cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مەککە
هۆتێلەکان
مەککە چەندین هۆتێلی هەیە، کە هەندێکیان لەناو ناوچەی ناوەندی دەوروبەری مزگەوتی حەرام چڕبوونەوە. گرنگترینیان ئەمانەن: تاوەری هۆتێل، هۆتێلی تاوەرەکانی مکه هیلتۆن، هۆتێلی مەککە هیلتۆن، هۆتێلی دارۆلتەوحید ئینتەرکونتیننتال، هۆتێلی ئیتەرکونتیننتال، هۆتێلی ئومولقۆرا گراند مارکەر، هۆتێلی مەککە شیراتۆن و هۆتێلی کۆشکی پۆلیتان پاڵاسی مێکا میترۆ.
مزگەوتەکان
چەپ|وێنۆک|مزگەوتی ئیجابە مەککە مزگەوتی زۆری هەیە، هێندێک لە مزگەوتە کۆنەکان بریتینلە:
نەخۆشخانەکان
وێنۆک|نەخۆشخانەی عەبدولعەزیز لە مەککەمەککە نزیکەی ١٤ نەخۆشخانە و ٨١ بنکەی تەندروستی هەیە، بنکەی تەندروستی لە ناوچە جیاجیاکانی مەککە بڵاوبوونەتەوە، ئەو ناوەند و نەخۆشخانانە نزیکەی هەزار و ٣٧٥ پزیشکیان هەیە. ئەمانەی خوارەوە گرنگترین نەخۆشخانەکانی مەککەن:
پێشانگا
300px|وێنۆک|چەپ|دیمەنێکی شاری مەککە لەسەر شاخی نوورەوە
سەرچاوەکان
پۆل:حەج پۆل:مەککە پۆل:ناوەندی پارێزگاکانی عەرەبستانی سعوودی پۆل:شارە پیرۆزەکان پۆل:پایتەختەکانی خەلافەتی ئیسلامی پۆل:دەریای سوور پۆل:شوێنە پیرۆزەکان لەئیسلامدا
فەرھەنگی مەردۆخ
سەرچاوە
پۆل:فەرھەنگە کوردییەکان
ئاندرێ پیەر دو مۆندیارگ
ئاندرێ پیەر دو مۆندیارگ نووسەرێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩ پۆل:مردووانی ١٩٩١ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
٣٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دیمۆکریتس
دیمۆکریتس یەکێکە لە فەیلەسووفە پێش سوقراتیەکان و لە ساڵانی ٤٦٠ تا ٣٧٠ی بەر لە زایین ژیاوە، بە ڕەچەڵەک خەڵکی شاری ئەبدیرای سەر دەریای ئیجە لە تراکیا بوو.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٤٦٠ی پ.ز پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٥ەمی پ.ز پۆل:فەیلەسووفانی یۆنانی کۆن پۆل:ماتماتیکزانە یۆنانییە دێرینەکان
پاشکۆز
پاشکۆز یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی گەڵاڵە سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی چۆمان پۆل:گوندەکانی ھەولێر پۆل:گوندەکانی گەڵاڵە
فەرھەنگی کوردستان
فەرهەنگی کوردستان نووسراوی عەبدوڕڕەحمان کە بە گیوی موکریانی ناسراوە، بۆ نووسینی ئەم فەرهەنگە زەحمەتێکی زۆری کێشاوە. ئەم فەرهەنگە داگری پتر لە شەست هەزار وشەی کوردییە کە لە دوای مەرگی مامۆستا موکریانی بە یارمەتی د.کوردستان موکریانی لە ساڵی ١٩٩٩ی زایینی لە چاپ دراوە.
سەرچاوە
پۆل:فەرھەنگە کوردییەکان پۆل:کتێبەکانی ١٩٩٩
گەرۆر
گەرۆر لە ئینگلیزی دا   Garor  گووندێکی سەر بە شاری میراوه،شارستانی سەردەشت ی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا ی وڵاتی کوردستانه.
گەلهە
ئەو گووندە لە ناحیەی دێهاتەکانی نەڵێنایەتی و بە پێی سەرژمێری ١٣٨٥ی هەتاوی ٢٣٤ نەفەر لە ٤٠ خێزان دا لەو گوونده دەژین.
سەرجاوه
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:میراوە گووندەکانی میراوه پۆل:سەردەست
بڕیارنامەی ٧٦٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٦٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٤ی تەمموزی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ سۆمالیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٠١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:سۆماڵیا لە ١٩٩٢ پۆل:سۆمالیا لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سۆماڵیا
لێئۆ مالێ
لێئۆ مالێ نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩ پۆل:مردووانی ١٩٩٦ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
سترالجا
سترالجا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای یامبۆڵ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٦٬١٧٦ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای یامبۆل پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ناوکێلەکان
ناوکێلەکان یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی گەڵاڵە سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی گەڵاڵە
٣٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گۆنگجو
گۆنگجو (بە هانگۆل: 공주시؛ بە ھانجا: 公州市)، شارێکە لە پارێزگای چونگچۆنگ، کۆریای باشوور.
مێژوو
گۆنگجو پێشتر ناوی ئونگجین بوو وە پایتەختی بایکجی بوو لە نێوان ٤٧٥ بۆ ٥٣٨، لەو ماوەیەدا بایکجی کەوتبووە ژێر هەڕەشەکانی گۆگۆریۆ. گۆگۆریۆن پایتەختی پێشوو هانسیۆنگی داگیرکردبوو ئەمەش وای لە بایکجی کرد کە شوێنێکی نوێ بدۆزێتەوە بکاتە ناوەندی هێزەکەی.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بایکجی پۆل:شارەکانی پارێزگای چونگچۆنگ پۆل:گۆنگجو
خێڵی حەمە
جوگرافیا
خێڵی حەمە لە باکورەوە هاوسنورە لەگەڵ گوندی گۆمەلار و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی تەپەکوڕە و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی خارگێڵان لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی شەشکی خواروو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کەناڵی ئاسمانیی ئەلدونیا
کەناڵی ئاسمانیی ئەلدونیا وێستگەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئاسمانیی سووریییە و لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە لە دیمەشقی سووریاوە پەخش دەکات خاوەنەکەی بازرگان ڕامی مەخلوفە.
بۆبۆڤ دۆل
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کیوستێندیل پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
بڕیارنامەی ٧٦٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٢ پۆل:لوبنان لە ١٩٩٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
ئۆمەراوە
ئۆمەراوە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی گەڵاڵە سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی چۆمان پۆل:گوندەکانی گەڵاڵە
عیزەت دووری
عیزەت ئیبراھیم دووری (لەدایکبووی ١ی تەممووزی ١٩٤٢-مردووی ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠) لە ناوچەی دوور، پارێزگای سەلاحەددین) لە خێزانێکی ھەژار لەدایک بوە. ئەو لە تیرەی ئەلبوحەربەیە لە ھۆزی ئەلمەواشت. خوێندنی لە قەزای سامرا و بەغدا تەواوکرد
ژیانی سیاسی
ساڵی ١٩٥٩ لەلایەن حکوومەتەکەی عەبدولکەریم قاسمەوە دەستگیر دەکرێت‌و دەخرێتە زیندانەوە. یەکێک دەبێت لەو بەعسیانەی کە ڕۆڵی سەرەکی دەبێت لە کۆدەتایی١٧ی تەممووز ١٩٦٨ دژ بە عەبدولکەریم قاسم. بۆیە ساڵی ١٩٦٩ دا عیزەت دووری دەبێتە ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕشی بەعس. ساڵی ١٩٧٩ دەبێتە جێگری سەرۆکی حیزبی بەعسی عێراقی. لەکاتی ھێرشەکانی ئەمریکا بۆسەر عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ سەرکردەی ناوچەکانی باکووری عێراق بووە لەدوای کۆنترۆڵکردنی عێراق لەلایەن ئەمریکاوە، ١٠ ملیۆن دۆلار لەلایەن سوپای ئەمریکاوە وەک دیارییەک ڕاگەیەنرا بۆ ئەو کەسەی زانیاری دروستی لەسەر شوێنی عیزەت دووری ھەبێت ناوی لەنێو لیستی ٥٥ داواکراوەکەی ئەمریکادا ھەبووە پاش ڕووخانی ڕژێمی بەعس، وەکو ئەمینداری گشتی حیزبی بەعس خۆی ناساند. لە ساڵی ٢٠٠٩ بەرەی جیھاد و ڕزگاری لە عێراق ڕاگەیاندا.
ھەواڵی کوژران
لەدوای ڕووخانی ڕژێمی بەعسەوە چەندین جار دەنگۆی کوژرانی عیزە دووری بڵاوکراوەتەوە. دواجار ١٧ی نیسانی ٢٠١٥ تەلەفزیۆنی ئەلعێراقییە ھەواڵی کوژرانی عیزە دووری لە ھەڵمەتێکی سوپای عێراقدا بڵاوکردەوە بەڵام حیزبی بەعسی ھەڵوەشاوە ئەم ھەواڵەی ڕەتی کردەوە
مردن
حیزبی بەعسی عێراقی ڕۆژی دووشەممە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ کۆچی دوایی عیززەت دووریی ڕاگەیاند کە لەلایەن حکوومەتی عێراقەوە داواکراوە و حیزبی بەعسی قەدەغەکراویش لە عێراق لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند کە پرسە بۆ ئەمینداری گشتی خۆی عیزەت دووری دەگێڕن و گوتیشی دیاریکردنی کەسایەتی سەربازی جێگرەوە ڕادەگەیەنین.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سەرکردەکانی حیزبی بەعسی عێراقی پۆل:کەسایەتیە سیاسییە ونەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢ پۆل:مردووانی ٢٠٢٠ پۆل:ناسیۆنالیزمە عەرەبە عێراقیەکان پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە
وەزیر
ڕیشەناسی
وەزیر لە ڕەچەڵەکدا وشەیەکە لە زمانی پاڵەوی کە ھاتۆتە ناو زۆر زمانی ئێستا وەکو: کوردی، فارسی، تاجیکی و چەند زمانی تریش لە زمانی ئینگلیزی و زۆرێک لە زمانەکانی دیکەدا بۆ ئاماژە بە وەزیر لە بەکارھێنانی ئەمڕۆی لە ڕامیاریدا لە وشەی "minister" کەڵک وەردەگیرێ، بەڵام بۆ بەکارھێنانی وشە مێژوویەکەی لە وشەی "vizier" کەڵک وەردەگیرێت.
جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦
وێنۆک| جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦ پاڵەوانیەتی ژمارە سێزدەیەمە لەجامی جیھانیی فیفایە کە لەوڵاتی مەکسیک بەڕێوەچوو، بەمەش وڵاتی مەکسیک بوو بە یەکەمین وڵات دووجار میوانداری جامی جیھانی بکات. ماوەی پاڵەوانیەتییەکە ٣١ی ئایار تاکوو ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٨٦ ی خایاند، تێیدا ٢٤ ھەڵبژاردەی نیشتیمانی بەشدارییان تێداکردبوو، تێیدا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئارجەنتین بووە پاڵەوانی پاڵەوانییەتییەکە دوای بردنەوە بەئەنجامی ٣–٢ بە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئاڵمانیای ڕۆژاوا، لەم پاڵەوانییەتییە لەکۆی ٥٢ یاری ١٣٢ جار گۆڵ ھەژێنراوە وە یاریکەری ئینگلیزی گاری لینکەر بووە گۆڵکاری خوولەکە بە تۆمارکردنی شەش گۆڵ وەھەروەھا یاریکەری ئارجەنتینی دیێگۆ مارادۆنا بووە باشترین یاریکەری پاڵەوانیەتییەکە.
ھەڵبژاردەی ئەرجەنتین کە بووە پاڵەوانی جامی جیھانیی بە سەرکردایەتی کاپتن دێیگۆ مارادۆنای ٢٥ ساڵان توانیان نازناوەکە بە دەست بھێنن. کە مارادۆنا بە درێژای پاڵەوانێتییکە توانی ٥ گۆڵ تۆمار بکات، ھەر لە جامی جیھانی ١٩٨٦ و لە قۆناغی پێش کۆتایی مارادۆنا توانی دووان لە بەناوبانگترین گۆلەکانی مێژووی خۆی و جامی جیھانیی و تۆپی پێش تۆمار بکات. کە یەکێکیان بە دەست تۆماری کرد کە بە «دەستی خودایی» یان «گۆڵی سەدە» ناوبانگی دەرکردبوو، گۆلەکەی دیکەش پاش وەرگرتنی تۆپ لە ناوەڕاستی یاریگا مارادۆنا بە خێرایی و بە تەنھا ٥ یاریزانی ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا تێدەپەڕێنێت و پاش تێپەڕاندنی گۆڵپارێزیش گۆڵەکە تۆمار دەکات، ئەم گۆڵە ھەندێک پێیان وایە جوانترین گۆڵی سەدەی بیستەمە.
بەشداربووان
🇮🇶 iraq
🇰🇷 south korea
🇲🇦 morocco
🇨🇦 canada
🇦🇷 argentina
🇧🇷 brazil
🇵🇾 paraguay
🇧🇪 belgium
🇧🇬 bulgaria
🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 england
🇫🇷 france
🇭🇺 hungary
🇮🇪
🇵🇱 poland
🇪🇸 spain
🇩🇪 germany ڕۆژاوا
یەکێتی سۆڤیەت
گۆڵکارانی جامی جیھانیی ١٩٨٦
ڕ=ڕیزبەند
'''ن. ی=ناوی یاریزان'''
'''ن. ھـ=ناوی ھەڵبژاردە'''
'''ژ. گ=ژمارەی گۆڵ'''
سەرچاوەکان
پۆل:پاڵەوانیەتییەکانی جامی جیھانی فیفا پۆل:جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦ پۆل:تۆپی پێ لە ١٩٨٦ پۆل:جامی جیھانیی فیفا
٤٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ٧٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٧ی ئابی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٠٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
٤١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڕەزان مەلا براییم
ڕەزان مەلا برایم یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی گەڵاڵە سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی گەڵاڵە
ژان دوستا
ژان دوستا نووسەر و مێژووناسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩ پۆل:مردووانی ١٩٩٣ پۆل:نووسەرانی بەلجیکی لە فەڕانسا
زمانی بایکجی
سەرچاوە
پۆل:بایکجی پۆل:زمانە لەناوچووەکانی ئاسیا پۆل:مێژووی زمانی کۆری پۆل:زمانەکانی کۆریا پۆل:زمانەکانی بویۆ
مادان، بولگاریا
مادان شارۆچکەیەکە لە پارێزگای سمۆلیان لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٦٬٥٧٣ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سمۆلیان پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
کانی سماق
کانی سماق یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی گەڵاڵە سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی چۆمان
دی ئێن ئەی
250px|وێنۆک|وێنەی دی ئێن ئەی
دی ئێن ئەی یان سردیله (په‌یژه‌ی بچووک) یاخوود "'ناوکەترشی کەم ئۆکسجین"' (ئینگلیزی: DNA) مالێکیووڵێکی بۆماوەییە، کە زانیاری بنچینەیی تێدایە بۆ ھەموو چاڵاکی خانە (تاڕادەیەک) وەھەروەھا ڕەفتار لە نێوان باوانەکاندا دەگوێزێتەوە. ئەم گەردە (مالێکیووڵە) لە ناوکی خانەدا جێگیرە و زۆر لە لایێن خانەکانەوە دەپارێزرێت. کە بۆ ماوەیە مادەی زیندەوەرانە، جگە لە ھەندێک ڤایرۆس کە بۆماوە مادەکەی (RNA)، و دی ئێن ئەی لە دوو زینجیرە پێک دێت کە ھەر زنجیرەک لە چەند بەشێکی بچوکتر پێکدێت کە پێیان دەڵێن (نیوکلیۆتاید). ھەردوو جۆری "ناووکە ترش" (ناوکەترشی ڕایبۆزی ئار ئێن ئەی و ناوکەترشی کەم ئۆکسجین دی ئێن ئەی) لە یەکەک گرتنی ھەزاران یەکەی پێکھاتن پێکدێن کە (نیوکڵۆتایدە).
سەرچاوەکان
ماڵپەڕی زانستی کتێبخانەی پزیشکی ئەمریکا
پۆل:دی ئێن ئەی پۆل:زیندە-تەکنۆلۆژیا
تۆپۆلۆڤگراد
تۆپۆلۆڤگراد شارۆچکەیەکە لە پارێزگای خاسکۆڤۆ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١ دا ٦٬٦١٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای خاسکۆڤۆ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ئەدەب (شاعیر)
عەبدوڵڵا بەگی میسباح دیوان لەدایک بووی ١٨٥٩ لە گوندێکی سەر بە شاری بۆکان، شاعیرێکی ناوداری کوردە کە بە ناسناوی ئەدەبی ئەدەب ناسراوە.
ژیان
ئەدەبی شاعیر لە تەمەنی بیست ساڵیدا باوکی دەینێرێت بۆ شاری تاران بۆ خوێندن، لە تەمەنی ٣٥ ساڵیدا تووشی نەخۆشی لەرزۆکی دەبێت و بۆ چارەسەر دەچێتە وڵاتی روسیا پاش چاکبوونەوەیەکی کاتی دەگەڕێتەوە، ساڵی ١٩١٠ دێنە ناوچەی شارەزور و ماوەیەک دەمێنێتەوە و پاشان دەگەڕێتەوە موکریان و نەخۆشییەکەی سەری لێ ھەڵدەداتەوە و تەواو ئیفلیج دەبێت.
ئەم شاعیرە شارەزایی باشی ھەبووە لە کاری پزیشکی و وێنەگری و مۆسیقای بەباشی زانیوە. شیعرەکانی ئەدەب بە شێوازی غەزەلی غەرامی‌یە. ھیچ خەیاڵ و ئارەزوویەکی تری نەبووە جگە لەوەی کە لەگەڵ خۆشەویستەکەیدا ھەموو کات پێکەوە بن و گفتوگۆ بکەن. خۆشەویستیی ئەدەب بۆ نوسرەت‌خانمی خێزانی بووەتە نەقڵی مەجلیسان.
دیوانی شێعرەکانی
دیوانی شیعرەکانی ئەم شاعیرە ساڵی ١٩٣٦ لە شاری ڕەواندز لە چاپخانەی زاری کرمانجی بۆ جاری یەکەم لەچاپ دراوە. دیوانە شیعرییەکەی ساڵی ١٩٣٩ بۆ جاری دووەم لە شاری بەغدا و بۆ جاری سێ‌یەم ساڵی ١٩٦٦ لە ھەولێر لە چاپ دراوە، د. مارف خەزنەدار چەند لێکۆڵینەوەیەکی لەسەر شیعرەکانی ئەدەب کردوە و ساڵی ١٩٧٠ بڵاوی کردووەتەوە.
