cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بزوتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە فەلەستین
بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە فەلەستین(حركة الجهاد الإسلامي في فلسطين) ڕێکخراوێکی سەربازی فەلەستینییە و ئیسلام وەک ڕێگای ژیان و جیھاد وەردەگرێت لە ساڵی ١٩٨١ دامەزراوە. لەسەر فکری ڕووحوڵڵا خومەینی دامەزراوە. ئامانجی لەناوبردنی ئیسرائیلە لە ڕێگای خەباتی چەکداری و دامەزراندنی دەوڵەتێکی ئیسلامییە بە ناوی فەلەستین. ئەم ڕێکخراوە لە لیستی تیرۆریستی یەکێتی ئەورووپادایە، بەریتانیا، ژاپۆن، ئەمریکا، کەنەدا و چەندین وڵاتی دیکە و قەوارەی نێودەوڵەتییە. جیھادی ئیسلامی یەکێکە لە بەناوبانگترین گرووپە سەربازییەکانی فەلەستین و لە ململانێی سەربازی ئیسرائیل و فەلەستیندا زۆر جار ناوی دەھێنرێت کەچی بەڕێکخراوێکی تا ڕادەیەک بچووک و پەراوێزخراو دادەنرێن.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ئیسلامییەکان پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون پۆل:فەلەستین پۆل:تەوەری بەرگری
ئەفریقای باشوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
ئەفریقای باشوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بوو کە لە ٢٥ی تەممووز تا ٩ی ئابی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا لە ئیسپانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
چین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
چین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
ڤالۆری کاری
ڤالۆری کاری خانمە ئەکتەرێکی ئەمریکییە. ڕۆڵی لە چەندین کارەکتەری یاری ڤیدیدیی و فیلمدا بینیووە. لە ساڵی ٢٠٢٣ پەیوەندی بە کاستی زنجیرە ڤیدیۆی ئەمازۆن پرایم دەستەی هاوڕێکانەوە کرد وەک پاڵەوانی سەرەکی Firecracker.
پۆل:خەڵکە ئێڵ جی بی تییەکانی کالیفۆڕنیا پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمریکییەکان لە کایە ڤیدیۆییەکان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:زیندووان
سیێ داوۆیون
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نووسەرە ژنە چینییەکان پۆل:فەیلەسووفە ژنە چینییەکان پۆل:ژنە چینییەکانی سەدەی چوارەم پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی چوارەمی زایینی پۆل:ژنە نووسەرە چینییەکانی سەدەی ٤ەم پۆل:نووسەرە چینییەکانی سەدەی ٤ەم پۆل:فەیلەسووفە چینییەکانی سەدەی چوارەم پۆل:فەیلەسووفەکانی ئیمپراتۆریەتیی جین (٢٦٦-٤٢٠) پۆل:نووسەرەکانی ئیمپراتۆریەتیی جین (٢٦٦-٤٢٠)
ئەندرێ گۆمێز
وێنۆک|336x336پیکسڵ|ئەندرێ گۆمێز لەگەڵ ھەڵبژاردەی پورتوگال لە ساڵی ٢٠١٧. ئەندرێ فیلیپی تاڤارێس گۆمێز (لە دایکبووی ٣٠ی تەممووزی ١٩٩٣) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی پورتووگالییە کە یاری بۆ یانەی ئینگلیزی ئیڤەرتۆن و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال لە ڕۆلی یاریزانی ناوەڕاست.
ئەو بۆ سێ ساڵ یاریدەکرد لە یانەی بەنفیکا، کە توانی سێ جام دوا بە دوای یەک بەرزبکاتەوە لە وەرزی ٢٠١٣–٢٠١٤. لە تەممووزی ٢٠١٤، ئەم پەیوەندی بە یانەی ڤالەنسیاوە کرد و دوای دوو ساڵ، پەیوەندی بە یانەی بارسێلۆناوە کرد. دوای ساڵێک لەوەی بە شێوەیەکی خواستن پەیوەندی بە یانەی ئیڤەرتۆنەوە کرد، ئەو ڕێککەوت لەگەڵ یانەکە بۆ گرێبەستێکی ھەمیشەیی.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣ پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا پۆل:یاریزانانی لیگ ١ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیل پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ڤالێنسیا
فەرھەنگی نەوبەھار
نەوبەھار یان نووبەھار یان نەوبەھاری بچوکەکان (Nûbihara Biçûkan) ناوی یەکەم فەرھەنگی کوردییە کە لە مانگی ئازاری ١٦٨٣ی زایینی بەرامبەر بە ساڵی ١٠٩٤ی کۆچی، لە لایەن شاعیر و نووسەری کورد ئەحمەدی خانییەوە نووسراوە. ئەم فەرھەنگە کوردی-عەرەبیە لەبەرگرەوەی نزیکەی ٦ ھەزار وشەیە و بە شێوەی قەسیدە و ھەر قەسیدەیەکیشی لەسەر کێشێکە. فەرھەنگی نەوبەھار فەرھەنگێکی عەرەبی-کوردییە و بۆ یەکەمجار لە لایەن «یوسف ضیاءالدین پاشا الخالدی المقدسی» لە پاشکۆی «الھدیة الحمیدیة فی الغة الکردیة»دا لە ١٨٩٢ لە ئەستەمبوڵ چاپ کراوە.
نموونەی بەیتێکی: «رجل» پێ و «رکبة» ئەژنۆ «بطن» سک «صدر» سنگ و «جید» ئەستۆ «عین» چاڤ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەرھەنگە کوردییەکان پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:کتێبەکانی ١٦٨٣ پۆل:کتێبەکانی ئەحمەدی خانی پۆل:خوێندن لە کوردستان
ڕۆژی ساڵی نوێ (گرووپ)
ڕۆژی ساڵی نوێ گرووپێکی ڕۆکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠٠٥ لە ئەنێھیمی کالیفۆرنیا دامەزراوە. دوای ئەوەی بەھۆی ماڵپەری مایسپەیسەوە پرۆمۆتکران و ناوداربوون، گرووپەکە یەکەم تۆمارکراوی درێژخایەنیان بڵاوکردەوە لە ساڵی ٢٠٠٦. یەکەم ئەلبومی ستودیۆیان ئازیزەکەم بەدوایدا ھات لە ساڵی ٢٠٠٧. دووەم ئەلبومیان قوربانیی پیاوخراپ نزیکەی شەش ساڵ دوای یەکەم ئەلبومی درێژخایەنیان بڵاوکرایەوە و سێھەم ئەلبومیان بە ناوی مەیڵڤۆلێنس لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ بڵاوکرایەوە و گەیشتە ژمارە ٤٥ لەسەر (بیلبۆرد ٢٠٠)، بەرزترین چارتی گرووپەکەیە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە گۆتیک مێتاڵە ئەمریکییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵە ئەمریکییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە ڕۆکە ئەمریکییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە پێنج کەسییەکان پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٥ لە کالیفۆرنیا پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ٢٠٠٥
تۆپی پێ لە بەڕازیل
وێنۆک|243x243پیکسڵ|[[یاریگای ماراکانا لە حوزەیرانی ٢٠١٣.]] تۆپی پێ بەناوبانگترین وەرزشە لە بەڕازیل و بەشێکی دیارە لە وڵاتەکە. ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل جامی جیھانی فیفایان بۆ ٥ جار بەرزکردۆتەوە، زیاتر لە ھەر ھەڵبژاردەیەک، لەوانە ١٩٥٨، ١٩٦٢، ١٩٧٠، ١٩٩٤، ٢٠٠٢. بەڕازیل تاکە ھەڵبژاردەیە کە بەشداری لە ھەموو جامی جیھانییەکان کردبێت. دوای ئەوەی ھەڵبژاردەکە بۆ سێیەمین جار جامی جیھانییان بردەوە لە ساڵی ١٩٧٠، ئەوان دیاریکران بە جامی ژول ریمێ بە شێوەیەکی ھەمیشەیی. بەڕازیل مەدالیای زێڕییان بەدەستھێنا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دی ژانێرۆ.
بە پێی ئامارەکاندا، پێلێ سەرکەوتووترین یاریزانی تۆپی پێیە.
سەرچاوەکان
پۆل:تۆپی پێ لە بەڕازیل
زەکیە حەقی
زەکیە ئیسماعیل حەقی (؛ لەدایکبووی ١٨ی ئەیلوولی ١٩٣٩) یەکەم خانمەپارێزەر بوو کە ببیتە دادوەر لە عێراق لە ١٩٥٩، بەمەشەوە بووبە یەکەم ژن لە نەتەوەی عەرەب کە وەک ببیت بە دادوەر، دواتر بەھۆی جەنگی نێوان عێراق و ئەمریکا لە عێراق ڕۆیشت لە ١٩٩٦، دواتر لە ٢٠٠٣ گەڕایەوە و ھەڵبژێردرا بۆ دەستەی نیشتمانی عێراق وەک ڕاوێژکار و شارەزا لە بوارەکەی لە بەشداریکردن لە نوێکردنەوە دەستووری عێراق.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزەرە عێراقییەکان پۆل:خەڵکی بەغدا پۆل:دادوەرانی عێراقی پۆل:دادوەرە ژنەکان پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی سیاسیی کورد پۆل:ژنانی کورد پۆل:ژنە عێراقییەکان لە سیاسەت پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان پۆل:شیعە عێراقییەکان پۆل:کورد پۆل:فێمینیستە کوردە عێراقییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩ پۆل:ھەڵگرانی پۆستی سیاسی لە عێراق پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان
سوزان ھێیوارد
سوزان ھێیوارد خانمەکتەرێکی ئەمریکییە. ڕۆڵی سەرەکی لە زنجیرە ڕەسەنەکانی پلەیستەیشن نێتۆرک پاوەرز (٢٠١٥–٢٠١٦) و درامای سەردەمی ئێچ بی ئۆ ڤینێل (٢٠١٦) بینیوە. لە ساڵی ٢٠١٨ تا ٢٠١٩، ھێوارد ڕۆڵی دووبارەبوونەوەی وەک تامیکا وارد لە زنجیرە درامای کۆمیدی-درامای نێتفلێکسدا ھەبووە ، پرتەقاڵی ڕەشێکی نوێیە. لەسەر شانۆ، یەکەم جار لە برادۆی لە بەرھەمی ساڵی ٢٠١٣ی فیلمی The Trip to Bountiful بەشداری کرد و لە ساڵی ٢٠١٨–٢٠١٩ ڕۆڵی ڕۆز گرانجەر-ویزلی لە بەرھەمی برادۆی ھاری پووەتەر و منداڵە نەفرەتییەکە بینی.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج پۆل:زیندووان
بۆب کەین
بۆب کەین ناوی ڕاستەقینەی ڕۆبێرت کانە و ئەو هونەرمەندی کتێبی وێنە گاڵتەچییەکان و نووسەرێکی ئەمریکییە لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩١٥ لە نیویۆرک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لەدایکبووە، لەگەڵ بێڵ فینگەر کەسایەتی و چیرۆکەکانی باتمانی دروست کردووە و هەڵساوە بە دروستکردنی کۆمپانیای دی سی کۆمیکس و چەندین کتێبی گاڵتەچی بڵاوکردۆتەوە، لە ٣ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨ لە شاری لۆس ئانجلەس لە کالیفۆرنیا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان کۆچی دوای کردووە.
تایگەر شرۆف
جای ھیمانت شرۆف (لەدایکبووی ٢ی ئازاری ١٩٩٠) ناسراو بەپیشەییی تایگەر شرۆف، ئەکتەرێکی ھیندییە کە لە فیلمە ھیندییەکان کاردەکات. کوڕی ئەکتەر جاکی شرۆف و دەرھێنەر ئایشا داتە
ئونە
ئونە شارەوانییەکە لە پارێزگای نامور لە بەلجیکا بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٧، ڕێژەی دانیشتووانی ٣١٢٤ خەمڵێنراوە.
تایگەر شرۆف
سەرەتای ژیان
شرۆف لە ٢ی ئازاری ١٩٩٠ و لە ئەکتەری فیلمی ھیندی جاکی شرۆف و ھاوسەرەکەی ئایشا شرۆف (née Dutt) لەدایکبوو. ناوی خۆی گۆڕی بۆ تایگەر کاتێک لە فیلمە سینەمایییەکان ڕۆڵی گێڕا. شرۆف بە تەمەن لە ھەردوو خوشک و براکەی گەورەترە؛ خوشکەکەی (کریشنا شرۆف) سێ ساڵ لە خۆی مناڵترە.
ئونە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەوانییەکانی پارێزگای نامور
تایگەر شرۆف
سەرەتای ژیان
لە باوکییەوە، گوجاراتییە و بە بنەچە ئویغورە. و لە دایکییەوە، بەنگالی و خوارووی بەلجیکایییە.
پیشە
وێنۆک|شرۆف و ھاوئەکتەرەکەی ([[جاکلین فێرناندێز) لە جاتی فڕیو لە ٢٠١٦]] شرۆف لە کۆتاییدا و لە حوزەیرانی ٢٠١٢، و لەڕێگەی ساجید نادیادوالاوە ئیمزای لەسەر ھێرۆپانتی کرد کە بووە ھۆی یەکەم دەرکەوتنی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠ پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی
چین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
چین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
گەرمک، مەیدان
گەرمک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی مەیدان، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گەرمک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بانی خێڵان و لە باشوور لەگەڵ گوندی کونەقەل و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کوێرەک لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی پونگەڵە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ناسر حەسەن
ناسر حەسەن (لە دایکبووی ١٩٤٧، خانەقین) ئەکتەر و دەرھێنەرێکی کوردە کە لە فیلمی سینەمایی، شانۆ، زنجیرەدراما و کلیپی گۆرانی کاری کردووە. ناسر لە ساڵی ١٩٧١، پەیمانگای ھونەرەجوانەکانی بەغدای تەواوکردووە. لە ساڵی ١٩٧٢ وەک دەرھێنەر دەستی بەکارەکانی کردووە.
ناسر حەسەن کاری دەرھێنانی بۆ سەدان ڤیدیۆ کلیپ کردووە لە ناویشاندا بۆ گۆرانیبێژی ناسراو لەوانە عەلی مەردان، محەممەد عارف جزیری، عوسمان شارباژێری و خاتوو گوڵبەھار کردووە. لە ساڵانی ١٩٧١ بۆ ١٩٩١ وەک دەرھێنەر لە تەلەفزیۆنی عێراق کاری کردووە. ناسر ماوەیەک بەڕێوبەری گشتی سینەما بووە لە وەزارەتی ڕۆشەنبیری و لاوان لە حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.
کارەکان
بەشیک لە کارەکانی ناسر حەسەن:
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:زیندووان پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان پۆل:خەڵکی خانەقین
جینگ فانگ
جینگ فانگ (بە چینی:京房; لەدایکبووی ٧٨ تا ٣٧ی پێش زایین) ماتماتیک زان، ئەستێرەناس، ھونەرمەند بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی ھان، ھەروەھا بەشێوەیەکی ڕێک پێناسەی بنەڕەتی میکانیزمی مانگگیرانی کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەستێرەناسە دێرینەکانی چین پۆل:ماتماتیکزانە دێرینەکانی چین پۆل:فەیلەسووفەکانی زنجیرە فەرمانڕەوایی ھان پۆل:لەدایکبووانی ٧٨ی پێش زایین پۆل:مردووانی ٣٧ی پێش زایین پۆل:مۆسیقاژەنەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە ھێنان پۆل:ماتماتیکزانەکان لە ھێنان پۆل:ماتماتیکزانەکان لە سەدەی یەکەمی پێش زایین پۆل:مۆسیقاژەنە چینییەکانی سەدەی یەکەمی پێش زایین پۆل:سیاسەتمەدارەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان لە ھێنان
ڕەشگەری
ڕەشگەری یان ڕەژگەری تیرەیەکی ھۆزی گۆرانە. لە پارێزگای دھۆک و نەینەوا نیشتەجێن. ژمارەیان نزیکەی ٣٥ ھەزار کەسە. شوێنی سەرەکیان قەزای بەردەڕەش و ناحیەی دارەتووە.
یاریگای ماراکانا
یاریگای ماراکانا (بە پورتووگالی: Estádio do Maracanã) یاریگایەکی تۆپی پێیە لە شاری ڕیۆ دی ژانێرۆ، بەڕازیل. یاریگایەکە لە ساڵی ١٩٥٠ درووسترکرا بۆ جامی جیھانی ١٩٥٠، کە بەڕازیل بە ئەنجامی ٢–١ بەرامبەر ئوروگوای شکستیان ھێنا.
یاریگایەکە لە ساڵی ١٩٥٠ کرایەوە بۆ میوانداریکردنی جامی جیھانیی فیفا، کاتێک بەڕازیل بە ئەنجامی ٢–١ شکستییان ھێنا بەرامبەر ئۆروگوای لە پێش ١٩٩٬٨٥٤ بینەر لە ١٦ی تەممووزی ١٩٥٠.
سەرچاوەکان
پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی ئۆڵمپیک
دەفتەری
دەفتەری یان گۆرانیی دەفتەری شێوەزارێکی نڤیسکیی کوردییە کە لە بنەمای بنزارەکانی دیالێکتی گۆرانی-زازایی ھاتووەتەوە ئاراوە و دەقەکانی ئایینیی یارسان پێ نووسراوە. ئەگەرچی ئەم شێوەزارە بە ھەندێک لە زاراوەکانی گۆرانی-زازایی نزیکە و تەنانەت لەسەر بنەمایی زازا-گۆران ھاتووەتە ئاراوە، بەڵام زمانی زگماکیی ھیچ خێڵ و عەشیرەت و ناوچەیەک نەبووە. گۆرانیی دەفتەری بە ماوەی نزیک بە ھەزار ساڵ زمانی ستانداردی کوردەکانی ناوچەکانی باشووری کوردستان (وەکوو کرماشان، ئیلام، کوردە لەکەکان و تەنانەت لوڕەکان) بووە. ئەم شێوەزارە لەبابەتی دەقی مێژوویی و وێشە زۆر دەوڵەمەندە.
پۆلێنکردنی زاراوەکان
شێوەزاری دەفتەری بەشێکە لە دیالێکتی گۆرانی-زازایی و بە ماوەی نزیک بە ھەزار ساڵ زمانی ستانداردی گۆرانی بە ئەژمار ھاتووە.
ناو
ئەم شێوەزارە بە ھۆی ئەمە دەفتەری دەگۆترێت کە دەفتەرەکانی پیرۆزی یارسان پێ نووسراونەتەوە. جگە لەمە وێشەی حیماسی و پاڵەوانیی کوردی وەکوو بەزمەکانی شانامەی کوردی و ھەروەھا وێشەی دڵدارانەی کوردەکانی نێوەی باشووری کوردستان بەم شێوەزارە نووسراوەتەوە.
ڕۆزماری دیویت
سەرچاوەکان
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
ماراکانازینھۆ
گیناسیۆ گیلبێسۆ کاردۆسا یان گیناسیۆ دۆ ماراکانازینھۆ، ھەندێکجار نابراو بە ماراکانازینھۆ ("ماراکانای بچووک")، گۆڕەپانێکی ژوورووە کە دەکەوێتە ماراکانا لە باکووری ڕیۆ دی ژانێرۆ لە بەڕازیل. گۆڕاپانەکە بە زۆری بۆ یاری بالە بەکاردێت. ناو ڕەسمییەکەی، گیناسیۆ گیلبێرتۆ کاردۆسۆ، ناوی لێنراوە لەدوای یەکێک لە سەرۆکەکانی یانەی فلامینگۆ. قەبارەی گۆڕەپانەکە دەکاتە ١١٬٨٠٠. گۆڕەپانەکە کراوەتەوە لە ساڵی ١٩٥٤. گۆڕەپانەکە دەکەوێتە تەنیشت یاریگای ماراکانا.
بەندەری ساو فرانسیسکۆ دوو سول
وێنۆک|ژێرخانی کەناری دەریا و بەندەر لە ساو فرانسیسکۆ دوو سول لە بەرازیل. تەممووزی ٢٠٠٦.
بەندەری ساو فرانسیسکۆ دوو سول یەکێکە لە بەندەرە سەرەکییەکانی بەڕازیل و ئەمریکای لاتین. دەکەوێتە شاری ساو فرانسیسکۆ دوو سول، لە ویلایەتی سانتا کاتارینا لە بەڕازیل. گەورەترین بەندەرە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ بار لە سانتا کاتارینا و حەوتەمین گەورەترین بەندەری بەڕازیل.
جەنگی فیراز
جەنگی فیراز کۆتا شەڕی فەرماندە خالید کوڕی وەلید (شمشێری خودا) بوو لە مێزۆپۆتامیا (عێراق) دژی ھێزەکانی ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی و ئیمپراتۆریەتیی ساسانی.
ڕۆشفۆرت
رۆشفۆرت شارەوانییەکە لە پارێزگای نامور لە بەلجیکا بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٧، ڕێژەی دانیشتووانی ١٢١٣٣ خەمڵێنراوە.
جەنگی فیراز
دەرئەنجامی ئەو شەڕە سەرکەوتنی خالید و یەکەم داگیرکاری موسڵمانان بۆ میزۆپۆتامیا بوو.
بەندەری ساو فرانسیسکۆ دوو سول
مێژوو
مێژووی بەندەرەکە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی چلەکان، کاتێک حکوومەتی فیدراڵی لە یەکەمی ئازاری ١٩٤١ فەرمانێکی دەرکرد کە ئیمتیازاتی بە حکوومەتی سانتا کاتارینا بەخشی بۆ دروستکردن و بەڕێوەبردنی بەندەرێک لە مێژوویی ساو فرانسیسکۆ دوو سول. دوای چوار ساڵ، لە ساڵی ١٩٤٥، دەستیان بە کارەکان کرد، کە دوای دە ساڵ تەواو بوون. بەندەرەکە لە یەکەمی تەممووزی ١٩٥٥ کرایەوە.
جەنگی فیراز
تا کۆتایی ساڵی ٦٣٣ موسڵمانان خاوەنی دۆڵی فورات بوون. لەم دۆڵەدا فیراز لە دەرەوەیترین لێواری ئیمپراتۆرییەتی فارس ھێشتا بەرگریکارانی فارس ھەبوو. خالید بڕیاریدا فارسەکان لەم بنکەیە دوور بخاتەوە ھەروەھا لە ترسی ئەوەی فارسەکان دووبارە داگیرکردنەوەیەکی باش پلان بۆ داڕێژراو بۆ سەر خاکی لەدەستچوو جێبەجێ بکەن. لەگەڵ ھێزێکی موسڵمانان ڕێپێوانیان کرد بۆ فیراز و لە ھەفتەی یەکەمی مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٦٣٣ گەیشتنە ئەوێ، فیراز سنووری نێوان ئیمپراتۆرییەتەکانی فارس و بیزەنتی بوو و بەرگریکارەکانی فارسەکان و ھەروەھا بیزەنتینەکان لەوێ کانتۆن کرابوون. لە بەرامبەر موسوڵمانەکاندا بەرگریکارەکانی بیزەنتین بڕیاریاندا بە ھانای بەرگریکارەکانی فارسەوە بچن.
بەندەری ساو فرانسیسکۆ دوو سول
مێژوو
پێش ئەوەی دار و یێربا مات وەک بەرھەمی سەرەکی ھەناردەکراو ھەبێت، ئەمڕۆ بەندەری ساو فرانسیسکۆ دوو سول - کە پێکەوە لەگەڵ تێرمی ناڵی بەندەری سانتا کاتارینا کاردەکات (لە ساڵی ١٩٩٦ بەکرێ گیراوە و لە ساڵی ٢٠٠١ەوە کاردەکات) - سێیەم گەورەترین مۆبیلیزەرە بە قەبارەی ڕەق لە باشووری وڵات و ھەناردەکردنی بەرھەمی پۆڵا؛ چەوری سێلولۆز و پێوەکان.
جەنگی فیراز
شەڕەکە
خالید بژاردەی بەزاندنی فورات دا بە دوژمن. ھەر کە دوژمن لە فورات پەڕییەوە، خالید فەرمانی بە ھێزی موسڵمانان کرد کە بچنە ھێرشەوە. ھێزی یەکگرتووی فارس و بیزەنتینەکان ڕووبارەکەیان لە پشتیانەوە بوو. لە فیراز خالید ھەمان تاکتیکەکانی گرتەبەر کە لە مەزار گرتبووی. لەکاتێکدا ڕیزەکانی پێشەوەی ھەردوو ھێزەکە خۆیان لە شەڕەکەدا پابەند کرد، خالید بە یارمەتی باڵەکانی دواوەی دوژمنەکەی لە ھەر دوو لایەکە جێگیر کرد. موسڵمانان بە جووڵەیەکی خێرا، بەپەلە کەوتنە سەر پردەکەی سەر ڕووبارەکە، و سەرکەوتوو بوون لە داگیرکردنی. بەم شێوەیە دوژمن لە بزووتنەوەی ھەردوولا ڕاگیرا.
بەندەری ساو فرانسیسکۆ دوو سول
سەرچاوەکان
پۆل:بینا و پێکھاتەکان لە ویلایەتی سانتا کاتارینا
جەنگی فیراز
پاش شەڕەکە
سێر ویلیام مویر، ئاماژەی بەوەدا کە قوربانییەکانی سوپای ھاوپەیمانان «دەبێت ژمارەیەکی زۆر بێت، لەبەرئەوەی حیساباتە تەقلیدییەکان قوربانییەکانیان بە ژمارەیەکی ئەفسانەیی ١٠٠٬٠٠٠ سەد ھەزار مردن داناوە» لەکاتێکدا سەربازە زوو تێپەڕبووەکان لەلایەن سوارچاکە ڕاشدینەکانەوە بەدوایاندا دەگەڕێن و بڕدرانەوە. بەڵام جێی متمانەی گێڕانەوەی ئەم شەڕە خراوەتە ژێر پرسیارەوە، چونکە پێدەچێت تاکە سەرچاوەکان ئەوانە بن کە لە گێڕانەوەی خالید چەند سەدەیەک دواتر وەرگیراون. بە گوتەی پیتەر کراوفۆرد، ھەرقل نەیدەتوانی بەرگریکارەکانی بەدرێژایی فورات بە قەبارەیەکی وا دابین بکات بەجۆرێک کە نەیارەکانی دژی خالید لە فیراز ژمارەیان دە ھێندە بێت دژی ھێزی موسڵمانان و ئەگەری ئەوە ھەیە بیزەنتینەکان لەو کاتەدا ھێشتا لەشکرکێشی موسڵمانان وەک تەنھا ھەڵکوتانە سەر خاکی فارسەکان.
سوێندی خالید
ئەفسانەیەکی ئیسلامی ھەیە، کە بەم شێوەیە دەڕوات:
لە سەرەتای شەڕی فیرازدا کاتێک وا دەرکەوت کە ئەگەرەکان دژی موسڵمانان بوون، خالید سوێندی خوارد کە ئەگەر سەرکەوتوو بێت ئەوا حەج بۆ مەککە دەکات کە ماڵی خودایە. دوای سەرکەوتنی فیراز، خالید چەند ڕۆژێک لە فیراز مایەوە و ڕێکخستنی پێویستی بۆ ئیدارەی خاکەکەی کرد. لە مانگی ژانویەی ساڵی ٦٣٤، لەکاتێکدا بەرگریکارەکانی لە فیراز ھەڵگیرابوو، فەرمان بە سوپای سەرەکی موسڵمانان دەرکرا کە بگەڕێنەوە بۆ حیرە (شارێک بوو لە مێزۆپۆتامیا). خالید لەگەڵ دواوەی سوپادا مایەوە. لەکاتێکدا سوپا لە ڕێگای حیرە بەرەو پێشەوە دەڕۆیشت، خالید خۆی لە سوپا جیاکردەوە و بە ئیسکۆرتێکی بچووکەوە ڕێگایەکی بێ زۆری گرتە بەر بۆ مەککە. خالید لە کاتی خۆیدا گەیشتە مەککە بۆ ئەنجامدانی حەج. دوای ئەنجامدانی حەجەکە بە نھێنی و جێبەجێکردنی نەزرەکەی، خالید و حیزبەکەی بە سواری گەڕانەوە بۆ حیرە. پێش ئەوەی دوا فیرقەی سوپای سەرەکی لە فیرازەوە بچێتە ناو حیرە، خالیدیش لەوێ بوو، وەک ئەوەی ھەموو کاتێک لەگەڵ پاسەوانانی بووبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:شەڕەکانی خالید کوڕی وەلید پۆل:٦٣٤
ئەفریقای باشوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
ئەفریقای باشوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
چین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
مستەر بین
مستەر بین سیتکەمێکی بەریتانییە. سیتکەمەکە لەلایەن ڕۆوان ئاتکینسن و ڕیچارد کەرتس بەرھەم دەھێندرا. سیتکەمەکە لە جۆری کۆمێدی و خەندەئامێزی جیرۆکی ڕۆژانەن. زنجیرەکە پێکدێت لە ١٥ ئەڵقە کە تێیاندا ئەکتەر ڕۆوان ئاتکینسن ڕۆڵی مستەر بین دەگێڕێت. یەکەم ئەڵقری لە ساڵی ١٩٩٠ دەرچوو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:زنجیرە فیلمەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:مستەر بین پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
عەلی شادمان
عەلی شادمان (بە فارسی: علی شادمان) ئەکتەری کوردی ئێرانی و خەڵکی ئیلامە. بۆ یەکەم جار لە فیلمی میم میسلی مادەر (د وەکوو دایک) بەدەرھێنەری ڕەسوولی مولاقولیپوور لەگەڵ گوڵشیفتە فەراھانی، کاری ئەکتەری دەستپێکرد کە لەم فیلمەدا بەھۆی کیمیابارانی سەردەشت، لەگەل دایکیدا (گوڵشیفتە) تووشی کیمیا ئەبوون.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی ئیلام پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦ پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی پۆل:خەڵکی تاران
ئادی
ئادی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی مەھدی، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
ئادی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەرالی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی شێخ مارف و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دورگەی لوتفوڵا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شەھرەکی مەھدی.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئەحمەدئاوا، گەرمک
ئەحمەدئاوا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ئەحمەدئاوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھەڵاڵە براییم لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی دێزە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی زەڵ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قۆخی سپیاڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئێلیەت نایت
ئیلییۆت نایت ئەکتەرێکی ئینگلیزییە. یەکەم جار وەک کارەکتەری سەرەکی لە زنجیرەی ئەکشن-سەرکێشی Sky1 Sinbad (2012) بەشداری کرد. لە بەردەوامبوون لە کارکردن لە تەلەڤیزیۆن، نایت وەک زنجیرەیەکی ئاسایی لە درامای تاوانکاری بی بی سی یەک By Any Means (2013)، نھێنی سی بی ئێس American Gothic, و The CW کۆمیدی-دراما Life Sentence (2018) دەرکەوت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز پۆل:زیندووان
سۆم-لوز
سۆم لوز شارەوانییەکە لە پارێزگای نامور لە بەلجیکا بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٧، ڕێژەی دانیشتووانی ٤٧٣٢ خەمڵێنراوە. لەگەڵ ڕووبەرەکەی بە ٩٥ کیلۆمەتر دووجا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەوانییەکانی پارێزگای نامور
ڕۆب بێندێکت
سەرچاوەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی قوتابخانەی نۆرسوێسترن بەشی گەیاندن پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
گۆڕگنۆش
گۆڕگنۆش گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی مەیدان، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کاترین مایر
کاترین ڕۆبێرتس مایر (؛ لەدایکبووی ١٨ی نیسانی ١٩٨٣) بەڕێوبەر و سەرۆکی جێبەجێکاری پێشووی ڕێکخراوەی ویکیمیدیا یە، لەو پۆستەدا بوو لە ماوەی حوزەیرانی ٢٠١٦ تاکوو نیسانی ٢٠٢١. بەرلەوەش بەڕێوبەری گەیاندن بوو. کاترین پاشخانی کارکردنی لەبواری تەکنەلۆژیای زانیاری و گەیاندن ھەیە و ناوبراو کاری کردووە لەدەزگای قازانج نەویست و سێکتەرە نێودەوڵەتییەکان، ئەو دەزگایانەی کەکاریان لەسەر تەکنەلۆژیا کردووە بۆ بەھێزکردنی مافەکانی مرۆڤ و گەشەپێدانی نێودەوڵەتی.
ژیانی سەرەتایی و خوێندن
کاترین لە ویلتن، کۆنێتیکت گەورەبووە، لە ئامادەیی ویلتن خوێندوویەتی. لەدوای قۆناغی ئامادەیی، کاترینن لە ساڵی ٢٠٠٣ زمانی عەرەبی بەشێوەی چڕ خوێندووە لە پەیمانگای زمانی عەرەبی لەزانکۆی ئەمریکی لە قاھیرە. بەھۆی ئەو ئەزموونەشەوە ناوبراو خۆشەویستی بۆ ڕۆژھەڵاتی ناوین پەیدا کردووە. دواتر کاترین لە پەیمانگای فەڕەنسی لە سووریا درێژەی بەخوێندنی دیکە داوە. کاترین ماوەیەکیش لە لوبنان و تونس ژیاوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، لە زانکۆی نیویۆرک بڕواناممەی بەکالۆریۆسی لە زانستە ئیسلامییەکان و ڕۆژھەڵاتی ناوین بەدەستھێناوە.
کارکردن
thumb|left|کاترین لەبارەی ویکیداتا قسەدەکات لە ٢٠١٧ دوای وەرگرتنی مەشقی ھاوینە لە ئەنجومەنی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی ئەمریکا و لە ئوراسیا گرووپ. لە ساڵی ٢٠٠٥، کاترین دەستی بەکارکردن کرد لە کۆمپانیای ئێچ ئیس بی سی لە لەندەن، ئەڵمانیا و کەنەدا وەک بەرپرسی نێودەوڵەتی پڕۆگرامی گەشەپێدان دەستی بەکارکردنکرد.
لە ساڵی ٢٠٠٧، کاترین دەگەڕێتەوە نیویۆرک لەوێ لەماوەی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠ لە ڕێکخراوەی یوونیسێف کاردەکات وەک بەرپرسی داھێنان و گەیاندن. کاترین لە یوونیسێف کاریکرد بۆ گەشەپێدانی بەکارھێنانی تەکنەلۆژیا لەژیانی خەڵکدا و گەشتی زۆرئەنجامدا بۆ دۆزینەوەی چارەسەری کێشە تەندرووستییەکانی وەک کەمپەینی ڕێگریکردن لە ئایدز، بەشداریکردنی لاوان لەبەکارھێنانی تەکننەلۆژیا. یەکێک لە پڕۆژە سەرەتاکانی بەرکارھێنانی زیادکراوەکانی میدیاویکی بوو لە ئیتیۆپیا. پڕۆژەیەکی دیکەی کاترین کە توانی پشتگیری دارایی لە (USAid) بەدەستبھێنێت، بریتیبوو لە بەکارھێنانی مۆبایلی ھۆشمەندبوو لە گەیاندنی داتا و زانیاری لەبارەی ئاستی ژیواندنی منداڵانی مالاوی.
لە ساڵی ٢٠١٠ بۆ ٢٠١١، کاترین لە پەیمانگای دیموکراتی نەتەوەیی وەک بەرپرسی ئای سی تی پرۆگرام کاریکرد لەبواری تەکنەلۆژیا و گەیاندن. لەماوەی ٢٠١١ بۆ ٢٠١٣، کاترین لە بانکی جیھانی وەک کارمەندی شارەزای ئای سی تی و ڕاوێژکاری پەرەپێدانی تەکنەلۆژیا کاریکرد. کاترین بەردەوامبوو لەکارکردنی و ئای سی تی (ICT) لەگەڵ حکوومەت و دەزگاکان بۆ زیادکردنی ھۆشیاری و تیکخستنە سەر بەکارھێنانی مۆبایلە زیرەکەکان و تەکنەلۆژیاکانی دیکە بۆ خزمەتکردن و نوێخوازیکردن لەکۆمەڵگایەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین و ئەفریقا. کاترین ھاونووسەری تووێژینەوە و بڵاوکراوەی "پەرەپێدانی زانیاری و گەیاندن لە ٢٠١٢" بوو کە لەلایەن بانکی جیھانییەوە بڵاوکرایەوە. لە ساڵی ٢٠١٢، توویتەکانی کاترین لەبارەی ڕەوشی ڕۆژھەڵاتی ناوین سەرنجی میدیاکانی بەلای خۆیەوە کێشابوو لەکاتی بەھاری عەرەبی. لەماوەی ٢٠٣ بۆ ٢٠١٤، وەک ڕاوێژکار و کەسی ھۆشیارکەرەوە لەگەڵ کۆمەڵەی قازانج نەویستی ئەکسێس ناو لە واشینتۆن دەستبەکاربوو. لەکارەکەیدا، کاترین زیاتر کاری لەسەر ھۆشیارکردنەوەی خەڵک لەبارەی سایبەر سکویریتی (پاراستنی سەر نێت)، ھەروەھا لەپاڵ باسی ئەخلاقی (ئاکار) لەسەر نێت و کەمکردنەوەی سانسۆر لەنێت.
ڕێکخراوەی ویکیمیدیا
وێنۆک|کاترین لەگەڵ جیمی وەیڵز لە ساڵی ٢٠١٧، بۆنەی ویکیمانیا. لەماوەی نیسانی ٢٠١٤ بۆ ئازاری ٢٠١٦، کاترین سەرۆکی بەشی گەیاندن بوو. کاترین چاوپێکەوتنی لەگەڵ کرا لەلایەن واشینگتن پۆست لەبارەی یاسای مافی لەبەرگرتنەوە لە ئەمریکا.
ژیانی تایبەتی
کاترین لە سان فرانسیسکۆ لە کالیفۆرنیا دەژی، زمانەکانی ئینگلیزی، عەرەبی، فەڕەنسی و ئەڵمانی دەزانێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم
ماراکانا، ڕیۆ دی ژانێرۆ
ماراکانە (بە پورتووگالی: [maɾakɐˈnɐ̃]) گەڕەکێکە کە دەکەوێتە باکووری ڕیۆ دێ ژانێرۆ. یاریگای ماراکانا و ماراکانازینھۆ دەکەونە گەڕەکەکە. ماراکانا ھاوسنوورە لەگەڵ گەڕەکانی: پراچا دا باندێرا، تیجوکا و ڤیلا ئیزابێل.
دانیشتوانی گەڕەکەکە دەکاتە ٢٥٬٢٥٦.
چین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
چین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤ە کە لە ٢٦ی تەممووز تا ١١ی ئابی ٢٠٢٤ لە پاریس لە فەڕەنسا بەڕێوە دەچێت.
سەرچاوەکان
٢٠٢٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
ئەفریقای باشوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
ئەفریقای باشوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
باراوەی کۆن
جوگرافیا
باراوەی کۆن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گلاراوا و لە باشوور لەگەڵ گوندی قۆقژان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سەرسوراو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تاتان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڤێرس-سیو-سوموا
ڤێرس-سیو-سوموا شارەوانییەکە لە پارێزگای نامور لە بەلجیکا بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٧، ڕێژەی دانیشتووانی ٢٨٦١ خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەوانییەکانی پارێزگای نامور
لیاوۆنینگ
لیاوۆنینگ ھەرێمێکی لە ھەرمێکەانی باکووری ڕۆژھەڵاتی چین کە بچووکترینە و بەزۆری دەکەوێتە بەشی باشووری ناوچەکە، و بەناوبانگترین ھەرێمە لە ناوچەکە کە ھەرێمێکی کەنار دەریایییە، پایتەخەتەکەی بریتییە لە شێنگیانگ دەکەوێتە باکووری کەنار دەریایی ڕووباری زەرد، و بە زۆری دەکەوێتە باکووری ھەرێمەکە لە چین.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگاکانی کۆماری گەلی چین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٠٧
لەیلا مستەفا
لەیلا مستەفا (لەدایکبووی ١٩٨٨ ) سەرۆکی ئەنجومەنی سڤیلی ڕەقەیە لە سووریا کە لەژێر دەسەڵاتی ھەردوو عەرەب-کورد دایە لە نیسانی ٢٠١٧وە
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی سووری لە سیاسەت پۆل:ژنانی کورد پۆل:کوردە سوورییە سیاسەتوانەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:سیاسەتوانە کوردەکانی سووریا
بەھیە ماردینی
بەھیە ماردینی چالاکوان، ڕۆژنامەوان، نووسەر، پارێزەری کوردی خەڵکی ڕۆژاوای کوردستانە. لێکۆلەر لە یاسای نێودەوڵەتی ھەڵگری بڕوانامەی ماستەر لە یاسا، نووسەر و ڕۆژنامەوانی کوردە، ھەروەھا چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ و کاردەکات بۆ پشتگیریکردن لە دیموکراسی لە سووریا و وڵاتە عەرەبییەکان.
یانگ سیۆنگ (نووسەر)
یانگ سیۆنگ (بە چینی:揚雄; لەدایکبووی ٥٣ی پێش زایین تا ١٨ی زاینیی) فەیلەسووف، شاعیر بوو لەس ەردەمی ڕۆژاوای ئیمپراتۆریەتیی ھان ھەروەھا بەھۆی نووسینە فەلسەفییەکانی ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ١٨ پۆل:لەدایکبووانی ٥٣ی پێش زایین پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی یەکەمی پێش زایین پۆل:شاعیرە چینییەکان لە سەدەی یەکەمی پێش زایین پۆل:فەیلەسووفە چینییەکان لە سەدەی یەکەمی زایینی پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی یەکەمی زایینی پۆل:فەیلەسووفەکانی زنجیرە فەرمانڕەوایی ھان پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتی ھان پۆل:شاعیرانی سیچوان پۆل:نووسەرانی چێنگدو پۆل:سیاسەتوانەکانی چێنگدو
بەھیە ماردینی
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد پۆل:نووسەرانی کوردیی ناوەندی پۆل:ژنانی کورد پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان پۆل:چالاکانی کورد پۆل:چالاکوانانە کوردەکانی مافی مرۆڤ پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:نووسەرانی ژنی کورد پۆل:ژنە کوردەکانی ڕۆژاوای سووریا
ساو فرانسیسکۆ دوو سول
وێنۆک|سەنتەری مێژوویی ساو فرانسیسکۆ دوو سول وێنۆک|شوێنەکە لە ویلایەتی سانتا کاتارینا ساو فرانسیسکۆ دوو سول شارەوانییەکە لە ویلایەتی سانتا کاتارینا لە بەڕازیل. ڕووبەرەکەی ٥٤٠ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی دانیشتووانەکەی لە ساڵی ٢٠٢٠دا ٥٣٧٤٦ کەس بووە.
ساو فرانسیسکۆ دوو سول بەشێکی گرنگە لە ژێرخانی بەرازیل. ئاسانکاری گەورەی کەشتیوانی بەکۆمەڵ دابین دەکات و لەلایەن ھێڵە سەرەکییەکانی کەشتیوانی کۆنتێنەرەوە خزمەت دەکرێت کە بە کەناراوەکانی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوای ئەمریکای باشوور، ئەفریقا، ئاسیا، ئەمریکای باکوور و ناوەڕاست، کاری بی و ئەورووپا دەبەستنەوە.
لە ماوەی دەیەی ڕابردوودا، ساو فرانسیسکۆ دوو سول بووەتە شوێنێکی گەشتیاری بەناوبانگ بۆ میوانانی ئەمریکای باشوور و نێودەوڵەتی. شارەوانییەکە ٦٦٦٧ ھێکتار (١٦٤٧٠ دۆنم) پارکە ویلایەتییەکەی ئاکارای لەخۆدەگرێت، کە لە ساڵی ٢٠٠٥ دروست کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەوانییەکان لە ویلایەتی سانتا کاتارینا
دەلال خەریۆ
دەلال خەریۆ (لەدایکبووی ١٩٩٧) ژنێکی ئێزیدی لە کوردستانی باشوور، لەدوای ڕزگاربوونی لەژێردەستی داعش ڕوویکردە ئەڵمانیا. دەلال لەئێستادا چالاکوانی مافەکانی مرۆڤە.
لە ٣ی ئابی ٢٠١٤، چەکدارانی داعش دەستیان گرت بەسەر گوندەکەی دەلال واتە گوندی خەریۆ، دەلالی تەمەن ١٧ ساڵان ئەوکاتە ماوەی نۆ مانگ ژیانی لەژێردەستی داعش بەسەربرد. دەلال بەزۆر بە نۆ پیاوی داعش بەشوودراوە و بەشێوەی بەردەوام دەستدرێژی سێکسی کراوەتەسەر. دەلال یەکێکبوو لەو ٤٠٠٠ ژن و منداڵانەی کە داعش وەک بارمەتە گرتنی. گوندەکەی دەلال خاپوورکرا، ھەروەھا تەرمی ٥٠٠ کەسیش لەنێو گۆڕێکی بەکۆمەڵ دۆزرایەوە. خێزانەکەی دەلال پەرتەوازەبوون، دایکی برایە سوریا، خووشکە بچووکەکەی ونبووە، وە براکەشی کوژراوە.
بیرەوەرییەکای دەلال بەکتێب نووسرا لەژێرناوی «من وەک کچی ئاگر دەمێنمەوە» (بەئەڵمانی: Ich bleibe eine Tocher des Lichts)، کتێبەکە لە ساڵی ٢٠١٦ لەژێرناوێکی خوازراو بەناوی شیرین لەچاپدرا. لە شووباتی ٢٠١٧، خەڵاتی مافەکانی ژنی لە ٩ەیەمین کۆڕبەندی مافەکانی مرۆڤ و دیموکراسی لە جێنەوا، سوویسرا بردەوە. دواتر دەلال ئەوەی وت کە ئەزموونی لە ئەڵمانیا ناڕەحەتی بووە چونکە خووشک و دایکی لەلای نەبوون.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧ پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم
ژێ (ماتماتیک)
200px|وێنۆک|چەپ|h ژێی سێگۆشەیە ژێ یان ھیپۆتێنوس درێژترین لای سێگۆشەیەکی گۆشەوەستاوە. بەپێی تیۆرمی پیتاگۆرس درێژیی ژێ لە ڕێگەی ھاوکێشەی خوارەوە بەدەست دێت:
دەلال خەریۆ
سەرچاوەکان
پۆل:ژنان لە عێراق پۆل:ئێزدییەکانی عێراق پۆل:چالاکوانە عێراقییەکانی مافەکانی مرۆڤ پۆل:ژنانی عێراقی پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ پۆل:ژنە نووسەرە عێراقییەکانی سەدەی ٢١ەم
ژێ (ماتماتیک)
دووجای ژێ = ئەنجامی کۆکردنەوەی دووجای دوو لاکەی تری سێگۆشە
لە سێگۆشەیەکی گۆشەوەستاودا، ژێ بریتییە لەو لایەی بەرامبەر بە گۆشەی وەستاوە. ژێ لە بازنەدا، جیاوازە لەگەڵ ژێ لە سێگۆشەی وەستاو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سێگۆشەزانی پۆل:سێگۆشەکان پۆل:ئەندازەی سەرەتایی پۆل:تیۆرمی پیتاگۆرس
پارکە ویلایەتییەکەی ئاکارای
وێنۆک|دیمەنی پارک و پرایا گراندە پارکە ویلایەتییەکەی ئاکارای (بە پورتوگالی: Parque Estadual do Acaraí) پارکێکی دەوڵەتییە لە ویلایەتی سانتا کاتارینا لە بەڕازیل. ناوچەیەکی کەنار دەریا لە بایۆمی دارستانی ئەتڵەسی دەپارێزێت. بەھۆی ژمارەیەکی بەرچاو لە دانیشتووانی نەریتی لە پارکەکەدا کێشە ھەیە.
شوێن
پارکە ویلایەتییەکەی ئاکارای لە شارەوانی ساو فرانسیسکۆ دوو سول لە سانتا کاتارینایە. ڕووبەرەکەی نزیکەی ٦٦٦٧ ھێکتارە (١٦٤٧٠ دۆنم) لە دەشتی کەنار دەریای دوورگەی ساوفرانسیسکۆ، و دوورگەکانی تامبۆرێتێس لەخۆدەگرێت. یەکێک لە گرنگترین پاشماوە بەردەوامەکانی ئیکۆسیستەمی کەنار دەریاکان لە ویلایەتەکەدا دەپارێزێت، کە بریتییە لە پرایا گراندە ڕێستینگ.
دڵناسی
وێنۆک|وێنەی سووڕانەوەی [[خوێن لە دڵی مرۆڤ، ڕەنگی شین خوێنی کەم ئۆکسجین و ڕەنگی سوور خوێنی پڕ ئۆکسجین]]
وشەڕەتناسی
کاردیۆلۆژی لە دوو وشەی کاردیۆ (Cardio) لە یۆنانی بە مانای دڵ و لۆژی (Logy) بە مانای سەرپڵشت و وانەیشە پێک ھاتووە.
نەخۆشینەکان
بۆ وێنە:
ڕشتەکانی پزیشکیی دڵ
ئەو پزیشکانەی وا لە بواری پزیشکیی دڵدا خوێندن تەواو دەکەن پێیان دەڵێن کاردیۆلۆژیست و، بەو پزیشکانەی وا لە بواری نەخۆشییەکانی دڵ لە منداڵاندا ئیش دەکەن دەڵێن کاردیۆلۆژیستی منداڵان.
بەو پزیشکانەی وا لەم ڕشتە پزیشکییەدا نەشتەرگەری دەکەن دەڵێن نەشتەرگەری کاردیۆلۆژیست یان نەشتەرگەری دڵ کە خۆی ڕشتەیەکە لە نەشتەرگەریی گشتی.
پزیشکەکانی دڵ کاریان بە خوێن نییە مەگەر ئەو کاتەی کە نەخۆشیی خوێن لە دڵدا کار بکات و بۆ زانین لە چۆنیەتیی خوێن لە تاقیکردنەوەکان لە لابڕاتۆرەکانی پزیشکیدا. کاردیۆلۆژی ڕشتەیەکە لە پزیشکیی ناوخۆیی. لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، پزیشکەکان دەتوانن لە بوارە جۆراجۆرەکانی نەخۆشییەکانی دڵ، ببنە پسپۆر و بۆ ھەر کامێکیان دەبێ سێ ساڵ بخوێنن.
ڕشتەکانی کاردیۆلۆژی بەکورتی:
فێرکاری
بۆ گەیشتن بە ئاستێک کە پزیشکێک ببێت بە پسپۆڕ لە پزیشکیی دڵ، دەبێ بۆ ماوەی لانی کەم ١٠ ساڵ ئەزموونی فێرکاری و لێکۆڵینەوەی هەبێت که دەبێ ٤ ساڵ فێرکاریی پزیشکیی گشتی، ٣ ساڵ پزیشکیی نێوخۆیی و ٣ ساڵ خولی تایبەت بە کاردیۆلۆژی تێپەڕ بکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کاردیۆلۆژی پۆل:ڕشتەکانی پزیشکی
ھۆڵی ڕۆی تۆمسن
ھۆڵی ڕۆی تۆمسن ھۆڵێکی کۆنسێرتەکانە لە شاری تۆرۆنتۆ لە ویلایەتی ئۆنتاریۆ لە کەنەدا. دەکەوێتە ناوەندی شار لە ناوچەی کات بەسەربردنی شارەکە، شوێنی ئۆرکێسترای سەمفۆنی تۆرۆنتۆ و کۆری تۆرۆنتۆ مێندێلسۆن و تۆرۆنتۆ دیفیانتە. لە ساڵی ١٩٨٢ کراوەتەوە، دیزاینە تەلارسازییە بازنەیییەکانی ڕووی دەرەوەی شووشەیی مەیل و کێشراو پیشان دەدات. لەلایەن تەلارسازەکانی کەنەدی ئارسەر ئێریکسۆن و مازەرز و ھالدنبی دیزاین کراوە. ئیتزاک پێرلمان وەک ڕاوێژکاری تایبەتی تەلارسازەکان ڕۆڵی گێڕاوە سەبارەت بە پێداویستییەکانی دەستڕاگەیشتن بۆ ئەکتەرە کەمئەندامان و میوانەکان. ھۆڵەکە ٢٦٣٠ جێگەی تێدایە و ئۆرگێکی بۆری تێدایە کە لەلایەن ئۆرگ سازکەری کەنەدی گابرێل کنی لە لەندەن لە ئۆنتاریۆ دروست کراوە. پێشتر ھۆڵەکە لە قۆناغی دروستکردن و پێش دروستکردنیدا بە ھۆڵی نیو مەیزی ناسرابوو. ناوەکەی لە ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٢ گۆڕدرا. ھۆڵەکە لە ماوەی شەش مانگدا لە ساڵی ٢٠٠٢ نۆژەنکرایەوە، دوای چەندین ساڵ لە گلەیی مۆسیقاژەنان لەسەر کوالێتی دەنگەکانی.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
]
شێرۆڵە
شێرۆڵە (Şêrolle، ) دێیەکە لە ناوچەی باینگانی شارستانی پاوە.
جوگرافیا
ئەم گوندە لەسەر سنووری ئێران و عێراقەوە ھەڵکەوتووە. لە ئێراندا دەکەوێتە سەر شارستانی پاوە سەر بە پارێزگای کرماشان و ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تەوەنەوەل کە دەکەوێتە سەر پارێزگای ھەڵەبجە.
ھەندێک لە شوێنەکانی ئەم گوندە بریتین لە دۆڵەڕەش، چاڵەدارەوەن و چاڵەھەنجیر. ئەم گوندە چەند کەورگێکی تێدایە لەمانە کەورگی قاژان و کەورگی مەجە.
مێژوو
ئەم گوندە لە لایەن یەکەێک لە نەوەکانی ئیمام بە ناوی عەلی کوڕی ئاخا ئاوەدان کراوەتەوە کە خاوەنی سێ کوڕ بە ناوەکانی عەبدولقادر، محەممەد سەعید و مارف بووە کە ناسراون بە خێڵی عەلی ئاخا. لە دوای شەڕی ئێران و عێراق بە ھۆی ھەڵکەوتنی ئەم گوندە لەسەر کۆتا خاڵی سنوورەوە چۆڵ کراوە و زۆرینەی دانیشتووەکانی لە بانەوڕێ جێگیر بوون. ھەر چەند ئەم گوندە ئێستا چۆڵە بەڵام جارجار ھەر ئەم بنەماڵەیە بە مەبەستی ئاژەڵداری سەردانی بەشێک لەم گوندە بە ناوی چاڵەگلێر دەکەن.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە
ئیڤوار
ئیڤوار شارەوانییەکە لە پارێزگای نامور لە بەلجیکا بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٧، ڕێژەی دانیشتووانی ٨٥٦٣ خەمڵێنراوە. لەگەڵ ڕووبەرەکەی بە ٥٦ کم دووجا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەوانییەکانی پارێزگای نامور
زیندەوەرە ناوک ڕاستەقینەکان
زیندەوەرە ناوک ڕاستەقینەکان ئەو زیندەوەرانەن کە خانەکانیان ناووکی بە پەردە دەورەدراویان تێدایە زیندەوەرە ناووک ڕاستەقینەکان گیانەوەرو ڕووەک و کەڕووەکان و پێشەنگیەکان دەگرێتەوە بەڵام بەکتریاو قەوزەسەوزەشین باوەکان ناگرێتەوە
وێنۆک|کۆکراوەی کۆمەڵیک لە زیندەوەرە ناوک ڕاستەقینەکان
سەرچاوە
پۆل:زانست پۆل:ژینناسی
ئازادیی ڕۆژنامەوانی
ئازادیی ڕۆژنامەوانی یان ئازادیی ڕاگەیاندن بنچینەی پەیوەندیکردن و ڕادەبڕینە بەشێوازی ڕاگەیاندنی جۆراوجۆر، بە چاپکراو و ڕاگەیاندی ئەلکترۆنی بە تایبەتی بەرھەمی چاپکراو، دەبێت مامەڵەی ئازاد وەک ماف تەماشا بکرێت. جۆرە ئازادییەکی وەھا مانای ئەوەیە کە دەست تێوەردان ناکرێت لەلایەن وڵاتێکی سنووربەزێن؛ دەکرێت بپارێزرێت بەپێی دەستوور یان یاساکانی تر.
بۆ زانیاری حکومیش، ھەر حکومەتێک پۆلێنی دەکات کە چی گشتییە یان چی ڕێگەنادرێت ئاشکرا بکرێت بۆ خەڵکی. ئەو شتانەی دەوڵەت دەیپارێزێت لەخستنەڕوو لەبەر دوو ھۆکارە: ناساندنی زانیاریەکە وەک ھەستیار، نھێنی یان شاراوە، یان پەیوەستی زانیارییەکە بە پاراستنی بەرژەوەندی نەتەوەیی. زۆرێک لە حکومەتەکان بەھەمان شێوە یاسا یان ئازادیی یاسادانانی زانیاری بەکاردێنن بۆ دیاریکردنی چوارچێوەی بەرژەوەندی نەتەوەیی.
جاڕنامەی جیھانی مافەکانی مرۆڤ ساڵی ١٩٤٨ سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، دەڵێت: ھەموو کەسێک مافی ئازادیی بیروڕا و ڕادەربڕینی ھەیە؛ ئەم مافە بریتییە لە مافی ھەبوونی بیروڕا بەبێ دەست تێوەردان ھەروەھا مافی بەدواداچوون، وەرگرتن و گەیاندنی زانیاری و بۆچوون لە رێی ھەر ڕاگەیاندنێکەوە بە بێ بوونی بەربەست".
زۆرجار ئەم فەلسەفەیە ھاوشانە لەگەڵ یاسادانان بە جۆرەھا پلەی جیاواز بۆ ئازادیی لێکۆڵینەوەی زانستی (ناسراویشە بە ئازادیی زانستی)، چاپ و ڕۆژنامەوانیی. قووڵی ئام یاسایانە لە سیستەمی یاسایی وڵاتێک دا دەکرێت تا دەستوور بڕوات. چەمکی ئازادیی گووفتار زۆرجار باس کراوە لە ھەمان یاساکانی ئازادیی ڕۆژنامەوانی دا، بۆیە دەبێتە ھۆی ڕەفتاری یەکسان بۆ دەربڕینی وتەیی و چاپی. سوید یەکەم وڵات بوو کە ھەستا بە دانانی ئازادیی ڕۆژنامەوانی لە دەستوورەکەی دا کە بە یاسای ئازادیی ڕۆژنامەوانی ساڵی ١٧٦٦ ناسراوە.
پەیوەندی بە چاپی خۆییەوە
پێناسەی ئازادیی ڕۆژنامەوانیی بریتییە لە بنیاتنانی ئازادییەک لە رێی نەبوونی دەست تێوەردان لەلایەن دامەزراوە دەرەکییەکانەوە، وەک حکومەت یان ڕێکخراوی ئایینی، نەک مافی نووسەران بۆ چاپکردنی کارەکانیان لەلایەن کەسانی ترەوە. ئەم بیرۆکەیە پوختەکارییەکەی بەناوبانگی بۆ کرابوو لەلایەن ڕۆژنامەوانیی ئەمریکی سەدەی بیستەم، ئـ. ژ. ڵیبلینگ کە نووسویەتی "ئازادیی رۆژنامەوانیی مسۆگەر دەکرێت تەنھا بۆ ئەوانەی کە خاوەنیین". ئازادیی ڕۆژنامەوانیی کۆنترۆڵی تەواو دەداتە دەست چاپەمەنی یان دەزگای بڵاوکەرەوە لەوەی خۆیان چی ھەڵدەبژێرن بۆ بڵاوبکەنەوە، بە مافی ڕەت کردنەوەی چاپکردنی ھەر شتێک بە ھەر ھۆکارێک بێت. ئەگەر نووسەرەکە نەگاتە ڕێکەوتنێکی خۆبەخشانە لەگەڵ دەزگای چاپەکە بۆ بڵاوکردنەوەی بەرھەمەکەی، ئەوا دەبێت نووسەر ھانا ببات بۆ چاپی خۆیی.
بارودۆخی ئازادیی ڕۆژنامەوانی لەچواردەوری جیھان دا
بێجگە لە پێناسە یاسایەکان، چەند ڕێکخراوێکی ناحکومی کۆمەڵێک ڕێسای دی بەکاردێنن بۆ ھەڵسەنگاندنی ئاستی ئازادیی ڕۆژنامەوانیی لە چواردەوری جیھان دا. ھەندێکیان ڕیزبەندی بابەتییانە دروست دەکەن و لە کاتێک دا ھەندێکی تریان پشت دەبەستن بە زانییاری ژمێردراو:
ناوەڕۆکی ڕاگەیاندنی ئازادی جیھانی
ھەموو ساڵێک، پەیامنێرانی بێ سنوور ھەڵدەستن بە دانانی پلەبەندییەکی بابەتییانە بۆ ئازادیی ڕاگەیاندن لە وڵاتان. ڕیزبەندی ناوەڕۆکی ڕاگەیاندنی ئازادی بەندە لەسەر: وەڵامی ڕاپرسی نێردراو بۆ ڕۆژنامەنووسانی ئەندام لە ڕێکخراوە ھاوەڵەکانی RWB، ھەروەھا بۆ شارەزا پەیوەندیدارەکان وەک لێکۆڵەران، دادوەران و چالاکەوانانیی مافی مرۆڤ. ئەم ڕاپرسیانە پرسیار دەکات لەسەر ھێرشەکانی سەر ڕۆژنامەنووسان، ڕاگەیاندن بە گشتی و ھەر سەرچاوەیەکی فشار دروستکەر لەسەر ڕاگەیاندنی ئازاد (وەک کۆمەڵە ناحکومیەکان). لە ساڵی ٢٠١٦ دا، ئەو وڵاتەنەی کە بەرزترین ڕێژەی ئازادیان ھەیە بریتیی بوون لە فینلەندا، ھۆڵەندا، نەرویج، دانیمارک و نیوزلەندا، کۆستا ریکا، سویسرا، سوید، ئێرلەندا و جامایکا. ئەو وڵاتانەی کە نزمترین ڕێژەی ئازادیی ڕاگەیاندنیان ھەیە بریتیین لە ئێریتریا، کۆریای باکوور، تورکمانستان، سوریا، چین، ڤێتنام و سودان.
کێشەی میدیا لە گەورەترین وڵاتی دیموکراسی (ھیندستان) جیھان دا بریتییە لە گەورەیەکەی. ھیندستان نموونەیەکی دیاریکراوی دیموکراسی نییە بۆ ڕاگەیاندن. ڕۆژنامەنووسانی کەنەدی بۆ دەربڕینی ئازاد CJFE ڕاپۆرتێکی بڵاوکردۆتەوە[٥] لەسەر ھیندستان ئاماژە بەوە دەکات کە ڕۆژنامەنووسانی ھیندی فشاریان لێ دەکرێت یان وایان لێ دەکرێت کە ھەست بکەن ناچارن لەبەر سەلامەتی پیشەکانیان کە ھەواڵەکانیان رەنگدەرەوەی بۆچونە سیاسییەکان و بەرژەوەندی خاوەن پشکی کۆمپانیاکان بێت. ڕاڤی س. جھا لە ڕاپۆرتەکەی دا دەڵێت کە "ڕۆژنامەگەری ھیندی ناتوانرێت متمانەی پێ بکرێت بەھۆی نەبوونی ئازادی و  پەیڕەوی خۆیی، لەم کاتەدا ناسراوە بە دەستکاری کردن و لایەنگریی."
ئازادیی ڕاگەیاندن
ئازادیی ڕاگەیاندن راپۆرتێکی ساڵانەیە لەلایەن (خانەیی ئازادی) یەوە ئامادە دەکرێت کە ڕێکخراوێکی خێرخوازی ئەمریکییە. ناسراوە بەوەی کە بابەتیانە ئاستی ئازادی و سەربەخۆی پاکنووس کردن دەپێوێت کە لە کایەدایە بۆ ڕاگەیاندنەکان لە ھەموو وڵات و ناوچە جێ ناکۆکە گرنگەکان لە چواردەوری جیھان دا. ئاستەکانی ئازادی خاڵبەندی دەکرێت لەسەر پێوەری ١ (ھەبوونی زۆرترین ئازادی) تا ١٠٠ (نەبوونی ھیچ ئازادییەک). پشتبەستن بە سەرەکییەکان، وڵاتەکان پۆلێن کراون بە "ئازاد"، "نیمچە ئازاد" و "نائازاد".
وڵاتە نادیموکراسیەکان
بەگوێرەی پەیامنێرانی بێ سنوور، زیاد لە یەک لەسەر سێی دانیشتووانی جیھان لەو وڵاتانەدا دەژین کە دیموکراسی تێدا نییە. ئەم خەڵکانە لەو وڵاتانەدا ژیان بەرێ دەکەن کە ھیچ سیستەمێکی دیموکراسی بوونی نییە یان لەو شوێنانەی کە کەموکوڕیەکی زۆر ھەیە لە پرۆسەی دیموکراسی دا. ئازادیی ڕاگەیاندن کێشە/چەمکێکی یەکجار گەورەیە بۆ زۆربەی سیستەمی فەرمانڕەوا نادیموکراسیەکان، لە کاتێک دا لە چەرخی نوێ دا کۆنترۆڵی توندی گەیشتن بە زانیاری بنەمایەکی ھەستیارە بۆ مانەوەی زۆربەی حکومەتە نا دیموکراسیەکان، سیستەمی کۆنترۆڵە پەیوەندیدارەکانیان و ئامرازە ئاسایشەکانیان. بۆ جێ بەجێ کردنی ئەمە، زۆربەی کۆمەڵگا نا دیموکراسیەکان ھەڵدەستن بە دانانی دامەزراوەی ھەواڵی سەر بە دەوڵەت بۆ پیاھەڵدانی پرۆپاگەندە کە گرنگە بۆ ھێشتنەوەی چەقی ھێزە سیاسی و سەرکوتکردنی (زۆربەی جار بە شێوازێکی دڕندانە، لە ڕێی بەکارھێنانی پۆلیس، ھێزی سەربازی یان دەزگا زانیاریەکان) ھەر جۆرە ھەوڵێکی بەبایەخ بۆ بەرەنگاری "ھێڵی سووری حکومەت" لەسەر بابەتە ململانێ لەسەرەکان لەلایەن ڕاگەیاندنەکانەوە یان تاکە ڕۆژنامەنووسێک. لەم جۆرە وڵاتانەدا، ئەو ڕۆژنامەنووسانەی لەسەر لێواری بابەتە پەسەندکراوەکان دا کار دەکەن زۆربەی جار دووچاری ھەڕەشیەکی دژوار دەبنەوە لەلایەن بەکرێگیراوەکانی دەوڵەتەوە. ئەمە دەکرێت ھەڕەشەی سادە بۆ سەر پیشەکانیان لەخۆبگرێت (وەک دەکردنیان لە پیشەکانیان و ناونووسکردنیان لە لیستی ڕەش دا) ھەتا ھەڕەشەی کوشتن، فڕاندن، ئەشکەنجەدان و دەستکوژی کرجن (تیرۆرکردن). نموونەکان:
ئەورووپا
ناوەڕاست، باکوور و ڕۆژئاوای ئەورووپا دابونەریتێکی دوور و درێژیان ھەیە لە ئازادیی گووفتار، بە ئازادیی ڕاگەیاندنیشەوە. دوای جەنگی جیھانی دووەم، ھیو بەیلی، سەرۆکی یەکێتی خزمەتی ڕاگەیاندنی تەلەگراف کە لە ئەمریکا بوو، پشتگیری دەکرد بۆ ئازادیی بڵاوکردنەوەی ھەواڵەکان. لە ساڵی ١٩٤٤ بانگەشەی دەکرد بۆ سیستەمێکی کراوە لە سەرچاوەی ھەواڵ، پەخشکردن و کەمترین ڕێنوێنی حکومی لەسەر ھەواڵەکان. پێشنیارەکانی ڕاستەوخۆ پەخش دەکران لە کۆنگرەی جنیڤ بۆ ئازادیی زانیاری لە ١٩٤٨، بەڵام ڕێگری لێ کرا لەلایەن سۆڤیەتەکان و فەڕەنسیەکان.
ئازادیی ڕاگەیاندن مافێکی بنچینەییە کە پیادە دەکرێت بەسەر ھەموو ئەندامانی دەوڵەت لە یەکێتی ئەورووپا و ھاوڵاتیانی، وەک ناسێنراوە لە پەیماننامەی مافە بنچینەیەکانی یەکێتی ئەورووپا و ھەروەھا کۆنگرەی مافەکانی مرۆڤی ئەورووپا. :١ لەگەڵ پرۆسەی بەرفراوانکردنی یەکێتی ئەورووپا، مسۆگەرکردنی ئازادیی ڕاگەیاندن ناونراوە بە "پێوەرێکی سەرەکی ئامادەیی وڵاتێک بۆ بوون بە بەشێک لە یەکێتی ئەورووپا".
بەڕیتانیای مەزن
بەپێی New York Times "بەڕیتانیا داب و نەریتێکی دوور و درێژی ھەیە لە ڕاگەیاندنی ئازاد و زانخواز"، بەڵام "جودا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بەڕیتانیا ھیچ مسۆگەرێکی دەستووری نییە بۆ ڕاگەیاندنی ئازاد." ئازادیی ڕاگەیاندن لە بەڕیتانیای مەزن لە ساڵی ١٦٩٥ دا دامەزرا، کە ئالان ڕۆبریجەر، سەرنووسەری پێشووی The Guardian دەلێت "کاتێک خەڵکی قسە دەکەن لەسەر مۆڵەت پێدانی رۆژنامەنووسان یان ڕۆژنامەکان دەبێت ئاماژەی مێژوویان بۆ بکرێت. دەبێت بخوێنەوە چۆن مۆڵەت وەرگتنی ڕاگەیاندن لە بەڕیتانیا لە ١٦٩٥ ھەڵوەشایەوە. بەیادیان بێتەوە ئازادیە براوەکانی ئێرە چۆن بوونە نموونەیەک بۆ زۆربەی بەشەکانی دیکەی دنیا، و ئاگادار بن جیھان کە ھێشتا تەماشامان دەکات چۆن ئەو ئازادیانە دەپارێزین."
ئیتاڵیا
دوای یەکگرتنی ئیتاڵیا لە ١٨٦١ دا، لە ١٨٤٨ یاسای ئەلبەرتین وەک دەستووری شانشینی ئیتاڵیا جێگیرکرا. یاساکە ھەندێک ئازادیی ڕاگەیاندنی مسۆگەر دەکرد لەگەڵ ھەندێک سنووردارکردن لە باری دەستدرێژی و بابەتە ئایینیەکان دا، وەک لە بەندی ٢٨ دا ئاماژەی پێکراوە: "ڕاگەیاندن دەبێت ئازاد بێت، بەڵام یاسا دەتوانێت ھەر دەستدرێژییەک بۆ سەر ئازادی سەرکوت بکات. ھەرچەندە ئینجیلەکان، ڕێنماییە ئاییەنیەکان، و کتێبە نوێژییەکان نابێت چاپ بکرێن بە بێ بوونی مۆڵەتی پێشینە لە قەشەوە."
دەستوور ڕێگە دەدات بە دەست بەسەرکردن بەبێ فەرمانی دادگا لە کاتی زۆر پەلەدا، کاتێک دادوەرێک/دادگایەک ناتوانێت لە کاتی گونجاوی خۆی دا مامەڵە بکات، ئەوا لەو بارەدا پشت ڕاستکردنەوەی دادگایی دەبێت لە ٢٤ کاتژمێردا ئامادەبکرێت. بەندی ٢١ بەھەمان شێوە ھەڵدەستێت بە سنووردارکردنی ئەو بڵاوکراوانەی وەک دەست درێژی بۆ ڕەوشتی گشتی ھەژمار دەکرێت، وەک لە بڕگەی ٦ دەڵێت: " بڵاوکراوە و نمایشە دەست درێژیکەرەکانی سەر ڕەوشتی گشتی پێویستە قەدەغەبکرێت. ئامرازی پاراستن و نەھێشتن دژی ئەو پێشێلکاریانە دەبێت بەپێی یاسا رێکبخرێت."
ئەڵمانیای نازی (١٩٣٣-١٩٤٥)
لە ساڵی ١٩٩٣ دا ئازادیی ڕاگەیاندن لە ئەڵمانیای نازی دا سەرکوت کرا بە فەرمانی ئاگریینی ڕایخساتگ لەلایەن سەرۆک پاوڵ ڤۆن ھایدنبێرگ. ھەر کە ئەدۆڵف ھیتلەر دەسەڵاتی گرتە دەست، ھیتلەر بە توندی ئازادیی ڕاگەیاندنی سەرکوت کرد لەڕێی کەسایەتی جۆزیف گۆبلز بەرپرس لە وەزارەتی ڕۆشنبیری و پروپاگەندە. وەزارەت وەک ناوەندێکی کۆنترۆڵ بۆ ھەموو ڕاگەیاندنەکان ڕەفتاری دەکرد، دەرکردنی فەرمان بۆ ئەوەی چ ڕەشنووسێک بڵاوبکرێتەوە و چی دیکە سەرکووت بکرێت. ھەرکەسێکی بەژدار لە بواری فلیم دا (لە دەرھێنەرانەوە ھەتا نزمترین یاریدەدەر) دەبێت پەیماننامەی دڵسۆزی بۆ پارتی نازی ئیمزا بکەن، گۆبڵز خۆی تا ڕادەیەک کۆنترۆڵی تاکەکەسی ھەبوو بەسەر ھەر فلیمێکەوە دەردەچوو لە ئەوروپای نازی. ئەو ڕۆژنامەنووسانەی لە وەزارەتی پروپاگەندە لایان دەدا بەبەردەوامی بەند دەکران.
کەنەدا
بڕگەی ٢(ب) لە دەستووری کەنەدی بۆ ئازادی و مافەکان ئاماژە بەوە دەکات ھەموو کەسێک خاوەنی "ئازادیی بیروڕا، باوەڕ، بۆچوون، دەربڕین، ئازادیی ڕاگەیاندن و شێوازەکانی تری پەیوەندیکردنن."
بنەمای دادگای کراوە دڵنیا دەبێتەوە لە ئازادیی ڕاگەیاندن بەوەی کە دانیشتنەکانی دادگا کراوە بێت و مافی چوونە ژوورەوە بۆ گشتی و ھەموو ڕاگەیاندنەکان دەستەبەر بکرێت.
سەنگاپوور
ژینگەی ڕاگەیاندنی سەنگاپوور دادەنرێت بە کۆنتۆڵ کراو لەلایەن حکومەتی وڵاتەکەوە.
ھیندستان
دەستووری ھیندی، لە کاتێک دا ئاماژە بە وشەی "ڕاگەیاندن" ناکات، دەستەبەری"مافی ئازادیی گووفتار و دەربڕین" دەکات لە بەندی ١٩-١-ئـــــــ. ھەرچەندە ئەم مافە ئەگەری سنووردارکردنی ھەیە بەم ھۆکارانە "سەروەری و یەکپارچەیی خاکی ھیندستان، ئاسایشی وڵات، پەیوەندی دۆستانە لەگەڵ وڵاتە بیانییەکان، سیستەمی گشتی و پاراستنی ڕەوشتباشی." یاسای وەک یاسایی نھێنی فەرمی و یاسایی ڕێگری چالاکیە تیرۆریستیەکان (PoTA) بەکارھێنراوە بۆ سنووردارکردنی ئازادیی ڕاگەیاندن. لەژێر یاسای PoTA دەکرێت یەکێک دەستبەسەر بکرێت زیاد لە شەش مانگ بۆ ھەبوونی پەیوەندی لەگەڵ تیرۆرستێک یان کۆمەڵەیەکی تیرۆرستی. PoTA لەکارخرا لە ٢٠٠٦ و بەڵام یاسایی نھێنی فەرمی ١٩٢٣ ھێشتا بەردەوامە.
لە یەکەمین نیو سەدەی سەربەخۆی دا، کۆنترۆڵی ڕاگەیاندن لەلایەن دەوڵەتەوە رێگرێکی گەورەی ئازادیی ڕاگەیاندن بوو. وتەیەکی بەناوبانگی ئیندرا غاندی لە ساڵی ١٩٧٥ دا دەڵێت کە ھەموو رادیۆکانی ھیندستان "ئەندامێکی حکومەتن و وەکو ئەندامێکی حکومەتیش دەمێنێتەوە..." لەگەڵ ئازادبوونی ١٩٩٠ دا، خاوەندارێتی و کۆنترۆڵی راگەیاندنی تایبەتی چرۆی دەکرد کە بووە ھۆی سەربەخۆییەکی زیاتری ڕاگەیاندن و بوونی چاودێرییەکی ورد لەسەر حکومەت.
ھیندستان خاوەن ڕیزبەندیەکی لاوازە، لە ڕیزبەندی ١٨٠ وڵات دا پلەی ١٣٨ ھەیە لە ناوەڕۆکی ئازادیی ڕۆژنامەنووسی ٢٠١٨ کە لەلایەن ڕۆژنامەنووسانی بێ سنوور (RWB) بڵاوکرابۆوە. و بەپێی شیکاری ناوەڕۆکی ئازادیی ڕۆژنامەنووسی ساڵی ٢٠٠٢ دا ھیندستان پلەی ٨٠ بەدەستھێنابوو لە وڵاتانی ڕیزبەنددا کە گەیشبووە ترۆپک لەڕوی ئازادیەکی بەرچاو، بەڵام لە ٢٠٠٢ ھەتا ئێستا لە کەم بوونەوەدایە و دوو جار دابەزیوەتەوە بۆ پلەی ١٣٨. RWB پێی وایە ھۆکاری دابەزینەکە بریتییە لە کەم بوونەوەی پشو درێژی و لێبوردەیی لایەنگرانی نەتەوەپەرستە ھیندۆسییەکان لە سەرۆک وەزیران نارێندرا مۆدی، و ژمارەی رۆژنامەنووسە کوژراوەکانی وەک گۆڕی لانکش.
بەنگلادیش
ڕاگەیاندنی بەنگلادیش بە بەردەوامی پەیڕەوی سانسۆرێکی خۆیی دەکات بەھۆی یاسایەکی مشتوومرکەرەوە بە ناوی یاسای تەکنۆلۆژیای زانیاری وپەیوەندی (ICT). بەپێی ئەم یاسایە، ٢٥ رۆژنامەنووس و سەدان یاداشنامەنووس و بەکارھێنەرانی تۆڕی کۆمەڵایەتی Facebook دادگای کراون لە بەنگلادیش لە ٢٠١٧ دا.
بەنگلادیش ڕیزبەندیەکی لاوازی ھەیە، لە ڕیزبەندی ١٨٠ وڵات دا پلەی ١٤٦ ھەیە لە ناوەڕۆکی ئازادیی ڕۆژنامەنووسی ٢٠١٨ کە لەلایەن ڕۆژنامەنووسانی بێ سنوور بڵاوکرابۆوە (RWB). ڕاگەیاندنی بەنگلادیشی دووچاری چەندەھا کێشە بۆتەوە لە ٢٠١٨ دا. بەناوبانگترین ڕۆژنامەی سەر ئینتەرنێتی وڵاتەکە (bdnews24.com) بۆ ماوەی چەند کاتژمێرێک داخرا لە ١٨ حوزەیرانی ٢٠١٨ لەلایەن دەسەڵاتدارانی بەنگلادیشەوە. ماڵپەڕی ڕۆژنامەیەکی تر (The Daily Star) بەھەمان شێوە داخرا بۆ ماوەی ٢٢ کاتژمێر لە ٢ حوزەیرانی ٢٠١٨ دوای بڵاوکردنەوەی ڕاپۆرتێک لەسەر قوربانی جێبەجێ کردنی دادگای نایاسای لە باشوری ڕۆژھەڵاتی شاری کۆکس بازاڕ.
لە کاتی خۆپیشاندانەکانی سەلامەتی ڕێگاوبانەکان لە ٢٠١٨ دا، حکومەتی بەنگلادیش تۆڕی تەلەفۆنە گەرۆکەکانی (مۆبایل) 3G و 4G لەکارخست و ھەروەھا وێنەگرێکی دەستبەسەر کرد بە ناوی شەھیدوڵ ئەلام لەژێر یاسای تەکنۆلۆژیای زانیاری وپەیوەندی (ICT) کە چاوپێکەوتنێکی بەخشی بوو بە وێستگەی ئەل جزیرە.
تەنزانیا
لە ٢٠١٨ دا، ئەوانەی بەرھەمی ئینتەرنێت دابین دەکەن دەبێت مۆڵەتیان ھەبێت و کرێیەکی ساڵانە بدەن بە حکومەت.
جێ دەستی تەکنۆلۆژیای نوێ
زۆربەی شێوازە باوەکانی گەیاندنی زانیاری بەلەسەرخۆیی شوێنیان دەگیرێتەوە لەلایەن ڕەوتی خێرای پێشکەوتنی تەکنۆلۆژیا نوێیەکان. نزیکەی ھەموو ڕێگە نەریتیەکانی ڕاگەیاندن و بڵاوکردنەوەی زانیاری ھاوشانێکی نوێی ھەیە کە کارئاسانییەکی بەرچاو دەکات بۆ ئەو ڕۆژنامەنووسانەی بەدوای ھێشتنەوە و بەرەوپێشبردنی ئازادیی گوفتارەوەن. چەند نموونەیەکی سادە ئەمانەی خوارەوە لەخۆدەگرێت: