cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئیچکەسۆ
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
خەڵاتی فیلمی بلو دراگۆن بۆ باشترین خانمەکتەری پشتگیریکەر
خەڵاتی فیلمی بلو دراگۆن بۆ باشترین خانمەکتەری پشتگیریکەر یەکێکە لەو خەڵاتانەی ساڵانە دەبەخشرێ لە خەڵاتەکانی فیلمی دراگۆن لەلایەن سپۆرت چۆسون
تەپەتۆڵەکە
جوگرافیا
تەپەتۆڵەکە لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ گوندی تەپەسەرقوڵە و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی لامەرکەزی، ھەڵەبجە و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی تەپی سەفای سەروو لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی گردی شەریف.
خەڵاتی فیلمی بلو دراگۆن بۆ باشترین خانمەکتەری پشتگیریکەر
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵاتی فیلمی بلو دراگۆن پۆل:خەڵاتی فیلمەکان بۆ خانمەکتەرانی ڕۆلی پشتگریکەر
تەپەتۆڵەکە
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شێخە شل
شێخە شل یان شێخەشەل یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
١٩٦٤ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1964 (توضيح)
نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢
نەرویژ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢ بوو کە لە ١٩ی تەممووز تا ٣ی ئابی ١٩٥٢ لە ھێلسینکی لە فینلاند بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٥٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢
گومار
گومار گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کۆکس، قەزای کفری، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گومار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حسێن کوردی و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئاوبارە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سەی موراد لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی پیرەفەقیرە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
٦٣١ (ژمارە)
٦٣١ (شەش سەد و سی و یەک) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٦٣٠ و ٦٣٢.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
گرو ھارلێم برونتلاند
گرو ھارلێم برونتلاند (Gro Harlem Brundtland؛ لە دایکبووی ٢٠ی ئایاری ١٩٣٩) ژنە سیاسەتوانی نەرویژییە، کە لەماوەی ساڵانی (١٩٨١، ١٩٨٦–٨٩، هەروەها ١٩٩٠–٩٦) وەک سەرۆکوەزیرانی نەرویژ کاری کردووە. هەروەها وەک بەڕێوبەری ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی لەماوەی ١٣ی ئایاری ١٩٩٨ تاکوو ٢١ی تەممووزی ٢٠٠٣ لەسەر کار بووە.
گرو ھارلێم برونتلاند بەهۆی کارەکانی چەند خەڵاتێکی ڕێزلێنانی وەرگرتووە. لە ساڵی ١٩٨٨ خەڵاتی ئیندریا غاند پێدرا. لە ساڵی ٢٠١٦، بووە ئەندامی شاننازی لە ڕێکخراوی نەرویژی بۆ مافەکانی ژنان. لە ساڵی ٢٠١٣، لەگەڵ مەلالە یووسفزای خەڵاتی نێونەتەوەیی کەتەلۆنیای پێدرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر پۆل:سەرۆک وەزیرانی نۆرویژ پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩
ئەی تی-ئێکس
ئەی تی ئێکس ( ڕێکواتە "شانۆی ئەنیمێーئێکس") تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنی تایبەت بە ئەنیمێیە ئەی تی ئێکس خاوەنێتی. لە ۲٦ی حوزەیرانی ۲۰۰۰دا وەک کۆمپانیایەکی شوێنکەوتە بۆ تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ میدیانێت دروستبوو، کە بە ڕۆڵی خۆی شوێنکەوتەی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆیە، ڕۆڵی ئەو کۆمپانیایە لقێکی کۆمپانیای تیڤی تۆکیۆیە (TXN)، بارەگاکەی لە شاری میناتۆی پایتەختی تۆکیۆیە. (ITX) تۆڕی پەخشی ئەنیمێی کەیبڵ و مانگی دەستکردە لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧ەوە.
گاف ویتلام
ئێدوارد گاف ویتلام (لەدایکبووی ١١ی تەممووزی ١٩١٦ تا ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤) ٢١مین سەرۆک وەزیرانی ئوسترالیا بوو کە لە ١٩٧٢ تا ١٩٧٥ خزمەتی کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦ پۆل:مردووانی ٢٠١٤ پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئۆسترالیا پۆل:دەرچوانی زانکۆی سیدنی پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئۆسترالیا پۆل:کۆماریخوازەکانی ئوسترالیا پۆل:خەزێنەدارانی ئوسترالیا
براغی گەورە
براغی گەورە یان براغ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
فەرموودەی موعزەل
فەرموودەی موعزەل یان موعزەڵ بریتییە لەو فەرموودەیەی کە پچڕان لە ڕشتەکەیدا دوو کەس یان زیاتری یەک لە دوای یەک بێت.
بۆ نموونە ئیمامی حاکم دەڵێت:
"أخبرنا أبو بکر بن إبی نصر الداربردی بمرو، حدثنا أحمد بن محمد بن عیسی القاضی، حدثنا القعنبی، عن مالک إنە قد بلغە أن أبا ھریرة قال: قال رسول اللە صلی اللە علییە وسلم "للمملوک طعامە وکسوتە بالمعروف ولا یکلف من العمل إلا ما یطیق."
واتە، پێغەمبەر صلی اللە علییە وسلم گوتی «ئەو کەسەی کە بەندەیە دەبێ خواردن و بەرگی چاکی بۆ بکرێ، و تەنیا ئەو کارەی پێ بسپێردرێ کە دەتوانێت ئەنجامی بدات» ئەم فەرموودەیە فەرموودەیەکی موعزەڵە لەبەرئەوەی دوو کەس لە ڕشتەکەیدا نەماون لە نێوان ئیمامی مالیک و ئەبوو ھورەیرە دا، کە ئەوانیش محەممەدی کوڕی عەجلان و باوکییەتی.
= حوکمی فەرموودەی موعزەڵ = فەرموودەی موعزەڵ بە کۆدەنگی زانایان فەرموودەیەکی زەعیفە و کاری پێناکرێت، کە ئەو بڕیارەش بەھۆی پچڕانێکی زۆر لە ڕشتەکەیدایە.
= دیارترین ئەو کتێبانەی کە فەرموودەی موعزەڵیان تێدایە = ١_ کتاب السنن. سعید بن منصور
٢_ کتێبەکانی ابن أبی الدنیا.
= سەرچاوەکان =
پۆل:زاراوەکانی فەرموودە
توانا، شارباژێڕ
توانا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی زەلان، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نەمسا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
نەمسا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
١٩٦٥ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1965 (توضيح)
کارێزی سەعید
کارێزی سەعید گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پیرەمەگرون، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کارێزی سەعید لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سوسێی سەیدان و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی پیرەمەگرون و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەرەچەتان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سوسێی کۆن.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
٦٣٢ (ژمارە)
٦٣٢ (شەش سەد و سی و دوو) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٦٣١ و ٦٣٣.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
براغی بچووک
براغی بچووک یان براغ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
یەنگی کەند
یەنگی کەند گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ئەحمەداوا، ناوچەی تەختی سڵێمان، شارستانی تیکاب، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
یەنگی کەند لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئاختاق و لە باشوور لەگەڵ گوندی یارەزیز و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی چراغ تەپەی سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاغدەرەی خواروو.
گزنگ، کۆکس
گزنگ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کۆکس، قەزای کفری، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گزنگ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شیلان و لە باشوور لەگەڵ گوندی تەپەعەلی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سامی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی فکە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بەندییەکان (فیلم)
بەندییەکان فیلمێکی ٢٠١٣ی ھەستبزوێنی ئەمریکییە کە لەلایەن دێنیس ڤیلێنوێڤەوە دەرھێنردراوە لە فیلمنامەی نووسراو لەلایەن ئارۆن گوزیکۆوسکی. فیلمەکە خاوەنی کاستێکی پڕ ئەستێرەیە کە پێکدێت لە ھیوو جەکمەن، جەیک جیڵنھاڵ، ڤیۆلا دەیڤس، ماریۆ بێڵۆ، تێرەنس ھاوەرد، مێلیسا لیۆ، و پۆوڵ دانۆ.
چیرۆکی فیلمەکە سەرنج دەخاتە سەر ڕفاندنی دوو کچی منداڵ لە پێنسڵڤەینیا و گەڕانە دوابەدواکەی پۆلیس بۆ ڕفێنەرە گومانلێکراوەکە. باوکی یەکێک لە کچەکان کارەکە دەخاتە ژێر دەستی خۆیەوە، دوای ئەوەی پۆلیس گومانلێکراوێکی گەنج دەگرن و دواتر بەری دەدەن. فیلمەکە سەرکەوتوویەکی دارایی و ڕەخنەیی بوو، بە پەیداکردنی ١٢٢ ملیۆن دۆلار لە جیھاندا. فیلمەکە لەلایەن دەستەی پێداچوونەوەی نێودەوڵەتییەوە بە یەکێک لە دە باشترین فیلمەکانی ٢٠١٣ ھەڵبژێردرا، و لە ٨٦ەم خەڵاتەکانی ئۆسکار، پاڵێورا بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین سینەماتۆگرافی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزان پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠١٣ بەرھەمھێندراون پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ھۆشیارەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە درامییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە دەروونییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە درامییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ھۆشیارە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت پۆل:فیلمەکانی سامیت ئینتەرتەیمێنت پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ڕفاندنی منداڵ لە ئەمریکا پۆل:فیلمەکان کە لە پەنسێلڤانیا داندراون
حاسونی گەورە
حاسونی گەورە گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری باشوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
حاسونی گەورە ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
داگیرکاریی عێراق بۆ سەر کووەیت
لەشکرکێشی عێراق بۆ سەر کووەیت، ھێرشێکە کە لەلایەن سوپای عێراقەوە بۆسەر کووەیت لە ڕۆژی ٢ی ئابی ١٩٩٠ دەستیپێکرد، ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکە دوو ڕۆژی خایاند و بە دەستبەسەرداگرتنی ھەموو زەوییەکانی کووەیت لەلایەن ھێزە عێراقییەکانەوە لە ٤ی ئاب کۆتایی ھات، پاشان دەسەڵاتێکی ساختەی بە سەرۆکایەتی عەقید عەلا حسێن لە ماوەی ٤–٨ی ئابدا لەژێر ناوی کۆماری کوێت پێکھات پاشان لە ٩ی ئابی ١٩٩٠ حکوومەتی عێراق لکاندنی کووەیت بە عێراق و ھەڵوەشاندنەوەی سەرجەم باڵیۆزخانە نێودەوڵەتییەکانی لە کووەیت ڕاگەیاند. سەبارەت بە تائف لە شانشینی سعوودیە، حکوومەتی کوێت لە دەربەدەریدا پێکھێنرا، کە میری کووەیت شێخ جابر ئەحمەد سەباح شازادەی جێنشین، و شێخ سەعد عەبدوڵڵا سەباح، و چەندین وەزیر و ئەندامانی سوپای کووەیت ئامادە بوون. داگیرکردنی کووەیت لەلایەن عێراقەوە بۆ ماوەی ٧ مانگ بەردەوام بوو و داگیرکارییەکە بە ئازادکردنی کووەیت لە ٢٦ ی شوباتی ١٩٩١ کۆتایی ھات، دوای جەنگی دووەمی کەنداو.
سەرچاوەکان
پۆل:عێراق لە ١٩٩٠ پۆل:کووەیت لە ١٩٩٠ پۆل:شەڕی کەنداو پۆل:مێژووی کووەیت پۆل:شەڕەکانی عێراق
١٩٦٦ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1966 (توضيح)
سۆریاڤانشی
سۆریاڤانشی فیلمێکی ئەکشنی ساڵی ٢٠٢١ی ھیندییە، لەلایەن ڕۆھێت شێتی دەرھێنراوە، ھەروەھا لەلایەن ڕێلیانس ئینتەرتەیمێنت، ڕۆھێت شێتی پیکچەرز، کەیپ ئۆف گوود فیلمس بەرھەمھێنراوە. لەسەر بنەمای سیناریۆیەک کە لەلایەن یونس ساجەوال و چیرۆکێکی ڕەسەن لەلایەن شێتی دروست کراوە. ئەستێرەکان بریتیین لە: ئاکشای کومار وەک سەرۆکی ATS بەناوی ڤیر سۆریاڤانشی لە دژی کاترینا کێف و جاکی شرۆف لەگەڵ پشتگیری ڕۆڵەکانی تر جەیفد جەفێری، ڤیڤان بھاتێنا، نیھاێیسا ڕایزادە، گوڵشەن گرۆڤەر، ئەبھیمانیو سینگ، سیکێندەر خێر، نیکیتین دییر. ئاجای دیڤگان و ڕانڤیر سینگ لە لە کامیۆ دەرکەوتن، دووبارە ڕۆڵەکانیان لە فیلمەکانی پێشوو بەناوەکانی سینگھام و سیمبا دووبارە کردەوە.
لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٠ و پاشان لە ٣٠ی نیسانی ٢٠٢١، بەھۆی کۆڤید-١٩ لە ھیندستان دواخرا. دوای چەند دواکەوتنێک، لە کۆتایدا لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ لە سەرتاسەری جیھان بڵاوکرایەوە، فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەست ھێنا.
چیرۆک
لەمیانەی گەڕانەوەیەكدا بۆ ڕابردوو، دوو ھاوسەر لە بۆمبێكی ساڵی ١٩٩٣دا كوژران لەكاتێكدا ئەوان ڕۆیشتوونەتە دەر بۆ سەردانی كوڕەكەیان. گێڕانەوەیەك ئەوە دەردەخات كە سەرۆكی ھێرشەكە بەناوی (بیلال احمد) كە بەرەو پاكستان ھەڵھات و لەگەڵ تیرۆرستی ترسناك (عمر حفیز) لەپەناگەیەكدا داڵدەدرا. لەم كاتەدا، سەرۆكوەزیرانی ماھاراشترا پەیوەندییەكی لەلایەن جۆینت سیپی كەبیر شرۆفەوە پێگەیشت كە پێی وت سەردانی سەرۆكی كۆمەڵەی دژەتیرۆر بكات. شرۆف ئەوەی دەرخست كە ڕیاز حفیزی كوڕی عمر لە جەیسلمەری ڕاجاسان بە ناسنامەیەكی ساختە بەناوی ڕاجبیر ڕاثۆد خۆی حەشارداوە، خاوەن ھۆتێلیك تۆڕێكی نوستووی ڕێكخست بۆ یارمەتیدانی ٤٠ تیرۆرست كە بە ھاوڵاتی ھندی دانرابوون، و ئامانجیان ڕابەری كردنی تەقینەوەی زیاتر بوو پاش ھێرشەكانی ١١/٢٦. دەربارەی جەیسلمەر، سەركردەی ئەی تی ئێس دی سی پی ڤیەر"سوریا" سوریاڤانشی و تیمەكەی ناب ڕیاز و گەڕاندیانەوە بۆ مۆمبای. كەبیر لەبارەی یەك تەنی فوول لە تەقەمەنی سوریای ئاگاداركردەوە كە ھێنرابوو بۆ ھیندستان، كە ٤٠٠ كیلۆگرام لەو بڕە لە تەقینەوەكانی ساڵی ١٩٩٣ بەكارھاتبوون، و پاشماوەكەشی كە ٦٠٠ كیلۆگرام بوو ھێشتا لە شوێنێكی وڵاتەكەدا حەشاردراوە. سوریا بە كوڕی دوو ھاوسەرە كوژراوەكەی قوربانی تەقینەوەكان ناسێنرا. سوریا پلان دادەنێت بۆ دەستبەسەركردنی ئەندامانی ماوەی خانە نوستووەكە، و لەلایەكی دیكە ھەوڵ دەدات كارەكان ڕێكبخات لەگەڵ ئەو ھاوسەرەی كە لێی جیابوبوەوە بەناوی ڕیا، كە پیشەی پزیشك بوو.
بەرھەمھێنان
سۆریاڤانشی لەسەر بنەمای ھیچ کارێک بەردەست نییە، بەڵکو چیرۆکێکی ڕەسەنە، ھەروەھا نووسینی فیلمەکە لە ٢٠١٩ لە گۆوا دەستی پێکرد. کارەکانی فیلمەکە لە مانگی شوباتی ٢٠١٩ بەگشتی لە شاری مۆمبای دەستی پێکرد، لەو شوێنەی کە تیزەری فیلمەکە وێنەی گیرا. شێتی لە بەیانی زوو دەستی بە وێنەگرتن کرد لە ماوەی چەند کاتژمێرێک پێش ڕۆیشتنی بۆ گۆوا بۆ تەواوکردنی قۆناغەکانی فیلمنووسین.
پێشوازی
سۆریاڤانشی ٢٦٬٢٩ کرۆری بەدەست ھێنا لە بۆکس ئۆفیسی ناوخۆیی لە ڕۆژی کردنەوەیدا. لە ڕۆژی دووەمدا، فیلمەکە ٢٣٬٨٥ کرۆری کۆکردەوە. لە ڕۆژی سێیەمدا فیلمەکە ٢٦٬٩٤ کرۆری کۆکردەوە و کۆی کۆکراوەی ناوخۆیی کۆتایی ھەفتەی برد بۆ ٧٧٬٠٨ کرۆر. لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١، فیلمەکە ٢٣٣٬٣٣ کرۆری لە ھیندستان و ٦٠٬٨٤ کرۆری لە دەرەوەی وڵات کۆکردەوە، بۆ کۆکراوەیەکی جیھانی لە ٢٩٤٬١٧ کرۆری لە سەرتاسەری جیھاندا کۆکردەوە. لەسەر پێداچوونەوەی ماڵپەڕی ڕاتن تۆمەیتۆز، فیلمەکە ھەڵسەنگاندنێکی پەسەندی ٣٣٪ لەسەر بنەمای ٩ پێداچوونەوە ھەیە، بە تێکڕای ڕێژەی ٤٬٨/١٠.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی پۆل:فیلمە ھیندییەکان پۆل:فیلمەکانی سەبارەت بە خۆکوژی پۆل:فیلمە ئەکشنە ھیندییەکان پۆل:بۆمبارانەکانی ١٩٩٣ی بۆمبای پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی هیندی پۆل:فیلمەکان دەربارەی قاچاغیی چەک پۆل:فیلمەکان دەربارەی تاوانی ڕێکخراو لە ھیندستان پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆریزم لە ھیندستان پۆل:ئەو فیلمانەی لە گۆوا وێنەیگیراون پۆل:فیلمە ھیندییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە
شوکراوای مێھەم
شوکراوای مێھەم گوندێکی چۆل کراوە و، کەوتووەتە گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا، ناوچەی چەرداوڕۆ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.لەوەرزی هاوین خەڵکی لێ دەژیت.
جوگرافیا
شوکراوای مێھەم ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
نەرویژ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦ بوو کە لە ٢٢ی تشرینی دووەم تا ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦ لە مێلبۆرن لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٥٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
٦٣٣ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئاودیلا نشیو
ئاودیلا نشیو گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری برادۆست، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
ئاودیلا نشیو ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
نەمسا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
نەمسا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
وێڵە، ئەیوان
وێڵە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری زەڕنە، ناوچەی زەڕنە، شارستانی ئەیوان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئەیوان ئەیوان ئەیوان پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
قەلامورتک
قەلامورتک یان قەلا مورتک یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
چنارەی شێخەڵمارێن
چنارەی شێخەڵمارێن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی زەلان، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
قەلامورتک
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
چنارەی شێخەڵمارێن
جوگرافیا
چنارەی شێخەڵمارێن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی غەریبە و لە باشوور لەگەڵ گوندی مەمەنداوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شێخەڵمارێن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی حەسەن گورگ.