کۆچی دوایی
ئەدەبی شاعیر لە تەمەنی ٥٣ ساڵیدا و لە ساڵی ١٩١٢ بە نەخۆشی کۆچی دوایی کردوە و لە گۆرستانی گوندی باخچەی فەیزوڵڵابەگی بۆکان بەخاک سپێردراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی بۆکان پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:مردووانی ١٩١٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٠ پۆل:زانا کوردەکان
٤٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بایزئاغا
بایزئاغا یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
ئەحمەد کوڕی کەسیر فەرغانی
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
پۆل:مردووانی سەدەی ٩یەم پۆل:زانایانی خۆراسان پۆل:زانا موسوڵمانەکان پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ٩یەم پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:داھێنەرە موسڵمانەکان
ھەلوور بلوور
ھەلوور بلوور کایەیەکی کوردەوارییە کە لە ناو مناڵاندا باوە. ئەم یارییە خاوەنی شيعرێکی تایبەتە کە بڕێک لە وشەکانی لە ناوچە جۆراوجۆرەکانی کوردستاندا جیاوازییان پێکەوە ھەیە. بەڵام بە گشتی پێکھاتەی ھەڵبەستەکە و کێشەکەی یەکێکە. کێشی شێعرەکە کێشی بڕگەییە کە لە ھەڵبەستە کۆنە کوردییەکاندا بە دی دەکرێت، واتە ھەر خشتەیەک لە دوو بەشی چوار بڕگەیی پێک ھاتووە.
ڤیدیۆ کلیپ
هوونەرمەند سەلاح محەممەد کۆیی کەلای منداڵان ناسراوە بە (مام عەوڵا)، هەلوور بلووری کرد بە گۆرانی (ڤیدیۆ کلیپ)
شێعر
ھەلوور، بلوور، تەکامانێ
زەرد و سوور و شەمامانێ
کۆترە قنجێ، بار بارنجێ
زایە مایە، لووت سڕنایە
سڕنا چەکێ، بێ بەلەکێ
خوا داویەتی، ھەڵگرە یەکێ
ژێدەر
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
بەیرەم
بەیرەم (Beyrem، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا 292 کەس لە 41 بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
بڕیارنامەی ٧٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی ئابی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٠٦‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٣ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٢ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٢ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
ژان گۆمیێ
ژان گۆمیێ مامۆستای زانکۆ و نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
پەلاماری خێڵی حەمە
پەلاماری خێڵی حەمە، بریتیبوو لە ھێرشێکی گرووپی ئەنسارولئیسلام بۆ سەر گوندی خێڵی حەمە لە ٢٣ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٠١ کە دەکاتە ١٢ ڕۆژ پاش ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول.
ڕووداوەکە
ڕووداوەکە لە کاتژمێر سێی پاش نیوەڕ ڕوویدا. چەکدارانی ئەنسارولئیسلام لە سێ لاوە ھێرشیان کردە سەر ئەو ھێزانەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کە لەو گوندە جێگیرکرابوون. لەبەرئەوەی پێشمەرگەکانی یەکێتی پێشبینیی ھێڕشێکی لەناکاوی ئەنسارولئیسلامیان نەکردبوو چەکدارانی ئەنسار گورزێکی کوشندەیان وەشاند. لەپاش ٣ کاتژمێر شەڕ، ١٥ چەکداری ئەنسارولئیسلام کوژران و لە ٤٢ پێشمەرگەی یەکێتیش پاش کوژرانی ھەندێکیان، ئەوانی تر بەدیل گیران و بەشێوەیەکی نامرۆییانە بە چەقۆ و تەوراس و گوللە شەھیدکران و دواتر دەستگیرا بەسەر گوندەکەدا.
لەدوای ٢٤ کاتژمێر مانەوەی ئەنسارولئیسلام لە خێڵی حەمە و زیندانبوونی دانیشتووانی گوندەکە لە ماڵەکانی خۆیاندا، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ھێرشی کردە سەر گوندی خێڵی حەمە و چەکدارەکانی ئەنسارولئیسلام ھەڵھاتن.
ئاماژە دان بە چەند ڕەخنەیەک
ھەرچەندە سەرچاوەی کوردستانی نوێ ڕۆژنامەیەکی بێ لایەن نییە و نەبووە. بەڵام لە ڕووداوی خێڵی حەمە دا ھەندێک ناڕوونی ھەیە لە بارەی شێواندنی لاشەکان لە دوای بڵاو بوونەوەی گرتە ڤیدیۆیی یەکێک لە فەرماندەکان کە دان بەوە دا دەنێت کە لەلایەن ھێزەکانی خۆیانەوە لاشەکان شێوێنراون. لە ساڵێ ٢٠١٣ ئەو فەرماندەیە ڕەتی کردەوە کە بەرپرسیارێتی ئەو ڤیدیۆیە ھەڵبگرێت کە تێیدا ئاماژە بەوە دەکات کە ھێزەکانی جندالاسلام دەستکاری لاشەکەیان کردووە و ڤیدیۆ کەی بە دەستکاری کراو لەقەڵەمدا و ڕایگەیان کە ھێزەکانی پێشمەرگەی (ی. ن، ک) دوورن لەو کارانە. بەڵام بەھۆی کۆنی ڤیدیۆکە کە بە فۆرماتی ڤی ئێچ ئێس دەست کەوتبوو و فەرماندەی ناوبراو لەتەمەنێکی گەنجی دا دەردەکەوێت، دەستکاری کردنی فایلەکە ئەستەمە. لە ئێستادا ڕەخنە ھەیە لە گێڕانەوەی چۆنێتی ڕووداوەکە و زیاد لە چیرۆکێک ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:پەلامارە تیرۆریستییەکانی کوردستان پۆل:شەڕی ناوخۆی کوردستان
کێشەی کورد (ڕوونکردنەوە)
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
شا
شا یا پاشا ناوی فەرمانڕەویەکە کە لە ناوچەکی پاشایەتی دا حوکم دەگێڕێ ، پاشایەتی جۆرێ حکومەتە کە تێیدا کەسێک بە شیوەیەکی هەتاهەتایی فەرمان دەکا و جێی خۆی لە کەسێ بە میرات وەرگرتوە، پاشاکان لە هەندێ حکومەت دەسەڵات و سەروەری تەواویان هەیە و لە هەدێ ولاتیش پۆستێکی ڕەمزین.
بە خانەدانی پاشایەتی بنچەش دەوترێ ، شایەک کە فەرمان بەسەر چەند شای تر دا بکا شایەنشای پێ دەوترێ، هەروەها بە هاسەری شا دەوترێ شاژن. کووڕ و کچانی شا بە شازاده ناودەبرێن. وا باوه کووڕی گەورە دوای مردن یان لەکار کشانەوەی شا جێی ئەو دەگرێتەوە، بەو کووڕه گەورەی کە لاکاتی ژیانی شآ دا دەبێته جێگرەوە شازادەی جێ نشین دەوترێ. ئەو ولاتانەی کە دەسەڵاتی شاییان بەسەردا هەیا پێیان دەوترێ ولاتان پاشایەتی.
سەرچاوە
پۆل:پاشایەتی پۆل:نازناوی خانەدانەکان پۆل:سیاسەت پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی
ئێلێنا
ئێلێنا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٦٬٤١٢ کەس بووە.
٤٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کانی زیل
کانی زیل یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی گەڵاڵە سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی گەڵاڵە
دۆڵەگوێر
دۆڵەگوێر (Dollegwêr، بە فارسی: دوله گویر) گوندێکە لە بەخشی ئاڵۆت لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١١٥ کەس لە ١٨ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
وەزارەت
وەزارەت یان شالیاری یەکێکە لە بەشە پێکھێنەرەکانی حکوومەت. وڵاتانی جیھان کارەکانیان بە چەند لق دابەش کردووە و بۆ ھەر لقێک لە کارەکان، بەرپرسێکی تایبەتیان داناوە کە پێی دەڵێن وەزیر یاخود شالیار. ھەر وەزیرێک دەبێتە بەرپرسی بەڕێوەبردنی کارەکانی وەزارەتێک.
وەزارەتەکان
ئەمە پێڕستی ھەندێک لە وەزارەتەکانە، کە بەپێی وڵاتەکان دەگۆڕێت.
پۆل:حکوومەت پۆل:دەوڵەت پۆل:وەزارەتەکان
نەشتەرگەری قەیسەریە
وێنۆک|تیمێکی پزیشکی شێوازی نەشتەرگەریی قەیسەریە ئەنجام دەدەن نەشتەرگەریی قەیسەریە شێوازێکی نەشتەرگەرییە کە تێیدا منداڵ لە سکی دایک دەردەھێنرێ لە ڕێگەی کردنەوەی سکی دایک بە شێوازی زانستی نەشتەرگەریی پزیشکی. ئەم نەشتەرگەرییە زیاتر بۆیە ئەنجام دەدرێت کە دەرھێنانی منداڵ لە ڕێگەی ئەندامی زاوزێوە زۆر جار دایکەکە یان منداڵەکە دەخاتە مەترسییەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:تەندروستی ئافرەتان پۆل:مناڵبوون
نیل
٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی نیل. ڕووباری نیل (بە عەرەبی: النیل، بە ئینگلیزی: Nile) ڕووبارێکی گەورەیە لە باکووری خۆرھەڵاتی ئەفریقا کە تەوژمەکەی ڕووەو باکوورە. بە شێوەیەکی گشتی بە درێژترین ڕووباری جیھان دادەنرێت. ٦٨٥٣ کم درێژە. وە ڕووبارێکی نێودەوڵەتیشە لەبەر ئەوەی یانزە وڵات تێیدا پشکدارن، لەوانە: تانزانیا، ئۆگاندا، ڕواندا، بوڕوندی، کۆنگۆ، کینیا، ئیتیۆپیا، ئێریتریا، سوودانی باشوور، سوودان وە میسر. ڕووبارەکە بۆتە شوێنێکی گرنگ بۆ کەرتی کووشتووکاڵی وە داھاتی ساڵانەی ھەیە لە مەبەستی گەشت و گوزاری وێڕای بوونی ھەڕەمەکان لەمیسر وە بۆتە سەرچاوەیەکی گرنگ بۆ بەرھەمێنانی کارەبا. نیل دوو زێی گەورەی دەڕژێتە ناو، ئەوانیش نیلی سپی و نیلی شینن. نیلی سپی درێژ ترە لە لقەکەی دیکە و لە ئەفریقای ناوەندی وە ھەڵدەقوڵێ و بەناو تانزانیا، دەریاچەی ڤیکتۆریا، ئووگەندا و سوودانی باشوور دا تێپەڕ دەبێت. نیلی شینیش لە دەریاچەی تانا لە ئێتیۆپیا دەست پێ دەکات و دەڕژێتە ناو سوودان لە باشووری خۆرھەڵاتەوە. ھەردوو زێیەکە لە نزیک خەرتوومی پایتەختی سوودان بەیەک دەگەن.
٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی شوێنی نیل لە سەر نەقشە
ئاڕاستە
لە سەرەوەی خەڕتووم نیل بە نیلی سپی ناسراوە. ئەو ناوە ھەندێک جار بۆ ئەو بەشەی ڕووباری نیل بەکاردێ کە دەکەوێتە نێوان دەریاچەی نۆ و خەڕتوومەوە. لە خەڕتووم نیلی سپی لەگەڵ نیلی شین یەکدەگرێت. نیلی سپی لە خۆرھەڵاتی ئەفریقای ئیستیوایی دەست پێ دەکات و نیلی سپیش لە ئیتیۆپیا ھەڵدەقوڵێت. ھەردوو لقەکەش دەکەونە خۆرئاوای درزی خۆرھەڵاتی ئەفریقا.
سەرچاوە
سەرچاوەی نیل ھەندێک جار بە دەریاچەی ڤیکتۆریا دەدەنرێت. بەڵام دەریاچەکەش چەندین ڕووباری گەورەی دەڕژێتە ناو، لەوانە: ڕووباری کاجێڕا، کە لە نزیک شارێکی تانزانیا بە ناوی بوکۆبا دەڕژێتە ناو دەریاچەی ڤیکتۆریا، گەورەترین سەرچاوەی ئەو دەریاچەیەیە.
وە شاری گیش ئابەیی ئیتۆپیش بە سەرچاوەی نیلی شین دادەنرێت.
لە سەردەمانی کۆن دەریاچەی تانگانیکاش دەڕژایە ناو نیلی سپی و ڕووباری نیلی ١٤٠٠ کم درێژتر دەکردەوە، تا چەند میلیۆن ساڵێک پێش ئێستا کە بەھۆی تەقینەوەی گڕکانەکانی ڤیڕۆنگا ڕێگای ئاوی تانگانیکای گرت و چیتر نەیھێشت بڕژێتە ناو نیلی سپی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئەفریقا پۆل:ڕووبارەکانی میسر پۆل:ڕووبارەکانی سوودان پۆل:ڕووبارەکانی سوودانی باشوور پۆل:ڕووبارەکانی ئووگاندا پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن پۆل:ڕووبارەکانی ئەفریقا
دارسلام
دارسلام یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی گەڵاڵە سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی گەڵاڵە
بێلۆگرادچیک
بێلۆگرادچیک شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ڤیدین لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٥٬٨٣٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڤیدین پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ئێن سی ئەی ئەی دابەشکردنی یەکەم
وێنۆک
ئێن سی ئەی ئەی دابەشکردنی یەکەم بەرزترین ئاستی وەرزشی نێوان کۆلێژەکانە لە ئەمریکا لەلایەن کۆمەڵەی نیشتمانی وەرزشی کۆلێژەکانەوە ڕێکدەخرێت. بەشی یەکەم ئەو زانکۆیانە لەخۆدەگرێت کە ھێزی وەرزشییان ھەیە و بودجەی گەورەتر و ئاسانکاری پیشەیی زیاتر و یارمەتی وەرزشی زیاتریان ھەیە. بەشی دووەم و سێیەم ھاوشێوەن و ئاسانکارییەکان لە بەشی یەکەم لاوازترن.
لیۆناردۆ دیکاپریۆ
لیۆناردۆ ویلھێلم دیکاپریۆ (لەدایکبووی ١١ی نۆڤەمبەری ١٩٧٤) ئەکتەرێکی ئەمریکی و بەرھەمھێنەری فیلمە. دیکاپریۆ دەستی بە نواندن کردووە بە دەرکەوتن لە ڕێکلامەکانی تەلەڤیزیۆن، دواتر لە چەندەھا زنجیرە تەلەڤزیۆنی سیتکەم دەرکەوتووە کە بەناوبانگترینیان Growing Pains بوو لەسەرەتاکانی ١٩٩٠. دواتر دەستی بە کاری نواندن کردووە و یەکەم فیلم تێیدا دەرکەوت فیلمی (Critters 3) بوو، جگە لەوەی دوای ئەوەش لە فیلمی (This Boy's Life) دەرکەوتووە لەساڵی ١٩٩٣ لەپاڵ ئەکتەری مەزن ئەکتەر ڕۆبێرت دی نیرۆ. دەرکەوتنی دیکاپریۆ لە ھۆڵیوود ئەوکاتە بوو کە بەشداری فیلمی What's Eating Gilbert Grapeی لەھەمان ساڵدا ئەمجارەیان لەپاڵ ئەکتەر جۆنی دێپ. ئەمە جگە لە کۆمەڵێ فیلمی تر، وەل فیلمی درامای (The Basketball Diaries) و فیلمی ڕۆمانسی (Romeo + Juliet)، بەرلەوەی ناوبانگێکی گەورەتر پەیدا بکە لە فیلمە مێژوویەکەی دەرھێنەر جەیمس کامیڕۆن، کە فیلمی تایتانیک بوو.
لەوەتەی ساڵی ٢٠٠٠ەکان، دیکاپریۆ بۆ کۆمەڵێک فیلم ستایش کراوە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە لەچەندین جۆری جیاواز. فیلمەکانیش بریتی بوون لە (The Man in the Iron Mask (1998، و فیلمی ژیاننامەیی بمگرە گەر دەتوانی و فیلمی مێژوویی و دراما چەتەکانی نیویۆڕک (٢٠٠٢) لەپاڵ ئەکتەر دانیێل دەی لێویس. لیۆ لەساڵانی دوای ئەوە لەگەڵ دەرھێنەری مەزن ماڕتن سکۆرسیز چەندەھا کاری گەورەیان بەیەکەوە ئەنجامداوە، سەرەتای کارەکانیان بە فیلمی جەنگی (Blood Diamond (2006 دواتر دووبارە یەکدیان گرتەوە ئەمجارەیان بۆ فیلمی درامای تاوانکاری (The Departed (2006 کە دواتر باشترین فیلمی ساڵ دەرچوو، ھەروەھا فیلمی ئاکشنی (Body of Lies (2008 کە تێیدا لەگەڵ دەرھێنەر ڕیدلی سکۆت کاریان کرد و درامای (Revolutionary Road (2008، دواتر لەگەڵ دەرھێنەر کریستۆگەر نۆلان یەکەم کاریان بەیەکەوە بەرھێمھێنا ئەویش فیلمی دەستپێک (٢٠١٠) ھەروەھا فیلمی ژیانامەیی (J. Edgar (2011، فیلمی ڕۆژئاوایی (Django Unchained (2012، و فیلمی درامای (The Great Gatsby (2013. بۆ فیلمی گەڕاوە لە مردن (٢٠١٥)، توانی سێ گۆڵدن گڵۆب بۆخۆی دەستەبەر بکات. دیکاپریۆ یەکەم خەڵاتی بافتای خۆشی بۆ فیلمی گەڕاوە لەمردن بردەوە. لە خەڵاتەکانی ئۆسکاریش لیۆناردۆ شەش جار پاڵێورا، پێنجیان وەک ئەکتەر و یەکێکیشیان وەک بەرھەمھێنەر - و لەساڵی ٢٠١٦ش خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر پێدرا بۆ فیلمی ناوبراو. دوای ماوەی دابڕان، دی کاپریۆ بە ڕۆڵی ڕیک داڵتن گەڕایەوە لە فیلمی ڕۆژێک لە ڕۆژان لە ھۆڵیوود, و دوای پەخشی یەکەمی فیلمەکە لە فیستیڤاڵی فیلمی کان، ڕەخنەگران پێشوازیەکی گەرمیان لە فیلمەکە بەگشتی و نواندنی دی کاپریۆ بە تایبەتی کرد.
بەدەر لە نواندن دیکاپریۆ خاوەن کۆمپانیای تایبەتی بەرھەمھێنانی خۆیەتی، بەناوی Appian Way Productions، و یەکێکیشە لەو کەسانەی گرینگیەکی تایبەت بە ژینگەی جیھانی دەدات و بەشداری چەندین پڕۆژەی خێرخوازی کردووە، و تا ئێستا بەشداری دوو دۆکیومێنتاری کردووە تایبەت بە بابەتی گەرمبوونی زەوی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤ پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
ئەیالەتی حەلەب
ئەیالەتی حەلەب (، بە تورکیی عوسمانی: ایالت حلب، بە ڕۆمانی:Eyālet-i Ḥaleb) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو کە ئێستا ەکەوێتە باکووری سووریا. ڕووبەری ڕاپۆرتکراوی لە سەدەی نۆزدەھەمدا ٨٤٥١ میل چوارگۆشە بووە (٢١٬٨٩٠ کم٢). پایتەختەکەی حەلەب سێیەم گەورەترین شاری ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی بووە لە ماوەی سەدەی ١٦ و ١٧دا.
سەرچاوەکان
حەلەب پۆل:حەلەب پۆل:مێژووی پارێزگای ڕحا پۆل:مێژووی حەلەب پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٥٣٤ حەلەب
بڕیارنامەی ٧٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٧١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی ئابی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ یووگسلاڤیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٠٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٢ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٢ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٢ پۆل:مێژووی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
ژان ئانووی
ژان ئانووی دراماتورژ و فیلمنامەنووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠ پۆل:مردووانی ١٩٨٧
٤٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
مۆنتیڤیدیۆ
مۆنتیڤیدیۆ (بە ئیسپانی Montevideo) پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی ئوروگوایە. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١، ناو شارەکە ١٫٣١٩٫١٠٨ دانیشتووی ھەیە (واتە نزیکەی یەک لەسەر سێی دانیشتووانی وڵاتەکە). ڕووبەری شارەکە ٢٠١ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. مۆنتیڤیدیۆ کەوتووەتە لای کەناراوەکانی باشووری وڵات، واتە باکوری کەناری ڕیۆ دۆ لا پلاتا.
شارەکە ساڵی ١٧٢٤ لەلایەن سەربازێکی ئیسپانییەوە بە ناوی بروونۆ مۆریسیۆ دێ زابێلا دامەزرا. دامەزراندنی شارەکە لە میانەی ناکۆکیی ئیسپانیا و پورتوگال لەسەر ناوچەی پلاتین وەک جووڵەیەکی ستراتیژی وا بوو. ھەروەھا، لە ساڵی ١٨٠٧ لەژێر حوکمی بریتانیادا بوو، بەڵام لە کۆتاییدا شارەکە لەلایەن کریۆلۆسی ئیسپانییەوە دەستی بەسەردا گیرایەوە. مۆنتیڤیدیۆ بنکەی بارەگای ئیداریی مێرکۆسوور و ئەلادی، کوتلە بازرگانییە پێشەنگەکانی ئەمریکای لاتینە_پێگەیەک کە لەگەڵ ڕۆڵی برۆکسلی ئەورووپا بەراورد دەکرێت.
ڕاپۆرتی مێرسەر لە ساڵی ٢٠١٩ لەسەر کوالیتیی ژیان، مۆنتیڤیدیۆی لە پلەی یەکەم دانا لە ئەمریکای لاتین، پلەیەک کە شارەکە بەبەردەوامی لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە ھەڵگرییەتی. لە ساڵی ٢٠١٠، مۆنتیڤیدیۆ نۆزدەیەمین گەورەترین ئابووریی ھەبوو لەنێوان شارەکانی کیشوەرەکە و، نۆیەمین داھاتبەدەستھێنەری گەورە بوو لە نێوان شارە سەرەکییەکاندا. لە ساڵی ٢٠٢٠دا، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیییەکەی بە ٤٩٫٧ ملیار دۆلار خەمڵێنراوە و، ئەمەش ٢٨٫٣٨٥ دۆلار دەکات بۆ ھەر تاکێک.
لە ساڵی ٢٠١٨دا، وەک شارێکی بێتای جیھانی دەستنیشان کرا و چووە ڕیزبەندی ھەشتەم لە ئەمریکای لاتین و ٨٤ەمین لە جیھاندا. مۆنتیڤیدیۆ لە یەکەم جامی جیھانیی فیفا لە ساڵی ١٩٣٠ میوانداریی ھەموو یارییەکانی کرد. ئەم شارە وەک «شوێنێکی پڕجۆشوخرۆشی ھەمەڕەنگی خاون ژیانێکی کولتووریی دەوڵەمەند» و «ناوەندێکی تەکنەلۆجیای گەشەسەندوو و کلتوورێکی کارسازی»، پلەی ھەشتەمی لە ئەمریکای لاتینی لە نوانەی جیھانیی شارە شوێنمەبەستەکانی ماستەرکارد لە ساڵی ٢٠١٣ بەدەست ھێنا. ئەم شارە ناوەندی بازرگانی و خوێندنی باڵا و بەندەری سەرەکییە لە ئوروگوای. ھەروەھا، مۆنتیڤیدیۆ ناوەندی داراییی ئوروگوایە و کۆڵەکەی کولتووریی ناوچەیەکی گەورەشارییە کە ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ٢ ملیۆنە.
وشەڕەتناسی
چەند لێکدانەوەیەک دەربارەی وشەی مۆنتیڤیدیۆ ھەیە. ھەمووان کۆکن لەسەر ئەوەی کە «مۆنتی» ئاماژە بە سێرۆ دێ مۆنتیڤیدیۆ دەکات: ئەو گردەی کە لە بەرامبەر کەنداوی مۆنتیڤیدیۆ ھەڵکەوتووە، بەڵام دەربارەی ڕیشەی وشەی «ڤیدیۆ» ناکۆکی ھەیە.
مۆنتی ڤیدی یو (واتە «چیایەکم دیوە») بەربڵاوترین گومانە، بەڵام لەلایەن زۆرینەی شارەزایانەوە ڕەت کراوەتەوە، کە بە ئەگەرێکی لاوازی دەزانن چونکە تێکەڵەیەک لە زارەکانی تێدایە.
مێژووی سەرەتایی
پورتوگال لە نێوان ساڵانی ١٦٨٠ و ١٦٨٣ شاری کۆلۆنیا دۆ ساکرامێنتۆی لە ناوچەی بەرانبەر کەنداو لە بۆینس ئایرس دامەزراند. ئیسپانییەکان تا ساڵی ١٧٢٣ ھیچ بەرەنگارییەکی ئەم شارەیان نەکرد. لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٧٢٣، فیڵد مارشاڵی پورتوگال مانوێل دوو فریتاس دا فۆنسکا قەڵای مۆنتیڤیو-ی بنیاد نا.
شاندێکی ئیسپانی لە بۆینس ئایرسەوە نێرران کە لەلایەن حاکمە ئیسپانییەکەی شارەکە بە ناوی بروونۆ مۆریسیۆ دێ زابێلا-وە ڕێک خرابوون. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٧٢٤، ئیسپانییەکان پورتوگالییەکانیان ناچار کرد ناوچەکە جێ بھێڵن و خۆیان دەستیان بە نیشتەجێبوون لە شارەکەدا کرد؛ ئیسپانییەکان ئەم ھەڵمەتەیان بە نیشتەجێکردنی شەش خێزان کە لە بۆینس ئایرسەوە ھاتبوون، دەست پێ کرد. دواتر، خێزانانێکی دیکەش لە دوورگەکانی کەنارییەوە ھاتنە نێو شارەکەوە. یەکێک لە نیشتەجێبووە سەرەتایییەکان کەسێکی بەرجەستەی بە ناوی جۆرج بوورگێس بوو.
چەند ساڵێک دوای دامەزراندنی، مۆنتیڤیدۆ بوو بە شاری سەرەکیی ناوچەی باکوری ڕیۆ دی لا پلاتا و ڕۆژهەڵاتی ڕووباری ئۆرۆگوای، لەگەڵ بۆینس ئایرس بۆ باڵادەستی لە بازرگانیی دەریاییدا کێبڕکێی دەکرد. گرنگیی مۆنتیڤیدۆ وەک بەندەری سەرەکیی بریشاییی ڕیۆ دی لا پلاتا وای لێ کرد لە بۆنە جیاوازەکاندا ڕووبەڕووی شاری بۆینس ئایرێس ببێتەوە، لەم نێوەندەشدا چەند جارێک دەستی بەسەردا گیرا بۆ ئەوەی وەک بنکەیەک بۆ بەرگریکردن لە پارێزگای ڕۆژهەڵاتی بریشایییەکە دژ بە داگیرکارییەکانی پورتوگال بەکار بهێنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:پایتەختەکانی ئەمریکای باشوور
ئاچی دەرە
ئاچی دەرە (Açîdere، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٢٧ کەس لە ٣٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
کەنداوی کالیفۆرنیا
thumb|250px|کەنداوی کالیفۆرنیا کەنداوی کالیفۆرنیا کە وەکوو دەریای کۆرتێز ژی دەناسرێ ئەو کۆما ئاوییەی ناوبەری نیمچەدوورگەی باخا کالیفۆرنیا و بەژی سەرەکیی وڵاتی مێکسیکە. ئەیالەتەکانی باخا کالیفۆرنیا، باخا کالیفۆرنیا سور، سۆنۆرا و سینۆلوا ئەو کەنداوەیان گەمارۆ داوە. ئەمڕۆژە ناوی "کەنداوی کالیفۆرنیا" لەسەر زۆربەی نەخشەکاندا دەبینرێ، بەڵام خەڵکی دەڤەریی ئەو ناوچەیە زۆرتر حەز بە ناوی "دەریای کۆرتێز" دەکەن و بەکاری دێنن. ڕووبەری ئەو کەنداوە نزیکەی ١٦٠٠،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە.
