cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مەجیدسالار
مەجیدسالار گوندیکە، کەوتووەتە ناحیەی قۆرەتوو، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
مەجیدسالار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەی کەوەن و لە باشوور لەگەڵ گوندی گومرگەکۆن لە شارستانی قەسری شیرین لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئەلی میر لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھیدایەت لە شارستانی قەسری شیرین لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مۆزەخانەی تاڕیق ڕەجەب
مۆزەخانەی تاڕیق ڕەجەب مۆزەخانەیەکە لە کووەیتە بەناوی «مۆزەخانەی تاڕیق ڕەجەب»، کۆکراوەی زیاتر لە ٣٠ ھەزار پارچە و کۆکراوەی ٥٠ ساڵانی ڕابردووی ھەیە، کە نزیکەی ١٠ ھەزاری ئەو پارچەیە بە شێوەیەکی ھەمیشەیی لە نمایشدان.
مۆزەخانەکە بە دوو بەشەوە دابەش کراوە: لە ناوچەی یەکەم؛ خۆشنووسی، دەستنووس، سیرامیک، کاری کانزا، شوشە، دار و بەردی نانەوە نمایش دەکرێت. ناوچەی دووەم؛ ئەو شتانە لە خۆ دەگرێت کە لە جیھانی موسڵماناندا لە ماوەی سەدەی ڕابردوودا بەرھەم دەھێنرێ، ٢٥٠ ساڵ لەمەوپێش، چنین، خشڵ و ئامێری مۆسیقا. کۆکراوەی گڵکاری لە مۆزەخانەی تاڕیق ڕەجەبدا زۆر گەورە و گشتگیرە، لەوانە قاپوو پەلەکانی سەردەمی پێش ئیسلام تا بەشی یەکەمی سەدەی بیستەم. کۆنترین کەشتییەکانی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی کۆتایییەکانی پارتییان، سەرەتای ساساند، لەکاتێکدا تازەترین کەشتی لە فەڵەستینەوە دروست بوو لە ساڵانی ١٩٣٠. مۆزەخانەی تاڕیق ڕەجەب مۆزەخانەیەکی پێشەنگە و تایبەتە بە خشڵی زیوی بەناوبانگ نزیکەی ١٢ ھەزار ئایتم لە نمایشکردندایە و تەنھا ٢ ھەزار پارچەی ھەیە. ھەروەھا مۆزەخانەکە کۆکراوەیەکی سەرنجڕاکێش و زۆر دەگمەنی خشڵی زێڕی تێدایە، لە ژووری زێڕیندا پێشاندانەکان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی پێش ئیسلام و بە شێوەیەکی سەرەکی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستن، ھەرچەندە بەشێک ھەیە لەسەر نائیسلامی، یەکێک لەوانە ڕۆمانی کە پەیوەندی لەگەڵ ڕازەکانی ئیسلامی نیشان دەدات. مۆزەخانەی تاڕیق ڕەجەب لە کووەیت کۆکراوەیەکی گەورە و گرنگی قورئان و دەستنووسەکانی لە ھەموو تەمەن و وڵاتان (بە باکووری ڕۆژئاوای چین) لە سەرانسەری جیھانی موسڵمانانی تێدایە. مۆزەخانەکە چەند نموونەیەکی گەورەی ھەیە لە نووسینەکانی خۆشنووسە بەناوبانگەکانی وەک یاکوت ئەلمستەفامی (کۆچی دوایی ١٢٩٣). ھەرچەندە کاری کەمی ھەبوو، بەڵام کاریگەری ئەو لە پێشکەوتنی خۆشنووسیدا زۆر گرنگ بوو. جیاواز لە نزیکبوونەوەی سەرەوە بۆ خوارەوە لە وڵاتانی دیکەی عەرەبی لە کەنداوی فارس، پەرەسەندنی مۆزەخانەکان لە کووەیت ڕەنگدانەوەی ھەستێکی گەورەتری ناسنامەی مەدەنییە و ھێزی کۆمەڵگەی مەدەنی لە کووەیت نیشان دەدات، کە چەندین دەزگای ڕۆشنبیری سەربەخۆی بەرھەم ھێناوە.
عەبدوڵڵا کوڕی جەعفەر
عەبدوڵڵای کوڕی جەعفەر کوڕی ئەبووتاڵیب (عەرەبی:)یەکێک بوو لە ھاوەڵە گەنجەکان و خزمی پێغەمبەر، کوڕەزای عەلی و نیوەبرای محەممەدی کوڕی ئەبووبەکر بووە. ئەو سەرەڕای ئامادەنەبوونی لە شەڕی کەربەلا دڵسۆزی ئەھلولبەیت بوو، دەوترێت کە وتوویەتی: ”سوپاس بۆ خودای گەورە، نەمتوانی پشتگیری حوسێنی کوڕی عەلی بکەم لە کەربەلا، بەڵام دوو کوڕەکەم (عەون و محەممەد) پشتگیریان کرد". عەبدوڵڵا لە نێو عەرەبەکان بە بەخشندەیی ناسرابوو. وێنۆک|گۆڕی عەبدوڵڵای کوڕی جەعفەر
ژیاننامە
عەبدوڵڵا کوڕی جەعفەری کوڕی ئەبووتاڵیب و ئەسمای کچی عومەیس بووە. ئەوان لە ساڵی ٦١٦ کۆچیان کردبوو بۆ حەبەشە، عەبدوڵڵا و دوو براکەی لەوێ لەدایکبوون. عەبدوڵڵا یەکەم کەس بوو لە موسڵمانان کە لە خاکی حەبەشە لەدایک بێت دوای لەدایکبوونی عەبدوڵڵا لە حەبەشە، پاشای شانشینی حەبەشە (نەجاشی) بە کوڕێکیش بەختەوەر بوو. یەکسەر پرسیاری لە دایک و باوکی عەبدوڵڵا کرد دەربارەی ناوی منداڵەکەیان. پاش زانینی ناوی بنەماڵەی جەعفەر، پاشای حەبەشیش ناوی (عەبدوڵڵا)ی بۆ کوڕی یەکەمی ھەڵبژارد. ھەروەھا باس لەوە دەکرێت کە ئەسما کچی عومەیس دایکی شیردەری کوڕی پاشای حەبەشە بووە. وا دیارە برا بچووکەکەی عەبدوڵڵا یەکەم منداڵە لە مێژووی موسڵمانان کە ناوی محەممەد بێت بە ناوی پێغەمبەرەوە ناونراوە. ئەو بنەماڵەیە لە ساڵی ٦٢٨ گەڕانەوە بۆ عەرەبستان و لە شاری مەدینە نیشتەجێ بوون.
دوعا و ڕێنمایی پێغەمبەر
لە ئاماژەکەی ئیبن حەجەر، دەوترێت دوای ٣ ڕۆژ لە مردنی جەعفەر محەممەد (د. خ) چووە ماڵی ئەسما و بانگەوازی بۆ منداڵانی جەعفەر کردووە. پاشان سەبارەت بە ھەریەکە لە منداڵەکان وتی “سەبارەت بە محەممەد کوڕی جەعفەر ئەو لە ئەبووتاڵیبی مامم دەچێت، سەبارەت بە عەبدوڵڵا ھەم لە ڕووی ڕواڵەت و ھەم لە ڕووی سیفەتمەوە لە من دەچێت، دوای ئەوە پێغەمبەر دەستی ڕاستی عەبدوڵڵای گرت و فەرمووی خوایە جێنشینێک بۆ جەعفەر لە بنەماڵەکەیدا دابین بکە، و لە کاروبارەکەیدا سەلاحەت بۆ عەبدوڵڵا بکە سێ جار ئەم دوعایەی بۆ خودای گەورە دووبارە کردەوە. پێغەمبەر کوڕەکانی ئەبووتاڵیب واتە جەعفەر و عەقیل و عەلی ڕاسپارد کە ھاوسەرگیری منداڵەکانیان لەگەڵ ئامۆزاکانیان ڕێکبخەن.
شەڕەکانی
سەبارەت بە بوونی لە شەڕی جەمەلدا، ئاماژە بەوە کراوە کە لە کۆتایی شەڕەکەدا، لەکاتی سپاردنی گەڕانەوەی عائیشە بۆ مەدینە لەژێر ئەمنییەتی محمد کوڕی ئەبووبەکری برایدا، عەلی فەرمانی دانی ١٢ ھەزار درھەمی بە عائیشە داوە. عەبدوڵڵا پێی وابوو کە بڕە پارەکە زۆر کەم بووە، بڕە پارەیەکی گەورەتری بۆ عائیشە ھێنایە دەرەوە.
ویلایەتی چوو
وێنۆک|نەخشەی ویلایەتەکانی ناو [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] ویلایەتی چوو (بە چینی:楚, خوێندنەوە: چوو) ویلایەتێکی ناو ئیمپراتۆرییەتی ژۆو بوو یەکەم پاشای ویلایەتەکە پاشا وو بوو لە سەرەتای ٨ی پێش زاین، ویلایەتی چوو دەکەوێتە باشووری ئیمپراتۆرییەتی ژۆو وە تەمەنی ویلایەتەکە مایەوە تا سەردەمی بەھار و پایز، لە کۆتا سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان ویلایەتەکە لەلایەن ئیمپراتۆریەتی چین ڕووخێنرا لە ٢٢٣ی پێش زاین لەو کاتەی چین خەریکی یەکخستنەوەی ویلایەتەکان بوو وە خەریکی بە ئیمپراتۆرییەت کردنی شانشینەکەی بوو بە فەرمی.
