cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سیدەکان
بێرم و مێرگ
لە کۆپکی زۆزانەکانی برادۆست، چەند گۆمی مەزن ھەن کە جێماوەی بورکانین و بە بێرم دەناسرێن. گرینگترینیان بێرمی ‏دیندارانە. لە نێوان گوندی بێرکم و کێلەشین. ‏جوانترین مێرگەکانی برادۆست مێرگەمیر و مێرگەدوکان و ھەوار بنەوش و مێرگەھەوشن.
چیاکان
بەرزترین چیای باشووری کوردستان حەسارۆست و کۆپکەکەی (ھەڵگورد) کەوتۆتە ڕۆژھەڵاتی سیدەکان. چیاکانی تر ‏بریتین لە:
دەشتەکان
گرینگترین دەشتایی ناوچەی سیدەکانی برادۆست: بریتین لە دەشتی ھێرت و دەشتی بەرازگر.
ڕێره‌و پێگه‌
سيده‌كان هه‌ميشه‌ ڕێره‌و و په‌ناگه‌ بووه‌ بۆ مرۆڤايه‌تی. له‌ ڕۆژگاره‌ دێرينه‌كانه‌وه‌ ڕێره‌وى بازرگان و ڕەوەند و جه‌نگاوه‌ر و خه‌باتکاران و حه‌شارگه‌ى خه‌ڵکانى سته‌مديده‌ بووه‌. ديمه‌نى جوان و هەوای سازگار ده‌ڤه‌ره‌که‌ى کردووه‌ به‌ جێگه‌ى حه‌سانه‌وه‌ له‌ ڕۆژگارى ئۆرارتۆوه‌ تا ئه‌مڕۆ. نووسراوه‌كانى ئۆرارتۆ پيشان ده‌ده‌ن چۆن شا و ميرانى ئۆرارتۆ هاوينان بۆ حه‌سانه‌وه‌و په‌رستکارى ده‌هاتن بۆ وڵاتى مساسر (مجێسه‌ر) و ئاردانا (هێرده‌ن) و نايرى (نه‌هرى). به‌ڵام پێگه‌ى سيدەکان له‌ جوگرافياى هه‌رێمەکەدا هه‌ميشه‌ بووه‌ته‌ هۆکارێک بۆ کاولبوون و ماڵوێرانى.
شۆڕش و ئاگرى دووبه‌ره‌کى
پاش ڕووخانى حوکمى پاشایەتی لە ئێراق ده‌ڤه‌رى برادۆست دووچارى شه‌ڕ و مەينەتيەکى بەردەوام بۆته‌وە. لە سەرەتا ئاژاوەى ناسراو بە (شەعب شەعبانێ) و بزاڤی دژ بە ئاغاکان کە ساڵى 1959 بە ڕێنمايى شيوعیەکان دەستى پێکرد و بارزانیە تازەگەڕاوەکانی سۆڤیەت و سوپاى ئێراق تيايدا بەشدار بوون و لە ئەنجامدا زۆربەى دەڤەرەکە تاڵانکرا بە لۆڵانيشەوە کە خانەقاى (شێخ ڕەشيد)ە. لە پاش هەڵگیرسانی شۆڕشی کورد بە سەرکردايەتی بارزانی دژ بە حوکمى (عەبدولکەریم قاسم) لە هاوينى ساڵى 1961 ‌سيدەکان کەوتە ژێر دەسەڵاتی شۆڕشی کوردەوە و نوێنەری شۆڕش (عەریف یاسین) و (حەمیدەفەندی) بوون. زۆربەی لایەنگرانی شێخ ڕەشید سەرەتا ئاوارەی دیوی ئێران بوون و دواتر لەگەڵ شێخ ڕەشید گەڕانەوە ئێڕاق و لە هەولێر لە خانووەکانی ئیسکان دامەزران و بوون بە چەکدارى لايەنگرى دەوڵه‌ت. لە دانووستانەکانى حکومه‌ت و شۆڕش لە پێش 1968 بەشێک لەم خێزانە ئاوارەبووانە لە دەشتى ديانا بە نيازبوون بگەڕينه‌وە زێدى خۆيان، بەڵام لە ديوى چياى (زۆزک) و (حەسەن بەگ)ەوە کەوتنە بەر شلیکەى تۆپخانەى شۆڕشەوە و بە دەيان کەس بوون بە قوربانی، کە زۆربەيان ژن و منداڵ بوون. لە پاش هەرەسى شۆڕش ساڵی 1974 خەڵکى سیدەکان وەک ئەرکى هەمیشەییان سەربارى سوخرەکێشی و داپڵۆسین بەڵام هاریکارى ئاوارەکانى مێرگەسۆر و بادينانيان کرد کە پاش هەرەسى چەکدارى بەرەو ئێران ده‌ڕۆيشتن.
ڕاگواستن و قه‌رەبوو
حکومەتى بەعس بۆ پابەندبوون بە پەيماننامەى جەزاير ساڵى 1975 و پلانگێرانى دژ بە خەڵکى کوردستان و ترسان لە پەيدابوونى بزووتنەوەیەکى چەکدارى نوێ پاش پەیدابوونى یەکێتى نيشتمانى کوردستان لە سووريا. ڕەوشێکى ترى نالەبارى بەسەر خەڵکی برادۆست هێنا و زۆربەی دێهاتەکانى‌ خواکوڕک و لۆلان بەزۆرەملێ ڕاگوێزرانە ديانا و‌‌ کەسنەزان و دێگەڵە و قوشتەپەى هەولێر هەندێکیان لەلایەن دەوڵەتەوە قەرەبووکرانەوە، بەڵام زۆریان بە کولەمەرگی باروبارگەیان تێکنا بەرەو ئۆردوگا نوێیەکان‌. ئەم ڕاگواستنە تا‌ ساڵى 1990 درێژەی هەبوو و خەڵکی دەشتەهێرت و گوندەکانی ناوچەکە بوونە ئامانج و ڕاگوێزرانە ديانا و بادليان.
جەنگى ئێران
لە پاش جەنگى ئێران ئێراق 1980-1988‌ سیدەکان بەرەیەکی جەنگ بوو، سوپاى ئێران و هێزى بەرەى کوردستانى کە بريتى بوو لە پارتی دیموکراتی کوردستان و حزبی شیوعی ئێراق و سۆشيالست لە خواکوڕک دامەزران. شەڕى خواکوڕک ساڵى 1988 کۆتایی بە بوونی پێشمەرگە هێنا لە دەڤه‌رەکە. پاش جەنگى کوێت و کشانەوەی هێزەکانى‌ حکومەتى بەعس لە بەشێکى هەرێمى کوردستان، دەڤەرى سيدەکان ئەمجارە بوو بە مەکۆى گەرێلاکانى پارتی کرێکارانى کوردستان بە سەرۆکايەتى عەبدوڵا ئۆجەلان.
پەکەکە
شەڕى براکوژى 1992 یەکێک لە مەينەتيەکانى دەڤەرەکە بوو و زيانى مەزن بە هەردوولا کەوت. هێزەکانى تورکیاش لە سه‌رەتا 13 هاوڵاتى کوردى خواکوڕکیان لە سەر سنوورى خواکوڕک - شەمدينان کردە قوربانى، کە بۆ په‌يداکردنى بژێوى ڕۆژانه‌ سنووريان بەزاندبوو. لەوساوە و تا ئێستا تۆپباران و خاکبه‌زاندنى بەردەوامى لەشکرى تورکيا و ئێران بووەتە نەريتێکى وەرزانە و ڕێگرە لە ئاوەدانبوونەوەی دەڤەرەکە و ڕەوەندەکانی هەراسان و ماڵوێران کردووە. تا ئەمڕۆش خەڵکی برادۆست ديمەنی شەڕی نەبەردی گەريلاکان لە دژی تاکەکانی لەشکری داگيرکەرى تورک کە لە ديوى قەنديلەوە پەڕيبوونەوە سنووری سيدەکان لە ناو شارۆچکەى سيدەکان ساڵى 1998دا ڕووبەڕووى هێزی پەکەکە بوونەوە. بەگوێرەی ئامارێکى فەرمی حکومەتی هەرێم کوردستان: لە ماوەی‌ بیست ساڵی‌ ڕابردوودا تەنیا لەو ناوچەیە 158 کەس بوونەتە قوربانی تۆپباران‌ و بۆردوومانەکانی‌ ئێران‌ و تورکیا، سەدان ماڵیش زیانی ماڵییان بەرکەوتووە. ئەو ئامارە ئاشکرای‌ دەکات کە بەهۆی تۆپباران‌ 73 کەس کوژران‌ و 85 کەسی‌ تریش برینداربوون. ‌ ئەوە سەربارى وێرانبوونى چەندين پردى سەرەکى لە ناوچەکەدا دواترينيان پردى نێوان گوندى كەوەرتە - هەلموش لە گەلى خواکوڕک. ‌
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ھەولێر پۆل:کوردستان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران
١٩٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڕۆژێ بووسینۆ
رۆژێ بووسینۆ نووسەر، ڕەخنەگر، مێژووناس و دەرھێنەری فیلمی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
قەندیل
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ھەولێر پۆل:باشووری کوردستان پۆل:زنجیرەچیاکانی عێراق پۆل:چیاکانی کوردستان پۆل:چیاکان پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان پۆل:کێوەکانی کوردستان
نەیسانە
گوندێکە لە هەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
تەشار
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران پۆل:شوێنە پیرۆزەکانی یارسان
بڕیارنامەی ٨٥٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٥٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی ئابی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کۆماری فدرال یووگسلاڤیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٦٢‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
١٩٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
مارسێل پرووست
ڤالێنتین لوویی ژورژ ئوژێن مارسیل پرووست (لەدایکبووی ١٨٧١–مردووی ١٩٢٢) نووسەرێکی ھاوچەرخی فەڕەنسییە. زۆربەی ناوبانگی پرووست بەھۆی نووسینی کتێبی گەڕان بۆ کاتی لەدەستچووە، ئەم کتێبە لە نێوان ساڵانی ١٩١٣ ھەتا ١٩٢٧ی زایینیدا لە حەوت بەشدا لە چاپ درا.
