cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بزوێنەری دوو ھەنگاوی
توانای بێچەوانەبونەوەی بزوێنەری دووھەنگاووی
ھەندێک جار بزوێنەرە دیزڵییە دەریایییەکان وا دروست دەکرێن کە توانای پێچەوانە بوونەوەیان ھەبێت. وەک بزوێنەری چوارھەنگاوی کەشتییەکان (ھەندێکییان توانای پێچەوانە بوونەوەیان ھەیە), ئەوان دەمەوانەی ئاڕاستەکراوی میکانیکی بەکاردێنن، کە پێویستی بە کامشەفتی زیاتر ھەیە. ئەم بزوێنەرانە سەری پچڕ بەکار دێنن بۆ نەھێشتنی بارەتەنییشتییەکان و دابڕینی بنی پستۆنەکە لە کڕەنککەیس.
جوڵەی پێچەوانەی بزوێنەر لەوەیە ببێتە ھۆی پێچەوانە بوونەوەی پەمپی ڕۆن. ئەمەش وا بکات کە بۆ ماوەیەکی کاتی کورت بزوێنەرەکە بێ ڕۆن ببێت. دەتوانرێت بەئاسانی بزوێنەری ماتۆڕسکیل پێچەوانە بکرێتەوە، و لە ھەندێ حاڵەتی دەگمەن لەوەیە بێتە ھۆی باکفایەر، کە ئەویش نەخوازراوە.
دەکرێت بزوێنەری فرۆکە نموونەیییەکان کە دەمەوانەی قامیشی لەسەرە وەکو تراکتۆر (ڕاکێشەر) یان پاڵنەر ببەسترێت بێ پێویستی گۆڕینی پەروانەکە. ئەمانە بزوێنەری پەستانە داگیساندنن، بۆیە کێشەیان لەگەڵ کاتی گڕدان نییە و جیاوازییەکی کەم لە نێوان جوڵە بەرەو پێش و جوڵە بەرەو پاش ھەیە.
لینکی پەیوەست
How Stuff Works: Two-Stroke Engine
پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
سیستمی پۆتانەکان
سیستمی پۆتان یان سیستمی پۆتانەکان لە ئەندازەدا بریتیە لە چەند دانە تەوەرە بۆ دیاری کردنی جێگای خاڵێک، یان ھەر تەنێکی تری ئەندازەیی لە بۆشاییەکدا بۆ نموونە لە بۆشاییی ئیقلیدسیدا. ڕیزبەندی تەوەرەکان گرنگە بۆ نمونە ئەگەر پۆتانەکان تەنھا دوو ڕەھەندی بن ئەوا بزانرێت ئایا تەوەرەی س ستوونیە یان ئاسۆیی وە ھەروەھا تەوەرەی دووەم.
سیستمی کارتیزیان
لە پۆتانەکانی کارتیزیاندا پۆتانەکان بریتین لە دوو تەوەرەی لەسەریەک ستوون (گۆشەی ڕاست) بۆ دیاری کردنی جێگای خاڵێک یان تەنێکی تری دوو ڕەھەندی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەندازەی شیکارانە
بڕیارنامەی ٣٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢ی شوباتی ١٩٧٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ فیتنەگێرییەکانی ڕۆدیسیای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٩١‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕۆدیسیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
قارا-سو
قاراسو شارێکی پارێزگای ئۆشه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ١٩٫٢٧٦ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قرغیزستان پۆل:پارێزگای ئۆش پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئۆش پۆل:ڕووبارەکانی قرغیزستان پۆل:شارەکانی قرغیزستان
محەممەد ساڵح دیلان
کورتە
دیلانی شاعیر لە تەمەنێکی زووی لاوێتیدا ئارەزووی نووسینی شیعر و مەقام بێژی لا دروست بووە. لە ساڵی ١٩٤٩ دەستی کردووە بەشیعر نووسین تا ڕۆژی کۆچی دوایی لەگەڵ شیعردا ژیاوە. لە تەمەنی بیست و یەک ساڵیدا شیعری بڵاوکردووەتەوە و جێدەستی خۆی لە ئەدەبیاتی کوردیدا بەجێھێشتووە. لە دوای گۆرانی شاعیر بەسەرتۆپی نەوەیەکی نوێی شیعری کوردی لەقەڵەم دەدرێت. دیلانی شاعیر ھەر لە لاوێتییەوە خۆی و بەرھەمە ئەدەبییەکانی تەرخانکرد بۆ خزمەتکردنی کێشەی گەلەکەی و دژایەتیکردنی کۆنەپەرستان و بەکرێگیراوان. لە ساڵی ١٩٤٨ تا ١٩٦٦ نۆ جار زیندانی کراوە و گەلێک جاریش دوورخراوەتەوە و تووشی ئازار و ئەشکەنجەدان و نانبڕین بووە.
ژیان
سەرەتاکانی قۆناغی خویندنی لە مزگەوتی بابەعەلی بەسەر بردووە و دواتریش لە قوتابخانەی خالدییە قۆناغی سەرەتایی بڕیوەو درێژەی بە خوێندن داوە و تا پۆلی سێی ناوەندی خوێندووە. دواتریش لە ساڵی ساڵی ١٩٤٧ لە فەرمانگەی تووتن دامەزراوە و وەک فەرمانبەرێکی ئاسایی ڕۆژانی تەمەنی بەڕێکردووە و سەرقاڵی پەیداکردنی بژێوی ژیانی بووە. زۆری پێ نەچووە ھەر لەو ساڵەدا لەسەر خۆپیشاندان گیراوە و دواتر ئازادکراوە. ساڵی ١٩٤٨ جارێکی تر گیراوەتەوە و لە کاری میری دەرکراوە. ساڵی ١٩٤٩ لە سلێمانی گیراوە و بروویانە بۆ بەغدا تا لە ساڵی ١٩٥٠ دادگایی کراوە و بەکەفالەت بەردراوە. ساڵی ١٩٥١ بەئەندامی لیژنەی ئاشتیخوازانی سلێمانی ھەڵبژێردرا. لەسەر ئەمە گیرایەوە بەڵام زوو ئازادکرا. ساڵی ١٩٥٢ بەھۆی ڕێکخراوی ئاشتیخوازانەوە نێردرایە شاری ڤییەننا لە نەمسا بۆ ئامادەبوون لە «کۆنگرەی نەتەوەکان بۆ بەرگری لە ئاشتیخوازی». لەوێ ئاشنایەتی لەگەڵ نووسەری ڕووسی ئیلیا ئەھرینبورگ پەیدا کردبوو، لەو گەشتەیدا سەردانی ئیتاڵیا و سویسڕا و چیکوسلۆڤاکیا ڕۆمانیای کردبوو؛ کە لە ئەورووپا گەڕایەوە فەرمانی گرتنی بۆ دەرچووبوو. ئەو ماوەیەی لە گوندی دەرگەزێن و مورتکەی لای سلێمانی بردە سەر. دواتر لە ساڵی ١٩٥٤ خۆی ئاشکراکرد و بەدەستبەسەری نێردرایە بەغدا و لە ئەنجامی دادگا ئازادکرا. ساڵی ١٩٥٤ دووبارە گیرایەوە، لە کەرکووک دادگایی کرا و فەرمانی سی ساڵ و نیوێک دەستبەسەری بۆ دەرچوو، ماوەکەی لە نوگرەت سەلمان بردە سەر و لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٥٦ گەڕایەوە سلێمانی لە سەرەتای ساڵی ١٩٥٨ لە فەرمانگەی بەڕێوەبردن لە پارێزگای سلێمانی دامەزرا. لە ناوەڕاستی ١٩٥٨ ژنی ھێنا، لە ١٩٥٩ جارێکی تر لە «میھرەجانی گێتیی لاوانی دیموکراتی» لە شاری ڤییەننا بەشداریکرد. ساڵی ١٩٥٩ بەشداربوو لە دامەزراندنی یەکێتی لاوانی دیموکراتی کوردستان. لەسەر ئەوە گیرا، بەڵام زوو ئازادبوو. لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٦٠ بەتاوانی ئەوەی لە دژی دەسەڵاتی عەبدولکەریم قاسم خەبات دەکات گیرایەوە بەڵام زوو ئازادبوو. ساڵی ١٩٦١ دسیانەوە ھەر بەو تاوانە گیرایەوە و نێردرایە شاری کووت. لە ساڵانی نەھاتی کورد ١٩٦٣ – ١٩٦٤ دیلان لە گرتووخانەکانی کەرکووک و بەغدا بە دەستبەسەری مایەوە. لە ناوەڕاستی شەستەکانی سەدەی بیستەم گەڕایەوە سەر کاری پێشووی لە فەرمانگەی بەڕێوەبردن لە پارێزگای سلێمانی. تا ساڵی ١٩٨٣ لەم کارەیدا مایەوە دواتر لەسەر داوای خۆی خانەنشین کرا.
ھەستی نەتەوایەتی
شیعرە نیشتمانییەکانی دیلان ڕۆڵێکی گەورەیان گێڕا لە بەرزکردنەوەی ئاستی ھوشیاری تاکی کورد و ھاندەرێکی سەرەکی بوون بۆ بەگژداچوونەوەی دوژمنە داگیرکەرە یەک لە دوای یەکەکانی ئەو سەردەمە کە وەک مووەتەکەیەک باڵیان بە سەر وڵاتەکەیدا گرتبوو. دیلان نموونەی شاعیریکی چەوساوە و تێکۆشەرێکی بێ وچانی نەتەوەکەی بوو، ھەر ئەوەش بوو بووە ھۆی ئەوەی دیلان وەک مەشخەڵێکی درەوشاوەی سەر ڕێبازی کوردایەتی لە قەڵەم بدرێ و ناوی لە تەک شاعیرە ھەرە باڵاکانی کوردا بھێنرێت. ئەم ڕۆشنبیرە گەورەیە ساڵی ١٩٥٤ بەبێ مۆڵەتی دەوڵەت بەشداریدەکات لە کۆنگرەی ئاشتی و ھاوکاری گەلان-دا کە لە شاری (ڤیێنا)ی پایتەختی نەمسا ساز کرا، لەسەر ئەم بەشداریکردنە کە گەڕایەوە ڕەوانەی زیندان کرا و بۆ ماوەیک دەستبەسەر کرا.
