cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شێوازی نووسینی ھەواڵ
نووسینی ھەواڵ ھەوڵ دەدات وەڵامی ھەموو پرسیارە بنەڕەتییەکان بداتەوە دەربارەی ھەر ڕووداوێکی دیاریکراو «کێ، چی، کەی، لە کوێ، بۆچی و چۆن» لە کردنەوەی وتارەکە. ئەم شێوە پێکھاتەیە ھەندێ جار بە «ھەڕەمی ھەڵگەڕاو» ناودەبرێت، بۆ ئاماژەدان بە کەمبوونەوەی گرنگی زانیاری لە پەرەگرافەکانی دواتردا.
ئازادیی ئەنجومەن
بیردۆز
ئازادی کۆمەڵە دەسەواژەیەکەی باوی ئەدەبی ئازادیانەیە. بەکاردەھێنرێت بۆ وەسفکردنی چەمکی ئازادی ڕەھا بۆ ژیان لە کۆمەڵگەدا و مانای ئەوەی ھەیە کە تاک مافی ئەوەی ھەیە ببێتە ئەندام لە ڕێکخراوێک دا کە چەمکەکانی و کلتورەکەی پەیوەست دەکات بە ھڵبژاردەی تاکەوە.
شێوازی نووسینی ھەواڵ
ھەروەھا چیرۆکەکانی ھەواڵ بەلایەنی کەمەوە یەکێک لەو تایبەتمەندییە گرنگانەی خوارەوەی تێدایە کە پەیوەندی بە بینەری مەبەستەوە ھەیە:
ئازادیی ئەنجومەن
بیردۆز
لەژێر یاسا لە سیستمێکی وادا، خاوەن کارەکان دەتوانن ئیش ڕەتبکەنەوە بۆ ھەر کەسێک بێت بە ھەر ھۆکارێک بێت. ڕکابەرەکان ڕەخنەی ئەوە دەگرن کە ئەم جۆرە مامەڵانە توندوتیژە و دەبێتە رێ خۆشکەر بۆ کۆمەڵگایەکی خاوەن پێشداوەری زیاتر. بەرەی ڕاستی ئازادڕەوەکان ھاوبیرن لەگەڵ ئازادی کۆمەڵەبوون، وەک ریچارد ئالن ئێپشتاین و وەڵام دەدەنەوە بەوەی لە باری ڕەت کردنەوەی ئیش (وەک لە ئازادی ڕێکەوتن دا بوونی ھەیە) جیاکاری بێپاساو و پێشبڕکێی بێسوود دێتە کایەوە. بەرەی چەپی ئازادڕەوەکان پێیان وایە کە ئەم جۆرە ڕەت کردنەوەیە ئەو کارانە دەخاتە زیانێکی ئابووریییەوە لەگەڵ ئەوانەی ھەموو ئیشێک دەکەن و ئەمەش وا دەکات کەمتر سوودیان پێ بگات و لە کۆتای دا ببێتە ھۆی داخستنی پیشەکانیان.
ئازادڕەوەکان بەھام شێوە پێیان وایە کە ئازادی بە کۆمەڵەبوون، لە چەمکی سیاسی دا، تەنھا فراوان کردنی مافی تاکەکەسیە کە لەگەڵ کێ دا پەیوەندی دروست بکات. بۆ نموونە، یەکێک ڕەفتار یان ئەتەکێتی باشی پێ باخەدار بێت ھەرگیز لەگەڵ کەسێک دا بەژداری ناکات کە ڕێکوپێک نەبێت یان بە ویقار نەبێت. یان ئەوانەی دژی ھاوڕەگەزبازین لەگەڵ ئەوەنەدا ھیچ جۆرە بەژدارییەکی کۆمەڵیان ئەوانەی دژی ھاوڕەگەزبازین لەگەڵ ئەوەنەدا ھیچ جۆرە بەژدارییەکی کۆمەڵی ناکەن لەگەل خەڵکانی ھاوڕەگەزبازدا. لە ھەردوو بارەکەدا، کەسێک بە ویستی خۆی بڕیار دەدات لەگەڵ کێ دا تێکەڵ دەبێت. ئازادڕەوەکان باوەڕیان وایە کە لە مەیدانی سیاسەت دا ئازادی کۆمەڵەی ئەوەندە بیرۆکەیەکی کەشخە یان ناڕاستەقینە نییە، لە کاتێک دا تاکەکەس لەسەر جۆرەھا ھۆکار ھەڵیدەبژێرن ئارەزووی لەگەڵ کێ دا ھاوبەشی بکەن.
ئازادڕەوەکان بە ھەمان شێوە بۆچونێکی بەھێزیان ھەیە لەسەر کۆمەڵەی کرێکاران و ھەندێکیان پشتگیری مافی کرێکاران دەکەن کە ھەبژاردن بکرێت و بە دەنگی خۆیان ھەڵیبژێرن ئایا دەیانەوێت ببنە ئەندام لە کۆمەڵەی کرێکاران دا یان نا. بە یاساکردنی مافی کارکردن بابەتێکی گەرمی گفتووگۆ بوو لە ناو حیزب دا و زۆربەی ئازادڕەوەکان دژی یاساکە بوون. لە نێوان ئازاڕەوەکان دا ھیچ بۆچونێکی نەگۆڕی نییە لەسەر کۆمەڵەکان لە دەرەوەی بنەمای ئازادی بە کۆمەڵەبوون. گاری جۆنسۆن، کە براوەی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئازادڕەوەکانی ساڵی ٢٠١٢ بوو، بجۆرێک ئەم بنەمایە دادەڕێژێت و لە ساڵی ٢٠١٤ دا وتی "ھیچ کرێکارێک ناچار ناکرێت ئیشێک وەرگرێت لە دوکانێکی سەر بە کۆمەڵەیەکی کرێکاران. ئەگەر کرێکارانی پێش ئەو بڕیاریان دابوو کۆمەڵەیەکی کرێکاران دابمەزرێنن، ھەستاون بەو کارە لەبەر ھۆکارێکی دیارکراو، لەوانەیە ھەلومەرجی ئیشی نادادپەروەرانە، مووچەی نادادپەروەرانە، خاتر و خۆتری یان نایەکسانی لە شوینی کاردا بووبێت." جۆنسۆن بەرداوم دەبێت "ئازادڕەوەکان مێژوویان خۆشدەێت بەڵام نایانەوێت خۆی دووبارە بکاتەوە، بڕیاری پێشووتر بۆ دامەزراندنی کۆمەڵەیەک دەبێت ڕێزی لێ بگیرێت لەلایەن ھەر خوازیارێکی نوێ کە دەیەوێت لەو شوێنەدا دەستبەکاربێت، یان سود وەرگرێت لە مافی دۆزینەوەی کار لە شوێنێک کە سەر بە ھیچ کۆمەڵەیەک نەبێت. ئەگەر نا ئەو ھەلومەرجانە ڵێک ھەڵدەوەشێن کە لە بوونی کۆمەڵەکەدا ڕاست کراونەتەوە.
ئازادڕەوەکان باوەڕیان ھەیە کە ئازادی کۆمەڵەبوون بریتییە لە مافی کرێکاران بۆ ڕێکخستنی کۆمەڵە و دەستەکان و کشاندنەوە لە کارەکانیان، بەپێچەوانەشەوە بەھەمان شێوە دان بە مافی خاوەن کارەکانیشا دەنێت بۆ لابردنی کرێکاران لە ھەلومەرجی دیاریکراودا. ئازادڕوەکان ھەروەھا باوەڕیان بەوە ھەیە کە لە کاتی بەکارھێنانی شێوازی توندوتیژ و زۆرەملێی لەلایەن کۆمەڵەکانەوە، ئەوا ئەم جۆرە مامەڵانە پێشێلکردنی بنەما ئازادڕەوکانە. ھەندێک لە ڕەخنەگران بانگەشە دەکەن کە ئەم پێشێلکاریانە زۆرجار دووبارەبۆتەوە لە چالاکییەکانی کۆمەڵەکان.
ئازادی، مەیدان
ئازادی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی مەیدان، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان. ئەم گوندە دانیشتوانی لە نەتەوەی عەرەبن.
جوگرافیا
ئازادی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بانی خان و لە باشوور لەگەڵ گوندی خوڕخوڕەی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی باقوبەرە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاوەخوێڕی.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ناحیەی قۆرەتوو
ناحیەی قۆرەتوو یەکێکە لە پێنج ناحیەی قەزای خانەقین لە ئیدارەی گەرمیان لە پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی قۆرەتووە. ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی قۆرەتوو لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٨٬٣٨٥)کەسە.
ناحیەی قۆرەتوو یەکێکە لە ناوچە ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق، دوای ڕاپەڕین ئەم ناحیەیە و گوندەکانی ئازادکران، لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە قەزای خانەقینە لە پارێزگای دیالە، بەڵام دەکەوێتە ژێر دەسەڵاتی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە بەرئەوە خراوەتە سەر پارێزگای سلێمانی لە ئیدارەی ڕاپەڕین.
ناو
ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی قۆرەتووە.
گوایە ھۆکاری ناونانی بەم ناوە ئەوەیە کە سوپای عوسمانی لەم ناوچەیەدا جێگیربوون و لە کاتی دابەزینیاندا سەربازەکان ھیچ گیایەکیان نەدۆزیوەتەوە کە ئەسپەکانیان بلەوەڕن. بەھۆی گەرمی ناوچەکە گیای ئەم ناوچەیە زوو وشک دەبێت، ئیتر سەربازەکان پێیان وتووە قوریاتوو واتا گیای وشک، لەدوای ئەوەوە ئەم ناوەی بەسەردا بڕاوە و وردە وردە بووەتە قۆرەتوو.
جوگرافیا
ناحیەی قۆرەتوو ھاوسنوورە لەگەڵ:
ڕووبەر
ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٩٢٣کم٢)یە لە (٤٫٥٧٪) پارێزگای سلێمانی پێکدەھێنێت و (٢٣٫٨٪) قەزای خانەقین پێکدەھێنێت.
دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم ناحیەیە کورد، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دانیشتوانی ئەم ناحیەیە (٨،٣٨٥)کەسە.
لەسەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا(١٩١٨ - ١٩٥٨)
لەدوای نەمانی دەسەڵاتی عوسمانیەکان و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێ، دوای واژۆکردنی پڕۆتۆکۆلێک لە نێوان بەریتانیا و عێراقدا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە (١١/تەممووزی/١٩٢٣)دا بڕیاری لکاندنی سلێمانی بە عێراقەوە درا، ئەم بڕیارەش لە ساڵی دوایدا جێبەجێکرا بە ناردنی(٥) ئەندام وەکو نوێنەری لیواکە لە ئەنجوومەنی دامەزراندنی عێراقدا(المجلیس التأسیس العراقی)، دواتر لە کاتی لێکۆڵینەوەی تایبەت بە ناکۆکی نیوان عێراق - تورکیا لە سەر دواڕۆژی ویلایەتی مووسڵ، کۆمەڵەی گەلان لە شوباتی ١٩٢٥ز دا لیژنەی خۆی ڕەوانەی ئەم ویلایەتە کرد، بە کۆتایی ھاتنی ئەم کێشەیە ئیتر سلێمانی بووە بەشێک لە دەوڵەتی عێراق،
حکوومەتی تازە پێکھێنراوی عێراق ھەستا بەڕێکخستنەوەی یەکە کارگێڕییەکان، ئەم پرۆسەیە ھاوشێوەی سەردەمی پێشووی خۆی بە جیاوازییەکی کەمەوە بەڕێوەچوو.
لە سەردەمی کۆماریدا (١٩٥٨ - ١٩٩٠)دا
ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی عەبدولکەریم قاسم (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی عەبدولسەلام عارف، دواتر براکەی عەبدولڕەحمان عارف (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، ئەحمەد حەسەن بەکر (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و سەددام حوسێن (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر پارێزگای سلێمانی تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.
ناحیەی قۆرەتوو لەم ماوەیەدا بە جێگیری مایەوە و گۆڕانکاری بەسەردا نەھات تاوەکو شاڵاوی ئەنفال و خاپوورکردنی گوندەکانی باشووری کوردستان، بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢١) لە ١١\٦\١٩٨٧دا ناحیەی قۆرەتوو ھەڵوەشێنرایەوە و گشت کەرتەکانی بەسترانەوە بە ناحیەی ناوەندی قەزای خانەقین.
* لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:
لەم ماوەیەدا پارێزگای سلێمانی و پارێزگای ھەولێر و پارێزگای دھۆک لە لایەن بەرەی کوردستانیەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی گوندەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە ھەرێمی کوردستان دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ پەرلەمانی کوردستان پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە.
کارگێڕی
ئەم ناحیەیە لە ٧٣ گوند پێکھاتووە:
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان پۆل:خانەقین
یەکەم نمایش
یەکەم نمایش، کە ھەروەھا (بە ئینگلیزی premiere،)یەکەم نمایشە (یەکەم پێشکەشکردنی گشتی) شانۆگەرییەکە، فیلمێکە، سەمایەکە، یان نووسینەوەی مۆسیقا کە زۆرجار بەرھەمێک چەندین نمایشی یەکەمی دەبێت: یەکەم نمایشی جیھانی (یەکەمجارە لە ھەر شوێنێکی جیھان نمایش دەکرێت)، یەکەم پێشکەشکردنی لە ھەر وڵاتێکدا، یەکەم نمایشی ئۆنلاین (یەکەمجارە لە ئینتەرنێتدا بڵاودەکرێتەوە). کاتێک بەرھەمێک لە وڵاتێکەوە سەرچاوە دەگرێت کە بە زمانێکی جیاواز لەوەی کە تێیدا یەکەم نمایشی نیشتمانی یان نێودەوڵەتی وەردەگرێت قسە دەکات، دەتوانرێت دوو نمایشی یەکەم بۆ ھەمان بەرھەم لە ھەمان وڵاتدا ھەبێت- بۆ نموونە شانۆگەری خزمەتکارەکام لەلایەن… دراماکاری فەرەنسی ژان ژێنێ یەکەم نمایشی بەریتانیا بووە (کە بەڕێکەوتیش یەکەم نمایشی جیھانی بوو) لە ساڵی ١٩٥٢، لە بەرھەمێکدا کە بە زمانی فەرەنسی پێشکەش کرا. دوای چوار ساڵ جارێکی دیکە نمایشکرایەوە، ئەمجارەیان بە زمانی ئینگلیزی کە یەکەم نمایشی بوو بە زمانی ئینگلیزی لە بەریتانیا وێنۆک|یەکەم نمایش لە شانۆی چین
مێژوو
ڕیمۆند ئێف بێتس ھۆکاری ناساندنی یەکەم نمایشی فیلمەکە دەگەڕێنێتەوە بۆ نمایشکار سید گراومان کە شانۆی چینی گراومانی دامەزراندووە. یەکەم نمایشی ھۆلیوود بۆ فیلمی ڕۆبن ھود بوو لە ساڵی ١٩٢٢ کە داگلاس فێربەنکس ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕا، لەبەردەم شانۆی میسریدا. تا کۆتایی ساڵانی ١٩٢٠ فەرشی سوور بوو بە ھاوواتای یەکەم نمایشی فیلم
سەرچاوەکان
پۆل:سەرەتاکان پۆل:زاراوەکانی فیلم و ڤیدیۆ پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن پۆل:شانۆ
دابەشبوونی ناوەکی
دابەشبوونی ناوەکی یان کەرتبوون لە ژینناسی، شێوەیەکە لە ناتوخمەزۆربوون لە زیندەوەرە تاک خانەکان کە تێیدا خانەیەک دابەش دەبێ بۆ دوو خانە. وێنۆک|زیندە‌ورێکی یە‌ک خانە‌یی کاتێک دابەشدە‌بن
دەربارە
دوو کەرت بوون زۆربونێکە تێیدا کەرتبوونی زیندەوەرە تاک خانەکە بۆ دوو زیندەوەری تاک خانە بەجێدەھێنەرێت. زیندەوەرە ناوک سەرەتایەکان ناوکێکی دیاریکراویان نییە، بۆیە ناوکە ترشی کەم ئۆکسجینی DNA بەبەرگ دەورە نەدراوە و DNA لە زیندەوەرە ناوک سەرەتایییەکاندا شێوەی بازنەیییە لە ھەنگاوی یەکەمی دووکەرت بوون DNA لە بەردەگرێتەوە پاشان ھەردوو لەبەرگیراوی DNA دەبەسترێتەوە بە دوو شوێنی جیاواز لەناوەوەی پەردەی خانەکە، لە کاتێکیدا خانەکە و پەردەکەی گەشەدەکەن ھەردوو DNA بازنەیییەکان جیادەبنەوە و لە کۆتایدا قەبارەی خانەکە دەبێتە نزیکی دوو ئەوەندەی قەبارە بچینەیییەکەی خۆی.
سادق خەڵخاڵی
محەممەد سادق گیوی خەڵخاڵی (، ٢٧ی تەممووزی ١٩٢٦ – ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣) سەرۆکی دادگای شۆڕشی ئیسلامی و مەلای شیعەی ئێرانی بوو کە وەکوو دادوەری سێدارەی ئێران دەناسرێت. سادق خەڵخاڵی لە باوکێکی جوتیار لە نەژادی ئازەریی ئێرانی لەدایکبوو. لە خەڵخاڵی وەکوو «پیاوێکی بچووک، کز، خۆشپێکەنین و بەرزپێکەنین» بیر دەکەنەوە.
خێزان
خەڵخاڵی ھاوسەرگیری کردبوو و دوو کوڕ و کچێکی ھەبوو. کچەکەی، فاتمە سادقی، ئەگەرچی لە خێزانێکی ئیسلامی لەدایکبوو، بەڵام خوێندواری زانکۆ بوو، دوکتۆرای خۆی وەرگرتووە و ئێستاش وەکوو کەسێکی سێکۆلار دەناسرێت. کچەکەی نووسەری «بووچی ئێمە بە حیجاب نا دەڵێین» بوو، کە لە ساڵی ٢٠٠٨دا بڵاوبووەتەوە.
ساڵەکانی دوایە و مردن
سادق خەڵخاڵی لە ساڵی ٢٠٠٣، لە تەمەنی ٧٧ ساڵیدا بە شێرپەنجە و نەخۆشی دڵ گیانی لەدەستدا. سەرۆکی کاتی پەرلەمانی ئێران، مەھدی کەڕووبی لە کاتی مردنی خەڵخاڵی، لە چالاکییەکانی وەکوو قازییەک لە ڕۆژەکانی یەکەمی شۆڕشی ئیسلامی ڕێزی گرت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦ پۆل:مردووانی ٢٠٠٣ پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئێران
کۆماری ئەفریقای ناوەندی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
کۆماری ئەفریقای ناوەندی نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
ویلایەتی ژاوۆ
وێنۆک|ویلایەتی ژاوۆ لەسەر نەخشەی سەردەمی شەڕی حەوت ویلایەتەکە لە ساتی ٢٦٠ی پێش زاین ویلایەتی ژاوۆ یەکێکە لە ویلایەتە سەرەکییەکانی سەردەمی شەڕی حەوت ویلایەتەکە لە سەردەمی دێرینی چین. ویلایەتەکە لە کاتی دابەشبوونی چین دامەزرا بەیەکەوە لەگەڵ ویلایەتەکانی ھان و وێی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی چین لە سەدەی سێیەمی پێش زایین پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین پۆل:جین (ویلایەتێکی چین) پۆل:ویلایەت و ناوچانەی لە سەدەی سێیەمی پێش زایین ھەڵوەشێنراونەتەوە پۆل:ژاوۆ (ویلایەت)
شازادە ئەلفرێدی بەریتانیای مەزن
شازادە ئەلفرێدی بەریتانیای مەزن (؛ ٢٢ی ئەیلوولی ١٧٨٠ – ٢٠ی ئابی ١٧٨٢) کوڕی نۆیەمی شا جۆرجی سێیەم و ھاوسەرەکەی شاژن شارلۆت بووە. بەھۆی مەرگی زووەوە، ھیچ پلە و پایەیەکی نەبووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٠ پۆل:مردووانی ١٧٨٢ پۆل:شازادە بەریتانییەکان پۆل:مناڵانی جۆرجی سێیەمی شانشینی یەکگرتوو
سینگاپوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢
سینگاپوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢ بوو کە لە ١٩ی تەممووز تا ٣ی ئابی ١٩٥٢ لە ھێلسینکی لە فینلاند بەڕێوە چوو.
جۆش برۆلین
جۆشوا جەیمس برۆلین (؛ لەدایکبووی ١٢ی شوباتی ١٩٦٨) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، چەندین خەڵاتی بەدەستھێناوە، لەوانە خەڵاتی فیلمی ھەڵبژاردەی ڕەخنەگرانە، و بۆ وەرگرتنی خەڵاتی ئەکادیمی کاندید کراوە.
کارێزی عەجەم
کارێزی عەجەم گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی حەسەنلو، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
دەربەند، پێنجوێن
دەربەند گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پێنجوێن(ناوەند)، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
دەربەند لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی میرمام، پێنجوێن و لە باشوور لەگەڵ گوندی ڕاوگان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کێلو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی ماسیان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
جۆش برۆلین
ژیانی تایبەتی
برۆلین لە شاری سانتا مۆنیکای کالیفۆرنیا لەدایک بووە، کوڕی جەین کامیرۆن (ئەگێ) چالاکوانی ژیانی کێوی، و کوڕی ئەکتەر جەیمس برۆلین. برۆلین لە کێڵگەیەک لە تێمپلتۆنی کالیفۆرنیا گەورە بوو، لەگەڵ ئەوەی کە کەمێک بەر کاری نواندنەکەی باوکی کەوت دایک و باوکی لە ساڵی ١٩٨٤ لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا یەکتریان تەڵاق داوە. برۆلین لە چاوپێکەوتنێکی ساڵی ٢٠١٤ گوتی لە ماوەی ھەرزەکاریدا ئەندامی گروپی ھاوڕێیەتی سەرئاوکەوتن بووە بە ناوی "سیتۆ ڕاتس". یان منداڵی دەوڵەمەندت ھەیە، دایک و باوکی فەرامۆشکراو، یان منداڵی ھەژار، تێکەڵێک بوو، بەڵام ئێمە لە بنەڕەتدا بەھەمان شێوە گەورە بووین من پێشتر و لەو کاتەوە تا ئێستا گروپێکی لەم شێوەیەم نەدیوە. ئەو دانی بە دزینی ئۆتۆمبێلدا نا بۆ ئەوەی پارەی بەکارھێنانی دەرمانەکەی بدات، ھەر لە جۆری ھێرۆین، بە سڕکەرەوە ئەوەی ڕوون کردەوە کە پێی خۆش نییە: مەبەستم ئەوەیە، من ھەرگیز نەمھێشت و ھەرگیز بەو کارە نەمردم، ئەوە شتێکی باشە" زۆربەی ئەو پیاوانەی کە لەگەڵیان گەورە بووم، ھەموویان ئێستا مردوون. برۆلین لە ساڵی ١٩٨٨ تا ١٩٩٤ ھاوسەرگیری لەگەڵ خانمەئەکتەر ئەلیس ئادەیر کرد، ئەوان دوو منداڵیان ھەیە، یەکێکیان خانمەئەکتەر ئایدن برۆلینە. بۆ ماوەی شەش مانگ لەگەڵ خانمەئەکتەر مینی درایڤەر دابووە، لە ١٥ی ئابی ٢٠٠٤ ھاوسەرگیری لەگەڵ خانمە ئەکتەر دایان لەین کرد. برۆلین و لین لە ساڵی ٢٠١٣ جیابوونەوە. لە ئازاری ٢٠١٣ برۆلین دەستی کرد بە ژوان لەگەڵ یاریدەدەری پێشووی و مۆدێلی کاترین بۆید کە ٢٠ ساڵ لە گەنجترە. They became engaged in March 2015. ئەو دوو ھاوسەرە لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦ ھاوسەرگیریان کرد و لە ٢٩ی ئایاری ٢٠١٨ ڕایانگەیاند، کە چاوەڕوانی یەکەم منداڵیان پێکەوە دەکەن، برۆلین لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ لە ڕێگەی ئینستگرامەوە ڕایگەیاند، بۆید کچی وێستلینی پاشایەتی برۆلینی لە دایک بووە. لە ٢٠ی ٢٠٠٤ ھاوسەری برۆلین لەو کاتەدا، دیان لەین، دوای دەمەتەقێی لەگەڵی پەیوەندی بە پۆلیسەوە کرد، بە تۆمەتی خراپ لە جۆری پاتری ناوخۆیی دەستگیرکرا. لین ڕەتیکردەوە تۆمەتەکانی بۆ دابنێیت و وتەبێژەکەی ئەو دوو ھاوسەرە ڕووداوەکەی بەھەڵە تێگەیشتن وەسفکرد. برۆلین لە ١٢ی تەممووزی ٢٠٠٨ پاش دەمەولەتکاری لە سترای کات باڕ لە لویزیانا، لەگەڵ ئەکتەر جیفری ڕایت و پێنج ئەندامی تری دەستەی تاقمی دەبلیو برۆلین دەستگیر کرا، دوای پێدانی گرەنتی پارەی کاش بە بڕی ٣٣٤ دۆلار. برۆلین بە پەیامنێرێکی وت: «باش بوو لە زینداندا بم زانیم کە من ھیچ کارێکی ھەڵەم نەکردووە» تۆمەتەکان بۆسەر ھەر حەوت پیاوەکە لەلایەن داواکاری گشتی شریڤێپۆرتەوە درا. برۆلین دەستی کرد بە بازرگانی کردنی کۆگاکان لە ناوەڕاستی ٢٠ەکان و بە کورتی بیری کردەوە، لە وازھێنان لە نواندن، و من بازرگانیم کردووە بە تایبەتی تیرەکانی تەوژمم دۆزییەوە کە ژوریان ھەبێت بۆ ھەناسەدان و کەمێک ھەناسەدان، ھەروەھا دامەزرێنەری ھاودامەزرێنەری شوێنی بازرگانی سەرمایە بوو کە چیتر بوونی نییە.
پیشە
برۆلین پێش ئەوەی ڕۆڵی دیار و بەرچاو بگێڕێت وەک «براندۆن والش» لە فیلمی «گێل» دەستی بە کاری خۆی کرد، لە فیلمی تەلەفزیۆنی و ڕۆڵی میوانەکان لە نمایشە تەلەفزیۆنییەکان. بە ڕۆڵی تۆم ھانسۆن لە زنجیرەی «٢١ شەقامی جامپ» لەگەڵ جۆنی دێپ ڕۆڵی دەگێڕا. برۆلین ئاماژەی بەوەدا کە دوای چەند ساڵێک لە یەکەم کاری فیلمی تراشین، کە تێیدا شاھیدی ئەوەی بووە کە پێی دەڵێن «ئاپۆچی» ڕۆڵگێڕانی لە بەشی خۆی بینیوە. بۆ ماوەی چەند ساڵێک لە ڕۆڵی شانۆییدا لە ڕۆچێستەری نیویۆرکدا دەرکەوت، زۆر جار لە پاڵ ئامۆژگاریکار و ھاوڕێکەی ئەنتۆنی زێربییە. یەکێک لە گرنگترین ڕۆڵەکانی برۆلین لەسەرەتای پیشەکەیدا «وایلد بیلھیکۆک» بوو، لە زنجیرە تەلەفزیۆنی ڕۆژئاوایییەکانی ئەی بی سی سوارە گەنجەکان، کە سێ وەرزی (١٩٨٢–١٩٩٢)ی بەردەوام بوو. دوو زنجیرە تەلەفزیۆنی تر ھەیە کە ھاوئەستێرەی تێدا کردووە، لەوانە: «ئاڕۆن سپێلنج» و «میستەر ستێرلینگ»، کە ھەردووکیان پاش چەند ئەڵقەیەک ھەڵوەشێنرانەوە. کاری فیلمی برۆلین لە چەند ڕۆڵێکی باش پێکھاتووە، لە کۆتایییەکانی ٢٠٠٠کان بۆ سەرەتای ٢٠١٠، لەوانە «ھەسارەی تیرۆر» و «جوس ڤان سانت» و «شیر» و «چەتەی ئەمریکا» و «ئۆلیڤەر ستۆن» و «شەقامی دیوار: پارە ھەرگیز ناخەوێ». ھەروەھا ڕۆڵی سەرەکی بینیوە لە فیلمی «وڵات بۆ پیرەمێردان نییە»، و خەڵاتی ئەکادیمی بۆ ڕەم فیلمە وەرگرتووە. برۆلین لە ساڵی ٢٠٠٨ لە نوێترین فیلمی ئۆلیڤەر ستۆندا بە ناوی «دەبلیوو» بەرجەستەبوو، ژیاننامەی تایبەت بە ڕووداوە گرنگەکانی ژیانی سەرۆک جۆرج دەبلیو بۆشی تێدابوو. برۆلین کورتە فیلمی ئێکسی نووسی و کاری دەرھێنانی بۆ کرد، یەکەم دەرکەوتنی لە دەرھێنانی. فیلمەکە کە لەدەوری زیندانییەک دەخولێتەوە بۆ ئەوەی کچەکەی یەکبخەێتەوەو بەدوای دایکە کوژراوەکەیدا بگەڕێت، فیلمی کردنەوەی یەکەمین فێستیڤاڵی ساڵانەی فیلمی یەکێتی سیتی نێودەوڵەتی بوو لە شاری ئیتیحادی نیوجێرسی لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٠.
بەستەر دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨ پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
سپۆڕی ناوەکی
سپۆری ناوەکی یان ئێندۆسپۆر سپۆرێکی دەورە دراوە بە بەرگێکی پارێزەری ئەستوور کە لە ناویدا خانەیەکی بەکتریا پێکدەھێنرێ و بەرگری لە بارودۆخە سەختەکانی ژیان دەکات
دەربارە
زۆربەی جۆرەکانی بەکتریا لە شوێنە شێدارە گەرمەکاندا چالاکدەبن، ھەندێ بەکتریا لە ژینکەی وشک یان ساردا دەمرن، و لەم بارودۆخەدا ھەندێکی دیکە لە بەکتریا سست  دەبن و سپۆرە ناوەکییەکان پێکدەھێنن، سپۆری ناوەکی(Endospore) بۆ ماوە ماددە و پرۆتینەکانی تێدایە، و بەبەرگێکی پارێزەری ئەستوور دەورە دراوە. زۆر لە سپۆرە توانای مانەوەیان ھەیە بە زیندوویی لە ناوچەی زۆر گەرم و یان زۆر ساد یان زۆر وشکدا، پاش چاکبوونەوەی بارودۆخی ژینگەیی سپۆرەکان دەکرێنەوە و بەکرتیاکان دوبارە چالاکدەبنەوە
سەرچاوەکان
کتێبی زانست پۆلی ١٢
شارستانی ئیلام
شارستانی ئیلام، لە پارێزگای ئیلامی ڕۆژھەڵاتی کوردستان ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری ئیلامە. بەپێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە ٢٢٤٬٥٩٠. شارستانی ئیلام زۆرترین دانیشتوانی هەیە لە چاو شارستانەکانی دیکەی پارێزگای ئیلام.
جوگرافیا
شارستانی ئیلام لە باکوورەوە لەگەڵ شارستانی سیروان و لە باکووری ڕۆژئاواوە لەگەڵ شارستانی چەوار و لە باشووری ڕۆژئاواوە لەگەڵ شارستانی مێھران و لە باشوورەوە لەگەڵ شارستانی مەڵگشای و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شارستانی بەدرە ھاوسنوورە.
دابەشی کارگێڕی
شارستانی ئیلام خاوەنی ٢ ناوچە و ٤ گوندەوار و ٢ شارە بەم شێوەیە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئیلام پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کۆنەر مکگرێگەر
کۆنتەر ئانتۆنی مکگرێگەر (لەدایکبووی ١٤ی تەممووزی ١٩٨٨) یاریزانێکی پیشەگەری ھونەرە جەنگییەکان و بۆکسینگە. ئەو پاڵەوانی پێشووی ھەریەک لە پشتێنەکانی «فێزەروەیت» و «لایتوەیت»ـە لە یو ئێف سی. کۆنەر لە پلەی ١١ەمدایە لەسەر ئاستی UFC و ژمارە چوار لەسەر ئاستی یاریزانانی پۆلی کێشی «لایتوەیت».
لە ساڵی ٢٠١٥دا، لە میانەی مەڕاسیمی UFC 194 بۆ پشتێنەی «فێزەروەیت» توانی جۆسێ ئاڵدۆ ببەزێنێت بە ماوەی تەنھا ١٣ چرکە کە بووە خێراترین بردنەوەی پشتێنەیەک لە مێژووی UFCیدا. دواتریش کە ئێدی ئالڤارێزی بەزاند لە UFC 205، مکگرێگەر بووە یەکەمین شەڕکەری مێژووی UFC کە لەیەک کاتدا دوو پشتێنەی ھەبێت.
لە یەکەمین یاری خۆیدا لە بۆکسینگ، کۆنەر شکستی ھێنا بەرامبەر فلۆید مەیوێزەر جونیەر. یارییەکانی کۆنەر بەوە ناسراون کە زۆرترین بیەریان ھەیە. یارییەکەی بەرامبەر حەبیب نورماگمێدۆڤ بای ٢٫٤ ملیۆن فرۆشی بلیتی ھەبوو، لەوکاتەی یارییەکەی بەرامبەر مەیوێزەر ٤٫٣ ملیۆن فرۆشی ھەبوو، کە دەکاتە دووەمین پڕفرۆشترین یاری لەسەر ئاستی کیشوەری ئەمەریکای باکوور.
سۆلاڤ شەیدا
سۆلاڤ شەیدا (١٩٨٦ لە سلێمانی ، عێراق - ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ لە سلێمانی) شانۆکار، ئەکتەر و دەرھێنەرێکی کورد بوو. لە ساڵی ٢٠٠٧ لە درامای "گوڵێک کاڵتر” دەرکەوت، پاشان رۆڵی لە چەندان فیلم و درامای تردا بینی، وەک: "فیلمی ژانی گەل، درامای بەختەباران و ژیلەمۆ”. شەیدا بەشداریی لە چەند فێستیڤاڵێکی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی بۆ سینەما کردووە، خاوەنی چەند خەڵاتێکیشە، یەک لەوان باشترین سیناریۆ بۆ کورتە فیلمی "فرمێسک بۆ تارا"، خەڵاتی لاوی ساڵی لە لایەن سەندیکای ھونەرمەندانی کوردستان پێ بەخشرا.
کۆنەر مکگرێگەر
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:شەڕکەرانی یوو ئێف سی پۆل:ھونەرمەندانی جەنگی تێکەڵ بە کێشی سووک پۆل:ھونەرمەندانی جەنگی تێکەڵ بە سوود وەرگرتن لە بۆکسینگ
سۆلاڤ شەیدا
مردن
بە ھۆی تووشبوونی بە نەخۆشی شێرپەنجە، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ لە نەخۆشخانەی ھیوا لە شاری سلێمانی کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:مردووانی ٢٠٢٣ پۆل:خەڵکی سلێمانی
ھۆو یی
وێنۆک ھۆو یی (بە چینی: 后羿، شێوازی خوێندنەوە: ھۆو یی) تیر و کەوان بەدەستێکی ئەفسانەیی بوو لە سەردەمی شانشینی سیا ھەروەھا وەک شێن یی) و (بە سادەیی وەک یی) ناسراوە و نازناوی لۆردی لە تیروکەوانی وەرگرتووە.
مێژوو
بەپێی سەرچاوە ئەفسانەیەکان سەرکردەیەکی مێژوویی بوو لە چین بە گوێرەی سەرچاوەی تۆمارەکانی بامبو لۆرد ھۆو ھێرشی کردە سەر شانشینی سیا لە یەکەم ساڵی حوکمڕانی پاشا تای کانگ و دەستی بەسەر پایتەخەتەکەی گرت لەکاتێکدا تای کانگ خەریکی ڕاوکردن بوو لە خوار ڕووباری لوۆ.
وەرێ
وەرێ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بێتواتە، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نەخۆشیی خوێنبەری کۆرۆنەری
وێنۆک نەخۆشیی خوێنبەری کۆرۆنەری واتە کەمی جوڵە یان تەوژمی خوێن بەرەو ماسوولکەکانی دڵ بەھۆی کەڵەکەبوونی چەورییە مادەکان لە ناو خوێنبەرەکانی دڵ. یەکێکە لە باوترین و کوشندەترین نەخوشییەکانی دڵ لە جیھاندا. جۆرەکانی بریتین لە جێگیر، ناجێگیر، جەڵتەی دڵ، وەستانی دڵ. یەکێک لە نیشانە باوەکانی ئازاری سینگە، کە لەوانەیە بگوازرێتەوە بۆ شان، پشت، گەروو، شەویلگە، باسک. ھەندێکجار وەکو دڵە کزە دەردەکەوێت. بەزۆری نیشانەکانی نەخۆشییەکە لە کاتی ڕاھێنانکردن دەردەکەون و کەمتر لە دەقەیەک دەخایەنێتن، و باشتر دەبن لە کاتی حەسانەوە. ھەناسە تەنگیش لەوانەیە لە نەخۆشەکە دەربکەویت بەڵام ھەندێیک جار ھیچ نیشانەیەک بەدەر ناکەوێت. لە زۆربەی حاڵەتەکاندا جەڵدەی دڵ وەکو یەکەم نیشانەیە؛ و سستبونی دڵ و نارێکی لێدانەکانی دڵ نیشانەی ترن.
ھۆکارەکانی توشبوون ئەمانە دەگرێتەوە: بەرزی پەستانی خوێن، جگەرە کێشان، نەخۆشی شەکرە، کەمی ڕاھێنان، قەڵەوی، زۆری ڕێژەی کولیسترۆڵ لە خوێندا، خەمۆکی، زۆر خواردنەوەی ئەلکھول.
چەند ڕێگایەک ھەن بۆ کەمکردنەوەی توشبوون بە نەخۆشی خوێنبەری کۆڕۆنەری لەوانە: خۆراکی تەندروست، ڕۆژانە وەرزشکردن، پاراستنی کێشی لەش بە شێوەیەکی تەندروست، و جگەرە نەکێشان. ھەندێک جار دەرمان بۆ نەخۆشی شەکرە، بەرزی کۆلیسترۆڵ، بەرزی پەستانی خوێن بەکاردەھێندرێت.
لە ساڵی ٢٠١٥، ئەم نەخۆشییە توشی ١١٠ ملیۆن کەس بوو، و بووە ھۆی مردنی ٨٫٩ ملیون کەس. بە ڕێژەی ١٥٫٦٪ ھۆی مردنەکان دادەنرێت ھەر بۆیەش یە کێکە لە باوترین ھۆکارەکانی مردن لە جیھان.
نیشانەکان
بەردەوامی ئازاری سینگ کە بەھۆی چالاکی و دوای خواردن و لە ھەندێک کاتی تر بە جۆری جێگیری نەخۆشییەکە دادەنرێت کە پەیوەندی ھەیە بە تەسکبوونی خوێنبەرەکانی دڵ. جۆری ناجێگیری نەخۆشییەکە لەوانەیە ببێتە ھۆی جەڵدەی دڵ.
خۆپاراستن
دەتوانین خۆمان لە سەرووی ٩٠٪ نەخۆشییەکانی دڵ بپارێزین ئەگەر لە مەترسییەکانی توشبوون بە دووربین. خۆ پاراستنەکە پێکدێت لە:
وەرزشکردن بە ڕێژەی ٢٥٪ توشبوون کەمدەکاتەوە.
خۆراکی پڕ لە میوەو سەوزەوات ھەلی توشبوون بە نەخۆشی و مردن کەم دەکەنەوە. گۆشت نەخۆرەکان کەمتر توشی نەخۆشی دڵ دەبن، لەبەر ئەوەی بە ڕێژەیەکی زۆر میوەو سەوزەوات دەخۆن.
خواردنی چەند جۆرێک لە چەورییەکان ڕێخۆشکەرە بۆ ڕەقبوونی خوێنبەرەکان کە ئەمەش ئەگەری توشبوون بە نەخۆشی خوێنبەری کۆرۆنەری زیاد دەکات.
چارەسەر
چەند ڕێگەیەک ھەن بۆ چارەسەری نەخۆشییەکە لەوانە:
ئەسپرین
لەو کەسانەی کە پێشتر توشی نەخوشی دڵ نەبوون، ئەسپرین ئەگەری جەڵدەی دڵ کەم دەکاتەوە بەڵام کارناکاتە سەر مەترسی مردن. ئەم چارەسەرە تەنھا بو ئەو کەسانەیە کە ئەگەری زۆری توشبونیان ھەبێ وەکو ئەوانەی تەمەنیان لە سەروو ٩٠ ساڵە. ھەروەھا ئەو گەنجانەی بەرزی پەستانی خوێن، شەکرە یان جگەرە کێشن دەتوانن ئەم چارەسەرە بەکاربێنن.
سەرچاوەکان
پۆل:نەخۆشیی دڵ
دەیڤ ئێگەر
دەیڤ ئێگەر (ئینگلیزی: Dave Eggar) چێلۆژەن و پیانۆژەن و نووسەرێکی ئەمریکییە. لە ٢٨ی جونی ساڵی ١٩٧٧ لە نیویۆرکی ویلایەتە یەکگرتووەکان لەدایکبووە. ئێگەر دەرکەوتووە لەگەڵ مۆسیقی و بەڕێوەبەری گرووپی ئێڤەنێسێنس، ئەیمی لی لە نوێترین کارەکانی لە ئەلبوومی ئافتەرماس. ئەم ئەلبوومە بۆ فیلمی وار ستۆری (٢٠١٤) نووسرا. دەیڤ ئێگەر لە چەند کۆنسێرتێکی ڕاستەوخۆ لەگەڵ لی دەرکەوتووە و ئەوان لە ساڵی ٢٠١٥ گۆرانییەکیان پێشکەشکرد کە پێکەوە نووسیبویان لە بلو گراس ئەندەرگراوند بە ناوی ڕێگەیەک دەدۆزمەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم
سینگاپوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
سینگاپوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦ بوو کە لە ٢٢ی تشرینی دووەم تا ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦ لە مێلبۆرن لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٥٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
دەرەوارە
جوگرافیا
دەرەوارە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی زەنگیدەر و لە باشوور لەگەڵ گوندی زەردکاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ساڵیاوای تازە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ڕەنگێنەی شارباژێڕ.
شێرکوژی سەرێ
شێرکوژی سەرێ  گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نەجەفاوا، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
دەرەوارە
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شێرکوژی سەرێ
جوگرافیا
شێرکوژی سەرێ  ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئاوبار
ئاوبار گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی مەیدان، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ئاوبار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ژاڵەناو و لە باشوور لەگەڵ گوندی گەرمک و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مۆرتکە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی پونگەڵە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
تاکەگۆرانی
تاکەگۆرانی یاخود تاک (ئینگلیزی: Single) لە مۆسیقادا بە تۆمارکراوێک دەوترێت کە لە تۆمارکراوی درێژخایەن یان لە ئەلبومێک کورت تربێت، ئەم تاکەگۆرانیانە زۆربەیجار بە مەبەستی سەرخستن و بانگەشەکردن بۆ ئەلبومێک زووتر لە بڵاوبوونەوەی ئەلبوومەکە دەخرێنە بازاڕەوە، زۆربەی کات بە داگرتنی دیجیتاڵی دەفرۆشرێنەوە و تاکەگۆرانییەکان پێشبینی ئەوەیان بۆ دەکرێت کە سەرکەوتووتربن وەک لە تراکەکانی تر. تاکەگۆرانییەکان زۆرجار دیسانەوە لە ئەلبومەکاندا بەدیدەکرێن.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوەکانی مۆسیقا
کۆماری ئەفریقای ناوەندی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
ھان ژۆ
ھان ژائۆ وەک قارەمان ناسراوە کە توانی سەرکەوێ بەسەر ھۆو ییدا لە نزیک شانشینی سیا.
کتێبناسی
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی سیا
سینگاپوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
سینگاپوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠ بوو کە لە ٢٥ی ئاب تا ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٠ لە ڕۆما لە ئیتالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
سووڕی شیبوونەوە
سووڕی شیبوونەوە ڕێگایەکە بۆ زۆربوونی ڤایرۆس کە بە خانەی خانەخوێ دەنووسێت بۆماوەماددەکەی دەخاتە ناوی، وە دەیگۆڕێت بە شێوەیەک ڤایرۆس دروست دەکات. وێنۆک|ڕێگاكانی سوڕی شیبون‏‏‏ە‏‏‏و‏‏‏ە‏‏‏ ب‏‏‏ە‏‏‏ وێن‏‏‏ە‏‏‏
سووڕی شیبوونەوە تاکە شت کە تێیدا ڤایرۆسەکان لە زیندەوارن دەچن، ئەوەیە کە ڤایرۆس ژمارەیەکی زۆر تاک بەرھەمدەھێنێت، ڤایرۆسەکان ھێرش دەبەنە سەر خانە زیندووەکان و دەیانگۆرێت بۆ کارگەی ڤایرۆسەکان ئەم سوڕەش بە سووڕی شیبوونەوە ناو دەبرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:زانست
شادمانی
شادمانی یان دڵخۆشی ھەستێکی ئەرێنییە لە ئینساندا و وەکوو وشە بە مانای بەھرەمەند بوون لە شادیی گەورە و درێژخایەنە. ڕووت ڤینھۆڤن کە پێشەنگی لێکۆڵینەوەی زانستی لەمەڕ شادمانییەوەیە ئاوەھا پێناسەی ئەکا: شادمانی ڕادەی دڵخواز بوون و جێی پەسەند بوونی سەرجەم ژیانی ئینسانە بە پێی داوەریی خۆی.
ھەر کەسەو شیاوی بارودۆخی خۆی شادمانی تەجروبە ئەکات، بەڵام ناساندنی بە قەدەر تەجروبەکردنی ئاسان نییە. ھەر لە کۆنەوە فەیلەسووفان و بیرمەندان سەرنجیان داوەتێ و ھەوڵیان داوە بیناسێنن. ئەفلاتوون لە کتێبی کۆماردا بە سێ ھێمان یان بنەما لە ئینساندا ئاماژە ئەکا: ئەقڵ (reason)، کوڵوکۆ (emotion)، مەیل (appetite). ئەو ئەڵێ شادمانی ئەو کاتەیە لە نێوان ئەم سێ ھێمانەدا ھاوسەنگی ھەبێت. بە لای ئەرەستووەوە شادمانی ژیان بەسەربرن بە لەبەرچاوگرتنی ئەخلاق و فەزیلەتەکانە.
سەرچاوەکان
پۆل:سۆزەکان پۆل:شادی پۆل:فەلسەفەی ئەوین
وەحشی تاسمانی
وێنۆک|مەودای دابەشبوونی وەحشی تاسمانی لە دوورگەی [[تاسمانیا، بە ڕەنگی تۆخ نیشان دراوە|185px]]
وەحشی تاسمانی یان شەیتانی تاسمانی (ناوی زانستی: Sarcophilus harrisii) شیردەرێکی توورەکەداری گۆشتخۆرە و لە دارستانەکانی تاسمانیا دەژی. لە ڕابردوودا ئەم گیاندارە لە خاکەکانی ئوسترالیا و تاسمانیا دۆزرایەوە، بەڵام لەگەڵ ھاتنی مرۆڤ، نەوەکەی لە ئوسترالیا لەنێو چوو، دوا نموونەی ئەم گیاندارەش نزیکەی ٥٠٠ ساڵ لەمەوبەر نەما، ھەروەھا تاسمانیا دوورگەیەکی زۆر بچووکترە لە ئوسترالیا، دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵات، بووە تاکە ناوچە بۆ بەردەوامبوون لە مانەوەی ئەم گیاندارە. قەبارەی شەیتانی تاسمانی بەقەد قەبارەی سەگێکی بچووکە و کێشی لە ١٠ کیلۆگرام کەمترە، گەورەترین توورەکەداری گۆشتخۆرە لە جیھاندا، تا ٩٠ سم گەورە دەبێت. بەزۆریی جەستەیەکی ڕەشی ھەیە و ھێڵێکی سپی لە پێشەوەی سنگ و بنی سەریدا ھەیە. ڕیشێکی درێژیان ھەیە کە شەوانە بۆ دۆزینەوەی نێچیر بەکاری دەھێنن. شەیتانەکان توانای بەرھەمھێنانی دەنگی جۆراوجۆر و بەرز و ھاوارێکی ترسناکیان ھەیە، کە وەک ئامرازێک بۆ لابردنی ھەڕەشە یان ڕێگەیەک بۆ پەیوەندیکردن بەکاری دەھێنن.
ئەو فشارەی کە چەناگەی ئەم ئاژەڵە دەتوانێت بیخاتە سەر تەنێک لە یەک تۆن زیاترە، کە بۆ شکاندن و وردکردنی ئێسکی نێچیرەکەی بەکاری دەھێنێت. لە کاتی ململانێکاندا، ڕووخساری خراپ و دەنگی ترسناکی شەیتانەکەی تاسمانیا بووە ھۆی ئەوەی دانیشتووانی سەرەتاییی ئەورووپی بە «شەیتان» ناوی ببەن. ئەم ئاژەڵانە گۆشتخۆرن و زۆرجار گۆشت و لاشەی ئاژەڵان دەخۆن. ئەگەر گۆشتیان دەست نەکەوت ئەوا ڕوەک، ماسی، ھێلکەی چۆلەکە و مێرووەکان دەخۆن. شەیتانە تاسمانییە مێینەکان لە کونەدارەکان یان چاڵ و ئەشکەوتەکاندا پەناگە بۆ خۆیان دەدۆزنەوە و لەوێ شیر بە کۆرپەکانیان دەدەن. لە ھەر دووگیانییەکدا بە تێکڕا چوار کۆرپە بۆ ماوەی ١٥ ھەفتە لە توورەکەی دایکەکەدا دەژین.
شەیتانە تاسمانییەکان لە ساڵی ١٩٤١ەوە بە شێوەیەکی یاسایی پارێزراون و لەو کاتەوە ژمارەیان زیادی کردووە، و بەپێی دوایین سەرژمێری لە ساڵانی نەوەدەکاندا ژمارەی شەیتانەکانی تاسمانیا گەیشتووەتە نزیکەی ١٥٠ ھەزار؛ بەڵام دوای ئەوە بڵاوبوونەوەی شێرپەنجەی تووش بوو، کە «وەرەمی پەمەیی» پێ دەوترێت، بووە ھۆی کەمبوونەوەی بەرچاوی ژمارەی ئەو ئاژەڵانە. ئەم نەخۆشییە باوەش لە ڕێگەی پێوەدانەوە لە شەیتانێکەوە بۆ شەیتانێکی تر دەگوازرێتەوە، و لە ماوەی کەمتر لە ساڵێکدا ئاژەڵەکە دەکوژێت. لە ناوچە چڕ و پڕ دانیشتووەکاندا ڕێژەی مردنی ئەم ئاژەڵانە گەیشتووەتە ٨٠–٩٠٪. مەترسییەکانی دیکەی لەناوچوونی شەیتانی تاسمانی بریتین لە زیادبوونی ژمارەی ڕێوی سوور، کە بە خواردنی بەچکەکانی ئەم ئاژەڵە توورەکەدارە ژمارەی ئاژەڵەکە کەم دەکەنەوە.
پۆلێنکردن و پەرەسەندن
وێنۆک|ئێسکەپەیکەری شەیتانێکی تاسمانی|175px شەیتانی تاسمانی توورەکەدارە لەگەڵ ئاژەڵەکانی تریی وەک کەنگەرو کوالا و گورگ تاسمانی. توورەکەدارەکان کۆمەڵێک شیردەرن کە لە کۆتایی سەردەمی کریتاسیۆسەوە لەسەر زەوی دەرکەوتوون؛ کۆنترین بەردبوو کە دەگەڕێتەوە بۆ شیردەرەکان بەناوی Sinodelphys szalayi لە ساڵی ٢٠٠٣ لە پارێزگای لیاوۆنینگ لە باکووری چین دۆزرایەوە و تەمەنی ١٢٥ ملیۆن ساڵە؛ بۆیە دەتوانرێت گریمانە بکرێت کە باپیرەی ھاوبەشی ھەموو شیردەرەکان کەمێک پێش ئەم سەردەمانە لە ئاسیا ژیاوە؛ بەڵام لەبەر ئەوەی کیشوەرەکان لە ڕابردوودا بەیەکەوە گرێدراون، ھەندێک لێکۆڵینەوە بە توندی پشتگیری لەو بۆچوونە دەکەن کە شیردەرە سەرەتایییەکان سەرەتا لە ئەمریکاوە سەرچاوەیان گرتووە و دواتر ڕوویان لە کیشوەرەکانی دیکە کردووە. لەسەر بنەمای ئەم بۆچوونە، شیردەرەکان لە کۆتایییەکانی کریتاسیۆس لە ئەمریکای باکوور دەرکەوتن و دواتر چوونە ئەمریکای باشوور و لەوێشەوە بۆ ئوسترالیا. دوای فراوانبوونیان لە ئەمریکای باشوور، شیردەرەکان لە ڕێگەی جەمسەری باشوورەوە چوونە ناو ئوسترالیا لە سەردەمی کریتاسی و پالیۆسین. ئەو بەردبووانەی لە ئوسترالیا دۆزراونەتەوە بریتین لە زنجیرەیەک بەردبوو کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ ٢٥ ملیۆن ساڵ پێش ئێستا، کە ھاوتایە لەگەڵ سەرەتای مایۆسین و لەوانەشە کۆتایییەکانی "ئۆلیگۆسین" بێ. ئەم بەردبووانە باوباپیرانی زۆربەی شیردەرەکانی ئێستای ئوسترالیا و تاسمانیا لەخۆدەگرن. تاکە گرووپە گەورەکان کە لە مایۆسیندا ھیچ ڕزگاربوویەکیان نەھێشتەوە، شیردەرە زۆر گەورەکان بوون لە خێزانە گیاخۆرەکانی کۆن و شیردەرە قاچ درێژەکان کە لە کۆتایییەکانی پلێستۆسین لەناوچوون؛ بۆیە پێویستە پێش "مایۆسین" (پێدەچێت "ئیۆسین" یان "پالیۆسین") لەبەرچاو بگیرێت لە فراوانبوونی شیردەرەکان لە کیشوەری ئوسترالیا.
ڕەگەزی سێتباردمان (کە شەیتانی تاسمانیا ئەندامییەتی) لە کۆتایییەکانی پلێستۆسین دروست بووە. ئەمڕۆ لە کۆی ١٥ ئاژەڵە سەرەکییەکانی سەر بەم خێزانە ٤ ئاژەڵیان لەناوچوون. شەیتانی تاسمانیا گەورەترین شیردەری زیندووە کە لە بچووکبوونەوەی دوایین سەردەمی بەستەڵەک ڕزگاری بووە. توێژینەوە فایلۆجینێتیکییەکان دەریان خستووە کە نزیکترین جۆرەکان لە شەیتانەکەی تاسمانیا، شیردەرەکانن. بەڵگە گۆگردییەکان ئەوە دەردەخەن کە دابەشبوونی نێوان ئەو دوو جۆرە لە نێوان ١٠ بۆ ١٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر ڕوویداوە؛ ئەمەش کاتێک بوو کە کەشوھەوای گەرم و شێداری ئوسترالیا گۆڕا بۆ کەشوھەوای سارد و وشکی سەردەمی سەھۆڵبەندان، ئەمەش بووە ھۆی لەناوچوونی بەکۆمەڵ لەنێوان جۆرەکانیدا. بەو پێیەی زۆربەی نێچیرەکان بەھۆی ئەم گۆڕانکارییەی کەشوھەوا لەناوچوون، تەنھا چەند گۆشتخۆرێکی کەم لە ژیاندا مانەوە، لەنێویاندا باوباپیرانی شیردەر و گورگی تاسمانیایە. وا بیر دەکرێتەوە کە ئەمە ئەو کاتەیە کە شەیتانی تاسمانیا وەک ڕەچەڵەکی جیاواز دەرکەوت کە گۆشت دەخوات (بە بەراورد لەگەڵ گورگی تاسمانی کە نێچیرەکەی ڕاو دەکات). کۆنترین بەردبووەکانی شەیتانی تاسمانیای ئێستا کە دۆزراونەتەوە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ ٧٠ ھەزار ساڵ لەمەوبەر و لەو کاتەوە جگە لە کەمبوونەوەی کەمی قەبارەی زۆر گۆڕانکاری بەسەردا نەھاتووە.
وەسف
شەیتانەکان چەوری جەستە لە کلکەکانیاندا ھەڵدەگرن و ھەروەھا شەیتانە قەڵەوەکان کلکێکی چەوریان ھەیە. کلکەکانیان توانای چەمانەوەی نییە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە فیزیۆلۆژیا و ڕەفتاری کۆمەڵایەتی و جووڵەیان. ئەم کلکە وەکو دژە کێش کاردەکات کە ڕێگری دەکات لە لەدەستدانی ھاوسەنگی لەکاتی ڕاکردنی خێرادا. ڕژێنەکانی بنی ئەم کلکە کە شلەی کۆم و ئەندامی نێرینە دەردەدەن شلەیەکی بەھێز و تیژ بەرھەم دەھێنن کە تێپەڕبوونی لە پشت سەری ئاژەڵەکەوە دیاری دەکات لەکاتی ڕۆشتنیدا. شەیتانی تاسمانیا بە ھێزێکی ھێندە گاز دەگرێت کە بەھۆی قەبارە بچووکەکەیەوە ناوازەیە. یەک گازی چەناگەی ئەم ئاژەڵە دەتوانێت ٥٥٣ نیوتن ھێز بەرھەم بھێنێت. ئەم جۆرە ھێزە دەتوانێت وایەری کانزای ئەستوور لەژێر ددانەکاندا ورد بکاتەوە. چەناگە دەتوانێت بە ٧٥–٨٠ پلە بکرێتەوە، ئەمەش ڕێگەی پێدەدات بە ھێزەوە گاز بگرێت و گۆشتی نێچیرەکە بدڕێنێت و ئێسکەکانی لەت بکات. ھێزی زۆری چەناگە بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ سەری تاڕادەیەک گەورەی ئەم ئاژەڵە. ددان و چەناگەی شەیتان وەک کەمتیار وان، نموونەی پەرەسەندنی یەکگرتووە.
ددانەکانی ڕەگەزی «سێتباردمان» ھاوشێوەی ددانەکانی یەکەمین شیردەرەکانن. شەیتان وەک ئاژەڵەکانی تر ددانی تیژ و گەورەی ھەیە. ئەم ئاژەڵە سێ جووت ددانی خوارەوەی پێشەوەی ھەیە و چوار جووت ددانی سەرەوەی پێشەوەی ھەیە. ئەم ددانانە لە پێشەوەی دەمی ئاژەڵەکەدا ھەڵکەوتوون. شەیتان وەک سەگ ٤٢ ددانی ھەیە کە دوای لەدایکبوون ناگۆڕدرێن بەڵام بە درێژایی تەمەن بە ڕێژەیەکی کورت گەشە دەکەن. ددانی ئەم ئاژەڵە بە تایبەتی بۆ خواردنی ئێسک پەرەی سەندووە. شەیتان چنگێکی بەھێزی ھەیە کە ڕێگەی پێدەدات لە زەویدا ھەڵکەنێت و کون دروست بکات و نێچیرەکانی ژێر زەوی بدۆزێتەوە و بە توندی لێی بدات لە نێچیرەکە. تێکەڵبوونی ددان و چنگە بەھێزەکان وا لەم ئاژەڵە دەکات بتوانێت ھێرش بکاتە سەر جۆری «وۆمباتەکان» کە کێشیان دەگاتە ٣٠ کیلۆگرام. شەیتانەکان لە پێشەوەی سەریان ڕیشێکی درێژیان ھەیە. ئەم ڕیشانە یارمەتی شەیتان دەدات لە تاریکی شەودا بەدوای خواردندا بگەڕێت و زوو بوونی شەیتانەکانی تر بناسێتەوە لەکاتی خۆراکدان. ھەروەھا ڕۆڵیان ھەیە لە پەیوەندیکردن لە نێوان دوو نموونەدا. باشترین ئامرازی ھەستی شەیتانەکان ھەستی بیستنیانە، ھەروەھا ھەستێکی زۆر بەھێزی بۆنکردنیان ھەیە کە دەتوانێت بۆنەکان دەستنیشان بکات کە تا ١ کیلۆمەتر لە دوورییەوەیە. پێدەچێت بینینی ڕەش و سپی زۆر باشیان ھەبێت لەکاتێکدا شەوانە ڕاو دەکەن. لەم حاڵەتەدا زۆر بە باشی دەتوانن شتە جووڵاوەکان دەستنیشان بکەن، بەڵام لە دۆزینەوەی شتە جێگیرەکاندا کێشەیان ھەیە.
دادگای شۆڕشی ئیسلامی
دادگای شۆڕشی ئیسلامی دادگایەکی کۆماری ئیسلامیی ئێرانە کە ئەو کەسانەی قاچاخ، کفر، خرابکاری یان ھەوڵی ڕووخانی حکوومەتی ئێرانیان ئەنجام داوە تێیدا دادوەری دەکرێن. دادگاکە کاری خۆی لە دوای شۆڕشی ئیسلامیی ئێران دەستپێکرد.
وەحشی تاسمانی
فراوانی و پەرشوبڵاوی
وێنۆک|سەرە ئێسکەپەیکەرێکی شەیتانێکی تاسمانی، مۆزەخانەی ئاژەڵناسی، [[ڕووسیا|175px]] شەیتانی تاسمانی پێشتر لە سەرانسەری ئوسترالیا و تاسمانیا دەژیا، بەڵام کاتێک سەگی کێوی لە سەردەمی پێش مێژوودا لەلایەن ڕەسەنەکانەوە ناسێندرا بۆ ئوسترالیا، ژمارەی ئەم ئاژەڵە بە خێرایی کەمی کرد تا لە دوورگەی ئوسترالیا لەناوچوو. وەھا دۆخێک بۆ گورگی تاسمانیاش سەریھەڵدا و ھەردوو ئەم ئاژەڵە توانیان پەنا بۆ دوورگەی تاسمانیا بدۆزنەوە. ھەرچەندە گورگی تاسمانیا دواتر لەناوچوو، بەڵام ئەمڕۆ شەیتانەکان لە سەرانسەری تاسمانیادا دەبینرێن، بە ناوچە شارییەکانیشەوە، ھەروەھا لە دوورگەی ڕۆبینز (کە پەیوەستە بە دوورگەی سەرەکی تاسمانیا) دەژین. ئەو ئاژەڵانەی کە لە باکووری ڕۆژھەڵات دەژین لە ڕۆژاوای ڕووباری فۆرت لە باشووری پۆرت ماکواری پەرش و بڵاون. پێشتر ئەم ئاژەڵانە لە سەدەی نۆزدەھەمەوە لە دوورگەی برونی بوون، بەڵام لە دوای ساڵی ١٩٠٠ ھیچ ئاسەوارێکیان نەدۆزراوەتەوە، ھەروەھا لە ناوەڕاستی ساڵانی نەوەدەکاندا ناسێنراون بۆ دوورگەی بێجار، کە پێدەچێت تەواوی ھەموو ڕەم ئاژەڵە تا ساڵی ٢٠٠٥ لەناوچووبن. شوێنی سەرەکی ژیانی شەیتانەکان ناوچەی ڕۆژھەڵات و باکووری ڕۆژاوای تاسمانیایە کە کەشوھەوایەکی کەم تا مامناوەندی بارانبارینی ھەیە. ھەروەھا زۆر حەزیان لە دارستانە وشکەکان و ناوچە دارستانییەکانی کەنار دەریاکانە. ھەرچەندە لە بەرزایییەکان لە تاسمانیادا نادۆزرێتەوە و چڕی ژمارەی ئەم ئاژەڵە لە باشووری ڕۆژاوای تاسمانیادا کەمە، بەڵام ژمارەیان لە ناوچە وشکەکاندا زیاترە. شەیتانەکان دارستانی کراوەیان پێ باشترە لە دارستانەکان کە دارە بەرز و ئاڵۆزەکانیان تێدایە، و ھەروەھا دارستانە وشکەکانیان لە دارستانە باراناوییەکان پێ باشترە. بەزۆری لە کەناری ڕێگاکاندا دەبینرێن کە نێچیریان زیاترە؛ بەڵام لەگەڵ ڕاکێشانی لاشەی نێچیرەکە بۆ کەناری ڕێگاکە، لەژێر ئۆتۆمبێلە تێپەڕبووەکاندا گیر دەخۆن. بە بۆچوونی ئەنجومەنی زانستی جۆرە لەناوچووەکان، گونجانی گەورەی ئەوان لەگەڵ تایبەتمەندییەکانی شارستانییەتی مۆدێرن وەک ڕێگاوبان و شارەکان، ئەوە دەردەخات کە گۆڕینی شوێنی نیشتەجێبوونیان لە ڕێگەی لەناوبردنی مرۆڤەوە لە مەترسییە جدییەکان نییە بۆ سەر ئەم ئاژەڵە. شەیتانەکانی تاسمانیا ڕاوچی شەوانەن و ڕۆژ لە دارستان یان کونەکاندا بەسەر دەبەن. وا بیر دەکرێتەوە کە ژیانی شەوانە لەم ئاژەڵانەدا پەرەی سەندووە بۆ ئەوەی لەلایەن ھەڵۆ و مرۆڤ ڕاو نەکرێت. شەیتانە تاسمانییە گەنجەکان زۆر وریان، و دەتوانن سەرکەون بەسەر دارەکاندا، بەڵام ئەمە لەگەڵ بەرزبوونەوەی تەمەندا قورستر دەبێت. ئەم گیاندارانە دەتوانن سەرکەون بەسەر لقی دارەکاندا کە تیرەکەی کەمترە لە ٤٠ سم و درێژییەکەی نزیکەی ٢٫٥ بۆ ٣ مەتر دەبێت. ھەروەھا دەتوانن سەرکەونە سەر دارەکان کە بەرزییەکەی تا ٤ مەتر یان بەرزییەکەی تا ٧ مەتر دەبێت ئەگەر دارەکە پێش ئەوەی بگاتە پێگەیشتن واتا بەتەواوی ڕاست نەبێت.
دادگای شۆڕشی ئیسلامی
سەرچاوەکان
پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٩ لە ئێران
وەحشی تاسمانی
مردن
وێنۆک|نەخۆشی «وەرەمیی» سەر ڕوخساری شەیتانی تاسمانی دەبێتە ھۆی دروستبوونی وەرەم لە دەوری ڕوخسار، ئەمەش دواجار دەبێتە ھۆی تێکچوونی شێوازی خۆراکی ئاژەڵەکە و مردنی|175px لە ناوەڕاستی ساڵانی نەوەدەکانەوە ژمارەی شەیتانەکانی تاسمانیا ڕووبەڕووی دابەزینێکی بەرچاو بوونەتەوە، ئەمەش بەھۆی جۆرێک لە نەخۆشی وەرەمی تووشبوو لەسەر دەموچاویان دەگەڕێتەوە. سەرچاوەی ئەم نەخۆشییە نەزانراوە، بەڵام پێدەچێت لە ئەنجامی گۆڕانکاری بۆماوەیی لە نموونەیەکی شەیتاندا سەریھەڵداوە. ئەم شێرپەنجەیە وەک مشەخۆر ڕەفتار دەکات و لە شەیتانێکەوە بۆ شەیتانێکی تر بە گازگرتن دەگوازرێتەوە. ئەم نەخۆشییە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٦ بینراوە و لەو کاتەوە بە خێرایی لەناو ئەم ئاژەڵانەدا بڵاوبووەتەوە. مەزەندە دەکرێت کە ئەم نەخۆشییە بووەتە ھۆی کەمبوونەوەی ٢٠–٥٠٪ لە ژمارەی شەیتانەکانی تاسمانیا. بەلایەنی کەمەوە نیوەی دانیشتووانی شەیتانەکانی ناوخۆیی تووشی نەخۆشییەکە دەبن و ڕێژەی مردنی ژمارەی تووشبوو بە نەخۆشییەکە تا ٨٩٪ مەزەندە دەکرێت. قوربانیانی ئەم نەخۆشییە سەرەتا نێر و پاشان مێن؛ ھەرچەندە بەچکە شەیتانەکانیش دەتوانرێت کە تووشی ڤایرۆسەکە بن. لەگەڵ بەرەوپێشچوونی نەخۆشییەکە، ئاژەڵەکە تووشی چەندین شێرپەنجە دەبێت لە جەستەدا.
شەیتانە نەخۆشەکان چەند مانگێک دوای دەرکەوتنی یەکەم نیشانەکان دەمرن. ئەم نەخۆشییە یەکێکە لەو شێرپەنجە گواستراوانەی کە لە شەیتانێکەوە دەگوازرێتەوە بۆ شەیتانێکی تر بە گازگرتنی دەموچاو. بۆ ئەوەی ڕێگری لە پیسبوونی ژمارەی ناوخۆیی بکرێت، زانایانی زیندەوەرناسیی شەیتانەکانیان لە یەکتر جیاکردووەتەوە. بەپێی خەمڵاندنەکان زیاتر لە نیوەی شەیتانەکان لەماوەی ١٠ ساڵی ڕابردوودا بەھۆی ئەمەوە گیانیان لەدەستداوە و تەنھا ٢٠ بۆ ٥٠ ھەزار شەیتانی پێگەیشتوو لە ژیاندا ماونەتەوە. لێکۆڵینەوەکان دەری دەخەن ئەگەر ھیچ چارەسەرێک بۆ ئەم نەخۆشییە نەدۆزرێتەوە، ئەوا لەناوچوونی شەیتانەکان دڵنیایە.
کاریگەرییەکانی ئەم نەخۆشییە زیاتر دەرکەوتووە، چونکە ھاوکات بووە لەگەڵ ھێنانە ناوەوەی ڕێوی سوور بۆ تاسمانیا و زاناکان پێشبینی دەکەن ئەو دووانە پێکەوە بتوانن شەیتانەکەی تاسمانیا بنبڕ بکەن. لە ڕابردوودا شەیتانی تاسمانی لەگەڵ گورگی تاسمانی گۆشتخۆر و نێچیری سەرەکی ئوسترالیا بوون. ھەرچەندە ھەندێک جار شەیتانەکان بەچکە گورگەکانیان ڕاو دەکرد و ھەندێکجاریش بە پێچەوانەوە، بەڵام ئەم دووانە لە ھاوسەنگی ژمارەی ناوچەکەدا دەژیان و ھەروەھا وەک شیردەرە گیاخۆرەکان دەژیان. لەگەڵ لەناوچوونی شەیتان و گورگی تاسمانی لە ئوسترالیا، ھەردوو ئاژەڵەکە بۆ ماوەیەکی زۆر بە گۆشتخۆری سەرەکی تاسمانیا دادەنران تا گورگی تاسمانیا لەناوچوو و دوا نموونەش لە ساڵی ١٩٣٦ لە باخچەی ئاژەڵانی ھۆبارت مرد. بەمەش شەیتانی تاسمانی لە لووتکەی ھەرەمی خۆراک دانرا و بوو بە گەورەترین نێچیری ڕەسەن لە تاسمانیا.
سەرچاوەکان
پۆل:جۆرە مەترسیدارەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن پۆل:شیردەرەکانی نیو ساوت وێڵز پۆل:شیردەرەکانی تاسمانیا پۆل:شیردەرە دڕندەکان پۆل:شیردەرەکان کە لە ساڵی ١٨٤١ باسکراون پۆل:شیردەرەکانی ئوسترالیا پۆل:گیانلەبەرە لاوازەکانی ئوسترالیا پۆل:ئەو جۆرانەی کە بەھۆی نەخۆشیەوە لە مەترسی لەناوچووندان پۆل:ئەو جۆرانەی کە بەھۆی پێکدادان لەگەڵ ئۆتۆمۆبیل لە مەترسی لەناوچووندان
زەر
چیڕۆک
شەوانە زەریفە خەون بە ڕووداوەکانی ژیانی منداڵی دەبینێت لە کاتی کۆمەڵکوژی دێرسیم، بەڵام لەژیانیدا شووناسی کوردبوونی شاردووەتەوە. دوای چەند شەوێک، ژان داوا لە داپیرەی دەکاتەوە کە گۆرانی زەر بۆ بڵێتەوە، بەڵام تەندرووستی ڕێگای نادات. بۆ شەوی دواتر ژان دەچێتەوە نەخۆشخانە بەڵام داپیرەی براوەتە بەشی چاودێری چڕ، داپیرەی دەیەوێت شتێکی پێبڵێت بەڵام ژان پێی دەڵێت بەیانی دێمەوە ئەوکات بە تەندرووستییەکی باشتر قسەکانت بکە. بۆ ڕۆژی دواتر کە ژان دەچێتەوە نەخۆشخانە ئەوا دەبینێت داپیرەی کۆچی دوایی کردووە. ژان لەگەڵ دایک و باوکی تەرمی داپیرەی دەگەڕێنەوە بۆ شاری ئافیۆن، تورکیا. لەوێ لە پرسەی داپیرەیدا، ژان لەبەردەم ھەموویاندا باسی گۆرانییە کوردییەکە دەکات، بەڵام کاردانەوەی ھەموویان نەرێنی بوو، بەتایبەت باوکی کە ھەڵدەستێت و شەقێک لە ژان دەدات، ئەمەش بەھۆی ئاشکرابوونی شووناسی کوردبوونی. دواتر ژان، بەتەنیا لەگەڵ پووریدا دادەنیشێت، پووری پێی دەڵێت کە ئەو خەونانەی کە دایکی بینیویەتی لە نەخۆشخانە ئەوا خەون نەبوون بەڵکوو ژیانی ڕاستەقینەی ئەو بووە، ھەروەھا بە ژان دەڵێت کە ناوی ئەو بەمانای ئازار دێت و ناوێکی کوردییە، کە پێشتر ژان لەلایەن دایک و باوکییەوە پێی گوترابوو کە ناوەکەی فەڕەنسییە. داپیرەی ژان ئاواتی ئەوەی ھەبوو کە لە زێدی خۆی لە دێرسیم بنێژرێت بەڵام بەو خەونەی ناگات.
ژیانی داپیرەی و گۆرانی زەر وا لە ژان دەکەن کە گەشتێک دەستپێبکات بۆئەوەی جارێکی دیکە گوێبیستی گۆرانی زەر ببێتەوە، بۆ ئەو مەبەستەش سەردانی دێرسیم و چەندین گوند دەکات. لەکاتی گەشتەکەیدا، ژان چاوی بەچەند کەسێک دەکەوێت کە ئەگەریان ھەیە گۆرانی زەر بزانن. ژان لەلایەن زۆرێک لە خەڵکی گوند و شارەکانەوە گاڵتەی پێدەکرێت کە بۆ گۆرانییەک لە ئەمریکاوە ھاتووە دەگەڕێت. سەرباری زەحمەتی گەشتەکەی، ئەوا ژان چێژ دەبینێت لەگەڕان بەدوای شوناسی کوردبوونیدا.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی پۆل:فیلمەکان بە زمانی تورکی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧ پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠
وەزنێ، نەغەدە
وەزنێ گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی حەسەنلو، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
وەزنێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دەربەند و لە باشوور لەگەڵ گوندی لاواشلو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی حەیدەراوا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گویک.
وەزارەتی کشتوکاڵی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
وەزارەتی کشتوکاڵی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەشی جێبەجێکاری فیدڕاڵی بەرپرسیارە لە پەرەپێدان و جێبەجێکردنی یاسای فیدڕاڵی پەیوەست بە کشتوکاڵ و دارستان و گەشەپێدانی ئابووریی لادێ و خۆراک. دامەزراندنی ئەم وزارەتە بە ئامانجی دابینکردنی پێداویستییەکانی کشتوکاڵی بازرگانی و بەرھەمھێنانی خۆراکی ئاژەڵداری و بەرزکردنەوەی بازرگانی و بەرھەمھێنانی کشتوکاڵی و کارکردن بۆ دڵنیاکردنەوەی سەلامەتی خۆراک و پاراستنی سامانی سروشتی و بەخێوکردنی کۆمەڵگاکانی لادێی و کارکردن بۆ کۆتاییھێنان بەبرسێتی بووە کە لە لەلایەن سکرتێری کشتوکاڵەوە سەرۆکایەتیی دەکرێت و ڕاستەوخۆ ڕاپۆرتی بۆ سەرۆکی ئەمریکا دەدات و ئەندامی کابینەی سەرۆک کۆمارە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەزارەتەکانی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٦٢ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:بریکارەکانی حکوومەت کە لە ١٨٦٢ دامەزراون پۆل:وەزارەتی کشتوکاڵی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:وەزارەتی کشتووکاڵی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ڕاوگان
ڕاوگان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پێنجوێن(ناوەند)، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ڕاوگان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دەربەند، پێنجوێن و لە باشوور لەگەڵ گوندی بوبان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارۆچکەی پێنجوێن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قۆخی مامینە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
چیرۆکی کایەکلێ
چیرۆک
بوکەڵەیەکی مانگاوان بە ناوی (ودی) زۆر چاوچنۆک و خەمبار دەبێت، کاتێک بوکەڵەیەکی شێوە پیاوی ئاسمانی جێگەی دەگرێتەوە و دەبێتە بوکەڵەی ژمارە یەکی (ئاندی)
چیرۆکی یارییەکان فیلمێکی ئەنیمەیشنە لە بەرھەمھێنانی کۆمپانیای پیکسەر لە ساڵی ١٩٩٥ چیرۆکی یارییەکان لە بەرھەمھێنانی کۆمپانیای پیکسەر لە بڵاو کردنەوەی کۆمپانیای دیزنی لە ساڵی ١٩٩٥ وە یەکەم ئەنیمەیشنە بە تەواوی بە کۆمپیوتەر دروستکراوە وە کارئەکتەری سەرەکی فیلمەکە ودییە کە تۆم ھەنکس دۆبلێری دەکات، ئەنیمەیشنەکە باس لە ئاندی منداڵ دەکات کە خاوەنی چەندین یاری زۆرە لەوانە: ودی شوان (کە لای ئەو باشترینە)، و مامۆستا پەتاتە، ڕۆکی دەیناسۆری سەوز، سلنگی سەگی کشاو ھتد…
تێبینییەکان
<references group="lower-alpha"/>
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٥ پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین پۆل:فیلمە هاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی هاوڕێیەتی پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:دووبارە بڵاوکەرەوە سێ ڕەھەندییەکان پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی ئەمریکا پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ١٩٩٥ پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە بووکەڵەکان پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە کایەکلێیەکان پۆل:چیرۆکی کایەکلێ پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پیکسار
شاھیناوا
شاھیناوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تورکەمان، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە و شیعە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
نوەیری
نوەیری ناوی تەواو شیھابەدین ئەحمەد کوڕی عەبدولوەھاب نوەیری (٥ی نیسانی ١٢٤٩ میسر - ٥ی حوزەیرانی ١٣٣٣ قاھیرە) مێژوونووسێکی موسڵمانی میسری و فەرمانبەری حکومی مەمالیکی بەحری بووە. دیارترینیان بەھۆی کۆکردنەوەی ئینسایکلۆپیدیای سەردەمی مەمالیکەکان کە لە ٩ ھەزار لاپەڕەیە، بە ناوی کۆتایی تەماح لە ھونەرەکانی فێربووندا (نهاية الأرب في فنون الأدب، نیهایەت العرب فی فونون الأدب)، کە پەیوەندی بە ئاژەڵناسییەوە، توێکاری، مێژوو، کرۆنۆلۆجیا، لەنێو ئەوانی تردا ھەبووە. ھەروەھا بە کارە بەرفراوانەکانی سەبارەت بە داگیرکردنی سوریا لەلایەن مەغۆلەکانەوە ناسراوە. نوەیری لە دەوروبەری ساڵی ١٣١٤ دەستی بە ئینسایکلۆپیدیای خۆی کردووە و لە ساڵی ١٣٣٣دا تەواو کردووە.