cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سەقز
کوێستان و ڕووبارەکان
دەرووبەری شاری سەقز چەن کێوی بەرزی لێیە، کە دەتوانین لە ناویاندا نەکەرۆز، وەزەنە، رووش، وەنەوشە، ئاڵمەڵوو و مێرگەنەخشینە و زنجیرە چیای چلچەمە نزیک گوندەکانی ئیساقاوا و کانامەت ناو بەرین. کێوەکانی شاری سەقز ھەر وەکوو بەشەکانی تری کوردستان دەوری سەرەکی لە شێوەی ژیانی ئاژەڵداری و کشت‌وکاڵ ھەیە. چۆمێک کە بە ناو شاری سەقز تێپەڕ دەبێت یەکیک لە سەرچاوە و لقە گرینگەکانی چۆمی زێڕینەیە و بە چەمی سەقز ناوی لێ‌ دەبەن کە بەھۆی گەورە بوونەوەی شار دەورووبەری چەمەکە پر بووە لە پارک و ماڵ و شەقام. ئەو چەمە شار دەکات بە دوو لەتەوە. ڕۆژانی پشوودان جێگای سەیران و شادی و ھەڵپەڕکێ و یاری خەڵک بووە. ھەروەھا بۆ بەربەرەکانێ لە بەرامبەر داگیرکەراندا چیاکانی سەقز سەنگەڕێکی پۆڵاین بووە بۆ پاراستنی دەستکەوتەکانی مرۆڤی ئەم ناوچە. لە ڕووبارەکانی سەقز ماسی سپی و قزەل‌ئالا دەژین. ماوەیەکە لە چۆمەکانی ئەم ناوچە گەڕای ماسییە جۆراوجۆرەکان پەروەردە دەکەن، کە ئەمە دەبێتە ھۆی دروست بوونی جۆری زیاتری ماسییەکان.
مێژووی پێش ئیسلام
وێنۆک|200px|right|رایتۆن بە وێنەی سەری بەرانێک دۆزراوە لە قەڵای زێویە لە مۆزەخانەی شاعەباسی ئێران
بی گۆمان سەقز بە ناوەکانی ئیزیرتا و ئسکیت و دواجار ساکز، شار و ناوەندی ھەرە گرینگی حکومەتکانی مانا و سکا و مادەکان بووە و ھێرشی دوژمنان بۆ ئەم حکومەتانە دەبووە ھۆی ئەوی کە سقز ببێتە ناوەندی شەر و تێکھەلچوون. بەلام ئەم شارە بە درێژایی میژو ئاوەدان ماوە و تا بە ئیمروش جێگەی ژیان و ناوەندی کلتور و سیاسەت و بازەرگانی ماوەتەوە. لە دەورانی دەسەڵاتداری مادەکاندا، سەکاکان بە بەردەوامی ھێرشیان دەکردە ھەرێمی دەسەڵاتدارییان و شەڕیان پێدەفرۆشتن. سکاکان ھەندێک جار لە گەڵ ئاشوورییەکان دەبوون بە ھاوپەیمان، و ھەندێک جاریش لە گەڵ مادەکان ھاوپەیمانیان دەبەست و بە دژی ئاشوورییەکان شەڕیان دەکرد. پاش ھێرش کردنی سەر لە نوێی ئاشوورەکان بۆ سەر مادەکان، خشتیرییە بۆ کۆتایی ھێنان بە ھێرشەکانی ئاشوورییەکان، پەیمانێکی گەورەی ھاوپەیمانی لە گەڵ مانایییەکان و سەکاکان بەست و بە کرەوە بەرەێکی گەورەی شەڕی دژ بە ئاشوورییەکان کردەوە.
مێژووی سەقز لە دەوروبەری ساڵی ٦٥٠، دەسەڵاتی پاشایەتی مادەکان، دەوڵەتێکی گەورە و بە ھێز و ھاوسەنگ لە گەڵ مانایییەکان و ئورارتوو و عیلامییەکاندا بوو. پاش سەکاکان، کیمێرییەکان کە یەکێکی دیکە لە ھۆزە سەحرا نشینەکانی باکووری قەوقاز (قەفقاز) بوون، ھێرشیان کردە سەر ئەم ناوچەیە کە ئێستا بە کوردستان دەناسرێت و لەسەر ڕێگەی خۆیان دە‌سەڵاتی دەوڵەتی ئورارتوویان، لە ڕۆژئاوای دەریاچەی ورمێ و ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆلی، لە نێو برد. ھووخشترە، گەورەترین پاشای مادەکان لە ١٠ ساڵی یەکەمی فەرمانڕەواییدا، توانی پەیوەندی خۆی لە گەڵ پاشای سەکاکان بە نێوی (پڕۆتۆسیس)، بە ھاوپەیمانیێکی گەورە پەرە پێبدات. ھووخشترە، سپاکەی بە دوو بەشی پیادەی چەکدار کراو بە نێزە، و سواری چەکدار کراو بە تیروکەمان، دابەش بکات و دەوڵەتێکی بە ھێز بنیات بنێت. (شیاوی باسە کە ناوبراو ئەم شێوازە لە سەکاکانەوە فێر ببوو). مێژووی سەقز لە دەورانی حوکمڕانی ھووخشترە، پاش ئاگادار بوون لە بەستنی ھاوپەیمانەتی لە نێوان سکاکان و مادەکاندا، کۆمەڵێکی بەرچاو لە سەکاکانی بۆ ڕۆژئاوای دەوڵەتی ماد، بە زۆر کۆچێندران و ئەم ناوچە بە نێوی ئەوانەوە بە ساکز یان سێکز نێوبانگی دەرکرد و ھەنووکەش بە سەقز نێوی لێ دەبرێت.
دەگوترێت کە ئەم شارە بە نێوی (ئیزیرتا)، لە یەکەمین یەکگرتنی مادەکاندا، پێتەختی ماد بووە. سەرکردەکانی ماد لە دەروبەری شاردا کۆمەڵێک قەڵا وسەنگەریان، ساز کردبوو کە گرینگترینیان زێویە و ئادامائیت ھەڵکەوتوو لە گوندی قەپڵانتووە. ھەر وەک پێشتریش ئاماژەمان پێدا لەو دەورانەدا سارگێنی دووھەم، پاشای ئاشوورییەکان ھێرشی کردە سەر مادەکان و پاش سەرکەوتن بە سەریاندا ئیزیرتا، زێویە و ئادامیت بە دەستی سوپاکەی وێران کران.
وێنۆک|200px|left|گۆزەیێک دۆزراوە لە قەڵای زێویە لە مووزەخانە مللی ئێران ناوچەی سەقز بێ‌گومان یەکێکە لە کۆنترین و مێژوویترین شوێنەکان. لە زەمانی مادەکاندا سقز ناوی «ئەسکیت» بووە. دوای ھێرشی ئاشووریەکان بۆ سەر مادەکان و داگیرکردنی سەقز، ناوی ئەو ناوچە دەگۆڕن بە «ساکز» یان «سەکاکز». دوای ماوەی ٣٠ ساڵ ھووەخشترە پاشای ماد توانی ھێرش کاتە سەر لەشکری دۆژمنان و وڵاتە داگیرکراوەکان بگەڕێنێتەوە سەر حکوومەتی ماد؛ بەڵام ناوی سەقز ھەر وەک خۆی دەمێنێتەوە. ئەمڕۆکە لە ھەموان ڕوونە کە سەقز پایەتەختی ماناییەکان بووە و «مانا» یەکێک بووە لە تایفەکانی ماد. حکوومەتی مادەکان بە شێوەی پێکھاتە بووە؛ واتە لە نزیکی ٣٠ وڵات کە سیستمێکی حکوومی وەک فیدراڵی ئەمڕۆژی لە نێوانیان دا بوو.
شوێنی مێژووی شاری سەقز، لە ڕۆژھەڵاتی ئێستای شاردایە کە بە زەحمەت بڕێک لە نیشانەکانی ئەدۆزرێتەوە. گەورەترین بە جێ‌ماوی سەردەمی ماناییەکان، قەڵای زێویەیە و بە بڕوای ھەندێک لە مێژووناسەکان ھگمەتانەی بەناوبانگ نەک لە ھەمەدانی ئەمڕۆ بەڵکوو لە زێویەدا بووە.
ئایینی خەڵکی ناوچەی سەقز، ھەروەک زۆرینەی وڵاتەکانی ماد، زەردەشتی بووە ھەتا پارتەکان و پاش ئەو عەرەبەکان ھێرشیان کردە سەر ناوچەکە. خەڵکی زۆرێ لە شاران بۆ بەرگری لە شەڕ، ئایینی عەرەبەکان واتە ئیسلام وەر دەگرن، بەڵام خەڵکی شاری سەقز بۆ وەرنەگرتنی ئیسلام شارەکەیان جێ ھێشت و بەرەو کوێستان ڕی کەوتن. ڕۆژگارێکی ناخۆشیان بووە لەو سەردەمەدا ھەر بۆیە لە ناو چیرۆک و گۆرانییەکانی ئەو ناوچەدا یادگارەکانی ئەبینرێتوە:
گەوڕەکان، زانایانی ئایینی زەردەشتی بوون.
مێژووی دوای ئیسلام
دوای ھاتنی ئایینی ئیسلام بۆ ناوچەکە، لە سەرەتادا کوردستان لە نێوان چەن ئاغا دابەش کرا و دەسەڵاتیان بەدەست ئەوان بوو. یەکێک لە تایفەکانی وا بۆ ماوەیەکی زۆر و بەسەر بەشێکی زۆری کوردستان حۆکمڕانیان کردە ئەردەڵانەکان بوون. ھەر چەن شاری سەقز کەمتر لەژێر دەسەڵاتی ئەردەڵانەکاندا بوو بەڵام ئەردەڵان یەکێک لە تایفە ھەرە گرینگەکانی کوردستان بووە کە ئێستاش لەو بنەماڵە ھەر ماوە. لە دوای ھاتنی ئیسلام لە بەر سنووری بوونی ناوچەکە ھەر دەم کەسێک لە حکوومەتێکەوە دەسەڵاتدار بووە. ماوەیەک ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، ماوەیەک ئێرانییەکان. لە چەن سەد ساڵی ڕابردووشدا یەکێتیی سۆڤیەت و بریتانیا کاریگەری خۆیان ھەبووە لەسەر ناوچەکە.
خەباتی سیاسی لە سەقز
وێنۆک|ڕاست|250px|مزگەوتی حەزرەتی عومەر لە گەڕەکی شاناز ئەگەر لە مێژووی سەقز بڕوانین، لە خەباتی گەلی کورد بۆ ئازادی و مافە ڕەواکانی خۆی لە لاپەڕ‌ە جۆراجۆرەکانی مێژووی کوردستان بە گشتی، شاری سەقز ڕۆڵی ھەرە گرینگی ھەبووە. بۆ وێنە لە شۆرشی سمکۆ، لە کاتی دامەزراندنی کۆماری کوردستاندا و بەتایبەت خەباتی ڕزگاری خوازانەی ساڵەکانە ١٩٧٩ تا ئیمڕۆ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان خەڵکی شار و گوندەکانی سەقز گیانفیدایێەکی بێ وێنەیان ھەبووە. بۆ نموونە شەھید ھۆمایون ئەردەڵان خەڵکی سەقز لە میکۆنۆس ئەڵمانیا لەگەڵ سادق شەرەفکەندی شەھید کرا. کۆماری کوردستان تا باکووری شاری سەقزی لە خۆ گرتە بەر. لە پێک‌ھێنان و پاراستنی ئەو کۆمارە خەباتگەرەکانی سەقز دەوری گرینگیان ھەبوو.
لە ساڵانی ١٩٦٠ و دوای ئەوە، کوردستان بە گشتی بووە شوێنی پێک‌ھاتنی بزووتنەوە سیاسییەکان. ھەروەھا سەقزیش بەشداریێکی بێ وێنەی ھەبوو. کۆمەڵە یەکێک بوو لەو بزووتنەوانە کە ھەم لە بوار سیاسەت و ھەم خەباتی چەکداری چالاک بووە و بەشی گرینگ بووە لە خەباتی خەڵکی کورد بۆ مافە ڕەواکانیان. کاک حەمەحسەین کەریمی یەکێک لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵە، خەڵکی شاری سەقز بووە.
ھەروەھا حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کە لە خەباتی گەلی کوردی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ساڵانی ١٩٧٠ و ١٩٨٠ دەورێکی گرینگی ھەبووە، لە شاری سەقز لایەنگرانی زۆری ھەیە کە لە ڕۆژانی ٢٢ پووشپەڕی ھەموو ساڵێک، کە ڕۆژی تیرۆری دوکتور قاسملوو سکرتێری گشتی حیزبی دیموکراتی کوردستانە، خەڵکی شاری سەقز، بۆ دەربڕینی ناڕەزایی خۆیان، شار بە تەواوی دادەخرێ.
شوێنەوارە مێژوویەکانی سەقز
پێش پێکھاتنی ئیسرائیل و بەڕێ کەوتنی جوولەکەکان بۆ ئەو وڵاتە، بە سەدان بنەماڵەی جوو لە سەقز و دەور و پشتی ژیانیان ئەبردە سەر. لە چەن کتێب‌دا ھاتووە کە بە دۆزینەوەی چەن کاسە و گۆزەی بەنرخ لە بواری مێژوو ناسییەوە، بە دەیان جار لەلایەن چەن بازرگانی جوو و بە ھاوکاری دەستگا حکوومییەکانەوە ھەوڵی دۆزینەوە و بردنی ئەو نھێنییە پڕقیمەتەیان داوە و وا دیارە لەو کارەدا سەرکەوتوو بوون لە بەر ئەوەی ئێستا زێویە غەیری دار و دیوارەکەی چی دیکەی تێدا نەماوە. ئەو ھەوڵی بردن و دزین و نەھێشتن لە سەردەمی ئێستاش ھەر بەردەوامە و کۆماری ئیسلامی ڕێگەی حکوومەتی پێش خۆی بەر نەداوە.
وێنۆک|200px|سەقز وێنۆک|چەپ|200px|بازاڕی جووەکان لە سەقز بەشێکە لە بازاڕی سەرۆ و زورێک شوێنەوارە مێژوویی دیکە لە سەقز ھەن.
زمان
خەڵکی سەقز بە زمانی کوردی زاراوەی سەقزی قسەدەکەن کە یەکێک لە زاراوەکانی سۆرانیە.
ئابووری
ئەگەرچی سەقز وەک شارەکانی دی کوردستان دەبەر سیاسەتی تایبەتی دەسەڵاتی ناوەندی ئێران، چ لە سەردەمی پەھلەوی چ لە سەردەمی کۆماری ئیسلامی، بەر غەزەب کەوتووە و لا نەگونجاوترین دۆخی ئابووری بەسەر دەبات، بەڵام بازاڕی شاری سەقز بە گەورەترین بازاڕی سەرگیراوی ڕۆژئاوای ئێران دەزانن.
کشت‌وکاڵ بەھۆی کۆچی خەڵکی لادێ بۆ شار، بەرەو نەمان دەڕوا بەڵام، لە ڕابردووی نە زۆر کۆن‌دا، بەرەی گەنمی سەقز بەناوبانگ بووە.
ناوی گەڕەکە بەناوبانگەکان
سەقز لە دوو بەشی کۆن و تازە پێک دێت، لە ساڵانی پێش شۆڕشی ئیسلامیدا خەڵکی ناوشاری سەقز لە بەشی کۆنی ئێستادا دەژیان و پێشەیان ئاسنگەری و بازرگانی بوو، ھەروەھا ھەندێک لە ئاغەواتە دەوڵەمەندەکانیش لە بەشی کۆندا دەژیان. بەشە کۆنەکەی سەقز، ئەم چەن کۆڵانە لە خۆی دەگرێت:
ناوقەڵا، بازاڕ سەرۆ، ساحلی، دەباغی، کاروانسەرای تاژەوانچی، حەمام شێخ، حەمام خان، کەوەسوار، کانی ئاشقان، کانی گەرمکاو، سەر پەچە، کانی حەمەو بەو
گەڕەکە تازەکانی سەقزیش ئەمانەن:
حەماڵاوا، قەرەچیاوا، شەھرەک دانژگا، بەردبڕان، تەپ ماڵان، تازاوا، کەریماوا، سەرچنار، ماڵە گولان، شاناز، سەعدی، سیلۆ، ڕوودەکی، تەپەی شافێعی
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارستانی سەقز پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارە کۆنەکان پۆل:نیشتنگە کوردییەکان
یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ
سانتیاگۆ بەرنابیۆ یاریگای تایبەت بە یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدریدە کە دەکەوێتە شاری مەدرید لە وڵاتی ئیسپانیا، یاریگاکە لە بەرواری ١٤ـەی کانونی یەکەمی ساڵی ١٩٤٧ لەسەر ڕووبەری ٨١٫٠٤٤ کم بنیادنراوە، ناوی یاریگاکە لەپێشوودا نویڤۆ ستادیۆم کامارتین بووە بەڵام دواتر ناوەکە گۆڕدرا بۆ سانتیاگۆ بەرنابیۆ بەھۆکاری ئەوەی کە سانتیاگۆ باشترین دەسکەوتی بۆ یانەی شاھانە بەدەست ھێناوە، یاریگاکە ماوەی سێ ساڵی پێچوو تا بنیاد نرا کە لەماوەی ساڵی ١٩٤٤ ـەوە دەستی پێکرد تا لە ساڵی ١٩٤٧ تەواو کرا و مەڕاسیمێک بۆ کرانەوەی یاریگاکە ئەنجام درا، یاریگاکە لەساڵانی ١٩٥٣ و ١٩٩٢ و ١٩٩٤ و ٢٠١١ نۆژەن و پەرەی پێدراوە، درێژی یاریگاکە ١٠٥ مەترە و پانییەکەشی ٦٨ مەترە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٧ لە ئیسپانیا پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی ئیسپانیا پۆل:یانە وەرزشییەکان، تەواوبوونی ١٩٤٧ پۆل:یاریگا وەرزشییەکانی مەدرید پۆل:یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید
دۆڵمە
وێنۆک|دۆڵمەی کوردی دۆڵمە یان یاپراخ خواردنێکی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە، بە تایبەتی لە کوردستان، تورکیا، ئێران، عێراق و وڵاتە عەرەبییەکانی تر دروست دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:چێشتی ئازەربایجانی پۆل:چێشتی ئاشووری پۆل:چێشتی ئیسرائیلی پۆل:چێشتی ئێرانی پۆل:چێشتی تورکی پۆل:چێشتی شامی پۆل:چێشتی عەرەبی پۆل:چێشتی عێراقی پۆل:چێشتی کوردی پۆل:چێشتی یۆنانی
چیای ھەندرێن
چیای هەندرێن کەوتۆتە باشووری کوردستان، لە سنووری پارێزگای هەولێر، گوندی "ماویلیان"یش کەوتوەتە بناری ئەم چیایە. بە شێوەیەکی ئاسۆیی لە رۆژئاوادا لە قەزای ڕەواندوزەوە درێژ دەبێتەوە تاکوو لە گوندی "دەرگەڵە" کۆتایی دێت لە رۆژهەڵاتیوە بەرزیەکەی لە ئاستی ڕووی دەریاوە نزیکەی ٢٦٢٥ مەتر دەبێت. لە وەرزی بەهاردا دەوڵەمەندە بە گژوگیا (ڕێواس، کەنگر، سلێرک، کاردی، سۆرازە و قارچک). ساڵانە بەفرێکی زۆر ئەگڕێتە خۆی لە وەرزی زستان تاکوو درەنگانی بەهار هەر دەمێنێ. لە نێوەندی ئەم چیایەدا دوو کانی ئاوی سەرەکی هەیە: یەکەمیان کانی "گەڵی کانی گوێز"ە ، دووەمیان کانی "چویسیا "یە. ئەم چیایە لەوەرگایەکی باشیشی هەیە بەتایبەت بۆ بزن لەوەڕاندن.
پۆل:چیاکان پۆل:چیاکانی کوردستان
مەندەلیێڤیۆم
مەندەلیێڤیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە ھێمای کیمیاییی «Md» و گەردیلە ژمارەی ١٠١.
