cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
پێشوازی ڕەخنەگران
وەرزی یەکەمی پێرسن ئۆف ئینترەست بەگشتی بەسەرداچوونەوەی ئەرێنییانەی وەرگرتووە، ئەڵقەی پایڵتەکە وەڵامدانەوەی ڕەخساوی لە ڕەخنەگرانەوە وەرگرت و ئەڵقەکانی دواتر پیاھەڵدانی زیاتری وەرگرت. لەسەر مێتاکریتیک، وەرزەکە ٦٦ی لە ١٠٠ بەپێی ٢٦ بەسەرداچوونەوە بەدەستھێنا. لە پایڵتەکەدا، دەیڤد ویگنادی سان فرانسیسکۆ چرۆنیکڵ وتی «پێرسن ئۆف ئینترەست خۆی جیا دەکاتەوە لە ڕێگەی ھەڵخەڵەتاندن، نەک تەنھا بەھۆی نەخشاندن و نووسینە ئاست بەرزەکەی بەڵکو ھەروەھا چۆن بینەر بەژدار دەکات لە ھەستکردن بە شێتی مەزنێتی دوای ١١ی ئەیلوول.» دەیڤد ھینکڵی لە نیویۆڕک دەیلی نیووز چوار ئەستێرەی لە پێنج بە پلیڵتەکە داوە، و لێدوان دەربارەی ڕۆڵگێڕانی کاڤیزڵ و ئێمرسن، وتی کاڤیزڵ «شتی ڕاستی بۆ ئەم ڕۆڵەی ھێناوە» و ئێمرسن «سەرسوڕھێنەرە وەک بەڕێز فینچ.» ماری مکنارا لە لۆس ئانجڵەس تایمز دەریبڕی دەربارەی پایڵتەکە، «بیرۆکەی وەستاندنی تاوان لەباتی شیکاکردنیان پێشکەوتنێکی ناوازەیە… وێنەکانی چاودێری زۆر جوانە.» و دوو ئەڵقەکانی زۆرێک لە داھاتە دڵخۆشەکان و ئەڵقەی کۆتایی دیواری پاراستن بەتایبەتی پێشوازیان لێکرا. تیم سورێتی لە تیڤی.کۆم ئەوەی پێشووی زنجیرەکەی بە «باشترین ئەڵقەکان»ی بانگکردووە، و بە ڕۆڵگێڕانی کاڤیزڵ و ئاشکراکردنی کەسایەتییەکان لە ئەڵقەکەدا ھەڵداوە، لەکاتێکدا ئەوەی دواتر بە «ڕێک دەبێت چۆن بێت کۆتایی وەرز» بانگکردووە، کە سورێت بەسەرداچوونەوەکەی بە وتنی «دیواری پاراستن کۆتایییەکی ناوازەبوو بۆ وەرزی یەکەمی پێرسن ئۆف ئینچرەست کە بەشێوەیەکی باوەڕپێنەکراو سەرسووڕھێنەر بوو» کۆتایی ھێنا. لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز، وەرزەکە ڕێژەی ڕەزامەندی ٦٣٪ و نرخاندنی مامناوەندی ٦٫٦٥ لە ١٠ی بەپێی ٣٥ بەسەرداچوونەوە بەدەستھێنا. کۆی ڕەخنەی ماڵپەرەکە بریتییە "پێرسن ئۆف ئینچرەست کارێکی سیخوڕی باش ڕۆڵگێڕاو و باش دروستکراوە، لەگەڵ ئەوەی کەسایەتییەکانی بەشێوەیەکی زۆر باش پێشنەکەوتووە و بیردۆزە سەرنجڕاکێشەکەی بۆ ئەنجامی جیاواز دەڕوات."
وەرزی دووەم بەسەرداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت. سورێت بە ئەڵقەی یەکەمی هەڵداوە "ڤینتەیجی پێرسن ئۆف ئینچرەست گەورەکراوە، کاتێک کۆمەڵێک نیشانە لە پیلانگێڕانی ئاڵۆز و کاری داهێنەرانە و داهێنانی زیرەک بە ڕێگای گەورەتر لە هەر کاتێکی تر پیشاندەدات." ئەو بە کەسایەتی میوانی ڕێز کێن لێیونگ هەڵدا وەک "مەزنترینی پێرسن ئۆف ئینچرەست کە زنجیرەکە هەیبووبێت" و بە گێڕانەوەی گشتی ئەڵقەکە، و یادەوەرییەکانی ڕابردووی هەڵداوە. "نەهامەتی زیندانییەکە" و "پەیوەندیدار" دوو بەرزترین ئەڵقەی نرخێنراوی وەرزەکە بوون، و سورێنت ئەوەی پێشووی بە "ئەڵقەیەکی تەواو لە پێرسن ئۆف ئینچرەست کە هەبووبێت" پێناسە کردووە. فیڵ دایس نۆجێنتی ئەی ڤی کڵەب بە کاری دەرهێنانی جۆناسان نۆڵاندی هەڵداوە. کۆتایی وەرزەکە "حاڵەتی خوا" هەروەها وەڵامدانەوەی ئەرێنیانەی وەرگرت. نوجێنت بە "ئەڵقەیەکی شەق دەری بێ بیانوو" لەگەڵ "کۆمەڵێک ئەکشنی ناوازە" بانگکردووە. لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز، وەرزەکە ڕێژەی ڕەزامەندی ١٠٠٪ و نرخاندنی مامناوەندی ٨.٠٣ لە ١٠ی بەپێی ١١ بەسەرداچوونەوە بەدەستھێنا. کۆی ڕەخنەی ماڵپەرەکە بریتییە "پیلانگێڕانی زیرەکانە و بە بەردەوامی وروژێنەر، وەرزی دووەمی پێرسن ئۆف ئینچرەست ئەڵقەی درامی سەرنجڕاکێش پێشکەش دەکات کە بەتواناوە گێڕانەوەی گشتی نمایشەکە پێشدەخات."
وەرزی سێیەم بەسەرداچوونەوەی ئەرێنییانەی بەرزی وەرگرتووە، ئەوەش شایەنی سەرنجە بۆ ڕاکێشانی زیاتر لە ڕەخنەگر بۆ ئاشکراکردنی ژیریی دەستکرد، هەروەها ڕێکخستنی لە گێڕانەوەی چیرۆک لە کاتی گونجاودا. دەربارەی وەرزەکە، سڵانت مەگەزین وتی کە نمایشکە "لە باشترین حاڵەتەکانی دەبێت کاتێک خۆی بە نوێترین بابەتەکانەوە دەبەستێتەوە" و بە "فیلمێکی ئەکشن و وروژێنەری بەهێزە کە ئەڵقەی سەربەخۆی پڕ بە لادان کە بە درێژایی وەرزەکە بەردەوامە." بانگیکردووە. ئەی ڤی کڵەب وتی کە نمایشەکە "ورەی نەتەوەیی دوای ١١ی ئەیلوول" نمایش دەکات و لەگەڵ بەشی ناوەڕاستی وەرزی سێیەم "بیرۆکەی پیلانگێڕان بۆ هونەر دەگۆڕێت". هەردوو دوو بەشەکەی چیرۆکی وەرزەکە بڕێکی گەورەی لە پیاهەڵدان وەرگرت: دوو ئەڵقەی کە کۆتایی ئێچ ئاڕ نمایش دەکات بە گشتی بە باشترین ئەڵقەکانی پێرسن ئۆف ئینچرەست دادەنرێت. مات فۆوڵەری ئای جی ئێن بە "ڕێگاکە"ی ١٠ لە ١٠ی داوە، وەڵامدانەوەکان بە ڕێژەیەکی زۆر بەرز ئەرێنی بوون لە کۆتاییدا. ئەڵقەی دواتر، بەشی شەیتانەکە، بەناوبانگترین ئەڵقەی وەرزەکە بوو، بۆ ڕیزبەندی کردنەوەکەی، و نووسین، و دەرهێنانی کریس فیشەر، و نمایشی ڕۆڵگێڕان، بە تایبەتی ڕۆڵگێڕانی جیم کاڤیزڵ و کێڤن چاپمەن، ستایش کراوە. سورێت ئەڵقەکەی بە "سەرسووڕهێنەر" بانگکردووە و بە باشترهن ئەڵقەی زنجیررکە ڕایگەیاندووە، بە ڕیزبەندی کردنەوەی هەڵیداوە بەوەی "باشترهن ڕیزبەندییە زنجیرەکە کۆی کردبێتەوە"، ئەو هەستەی کە سەرکەوتوو بوو بە تێپەڕاندنی ئەو ئاژاوەی مردنی کارتەر دروستی کرد. سورێت هەروەها بە کاریگەرێتی فۆسکۆ و پێشکەتنی کەسایەتییەکەی لە کۆتایی ئەڵقەدا هەڵداوە، هەوەهاش تۆماکردنی سینەمایی و دەرهێنانی بە باشترینی زنجیرەکە داناوە، وە دیاریکردنی هەندێک نیشانەی تر لە ئەڵقەکەدا کە پێی وابوو شایستەی سەرنجدانە. فۆوڵەر "سەرسووڕهێنەر"ی بە ئەڵقەکە بە ٩.٣ لە ١٠ داوە، هەروەها ستایشی ڕیزبەندی کردنەوەکەی، و یادەوەرییەکان و دیمەنی کۆتایی کردووە. فیڵ دایس نۆجێنتی ئەی ڤی کڵەب بە ئەڵقەکەی نرخاندنی نایابی بەخشی، و بە کەشی خەم و پەژارەی مردنی کارتەر دروستی کرد لە ئەڵقەکەدا پەیدابوو هەڵیداوە، و بینی پێشخسینی کەسایەتی فۆسکۆ وەک ڕێزگرتنێکی گونجاوی کارتەر بوو. شۆن مککێنا لە تەلەڤیزیۆنی فاناتیک دیمەنی کردنەوەی بە "ڕۆشن" بانگکردووە، لە کاتێکدا کۆرتنی ڤاودرێڵ لە تەلەڤیزیۆنی ئیکوەڵز بە کۆتایییەکەدا هەڵیداوە. لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز، وەرزەکە ڕێژەی ڕەزامەندی ١٠٠٪ و نرخاندنی مامناوەندی ٧.٧٢ لە ١٠ی بەپێی ١١ بەسەرداچوونەوە بەدەستھێنا. کۆی ڕەخنەی ماڵپەرەکە بریتییە "پێرسن ئۆف ئینچرەست چیرۆکی خۆبەخۆی ڕازیکەر لە گێڕانەوە زنجیرەییە خۆشەکەی پێکدێنێت، پێشەکی لە گاڵتەی پێشوازیکەرانە لە گەهەرە خەیاڵییە زانستییە نادیارەکەی تێکەڵ دەکات."
وەرزی چوارەم بەسەرداچوونەوەی ئەرێنییانەی بەرزی وەرگرتووە، و ڕەخنەگران بە چیرۆکی بابەتیی سامری هەڵداوە. ئەڵقەی ئەگەر-دواتر-تر ستایشی نیمچە کۆمەڵی ڕەخنەگران و بینەران وەرگرت، کاتێک زۆرێک بە باشترین ئەڵقەی زنجیرەکەیان داناوە. فۆوڵەر نرخاندنی ١٠ لە ١٠ی داوە بە ئەڵقەکە، و بە "کارێکی هونەری" ئاماژەی بۆ کردووە، و بە کێشانی وێنەکان، و دیمەنە ئەکشنەکان، و نرخی سۆزداری، و کۆتایییەکەی هەڵیداوە. ئەو زنجیرەکەی بە "ئاستی دواتری داهێنان" و "ئەڵقەیەکی جووڵێنەر و وروژێنەر و ئازار بەدڵ بەخش" بانگکردووە. فۆوڵەر وتی دیمەنی کۆتایی ئەوی "شکاندووە"، هەروەها ستایشی گرنگی یادەوەرییەکانی ڕابردووی یارییەکانی شەتڕەنجی کرد. ئەلێکسا پلانجی لە ئەی ڤی کڵەب نرخاندنی نایابی بە ئەڵقەکە بەخشیوە، و لە بەسەرداچوونەوەکەیدا، وتی کە لەگەڵ ئەوەی جێبەجێکردنی کارێکی ڕکخراوی وەک "ئەگەر-دواتر-تر" قورسبوو، بەڵام ئەڵقەکە بە "جوانی" ئەوەی کرد، و ئاماژەی بۆ "ئەنجامە سەرنجڕاکێشەکە، و کارە ڕەنگاوڕەنگە زیندووەکە، گاڵتەکەی" وەک بنەڕەتی سەرەکی کردووە. پلانجی وتی کە ئەڵقەکە "ئەیسسی هەموو سیناریۆکان" لە کاتی دیمەنی لاسایکردنەوەکاندا، پێشبینی ئەوەی کرد چۆن ئەڵقەکە خۆی گۆڕی تا وایلێهات لە "چیرۆکێکی ئەندازیاری کە سەرنج دەخاتە سەر کارەکە" بۆ "هۆنراوەیەکی جووڵاو" بگۆڕێت. هەروەها ستایشی قوڵبوونەوە لە جیاوازی نێوان مرۆڤ و ئامێردا کرد. شانت ئیستەمبوڵیان لە ئینتەرتەیمەنت ویکڵی بە ڕۆڵگێڕانی ئیمێرسۆن لە یادەوەرییەکانی ڕابردوو هەڵداوە و هەستی کردووە وەرزەکە "لوتکەی دروستکردن" بووە. کۆتایی بە قسەکانی هێنا بە "وەکو ساروخ دەجوڵت، ئەم ئەڵقەیە خێرا، و پێکەناوی، و وروژێنەر، و لە کۆتاییدا دڵتەزێنە، و کۆتایی دێت لەگەڵ ئەوەی دیارە لەدەستدانی ئەندامێکی تری تیمەکەیە. پێویستە لەسەرمان تا هەفتەی داهاتوو چاوەڕێ بکەین بۆ زانینی ئەنجامەکە، بەڵام وەک وایە، "ئەگەر-دواتر-تر" یارییەکی کلاسیکی یەکسەرییە. سورێتیش هەروەها پیاهەڵدانی بەرزی بۆ ئەڵقەکە هەبووە، و بە "خۆش، و وروژێنەر بۆ مێشک، و دڵشکێنەر، و بەتەواوەتی نایاب" بانگی کردووە. ئەو ستایشی ئەڵقەکەی بۆ تێکەڵکردنی "بابەتی دووبارەبوونەوەی خۆقوربانیدان" کردووە و یادەوەرییەکانی ڕابردووی بە "نایاب و وروژێنەر وەک هەر شتێکی زنجیرەکە" بانگکردووە. سورێت گەواهی بە خۆشترین بەشی لەلای دا کە ئاشکراکردنی ڕاوبۆچوونی ئامێرەکە بوو، و بە دیمەنە پێکەناوییەکاندا هەڵیداوە. لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز، وەرزەکە ڕێژەی ڕەزامەندی ١٠٠٪ و نرخاندنی مامناوەندی ٨.٢٨ لە ١٠ی بەپێی ١٢ بەسەرداچوونەوە بەدەستھێنا. کۆی ڕەخنەی ماڵپەرەکە بریتییە "وروژاندنی بیر و خەیاڵی زانستی لەسەر زەویی وەرزی چوارەمی پێرسن ئۆف ئینچرەست ڕازیکەرە چونکە لە کاتی خۆیدا دێت."
وەرزی پێنجەم بەسەرداچوونەوەی ئەرێنییانەی بەرزی وەرگرتووە. لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز، وەرزەکە ڕێژەی ڕەزامەندی ١٠٠٪ و نرخاندنی مامناوەندی ٨.٧٤ لە ١٠ی بەپێی ١٤ بەسەرداچوونەوە بەدەستھێنا. کۆی ڕەخنەی ماڵپەرەکە بریتییە "پێرسن ئۆف ئینچرەست بە وەرزێکی پێنجەمی ڕازیکەر تەواو دەبێت کەسایەتییەکان کە بینەر بە خۆشەویستی پێگەیشتووە قوڵدەکاتەوە بیرۆکەیەکی شەقبوو دەربارەی مەترسییەکانی تەکنەلۆژیا پێشکەش دەکات."
نرخاندنەکان
سی بی ئێس وتی کە پێرسن ئۆف ئینترەست، نرخاندنە دانایییەکانی، خێراترین درامای سەر تەلەڤیزیۆن بوو بەو شێوە بەرزبێتەوە لە وەرزی ٢٠١١–١٢ بۆ وەرزی ٢٠١٢–١٣، بە بەکارھێنانی نرخاندنەکان تا ٢ی کانوونی یەکەم.
بڵاوکردنەوە
پێرسن ئۆف ئینچرەست لە لایەن چەند تۆڕێکی زۆر لە دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان هەڵگیراوەتەوە. لە ئوستراڵیا لەسەر ناین نێتۆرک لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١١ پەخشکراوە. زنجیرەکە لە پەخشێکی هاوکاتدا لە کەنەدا لەسەر سیتی تیڤی لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١١ پەخشکرا، و لە ٢٠١٣دا بۆ سی تیڤی گوازرایەوە. لە شانشینە یەکگرتووەکان لەسەر کەناڵ ٥ لە ١٤ی ئابی ٢٠١٢ پەخشکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زنجیرە ئەکشنە ئەمریکییەکان پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی ڕووداوەکانی دەکەوێتە ناو شاری نیویۆرک پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕۆز بەرھەمیھێناوە پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١١ پۆل:بەرنامەکانی سی بی ئێس پۆل:تێرۆریست لە تەلەڤیزیۆندا پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:وێناکردنی خەیاڵیی بەشی پۆلیسی نیویۆرک پۆل:زنجیرە ئەکشنییە ئەمریکییەکان
جەیلبرەیک (ئای ئۆ ئێس)
thumb|نموونەی تویکی سیدیا جەیلبرەیک ئەو پرۆسەیەیە کە ڕێ بە بەکارهێنەرانی ئایفۆن, ئایپۆد, ئایپاد دەدات ئەو پرۆگرامانە بەکاربهێنن کە لە لایەن ئەپڵ ڕێگەپێنەدراون، ئەمەش لە ڕێگەی کردنەوە unlockی سیستەمە کارگێڕییەکەی و ڕێگەدان بە بەکارهێنەر بۆ دەستکاریکردنی ڕووت فایلەکان. پاش جەیڵبرەیک، دەتوانیت زۆر لە زیادکراوەکان یان ڕووکار دابمەزرێنیت کە لە App Storeدا نین لە ڕێگەی هەندێ پرۆگرامی تری وەک Cydia, Icy, Rock. پاش جەیڵبرەیکش هەر دەتوانیت App Store, iTunes بەکاربهێنیت. جەیڵبرەیککردن جیاوازە لە SIM unlocking کە ڕێگە بە iPhone ەکە دەدات هەموو جۆرە سیم کارتێک بەکاربهێنێت. جەیڵبرەیک دەبێتە هۆی نەمانی گەرێنتی لەلایان کۆمپانیای ئەپڵەوە. بەپێی وتەی Jay Freeman داهێنەری پڕۆگرامی Cydia، ڕێژەی زیاتر لە ١٠% ی iPhone ەکانی جیهان جەیڵبرەیک کراون.
مێژووی جێڵ برێک
یەکەمین جەیڵبرەیک لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ بڵاوکرایەوە، پاش مانگێکیش یەکەمین یاری دەرەکی بۆ Phone, iPod Touch بڵاوکرایەوە.
پاشان لە ٢٠٠٨ گروپێکی هاکەر بە ناوی iPhone Dev Team پڕۆگرامێکی جەیڵبرەیک بە ناوی PwnageTool یان بڵاوکردەوە بۆ جەیڵبرەیککردنی iPhone 2G, iPhone 3G, iPod Touch کە ئێستا بۆ وەشانی iOS 4.0.1 ئەپدەیت کراوە.
جەلالابات، قرغیزستان
جەلالابات شارێکی پارێزگای جەلالاباته لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٥، ۷۰٫۱۵۷ کەس بووە.
جەیلبرەیک (ئای ئۆ ئێس)
مێژووی جێڵ برێک
لەمانگی نیسانی ٢٠٠٩ کۆمپانیای Apple وەشانی iOS 3.0 ی ڕاگەیاند کە ڕێگەی لە جەیڵبرەیککردن گرت تا دەرچوونی PwnageTool 3.0 و redsn0w 0.7.2. پاشان لە مانگی ئەیلوولدا iOS 3.1 جارێکی تر ڕێگەی لە جەیڵبرەیک گرت، تا دەرچوونی blackra1n لە لایەنGeorge Hotz. زیاتر ناسراوە لەڕێی نازناوە هاکەرییەکەی کە Geohotzـە.
ویندۆز ٨
thumb|لۆگۆی ویندۆز ٨ ویندۆز ٨ (بەئینگلیزی:Windows 8) یەکێکە لەوەشانەکانی سیستم کارگێری ویندۆز لە بەرھەمەکانی کۆمپانیای مایکرۆسۆفت ، یەکەم وەشاندنی ئەم ویندۆزە لە ئەیلوولی ساڵی ٢٠١١ بوو کەتایبەت بوو بە گەشەپێدەرانی سیستمە کارگێڕییەکە وە لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٢ بۆ گشت بەکارھێنەران وەشێنرا ، ئەم سیستمە جیاواز لە سیستمەکانی تر پاڵپشتی تابلێت (تەختە بژمێر) و کۆمپیوتەری ھۆشمەند دەکات، بۆیەکەمینجار لەم وەشانەوە ویندۆزی مایکرۆسفت بە زمانی کوردی کراوە
جەلالابات، قرغیزستان
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای جەلالابات پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قرغیزستان پۆل:شارەکانی قرغیزستان
ویندۆز ٨
بەستەری دەرەکی
ماڵپەڕی فەرمی ویندۆز پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٢ پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مایکرۆسۆفت پۆل:ویندۆز ٨ پۆل:سیستمی کارپێکردنی IA-32 پۆل:سیستمی کارپێکردنی ئێکس٦٦-٦٤
پیشەسازی
وێنۆک|ڕادەی جی. دی. پی. وڵاتانی جیھان
پیشەسازی بەرھەمھێنانی ھەر شتێک یان خزمەتێکە لە نێو یەک ئابووریدا.
پیشەسازی پشت دەبەستێت بە:
١. پشت بەبەرھەمی ئاژەل دەبەستێت ٢. پشت بە لۆکە دەبەستێت ٣. پشت بەبەرھەمی کوشتوکالی ناوخۆ دەبەستێت و ۆ یەكەم. جار لەساڵی ١٩٦٥ یەكەم پیشەسازی كرا
سەرچاوەکان
پۆل:پیشەسازی
جەیلبرەیک (ئای ئۆ ئێس)
مێژووی جێڵ برێک
لە مانگی تەمموزی ٢٠١٠ بڕیاری ئەوە دەرچوو کە جەیڵبرەیک کارێکی ڕێگە پێدراوە و ناچێتە قاڵبی Piracy.
مانگی ئابی ٢٠١٠، یەکێک لە ئەندامانی گرووپی iPhone Dev Team، ناسراو بە Comex کە پێشتر جەیڵبرەیکێکی بە ناوی Spirit بڵاوکردەوە بۆ جەیڵبرەیککردنی وەشانی 3.1.2, 3.1.3ی iPhone 3G, iPod touch وە وەشانی 3.2 ی iPad، ماڵپەڕێکی کردەوە بۆ جەیڵبرەیککردنی iPhone 4 بەناوی jailbreakme.com کە تەنها پێویستی بەوە هەیە لە ئایفۆنەکەتەوە ئەو ماڵپەڕە بکەیتەوە و جەیڵبرەیکی بکەیت.
١٥٢٠
ساڵی ١٥٢٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٢٠
بڕیارنامەی ٣١٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣١٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی تەمموزی ١٩٧٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٥٣‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٢ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٢ پۆل:لوبنان لە ١٩٧٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
تەل ئەرپاچیا
تەل ئەرپاچیا یا تەپە ڕیشوە (بە عەرەبی: تل عربجیة، ئینگلیزی: Tell Arpachiyah) شوێنێکی شوێنەوارییە، و دەکەوێتە گوندی مەلا عولیا لە پارێزگای نەینەوا لە دەشتی نەینەوا لە باشووری کوردستان لە عێراق. ناوەکەی لە گوندێکی نوێترەوە وەرگرتووە کە دەکەوێتە نزیکەی ٦.٤ کیلۆمەتر لە نەینەوا. ناوی دروستی ئەو تەپۆڵکەیەی کە شوێنەکە لەسەری ھەڵکەوتووە بریتییە لە تەپە ڕیشوە.
ھەروەھا تەپە گەورە شوێنێکی ھاوچەرخی سەردەمی بەردینی نوێیە و دەکەوێتە ناوچەی مووسڵ.
مێژووی توێژینەوەی شوێنەوار
دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٢٨ لەلایەن ڕیجیناڵد کامپبێل تۆمپسۆنەوە وردبینی کرا، لەلایەن ماکس مالۆوان و جۆن کرویکشانک ڕۆز لە قوتابخانەی شوێنەوارناسی بەریتانی لە عێراق، لەگەڵ ئاگاتا کریستی، لە ساڵی ١٩٣٣ ھەڵکەندراوە. لێکۆڵینەوەی زیادە لە ساڵی ١٩٧٦ لەلایەن تیمێکەوە بە سەرۆکایەتی ئیسماعیل حیجەرە ئەنجامدرا. چەندین پێکھاتەی حەلەف ئاشکرا کران، لەوانە گۆڕی شاکان و "ماڵی سووتاندن". ھەروەھا کۆمەڵێک گڵکار و مۆری حەلەف دۆزرایەوە، لەگەڵ ھەندێک ناشتنی کۆیلە.
تەل ئەرپاچیا و دەورووبەری
تەل ئارپاچیا گردێکی شوێنەواری بچووکە، یان تەپۆڵکەیەکی نیشتەجێبوونە، کە زۆرترین تیرەی ٦٧ مەتر (٢٢٠ پێ) و بەرزی لوتکەکەی ٥.٥ مەتر (١٨ پێ). تیرەی تەواوی شوێنەکە نزیکەی ١٢٥ مەتر (٤١٠ پێ)ە.
مێژووی داگیرکاری
ئەو شوێنە لە سەردەمی حەلەف و سەردەمی عوبەیددا داگیرکراوە. وا دیارە بەشدارییەکی زۆری لە دروستکردنی گڵکاردا ھەبووە. ئەو گڵکارەی لەوێ دۆزرایەوە، بنەمای کرۆنۆلۆژیای ناوخۆیی سەردەمی حەلەفیان پێکھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق پۆل:پارێزگای موسڵ
شارلۆ سیمۆن فاوار
شارلۆ سیمۆن فاوار شانۆنووسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧١٠ پۆل:مردووانی ١٧٩٢ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:نووسەرانی پاریسی
بیرکیرکارا
بیرکیرکارا شارێکی ناوچەی حاربوری باکوور وڵاتی ماڵتایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٥دا ۲۱٫۲۸۱ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا گەییشتووەتە بە ۲۱٫۷۷۵ کەس.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەنجومەنە خۆماڵییەکانی ماڵتا پۆل:شارۆچکەکانی ماڵتا پۆل:بیرکیرکارا
چێلکان
چێلکان (بە کورمانجی: Çêlikan)، یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئادیەمان ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ١٥.٣٩٦ کەس بووە، کە نزیکەی ٨.٢٢٤ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئادیەمان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئادیەمان
١٥٢١
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٢١
بورجی خەلیفە
دروستکردن
تاوەری خەلیفە بن زاید لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٠٤ کاری چاڵ ھەڵکەندنی بۆ ئەنجام دراو لە مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩دا کۆتایی ھات بە داپۆشینی ڕووی دەرەوەی و لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ بە فەرمی کرایەوە، کۆی خەرجی تێچووی تاوەرەکە یەک ملیار دۆلاری ئەمەریکی بووە و ژمارەی ئەو کرێکارانەی کاریان لە پرۆژەکەدا کرد لە ماوەی ٦ ساڵدا ١٢ ھەزار کرێکار بوون.
تاوەرەکە لە دووری ٩٥ کیلۆمەتر بە چاوی مرۆڤ دەبینرێ و بە شارێکی ستوونی لە قەڵەم دەدرێ و جیاوازی پلەی گەرما لە نھۆمی یەکەم بۆ نھۆمی ١٦٠ ، ٨ پلەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:نژیاروانیی ئیسلامی پۆل:خانووبەرە ئاوەدانەکان، تەواوبوونی ٢٠٠٩
ئەی وەن پیکچەرز
مێژوو
ستۆدیۆکە لە لە ٩ی ئایاری ٢٠٠٥، لەلایەن بەشی SMEJ Animation دامەزراوە، بۆ کارەکانی لە بەرھەمھێنانی زنجیرە ئەنیمەیشن و بەرھەمەکانی. لە ٢٠٠٦ دەستی بە بەرھەم ھێنانی زنجیرەیەکی مناڵان کرد، وە لە تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵ ستۆدیۆیەکی لە ئەساگایا لە ژاپۆن دامەزراند، لە سالی دواتر لە ٢٠٠٧ ستۆدیۆ دامەزراوەکە یەکەم زنجیرەی خۆی بڵاو کردەوە بەناوی ئۆکیکو فریکابوتێ.
بڕیارنامەی ٣١٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣١٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی تەمموزی ١٩٧٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشە سەبارەت بە بارودۆخی ڕۆدیسیای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٥٥‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕۆدیسیا
ئەی وەن پیکچەرز
مێژوو
بەشێوەیەکی سەرەکی بۆ ئەوە دامەزرابوو بۆ ئەوەی تەنھا تیشک بخاتە سەر بەرھەمھێنانی زنجیرەکانی کۆمپانیای Aniplex، دواتر ستۆدیۆکە گەشەی سەند و بە شێوەیەکی فراوان کار و چالاکی لە بەرھەمھێنانی ئەنیمێ و میدیاکانی تر ئەنجام دا،
سەرچاوەکان
پۆل:بەشی گشتی پۆل:ئەی-١ پیکچەرز پۆل:کۆمپانیا ڕاگەیاندنەکان کە لە ٢٠٠٥ دامەزراون پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشن لە تۆکیۆ پۆل:ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ژاپۆنییەکان
ئاخیلێس
ئاخیلێس یا ئاخیلوس (بە یۆنانی: Ἀχιλλεύς، بە ئینگلیسی: Achilles (ئەکیلیز)، بە فەڕانسەیی: Achille (ئاشیل)) یەکێکە لە قارەمانەکانی یۆنانی کۆن.
ئاخیلێس لە گرتنی شاری ترۆڤادا بەشداری کرد و ھەر لەوێشدا بە تیرێکی ژاراوی کە لە پاژنەی درا کوژرا.
دایکی ئاخیلێس کە ناوی تێتیس بوو، ئەو کاتەی کە ئاخیلێس مناڵ بوو، ژەندبووی بە ناو چەمی ئێستیکس (چەمی مردووەکان)دا و بەو بۆنەوە شمشێر لە لەشی ئاخیلێسدا کاریگەر نەبوو.
سەرچاوەکان
ایلیاد و ادیسە، ھومر، ترجمە سعید نفیسی
پۆل:میتۆلۆژیای یۆنانی
ماھاتیر محەممەد
ماهاتیر محەممەد لەدایکبووی ١٠ی تەمممووزی ١٩٢٥ ، کەسایەتی سیاسەتمەداری مالیزییە ، ئەو چوارەمین سەرۆک وەزیرانی وڵاتی مالیزیا بووە لەماوەی ١٦ی تەممووزی ١٩٨١ تاکوو ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣ ئەمەش درێژترین ماوەی سەرۆککوەزیرانییە لەمێژووی مالیزیا و ئاسیا ، جگەلەوەش پێشتر ماهاتیر هەریەکە لەپۆستەکانی جێگری سەرۆککوەزیران و وەزیری پەروەردە و وەزیری پیشەسازی و بازرگانی و وەزیری بەرگری و وەزیری دارایی و وەزیری ناوخۆ بووە ، ماهاتیر محەممەد بەو کەسایەتییە دادەنرێت کە مالیزیای بووژاندەوە و پێشیخست لە زۆربەی کایەکانی ژیان بەتایبەت لە ئابووریدا کە لەساڵی ٢٠٠٢ دەخلی هەر خەڵێکی ئاسایی لە ١٢٤٧ دۆلاری ئەمریکی تێپەڕبوو بۆ ٨٨٦٢ دۆلاری ئەمریکی لەیەک ساڵدا و ماهاتیر لەڕیزی ئەو ئیسلامییە سیاسییانە کە بە میانڕەو ناسراون.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥ پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆک وەزیرانی مالیزیا
سەتەر
سەتەر لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێک لە شاروچکەکانی شارستانی سونقوڕ وناوندی ناحیە کولیایی لە پارێزگای کرماشانی وڵاتی ئێران. بە پێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ١٠،٢٩١ کەس بووە .
خەڵک وزمان
دانیشتووانی شارەدێ سەتەر زیاتر سەر بە هوزی بەگ وەنن کە هۆزێکە لە عەشیرەتی کولیایی.کە گەوراترین تیرەی کولیاییە. بە بن زاراوی کولیایی لە زاراەی کوردیی باشووری یان کەڵهوڕی دەدوێن.
وەیسیان
وەیسیان (Weysiyan، ) دێیەکە لە گوندستانی ھەورامان تەخت، لە ناوچەی ھەورامانی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی وەیسیان بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٢٢٣ کەس لە ٦٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
ھاوکێشە
وێنۆک ھاوکێشە لە بیرکاریدا، وتنی ھاوکێشی دوو شتە بە زمانی ھێماکان. لە تەواوی ھاوکێشەکان ھێمای = ھەیە و دوو بەری ئەم ھێمایە بە یەکەوە بەرابەرن. لە ھەر لایەک یان لە ھەر دوو لاکاندا گۆڕەک (Variable) ھەیە. بەو ھاوکێشەیەی کە ھەر چەندە گۆڕانکاری لە بەھایەکانی گۆڕەکەکانیدا بکرێت، بە ڕاستی بمێنیتەوە دەوترێت ھاوئەنجام.
ھاوکێشەکان بەپێی شیکارکردنیان بریتین لە
نموونە
ھەر ڕستەیەکی بیرکاری یەکسانەی تێدا بوو، پێی دەوترێت ھاوکێشە. بە دۆزینەوەی نرخی گۆڕەک دەوترێت شیکاری ھاوکێشە، و بە دانانی نرخی گۆڕەک لە ھاوکێشەکە دەوترێت پاسادانی ھاوکێشە.
ئەو ھاوکێشانەی یەک شیکاریان ھەیە
ھاوکێشەکە یەک شیکاری ھەیە.
ئەو ھاوکێشانەی بێسنوور شیکاریان ھەیە
لەبەر ئەوەی ٠=٠، کەواتە ھاوکێشەکە بێسنوور شیکاری ھەیە. بە واتایەکی تر، ھەر بەھایەک لە بەھاکان پاسادانی ھاوکێشەکە دەکات.
ئەو ھاوکێشانەی شیکاریان نییە
لەبەر ئەوەی ٢-≠٠ و لە ھاوکێشەکە ٢-=٠ دەرچووە، کەواتە ھاوکێشەکە شیکاری نییە. بەواتایەکی تر، ھیچ بەھایەک پاسادانی ھاوکێشەکە ناکات.
شیکاری ھاوکێشەی پلەیەکی یەک جۆر گۆڕاو لە ڕێگای جیاکردنەوەی نەزانراوەکان
بۆ شیکاریکردنی ھاوکێشە یاسایەکی گشتی ھەیە:
ھاوکێشە ڕادەدارەکان
وێنۆک|220px ھاوکێشە ڕادەدارەکان یان ھاوکێشە جەبرییەکان بەو ھاوکێشانە دەوترێت کە ڕێساکەیان بەم شێوەیە: یان لێرەدا P و Q دوو ڕادەدارن.
سیستمی ھاوکێشەی ھێڵی
وێنۆک بە کۆمەڵێک کە لە زیاتر لە یەک ھاوکێشەی ھێڵی پێک ھاتبێت سیستمی ھاوکێشەی ھێڵی دەوترێت. بۆ نموونە،
سیستمێکی ھاوکێشەی ھێڵییە کە لە سێ ھاوکێشە و سێ گۆڕەکی
x, y, z
پێک ھاتووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:جەبر پۆل:جەبری سەرەتایی
جێفری دین مۆرگان
جێفری دین مۆرگان ئەکتەرێکی ئەمریکییە لە بواری تەلەڤزیۆن و فیلمدا، بە ڕۆڵی کەسایەتی نێگان لە زنجیرە دراما ترسناکەکانی مردووی ڕۆیشتوو (٢٠١٦–ئێستا) ناسراوە، کە ڕەخنەگران زۆریان لێ ستایش کردووە. کە بەھۆیەوە ستایشی ڕەخنەگرانی وەرگرتووە. ھەروەھا لە ڕۆڵی تەلەڤزیۆنی وەک جۆن وینچێستەر لە زنجیرە ترسناکییە فانتازییەکانی CW Supernatural (٢٠٠٥-٢٠٠٧، ٢٠١٩).
سەرچاوەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:زیندووان
ئەبوو وەفا بووزجانی
سەرچاوە
پۆل:زانایانی ئێرانی پۆل:مردووانی دەیەی ٩٩٠ پۆل:گەردونناسانی سەدەی ١٠یەم پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ١٠یەم پۆل:لەدایکبووانی ٩٤٠ پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
گەڕاوی
گەڕاوی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گەڕاوی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تەپەسپی و لە باشوور لەگەڵ گوندی خدرڕیحان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھەرێنە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەڵامیکائیلی گەورە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
قاراقۆل
قاراقۆل شارێکی پارێزگای ئیسک کوێلە لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٦٥٫٩٧٥ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قرغیزستان پۆل:شارەکانی قرغیزستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
جوگرافیای عێراق
وێنۆک|نەخشەی جوگرافیای عێراق. عێراق ڕووبەرەکەی نزیکەی ٤٣٨٬٣١٧ کم دووجایە،ژمازەی دانیشتوانەکەی نزیکەی ٤٠,١٢٣,٠٠٠، شوێنێکی گرنگی ھەیە لە جیھانی نوێدا لەبەر ئەوەی شوێنێکی جوگرافی بایەخ داری ھەیە و دەروانێت بە سەر بەشی ڕۆژھەڵاتی ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، ھەروەھا دەکەوێتە سەر پردێک زەوی ھەرسێ کیشوەرەکان بەیەکتر دەگەیەنێت ئەورووپا، ئاسیا، ئەفریقا، و ئاسانترین شوێن و ڕێگای وشکانی و ئاوییە کە بە ناوچە ئاوەدانەکاندا دەڕوات، عێراق بەشێکە لە ناوچەی یان لە ڕێگای (کێر و ماوەند) ئەم ناوچەیە دەست پێ دەکات لە کەنداوی عەرەبی و پاشان پێچ دەخواتەوە بەرەو عێراق و سووریا و فەلەستین و لوبنان و تا دەگاتە سەر دەریای سپی ناوەڕاست. لە سەردەمی مێژووی کۆندا ئەم ناوچەیە ڕێگای بە یەکگەیشتنی نەتەوەکانی ڕۆژھەڵات بە ڕۆژاوا بوو. سەرەڕای پێشکەوتنی شارستانی و ھۆیەکانی گواستنەوە، عێراق گرنگی و تایبەتمەندی شوێنی خۆی پاراست؛ لەبەر ئەوەی ھەموو ڕێگاکان لە ناوچەی کەنداو کۆدەبێتەوە و ناوچەکانی باکوور و ڕۆژھەڵاتی کەنداوی عەرەب ناوچەی شاخاوی و سەختن سەرەڕای ئەوەی ناوچەی کەنداوی عەرەب شوێنێکی بازرگانی مامناوەندییە ئەویش لەبەر بوونی ڕێگاکانی ئاوی بەدەریای سوور و نۆکەندی سوێسدا. بەڵام باشووری عێراق گرنگییەکی تایبەتی ھەیە لەبەر ئەوەی ناوچەیەکی بازرگانی یان بەناوچەیەکی (ترانسێت) ە سەرەڕای گرنگی شوێنەکەی وڵاتی عێراق لە ڕووی ئابوورییەوە بایەخی زۆری ھەیە چونکە مادەی سەرەتایی کانزایی زۆری تێدایە کە جیھانی نوێ پێویستییەتی، و عێراق لە ڕووی کشتوکاڵییەوە گرینگی خۆی ھەیە بەتایبەتی لە بواری چاندنی دانەوێلە (گەنم و جۆ)دا، سەرەڕای بوونی چەندین جۆر کانزا و سامانی سروشتی تر.
سنوور
دەکەوێتە باشووری ڕوژئاوای ئاسیا و باکووری ڕۆژھەڵاتی نیشتمانی عەرەبی. تورکیا دەکەوێتە باکوورییەوە و لای ڕۆژھەڵاتی ئێرانە و ھەریەک لە سووریا و ئوردن و عەرەبستانی سەعوودی دەکەونە ڕۆژاوایەوە، و کووەیت و کەنداوی عەرەبی لە باشوورییدان.
شوێن
لە ڕووی ئاوییەوە عێراق کەنارێکی ئاوی ھەیە کە نزیکەی (٦٠ کم) دەبێت لەسەر کەنداوی عەرەبی ئەمەش ڕۆڵ و گرنگی خۆی ھەیە لە بواری بازرگانییدا، و لە ڕووی ئاو و ھەواوە ڕووبەرە ئاوییەکان دەریای سپی ناوەڕاست و دەریای سوور و کەنداوی عەرەبی ھەندێ جار ڕۆڵیان دەبێت لەسەر ڕەگەزەکانی ئاو و ھەوا بە تایبەتی گەرمی و باران بەڵام دەریایەکانی ڕەش و کاسپییەن ئەو ڕۆڵەیان کەمترە٠
ئێران ١٣٠٠کم، تورکیا ٣٧٧کم، سعودیە ٨١٢کم، ئوردن ١٤٠کم، کووەیت ١٩٥کم، سووریا ٦٠٠کم.
ناوچەی شاخاوی لە عێراقدا
ناوچە شاخە بەرزەکان یان پێچە سەختەکان، دەکەوێتە نێوان سنووری (عێراق – ئێران) ھەروەھا (عێراق – تورکیا) و بریتین لە (شاکێو – شەکیو کە بەرزییەکەی - ٣٠٦٨ م بەرزە) ھەروەھا (حەسارۆست - قەندیل کە بەرزییەکەی نزیکەی - ٣٤٥١ م بەرزە و حەسارۆست ٣٦٠٧ م بەرزە) شاخەکانی نێوان عێراق تورکیا وەک (شاخی میھرەبان - ٢١٣٣ م) ھەروەھا (چیای ئاشیتە – ٢٣٥٢ م بەرزە) ھەروەھا (چیای سەرمەیدان– ٣٥١٠ م) بەرزە، ئەم ناوچەیە لە ئەنجامی پالەپەستۆی بەھێزەوە چەماوەتەوە بووەتە ھۆی نەبوونی سیستەمێکی دیاری کراو بۆ دابەش بوونی ئاو، ھەروەھا ئەم ناوچەیە لە بەردی گۆراو پێک ھاتووە و ھەندێ جاریش بەردی کلسی لەم ناوچەیە دا بەدی دەکرێت، ھۆکارەکانی داماڵین بەتایبەتی بەفر و باران کاریگەری زۆری بەسەر ئەم ناوچەیەدا کردووە ھەندێ جاریش بەردی ئۆرگانی یان ئەێلی تێدا بەدی دەکرێت، بەڵام ناوچەی پێچە سادەکان ئەم ناوچەیە لە دوو زنجیرە شاخی ھاوتەریب پێک ھاتووە، دەشتی ناوچە شاخاوییەکان وەک (سندی – شارەزوور – ڕانیە) ئەم ناوچانە جیا دەکەنەوە لەگەڵ ناوچە پێچەسادەکان، ھێڵی یەکەمی ئەم دوو زنجیرەیە ناوچەی شاخە بەرزەکان جیا دەکەنەوە لە ناوچەی زورگ کە ئەوانیش پێک ھاتوون لە شاخەکانی (بێخێر- سپی، عقرە – ئاکرێ، شیلمان، باباجی – پیرمام، سەفبن، ھەیبەت سوڵتان، بازیان، سەگرمە) کە بەرزییان لە نێوان (١٠٠٠–١٧٠٠ مەتر) دایە، بەڵام ھێڵی دووەم بریتییە لە (گارە، بەرات، حەریر، کۆسرەت، تاسلوجە، سوورداش، پیرەمەگروون، بەرانان) کە بەرزییان لەنێوان(١٤٠٠ – ٢٠٠٠ مەتر) دایە.
لەم ناوچەیەدا چەند دەشتێکی فراوان ھەیە وەک لەسەرەوە باسمان کرد.
ناوچەی زوورگ
ھەر لەم ناوچەیەدا دوو بانی دیار ھەن کە لە خوارەوە ڕوون کراونەتەوە.
بانی ڕۆژاوا
دەکەوێتە بەشی ڕۆژاوای عێراقەوە سنووری ڕۆژھەڵاتی لە ڕۆژاوای فوراتەوە لە دەریاچەی حەبانییە تا دەگاتە ھۆری حەمار پاشان لە باشووردا لەگەڵ شەتولعەرەب درێژ دەبێتەوە و لە کەنداوی عەرەب کۆتایی پێدێت لە باکووردا لە دەریاچەی حەبانییە بەرەو ڕۆژھەڵات لە نزیک ئاوەرۆیی ڕووباری دیجلە لە دەوربەری شاری سامراوە تا دەگاتە شاخی حەمرین و لە باکووردا تێدەپەرێ لە نێوان مەکول – سنجار تا سنووری عێراق سووریاوە و سنووری ڕۆژاوای و باشووری ڕۆژاوای لەگەڵ سنووری سیاسی سووریا و ئوردن و سعودیەوە، ڕووبەرەکەی نزیکەی ٢٧٠٫٠٠٠ کم دەبێت و نزیکەی ٣ / ٥ی ڕووبەری عێراق دەبێت.
دەتوانرێت لە بانی ڕۆژاوادا پێنج بەش لەیەکتر جیابکرێتەوە:
دەشتی نیشتەنی
ئەم ناوچەیە لە کۆندا بەناوچەی زەوییە ڕەشەکان ناسراوە سەرەڕای ئەوەی کە ڕەنگی خاکەکەی نزیکە لە قاوەیی کال واتا ڕەنگەکەی ڕەش نییە، ڕووبەری ئەم دەشتە نزیکەی ٩٣٫٠٠٠ کم کە دەکاتە ١ / ٥ی خاکی عێراق ئەم ناوچەیە پێک ھاتووە لە نیشتەنییەکانی ئاوی دیجلە و فورات کە لە سەردەمی جیۆلۆجی نوێوە ھێناوییەتە ئەم ناوچەیە. ئەم ناوچانە تەختاین بەرزایییەکەیان لە زۆربەی شوێنەکاندا لە ٢٠ پێ تێپەر ناکات واتە (٤ م) نیشتەنی ئەم ناوچانە لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر جیاوازی ھەیە، لە ڕووی قولی و ھەروەھا قەبارەی گەردەکانییەوە، نیشتەنییەکانی ناوچەی بەێرە کە ئاوی کاردل ھێناوییەتی گەورەترە لەوەی ئاوی دیجلەو فورات٠ لێکۆڵینەوە جیۆلۆجییەکان دەلێن لە کاتی خۆیدا ئاوی کەنداو تا نزیک شاری تکریت دایپۆشیوە بەڵام دواتر بەرەو دواوە گەراوەتەوە. بەتەنھا ڕووباری دیجلە و فورات بەژداریان نەکردووە لە پێکھێنانی دەشتی نیشتەنی بەلکو ئاوی ڕووبارەکانی (کارول گەرمە) بەژداریان کردووە لە ھێنانی نیشتەنی و ھەروەھا پربوونەوەی ئەم ناوچانە، ئەو نیشتەنیانەی کە ڕووبارەکانی (کارول و گەرمە) ھێناویانە بووە ڕێگر لەبەردەم ئاوی دیجلە و فورات لە کاتی گەیشتنیان بۆ ناوچەی کەنداوی عەرەب و زۆلگاوەکان ھەندێ جار ئاوی ڕووباری دیجلە و فورات بەرەو ناوچە نزمەکان ڕۆیشتن یان ڕێرەیان گۆراوە، پاشان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ گەراوەتەوە بۆ ئاوی کەنداوی عەرەب، پاشان ڕووباری شەتولعەرەبیان پێک ھێناوە، نیشتەنییەکانی ڕووباری (کارول) زۆرجار زیاتر بووینە لە نیشتەنییەکانی ئاوی (دیجلە و فورات) چونکە ڕۆیشتنەکەی خێرا بووە پاشان بووەتە ھۆی دروستبوونی بەنداو، کە ڕێگەی کەشتیوانی زۆر تێدا ناخۆش بووە لە ئەنجامی ئەو نیشتەنیانەی کە ئاوی دیجلە و فورات کە سالانە دەگوازرێتەوە بۆ ئەم ناوچانە ھەندێ جار بە ٢٥٠ ملیۆن پێ مەزندە دەکرێت کە بووەتە ھۆی دروستبوونی زەوی نوێ زۆرجار مەزندە دەکرێت ٣ میل لە ١٠٠ سالدا.
دەشتی نیشتەنی لە چەندین بەشی سەرەکی پێک ھاتووە؛
کەش و ھەوا
لەکاتی ھەر لێکۆڵینەوەیەکی ئاووھەوادا پێویستە ڕەگەزەکانی ئاووھەوا وەربگرین وەکو (گەرمی، باران، با، پالەپەستۆ, شێ) بۆدیاری کردنی ڕوخساری ئاووھەوای ھەرناوچەیەک وەھەر ھەرێمێکی جوگرافی. ھەندێک جارھۆکاری شوێن و دوورو نزیکی لە ڕووبەرە ئاوییەکان ڕۆڵی خۆی دەبینێ بۆ دەستنیشانکردنی جۆری ئاووھەوا لە عیراقدا، پلەی گەرمی بەرزدەبێتەوە لەوەرزی ھاویندا پاشان نزم دەبێتەوە لە وەرزی زستاندا. بەرزی و پلەی گەرمی لەعیراقدا دەگەڕێتەوە بۆچەند ھۆیەک وەک دووری شوێنەکەی لەرووبەرە ئاوییەکان و درێژی کاتژمێرەکانی ڕۆژ کە لە ھەندێ ڕۆژەکانی مانگی تەممووز (١٤٫٤) کاتژمێر و چوار دەقیقە دەبێت و ھەروەھا کەمی ڕێژەی شێ و ئاسمانی ساف (سامال). بەڵام نزمی لەزستاندا دەگەڕێتەوە بۆ نزیکی لەھێڵی یەکسان و بەرزی ونزمی ڕووی خاکەکەی و سەرەڕای کاریگەری پالەپەستۆ و پەستانی کەش کە کار لەئاووھەواکەی دەکەن لەم وەرزەدا. بەڵام لەرووی بارانبارینەوە کە جۆری بارانی گەردەلولە (بابۆران) و ڕێژەکەش جیاوازە ئەویش بەپێی ئەندازەی ھاتنی ئەو (نەوالە شێیانە). جیاوازی بەرزی لە ئاستی ڕووی دەریاوە کە ڕێژەکەی لەنێوان(١٠ – ١٠٠ سم) دەبێت ھەر چەندە بەرەو باکوورو باکووری ڕۆژھەڵات برۆین بایەکەی لەجۆری باکووری ڕۆژاوایە خێرایییەکەی مام ناوەندییە بەدرێژایی ڕۆژەکانی سال، بەڵام لەباشوردا جۆری بایەکە دەگۆرێ بۆ بای باشووری ڕۆژھەڵات و عیراق بەزۆری لەژێر پالە پەستۆی بەرزی نیمچە خولگەیییە کە زالە بەسەر بیابانی گەورەی عەرەبی و نابێ کاریگەری بەرزی ونزمی لەبیربکەین بەتایبەتی لەناوچە شاخاوییەکاندا لەسەر ئاراستەی (با) و ڕێژەی باران و جۆری داباریندا. بۆیە ئاووھەوای عیراق دەکەوێتە ژێرکاریگەری کۆمەلێک گۆراوی ئاووھەوای جێگیر و ناجێگیر کە ئەوانەی دەبنە ھۆی جیاوازی ئاووھەوا لەزستانەوە بۆھاوین و لەباکورەوە بۆ باشوور.
ھەرێمەکانی ئاو و ھەوا لە عێراقدا ئەمانەی خوارەوەن.
گڵ
چەندین پێناسەی جۆراوجۆر بۆ گل ھەیە بۆنمونە: بریتییە لەو تێکەڵە کانزایییەی ماددەی ئۆرگانییەی کەبەشەکانی چینەکانی سەرەوەی توێکلی زەوی دەگرێتەوە. بەڵام ئەوەی تایبەت بێت بەزانستی گل ئەوا ئەو شوێنەیە لە توێکلی زەوی کەوا ڕووەکی تێدا دەڕوێت، کۆمەلێک ھۆکار ھەن وەکو (ئاووھەوا و گەرمی و باران), ھەروەھا جۆری بەردەکان وبەرزی ونزمی و مرۆڤ و کات وبەرگی ڕووەک کاریگەریان دەبێت لەسەر دروستبوونی گل. یان گل لەھەرناوچەیەکدا ڕەنگدانەوەی بارودۆخی ئاووھەوای ناوچەکە و بەرزی ونزمی و ڕووەکەیەتی ھەندێک گلمان ھەیە دەولەمەندەوە ھەندێکی تر ھەژارە بوونی ماددەی کانزایی و خوێکان وەک کالسێوم و فسفۆر و پۆتاسیۆم و نایترۆجین و مەگنیسیۆم و بۆرۆن، بوونی ئەم ماددانەوە ماددەی ئۆرگانی نیشانەی دەولەمەندی گلن و بەپێچەوانەوە نیشانەی بێ پیتی گل دەگەیەنێ. کەواتە جۆری بەردەکان و بەرزی ونزمی و ئاووھەوا ھۆکاری سەرەکیینە بۆ دیارکردنی بەپیتی خاک ئەوەی تایبەت بێت بەگلی عیراق ماددەی جیری وکلسەکان بەشێکی زۆری پێکھاتەی گلەکە پێک دێنێت وەلە جۆری گلی گواستراوە سەرەڕای بوونی چەند جیاوازییەکی کەم، گلی ناوچەی دەشتی نیشتەنی جیاوازە لەگەڵ گلی ناوچەی زورگ ئەویش بەھۆی جیاوازی بەرزی ونزمی یەوە.
(بیورینگ) زانای ھۆلندی لەسالی١٩٦٠ ھەستا بەدابەش کردنی جۆرەکانی گل لەعیراقدا کەلەم بەشانەی خوارەوە پێک دێت:-
ڕووەکی خۆرسک
لەعیراقدا دەرئەنجامی بارودۆخی ئاووھەوا و گل و بەرزی و نزمییەکەیەتی لە٧٠٪ی ڕووبەری عیراق ڕووەکی بیابانییە، ئەم ڕووەکانە خۆیان گونجاندوە لەگەڵ گەرمی و وشکی زۆرەوە کە بۆ ماوەی زیاتر لەھەشت مانگ دەبێت، ئەگەر سەیری نەخشەی دابەش بوونی ڕووەکی خۆرسک بکەین لەعیراقدا ئەوا دەتوانین بۆ سەرچەند جۆرێک دابەشیان بکەین وەکو:-
دەرامەتی ئاو
مەبەست لەدەرامەتی ئاو لە عیراقدا ھەموو ئەو سەرچاوانە دەگرێتەوە کە لە سنوورەکەی دایە وەک: ئاوی سەرزەوی و ئاوی ژێر زەوی و بەفروباران
عیراق ھەر لەکۆندا بە وڵاتی یان دۆلی دوو ڕووبار ناسراوە ئەمەش وای کردووە گرنگییەکی ئابووری ھەبێت پاشان ببیتە ھۆی دروستبوونی چەندین شارستانییەتی ھەرچەندە سەرچاوەی زۆربەی ئاوەکانی لەدەرەوەی سنووردان بەڵام پێویستە باس لەشێوازی ئاودێری بکەین لەعیراقدا بۆ ئەوەی شارەزایی پەیدا بکەین لەگیروگرفتەکانی:
ئاوی سەرزەوی
کە بە زۆری سەرچاوەکانی لەدەرەوەی سنوورەکانییەوەیە عیراق بەشداردەبێت لەو سامانە ئاوییە بەرێژەی(٢٣٪) و تورکیا(٧٠٪)و ئیرانیش بەو ڕێژەی کەماوە(٧٪)، ئاوی سەر زەوی لە عیراق بەشێوەیەکی گشتی ئاوی ڕووباری دیجلە و فورات و لقەکان لەگەڵ شەتی عەرەبدا. کە تێکرای ڕووبەری ھەردووحەوزی ڕووبارەکە (٧٨٣٬٠٠٠)کم دەبێت.
ڕووباری دیجلە
سەرچاوەی ڕووباری دیجلە لە بەرزایییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیا دایە کەسەرچاوەی یەکەمیان ئاوی دیجلە سووە کە سەرچاوەی ئەم ئاوە دەریاچەی (کوچکە) کە لە بەرزی (٢٠٠٠م) دایە لە ئاستی دەریا پاشان بە شاری دیاربەکردا دەڕوات لەلای ڕۆژھەڵاتەوە سێ لقی دەرژێتە ناوی ئەویش (بەتمان سو، کارزان سوو) کە لە چیاکانی ھەکارییەوە دێن و بۆتان ێوو کە لە چیاکانی نزیک دەریاچەی وانەوە دێت. کە لەبەرزی نێوان(٢٠٠٠–٥٠٠٠)م دایە لەئاستی ڕووی دەریاوە پاشان دیجلە بەدووری(٤کم) لە باکووری گوندی پێشخابورەوە دێتە ناو سنووری عیراق کە لەنێو دۆلێکی فراوانی پێچاو پێچ دا دەڕوات کەیەکەم لقی دەرژێتە ناوی ئەویش لقی خابورە کە درێژییەکەی (١٦٠کم) ە پاشان زێی گەورە کە درێژییەکەی ٣٩٢کم دەبێت دواتر زێی بچووک کەدرێژی (٤٠٠کم) دەبێت دەرژێتە ناوی و ھەروەھا ڕووباری عوزێم کە درێژییەکەی نزیکەی(٢٢٣کم) دەبێت و ھەروەھا پاشان ڕووباری دیالە کە درێژی(٣٨٦کم) دەبێت، دەرژیتە ناو دیجلە زۆربەی زۆری لقەکانی ڕووباری دیجلە لە سنوورەکانی دەرەوە دێن وەکو زێی گەورەکە لەزەوییەکانی تورکیاوە دێت لەنزیک چیاکانی ھەکاری لەدەریاچەی وانەوە دێت و زێی بچووک و ڕواندز کە لە خاکی ئێرانەوە دێن کەلە ھەندێ شوێندا بەرزی ئاوەرۆی زێی بچووک نزیکەی (٣٠٠٠م) دەبێت پاشان دیجلە دێتە ناو دەشتی نیشتەنییەوە لە نزیک شاری بەلەد کە لەم ناوچەیەدا بەھۆی کەمبونەوەی لێژییەکەی پێچاوپێچی زۆری لێ دروست دەبێت، لەنێوان شاری بەغدا و بەلەددا ڕووباری عوزێم دەرژێتە ناو ڕووباری دیجلە و کە خۆی لەسێ لق پێکھاتووە (ئاوی سپی، داقوق سووە، خاسەسوو) لە دوای شاری بەغدا بە دووری (٣٢کم) ڕووباری دیالە دەرژێتە ناو ڕووباری دیجلەوە لەدوولق پێک ھاتووە ئاوی سیروان کە لەشاخەکانی ئیرانەوە دێ و ھەروەھا تانجەرۆ لەلای ئەحمەداوە دێت لەناوەخۆ. لە باکووری شاری کوت بەنداوی کوت دروستکراوە بۆبەرزکردنەوەی ئاستی ئاوی دیجلە پاشان ئاوەکەی گواستراوەتەوە بۆ ھەردوو لقی الغراف و دوجیلە لەو ناوچەیە ئاوی ئاوەرۆی دیجلە بەرزترە لە ئاوەرۆی فورات بۆیە چەند لقیک و جۆگەیەکیان لێ دروستکردوە بەرەو ڕووباری فورات وەک (البتیرە - الغراف) دواتر ئاوی دیجلە بە شاری میساندا تێدەپەرێت و چەند لقێکی لێدەبێتەوە وەک (کحلا – المشرع – مجرالکبیر - مجرالصغیر) پاشان ڕێرەوی ڕووباری دیجلە فراوان دەبێتەوە بەھۆی گەرانەوەی ئاو لە زۆنگاوەکان بەتایبەتی (الحویزە) پاشان ھەردوو ڕووبار یەکتر دەگرن لەنزیک گەرمەت علی و شەت لعەرەب پێک دێت.
ڕووباری فورات
فورات سەرچاوەکەی لەخاکی تورکیاوەیە بە تایبەت ناوچە شاخاوییەکان کە لە ھەندێک شوێندا بەرزییەکەی لە (٣٠٠م) زیاترە. ڕووباری فورات دروست دەبێ لەئەنجامی بەیەکگەیشتنی ھەردوولقی (فراتسوو و مرادسوو) لەنزیک شاری کەیبان بەیەک دەگەن دۆلێکی قول دروست دەکەن، ڕووباری فورات لەخوار شاری کەیبانەوە بەدووری (١٢٠کم) لقی توھماسوی دەرژێتە ناوی کە لەچیاکانی تۆرۆسەوە دێت پاشان ڕووباری فورات دێتە ناوخاکی سووریا و لەنزیک شارۆچکەی ترابلس لەباشوری ئەم شارۆچکەیەوە بەدووری (٣٠کم) لقی ساجوری دەرژێتە ناوی پاشان بەرەو باشووری ڕۆژھەڵات دەڕوات لەنزیک شاری ڕوقە لقی بلێخی دەرژێتە ناوی پاشان بەشاری دێرەزوردا دەڕوات و لقی خابوری دەرژێتە ناوی پاشان بەرەو باشوورو باشووری ڕۆژاوادا دەڕوات دەگات بە خاکی عیراق پاش ئەوەی شاری بووکەمال دەبرێت لەنزیک گوندی (عێیبە) پاشان دەگاتە دەشتی نیشتەنییەوە دوای ئەوەی شاری ھیت دەبرێت لەو ناوچەیەدا پانی دەگاتە (٢٢ مەتر) لەباشوری ڕۆژاوای شاری ڕومادی دەریاچەی حەبانییە دروستکراوە بۆ کۆکردنەوەی ئاوی لافاو و جارێکیتر دەگەڕێتەوە ناو ڕووبارەکە لە کاتی کەمبونەوەی ئاو لەرێگەی جۆگەی الژبانەوە پاش ئەوەی فورات شاری فەلوجە دەبرێت لەڕووباری دیجلە نزیک دەبێتەوە کە ماوەی نێوانیان (٤٠کم) دەبێت و ئاستی ئاوی فورات لەوناوچەیەدا (٧مەتر) بەرزە و لێژییەکەی ١–١٢٠٠ مەتر دەبێت کە لێژییەکەی بەرەو لای ڕۆژھەڵاتە واتە بەرەو دیجلەیە بۆیە چەندین جۆگە ھەلکەندراوە بە مەبەستی ئاودێری لەلای چەپی ڕووباری فوراتەوە بۆباشوری ڕۆژھەڵاتی لە باکووری بەنداوی ھندییەدا وەک لقەکانی (سەقلاوییە، ئەبوغریب، یوسفییە، لتیفییە، ئەسکەندەرییە، مێیبی گەورە، ناێرییە). بەڵام جۆگەکانی حللە و کفل کە لەنزیک بەنداوەکەن لەلای چەپی لەگەڵ حسێنییە و بەنی حەسەن لەلای ڕاستی پاش ئەوەی لەشاری کفل دەردەچێت فورات دەبێتە دوولق ئەویش لقی کوفە و شامییە دواتر ئەم دوو لقە یەکتر دەگرنەوە لە مشخاب یاھور لەدوای شاری شارۆچکەی تنافییە دیسان ڕووباری فورات دەبێتە دوو بەش کە لقی (ڕغفیلییە و عەتشان) لە باکووری شاری سەماوە ئەم دوو لقە یەکتر دەگرنەوە دوولقی تری لێجیا دەبێتەوە کە سەماوە و سوێرەیە دواتر یەک دەگرن بە شاری ناسریە و سوق الشیوخدا تێپەردەبن. لەم ناوچەیەدا ئاوی فورات زۆربەی زۆری بە فیرۆدەچێت بە تایبەت بەھۆی بەھەلم بوون و ڕژانی بۆناو زۆنگاوەکانەوە پاشان لە سوق الشیوخ دا فورات دەبێتە دوو بەش ئەوانیش لقی (عکیکە و گرمەت حسن) پاشان فورات دەبێتە سێ بەش ئەوانیش (بەنی سعید و عفار و ڕم نخلە) کە ئەوانە ھەموویان لە ھۆری حەمار دەکەن دواتر لە ناو ھۆرەکەدا فورات دەبێتە دوو لق کەلقی باکووری یەکتردەگرن شەت لعرب پێک دەھێنن. درێژی ڕووباری فورات لەناوچەی بەیەک گەیشتنی فرات سو و مرادسو تاوەکو ڕێژگەی شەت لعرب (٢٣٠٠کم) دەبێت (١٢٠٠ کم) لەناو سنووری خاکی عیراقدایە، و (٤٥٥کم) لەسنوری تورکیا، و ٦٧٥کم لەسنوری سووریا، و ڕووبەری حەوزەکە (٤٤٤٬٠٠٠)کم٢ دەبێت کە نزیکەی (٤٦٪) لەخاکی عیراقدایە.
باران وبەفر
ڕێژەی بارانبارین لەعیراقدا لەبەشەکانی باشوورو ناوەڕاست لە (٢٥سم) تێپەر ناکات ئەمەش ڕێژەیەکی کەمە ناتوانێت قەرەبووی ئاوی سەرزەوی بکاتەوە ئەویش لەبەر بەرزی پلەی گەرمی و وشکی خاکەوە چونکە بەشێک لەو بارانە دەبێتە ھەلم و بەشێکی تری لەلایەن خاکەوە دەمژرێتن بەڵام لەبەشەکانی باکووری عیراق یان کوردستان تێکرای ڕێژەی باران و بەفر (٨٠سم) دەبێت سەرەڕای ئەوەی کەئەم ڕێژەیە کەمە بەڵام سوودی دەبێت بۆ ئاوی ژێرزەوی ھەروەھا بۆ زیادبوونی ئاوی دیجلە بەڵام بەفربارین گرنگی زۆری دەبێت بەتایبەتی لەبەھار لە کاتی توانەوە ئەگەر ڕێژەی ئەو بەفربارینە نەبایە ئەوا ڕووبارەکان وشک دەبوون و ئاستی ئاوی ژێر زەویش کەم دەبوو.
ئاوی ژێر زەوی
گرنگی ئاوی ژێرزەوی کەمتر نییە لەگرنگی ئاوی سەرزەوی چونکە عیراق وڵاتێکە ئاو و ھەوای وشکە کەمی ئاوی سەر زەوی بەشی پێداویستییەکان ناکات چەندییەتی و چۆنییەتی ئاوی ژێرزەوی پەیوەستە بە کۆمەلێک ھۆکار وەکو ئاووھەوا بەرزی و نزمی و جۆری بەردەکان بۆ نموونە لەکوردستاندا لەبەر زۆری ڕێژەی بارانبارین بەتایبەتی لە ناوچە شاخاوییەکاندا ئاوی ژێرزەوی ڕێژەکەی زیاترە ئەگەر بەراوردی بکەین لەگەڵ ناوچەکانی تری عیراقدا بوونی بەردی کلسی و ھەروەھا کونیلە داریان کاریگەری زۆریان ھەیە لەسەر کۆکردنەوەی ئاو و ھەروەھا لەسەر ڕێژەی خوێیەکان دەتوانین ئاوی ژێر زەوی دابەش بکەین بەسەر چوار ناوچەدا لەرووی جۆر و چەندییەتیان:-
بیابان
دەڤەرا بیابانێ دکەڤیتە ڕوژئاڤا و باشوورێ ڕوژئاڤایێ ڕوویبارێ فراتی و بەشەکە ژ بیابانا سووری و بیابانا عەرەبی کو بەڵاڤ دبیت ل سەر سووریا و ئوردن و سعوودیە و پرانیا نیمچە گزیرتا عەرەبی. ئەڤ دەڤەرە کو ژمارەیەکا کێما کوچەران تێدا دژین بارا پتر ژ دەشتەکا کەڤری پێکھاتییە و ھندەک ڕووبەرێن خیزایی ژی تێدا ھەنە. گەلەک نھاڵێن بەربەڵاڤ ھەنە کو ل دەڤەرا سنووری دەست پێدکەن و دگەھنە فراتی و زۆربەیا دەمان ب درێژیا ساڵی ئەڤ نھاڵە د ھشکن. ھندەک نھاڵ درێژترن ل ٤٠٠ کێلۆمتران و لێشاڤەکا بھێز و دەمکورت دگەل خوە دئینیت دەمێ باران دباریت ل وەرزێ زڤستانێ.
ڕوژئاڤا و باشوورێ عیراقێ ژ بیابانەکێ پێک دھێت کو ڕووبەرێ وێ ٦٤٬٩٠٠ کم٢ کو نیزێکی ٢ پێنێکێن ڕووبەرێ عیراقێ پێکدئینیت. بیابانا ڕوژئاڤایی کو تمامکەرا بیابانا سوورییە بلند دبیت ھەتا دگەھیتە ٤٩٠ متران. بیابانا باشووری ب بیابانا ئەلھەجارە یا بەر نیاسە و بیابانا دبدبە ل ئالی یێ ڕوژھەلاتێ. ئەڤ ھەردوو بیابانە بەشکن ل بیابانا عەرەبی. بیابانا ئەلھەجارە ژ ڕووزەڤیناسییەکا ئالۆز پێکدھێت کو بیابانا کەڤری و نھاڵا و دوولا پێکدھیت. بیابانا دبدبە دەڤەرەکا خیزییە و ڕووەکێن کێم بخوڤە دگریت. بلنداھیا بیابانا باشووری دناڤبەرا ١٠٠٠ – ٢٧٠٠ متران. بلنداھیا چیایێ عونەیزە ئەوێ ل دەڤەرا سنوورییا ناڤبەرا عیراق و ئوردن و سعوودیە دگەھیتە ٣٬١١٩ متر. نھوڵا ئەلبەتن دگەھیتە ٧٥ کێلۆمتران ل ناڤ بیابانا دبدبە. ئەڤە ژ ساڵا ١٩١٣، ئەڤ نھاڵا وەک سنوورەکێ یە دناڤبەرا عیراق و ڕوژئاڤایێ کوێتێ.
سەرچاوەکان
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:جوگرافیای عێراق
سەرگۆل
سەرگۆل (بە کورمانجی: Sergol یان Serê Golê یان Qereçalik، بە تورکی: Gölbaşı)، یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئادیەمان ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ٤٨٫٠٦٩ کەس بووە، کە نزیکەی ٢٧٫٨٠٠ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئادیەمان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئادیەمان
خەلیفە بن زاید
خەلیفەی کوڕی زاید ئال نەھیان (؛ ٧ی ئەیلوولی ١٩٤٨ — ١٣ی ئایاری ٢٠٢٢) سەرۆکی وڵاتی میرنشینە یەکگرتووەکان و سەرۆکی میرنشینی ئەبووزەبی. شێخ خەلیفە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤ تووشی جەڵتە بوو و لە بەڕێوەبردنی کاروباری وڵات ڕۆڵێکی گرنگی نەگێڕا بەڵام ناونیشانی فەرمی خۆی ھێشتەوە. دوای ئەوە براکەی محەممەد بن زاید ئال نەھیان، کاروباری گشتی دەوڵەت و بڕیاری ڕۆژانەی میرنشینی ئەبووزەبی جێبەجێ دەکرد. لە ساڵی ٢٠١٨دا فۆربیس ناوی خەلیفەی لە لیستی زلھێزەکانی جیھان دانا. لە ١٣ی ئایاری ٢٠٢٢ کۆچی دوایی کرد. وەزارەتی کاروباری سەرۆکایەتی ٤٠ ڕۆژ ماتەمینی گشتی و لە زۆربەی وڵاتانی عەرەبیش پرسەی گشتی ڕاگەیەندرا.
سەرچاوەکان
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان پۆل:منداڵانی سەرۆکەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:مردووانی ٢٠٢٢ پۆل:ئەو کەسانەی ناویان لە کاغەزەکانی پەنەمادا ھاتووە پۆل:ئەو کەسانەی ناویان لە کاغەزەکانی پەنەمادا هاتووە
پارە
وێنۆک|چەندین پارەی بە بڕی ٥٠٠٠ پارە (لە «Para»ی تورکییەوە ھاتووە) (لە ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا «پووڵ» یشی پێ دەوترێت کە وشەیەکی فارسییە) دەنکەیەک یا لەتکەیەک لە شتێکە یا بەڵگەیەکی نووسراوی شیاوی پشتڕاستکردنەوەیە کە لە وڵاتێکی تایبەت یا لە تانوپۆیەکی کۆمەڵایەتی و ئابووریدا بۆ بژاردنی نرخی شتومەکەکان و خزمەتەکان، یا دانەوەی قەرز و پیتاک، بە شێوەیەکی گشتی وەرگیرابێت.
وشەڕەتناسی
وشەی «پارە» دەچێتەوە سەر «پار» بە مانای لەت و بەش و، ئەگەرچی ڕیشەیەکی کۆنی ئێرانیی ھەیە بەڵام لە ڕێگەی زمانی تورکیی عوسمانییەوە ھاتۆتە ناو زمانی کوردی. وشەی «پووڵ»یش کە لە فارسی و پەھلەویشدا ھەیە ھاوڕیشەی «فلوس»ی عەرەبی و «polus»ی ئارامییە و ئەمانە ھەموویان لە «obolos»ی یۆنانییەوە ھاتوون.
سەرچاوەکان
پارە پۆل:دراو پۆل:دانوستان (ئابوورناسی)
١٥٢٢
ساڵی ١٥٢٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٢٢
تاسمانیا
تاسمانیا (، ) دوورگەیەکی ئوسترالیایە و ھەروەھا ویلایەتێکە لە ولایەتەکانی ئوسترالیا. ناوەندەکەی شاری ھۆبارتە و لە ھەمان کاتدا گەورەترین شاری تاسمانیایە. ڕووبەری خاکەکەی ٦٨٬٤٠٢ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەشی ٥١٤٬٧٠٠ کەسە. ناوی تاسمانیا لە ناوی ئەو کەسە ھۆڵەندییەوە ھاتووە کە دورگەکەی دۆزییەوە «ئەبڵ تاسمان» (Abel Tasman).
سەرچاوە
تاسمانیا پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢٥ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ئۆسترالیا پۆل:دوورگەکانی ئۆسترالیا پۆل:ویلایەتەکانی ئوسترالیا پۆل:داگیرکراوەکانی پێشووی ئوسترالیا پۆل:دوورگەکانی ئوسترالیا
کوینزلەند
کوینزلەند بە (بە ئینگلیزی: Queensland) ناوی یەکێکە لە ویلایەتەکانی وڵاتی ئوسترالیا کە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەم وڵاتەیە. کوینزلەند لە باشوورەوە لەگەڵ ویلایەتی نیو ساوت وێلز و لە ڕۆژاوا لەگەڵ خاکەکانی باکووری ئوسترالیا‏ و ویلایەتی ڤیکتۆریا ھاوسنوورە، ئەم ویلایەتە لە ڕۆژھەڵات و باکوورەوە بە ئوقیانووسی ئارامەوەیە. کوینزلەند ویلایەتێکی پانە کە پانتایەکەی تۆزێک لە پانتایی وڵاتی ئێران زیادترە. پایتەختی کوینزلەند شاری بریزبێنە کە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەم ویلایەتە ھەڵکەوتووە. شارە گرینگەکانی تری ئەم ویلایەتە بریتین لە گۆلد کۆست، کێنز، تاونزویل، مەکای و ڕاکھەمپتن. پانتایی کوینزلەند ١٨٥٢٦٤٢ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە کە دوای ئوسترالیای ڕۆژاوا دووھەم ویلایەتی گەورەی ئەم وڵاتەیە.
گەلھەی ئەم ویلایەتە ٤٠٧٠٤٠٠ کەسە کە زۆرتر لە شارەکانی سەر کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی ویلایەتەکە دادەنیشن و ناوەند و ڕۆژاوای ویلایەتەکە بەتاڵن لە خەڵک. en:Queensland.
باشووری کوینزلەند کەش و ھەوایێکی نیوەئیستوایی ھەیە و باکوورەکەی تەواو ئیستواییە، ڕۆژاوا و ناوەندی پارێزگاکاش بھ گژو گیاو دەشتی وشک داپۆشراوە، کوینزلەند خاوەنی حکوومەتی دەستوورخوازی شاھانەیە و پەرلەمانێک و دەوڵەتێکی ھەرێمی خۆبەڕێوەبەری ھەیە. ناوی کوینزلەند لە ناوی شازن ڤیکتۆریا، شاژنی بەریتانیاوە ھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:کوینزلەند پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٥٩ (زایینی) پۆل:ئەم شوێنانەی لە ١٩٠١ (زایینی) ھەڵوەشاونەوە پۆل:ویلایەتەکانی ئوسترالیا پۆل:داگیرکراوەکانی پێشووی بەریتانیا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٥٩ پۆل:کۆلۆنیال و پارێزەرانی پێشووی بەریتانیا لە ئۆشیانیا
جێسی ئیزێنبێرگ
وێنۆک|ئەکتەری لاوی ئەمریکی جێسی ئیزێنبێرگ جێسی ئادەم ئیزێنبێرگ لەدایک بووی ٥ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٨٣ لە نیویۆرک، لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئەکتەرێکی لاوی ئەمریکییە بە درامای کۆمێدی بەدەستھێنانی ڕاستییەکان (Get Real) کەلەساڵانی ١٩٩٩ بۆ ٢٠٠٠ پەخشکرا، و فیلمی (Roger Dodger)یەکەم فیلم بوو کە ناوبراو ڕۆڵی سەرەکی تیابینیوە، جێسی ئادەم لە خێزانێکی جوولەکە لەدایک بووە کە ناوی خێزانەکەی ئیزێنبێرگ (Eisenberg)کە گەر بە ئاڵمانی وەری بگێڕین بەمانای چیای ئاسن دەبەخشیت.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئۆکراینی-جوولەکە پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک پۆل:نووسەرانی مانھاتن پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پێپ گواردیۆلا
جۆسێپ پیپ گواردیۆلا سالا ( Catalan pronunciation: [ʒuˈzeb ɡwəɾðiˈɔlə] ;لەدایکبووی ١٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧١) یاریزانی پێشوو و ڕاهێنەرێکی پیشەگەری ئیسپانییە، کە ئێستا بەڕێوەبەری یانەی مانچستەر سیتی لە خولی پرێمەر لیگ، بە یەکێک لە گەورەترین ڕاهێنەرەکانی هەموو سەردەمێک دادەنرێت لە ساڵی ١٩٨٤ دەستی کردووە بەیاریکردن لە تیمی دووەمی بارسـێلۆنا لە هێڵی ناوەڕاست. زۆربەی یارییەکانی بۆ بارسێلۆنا بووە، بۆ ماوەی شەش ساڵ کە توانی ٢٦٣ یاری ئەنجام بدات لە کۆی ئەم یارییانە توانی ٦ گۆڵ بۆ یانەکەی تۆماربکات، تا لەساڵی ١٩٩٠ ڕاھێنەری ئەوکاتی تیمی یەکەمی یانەی بەرشلۆنە یۆھان کرۆیـڤ بانگھێشتی گواردیۆلای کرد بۆ یاریکردن لە تیپی یەکەمی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا کە ئەو کات تەمەنی ١٩ساڵ بووە، بەشێک بووە لە تیپی خەونەکانی یۆهان کرۆیف کە یەکەم جامی ئەوروپای یانەکەی لە ساڵی ١٩٩٢ بەدەستهێناوە، هەروەها چوار نازناوی یەک لە دوای یەک لە خولی ئیسپانیا لە ساڵی ١٩٩١تا ١٩٩٤ بەدەستهێناوە. لە ساڵی ١٩٩٧ کاپتنی تیپەکە بووە تا ساڵی ٢٠٠١ کە یانەکەی جێهێشتووە. پاشان گواردیۆلا یارییەکانی لەگەڵ برێشیا و ڕۆما لە ئیتاڵیا و ئەهلی لە قەتەر و دۆرادۆس لە مەکسیک ئەنجامدا. ٤٧ یاریی بۆ هەڵبژاردەی ئیسپانیا کردووە و لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤ و هەروەها لە یۆرۆی ٢٠٠٠ بەشداری کردووە. هەروەها یارییە دۆستانەکانی بۆ کەتەلۆنیا ئەنجامداوە .دوای وازهێنانی وەک یاریزان، گواردیۆلا بۆ ماوەیەکی کورت ڕاهێنەری یانەی بارسێلۆنا بی بوو، لەگەڵیدا نازناوی تێرسێرا دیڤیزیۆنی بەدەستهێنا. لە ساڵی ٢٠٠٨ ڕاهێنەری تیپی یەکەمی گرتە ئەستۆ. لە وەرزی یەکەمیدا ، توانی هەرسێ نازناوی لالیگا و جامی شا و خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بەدەستبهێنێت و بووە بچووکترین ڕاهێنەر کە نازناوی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بەدەستهێنابێت. لە ساڵی ٢٠١١ دوای ئەوەی یانەکەی هەردوو نازناوی لالیگا و خوولی پاڵەوانەکانی ئەوروپای بەدەستهێنایەوە، گواردیۆلا میدالیای زێڕی پەرلەمانی کەتەلۆنیای پێبەخشرا، کە بەرزترین نازناوی ئەوان بوو. هەر لەو ساڵەدا وەک باشترین ڕاهێنەری جیهانی فیفا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ دوای چوار ساڵ و بەدەسهێنانی ١٤ نازناو لەگەڵ یانەکە وەک یاریزان و ڕاهێنەر وازی لە ئەرکەکەی هێنا.دوای ماوەیەکی پشوو، بایرن میونشن ڕایگەیاند، گواردیۆلا لە ساڵی ٢٠١٣ وەک ڕاهێنەر پەیوەندی بە یانەکەیەوە دەکات. گواردیۆلا لە هەر سێ وەرزی ڕاهێنەری بایرن نازناوی بۆندسلیگای بەدەستهێنا، لەنێویاندا دوو دووانەی ناوخۆیی. لە ساڵی ٢٠١٦دا یانەی باڤاریای بەجێهێشت و بەرەو مانچستەر سیتی ڕۆیشت، و چەندین ژمارەی پێوانەیی ناوخۆیی شکاند، چونکە بووە یەکەم یانە کە ١٠٠ خاڵ لە خولەکەدا بەدەستهێنا. هەروەها بۆ یەکەمجار لە مێژوودا یانەکەی گەیاندە یاریی کۆتایی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠٢١ کە تێیدا بە یانەی چێلسی دۆرا.بەڵام لە وەرزی ٢٠٢٢-٢٣، توانی یەکەم نازناوی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بەدەستبهێنێت لەگەڵ مانچستەر ستی دوای بردنەوەیان لە یاری کۆتاییی بەرامبەر ئینتەر میلان.
چارەنوسی لەگەل یانەی بەرشەلۆنە
گواردیۆلا شوێنی سەرەکی ھەبووە لە یانەکە و یەکێک بووە لە پلانەکانی راھێنەر (یوھان کرۆیف) و ھەمیشە بە یاریزانێکی باشی دەزانی و دوای ئەوەی رِاھێنەر ھۆلەندی (لویس فان گال) ئەرکی رِاھێنانی یانەی بەرشلۆنە دەگرێتە ئەستۆ لە شوێنی راھێنەری پێشوو بەلام گواردیۆلا لەگەل ئەم رِاھێنەرەشدا ئاستێکی باش و نموونەیی پێشکەش دەکات تا دوایی ئەوەی راھێنەر متمانەی تەواو بەو یاریزانە دەدات و لە دوایدا گواردیۆلا دەبێتە کاپتنی یانەکە.