cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مەشعەل، تاجیکستان
مەشعەل  شارۆچکەیەکی شارستانی وەخشە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٣٧١١١ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
ئوسامە بن لادن
ئوسامە بن محەممەد بن عەوەز بن لادن (بە عەرەبی: ) (١٠ی ئازاری ١٩٥٧–٢ی ئایاری ٢٠١١) دامەزرێنەری ڕێکخراوەی ئەلقاعیدە، بەرپرسیاری ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول و گەلێک ھێرشی پڕقوربانیی دیکەیە لە ئاستی جیھاندا. بنەماڵەی بن لادن، کە ئوسامە لەوان بوو، یەکێکە لە بنەماڵە زۆر دەوڵەمەندەکانی عەرەبستانی سەعوودین.
ژیاننامە
ئوسامە لە ساڵی ١٩٧٩ کۆمەڵەیەکی خێرخوازی دامەزراند و دواتر سەربازگەیەکی بۆ مەشقپێکردنی چەکداران بۆ شەڕی سۆڤیەت لە ئەفغانستان بە ھاوکاری سعوودیە و ئەمریکا دامەزراند و دواتر بۆخۆی بۆ شەڕ چووە ئەفغانستان و پاشان لە ساڵی ١٩٨٨ ڕێکخراوی ئەلقاعیدەی لە ئەفغانستان دامەزراند.
ئەفغانستان
(بن لادن) پاش بەجێھێشتنی کۆلێژ لە ساڵی ١٩٧٩ـدا، پێوەندی بە عەبدوڵڵا عەزامەوە کرد بۆ شەڕکردن دژ بە سوپای یەکیەتیی سۆڤیێت لە ئەفغانستان. لە ساڵی ١٩٧٩ تاوەکوو ١٩٨٩، دەزگای ھەواڵگریی ئەمریکا، یارمەتیی سەربازی و دارایی پێشکەش بە گرووپی جیھاد موجاھیدنی ئوسامە دەکرد.
لە ساڵی ١٩٩٠، گەڕایەوە بۆ سعوودیە و بە ھەموو شێوەیەک دژی ئەوە بوو بەرپرسانی وڵاتەکەی داوا لە ھێزی ئەمریکا بکەن بۆ ھێرشکردنەسەر سوپای عێراق و ناچارکردنی سەددام بۆ ئەوەی لە کوێت بکشێتەوە.
لە ساڵی ١٩٩٢، ڕووی کردە سوودان و ئەو وڵاتەی کردە بارەگەیەکی سەرەکیی ڕێکخراوەکەی. ئەم گرووپە لە ساڵی ١٩٩٥ ھەوڵی دا سەرۆکی پێشووی میسر حوسنی موبارەک بکوژێت، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. ساڵێک پاش ئەوە، بەرپرسانی سعوودیە و میسر و ئەمریکا گوشاریان خستە سەر بەرپرسانی سوودان بۆ ئەوەی ئوسامە لە خاکی وڵاتەکەیان دەربکەن. ئەویش ناچار بوو بگەڕێتەوە بۆ (جەلال ئاباد) لە ئەفغانستان. لەوێ پێوەندییەکی بەھێزی لەگەڵ بەرپرسی بزووتنەوەی تاڵیبان مەلا عومەر پێک ھێنا و ڕێکخراوەکەی بەھێز کردەوە و چەندین کامپی تایبەت بە مەشقکردنی دروست کرد.
ھێرشەکانی ئەلقاعیدە
لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوودا، (بن لادن) بڕی ٤٠ ھەزار دۆلاری ئەمریکایی وەکوو یارمەتی دایە چەکدارە ئیسلامییەکانی جەزائیر و داوای کرد کە دانوستان لەگەڵ حکوومەتدا نەکەن، بەڵکوو شەڕ بکەن. شەڕ ھەڵگیرسا و بەو ھۆیەیشەوە، نزیکەی ١٥٠ تا ٢٠٠ ھەزار کەس کوژران و لە کۆتاییدا حکوومەت سەرکەوت. ئوسامە بۆ چەندین جار ڕەتی کردەوە ڕێکخراوەکەی ھێرشەکانی ١١ـی ئەیلوولی ئەنجام دابێت، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٤ـدا ددانی بەو ڕاستییەدا نا و بەرپرسیارەتیی ئەو ھێرشانەی لە ئەستۆ گرت. ھێرشەکە بریتی بوو لە ڕفاندنی چوار فڕۆکەی نەفەرھەڵگر و پێکدادانیان بە ھەردوو بینای تاوەری بازرگانیی جیھانی لە نیویۆرک و پێنتاگۆن لە ڤێرجینیا و وەکوو دەرئەنجامی ئەوەیش، ٢٩٧٤ کەس گیانیان لە دەست دا و تاوەری بازرگانییش ڕووخا.
وەکوو دەرئەنجامی ئەوەیش، حکوومەتی ئەمریکا شەڕی دژەتیرۆری ڕاگەیاند و ھێرشی کردە سەر ئەفغانستان بۆ کۆتاییھێنان بە دەستەڵاتی تاڵیبان و دەستگیرکردنی بەرپرسانی ئەلقاعیدە. شەڕی دژەتیرۆر بەردەوام بوو و لە ساڵی ٢٠٠٣ـدا، ئەمریکا و ھاوپەیمانانی ھێرشیان کردە سەر عێراق و کۆتاییان بە دەسەڵاتی سەددام حوسێن ھێنا. بن لادن و ڕێکخراوەکەی بەرپرسن لە چەندین تەقینەوەی دیکەی وەکوو تەقینەوەکانی «بالی» لە ئەندەنووسیا و ھێرشەکانی سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە تانزانیا و کینیا.
مەرگ
لە ساڵی ٢٠١١ ئوسامە بن لادن لە لایەن دەستەیێکی تایبەت لە چەکدارانی ئەمریکی کوژرا و دواتر تەرمەکەی لە دوای کفن کردنی بە شێوەی ئیسلامیەوە خرایە نێو زەریا.
سەرچاوەکان
پۆل:تیرۆریزمی ئیسلامی پۆل:ئوسامە بن لادەن پۆل:شاعیرانی سعوودی پۆل:مردووانی ٢٠١١ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧ پۆل:ڕەخنەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ڕەخنەگرانی شیعە پۆل:ئەندازیارانی شارستانی پۆل:ئەو کەسانەی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە وەک تیرۆریست دەستنیشان کراون پۆل:سەرکردە تیرۆرکراوەکانی ئەلقاعیدە پۆل:خەڵکی بێ ڕەگەزنامە پۆل:ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر پۆل:شۆڕشگێڕەکان پۆل:موسڵمانانی پاکستانی پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ٢١ەم
بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان
بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان/عێراق ڕێکخراوەیەکی سیاسی پەروەردەیی جیھادیی ئیسلامییە و لە سەر پێڕەوی ئەھلی سوننەت و جەماعەت کار دەکات بۆ چەسپاندنی فەرمانڕەوایی شەریعەتی ئیسلام و حکۆمەتێکی ئیسلامی لە کوردستاندا.
بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان یەکەمین گرووپی چەکداری سەلەفیی جیھادی بووە کە بۆ بەدیھێنانی حکۆمەتی شەریعەتی ئیسلامی لە کوردستان دامەزراوەتەوە.
مێژوو
ساڵی ١٩٨٧ لە لایەن کۆمەڵێک پیاوی ئایینی بە سەرکردایەتی مەلا عوسمان عەبدولعەزیز لە شاری سنە لە ئێران ڕاگەیاندرا. بزووتنەوە یەکەم حیزبی ئیسلامیی چەکدارە کە لە کوردستانی عێراق دامەزراوە و بە فەرمی ڕاگەیەندراوە.
پێشتر پەیوەندی ئیسلامی کە بە سەرکردایەتی شێخ محەممەد بەرزنجی ھەبووە کە لە سەرەتای ھەشتاکان دروست بووە پاشان ھاتوونەتە نێو بزووتنەوەوە. لە ساڵی 2000 لەگەڵ بزووتنەوەی ڕاپەڕین یەکیان گرتووەتەوە کە مەلا سدیق سەرکردایەتی دەکرد و بزووتنەوەی یەکبوونیان ڕاگەیاند؛ بەڵام زۆری نەخایاند کە ئەم یەکبوونە بوو بەھۆی دابەش بوونی بزووتنەوە بۆ سێ پارتی ئیسلامی. بزووتنەوە وەک حیزبی دایک وایە، چونکە زیاتر لە چەند حیزبی ئیسلامی دی لێ دروست بووە وەکوو کۆمەڵی ئیسلامی بە سەرکردایەتی عەلی باپیر، جوندولئیسلام بەسەرکردایەتی ئەبو عەبدوڵڵای شافیعی، باڵی ئیسڵاح بەسەرکردایەتی مەلا کرێکار کە دواتر یەکیان گرت ئەنسارولئیسلامیان بە سەرکردایەتی مەلا کرێکار دامەزراند.
دوای ئەم جیابوونەوانە بزووتنەوە تووشی لاوازییەکی گەورە بوو پاش ئەم دابەشبوونانە و بڕینی مووچەکەیان لە لایەن یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کە دوو ملیۆن فرانکی سویسری بوو پاش ڕێککەوتنی ئێران و واژوو کردنی ئاگر بەستی نێوانیان و ھەروەھا بەپێی ڕێککەوتنەکە بزووتنەوە بە دوو وەزیر بەشداری کابینەی سلێمانی یەکێتی نیشتمانیان کرد پاش ئەم بەشدارییە پارتی دیموکراتی کوردستان دوو وەزیرەکەی بزووتنەوەی لە ئیدارەی ھەولێری ئەوکات خانەنشین کرد لە ھەڵبژاردنی ٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٩ توانیان ٢ کورسی پەرلەمانی کوردستان بەدەست بھێنن.
دەستگیرکردنی عەلی عەبدولعەزیز
بە دوای ڕۆخانی حکۆمەتی سەددام حوسێن لە ساڵی ٢٠٠٣، عەلی عەبدولعەزیز ڕێبەری ئەو کاتی نبزووتنەوەی ئیسلامی لە لایەن ھێزە ئەمریکییەکان دەستگیر کرا. ئەم دەستگیرییە بوو بە ھۆی ئەوەی کە بزووتنەوە دابپاشێتەوە و چالاک نەمینێتەوە، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە عیرفان عەبدولعەزیز وەکوو ڕیبەری بزووتنەوەی ئیسلامی ناسرا و بزووتنەوە دیسانەوە چالاک ببوو.
ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەی ئیسلامی
ڕێبەریی بزووتنەوەی ئیسلامی ھەر لە سەرەتاوە لە دەستی کوڕەکانی مەلایەکی کورد بە ناوی عەبدولعەزیز پریس مامۆستای مزگەوتی گوندی پریس سەر بە حەڵەبجە بووە. عوسمان عەبدولعەزیز کوڕی ئەو مەللایە ڕێبەر و دامەزرێنەری بزووتنەوە بووە. ھەروەھا عەلی عەبدولعەزیز، سدیق عەبدولعزیز و عیرفان عەبدولعەزیز ھەموو لە کوڕەکانی ئەو مەلایەن کە ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەی ئیسلامییان لە دەست بووە. تا بە ئێستاکە بزووتنەوەی ئیسلامیی کوردستان/عێراق چوار ڕێبەری ھەبووە:
پەیوەندییەکان لەگەڵ کۆماری ئیسلامیی ئێران
لە ھەندیک لە میدیاکان ھەواڵەکانیک سەبارەت بە پەیوەندییەکانی نێوان سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران و بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان/عێراق ھەواڵەکانێک بڵاو کراوەتەوە. ئێحسان عەبدولعەزیز ئەندامە ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەی ئیسلامی و بەرپرسی پەیوەندییە دەرەکییەکانی ئەم ڕێکخراوە لە گفتگۆیەک لەگەڵ کەناڵی ئێن ئاڕ تی لە ٤ی ئایاری ٢٠٢١ سەبارەت بە پرسیاری پێشکەشوانی کەناڵەکە سەبارەت بە پشتیوانیی کۆماری ئیسلامیی ئێران لەم ڕێکخراوەیە ھیچ وەڵامێک نەدا، بەڵام وتی نێوانی ئێمە و کۆماری ئیسلامی خۆشە و دیمانەیەکمان بووە کە ئاکامەکانێکی ئەرێنیی ھەبووە.
لە میدیاکان لە ئیحسان عەبدولعەزیز وەکوو باڵی توندڕەوی بزووتنەوە ناو دەبرێت کە خۆی وەکوو ڕێبەری داھاتووی ئەم ڕێکخراوە ناساندووە و کۆماری ئیسلامیی ئێرانیش پشتێوانیی لێ دەکات.
پەیوەندییەکان لەگەڵ نەوەکانی سەڵاحەدینی ئەیووبی
یەکیک لە کوڕەکانی عەبدوڵعەزیز پریس بە ناوی تەحسین عەبدولعەزیز لە ساڵی ٢٠٠٣ کوردستان بەڕەو ئێران بە جێ ھێشت و ڕێکخراوەیەکی سەلەفیی جیھادی لەژێر ناوی نەوەکانی سەڵاحەددینی ئەیووبی دامەزراند. تەحسین عەبدولعەزیز دژایەتیەکی سەختی لەگەڵ حکۆمەتی ھەرێمی کوردستان دەکرد، بەڵام بەدوای ھەڵمەت ھێنانی ئەمریکا بە ئەفغانستان بە پەیرەوی لە سیاسەتەکانی کۆماری ئیسلامی ڕەوانەی ئەفغانستان و پاکستان کرا تا دژ بە ھێزە ئەمریکییەکان بوەستێت و لە ئاکامدا لە ساڵی ٢٠١١دا لە ئەیالەتی وەزیرستانی پاکستان لە بەردومانی فڕۆکەکانی ئەمریکا کوژرا.
بەدوای کوژرانی تەحسین عەبدولعەزیز نەوەکانی سەڵاحەددینی ئەیووبی لەلایەن ئیحسان عەبدولعەزیز پشتیوانی دەکرێن و ئیحسان عەندولعەزیز وەکوو باڵی چەکداری بزووتنەوەی ئیسلامی لە عێراق ناویان لێ دەبات.
ھەروەھا برایەکی دیکەیان بە ناوی سامان عەبدولعەزیز وەکوو ئەمیری ڕێکخراوەکە لە شاری سنەی ڕۆژھەڵات دەژێت کە ئەوەش لە لایەن ئیحسان عەبدولعەزیز ڕێبەری دەکرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:حیزبەکانی عێراق پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان پۆل:ڕێکخراوە کوردییە ئیسلامییەکان پۆل:پەرلەمانی کوردستان پۆل:پارتە سیاسییەکان لە ھەرێمی کوردستان پۆل:گرووپە سەربزێوەکان لە عێراق
یاریی سێکسی
سێکس تۆی یان گەمۆکەی سێکسی (بە ئینگلیزی: Sex toy)، بەو ئامرازانە دەوترێ کە بۆ خۆشی سێکسی مرۆڤ کەڵکیان لێ وەردەگیرێ.
زۆبەی سێکس تۆیەکان وەکوو ئەندامی سێکسی مرۆڤ درووست کراون، وەکوو کیری ناسروشتی، قوزی ناسروشتی، خرۆکە کۆمیەکان، کۆمی ناسرووشتی و ھتد، دەشکرێ ئەو ئامرازانە لەرزینیان ھەبێت.
سێکس تۆیەکان ئامرازەکانی کۆنترۆڵی دووگیانی وەکوو کاندۆم و ھەروەھا فیلمی پۆرنۆ لەخۆ ناگرن.
مێژوو
لە سەردەمانی دووریش دا، سێکس تۆی یان گەمۆکەی سێکسی لەناو خەڵک دا بەکار ھاتووە، وەکوو ھەبوونی بەردەکیرە و ئەم چەشنە ئامرازانە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
سیکڵدانۆچکەی ھەوا
وێنۆک|توێکاری بۆریچەکانە هەوا
سیکڵدانۆچکەی ھەوا (بە ئینگلیزی: Alveolus) خانەی ھەوایییە، لە سییەکاندا. ئاڵوگۆڕی ئۆکسجین و دوانۆکسیدی کاربۆنی تێدا ڕوودەدات.
سەرچاوە
پۆل:ژینناسی
تسۆنامی
وێنۆک|چەپ|300px| ساڵی ٢٠٠٤ بوومەلەرزە لە ھیندستان تسونامی دروست کرد تسۆنامی یاخود تسونامی کۆمەڵێ شەپۆلی بەرزی یەک بەدوای یەکن. دیاردەیەکی سروشتییە، لە ئەنجامی جوڵانی بەشێکی زەوی ڕوودەدات، ئەویش بە دروست کردنی شەپۆلی بەرز و بەھێز کە لە دەریا و ئۆقیانووسەکانەوە ڕوو لە [کەنار]ەکان و وشکانی دەکەن. بەرزی ئەم شەپۆلانە بەپێی بڕی جوڵانی زەوی ژێر ئاو و بەھێزی بومەلەرزەکە دەگۆڕێت، ھەندێکجار دەگاتە ٥٠٠ مەتر و زیاتر. وشەی تسونامی لە زمانی ژاپۆنییەوە وەرگیراوە کە بەمانای شەپۆلی کەنار دێت ، وشەی تسو واتە شەپۆل و نامیش واتە کەنار.
پردی دەلال
سەرچاوەکان
پۆل:زاخۆ پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق دەلال پۆل:پردەکانی عێراق
وەرش
عوسمان بن سەعید بن عەبدوڵڵا، ، ئەبو سەعیدی میسڕی، شێخی قورئانخوێنان بوو لە میسڕ لە سەردەمی خۆی، لە ساڵی ١١٠ـی کۆچی لە دایک بووە. لەلای ئیمامی نافیع قورئانی چەند جارێک خەتم کردووە و لێشی گیڕاوەتەوە. ئیمامی نافیع ناوی لێناوە (وەڕش) بەھۆی سپێتییەکەی (وەڕش شیرێکە دروست دەکرێ، گووتراویشە کە جۆرە باڵندەیەکە بەناوس "وەڕشان" و ناوەکە کەمێک سوک و ئاسان کراوە بۆ "وەڕش")، وە پێشی ناخۆش نەبوو و دەیوت نافیع مامۆستاکەم بەناوی کردووم، زاناش بوو بە عەرەبی، زۆر کەس لای ئەو قورئانیان خوێندووە لەوانە (ئەحمەد بن ساڵح حافیز و داود بن ئەبی تەیبە و یوسوف ئەزڕەق) بێجگە لەوانیش. لە ساڵی ١٩٧ ھەر لە میسڕ کۆچی دوایی کردووە.
گیڕانەوەی وەڕش لە نافیعەوە لە مەغریبی عەرەبی بڵاوە لە مەغریب و جەزائیر و مۆریتانیا، ھەروەھا لە ھەندێ شوێنەکانی و ڕۆژئاوای ئەفیریقیا وەک سینیگال و نیجەر و نێجیریا.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٨١٢ پۆل:لەدایکبووانی ٧٢٨ پۆل:قورئان
تسۆنامی
چۆنێتی دروستبوونی تسونامی
ساڵانە بەھۆی بوومەلەرزەوە لەژێر ئاوی دەریاکان و ئۆقیانووسەکاندا تسونامی ڕوودەات. شەپۆلەکانی درێژ و بەھێزن کە دەگەنە کەنارەکان بچوک و بەرز دەبنەوە.
وێنۆک|چەپ|240px|جوڵان و ترازانی زەوی ژێرئاو ھۆیەکن بۆ دروستبوونی تسونامی
بەستەری دەرەکی
پۆل:تسونامی پۆل:ئەندازیاریی بوومەلەرزە پۆل:لافاو
لیژنەی پاراستنی قەرەقووش
لیژنەی پاراستنی قەرەقووش(بەھێزەکانی ئاسایشی دەشتەکانی نەینەواش ناسراوە) میلیشیایەکی چەکدارە کە لەلایەن ئاشوورییەکانی نیشتەجێی شارۆچکەی قەرەقووش پێکھێنراوە، لە پارێزگای نەینەوای عێراق. لیژنەکە لە ساڵی ٢٠٠٤ پێکھێنراوە و لە ڕێگەی کڵێسا ناوخۆییەکانەوە ڕێکخرابوو، و دەستی کرد بە کارمەندکردنی بازگەکان و زۆری نەخایاند لەگەڵ پۆلیسی عێراق کاریان دەکرد.
گۆشەگیری لە کاتی جەنگی عێراقدا
ئاشوورییەکان لە عێراقی دوای سەددام حوسێن لە سەرەتای شەڕی عێراقەوە ڕووبەڕووی ڕێژەیەکی بەرزی گۆشەگیری بوونەتەوە لەلایەن ئیسلامییە بنەڕەتخوازیەکانەوە. تا سەرەتای ئابی ٢٠٠٤، ئەم گۆشەگیرییە تەقینەوەی کڵێساکانی لەخۆگرتبوو، و جێبەجێکردنی کۆدی ڕەفتاری موسڵمانان لەلایەن گروپە بنەڕەتخوازیەکانەوە بەسەر مەسیحییە ئاشوورییەکان، بۆ نموونە قەدەغەکردنی کحول، ناچارکردنی ژنان بە لەبەرکردنی حیجاب. توندوتیژی دژی کۆمەڵگاکە بووەتە ھۆی کۆچی ڕەنگە نیوەی کۆمەڵگاکە. لە کاتێکدا ئاشوورییەکان پێش جەنگ تەنیا ٥٪ی کۆی دانیشتوانی عێراقیان پێکھێنابوو، بەپێی ئاماری نەتەوە یەکگرتووەکان، ئاشوورییەکان ھێندەی ٤٠٪ی ئەو پەنابەرە عێراقیانەی کە لە گەشەکردندان و لە سووریا و ئوردن و لوبنان و تورکیا گیریان خواردووە پێکدەھێنن.
ڕێکخەری لیژنەی پاراستنی قەرەقوش، سەباح بێھنام، وتی ئەجێنداکانی دەرەوە- لە سوننەکانی قاعیدەوە تا شیعەکان لە ئێران- "لە پشت ھەوڵەکانن بۆ ئاوارەکردنی مەسیحییەکانی عێراق".
رۆژی سێشەممە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠، لیژنەی پاراستنی قەرەقوش، بە ھەماھەنگی لەگەڵ ھێزەکانی ئاسایشی کورد، عەلی محەمەد ئیدریس سادقیان بەدیل گرت، سەرکردەیەکی باڵای قاعیدە، لە شارۆچکەی قەرەقووش(باخودیدا).
لیژنەی پاراستنی قەرەقوش دوای ئەوەی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شامدا لە ساڵی ٢٠١٤دا دەستی بەسەر دەشتی نەینەوادا گرت، سەرلەنوێ خۆی ڕێکخستەوە. ئێستا بە ھێزەکانی ئاسایشی دەشتەکانی نەینەوا ناسراوە و لە نزیکەوە ھاوکاری پێشمەرگەی باشووری کوردستان و ئاسایش دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:باشووری کوردستان پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:سیاسەتی عێراق پۆل:وشە سیاسییەکان پۆل:ئایینەکانی کوردستان پۆل:ئاشوورییەکان و سوریانییەکان پۆل:ئاشوورییەکان پۆل:ئاشوورییەکانی باشووری کوردستان پۆل:ئاشوورییەکان لە عێراق پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠٠٨
ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی خانمانی سربیا
ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی خانمانی سربیا نوێنەرایەتی وڵاتی سربیا دەکات لە پاڵەوانییەتییەکانی تۆپی بالەی نێودەوڵەتی لەسەر ئاستی خانمان، لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی بالەی سربیا سەرپەرشتی دەکرێن. براوەی مەدالیای زیوی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ ڕیۆ دێ ژانێرۆ و مەدالیای بڕۆنزی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ تۆکیۆیە. ساڵی ٢٠١٨ یەکەم نازناوی پاڵەوانییەتی تۆپی بالەی خانمانی جیھانی بەدەست ھێنا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی بالەی خانمان
مۆردخواردی خواروو
مۆردخواردی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
مۆردخواردی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئاوبارە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی گەوھەر و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بێدەر لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ناسرومیسر.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کیرۆڤ، تاجیکستان
کیرۆڤ شارۆچکەیەکی شارستانی وەخشە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٣٦١٥ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
بڕیارنامەی ٤٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی ئابی ١٩٨٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ وڵاتە داگیرکراوەکان لە لایەن ئیسرائیلەوە. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٢٤٥‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین پۆل:ئورشەلیم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
قالۆنچە
قالۆنچە (بە ئینگلیسی : Beetles)، ناوی گشتی تۆرەمەیەک  مێرووە کە دوو باڵی وەک قاپێلکیان ھەیە و بەم بۆنەوە بە باڵقاپ دەناسرێن، چوار باڵیان ھەیە کە دووانی سەروویان قاپێکی ڕەقە و دووی ناوەوە دەپارێزێت.
قالۆنچە، جۆراوجۆرترین تۆرەمەیە لە مێروواندا. ٤٠ لەسەدی ھەموو مێرووە ناسراوەکانی جیھان لەم تۆرەمەدان. ژمارەیان بە ٣٥٠ ھەزار جۆر دەگا. باڵی قالۆنچەکان بە قاپێلکێکی پارێزەر داپۆشراوە، کە بەر لە فڕین دەبێ لایدەن، جا بفڕن. ھێشتا دۆزینەوەی جۆری نوێ لەم تۆرەمەدا بەردەوامە.
کاتێک لە جان ب. س. ھاڵدەین (John Burdon Sanderson Haldane)، جینیتیکزانی سکۆتلاندی پرسیاریان کرد کە لێکۆڵینەوەی سروشت، چ شتێکی خودای بۆ تۆ دەرخست، وەڵامی داوە:
"حەز و ھۆگری زۆر بە قالۆنچەکان".
سەرچاوە
پۆل:مێرووان پۆل:گیانلەبەران
ئەحمەد خواجە
وێنۆک|ئەحمەد خواجە ئەحمەد خواجە ناوی تەواوی ئەحمەد خواجە کوڕی عەزیز کوڕی عوسمان ئاغای ئەردەڵانیە' (٦ی تەمموزی ١٩٠٣ - ٤ی ئازاری ١٩٩٧) سەرەتا لە حوجرەکەی خواجە ئەفەندی باوکی و دوایی لە قوتابخانە میرییەکان دا خوێندنی ئامادەیی تەواو کردووە. ساڵی ١٩٢٢ کە شێخ مەحموودی حەفید لە ھیندستانەوە گەڕایەوە بۆ سلێمانی و حکومەتی پێکھێنا ئەحمەد خواجەی کرد بە گەنجینەوانی خۆی، لە شۆڕشەکەی شێخی نەمردا بەشداریکردووە، چەندین جار شێخ مەحموودی حەفید نامەی پێدا ناردووە بۆ کاربەدەستانی ئێران و کونسوڵی ڕووسیا لەوێ.
کاتێک ڕۆژنامەی (ئومێدی ئیستقلال) دەرچوو بوو بە سەرنووسەری، لەو کاتە دا ھەر ئەم پیاوە بیری لە دەرکردنی (پول)ێک بۆ حکومەتی کوردستان کردۆتەوە کە شێخ لەتیفی دانساز نەخشەی کێشاوە. لە ٤ی ئازاری ١٩٩٧ لە بەغدا کۆچی دوایی کرد و لە سلێمانی لە گردی سەیوان بە خاک سپێردرا.
بەرهەمەکانی
جگە لە وتارو ھەندێک بەرھەمی تر کە لە گۆڤاری گەلاوێژ و بڵاوکراوەکانی تردا بڵاویکردۆتەوە.
سەرچاوەکان
کوردسات
پۆل:نووسەرانی کورد
گەڕەکی ئینابێ
ئینابێ ((員弁郡, گەڕەکی ئینابێ) گەڕەکێکە دەکەوێتە پارێزگای میێ لە ژاپۆن لەوەتەی ٢٠٠٥ گەڕەکەکە ڕێژەی دانیشتووانی بە  ٢٥،٣١٢ خەمڵێنراوە، کۆی گشتی ڕووبەرەکەی ٢٢.٦٦ کیلۆمەتر دووجایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گەڕەکەکانی پارێزگای میێ
ڕەحیمزادە، تاجیکستان
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
کۆتسگزاکت
کۆتسگزاکت (بە ئەڵمانی واتای «بە کورتی» دەدات) پێکھاتووە لە ستۆدیۆیەکی دیزاینی ئەنیمەیشنی ئەڵمانی کە لەلایەن فلیپپ دێتمێرەوە دامەزراوە، کەناڵی یووتیووبەکەی تیشک دەخاتە سەر بابەتە پەروەردەیی و زانستییەکان و دیزاینکردنیان و خستنە ڕوویان بەشێوەی ڤیدیۆ لە یووتیووب، ناوەڕۆکەکانی بریتین لە بابەتی زانستی، تەکنۆلۆژی، سیاسی، فەلسەفی، فیزیۆلۆژی. کە بابەتە زانستییەکانی ناوی لەلایەن ستیڤ تەیلۆر گێڕانەوە و باسکردنیان بۆ دەکرێت، کاتی ڤیدیۆکانیان بەگشتی ٤–١٦ خولەکن، کە زۆربەیان بە ئەڵمانی لە یووتیووب بەردەستن.
جگە لە کەناڵە ئەڵمانییەکە، ستۆدیۆکە لە کۆتاییی ٢٠١٩وە تیشکی خستووەتە سەر دروستکردنی ڤیدیۆ بە ئیسپانی لە کەناڵە ئیسپانییەکەیان بەناوی En Pocas Palabras – Kurzgesagt، کەناڵە ئینگلیزییەکە لەلایەن بینەرانییەوە پشتگیری دەکرێت و بەڕێوە دەچێت و لە ئێستادا زیاتر لە ١٠٠ ڤیدیۆی بەردەستی ھەیە لەگەڵ ١٦٬٣ ملیۆن بەشداریکەر و ١٬٦ ملیار بینەر، لە پێڕستی کەناڵەکان بەپێی ژمارەی بەشداریکەران لە پلەی ٣٨٣مین دایە بەپێی ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەناڵە پەروەردەییەکان لە یوتیووب پۆل:کەناڵەکان بە زمانی ئینگلیزی لە یوتیووب پۆل:یوتیووبەرە ئەڵمانییەکان پۆل:کەناڵە زانستییەکان لە یوتیووب پۆل:ئەو کەناڵانەی لە ٢٠١٣ دەستبەکاربوون لە یوتیووب
سییەسووڕ
وێنۆک|سییەسووڕ
سییەسووڕ (بە ئینگلیزی: Pulmonary Circulation) دەرپەڕینی خوێنە لە سکۆڵەی ڕاستی دڵەوە بۆ سییەکان و، پاشان بۆ گوێچکەڵەی چەپی دڵ، لە ڕێی تۆڕێک لە سییەخوێنبەر و موولوولەی خوێن و خوێنھێنەرەکانەوە.
سەرچاوە
پۆل:ژینناسی
ئیبن ڕەحبی
ئیبن ڕەحبی یان کوڕانی ڕەحبی بریتین لە دوو برای دکتۆر کە لە شاری دیمەشق ژیاون. یەکەمیان ناوی: شەرەفوددین کوڕی یوسف ڕەحبی دووەمیان: جەماللەددین کوڕی یوسف ڕەحبی یە.
سەرچاوەکان
پۆل:پزیشکەکان پۆل:خەڵکی دیمەشق پۆل:پزیشکە سوورییەکان
ڕۆژی باوک
thumb|کۆمەڵە باوکێک ئاھەنگ دەگێڕن بۆ ڕۆژی باوک ڕۆژی باوک ڕۆژێکی جیھانییە بۆ باوکان، پەیوەندی بە ئایدۆلۆژیاکانەوە نییە و لەزۆربەی وڵاتانی جیھان یادی دەکرێتەوە، لە جیھان ئەم ڕۆژە دیاریکراو نییە و لەھەر وڵاتەی بەجۆرێکە، بەڵام زۆربەی وڵاتان لە سێیەم یەکشەممەی مانگی حوزەیران دەیکەنەوە.
ئارال، واسێعی تاجیکستان
ئارال شارۆچکەیەکی شارستانی واسێعە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٢٥٣٣٩ کەسە.
ڕۆژی باوک
سەرچاوەکان
پۆل:باوکایەتی
ئارال، واسێعی تاجیکستان
پەراوێز
پۆل:پارێزگای خەتلان
ڕێگای شیری
چەپ|300px|وێنۆک|ڕێگای شیری بە وێنەی [[تیشکی ژێر سوور گیراوە]] ڕێگای شیری یان کادز یان ڕێی کاکێشان (بە ئینگلیزی: Milky way) ئەو گەلەستێرەیە کە (کۆمەڵەی خۆر) ی تێدایە وە ئێمەی تێدا دەژین. ناوی شیری ئاماژە بە شێوازی بینرانی ئەم گەلەستێرە لە زەویەوە دەکات کە بە ھۆی ھەبوونی ژمارەیەکی فراوان لە ئەستێرەکان تێیدا (کە بە ھێزی بینینی ئاسایی چاو نابینرێن و لێک جیا ناکرێنەوە) لە ئاسمانی تاریک و دوور لە پیسبوونە تیشکیەکانەوە وەک ھێڵێکی ڕووناک دێتە پێش چاو. ڕێگای شیری بە شێوازی مارپێچێکی پەلکەپەلکە و لەسەر شێوەی بازنە بڵاو بوەتەوە کە تیرەکەی لە نێوان ١٠٠,٠٠٠ بۆ ١٨٠,٠٠٠ ساڵی تیشکی دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:ئەو تەنە فەلەکییانەی کە لە کۆنەوە ناسراون
گەڕەکی کیتامورۆ
گەرەکی کیتامورۆ (北牟婁郡, کیتامورۆ-گن) گەڕەکێکە دەکەوێتە پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ٢٠١٢ ڕێژەی دانیشتووانەکەی بە ١٧،٨٨٥ خەملێنراوە کۆی گشتی ڕووبەرەکەی بە ٢٥٧،٠١ خەملێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گەڕەکەکانی پارێزگای میێ
بڕیارنامەی ٤٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٨٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئێران-عێراق. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٢٤٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٠ پۆل:ئێران لە ١٩٨٠ پۆل:عێراق لە ١٩٨٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی ئێران و عێراق
بەرسوورکە
بەرسوورکە (بە ئینگلیسی : cockroachs)گیاندارێکی گرێپایە لە پۆلی مێرووان، ژێر پۆلی باڵداران (Pterygota).
نیمچەلاتەریب
چەپ|frame|نیمچەلاتەریب نیمچەلاتەریب یان شەفتوڵ (Trapezoid) چوارلایەکە دوو لای بە یەکتر ھاوبەرن و دوو لاکەی تری ھاوبەر نابن. ڕێسای ڕووبەری نیمچەلاتەریب بەم شێوەیە:
بەرسوورکە
بەرسوورکە ناوێکی گشتییە بۆ ئەم خێزانە لە مێرووان. زۆرێک لە خەڵک قۆلانچە (Beetles) و سیسرک (Cricket) و بەرسوورکە تێکەڵ دەکەن و لێیان تێک دەچێ:
نیمچەلاتەریب
لێرەدا h بەرزی و a و b دوو بنکەکەی نیمچەلاتەریبن.
بەرسوورکە
سەرچاوە
پۆل:گیانداران پۆل:مێرووان
نیمچەلاتەریب
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شێوە سەرەتایییەکان پۆل:شێوەگەلی ئەندازەیی پۆل:فرەگۆشەکان پۆل:چوارلاکان
زوڕنا
وێنۆک|زوڕنا زوڕنا ئامێرێکی مووزیکییە بە دەم (دەو) لێدەدرێت، ئەو کەسەی زووڕنا دەژەنێت پێی دەڵێن زوڕنا ژەن، ئەم ئامێرە بەزۆری لە یاد و گۆرانییە فۆلکلۆرییەکانەوە دێتە ژەنین بەتایبەتی لە ھەرێمی کوردستانی عێراق، ئەرمەنستان، تورکیا، ئازەربایجان، کرواتیا، ئاشوریەکان، ئێران، ئیسرائیل، ئەفغانستان، ئەلبانیا، بۆسنە.
سەرچاوەکان
پۆل:چاندی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:مۆسیقای فارسی پۆل:مۆسیقای عربی
ژان ڕیشپە
ژان ریشپە شاعیر، ڕۆماننووس و شانۆنووسی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی باڵای نۆرماڵ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٩ پۆل:مردووانی ١٩٢٦ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
قەلعەنەک
قەلعەنەک  شارۆچکەیەکی شارستانی ڕەشتە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٦٤١٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
کریستۆفەر سمارت
کریستۆفەر سمارت (١١ی نیسانی ١٧٢٢–٢١ی ئایاری ١٧٧١) شاعیرێکی ئینگلیز بوو. ئەو بەشدارێکی سەرەکی بوو بۆ دوو گۆڤاری بەناوبانگی ماما و قوتابی و ھاوڕێیەک لەگەڵسیمبوڵە کلتوریی کاریگەر وەک ساموێل جۆنسن و ھێنری فیلدینگ. سمارت، بە کەنیسەیەکی بەرزی ئەنگلیکان، بە فراوانی لە سەرتاسەری لەندەن ناسراو بوو.
سمارت وەک مامانی ناوازەی «خاتوو ماری میدنایت» ناوبانگێکی خراپی ھەبوئەویش بە ھوی گێرانەوەی بەربڵاوی خەسووەکەی جۆن نیوبێری، بۆ ماوەی چەندین ساڵ لە پەناگەی دەروونیدا لەسەر «شیوەی ئاینی» ئایینی خەیالی سمارتی دوور خستەوە. تەنانەت دوای دەرچوونی سمارت، ناوبانگێکی نەرێنی بەردەوام بوو لە بەدواکەوتنیدا، چونکە ئەو بە قەرزی زیاتر لە ئەوەی دەیتوانی بیدات، ناسراو بوو، ئەمە لە کۆتاییدا بووە ھۆی زیندانیکردنی لە زیندانی قەرزارەکان تا مردنی.
دوو کارە بەناوبانگەکەی گۆرانین بۆ دەیڤد و جوبیلات ئاگنۆ، ھەردووکیان بەلایەنی کەمەوە لە ماوەی زیندانیکردنیدا لە پەناگەکەدا نووسراون. لەگەڵ ئەوەشدا جوبیلات ئاگنۆ بڵاونەکرایەوە تا ساڵی ١٩٣٩ و گۆرانی بۆ داود تا سەدەی نۆزدەیەم پێداچوونەوەی جیاوازی وەرگرت. بۆ ھاودەمەکانی، سمارت بە شێوەیەکی سەرەکی ناسراو بوو بە بەشداری زۆری لە گۆڤارەکانی ماما و قوتابی، لەگەڵ ھۆنراوە بەناوبانگەکانی خەڵاتی سیتۆن و داستانە گاڵتەجاڕییەکەی ھیلیاد. ھەرچەندە بە شێوەیەکی سەرەکی وەک شاعیرێکی ئایینی دەناسرێتەوە، بەڵام شێعرەکەی بابەتی جۆراوجۆری تری تێدایە، وەک تیۆرییەکانی لەسەر سروشت و بەرزکردنەوەی ناسیۆنالیزمی ئینگلیزی.
ئۆیغوور
260px|وێنۆک|چەپ ئۆیغوورەکان گرووپێکی نەتەوەیی تورکن، بەشی ھەرە زۆری نەتەوەی ئۆیغوور موسڵمانی سوننە‌ن. هەرچەندە پێشتر تەنگرییەکان بوون، بەڵام تەنها کەمینەیەک هێشتا تەنگرییەت و ئایینەکانی دیکە پەیڕەو دەکەن. بەپێی ئامارێکی ساڵی ٢٠٠٨، ژمارەیان دەگاتە (٤١) میلیۆن کەس لە جیھاندا، کە بەشی ھەرە زۆریان دەکەوێتە ھەرێمی شینجیانگی چینی و باقی تری نەتەوەی ئۆیغوور بەسەر دەوڵەتەکانی تر دابەش دەبن وەک کازاخستان، مەنگۆلیا، تورکیا، ئەفغانستان، پاکستان، ئەڵمانیا، ئیندۆنیزیا، ئوسترالیا، تایوان،سعودیە‌. نەتەوەی ئۆیغوور ١٠ سەدە بەرلە ئێستا خاوەن دەوڵەتی سەربەخۆی خۆیان بوون بە ناوی تورکستانی ڕۆژھەڵات، بەڵام لە ساڵانی ١٧٥٩ و دواتریش ١٧٨٦ بەشێکی گەوەری لکێنرا بە چینەوە و لە ساڵی ١٩٥٠دا بەیەکجارەکی بووە بەشێک لە چینی کۆمۆنیستی. لە ساڵانی ١٩٣٣ و ١٩٤٤ ئۆیغوورییەکان توانیان خۆیان لە دەسەڵاتی چین ڕزگاربکەن، بەڵام ئەم سەربەخۆییە زۆری نەخایاند و خێرا کەوتنەوە ژێر دەستەڵاتی ئەو وڵاتە.
کریستۆفەر سمارت
ژیاننامە
ژیانی
ئۆیغوور
لە ساڵی ٢٠٠٤دا ئۆیغوورییەکانی تاراوگە٬ حکوومەتێکیان لە تاراوگە دروست کرد کە ئەنوەر یوسف سەرۆکایەتی دەکات و خاوەن دەستوورە.
کریستۆفەر سمارت
ژیاننامە
کریستۆفەر سمارت لە شیپبۆرنی لە شاری کێنت لە ئینگلتەرا لە خانووی فەیلەون لە ویلیام، ڤیسکۆنت ڤانی، کوڕی بچووکی لۆرد بارنارد لە قەڵای بارنارد لەدایک بوو بە وتەی برازاکەی «لە پێش کاتی خوی لە سەردەمی سروشتیدا لەدایک بووە» لە ١١ی ئایاری ١٧٢٢دا لە ورۆثام غوسل کرا. باوکی پیتەر سمارت بوو، کە سەرپەرشتیار بوو لە فیرلەون. دایکی، وینیفرێد (نی گریفیثس) خەڵکی ڕادنۆرشایەر، وێڵز بوو. بەر لە لەدایکبوونی کریستۆفەر، وینیفرد دوو کچی ھەبوو بە ناوەکانی مارگرێت و ماری ئان. .
ئۆیغوور
ئۆیغوورەکان لە سەدەی بیست و یەکدا بەردەوام لە چین چەوساونەتەوە. بۆ نموونە دەیان مزگەوتیان لەلایەن حکوومەتی چینەوە ڕووخێنراوە.
کریستۆفەر سمارت
ژیاننامە
لە ماوەی ساڵانی بچووکی دا، فەیرلۆن شوینی نیشتەجێی کریستۆفەر بوو ڤانی یەکەم بارۆن بارنارد و خاتوو بارنارد بوو، کە ٢٠٠ پاوەنی بۆ سمارت وەک میرات بە جی ھیشت. ئەو بڕەی وەرگرت بەھۆی نزیکی باوکی لە خێزانی وان، بە ناوی کریستۆفەر ڤانی و کوڕە گەنجەکە بە «شانازی فەیرلاون» ناودەبرێت. لە ساڵی ١٧٢٦، دوای سێ ساڵ لە مردنی کریستۆفەر ڤان، پیتەر سمارت ھال-پلەیس کڕی لە ڕۆژھەڵاتی بەرمینگ، کە خانووی کۆشک و باخ و داری تێدا بوو، موڵکێک کە بە درێژایی ژیانی دوای سمارت کاریگەر بوو. لە تەمەنی چوار ساڵییەوە ھەتا یازدە ساڵی تەمەنی زۆر لەدەوری کێڵگەکاندا بەسەربرد، بەڵام بەشداری نەکرد، ئەمەش بەھۆی ئەوەی کە تووشی پەرکەم و نخوشی دەروونی بوە. بەڵام ھەموو زاناکان کۆک نین لەسەر ئەوەی کە ئەو گەنجێکی نەخۆش بووە. تاکە ڕیکۆردی نووسراوی ڕووداوەکان لە تەمەنی منداڵیدا لە نووسینی شیعرێکی کورتەوە ھاتووە، لە تەمەنی چوار ساڵیدا، کە ڕکابەری سۆزی کچێکی دوازدە ساڵان دەکات.
کاتێک لە ھال-پلەیس، سمارت نێردرا بۆ قوتابخانەی ڕێزمانی مەیدستۆن کە لە ساڵی ١٦٩٦ لەلایەن چارلس والوین، زانای کۆلێژی ئیتۆنەوە کە ئێم ئەی ی وەرگرتبوو لە کۆلێژی کینگ، کامبریج.
لێرە بوو کە سمارت پەروەردەیەکی چڕی بە لاتینی و یۆنانی وەرگرت. ھەرچۆنێک بێت باوکی لە ٣ی شوباتی ١٧٣٣ کۆچی دوایی کرد، دایکی سمارت و خوشک و براکەی برد بۆ ئەوەی لە نزیک خزمەکانی لە دورھام بژین، پاش ئەوەی بەشێکی زۆری خانووەکە دەفرۆشن بۆ ئەوەی قەرزەکانی پیتەر سمارت بدەن.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٢٢ پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٨ھەم پۆل:مردووانی ١٧٧١ پۆل:شانۆنامەنووسانی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
بڕیارنامەی ٤٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٨٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای‌ نێونەتەوەییی داد. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٢٥٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٠
ئۆیغوور
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مێژووی تورک پۆل:ئیسلام لە چین پۆل:گروپە ڕەگەزیانەی کە بە فەرمی لەلایەن چینەوە دانیان پیانراوە
مۆردخواردی سەروو
مۆردخواردی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
مۆردخواردی سەروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی جلمۆرد و لە باشوور لەگەڵ گوندی ناسرومیسر و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دارەقوتە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کارێزگە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ماداگاسکار لە ئۆڵۆمپیاد
ماداگاسکار بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد. جگە لە ساڵانی ١٩٧٦ و ١٩٨٨ وەرزشوانانی بۆھەموو خولەکان ناردووە، زۆرترین وەرزشوان کە وڵاتەکە تا ئێستا بۆ یارییەکی ئۆڵۆمپیادی ناردووە ساڵی ٢٠٠٠بوو کە ١٠ وەرزشوان بوو، تائێستا نەیانتوانیوە مەدالیای ئۆڵۆمپیاد بەدەست بھێنن. ماداگاسکار بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کرد و تا ساڵی ٢٠١٨ جارێکی دیکە نەیتوانی بەشداری بکات.
گەڕەکی کوانا
گەرەکی کوانا (桑名郡, کوانا-گن) گەڕەکێکە دەکەوێتە پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ٢٠٠٤ ڕێژەی دانیشتووانەکەی بە ٧٬٠٩١ خەملێنراوە کۆی گشتی ڕووبەرەکەی بە ١٥٬٧٢ خەملێنراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گەڕەکەکانی پارێزگای میێ
قیبتی
thumb|کۆمەڵە پیاوێکی قیبتی قیبتی لەپێشتردا بە هەموو میسرییەکان دەوترا بەڵام لەدوای هاتنی عەرەبەکان بۆ میسر ئەو ناوە بەکارهات بۆ میسرییە بەڕەسەن مەسیحییەکان کە بە قیبتی ناسرێنران ، لەئێستاد ژمارەی قیبتییەکان لە میسر ١٥ ملیۆن کەس کەدەکاتە ١٠% بۆ ٢٠% خەڵکی میسڕ  هاوکاتیش بەشێکیان ژیان لە ئەمریکا و ئوسترالیا و سوودان و کەنەدا دەبەسەر.
بەستەری دەرەکی
پۆل:کۆمەڵگای میسری پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی میسر پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سوودان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:خەڵکی دێرین پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لیبیا پۆل:گرووپە ئەفسانییەکان
مانگا (کۆمیک)
جۆرەکانی مانگا
مانگا لە چەند جۆرێک دیموراگرافیا پێک دێت وەک:
سەرچاوەکان
پۆل:مانگا پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا پۆل:چاندی ژاپۆنی پۆل:فۆرماتی کۆمیک
پەختەئاباد (واسێع)
پەختەئاباد  شارۆچکەیەکی شارستانی واسێعە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٢٣٦٠٥ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
کچ
thumb|کچێکی گەنج لە [[لاوس]] کچ، کیژ یان کەنیشک (لە زارەکانی دیکە: دت، دوت، دۊەت) مێینەی مرۆڤە لە تەمەنی منداڵی و ھەرزەکاریدا تا دەگاتە تەمەنی پێگەیشتووان. ھەروەھا دەکرێت مەبەست پێی ئافرەتی گەنجیش بێت.
سەرچاوەکان
پۆل:مناڵی پۆل:مرۆڤ پۆل:سەرناوەکانی ژنان پۆل:جێندەر پۆل:کچان
ژنێک بەسەر منارەوە
ژنێک بەسەر منارەوە ڕۆمانێکی کوردییە لە نووسینی شێرزاد حەسەن، بیرۆکەی ئەم ڕۆمانە لە ڕووخاندنی منارەی چۆلییەوە سەرچاوەی گرتووە و نووسینەکەیشی پێنج ساڵی خایاندووە (٢٠٠٥–٢٠١٠).
چیرۆک
شادی قارەمانی ڕۆمانەکە، لەلایەن بەھرامی خاڵۆزایەوە پەردەی کچێنی لە دەست دەدات، داوی ئەوە بەھرام لە ڕێی قاچاغەوە ڕوو دەکاتە ھەندەران و بێ باس و ھەواڵ دەبێت و شادیش بە ناچاری لەگەڵ کۆنەپێشمەرگەیەکی شۆڕش ژیانی ھاوسەرگیری پێک دێنێت تاوەکوو نھێنییەکەی بپارێزێت. دوای چەند ساڵ ئاسەواری ژەھرخواردێکی کۆن، ھۆمەری مێردی دەکوژێت و ڕۆژێک بەھرام دەگەڕێتەوە کوردستان و پێکەوە دەکەونە قسە. شادی لە ھەوڵی پارێزگاری لە منارەی کۆنی شارەکەدایە، کە لە گەڕەکی ئەوان ھەڵکەوتووە و خاوەندەسەڵاتەکان گەرەکیانە بە مەبەستی سازکردنی مۆڵ و بینای بڵند لە جێگاکەی، خاپووری بکەن.
تایبەتمەندییەکان
ژنێک بەسەر منارەوە لە ڕێگەی بەسەرھاتی شادییەوە دۆخی ژنانی کۆمەڵگا شی دەکاتەوە. ژنێک کە سەرەڕای چەرمەسەریی زۆر خەریکە بەرگری لە ڕووخانی منارەیەک دەکات؛ ئەم منارەیە ھێمایەکە بۆ شکۆمەندی و خۆشەویستی کە لەلایەن حکوومەتێکی کوردەوە بڕیاری ڕووخانی دەدرێت و ئەوە وەک گازندەیەکە بۆ دەسەڵاتی چەندین ساڵەی کوردی؛ ئەم ڕۆمانە لێکدانەوەیەکی دیکەشی بۆ دەکرێت کە شادی نوێنەری ژنی کورد نا، بەڵکوو نوێنەری تاکی کوردە کە لەلایەن بەھرام و ھۆمەرەوە (کە ناوێکی عەرەبی و فارسین) زولمی لێ دەکرێت.
کورتە
"ئەو چەند تنۆکە خوێنەی لە من ڕژا و چی خوێنی لەم وڵاتە بە دەستی براکان ڕژاوە خراپترین و ناشیرینترین حەقیقەتی پڕ لە درۆ و فیشاڵی ئێمە بوو، پەڵەیەکی سوور یان ڕەش کە تا دەھات دەتەنییەوە بە ڕادەیەک کە ھەر ھەموو خەڵک و خاکی داگیر کرد، برینێکی گەورە کە بوو بە تیراوە و تەشەنەی کرد و ھەر ھەموو بەھا و پیرۆزی و جوانییەکی ژەھراوی کردووە. چی پاکە پیسی کرد، ھەموو شتێکی لەم وڵاتە گۆڕی بە ھاربوون و شێتییەتی و ڕق و کینە کە تەواو ڕووح و دڵەکانی ژەنگاوی کردووە، ھیچ سەردەمێکی ئێمە ئەوەندەی ئەمڕۆکە ڕەش نەبووە، باڵەخانە بڵندەکان و پردە تۆکمەکان بناغەیان لەسەر فرمێسک و خوێنی خەڵکێکی بەشمەینەتە، نەک لەسەر بەرد و چیمەنتۆ و ئاسن."
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:ڕۆمانەکان پۆل:کتێبەکانی شێرزاد حەسەن
کاپتنی سەرما (شەڕانگێزی کۆمیک)
وێنۆک|کاپتنی سەرما لەنێو کۆمیکەکاندا
کاپتنی سەرما  ( بە ئینگلیزی Captain Cold)، ناوی ڕاستەقینەی لیۆنارد سناڕت ، شەڕانگێزێکی خەیاڵیە کە لە کتێبە کۆمیکە ئەمەریکیەکانی کۆمپانیای (دیسی)دا دەردەکەوێت ، بەزۆری دژی کارەکتەری فلاش کار دەاکت،کارەکتەرەکە لەلایەن (جۆن بڕوم کارماین ئینانتینۆ)ەوە درووستکراو و یەکەم دەرکەوتنیشی دەگەڕێتەوە بۆ تەمووژی ١٩٥٧.
ئەو سەرۆکی تیمی ڕۆگەکان - خراپەکارانە ، کە تیمێکی خراپەکارن پێکهاتوو لەچەند شەڕانگێزێکی تر.
لە لیستی وێبسایتی IGNدا ئەم شەڕانگێزە لە پلەی ٢٧ەمدایە لە باشترین شەڕانگێزەکانی کۆمیکدا لەنێو ١٠٠ شەڕانگێزدا.
مێژووی کارەکتەرەکە
لیۆنارد سناڕت لەلایەن باوکێکی دڵڕەقەوە گەورە کراوە بەم هۆیەوە دەچێت لای باپیری دەژێت ، کە کاری گواستنەوەی ساردەمەنیەکان بوو ، دوای ئەوەی باپیری مرد ، سناڕت بڕیاریدا ڕووبکاتە تاوانکاری و بەومەبەستە لەگەڵ چەند دزێک ڕێکەوت بەمەبەستی دزینی پارە و تاڵانکردنی بانکەکان. سناڕت هەستی کرد کە پێویستی بە چەکێکی نائاساییە بۆ ڕووبەرووبونەوەی دوژمنەکان وەک فلاش ، دوای گەرانێکی زۆر بابەتێکی بیردۆزی دۆزیەوە کە تیشکی سایکڵۆترۆن توانای ڕاگرتنی خێرایی فلاشی هەیە ، بۆیە هەستا دزەی کردە نێو تاقیگەی ستاڕ و لەوێ چەکێکی دزی کە بۆ ئەم مەبەستە دانرابوو ، دواتر دوای دەستکاریکردنی چەکەکە ، ڕۆژێکیان ڕووبەڕووی پاسەوانێک دەبێتەوە کاتێک چەکەکەی دەتەقێنێت ئەوەی بۆ دەردەکەوێت کە چەکەی زۆر لەوە زیاتر بە‌هێزە کە چاوەڕوانی دەکرد ، بەمشێوەیە سەرکێشیەکان کاپتن لەگەڵ پاڵەوانەکان دەست پێ دەکات.
گەڕەکی تاکی
گەرەکی تاکی (多気郡, تاکی-گن) گەڕەکێکە دەکەوێتە پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ٢٠١٢ ڕێژەی دانیشتووانەکەی بە ٤٠٬٠٨٤ خەملێنراوە کۆی گشتی ڕووبەرەکەی بە ٥٠٧٬٠٣ خەملێنراوە.
کاپتنی سەرما (شەڕانگێزی کۆمیک)
دەرکەوتنە بەناوبانگەکان
وێنۆک|کاپتنی سەرما لە زنجیرەی فلاشدا ، وێنوۆرث میلەر
گەڕەکی تاکی
سەرچاوەکان
پۆل:گەڕەکەکانی پارێزگای میێ
کاپتنی سەرما (شەڕانگێزی کۆمیک)
دەرکەوتنە بەناوبانگەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کارەکتەرەکانی تەلەفیزیۆنی کۆمیکەکانی دی سی پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان پۆل:پیاوکوژی خەیاڵی پۆل:گەورەخراپەکاری نێری کۆمیکەکانی دی سی
ژۆرژ دو پۆرتۆ-ریش
ژۆرژ دو پۆرتۆ-ریش ڕۆماننووس و شانۆنووسی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:جووە فەڕەنسییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٩ پۆل:مردووانی ١٩٣٠
لالش
لالش یان لالەش پەرستگە و شوێنی پیرۆزی ئێزیدییەکانە کە دەکەوێتە ناو دۆڵێک لە قەزای شێخان لە پارێزگای دھۆکدا. ئێزیدییەکان لایان وایە ھیچ نەبێت جارێک سەردانی لالش بکەن، ئەمەش ھاوشێوەی حەجی موسڵمانان وایە. لە کاتی چوونە لالش سەردانی گۆڕەکەی شێخ عەدی کوڕی موسافر دەکەن.
پەرستگاکە لە سەرووی شارۆچکەی شێخانەوەیە، کە پێش گۆشەگیری لەسەر ئێزدییەکان لەلایەن داعشەوە دووھەمین ژمارەی دانیشتوانی ئێزیدی ھەبووە. پەرستگاکە نزیکەی شەست کیلۆمەتر لە باکووری مووسڵەوە دوورە و ١٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژئاوای شارۆچکەی شێخانەوە دوورە. پەرستگاکە لە بەرزی نزیکەی ھەزار مەتر لە ئاستی دەریاوە دروستکراوە و دەکەوێتە نێوان سێ شاخ، لە رۆژئاوا ھیجرەت، لە باشووری میسات و لە باکور عەرەفات.
چاوەڕوان دەکرێت لانیکەم جارێک لە ژیانیاندا، ئێزدییەکان بۆ سەردانی گۆڕی شەخ عەدی و شوێنە پیرۆزەکانی دیکە، زیارەتێکی شەش ڕۆژە بکەن بۆ لالش. ئەم شوێنە پیرۆزانەی تر مەزارگەیەکن کە تایبەتن بە بوونەوەرە پیرۆزەکانی تر. دوو کانیاوی پیرۆز ھەیە کە پێیان دەوترێت زەمزەم و کانییە سپی. لە خوار پیرۆزگای شێخ ئادی کە گۆڕی شێخ حسنیشی تێدایە لەناو ئەشکەوتێکدا ھەڵکەوتووە.
ھەروەھا لالیش شوێنی پرا سەڵات(پردی سیرات) و شاخێکە بە ناوی چیای عەرەفات کە شوێنی گرنگی لە ئایینەکانی تردا ھەیە. ھەروەھا چاوەڕوان دەکرێت ساڵانە ئێزیدییەکانی دانیشتووی ناوچەکە زیارەتێک بکەن بۆ بەشداریکردن لە جەژنی پاییزی مەجلیسی حەوت ڕۆژە، کە لە نێوان ٦ بۆ ١٣ی تشرینی یەکەم ئاھەنگ دەگێڕدرێت.
لە ساڵی ١٩٩١ەوە دەکەوێتە قەزای شێخان.
مێژوو
مێژووی پەرستگای لالیش نزیکەی ٤٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە.
لە سەرەتای سەدەی دوازدەھەمدا، شێخ ئادی کوڕی موسافیری ئومەوی رووی لە لالیش کرد. ئادی لە ساڵی ١١٦٢ کۆچی دوایی کرد و بەخاک سپێردرا. لە شەڕێکی گەورەدا دژی ئێزدییەکان لە ساڵی ١٤١٥ گۆڕی ئادی ڕوخێندرا.
دۆڵی لالیش لە ساڵی ١٨٩٢ لەلایەن ھۆزە موسڵمانەکانی دەوروبەرەوە بە سەرکردایەتی عوسمانییەکان خراوەتە ژێر دەستی، گۆڕستانی پیرۆزە ئێزدییەکان تاڵان کراون و زیانیان پێگەیشت و پەرستگای لالیش کرا بە قوتابخانەی قورئان. داگیرکردنی پەرستگاکە لە کۆتاییدا بووە ھۆی یاخیبوونێکی توند و بەربڵاوی ئێزیدییەکانی شێخان و شنگال لە دژی عوسمانییەکان و ھۆزە کوردە موسڵمانەکانی دراوسێ. تا ساڵی ١٩٠٤ بوو کە ئێزیدییەکان بە سەرکردایەتی میر عەلی بەگ سەرکەوتوو بوون لە وەرگرتنەوەی زۆرەملێی پەرستگاکەیان و دەرکردنی موسڵمانان.
لە ٣ی ئابی ٢٠١٤ەوە، ئاوارەکانی ئێزیدی لە شنگال ھەڵھاتن و لە پەرستگاکەدا پەنایان گرت، دوای ئەوەی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام شنگال و دەوروبەری خستە ژێر گەمارۆوە. کاتێک نزیکەی ٥٠ ھەزار ئێزیدی کە لەسەر چیای شنگال گیریان خواردبوو لە ڕێگەی ڕێڕەوێکی وشکانی کە لەلایەن یەکەکانی پاراستنی گەل(یەپەگە) و پارتی کرێکارانی کوردستان(پەکەکە) کرایەوە، ئازاد کران، زۆرینەیان لە ڕێگەی سووریاوە ھەڵھاتن و بە دەوری باکووری زنجیرە چیای شەنگالدا سووڕانەوە بۆ ئەوەی بگەنە لالیش و شێخان لە ھەرێمی کوردستان.
پەسنکردنی پیرۆزگاکە
جگە لەوەش لە لالش دوو کانیاوی پیرۆز ھەیە، کانیا سپی و کانیا زمزم کە دەوترێت بەستراوەتەوە بە بیری زەمزەم لە مەککە. ھەردوو کانییەکە لە دوو شوێنی سەربەخۆوە سەرچاوە دەگرن و پێکەوە لە پشت گۆڕی شێخ ئادی دەڕژێن، وردتر لە کوچەی گەیی. یەکگرتنی ئەو دوو کانییە کە پێی دەوترێت مێرزێت بێھرە لە ڕێگەی نافورە بچووکەکانەوە دەبینرێت. لە تەنیشت ئەم بیرەوە گۆڕێک ھەیە. بەپێی بیروباوەڕی ئێزدییەکان دەوترێت گۆڕی ئادەمە. منداڵانی ئێزدی لە بەھاری سپیدا مەعموود(ھەڵکێشان لە ئاو بۆ پیرۆزی) دەکرێن. ئەوانەی دەرفەتیان نییە خۆیان بێنە لالش دەتوانن بە یارمەتی ئەو کەمۆڵانە کە ئاوی کانی سپی تێدایە مەعمودیەتیان لێ وەربگیرێت.
لە بنی دۆڵی لالش پردی سەڵات (پرا سەڵات) ھەیە. پیرۆزەکان لە ناشرینەکان جیا دەکاتەوە. دەتوانرێت تەنھا بە پێی پەتی بچێتە ناو ناوچە پیرۆزەکەوە. لە سەرووی دۆڵی لالیشەوە چیای عەرەفات ھەیە کە بەردی پیرۆزی فەلەک ("بەخت")ی لەسەرە. زۆربەی ئەو زیارەتکارانەی کە دێنە لالش، سەرکەوتن بەسەر ئەم شاخەدا بە ئەرکی دەزانن. ئەوەی کە لێرەدا کانییەکی زەمزەم و کێوی عەرەفە ھەیە، وەک لە مەککە، لەلایەن ئێزدییەکانەوە ڕوون دەکرێتەوە کە شێخ ئادی لە ماوەی ژیانیدا ئەو دووانەی بۆ لالش گواستۆتەوە.
ساڵنامەی فێستیڤاڵی ئێزدیدا
ئێزدییەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لە چوارچێوەی فێستیڤاڵی ساڵانەی ئێزدییەکان جەژنا جەماعییە("جەژنی پێکەوەبوون") لە ٦ تا ١٣ی نیسان سەردانی لالش دەکەن. بەڵام لە کاتەکانی دیکەشدا، وەک فێستیڤاڵی سەری ساڵ لە مانگی نیساندا (چارشەما سۆر/عیدا سەری ساڵ) و فێستیڤاڵی ڕێزلێنان لە خودا لە مانگی کانوونی دووەمدا (عیدا ئەزی). فێستیڤاڵی سەری ساڵ ھەمیشە لە سێیەم چوارشەممەی مانگی نیساندا بەڕێوەدەچێت. ڕۆژی چوارشەممە بۆ ئێزدییەکان جەژنە، چونکە دەوترێت فریشتەی پیرۆز مەلەک تاووس لە ڕۆژێکی چوارشەممەدا زەوی زیندوو کردووەتەوە. لە بەرامبەردا فێستیڤاڵی ڕێزلێنان لە خودا لە سێیەم ڕۆژی ھەینی مانگی کانوونی دووەم بەڕێوەدەچێت، واتە ھەموو ساڵێک بەروارەکە دەگۆڕێت. ئێزیدییەکان لە لالشەوە زەوی پیرۆز لەگەڵ خۆیان دەھێنن، کە بە ئاوی پیرۆزی کانیی کانییە سیپی دروست دەبێت بۆ تۆپی ڕەق. بە "بەردی پیرۆز" دادەنرێت (سنگ بەرات) و لە زۆرێک لە مەراسیمە ئاینییەکاندا ڕۆڵێکی گرنگ دەبینن. بە پێچەوانەوە زیارەتکاران قوماشی وەک پەتۆ و زەیتی گوڵەبەڕۆژە و ئاژەڵیش وەک بەخشین دەھێنن. قوماشەکان بۆ داپۆشینی گۆڕە پیرۆزەکان بەکاردەھێنرێن. حاجیەکان قوماشەکان گرێ دەدەن و ئاواتێک دروست دەکەن. پەتووەکە دەکاتە فتیلی بچووک. ئەم فتیڵانە بۆ ڕووناککردنەوەی دۆڵی لالش بەکاردەھێنرێن.
خزمەتکارەکانی لالش
ئێزدییەکانی دوو گوندی دووانەکەی بەعشیقە و بەحزانێ بە پلەی یەکەم ئەرکی پاراستنی پیرۆزگای لالشیان لە ئەستۆدایە. بە خزمەتکاری لالش دادەنرێت. ھەموو ئێوارەیەک گەنجێکی زگوورد لە ماڵی بەناو فەقیر ٢٣١ پڵیتەی دیاریکراو بەو فتیڵ و نەوتەی کە زیارەتکاران ھێناویانە، لالش ڕووناک دەکاتەوە. ئەم چرایانە کە تا بەرەبەیان دەسوتێن، بە ھێمای نێردراوانی پیرۆز و باوباپیران و فریشتەکان و ھتد دادەنرێت. ئەم کولتە ئاگرییە لە بیروباوەڕی دێرینی ئێزیدییەکانەوە ھاتووە، کە ئێزدییەکان باوەڕیان بە ئاگر ھەبووە وەک ھێزی باڵای سەر زەوی.
سیستمی تەواوکەر
سیستمی تەواوکەر (ئینگلیزی: Complement system) کۆئەندامێکی پڕۆتینییە، بە ڕێڕەوی خوێندا دەسووڕێتەوە، بە دژەتەنەکانەوە دەبەسترێت، بۆ دابینکردنی پاراستن لە دژەپەیداکەرەکان.
پەختەکار (واسێع)
پەختەکار شارۆچکەیەکی شارستانی واسێعە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٨١٦٥ کەسە.
بورھان گیزلەنمیش
بورھان گیزلەنمیش (مردووی ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ لە ئامەد، تورکیا؛ ، ) وێنەگر و ڕۆژنامەوانێکی کوردی خەڵکی باکووری کوردستان بوو.
بورھان گیزلەنمیش لە ڕۆژانی پەڵاماردانی داعش بە کۆبانی بە ماوەی زۆرتر لە مانگێک لە کۆبانیدا بوو. ئەو بۆ خاتری وێنەکانی لە بەرخۆدانی کوردان لە کۆبانی لە شەڕی دژ بە داعش لە ساڵی ٢٠١٤ و ھەروەھا وێنەکانی لە بەرخۆدانی سووری ئامەد لە ساڵی ٢٠١٦ لە ئاستی جیھان ناسرابوو و وێنەکانی لە میدیای جیھان بڵاو کرا.
مردن
بورھان گیزلەنمیش لە ساڵانی کۆتایی ژیانی تۆشی شێرپەنجەی ئێسک بوو. ئەو لە ڕۆژی ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ لە ئامەد بەھۆی وەستانی دڵ کۆچی دوایی کرد. ئەو لەحاڵێکدا مرد کە بۆ دواھەمین ماڵاوایی لە شاری ئامەد بەو شارە سەفەر کردبوو. بورھان گیزلەنمیش لە شاری ئامەد بە خاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژنامەوانانی کورد پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی ئێسک پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:وێنەگرانی کورد
ھۆڕمۆنی ستیڕۆید
ھۆڕمۆنی ستیڕۆید یان ستیڕۆیدەھۆڕمۆن (ئینگلیزی: Steroid hormone) جۆرە ھۆڕمۆنێکە لە کۆلیستڕۆڵ پێکدێت، ژمارەیەک ستیڕۆیدەھۆڕمۆن ھەن، کە توێکڵی ئەدریناڵ و گون و ھێلکەدان و وێڵاش بەرھەمیان دەھێنێت.
تەگابە
تەگابە شارۆچکەیەکی شارستانی ڕەشتە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٦١٥٦ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
ئیبن زوھر
وێنۆک|پزیشکی عەرەبی (١٩٠٦) لەلایەن ڤێلۆسۆ سالگادۆ. ئیبن زوھر ناوی تەواوی ئەبوو مەڕوان عەبدولمەلیک کوڕی زوھر کوڕی عەبدولمەلیک کوڕی مەڕوان (٤٦٤–٥٥٧ ھیجری) (١٠٧٢–١١٦٢ز) پزیشک و نەشتەرگەر، شاعیر بوو، لە سێڤیلیا ی ئەندەلوس (ئیسپانیای ئەمرۆ) لەدایکبووە ھاوچەرخ بوو لەگەل ھەردوو زانای ئیبن ڕوشد و ئیبن توفەیل، باشترین پزیشکی سەردەمی خۆی بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٩٤ پۆل:مردووانی ١١٦٢ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١١یەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٢یەم پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان پۆل:پزیشکە ئەندەلوسییەکان پۆل:پزیشکە عەرەبەکانی سەدەکانی ناوەڕاست
عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ
ژیاننامە
عیزەدین کوڕی مەلا مستەفای سەفوەت کوڕی حاجی مەلا ڕەسووڵی دێلێژەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤ پۆل:مردووانی ٢٠١٩ پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:نووسەرانی کورد
دایۆد
وێنۆک|دایۆد
دایۆد یان دیۆد (؛ ناوەکانی تر: کریستاڵی دووانی، دوو جەمسەری ئەلیکتریکی، یەکڕاکەر) پێکھاتەیەکی ئەلیکترۆنی دوو جەمسەریە رێگا بە تەزووی کارەبا دەدات بەناویدا بڕوات تەنھا بە یەک ئاراستە، واتە رێگە دەگرێت لە گەڕانەوەی تەزووی کارەبا بە ئاراستەی پیچەوانەوە، بەھای بەرگری (resistance) بە ئاراستەی پێچەوانەوە زۆر بەرزە.
دایۆدەکان لە ماددە نیمچەگەیەنەرەکان درۆست دەکرێن کە لەم سەردەمەدا زیاتر لە سیلیکۆن دروست دەکرێن، ھەروەھابەشێکی کەمیشیان لە ماددەی جێرمانیۆم و زەرنخیدی گالیۆم.
سەرچاوەکان
پۆل:دایۆدەکان پۆل:نیمچەگەیەنەرەکان پۆل:پێکھاتە ئەلیکترۆنیەکان پۆل:داھێنانە ئینگلیزییەکان
دەنگەل
دەنگەل (بە ئینگلیزی: Wrestling competition؛ ھیندی: दंगल؛ کوردی: کێبڕکێی زۆرانبازی)، فیلمێکی ژیاننامەیی، وەرزشی، درامایی ھیندییە لەلایەن نەتیش تێواری دەرھێنراوە لە ساڵی ٢٠١٦. ئەکتەران عامر خان، ساکشی تانور، فاتیما سانا شێخ، سانیا مالھوترا، کاتوب پایل وە زایرا وەسیم.
دەنگەل پڕداھاتترین فیلمی بۆلیوودە لە مێژوودا دوای ئەوەی توانی ٨٠٠ میلیۆن ڕووپییە واتە ١٢٠ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی پۆل:فیلمە ھیندییەکان پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز پۆل:فیلمە ھیندی-زمانەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە وەرزشییە ھیندییەکان
بڕیارنامەی ٤٨١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٨١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی تشرینی دووەمی ١٩٨٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-کۆماری عەرەبیی سووریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٢٥٦‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٠ پۆل:سووریا لە ١٩٨٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٠
ئەلقاعیدە
200px|وێنۆک|ئاڵای ئەلقاعیدە
ئەلقاعیدە ڕێکخراوەیەکی بنەماخوازی ئیسلامییە کە ساڵی ١٩٨٨ بۆ شەڕی دژی سۆڤیەت لە وڵاتی ئەفغانستان دامەزراوە. ئەو ڕێکخراوەیە کە تێکڕا ئەمریکا و ئیسرائیل بە دوژمنی ھاوبەشی ھەموو موسڵمانان دەزانن و لەپێناو بەرگرتن بە دەستێوەردانەکانی جیھانی ڕۆژاوایی لە دنیای ئیسلامدا و بڵاوکردنەوەی ئیسلام لە جیھاندا خەباتی چەکدارانە دەکەن.
و لە ڤیدیۆیەک ھیلاری کلینتۆن خۆی دان بەوە دادەنێت کە خۆیان دامەزرێنەری ڕێکخراوی ئەلقاعیدەن بۆ ئەوەی بجەنگن لە دژی سۆڤیەت
ئوسامە بن لادەن بناغەدانەر و سەرۆکی ئەلقاعیدە بوو کە ڕێکەوتی ٢ی ئایاری ٢٠١١ لەلایەن سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە لە پاکستاندا کوژرا.
ھێرشەکان
وێنۆک|[[نایرۆبی|نایرۆبی، کینیا: ۷ی ئابی ۱۹۹٨داروسسەلام:۷ی ئابی ۱۹۹٨
عەدەن: ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠سەنتەری بازرگانی جیھانی، ئەمریکا: ۱۱ی ئەیلوولی ۲۰۰۱
پێنتاگۆن، ئەمریکا: ۱۱ی ئەیلوولی ۲۰۰۱ئەستەمبوڵ، تورکیا: ١٥ و ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣
]] ھەندێک لەو ھێرشانەی کە ئەلقاعیدە بەئاشکرا لە ئەستۆی گرتوون بریتین لە:
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون پۆل:ئوسامە بن لادەن پۆل:ئیسلامیزم پۆل:تیرۆریزمی ئیسلامی پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٨٨ لە پاکستان پۆل:ڕێکخراوە جیھادییەکان پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٨٨ پۆل:گرووپە سەربزێوەکان لە عێراق پۆل:گرووپە یاخییەکان کە چالاکانە ناوچەکان کۆنتڕۆڵ دەکەن پۆل:توندوتیژی دژی کەسانی پەلکەزێڕینە پۆل:توندوتیژی دژی ژنان
شەڕی ستالینگراد
شەڕی ستالینگراد (ماوەی شەڕ:٢٣ی ئابی ١٩٤٢ تاکوو ٢ی شووباتی ١٩٤٣)، ئەم شەڕە بە ستالینگراد ناسراوە چونکە شەڕەکە لە شاری ستالینگراد بوو کە ئێستا پێی دەڵێن ڤۆڵگۆگراد، شەڕەکە لەمیانەی شەڕی جیھانیی دووەم بوو لە نێوان یەکێتیی سۆڤیەت و ئاڵمانیای نازی و ھاوپەیمانەکانی (ڕۆمانیا - ئیتالیا - ھەنگاریا - کڕۆتییا) بوو، شەڕەکە لە ئەنجامی ھێرشەکانی ئاڵمانیای نازی دەستی پێکرد بۆ خاکی یەکێتیی سۆڤیەت، لە ئابی ١٩٤٢ سوپای ئاڵمانییەکان لە بەردەم ستالینگراد دا وەستابوون بەڵام بەھۆی سەرماو سۆڵەوە و نەبوونی ئارزووقەوە تێکشان لە ئاکامدا لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٣ سوپای ئاڵمانییەکان بەتەواوی خۆیان بەدەستەوەدا و دواتر ئەرتەشی سوور ی سۆڤییەت ڕزگارکردنی ڕووسیای ڕؤژئاوای گرتە ئەستۆ و لە ئەنجامی ئەمەش شەڕی کۆرسیک دەستی پێکرد، لەساڵی ١٩٤٥یش ئەرتەشی سوور ئاڵای یەکێتیی سۆڤییەتی لە بەرلینی ئاڵمانیا شەکاندەوە، شەڕی ستالینگراد بە ھۆکاری کوژرانی نزیکەی دوو میلیۆن کەس لە سەرباز و ھاوڵاتییان دەخەملێندرێت.
شرۆڤەی شەڕ
ستالینگراد یەکێک لە شارە پیشەسازیه سەرەکییەکانی سۆڤیەت لە نزیک ڕۆخی ڕووباری ڤۆڵگا بوو کە کارگەگەلی گەورەی تەقەمەنی و تراکتۆری لێبوو. گرتنی ئەم شارە بۆ ئەدۆڵف ھیتلەر خاڵێکی گەورە هەژمار دەکرا و دەبوە هۆی پچڕانی هێڵی گواستنەوەی سۆڤیەت له باشووری ڕووسیا لە رێگەی ڕووباری ڤۆڵگاوە. لە کۆتایی مانگی ئابی ۱۹۴۲ دا هێزی چواری سوپای چەکی قورسی ئاڵمان لە باڵی باکووری رۆژهەڵاتەوە و هاوکات هێزی شەشەم بە سەرۆکایەتیی فرێدریش پاولوس بە تانکی زۆرەوە و ۳۳۰۰۰۰ کەس لە کارامەترین چەکداڕەکانی سوپای ئاڵمان، لە لای رۆژهەڵاتەوە هێرشیان کردە سەر شار، لە ۲۳ ئاب فڕۆکەکانی هێزی ئاسمانیی ئاڵمان بارانی بۆمبای ئاگریان بەسەر شاردا باراند کە زۆربەی باڵەخانە و بینا چێوییەکانیان کردە خۆڵەمێش. تیپی ٦۲ی سۆڤیەت بە سەرۆکایەتی ژنراڵ واسیلی چۆیکۆف خۆڕاگرانە بۆ داکۆکیی کردن لە شار بەرخۆدانیان دەکرد و لەگەڵ ئاڵمانیەکان لە شەڕی شەقام و ماڵەوماڵدا بوون.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ململانێکانی ١٩٤٢ پۆل:ململانێکانی ١٩٤٣ پۆل:شەڕی جیھانیی دووەم پۆل:شەڕەکانی یەکێتیی سۆڤیەت پۆل:شەڕەکانی کرواتیا پۆل:شەڕەکانی ئاڵمانیا پۆل:شەڕەکانی مەجارستان پۆل:مێژووی یەکێتیی سۆڤیەت و ڕووسیای سۆڤیەت پۆل:جۆزێف ستاڵین پۆل:شەڕی ستالینگراد پۆل:شەڕی ناو شار پۆل:شەڕەکان کە یەکێتی سۆڤیەت تێیدا بەشدارن
پۆل کونیسێکارنۆ
پۆل کونیسێکارنۆ نووسەر، مافناس و سیاسیی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
گەڕەکی مینامیورۆ
سەرچاوەکان
پۆل:گەڕەکەکانی پارێزگای میێ
مچورین
مچورین شارۆچکەیەکی شارستانی واسێعە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٧٧٨٧ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
پنسە ترسناکەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
ناوی زنجیرەکە لە ناوی چەند نامیلکەیەکی خەیاڵی کۆندا وەرگیراوە، کە لە سەدەی نۆزەدەھەمدا لە لەندەن بڵاودەکرایەوە. ھەموو ھەفتەیەک دانیشتوانی لەندەن چاوەڕێی دەرچوونی نامیلکەی نوێیان دەکرد چونکە ناوەڕۆکەکەی جیاواز و خەیاڵی بوو، باسی چەند دیاردەیەکی ناسروشتی و تاوانی نائاسایی دەکرد، کە پێشتر لە ھاوشیوەی نەبیسترابوو، تەنانەت بەخەیاڵی کەسیشدا نەھاتبوو. لە ڕاستیدا ئەو نامیلکانە بوونە ھەوێنی دروستکردنی چەند کەسایەتییەکی ناسراوی ئێستا، لەوانە دراکۆلا کە نووسەرەکەی لە چیڕۆکی (ڤارنیی خوێنمژ)دا وەرگرتووە کە پێشتر لە یەکێک لەو نامیلکانە بڵاو کرابوویەوە.
ڕووداوەکان
لە کۆڵانە تاریکەکانی لەندەنی سەردەمی فیکتۆری، کۆمەڵێک تاوانی نائاسایی ڕوودەدات، کە ترس و دڵەڕاوکێی دەخاتە سەر دڵی دانیشتوانەکانی. بەڕێز مالکۆم کە کچەکەی لەلایەن خوێنمژێکەوە ڕفێنراوە، لە ھەوڵی گەڕانەوەیدایە لەگەڵ ئەو دەستەی کە خۆی دروستی کردووە (ڤانیسیا ئیڤیز، ئیثان شاندڵەر، د.فیکتۆر فرانکشتاین لەگەل سیمپنی).
بەستەرەکان بۆ دەرەوە
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٤ پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە سەرووسروشتییەکانی بەریتانیا