cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ناحیەی ناودەشت
ڕووبەر
ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٥٥٨کم٢)یە لە (٢٫٧٦٪) پارێزگای سلێمانی پێکدەھێنێت و (٣٩٫٦٪) قەزای پشدەر پێکدەھێنێت.
دانیشتوان
تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە کوردن، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دانیشتوانی ئەم ناحیەیە (٢٧،٥٨٧)کەسە.
* لەنێوان ساڵی(١٩٢٢ - ١٩٣٦)دا
لە ساڵی ١٩٢٦دا ھێنانە کایەی ھەردوو ناحیەی ناودەشت و ناحیەی چناران لە قەزای ڕانیە، کە ئەوکات سەر بە پارێزگای ھەولێر بوو. 400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹۳٦دا
* لە نێوان ساڵی(١٩٣٦ - ١٩٤٧)دا
ناحیەی ناودەشت ھەر سەر بە قەزای ڕانیە مایەوە لە پارێزگای ھەولێر. 400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹٤۷دا
* لە نێوان ساڵی(١٩٤٧ - ١٩٥٨)دا
بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٦١٠) لە ١٢\٧\١٩٥٦دا قەزای ڕانیە بە ھەردوو ناحیەی چناران و ناحیەی ناودەشت خرانە سەر پارێزگای سلێمانی.
سەردەمی کۆماری (١٩٥٨ - ١٩٩٠)
ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی عەبدولکەریم قاسم (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی عەبدولسەلام عارف، دواتر براکەی عەبدولڕەحمان عارف (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، ئەحمەد حەسەن بەکر (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و سەددام حوسێن (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان. ئەم سەردەمە دابەشی پێنج قۆناغ دەکرێت.
لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧)
400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی [[قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٦۰دا]] دابڕانی ناحیەی مەرگە لە قەزای پشدەر و لکاندنی بە قەزای ڕانیەوە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦٠) لە ٨\١١\١٩٧١دا و دابڕانی ناحیەی ناودەشت لە قەزای ڕانیە و لکاندنی بە قەزای پشدەرەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦١) لە ٨\١١\١٩٧١دا. 400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی [[قەزای پشدەر لە ساڵی ۱۹۷۲دا]]
لە نێوان ساڵی(١٩٨٨ - ١٩٩٠)دا
دوای وەستاندنی شەڕی ئێران و عێراق لە (٨-٨-١٩٨٨) ڕژێمەکەی (سەددام) لە (٢٠-٦-١٩٨٩)وە دەستی کرد بە ڕاگواستنی شاری قەڵادزێ و تەواوی قەزای پشدەر بۆ ئۆردوگاکانی خۆرئاوای ھەولێر(ئۆردوگای خەبات) و خۆرئاوای سلێمانی(ئۆردوگای بازیان) کەوا دوای چۆڵکردنی شارەکە و ناوچەکە لە ھاوڵاتیان بە بەکارھێنانی ماددەی (TNT) سەرجەم خانووبەرە و قوتابخانەو مزگەوتەکانی شارو ناوچەکە تەقێنرانەوە و خاپورکران و ناوچەکەش بە (ارض الحرام ویا محرمە واتە: خاکی حەرام و قەدەغەکراو) دانرا. 400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای پشدەر لە ساڵی ۱۹۷۹دا
* لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:
لەم ماوەیەدا پارێزگای سلێمانی و پارێزگای ھەولێر و پارێزگای دھۆک لە لایەن بەرەی کوردستانیەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی گوندەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە ھەرێمی کوردستان دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ پەرلەمانی کوردستان پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە.
ئابووری و کشتوکاڵ
بڕبڕەی پشتی داھات و بژێوی خەڵکی ناوچەکە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری یە کشتوکاڵەکەش بە ھۆی ئەو پڕۆژە ئاودێرییەی کە دووەم پڕۆژەیە لە عێراقدا و وە یەکەم پڕۆژەشە لە پارێزگای سلێمانی کە (١٠،٠٠٠) دەھەزاردۆنم زەوی بەراو دەکات لە سەردەمی ڕژێمدا گەورەترین سەرچاوەی داھاتی کشتوکاڵی بووە وە باشترین ناوچەی بەرھەم ھێنانی تووتن ھەژمار کراوە لە سەرتاسەری عێراقدا، بەلاَم بە داخەوە ئێستا بەھۆی کەم تەرخەمی و نەبونی پلانی گونجاو لەو بوارەدا بۆتە ھۆی ئەوەی کە زەوی یەکان ئاوڕیان لیَ نەدرێتەوە وەکوو پێویست سوودی لیَ نەبینرێت بۆ کشتوکاڵ.
سامانی سروشتی
سنووری ناحیەی ناودەشت دەوڵمەندە بە (نەوت، مس، بەردی خەڵوزی، بەردی گرانیت، ئاسن) لە بناری قەندیل وەکوو کەرەسەیەکی خاو ھەیە.
کارگێڕی
ئەم ناحیەیە لە ٦٩ گوند پێکھاتووە:
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
پێڕستی سووڕەتەکانی قورئان
ھەر سووڕەتێک دابەش دەکرێت بۆ چەند ئایەێکی ژمارە جیاواز، درێژیشییان جیاوازە، کە ھەندێکیان پێکدێت لە چەند پیتێک و ھەندێکیشییان لە چەند ڕستەیەک. ئایەتە قورئانییەکان بەشێوەیەک دابەزیوە جیاواز لە شیعری عەرەبیی جاھلی لە کێش و سەروا، وە بەشێوەیەک ھاتووە نزیک لەو زاراوانەی دراوەتە پاڵ پێغەمبەرانی پەیمانی کۆن لە کتێبی پیرۆز، لەمانەش دا زانایانی ئیسلام وتویانە کە بۆ جەختکردنەوە لە پێغەمبەرایەتی موحەممەد و بۆ ئەوەی بەرەنگاری عەرەبە بتپەرستەکان ببێتەوە لەو شتەی کە خۆیان لێی شارەزان، ئەویش زمان و شیعرە، وە بۆ ئەوەی بیر بکەنەوە لە چۆنییەتی کەسێکی نەخوێندەوار کە نە شیعر دەخوێنێتەوە و لێی شارەزایە، شتێک بێنێت کە لە پاراوی و فەساحەتدا بەسەریدا زاڵە. سەبارەت بە ژمارەی ئایەتەکانیش زانراوە بە ئجتھاد و تێکۆشانی گەورە ھاوەڵان و تابعینەکان و ئەوانەی لێیان گێڕاونەوتەوە، دەقی قوڕئان پارێزراوە لای ئەوان بەڵام پێغەمبەر موحەممەد ژمارەی ئایەتەکانیانی بۆ دیاری نەکردوون تەنھا دوو سوورەت نەبێ، سووڕەتی مولک لە فەرموودەکەی کە تیایدا ئاماژە بە سوورەتی مولک دەکات و دەڵێت ٣٠ ئایەتە و لە سزای گۆڕ دەپارێزێت، وە سووڕەتی فاتیحە، بێجگە لەم دووە زانایانی ئیسلام ئجتھادییان کردووە بۆ زانینی سەرەتا و کۆتایی ئایەتەکان بۆیە ڕاجیاوازی درووسبوو لە نێوان ھەڵسەنگێنەران و بەمشێوەیەش ڕاجیایی لە ژمارەی ئایەتەکانیش درووست بوو، وە ھەندێک سووڕەتیش ھەڵسەنگێنەران لەسەر ژمارەی ئایەتەکانی پێکھاتوون بەڵام لە سەری ئایەتەکان ڕاجیاییان ھەیە، وە ھەندێک سووڕەتیش لەسەر ژمارەی ئایەتەکان و سەری ئایەتەکانیش پێکھاتوون. سەرەڕای ئەوەی کە زانایان لەسەر ئەوە یەکدەنگن کە ژمارەی ئایەتەکان لە ٦٠٠٠ کەمتر نییە، ئەوانەشی کە لەمە زیاتر دەڵێن وتویانە: ١٠٤ ئایەت، وتراویشە: ١٤ ئایەت، گوتراویشە: ٢١٩ ئایەت، وتراوە ٢٢٥ یان ٢٢٦ وتراویشە ٢٣٠ ئایەت. شایەنی ئاماژەپێکردنە کە ئختلاف و ڕاجیایی لە ژمارەی ئایەتەکان بە مانای بوونی دەقی جیاواز نایەت، تەنھا جیاوازییە لە سەرەتا و کۆتاکانی ئایەت.
پێڕستی سووڕەتەکان
پێڕستی سووڕەتەکانی قورئان:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان *
٣٦٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کۆمیدیای دۆخی (سیتکەم)
کۆمێدیای دۆخی یان سیتکەم ،جۆرە بەرنامەیەکی کۆمێدیایە.سیتکەمەکان سەرەتا لەسەر ڕادیۆ پێشکەش دەکران بەر لە داهێنانی تەلەڤزیۆن ، بەڵام لە ئێستا بەشێکی گەورەی پڕۆگرامەکان و زنجیرەکانی تیڤی سیتکەمن.سیتکەمەکان بەزۆری هەمان کەسایەتی و هەمان شوێنی نمایشیان هەیە لەگشت ئەڵقەکاندا ، بەناوبانگترین زنجیرەکانی سیتکەم (The Big Bang Theory) و زنجیرەی (Seinfeld)ن.
پۆل:چەشنەکانی تەلەڤیزیۆن پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن
١٢ی ئازار
١٢ی ئازار ٧١ەم ڕۆژی ساڵە (٧٢ لە ساڵی پڕدا). ٢٩٤ ڕۆژ دوورە لە کۆتایی ساڵەوە.
بۆنەکان
پۆل:ئازار پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
ڕوانگەی ئاسمانیی ھەولێر
250px|وێنۆک|ڕوانگەی هەولێر ڕوانگەی ئاسمانیی ھەولێر یان ڕوانگەی ئاسمانیی چیای کۆڕەک ڕوانگەیەکی ئاسمانیی لەکارکەوتووە لەسەر چیای کۆڕەک، لە باکووری پارێزگای ھەولێر، باشووری کوردستان.
