cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کیلۆمەتر زیرۆ
کیلۆمەتر زیرۆ فیلمێکی کوردییە. لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ لەلایەن بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری کورد - ھونەر سەلیم بەیاوەری دەرھێنەر ڕۆبێرت ئەلئەزرەکی لە فەڕەنسا وەشێنرا، کیلۆ مەتر زیڕۆ بووە یەکەم فیلمی کوردی پاڵێوراو بێت بۆ خەڵاتی کان ئەوەش لە ڤیستیڤاڵی کانی ساڵی ٢٠٠٥ بوو، فیلمەکە بەسێ زمانی کوردی و عەرەبی و فەڕەنسی بەبڕی $٢٫٣٠٠٫٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی.
بەشداربووان
بەشداربووان و ئەکتەرانی فیلم
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٥ پۆل:فیلمە عێراقییەکان پۆل:فیلمە کوردییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی عەرەبی پۆل:فیلمی درامی ساڵی ٢٠٠٥
بڕیارنامەی ١٩٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١١ی نیسانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سۆمالیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥١٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:سۆماڵیا لە ٢٠١١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سۆماڵیا
ئیسلامەتی
ئیسلامەتی سیستمێکی ئیسلامییە کە کۆمەڵەیەک یان حیزبی ئیسلامی ھەوڵ دەدەن ئیسلام وەک بنەما و ڕێساکانی دەوڵەت دابمەزرێنن بەتایبەت لە بوارەکانی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتیدا. ، زاراوەی ئیسلامەتی (ئینگلیزی: Islamism) زۆرتر لەدوای ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر بەکارھات، زۆرجاران تۆمەتی نازانستییانە و تیرۆر دەخرێتە پاڵ ئەزموون و ھەژموونی ئیسلامەتییەکان بە لێکدانەوە ھەبوونی مێژووی قاعیدە و تاڵیبان ئەم لێکدانەوە نازانستییە لەوە سەرچاوە دەگرێت لە ئێستادا چەندین حیزبی ئیسلامیزمی میانڕەو یاخود مەدەنی ھاتوونە کایەوە لەوێنەی ئیخوان موسلمینی میسر و ئاک پارتیی تورکیا.
پۆلێن بەندی ئیسلامەتی
ئیخوان موسلمین دوو جۆرە
سەلەفی
پەراوێزەکان
پۆل:ئیسلامی سیاسی
لیڵیھامەر
لیڵیھامەر زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی-نەرویجییە لە پاڵەوانێتی ستیڤن ڤان زانتە و باس لە سەرۆکێکی پێشووی مافیای نیویۆڕک بە ناوی فڕانک "چاککەرەوەکە" تاگڵیانۆ دەکات کە ھەوڵدەدات ژیانێکی نوێ لە لیڵێھامەری دوورە پەرێز دروستبکات. وەرزی یەکەم لە ۲٥ی کانوونی دووەمی ۲۰۱۲ لەسەر ئێن ئاڕ کەی ۱ی نەرویجی بە سەیرکردنی ۹۹٨,۰۰۰ بینەر (پێنج یەکی دانیشتووانی نەرویج) پەخشکرا،  و لە ئەمریکای باکوور لەسەر نێتفلیکس لە ٦ی شوباتی ۲۰۱۲دا لەگەڵ ھەموو ھەشت ئەڵقە پەخشکرا. لیڵیھامەر بە "یەکەمین جار کە تێیدا نێتفلیکس ناوەڕۆکێکی تایبەت بە جۆرێک پێشکەشکرد" دادەنرێت.
ناونیشانی زنجیرەکە ئاماژە بۆ لیڵی سەگی تاگڵیانۆ دەکات، کە لە ئەڵقەی یەکەمدا لە ھەوڵی ترۆرکردنیدا کوژرا، ھەروەھا ڕێگەی وتنی فڕانک و زمانی ئینگلیزی بۆ ناوی شارەکەیە. زنجیرەکە سێ وەرزی لێ بەرھەمھێنراوە، ئەڵقەی کۆتایی لە ۱۷ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱٤ پەخشکرا. لە ۲۲ی تەممووزی ۲۰۱٥دا ڤان زاندت لەسەر توویتەر بڵاویکردەوە کە زنجیرەکە ھەڵوەشێنراوەتەوە، و لە ڕۆژی دواتردا، نێتفلیکس ڕایگەیاند کە کشاوەتەوە. ئێن ئاڕ کەی ھەر بە ئەرێنی مایەوە و ھێشتاش مافی زنجیرەکەی لایە و بۆ وەرزی چوارەم چاوەڕێی کۆمپانیاییەکی ترە.
ڤان زاندت کەسایەتی فڕانک تاگڵیانۆی ھاوشێوە لەگەڵ کەسایەتی سیلڤیۆ دانتێ لە زنجیرەی سۆپڕانۆکانی ئێچ بی ئۆ کێشاوە. وا پێویستبوو جیاواز بن، بەڵام زۆربەی تایبەتمەندییەکان ھاوشێوەن.
بەرھەمھێنان
وەرزی دووەم لە ماوەی چوار وەرزی یەکەمی ۲۰۱۳دا لە نەرویج و شاری نیویۆرک تۆمارکرا. بەرھەمھێنان بەھۆی خشتەی ڤان زاندت لەگەڵ بڕوس سپرینگستین و ڕێکینگ باڵ وۆرد تۆری ئی ستریت باند دواکەوت. ڤان زاندت لە وێستگە ئوستڕاڵییەکە بە گیتارژەن تۆم مۆرێڵۆ گۆڕدرا تا بتوانێت لە ڕۆڵگێڕان بەردەوامبێت.
واقیع
سەرچاوەکان
واقیع پۆل:دەرھەستکاری پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی پۆل:ھەبوونناسی پۆل:لۆژیکی فەلسەفی پۆل:فەلسەفەی بیرکاری پۆل:فەلسەفەی ئایین پۆل:ئایین پۆل:ھزر پۆل:ڕاستی پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک پۆل:تیۆرە ئیپیستمۆلۆژییەکان پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک پۆل:ڕیالیزم
لیڵیھامەر
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی دەربارەی تاوانی ڕێکخراو
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی جیبووتی
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی جیبووتی، کە نازناوی Riverains de la Mer Rouge (نیشتەجێبووەکانی دەریای سوور)ی ھەیە، یانەی تۆپی پێی نەتەوەیی جیبووتییە. یانەکە لەلایەن فیدڕاڵیی تۆپی پێی جیبووتی کۆنتڕۆڵکراوە وە ئەندامێکی ھاوپەیمانیی تۆپی پێی ئەفریقا (CAF) و یەکێتی کۆمەڵەکانی تۆپی پێی عەرەبییە (UAFA). تا بردنەوەیان بەرانبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سۆمالیا کە بە ئەنجامی (١–٠) لە قۆناغی گەییشتنی جامی جیھانیی ٢٠١٠، جیبووتی ھەرگیز یارییەکی ڕێگەپێدراوی نێودەوڵەتی فیفایان نەبردبووەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەلبژاردەی تۆپی پێی جیبووتی پۆل:یانە نەتەوەییە ئەفریقییەکانی تۆپی پێ پۆل:یانە وەرزشییە نەتەوەیەکانی جیبووتی پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
دیوانی ھێمن
کتێبی دیوانی هێمن، کۆی بەرهەمە شیعرییەکانی مامۆستا هێمن موکریانییە که له یەک بەرگدا کۆکراوە. ئەو کتێبه له پەخشانگای ئازادی چاپ و بڵاو کراوەتەوه. بریتینه له ٣ کتێبی تاریک و روون، ناڵەی جودایی و بارگەی یاران که سەرجەم ٤٢٠ لاپەڕەیه. دوکتۆر عەبدولڕەحمان قاسملوو، پێشەکی ئەو کتێبەی نووسیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:نووسراوەکانی ھێمن پۆل:کتێبە ئەدەبییەکان
جەیمز پرێسکۆت جووڵ
وێنۆک|جەیمز پرێسکات جووڵ
جەیمز پرێسکات جووڵ (لەدایکبووی ٢٤ی دێسەمبری ١٨١٨ لە ئینگلیس) فیزیکزان بوو. ئەو کارگەلێکی زۆری لە بواری کار و گەرما و ھێزی کارەبایی ئەنجام داوە. بە ھۆی کارە گرینگەکانی جووڵ یەکەی پێوانی کار و ھێز جووڵ ناو نراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:مردووانی ١٨٨٩ پۆل:فیزیکزانانی ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٨ پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست پۆل:کەسانی پەیوەندیدار بە کارەبا
کەرە
300px|وێنۆک|کەرە و کێردی کەرە کەرە، کەرێ، فەریکەڕۆن، ڕۆنەکەرە، ئونیشک، نویشک، نڤشک، نڤیشک، نیڤشک ماکێکی خۆراکی لە شیرە کە بە ژەندن یان شڵەقاندنی خامە، شیر یان بە تایبەت ماست و دۆ بەرھەم دێت.
سەرچاوەکان
پۆل:کەرە پۆل:بەرھەمەکانی شیر
پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت
نازناوی پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت بەرزترین جیاوازی بوو لە یەکێتی سۆڤیەت، کە لەگەڵ فەرمانی لینین بە شێوەیەکی شەخسی یان بەکۆمەڵ بەھۆی کارە قارەمانەکانی خزمەت بە دەوڵەت و کۆمەڵگەی سۆڤیەت بەخشرا.
تێڕوانینێکی گشتی
ئەم خەڵاتە لە ١٦ی نیسانی ١٩٣٤ لەلایەن کۆمیتەی بەڕێوەبەری ناوەندی یەکێتی سۆڤیەتەوە دامەزراوە. یەکەم وەرگرانی نازناوەکە لە سەرەتادا تەنھا فەرمانی لینینیان وەرگرت کە بەرزترین خەڵاتی سۆڤیەت بوو، لەگەڵ بڕوانامەیەکی (грамота، gramota) کە باس لە کارە قارەمانەکەی دەکرد لە سەرۆکایەتی سۆڤیەتی باڵای یەکێتی سۆڤیەتەوە. لەبەر ئەوەی دەتوانرا فەرمانی لێنین بدرێت بەو کارانەی کە شایستەی نازناوی پاڵەوان نین، و بۆ جیاکردنەوەی پاڵەوانەکان لە ھەڵگرانی تری فەرمانی لینین، مەدالیای ئەستێرەی زێڕین لە یەکەمی ئابی ١٩٣٩دا ناسێندرا..