مارسیل پرووست
ئەو ساڵە پرۆست دەستی کرد بە کارکردن لەسەر ڕۆمانێک کە دواتر لە ساڵی ١٩٥٢دا بڵاوکرایەوە و دوای مردنی لەلایەن ئدیتەرەکانی کتێبەکەوە ناونیشانی Jean Santeuil ی بۆ دانرا. زۆرێک لەو تێمانەی کە دواتر لە «گەڕان بۆ کاتی لەدەستچوو» دا گەشەیان پێدرا یەکەم داڕشتنیان لەم کارە تەواونەکراوەدا بۆ کرا لەوانە تەمومژی یادەوەری و پێویستیی بۆ ڕەنگدانەوە، دەتوانرێت چەندین بەشی «گەڕان بۆ کاتی لەدەستچوو» لە یەکەم ڕەشنووسی Jean Santeuil دا بخوێنرێتەوە. لە Jean Santeuil دا وێنەی باوان تەواو دڵڕەقانەیە کە لە دژییەکییەکی دایاردایە لەگەڵ ئەو وێنە پڕسۆزەی بۆ باوان کێشراوە لە شاکاری «گەڕان بۆ لاتی لەدەستچوو» دا. دوای ئەو پێشوازییە لاوازەی لە کتێبی Les Plaisirs et les Jours کرا و بەھۆی ھەندێ کێشەی ناو چیرۆکەکە بۆ گرێدانی ڕووداوەکان پێکەوە، پرۆست لە ساڵی ١٨٩٧ وردە وردە دەستی لە کارکردن لە Jean Santeuil دا کێشایەوە و لە ساڵی ١٨٩٩ بە تەواوی لە کارکردن تێیدا دەستی ھەڵگرت.
پرۆست خۆی بۆ وەرگێڕانی دوو لە کارەکانی ڕوسکین بۆ فەڕەنسی ڕێکخست، بەڵام بەھۆی ئەوەی شارەزایی لە زمانی ئنگلیزیدا بێ کەموکوڕی نەبوو، تەگەرە کەوتە کارەکەوە. بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەمە وەرگێڕانەکانی کرد بە بابەتێکی بەکۆمەڵ، سەرەتا دایکی دایڕشت، ڕەشنووسەکان یەکەمجار لەلایەن پرۆست خۆیەوە پیاچونەوەیان بۆ کرا، دواتر لەلایەن ماری نۆردلینگەرەوە، ئامۆزا ئنگلیزییەکەی ڕەیناڵدۆ ھاھنی ھاوڕێی کە ھەندێجاریش خۆشەویستی بوو، دواجاریش ھەر لەلایەن پرۆست خۆیەوە پوختە کرا. کاتێک پرۆست لەلایەن بڵاوکارێکەوە پرسیاری ئەمەی لێکرا، وەڵامەکەی ئەمە بوو، «من بانگەشەی ئەوە ناکەم کە ئنگلیزی دەزانم، بەڵکو ئەوەی کە ڕوسکین دەناسم.» The Bible of Amiensبە پێشەکییەکی درێژکراوەی پرۆستەوە لە ساڵی ١٩٠٤ بە فەڕەنسی بلاوبۆوە. ھەریەک لە وەرگێڕانەکە و پێشەکییەکە خوێندنەوەی باشیان بۆ کرا؛ ھێنری بێرگسن پێشەکییەکەی پرۆستی ناونا «زیادکردنێکی گرنگ بۆ سایکۆلۆژیای ڕوسکین» و بۆ وەرگێڕانەکەش پیاھەڵدانێکی ھاوشێوەی ھەبوو. لە ئانوساتی ئەم بلاوبوونەوەیەدا، پرۆست خەریکی وەرگێڕانی Sesame and Liliesی ڕوسکین بوو کە لە حوزەیرانی ساڵی ١٩٠٥ و بە ماوەیەکی کەم بەر لە مردنی دایکی تەواوی کرد و لە ساڵی ١٩٠٦دا بڵاوکرایەوە. لە نێو ئەو ئەدیبانەدا کە کاریگەرییان لەسەر پرۆست دانا لەوانەش سەینت سایمۆن، مۆنتین، ستێندھاڵ، فلەوبێرت، جۆرج ئیڵییەت، فیدۆر دیستۆیڤیسکی و لیۆ تۆڵستۆی، ڕوسکین کاریگەرییەکی سەرەکی ھەبوو.
لەم پارچە نووسینە جیاوازانەوە پرۆست دەستی کرد بە داڕشتنی ڕۆمانێک کە گێڕەرەوەی سەرەکی تێیدا کەسی یەکەم بوو کە نەیدەتوانی شەوان بنوێت بەھۆی ئەوەی ھەروەکو منداڵێک شەوان بیری دەکەوتەوە کە چاوەڕێی دایکی دەکات تا بەیانی بێت بۆ لای. ڕۆمانەکە دەبوو بە شیکارییەکی ڕەخنەیی سەینت و بە ھەڵە خستنەوەی تیۆرەکەی کۆتایی بێت سەبارەت بەوەی کە ژیاننامە گرنگترین ئامرازە بۆ تێگەیشتن لە کاری ھونەرمەندێک. لە پەڕاوی دەستنوسە تەواونەکراوەکانیدا چەندین بەشی وای تێدایە کە لەگەڵ چەن بەشێکی Recherche دا یەک دەگرێتەوە بە تایبەت لەگەڵ "Combray" و "Swann in Love"ی بەرگی حەوتدا.
کێشەی نەدۆزینەوەی دەزگایەکی چاپ و ھەروەھا وردە وردە گۆڕانی تێگەیشتنی بۆ ڕۆمانەکە وای کرد پرۆست کارکردنی بگوازێتەوە بۆ پڕۆژەیەکی تەواو جیاواز کە ھێشتا چەند ڕەگەز و تێمایەکی ھاوشیوەی کارەکەی تری لەخۆگرتبوو. لە ساڵی ١٩١٠دا خەریکی کارکردن بوو لەسەر À la recherche du temps perdu.
گەڕان بۆ کاتی لەدەستچوو
کتێبەکە لەلایەن سی کەی سکۆت مۆنکریفەوە لەژێر ناونیشانی Remembrance of Things Past دا لە نێوان ساڵەکانی ١٩٢٢ بۆ دا ١٩٣١وەرگێردرایە سەر زمانی ئنگلیزی. سکۆت مۆنکریف شەش بەرگی یەکەمی لە حەوت بەرگەکە وەرگێرا و بەر لە تەواوکردنی دوا بەرگ کۆچی دوایی کرد. دوا بەرگی لە کاتی جیاوازدا لەلایەن چەند وەرگێڕێکی دیکەوە کرا. کاتێک دواتر وەرگێڕانەکەی سکۆت مۆنکریف پێداچوونەوەی بۆ کرا (سەرەتا لەلایەن تێرەنس کیڵمارتن و دواتریش لەلایەن دی جەی ئنڕایتەوە) ناونیشانی ڕۆمانەکە گۆڕدرا بە ناونیشانێکی نزیکتر لە ماناکەی خۆی و کرا بە «گەڕان بۆ کاتی لەدەستچوو».
لە ساڵی ١٩٩٥ خانەی چاپی پەنگوین ھەستا بە وەرگێرانێکی نوێ لەلایەن سەرنووسەر کریستۆڤەر پرێندەرگاست و حەوت وەرگێڕ لە سێ وڵاتەوە بە پشت بەستن بە نوێترین و پشتێبەستراوترین دەقی فەڕەنسی. ھەر شەش بەرگەکە و بەرگی حەوتەمی پرۆستیش لە ساڵی ٢٠٠٠ لە بەڕیتانیا لە چاپخانەی Allen Lane imprint چاپ و بڵاوکرایەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧١ پۆل:مردووانی ١٩٢٢ پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ١٩یەم پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات پۆل:وەرگێڕە فەڕەنسییەکان پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:گفتوگۆکاران پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
ئەلێکساندر پووشکین
ئەلێکساندر سێرگێیێڤیچ پووشکین (بە ڕووسی: Александр Сергеевич Пушкин) نووسەری ڕووس لە سەردەمی ڕۆمانتیسم دایە و بە یەکێک لە مەزنترین شاعیرانی ڕووس و ھەروەھا بنیادنەری ئەدەبی ڕووسی دەناسرێت. ئەو لە بنەماڵەیەکی پلە بەرزی ڕووسی لە مۆسکۆدا لە دایک بوو. یەکەمین شیعری خۆی لە تەمەنی ١٥ساڵاندا لە چاپ دا.
ژیان
لە ٦ یۆنیۆی ساڵی ١٧٩٩ لە مۆسکۆ لە خێزانێکی دەوڵەمەند لەدایک بووە، باوکی شاعیرێکی دەرکەوتوبووە ئەمەش یارمەتیدەری بووە بۆ ئەوەی پەرە بە ئارەزووە شیعریەکانی بدات.
ئەلێکساندر پوشکین ڕەچەڵەکی دەگەڕێتەوە بۆ حەبەشیەکان، دایکی کچی ابراھیم جانیپاڵی ئەفریقی بووە کە یەکێک بووە لەو ئەفسەرانەی لە بتڕسی یەکەمی قەیسەرەوە نزیک بووە ن ھەر بۆیە قژە بژەکەیی و لێوە قەویەکانی لە ئەفریقیەکان دەچوو.
ئەلێکساندر پوشکین بەمەزنترین شاعیرەکانی ڕۆسیا دەدەنرێت لە سەدەی نۆزدەھەمدا و نازناوی شای شاعیرەکانی لێنراوە، خوێندنەوەی ئەم شاعیرە پاڵنەرت دەبێت بۆ خوێندنەوەی ئەدەبی ڕوسی بەگشتی و زانینی قۆناغەکانی قەیسەرەکانی ڕوسیا ھەر لە بوتڕسی یەکەمەوە تاکو نیقۆڵای یەکەم ھەروەھا دەبێت زانیاریت ھەبێت لە ئەو ڕوداوە مێژوویانەی نیوەی یەکەمی سەدەی نۆزدەھەم.