مەقام
وێنۆک|دیلان لە دوا قۆناغەکانی تەمەنیدا دیلان جگە لەوەی کە شاعیرێکی گەورەو تێکۆشەرێکی خاوەن ھەڵوێست بوو، دەنگخۆشێکی کەموێنەو ئاوازدانەرێکی دەگمەنیش بوو، کە ھەمیشە جۆش و خرۆشێکی بێ وینەی لای گوێگرانی دروست دەکرد و شیعرەکانی پی زیندووە دەکردەوە. گۆرانیی و مقامە بەسۆزەکانی دیلان کە شیعری زوربەیان نووسینی خۆیەتی و تا ئێستاش ھەر زیندوون و لە زۆربەی زۆری بۆنە نەتەوایەکاندا بەر گوێ دەکەون. ھەندێک لە دیارترین کارەکانی دیلان-ی شاعیر و ھونەرمەند بریتین لە (مامە کوڕنوو)، (ئەی نازەنین)، (شێخ مەحموودی زیندوو) و چەندینی تریش لە بەرھەمی ناوازە و کەم وێنە.
شیعر
وێنۆک|دیلان و چەند ھاوڕێیەکی ژیری دیلانی مەقام زان و جوان ناسی تەبیعەت ھەمیشە ھۆکارێک بووە بۆ پۆشینی ھۆنراوەکانی بە پەردەیەکی تەنکی ڕۆمانسییەت و تێکەڵەیەک لە جوانییەکانی سروشت و نیشتمان، بۆ زێدە بەدەرخستنی ناسکی و جوانی شیعرەکانی. بێجگە لە بەھرەی چرین و جوان ناسی، بە ڕوونی فەلسەفە زانی و خواستی قووڵبوونەوەی ئەدەبی لە شیعرەکانیدا بەدی دەکەون و ئاماژەیەکی ڕوونن بۆ بە گرێدانەوەی ناوەرۆکی شیعرەکانی بە مانایەکی قووڵی فەلسەفییەوە. دیلان خەباتگێڕێکی دڵسۆزی میللەتەکەی و دەنگێکی ڕەسەن و ناسکی ھۆنراوەی نوێی کوردی بوو، شاعیرێکی نوێکاری ڕێبازی ڕیالیزمی نوێ بوو لە وێژەیی کوردیدا.
ئەگەر بەوردی سەرجەم دیوانی ھۆنراوە ناسکەکانی بخوێنییەوە، کە لە ساڵی ١٩٨٧دا بە ھەوڵ و کۆشش و لێکۆڵینەوە و پێشەکی مامۆستا عەبدوڵڵا ئاگرین چاپکراوە، ھەست دەکەین لەباسی ناسکانەی سروشتی نیشتمانەکەی ئەوەندە بەجوانی و ناسکی و ڕازاوەیی دەربڕیوە، مەگەر ھەر مەولەوی مامۆستای و «گۆران»ی شاعیر سروشت و جوانی دەستەڵاتیان بەسەردا شکابێ. شاعیرێکی یەکجار توانا بووە و زۆر لە سەرخۆ چووەتە نێو ئەو جیھانە ئەفساوناوییە و بەرھەمی جوان و پتەوی لە ھۆنراوەی ناسک و ناوەڕۆک قووڵی پێشکەش کردووین و سەرنجی ھۆنراوە دۆست و ڕەخنەگرانی ڕاکێشاوە لەبواری ھۆنراوەی نەتەوەیی و نیشتمانیشدا خانی و حاجی قادرێکی سەردەمە، بە تەکنیکێکی نوێ دەربڕینی ناسکی واتا قووڵی خوڵقاندووە و دڵسۆزیی خۆی بۆ خاک و نەتەوەکەی دەربڕیوە، ھەروەک لە ھۆنراوەیەکیدا بەناوی ڕەز ئەمەی کردووە و گوتوویەتی:
ئای کێ بێ بانگ و ھاوار و پەیام بگەیەنێتە گوێی گۆڕەکەی (خەیام) بڵێ ھەی سەرشێت کوشتەی گڕی تەڕ گەر تێتا ماوە یەک تۆز نرخ و فەڕ
تۆ لەسەر باکەی شووشەکەی شکان لەگەڵ خودادا کردت بە زۆران! ھەڵسە بەرەو ئەم ناوە ھەڵتووتێ نەک شووشە شکا وا ڕەز ئەسووتێ!
شاعیر ئەم ھۆنراوەیەی کاتێک داناوە، کە ڕژێمی بەعس ڕەزی مێو و ھەموو جۆرە دارێکی بەردار و بێ بەریان دەسووتاند و خەڵکەکەیان ئەنفال دەکرد.
باسەرنجێک بدەینە ئەم چەند دێرە ھۆنراوەیەی تاکو بزانین چۆن وێنەی ھۆنراوەی جوانی بۆ کێشاوین و با لە ھۆنراوەیەکی بە ناوی «سروودی وڵات» ورد بینەوە کە دەڵێ: ساڵ پاییزە، گەرمەی گەڵا ڕێزانە، ڕێز بارانە، شێوەی ساڵی جارانە! گەڵای ڕژاوی دار مازووی چیای بەرز ملوانکەکەی ئەئاڵانە ملی وەرز ڕووباری شین، سوور ھەڵگەڕاو بەلافاو جارێ بێ دەنگ، جارێ بەھاژەو بەتاو سەیری کەن دیلان چۆن باسی پاییزە و گەڵاڕێزان دەکات و دیمەنی ئەو گەڵا زەردە وەریواە چەند بەجوانی دەکێشێ و دەیکات بە دیمەنی زێڕباران، ئەمەش خوڵقاندنی جوانی ھۆنراوە لەشتی کەم بایەخی وەک گەڵای وەریوی کاتی گەڵاڕێزان ئینجا شاعیر باسی ئەو گەڵا ڕژاوان دەکات و دەیانکاتە ملوانکە و لە دێڕی دوایشدا باسی ڕووباری شینی سوور ھەڵگەڕاو بەلافاو دەکات، کە جارێ بێ دەنگە و جارێکیش بەتاو دەڕوات و ھاژەی دێت.
دیلان لە ھۆنراوەی ئەفسانەیی چ خۆماڵی بێ چ بیانی زۆر سەرکەوتووە و ئەفسانەی بیانی بە ئەفسانەی بیانی بە ئەفسانەی کوردی بەستووەتەوە و گوتوویەتی: کە پزیشکی خوێنی زەردی (نێرۆن) پژا کە چەرمەکەی قرچ ھەڵگەرا لە دەم کەژا بەشیرینی ھەچ گوڵێ دەم دەکاتەوە لەم وڵاتە… (فەرھاد) مان بیر دەکاتەوە شاعیر ئەفسانەی ڕووداوەکانی «نێرۆن»ی ئیمپڕاتۆری «ڕۆمان» تێکەڵ بە ئەفسانەکەی «شیرین و فەرھاد»ی کوردی دەکات و بەجوانی لە کارەکەی سەردەکەوێت.
مردن
شاعیری نوێکاری کورد و مەقامزانی محەممەد ساڵح دیلان لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٠دا و لە تەمەنی ٦٣ ساڵیدا دڵە گەورەکەی لە لێدان کەوت و ماڵاوایی لە وێژە و لە ھونەر و کورد و کوردستان کرد و ناو و خزمەتگوزاریی بۆ میللەتەکەی تا ھەتایە بەنەمریی مانەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:مردووانی ١٩٩٠ پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
کەلینین (باختەر)
کەلینین شارۆچکەیەکی شارستانی باختەرە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٢٦٠٢٩ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
قەزای جوولفە
قەزای جوولفە (بە ئازەربایجانی: Culfa rayonu) یەکێکە لە ٧ قەزای کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان.. ئەم قەزایە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزاکانی ئۆردوباد، بابەک، شەھبوز، ھەروەھا لەگەڵ پارێزگای سیونیکی ئەرمینیا و پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵاتی ئێران. پایتەخت و گەورەترین شاری جوولفە. تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٤٧ ھەزار کەس بووە
مێژوو
لە ساڵی ١٩٣٠ دامەزراوە و سەرەتا ناوی ئابراگونۆس بوو، لە ساڵی ١٩٥٠ەوە ناوی قەزای جوولفەیە. ناوەکان، جۆلفە/جولفە بۆ چەند ناوچەیەکی دراوسێی ئێرانیش بەکاردێت.
لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بە فەرمانی سەرۆکی کۆماری ئازەربایجان، گوندەکانی نەھاجیر و گۆینووک لە ناحیەی جوولفا لابران و خراونەتە سەر خاکی قەزای بابەک.
جوگرافیا
ئەم قەزایە لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەرمینیا، لە باشوورەوە لەگەڵ ئێران ھاوسنوورە. ناحیەی جولفە لە ڕۆژھەڵاتی شاری نەخچیڤانەوەیە. چیای دامیرلیداغ (٣٣٦٨ م) بەرزترین خاڵی قەزاکەیە. ھاوینی قەزاکە گەرم و وشکە، بەڵام زستان ساردە. تێکڕای پلەی گەرمی لە مانگی یەکدا لە نێوان -١٠ بۆ -٣ پلەی سەدییە، لە مانگی تەممووزدا لە نێوان +١٩ بۆ +٢٨ پلەی سەدییە. بڕی بارانبارینی ساڵانە ٢٠٠–٦٠٠ ملم. ڕووبارەکانی ئەلینجە و گەردەڕە و ڕووباری ئاراس (بەدرێژایی سنووری ئێران) بەناو خاکی قەزاکەدا تێدەپەڕن. لە شاخەکاندا مەسیفی دارستان ھەیە کە دارەکانی وەک دار بلوط و ھێشوو و ھۆڕنبیم تێیدا گەشە دەکەن. گیانلەبەران بە ئاژەڵەکانی وەک گورگ، ڕێوی و کەروێشک نوێنەرایەتی دەکرێن.
