cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ناڵەی جودایی
دەقی ھۆنراوەکە
چۆن پەنا بۆ مەی نەبەم ساقی ئەدی؟!
نایبینم خاک و وڵات و شاری خۆم
نایبینم ناسیاو و دۆست و یاری خۆم
ڕوو لە ھەر لایەک دەکەم نامۆیە بۆم
چاوۆ بوسینگ
چاوۆبوسینگ وێنەکێشێکی ویلایەتی رۆژھەڵاتی وو بوو لە سەردەمی سێ شانشینەکە لە مێژووی چین، ھەنێکجار وەک چاوۆ فووسینگ ناسراوە (曹弗興). ھەرچۆنێک بێت بەھۆی بەشدارییە نایابەکانی لە تابلۆی دراگۆن (ئەژدیھا)، مرۆڤ و پڵنگ ناسراوە.
ناڵەی جودایی
دەقی ھۆنراوەکە
ژین لە نێو بێگانەدا تەنگانەیە
شەو دەکێشم شەونخوونی و بێ خەوی
ڕۆژ دەچێژم دەرد و داخی بێ ئەوی
چۆن نەناڵێ ئەو دڵەی پڕ ھەستی من؟!
چۆن لە ئەژنۆ ببنەوە دوو دەستی من؟!
چۆن نەناڵێ ئەو دڵە ئەنگاوتەیە؟!
ژانی ناسۆری جوداییم چێشتوە
ھەرچی خۆشم ویستووە جێم ھێشتووە
دەرکراوم من لە خاکی دڵ نشین
بوومە ئاوارە و پەڕیوەی دوور وڵات
کەوتمە نێو وردە داوی رێی نەجات
بەکرە شۆفارە ئەوی مووخەی چنیم
زیی مەم و زینان وڵاتی لێ تەنیم
کەوتمە نێو چاڵی دیلی وەک "مەمێ"
"یایە زین" لە کوێیە ھاواری کەمێ!
کوا "قەرە تاژدین"، "چەکۆ" و "عەفۆ" لە کوێن؟!
"لاس"ە شۆڕێک بووم غەنیمی دوژمنان
ئێستە ئەنگواوم بە تیری چڵکنان
وام بە تەنیایی لە نێو خوێنا شەڵاڵ
زۆر لە میژە نارە ناری منی نەبیست
ھەر وەکوو شەمزین، شەمیلەی خۆش ئەویست
وەک "سیامەند"ێ لە چۆڵ و بەندەنێ
جەرگی لەت کردم پەلی دارە بەنێ
شەتڵی جواناوم منی ساردە برین
"مانگی کانوونێ بە چلوان دەرکرام"
وەک "برایم" لەو وڵاتە راو نرام
کوا "پەریخان" بەند و باوم بۆ بڵێ؟!
ئەو لە زۆزان، من لە ئارانێ دەژیم
کێ دەڵێ ئەمنیش وەلی دێوانە نیم؟!
کورردەواری ئەی وڵاتە جوانەکەم!
رۆڵەکەم! خێزانەکەم! باوانەکەم!
ئەی ئەوانەی قەت لە بیرم ناچنەوە
رۆژگار ھاڕیومی وەک ئەسپۆنی ورد
ھێز و توانای لێ بڕیوم دەردە کورد
بوومە گەپچاڕ و دەکا گاڵتەی بە من
ئەو رمووزنەی زەندەقی چوو بوو لە من
ئەی رەفیقان، ئەی عەزیزانی وڵات!
ئەی برای ھاوسەنگەری جەرگەی خەبات!
گەر دەناڵێنم، ئەمن پەک کەوتە نیم
تێدەکۆشم بۆ وەسڵ تاکوو دەژیم
کۆششی من زۆر بە جێیە و زۆر رەوا
چونکە قانونی تەبیعەت وایە، وا:
"ھر کسی کو دور ماند از اصل خویش
باز جوید روزگار وصل خویش"
رێگە دەبڕم، کوانێ ھەنگاوم شلە
راستە بێ ھێزم، دەکەم ئەمما ملە
دێم بەرەو کوێستان بەرەو باخی بەھەشت
دێم بەرەو زیخ و چەو و کانیاوی خۆم
چۆن لەوانە وەردەگێڕم چاوی خۆم؟
دێم بەرەو ئەو باخ و مێرگ و چیمەنە
دێم بەرەو بژوێن و زەنوێر و زەمەند
دێم بەرەو بەفر و چلوورە و بەستەڵەک
دێم بەرەو شێخاڵ و ریچکە و رەشبەڵەک
دێم بەرەو لێڕ و چڕ و بەستێن و چۆم
دێم بەرەو ھەڵدێر و گێژ و بەند و گۆم
دێم بەرەو ھۆبە و ھەواری باسەفا
دێم بەرەو لادێ، بەرەو کانگەی وەفا
دێم ببینم نیشتمان و زێدەکەم
دێم ببینم خزم و کاک و دێدەکەم
دێم و دەگرم بازی بێری شۆخ و شەنگ
دێم و دەگرم دەستى دۆى جوان و چەلەنگ
دێم گراوی خۆم لە باوەش وەرگرم
دێم نەھێڵم بەر ھەڵست و بەرگرم
دێم و ھەڵدەمژم شنەی کوێستانی کورد
دێم و دەچمە شەوڕنی بێستانی کورد
ماچى شیرین ناهێڵێ تامى شەراب
دێم و ناترسم لە پەرژینی بەزی
ھەر پەری سەرکەوت و دێوەزمە بەزی
تا بمێنێ نووری چاو و ھێزی پێم
دێم ھەتا ھەمبێ بڕست و بیر و ھۆش
***
سەرچاوەکان
پۆل:نووسراوەکانی ھێمن پۆل:کتێبە ئەدەبییەکان
گوندەواری قسڵان
گوندەواری قسڵان لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە سێ گوندەواری ناوچەی تەرواڵ لە شارستانی قوروە، لە پارێزگای کوردستان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی قسڵانە.
دانیشتووان
بەپێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندەوارە (٤,٨٦٥) کەس و (٢,٥٤٠)نێر و (٢,٣٢٥)مێ و (١,٤٩٢)خێزان پێکھاتووە. دانیشتووانی ئەم گوندەوارەیە لە کورد و ئازەرییەکان پێکھاتووە.
جوگرافیا
گوندەواری قسڵان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندەوارانە:
دابەشی کارگێڕی
لە (١٧) گوند پێکھاتووە:
گوندە کوردەکان
پێکھاتووە لە ١٤ گوند.
گوندە ئازەرییەکانیەکان
پێکھاتووە لە ١ گوند.
گوندە کوردەکان و ئازەرییەکانیەکان
پێکھاتووە لە ٢ گوند.
تەلسقۆف
دانیشتووانی گوندەکە ئاشوورییەکانی ئەندامی کەنیسەی کاسۆلیکی کلدانن.
شارۆچکەکە لە مانگی ئابی ٢٠١٤ بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن داعشەوە کۆنترۆڵکرا بەڵام لە مانگی ئابی ٢٠١٦ لەلایەن پێشمەرگەی کوردەوە کۆنترۆڵکرایەوە.
زۆرێک لە دانیشتوانی شارۆچکەکە بە یارمەتی ھەنگاریا گەڕاونەتەوە، لە کاتێکدا بەشێکی زۆر کۆچیان کردووە بۆ ئەوروپا.
مێژووی کۆن
تەلسقۆف لە کتێبی حاکمەکانی تۆماسی مارگ(نزیکەی ساڵی ٨٤٠) یان لە ھیچ مێژوویەکی تری دێری سەرەتایی کەنیسەی ڕۆژھەڵاتدا باسی نەکراوە، و لەوانەیە لە درەنگانی سەردەمی دەوڵەتی سەلجووقی دامەزراوە و ڕەنگە لە سەدەی یازدەھەمدا بووبێت. بۆ یەکەمجار وەک گوندێکی مەسیحی لە شیعرێکی سەدەی سێزدەھەمدا لەلایەن نووسەری ئاشووری گیوارگیس وەردا ئاماژەی پێکراوە. ئەم شیعرە باس لە کیسەکەی دەکات لەلایەن گروپێکی ھەڵکوتانە سەر مەغۆلەکانەوە لە تشرینی دووەمی ١٢٣٥ و وێرانکردنی کڵێساکەی مار یەعقوبی خۆبەدەستەوەدان.
تەلسقۆف تووشی چەندین ھێرش بوو لەلایەن مەغۆلەکانەوە، خراپترینیان کۆمەڵکوژی ساڵی ١٤٣٦ بوو کاتێک ھێرشیان کردە سەر شارۆچکەکە، کوشتنی ھەزاران دانیشتوانی ئاشووری و سووتاندنی بەرھەم و کڵێساکانی، لە کۆتاییدا باقی دانیشتووانەکەی ناچار کرد بەرەو شاخەکان ھەڵبێن. لە ساڵی ١٥٠٨دا جارێکی دیکە تەلسقۆف لەلایەن مەغۆلەکانەوە ھێرشی کرایە سەر، ھەروەک چۆن ھێرشیان کردە سەر تلکێف و ئەلقۆش و دێری ڕەبان ھۆرمزد. ھەروەھا تەلسقۆف لە ساڵی ١٧٤٣ لە میانی داگیرکارییەکەی بۆ سەر مووسڵ لەلایەن سوپای نادر شا ھێرشی کرایە سەر.
مێژووی مۆدێرن
گوندەکە کە لە دوای توندوتیژییە تایفییەکانی ساڵانی دوو ھەزارەکان، پێشوازی لە زۆر پەنابەری ئاشوری کرد لە بەغدا و مووسڵەوە. لە ٢٣ی نیسانی ٢٠٠٧ ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو کە گوندەکەی کردە ئامانج و بووە ھۆی مردنی زیاتر لە ٢٥ کەس.
لە سەرەتای مانگی ئابی ٢٠١٤دا، دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام(داعش) چووە ناو تەلسقۆفەوە. بەڵام لە ١٧ی ئابی ٢٠١٤ پێشمەرگەی کورد تەلسقۆفی گرتەوە. دوای ئەمە، ئاشورییە مەسیحییەکانی ناوچەکە دواتر توانیان خاچەکان لەسەر کڵێسا تێکدراوەکانیان بگەڕێننەوە.
چەکدارانی داعش لە بەیانی ٣ی ئایاری ٢٠١٦دا دەستیان بەسەر گوندەکەدا گرت بەڵام دواتر لە ڕۆژەکەیدا لەلایەن چەکدارانی پێشمەرگەوە لە گوندەکە دەرکران. تا ساڵی ٢٠١٧ چەند سەد خێزانێک گەڕابوونەوە بۆ شارۆچکەکە و کڵێسای پەرستگاکە جارێکی دیکە کاردەکاتەوە. حکومەتی ھەنگاریا ھاوکاری کرد لە دووبارە ئاوەدانکردنەوەی ماڵی وێرانکراوی ٩٩١ خێزانی مەسیحی.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ پۆل:باشووری کوردستان پۆل:کوردستان پۆل:جوگرافیای کوردستان
ئەلێکتڕۆن
چەپ|300px|وێنۆک|بیرۆکەی هەبوونی ئەلێکتڕۆن لە [[هایدرۆجین]] left|thumb|alt=A sphere with a minus sign at lower left symbolizes the electron, while pairs of spheres with plus and minus signs show the virtual particles|A schematic depiction of virtual electron–positron pairs appearing at random near an electron (at lower left) ئەلێکتڕۆن (بە نیشانەی e ) یەکێک لە وردیلەکانی ناو ئەتۆمە بە باری کارەبایی (« - » : سالبی: مەنفی: نەرێنی )یەوە.
ئەم وردیلە ھیچ پرتکێکی لێ نابێتەوە. کەوابوو ئێلێکترۆن بۆ خۆی بنوردیلەیە. ڕێژەی کێشی یەک ئێلێکترۆن نزیک بە ۱/۱۸۳۶ کێشی پرۆتۆنە. دژە وردیلەی ئێلێکترۆن، پۆزیترۆنە. پۆزیترۆن بریتییە لە ئێلێکترۆنێک بە باری (+). لە کاتی پێکدادانی ئێلێکترۆن و پۆزیترۆندا، لەوانەیە ھەر دوو وردیلە تیابچن و جووتێک (یان زۆرتر) فۆتۆنی تیشکی گاما بەرھەم بھێنن.
ئەلێکتڕۆنەکان کە سەر بە یەکەمین بەرەی خێزانی لێپتۆنن، لە کارلێکی ڕاکێشەیی، ئێلێکترۆمەگنەتیکی و کارلێکە لاوازەکاندا بەشداری دەکەن. ئێلێکترۆنەکان، وەک ھەموو ماکێ تایبەتمەندی میکانیکی کوانتۆمی و ھەروەھا تایبەتمەندی شەپۆلیشیان ھەیە.بەم بۆنەوە ھەم دەتوانن لە وردیلەکانی تر بدەن و ھەم وەک تیشک پەڕش و بڵاو ببن. ئەم تایبەتمەندییە دووانە بە ھۆی بچووکی تەنی ئێلێکترۆنە.
ناوی ئێلێکترۆن، یەکەم جار لە ساڵی ۱۸۳۸ لەلایەن جۆزێف جۆن تۆمسۆنەوە بۆ ئەم وردیلە مەنفییە ھەڵبژێردرا. ئێلێکترۆن لە زۆربەی دیاردەکانی فیزیکی وەک کارەبا، مەگنەتیک و ڕاگوێزانی گەرمادا، دەوری سەرەکی دەگێڕێ. ئێلێکترۆنێکی گەڕۆک، بە دەور خۆیدا مەیدانی مەگنەتیکی بەدی دێنێت  و لە لایەن مەیدانە مەگنەتیکییەکانی ترەوە لاڕێ دەبێ. کاتێ کە ئێلێکترۆنێک دەور ھەڵدەگرێ، دەتوانێ بە شێوەی فۆتۆن وزە وەربگرێ یان دەربدات. ئێلێکترۆنەکان وێڕای ناوکی ئەتۆم کە لە پرۆتۆنەکان و نیوترۆنەکان پێک ھاتووە، ئەتۆم پێک دێنن. ھەرچەن ئێلێکترۆنەکان تەنیا ٪۰٫۰۶ کێشی ئەتۆم پێک دێنن، بەڵام ھێزی ڕاکێشی نێوان ئێلێکترۆن و پرۆتۆەکان دەبێتە ھۆی ڕاگیربوونیان لە ناو ئەتۆمدا.
ئاڵوگۆڕ و بەشداری نێوان ئێلێکترۆنەکانی دوو ئەتۆم (یان زۆرتر)، ھۆی سەرەکی جۆش خواردنی پێوەندە کیمیاییەکانە.
زۆربەی ئێلێکترۆنەکانی جیھان لە بیگ بەنگدا لە دایک بوون. ھەرچەن شێوەگەلی تریش بۆ بەدی ھاتنیان لە ئارادایە، وەک: پژانی بێتای ئیزۆتۆپەکانی ڕادیۆئەکتیڤ لە پێکدادانە بەھێزەکاندا، وەک دادانی تیشکە گەردوونییەکان بۆ کەشی زەوی.
ئێلێکترۆنەکان لەوانەیە لەگەڵ تیاچوونی پۆزیترۆنەکان، تیابچن، یان لە کاتی پێکھاتنی ناوکی ئەستێرەکان قووت بدرێن.
ئێلێکترۆنەکان لە زۆر شوێندا بەکار دێن، وەک: جۆشکاری ، لوولەکانی تیشکی کاتۆدی، مایکرۆسکۆپی ئێلێکترۆنی، تیشک دەرمانی، لایزێر و تاودەرەکانی وردیلە.
سەرچاوە
پۆل:فیزیک
ڤانیلا (پرۆگرامۆکە)
200px|thumb|left|هێمای فەرمی ڤانیلا
ڤانیلا (بە ئینگلیزی: Vanilla) پرۆگرامۆکەیەکی سەرچاوە کراوە و خۆڕاییە، ڕێگا دەدات بۆ دانان و درێژەپێدانی مەکۆیەکی گفتوگۆی تەواو - تایبەتمەندیکراو بۆ کۆمپانیاکان ,ڕێکخراوەکان، دەزگا و گروپی خزمەتگوزاری. ڤانیلا دەتوانرێت دابگیرێت و خانەخوێ بکرێت لەسەر ڕاژەی تایبەتی بەکارهێنەران، مەکۆکان، تا ڕادەیەک ئاسانن بۆ دامەزراندن، تیایدا بەکارهێنەر دەتوانێت فرە ڕووکاری و فرەزمان (multi-lingual) هەڵبژێرێت، یان لە ڕێگەی هەڵبژاردنەکانەوە ڕووکاری تایبەت بە خۆی هەرێنە (design) بکات، مەکۆکە دەتوانێت هاوپۆلی هەبێت بۆ ڕێکخستنی گفتوگۆکان، هەروەها مەکۆکە پاڵپشتی پەیامی تایبەت، پۆستی ئەلیکترۆنی، یاسا و ڕەسەنێتی بۆ بەکارهێنەران، فرە جۆرەی لە چۆنیەتی تۆماربوون، وە بەڕێوەبەرایەتییەک کە لە بەکارهێناندا ئاسانە و گشت کردارێک دەگۆڕدرێت و دەکرێت. ڤانیلا لە ساڵی ٢٠٠٥ داهێنراوە و پەرەی پیدراوە، بە گەشەیەکی بەردەوامدا ڕۆیشتووە تاوەکو دەرچوونی هەردوو وەشانی یەک و دوو. پرۆگرامۆکە سەرچاوە کراوەکەی ڤانیلا زیاتر لە ٤٠٠،٠٠٠ جار داگیراوە لە وێبگەی (مەکۆی ڤانیلا) وە، ڤانیلا لە ژێر مۆڵەتنامەی (General Public License version 2) دایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نەرمامێرە خۆڕاییەکان کە بە پی ئێچ پی بەرنامەڕێژ کراون
زانکۆی سوڵتان قابوس
زانکۆی سوڵتان قابوس زانکۆیەکی عومانی حکومی یە لە ساڵی ١٩٨٦ دامەزراوە.
بڕوانامە پەسندکراوەکان
زانکۆی سوڵتان قابوس بڕوانامەی بکالۆریۆس لەم بەشانە دەبەخشێت
هەروەها بڕوانامەی دکتۆرا لە ٢٩ بەش دەبەخشێت جگە لە بەشەکانی پەرستاری و یاسا.
هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پەکین
پەکین یان بەیجینگ (بە چینی: 北京)، پایتەختی کۆماری گەلی چینە، کە لە باکووری وڵاتەکە ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١٩٬٦١٢٬٣٦٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوچە شارییەکانی چین پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١١یەمی پێش زایین لە چین پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز
ئەودیو دیواری باخچەکە
ئەودیو دیواری باخچەکە کورتە زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە کە لەلایەن پاتریک مەکھەیڵەوە بۆ کارتوون نێتوۆرک دروستکراوە. زنجیرەکە باسی دوو زڕبرا دەکات کە بەناو دارستانێکی نامۆدا گەشت دەکەن بۆ دۆزینەوەی ڕێی ماڵەوە، و ڕووبەڕووی جۆرەھا شتی نامۆ و خەیاڵاوی دەبنەوە لە گەشتەکەیاندا. زنجیرەکە لە کورتە فیلمی ئەنیمەیشنی بەشێک لە نەزانراوەکەی مەکھەیڵەوە وەرگیراوە، بەشێک بەو لە پڕۆگرامی گەشەپێدانی کورتەکانی ستۆدیۆکانی کارتوون نێتوۆرک. ئیلایجا وود و کۆڵن دین دەنگی کەسایەتییە سەرەکییەکانی وێرت و گرێگ دەکەن، و مێلانی لینسکی دەنگی بیاتریس، چۆلەکەیەک، دەکات. ئەودیو دیواری باخچەکە لە ھەفتەکانی ٣ی تشرینی دووەم تا ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا پەخشکرا.
زنجیرەکە یەکەم کورتە زنجیرەی تۆڕەکە بوو. مەکھەیڵ لە ٢٠٠٤دا بیرۆکەکەی بۆ ھات و لە ٢٠٠٦دا بیرۆکەکەی دایە تۆڕەکە. دوای کارکردن لە زنجیرەکانی دیکەی کارتوون نێتوۆرک وەک فلاپجاک و کاتی سەرکێشی، تۆڕەکە ئارەزووی کرد کە مەکھەیڵ ئەڵقەی یەکەم پیشانبدات. ئەڵقەی یەکەم بووە دامەزرێنەر و بەھێزکەری ئەودیو دیواری باخچەکە. بەرھەمھێنانی زنجیرەکە لە ئازاری ٢٠١٤ دەستی پێکرد و زۆربەی لە بێربانک، کالیفۆرنیا کرا، بەڵام زۆربەی وێنەکێشی ستۆریبۆڕدەکان لە شارەکانی تری ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە کاریان دەکرد، لە کاتێکدا ئەنیمەیشنی بەرنامەکە لەلایەن ستۆدیۆی دیجیتاڵ ئیمەیشنی کۆریای باشوورەوە یارمەتیدراوە. ژینگەی ناو زنجیرەکە لە ئەمریکانای نێوان سەدەی ١٩ەم و ٢٠ەمدایە، لەکاتێکدا باکگراوندەکانی ھاوشێوەی تابلۆ گریسایڵییەکان نەخشێنراون.
زنجیرەکە زۆر بە باشی قبوڵکرا لەلایەن ڕەخنەگرانی تەلەڤیزیۆنییەوە، کە ستایشی کەش و کەسیاتییەکانی ناو زنجیرەکەیان کرد. لە ٢٠١٥دا، زنجیرەکە خەڵاتێکی ئێمیی بۆ باشترین پڕۆگرامی ئەنیمەیشنی نایابی بردەوە. کتێبێکی کۆمیکی وەن شۆت لە نووسینی مەکھەیڵ بەرھەمھێنرا، کە چوار چاپی لێ دەرچوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی دەربارەی هەرزەکاران پۆل:ئەو بەرنامانەی خەڵاتی ئێمیان وەرگرتووە پۆل:ئەو بەرنامە تەلەفزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە پۆل:ئەو بەرنامانەی خەڵاتی ئێمییان وەرگرتووە پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدیا ڕەشەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٤ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرەکانی کارتۆن نێتوۆرک پۆل:پڕۆگرامە ڕەسەنەکانی کارتۆن نێتۆرک پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەلایەن ستۆدیۆکانی کارتۆن نێتوۆرک
نمر ئەلنمر
220x440px|وێنۆک|چەپ|وێنەیەکی نمر باقر ئەمین ئەلنمر لە ساڵی ٢٠٠٩ نمر باقر ئەمین ئەلنمر لە ساڵی ١٩٥٩ لە شاری عەوامیەی سەر بە پارێزگای قەتیف لە ڕۆژھەڵاتی عەرەبستانی سعوودی لەدایكبووە ، زانایەکى ئایینى شیعە ڕێباز بووە ، یەکێک بووە لە کەسایەتیە ئۆپۆزیسیۆنەکانى عەرەبستانی سعوودی دژ بە بنەماڵەى ئال سعوود.
ژیان و ڕامیاری
لە ساڵی ١٩٨٠ چووەتە ئێران بۆ خوێندنى لێکۆلینەوەى ئایینى و نزیکەی ١٠ ساڵ لەوێ‌ ماوەتەوە و دواتر چووەتە سووریا. لەژیانى دا چەندین جار لە لایەن دەسەڵاتدارانى سعوودییە دەستگیرکراوە لە ساڵى (٢٠٠٨ و ٢٠٠٩) و خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠١١ ى سعوودیە، شێخ نمر لە گوتارێکیدا داوایکرد، ناوچەی ڕۆژھەڵاتی سعوودیەی زۆرینە شیعەنشین لە سعوودیە جیابکرێتەوە و بە بەحرەینەوە بلکێندرێت،‌ کە شیعە مەزھەبەکان خۆپیشاندانیان دژی دەسەڵاتی بەحرەین تێدا ئەنجامدەدا. ئەلنمر لە مانگی تەممووزى ساڵى ٢٠١١ دەستگیرا، چەند تۆمەتێکی رووبەڕووکرابوونەوە، لەوانە: نانەوەی ئاژاوە، دەرچوون لە فەرمانی وەلی ئەمر، دروستکردنی شانەی تیرۆریستی بۆ کوشتنی کارمەندانی دەزگا ئاسایشەکان لە شارۆچکەی عوامییە لە پارێزگای قەتیفی ڕۆژھەڵاتی سعوودیە.
مردنى
لە ١٥ی تشرینی یەکەم ٢٠١٥دا نمر بەتۆمەتی دەستخستنە نێو کاروباری سعوودیەوە ڕووبەڕووی دادگا کراوەتەوە و دواجار لە ٢ی تشرینی دووەم ٢٠١٦ لە سعوودیە بە تۆمەتی ھاوکاریکردنی تیرۆریستان لەگەڵ ٤٧ کەسی دیکەدا لە سێدارە درا.
ژێدەرەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩ پۆل:مردووانی ٢٠١٦
مناڵی کاراتێ
مناڵی کاراتێ فیلمێکی ھونەری جەنگی و درامای ئەمریکیی ساڵی ١٩٨٤ە لە نووسینی ڕۆبێرت مارک کەیمن و دەرھێنانی جۆن جی. ئاڤیڵدسن. یەکەم بەشی زنجیرە فیلمی مناڵی کاراتێیە، و لە نواندنی ڕاڵف ماچیۆ، پات مۆریتا، و ئێلیسابێت شووە. چیرۆکی مناڵی کاراتێ بریتییە لە دانیەڵ لاروسۆ (ماچیۆ)، کە ھەرزەکارێکە و فێری کاراتێی گۆجو-ریو دەبێت لەلایەن بەڕێز میاگی (مۆریتا) تا پارێزگاری لە خۆی بکات و ڕووبەڕووی ملھوڕیکەرەکانی ببێتەوە لە پێشبڕکێیەکدا، و یەکێکیان خۆشەویستی پێشووی ئالی میڵس (شوو)، خۆشەویستی ئێستای لاروسۆیە.
کۆلومبیا پیکچەرز داوای لە کەیمن کرد تا فیلمێکی ھاوشێوەی فیلمی سەرکەوتووی ڕۆکی (١٩٧٦)، کە ھەمان دەرھێنەر کردبووی، بنووسێت. کەیمن سوودی لە ژیانی خۆی وەرگرت بۆ نووسینی فیلمەکە. لە ئەنجامدا، بڕیاری بەھێزی دەھێشتەوە لە ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکاندا، و زۆر سوور بوو لەسەر بەشداریی مۆریتا. ئامادەکاری بۆ فیلمەکە یەکسەر دوای کۆتا دەستکاریی سیناریۆکە دەستیپێکرد، و ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان لەنێوان نیسان تا حوزیرانی ١٩٨٣دا بوو. وێنەگرتنی سەرەکی لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٣ لە لۆس ئانجلەس دەستیپێکرد، و تا ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٣ وێنەگرتن تەواوببوو.
مناڵی کاراتێ لە ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٨٤دا لە سینەماکانی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا بڵاوکرایەوە. فیلمەکە ستایشێکی جیھانی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە لێکرا، کە زۆربەیان ستایشی دیمەنە ئەکشنەکان، نووسین، چیرۆک، نمایشی نواندن، و مۆسیقاکەیان کرخبوو. فیلمەکە ھەروەھا لە ڕووی بازاڕکردنیشەوە سەرکەوتووبوو، بە کۆکردنەوە US$١٠٠ ملیۆن لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و کەنەدادا، و بووە یەکێک لە پڕداھاتترین فیلمی ١٩٨٤ و گەورەترین سلیپەر ھیتی ھۆڵیوودی ئەو ساڵە.
فیلمەکە دیاریشە بەوەی کە ژیانی پیشەگەریی ماچیۆی گۆڕی، و پیشەی نواندنی مۆریتای باشتر کرد، کە پێشتر بەزۆری بە ڕۆڵە کۆمیدییەکانھ ناسرابوو، و بەھۆیەوە مۆریتا پاڵێورا بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت. مناڵی کاراتێ دواتر زنجیرەیەکی میدیایی دروستکرد، و فیلمەکە ناسراویشە بۆ بەناوبانگکردنی کاراتێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا.
چیرۆک
دانیەڵ دەبێتە ھاوڕێی ئالی میڵس، کە سەرنجی جۆنی لۆرێنس، خۆشەویستی پێشووی ئالی، بۆلای خۆی ڕادەکێشێت، کە خاوەن پشتێنی ڕەش و باشترین قوتابیی دۆجۆی «کۆبرا کای»یە، کە لەوێدا شێوازێکی سەیری کاراتی فێردەبێت. جۆنی و دەستەی کۆبرا کای بە بەردەوامی دانیەڵ مووبەدەکەن. لە ھاڵۆویندا، دوای ئەوەی دانیەڵ ئاو دەڕژێت بەسەر جۆنیدا، ئەو و دەستەکەی دوای دانیەڵ دەکەون و لێی دەدەن، تا بەڕێز میاگی دێت و بەتەنھا ھەموویان دەبەزێنێت. دانیەڵ بە سەرسوڕماوییەوە داوا لە بەڕێز میاگی دەکات تا فێری کاراتیی بکات. میاگی ڕەتیدەکاتەوە بەڵام بەڵێنی پێدەدات کە لەگەڵیدا بڕواتە دۆجۆی کۆبرا کای بۆ چارەسەرکردنی کێشەکە. سێنسێی جۆن کریس، بەئەزموونێکی پێشووی ھێزە تایبەتەکان لە ڤیێتنام، دەبینن کە ئاشتبوونەوەیەکەیان ڕەتدەکاتەوە. دواتر میاگی بڕیاردەدات تا دانیەڵ بڕواتە پاڵەوانێتی کاراتێی ئۆڵ ڤاڵی، و لەوێدا ڕووبەڕووی جۆنی و قوتابییەکانی تری کۆبرا کای ببێتەوە بە یەکسانی، و داوا دەکات کە مووبەکردنەکان بوەستێنن تا دانیەڵ مەشقدەکات. کریس مەرجەکان قبووڵدەکات بەڵام ئاگاداریان دەکاتەوە گەر لە پێشبڕکێکەدا ئامادە نەبن، ئەوا ئازاردانەکە بەردەوام دەبێت بۆ ھەردوو دانیەڵ و میاگی.
مەشقەکەی دانیەڵ بە کردنی کارەکانی ماڵەوەی میاگی دەست پێدەکات کە دانیەڵ پێی وایە تەنھا دەیکات بە کارەکەری میاگی. کاتێک بێزار دەبێت، میاگی پیشانیدەدات کە کردنی کارەکان وای لێکردووە فێری خۆپارێزی ببێت لەڕێی یادەوەریی ماسولکەوە. ھاوڕێیەتییەکەیان گەشە دەسەنێت، و میاگی مردنی ھەردوو ھاوسەر و کوڕەکەی لە لەدایکبووندا لە کەمپی دەستبەسەرداگرتنی مانزاناردا بۆ دانیەڵ ئاشکرا دەکات و لەو کاتەدا میاگی خۆی لە ٤٤٢ەم بڕیارگای سوپای پیادە لە جەنگی جیھانیی دووەمدا شەڕی کردووە لە ئەورووپا، و مەدالیای شەرەفی وەرگرتووە. لە ڕێی وانەکانی بەڕێز میاگییەوە، دانیەڵ تەنھا کاراتێ فێرنابێت، بەڵکو وانە گرنگەکانی ژیانی وەک گرنگیی ھاوسەنگیی کەسی فێردەبێت، و دەیخاتە سەر ئەو باوەڕەی کە مەشقکردنی ھونەرە جەنگییەکان زیاتر دەربارەی مەشقکردنی ڕۆحە نەک جەستە. دانیەڵ ئەو وانەی ژیانانەی لەلایەن میاگییەوە فێرکراوە بەکاردێنێت بۆ بەھێزکردنەوەی پەیوەندییەکەی لەگەڵ ئالیدا. لە ١٨ەم یادی لەدایکبوونی دانیەڵدا، میاگی گییەکی کاراتێی بۆ پێشبڕکێکە و یەکێک لە ئۆتۆمبێلەکانی بە دیاری پێدەدات.
لە پێشبڕکێکەدا، دانیەڵ دەگاتە نیوە فیناڵ. جۆنی دەڕواتە فیناڵەوە، بە سێ خاڵی وەڵامنەدراوە دژی داریڵ ڤیداڵ. کریس ڕێنمایی بۆبی براون، کە دووەم باشترین قوتابییەتی و لە ھەموویان کەمتر ڕقی لە دانیەڵە، دەکات تا قاچی دانیەڵ لە کاربخات بە لێدانێکی نایاسایی بۆ ئەژنۆی. بۆبی بە ناچاری دەیکات، و زۆر بە خراپی دانیەڵ زامدار دەکات و خۆشی دەردەکرێت. دانیەڵ دەبرێتە ژوورەوە، و پزیشکەکە دەڵێت کە چیتر ناتوانێت بەردەوام بێت. ھەرچۆنێک بێت، دانیەڵ پێی وایە گەر وازبێنێت، مووبەکەرەکانی زیاتر مووبەی دەکەن. داوا لە میاگی دەکات کە تەکنیکێکی ئازار نەھێشتن بەکاربێنێت بۆ ئەوەی بتوانێت بەردەوام بێت. کاتێک خەریکە جۆنی دەیباتەوە بەھۆی نەھاتنی دانیەڵەوە، دانیەڵ دەگەڕێتەوە بۆ شەڕکردن. لە یارییەکەدا، ھیچیان ناتوانن خاڵێک تۆمار بکەن.
یارییەکە دەوەستێنرێت کە دانیەڵ تەکنیکێکی مقەستیی قاچ بەکاردێنێت بۆ بەدەمدا خستنی جۆنی، و دانەیەک لە سەری دەدات و لووتی جۆنی دەپژێنێت. کریس بە جۆنی دەڵێت کە بە قاچە زامدارەکەی دانیەڵدا بکێشێت – کە جووڵەیەکی نایاسایییە. جۆنی لە داواکە دەترسێت بەڵام بە ناچاری قبووڵی دەکات. کاتێک یارییەکە دەگەڕێتەوە و خاڵەکانیان ٢–٢ی یەکسانن، جۆنی قاچی دانیەڵ دەگرێت و ئانیشکی پێدادەدات، کە قاچی دانیەڵ خراپتر دەکات. دانیەڵ، کە بە زەحمەت دەتوانێت بوەستێت، دانیەڵ لە شێوەی «قوڵنگ»دا دەوەستێت، کە بەڕێز میاگی لە کەنار دەریاکە دەیکرد. جۆنی ڕادەکات بەرەو دانیەڵ، و دانیەڵ بازدەدات و شەقێکی لە ڕوخساری جۆنی دەدات، و خاڵی بردنەوە تۆماردەکات. جۆنی، کە ڕێزێکی نوێی بۆ پەیدابووە بەرامبەر دوژمنەکەی، خۆی خەڵاتەکە دەداتە دانیەڵ، و خەڵکێکی زۆر دانیەڵ بەرزدەکەنەوە.
گەشەپێدان
مناڵی کاراتێ چیرۆکێکی نیوە ژیاننامەیییە کە لە ژیانی سیناریۆنووسەکە، ڕۆبێرت مارک کەیمنەوە، سەرچاوەی گرتووە. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا، دوای فێستیڤاڵی جیھانیی نیویۆرکی ١٩٦٤، کەیمن لەلایەن کۆمەڵەیەکی ملھوڕیکەرەوە لێیدرا. ئەو دواتر دەستیکرد بە مەشقی ھونەرە جەنگییەکان بۆ بەرگریکردن لە خۆی. کەیمن دڵخۆش نەبوو بە یەکەم مامۆستای کە ھونەرە جەنگییەکانی وەک کەرەستەیەکی توندوتیژی و تۆڵەسەندنەوە فێردەکرد. لەبەرئەوە وازی لێھێنا و خۆی فێری کاراتێی گۆجو-ریوی ئۆکیناوایی کرد لەژێر دەستی مامۆستایەکی ژاپۆنی کە زمانی ئینگلیزی نەدەزانی، و قوتابیی چۆجون میاگی بوو.
وەک سیناریۆنووسێکی ھۆڵیوود، کەیمن ھەواڵی پێدرا لەلایەن فرانک پرایسەوە کە پێی وتبوو بەرھەمھێنەر جێری وێنترۆب وتارێکی ھەواڵی بەدڵ ببوو دەربارەی منداڵێکی گەنجی دایکێکی سەڵت کە پشتێنی ڕەشی بردبۆوە بۆ بەرگریکردن لە خۆی دژی ملھوڕیکەرە دراوسێکانی. کەیمن دواتر چیرۆکی ژیانی خۆی لەگەڵ وتارە ھەواڵییەکەدا تێکەڵ کرد و ھەردووکیانی بەکارھێبا بۆ دروستکردنی سیناریۆیەک بۆ مناڵی کاراتێ. دواتر، لەگەڵ تێوەگلانی جۆن جی. ئاڤیڵدسن لە ھەردوو فیلمەکەدا سیلڤستەر ستالۆنە زۆر جار گاڵتەی لەگەڵ کەیمندا دەکرد کە نووسەرەکە فیلمەکانی ڕۆکیی لەگەڵ مناڵی کاراتێدا «دزیوە».
کۆمیکەکانی دی سی کەسایەتییەکی نەخێشنراوی ھەبوو بە ناوی مناڵی کاراتێ. فیلمسازەکان ڕەزامەندیی تایبەتیان وەرگرت لەلایەن کۆمیکەکانی دی سییەوە لە ١٩٨٤ بۆ بەکارھێنانی ناونیشانەکە بۆ فیلمی یەکەم (و بەشەکانی پاشکۆی).
ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان
ژمارەیەک ئەکتەر دانرابوون بۆ ڕۆڵی دانیەڵ، لەوانە شۆن پێن، ڕۆبێرت داونی جوونیەر، چارلی شین، ئێمیلیۆ ئێستێڤەز، نیکۆلاس کەیج، ئانتۆنی ئێدواردس، سی تۆماس ھاوڵ، تۆم کرووز، و ئێریک ستۆلتز. ڕاڵف ماچیۆ بە سووری ھەڵبژێردرا بەھۆی بەھێزیی نواندنەکەی لە ڕۆڵی جۆنی کەید لە The Outsidersدا (١٩٨٣). ماچیۆ ئاماژەی داوە کە نواندنەکەی لە ڕۆڵی جۆنی کەید بووەتە ھۆی گەشەپێدانی دانیەڵ لاروسۆ لە مناڵی کاراتێدا.
ماچیۆ دواتر لێدوا. ی دا کە، «کەسایەتییەکە یەکەم جار ناوی دانی وێبەر بوو. بەڵام ھەر کە چوومە ژوورەکەوە، ناوەکە گۆڕا بۆ لاروسۆ.»
کریسپین گلۆڤەر دانرابوو بۆ ڕۆڵی جۆنی، بەڵام ستودیۆکە دواتر ویلیام زابکایان بە ئەگەرێکی زۆرەوە ھەڵبژارد. دوای تاقیکردنەوەکەی، زابکا چاوی بە ماچیۆ کەوت، کە ماچیۆ وتوویەتی «[زابکا] ڕۆحی بردبووم» لە تاقیکردنەوەکەی لە ستودیۆکەدا. کە ھەڵبژێردرا، زابکا زۆرانباز بوو و ھیچ مەشقێکی پێشووی لە کاراتێدا نەبوو.
وێنەگرتن
وێنەگرتن لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٣دا دەستیپێکرد، و لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٣دا تەواوبوو.
کۆریۆگرافەری شەڕی فیلمەکە بۆ دیمەنی شەڕەکان پات ئی. جۆنسن بوو، خاوەن پشتێنێکی ڕەشی کاراتێی تانگ سوو دۆیە کە پێشتر لە فیلمی ھونەرە جەنگییەکانی ئەمریکی-ھۆنگ کۆنگی Enter the Dragon (١٩٧٣)ی برووس لیدا بووە و کاری لەگەڵ چاک نۆریس لە قوتابخانە ھونەرە جەنگییەکانی تانگ سوو دۆی ئەمریکادا کردووە. ھەروەھا جۆنسن لە مناڵی کاراتێدا لە ڕۆڵی ناوبژیوانەکەدا دەردەکەوێت. ستەنت دەبڵرکەی پات مۆریتا بۆ بەڕێز میاگیش، کە فومیۆ دێمورایە، خاوەن پشتێنی ڕەشی کاراتێیە کە پێشتر کاری لەگەڵ برووس لیدا کردووە، و فێری چەبد تەکنیکێکی نەنچیکووی کردووە.
ساوندتراک
سکۆری مۆسیقایی مناڵی کاراتێ لەلایەن بیڵ کۆنتییەوە دانرا، کە ھاوبەشێکی جۆن جی. ئاڤیڵدسن بوو لە فیلمی ڕۆکی (١٩٧٦)ەوە. سکۆرە ئامێرییەکە لەلایەن جۆن ئێسکیوەوە ئۆرکێسترا کرا و سۆلۆی پان فلوتی لەلایەن گۆرگێ زامفیرەوە تێدابوو. لە ١٢ی ئازاری ٢٠٠٧دا، ڤارێس ساراباند ھەموو چوار سکۆرەکەی مناڵی کاراتێی لە بۆکسێکی ٤ سی دیی بەربەستکراو بۆ ٢٬٥٠٠ کۆپی لە جیھاندا بڵاوکردەوە.
ئەلبومێکی ساوندتراک لە ١٩٨٤دا لەلایەن کازابلانکا ڕیکۆردسەوە بڵاوکرایەوە کە زۆربەی گۆرانییەکانی ناو فیلمەکەی تێدابوو. یەکێک لەوانە «You're the Best»ی جۆو ئێسپۆسیتۆیە، کە لە ڕاستیدا بۆ فیلمی ڕۆکی ٣ (١٩٨٢) نووسرابوو، بەڵام سیلڤستەر ستالۆنە ڕەتیکردەوە بۆ «Eye of the Tiger»ی سوورڤایڤەر. بە ڕێکەوت، سوورڤایڤەر گۆرانیی سەرەکیی («The Moment of Truth» مۆسیقا و تێکست: بیڵ کۆنتی، دێنیس لامبێرت، پیتەر بێکێت) مناڵی کاراتێی وتووە.
گۆرانیی بەناوبانگی «Cruel Summer»ی ١٩٨٤ی بەناناراماش یەکەم دەرکەوتنی لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا لە مناڵی کاراتێدا بوو بەڵام لە ئەلبومی ساوندتراکی فیلمەکەدا نەبوو. ئەو گۆرانیانەی تر کە لە فیلمەکەدا بوون و لە ئەلبومەکەدا نەبوون بریتین لە «Please Answer Me» لە وتنی برۆکن ئێج و «The Ride» لە وتنی دە ماچز.
پێڕستی تراکەکانی ساوندتراکی ١٩٨٤
بۆکس ئۆفیس
لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و کەنەدادا، فیلمەکە نزیکەیی ٢٧٬٠٧٢٬٠٠٠ بلیتی فرۆشت. ھەروەھا فیلمەکە ١٫٩ ملیۆن بلیت لە ئیسپانیا، ١٬٨٨٨٬٨٤٥ بلیت لە فەڕەنسا و ئەڵمانیا، و ١٣٧٬٢١٧ بلیتی لە سێئولی پایتەختی کۆریای باشوور فرۆشت، کە دەکاتە 30,998,062 بلیتی فرۆشراو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کەنەدا، ئیسپانیا، فەڕەنسا، ئەڵمانیا و سێئول.
بیروڕای ڕەخنەگران
لە وێبگەی ڕاتن تۆمەیتۆز، فیلمەکە ھەڵسەنگاندنی پەسەندکراوی %٨٨ی ھەیە لەسەر ٤٣ پێداچوونەوە، لەگەڵ ھەڵسەنگاندنی گشتیی ٦٫٨٣/١٠. کورتەی ڕەخنەگرانی وێبگەکە دەڵێت، «تەواو پێشبینیکراو و تەواوی سەردەمی خۆی، بەڵام گەرم، خۆشەویست، و قورسە بۆ پاشگەزبوونەوە لێی، بەشێکی زۆری بەھۆی پەیوەندییە ھێمنەکەی مۆریتا و ماچیۆ.» لە مێتاکریتیک، فیلمەکە خاڵی گشتیی ٦٠ی لە ١٠٠ کۆکردووەتەوە، لەسەر بیروڕای ١٥ ڕەخنەگر، کە دەکاتە «پێداچوونەوەی تێکەڵ یان گشتی».
لە بڵاوبوونەوەیدا، ڕۆجەر ئیبەرت فیلمەکەی بە باشترینی ساڵ ناوبرد، چوار لە چوار ئەستێرەی دایێ، و بە «چیرۆکێکی بە جۆش، لەسەرخۆ، دڵگەرم لەگەڵ یەکێک لە جوانترین ھاوڕێیەتییەکان لە کاتێکی زووەوە.» جانێت ماسلینی نیویۆرک تایمزیش پێداچوونەوەیەکی ئەرێنی دایێ. مناڵی کاراتێ پلەی #٣١ی ھەبوو لە پێڕستی ٥٠ باشترین فیلمەکانی قوتابخانەی دواناوەندیی ئینتەرتەینمێنت ویکڵیدا.
لە کاتی بڵاوبوونەوەی ڕیمەیکەکەی ٢٠١٠دا، دانا ستیڤنس نووسی: «فیلمە ڕەسەنەکەی ١٩٨٤ … لەوانەیە وەک فیلمێکی گەشەپێدانی وەرزشیی ستانداردی ئەو سەردەمە دیار بووبێت، بەڵام (لەگەڵ تەقینەوەیەکی بۆکس ئۆفیسی ھەمان ساڵ، The Terminator)، نەوەیەکی سڕانەوە دەریدەخات کە چ فیلمێکی جوان داڕێژراو بووە لە ڕاستیدا. ئەمڕۆ سەیرم کردەوە، مناڵی کاراتێیە ڕەسەنەکە، لە دەرھێنانی جۆن جی. ئاڤیڵدسنی ڕۆکی، زیرەک و نوێ دیارە، بە دەوڵەمەندیی وردەکاریی بچووکی کەسایەتی و بەشێکی ناوەندی بێ پەلە کە ڕێزە گەشەکەرەکەی کوڕەکە بۆ مامۆستاکەی پیشاندەدات.»
بازرگانی و کاڵا
فیلمەکە زنجیرەیەکی کاڵا و کۆکراوەی پەیوەندیداری دروستکرد وەک ئاکشن فیگەر، سەربەند، پۆستەر، تی شێرت، و کایەیەکی ڤیدیۆیی. ڕۆمانێک، کە لە فیلمەکەوە وەرگیرابوو، لەلایەن بی بی ھیڵەرەوە دروستکرا و لە ١٩٨٤دا بڵاوکرایەوە. ڕۆمانەکە دیمەنێکی تێدایە کە لە مەشقکردنەکەدا بوو کە دانیەڵ تووشی جۆنی دەبێت لە ژەمی نیوەڕۆی قوتابخانە. ھەروەھا لە کۆتاییدا، شەڕێک لە نێوان میاگی و کریس ڕوودەدات لە گەراجەکەدا دوای پێشبڕکێکە، کە بە کۆتاییی فیلمەکە دانرا بەڵام دواتر خرایە سەرەتای مناڵی کاراتێ بەشی دووەوە.
لە ٢٠١٥دا، کۆمپانیای یاریی فەنکۆ ئاکشن فیگەرەکەکانی مناڵی کاراتێی ھێنایەوە. دوو جۆری کەسایەتیی دانیەڵ لاروسۆ، جۆرێکی کەسایەتیی جۆنی لۆرێنس و جۆرێکی بەڕێز میاگی بەشێکی زنجیرەکە بوون. یارییەکان لە تارگێت و Amazon.comدا فرۆشران.
کاریگەریی کلتووری
زنجیرە فیلمەکە بووەتە ھۆی بەناوبانگبوونی کاراتێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا.
موزیک ڤیدیۆی ٢٠٠٧ی گۆرانیی «Sweep the Leg» لەلایەن نەو مۆر کینگس لە نواندنی سەرەکیی ویلیام زابکا (کە ڤیدیۆکەشی دەرھێناوە) لە ڕۆڵی کاریکاتێرێکی خۆی و چەند ئاماژەدانێکی بە مناڵی کاراتێ تێدایە، وەکو دەرکەوتنی کامیۆی ئەستێرە ھاوبەشەکانی زابکا لە مناڵی کاراتێدا.
ماچیۆ و زابکا وەک میوان دەرکەوتن لە ڕۆڵی خۆیان لە ئەڵقەی «The Bro Mitzvah»ی چۆن دایکتانم بینیدا. لە ئەڵقەکەدا، ماچیۆ بانگھێشت کراوە بۆ ئاھەنگی بەکەلۆری باەنی ستینسن، کە بارنی پێی وایە جۆنی پاڵەوانی سەرەکیی مناڵی کاراتێ بووە و ڕقی لە ماچیۆیە. لە کۆتایی ئەڵقەکەدا، گاڵتەجاڕێکی ئاھەنگەکە میکیاجەکەی دەسڕێت و دەردەکەوێت کە زابکایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
مناڵی کاراتێ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٤ پۆل:ئەو فیلمانەی لە کەنار دەریاکان دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٨٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٨٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە درامییە ھەرزەکارەکانی دەیەی ١٩٨٠ پۆل:فیلمە درامییە ھەرزەکارە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان کە لە نیوجیرسی وێنەیان گیراوە
بنوردیلە
چەپ|300px|وێنۆک|مۆدێلی ستانداردی بنوردیلەکان جیھان گەورەترین کۆمەڵەیە کە لە بنپارولەکان یان بنوردیلەکان (بە ئینگلیسی: Elementary particle) پێک ھاتووە. ئەم بنوردیلانە بە ھۆی ھێزەکانی ڕاکێشان، ئێلێکترۆمەگنەتیک و ناوکی پێکەوە بەسراونەتەوە. لێکدانەوەی پێکھاتە و گوورانی جیھان بە یارمەتی تایبەتمەندی و کارلێکەکانی بنوردیلەکان بووز دەخوا.
ماکی جیھان لە بنوردیلەکان پێکھاتووە. ھەموو شتەکان، لەشی مرۆڤ، ئەستێرەکان و… کۆمەڵەیەکی پێکەوەبەسراوی وردیلەکانن کە لە ژمارە و شێوەی جفت و جۆر بوونیاندا لێک جیاواز دەبن. فیزیکی بنوردیلەکان تێگەیشتنی قووڵتر و ڕوانینێکی بەرزتر لە پێکھاتە و گوورانی ئەتۆمەکان، مولکوولەکان، بلۆرەکان، گاشەبەردەکان، ئەستێرەکان، گەلەستێرەکان و جیھان بەگشتی، پێشکەش دەکا. بۆیە لێکۆڵینەوە لە بنوردیلەکان لە فیزیکی ھاوچەرخدا و بەتایبەت فیزیکی ئەستێرە و گەردوون ناسی گرنگی زۆری پەیدا کردووە.
تەنی بنوردیلەکان
تەنی بنوردیلەکان زۆر بچووکە، بەم بۆنەوە دەکرێ خێراییەکەیان زۆر بەرز بکرێتەوە. وەک فۆتۆنەکان کە تەنیان نییە و تا بەرزترین خێرایی (واتە خێرایی نوور) دەڕۆن. سووکترین وردیلەی تەندار، ئێلێکترۆنە بە کێشی نزیک بە me = 9x10-28 gr. کێشی پرۆتۆن mp=1836me و کێشی نۆترۆن mn=1838.6me ە.
پوختەی بابەت
بنوردیلەکان یەکەی سەرەکی پێکھێنەری جیھانن. بە پێی کێشی تەنی نەجمیان بە سێ دەستە دابەش دەبن: باریۆنەکان (وردیلە قورسەکان)، نێپیۆنەکان (وردیلە سووکەکان) و مێزۆنەکان (وردیلە مامناوەندییەکان).
ھەمفری بۆگارت
هەمفری بۆگارت (بە ئینگلیزی: Humphrey Bogart) ناوی تەواوی هەمفری دیفۆرست بۆگارت (لەدایکبوون: ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٨٩٩ - مردن: ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٥٧) ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو وە بە ئامڕازی کلتووری ئەمریکی ناسرابوو. لە ساڵی ١٩٩٩ پەیمانگای فیلمی ئەمریکی بۆگارتی بە مەزنترین ئەکتەری نێر لە مێژووی سینەمای ئەمریکیدا دیاریکردووە.
سەرچاوە
http://en.wikipedia.org/wiki/Humphrey_Bogart
پەراوێز
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:مردووانی ١٩٥٧ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل) پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
چێن ھۆنگ
چێن ھۆنگ (چینی:陈闳) وێنەکێشێکی سەردەمی سەدەی ھەشتی کۆشکی شاھانە بوو کە لە سەردەمی ئیمپراتۆرییەتی تانگ ژیاوە، کاتی لەدایکبوون و مردنی نەزانراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:چینییە وێنەکێشەکانی سەدەی ٨ەم پۆل:ھونەرمەندانی شاوۆسینگ پۆل:وێنەکێشەکانی ژێجیانگ پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی تانگ
ئایێنان
ئایێنان (Ayênan، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢١٢ کەس لە ٤٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
گوستاڤ فێخنەر
گوستاڤ تیۆدۆر فێخنەر (١٩ی نیسانی ١٨٠١ – ١٨ی تشرینی دووەمی ١٨٨٧)، فەیلەسووف و زانای دەروونناسیی ئاڵمانی بوو. دامەزرێنەر و داھێنەری زۆرێک لە میتۆد/شێوازی تاقیکردنەوەیە لەسایکۆفیزیکدا. خاوەنی یاسای «وێبەر» ە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠١ پۆل:مردووانی ١٨٨٧
پارێزگای ئادیەمان
پارێزگای سەمسوور (بە تورکی:Adıyaman، بە کوردی: سەمسوور Semsûr) یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە باکووری کوردستان لە ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری سەمسوورە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ئادیەمان ئادیەمان ئادیەمان پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان پۆل:باکووری کوردستان
دادگای تاوانی نێونەتەوەیی
left|200px دادگای تاوانی نێونەتەوەیی (, ICC) دادگایەکی تایبەت و ھەمیشەییە بۆ بەدواچوون و سزادانی تاوانە نێونەتەوەییەکان وەک جینۆساید، تاوانەکانی دژی مرۆڤایەتی و تاوانەکانی شەڕ.
ئەم دادگایە لە ١٩٩٨لە ڕۆما، پایەتەختی ئیتالیا دامەزرا و دواتر لە ٢٠٠٢دا، دوای پەسەندکرانی ئەم دادگایە لەلایەن ٦٠ دوڵەتەوە، بە شێوەی فەرمی دەستی بەکارکرد. شوێنی فەرمیی ئەم دادگایە لە شاری لاھەی، وڵاتی ھۆڵەندایە؛ بەڵام لە ھەر شوێنێکی دیکەش دەتوانێ دابنرێت.
ھەتا مارچی ٢٠١٠، ١١١ وڵات ئەندامی ئەم دادگایەن و ٣٧ وڵاتی دیکەش، وەک ڕووسیا و ویلایەتە یەکگرتووەکان، ئامادەن بەڵام ھێشتا لە ناو وڵاتەکانیان بە پەسندی پاڕلەمانیان نەگەیاندووە. وڵاتانی وەک چین و ھیند لە ڕەخنەگرانی ئەم ڕێکخراوەن و ئەندام نین.
ھەرکات تاوانێ لەلایەن دانیشتووی یەکێ لە وڵاتانی ئەندام یان یەکێک لە وڵاتانی ئەندام ڕووبدات، یا ئەوەی لەلایەن ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووکان داوای پێداچوونەوەی بکرێ، ئەوکات دادگای نێونەتەوەیی تاوانباری دەبێ پێداچوونەوەی ئەو کەیسە بکات.
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠٠٢
پۆل:دادگای تاوانی نێونەتەوەیی
ئاھی
ئاھی‌ نازناوی (ساڵح کوڕی ئەحمەد) ە، لەساڵی ١٨٤٥ لەشاری سلێمانی لەدایکبووە. قۆناغەکانی خوێندنی حوجرەی تەواوکردووە.
وەک دەستووری ئەو سەردەمانە، بۆ وەرگرتنی زانست، ھەندێ گوندو ئاوایی کوردستان گەڕاوە، ئەوانەی مەدەرسەی عیلمی ئایینی و مەلای گەورەیان لێ بووە. دوا قۆناغی خوێندنی لە کۆیە ماوەیەکی زۆریش لەوێ ماوەتەوە.
دوای بەسەربردنی ساڵانێکی زۆرو دوورودرێژ، لەئەنجامدا گەڕاوەتەوە شاری سلێمانی، لەساڵی ١٩٠٦ دا کۆچی دوایی کردووەو لەگۆڕستانی گردی سەیوان بەخاک سپێردراوە.
پارچە ھەڵبەستێکی ئاھی:
ھەڵبەستێکی تر:
زیاتر
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
لینگژی (قارچک)
وێنۆک لینگژی کە بە ڕێیشی ناسراوە، قارچکێکی پۆلیپۆرە ("جۆری قارچکی براکێن") کە شوێنی ڕەسەنی دەگەڕیتەوە بۆ ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و سەربە جۆری گانۆدێرمایە.
ڕەنگی قاوەیەکی تۆخی شێوە گورچیلەی ھەیە، و شێوەیەکی جیاوازی وەک ھەواکێش ("باوەشێن") دەبەخشێت کاتێک فرێش و تازەیە، قارچکەکە نەرم، و تەختە.
سوریالیزم
سوریالیزم (بە فەڕەنسی:Surréalisme) بزوتنەوەیەکی ڕۆشەنبیری و بیری بوو لە ساڵی ١٩٢٠ لەلایەن چەند نووسەر و ھونەرمەندێکی فەڕەنسی و ئیسپانی دامەزرا. سوریالیزم لە بیستەکانی سەدەی بیستەمدا کە ھاتە گۆڕەپانەوە، ھەوڵیان دا کە ھۆشی بێئاگایی بخەنە ژێر خۆیانەوە بۆ ئەوەی لە دەریای بێ پایانەوە ئەو گەنجینەیە کە لەوێ شاردراوە ھەلۆی گۆزن و ڕێبازەکەی خۆیان پێ بەتوانا و بەھێز بکەن لە ئەنجامیشدا ببن بە پێشڕەوی کاروانی ئەدەب و ھونەری پاشەڕۆژ. و مەبەستی سەرەکی سوریالیزمەکان بۆ ڕێڕەوێکی نوێ بوو بۆ ئەوەی لەو ڕێڕەوە جەڵەوگیری ژیری و ھۆشی ئادەمیزاد بەرەو کامەرانی و ئاسوودەیی ژیان بکەن، بۆیە پێش ھەموو شتێک ھاتن دەستیان دایە تێکدان و ڕوخاندنی لۆجیک و ڕێبەرەکانی کۆمەڵ، گرنگترین ھۆکار ئەو ڕوخاندن و بنیاتنانەوەیان شۆڕ بوونەوە بوو ناخی دەروون و بەدەم چوون و فریاکەوتنی ھاوار و نوزە و وڕێنەی ئەو حەز و ئارەزووانە بوو کە لەوێدا پلیشابوونەوە لە کاتێکدا شۆڕ دەبوونەوە سانسۆری ھۆشی ئاگایی و ویژدان لە ھەدەر چوایە، یان خەفە بوایە.
دامەزرێنەرانی سوریالیزم
قوتابخانەی سوریالیزم سەرەتا تەشەنەی کرد لە فەڕەنسا. سوریالیزم لەسەر دەستی ھەندێک نووسەر و ھونەرمەند و درامانووسی فەرەنسیدا سەری ھەڵدا کە ئەمانەن:
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێبازە ھونەرییەکان پۆل:ھونەرمەندانی سوریالیزم
لەشفرۆشی لە بەحرەین
لەشفرۆشی لە بەحرەین  نایاسایییە، بەڵام ئەم وڵاتە لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا وەکوو ناوەندیی سەرەکیی گەشتیاریی سێکسی ناوبانگی ھەیە.
ڕاگەیەندراوە کە لە ساڵی ٢٠٠٧دا، لە بەحرەین زیاتر لە ١٣،٥٠٠ لەشفرۆش بوونیان ھەیە کە ئەم ژمارە بەرەو سەرەوە دەچێت.
قاچاخی سێکسی بووەتە کێشەیەکی ئەم وڵاتە.
سەرچاوەکان
* بەحرەین
فەیسبووک مێسنجەر
فەیسبووک مێسنجەر (زیاتر بە مێسنجەر ناسراوە) سەکۆیەکی ئینتەرنێتی تایبەت بە نامەناردنە، بەشێوەی ئاپیش بۆ مۆبایلە زیرەکەکان و تابلێتەکان بەردەستە. سەرەتا لە ٢٠٠٨ بە ناوی فەیسبووک چات لەلایەن فەیسبووک پەرەی پێدرا، لە ٢٠١٠ نوێکرایەوە و لە ئابی ٢٠١١ بەشێوەی نەرمامێر بۆ سیستەمەکانی ئەندرۆید و ئای ئۆ ئێس بەردەست خرا.
بەکارھێنەرانی ئەم سەکۆیە دەتوانن دەق، وێنە، دەنگ، ڤیدیۆ، و چەند پەڕگەی دیکەش لەنێوانیان ئاڵوگۆڕ بکەن. ئەم ڕاژەیە پشتگیریی پەیوەندیی دەنگی و ڤیدیۆییش دەکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەیسبووک مێسنجەر پۆل:میدیای کۆمەڵایەتی پۆل:نەرمامێرەکانی فەیسبووک پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١١ پۆل:ئەپەکانی موبایل
شەڕی یەرمووک
وێنۆک|شوێنی شەڕی یەرمووک شەڕی یەرمووک لە نێوان موسڵمانان و ڕۆمەکان (ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتین) بوو، ھەندێک لە مێژوونووسەکان بە یەکێک لە گرنگترین شەڕە مێژووییەکانی جیھان دەزانن چونکە سەرەتای شەپۆلی یەکەمی سەرکەوتنەکان بووە بۆ موسڵمانان لە دەرەوەی نیمچەدوورگەی عەرەبی، و پێشبینی پێشکەوتنی خێرای ئیسلام لە شام. شەڕەکە دوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی پێغەمبەر محەممەد ڕوویدا. سوپای ئیسلامی دوای ئەوەی سوپای ڕۆم بەرەو ئەوان پێشڕەوی کرد، بڕیاریاندا لە جابییەی نزیک دیمەشق بکشێنەوە بۆ یەرمووک. خالیدی کوڕی وەلید دوای دەستلەکارکێشانەوەی ئەبوو عوبەیدەی کوڕی جەڕاح فەرماندەیی گشتی سوپاکەی گرتە ئەستۆ، ھێزەکانی سوپای موسڵمانان ٣٦ ھەزار چەکدار بوون، سوپای ڕۆمانیش ژمارەیان ٢٤٠ ھەزار چەکدار بوو.
پێشەکی مێژوویی
فارسە ساسانییەکان ھێرشیان کردە سەر ناوچەی جەزیرە (باکوری عێراق) و لە ساڵی ٦١١ سووریایان گرت و چوونە ناو ئەنادۆڵ و شاری قەیسەری مەزاکایان داگیرکرد. دوای ئەوە ھێرقل توانی فارسەکان لە ئەنادۆڵ دوور بخاتەوە، تووشی شکست بوو کاتێک لە ساڵی ٦١٣ ھێرشێکی گەورەی کردە سەر سووریا دژی فارسەکان، لە دەیان ساڵی دواتردا فارسەکان توانیان ھەردوو فەلەستین و میسر داگیر بکەن. لەم نێوەندەدا ھێرقل خۆی بۆ ھێرشێکی دژە ھێرش ئامادە کرد و دووبارە سوپاکەی درووست کردەوە. کە دواجار ھێرقل دوای نۆ ساڵ ھێرشی کرد واتە لە ساڵی ٦٢٢. دوای سەرکەوتنە یەکلاکەرەوەکانی بەسەر فارسەکان و ھاوپەیمانەکانیان لە قەوقاز و ئەرمەنستان، ھێرقل لە ساڵی ٦٢٧دا ھێرشێکی زستانەی دژی فارسەکان لە ناوچەی جەزیرە دەستپێکرد، سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا لە ساڵی ١٣٩٦دا لە شەڕی نەینەوا. بەم شێوەیە پایتەختی فارسەکانیش کەوتە بەر ھەڕەشە. بەھۆی ھەستکردن بە شەرمەزاری لەم شکستانە، کیسرای دووەم لە کودەتایەکدا بە سەرۆکایەتی کوڕەکەی قوبادی دووەم لابرا و کوژرا، کە دەستبەجێ ئاشتی ئەنجامدا و ڕازی بوو بە کشانەوە لە ھەموو زەوییە داگیرکراوەکانی بیزەنتین. و ھێرقل خاچە ڕاستەقینەکەی گەڕاندەوە - کە پێیان وابوو عیسا لەسەری لە خاچ دراوە - و پاشان گەڕێندرایەوە بۆ ئورشەلیم بە ڕێوڕەسمێکی شاھانەی شکۆمەندەوە لە ساڵی ٦٢٩.
داگیرکردنی ئیسلامی لە شام زنجیرەیەک کرداری سەربازیی بە وردی نەخشە بۆ داڕێژراو و بە باشی ڕێخرابوو کە تێیدا ستراتیژی بەکاردەھێنرا نەک ھێزی تەواو بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ڕێوشوێنی بەرگری بیزەنتین. لە ھەر دۆخێکدا، دەرکەوت کە سوپای موسڵمانان زۆر کەم بوون بۆ ئەوەی مامەڵە لەگەڵ وەڵامدانەوەی بیزەنتینەکاندا بکەن و فەرماندەکانیان داوای ھێزی زیاتریان کرد. خالیدی کوڕی وەلید لە عێراقەوە بە ھێزی بەھێز و بۆ سەرکردایەتیکردنی فەتحەکان ڕەوانەی شام کرا. لە مانگی تەمموزی ساڵی ٦٣٤دا بیزەنتینەکان لە شەڕی ئەجنادین بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە شکستیان ھێنا. و شاری دیمەشق لە ئەیلوولی ساڵی ٦٣٤ ڕووخا، دواتر شەڕی فەحل ڕوویدا، کە دوا مۆڵگە سەربازییە گرنگەکانی بیزەنتینەکان لە فەلەستین تێکشکێنران. خەلیفە ئەبووبەکری سیدیق لە مانگی ئابی ساڵی ٦٣٤ کۆچی دوایی کرد، جێنشینی عومەری کوڕی خەتتاب بڕیاریدا فراوانکردنی خەلافەتی ئیسلامی قووڵتر لە شام تەواو بکات. ھەرچەندە ھەڵمەتە سەرکەوتووەکانی پێشوو لەلایەن خالیدی کوڕی وەلیدەوە سەرکردایەتی دەکران، بەڵام ئەبوو عوبەیدە جێگەی گرتەوە. ئێستا ھێزە ئیسلامییەکان بە دەستەبەرکردنی باشووری فەلەستین پێشڕەوییان کرد بۆ ڕێڕەوی بازرگانی، لەوێ تیبیریا و بەعلبەک بەبێ ڕەنجێکی زۆر ڕووخا، دوای ئەوە موسڵمانان لە سەرەتای ساڵی ٦٣٦دا شاری حومسیان داگیرکرد، بەم پێیەش موسڵمانەکان فەتحەکانیان لە سەرانسەری شامدا تەواو کرد.
سەرچاوەکان
ویکی عەرەبی
پۆل:ململانێکانی ٦٣٦
تایپێ
تایپێ (بە چینی:臺北)، پایتەختی تایوان یان کۆماری چینە‌. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٢,٦١٨,٧٧٢ کەس بووە.
پۆل:تایپێ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٤ پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
ویکیئیسلام
ویکیئیسلام ئینسایکڵۆپیدیایەکە لەسەر تۆڕی ئینتەرنێت کە ڕەخنە لە ئایینی ئیسلام دەگرێت. ئامرازێکی ھاوشێوە بۆ ویکیپیدیا بەکاردەھێنێت ویکیئیسلام لە ساڵی ۲۰۰٦ لەلایەن عەلی سیناوە دامەزرا تا ئێستا تەنھا بە وەشانی ئینگلیزی بەردەستە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێبگەکان پۆل:ئینسایکڵۆپیدیا سەرھێڵەکان
ڕۆژی نینۆی ئاکوینۆ
ڕۆژی نینۆی ئاکوینۆ تەحتیلیێکی ڕەسمییە لە فلیپین ئەم ڕۆژە ساڵوەگەڕی تیرۆری سەرۆککۆماری پێشووی ئەم وڵاتەیە کە وەکوو پاڵەواونی گۆڕەپابنی ئازادی بوو.
پارێزگای ئافیۆن کاراھیسار
پارێزگای ئافیۆن کاراھیسار یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی ئێژە‌ لە ڕۆژئاوای تورکیا ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری ئافیۆن کاراھیسارە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ئافیۆن کاراھیسار پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
ئێدۆ
ئێدۆ (بە ژاپۆنی:江戸،) ھەروەھا وەک جێدۆ، یێدۆ، دەخوێنرێتەوە، ناوێکی پێشووتری تۆکیۆیە، ئێدۆ پێشووتر پایتەختی ناوی ژاپۆن بوو لە ١٦٠٣ وەکوو شوێنی نیشتەجێبوونی شۆگنی تۆکوگاوا، لەم سەردەمەدا ئێدۆ گەشەی کردوو بووبە یەکیک گەورەترین شارەکانی جیھان لەژێر فەرمانڕەوایییەتی تۆکوگاوا، دوای ڕیفۆرمەکانی مێیجی لە ١٨٦٨ حکوومەتی ئەوکات ناوی ئێدۆی گۆڕی بۆ تۆکیۆ (東京,"پایتەختی ڕۆژھەڵات" سەردەمی فەرمانڕەوایییەتییەکەشی بە سەردەمی ئێدۆ ناسراوە.
پێش تۆکوگاوا
پێش سەدەی ١٠یەم ھیچ تۆمارێکی مێژوویی بۆ ئێدۆ نەبوو، بەڵام ھەنێک باس و خواس نەبێت لە ناوچەکە، ئێدۆ بۆ یەکەمجار لە تۆمارەکانی ئازوما کاگامی دەردەکەوێت کە تۆمارێکی مێژوویی سەردەمی ناوەڕاستە ڕووداوەکانی زنجیرە شۆگنی کاماکورای ساڵی ١١٨٠ بۆ ١٢٦٦ تێدا تۆمار کراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەیەی ١٤٥٠ لە ژاپۆن
پێڕستی شارەکانی بەحرەین
ئەمە بریتییە لە پێرستی شار و شارۆچکەکانی بەحرەین :
شارۆچکەکانی تر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی بەحرەین پۆل:پێڕستەکانی شارەکان بەپێی وڵات پۆل:پێرستەکانی شارەکانی ئاسیا
ڕێبازی پراگ
ڕێبازی پراگ (بە ئینگلیزی: Prague school یان Prague linguistic circle) ڕێبازێکی زمانەوانییە کە پاش بڵاوبوونەوەی بۆچوونەکانی فردینان دێسوسور لە پەرتووکی «Course»دا لە شاری پراگ لە چیکۆسلۆڤاکیا پەیدابوو.
ئەمیری ڕووسی کۆچبەر نیکۆلاس سێراجنیش ترۆبتسکۆی (١٩٨٣-١٨٩٠) و زمانناسی بە ڕەچەڵەک پۆڵەندی ڕۆمەن جاکۆبسن (١٩٨٢-١٨٩٠) داهێنەری ئەم ڕێبازە بوون، هەروەها لە کەڵەپیاوانی ئەم ڕێبازە، زمانناسی بە ڕەچەڵەک چیکی ولیم ماسیوس (١٩٤٥-١٨٨٢) و جان موکارۆفسکی کە فەیلەسوفێک بوو پڕەنسیپەکانی جوانناسی بۆ ڕێبازی پراگ دانا.
بونیاتنەرانی ئەم ڕێبازە چەند دیدارێکی ڕێکیان ئەنجام دا و بەرنامەی کاری ڕێبازەکەیان بۆ کۆنگرەی یەکەمی زانایانی زمانناس لە لاهای هۆڵەندا لە ساڵی ١٩٢٨ پێشکەش کرد، کە لە ژێر ناونیشانی «کاروبارە بنەڕەتییەکانی زنجیرەی زمانەوانی پراگ» بەڕێوەچوو، کە جەختی لەسەر بوونی کرداری زمان کردەوە.
جا ئەم کۆنگرەیە ئەو بەیاننامەیەی خوێندەوە کە ڕابەرانی ئەم ڕێبازە لە کۆنگرەی زمانە سلاڤییەکان لە ساڵی ١٩٢٩ دەریان کرد، کە لە دوو توێیدا فۆڕمەلەی تیۆرە بونیادگەرییەکەیان لە ئاست دەنگی زمانییەکەیدا خستە ڕوو، لە هەمان کاتیشدا جەختیان کردەوە لەسەر ئەوەی کە بنەچەی زمان لەوەوە هاتووە کە بونیادێکە و دادەمەزرێ؛ وەکو یەکەیەکی تەواو بەرەو پێش دەچێت، نەک بە شێوەی زنجیرەی پێشڤەچوونی تاکی کە لە مێشکدا دروست دەبێت و پەیوەندی لە نێوانیان نییە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
خانەقای شێخ
خانەقای شێخ (Xaneqay şêx، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٩٣ کەس لە ١٨ بنەماڵەدا بووە.
زانکۆی زەمار
زانکۆی زەمار زانکۆیەکی حکومی نوێی یەمەنی یە، لە شاری زەمار لە ووڵاتی یەمەن دامەزراوە، ھەروەھا ٦٠،٠٠٠ قوتابی لە خۆ دەگرێت.
خانەقای شێخ
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
زانکۆی زەمار
هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان
خانەقای شێخ
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
زانکۆی زەمار
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦
نووردەرمانی
نووردەرمانی (بە ئینگلیزی: Light therapy) حاڵەتی ڕووبەڕوو کردنی کەسێکە لەگەڵ نووری خۆر یان بەشێکی تایبەت لە نوور. ئەم دەرمانە زۆرتر بۆ دەرمانی نەخۆشییە پێستیەکان بەکاردەبرێت ھەرچەند بۆ دەرمانی ھەندێک حاڵەتی ناکۆکی خەو و شێواوی دەروونیش سوودی ھەیە.
ویلایەتی وان
ویلایەتی وان (بە تورکیی عوسمانی: ولايت وان بە ڕۆمانی: Vilâyet-i Van) لە دابەشکردنی کارگێڕیدا، (ویلایەت) ئاستی یەکەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. پایتەختی شاری وان بوو. بەپێی زانیارییەکان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ڕووبەرەکەی ١٥٠٠٠ میل چوارگۆشە بووە (٣٩٠٠٠ کم٢).
دابەشکردنی کارگێڕی
سنجاقەکانی ویلایەتی وان:
ئابووری
لە ڕووی مێژوویییەوە، ویلایەتی وان ھەرزەی بەرھەم دەھێنا. ناوەندی ئابووری ئەو پارێزگایە شاری وان بوو. ھەروەھا بەرھەمھێنەرێکی سەرەکی شەراب بوو. ھەردوو شەراب و براندی بە ڕێژەیەکی کەم دروست دەکران. ھەروەھا ڤیلایەتەکە کەتان و گەنمی بەرھەم دەھێنا. ھەروەھا وان پیشەسازییەکی گەورەی مەڕداری ھەبوو. تا ساڵی ١٩٠٦ زیاتر لە ٣ ملیۆن مەڕ لە ڤیلایەتەکەدا ھەبووە. تا ساڵی ١٩٢٠ ئەو ژمارانە کەمکرانەوە. ھەنگەوانی لەلایەن کۆڵبەرانەوە ئەنجام دەدرا، ھەنگوین بەستوو دەفرۆشرا. ھەروەھا ناوچەکە خەڵوز و قوڕقوشم و مس و بۆراکس و ئۆرپیمەنت و غاز و گڕانایت و لیمۆ و گچکە و جپس و زێڕ و خوێ بەرھەم دەھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٢ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٧٥ پۆل:مێژووی پارێزگای وان پۆل:مێژووی پارێزگای ھەکاری
پارێزگای ئاکسارای
پارێزگای ئاکسارای یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی ئاناتۆلیای ناوەندی ھەڵکەوتووە.
شاری ئاکسارای ناوەندی ئەم پارێزگایەیە.
ڕوانگەی رووباری
تەلەسکۆپی ڕادیۆیی ڕیزبەندی پارابۆلیک
شوێنەکە ھەڵبژێردرا دوای ئەوەی ڕووپێوییەکی ئاسمانی ئاماژەی بەوەدا کە شوێنەکە بە شێوەیەکی سروشتی کۆنتور کراوە بۆ ئەوەی کەمترین ھەوڵی پێویست بێت بۆ ھەڵکەندنی کۆلکەیەکی ٦٠٠ پێ(١٨٠ م) درێژ و ٤٠٠ پێ (١٢٠ م) پانی باکوور-باشوور بۆ شێوەی ستوونی پارابۆلیکی کە… شەپۆلەکانی ڕادیۆیی دەخستە ناو ڕیزبەندی وەرگرەکانەوە. شوێنەکە دەکەوێتە نزیک ڕووباری ڤێرمیلیۆن، نزیکەی ٤٥ میل (٧٢ کم) لە کەمپی زانکۆکە دوورە، نزیک دانڤیل لە ویلایەتی ئیلینۆیس. کارەکان لە ساڵی ١٩٥٩ دەستی پێکرد، کاتێک کە کانییە سروشتییەکە شێوەی گرت، بە قیر و تۆڕی تەل داپۆشرا، ڕەنگدەرەوەیەکی دروست کرد کە ئامانج لێی خولانەوەی زەوی بوو بۆ ڕشتنی ئاسمان. چەقۆیەکی دار بە بەرزی ١٥٣ پێ (٤٧ م) لە فۆکۆسی ڕەنگدەرەوە دروست کرا بۆ ھەڵگرتنی وەرگرەکان. ڕیزبەندییەکە بە شێوەیەک ڕێکخرابوو کە ڕێگە بدات بە ڕێکخستنی قۆناغەکان ٦٠ پلەی ئاسمان ببڕێت. ئەم دامەزراوەیە گونجاو بوو بۆ ئەنجامدانی کاری ڕووپێوی لەسەر ڕووبەرێکی فراوانی ئاسمان، بەڵام نەتوانرا بۆ لێکۆڵینەوە لە ئامانجە تایبەتەکان بەکاربھێنرێت
میزکردن
وێنۆک|250px|پەیکەری برۆنزی مناڵێک لە کاتی میزکردن لە [[بروکسێل]] میزکردن بە ھاتنەدەری میز لە ئەندامی زاوزێ لە ڕێگەی میزەڕۆوە دەڵێن. میز لە نێرەکان لە ئەندامی زاوزێی نێرینە و لە مێیەکاندا لە ئەندامی زاوزێی مێینە دێتەدەر.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نیشانەکانی پزیشکی پۆل:میز
لەشفرۆشی لە قەتەر
لەشفرۆشی لە قەتەر نایاسایییە و ئەنجامدەرانی چەندین ساڵ بۆ بەندیخانە مەحکووم دەبن. لەشفرۆشی زۆرتر لە بارەکان، یارییە شەوانەکان و ھۆتێلەکان ئەنجام دەدرێت. ھەندێک کات لە بوارەدا کەسانێک دەگیرێن و لەشفرۆشەکان دەستبەسەر و دەر دەکرێن. زۆر یەک ژنانی چینی بە ڤیزای گەشتیاری دەچنە قەتەر ھەتا لە پیشەی لەشفرۆشیدا ئیش بکەن.
سەرچاوەکان
* قەتەر پۆل:کۆمەڵگای قەتەری
گۆران (ناو)
گۆران ناوێکی کوردییە بۆ ڕەگەزی نێر بەکاردێت ،هاوکات جگە لەناوی مرۆڤ گۆران ناوی تیرە و ناوچە وە گۆران شێوەزاریشە بۆ زازایی و هەورامییەکان, وە لەزمانی کوردی گۆرانی دەکاتە musicی کوردی.
گۆران (ناو)
شاعیری کورد و باوکی نوێخوازی شیعری کوردی دادەنرێت.
سەرچاوە
پۆل:ناوە کوردییەکان پۆل:ناوی کوڕان لە بولگاری پۆل:ناوی کوڕان لە چیکی پۆل:ناولێنانەکان پۆل:ناوی کوڕان لە سلۆڤاکی پۆل:ناوی کوڕان لە سلۆڤێنی
تەلەفۆنی زیرەک
200px|وێنۆک|تەلەفۆنێکی زیرەک تەلەفۆنی زیرەک یان مۆبایلی زیرەک پۆلێکی تەلەفۆنەکانن، کە بە هەبوونی ڕەقامێر و نەرمامێری پێشکەوتوو جیادەکرێتەوە بەبەراورد بە تەلەفۆنە ئاسایییەکان. ئەم تەلەفۆنانە توانای چوونە نێو ئینتەرنێت، تۆمارکردن و پەخشکردنی دەنگ و ڤیدیۆ، و کارپێکردنی یارییە ڤیدیۆیییەکانیان ھەیە، سەرەڕای توانا بنچینەیییەکانی تەلەفۆنەکان، وەک تەلەفۆنکردن و نامەناردن.
سەرچاوەکان
پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان پۆل:ئەلکترۆنی بەکاربەر
تەزین
تەزین یان مێلوورەژان ھەست کردنە بە حاڵەتێک وەکوو ڕاچوونی دەرزی بە پێستی دەست، لاق یان ھەر شوێنێکی دیکە.ھۆی تەزین شەکەتی یان دانیشتنی زۆر لە سەر لاق یان خەوتن لە سەر دەستە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاڵۆزیی دەماری
بووکی دەریا
وێنۆک|وێنەی بووکی زەریا بووکی زەریا یان لالەی زەریا گیانەوەرەکی دڕندەی ژاردارە لە ئاودا دەژیت. لە چەندەھا زلک دە دۆماھکەی پێکھاتۆیە لە شژن و دەقی تۆخزۆر تیژ و ژاردارن و لەبەر ڕووی زەریا دەژیت و ھەژمار دەکرێت لە گیانەوەرە دڕندەکانی ناو ئاوەوە. لەشەکەی ھەمووی ئاوە و مەژ و ھەستۆ و خوێنی تێدا نییە. ھەروەھا لە توانیدا ھەیە ڕەنگەکەی بکاتە ھەر ڕەنگێک کە دەیھەوێت.
لە٪‏٩٩ لەشی لە ئاو پێکھاتووە.
جۆن ستاینبێک
وێنۆک|جۆن ستاینبێک لە ساڵی ١٩٦٤