پاڵەوانەکانی پێشووتر بە شێوەیەکی پاشەکشەیی شایستەی ئەم بابەتە بوون.پراکتیزەکردنی پێدانی فەرمانی زیادەی لینین کاتێک چەندین جار نازناوەکە پێبەخشرا لەلایەن سۆڤیەتی باڵای یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٨٨ لە سەردەمی پێرێسترۆیکادا ھەڵوەشایەوە چل و چوار ھاووڵاتی بیانی ئەو نازناوەیان پێبەخشرا.
ئیمتیازاتەکان
ئەو کەسانەی خەڵاتەکەیان وەرگرتووە مافی ئیمتیازاتی تایبەتیان ھەبووە، لەوانە:
v سەرچاوەکان
پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت پۆل:خەڵات و دیکۆراتی سەربازی یەکێتی سۆڤیەت پۆل:خەڵاتی بوێری
جاک دۆرسی
سەرچاوە
پۆل:زیندووان پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم پۆل:بلۆگەرە ئەمریکییەکان پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا پۆل:بەڕێوەبەرانی كۆمپانیا ئەمریكییەكان پۆل:وەبەرهێنەرە ئەمریکییەکان پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی پەیڕەوی کلێسەی کاسۆلیکی ڕۆم پۆل:ئەندازیارانی نەرمەواڵەی ئەمریکا پۆل:تویتەر پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
بڕیارنامەی ١٩٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی نیسانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەرەپێنەدانی چەکەکانی کۆکوژی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥١٨ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١
سەرەنجام
سەرەنجام (واتە:بەرئەنجام یان ھەر سەرەنجام) ناوی پەرتووکی پیرۆزی ئایینی یارسان یاخود ئەھلی حەقە. ئەم پەرتووکە ھەموو وتووێژەکانی سوڵتان سەھاک لەگەڵ یارەکانی لە سەردەمی پردیوەر لەخۆ دەگرێت. ھێشتا نوسخەیکی تەواو لەم پەرتووکە لە چاپ نەدراوە و چەند کتێبێک لە ئێران و باشووری کوردستان چاپ کراون، بەڵام ھیچکامیان ھەموو وتە پیرۆزەکانی یارسان لەخۆ ناگرن. زۆربەی دەقی نامەی سەرەنجام بە گۆرانیییە، بەڵام چەن دێڕی سۆرانیشی تێدایە.
سەرچاوەکان
پۆل:دەقە ئایینییەکان پۆل:وێژەی کوردی پۆل:یارسان پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:وشە و دستەوشە کوردییەکان
ئارام شەیدا
ژیاننامە
ئارام شەیدا لەساڵی ١٩٨٢ لە پێنجوێن لەدایکبووە و ئێستا لەشاری سلێمانی نیشتەجێیە و یەکێکە لەگۆرانیبێژە میللییەکانی ئەو شارە خاوەن ناوبانگێکی زۆرە. لەگەڵ یەکەم دەرکەوتنیدا توانیویەتی بەندێکی یەک کاتژمێری بەبێ پچڕان تۆمار بکات و گوتی «لەساڵی ٢٠٠٤ یەکەم سێدیم خستە بازاڕەوە، لەبەندێک پێکھاتبوو بەناوی (مەھتاب)، بۆ ماوەی یەک کاژێر بەبێ بچڕان، دوای ئەوە بەندێکی ترم تۆمارکرد بۆ ماوەی دوو کاتژمێر بەبێ بچڕان» ئارام شەیدا زیاتر لە ١٠٠ ئاوازی ھەیە. له‌گه‌ڵ هه‌ریه‌كه‌ له‌ ژه‌نیاران (هاوژین عطا ، سه‌رخێڵ جه‌زا، ئه‌یووب رۆژهه‌ڵاتی، ئاری فارووق) كاری كردووه‌ ، خاوه‌نی سێ مناڵه‌.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢ پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
لۆکوست فۆرک، ئەلاباما
لۆکوست فۆرک (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی یلۆنت، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬١٨٦ کەس بووە. ڕووبەری ٩٫٩٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١١٨٫٧٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
تەناخ
تەناخ (بە عیبری:תנ"ך) ناوی عیبری کتێبی پیرۆزی یەھوودیەکانە کە لە لای مەسیحیەکان پێی دەوترێ تەوراتی عیبری و دوای ھەندێ گۆڕانکاری و زیادکردن بە ناوی پەیمانی کۆن خستراوەتە ناو ئینجیلی پیرۆز و سێ بەش لەخۆ دەگرێ:
تەناخ لەڕاستیدا لە تێکەڵ کردنی پیتی سەرەتای ئەو سێ وشەیە لە زمانی لاتینی دا درووست بووە. ت، ن، خ.
ناوەکانی کتێبەکانی تەورات
ناوەکانی ناو بازنە ئەو ناوانەن کە لای مەسیحیەکان باون:
نێڤیم
بە پێخەمبەرایەتی یووشەع یان چوونە ناو سەرزەوی پیرۆز لە لایەن قەومی بەنی ئیسرائیل دەست پێ دەکا و مێژووی قەومی بەنی ئیسرائیل دەڵێتەوە. باسی بەسەرھاتەکانی ھەندێ حاکم دەکات کە دوای یووشەع رێبەری خەڵکیان لەستۆ بوو، وەکوو: دوورا و گیدعوون و شیمشۆن. ئەو کتێبە باسی دوای شووفتیم دەکات. ھەروەھا باسی بوونە پاشای شاوول یەکەم پاشای بەنی ئیسرائیل و دواتریش باسی داوود دەکا. بە باس کردنی سەردەمی پاشایانی بەنی ئیسرائیل لە دوای داوود و لە دەسەڵاتی شۆلۆمۆ(سولەیمان) دەست پێ دەکات و تا تێکدرانی خانووی ھێمیقداش بە دەستی پاسای بابێل درێژەی ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:یەھوودییەت پۆل:بەشەکانی کتێبی پیرۆز
گرسۆرک، تاتۆس
وێنۆک|چەپ|پارێزگای ئەرزەڕۆم گرسۆرک ناوی گوندێکە لە شارۆچکە تاتۆسی سەر بە پارێزگای ئەرزەڕۆمە لە باکووری کوردستان.
پۆل:گوندەکانی تاتۆس
محەممەدڕەزا شەجەریان
یەکەم پیشەی گۆرانیوتنی شەجەریان لە ساڵی ١٩٥٩ لە ڕادیۆی خۆراسان بوو، و لە ١٩٦٠کان بەھۆی ستایلی تایبەتیی لە گۆرانیوتندا بەناوبانگ بوو. مامۆستا سەرەکییەکانی بریتیبوون لە ئەحمەد عیبادی، ئیسماعیل مەھرتاش، عەبدوڵڵا دەوەمی، و نوورعەلی بورومەند. ستایلی دەنگیشی لە گۆرانیبێژە کۆنەکانی وەک ڕەزا قولی میرزا عەلی، فەریبورز مەنوچەری، قەمەرولمولک وەزیری، ئیقبال ئازار، و تاج ئیسفەھانی فێربووە. ئەو ئاماژەشی بەوەداوە کە سۆڵۆیستی تار جەلیل شەھناز زۆر ڕۆڵی ھەبووە لە گەشەسەندنیدا، و وتوویەتی کە زۆر جار ھەوڵیداوە لاسایی ستایلی شەھناز بکاتەوە لە گۆرانیبێژیدا.
شەجەریان لەگەڵ گۆرانیبێژان پەروێز مەشکەتیان، محەممەد ڕەزا لوتفی، سوھراب پوورنازری، حوسێن عەلیزادە، و فەرامەرز پەیواردا گۆرانی وتووە. بەھۆی ستایلی سوننەتی دەستگا ناسراوە. لە ١٩٩٩دا، یوونێسکۆ خەڵاتی پیکاسۆی پێبەخسی لە فەڕەنسا و لە ٢٠٠٦یش مەدالیای مۆتسارتی یوونێسکۆی پێبەخشی. لە ٢٠١٧دا، ڕۆژنامەی لۆس ئانجلەس تایمس بە «گەورەترین مامۆستای زیندووی مۆسیقای سوننەتی ئێرانی» ئاماژەی پێدا.
ژیانی سەرەتایی
محەممەدڕەزا شەجەریان لە ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٤٠ لە مەشھەد لەدایکبووە. باوکی، کە ناوی مەھدی بووە، قاریئی قورئان بووە وەک عەلی ئەکبەری باپیری. دایکی، ئەفسەر شاوەردیانی، لە ساڵی ٢٠٠٧دا کۆچی دوایی کرد. پێنج خوشک و برای ھەبوو و خۆی یەکەم منداڵ بوو. شەجەریان لەژێر چاودێری باوکیدا گۆرانیبێژیی دەخوێند بە لەبەرکردنی قورئان.
کارە سەرەتایییەکان
لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا، دەستیکرد بە خوێندنی ستایلی ڕادیفی کلاسیکی بێ ئاگادارکردنەوەی باوکی، چونکە باوکی دژی مۆسیقا بوو بەھۆی ھۆکاری ئایینییەوە. بەھۆی ئەوەشەوە، یەکەم جار بە ناوی «سیاوەش بیدگانی»یەوە گۆرانی دەوت، و دوای ماوەیەک بە ناوی خۆیەوە گۆرانییەکانی تۆماردەکرد. شەجەریان لە ڕادیۆی خۆراسان لە ١٩٥٩ دەستی بە گۆرانیوتن کرد، و لە ١٩٦٠کاندا بەھۆی ستایلی گۆرانیوتنییەوە بەناوبانگ بوو. لەو کاتەوە پیشەکەی پێکھاتبوو لە خوێندن لە بەشی ھونەرەجوانەکانی زانکۆی تاران، کاکردن لە ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی نێودەوڵەتی، لێکۆڵینەوە لەسەر مۆسیقای ئێرانی، و چەندان تۆمارکردن.
گرووپە مۆسیقییەکان
شەجەریان لە ھیچ گرووپێکدا نەبووە، بەڵام تا مردنی، کاری ڤۆکاڵی بۆ گرووپی مامۆستایانی مۆسیقای فارسی کردووە لەگەڵ ھومایوون شەجەریانی کوڕیدا، لەگەڵ ھەر دوو ئوستادەکانی تر، کەیھان کەڵھوڕ و حوسێن عەلیزادە. لەگەڵ موژگان شەجەریانی کچیشیدا گۆرانی وتووە.
thumbnail|220px|شەجەریان لە فێستیڤاڵی ھونەریی شیراز.
لە ٢٠٠٨دا، زنجیرە کۆنسێرتێکی جیھانیی لەگەڵ گرووپی ئاڤادا کرد، کە پێکھاتبوون لە ھومایوونی کوڕی (زەڕب و ڤۆکاڵ)، حوسێن بێھرووزینیا (بەربات)، مەجید درەخشانی (تار)، حوسەین ڕەزایینیا (دەف)، و سەعید فەرەجپووری (کەمانچە).
لە ٢٠١٢دا، زنجیرە کۆنسێرتێکی لەگەڵ گرووپی شەھناز و موژگانی کچیدا کرد. گرووپەکە بەھۆی جەلیل شەھنازی مۆسیقاژەنی تارەوە ناونراوە، و بەشێکی داھاتەکەیان دەڕوات بۆ پاڵپشتیکردنی پێداویستییە تەندروستییەکانی.
مامۆستا و قوتابییەکان
شەجەریان لەگەڵ ئیسماعیل نەھرتاش و ئەحمەد عیبادی و نوورعەلی بورومەنددا خوێندوویەتی. لەژێر ڕێنمایی جەلال ئەکبەریدا ئامێری تار فێربووە. لە ١٩٧١دا، فەرامەرز پەیواری ناسی و وانەی سەنتووری لەلا خوێند. شەجەریان خۆی فێری ڕەدیفی ئەبولحەسەن سەباش کرد. ھەروەھا لەلای عەبدوڵڵا دەوەمیش خوێندوویەتی، و بەھۆی ئەوەوە زۆربەی گۆرانییە سەرەتایییە فارسییەکانی فێربووە. دەوەمی شێوازەکەی خۆی لە ڕەدیفدا فێری شەجەریان کردووە.
شەجەریان زۆر قوتابیی فێری گۆرانیوتن کردووە، لەوانە:
ڕەخنە
شەجەریان لەلایەن چەند کەس و ڕەوتەوە ڕەخنەی لێ گیراوە. بۆ نموونە ئەکبەر گۆلپایەگانی، ناسراو بە گۆلپا، ڕەخنەی توندی لێ گرت و گوتی شەجەریان و ھۆشەنگ ئیبتھاج و کەسانی دەوروبەریان دەیانویست ھەموو کەس لاسایی ئەوان بکاتەوە و لە ١٩٨٠کاندا کێشەیان بۆ ئەو کەسانەی ساز دەکرد کە مۆسیقاکەیان وەک ھی ئەوان نەبوو. محەممەدڕەزا لوتفی مامۆستای مۆسیقای سوننەتیی فارسی و ھاوکاری شەجەریانیش چەند مانگ بەرلە مردنی لە نامەیەکدا ڕەخنەی لە شەجەریان گرت و گوتی: "ئەم حکوومەتە بۆ ھەرکەس ئاوی نەبووبێت بۆ تۆ نانی ھەبووە… بۆچی لاسایی ئۆپۆزیسیۆن دەکەیتەوە؟"
نەخۆشی و مردن
169px|left لە ئایاری ٢٠١٦دا، شەجەریان ڕایگەیاند کە لە پازدە ساڵی پێشووەوە شێرپەنجەی گورچیلەی ھەبووە. بە بێ قژ لە ڤیدیۆی پیرۆزباییکردنی نەورۆزدا دەرکەوت، کە لە ھەژماری یووتیووبەکەیدا بڵاویکردەوە. بەھرام بەیازی شیعرێکی نووسی دوای ڕاگەیاندنی نەخۆشیی شەجەریان و بە «ڕۆژێکی غەمبار لە ڕۆژە خۆشەکانی نەورۆزدا» باسیکرد.
شەجەریان لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا گەیەندرایە نەخۆشخانە و نەشتەرگەرییەکی سەرکەوتووی بۆ کرا. لە ٢٥ی ئاب لە نەخۆشخانە دەرچوو بەڵام دووبارە ھێنرایەوە لە ٥ی تشرینی دووەمدا. شەجەریان لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە تەمەنی ٨٠ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد لە یەکەی چاودێری وردی نەخۆشخانەی جەم لە تاران.
ژیانی تایبەتی
لە ١٩٦٢دا، لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا شەجەریان ھاوسەرگیری لەگەڵ مامۆستا فەرخوندە گوڵئەسفەھاندا کرد. کوڕێک، ھومایوون، و سێ کچیان بوو، ڕەھێڵە، موژگان، ئەفسانە. ئەفسانە ھاوسەری پەروێز مەشکەتیانە. لە ١٩٩٣دا، جیابوونەوە.
دووەم ھاوسەرگیری لەگەڵ کەتایوون خانساری بوو، کە خوشکی بووکەکەی بوو، لە ساڵی ١٩٩٦. کوڕێکیان بوو، ڕەیان، کە لە ١٩٩٧ لە ڤانکوڤەر لە کەنەدا لەدایکبوو.
تێبینییەکان
<references group="lower-alpha"/>
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژانی کلاسیکیی ئێرانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠ پۆل:مردووانی ٢٠٢٠ پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئێران پۆل:خەڵکی مەشھەد پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەنگۆلا
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەنگۆلا، کە نازناوی Palancas Negras (بزنەکێوییە مەزنەکان) ی ھەیە، ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نەتەوەیی ئەنگۆلایە وە لەلایەن فیدڕالیی تۆپی پێی ئەنگۆلا کۆنتۆڵکراوە. ئەنگۆلا گەییشتە ٤٥ھەمین لە ڕیزبەندی باشترین ھەڵبژاردەکانی فیفا لە تەممووزی ٢٠٠٠ کە بەرزترینە لەوەی یانەکە گەییشتووە. گرنگترین لەو بەجیھێنانەیان گەییشتنە بە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ە.
مێژوو
ئەنگۆلا یەکەم یاری خۆیان ئەنجامدا لە ٨ی شووباتی ١٩٧٦ بەرامبەر کۆنگۆ، وە بە ئەنجامی ٣–٢ شکستییان ھێنا، کووبا بوو بە یەکەم ڕکابەری ئەنگۆلا کە ئەفریقی نەبن لە کاتێک ھەردوو یانەکە دژی یەک یارییان کرد کە ئەنگۆلا، بەوەی ئەنگۆلا بە ئەنجامی ١–٠ یارییەکەیان بردەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەنگۆلا پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ (، بە شێوەیەکی فەرمی بە ئۆڵۆمپیادی بیست و ھەشت و بە شێوەیەکی گشتی بە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ئەسینا ناسراوە) ڕووداوێکی جۆراوجۆری وەرزشی نێودەوڵەتی کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەسینای پایتەختی یۆنان بەڕێوەچوو. لە ئۆڵۆمپیادەکەدا ١٠٦٢٥ وەرزشوان لە ٢٠١ وڵات بەشدارییان تێدا کرد، ئۆڵۆمپیادی ساڵی ٢٠٠٤ یەکەمجار بوو لە دوای ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ەوە کە ھەموو ئەو وڵاتانەی کە لیژنەی ئۆڵۆمپیان ھەبوو ئامادەبوون، ئەمە دووەمجار بوو ئەسینای پایتەخت میوانداری ئۆڵۆمپیاد بکات پاش ئەوەی ساڵی ١٨٩٦ بۆیەکەمجار بەشداری کرد. ئەسینا بوو بە یەکێک لەو چوار شارەی کە دووجار میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی بکات لەگەڵ پاریس و لەندەن و لۆس ئانجلەس (بەڵام ئەم سێ شارە لە ساڵەکانی ئاییندە بۆجارێکی دیکە میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدەکەنەوە). ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ٢٠٠٤ بەگشتی بە یەکێک لە سەرکەوتووترین ئۆڵۆمپیادەکان دادەنرێت، لەگەڵ بەرزبوونەوەی ئاستی کێبڕکێ لە نێوان گەلان لە سەرانسەری جیھان. وەرزشوانانی ئەمریکا زۆرترین مەدالیای زێڕ و مەدالیای گشتیان بەدەستھێنا و لە دوای ئەویش چین و ڕووسیا دێن و وڵاتی میوانداری یۆنان لە پلەی ١٥ی بەدەستھێنا. ھەروەھا لەم ئۆڵۆمپیادە چەندین ژمارەی پێوانەیی جیھانی و ئۆڵۆمپی شکێنران. ھەریەکە لە شیلی، تایپی چینی، کۆماری دۆمینیکان، جۆرجیا و ئیسرائیل یەکەم میدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیادیان بەدەستھێنا. ئێریتریا و پاراگوای یەکەم میدالیای ئۆڵۆمپییان بەدەستھێنا. ئیمارات لەم پێشبڕکێیەدا ھەم یەکەم مەدالیای ئۆڵۆمپی و ھەم مەدالیای زێڕی بەدەستھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٤ پۆل:ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
بڕیارنامەی ١٩٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی نیسانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سوودان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٢٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:سوودان لە ٢٠١١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سوودان
ئانا ئاخماتۆڤا
ئانا ئاخماتۆڤا (؛ ٢٣ی حوزەیرانی ١٨٨٩–٥ی ئازاری ١٩٦٦) ناوی تەواوی لانا ئەندریڤنا گۆرنکۆیە، شاعر و نووسەری خەڵکی ڕووسیایە. ئانا زۆرتر سەبارەت بە دژواری ژیان لەژێر دەسەڵاتی ستالین و یەکێتیی سۆڤیەتدا شعری وتووە.