ھەروەھا ویلایەتی چوو بە ناوی تریش ناسراوە وەک جینگ(荆) جینگچو (荆楚) لە سەردەمی مۆدێرن ئەمرۆدا دەکەوێتە ھوبێی و ھونان، چۆنگچینگ، گویژۆو، ھێنان، ئانھوی، جیانگسی، جیانگسو، ژێیجیانگ و شانگھای بۆ ماوەی زیاتر لە ٤٠٠ ساڵ پایتەختی ویلایەتی چوو بەناوی دانیانگ دەکەوتە نزیک ڕووباری دان و ڕووبارەکانی سی
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١١یەمی پێش زایین لە چین پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی چین لە سەدەی سێیەمی پێش زایین پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین پۆل:ویلایەتی چوو پۆل:ویلایەت و ناوچانەی لە سەدەی سێیەمی پێش زایین ھەڵوەشێنراونەتەوە پۆل:ناوچە و ویلایەتەکان کە لە سەدەی ١١یەمی پێش زایین دامەزراون
لاوس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
لاوس نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
پۆل:لاوس لە ئۆڵۆمپیاد
ڕۆژھەڵاتی ژۆو
وێنۆک|نەخشە ڕۆژھەڵاتی ژۆو (بە چینی: 東周 خوێندنەوە:دۆنگ ژۆو، ٧٧٠ تا ٢٥٦ی پێش زاین ) بەشێک یان نیوەکەی تری ئیمپراتۆرییەتی ژۆوە کە دابەش بووە بەسەر دوو سەردەم، سەردەمی بەھار و پایز و شەڕی ویلایەتەکان
سەرچاوەکان
پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو پۆل:مێژووی چین پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین پۆل:پێکادادانەکان لە سەدەی چوارەمی پێش زایین پۆل:مێژووی دێرینی چین
بنبڕکردن
بنبڕکردن بریتییە لەو بیروڕایەی کە ڕکابەرە سیاسییەکان بە شێرپەنجەی قەوارە و ئەزموونی سیاسی دادەنێت کە دەبێت لەناو ببرێن و دوور بخرێنەوە بە شێوازی جیاکردنەوەیان لە کۆمەڵگە، سانسۆرکردن یان بنبڕکردنی ڕاستەوخۆیانە بەمەبەستی پارێزگاری کردن و ھێشتنەوەی " ڕەسەنایەتی-پاکی" نەتەوە و کۆمەڵەگە.
وشەڕەتناسی
زانا و نووسەری سیاسی "دانیاڵ گۆڵدھەیگن - Daniel Goldhagen"ی بە ڕەچەڵەک ئەمریکی دەستەواژەی "بنبڕکردن"ی داڕشتووە لە کتێبەکەی ساڵی ١٩٩٦ دا بە ناونیشانی "پیاوکوژە (جەلادە) ئامادەکانی ھیتلەر - Hitler's Willing Executioners" کە پێی وایە ھاونیشتمانییە ئەڵمانییەکان نەک تەنھا ئاگاداربوون لە ئەنجام دانی ھۆلۆکۆست بەڵکو تەنانەت پاڵپشتیشیان لێ کردووە بەھۆی ھەبوونێکی قوڵ و پتەوی چەمکی "بنبڕکردن و سڕینەوەی سامییەکان" لە ناسنامە و کەسایەتی ئەڵمانی دا کە گەشەی سەندبوو لە سەدەکانی ڕابردوودا.
کاریگەرییەکان
لە کتێبی "خراپتر لە جەنگ: کۆمەڵکوژی، بنبڕکردن، و ھێرشە بەردەوامەکانی سەر مرۆڤایەتی" ساڵی ٢٠٠٩، نووسەر دانیاڵ گۆڵدھەیگن پێ دادەگرێت لەسەر ئەوەی کە بیروڕای بنبڕکردن ھۆکاری ڕیشەیی و سەرەکیی ھەموو کۆمەڵکوژییەکانە کە لە سەدەی بیستەم و بیست و یەکەمین ئەنجام دراوە، ئەمانەی خوارەوەش بەشێکن لێی:
ڕۆژنامەنووسی ئەمریکی "دەیڤد نیوێرت - David Neiwert" لە ساڵی ٢٠٠٩ دا گفتووگۆی لەسەر ئەوە دەکرد کە دیاردەی گوتار و لێدوانی بنبڕکردن بەشێوەیەکی بەرچاو ڕوو لە زیادبوونە لە باڵی ڕاستڕەوەکانی ئەمریکادا کە ھاندەری سەرەکی لێدوانە توندڕەوانەکانە لە چاوپێکەوتنە ڕادیۆیی و نووسینەکاندا و، ئەگەرێکی زۆری ھەیە ڕێخۆشکەر بێت لە سەرھەڵدانی تیرۆریسمدا.
پرۆفیسۆری ئەمریکی لە بواری یاسا، "فیلیس ئــ. بێرنارد - Phyllis E. Bernard" پێی وایە کە دەستتێوەردانەکانی ئەمریکا لە ڕووداوەکانی رواندا و نەیجیریا کە وای دەکرد چارەسەری ململانێ و کێشەکان لەسەر شێوازی ئەمریکی بێت. ئەم جۆرە مامەڵەیە دەکرێت یارمەتیدەر و ڕێ خۆشکەر بێت کە ویلایەتە یەکگرتووەکان بتوانێت بابەتەکانی بیروڕای "بنبڕکردن" تاوتوێ بکات و، کاریگەریی ھەوڵی نەھێشتنی لەسەر کۆمەڵگە زیاد بکات.
"سیوەدۆر ن. کۆفمەن – Theodore N. Kaufman "، لە ساڵی ١٩٤١ دا خۆبەخۆیی کتێبی "ئەڵمانیا دەبێت لەناوبچێت! - Germany Must Perish!" لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بڵاوکردەوە. لە کتێبە ١٠٤ پەڕەکەیدا، کۆفمەن بانگەوازی دەکرد بۆ لەناوبردن و بنبڕکردنی ھەموو ئەڵمانییەکان و داگیرکردن و بەشکردنی ھەموو ناوچەکانی ئەڵمانیا. ئەم کتێبە نادیارە گرنگییەکی زۆر کەمی پێ درا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بەڵام دواتر لەلایەن رژێمی نازییەکانەوە وەک بەڵگە بەکار دەھات لەسەر دەسیسەی (پیلانگێڕی) جوولەکەکان بۆ لەناوبردنی ئەڵمانیا و ئەڵمانییەکان. لە کاتی پروپاگەندەی جەنگدا، نازییەکان ھەڵدەستان بە چاپکردنی چەند دەق و نووسینێک لە کتێبەکە وەک نیشانەیەک بۆ ڕوانینەکانی ھێزی ھاوپەیمانان لەسەر ئەڵمانیا و، ئەمەیش بووە ھۆی پاساو و بەھانەیەک بۆ نازییەکان لە بەردەوامبوونیان لە چەوساندنەوە و لەناوبردنی جوولەکەکان لە ھۆلۆکۆستدا.
مۆنکی دی دراگۆن
مۆنکی دی دراگۆن ئەو کەسایەتییەکی ناو زنجیرەی وەن پیسە و لە لایەن ئییچیرۆ ئۆداوە دروستکراوە. ئەو سەرۆکی سووپای شۆڕشە و لەبەر ئازادی دەیەوێت ئەژدیھا ئاسمانییەکان بخات، ھەروەها ئەو گەورەترین و مەترسیدارترین دوژمنی حکومەتی جیھانە.
دراگۆن کەسێکی نامۆیە و ھەروەھا یەکێک لە پێنچ بەھێزترین کەسەکانی جیھانە، حکومەتی جیھان دەیویست جووڵەکانی بە تەواوەتی چاودێری بکات و بەڵام نەیانتوانی ھیچ بەڵگەیەک لەسەر ئەو شوێنەی لێی دەرکەوتووە بدۆزنەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی وەن پیس پۆل:کەسایەتییەکانی ئەنیمێ و مانگا پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا
نامری سانگتسن
نامری سانگتسن (بە وێلی: gnam ri srong btsan) بەپێی تۆمارە دێرینەکان ٣٢ەمین پاشای تبتی بنەماڵەی یارلونگ بووە. تا سەردەمی ئەو دەسەڵاتی بنەماڵەکەی تەنھا لە گوندی یارلونگ بووە دواتر ئەو دەسەڵات و میرنیشنەکەی فراوانتر کرد تا ناوەڕاستی بەشێکی تبت کردارەکانی یەکلاکەرەوەبوون لە دامەزراندنی ئیمپراتۆریەتی تبتی (سەدەی حەوت) کە دەتواندرێت بە دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەت ناوبنرێ لەگەڵ کوڕەکەی، سۆنگستین گامپۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٧ەم لە ئاسیا پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٦ەمی پ.ز پۆل:مردووانی ٦٢٩ پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٦ەم
تورکیا لە ئۆڵۆمپیاد
تورکیا پێشتر ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی ساڵی ١٩٠٨ بۆ یەکەمجار بەشداری لە یارییەکانی ئۆلۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە جگە لە ساڵانی ١٩٢٠، ١٩٣٢، ١٩٨٠، وەرزشوانانی ناردووە بۆ زۆربەی خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە. ھەروەھا تورکیا دوای یەکەم دەرکەوتنیان لە ساڵی ١٩٣٦ەوە بەشداری زۆربەی خولەکانی یارییەکانی ئۆلۆمپیادی زستانە کردووە. وەرزشوانانی تورکیا بە شێوەیەکی گشتی خاوەنی ١٠٤ مەدالیا (٤١ زێڕ، ٢٦ زیو، ٣٧ بڕۆنز)ی ئۆڵۆمپیادن. زۆرترین مەدالیای تورکیا لە یاری زۆرانبازییە. کۆمیتەی نیشتیمانی تورکیا ساڵی ١٩٠٨ دامەزراوە و ساڵی ١٩١١ بەفەرمی ناسێنرا.
بەستەری دەرەکی
پۆل:وتارەکان بە hCard پۆل:تورکیا لە ئۆڵۆمپیاد
داریووش (گۆرانیبێژ)
داریووش ئیقبالیزادە (؛ لەدایکبووی ٤ی شوباتی ١٩٥١ لە تاران) ناسراو بە داریووش گۆرانیبێژ، ئەکتەر، و چالاکوانێکی کۆمەڵایەتیی ئێرانییە کە بە ستایلەکانی پۆپ و ڕۆک گۆرانی دەڵێت. شێوازی دەنگی بەیسە. داریووش ئەندامە لە ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی.