پۆل:کۆما ئاوییەکانی مەکسیک پۆل:کەنداوی کالیفۆرنیا پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە مەکسیک پۆل:کەنداوەکانی ئۆقیانووسی ئارام
گوێزان، چۆمان
گوێزان یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی گەڵاڵە سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی گەڵاڵە
بڕیارنامەی ٧٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی ئابی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٠٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٩٢ پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
زانکۆی ئەزھەر
چەپ|270px|وێنۆک|وێنەیەکی زانکۆی ئەزھەر چەپ|150px|وێنۆک|دروشمی زانکۆی ئەزھەر زانکۆی ئەزھەر گەورەترین زانکۆی دینی و زانستی و ئیسلامی جیھانیە و دووەمین زانکۆیە لە جیھاندا بۆ دامەزراندن لە دوای زانکۆی ئەلقەروین (جامعة القرويين).ھەروەھا ئەم زانکۆیە دەکەوێتە شاری قاھیرە لە وڵاتی میسر.
پێش ئەوەی درووست بکرێت مزگەوتێکی گەورە بووە، پاشان لەسەر دەستی جەوھەر ئەلێدقلی لە ساڵی ٩٧٠ی زایینیدا دروست کرا و لە ساڵی ٩٧٢ زایینیدا بۆ یەکەم جار نوێژی تێدا کرا. بەرەبەرە لە سەردەمی مەمالیکەکاندا ڕووبەرەکەی زیاد کرا و ئێستا ڕووبەرەکەی نزیکەی ١٢٠٠٠ م٢یە و تا ئێستا گەورەترین و کۆنترین مزگەوتە لە ناو وڵاتانی ئیسلامیدا کە بۆ خوێندەواری دانرابێت.
لە ساڵی ١٨٧٢ی زایینیدا یاسایەک بۆ ڕێکخستنی بڕوانامە و تاقیکردنەوە دەرچوو. دوابەدوای ئەوە چەند یاسایەکی تر سەبارەت بە جل و بەرگی زانایان و مووچەکانیان و ڕێکخستنی کار و باری مامۆستایان و خوێندکاران دەرکرا. لەساڵی ١٩٦١ی زایینیدا کرا بە پەیمانگایەکی مەزن بۆ ئایینی ئیسلام و قوتابیانی موسوڵمان لەھەر شوێنێک بێت وەردەگرێت.
پۆل:نژیاروانیی عەرەبی پۆل:فێرکاری لە قاھیرە پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی سەدەی ١٠یەم پۆل:ئیسلام لە میسر پۆل:نژیاروانیی ئیسلامی پۆل:زانکۆ و کۆلێجە ئیسلامییەکان پۆل:زانکۆکانی میسر پۆل:دامەزرانەکانی ٩٨٨ پۆل:نژیاروانییەکانی سەدەی دەیەم پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ١٠یەم لە میسر
گورگی ڕووتەڵان
وێنۆک|200px|ڕووبەرگی چاپی یەکەم گورگی ڕووتەڵان (بە ئاڵمانیایی: Der Steppenwolf) ناوی دەیەمین ڕۆمانی نووسەری ئاڵمانیایی-سویسی ھێرمان ھێسەیە. سەرەتا، ساڵی ١٩٢٧ لە ئاڵمانیا بڵاو بووەوە، دوو ساڵ دواتر بۆ جاری یەکەم وەرگێڕدرایە سەر زمانی ئینگلیزی. لە ڕاستیدا گورگی ڕووتەڵان خۆژیاننامەیەکی تێکەڵکراو بە ھێمانگەلی خەیاڵییە. ئەو تەنگژە قووڵەی جیھانی دەروونیی ھێسە لە ساڵەکانی ١٩٢٠دا لە بەشی گەورەی چیرۆکەکەدا ڕەنگی داوەتەوە و لە زۆر جێگادا ئەو جیایی و درزەی نێوان ئادەمیزادبوونی ئەو، لە لایەکەوە، و شەڕلایی و ئاوارەیییە گورگ-ئاساکەی، لە لایەکی ترەوە، نیشان دەدرێ.
گورگی ڕووتەڵان سەرکەوتنێکی یەکجار زۆری لە ئاستی نێونەتەوەییدا بەدەست ھێنا، ھەرچەند دواتر ھێسە بانگەشەی کرد کە زۆر کەس لە مەبەستی ڕۆمانەکە بەباشی تێنەگەیشتوون.
وەرگێڕان بە کوردی
لەم کتێبە تا بە ئێستاکە دوو وەرگێڕان بە زمانی کوردی لەبەر دەستدایە. حەکیم کاکەوەیس لە سوێدییەوە کردوویەتی بە کوردیی سۆرانی و لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە چاپی کردووە. ھەروەھا ئەمجەد عوسمانی وەریگێڕاندووەتە سەر کوردیی سۆرانی.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٢٧ پۆل:ڕۆمانەکان پۆل:ڕۆمانە فەلسەفییەکان
بارۆمەتر
پەستانپێوی بارۆمەتریی یان بارۆمەتر (بەئینگلیزی: Barometer)، ئامێرێکە بەکاردێت بۆ پێوانی پەستانی کەش کە زانا تۆرشەلی Evangelista Torricelli لەسەرەتای سەدەی 16 دایھێنا. ئەم ئامیرە پیک دیت لە بۆریەک و دەفریک بۆریەکە سەریکی داخراوە سەریکیشی کراوە بەڵام لەناو بۆریەکە ھیچ ھەوایەک بوونی نییە تۆریشەلی تاقیکردنەوەیەکی ئەنجام دا ، کاتیک بۆیەکەی خستە ناو دەفرەکە تیبینی کرد کە بۆریەکە جیوەکەی ناوی دیتە دەرەوە بەڵام ھەوا شوینی ئەم جیوەیە ناگریتەوە وە تا ئاستیک نزم دەبیتەوە و دەوەستی دواتر ھەما تاقیکردنەوەی ئەنجام دا بەڵام تیرە وە دریژی بۆریەکەی دەگۆری بەڵام ھەمان ئەنجامی دەست دەکەوت. ئەمە رووی دەدا چونکە پەستانی کەش یەکسان نەبوو بە پەستانی ناو بۆریەکە وە بەھۆی ھیزی کیش کردن ئەم جیوەیە دەردەچۆ ناو دەفرەکە کە گەیشتە ئاستیکی یەکسان ھاتنە خوارەوەی جیوەکە دەوەستی. لە تاقیکردنەوەکانی تۆریشەلی و زانایانی تریش ئەوە سەلمینرا کەوا : تیکرای پەستان لە رووی دەریا و 0C دا یەکسانە بە پەستانی ستوونی جیوە کە بەرزیەکەی 760mm بیت. ئەگەر پەستانی کەش لە تیکرای سەر رووی دەریا بەرز بۆوە بەرزی ستوونی جیوەی ناو بارۆمەتر لە 760 زۆر تر دەبێ وە بە پیچەوانەشەوە. یەکەکانی پەستان : (پاسکاڵ - میللیمەترە جیوە - تۆر - پەستانی کەش )
سەرچاوە
پۆل:داھێنانە ئیتالییەکان پۆل:داھێنان پۆل:پەستانی کەش پۆل:پەستانپێو
شێپێرتن، ڤیکتۆریا
شێپێرتن  شارێکە لە دەشتی لافاوی لەسەر ڕووباری گوولبۆڕن لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ویلایەتی ڤیکتۆریا لە وڵاتی ئوسترالیا، نزیکەی ١٨١ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژهەڵاتی مێلبۆرن دوورە.
بە پێی سەرژمێری ٢٠١١ دانیشتوانی شارەکە بریتین لە ٢٩،٥٥٣ کەس و بە گشت ئەم ناوچانەی ژێر بەڕێوبەرایەتی شارەکەن دەبێتە٤٢،٧٤١ کەس.
سەرچاوە
پۆل:ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:شارۆچکەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:مێلبۆرن
ڕووباری خاسە
وێنۆک|چەپ|ڕووباری خاسەی وشکبوو. خاسە ڕووبارێکی زستانەیە کە بەناو شاری کەرکووکدا دەڕوات. یەکێکە لەو لقانەی دەکەوێتە ڕووباری دیجلەوە. خاسە لە هاویندا بە تەواوەتی وشک دەکات و ئاوی تیادا نامێنێت.
پۆل:ڕووبارەکانی عێراق پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان پۆل:کەرکووک پۆل:ڕووبار
بێرەش
بێرەش یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی گەڵاڵە سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی گەڵاڵە
بەردەڕەشان، بانە
بەردەڕەشان (Berderreşan، بە فارسی: برده رشه) گوندێکە لە بەشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتوانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٤ کەس لە ٨ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
یوونیسێف
{{Infobox organization }} سندووقی مناڵانی نەتەوە یەکگرتووەکان یان ڕێکخراوی مناڵپارێزی نەتەوە یەکگرتووەکان (بە ئینگلیزی: United Nations Children's Fund)، بە کورتی یوونیسێف (UNICEF)، بەرنامەیەکی نەتەوە یەکگرتووەکانە کە یارمەتی پەرەسەندوو و مرۆڤدۆستانەی درێژماوە بۆ مناڵان و دایکانی وڵاتانی لەحاڵی پەرەسەندندا ئامادە دەکات.
یوونیسێف لە کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە ١١ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٤٦، بۆ ئامادەکردنی خۆراک و تەندروستی نائاسایی بۆ مناڵانی ئەم وڵاتانەی کە لە شەڕی دووەمی جیھانی وێران کرابوون دروست کرا.
لەکریمۆسا (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)
لەکریمۆسا (بە ئینگلیزی: Lacrymosa) گۆرانییەکی گرووپی ڕۆکی ئەمریکیی ئێڤەنێسنسە کە بۆ ئەلبومی دەرگا کراوەکەی ٢٠٠٦ نووسراوەتە. گۆرانییەکە نووسراوەی دەستی ئەیمی لی و تێری باڵسامۆیەو دەرھێنەرەکەشی دەیڤ فۆرتمانە. ئەم گۆرانییە دروستکردنەوەیەک بوو بۆ ریکویمی لەکریمۆسای مۆزارت (١٧٩١) بەپێی ئەیمی لی، ھاندەری سەرەکی بۆ نووسینەوەی ئەم گۆرانییە فیلمی ئەمادیوس بووە. لەکاتێکدا کە لی ئاوازەکەی لە لەکریمۆسای مۆزارتەوە وەرگرتووە، ئەو خۆی ھۆنراوەکەی بۆ نووسیوەتەوە. چەشنی مۆسیقای وەک ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵ، گۆتیک ڕۆک و پۆست-گرەنجیش ھەر ھاندەری داڕشتن و گۆڕانکاریکردن لە مێلۆدی گۆرانییەکە بوون. بە ڕەسەنی ئەم پارچە مۆسیقایە لەسەر نۆتی ڕێی بچووک نووسراوەتەوە، بەڵام لی و باڵسامۆ گۆڕیویانە بۆ میی بچووک تاکوو زیاتر لەگەڵ ئێڤەنێسنسدا ڕێک بکەوێت.
گۆرانییەکە بە کۆمەڵێک ڕەخنەی تێکەڵ پێشوازی لێکرا لەلایەن ڕەخنەگرانی مۆسیقا، ھەندێک لەوان بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە گۆرانییەکە یەکێکە لە ھەرە باشترین گۆرانییەکانی سەر دەرگا کراوەکە، دەنگە پشتێنەییەکەی کۆرسەکانیشیان بە ھۆکارێک دادەنا، ھەندێکیش بە خراپترین گۆرانیی سەر ئەلبومەکە ناویان دەبرد لەبەر ھەمان ھۆکار. بەپێی لی، لەکریمۆسا بە ڕەسەنی بۆ ساوندتراکی فیلمێک نووسرابووەوە بە ناوی «مێژووی نارنیا: شێرەکە، جادووگەرەکە و دۆلابی جلەکە»، بەڵام ڕەتکرایەوە لەلایەن دەرھێنەرەکانەوە بەھۆی تاریکییەکەیەوە. دەرھێنەرەکانی فیلمەکە لەبارەی ئەمەوە وتیان کە «ئەم زانیارییە ھەواڵە بۆ ئێمە» و وتیشیان کە «ھیچ گۆرانییەکی ئێڤەنێسنس بیری لێ نەکراوەتەوە بۆ خستنە ناو فیلمەکە.» ئەم گۆرانییە لە لیستی گۆرانییەکانی گەشتی دەرگا کراوەکەدا ھەبوو.
ئەم گۆرانییە دووبارە تۆمارکراوەتەوە بۆ ئەلبومی سینتسز لە ساڵی ٢٠١٧دا.
ئوزون تاش
ئوزون تاش (Uzuntaş، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٧١ کەس لە ٤٥ بنەماڵەدا بووە.
ئۆریاخۆڤۆ
ئۆریاخۆڤۆ شارێکە لە پارێزگای ڤراتسا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٦٬٠٨٨ کەس بووە.
لەکریمۆسا (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)
پشتێنە و تۆمارکردن
لە چاوپێکەوتنێکی ٢٠٠٤دا لەگەڵ ھەواڵەکانی ئێم تی ڤی، ئەیمی لی ئەوەی خستە ڕوو کە گۆرانی بۆ فیلمێکی نوێ بە ناوی مێژووی نارنیا: شێرەکە، جادووگەرەکە و دۆلابی جلەکە دەنووسییەوە. ئەو ڕاشیگەیاند کە دەرھێنەرانی فیلمەکە دەورێکی بچووکیان پێ بەخشیوە، «ئەوان [وتیان]، 'دەتەوێت ڕۆڵێکی بچووک بگێڕیت؟'، منیش [وتم]: 'بەڵێ! بھێڵن بمرم. ئەمەوێت کەسێک بم کە دەکوژرێت.' بۆیە باوەڕ ناکەم ئەوە ڕووبدات.» ئەو دواتر ئەوەشی خستە ڕوو کە گۆرانیی «لەکریمۆسا» بە ڕەسەنی بۆ فیلمەکە نووسرابووەوە، بەڵام نەکرایە ناوییەوە. بەھەرحاڵ، بەپێی دەرھێنەرەکان، نە لی و نە گرووپەکە داوایان لێکراوە کە گۆرانی بۆ فیلمەکە بنووسنەوە. گۆرانییەکی تریش نووسرابووەوە بۆ فیلمەکە، بەڵام ڕەتکرابووەوە بەھۆی دەنگە تاریکەکەیەوە. ھەرچۆنێک بوو، لی وتی کە ئەوانە شتی «باشتر بوون [بۆ دەرگا کراوەکە]»
ئۆریاخۆڤۆ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڤراتسا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دانووب پۆل:شارەکانی بولگاریا
یوونیسێف
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:یوونیسێف پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکان پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٤٦
لەکریمۆسا (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)
پشتێنە و تۆمارکردن
لەکریمۆسای وەشانی ئێڤەنێسنس بە ئینگلیزی بە Lacrymosa دەنووسرێت، کە لە ناوە ڕەسەنەکەیەوە وەرگیراوە (Lacrimosa) کە بە واتای «فرمێسکاوی» دێت بە زمانی لاتینی. ھەروەھا ناوی ئەم تراکە ناوێکی زانستیی جۆرێکی پەپوولەیە بە ناوی کەتۆکالا لەکریمۆسا، کە ناسراوە بە «باڵ فرمێسکاوی.» ئەم جۆرە پەپوولەیە بە شێوەیەکی دووبارەبووەوە لەسەر لۆگۆ و کەڤەری ئەلبومی قوربانیی شیریندا دەردەکەوێت. کورتەیەکی لەکریمۆسا لە تیزەرێکی ڤیدیۆیی بۆ دەرگا کراوەکە داندرابوو.
ئاوازدانان، مۆسیقا و ھۆنراوەکان
وێنۆک|گۆرانییەکە بە ڕەسەنی لەلایەن [[ڤۆڵفگانگ ئامادیوس مۆتسارت|ڤۆڵفگانگ ئەمادیوس مۆتسارتەوە نووسراوەتەوە. |130px]]
بەپێی پەڕەیەکی نۆتەی مۆسیقی کە لەلایەن ئاڵفرێد میوزیکەوە بڵاوکراوەتەوە لەسەر ماڵپەڕی Musicnotes.com، «لەکریمۆسا» پارچەیەکی ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵ، گۆتیک مێتاڵ، و پۆست-گرەنجە کە بە «کاتیی ئاسایی» داندراوە لە تێمپۆیەکی خاودا بە ٤٨ لێدان لە خولەکێکدا. ھەرچەندە لەکریمۆسا ڕەسەنەکەی مۆتسارت لە مەودای ڕێی بچووک (دی-ماینەر) نووسراوەتەوە، تێری باڵسامۆ و ئەیمی لی گۆڕیویانە بە میی بچووک (ئی-ماینەر). ئەو ئامێرانەی لەو گۆرانییەدا بەکارھاتوون پێکھاتوون لە پیانۆ، گیتار، کەمان، و تەپڵن. لەم گۆرانییەدا، تۆماری دەنگی لی لە نزمترین نۆتەی سی٣ دەست پێ دەکات بەرەو بەرزترین نۆتەی می٥. دەنگی کۆرسەکان لە نزمترین نۆتەی سی٢ دەست پێ دەکات بەرەو بەرزترین نۆتەی می٤. لە ڕووی ھۆنراوەیییەوە، گۆرانییەکە دەربارەی لێکجیابوونەوەیەکە، وەک ھەندێک لە دێڕەکانی ھۆنراوەکە دەری دەخات: «و من تۆمەتبار بکە، / تاوانەکانت ئازاد بکە، ئازیزم، / نامەوێت ئێستا بتگرم خۆشەویستم.»
وێنۆک|دەیڤد کامپبێڵ نوێنەرایەتی ئۆرکێسترایەکی کرد بۆ گۆرانییەکە|ڕاست
ڕۆب شێفیڵدی ڕۆڵین ستۆن وتی کە لەکریمۆسا پێکھاتووە لە گۆرانییەک کە لی لەخۆدەگرێت لەکاتی گریان بەسەر پیانۆیەکی مەزندا بە سۆزێکی زۆرەوە. بەپێی ڕەخنەداری IGN ئێد تامپسن، ئەم گۆرانییە دەنگەکەی ئێڤەنێسنس و لی دەدات لە یەک و ئەو بەشەی ھۆنراوەکە پێک دێنێت کە ئەمەیە: «من ناتوانم خۆم بگۆڕم. ئەم جارەش نا، درۆ ناکەم تا لە نزیک تۆوە بمێنمەوە، و لەم ژیانە کورتەدا کات نییە بۆ دەستبەسەربوون، خۆشەویستییەکەی من بەس نەبوو.» یەکێکی تر لە ڕەخنەگرەکان بە ناوی دانیێل بۆدوا ئاماژەی بەوە دا کە لەکریمۆسا لە دەنگدا لە گۆرانیی ھانتدی گرووپەکە دەچوو، کە لە ئەلبومی کەوتوودا ھەیە. ئەو ئاماژەشی بەوەدا کە «کۆرۆسە ترسناکەکەی پشتێنەی گۆرانییەکە و کەمانەکان گوێگر دەنێرنە ژینگەیەکی کڵێسایی گۆتیکییەوە.» جیم فاربەری دەیڵی نیوز وتی کە گۆرانییەکە ھاوشێوەی دەنگی گرووپێکی ئارت ڕۆکی ١٩٧٠کانە بە ناوی ڕێنێسانس. ئاندرێی فاریسازی کریستیانیتی تودەی وتی کە گۆرانییەکە ھیچ پەیوەندییەکی بە فیلمی نارنیاوە نەبووە و ھەر گۆرانییەکی تری لێکجیابوونەوەیەکی تاڵ بووە.
پێشوازی ڕەخنەدار
لەکریمۆسا بە گشتی بە شێوەیەکی باش وەڵام درایەوە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە. ئێد تامپسنی IGN وتی کە خۆشترین گۆرانی لە ھەموو ئەلبومەکەدا لەکریمۆسایە. دۆن کەیی ماڵپەڕی بڵابەر ماوت وتی کە ھەرچەندە گۆرانییەکە «تاقیکردنەوەیەکی سەرنجڕاکێش» بووە، شێوەی زیاتر لە دەرخستنی توانا و پیشاندانی سەرنج بۆ ھونەرەکان دەچوو، وەک لەوەی لە گۆرانییەکی ڕاستی بچێت. دانیێل بۆدوا وتی کە گۆرانیی لەکریمۆسا یەکێکە لەو گۆرانییانەی ئەلبومەکە کە تێیدا «دەنگە نایابە کلاسیکییەکەی لی تێدا دەردەکەوێت.» دەستکاریکەرێکی نیویۆرک تایمز وتی کە تەنانەت بە «ستانداردی ئەلبومەکەش» لەکریمۆسا گۆرانییەکی قەشەنگ بووە. سپەتنیکمیوزیک وتیان کە گۆرانییەکە باشترینە لە ئەلبومەکەدا و ڕیتینگێکی ٤٫٥ـیان پێدا لە پاڵ گۆرانیی «گود ئینەف.» ئەوان وتیشیان کە کۆتا دوو گۆرانیی ئەلبومەکە سەرنجڕاکێش نین بە ھۆی جیاوازییانەوە. پۆستمیدیا نیوز وتیان کە «لی نۆتەی قەشەنگ دەپێکێت لە لەکریمۆسادا، کە خاوەندارێتی کۆرسێکی تۆقێنەر دەکات.» جۆردان ڕیمەری زە دەیڵی پرینستۆنیان دەستخۆشی لە لی کرد و وتی کە لەکریمۆسا و کلاود ناین باشترین ئاوازدانانەکانی بوون. جۆن ھوودی مایامی نیوز تایمز چیرۆکێکی دروستکرد لە سێ گۆرانیی ئەلبومەکە: «کاتێک بانگم بکە کە بە ھۆشیت پیاوێکی دوورخستەوە، لەکریمۆسا ھێشتییەوە، و کلاود ناینیش ئاگاداری کردەوە کە چی تر بەخێرنایەت.» جووست مێلێسی ماڵپەڕی فۆک! لەکریمۆسای بەراوردکرد بە کارەکانی ویتن تێمپتەیشن و نایتویش.
براندن بەتلەری سینێما بلێند ڕەخنەی گرت و وتی کە لەکریمۆسا «خراپترین گۆرانیی سەر دەرگا کراوەکەیە. تێکەڵەیەکی لەکریمۆسا بە دەنگە پشتێنە ناخۆشەکەیەوە لەگەڵ گۆرانیی لەدەستدانی کۆنترۆڵی بێزارکەر، کە لی بۆ نزیکەی پێنج خولەک تێیاندا دەگری.» ڕەخنەگرێکی ئۆڵتراساوند ئاماژەی بەوەدا کە بێھێزترین تراکەکانی سەر ئەلبومەکە پێکھاتبوون لە «لەکریمۆسا»، «شاژنی بەفرە سپی»، «لەدەستدانی کۆنترۆڵ»، و «وەک تۆ.»
نمایشی ڕاستەوخۆ
گرووپەکە گۆرانییەکەی لە نمایشێکی ڕاستەوخۆدا پێشکەشکرد لە گەشتی دەرگا کراوەکەدا. لە کۆنسێرتێکدا کە لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ ئەنجام درا، گرووپەکە گۆرانیی «لەکریمۆسا»یان پێشکەشکرد. بۆ ئەم نمایشە، لی تی-شێرتێکی مۆر، تەنوورەیەکی ڕەش و پووتی ڕەشی لەبەردابوو. ئەوان ھەروەھا لە ھۆڵی ھامەرشتاین لە نیویۆرک لە ساڵی ٢٠٠٦دا گۆرانییەکەیان پێشکەشکردبوو. لە ڕێکەوتی ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ گرووپەکە کۆنسێرتێکی تایبەتییان ئەنجامدا لە نیویۆرک سیتی و لەوێ گۆرانییەکەیان پێشکەشکرد. ئەوان دووبارە گۆرانییەکەیان پێشکەشکردەوە لە ڕێکەوتی ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ لە پۆرتۆ ئەلێگری، بەڕازیل.
کەسایەتییەکان
لە تێبینییەکانی سەر ئەلبومی دەرگا کراوەکە وەرگیراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤەنێسنس پۆل:مۆسیقای ڕۆک پۆل:دەیەی ٢٠٠٠ لە مۆسیقا پۆل:٢٠٠٦ پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤانێسێنس پۆل:ڤۆڵفگانگ ئەمادیوس مۆتسارت
گۆجۆسۆن
گۆجۆنسۆن (بە ھانگۆل: 고조선، بە ھانجا: 古朝鮮)، شانشینێکی کۆنی کۆریا بوو. زیادکراوی (گۆ، 고 ،古) بەمانای کۆن دێت. داستانی دامەزرانی گۆجۆسۆن بەپێی سامگووک یوسا (١٢٨١) و هەندێ پەرتووکەکانی سەدەی ناوەڕاستی کۆری، وڵاتەکە لەساڵی ٢٣٣٣ی پێش زایین لەلایەن تانگن دامەزرا.
سەرچاوە
پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:وڵاتانی پێشوو لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا پۆل:گۆجۆسۆن پۆل:وڵاتانی پێشوو لە مێژووی کۆریا پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین پۆل:مێژووی مەنچوریا
بڕیارنامەی ٧٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئابی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ عێراق-کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٠٨ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:عێراق لە ١٩٩٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کووەیت
مانۆمەتر
سەرچاوەکان
پۆل:داھێنان پۆل:پەستانپێو پۆل:گازە قەتیسەکان پۆل:ئامرازەکانی پێوان
٤٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کۆمەڵەی نیشتیمانیی وەرزشی کۆلێژ
وێنۆک|170px
کۆمەڵەی نیشتمانیی وەرزشی زانکۆ ڕێکخراوەی سوودنەخوازە و چالاکییە وەرزشییەکانی زانکۆکانی ئەمریکا و کەنەدا ڕێکدەخات. بارەگای سەرەکی ئەم یەکێتییە دەکەوێتە شاری ئیندیاناپۆلیس. ئەندامانی خولەکە لە ساڵی ١٩٧٣ بڕیاریاندا خولەکە بەسەر سێ خولی بچووکتردا دابەش بکەن. تیپە وەرزشییەکان بەپێی ئەو وەبەرھێنانەی کە بۆ چالاکییە وەرزشییەکان دەیکەن، لە خولی یەکەم (پلە یەکەم)، خولی دووەم (پلەی دووەم)یان خولی سێیەم (پلەی سێیەم) دادەنرێت. بەپێی پەیڕەوی ئەم یەکێتییە، زانکۆکانی خولی ١ و خولی ٢ دەتوانن «سکۆلارشیپی وەرزشی» بە یاریزانانی تیپە وەرزشییەکانیان بدەن. بەڵام زانکۆکانی خولی سێیەم قەدەغە کراون ئەم کارە بکەن. خولی تۆپی پێی ئەمریکا بەسەر دوو گرووپی لاوەکیدا دابەشکراوە، کە بریتین لە FBS و FCS.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٦ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
تسارێڤۆ
تسارێڤۆ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای بورگاس لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٥٬٨٥٤ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بورگاس پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ژان ژێنێ
ژان ژێنێ نووسەر، شاعیر و شانۆنووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
٤٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
توانەوە
وێنۆک|توانەوەی سەھۆڵ
توانەوە گۆڕانکارییەکی فیزیکییە کە تێیدا ماددە لە دۆخی ڕەقییەوە بۆ شل دەگۆڕێت.
توانەوە بریتییە لە توانەوەی ماددەیەک لەناو توێنەرێکدا. بۆ نموونە توانەوەی خوێی NaCl لە ئاودا. خوێیەکە تواوەیە و ئاوەکە توێنەرە. بەڵام کاتێ ئاو لە دۆخی ڕەقییەوە واتە سەھۆڵ دەگۆڕێت بۆ شلی، ئەم کردارە پێویستی بە توێنەر نییە بەڵکو پێویستی بە وزەی گەرمییە.
سەرچاوەکان
پۆل:تەرمۆدینامیک پۆل:زانستی ماددەکان پۆل:زانستی ماددە پۆل:تێرمۆدینامیک
پاژبەرد
پاژبەرد (Pajberd، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧٥ کەس لە ١٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد