cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دەربەندیخان
مێژوو
بەپێی بەڵگەنامەیەکی عیراق، ساڵی 2022، لە بەغدا دۆزراوەتەوە، بە واژووی ئەحمەد حەسەن بەکر لە 11ی 10ی 1971 دەربەندیخان کراوە بە قەزا.
٢٠٠٠ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2000 (توضيح)
دەربەندیخان
گەشتیاری
286px|وێنۆک|بەنداوی دەربەندیخان ئەم ئەشکەوتە پێکھاتەیەکی سرووشتییە و پێکھاتەی ناوەوەی بەرد و قسڵ و کلس و خۆڵە لە ئەنجامی بوونی ڕادەی بەرزی شێ و ئاو پێکھاتەیەکی بەردی کلسینی ڕوپۆش جۆری ئەسکەلەتایت و مەگناتایت ڕووپۆشی ناوەوەی ئەشکەوتەکەی کردووە بە چینێکی میتالیکی جوانی درەوشاوەی ناوازە بەردە کلسینەکان کۆمەڵێکی ڕەنگاوڕەنگی جیاواز بە یەکن بەپێی دابەشبووی جۆری ڕەنگی خۆڵەکان.
ھونەر و میوزیک
عەزیز مەلەکە (عەزیز عەلی فەرەج)، مامۆستا عەزیز لە ساڵی 1980 گۆرانی مەلەکەی تۆمار کردووە دەنگدانەوەیەکی زۆری هەبووە، دانیشتووی شاری دەربەندیخانە و ئیستاش لەو شارە دەژی و پیشەی مامۆستایە.
گرووپی میوزیکی دەربەندیخان، کۆنترین گروپی میوزیکی شارەکەیە و لە ساڵی 1996ەوە دامەزراوە و بەردەوامن لە خزمەتی میوزیک
گرووپی دەفی وەفایی یەکێکە لە گرووپەکانی ئەم شارە لە بواری مۆسیقادا کاردەکات کە لە ساڵی ٢٠٠٤ دامەزراوە و چەندین گەنج لە گرووپەدا بەشدارن کە دەگەنە نزیکەی (٤٠) ژەنیار، زیاتر دەف بووە بە ناونیشانی گرووپەکە و ئەم نازناوەش دراوە بە شارۆچکەی دەربەندیخان، ئەم گرووپە لە زۆربەی ڤیستیڤاڵەکاندا بووە بە یەکەم و بە باشترین گرووپی دەف لە باشووری کوردستان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
جوندیان
ھاوینەھەواری جوندیان ، ١١٢ کم لە ناوەندی شاری ھەولێرەوە دوورە ، بەر لەوەی بگەیتە شارۆچکەی ڕەواندز بە دووری(٥) کم بەو ھاوینە ھەوارە دەگەیت ، کە کانیاوێکی سازگاری ئەم ناوچەیەیە لە دامێنی چیای ھەندرێن. جندیان بەم کانییە سەرنجراکێشە ناوبانگی دەرکردووە ، کە لە قووڵایی ئەم ئەشکەوتەوە دێتە دەرێ و ئاوێکی سازگاری سارد و سروشتێکی جوانی بەم ناوچەیە داوە. جندیان لەلایەن حکومەتی ھەرێم جوانکاری بۆ کراوە و تەواوی ئەم ھاوینە ھەوارە بە دار و درەخت داپۆشراوە ، چەندان کافتریا و گازینۆ و چێشتخانەی گەشتیاری و میللی تێدایە ، ساڵانە گەشتیاران بە شێوەیەکی بەرفراوان لە شارەکانی ھەرێم و خوارو و ناوەراستی عێراقەوە رووی تێدەکەن ،ناوی جوندیان لە گوندی دیانانەوە ھاتووە ، سەردەمانێک پەیڕەوانی ئایینی مەسیحی لەم ناوچەیەدا ڕێژەیان زۆر بووە، بۆیە جوندیان ناوی (گوندی دیانان ) ی پێوەماوە.
پۆل:شوێنەکانی ھەولێر پۆل:پارێزگای ھەولێر پۆل:تاڤگەکانی عێراق
میرەیی حەوزەوار
میرەی حەوزەوار گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
میرەی حەوزەوار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی جنۆکەی قازی شەل و لە باشوور لەگەڵ گوندی سەرقەڵا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خدری سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی عزەت ئاوا.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کۆلاک، ڤیکتۆریا
کۆلاک شارێکە لە ڕۆژاوای ویلایەتی ڤیکتۆریای وڵاتی ئوسترالیا، نزیکەی ١٥٠ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژاوای مێلبۆرن دوورە.
شارەکە لە بەندەری دەریاچەی کۆلاک دایەو بە زەوی بوڵکانی دەور دراوە. دانیشتوانی شارەکە لە سەرژمێری ٢٠٠٦ دا ١٠،٨٥٧ کەس و لە سەرژمێری ٢٠١١ دا بریتی بوون لە ١١،٤١٥ کەس.
سەرچاوە
پۆل:کۆلاک، ڤیکتۆریا پۆل:ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:شارۆچکەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)
ئایتۆس
ئایتۆس شارۆچکەیەکە لە پارێزگای بورگاس لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢١٬٣٣٩ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بورگاس پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٥ەمی پ.ز پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
سادق ھیدایەت
سادق ھیدایەت (١٧ی شوبات ١٩٠٣ لە تاران – ٩ی نیسانی ١٩٥١ لە پاریس) نووسەر، وەرگێڕ و ڕووناکبیری ئێرانی بوو.
بەرهەم
٭ بوف کور (بە کوردی: کوندە پەپووی کوێر- ڕۆمان)
٭ زندە بە گور (بە کوردی: زیندەبەگۆڕ- کۆچیرۆک)
٭ رباعیات خیام (بە کوردی: چوارینەکانی خەییام- لێکۆڵینەوە)
٭ سگ ولگرد (بە کوردی: سەی بەرەڵا- کۆچیرۆک)
٭ سە قطره خون (بە کوردی: سێ پشکە خوێن- کۆچیرۆک)
٭ سایە روشن (بە کوردی: تاریک و ڕوون- کۆچیرۆک)
٭ فوائد گیاهخواری (بە کوردی: سوودەکانی گیاخۆری- زانستی)
٭ حاجی آقا (به کوردی: حاجیاغا- ڕۆمان)
٭ علویە خانم (بە کوردی: خاتوو عەلەویە- چیرۆک)
دەوڵەتی مەرینی
مەرینیەکان، نیشتەجێبوون لە ناوچەی زاب لە باشوری ڕۆژهەڵاتی جەزائیر، بنەماڵەیەکی دەسەڵاتداربوون حوکمی مەغریبیان کرد لە نێوان ساڵانی ١٢٤٤-١٤٦٥ز, وبارەگاکەیان فاس بوو.
مێژوویان
مەرینیەکان دەرچوون لە هۆزی زەناتەی ئەمازیغی ئەسڵیان لە ناوچەی زاب بوو لە باشوری ڕۆژهەڵاتی جەزائیر، جێگیربوون لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵات و باشوری ڕۆژهەڵاتی مەغریب، دوای چەندین هەڵمەت لەگەڵ موەحیدەکاندا، مەرینیەکان لە سەردەمی هەردوو برا ئەبو یەحیا عەبدول حەق (١٢٤٤-١٢٥٨)ز وپاشان ئەبویوسف (١٢٥٨-١٢٨٦)ز توانیان دەست بگرن بەسەر چەندین شاردا مکناس ساڵی ١٢٤٤ز وفاس ساڵی ١٢٤٨ز و هەروەها لە ساڵی ١٢٦٩ دەستیانگرت بەسەر کۆتایی موەحیدەکاندا، و پاشان دەستیان کرد بە ڕێکخستنی سوپایەکی بەهێز تا بتوانن پارێزگاری لە ناوچەکانیان بکەن، چەندین شەڕیان کرد لەسەر خاکی ئەندەلوس لە سەردەمی ئەبویەعقوب یوسف (١٢٨٦-١٣٠٧)ز، فراوانبوون بەلای جەزائیردا (دەستیان گرت بەسەر وەهران وشاری جەزائیر)، دەوڵەت گەیشتە بەرزترین ئاستی لە سەردەمی ئەبو حەسەن عەلی پاشان ئەبو عەنان فارس، و چالاکی بیناسازی پێشکەوت، و ئەبوعەنان دەستی گرت بەسەر تەلمیساندا وبەردەوام بوو تا گەیشتە تونس و سەندی لە دەستی حەفسیەکان.
ڕووخان
لە ساڵی ١٣٥٨وە دەوڵەتی مەرینی بە خێرایی داڕما، دوای ئەوەی دانیشتوانی فاس شۆڕشیانکرد بەسەر مەرینیەکاندا، دوای ئەوە کاروباری مەغریب کەوتە دەستی ویتاسیەکان.
کاسبی
کاسبی، بازرگانی یان بزنس ڕێکخراوەیەکە کە کاری داگری دانوستانی شمەک یان ڕاژە بێت لەگەڵ بەکاربەران. لە ئابوورگەلی سەرمایەداری، کە خاوەنایەتیی تایبەتی بوونی ھەیە، کاسبییەکان زۆرتر پەرەیان سەندووە. لەوانەیە کاسبی ناسوودبەر بێت یان دەوڵەت خاوەنی بێت. کاسبییەک کە چەند کەس خاوەنی بن پێی دەگوترێت بەشدارگە یان کۆمپانیا.
سەرچاوەکان
پۆل:کاسبی پۆل:ڕێکخراوەکانی کاسبی پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
یوونایتێد لۆنچ ئەیلیانس
وێنۆک| مووشەکێکی هاوپەیمانی ناردنی یەکگرتوویی
فڕانسوار لومۆین
فڕانسوار لومۆین (بە فەڕانسەیی: François Lemoyne، لەدایکبوون: ١٦٨٨، مەرگ: ١٧٣٧) نیگارکێشێکی فەڕانسەیی بوو. ئەو لە پاریس لەدایکبوو. ساڵی ١٧٠١، کاتێک تەمەنی ١٣ ساڵان بوو، چووەناو ئاکادێمیی شاھانەی نیگارکێشی و پەیکەرتاشییەوە. ساڵی ١٧١٨ وەکوو ئەندامی ئاکادێمی وەرگیرا و لە ١٧٣٣دا وەکوو مامۆستا ھەڵبژێردرا. ساڵی ١٧٣٧، ڕێک پاش تەواوکردنی تابلۆی ڕزگارکردنی ڕاستی خۆی کوشت. پۆل:لەدایکبووانی ١٦٨٨ پۆل:مردووانی ١٧٣٧
یوونایتێد لۆنچ ئەیلیانس
یوونایتێد لۆنچ ئەیلیانس (بە ئینگلیزی : United Launch Alliance)‏ کورتکراوەی (ULA) کۆمپانیاییەکە دامزەرایە لەلایەن کۆمپانیایی لۆکھید مارتن و بۆینگ لە ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦، لە ڕێگەیی ٢ کۆمەڵە لە نێوانی هەردوو کۆمپانیاییەکە بە ئامانجی زیادکردنی خزمەتگووزاری ناردنی مەکۆییە بۆشاییەکانی حکومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، گرنگترین کڕیارەکانی حکومەتی ئەمریکا وەزارەتی بەرگری ئەمریکا و دەزگایی ناسان لەگەر کۆمەڵەک لە دامەزراوەیدیکە، هەردوو کۆمپانیای لۆکهید و بۆینگ لە ماوەی هاوپەیمانی ناردنی یەکگرتوویی تانیان دەستبگرن بەسەر زۆرترین گرێبەستە حکومیەکان لۆ ماوەی زیاتر لە ١٠ ساڵ هەتاوەکوو دەستپێکردنی گرێبەستی ناردنی مانگی دەستکردی ( GPS) لەلایەن هێزی ئاسمانی ئەمریکا لەگەڵ کۆمپانیای سپەیس ئێکس لە ساڵی ٢٠١٦
سەرچاوە
پۆل:گەردوون پۆل:بۆینگ پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکانی دامەزراوەی ٢٠٠٦ پۆل:ھاوپەیمانی ناردنی یەکگرتوویی پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠٠٦ لە کۆلۆرادۆ پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکانی دامەزراوی ٢٠٠٦ پۆل:دابینکەرانی خزمەتگوزاری خستنەبازاڕی بازرگانی
مۆزەخانەی فڕۆکەوانی پۆڵەندی
مۆزەخانەکە بۆ نیوەی سەدەی یەکەمی بوونی خۆی چوار ھەنگاری فڕۆکەخانەی پێشووی بەکارھێنا بۆ نمایشکردنی پێشانگەکانی. ئەم بینایانە لە سەرەتادا بۆ ئەم مەبەستە دیزاین نەکراون و تووشی ناتەواوی جۆراوجۆر بوون، بەتایبەتی گەرمبوونی بەس لە زستاندا. دۆخەکە باشتر بوو کاتێک بینایەکی سەرەکی نوێ بۆ مۆزەخانەکە لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مۆزەخانەکان لە شاری کڕاکۆف پۆل:مۆزەخانەکانی گواستنەوە لە پۆڵەندا
گەنجە
گەنجە دووەمین شاری گەورەی کۆماری ئازەربایجان بەپێی دانیشتوویە کە لە باکووری ڕۆژاوای ئەم وڵاتە ھەڵکەوتووە. لە ساڵی ٢٠١٨دا ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٣٣٢،٦٠٠ کەس بووە.
کوردسات
کوردسات (Kurdsat) کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنیی کوردییە، سەر بە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان. لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ لە شاری سلێمانی وەشانی بەرنامەکانی دەستپێکردووە.
گەنجە
نیزامیی گەنجەوی شاعیر و نووسەری بەناوبانگی کورد_ئیرانی خەڵکی شاری گەنجە بووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئازەربایجان پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئازەربایجان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٩یەم پۆل:قەزاکانی ئازەربایجان
کوردسات
بەشی دۆبلاژ
ئەکتەرانی بەشی دۆبلاژی کەناڵی کوردسات:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان
تۆپەکەی وەستا ڕەجەب
تۆپی وەستا ڕەجەب ئەم تۆپە لەلایەن وەستا ڕەجەب دروستکراوە لەسەردەمی (میر محمد) (١٨١٣ - ١٨٣٧ ز ) میری میرنشینی سۆران کە پایتەختەکەی رەواندز بوو. یەکەمین وەستای کوردە لە لایەن ئەم میرەوە ناردرا بۆ فەرەنسا بۆ دروستکردنی چەک وە ھەروەھا چەند نموونەیەکی ئەم تۆپە لە مۆزەخانەی بەغدا دانراوە کە درێژی تۆپەکە دەگاتە (١.٥ م ) وە لە ھەمان کاتدا نموویەکی تری دەستکردێ وەستای کارەمە وەستا رەجەب لە شاری رەواندز پایتەختی میرنشینی ئەو کاتەی سۆران پارێزراوە.
سەرچاوە
ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر
ئەحمەدلی (میترۆی باکوو)
ئەحمەدلی وێستگەیەکی میترۆی باکوویە. لە ٢٨ی نیسانی ١٩٨٩ کرایەوە.
سەرچاوەکان
ئەحمەدلی
عەفرین
عەفرین (Efrîn,Afrîn) شارێکی ڕۆژاوای کوردستانە، کە کەوتۆتە پارێزگای حەلەب. ئەم شارە لە سنووری باکووری ڕۆژاوای سووریا و لە ناوچەیەکی کوێستانی بە ناوی کرمانج (بە عەرەبی: جبل الاكراد) ھەڵکەوتووە. ٣٦٦ گوندی لە پانتایی ٢٫٠٣٣ کم لەخۆ گرتووە. ژمارەی دانیشتووانی پتر لە ٨٠ھەزار کەسە. ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی عەفرین پتر لە ٤٦٠ھەزار کەسە، کە لە ٧ناوچەدا جێگیر بوون.
جوگرافیا
ئەم شارە پاڵی بە بناری زنجیرە کێوی کرمانج داوە و ڕووباری عەفرین بەلایدا تێدەپەڕێ. بەرزترین کێوی ئەم مەڵبەندە، کێوی ھەوارەیە، کە بەرزییەکەی لە ئاستی دەریا ١٢٠٠ مەترە. دانیشتووانی عەفرین کوردن و بە زمانی کوردیی باکووری قسە دەکەن.
ئایین
زۆربەی خەڵکی ئەم ناوچەیە موسڵمانی شافعین. لە چەند گوندی ئەم ناوچەیە ئێزیدی و عەلەویش نیشتەجێن.
پیشەسازی و گەشتیاری
پیشەسازی سەر بە پەروەرشی زەیتوون وەک: دەرھێنانی ڕۆنی زەیتوون و چێکردنی سابوونی زەیتوون، لەم شارەدا زۆر برەوی ھەیە. شاری عەفرین لە سەرسەوزترین شارەکانی سووریایە و باخ و بێستانی زۆر و بەرفراوان و کوێستانە فێنکەکانی، ھەمیشە بابەتی سەردانی گەشتیاران بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی سووریا پۆل:خۆڕئاوای کوردستان پۆل:عەفرین
یاسای یەکەمی تێرمۆداینامیک
یاسای یەکەمی تێرمۆداینامیک :- بریتیە لە یاسای پاراستنی وزە کە دەڵێت " وزە نە دروست دەکرێت نە لەناو دەبرێت، بەڵام دەتوانرێت لە شێوەیەکەوە بگۆردرێت بۆ شێوەیەکی تر" ، بە شێوەی ماتماتیکی بەم شێوەیە دەردەبڕێت. یاخود کە لە هەر سەرچاوەیەو بە جۆرێک نووسراوە بەڵام، راستیەکەی ئەوەیە ئەگەر ئیشەکە کشان یان پەستاوتن بوو ئەوا یاساکە ئەوەی یەکەمیانە بەڵام، ئەگەر ئیشەکە بە هەر هۆکارێکی تر بوو ئەوا ئەوەی دووەمیان بەکاردەهێنرێت.
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
بۆتێڤگراد
بۆتێڤگراد شارۆچکەیەکە لە پارێزگای سۆفیا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢١٬٥٤٥ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سۆفیا پۆل:١٠٠ پێگەی گەشتیاری لە بولگاریا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ڕەیمۆن ڕادیگێ
رەیمۆن رادیگێ نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣ پۆل:مردووانی ١٩٢٣ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
گاگەشی خوارێ
گاگەشی خوارێ (Gageşî xwarê، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٨٩ کەس لە ٤٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
کەنیسە سێ پاشای کۆڵن
کەنیسە سێ پاشای کۆڵن کڵێسایەکە لە شەقامی کۆلستۆن، نزیک لووتکەی ھەنگاوەکانی کریسمس لە شاری بریستۆڵ لە ئینگلتەرا. وەک بینایەکی پۆلی دووەم*ی لیستکراو دیاری کراوە
سێ پاشای کۆڵن ئاماژەیە بۆ سیحرەکانی کتێبی پیرۆز. تەرخانکردنەکە ئاماژەیە بۆ مەزارگەی سێ پاشا لە کاتدراڵی کۆڵن لە ئەڵمانیا. یەکێک لە پەنجەرەکان لەدایکبوونی عیسا نیشان دەدات، کە ڕەنگە بەشداری کردبێت لە ناونانی ھەنگاوەکانی کریسمس.
کەنیسەکە لەلایەن جۆن فۆستەرەوە لە ساڵی ١٥٠٤ دروست کراوە، پێشتر شەریفی باڵای ناوچەکە و سەرۆکی شارەوانی و ئەندامی پەرلەمانی شارەکە بووە. کڵێساکە وەکو کەنیسە بۆ بەخشینەکانی فۆستەر کاردەکات. وەستای بەخشینەکان بەرپرسیار بوو لە پاراستنی کەنیسە و دانانی قەشەیەک.
لە ساڵی ١٨٦١ لەلایەن فۆستەر و ودەوە ڕوخساری گۆڕدرایەوە و سەقفی لەسەر کرا، لەگەڵ نۆژەنکردنەوەی زیاتر لە ساڵی ١٨٦٥ کە شوێنی دانانی نەخشەکانی لەخۆگرتبوو. سێ پەیکەری ئێستا لەلایەن ئێرنست پاسکۆ دیزاین کراون و لە شەستەکانی سەدەی ڕابردوودا دانراون. لەسەر ئەو پەنجەرەی سەرەوەی پەیکەرەکان زەنگۆڵەیەکی بچووک ھەیە
بەکارھێنانی ئێستا
لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە خانووەکانی بەخشینەکانی فۆستەری تەنیشت یەکتر نۆژەن کراوەتەوە بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی تایبەت، لەگەڵ کەنیسەکە بۆ بەکارھێنانی دانیشتووان بەردەستە.
سەرچاوەکان
پۆل:بیناکانی کڵێسای کڵێسای ئینگلتەرا لە بریستۆڵ
ترابزۆن
خەڵک
زۆرینەی خەڵک ترابزۆن تورکن. بەڵام دەستەیێک چەرکەس‌ کۆچەریش لێرەدان. هەروەها دەستەیێک بچووک لە لازەکان، یۆنانیە موسڵمانەکان و ئەرمەنیەکانی همشین لەم شارەدا ئەژین. تورکە ناوچەییەکان زۆرتر لە تورکمەنە چپنیەکانن. زمانیی سەرەکی ئەم گرووپانە تورکییە. ئەو کۆچەرە تازانەی کە لە دوای پارچەپارچە بوونی شەورەوی بۆ ئەم شارە هاتن زۆربەیاب ڕووس و ئوکراینی و قەوقازین (زۆرتر گورجستانی). لەم شارەدا دووکان و شوێن بە ناوی ڕووسیەوە ئەدۆزرێتەوە.
ئەمانەش ببینە
پێرستی شارەکانی تورکیا
سەرچاوەکان
پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان  پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەمی پ.ز
٢٠٠٣ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2003 (توضيح)
ناحیەی تەلەعفەر
ناحیەی تەلەعفەر، (بە عەرەبی: ناحیة تلعفر، بە ئینگلیزی: Tel Afar subdistrict) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای تەلەعفەر لە پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی تەلەعفەرە.
مێژوو
لە ساڵی ١٨٧٩دا شاری مووسڵ سەرلەنوێ کرایەوە ناوەندی ویلایەتی مووسڵ لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا، قەزای شنگال یەکێک بوو لە شەش قەزاکانی، ناحیەی تەلەعفەر و ناحیەی زوممار سەر بە قەزای شنگال بوون. ئەم دابەشی کارگێڕییە تاوەکو داگیرکردنی عێراق و ھەرێمی کوردستان لەلایەن ئینگلیزەوە لە ساڵی ١٩١٨ ھەر پەیڕەوی دەکرا. لەگەڵ دامەزراندنی حکومی پاشایەتی عەرەبی لە عێراق ناوچەی جزیری باشووری کوردستان دابەشکرایە سەر قەزای تەلەعفەر و قەزای شنگال و ناوچەی بادۆش درایە پاڵ مووسڵ.
جوگرافیا
سنوری ناحیەی تەلەعفەر:
دانیشتووان
پێکھاتەی دانیشتووانی قەزاکەش بەم جۆرەیە:
(یاسین العومەری) لە کتێبی(منیة الادباء فی تاریخ الموصل الحدباء) کە لە ساڵی (١٨٠٠)ی زاینی نووسراوە، وتوویەتی «خەڵکی تەلەعفەر دوو تیپن، سارلیان(کاکەیی) و ماولیانن و یەکێکیان ڕافزین» و ھەمان پەیوەندی کۆمەڵایەتیش لە نێوان ھۆزەکانی تەلەعفەرییەکان و کاکەییەکانی پارێزگای کەرکووکدا درووست بووە.
کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٤٦) گوند.
سەرچاوەکان
پۆل:ئێزیدی پۆل:پارێزگای موسڵ پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ پۆل:جوگرافیای کوردستان پۆل:کوردستان پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
٢٠٠٤ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2004 (توضيح)
جەعفەر جەبارلی (میترۆی باکوو)
جەعفەر جەبارلی وێستگەیەکی میترۆی باکوویە. لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ کرایەوە، ناوی جەعفەر جەبارلی لێنراوە.
سەرچاوەکان
جەعفەر جەبارلی
ڕاژە نێونەتەوەیییەکانی پڕتاو
وێنۆک| چالاکی ناردنی مانگی دەستکردی (Inmarsat-4F3) لە ناو دڵی مووشەکی پرۆتۆن
ڕاژە نێونەتەوەیییەکانی پڕتاو (بە ئینگلیزی : International Launch Services)‏ یاخوود کورتکراوەی (ILS) پڕۆژەیەکی نێوان ئەمریکا و ڕووسیایە بە هاوبەشی قازانجی هەردوولا، بە ئامانجی فرۆشتن و بە بازرگانیکردنی خزمەتگووزاری ناردنی مووشەکی پرۆتۆن لە هەموو جیهان کە دەنێردرێ لە ناوەندی بۆشاییی بایکۆنور لە وڵاتی کازاخستان.
سەرچاوە
پۆل:گەردوون پۆل:کۆمپانیاکانی جێگیر لە ڤیرجینیا پۆل:دابینکەرانی خزمەتگوزاری خستنەبازاڕی بازرگانی
بڕیارنامەی ٧٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-کۆماری عەرەبیی سووریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠١٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:سووریا لە ١٩٩١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩١
خارمانلی
خارمانلی شارۆچکەیەکە لە پارێزگای خاسکۆڤۆ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٩٬٩٢٧ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای خاسکۆڤۆ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
زانکۆی ئیسلامی جیھانی (مالیزیا)
زانکۆی ئیسلامی جیھانی (مالیزیا)(بەئینگلیزی:"International Islamic University Malaysia "بەمالیزی "Universiti Islam Antarabangsa Malaysia ") زانکۆیەکی حوکومیە یەکێکە لەو دامەزراوانەی کە دەگەرێتەوە بۆ خوێندنی باڵا کامپی سەرەکی زانکۆ دەکەوێتە شاری جومباک کەدەکەوێتە باکوری پایتەختی مالیزیا کە شاری کوالالومپورە وەکامپی پزیشکی دەکەوێتە کوانتان ، لە رۆژی ٢٣ ی مانگی ٥ ی سالی ١٩٨٣ دروست کراوەبەپشتگیری چەند دەولەتێکی ئیسلامی لەوانە مالیزیا و سعودیە و تورکیا و پاکستان و بەنگلادیش و دوورگەی ماڵدێف وە رێکخراوی کۆنگرەی ئیسلامی جیهانی دەگرێتەخۆ ، وەلەم زانکۆیەدا زانستی ئیسلامی لەگەڵ زانستی سروشت و زانستی کۆمەلایەتی و زانستەکانی تر دەخوێندرێت.
مێژووی
مهاتیر محمد (سەرۆک وەزیرانی پێشوی مالیزیا)خاوەنی بیرۆکەی دروستکردنی ئەم زانکۆیە ، کردنەوەی ئەم زانکۆیە بەشێوەی فەرمی لەسالی ١٩٨٣ دا بوو داوی رێکەوتن لەگەل حوکومەتی ئەو ولاتە ئیسلامیانەی کەپشتگیری ئەم زانکۆیەدەکەن ولەگەل رێکخراوی هاوکاری ئیسلامی ،وەوەک یەکەم زانکۆی ئیسلامی مالیزی ناسراوە کەرێگە بە خوێندکارانی دەرەوەی مالیزیادەدات بۆ خوێندن لەو زانکۆیەدالەسەرەتای دروستبوونیەوە.
شار
سەرەتاای دروست بوونی لەسالی ١٩٨٣ کەمپی سەرەکی زانکۆکە لە شاری بیتالینگ بووە دواتر گواستراوەتەوە بۆ جۆمباک لە سالی ٢٠٠١
شێوازی بیناسازی زانکۆ
شێوازی دروستکردنی زانکۆ بەوەجیادەکرێتەوە کەکاریگەرە بە هونەری بیناسازی ئیسلامی ئەندەلوسی بەروویەکی شین و ناوەراستەکەی رووبارێکی قاوەی ڕەنگە
خوێندکاران
ساڵانە زیاتر لە ٣٠٠٠٠ خوێندکاری کوڕو کچ دەخوێنن لەم زانکۆیەدا (رێژەی ٪١٠ بێگانەیە)کەلە ١٠٠ وڵاتی جیاوازەوە لەم زانکۆیە دەخوێنن زۆربەی مالیزین وە خوێندکاری عەرەب وە خوێندکاری ئە و وڵاتانەی کەموسوڵمانی کەمە وەک تایلەند و هندستان و جگەلەمانیش  وەوەرگرتنی خوێندکار لەم زانکۆیەدا تایبەت نیە بە موسوڵمان بەلکو  خوێنکاری ئاینەکانی تریش وەردەگرێت.
سەرچاوەکان
ٍٍٍ
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زانکۆ و کۆلێجە ئیسلامییەکان پۆل:زانکۆکانی مالیزیا
دوورگەکانی کەیمەن لە ئۆڵۆمپیاد
دوورگەکانی کەیمەن بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٦ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا کرد، و لەو کاتەوە جگە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد، بەشداری سەرجەم ئۆڵۆمپیادەکانی دیکەی ھاوینە کردووە، بەڵام تا ئێستا نەیتوانیوە ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد بەدەستبھێنێت. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی دوورگەکانی کەیمەن لە ساڵی ١٩٧٣ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٧٦ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە دانیپێدانراوە. ھەروەھا دوورگەکانی کەیمەن یەکەم جار لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٠ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:دوورگەکانی کەیمەن لە ئۆڵۆمپیاد
سێشەممان لەگەڵ مۆری
سێشەممان لەگەڵ مۆری یاداشتنامەیەکە، لەلایەن نووسەری ئەمریکی؛ میچ ئەڵبوم. چیڕۆکەکە دواتر کرایە فیلمێکی تەلەڤیزیۆنی بە ھەمان ناوەوە، لە دەرھێنانی میک جاکسن، کە لە ساڵی ١٩٩٩ پەخشکرا. کتێبێکە لە ڕیزی پێشەوە بوو لەنێو پڕفرۆشترین کتێبە ناخەیاڵییەکانی نیویۆرک تایمز لە ساڵی ٢٠٠٠. کتێبێکی دەنگیشی لێ بڵاوکرایەوە، کە تێیدا نووسەر بەدەنگی خۆی کتێبێکەی دەخوێندەوە، ھەر لەو کتێبە دەنگییە بەشێک لەو دەنگە تۆمارکراوانەش بەکارھاتبوون کە نووسەر لە کاتی چاوپێکەوتنەکانی لەگەڵ مۆری شوارتز تۆماری کردبوون.
پوختە
میچ ئەڵبوم، ڕۆژنامەنووسی وەرزشی ئەو کاتانە دەگێڕێتەوە کە لەگەڵ پڕۆفیسۆرە ٧٨ ساڵییەکەی وانەی کۆمەڵناسی بەسەری بردبوون، بە ناوی مۆری شوارتز، لە زانکۆی براندایس، کە بەھۆی نەخۆشی ALS ەوە گیانی سپارد. ئەڵبوم، یەکێک لە قوتابییە کۆنەکانی مۆری شوارتز بوو، لەدوای دەرچوونی لە زانکۆ تا دوای ١٦ ساڵ مامۆستاکەی نەبینییەوە. سێ بەشی سەرەتای کتێبەکە، گەڕانەوەیەکە بۆ دواوە، تێیدا باسی دوایین گفتوگۆکانی زانکۆیان دەکەن، لەگەڵ باسی ئاھەنگی دەرچوونیان، و لەگەڵ ڕوواوەکانی پاش دەرچوونی ئەڵبوم لە زانکۆ تا پێکگەیشتنەوەی لەگەڵ مامۆستاکەەی.
ئەو لەڕێی بینینی مامۆستاکەی لە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا بیری مامۆستاکەی دەکەوێتەوە و دەگەڕێتەوە بۆ لای، دوای یەکەم سەردانی بڕیاردەدات کە لەمەودواش سەردانی بکاتەوە، بەم شێوەیە زۆربەی ڕۆژانی سێشەممە سەردانی مامۆستاکەی دەکات، و ھەر جارەی لەسەر بابەتێک قسەدەکەن، کە بەنیازن کتێبێکیشی لەسەر دروست بکەن. لەم ماوەیەدا مۆری بەرەبەرە نەخۆشییەکەی زیاتر تێدا زاڵ دەبێت، لەبەرەوەش بە تێپەڕبوونی کات جووڵە و قسەکردن بۆی گرانتر دەبن. ئەوان ناو لەم وتووێژانە دەنێن «دوایین کۆرس».
وەرگێڕانی کوردی
ئەم کتێبە بۆ چەندین زمان وەرگێڕدراوە، لەوانەش سێ جاران بۆ زمانی کوردی «سۆرانی»، جارێکیان لە ئینگلیزی لەلایەن جوتیار ژاژڵەیی وەرگێڕدراوە، لە ساڵی ٢٠١٤ لە ناوەندی ئەندێشە بڵاوکراوەتەوە. جارێکیشیان لەلایەن دڵشاد شارباژێڕی. پاشان لەلایەن زاھیر محەممەدەوە وەرگێڕدراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٩٧ پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:ڕۆمانە وەرگێڕدراوەکان بۆ کوردی
فۆنت
فۆنت لە کۆمپیوتەردا، پەڕگەیەکە کە کۆمەڵێک ھێما (glyph)، کاراکتەر یان نیشانەی تێدایە.
جۆرەکان
جۆری سەرەکیی فۆنتەکان:
ڕێساکانی نێو فۆنت
لە بنەماڵەی ویندۆزەکانی NT دا پەڕگەیەک بە ناوی USP10.DLL وەک کتێبخانەیەک لە ڕێساکان چۆنیەتیی لەلای یەکتر دانرانی یونیکۆدەکان ئاشکرا دەکات. بۆ نموونە لەم ڕێسایانەدا ھەیە کە پیتی «ی» چوار حاڵەتی ھەیە و پیتی «و» دوو حاڵەت. کاتێک ی لە دوای و تایپ بکرێ ئەوا ھەر دوویان حاڵەتی جوداکەیانن (وی). بەڵام کاتێک و لەدوای ی بێت ئەوا حاڵەتەکانیان ئەگۆڕدرێت (یو). لەھەر فۆنتێکدا کۆمەڵێک ڕێسا ھەیە بەناوی GSUB، کە مەعلووم دەکات بۆ ھەر حاڵەتێک کە USP10.DLL دەڵێت دەبێ کام ھێمایەی فۆنتەکە نیشان بدرێت. لە وەشانەکانی ھەر فۆنتێکدا لەوانەیە ئەم ڕێسایانە و شکڵی پیتەکان بگۆڕدرێن.
٢٠٠٥ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2005 (توضيح)
ھۆڵی قوماشی کڕاکۆف
وێنۆک|ھۆڵی قوماشی کڕاکۆف ھۆڵی قوماشی کڕاکۆف لە پۆڵەندای بچووک، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ڕێنێسانس و یەکێکە لە ئایکۆنە ناسراوەکانی شارەکە. تایبەتمەندی ناوەندی گۆڕەپانی سەرەکی بازاڕە لە شارۆچکە کۆنەکەی کراکۆڤ (ناوەندی مێژوویی کڕاکۆف)، کە لە ساڵی ١٩٧٨ەوە وەک میراتی جیھانیی یوونێسکۆ ڕیزبەندی کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:بینا و پێکھاتەکان لە شاری کڕاکۆف
زەماوەندی پیرشالیار
زەماوەندی پیرشالیار ڕێوڕەسمێکی کۆنە کە هەموو ساڵێک لە ناوەڕاستی زستاندا لە ھەورامان تەختدا بە ڕێوە دەچێت. ئەم مەراسیمە بە یادی پیرشالیار کە یەکێک پیرانی بەناوبانگی ھەورامانە دەگیرێت. هەموو ساڵێک ئەم جەژنە بە بەشداریی ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی ناوچەکە و گەشتیاران بەڕێوە دەچێت. لێدانی دەف و خوێندنەوەی سروودی عیرفانی بەشێک لە کارەکانی ئەم مەراسیمەن.
لووسیەن ڕۆبێتێ
سەرچاوەکان
پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆژنامەوانانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣ پۆل:مردووانی ١٩٧٢ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
زەماوەندی پیرشالیار
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:چاندی کوردی پۆل:جێژنە کوردییەکان پۆل:وشە و دستەوشە کوردییەکان
گۆتسێ دێلچێڤ
گۆتسێ دێلچێڤ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای بلاگۆئێڤگراد لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٠٬٤٢٦ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
لە دارستانەک
لە دارستانەک (بە پۆڵەندی: W altanie) تابلۆیەکی ڕۆنە کە لەلایەن وێنەکێشێکی ڕیالیزم پۆڵەندی ئەلێکساندەر گێریمسکی لە ساڵی ١٨٨٢. لە مۆزەخانەی نیشتیمانی لە وارسا، پۆڵەندا.
پێناسە
تابلۆکە کۆبوونەوەیەکی کۆمەڵایەتی کۆمەڵێک ئەرستۆکراتی نیشان دەدات کە بە جلوبەرگی سەدەی ١٨، کە لە ڕۆژێکی ھاویندا لە باخچەیەکدا ڕوودەدات. لە ناوەندەکەدا چوار کەسایەتی خەریکی گفتوگۆیەکن کە لە تەنیشت مێزێکەوە دانیشتوون و یەکێکیان لە تەنیشتیان وستاوە. پەڕۆیەکی سپی مێز و کوپەکان و دیکانتەر نیوە پڕ لە مێزەکە کەوتوون. باکگراوندەکە پێکھاتووە لە ترێلیس لە لای ڕوزھەوە ودارەکان لەگەڵ کۆمەڵێک کەسی تر کە لە لای چەپەوەکان لە تەنیشت مێز لە دانیشتوون. لە گۆشە خواروەی دەستی چەپی تابلۆکە پیاوێک ھەیە کە پاڵکەوتووە بەسەر نافورەیەکدا ھەروەھا چەند ڕوەکێک لەناو گۆزەی گوڵدا ھەیە. تابلۆکە پڕە لە ڕەنگی ڕوون و قووڵ و زیندوو کە کەشێکی ھەستیار لە ڕۆژێکی گەرمی ھاویندا دروست دەکات.
شیکار
لە ئاربۆر لەلایەن گێریمسکی لە ساڵی ١٨٨٢ دوای مانەوەی لە ڕۆما کێشراوە و بە ڕێبازی ھونەرمەند بۆ ئیمپڕێشنیزم دادەنرێت. ھەروەھا ناڕەزایەتییەکەی بوو بەرامبەر بە پەیوەستکردنی بەرھەمەکانی بە پلەی یەکەم بە وێناکردنی ژیانی ھەژاران، کە ئەمەش تایبەتمەندییەکی تایبەمەندی تابلۆ سەرەتایییەکانی ھونەرمەند. ئەو ویستویتی بۆ ڕەخنەگران بسەلمێنێت کە تەکنیکە واقیعییەکان دەربڕینی ھونەری دەتوانێت جۆرەھا دیمەنی جیاواز لەوانەش ئەوانەی پەیوەندییان بە ژیانی چینی سەرەوە ھەیە وێنا بکات. ئەو ھونەرمەندە گرنگییەکی زۆری بە وردەکارییەکانی و بڕیاریدا فیگەرەکانی ناو تابلۆکە بە جلوبەرگ ڕەسەنی سەدە پێشووەوە بپۆشێت وەک ڕێگەیەک بۆ نیشاندانی لێھاتوویی ھونەری خۆی. دەتوانرێت کارەکای گێریمسکی بەراورد بکرێت بە ئیمپڕێشنیتزمی فەرەنسی، ھەرچەندە ھێشتا نەچووبووە پاریس و ھیچ بەڵگەیەک نەبوو کە کارەکانیان بینیبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:تابلۆکانی ١٨٨٢ پۆل:تابلۆکان لەلایەن ئەلێکسەندەر گیریمسکی پۆل:تابلۆ کۆکراوەکانی مۆزەخانەی نیشتمانی، وارساو پۆل:تابلۆکانی خواردن و خواردنەوەکان
گاگەشی سەرێ
گاگەشی سەرێ (Gageşî serê، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٠٨ کەس لە ٥١ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
چیلی لە ئۆڵۆمپیاد
سەرچاوەکان
پۆل:چیلی لە ئۆڵۆمپیاد
کریس کایڵ
کریس کایڵ ناوی تەواوی کریستۆڤەر سکۆت کریس کایڵ (بە ئینگلیزی: Christopher Scott "Chris" Kyle). (نیسانی ۱۹۷٤ - ۲ی شوباتی ۲۰۱۳). کریس سەربازێکی سووپای ئەمریکا بوو، کە نیشانشکێن بوو لە شەڕێ عێڕاقدا و ناوبانگێکی گەورەی هەبووە لەنێو سووپای ئەمریکا، بەتایبەتی دوای کوژرانی. "کریس" بە یەکێک لە ئەفسانەکانی مێژووی سووپای ئەمریکا ئەژمار دەکرێت ئەویش بەهۆی کوشتنی زیاتر لە (۱٦۰) کەس بە فەرمی.
"کریس کایڵ" بە چوار جار بەژداری لە شەڕ گردووە لە عێڕاق، و خەڵاتی ئازایەتیشی پێ بەخشراوە لە لایەن سووپاکەیەوە، کەئەوانیش بریتیبون لە (دوو مەدالیای ئەستێرەی زیو، پێنچ مەدالیای ئەستێرەی بڕۆنز، خەڵاتی مارێنز). وەلەساڵی ۲۰۰۹ دا کتێبێکی بەناوی (نشانەشکێنی ئەمریکی|american sniper) بڵاوکردەوە کەباس لە ئەزموونەکانی دەکات لە کاتی جەنگدا، وەلەساڵی (۲۰۱۲) بەشێوتی فیلم بەناوی (american sniper) لە لایەن (کلینت ئیستوۆد)ەوە بەرهەمهێنرا، کە داهاتێکی باشی هەبوو لە (بۆکس ئۆفیس)دا، کەتاوەکو دوو ساڵ دواتر فرۆشی هەبوو. "کایڵ" لە ۲ی شووباتی،۲۰۱۳ تەقەی لێکرا کاتێک تەمەنی (۳٥) ساڵ بوو، لەلایەن سەربازێکی هاوڕێی کوژرا. وەلەنێو خەڵکی ئەمریکاشدا وەکو پاڵەوانێک چاوی لێدەکرێت، وە کۆمەڵێک نازناویان پێ بەخشیوە وەکو (american sniper-نیشانەشکێنی ئەمریکی، american hero-پاڵەوانی ئەمریکا).
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:ئەمریکییەکان پۆل:سەربازەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤ پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
٢٠٠٦ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2006 (توضيح)
کارنۆبات
کارنۆبات شارۆچکەیەکە لە پارێزگای بورگاس لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٠٬٥٨٧ کەس بووە.
تەھۆما
وێنۆک|نموونەیەک لە پیتەکانی لاتینیی تەھۆما تەھۆما (Tahoma) فۆنتێکە کە مەتیوو کارتەر (Matthew Carter) لە ساڵی ١٩٩٤دا بۆ کۆمپانیای مایکرۆسۆفتی دروست کردووە. تەھۆما بۆ ویندۆز ٢٠٠٠ و ویندۆز ئێکسپی و ویندۆز سێرڤەری ٢٠٠٣ فۆنتی بنەڕەتی بووە. ئەم فۆنتە زۆرێک لە پیتەکانی یونیکۆدی تێدایە و بۆ زۆرێک لە ئەلفوبێکان، فۆنتێکی باشە. گرنگیی تەھۆما لەوەدایە کە لە سایزە چکۆلەکانیشدا بە باشی ئەخوێنرێتەوە.
وەشانەکان
لە ویندۆزەکانی پێش ویندۆز ڤیستا وەشانی ٣ی تەھۆما دانرابوو. بۆ ڤیستا و ویندۆز ٧ وەشانی ٥ دانراوە. لە وەشانی ٥دا زۆرێک لە ھەڵەکانی ڕێساکانی GSUBیان چاک کردووە و ھێمای ژمارەیەکی زۆرتر لە یونیکۆدەکانیان داناوە. بۆ نموونە لە وەشانی ٣دا پیتی «ە»ی کوردی (٠٦D٥) بە پیتە پێشووەکەیەوە نالکێ بەڵام لە وەشانی ٥دا ئەم ھەڵەیە نەماوە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:ناساندنەکانی ١٩٩٤ پۆل:نووسینی کوردی
٢٠٠٧ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2007 (توضيح)
بڕیارنامەی ٧٢٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٢٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٢٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:قوبرس لە ١٩٩١
ئوستوورە
ئوستوورە ئەو چیرۆکەیە کە دانەرەکەی یان ڕەگەزەکەی شاراوەیە و ھەوڵ دەدا ڕەوتەکانی سروشت، بەدیھاتنی جیھان و مرۆڤ، نەریتەکان و ئاھەنگە ئایینییەکان دەرببڕێ. ئوستوورە لە بنەڕەتدا وەکوو سیستەمێک بۆ ڕاڤەی جیھان یان بەرپەرچدانەوەی مرۆڤی سەرەتایی لە ھەمبەر ھێزە سروشتییە نەناسراوەکاندا داڕێژراوە. سەرەکیترین کەسایەتییەکانی ناو ئوستوورەکان خواکان یان پاڵەوانە لەئاسابەدەرەکانن.
زاراوەی ئوستوورە ھەندێ جار لەگەڵ زاراوەی ئەفسانەدا وەک یەک بەکار دەبردرێن، بەڵام ئەفسانە زۆرتر لەسەر کەسایەتی و ڕاستەقینەگەلی مێژوویی دامەزراوە و وەکوو ئوستوورە خاوەنی یەکێتیی گەڵاڵە نییە.
ئەمڕۆکە پێناسە و واتای ئوستوورە لەژێر کاریگەریی دوو بیرمەندی ھاوچەرچ، واتە کلۆد لێڤی-شترۆس و ڕۆلان بارت‌دایە.
لەم ساڵانەی دواییدا دوو چەمکی ئوستوورە و ئایدیۆلۆژیا زۆر پێکەوە گرێدراون. بە واتایەکی دی ئوستوورەکان دەتوانن کارکردێکی ئایدیۆلۆژیک ئاراستە بکەن، لە کاتێکدا ئایدیۆلۆژیاکانیش بەھۆی ئوستوورەوە دەکەونە کار.
ڕیشەی وشەی ئوستوورە
ئوستوورە وشەیەکی عەرەبییە کە بە دوو شێوە ڕیشەدۆزیی بۆ کراوە: یەکێک ئەوەی کە وشەی  لە وشەی  بە مانای نووسین‌ەوە ھاتووە کە کۆی دەبێتە  یان  یان  یان ؛ دووھەم ئەوەی کە  لە وشەی یۆنانیی ئیستۆریاوە گیراوە کە لە زمانی ئینگلیزیشدا بووە بە History بە مانای مێژوو و Story بە مانای چیرۆک و ھەواڵ. کە ئەڵبەت ئەمرۆکە زۆرێک لە زمانناسانی عەرەب بۆچوونی دووھەمیان بە لاوە پەسەندە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئوستوورەکان پۆل:میتۆلۆژیا پۆل:فۆلکلۆر
جیڵانگ
سەرچاوە
پۆل:جیڵانگ، ئوسترالیا پۆل:ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:شارۆچکەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٩یەم پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٨ پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٣٨ لە ئوسترالیا پۆل:پایتەختە پێشووەکان پۆل:شارە کەناراوییەکانی ئوسترالیا پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئوسترالیا پۆل:شارەکانی میوانی ئۆڵەمپیکی هاوینی پۆل:مێلبۆرن پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا
کەسنەزانی
وێنۆک|[[شێخ محەمەد کەسنەزانی|381x381پیکسڵ]] کەسنەزانی یەکێکە لە تەریقەتەکانی سۆفیگەری و لقێکە لە تەریقەتی قادری. شوێنکەوتووانی ئەم تەریقەتە شوێنکەوتووی ئایینی ئیسلامن و بنەڕەتی تەریقەتەکەی خۆیان دەگەڕێننەوە بۆ محەممەد پێغەمبەری ئیسلام. بڕوایان بە سەماع هەیە و لە کۆڕی زیکری خۆیاندا بە زۆری سازی دەف بە کار دێنن. کەسنەزانی سەر بە تەریقەتی قادریە کە دەگەڕێتەوە سەر دەستی شێخ عەبدولقادری گەیلانی. ناوی کەسنەزانی لە بنەڕەتدا دەگەڕێتەوە بۆ شێخ عبدالکریمی کەسنەزان کە بەپێی گێڕانەوەیەک ماوەیەک دەچێتە خەڵوەت و خەڵکی ناوچەکە وادەزانن مردووە. بۆیە کە پرسیار دەکەن لەجێگا و مەکانی ، خەڵکەکە لە وەڵامدا دەڵێن کەس نازانێت. بەم شێوەیە و بەتێپەڕبوونی کات ناوی تەریقەتەکە کراوە بە کەسنەزانی [٢]. وێنۆک|[[شێخ نەهرۆ کەسنەزانی (شێخی حازری تەریقەتی کەسنەزانی)|578x578پیکسڵ]]
شێخی حازری تەریقەتەکە
شێخ نەهرۆ کەسنەزانی یە کە کوڕی شێخ محەمەد کەسنەزانی کوڕی شێخ عبدالکریمی کوڕی شێخ عبدالقادری کوڕی شێخ عبدالکریمی شاهی کەسنەزان ە ، لە ڕەچەڵەکدا دەگەڕێنەوە سەر ساداتی بەرزنجە و لەوێشەوە دەگەڕێنەوە سەر ئیمامی عەلی ، لە تەریقەتیشدا تەریقەتەکەیان دەگەڕێتەوە سەر دەستی  شێخ ئیسماعیل ولیانی و لەویشەوە دەگەڕێتەوە سەر دەستی شێخ عەبدولقادر گەیلانی و لەویشەوە تا دەگاتە سەر دەستی شێخ حەسەنی بەسڕی و لەویشەوە بۆ سەر دەستی ئیمامی عەلی و لەویشەوە بۆسەر دەستی پێغەمبەر صلی الله علیه وسلم [٣].
مەرقەدی پیرانی کرپچنە
لە کرپچنەی ناحیەی سەنگاو ، مەرقەد و شوێنی خەڵوەتی شێخەکانی تەریقەتی کەسنەزانی تێدایە ، کە مەرقەدی هەریەکە لە شێخ عبدالکریمی شاهی کەسنەزان و شێخ عەبدوالقادری کەسنەزان (موھاجیر) و شێخ حسێنی کەسنەزان (ئەبو طاهیر) و شێخ عبدالکریمی دووهەم ی لەخۆ گرتووە ، هەروەها چلە خانە و خەڵوەتگەی شێخەکان لە کرپچنە هەتا ئێستا ماوەتەوە و ساڵانە موریدان بۆ خەڵوەت و تەبەروک ڕووی تێدەکەن [٤].
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:تەریقەتەکان پۆل:ئیسلام لە عێراق پۆل:چاندی کوردی پۆل:وشە و دستەوشە کوردییەکان
جایا باچان
وێنۆک|جایا باچان جایا باچان لەدایکبووی ٩ی نیسانی ١٩٤٨ لە خانمەکتەری پێشووی بۆلیوود و کەسایەتی سیاسییە لەئێستادا جایا دەرچووی پەیمانگای سینەما و تەلەفزیۆنی ھیندییە. لە ساڵی ١٩٧٣ ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەمیتاب باچان دا کرد و خاوەنی کوڕ و کچێکن کە ئەبھیشەک باچان و شویتایە. لە ساڵی ١٩٦٣ لەیەکەم فیلمیدا بەشداریکردن بەناوی (Mahanagar) کە فیلمێکی بەنگالی بوو وە لە ساڵی ١٩٧١ لەیەکەم فیلمی ھیندی دا دەکەوت بەناوی (Guddi) کە فیلمێکی کۆمێدی و درامی بوو کە جگەلەو دارمەندراش ڕۆڵی سەرەکی دیتبوو لەو فیلمە. لە ئێستادا جایا باچان خەریکی کاری سیاسەتە لەناو حیزبی (Samajwadi)ی ھیندستان کە حیزبێکی سۆسیالدیموکراسییە لەماوەی کاری ھونەریدا ٦ جار خەڵاتی فیلم فێری بردۆتەوە کە سێیان وەک باشترین خانمەکتەر وە سێیەکەی دی وەک باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨
٢٠٠٨ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2008 (توضيح)
ھەزارکانی، سەنگاو
ھەزارکانی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ھەزارکانی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ژاڵەی کرپچنە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی پەیتەش و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کێلەبەرزە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی زینانە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گۆمڵیان
گۆمڵیان (Gomillyan، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤١ کەس لە ٢٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەفسانەزانی
میتۆلۆژیا یان ئەفسانەزانی (لە یۆنانییەوە: μυθολογία) زانستی کۆڵینەوە لە ئوستوورەکانە. ھەندێ جاریش بە کۆی ئوستوورەکانی خەڵکانێک کە خاوەنی چاندێکی تایبەتن دەوترێ میتۆلۆژیای ئەو خەڵکە، وەکوو نموونە: میتۆلۆژیای قەومی یەھوود. ئوستوورەکان ئەو چیرۆکانەن کە دانەرەکەیان یان ڕەگەزەکەیان شاراوەیە و ھەوڵ دەدەن پرۆسەکانی سروشت، بەدیھاتنی جیھان و مرۆڤ، نەریتەکان و ئاھەنگە ئایینییەکان دەرببڕن. لەوانەیە پێوەندیگەلێک ھەبن لەنێوان ئوستوورەکانی دوو چاند و کولتووری جیاوازدا؛ ئوستوورەناسان بەدوای دۆزینەوەی ئەو لێکچوویی و پێوەندییانەن.
گۆمڵیان
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
شاکرۆ
شاکرۆ (لەدایکبووی ١٩٣٦ لە ئاگری، باکووری کوردستان - مردووی ١٩٩٦) دەنگبێژێکی بەناوبانگی کورد بوو. زۆرجار بە شای دەنگبێژان ناوی دەهێنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
ئەفسانۆچکە
ئوستوورە وەکوو کۆیەک لە ھەندێ پاژ پێک ھاتووە و ئوستوورۆچکە بچووکترین یەکە و پاژی ماناداری ھەر ئوستوورەیەکە. بۆ نموونە لە ئوستوورەکانی ئێرانی کۆندا چاوی ئەسفەندیار، و لە ئوستوورەکانی یۆنانی کۆندا پاژنەی ئاشیل، لەبەر ئەوەی کە ئاوی پیرۆز و ڕۆحانییان بەر نەکەوتووە، لە وەزەند بەدوور نین و تیری ڕۆستەم و ھێکتۆر دەیانبڕێ. ئەم دوو بەشە بچووکەی ئوستوورەکانی ئێران و یۆنانی کۆن دەکرێ وەکوو ئوستوورۆچکە دابنرێن.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئوستوورۆچکەکان
ڤ
ڤ یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردییە کە نیشاندەری پیتی Vیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. «ڤ» لەو پیتانەیە کە بۆ ئەلفوبێی عەرەبی زیاد کراوە و لە ھەندێک لە شێوەزارەکانی زمانی عەرەبیدا بەکاردێت. لە کۆمپیوتەردا بە یوونیکۆدی ژمارە 06A8 دەنووسرێت.
گۆڕستانی پێر لاشێز
گۆڕستانی پێر لاشێز بە ٤٤ ھێکتار ڕووبەر، گەورەترین گۆڕستانی پاریس و لە بەناوبانگترین گۆڕستانەکانی جیھانە.
کوردەکان
زۆر کەسایەتی بە ناوبانگ لەم گۆڕستانەدا نێژراون, لەوانه دەکرێ ئاماژه به چەند کەسایەتی کورد بکرێ:
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای فارسی - گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز
پێشتێرا
پێشتێرا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پازارجیک لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٩٬٤١١ کەس بووە.
کۆڵۆمبیا لە ئۆڵۆمپیاد
کۆڵۆمبیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٣٢ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەوکاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٥٢ بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، لە ساڵی ٢٠١٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کرد، کۆڵۆمبیا بە شێوەیەکی گشتی ٣٤ مەدالیای ئۆڵۆمپیادی (پێنج زێڕ و سێزدە زیو و شازدە برۆنز) بەدەستھێناوە. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی کۆڵۆمبیا لە ساڵی ١٩٣٦ دەمەزراوە و لە ساڵی ١٩٤٨ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە دانیپێدانراوە.
بەنداوی دەربەندیخان
286px|وێنۆک|بەنداوی [[دەربەندیخان]]
بەنداوی دەربەندیخان دەکەوێتە سەر (زێی سیروان). کە بۆ مەبەستی گلدانەوەی ئاو بەکاردێت، ھەروەھا بۆ بەدەست ھێنانی وزەی کارەباش بەکاردێت.
مێژوو
ڕەحمان خانی بەڕێوەبەری بەنداوی دەربەندیخان جگەلە ئەندازیاری کاری نوسینیش دەکات، یەکێک لە بیرۆکەکانی دروستکردنی بیبلۆگرافیای بەنداوی دەربەندیخانە، کە بەشێوەی گرافیکی و دەتوانێت لە کەمترین ماوەدا زۆرترین وەڵامی ھەر پرسیارێک بداتەوە کە زانیاری بێت لەسەر بەنداوی دەربەندیخان، ھەروەک چەندین وێنەی کۆن و ناوازەی ئەو سەردەمەشی لە ناو گرافیکەکەدا داناوە. لەم دیمانەدا بەشێوەیەکی گشتی باسێکی بەنداوی دەربەندیخان و مێژوو و کاریگەری خراپبوونی بەنداوەکە و سوودەکانی دەخاتەڕوو.
پێکھاتە
ڕەحمانی خانی بەڕێوەبەری بەنداوی دەربەندیخان پێکھاتەی بەنداوەکەی ڕوونکردەوە و ڕایگەیاند: بەنداوی دەربەندیخان بەنداوێکی گڵ بەردینە، کرۆکی قوڕەو شانەکانی پڕکراوەی بەردەو بەرزییەکەی ١٢٨ مەترەو پانییەکەی لە بنەوە ٥٠٠ مەترەو لە سەرەوە ١٧ مەترە، درێژییەکەی بە کەناڵە زیاداوەکانیشەوە ٥٣٥ مەترە، توانای گلدانەوەی (٣ میلیارد م٣) یە، بەپێی داتا سەرەتایییەکان، بەڵام بەھۆی ٥٦ ساڵ تەمەنی بەنداوەکەوە توانای گلدانەوەی کەمبووەتەوەو بۆ (٢٫٥٧ میلیارۆ م٣)، بەرزترین ئاستی کارپێکردنی لەڕووی دەریاوە ٤٨٥ مەترە، بەنداوەکە ٣ یەکەی کارۆئاوی بەکارھێنانی کارەبایی لەسەرەو توانای ھەریەکەیان (٨٣ مێگاوات/ سەعات) ـە، لە بەرزترین ئاستی بەنداوەکەدا، ٣ دەرچەی ئاودێری لەسەرە ھەریەکەیان (١٧٥ م٣ لە چرکەیەکدا) ئاوی پێدا تێپەڕدەبێت، کە لەکاتی پێویستدا ئاو بۆ خوارووی بەنداو بەربدرێتەوە، ٣ کەناڵی زیاد ئاوی (سپیڵ وەی) ھەیە کە لەوەرزی لافاودا توانای تێپەڕاندنی (١٩٠٠م٣ یە لە چرکەیەکدا)، بۆ ھەریەکەیەکیان کە لەوەرزی لافاودا بۆ کردنە دەرەوەی ئاوی زیادە بەکار دەھێنرێت.
پاک ناکرێتەوە و تەمەنی دیاریکراوە ڕەحمانی خانی پێیوایە ناتوانرێت بەنداوەکە پاکبکرێتەوەو بەھۆی تێپەڕبوونی کات تەمەنی بەرەو ئاوابوون دەچێت، لەو ڕووەشەوە وتی: پاککردنەوەی بەنداوی گەورە ئاسان نییەو بودجەی زۆری دەوێت کە ڕەنگە بگات بە بودجەی بەنداوێکی نوێ کە دروستی بکەیت، بەنداوەکانیش تەمەنی دیاریکراوی خۆیان ھەیەو بەپێی ئەو قوڕو لیتەو نیشتووانەی کە دێتەناو بەنداوەکەوە ساڵانە، ئەمەش لە ساڵێکەوە بۆ ساڵێکی تر جیاوازە، ئەو ساڵانەی باران و لافاو زۆر بێت زیاتر پڕدەبێتەوە، ئەگەر ساڵەکە کەمتر ببارێت و لافاوی کەمی تیدابێت ئەوە نیشتووەکان کەمتر دەچنە ناو بەنداوەکەوە.
٦٨٪ ی داھاتی ئاو لە کوردستانی ئێرانەوە دێت بەڕێوەبەری بەنداوی دەربەندیخان ڕایگەیاند: بەنداوی دەربەندیخان بەری بە دەریاچەیەک گرتووە کە سەرچاوەی ئاو تێزانی برتییە لەڕووباری سیروان کە لە ناوچە شاخاوییەکانی کوردستانی ئێران شۆڕدەبێتەوە ٦٨٪ ی داھاتی ئاوی پێکدەھێنێت و %١٤ ی لەناو سنوری ئێرانەوە دێت و ١٨٪ ی کە دەمێنێتەوە لە (زەڵم و ڕیشێن و سەراو و چەمەکانی تری شارەزور) ـەوە دێن. ڕووبەری ئەو ناوچانەی کە ئاوی لێدەڕژێتە ناو بەنداوی دەربەندیخان برتییە لە (١٧٨٥٠ کم دووجا)، ئەو پڕۆژانەی کە لە ئێران دروستکراون لەسەر ڕووباری سیروان کاریگەری زۆریان ھەیە لەسەر داھاتی ئاوی بەنداوی دەربەندیخان، زۆری و کەمی کاریگەرییەکەی بەپێی ڕێژەی گلدانەوەی ئاو دەبێت لەو بەنداوانەی دروستدەکرێن لەسەر ڕووباری سیروان.
مەترسیی ژینگەیی
ڕەحمان خانی مەترسی پیسبوونی بەنداوەکەو کاریگەری بۆسەر ژینگە ئاشکراکردو ڕایگەیاند: جۆری ئاوی دەربەندیخان بەھۆی زیادبوونی ژمارەی دانیشتووان و چالاکی مرۆیی و شارەوانی پاشەڕۆی کارگەکان و پەینی کیمیایی و لە ناوچە کشتوکاڵییەکانی سلێمانی و شارەزوور کە دەڕژێنەناو تانجەرۆ لەوێشەوە بۆ دەریاچەی دەربەندیخان، ھەروەھا چەندبارە بوونەوەی وشکەساڵی لە ناوچەکەدا کاریگەری زۆری ھەیە لەسەر خراپبوونی جۆری ئاوی دەریاچەی دەربەندیخان کە پێویستە لەڕووی ژینگەیەوە ئەم لایەنە بەشێوەیەکی زانستی چارەسەر بکرێت بەر بە کارەساتی ژینگەیی بگیرێت.
ناوچە سوودمەندکان
ناوچەکانی کە سود لە ئاوی بەنداوی دەربەندیخان دەبینن زۆرن و ھەریەکە بە شێوەی جیاواز سوودی لێدەبینین، لەوبارەیەشەوە ڕەحمان خانی ڕایگەیاند: باخ و دارستان و کشتوکاڵەکانی ناوچەی گەرمیان لە کەلارو زەنگ ئابادو بەری خانەقی و جەلەولاو قەرەتەپە پشت بە ئاوی سیروان دەبەستن، کە سەرچاوەکەیان بەنداوی دەربەندیخانە، بە تایبەتی لە وەرزی ھاوین و پاییزدا، ھەروەھا داھاتی سەرەکی بەنداوی حەمرین پشت بە بەنداوی دەربەندیخان دەبەستێت کە ھەموو حەوزی دیالە پاراو دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:بەنداوەکانی کوردستان پۆل:بەنداو پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان پۆل:پارێزگای سلێمانی پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٦١ لە عێراق
ھەزەبانی
ھەزەبانی ناوی خێزانێکی کورد بووە کە لە پێش لەدایک بوونی مەسیحەوە ھەتا چەندین سەدەی دوای زاین بە سەر بڕێک لە ناوچەکانی کوردستاندا حکوومەتیان کردووە. ئەو ناوچانەی کە ھەزەبانییەکان تێیدا حکوومەتیان کردووە بە پێی زەمان گۆڕدراوە، بەڵام بە گشتی لە ورمێوە ھەتا ھەولێر لە ژێر دەسەڵاتی ھەزەبانییەکاندا بووە.
بەستەری دەرەکی
نموونەی سکەی ھەزەبانی پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:خانەدانە کوردییەکان پۆل:مێژووی کوردستان پۆل:ھۆزە کوردییەکان
ئیرێن نێمیرۆڤسکی
ئیرێن نێمیرۆڤسکی ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:ڕۆماننووسانی جوو پۆل:نووسەران بە زمانی فەڕەنسی پۆل:جووە فەڕەنسییەکان پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی پۆل:جووە ئوکراینییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣ پۆل:مردووانی ١٩٤٢ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
٢٠٠٩ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2009 (توضيح)
ئەفسانە
سەرچاوەکان
پۆل:فۆلکلۆر پۆل:چیرۆکگێڕی
ئۆپێرا کراکۆڤسکا
وێنۆک|ماڵی نوێی ئۆپێرا کڕاکۆف ئۆپێرا کراکۆڤسکا (بە ئۆپێرا کراکۆڤسکا ناسراوە) ئۆپێراخانەیەکی ئۆپێرایە و دەکەوێتە شاری کڕاکۆف لە پۆڵەندا. لە ساڵی ١٩٥٤ لە شاری کراکۆڤی دوای جەنگ دامەزراوە، ھەرچەندە نەریتی ئۆپێرا لە شارەکەدا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٦٢٨ کاتێک یەکەم لیبرێتۆی تەواو بە زمانی پۆڵەندی لەلایەن دەزگای چاپی ناوخۆیییەوە بڵاوکرایەوە، دواتر یەکەم نمایشی ئۆپێرا تەواو لە شارەکەدا لە ساڵی ئازاری ١٧٨٢. کۆمپانیای ئۆپێرا کراکۆڤ ساڵانە ٢٠٠ نمایش سازدەکات، لەوانە بالێ، ئۆپێرا و میوزیکاڵ بۆ گەنجان، کە ڕێژەی داگیرکردنی بینەران ٩٨٪یە. ڕێپرتوارە سەرەکییەکەی ئۆپێرا کراکۆڤ ھەردوو کلاسیکی ئۆپێرا نێودەوڵەتی و پۆڵەندی لەخۆدەگرێت، ئەمەش پێگەی خۆی وەک یەکێک لە کۆمپانیا پێشەنگەکانی ئۆپێرا لە وڵاتەکەدا دووپات دەکاتەوە.
لیستی درێژی ناوی ھونەرمەندە بەناوبانگەکانی پەیوەست بەوەوە بریتین لە بەڕێوەبەرانی وەک کازمیێرز کۆرد، ڕۆبەرت ساتانۆڤسکی، یان لاثام-کۆنیگ، ڕۆلاند بەدەر و ئاورێلیۆ کانۆنیسی؛ دیزاینەرانی سێت وەک تادێوس کانتۆر، لیدیا زامکۆڤ، جۆزێف سزاجنا، کریستینا زاچواتۆڤیچ؛ و ژمارەیەکی زۆر لە گۆرانیبێژانی ئۆپێرا، کە زۆربەیان لەوێ دەستیان بە کارەکانیان کردووە، لەوانە تێرێزا ژیلیس-گارا، ڤیسلاڤ ئۆچمان و ماریوس کویسیێن
سەرچاوەکان
پۆل:بینا و پێکھاتەکان لە شاری کڕاکۆف پۆل:خانووەکانی ئۆپێرا لە پۆڵەندا
جەیک سولیڤان
جەیکب جێرمیا سولیڤان (لەدایکبووی ١٩٧٦) کاربەدەستێکی حکومەتی ئەمریکایە و لە ئێستادا ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتیمانییە بۆ سەرۆکی ئەمریکا جۆ بایدن. جەیک پێشتر ڕاوێژکاری باڵا لە بواری سیاسەت بوو بۆ ھەڵمەتی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ٢٠١٦ی ھیلاری کلینتۆن ھەروەھا جێگری سەرۆکی دەستەی کاروبار بووە لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا. جەیک ھەروەھا ڕاوێژکارێکی باڵای حکومەتی ئەمریکا بوو بۆ دانوستانی ڕێکەوتنی ئەتۆمی ئێران و پرۆفیسۆر بووە لە کۆلێژی یاسا لە زانکۆی یەیڵ.
جەیک لە ئیدارەی ئۆباما کاری کردووە وەک جێگری یاریدەدەری ئۆباما و ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتیمانی بۆ جۆو بایدن، جێگری سەرۆکی ئەمریکا. جەیک ھەروەھا وەک بەڕێوەبەری دەستەی دانانی پلانە سیاسییەکان لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا کاری کردووە لەگەڵ کارکردنی وەک جێگری سەرۆکی دەستەی کاروبار بۆ ھیلاری کلینتۆن، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا.
لە ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ جۆو بایدن وەک سەرۆکی ھەڵبژێدراو ڕایگەیاند کە سولیڤان لەکابینەی خۆی دا بەڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی دادەنێت و لە ڕۆژی ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ەوە لە پۆستەکەدایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:کۆشکی سپی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:ھیلاری کلینتۆن
٢٠١٠ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2010 (توضيح)
بڕیارنامەی ٧٢٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٢٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کۆماری فێدرالی سۆسیالیستیی یووگسلاڤیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٢٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ڕێوڕەسمی سوێندخواردنی جۆ بایدن
سوێندخواردنی جۆ بایدن بەمەبەستی دەست بەکاربوونی وەک ٤٦ەمین سەرۆکی ئەمریکا بۆ ماوەی چوار ساڵ و کەمالە ھاریس وەک جێگری سەرۆکی ئەمریکا لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ ڕێکخرا. مەراسیمی دەست بەکاربوونەکە لە بەرەی ڕۆژئاوای کاپیتۆلی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە واشنتۆن دی سی دەبێتە ٥٩ ھەمین مەراسیمی ناساندنی سەرۆکەکان. لەم ڕێوڕەسمەدا ژمارەیەکی زۆر کەسایەتی سیاسی ئەمریکا بە تایبەت سەرۆکەکانی پێشوو وەک بارک ئۆباما، جۆرج بۆش، بێل کلینتۆن ئامادەبوون. بە ڕێوەچوونی ئەم ڕێورەسمە لە دۆخێکی ئەمنی توندا بە ڕیێوەدەچێت بە تایبەت دوای ئەوەی لە ماوەکانی ڕابردوو بەھۆی ھەوڵەکانی دۆناڵد ترەمپ بۆ ھەڵوەشانەوەی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردن لایەنگرانی ھێرشیان کردە سەر کۆنگرێس ئەمریکا ئەمەش بووە ھۆی دروست بوونی پشێوی و لەسەر ئاستی ناوخۆی و جیھانی کاردانەوەی توندی لێکەوتەوە ھەروەھا ئەو ھەڕەشە و دەنگۆیانەی کە ھەبوون لە بارەی دووبارە بوونەوەی ئەم کارانە وای کرد کە ھێزێکی زۆری ئەمنی لە شوێنی مەراسیمەکە ئامادەبوون. لە ھەمان کاتدا ڕێوشوێنەکانی تەندروستی گشتی وەک داپۆشینی دەموچاوی بە ناچاری و تاقیکردنەوە و پشکنینی پلەی گەرما و دوورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتی بۆ پاراستنی بەشداربووان لە ڕێوڕەسمەکەدا بەکاردەھێنرێ.
کردنەوەی ناوی سیاسی نائاسایی بەسەرداچوونەوە قەیرانەکانی تەندروستی و ئابووری و ئاسایشی نەتەوەیی بەردەوام دەبێت کۆڤید ١٩ ھەوڵەکانی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی پێشوو بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٢٠ کە ھەڵیانبژارد بۆ سەرۆکی دووەم تۆمەتبارکردنی بێ وێنەی ترەمپ و ھەڕەشەی نائارامییەکی مەدەنی فراوان. کە بووە ھۆی وڵامدانەوەی جێبەجێکردنی یاسا لە سەرتاسەری جیھاندا جەژنەکان بە توندی کورت دەبوونەوە بە ھەوڵ بۆ ڕێگەگرتن لە بڵاوبوونەوەی کۆڤید-١٩ و کەمکردنەوەی توانای توندوتیژی لە نزبک پایتەخت، بینەری زیندوو سنووردار بوو ئەندامانی کۆنگرە دەتوانن بە یەک میوانی ھەڵبژاردنیان ئامادەبن، لە ناونیشانی دەوڵەتی یەکگرتوو. ڕێوشوێنەکانی تەندروستی گشتی وەک داپۆشینی دەموچاوی ناچاری و تاقیکردنەوە و پشکنینی پلەی گەرما و دوورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتی بۆ پاراستنی بەشداربووان لەڕێوڕەسمەکەدا بەکارھێنرا.
سەرچاوەکان
پۆل:سەرۆکایەتیی جۆ بایدن
مێرگەرۆ
مێرگەرۆ (Mêrgero، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٣ کەس لە ٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
پاناگیوریشتێ
پاناگیوریشتێ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پازارجیک لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٩٬٩٩٤ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پازارجیک پۆل:پاناگیوریشتێ پۆل:١٠٠ پێگەی گەشتیاری لە بولگاریا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ژان فولەن
ژان فولەن نووسەر و شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣ پۆل:مردووانی ١٩٧١ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
باراک ئۆباما (باوک)
باراک حوسێن ئۆباما (لەدایکبووی ١٨ی حوزەیرانی ١٩٣٦ - مردووی ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٨٢) ناوبراو ئابووریزانێکی کینیایی و ھەروەھا باوکی باراک ئۆباما چل و چوارەمین سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بوو. ئەو بابەتی سەرەکی کتێبی خەونەکانی باوکم کە باراک ئۆبامای کووڕی نووسیویەتی.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦ پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤ پۆل:مردووانی ١٩٨٢ پۆل:ئابوورزانانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد
کۆستاریکا لە ئۆڵۆمپیاد
سەرچاوەکان
پۆل:کۆستاریکا لە ئۆڵۆمپیاد پۆل:وەرزشی کۆستاریکا
چنارۆک
چنارۆک یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی کۆیە(ناوەند) لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
چنارۆک ھاوینە ھەوارێکە لە باکووری خۆرھەلاتی کۆیە یە بە دووری  (١٣)کم لە سەر چیای ھەیبەت سوڵتانە بە دیووی خۆرھەڵات ،دەڕوانێتە دەشتی بتوێن، ئەم ھاوینە ھەوارە چەندان چێشتخانە و کافتریای میللی لێ دروست کراوە و ناوچەیەکی جوان و سەرنجڕاکێشە و دار و درەخت و چەندین کانیاوی تێدایە و گەشتیاران سەردانی دەکەن، ئەم ھاوینەھەوارە دەروازەیەکە بۆ گەیشتن بە ھاوینەھەواری دووکان و سنووری پارێزگای سلێمانی.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
گۆڕستان
گۆڕستان شوێنی ناشتنی مردووەکان. لە هەندێ وڵات وەکو چەند ناوچەیەکی هیندستان و کۆریای باشوور و کۆریای باکوور مردووەکان دەسووتێنن بەڵام لە زۆربەی شوێنەکانی جیهان ئەوان بە خاک دەسپێرن بەو جیاوازییه کە مەسیحییەکان لە تابووت دەیشارنەوە و موسوڵمانەکان بێ تابووت. زۆر جار بە گۆڕستان ، قەبرستانیش دەوترێ.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گۆڕستانەکان پۆل:مەڕاسیمی ناشتن پۆل:مردن پۆل:ڕووداوە دڵتەنگەکان
--دیاکۆ ماد ‏٠٩:٣٤، ١٣ی نیسانی ٢٠١٤ (UTC)
سڤیلێنگراد
سڤیلێنگراد شارۆچکەیەکە لە پارێزگای خاسکۆڤۆ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٨٬٩٨٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای خاسکۆڤۆ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
٢٠١١ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2011 (توضيح)
بڕیارنامەی ٧٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٢٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
ھەشەزینی
ھەشەزینی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ھەشەزینی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ژاڵەی دەربەند و لە باشوور لەگەڵ گوندی فەقێ حاجی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گۆمەزەرد لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مەلاحسێن.