مێژوو
ئەم ڕوانگەیە لە ساڵی ١٩٧٣ لەلایەن سەرۆکی پێشووی عێراق ئەحمەد حەسەن بەکر بڕیاری دروستکردنی درا. ئەو ڕوانگەیە لە ٣ تەلیسکۆبی گەورە و مامناوەند پێک دێت، ئەو ڕوانگەیە بە مەبەستی ڕوانگەکردن و ئاگادار بوون و گوێبستنی گەردوون، لە ساڵی ھەشتایەکان نزیکەی ٤٠٠ کارمەند لە ١٠ وڵاتی جیاوازەوە ھەر یەک لە کۆمپانیاکانی Baresel، Epple، Krupp، Liebher و Zeis کاریان تێکردوە، ئەو کاتەی تەلیسکۆبەکان تەواو نەبوونە عێراق کەوتۆتە جەنگ لەگەل وڵاتی ئێران بەڵام لە ساڵی ١٩٨٣ ئەو ستافە توانیان بچووکترین تەلیسکۆبی نێو ڕوانگەکە تەواو بکەن و بەکاریشی بھێنن و ھەر لەو کاتەشدا ناوچەکە بوە ناوچەی جەنگی و کارمەندەکانی ئەو روانینگەیە لە وەرزی زستاندا بۆ پشوو ئەبوایە بە رێوشوێنی تووند ھاتبانە خوارەوە بە فرۆکە لەسەر چیای کۆڕەک، بەڵام لە کاتی جەنگی نێوان عێراق و ئێران وڵاتی ئێران بە گوومانی سیخوریکردن بە تۆپ تەلیسکۆبەکانی پێکاو و لەو کاتەوە ئەو ڕوانگەیە تەواو نەکراو و بەجێھێڵرا.
پارێزگای مووش
پارێزگای مووش یەکێک لە پارێزگاکانی کۆماری تورکیایە کە لە ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە.
ناوەندی پارێزگای مووش، شاری مووشە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای مووش مووش مووش پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان پۆل:باکووری کوردستان
بڕیارنامەی ٩٤٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٤٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھایتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٣٧‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:ھایتی لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھایتی
شێخ زەرد
شێخ زەرد گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
شێخ زەرد ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ساینفێلد (زنجیرەی تیڤی)
ساینفێلد زنجیرەیەکی سیتکەم یە ، کە بۆ ماوەی نۆ ساڵ پەخش کرا لەسەر کەناڵی NBC ، لە ڕێکەوتی ٦ی تەمووزی ١٩٨٩ دەستی بە پەخش کرد و لە ڕێکەوتی ١٤ی مایۆی ١٩٩٨ بەکۆتا هات ، بیرۆکەی زنجیرەکە لەلایەن لاری دەیڤد و جێری ساینفێلدەوە دانرا. باس لە ژیانی ڕۆژانەی جێری و هاوڕێکانی دەکات لە بالەخانەیەکی شاری مانهاتان. thumb|لۆگۆی فەرمی زنجیرەکە thumb|ئەکتەرانی سەرەکی فیلمەکە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە خەڵاتی پیبۆدییان وەرگرتووە پۆل:بەرنامەکانی تۆڕی ئێن بی سی پۆل:زنجیرەیەکی تەلەفیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی
ڕەئووف ئاکرەیی
ڕەئووف کامل ئاکرەیی (١٩٥١ لە ئاکرێ - ٢٦ی ئایاری ١٩٩٣ لە دھۆک) سیاسەتوانێکی چەپگەرا، نووسەر و ڕۆژنامەوانی کورد بوو کە لە لایەن کەسانێکی نەناسراو تیرۆر کراو. لە ڕەئووف ئاکرەیی وەکوو یەکەمین رۆژنامەنووس و ڕووناکبیری ناو بەرێت کە بە دوای ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١ لە باشووری کوردستاندا تیرۆر کراوەتەوە.
ژیان
ڕەئووف ئاکرەیی لە ساڵی ١٩٥١ لە شاری ئاکرێ لە دایک بوو. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی لە شاری ئاکرێ تەواو کرد. بە دوای ئەوە چوو بۆ زانکۆی مووسڵ و لە ساڵی ١٩٧٧ کۆلێژى کارگێڕی و ئابوریی تەواو کرد. ڕەئووف ئاکرەیی ھاوسەرگیری کردبوو و سێ منداڵی بوو بە ناوەکانی کاوە، کارزان و کۆڤان کە ھەر سێ ئەندازیارن.
چالاکیی ڕۆژنامەوانی
ڕەئووف ئاکرەیی سەرنووسەری ڕۆژنامەی ڕێگای ڕەنجدەران بوو کە بە شێوەی دووزمانە بە زمانەکانی کوردی و عەرەبی بڵاو دەکراو.
ڕەئووف ئاکرەیی یەکەم کەسێکە پەرتۆکی لە سەر ئەنفال نووسیوەتەوە.
چالاکیی خوێندکاری
ڕەئووف ئاکرەیی لە سەردەمی خوێندکاری لە بواری سیاسی چالاک بوو. لە ساڵی ١٩٧٤ بە ڕێکخراوی قوتابیانی پارتی دەموکراتی کوردستانەوە پەیوەندیی گرت. لە ھەڵبژاردنی ڕێکخراوی قوتابیان کە نێچیرڤان بارزانییش لە ناوی بەشدار بوو، دەنگێکی زۆری ھیناو و زۆر سەرتر لە نێچیرڤان بوو. بەڵام لەو ڕێکخراوە جیا بوو و لە ساڵی ١٩٧٦ لەگەڵ کۆسرەت رەسوڵ و شێخ لەتیف کۆمەڵەی خوێندکارانی کوردستانی دامەزراند و وەکوو سەرپەرشتیاری رێکخستنەکانی یەکێتی لە ناوچەی بادینان چالاکیی دەکرد.
چالاکیی سیاسی
ڕەئووف ئاکرەیی جگە لە نووساندنی کتێب و بەرھەم ھێنانی ڕۆژنامە، وەکوو چالاکێکی سیاسیی چەپگەرا لە بواری سیاسەتی کرێکاران و ڕەنجدەران چالاک بوو.
لە ساڵی ١٩٦٨ بوو بە ئەندامی پارتی دیموکراتی کوردستان و تا ماوەیەک لە پارتی دیموکرات چالاکیی دەکرد، بەڵام پاشان لەم لایەنە جیا بوو. لە ساڵی ١٩٧٣ لەگەڵ شاسوار جەلال سەعید (ئارام) وەکوو وەفدی لاوانی کوردستان ڕویشتن بۆ ئەڵمانیا.
ڕەئووف ئاکرەیی لە ساڵی ١٩٨٤ ڕێکخراوی تێکۆشانی ڕەنجدەرانی کوردستانی دامەزران کە خۆی بەرپرسی یەکەمی بوو. لە ساڵی ١٩٨٤ دژ بە کۆبوونەوەی یەکیتیی نیشتمانیی کوردستان و حیزبی بەعسی عێراق بەیاننامەی دەرکرد.
لە ساڵی ١٩٨٧ وەکوو پێشمەرگە بە شێوەیەکی سەربەخۆ و جیا لە یەکێتیی نیشتمانی و پارتی دیموکرات خەباتی دەکرد. لە ساڵی ١٩٨٨ ڕویشت بۆ ڕۆژھەڵاتی کوردستان تا بنەمایەک بۆ دامەزراندنی حیزبێکی مارکسیی کوردستانی پێکبھینێتەوە.
چالکی دژ بە تورکیا
لە ڕۆژی ٢١ی ئابی ١٩٩٢ لە شاری ھەولێر دژ بە کوشتنی خەڵکی باکووری کوردستان لە لایەن حکۆمەتی تورکیا بەتایبەت کۆمەلکوژیی شرنەخ خۆپیشاندانێک ساز کرد، کە لە ناوی دو کچی خۆپیشاندەر و ھێزی ئاسایش کوژراون. ڕەئووف ئاکرەیی دواتر بە تاوانی ڕێکخستنی ئەم خۆپیشاندانە ٤ مانگ لە زینداندا بوو. بە ھۆی ئەم دەستبەسەرکردنە، ڕەئووف ئاکرەیی لەگەڵ ١٢ کادری پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) یەکەمین زیندانیانی سیاسیی باشووری کوردستان بەدوای ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١ بوون.
ھاوکاری لەگەڵ کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان
ئەگەرچی دەرسیم دیبەگەیی نووسیوە کە ڕەئووف ئاکرەیی وەکوو بەرپرسی ڕێکخستنەکانی ڕێکخراوی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان لە دھۆک چالاکی دەکرد، بەڵام ھیشام ئاکرەیی دەڵێت لە دوای کۆنفڕانسی یەکەمی کۆمەڵەی ڕەنجدەران لە بەھاری ١٩٨٢ کە لە ناوی بڕیار بووە کۆمەڵەی ڕەنجدەران و ڕێکخراوی تێکۆشانی ڕەنجدەرانی کوردستان پێکەوە ھاوکاری بکەن، ڕەئووف ئاکرەیی لە سەربەخۆیی سیاسیی ڕێکخراوی تێکۆشانی ڕەنجدەران بەرگری کردووە و بەھیچ شێوەیەک ڕازی نەبووە کە ڕێکخراوی تێکۆشان ببێت بە بەشێک لە کۆمەڵەی ڕەنجدەران کە لەو سەردەمە سارکردایەتیی بە نەوشیروان مستەفا بووە.
خەرەندی ڕەواندز
خەرەندی ڕەواندز یان دۆڵی ڕەواندز دۆڵێکی گەورە و سەرنج ڕاکێشی باشووری کوردستانە کە دەکەوێتە باکووری شاری ڕەواندز و باشووری شاری سۆران، ھەروەھا ئەو دۆڵە کە لە دوو بەش پێک ھاتوە و دەورەی شارەی ڕەواندزیان داوە دەکەوێتە داوێنی چیای کۆڕەک و لە لایەکەوە واتا ڕۆژاوای شارەکە ئاوی ڕووباری باڵەکایەتی پێدا دەڕوا و لە کۆتاییدا دەگاتە ھاوینە ھەواری بێخاڵ، و لە لای ڕۆژھەلاتی شارەوە دڕێژەی ھەیە بەرەوە ھەوارگەی بەھاری بێرۆیان
ڕەئووف ئاکرەیی
ھاوکاری لەگەڵ کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان
لە ھەڵبژاردنەکەی پەرلەمانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٩٢دا یەکێتیی نیشتمانی بەڵێنی پێ دابوو کە کورسیەکی پەرلەمانی پێ بداتێ، بەڵام بەڵێنەکەی جێبەجێ نەکرد.
خەرەندی ڕەواندز
ئەو دۆڵە کە یەکێکە لە دۆلە ھەرە جوانەکانی کوردستان و ناوچەکەش بە ھۆی جوانی و سەرنج ڕاکێشیەکەی بۆتە ھۆی ڕاکێشانی گەشتیارێکی زۆر بۆ ناوچەکە.
سەرچاوەکان
قەزای ڕەواندز - ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر hawlergov.org
پۆل:سۆران پۆل:ڕەواندز
ڕەئووف ئاکرەیی
دیدار لەگەڵ ئۆجالان
لە ساڵی ١٩٩٢ لەگەڵ ھەڤالی بە ناوی کاوە نادر لە کامپی بیقاع لە بەرزایییەکانی جۆلان سەردانی عەبدوڵڵا ئۆجالانیان کرد. کاوە نادر وتووە کە ئۆجالان ڕێزێکی زۆری لە ڕەئووف ئاکرەیی گرتووە و لە ئەکادیمیای مەعسوم کورکماز بە بێ پێچ و پەنا قسەیان لەگەڵ کردووەتەوە. کاوە نادر ھەروەھا گوتووە کە ھۆکاری سەردانیان دژایەتی لە نێوان بەرەی کوردستانی و پارتی کرێکاران بووە، و ئەوان پێشنیارەکانی ئۆجالانیان ھێناوەتەوە بۆ بەرپرسانی بەرەی کوردستانی، بەڵام کەس گوێی بە قسەی نەگرتووە و ھەر بەتەنیا نەوشیروان مستەفا گوتووە: «ئێوە خۆتان لە ئاسنی سارد دەدەن، چونکە کورد فرۆشراوە».
تیرۆر
ڕەئووف ئاکرەیی لە شەوی ٢٦/٢٧ی مانگی ئایاری ١٩٩٣ لە سەعاتی ٢١:٣٠ کاتێک کە لە چایخانە دەگەڕێتەوە بۆ ماڵ، لەلایەن چەند چەکدارێکی نەناسراو تیرۆر کراو. ئاسایشی دھۆک تەرمەکەی ڕەئووف ئاکرەیییان برد بۆ نەخۆشخانە و دەرفەت بە کەسوکاری نەدرا لاشەکەی بیبینن. بکۆژانی ڕەئووف ئاکرەیی ھەر تا بە ئێستاکە ئاشکرا نەکراونەتەوە.
تیرۆری ڕەئووف ئاکرەیی یەکەمین تیرۆری سیاسیی باشووری کوردستان بووە و دەنگدانەوە و ناڕەزایەتییەکی گەورەی بە دووی خۆی ھیناوەتەوە.
جۆرج کلونی
جۆرج کلۆنی. لە ڕێکەوتی ٦ ئایاری ساڵی ١٩٦١ لە لێکسنگنتۆن - کێنتەکی لە بنەماڵەیەکی ناودار لە دایک بووە. کوڕی ڕۆژنامەنوس نیک کلونی و خاتونی نمایشکاری پۆشاک نینا کلونی یە و خێزانێکی کاسۆلیکین. بەھۆی پیشەکەی باوکییەوە جۆرج ناچار چەند جارێک لەگەڵ خوشکە گەورەکەیدا (ئادا) بۆ جەند ناوچەیەک دەڕۆن و لەوێ دەمێننەوە. لە ساڵی ١٩٧٤ بە یەکجاری لە ناوچەی (ئابا) لە کێنتەکی نیشتە جێ دەبن. جۆرج پاش ماوەیەک خولیای یاری پەیسبۆڵ دەبێت، بەڵام زۆر ناخایەنێت کە خۆی لە بواری فیلم و درامادا دەبینێتەوە. یەکەم دەرکەوتنی جۆرج لە کورتە فیلمێک بوو بە ناوی سێنتێنیاڵ(Centennial) لە ساڵی ١٩٧٨. پاشان وردە وردە ھەنگاوی نا بۆ پێشەوەو لە چەندین کاری تردا بەشداری کردوو بووە یەکێک لە ئەستێرە ناودارەکانی ھۆڵیود. لە ساڵی ١٩٨٩–١٩٩٣ جۆرج ھاوسەرگیری کرد لەگەڵ خاتونی ئەکتەر (تالیا بالسام) بەڵام جیا بوونەوە. پاشان چەند جارێک کەوتووەتە داوی خۆشەویستی جەند کەسێکی ترەوەو دواترینیان پارێزەرێکی بەڕەچەڵەک لوبنانی بەریتانییە بەناوی (ئەمەل ئەلامودین) ڕێکەوتی ٨ی نیسانی ٢٠١٤ لە میدیاکانەوەی ڕای گەیاند کە ئێستا دەستگیراندارە.
ڕەئووف ئاکرەیی
تیرۆر
دواھەمین قسەى ڕەئووف ئاکرەیی بەر لە تیرۆرەکەی ئەمە بووە کە «پارتى و یەکێتى دەیانەوێت حزبەکانی تر بتوێننەوە دواتر خۆیان یەکترى بتوێننەوە».
جۆرج کلونی
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی بۆ کۆنترۆڵکردنی دەمانچە پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو پۆل:بەرھەمھێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە ویلایەتی کێنتەکی
ڕەئووف ئاکرەیی
دەنگدانەوەی تیرۆر
بەدوای تیرۆری ڕەئووف ئاکرەیی خۆپێشاندانێک کراو کە لانیکەم ١٥٠٠ کەس لەتی بەشدار بوو. جگە لەمە لە دھۆک ڕێکخراوی تێکۆشانی ڕەنجدەرانی کوردستان لە چلە و سەرقەبرانی ڕێوڕەسمێکی بەڕیوەبرد، کە لە ناوی پارتی و یەکێتیی قوتبیانیش وەتاریان خوێندەوە، بەڵام ئاماژەیان نەکردی کە ڕەئووف ئاکرەیی لە ساڵی ١٩٧٤ ئەندامیان بووە.
ئەگەرەکان سەبارەت بە تیرۆر
تیرۆری ڕەئووف ئاکرەیی تە بەئێستاکە بە پارتی دیموکراتی کوردستان، میتی تورکیا و ھەروەھا بە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان نیسبەت دراوەتەوە.
پارتی دیموکراتی کوردستان و میتی تورکیا
ھیشام ئاکرەیی کە خۆی لە ئەندامانی رێکخراوی تێکۆشانی رەنجدەرانی کوردستان بووە، دەڵێت لە ساڵانی ١٩٩٢ و ١٩٩٣ کە شەڕ لە نێوان پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) سەخت بوو، و پەیوەندیی پارتی دیموکرات و پەکەکەیش ئاڵۆز بوو، و ھەروەھا ھێزەکانی چەکدار و ئیستیخباراتی تورکیا لە باشووری کوردستان لە ژێری دەسەڵاتی پارتی دیموکراتی کوردستان دژ بە پەکەکە چالاکیان دەکرد، ڕەئووف ئاکرەیی دژ بە سیاسەتی پارتی لە ھاوکاری لەگەڵ ڕەژیمی تورکیا لە بەرامبەر پارتی کرێکارانی کوردستان وەستابوو. ڕەئووف ئاکرەیی سەردانی کامپی بیقاعی پەکەکە لە لوبنان کردبوو و لەورە عەبدولڵا ئۆجەلانی دیتبوو. بەدوای ئەم دیدار، ڕەئووف ئاکرەیی لەگەڵ موقەدەم عەزیز ئاکرەیی سەرکێشی چەندین خۆپێشاندانیان کرد لە شارەکانی دھۆک و ھەولێر کە دژ بە یەکگرتنی پارتی دیموکرات و تورکیا دژ بە پەکەکە بە ڕیوەچوون. ھیشام ئاکرەیی دەڵێت ئەم ئەگەرە زۆر بەھێزە کە بڕیاری کوشتنی ڕەئووف ئاکرەیی بە فەرمانی میتی تورکیا و لە لایەن پارتی دیموکراتی کوردستان لە پیناوی بەرژەوەندییەکانی تورکیا درابێت. ھیشام ئاکرەیی دەڵێت ئەگەری کوژراونی ڕەئووف لە لایەن میت و پارتی دیموکرات زۆرترە، چۆن کوشتنەکە لە دھۆک ڕووداوە کە لە ژێری کونتڕۆلی پارتیدا بووە و ئەگەر پارتی دیموکرات گومانی ھەبوو کە یەکێتیی نیشتمانی دەستی لە کوشتنەکەدایە، لە کاتی شەڕی براکوژیدا ئاشکرای دەکرد.
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
ھیشام ئاکرەیی دەڵێت لە ھاوینی ساڵی ١٩٨٢ ڕەئووف ئاکرەیی ڕویشتووەتەوە بۆ لای و گوتووە کە لە لایەن یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ھەڕەشە بە گیانی کراوەتەوە. بە ھۆی ئەوە کە ڕەئووف ئاکرەیی کەسایەتیەکی جێ بڕوا بووە کە لەگەڵ چەندین ڕیکخراوەی کوردستانی پەیوەندیی بووە، و ھاوکات لەگەڵ سیاسەتەکانی یەکێتی بەتایبەت سەبارەت بە تێوەچوونیی ڕێکخراوی تێکۆشانی ڕەنجدەران لە نێو کۆمەڵەی ڕەنجدەران زێز بووە، یەکێتیی نیشتمانی -کە لە ساڵی ١٩٨٢ لەگەڵ حکۆمەتی عێراقیش ڕێککەوتبوو- تاوانباری کردووە بە دروستکردنی ڕێکخراوێکی نەھێنی لەناو کۆمەڵە و دابەشکردنی کۆمەڵەی ڕەنجدەران و بەم ھۆیە بڕیاری کوشتنی داوەتەوە. بە ھۆی ئەم ھەڕەشەیە بووە کە ڕەئووف ئاکرەیی کاروباری وەکوو بەڕێوەبەری (دائرەی ئیحسای) لە دھۆک بە جێ ھیشتووە و ڕویشتووە بۆ باشووری عێراق و لە دائرەی (جادە و پردەکان) کاری کردووەتەوە. ئەڵبەت ھیشام ئاکرەیی دەڵێت چۆن ڕەئووف ئاکرەیی لە لایەن لایەنەکانی دیکەش ھەڕەشە بە گیانی کراوەتەوە، ناتوانێت یەکێتیی نیشتمانی بە مسۆگەرییەوە تاوانبار بکات، بەڵام دەڵێت یەکێتییش پێ خۆش بووە ڕەئووف ئاکرەیی زیندوو نەمینێت، و چۆن ڕەئووف لەگەڵ سیاسەتەکانی یەکێتیی نیشتمانیش زێز بوو، تەنانەت لە کاتی شەڕی براکوژیش ئامادە نەبوو سەرەداوەکانی ئەم کوشتنە ئاشکرا بکات و تەنانەت پارتی دیموکراتیش تاوانبار بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد پۆل:ڕۆژنامەنووسە کوردە تیرۆرکراوەکان پۆل:مردووانی ١٩٩٣ پۆل:سۆشیالیستە کوردەکان پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان پۆل:مارکسیستە کوردەکان پۆل:خەڵکی ئاکرێ پۆل:خەڵکی دھۆک پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١
ئێمیلی دیکینسۆن
ئێمیلی ئێلیزابێت دیکینسۆن ناسراو بە ئێمیلی دیکینسۆن یان ئێمیلی دیکینسن (١٠ی کانوونی یەکەمی ١٨٣٠–١٥ی ئایاری ١٨٨٦) شاعیرێکی ئەمریکی بوو. ئێمیلی لە ساڵی ١٨٣٠دا لە ئەمھێرستی ماساچووسیتسدا لەدایک بووە و ھەر لەوێش ماوەتەوە و کۆچی دوایی کردووە. ھیچ کات ژیانی ھاوبەشی پێک نەھێناوە و ھەتا کۆتایی ژیانی ھەر لە ماڵی باوکیدا ژیاوە. ھۆنراوەکانی جگە لە باری وێژەیی، نوێخوازانە و لە پێش سەردەمی خۆیەوە بوون، بۆیە بە یەکێ لە پێشەنگانی نوێخوازانی ھۆنراوەی ئەمریکی دادەنرێت. ھەروەھا ھۆنراوەکانی کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر نووسەرانی دوای خۆی داناوە، بۆیە ئێمیلی دیکینسۆن بە یەکێ لە گرنگترین ھەڵبەستوانانی ئەمریکا و زمانی ئینگلیزی دادەنرێت. جگە لە ھۆنراوەکانی، شێوازی ژیانی، تەنیا مانەوەی و دووری لە خەڵک لە کۆتایی ژیانیدا ناوبانگێکی زۆریان بۆ دروست کردووە. لە ماوەی ژیانیدا، جگە لە چەن تاکە ھۆنراوەیەک، ھیچ کارە ھۆنراوەیییەکی بڵاو نەکردەوە و ھۆنراوەکانی لە دوای مەرگی لە چاپ دران.
مناڵی و تازەلاوی
وێنۆک|پۆرترەیەک لە مناڵیی ئێمیلی دیکینسۆن لەگەڵ ئاستین و لاڤینیا|ڕاست
لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٨٣٠دا لە ئەمھێرستی ماساچووسێتسدا لە بنەماڵەیەکی ئایینی و ناوداردا لە دایک بوو. ئێدوارد دیکینسۆنی باوکی پیاوێکی مەسیحیی وشک بوو. ئێدوارد لە سەردەمی خۆیدا یەکێ لە پیاوە بەناوبانگەکانی ئەمھێرست بوو. پیشەی سەرەکیی بریکاری بوو، بەڵام بۆ جارێک بوو بە نوێنەری ئەمھێرست لە کۆنگرێسی ئەمریکادا. ئێدوارد جگە لە ئێمیلی دوو مناڵی تریشی ھەبوو: ئاستین و لاڤینیا. ئاستین لە ئێمیلی گەورەتر بوو و لاڤینیا لەو گەنجتر. ئێمیلی لەگەڵ لاڤینیای خوشکیدا بۆ خوێندن ڕووی لە ئاکادیمیای ئەمھێرست کردووە و بۆ ماوەی چەند ساڵێک لەوێدا خوێندوویەتی. لە ئەکادیمیای ئەمھێرستدا نزیکەی حەوت ساڵ خوێندوویەتی و زانستی ئەو سەردەمە، وەکوو ڕووەکناسی، مێژوو، وێژەی ئینگلیزی و لاتین فێر بووە. جگە لەوە بۆ ماوەیەکی کەمیش، واتە نزیکەی ساڵێک، لە قوتابخانەی مۆنت ھاڵیۆک وانەی ئاینیی خوێندووە. لەوانەیە لە تەمەنی لاویدا ئێمیلی حەزی لە لاوێکی بریکار بە ناوی نیوتۆن کردبێت. نیوتۆن وەکوو ھاوکارێکی باوکی ئێمیلی، ڕێزێکی زۆری لە ئێمیلی گرتووە. ئەوی بۆ نووسینی ھۆنراوە ھانداوە و لەگەڵ کاری نووسەرە ھاوچەرخەکاندا (بۆ نموونە ڕالف والدۆ ئێمەرسۆن و وادزوۆرس) ئاشنای کردووە. باپیری ئێمیلی، ساموێل دیکنسۆن، زۆر بە ئاسانی توانیوێتی کۆلێژی ئەمھێرست دابمەزرێنێت، لە ساڵی ١٨١٣ش دا کۆشکێکی گەورەی دروست کرد لەسەر ڕێگای سەرەکی شارۆچکەکەیان.
ئێمیلی لە تەمەنی لاوێتیشدا کچێکی ھێمن و بە ڕەوشت بوو. لەکاتێکدا کە خێزانەکەی سەردانی مانسنیان کرد، ئێمیلی تەنھا دوو ساڵ بوو. کەچی پووری بە «زۆر باش و دڵخۆش» وەسفی کرد و وتی کە ئێمیلی «مناڵێکی زۆر باشە و کێشەی کەمە». دواتر پوورکی ھەروەھا ئاماژەی بە تواناکانی ئێمیلی کردووە لە ڕووی مۆسیقییەوە لەگەڵ شارەزایییەکەی لە ئامێری پیانۆدا. وەک پێشتر وترا، لە ٧ی ئەیلوولی ١٨٤٠دا، ئێمیلی و خوشکەکەی، لاڤینیا، بەیەکەوە دەستیان بە خوێندن کرد لە ئەکادیمیای ئەمھێرستدا. شیاوی باسە کە ئەو خوێندنگەیە لە پێشوودا تایبەت بوو بە کوڕان، بەڵام ھەر دوای دوو ساڵ پێشوازیان لە قوتابییە مێینەکانیش کرد.
پێگەیشتوویی و پیری
وێنۆک|یەکێ لەو وێنانەی کە دەوترێت لەوانەیە ھی ئێمیلی دیکینسۆن بێت، بەڵام بە تەواوی پشتڕاست نەکراوەتەوە. ئێمیلی زۆربەی ژیانی لە ئەمھێرستدا بەسەر برد و جگە لە چەند گەشتێک، کە یەکێکیان بۆ فیلادێلفیا بوو، لە زێدەکەی دوور نەکەوتەوە. یەکێ لەو دوورکەوتنەوانە لە ساڵی ١٨٥٥دا ڕووی دا، کە ئێمیلی لەگەڵ لاڤینیا و دایکیدا ڕووی لە شاری واشینگتن کرد. ئەم سەفەرە لەبەر ئەوە بوو کە باوکی لەوێدا نوێنەری کۆنگرە بوو. ئەمە یەکێک لە دوور و درێژترین سەفەرەکانی ژیانی ئێمیلی بوو و پێش ئەمە، ئەو بە دەگمەن لە ئەمھێرست دوور کەوتبووەوە. لە دوای سێ حەفتە واشینگتنیان بەجێھێشت و بۆ دیتنی ئاشنا و خزمەکانیان ڕوویان لە فیلادێلفیا کرد. یەکێک لە بەرھەمەکانی ئەم گەشتە ئاشنا بوونی ئێمیلی بوو لەگەڵ چارڵز وادزوۆرسدا، چارڵز قەشەیەکی بەناوبانگ بوو لە فیلادێلفیادا. دۆستایەتیی ئەو و ئێمیلی، کە وا دیارە سۆزداریش بووبێت، ھەتاکوو ساڵی ١٨٨٢ درێژەی بوو و بە مردنی چارڵز کۆتایی پێ ھات. ئێمیلی لە بڕێک لە نووسراوەکانیدا ئاماژەی بە ئەو کردووە و بە نازناوگەلێک وەکوو «فیلادێلفیای من» یان «ئازیزترین ھاوڕێ خاکییەکەم» ناوی بردووە. شیاوە بوترێت کە چارڵز وادزوۆرس ھاوسەری ھەبوو.
ساڵانی دوایی و مردن
وێنۆک|وێنەی گڵکۆی ئێمیلی لە ئەمھێرست ئێمیلی لە ساڵە دوایینەکانی ژیانیدا گۆشەگیر و بێدەنگ بووە و حەزی بە میوان و ناو خەڵک نەبووە. ھیچ کاتێکیش ھاوسەرگیریی نەکردووە. ژمارەیەکی کەم ھاوڕێ و ناسراوی ھەبوو و لەگەڵ ئەوانیش زۆر جار بە نامە گۆڕینەوە قسەی کردووە. دیارە لە دەستچوونی ئەو ژمارە کەمەی ئازیزانی کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر ئێمیلی دیکینسۆن ھەبوو. دەھەی ١٨٨٠ بۆ بنەماڵەی دیکینسۆن پڕ لە ئێش و ئازار بوو. جگە لە مردنی قازی لۆرد و چارڵز وادزوۆرس کە دوو ھاوڕێی ئازیزی بنەماڵەی دیکینسۆن و ئێمیلی بوون، لەم ساڵانەدا پەیوەندیی نێوان ئاستین و سووزانی ژنی بەرەو ساردی چوو. ئاستین بنەماڵەکەی بەجێھێشت و سووزانی ژنبرای ئێمیلی لە خەفەتدا تووشی نەخۆشی بوو. دایکی ئێمیلیش لە دوای ساڵانێکی زۆر نەخۆشی لە ساڵی ١٨٨٢دا کۆچی دوایی کرد. ھەمووی ئەم ڕووداوانە زیاتر و زیاتر ئێمیلی دیکینسۆنیان ژاکاند. لە پاییزی ساڵی ١٨٨٤دا ئێمیلی دەنووسێت:
لە ڕۆژێکی ھاوینی ساڵی ١٨٨٤دا ئازارێک ھات بە جەستەی ئێمیلیدا کە تووشی گەشکەی کرد و تا نیوەی شەو بێھۆشی خست. دواتر کە ھاتەوە بە ھۆشدا کەوتە ناو جێگەوە. دوای ئەوە بە زۆری نەخۆش و لە ناو جێگەدا بوو، بەڵام لە بەھاری ١٨٨٦دا توانیی بڕێک نامە بۆ ھاوڕێکانی بنێرێت. دوایین نامەیەک کە ناردی دوو ڕۆژ بەر لە مردنی بوو، کە تێیدا خەبەری مەرگی خۆی دا بە کچە پوورەکانی. ئەو لە ساڵی ١٨٨٦دا ماڵاوایی لە دنیا کرد و لە تابووتێکی سپیدا لە زێدەکەی خۆی ئەمھێرست نێژرا.
ھۆنراوە
وێنۆک|بەرگی یەکەم کتێبی چاپکراوی ھۆنراوەی ئێمیلی دیکینسۆن، ئەم کتێبە لە ١٨٩٠دا چاپ کراوە|ڕاست ژمارەیەکی ھەرە کەم لە ھۆنراوەکانی ئێمیلی لە سەردەمی ژیانیدا بڵاو کرانەوە. ئەو ژمارە کەمەش لەلایەن ئەو کەسانەوە کە چاپ دەکران گۆڕانکاریی زۆریان تێدا دەکرا. ئەو خۆی ڕقی لە ئەو دەستکارییانە بوو؛ ئەمە ڕەنگە یەکێک لە ئەو ھۆکارانە بووبێت کە ھیچ کات ھۆنراوەکانی بە جۆرێکی بەرفراوان بڵاو نەکردەوە. لە یەکێک لە ھۆنراوەکانیدا چاپی ھۆنراوە بە مەزات و تاڵانی ھەستی نووسەر لە قەڵەم دەدات. بۆیە ھەڵبەستەکانی لەسەر لاپەڕەی بچووک نووسیبوو و دووریبوونییەوە بە یەکەوە و کتێبێک لە ھەڵبەستی لە دۆڵابەکەیدا شاردبووەوە. ھەم جانسۆن و ھەم فرانکلین یەکەم ھۆنراوەی دۆزراوەی ئێمیلی دەگەڕێننەوە بۆ ساڵی ١٨٥٠. ئێمیلی زۆربەی ھەڵبەستەکانی و باشترینەکانی لە ماوەی ساڵەکانی ١٨٦١ تا ١٨٦٥دا نووسیوە. بە جۆرێک کە ئەگەر ھۆنراوەکانی بکەین بە سێ بەشەوە تا ساڵی ١٨٦٥ دوو بەشی نووسیبوو. وەک تێد ھیووز ھەڵبەستوانی بەناوبانگی ئینگلیز جەختی لەسەر دەکاتەوە لە سەرەتای ئەم ساڵانەدا ڕووداوێکی گرنگ ژیانی ئێمیلی دەگۆڕێت، کە چەند بیردۆزە و گریمانەیەک لەسەری ھەیە. شیاوی باسە کە ئێمیلی دیکینسۆن وەسێتی کردبوو کە ھەمووی نامەکانی لە دوای مردنی بسووتێنن، بۆیە لاڤینیای خوشکی ئەو ئەرکەی لە ئەستۆ گرت و زۆربەی نامەکانی سووتاند، بەڵام دواتر کە کتێبی ھۆنراوەکانی دۆزییەوە، ناردی بۆ ھیگینسۆن، چونکە ئێمیلی لە وەسێتەکەیدا باسی ھۆنراوەکانی نەکردبوو. بۆیە، یەکەمین کتێبی ھۆنراوەی چوار ساڵ لە دوای مردنی، لە ساڵی ١٨٩٠دا، بە لێکدانەوەی ھیگینسۆن و مەیبڵ لوومیس تاد لە چاپ درا، ئەگەرچی ئەو دوو کەسەش گۆڕانکاریی زۆریان لە ھۆنراوەکانیدا کردبوو. لە ساڵی ١٩٥٥دا بۆ یەکەم جار کۆبەرھەمی نەگۆڕدراوی ھەڵبەستەکانی ئێمیلی دیکینسۆن لەلایەن توماس جانسۆنەوە بڵاو کرایەوە. دواتر لە نەوەدەکاندا فرانکلینیش کاری لەسەر دەستنووسەکانی ئێمیلی کرد و بڕێک ھۆنراوەی تازەی لێ دۆزییەوە و لە چاپیدان. ھۆنراوەکانی بە زمانی ئینگلیزین، بە زۆری کورتن، زۆر بە دەگمەن ناوی تایبەتیی خۆیان ھەیە و لە کتێبەکاندا بە ژمارە پیشان دەدرێن. ئەو ھۆنراوانەی کە لە ئێمیلی بە جێ ماون کەم نین، ژمارەیان دەگاتە نزیکی ١٨٠٠ ھۆنراوە. بڕێک لە ھۆنراوەکانی ڕەنگی ڕۆمانتیسیزمیان ھەیە، لە بڕێکیشیاندا ھەست بە ترانسێندێنتاڵیزم دەکەین، بە تایبەت کە ئێمیلی خۆی ھۆنراوەی ئێمەرسۆنی خوێندووەتەوە و بە دڵی بووە. ھەرچەند ڕەنگە ئێمیلی دیکینسۆن بە تەواوی نەخرێتە ڕیزی ھیچ قوتابخانەیەکی ئەو سەردەمەوە. ناوەڕۆکی ھۆنراوەکانی وەک وترا بەربڵاون. ناوەڕۆکی ھۆنراوەکانی بە زۆری بریتین لە ژیان، مردن، ژن و مافی ژن، سروشت، ئایین، ئەوین و عیرفان.
ئێمیلی دیکینسۆن بە کوردی
کۆمەڵێک لە ھۆنراوەکانی ئێمیلی دیکینسۆن لە ساڵی ٢٠١٦دا وەرگێڕدراونەتە سەر کوردی. ئەم کۆمەڵە شێعرەی ئێمیلی بە وەرگێڕانی مادێح پیریۆنسی لەژێر ناوی شاژنی وەنەوشە شەرمنەکاندا لە ئێران چاپ بووە. ھەروەھا کاوە نەمر دەفتەرێک لە ھۆنراوەکانی ئێمیلی دیکینسۆنی وەرگێڕاوە بە کوردیی کرمانجی و لەژێر ناوی ئەڤ نامەیا منە ژ جیھانێ رە (ئەو نامەی منە بۆ جیھان) چاپی کردووە.
نموونەی ھۆنراوەکانی
وێنۆک|نموونەی ھۆنراوەیەکی دەستنووسی ئێمیلی دیکینسۆن ھۆنراوەکانی ئێمیلی ناویان نییە و بە ژمارە دیاری دەکرێن و چون دەقەکەی جانسۆن یەکەمین دەقێکە کە بێ گۆڕانکاری ھۆنراوەکانی ئەوی تێدا لە چاپ دراوە، ژمارەی ھۆنراوەکانی بەپێی ئەو دەقە دەنووسرێن.
(١٧٦٥) ئەوەی کە عەشق ھەموو شتێکە تەواوی ئەو شتەیە کە ئێمە لە عەشقی دەزانین ئەمەمان بەسە، چونکە جامێک دەبێ ئەوەندەی تێکرێ کە دەیگرێ
من لە بۆنی ھەوا مەستم لەگەڵ ئاونگ پەیمانی عەشق دەبەستم لە ڕۆژانی بێکۆتایی ھاویندا مەست و شێواو بە کاروانسەراکانی ئاسماندا تێدەپەڕم
کاتێک کە خاوەن باخەکان ھەنگە مەست و سەرخۆشەکان لەسەر خوانی کاسەگوڵەکان دەر دەکەن ئەو کاتەی کە پەپوولەکان، لەبەر مەستی، دەست ھەڵدەگرن لەجامەکان من ھەر زیاتر دەخۆمەوە
تا فریشتەکان، کڵاوە بەفرینەکانیان ڕادەوەشێنن تا قیددیسەکان بەرەو پەنجەرەکان ھێرش بێنن کە وردی ئەم مەیکەشە بچووکە ببنەوە کە بە مەستی لە پێش تاودا ڕاکشاوە.
(١٣٧٧) میوەی قەدەغە کراو چێژێکی ھەیە کە گاڵتە بە باخستانە حەڵاڵەکان دەکا چ شیرین و شەھوانی تۆو لە دڵی تۆودانێک ڕاکشاوە کە بە قفڵی وەزیفە داخراوە
میرات
وێنۆک|پوولی نامەیەک (ستامپ) کە لە وڵاتی ئەمریکا بۆ ڕێزگرتن لە ئێمیلی دیکینسۆن لە ساڵی ١٩٧١دا چاپ کراوە. ماڵەکەی دیکینسۆنەکان لە ئەمھێرست کراوە بە مۆزەخانە. لە ساڵی ١٩٧١دا، لە وڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا پوولی نامە بۆ ڕێزگرتن لە ئێمیلی چاپ کراوە. لە سەدەی بیست و یەکدا چەندین فیلم دەربارەی ژیانی دروست کراوە. بۆ نموونە لە ساڵی ٢٠١٦دا فیلمێکی ئەمریکی-ئینگلیزی بە ناوی سۆزێکی بێدەنگ سەبارەت بە ژیانی ئێمیلی دیکینسۆن دەرچوو دوابەدوای ئەوە فیلمی دۆکیومەنتەریی نامەکەی من بۆ جیھان و دواتر لە ساڵی ٢٠١٨دا کۆمێدیی شەوانی وەحشی لەگەڵ ئێمیلی لە ساڵی ٢٠١٨دا دروست کرا. جگە لەمانە ئەپڵ تیڤی پڵاس لە ساڵی ٢٠١٩دا زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنیی دەربارەی ئەم شاعیرە دروست کرد بە ناوی دیکینسۆن.
ھەروەھا چەندین ڕۆمان و کتێبی جۆراوجۆر لەسەر ژیان و ھۆنراوەکانی ئێمیلی دیکینسۆن نووسراوە. کتێبەکانی جێرۆم چەرن لە نموونەی ئەو کتێبە فیکشنانەن کە دەربارەی ئێمیلی نووسراون. لە ساڵی ٢٠١٧دا پیشانگایەکی تایبەت بە ئێمیلی دیکینسۆن لە کتێبخانە و مۆزەخانەی مۆرگەن لە نیویۆرکدا دانرا. پیشانگاکە بریتی بوو لە ھۆنراوەکان، دەستنووسەکان، فلۆراکان و جلەکان و ھەمووی ئاسەوارەکانی ئەو شاعیرە.
ژمارەیەک لە ھۆنراوەکانی ئێمیلی کراون بە گۆرانی و گۆرانیبێژان خوێندوویانەتەوە. ھەروەھا ھۆنراوەکانی ئێمیلی بەشێکی گرنگی وێژەی ئەمریکایە لە قوتابخانەکان و زانکۆکاندا. ئەو کەسانەی کە ستایشی ھۆنراوەی ئێمیلییان کردووە یا نووسراوەکانی ئێمیلی لە سەریان کاریگەریی ھەبووە کەم نین. تێد ھیووز ھەڵبەستوانی ئینگلیز، ئێمیل جۆران نووسەری ڕۆمانیایی و کامی پالیا ڕەخنەگری ئەمریکی ڕەنگە لە بەرچاوترین نموونەکانیان بن.
سەرچاوەکان
* پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٠ پۆل:مردووانی ١٨٨٦ پۆل:نووسەرانی ژنی ئەمریکی پۆل:شاعیرانی ئەمریکی پۆل:شاعیرانی ئینگلیزی زمان پۆل:شاعیرانی ژن پۆل:ژنانی شاعیری خەڵکی ئەمریکا پۆل:شاعیرە مەسیحییەکان
گەورەدار
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
مەنسووری حەلاج
وێنۆک|نیگارەیەک لە ئیعدامی حەلاج
ئەبوو عەبدوڵڵا حوسێن کوڕی مەنسووری حەللاج ناسراو بە حەلاج یەکێک بووە لە ئاڵاکانی تەسەووفی ڕێبازی سوننە و لە ساڵی ٨٥٨ لە عێراق لەدایک بووە و زاناکانی ئەو کاتەی سونە بەکافر و جادووگەر لەقەڵەمیانداوە و محمەدی کوڕی داوودی قازی بەغدا دژ بە فەلسەفەکەی حەلاج بووە و دژ بە ئاینی ئیسلامی زانیوە و حەلاجی داوەتە دادگا و بەبڕیاری خەلیفە موقتەدیر لەسەدەی چواری کۆچی لەبەردەم خەڵک و زاناکانی ئەو کاتە دادگایی کراوە و لەسەر دەستی وەزیر حامدی کوڕی عەباس لەسەر دەرگای خوراسان ھەڵواسراوە. حەلاج لە شاری واسیتی عێراق پەروەردە بووە و دواتر چووە بۆ بەغدا و چەند جارێک سەردانی مەکەی کردووە و ماوەیەکی زۆر لەوێ ماوەتەوە و چۆتە خەڵوەتەوە و خۆی برسی کردووە و خۆی خستۆتە بەر گەرمی خۆرەتاوی ھاوینە و سەرمای زستانەوە و خواپەرستی کردووە وەکو ھەموو سۆفیەکانی دیکە و زۆربەی شارەکان گەڕاوە و بانگەشەی بۆ خواپەرستی کردووە و شوێنکەوتووانی لەھیندستان و خۆراسان و سرکسان و بەغدا و بەسرە ھەبووە. زانا سونەکانی ئەو کاتە کە زانیاری تەواویان لەسەر مێژووی ئایین و فەلسەفەی تەسەوف نەبووە بەوە تۆمەتباریان کردووە کە خاوەنی جنۆکە و شەیتانەکانە و خەڵکی ھەڵدەخەڵەتێنی و سەریان لەوە سوڕدەما کە لەگەڵ ھەموو مەزھەبەکانا ڕێک کەوتووە چ سونە یان شیعە یان سۆفی تەنانەت لەگەڵ پیاوخراپەکانیش کێشەی نەبووە بەبێ ئەوەی درک بەوە بکەن کە فەلسەفەی حەلاج پشتی بە ناوەڕۆکی مرۆڤەکان بەستووە نەوەک ڕواڵەتیان.
حەلاج فەلسەفەیەکی تایبەتی ھەبووە لە تەسەوفدا و تێکۆشاوە لەپێناو دەرخستنی ڕاستی و جیھادی لەدژی زوڵم و زۆر و ستەمکاری لە خودی مرۆڤ و کۆمەڵگادا کردووە و ڕایگەیاندووە سەیری ھەرچ شتێک بکەم خواوەندی تیا دەبینم، جارێکیشیان یەکێک لێی پرسیوە چی لەناو جبەکەتدایە ئەویش ووتی خوا لەناو جبەکەمدایە ھەر بۆیە ناوبانگی بڵاوبۆیەوە و موقتەدیر باللە خەلیفەی عەباسیەکان بڕیاری لەسێدارەدانی دەرکردووە و لە ڕۆژی سێشەممەی ٢٤ی زولقەعدەی ساڵی ٣٠٩ کۆچی بەرامبەر ٢٦ی ئازاری ٩٢٢ لەسیدارەدرماوە.
بەچاوی دڵ بینیم خوای خۆم..
فەرمووی..:-من تۆم’.
عەجەبا لە من و لەتۆ.. ئەی ئەو کەسەی مەرام.،گەشتنە بەتۆ.. ئەوەندە نزیک بووی لە خۆم.. تا وامزانی من تۆم...
دین و دونیای خەڵکم بۆ خەڵکی واز لێهێنا چونکە سەرقاڵی خۆشەویستی تۆ بووم ئەی هەموو دین و دوونیام ...
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ٨٥٨ پۆل:مردووانی ٩٢٢ پۆل:وێژەی عەرەبی پۆل:ئەولیا پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ٩یەم پۆل:نووسەران بە زمانی عەرەبی پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی
تایپەی چینی لە ئۆڵۆمپیاد
تایوان بە فەرمی کۆماری گەلی چینە (ROC)، لە ئێستادا وەک «تایپەی چینی» (TPE) لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا بەشداری دەکات. کۆماری چین پێش جەنگ، لە ساڵانی ١٩٣٢ و ١٩٣٦ بە نوێنەرایەتی ھەموو چین لە ناویدا تایوان بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا کرد. دوای جەنگی ناوخۆی چین، وەرزشوانانی تایوان لە ساڵانی ١٩٥٦، ١٩٦٠، ١٩٦٤، ١٩٦٨ و ١٩٧٢ وەک کۆماری چین بەشدارییان لە یارییەکانی ئۆڵۆمپی ھاوینەدا کردووە. بایکۆتی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦ و ١٩٨٠یان کرد تا ساڵی ١٩٨٤، لە ئۆڵۆمپیادی زستانە وەک تایپەی چینی (TPE) دەستی بە بەشداریکردن کرد، وەرزشوانانی تایوان یەکەم مەدالیای ئۆڵۆمپیادیان لە ساڵی ١٩٦٠ بەدەستھێنا، ھەروەھا یەکەم مەدالیای زێڕیان لە ساڵی ٢٠٠٤ بەدەستھێنا، و زۆرترین ژمارەی کۆی گشتی مەدالیاکانیان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠دا بەدەستھێنا. بەشێوەیەکی گشتی وەرزشوانانی تایوانی خاوەنی ٣٦ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن.
سەرچاوەکان
پۆل:تایوان لە ئۆڵۆمپیاد
ڤاسیلیس ئالێکساکیس
ڤاسیلیس ئالێکساکیس (، ؛ لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٣ – مردووی ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١) نووسەرێکی سەدەی بیستەمی یۆنانی-فەڕەنسی بوو، کە زۆر ڕۆمانی بە زمانی یۆنانی و فەڕەنسی وەڕگێڕ کردووەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی یۆنانی پۆل:مردووانی ٢٠٢١
٣٦٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پارێزگای بدلیس
پارێزگای بەدلیس یەکێک لە پارێزگاکانی کۆماری تورکیایە کە لە ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە.
ناوەندی پارێزگای بدلیس، شاری بدلیسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای بدلیس بدلیس بدلیس پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان
بڕیارنامەی ٩٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ عێراق-کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٣٨ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:عێراق لە ١٩٩٤ پۆل:کووەیت لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کووەیت
١٣ی ئازار
١٣ی ئازار ٧٢ەم ڕۆژی ساڵە (٧٣ لە ساڵی پڕدا). ٢٩٣ ڕۆژ دوورە لە کۆتایی ساڵەوە.
بۆنەکان
پۆل:ئازار پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
٣٦٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تیمۆری ڕۆژھەڵات لە ئۆڵۆمپیاد
تیمۆری ڕۆژھەڵات ساڵی ٢٠٠٤ەوە بەناوی ئێستای بۆیەکەمجار لە ئۆڵۆمپیاد بەشداریان کرد. لە ساڵی ١٩٧٦ تا ١٩٩٦، وەک بەشێک لە ئەندەنوسیا بەشداری کردووە و لە ساڵی ٢٠٠٠ وەرزشوانانی وەک بەشێک لە تیمی وەرزشوانان ئۆڵۆمپیاد بەشداریان کردووە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی تیمۆری ڕۆژھەڵات لە ساڵی ٢٠٠٣ دامەزراوە. تا ئێستا تیمۆری ڕۆژھەڵات ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیادی بەدەستنەھێناوە.
سەرچاوەکان
پۆل:تیمۆری ڕۆژھەڵات لە ئۆڵۆمپیاد
جیجی حەدید
ژیان
جیجی حەدید لە لۆس ئانجلەس لە دایک بووە، جیجی کچی گەشەپێدەری زەوی و زار محەممەد حەدید ە وەھەروەھا کچی کەسایەتی تەلەفزیۆنی و نمایشکار یەولۆندە حەدید ە، دایکی ھۆڵەندییە و باوکی فەڵەستینییە، جیجی خاوەنی سێ خوشک و برا یەکە بە ناوەکانی ماریلە، ئۆلانە کە لە خۆی گەورە ترن و ھەروەھا ئانوار، بێلە کە لە خۆی بچووکترن، لە ھەمان کاتدا خوشکە بچووکەکەی کە ناوی بێلە یە ھاوپیشەیە لەگەڵ جیجی و دایکی واتا نمایشکارە.
جیجی لە باوکێکی موسوڵمان و دایکێکی مەسیحی لە دایک بووە، بەپێی سەرچاوەکان تا ئێستا جیجی خۆی یەکلایی نەکردووەتەوە کە شوێن کەوتووی چ ئایینێکە.
دایک و باوکی جیجی لە یەکتری جیابوونەتەوە لە ٢٠٠٣، لە ٢٠٠٦ دایکی جیجی شوی کرد بە بەرھەمھێنی مۆسیقا دێیڤید فۆستە.
لە ٢٠١٣، جیجی زانکۆی تەواو کرد، دوای ئەوە بۆ ماوەیەک بو بە یاریزانی تۆپی بالە و ماوەیەکیش ئەسپ سواری کردوە.
ھەر لە ھەمان ساڵ ڕووی کردە نیو وۆرک و دەستی کرد بە کاری نمایشکاری
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥ پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە مۆدێلە ئەمریکییەکان پۆل:کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییە ژنە ئەمریکییەکان پۆل:ژنە مۆدێلەکانی کالیفۆرنیا پۆل:کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییەکانی لۆس ئەنجلەس
گرێبەستی زەھاب
گرێبەستی زەهاب یان زوهاب یان گرێبەستی قەسری شیرین ناو گرێبەستێکە نێوان سەفەوییەکان و ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە ١٧ی ئایار ١٦٣٩ کە لە شاری قەسری شیرین ئەمڕۆکە واژوو کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مێژووی پارێزگای کرماشان پۆل:پەیماننامەکانی سەفەوییەکان پۆل:مێژووی داغستان پۆل:مێژووی قەوقاز
٣٦٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سپیریت
وێنۆک|سپیریت
سپیریت ( – بە شێوەیەکی فەرمی: MER-A) گالیسکەیەکی بۆشاییە دروستکراوە بۆ گەڕان بە دوای ژیان لەسەر ھەسارەی مەریخ. کاتێک ئەو ئامێرە گەیشتە سەر ھەسارەکە، دوای ٣ ھەفتە ئامێری (ئەپۆرتیونێتی)ش بەدوایدا گەیشت بۆ مەریخ. کەشتی سپیریت دوای گەیشتن، ئاماری ٩٠ رۆژی ناردەوە سەر زەوی بە شێوەیەکی سەرکەوتوو،وە ئاماژەیدا کە لەسەر ئامێری وەرگری وزەی خۆر (طاق الشمسیة) تۆز و خۆلێکی زۆری لەسەرە،توانایەکانی زۆر سەرف دەکا، ئەو وەرگری وزەی خۆرە توانای ٢٠ جار زیاتر سەرف دەکات، لەبەر ئەو تۆز و خۆلەی لەسەریەتی، کەشتی سپیریت توانی ١٦٠٠ رۆژ لەسەر مەریخ بێ، ناسا ش ناوی لە رۆژەکانی سەر مەریخ نا (sol) ئەوەش بلاوکرایەوە لە گۆڤاری (science) لە مجەلەی ژمارە ٣٠٥ ،و ژمارە ٥٦٨٥، لاپەرە ٧٣٧_٨٠٠
گەشت
گالیسکەی بۆشایی (سپیریت) بە سەلامەتی گەیشتە سەر رووی ھەسارەی مەریخ، لە کاتژمێرە کۆتاکانی شەو لە(٤ کانوونی دووەمی سالی ٢٠٠٤)، دوای ٧ مانگ لە رۆیشتن لە نێو بۆشایی، لە کاژێر ٩:٢٠ خوولەکی ئێوارە، لە ھۆڵی چاودێریی ماددەی تەخت لە کارگەی پاڵنان، بە چەپلە رێزانەوە دەزگای ناسا لە کالیفۆرنیا دڵنیای درا کە کەشتی ئاسمانی (سپیریت)بە سەرکەوتوی گەشتیتە مەریخ و دابەزیوە .... وێنۆک|شوێنی دابەزینی سپیریت |700px|center|alt=A وێنۆک|سپیریت ئەو ناوچەی دیتیتەوە لەسەر مەریخ |500px|center|alt=A
پێک ھێنان
وێنۆک|هێڵی هاتووچۆی سپیریت لە ١٥٠٦ مین رۆژی لەسەر مەریخ (٢)نیسانی سالی ٢٠٠٨ ،تۆ دەبینی چۆن خواربۆتەوە لە یەکەم رۆژەوە |500px کاتێک ناسا ھەردوو گالیسکەی سپیریت و ئەپۆرتیونێتی دروستکرد، پێشکەوتوترین ئامێر و ستانداردی لەسەر بەکارھینان. رێدەکات لەسەر تایەی ئەلەمنیۆم و بەرەو لای چەپ و راست لار دەبێتەوە وا نەخشێنراوە ٣٠ پلە لار بکاتەوە خێرایەکەشی ئەگاتە (5)سانتیمەتر لە یەک چرکە
ئامێرەکان
وێنۆک|وێنەیەکی پانۆرامای مەریخ |center|alt=A|700px
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ناسا پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان پۆل:گەردوون
بڕیارنامەی ٩٥٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:لیبێریا لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبێریا
ھۆنگ کۆنگ لە ئۆڵۆمپیاد
ھۆنگ کۆنگ بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٢ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، ھۆنگ کۆنگ لەو کاتەوە بەشداری لە ھەموو خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا کردووە جگە لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد، ھەروەھا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی کردووە و لەوکاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە. ھۆنگ کۆنگ یەکەم مەدالیای زێڕی لە ساڵی ١٩٩٦ بەدەستھێناوە، دووەم مەدالیای زێڕی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بردەوە. جگە لەوانەش ھۆنگ کۆنگ خاوەنی حەوت مەدالیای دیکەیە، (سێ زیو و چوار برۆنزی).
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆنگ کۆنگ لە ئۆڵۆمپیاد
پارێزگای باتمان
پارێزگای باتمان یەکێک لە پارێزگاکانی کۆماری تورکیایە کە لە ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە.
ناوەندی پارێزگای باتمان، شاری ئێلحە.
٣٦٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تاھر بێن ژیلوون
تاھر بێن ژیلوون نووسەر و شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢١ەم پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤ پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
میر محەممەد
میر محەممەد کوڕی مستەفا بەگی کوڕی میر ئوغوز بەگی بچوک کوڕی میر ئەحمەدە (١٧٨٤ز – کانونی دوەمی ١٨٣٧ز ) میری میرنشینی سۆران بووە لە ساڵی ١٨١٣ تاکو کوژرانی لە ساڵی ١٨٣٧. بە میری کۆرە و بە پاشای گەورەش ناسراوە، میری ھەرە ناوداری میرنشینی سۆران بووە.
ساڵی ١٨١٣ میر محەمەد کرایە میری سۆران.
بەستەرە دەرەکییەکان
میرنشینی سۆران لە سەردەمی میر محەممەد {١٨١٣-١٨٣٦}ز پۆل:سۆران پۆل:میرەکانی سۆران پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٣ پۆل:مردووانی ١٨٣٨ پۆل:کوردەکانی عوسمانی
ئۆپڵ ئۆمێگا
250px|وێنۆک|قەمەرەی ئۆمێگا ئەی ئۆپڵ ئۆمێگا ئۆتۆمۆبیلێکە، لەنێوان ساڵانی ١٩٨٦ و ٢٠٠٣ لەلایەن ئۆپڵەوە بەرھەم ھێنراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٨٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:وێستگەی عارەبانەکان
مەزرەلان
مەزرەلان (Mezrelan، بە فارسی: مزرلان) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤٣ کەس لە ٣٠ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
پەپوولە
250px|وێنۆک|پەپوولە
ھیندستان لە ئۆڵۆمپیاد
ھیندستان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، بەڵام تا ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠ بەشداری نەکردەوە، ھەروەھا ھیندستان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە. وەرزشوانانی ھیندستان خاوەنی ٣٥ مەدالیان کە ھەموویان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەدەستھێنراون. تیمی ھۆکی پیاوانی ھیندستان لە نێوان ساڵانی ١٩٢٨ بۆ ١٩٨٠ لە دوازدە ئۆڵۆمپیاددا یازدەجار پلەی یەکەم و مەدالیای زێڕی بەدەستھێناوە. باشترین ئەنجامی ئەم ھەڵبژاردەیەیە.
پەپوولە
پەپوولە، پەپریک، پەرپریک، پرپرۆک یان فەریفۆریا (بە ئینگلیزی: Butterfly) جۆرێکە لە مێروو. چەندین جۆری هەیە، هەریەک لەم جۆرانە خاوەن تایبەتمەندیی جیاوازن. پەپوولە هەراشەکان باڵی گەورەیان هەیە کە زۆرجار ڕەنگاوڕەنگن. فۆسیڵەکانی پەپوولە تەمەنیان دەگاتە ٥٦ ملیۆن ساڵ.
ھیندستان لە ئۆڵۆمپیاد
سەرچاوەکان
پۆل:ھیندستان لە ئۆڵۆمپیاد
پەپوولە
پەپوولە وەک مێرووەکانی دیکە، سووڕی ژیانی لە چوار قۆناغ پێکدێت. پەپولە هەراشە باڵدارەکان هێلکە لەسەر ئەو ڕووەکانە دادەنێن کە لێیاندەخۆن، کە دواتر دەبنە خۆراکی کرمۆکەکانیشیان. کرمۆکەکان گەشە دەکەن، هەندێک جار زۆر بە خێرایی، و کاتێک تەواو پەرەیان سەند، قۆزاخە درووست دەکەن. دواتر قۆزاخەکە دوو لەت دەبێ و مێرووە هەراشەکەی لەناو دێتە دەر. وە دوای ئەوەی باڵەکانی تەواو کرانەوە و وشکبوونەوە، دەست بە فڕین دەکات. هەندێک لە پەپوولەکان، بەتایبەتی ئەوانەی لە گەرمەسێر دەژین، چەند جارێک وەچە دەخەنەوە لە ساڵێک، بەڵام ئەوانەی دیکە تەنیا یەکجار وەچەدەخەنەوە. وە هەندێک جۆر لە پەپوولە لەوانەیە چەند سەڵێکیان پی بچێت بۆ ئەوەی سووڕی ژیانیان تەواو بکەن.
پەپوولە چەندین ڕێگا بۆ خۆلادان لە دڕندەکانی بەکاردەهێنێت، لەوانە: نیشاندانی ڕەنگی مەترسیدار، بەکارهێنانی دەوروبەر بۆ خۆشاردنەوە و لاساییکردنەوەی گیاندارە ژەهراوەییەکان. هەندێک جۆریان کۆچ دەکەن و ماوەی زۆر دوور دەبڕن. پەپوولەکان یەکێکن لە نێچیرەکانی بێبڕبڕەکان. هەندێک جۆری پەپوولە لەکاتی قۆناغی کرمۆکەییدا زیان بە دەغڵ ودان و دارەکان دەگەیەنن، هەندێکی دیکە ھەڵاڵەی ڕووەک دەگوازنەوە، کرمۆکەی هەندێک پەپوولەش مێرووی زیان بەخش دەخۆن.
وەسفی گشتی
پەپوولە هەراشەکان چوار باڵیان هەیە، باڵەکانیان بە پوولەکەی ڕەنگاوڕەنگ داپۆشراون. وە وەک هەر مێروویێکی دیکە، لاشەی پەپوولە دابەش بووەتە سەر سێ بەش: سەر، سینگ، ورگ. سینگ لە سێ بەش پێکهاتووە، هەر یەکەی جووتێک لاقی پێوەیە. زۆربەی پەپوولەکان لە ڕۆژدا چالاکن، وە تاڕادەیەک ڕەنگی ڕووناکیان هەیە و لەکاتی وەستاندا باڵەکانیان بە ئەستوونی لەسەرووی لاشەیان ڕادەگرن.
شوێنی ژیان و کۆچکردن
پەپوولە لە هەموو شوێنێکی جیهان هەیە جگە لە کیشوەری بەستەڵەکی باشوور. پەپوولە نزیکەی ١٨٫٥٠٠ چەشنی هەیە لە جیهان. زۆر لە پەپوولەکان وەک: پەپوولەی شاهانە، بۆ ماوەدایەکی زۆر دوور کۆچ دەکەن. کۆچکردنەکە چەند نەوەیەکی پێدەچێت تا تەواو دەبێت، و هیچ نەوەیێک تەواوی گەشتەکە نابینێت. لە زستانان پەپوولەی شاهانە لە ڕۆژئاوای ئەمریکای باکوورەوە هەزاران کیلۆمەتر دەبڕن بەرەوە باشووری ڕۆژهەڵات تا دەگەنە شوێنی زستانەیان لە مەکسیک. وە لە بەهاران دەگەڕێنەوە بۆ هەمان شوێنی خۆیان. هەندێک جۆری پەپوولە بە شەش وەچە ٩٫٠٠٠ میل (١٤٫٤٤٨ کم) دەبڕن.
سووڕی ژیان
پەپوولە لە قۆناغی هەراشیدا، تەمەنی هەفتەیەک تا یەک ساڵ دەبێت، بە پێی جۆرەکەی. هەندێک جۆر ماوەیەکی درێژ لە قۆناغی کرمۆکەدا دەمێننەوە، هەندێکی دیکە تا زستان تەواو دەبێت لە ناو قۆزاخە یان هێلکەکانیان سڕ دەبن. پەپوولە دەتوانێ یەک جار یان زۆرتر لە یەکجار هێلکە دابنێ لە ساڵێکدا.
پەپوولە لە ئاسماندا هەوڵی ڕازی کردنی ڕەگەزی بەرانبەر دەدات، ئەویش بەهۆی ڕەنگییەوە. دواتر لەسەر زەوی یان درەختێک دەنیشنەوە بۆ ئەوەی جووتبن. جووتبوون چەند خولەکێک بۆ چەند کاتژمێرێک دەخایەنێت.
گەرا
کۆریۆن، کە چێنێکی ڕەقە، گەرای پەپوولە دەپارێزێت. وە هەروەها بە چینێکی تەنکی چەوریش داپۆشراوە کە ڕێگری دەکات لە وشکبوونەوەی هێلکەکە پێش ئەوەی کرمۆکەکە بەتەواوی گەشە بکات. هەریەک لە هێلکەکان دەرچەیەکی بچووکیان هەیە، ئامانجی ئەو دەرچانە ئەوەیە کە سپێرم بتوانێ بچێتە ناو هێلکەکان و هێلکەکە بپیتێنێت. هێلکەی جۆرێکی پەپوولە زۆر جیاوازە لە جۆرێکی دیکە، لە قەبارە و شێوە. هەندێک چەشن یەک یەک هێلکە دادەنێن، ئەوانەی دیکە بە کۆمەڵ. زۆر لە مێینەکان نزیکەی سەد بۆ دەسەد هێلکە بەرهەم دێنن.
گەرای پەپوولە بە گەڵایەکەوە نووسێندراون بە بەکارهێنانی چەسپێکی تایبەتی کە زۆر زوو ڕەق دەبێت. کە چەسپەکە ڕەق دەبێت، گرژدەبێت و دەچێتەوەیەک، بەمەش پاڵەپەستۆ دەخاتە سەر گەراکان و شێوەیان دەگۆڕێت. ئەو چەسپە بە ئاسانی لە دەورووبەری بنکەی هێلکەکان دەبینرێت. هەندێک جۆری پەپوولە گەراکانیان بە گەڵاکانەوە قایم ناکەن، بەمەش هێلکەکان دەکەونە خوارەوە بۆ بنکەی ڕووەکەکە. thumb|کرمۆکەی پەپوولە. thumb|قۆزاخەی [[پەپوولەی شاهانە.]]زۆربەی هەرەزۆری پەپوولەکان گەراکانیان لەسەر ڕووەک دادەنێن. هەر چەشنەی جۆرە ڕووەکێک بەکاردەهێنێت بۆ دانانی گەراکانی لەسەری، هەندێک چەشن تەنیا یەک جۆر ڕووەک بە شیاو دەزانێت، بەڵام هەندێک دیکە چەند گەراکانیان لەسەر چەند جۆرێک ڕووەک دادەنێن.
تروکانی گەراکان لە زۆربەی چەشنەکانی پەپوولە چەند هەفتەیەکی کەمی پێدەچێت، بەڵام لەو کاتانەی کە هێلکەکان زستانیان بەسەردادێت، هێلەکەکان سڕ دەبن و تا بەهار نێت، ناتروکێن. هەندێک جۆر پەپوولەش، لە بەهاران هێلکە دادەنێن و لە هاوینان دەتروکێن.
کرمۆکە
کرمۆکەی پەپوولە لەسەر خواردنی گەڵای ڕووەکەکان دەژیێ، زۆربەی کاتەکانی خۆی بە گەڕان بەدوای خواردن و خواردنی بەسەر دەبات. زۆربەی کرمۆکەکان گیاخۆرن، بەڵام هەندێک چەشنیان مێرووی دیکە و کرمۆکەی مێروولە دەخۆن. کرمۆکەی پەپوولە پەیوەندی بەرژەوەندی هاوبەشی هەیە لەگەڵ مێروولە، مێروولەکان کرمۆکەکان دەپارێزن. وە لەبەرەمانبەریشدا، کرمۆکەکان دوای خواردنی گەڵا، جۆرە شلەیەکی شیرین دەردەکەن کە سەرچاوەیەکی خواردنی باشە بۆ مێروولەکان. هەندێک جۆری کرمۆکە فێڵ لە مێروولەکان دەکەن و وایان لێدەکەن کە بیانبەنەوە ناو شارەکەی خۆیان. کە مێروولەکان کرمۆکەکیان بردەوە ناو شارەکەیان، لەوێدا کرمۆکەکە دەست بە خواردنی کرمۆکە و گەرای مێروولەکان دەکات.
قۆزاخە (پیوپا)
کاتێک کرمۆکە بە تەواوی گەشە دەکات، هەندێک هۆڕمۆن بەرهەمدێن. لەو کاتەدا کرمۆکەکە واز لە خواردن دێنێت و بەدوای شوێنێکی شیاو بۆ قۆزاخەکەی دەگەڕێت. زۆرجار لە شوێنێکی شاراوە وەک: ژێر گەڵایەک، قۆزاخەکەی درووست دەکات. هەندێک جۆری پەپوولە بەرگێکی ڕەق لەدەوری قۆزاخەکە درووست دەکەن بۆ پارێزگاری لێی. لەناو قۆزاخەدا، زۆبەی خانەکانەو شانەکانی کرمۆکەکە تێکدەشکێندرێن و دەبنە کەرەستەی خاو بۆ دووبارە درووستبوونەوەی پەپوولەکە. پێکهاتەی مێرووەکە لەدەرەوە دیارە کاتێک دەگۆڕدرێ لە کرمۆکەوە بۆ پەپوولە. thumb|پەپوولەی ئەدمیڕاڵی سوور. (Vanessa atalanta)
هەراش (پەپوولە)
لە دواین قۆناغی سوڕی ژیانی ئەو مێرووە، پێی دەگوترێ پەپوولە. پەپوولە سەرێکی بچووکی هەیە، کە دوو چاوە گەورەکانی زۆربەی سەریان داگیرکردووە. ئەو چاوانە توانای ئەوەیان هەیە کە شێوەی گوڵەکان لە یەکتر جیا بکەنەوە و هەست بە جووڵەی دەوروبەر بکەن، بەڵام وردەکاری شتەکان لە دوورەوە زۆر باش نابینن. بەڵام ڕەنگەکان بەباشی لێک جیا دەکەنەوە. هەستەوەری تامی لەسەر قاچ و دەمی هەیە. لەم قۆناغەدا، دەمی مێرووەکە زۆرتر بۆ مژین شیاوە، شەویلگەکانی بچووک بوونەتەوە یان هەر نییەتی.
سینگی پەپوولە تایبەتە بە جووڵە. جووتێک لاق بە هەر یەک لە سێ بەشەکەی سینگی نووساوە. دووەم و سێیەم بەشی سینگیشی باڵەکانی هەڵدەگرن.
دوای ئەوەی لە قۆزاخەکەی دێتە دەرەوە پەپوولە ناتوانێت بفڕێت تا باڵەکانی دەکرێنەوە. پەپوولەی تازە هەڵهاتوو پێویستی بە هەندێک کاتە بۆ ئەوەی باڵەکانی وشک ببنەوە. لەو ماوەیەدا لە ژێر زۆرترین مەترسی دڕندەکان دایە.
ڕەفتار
پەپوولە بە زۆری لەسەر شیلەی گوڵ دەژیێت. بەڵام هەندێکیان هەڵاڵە، شلەی نێو دارەکان، میوەی گەنیو، پاشماوەی گیانداران، گۆشتی شیبووەوە، کانزای توواوە لە لمی تەڕ و قوڕ وەک سەرچاوەی خۆراک بەکار دەهێنن. پەپوولە گرنگن بۆ گواستنەوەی هەڵاڵەی هەندێک جۆری ڕووەک. بەشێوەیەکی گشتی پەپوولە ناتوانن بەقەد هەنگ هەڵاڵە هەڵگرن، بەڵام دەتوانن هەڵاڵەکان بۆ مەودایەکی دوورتر بگوازنەوە. هەندێک جۆری پەپوولە هەڵاڵەی تەنها یەک جۆری گوڵ دەگوازنەوە.
پەپوولەی هەراش تەنها شلە دەخواتەوە. ئاو لە گۆمی بچووک بچووک دەخۆنەوە و شیلەش لە گوڵەکان هەڵدەمژن، کە سەرچاوەی شەکر، سۆدیۆم و کانزا گرنگەکانی دیکەیە. هەندێک جۆری پەپوولە پێویستیان بۆ سۆدیۆم زۆترە لەو بڕەی لە شیلەی گوڵ وەرگریدەگرن. بۆیە سۆدیۆمی خوێ سەرنجیان ڕادەکێشیت. هەندێک جار لەسەر مرۆڤەکان دەنیشنەوە بۆ مژینی سۆدیۆمی ناو ئارەقەی مرۆڤ. هەندێک جۆری تری پەپوولە سەردانی پاشەڕۆی ئاژەڵ، میوەی گەنیو و لاشەی ئاژەڵی مردوو دەکەن بۆ وەرگرتنی کانزای پێویست.