cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سکەندەر لۆدی
سکەندەر لۆدی (کۆچی دوایی: ١٥١٧) پاشای دێھلی بووە لە ماوەی ساڵانی ١٤٨٩ تا ١٥١٧دا. ئەو لە بنەماڵەی لۆدییەکان بووە کە بۆ لە دوای ھێرشی تەیمووری لەنگ بۆ سەر ھیند لە بەشێکی زۆری ئەو وڵاتەدا دەسەڵاتیان بە دەستەوە بوو. سکەندەر لۆدی بە پاشایەکی دادپەروەر و لایەنگری ئەدەب ناو براوە و خۆشی ھەندێک ھۆنراوەی لێ بە جێ ماوە. ئەو ھاوچەرخی کەبیر شاعیری گەورەی ھیندی بووە.
ژیاننامە
سکەندەر کوڕی دووەمی سوڵتان بەهلول لۆدی بوو، کە بنەماڵەی فەرمانڕەوای لۆدی سوڵتانی دەلهیی دامەزراندبوو. سکەندەر فەرمانڕەوایەکی بەتوانا بوو کە هانی بازرگانی دەدا لە سەرانسەری خاکەکەیدا. دەسەڵاتی لۆدی فراوانتر کرد بۆ ناوچەکانی گوالیۆر و بیهار. لەگەڵ عەلائەدین حسێن شا و شانشینی بەنگالی خۆی پەیماننامەیەکی کرد. لە ساڵی ١٥٠٣دا، بیناکردنی شاری ئێستای ئاگرای ڕاسپاردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٧ پۆل:پەشتوون پۆل:ھیندییەکانی سەدەی ١٥یەم پۆل:ھیندییەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:ھیندییەکانی بە ڕەچەڵەک ئەفغان پۆل:خانەدانی لۆدی پۆل:مردووانی ١٥١٧ پۆل:لەدایکبووانی ١٤٥٨
ئۆنۆرێ گابریێل ڕیکتی، کۆمت دو میرابۆ
ئۆنۆرێ گابریێل ریکتی، کۆمت دو میرابۆ نووسەر، ڕۆژنامەوان و سیاسیی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:لەدایکبووانی ١٧٤٩ پۆل:مردووانی ١٧٩١ پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان
قوڕەبەرازەی گەورە
قوڕەبەرازەی گەورە یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی تەقتەق لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
دانیشتوان
بە پێی سەرژمێری ناوخۆیی ناحیەی تەقتەق، لە ساڵی ٢٠١٣دا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە پێکھاتووە لە (٠) کەس و (٠) خێزان. - [ ]
جێنیفەر لۆپێز
جێنیفەر لۆپێز (لەدایکبووی ٢٤ی تەممووزی ١٩٦٩) ئەکتەر، گۆرانیبێژ، سەماکەر، نمایشکاری جلووبەرگ، نووسەر و بەرھەمھێنەری ئەمریکییە. لەساڵی ١٩٨٦ بۆیەکەمینجار لەفیلمی کچە بچووکەکەم (My Little).Girl) دەردەکەوێت. لەساڵی ١٩٩٧ بەبەشداریکردن لەفیلمی سێلینا (Selena) ناوبانگی باش پەیدادەکات. لەساڵی ١٩٩٩ یەکەمین گۆرانی خۆی بەناوی 'If You Had My Love' بڵاودەکاتەوە. جێنیفەر لەساڵی ٢٠١٦وە وەک ئاکتەری سەرەکی لەزنجیرەی "Shades of Blue"دا بەشدارە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک پۆل:کچە ئەمریکیە سەماکارەکان پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:زیندووان پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی پۆل:نمایشکارانی جلوبەرگی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژەکانی شاری نیویۆرک پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان پۆل:سۆپرانۆ ئەمریکییەکان پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرە-پۆپەکان پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤیزیۆنیی لە نیویۆرک پۆل:ھونەرمەندانی کاپیتۆڵ ڕیکۆردز
١٥٩٧
ساڵی ١٥٩٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
ژریژە
ژریژە (Jirîje، ) دێیەکە لە گوندستانی ژریژە، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی ژریژە بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٣٣٩ کەس لە ٩٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
قەلعەی خومب
قەلعەی خومب شارۆچکەیەکی شارستانی دەروازە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٨٣٣٧ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی گۆرنۆ-بەدەخشان پۆل:شارەکانی تاجیکستان
ڕاماناندا
ڕاماناندا یان جاگادگوروو ڕامانانداچاریا (١٤٠٠-١٤٧٦) قیددیسی ھیندووی خەڵکی ھیندە کە ڕۆڵێکی گرنگی لە بزووتنەوەی بھەکتی و چاکسازیی ئایینی لە باکووری ھینددا بووە. زۆربەی ژیانی لە شاری بەنارەس ژیاوە و موریدی زۆری بووە و یەکێک لە ناسراوترین شاگردەکانی کەبیر عاریف و شاعیری گەورەی ھیندییە.
سەرچاوە
[//en.wikipedia.org/wiki/Ramananda#Contribution_towards_Hindi ویکیی ئینگلیزی؛ جانوەریی ٢٠١٥]
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٤٠٠ پۆل:مردووانی ١٤٧٠ پۆل:پێشەوا ئایینییە ھیندییەکان
ڕێکەوتننامەی جەزائیر
thumb|سەددام حوسەین و موحەمەد ڕەزاشا رێکەوتننامەی جەزائیر لە ساڵی‌ ١٩٧٤ حکومەتی عێراقی ھەڵمەتێکی شەڕەنگێزی نوێی دژی‌ کوردەکان دەستپێکرد‌و بەرەو ناوچە سنوورییەکانی ئێران دایماڵین. عێراق بە ئێرانی راگەیاند کە خواستەکانی ئێران بەدی ئەھێنێت بەمەرجێک یارمەتی کوردەکان راگرێت. بە میانگیریی سەرۆکی جەزائیر، ھۆری بۆمدین، ئێران و عێراق گەیشتنە رێکەوتنێکی گشتگیر لە ئازاری ١٩٧٥ دا کە بە رێکەوتننامەی جەزائیر بەناوبانگە. ئەم رێکەوتننامەیە وای کرد کوردەکان بەبێ‌ یارمەتی بمێننەوە‌و تاران یارمەتییەکانی بزووتنەوەی کوردی نەدات.
مستەفا بارزانی ئاوارەی ئێران بوو، ھەروەھا ژمارەیەکی زۆر لە لایەنگرەکانیشی. ژمارەیەکی زۆریش خۆیان بەدەستەوە دا‌و شۆڕشەکە دوای چەند رۆژێک کۆتایی ھات. لە ئەنجامی ئەمەدا حکومەتی عێراقی بووە خاوەنی دەسەڵاتێکی فراوانتر بەسەر ناوچەکانی باکوری عێراقدا لەچاو پانزە ساڵی پێشوویدا ‌و بۆ ئەوەی ئەو کاریگەرییە بپارێزێت، دەستی بە پلانی بە عەرەبکردن کرد ئەویش بە ھێنانی خەڵکی عەرەب بۆ ناوچە نەوتییەکانی کوردستان، بەتایبەتی بۆ ناوچەکانی کەرکووک و دەور‌وبەری. دوای رێکەوتننامەکەی جەزائیر، رێ‌وشوێنی سەرکوتکەرانە لەلایەن حکومەتەوە گیرانە بەر دژی‌ کوردەکان‌و بووە ھۆی سەرلەنوێ دەستپێکردنەوەی شەڕ لەنێوان سوپای‌ عێراقی ‌و چەکدارە کوردەکان. لە ساڵانی ١٩٧٧ تا ١٩٧٩، ٦٠٠ دێ‌ی‌ کوردی خاپوور کران و نزیکەی ٢٠٠٠٠٠ کورد لە ناوچەکانی خۆیان راگوێزران.
سەرچاوەکان
پۆل:سنووری ئێران–عێراق پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:جەزائیر لە ١٩٧٥ پۆل:ئاسیا لە ١٩٧٥ پۆل:ئێران لە ١٩٧٥ پۆل:عێراق لە ١٩٧٥ پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئێران پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە عێراق پۆل:پەیماننامەکانی سنوور پۆل:مێژووی ئەلجەزیرە پۆل:پەیماننامەکان، بەسرانی ١٩٧٥ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:مێژووی ئێران پۆل:مێژووی عێراق پۆل:پەیماننامەکان پۆل:مێژووی جەزائیر پۆل:شەڕی ئێران و عێراق پۆل:پەیماننامەکانی ئێران پۆل:پەیماننامەکانی عێراق
١٥٩٨
ساڵی ١٥٩٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٩٨
نیکۆلا ژۆزێف لوران گیلبێر
نیکۆلا ژۆزێف لوران گیلبێر شاعیری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٠ پۆل:مردووانی ١٧٨٠
نۆمێجێسترۆڵ ئاستەیت
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە نۆمێجێسترۆڵ ئاستەیت، (NOMAC) لەژێر ناوە بازرگانیەکانی وەک ( Lutenyl لوتینیل Zoely زۆیلی ) دەفرۆشرێت، دەرمانێکی پڕۆجستینە بەکارھاتووە بۆ کۆنتڕۆلی دووگیانی، چارەسەری وەستانی سووڕی مانگانە، وە بۆ چارەسەری حاڵەتی ( gynecological کێشە لە سیستەمی بەرھەمھێنان)     بەتەنھا و بە تێکەلکراوی لەگەل ئیسترۆجین بەردەستە  (NOMAC) لە ڕێگەی دەمەوە بەکاردێت کاریگەریە لاوەکیەکانی دەرمانەکە بریتیە لە کێشەی سووڕی مانگانە، سەرئێشە ، ئازاری مەمک ، دڵ تێکەلھاتن و ھیتریش (NOMAC) بەرھەمھێنراوێکی پڕۆجێستۆجینە وە چالاکاری (وەرگرەکانی پرۆجێسترۆنە) ھەندێک چالاکی دژە ئەندرۆجینی ھەیە، جگە لەوە ھیچ چالاکیەکی تری گرنگی ھۆرمۆنی نییە NOMAC بۆ یەکەمجار لە ١٩٨٦ لە ئەوروپا ناسێنرا  بۆ کۆنترۆلی دووگیانی لە ٢٠١١ پەسەندکرا لە ئەوروپا
سەرچاوەکان
پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان پۆل:دژە گۆنادۆترۆپینەکان پۆل:چاندن (پزیشکی)
ڤاراناسی
ڤاراناسی یان بەنارەس (بە ھیندی: बनारस، ) شارێکە لە وڵاتی ھینددا کە بە یەکێ لە شارە پیرۆزەکانی ھیندووەکان دادەنرێ. ڕووباری گەنگ کە بە ئاوێکی پیرۆز دادەنرێ بە پاڵ ئەم شارەدا تێدەپەڕێ.
کەلینین (ھەمەدانی)
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
ڤاراناسی
سەرچاوە
ویکیی ئینگلیزی؛ جانوەریی ٢٠١٥
پۆل:شارە پیرۆزەکان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز
قولپ
قولپ یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئیدر ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٢٥.٧٣٩ کەس بووە، کە نزیکەی ٩.٧٩٠ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئیدر پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئیدر
بڕیارنامەی ٣٦٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٦٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی نیسانی ١٩٧٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ میسر-ئیسرائیل. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٢١‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥ پۆل:شەڕی یۆم کیپور
١٥٩٩
ساڵی ١٥٩٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٩٩
تلیان، ئاغجەلەر
ناو
ووشەی تلیان لە زمانی کوردیدا بەم واتانە دێت، (سەبەتە، ڕەت بردن، ھێشتن، وازلێھێنان).
جوگرافیا
تلیان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی محەمەدخان و لە باشوور لەگەڵ گوندی تیژە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تەوەکەڵی بچوک لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی فەقێ میرزا.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ویشخەرو
ویشخەرو شارۆچکەیەکی شارستانی دەروازە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٢٩٣٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
نۆرجێستۆمێنت
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە نۆجێستۆمێنت یان نۆجێستامێنت، لەژێر ناوە بازرگانیەکانی (Syncro-Mate B سینکرۆ مەیت بی ، Crestar کرێستار )، دەرمانێکی پڕۆجستینە کە بەکارھاتووە بۆ چارەسەری پزیشکی ئاژەڵان،  بۆ چارەسەری حاڵەتی (Estrus و ھێلکەدانان) لە مانگا
سەرچاوەکان
پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:پڕۆجێستۆجین ئیستەرەکان پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان
سەرووماڵ
سەرووماڵ (Serûmall، ) دێیەکە لە گوندستانی ژریژە، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی سەرووماڵ بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٨٩ کەس لە ٣٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
ناوەندی بێجولە لە ئەندازیاری
لە بزوێنەری ئاڵوگۆڕکار، خاڵی بێجووڵەی پستۆنی یەک ئەو خاڵەیە کە لە وێوە پێوانەکانی سیستەمی داگیرساندن دروستکراون و فرمانی داگیرساندن دیاریکراوە. بۆ نموونە داگیرساندنی کاتدانراو ئاساییانە دیاریکراوە وەک گۆشەکانی خولانەوەی کڕانک شەفت پێش بەرزترین خاڵی بێ جووڵە.
ژمارەیەکی زۆر کەم لە بزوێنەری بچووک و بزوێنەرە خێرا سوتێنەرەکان پێویستیان بە پلاک ھەیە تەنھا دوای نزمترین خاڵی بێ جووڵە. وەکو بزوێنەری ئێم ئەی نیسان لەگەڵ سووتانی نیوە گۆیی یا بزوێنەری ھایدرۆجینی.
بەرزترین خاڵی بێجووڵە بۆ سلندەری یەک بە زۆری لە پووڵی کڕاکشەفت دیاری دەکرێت، فلی ویلەکە یا ڕێکخەری ھاڕمۆنی یا ھەردووکیان، لەگەڵ خاڵە نزیکە دیاریکراوەکان ڕێکخستنەکانی داگیرساندنی کاتدیاریکراوی پەسند پیشاندەدات لە ماوەی گەشەکردنی بزوێنەر دا. ئەو خاڵە کات بۆ دانراوانە دەتوانرێ بەکاربھێنرێن بۆ دانانی داگیرساندنە کات دانراوەکان بە وەستاوی بەھۆی دەستەوە یا بەجوڵاوی بە بەکارھێنانی چرای کاتدانراو، لەڕێگەی خولاندنەوەی دابەشکەرەکە لە شوێنەکەی خۆی.
لە بزوێنەرێکی چەند سلندەری، پستۆنەکان لەوانەیە بە بەرزترین خاڵی بێ جووڵە بگەن لە ھەمان کاتدا یا لە کاتی جیاواز لەسەر شێوازی پێکھاتنی بزوێنەرەکە بەندە
لە شێوە پێکھاتەی دووانی - ڤی دوو پستنەکە دەگەن بە TDC لە کاتی جیاواز دا، یەکسان لەگەڵ گۆشەی جێگۆڕکیێ لەنێوان دووسلندەرەکە.
لە شێوە پێکھاتەی دووانی - ڤی دوو پستنەکە دەگەن بە TDC لە کاتی جیاواز دا، یەکسان لەگەڵ گۆشەی جێگۆڕکیێ لەنێوان دووسلندەرەکە. لە شێوە پێکھاتنی دووانی - تەخت، دوو پستۆنە بەرامبەرەکە دەگەن بە TDC لە ھەمان کات دا، کە پێی دەوترێت سفر پلەی جێگۆڕکێ - بەڵام یەک پستۆن دەگات بە TDC لە ھەنگاوی پەستان دا، ئەوەی تر دەگات بە TDC لەھەنگاوی بەڕێکردنی دوکەڵ. لە شێوە پێکھاتنی ڕێک - ٤، دوو پستۆنە کۆتایییەکان (پستۆنی ١و ٤) دەگەن بە TDC لە ھەمان کات دا، بە ھەمان شێوەی دوو پستۆنە ناوەندییەکان (پستۆنی ٢ و ٣)کە ئەوانیش لە ھەمان کات دەگەن، بەڵام ئەو دوو بەشانە بە TDC دەگەن بە گۆشەی ـ١٨٠ پلە. ھەمان شێواز بەدی دەکرێت لە بزوێنەرە ڕێکەکان تەنانەت لە ژمارەی سلندەرەکانیش، لەگەڵ دوو پستۆنە کۆتایییەکان و دوو پستۆنە ناوەندییەکان بەبەکەوە دەجوڵێن (ھەرچەندە پێویست ناکات بە گۆشەی ١٨٠ پلە بن) و پستۆنە ناوەندییەکانیش لە شێوەی ئاوێنە - وێنە دەجوڵێن بە دەوری ناوەندی بزوێنەرەکە. لە پلێینی تەخت ڤی٨ و چەندین بزوێنەری ڤی گەورەتر، جوڵەی پستۆنەکان لەھەر لێوارێک ھاوشێوەیە لەگەڵ ئەو بزوێنەرە ڕێکە. ھەرچەندە لە پلێینی شێوە خاج دا بزوێنەری ڤی٨ و ھەموو بزوێنەرە ڤی ١٠ەکان جووڵەکە لە ئاڵۆزی دوورە چەمکی بەرزترین خاڵی بێ جووڵە بڵاودەبێتەوە بوو بزوێنەرە بە دەوری تەوەرە خولاوە بێ پستۆنەکان، و بریتییە لەوەی خاڵەکە لە ناو سووڕەکە کە قەبارەی ژووری سووتان بچووکترینە. بە شێوەیەکی ئاسایی ئەوە چەند جارێک ڕوو دەدات لە سووڕانی خولێنەردا؛ لە بزوێنەری وانکڵ دا بۆ نموونە سێ جار ئەمە ڕوودەدات بۆ ھەر سووڕانەوەیکی خولێنەرەکە (ھەروەھا یەکجار لە سووڕانی بزوێنەری دەرەروەی شەفتەکە، لەو کاتەوەی خولێنەرەکانی دەرەوە سێ جار خێرا ترن). دوزینەوەی قەبارەی سلندەرەکە TDC بەکاردێنین لەگەڵ BDC و لێکدانیان لە ژمارەی سلندەرەکان ئەنجامی جێگۆڕکیێ بزوێنەر بە
پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
ئاپڵ میوزیک
ئاپڵ میوزیک پێکھاتووە لە خزمەتگوزارییەکی پەخشکردنی مۆسیقا کە لەلایەن کۆمپانیای ئاپڵەوە بەڕێوە دەبرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:خزمەتگوزارییەکانی پەخشی مۆسیقا پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس پۆل:نەرمەکاڵای تی ڤی ئۆ ئێس
قەھرەمان، تاجیکستان
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
١٧٨٥
ساڵی ١٧٨٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٨٥
1751 – 1800
دۆجا کات
ئەمالا ڕاتنا زاندیلێ دلامینی (لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥)، ناسراو بە دۆجا کات، ڕاپەر، گۆرانیبێژ، و گۆرانینووسێکی ئەمریکییە. لەدایکبوو و گەورەبوو لە لۆس ئانجلەس، ئەو دەستی بە دروستکردن و بڵاوکردنەوەی مۆسیقا کرد لە ساوند کلاود کاتێک ھەرزەکار بوو. گۆرانیی «زۆر مەست» سەرنجی کیمۆسابی و ئاڕ سی ئەی ڕیکۆردزی ڕاکێشا، و دۆجا ڕێککەوتنامەیەکی تۆماری ھاوبەشی لەگەڵ واژوو کردن لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا، دواتر یەکەم تۆماری درێژخایەنی بڵاوکردەوە لە ٢٠١٤ بە ناوی پررر!.
دوای دابڕانێک لە مۆسیقای بازرگانی و بڵاوبوونەوە ئاسایییەکەی یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆی، ئەمالا (٢٠١٨), دۆجا کات سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا وەک میمێکی ئینتەرنێت بە تاکە گۆرانیی ٢٠١٨ی «مووو!»، گۆرانییەک کە تێیدا دۆجا خەیاڵی بوون بە مانگا دەکات. دووەم ئەلبوومی ستۆدیۆی، پەمەییی تۆخ (٢٠١٩)، گەیشتە ١٠ باشترینی بیڵبۆرد ٢٠٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و بووە ھۆی دروستبوونی تاگە گۆرانیی «سەی سۆ»، کە سەرکەوتوو بوو لە خشتەی بیڵبۆرد ھۆت ١٠٠ دوای بڵاوبوونەوەی ڕیمیکسێک کە نیکی میناجی تێدا بوو. دوای ئەم ئەلبوومە، ئەلبوومی ھەسارەی ئەو (٢٠٢١) بڵاوبوویەوە، کە سێ ھەفتە دوا بەدوای یەک لە پلەی دووەمدا مایەوە بیڵبۆرد ٢٠٠ و بووە ھۆی دروستکردنی ٢٠ باشترین تاکە گۆرانییەکانی «زیاتر ماچم بکە» (لەگەڵ سیزا)، «پێویستە بزانم» و «تۆ ڕاستیت» (لەگەڵ دە ویکند).
دۆجا کات بە دروستکردنی میوزک ڤیدیۆ و گۆرانی ناسراوە کە ناوبانگ پەیدا دەکەن لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی وەک تیک تۆک و یووتیووب. خۆیشی لە ئینتەرنێتدا شارەزایە، و بە کەسایەتییە گاڵتەئامێزەکەی بەناوبانگە. ئەو چەندەھا خەڵاتی وەرگرتووە بەدرێژاییی پیشەکەی، کە پێکدێن لە خەڵاتێکی مۆسیقای بیڵبۆرد، دوو خەڵاتی مۆسیقای ئەمریکی و سێ خەڵاتی مۆسیقای ئێم تی ڤی ڤیدیۆ، و سێ پاڵاوتن بۆ خەڵاتی گرامی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەمریکییە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١م پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥ پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژانی جوو پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:تۆماری بەرهەمهێنەرانی هیپ هۆپی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:مۆسیقاژەنە جووە ئەمریکییەکان
ئێڤاریستێ دو فۆرژ دو پارنی
ئێڤاریستێ دو فۆرژ دو پارنی  شاعیری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بڕیارنامەی ٣٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئایاری ١٩٧٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-سووریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٢٢‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥ پۆل:شەڕی یۆم کیپور
ژمارە
thumb|[[ژێرکۆمەڵەکانی ژمارە ئاوێتەکان.]]
ژمارە شتێکی ماتماتیکییە کە لە ئەژماردن و پێوان و نیشانەلێداندا بە کار دەڕوا. سەرەتاییترین نموونەکانی، ژمارەگەلی خۆزایین، واتە ۱، ۲، ۳، ۴ و ھەر ئاوەھا. نوێنەری ژمارە لە زماندا وشارەیە، واتە وشەیەک کە چەندایەتییەکی ژمارەیی وەسف دەکات. ھەر ژمارەیەک بە سیمبۆلێک نیشان دەدرێ کە پێی دەڵێن ژماراڵ. بۆ وێنە، «۵» ژماراڵێکە بۆ نواندن و نیشاندانی ژمارەی پێنج. لەبەر ئەوە کە تەنیا دەتوانرێ ژمارەیەکی کەم تا زۆر چکۆلە لە سیمبۆلەکان لە بەر بکرێن و لە مێشکدا ڕابگیردرێن، ئاسایییە کە ژماراڵە بنچینەیییەکان لە سیستمێکدا ڕێک بخرێن تا ڕێگایەکی ڕێکوپێک دروست بێت بۆ نواندن و نیشاندانی ھەر ژمارەیەک. باوترین سیستمی ژماراڵ، سیستمی ژماراڵی ھیندی-عەرەبییە کە ڕێگە دەدا ھەر ژمارەیەک بە بەکارھێنانی ئاوێتەیەک لە دە سیمبۆلی ژمارەیی، کە ڕەقەمیان پێ دەوترێ، بنوێنرێ و نیشان بدرێ. جیا لە ژماردن و پێوان، ژمارەکان زۆرجاران بۆ مۆرک لێدان (وەک ژمارە تێلێفۆن)، بۆ ڕیزبەندیکردن (وەک ژمارە سێریاڵ)، بۆ کۆدکردن (وەک ISBN) بەکار دەبرێن.
لە زانستی ماتماتیکدا، لە درێژەی ساڵان، پێناسەی ژمارە پەرەی سەندووە تاکوو ژمارەگەلێک وەکوو سیفر، ژمارە نەرێنییەکان، ژمارە ڕێژەییەکان، ژمارە ناڕێژەیییەکان و ژمارە ئاوێتەکان لەخۆ بگرێت.
جیاوازیی نێوان ژمارە و ژماراڵ و پێژمار
ژمارە بژارە و ئەندازەیەکە، وێنەیەکی زەینییە کە لە دنیای دەرەوی زەیندا بوونی نییە، وەک ئایدیایەک وایە. بۆ نواندنی، واتە بۆ قسەکردن لەبارەیەوە یا بۆ نوسینی، سیمبۆلێ بە کار دێنین کە ناوی ژماراڵە. بۆ نموونە، بۆ نواندنی ژمارەی چوار دەتوانین ژماراڵەکانی «۴» یا «4» بە کار بێنین. بەڵام لە جێی ئەوە دەکرێ چوار قامکی دەست بەرز کەینەوە یا چوار جار پێ لە عەرز بکوتین. یانی بۆ ئاماژە بە ھەمان ژمارە ڕێگایەکی تر بگرینە بەر. ھەروەھا ھەندێ ژمارەی تایبەت ھەن کە بەتەواوەتی لە نووسین نایێن، وەک ژمارەی پای(درێژیی کەمەرەی بازنە لە حاند درێژیی کۆتەرەکەی) بەڵام ژمارەن چون ئێمە ئایدیاکەی پشتەوەیان دەزانین کە چییە. کەوابوو، ژمارە ئایدیایەکە و ژماراڵیش چۆنیەتیی نووسینی ئەو ئایدیایە. پێژمار یا ڕەقەم سیمبۆلێکی تاقانەیە بۆ دروستکردنی ژماراڵ. بۆ وێنە ژماراڵی ۱۵۳ لە سێ پێژماری «۱» و «۵» و «۳» دروست بووە.
گرنگایەتیی کولتووریی ژمارە
لە سەرانسەری دنیا، ژمارەکان بێجگە کەڵک و سوودیان لە بەجێھێنانی کاروبارەکاندا لە باری کولتووریشەوە گرنگایەتی و کاریگەریییان ھەیە. بۆ نموونە، لە زۆر وڵاتدا ژمارەی ۱۳ بە بەدودم و ناموبارەک دەزانرێ، یان یەک ملوێن نیشاندەری ھەندێکی زۆر گەورەیە. لە فۆلکلۆری کوردیشدا ھاتووە کە «جوانی به دینم جوانی / بە ملوێنێک ھەرزانی». یان ژمارەی ۷ لە کۆنەوە بۆ زۆر گەلی جیھان جێی سەرنج بووە و گرنگایەتیی تایبەتی پێ دراوە. بەگشتی باوەڕدار بوون بە نیشانەگەلی جادوویی یا مەعنەویی ژمارەکان ژمارەناسیی پێ دەوترێ. بەڵام ئەم جۆرە قسە و باوەڕانە لە دنیای ئەمڕۆدا بە زڕزانست (زانستی درۆینە) حیساب دەکرێن.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارەکان پۆل:تیۆریی گرووپ
دیزەر
دیزەر پێکھاتووە لە خزمەتگوزارییەکی پەخشکردنی مۆسیقا کە لەلایەن کۆمپانیای فەڕەنسی دیزەرەوە بەڕێوە دەبرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:خزمەتگوزارییەکانی پەخشی مۆسیقا پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس
١٧٨٦
ساڵی ١٧٨٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
بڕیارنامەی ٣٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی حوزەیرانی ١٩٧٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٣٠‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥
نەوتی سپی
نەوتی سپیی یان کێرۆسین شلەیەکی ھایدرۆکاربۆنییە وەک سووتەمەنی بەکاردەھێنرێت لە ماڵ یاخود کارگەکاندا.
نەوتی سپی لە ئاسیا و ئەفریقیا بەشێوەیەکی بەربڵاو بەکاردێت وەک گەرمکەرەوە. چرای کێرۆسین وەک سەرچاوەی ڕووناکی بەکاردەھێنرێت لە ناوچە دوورەدەستەکان لەبەر نەبوونی کارەبا. نەوتی سپی وەک
سووتەمەنی بۆ بزوێنەری فڕۆکە و ڕۆکێت بەکاردێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سووتەمەنییەکان پۆل:ئەلکانەکان پۆل:سووتەمەنییەکانی فڕین پۆل:بەرھەمە نەوتییەکان پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان پۆل:داھێنانە کەنەدییەکان پۆل:داھێنانە ئێرانییەکان پۆل:داھێنانە سکۆتلاندییەکان پۆل:داهێنانە چینییەکان
ئەندەراب
ئەندەراب شارۆچکەیەکی شارستانی ئیشکاشیمە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٢٥٢٧ کەسە.
تیژە
ناو
ووشەی تیژە لەزمانی کوردیدا بە واتای (نانەشان، سەلەی پاڵاوتنی ساوەر و برنج) دێت.
کەکڵیاوا
کەکڵیاوا (Kekilliyawa، ) دێیەکە لە گوندستانی ژریژە، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی کەکڵیاوا بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٩٠ کەس لە ٣٢ بنەماڵەدا بووە.
تیژە
جوگرافیا
تیژە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تلیان و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی عارەبان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تەوەکەڵی گەورە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی فەقێ میرزا.
کەکڵیاوا
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
١٧٨٧
ساڵی ١٧٨٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
تیژە
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
١٧٨٧
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٨٧
1751 – 1800
تۆم مەین
تۆم مەین ، لەدایکبووی ١٩ی کانوونی دووەمی ١٩٤٤، تەلارسازی ئەمریکایییە.
تۆم مەین ساڵی ٢٠٠٥ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێپەر مسۆگەڕ بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
ڕەشقەلاس
ڕەشقەلاس یان ئیدر یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئیدر ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ١٢٢٫٧٨٠ کەس بووە، کە نزیکەی ٧٦٫٩٥٠ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی تورکیا پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئیدر پۆل:پارێزگای ئێریڤان
برایان گرین
برایان گرین (٩ی شوباتی ١٩٦٣ لە نیویۆرک)، فیزیکزانی ئەمریکیە و خاوەنی چەندین کتێبە وەکوو گەردوونی جوان، ئیکاروس لە گۆشەی کاتدا.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣ پۆل:فیزیکزانانی ئەمریکی پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو پۆل:جووە ئەگنۆستیکەکان
یوتیووب میوزیک
یوتیووب میوزیک پێکھاتووە لە خزمەتگوزارییەکی پەخشکردنی مۆسیقا کە لەلایەن کۆمپانیای یوتیووبەوە بەڕێوە دەبرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:خزمەتگوزارییەکانی پەخشی مۆسیقا پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٥ پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:یووتیووب
١٧٨٨
ساڵی ١٧٨٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٨٨
1751 – 1800
شێوە
بیرکار و ئامارزان دەیڤید جۆرج کەنداڵ بەم جۆرە شێوە دەناسێنێت:
توردیێڤ
توردیێڤ شارۆچکەیەکی شارستانی ھەمەدانیە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٧٨٣٤ کەسە.
شێوە
شێوە گشت ئەو زانیارییە ھەندەسییەیە کە کاتێک جێگا، قەبارە و کاریگەرییەکانی سووڕدانەوە لە تەنێک بگرین، لێی دەمێنێتەوە.
توردیێڤ
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
شێوە
وێنەگەلی ٢-ڕەھەندی ساکار دەتوانن بە ھۆی چەمکە بەڕەتیەکانی ئەندازە وەکوو خاڵ، ھێڵ، کەوانە، ڕووبەر و... بناسێندرێن. وێنەیەک کە گشت خاڵەکانی لە ناو یەک ڕووبەر دا ھەڵکەون، پێی دەگوترێت وێنەی تەخت.
پۆل:مۆرفۆلۆجی پۆل:ئەندازەی سەرەتایی پۆل:شێوەگەلی ئەندازەیی پۆل:پێکھاتە
ئەدۆنیس (شاعیر)
عەلی ئەحمەد سەعید ئێسبەر ناسراو بە ئەدۆنیس (لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ساڵی١٩٣٠ لە گوندی "قەسسابین، سووریا) شاعیر، نووسەر، وەرگێڕ، ڕەخنەگری ئەدەبی سوورییە. لە نیوەی دووەمی سەدەی بیستەمدا "وەک بوومەلەرزە" سەرکردایەتی شۆڕشێکی نوێگەریی لە شیعری عەرەبی کرد، زۆرجار ئەم کاریگەرییە بەهاوتای ئەو گۆڕانەی تی. ئێس. ئێلیۆت کردی بۆ ئەدەبیی ئینگلیزی بەراورد دەکرێت. ئەو بە مەزنترین شاعیری عەرەبی زیندوو دادەنرێت.
لە قوتابخانەی لاییک خوێندوویەتی و قۆناغی ناوەندیشی لە ئەنتاکیە تەواو کردووە، لە ساڵی ١٩٤٦ کە لە پۆلی پێنجەمی دواناوەندی بوو، پیوەندی بە حیزبی نەتەوەیی سووری کردووە، لەو کاتانەدا دەستی بە نووسینی شیعر کردووە و لە ساڵی ١٩٤٨ دا ناوی "ئەدۆنیس"ی بۆ خۆی هەڵبژارد. هەروەها خەڵاتی ئەدەبی گۆتەی فرانکفورتی ساڵی٢٠١١ی پێشکەش کراوە.
کتێبی "بێستانی ئاگر" کە وەرگێڕانی کۆمەڵێک وتووێژ لەگەڵ ئەم شاعیرە بە قەڵەمی کاوە خزری کاری بۆ کراە و بڕیارە وەشانخانەی مادیار لە سنە کاری چاپ و بڵاوکردنەوەی بۆ بکات.
بەرهەمەکانی
١-شیعر
(دلیلة)، ١٩٥٠، دیمەشق.
(قالت الارض)،١٩٥٤، دیمەشق.
(قصائد اولی)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٥٧.
(اوراق فی الریح)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٥٨.
(اغانی مهیار الدمشقی)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٦١.
(کتاب التحولات و الهجرة فی اقالیم النهار و اللیل)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٦٥.
(المصرح و المرایا)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٦٨.
(مفرد بصیغة الجمع)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٧٥.
(کتاب القصائد الخمس)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٧٩.
(المطابقات و الاوائل)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٨٠.
(کتاب الحصار)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٨٥.
(شهوة تتقدم فی خرائط المادة)، دار توبقال للنشر، المغرب،١٩٨٧.
(هذا هو اسمی)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٨٨.
(احتفاء بالاشیاء الواضحة الغامضة)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٨٨.
(ابجدیة ثانیة)، بەیروت ،١٩٩٤.
(الکتاب:امس المکان الآن)، بەیروت ،١٩٩٥.
(فهرس لاعمال الریح)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٩٨.
٢- لێکۆڵینەوە
(مقدمە للشعر العربی)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٧١.
(زمن الشعر)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٧٢.
(الثابت و المتحول- بحث فی الاتباع و الابداع عند العرب): أ‌-	الاصول-١٩٧٤ ب‌-	تأصیل الاصول-١٩٧٤ ت‌-	صدمة الحداثة- ١٩٧٨.
(فاتحة لنهایات القرن)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٨٠.
(سیاسة الشعر)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٨٥.
(کلام البدایات)، بەیروت، چاپی یەکەم،١9٨٩.
(الصوفیة و السوریالیة)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٩٢.
(مختارات من شعر یوسف الخال)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٦٢.
(مختارات من شعر سیاب)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٦٧.
(مختارات من شعر شوقی)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٨٢.
(مختارات من شعر الرصافی)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٨٢.
(مختارات من شعر محمد رشید رضا)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٨٣.
(مختارات من شعر الزهاوی)، بەیروت، چاپی یەکەم،١٩٨٣.
(النظام و الکلام)، بەیروت ،١٩٩٣.
3-وەرگێڕان
(الاعمال المسرحیة الکاملة لجورج شحادة)، الکویت، ١٩٧٥-١٩٧٢.
(الاعمال الشعریة الکاملة)، دیمەشق، ١٩٧٨-١٩٧٦.
(مسرحیتان لراسین)، (فیدر) الکویت1975، (الشقیقان العدوان) دمشق ١٩٧٥.
سەرچاوەکان
ئەبوفەخر، سەقەر(٢٠٠١)، گفتوگۆ لەگەڵ ئەدۆنیس، وەرگێڕانی نەوزاد ئەحمەد ئەسوەد، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠ پۆل:زیندووان پۆل:شاعیرانی سووری پۆل:شاعیرانی لوبنانی پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی لوبنانی پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕەخنەگرانی ئیسلام پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق پۆل:نیشتیمانخوازانی خەڵکی سووریا
قوڕەبەرازەی گچکە
دانیشتوان
بە پێی سەرژمێری ناوخۆیی ناحیەی تەقتەق، لە ساڵی ٢٠١٣دا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە پێکھاتووە لە (٠) کەس و (٠) خێزان. - [ ]
شارەوانیی سلێمانی
شارەوانیی سلێمانی ڕێکخراوەیەکی گشتیی حکوومییە کە لەژێر بەڕێوەبەرایەتیی وەزارەتی شارەوانی و گەشت و گوزار دایە. لە ساڵی ١٨٩٠دا، سەرەتا بەناوی ھەیئەتی مەشوەرەت دامەزرا. ئەرکی ئەو ڕێکخراوەیە خزمەتگوزاری و بەڕێوەبردنی شاری سلێمانییە.
سەرچاوەکان
پۆل:سلێمانی
بڕیارنامەی ٣٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٧١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٤ی تەمموزی ١٩٧٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ میسر-ئیسرائیل. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٣٣‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ میسر
قازیدێھ
قازیدێھ شارۆچکەیەکی شارستانی ئیشکاشیمە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٨٨٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
پائولۆ مێندێس دا ڕۆشا
پائولۆ مێندێس دا رۆشا (بە ئینگلیزی: Paulo Mendes da Rocha)، لەدایکبووی ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٨، تەلارسازی بڕازیلیایییە.
پائولۆ مێندێس دا رۆشا ساڵی ٢٠٠٦ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:نژیاروانانی بەڕازیلی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر پۆل:مردووانی ٢٠٢١
تۆین (میێ)
تۆین ((東員町, تۆین-چۆ) شارۆچکەیەکە دەکەوێتە ئینابێ لە پارێزگای میێ، لە ژاپۆ، لەوەتەی ٣١ی ئایاری ٢٠٢١، ڕێژی دانیشتووانی شارەکە بە ٢٥،٨٨٧ کەس خەملێنراوە، و کۆی گشتی ڕووبەری شارەکە بە ٢٢٬٦٦ کیلۆمەتر چوارگۆشە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی پارێزگای میێ
١٧٨٩
ساڵی ١٧٨٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٨٩
دیوار
250px|وێنۆک|دیوارێکی لە خشت سازکراو
دیوار پێکھاتەیەکی ستوونییە، بۆ جیاکردنەوە یان پاراستنی ڕووبەرێک دروست دەکرێت. لە باڵەخانەکاندا دیوار بەکاردێت بۆ دابەشکردنی بۆشاییی باڵەخانەکە بۆ ژوورەکان و پاراستنی بیناکە. زۆربەی دیوارەکان لە خشت (خشتی کۆنکریتی یان خشتی گڵی) یان بەرد دروست دەکرێن. دیوارەکان دوو ئەرکی سەرەکییان ھەیە: پشتگیریکردنی بەشی سەرەوەی باڵەخانەکە (سەقف) و دابەشکردنی بۆشایی، پاراستن لە داگیرکردن و ئاووھەوا.
لە کۆندا زۆربەی شارەکان دیوارێکیان ھەبوو، بۆ پاراستنی شارەکە لە ھەر ھێرشێکی دەرەکی، قەڵاکانیش بەھەمان شێوە.
وشەناسی
شورە، وارش، پەرژین، دەورگرتنی هەر شتێکی گرینگ وەک باخ، بێستان، ماڵ، ژوور و..، هەڵچناوی بڵیند لە کەرەسەی ماڵ دروست کردن (هەنبانەبۆرینە). دیوار لە دوو بەشی "دیو" و "وار" پێک هاتووە. دیو واتە ژووری دانیشتن و "وار" کورتکراوەی وارشە بە هەمان مانا.
ژێدەرەکان
پۆل:دیوارەکان پۆل:ماڵ
ژۆزێف دو مێستر
ژۆزێف دو مێستر سیاسی، فەیلەسووف، مێژووناس و نووسەری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شۆپپارێزی لە فەڕەنسا پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٨یەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٩یەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم پۆل:باڵیۆزەکانی ڕووسیا پۆل:شۆپپارێزی پۆل:فەیلەسووفانی ئیتالی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٣ پۆل:مردووانی ١٨٢١ پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی پۆل:ڕۆمانتیزم
بڕیارنامەی ٣٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٨ی ئابی ١٩٧٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەندامێتیی کەیپڤەرد. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٣٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
قوزلوی سەروو
قوزلوی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەرداوڕۆ، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
قوزلوی سەروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تازەکەند و لە باشوور لەگەڵ گوندی زینالو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی باداملو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قوزلوی خواروو.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ڕووار
ڕووار (Ruwar، ) دێیەکە لە گوندستانی ژریژە، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی ڕووار بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٢٣١ کەس لە ٥٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
ژۆزێف ژووبێر
ژۆزێف ژووبێر ڕەوشتناسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٤ پۆل:مردووانی ١٨٢٤
دڵشاد مەریوانی
دڵشاد محەممەدئەمین فەتاحی مەریوانی (لەدایکبووی ٢٨ی ئازاری ١٩٤٧ لە سلێمانی، عێراق – مردووی ١٣ی ئازازی ١٩٨٩ سلێمانی) نووسەر، ڕۆژنامەوان و شاعیر و ئەکتەری کورد بوو. بە ھۆی ئەوەی کە بە منداڵانی خوێندکار ئەلفوبێی لاتینیی کوردی فێر کردووە وەک کەسێکی خراپەکار لە لایەن حکوومەتی بەعسی عێراقەوە کوژرا.
ژیان
دڵشاد لە ڕۆژی ٢٨ی ئازاری ساڵی ١٩٤٧ لە سلێمانی لەدایکبووە. باوکی دڵشاد لە سییەکانی سەدەی بیستەمدا لە گوندی کاڵ خوارووی مەریوانەوە چووە بۆ پێنجوێن و دواتر بۆ سلێمانی. ھەر لەوێ لە ساڵی ١٩٤٦ ژنی ھێناوە و ھە لەوێ نیشتەجێ بووە. قۆناغەکانی خوێندنی قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندیی و ئامادەیی لەوێ تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٦٨ بووە بە قوتابی لە بەشی زمانی کوردی لە کۆلێژی ئەدەبیاتی زانکۆی بەغدا (ئەو کاتە ناوی کۆلێژی زمانان بوو). لە ساڵی ١٩٧٢ کۆلێژی ئەدەبیاتی تەواو کرد، پلەی کارناسیی (بەکالۆریۆس) لە زانکۆی بەغدا وەرگرتووە.
بەھۆی نۆبەرەیی خۆی لە ناو خێزانەکەیدا و ھوشیاریی باوکی ھەر لە ساڵی ١٩٥٩ تا ١٩٦٢ لە خەباتی یەکێتیی خوێندکارانی ئەو کات کاری کردووە.
ھەر لە مانگی ئازاری ١٩٦٣ەوە دەستی بە کاری سیاسیی و خەباتی ژێرزەمینی کردووە. چەندین جار زیندانی کراوە و ئازار و ئەشکەنجە و دەربەدەریی بینیوە.
لە شۆڕشەکەی ئەیلوولی ١٩٦١ و لە شۆڕشەکەی حوزەیرانی ١٩٧٦دا یەکی زیاتر لە دوو ساڵ ژیانی پارتیزانانەی ناو شاری تاقیکردووەتەوە.
لە ساڵی ١٩٧٤ کە نێوانی فەرماندەی شۆڕشی ئەیلوولی ١٩٦١ لەگەڵ دەسەڵاتی بەغدا تێکچوو و خەڵکێکی زۆری کورد ڕوویان کردە ناو شاخ. بەشێکی زۆر لە مامۆستا و قوتابییانی زانکۆی سلێمانی شاریان بەجێھێشت. بەشێک لە قوتابییانی بەشی کوردیی زانکۆی سلێمانی لە شار مابوونەوە. ئیتر بۆ ئەوەی ئەو قوتابییانە زیانی ساڵێکی خوێندنیان لێ نەکەوێ مامۆستایانی بەشی زمانی کوردیی کۆلێژی ئەدەبیاتی بەغدا لە ھاوینی ساڵی ١٩٧٤ ڕوویان کردە سلێمانی و پڕۆگرامی خوێندنیان پێ تەواو کردن. دڵشاد مەریوانی یەکێک لەو مامۆستایانەی لە ماوەی دوو سێ مانگدا بە درێژایی ڕۆژ لەگەڵیاندا بوو، فێری دەکردن و موحازەرەی بۆیان دەدا.
لە ساڵی ١٩٧٣ کە شیرین کەمال بوو بە قوتابی بەشی زمانی کوردی ناسیاوی لەگەڵ دڵشاد مەریوانی پەیدا کرد، ئەمە بوو بە ھاندەرێکی گەورەی دیکە بۆ شیرین بایەخ بە شیعر بدات و لە دواڕۆژدا ببێت بە شاعیر و نووسەر. لە ساڵی ١٩٧٦ دڵشاد بوو بە مامۆستای زمانی کوردی لە قوتابخانەی ناوەندی سەرچنار لە سلێمانی. لە ناوەڕاستی ھەمان ساڵدا لەگەڵ شیرین کەمال بوونە ھاوسەر و بنەماڵەیان پێکەوە نا.
لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٧٩ دڵشاد ڕووی کردە دەرەوەی نیشتیمان ماوەی چوار مانگ لە سووریا، چێکۆسلۆڤاکیا، ھەنگاریا، ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات و ئەڵمانیای ڕۆژاوای ئەو سەردەمە و سوید مایەوە بە ئومێدی ئەوەی دەربازی ڕووسیا بێت بۆ تەواوکردنی خوێندنی باڵا کەچی ھیوای لەم بابەتەوە سەرنەکەوت و گەڕایەوە نیشتیمان و چووەوە سەر کارەکەی پێشووی خۆی. لە ڕۆژی ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٨ دڵشاد بە تاوانی فێرکردنی ئەلفوبێی لاتینی بە قوتابییەکانی خۆی ئەفسەری ئاسایشی سلێمانی داوای دەکات و پێوەند(کەلەبچە) دەخاتە دەستییەوە.
پلانی کوشتنی
ھەندێ ڕۆشنبیری بەناو پێشکەوتنخواز دەکەونە پیلان دانان و سوور دەبن لەسەر ئەوەی نووسینی کوردی بە لاتینی تاوانێکە لە ئیسلام و عەرەب دەکرێ لەبەر ئەوە پێویستە دڵشاد مەریوانی بکوژرێ. کوشتنی دڵشاد مەریوانی بە یاریدەدەری کارگێڕی ئاسایشی سلێمانی سپێردرا بوو، ئەفسەرێکی پۆلیسی عەرەب بوو. لە کاتی بە ئەنجام گەیاندنی فەرمانی کوشتنی دڵشاد بە ئەفسەرەکەی وتبوو: ئەفسەرەکە وتبووی:. ئەویش بە شانازییەوە سەری بڵند کردبوو.ئیتر گوللەی بەنێوچەوانیەوە نابوو، لە پاشاندا گوللەیەکی دیکەی بە سەرووی گوێچکەیەوە نابوو. ئەم کارە لە کارگێڕی ئاسایشی سلێمانی لە ١٣ی ئازاری ١٩٨٩ ڕوویدا بوو.
بەرھەمەکان
لەدوو شانۆنامەدا وەک ئەکتەر بەشداری کردووە: ئەو کتێبانەی دوای ڕاپەڕینی ١٩٩١ بۆی چاپکراوە:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:مردووانی ١٩٨٩ پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد پۆل:چالاکوانە عێراقییەکان پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان
باشان
باشان یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئیدر ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٢٢٫١٦٥ کەس بووە، کە نزیکەی ٦٫٣٦١ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئیدر پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئیدر پۆل:پارێزگای ئێریڤان
١٧٩٠
ساڵی ١٧٩٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٩٠
تەقتەق، ئاغجەلەر
تەقتەق گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ناو
ووشەی تەقتەق لە زمانی کوردیدا بەواتای (زەوی بەردین و زەویەک بنی بەرد و ڕەقەنە)دێت.
ئاتاھوالپا
ئاتاھوالپا یان ئاتاوالپا (١٥٠٧-١٥٣٣) ناوی دوایین پاشای ئینکا لە ئەمریکای باشوور، ئاتاهوالپا لە شەڕ لەگەڵ ئیسپانییەکاندا شکستی هێنا و بە فەرمانی فرانسیسکۆ پیزارۆ کوژرا.
تەقتەق، ئاغجەلەر
جوگرافیا
تەقتەق لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی پەلکەڕەش و لە باشوور لەگەڵ گوندی دانەسۆفی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گەزەڵان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی عەلی میکائیل.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئاتاھوالپا
سەرچاوە
ویکیی ئینگلیزی؛ جانوەریی ٢٠١٥
فێرناندۆ تۆرێس
فرناندۆ تۆرێس يان فیرناندۆ جۆزێ تۆرێس سانز ،(لەدایکبووی٢٠ی ئازار ساڵی ١٩٨٤)، ناوبراو ناسراوە بە نینۆ ، ڕاهێنەری تۆپی پێی ئیسپانییە و لە پێشوودا یاریزانی هێلی هێرشبەر بووە. لەگرنگترین دەستکەوتەکانی نیۆ بریتیبوو لە بردنەوەی جامی جیھانی ساڵی ٢٠١٠.
ئاتاھوالپا
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ئینکا پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٢ پۆل:مردووانی ١٥٣٣ پۆل:فەرمانڕەوا لابراوەکان پۆل:پاشا لە سێدارەدراوەکان
فێرناندۆ تۆرێس
سەرچاوە
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠ پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢ پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤ پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا
ڕیچارد ڕۆجەرز
ریچارد راجێرز (بە ئینگلیسی: Richard Rogers)، لەدایکبووی ٢٣ی تەمموزی ١٩٣٣، تەلارسازی بریتانیایییە.
ریچارد راجێرز ساڵی ٢٠٠٧ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:نژیاروانانی ئیتالی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣ پۆل:نژیاروانانی بریتانی پۆل:ڕیچارد ڕۆجەرز پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
زەھا حەدید
زەھا محەمەد حەدید (  زها حدید ; ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٠ – ٣١ی ئازاری ٢٠١٦) تەلارساز و هونەرمەند و دیزاینەرێکی عێراقی-بەریتانی بوو، وەک کەسایەتییەکی دیار لە بواری تەلارسازیدا لە کۆتاییەکانی سەدەی بیستەم و سەرەتای سەدەی بیست و یەکەمدا ناسراوە. حەدید لە بەغدای پایتەختی عێراق لەدایکبووە، ئەو قۆناغی بەکالۆریۆسی لە بیرکاری خوێندووە و دواتر لە ساڵی ١٩٧٢ لە فێرگەی کۆمەڵەی تەلارسازی ناوی تۆمارکردووە.
زەها لەلایەن ڕۆژنامەی گاردیەن بە "شاژنی پێچ" وەسف کراوە، کە "بواری ئەندازیاریی تەلارسازی ڕزگار کرد، بەوەی ناسنامەیەکی نوێی پێبەخشی". کارە سەرەکییەکانی زەها بریتین لە سەنتەری ئەکوای لەندەن بۆ ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٢، مۆزەخانەی هونەریی ئیلی و ئیدیتی ، مۆزەخانەی MAXXI لە ڕۆما، و ئۆپێراخانەی گوانگژۆ لە چین. هەندێک لە خەڵاتەکانی دوای مردنی پێشکەش کراون، لەنێویاندا پەیکەری بچووکی خەڵاتەکانی بریتانی ساڵی ٢٠١٧. ئەو کاتەی کۆچی دوایی کرد، چەندین کاری تەلارسازیی ئەو هێشتا لە قۆناغی دروستکردندا بوون، لەوانە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی داکسینگ لە پەکین و یاریگای ئەلوەکرە (ئێستا پێی دەڵێن ئەلجەنوب) لە قەتەر کە شوێنی بەڕێوەچوونی مۆندیالی ٢٠٢٢  بوو.
زەها یەکەم ژن بوو کە خەڵاتی تەلارسازی پریتزکەری وەرگرت، لە ساڵی ٢٠٠٤. لە ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠١١ بەناوبانگترین خەڵاتی تەلارسازی بەریتانیا وەرگرتووە، ئەویش خەڵاتی ستێرلینگ بوو. لە ٢٠١٢ لەلایەن ئەلیزابێسی دووەمەوە بەهۆی خزمەتەکانی بە تەلارسازییەوە کرایە دام و لە شوباتی ٢٠١٦، مانگی پێش مردنی، بووە یەکەم ژن کە بەشێوەی تاک مەدالیای زێڕی شاهانەی لەلایەن پەیمانگای شاهانەی تەلارسازەکانی بەریتانیاوە پێبدرێت ( پێشتر ڕەی ئیمز و شیلا ئۆدۆنێل بە هاوبەشی لەگەڵ چارڵز ئیمز و جۆن توومی خەڵاتەکەیان پێبەخشرابوو).
ژیاننامە
زەها لە زانکۆی ئەمریکی لە بەیروت بەشی بیرکاری خوێند، ئەمەش پێش ئەوەی لە ١٩٧٢ بچێتە لەندەن بۆ خوێندن لە فێرگەی کۆمەڵەی تەلارسازی. لەوێ لەپاڵ هەریەکە لە ڕێم کولهاس، ئێلیا زێنگێلیس و بێرنارد تشومی خوێندوویەتی. پرۆفیسۆرێکی ئەو، بەناوی کوولهاس، لە کاتی دەرچوونیدا بە "هەسارەیەک لە خولگەی خۆیدا" وەسفی زەهای کردووە. زێنگێلیس بە نایابترین قوتابی وەسفی کردووە کە تا ئێستا وانەبێژی کردووە. 'ئێمە ناومان لێنا داهێنەری ٨٩ پلە. هیچ شتێک هەرگیز لە ٩٠ پلەدا نەبووە. ئەو بینینێکی سەرنجڕاکێشی هەبوو.
دوای تەواوکردنی خوێندنەکەی، زەها لە ١٩٧٧ لەگەڵ پرۆفیسۆرەکانی پێشووی، کوولهاس و زێنگێلیس دەستی بە کارکردن کرد، ئەوەش لە ئۆفیسی تەلارسازی شارە گەورەکان (ئۆ ئێم ئەی), لە شاری ڕۆتەردام, لە هۆڵەندا بوو. لە ڕێگەی پەیوەندییەکەی لەگەڵ کوولهاس، ئەندازیاری تەلارسازی پیتەر ڕایسی ناسی، کە لە قۆناغە سەرەتاییەکانی کارکردنیدا پشتگیری و هاندانی بە زەها بەخشی. دواتر زەها وڵاتینامەی شانشینی یەکگرتووی وەرگرت. لە ١٩٨٠، کۆمپانیای تەلارسازی تایبەتی خۆی بە ناوی زاها حەدید ئەرکیتێکت لە لەندەن کردەوە. لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا شێوازی کار و بەرهەمەکانی زەها لە ڕێگەی سکێچە زۆر ورد و ناوازەکانییەوە بینەرانی بە شێوازێکی نوێی تەلارسازی مۆدێرن ئاشنا کرد. لەو کاتەدا خەڵک سەرنجیان لەسەر دیزاینەکانی پۆستمۆدێرنیزم بوو، بۆیە دیزاینەکانی ڕێبازێکی جیاواز بوون لە تەلارسازی کە جیاوازییان هەبوو بەراورد بە دیزاینەرانی دیکە.
پاشان دەستی بە وانەوتنەوە لە بابەتی تەلارسازی کرد، سەرەتا لە فێرگەکەی کۆمەڵەی تەلارسازی، پاشان، بەدرێژایی چەند ساڵانێک لە سکووڵی هارڤارد بۆ دیزاین, زانکۆی کامبریج, زانکۆی شیکاگۆ, Hochschule für bildende Künste لە هامبۆرگ، زانکۆی ئیلینۆیس لە شیکاگۆ, و... زانکۆی کۆڵۆمبیا لەو کارەی بەردەوام بوو. ناوبانگی سەرەتایی خۆی بە وانەوتنەوە و دیزاین و پڕۆژە سەرەتاییە ڕەنگاوڕەنگ و ڕادیکاڵەکانی بەدەستهێنا، کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لە گۆڤارەکانی تەلارسازیدا بڵاوکرانەوە بەڵام تاڕادەیەکی زۆر بەبێ دروستکردن مانەوە. پڕۆژە گەورە بەڵام دروستنەکراوەکانی بریتی بوون لە پلانێک بۆ لوتکەیەک لە هۆنگ کۆنگ (١٩٨٣)، و پلانێک بۆ ئۆپێراخانەیەک لە کاردیف ، وێڵز، (١٩٩٤). ئەزموونی کاردیف بە تایبەتی بێهیواکەر بوو؛ دیزاینەکەی لەلایەن دەستەی دادوەرانی پێشبڕکێیەکە وەک باشترین هەڵبژێردرا، بەڵام حکومەتی وێڵز ڕەتیکردەوە پارەی بۆ بدات و بڕی پارەی خەڵاتەکەش درا بە دیزاینێکی دیکە کە کەمتری تێدەچوو. ناوبانگەکەی لەم قۆناغەدا تا ڕادەیەکی زۆر لەسەر وانەوتنەوە و ئەو تابلۆ خەیاڵی و ڕەنگاوڕەنگانەی کە لە بینا پێشنیار کراوەکانی دروستی دەکرد، وەستابوو. ناوبانگی نێودەوڵەتییەکەی لە ساڵی ١٩٨٨دا زۆر بەرزبووەوە کاتێک هەڵبژێردرا بۆ پیشاندانی وێنەکێشان و تابلۆکانی وەک یەکێک لە حەوت تەلارساز کە هەڵبژێردران بۆ بەشداریکردن لە پێشانگای "دیکۆستراکتڤیزم لە تەلارسازیدا" کە لەلایەن فیلیپ جۆنسۆن و مارک ویگلی لە مۆزەخانەی هونەری مۆدێرن لە نیویۆرک بەڕێوەچوو.
مردن
زەھا حەدید لە ڕۆژی ٣١ ئازاری ٢٠١٦ لە شاری مەیامی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی بەغدا پۆل:موسڵمانانی بریتانی پۆل:نژیاروانانی بریتانی پۆل:نژیاروانانی ژن پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠ پۆل:مردووانی ٢٠١٦ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر پۆل:دەیمەکانی فەرماندەی نیشانەی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی پۆل:موسڵمانانی عێراقی پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئەمریکی لە بەیرووت
پەنجاب، تاجیکستان
پەنجاب شارۆچکەیەکی شارستانی ھەمەدانیە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٧٦٦٩ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
بڕیارنامەی ٣٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٨ی ئابی ١٩٧٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەندامێتیی ساوتۆمێ و پرینسیپی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٣٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥ پۆل:مێژووی ساوتۆمێ و پرینسیپی پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
١٧٩١
ساڵی ١٧٩١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
شارستانی ڕوانسەر
شارستانی ڕوانسەر بە درێژاییی جوگرافیی ٤٠٫٤٦ و پاناییی جوگرافی ٣٤٫٤٣ و بەرزیی ١٣٦٠ مەتر و ھەروەھا بە ڕووبەری ١١٤٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کرماشانە، و لە ٦٠ کیلۆمەتری کرماشاندا جێی گرتووە. ئەم شارە لە باکوورەوە دەگاتە کامێران، لە ڕۆژھەڵاتەوە کرماشان، لە باکووری ڕۆژاوا پاوە، لە باشوورەوە ئارووناوا و ھەروەھا لە ڕۆژاوایەوە دەگاتە شاری جوانڕۆ. خەڵکی ڕوانسەر بە شێوەزاری کوردیی ناوەندی و بنشێوەزاری ئەردەڵانییەوە قسە دەکەن. و ھەروەھا خەڵکی ئەم شارە سوننین و شوێنکەوتووی مەزھەبی ئیمام شافعین. ناوەندی ئەم شارستانە ڕوانسەرە و لە دوو ناوچە پێکھاتووە:
دەیڤید جۆرج کەنداڵ
دەیڤید جۆرج کەنداڵ (٢٠٠٧-١٩١٨) بیرکار و ئامارزانی خەڵکی ئینگلیز بوو کە زۆربەی ژیانی ئاکادێمیکی خۆی لە زانستگای ئاکسفۆرد و زانستگای کەمبریجدا بردە سەر. ئەو لەگەڵ م. ئێس باتلیت لە ماوەی جەنگی جیھانیی دووەم، کاری کرد و لەدوای جەنگ سەردانی زانکۆی پرینستۆنی کرد.
شارستانی ڕوانسەر
ژمارەی دانیشتووان
بەپێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ١٣٩٥ی کۆچی ھەتاوی (٢٠١٦ ز) حەشیمەتی شاری ڕوانسەر ٢٤٬٥٢٧ کەس بووە و پلەی ٢٩٩یەمی لە نێوان شارەکانی ئێراندا ھەیە. ھەروەھا حەشیمەتی شارستانی ڕوانسەر ٤٧٬٦٥٧ کەس بووە و شارستانەکە لەنێوان ھەموو شارستانەکانی ئێراندا پلەی ٣٢٤ەمی ھەیە.
دەیڤید جۆرج کەنداڵ
پەراوێزەکان
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ماتماتیکزانانی بریتانی پۆل:مردووانی ٢٠٠٧ پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨
باراماوا، سەوڵاوا
باراماوا (Baramawa، ) دێیەکە لە گوندستانی کۆساڵان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی باراماوا بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٦٣٥ کەس لە ١٧٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
١٧٩٢
ساڵی ١٧٩٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٩٢
ژان نۆڤێل
ژان نۆڤێل (بە ئینگلیسی: Jean Nouvel)، لەدایکبووی ١٢ی ئابی ١٩٤٥، تەلارسازی فەڕەنسییە.
ژان نۆڤێل ساڵی ٢٠٠٨ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:نژیاروانانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
نێکسس ٧ (٢٠١٢)
250px|بێچوارچێوە|چەپ 250px|وێنۆک|ڕووی پێشەوەی نێکسس ٧
نێکسس ٧ (بە ئینگلیزی: Nexus 7)، تابلێتێکە بەرهەمهێنراوە لەلایەن هەردوو کۆمپانیای گووگڵ و ئەیسووس، کە سیستەمی کارپێکەری ئەندرۆیدی لەسەرە وە یەکەم زنجیرەی تابژمێری گووگڵ نێکسس کە قەڵەمی لەگەڵدایە. ئەم تابژمێرە بڵاوکراوەتەوە لە ١٣ تەممووزی ٢٠١٢.
ئیشکاشیم (شارۆچکە)
ئیشکاشیم شارۆچکەیەکی شارستانی ئیشکاشیمە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٦٥٦٧ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شارەکانی تاجیکستان
ژان پیەر کلاریس دو فلۆریۆن
ژان پیەر کلاریس دو فلۆریۆن دراماتورژ، ڕۆماننووس و شاعیری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بزوێنەری وانکڵ
وێنۆک|بزوێنەرێکی وانکڵ بە ڕونی دیارە لەگەڵ بەشەکانی وێنۆک|The Mazda RX-8 sports car is the last production car to be powered by a Wankel engine. بزوێنەری خولاوی وانکڵ: بزوێنەری وانکڵ جۆرێکە لە بزوینەری سووتانی ناوەکی لەڕێی بەکارھێنانی دیزاینێکی سەیری خولاو بۆ گۆڕینی پەستان بۆ جوڵەیەکی خولاو.
ھەموو بەشەکان بەیەک ئاڕاستەدا دەخولێنەوە بە پێچەوانەی بزوێنەری ئاڵوگۆڕی پەستانی باو کە پەستانەکان لەناکاو ١٨٠ پلە ئاڕاستەکانیان دەگۆڕن. بە پێچەوانەی دیزاینەکانی ئاڵوگۆڕی پەستان، بزوێنەری وانکڵ سوودی سادەیی و نەرمی و پەستان، زۆرترین خولانەوە لە خولەکێکدا و ھێزی زۆری ھەیە.
پێوەری ئاڵوگۆڕ تەنھا یەک ڕووی خولاوەکە دەپێوێت چونکە تەنھا یەک ڕوو کاردەکات بۆ ھەر یەک لە دەرچەی خولانەوەکە. ئەم بزوێنەرە بە گشتی پێی دەوترێت بزوێنەری خولاو ھەرچەندە ئەم ناوە بۆ شێوازە تەواو جیاوازەکانی تریش بەکاردێت.
چەمک
دیزاینەکە لەلایەن ئەندازیاری ئەڵمانی (فلێکس وانکل) ەوە داھێنرا و یەکەمین شێوازی لە ساڵی ١٩٢٩دا درووست کرا. دەستی کرد بە پەرەپێدانی لە سەرەتاکانی ساڵانی (١٩٥٠)کاندا لە ئێن ئێس یو، کارەکانی لە ساڵی ١٩٥٧ تەواوکرا. ئێن ئێس یو لە ئەنجامدا مۆڵەتی دا بەدیزاینەکە بۆ کۆمپانیاکانی سەرانسەری جیھان کە توانیان دیزاینەکە بەرەوپێش ببەن. بزوێنەری وانکڵ لایەنی ئەرێنی لە شێوازی دیزاینەکەیدا ھەیە کە پوختە و کێشی سووکە بە بەراورد بە زۆرێک لە بزوێنەری سووتانی ناوەکی باو کە پیستۆنی ڕێسیپرۆکەیتین بەکاردێنن. ئەم سوودانە بوونەتە ھۆی ئەوەی بزوێنەری سووڕاو لە زۆر ئامێر و ئۆتۆمبیلدا بەکاربێت. وەکو ئۆتۆمبیل و مانتۆڕ و ئۆتۆمبیلی پێشبڕکێ و فڕۆکە و خلیسکێنە و ھتد. ڕێژەی ھێز بۆ کێش گەیشتۆتە زیاتر لە یەک ھێزی ئەسپ بۆ ھەر پاوەندێک لە بزوێنەردا کە تەنھا لە پرۆژەی توێژینەوەدا درووست کراوە.
بزوێنەرى [وانكێل] ، چوار هەنگاوى سووڕێكى ئۆتەو ڕوو دەدات لە بۆشاييەك لەنێوان هەر ڕووێكى بةشى پەروانەكە كە سێ-ڕووى و ناوەوەى خانووبەرەيێك. هێلكەى-وەك شێوەى ئێپيترۆچۆيد ڕۆتۆڕێكى سێ گۆشەيى چواردەور دەگرێت لەگەڵ شێوەى چەماوەكە كە هاوشێوەيە بۆ ڕوخسارى سێگۆشەيێكى [رێوليوكس] شێوەى بيردۆزيى پەروانەكە لەنێوان لوتكەى جێگير كە بەرئەنجامى قەبارەى بچوككراوەى شيوەى ئەندازەى ژوورى سووتان و گەورەككراوەى ڕێژەى پەستانە، بە پى ى ڕيزى چەماوەى لێكچوو پەروانەكە دەبەستێتەوە بە زوورترين ئاڕاستەى شێوەى خانووبەرەى ناوەكى لەگەڵ بەتۆپزيەكە كە ئەو دەست لە خانووبەرەكە نادات لە هەر گۆشەيێكى خولانەوە (كەوانەيێك چارەسەريێكى ئەمە گرفتى گەورەترين سوود لێ وەرگرتن نيە)