کانی میران
جوگرافیا
کانی میران لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حاجیتانی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی موغاغ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سوسێی سەیدان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کەڵاباشی قادربەگ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
چنارەی شێخەڵمارێن
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ میترۆپۆڵیتان
تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ میترۆپۆڵیتان (تۆکیۆ ئێم ئێکس) وێستگەیەکی تەلەڤیزیۆنی لە تۆکیۆیە، و ھەروەھا تاکە وێستگەیە خزمەتی شارەکە بکات. تۆکیۆ ئێم ئێکس لە ۳۰ی نیسانی ۱۹۹۳ دروستبووە، و لە ۱ی تشرینی دووەمی ۱۹۹٥ دەستی بە پەخش کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ میترۆپۆڵیتان پۆل:چیۆدا، تۆکیۆ
٦٣٤ (ژمارە)
٦٣٤ (شەش سەد و سی و چوار) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٦٣٣ و ٦٣٥.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ماری ڕۆبنسن
ماری تێریسی وینیفرێد ڕۆبنسن (بە زمانی ئینگلیزی: Mary Therese Winifred Robinson؛ لە دایکبووی ٢١ی ئایاری ١٩٤٤) ژنە یاساناس و سیاسەتوانی ئێرلەندییە. ئەو لە ماوەی ٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٠ بۆ ١٢ی ئەیلوولی ١٩٩٧، وەک حەوتەمین سەرۆک وەزیرانی ئێرلەندا دەستبەکار بوو. دوای ئەوەش بووە سەرۆکی نووسینگەی کۆمیسیارانی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافی مرۆڤ، ئەمەش لە ماوەی ١٢ی ئەیلوولی ١٩٩٧ تاکوو ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٢ بوو. هەروەها ئەو لە ماوەی ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٦٩ بۆ ٥ی تەمموزی ١٩٨٩، سیناتۆر بوو لە ئێرلەندا. ماری لە ماوەی ١٩٩٨ بۆ ٢٠١٩، بووە سەرۆکی زانکۆی دوبلین، لەو ماوەیەش سەردانی زانکۆ و پەیمانگانای دەکرد و وانەی تایبەتی لەسەر مافەکانی مرۆڤ دەگووتەوە.
لە ساڵی ٢٠٠٤، لەلایەن ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی خەڵاتێکی ڕێزلێنانی پێدرا لەپای کارەکانی بۆ باشتر کردنی ڕەوشی مافەکانی مرۆڤ. هەروەها لە ساڵی ٢٠٠٩، لەلایەن باراک ئۆباما، سەرۆکی ئەمریکا مێدالیای ئازادی وەک ڕێزلێنان لەپای کارەکانی پێدرا.
ژیانی کەسی
ماری لە ساڵی ١٩٧٠، هاوسەرگیری لەگەڵ نیکۆلاس ڕۆبنسن کرد، وێرای ئەوەی کە بنەمالەکەی پەیوەندی بەهێزیان هەبوو لەگەڵ کڵێسای ئێرلەندی بەڵام ئەو شووی بەکەسێکی پرۆتێستانت کرد ئەمەش وایکرد کە پەیوەندی بپچڕێت لەگەڵ خێزانەکەی. ماری لەگەڵ نیکۆلاس سێ منداڵیان هەیە.
یاخی ٢
یاخی ٢ فیلمێکە لە ساڵی ٢٠١٨ بەرھەم ھێنراوە و لە دەرھێنانی ئەحمەد خانە. لەم فیلمەدا ئەکتەرانی وەک تایگەر شرۆف، دیشا پاتانی، مانۆج باجپایی، ڕاندیپ ھودا، دیپاک دۆبریال، پراتیک بابار، جاکلین فێرناندێز ڕۆڵیان بینیوە. ئەم فیلمە درێژەی فیلمی یاخییە و دواتر فیلمی یاخی ٣ بڵاوکرایەوە. کاتێک کچە سێ ساڵانەکەی نیھا دەڕفێندرێت پەیوەندی بە ڕۆنی دەکات کە خۆشەویستی پێشوویەتی لە ئێستا لە نێو سوپای ھیندستانە کە بەڵێنەکەی لەبیرە کە بە ڕیھای دابوو و ڕازی دەبێت بەوەی ڕیھا بپارێزێت یارمەتی بدات. فیلمی یاخی ٢ لە ٣٠ی ئازاری ٢٠١٨ لە سەرانسەری جیھاندا نمایشکرا کە ٣٥٠٠ شاشەی لە ھیندستان ھەبوو. داھاتی فیلمەکە لە سەرانسەری جیھاندا زیاتر لە ٢٫٥٨ ملیار کرۆر (٣٢ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی) بووە و بووەتە یەکێک لە زۆرترین داھاتی فیلمەکانی بۆلیوود لە ساڵی ٢٠١٨دا. لە ١ی ئایاری ٢٠١٧، تایگەر شرۆف پۆستەری یەکەمی فیلمەکەی لە ھەژماری تایبەتی خۆی لە تویتەر بڵاوکردەوە. بەرھەمھێنەری فیلمەکە، ساجید نادیادوالا، ھاوکاری لەگەڵ ستۆدیۆی فۆکس ستار کردووە و فیلمەکە لەژێر دەستی فۆکس ستار ستۆدیۆ و نادیادوالا ئینتەرتەینمەنت بڵاوکرایەوە.
ماری ڕۆبنسن
سەرچاوەکان
پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:خانمە سەرۆکەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤ پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان پۆل:Webarchive template wayback links
یاخی ٢
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمە ھیندییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مومبای وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکانی ستۆدیۆی فۆکس ستار پۆل:ئەو فیلمانەی لە تایلەند وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمە ھیندی-زمانەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٨
میترا بابەک
میترا بابەک لە دایک بووی ١٩٥٨ لە شاری کەرەج لە وڵاتی ئێران، دکتۆری دەروونی و ڕەوان دەرمانی سێکسی و هاسەری پێشوی عادل موراد ئەندامی مەکتەبی سیاسی یەکێتی نیشتمانی کوردستانە کە ئێستا لە وڵاتی بریتانیا نیشتەجێیە.
ناوبراو کچی وێنەگر و ڕۆژنامەنووسی ڕۆژنامەی کەیهانی پێش شۆڕشی ئیسلامی ئێران، موحەممەدحوسێن عەبابافەهایە.
سەرەتای ژیانی
میترا بابەک هەر لە منداڵییەوە زۆر خولیای سەما و ئەکتەری بوو، لە دواناوەندی دا سێ جار خەڵاتی یەکەمی تیاتری خوێندنگای بردەوە، هەروەها دوو تیاتری سیاسی بردە سەر شانۆ کە لە لایەن بینەرانەوە زۆر جێگای سەرنج بوو، لە سەردەمی هەرزەکاری دا بوو کە ڕوویکردە لێکۆڵینەوە لەسەر هۆکارەکانی نەبوونی و تووشبوون بە ماددەهۆشبەرەکان و کێشە سیاسییەکانی کۆمەڵگا، چەندین جار بە هۆکارگەلی سیاسی هەڕەشەی دەستبەسەرکردنی لێکرا،
لەگەڵ ئەوەی بەردەوام داکۆکی لە مافی مرۆڤ دەکرد، بۆیە لەگەڵ سەرەتای شۆڕشی ئیسلامی ئێران دژی دەستەڵاتی خومەینی وەستایەوە و لە ٢١ی بەهمەنی ١٩٧٩ دا بە گوللەی لایەنگرانی خومەینی بریندار کرا،
دوای شۆڕشی ئیسلامی ئێران
ناوبراو دوای شؤڕشی گەلانی ئێران لە ١٩٧٩ دا لە بەشی کۆمیوتەری کۆمپانیای ئیران خۆدرۆ(ناسیۆناڵی ئەو دەم) دەستی بەکار کرد و بە هۆی تێکەڵی زۆری لەگەڵ کرێکارانی کارخانەکە وەکوو یەکەم ژنی شۆڕای ئیسلامی کارگەکە هەڵبژێردرا و هەر لەو کاتەدا بەڵگەی زۆری لەسەر گەندەڵی ئەو ڕژێمە ئاشکرا کرد بۆیە زۆری نەخایاند کە لەلایەن سپای پاسداران و بەڕێوەبەرایەتی کارخانەکە هەڕەشەی زیندانی لێکراو بۆیە ناچار بە خۆ حەشار دان بوو.
لە ساڵی ١٩٨١ دا لەگەڵ عادل موراد بەرێوەبەری کاروباری دەرەوەی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان دا هاوسەرگیری کرد و لە ئێرانەوە چوو بۆ سوریا و لوبنان و هەرلەوێش فێری زمانەکانی عەرەبی و کوردی سۆرانی و فەیلی بوو و لە زانکۆی دیمەشق دەستی کرد بە خوێندن، ناوبراو لەو هاوسەرگیریە دا بوو بە دایکی دوو منداڵ، بە ناوەکانی ئاری موراد و ژینۆ موراد. ئاری جورنالیست و چالاکی مافی مرۆڤ و کێشەکانی کوردستانی زۆر بە دونیا ناساندوە و هەروەها ژینۆ دیزاینەرێکی بە توانایە و لە ساڵی ٢٠١٦ دا خەڵاتی سەرکەوتووترین خانمەبازرگانی کوردی لە بریتانیا بردەوە.
دوای ١٨ مانگ لە هاوسەرگیریەکەی لە سەردانێکی دا بۆ ئێران باوکی لەدەست دا و هەر لەوکاتەش دا لەگەڵ عادل موراد لە ئێران دەستگیر کران، و دوای ئازاد بوونیان بۆ هەمیشە ئێرانیان جێهێشت و وەکوو پەنابەری سیاسی لە بریاتانیا نیشتەجێ بوون
ژیان لە بریتانیا
هەرلەگەڵ چۆنی بۆ ئەم وڵاتە دەستی کرد بە خوێندن و هەرلەوێش وێڕای کارکردن، دوکتۆرای بەدەست هێنا.
ناوبراو لە چەند بابەتی دەروونی و ڕاوێژکاری کێشەی خێزان و کێشە جنسییەکان دا شارەزایی وەرگرت، لە ١٩٩٨ دا لە رێکخراوی دژی ماددەهۆشبەرەکان و لە ٢٠٠١ دا لەگەڵ ڕێکخراوی تەندرووستی لەندەن ئان ئێچ ئێس دەست بە کار بوو. میترا، پسپۆڕ و ڕاوێژکاری دەروونیە و ٢٦ ساڵ لە بوارەکانی چاند، زمان، ئایین و سیاسەت دا لێکۆڵینەوەی کردووە و ڕێکخراوێکی بە ناوی (Middle Eastern Family Counselling Service) و بە شێوەیەکی بێێبەرانبەر و بە زمانەکانی کوردی، فارسی، عەرەبی و ئینگلیزی کردەوە و هەربۆخۆی سەرپەرشتیاری هەموو بەشەکانی وە ئەستۆ گرت، ئەم ڕێکخراوە لە ٢٠١١ تاکوو ئێستا بە شێوەی تایبەتی و تاکە کەسی درێژە بەکارەکانی دەدا.
١٩٦٨ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1968 (توضيح)
مەموندان
مەموندان یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
میرزا مالکم خان
میرزا مالکم خان (؛ ١ی کانوونی دووەمی ١٨٣٤–١١ی کانوونی دووەمی ١٩٠٨) ڕۆژنامەنووس، دیپلۆماتکار، سیاسەتوان و دامەزرێنەری ماڵی لەبیرکراوە لە ئێران بوو. لە دیارترین ڕۆشنبیرانی ئێران لە سەدەی نۆزدەھەم و دەستپێکی سەدەی بیست بوو. ڕۆڵی بەرچاوی ھەبوو لە پەرەپێدانی بیروھزری دەستووری. لە ئێران نوسینەکانی بوونە سەرچاوەیەک بۆ بزووتنەوەی دەستووری لە ساڵی ١٩٠٦. ساڵی ١٨٩٠ ڕۆژنامەیەکی بە ناوی یاسا (قانوون) لە لەندەن دەرکرد کە تێیدا داوای لە ئێرانییەکان کرد کار بۆ بەدەستھێنانی ئازادی و لەناوبردنی ستەم و چەوسانەوە بکەن. بەھۆی ئەو نووسین و بابەتانەی کە دژی دەسەلاتی قاجارەکان لەم ڕۆژنامەیە دەنوسران لە ئێران بڵاوکردنەوەی زۆر سنووردار کران. مالکم خان لە ساڵی ١٩٠٨ لە شاری ڕۆمای ئیتالیا کۆچی دوایی کرد
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٤ پۆل:مردووانی ١٩٠٨
٦٣٥ (ژمارە)
٦٣٥ (شەش سەد و سی و پێنج) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٦٣٤ و ٦٣٦.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٦٣٦ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٩٧٠ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1970 (توضيح)
تەلەڤیزیۆنی سون
تەلەڤیزیۆنی خۆر (سون تیڤی) وێستگەیەکی تەلەڤیزیۆنی بازرگانییە بنکە سەرەکییەکەی دەکەوێتە کۆبێ، لە پارێزگای ھیۆگۆ، لە ژاپۆن. وێستگەکە ئەندامی کۆمەڵەی ژاپۆنی بۆ وێستگە تەلەڤیزیۆنییە سەربەخۆکانە (JAITS).
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنی و وێستگانەی لە ١٩٦٩ دامەزراون
سەرکەوری ھەرکی
سەرکەوری ھەرکی یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
یونس محمد
یوونس محەممەد ھونەرمەند و وێنەگری بەڵگەیی Social Documentary دانیشتووی شاری ھەولێر، لە ساڵی ١٩٦٨ لە شاری دھۆک لەدایک بووە، ھەر لە مناڵییەوە ئاوارەی ئێران دەبێ و بۆ ٢٤ ساڵ لەگەڵ بنەمالەکەی لە تاراوگە بەسەر دەبن، ساڵی ١٩٩٨ لە کۆلێژی کارگێری زانکۆی تاران  بروانامەی بەکلۆریوس لە بواری کارگێری بازرگانی وەردەگرێ و ھەر ھەمان ساڵ دەگەرێتەوە بۆ کوردستان.
لە کۆتایییەکانی ٢٠١٢ بەھۆی ئاوارە بوونی کوردانی ڕۆژئاڤا و ھاتنی داعش بۆ ناوچەکە بە تەواوەتی کاتی خۆی بۆ وێنەی ڕۆژنامەوانی و بەڵگەیی تەرخان دەکات و دەست دەکات بە ڕۆماڵ کردنی ڕووداوەکانی ناوچەکە بە تایبەت شەری دژ بە داعش لە کوردستانی عێراق و سوریا و لە ڕێگەی ئاژانسە نێودەولەتییەکانی وەک بارکرافت میدیا Barcroft Media و پۆلاریس Polaris Images و گێتی Getty Images کارەکانی خۆی بلاو دەکاتەوە.
دەستکەوتەکان
١- خەڵاتی زێرین لە ڵایەن وەزارەتی مافی مرۆڤ عێراق - عێراق ٢٠١٤
٢- خەڵاتی لێژنەی دادوەری وێنەی ڕۆژنامەوانی نێودەولەتی دەیزی ژاپۆن - ژاپۆن ٢٠١٦
٣- خەڵاتی گەلەری شایستە - ئەمریکا ٢٠١٦
٤- پەرتووکی وێنەگرانی ئەمریکی - ئەمریکا ٢٠١٦
٥- خەڵاتی یەکەمی بەشی ئێدیتۆریال، وێنەی نێودەولەتی مۆسکۆ - ڕوسیا ٢٠١٦
٦- خەڵاتی یەکەمی بەشی شەڕ، وێنەی نێودەولەتی مۆسکۆ - ڕوسیا ٢٠١٦
٧- براوەی ئێسکۆلارشیپی قوتابخانەی فۆندەری فۆتۆجۆرنالیسم - ئەفریقای باشوور ٢٠١٦
٨- وەرگیراوی فستیڤالی فۆتۆجۆرنالیسمی ھێند، حەیدەرئاباد - ھێند ٢٠١٦
٩- خەڵاتی زێرین وەک باشترین وێنەگری ساڵ لەلایەن ھاوکار گرۆپ - کوردستای عێراق ٢٠١٦
١٠- بەشداری لە مەستێر کلاسی دامەزراوەی پاتریک شۆڤێل - فەرەنسا ٢٠١٦
١١- وەرگیراوی فستیڤالی فۆتۆجۆرنالیسمی دووربین نێت، تاران - ئێران ٢٠١٦
١٢- خەلاتی زێرین و پلەی یەکەم لە بەشی چیرۆکە وێنەی دووربین نێت - ئێران ٢٠١٦
١٣- خەڵاتی یەکەمی بەشی ئێدیتۆریال، وێنەی نێودەولەتی تۆکیۆ - ژاپۆن ٢٠١٦
١٤- خەڵاتی یەکەمی بەشی شەڕ، وێنەی نێودەولەتی تۆکیۆ - ژاپۆن ٢٠١٦
دیمانەکان
خاوەنی ١٥ خەلاتی ناوەخۆ و دەروەی کوردستانە وە بەشداری زیاتر لە ٤٠ پێشانگی لۆکالی و جیھان کردوە.
١٩٧١ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1971 (توضيح)
نەمسا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
نەمسا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
قورەبەگ
قورەبەگ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
٦٣٧ (ژمارە)
٦٣٧ (شەش سەد و سی و حەفت) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٦٣٦ و ٦٣٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
کۆکس
کۆکس گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کۆکس، قەزای کفری، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کۆکس لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حاجی حەسەن و لە باشوور لەگەڵ گوندی قچ قرخ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەرەبوڵاغی براحەمە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تەپەسەرایی.
مێژوو
لە پێش ئەنفال و ڕاگواستنی گوندەکان، ئەم گوندە ناوەندی ناحیە بووە.
نۆردیسک فیلم
نۆردیسک فیلم کۆمپانیایەکی ڕابواردنی دانمارکییە کە لە ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٠٦ لە شاری کۆپنھاگن لەلایەن فیلمساز ئۆلێ ئۆلسن دامەزراوە، لە بواری بەرھەمھێنانی فیلم و بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی و ھەروەھا دابەشکردنی فیلمدا کار دەکات. چوارەم کۆنترین ستۆدیۆی فیلمی جیھانە لە دوای کۆمپانیای فیلمی گۆمۆ، پاتێ، و تیتانوس و کۆنترین ستۆدیۆیە کە تا ئێستا بە چالاکی مابێتەوە.
نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
سەرچاوەکان
١٩٦٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
چنارەی شێخ لەتیف
چنارەی شێخ لەتیف گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی زەلان، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
چنارەی شێخ لەتیف لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مکڵ و لە باشوور لەگەڵ گوندی حاجی مامەند و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گوێزەکوێر و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی پاڕەزان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کانی ھەنجیری عەواڵان
کانی ھەنجیرەی عاوەڵان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پیرەمەگرون، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی ھەنجیرەی عاوەڵان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی زەرزی و لە باشوور لەگەڵ گوندی گەورەدێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کەڵاباشی قادربەگ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قۆچ بڵاخ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
قەفەر
قەفەر یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
١٩٧٢ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1972 (توضيح)
ئانە فرانک
ئانیلیس ماری 'ئانە' فرانک (، وەشانی کورت: ، ؛ لەدایکبووی ١٢ی حوزەیرانی ١٩٢٩ – مردووی شوبات یان ئازاری ١٩٤٥) جوولەکەیەکی ئەڵمانی-ھۆڵەندی بوو، بەیەکیک لە باسکراوترین کەس لە ناو قوربانیانی ھۆڵۆکۆست دادەنرێت. بەنووسینەوەی یادەوەرییەکانی ناوبانگی لەدوای مردنی دەرکرد، ئەمەش دوای بڵاوبوونەوەی کتێبی بیرەوەرییەکانی کچێکی گەنج (ناوە ڕەسەنەکەی: Het Achterhuis)، کە بەڵگەنامەی ژیانی خوشاردنەوەیەی بوو لە ساڵانی ١٩٤٢ بۆ ١٩٤٤، لەکاتی داگیرکردنی ھۆڵەندا لەلایەن ئەڵمانیا لەسەردەمی جەنگی جیھانیی دووەم. کتێبەکەی ئانە بەیەکێک لە بەناوبانگترین کتێبەکانی جیھان دادەنرێت، ھەروەھا بووەتە سەرچاوەی کۆمەڵێک شانۆگەری و فیلم.