سەرچاوەکان
مەندەلیێڤیۆم
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:مەندەلیێڤیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
نام گیو-ری
نام گیو ری (بە کۆری:남규리، لەدایکبووی ٢٦ی نیسانی ١٩٨٥) گۆرانیبێژ، خانمەکتەر، سیناریۆنووس، دەرھێنەری کۆریای باشوورە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥ پۆل:ھونەرمەندانی کۆمپانیای ئای ئێچ کیو پۆل:زیندووان پۆل:ھونەرمەندانی چێژبەخشی ئێم بی کەی پۆل:خەڵکی سێئول پۆل:کچە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمە گۆرانیبێژە پۆپەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١ەم لە کۆریای باشوور
وێستگەی وزەی ناوکی
وێستگەی وزەی ناوکی (ئینگلیزی: Nuclear power plant) وێستگەیەکە، وزەی گەرمی لە کارتیاکەرە (کورە) ناوکییەکانەوە بەکاردێنێت، بۆ بەرھەمھێنانی وزەی ناوکی.
سەرچاوە
پۆل:وێستگەکانی وزەی ناوکی پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان پۆل:داھێنانە سۆڤیەتییەکان پۆل:داھێنانە ڕووسییەکان
نۆبێلیۆم
نۆبێلیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «No» و گەردیلە ژمارەی ١٠٢.
سەرچاوەکان
نۆبێلیۆم
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:نۆبێلیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
پارێزگای گونما
پارێزگای گونما(بە ژاپۆنی:群馬県) یەکێک لە پارێزگاکانی ژاپۆنە کە لە ناوچەی کانتوو لە دوڕگەی ھۆنشوو ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری مائێباشییە.
جنۆکەی قازی شەل
جنۆکەی قازی شەل گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پارێزگای گونما
بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ٢،٠١٤،٦٠٨ کەس بووە.
جنۆکەی قازی شەل
جوگرافیا
جنۆکەی قازی شەل لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خدری خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی میرەی حەوزەوار و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھەمزەڕۆمی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی جنۆکەی غەیدان.
پارێزگای گونما
چەپ|وێنۆک|نەخشەی پارێزگای گونما
جنۆکەی قازی شەل
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھۆتێل ترانسیلڤانیا
ئوتێلی تراسیلڤانیا (بە ئینگلیزی: Hotel Transylvania)، فیلمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکی سێ ڕەھەندی کۆمێدییە لەساڵی ٢٠١٢ دەرھێنانی بۆ کراوە لەلایەن جێندی تارتاکۆڤسکی وە لەلایەن میشێل مۆردۆکا بەرھەمھێنراوە. ئەکتەرانی دەنگ ئادەم ساندلەر، ئاندی سانبێرگ، سێلینا گۆمێز، کێڤن جەیمز، فران درێشەر، ستیڤ بوشێمی، مۆڵی شانۆن، دەیڤد سپەید وە سیلۆ گرین.
چیرۆک
دوای مردنی مارتا ھاوسەری دراکولا لایەن کۆمەڵەی توڕە. ھەستا بە دروستکردنی ئوتێلێکی گەورەی پێنج ئەستێرەیی تەنیا بۆ دێوەکان لە تراسیلڤانیا. کە تێیدا کچەکەی مەیڤیس گەورەبوو.
ئەمانەش ببینە
دراکولا
گیمپی
گیمپی شارێکی وڵاتی ئوسترالیایە و لە ویلایەتی کوینزلەند هەڵکەوتووە. ئەمشارە لە هەرێمی واید بێی-بورنێت دایە و ١٦٠ کیلۆمەتر لە ناوەندی ویلایەتەکە واتا شاری بریزبێن دوورە.
لە سەرژمێری ٢٠١١ دا دانیشتوانی بریتی بوون لە ١٨،٦٠٢ کەس
سەرچاوە
پۆل:گیمپی پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی کوینزلەند پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئوسترالیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٦٧ پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٦٧ لە ئوسترالیا پۆل:ئۆسترالیا پۆل:کوینزلەند
لۆرێنسیۆم
سەرچاوەکان
لۆرێنسیۆم
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:کانزا گوازراوەکان پۆل:لۆرێنسیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
بڕیارنامەی ٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئێران-عێراق. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٧١٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٦ پۆل:ئێران لە ١٩٨٦ پۆل:عێراق لە ١٩٨٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی ئێران و عێراق
ئاوێتەی ئەندامی
ئاوێتەی ئەندامی (ئینگلیزی: Organic compound) ئەو ئاوێتەیەیە، کە بە ھاوبەشەبەند دەبەسترێت لەگەڵ ئاوێتەکانی تر، کاربۆنی تێدایە، جگە لە کاربۆنات و ئۆکسیدەکان. کاربۆنات وەک H2CO3 ئۆکسید وەک CO2
سەرچاوە
پۆل:کیمیای ئەندامی پۆل:ئاوێتە ئەندامییەکان
پارێزگای ئیباراکی
پارێزگای ئیباراکی (بە ژاپۆنی:茨城県) یەکێک لە پارێزگاکانی ژاپۆنە کە لە ناوچەی کانتوو لە دوڕگەی ھۆنشوو ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری میتۆیە.
بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ٢,٩٦٤,١٤١ کەس بووە.
چەپ|وێنۆک|نەخشەی پارێزگای ئیباراکی
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ئیباراکی پۆل:پارێزگاکانی ژاپۆن
لێئۆن پۆل فارگ
لێئۆن پۆل فارگ نووسەر و شاعیر ی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦ پۆل:مردووانی ١٩٤٧ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
ژمارەی ئۆکتان
ژمارەی ئۆکتان یانن ئۆکتانە ژمارە یانیش ڕێژەی ئۆکتان (بە ئینگلیزی:octane rating, or octane number ) رێژەیەکی ستانداردە بۆ ئەوەی توانای بزوێنەر یان رێژەی سوتانی بە نزینەکە بزانین تاژمارەی ئۆکتانمان زیاتربێت ئەوە (کۆمپریشیۆن رەشۆ )مان زیاترە پێش سوتانەکە ئەو بە نزینانەی کە ژمارەی ئۆکتان توانای باشترە لە بزوێنەری گاز وە ئەو بزوێنەرانەی گازن (کۆمپریشیۆن رەشۆ )یەکی زیاتریان پێویستە بە پێچەوانەوەش ئەگەر بەنزین ئۆکتانە ژمارەی  وە ژمارەی سوتینەکەی زیاتربێت ئەوە بزوێنەرێکی نمونەییە وە بۆ بزوێنەری گاز لەبەر ئەوەی بزوێنەری گاز(ھەروەھا بە وە باس دەکرێت کۆمپریشیۆن رەشۆ بۆ سوتان )پەستان لە بە نزینەکە ناکات بە ڵام زیاتر پەستانەکە تەنھا لەسەر ھەوایەکە یە پاشان بە نزینەکە دەچێتە ناو ھەوا کە کەوا گەرم کراوە بە پەستان بزوێنەری گازۆلین بەندە بەسەر سوتانی ھەواو بە نزینە کەوا پێکەوە کە تێکەڵاو دەکرێن کەوا لە کۆتایی پرۆسەی سوتانەکە دەسوتێن کەوا چەرخەکە بەکاردەھێنین لەبەر ئەوەی بەرزی رێژەی پەستاندن ھی بەنزینە کە بەندە لەسەر بزوێنەری گازۆلین ئەگەر گازۆلین بەکاربھێنین بە رێژەیەکی کەمی ئۆکتان ئەوا لەوانەیە توشی چەند کێشەیەکمان بکات لەوانە دەنگی بزوێنەر ببین.
بنەمای زوو سوتان و دەنگە دەنگ
لە سوری ئۆتۆدا سپارک پلاکدا ھەوا و بەنزینەکە تێکەڵ دەکرێت لە ئەنجامی کە پەستان دەخرێتە سەر پاشان چەرخەکە بۆ ئەوەی بسوتێت بە خێرایی لە کاتی ئەو پرۆسەی پەستانەدا ئەگەر ھەر بەشێک لە بەنزینەکە نەسوتابوو ئەوە لە ناو ژووری سوتان دا ئەوا گەرم دەکرێت و پەستانی دەخرێتە سەر گەلێک زۆر ئەو بەشانەی ماونەتەوە خۆیان گڕ دەگرن پێش ئەوەی ئاگرەکە بگات بە بەشانەی  کە نەسوتاوەکە شەپۆلی بەرکەووتن دروست دەبێت لە ئەنجامی ئەو پرۆسەیە ئەمەش دەبێتە ھۆی دروست کردنی پەستانێکی زۆر لەسەر پارچەکانی بزوێنەرەکە دروست کراوە وە بۆی دیزاین کراوە بۆی (دەبێتە ھۆی دەنگە دەنگ لە بزوێنەرەکەدا کە ئەو دەنگە دەنگەش دەکرێت زۆر زیان بە بزوێنەرەکە بگەیەنێت ئەگەر زۆر بێت
ئەو جۆرەی کەوا زۆر باوە لە بەرێوەبردنی سیستەمی بزوێنەردا ئەوەیە کەوا ھەستیاری دەنگە دەنگ دادەنرێت کەوا ئاماژە پێدەکات و ئاگادارمان دەکاتەوە بە ھۆی سوتانی بەنزینەکەوە لە ،لە بزوێنەرە پێشکەووتوەکاندا کە بەھۆی کۆمپیتەرەوە کۆنترۆڵ کراوە ئەوا کاتی سوتانی بۆ دانراوە راستەوخۆ بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی ئاگادارمان دەکاتەوە لە لایەن بەرێوەبردنی بزوێنەرەکە بۆ کەمکردنەوەی ئەو دەنگە دەنگە بۆ رێژەیەکی گونجاو.
لێکۆڵینەوە لەسەر ئۆکتانە ژمارە
زۆربەی جۆری رێژەی ئۆکتان لە جیھاندا پێی دەگوترێت (لێکۆڵینەوە لەسەر ژمارەی ئۆکتان )پێوانە دەکرێت بەو بەنزینەی کەوا تاقی دەکرێتەوە لەناو بزوێنەرە بە رێژەی پەستانی جیاواز لە ژێر بارودۆخێکی کۆنترۆڵ کراو وە ھەروەھا بەراوردی ئەم  ئەنجامانە دەکرێت لە رێگەی (izo,hepetun) ئۆکتان ئەم  رێژەی پەستانە جیاوازە لەکاتی تاقی کردنەوەکاندا بۆ ئەم رێژەی ئەو ئاڵانگەریە مان نیشاندەدات بۆ رێژەی بەنزینە بۆ دژە دەنگ کاتێک زیاد دەبێت لە حاڵەتی پەستاندا وە ھەروەھا چانسی دەنگیش زیاد دەبێت.
ئۆکتانە ژمارە لە ماتۆردا
جۆرێکی تر لە پێوانەی ئۆکتان پێی دەگوترێت(MoN)ئەم جۆرە دیاری دەکرێت لە ٩٠٠rpmخێرایی ماتۆر لە بری ٦٠٠rpmبۆ (RoN) تاقیکردنەوە (MoN)ھەمان تاقیکردنەوەیە کە بۆ (RoN)دەکرێت بەڵام پێشەکی تێکەڵەی بەنزینەکە گەرم دەکرێت تا رێژەی خێرایی بزوێنەرەکە زیادترە وە دەگۆرێت لەگەڵ کاتی سوتانەکە بۆ ئەوەی پەستان بخرێتە سەر بەنزین بۆ رێگری کردن لە دەنگەکەی پەیوەستە لەسەر ئەو پێکھاتەیەی بەنزینەکە (MoN) لە گازۆلین پەمپی مۆدیرن دا نزیکە لە ٨-١٢ ئۆکتان ژمارەی کرمترە لە (RoN)بەڵام ھیچ پەیوەندیەکی راستەوخۆ لە نێوان (RoN)و (MoN) دانیە وە گازۆلین پەمپ  تایبەتە بە بۆ دیاریکردنی کرمترین (RoN)و کرمترین(MoN).
جیاوازی نێوان AKI وMoNوRoN
لەبەر ئەوەی جیاوازی ٨-١٢ی ژمارەی ئۆکتانمان ھەیە کە پێشتر ئاماژەمان بۆ کردبوو ئەوا AKI لە کەنەدا و ئەمریکا ٤-٦ژمارەی ئۆکتانی کەمترە لە جیھاندا بەرامبەر بە ھەمان بەنزین ئەو جیاوازیەی نێوان RoNوMoN وە پێی دەگوترێت تایبەتمەندی بەنزینەکە وە ئەم جۆرە زۆریش بڵاونەکراوەتەوە لە نێوان وڵاتاندا.
گدانسک
چەپ|300px|وێنۆک|شاری گدانسک شاری گدانسک (بە ئینگلیزی: Gdańsk) شارێکی پۆڵەندییە لەسەر کەناری دەریای بەلتیک. دانیشتوانی ئەم شارە بە دەورووبەرییەوە دەگاتە ٧٥٠.٠٠٠ کەس و دانیشتوانی ئەم شارە دەگاتە ٤٥٥.٧٣٠ کەس.
پۆل:شار و شارۆچکەکانی پارێزگا پۆمۆرسکێ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٠یەم پۆل:دامەزرانەکانی دەیەی ٩٨٠ پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک
لە خەوتوو دەچێت
لە خەوتوو دەچێت ( • ھەروەھا ناسراوە بە چرپە) تۆمارێکی درێژخایەنی گرووپی ڕۆکی ئەمریکی ئێڤەنێسنسە، ئەلبومەکە لە ساڵی ١٩٩٩ تۆمارکراوە لە تۆمارگەی بیگویگ ئینتەرپرایسس. یەکەم تۆماری ناسراوی ئێڤەنێسنس بە ناوی چرپە لەم ئی پییەدا بەدی دەکرێت و چوار مۆسیقای ئامێریی تریش لە خۆ دەگرێت کە بە مۆسیقای پێش-فۆڵێن ناسراون. تۆمارەکە ھەروەھا دوو وەشانی لە گۆرانی تێگەیشتن لە خۆ گرتووە، کە پێشووتر بووەتە ھۆی بەناوبانگ بوونی گرووپە لە ناوخۆدا. ئەم تۆمارە تەنھا ٥٠ دانەی لێ دروست کراوە و دووبارە بڵاو نەکراوەتەوە. ئەلبومەکە ھیچ وێنەیەکی نییە و تەنھا سیدییەکی سادەیە کە بە ڕەسەنی بۆ خێزان و ھاندەرە ناوخۆییەکانی لیتل ڕاک، ئارکنساس بەرھەم ھێنراوە. وەشانی فەرمی ئەم سیدییە زۆر دەگمەنە و زۆربەی ئەو سیدییانەی کە بانگەشەی ئەوەیان بۆ دەکرێت ڕەسەنن لەسەر ئینتەرنێت بۆ فرۆشتن ساختەن و ھەڵە لە ڕێکخستنەکانی تراکەکانی سیدییەکاندا بەدی کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:تۆمارە درێژخایەنەکانی ئێڤەنێسنس
دەم
230px|وێنۆک|چەپ|دەمی پیاوێک بە کراوەیی دەم یان زار یەکەمین بەشی کۆئەندامی ھەرسە کە ئاو و خۆراک لەوێوە دەچێتە نێو لەش.
دەم لەم بەشانە پێک هاتووە: چاڵایی دەم، ددانەکان ، زمان ، لیک ، پووک ، مەڵاشوو
شەویلکەی سەرەوە ناجووڵێ، بەڵام شەویلکەی خواروو دەجووڵێ و کرانەوە و داخرانی دەمی لە ئەستۆیە. لە هەر شەویلکەیێ ژمارەیێ چاڵۆکە هەیە کە ڕیشەی ددانەکانی تێدا جێگیر بووە. ددانەکان بە ڕیشاڵەکانی دەوری ددانەوە، بە ئێسکی شەویلکەوە نووساون. سەر شەویلکەکان و دەوری ددانەکان بە پووک گیراوە؛ لە ددانپزیشکیدا بە سەرجەم شانەکانی پووک و ڕیشاڵەکانی دەوری ددان، شانەی ددان ڕاگر دەگوترێت.
دەمی مرۆڤ لە زۆر کاردا چالاکە؛ وەک قسە کردن، پێکەنین ، چەشتن ، گەستن ،، جاوین و قووت دان. یەکەمین هەنگاوی هەرس کردن و هەڵتاوینی خۆراک، جاوینە کە ددانەکان بە باشی  بەڕێوەی دەبەن؛ هەر ددانێک بە پێی بیچم و شکڵی تایبەتی خۆی لە جاوینی خۆراکدا بەشداری دەکا. ددانەکانی پێشەوە بۆ قرتاندن، چڕۆکەکان بۆ هەڵدڕین، ددانەکانی کاکیلەش بۆ هاڕین و وردکردن.
دەمارەکانی دەم
میچی دەم یا مەڵاشوو دەمارەکانی خۆی لە مەزن دەمارەکانی مەڵاشوو و پالاتینەوە دەگرێت. لقێ لە دەماری شەویلکە بە ناوی دەماری زمان، لە بنی دەمدا ڕەگاژۆ بووە، گۆناکانیش لە لقێک لە دەماری شەویلکە بە ناوی بووکاڵ، دەمار وەردەگرن.
تەندروستی دەم
دەمی ساخ و تەندروست بەرهەمی پێڕاگەیشتن و خاوێن ڕاگرتنە.
بۆنی دەم: دەم بێجگە لە پێکهاتەکانی خۆی،  پێوەندییەکی ڕاستەوخۆی لەگەڵ کۆئەندامەکانی هەناسە و هەرسدا هەیە ، بەم بۆنەوە وەرگێڕی باری تەندروستی ئەوانیشە. بۆنی دەم دەتوانێ ئاماژەیێک بێ بۆ ناکۆکییەکانی ئەم بەشانە.
بەرنامەکانی تەندروستی دەم
تەندروستی تاک، بەردی بناخەی تەندروستی کۆمەڵگایە و بێشک تەندروستی کۆمەڵگایش ئاوێنەی پێشکەوتوویی کۆمەڵگایە.دەم و ددان دەورێکی گرنگ لە تەندروستی تاکەکانی کۆمەڵگادا دەگێڕن. لەمڕۆدا تەندروستی دەم و ددان، بە یەکێک لە 11 دروشمی گرنگی سەدەی بیست و یەک ناو دەبرێت.
دروشمی 20-80 : هەبوونی لانیکەم 20 ددان لە دەمی 80 ساڵەکان، لە دەیەی سەرەتای سەدەی بیست و یەکەمدا.
هەویری ددان و فڵچە
مێژووی هەویری ددان بۆ 1780 دەگەڕێتەوە. لە سەدەی نۆزدهەمدا هەویرەکان، بە شێوەی پوودر بوون، بەڵام ئێستاکە زۆربەی هەویرەکان لەم ماکانە دروست دەکرێن:
ئەمڕۆکە هەویرەکان جیاوازییەکی زۆریان نییە، بەڵام لە هەڵبژاردنی فڵچەدا بە هۆی دەوری گرنگی لە تەندروستی دداندا، دەبێ سەرنجیێکی چڕوپڕ بدرێت. فڵچەددانی باش دەبێ لە تاڵە نایلۆنی نەرم و چاک پێک هاتبێ و ئەندازەکەی لەگەڵ دەمدا بگونجێت.
شێوەی فڵچە لێدان لە گەورە و مناڵدا جیاوازە.باشترین کاتی فڵچە لێدان پاش نان خواردنی ژەمەکان و دوای هەر نیوژەمێکە. بۆ خاوێن کردنەوەی ڕووکاری نێوان ددانەکان کە فڵچەی تێوە ناچێ لە دەزووی ددان کەڵک وەربگرن.
جگەرە و تەندروستی ددان
جگەرە بە هۆی نیکۆتین و تارەکەیەوە هۆکاری سەرەکی ڕەش بوون و سەرهەڵدانی پەڵە لە سەر ددانەکانە. هەروەها جگەرە دەبێتە هۆی پێکهاتنی پلاکی بەکتریایی لە سەر پووک و لەق بوونی ددانەکان بە هۆی ڕەوتی خراپی کەڵتەی پووک. شێرپەنجەی دەم یەکێک لە مەترسیدارترین بەرهەمەکانی جگەرەیە.
پەڵەسڕی ددان
جۆرەکانی پەڵەی سەر ددان:
پەڵەسڕی ئەو پەڵانە دەسڕێتەوە کە وەک خڵتی خۆراکەکان لە سەر پووک و ددانەکان دەنیشن. ئەم خڵتانە دەبنە هۆی سەرهەڵدان و گەشە کردنی میکرۆبەکان. ئەم خڵتانە بە فڵچە لاناچن وبەرە-بەرە دەبنە هۆی تێکچوون و خراپ بوونی پووک و لەقی ددانەکان و چەندین جۆر نەخۆشی نێودەم. بۆ بەرگری لە نیشتنی ئەم پەڵە خڵتانە لە سەر ددان و پووک و ئەم خاڵانە ڕچاو بکەن:
سەرچاوەکان
پۆل:توێکاری پۆل:کۆئەندامی ھەرس
پۆل:توێکاریی گیانلەبەر پۆل:سەر و ملی مرۆڤ
لاوی
300px|وێنۆک|چەند لاوێکی زانکۆ
لاوی یان گەنجی ماوەیەکی ژیانە، لەو ماوەیەدا بە کەسەکە دەوترێت لاو یان گەنج. بە گشتی بەو کاتە دەوترێت کە کەوتۆتە نێوان مناڵی و پیری. ئاسایی بە کەسانی ٢٠ تا ٤٠ ساڵان دەوترێت لاو. ئەم ماوەیە بە دەرکەوتنی ورە و توانا لە مرۆڤدا پێناسەکراوە، و ئەو کاتەیە کە تێیدا خاوەن لەشێکی ڕێکوپێکە، لەبەرەمەشە زۆر جار گەنجی بە قۆناغی بەرانبەر یان دژ بە پیری دادەنرێت. گەنجەکان چینی سەرەکیی زانکۆکان و کۆلێژەکان و قوتابخانە ئامادەیییەکان پێک دەھێنن. ئەو چینەن کە زۆرینەی دەستی کاریان پێکھێناوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لاوی
گۆنگ یو
گۆتک جی-چیۆل (بە کۆری:공지철، لەدایکبووی ١٠ی تەمموزی ١٩٧٩) گۆنگ یوو (بە کۆری:공유) ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە بەھۆی بەشدارییەکانی لە فیلم و دراماکان ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین ئەکتەران لە وەرگرتنی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی درامای ئێس بی ئێس پۆل:خەڵکی بوسان پۆل:ھونەرمەندانی کۆمپانیای ئای ئێچ کیو پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:کوڕە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور پۆل:دەرچووانی زانکۆی کیونگ ھی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:یاریی سکوید پۆل:ئەکتەرە کوڕەکان لە بوسان
پێغەمبەر
پێغەمبەر یان پەیامبەر لە زمانی کوردیدا، بەکەسێک دەوترێت کە ھەڵگری پەیامێکی خوایی بێت، دەتوانین نێردراوی خوا، پەیامبەری خوا وەکو ھاواتای ئەم نازناوە بەکاربھێنین. لەئایینەکانیشدا ئەرکی پێغەمبەر گەیاندنی ئەو پەیامەیە کە خوا لە ڕێگەی سرووشەوە پێیدەگەیەنێت. ئایینە جیاجیاکان تێڕوانینی جیایان ھەیە لەسەر پێغەمبەر و کاری گەیاندنی پەیامەکەی.
ئایینی ئیسلام
لە ئایینی ئیسلامدا پێغەمبەرانی خوا ھەموویان مرۆڤ بوون و خوا لە ناو گەلەکانی خۆیاندا ھەڵیبژاردوون و کردوونییە پێغەمبەر، ھیچیان لە فریشتە نەبوون، بەڵکو ھەموویان لە مرۆڤ بوون وەک لە قورئاندا ھاتووە:(بڵێ من تەنھا مرۆڤێکم لە ئێوەو ئەوەیە کە سرووشم بۆ ھاتووە). واتە: بەوەی کە من نیگام بۆ ھاتووە و بوومە پێغەمبەر لە مرۆڤایەتی خۆم نەکەوتووم، بەڵکو کەسێکیم وەک ئێوە و لە خۆتانم.
ئایینی جوولەکە
لە ئایینی جوولەکەدا پێغەمبەر کەسێکی ھەڵبژێردراوی خوایە، کە نوێنەرایەتی خوا دەکات و قسەکانی ئەو دەڵێتەوە ، تەنانەت بە کەسی قسەکەر ناوی دەبەن..
ئایینی خاچ پەرستی
لای خاچ پەرستەکانیش ھاواتایە، پێغەمبەر کەسێکە کە پەیامێکی خوایی بۆ ھاتبێت و بیگەیەنێت بە خەڵکی. ئەو پەیامە بە پەیامێکی پیرۆز ناودەبەن و کەسەکەش کە بە پێغەمبەر ناودەبرێت کەسێکی پیرۆزە.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
بڕیارنامەی ٥٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕاسپێری سەبارەت بە دانانی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٧١٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٦
ڕەدەرفۆردیۆم
سەرچاوەکان
ڕەدەرفۆرتیۆم
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:کانزا گوازراوەکان پۆل:ڕەدەرفۆردیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
پۆزنان
چەپ|300px|وێنۆک|چەند دیمەنێکی شاری پۆزنان شاری پۆزنان (بە ئینگلیزی: Poznań) شارێکی وڵاتی پۆڵەندایە دەکەوێتە سەر ڕووباری وارتا. دانیشتووانی ئەم شارە (٥٥١٬٦٢٧) کەسە بەپێی سەرژمێری ساڵی (٢٠١٠)
center|1100px|وێنۆک|وێنەی پانۆرامایی شاری پۆزنان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەم پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ٨ەم لە ئەوڕووپا پۆل:پۆزنان
ھێرڤێی بێی
هێرڤێی بێی  شارێکە لە ویلایەتی کوینزلەند، وڵاتی ئوسترالیا، ٢٩٠ کیلۆمەتر لە ناوەندی ویلایەتەکە واتا بریزبێن دوورە. دۆڵێکی سرووشتی لە نێوان هەردوو ویلایەتی کوینزلەند و دوورگەی فرێیزێر دا هەیە، ئم شارە بە ناوی ئەم دۆڵە کراوە.
لە سەرژمێری ٢٠١١ دا دانیشتوانەکەی بریتی بوون لە ٤٨،٦٨٠ کەس.
سەرچاوە
پۆل:ھێرڤی بێی پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی کوینزلەند پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئوسترالیا پۆل:ئۆسترالیا پۆل:کوینزلەند
سێوەسەن
سێوەسەن یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی کۆیە(ناوەند) لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
پیەر ئالبێر بیرو
پیەر ئالبێر بیرو نووسەر و شانۆنووس ی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦ پۆل:مردووانی ١٩٦٧ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
دوبنیۆم
دوبنیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Db» و گەردیلە ژمارەی ١٠٥.
سەرچاوەکان
دوبنیۆم
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:کانزا گوازراوەکان پۆل:دوبنیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
حەسەن کەنۆشی خواروو
حەسەن کەنۆشی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
میستری
سەرچاوەکان
پۆل:تۆمارە درێژخایەنەکانی ئێڤەنێسنس
لی ئیل
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی سێئول پۆل:دەرچووانی زانکۆی سونگکیونکوان
پارێزگای کاناگاوا
پارێزگای کاناگاوا (بە ژاپۆنی: 神奈川県) یەکێک لە پارێزگاکانی ژاپۆنە کە لە باشووری ناوچەی کانتوو ھەڵکەوتووە. پارێزگای کاناگاوا بەشێک لە مەڵبەنی تۆکیۆی گەورەیە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری یۆکۆھامایە.
بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ٩٬٠٢٩٬٩٩٦ کەس بووە.
چەپ|وێنۆک|نەخشەی پارێزگای کاناگاوا
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای کاناگاوا پۆل:پارێزگاکانی ژاپۆن
سیبۆرگیۆم
سیبۆرگیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە ھێمای کیمیاییی «Sg» و گەردیلە ژمارەی ١٠٦.
سەرچاوەکان
سیبۆرگیۆم
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:کانزا گوازراوەکان پۆل:سیبۆرگیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
پارێزگای سایتاما
پارێزگای سایتاما (بە ژاپۆنی:埼玉県) یەکێک لە پارێزگاکانی ژاپۆنە کە لە دوڕگەی ھۆنشوو ھەڵکەوتووە. پارێزگای سایتاما بەشێک لە مەڵبەنی تۆکیۆی گەورەیە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری سایتامایە.
بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ٧،١٩٠،٨١٧ کەس بووە.
چەپ|وێنۆک|نەخشەی پارێزگای سایتاما
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای سایتاما پۆل:پارێزگاکانی ژاپۆن
کیۆتۆ ئەنیمەیشن
وێنۆک|ئۆفیسی کۆمپانیا کیۆتۆ ئەنیمەیشن (بە ژاپۆنی: 株式会社京都アニメーション کابوشیکی کیۆتۆ ئەنیمێشۆن) بە زۆری وەک کیۆ-ئەنی بانگ دەنگرێ، ستۆدیۆیەکی ژاپۆنی ئەنیمەیشن و بڵاوکاری ڕۆمانی سووکە، کە دەکەوێتە ئوجی، پارێزگای کیۆتۆ، لە ١٩٨١ دامەزراوە لەلایەن یۆکۆ و ھیدێیاکی ھەتتا، کاری بەرھەمھێنانی ئەنیمییە وەکوو (ھاروھی سزویاما(٢٠٠٦)، کلاناد (٢٠٠٦)، کەی-ئۆن! (٢٠٠٩)، فری! (٢٠١٣)، ساوند ئیفینۆمیۆم (٢٠١٥)، دەنگێکی کپ (٢٠١٦)، ڤایۆڵێت ئێڤەگاردن، (٢٠١٨)
مێژوو
کیۆتۆ ئەنیمەیشن لەلایەن دوو خۆشەویستی ھاوسەردار دامەزرا بەناوەکانی یۆکۆ و ھیدێیاکی ھەتتا، بووە کۆمپانیایەکی سنوورکراو لە ١٩٨٥ و بووە کۆمپانییەکی ھاوبەشی لە ١٩٩٩یۆکۆ ھەتتا کە وەک جێگری سەرۆکی کۆمپانیا کاردەکات، پێشوو تر وەک نیگارکێش کاری کردووە لە ستۆدیۆی موشی تا ئەوکاتەی چووە بۆ کیۆتۆ و دوای ئەوە ھاوسەرگیری کردن لۆگۆی کۆمپانیاکە بە کانجی بە کیۆ(京) نوسراوە کە یەکەم پیتی شاری کیۆتۆیە(京都)
لە ٢٠٠٩وە کیۆتۆ ئەنیمەیشن خەلاتی وەرگرت لە چەندین بەش: ڕۆمانە ڕەسەنەکان، مانگا، سیناریۆ، و ھەندێک براوەی تر لەژێر مۆری کۆمپانیا (KA Esuma Bunko) بوو، و دواتر چانسی ھەلگیرانەوەی ئەنیمی دەستپێکرد، وەک Love و Chunibyo & Other Delusions و ''Free! و Beyond the Boundary و Myriad Colors Phantom World،'' لەسەر ڕۆمان دروستکرابوون کە خەڵاتی گەورەیان بەدەست ھێنا لە پشبرکێ لە ٢٠١٤ ڕۆمانی ڤایۆڵێت ئێڤەگاردن یەکەم کار و تەنھا کار بوو کە خەلاتی گراند پرایزی بردەوە لە ھەر سێ بەشەکە
کیۆتۆ ئەنیمەیشن دواتر بەناوبانگ بوو بەھۆی بەرھەمە بەرزەکانی، ئەمە جگە لەوەی کارمەندەکانی کۆمپانیاکانی بەباشی مامەڵەیان لەگەل کراوە و ڕاھێنیان پێدەکرێت و بەباشی مامەڵیان لەگەل دەکرێت و کۆمپانیاکە بەوە بەناوبانگە کە بەباشی مامەلە لەگەل ستافەکانی دەکات و خەڵاتی پێدرا لەلایەن ستۆدیۆی ژن لە ئەنیمەیشن کە بالانسی ڕەگەزی ڕاگرتووە لە نیسانی ٢٠٢٠ کۆمپانیاکە ئەوەی ڕاگەیاند کە بۆ ماوەیەک کارەکیان ڕادەگرن بەھۆی ڤایرۆسی کۆڤید-١٩، دواتر ماوەکەی درێژکردەوە تا کۆتایی مانگی ئایار
ئەنیمەیشن دۆ
کۆمپانیایەکی پەیوەندیدارAnimation Do Co., Ltd. (株式会社アニメーションドゥウ) کە لە ٢٠٠٠ و دامەزراوە بۆ ئەوەی یارمەتی بەرھەمەکانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن بدات بە ڕەسەنی دامەزراوە وەک ستۆدیۆی ئۆفیسی ئۆساکا، وەک کۆمپانیایەکی سنووردار بوو لە ٢٠٠٠ دا، دواتر بوو بە کۆمپانیایەکی ھاوبەشی لە ٢٠١٠، ھەردوو کۆمپانیاکە لەلایەن ھیدێیاکی ھەتتا بەڕێوە دەبردرێن ھەردووکیان بەشێوەی یەک بەرێوەبەرایەتی بەرێوە دەبردرێن. ھەردوو کۆمپانیاکە کیۆتۆ ئەنیمەیشن و ئەنیمەیشن دۆ کارەکانیان و بەرھەمەکانیان بەیەکەوە و لەژێر یەک ناو بەڕێوە دەچێت، ئەوان بە زۆری لە پڕۆژەکانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن کاردەکەن، و ھەردووکیان واژووی ھاوبەشیان ھەیە لەگەڵ یەکتر. لە ١٦ ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ڕێکخراوی ھونەری نیشتمانی ئەوەی ڕاگەیاند کەوا، کیۆتۆ ئەنیمەیشن کۆمپانیای ئەنیمەیشن دۆی گرتووەتە دەست بە موولکەکان و تەواوی مافەکانییەوە
٢٠١٩ ھێرشی ئارسۆن
بە ماوەیەکی کەم دوای کاژێر ١٠:٣٠، لە ١٨ ی تەممووزی ٢٠١٩، ئاگرێک کرایەوە لە یەکەم باڵەخانەی کیۆتۆ ئەنیمەیشن بەگوێرەی ڕاپۆرت لەلایەن کەسێکی ٤١ ساڵ بووە بەناوی شینجی کە ئاگری لە باڵەخانەکە بەرداوە دواتر دانی بەوە داناوە کە (ئارسۆن) ی کردووە ئەوکاتەی ٧٠ کەس لەناو باڵەخانەکە بووە ٣٦ یان بوونەتە قوربانی لەناویان (دەرھێنەران، یاسوھیرۆ تاکێمۆتۆ، یۆشیجی کیگامی) و ٣٤ کەسی تریش بریندار بوون (لە ناویان گومانلێکراوەکەش) کە پلەی سووتانەکانیان بەرز بووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کیۆتۆ ئەنیمەیشن پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە پارێزگای کیۆتۆن پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی لە ١٩٨١ دامەزراون پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشنی ژاپۆنی پۆل:ماس میدیا لە کیۆتۆ پۆل:ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ژاپۆنییەکان
تۆڕی کۆمپیوتەری
وێنۆک|تۆڕێکی بەستراو بە کێبڵی ئیسەرنێت. تۆڕی کۆمپیوتەری یان تۆڕبەستی کۆمپیوتەری ، بە کورتی: تۆڕ. پەیوەندیی نێوان دوو یان چەند سیستمێکە (وەکوو کۆمپیوتەر، لاپتۆپ و...) کە توانای گواستنی زانیارییان لە نێوان خۆیاندا ھەیە. تۆڕی کۆمپیوتەری دەبێتە ھۆی ئاسانکاریی پەیوەندییەکان لە نێوان بەکارھێنەراندا و ڕێگە دەدات کە بەکاربەران سەرچاوەکانی خۆیان ھاوبەشی پێ بکەن.
نیازەکان
تۆڕە کۆمپیوتەرییەکان دەتوانرێن بۆ نیازگەلی جۆربەجۆر بەکار ببردرێن:
ئەندازە
زۆرتر ئەوە "ڕووبەر"-ە کە لە پۆلاندنی تۆڕەکاندا پێوانی سەرەکییە. بەپێی ڕووبەر، ھەر تۆڕێکی کۆمپیوتەری دەکەوێتە ناو یەکێک لەم پۆلانەی خوارەوە:
پۆل:تۆڕە کۆمپیوتەرییەکان پۆل:ڕایەڵە
پێرستی کەسایەتییەکانی شاری سلێمانی
شاری سلێمانی لە ڕێڕەوی دامەزراندن و پەرەسەندن و پێدا چەسپاندنی خۆیدا لە کۆڕی شارستانێتی و پێشڕەویدا کۆمەڵێکی زۆر لە نووسەر و شاعیری باشی بۆ مێژوو هێشتۆتەوە. بۆ سەردەمی بابان و دامەزراندنی شار و ماوەیەکیش لە ساڵانی دەوڵەتی عوسمانی هەموو مەلا و زاناکان شاعیر و نووسەر بوون یان هەموو شاعیر و نووسەرەکان مەلا و زانا بوون. بۆ پاش ئەو سەردەمەش مزگەوت لە بەخشینی شاعیر و نووسەر نەکەوت و قوتابخانەی تازەش گەلێک بلیمەتی بەخشی و مەڵبەندێکی وەکو زانستی وایکرد کە زۆر لە نەخوێندەواران بچنە ڕیزی شاعیران.
لیستی کەسایەتییەکانی شاری سلێمانی
ئەم لیستە وەرگیراوە لە سەرچاوەی (کتێبی شاری سلێمانی ٢٠٠ ساڵ).
ئینتەرنێت
thumb|300px|ھێنانەبەرچاوی ڕێدۆزییەکان لە بەشێکی ئینتەرنێتدا. ئینتەرنێت سیستمێکی جیھانگرە پێکھاتوو لە تۆڕی کۆمپیوتەری کۆمپیوتەرییەکانی پێکەوە بەستراو کە بۆ ڕاژەگەیاندن بە ملیاردان بەکارھێنەری سەرانسەری جیھان چەپکە پرۆتۆکۆڵی ستانداردی ئینتەرنێت (TCP/IP) بەکاردەھێنێت. ئینتەرنێت ڕایەڵەیەکی پێکھاتوو لە ڕایەڵەکانی ترە کە داگری ملیۆنان ڕایەڵەی خۆماڵی و گشتی، زانستگایی، بازرگانی، و حکومەتین و لە ڕێگای ڕیزێکی بەرین لە تەکنۆلۆژیاکانی ئەلەکترۆنیکی و تیشکیی تایبەت بە ڕایەڵەوە پێکەوە بەستەرکراون. ئینتەرنێت ھەڵگری جۆراوجۆر سەرچاوەی زانیاری و ڕاژەیە. ئەوانەی کە زۆرتر لە ھەموو جێگەی ئاماژەن، یەکێک بەڵگەنامە سەروودەقەکانی پێکەوە بەستەرکراوی تەونی بەربڵاوی جیھانییە (کە سەرچاوەی زانیارین)، و ئەوی تر ئەو پێکھاتە بنەڕەتییەیە کە پاڵپشتیی پۆستی ئەلەکترۆنیکی (ئیمەیل) دەکات (کە ڕاژەیەکە).
بەکارھێنەرانی ئینتەرنێت لە ھەموو جیھان
لە ساڵی ٢٠٠٧ ژمارەی بەکارھێنەرانی ئینتەرنێت گەیشتە ١٫٣١٩ بلیۆن کەس، و وڵاتی چین لە ساڵی ٢٠٠٨ بە یەکەم وڵات دەرچوو لەڕووی زۆریی بەکارھێنەری ئینتەرنێت کە ٢٢١ میلیۆن کەس لەم وڵاتە ئینتەرنێت بەکاردەھێنن.
چەپکە پرۆتۆکۆڵی ئینتەرنێت
alt=نیشاندانێکی چینەکانی چەپکە پرۆتۆکۆلی TCP/IP|وێنۆک|نیشاندانێکی چینەکانی چەپکە پرۆتۆکۆلی TCP/IP|310x310پیکسڵ چەپکە پرۆتۆکۆڵی ئینتەرنێت یان TCP/IP کۆمەڵێک پرۆتۆکۆڵی ڕاگەیاندنە کە لە ئینتەرنێت و ڕایەڵەکانی ھاوشێوەدا بەکاردەچێت.
پۆل:مێژووی ئینتەرنێت پۆل:پرۆتۆکۆڵەکانی ئینتەرنێت
بۆریۆم
بۆریۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Bh» و گەردیلە ژمارەی ١٠٧.
سەرچاوەکان
بۆریۆم
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:کانزا گوازراوەکان پۆل:بۆریۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
پارێزگای تۆچیگی
پارێزگای تۆچیگی (بە ژاپۆنی:栃木県) یەکێک لە پارێزگاکانی ژاپۆنە کە لە ناوچەی کانتوو لە دوڕگەی ھۆنشوو ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری ئوتسونۆمیایە.
بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ٢، ٠٠٥، ٠٩٦ کەس بووە.
چەپ|وێنۆک|نەخشەی پارێزگای تۆچیگی
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای تۆچیگی پۆل:پارێزگاکانی ژاپۆن
ھاسیۆم
ھاسیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Hs» و گەردیلە ژمارەی ١٠٨.
سەرچاوەکان
ھاسیۆم
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:کانزا گوازراوەکان پۆل:ھاسیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
ئالفۆنس دو شاتۆبریان
ئالفۆنس دو شاتۆبریان نووسەر و ڕۆژنامەوان ی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٧ پۆل:مردووانی ١٩٥١ پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
بڕیارنامەی ٥٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٦ پۆل:سووریا لە ١٩٨٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٦
دێری مار بەھنام
دێری مار بەھنام (بە سورینی: ܕܝܪܐ ܕܡܪܝ ܒܗܢܡ ܘܡܪܬ ܣܪܐ، بە عەرەبی، دیر مار بھنام)، دێری شەھیدان مار بەھنام و مارت سارا، دێرێکی کاسۆلیکی سوریانییەلە باشووری کوردستان لە عێراق لە گوندی خدر ئیلیاس نزیک لە شارۆچکەی قەرەقووش. گۆڕی مار بەھنام لە ١٩ی ئازاری ٢٠١٥ لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامییەوە زیانێکی زۆری بەرکەوت و دیوارەکانی دەرەوەی لە سەرجەم بیناکانی دێرەکە شێوێندران. کارەکانی چاککردنەوەی نۆژەنکردنەوەی دێر و گۆڕی مار بەھنام بۆ دۆخی پێش داعش تا سەرەتای مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ تەواو بوو.
مێژوو
دێرەکە بەپێی ئەفسانەیەک بووە کە لە سەدەی چوارەمدا لەلایەن پاشایەکەوە بە ناوی سەنحاریب وەک تەوبەیەک دروستکراوە بەھۆی شەھیدکردنی کوڕەکەی مار بەھنام و کچەکەی سارا دوای ئەوەی بوونە ئایینی مەسیحی.
دوای دامەزراندنی، دێرەکە بەشێک بوو لە کڵێسای ڕۆژھەڵات تا سەدەی ١٤ وەک بەڵگە، ئەو نووسراوانەی مەنگۆلیەکانە کە لەلایەن زیارەتکارە مەسیحییەکانی مەنگۆلیەوە لە ساڵانی ١٢٠٠ بەجێیان ھێشتووە، و بەشدارییەکی زۆری لە جیھانی مەسیحیدا کرد لە ژێر چاودێری کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانیدا. نووسراوەکانی سەر پەیکەرەکانی ناو کڵێساکە دەریدەخەن کە لە ساڵی ١١٦٤ و لە نێوان ساڵانی ١٢٥٠ بۆ ١٢٦١ نۆژەنکردنەوەی دێرەکە کراوە. تۆمارەکان دەریدەخەن کە دێرەکە لە ماوەی ساڵانی ١٧٤٣ تا ١٧٩٠ بەھۆی ھێرشەکانی نادر شا و دواتر فەرمانڕەوا موسڵمانەکانی فارس بۆ سەر مەسیحییەکانی ناوچەکە زیانێکی زۆری بەرکەوتووە.
دەروێشەکانی دێرەکە لە کۆتایی سەدەی ١٨دا پەیوەندییان لەگەڵ کڵێسای کاسۆلیکی لە ڕۆما دامەزراند و داوای پاراستنیان دەکرد لە دژی نادرخان، کە بووە ھۆی گۆڕینی وردە وردەی دانیشتوانی قەرەقووش بۆ کڵێسای کاسۆلیکی سوریانی.
لە ساڵی ١٧٩٠ دێرەکە لەلایەن کڵێسای کاسۆلیکەوە دەستی بەسەردا گیرا و بۆ ماوەی ھەشت ساڵ بەڕێوەدەبرا تا کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی دەستی بەسەردا گرتەوە. بە ھۆکارێکی نادیار، دەروێشەکان لە ساڵی ١٨١٩دا دێرەکەیان جێھێشتووە، پێدەچێت بەھۆی لەدەستدانی مەڕەکانیان لەو ناوچەیەدا بێت. کڵێسای کاسۆلیکی سوریانی دەستی کردەوە بە خاوەندارێتی دێرەکە، و لە ساڵی ١٨٣٩دا دانیشتووی کردەوە؛ تا ئێستاش لەم حاڵەتەدا بەردەوام بووە جگە لە وازھێنانێکی سێ ساڵە لە ئەنجامی لەشکرکێشییەکانی ساڵی ٢٠١٤ی داعش.
خانەقاکە شوێنی نیشتەجێبوونی پێشوو و شوێنی پشوودانی ئێستای ژمارەیەک لە پاتریاکی ئۆرتۆدۆکسی سریانییە.
بارودۆخی ئێستا
دێرەکە لە ساڵی ١٩٨٦ نۆژەنکرایەوە، ساڵانە ھەزاران مەسیحی و موسڵمان سەردانیان دەکرد تا داعش کۆنترۆڵی ناوچەکەی کرد.
لە میانی ھێرشی ٢٠١٤ی باکووری عێراق، سەربازە جیھادییەکانی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شامدا دەستیان بەسەر دێرەکەدا گرت. سەربازەکان خاچەکانیان لە دێرەکە لابرد، ھەڕەشەی لە سێدارەدانی دەروێشەکانیان دەکرد و دواتر دەروێشەکانیان دەردەکرد جگە لە جل و بەرگی بەریان ھیچی تریان نەبوو. لە ١٩ی ئازاری ٢٠١٥دا، دەوڵەتی ئیسلامی وێنەکانی بڵاوکردەوە کە تێیدا تەقاندنەوەی گۆڕی مێژوویی مار بەھنامی تێدابوو. دوای زیاتر لە ٢ ساڵ لە داگیرکاری، دێرەکە و دەوروبەری لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانی عێراقەوە ئازادکران.
کارەکانی چاککردنەوەی نۆژەنکردنەوەی دێر و گۆڕی مار بەھنام بۆ دۆخی پێش داعش تا سەرەتای مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ تەواو بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:مەسیحییەت پۆل:مەسیحییەت لە کوردستان پۆل:گرووپە مەسیحییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ئاشوورییەکان و سوریانییەکان پۆل:کڵێساکان
کیم بیونگ-چول
کیم بیونگ چول (لەدایکبووی ٥ی تەمموزی ١٩٧٤) ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە بەھۆی بەشداریکردن لە فیلم و دراماکان ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور پۆل:باشترین ئەکتەری پشتگیریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:دەرچووانی زانکۆی چونگ-ئانگ
شەوگێڕ
شەوگێڕ یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی کۆیە(ناوەند) لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
تێرم
لە بیرکاریدا تێرم یان ڕادە بریتییە لە ھێندێکی جەبری کە لە ئەنجامی لێکدانی ژمارەیەک لە گۆڕەکێک یان زیاتر پێک دێت. لە ماتماتیکی سەرەتاییدا، تێرم لەوانەیە تەنھا یەک ژمارە بێت وەک ٣ لەم کاتەدا پێی دەوترێت تێرمی نەگۆڕ یان تەنھا یەک گۆڕەکی تێدا بێت وەک 4x\, و لە تێرمەکانی تر بە دوو ھێمای + یان − جیا بکرێتەوە. بۆ نموونە لە ڕادەداری
3\,، 4x \, و 5wyz\, ھەر کامیان یەک تێرمن.
پەراوێزەکان
پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی پۆل:لۆژیکی ماتماتیکی
بڕیارنامەی ٥٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٩١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٧٢٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٦ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٨٦ پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
ئاستارا، ئێران
ئاستارا شارێک و ناوەندی شارستانی ئاستارا لە پارێزگای گێڵانی ئێرانە. لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦دا ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٥١٬٥٧٩ کەس بووە. ئەم شارە لەگەڵ کۆماری ئازەربایجان و دەریای کاسپیەن ھاوسنوورە و سنوورێکی بازرگانی گرنگە لە نێوان ئێران و قەوقازەوە.
مرۆڤناسی
زمانی زۆربەی خەڵکی ئاستارا ئازەربایجانییە. ھەروەھا ژمارەیەکی کەمتریش لە خەڵکی شار بە زمانی تاڵشی قسە دەکەن. خەڵکی ئاستارا موسڵمانن و زۆربەیان لە ئیسلامی شیعە و ھەندێکی تریشیان لە مەزھەبی سوننە پەیڕەوی دەکەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دەریای کاسپیەن پۆل:ئاستارا، ئێران پۆل:شارستانی ئاستارا پۆل:شارەکانی پارێزگای گێڵان پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئێران
ئەحمەد داودئۆغڵو
ئەحمەد داودئۆغڵو (تورکی: Ahmet Davutoğlu) (لەدایکبوون: ٢٦ شوبات ١٩٥٩؛ شاری قۆنیە) سیاسەتمەدارێکی تورکە، لە ئابی ٢٠١٤ تاکوو ئایاری ٢٠١٦ سەرۆک وەزیرانی تورکیابووە. پێشتریش وەزیری دەرەوەی تورکیا بوو لەماوەی ٢٠٠٩ تاکوو ٢٠١٤ ئەمەش لەپاڵ پارتی داد و گەشەپێدانی تورکیادابووە.
ژیانی سیاسی
ئەحمەد داودئۆغڵو ئەندامی پارتی داد و گەشەپێدانی دەسەڵاتدارە لە تورکیا. لەماوە سەرۆک کۆماری ئەحمەد نەجدەت سیزار و لەماوەی سەرۆک وەزیرانی عەبدوڵڵا گیول لە ساڵی ٢٠٠٣ وەک ڕاوێژکاری حکوومەتی تورکیا بۆ کاروباری سیاسەتی دەرەوە دەستی بەکارکردووە. بووەتە ڕاوێژکاری ڕەجەب تەییب ئەردۆغان بۆ کاروباری دەرەوە. لە ساڵی ٢٠٠٩ کرا بە وەزیری دەرەوەی تورکیا.
ژیانی کۆمەڵایەتی
ئەحمەد داودئۆغڵو خێزاندارە و خاوەنی ٤ منداڵە. ھەریەکە لە زمانەکانی عەرەبی و ئینگلیزی و ئەڵمانی دەزانێت. خاوەنی یەکێک لە پەرتووکە ناودارەکانی تورکیایە، دەربارەی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان، بە ناونیشانی "قوڵاییی ستراتیژی".
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩ پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆک وەزیرانی تورکیا پۆل:وەزیرەکانی وەزارەتی دەرەوەی تورکیا پۆل:خەڵکی تورکیا
ئەسیری
عەبدولخالق کوڕی سەید حوسێن ئەفەندی مورشیدی تەریقەتی نەقشبەندی شاعیری نەتەوەیی ناوداری کورد ناسراو بە ئەسیری (لەدایکبووی ١٨٩٥ لە کەرکووک، عێراق – مردووی ١٨ی حوزەیرانی ١٩٦٢ لە کەرکووک). لە بنەماڵەیەکی ئایینیی زانست پەروەردەدا ژیاوە. لە گەشتی خوێندنی مەلایەتیدا گەلێک شاری باشووری کوردستان و ڕۆژھەڵاتی کوردستان گەڕاوە، لە کۆتاییی گەشتەکەیدا بەڵگەنامەی زانستی لە کەرکووک لە مەلا عەلی حیکمەت سیامەنسووری وەرگرتووە. ناوبراو جگە لە زمانی کوردیی، شارەزایی ھەریەک لە زمانەکانی تورکی و فارسی و عەرەبیشدا ھەبووە.
ژیان
ئەسیری لە ساڵی ١٩٣٥ بە مووچەخۆر لە دادگای شەرعی کەرکووک دامەزراوە، لە پاشاندا لە ساڵی ١٩٤٣ بووە بە باشکاتبی کارگێڕی ماڵی قاسیرین لە کەرکووک تا ساڵی ١٩٥١. لەو ساڵەوە بۆ جاری دووەم گەڕاوەتەوە دادگای شەرعی. لەم کارەیدا ماوەتەوە تا ساڵی ١٩٥٨ خانەنشین کراوە. ئەسیری ژنی نەھێناوە، ماڵی لە ناو خانەقا بچووکەکەی بووە لە گەڕەکی ئەخی حوسێن لە کەرکووک. لەو کاتەی مووچەخۆری میری بووە کاری کشتوکاڵیشی کردووە.
مردن
لە ساڵی ١٩٦٠ تووشی نەخۆشیی شێرپەنجە بووە لە قوڕگی تا لە ڕۆژی ١٨ی حوزەیرانی ١٩٦٢ لە تەمەنی ٧٢ ساڵی لە شاری کەرکووک کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانی شێخ محیەدین نێژراوە.
ھۆنراوەکان
ئەسیری لە شیعری وەسفدا گەلێک سەرنج تیژبووە، بەڵگەش بۆ ئەوە، ئەو ھۆنراوە سەرکەوتووەیەتی کە لەسەر وەسفی کوردستانی داناوە و لە گەشتەکەی خوێندنی بۆ ڕۆژھەڵاتی کوردستان چاوی بەو دیمەنە جوانانەی نیشتمانەکەی خۆی کەوتووە، ھۆنراوەکەشی بەناوی بێرە کوردستانە و لە سەرەتاکەیدا دەڵێ:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:خەڵکی کەرکووک پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٥ پۆل:مردووانی ١٩٦٢ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
کوردانی گورجستان
لە سەدەی ٢٠دا، گەلێ هەڵهاتن لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیەوە بۆ ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی لەدەست چەوساندنەوەی ئاینی. لە گورجستان، کوردەکان خۆشگوزەرانتربوون وەک لە کوردەکان لە تورکیا و کوردەکان لە ئێران و تووشی هیچ چەوساندنەوەیەک نەهاتن لە گورجستان، بەڵام گەڕاندنەوەی ناوی کوردیی خێزانییان هەوڵێکی زیاتریدەوێ بەپێی چالاکێکی مەدەنی کورد لە گورجستان. کوردەکان خوێندنگە، پەرتوکی خوێندن، و چاپەمەنی خۆیانیان هەیە لە گورجستان. وێژە لەنێویاندا نەما لە سەرەتای ١٩٩٠کاندا. بەپێی ڕاپۆرتی ١٩٩٨ی کۆمیساریای بەرزی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران، دەوروبەری %٨٠ی دانیشتوانی کوردی گورجستان ئێزیدین. کوردەکانی گورجستان لەڕووی ڕامیارییەوە بێلایەنن، لەگەڵ ئەوەشدا لە ١٩٩٩دا، خۆپێشاندانێکی گەورەیان ئەنجامدا لە تبلیس، کە تیایدا داوای ئازادکردی دامەزرێنەری پارتی کرێکارانی کوردستان، عەبدوڵڵا ئۆجەلانیان دەکرد. کوردەکانی گورجستان ئێستا ئەلفوبێی سیرلیک بەکاردێنن. زووتر لە ١٩٢٠کاندا، ئەلفوبێی لاتینییان بەکاردێنا.
مێژوو
یەکەمین کوردەکان هاتن بۆ گورجستان لە سەردەمی دەسەڵاتی پادشا جۆرجیی سێهەمی گورجستان لە سەدەی ١٢دا. هۆزگەلێکی کورد پەیدابوون لە گورجستان لە سەدەی ١٦دا لە شاری متسختا. لە سەدەی ١٨دا، کوردەکان گەیشتنە تبلیس، لە سەردەمی هێرکلیس خانی شانشینی کاخیتی لە سەروبەری ئازادبوونی کوردەکان لە تورکیا. کە ڕووسیا و ئێران ڕێکەوتننامەی تورکمانچاییان واژۆکرد لە ١٨٢٨دا، کوردەکان هەلی کارکردنیان لە گورجستان بەدەستهێنا. زۆربەی کوردەکانی وان و قەرس نەفیکران بۆ گورجستان لە ١٩١٨دا، دوای ئەوەی کە تورکیا سەرکوتیکردن لە ڕووی ڕامیاری و ئاینییەوە. هەروەها کوردەکانی گورجستان بوونە قوربانی پاکتاوەکانی ستالین لە ١٩٤٤دا. لە نێوان ١٩٧٩ و ١٩٨٩دا، دانیشتوانی کورد لە گورجستان زیادیکرد بە ڕێژەی %٣٠. کاتێ گورجستان سەربەخۆبوو، دانیشتوانی کورد لە گورجستان کەمیکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی گورجستان پۆل:کوردەکانی جۆرجیا پۆل:پەرتبوونی کورد
مایتنەریۆم
مایتنەریۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Mt» و گەردیلە ژمارەی ١٠٩.
١٩ی ئەیلوول
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:ئەیلوول
مایتنەریۆم
سەرچاوەکان
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:کانزا گوازراوەکان پۆل:مایتنەریۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
ئۆسکار میلۆش
ئۆسکار میلۆش شاعیر ی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ پۆل:نووسەران بە زمانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٧ پۆل:مردووانی ١٩٣٩
زمانی تورکیی عوسمانی
230px|وێنۆک|ڕۆژمێری ساڵی ١٨٩٦ کە بە زمانی تورکیی عوسمانی لە چاپ دراوە. زمانی تورکیی عوسمانی یان عوسمانلی (بە تورکی: Osmanlıca یان Osmanlı Türkçesi) زمانی دام و دەزگا حکوومەتییەکانی ئیمپراتۆری عوسمانی بوو. ئەم زمانە ژمارەیێکی زۆر وشەی فارسی و عەرەبی تێدا بوو. لە سەردەمی عوسمانی، زۆربەی شاعیران و نووسەران لە چوارچێوەی سنوورەکانی وڵاتی تورکیای ھاوچەرخ، بەرھەمە ھونەرییەکانی خۆیان بەم زمانە دەنووسی.
بەستەرە دەرەکییەکان
فێرکاری وتووێژ بە زمانی تورکی عوسمانی پۆل:زمانی تورکیی عوسمانی پۆل:زمانەکانی توونس پۆل:زمانە تورکییەکان
حەسەن کەنۆشی سەروو
حەسەن کەنۆشی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
حەسەن کەنۆشی سەروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھێلانەقەل و لە باشوور لەگەڵ گوندی تەپەسپی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی پێنج ئەنگوستی خواروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تەپەعارەبی نەریمان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
دارمشتاتیۆم
دارمشتاتیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Ds» و گەردیلە ژمارەی ١١٠.
سەرچاوەکان
دارمشتاتیۆم
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:کانزا گوازراوەکان پۆل:دارمشتاتیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان پۆل:دارمشتات
٢٠٠٥
ئاب
-- شێخ ئەحمەد دیدات بانگخوازی گەورەی ئیسلامی لەدایک بووی ١٩١٨