سەردەمی بەرھەمەکانی ئەلێکساندر پوشکین ناسراوبووە بە سەردەمی شیعری ڕوسی ئاڵتونی، سەردەمی نزیکبونەوەی ئەدەبی ڕوسی لەلایەک و ئەدەبی عەرەبی و ڕۆژھەڵاتیش لەلایەکی دیکەوە، ھەروەھا سەردەمەکەی بەسەردەمی سەرکوتکردنی کۆمەڵگا ناسراوبووە و ئەویش شیعرەکانی گوزارشتی لە میلەتەکەی کردووە و داوای ئازادی گەلی کردووە و یەکەم کەسیش بووە سنوورێک بۆ دەسەڵاتی پیاوە گەورەکانی ڕوسیا دابنرێت.
یەکێک لەھاوڕیەکانی ژنەکەی ئەلێکساندر پوشکین حەزی لە ژنەکەی کردووە و ھاوسەرگیری لەگەڵ خوشکی ژنەکەی کردووە تاکو نزیکترببێتەوە لە ژنەکەی ئەلێکساندر ئەو پیاوەش ئەلبارۆن داتین بووە کە یەکێک بووە لە پیاوە ناودارەکانی فەرەنسا، ئەلێکساندر پوشکینیش داوای لێکردووە ڕوبەڕوی یەکببنەوە بۆ شەڕ کردن لە کاتی ڕوبەڕوبونەوەکەدا لە ساڵی ١٨٣٧ ئەلێکساندر پوشکینیش دووفیشەکی بەر دەکەوێت و دەست بەجێ گیان لەدەست دەدات.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی سەدەی ١٩یەم پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ١٩یەم پۆل:شاعیرانی سەدەی ١٩یەم پۆل:وەرگێڕەکانی دانتێ ئەلیگیێری پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٩ پۆل:مردووانی ١٨٣٧ پۆل:شاعیرانی زمانی فەڕەنسی پۆل:نووسەران بە زمانی ڕووسی
کلیسورا
کلیسورا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پلۆڤدیڤ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٬٤٠٤ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پلۆڤدیڤ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
٢٤ی شوبات
٢٤ی شوبات ٥٥ەم ڕۆژی ساڵە. ٣١٠ ڕۆژ دوورە لە کۆتایی ساڵەوە (٣١١ لە ساڵی پڕدا).
ھەڵەی شاراوە (تەجوید)
ھەڵەی شاراوە لە زانستی تەجویددا بریتییە لەو ھەڵەیەی لە خوێندنەوەی قورئانی پیرۆزدا دەبێتە ھۆی تەواو نەبوونی سیفاتی گۆ و لەفز. بەڵام نابێتە ھۆی گۆڕانی مانا، ھەروەھا بریتییە لەو ھەڵەیەی کە موخالەفەی یاساکانی تەجوید دەکات بەڵام کاریگەری لە ماناکەی ناکات.. وەک پەیوەست نەبوون بە یاساکانی نوونی ساکن و تەنوین (ئیزھار و ئیقلاب و ..) وھتد. لەبەر ئەوەش پێی دەوترێت "شاراوە" چونکە لای گشتیی خەڵک شاراوەیە تەنھا لای ئەو کەسانە ئاشکرایە کە تەجویدیان خوێندووە.
بڕوانە ئەمانەش
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
خۆلیۆ ئەگلیسیاس
خۆلیۆ ئەگلیسیاس (؛ لەدایکبووی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٤٣ لە مەدرید) گۆرانیبێژ، ئاوازدانەر و یاریزانێکی شارەزای ئیسپانییە. بنەماڵەکەی لە بنەڕەتدا خەڵکی گالیسیای ئیسپانیان. ھەتا ئێستا زیاتر لە ١٠٠ ملیۆن لە کارەکانی بە ١٤ زمان لە جیھاندا فرۆشاوە.
خۆلیۆ لە تەمەنی بیست ساڵیدا و لە رۆژی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٦٢ لە کاتێکدا بە ئۆتۆمبیل بەرەو مەدرید دەگەڕایەوە، لەگەڵ ژمارەیەک لە هاوڕێکانیدا تووشی ڕووداوێکی قورسی ھاتوچۆ دەبێت. بەھۆی ڕووداوەکە خۆلیۆ تووشی ئیفلیجی ھات و دکتۆرەکان ھیوایان زۆر کەم بوو بەوەی کە خۆلیۆ بتوانێت جارێکی تر بکەوێتەوە سەر پێیەکانی و بتوانێت بڕوات. لەو رۆژگارەدا یەکێک لە پەرستارەکانی سەرپەرشتیاری بە ناوی «ئالادیۆ ماگدەلینا» گیتارێکی بۆ دێنێت، ھەتا بتوانێت لە ڕێگایەوە خەیاڵی لەسەر نەخۆشیەکەی نەمێنێت. خۆلیۆ ھەموو کاتەکانی خۆی بە گوێگرتن لە ڕادیۆ و نووسینی ھۆنراوە بەسەر دەبرد. تێکستەکانی ھەموو غەمگین و ڕۆمانسیانە بوون، کە زیاتر باسی سروشتی مرۆڤ و واتای ژیانی دەکرد. خۆلیۆ ھەرگیز لەو باوەڕەدا نەبوو کە رۆژێک لە رۆژان ئەو دەبێتە گۆرانیبێژێکی بەناوبانگ.
دەستکردن بە گۆرانی
خۆلیۆ ئاواتی ئەوە بوو کە ببێتە وەرزشوانێکی بەتوانا. بەهۆی روداوەکەوە ئیتر هیوای لەوە بڕا بتوانێت ئەوە بکات، هێدی هێدی گۆرانی زاڵ دەبوو بەسەر ساتەکانی نائومێدی و بێهیوایی ئەو لەژیان. بەهیواشی و لەسەرخۆ فێری گیتار ژەنین بوو، تێکستەکانی خۆی دەکردە گۆرانی و بۆ خۆیی دەگوتنەوە.
بە توانای خۆیی و هیوای زۆری بۆگەڕانەوە بۆ ژیان. هاوکاریەکانی باوکی کە وازی لە هەموو کارو کاسپیەکانی خۆی هێنا و لە پاڵ کوڕەکەیدا مایەوە بۆ ئەوەی یارمەتی هەستانەوەی بدات. هەموو ئەوانە موجزەیەک و خۆلیۆ دیسانەوە هەستایەوە سەر پێیەکانی خۆی و چاک دەبۆوە. خۆلیۆ مانگەکانی سەرەتایی ژیانی هەستانەوەو دەستپیکردنەوەی سەرلەنوێ ی لەسەر کەنارەکانی لا کاریهیلا بەسەر دەبرد و زیاتر رۆدەچووە ناو دنیای خەیاڵ و فەنتازیاوە.
دوای تەواوبوونی بە تەواوی گەڕایەوە بۆ خوێندن. رۆشت بۆ بەریتانیا بۆ فێربوونی زمانی ئینگلیزی و دواتریش هەر لەوێ لە زانکۆی بەناوبانگی کامبریدج خوێندنی دەخویند. لەوێ و لە پشووەکانی هەفتەدا هەندێ جار هەر بۆ خۆشی و کات بەسەر بردن لە هەندێ باڕدا گۆرانی دەگوت.
سەرقووڵ
سەرقووڵ (Serqûll، بە فارسی: سرقول) گوندێکە لە بەخشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٥ کەس لە ١٠ بنەماڵەدا بووە.
خۆلیۆ ئەگلیسیاس
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣ پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فەڕەنسی پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:دوور لە وڵاتانی ئیسپانی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی
سەرقووڵ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
شەڕەکان، پاوە
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
١٩٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کەشمیر
ئەمانەش ببینە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کەشمیر پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان پۆل:جوگرافیای ھیندستان پۆل:جوگرافیای پاکستان پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا
بڕیارنامەی ٨٥٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٥٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی ئابی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی لیبەریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٦٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
١٩٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھیروێ
گوندێکە لە ھەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
بۆبۆشێڤۆ
بۆبۆشێڤۆ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای کیوستێندیل لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٬٣٨٣ کەس بووە.
عیماددین نەسیمی
عەلی ئیمادددین نەسیمی (بە ئازەری: Seyid Əli İmadəddin Nəsimi ,)، زۆرجار بە نەسیمی ناسراوە، (١٣٦٩ یان ٧٠ – ١٤١٧) ئازەربایجانی سەدەی ١٤ بووە حوروفی شاعیر. زیاتر بە ناوی قەڵەمەکەی نەسیمی ناسراوە، بە زمانەکانی ئازەربایجانی و فارسی و ھەندێکجاریش عەرەبی نووسیویەتی. ئاوازدانەری یەک دیوان بووە بە زمانی ئازەری یەکێکیان بە فارسی و ژمارەیەک شیعری لە تورکی و عەرەبی. ناوبراو بە یەکێک لە گەورەترین شاعیرە عیرفانییە تورکەکانی کۆتایی سەدەی ١٤ و سەرەتای سەدەی پازدە دادەنرێت و یەکێک لە دیارترین وەستاکانی دیوانی سەرەتایی لە مێژووی ئەدەبی تورکدا دادەنرێت. بەپێی چاپی سێیەمی ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام نەسیمی «بە دامەزرێنەری ڕاستەقینە»ی شیعری کلاسیکی تورکی دادەنرێت.
