cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شەپۆڵە گەورەکە
پوختەی چیرۆکەکە
چیرۆکەکە لەبارەی تواناکانی کۆنان و لانەیە. کە بەھۆی کەشتییەوە دوورگەکەی باپیری دەدۆزێتەوە و چاویان دەکەوێت بە ئەفسەر دایس کە لەگەڵ باپیری لانە پڕۆژەیەکیان ھەیە بەدوای بریاک ڕۆ دادەگەڕێت تاوەکوو بەھۆیەوە لانەی دەست بکەوێت و بەکاری بێنێت بۆ پەرەپێدانی پیشەسازی جەنگ، کەسێکی سەربازی و توند ڕەو بوو بەشێوەیەکی خراپ ھەڵسوکەوتی لەگەڵ خەڵک دەکرد…
شەپۆڵە گەورەکە لە ڕاگەیاندن
وێنۆک|بریاک ڕۆ، توێژەر منسکی، دایس، کۆنان و لانە|link=Special:FilePath/Episodes-21441.jpg ھایاو میازاکی لە چیرۆکی ئەم ڕۆمانەوە ئەنیمێیەکی بەرھەم ھێنا بە دەستکارییەوە بەناوی «کۆنان کوڕەکەی دوا ڕۆژ».
سەرچاوەکان
پۆل:ئەدەب پۆل:ئەنیمێ و مانگا پۆل:ڕۆماننووسان بە پێی نەتەوە پۆل:ڕۆمان
٥ی بەفرانبار
٥ی بەفرانبار ٢٨١ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٨٤ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٨٥ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی بەفرانبار
ئێلسالڤادۆر لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
ئێلسالڤادۆر نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ بوو کە لە ٢٦ی ئاب تا ١٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٧٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
سیڵان
سیڵان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری باوەڕەشانی، ناوچەی چەنگ ئەڵماس، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
سیڵان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
انرژی تاریک
لە گەردوونناسیدا, وزەی تاریک (به ئنگلیزی: Dark Energy) ، فۆرمێکی نەناسراوی وزەیە کە بە شێوەیەکی گریمانەیی هەموو گەردوون دەگرێتەوە و فراوانبوونی گەردوون خێراتر دەکات. بە بڕوای زانایان، وزەی تاریک پەسەندترین گریمانەیە بۆ لێکدانەوەی کشانی گەردوون. لە مۆدێلی ستانداردی گەردوونناسیدا، بەپێی هاوتای بارستە و وزە, گەردوون لە نزیکەی 26.8% ماددە تاریکەکان، 68.3% وزەی تاریک (95.1% بە گشتی) و 4.9% ماددە ئاساییەکان پێکدێت. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/DarkMatterPie.jpg/363px-DarkMatterPie.jpg|وێنۆک|363x363پیکسڵ| پشکی وزەی تاریک و [[ماددەی تاریک|مادەی تاریک لە هەموو گەردووندا]]
بەردێ
بەردێ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سێوسێنان، قەزای قەرەداغ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
انرژی تاریک
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوونناسی فیزیایی پۆل:ووزە (فیزیا)
بەردێ
جوگرافیا
بەردێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کۆشکی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی بەلەکجاڕ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گۆمەتە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تەکیە، قەرەداغ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:شارەکانی عێراق
٦ی بەفرانبار
٦ی بەفرانبار ٢٨٢ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٨٣ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٨٤ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
داری ساری سەبری
داری ساری سەبری (١٩٣٠ لە زرباتیە - ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠ لە بەغدا) شاعیر و مێژوونووسی کوردی عێراق بوو. داری ساری لە عەشیرەتی مەڵگشای لە کوردە فەیلییەکانی باشووری کوردستان بوو.
ژیان
داری ساری لە کۆتاییەکانی دەھەی ١٩٥٠ لە پەیوەندی لەگەڵ بزووتنەوەی ڕزگاریخوازانەی کوردەکان و حیزبی ھیوا بوو. داری ساری بە دوای ھەڵوەشیندرانی حیزبی ھیوا چوو لە حیزبی دیموکرات و لە لقی پێنجەمی ئەو حیزبە ئەندامێکی چالاک بوو. ئەو چەندین جار کەو لە بەندیخانە و تەنانەت لە ساڵی ١٩٧٤ بڕیاری سێدارەدانی بۆ دەربڕا بەڵام عەفو کرا.
داری ساری ئەندامی یەکێتیی نووسەرانی عێراق و ئەندامی لژنەی بەریوەبەریی کۆمەڵەی چاندی کوردی بوو. ئەو لە فیستیڤالەکانێک وەکوو یەکەمین فیستیڤالی ھەڵبەستی کوردی لە کەرکووک و ھەروەھا فیستیڤالەکانێکی وێژەی کوردی لە سلێمانی و بەغدا و لە دەرەوەی عێڕاق بەشداری کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:کوردە فەیلییەکان پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧ پۆل:مردووانی ٢٠٠٠
پەنابردن بۆ زۆرینە
پەنابردن بۆ زۆرینە یەکێکە لە ھەڵە یان چەواشەکارییە لۆژیکیەکان. لەم ھەڵەدا ھۆکاری ڕاستی قسەیەک ئەوەیە کە زۆرینەی گروپێک بە ڕاستی دەزانن. ئەم گروپە دەکرێت فەیلەسوف، زانا یان خەڵکی ئاسایی بن.
بۆ نموونە لە ڕابردوودا زۆرینەی خەڵک ئەوەی کە "زەوی تەختە" ڕاست دەزانی؛ بەڵام ھەر لەبەرئەوەی کە زۆرینە یان تەنانەت ھەموو مرۆڤەکان پێیان وایە زەوی تەختە بەڵگە یان ھۆکار نییە بۆ ئەوەی کە زەوی تەختە.
پەنابردن بۆ زۆرینە تەنھا دەتوانێت بیسەلمێنێت کە زۆرینەی خەڵک چ شتێکیان پێ قبوڵە بەڵام ناتوانێت بیسەلمێنێت کە ئەو شتە ڕاستە.
دیموکراسی
لە دیموکراسیدا, حکومەت بە خواستی زۆرینەی خەڵک بەڕێوەدەچێت. ھەریەکێک لەم داواکاریانە لەوانەیە "ڕاست" و "دروست" یان "درۆ" و "نادروست" بن. ئەمەش ئەوەمان بۆ ڕوون دەکاتەوە کە بۆچی ھەندێک لە دیموکراسیەکان دەبنە ستەمکاری زۆرینە (وەک ئەڵمانیای نازی و ئیتالیای فاشیستیی ). ڕەچاوکردنی مافەکانی مرۆڤ دەتوانێت گەرەنتی پاراستنی ئازادییەکانی کەمینەکان لە دیموکراسیەکان بکات و ھەروەھا ئەو زیانانەی کە دیموکراسیەکان دەیگەیەنن کەم بکاتەوە.
ئەم ئارگیومێنتەی خوارەوە بریتییە لە چەواشە یان ھەڵەی لۆژیکی پەنابردن بۆ دەرەنجام :
١. ڕەنگە زۆربەی خەڵکی وڵاتێک ئاواتی خراپیان ھەبێت.
٣. کەواتە ھەڵەیە لەسەر بنەمای خواستی زۆرینەی خەڵک وڵات بەڕێوەببەین.
ئەم ئارگیومێنتە ھاوشێوەیەی خوارەوە لەبەرچاو بگرن:
٢. جێبەجێکردنی ئەم ئاواتە خراپانە ڕەنگە ئەنجامێکی زۆر خراپ بەدوای خۆیدا بھێنێت.
٣. کەواتە ھەڵەیە مرۆڤ ئارەزووی ھەبێت.
لە گەڵاڵەی سێیەمدا مانای ئارەزوو توانای مرۆڤە بۆ کارکردن لەسەر بنەمای ئارەزووی دروست و ھەڵەی خۆی.
سەرچاوەکان
پۆل:لۆژئک پۆل:چەواشەکاری چواندنی نادروست پۆل:چەواشەکاری ئیندێکتڤ
سویس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
سویس نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
قژ ڕووتانەوەی ناوچەیی
قژ رووتانەوەی ناوچەیی (بە ئینگلیزی : Alopecia areata) هەروەها ناسراوە بە   Spot baldness هەروەها بە دەردەڕێویش ناوی دەهێنن بریتیە لە نەخۆشیەک کە موو دەست بە وەرین دەکات لە هەندێ یان لە هەموو باشەکانی جەستەو سەر ، ئەم موو وەرینە بە زۆری لە پێستی سەر رودەدات کە قەبارەکەی بە هێندەی دراوێکی کانزایی دەبێ. قژ رووتانەوەی ناوچەیی تووشی٠،١ – ٠،٢ ی مرۆڤ دەبێت ، ئەم نەخۆشییە بە زۆری لە تەمەنی منداڵی یان هەرزەکار یان تەمەنی ٢٠-٣٠ ساڵی دەردەکەوێت بەڵام لەهەموو تەمەنەکان مرۆڤ بۆی هەیە تووشبێت ، وە رێژەی توشبووان لە نێرو مێ هاوسەنگە .لە ژمارەیەکی کەمی نەخۆشەکان ئەگەری هەیە ڕووتانەوەکە هەموو پێستی سەر یان لەش بگرێتەوەولەوانەیە وەرینەکە هەمێشەیی بێ و مووی تازە گەشەنەکاتەوە ، هەرچەندە باری تەندروستی کەسی توشبوو بەنەخۆشی قژ ڕووتانەوەی ناوچەیی جێگیرەو ئەم نەخۆشی یە نابێتە هۆی مردنی نەخۆش بەڵام ئەگەری تێکچوونی باری دەروونی هەیە و لەوانەیە نەخۆش تووشی خەمۆکی بێت. باوەڕ وایە کە هۆکاری ئەم نەخۆشی یە تێکچوونی بەرگری خۆیی بێت تێکچوونەکەش لە سەلکی موو ڕوودەدات ، هۆکارێکی تری تووشبوون بە قژ ڕووتانەوەی ناوچەیی هەبوونی نەخۆشی یە کەیە لە ناو خێزان وە لە نێوان دووانە هاوشێوەکان ئەگەر یەکێکیان تووشی ئەم نەخۆشی یە بووئەوەی تریان ٥٠٪ ئەگەری تووشبوونی هەیە .تاکوو ئێستا هیچ چارەسەرێکی ئەم ڕووتانەوەیە نەدۆزراوەتەوە بەڵام هەوڵدراوە بەخێراکردنی هاتنەوەی مووەکە ئەوەش بەوەرگرتنی چارەسەر و خۆپاراستن لە سەرما هەروەها لە گەرمی هەتاو بە بەکارهێنانی دژەخۆر ، کڵاو یان چاویلکە ئەگەر موو وەرینەکە لە برژانگ بێت .لە هەندێ کەسی تووشبوو بەم نەخۆشیە مووەکە دووبارە دێتەوە و جارێکی تر تووش نابێتەوە ، ئەو کەسانەی کە هەموو مووی لەشیان دەرووتێتەوە ئەگەری دووبارە هاتنەوەی مووەکەی لە ١٥٪ کەمترە.
دیاریکردنی نەخۆشی قژ رووتانەوەی ناوچەیی
دەستنیشان کردنی ئەم نەخۆشیە بەشێوەیەکی گشتی لە سەر بنەمای نیشانەکانی نەخۆشییەکە دەبێت کە تێدا مووی ناوچەیەک لەسەر یان لەش دەڕووتێتەوەو شوێنی ڕووتاوەکە لووسەو هیچ برینێکی پێوە نیە وەشێوەکەی جیاوازە لە نێوان بازنەیی و هێلکەیی وە زۆربەی کات ئازاری نیە بەڵام جاری وا هەیە ئازار لە شوێنەکە دەبێت ، دیاریکردنی ئەم نەخۆشیە بەهۆی ئامێری Trichoscopy  دەبێت کە تێیدا خاڵی زەردی بچووک یاخود رەش دەبینرێت ئەم خاڵانەش هۆکارن بۆ تێکدان و تێکشکاندن لە کوونی سەلکی موو زۆر بە کەمی پێویست بە وەرگرتنی نموونە لە پێستەکە دەکات بۆ دەستنیشان کردنی نەخۆشییەکە چونکە زۆری کات دەستنیشان کردنی ئەم نەخۆشیە لە سەر بوونی نیشانەکانە.
هۆکار
هۆکاری ئەم نەخۆشییە تێکچونێکە لە بەرگری خۆیی کە تێدا سیستەمی بەرگری لەش هێرش دەکاتە سەر ئەناجینی سەلکی موو کە دەبێتە هۆی لە کارکەوتنی ، بۆ نموونە لیمفە خانەی T کۆدەبنەوە لە دەوری سەلکی مووەکە کە دەبێتە هۆی هەوکردنی و پاشان ڕووتانەوەی مووەکە، لە باری ئاساییدا سەلکی موو خۆی دەپارێزێ لە کۆئەندامی بەرگری بەهۆی میکانزمێک بەڵام ئەگەر تێکچوون هەبێت لەو میکانزمە ئەوە هۆکارێکە بۆ تووشبوون بە قژ رووتانەوەی ناوچەیی.ژمارەیەکی کەم لە منداڵی لە دایک بوو تووشی ئەم نەخۆشییە دەبن کە ئەمەش زکماکییە.قژ رووتانەوەی ناوچەیی نەخۆشییەکی درم نیە ، زیاتر ئەو کەسانە تووشی دەبن کە ئەندامانی خێزانەکەی تووشبوون ، ئەمەش ئەوە پشت راست دەکاتەوە کە بۆ ماوە کاریگەری هەیە وەکو هۆ کارێک بۆ تووشبوون بەم نەخۆشییە.لێکۆلینەوەی بە هێز دەریخستووە کە بۆ ماوە ڕۆڵی هەیە لەسەر زیاتر تووشبوون بە قژ رووتانەوەی ناوچەیی ئەم لێکۆلینانەوەش لەسەر ژمارەکی زۆر خێزان کراوە کە دوو ئەندام یان زیاتر تووشی ئەم نەخۆشییە بوون دەرکەوتووە کە زیاتر لە چوار ناوچە لە جینۆمی ئەم مادە بۆماوەییەی تێداییە لەوەش زیاتر هاوبەشییەک دۆزراوەتەوە لە نێوان قژ رووتانەوەی ناوچەیی لەگەڵ نەخۆشییەکانی تری تێکچوون لە بەرگری خۆیی بۆ نموونە نەخۆشی رۆماتیزم ، شەکرەی جۆری یەک لەگەڵ نەخۆشی سیلیەک لەوانەشە یەکەم نیشانەی نەخۆشی سیلیەک بێت. تا ئێستا هۆکاری سەرەکی ئەم نەخۆشییە بە شێوەییەکی سەرەکی دیار نیە ، بەڵام هۆکاری جینات رۆڵی سەرەکیان هەیە لە سەرهەڵدانی ئەم نەخۆشییە چونکە ١/٥  لەو نەخۆشانە کەسە نزیکەکانیان تووشبووی نەخۆشیەکەن ، هەروەها لێکۆلینەوەی تر کە پشت راستی ئەم لێکۆلینەوەییە دەکات ئەوەیە کە ئەو نەخۆشانەی خێزانەکانیان نەخۆشی تریان هەیە بەهۆی ناتەواوی کۆئەندامی بەرگری وەک هەستیاری لووت ، رەبوو ، هەوکردنی رژێنی مل.
چارەسەر
زۆر جار مووەکە گەشەدەکاتەوە بە شێوەیەکی سروشتی بە بێ چارەسەر ، بەڵام لە کاتی پێویست دەتوانرێت (کۆرتیکۆستیرۆید) لە شێوەی دەرزی یان کرێم وەربگیرێت، بەکارهێنانی کرێم بۆ شوێنی رووتانەوەکە کە کاتێکی زۆری دەوێت بۆ چاک بوونەوە ، بەڵام دەرزی (ستیرۆید) ئەو کاتانە بەکاردێت کە قەبارەی رووتانەوەکە بچوک بێت یاخود برۆی نەخۆشەکە رووتابێتەوە ، وەرگرتنی (ستیرۆید) لە رێگەی دەم کاریگەری نەرێنی زۆری هەیە لەسەر نەخۆشەکە بۆیە بەکارنایێت، کاتێک قژ رووتانەوەی ناوچەیی لەو نەخۆشانەی کە لە هەمان کاتدا نەخۆشی سیلیەک یان هەیە واتە نەخۆشی گەنم و جۆ دەتواندرێت چارەسەربکرێت بە (گلۆتین فری دایت) خواردنێک کە گلۆتینی تێدانەبێت ئەمەش دەبێتە هۆی زوتر گەرانەوەی مووەکە چونکە گلۆتین دەبێتە هۆی هاندانی بەرگری لەش. چارەسەری تر کە بەکاردێ بۆهاندانی گەشەی موو یان کاریگەری دەبێت لەسەر سیستەمی بەرگری لەش وەک Minoxidil هەرچەندە ئەم دەرمانە کاریگەری دەبیت لەسەر خێراکردنی گەشەی موو بەڵام زاناکان بۆیان دەرکەوتووە کە ئەم دەرمانە ناتوانێ رێگربێ لە درووست بوونی رووتانەوەی ناوچەیی لە شوێنێکی تری لەش. هەروەک باسکرا کەباری دەروونی نەخۆش لەوانەیە بشلەژێ بۆیە لەم کاتەدا زۆرجارپێویست بە چارەسەری دەروونی دەکات ئەمە جگە لە وەرگرتنی چارەسەر بۆ قژ رووتانەوەی ناوچەیی لە هەمان کاتدا.
سەرچاوە
پۆل:قژی مرۆڤ
گردبوونەوەی یەکێتیی فەیلی
گردبوونەوەى یەکێتى فەیلى (بە عەرەبی: تجمع الأتحاد الفيلي) ڕێکخراوەیەکی سیاسییە کە لەلایەن کوردە فەیلییەکانی عێراق دامەزراوە. گردبوونەوەى یەکێتى فەیلى یەکێک لە سێ ڕێکخراوی فەیلییەکان بوو کە لە ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە ساڵی ٢٠١٨ لەلایەن حکۆمەتی عێراقەوە ئیزنی بەشداریی پێدرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردە فەیلییەکان
ئێلسالڤادۆر لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
ئێلسالڤادۆر نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ بوو کە لە ٢٨ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ١٩٨٤ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
کۆبی سمولدەرس
کۆبی سمولدەرس. (لەدایکبووی ٣ی نیسانی ١٩٨٢ -ڤانکۆڤەر، کۆڵۆمبیای بەریتانی، کەنەدا)یە. ئەکتەر و مۆدێلێکی جلوبەرگە و بەژداری لەچەند فیلمێکدا کردووە کە گرنگترینیا فیلمەکانی (تۆڵەسێنەرەکن)ە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:کۆچبەرە کەنەدییەکان بۆ ئەمریکا پۆل:ژنە مۆدێلە ئەمریکییەکان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:خەڵکی کەنەدای بە ڕەچەڵەک بەریتانی پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە
لیو سیانگ (زانا)
لیو سیانگ (لەدایکبووی ٦ تا ٧٧ ی پێش زاین ) وەکوو لیو گێنگشینگ لە دایکبووە، ئەستێرەناس، شاعیر، سیاسەتمەدار، مێژووناس، نوسەر، کتێبناسی رۆژھەڵاتی ئیمپراتۆریەتی ھان، لەنێوان زانستەکانی لە نێوان بوارە جیاجیاکان تایبەتمەند بووە لە بواری مێژوو، کتێبناسی، ئەستێرەناسی، بە تایبەتیش لە بواری کتێبناسی ناسراوە کە لەسەر کتێبەکانی کۆشکی شاھانە کاری کردووە و پۆلێنکردن و ڕێکخستنەوە و دەستکاری بۆ کتێبەکان کردووە.
