cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بڕیارنامەی ٣٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
ئەلکێ
وێنۆک|قەزاکانی پارێزگای شرناخ
ئەلکێ یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای شرنەخ ھەڵکەوتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شرنەخ پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای شرنەخ
خانەی سووتەمەنی
خانەی سووتەمەنى خانەیە‌کى کیمیاى کارەباییە کە وزەى کیمیاویى سووتەمەنی (ھایدرۆجین) و ئۆکسەدایزینگ (ئۆکسجین) دەگۆڕێت بۆ کارەبا بەناو جووتێکى کاردانەوەى ئۆکسان. خانە سووتەمەنییە‌کان جیاوازن لە‌ زۆربەى پاترییە‌کان لە پێویستی سەرچاوەیە‌کی بەردەوامى سووتەمەنى و ئۆکسجین (بە‌زۆری لە ھەواوە) تا کاردانەوەى کیمیاوى بھێلێتەوە، لە‌ کاتێکدا لە پاتریدا وزەى کیمیاوى لە کانزا و ئایۆنەکانیان یان ئۆکسید بە‌دەست دێت کە لە پاتریەکەدا ھە‌ن. خانەی سووتەمەنی دەتوانێت کارەبای بە‌ردەوام بەرھەم بھێنێت ھەتاکو و ئۆکسجین و سووتەمەنی بوونیان ھە‌بێت و دابین کرابن.
یەکەم خانەى سووتەمەنى داھێنران لەلایەن ویلیەم گرەوڤ لە ١٨٣٨. یەکەم بەکارھێنانى بازرگانیى خانەى سووتەمەنى پاش سەدەیە‌ک بوو لە‌ داھێنانی [ھیدرۆجێن–ئۆکسیجێن] لەلایەن فرانسیس تۆمەس بێیکن لە ١٩٣٢. خانەى سووتەمەنیى تفت، ھەروەھا ناسراو بە خانەى سووتەمەنیى ناونراوە‌ بە‌ناوی داھێنە‌رەکە‌یە‌وە‌، لە ناسا بەکارھێنرا لە‌ بەرنامەکانی لە‌ بۆشایىیدا لە‌ ناوە‌ڕاستی شەستەکاندا، تا وزە و توانا دروست بکەن بۆ سەتەلایت و کەپسوولى بۆشایى. لەو کاتەوە، خانەی سووتەمەنی بەکار ھێنرابوون لە زۆر بە‌کارھێنانی دیکە. خانەی سووتەمەنی بەکار دەھێنرێت بۆ خھ‌زنکردنی وزە لە‌ بازرگانى، پیشەسازیى و تەلارى نیشتەجێیى و لە دوور یان ڕووبەرى دوورە دەستدا. ھەروەھا خانەی سووتەمەنی بە‌کاردێت لە‌ ئۆتۆمبیلى گەورە، ھەروەک فۆکلیفتس، ئۆتۆمۆبیل، پاس، بەلەم، مۆتۆرسیکل و ژێردەریاکان.
زۆر جۆرى خانەى سووتەمەنى ھەیە، بەڵام ھە‌موویان پێکھاتوون لە‌ ئەنۆد (جەمسەرى موجەبە)، کاسۆدێک (جەمسەرى نێگە‌تیڤە)، و ئەلیکترۆلایتێک کە ڕێگا بە‌ ئایۆنە‌کان دەدات (زۆرجار ئایۆنى موجھ‌بی ھایدرۆجین (پڕۆتۆن)) تا بجولێن لەنێوان دوو لاکەى خانەى سووتەمەنى دا. لە ئەنۆد (جەمسەرى موجەبە) مادەی ھاندەر دەبێتە ھۆى ئە‌وە‌ی کە‌ کارلێکى کیمیایى ئۆکسان دروس بکات کە ئایۆن (بە‌زۆری ئایۆنی پۆزەتیڤی ھایدرۆجین) و ئەلیکترۆن دروست دەکەن. ئایۆنەکان لە ئەنۆد (جەمسەرى موجەبەکە‌) دەجولێن بۆ کاسۆدەکە (جەمسەرى نێگە‌تیڤە) بەناو ئەلیکترۆلایتەکە. لە ھەمان کاتدا، ئەلیکترۆنە‌کان لە ئەنۆدەوە‌ دەڕۆن بۆ کاسۆدەکە بەناو سووڕێکى کارەبایی دەرەکی، کە‌ تەزووی کارەباىی ڕاستەوخۆ (dc) بەرھەم دەھێنن. لە کاسۆدەکە، پەرەپێدەرى دیکە‌ی کارلێکى کیمیایى دەبێتە ھۆى ئە‌وە‌ی ئایۆنە‌کان و ئەلیکترۆنە‌کان، و ئۆکسجین تا کارلێک بکە‌ن، و ئاو و بەرھەمى دیکە پێک بەێنن.
تەکنەلۆجیای پەیوەندیدار لێشاوی پاترییە‌کە‌، کە تیایدا دەتوانرێت سووتەمەنی بە‌رھە‌م بھێنرێتەوە بە‌ بارگاوی کردنە‌وە‌. تاک خانە‌ سووتەمەنییە‌کان ڤۆڵتییە‌یە‌کی کە‌م بە‌رھە‌م دەھێنن بە‌ نزیکە‌یی 0،7 ڤۆڵتە، لە‌بە‌رئە‌وە‌ خانە‌کان وە‌ستێنراون یان بە‌شێوە‌ی یە‌ک لە‌دوای یە‌ک دانراون بۆ دروستکردنی بڕی پێویستی ڤۆڵتیە‌ بۆ بە‌یە‌کگە‌یشتنی بڕی پێویستی بە‌کارھێنان بۆ کارەبا، خانە‌ سووتەمەنییە‌کان ئاو و گە‌رمی بە‌رھە‌م دەھێنن کە‌ پشت دەبە‌ستێت بە‌ سەرچاوە‌ی سووتەمەنییە‌کە‌، و بڕێکی کە‌م لە‌ ئۆکسیدی نایترۆجین و دەردراوی دیکە‌. چوستی وزەی خانە‌ سووتەمەنییە‌کە‌ بە‌ گشتی لە‌ نێوان 40% بۆ 60% دایە‌ لە‌گە‌ڵ ئە‌وە‌شدا، ئە‌گە‌ر وزەی گە‌رمی بە‌فیڕۆچوو لە‌ سیستەمی کۆجێنرەیشندا، ئە‌توانرێت چوستییە‌کە‌ی بە‌رز بکرێتەوە‌ بۆ 85%.
بازاڕی خانە‌ی سووتەمەنی لە‌ گە‌شەکردندایە‌ و لە‌ساڵی 2013 دا توێژینە‌وە‌ی پایک سەلماندی کە‌ بازاڕی خانە‌سووتەمەنییە‌کانی دەگاتە50 گێگا وات لە‌ ساڵی 2020 دا.
مێژوو
یە‌کە‌م سەرچاوە‌ی خانە‌ی سووتەمەنی ھایدرۆجینی لە‌ساڵی 1839 دا دەرکە‌وت لە‌ ڕاپۆرتێکدا کە‌ نووسرا لە‌ئۆکتۆبە‌ری (تشرینی یە‌کە‌می) ساڵی 1838 دا بە‌ڵام لە‌ مانگی دیسەمبە‌ری (کانوونی یە‌کە‌می) 1838 دا بڵاوکرایە‌وە‌ لە‌ گۆڤارە فەلسەفییە‌کان و ڕۆژنامە زانستییە‌کانی لە‌ندەن و ئیدینبێرگ کە‌ لە‌لایە‌ن زانای وێڵزی (ویلیام گرووڤ) دەربارەی بەرەوپێشچوون لە‌ یە‌کە‌م خانە‌ی سووتەمەنیدا نووسرا. زاناکە‌ پارچەیە‌ک ئاسن و مس و چەند پلێتێکی نە‌گە‌یە‌نە‌ر و لە‌ تواوە‌ی سۆلفەیتی مس و ترشی لاوازکە‌ری بە‌کارھێنا و نوسیتی لە‌ نامەیە‌کدا بۆ ھە‌مان بڵاوکراوە‌ کە‌ نوسرابوو لە‌ دیسەمبە‌ری 1839 دا بە‌ڵام لە‌ مانگی حوزەیرانی 1839 دا بڵاوکرایە‌وە‌. فیزیازانی ئە‌ڵمانی کریسچن فریدریک سکۆنبە‌ین گفتوگۆی کرد دەربارەی یە‌کە‌مین خانە‌ی سووتەمەنی خاو کە‌ دایھێنابوو. زاناکە‌ گفتوگۆی کرد دەربارەی تەزووی بە‌رھە‌مھاتوو دوای گرووڤ. دواتر زاناکە‌ لە‌ دیزاینە‌کە‌یدا وێنە‌ی توانە‌وە‌ی ئۆکسجین و ھایدرۆجینی کێشا لە‌ ساڵی 1842 لە‌ ھە‌مان ڕۆژنامەدا. ئە‌و خانە‌ سووتەمەنییە‌ی کە‌ زاناکە‌ رووستی کرد چوونیە‌کی ھە‌مان ئە‌و ترشی فۆسفۆڕیکە‌یە‌ کە‌ لە‌ ئە‌مڕۆدا بوونیە‌ ھە‌یە‌.
لە‌ ساڵی 1932، تۆماس فرانسیس بە‌یکۆن خانە‌ی سووتەمەنی داھێنا کە‌ بریتییە‌ لە‌ بە‌دەستھێنانی وزە‌ لە‌ ھایدرۆجین و ئۆکسجینە‌وە‌. ئەمە لە‌لایە‌ن ناساوە‌ بە‌کارھات بۆ وزەی ڕووناکی و بۆ بگۆڕی ھە‌واو گە‌یاندنی پەیوە‌ندییە‌کان.
لە‌ ساڵی 1932، ئە‌ندازیاری ئینگلیزی تۆماس فرانسیس بە‌یکۆن بە‌ سەرکە‌وتوویی پەرەیدا بە‌ وێستگە‌یە‌کی 5 کیلۆ واتی خانە‌ی سووتەمەنی (خانە‌ی سووتەمەنی ئە‌لکاین) (AFC) کە‌ ھە‌ر بە‌ناوی داھێنە‌رەکە‌یە‌وە‌ ناونراوە‌ و یە‌کێک بووە‌ لە‌ پێشکە‌وتووترین تەکنە‌لۆجیایی خانە‌ی سووتەمەنی کە‌ ناسا بە‌کاری ھێنا لە‌ ناوە‌ڕاستی ساڵانی 1960 ـھ‌کاندا.
لە ١٩٥٥، تۆمەس گرەب، کیمیازانێک بوو کە‌ کاری دەکرد بۆ کۆمپانیاى کارەباییى گشتى (GE)، دیزاینی خانەى سووتەمەنیى گۆڕی بە‌ بە‌کارھێنانی ترشەخوێی پۆلیسترین، توێژی ئاڵوگۆڕى-ئایۆنى پۆلیستایەریین وەک ئەلیکترۆلایت. سێ ساڵ پاشتر کیمیازانێکى تر کە‌ ئە‌ڵمانی بوو بە‌ناوی لێنەد نیێدراچ، ڕێگایە‌کی داھێنا بۆ جێگیرکردنی پلاتین لە‌ توێژاڵەکە‌دا (پەردەکە‌) کە‌ وە‌ک پەرەپێدەرى کارلێکى کیمیایى کاری دەکرد بۆ ئۆکساندنى ھایدرۆجینى پێویست و کاردانەوەى کەم کردنەوەى ئۆکسجین.
ئەمە بوو ناسرا بە (گروبب) خانەى سووتەمەنى، دواتر بەردەوام بوو تا ئەم تەکنەلۆجیا دەرکە‌وت و بە‌کارەھات لە ناسا و فڕۆکەى ماکدۆنەڵد، ئە‌مەش پێشڕەوی کرد بۆ بەکارھێنانى لە پرۆژەی جێمینی. ئەوە‌ یەکەم بە‌کارھێنانی بازرگانی خانە‌ی سووتەمەنی بوو. لە‌ ساڵی 1959، تیمێک بە‌ سەرۆکایە‌تی (Harry Ihrig) خانە‌یە‌کی سووتەمەنی 15 کیلۆ واتیان دروست کرد بۆ (Allis-Chalmers) کە‌ نمایشکرا لە‌ پێشانگای دەوڵەت لە‌ وویلایەتە یەکگرتووەکان. ئە‌م سیستەمە ھایدرۆکسیدی پۆتاسیۆمی وە‌ک پەرەپێدەرى کارلێکى کیمیایى و ھایدرۆجین و ئۆکسجینی پەستێنراوی وە‌ک مادەی کارلێک کردوو بە‌کاردەھێنا.
پاشان لە ١٩٥٩، بێیکن و ھاوکارەکانی یە‌کە‌یە‌کی پێنج کیلۆ واتی یان بە‌کارھێنا بۆ پیوانى تەوژمى کارەبایى یەکە. لە ١٩٦٠ ـھ‌کان، پرات و ویتنى بێیکنى لایسەنستى داھێناننامەى وڵاتە یەکگرتووەکانیان پێ بە‌خشرا بۆ دابینکردنی کارەبا و ئاوی خواردنە‌وە‌ لە بۆشاییدا (ھایدرۆجین و ئۆکسجین ھەنە بەئاسانى لێوە تانکى کەشتى ئاسمانى). لە‌ ساڵی 1991 دا، یە‌کە‌م یە‌کە‌م ئۆتۆمۆبێلی خانە‌ی سووتەمەنی ھایدرۆجینی پەرەی پێدرا لە‌لایە‌ن(Roger Billing).
(UTC Power) یە‌کە‌م کۆمپانیابوو بۆ دروستکردن و بە‌ڕێوە‌بردنی وێستگە‌ی سیستەمی خانە‌ی سووتەمەنی و بە‌کارھێنانی لە‌ بە‌رھە‌مھێنانی کارەبای نە‌خۆشخانە‌کان و زانکۆکان و بینا و نووسینگە‌ گەورەکان.
دەربارەی پیشەسازیى خانەى سووتەمەنى و ڕۆڵى ئەمریکا لە پەرەسەندنى خانەى سووتەمەنى، ئەنجومەنى پیرانى وڵاتە یەکگرتووەکان ڕۆژی ٨ تشرینى یەکەم ٢٠١٥ ڕۆژی ھایدرۆجین و خانە‌ی سووتەمەنی. بەروارەکە ھەڵبژێردرا لە ناسینەوەى کێشى گەردیلەییى ھایدرۆجین (1.008).
جۆرەکانی خانە‌ی سووتەمەنی دیزاین
خانە‌ی سووتەمەنی بە‌ چەن جۆرێکی جیاواز ھاتەکایە‌وە‌; لە‌گە‌ڵ ئە‌وە‌شدا، ھە‌موویان بە‌ ھە‌مان شێواز کار دەکەن. ھە‌موو ئامێرەکان لە‌ سێ بە‌شی سەرەکی پێکدێت:
دوو کارلێکی کیمیایی لە‌ناو ئە‌و سێ بە‌شەدا ڕوودەدات. ئە‌نجامی ئە‌م دوو کارلێکە‌ش سووتەمەنی بە‌کاردێت، ئاو و دوانۆکسیدی کاربۆن دروست دەبێت لە‌گە‌ڵ تەزووی کارەبا کە‌ دەتوانرێت وە‌ک وزەی کارەبا بە‌کاربھێنرێت بۆ ئامێرەکان.
لە‌ ئانۆددا پەرەپێدەری کارلێکی کیمیاییە‌کە‌ ئۆکسیدایزی سووتەمەنی و ھایدرۆجین دەکات و دەیانگۆڕێت بۆ ئایۆنی بارگە‌ پۆزەتیڤ و ئایۆنی بارگە‌ نێگە‌تیڤ (ئە‌لیکترۆن). ئە‌لیکترۆلایت ماددەیە‌کە‌ بە‌تایبە‌تی دیزاین کراوە‌ کە‌ ئایۆنە‌کان دەتوانن پێیدا تێپەڕن بە‌ڵام ئە‌لیکترۆنە‌کان ناتوانن. ئە‌لیکترۆنە‌ ئازادەکان بە‌ناو وایە‌ردا تێدەپەڕن و تەزووی کارەبا بە‌رھە‌م ئە‌ھێنن. وە‌ ئایۆنە‌کانیش بە‌ناو ماددە ھاندەرەکە‌دا تێدەپەڕن بەرەو کاثۆد. کاتێک دەگە‌نە‌ کاثۆد، ئایۆنە‌کان دووبارە ڕێک دەخرێنە‌وە‌ لە‌گە‌ڵ ئە‌لیکترۆنە‌کان و دوو کارلێک ڕوودەدات و ماددەی کیمیایی سێیە‌میش دێتەناو کە‌ بە‌زۆری ئۆکسجینە‌، بۆ دروستکردنی ئاو و دوانۆکسیدی کاربۆن.
دیزاینی تایبە‌تمەندییە‌کانی خانە‌ی سووتەمەنی ئە‌مانە‌ لە‌خۆ دەگرێت
خانە‌ی سووتەمەنی نموونە‌یی ڤۆڵتییە‌یە‌ک بە‌رھە‌م دەھێنێت کە‌لە‌ نێوان 0.6-0.7 دایە‌، لە‌ کاتی لۆدی تەواوە‌تی. کاتێک ڤۆڵتیە‌ کە‌م بکات تەزووی کارەبایی زیاد دەکات، ئە‌مەش چەند ھۆیە‌کی ھە‌یە‌:
بۆ گە‌یشتنی بڕی خوازراوی وزە، خانە‌ی سووتەمەنی دەتوانرێت بە‌شێوە‌ی دوای یە‌ک ببە‌سترێت لە‌گە‌ڵ بە‌رھە‌مھێنە‌رێکی دیکە‌ی ڤۆڵتیە‌ بە‌رز، وە‌ بە‌شێوە‌ی ھاویە‌ک (پەڕەڵێڵ) ببە‌سترێت لە‌گە‌ڵ بە‌رھە‌مھێنە‌رێکی تەزووی بە‌رز. ئە‌م جۆرە دیزاینە‌ی خانە‌ی سووتەمەنی پێی دەوترێت خانە‌ی سووتەمەنی وە‌ستاو. ڕووبە‌ری ڕووی خانە‌کە‌ زیاد دەکات، بۆ ئە‌وە‌ی ڕێگە‌ بە‌ تەزووی بە‌رز بدات بۆ ھە‌ر خانە‌یە‌ک. لە‌ناو ستاکە‌کە‌دا گازە کارلێککردووە‌کان دەبێت بە‌شێوە‌ی ڕێک و پێک دابە‌ش ببن لە‌گە‌ڵ یە‌کتردا بۆ زیادکردنی توانای کارەبایی و وزەی بە‌رھە‌مھاتوو.
توێژاڵی ئاڵوگۆڕی پڕۆتۆنی خانە‌ی سووتەمەنی (PEMFCs)
لە‌یە‌کە‌م جۆر و نموونە‌ی ئۆکسیدی ھایدرۆجین ئاڵوگۆڕی توێژاڵی پڕۆتۆنی لە‌سەر دیزاینی خانە‌ی سوتەمەنی ڕوودەدات، پڕۆتۆن توێژاڵێکی پۆلیمەری درووست دەکات کە‌ ئە‌لیکترۆلایتێکی نە‌گە‌یە‌نە‌ری تێدایە‌ کە‌ ئانۆد و کاثۆد لە‌ یە‌کتر جیا دەکەنە‌وە‌. ئە‌مەپێی ئە‌وترا پۆلیمەری ڕەقی ئە‌لیکترۆلایتی خانە‌ی سووتەمەنی.
کێشەکانی دیزاینی پەردەی ئاڵوگۆڕی پڕۆتۆنی خانە‌ی سووتەمەنی
- نرخ: لە‌ ساڵی 2013 دا، بە‌شی وزە‌ خەمڵاندی کە‌ بە‌رھە‌مھێنانی 80 کیلۆ وایت وزەی کارەبایی نرخەکە‌ی 67 دۆلاری ئە‌مریکییە‌ بۆ ھە‌ر کیلۆ واتێک نرخەکەی 67 دۆلاری ئە‌مریکییە‌.
بە‌ڕێوە‌بردنی ئاو و پلە‌ی گە‌رمی
لەم جۆرەی خانەی سووتەمەنیدا، ئەندامەکان پێویستە ھایدرایت بێت (ھایدرایت واتە ئاو یەکبگرێت لەگەڵ تووخمێکی تردا) ئاومان پێویست دەبێت بۆ ئەوەی بە ھەڵمبێت. بە ھەمان ئەو ڕێژە وردەی کەبەرھەم ھاتووە.
ئەگەر ئاوەکە بەخێرایی بەھەڵم بێت ئەوا ئەندامەکانی وشک ئەبێت بەمەش تێپەڕ بوونی بەرگری پیایدا زیاد ئەکات و لەئەنجامدا درز دەبات. دروست کردنی گازێکی کورت خایەن  کاتێک ھایدرۆجین و ئۆکسجین ڕاستەوخۆ تێکەڵ بکرێت بەپێدانی گەرمی خانە سووتەمەنییەکە لەناو دەبات. ئەگەر ئاوەکە زۆر بەھێواشی بەھەڵم بێت ئەوا ئەلێکترۆدەکان بە لێشاو دەڕۆن و ڕێگری لە ماددە کارلێکەرەکە دەکات بەگەیشتن  بە ماددەی ھاندەرەکە و وە کارلێکەکە دەوەستێنێت. ڕێگاکان بۆ بەڕێوبردنی ئاو لە خانەکاندا پەرەی پێدراوە وەک ئەلیکترووموستیک پەمپ، گرنگی ئەدات بە کۆنترۆڵ کردنی لێشاوو (ھاتن و چوون) ی ئەندامەکان. تەنھا لە سووتان لەناو بزوێنەردا ڕێژەی جێگیر لەنێوان مادەی کارلێکەر و ئۆکسجین پێویستە بۆ پاراستنی خانە سووتەمەنییەکە بە کارامەیی لە ماوەی کارپێکردنیدا. ڕێگای قەبارەی شلگاز بەکار دەھێنرا بۆ زانینی شێوازی ڕۆیشتن. پێکەوە بەستنی گۆشەی بەریەککەوتنەکان، دڵۆپەی پەستان و لێکخشانی ئاوە پێکەوە.
بەڕێوەبردنی پلەی گەرمی
ھەمان ئەو پلە گەرمیەیە کە پێویستە چاک کرابێت کە لەتەواوی خانەکەدا لە پێناو ئەوەی نەھێڵێت نزمبوونەوەی پلەی گەرمی خانەکە لە کاتی باری گەرمی خستنە سەردا ڕوو بدات.ئەمە بەوردی گۆڕینی ئەمە
2 H 2 +O 2 → 2H2O
ئەم کارلێکەش بەشێوەیەکی زۆر گەرمی دەرە بۆیە بڕێکی گەورەی گەرمی بەرھەمدەھێنێت لە خانە سووتەمەنیەکاندا لەگەڵ ئەوەشدا کاریگەری بۆری گەرم یەکێکە لەو میکانیزمانەی کە گەرمی دەبات.
تەوەکەڵی قەسرکان
تەوەکەڵی قەسرکان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
خانەی سووتەمەنی
بە‌ڕێوە‌بردنی ئاو و پلە‌ی گە‌رمی
خۆڕاگری، خزمەتگوزاری ژیان و داواکاری تایبەتی بۆ ھەندێک لە جۆرەکانی خانەکان.
جێبەجێکارییەکانی خانە سووتەمەنییەوە وە‌ستاوەکان ئاساییانە پێویستە بۆ زیاد لە ٤۰ ھەزار کاتژمێری باوەڕپێکراوی کرداری لە پلەی گەرمی ۳٥ بۆ ٤٥ پلەی سیلیزی، کاتێک خانەی سووتەمەنی ئۆتۆمۆتیڤ بە پێنج ھەزار کاتژمێر پیادەی ھەیە یاخوو ۲٤۰ ھەزار کیلۆمەتر یان ۱٥۰ ھەزار میل ھەیە لەژێر ئەوپەڕی پلەی گەرمیدا. ژیانی خزمەتگوزاری تەزوو نزیکەی ۷٥ ھەزار میل. بزوێنەری ئۆتۆمۆتیڤ لەتوانایدا ھەیە لە ۳۰ پلەی ژێر سفری سیلیزیدا کار بکات و ھەروەھا توانایەکی بەرزی ھەیە بۆ ڕێژەی قەبارەکەی کە ۲.٥ ک.وات/لیتر ە.
تەوەکەڵی قەسرکان
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
خانەی سووتەمەنی
خانەی سوتەمەنی ترشی فۆسفۆریک
ترشی فۆسفۆریکی خانەی سووتەمەنی ترشە شلێکی نەگەیەنەرە کە ھێز ئەلیکترۆنەکانە بۆ گواستنەوەی ئانۆد بۆ کاسۆد، بەتێپەڕ کردنی سووڕێکی کارەبایی دەرەکی، لەوکاتەی ڕێژەی بەرھەمھێنانی (ئایۆنی ھایدرۆجین) لەئانۆدەکە بچوکە. پلاتینیۆم بەکاردێت وەک مادەی ھاندەر بۆ زیادکردنی ڕێژەی بەئایۆنیکردن.
کلیلی زیانەکانی ئەم خانانەبەکارھێنانی ترشی ئەلیکترۆلیتە کەدەبێتە ھۆی زیادبوونی داخووران یان ئۆکساندنی پێکھێنەرەکان دەرکەووتووە بۆ ترشی فۆسفۆریک.
ترشە ڕەقەکان
دەناسێنرێت بە ترشەماددە ڕەقەکان وەک ئەلیکترۆلیتەکان، لە پلەی گەرمی نزم دا ترشە ڕەقەکان چەند ناوکێکی ڕێکیان ھەیە شێوگەکەی وەک زۆربەی خوێ یەکانە. لەپلەی گەرمتر دا ۱٤۰ تا ۱٥۰ سیلیزیدا  بۆ CsHSO4، ھەندێک لەترشە ڕەقەکان ڕەوگە گۆڕین ئەچێژێت بۆ ئەوەی ناڕێکی زیاتر بێت کە پێی ئەڵێن سووپەرپرۆتۆنیک کە گەیەنەری زیاد ئەکا کە بەھۆی ھەندێک بڕی خوازراوەوە، بۆیەکەمجار سەلماندنی ئەم بیرۆکەیە پەرەی پێدرا لە ساڵی ۲۰۰۰ دا بەبەکارھێنانی سیزییەم ھایدرۆجین سولفاتەوە، سیستەمی تەزووی  ئەم ترشە ڕەقە سیزیەم دی ھایدرۆجین فۆسفەیت بەکاردێنێت وە ھەزاران کاتژمێری بۆ ژیانی دادەمەزرێنێت.
خانەی سووتەمەنی ئەلکالین
خانەی سووتەمەنی ئەلکالین یان خانەی سووتەمەنی ھایدرۆجین- ئۆکسجین وا دیزانکرا و بەئاشکرا خرایە ڕوو لەلایەن فرانسیس تۆماس باکۆن لە ساڵی ۱۹٥۹، بەکاردەھێنرا وەک سەرچاوەی سەرەکی وزەی ئەلیکتریکی لە بەرنامەی کەشتی ئەپۆلۆدا. خانەکە پێکدێت لە دوو خانەی کاربۆنی کونیلەداری جەمسەری، یەک دەگرێت لەگەڵ ماددە ھاندەرەکانی وەک (پلاتینێوم، زیوو، ئۆکسیدی کۆباڵت...ھتد)، بۆشایی نێوان جەمسەرە کارەباییەکانی پڕدەکرێنەوە بە ھایدرۆکسیدی پۆتاسیۆم یان ھایدرۆکسیدی سۆدیۆم بەمەش وەک ئەلیکترۆلیتێک خزمەت دەکات. گازی ھایدرۆجین و گازی ئۆکسجین دەبڵقێنرێن بۆ ناو ئەلیکترۆلیتکە بە کاربۆنە کونیلەداری جەمسەری دا تێپەردەبێت. ھەر بۆیەشە لەسەرھەموو کارلێکەکاندا کۆبوونەوەی گازی ھایدرۆجین و ئۆکسجین ڕووئەدا بۆ پێکھێنانی ئاو لەشێوگەکەدا. خانەکان بەبەردەوامی دەجوڵێنەوە تاکو مادەی کارلێکەرەکە تێکراوەکە دەردەچێت. ئەم جۆری خانەیە بەکارامەیی کاردەکات لە پلەی گەرمی ۳٤۳ بۆ ٤۱۳ ـی کیلڤندا. وەھەروەھا ماتەوزەیەکی بەبڕی ۰.۹ ڤۆڵت وزەی ئەداتێ (AAEMFC)  جۆرێکی خانە‌ی سووتەمەنی ئەلکالینە‌ کە ئەلیکترۆلیتی پۆلیمەری ڕەق  بەکاردێنێت لە جیاتی لیتەی ھایدرۆکسیدی پۆتاسیۆم، وە دەبێتە لیتکەیەکی باشتری ئەلکالین.
خانە‌ی سووتەمەنی پلە‌ی گە‌رمی بە‌رز
خانەی سووتەمەنی ئۆکسیدی ڕەق وەک ئەلیکترۆلیت لەبەرئەوەی ئۆکسیدی ڕەق بەتەواوی دروستکراوە لە ماددەی ڕەق وە بەتەواوی سنووردار نەکراوە بۆ ڕووتەختکردنی شێوەیەی جۆرەکانی تری خانەی سووتەمەنی وە زۆرجار دیزان دەکرێن وەک بۆڕی لوول کراو. ئۆکسیدی ڕەق پلەی گەرمی ٦۰۰ بۆ ۱۰۰۰ سیلیزی و ھەروەھا دەتوانرێت بەکاربھێنرێت لە ناو سووتەمەیی جیاوازداکە  گازی سرووشتی لەخۆدەگرێت. ئۆکسیدی ڕەق چەند شتێکی نامۆ (سەیر) ـی تێدایە، یەک لەوانە بارگەی سالبی ئایۆنی ئۆکسجین دەگوازرێتەوە لە کاسۆدەوە کە (بارگەی موجەبی خانە سووتەمەنییەکەیە) بۆ ئانۆدەکە کە (بارگەی سالبی خانە سووتەمەنییەکە) یە لەجیاتی بارگەی موجەبی ئایۆنی ھایدرۆجین بگوازرێتەوە لە ئانۆدەوە بۆ کاسۆد. ھەروەک کە لەھەموو جۆرەکانی تری خانەسووتەمەنی دا ھەیە. گزی ئۆکسجین ئەدرێت بە کاسۆدەکە کە ئەلیکترۆنەکان لێدەکاتەوە و ئایۆنی ئۆکسجین  دروست بکات. دواتر ئایۆنی ئۆکسجین دەگوازرێتەوە بەناو ئەلیکترۆلیتەکە بۆ کارلێک کردن لەگەڵ گازی ھایدرۆجین لە ئانۆدەکەدا. کارلێکەکە کە لەناو ئانۆدەکەدا ڕووئەدات کارەبا و ئاو بەرھەم ئەھێنێت بەھۆی بەرھەم ھاتووەکەیەوە، ئۆکسیدی کاربۆن لەوانەەیە بەھەمان شێوە ببێت بەھۆی بەرھەم ھاتووەکەیەوە کەدەوەستێتە سەر سووتەمەنییەکەبەڵام دەردراوی کاربۆن لە سیستەمەی ئۆکسیدی ڕەقدا کەمترە لەسووتەمەنییە بەبەردبووەکە لەڕووەک سووتاوەکاندا، کارلێکی کیمیاوی لە ئۆکسیدی ڕەق دەتوانرێت بەم شێوەیە دەرببڕێت
کارلێکی ئانۆد 2H2+2O-→2H2O+4e-
کارلێکی ئانۆد    O2+4e-→2O2-
کارلێکی کۆتای    2H2+2O2→2H2O
سیستەمی ئۆکسیدی ڕەق دەتوانرێت بەکاربھێنرێت لەسووتەمەنییەکانی تر وەک لە گازی پووختی ھایدرۆجینی. بەھەرحاڵ ھێشتا ھایدرۆجین پێویستە بۆ ئەوکارلێکانەی کە لەسەرەوە ڕیز کراوە، ئەو سووتەمەنییەی کە دیاریکراوە گەردی ھایدرۆجینی تێدابێت. بۆخانە سووتەمەنییەکان بۆ کارپێکردنی، سووتەمەنییەکە پێویستە بگۆڕدرێت بۆ ھایدرۆجینی پوخت. ئۆکسیدە ڕەقەکان توانای گۆڕینی ھایدرۆکاربۆنی ڕوونی ھەیە وەک میسان (گازی سرووشتی) پرۆپان و بوتان. ئەم خانە سووتەمەنییانە بە زووی دۆخی گەشەدەکات.
بەرەنگارییەکان دەردەچن لە سیستەمی ئۆکسیدی ڕەقەکاندا بەھۆی کارپێکەرییان لەپلە گەرمیەبەرزەکاندا. یەکێک لە بەرەنگارییەکان توانای شاراوەیە بۆ کاربۆن بەھۆی بەرزبونەوەی بەرھەم لە ئانۆدەکەدا. کە بەھێواشی پرۆسەی شێوەکردنی ناوەکی ڕوودەدات. لێکۆڵینەوە بۆ ناونیشانی کاربۆن کۆکینگ پێکدێت. لەزانکۆی پەنسلڤانیا ئەوەنیشان دەدات کەبەکارھێنانی بنچینەی مس کە جۆرێکە لەداڕشتە (ماددەی بەرگری دژ بەگەرمی درووستدەکرێت لە  سیرامیک و کانزا) دەتوانێت کۆکینگ و بەفیڕۆدانی چالاکییەکەی کەم دەکاتەوە. زیانێکی تری سیستەمی ئۆکسیدی ڕەق ئەوەیە کە درەنگ دەست پێدەکات، درووستکردنی خانەی سووتەمەنی ئۆکسیدی ڕەق کەمتر بەسوودە بۆ  بەرنامەکانی موبایل. لەگەڵ ئەمانەشدا پلەی گەرمی بەرزی کارپێکەری سوودێکی پێدەبەخشێت ئەویش بە لابردنی پێویستییەکەی بۆ ماددەی ھاندەری کانزای گران وەک پلاتینیۆم بەوەش نرخەکەی کەم دەکاتەوە. لەگەڵ ئەوەشدا بەفیڕۆچونی گەرمی لە سیستەمی ئۆکسیدی ڕەق دا لەوانەیە بگیرێت و بەکاربھێنرێتەوە بەرزکردنەوەی چووستی تیۆری بۆ  ھەشتا بۆ ھەشتا و پێنج لەسەدا.
پلە گەرمییە بەرزییەکەی بەزۆری دەگەڕێتەوە بۆ تایبەتمەندی فیزیایی ئەلیکترۆلیتی  یتتیرا ستابیلایزێد زیرکۆنیۆمە YSZ. نزمبوونەوەی پلەی گەرمی بەھەمان شێوەیە گەیەنەری ئایۆنی یتتیریا ستابیلایزێد زیرکۆنیا کەم دەکات. لێرەشەوە بۆ ئەوەی باشترین  کارامەیی چالاکی خانەی سووتەمەنی بەدەسبێنێین، پلەی گەرمی بەرزی پێویستە، بەڕەچاوکردنی وێبسیتەکەی سیرێز پاوەر خانەی سووتەمەی ئۆکسیدی ڕەقی بەریتانی دروستدەکرێت. پەرەیپێدراوە بە ڕێگای کەم کردنەوەی پلە گەرمییەکەی بۆ پێنج سەد بۆ شەش  سەد پلەی سیلیزیە، ئەوان لەجیاتی ئەلیکترۆلیتی یتیریا ستابیلایزێد زیرکۆنیۆم YSZ سیریەم گادۆلۆنیۆم ئۆکسید CGO بەکاردەھێنن. پلەی گەرمی کەمتر ڕێگەیان پێدەدات بە بەکارھێنانی ستاینلێس ستیل لەجیاتی سیرامیک وە خانەی بنچینەی کە نرخەکەی کەم دەکات و ھەروەھا کاتی دەسپێکردنی زووتر دەبێت.
خانە‌ی سووتەمەنی کاربۆناتی تواوە‌
کاربۆناتی تواوە: کاربۆناتی تواوە پلەیەکی گەرمی بەرز دەخوازێت لەدەورووبەری ۱٦٥۰ سلیزی (۱۲۰۰فارانایت) ،(MCFCs) ھەریەکە لە لیسیۆم و پۆتاسیۆم و خوێ و کاربۆنات بەکاردێت وەک ئەلیکترۆلیت. ئەم خوێیە شل دەبێتەوە لە پلەی گەرمی بەرزدا. بەڕێگەدان بۆ جێگۆرکێ کردنی بارگەکان لەناو خانەکەدا. ئایۆنی کاربۆنی سالب وەک (SOFCs)،
(MCFC)  ھەندێک سوودی بەسەر تەکنۆڵۆجیای ھەموو خانە سووتەمەنییەکانی تردا ھەیە، بەرگری ھەیە دژی ناپوختی (پیسی) ئەوان ڕۆنەکراون بۆ کاربۆن کۆکاندن کەدەگەڕێتەوە بۆ بەرھەمھێنانی زیاتری کاربۆن لەسەرئانۆدەکە. ئەم دەرئەنجامەش چالاکی  کەمدەکاتەوە بەھۆی دابەزینی پرۆسەی چاک بوونەوەی ناوەکی، لێرەشەوە سووتەمەنی دەوڵەمەند بەکاربۆن وەک گازەکان کە دروست بوون لەخەڵووزەکانەوە گونجاون لەگەڵ سیستەمەکەدا، بەشە وزە داوا دەکات لەوخەڵوزە. بەخۆی لەوانەیە ببێتە ئارەزوویەک بۆسووتەمەنی لەداھاتوودا. بە پێشنیارکردنی ئەو سیستەمەی کە دەتوانرێت بەرگری دروست بکات بۆ ناپوختی (پیسی) ھەروەک گۆگرد و تەنۆلکەکانی ئەوئەنجامەش لەگۆڕینی خەڵووزە بۆ ھایدرۆجین (MCFC) بە ھەمان شێوە پەیوەندییەکی بەرزی بە چووستییەوە ھەیە دەتوانن سووتەمەنی بگۆرن بۆ کارەبا بە چووستی سەدا پانزە. بەڕەچاوکردنی بەرزترە لە چووستی سووتەمەنی ترشی فۆسفۆریک بەڕێژەی سەدا ۳۷ بۆ ٤۲.
خانەی ڕووەکی: چووستییەکەی دەتوانرێت بەرز بکرێتەوە بۆ شەست و پێنج لە سەدا کاتێک لەگەڵ تۆڕبایندا بەکاربھێنرێت. وە ھەروەھا بۆ ھەشتا و پێنج  لەسەدا بەرزبکرێتەوە ئەگەر گەرمییەکە بگیرێت و لە سیستەمی گە‌رمی و وزەی کۆکراوە‌ بەکاربھێنرێت (CHP).
عەمبارکردنی کارەبا لەخانەی سووتەمەنی
عەمبارکردنی کارەبا لە خانەی سووتەمەنی باترییەکەی بارگەھەڵگری سادەیە کە بەڕێگای کردنە ناوەوەی توانای کارەبایە بە کارپێکەری کارۆ-کیمییاوی سادە. باتری زیاتر ھایدرۆجیین و ئۆکسجین لە خۆدەگرێت بۆ بارگەکردنی تەزووگۆڕاو لە باتری کیمیاوییانە.
بە‌راوردکردنی جۆرەکانی خانە‌ی سووتەمەنی
فەرھەنگی دەستەواژەکان لە خشتەکەدا:
ئانـۆد؛ ئەلکیترۆدەکە لەکاتی ئۆکسان (لەدەستدانی ئەلیکترۆن) شوێن دەگرێت، بۆ خانە سووتەمەنیەکان و خانە ڕووپۆشەکانی تر، ئانۆد بریتیە لە جەمسەرە نێگەتیەڤەکە؛ بۆ خانە ئەلیکترۆلیتەکان (کە شیبوونەوەی کارەبایی ڕووئەدات) ئانۆدەکە خۆی جەمسەری پۆزەتیڤە.
چارەسەری لیتەیی؛بەستنەوە بەشتێک،یان  دووبارە لێچوواندنی ئاو لەدروستکردنی لە شتێکەوە ، لەگەڵ شتێک یان بەھۆی ئاوەوە.
ماددەی ھاندەر؛ ماددەیەکی کیمیاییە کە ڕێژەی کارلێک کردن خێرا ئەکات بەبێ ئەوەی کارلێکەکە لەناوببات، دوای کارلێکەکە دەتوانرێت دووبارە بگەڕێتەوە بۆ باری ئاساییی بە شێوەی ماتە ووزە وە بێ ئەوەی ماددە کیمیاییەکەی بگۆڕێت، ماددە ھاندەرە نزمەکان ووزەی چالاک کردنیان پێویستە، بۆ ڕێگەدان بە زیاتر خێراکردنی کارلێک یان لە پلەگەرمییە نزمەکاندا. لەخانەی سووتەمەنیدا ماددەی ھاندەر کارئاسانی بۆ کارلێککردنی ئۆکسجین و ھایدرۆجین دەکات، بەگشتی لە دروستکردنی تۆزی پلاتینیۆم کە زۆر بە کەمی ڕووپۆش دەکرێتە سەر کاغەزی کاربۆن یان جل و بەرگ بەکاردێت. ماددەی ھاندەر زبر و کونیلەدارە بۆیە لە زۆرترین ڕووپۆشی ڕووبەری پلاتینیۆمە کەدەتوانێت ھایدرۆجین و ئۆکسجین دەربکات، لای پلاتینیۆمی ڕووپۆشکراوی ماددەی ھاندەرەکە ڕووی دەبێتە توێژ لە خانەیی سووتەمەنیدا.
کاسۆد؛ ئەلیکترۆد لەکاتی لێکردنەوەیە (دەستکەووتنی ئەلیکترۆن)ڕووئەدات، بۆ خانەی سووتەمەنی و خانەڕووپۆشکراوەکانی تر، کاسۆد جەمسەرە پۆزەتیڤەکەیە بۆ خانە ئەلیکترۆلیتەکە و کە شیبوونەوەی کارەبایی ڕووئەدات و کاسۆد خۆی جەمسەری نێگەتیڤە.
ئەلیکترۆد؛ ماددەیەکە کە ئایۆنی بارگاوی دەگوازێتەوە لە یەک ئەلیکترۆدەوە بۆئەوانی تر لەخانەی سووتەمەنییدا، باتری یان ئەلیکترۆلیزەر.
خانەی سووتەمەنی کۆمەڵ؛ خانە تاکەکان لە سوورێک دا پەیوەست دەکرێن و کۆمەڵێک پێکدێنن بۆ زیاد کردنی ڤۆڵتیە.
ماتریکس؛ شتێک لەناو یان لە شتێکی تردا گەشەبکات یا بگەڕێتەوە بۆ شێوە ڕەسەنەکەی خۆێ یان دەربکرێن.
توێـژ؛ چینێکی جیاکەرەوەیە لەخانەی سووتەمەنیدا کە کاردەکاتە سەر ئەلیکترۆلیت کە (ئایۆن - گۆڕەرە) وەک بەربەستێکی فیلم کە  گازەکان جیادەکاتەوە لە ئانۆد و کاسۆدەکان و پێکنەرەکانی لە خانەی سووتەمەنیدا.
کاربۆناتی تواوە؛ جۆرێکی خانەی سووتەمەنیە کە کاربۆناتی تواوەی ئەلیکترۆلیت لە خۆدەگرێت، کاربۆنات دەگوزرێتەوە لە کاسۆدەوە بۆ ئانۆد پلەی گەرمی ٦٥۰ سیلیزی کاری تێدەکرێت.
ترشی فۆسفۆریک: جۆرێکە لەخانەی سووتەمەنی کە چڕبوونەوەیەکی فۆسفۆریک لەخۆ دەگرێت. پرۆتۆن دەگوازرێتەوە لە ئانۆدەوە بۆ کاسۆد، مەودای کارپێکەری بەگشتی لە پلەی گەرمی ۱٦۹۰- ۲۲۰ پلەی سیلیزیدا.
توێژی خانەی پرۆتۆن ئاڵوگۆڕ: یەکگرتنەوەی خانەی سووتەمەنی توێژی پۆلیمەری ڕەق بەکاردێنێت وەک ئەلیکترۆلیت، پڕۆتۆن لە ئانۆدەوە دەگوازرێتەوە بۆ  کاسۆد. بەگشتی لە پلەی گەرمی ٦۰-۱۰۰ پلەی سیلیزیدا ڕوودەدات.
ئۆکسیدی ڕەق: جۆرێکی ترە لە خانەی سووتەمەنی کە ئەلیکترۆلیتەکەی ڕەقە، ناکونیلەداری کانزای ئۆکسیدە. بە وردی زیرکۆنیۆم ئۆکسید ZrO2 چارە دەکرێت لە گەڵ Y2O3. وەھەروەھا ئۆکسجین دەگوازرێتەوە لە کاسۆدەوە بۆ ئانۆد.
ھەر ئۆکسیدێکی کاربۆن شێوەکەی دەگۆڕێت بۆ گازی دووانۆکسیدی کاربۆن لە ئانۆد دا لە دەوورووبەری پلەی گەرمی ٨۰۰ بۆ ۱۰۰۰ھەزار پلەی سیلیزیدا.
چارەسەرکردن: ھەر کردارێک یان پرۆسەیەک لەلایەن ڕەق، شل، گاز بە چوونیەکی تێکەڵ ببێت لەگەڵ ڕەق،یان شل یان ھەندێک جار گاز.
تێکەڵی چوونییەکی ڕووئەدات بەتایبەتی بەم شێوەیە
سیستەمێکی شلی تاک ڕەوگە
حاڵەتەکان توێنرابێتنەووە
بە‌رزترین ئاستی چووستی تیۆری
چووستی وزەی سیستەمێک یاخوود ئامێرێک کە‌ وزە‌ دەگۆڕێت دەپێورێت بە‌ ڕێژە‌ی نێوان بڕی وزەی سوودبە‌خش کە‌ لە‌ سیستەمەکە‌وە‌ دەرچووە‌ (وزەی دەرپەڕیوو) بۆ بڕی وزە‌ کە‌ چۆتھ‌ سیستەمەکە‌وە‌ (وزەی ھە‌ڵمژراو) یاخوود بە‌ وزەى بە‌رھە‌مھاتووی بەسوود بۆ ڕێژەى سەدیێکى وزەى ھە‌ڵمژراو لە‌لایە‌ن سیستەمەکە‌وە‌. لە‌ خانە‌ی سووتەمەنیشدا، وزەی سوود بە‌خشی بە‌رھە‌مھاتوو دەپێورێت بە‌و وزە‌ کارەبایە‌ی کە‌ لە‌لایە‌ن سیستەمەکە‌وە‌ بە‌رھە‌مھاتووە‌. ووزەی ھە‌ڵمژراویش وزە‌یە‌کە‌ کە‌ لە‌ناو سووتەمەنییە‌کە‌دا پاشەکە‌وتە. بە‌پێی ووتەی بە‌شی وزەی ئە‌مریکا، خانە‌ سووتەمەنییە‌کان وزەی بە‌رھە‌مھاتوویان زیاترە بەڕێژەی نێوان ٤٠-٦٠٪ بە‌ بە‌راورد لە‌و وزە‌یە‌ی کە‌ سیستەمەکانی دیکە‌ بە‌رھە‌می دەھێنن. بۆ نموونە‌، ئامێرێکی سووتێنە‌ری سووتەمەنی نموونە‌یی ئۆتۆمبێل کە‌ بە‌ وزە‌ و گە‌رمی دەردەچێت بریتییە‌ لە‌ نزیکە‌ لە‌ ٢٥٪ی چووستی ووزەی پێویست بۆ سیستەمی (CHP)، بە‌ڵام ئە‌و گە‌رمییە‌ی کە‌ لە‌لایە‌ن خانە‌ سووتەمەنییە‌کانە‌وە‌ دەردەچێت و بەکاردەھێنرێت چووستییە‌کە‌ی لە‌ سیستەمەکە‌دا زیادە ئە‌کات بەڕێژەی ٨٥-٩٠٪.
بە‌رزترین چووستی تیۆریی وزەی بە‌رھە‌مھاتووی ھە‌ر سیستەمێک ھە‌رگیز ناگاتە بە‌رزترین بڕ لە‌بواری پراکتیزە و بە‌کارھێناندا، وە‌ ڕەچاوی ھە‌نگاوە‌کانی بە‌رھە‌مھێنانی وزە‌کە و گواستنە‌وە‌ی و پاشەکەوت کردنی وزە‌کە و گۆڕینی وزەی کارەبایی بۆ وزەی میکانیکی ناکات. لە‌گە‌ڵ ئە‌وە‌شدا، ئە‌م ھاوکێشەیە‌ ڕێگە‌مان دەدات کە‌ بە‌راوردی جیاوازی جۆرەکانی بە‌رھە‌مھێنانی وزە‌ بکە‌ین. بە‌رزترین چووستی وزەی تیۆریی خانە‌ی سووتەمەنی ٨٣٪ ـھ‌، لە‌ چڕییە‌کی کە‌می وزە‌ بە‌ بە‌کارھێنانی ھایدرۆجین و ئۆکسجینی خاوێن.
توانا (ووزەی کارەبایی)
خانە سووتەمەنییە وەستاوەکان بەکاردێت بۆ بازرگانی و پیشەسازی و نیشتەنی سەرەکی و پشتگیریکردنی بەرھەمھێنانەوەی توانا. خانە سوتەمەنییەکان زۆر بەسوودن وەک سەرچاوەی وزە بۆ شوێنە دوورەکان، وەک کەشتی ئاسمانی، بازگەی کەشناسی دوور، پریشکەی گەورە، سەنتەری پەیوەندییەکان، ناوچەی دوور لە شارەکان، وێستەگەی لیکۆڵێنەوە، ھەروەھا لە زۆربەی بەرنامە سەربازییەکان بەکاردەھێنرێت. خانە سووتەمەنییەکان کاردەکات لەگەڵ ھایدرۆجین کە یەکگرتوون و کێشیان سووکە و ھەروەھا تەنۆلکەی نەجوڵاوی ھەیە، لەبەرئەوەی خانەسووتەمەنییەکان ھیچ تەنۆلکەی جوڵاوییان نییە و سووتان لەخۆ ناگرێت، لەحاڵەتی خەیاڵی دا دەتوانرێت بەدەست بھێنرێت بە ڕێژەی ۹۹.۹۹۹۹ ـی ڕاستیدا (واقعی). ئەم ھاوسەنگییە بۆ کەمتر لەیەک خولەکی نزمبوونەوەی کاتە لە ماوەی شەش ساڵدا.
ھێشتا سیستەمی خانەی سووتەمەنی ئەلیکترۆلیزەر (ئەلیکترۆن بەخش) سووتەمەنی لەخۆیاندا عەمبارناکات بەڵکو پشت دەبەستێت بە یەکەی عەمباری (خزن) دەرەکی، دەتوانرێت بە سەرکەوتوویی جێبەجێبکرێت لە عەمباری وزەی پێوەر گەورەتردا. ناوچەی دەشتەکی دەبێتە یەک نمونە بۆی.
زۆر جۆری خانەی سووتەمەنی ھەن ھەربۆیەش چووستی ھەمەجۆرمان ھەیە، بەڵام زۆربەیان چووستی وزەکەیان لەنێوان ٤۰ بۆ ٦۰ی سەدی دایە، بەھەرحاڵ کاتێک خانەی سووتەمەنی گەرمی لەدەست ئەدات گەرمییەکە بەکاردێت بۆ بەرھەم ھێنانی گەرمی لە سیستەمی کۆجێنەرەیشندا. بەمەش چووستیەکەی بەرزدەکرێتەوە بۆ ھەشتا و پێنج لەسەدا. بەمەش بە شێوەیەکی دیار چووستییەکەی زیاترە لە توانای خەڵووزی ڕووەکی. کە بەتەنھا دەربارەی یەک لە سێیەمی چووستی وزەکانە. پێشنیارکردنی بەرھەم ھێنان لەپێوەرێکدا کەدەتوانێت سەدا بیست بۆ چلی نرخی  وزەکەی عەمبار (خزن) بکات لە سیستەمی کۆجێنەرەیشندا. خانە سووتەمەنییەکان زۆر پاکترە وەک لەو جۆرە بەرھەمێنانەی وزە کە باون. وزەی ڕووەکی خانە سووتەمەنییەکان گازی سرووشتی سەرچاوەی ھایدرۆجین بەکاردێنێت کەمتر لەیەک ئۆنسی پیسبوونی (زیاتر لەدووانۆکسیدی کاربۆن). بۆ ھەموو بەرھەم ھێنانی ۱۰۰۰ کیلۆ وات لە کاتژمێرێکدا بە بەراورد بە ۲٥ پاوەندی پیسی بەرھەمھاتوو. لەلایەن سیستەمی گونجاوی  سووتانەوە. حانەی سووتەمەنی بەڕێژەی ۹۷ لەسەد دا کەمتر ئۆکسیدی نایترۆجین دەردەدات بەبەراورد بە خەڵووزی تەقێنراو.
یەکێک لە پرۆگرامەکانی فڕۆکەوانی کارکردنە لەسە دورگەی ستوارت لە ولایەتی واشنتۆن. ئەم دورگەی ستوارتە دەستپێشخەری وزەیە کە بەرھەمێنانی تەواوکراوە. سیستەمی سووڕی داخراوە، تەختەی وزەی خۆری  ئەلیکترۆلیزەر (ئەلیکترۆ بەخشێکە) کە ھایدرۆجین دروست دەکات، ھایدرۆجین عەمبار دەکرێت لە تانکییەکی ۱۹۰۰ لیتریدا و لە ۱۹۰۰ کیلۆ پاسکالدا. خانەی سووتەمەی ڕێلیۆن ئەلیکترۆنی پڕ دەبەخشێتە خانە ھێڵینەکان. سیستەمی سووڕی داخراوێکی تر ئاشکرا کرا لە ساڵی ۲۰۱۱ لە ھامپستید.
خانەی سووتەمەنی بەکار دەھێنرێت وەک گازی کوالێتی نزم لە زبڵی کۆکراوە یان ئاوی بەفیڕۆ بۆ بەرھەم ھێنانی وزە و دەردراوی کەمتر میسان ۲،٨ مێگاواتی لە خانەی سووتەمەنی رووەکی لە کالیفۆرنیا گەورەترینی ئەم جۆرەیە.
کۆجێنە‌رەیشن (بە‌رھە‌مھێنانی توانا و گە‌رمی کارەبایی)
توانا و گە‌رمی پێکە‌وە‌بە‌ستراو (CHP) لە‌ سیستەمی خانە‌ی سووتەمەنیدا، چەند یە‌کە‌یە‌کی بچووکتری گە‌رمی و توانا (MicroCHP) لە‌خۆ دەگرێت کە‌ بە‌کاردەھێنرێن بۆ بە‌رھە‌مھێنانی کارەبا و گە‌رمی لە‌ ماڵ و بینا و ئۆفیس و کارگە‌کاندا.
سیستەمەکە بڕێکی جێگیری توانای کارەبایی بەرھەم دەھێنێت (فرۆشتینی توانای  زیادە بۆ گەڕاندنەوە بۆ ھێڵەکان کاتێک بەکاری ناھێنن)، لەھەمان کاتدا ئاو و ھەوای گەرم بەرھەم دەھێنێت لە گەرمی بەفیڕۆ چوودا. لەئەنجامی سیستەمی ناوبراودا ماتەوزەیەکمان دەبێت بۆ عەمبارکردنی وزەی سەرەتاوە ھەروەک چۆن کە دەتوانن گەرمی بەفیڕۆ چوو بگەڕێننەوە بەڕێگای سیستەمی گەرمی گونجاو. لە سیستەمی کۆجێنەرەیشندا بە‌ستراوە‌ بە‌ ھەڵمژێنەری ساردی 3 kWel, 4–8 kWth لە ڕێگەی بە گەرمییە بەفیڕۆچووە کەی بۆ ساردکەرەوەکان (سەلاجە).
زانکۆی مینێسۆتا مافی ئە‌نجامدانی ئە‌م سیستەمەی ھە‌یە‌ بە‌ شێوە‌یە‌کی دروست.
سیستەمی کۆجێنەرەیشن دەتوانێت بگاتە چووستی لەسەدا ٨٥ (سەدا ٤۰ بۆ ٦۰ی کارەبا و ئەوەی دەمێنێتەوە گەرمییە). خانەی سووتەمەنی ترشی فۆسفۆریک بەشێکی گەورەی سیستەمی دەرکردنی کۆجێنەرەیشن دەگرێتەوەو تۆری جیھانی بەرھەم دێنێت و دەتوانێت چووستی ببەخشێت بە داخراوی سەدا ۹۰. خانەی سووتەمەنی ئۆکسیدی ڕەق و کاربۆناتی تواوە بەکاردێن بۆ کۆکردنەوەی گەرمی وبەھەمھێنانی وزە. ھەروەھا توانای کارەبایی چووستەیەکەی بەنزیکەی سەدا ٦۰. زیانەکانی سیستەمی کۆجێنەرەیشن  ئەوەیە کە ڕیمپینگ ئەپی ھێواش دەبێت و ڕێژەکەی کەم دەکاتەوە. بەرزی نرخی و کورتی ماوەی ژیانی تەنکی عەمباراوی ئاوی گەرمی پێویستە بۆ ساف کردنی ڕوویدەرەوەی  بەرھەم ھێنەری گەرمی کەئەوەش مەترسییەکی جددیە لە بازاڕە خۆماڵییەکاندا و کە بۆشایی لە  تایبەتمەندیە خۆماڵییەکان و خەڵاتێکی گەورەیە.
ڕەخنە‌کان
ھە‌ندێک لە‌ ڕەخنە‌گران بڕوایان وایە‌ کە‌ خانە‌ی سووتەمەنی ھایدرۆجینی لە‌ ئۆتۆمبێلدا ھە‌رگیز ناتوانێ ببێتە کێبڕکێکاری ئە‌وانی تر.
لە‌ ساڵی ٢٠١٥ ـدا ئە‌وە‌ ڕوونکرایە‌وە‌ کە‌ خانە‌ سووتەمەنییە‌کان لە‌ ئۆتۆمبێلە‌کاندا نابنە‌ پێشبڕکێ کارێکی بە‌ھێز و بە‌نرخ چونکە‌ ناچالاکن لە‌ چوستی و گواستنە‌وە‌ و عەمبارکردنی ھایدرۆجین، وە‌ گازەکان ئە‌گە‌ری گڕگرتنیان زۆرە.
پاسەکان
لە‌ مانگی ھە‌شتی ساڵی ٢٠١١ ـدا، نزیکە‌ی ١٠٠ پاسی خانە‌ی سووتەمەنی لە‌ سەرانسەری جیھاندا دەسووڕانە‌وە‌ کە‌ لە‌ ویستڵھ‌را، سان فرانسیسکۆ، ھامبۆرگ ، شانگاھای، لە‌ندەن، ساوپاولۆ. زۆربە‌ی پاسەکان لە‌ براندەکانی توویۆتا، باڵارد، ھایدرۆجینی، ماتۆڕی پڕۆتۆنی بوون. ئە‌م پاسانە‌ مەودای 600000 miles ڕۆشتن.
سەرچاوە‌کان
پۆل:گۆڕانی وزە پۆل:١٨٣٨
کێری مرۆڤ
کێری مرۆڤ (ھەروەھا بەمانەش ناودەبرێت: چووک، چیر، ئەندامی زاوزێی نێرینە، ئەندامی سێکسیی نێرینە، سیرەت؛ ) ئەندامێکی دەرەکی نێرینەیە کە کرداری دەرکردنی تۆواو و میزە. بەشە سەرەکییەکانی کێر پێکھاتوون لە سێ بەش: ڕەگ، لاشە، لەگەڵ شانەی پۆشەر، بە پێستی کێر و سەلکەپۆش، ئەو پێستە زیادەیەی سەری کێر دادەپۆشێت و لەکاتی خەتەنەکردندا لادەبرێت. لاشەی کێر پێکھاتووە لە سێ ستوون شانە، دوو دانەیان کەلێنەتەنن، ھەروەھا بە «شانەی ئەشکەوتی» ناودەبرێن، کە لەملا و لەولای سێیەمین شانەن کە پێکھاتووە لە تەنێکی ئیسفنجی کە دەوری میزەڕۆی داوە (ناسراو بە ئیسفینجەتەن). لە مرۆڤی نێرینەدا، میزەڕۆ بە ناو پرۆستاتدا تێپەڕ دەبێت، لە ناو پڕۆستاتدا لەگەڵ دەرچەی تۆواو یەک دەگرێت و دواتریش بە ناو کێردا تێپەڕ دەبێت تاکوو دەگات بەو کونەی کە لەسەر سەری کێرە، دواتریش لەوێوە دەردەچێتە دەرەوە. ئەم کونە تۆواو و میزیشی لێوە فڕێ دەدرێتەوە دەرەوە (سیستمی زاوزێی پیاوانە ببینە.)
باوترین شێوازەکانی دەستکاریکردنی کێر پێکھاتوون لە خەتەنە و سمین. ڕەنگە ھۆکاری خەتەنەکردن بگەڕێتەوە بۆ ھەر ھۆکارێک کە پەیوەندی بە چاند، ئایین، یان لە حاڵەتی زۆر دەگمەندا، ھۆکاری پزیشکییەوە ھەبێت، بەڵام بابەتی خەتەنکردن بۆچوونی جیاوازی لەسەر ھەیە، لەلایەن زۆرێک لە خەڵکییەوە بە کردارێکی نابەجێ و ناپێویست ناودەبرێت، لەکاتێکدا کەسانێکی تر بەرگری لەو کردارە دەکەن. زاناکان ئێستا ھەوڵی ئەوە دەدەن کە بەشێک یان تەواوی پەیکەری کێر دروست بکەنەوە، کە دەبێتە ھۆی یارمەتیدانی ئەو کەسانەی بەبێ خواستی خۆیان دەستکاری کێریان کراوە، ئەوانەی بەبۆنەی برینداری و نەخۆشییەوە بەشێک یان تەواوی کێریان لەدەستداوە، یاخود ئەوانەی بە کێشەی بایۆلۆژییەوە لەدایکبوون.
توێکاری
وێنۆک|350px|توێکاریی کێری مرۆڤ
قەبارەی کێر
تێکڕای درێژی کێری ئاسایی لە کوڕی پێگەیشتوو لە کاتی ڕەپبووندا لە نێوان ١٢٫٥-١٧ سم، وە لە کاتی خاوبونەوەدا لەنێوان ٢٫٥٤- ١٠٫١٦سم دایە، ھەرچەندە پێوانەکردن لە کاتی خاویدا ئاسان نیە. بەگشتی کێرێک کە بەخاویی بچوکە لە کاتی رەپبووندا زیاتر گەورەدەبێت و رەقتر دەبێت لە کێرێک کە گەورەتر بە خاویی (کە بەشێوەیەکی گشتی پێیدەوترێت خامەبا). کێری بچووک: بەکێری کورێکی پێگەیشتوو دەوترێت کە پێکھاتەکەی تەواوبێت بەڵام لە کاتی ڕەپبوندا درێژییەکەی لە ٧ سم کەمتر بێت، تەنھا لە ٪٠٫٦ پیاوان دەگرێتەوە، واتە ٦ کەس لە ١٠٠٠ کەس ئەم حاڵەتەیان ھەیە. ھۆکاری کێربچوکی دەگەڕێتەوە بۆ کەمی ھۆڕمۆنی تێستۆستیرۆن لە قۆناغە بەراییەکانی گەشەی کۆرپەدا.
لە کولتووردا
لە هونەری یۆنانی کۆندا باو و ئاساییە کە ئەندامی نێرینە بچووکتر ببینرێت لەوەی کە لە پیاواندا چاوەڕوان دەکرا. هونەری ڕێنێسانسیش هەمان ڕێکاری گرتەبەر. دەوترێت لە یۆنانی کۆن لە ڕوانگەی کولتوورییەوە ئەندامی نێرینەی بچووک و خەتەنەنەکراو بۆ پیاوان بە خواستراوتر دادەنرا و لەبری ئەوە هەبوونی ئەندامی نێرینە گەورە و خەتەنەکراو بە گاڵتەجاڕانە و ناڕێژەیی دادەنرا.
لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی 2003 دەریخستووە تەنها 55%ی پیاوان لە قەبارەی ئەندامی نێرینەیان ڕازین، لەکاتێکدا 85%ی ئافرەتان لە قەبارەی ئەندامی نێرینەی هاوبەشەکەیان ڕازین.
سەرچاوەکان
پۆل:کێر پۆل:توێکاریی مرۆڤ پۆل:کۆئەندامی میز
لوی شارل کێنیێ
لویی شارلو کێنیێ شانۆنووسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٢ پۆل:مردووانی ١٨٤٢
باینگان
باینگان یان بایەنگان شارێکە لە شارستانی پاوە لە پارێزگای کرماشان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:شارەکانی ئێران
١٨٠٠
ساڵی ١٨٠٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٠٠
پیتوب
پیتوب شارۆچکەیەکی شارستانی ئیشکاشیمە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی کەسە.
تخان
تخان (Tixan، ) دێیەکە لە گوندستانی کۆساڵان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی تخان بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ١٩٩ کەس لە ٥٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
دامەزراوەی نەرمامێری ئەپاچی
دامەزراوەی نەرمامێری ئەپاچی (بە ئینگلیزیی: Apache Software Foundation، کورت دەکرێتەوە بۆ ASF) دامەزراوەیەکی ئەمەریکی قازانج نەویستە بۆ پشتیوانیکردن لە پرۆژەی نەرمەکاڵای کۆمپیوتەر و لەناویشیاندا ڕاژەکاری ئەپاچی. دامەزراوەکە لە گروپی ئەپاچیەوە دروست بوو لە دێلاوێر لە مانگی حوزەیرانی ١٩٩٩دا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەپاچی پۆل:نەرمامێر پۆل:دامەزراوەی نەرمامێر پۆل:دامەزراوە قازانج نەویستەکان
١٨٠١
ساڵی ١٨٠١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٠١
پەنجا ساڵەگیی تاجیکستان
پەنجا ساڵەگیی تاجیکستان شارۆچکەیەکی شارستانی جامیە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٢٢٣٦٥ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
فرەوەھر
thumb|330px|نیشانی فرەوەھر فرەوەھر یان فەرەوەھەر (بە ئەوێستایی: فرەڤەشی – frauuaṣ̌i، بە فارسیی کۆن: فرەڤەرتی – fravarti، بە پاڵەویی ساسانی: فرەوەھر – prwhr یان فرەوەرد – frwrd)، یەکێک لە ناسراوەترین نیشانەکانی ئایینی زەردەشتییە.
فرەوەھر لە بەناوبانگترین نیشانەکانی ئێران و ناوچەکانی دەوروبەرە و لەناو ئێرانییەکان، زەردەشتییەکان و کوردەکاندا بە نیشانێکی ئایینی و فەرھەنگی سێکۆلار بەکاردێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئێران پۆل:ئایینی زەردەشتی پۆل:میتۆلۆژیای کوردی پۆل:وشە و دستەوشە فارسییەکان
بڕیارنامەی ٣٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٥٤ەم، پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
تێکرای پەستانی گۆڕاو
لەژێر زەبری گۆراودا وادەکات قەبارەی تێکەڵەکە لەبەشی سەرەوەی پستۆنەکە بگۆریت
واتە بۆ بەرھەم ھێنانی زەبری زیاترو تێکرای کەمتر ھێزی زۆرتر.
ھەروەکو زەبری کەم بۆ تێکرای زۆر و بەرھەمی زیاتری چوستی
لە ساڵی ٢٠١٩ کۆمپانیای ئینفنتی مۆدێلی {QX 50}
یەکەم جاربوو بەشێوەیەکی بازرگانی بەکار ھات
سودەکانی
مەکینەی بەنزین سنوورێکیان ھەیە لەسەر زۆرترین فشار لەکاتی
لێدانی پەستاندا، دواتر ڕێژەی بەنزین لەسەر ھەوا توشی تەقینەونی زیاتردەبێت وەکو لەوەی بسوتێ بۆبەرھەم ھێنانی زۆرترین ھێز لەھەمان خێرایدا، وەبەم شێوازە بەنزینی زیاتر دەسوتێ لەجیاتی ھەوایەکی زیاتر، ھەروەھا تۆربۆچارجەر یان سوپەر چارجەر بەکاردێت
بۆزیادبونی ڕێژەیەکی زۆرتری پەستان، وەلەئەنجامی ئەم تەقینەوەیەی کەتۆڕبۆیە ڕێژەی ھەوا بۆبەنزینە دەبێتە ھۆی کەم بوونی ڕێژەی پەستان، ئەمە دەتوانرێت بکرێت بۆ بڕێکی زیاتر یان ڕادەی بچووکتر، پاشان کە پەستۆنەکە دێتە بەشی خوارەوە دەکەوێتە ژێر زەبرێکی ڕاست، بەوشێوازە مەکینەکە ھێزێکی کەم و زەبری کەمی دەبێت.
چارەسەرەکە ئەوەیە کەبەتوانا بێت ھەتاکوو فشاری سەر دەروازەکە بگۆرێت و ڕێژەی پەستان ڕێک بخات بەپێی گونجان.
ئەم شێوازە باشترینە بۆ ھەردوو دوونیا، مەکینەی بچووکی کارامەی بەتوانا
پاوەرێکی زیاتر داوادەکات. سیستەمەکە ھەموو کات ئازادە لەبەکار ھێنانی جۆرەکانی سوتەمەنی وەکوو ئیسانۆڵ یان غاز…
جێگۆرکێی لولەک دەگۆردرێت بەبەکارھێنانی سیستەمێکی ئاوی سادە کەدەبەسترێت لەسەر کرانک شەفت و ڕێکخسنی پێویستە بەگوێرەی بارگە و تاودان …
بەرھەمھێنان.
ئەم جۆرە داڕشتنە دووەم کۆمەڵەی بەرەنگار بوونەوەیی سەرەوەی پستۆنە لەگەڵ پستۆن
لە ساڵی ٢٠٠٨ کۆمپانیای ئینفنتی دەستی کرد بەیەکەم بەرھەم ھێنانی مەکینەی پەستانی گۆڕاو بەبەکار ھێنانی تۆڕبۆ
کەپێکەوە بەستنێکی میکانیکی بەکار دێنێت ھەتاکوو جیاوازییەک بەدەست بھێنێت کەبەکار ھات لە جۆرە ئۆتۆمبێلی {QX50}.
وەمەکینەکە لەتوانایدایە ھەریەکە لە ڕێژەی ٨:١و١٤:١ ی پەستان بەرھەم بھێنێت ،
بەھەمان شێواز لەتوانای دایە بەرزترین زەبر بەدەست بھێنێت لە ڕێژەی٨:١ و بەرزترین و باشترین چوستی سوتەمەنی لە ڕێژەی١٤:١وە لەمەکینەی کارەبایدا بەشی کۆنترۆڵ وەڵامی فشار دەداتەوە لەسەر پەیدانی گاز.
وەلەماوەی دیاری کراودا پەستانەکە دەگۆڕێت، ھەرچەندە ئەم مەکینەیە جێگۆڕکێیەکی ٢لیتری ھەیە لە مەکینەی ڕاستی چوار پیستۆن؛ و شەفتی باڵانس کردن بەکارناھێنێت بۆ لابردنی لەرینەوەی دووەم چونکە یە خۆی لە ناوخۆیدا ھاوسەنگە بەھۆی پێکەوە بەستنی میکانیکی.
مەکینەی دوو لێدان
شێوەیەدیزاینی گونجاوی سادەیە، (کەمبونی زمانەی ھێنانە ناوەوە)
تاڕادەیەک ئاسانترە بۆ جێ بەجێ کردن لە مەکینەی دوو لێداندا.
کەلە کۆتای ٩٠کاندا کاریان لەسەر ئەومۆدێلە کردوەو بیرۆکەکەیان فراوان کرد، ھەرواکو لەمەکینەی یاماھا دا کاریان پێکردوە ئەویش بەپێی جوڵەکەی قەبارەی ژوری تەقینەوەکە دەگۆرەت.
وەلەکۆتای ساڵانی ٢٠٠ کاندا ئەم جۆرە تەکنە لۆجیایە بەرەو پێش چونێکی باشی بە خۆیەوە بینیوە چاوەڕوان دەکرێت زیاتریش بەرەو پێش بچێت و لەجیاتی بەنزین کحول بەکار بھێنرێت بۆسوتان…
یەکەم مەکینەی پەستانی گۆراو دروستکراو تاقیکرایەوە لەلایەن ھاری ڕیکاردۆ لە ساڵی١٩٢٠ کەئەم کارە بوەھۆی داھێنانی سیستەمێک بۆ ھەلسانگاندنی ڕێژەی ئۆکتان کەھەتاکو ئەمڕۆبەکاردێت، زۆربەی کۆمپانیاکان توێژینەوەی خۆیان ئەنجامدابۆئەم پرۆژەیە ھەروەکوو کۆمپانیای فاڵفۆ، و نیسان کە ھەستاون بەبەرھەم ھێنانی مەکینەی گۆڕاوی پەستان بەتۆربۆچارجەر
جۆری Peugeot MCE-5
ئەم جۆرە دیزاینە کاردەکات لەلایەن گۆرانی درێژی کاریگەری
کۆن-ڕۆد کەپستۆنەکە دەبەستنەوە بە بازووی { crank}ئۆتۆمبێلەکە
کاتێک کۆن-ڕۆدەکە کورت تربێت ئەوکاتە ڕێژەی پەستان کەمترە،
وەبەپێچەوانەشەوە ڕاستە.
لەبەشی سەرەوەی لای چەپی وێنەکە وێنەی پستۆنێکی ئاسایە کەکرداری تەقینەوەی خۆی دەکات، لەلای ڕاستی وێنەکە لولەکێکی ئاویە لەگەڵ دوو بەشی پستۆن.
جۆرێکی کۆمپانیا بەناوی Saab SVC
ئۆتۆمبێلی جۆری (ساب)(SAAB Automobile)بەشێوازێکی بەرچاو گرینگیدا بە بزوێنەری بەساندنی گۆڕاو و ئەم جۆرە ئۆتۆمبێلەی پێشکەشی جیھان کردبە ناوی (SVC)لە ساڵی٢٠٠ کۆمپانیای ساب بەژداریکرد لە کارکردنێک لە (ئۆفیسی سودەکانی تەکنەلۆژیا لە ئۆتۆمبێلدا)، بە پڕۆژەیەک کە ئەویش دروست کردنی مۆدێلی بزوێنەرێکی نوێ بوو بە ناوی
(petrol VCR)، کە ئەم بزوێنەرە چووستی زیاتر لە بزوێنەرەکانی تر زیاترە، بزوێنەری ساب
(SAAB SVC) بەکێکە لە ھەرە بزوێنەرە باشە سود بەخشە کاراکان بۆ جیھان بەڵام خۆیان نەیان توانح بەرھامی بھێنن بەڵکوو بە ھاوکارە کۆمپانیای
(bankruptcy) بەرھەمھات..
دیزاینی ئەم بزوێنەرە بریتییە لە بەشێک لەسەر کەیسەکە و کۆنتڕۆڵی ھەموو ئامێرە دەمەوانەکان و کڕانک شێفت و کرانک کەیس پێک دێت.
و جوڵەکە کۆنتڕۆڵ دەکرێت بە ھایدرۆلیک،
ئەم مەشینە دووریرک کەیە لە نێوان سەنتەری کرانک شەفت و سیلیندەرەکە ھەیە،
سوپەرچارجەر یان تۆڕبۆ چارجەر بەکار دەھێنین بۆ زیاد کردنی سودەکانی …
Gomecsys VCR Technology
تەکنەکۆژیای VCR لە کۆمپانیای (Gomecsys) کۆمپانیای Gomecsys کۆمپانیاەکی ئەندازیاری ھۆڵندییە کە سیستەمی پەستاندنی گۆڕاوئ گەشەپێدا، کە ئەم کارەیان ٥ ساڵی خایاند ھەتاکوو گەشتنە ئەنجام و بزوێنەرەکە یان بەرھەم ھێنا کە بەنەوەی چوارەم دەناسرێت،
ئەم سیستەمە گەورەترین سودی لێبینرا و ھەتاکوو ئەمڕۆ کاری پیدەکرێت
Infiniti VC-Turbo
تۆڕبۆی کۆمپانیای ئینفنتی.
بزوێنەری تۆڕبۆی ئینفنتی لەسەرشێوەی ڕاستە ھێڵە پێکەوە بەستنێکی میکانیکی بەکار دێنێت بۆ گۆڕان کاری لە پەستاندندا دەکات بە مۆتۆریک لە دەبێتە ھۆی گۆڕینی پلەی کانک شەفتەکەمان و دەبێتە ھۆی گۆڕینی کۆمپرێشن ڕەیشئۆ،
ھەندێک زانیاری زیاتر
DiesOtto
Continuously variable transmission
Miller cycle
Variable valve timing
Infiniti VC-T - First Variable Compression
سەرچاوەی زانستی
پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا پۆل:پێکھاتەکانی بزوێنەر
قابلجەوز
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای باتمان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای باتمان
گازی بەکارھێنراوە
لە مەکینەی تەقینەوەی ناوەکیدا سیستەمی (EGR) بەکار دەھێنرێت بەواتای exhaust gas recirculation دووبارە بەکار ھێنانی گازی سوتاو .
کاردەکات بۆ کەم کردنەوەی گازی ئۆکسیدی نایترۆجین و دوبارە بەکاری دەھێنێتەوە بۆ کرداری تەقینەوە،بۆ ھەردوو بزوێنەری گازو بەنزین بەردەست کراوە پاشان کار دەکات لەلایان سیستەمێکەوە کە لەناو ئەکسۆزی بزوێنەرەکەداھەیە
ھەڵدەستێت بە تێک شکاندنی ئۆکسجین لە ھەوادا و گەرم کردنی گاز ھەڵمژراو، واتە ئەو ھەوایەیەی دێتە ناوە ژووری تەقینەوەکەوە پلەی گەرمیەکەی کەم دەکاتەوە و پاشان بەشی بانەوەی پستۆنەکە ساردەبێتەوە و دەبێتە ھۆی باشتر بونی کرداری تەقینەوە. سودی ھەیە بۆ زیاد بوونی چوستی بزوێنەر و بەفیڕۆ چون کەم دەکاتەوە.
لە بزوێنەری گازدا کاتێک بزوێنەرەکەمان گەرم دەبێت و ماوەیەک کار دەکات دەبێتە ھۆی گۆڕینی شوێنی گەردەکانی ھەواکە و شوێنێک بە .بەتاڵی بەجێ دەھێڵێت و کاتێک کرداری تەقینەوە ڕوو دەدات دەبێتە ھۆی دروست بونی دەنگ و داخورانی دیواری ناوەوەی سلیندەرەکەمان ،بۆ چارەسەر کردنی ئەم کێشەیە  ھەستان بەبەکار ھێنانی سیستەمی (EGR) ئەم سیستەمە ئەوگازەی سوتاوەو و شوێنی گەردەکان گۆڕاوەو و بڕێکی زۆر لە دوانە ئۆکسیدی نایترۆجینی بەھەرھەم ھێناوە دووبارە ھەڵدەستێت بەگەڕانەوەی بۆ ناو سلیندەرەکەو سودی لێدەبینێتەوە بۆ کرداری توقینەوە بەم شێوازە بڕێکی کەمتر وزەی بەفیڕۆ چوومان ھەیە. چونکە ئەم گازەی بەکارمان ھێنایەوە بۆ کرداری تەقینەوەکە سودمان لێوەرگرت بۆ کەمکردنەوەی پلەی گەرمی دیوارەکانی سلیندەرەکە و پاشان کەمکردنەوی دروست بونی ئەو ڕوێژە زۆرەی گازی دوانە ئۆکسیدی نایترۆجین.
جەلال بایار
جەلال بایار (بە تورکیی ئیستانبولی: Mahmut Celâl Bayar) سیاسەتمەداری تورک و سێیەمین سەرۆک کۆماری تورکیا بوو. ئەو لە ۱٦ گۆڵانی ۱٨٨۳ لە دایک بووە.
ژیانی سەرەتایی
جەلال بایار لە گوندی ئوموربی سەر بە شاری جیملک نزیکی دەریای مەڕمەڕە لە ویلایەتی بورسا لە سالی ۱٨٨۳ لەدایک بووە. باوکی ماموستای زانستە ئیسلامیەکان بوو کە لە شاری لوم لە بولغاریا بەرەو تورکیا کوچ کرد. لە دوای ئەوەی جەلال خوێندنی قوتابخانە کوتایی ھێنا، لە سەرەتا دا لە دادگای جیملک دا و دواتر لە بانکی کشتوکاڵی کە ئێستا لە باکە بەناوبانگەکانی تورکیایە وەک فەرمانبەر کار کرد. لە دوای ئەو لە بانکێکی ئەلمانی ب ناوی (دویچە ئوریانت) کار کرد.
ژیانی سیاسی
جەلال بایار لە سالی ۱۹۰٨ پەیوەندی بە کومەڵەی ئیتحاد و تەرەقی کرد، و جەلال یەکێک لە ئەندامە چاڵاکەکانی ئەم کومەڵەیە بوو. ھەروەھا ئەو بوو بە سەرۆکی ڵقی ئەم کومڵەیە لە شاری ئیزمیر و بە ھوی ھاوکاریەکانی کۆلیژێکی کچانە و وێستگەیەکی شەمەندەفڕ دامەزڕا. لە سالی ۱۹۱۹ جەلال بایار بە نوێنەرایەتی خەڵکی ساروھان مانیسای ئەمڕو بوو بە ئەندام لە پەڕلەمانی عوسمانی لە ئیستانبوڵ، بەڵام کاتێک کە سۆڵتانی عوسمانی دەستوەردان لە ناو دەستوری دەولەت دا کرد، بە دیدی بایار ئەم کارە پێچەوانەی نسشتمانپەروەریە، لە بەر ئەم ھویە لە سالی ۱۹۲۰ رو لە ئەنقەرە کرد و پەیوەندی بە موستەفا کەمال پاشا کرد تاکو بەشداری لە بزووتنەوەی سەربەخوویی تورکیا بکات. دواتر بایار لە ناو (ڕێکخڕاوی پاراستنی مافەکانی ئەنادوڵ و روملی) بوو بە ئەندامێکی کارا و ئەمە یەکێکە لەو ڕێکخڕاوانەی کە لە دوای جەنگی جیھانی یەکەم دامەزڕا. دواتر لە لایەن خەڵکی بۆرسا بوو بە نوینەر لەناو ئەنجونمەنی نیشتمانی گەورەی تورکیا کە تازە دامەزڕا بوو. لە ھەمان سال دا بوو بە جێگری وەزیری ئابووری حکومەت و لە ۲۷ شوباتی ۱۹۲۱ خوی بوو بە وەزیری ئابووری و لە سالی ۱۹۲۲ ھمان سال نایب وزیر اقتصاد دولت شد و در ۲۷ فوریە ۱۹۲۱‌ خود وزیر اقتصاد شد و لە سالی ۱۹۲۲ وەک ڕاوێژکاری عیسمەت ئینۆنو بەشداری لەو شاندەی تورکیا دا کرد کە بو مەرەمی بەستنی کۆنگرەی ئاشتی بەرەو شاری لۆزان بەڕێکەوت. لە ھڵبژاردنەکانی سالی ۱۹۲۳ جەلال بایار بە نوێنەرایەتی خەڵکی شاری ئیزمیر سەرکەوت بو پەڕلەمانی تورکیا و لە ۲٦ ئابی ۱۹۲۴ بایار یەکەمین بانکی نیشتمانی لە ئەنقەرە دامەزراند و تا سالی ۱۹۳۲ بڕێوەبەری ئەو بانکە بوو. لە ۲۵ تشرینی یەکەمی ۱۹۳۷ موستەفا کەمال ئەتاتورک ئەو وەک سەرۆک وەزیری نویەمین حکومەت دانا لە دوای ئەوەی عیسمەت ئینۆنو دەست لەم پوستەی بەردا و تا کاتی مەرگی ئەتاتورک لە سالی ۱۹۳٨ لە پوستی سەرۆک وەزیری دا مایەوە. لە دوای مردنی ئەتاتورک، عیسمەت ئینۆنو لە ھەمان سال دا بوو بە سەرۆک کوماری تورکیا. بایار لە ۲۵ کانوونی دووەمی ۱۹۳۹ دەست لە کارکێشانەکەی لە پوستی سەرۆک وەزیریی پێشکەش بە سەرۆک کۆمار کرد لە دوای ئەوەی کە ناکۆکی سیاسی لە نێوان ئەو و عیسمەت ئینۆنو دا پەیدا بوو. جەلال بایار تاکو سالی ۱۹۴۵ ئەندامی پارتی کۆماریی گەل بوو بەلام لە ۲۷ کانوونی دووەمی ۱۹۴٦ پارتێکی نوێ بە ناوی پارتی دیموکرات کە پارتێکی ئیسلامی پارێزکار بوو بە ھاوکاری عەدنان مەندەرس و فوئاد کۆپڕولو و ڕەفیق کۆڕاڵتای دامەزراند. ئەم پارتی نوێیە لە ھەلبژاردنەکانی ۱۴ گۆڵانی ۱۹۵۰ سەرکەوتنێکی گەورەی بە دەستی ھێنا و لە سەرجەمی ۴٨۷ کورسی پەڕلەمانی ۴۰٨ بە دەست ھێنا و پەڕلەمانی تورکیا کە زۆرینەکەی لە دەستی پارتی دیمۆکرات دا بوو جەلال بایار وەک سەرۆک کوماری تورکیا ھەلبژارت. لە ھەلبژارتنەکانی ۱۹۵۴ و ۱۹۵۷یش بایار وەک سەرۆک کۆماری تورکیا ھەڵبژێردڕا کە بەم شێوەیە بایار بو ماوەی ۱۰ سال لە سالی ۱۹۵۰ تاکو ۱۹‎٦۰ سەرۆک کۆماری تورکیا بوو و لەم ماوەیەدا عەدنان مەندەریسیش سەرۆک وەزیری تورکیا بوو.
کودەتای سەربازی
لە روژی ۲۷ گۆڵانی ۱۹٦۰ لەشکەری تورکیا کودەتایەکی لەشکەری لە دژی حکومەتی جەلال بایار ئەنجام دا و لە ئەنجامی ئەم کودەتایە دا حکومەتی مەندەریس ھەڵوەشێندڕا و کودەتاچیەکان سەرۆک کۆمار جەلال بایار و سەرۆک وەزیر عەدنان مەندەریس و چەند کەسێک لە ئەندامانی حکومەتەکەی و پارتی دیموکرات رەوانەی گزیرتەی یاسادا لە دەریای مەڕمەڕە کردن و ە روژی ۱۰ حوزەیرانی ھەمان سال دا ئەوان ڕادەستی دادگای دەولەت کران و دادگای باڵای دەولەت جەلال بایار و عەدنان مەندەریس بە پێشێڵ کردنی یاسا و دەستوری دەولەت تاوانبار کران و لەگەل ۱۵ کەسی دیتر لە ۱۵ ئەیلولی ۱۹٦۱ بە سێدارەدان حوکم دڕان. بەڵام لیژنەی لەشکەریی دەسەلاتدار بڕیاری سێدارەدان لە سەر عەدنان مەندەریس و بولاتکان و زورلو جێبەجێکران و حوکمی جەلال بایار و ۱۲ کەسی تر گۆردڕان و بە پلەیەک داشکاندن و بە زیندانی ھەتاھەتایە حوکم دڕان و بایار بو زیندانێک لە قەیسەری گواستران، بەڵام لە روژی ۲۷ تشرینی دووەمی ۱۹٦۴ لەبەر نەخوشیێکی سەخت ئازاد کڕا.