ئان لەدایکبووی فرانکفۆرت، ئەڵمانیایە بەڵام زۆربەی ژیانی لەناو یان ننزیک ئەمستەردام، ھۆڵەندا بەسەربردووە. ئانە تەمەنی چوار ساڵان بووە، کاتێک خێزانەکەی لە ئەڵمانیاوە چوونەتە ھۆڵەندا، لەکاتی گەیشتنە دەسەڵاتی نازییەکان. لە ساڵی ١٩٤١، ھاوڵاتینامەی ئەڵمانی لێسەندرایەوە، بەمەش بووە کەسێکی بێوڵات. لە ئایاری ١٩٤٠، ئانە لە ئەمستەردام گیری خوارد، ئەمەش دوای داگیرکردنی ھۆڵەندا لەلایەن ئەلمانیای نازییەوە. لەدوای زیادبوونی مەترسی و کۆمەڵکووژی گەلی جوو، ئەوا ئانە لە ژوورێکی نھێنی خۆی شاردەوە، کە لە پشت کتێبخانەیەکدا بوو، ژوورەکە لە ھەمان ئەو باڵەخانەیەدا بوو کە باوکی، ئۆتۆ فرانک کاری لێ دەکرد. لەوکاتەوە تاکوو گیرانی خێزانەکەی لەلایەن گێستاپۆکان لە ئابی ١٩٤٤، ئەو خەریکی نووسین و پاراستنی یادنامەیەکی بوو کە بەدیاری پێی درابوو، بەشێوەیەکی ڕێک و بەردەوام لێی دەنووسی. دوا بەدوای گیرانیان ئەوا خێزانی فڕاک برانە کەمپی زۆرەملێی نازییەکان. لە تشرینی یەکەم یان دووەمی ١٩٤٤، ئانە لەگەڵ خووشکەکەی مارگۆت، لە کەمپی ئاشڤیتز گواسترانەوە بۆ کەمپی بێرگن بیلسن، کە دوای چەند مانگێک، لەوێ مردن. بەگوێرەی ڕاپۆرتی نزیککراوەی خاچی سوور، ئەوا لە مانگی ئازار مردن، دەسەڵاتی ھۆڵەندا مردنی ئەوانی بە ٣١ی ئازار وەک ڕۆژی فەرمی مردنی ئانە دانا، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠١٥، بەپێی توێژینەوەیەکی خانەی ئانە فرانک ئەوا پێدەچێت مردنی لە مانگی شوبات بووبێت.
ئۆتۆ، تاکە ڕزگاربووی خێزانەکەی بوو، کە لەدوای جەنگ گەڕایەوە ئەمستەردام وە بینی یادەوەری ئانە لەلایەن سکرتێرەکەیەوە پارێزگاری لێکراوە، میپ گیس کە دواتر بە ھەوڵی ئۆتۆ وەک کتێب لە ساڵی ١٩٤٧ چاپکرا. یادەوەرییەکە بەزمانی ھۆڵەندی نووسرابوو، دواتر لە ساڵی ١٩٥٢ وەرگێڕانی بۆکرایە سەر زمانی ئینگلیزی و تا ئێستا بۆ زیاتر لە ٧٠ زمان وەرگێڕانی بۆکراوە.
سەرەتای ژیان
ئانیلیس ماری 'ئانە' فرانک لە دایکبووی ١٢ی حوزەیرانی ١٩٢٩، لە کلینیکیکی خاچی سوور لە فرانکفۆرت، ئەڵمانیا. دایکی ناوی ئیدیت بوو، باوکیشی ئۆتۆ، ھەروەھا خووشکێکی لەخۆی گەورەتری ھەبوو، بەناوی مارگۆت. خێزانی فرانک، جوولەکەی لیبڕالی بوون، ھەموو ڕێوەڕەسمێکی جوولەکایەتیان نەدەکرد. ئیدت و ئۆتۆ کەسی بڕواداربوون، کە زیاتر ھەوڵی فێربوونیان دەدا و خاوەنی کتێبخانەیەکی گەورەش بوون؛ ھەردووکیان ھانی منداڵەکانیان دەدا تا بخوێننەوە. لەکاتی لەدایکبوونی ئان، خێزانەکە لە ماڵەکەیان لە مارباچوگ ٣٠٧ دەژیان، کە دوو نھۆمیان بەکرێ گرتبوو. لە ساڵی ١٩٣١ خێزانەکە چوونە گەڕەکێکی مۆدێرن و لیبراڵ کەپێی دەگوترا گەڕەکی شیعر (Dichterviertel). ھەردوو ماڵەکە ھەتا ئێستاش ماون. ڕاست|وێنۆک|ماینگاو کلینیکی [[بزووتنەوەی نێونەتەوەییی خاچی سوور و مانگیلەی سوور|خاچی سوور، فرانکفورت، شوێنی لەدایکبوونی ئانە فرانک.]] لە ساڵی ١٩٣٣، دوای بردنەوەی حیزبی نازی بە سەرکردایەتی ھیتلەر لە ھەڵبژاردنەکان، ئەوا ھیتلەر کرایە ڕاوێژکاری وڵات، لەوکاتەدا ئانە لەگەڵ دایک و خووشکەکەی لە ماڵی داپیرەی لە ئاخن دەژیان، باوکیشی لە فرانکفۆرت بوو بەڵام دوای وەرگرتنی پێشنیارێکی کارکردن لە ئەمستەردام ئەوا بڕیاریاندا ماڵەکەیان بگوازنەوە ئەو شارە، سەرەتا ئۆتۆ بەتەنیا چوو، بۆئەوەی کارەکانی و شوێنی مانەوە بۆ خێزانەکەی دابین بکات. ئۆتۆ دەستیکرد بەکارکردن لە کۆمپانیای ئۆپێکتا. دواتر خێزانەکە شوێنێکیان لەگەڕەکی ڕیڤەرنبەرت دۆزییەوە، کە پەنابەرێکی زۆری جووی ئەڵمانی لەوێ نیشتەجێ ببوون. لە کانوونی یەکەمی ١٩٣٣، ئیدت و مارگۆت چوونە لای ئۆتۆ لە ھۆڵەندا، بەڵام ئانە لەلای داپیرەی مایەوە تاکوو مانگی شوبات، کە لەو کاتەدا خێزانەکە یەکیانگرتەوە لە ھۆڵەندا. خێزانی فرانک لەناو ئەو ٣٠٠ ھەزار جوولەکەدا بوون کە لەساڵانی ١٩٣٣ بۆ ١٩٣٩ کۆچیانکرد.
لەدوای چوونە ئەمستەردام، ئەوا ئانە و مارگۆت لە قوتابخانە وەرگیران، مارگۆت چووە قوتابخانەی حکومی ھەروەھا ئانە چوو بۆ قوتابخانەیەکی مۆنیتسۆری. وێرای کێشە سەرەتایییەکانی لەگەڵ زمانی ھۆڵەندی، ئەوا مارگرێت بووە قوتابییەکی زیرەک لە ئەمستەردام. ئانە لەماڵەوە خوێندنی مۆنتیسۆری دەکرد و منداڵانی ھاوتەمەنی خۆی دەبینی، یەکێک لەوانەش ھانا گۆسلار بوو کە دواتر بوونە باشترین ھاوڕێی یەکتر.
لە ساڵی ١٩٣٨، ئۆتۆ فرانک لەگەڵ کۆمپانیای دووەمی دەستی بەکارکردن کرد، بەناوی پێکتاکۆن، کە لە بەرھەمھێنانی سۆسەچ کاریان دەکرد. ھێرمان ڤان پیلس لە کۆمپانیای پێکتاکۆن وەک ڕاوێژکاری بەرھەمھێنانی بیبەر کاری دەکرد، ئەو گۆشتفرۆشێکی جوولەکە بوو، کە لەگەڵ خێزانەکەی ئەڵمانیاوە ھاتبوون. لە ساڵی ١٩٣٩، داپیرەی ئانە ھاتە ھۆڵەندا و لەگەڵ خێزانی فرانک ژیا تاکوو مردنی لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢.
لە ئایاری ١٩٤٠، ئەڵمانیا ھۆڵەندای داگیرکرد، حکوومەتی داگیرکەر دەستیکرد بە گرتن و کۆکردنەوەی جوولەکەکان بەپێی یاسای جیاکاری و سنووردارکردن. لەوکاتەدا ئۆتۆ فرانک ھەوڵی کۆچکردنی خێزانەکەیدا بۆ ئەمریکا، ئەو شوێنەی کەدەکرا لێوەی بەسەلامەتی بژین - بەڵام پڕۆسەی وەرگرتنی ڤیزە بۆ خێزانی فرانک نەچووە باری جێبەجێکردنەوە، چونکە بەھۆی ڕەوشەوەکەوە کە بووە ھۆی داخرانی کونسڵخانەی ئەمریکا لە ڕووەتەردام و ونبوونی ھەموو کاغەزەکان لەوێ، لەنێویشاندا داواکارییەکانی فیزە. ئەگەر پڕۆسەکە جێ بەجێش کرابووایە ئەوا لەوکاتەدا، ئەمریکا بەچاوی دۆست و سیخوڕی ئەڵمانیای نازی لەو خەڵکەی دەڕوانی.
سەردەمی نووسینەوەی یادنامەکە
وێنۆک|240x240پیکسڵ|ئەو شوقەیەی کە خێزانی فرانک لەماوەی ١٩٣٤ بۆ ١٩٤٢ لێی دەژیان.
پێش خۆ حەشاردان
وێنۆک|فرانک لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٤٢، دوو مانگ پێش ئەوەی خێزانەکەی خۆیان بشارنەوە بۆ یادی ١٣ ساڵەی لەدایکبوونی لە ١٢ی حوزەیرانی ١٩٤٢، ئانە کتێبێکی پێگەیشت کە پێشتر لەگەڵ باوکی/دایکی لە کتێب فرۆشێک کڕیبووی، کتێبەکە کتێبێکی ئۆتۆگراف بوو، کە بەقوماشێکی سوور و سپی دەور درابوو لەگەڵ قوفلێکی بچووک لە بەرگی پێشەوەی. ئانە بڕیاردا وەک دەفتەری یادەوەری بەکاری بھێنێت، زوو دەستیشی کرد بەنووسین. لەیەکم نووسینی لە ١٦ی تەممووزی ١٩٤٢، ناوی پێرستی ئەو شوێنانەی نووسی کە لە جوولەکە ھۆڵەندییەکان قەدەغەکرابوو.
ئۆتۆ و ئدیت پلانی خۆشاردنەوەیان لەگەڵ منداڵەکانیان دانا بۆ ڕۆژی ١٦ی تەممووزی ١٩٤٢، بەڵام کاتێک مارگۆت ئاگادارییەکی پێگەیشت لە نووسینگەی ناوەی بۆ کۆچبەرە جووەکان لە ٥ی تەممووز، کە تێیدا فەرمان دەکات بۆ ڕاگوزاستنیان بۆ کەمپی کارکردن. ئەمەش ناچاری کردن کە ١٠ ڕۆژ زووتر پلانەکەیان جێبەجێ بکەن. بەماوەیەکی کورت بەرلەوەی خۆیان حەشاربدەن، ئانە کتێبێک، دەستەیەک چا لەگەڵ کۆمەڵێک کەللا و مۆری بەخشییە کچە ھاوڕێ دراوسێکەی، تووسج کوپەرس. لە ٦ی تەممووز، خێزانی فرانک ڕۆیشتن و تێبینییەکیان بۆ ماڵی کوپەرس جێھیشت تاکوو ئاگاداری پشیلەکەیان موورجی ببن. وەک ئەسۆشییەتد پرێس نووسیویەتی، ئانە بە تووسج وتووە: "من نیگەرانی کەللاکانی خۆمم کە بکەوێتە دەستێکی ھەڵەوە، دەتوانیت بۆ ماوەیەک ئاگاداریان بیت؟" ڕاست|وێنۆک|ئەو کتێبخانەی کە ژوورەکەی گرتبوو (چاککراوەتەوە).
ژیان لە ژوورێکی نھێنی
لە بەرەبەیانی دووشەممە، ٦ی تەممووزی ١٩٤٢، خێزانی فرانک چوونە شوێنە شاراوەکەی خۆیان، شوێنەکەیان بە ئەختەرھایس ناوی دەرکرد. شوقەکەیان بە شێواوی جێھێشت، بۆئەوەی وا نیشانی بدەن کە لە پڕێکدا ڕۆیشتوون، ھەروەھا ئۆتۆ تێبینییەکی جێھێشت کە ئەوان دەڕۆن بۆ سوویسرا، ھەروەھا بۆ پاراستنیان پشیلەکە، مۆرتیان جێھێشتووە. لەبەر ئەوە جووەکان بۆیان نەبوو کە ھۆکارەکانی گواستنەوە بەکاربھێنن، ئەوا دەبوو بەپێ چەند کیلۆمەترێک بڕۆن. دواتر دەرگای ئەختەرھایسەکە بە کتێبخانەیەک داپۆشرا بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی کە نەدۆزرێتەوە.
ڤیکتۆر کوگلەر، یۆھانز کلیمان، میب گیس، بیپ ڤۆسکویل ئەو فەرمانبەرانەبوون کە لەبارەی خۆشاردنەوەکە دەیاننزانی. ھەروەھا مێردەکەی گیس جان گیس و باوکی ڤۆسکویل جۆناس ھاندریک ڤۆسکویل. ئەوان یارمەتیدەری خێزانی فرانک بوون لەکاتی خۆشاردنەوەیان. ئەوان تاکە سەرچاوەی خێزانەکە بوون بۆ جیھانی دەرەوە، بەردەوام ھەواڵی سیاسیی و گۆڕانکارییەکانیان پێ ڕادەگەیاندن. ھەموو پێداویستییەکیان بۆ دابیندەکردن، لە خواردن و پێویستی دیکە، ئەم ئەرکە بەتێپەڕبوونی کات دژوارتر دەبوو، فرانک لەبارەی ھەوڵ و کۆششی ئەوانەوە نووسیویەتی، کە ھەمووان دەیانزانی ئەگەر ئاشکرا ببن ئەوا دەکووژرێن بەتۆمەتی شاردنەوەی جووەکان. وێنۆک|ماڵی ئانە فرانک لە [[ئەمستەردام|ئەمتسەردام، لای چەپە.]] لە ١٣ی تەممووزی ١٩٤٢، خێزانی ڤان پیلس ھاتنە شوێنە شاراوەکەی خێزانی فرانک، کە پێکدەھات لە ھێرمان، ئۆگەست و پیتەری ١٦ ساڵان. ھەروەھا لە تشرینی دووەم، فریتز پفیفەر، کە پزیشکێکی ددانساز و ھاوڕێی خێزانەکە بوو. فرانک لەمبارەیەوە نووسی، کە ئەو دڵخۆشە بە ھاتنی کەسانی دیکە بۆ قسەکردن لەگەڵیان بەڵام کاتێک باروودۆخەکان بەرەو دژوارتر دەچوون ئەوا بەو ھەموو خەڵکەوە ناچاربوون لە شوێنێکی بچووکدا بژین. کاتێک ئانە ژوورەکەی لەگەڵ دکتۆر ھاوبەشکرد، ئەوا بەکەسێکی بێزارکەر و زۆربڵێ دانا، ھەروەھا لە ڕووبەڕووبونەوەی ئۆگەست ڤان پیلس ئەوی وەک گەمژە بینی، وە ھێرمان و فیرتز وەک دوو کەسی خۆویست، بەتایبەت لەو خواردنانەی کە لەبەردەستیان دابوو. ھەروەھا ئانە شەرم و ڕێزی لە پیتەر بینی، کە دواتر پەیوەندی خۆشەویستی لەنیوانیان درووستبوو. یەکەم ماچی ئانە لەگەڵ پیتەر بوو، بەلام دڵدارییەکەی بۆ پیتەر بەرەو کەمی چوو کە پرسیاری لەخۆی کرد، کە خۆشەویستییەکەی بۆ پیتەر ڕاستییە یان بەھۆی باروودۆخ و ھاوبەشیکردنی ماڵەکە بووە. ئانە پەیوەندییەکی باشیشی لەگەڵ ھاوکارەکانی باڵەخانە ھەبوو، لە ئۆتۆ فرانک لەبارەیەوە تێبینی کرد کە ئانە ھیچ ئۆقرەیەکی نییە بۆ قسەکردنی ڕۆژانە لەگەڵ ھاوکارەکانی سەرەوە. ھەروەھا تێبینی کرد کە ئانە لەگەڵ بیپ ڤۆسکویل ھاوڕێیەتی درووستکردووە و بە چپە قسەیان لەگەڵ یەکتر دەکرد لە گۆشەکان.
یادەوەرینووسە بچووکەکە
وێنۆک|مۆدێلێکی ئەندازیاری ماڵی ئانە فرانک، کە ئەو شوێنەشی تێدایە کە خۆیان تێیدا شاردەوە. لە نووسینەکانی، فرانک باسی لە پەیوەندی لەگەڵ ئەندامانی خێزانەکەی دەکات و جیاوازییە گەورەکانیان لە ڕووی کەسایەتییەوە خستووەتە ڕوو. ئانە خۆی بەنزیکتر لەباوکی دەزانێت لەڕووی سۆزەوە، دواتر باوکی وتی، «من لە ئانە نزیکتربووم لەوەی مارگۆت، چونکە ئەو لەدایکییەوە نزیکتربوو. ڕەنگە ھۆکارەکەشی ئەوەبێت کە مارگۆت بەدەگمەن ھەست و سۆزەکانی دەربڕیبێت یان پێویستی بەیارمەتی بووبێت ھاوشێوەی ئان.» دوو خووشکەکە پەیوەندییەکی باشتریان ھەبوو بەرلەوەی بچنە شوێنە نھێنییەکەیان، ھەروەھا ئانە زۆر جار ئیرەیی بە مارگۆت دەردەبڕی بەتایبەت کاتێک خێزانەکەی ڕەخنەیان لێدەگرت کە وەک مارگۆت بەڕێز و سرووشتی نییە. دوای ئەوەی کە ئانە گەورەتر بوو، ئەوا پەیوەندی لەگەڵ خووشکەکەی باشتربوو و ڕازی یەکتریان بەیەکتری دەگوت. لە بیرەوەری ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٤، ئانە نووسی «مارگرت زۆر باشتر بووە… ئەو چیتر شەڕانگێز نییە، بووەتە ھاوڕێی ڕاستەقینەم. ئەو چیتر من وەک منداڵێکی بچووک نابینێت.»
ئان زۆرجار لەبارەی پەیوەندییە ئاڵۆز و دژیەکی دەنووسی، ھەروەھا لەبارەی ناکۆکییەکانیان. لە ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٤٢، وەسفی بێڕێزییەکانی خۆی کردووە لەبەرامبەر دایکی، ھەروەھا "بێزارکردنی بۆ ڕووبەڕووبنەوەی دایکی ھەروەھا بێزارکردنی بۆ ڕووبەڕووبنەوەی دایکی، گاڵتەکردنەکانی و سەرھێشاندنی،" پێش ئەوەی تەواوبێت لە نووسینەکانی ئانە نووسی، "ئەو دایکێک نییە بۆ من." دواتر، دوای سەیرکردنەوەی یادنامەکەی، ئانە شەرمی کردووە لەبەرامبەر ئەو قسە و ھەڵسوکەوتە زبرانە، نووسی: "ئان، ھەر بەڕاست ئەوە تۆیت کە باسی ڕق دەکەیت، ئای ئان، چۆن دەبێت ئەوە تۆ بیت؟" ئانە لەوە تێگەیشت کە جیاوازییان لەگەڵ دایکی بووەتە بە ھەڵە تێگەیشتن لەنێوانیان کە تا چەند ھەڵەی دایکی بووە ئەوا ئەوەندەش ھەڵەی خۆی بووە. ھەروەھا لەوەش تێگەیشت کە ناڕەحەتی ناپێویستی بە دایکی داوە. لەم تێگەیشتنییەوە ئانە دەستیکرد بە ڕێزگرتن لە دایکی.
ئان و خووشکەکەی ھیوایان دەخواست بگەڕێنەوە قوتابخانە کە ھەرکاتێک باروودۆخەکە ڕووی لە باشی کرد، ھەروەھا ئەوان بەردەوامبوون لە خوێندن لەکاتی خۆ شاردنەوەیان. مارگرۆ لەڕێگای بیپ ڤۆسکویلەوە بەشێوەی نھێنی دەیخوێند و بەرزترین پلەی بەدەستھێنا. ئانە زۆربەی کاتەکانی بەخوێندنەوە و نووسین بەسەردەبرد. ئانە جگە لە نووسینەوە و گێڕانەوەی ڕووداوەکانی ئەو سەردەمە، ئەوا لەبارەی ھەست، بڕوا، خەون و ئومێد و ئەو بابەتانەی کە نەیدەتوانی لەگەڵ کەسێکی دیکە قسەی لەسەربکا دەینووسی. وە کاتێک تەمەنی گەورەبوو ئەوا بابەتەکانی قووڵتربوونەوە نموونە لەسەر بڕوابوون بەخودا و چۆن پێناسی سرووشتی مرۆڤ دەکات دەینووسی. "لە کۆتاییدا کە دەبێت ئەرکەکانی قوتابخانە بکەم بۆئەوەی لە نەزانین بەدووربم، ھەروەھا بۆ ژیانێکی باشتر، بۆ ئەوەی ببم بە ڕۆژنامەنووس، چونکە من ئەوەم دەوێت! دەزانم کە دەتوانم بنووسم… بەڵام دەبێت بزانرێت کە ئایا من ئەو بەھرەیەم ھەیە؟
وە ئەگەر من ئەو بەھرەیەم نەبێت بۆ نووسینی کتێبەکان یان وتاری ڕۆژنامەکان، ئەوا ھەمیشە دەتوانم بۆ خۆم بنووسم. بەڵام دەمەوێت زۆر لەوە زیاتر بەدەست بھێنم. ناتوانم خەیاڵی ئەوە بکەم کە وەک دایکم، خاتوو ڤان دان و ھەموو ئەو ژنانەشی کە دەچنە سەر کار و دواتر مێژوو بەئاسانی لەبیریان دەکات، بژیم. شتێکم دەوێت لەپاڵ مێرد و منداڵەکانم کە خۆمی پێ خەریک بکەم!
دەمەوێت بە سوودبم یان بەچێژ بۆ ھەمووان، تەنانەت ئەو کەسانەشی کە ھەرگیز نەمدیتوون. دەمەوێت لەژیاندابم تەنانەت ئەوکاتەشی کە مردووم! ھەر لەبەر ئەوەشە کە زۆر سوپاسگوزاری خودام کە ئەم دیارییەی پێ بەخشیوم، کە تێیدا دەتوانم گەشە بەخۆم بدەم و ئەوەی ھەموو ئەو شتانەی کە لە ناخمدایە دەری ببڕم.
کاتێک دەنووسم ئەوا دەتوانم ھەموو بەرپەرسیارێتی و ئازارەکانم لەبیرببەمەوە، ڕۆحم سەرلەنوێ دەژێتەوە! بەڵام، پرسیارە گەورەکە ئەوەیە، ئایا دەتوانم ببمە نووسەری شتێکی مەزن، ئایا ھەرگیز دەتوانم ببمە ڕۆژنامەنووسێک یان نووسەرێک؟"
ئان بەردەوامبوو لە نووسین، تا کۆتا نووسینی لە ١ی ئابی ١٩٤٤.
ئاشکرابوون و گیران
وێنۆک|ئانە فرانک. لە بەرەبەیانی ٤ی ئابی ١٩٤٤، ھێزێکی پۆلیسی ئەڵمانیا بەسەر شوێنە نھێنییەکەیان ھەڵدا (ئەختەرھایس). ھەریەکە لە فرانک، ڤان پیلسس و فریتز پفیفەر برانە بنکەی سەرەکی ئاسایش ڕایخ، لەوێ شەوێک مانەوە و دواتر برانە ھیوس ڤان بیوارینگ (خانەی دەستگیرکراوان)، کە زیندانێکی قەرەباڵەغ بوو. دوای دوو ڕۆژ ئەوا گواسترانەوە بۆ کەمپی ڕاگوازراوانی وێتەربۆرک، لەوکاتەدا زیاتر لە ١٠٠ ھەزار جوو، کە زۆربەیان ئەڵمانی و ھۆڵەندی بوون کە خۆیان حەشاردابوو ئەوا دەستگیرکرابوون، ئەوان وەک تاوانبار سەیر دەکران و وەک سزایەکی ئەرکی دژوارتریان پێدەکردن.
ڤیکتۆر کوگلەر و یۆھانز کلیمان دەستگیرکران و زیندانیکران لە کەمپی دوژنمان لە ئەمرسفورت. کلیمان دوای ٧ حەفتە ئازادکرا، بەڵام کوگلەر بەردەوام دەگوازرایەوە لەنێوان کەمپەکان تا کۆتایی بە جەنگەکە ھات. میب گیس و بیپ ڤۆسکویل لەلایەن پۆلیسەوە پرسیاریان لێکرا و ھەڕەشەیان لێکرا بەڵام دەستگیرنەکران. دوای ڕۆژێک گەڕانەوە بۆ ئەختەرھایس، لەوێ کاغەزەکانی (ئان)یان دۆزییەوە کە پەرش و بڵاوببوو. بەیەکەوە کۆیان کردەوە لەگەڵ چەند وێنەیەک و ئەلبوومێکی خێزانەکە، وە گیس وای دانابوو کە دوای جەنگەکە بۆ ئانی بگەڕێنێتەوە. لە ٧ی ئابی ١٩٤٤، گیس ویستی ھەوڵەکانی خۆی بۆ ئازادکردنی گیراوەکان بخاتە گەڕ، ھەوڵی بۆ چاوپێکەوتنێک لەگەڵ ئەفسەر (کارل سیبەربویر) وەربگرێت بە پارە، بەڵام ئەو ڕەتی کردەوە.
لە ساڵی ٢٠١٥، ڕۆژنامەنووس جیرۆن دی بروین و جووپ ڤان ویک، کوڕە بچووکەکەی بیپ ڤۆسکویل ئەوا کتێبی ژیاننامەی بیپ ڤۆسکویل نووسی بەناوی (بیپ ڤۆسکویل، بێدەنگی تەواوبوو: ژیاننامەیی بچووکترین ھاریکەری ژوورە نھێنییەکە)، کە تێیدا ئاماژە بەوە دەکات خووشکە بچووکەکی بیپ، نیلی (١٩٢٣–٢٠٠١) ئەوا دەکرێت کەسە خیانەتکارەکە بێت دژ بە بنەماڵەی فرانک. بەپێی کتێبەکە خووشکی بیپ و دەستگیرانەکەی بەتروس ھولسمان ئەوا تەلیفۆنکردنی نیلییان لەیادە بۆ گرووپی گەستاپۆ لە بەرەبەیانی ٤ی ئابی ١٩٤٤. نیلی دژی بیپ و باوکی جۆناتان ڤۆسکویل بوو سەبارەت بە یارمەتیدانی جوولەکەکان. (جۆناتان ئەو کەسەبوو کە کتێبخانەکەی درووستکرد بۆ داپۆشینی شوێنە نھێنییەکە). نیلی کاتێ تەمەنی ١٩ بۆ ٢٣ ساڵان بوو، ئەوا ھەواڵدەری نازییەکان بووە. کارل سیبەربویر ئەو ئەفسەرەی کە بنەماڵەی فرانکی دەستگیرکرد، ئەوا لە بەڵگەکانی ئاماژە بەوەدەکات کە ئەو کەسەی ھەواڵی پێدا بەتەلەفۆن دەنگی کچێکی لاو بووە.
لە ساڵی ٢٠١٦، خانەی ئانە فرانک توێژینەوەیەکی بڵاوکردەوە لەسەر ڕووداوی ئاشکرابوونی شوێنە نھێنییەکە، بەپێی توێژینەوەکەبێت ئەوا لەوکاتەدا چەندین چالاکی لەو ماڵەدا ھەبووە، ھەندێ لەو چالاکییانە ھی دەزگاکەی فرانک بووە بۆیە ھێزەکانی نازی بەسەریان دادوە؛ ئەمەش ناچێتە باری خیانەتەوە.
دیپۆرتکردنەوە و مردن
لە ٣ی ئەیلوولی ١٩٤٤، دوایین گرووپ لە وێستەربۆرک گواسترانەوە بۆ کەمپی ئاشویتز، دوای سێ ڕۆژ ماوەی گواستنەوەکە؛ لە ھەمان شەمەندەرفەر، بلۆیمی ئیڤەرس ئمدن، کە ھۆڵەندی زمانێک بوو لەگەڵ مارگۆت و ئانە بوو، کە پێشتر لە ساڵی ١٩٤١ بوون بە ھاوڕێ. بلۆیمی زۆر جار چاوی بە ئان، مارگۆت و دایکیان دەکەوت لە ئاشویتز. کە دواتر لە چاوپێکەوتن و دۆکیومێنتارییەکان لەبارەی ژیانی ئانە چاوپێکەوتنی لەگەڵدا کرا، لەوانەش دوایین حەوت مانگی ئانە فرانک (١٩٨٨) کە لەلایەن فیلمسازی ھۆڵەندی ویلی لیندەر دەرھێنراوە ھەروەھا فیلمێکی بەڵگەنامەیی بی بی سی بەناوی یادەوەری ئانە فرانک (١٩٩٥).
ھەر لەگەڵ گەیشتن بە ئاشویتز، ئەوا ھێزەکانی شوتزشتافل بەزۆر پیاوەکانیان لە، ژن و منداڵەکانیان جیادەکردەوە، ھەروەھا ئۆتۆ فرانک لە خێزانەکەی دابڕا. ئەوانەی دەیانتوانی لە کەمپەکە کاربکەن، ئەوا دەیانخستنە سەر کار وە ئەوانەشی کە کاریان بۆ نەدەکرا ئەوا ڕاستەوخۆ دەکووژران. لە کۆی ١٬٠١٩ سەرنشین، ٥٤٩یان لەنێویشیاندا منداڵی خوار ١٥ ساڵان ھەبوون ئەوا ڕاستەوخۆ نێردران بۆ ژووری گاز. ئانە فرانک کە تەنیا سێ مانگ دەبوو، تەمەنی گەیشتبووە ١٥ ساڵان، یەکێکبوو لەو کەسە بچووکانە کە جیاکرانەوە لە سەرنشینەکانی دیکە، ھەروەھا ئەو ھەرگیز ئاگاداری ئەوە نەبوو کە خێزانەکەی و تەواوی ھاوژوورانی ئەختەرھایس لەم جیاکردنەوەیە ڕزگاریان بووە. تەنانەت بۆ باوکیشی وایزانیوە کە ڕاستەوخۆ کووژراوە، چونکە پێی وانەبوو باوکی لەناوەڕاستی تەمەنی پەنجا ساڵی بتوانێت کاربکات.
ئان لەگەڵ ژن و کچەکانی دیکە کە ھەڵنەبژێردرابوون بۆ مردنی ڕاستەوخۆ، ئەوا بەزۆر ڕووتکرانەوە بۆ ئەوەی پاکبکرێنەوە، قژیان تراشرا و تاتۆیەکی ژمارەیی لەسەر شانیان کرا بۆ ناسینەوەیان. لە ڕۆژدا، ژنەکان وەک کرێکاری کۆیلە کاریان پێدەکرا، وە ئانە ناچارکرا کە بەرد بگوازێتەوە و ڕووەکیش بچێنێت. لەشەوانیشدا ژنەکانیان لە ھۆڵێکی قەرەباڵغ کۆدەکردەوە. بەشێک لە شایەتحاڵەکان کە دواتر قسەیان لەسەر ئانە فرانک کردووە، باسی ئەوەیان کردووە لەو کاتەدا ئانە زۆر دڵتەنگ و چاوبەفرمێسک بوو کاتێک دەیزانی منداڵەکان دەبەنە ژووری گازەکە؛ ھەروەھا ھەندێکی دیکەش باس لەوە دەکەن، کە ئەو ھێز و توانای زیاتری بەکارھێناوە کەپێناو وەرگرتنی نانی زیاتر بۆ دایک، خووشکەکەی و خۆی. دواتر نەخۆشی لەنوێ کەمپەکە بڵاوبوویەوە، فرانک بەخراپی تووشی نەخۆشی جەربی پێست بوو. ئانە لەگەڵ خووشکەکەی برانە کلینیکێک کە ژوورێکی تاریکبوو، لەوێ مشک و جورج ھەبوون، لەوکاتەدا دایکیان وازی لە خواردن ھێنا و ھەموو خواردنەکانی خۆی لەڕێگای کونێکەوە کەخۆی درووستی کردبوو بۆ کچەکانی دەنارد. وێنۆک|یادەوەری ئانە و [[مارگۆت فرانک|مارگۆت لە کەمپی بێرگن بیلسن.]] لە تشرینی یەکەمی ١٩٤٤، فرانک لەگەڵ خووشک و دایکی، ناویان لەناو خشتەی گواستنەوە بوو بۆ کەمپی کرێکاران لە ناوچەی سیلیزیای سەرەوە، کە ناوچەیەکە لەنێوان پۆڵەندا و چیک. بەڵام بلۆیمیئان ڕێگری ڕۆیشتنی لێکرا چونکە نەخۆشییەکەی پەرەی سەندبوو، دایک و خووشکەکەشی لەگەڵیدا مانەوە. بەڵام بلۆیمی بەبێ ئەوان ڕۆیشت.
لە ٢٨ی تشرینی یەکەم، ھەڵبژاردن دەستیپێکردەوە بۆ جێگۆڕینی ژنان بۆ بێرگن-بێلسین. پتر لە ٨٬٠٠٠ ژن، لەنێویشاندا ئان، مارگۆت و ئۆگەست ڤان پیلس گواسترانەوە. ئیدت فرانک (دایک) لە برسا مرد. خێمەکان ھەڵدران لە کەمپی بێرگن-بێلسین بۆ نیشتەجێبوونی زیندانییەکان، ھەر کە دانیشتوانەکە زۆریکرد ئەوا نەخۆشییەکان بەخێرایی بەربڵاوبوونەوە. ئانە لەگەڵ دوو ھاوڕێی دیکەی یەکیان گرتەوە، ئەوانیش ھانیلی گۆسلار و نانیتی بیڵتز بوون، کە لەبەشێکی دیکەی کەمپەکە نیشتەجێ ببوون. گۆسلار و بیڵتز ڕزگاریان بوو لەدوای جەنگەکە، ھەروەھا بە کورتی باسی ئەو ساتانەیان دەکرد لەگەڵ ئانە فرانکدا بوون. بیڵتز لە وەسفی باروودۆخی ئانە وتیویەتی، ئانە کەچەڵ، لاواز و نەخۆش بوو. گۆسلەریش وتویەتی، ئەو لەو بڕوایەدابوو کە دایک و باوکی مردوون بۆیە چیتر نەدیوەیست بژی. گۆسلەر دواتر پێشبینی دیدارەکانی خۆی و ئانی کرد کە لەمانگی کانوونی دووەم یان سەرەتای شوباتی ١٩٤٥ بووبن.
لە سەرەتاکانی ١٩٤٥، نەخۆشی جەربی پێست بەتەواوی کەمپەکە بڵاوبوویەوە، ١٧٬٠٠٠ زیندانی کووشت. ھەروەھا نەخۆشییەکانی دیکەش، لەوانە گرانەتا سەریان ھەڵدا. لەبەر ئەو باروودۆخە ناھەموارە، ئەوا زۆر سەختە کە ھۆکاری مردنی ئانە بزانرێت؛ ھەرچەند بەڵگەش ھەیە کە بەھۆی نەخۆشی پێستەکەی مردبێت. گینا تورگل، ڕزگاربوویێکی بێرگن-بێلسین، کە ئانە فرانکی ناسی لەکەمپەکە. لە ساڵی ٢٠١٥، تورگل بە ڕۆژنامەی بەریتانی زە سەن وت: «شوێنی خەوتنەکەی لە گۆشەیەکی مندا بوو. ئەو خەمباربوو، باروودۆخی خراپبوو، ئەو دەسووتا،» ھەروەھا باسی ئەوەشی کرد کە ئاوی بۆبردووە بۆ خۆشووشتن. تورگل کە لە نەخۆشخانەی کەمپەکە کاری دەکرد، ئەوا ئاماژەشی بە خراپی باروودۆخی زیندانییەکان کرد کە بەھۆی نەخۆشی جەربی پێست تووشیان ببوو. خەڵکی دەمردن بەژمارەیەکی خەیاڵی - بەسەدان کەس… جار ھەبوو ھەواڵ ڕادەگەیەندرا کە ٥٠٠ کەس مردوون. یان دەگوترا سێ سەد کەس. ئەوکاتە ئێمە دەمانگووت تەنیا سێ سەد کەس؟ ئەوا سوپاسی خودامان دەکرد کە تەنیا سێ سەد کەس مردوون."
دواتر ھەندێک لە شاھێدییەکان ئەوەیان باسکرد کە ئانە بەھۆی لاوازی و باروودۆخییەکەی لە شۆکێکدا مردووە. ئانە چەند ڕۆژێک بەدوای مردنی مارگۆت مرد. بەدیاریکراوی ڕۆژی مردنی ھەریەکە لە ئانە و مارگۆت نازانرێت. چەند حەفتەیەک لەدوای مردنیان، ئەوا کەمپەکە لەلایەن سەربازانی بەریتانیا ئازادکرا لە ڕۆژی ١٥ی نیسانی ١٩٤٥. بەپێی توێژینەوەیەک لە ساڵی ٢٠١٥، ئەوا مردنی ئانە لە مانگی شوبات بووە. بەپێی قسەی شایەتحاڵەکان کە ئانە لە ٧ی شوبات، نیشانەکانی نەخۆشییەکەی پێستی تێدا دەرکەوتبوو. بە قسەی بەرپرسانی تەندرووستی ھۆڵەندا، قوربانییەکان لە خراپترین دۆخی چارەسەرنەکردندا بوون. دوای ئازادکردنی کەمپەکە، ئەوا سووتێندرا لەپێناو بڵاونەبوونەوەی نەخۆشییەکە؛ ھەردوو خووشکەکەش لە گۆڕێکی بەکۆمەڵ لەشوێنێکی نەزانراو نێژران.
لە دوای جەنگەکە، بەپێی ئاماری نزیککراوە ئەوا ٥٬٠٠٠ جوو لەکۆی ١٠٧٬٠٠٠ کەسیان ڕزگاریان بوو لەو ڕاگواستنەی لە ھۆڵەندا لەنێوان ١٩٤٢ بۆ ١٩٤٤ کرا. وە نزیکەی ٣٠ ھەزار جوو کە لە ھۆڵەندا و ژێرزەمینەکان مانەوە ئەوا بەنزیکی دوو لەسەر سێیان (٢/٣) ڕزگاریان بوو.