ژیان
شاعیرێکی ڕووسی بووە، بە ناودارترین شاعیرەکانی ڕووسیای سەردەمی یەکێتیی سۆڤیەت بووە، شیعرەکانی گەورەترین کاریگەری ھەبووە بەسەر شیعری ڕووسییەوە و لەناودارتین شاعیرەکانی ڕووسیایە لە سەدەی بیستەم و شیعرەکانی بۆ زۆربەی زۆری زمانەکانی جیھان وەگێڕدراوە. ئانا ئەخماتۆڤا لە ٢٣ یۆلیۆی ساڵی ١٨٨٩ لە ڕووسیا لەدایک بووە، دوای دوو ساڵ لەدایک بوونی خێزانەکەی ڕۆشتوون بۆ بترسبۆرگ، ساڵی ١٩٠٥ دوای ئەوەی دایکی لەباوکی جیابووەتەوە لەگەڵ دایکیا ڕۆشتوون بۆ یڤباتۆریا و کێیف و ھەر لەو دوو شوێنە قۆناغەکانی خوێندنی تەواوکردووە و نیقۆڵای گۆمیلۆڤی ناسیوە و ساڵی ١٩١٠ ھاوسەرگیری لەگەڵدا کردووە و کوڕێکیان بووە، ساڵی ١٩١٨ مێردەکەی تەڵاقی داوە و شویکردووە بە ڤلادیمیر شلیکۆی زانای ئاشوورییەکان، ساڵی ١٩٢٢ لە ڤلادیمیر جیابووەتەوە و بۆ جاری سێیەم ھاوسەرگیری لەگەڵ نیکۆڵای پۆنین کردووە. ئانا ئەخماتۆڤا حەزی لە زمانی فەرەنسی بووە و خۆی فێری ئەم زمانە کردووە و بەجوانی قسەی پێکردووە و نوسیوێتی، ھۆگری مێژوو و وێژە بووە و ئاشنایەتی لەگەڵ وێژەی ئەوروپی و ڕۆسی پەیدا کردووە، زۆرترین شت سەرنجی ڕاگێشابێت شیعر بووە کە تا دوا ساتەکانی ژیانی لەگەڵیا بووە. ئانا ئەخماتۆڤا لەتەمەنی ١١ ساڵیدا دەستی کردووە بە شیعر نووسین، لە ساڵی ١٩١٠ بەشێوەیەکی بەرچاو بەرھەمەکانی زیادی کردووە، ساڵی ١٩١١ لەگەڵ کەڵە شاعیرانی ڕووسیا کۆڕی گێڕاوە و بووەتە یەکێک لە شاعیرە ناودارەکانی ڕووسیا، ساڵی ١٩١٢ یەکەم دیوانی شیعری خۆی بڵاوکردووەتەوە و دوابەدوای ئەوە چەندەھا دیوانی دیکەی بڵاوکردووەتەوە. ئانا ئەخماتۆڤا لە ٥ی ئازاری ساڵی ١٩٦٦ لەتەمەنی ٧٦ ساڵیدا لە مۆسکۆ کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شاعیرانی ژن پۆل:شاعیرانی سۆڤیەت پۆل:مردووانی ١٩٦٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩ پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم
خاکی بەڵێندراو
سەرزەویی بەڵێن دراو (بە ئینگلیزی:Promised Land) و (بە عیبری: הארץ המובטחת) کە وەکوو کەنعان یان سەرزەویی پیرۆزیش ناوی ھاتووە. ناوچەیەکی مێژوویییە لە ڕۆژھەڵاتی دەریای مەدیتەرانە. ئەو سەرزەوییە بەپێی باوەڕی یەھوودیەکان و ئەوتۆی لە کتێبە پیرۆزەکانیاندا دیارە، ڕۆڵێکی بەرچاو و چارەنووسی لە ژیان و باوەڕی بەنی ئیسرائیل ھەبووە.
ئیبراھیم بە نیازی گەیشتن بەو سەرزەوییە کە خودا بە بەڵێنی خۆی دایناوە، شوێنی لەدایکبوونی خۆی بەجێ دێڵێ. سەرزەوی ئیسرائیل بەھەشتێکە بۆ ئەوانەی لە بەندایەتی میسرییەکان ڕزگاریان بووە و بە نیازی ئەو کۆچیان کردوە و ئومێدێک بۆ دوورخراوەکان لە بابێل.
وشەی "سەرزەویی پیرۆز" یان "سەرزەویی بەڵێن دراو" جگە لە پەیمانی کۆن و پەیمانی نوێ، لە قورئانیش زۆرجار بەکارھاتووە. مەسیحیەکان ئەو شوێنەیان پێ پیرۆزە و دەڵێن لەبەر ئەوەیە کە عیسا لەوێ ژیاوە.
سەرچاوە
پۆل:زایۆنیزم پۆل:ئیبراھیم
حەجی ئەمەران، تاتۆس
وێنۆک|چەپ|پارێزگای ئەرزەڕۆم حەجی ئەمەران ناوی گوندێکە لە شارۆچکە تاتۆسی سەر بە پارێزگای ئەرزەڕۆمە لە باکووری کوردستان.
پۆل:گوندەکانی تاتۆس
فاننی کەدێو
فاننی کەدێو (بە ئیتالی: Fanny Cadeo؛ لەدایکبووی ١١ی ئەیلوولی ١٩٧٠) نمایشکاری جلوبەرگ و ئەکتەرێکی ئیتالییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرە ئیتاڵییەکان لە سەدەی بیستەم
ئێرنست ڕەدەرفۆرد
ئێرنست ڕەدەرفۆرد (لەدایکبووی ١٨٧١ – مردووی ١٩٣٧) فیزیکزان و کیمیازانی خەڵکی وڵاتی نیوزیلاند بوو کە کاریگەری زۆری بووە لە سەر زانستی فیزیک لە سەدەی بیستەمدا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری پۆل:فیزیکزانانی نیوزیلەندی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧١ پۆل:مردووانی ١٩٣٧ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئینگلیز پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:بەخاک سپاردن لە وێستمینستەر ئەبی پۆل:خەڵکی نیوزلەندی بە ڕەچەڵەک سکۆتلەندی
سەرچاوە (ئاماژە)
سەرچاوە بە گشتی بریتیە لە پەیوەندی نێوان دوو شت کە یەکێکیان هەڵ ئەستێت بە کرداری ئاماژەکردن، یان دیاری کردنی شتێکی تر و دروستکردنی پەیوەندیەک. لە ڕێی ئەو پەیوەندیەوە شتی ئاماژەکەر شتی ئاماژەبۆکراو بەکار ئەهێنێت وەک سەرچاوە. سەرچاوە بە زۆر شێواز هەیە لە زانینی مرۆڤدا بە گشتی، کە وا ئەکات ماناکەی ڕوون نەبێت لە هەندێک کاتدا و پێویستی بە جیاکردنەوە و تایبەتکردن هەیە.
سەرچاوە ئەکرێ پەیوەندیەکەی لە زۆر شێوازدا بێت بۆ نمونە بیرێک، تێگەشتنێکی هەستی وەک بیستراو(لاساییکردنەوە)، بینراو (دەق)، بینراو (بینین بە چاو)،بۆنی، بەرجەستە (بەرکەوتن)، دۆخێکی سۆز (عاتفیی) لەگەڵ سەرچاوەیەکدا.
ئەکادیمیا
لە نوسینی ئەکادیمیدا، جۆرێک لە سەرچاوەدارکردن هەیە کە بە گشتی پێک دێت لە نوسەر-ناونیشان-ڕێکەوت لە پێڕستی سەرچاوەکان و پەراوێزەکانی نوسینێکی تایبەتتدا کە ئاماژە ئەکات بۆ نوسینێک یان بڵاوکراوەیەکی تر کە ئەمە بە ئینگلیزی پێی ئەوترێت citation.
سەرچاوەکان
پۆل:سەرچاوەکان پۆل:لۆژیکی فەلسەفی پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک پۆل:واتا (فەلسەفەی زمان)
لویڤیل، ئەلاباما
لویڤیل (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی باربەر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٥١٩ کەس بووە. ڕووبەری ٧٫١٢ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٧٢٫٨٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
مێنشێڤیک
وێنۆک|سەرکردەکانی حزبی مۆنشێڤیک لە [[سوید]]
مۆنشێڤیک (بە ڕووسی: меньшевик) وشەیێکی ڕووسییە بە واتای کەمینە، کەم و کەمایەتی؛ دەستەیەک بوون لە حیزبی سۆسیالدیموکراتی مارکسیسیتی ڕووسیا کە لە دووەمین کونگرەی ئەو حیزبەدا لە ساڵی ١٩٠٣دا لێی جیا بوونەوە. ئەمان جیاوازیان لە دەستەکەی تر ئەوە بوو کە زۆر دژایەتییان دەکرد لەگەڵ لێنین و سیاسەتەکانی ئەودا. دواتر مۆنشێڤیکەکان نەرمایەتی زۆرتریان دەنواند لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی لیبرالی یەکیەتی سۆڤیەت.
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٣ لە ڕووسیا پۆل:مێژووی یەکێتیی سۆڤیەت و ڕووسیای سۆڤیەت پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٠٣ پۆل:مارکسیزم پۆل:سۆشیالیزم پۆل:بزاڤە سیاسییەکان
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نامیبیا
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نامیبیا، لە نازناوی Brave Warriors (جەنگاوەرە ئازایەکان) یان ھەیە، ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نەتەوەیی نامیبیایە کە لەلایەن کۆمەڵەی تۆپی پێی نامیبیا کۆنتڕۆڵکراوە. ئەوان ھەرگیز بەشدارییان لە جامی جیھانیی فیفا نەکردووە بەڵام یارییان لە سێ یاری جامی نەتەوەکانی یەفریقا کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نامیبیا پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
ئینجەسوو، تاتۆس
وێنۆک|چەپ|پارێزگای ئاگری ئینجەسوو گوندێکی سەر بە ناوچەی بازیدی پارێزگای ئاگرییە لە باکووری کوردستان.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گوندەکانی تاتۆس
دەنگز، تاتۆس
وێنۆک|چەپ|پارێزگای ئەرزەڕۆم دەنگز ناوی گوندێکی سەر بە ناوچەی تاتۆسی پارێزگای ئەرزەڕۆمە لە باکووری کوردستان.
پۆل:گوندەکانی تاتۆس
توێ
300px|وێنۆک|کەرە و کێردی کەرە تۆ، توێ، تۆی شیر، سەرشیر، سەرتوێ، سەرتۆ، تۆژی، تۆژگ، کاژ، کاژە بە پرۆتەیین و چەوریی شیر دەگۆترێت کە پاش ساردبوونەوە وەک توێژێک دەکەوێتە سەری.
سەرچاوەکان
پۆل:شیر پۆل:بەرھەمەکانی شیر پۆل:چێژەمەنییەکان پۆل:چێشتی ئێرانی پۆل:چێشتی عێراقی پۆل:چێشتی تورکی
گۆتفرید لایبنیتس
گاتفرید ڤۆن ڤیلھێلم لایبنەتز (١٦٤٦-١٧١٦) فەیلەسووف، بیرکاریزان و فیزیازانێکی ئەڵمانی بوو کە ڕۆڵێکی بەرچاوی لە سیاسەتی سەردەمی خۆیدا هەبوو.
لایبنەتز کتێبی نووسیوە لەسەر فەلسەفە، ئاینناسی، مێژوو، لەگەڵ یاسا. هەروەها لایبنیز بەشدارییێکی گەورەی کردووە لە توێژینەوە لە فیزیا و تەکنەلۆژیا. هەروەها پێشبینی چەندین چەمکی کردووە کە دوای خۆی بەکارهاتوون لە بیردۆزی ئەگەر، زیندەوەرزانیی، پزیشکیی، جیۆلۆجی، دەروونناسیی، زمانەوانیی، لەگەڵ زانستی کۆمپیوتەر.
سەرەتای ژیانی
گاتفرید لایبنەتز لە ١ی تەممووزی ساڵی ١٦٤٦ی زایینی لەدایکبوو، لە کۆتاییەکانی شەڕی سی ساڵ، لە شاری لایپزیگ، ساکسۆنیا.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەران بە زمانی لاتینیی سەدەی ١٧یەم پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٤٦ پۆل:مردووانی ١٧١٦ پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٧یەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٨یەم پۆل:ماتماتیکزانانی ئاڵمانی پۆل:فەیلەسووفانی ئاڵمانی پۆل:فیزیکزانانی ئاڵمانی پۆل:زانایانی ئاڵمانی پۆل:گۆتفرید لایبنیتس پۆل:مێژووی ھەژماری جیاکاری و تەواوکاری پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری پۆل:فەلسەفەی شیکارانە پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی ئابووریزانی پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە پۆل:فەیلەسووفانی زمان پۆل:فەیلەسووفانی یاسا پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:خوداپەرستەکان پۆل:بێدینەکان پۆل:نوسەران دەربارەی ئاین و زانست پۆل:نووسەران دەربارەی ئایین و زانست پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:مێژووی لۆژیک پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ١٨یەم پۆل:داھێنەرانی ئاڵمانی پۆل:نووسەرانی سەدەی ١٨یەم پۆل:مێژووی زانست پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی
شەکیرا
thumb|شاکێرا شاکیرە ئیزابێل موبارەک ریپۆل لەدایک بووی ٢ی شوباتی ١٩٧٧ لە کۆلۆمبیا لەدایک بووە و بەڕەچەڵەک لوبنانیە، شاکیرا گۆرایبێژی پۆپ و ڕۆک و لاتینە و سەماکەریشە، شاکیرا ١٩٩٠ دەستی بەکاری ھوونەریەکانی کردووە و تا ئێستاشی لەگەڵ بێ لەکارەکانی بەردەوامە، شاکیرا باوەڕی بە مەسیحی کاسۆلیک ھەیە ، بە بیروڕای زۆرێک لە خەڵک ئەو بە باشترین و کاریگەرترین گۆرانیبێژی سەدەی بیست و یەکەم ناوزەند دەکەن.
گۆرانی لەسەر جامی جیھانی فیفا ٢٠١٠
ئەم گۆرانیە ناوبانگیەکی باشی پەیا کرد لە سەرانسەر جیھان کە بەر لە دەسپێکردنی جامی جیھانی فیفای ٢٠١٠ ی ئەفریقیای باشوور کلیپ بۆ کرا
بەستەری دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ژن پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧ پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف
شتی ماتماتیکی
لە بیرکاری و فەلسەفەی بیرکاریدا، شتی بیرکارانە شتێکی دەرھەستە کە لە بیرکاریدا سەری ھەڵداوە.
بڕیارنامەی ١٩٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی نیسانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٢٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:مەغریب لە ٢٠١١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مەغریب پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
پیم فۆرتاین
پیم فۆرتاین (ناوی تەواوی: Wilhelmus Simon Petrus Fortuyn، ١٩ی شوباتی ١٩٤٨ – ٦ی ئایاری ٢٠٠٢) سیاسەتمەدار و پسپۆڕی بواری کۆمەڵایەتی و نووسەر و ستوون نووسی ھۆلەندی بوو، پلەی دکتۆرای لە زانستە کۆمەڵایەتیەکاندا ھێنابوو و لە نێوان ساڵانی ١٩٩٠- ١٩٩٥ مامۆستا بوو لە زانکۆی ئیراسموس (Erasmus Universiteit) لە شاری رۆتەردامی ھۆلەند.
ژیانی سیاسی
بۆچوونەکانی ئەو لەمەڕ ئیسلام و سیاسەتی حکوومەت بەرامبەر بە بێگانەکان و لەوەش زیاتر شێوازی خۆی لە بەڕێوەبردنی سیاسەتی وڵاتدا بوونە ھۆی ئەوەی کە زۆر لە نەیارەکانی مۆرکی پۆپۆلیستی بەسەردا بدەن.
فۆرتاین کەسێکی نێرباز (ھۆمۆسیکسی) بوو، ئەو ڕاشکاوانە باسی ئەوەی دەکرد و نەیدەشاردەوە، شێوازی بەڕیوەبردنی کۆڕ و سێمینار و مێزگردەکانی کە ھەندێک جار ئەگرەسیفانە و شەڕفرۆشانە بوون، سەرنجی زۆر کەسی بۆلای خۆی ڕاکیشابوو، نووسین و گوتارەکان و مێزگردەکانی ھێندە زۆرن بە تایبەت کتێبەکەی خۆی بە ناوی «دژ بە ئیسلام کردنی چاندەکەمان» (Tegen de Islamisering van onze Cultuur) بوونە ھۆی ئەوەی کە پاش کوژرانی زۆر کەس ھەمان بۆچوونەکانی ھەڵگرنەوە و لەم بارەشەوە ئەم رێبازە زۆر جار بە «شۆڕشی فۆرتاین» یا «فۆرتاینیزم» ناوی دەبرێت.
کوژرانی فۆرتاین
رۆژی ٦ی ئایاری ٢٠٠٢ و تەنیا نۆ رۆژ بەر لە ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی پەرلەمان لە ھۆلەند، ئەو ھەڵبژاردنەی کە فۆرتاین بە لیستی خۆی بەشداری تێدا کردبوو، کاتژمێر دەوروبەری شەشی ئێوارە پاش ئەوەی چاوپێکەوتنێک لەگەڵ رادیۆیدا ئەنجام دەدات، فۆرتاین دێتە دەرەوە و دەستبەجێ لە لایەن کەسێکی ڕادیکاڵی چەپی چالاكوانی بواری ژینگە دەکوژرێت، رۆژی ١٠ی ھەمان مانگ لە ڕێوڕەسمێکی پڕشکۆدا فۆرتاین لە ھەمان شوێنی لەدایک بوونی خۆی ناژرا، بەڵام لە ٢٠ی تەمموزی ھەمان ساڵدا دیسان لاشەکەی فۆرتاین لە ئیتالیا لە ھەمان ئەو شوێنەی کە خۆی خانویەکی بۆ پشوودان تێدا کڕیبوو بە ناوی Provesano بەخاک سپێردرایەوە. بکوژەکەی پیم فۆرتاین چەند خولەکیکی کەم پاش ئەنجامدانی کارەکەی لە لایەن پۆلیسەوە دەستگیر کرا، لە دادگادا ڕاشکاوانە دانی بە تاوانەکەی خۆی نا و ھۆکاری کوشتنەکەشی بۆ ئەوە گەڕاندەوە کە فۆرتاین ھەڕەشە بووە بۆسەر کۆمەڵگا بەتایبەت بۆسەر ھەندێک لە چینەکانی کۆمەڵگا وەک موسڵمانەکان و پەنابەرەکان و ئەوانەی کە مانگانە پارە لە شارەوانی وەردەگرن بۆ بژیوی خۆیان و لە ساڵی ٢٠٠٣ لە لایەن دادگاوە بە ھەژدە ساڵ زیندان حوکمدرا.
پۆل:مردووانی ٢٠٠٢ پۆل:کۆمەڵناسانی ھۆڵەندی پۆل:نووسەرانی ھۆڵەندی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:نووسەرانی ھۆلەندی
نەجیب مەحفووز
thumb|نەجیب مەحفووز نەجیب مەحفووز (١١ی تشرینی دووەمی ١٩١١ لە قاھیرە – ٣٠ی ئابی ٢٠٠٦) نووسەری میسری و یەکەم براوەی عەرەبی خەڵاتی نۆبڵ لە وێژەدایە.لەساڵی ١٩٣٠ چۆتە زانکۆی قاھیرە و لیسانسی فەلسەفەی بەدەستھێناوە و لە ساڵی ١٩٣٨ بۆ ساڵی ١٩٤٥ وەکو سکرتێر و بەڕێوەبەری دامەزاوەیەک لە وەزارەتی ئەوقاف کاری کردووە و دواتر بۆتە ڕاوێژکار لە دامەزراوەی گشتی سینەما و ئێزگە و تەلەفزیۆن و دوا پۆستی حکومیشی سەرۆکی ئەنجومەنی ئیدارەی گشتی سینەمابووە لە ساڵی ١٩٦٦ بۆ ساڵی ١٩٧١ پاشان خانەنشین بووە و بۆتە یەکێک لەنووسەرەکانی دامەزراوەی ئەھرام.نەجیب مەحفووز لە ناوەڕاستی سیەکان دەستی کردووە بەنووسین و لەساڵی ١٩٣٩ یەکەم چیرۆکی خۆی بڵاوکردۆتەوە و لەساڵی ١٩٤٥ زیاتر پەرەی بەھرەی نووسینی چیرۆک داوە و لە ساڵی ١٩٥٠ چیرۆکی کوڕەکانی گەرەکەکەمانی نووسی کە بەش بەبەش لە ڕۆژنامەی ئەھرام بڵاویکردەوە و دواتر بەھۆی ناڕەزایەتی دەستە ئاینیەکانەوە بەبیانووی ئەوەی دەستدرێژی کردۆتە سەر زاتی خواوەند چیرۆکەکەی ڕاگیراوە و دوای ٨ ساڵ لەساڵی ١٩٦٧ ئەو چیرۆکەی لە چاپی وێژەی لوبنانیدا بڵاوکردەوە و لە ساڵی ١٩٩٥ دوای ئەوەی بەکافر لەقەڵەمدراوە لەلایەن دوو گەنجەوە ملی دراوەتە بەر چەقۆ بەڵام لەمردن ڕزگاری بووە و ھەردوو گەنجەکەش لەسێدارەدراون.نەجیب مەحفووز لە سەرەتای چلەکانەوە دەستی کردووە بەنووسین و ھەتاکو ساڵی ٢٠٠٤ یش بەردەوامبووە و ھەموو چیرۆکەکانیشی باسی لەمیسر کردووە و لە بەناوبانگترین نووسینەکانی سێگۆشە و کوڕەکانی گەڕەکەکەمان بووە و ھیچ نووسەرێکی عەرەبیش ئەوەنەی ئەو نووسینەکانی نەکراوە بەفیلم. دوای ئەوەی بۆ ماوەی ٢٠ ڕۆژ لە نەخۆشخانە مایەوە بەھۆی بەربونی خوێنی گەدەی لە ٣٠ ئوغستسی ساڵی ٢٠٠٦ نەجیب مەحفووز کۆچی دوایی کردووە.
خەڵاتەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی میسری پۆل:سۆسیالیستە میسرییەکان پۆل:نووسەرانی عەرەب پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە پۆل:لیبرالییەکان پۆل:ھونەرمەندە میسرییەکان پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل پۆل:ئەو کەسانەی تووشی ھەوڵی کوشتن بوونە پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١ پۆل:مردووانی ٢٠٠٦ پۆل:میسرییەکان کە خەڵاتی نۆبێلیان بەدەستھێناوە پۆل:میسرییەکان لە وەرگرتنی خەڵاتی نۆبێل پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خەڵکی قاھیرە
سلۆڤێنیا
left|120px left|200px|border سلۆڤێنیا، بە ڕەسمی کۆماری سلۆڤێنیا (بە زمانی سلۆڤێنی: Republika Slovenija(13px|link=|alt=بیبیسە)) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەورووپا.
ئایین
٥۸ ٪ کاتۆلیک ، ٥ ٪ ئیسلام (سوننە)، ۳ ٪ ئۆرسۆدۆکس، ۳٤ ٪ ئەوانی تر.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەورووپای ناوەندی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمارەکان پۆل:سلۆڤێنیا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١
فەرھەنگی ئاوایییەکانی مەھاباد
وێنۆک|فەرھەنگی ئاوایییەکانی مەھاباد کتێبی فەرھەنگی ئاوایییەکانی مەھاباد بەرھەمی دوو نووسەری کوردی مەھابادی، ھەرمان وەتمانی و زانکۆ خەلیفەیە. نەورۆزی ١٣٩٠ ھاتە بازاڕ، بەرھەمی چوار ساڵ کاری بەردەوام بوو و بە شێوەیەکی مەیدانی باس لە ئاواییەکانی مەھاباد لە ھەموو بوارەکانی جوگرافی، داب و نەریت و کەسایەتی و ئیماکانت و ئامار و ئەژمار و... دەکات. بە گشتی ئەم فەرھەنگە حەوت بەش لە خۆ دەگرێ و بە شێوەیەکی چڕوپڕ بۆ یەکەم جار لە مێژووی فەرھەنگنووسی کوردیدا باس لە ئاواییەکانی ناوچەیەک دەکات و ناوی گوند و چیا و ڕووبارەکانی بە تۆمار دەگەینێ.
ڕاگەیێنراوەی سەربەخۆییی ویلایەتە یەکگرتووەکان
250px|وێنۆک|چەپ ڕاگەیەنراوەی سەربەخۆییی ویلایەتە یەکگرتووەکان ، ڕاگەیەندراوێک بوو لە ٤ی حوزەیرانی ١٧٧٦ لە لایەن کۆنگرێسی کێشوەری واژوو کرا، کەوا ١٣ ویلایەت ڕایان گەیاند کە لە جەنگدان دژی بەریتانیا و سەربەخۆن و چیتر سەر بە ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا نین.
سەرچاوەکان
پۆل:یاسا لە ١٧٧٦ پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ١٧٧٦ پۆل:کارەکانی ١٧٧٦ پۆل:شۆڕشی ئەمریکا پۆل:تۆماس جێفەرسۆن پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٧٧٦
٦ی تەممووز
٦ی تەمموز ١٨٧ەم ڕۆژی ساڵە (١٨٨ لە ساڵی پڕدا). ١٧٨ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتاییی ساڵ.
بۆنەکان
پۆل:تەممووز
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
ویلھیلم بوش
وێنۆک|ویلھیلم بوش ویلھیلم بوش (ماوەی ژیان:١٥ی نیسانی ١٨٣٢ تاکوو ٩ی کانوونی دووەمی ١٩٠٨) وێنەکێش و داھێنەر وشاعیری گاڵتەجاڕیی، ناوبراو داھێنەری جۆرێکی تایبەت لە وێنەی کاریکاتۆری لەگەڵ ھۆنراوەی گاڵتەجاری وەرگیراو لە چیرۆکە میللییەکان کە ھەر بۆ خۆی کۆی کردووەتەوە، کارەکانی گەواھی دەدەن لەسەر داھێنەری ئەم کەڵە ھونەرمەندە، لەسەرەتای ژیانی کرێکاریکی میکانیک بووە بەڵام پاش چوار ساڵ توانی ببێت بە خوێندکارێکی ئەکادیمیای ھونەر لە شاری دوسلدۆرف داوی ساڵێک چوە بۆ ئەکادمیای پاشایی لە ھۆلەندا بەھۆی نەخۆشی گەڕاوەتەوە بۆ ناو خێزانەکەی، ویلھێلم بوش لەناو کەشی قەرباڵغی خێزانی دا توانی زۆرترین چیرۆکە ئەفسانەیییەکانی تا ئەوکاتە بەسەر زارەکییەوە مابۆ‌و کۆ بکاتەوە و وێنەی کاریکاتۆری بۆ زیاد بکات تا ھەتایێ تۆماریان بکات.
ئەو ھونەرمەندە ناوبانگی دەرکرد لە داوای چەند ساڵێکی خوێندن لە ئەکادیمیای میونشن دواتر کاری لە ڕۆژنامەی (پەڕە فڕیوەکان) کردوە وەک کاریکاتۆریست و شاعیر، یەکەم کتابی چاپ کرد لە ساڵی ١٩٦٥ لەژێر ناوی (ماکس و مۆریتس) بەدەرچوونی ئەو کتێبە زیاتر ناوبانگی بڵاو بۆوە ھەر لەوکاتەوە تا ساڵی ١٨٨٤ دوا کتێبی بە ناوی (وێنەکێش کیلکس) بەبێ پچڕان ئەم جۆرە کتێبانەی بە چاپ گەیاندوە، لە ساڵی ١٨٩٨ کۆمەڵێک ھۆنراوەی بە چاپ گەیاند. دوای ناوبانگێکی بەربڵاو لەساڵێ ١٩٠٨ کۆچی دوایی کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرانی ئاڵمانی پۆل:مردووانی ١٩٠٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٢ پۆل:وێنەکێشە ئەڵمانییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:وێنەکێشە ئەڵمانییەکانی سەدەی ١٩یەم پۆل:وێنەکێشە کوڕەکانی سەدەی ١٩یەم
ڕیچارد براتیگان
ڕیچارد براتیگان (١٩٣٥-١٩٨٤) نووسەر و شاعیری ئامریکایییە کە لە شێوازی پۆست مۆدێرنیزمدا کاری کردووە. ئەو خاوەنی ٩ ڕۆمان و چەند دەفتەری شعر و چەندین چیرۆکە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥ پۆل:مردووانی ١٩٨٤ پۆل:شاعیرانی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئەمریکی پۆل:شاعیرانی ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
بەشیر ناسری
بەشیر ناسری (بە فارسی: بشیر ناصری) شێوەکار، نیگارکێش و پەیکەرسازی کورد کە خەڵکی گوندی خانەگا، لە شارستانی پاوەیە. خوێندنی لە بواری ھۆنەری لە زانکۆی تاران تەواو کردووە. ناسری تا ئەمڕۆ پەیکەرەی کەشانێک وەکوو مەزھەر خالقی، قالەمەڕە، ھەژار، خاڵۆ حوسێن کۆکەن، مەولەوی، شێرکۆ بێکەس، پیرەمێرد، شارام نازری، محەممەدڕەزا شەجەریان و... ساز کردووە. ئەم پەیکەرەتاشە لە ساڵی ١٣٩٥ ھەتاوی (٢٠١٦) پەیکەرەیێکی قانعی شاعیر، سازکراوی دەسی خۆی بە نیشانەی ناڕزایی لە کاربەدەستانی شاری مەریوان لە خاکدا ناشتاندی.
سەچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھونەرمەندانی کورد پۆل:پەیکەرتاشەکان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:موسڵمانانی ئێرانی پۆل:خەڵکی پاوە پۆل:شێوەکارەکانی کوردی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
لاوندسبۆرۆ، ئەلاباما
لاوندسبۆرۆ شارۆچکەیەکە لە کەرتی لاوندز، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١١٥ کەس بووە. ڕووبەری ٢٫٠٥ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٥٦٫١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
بڕیارنامەی ١٩٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی نیسانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٢٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:کۆتدیڤوار لە ٢٠١١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆتدیڤوار
ئۆڤید
٢٣٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی ئۆڤید ئۆڤید شاعیری ڕۆمیە و لە نێوان ئینگلیزی زمانەکاندا بەناوبانگە بەھۆی کتێبەکانیەوە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مردووانی دەیەی ١٠ پۆل:نووسەران بە زمانی لاتینی پۆل:لەدایکبووانی ٤٣ی پ.ز پۆل:مردووانی ١٧
تۆراغ (پەنیر)
تۆراغ جۆرێک خواردنە کە لە کوڵاندنی ئاوی پەنیری بەرھەم دەھێنرێت. تۆراغی شاری دێریش لە دەوەری بسمل و ستەوردا زۆر بەناوبانگە.
لە وێژەدا
لە ھەڵبەستێک لە مەلا بورھانی تارینی ئاماژە بە پەنیری تۆراغ کراوە:
سەرچاوەکان
پۆل:پەنیر پۆل:بەرھەمەکانی شیر پۆل:کۆلکەوتارەکانی خۆراک پۆل:چێشتی ئیسرائیلی
جۆن مەینارد کەینز
وێنۆک|جان مێینارد کەینز
جۆن مێینارد کەینز (١٨٨٣-١٩٤٦) ئابووریزانی بەناوبانگی خەڵکی ئینگلیز بوو کە بیروڕاکانی کاریگەری زۆری بوو لە سەر زانستی ئابووری لە جیھاندا. بیردۆزەکانی کەینز بە بیردۆزی کەینیزی ناسراون کە بریتیە لە قوتابخانەیەکی ئابووری دیار.
ژیری کەینز لە سەرەتای ژیانیدا دیار بوو؛ لە ساڵی ١٩٠٢ (١٩ ساڵی)، وەرگیرا لە پرۆگرامی بیرکاری کێبڕکێ لەسەر لە کۆلێژی کینگ لە زانکۆی کامبریج. لە سەردەمی داڕمانی ئابووریی گەورەی ساڵانی ١٩٣٠دا، کەینز سەرکردایەتی شۆڕشێکی لە بیرکردنەوەی ئابووریدا کرد، کە تەحەدای بیرۆکەکانی ئابووریی نیوکلاسیکی کرد کە پێیان وابوو بازاڕە ئازادەکان، لە کورتخایەن تا مامناوەنددا، بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی لەسەرکار دامەزراندنێکی تەواوی دابین دەکەن، بە مەرجێک کرێکاران لە داواکارییەکانی مووچەکانیاندا نەرم و نیان بن. ئەو ئاماژەی بەوەدا کە داواکاری کۆی گشتی (کۆی خەرجییەکان لە ئابووریدا) ئاستی گشتی چالاکییە ئابوورییەکان دیاری دەکات، و خواستی گشتیی ناتەواو دەتوانێت ببێتە هۆی ماوەی درێژخایەنی بێکاریی بەرز، و بەو پێیەی کرێ و تێچووی کار ڕەقن بەرەو خوارەوە ئابووری بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی ناگەڕێتەوە بۆ دامەزراندنی تەواو. کەینز بانگەشەی بۆ بەکارهێنانی سیاسەتی دارایی و دراوی دەکرد بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییە نەرێنییەکانی پاشەکشەی ئابووری و داڕمانی ئابووری. ئەو لە کتێبە گەورەکەیدا بە ناوی "تیۆری گشتی دامەزراندن، سوود و پارە" کە لە کۆتایی ساڵی ١٩٣٦دا بڵاوکرایەوە، بە وردی ئەم بیرۆکانەی خستۆتە ڕوو. لە کۆتاییەکانی ١٩٣٠ ئابوورییە پێشکەوتووەکانی ڕۆژئاوا دەستیان کردبوو بە جێبەجێکردنی پێشنیارەکانی سیاسەتی کەینز. نزیکەی هەموو حکومەتە سەرمایەدارییەکان تا کۆتایی دوو دەیەی دوای مردنی کینز لە ساڵی ١٩٤٦دا ئەو کارەیان کردبوو، کەینز وەک سەرۆکی شاندی بەریتانیا بەشداریی کرد لە دیزاینکردنی ئەو دامەزراوە ئابوورییە نێودەوڵەتییانەی کە لە دوای کۆتایی هاتنی جەنگی جیهانی دووەمەوە دامەزران، بەڵام لەلایەن شاندی ئەمریکی لە چەند لایەنێکیدا ڕەتکرایەوە.
کاریگەرییەکانی کەینز لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردووەوە دەستی بە کەمبوونەوە کرد، بەشێکی لە ئەنجامی ئەو چەقبەستووییەی کە ئابوورییە ئەنگلۆ-ئەمریکییەکان لەو دەیەیەدا تووشی بووبوو، بەشێکیش بەهۆی ڕەخنەگرتن لە سیاسەتەکانی کەینز لەلایەن میڵتۆن فریدمان و دراوناسانی دیکەوە، کە ناکۆکییان لەسەر نەتوانایی حکومەت بوو کە بە شێوەیەکی گونجاو سووڕی بازرگانی بە سیاسەتی دارایی ڕێکبخات. هاتنی قەیرانی دارایی جیهانی لە ساڵانی ٢٠٠٧-٢٠٠٨ بووە هۆی سەرهەڵدانەوەی بیری کەینزی. ئابووری کەینیزی بنەمای تیۆری بۆ سیاسەتە ئابوورییەکان دابین کرد کە لە وەڵامی قەیرانی دارایی ساڵی ٢٠٠٧-٢٠٠٨ لەلایەن سەرۆک باراک ئۆباما ی ئەمریکا، سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا گۆردۆن براون و سەرۆکەکانی دیکەی حکومەتەکانەوە ئەنجامدرابوون.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٤٦ پۆل:نووسەرانی بریتانیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئابوورزانانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی ئینگلیز پۆل:جۆن مەینارد کەینز پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٣
ھیلالی شیعی
200px|وێنۆک|ھیلالی شیعە
ھیلالی شیعە زاراوەیەکی سیاسییە کە یەکەم جار مەلیکی ئوردن مەلیک عەبدوڵڵا دووەمی کوڕی حەسەن بۆ ڕۆژنامەی واشینگن پۆست کە لەکاتی گەشتکردنێکی سیاسی چووبووە ئەمریکا. لە یەکەمەکانی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤، کە ئەو کات حکومەتی عێراق ھەماھەنگی لەگەڵ ئێران دەستپێکرد و ھەژموونی ئێرانی کەوتە سەر و ئێرانیش شۆرشەکەی سەرکەوتوو بووبوو و لە سووریایش حیزبی بەعس و دەست تێکەڵکردنی لەگەڵ ھەردووک وڵات ترسی دروستکردنی ھیلالی شیعی ھەبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا پۆل:شیعە
لودڤیگ ڤیتگنشتاین
وێنۆک|ویتگێنشتاین نەفەری دووەم لە لای ڕاستەوە
لوودویگ ویتگێنشتاین (١٨٨٩-١٩٥١) زانای نەمسایی کە لە بواری فەلسەفە و مەنتقدا کاری زۆری ئەنجام داوە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی بریتانیی سەدەی ٢١ەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:جووە نەمسایییەکان پۆل:فەیلەسووفانی نەمسایی پۆل:فەیلەسووفانی بریتانی پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری پۆل:مردووانی ١٩٥١ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩ پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی شیکارانە پۆل:مێژووی لۆژیک پۆل:مێژووی ماتماتیک پۆل:مێژووی فەلسەفە پۆل:مێژووی بیرۆکەکان پۆل:جووە ئەگنۆستیکەکان پۆل:فەیلەسووفانی جوو پۆل:لودڤیگ ڤیتگنشتاین پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی زمان پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
سۆفۆکلێس
٢٣٠px|وێنۆک|چەپ|سۆفۆکلێس سۆفۆکلیس نووسەری سەردەمی یۆنانی کۆنە لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین ژیاوە، کە بەو قۆناغەیان دەوت سەردەمی زێڕینی شارستانیەتی یۆنانی. سۆفۆکلیس قوتابی ئەشیل و هاوڕێی هیرۆدۆتس بوە. ھەندێک کاری ھونەری بەرچاو سەبارەت بە ھونەری شانۆ لە ئەو بە جێ ماوە.لەوانە (ئەنتیگۆنە . ئۆدیپ لە کۆلۆن . ئۆدیپی پاشا)
نەخۆشخانەی نانەکەلی
وێنۆک|301x301پیکسڵ|تەلاری نەخۆشخانەی نانەکەلینەخۆشخانەی نانەکەلی نەخۆشخانەیەکی حکوومییە دەکەوێتە شاری هەولێر،  له لایەن ئەحمەد ئیسماعیل نانەکەلی وەک دیاریی بەخشراوە بە فەرمانگەی تەندروستیی گشتی هەولێر. نەخۆشخانەکە لە ١٦ی ئایاری ٢٠٠٤ دا کرایەوە. نەخۆشخانەکە تایبەتە بە دەستنیشانکردن و چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی خوێن (هیماتۆلۆجی) و بەربوونی خوێن و شێرپەنجەی خوێن (ئۆنکۆلۆجی). دکتۆر سامی ئەحمەد بەڕێوبەری ئێستای نەخۆشخانەکەیە.
لە ساڵانی ٢٠٠٤ و ٢٠٠٥، نەخۆشەکانی هیماتۆلۆجی و ئۆنکۆلۆجی بە شێوەیەکی لاوەکی بەڕێ دەکرا لە لایەن پزیشکی هەناوە، چونکە خوێندنی پسپۆڕی تایبەت لە بارەدا نەبوو لە کوردستان. لە کۆتایی ساڵی (٢٠٠٥) دا، خوێندنی پسۆری تایبەتمەندی بە نەخۆشییەکانی هیماتۆلۆجی و ئۆنکۆلۆجی کرایەوە بە سەرپەرشتی پرۆفیسۆر ئەنوەر شێخە. لەو کاتەوە، نەخۆشەکانی هیماتۆلۆجی و ئۆنکۆلۆجی بەڕێوە دەبرێن لە لایەن پزیشکانی نیشتەجێی دێریین و پسپۆڕ.
بەهۆی نەبوونی شوێن و نەخۆشخانەی پێویستی تایبەت بە شێرپەنجە، لە شارەکانی دیکەی کوردستان و عێراق، خەڵک ڕوو لە نەخۆشخانەی نانەکەلی دەکەن، بەجۆرێک بەپێی ئامارێکی ساڵی ٢٠٢٠، نزیکەی ٤٠٪ نەخۆشەکان لە دەرەوەی هەرێمی کوردستان بوونە.
تەلار
نەخۆشخانەکە لە دوو بینا پێکهاتووە. یەکەم بینا کە لە ساڵی (٢٠٠٤) دا دروستکراوە، لە دوو نهۆم پێکهاتووە. نهۆمی یەکەم بەشی کارگێڕی و کلینیکی ڕاوێژکاری بۆ بینینی نەخۆش دەگرێتەوە. هەروەها نهۆمی دووەم بریتیە له تاقیگە و بانکی خوێن.
بینای دووەم لە ساڵی (٢٠١٦) دا دروستکراوە و پێکهاتووە لە سێ نهۆم و ژێرزەمینێک، کە ئەم بەشانە و خزمەتکوزارییانەی خوارەوە لە خۆ دەگرێت:
هەروەها نموونەیەک لە ئاماری نەخۆشخانەی نانەکالی: لە مانگی تشرینی یەکەمی (٢٠٢٠) دا، ٣٤٠٣ نەخۆش سەردانی بەشی ڕاوێژکارییان کردووە، ١٢٣ نەخۆش فایلی تازەیان کردۆتەوە، ٢٨٥٥٦ نەخۆش پشکنینی تاقیگەیان بۆ کراوە، ١٨٢ نەخۆش پشکنینی تیشکیان کردووە، ٣٠٣ نەخۆش پشکنینی سۆنەریان کردووە، ١٣٤ نەخۆش پشکنینی مۆخی ئێسکیان بۆ کراوە، ٥١ نەخۆش پشکنینی پلازمایان بۆ کراوە ، ٦٢ نەخۆش سی تی سکانیان بۆ کراوە.
ژنێکی کڵۆڵ
وێنۆک|ژنێکی کڵۆڵ ژنێکی کڵۆڵ یازدەیەمین و دوایین ڕۆمانی بلاوکراوی ڕیچارد براتیگانە. لە ساڵی ١٩٨٢دا نووسراوە، لە ساڵی ١٩٩٤ بۆ یەکەم جار (دوای مەرگی نووسەر) بە وەرگێڕانی فەڕەنسی، "Cahier d'un Retour de Troie" (گەڕانەوەی ژنی ترۆی) بڵاو کرایەوە. یەکەم چاپەکەی بە ئینگلیزی ھەتا ساڵی ٢٠٠٠ دەرنەدرا.
نەخۆشخانەی نانەکەلی
سەرچاوەکان
پۆل:نەخۆشخانەکانی کوردستان پۆل:نەخۆشخانەکان لە ھەولێر
ژنێکی کڵۆڵ
چیرۆکەکە لە ساڵی ١٩٨٢دا ھەڵکەوتوو و لەمەڕ ژنێک بە ناوەی ئیکی ئارایە (Nikki Arai) کە شێرپەنجەی ھەیە. باشترین دۆستەکەی خۆکوژی دەکا و ئارای ژیانێکی زۆر ناخۆش دوای خۆکوژیی باشترین دۆستەکەی ڕادەبوێرێ. دوای مردنی دۆستەکەی چەنیدن جار ھەوڵی خۆکوژی دەدا. لە ئاکامدا بڕیار دەدا خۆی نەکوژێ و دوایی بە شێرپەنجە دەمرێ.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٩٤ پۆل:ڕۆمانەکانی ڕیچارد براتیگان پۆل:خەیاڵ لە ١٩٨٢ پۆل:کورتەڕۆمانەکان
فەرھاد (گوند)
فەرهاد گوندێکی شارستانی نێیشابوورە لە پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی، ئەم گووندە لە سنووری کارگێڕی گوندستانی ڕیڤەند دایە و بە دووری ١٠ کیلۆمەتر دەکەوێتە باشووری شاری نێیشابوورەوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گوندەکانی ئێران پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی پارێزگا
٧ی تەممووز
٧ی تەمموز ١٨٨ەم ڕۆژی ساڵە (١٨٩ لە ساڵی پڕدا). ١٧٧ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتاییی ساڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:تەممووز
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
شێرلی چیسھۆڵم
وێنۆک|شێرلی چیسھۆڵم شێرلی چیسھۆڵم (ی تشرینی دووەمی ١٩٢٤ نیویۆرک – ١ی کاوونی یەکەمی ٢٠٠٥) سیاسەتمەدارێکی ئەمریکی سەر بە حیزبی دیموکراتی بووە و یەکەم ئافرەتی ڕەش پێست بووە وەکو ئەندامی کۆنگرسی ئەمریکا ھەڵبژێردرێت، لە ٣٠ نۆڤەمبەری ساڵی ١٩٢٤ لە گەڕەکی بڕۆکلین لە کەرتی کینغزی شاری نیویۆرک لەدایک بووە و دایک و باوکی لە بریتانیا و بربادۆسەوە کۆچیان کردووە بۆ ئەمریکا.
ژیان
چیسھۆڵم ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٢٤ نیویۆرک لە ساڵی ١٩٤٦ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زانکۆی بڕۆکلین بەدەستھێناوە و لەساڵی ١٩٥٢ بڕوانامەی ماجستێری لە پەروەردەی سەرەتایی لە زانکۆی کۆڵۆمبیا بەدەستھێناوە و لەساڵی ١٩٥٦ بۆ ساڵی ١٩٥٩ بەڕێوەبەری ناوەندی ھامیلتۆن مادیسۆنی چاودێری مناڵان بووە و لەساڵی ١٩٥٩ بۆ ساڵی ١٩٦٤ وەکو ڕاوێژکاری پەروەردەیی بەشی چاودێری منداڵان لەشاری نیویۆرک کاری کردووە.
چیسھۆڵم لەساڵی ١٩٦٩ بۆ ساڵی ١٩٨٣ وەکو نوێنەری ویلایەتی نیویۆرک لە ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا کاری کردووە و بەیەکەم ئافرەتی ڕەشت پێست دەژمێردرێت کە چووبێتە نێو ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکاوە، لەساڵی ١٩٧٢ وەکو یەکەم ئافرەتی ڕەشت پێست چیسھۆڵم ڕایگەیاندووە کە خۆی پاڵاوتووە تاکو لەڕێگای حیزبی دیموکراتی ئەمریکاوە ھەڵبژێردرێت بۆ پۆستی سەرۆکایەتی ئەمریکا و لەبەرامبەر کامێرای ڕاگەیاندنەکاندا وتوویەتی:
((من ئەمڕۆ لەبەرامبەرتاندا ڕاوەستاوم وەکو پاڵێوراوێک تاکو لەلایەن حیزبی دیموکراتیەوە بۆ پۆستی سەرۆکایەتی ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا ھەڵببژێدرێم و ھەرچەندە شانازی بەڕەش پێستی خۆمەوە ئەکەم بەڵام من پاڵێوراوی ئەمریکای ڕش نیم و ھەرچەندەش من ئافرەتم بەڵام من پاڵێوراوی بزوتنەوەی ئافرەتانی ئەمریکا نیم، من پاڵێوراوی ھیچ کام لەپارەتە سیاسیەکان و بەرژەوەندیە تایبەتەکان نیم، من پاڵێوراوی گەلم))
میر (کتێب)
وێنۆک|«میر»، چاپی ١٥٣٢
شێرلی چیسھۆڵم
ژیان
چیسھۆڵم ھەرچەندە سەرکەوتنی لە خۆپاڵاوتن بۆ سەرۆکایەتی ئەمریکای بەدەست نەھێناوە بەڵام ٢٨ دەنگی پێدراوە و بەرامبەر بە جۆرج ماکغفرن ھەڵبژاردنەکەی دۆڕندووە و لەساڵی ١٩٨٢ لەکۆنگریسی ئەمریکا خۆی خانەنشین کردووە و وەکو مامۆستا لە زانکۆی ماونت ھۆلیۆک لە ساوس ھادلی لە ویلایەتی ماساشۆستس وانەی ووتۆتەوە و لەساڵی ١٩٨٧ وازی لەوانەوتنەوەش ھێناوە.
میر (کتێب)
کتێبی «میر» Il principe شابەرھەمی مەکیاڤێللی (Niccolò Machiavelli (1469-1527 بیرمەند و مێژوونووسی ئیتالییە، ساڵی ١٥١٣ نووسیویەتی بەڵام ١٥٣٢ ئەوجا بڵاو کرایەوە.
شێرلی چیسھۆڵم
ژیان
شێرلی چیسھۆڵم لەساڵی ١٩٧٥ بڕوانامەی دکتۆرای فەخری لەبواری یاسا لە زانکۆی سمیس بەدەستھێناوە و لەساڵی ١٩٩٣ ناوی خراوەتە نێو ھۆڵی نیشتیمانی بۆ ئافرەتە ناودارەکان، لە ١ کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٥ لەشاری دایتۆنابیتش لە ویلایەتی فلۆریدا کۆچی دوایی کردووە و تەرمەکەشی لە شاری بۆفالۆ لە ویلایەتی نیویۆرک نێژراوە.
میر (کتێب)
لە «میر» دا نووسەر بە وردی خەتوخالی فەرمانڕەوایی دادەڕێژێت، شاڕێی ھەم سەرکەوتن و ھەم شکەستی فەرمانڕەوایەتی پیشان دەدات. لەم بوارەدا «میر» بە شرۆڤەکارییەوە دەربارەی ھێز و ھۆکاری ملکەچبوونی خەلک بۆ دەسەڵات دەدوێ و بۆ دەسەڵاتیشی ڕوون دەکاتەوە چۆن ئەو ملکەچییەی گەل دابین بکەن.
مەکیاڤێللی لەم بەرھەمەدا پەنا دەباتە بەر نموونەی مێژووکرد، ھەم کۆن و ھەم ھاوچەرخ، بۆ نەخشاندنی تابلۆی میری نموونەیی: میر دەبێ دڕندە بێت بەڵام تەنھا ئەو کاتەی ھیچ چارەیەکی دیکەی نییە، بەڵام ھەرگیز نابێت میھرەبانی و بەخشەندەیی خۆی لەدەست بدات.
نموونەی مێژووکرد
«میر» لە چاپتەری چوارەمدا، بەدەم ڕوون کردنەوەی ھونەری فەرمانڕەوایی، ئاماژە بە سێ نموونە دەکات دووانیان پەیوەندی بە دونیای کوردستانەوە ھەیە. سەردێڕی چاپتەری چوارەمی «میر» دەڵێ‌‌:
<blockquote style="color:#999; background:white; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> «ھۆکار چییە وەڵاتی داریۆش، کە ئەسکەندەر داگیری کردبوو، پاش مردنی ئەسکەندەر، بەڕووی جێنشینەکانیدا ڕانەپەڕی؟».