cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بزووتنەوەی گۆڕان
٢٠٠٩
بزووتنەوەی گۆران بە سەرکردایەتی نەوشیروان مستەفا دەوای جیابوونەوەی لە یەکێتی نیشتیمانی کوردستان، بەشداری ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان بە ناوی لیستی گۆران کرد، کە لە ڕۆژی ٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٩ بەرێوەچوو. ڕکابەری گۆڕان لەگەڵ لیستی کوردستانی بوو کە لە پارتی و یەکێتی پێکھاتبوون و لەلایەن مەسعوود بارزانی و جەلال تاڵەبانی سەرکردایەتی دەکرا. دوای دەرچوونی ئەنجامەکان بزووتنەوەکە توانی ٢٦ کورسی پەرلەمانی ھەرێمی کوردستان بەدەست بھێنێت ، بووە یەکەم ھێزی سیاسی دەرەوەی یەکێتی و پارتی بەو شێوەیە زۆرترین ژمارەی کورسی لە ھەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی ھەرێمی کوردستان بەدەست بھێنێت. لەکاتی پێکھێنانی حکوومەت بزووتنەوەکە بەشداری نەکرد، لەگەڵ ھەریەکە لە ھەریەکە لە یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان و کۆمەڵی ئیسلامیی کوردستان بوون بە ئۆپۆزسیۆن لە پەرلەمان.
٢٠١٣
بە پێچەوانەی بانگەشەکانی ساڵی ٢٠٠٩ کە دژایەتی کردنی حکوومەت بوو، لیستی گۆران لەکاتی بانگەشەکرد بۆ ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ھەرێمی کوردستان بۆ ساڵی ٢٠١٣ بڕیاری بەشداریکردنی لە حکوومەت دا بەمەبەستی چاکسازی و ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵکاران. دوای بەڕێوەچوونی ھەڵبژاردنەکان و دەرچوونی ئەنجامەکان بزووتنەوەی گۆران توانی ٢٥ کورسی بەدەست بھێنێت ئەمە لەکاتێکدا بوو لە ھەڵبژاردنی خووڵی پێشوو ٢٦ کورسی بردبووەوە. لە پێکھێنانی حکوومەت ھاوبەشی پارتی و یەکێتی کرد چەندین پۆست و پلەی وەرگرت. بەشداریکردنی لە حکوومەت بووە ھۆی ئەوەی دەنگی ناڕەزایەتی لە ناو بزووتنەوەکە سەرھەڵبدات، ژمارەی لایەنگرانی کەمتر بوو وەوە.
٢٠٢١
لە ھەڵبژاردنی پێشوەختەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢١ بزووتنەوەی گۆران لەگەڵ یەکێتی نیشتیمانی کوردستان ھاوپەیمانیی کوردستانیان دروست کرد پێکەوە لە سەرجەم بازنەکانی پارێزگاکانی کوردستان کاندیدیان دانا، بزووتنەوەکە لە چەند بازنەیەک کاندیدی خۆی دانا. دوای بەرێوەچوونی ھەڵبژاردنی تایبەت لە ٨ی تشرینی یەکەم ھەروەھا ھەڵبژردنی گشتی لە ١٠ی تشرینی یەکەم، دەرچوونی ئەنجامە بەرایییەکان، بزووتنەوەکە کەمترین ڕێژەی دەنگدانی لە مێژووی خۆیدا بەدەست ھێنا، بە شێوەیەک ھیچ بەربژێریکی نەیتوانی یەک کوورسی پەرلەمانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بباتەوە. لەکاتێکدا لە ھەڵبژاردنیساڵی ٢٠١٨ پێنج کورسی بەدەست ھێنابوو. ئەم ئەنجامە جێگای چاوەڕوانی بزووتنەوەکە بە شێوەیەکی گشتی و خەڵکی کوردستان بە تایبەتە نەبوو وەک یەکێک لە ڕووداوە چاوەڕوانەنەکراوەکانی ھەڵبژاردن لە قەڵەم درا، لایەنگرانیان داوای دەست لە کارکێشانەوەی خانەی ڕاپەڕاندنی کارەکانی بزووتنەوەکە کرد. دوای یەکلایکردنەوەی ئەنجامەکان خانەی ڕاپەڕاندنی بزووتنەوەی گۆران داوای لێبوردنیان لە دەنگدەرانیان کرد. ڕۆژی ١٢ی تشرینی یەکەم بەمەبەستی بڕیاردان لە چارەنووسی بزووتنەوەکە کۆبوونەوە. بەشێکیش لە ھەڵسوراوانی ئەم بزووتنەوەیە دەستلە کارکێشانەوەیان ڕاگەیاند. لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١، لە کاردانەوەی ئەو شکستە و وەک ھەڵگرتنی بەرپرسیارێتی، عومەری سەید علی و ئەندامانی خانەی ڕاپەڕاندنی بزووتنەوەکە بە شێوەی گشتی دەست لە کارکێشانەوەی خۆیان لە سەکردایەتیکردنی بزووتنەوەی گۆڕان ڕاگەیاند.
کۆئەندامی دەمار
وێنۆک|کۆئەندامی دەمار و بەشەکانی
کۆئەندامی دەمار (بە ئینگلیزی: Nervous System)، تۆڕێکی ئاڵۆزی خانەکانن، کە پەیوەندییان لەنێوان هەیە، چالاکییە بیر و هۆشی و لەشییەکان کۆنترۆڵ دەکات. وە هاوسەنگی ناوەکی دەپارێزێت. فرمانی دەمارە کۆ ئەندام چاودێریکردنی وەڵامدانەوەی دەوروبەری ژینگەیی ناوەوە و دەرەوەیە، کە ئەمەش بەندە لەسەر گواستنەوەی دەمارە ڕاگەیاندن لە دەمارەخانەدا، وە لەدەمارە خانەیەکەوە بۆ خانەیەکی تر.
پەڕاوێز
پۆل:زانستی دەماری پۆل:کۆئەندامی دەمار
مێژووی زانایانی کورد (کتێب)
مێژووی زانایانی کورد کتێبێکە لەلایەن مەلا تاھیر مەلا عەبدوڵڵا بەحرکەیی دەربارەی ژیانی زانایانی کورد.
پوختە
کتێبەکە باسی ژیانی ٢٠٩٦ زانای کوردی کردووە. بەشێوەی پیتی ئەبجەدی ڕیزکراوە. ھەر لە سەدەی یەکەمی کۆچی تا سەدەی پازدەی کۆچی باسی ژیاننامەی ئەو زانایانەی کردووە کە بەردەست کەوتوون. ساڵی ٢٠١٠ لە ھەولێر لە کتێبخانەی ئاراس چاپکراوە. لە چاپی یەکەم باسی ژیانی ١٧٧١ زانای کوردی تێدا کراوە، و بۆ دووەم جار لەلایەن نووسینگەی تەفسیر لە ساڵی ٢٠١٦ چاپ کراوەتەوە و ژیانی چەند زانای دیکەی بۆ زیاد کراوە. نووسەر زیاتر لە ٣٥٠ سەرچاوەی بە زمانەکانی کوردی، عەرەبی، و فارسی بەکارھێناوە. ھەروەھا کەڵکی لەو نامانە وەرگرتووە کە لەلایەن کەسانێکەوە نێردراون کە ئاشنابوون بە ژیانی ئەو زانایانە.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:کتێبە ئایینییەکان پۆل:مێژوو
نەجمەدین کەریم
نەجمەدین عومەر کەریم (١ی کانوونی دووەمی ١٩٤٩ – ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠) دکتۆر و کەسایەتی سیاسی کورد بووە، لە ٢٩ی ئاداری ٢٠١١ تا ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧ پارێزگاری کەرکووک بووە
سەرەتای ژیان
نەجمەدین لە ساڵی ١٩٤٩ لە گەڕەکی ڕەشیداوای شاری کەرکووک لە دایکبووە، خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و دواناوەندی لە کەرکووک تەواو کردووە، لە ساڵی ١٩٧١ بڕوانامەی بە کالۆریۆسی لە پزیشکی گشتی لە زانکۆی موسڵ بەدەستھێناوە و سەرکردایەتی یەکێتی قوتابیانی کورد کردووە و دواتر لە ساڵی ١٩٧٢ بووە بە پێشمەرگە
ژیانی سیاسەت
لە ساڵی ١٩٧٦ کاتێک سەرۆکی پێشووی پارتی دیموکراتی کوردستان مەلا مستەفا بارزانی نەخۆشدەکەوێت، نەجمەدین کەریم ئەوکات پزیشکی تایبەتی بارزانی دەپێت لەگەڵی دەچێتە  ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و دواتر ھەرلەوێ بڕوانامەی دکتۆرای لە نەشتەرگەریی مێشک و دەمار  لە زانکۆی جۆرج واشنتۆن وەردەگرێت و  ھەر لەوێ دەمێنێتەوە کە دواتر دەبێت بە ئەندامی ئەنجومەنی بەڕێوەبەری زانکۆی فلۆریدایە، کە چوارەمین بەناوبانگترین زانکۆی ئەمریکایە، لە ڕۆژنامە ھەواڵییە بەناوبانگەکانی ئەمەریکادا، لەوانە ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز و  ڕۆژنامەی واشینتۆن پۆست، لۆس ئانجلەس تایمز و چەندین ڕۆژنامە و گۆڤاری دیکە، ھەروەھا بۆچوونی خۆی لەسەر چەندین بابەتی جیاواز تایبەت بە عێراق دەرببڕیت و لە ساڵی ١٩٨٨ لەگەڵ ھاورێکانی کۆنگرەی نەتەوەیی کوردیان دامەزراندووە لە ئەمریکایی باکوور کە لە ساڵی ١٩٩١ تا ١٩٩٩ سەرۆکی کۆنگرەکە بووە ھەروەھا لەھەمان ساڵدا مام جەڵالی لە نزیکەوە ناسیووە ، لە ٢٠٠٩د١ بۆ یەکەمجار ئەگەڕێتەوە عێراق و ھەرێمی کوردستان و لە کۆنگرەی سێیەمی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان بەشداردەبێت کە یەکێکە لە دوو پارتە فەرمانڕەواکەی ھەرێمی کوردستانی عێراق، لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٩دا بە ئەندامی مەکتەبی سیاسی ھەڵدەبژێردرێت
لە دواین ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقدا لە (٧ی ئازاری ٢٠١٠) سەرۆکایەتی لیستی کوردستانی دەکرد لە پارێزگای کەرکووک و دەنگی پێویستی بۆ گەیشتن بە پەرلەمانی عێراق بەدەستھێنا.
لەدوای جەڵتەی جەلال تاڵەبانی لە ١٧ی کانونی یەکەمی ٢٠١٢، سەرپەرشتی تیمی پزیشکی تاڵەبانی کردووە کاتێک لە ھەرێمی کوردستان بوو
لە ساڵی ٢٠١١ تاکوو ساڵی ٢٠١٧ بۆتە دووەم پارێزگاری کەرکووک لەدوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس
دوای ١٦ی ئۆکتۆبەر
لە دوای ١٦ی ئۆکتۆبەر نەجمەدین کەریم لە پۆستی پارێزگاری کەرکووک دوورخرایەوە کەدواتر وازی لە پۆستی سیاسی یەکێتی ھێنا، و لە ١٤ی ئەیلولی ٢٠١٧ دەنگدرا بە لابردنی لە کارەکەی لەلایەن پەرلەمانی عێراق ، دواتر لەلایەن دادگای کەرکووک بڕیاری دەستگیرکردنی بۆ دەرکرا ھەروەھا لە ١٦ی شوباتی ٢٠١٩ بڕیاردرا لە ریزەکانی یەکێتی دووربخرێتەوە
ژیانی تایبەتی
لە ٢١ی ٢ی ١٩٧٥ ھاوسەگیری لەگەڵ خاتوون زۆزان کردووە لە شاری نەغەدە کە دواتر چوار منداڵایان بووە بە ناوەکانی (شوان،سیروان،کاروان،ئەڤین)
مردن
لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠دا جەڵتەی مێشکە لێدا و لە ڕۆژی ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، نووسینگەی نەجمەدین کەریم لە ڕاگەیەندراوێکدا ئەوەیان ڕاگەیاند ناوبراو لە کاتژمێر ١١ی شەو بەکاتی ئەمریکا کۆچی دواییی کردووە. لەسەر داوای خۆی، تەرمەکەی لە ئەمریکا دەگەڕێندرێتەوە ھەرێمی کوردستان، لەداھاتووش ئەگەر شاری کەرکووک گەڕایەوە ژێر دەسەڵاتی کورد ئەوا گۆڕی ناوبراو ببردرێتەوە ئەو شارە.
سەرچاوەکان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:خەڵکی کەرکووک پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:مردووانی ٢٠٢٠ پۆل:حکوومەتی ھەرێمی کوردستان پۆل:پزیشکانی کورد
١١٦٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
خاک
300px|وێنۆک|خاکێک کە کشتوکاڵی لێ کراوە، لە [[پارێزگای ھەڵەبجە.]] خاک ھەندێک جاریش بە وشکانی ناوی دەھێندرێت، بریتییە لە چینی وشکی سەر زەوی کە بەشێوەیەکی ھەمیشەیی ئاو دای نەپۆشیوە. دەکرێ خاک جۆری جیاوازی خۆڵ لەخۆبگرێت، و دەکرێ داپۆشرابێت بە بەرد، لم، سەوزایی یان ماددەی تر. زۆرینەی چالاکییەکانی مرۆڤ بەدرێژاییی مێژوو لەسەر خاک ڕوویان داوە، بەتایبەتیش ئەو خاکانەی گونجاوبوونە بۆ نیشتەجێبوون و کشتوکاڵ. بەو ناوچانەی کە خاک و ئاو لێک جیادەکەنەوە دەوترێت ناوچە کەنارییەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای فیزیکی پۆل:زاراوەکانی جوگرافیا پۆل:جیۆمۆرفۆلۆژیا
برازاڤیل
برازاڤیل پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی کۆماری کۆنگۆیە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠١ ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ١٬٠١٨٬٥٤١ کەس بووە.
پۆل:برازاڤیل پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی کۆماری کۆنگۆ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٣ پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٠
عوسمان چێوار
عوسمان محەممەد ئەحمەد ناسراو بە عوسمان چێوار (١٩٤٦ لە سلێمانی، عێراق – ٢١ی ئایاری ١٩٩٦) شێوەکار، ئەکتەر و دەرھێنەرێکی شانۆ و تەلەڤیزیۆن، وەرگێڕ و وێنەگرێکی بە ڕەگەز کورد بوو.
وێنۆک|عوسمان چێوار و [[کەمال سابیر، لە ساڵی ١٩٧٨دا.]]
ژیان
عوسمان محەمەد ئەحمەد، کە بە عوسمان چێواری ھونەرمەند ناوبانگی دەرکرد، لە ساڵی ١٩٤٦ لە گەڕەکی (سەرکارێز)ی شاری سلێمانی لەدایک بووە. ساڵی ١٩٦٩ پەیمانگەی مامۆستایانی تەواو کردووە. ماوەی چەند ساڵێک لە ناوچەکانی چۆمان و شارباژێڕ و قەرەداخ و ھەڵەبجە و سلێمانی مامۆستایی کردووە. یەکێک بووە لە دەستەی دامەزرێنەرانی تیپی پێشڕەوی شانۆی کوردی و ماوەی پازدە ساڵ سەرۆکی ئەم تیپە بووە. عوسمان ھەر زوو بەشداری کردووە لە چالاکییە سیاسیی و پێشمەرگایەتییەکاندا و ماوەیەک لە ناو پێشمەرگەدا ڕابەری سیاسیی بووە. ساڵی ١٩٧٤ پەیوەندی کردووە بە شۆڕشەوە و لە ئێزگەی دەنگی کوردستاندا خزمەتی کردووە. ساڵی ١٩٧٥ لێپرسراوێتی چالاکی قوتابخانەکانی پێ سپێردراوە و کاری کردووە بۆ فراوان کردنی چالاکییە ئەدەبی و شانۆییەکان. لە ساڵی ١٩٨٨ بە ئاشکرا‌و بە دەنگی بڵند لە لای سەرای سلێمانی وتوویەتی "وەرن من بکوژن، بەڵام گەلەکەم ئەنفال مەکەن". لە دوای ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١ی باشووری کوردستان، یەکێک لە دامەزرێنەرانی تەلەفزیۆنی گەلی کوردستان بووە‌ و یەکەم کار و بەرنامەی ئەو تەلەفزیۆنە لە ماڵی ئەودا تۆمار کراوە.
نموونەی ھۆنراوە
چێوار بۆ شانۆییەکانی شیعری نووسیوە و شاعیریش بووە، ئەمە نموونەی شیعرێکە کە ساڵی ١٩٨٦ بۆ شانۆگەریی (ئاسکو ڕیاڵ)ی نووسیوە:
لە وڵاتەکەمان، لە ڕۆژی جەژنی گەورەدا بەخۆشی ‌و شاد بۆ گەمەی خەڵک گێژێک دێنن وای لێدەکەن گورزێ لە ناو دەستی ئەنێن تاجێک لەسەر سەری ئەنێن بە ئاھەنگ و سەما‌ و یاری ئەیبەن بۆ تەختی پاشایی بە پاشای خۆیانی ئەکەن لە وڵاتەکەمان .. لە وڵاتەکەمان
وێنۆک|عوسمان چێوار و [[سیروان جەمال، لە ساڵی ١٩٨٠دا.]]
مردن
عوسمان چێواری ھونەرمەند لە ڕۆژی ٢١ی ئایاری ساڵی ١٩٩٦ بە نەخۆشییەکی کت و پڕ کۆچی دواییی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:مردووانی ١٩٩٦ پۆل:شانۆ پۆل:ھونەرمەندانی کورد
ڤی بولیتین
thumb|لۆگی ڤی بوليتين ڤی بوليتين یان ڤی بی (بەئینگلیزی:vBulletin) دەستنووسێکە (سکریپت) بۆ دروستکرنی مەکۆ یاخوود یانەی ئینتەرنێتی بەکاردێت ، سکریپتەکە لەساڵی ٢٠٠٠ تاوەکوو ئێستا لەلایەن کۆمپانیای جیلسۆفت بەرهەم دەهێنرێت کە بەزمانی پهپ چێککراوە ، تاوەکوو ئێستا چوار وەشانی کۆتایی یا بنەڕەتی لێ دەرچووە.
بەستەر بۆ دەرەوە
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٠
١١٦٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٤٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی ئابی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٨٠٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:کۆتدیڤوار لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆتدیڤوار
عەلائەدین باباشەھابی
ژیان
عەلائەدین باباشەھابی ساڵی ١٩٣٩ لە سنە لە دایک بووە. باپیری ئەو سەید عەلی ئەسغەر کوردستانیە. ساڵی ١٩٥٦ لە ڕادیۆی سنە یەکەم کاری خۆی پێشکەش کردووە و لە ١٩٦٧ ەوە دانیشتووی تارانە و ھەموو کاتێک لەگەڵ ڕادیۆ و تەلەفزیۆنی ئێراندا ھاوکاری ھەبووە. لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤ بە ھۆی نەخۆشی دڵەوە لە شاری تاران ماڵاوایی لە ژیان کرد و لە گۆرستانی سنە بە خاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی
کاروان چێوار
کاروان عوسمان محەممەد ئەحمەد ناسراو بە کاروان چێوار (لەدایکبووی ١٩٧٦ لە سلێمانی، عێراق) ئەکتەر، دەرھێنەری شانۆ و پێشکەشکارێکی بەرنامەی تەلەڤیزیۆنیی کوردە.
ژیان
کاروان چێوار لە ساڵی ١٩٧٦ لە سلێمانی لەدایکبووە. دەرچووی پەیمانگای ھونەرەجوانەکانە لە بەشی شانۆ. لە ساڵی ٢٠١٠وە ئامادەکار و پێشکەشکاری بەرنامەی سەکۆ بوو لە کەناڵی ئاسمانی ئێن ئاڕ تی.
بڕیارنامەی ١٤٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١ی ئابی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی لیبەریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٨٠٣‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٣ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
کاروان چێوار
ژیان
لە دوای تەواوکردنی پەیمانگا و تا ئێستا، چ وەک ئەکتەر و چ وەک دەرھێنەر، خاوەنی ١٣ کاری شانۆیییە وەک:
سەرچاوەکان
پۆل:پێشکەشکارە کوردەکان پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦
بڕیارنامەی ١٤٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:لیبێریا لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆتدیڤوار پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبێریا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سیەرالیۆن
ھۆشەنگ شگرف
ھۆشەنگ شگرف (بە فارسی: ھوشنگ شگرف، لەدایکبووی ١٩٥٠ لە سنە) گۆرانیبێژێکی کوردە. لەلای حوسێن کامکار فێری مۆسیقا بووە و تا ئێستا ٥ ئەلبۆمی بڵاو کردووەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی
١١٦٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤، پێک دێت لەو وڵاتانەی بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی بیست و سێیەمی ھاوینە. کە لە ٢٨ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ١٩٨٤ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتی کالیفۆرنیای ئەمریکا بەڕێوەچوو. دووەم جار بوو کە لۆس ئانجلەس میوانداری یارییەکان ئۆڵۆمپیاد بکات، ١٤٠ لیژنەی ئۆڵۆمپی نیشتمانی بەشدارییان لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٨٤دا کرد، کە ژمارەیەکی پێوانەیی بوو لەو کاتەدا. ئەمریکا زۆرترین مەدالیای زێڕ و کۆی گشتی مەدالیاکانی بەدەستھێناوە، لە دوای ئەویش وەرزشوانانی ڕۆمانیا و ئەڵمانیای ڕۆژاوا دێن. لۆس ئانجلەس بۆ سێیەم جار لە ساڵی ٢٠٢٨ میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینە دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە
پارێزگای پلۆڤدیڤ
پارێزگای پلۆڤدیڤ پارێزگایەکە لە ناوەڕاستی باشووری بولگاریا. لە ١٨ شارەوانی پێکدێت، لەسەر خاکی ٥٬٩٧٢٫٩ کم٢ (٢٬٣٠٦٫١ میل چوارگۆشە) لەگەڵ ژمارەی دانیشتووان، تا شوباتی ٢٠١١، ٦٨٣٬٠٢٧ دانیشتوو. ئەم پارێزگایە بە ناوی ناوەندە ئیداری و پیشەسازییەکەیەوە ناونراوە — شاری پلۆڤدیڤ.
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای پلۆڤدیڤ ٧١٥٬٩٠٤ کەس بووە (٧١٥٬٨١٦ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٨٫٤٪یان لە ڕەگەزی نێر و ٥١٫٦٪یان لە ڕەگەزی مێ بوون. تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووان کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ٧٠١٦٨٤ کەس بووە. کە ٢٤٫١٪یان تەمەنیان لە سەرووی ٦٠ ساڵەوەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای پلۆڤدیڤ پلۆڤدیڤ
ڕەسڵ کرۆ
thumb|وێنۆک|چەپ|ڕاسڵ کرۆ لە ساڵی ٢٠١٣ ڕاسڵ ئیرا کرۆ (بە ئینگلیزی: Russell Ira Crowe) (لەدایکبووی ٧ی نیسانی ١٩٦٤) ئەکتەر و بەرهەمهێنەر و مۆسیقاژەنە. هەرچەندە خۆی بە ڕەگەز خەڵکی نیوزلەندایە بەڵام زۆربەی ژیانی لە وڵاتی ئوستورالیا ژیاوە و هەر بەو هۆیەوە خۆی بە کەسێکی ئوسترالی لە قەڵەم دەدات. بەهۆی ڕۆڵ بینینی لە فیلمی جەنگاوەردادا (The Gladiator) لە ساڵی ٢٠٠٠دا وەک فەرماندەی ڕۆمی ماکسیموس دەسیموس مەریدیوس ناوبانگێکی گەورەی جیهانی پەیدا کرد کە دەرهێنەرەکەی ڕیدڵی سکۆت بوو، هەر بەهۆی ئەم ڕۆڵەوە کرۆ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر بەدەستهێنا.
thumb|وێنۆک|چەپ|ڕاسڵ کرۆ لە ساڵی ٢٠٠٩
سەرچاوەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئوسترالی پۆل:دەستوورخوازانی ئوسترالیا پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سیدنی پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە شاری وێڵینگتن پۆل:مەسیحییەکانی نیوزلەندا پۆل:خەڵکی نیوزلەندی بە ڕەچەڵەک سکۆتلەندی پۆل:گۆرانیبێژانی سیدنی
١١٧٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بووتان
بووتان و بە فەرمی شانشینی بووتان وڵاتێکە لە باشووری کیشوەری ئاسیادا. پایتەختەکەی شار تیمفوویە.
دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی بووتان ٧٦٥٬٥٥٢ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٦٫٢ ساڵە. ھەروەھا ٣٨ لە سەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
ئەمانەش ببینە
دۆمەینی تایبەت بە وڵات .bt
سەرچاوەکان
پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:بووتان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٩ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٠٧
کۆلێجی سەڵاحەددینی ئەیوبی
کۆلێجی سەڵاحەددینی ئەیوبی (بە ئینگلیزی: Selahaddin Ayyubi College) یەکێکە لە قوتابخانە نموونەییەکانی شاری سلێمانی. ئەم قوتابخانەیە لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزراوە. لەم قوتابخانەیەدا وانە زانستییەکانی وەک (بیرکاری، کیمیا، فیزیا، زیندەزانی) بە زمانی ئینگلیزی دەخوێنرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆلێجەکان پۆل:قوتابخانەکانی سلێمانی
بڕیارنامەی ١٤٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی ئابی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٨٠٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
کێوی لوبنان
چیای لوبنان (بە عەرەبی:جبل_لبنان)(سریانی: ܛܘܪ ܠܒܢܢ)زنجیرەیەکی چیاییە لە لوبنان. بە تێکڕایی سەرووی ٢٥٠٠ م بەرزە، کە لووتکەکەی ٣٬٠٠٨ م بەرزە.
جوگرافیا
زنجیرەچیای لوبنان درێژ دەبێتەوە بە درێژایی ھەموو وڵات بۆ نزیکەی ١٧٠ کیلۆمەتر، ھاوتەریب لەگەڵ کەناری ناوەڕاست. بەرزترین لووتکەیان قورنەتە کە ٣٠٨٨ م بەرزە، زنجیرەکە بڕێکی بەرچاو لە بارانبارین بەخۆوەدەبینێت، ھەروەھا بەفر بە تێکڕایی نزیکەی ٤مەتر دەبارێت.
لوبنان لە مێژوودا بە چیاکان پێناسە کراوە، کە پاراستنی بۆ دانیشتووانی ناوچەکە دابین کردووە لە لوبنان گۆڕانکاری لە دیمەنەکان کەمتر پەیوەندی بە جوگرافییەوە ھەیە لە بەرزایییەکان. کێوەکان بە دارستانی بەڕوو و کەوان ناسراون. دوایین باخچەی گەشەی کۆنی سیدرە بەناوبانگەکەی لوبنان (سیدرۆس لیبانی ڤار لیبانی) لە بەرزاییەکانی چیای لوبنانە، لە سیدارەکانی کەلەپووری جیھانی خوایە.
بلوومفۆنتەین
بلۆیمفۆنتین یەکێک لە سێ پایتەختی (دادوەری) ئەفریقای باشوورە کە لە ناوەندی ئەم وڵاتە ھەڵکەوتووە. بلۆیمفۆنتین ھەروەھا ناوەندی پارێزگای فری ستەیتە. بە پێی سەرژمێرییەکان، ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٣٦٩,٥٦٨ کەس بووە.
پۆل:شارەکانی ئەفریقای باشوور پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی بلوومفۆنتەین پۆل:ناوەندی پارێزگاکانی ئەفریقای باشوور پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٦ پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
تیپی مۆسیقای باواجی کۆیە
تیپی مۆسیقای باواجی کۆیە گرووپێکی مۆسیقیی کوردی بوو کە ساڵی ١٩٥٧ لە کۆیە و بە سەرپەرەشتی ئەندریۆس خەمۆ دامەزرا. ئەم تیپە لە سەرەتادا گرووپی میوزێکی قوتابخانەی کوڕانەی کۆیە بوو کە دواتر لە ساڵی ١٩٥٨ بە ناوی تیپی مۆسیقای باواجی دەرکەوت و لە ٢٧ی ئازاری ھەمان ساڵ یەکەم کۆنسێرتی خۆی لە قوتابخانە بەڕێوە برد. لە ١ی ئازاری ١٩٧٢ زاھیر محەممەد، ئەنوەر تاھیر، سەردار ئەحمەد مۆڵەتی فەرمییان بۆ تیپ وەرگرت. لە ساڵی ١٩٧٢ تا ١٩٧٤ نۆزدە بەرھەمیان لە بەغدا و ھەشت بەرھەمیان بۆ تەلەڤیزۆنی کەرکووک تۆمار کرد و ھەروەھا لە یەکەمین مێھرەجانی کوردیشیدا بەشدار بوون. بەھۆی ئەوەیکە زۆرینەی ئەندامانی تیپەکە چوونە ڕیزی شۆڕشی ئەیلوولەوە ساڵی ١٩٧٤ لەلایەن ڕژیمی بەعس مۆڵەتی لێ وەرگیراوە کە دواتر لە ساڵی ١٩٨٣ دووبارە توانی بە فەرمی چالاک بێتەوە.
ئەندامان
ئەندامە سەرەکییانی تیپی مۆسیقای باواجی کۆیە:
بەشێک لە گۆرانیبێژەکان:
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
بڕیارنامەی ١٥٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی ئابی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان عێراق و کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٨٠٨ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
مارس ٣
چەپ|وێنۆک|330x330پیکسڵ|کەشتی ئاسمانی مارس٣ خوولەنەوە بە دەوری مەریخ. کەشتیی ئاسمانیی مارس ٣ ، یەکێک بوو لە ئامێرەکانی بەرنامەی ھەسارەی سوور (بەرنامەی مەریخ) کە یەکێتی سۆڤیەت سەرپەرشتی دەکرد لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو.
ئەو کەشتییە بە ھۆکاری مانگی دەسکرد ڕەوانەکراوە کە پەیوەست بوە بە کەشتی ئاسمانی بۆ ناردنی لۆ سەر ڕووی مەریخ. ئەوەش کرایە بە ھۆکاری مووشەکی جۆری (پرۆتۆن کی) گەورە کە ئەوەش گەورەترین قۆناغی بوو لە کەرتی ب Block D.
مانگی دەسکرد
وە ئامانج و پێکانی ئەو مانگە دەسکردە ئەوە بوو کە چەندین وێنەی دیمەنی مەریخی گرت و لێکۆلینەوەی لەسەر کردن وە پێوەری لەسەر ھەوا و کەشی مەریخ و چۆنییەتی گەیشتنی وزەی خۆر لۆ سەر مەریخ وە پێوانەی موگناتیسی مەریخی پێوا…
کەشتی ئاسمانی مارس٣ ھەستا بە ناردنی برێکی کەم لە نامە و زانیاری لۆ سەر زەوی لە نێوان مانگت کانوونی یەکەمی ١٩٧١ تا مانگی ئازاری ١٩٧٢. سەرووی ئەوانەش بەردەوام بوو لە نامە و زانیاری تا مانگی ئاب، وە لە ڕێکەوتی ٢٢ی ئابی ١٩٧٢ ڕادیۆی یەکێتی سۆڤیەت ڕایگەیاند کە مارس٣ کۆتای ھێنا بە گەرانەکەی وە ٣٦٢ خوولی بە دەوری مەریخ کردییە …
وە ناردنەوەی ٦٠ وێنە لە کەشتییە ئاسمانییەکە و مانگە دەسکردەکە لە بەرزی ٢٢ کیلۆمەتر کە ئاماژەی بە ئۆکسجین و ھایدرۆجین دەکرد لەو بەرزییە وە پێوەری گەرمی مەریخ لە نێوان -١١٠ پێوانەی ئاوی و +١٣° ئاوی
کەشتی ئاسمانی
کەشتی ئاسمانی مارس٣ لەسەر مەریخ جێگیر بوو،
بە ٢ کامێرای سۆراوەی ٣٦٠ پلە وە بە بەستنی ٤ ھەواگۆری پێوەلکاو کە مانگە دەسکردەکە لۆ پێشوازی و نامە ناردن بەکاری دەھێنا کە بە بەشی کارەبای ئەو ئامێرە بەسترابوو و لۆ گۆرینی گەرمی ناوەوەی ناو ئامێرەکە بەکاردەھات
کەشتی ئاسمانی مارس٣ پەیوەندی پچرا لەگەل مانگە دەسکردەکە و لە ڕۆژی ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٧١ کە ٤ کاتژمێر و نیو پێش گەیشتن وە کەشتی ئاسمانی مارس٣ بە خێرای ٥تا٧ کیلۆمەتر/چرکە. رێیدەکرد وە لۆ ماوەی ٥تا١٤ چرکە بە ھەموو شێوەیەک پەیوەندی پچرا بە ھۆکارێکی نەزاندراو
سەرچاوەکان
پۆل:مەریخ پۆل:ناسا پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان
ئارمەن سەرکیسیان
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئەرمەنستان پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئەرمەنستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
یاریگای دھۆک
یاریگای نێودەوڵەتی دھۆک یاریگایەکی نێودەوڵەتییە لە شاری دھۆک تایبەت بە یانەی وەرزشی دھۆکە لە ساڵی ١٩٨٦ یاریگاکە دروست کراوە و لە ساڵی ٢٠٠٨ یاریگاکە نۆژەن کراوەتەوە و جێگای ٢٠ ھەزار سەیرکەر لە خۆ دەگرێ تیپی تۆپی پێی یانەی دھۆک لەو یاریگایە یارییەکانی ئەنجام دەدات، چەندین پاڵەوانێتی و یاری گرنگی تیادا بەڕیوە چووە وەکو یارییەکانی جامی یەکێتی ئاسیا و پاڵاوتنی جامی ئاسیا بۆ تازەپێگەیشتوان لە ساڵی ٢٠١١ و جامی جیھانی ھەرێمەکان (ڤیڤا) ٢٠١٢ و یارییەکانی یانەی دھۆک لە خولی نایابی عێراقی.
بوجومبورا
بوجومبورا پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی بوروندییە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ١٩٩٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٢٣٥,٤٤٠ کەس بووە.
ئەکادیمیای خان
ئەکادیمیای خان دامەزراوەیەکی قازانجنەویستی پەروەردەیییە، لە ٢٠٠٦ دامەزراوە لەلایەن وانەبێژ؛ سەلمان خان، بە ئامانجی کردنەوەی جێگایەک بۆ فێربوون کە ھەموو خەڵک دەستیان پێ بگات. دامەزراوەکە وانەکانی بە شێوەی کورتە ڤیدیۆ تۆماردەکات، زۆرینەی بابەتەکانیش پەیوەندیدارن بە وانەکانی قوتابخانە، وەک ماتماتیک، فیزیک، کیمیا، مێژوو، و چەند بوارێکی تر. ڤیدیۆکان بە زمانی ئینگلیزی تۆمارکراون، بەڵام بەشێکیان بۆ چەند زمانێکی تریش وەرگێڕدراون.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٦ لە کالیفۆرنیا پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠٠٦ پۆل:کەناڵە پەروەردەییەکان لە یوتیووب پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠٠٨ پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی پۆل:کەناڵە زانستییەکان لە یوتیووب
دانیال ڕادکلیف
وێنۆک|دانیال ڕادکلیف لە ساڵی ٢٠١١ دانیال ڕادکلیف (لەدایکبووی ٢٣ی تەممووزی ١٩٨٩ لە شاری لەندەن) ئەکتەرێکی سەرکەوتووی جیھانییە لە تەمەنی ٩ ساڵی دەستی بەکاری ئەکتەری کردووە واتە لە ساڵی ١٩٩٩ تاوەکوو ئێستاشی لەگەڵ بەردەوامە وە یەکەم کاری بەناوی (David Copperfield) بوو کە لەکەناڵی بی بی سی ھاتە پەخش کردن لە ساڵی ١٩٩٩ وە دووەم کاریشی بەناوی بەرگدوورەکەی پەنەما(The Tailor of Panama) بوو کەئەوکات تەمەنی دە ساڵان بوو، دانیال ڕادکلیف بە زنجیرە فیلی ھاری پۆتەر ناوبانگی دەرکرد کە خۆی لە ٨ زنجیرە فیلم خایاند کە لە ساڵی ٢٠٠٠ دەستی پێکردبوو و لە تەممووزی ٢٠١١ کۆتایی ھات. ھاوکات دانیال وەکو ئەکتەری سەرەکی و ڕۆڵی (ھاری پۆتەر)، بەشدەری لە زنجیرە فیلمی ھاری پۆتەر کردووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم پۆل:جووە ئینگلیزەکان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرە ئینگلیزەکان پۆل:بێدینەکان پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی پۆل:جووە ئەگنۆستیکەکان
بڕیارنامەی ١٥٠١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٠١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئابی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٨١٣ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
١١٧٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھاوەڵانی ئەشکەوت
ھاوەڵانی ئەشکەوت یان حەفت کەسی خەوتوو (بە عەرەبی:أصحاب الكهف) لە نەریتە ئیسلامی و مەسیحییەکان، حەوت خەوتوو کە بە شێوەیەکی تر بە خەوتووانی ئەفسوس و ھاوەڵانی ئەشکەوت ناسراوە، ئەفسانەیەکی سەدەی ناوەڕاستە دەربارەی کۆمەڵێک گەنج کە لەناو ئەشکەوتێکدا خۆیان حەشارداوە لە دەرەوەی شاری ئەفسوس (سەلچوکی ئێستای، تورکیا) لە دەوروبەری ساڵی ٢٥٠ی زایینیدا بۆ ئەوەی لە یەکێک لە گۆشەگیرییەکانی ڕۆمەکانی سەر مەسیحییەکان ڕزگاری بێت و نزیکەی ٣٠٠ ساڵ خەوتن دواتر ھاتنە دەرەوە لە ئەشکەوتەکە. وەرگێڕانێکی دیکەی چیرۆکەکە لە قورئاندا ھاتووە (١٨: ٩–٢٦). وێنۆک|وێنەیەکی خەیاڵی ھاوەڵانی دەشکەوت چیرۆکی ھاوەڵانی ئەشکەوت لە قورئان دا ئاماژەی پێکراوە. تەنانەت ئاماژەی بە ژمارەی ساڵەکانی خەوتنیان کردووە. قورئان لەوەش زیاتر ئاماژە بەو(ڕاستییە دەکات کە خەڵک، دوای ماوەیەکی کەم لە سەرھەڵدانی ڕووداوەکە، دەستیان کردووە بە "پێشبینی بێکارانە" کە چەند کەس لە ئەشکەوتەکەدا بوون. بۆ ئەمەش قورئان جەخت لەوە دەکاتەوە. بە ھەمان شێوە سەبارەت بەو ماوەیەی کە خەڵکەکە لە ئەشکەوتەکەدا ماونەتەوە، قورئان دوای ئەوەی دووپاتی لە پێشبینییەکانی خەڵکەکە کردووە کە "٣٠٠ ساڵ لە ئەشکەوتەکەدا ماونەتەوە. قورئانی پیرۆز دەڵێت خەوتووەکان سەگێکیان لەگەڵ بووە لەگەڵ وان خەوتووە ٣٠٠ ساڵ، کە لە دەرگای ئەشکەوتەکە دانیشتووە (ئایەت ١٨).
سەرچاوەکان
پۆل:ئەفسانەکانی سەدەی ناوەڕاست
٩٥١ (ژمارە)
٩٥١ (نۆسەد و پەنجا و یەک) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٥٠ و ٩٥٢.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
پارێزگای شیراک
دانیشتووان
بەپێی سەرژمێری فەرمی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی شیراک ٢٥١٩٤١ کەسە (١٢١٦١٥ پیاو و ١٣٠٣٢٦ ژن)، کە نزیکەی ٨٫٣٪ی تەواوی دانیشتووانی ئەرمینیا پێکدەھێنێت ژمارەی دانیشتووانی شارەکان ١٤٦٩٠٨ کەسە (٥٨٫٣٪) و گوندنشینەکان ١٠٥٠٣٣ کەسە (٤١٫٧٪). پارێزگاکە ٣ کۆمەڵگەی شارستانی و ١١٦ کۆمەڵگەی گوندنشینی تێدایە. گەورەترین کۆمەڵگەی شارستانی ناوەندی پارێزگای گیومرییە کە ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٢١ ھەزار و ٩٧٦ کەسە. ناوەندە شارستانییەکانی دیکەی ئارتیک و مەرالیک ژمارەی دانیشتووانیان بەڕیز ١٩٥٣٤ و ٥٣٩٨ کەسە.
کشتوکاڵ
وێنۆک|ڕاست|کێڵگەکانی گەنمەشامی لە پارێزگای شیرەک ئابووری پارێزگاکە بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بنەمای کشتوکاڵ دامەزراوە، لەوانە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری. پشکی ١١٫٦٪ی لە کۆی بەرھەمی کشتوکاڵی ساڵانەی ئەرمینیا ھەیە. نزیکەی ٨٠٪ (٢٬١٤٥٫٥ کیلۆمەتر دووجا) لە کۆی ڕووبەری پارێزگاکە زەوی کشتوکاڵییە، کە ٣٦٫٧٪ (٧٨٧ کیلۆمەتر دووجا)یان زەوییە کشتوکاڵییەکانن.
سەرچاوەکان
شیرەک پۆل:پارێزگای شیراک
بڕیارنامەی ١٥٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئابی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پاراستنی کارگێڕانی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان، کارگێڕانی ھاورێ و کارگێڕانی یارمەتیی مرۆڤانی لە ناوچە شەڕانییەکاندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٨١٤ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
زنجیرەچیای عەسیر
کێوەکانی عەسیر، زنجیرەچیای عەسیر(عەرەبی:) ناوچەیەکی شاخاوییە لە باشووری ڕۆژئاوای سعودییە کە هاوتەریب لەگەڵ دەریای سووردا درێژبۆتەوە. ئەو ناوچانەی لە هەرێمی عەسیری سعودیە پێکدێنێت، لەگەڵ ئەوەشدا بە گشتی ناوچەکانی نزیک سنووری یەمەنیش دەگرێتەوە. چیاکان نزیکەی ١٠٠,٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەی داپۆشیوە و لە شاخ و دەشت و دۆڵی کوێستانەکانی عەرەبی پێک دێت. سێنسو لاتۆ، ئەوان بەشێکن لە چیاکانی سەراوات، کە ئەمەیان بە زنجیرەی چیا پێناسە دەکەن کە هاوتەریب لەگەڵ تیهامە بە درێژایی بەشی ڕۆژئاوای نیمچە دوورگەی عەرەبی بەتایبەتی بەشەکانی ڕۆژئاوای سعودیە و یەمەن درێژبوونەتەوە.
بڕیارنامەی ١٥٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣
زنجیرەچیای عەسیر
زەویناسی
کێوەکان بە پلەی سەرەکی لە بەردی هەویری، بەردی لمی و گێچی پێک هاتوون، لە بنەچەی ژوراسیک و کریتاسوس و پالیۆجین چینی ژێرەوەیان لە گرانێتی پرکامبرین پێک هاتوون.
کەش وهەوا و جووتکاری
ئەم زنجیرەچیایانە بەرزترین ڕێژەی بارانبارینی سعودیەی هەیە بەهۆی زۆری بارانی وەرزییەوە ڕێژەی بارانبارین دەتوانێت لە ٦٠٠ ملیمەتر تا زیاتر لە ١٠٠٠ میلیمەتر ببارێت لە ساڵێکدا، ئەمەش برێکی زۆرترە لەچاو دەشتایی ڕۆژهەڵات و بانەکانی تر کە بڕێکی زۆر کەمتر وەردەگرن، لە ٥٠٠ ملیمەتر بۆ خوار ١٠٠ میلیمەتر لە ساڵێکدا.
بەروبوومی هەرێمەکە، کە زۆربەی ئەو بەروبوومانەن کەلەسەر کێوەکانی دەڕوێن وەک گەنم، قاوە، پەن، نیلی، زەنجەڵ، سەوزە و خورما دەگرێتەوە هەرێمەکە هەروەها ژینگۆیەکی لەبارە بۆ ئاژەڵ و مەڕ و بزن و حوشتر.
ژینگۆ
ناوچە سەختەکانی ناوچەکە یارمەتی پاراستنی بۆماوەیی ناوازەی دەڤەرەکە دەدات، چەندین جۆری قارچکی میکسۆمیسیتسی نوێ لە هەرێمەکە دۆزراونەتەوە، وەک جۆرەها ڕووەکی کە پێشتر نەبوون. هەروەها وا بیردەکرێتەوە کە ئەسیر یەکێک بێت لە دوایین ژینگەی سروشتی بۆ پڵنگەکانی عەرەب.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
ڤیێتنام
ڤیێتنام  یان ڤێتنام (بە ڤیێتنامی: Việt Nam) و بە فەرمی کۆماری سۆسیالیستی ڤیێتنام وڵاتێکە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کیشوەری ئاسیا پایتەختەکەی شاری ھانۆییە.
دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ڤیێتنام ٩٢,٥٤٧,٩٥٩ کەس بووە کە دەکاتە ١.٢٨ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠.٣ ساڵە. ھەروەھا ٣٣ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
سەرچاوەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٦ پۆل:ڤیێتنام پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان پۆل:کۆمارەکان
کیم یو-شین
350px|وێنۆک|پەیکەری (کیم یو شین) لە پاڕکی [[نامسان (سێئول)|نامسان، سێئول، کۆریای باشوور]] 350px|وێنۆک|گۆڕی ژەنەڕاڵ کیم یو شین لە گیۆنگجو
کیم یو شین (بە ھانگۆل: 김유신؛ بە ھانجا: 金庾信)، لە دایکبووی (٥٩٥ز - ١٨ی ئابی ٦٧٣ز). ژەنەڕاڵێکی شانشینی شیللا بوو لە سەدەی حەوتەم. ڕابەرایەتی کرد بۆ یەگرتنەوەی نیمچەدوورگەی کۆریا لەلایەن شیللاـوە لەژێر فەرمانڕەوایی پاشا مویۆلی شیللا و پاشا مونموی شیللا.
خێزان
کیم یو شین دوو خوشکی ھەبوون، کیم بۆھوی و کیم مونھوی (بە ھانگۆل: 김문희؛ بە ھانجا: 金文姬). کیم مونھوی دواتر بوو بە شاژن مونمیۆنگ (بە ھانگۆل: 문명왕후؛ بە ھانجا: 文明王后)، و ھاوسەری ھاوڕێی منداڵی پاشا مویۆلی شیللا. کە باوەڕپێکراو بوو بۆ ڕابەرایەتی کردنی یەکخستەنەوەی نیمچەدوورگەی کۆریا لە ژێر فەرمانڕەوایی شیللا. مویۆل و مونمیۆنگ باوانی پاشا مونموی شیللا و کیم ئینمون بوون.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٥٩٥ پۆل:مردووانی ٦٧٣ پۆل:مێژووی سەربازی کۆریا پۆل:خەڵکی شیللا پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:ژەنەڕاڵەکانی کۆریا
٩٥٢ (ژمارە)
٩٥٢ (نۆسەد و پەنجا و دوو) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٥١ و ٩٥٣.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
١١٧٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کۆناکری
کۆناکری پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی گینێیە. کە پێشتر ناسراو بوو بە تومبو ، بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١،٦٦٠،٩٧٣کەس بووە.
کۆناکری لە پێنج شارەوانی سەرەکی پێکدێت: کالوم (ناوەندی شار)، دیکسین کە زانکۆی کۆناکری و زۆرێک لە باڵیۆزخانەکانی لەخۆدەگرێت، ڕاتۆما، ماتام و ماتۆتۆ کە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کۆناکری هەیە.وێنۆک
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی گینێ پۆل:بەندەرەکان و لەنگەرگاکانی گینێ پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا پۆل:کۆناکری
٩٥٣ (ژمارە)
٩٥٣ (نۆسەد و پەنجا و سێ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٥٢ و ٩٥٤.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
١١٧٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڕۆناڵد ڕەیگن
ڕۆناڵد ویلسن ڕێیگن (؛ لەدایکبووی ٦ی شوباتی ١٩١١- مردووی ٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٤) ئەکتەر و سیاسەتوانی ئەمریکی بوو. ئەو ٤٠ھەمین سەرۆکی ویلایەتی یەکگرتووەکانی ئەمریکا بوو لە ساڵانی ١٩٨١ بۆ ١٩٨٩. ئەو ٣٣ھەمین پارێزگاری کالیفۆرنیا بوو لە ساڵانی ١٩٦٧ بۆ ١٩٧٥. ئەو ٩ھەم و ١٣ھەم سەرۆکی سەندیکای ئەکتەرانی سەر شاشە بوو. ڕێیگن ئەکتەری فیلم و تەلەڤیزیۆن و ڕادیۆ پێش ئەوەی ڕوویکردە دونیای سیاسەت.
ڕێیگن لە گوندی تامپیکۆ لە ئیلینۆی لەدایکبوو. ڕێێگن توانی سەرکەوتتو بێت لە پیشەکەی لە ھۆڵیوود. ئەو لە ٥٣ فیلم دەرکەوت. ئەو ھاوسەرگیری پێکھێنا لەگەڵ خانمەکتەر جەین ویمان لە ساڵی ١٩٤٠. دواتر یەکتریان تەڵاق دا لە ساڵی ١٩٤٩. ئەوان سێ منداڵیان ھەبوو. دواتر، ڕێیگن ھاوسەرگیری پێکھێنا لەگەڵ نانسی دەیڤس لە ساڵی ١٩٥٢. ئەوان دوو منداڵیان ھەبوو. ھاوسەرگیرییان کۆتایی ھات لە ساڵی ٢٠٠٤ دوای کۆچی دوایی ڕێیگن.
پێش ئەوەی ڕێیگن ھەڵبژاردەی سەرۆکایەتی بباتەوە لە ساڵی ١٩٨٠، ڕێیگن دوو جار خۆی ھەڵبژاردبوو لە ساڵی ١٩٦٨ و ١٩٧٦. لە تەمەنی ٧٣ ساڵیدا، کاتێک ڕێیگن دوبارە ھەڵبژاردراوە لە ھەڵبژاردەی سەرۆکایەتی ساڵی ١٩٨٤، ڕێیگن بوو بە بەتەمەنترین کەس کە ھەڵبژێردرێ بۆ سەرۆکایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.
ئەو وەک «ڕاگەیێنەرە مەزنەکە» ناسراوە چونکە ئەو وتووبێژێکی گشتی باش بوو. ئەو لەبەر ئەوەش ناسراو بوو کە ھیچ لە ڕەخنە و ئابڕووچوونەکان لە دژی کاریگەری لەسەر ناوبانگی ئەو نەدەکرد. ڕێیگن ھێشتا بە یەکێک لە بەناوبانگترین سەرۆکەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ناسراوە لە مێژووی ئەمریکا لەبەر گەشبینی بۆ وڵاتەکە. ڕێیگن یەکەم سەرۆکی ئەمریکا بوو کە لەگەڵ ژنەکەی جیابووبێتەوە.
ڕێیگن دەست بە کار بوو لە کانوونی دووەمی ١٩٨١. وەک سەرۆکێک، ڕێێگن یارمەتی ئەوەی دا بیرۆکەیەکی سیاسی و ئابووری نوێ درووستبکات. یاساکانی ئابووری ڕێیگن ڕێژەی باجی کەمکرەوە. ئەمە گەشەکردنێکی ئابووریی درووستکرد و ڕێژەی ھەڵئاوسانی کەمکردەوە. ڕێیگن فەرمانی داگیرکردنی گرینادای دا بۆ کۆتاییھێنانی کودەتای کۆمۆنیزم.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١ پۆل:مردووانی ٢٠٠٤ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:دیارکەرانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کات کەسایەتیی ساڵ
بڕیارنامەی ١٥٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئابی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ یووگسلاڤیای پێشوو و دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٨١٧ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕواندا لە ٢٠٠٣ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣
٩٥٤ (ژمارە)
٩٥٤ (نۆسەد و پەنجا و چوار) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٥٣ و ٩٥٥.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئەلێکساندەر ئولیانۆڤ
وێنۆک|ئەلێکساندەر ئولیانۆڤ ئەلێکساندەر ئیلیچ ئولیانۆڤ (بە ڕووسی: Алекса́ндр Ильи́ч Улья́нов؛ ١٢ی نیسان (٣١ی ئازاری ساڵنامەی جوولیانی) ١٨٦٦ – ٢٠ی ئایار (٨ی ئایار ساڵنامەی جوولیانی) ١٨٨٧) چالاکوانێکی شۆڕشگێڕ و سیاسی ڕووسی بوو. برا گەورەی ڤلادیمێر لینین بوو کە دامەزرێنەری یەکێتی سۆڤیەت بوو.
سەرەتای ژیان
ئولیانۆڤ لە شاری نیژنی نۆڤگۆرۆد لەدایکبووە، دووەم منداڵ و کوڕە گەورەی مامۆستاکانی قوتابخانە ئیلیا نیکۆلایڤیچ ئولیانۆڤ و ماریا ئەلێکساندرۆڤنا ئولیانۆڤایە. زۆرجار بە ساشا ناودەبرا، کە فۆرمێکی بچووکی باوی ناوی ئەلێکساندەر بوو. لە ساڵی ١٨٨٣ لە کۆلێژی سیمبیرسک بە پلەی یەکەم دەرچووە و دواتر لە زانکۆی ویلایەتی سانت پترسبۆرگ خوێندوویەتی، لەوێش پسپۆڕی زانستە سروشتییەکان بووە و بڕوانامەی لە بواری ئاژەڵناسی بەدەستھێناوە. ئەو کاتەی لە زانکۆ بوو، بەشداری کۆبوونەوە و خۆپیشاندانی نایاسایی دەکرد، زۆر جار نامیلکەی دابەش دەکرد و وتاری بۆ خوێندکاران و کرێکاران دەکرد.
میراتەکە
ھەسارەیەکی بچووک بە ناوی ٢١١٢ ئولیانۆڤ لە ساڵی ١٩٧٢ لەلایەن فەلەکناسی سۆڤیەت تامارا میخایلۆڤنا سمیرنۆڤا دۆزرایەوە و بەناوی ئەوەوە ناونراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٦ پۆل:مردووانی ١٨٨٧ پۆل:ڤلادیمیر لێنین پۆل:خێزانی ئولیانۆڤ پۆل:شۆڕشگێڕانی لەسێدارەدراو پۆل:شۆڕشگێڕە ڕووسەکان
ئەفراسیاو ھەورامی
دوکتر ئەفراسیاو هەورامی لە روسیە لە ماوەی ژیانی زانستیەکەی توانی سەبارەت بە مێژوی کورد ئەسنادێکی بایەخدار سەبارەت بە ژ-ک و کۆماری کوردستان لە مەهاباد و بە گشتی کێشەی کوردی لە ئارشیڤەکانی سۆڤیەت وەرگێرێنەتەوە بە کوردی
چەندانە لە کتێبەکانی ئەمانەن: روداوەکانی رۆژهەلاتی کوردستان لە ئەسنادی سۆڤیەت،بزوتنەوی شێخ سەئید پیران،مستەفا بارزانی لە ئەسنادی سۆڤیەت
پۆل:نووسەرانی کورد
٩٥٥ (ژمارە)
٩٥٥ (نۆسەد و پەنجا و پێنج) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٥٤ و ٩٥٦.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
عەبدولمەلیک کوڕی ئەبجەر کەنانی
عەبدولمەلیک کوڕی سەعید کوڕی حیان کوڕی ئەبجەر کەنانی، (عەرەبی: عبدالملك بن سعيد بن حيان بن أبجر الكناني)، پزیشکێکی موسڵمانی شارەزا و زیرەک بوو، سەرەتا لە ئەسکەندەریە بوو کە لەو کاتەدا لەژێر دەسەڵاتی پاشای گاورەکان بوو، داوایی کە موسڵمانان میسریان فەتح کرد، لەسەر دەستی عومەر کوڕی عەبدولعەزیز موسڵمان بوو، کە ئەوکات عومەر ئەمیر بوو ھێشتا خەلیفە نەبوو، کاتێک عومەر بوو بە خەلیفە ئەمەش لە مانگی سەفەری ٩٩ی کۆچی، خوێندنی گواستەوە بۆ ئەنتاکیا و حەڕان، و عومەر کوڕی عەبدولعەزیز پشتی پێ دەبەست بۆ پزیشکی، و چووەتە کوفە.
پەراوێزەکان
پۆل:مردووانی دەیەی ٧١٠ پۆل:زانایانی سەردەمی زێڕینی ئیسلام
سوپای میلیی کوردستان
وێنۆک|لۆگۆی ھێزەکە (SMK)
سوپای میللی کوردستان ھێزێکی چەکداری ڕۆژھەڵاتی کوردستانن کە سەر بە پارتی ئازادی کوردستان ن،لە ساڵی ٢٠٢٠ لە کۆنگرەی پارتی ئازادی کوردستان دا ناوی سوپای میللی کوردستان بۆ پێشمەرگەکانی پارتی ئازادی کوردستان ھەڵبژێردرا بە ئەلف و بێی لاتینی کوردی ( Sipay Mîllî Kurdistan )، کە بەشێکی ئەو ھێزە پێک دێن لە ژنان کە تەوەرەکانی ئازادی کوردستانە ( TAK )، پارتێکی دژبەری کۆماری ئیسلامی ئێران ە و ئامانجیان ڕیفراندۆم و دەوڵەت بوونە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
ناوچەکانی چالاکی:
پشتیوانی دەکرێت لە لایەن ھێزی پیشمەرگەی کوردستان
لە لایەن ھاوپەیمانی دژی داعش وێنۆک|کۆمەڵێک پێشمەرگەی ژن ( Sipay Mîllî Kurdistan )  ( TAK )
بڕیارنامەی ١٥٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٨١٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ٢٠٠٣
پێڕستی گوندەکانی قەزای کەلار
کەلار ناوەندی ئیدارەی گەرمیانە.
کەلار
ناوەندی قەزا شاری کەلارە: لە ٧ ناحیە و ٣١٠ گوند پێکهاتووە:
پێباز(باوەنور)
لە ٣١ گوند پێکهاتووە:
شێخ تەویل
لە ٤٧ گوند پێکهاتووە:
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی سلێمانی
نەجمەدین غوڵامی
نەجمەدین غوڵامی یان نەجمەی غوڵامی (لەدایکبووی ٢١ی ئازاری ١٩٥٨) گۆرانیبێژێکی کوردە.
ژیان
نەجمەدین غوڵامی لە ٢١ی ئازاری ١٩٥٨ لە گەڕەکی گوڵشەنی شاری سنە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایکبووە. لە تەمەنی ھەژدە ساڵییەوە لەڕێگەی ڕادیۆی سنە و کرماشانەوە دەستی کردووە بە گۆرانیوتن. لەکاتی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران لەگەڵ حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران ھاوکاریی کردووە و بۆ ماوەی ھەشت ساڵ پێشمەرگە بووە. پاشان لە ئەورووپا نیشتەجێ بووە و لەوێ ٧ ئەلبومی بڵاوکردووەتەوە. نەجمەدین لەگەڵ کچێکی خاڵیدا ژیانیان پێکھێناوە و ماوەی ٣٠ ساڵە پێکەوە دەژین و خاوەنی دوو کوڕن بە ناوەکانی ھێرش و ھێژا.
ژیانی ھونەری
نەجمەدین ھەر لە منداڵییەوە خولیای گۆرانیوتن بووە و لەژێر کاریگەری گۆرانییەکانی باوکی و مامیدا کە ھەردووکیان دەنگخۆشی سەردەمی خۆیان بوون، چووەتە ناو دوونیای ھونەرەوە و وەک خۆی دەڵێت زۆر منداڵ بووە کە لە مەیدانی وەرزشیی گەڕەکی گوڵشەن دارچنارێکی لێبووە، زۆرجار چووەتە سەر ئەو دارچنارە و دەستی بە گۆرانیوتن کردووە و خەڵک گوێیان بۆ دەنگی ڕاگرتووە. لە تەمەنی ١٠ بۆ ١٢ ساڵیدا لەگەڵ ھەریەک لە گۆرانیبێژان (حەمە کەچەڵ) و (مەلێ دۆم) و (ھوشەنگ)دا گۆرانی گەڕیانی وتووەتەوە.
بەیارمەتی ھونەرمەندی مەزن و کۆچکردووی نەتەوەی کورد (عەباسی کەمەندی)، لە کۆشکی لاوانی سنە یەکەم بەرھەمی خۆی تۆمارکردووە. ناوبراو لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا و پێش ڕووخانی سیستمی پادشایەتی، دوو شریتی کە کۆمەڵێک گۆرانیی سۆزداری لەخۆ گرتووە، بە شێوازی جاز لە کۆمپانیای ئاونگ لە شاری تاران تۆمارکردووە و بڵاوی کردووەتەوە و پێشوازییەکی یەکجار زۆری لێکراوە.
لەگەڵ دەستپێکی شۆڕشی گەلانی ئێران، بە نھێنی چەندین سروودی شۆڕشگێڕانەی لە شاری سنە تۆمارکردووە، کە لەماوەی خەباتی ڕزگاریخوازنەی کورد دژ بە کۆماری ئیسلامی لەسەر زمانی خەڵک و پێشمەرگە و گەنج و لاوان بوون، کاریگەری و دەنگدانەوەیەکی زۆریان ھەبووە. دوای ڕووخانی سیستمی پادشایەتی و ھاتنە سەرکاری کۆماری ئیسلامیی ئێران، ھونەرمەند (نەجمەدین غوڵامی) چەکی پێشمەرگایەتی دەکاتە شان و تێکەڵ بە بزووتنەوەی سیاسی دەبێت، لە پێشمەرگایەتیشدا جگە لە ڕاپەڕاندنی ئەرکی ڕامیاری و پێشمەرگانەی، وەک مرۆڤێکی شۆڕشگێڕ لە (کۆڕی بانگەواز) لەگەڵ ھەریەک لە ھونەرمەندان: (ناسر ڕەزازی، غوڵامعەلی ئاتەشی ناسراو بە کاڵێ، مەرزیە فەریقی، ڕەزا یووسف بەیگی، سابیر محەممەدی، فەریبۆرز فەخاری) درێژەی بە کاری ھونەری داوە. ئەو ھونەرمەندە مەزنە لە یەکەم گۆرانیبێژانی کورد بووە کە سروودی شۆڕشگێڕانە و گۆرانی نەتەوەیی وتووە، جگە لە کۆنسێرت و بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی و ڕادیۆییەکان زیاتر لە ٢٥ شریت و سیدی و ئەلبوومی بڵاوکردووەتەوە و نزیکەی ١٥ بەرھەمی تری بڵاوکردووەتەوە.
ژیانی تایبەتی
ھونەرمەند (نەجمەدین غوڵامی) پێش ڕووخانی سیستمی پادشایەتی لە ئێران، لەگەڵ کچە خاڵی خۆی واتە خاتوو (شەرافەت خالیدیان)، ژیانی ھاوبەشی پێکھێناوە و بەرھەمی ئەو ژیانە ھاوبەشەشیان دوو کوڕ بە ناوەکانی ھێژا و ھێرشە.
ئەلبومەکان
نەجمەدین غوڵامی تا ئێستا ٢٣ ئەلبومی بڵاوکردووەتەوە ھەندێکیان ئەمانەن:
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨ پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:بانگەواز
تامارا سمیرنۆڤا
تامارا میخایلۆڤنا سمیرنۆڤا (بە ڕووسی: Тама́ра Миха́йловна Смирно́ва؛ ١٩٣٥–٢٠٠١) فەلەکناسێکی سۆڤیەت/ڕووسی بوو و دۆزینەوەی ھەسارە بچووکەکان و دوورەپەرێزەکان بوو.
پیشەی کارکردن
لە ساڵی ١٩٦٦ تا ١٩٨٨، سمیرنۆڤا ئەندامی ستافی پەیمانگای فەلەکناسی تیۆری بووە لە شاری لینینگراد. ئەو لەلایەن سەنتەری ھەسارە بچووکەکانەوە شانازیی بە دۆزینەوەی ١٣٥ ھەسارەی بچووکی ژمارەدارەوە دەکات لە ماوەی ساڵانی ١٩٦٦–١٩٨٤دا. ھەروەھا لەگەڵ نیکۆلای ستێپانۆڤیچ چێرنیخ بە ھاوبەشی دوورەپەرێزی دەوری 74P/Smirnova-Chernykh دۆزییەوە. ئەستێرەی پشتێنەی سەرەکی 5540 Smirnova کە لەلایەن خۆیەوە لە ساڵی ١٩٧١ دۆزرایەوە، وەک ڕێزێک ناوی لێنرا دوای پێشنیارێکی پەیمانگای فەلەکناسی تیۆری. وەرگێڕانی ناونانی لە ١٧ی ئازاری ١٩٩٥ بڵاوکرایەوە (M.P.C. 24917)
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥ پۆل:مردووانی ٢٠٠١ پۆل:زانایانی سۆڤیەت پۆل:ئەستێرەناسەکانی سۆڤیەت
پۆنۆک (ستۆدیۆ)
ستۆدیۆ پۆنۆک ستۆدیۆیەکی ئەنیمێی ژاپۆنییە و بنکەکەی لە شاری موساشینۆیە لە تۆکیۆ، ستۆدیۆکە لەلایەن یۆشیاکی نیشیمورا لە ١٥ی نیسانی ٢٠١٥ دامەزراوە، یەکەم فیلمی ستۆدیۆکە بەناوی مێری و گوڵی جادووگەر لە ساڵی ٢٠١٧ نمایش کرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشن لە تۆکیۆ پۆل:ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ژاپۆنییەکان
پلۆڤدیڤ
پلۆڤدیڤ دووەم گەورەترین شاری بولگاریایە (دوای سۆفیا) لە کەناری ڕووباری ماریتسا لە ناوچەی مێژوویی تراسیا وەستاوە. ژمارەی دانیشتووانی تا ساڵی ٢٠١٨ ٣٤٦٨٩٣ کەسە و لە ناوچەی گەورەی گەورەدا ٦٧٥ ھەزار کەسە. پلۆڤدیڤ پایتەختی ڕۆشنبیری بولگاریایە و لە ساڵی ٢٠١٩ پایتەختی ڕۆشنبیری ئەورووپا بووە، ناوەندێکی گرنگی ئابووری و گواستنەوە و کولتووری و پەروەردەیییە. پلۆڤدیڤ لە ساڵی ٢٠١٦ پەیوەندی بە تۆڕی جیھانی شارە فێربووەکانی یونسکۆ کرد.
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووان بەپێی ناونیشانی ھەمیشەیی بۆ شارەوانی پلۆڤدیڤ بۆ ساڵی ٢٠٠٧ ٣٨٠٬٦٨٢ کەسە کە وای کردووە ببێتە دووەم لە ژمارەی دانیشتووان لە وڵاتەکەدا. بەپێی زانیارییەکانی دامەزراوەی نیشتمانی ئامار ژمارەی ئەو کەسانەی کە لە ڕاستیدا لە پلۆڤدیڤ دەژین ٣٤٦٧٩٠ کەسە.
خوێندن
نزیکەی دوو لەسەر سێی ھاووڵاتیان (٦٢٬٣٨٪) خوێندنی ناوەندی، پسپۆڕ، یان باڵایان ھەیە. ئەو ڕێژەیە لە ساڵی ١٩٩٢ تا ٢٠٠١ زیادی کردووە.
ئەم شارە شەش زانکۆی ھەیە و ژمارەیەک کۆلێژی دەوڵەتی و ئەھلی و لقی زانکۆکانی دیکەی ھەیە. لەوانە زانکۆی پلۆڤدیڤ بە ٩٠٠ وانەبێژ و کارمەند و ١٣ ھەزار خوێندکار؛ زانکۆی پزیشکی پلۆڤدیڤ، کە ٢٦٠٠ خوێندکاری تێدایە کۆلێژی پزیشکی؛ زانکۆی تەکنیکی سۆفیا – لقی پلۆڤدیڤ; زانکۆی کشتوکاڵی – پلۆڤدیڤ زانکۆی تەکنەلۆژیای خۆراک ئەکادیمیای مۆسیقا، سەما و ھونەرە جوانەکان و ئەوانی تر.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پلۆڤدیڤ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا پۆل:پلۆڤدیڤ
بەرەن سات
بەرەن سات ئەکتەرێکی تورکە، لە رۆژی ٢٦ی شوباتی ١٩٨٥ لە ئەنقەرە لە دایک بووە. قۆناغی بنەڕەتی و ئامادەیی لە کۆلێجی تێدی ئەنقەرە تەواو کردووە، پاشان پەیوەندی دەکات بە زانکۆی بەشکێنت و بەشی راگەیاندن تەواو دەکات. ھەر لە کاتی زانکۆییدا بەشداری بەرنامەی (ئەستێرەکانی تورکیا) دەکات. لەپاش دەرکەوتنی لەو پڕۆگرامەدا یەکەمین بەشداری دەبێت لە زنجیرە درامای «خۆشەویستیمان بۆ مردنە» کە بە ڕۆڵی خوشکی ئەجە ئۆسڵو (نەرمین) بەشدار دەبێت لە ساڵی ٢٠٠٤. پاشان لەگەڵ ھونەرمەند و ئەکتەری بەناوبانگ مەحسون کیرمیزگیول لە ساڵی ٢٠٠٥ بەشداری دەکات لە زنجیرەی دوورکەوتنەوە لە عەشق، کە سەرکەوتنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی. لە یەکەم ئەزموونی سینەماییدا لە ساڵی ٢٠٠٨ بەشداری فیلمی سەرکەوتوو «ئازارەکانی پاییز» دەکات، کە رۆڵی کچێکی یۆنانی دەبینێت و نیشتەجێیە لەشاری ئیستەنبوڵ، بەھۆی ناکۆکی ئەو دوو وڵاتەوە توشی کێشەی زۆر دەبێتەوە...
لە چەند زنجیرە دراما و فیلمی تردا بەشداری کردووە، وەک فیلمی وەرزی کەرگەدەن Rhino Season ی بەھمەنی قوبادی دە ٢٠١٢ دا. بەھمەن ئەو فیلمەی پێشکەش کردوە بە فەرزاد کەمانگەر مامۆستای کورد کە لە سێدارە درا و سانع ژاڵە خوێندکاری کورد کە لە خۆپێشاندانەکانی ٢٠٠٩ دا لە تاران گیانی لە دەست دا. بەرەن سات دە ھەڵبژادنەکانی تورکیا دا پشتیوانی لە ە د پ و دەمیرتاش دەکات.
بەشدارییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤ پۆل:ھونەرمەندانی تورک پۆل:خانمە ئەکتەرە تورکەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرە تورکەکانی فیلم پۆل:خانمەکتەرە تورکەکانی تەلەڤیزیۆن
جومۆنگ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
جومۆنگ (بە هانگۆل: 삼한지-주몽 편؛ بە ھانجا: 三韓志-朱蒙篇주몽؛ بە کوردی: کتێبی سێ هانەکان: بەشی جومۆنگ)، ماوەی درامایی کۆریای باشوورە پەخشکرا لە کەناڵی ئێم بی سی لە ٢٠٠٦ بۆ ٢٠٠٧. لە سەرەتاوە داینا بۆ ٦٠ ئەڵقە، ئێم بی سی درێژی کردەوە بۆ ٨١ ئەڵقە. ئەم درامایە تیشک ئەخاتە سەر ژیانی جومۆنگ، دامەزرێنەری شانشینی گۆگۆریۆ هەندێک زانیاری مێژوویی تۆمارکراوە لەسەر ژیانی جومۆنگ.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دامەزراوەی پەخشی مونھوا زنجیرە تەلەفیزیۆنییەکان پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان بە زمانی کۆری پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) پۆل:دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کەناڵی ئێم بی سی تیڤی پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠٠٦ دەستیان پێکردووە پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠٠٧ کۆتایان ھاتووە پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری پۆل:زنجیرە تەلەڤزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشور
شەھرزاد (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
شەهرزاد (فارسی: شهرزاد) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەڤینداری و مێژوییی ئێرانییە. زنجیرەکە لەلایەن حەسەن فەتحی و نەغمە سەمینی نووسراوە، و لەلایەن حەسەن فەتحییەوە دەرھێنراوە. کاتی ڕووداوەکانی زنجیرەکە لە دەوری کودەتای ١٩٥٣ی ئێرانە. ئەم زنجیرەیە لەلایەن وەزارەتی کەلتوور و ڕێبەرایەتیی ئیسلامیی ئێرانەوە ڕێی پێدراوە، بە شێوەی سەرھێڵ و دی ڤی دی بەردەستە. ئەکتەرە سەرەکییەکانی زنجیرەکە تەرانە عەلیدۆستی، شەھاب حوسێنی، پەریناز ئیزدیار، عەلی ناسریان، و موستەفا زەمانی. زنجیرەکە بەرھەمی ٢٠١٥یە. پێک دێت لە ٢٨ ئەڵقەی ٦٠ خولەکی.
چیرۆک
چیرۆکەکە لەبارەی خۆشەویستی نێوان دوو گەنجە؛ شەھرزاد و فەرھاد، شەھرزاد خوێندکاری پزیشکییە، و فەرھادیش خوێندکاری زانکۆیە و لە ھەمان کاتیش لە بەشی ئەدەبیی گۆڤارێک نووسەرە. باوکەکانی ئەو دوو گەنجە بەردەست و پیاوی ئاغایەکن بە ناوی بزورگ ئاغا، کە ڕێستۆرانتێکی داوە بە باوکی شەھرزاد (جەمشید) و فەرشفرۆشییەکیش بە باوکی فەرھاد (ھاشم).
بوزورگاغا ژنەکەی و دوو کوڕی لە ڕووداوی ھاتوچۆ لەدەست داوە، تەنیا کچێکی بە ناوی شیرین ماوە، کە کردوویەتی بە ژنی برازایەکی بە ناوی قوباد، کێشەی ئەو ژن و مێردە ئەوەیە کە منداڵیان نابێت.
کاتی چیڕۆکەکە لە دوای کودەتاکەی ١٩٥٣ی ئێرانە، لە ماوەی گرژی و ئاڵۆزییەکانی ئەو کودەتایە فەرھاد تاوانباردەکرێت بە کوشتنی پیاوێک و بەمەش تووشی گرتن دەبێت، و سزای کوشتنی بەسەر دەسەپێندرێت. بەڵام بەھۆی ھەوڵی بزورگاغا ڕزگاری دەبێت.
شەھرزاد کە ماوە ماوە سەردانی ماڵی بزورگاغا دەکات بە مەبەستی دەرزی لێدان لە بوزورگاغا، لەو ماوەیە بزورگاغا داوای ئەوەی لێ دەکات کە ھاوسەرگیری لەگەڵ قوبادی زاوای بکات، سەرەڕای ناقایلیی شەھرزاد بەم داوایە بەڵام ناچاردەکرێت بە شووپێکردنی.سەرەتای ھاوسەرگیریی شەھرزاد و قوباد پەیوەندی نێوانیان لاوازە بەڵام دواتر ئاسایی دەبێت، بەتایبەتی قوباد کە خۆشەویستیەکی زۆر بۆ شەھرزاد دەنوێنێت. ئەوان کوڕێکیان دەبێت، ئەم منداڵبوونە زۆر کار لە شیرینی کچی بزورگاغا دەکات، ڕقوکینەی بەرانبەریان زیاد دەبێت و تووشی نەخۆشیی دەروونی دێت.بەبیانووی خراپیی باری دەروونیی شیرین و کەمبایخبوونی لای قوباد، بزورگاغا قوباد ناچار دەکات کە لە شەھرزاد جیاببێتەوە، بەمەش کێشەکان قوڵتر دەبنەوە.
فەرھاد لە پاش ھاوسەرگیری شەھرزاد لەگەڵ قوباد تووشی چەند گرفتێک دەبێت کە پەیوەندیدارن بە بابەتی کوشتن و دەستگیرکردنەکەی. ھەروەھا دەکەوێتە داوی خۆشەویستی ژنێکەوە بە ناوی ئازەر، بەڵام ماوەی خۆشەویستییەکەیان کەمە، بە خۆکوشتنی ئازەر کۆتایی دێت.
دوای ھەموو ئەو ڕووداوانە جارێکی تر فەرھاد و شەھرزاد لەگەڵ یەکتر دادەنیشنەوە و یەکتردەبینن و بڕیاری ھاوسەرگیر دەدەن.
وەرزەکان
تا ئێستا سێ وەرز لە زنجیرەکە پەخشکراوە.
ئەکتەران
260px|وێنۆک|ئەکتەرانی زنجیرەکە، لە ڕێوڕەسمی تەواوبوونی زنجیرەکە لە [[تاوەری میلاد.]]
وەرگێڕانی کوردی
زنجیرەکە دوو جار وەرگێڕدراوە و دۆبلاژکراوە بۆ کوردی، لەلایەن کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی نێوخۆییی بیابان و کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی کوردسات. کوردسات زنجیرەکەی لە مانگەکانی تەممووز و ئابی ٢٠١٦ پەخشکرد لە ٣٣ ئەڵقە.