منداڵی و لاوێتی
داریووش لە ٤ی شوباتی ساڵی ١٩٥١، لە شاری تاران لە ئێران لەدایکبووە، دایک و باوکی خەڵکی شاری میانەی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵاتن. تەمەنی منداڵیی لە میانە و کەرەج و پارێزگای کوردستان بەسەر بردووە. مەحموود ئیقبالیزادەی باوکی خاوەن زەوی بووە لە شارستانی میانە. یەکەم گۆرانیوتنی سەر ستەیجی لە تەمەنی ٩ ساڵیدا بوو لە ئاھەنگێکی قوتابخانەکەی لە گەڕەگی شەھرارا. تەمەنی خوێندنی ناوەندیی لە قوتابخانەکانی فەرابی و کەرەج و ڕازی و ئازادگان بەسەر بردووە لە تاران-پارس و لە بۆنە و ئاھەنگەکاندا چالاکیی ھونەریی پێشکەش دەکرد. لە ١٩٧٠دا، حەسەن خەیاتباشیی دەناسێت و لەڕێی ئەوەوە داریووش بە فەرمی دەچێتە نێو بواری گۆرانیوتنی پیشەگەرەوە. لە ڕێگەی تەلەڤیزیۆنی نیشتیمانیی ئێرانەوە بە خەڵکی ناسێنرا و لە ھەمان ساڵدا لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا بە گۆرانیی «بە من نگو دوست دارم» (پێم مەڵێ خۆشم دەوێیت) ناوبانگ دەردەکات کە مستەفا جەڤیدان ئاوازی بۆ دانابوو. یەکەم کاری سەربەخۆی بریتی بوو لە «نبستە پیمان» کە لە شیعری عەلی گەزەرسەز (ڕەھا) و وەرگیرابوو و ئاوازەکەشی ھی داریووش خۆی بوو.
زیندانیبوون
لە ماوەی سەرکردایەتیی شانشینی پەھلەویدا داریووش چەند جارێک دەستگیر کراوە و زیندانی کراوە بەھۆی گۆرانییە سیاسییەکانی، وەک گۆرانییەکانی «جنگل» (جەنگەڵ)، «بنبست» (بن بەست)، «بوی گندم» (بۆنی گەنم)، «علی کنکوری» (عەلی کەنکووری) و «گل بارونزدە» (گوڵی باراناوی). بە قسەی پەرویز سابتی، یەکەم جار بەپێی دەستووری شا دەستگیر کراوە و دوای دەستگیرکردنی لە زیندانی تاکەکەسیدا ھێڵدراوەتەوە بۆ ماوەی ٦ مانگ و دوای ٩ مانگ ئازاد کراوە. لە ماوەی سەرکردایەتیی محەممەد ڕەزا پەھلەویدا کۆی ٢٦ مانگی لە زینداندا بەسەر بردووە.
پاش شۆڕشی ئیسلامی
پێش سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران داریووش گەشتی کردبوو بۆ لەندەن بۆ چارەسەرکردنی ڕوخساری (بەھۆی ھێرشی تێزابەوە) لە دوای سەرکەوتنی شۆڕشەکە نەگەڕایەوە بۆ ئێران و بوو بە بەشێک لە کۆمەڵەی مۆسیقای ڕەوەندی ئێرانی لە لۆس ئانجلەس. لە بڵۆگی تایبەتیی خۆیدا داریووش بەم شێوەیە باسی لە بەجێھێشتنی ئێران کردووە:
کار و بەرھەمەکانی پێکھاتوون لە زیاتر لە ٢٠٨ گۆرانی و زیاتر لە ٢٧ ئەلبومی بڵاوکراوە. لە دوو فیلمی ئێرانیشدا بەشداریی کردووە. لەو ماوەیەی کە لە دەرەوەی ئێران بووە، ھەمیشە یارمەتیدەری پەنابەرانی ئێران بووە. ھەروەھا یارمەتیدەری کەسانی ئالوودە بووە بە دروستکردنی ڕێکخراوەکانی وەک آینە (ئاوێنە).
ئالوودەبوون
داریووش لە یەکەم زیندانییەوە ئالوودەی ھێرۆین دەبێت و دوای ساڵانێک لە ئالوودەبوون، داریووش لە ٢٠٠٠دا بڕیاریدا کە واز لە ھیرۆین بھێنێت. لە گۆرانیی «معجزە خاموش» (موعجیزەی بێدەنگ) دا باسی خاڵی گۆڕانی ژیانی دەکات. یەکەم پڕۆگرامی سەرەکیی داریووش لەسەر ئالوودەبوون بە ناوی ئاوێنە لەسەر ڕادیۆی ئەی ئێف ئێن بوو، و لە ٢٠٠٣دا دووبارە ماڵپەڕی بەھبودەی خستەوە کار، کە یەکەم ماڵپەڕی ئێرانییە تایبەت بە یارمەتیدانی کەسانی ئالوودەبوو و خێزانەکانیان، و دواتر، بە ھاوکاریی دوو دکتۆر، ڕێکخراوێکی دامەزراند بە ناوی ئاوێنە تاکوو یارمەتیی ئالوودەبوان بدات. دامەزراوەکەی تا ئێستا یارمەتیی زیاتر لە ٤٠ ھەزار کەسی داوە تاکوو واز لە ئالوودەبوون بھێنن.
ڕێکخراوی ئاوێنە
ڕێکخراوی ئاوێنە ڕێکخراوێکە کە ئامانجی یارمەتیدانی ئالوودەبوانی ماددە ھۆشبەرەکانە. ئەم ڕێکخراوە لەلایەن داریووش ئیقبالییەوە دامەزراوە. ماڵپەڕێکی تایبەتی ھەیە کە چەند بەشێکی جیاجیای تێدایە. لەم ماڵپەڕەدا بەرنامە ڕادیۆیی و تەلەڤیزیۆنییەکان پەخش دەکرێن. لەگەڵ ئەوەشدا، ڕێکخراوی ئاوێنە چەندین سیمینار ئامادە دەکات بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئالوودەبوون.
مرۆڤدۆستی
داریووش ئەندامە لە ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی. بێجگە لە ئالوودەبوون و چارەسەری کێشە کۆمەڵایەتییەکان، داریووش سەرنجی بەخشیوە بە پەنابەرە ئێرانییەکان و کەمینەکان و منداڵانی کرێکار. لە ساڵانی دواییدا، کامپەینێکی دەستپێکرد تاکوو یارمەتیی ئەم کەسانە بدات بە یارمەتیی خوێندکاران.
خۆشەویست و ھاوسەرەکانی
داریووش سێ جار ھاوسەرگیریی کردووە، بەڵام بە قسەی خۆی یەک جار کەوتووەتە داوی خۆشەویستییەوە کە لە لاوێتیدا بووە پێش شۆڕشی ئیسلامی، لەگەڵ کچێکدا یەکتریان ناسیوە، دواتر کچەکە لە ڕووداوێکی ھاتوچۆدا کۆچی دواییی کردووە و داریووش گۆرانیی «شەقایق» (گوڵاڵەسوور) بەسەر ئەودا وتووە. چەند ساڵێک لە کالیفۆرنیا ژیاوە لەگەڵ ھاوسەری دووەمی فەیرووزە و کچەکەی بیتا. ڤینۆس سێیەم ھاوسەرییەتی و لە ٢٠٠٣وە ھاوسەرگیرییان کردووە. داریووش ئێستا لە لۆس ئانجلەس دەژی و کچ و کوڕێکی ھەیە بە ناوەکانی بیتا و میلاد.
ھێرشی تێزاب
145px|وێنۆک|وێنەی گۆڤارێک کە باسی ھێرشەکە دەکات، ١٦ی ئابی ١٩٧٧ لە ئابی ١٩٧٧دا ھەوادارێک بە تێزاب ھێرشی کردە سەر داریووش لەکاتی گۆرانیوتنیدا. ھەوادارەکە ناوی مریەم بوو. یەکێک لە کارمەندەکانی خۆرەم کەبارەت، ئەو شوێنەی داریووش گۆرانیی لێ دەوت، بەم شێوەیە باسی ڕووداوەکەی کردووە:
فیلمۆگرامی
داریووش لە لووتکەی ناوبانگیدا لە لاوێتیدا بەشداریی لە دوو فیلمدا کرد، یاران (١٩٧٤), کە لەلایەن فەرزان دەلجۆ و ئەمیر موجاھیدەوە دەرھێنانی بۆ کرابوو، کە گۆرانیی یارانی فەرەیدون فەڕوغیی تێدابوو، و ھاواری ژێر ئاو (١٩٧٧)، کە لەلایەن سیروس ئەلڤەندەوە دەرھێنانی بۆ کرابوو، ھەروەھا دوو گۆرانیی وتووە بۆ ساوندتراکی فیلمەکە بە ناوی «فریاد زیر اب» (ھاواری ژێر ئاو) و «اجازە» (ڕێپێدان). ھاواری ژێر ئاو تاکە فیلمە کە داریووش بە ڕۆڵی سەرەکی تێیدا بەشدار بووبێت. فیلمەکە باس لە کوڕێکی ھەژار دەکات کە عاشقی کچێکی دەوڵەمەند دەبێت، بەڵام دواتر بۆی دەردەکەوێت کە کچەکە لە ڕاستیدا لەشفرۆشێکە و لەگەڵ پیاوی دەوڵەمەنددا کار دەکات. دواتر ھەوڵ دەدات کە ئەم کچە لەم گێژاوە دەربھێنێت. داریووش گۆرانیی «زندونی» (زیندانی)ی وتووە بۆ فیلمی گذر اکبر (ڕێگای ئەکبەر) و یەکێکە لە گۆرانییە سیاسییەکانی، و گۆرانیی «زھرە» (ڤینۆس)ی بۆ فیلمی رھایی (ڕەھایی) وتووە، و گۆرانیی «دستای تو» (دەستەکانی تۆ)ی بۆ فیلمی دشنە (خەنجەر) وتووە.
مومتاز مەحەل
170px|وێنۆک مومتاز مەحەل ھاوسەری بە ڕەچەڵەک ئێرانی و ھاوسەری شاجەھان، ئیمپراتۆری گۆرکان لە ھیندستان، لە ١٩ی ژانویەی ١٦٢٨ تا ١٧ی حوزەیرانی ١٦٣١. تاج مەحاڵ لە ئاگرا کە زۆرجار بە یەکێک لە سەرسووڕھێنەرەکانی جیھان دادەنرێت، لەلایەن ھاوسەرەکەیەوە وەک گۆڕستانێک بۆی دروست کراوە. مومتاز مەحال لە دوای شاژنە نورجیھان بە بەھێزترین شاژنی ئیمپراتۆرییەتی گورکانی ناسراوە و سەرەڕای بێباکی و تەمەنی کورت توانی ڕۆڵێکی گرنگ لە بەڕێوەبردنی کاروباری حکوومەتدا بگێڕێت. مومتاز کچی میرزا حەسەن ئاسیف خان پارێزەری شاھانە و فەرماندەی سەرەکی ھێزەکانی جەھانگیر شا و کوڕەزای نورجەھان شاژنی بەھێز جەھانگیر شا بوو. ئەو و ھاوسەرەکەی پێکەوە ژیانێکی پڕ سۆز و خۆشەویستیان بەسەر بردووە و لەم بەرھەمەی خۆشەویستی و سۆزدا پێکەوە ١٤ منداڵیان بووە، تەنھا ٨ منداڵیان گەورە بوون و ئەوانی دیکەش لە منداڵیدا گیانیان لەدەستداوە.