بۆبۆشێڤۆ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کیوستێندیل پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ھەڵگورد
پۆل:چیاکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:چیاکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:چیاکانی کوردستان پۆل:چیا پۆل:سۆران پۆل:چۆمان پۆل:پیرانشار پۆل:کێوەکانی کوردستان پۆل:کۆلکەوتارەکانی جوگرافیا پۆل:کێوە نێودەولەتییەکانی ئاسیا
عیماددین نەسیمی
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی عەرەبی پۆل:شاعیران بە زمانی ئازەربایجانی پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی پۆل:لەدایکبووانی ١٣٦٩ پۆل:مردووانی ١٤١٧ پۆل:لەدایکبووانی ١٣٧٠
بنکەدراوە
بنکەدراوە، بنکەی زانیاری یان داتابەیس (بە ئینگلیزی: Database) وشەیەکی زانستی کۆمپیوتەرە وە بریتیە لە پێگە یان بانکێکی زانیاری کە زانیارییەکان و داتا بە شێوەیەکی ڕێکوپێک و پۆلێنکراو تێیدا پاشەکەوت دەکرێن. بنکە دراوە ئەکرێ لەلایەن پرۆگرامۆکەکانی وێب و پرۆگرامی سەر سیستمەوە بەکار بهێنرێن.
مێژوو
ئەم وشە یەکەم جار لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٦٢/١٩٦٣ دا بەکار ھێنراوە. یەکەمین سیستمی بەڕیوەبردنی بنکەدراوە لە دەیەی ٦٠کاندا پەرەی سەند. بنکەدراوە وەکوو وشەیەکی گشتی یەکەم جار لە سەرەتاکانی دەیەی ٧٠ لە ئەوروپا و لە ساڵانی کۆتایی ئەم دەیەدا لە ئەمریکا لە گۆڤار‌ و ھەواڵنامە بەناوبانگەکاندا بەکار ھێنرا.
سەرچاوەکان
پۆل:تەکنۆلۆژیای زانیاری پۆل:سیستمی بەڕێوەبردنی بنکەدراوە پۆل:بنکەدراوە
مۆنالیزا
مۆنا لیزا (یان لا جۆکۆندا ؛ لا ژۆکۆند ) تابلۆیەکی پۆرترێتی نیوە درێژە لەلایەن ھونەرمەی ئیتالی لیۆناردۆ دا ڤینچی. بە شاکاری مێژوویی ڕێنیسانسی ئیتالی دادەنرێت، وەسفکراوە بە «بەناوبانگترین، زۆرترین سەردانکراو، زۆرترین نووسراو دەربارە، زۆرترین گۆرانی وتراو دەربارە، زۆرترین لاساییکراوەی ھونەر لە جیھان».
مۆنالیزا یەکێکە لە بەھادارترین تابلۆکان لە جیھان.
ئەمانەش ببینە
پۆل:مۆنالیزا
ئانتوان بلۆندا
ئانتوان بلۆندا ڕۆژنامەوان و ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆژنامەوانانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:مردووانی ١٩٩١ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢ پۆل:مردووانی ١٩٩٠ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
سەدبار
سەدبار (، ) گوندێکە لە بەخشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٠٠ کەس لە ٩٢ بنەماڵەدا بووە.
بۆلیارۆڤۆ
بۆلیارۆڤۆ شارۆچکەیەکە لەپارێزگای یامبۆڵ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٬٣٥٠ کەس بووە.
سەدبار
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
بۆلیارۆڤۆ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای یامبۆل پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
نەروێ
گوندێکە لە ھەورامانی کوردستانی ڕۆژھەڵات.
بەستەرە دەەرەکییەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
فرانک لامپارد
وێنۆک|فڕانک لامپارد لەنێو یاریگا
فرانک جەیمس لامپارد (ئینگلیزی: Frank James Lampard) (لەدایکبووی ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٧٨، ڕۆمفۆرد، لەندەن) یاریزانێکی تۆپی پێیە، کەلەھێڵی ناوەڕاستدا یاریدەکات ، لامپارد یاریزانی پێشووی هەریەکە لە یانەکانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی و یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی بووە ، وە لەهەمانکاتدا یاریزانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا بووە.
سەحیحی بوخاری
سەحیحی بوخاری، بە ڕاستترین کتێبی فەرموودە دادەنرێت لەلای ئیسلامی سوننە، ئەبوعەبدوڵڵا محەمەد کوری ئیسماعیل بوخاری کۆی کردۆتەوە، کە یەکەم کتێبی دانراوە لە فەرموودە سەحیحەکانی پێغەمبەری ئیسلامدا. و کۆی فەرموودەکانی کتێبەکە حەوت هەزار و دوو سەد و حەفتا و پێنج فەرموودەیە بە دووبارە بووەکانەوە، بە بێ دووبارە بوونەوە چوار هەزار فەرموودەی پێغەمبەر محەممەدە.
بوخاری هەستاوە بە کۆکردنەوەی فەرموودەکان و لێکۆڵینەوە لە ڕاستی فەرموودەکان بە پێی ئەو زانستی فەرموودەیەی داینا. و بە یەکەم کتێبی فەرموودە دادەنرێت لای سوننە و جێگەیەکی دیاری هەیە لایان.
دانەرەکەی
سەحیحی بوخاری دانراوی بوخارییە کە خەڵکی بوخارایە لە ئاسیای ناوەڕاست، و تەمەنی شانزە ساڵ بوو کە دەستی کرد بە نووسینی سەحیحەکەی و تەواوی کرد لە تەمەنی سی و هەشت ساڵیدا یان لە نزیکەی ساڵی ٢٣٢کۆچی، بوخاری لە دایکبووە لە ساڵی ١٩٤کۆچی و کۆچی دوایی کردوە ساڵی ٢٥٦کۆچی.
هۆ و ماوەی دانانی
بوخاری ئەڵێت؛ لەلای ئیسحاق کوڕی ڕاهویە بووم، ووتی؛ ئەگەر کتێبێی کورتتان کۆبکردایەتەوە لەسەر سوننەتە ڕاستەکانی پێغەمبەر، دەڵێت ئەمە کەوتە دڵمەوە.
ژمارەی فەرموودەکان
ژمارەی فەرموودەکانی سەحیحی بوخاری بە دووبارە بووەکانەوە ٧٥٩٣ فەرموودەیە بەپێی هەژماری محەمەد فوئاد عەبدول باقی، و ئیبن حەجر عەسقەلانی ژمارەی فەرموودەکان بە ٧٣٩٧ فەرموودە ئەبینێت، و ژمارەی فەرموودەکانی سەحیحی بوخاری بێ دووبارەبوونەوە نزیکەی چوار هەزار فەرمودەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرموودە پۆل:فەرموودەزانی پۆل:کتێبەکانی فەرموودە پۆل:کتێبەکانی ئەهلی سونە و جەماعە
قوتابخانەی نێودەوڵەتی فەڕەنسی دانیێل میتێران (ھەولێر)
قوتابخانەی نێودەوڵەتی فەڕەنسی دانیێل میتێران (بە فەڕەنسی:Ecole française Danielle Mitterrand à Erbil.) قوتابخانەیەکی نێودەوڵەتییە لە شاری هەولێر کە لە ئەنجامی ڕێککەوتنێکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان و وڵاتی فەڕەنسا دامەزراوە.
قوتابخانەی فەرەنسی دانیێل میتران لە هەولێر لە ئێستادا نەمامگە و باخچەی ساوایان و قوتابخانەیەکی هەیە کە پۆلەکانی 1 تا 12 دەخوێنن.
قوتابخانەکە
قوتابخانەکە خزمەتگوزاری نەمامگە پێشکەش دەکات، و پەروەردە لە باخچەی ساوایانەوە تا ئامادەیی، کە نمرەکان لە ماتەرنێل (پێش قوتابخانە/باخچەی ساوایان) تا تێرمیناڵ (پۆلی ١٢) دەگرێتەوە. ئەرکی قوتابخانەکە پێشکەشکردنی پەروەردەیەکی کوالیتی بەرزە کە ستانداردە ئەکادیمییەکانی فەرەنسی لەگەڵ قەدرزانی بۆ کولتوور و بەها ناوخۆییەکان تێکەڵ بکات، پەروەردەکردنی تێگەیشتنی نێودەوڵەتی و پێشخستنی دوو زمانەوانی لەنێو خوێندکارەکانیدا.
قوتابخانەکە لەلایەن حکومەتی فەرەنسا باوەڕپێکراوە، واتە سیستەمی پەروەردەی فەرەنسی پەیڕەو دەکات و ئەو مەنهەجە دەخوێنێتەوە کە لەسەر ئاستی نیشتمانی لە فەرەنسا دانراوە. بە واتایەکی تر خوێندکارانی قوتابخانەی فەرەنسی دانیێل میتران لە هەولێر هەمان خوێندنی وردی خوێندکارێک لە فەرەنسا بەدەست دەهێنن.
بەو پێیەی قوتابخانەکە قوتابخانەیەکی قازانج نەویستە، کارەکانی لەلایەن دەستەیەکی بەڕێوەبەری خۆبەخش و بێ مووچەوە بەڕێوەدەبرێن و سەرپەرشتی دەکرێن کە لە دایک و باوکانی شارەزا و شارەزا و منداڵەکانیان لە قوتابخانەکەدا دەخوێنن. ئەکادیمی و مەنهەجی قوتابخانە ڕاستەوخۆ لەلایەن بەڕێوەبەرێکی بە ئەزموونی قوتابخانەوە بەڕێوەدەبرێت. دەستەی بەڕێوەبەرایەتی بە هاوکاری بەڕێوەبەری قوتابخانە، بەڕێوەبردنی دەستی هەموو لایەنەکانی قوتابخانە مسۆگەر دەکات.
ئەنارکی
ڕیشەی وشەی ئەنارکی “anarchy“ بۆ زمانی یۆنانی دەگەڕێتەوە. پێشگری(an) یا (a) بە واتای “نا”، “بەبێ”، “نەبوون” لەتەک واژەی archos کە بە واتای “فەرمانڕەوا”، “بەرێوەبەر”، “سەرۆک”، “فەرماندەر” یا “دەسەڵاتدار” دێت، یا بەو جۆرەی کە پیتەر کرۆپۆتکین Peter Kropotkin لە بارەیەوە دەڵێت “ئەنارکی ڕیشەی یۆنانی ھەیە و بە واتای “دژە دەسەلات” دێت.“ [Anarchism، p. ٢٨٤]
لە کاتێکدا کە واژە یۆنانییەکانی anarchos و anarchia بە زۆری بە “نەبوونی میری” یا “بێ دەوڵەتی” لێک دەدرێنەوە، واتای ڕەسەنی ئەنارکیزم تەنیا بە واتای “بەبێ دەوڵەت” نییە. “An-archy” بە واتای ” بەبێ فەرمانڕەوا” و یا بە شێوەیەکی گشتی بە واتای “بێ سەروەری“ە. بۆ نموونە کرۆپۆتکین ئاوا مشتومڕی لەسەر دەکات، کە ئەنارکیزم “ نەک تەنیا ھێڕش دەکاتە سەر سەرمایە، بەڵکو ھێڕش دەکاتە سەر ڕیشەکانی – یاسا، دەسەڵاتی سەرمایە و سەروەری و دەوڵەت- .“ [Op. Cit.، p. ١٥٠] بۆ ئەنارکیستەکان، ئەنارکی بەو جۆرەی کە بەگشتی وێنا دەکرێت، بە واتای بێسەرەوبەرەیی نییە، بەڵام بە واتای نەبوونی دەستوور و فرمانە.“[Benjamin Tucker، Instead of a Book، p. ١٣] لەم ڕووەوە باشترە سەرنجی کورتەیەکی زۆر جوانی داڤید وایک David Weick لەمەڕ ئەنارکیزم بدەین:
“ ئەنارکیزم دەتوانرێت وەک بیرێکی ڕامیاریی و کۆمەڵایەتیی دەرک بکرێت، کە دژی ھەموو جۆرە دەسەڵات، فەرمانڕەوایی، زاڵیی و چینبەندییەکی قوچکەییە، ویست و داخوازیگەلێکە بۆ سڕینەی ھەموو ئەوانە…. بەم پێیە ئەنارکیزم شتێکە واوەتر لە دژەدەوڵەتی …. ھەرچەندە ئەگەر میری (دەوڵەت) … بە دیاریکراوی ناوەندی ڕەخنەی ئەنارکیستەکان بێت“ [Reinventing Anarchy، p. ١٣٩]
لەبەر ئەوە، ئەنارکیزم لە بنەڕەتدا لەبری ئەوەی دژەدەوڵەت یا دژەمیری بێت، بزاڤێکە دژی پێکھاتەی قوچکەیی (hierarchy ). بۆچی؟ چونکە “پلەبەندییە قوچکەییەکان” پێکھاتەیەکی ڕێکخراون، کە چێتی بە فەرمانڕەوای دەبەخشن. لەو کاتەوەی کە دەوڵەت باڵاترین جۆری پلەبەندی قوچکەییە، ئەنارکیستەکان، دژە دەوڵەتن، بەڵام ئەمە پێناسەیەکی تەواو نییە بۆ ئەنارکیزم. ئەمە بەو واتایەیە کە ئەنارکیستە کەتوارییەکان نەک تەنیا دژی دوڵەتن، بەڵکو دژی ھەموو جۆرە ڕێکخراوێکی پلەبەندی قوچکەیین. براین مۆریس Brian Morris واتەنی:
“واژەی ئەنارکی ڕیشەیەکی یۆنانی ھەیە و لە بنەڕەتدا بە واتای نەبوونی فەرمانڕەوا دێت. ئەنارکیستەکان کەسانێکن کە ھەموو جۆرە میرییەک و دەسەلاتێکی سەپاو، ھەموو پێکھاتە قوچکەییەکان و دەسەڵاتخوازییەک ڕەت دەکەنەوە. بەم پێیە وەک ئەنارکیستی مەکسیکی فلۆرێس ماگۆن Flores Magon پێی دەڵێت: “ئەنارکیستەکان “دژی سێکوچکەی” - دەوڵەت، سەرمایە و کلیسا-ن. لەم ڕووەوە، ئەنارکیستەکان لەپاڵ دژایەتی سەرمایەداری و دەوڵەتدا، دژی ھەموو جۆرە جۆرە دەسەڵاتە ئایینییەکانن. بەڵام ئەنارکیستەکان لە بەرامبەر ئەوەدا، بە شێوازی جیاواز، ھەوڵی بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی پێکھاتوو لە ئەنجومەنە خۆبەشەکانن، لەسەر بنەمای یەکگرتنی ئازادانەی فیدراسیۆنەکان، دوور لە ناوەندێتی و ڕێکخستنە سەروخوارییەکان“ [Anthropology and Anarchism، pp. ٣٥-٤١، Anarchy: A Journal of Desired Armed، no. ٤٥، p. ٣٨]
ئاوڕدانەوە لە واژەی “پلەبەندی قوچکەیی” لەم دەقەدا بۆ گەشەیەکی نوێی چۆنایەتی دەگەڕێتەوە - ئەنارکیستە کلاسیکەکان لەوانە پرۆدۆن ، باکونین و کرۆپۆتکین ئەگەر چی ئەم واژەیان بەکار بردووە، بەڵام زۆر کەم ( ئەوان بەگشتی واژەی “دەسەڵات - authority” کە کورتکراوەی ” لایەنگری دەسەڵاتداری- authoritarian” بووە، بەکار دەبەن.) ھەرچەندە لە نووسینەکانی ئەواندا دەردەکەوێت، فیلۆسۆفییەک بووە دژی پلەبەندی قوچکەیی و دژی نایەکسانی لە دەسەڵات و ھەڵاواردن لەنێوان تاکەکان. باکونین، لەم بارەوە قسەی کرد، کاتێک کە ھێرشی کردە سەر دەسەڵاتە “فەرمی”یەکان و بەرگری لە کارایی سروشت کرد، ھەروەھا وتی:
“ ئایا دەتەوێت ھیچ کەس نەتوانێت زۆر و ستەم لە ھاوجۆری خۆی بکات؟ دەی دڵنیابە لەوەی کە نابێت ھیچ کەس لە ژێڕ ڕکێفی دەسەڵاتی کەسێکی دیکەدا بێت“[The Political Philosophy of Bakunin، p. ٢٧١]
ھەروەک جیف دراوگن Jeff Draughn تێبینی کردووە، “ لەبەر ئەوەی کە ھەردەم بەشێک لە ‘پرۆژەی شۆڕش‘ پەردەپۆشکراوە، تەنیا لەم دواییانەدا چەمکی دژە پێکھاتەی قوچکەیی وردتر واتای خۆی وەرگرت. لەتەک ئەوەشدا، ڕیشەی ئەم ڕاستییە بەرجەستەیە دەگەڕێتەوە بۆ ڕیشەکانی واژەی ‘ئەنارکی‘ “ [Between Anarchism and Libertarianism: Defining a New Movement] **
دووبارە پێی لەسەر ئەوە دادەگرینەوە، کە دژایەتی لەتەک پلەبەندی قوچکەیی، بۆ ئەنارکیستەکان، تەنیا بە میری و دەوڵەت بەرتەسک نابێتەوە. ئەم دژایەتییە تەواوی دەسەڵاتدارییە ئابووریییەکان و پەیوەندییە کۆمەڵایتییەکان، ھەروەھا ڕامیارییەکانیش، بەتایبەت ئەو پەیوەندییانەی کە بە خاوەندارێتی سەرمایەداری و کرێکاری کرێگرتەوە، وابەستەن. دەتوانین ئەمە لە بەڵگەنامەکانی پرۆدۆن دا وەھا ھەڵسەنگێنین “سەرمایە … لە زەمینەی ڕامیاریدا ھاوشێوەی میرییە … بۆچوونگەلی ئابوورییانەی سەرمایەداری، ڕامیاری میری و دەسەڵاتداران و بۆچوونگەلی خوداناسانەی کلیسا، ھاوشێوەی یەکترن و بە ڕێگەی جۆراوجۆر بەیەکترەوە بەستراون. ھێڕش بۆ سەر یەکێکیان، ھاوتای ھێڕشە بۆ سەر ھەموویان… ئەوەی کە سەرمایە بە کرێکار و دەوڵەت بە ئازادی ڕەوای دەبینێت، ھەمان شتە کە ئایین بە گیانی ڕەوا دەبینێت. ئەم سێکوچکە سەرکوتگەرانە بە ھەمان ڕادەی کە لە فیلۆسۆفیدا ژەھراوییە، لە کەتواریشدا ژەھراوییە. کاراترین ڕێگەی ستەمکردنە لە خەڵک، کە ھاوکات جەستە و ویست و ژیرییان کۆیلە دەکات.“ [quoted by Max Nettlau، A Short History of Anarchism، pp. ٤٣-٤٤] سەرەنجام بەوە دەگەین کە ئێما گۆڵدمان دژی سەرمایەداری پێیگەییشت “ مرۆڤ دەبێت کاری بفرۆشێت، لەبەر ئەوە، حەز و داوەرییەکانی ملکەچی ویستی خاوەنکار دەبن.“ Red Emma Speaks، p. ٥٠ چڵ ساڵ لەوەوپێشتر باکونین ئەم خاڵەی دەستنیشان کرد، کە لە سایەی سیستمی ھەنووکەیدا “ کرێکار کەسێتی و ئازادی خۆی لەبەرمبەر کرێدا بە سەرمایەدار دەفرۆشێت. “ [Op. Cit.، p. ١٨٧]
بەم پێیە، “ئەنارکی” واوەتر لە نەبوونی میریی، دەگەیێنێت. ئەنارکی بە واتای دژایەتی لەتەک ھەموو جۆرەکانی ڕێکخراوە دەسەڵاتخوازەکان و پلەبەندییە قوچکەییەکان دێت. کرۆپۆکین واتەنی “ ڕیشەی بنیاتنانی کۆمەڵگەی ئەنارکیستی … لە ڕەخنە گرتن لە پێکھاتەی قوچکەیی دامودەزگەکان و چەمکەکانی کۆمەڵگەی دەسەڵاتخوازی و شیکردنەوەی ئەو ئاراستانەدایە کە لە بزاڤە پێشکەوتنخوازەکاندا خۆیان دەردەبڕن.“ [Op. Cit.، p. ١٥٨] ئەنارکیزم، لای ئێریکۆ مالاتێستا “لە یاخیبوونی مۆراڵی لە دژی ستەمی کۆمەڵایەتیدا لەدایک بوو.“ ئەوەی کە “ لەبەر ھۆکاری دیاریکراوی نەھامەتییە کۆمەڵایەتییەکانە” کە توانرا لە خاوەندارێتی سەرمایەداری و دەوڵەتدا پەیان پێ ببرێت.“ کاتێک کە مرۆڤی ستەمدیدە “ھەوڵی لەناوبردنی دەوڵەت و خاوەندارێتییەکەی دا، ئەو کاتە بوو، کە ئەنارکیزم لە دایک بوو.“ [Errico Malatesta: His Life and Ideas، p. ١٩]
سەرەنجام، ھەر جۆرە ھەوڵێک بۆ نیشاندانی ئەنارکی تەنیا وەک دژەدەوڵەت، ھەڵەیەکە لە لێکدانەوەی واژەکە و ڕێگەیەک کە بزاڤی ئەنارکیستی گرتوویەتییە بەر. بەو جۆرەی کە براین مۆریس دەستنیسانی دەکات “ کاتێک کە کەسێک نووسراوەی ئەنارکیستە کلاسیکەکان ھەڵدەداتەوە … وێرای سروشتی بزاڤی ئەنارکیستی … دەردەکەویت کە ئەنارکی ھیچ کات [تەنیا بە دژەدەوڵەت] بەرتەسک نەبووەتەوە. ئەنارکی ھەمیشە دژی ھەموو جۆرە دەسەڵات و بەھرەکێشی خەباتی کردووە و بە ھەمان شێوەیەش ڕەخنەی لە سەرمایەداری، ئایین و دەوڵەت ھەبووە.“ [Op. Cit.، p. ٤٠]
ھەروەھا بۆ راستکردنەوە و فراوانکردنی دەربڕینەکە، ئەنارکی (anarchy) بە واتای بێسەرەوبەرەیی (chaos) نییە و ھیچ کات ئەنارکیستەکان ھەوڵی ئافەراندنی بارێک لە بێسەرەوبەرەیی و ئاژاوەگیڕی نادەن. لەبەرامبەر ئەوەدا، ئێمە خۆزگە بە ئافەراندنی کۆمەڵگەیەک لەسەر بنەمای ئازادی تاک و ھەرەوەزی خۆبەخشانە، دەخوازین. بە واتایەکی تر، ڕێکخستن لە خوارەوەڕا بۆ سەرەوە، نەک لەسەر بنەمای بێسەرەبەرەیی لە سەرەوەڕا بۆ خوارەوە و ڕێکخراو لەلایەن دەسەڵاتدارانی باڵاوە. کۆمەڵگەیەکی وەھا، کۆمەڵگەیەکی ئەنارکی راستەقینەی بێ سەروەر دەبێت.
لە کاتیکدا کە ئێمە لە بەشی یەکەمدا لەمەڕ واتای ئەنارکی دەکۆڵێنەوە، نائوم چامسکی Noam Chomsky ھەندێک لە لایەنە سەرەکییەکانی بەم جۆرە کورت دەکاتەوە، کاتێک کە لەبارەی کۆمەڵگەی ئازادی راستینەوە دەدوێت “ھەر جۆرە پەیوەندییەک لە نێوان مرۆڤەکاندا کە واوەتر لە پەیوەندییەکی تایبەتیی بێت – بەو واتایەی کە شێوەیەکی دەزگەیی یا جۆریکی تر بەخۆوە بگرێت – لە کۆمەڵگەدا یا لە شوێنی کار، لە خێزاندا، لە کۆمەڵگەی گەورەتردا یا ھەر شتیکی تر، دەبێت لەژێر کۆنترۆڵی راستەوخۆی بەشداراندا دەبێت. بەم جۆرە واتە کرێکاران لە ئەنجومەنە پیشەسازییەکاندا، لە دیموکراتی گەلیی لە کۆمونیتییەکاندا، لە کارلێککردنی نێوانیاندا، کۆمەڵە ئازادەکان لە کۆمەڵگە گەورەکاندا، تا دەگاتە ڕێکخستنی کۆمەڵگەی نیونەتەوەیی. “ [Anarchism Interview] کۆمەڵگە بە ھیچ شێوەیەک بەسەر پێکھاتەیەکی سەرەوخواری وەک خاوەنکار و کرێکار یا میری و فەرمانبەراندا دابەش نابێت. لە بەرامبەر ئەوەدا، کۆمەڵگەیەکی ئەنارکیستی لەسەر بنەمای پەیوەندی ئازادانە لە بەشداری لە ڕێکخراوە ھەرەوەزییەکاندا پشتئەستوور دەبێت و لە خوارەوەڕا بۆ سەرەوە بەڕێوە دەبرێت. شایانی باسە، کە ئەنارکیستەکان لە ھەوڵی ئەوەدان تا ئەو ئاستەی بۆیان دەلوێت، ئەوڕۆکە وەھا کۆمەڵگەگەلێک، لە ڕێکخراوەکانیاندا، لە خەباتیاندا و لە چالاکییاندا، بەو رادەی کە دەتوانن، بئافرێنن.
پۆل:ئابوورەکان
جێگری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان
وێنۆک جێگری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان جێگری سەرۆکی ناوچەیەکی نیمچە سەربەخۆیە لە باکووری عێراق. بەشێکە لە سەرۆکایەتی ئەنجومەنی کوردستان. جێگری سەرۆک لە ئەرکەکانی یان لەکاتی ئامادە نەبوونی سەرۆک یارمەتی سەرۆک دەدات. شوێنەکەکە چۆڵە لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧.
٢٠٠٥–٢٠١٧
لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥دا مەسعوود بارزانی لەلایەن پەرلەمانی کوردستان وەکوو سەرۆکێکی نوێ سوێند درا. پەرلەمانی کوردستان کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی وەکوو جێگری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان ھەڵبژارد.
٢٠١٩ تا ئێستا
سالێ ٢٠١٩ بەپێی بڕیارێک دوو جێگر بۆ سەرۆکی ھەرێمی کوردستان دانرا بە پێچەوانەی ڕابردوو کە یەک جێگر بوو
سەرچاوەکان
پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان پۆل:حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
ھاڵک (یاریزان)
هاڵک ناوی تەواوی گیڤانیڵدۆ ڤێیرا دێ سۆوزا، بە (ئینگلیزی: Hulk). لەدایکبووی ٢٥ی تەممووزی ١٩٨٦ە. هاڵک یاریزانێکی بەڕازیلییە، کە یاری بۆ یانەی زێنێت (سان پێترسبێرگ) دەکات، لەهێڵی ناوەڕاست. هاوکات یاریزانی (هەڵبژاردەی تۆپێ پێی بەڕازیل)ە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:یاریزانێکی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەڕازیلی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پورتوگال پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ڕووسیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢ پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢ پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ پۆل:مێدالیاوەرگرانی زێوی ئۆڵمپیکی بەڕازیلی
گۆڕستانی یوسفی کوڕی کوسێیر
گۆڕستانی یوسفی کوڕی کوسێیر لە ساڵانی ١١٦١–١١٦٢، لە شاری نەخچیڤان دروست کراوە.. تەلارسازەکەی گۆڕستانەکە عەجامی کوڕی ئەبوبەکر نەخچیوانی بووە. گۆڕستانەکانی ناخچیڤان لە ساڵی ١٩٩٨ لەلایەن گوڵنارا مێھماندارۆڤەوە بۆ لیستی شوێنەوارە جیھانییەکان، یوونێسکۆ پاڵێوراو بوون سەرۆکی کۆمیتەی ئازەربایجان لە ICOMOS- ئەنجومەنی نێودەوڵەتی شوێنەوار و شوێنەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆماری خۆسەری نەخچیڤان
شێخان، پاوە
گوندێکە لە هەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران پۆل:شوێنە پیرۆزەکانی یارسان
داربەسەری گچکە
داربەسەری گچکە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
٢٠٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ژان-شارل
ژان-شارل نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢ پۆل:مردووانی ٢٠٠٣
بڕیارنامەی ٨٥٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٣ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٣ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا
٢٠٠٨
سەدەی ٢٠ەم | سەدەی ٢١ەم ٢٠٠٣ | ٢٠٠٤ | ٢٠٠٥ | ٢٠٠٦ | ٢٠٠٧ | ٢٠٠٨ | ٢٠٠٩ | ٢٠١٠ | ٢٠١١ | ٢٠١٢ | ٢٠١٣
ئایار
200px|left|thumb|گەردەلوولی نارگیز
تشرینی یەکەم
پۆل:٢٠٠٨
ھۆمەرەشاڵ
ھۆمەرەشاڵ (Homereşall، بە فارسی: عمرشال) گوندێکە لە بەخشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٣٩ کەس لە ٤٤ بنەماڵەدا بووە.
شیپکا
شیپکا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ستارا زاگۆرا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٬٣٤٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ستارا زاگۆرا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ئیسرا و میعراج
ئیسرا و میعراج دوو ڕووداون کە لە یەک شەودا بە سەر محەممەد پێغەمبەری ئیسلامدا ھاتوون و تێیدا محەممەد لە مەککەوە ڕۆشتوە بۆ قودس و لەوێوە بۆ ئاسمانەکان.
ئیسرا
ئیسرا بریتیە لە سەفەری مەعنەویی شەوانەی پێغەمبەری ئیسلام لە مەککەوە بۆ قودس. ئەم گوێزانەوەیە لە قورئاندا لە سوورەتی ئیسرادا باسی لێ کراوە. بەشێک دەقی ئایەتەکە بە کوردی ئەمەیە. پاک و بێسووچە ئەو کەسەی کە بەندەکەی خۆی بە ئەسرا لە شەودا لە مزگەوتی حەرامەوە برد بۆ مزگەوتی ئەقسا، کە دەورەکەیمان پیرۆز کردوە، تا ھێندێک لە نیشانەکانی خۆمانی پێ پیشان بدەین.
میعراج
میعراج بریتییە لە بەرزەوە بوونی محەممەد بەرەو ئاسمانەکان لەگەڵ جبرەییلدا. محەممەد لەم سەفەرەدا لەگەڵ خودادا قسەی کرد و چاوی بە کۆمەڵێک لە پێغەمبەران و فریشتەکان کەوت. باسی میعراج لە قورئاندا نەھاتوە و لە حەدیسەوە وەرگیراوە.
ئیسرا و میعراج لە وێژەی کوردیدا
مەولەوی لە عەقیدەی مەرزییەدا بەم جۆرە باس لە میعراج دەکا: ڕێی چەن هەزار ساڵ، تەی چەن حیجابات زاتی حەق، کەلام، سوئال جەوابات چوو، بوو، دی، بیستی، کریا، دریاوە ھاتەوە حەڵقە ھەر دەلەریاوە مەحوی دەڵێ: شەو، شەوی میعراجی شاھی ئەنبیا بێ وا دەبێ بیپەرستێ، بەڵکوو سوجدەی بۆ ببا ھەر ئانە ڕۆژ
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی ئیسلام پۆل:قورئان پۆل:ئایەت پۆل:سوننە پۆل:محەممەد پۆل:ژینی محەممەد پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:میتۆلۆژیای ئیسلامی
مەیسن دای
مەیسن دای (لەدایکبووی ١٥ی تەممووزی ١٩٩٤) ئەکتەرێکی ئەمریکییە کە ناسراوە بە ڕۆڵەکانی لە Teen Wolf و Flowers in the Attic.
ژیانی سەرەتایی
مەیسن دای لە شاونی، ئۆکلاھۆما لەدایکبووە، و ئادا، ئۆکلاھۆما گەورەبووە لەگەڵ برا گەورەکەی، پرێستن، و خوشکە بچووکەکەی، تەیلەر، کە ناسراوە بۆ بوون لە نیوەی دووانەی کەنتری Maddie & Tae.
پیشە
دای دەستیکرد بە نواندن بە ڕۆڵی یاریدەدەری لە فیلمی Adventures of Bailey: A Night in Cowtown و ڕۆڵی پاڵپشتی لە زنجیرەی تۆڕی Secret Diary of an American Cheerleader 2: The Fierce One. لە ٢٠١٤دا، ڕۆڵی سەرەکی کریستۆفەر دۆڵانگانگەری گێڕا لە فیلمی ڵایفتایمی Flowers in the Attic کە لە ڕۆمانی ڤی سی ئاندروسەوە وەرگیراوە. ئەو ڕۆڵی میوانیشی ھەبووە لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی Review و Teen Wolf. لە ٢٠١٥دا، ڕۆڵی ڤیکتۆری گێڕا لە فیلمی ڵایفتایمی My Stepdaughter. دای ڕۆڵی میوانی ھەبووە لە Major Crimes و ڕۆڵی پاڵپشتی ھەبووە لە زنجیرەکانی Roommates و Finding Carter.
ناحیەی ڕەبیعە
ناحیەی ڕەبیعە، (بە عەرەبی: ناحیة الربیعة، بە ئینگلیزی: Al Rabia subdistrict) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای تەلەعفەر لە پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی ڕەبیعەیە.
مێژوو
لە ساڵی ١٨٧٩دا شاری مووسڵ سەرلەنوێ کرایەوە ناوەندی ویلایەتی مووسڵ لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا، قەزای شنگال یەکێک بوو لە شەش قەزاکانی، ناحیەی تەلەعفەر و ناحیەی زوممار سەر بە قەزای شنگال بوون. ئەم دابەشی کارگێڕییە تاوەکو داگیرکردنی عێراق و ھەرێمی کوردستان لەلایەن ئینگلیزەوە لە ساڵی ١٩١٨ ھەر پەیڕەوی دەکرا. لەگەڵ دامەزراندنی حکومی پاشایەتی عەرەبی لە عێراق ناوچەی جزیری باشووری کوردستان دابەشکرایە سەر قەزای تەلەعفەر و قەزای شنگال و ناوچەی بادۆش درایە پاڵ مووسڵ.
ئەم ناحیەیە لە ساڵی ١٩٦١دا دامەزراوە.
جوگرافیا
سنوری ناحیەی ڕەبیعە:
دانیشتووان
پێکھاتەی دانیشتووانی ناحیەکە بەم جۆرەیە:
کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٣٨) گوند.
سەرچاوەکان
پۆل:ئێزیدی پۆل:پارێزگای موسڵ پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ پۆل:جوگرافیای کوردستان پۆل:کوردستان پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
٢ی تشرینی یەکەم
٢ی تشرینی یەکەم ٢٧٥ەم ڕۆژی ساڵە (٢٧٦ لە ساڵی پڕدا). ٩٠ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتایی ساڵ.
بۆنەکان
پۆل:تشرینی یەکەم پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
پارک مین-یۆنگ
پارک مین-یۆنگ یان راچل پارک (بە کۆری: 박민영؛ بە ئینگلیزی: Park Min-young)، لەدایکبووی ٤ی ئازاری ١٩٨٦ لە سێئول. خانمەئەکتەرێکی کۆریای باشوورە. بەناوبانگ بوو بەهۆی ڕۆڵ بینینی لە دراما کۆرییەکان وەک (Sungkyunkwan Scandal ساڵی ٢٠١٠)، (City Hunter ساڵی ٢٠١١)، (Glory Jane ساڵی ٢٠١١)، (Dr. Jin ساڵی ٢٠١٢)، (Healer ساڵانی ٢٠١٤ - ٢٠١٥) و (Remember - War of the Son ساڵانی ٢٠١٥ - ٢٠١٦).
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:خانمەئەکتەرانی تەلەڤزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەئەکتەرانی فیلمەکانی کۆریای باشوور پۆل:کریستیانەکانی کۆریای باشوو پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی زانکۆی دۆنگگوک پۆل:خەڵکی سێئول پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور
٢٠٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
داڵەڕێ
داڵەڕێ گوندێکە دەکەوێتە سەر زێی گەورە، سەربە سنووری بەڕێوبەرایەتی قەزای بەردەڕەشە لە پارێزگای دھۆک. بەپێی سەرچاوەکان، ناوی "داڵەڕێ" لە "دارینی چڕ" ەوە ھاتووە؛ ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ ھەڵکەوتەی سروشتیی و جوگرافی گوندەکە بەھۆی ھەبوونی چەمێکی چر لەزێی گەورەوە کە بە لێواری گوندەکەدا درێژدەبێتەوە. دانیشتووانی دالەڕێ لە ھۆزی گۆرانن
مێژووی گوندی داڵەڕێ دەگەڕێتەوە بۆ نیوەی دووەمی سەدەی ١٨ە و سەرەتای سەدەی ١٩ە، یەکەم شەپۆلی دانیشتووانی گوندەکە بەھۆی بەپیتبوونی زەوی ناوچەکە و گونجانی کەشوھەوا بۆ ئاژەڵداری ڕوویان لە گوندەکە کردووە.
بەھۆی ھەبوونی ژیان بۆ ماوەیەکی زۆر لەو ناوچەیە، داڵەڕێ خاوەنی چەند شوێنەوارێکی مێژوویە، و چەندان حەشارگەی ژێر زەوی و ئامێری کۆنی کشتوکاڵی، کە بە "قوڕ" دروستکراون، دۆزراونەتەوە. بەگوێرەی وتەی دانیشتووانی گوندەکە، گرنگترین ئاسەوار مانەوەی گۆڕستانێکە بەناوی "قەبرستانی سەییدان".
داڵەڕێ چەند ناوچەیەکی گەشتیاری تایبەت بەخۆی ھەیە کە دیارترین ناوچەی گەشتیاری لە گوندی داڵەڕێ بریتییە لە «کەور قەلان» کە شوێنێکی شاخاوییە و دەکەوێتە باکووری گوندەکەوە. بەدرێژای مێژووی لادێکە مزگەوتی تێدابووە، بەڵام مێژووی ھەبوونی قوتابخانە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٧١.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
٢٠٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دیمۆڤۆ
دیمۆڤۆ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ڤیدین لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٬٣٤٣ کەس بووە.
ژان-کلۆد ڕۆنار
ژان-کلۆد رۆنار نووسەر و شاعیرێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٠٢ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
ھەواساوا
ھەواساوا گوندێکە لە هەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
ھانەگەرمڵە
هانەگەرمڵە
جوگرافیا
گوندێکە لە هەورامانی ڕۆژهەڵات ,بەشێكە لەهەورامانی لهۆن دەكەوێتە كۆتا خاڵی سنوری لەنێوان هەورامانی ڕۆژهەڵات وهەورامانی باشور ,لەباكوریەوە شاخی شرام وگوندی گەچێنە باخەكۆن ولە رۆژهەڵاتیەوە گوندی كەیمنەو وهاوسنورە لەگەڵ ناحیەی بیارە ودەكەوێتە ڕۆژاوایەوە,وهەروەها لە باشورەوە هاوسنورە لەگەڵ شارەدێی تەوێڵە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
نژۆ
نژۆ (Njo، بە فارسی: نژو) گوندێکە لە بەخشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٧٢ کەس لە ٥٢ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ئاختۆپۆل
ئاختۆپۆل شارۆچکەیەکە لە پارێزگای بورگاس لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٬٣٢٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بورگاس پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
کەیمنە
گوندی كەیمنە یان كێمنە گوندێکە دەكەوێتە بەشی هەورامانی لهۆن لە رۆژهەڵاتی كوردستان.
جوگرافیا
گوندەکە دەكەوێتە بەشی هەورامانی لهۆن لە رۆژهەڵاتی كوردستان، لەكۆتا خاڵی سنوری رۆژهەلات و باشووری کوردستان دایە. سەر بە پاوەیە، لە پارێزگای كرماشان. گوندەکە هاوسنورە لەگەڵ هەریەك لەگوندەكانی هانەگەرمڵە (لە باشوور) و بێرواس (لە ڕۆژاوا) وە هەروەها لەسەرسنوری نێوان عێراق ئێران، هاوسنورە لەگەڵ شارۆچكەكانی بیارە و لە تەویڵە ی هەورامانی لهۆن دەكەونە باشورریەوە ..وەبە دوری 200كیلۆمەتر لەناوەندی پارێزگای كرماشانەوە دوورە.
گوندەکە دەكەوێتە دامێنی زنجیرە چیاكانی زاگرۆس و بەژمارەیەك شاخ، چیا و كێوی جوان وسەرنج ڕاكێش دەورەدراوە.
ئاووهەوا
ئاووهەوای گوندی كێمنە لەهاویندا مامناوەند و فێنكە، وەلێ لە زستان ساردە و بەفریشی لێ دەبارێت.
دانیشتوان
پێش شەڕی ئێران و عێراق، گوندەکە ئاوەدان بووە بە خزمەتگوزاری کارەبا، نەخۆشخانە و قوتابخانە هەروەها نزیکەی ٢٥٠ خێزان لێی دەژیان. بەڵام دوای جەنگەکە ئەوا خەڵکی گوندەکە ئاوارەبوون.
سەرچاوەکان
روستای کیمنه ماڵپەڕی seeiran، دوایین سەردان لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
پردی بریستۆڵ
پردی بریستۆڵ پردێکە بەسەر بەندەری شلۆق لە شاری بریستۆڵی ئینگلتەرا. بەندەری شلۆق لەسەر ڕێڕەوی سەرەتایی ڕووباری ئەڤۆن دروست کراوە، و پردێک لە شوێنەکەدا ھەبووە لە زۆر پێش ئەوەی بەندەرەکە دروست بکرێت بە دەستبەسەرداگرتنی ڕووبارەکە لە ساڵی ١٨٠٩. پردی ئێستا لە ساڵی ١٧٦٨ تەواو بووە و لە پلەی دووەمدایە بیناسازی.
پردی بریستۆڵ دوورترین پردە لە خوارەوەی پردە جێگیرەکانە بەسەر بەندەرەکەدا، و سنووری گەشتکردن بۆ ھەر کەشتییەک دیاری دەکات کە نەتوانێت لەژێر کەوانەکانیدا تێپەڕێت. لە خوارەوەی پردەکە بەندەرەکە بە کەناراوەکان و کۆگاکان ھێڵکاری کراوە، لەگەڵ وێڵز باک لە ڕۆژاوا و ڕێدکلیف باک لە ڕۆژھەڵات. لە سەرەوەی ڕووبارەکە، زەوییەکە لە ڕۆژاوا لەلایەن پارکەکەی کاستڵەوە داگیرکراوە، کە لەسەر ناوچەیەک دروست کراوە کە لە جەنگی جیھانی دووەمدا بەھۆی بۆردومانەکانەوە وێران بووە، لەکاتێکدا کەناری بەرامبەر لەلایەن بیرەخانەی پێشووی جۆرج بریستۆڵەوە داگیرکراوە، ئێستا بە ناوی فینزێڵز ڕیچ پەرەی پێدراوەتەوە.
پردی بریستۆڵ لە ساڵی ٢٠٢٠دا بەڕووی ئۆتۆمبێلی تایبەت و ئۆتۆمبێلی کاڵادا داخرا کە کێشیان لەژێر ٧٫٥ تۆن بوو لە چوارچێوەی دەستپێشخەرییەکانی ئەنجومەنی شارۆچکەی بریستۆڵ بۆ باشترکردنی کوالێتی ھەوا، خێراترکرا لە وەڵامی پەتای کۆڤید-١٩.
سەرچاوەکان
پۆل:پردەکان لە شاری بریستۆڵ
عەقیدەی مەرزیە
سەرچاوەکان
پۆل:نووسراوەکانی مەولەوی پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:کتێبە ئایینییەکان پۆل:نووسراوەکانی مەلا عەبدولکەریم مودەریس
بڕیارنامەی ٨٥٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئەبخازیا و گورجستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:ئەبخازیا لە ١٩٩٣ پۆل:گورجستان لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گورجستان
نیسا
سوورەتی نیسا چوارەم سوورەتی قورئانە و ١٧٦ ئایەتە. سوورەتێکی مەدینەییە و دوای سوورەتی ئالی عیمران دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئیسلام و ژنان پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:جیھاد
ژیوار (گوند)
گوندێکە لە هەورامانی ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦دا ١٢٨٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
سەحیحی موسلیم
سەحیحی موسلیم، ، یەکێک لە گرنگترین کتێبەکانی فەرموودەیە لای موسڵمانان، ئەبوو حسێن موسلیم کوڕی حەجاج نیساپوری کۆی کردۆتەوە، دانانەکەی ماوەی پانزە ساڵی خایاندووە، ٣٠٣٣ فەرموودەی تیا کۆکردۆتەوە بەبێ دووبارە بوونەوە. و ئەم کتێبە لە دوای سەحیحی بوخاری بە دووەم کتێبی فەرموودە دادەنرێت لای موسڵمانان.
دەربارەی دانەرەکەی
ئەبوو حسێن موسلیم کوڕی حەجاج نیساپوری لەدایکبووە لە شاری نیساپور لە ساڵی ٢٠٦ک و کۆچی دوایی کردووە لە ساڵی ٢٦١ک لە تەمەنی پەنجا و پێنج ساڵیدا، گەشتی کردووە بۆ حیجاز و میسر و شام و عێراق بۆ داواکردنی فەرموودە، و یەکێک بوو لە پێشەوا و حافزەکانی فەرموودە، و زانایانی ئیسلام زۆر ستایشی موسلیمیان کردووە.
ژمارەی فەرموودەکان
لە سەحیحی موسلیمدا ژمارەیەکی زۆر فەرموودە هاتووە و هەندێکیان لە ناو فەرموودەی تردا دووبارە بوونەتەوە، و بە گشتی بە بێ دووبارە بوونەوە ژمارەی ئەو فەرموودانەی لە سەحیحی موسلیمدا هاتوون ٣٠٣٣ فەرموودەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرموودە پۆل:فەرموودەزانی پۆل:کتێبەکانی فەرموودە پۆل:کتێبەکانی ئەهلی سونە و جەماعە
خێوەت گەورە
فینلاند
حیزبی ڕاستی‌ناوەندیی ھاوپەیمانیی نیشتمانی وەکوو حیزبێکی خێوەت گەورە ناسراوە کە پشتگیری لە ویست و بایەخەکانی چینە ناوەندییە شارییەکان دەکات.
فەڕەنسا
حیزبی لە ڕیپەبلیک ئەن مەرش کە سەرۆک ئیمانوێل ماکرۆن دایمەزراندووە، وەکوو حیزبێکی خێوەت گەورە وەسف کراوە.
ئەڵمانیا
ھەردوو حیزبی یەکیەتی دێمۆکراتی مەسیحی ئەڵمانیا و یەکیەتی سۆسیال مەسیحی لە باڤاریادا و ھەروەھا حیزبی سۆسیال دیموکراتی ئەلمانیا وەکوو حیزبگەلێکی خێوەت گەورە لەبەرچاو دەگیرێن. ئەم حیزبانە لە ئەڵمانیادا ناسراون بە Volksparteien (حیزبەکانی خەڵک).
ھیندستان
حیزبی کۆنگرێسی نەتەوەیی ھیندستان، لە ھەموو چین و دینەکانەوە پشتگیری کرا لە دژی ئیمپراتۆری بریتانیا.
حیزبی جاناتا لە ھیندستاندا کە لە ساڵی ١٩٧٧دا گەیشت بە دەسەڵات، حیزبێکی خێوەت گەورە بوو و لە خەڵکانێک بە ئایدیۆلۆژیگەلی جیاوازەوە پێک ھاتبوو.
ئیرلەند
فاین جایل و فینە فایل وەکوو دوو حیزبی خێوەت گەورە دێنە ئەژمار. ھەردوویا لە لایەن خەڵکانێکەوە لە چینە کۆمەڵایەتی و ئایدیۆلۆژییە سیاسییە جیاوازەکانەوە پشتگیری دەکرێن. ئەگەرچی زۆربەی کات ھەردوو حیزبەکە وەکوو ڕاستی ناوەندی و کۆنەپارێزی لیبراڵ وەسف دەکرێن.
ئیتالیا
لە ئیتالیادا، بزووتنەوەی پێنج ئەستێرە کە لە لایەن ئەکتەر و کۆمێدیکار بێپ گریڵۆوە بەڕێوە دەبرێت، وەکوو حیزبێکی ھەمووگر و «خێوەت گەورەی پۆست ئایدیۆلۆژیکی» وەسف دەکرێت، چونکە لایەنگرەکانی تەرجیحاتی سیاسی ھاوبەشیان نییە، لەسەر تەوەرە ئابووری و سیاسییە سەرەکییەکان مشتومڕیانە و زۆربەیان لەسەر ھەستگەلی «دژەبنەما» (anti-establishment) کۆک و یەکگرتوون. شێوازی سەرکەوتووانەی ھەڵمەت و کەمپەینی بزووتنەوەی پێنج ئەستێرە، ھەستگەلی دژەبنەمای لەگەڵ ناڕەزایی دەربڕینی ئابووری و سیاسیدا تێکەڵ کرد کە لە سنوورەکانی ڕا سیاسییە نەریتییەکان زیاتر ڕۆیشت، بەڵام ئەم شێوازە خێوەتگەورە و ھەمووگریەی، تواناییەکەی بۆ ئەوەی ببێت بە حەریفێکی پێگەیشتوو، چالاک، کاریگەر و یەکگرتووی حکومەت سنووردار کردووە. حیزبی فرۆزا ئیتالیا و ئەو حیزبەی کە پێشتر لە جێیدا بوو کە ڕاستی ناوەندین و پارتی دێمۆکرات کە چەپی ناوەندییە وەکوو حیزبگەلێکی خێوەتگەورە و ھەمووگر لەبەرچاو دەگیرێن، ھەردوویان لە یەکگرتنی حیزبگەلی سیاسی بە پاشبنەماگەلی ئایدیۆلۆژیکی زۆرەوە دروست بوون.