دانیشتووان
بە بەراورد لەگەڵ ساڵی ١٩٨٠، لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٥ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە بە نزیکەی ١٣ ھەزار و ١٧٧ کەس زیادی کردووە یان ٥٢٫٤٪. بە تێکڕا چڕی لە ھەر ١ کیلۆمەتر دووجایەکدا ٣٩ کەسە. شارۆچکە گەورەکانی بریتین لە شاری جولفە و گوندەکانی یایجی، ئەبراگونۆس و بانەیار. بەپێی لیژنەی ئاماری دەوڵەت، تا ساڵی ٢٠١٨، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٤٦ ھەزار و ٤٠٠ کەس تۆمارکردووە، کە بە ڕێژەی ١٠ ھەزار کەس زیادی کردووە (نزیکەی لەسەدا ٢٧٫٤) لەکاتێکدا لە ساڵی ٢٠٠٠دا ٣٦ ھەزار و ٤٠٠ کەس بووە. ٢٣٬٣٠٠ لە کۆی دانیشتووان پیاون، ٢٣٬١٠٠ ژن. زیاتر لە سەدا ٢٥٬٤ی دانیشتووان (نزیکەی ١١٬٨٠٠ کەس) لە گەنجان و ھەرزەکارانی تەمەن ١٤–٢٩ ساڵ پێکدێن.
سەرچاوەکان
پۆل:قەزای جوولفە
دووتاخ
دووتاخ (بە کورمانجی: Dutax، بە تورکی: Tutak)، یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئاگری ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٣٣٫٨٣٢ کەس بووە، کە نزیکەی ٦٫٥٦٥ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئاگری پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئاگری پۆل:قەزاکانی پارێزگای ئاگری
١٥٣٤
ساڵی ١٥٣٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٣٤
ئیسفانا
ایسفانا شارێکی پارێزگای باتکێنه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ١٦٫٩٥٢ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قرغیزستان پۆل:شارەکانی قرغیزستان
خزمەتی سەربازی سەرسنووری ئازەربایجان
خزمەتی سەربازی لەسەر سنوورەکانی ئازەربایجان ھەروەھا وەک پاسەوانی سەرسنووری ئازربایجان ناسراوە، کە یاسایەکی نیشتمانی حکوومەتی ئازەربایجانە لەلایەن پەرلەمانی ئەو وڵاتەوە پەسەندکراوە بۆ پاراستنی سنوورەکانی ئازربایجان.
مێژوو
خزمەتی سەربازی بۆ سەر سنوورەکانی کۆماری ئازەربایجان لە ٣١ی تەمموزی ٢٠٠٢ لەلایەن سەرۆکی ئازەربایجان حەیدەر ئەلیڤ دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھێزە تایبەتەکان
ھەژار زەھاوی
وێنۆک|زەھاوی لە کاتی دەف لێداندا بە جل و بەرگی کوردییەوە حوسەین زەھاوی (1980- ) یا ھەژار زەھاوی ھونەرمەندێکی دەفژەنی کوردە. ئەو بە ھاوکاریی سۆھراب پوورنازریدا گرووپی نیشتمانی پێک ھێناوە. زەھاوی لەگەڵ گرووپی مۆسیقای جۆراوجۆردا وەکوو کوردی، فارسی، تورکی، یۆنانی و ھیندیدا ھاوکاری کردووە و بەرھەمی تاکەکەسیشی ھەیە. چەندین سی دیی بەرھەمھێناوە و لە ژمارەیەکی زۆر لە وڵاتەکانی دنیادا کۆنسێرتی ھەبووە.
ژیان
زەھاوی لە ساڵی 1980دا لە بنەماڵەیەکی کورد لە باشووری کوردستان لە دایک بووە. ساڵانی مناڵیی لە ئێران بە سەر بردووە و دواتر لە ساڵی 1990دا چووە بۆ ئینگلتەرا. ھەر لە مناڵییەوە دەستی بە دەف لێ دان کردووە. لە تەمەنی سیانزە ساڵیدا بانگھێشت کراوە بۆ ئۆرکێسترای مۆسیقای کوردی لە ئەورووپادا. لە زانکۆی سواسی لەندەن (زانکۆی لێکۆڵینەوە ڕۆژھەڵاتی و ئەفریقییەکان) وانەی مۆسیقای ڕەگەزەکانی (Ethnomusicology) خوێندووە.
مۆسیقا
زەھاوی ئامێرە زەربییەکان و بە تایبەت دەف دەژەنێت. ئەو بە ھاوکاریی ھونەرمەندی کەمانچەژەن سۆھراب پوورنازریدا گرووپی نیشتمانی پێک ھێناوە، نیشتمان گروپێکی مۆسیقای کوردییە کە ژەنیارانی لە شوێنە جۆراوجۆرەکانی کوردستانەوە خڕ کردووەتەوە و ئامانجی ناساندنی زیاتری مۆسیقای کوردی بە خەڵکی جیھانە. ئەو جگە لە بەڕێوەبردنی کۆنسێرت لە وڵاتە جۆراوجۆرەکاندا ژمارەیەکیش وۆرکشاپی بۆ ناساندنی دەفی کوردی داناوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ژەنیارانی کورد
عەباساوا، سەوڵاوا
عەباساوا (Ebasawa، ) دێیەکە لە گوندستانی شالیار، لە ناوچەی ھەورامانی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی عەباساوا بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٧٠ کەس لە ١٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
کومانۆ (میێ)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای میێ
سامی یووسف
سامی یوسف (، ؛ لەدایکبووی ٢٩ی تەممووزی ١٩٨٠ لە تاران، ئێران) ھونەرمەندێکی نێو جیھانی ئیسلامییە و مۆسیقادانەرێکی ئینگلیزیشە. ڕێکخەری مۆسیقایە، و ھەروەھا کاری تۆمارکردن و نووسینی ھۆنراوەی گۆرانییەکان دەکات.
دەستپێکی ھونەری
یەکەم ئەلبوومی گۆرانی سامی یوسف دەگەڕێتەوە ئەوکاتەی کە سامی تەمەنی ٢٣ ساڵ بوو ناوی دەستپێکی ئەلبوومەکانی بەناوی مامۆستا ""Al-Mu`allim"" بوو. سێ ئەڵبومی تریش ئەمەنە: گەلەکەم ""My Ummah"" لە سالی ٢٠٠٥، لە ھەر کوێیەک ھەبیت ""WHEREVER YOU ARE"" لە سالی ٢٠١٠، سڵاو ""Salaam"" لە سالی ٢٠١٢. وە لە ساڵی ٢٠١٤ ئەلبومی ناوەڕاست ی بڵاو کردەوە کە یەکێک بوو لە ئەلبومە ھەرە بەھێزەکان وە لە سەرەتای٢٠١٥ ئەلبومی گۆرانی ڕێگاکە بڵاو کردەوە کە دوانزە تراکە و شەشیان سامی یوسف ئەیوت و شەشەکەی تریش سەید حوسەین نەسر ئەیخوێندەوە، وە ھەروەھا لە مانگی شوباتی ساڵی ٢٠١٦ ئەلبوومی (بەرەکە) ی بڵاوکردەوە کە لە چەند سروودێکی مێژوویی وڵاتانی ڕۆژھەڵات پێکھاتبوو وە بۆ یەکەم جار سروودێکی کوردی بڵاوکردەوە بەناوی یا ڕسول اللە، و لەمانگی حوزەیرانی ھەمان ساڵ کە ھاوکات یەکەم ڕۆژی مانگی ڕەمەزان بوو ئەلبوومی بەرەکە بە ڤێرژنی Deluxe بڵاوکردەوە کە تێیدا چەند گۆڕانکارییەکی لە گۆرانییەکاندا کردبوو و ھەندێکی کردبوو بە زمانی ئینگلیزی.
بڕیارنامەی ٣٢٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٢٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢ی شوباتی ١٩٧٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بڕیاردان بە بایکۆتکردنی زیمبابوی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٩١‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕۆدیسیا
بەوڕۆڵ
بەوڕۆڵ (Bewrroll، ) دێیەکە لە گوندستانی ماکوان، لە ناوچەی باینگانی شارستانی پاوە، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی بەوڕۆڵ بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا کەمتر لە سێ بنەماڵە بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە
لویی کاربۆژی دی کارمۆنتێل
لویی کاربۆژی دی کارمۆنتێل وێنەکێش، شانۆنووس و نووسەری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:نژیاروانانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧١٧ پۆل:مردووانی ١٨٠٦
ئوسترالیای باشوور
ئوسترالیای باشووری یەکێکە لە ویلایەتەکانی وڵاتی ئوسترالیا کە لە باشووری ئەم وڵاتەیە.
ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری ئەدێلایدە.
ئەم ویلایەتە جگە لە تاسمانیا سنووری لەگەڵ گشت ویلایەتەکانیتر هەیە و لە باشوور لەگەڵ ئۆقیانووسی باشوور، لە ڕۆژاوا لەگەڵ ئوسترالیای ڕۆژاوا، لە باکوورەوە لەگەڵ خاکەکانی باکووری ئوسترالیا، لە باکووری ڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ کوینزلەند، و لە ڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ ڤیکتۆریا و وێڵزی باشووری نوێ هاوسنوورە.
مێژوو
ئەو دوورگەیە لە ساڵی ١٦٢٧ لە لایەن دەریاوانی هۆڵەندی بینرا، بەڵام تا دوو سەدە دواتر گرینگی پێ نەدرا.
لەک ھیدایەت
لەک ھیدایەت گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ئوسترالیای باشوور
مێژوو
لە ساڵی ١٨٣٤ دەوڵەتی بەریتانیا یاسایێکی چەسپاند کە بە پێی ئەم ئوسترالیای باشووری وەکوو ویلایەتێکی سەربەخۆ دانی پێدا نرا و بەرە بەرە دانیشتووی (ئازادەکەن نەوەک دوورزراوەکان) چوونە ئەوێ و شاری ئەدێلایدیان بنیاد نا.
لەک ھیدایەت
جوگرافیا
لەک ھیدایەت لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دارەتووی زەنگەنە و لە باشوور لەگەڵ گوندی بنەکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گوڵباخی سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارەدێی قادرکەرەم.
ئوسترالیای باشوور
جوگرافی و گەلهە
پانتایی ئوسترالیای باشووری بریتیە لە ٩٨٤٣٧٧ کیلۆمەتری چوارگۆشە کە چوارەمین ویلایەتی گەورەی ئوسترالیایە.
لەک ھیدایەت
جوگرافیا
هەڵکەوتەی جوگرافی گوندی شاوك
ئوسترالیای باشوور
جوگرافی و گەلهە
بەرزترین خاڵی، چیای "وودۆرف"ە بە بەرزای ١٤٣٥ مەتر و نزمترین خاڵی لە دەریاچەی ئێیر دایە بە نزمی -١٥ مەتر.
لەک ھیدایەت
جوگرافیا
گوندی شاوک یەکێکە لەگوندەکانی باشوری کوردستان لە دەڤەری گەرمیانی ناوچەی قادرکەرەم،گوندەکە نزیکەی دوو کیلۆ مەتر لەسەنتەری ناحیەی قادرکەرەمەوە دوورە،دەکەوێتە نێوان هێڵەکانی درێژی (٤٤ٚ+٤٥) وە هێڵەکانی پانی(۳٥+۳٦)ەوە.
ئوسترالیای باشوور
جوگرافی و گەلهە
گەلهەی ئەم ویلایەتە بریتیە لە ١٥٥٨٢٠٠ کەس (٢٠٠٧) کە پێنجەمین ویلایەتی پڕدانیشتووی ئوسترالیایە. وەکوو زۆرتری ویلایەتەکانی تری ئوسترالیا ئەم ویلایەتەش لە باشووری دا و لە کەنار ئاوەکان دا خاوەن سەوازایی و گژوو گیای زۆرە، بەڵام نیوەی باکووری بەتاڵە لە خەڵک. زۆرترین دانشتووانی لە ناوەندەکەی، شاری ئەدێلاید و دۆڵەکانی سەر کەنارەکانی باشوور و ڕووباری مورای دەژین. ئابووری ئوسترالیای باشووری زیاتر لەسەر کشت و کاڵە. گۆشت، گەنم، پەشم و شەڕاب بەرهەمە سەرەکیەکانی ئەم ویلایەتەن.
سەرچاوە
پۆل:ئوسترالیای باشوور پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٣٦ پۆل:ویلایەتەکانی ئوسترالیا پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ئۆسترالیا پۆل:کۆلۆنیال و پارێزەرانی پێشووی بەریتانیا لە ئۆشیانیا
لەک ھیدایەت
جوگرافیا
نوسینی:مامۆستا خلیل فهمی شاوکی.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
واز
واز ئەو حاڵە ڕەوانییە زاڵەیە کە ئاسایی یا تا ڕادەیەک کاتییە. لە چاو ھەست و کوڵوکۆی دەرووندا، واز نادیارتر، کەمتینتر و، دێرجووڵترە. دەروونناسان لە گێڕانەوەیدا ئەڵێن واز ھێزی ئەرێنی یا نەرێنیی ھەیە. بە زمانێکی تر، خەڵک زۆرتر قسە لە "لەسەر واز بوون" (وازی ئەرێنی یا پۆزیتیڤ) یا "بێواز بوون" (وازی نەرێنی یا نیگەتیڤ) ئەکەن.
وشەڕەتناسی
جەمال نەبەز ئەڵێ وازیش وەکوو حەز لە "خواز" -ەوە ھاتووە. لە ھەنبانەبۆرینەشدا چاوگی وازتن ھەیە بە مانای خواستن. ئەم بۆچوونە لە ڕاست ئەچێ، لەبەر ئەوەی کە لەگەڵ ھەموو شێوەکانی بەکارچوونی وشەی وازدا ئەگونجێ: لەسەر واز بوون واتە گەرەک بوونی شتێ، بێواز بوون واتە نەبوونی خواست و مەیل لەسەر شتێ، واز ھێنان واتە چیدی نەخواستنی شتێ، وازوازی بوونیش واتە ھەردەم شتێکی تر داواکردن.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
بەشدراو
چەپ|350px|وێنۆک|دیاریکردنی کۆمەڵەی بەشدراوە ئەرێنییەکانی ٦٠ بە بەکارهێنانی [[دیاگرامی هاس ]] لە ماتماتیکدا، بەشدراوی ژمارەی تەواوی n، ژمارەیەکی تەواوە کە n بەسەریدا دابەش دەکرێ و ھیچ ماوەیەک نامێنێتەوە. یانی گەر ھاتوو ژمارەی n بەبێ ماوە بەسەر ژمارەی k دابەش ببێت دەتوانین بڵێین k بەشدراوی ژمارەی nە.
ڕوونکردنەوە
بەشێوەیەکی گشتی ھەموو ژمارەیەکی سروشتی دوو یان زیاتر ژمارەی بەشدراوی ھەیە، و ژمارەی سەرەکی تەنیا دوو بەشدراوی ھەیە.
ئەمانەش ببینە
کەرت
سەرچاوەکان
پۆل:دابەشکردن
١٥٣٥
ساڵی ١٥٣٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٣٥
قزلسو، قرغیزستان
قزلسو شارێکی پارێزگای ئیسک کوێله لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ١٦٫٩٢٧ کەس بووە.
پەراوێز
پۆل:شارەکانی قرغیزستان
ڕیکاردۆ کاکا
ڕیکاردۆ ئیزێکسۆن دۆس سانتۆس لیتێ (Ricardo Izecson dos Santos Leite ;لەدایکبووی ٢٢ی نیسانی ١٩٨٣)، بە شێوەیەکی گشتی بە کاکا یان ڕیکاردۆ کاکا ، ناسراوە یاریزانێکی پێشووی تۆپی پێی پیشەگەری بەڕازیلییە کە وەک یاریزانی هێڵی ناوەڕاستی هێرشبەر یاریى کردووە. کاکا بە شێوەیەکی بەرفراوان بە یەکێک لە باشترین یاریزانەکانی نەوەی خۆی دادەنرێت  و هەندێکجاریش دادەنرێت بە گەورەترین یاریزانەکانی هەموو سەردەمێک. یەکێکە لەو نۆ یاریزانەی کە نازناوی جامی جیهانی فیفا و چامپیۆنزلیگ و تۆپی ئاڵتونی بەدەستهێناوە. ،
کاکا ساڵی ٢٠٠١ لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا یەکەم یاری خۆی لە یانەی ساوپاولۆی بەرازیل ئەنجامدا و ئاستەکانی لەگەڵ یانەکەدا وایکرد لە ساڵی ٢٠٠٣ پەیوەندی بە یانەی میلانی ئیتاڵیا بکات. لە ئیتاڵیا، کاکا لە یەکەم وەرزیدا یارمەتی میلان دەدات نازناوی خولی ئیتاڵیا بەدەستبهێنێت. میلان لە وەرزی ٢٠٠٤-٢٠٠٥ی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا پلەی دووەمی بەدەستهێنا و کاکاش باشترین یاریزانی یارمەتیدەری پاڵەوانێتییەکە بوو، هەروەها وەک باشترین یاریزانی ناوەڕاستی یانەکانی یەکێتی ئەوروپا دەستنیشانکرا. سەرکردایەتی میلانی کرد بۆ بردنەوەی نازناوی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا لە وەرزی 2006-2007 و گۆڵکاری پاڵەوانێتییەکە بوو. ئاستە بەرزەکانی بووە هۆی ئەوەی خەڵاتی باشترین یاریزانی جیهانی فیفا و تۆپی ئاڵتونی ٢٠٠٧ و باشترین یاریزانی تۆپی پێی یانەکانی یوێفا بەدەستبهێنێت. دوای 6 ساڵ لەگەڵ میلان، کاکا لە ساڵی ٢٠٠٩ پەیوەندی بە یانەی ڕیال مەدریدەوە کرد بە بڕی ٦٧ملیۆن یۆرۆ، کە دووەم بەرزترین کرێی گواستنەوە بوو لەو کاتەدا. بەڵام دوای چوار وەرز لە ئیسپانیا بەهۆی پێکانەوە ئاستی بە خێرایی دابەزی، لە ساڵی ٢٠١٣ بۆ یەک وەرز گەڕایەوە بۆ یانەی میلان، پێش ئەوەی پەیوەندی بە یانەی ئۆرلاندۆ سیتی بکات. سەرەتا بە خواستن گەڕایەوە یانەی ساوپاولۆ، پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٥ بگەڕێتەوە ئۆرلاندۆ و لە ساڵی ٢٠١٧ وازی لە یاریکردن هێنا.
کاکا یەکەم یاری خۆی بۆ هەڵبژاردەی هەڵبژاردەی بەڕازیل لە ساڵی ٢٠٠٢ ئەنجامدا، و لەو ساڵەدا بۆ پێکهاتەی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢ هەڵبژێردرا.هەروەها لە پێکهاتەی بەڕزایل بوو بۆ جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ ، هاوشانی ڕۆناڵدۆ و ئەدریانۆ و ڕۆناڵدینهۆ کە زۆر شانازییان پێوەدەکرا.دواجار لە پاڵەوانێتییەکەدا ئاستێکی کەمیان پێشکەشکرد پێش ئەوەی دوا یاری خۆی لە لە ساڵی ٢٠١٠ ئەنجام بدات. هەروەها ئەندامی پێکهاتەی براوەی جامی کیشوەرەکانی فیفا لە ساڵانی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٩ ی بەرازیل بووە، لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک باشترین یاریزانی پاڵەوانێتییەکە خەڵاتی تۆپی زێڕینی بەدەستهێناوە.
یەکێکە لە وەرزشوانە بەناوبانگەکانی جیهان لە ماوەی یاریکردنیدا، کاکا یەکەم وەرزشوان بوو کە ١٠ ملیۆن فۆڵۆوەری لە تویتەر کۆکردەوە. لە دەرەوەی یاریگا، کاکا بە کارە مرۆییەکانی ناسراوە، کە لە ساڵی ٢٠٠٤ بووە بچووکترین باڵیۆزی بەرنامەی جیھانی خۆراکی نەتەوە یەکگرتووەکان بەهۆی بەشدارییەکانی لەناو یاریگا و دەرەوەی یاریگا، کاکا لەلایەن تایمەوە وەک یەکێک لە ١٠٠ کەسە کاریگەرەکانی جیهان لە ساڵانی ٢٠٠٨ و ٢٠٠٩دا ناوی هاتووە
منداڵی و ساوپاولۆ
ڕیكاردۆ له شاری ساوپاولۆ له‌دایك بوه و ژیانی منداڵی خۆی له نێو كۆلاَنه‌كانی ئه‌و شاره‌دا بردۆته سه‌ر، ڕیكاردۆ ده‌ڵێت: له كۆلاَنه‌كان و كه‌ناری ده‌ریاكاندا فێری یاری كردن بووم و تۆپی پێ چووه نێو خوێنمه‌وه. پاش چه‌ند ساڵێك یانه‌ی ساوپاولۆ بۆندێكی به بڕێكی زۆر كه‌م پێشكه‌شی ئه‌م یاریزانه كرد، به‌لاَم كه‌سوكاره‌كه‌ی كاكا حه‌زیان به ژیانێكی ساده بوو ئه‌مه‌ش وای له دایكی كاكا كرد كه ڕێگه بگرێت له چونی كوڕه‌كه‌ی بۆ ئه‌و یانه‌یه و بڕیاری دا له لای خۆی بیهێڵێته‌وه.
گرنگی پێدانی ئه‌وروپا
سه‌ره‌تای ده‌كه‌وتنی هێزو توانی بوو له‌گه‌ڵ هه‌ڵبژارده‌ی لاوانی به‌ڕازیل و یانه‌ی ساوپاولۆ له جامی لێبێرتادۆرێس، زۆر یانه‌ی گه‌وره‌ی ئه‌وروپا ده‌ستیان كرد به هه‌وڵی هێنانی كاكا له سه‌رو هه‌مویانه‌وه ڕیاڵ مه‌درید، ئه‌یسی میلان و به‌رشه‌لۆنه بون. له ناوه‌ندی ئه‌م گرینگی پێ دانه‌دا دووباره دایكی گه‌ڕایه‌وه بۆ بڕیاردان له‌سه‌ر داهاتووی كاكا، كه هه‌ر ئه‌ویش ڕێگه‌ی بۆ خۆش كرد بچێته ساوپاولۆ. دایكی كاكا ڕایگه‌یاند: له‌به‌ر ئه‌وه‌ی باپیره‌ی كوڕه‌كه‌م له بنچینه‌دا ئیتاڵیه بۆیه وام پێ باشه كه سه‌ركه‌وتنی كاكا له ئیتاڵیا ببینم. كه ئه‌مه‌ش بوه هۆكارێك بۆ سه‌ركه‌وتنی بۆنده‌كه‌ی میلان، یانه ئیتاڵیه‌كه توانی كاكا بباته ڕیزه‌كانیه‌وه.
ئه‌و گۆڵه‌ی كاكا هه‌رگیز بیری ناچێته‌وه
هیچ كه‌س ناتوانی گۆڵی یه‌كه‌می كاكا له‌گه‌ڵ میلان له كالچۆدا له‌بیر بكات، چونكه تاكه گۆڵی سه‌رسوڕهینه‌ری كاكا بوو نه‌ك هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ی یه‌كه‌م گۆڵی بوو، به‌ڵكو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له یاری دێربی له به‌رامبه‌ر ئه‌نته‌ر تۆماری كرد، كاكا ده‌ڵێ: (دڵخۆشیم به گۆڵه‌كه زۆر گه‌وره بوو و ناتوانم ده‌ریببڕم، كاتێ منداڵ بووم سه‌یری ئه‌و پڕۆگرامانه‌ی وه‌رزشم ده‌كرد كه باسی یاریه دێربیه‌كانی ئه‌وروپایان ده‌كرد، ئه‌ستێره‌ی نێو یاریه‌كانم ده‌بینی چۆن گۆڵیان تۆمار ده‌كرد، بیرم ده‌كرده‌وه كه چۆن ناویان ده‌چێته مێژوه‌وه و له بیر ناكرێن)
بوون بە باشترین یاریزان
لە ساڵی ٢٠٠٧ ئەوکاتەی لەگەڵ میلان یانەی خەونەکان بوو کاکا بوو بە گۆلکەری خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوڕووپا و لەگەڵ یانەکەی خولی یانەکانی ئەوڕپای بەدەست هێنا لەو ساڵەدا لەلایەن فیفاوە کرا بە باشترین یاریزان و لەپلی دووەم بەر کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ کەوت و پلەی سێهەمیش لیۆ میسی بەری کەوت.
چونی بۆ یانه‌ی ڕیاڵ مه‌درید
پاش وەرگرتنی پۆستی سەرۆکی یانەی ڕیال مەدرید بۆ جاری دووەم لە مێژوودا (فلۆرێرتینۆ پێرێس) یەکەم بەڵێن کە بە ھاندەرانی یانەکەی دا ھێنانی کاکا بوو بۆ ڕیزەکانی یانەی شاھانە، بە ھۆی ئارەزووی کاکا و بۆندەکە و خەونەکانی بۆ یاری کردن لە ڕیزی یانەی ڕیال مەدرید و بە سود وەرگرتن لە پەیوەندی نێوان پێرێز و گالیانی ڕیکاردۆ کاکا لە مانگی تەممووزی ٢٠٠٩ چووە ڕیزی یانەی ڕیال مەدرید، شایانی وتنە بۆندەکەی کاکا بە سێھەم بۆندی گرانبەھا دێت لە مێژوی تۆپی پێدا کەبڕی ٦٥ میلیۆن یۆرۆ بوو. ھەرچەندە کاکا لە دەستپێکی کاروانی وەرزشی لە یانەی شاھانە ئاستی وەکو پێویست لە جارانی (بەتایبەتی لە یانەی میلان) نەبوو، بەھۆی پێکانە یەک بەدوای یەکەکانی نەیتوانی دڵی جەماوەرەکەی خوش بکات لە یانەی ڕیال مەدرید. بەڵام سەرەڕای ھەموو ئەمانە ڕیکاردۆ کاکا ھەمیشە ھەوڵیداوە یاری بە شێوەیەکی جوان و ئاست بەرز بکات و دڵی ھاندەرانی خۆی خوش بکات. بە تایبەتیش لەم دواییانە کە ئاستێکی یەکجار بەرزی پیشاندا شان بە شانی ھەریەک لە کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ و کەریم بنزیما و مەسعود ئۆزێل و دی ماریا لە ڕیال مەدرید کە لە یاریزانانی ئاست بەرزن.
پەراوێزەکان
پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢ پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٥ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەڕازیلی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢ پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا پۆل:براوەکانی باشترین یاریزانی تۆپی پێی جیھان پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانە دیاریکراوەکانی ئێم ئێڵ ئێس
ھەست (دەروونناسی)
لە دەروونناسیدا وشەی ھەست گل دراوەتەوە بۆ بەر کوڵوکۆ کەوتنی زەین لە حاڵی وشیاریدا.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە فەلسەفییەکان پۆل:ھۆشیاری
ڕۆنی بزوێنەر
ڕۆنی بزوێنەر, یان ڕۆنی ماتۆڕ پێشی دەوترێ ڕۆنی چەورکردنی بزوێنەر, یان هەر شلەیەکی دیکە کە تێکەڵ کرابێت لەگەڵ هەرمادەیەکی دیکە تاوەکو ڕەوشتەکانی ڕۆنەکە باشتر بکات. لەگەڵ مادە پاککەرەوەکان, تێکەڵ بکرێت پلەی ڕۆنەکە بەرز دەبێتەوە. ڕۆنی ماتۆڕ لە بزوێنەردا بەکاردێت بۆ چەورکردنی پارچەکانی بزوێنەر لە بزوێنەری سوتانی ناوەکی. بەڵام مەبەستی سەرەکی لە بەکارهێنانی ڕۆن بۆئەوەیە تا لێکخشاندن لەنێوان پارچەکان کەمببێتەوە لەسەر پارچە جوڵاوەکان و بۆ پاککردنەوەیەکی بزوێنەرە لە پیشی و زەنگ. هەروەها کاری ترشەکانیش باشتر دەکات کەلەناو فیوڵ هەن. وە دەبێتە هۆی ئەوەی کە پستنەکان جوڵەیەکی ئاساییان هەبێت وە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی پلىەی گەرمی بزوێنەر بە وەرگرتنی گەرمی لە پارچەکان. بە گوێرەی باسکراوە بنچینەییەکان بەزۆری هەموو جۆرەکانی رۆنی چەورکردن لە مادەی دژە ژەنگ و داخوران پێکدێن. ڕۆنی مۆتۆر لەوانەیە تەنها بۆ چەورکردن بەکاربێت لە کاتێکدا کە پێکهاتەکەی ماددەی خاوێن کەرەوەی تێدانەبێت یان ڕۆنەکان ماددەی تریان بۆ زیاد دەکرێت بۆ ئەوەی کواڵیتیان باشتربێت ,کە دەبێتە هۆی ئەوەی کە ڕۆنەکە بەرگەی پەستانی بەرزتر بەرگری لە پارچەکانی بزوێنەر بکات لە ژەنگ هێنان.
ڕۆنی مۆتۆرەکان لە ئیستادا تێکەڵەیەکە لە نەتی خاو کە پێکهاتوون لە تێکەڵەیەک لە (هایدرۆکۆربۆن)لەگەڵ (patyal phaole fine)کە تایبەتمەندی جیاوازیان هەیە. هەندێکجار بەڕێژری  ٢٠٪ی کێشی خۆی ماددەی تری لەگەڵ تێکەڵ دەکەن بۆ ئەوەی لینخی باشتر بێت.
مێژووی
لە شەشی سێبتێمبەری ساڵی ١٨٦٦ جۆن ئێڵیسی زانای ئەمریکی لەوکاتەی تاقیکردنەوەی ڕۆنی ڕوەکی دەکرد، لەسەراتادا زۆر بێهیوا بوو کە نەیئەتوانی ڕۆنێکی تازە دابهێنێت. وازی هێنا لە لەو ڵیکۆڵینەوەی فیوڵەکان  بەڵام دواتر بەردەوام  بوو لەو تاقیکردنەوانەی لەسەر جۆرەکاننی فیوڵ ئەنجامی ئەدا لە ڕێگەی بەراوردکردنی تایبەتمەندیەکانیان لەتاقیکردنەوەکانی دا ڕۆنی لینجی بەکارهێنا کە لە بزوێنەری هەڵمی بەکاردەهات, بەڵام دواتر تێکەڵەیەکی ناچاڵاکی لە پەتڕۆڵیۆم و بایۆفیوڵی بەکارهێنا. ئەمەش پێشکەوتێکی بەرچاوی بەخۆوەبینی چونکە ڕۆنێکی داهێنا لە پلەیەکی بەرزی گەرمیش بەکارئەهات.
بەکارهێنانی
ڕۆنی ماتۆڕ(بزوێنەر) لە بزوێنەردا بەکاردێت بۆ چەورکردنی پارچەکانی بزوێنەر لە مەکینەی سوتانی ناوەکی وەکو سەیارە و بزوێنەری بڕین و بزوێنەر گەورەکان، لە بزوێنەردا هەندێ بەش هەن کە دز یەک کاردەکەن وە لێکخشاندنێکی زۆر لە نێوانیاندایە، ئەمەش دەبێتە هۆی لێکخشانێکی زۆر و بەفیڕۆدانی وزەیەکی زۆر کە دەگۆڕێت بۆ گەرمی ئەم بەفیڕۆدانەش لە هەموو پارچەکان ڕودەدات, کە ئەمەش دەبێتە هۆی کەمبونەوەی چوستی بزوێنەره‌کە , بەڵام دەبێتە هۆی سوتانی زیاتری فیوڵەکە و دەبێتە هۆی کەمبونەوەی پاوەر. ڕۆنی چەورکردن هەڵدەستێت بە دروست کردنی چینێکی تەنک لە نێوان پارچە جولاوەکانی بزوێنەر بۆ کەم کردنەوەی بەرکەوتنی راستەوخۆ نێوان پارچەکان, کەمکردنەوەی گەرمی کە بەهۆی لێکخشاندن دروست دەبێت دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی لێکخشاندن بەم شێوەیە دەبێتە هۆی پاتاستنی بزوێنەرەکە , بەکارهێنانی ڕۆنی ئۆتۆمۆبیل دەبێتە هۆی گواستنەوەی گەرمی لە نێوان پارچەکانی بزوێنەرەکە. لەو بزوێنەرانەی کو ئۆیل پەمپ دەسوڕێت وەکە جوڵەی هەوا لە نێوان پارچەکانی. جوڵەی هەوا بەناو ساردکەرەوەی ڕۆنو بەناو گازەکانی ناو ڕۆنەکە دەبێتە هۆی چالاککردنی سیستەمی (PCV), لە کاتێکدا کە لە زۆربەی ئۆتۆمۆبیلە مۆدێرنەکان کە ئۆتۆمبیلی سەرنشینن ئۆیل پەمپی سوراوەی تێدایە لە ئێستادا لە ئۆتۆمۆبیلە گەورەکانش تێیدایە.
لە بزوێنەری بەنزینی بەرزترین ڕینگی پستۆن دەتوانی (expose) پلەی گەرمی مۆتۆرەکە بکات تا ١٦٠پلە وە لە بزوێنەری گازدا بەرزترین ڕینگی پستۆن دەتوانی (expose)ی پلەی گەرمی بکات تا سەرو ٣١٥ پلەی سەدی, ئەو ڕۆنەی مۆتۆر کە لینجی بەرزی کەمترە شیدەبێتەوە پێکهێنەرەکانی لە پلەی گەرمیە بەرزەکان.
بڕیارنامەی ٣٢٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٢٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی ئازاری ١٩٧٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕۆدیسیای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٩٤‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ڕۆنی بزوێنەر
ڕۆنی نابزوێنەری
یەکێک لە نمونەکانی چەورکردن لە بزوێنەری چوار ستڕۆکدا بەکارهێنانیەتی لە ئامێرە کارەبا دەرەکان (جەنەرێیتەر ) وە ئامێرە بڕەرەکان, وە نمونەی بەکارهێنانیشی لە بزوێنەری دوو ستڕۆک بەکارهێنانیەتی لەمەکینەی فڕێدانی بەفر و بزوێنەری فڕۆکەدا وە چەندەها جۆری بزوێنەر کە هی ئۆتۆمبێلیش نین. لە ڕاستیدا ئەم بزوێنەره‌ لە پلەیەکی گەرمی زۆردا بەکارنایەن وەک لە ئۆتۆمبێلەکان بۆیە ئەم جۆرە ڕۆنە ئەبێت لینجیەکی دیاریکراوی هەبێت.
بڕیارنامەی ٣٢٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕۆدیسیا
ڕۆنی بزوێنەر
تایبه‌تمه‌ندی
زۆربەی ڕۆنی مۆتۆرەکان لە هایدرۆکابۆنی قورس و بەهێزەکان دروست دەکرێت کە لە نەوتی خاوەوە وەردەگیرێت وە ماددەی دیکە یان بۆ زیاد دەکرێت بۆ باشترکردنی تایبەتمەندییەکان, باستای ئاسای رۆنی مۆتۆرەکە لە هایدرۆکابۆن پێکهاتوون لە ١٨ تا ٣٥ ئەتۆمی گەردی کاربۆن بۆ هەر گەردێک , یەکێک لە گرنگترین تایبەتمەندی تایبەتمەندییەکانی ڕۆنی مۆتۆر کە کاریگەری گەورەی هەیە لەسەر جیانەکردنی پاچە لەسەر جولاوەکان بریتییە لە لینجی , لینجی شلە بریتییە لە ئەستوری یان بەرگری جولەی شلەیەک. لینجی شلەی چەورکردن دەبێ دەبێ بەرادەیەکی باش بەرزبێت بۆ ئەوەی بتوانێت بگاتە هەموو پارچە جولاوەکان لە ژێر هەموو بارودۆخێکی تایبەتدا, کاریگەری لینجی بریتییە لە چەندیەتی گۆرانی لینجە شلەیەک بەزیاد بوونی پلەی گەرمی شلەکە, کاریگەری لینجی بەرز مانای وایە کەوا ئەو شلەیە بەزیادبونی پلەی گەرمی یان گۆرانی پلەی گەرمی کاریگەری زۆری نابێت بەسەر گۆرانی لینجی شلەی.
ڕۆنی مۆتۆر دەبێ ئەوەندە توانای ئەوەیە ئەوەی هەبێت کە لە پلەی گەرمی کەمیش نتوانێت بەباشی بجوڵێت بۆ ئەوەی نە هێڵێت کانزا لەسەر کانزا لێکبخشێت.
مەگنۆلیا
مەگنۆلیا جۆرە ڕوەکێکی دێرینە و بەر ھەنگەکان دروستبوون. زانایان پێیان وایە ئەم گوڵە بەھۆی قالۆچەکانەوە پیتێنراوە، بۆ خۆپاراستنیشی لەو قالۆنچانە، بەشی مێینەی گوڵەکە زۆر ئەستوورە.
نموونەی بەبەردبووی M.acuminata دۆزراوەتەوە کە بۆ بیست ملیۆن ساڵ بەر لە ئێستا دەگەڕێتەوە. شێوە و ڕوخساری مەگنۆلیا بەوە دەناسرێتەوە کە ھەر لە کۆنەوە ھیچ گۆڕانکارییەک بەسەر شێوەکەیدا نەھاتووە و وەک خۆی ماوەتەوە. پەڕەی گوڵەکانیان زیاتر بەلای گۆپکەی ناوەڕاستی گوڵەکەوە چەماوەتەوە و شێوەیەکی داخراویان ھەیە. بەشی دەرەوەی گەڵاکە تایبەتمەند نەبووە و پێی دەگوترێت (tepal).
خاکی گونجاو بۆ گەشەکردن
مەگنۆلیاکان پێویستیان بە خاکێکی شێدار و دێمی ھەیە کە بە ماددە ئەندامییەکان دەوڵەمەند بێت، زۆربەی مەگنۆلیاکان لە خاکێکی ھاوکێش (نە ترش نە تفت)یان لە خاکێکی کەمێک ترشدا لە ph ی ٥٫٥–٦٫٥ دا دەڕوێن.
وەرزی ڕوان
گوڵی مەگنۆلیا لەنێوان مانگی شوبات بۆ مانگی حوزەیران دەردەکەوێت، بەگوێرەی جۆرەکانی. نموونەی ئەو گوڵە مەگنۆلیایانەی کە لە کۆتایییەکانی وەرزی بەھار و ماوەی وەرزی ھاویندا دەردەکەون بریتین لە ئۆیاما مەگنۆلیا و مەگنۆلیا گەڵاپانەکان.
مەگنۆلیا لە کولتووردا
مەگنۆلیاکان ھێما (symbol)ن بۆ
جۆرەکان
چەندەھا جۆر لە گوڵی مەگنولیا لە سەرانسەری دونیادا بوونی ھەیە، لەوانە مەگنولیای (ئەستێرە (ستێللا)، چینی، باشووری، لیلیفلورا، سویتبای، یولان، فیگۆ، کۆبەس، تاد) بەڵام جوانترین و دڵگیرترینیان مەگنۆلیای (دێنوداتا)یە. مەگنۆلیاکان درەختی گەڵاوەریوی گەورە یاخود دەوەنی بچووکن و شێوەیەکی کوپی و ڕێکیان ھەیە. ڕەنگی گوڵەکانیان کرێمی و سپی شیرین.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان
مایلو-سو
مایلوسو شارێکی پارێزگای جەلالاباته لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ١٦٫٤٦٦ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای جەلالابات پۆل:شارەکانی قرغیزستان
گرەند کەنیۆن
سەرچاوەکان
پۆل:ئاریزۆنا
١٥٣٦
ساڵی ١٥٣٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٣٦
نەوبەھار
نەوبەھار شارۆچکەیەکی شارستانی باختەرە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٣٠٩١ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
بنەچەی کورد
زانایان تیۆری جیاوازیان بۆ بنەچەی ناوی کورد پێشنیار کردووە. بە وتەی ڕۆژھەڵاتناسی ئینگلیزی گۆدفرێی ڕۆلێس درایڤەر، زاراوەی کورد پەیوەندی بە کاردای سۆمەرییەوە ھەیە کە لە تابلۆی گڵی سۆمەری ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دۆزرایەوە، لەکاتێکدا بە وتەی زانایانی دیکە، پێش سەردەمی ئیسلامییە، وەک وشەیەکی فارسی ناوەڕاست بۆ " nomad"، و لەوانەیە لە کۆتاییدا لە ناوێکی کۆن یان ناوێکی خێڵەکییەوە وەربگیرێت، یان ناوی سیرتی یان کۆردۆین.
سەرچاوەکان
پۆل:کورد
ڕێم پێ بدە پەنکریاست بخۆم (فیلم)
ڕێم پێ بدە پەنکریاست بخۆم (بە ژاپۆنی: 君の膵臓をたべたい) فلمێکی درامیی ڕۆمانسی ساڵی ٢٠١٧یە ڕۆڵگێڕانی لەلایەن مینامی ھامابێ، تاکومی کیتامورا ، کێیکۆ کیتاگاوا ، و شون ئوگوری، لەلایەن شۆ تسوکیکاوا دا بووە بە گوێرەی رۆمانەکەی ساڵی ٢٠١٥ دا دەرھێنراوە (ئەمەوێ پەنکریاست بخۆم) لەلایەن یورۆ سومینۆ
بۆکس ئۆفیس
لە ژاپۆن، فلمەکە گەیشتە ٣.٥٢ بلیۆن Yen ($٣١.٦٨ ملیۆن) بووە پێنجەم بەرزترین فلمی ٢٠١٧ لە دەرەوەی ژاپۆن فلمەکە گەیشتە ٣.٦ ملیۆن دۆلار $٣٫٤٥٧٫٤٤٤ لە کۆریایی باشور لە ئەمەریکا و کەنەدا $٢٧٧٫٠١٩ ، و $١١٥٫٤٩٤ لە ئیسپانیا بە شێوەی جیھانی گەیشتە US$
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمە ژاپۆنیەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ژاپۆنی پۆل:فیلمەکانی تۆھۆ پۆل:ئەو فیلمانەی دەرھێنانیان لەلایەن شۆ تسوکیکاوا پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان
ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق
thumb|ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق {{legend|#ff80e5|جێناکۆک و بەشێک لە هەرێمی کوردستان لە ١٩٩١ەوە}} {{legend|#decd87|جێناکۆک و لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتی ناوەندییدا}} ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق یان سنوورە جێناکۆکە ناوخۆییەکانی کوردستانی عێراق یان بەکورتیی "ناوچە جێناکۆکەکان" ئەو ناوچانەن کە بەپێی ماددەی ١٤٠ی دەستووری عێراق دیاریکراون وەک ناوچەی بەعەرەبکراو لەماوەی دەسەڵاتی حیزبی بەعسدا لە عێراق. دانیشتووانی زۆربەی ئەو ناوچانە لە پێشوودا کەمینە نا-عەرەبەکان بوون، بەتایبەتی کورد، کە دواتر بەعەرەبکراون لەڕێگەی گواستنەوەی خێڵە عەرەبەکان بۆ ئەو ناوچانە.
ناوچە جێناکۆکەکان مەراقی سەرەکی هەردوو عەرەب و کوردە، بەتایبەتی لەدوای داگیرکردنی عێراق لەلایەن ئەمریکا و دووبارە پێکهێنانەوەی سیستەمی سیاسیی لەعێراق لە ٢٠٠٣دا. کوردان هەندێک ناوچەی هێنایەوە سەر کوردستانی عێراق پاش داگیرکاریی ئەمریکا لە ٢٠٠٣ دا بۆ ئەوەی دووبارە ئەو ناوچانە بەدەست بێننەوە کە بەشێوەیەکی مێژووی بەهی ئەوان دەژمێردرێت. لەئێستادا، لەپاڵ سێ پارێزگا سەرەکییەکەی هەرێمی کوردستاندا، کوردان دەستیان گرتووە بەسەر هەندێک بەشی پارێزگاکانی نەینەوا و کەرکووک و دیالە، کە ئەوانیش داواکراون لەلایەن حکوومەتی ناوەندیی بەغداوە. لەهەمان کاتدا، حکوومەتی عێراقیش دەستی بەسەر هەندێک ناوچەی تری هەمان ئەو سێ پارێزگایەدا هەیە، کە بەهەمان شێوە داواکراوە لەلایەن کوردانەوە.
پاشبنەما
دەرکەوتنی گرژی لەنێوان حکوومەتی عێراق و حکوومەتی هەرێم دەگەڕێتەوە بۆ ٢٠١١-٢٠١٢ لەسەر بابەتەکانی دابەشکردنی دەسەڵات، بەرهەمهێنانی نەوت، و کۆنترۆڵکردنی ناوچەیی. لە نیسانی ٢٠١٢ دا. سەرۆکی هەرێمی کوردستان داوای کردن لێپرسراوان ڕازی بن بەداواکانیان یان بەپێچەوانەوە بەپرسیار دەبن لە سزاکانی جیابوونەوە لە بەغدا لە ئەیلوولی ٢٠١٢دا.
قەیرانی سەرکردایەتیی دیالە
لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ دا، پێکدادانی سەربازی لەنێوان هێزی پێشمەرگەی کوردستان و ئۆپەراسیۆنەکانی دیجلە درووست بوو کە تێیدا یەک کەس کوژرا. ڕاپۆرتی سی ئێن ئێن دەیگووت کە ٢ کەس کوژرابن (یەکێک لەوانە سەربازێکی عێراقی بووە) و ١٠ کەسیش بریندار بوون لە پێکدادانێکدا لە دووزخورماتوو.
لە شەوی ١٩ی تشرینی دووەمدا، پێکدادان لەنێوان هێزەکانی پۆلیسی حکوومەتی عێراق و هێزەکانی حکوومەتی هەرێم بووە هۆی کوژرانی ١٢ سەربازی عێراقیی و ١ مەدەنی لە تکریت، بەپێی ئاژانسی هەواڵی دۆغان. پێکدادانەکە هەڵگیرسا کاتێک کە سەربازە عێراقییەکان هەوڵییان دا بچنە ناو هەرێمی کوردستانەوە، بۆیە هێزی پێشمەرگە ڕێگریی لە سەربازە عێراقییەکان کرد کە بچنە ناوەوەی هەرێم بەپێی ڕێنماییەکانی مەسعوود بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان. لە ٢٥ی تشرینی دووەمدا، حکوومەتی هەرێم هێزەکانی لەناوچە جێناکۆکەکاندا بەهێز کرد بەهۆی ئەوەی لە دۆخی ڕووبەڕوو بوونەوەدا بوون لەگەڵ سووپای عێراقدا، ئەگەرچی هەردوو لا لەوهەوڵی ئارامکردنی دۆخەکەدا بوون.
ناوچەکان
ئەنجومەنی جێبەجێکاری ماددەی ١٤٠ ناوچە جێناکۆکەکان وا پێناسە دەکات کە ئەو ناوچانەن کە بەعەرەبکراون و سنوورەکانیان لە ماوەیەک لەنێوان ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨ و ٩ی نیسانی ٢٠٠٣دا دەستکاریی کراوە. ئەو ناوچانە کۆمەڵێک بەش لە چوار پارێزگا دەگرێتەوە کە سنوورەکانیان هی پێش ١٩٦٨ ـە. یەکێک لە کێشە گەورەکان لە جێبەجێکردنی ماددەی ١٤٠دا بریتیی بوو لە ناکۆکبوون لەسەر پێناسەی "ناوچەی جێناکۆک". ماددەکە بەتەنیا ئاماژە دەدات بە ناوچانێک کە بەهەمان پرۆسەی ئاساییکردندا دەڕۆن وەک "کەرکووک و ناوچە جێناکۆکەکانی تر". لە ٢٠٠٣دا، دانووستانکارێکی کورد، مەحموود عوسمان، پێنشیاری ئەوەی کرد کە ناوچەکانی کە کورد تێیدا زۆرینەیە لە خوار هێڵی سەوزەوە دەستبەجێ بلکێنرێت بە حکوومەتی هەرێمی کوردستانەوە، و "ناوچە تێکەڵەکان" پێویستە هەنگاو بەهەنگاو توێژینەوەیان لەسەر بکرێت. سووننەکان هەستیان کرد کە کورد پێویست ناکات خاکی زیادە وەربگرن وەک دەرەنجامێک بۆ داگیرکاریی ئەمریکیی.
ئێما ستۆن
ئێما ستۆن (؛ لەدایکبووی ٦ی تشرینی دووەم ١٩٨٨) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، کە بووەتە براوەی چەندین خەڵات لەوانەش خەڵاتێکی ئۆسکار و گۆڵدن گلۆب. لە ساڵی ٢٠١٧، لەلایەن گۆڤاری فۆربیس بە گرانترین خانمەئەکتەر دانرا بەوەرگرتنی ٢٦ میلیۆن دۆلار لە ساڵێکدا. ھەر لەو ساڵەدا، ئێما لەلایەن گۆڤاری تایم ناوی لە پێرستی ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتی ساڵ ھات.
ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق
پارێزگای نەینەوا
لەم پارێزگایە، قەزای ئاکرێ ناوچەیەکی جێناکۆکە کە لەژێر دەستی کوردانە لە ١٩٩١ەوە و هەروەها سێ قەزای تری دەشتی نەینەوا کە زۆرینەی دانیشتووانەکانی ئاشووری و یەزیدی و شەبەکن. ئەمە لەپاڵ قەزای شەنگال و هەندێک بەش لە قەزای تەلعەفەر و قەزای بەعاج کە دانیشتوانەکە بە تێکەڵی عەرەب و یەزیدیین.
ئێما ستۆن
ئێما بە بەشداریکردنی لە فیلمی سوپەر باد ناسرا، بەشداری لە فیلمێکی ترسێنەری کردووە بە نێوی دوورگەی زۆمبی (Zombie Land) لە ساڵی ٢٠١٠، ھەروەھا ڕۆڵی سەرەکی بینیوە لە فیلمی پیاوی جاڵجاڵۆکە سەرسوڕھێنەرەکە (The Amazing Spiderman) بەڕۆڵی گوین، ناوبراو بەباشترین ئەکتەری کۆمێدی دانراوە لە ساڵی ٢٠١١ ئەوەش بەھۆی بەشداریکردنی لە فیلمی کۆمێدی (Easy A).
ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق
پارێزگای هەولێر
ناوچەی جێناکۆک لەم پارێزگایە قەزای مەخموورە کە جیاکراوەتەوە لە پارێزگاکە لە ١٩٩١دا.
پارێزگای کەرکووک
پارێزگای کەرکووک پێناسە کراوە بە سنوورەکانی پێش ١٩٦٨، کە چەمچەماڵ و کەلار کە ئێستا لەسەر پارێزگای سلێمانین و دووزخورماتوو کە ئێستا لەسەر پارێزگای سەلاحەددینە و قەزای کفری کە ئێستا سەر بە پارێزگای دیالەیە، دەگرێتەوە.
ئێما ستۆن
سەرەتای نواندن (٢٠٠٤–٢٠٠٨)
ستۆن لەکارەکانی پێشکەوتنی بەخۆیەوە بینی بەتایبەت بۆ تاقیکردنەوەی نواندن لە درامای heroes، بەڵام نەیتوانی براوە بێت بۆ ڕۆڵگێڕان لەو درامایە. وە لە ساڵی ٢٠٠٧، سەرکەتو بوو لە بردنەوەی یەکێک لە ڕۆڵە سەرەکێکانی درامای Drive، بەڵام ئەم درامایەش ھەڵوەشایەوە لەدوای پەخش کردنی حەوت ئەڵقە. لە ساڵی ٢٠٠٧ ستۆن بەشداری کرد لە فیلمی کۆمیدی superbad لە بەردەم دوو ئەکتەری گەنجدا مایکڵ سیرا و جوناھـ ھیڵ. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٨ لە دوو فیلمی کەدا بەژداری کرد کە بریتی بوون لە (The Rocker) و (The House Bunny)، فیلمی زە ڕۆک لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێشوازی نەرێنی لێکرا بەتایبەت ڕۆڵگێڕانی ئێما ھەروەھا لەڕووی بازرگانییەوە شکستی ھێنا، وە فیلمی زە ھاوس بەنی لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەستھێنا.
ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق
پارێزگای دیالە
ناوچە جێناکۆکەکانی ئەم پارێزگایە قەزای خانەقین و قەزای بەلەدرووز دەگرێتەوە و هەروەها قەزای بەدرەش دەگرێتەوە کە ئێستا لەسەر پارێزگای واستن.
ئێما ستۆن
پێشکەوتن (٢٠٠٩–٢٠١١)
لە ساڵی ٢٠٠٩ ناوبانگی ئێما ستۆن زیارتربوو کاتێک یەکەمی نواندنێکی کورتی کرد لەگەڵ ئەستێرە ماسیۆ ماکۆنی لە فیلمی Ghosts of Girlfriends Past، وە دووەم کە بووە ھۆی دروست بونی ناوبانگی فیلمی زۆمبیلاند (Zombieland) بووە لەگەڵ دوو ئەستێرەدا ودی ھارسیلۆن و جەیسی ئایزنبیرج، کە ئەم فیلمەیان توانی زیاتر لە ١٠٣ میلیۆن دۆلار لە بۆکس ئۆفیس کۆبکاتەوە. وەکۆتا فیلمی لەو ساڵەدا بریتی بوو لە Paper Man لەگەڵ دوو ئەستێرەدا کە بریتی بوون لە جەیڤ دانیلز و ڕیان ڕینۆڵدز.
ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق
ئەمانەش ببینە
پۆل:جوگرافیای عێراق پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا
ئێما ستۆن
پێشکەوتن (٢٠٠٩–٢٠١١)
لە ساڵی ٢٠١٠، ستۆن ھەستا بە پێشکەش کردنی یەکەم فیلمی پاڵەونتییە نەمرەکەی Easy A، ئەوەی دەرچونە گەورەکەی تۆمار کرد لەکاتی پەخش کردنیدا، ستۆن پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی گۆڵدن گلوب. وە لە ساڵی دواتر سەرکەوتنێکی دیکەی بەدەستھێنا لە فیلمی Crazy, Stupid, Love لەگەڵ سێ ئەستێرەی تردا کە بریتی بوون لە ستیف کاریل و جۆلیان مۆر و ڕیان جوزلینج، فیلمەکە توانی ١٤٢٫٩ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە لەکاتێک تێچووەکەی ٥٠ میلیۆن دۆلار بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەکتەرە ژنە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکان
پۆل:ئەکتەرە ئافرەتەکان پۆل:ئەکتەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی پۆل:کوپی ڤۆلپی بۆ باشترین خانمەکتەران پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
قۆچقۆر-ئاتا
قۆچقۆراتا شارێکی پارێزگای جەلالاباته لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ١٦٫٠٧٦ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای جەلالابات پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٥٢ پۆل:شارەکانی قرغیزستان
شڵقان (بزوێنەری پستۆن)
شڵقان کاردانەوەیەکە لەسەر بزوێنەری سوتانی ناوەکی کە شڵقانێکی لەناکاوی تێکەڵە دروستدەکات کاتێک کە پستۆن نزیک دەبێتەوە لە ناوەندی لوتکەیمردوو (TDC).
جۆرەکانی دیزاین
بزوێنەرە پستۆن چڵباوەکان دروست دەکرێن بە دەسکاری کردنی سەری بزوێنەر (کەوەر)،لاشە(بلۆک)، وە یان سەری بزوێنەرەکە .هەندێک لە بزوێنەرەکان دروست دەکرێن لە تێکەڵ کردنی چەند جۆرێک لە دیزاینەکان ، ئەم تێکەڵکردنە بەکاردێت لە کاتێکدا کە ئەو دیزاینەی دیاری کراوە وە تایبەتمەندیاکانی شێوە پڕاو پڕی بێت لەگەڵ ژوری سوتان.
ئەو شێوانەی لە ژوری سوتان ڕودەدات بەهۆی یارمەتی چڵپان لەگەل تێکەڵەی (هەوا – سوتەمەنی) گوێزرانەوەی گەرمی، دیواری سلندەرەکە (چوستی گواستنەوە).
وە تەواوی کارامەیی بزوێنەرەکە ، گواستنەوەی گەرمی یارمەتیدەرە کاتێک گازە سوتاوەکان کۆ دەبنەوە وە دەخولێنەوە لە دەوری دیواری سلندەرەکە و دەبنە هۆی گەرمکردنی وە سیستەمی ساردکردنەوەش چلاک تر دەبن. هەروەها ئەو چوستیەو خولانەوە دەتوانێت لە هەمان کاتدا بەرهەمهاتنی وردە ئاسن کەم بکاتەوە.
میشێل ژان سێدێن
میشێل ژان سێدێن نووسەر و شانۆنووسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧١٩ پۆل:مردووانی ١٧٩٧
١٥٣٧
ساڵی ١٥٣٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٣٧
ھێزی وشکانیی ئازەربایجان
ھێزی وشکانی ئازەربایجان ھێزێکی سەربازی سەربە حکوومەتی کۆماری ئازەربایجانە.
دوای کەوتنی یەکێتیی سۆڤیەت، ئازەربایجان ھەوڵیدا زیاتر گەشە بە ھێزەکانی بدات بۆ بەرەوپێشچوون و پتەوبوون، ھێزی مەشقپێکراو و ڕێکخراوی سەربازی، بەپێی ئامارێکی ٢٠٠٧ وڵاتەکە نیکەی ٥٦،٨٤٠ ھەزار سەربازی ئامادەکراوی وشکانی و ١٥٠٠٠ ئاسایشی سەربازی ھەیە، لە ئێستادا زیاتر لە ٣٠٠ ھەزار کەسایەتی پێشووی سەربازی ھەیە کە پێشوو تر خزمەتی سەربازییان کردووە لەوەتەی ١٥ ساڵی ڕابردوودا.
لەم ساڵانەی دواییدا ئازەربایجان ھەروەھا سەربازەکانی دەنێرێت بۆ وڵاتانی تورکیا، ڕووسیا، ئیسرائیل بۆ مەشقی سەربازی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئازەربایجان
بڕیارنامەی ٣٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی ئازاری ١٩٧٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بڕیاردان بە بایکۆتکردنی زیمبابوی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٩٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕۆدیسیا
کەلجی
کەلجی (Kelcî، ) دێیەکە لە گوندستانی شالیار، لە ناوچەی ھەورامانی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی کەلجی بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٢٨٨ کەس لە ٧٤ بنەماڵەدا بووە.
تین، پاوە
تين (Tîn، ) دێیەکە لە گوندستانی ماکوان، لە ناوچەی باینگانی شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی تين بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٣٦٥ کەس لە ١١٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
نیکۆلا تێسلا
نیکۆلا تێسلا داھێنەر و ئەندازیارێکی میکانیکی و کارەبایی و فیزیکزانی سیربیی ئەمریکی بوو، کە لە شاری سمیلجان لە کرواتیا لەدایکبووە لە ساڵی ١٨٥٦، ئێستا سمیلجان بەشێکە لە کرواتیا کە پێشووتر لەژێر دەسەڵات و سنووری پاشای نەمسادا بوو، باوکی تێسلا قەشە بوو، ھەرچەندە دایکی بێ ئیش و کار بووە و خوێندەوارییەکی ئەوتۆی نەبووە، بەڵام خاوەنی مێشکێکی بەھێز بووە و ئارەزووی لە بەکار ھێنانی ئامێرە ئەلیکترۆنی و میکانیکییەکان بووە، تێسلا دواتر ڕەگەزنامەی ئەمریکی وەرگرتووە، بەھۆی داھێنان و شۆڕشەکانی لە بواری فیزیک و کارەبا و میکانیک کردووە بەتایبەت لە وزەی کارۆموگناتیسی، ئەویش لە کۆتاییی سەدەی ١٩ و سەرەتاکانی سەدەی ٢٠ەم ناوبانگی دەرکرد.