کەلوان
کەلوان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا ئەڤراز، ناوچەی نازی، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە پەیڕەوی ئایینی ئیسلام(شیعە) دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
جەیمس ئەی گارفیلد
وێنۆک جەیمس ئبرام گارفیلد ( لە دایکبوون ١٩ی تشرینی دووەمی ١٨٣١ مردن ١٩ی ئەیلوولی ١٨٨١) بیستەمین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو کە لە ٤ی مارسی ١٨٨١ەوە تا تیرۆرکردنەکەی لەو ساڵەدا خزمەتی کرد. پارێزەر و ئەفسەری سەربازی شەری ناوخۆی ئەمریکا بوو. گارفیڵد ٩جار ئەندام بووە لە ئەنجومەنی نوێنەراندا. وە تاک کەس بوو لە ئەنجومەنی نوێنەراندا کە بوو بە سەرۆک. پێش کاندیدکردنی بۆ کۆشکی سپی، ھەڵبژێردرابوو بۆ ئەندامی ئەنجومەنی پیران، کە وەک سەرۆک ئەنجومەنی پیران ھەڵبژێردراو ڕەتی کردەوە.
تیرۆر کردن و مردنی
لە ٢ی تەممووزی ١٨٨١، جۆن جەیمس گارفیڵد لە وێستگەیەکی شەمەندەفەر لە واشینگتۆن بە تفەنگ تەقەی لێ کرا. پارێزەرێکی گەنج کە نەیتوانی لە پیشەی خۆیدا کاری بە دڵی خوی دەست کەوێت تەقەی لە سەرۆک کرد. گارفیلد بە قورسی بریندار بوو. بۆ ماوەی چەند ھەفتەیەک لە کۆشکی سپی بۆ تا چارەسەر وەربکرێت. ئەلێکساندەر گراھام بێڵ داھێنەری تەلەفۆن ھات بۆ کۆشکی سپی و ھەوڵیدا بەو ئامێرە کارەبایییەی کە دیزاینی کردبوو گوللەکە لە جەستەی سەرۆکدابدوزێتەوە، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو.
لە ٦ی ئەیلوول گارفیڵد گوازرایەوە بۆ کەناری دەریا لە نیوجێرسی ھەرچەندە وا دیار بوو گارفیلد دوای چەند ڕۆژێک چاک دەبێتەوە، بەڵام لە ١٩ی ئەیلوولی ١٨٨١، گارفیلد، بیستەمین سەرۆکی ئەمریکا بەھۆی ھەوکردن و خوێنبەربوونەوە مرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٥ پۆل:مردووانی ١٩٢٣ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣١ پۆل:مردووانی ١٨٨١ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم پۆل:ماتماتیکزانانی ئەمریکی
گۆ سو
گۆ سو (لەدایکبووی ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨) ھەروەھاش وەک کۆ سۆ ناسراوە، ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە کە لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان بەدەرکەتووە، وەک: گوڵەکانی زیندان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:باشترین ئەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ئێم بی سی پۆل:باشترین ئەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی گراند بێڵ پۆل:خەڵکی نۆنسان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨ پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی درامای ئێس بی ئێس پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور
تۆماری بەھار و پاییز
وێنۆک تۆماری مێژووییی بەھار و پاییز یان چونچیو تۆمارێکی مێژوویی دێرینی چینە تۆمارەکە بە فەرمی ھی ویلایەتی لووە کە تۆماری ٢٤١ ساڵی تیایە لە ٧٢٢ی پێش زایین تا ٤٨١ی پێش زایین، سەرەتاترین تۆماری مێژوویە کە ڕزگاری بوبێت و کەوتبێتە دەست حکومەتی لەبەر ئەوەی وا بڕوا دەکری لەلایەن کۆنفۆشیۆسەوە کۆکرابێتەوە کە پێنج کلاسیکەکەی تیایە.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبە مێژووییەکانی سەدەی پێنجەمی پێش زایین پۆل:دەقە چینییە کلاسیکەکان پۆل:دەقە مێژووییە چینییەکان پۆل:لوو (ویلایەت) پۆل:بەرھەمی نووسەری نەناسراو
خانووی سادو
خانووی سادو خانوویەکی ھونەری و مۆزەخانەیەکی شاری کووەیتە، لە وڵاتی کووەیت، دەکەوێتە نزیک مۆزەخانەی نیشتمانیی کووەیت.
جەبر و موقابەلە
وێنۆک|چەپ|لاپەڕەیەک لە کتێبی جەبری [[محەممەد کوڕی مووسا ئەلخوارزمی|ئەلخوارزمی]] کتێبی الجبر والمقابلە نووسینی محەممەد کوڕی مووسا ئەلخوارزمی لە ساڵی ٨٢٠ زایینی (سەدەی سێھەمی کۆچی) لە بەغدایە. خوارزمی لەو کتێبەدا بۆ یەکەم جار جەبر وەک لقێکی بیرکاری دەخاتە ڕوو. وشەی جەبر لەو کتێبەوە بۆ جیھان بەجێما لەگەڵ ھەندێک گۆڕانی کەم لە دەربڕین. کتێبی جەبر و موقابەلە یەکەم جار لە ساڵی ١١٤٥ زایینی لەلایەن ڕابێرت ئافچێستێر بە لاتین وەرگێڕدرا و تا سەدەی شانزەدھەمی زایینی وەک یەکێک لە کتێبە سەرەکییەکانی بیرکاری لە زانکۆ ئەورووپییەکان بە وانە دەوتراوە. لەم کتێبەدا خوارەزمی ھاوکێشە دووجاکان بە شێوەی جەبری و ئەندازەیی شی دەکاتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:جەبر پۆل:مێژووی جەبر پۆل:کتێبە بیرکارییەکان
خانووی سادو
مێژوو
خانووی سادو لە ساڵی ١٩٨٠ دامەزراوە، بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی خەڵکە بەدووەکان و کارە دەستییە نەژادییەکانیان، لە چنراودا، شێوەی چنراو بە شێوەی ئەندازەیی لەلایەن بەدووەکان دەچوێنرێت. خانووە ڕەسەنەکە لە بنەڕەتدا وەک بینایەکی قوڕ لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەمدا بوونی ھەبووە، بەڵام لە ماوەی لافاوەکانی ساڵی ١٩٣٦ی کووەیتدا وێران بووە. تا ساڵی ١٩٨٤ خانووی سادو ٣٠٠ ژنی بەدووەی تۆمار کرد، لە ھەفتەیەکدا نزیکەی حەفتا پارچە بەرھەم دەھێنرا، خانووی سادو یەکێکە لە شوێنە سەرنجراکێشە سەرەکییەکانی شاری کووەیت و چەندین ژووری ھەیە، ھەر یەکەیان بە ڕازاندنی سیرامیک بۆ ماڵان و مزگەوت و شوێنی تر ڕازێندراوەتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مێژووی کووەیت
ژنان لە جیھانی عەرەب
200px|وێنۆک|سێ ژنی [[جەزائیری لە ساڵانی ١٨٨٠کاندا]] ڕۆڵی ژنان لە جیھانی عەرەب دا بە درێژایی مێژوو گۆڕاوە، چونکە ئەو کلتوور و کۆمەڵگایەی تێیدا دەژین گۆڕانی بەرچاوی بەسەردا ھاتووە. لە ڕووی مێژوویییەوە و ھەروەھا لە ئێستادا بارودۆخی ژنان لە نێوان ناوچە عەرەبییەکان، دانیشتووانی شاری و لادێ و گرووپە تەمەنەکانیان جیاوازییەکی زۆری ھەیە. لە ھۆکارەکانی دیکەی ئەم جیاوازیانە دەتوانن بۆ نەریتی ناوچەیی، کەلتوور و ئایین، کۆمەڵایەتی یان یاسایی ژنی، ئاستی پەروەردە، تەندروستی یان خۆئاگایی بگێڕدرێنەوە. لە سەدەی نۆزدەیەمەوە و بە شێوەیەکی بەرچاو لە ڕێگەی داگیرکردنی باکووری ئەفریقا و ڕینێسانسی عەرەب لە میسر و لوبنان و سووریا و کۆتایی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی جیھانی عەرەبی زۆر خێرا و ھەمەجۆر بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:مافەکانی ژنان لە ئیسلام پۆل:مافەکانی ژنان لە ئەفریقا پۆل:مافەکانی ژنان لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ژنان لە ئاسیا پۆل:مافەکانی ژنان لە ئاسیا
فێنگجیان
فێنگجیان (بە چینی:封建) ئایدۆلۆژیایەکی سیاسی و سیستەمێکی حوکمڕانی بوو لە مێژووی چین کە پێکھاتە کۆمەڵایەتییەکەی بریتی بوو لە پێکەوە نانی سیستەمێکی حکومی نامەرکەزی کۆنفیدراڵی بەگوێرەی چینایەتی کە پێکھاتبوو لە پاشا و خانەدانان و چینەکانی خواروو
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەرەبەگایەتی لە چین پۆل:مێژووی کۆمەڵایەتیی چین پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو
ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٣٣
باکگروەند
سەرۆکوەزیرانی عێراق نووری سەعید لەڕۆژی ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٢ دەستلەکارکێشانەوەی خۆی پێشکەش بە مەلیک فەیسەڵ کرد، ناوبراویش بۆ ڕۆژی دواتر دەستلەکارکێشانەوەکەی پەسەندکرد. مەلیک فەیسەڵ لە ٣ی تشرینی دووەمی ١٩٣٣، ناجی شەوکەتی ڕاسپارد بۆ ئەوەی حکوومەتی نوێ پێکبھێنێت. دەگوترێت کە دەستلەکارکێشانەوەکەی نووری سەعید لەسەر خواستی خودی مەلیک فەیسەڵ بوو، ئەمەش بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییەکانی ناوبراوبوو لەسەر عێراق لەدوای واژووکردنی ڕێککەوتننامەی ئەنگۆلۆ-عێراقی ١٩٣٠ و باشبوونی پەیوەندی نێوان سەعید و حکوومەتی بەریتانی.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق
لاوس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
پۆل:لاوس لە ئۆڵۆمپیاد
ئەگەر ڕۆژێک
ئەگەر ڕۆژێک (فارسی: اگە یە روز، Age ye rooz) لەسەر ئەلبوومی داگیرکردنی دڵ، کە بەرھەمی ھونەرمەندی ئێرانی فەرامەرز ئەسڵانییە. لەساڵی ١٩٧٧ تۆمارکراوە و لەساڵی ٢٠١١ بە ھاوبەشی داریووش لە ڤیدیۆکلیپێکدا دووبارە بڵاویکردووەتەوە.
دەق
اگه یه روز بری سفر
اسیر رویاها می شم
دوباره باز تنها می شم
مەحمودقەجەر
مەحمودقەجەر گوندیکە، کەوتووەتە ناحیەی قۆرەتوو، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ئەگەر ڕۆژێک
دەق
به شب میگم پیشم بمونه
به باد میگم تا صبح بخونه
مەحمودقەجەر
جوگرافیا
مەحمودقەجەر لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەرقزڵ و لە باشوور لەگەڵ گوندی برارعەزیز لە شارستانی قەسری شیرین لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بەرق و بارانی خواروو لە شارستانی سەرپێڵی زەھاو لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئەلی میر.
ئەگەر ڕۆژێک
دەق
بخونه از دیار یاری
مەحمودقەجەر
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئەگەر ڕۆژێک
دەق
چرا میری تنهام میذاری
اگه فراموشم کنی
ترک آغوشم کنی
تو چنگ موج رها می شم
به دل میگم خاموش بمونه
میرم که هر کسی بدونه
میرم به سوی اون دیاری
که توش منو تنها نذاری
اگه یه روزی نوم تو
تو گوش من صدا کنه
دوباره باز غمت بیاد
به دل میگم کاریش نباشه
بذاره درد تو دوا شه
بره توی تموم جونم
که باز برات آواز بخونم ×١
اگه بازم دلت می خواد یار یک دیگر باشیم
مثال ایوم قدیم بشینیم و سحر پاشیم
باید دلت رنگی بگیره
دوباره آهنگی بگیره
بگیره رنگ اون دیاری
اگه می خوای پیشم بمونی
بیا تا باقیه جوونی
بیا تا پوست به استخونه
نذار دلم تنها بمونه
بذار شبم رنگی بگیره
که منو مبتلا کنه
اگه یه روزی نوم تو باز
که باز برات آواز بخونم ×٤
سەرچاوەکان
https://genius.com/Genius-romanizations-faramarz-aslani-age-ye-rooz-romanized-lyrics
https://www.musixmatch.com/lyrics/Faramarz-Aslani/Age-Ye-Rooz/translation/english
گۆشە لادان
وێنۆک|خاڵی P بە ئاراستەی دیاریکراو بە دەوری تەوەرەیەکی جێگیردا دەخولێتەوە.
گۆشەی خولانەوەی خاڵێک یان تەوەرەیەک یان تەنێکە بە ئاراستەیەکی دیاریکراو بە دەوری تەوەرەیەکی جێگیردا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گۆشە پۆل:فیزیک
چێستەر ئەی ئارتور
وێنۆک چێستەر ئالان ئارتور (لە دایکبون ٥ی تشرینی یەکەمی ١٨٢٩مردن ١٨ی تشرینی دووەمی ١٨٨٦) پارێزەر و سیاسەتمەدارێکی ئەمریکی بوو کە لە ساڵی ١٨٨١ تا ١٨٨٥ وەک ٢١مین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەتی دەکرد. پێشتر٢٠مین جێگری سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو کە لە مانگی ئەیلوولی ١٨٨١ دا دوای ئەوەی گارفیڵد تێرور کرا، بووبە بۆ سەرۆک کۆمار.
سەرچاوەکان
<references group="lower-alpha"/>
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٩ پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:مردووانی ١٨٨٦ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم
جەلیلە حەیدەر
جەلیلە حەیدەر لەدایکبووی ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٨، کوێتە، پاکستان. پارێزەری پاکستانی، سیاسیی، بەرگریکار و چالاکوانی مافەکانی مرۆڤە لە شاری کوێتە، کەدەکەوێتە ھەرێمی بلوچستان لە پاکستان. جەلیلە بەوە ناسراوە کە بووەتە یەکەم ژنە پارێزەر لەنێو خەڵکی ھەزارە لە بلوچستان. ھەروەھا ناسراوە بەھۆی دامەزراندنی ڕێکخراوێکی قازانج نەویست بەناوی 'ئێمەش مرۆڤین - پاکستانن" کە ئامانجی گەیاندنی ھەل و بەرەوپێشبردنی توانایە بۆ ژنان و منداڵان. جەلیلە بووەتە دەنگ و پارێزەری ئەو ستەمکارییەی لەخەڵکی ھەزارە لە بلچوستان لێیان دەکرێت. ناوبراو ناوی لە ١٠٠ ژنی کاریگەری تۆڕی بی بی سی بۆ ساڵی ٢٠١٩ ھاتووە. لە ئازاری ٢٠٢٠، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.
خوێندن
جەلیلە خوێندنی ماستەری لە زانکۆی بلوچستان لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان تەواوکردووە.
ھەڕەشەکان
جەلیلە ھەڕەشەی لێکراوە لەلایەن کۆمەڵگاکەی خۆی و تووشی بێزارکردن بووەتەوە بەھۆی چالاکییەکانی لەبواری مافەکانی مرۆڤ. لە ئازاری ٢٠١٩، ناوی خرایە لیستی ئەوکەسانەی کەبۆیان نییە گەشتی دەرەوە بکەن، بەھۆی درووستبوونی چەند دەنگۆیەک لەسەر پەیوەندی ناوبراو بە بزووتنەوەی تەحەروومی پاشتوم.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:ژنانی پاکستان پۆل:ژنە چالاکوانەکانی مافەکانی مرۆڤ لە پاکستان پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
مێگ دانلی
مێگ ئیلیزابێس دانلی (لە تەممووزی ٢٥ی ٢٠٠٠ لەدایکبووە ) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، ڕۆڵی ئاشی بینیووە لە نێتفلێکسدا کە درامایەکی کۆمیدییە بەناوی تیم توون، و تالەر ئۆتۆ لە کۆمپانیای پەخشی ئەمریکی کە درامایەکی سیتکۆمییە، و ئادیسۆن لە ٢٠١٨دا لە کەناڵی دیزنی ئۆرجیناڵ فیلمی زۆمبییەکان و زۆمبییەکانی ٢ و زۆمبیەکانی ٣
سەرەتای ژیان
دانلی لە نیویۆرک لە دایک بووە و لە پی پاک گلادستۆن، و نیو جێرسی گەورە بووە، ئەو تەنھا منداڵێک بوو کە دەستی کرد بە ڕاھێنانکردن بە دەنگی و سەماکردن و ڕۆڵ بینین لە خانووی یاری ئانی کە قوتابخانەیەکی ھونەری بوو لە فار ھیلس، نیو جێرسی، لە شەش ساڵیدا، ئەو دەرکەوت لە گۆرانیوتنی منداڵانی بەھرەمەندەکام، لە شەقامی برۆدوەی کە لە بەرھەمھێنانی تایم تۆ شاین لە شاری نیویۆرک
پیشە
دانلی وەک ئاش دەستی پێکرد لە نێتفلێکسدا لە ساڵی ٢٠١٣دا درامایەک بەناوی تیم توون ئەو کچێکی ئەمریکی بوو لە کلین و کلێت لە ٢٠١٥ و ئەو کەسی جووڵە ترسناکەکان بوو لە لویسا و تراپ لە تەلەڤیزیۆنی تایبەتی دەنگی ئاوازی ڕاستەوخۆ لە ئێن بی سی دانلی دەرکەوت لە فیلمێک دڕێژدا بەناوی برۆکن وەنس کە لە کەرنەڤاڵی ئێس ئۆ ھێج ئۆ لە ٢٠١٧ بەخشکرا
ئەو دەستیپێکرد وەک ئادیسن لە کەناڵی دیزنی فیلمە ڕاستەقینەکانی کە فلمێکی موزیکی بوو بەناوی زۆمبییەکان کە پەخش کرد لە شوباتی١٦ی ٢٠١٨، لە ٢٠١٩دا بڵاوکرایەوە کە دانلی ڕۆڵی ئادیسۆن دەبینێت لە زۆمبییەکانی ٢دا کە لە کەناڵی دیزنی بەخش کرا لە شوباتی ١٤ی ٢٠٢٠ و سێیەم فیلمی زنجیرە، زۆمبیەکانی ٣ دیاریکرا کە بڵاوبکرێتەوە لە تەممووزدا و لە مانگی ٨ی ٢٠٢٢دا لە دیزنی+ و کەناڵی دیزنی بڵاوکرایەوە
یارییە ئاسیایییەکان
وێنۆک|لۆگۆی فەرمی یارییە ئاسیاییەکان یارییەکانی ئاسیا کە بە ئاسیاد ناسراوە، ڕووداوێکی فرە وەرزشی کیشوەرییە کە ھەر ٤ ساڵ جارێک لە نێوان وەرزشوانانی وڵاتانی جیاواز لە سەرانسەری کیشوەری ئاسیا لەلایەن ئەنجومەنی ئۆڵۆمپیادی ئاسیا بەڕێوەدەچێت. ئەم چالاکییە تا ساڵی ١٩٧٨ لەلایەن فیدراسیۆنی یارییە ئاسیایییەکانەوە ڕێکخرابوو، بەڵام لە کۆبوونەوەکەدا لە نیودەلھی بڕیاردرا کە دواتر لەلایەن ئەنجومەنی ئۆڵۆمپی ئاسیا (OCA) ڕێکبخرێت و ڕێکبخرێت. یارییەکان لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتییەوە ناسێنراون و بە دووەم گەورەترین ڕووداوی فرە وەرزشی دوای یارییە ئۆڵۆمپییەکان وەسف دەکرێن. قۆناغی یەکەمی ئەم یارییانە لە ساڵی ١٩٥١ بەڕێوەچوو.
قۆناغی دووەمی یارییە ئاسیایییەکان دوای ٤ ساڵ لە قۆناغی سێیەم بەڕێوەچوو؛ بەڵام دوای ئەو ماوەیە ماوەی دوو ساڵ تا دوێنێ ڕەچاو کراوە.
مێگ دانلی
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:کچە ئەمریکیە سەماکارەکان پۆل:ژنە مۆدێلە ئەمریکییەکان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئەمریکی
مۆزەخانەی نەتەوەییی کووەیت
مۆزەخانەی نەتەوەیی کووەیت مۆزەخانەیەکی نەتەوەیی وڵاتی کووەیتە، دەکەوێتە شاری کووەیتەوە. لە ساڵی ١٩٨٣ دامەزراوە و لەلایەن ئەندازیار مایکڵ ئیکۆشارد دیزاین کراوە.
یارییە ئاسیایییەکان
مێژوو
١٩٥٨- سێیەمین خولی ئەم پاڵەوانێتییە لە تۆکیۆ پایتەختی ژاپۆن بەڕێوەچوو. لەم پێشبڕکێیەدا ٢٠ وڵات بەشداریان کرد و ژاپۆن و کۆریای باشوور و چینیش پلەی یەکەم تا سێیەمیان بەدەستھێنا. ئێران لەم ماوەیەدا گەیشتە پلەی حەوتەم. لەم ماوەیەدا کە ئێران دوای ماوەیەک لە ئامادەنەبوون گەڕایەوە بۆ یارییەکان، ژمارەی وەرزشوانانی وڵاتان بۆ ٢٠ کاروان زیادی کرد. ئەمجارە ژاپۆنییەکان لەسەر پلاتفۆرمی یەکەم دانران، و لە سەرووی کۆریای باشوور و چینەوە، بەجۆرێک کە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا دەبێتە یەکەم و کۆتا وشەی یارییەکان. ئێران بۆ پلەی حەوتەم دابەزی. ١٩٦٢- چوارەمین پاڵەوانێتی لە شاری جاکارتا پایتەختی ھیندستان بەڕێوەچوو. ئێران ھاوشانی چین و ئیسرائیل بەشداری ئەم پاڵەوانێتییەیان نەکرد و ژمارەی وڵاتانی بەشداربوو بۆ ١٦ وڵات کەمکرایەوە. ژاپۆن جارێکی تر پاڵەوانێتییەکەی بردەوە. ١٩٦٦- پێنجەمین پاڵەوانێتی لە بانکۆکی پایتەختی تایلەند بەڕێوەچوو، بە بەشداری ١٨ وڵات لە ١٤ وەرزشدا. لەم قۆناغەدا ئێران، چین و ئیسرائیل گەڕانەوە بۆ کێبڕکێ. سوڵتان بومیپۆل بە بەشداری ١٨ وڵات یارییەکانی کردەوە بۆ ئەوەی لە ١٤ وەرزشدا بەشداری بکات؛ ھێشتا ژمارەی میدالیای زێڕی ژاپۆن زیاتر بوو لە کۆی گشتی میدالیای زێڕی وڵاتانی دیکە. چین بوو بە پاڵەوان و ئێران جارێکی دیکە پلەی حەوتەمی بەدەستھێنا. ١٩٧٠- خولی شەشەمی پاڵەوانێتییەکەش لە بانکۆکی پایتەختی تایلەند بەڕێوەچوو، بە ھەنگاوێکی سەیر. بڕیار بوو پاڵەوانێتییەکە لە کۆریای باشوور بەڕێوەبچێت، بەڵام وڵاتەکە تووشی کێشەی دارایی بوو و تایلەند ڕازی بوو بۆ دووەمجار لەسەریەک میوانداری پاڵەوانێتییەکە بکات. لەم ماوەیەدا ژاپۆن ھێشتا لە لووتکەی وەرزشی ئاسیادا بوو. چینییەکان تەنیا بە یەک میدالیای زێڕ ڕازی بوون، ئێرانیش بە ٩ زێڕ لە پلەی چوارەمدا وەستا کە ٦ لەو میدالیایە لە زۆرانبازیدا بوو. ١٩٧٤- حەوتەمین پاڵەوانێتی لە تاران پایتەختی ئێران بەڕێوەچوو. لەم ماوەیەدا کە لەلایەن محەممەد ڕەزا پەھلەوییەوە دەستیپێکرد، بۆ یەکەمجار تیپەکانی وەک کوێت و بەحرەین بەشداری پاڵەوانێتییەکەیان کرد، بەجۆرێک ژمارەی پێوانەیی وڵات گەیشتە ٢٥ وڵات. ژاپۆن بۆ جاری حەوتەم لەسەریەک لە باقی تیپەکانی بردەوە. ئێران بە بەدەستھێنانی ٣٦ میدالیای زێڕ کە ٢٣ میدالیای زێڕ لە زۆرانبازی ئازاد، زۆرانبازی ئازاد و بەرزکردنەوەی قورسایی بەدەست ھێنرا، لە پلەی دووەمی کیشوەرە فراوانەکەدا بوو کە باشترین ئەنجامی ئێرانە لە مێژووی وەرزشی ئاسیادا.
مۆزەخانەی نەتەوەییی کووەیت
مۆزەخانەکە لە پێنج بینا پێکھاتووە کە دەکەونە دەوروبەری باخچەیەکی ناوەندییەوە، ڕێکخراوەکەشی لەگەڵ پلانی تەلارسازیی خانووە عەرەبەکاندا دەگونجێت، بە شێوەی کۆکراوە لەگەڵ حەوشەی ناوەندیی. بینا سەرەکییەکان لەلایەن ڕاڕەوە بەرزەکان بەستراون، ئیکۆشارد ڕوونی دەکاتەوە کە کۆبوونی ئەو بینایانە لەگەڵ مەعریفەی نیمچە دوورگەی عەرەبی و جوگرافیا و مێژوو و شارستانییەتەکەی دەگونجێت.
ھاوۆجینگ
ھائۆجینگ (بە چینی:鎬京 ھاۆجینگ) یەکێک بوو لە پایتەختی رۆژاوای ژۆو (لە ١١٠٦ی پێش زاین تا ٧٧٠ی پێش زاین)
سەرچاوەکان
پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو
ئیبن سیدە
ئەبولحەسەن عەلی کوڕی ئیسماعیل ناسراو بە ئیبن سیدەی مورسی زمانەوانێکی ئەندەلوسی، خاوەنی پەرتووکی «المحكم والمحيط الأعظم» کە یەکێکە لە فەرھەنگە کۆکەرەوەکانی زمانی عەرەبی.
ژیان
ئیبن سیدە لە مورسییە بە نابینایی لەدایکبووە وەکو باوکی. زانستەکانی زمان لای باوکی فێربوو، پاشان لای ساعدی بەغدادی و (أبو عمر الطلمنکی) و بێجگە لەوانیش. ئیبن سیدە شارەزابوو لە زانستەکانی زمانی عەرەبی، لە کۆشکی موجاھیدی عامری بووە خاوەنی دانیە کە گرنگی بە زانستەکانی قورئان و زمان دەدا. ئیبن سیدە زۆر بەرھەم و پەرتووکی داناوە لە زانستەکانی زمان، ماوەیەکی خەریکی شیعر داڕشتن بووە. لە بەرھەمەکان و پەرتووکەکانی: «المخصص» و «المحكم والمحيط الأعظم» و «الأنيق» ئەمەش شەرحی دیوانی (الحماسة) ئەبوو تەمام و «شرح إصلاح المنطق» و «شرح ما أشكل من شعر المتنبي» و «العلام في اللغة على الأجناس» و «العالم والمتعلم» و «الوافي في علم أحكام القوافي» و «العويص في شرح إصلاح المنطق» و «شرح كتاب الأخفش» و «السماء والعالم» و «العالم في اللغة» و «شواذ اللغة».
حومەیدی دەربارەی ئیبن سیدە وتویەتی: «پێشەوایەکە لە زمان و زمانی عەرەبی، پارێزەریان بوو سەرەڕای ئەوەی نابینا بوو، لەسەرە ئەمە زۆری کۆکردووەتەوە، ھەروەھا شتێکیشی لە شیعردا ھەیە».
(ابن قاضی شھبة) وتویەتی: «و ھەر کەسێ لەسەر وتاری پەرتووکی (المحکم) دا بوەستێت دەزانێت کە ئەم یەکێکە لە گەورەکانی زانستە عەقڵییەکان، و وتاری کتێبەکەی لە زماندا نووسیوە کە باش بوو ببێتە وتاری پەرتووکی شیفای ئیبن سینا».
لە دانیە کۆچی دوایی کردووە لە ٢٦ ڕەبیعولئاخیری ساڵی ٤٥٨ کۆچی، تەمەنی دەوری ٦٠ ساڵ بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٠٠٠ پۆل:مردووانی ١٠٦٦
جونگ یون-سیۆک
جونگ یون-سیۆک (لەدایکبووی ٣٠ی نیسانی ٢٠٠٣) ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە، براوەی باشترین خەڵاتی ئێس بی ئێسە بۆ ساڵی ٢٠٠٩ وە ھەروەھا ڕۆلی گێراوە لە گوڵەکانی زیندان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣ پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:ئەکتەرە کوڕەکان لە سێئول پۆل:ئەکتەرە کوڕە مناڵەکان لە کۆریای باشوور پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی پێشکەشکردنی ھونەرەکانی سێئول پۆل:ھونەرمەندەکانی چێژبەخشی وای جی
ویلیام کێمبڵ
ویلیام کێمبڵ زانای زیندەزان و مشەخۆرناسە و بە ڕەچەڵەک ئێرلەندییە و خەڵکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە. ئەو بە دۆزینەوەی چارەسەرێکی نوێ بۆ تووشبوون بە مشەخۆری نیماتۆدا ناسراوە، بۆ ئەوەش بە ھاوبەشی خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکیی لە ساڵی ٢٠١٥ بەدەستھێنا. کامپبێل لە ساڵی ١٩٣٠ لە شاری ڕامێلتۆن لە ویلایەتی دۆنیگال لە ئیرلەندا لەدایکبووە. لە ساڵی ٢٠٠٢ کێمبڵ بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستی ئەمریکا ھەڵبژێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:زیندووان پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی
تبت
وێنۆک تبت  ناوچەیەکە لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا زۆربەی خاکی تبتی داپۆشیوە بە ڕێژەی ٢٫٥ ملیۆن کیلۆمەتر دووجا، شوێنێکی دێرینی خەڵکی تبتە و ڕەگەزی تر وەکوو مۆنپا، تامانگ، چیانگ، شێرپا، لوبا، بەڵام ئێستاکە زۆربەی خەڵکەکەی ڕەگەزی ھان و ھویی تبت بەرزترین ناوچەیە لەسەر زەوی، بە نزیکەی بەرزی ٥٠٠٠ ھەزار مەتر (١٦٠٠٠ پێ) دەکەوێتە بەرزایییەکانی ھیمالایا بەرزترین بەرزایی لە تبت دەکەوێتە چیای ئێڤەرست.
کە بەرزترین چیایی سەر زەویە بە بەرزایی ٨٬٨٤٨ مەتر (٢٩٬٠٢٩ پێ) لە ئاستی بەرزیی ڕووی دەریا،
ئیمپڕاتۆرییەتی تبتی سەدەی حەوتەمی زاینی، بەڵام دوای ڕووخانی ئیمپڕاتۆرییەتەکە شوێنەکە بەزوویی دابەشبوو بۆ ناوچەی جۆراوجۆر.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئاسیای ناوەندی پۆل:ڕۆژھەڵاتی ئاسیا پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان پۆل:وڵاتانی پێشوو لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا پۆل:ناوچەکانی چین پۆل:ڕۆژاوای چین
قۆناغی دوای بەرھەمھێنان
قۆناغی دوای بەرھەمھێنان یان پۆست پرۆدەکشن فیلمسازی و بەرنامەسازی میدیایی ھەموو قۆناغەکانی بەرھەمھێنانی فیلمن کە دوای تۆمارکردنی دیمەنەکان ئەنجام دەدرێن، گرنگترین بەشیان دەستکاریکردن یان مۆنتاژە. بەگشتی یەکێک لە قۆناغە قورسەکانی پۆست پرۆدەکشن ئەو قۆناغەیە کە فیلمەکە دەبێت لەگەڵ ڕێساکانی پەخشکەردا ھاوئاھەنگ بێت، و فیلمەکە بە پێوەر و پەخشکەر بێت کە بەزۆری پلاتفۆرمی تەلەڤیزیۆن یان ئینتەرنێت یان سینەما دەگرێتەوە. قۆناغی دەستکاریکردن گرنگترین بەشە لە پۆست پرۆدەکشن، کە ھەموو کەموکوڕییەکان لە کاتی قۆناغی پێش بەرھەمھێنان و بەرھەمھێناندا چاک دەکرێن. ڕۆح و ھەناسە دەدرێتە ناو فیلمەکەوە و چیرۆکێک لە وێنەی ناپەیوەندیدارەوە دەرھێنراوە. ھەر لەبەر ئەم ھۆکارە بە سەرنووسەر ناودەبرێت واتا دەرھێنەری دووەم.
سەرچاوەکان
پۆل:تەکنیکە سینەمایییەکان پۆل:تەکنۆلۆژیای فیلم و ڤیدیۆ پۆل:فیلمسازی
داش کەسان
داش کەسان گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی مەحمودچغ، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
داش کەسان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ شارەدێی چیچەکلو و لە باشوور لەگەڵ گوندی موشان دەرە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارەدێی مەحمودچغ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاغچەیوان.
پەراوێزەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
مەرکەزحدود
مەرکەزحدود گوندیکە، کەوتووەتە ناحیەی قۆرەتوو، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
مەرکەزحدود لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مەرکەزشێخ و لە باشوور لەگەڵ گوندی دۆڵی بەگزاد و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھەنجیرەی کوێخاشامراد لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دارەخورمای سەیدغەریب.
ئوکراینا لە ئۆڵۆمپیاد
ئوکراینا بۆ یەکەمجار وەک وڵاتێکی سەربەخۆ لە ساڵی ١٩٩٤بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە و یارییەکانی ئۆلیۆمپیادی زستانە کردووە.ێشتر وەرزشوانانی ئوکراینا بەشێک بوون لە شاندی وەرزشوانانی ئیمپراتۆرییەتی سۆڤیەت (١٩٠٠–١٩١٢) دواتریش شاندی وەرزشوانانی یەکێتیی سۆڤیەت (١٩٥٢–١٩٨٨) دوای ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت، بوو بە بەشێک لە تیمی یەکگرتوو لە ساڵی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا، تاتیانا گوستۆ باشترین وەرزشوانی تیمەکە بوو کە چوار مەدالیای بەدەستھێنا. دوای سەربەخۆی بوونی وەرزشوانانی ئوکراینا لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە ١٢٠ مەدالیای بەدەستھێنا لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە ٨ مەدالیایان بردەوە.کۆمیتەی نەتەوەی ئۆڵۆمپیادی ئوکراینا لە ساڵی ١٩٩٠ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٩٣ بە فەرمی ناسێندرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئوکراینا لە ئۆڵۆمپیاد
لینگوا فرانکا
لینگوا فرانکا، زمانی ھاوپار یان زمانی ھاوبەش ئەو زمانە یان ئەو زاراوەیەیە بەکاردێت لەلایەن ئەو کەسانەی ھەمان زمانی دایکیان نییە، واتە لینگوا فرانکا وەکوو زمانێکی ھاوبەش بەکاردێت کاتێک دوو مرۆڤ زمانی یەکتر نازانن.
ڕووخسارلێکردنەوە
ڕووخسارلێکردنەوە فیلمێکی ئەمریکییە. لە ساڵی ١٩٩٧ بەرھەمھێنراوە و لە دەرھێنانی (جۆن وو).
کورتەی چیرۆک
بۆ ئەوەی کارێکی تیرۆریستی ھەرەس پێ بھێنن بریکارێکی ئێف بی ئای دەچێتە نەشتەرگەری گواستنەوەی ڕووخسار بۆئەوەی شێوەو ڕووخساری تیرۆریستەکە وەر بگرێت بەڵام پلانەکان لە خراپ بەرەو خراپتر دەڕۆن کاتێک ھەمان تیرۆریست ڕووخساری بریکارەکەی ئێف بی ئای دەبات.
سالح ئەییوب
مەلیک سالح نەجمەددین ئەییوب (٥ی تشرینی دووەمی ١٢٠٥ – ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٢٤٩) نازناوی: ئەبوو فەوتوح، فەرمانڕەوای ئەییووبی میسر بووە لە ساڵی ١٢٤٠ تا ١٢٤٩.
سەرەتای ژیانی
لە ساڵی ١٢٢١دا، سالح لە کۆتایی جەنگی خاچپەرستی پێنجەمدا بوو بە بارمەتە، لەکاتێکدا جۆن برین بوو بە بارمتەی کامیلی باوکی سالح، تاوەکو دامیتا (شارێکە لە باکووری قاھیرە) ئاوەدانکرایەوە و گەڕێنرایەوە بۆ میسر. لە ساڵی ١٢٣٢دا حەسکیفی پێدەدرێت لە جەزیرە (باکووری کوردستان) کە باوکی لە دەستی ئەرتوقیدەکانی گرتبوو. لە ساڵی ١٢٣٤ باوکی ناردی بۆ فەرمانڕەوایی دیمەشق، لە جێنشینی میسر دووری خستەوە دوای ئەوەی گومانی لێکرد کە لەگەڵ مەمالیکەکان پیلانگێڕی لە دژیدا کردبێت.
لە ساڵی ١٢٣٨دا، کامیل کۆچی دوایی کرد و سالح میراتگری دیاریکراوی خۆی لە جزیرە بەجێھێشت، ھەروەھا کوڕەکەی دیکەی عادلی دووەم وەک میراتگری لە میسر دانا. لە ناکۆکییە خانەدانییەکاندا کە بەدوایدا ھاتبوو، سالح لە ساڵی ١٢٣٩دا کۆنترۆڵی دیمەشقی گرتە دەست، و دەستی کرد بە بەکارھێنانی وەک بنکەیەک بۆ گەورەکردنی خاکەکەی.
نوێنەرایەتی لە میرە کۆنەکانی باوکی لە میسر وەرگرت، کە داوایان لێکرد براکەی دووربخاتەوە، لەکاتێکدا ئامادەکاری بۆ داگیرکردنی میسر دەکات، ئاگادارکرایەوە کە براکەی لەلایەن سەربازەکانییەوە گیراوە و بەدیل. سالح بانگھێشت کرا بۆ ئەوەی یەکسەر بێت و سوڵتانییەت بگرێتە ئەستۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:سوڵتانە ئەیووبییەکان لە میسر پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٢یەم پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٣یەم پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٢٠٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٢٠٥ پۆل:مردووانی ١٢٤٩
کیم می-سوک
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩ پۆل:زیندووان
لاوس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
لاوس نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لاوس لە ئۆڵۆمپیاد
گویجە یاران
گویجە یاران گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا ئەڤراز، ناوچەی نازی، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
گویجە یاران ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
شیچیبوکای
شیچیبوکای حەوت چەتەی بەھێزن و لە ئەنیمێ و مانگای وەن پیسدا دەرکەوتوون و بە "حەوت گەورەکەی دەریا" ناسراون، ئەوان لە بەھێزترین چەتەکانی دەریان و حکومەت دانیان پێدا نراوە و نازناوی شیچیبوکایان پێدراوە و لەبەرمبەریشدا پێویستە ئەوان لە کارەکانیان یارمەتیان بدەن. لەگەڵ ئەوەی شیچیبوکای لە لایەن حکومەتەوە دانیان پێدراوە بەڵام ئەمە بە مانای ئەوە نایەت کە متمانەی تەواویان ھەیە و تەنانەت زۆربەی ئەدمیراڵە دەریاییەکان ڕقیان لێیانە. ئەوانیش لە کاتی ئێستادا لە: میھۆک، بارسۆلۆمیۆ کوما، بۆا ھانکۆک، باگی قۆشمەچی، ئێدوارد ویڤڵ پێکدێن.
سەرچاوەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی وەن پیس
تۆپی پێ لە عێراق
تۆپی پێ لە عێراق زۆرترین ھەواداری ھەیە، چەندین یانەی وەرزشی تایبەت بەم یارییە دامەزراوە و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی عێراق سەرپەرشتی دەکرێن و لە خولی تۆپی پێی عێراق بەشداری دەکەن
ھەڵبژادەی نەتەوەیی
ھەڵبژاردەی عێراق لە ساڵی١٩٤٨ز دامەزراوە، یەکێتی تۆپی پێی عێراق سەرپەرشتیاری ھەڵبژاردەکە بووە، ئەم ھەڵبژاردەیە لە ساڵی ١٩٥٠ز چووەتە ڕیزی یەکێتی نێودەوڵەتی یەوە (فیفا) و لە ساڵی ١٩٧١چووەتە ڕیزی یەکێتی ئاسیا، ئەم ھەڵبژاردەیە یەکێکە لە بەناوبانگترین ھەڵبژاردەکانی یەکێتی ئاسیاو عەرەب. ھەڵژاردەی عێراق تەنیا یەک جار بەشداری لە جامی جیھانیی فیفا کردووە ئەویش لە مۆندیالی ١٩٨٦ کە لەمەکسیک بەڕێوەچوو بوو لە قۆناغی کۆمەڵەکان دەرکرا. پێنج جار بەشدار بووە لە پاڵەوانییەتی جامی ئاسیا، و لە ساڵی ٢٠٠٧ز بۆیەکەمینجار توانی نازناوی پاڵەوانییەتی جامی ئاسیا بباتەوە ھەروەھا جارێک بەشداری کردووە لە پاڵەوانییەتی کیشوەرەکان لە ساڵی ٢٠٠٩ لە قۆناغی کۆمەڵەکان چووەتە دەرەوە.
یوسفوس
جۆزێفۆس فلاڤیۆس مێژووناس و سەرکردەیەکی سەربازی بە ڕەگەز ڕۆمانی و جوو بوو، بەھۆی (جەنگی جووەکان ناسراوە: کتێبە مێژووییەکانی فلاڤیوس یوسفوس سەبارەت بە جەنگی جووەکان دژی ڕۆمانەکان) یوسفوس لە ئورشەلیم لە دایکبووە  یوسفوس سەرکرداییەتی جووەکانی کردووە لە دژی  ڕۆمانەکان لە شەڕی ڕۆمان و جووەکان لە ناوچەی گالیلێ، تا ئەوکاتەی لە ٦٧ی زایینی خۆیان ڕادەست دەکەنە ھێزی ڕۆمانەکان کە لەلایەن ڤێسبازیانەوە سەرکرداییەتی دەکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٣٧ پۆل:رۆمانی سەدەی یەکەم پۆل:مێژووناسانی سەدەی یەکەم پۆل:ئەنتیکە دێرینەکانی ڕۆم پۆل:مێژوونوسانی یۆنانی سەردەمی ڕۆمان
گرۆڤەر کلیڤلاند
ستیفن گرۆڤەر کلیڤلاند (لە دایکبوون ١٨ی مارسی ١٨٣٧ مردن ٢٤ی حوزەیرانی ١٩٠٨) پارێزەر و سیاسەتمەدارێکی ئەمریکی بوو کە لە ساڵی ١٨٨٥ تا ١٨٨٩ و لە ١٨٩٣ تا ١٨٩٧ وەک ٢٢ و ٢٤مین سەرۆکی ئەمریکا کاری دەکرد.
سەرچاوەکان
<references group="lower-alpha"/>
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٧ پۆل:مردووانی ١٩٠٨ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٨٨٠ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٨٩٠
سینەمای ژنان
وێنۆک|[[سۆلین یووسف خانمە سینەماکاری کورد]] سینەمای ژنان چەندین بابەتی جۆراوجۆرە کە پێکەوە کۆدەبنەوە بۆ دروستکردنی کاری ژنان لە فیلم. ئەمەش دەتوانێت ئەو ژنانە بگرێتەوە کە لە پشتەوەی دیمەنەکە ڕۆڵیان ھەیە وەک دەرھێنەر و سینەماکار و نووسەر و بەرھەمھێنەر لە ھەمان کاتدا باس لە چیرۆکەکانی ژن و گەشەی کارەکتەریش لە ڕێگەی سیناریۆە دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنان پۆل:ژن لەناو فیلم پۆل:فێمینیزم پۆل:ژنان و ھونەرەکان
ئامینە خولانی
ئامینە خولانی ژنە چالاکوانی سوریە. یەکێکە لە ڕزگاربووەکانی نێو زیندانی ڕژێمی بەشار ئەسەد، لە ئێستادا لەگەڵ خێزانەکەی (ھاوسەر و سێ منداڵ) لەشاری مانچستەر دەژی. لەدوای ڕزگاربوونی، دەستیکرد بەچالاکییەکانی بۆ یارمەتیدانی زیندانییەکانی دیکە و خێزانی زیندانییەکان. لە ئازاری ٢٠٢٠، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.
ژیان
لە ساڵی ٢٠١٣، لەکاتی بەھاری عەرەبی ئەوا ئامینە لەخۆپشاندانێکی ئاشتییانە دەستگیرکرا. ئامینە ماوەی شەش مانگ لە زیندان مایەوە، ئەمەش لەوکاتەی ھاوسەرەکەی ماوەی دوو ساڵ و نیو ژیانی لە زیندان بەڕێکرد. لەوکاتەدا ١٤٠ ھەزار سووری لەزیندان بوون بەبێ ئەوەی دادگایی بکرێن، لەنێویشیاندا سێ برای لە زیندان مردن.
لە ساڵی ٢٠١٤، ئەوکاتەی کە ئازادکرا ئەوا ژیانی خۆی تەرخانکرد بۆ یارمەتیدانی زیندانییەکان. بۆئەوەش بووە یەکێک لەدامەزرێنەرانی ڕێکخراوی 'ئازادی بۆ خێزانەکان'، کە ڕێکخراوێکی خێرخوازی بەریتانییە بۆ یارمەتیدانی خێزانی زیندانی یان ونبووەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ژنە چالاکوانەکانی مافی مرۆڤ لە سووریا پۆل:ژنانی سووریا پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
ناوەندی زانستیی کووەیت
وێنۆک|وێنەی کەشتیی بۆم ناوەندی زانستی کووەیت دەکەوێتە شاری سالمیە لەکووەیت، وەک ناوەندێک بۆ پەروەردەی ژینگەیی لەکەنداوی عەرەبیدا خزمەت دەکات. KSC زیاتر لە ٨٠ ھەزار مەتر دووجا دەیپێوێت، کە ڕووبەرێکی بیناکەی زیاتر لە ١٨ ھەزار مەتر دووجایە. ئەم ناوەندە ھەروەھا گەورەترین حەواڵە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە دوای دوبەی لە خۆ دەگرێ، کە زیاتر لە ١٠٠ جۆری ئاژەڵی تێدایە. جگە لە ماسی، شانۆی (IMAX) و بەندەری بەلەمێکی مێژوویی کەشتیوانی و دوکانێکی دیاری شازدە لە نێوان پێکھاتەکانی تریدا ھەیە. ناوەندی زانست سێ بەشی سەرەکی ھەیە:Aquarium Discovery Place؛ شانۆی IMAX.
ھاریس مۆبرای
ھاریس مۆبرای (بە ئینگلیزی: Harris Mowbray; hæ.ɹɪs moʊbreɪ/)، زمانزان و پرۆگرامەرێکی ئەمریکییە، لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. لە دروستکردنی چەندین پێشنیار بۆ کۆدکردنی زمانە کەمینەکان لە سەرانسەری جیھان بە شێوەی برێل، ڕۆڵێکی دیاری ھەبووە، لە دیارترین ئەو زمانانەش: زمانی گاگاوز و زمانی سۆربی. تا سەرەتای ساڵی ٢٠٢٢ ھاریس ھەوکاری لەگەڵ کۆنگرەی جیھانی ئۆیغوور کردبوو بۆ دروستکردنی برێل بۆ زمانی ئۆیغووری بە پشتیوانی توێژەرانی دیکە. لەگەڵ کۆمەڵگەی قسەکەران لە نامیبیا کاریان کردووە بۆ پەرەپێدانی برێل بۆ ڕێنووسی زمانەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩ پۆل:زمانەوانانی ئەمریکی پۆل:زیندووان
چاترانجا
وێنۆک|چاترانجا لە ڕاجستان، ھیندستان چاترانجا (بە سانسکرێتی: चतुरङ्ग چاترانجا) یان بە کورتی: چاتور، یارییەکی مێژووییی ستراتیژیی ھینیدییە کە تیۆری ئەوەی لەسەرە کە باوانی یارییەکانی، شەتڕەنج، سیانگچی، شۆگی، سیتوین و مەکروکە
چاترەنجا بۆ یەکەم جار لە ئیمپڕاتۆرییەتی گوپتا ناسێنرا لە ھیندستان لە نێوان سەدەی حەوت و شەشی دوای زاین، لە سەدەی حەوتەم وەک چاترانج ھەڵگیرایەوە، لە ئیمپڕاتۆرییەتی ساسانی وەک (شاترانج) کە دواتر گۆرا بۆ شەتڕەنج و ھێنرایە ئەورووپا
مەرکەزشێخ
مەرکەزشێخ گوندیکە، کەوتووەتە ناحیەی قۆرەتوو، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
مەرکەزشێخ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گەرمک قەیسەر و لە باشوور لەگەڵ گوندی مەرکەزحدود و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی حوسێن ئاوا لە شارستانی قەسری شیرین لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شێرەوەن.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سیسالی
سیسالی یان تیسالیا (بە یۆنانی: Θεσσαλία) ناوچەیەکی جوگرافی و مێژوویی خۆبەڕێوەبەرییە لە یۆنان، زۆربەی شوێنە دێرینەکانی ناوچەکە پێکدەھێنێت. پێش سەردەمی تاریکی یۆنان، سیسالی بە ئایۆلیا (یۆنانی کۆن: Αἰολία، ئایۆلیا) بانگدەکرا.