ژیان
لیو گێنگشێنگ لە سوژۆو لە دایک بووە، کە خزمی دووری لیو بانگ دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتی ھان بووە، یەکێک بووە لە ئەندامانی خێزانی شاھانە  (خێزانی لیو) باوکی لیو سیانگ (لیو گێنگشێگ) خانەدانێکی شانشینەکە بووە. کوڕەکەی لیو سیانگ کە ناوی لیو سینە، گرنگی و پەرە بە کارەکەی باوکی ئەدات و لەسەری ئەڕوات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مێژووناسە چینییەکان لە سەدەی یەکەمی پێش زایین پۆل:ئەستێرەناسە دێرینەکانی چین پۆل:کتێبناسە چینییەکان پۆل:مێژووناسانی ئیمپراتۆریەتی ھان پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتی ھان پۆل:نووسەرە زانستخوازەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان پۆل:مێژووناسەکانی جیانگسو پۆل:نووسەرەکانی سوژۆو
وزەی تاریک
لە گەردوونناسیدا، وزەی تاریک فۆرمێکی نەناسراوی وزەیە کە بەشێوەیەکی گریمانەیی ھەموو گەردوون دەگرێتەوە و فراوانبوونی گەردوون خێراتر دەکات. بە بڕوای زانایان، وزەی تاریک پەسەندترین گریمانەیە بۆ لێکدانەوەی کشانی گەردوون. لە ستاندارد مۆدێلی گەردوونناسیدا، بەپێی ھاوتای بارستە و وزەی ئانیشتاین،گەردوون لە نزیکەی 26.8% ماددە تاریک، ٦٨٫٣٪ وزەی تاریک (٩٥٫١٪ بە یەکەوە) و 4.9% ماددە ئاسایی پێکدێت. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/DarkMatterPie.jpg/363px-DarkMatterPie.jpg|وێنۆک|363x363پیکسڵ| پشکی وزەی تاریک و [[ماددەی تاریک|مادەی تاریک لە ھەموو گەردووندا]].
بەگشتی وزەی تاریک نزیکەی لەسەدا حەفتای گەردوون پێکدەھێنێت و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ ڕێژەیی گشتی ئەنیشتاین ھەیە و ڕۆڵی ئەویش دروستکردنی ھێزی کێشکردنی بەرپەرچدانەوەیە بە خێراکردنی ئەرێنی. مانای کێشکردنی ڕەتکەرەوە لەگەڵ خێراکردنی ئەرێنی ئەوەیە کە ئەم وزەیە تەنەکان پاڵ دەنێتە دوور و ھێزەکەی بە تێپەڕبوونی کات زیاد دەکات.
ئەم وزەیە جگە لەلێکچوونی ناوەکی لەگەڵ ماددە تاریکەکان، پەیوەندی بەوەوە ھەیە. ماددە تاریکەکان ھێزی کێشکردنی گەردوونیان زیاد دەکات، بەڵام وزەی تاریک بەرپەرچی ئەم ھێزە دەداتەوە. زۆر شت ھەیە کە دەبێت بیر لە سروشتی وزەی تاریک بکرێتەوە. بەڵگەکان بۆ وزەی تاریک ناڕاستەوخۆن بەڵام لە سێ سەرچاوەی سەربەخۆوە دێن:
پێوانەکانی مەودا و پەیوەندییان بە سووربوونەوە، کە دەڵێت گەردوون لە نیوەی کۆتایی تەمەنیدا زیاتر فراوان بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوونناسی فیزیایی پۆل:ووزە (فیزیا) پۆل:چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا
٧ی بەفرانبار
٧ی بەفرانبار ٢٨٣ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٨٢ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٨٣ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
کوڕەکە
کوڕەکە (بە ئینگلیزی: The Childe) فیلمێکی ٢٠٢٣ی کۆریای باشوور ە لە جۆری نیۆ نوار و ئەکشن. لە دەرهێنانی پارک هون جۆنگ و لە ڕۆڵگێڕانی کیم سیۆن هۆ و کانگ تای جو هەروەها کیم کانگ وو و گۆ ئارا. لە ٢١ی حوزەیران ی ٢٠٢٣ لە سینەماکان نمایشکرا.
کورتە
چیرۆکەکەی باس لە مارکۆ هان دەکات کە بۆکسێنەرێکە و ڕابردوویەکی ئاڵۆزی هەیە، باوکی کۆرییە و دایکی فلیپینییە، بە شەڕکردن لە ناو یاریگا نایاساییەکانی فلیپین سەرگەردان بووە. مارکۆ لەگەڵ دایکە نەخۆشەکەی لە فلیپین دەژی. لە مێژە بەدوای باوکی دەگەڕێت، بۆ ئەوەی پارەی نەشتەرگەرییەکەی دایکی بدات، بەڵام گەڕانەکانی بێ سوودە، دوای ئەوەی بەهۆی شەڕێکەوە لەگەڵ باندەکان لە نەخۆشخانە دەخەوێت، پارێزەرێک لێی نزیک دەبێتەوە و پێی دەڵێت کە ئەو نوێنەری باوکێتی. لەناو فڕۆکەکە، چاوی بە پیاوێک دەکەوێت کە زیاتر دەزانێت لەوەی دەردەکەوێت.
بڵاوکردنەوە
لە سەرەتادا فیلمەکە ناوی Sad Tropic بوو، لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، دابەشکەری فیلمەکانی Next Entertainment World ناونیشانە نوێیەکەی فیلمەکەی ڕاگەیاند بە ناوی The Childe کە بڕیاریاندا فیلمەکە لە ساڵی ٢٠٢٣ نمایش بکرێت.
کاردانەوەکان
لە ماڵپەڕی کۆکردنەوەی پێداچوونەوەکان ڕاتن تۆمەیتۆز، فیلمەکە خاوەنی ڕیزبەندی پەسەندکراوە کە ١٠٠٪ لە کۆی پێداچوونەوەی ١١ ڕەخنەگر.
لە ١١ی تەمموزی ٢٠٢٣ کۆمپانیای سی بی ئای پیکچەرز ڕایدەگەیاند کە فیلمی The Childe دووەم فیلمی کۆریای باشوور ە کە زۆرترین داهاتی هەیە لە ئیندۆنیزیا.
بەستەرە دەرەکییەکان
فیلمەکە لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتی فیلمەکان.
فیلمەکە لە هان سینەما.
٨ی بەفرانبار
٨ی بەفرانبار ٢٨٤ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٨١ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٨٢ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی بەفرانبار
سویس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
سویس نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
بەرەی فەیلی
بەرەی فەیلی (بە عەرەبی: الجبهة الفيلية) ڕێکخراوەیەکی سیاسییە کە لە ساڵی ٢٠١٧ لەلایەن کوردە فەیلییەکان لە وڵاتی عێراق دامەزراوەتەوە. دامەزرێنەری بەرەی فەیلی ماهیر فەیلی بوو. بەرەى فەیلى یەکێک لە سێ ڕێکخراوی فەیلییەکان بوو کە لە ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە ساڵی ٢٠١٨ لەلایەن حکۆمەتی عێراقەوە ئیزنی بەشداریی پێدرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردە فەیلییەکان
ئێلسالڤادۆر لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
ئێلسالڤادۆر نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
بارھەڵگرۆکی ینتەرمۆدال
alt=یک کانتینر حمل و نقل ٤٠ فوتی (١٢٫١٩ متری). ھر ھشت گوشە دارای اتصالات پیچشی ضروری برای بلند کردن، انباشتە کردن و محکم کردن است.|وێنۆک
بارھەڵگرۆکی ینتەرمۆدال (بە ئینگلیزی Intermodal container) بە زۆر ناو ناوی نراوە. لە زمانی ئێنگلیزی دا بە ژمارەیەک یەک جار ناو بۆی بکاردھێت، کە ئەماشی تە ڕادییەک ئاسان نییە ناوەکی یەکگر بۆی. ئەم بارھەڵگرۆکەیە ل کاری بازرگانی دا بکار دەھێت. کاتەک گەشت و سەفینەکان باری بازرگانی دەگوێزنەوە لە وەلاتەک بۆ وەلاتەکی تر لە ڕیگای ئاوەی دا. ئەم بارھەڵگرۆکانە ب گەشتی بەکاردەھێت، چونکە ئاسانن بۆ بکارھینان و ھلگرتن و دانان یاخۆد گوھاستنەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:Webarchive template wayback links
یان فلێمینگ
thumb|یان فلێمینگ
یان لانکاستەر فلێمینگ (٢٨ی ئایاری ١٩٠٨ - ١٢ی ئابی ١٩٦٤). چیرۆکنووس و ڕۆماننوسێکی بەریتانی بووە. کە گرنگترین کاری درووستکردنی کەسایەتی خەیاڵی جەیمز بۆند بووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨ پۆل:مردووانی ١٩٦٤ پۆل:نووسەران پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:خێزانی فلیمینگ
تۆ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
تۆ زنجیرەیەکی وروژێنەری دەروونیی ئەمریکییە و لە پێشخستنی گرێگ بێرلانتی و سێرا گامبڵە. لە لایەن تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕۆز بە ھاوبەشی لەگەڵ ئاڵۆی بۆ کات بەسەربردن و ستۆدیۆکانی ئەی ئی بەرھەمھێنراوە، وەرزی یەکەمی زنجیرەکە پشت بە ڕۆمانێکی ٢٠١٤ی کاڕۆڵاین کێپنس دەبەستێت و دوای جۆ گۆڵدبێرگ (پێن باجڵی)، بەڕێوبەری کتێبخانەیەکی نیویۆرک و بکوژێکی زنجیرەیی، دەکەوێت کە دەکەوێتە داوی خۆشەویستی گوێنیڤەر بێک (ئیلیزابێس لەیل) و خێرا حاڵەتەکەی بۆ حەز و خەیاڵ ژەھراوی دەگۆڕێت. لوکا پادۆڤان، زاک چێری، شای میچڵ وەک ئەکتەری پاڵپشتیکەر بەژدارن. بۆ وەرزی دووەم، ئامبەر چێڵدەرز بە شێوەیەکی ڕێکوپێک بۆ زنجیرەکە لەگەڵ ئەکتەرە نوێکانی وەک ڤیکتۆریا پێدڕێتی و جەیمس سکۆڵی و جێنا ئۆرتێگا و کارمێڵا زوبادۆ بەرزکرایەوە.
زنجیرەکە لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨ بۆ یەکەم جار لەسەر ڵایفتایم پەخشکرا و لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ لەسەر نێتفلیکس جیھانی بڵاوکرایەوە. زنجیرەکە پێشئەوەی ببێت بە سەرکەوتنێکی گەورە لەسەر نێتفلیکس بەدەست بھێنێت و کاتێک لەسەر ڵایفتایم پەخش کرا بینەرێکی دیاریکراوی بۆ خۆی ڕاکێشت، بەڵام دوای پەخشکردنی وەرزی یەکەم لەسەر نێتفلیکس زیاتر لە ٤٠ میلیۆن بینەری لەگەڵ خۆی ھێنا. ڵایفتایم لە ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨، پێش بڵاوکردنەوە یەکەم زنجیرە، ڕایگەیاند کە زنجیرەکە بۆ وەرزی دووەم نوێکراوەتەوە کە پشت بە ڕۆمانی دواتری کێپنس «لاشە شاردراوەکان» دەبەستێت. لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨دا، ئەوەی کە زنجیرەکە بۆ نێتفلیکس بە ناونیشانی بەرنامە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس دەگوازرێتەوە. وەرزی دووەمی زنجیرەکە لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ لەسەر نێتفلیکس بڵاوکرایەوە.
پێشەکی
وەرزی یەکەم دوای جۆ گۆڵدبێرگ، بەڕێوبەری کتێبخانەیەکی نیویۆرک، دەکەوێت، کە چاوی بە گوێنیڤەر بێک، نووسەرێکی ئاواتخواز، دەکەوێت، یەکسەر دەکەوێتە داویەوە. بۆ تێرکردنی حەزە ژەھراوییەکەی ئەو بووارەکانی پەیوەندی و تەکنەلۆجیاکانی تر بۆ لابردنی ڕێگرییەکانی نێوانیان بەکاردەھێنێت.
لە وەرزی دووەمدا، جۆ گۆڵدبێرگ لە نیویۆرک بۆ لۆس ئانجەڵوس دەجوڵێت تا لە ڕابردووی ڕابکات و بە ناسنامەیەکی نوێوە دەست پێ دەکاتەوە. کاتێک چێشتلێنەرێکی ئاواتخواز دەبینێت، جۆ دیسانەوە دەکەوێتەوە ناو حەز و تووندڕەوی لە کاتێکدا ڕابردووکەی لەگەڵ پێک دوای دەکەوێت.
پێشخستن
لە شوباتی ۲۰۱٥دا، ئەوە بڵاوبووەوە کە گرێگ بێرڵانتی و سێرا گامبڵ کار لەسەر زنجیرەیتک دەکەن کە پشت بە پەرتووکی تۆی کارۆڵاین کێپنس دەبەستێت. لە سەرەتادا بێرانتی و گامبڵ نمایشەکەیان بۆ شۆتایم پێشکەش کرد بەڵام بەدڵیان نەبوو. ھەروەھا دوو داھێنەرەکە نمایشەکەیان بۆ نێتفلیکس نارد و دوو جار ڕەتکرایەوە، ئەمەش پێش ئەوەی سەرۆکی نێتفلیکس کارە نائینگلیزییەکان بێڵا باجاریا بێتە ناو کۆمپانیاکەوە. دوای دوو ساڵ، ئەوە بڵاوبووەوە کە زنجیرەکە لە لایەن ڵایفتایمەوە کڕاوەتەوە و ئێستا لە بوواری ئامادەکردندایە.
لە نیسانی ۲۰۱۷دا، ڵایفتایم ڕیزبەندی ۱۰ ئەڵقەی بە زنجیرەکە دا. لە ۲٦ی تەممووزی ۲۰۱٨دا، پێش پەخشکردنی وەرزی یەکەمی زجیرەکە، ڵایفتایم ڕایگەیاند زنجیرەکە بۆ وەرزی دووەم نوێکراوەتەوە. لە ۳ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱٨دا، ئەوە دڵنیاکرایەوە کە ڵایفتایم وازی لە زنجیرەکە ھێناوە و پێش دەرچوونی وەرزی دووەم نێتفلیکس ھەڵیگرتۆتەوە.
لە تشرینی دووەمی ۲۰۱٨دا، گامبڵ وتی ھەر وەک ڕۆمانە تەواوکەرەکەی تۆ "لاشە شاردراوەکان" ئامادەکردنی وەرزی دووەمی زنجیرەکە بۆ لۆس ئەنجڵەس دەگوازێتەوە.
لە ئازاری ۲۰۱٨دا، بێڵانتی لەگەڵ لیجنەی ڕکابەرییەکاندا گوفتوگۆی لەسەر ئەو تاقیکردنەوانەی کە دێتە بەردەمیان بۆ بردنی زنجیرەکە بۆ نمایش کرد. لە کۆنفراسێک لەگەڵ ئای ئێن تیڤیدا، ئەو ڕوونکردنەوەی دا کە: ئێمە دامانا [تۆ] و لە ھەموو شوێنەکاندا بە شۆتایمان فرۆشت، بەڵام... کە سیناریۆکەیان خوێندەوە، ئەوان بەڕاستی سەرنجڕاکێش بوون لە وتنی 'تۆ دتتوانێت بۆ شوێنێکی تری بەریت...' دوای ئەوەی لە لایەن تۆڕەکە ڕەتکرانەوە، ئەو دواتر بۆ ڵایفتایمی دانا، کە "ویستیان دروستی بکەن، ئێمەش تۆمارمان کرد، و لەبەر خولەکەیان ئەو بۆ ماوەی دوو ساڵ و نیو دانیشت. پاشان لە کۆتاییدا بەرەڵایان کرد، و ئەو زۆر بەباشی نەڕۆشت." لەگەڵ ئەوەی، ڵایفتایم لە بڕیارەکەیان لە بەرھەمھێنانی وەرزی دووەم لە کۆتاییەکانی ۲۰۱٨ پەشیمان بوونەوە، بێڵانتی ئەوەی درکاند کە ئو بۆ نووسینگەی بەڕێوبەرننی تۆڕەکە چووە و داوای لێکردوون کە بڕیارەکەیان بگۆڕن، کە داوای کرد کە" ھێشتا باوەڕم وایە کار دەکات، ھێشتا باوەڕم وایە کار دەکات - لەوانەیە یەک ئەڵقە زیاتر، لەوانەیە گەر خەڵک ھەلی بینینی پێنج ئەڵقە زیاتری ‌ھەبێت." دواتر، ھەستی بە ئاسودەیی کرد کاتێک نێتفلیکس گرێنتی وەرزی دووەمی کرد.
دوای ڕاپۆرتەکانی نێتفلیکس دەربارەی سەرکەوتنی زنجیرەکە دوای باورکردنەوەی لەسەر تۆڕەکە، پێن بادگڵی لە نامەیەکی ئەلیکترۆنیدا بۆ واشینگتن پۆست نووسیویەتی "ئێمە ھەموو کات بۆ ڵایفتایم سووپاس گوزارین کە بوون بە دەروازەیەک بۆ نمایشەکە. بەبێ ئەوان نەمان دەتوانی زنجیرەکە پێشکەش بکەین، بەپێی ئەوەی کە دەتوانم بیڵێم. ھیچ ھەستێکی سەرلێشێوندن بوونی نییە دەربارەی ئەوەی کە نمایشەکە کاردانەوەی جیاوازی لەوەی لەسەر ڵایفتایم ھەیبوو لەگەڵ ئەوەی تر کە لەسەر نێتفلیکس ھەیبوو. جیاوازی لە بینیندا دیارە، ئەمەش چەندین شت دەردەخات، کە کەمترینیان ئەو ڕێگاینەی گەنجان میدیا بەکاردەھێنن نییە."
ڕۆڵگێڕان
thumb|upright|alt=Penn Badgley at the 2010 Toronto International Film Festival|پێن بادگلی ڕۆڵی پاڵەوانی زنجیرەکە دەگێڕێت. پێن بادکڵی بۆ ڕۆڵی جۆ گۆڵدبێرگ لە حوزەیرانی ۲۰۱۷دا ھەڵبژێردرا. ئیلیزابێس لەیل وەک گوێنیڤەر بێک لە تەمووزی ۲۰۱۷دا ھەڵبژێردرا، لوکا پادۆڤان وەک درواسێکەی جۆ پاکۆ، و زاک چێری وەک ئیسەن، نووسەری کتێبخانە کە لەگەڵ جۆ کار دەکات، ھەڵبژێردران. لە تشرینی دووەمی ۲۰۱۷دا، شای میچڵ وەک پیچ سالینجەر، دوڵەمەندێکی کاریگەر و باشترین ھاوڕێی بێک، ھەڵبژێردرا.
لە کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷دا، ھاڕی نێف وەک بڵێس، قوتابییەکی خوێندنی باڵا کە ڕکابەری بێکە، ھەڵبژێردرا. دانیاڵ کۆسگرۆڤ وەک ڕۆن، کوڕە ھاوڕێکەی دایکی پاکۆ، ھەڵبژێردرا. لە تشرینی یەکەمی ۲۰۱۷دا، ئامبەر چێڵدەرز وەک کاندس و مایکڵ مەیز وەک ئەفسەر نیکۆ یەک بەدوای یەک ھەڵبژێردران. لە تشرینی دووەمی ۲۰۱۷دا ئەوە بڵاوبۆیەوە کە جۆن ستامۆس بە گێڕانی ڕۆڵی دکتۆر نیکی، پزیشکی دەروونی بێک، ھەڵدەستێت.
سەرچاوەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وروژێنەرە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٨ پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی ڕووداوەکانی دەکەوێتە ناو شاری نیویۆرک پۆل:بەرنامەی ژیان (تۆڕی تەلەفزیۆنی) بەرنامەسازی ڕەسەن
٩ی بەفرانبار
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی بەفرانبار
ڕەمەزان بۆتی
وێنۆک|دوکتۆر ڕەمەزان ئەلبۆتی محەممەد سەعید ڕەمەزان بۆتی (؛ لە دایکبووی ١٩٢٩ لە جزیر – مردووی ٢٠١٣ لە دیمەشق، سوریا) نووسەر و زانا و شەرعزانی ئاینیی بە ناوبانگی کوردی سووریا بووە.
ژیاننامە
بۆتی لە شاری جزیرە لەدایکبووە، بەڵام دواتر ڕێی خستووەتە سووریا و لە دیمەشق ماوەتەوە. ئەو سەرەڕای دەیان کتێبی ئایینی، لەسەر ئەدەبی کوردیش کاری کردبوو، بۆ نموونە مەم و زینی ئەحمەدی خانیی وەرگێڕابووە سەر زمانی عەرەبی. بۆتی لە ساڵی ٢٠١٣دا لە نائارامییەکانی شەڕی سووریادا کوژرا.
کتێبەکان
ھەندێ لە کتێبەکانى
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:توێژەرانی ئایینی ئیسلام پۆل:زانایانی ئیسلام پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان پۆل:وەرگێڕەکانی کوردی-عەرەبی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩ پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان پۆل:ئیسلامی سیاسی پۆل:ئیسلام و سیاسەت
١٦١ (ژمارە)
١٦١ (سەد و شەست و یەک) (161) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٦٠ و ١٦٢.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
پیاوی مشاری زنجیری
و ستۆدیۆی ماپا بەرھەمھێنانی ئەنیمێیەکی تەلەڤیزیۆنی ڕاگەیاند لەسەر بنەمای مانگاکە، کە لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ بۆ یەکەمجار پەخش دەکرێت.
لە ساڵی ٢٠٢١ مانگا ی پیاوی مشاری زنجیری ٦٦ھەمین خەڵاتی مانگای شۆگاکوکان لەبەشی شۆننی بەدەستھێنا.
چیرۆکەکە
چیرۆکەکە لە جیھانێک ڕوودەدات کە ئەھریمەنەکان لە ترسی مرۆڤ لەدایک دەبن، ئەم ئەھریمەنانە زۆرجار خراپەکارن و مەترسیدارن بەڵام مرۆڤ دەتوانێت گرێبەستی لەگەڵ دروست بکات بۆ ئەوەی بەشێک لە ھێزی بەکاربھێنێت، "دێنجی" گەنجێکی خەمۆکە ھەوڵ دەدات قەرزەکانی باوکی بە یاکوزا بدات بە فرۆشتنی ئەندامی جەستەیی و پاشان وەک ڕاوچی ئەھریمەنەکان کار دەکات دێنجی ئەھریمەنێکی ھەیە بەناوی "پۆچیتا" کە وەک بڕە یارمەتی دێنجی دەدات لە کارەکەیدا، یاکوزا ئەرکی کوشتنی ئەھریمەنێکی کردە ئەستۆی دێنجی و زوو دەزانێت کە پیلانێکە دژی ئەو بۆ کوشتنی لەلایەن ئەھریمەنەکان لە کاتێکدا پۆچیتا بە سەختی بریندار دەبێت بەڵام پۆچیتا لە ئەنجامی پەیمانەکەی پێشوویان، لەگەڵ دێنجی تێکەڵ دەبێت بۆ زیندووکردنەوەی دەبێتە مرۆڤێکی دووبەرەکی و توانایی بڕەی لە پۆچیتا وەردەگرێت و ئەو ئەھریمەنە دەکوژێت کە پێشتر کوشتی پاشان دەست دەکات بە نزیک بوونەوەی لە تیمی ڕاوچی ئەھریمەنەکان ئۆفیسی سەلامەتی گشتی میری(حکومی)، پاشان ماکیما ڕازی دەکات کە یەکێکە لە ئەندامانی تیمەکە تاوەکو ماکیما ڕازی دەبێت تا ڕاو نەکرێت لەلایەن ھەمان تیم چونکە بۆتە نیو مرۆڤ و نیو ئەھریمەن.
سەرەکییەکان
دێنجی (デンジ- Denji)
گەنجێکی قژ زەرد و چاو قاوەیی و ددانی تیژە، لە تەمەنی گەنجیدا قەرزەکانی باوکی بۆ مایەوە کە ھین یاکوزایە ھەوڵ دەدات بیداتەوە، بەڵام یاکوزا لەژێر کۆنتڕۆڵی زۆمبی ئەھریمەن خیانەتی لێدەکەن تا دێنجی دەمرێت پاشان پۆچیتا لەگەڵی یەک دەگرێت تا گرێبەستەکەی نێوانیان جێبەجێ ببێت و بە دووبەرەکی ئەھریمەن و مرۆڤ و ناسراو دەبێت بە «پیاوی مشاری زنجیری» دوای ئەوەی ماکیما دەبینێت دەچێتە ناو تیمی ڕاوچی ئەھریمەنەکانی میری(حکومی) بۆ ئەوەی وەک مرۆڤ بژی، بەڵام ھاندەرە سەرەکیەکەی نزیک بوونەوەیەتی لە ماکیما.
ماکیما(マキマ-Makima)
ئافرەتێکی نامۆ کە لە بیستەکانی تەمەنیدایە، ڕاوچی ئەھریمەنەکانە لە ئۆفیسی سەلامەتی گشتی، دێنجی کردووە بە ئاژەڵی ماڵی خۆی، فێڵباز و زیرەکە سودی لە سەرنج ڕاکێشی خۆی بینیووە بۆ فریودانی دێنجی و بەڵێنی پەیوەندیەکی عاشقانەی پێ دەدات بۆ ئەوەی کۆنتڕۆڵی بکات و لە ھەمان کاتێکدا ھەڕەشەی کوشتنی لێ دەکات گەر لە فەرمانی دەربچێت.
ئاکی ھایاکاوا (早アキ-Hayakawa Aki)
بەرھەمھێنان
سەرەڕای ڕەشبینی و توندوتیژی لە زنجیرەکەدا، نووسەر فوجیمۆتۆ دەیویست بەرھەمەکانی لە گۆڤاری ھەفتانەی شۆنن جەمپدا بڵاوبکرێنەوە، بەڵام پێی وابوو کارەکانی دەنێژرێن ئەگەر مانگا کە ھاوشێوەی "شێوازی جەمپ" نەکات، بۆیە چیرۆک و پێکھاتەکانی کارەکتەرەکانی دەستکاری کرد بۆ ئەوەی زیاتر لە چیرۆکەکانی جەمپ بچێت لە ھەمان کاتدا ھەوڵدەدات سەربەخۆیی خۆی بپارێزێت وەک نووسەرێک، فوجیمۆتۆ باسی لەوە کردووە کە سەرەڕای سەرکەوتنی مانگاکە کاتێک لە گۆڤارەکەدا بڵاوکرایەوە، ئەو پلانی ھەیە کە بەشی دووەمی بە شێوەی ئۆنلاین لەسەر پلاتفۆرمی شۆنن جەمپ+ بڵاوبکاتەوە، چونکە دەیەوێت بیکات بە زنجیرەیەکی تەواو جیاواز لە بەشی یەکەم، و بەپێی قسەکانی کە کاری زۆر نییە لە نێوان ھەفتانەی  شۆنن جەمپ و شۆنن جەمپ+ ڕوونی دەکاتەوە کە ھەندێک وێنە ھەبوون لە ڕەشنووسە سەرەتاییەکانی مانگاکەدا قەدەغە کرا بەڵام ئازادییەکی تەواویان پێدرا بە لۆژیکی چیرۆکەکە.
ھەروەھا باسی لەوە کردووە کە لە زۆر بەرھەمی دیکەوە ئیلەمەی لە چیرۆکەکە وەرگرتووە، ھەرچەندە لە کاتی زنجیرەی مانگادا زۆر سەرقاڵ بووە، بەڵام زۆرترین شتی نوێی بۆ دەرکەوتووە و شتی جیاواز لەوەی بینیویەتی و چیرۆکەکەی پەسن(وەسف) ی کردووە، "FLCL- ئێف ئێڵ سی ئێڵ" و "Apara- ئەپارا" پێکەوە. , ئاماژەیەی کردووە کە ئەو لە سەرەتاوە بابەتی زۆری ھەبوو بەڵام لەگەڵ پێشکەوتنی چیرۆکەکەدا شتی تر زیاد کرا، و بە ئەنقەست کۆمەڵێک شتی نھێنی لە چیرۆکەکەدا بەجێھێشت بۆ ئەوەی ئاسانکاری بکات بۆ نووسینی بەشی دووەمی.
سەبارەت بە ئەنیمێکە، نوسەر فوجیمۆتۆ ئاماژەی بەوەدا کە قسەی لەگەڵ ئەو کەسانە کردووە کە کار لەسەر ئەنیمێکە دەکەن و ھەستی بە ئاسوودەیی کردووە بۆیە کارەکەی بۆ ئەوان جێھێشت، کاتێک ئەنیمێکە بە فەرمی ڕاگەیەندرا، کۆمێنتێکی کردووە و دەڵێت " پیاوی مشاری زنجیری وەک لاسایکردنەوەیەکی دۆرۆھیدۆرۆ و جوجوتسو کایسن دەچێت، و ئەو ستۆدیۆیە کە ئەنیمێکە بەرھەم دەھێنێت ھەمان ستۆدیۆی دۆرۆھیدۆرۆ و جوجوتسۆ کایسنە!  ھیجم نیە بۆ گووتن!  تکایە ئەم کارە بکە!!"
مانگا
بەشی یەکەمی مانگا ی پیاوی مشاری زنجیری کە لەلایەن تاتسوکی فوجیمۆتۆ نووسراوە و وێنەکێشراوە (کەشتی سەلامەتی گشتی) لە گۆڤاری شۆنن جەمپی ھەفتانە لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ تا ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە، دواتر دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی شوێشا بەشەکانی مانگا ی کۆکردەوە بۆ ئەوەی لە ١١دا بڵاویان بکاتەوە بەرگەکانی تانکۆبۆن کە یەکەمیان لە ٤ی ئازاری ٢٠١٩ و دوایینیان لە ٤ی ئازاری ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە.
ئەنیمێ
لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ڕاگەیەندرا کە مانگاکە ئەنیمێ یەکی تەلەڤیزیۆنی بەدەسھێنا کە لەلایەن ستۆدیۆی ماپا بەرھەم ھێنراوە، یادی ١٠ ساڵەی ماپا کە لە ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١ بەڕێوەدەچێت.
کاستی ئەنیمێ کە بریتین لە ڕیۆ یاماناکا وەک دەرھێنەری گشتی و ماکۆتۆ ناکازونۆ وەک دەرھێنەری ئەڵقەی سەرەکی، سیناریۆکان ھیرۆشی سێکۆ، دیزاینی کارەکتەرەکان لەلایەن کازوتکا سوگییاما، دیزاینی جنۆکە کان لەلایەن کییۆتاکا ئوچییاما، دەرھێنەری جوڵە لەلایەن تاتسویا یۆشیھارا، و دەرھێنانی ھونەری لەلایەن یوسوک تاکێدا، تەکنیکاری ڕەنگەکان لەلایەن نائۆمی ناکانۆ، و دیزاینی دیمەنەکان لەلایەن یۆھی میاھارا، موزیک لەلایەن کێنسوکی ئوشیۆ وە ئامادەکراوە.
تێبینییەکان
<references group="lower-alpha"/>
سەرچاوەکان
پۆل:مانگاکانی ٢٠١٨ پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠٢٢ دەستیان پێکردووە پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت پۆل:ئەنیمێ و مانگای فەنتازیای تاریک پۆل:خەیاڵ دەربارەی شێوەگۆڕین پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:مانگای شوئیشا پۆل:شۆنن مانگا پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ پۆل:مانگای ڤیز میدیا پۆل:وەرگرانی خەڵاتی شۆگاکوکان مانگا بۆ بەشی شۆنن مانگا پۆل:کرانچیڕۆڵ پۆل:وێب کۆمیکسی ژاپۆنی پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی پۆل:ئەنیمێ و مانگای وروژێنەر
١٦٢ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
سویس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سویس نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
بەلەکجاڕ
بەلەکجاڕ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سێوسێنان، قەزای قەرەداغ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:شارەکانی عێراق
ئێلسالڤادۆر لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
ئێلسالڤادۆر نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بوو کە لە ٢٥ی تەممووز تا ٩ی ئابی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا لە ئیسپانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
جیێی سیا
پاشا جیێ (بە چینی:桀 لە ١٧٢٨ تا ١٦٧٥ ی پێش زاین) حەڤدەم پاشای ئیمپراتۆریەتی سیا بوو، لە مێژوودا بە ڕووخێنەری ئیمپراتۆریەت ناسراوە
لە نێوان ١٦٠٠ ی پێش زاین، جیێ لەلایەن پاشا تانگی ئیمپراتۆریەتی شانگ شکستی ھێنا و بووە ھۆی رووخانی ئیمپراتۆریەتی سیا و لەپاش ئەو ئیمپراتۆریەتێکی نوێ لە مێژووی چین بە ناوی شانگ سەری ھەڵدا.
١٦٤ (ژمارە)
١٦٤ (سەد و شەست و چوار) (164) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٦٣ و ١٦٥.
جیێی سیا
سەردەمی سەرەتایی
جیێی بە گشتی وەک سیا جیێ(夏桀) ناسراوە یان وەک جیێی سیا، ناوی کەسی خۆی لو گویی (履癸) بوو جیێ چووە سەر تەختی شاھانە لە ساڵی ڕێنچێن(壬辰) پایتەخەتی ئیمپراتۆریەتەکە ناوی ژێنسون بوو، کە پاشا جیێی لەوێدا ژیا بۆ ماوەی سێ ساڵ و دواتر دەستی بە نۆژەنکردنەوەی کۆشکەکەی کرد  دوای تێپەربوونی کەمێک لە سەردەمەکەی ھەڕەمی ڕۆنگی(容台) ڕوخاند وە کودەتایەکی بەناوی چوانیی وەستان کە لەلایەن خەڵکانی چوانیی کرابوو (ئاکا فێی خەڵکانی بەربەری) وا دیارە کودەتاکە لە کاتی چوونیان بۆ چی، لە نزیک فێی دەستی پێکردبوو
باوکی جێی پاشا فای بوو.
شێوازی فەرمانڕەواییکردن
وا دیارە جیێ بەوە ناسراوە کە لە ژیانێکی شاھانەدا ژیابێت و دەستی بە ڕابواردن و گوێنەدان و وەلانانی وڵات کردبێت بە شێوەیەکی گشتی رقی لەم کەسانە بوو کە قسەیان پێ دەوت و سەرزەنشتی پاشا جیێیان ئەکرد، و زۆربەی کەسەکانیش لێی ئەترسان. لە شەشەم ساڵی فەرمانڕەوایەتی ئاھەنگێکی لە کۆشک ئامادەکرد و نوێنەری وڵاتانی دراوسێ و شانشینەکانی بانگھێشت کرد، وە لە یانزەم ساڵی فەرمانڕەوایەتی بانگھێشتی نوێنەری کەسانی بەربەری خەڵکانی چیژۆنگ کرد، بەڵام ئەوان نەھاتن بۆیە جیێ ھێرشی کردنە سەر و داگیری کردند
لە سیانزەم ساڵی فەرمانڕەوایی کردن، یایتەختەکەی لە ژێنسون بۆ ھێنان گواستەوە، وە لەم ساتەدا دەستی بە بەکارھێنانی کورسی نی یان (輦) یان سێدان کرد کە لەلایەن کارگوزارەکانیەوە ھەڵدەگیرا.
ساڵی دواتر پێشڕەوی ھێزێکی سەربازی کرد بۆ مینشان و لەوێدا دوو کچەکەی پاشا مینشانی دۆزیەوە، کە بریتی بوون لە وان و یان، و ئەوان ھاوسەرگیریان نەکردبوو بۆیە جیێ لەگەل خۆی بردنی وەک ھاوسەری خۆی و ناوی گۆڕین بۆ ژاۆ و ھوا ھەرچۆنێک بێت پاشا جیێ ھاوسەرە سەرەتاکەی واز لێھێنا (مۆ سی - 妹喜) و ھەڕەمێکی بۆ دروست کرد لە سەرەوەی کۆشکەکەی تا لەوێدا بژیەت
دەریاچەی ئەلکحول
بە گوێرەی سەرچاوەیەکی کتێبی لیو سیانگ (کتێبی لیێنو ژوان) کە لە نێوان ساڵانی ١٨ی پێش زاین نوسراوەتەوە، پاشا جین گەندەڵی کردووە و بە ڕابواردن دروستکردنی مەلەوانگەیەکی ئەلکحول بۆخۆی و تیایدا.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٨یەمی پێش زاین پۆل:پاشاکانی شانشینی سیا
ئاخکەنی خوارێ
ئاخکەنی خوارێ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری باوەڕەشانی، ناوچەی چەنگ ئەڵماس، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
١٦٣ (ژمارە)
١٦٣ (سەد و شەست و سێ) (163) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٦٢ و ١٦٤.
ئاخکەنی خوارێ
جوگرافیا
ئاخکەنی خوارێ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
١٦٣ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئاخکەنی خوارێ
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
شەڕی ئۆکیناوا
شەڕی ئۆکیناوا (沖縄戦)، ناوی کۆدی ئۆپەراسیۆنی شاخی سەھۆڵین, شەڕێکی جەنگی زەریای ھێمن بوو کە لە دوورگەی ئۆکیناوا لەلایەن سوپا و ھێزی دەریایی ئەمریکاوە دژی سوپای ئیمپراتۆری ژاپۆن ئەنجامدرا. داگیرکردنی ئۆکیناوا لە ١ی نیسانی ١٩٤٥ گەورەترین ھێرشی بوو لە جەنگی جیھانی دووەمدا. دوورگەکانی کیراما لە دەوروبەری ئۆکیناوا لە ٢٦ی ئازاردا لەلایەن فیرقەی ٧٧ی پیادە پێشوەختە دەستی بەسەردا گیرا. شەڕەکە ٨٢ ڕۆژ لە ١ی نیسانەوە تا ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٤٥ بەردەوام بوو. دوای ھەڵمەتێکی درێژخایەنی پەڕینەوە لە دوورگەکاندا، ھاوپەیمانان پلانیان دانابوو بنکەی ئاسمانی کادێنا لە دوورگەی ئۆکیناوا وەک بنکەیەک بۆ ئۆپەراسیۆنی دابەزین بەکاربھێنن، بەمەبەستی داگیرکردنی دوورگەکانی ژاپۆن. شەڕەکە یەکێک بوو لە خوێناویترین شەڕەکانی زەریای ھێمن و جەنگی جیھانیی دووەم، نزیکەی ١٦٠ ھەزار قوربانی لە ھەردوو لادا بوو: لانیکەم ٧٥ ھەزار لە ھاوپەیمانان و ٨٤٬١٦٦ بۆ ١١٧ ھەزار لە ژاپۆنی. جگە لەوەش، ١٤٩٬٤٢٥ ھاووڵاتی مەدەنی ئۆکیناوا کوژراون، ھەندێکیان خۆیان کوشتووە، یان بێسەروشوێن بوون، ئەمەش ڕێژەیەکی زۆر لە دانیشتووانی ناوچەکەیە کە پێش ئەوەی جەنگ کە ژمارەیان بە ٣٠٠ ھەزار کەس مەزەندە دەکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ژاپۆن لە ١٩٤٥ پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی
نەگۆڕی گەردوونی
نەگۆڕی نەگۆڕی گەردوونی یان گەردوونناسی (زۆرجار بە پیتی گەورەی یۆنانی lambda Λ ھێما دەکرێت)، لە گەردوونناسیدا، لەلایەن ئەلبێرت ئەنیشتاینەوە خرایەڕوو بۆ دەستکاریکردنی تیۆری ڕێژەیی گشتی بەمەبەستی بەدەستھێنانی وەسفی گەردوونێکی وەستاو. دوای ڕوانگەکردنەکانی ئێدوین ھابل کە نیشانیدا ڕەنگە جیھان ئیستاتیک نەبێت، ئەنیشتاین وازی لە نەگۆڕی گەردوونی ھێنا و تیۆرییەکەی لەسەر بنەمای گۆڕانکارییەکانی گەردوون بنیادنایەوە. بەڵام دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٨دا دەرکەوت کە کشانیی گەردوون تاوددانی ھەیە، زاناکان جارێکی دیکە بەرەو نەگۆڕی گەردوونناسی ئاراستەبوونەوە. نەگۆڕی گەردوونی Λ لە ھاوکێشەکانی بواری ئەنیشتاین بەم شێوەی خوارەوە دەردەکەوێت
کە R سکەلیەری ڕیچییە، g تێنسەر مەتریکە ، و T تێنسۆری وزە-تەوژمە.
سەرچاوەکان
پۆل:تەقینەوە گەورەکە پۆل:گەردوونناسی فیزیایی پۆل:ئەلبێرت ئاینشتاین
چەوری لە تەندروستیی مرۆڤ
لەشی مرۆڤ پێویستی بە بڕێکی دیاریکراو لە چەوری ھەیە، چەوری سەرچاوەیەکی گرنگی وزەیە لە لەشدا و یارمەتی ھەڵمژینی و ھەرسکردنی ڤیتامینەکان و ماددە کانزایییەکان دەدات کە ڕۆژانە لە خواردنەکانمان ھەن. ھەروەھا پێویستە بۆ پێکھێنانی پەردەی خانە (چینی دەرەوەی خانە کە خانەکەی دەورداوە)، بە ھەمان شێوە بۆ بەرگی تەوەرەی دەمارەخانەکانیش پێویستن کە تێیدا گواستنەوەی دەمارە-ڕاگەیاندنەکان بەنێو تەوەرەکاندا ئاسان دەکەن. چەورییەکان بنچینەیین لە کرداری خوێن مەیاندن و جوڵانی ماسولکە و ھەوکردنەکانی سیستەمی بەرگری لەش. بەڵام لە ھەمان کاتدا دەکرێ بکوژیش بن. چەورییەکان جۆراوجۆرن.
پێکھاتەی چەورییەکان و جۆرەکانیان
ھەموو چەورییەکان پێکھاتەیەکی کیمیایی چونییەکیان ھەیە، پێکھاتوون لە زنجیرەیەک گەردیلەی کاربۆن کە لکاون بە گەردیلەی ھایدرۆجینی. فرەیی چەورییەکان بەھۆی گۆڕانی شێوە و درێژی زنجیرە کاربۆنییەکە و ژمارەی گەردیلەی ھایدرۆجینی لکاو پێی، گۆڕانێکی زۆر بچووک لە پێکھاتەی کیمیایی چەورییەکە گۆڕانی گەورە و کاریگەری لێدەکەوێتەوە لە فرمان و شێوەی چەورییەکە.
چەوری تێرکراو
پێکھاتووە لە ئەو گەردانەی چەوری کە جووت بەندیان نییە لەنێوان کاربۆنەکان بەڵکو ڕاستەوخۆ بە گەردیلەی ھایدرۆجینی بەندبوونە یاخود «تێرکراون»، ناوەکەشی لەمە وەرگرتووە. بە شێوەیەکی گشتی لە پلەی گەرمی ژووردا لە باری ڕەقی دان و ھەر گرامێک لەمانە ١٠ کالۆری لەخۆ دەگرێت.
چەوری تێرنەبوو
بە شێوەیەکی گشتی لایەنی کەم بەندێک یاخود زیاتری ھەیە لە زنجیرە کاربۆنەکەی و کەمتر گەردیلەی ئۆکسجینی پێوە لکاوە، بۆیە پێی دەگوترێت «تێرنەبوو». ئەم جۆرە چەورییەش دابەش دەبێتە سەر دوو پۆل:
چەوری تاک-تێرنەبوو
لە پێکھاتە کیمیایییەکەیدا تەنھا یەک جووتە بەندی ھەیە لە زنجیرە کاربۆنییەکەیدا و کەمتر خواری بە پێکھاتەکەیەوە دیارە، لە پلەی گەرمی ژووردا لە باری شلیدا ھەیە.
چەوری فرە-تێرنەبوو
ھەمیشە زیاتر لە جووتە بەندێک لە زنجیرە کاربۆنییەکەیدا ھەیە، زیاتر خوار بووەتەوە و پلەیەکی گەرمی نزمتردا دەتووێتەوە بە بەراورد بە چەوری تاک-تێرنەبوو. ئەمەشیان بە ھەمان شێوە لە باری شلیدا بەردەستە لە پلەی گەرمی ژووردا. دوو جۆری پۆلی ھەیە: ئۆمێگا ٣ و ئۆمێگا ٦
چەوری پەڕیو
خراپترین و ناتەندروستترین جۆری چەورییە، خواردنی ڕێژەی زۆر لەم جۆرە چەورییە دەبێتە ھۆی زیادبوونی بڕی کۆڵیسترۆڵی زیانبەخش و کەمبوونەوەی کۆڵیستڕۆڵی سوودبەخش لە ڕێڕەوی خوێندا. چەورییە پەڕیوەکان دەبنە ھۆی ھەوکردن کە بەستراوە بە نەخۆشی دڵ و جەڵتە و نەخۆشی تری درێژخایەن. کاریگەری ئینسۆلین کەمدەکەنەوە لەسەر ئەندامەکانی لاشە کە لە ئەنجامدا مرۆڤ تووشی شەکرەی جۆری دوو دەکات. تەنانەت خواردنی بەشێکی کەمیشی ھەر زیانبەخشە بە شێوەیەک کە ئەگەر ڕۆژانە ٢٪ی خۆراکەکانیشت چەوری پەڕیوت تێدابێت ئەوا ئەگەری تووشبوونت بە نەخۆشی دڵ بە ڕێژەی ٢٣٪ بەرزدەبێتەوە.
چەوری تێرکراو
جۆرێکی تری چەوری زیانبەخشە کە ھەرچەندە ئەوەندەش خراپ نییە بۆ لەشی مرۆڤ بەو شێوەی کە زانایان پێشووتر پێیان وابوو، بەڵام ھێشتا لە چەورییە خراپەکان پۆلێن دەکرێت و خواردنی بەرھەمی دەوڵەمەند بە چەوری تێرکراو بە شێوەیەکی ھەمیشەیی ڕێژەی کۆڵیسترۆڵی لەش بەرزدەکاتەوە و ھاوسەنگی چەوری لەش تێکدەدات، لە ھەمان کاتدا دەبێتە ھۆی گیرانی خوێنبەرەکانی دڵ و بەشەکانی تری جەستە. ھەروەھا لێکۆڵینەوەی نوێ پەیوەندی لە نێوان نەخۆشییەکانی دڵ و خواردنی چەوری تێرکراو دەردەخەن.
چەوری تاک-تێرنەبوو
لیکۆڵینەوەیەکی نێودەوڵەتی لە شەستەکانی سەدەی ڕابردوو دەریخست کە سەرەڕای ھەبوونی ژەمی پڕ لە چەوری، وڵاتانی وەک یۆنان ڕێژەی نەخۆشی دڵ تێیاندا زۆر کەمە ئەمەش بەھۆی ئەوە بوو کە زۆربەی ئەو چەورییەکی کە لە خواردنی ئەواندا ھەبوو چەوری تاک-تێرنەبوو بوو کە لە ڕێی بەکارھێنانی زۆری ڕۆنی زەیتون دەستیان دەکەوت. ئەگەر بتوانرێ لە شوێنی جۆرە زیانبەخشەکانی چەوری بەکاربھێنرێ ئەوا بە ڕێژەیەکی باش مەترسی تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ کەمدەکاتەوە، ڕێژەی کۆڵیستڕۆڵی زیانبەخشیش لە لەشدا کەمدەکاتەوە، ھەروەھا زیانی ڕۆژانەی خانە و شانەکانی لەش کەمدەکەنەوە.
چەوری فرە-تێرنەبوو
بۆ لەش پێویستە. ئەمانە بۆ جوڵاندنی ماسولکە و پێکھێنانی پەردەی خانە بەکاردەھێنرێن لەلایەن جەستەی مرۆڤەوە، خواردنی ژەمی دەوڵەمەند بەم جۆرە چەورییە ھاوسەنگی کۆڵیستڕۆڵ ڕادەگرێت و وادەکات جەستەی مرۆڤ باشتر سوودی لی وەرگرێت. دوو پۆل چەوری فرە-تێرنەبوومان ھەیە؛ ئۆمێگا ٣ کە نەک تەنھا ڕێ لە تووشبوون بە نەخۆشی دڵ و جەڵتە دەگرێت بەڵکو چارەسەریشە بۆیان و پەستانی خوێن کەمدەکاتەوە و یارمەتی دروستبوونی چەوری سوودبەخشیش دەدات و بۆ ڕۆماتیزم و بۆ ئافرەتی دووگیانیش باشە، و ئۆمێگا ٦ بە ھەمان شێوە سوودبەخشە بۆ ڕێگری کردن لە نەخۆشییەکانی دڵ و جێگرەوەیەکی باشە بۆ شوێنی چەورییە زیانبەخشەکان.
چۆنییەتی دەستکەونتی چەورییەکان
چەورییەکان ھەمەچەشنن و لە گەلێک سەرچاوە دەستدەکەون، ھەندێکیان بە شێوەیەکی سروشتی لە لەشی مرۆڤدا ھەن و ھەندێکی تریشیان لە ڕێی خۆراکەوە دەستمان دەکەوێت.
چەوری پەڕیو
لە خۆراکی لە کارگە دروستکراو زۆرە لەوانە کێک و نەستەلە و جپسی پەتاتە و نانی ئامادەکراو و کەرە و خواردنی قوتوو و ناو فێنککەرەوە. بەھیچ شێوەیەک لەناو خودی لەشی مرۆڤدا دروست نابێت، دوای ماوەیەک لە شۆڕشی پیشەسازی جیھان بە بڵاوی کەوتە ناو خۆراکی خەڵکی. ھەمیشە لەو خۆراکانەی قوتوودا ھەیە کە لەسەر نووسراوە بەھایدرۆجینکراو یاخود نیمچە بەھایدرۆجینکراو.
چەوری تێرکراو
لە گۆشتی سوور و بەراز و پەلەوەر، و شیر و پەنیر و نزیکەی تەواوی بەرھەمە شیرەمەنییەکان و ڕۆنی گوێزی ھیندی و خواردنی خواردنی لە کارگە دروستکاودا دەستدەکەوێت، ھەروەھا لە بەز و ڕۆنی ئاژەڵ و دۆندرمەشدا ھەیە.
چەوری تاک-تێرنەبوو
ھەمیشە لە ڕۆنی سەوزەدا دەستدەوێت و بەناوبانگترین سەرچاوەی ڕۆنی زەیتونە، بەڵام بە ھەمان شێوە لە ڕۆنی کاخڵی و گوڵەبەڕۆژە و بندقیش ھەیە، لەگەڵ میوەی ئەڤۆکادۆ و پاقلەمەنی و چەرەزاتدا.
چەوری فرە-تێرنەبوو
ئەمەشیان زۆربەی سەرچاوەکانی لە ڕۆنی سەوزەواتدا ھەیە وەکو چەوری تاک-تێرنەبوو لە ڕۆنی کاخڵی و گوڵەبەڕۆژەشدا ھەیە، ھەروەھا لە ڕۆنی گەنمەشامیشدا دەستدەکەوێت. لەشی مرۆڤ خۆی دروستیناکات بەڵکو تەنھا دەبیت لە ڕێی خۆاکەوە دەستتبکەوێت بەشێوەیەکی کەمتریش لە تۆوی لۆکە و ماسی ساردین و پاقلەی سودانیدا بەردەستە. بە شێوەی ئۆمێگا ٣ لە زۆربەی خواردنی ڕۆژانەمان خۆی بەردەستە ھەروەھا لە ماسی ئاوی ساردیشدا بە ڕێژەیەکی زۆر ھەیە وەکو سەلەمون و خاڵ خاڵی و شا ماسی کە بۆ پارێزگاری مرۆڤ لە شێرپەنجە زۆر باشە، ژنی دووگیان دەتوانێت لە ڕێی خوارنی ماسییەوە ٢ جار لە ھەفتەیەکدا گەشە بە توانای ھزی منداڵەکەی بدات. ھەروەھا بۆ ئۆمێگا ٦ گوێز باشترین سەرچاوەیە لەپاڵ باوی و ھێلکەدا.
کۆلیستڕۆڵ
ھەموو ئەو کۆڵیستڕۆڵەی پێویستت پێیەتی جەستەت خۆی دروستی دەکات بەڵام کەم تا زۆر ھەندێکجار ھاوسەنگی کۆڵیستڕۆڵ تێکدەچێت کە یەکجار گرینگە. دەکرێت لە ڕێی خواردنیشەوە کۆڵیستڕۆڵ دەستبخەیت لەمانە گۆشتی سوور و گۆشتی ئەندامەکانی ئاژەڵ، پەلەوەر، خواردنی دەریایی و ھێلکە و شیرەمەنی و ڕوونی مەڕ. زیادبوونی کۆڵیستڕۆڵ (کە دەکرێت بەھۆی زۆر وەرگرتنی چەوری پەڕیوەوە بێت) باوە کە گیرانی خوێنبەرەکانی لێ دەکەوێتەوە کە زۆرجار مرۆڤ تووشی تەقینی موولوولەی خوێن یان جەڵتە دەکات.
خۆرھەڵاتن
خۆرھەڵاتن یان ڕۆژھەڵاتن (بە ئینگلیزی: Sunrise) ئەو ساتەیە کە لە بەیانیدا لێواری سەرەوەی خۆر لە ئاسۆدا دەردەکەوێت. ھەروەھا زاراوەکە دەتوانێت ئاماژە بە تەواوی ڕێرەوی پەپکەی خۆر بکات کە بەیانی لە ئاسۆدا بەدیار دەکەوێت.
سەرەتا یان کۆتایی ڕۆژ
لە ڕووی گەردوونییەوە، خۆرھەڵاتن تەنھا بۆ یەک سات ڕوودەدات: ئەو ساتەی کە پەلی سەرەوەی خۆر لە ئاسۆدا بەدیار دەکەوێت. بەڵام، واژەی خۆرھەڵاتن بە شێوەیەکی گشتی ئاماژە بە ماوەی کات دەکات ھەم پێش و ھەم دوای ئەم خاڵە:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن پۆل:بەیانی پۆل:بەشەکانی ڕۆژێک پۆل:دیاردە سروشتییەکان
١٦٥ (ژمارە)
١٦٥ (سەد و شەست و پێنج) (165) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٦٤ و ١٦٦.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
سویس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
سویس نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
ھەوراوی
لێڵی یان ھەوراوی یان خەماوی ئاستێکی نزمی ڕووناکییە کە ئەوەندە کز و لێڵە کە کاریگەریی جەستەیی و دەروونیی ھەیە بەسەر مرۆڤەکان.
کاریگەرییە ھزری و دەروونییەکان
ڕەنگە بارودۆخی ڕووناکی بە دڵتەنگی دابنرێ کاتێک ئاستی ڕووناکی لە ژینگەدا زۆر نزم دەبێتەوە، چونکە ھێز و توانای ڕەنگەکان بڕی تیشکدانەوەکانیان لەدەست دەدەن. لە لێکۆڵینەوەیەک کە لەلایەن ڕۆسوێل و کامبێڵ ەوە ئەنجام دراوە، ئاستی ڕووناکی کە کاتێک دەگاتە نێوان ٢٨ بۆ ٣٫٦ سیدی / م ^ ئەوە بە تاریکیان داناوە.
ڕووناکی نزم و کەم ڕەنگی لەم جۆرە لەوانەیە لەگەڵ خەمۆکی و بێ ھیوایی دا بێت. ئەم بۆچوونە تا سەدەی دوو ھەم لەلایەن پزیشکانی یۆنانی کۆنەوە پاڵپشتی کراوە، کە ئارێتایۆسی کاپادۆسیا یە و وتی: لێتارگیکس لە ڕووناکیدا دابنرێن و تیشکی خۆر یان بەرکەوێ ، چونکە نەخۆشییەکە دەردە ڕووناکییە ھەروەھا ھەندێک لێکۆڵینەوە ئەوەیان دەرخستوە کەمی ئاستی ڕووناکی چالاکی کارەبایی جەستە لاواز دەکات. تیشکی ڕۆژ بە شێوەیەکی سروشتی لە زستاندا لاوازە بۆیە سەرچاوەی تری ڕووناکی ڕەنگە وەک چارەسەری سووک بۆ چارەسەرکردنی خەمباری زستان بەکار بێت.
سەرچاوەکان
پۆل:سۆزەکان پۆل:بینایی
بانگ ئیون-جین
بانگ ئیون-جین (لەدایکبووی ٥ی ئابی ١٩٦٥) خانمەکتەر و دەرھێنەری فیلمی کۆریای باشوورە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:ژنە دەرھێنەرەکانی فیلمی کۆریای باشوور پۆل:سیناریۆنووسەکانی کۆریای باشوور پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی سێئول پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥ پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی پەیمانگای ھونەرەکانی سێئول
١٠ی بەفرانبار
١٠ی بەفرانبار ٢٨٦ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٧٩ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٨٠ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت
حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت ، پارتی سیاسی دامەزرینەر و بەرێوەبەری ڕووسیای سۆڤیەت و یەکێتی سۆڤیەت بوو. حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت ڕژێمی تاک حیزبی لە یەکێتیی سۆڤیەت ھەتا ١٩٩٠ بوو، کاتێکەکە کۆنگرەی نوێنەرانی گەل ماددەی ٦ی دەستوور ١٩٧٧ی یەکێتیی سۆڤیەتی گۆڕی. حیزب لە ١٨٩٨ وەکو بۆلشێڤیکەکان دەستی پێ کرد. حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت، حیزبی کۆمۆنیست لەسەر بنەمای دیموکراتی کۆبوونەوەی دەسەڵات لە ناوەند بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمۆنیزم پۆل:یەکێتیی سۆڤیەت پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات پۆل:حیزبە کۆمۆنیستییەکان پۆل:حیزبە کۆمۆنیستییەکانی ئەورووپا پۆل:مارکسیزم-لێنینیزم پۆل:ئایدۆلۆژیای حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتی سۆڤیەت پۆل:حیزبەکانی سیستەمە تاک حیزبییەکان
١٦٦ (ژمارە)
١٦٦ (سەد و شەست و شەش) (166) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٦٥ و ١٦٧.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئێلسالڤادۆر لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
١٦٨ (ژمارە)
١٦٨ (سەد و شەست و هەشت) (168) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ١٦٧ و ١٦٩.
١٦٧ (ژمارە)
١٦٧ (سەد و شەست و حەفت) (167) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٦٦ و ١٦٨.
١٦٨ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٦٧ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئێلسالڤادۆر لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
ئێلسالڤادۆر نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
سویس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
سویس نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
١١ی بەفرانبار
١١ی بەفرانبار ٢٨٧ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٧٨ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٧٩ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی بەفرانبار
١٦٩ (ژمارە)
١٦٩ (سەد و شەست و نۆ) (169) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٦٨ و ١٧٠.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
نۆکەندی ئینگلیز
وێنۆک|دیمەنێکی دۆڤر ڕووبەڕوو بە فەڕەنسا. نۆکەندی ئینگلیز یان نۆکەندی فەڕەنسی یان نۆکەندی مانش (، ) بریتییە لە بەشێک لە زەریای ئەتلەسی کە بەری فەڕەنسا و بەریتانیا لێک دەکاتەوە و دەریای باکوور بە زەریای ئەتلەسی دەبەستێتەوە. درێژییەکەی ٥٦٣ کم بە پانی ٢٤٠ کم ە، لە کەندەڵانی دۆڤر بەرتەسکترین شوێنی نۆکەندەکەیە. لەسەردەمی فەرمان ڕەوایی ڕۆمانییەکان پێیان دەگووت بریتانیکۆس، تاوەکو ساڵی ١٥٤٩ ناوی “دەریای بەریتانیاً بوو.
کەناڵەکە پێچاوپێچە بە بەرز و نزمی جیاوازەوە، قوڵترین شوێنی ١٢٠ مەترە و تەنکترین شوێنیشی ٤٥ مەترە کە کەوتۆتە ناوچەی دۆڤر و کالیێ. ھەروەھا چەندین دوورگەی ھەیە وەک دوورگەکانی جێرزی و جێرنزی و وایلفوایت، تونێلی مانش کە ھەردوو وڵاتی فەڕەنسا و بەریتانیا بەیەک دەبەستێتەوە کەوتۆتەژێڕ ئەم نۆکەندە کە لە ١٩٩٤ درووستکراوە. ھەروەھا ناوەندێکی بەناوبانگی کێبرکێی مەلەوانییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:جوگرافیای فەڕەنسا پۆل:دەریاکانی ئەورووپا پۆل:نۆکەندەکان پۆل:دەریاوانان
ئاخکەنی سەرێ
ئاخکەنی سەرێ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری باوەڕەشانی، ناوچەی چەنگ ئەڵماس، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان