی تیرۆریستی کە ترس و دڵەڕاوکێی لە سەرانسەری ژاپۆن دروستکردبێت لە یووتیووب بڵاوکراوەتەوە. بەبێ ئەوەی دەسەڵات بزانێت کە ئەو داڕێژە تیرۆریستیانەی کە ناویان لێناوە "سپینکس" (ス ピ ン ク ス Supinkusu) تەنھا دوو کەسن بەناوی نۆ و دوازدە کە وای دادەنێن بوونیان نەبێت لە بنەچەدا، بەڵام ھەوڵی بەئاگاھێنانەوەی جیھان دەدەن بە پلانە وێرانکەرە قێزەونەکان بە پەنجە لەسەر پەلەپیتکە.
خەڵاتەکان
ئەنیمێی تیرۆ لە دەنگدانەوەدا خەڵاتی ئەنیمێی ساڵ و باشترین ئەنیمێی ڕەسەنی ساڵ و باشترین ئەنیمێی نھێنی یان دەروونی لە یەکەمین خەڵاتی ئەنیمێ ترێندینگ لە ساڵی ٢٠١٤ بەدەستھێنا، زنجیرەکە خەڵاتی "Daruma d'or anime"ی فەڕەنسی لە ژاپۆن بەدەستھێنا. لە خەڵاتی پێشانگای ژاپۆن ٢٠١٦. بەشێک بووە لە ھەڵبژاردنی لیژنەی دادوەری بۆ ١٨ھەمین فێستیڤاڵی ھونەری میدیایی ژاپۆن لە بەشی ئەنیمەیشن لە ساڵی ٢٠١٤دا.
وەڵامی ڕەخنەگران
نیک کرێمەر لە تۆڕی ھەواڵی ئەنیمێ خەڵاتی "A"ی بە ئەنیمێکە بەخشی، و زنجیرەکە بەم شێوەیە وەسف دەکات "دەرھێنانەکە لە بنەڕەتدا بێ کەموکوڕییە، و دیزاینی ھونەری نیمچە ڕاستی نمایشەکە بە زیندووی دەھێڵێتەوە لەگەڵ پێشکەشکردندا، لە ھەمان کاتدا ساتەکانی بەردەوام لە جوانی گەورەتر لە ژین پێشکەش دەکات. بە شێوەیەکی گشتی، کاتێک باس لە بیرۆکە و جێبەجێکردن دەکرێت، ئەوا تیرۆر لە دەنگدانەوەدا تەنھا کورتەیە لە شاکارێک، تەنھا بەھۆی لاوازییەکانی دراما و ورووژاندنی ئاشکرا پاشەکشێ دەکات، نمایشەکە بە تەواوی گوللە نەبڕە، بیرکردنەوەیەکی نایاب و بڕاو لەسەر ئاڵۆزییە دژبەیەکەکانی کۆمەڵگەی مۆدێرن، کارەکتەرەکان توڕە دەبن لە سیستەمێک کە کەس بەڕاستی نایەوێت، گیرۆدەی خولگەلێکن کە نمایشەکە بە شێوەیەکی کارەساتبار مسۆگەری دەکات و بەکارھێنانێکی نایابی مووزیک. بە دڵنیایییەوە نمایشەکە چەند ساتێک بێ ھیوایی خۆی ھەیە، بەڵام کەم ئەنیمێ ھەیە لەمە باشتر بێت. بیرکردنەوەیەکی دەوڵەمەند و پڕ لە سۆز لەسەر کۆمەڵگەی مۆدێرن کە بە ھەندێک لە باشترین مووزیک و دیمەنەکانی ئەنیمێ دانراون."
قەدەغەکردنی لە چین
لە ساڵی ٢٠١٥ وەزارەتی ڕۆشنبیری چین ئەنیمێی «تیرۆر لە دەنگدانەوەدا» لە ڕیزبەندی ٣٨ ناونیشانی ئەنیمێ و مانگا کە لە چین قەدەغەکراون. بەرپرسان ڕایان گەیاندووە کە زنجیرەکە «دیمەنەکانی توندووتیژی، پۆڕن، تیرۆر و تاوانەکانی دژی ڕەوشتی گشتی لەخۆدەگرێت» کە منداڵانی خوار تەمەنی یاسایی ھاندەدات بۆ ئەنجامدانی ئەو جۆرە کارانە وەک ھۆکارێک بۆ قەدەغەکردن.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٤ دەستیان پێکردووە پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی سیناریۆی ڕەسەنیان ھەیە پۆل:فەنیمەیشن پۆل:نۆیتامینا پۆل:تێرۆریست لە تەلەڤیزیۆندا پۆل:فیلمەکان دەربارەی حکوومەت
شووشەی گۆرێلا
شووشەی گۆرێلا ؛ جۆرە شووشەیەکی پتەوە کە لەلایەن کۆمپانیای کۆرنینگی ئەمریکیەوە پەرەیپێدەدرێت و بەرھەمدەھێندرێت.
شووشەی گۆرێلا وا دیزاین دەکرێت کە تەنکبێت، کێشی کەمبێت و بەرگەی پێکدادان بگرێت. وێنۆک|بەرگی شووشەی گۆرێلا لەسەر [[نۆکیا ٧ پڵەس]] شووشەی گۆرێلا (ئەلیکا-ئەلۆمینۆسلیکەیت) چینێکی شووشەییە بەکاردێت وەک بەرگێکی شووشەیی بۆ ڕووی ئامێرە گەڕۆکە ئەلیکترۆنیەکانی وەک مۆبایل، کۆمپیوتەرە گەرۆکەکان و تابلێت.
مێژوو
لە ساڵی ١٩٦٠ کۆمپانیای کۆرنینگ خەریکی پرۆژەیەک بوو بە ناوی پڕۆژەی ماسولکە (Project Muscle)، کە لەو پڕۆژەیەدا کۆرنینگ خەریکی تاقیکرنەوەی کیمیایی بوو بۆ پتەوکردنی شووشە، دواتر پاش چەندساڵێک پرۆژەکە پەرەی پێدرا و بە بازارگانی کرا بە ناوی (چیمکۆر Chemcor)، کە بەرھەمەکانیان تا ساڵانی ١٩٩٠ بەکاردەھێنرا لە بواری ئۆتۆمبێل، فرۆکەوانی و دەرمانسازی.
لە ساڵی ٢٠٠٥ تاقیکرنەوەکان گەشەیپێدرا و توانرا شووشەکان زۆر تەنکتر بکرێنەوە و لە ئامێرە ئەلیکترۆنیەکاندا بەکاربھێندرێن، بە جۆرێک کە کۆمپانیای ئەپڵ داوای لە کۆرنینگ کرد کە شووشەیەکی تەنکی پتەویان بۆ دروستبکەن بۆ ئایفۆنە تازەکەیان.
لە ساڵی ٢٠١٧ نزیکەی پێنج میلیار ئامێر لە ھەموو جیھان شووشەی گۆرێلایان لەسەرە.
نەوکانی شووشەی گۆرێلا
شووشەی گۆرێلا لە سەرەتای بەبازرگانی بوونیەوە بەردەوام لەژێر گەشەپێدان و تاقیکرندەوە دایە بۆیە تاکوو ئێستا چەند نەوەیەکی یەک لەدوای یەکی ھەیە:
شووشەی گۆرێلا لە بازاری ئۆتۆمبێلیشدا ئاماژەی پێکراوە، کۆمپانیای فۆرد لە ساڵی ٢٠١٦ رایگەیاند کە شووشەی گۆرێلایان بەکارھێناوە بۆ شووشەی پێشەوە و دواوەی فۆرد جی تی وەرزشی Ford GT Sport.
لیستی ئەو ئامێرانای کە شووشەی گۆرێلایان لەسەرە
سەرچاوەکان
پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان پۆل:زانستی ماددە پۆل:براندە ئەمریکییەکان
١٦٦١ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1661 (توضيح)
داون تاونی ھەولێر
داون تاونی ھەولێر سەنتەرێکی بازاڕکردن و کات بەسەربردنی نوێیە، دەکەوێتە ھەولێر، ھەرێمی کوردستان. داون تاون بازاڕێکی لۆکاڵی هاوچەرخە. پرۆژەکە ٢ بیلیۆن دۆلاری تیچووە کە لەلایەن گرووپی کۆمپانیاکانی ناسری (NGC) بنیاتنراوە، کە یەکێکە لە کۆمپانیاکانی بواری زەوی و خانووبەرە لە عێراق.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئابووری عێراق پۆل:شوێنەکانی ھەولێر پۆل:شوێنە دارایییەکان پۆل:ھەولێر
یەڵدیز تلبە
یەڵدیز تلبە (؛ لەدایکبووی ١٦ی تەممووزی ١٩٦٦) گۆرانیبێژێکی ژنی کوردی زازا خەڵکی تورکیایە کە یەکێک لە پڕفرۆشترین گۆرانیبێژانی ئەو وڵاتە بە ئەژمار دێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی تورک پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان پۆل:خەڵکی زازا
ئانتیگوا و باربوودا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
ئانتیگوا و باربوودا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بوو کە لە ٢٥ی تەممووز تا ٩ی ئابی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا لە ئیسپانیا بەڕێوە چوو.
تایتانیک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ٢٠١٢)
تایتانیک زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی چوار بەشییە لە ساڵی ٢٠١٢ لە دەرھێنانی جوولیان فیلۆس.
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
ئالڤا مێردال
ئالڤا مێردال (بە زمانی سوێدی: Alva Myrdal؛ لەدایکبووی ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٠٢ - مردووی ١ی شوباتی ١٩٨٦) کەسایەتی سیاسیی، دیپلۆمات و کۆمەڵناسی سوێدی بوو. ئەو لە ساڵی ١٩٨٢، لەپاڵ کەسایەتی سیاسیی و دیپلۆماتی مەکسیکی ئەلفۆنسۆ گارسیا ڕۆبلیس بەیەکەوە بوونە ھەڵگری خەڵاتی نۆبێل لە ئاشتی. لە ساڵی ١٩٨٠، وەک یەکەم کەس خەڵاتی ئاشتیی ئەلبەرت ئەنیشتاینی پێدرا.
ئالڤا مێردال لەلایەن زانکۆکانی لیدز، ئێدنبرە، گۆتەنبێرگ، ھێلسیننکی، ئۆسلۆ، ئیست ئەنگیلا، تێمپڵ، براندیس و کۆمەڵێ زانکۆی دیکە بڕواننامەی دکتۆرا و خەڵاتی ڕێزلێنانی تایبەتی پێدراوە.
ئالڤا لە ١ی شوباتی ١٩٨٦، لە تەمەنی ٨٤ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.
ژیانی خێزانی
ئالڤا لە ساڵی ١٩٢٤ ھاوسەرگیری لەگەڵ ئابووریزانی سوێدی گونار میردال ئەنجامدا، ئەوان بەیەکەوە سێ منداڵیان بوو بەناوەکانی جان، سیسێلا ھەروەھا کاج فۆلستەر. لە ساڵی ١٩٥٩، بوونە خاوەنی یەکەم نەوەیان بەناوی ستیفان فۆلستەر. گونار لە ساڵی ١٩٨٧ کۆچی دواییی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل پۆل:مردووانی ١٩٨٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢ پۆل:ژنە زانستخوازەکانی سەدەی ٢٠ پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئەپسالا پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
حسێن بەگی وەکیل
حسێن بەگی وەکیل لە بەگزادەکانی ڕۆستەم بەگی ناوچەی جوانڕۆیە. حسێن بەگ لە ساڵی ١٣٢٩ی کۆچی مانگی (١٩١١ی زایینی) لە جوانڕۆ لە دایک بوو. لە ساڵی ١٩١٢دا باوکی کۆچی دوایی کرد. عەبدولکەریم بەگ (باوکی حسێن بەگ) ناسراو بە وەکیل بە ھۆی خەبات و دادخوازی لەگەڵ یارمحەمەدخان سەرداری کورددا دژ بە حاکمی کرماشان پەیمانیان بەست و لە کرماشاندا شەھید کرا.
زیندانیکردن
جوانێکی کەم تەمەن بوو کە بە فەرمانی ڕەزا شا حسێن بەگ و ھەموو براکان و ئامۆزاکانی و ھەموو کەسە ناودار و بیرمەندەکانی ناوچەکە بە پیلانێکەوە بە ھۆی جێژنی فەتحی ھەورامان لە ڕەشەمێی ١٩٣٢دا بانگھێشت کرانە قەڵای جوانڕۆ و بەدەستی ژنەراڵ ئەحمەد ئەمیرئەحمەدی شەخسی دووەمی حکوومەت لەو سەردەمەدا و ھێزەکانیەوە، گەمارۆ دران و دەستبەسەر کران ئینجا بۆ کرماشان و پاشان بۆ تاران گوازرانەوە. لەوێدا عەبدولڕەحمان بەگ و محەممەدڕەشید بەگیان لێ جیادەکەنەوە و دەیان نێرن بۆ گرتووخانەی قەسری قەجەر، حسێن بەگ و ھاوڕێکانیشی دەگوازنەوە بۆ بەندیخانەی ئیسفەھان. پاش ٩ ساڵ و چەند مانگ زیندانی بوون، بەھۆی پەیوەندی کۆمەڵایەتی باش لەگەڵ زیندانبانەکان حسێن بەگ پیلانێک بۆ ھەڵاتن لە زیندان و چوونەوە لە ئیسفەھان بۆ جوانڕۆ دەڕێژێ. پاش ھەڵاتن و ٢١ ڕۆژ ڕێکردنی شەوانە دەگاتە ماڵی یەکێک لە خزمەکانی لە شاری کامێران و لەگەڵ کوێخا ئەحمەدی خدری و چەند کەسی ترەوە دەھێنرێنەوە بۆ جوانڕۆ.
یەکخستنی ئێلی جاف
پاش ھەڵاتن لە زیندان و گەڕانەوە بۆ زێدی خۆی، حسێن بەگ بێ درەنگ و لە کاتێکدا کە ھێشتا برینەکانی خۆش نەبووبوونەوە، دەستی کرد بە یەکخستنی ھۆزەکانی جاف و ناوچەکەی لە ھەموو مۆرەکانی حکومەت سڕیەوە. ھەر ئەم کارەی بوو بە ئەوەی کە میرنشینی جوانڕۆ ١٤ ساڵ بە سەربەرزییەوە تێبپەڕێنێت. لەم ماوەدا چەندین جەنگ لەنێوان جاف و دوژمنکانیاندا ڕووی دا.
چوون بۆ کوردستانی باشوور
فشارگەلی سیاسی، ئابووری و عەسکەری ڕژێمی ئێران بووبووە ھۆی ئەوەی زۆرێک لە جافەکان ببنە کۆچبەر بۆ کوردستانی باشوور. ئەم کۆچە بووە ھۆی تۆقینی حکوومەت و بەم ھۆیەوە جنەراڵ ئاریانا فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی ڕژێم حسێن بەگی بانگھێشت کرد بۆ تاران و لە دانیشتنێکدا کە لە نێوان شا و حسێن بەگدا پێک ھات، شا بەم مەرجەوە کە حسێن بەگ جافەکان بگەڕێنێتەوە بۆ ئێران چەندین وەعدی دا بە حسێن بەگ. ھەروەھا لەلایەن شا حوکمی بوون بە «سەرگورد» (بەرامبەر بە رائدی عێراقییە) ڕادەگەیەننە حسێن بەگ بەڵام حسێن بەگ پێیان دەڵێ: «حەیرانم لە عەقڵی ئێوە، من شای گەلی خۆمم و ئێوە دەتانەوێ من بە سەرگوردی ھەڵبخەڵەتێنن.» بەھۆی بەجێ نەھێنانی عەھدەکانی حکومەت و ھەروەھا ئاگاداربوونەوەی حسێن بەگ لە بزووتنەوەی مەلا مستەفا بارزانی دێتە نێو ڕیزی پارتی دیموکراتی کوردستان، ئازایەتی حسێن بەگ لە شەڕی پارتیزانیدا دەبێتە ھۆی ئەوەی کە مەلا مستەفانیشانی ئەمیری ھێزی پێ بدات و وەک خاوەن دەسەڵاتی ناوچەکانی خورماڵ و شارەزوور دیاری بکات و ھەروەھا کەسێک بۆ ڕێزگرتن لێی ڕەوانەی ناوچەکە بکات.
مردن
دوای نزیک بە ١١ ساڵ خەبات لە کوردستانی باشوور، لەگەڵ ڕێکەوتننامەی جەزائیر لە نێوان محەممەدڕەزا پەھلەوی و سەددام حوسێن لەگەڵ ھێزەکانی پارتی دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆژھەڵات و ھەر لەوێش بە ھۆی سەکتەی مێشکەوە لە ساڵی ١٩٨٣ کۆچی دوایی دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١ پۆل:مردووانی ١٩٨٣
١٦٦٢ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1662 (توضيح)
ڕێڤۆلۆشن ستۆدیۆز
ڕێڤۆلۆشن ستۆدیۆز یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و کاری وێنەیی.
فەرەیدوونشەھر
فەرەیدوونشەھر ناوەندی شارستانی فەرەیدوونشەھر لە پارێزگای ئەسفەھانی ئێرانە و لە نێوان دوو شاری ئەسفەھان و خوڕەماباد ھەڵکەوتووە. چەپ|وێنۆک|[[زمانی گورجی لە فەرەیدوونشەھردا]] ئەم شارە ناوەندی شارستانی فەرەیدوونشەھرە و بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ١٤٬٠٠٢ کەس بووە کە لە خەڵکی گورجستانن و بە زمانی گورجی قسە دەکەن و لە کاتی پاشایەتیی شا عەباسی یەکەمدا بۆ فەرەیدوونشەھر کۆچیان کردووە.
جوگرافیا
وێنۆک|کێوی ھەشتاد
سەرچاوەکان
پۆل:ئەسفەھان پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئەسفەھان
نەخلیسکان
لە جوڵەی شلیدا، حاڵەتی لێک نەخشان یاخود نەخلیسکان بۆ شلەی لینج، وا دادەنرێ کەلە سنوری ڕەقیدا، تێکڕای خێرایی شلەکە دەبێتە سفر کە ئەمەش پەیوەستە بە سنورەکەوە.
تێکڕای خێرایی یاخود تاودانی شلەکە بەگشتی لەسنوری نێوان ڕەقی-شلیدا یەکسانە بەوەی دەکەوێتە سنوری ڕەقیەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، بەبیرکردنەوە لەدوورترین گەردی شلەکە کە دەلکێ و جێگیردەبێ بەو ڕوەی کە شلەکەی پێدا دەڕوا، لەبەرئەوەی کە گیراوەکە بەو شوێنانەدا دەڕوا کەبۆی دانراوە، ئەمەش نمونەیە بۆ باری سنوری دایریچلێت.
ڕووباری ئاراگوایا
وێنۆک|دارێک لە [[پارکە نەتەوەییەکەی ئاراگوایا لە وەرزی لافاودا]] ڕووباری ئاراگوایا (بە پورتوگالی: Rio Araguaia) یەکێکە لە ڕووبارە سەرەکییەکانی بەڕازیل ھەرچەندە قەبارەکەی نزیکەی یەکسانە لە یەکگرتنی لەگەڵ تۆکانتینەکان. درێژییەکەی نزیکەی ٢٦٢٧ کم.
جوگرافیا
وێنۆک|ئەمە نەخشەی بەشە ئاوی تۆکانتینە. من، کارل موسەر، لەسەر بنەمای داتاکانی ڕووپێوی جیۆلۆجی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دروستم کردووە. ڕووباری ئاراگوایا لە سنوورەکانی باشووری گۆیاس-ماتۆ گرۆسۆوە دێت. لەوێشەوە بەرەو باکووری ڕۆژھەڵات دەڕژێت بۆ یەکگرتنی لەگەڵ تۆکانتینەکان لە نزیک شارۆچکەی ساو جواو.
بەدرێژایی ڕێڕەوەکەی، ڕووبارەکە سنووری نێوان ویلایەتەکانی گۆیاس، ماتۆ گرۆسۆ، تۆکانتینەکان و پارا پێکدەھێنێت. بە نزیکەیی لە ناوەڕاستی ڕێڕەوەکەیدا ئاراگوایا دابەش دەبێت بۆ دوو چنگاڵ (کە ڕۆژاوا ناوی ئاراگوایای ھێشتووەتەوە و ڕۆژھەڵاتەکەی پێی دەوترێت ڕووباری جاڤاس). ئەمانە دواتر یەکدەگرنەوە و دوورگەی ئیلھا دوو بناناڵ پێکدەھێنن کە گەورەترین دوورگەی ڕووبارە لە جیھاندا. دەماری جاڤاسێکی فراوانی ناوخۆیی پێکدەھێنێت کە لەوێدا دەڕژێتەوە ناو ئاراگوایای سەرەکی، کە فراوانییەکی ١٠٠ ھەزار ھێکتارییە لە ئیگاپۆس یان دارستانێکی لافاواوی، کەناڵەکانی ڕووباری ئاوی ڕەش و دەریاچەی ئۆکسبۆی بە ناوی کانتاو، کە لەلایەن پارکە ویلایەتییەکەی کانتۆوە پارێزراون. یەکێکە لە دەوڵەمەندترین ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەمازۆن لە ڕووی بایۆلۆژییەوە، کە زیاتر لە ٧٠٠ جۆری باڵندەی تێدایە، نزیکەی ٣٠٠ جۆری ماسی، دانیشتووانی زۆری جۆرەکانی وەک کۆترە زەبەلاحەکە، کایمان ڕەش، پیراروکو، یەکێکە لە گەورەترین ماسییەکانی ئاوی شیرین لە جیھاندا، و دۆلفینی ڕووباری ئاراگوای (یان بۆتۆی ئاراگوای)، ھەموویان لە ناوچەیەکی فراواندا ڕوودەدەن.
نەخلیسکان
دەرھاویشتەکان
لەگەڵ زۆرترین لێکچون و نزیکەیی ئەندازیاری، باری نەخلیسکان ھەمیشە ئەو شێوازە وەرناگرێ لەڕاستیدا واتا دەکرێ جیاوازبێ ھەندێ جار. بۆ نموونە، لە پەستانێکی زۆرکەمدا، تەنانەت کاتێک زنجیرەیەکی لێکچوو نەپچڕاومان ھەبێ، ھێشتا بڕێکی کەم لە گەردەکان کەلە ڕووکارەوە نزیکن، ھەڵدەبەزنەوە بۆ بەشی خوارەوەو لەگەڵ ڕێڕەوی ڕۆشتنی گەردەکانی تر نابن و لادەدەن. لێکچونێکی باو بۆ خشانی شلە بریتیەلە:
کاتێک u بریتیە لە ڕێخستنی ھاوتا بۆ wall کە ئەمە دەکاتە درێژی خلیسکانەکە. بۆ گازێکی نموونەیی، درێژی خلیسکان زۆرجار بەنزیکەیی بریتیە لە کاتێک l واتا ڕێڕەوی ئازاد. ھەندێک ڕووکاری پلەبەرزی ئاو ڕانەکێشان (واتا ڕاکێشانی ئاو بۆخۆی کەمدەکاتەوە)، دەبێ ئەوەش تێبینی بکرێ بەوەی خێراییەکەی یاخود تاودانەکەی نەکاتە سفر، بەڵام پێوەری نانۆمەتری ھەبێ بۆ درێژی خلیسکان.
ڕووباری ئاراگوایا
جوگرافیا
حەوزی ناوەڕاست و خوارەوەی ڕووبارەکە لە ناوچەی ئیکۆی دارستانە شێدارەکانی شینگو-تۆکانتینس-ئاراگوایایە. بەشە ئاوییەکەی تێکەڵاوی ڕووبارەکانی ئاراگوایا و تۆکانتین (ناوی حەوزی ئاراگوایای تۆکانتین) نزیکەی ٩٫٥٪ی خاکی نیشتمانی بەرازیل دەگرێتەوە. ئەم ناوچەیە بەشێکی دانەبڕاوە لە بایۆمی ئەمازۆن؛ بەڵام ڕووباری ئاراگوایا لقێکی ئەمازۆن نییە.
نەخلیسکان
دەرھاویشتەکان
لەکاتێکدا باری نەخلیسکان بەنزیکەیی و بە شێوەیەکی گشتی بەکاردێ لە مۆدێلی لێشاوی لینجی. ھەندێ جار ئەم بارە پشتگوێ دەخرێ لەبەشی (باری دزەنەکردن). واتا کاتێک خێرایی ئاسایی شلەکە بۆ wall دەخرێتە سەر خێرایی wall واتا (بەربەستەکە)، لەم ئاڕاستەیەدا، بەڵام خێرایی شلەکە تەریبە بە wall کە ئەمەش بێسنورە.
ڕووباری ئاراگوایا
جوگرافیا
«ئاراگوایا» بە زمانی زگماکی توپی بە واتای «ڕووباری ماکاوەکان» دێت.
نەخلیسکان
دەرھاویشتەکان
لەشیکردنەوە بنچینەییەکاندا لەسەر لێشاوی لکێنەر، کاتێک کاریگەری چینە سنوریەکان پشت گوێخرا. باری نەخلیسکان بوە ھۆی کێشەیەک لە تیۆری لێشاوی لینجی لەگۆڕانی بەرکەوتە ھێڵیەکان: ئەو شوێنانەن کە لە نێوانە ڕوویەکی نێوان دووشلەدا، سنورێکی ڕەقی بەدیاردەکەوێ. لێرەدا باری سنوری نەخلیسکان وا دەردەخات کە شوێنی گۆڕانی بەرکەوتەی ھێڵی ناجوڵێ، کەلەڕاستیدا تێبینی ناکرێ. شیکردنەوەکان بۆ جوڵەی بەرکەوتەیەکی ھێڵی بەباری نەخلیسکان، دەرەنجامەکەی فشارێکی بێکۆتا بوو کەناتوانرێ یەکبخرێت. تێکڕای جوڵەی گۆڕانی بەرکەوتەی ھێڵی وا باوەڕدەکرێ کە پشت دەبەستێ بە گۆشەی یاخود پلەی ھێڵەکە کە سنوری ڕەقی دروستەکا، بەڵام میکانیزمی پشت ئەمە ھێشتا بەتەواوی تێگەیشتن لێی ڕوون نیە.
ڕووباری ئاراگوایا
سەرچاوەکان
پۆل:ڕووبارەکانی گۆیاس پۆل:ڕووبارەکانی پارا
جۆرج پۆلیا
جۆرج پۆلیا (لەدایکبووی ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٨٨٧ – ٧ی ئەیلوولی ١٩٨٥) ماتماتیکزانێکی مەجارستانی-ئەمریکی بوو.
ژیان و کار
جۆرج پۆلیا بە ڕەچەڵەک جولەکە بوو و لە بووداپێست لە ھەنگاریا لە دایک بووە.
لە ساڵی ١٩١٤ تا ١٩٤٠ مامۆستای ماتماتیک بوو لە زانکۆی تەکنەلۆژیای زوریخ لە سویسرا و لە ساڵی ١٩٤٠ تا ١٩٥٣ لە زانکۆی ستانفۆرد، باقی ژیانیشی مامۆستای زانکۆ بوو لە زانکۆی ستانفۆرد.
جۆرج پۆلیا لە بوارە جۆراوجۆرەکانی ماتماتیکدا کاری کردووە، لەوانە زنجیرەکان، تیۆریی ژمارەکان، شیکاریی ماتماتیکی، ئەندازە، جەبر و …
بەرەو کۆتایی ژیانی ھەوڵێکی زۆری دا تا ئەو ڕێکارانەی خەڵک بەکاری دەھێنێت بۆ شیکاریی کێشەکان و چۆنییەتی فێرکردنی شیکاریی کێشەکان وەسف بکات. لە کتێبی چۆن کێشەکە شی بکەینەوە، مامەڵە لەگەڵ میتۆدەکانی فێرکردنی ماتماتیک و شیکاریی کێشەکاندا دەکات.
لە ساڵی ١٩٧٦ەوە خەڵاتێک بەناوی جۆرج پۆلیا دەبەخشرا بە نووسەری ئەو وتارە ھەڵبژێردراوانەی لە گۆڤاری The College Mathematics Journal بڵاو دەبوویەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ماتماتیکزانانی سویسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧ پۆل:مردووانی ١٩٨٥ پۆل:جووە مەجارییەکان پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
١٦٦٣ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1663 (توضيح)
ھۆمەربەلی بچوک
جوگرافیا
ھۆمەربەلی بچوک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چوارشاخی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی شەرەف خان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی فەتاح ھۆمەر لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گۆبان عەرەب.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
قوجاغ
قوجاغ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دڵوەران، ناوچەی دڵوەران، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
قوجاغ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
١٦٦٤ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1664 (توضيح)
بەخشینی زەوی بە مەردوخ
وێنۆک|بەخشینی زەوی بە مەردوک-ئاپلا-ئیدینا لە مۆزەخانەی لۆڤەر. بەردی سنووری زەوی کە دراوە بە مەردوک-ئەپلا-ئیدینا یەکەم بەردی سنووری زەوی کە دراوە بە پاشای بابلی مێلی-شیپاک (١١٧٢–١١٨٦ پێش زایین) بە مەردوک-ئاپلا-ئیدینا یەکەم بەردێکی لیمۆی خۆڵەمێشییە و درێژییەکەی ٠٫٧ م، پەیکەرێکی بەرد لە میزۆپۆتامیا کۆن (نارو)، کە بە دیاری چوار زەوی کشتوکاڵی نووسراوە کە نیشتەجێبوونیان کۆی گشتی ٨٤ جور ١٦٠ کایە، بۆ کەسێک کە وەک خزمەتکارەکەی وەسف کراوە، کە لەوانەیە کوڕ یان جێنشینی بێت یان بە شێوەیەکی جێگرەوە کەسێکی ھاوشێوەی بێت. بڕی زۆری زەوی بەخشین لەگەڵ بەخشندەیی لێخۆشبوون لە ھەموو ئەو پابەندبوونانەی کە بەسەر زەوییەکاندا سەپێنراون (باج، کۆرڤێ بۆ تاج، خزمەتکردنی سەربازی، عەلوە) وای کردووە مێژوونووسان وا بزانن کە ئەو شازادە بووە. ٣٦ بەردی سنووری (کۆدورە) ھەیە کە لەسەر بنەمای ھونەری مێژوویی سەردەمی مێلی شیباک دامەزراون و ھەشتیان بە تایبەتی بۆ ئەو دیاری کراون. ئەم بەردە سنوورییە لە ھەموو بەردی سنووری پارێزراو باشترە.
پەیکەری بەرد
کۆدۆرۆ لەلایەن شوێنەوارناسە فەرەنسییەکانەوە لە گەشتەکەیاندا لە ساڵی ١٨٩٩ لە سۆسەوە دۆزرایەوە - ئاماژەی ھەڵکەندنی SB22 - لەسەر بنەمای قسە و باسەکانی جاک دی مۆرگان، و ھێنرایە مۆزەخانەی لۆڤەر کە تا ئێستاش لەوێ ماوەتەوە. لەسەر بەردەکە لە سێ لاوە لە حەوت خانەی ڕاست و ٣٨٧ ھێڵدا ھەڵکەندراوە. وەک زۆربەی کودوروەکان، خوداوەندەکانی بابلییەکان لە بەشەکانیدا وێنا کراون کە لە بەرددا نەخشێنراون. لەم حاڵەتەدا ژمارەی ئایکۆنە ئیلاھییەکان ٢٤ ئایکۆنە بە پێنج ژمارە کە زیاترە لە ئاسایی. وەسیەتنامەکە لەسەر زەوییە ھاوبەشەکانی شاری ئەکاد بووە کە دەکەوێتە دەوروبەری نیشتەجێبوونی تاماکۆ لە نزیک کەناڵی شاھانە لە بیت-پیری'-ئەمورو، پارێزگایەک لە باکووری بابل، لە بڕگەیەکدا کە لێخۆشبوون لە خزمەتگوزاری و باج بۆ نیشتەجێکەری خاکە گواستراوەکە لەخۆدەگرێت، ھەروەھا لیستی ئەو کارمەندانەی دەوڵەت کە قەدەغەکراون زەوی وەربگرن بەبێ مۆڵەت یان سەپاندنی کار بە سنووردارکردنێکەوە کە بۆیان دانراوە. دەقەکە بە زنجیرەیەک بانگەواز و جادووی نائاسایی کۆتایی دێت، لەنێویاندا جادوویەکی تاڕادەیەک نائاسایی ھەروەک نووسرایە (با ناخۆشییەکەی بخاتە ناو جەستەیەوە، کوڵانێک کە بەبێ دەربازبوون دەمێنێتەوە، تا ئەو بە خوێن خۆی بشوات و وەک ئاو پووک بکات تا ئەو کاتەی لە ژیاندایە)، کە پێدەچێت لەسەر مۆنۆمێنتی مێلی چاپک بەرھەم ھێنرابێتەوە." ھیچ شایەتحاڵێک لەسەر بەردەکە نەنووسراوە بۆ بڕوانامەدان بە وەسیەتنامەکە، ئەمەش بەڵگەی زیاترە بۆ ئەو گریمانەیەی کە دیارییەک بووە لە نێوان شاھانەدا.
دەستەی کەسایەتییەکان
- میلی چاپاک، کینگ، بەخشەر
- مردوک-ئاپلا-ئیدینا، خزمەتکارەکەی، خێرخوازی
تیمی ڕووپێوی زەوی
- کوڕی مەردوک، کوڕ-نەوەی ئارادا، لەوانەیە زەوی ڕوپێو بێت، وەک لە بەخشینی زەوی کودورو بە خەسیردودا دەردەکەوێت.
- شەمشا نادین شومی کوڕی ئاراد نۆباتی و شا ڕیش شاری بەرپرسی دادگا.
- شەمشا-شوم لیشیر، کوڕی یۆلتویلۆ، سەرۆکی شارەوانی قەزای پێترا ئەمورو.
ھێما ئیلاھییەکان
نوێنەرایەتییە ئایکۆنییەکانی خوداوەندەکان، وەک ناسراون، بە ڕێککەوت لە چەپەوە بۆ ڕاست، سەرەوە بۆ خوارەوە دەدرێن:
باری سەرەوە: ستوونی دووەم: مەیدانی سێیەم: ستوونی چوارەم: ستوونی پێنجەم: