cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دەربڕە (ماتماتیک)
دەربڕە یان بڕ یان دەستەواژە کۆمەڵە یان دەستەیەکی دیاریکراو لە ھێماکانی بیرکارییە، کە پێکھاتووە لە ژمارەکان، گۆڕەکەکان، و کردارە بیرکارییەکان، بەو مەرجەی ئەم پێکھاتە بە شێوەیەکی واتادار و دروست (well-formed) پێناسە کرابێت.
نموونە
یان
شێوەیەکی دروستی نییە، بۆیە لە ڕیزی دەربڕە بیرکارییەکاندا نایەتە ئەژمار.
سەرچاوەکان
پۆل:جەبری پەتی پۆل:جەبری سەرەتایی
ھۆزی ئاندۆنگ کیم
ھۆزی ئاندۆنگ کیم (کۆری: 안동 김씨; ھانجا: 安東 金氏) ئاماژە بۆ دوو ھۆزی کۆری، کە دوو خێزانی گرنگی سەردەمی جۆسۆن بوون، کە کۆنتڕۆلی بەشێک یان زیاتری دادگای شاھانەی جۆسۆنیان کردبوو و کاریگەریان لەسەر حکومەتی جۆسۆن بەجێھێشت، خێزانەکە بە ڕەچەلەک دەگەڕێنەوە بۆ ئاندۆنگ، لە باکووری پارێزگای گیۆنگسانگ، لە سەردەمی گۆریۆ، ھۆزەکە چەندین کەسی ناسراوی لێ گەورە بوو، وەک شاژن سون وۆن، شاژن ھیۆھیۆن، شاژن چیۆ رۆن، ھەردوو ھۆزەکە سەرەتا لە ھۆزی (گیۆنگجو کیم) ھاتوون.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھۆزی گیم سەربە ئاندۆنگ
١٨١٦ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٨١٦ لە نەرویژ
ئایشە دەنیز کاراجاگل
وێنۆک|300x300px|بەڕێوەچوونی مەراسیمی ناشتنی ئایشە لە گۆڕستانی کۆبانی لە ساڵی ٢٠١٧ ئایشە دەنیز کاراجاگل یان دێستان تەممووز (١٩٩٣–٢٩ی ئایاری ٢٠١٧) چالاکوانێکی چەپی تورک بوو کە پەیوەندی بە شۆڕشی ڕۆژاڤای کوردستانەوە کرد لە لە ساڵی ٢٠١٧دا. ئایشە پێشتر و ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە پارتی کرێکارانی کوردستانەوە کرد. ئایشە ناوبانگی لە میدیادا بەدەستخست لە دوای بەژداری کردنی لە ناڕەزایییەکانی پارکی گەزی لەگۆڕەپانی تەقسیم. دواتر دەستگیرکرا و بڕیاری ١٠٣ ساڵ زیندانی بۆ دەرکرا. دوای ئازادکردنی بوو بە گەریلای پارتی کرێکارانی کوردستان لە ٢٠١٤دا دواتر لە ساڵی ٢٠١٧دا بەژداری ھەڵمەتی ئازادکردنی شاری ڕەققەی کرد. لە ڕۆژی ٢٩ی ئایاری ٢٠١٧دا کە ساڵیادی خۆپیشاندانەکانی پارکی گەزی بوو ئایشە لەلایەن چەکدارانی داعشەوە کوژرا و دواتر لە مەراسیمێکدا لە گۆڕستانی کۆبانی نێژرا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣ پۆل:مردووانی ٢٠١٧
بالوولان
بالوولان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
بالوولان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ناوەندی پێنی کورد
ناوەندی پێنی کورد (بە کرمانجی: Navenda PEN a Kurd) لقێکی ناوەندی پێنی ناونەتەوەیی بۆ کوردستانە.
مێژوو
بیرۆكەی دامەزراندنی پێنی كورد، لە ساڵی ١٩٨٠ لە لایەن  نووسەری كورد،(حسێن ئەردەم)ەوە كاری بۆكراوە، لە مانگی نیسانی ساڵی ١٩٨٨ لە شاری كامبریج لە وڵاتی بەریتانیا، لە كۆنگرەی پێنی جیهانیدا پێشنیاری دروستكردنی ناوەندی پێنی كورد كراوە و لە هەمان كاتیشدا قبوڵ كراوە، لەو كاتەوە تا ئێستا ناوەندی پێنی كورد هەر سێ ساڵ جارێك كۆنگرەی خۆی دەبەستێت و دەستەیەكی نوێ هەڵدەبژێرێ بۆ ئەنجامدانی كارەكانی، لە كۆنگرەی هەشتەمی کە لە ناوەڕاستی مانگی ئایاری ٢٠١٣ لە ئامەد بەڕێوەچوو، بڕیاری ئەوە درا كە بنكەی ناوەندی پێنی كورد لە ئامەد بێ.
كۆنگرەی پێنی جیهانی هەموو ساڵێك دەبەسترێ و هەر سێ زمانی(ئینگلیزی، فەڕەنسی، ئیسپانیۆلی) تێیدا زمانی فەرمین.
پەیڕەوپڕۆگرامی پێنی نێونەتەوەیی
بە گوێرەی ئەو بڕیارانەی كە لە كۆنگرەكانی پێنی نێونەتەوەییدا پێشنیار كراون و قبوڵ كراون بریتین لە:
١. وێژە سنوور ناناسێ ‘لە گفتوگۆ سیاسی و نێونەتەوەییەكاندا دەبێ وەكو ئاستێكی بەرز لە نێوان مرۆڤەكاندا بپارێزێت’.
٢. لە هەموو كاتێكدا –بە تایبەتی لە كاتی شەڕ- بەرهەمە هونەرییەكان– وەكو میراتی هەرە بەهاداری مرۆڤایەتی- دەبێ  لە بەرانبەر هێرشە نەتەوەیی و سیاسییەكان بپارێزرێن.
٣. دەبێ ئەندامانی پێن كارتێكەریی خۆیان بەردەوام بۆ ئەوە بەكار بێنن كە لە ئاستی نێونەتەوەییدا بە نیازی باش و رێزگرتنی یەكتری بەهێز بێت. ئەندامانی پێن دەبێ رێزی هەموو نەژاد و نەتەوەیەك بگرن و رقی لە هیچ كەسێك نەبێت بەهۆی بیروباوەڕ و نەتەوە و نەژاد و زمان، هەوڵ بدەن بۆ ئەوەی مرۆڤەكان لە جیهاندا بە ئاشتی بژین، هەموو توانای خۆیان بۆ ئەو مەبەستە تەرخان بكەن.
ئەندامانی پێن ئەوە قبوڵ دەكەن كە چ لە وڵات و ئەو كۆمەڵگایەی كە تێیدا دەژین و پارچەیەكن لەوان، چ لە جیهانیشدا لە بەرانبەر هەموو جۆرە چەوساندنەوەكاندا لەسەر مافی رادەڕبڕین بێنەدەنگ.
٥. ئەندامیەتی لە پێن، بە بێ جیاوازی نەتەوە، زمان، نەژاد، رەنگ و ئایین بۆ هەموو نووسەر، وەرگێڕ، ئیدیتۆر، وەشانگەر، كە بتوانن بۆ ئەو ئامانجانە كار بكەن كراوەیە.
کۆنگرەی ١١یەمینی ناوەندی پێنی کورد لە رۆژانی ٧-٩ حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە شاری ئۆڵدێنبۆرگی وڵاتی ئەڵمانیا بەڕێوەچوو، لەو کۆنگرەیەدا هەریەک لە ئەنیسا جەعفەری میهر و عومەر فیدان وەکو هاوسەرۆک هەڵبژێردران و دڵشاد خۆشناو بە سکرتێری ناوەندەکە هەڵبژێردران.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:میدیای بەکۆمەڵ بە زمانی کوردی پۆل:ناوەندەکانی پێنی ناونەتەوەیی
کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە پۆل:دووڕەگەزخوازی پۆل:ترانسجێندەر پۆل:سێکسنەخوازی
سینەما سالم
سینەما سالم ھۆڵێکی سینەمایە لە شاری سلێمانی کە لە ساڵی ٢٠١٦ لەلایەن ناوەندی غەزەلنووسەوە دامەزراوە.
چالاکی
سینەما سالم لە ساڵی ٢٠١٦ چالاکیی خۆی دەستیپێکردووە و لەم مەودا سەدان فیلمی نمایش کردووە و نزیک بە ٤٠٠ فیلمی بیانیی وەرگێڕاندووە سەر زمانی کوردی و نمایشیانکردووە.
داخستنی ھۆڵەکە
لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ دەرگای ھۆڵی سینەما سالم بە ھۆی ئەوە کە فیلمی ژیانی سەکینە جانسزی لە پێڕستی نمایشکردن دانابوو بە ماوەی دوو ڕۆژ داخرا.
سەرچاوەکان
پۆل:سینەماکانی سلێمانی
مەقدوونیای باکوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
مەقدوونیای باکوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
ئیمپراتۆر کۆمیۆ
ئیمپراتۆر کۆمیۆ (光明天皇, کۆمیۆ تێنۆ، لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٣٢٢ تا ٢٦ی تەممووزی ١٣٨٠) دووەم ئیمپراتۆری دادگای باشوور بوو، سەردەمی فەرمانرەوایەتییەکەی لە ١٣٣٦ تا ١٣٤٨ دەبێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:لەدایکبووانی ١٣٢٢ پۆل:مردووانی ١٣٨٠ پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٤یەم
ئەحمەد قەدیرۆڤ
ئەحمەد‒حاجی عەبدولحەمیدۆڤیچ قەدیرۆڤ (٢٣ی ئابی ١٩٥١ – ١ی ئایاری ٢٠٠٤) سەرۆکی پێشووی چیچان و سەر بە دەوڵەتی ڕووسیا بوو. ئەو کەسە بوو کە حکوومەتی ڕووسیا ھیوای خواستبوو ئاسایش و سەقامگیری لە کۆماری چیچان لە نێوان موجاھیدانی چیچان و حکوومەتی ڕووسیادا جێگیر بکات.
سەرەتا
ئەحمەد قەدیرۆڤ لە ساڵی ١٩٥١ لە کازاخستان لەدایکبووە، خێزانەکەی لەنێو ئەو خێزانانەدا بوون کە ستالین سەرۆکی پێشووی سۆڤیەت لەکاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا لە چیچان گواسترانەوە. لە ساڵانی ھەشتاکان لە کۆماری سۆڤیەتی ئۆزبەکستان ڕێساکانی ئایینی ئیسلامی خوێندووە، دواتر لە ساڵی ١٩٨٩ سەرۆکایەتی یەکەم پەیمانگای ئایینی ئیسلامی لە باکووری قەفقاز وەرگرت، دواتر لە ساڵی ١٩٩٣ وەک موفتی چیچان دەستنیشان کرا.
ئەحمەد قەدیرۆڤ ئەو پیاوە بوو کە حکوومەتی ڕووسیا ھیوای خواستبوو بناغەکانی سەقامگیری لە چیچان دابنێت، کە بەھۆی ململانێ لەگەڵ موجاھیدەکان وێران بوو.
شەڕ لەگەڵ ڕووس
بەڵام ھەموو ئەو شتانە لە ساڵی ١٩٩٩ بەتەواوی گۆڕانی بە سەرداھات، کاتێک بە ئاشکرا ھەوڵی شەمیل باسایێڤی ڕێبەری سەربازی بۆ پێکھێنانی دەوڵەتی ئیسلامی لە ڕێگەی ھێزی چەکدارییەوە لە کۆماری داغستانی دراوسێی سەرکووت کرد. ھەروەھا داوای لە خەڵکی چیچان کرد لەکاتی گەڕانەوەیان بۆ کۆمار لە کۆتایی ساڵی ١٩٩٩دا بەرەنگاری ھێزەکانی ڕووسیا نەبنەوە، ھەروەھا ھاوکاری یان ڕۆڵی ھەبوو لە ڕادەستکردنەوەی دووەم گەورەترین شاری چیچان بە ناوی گودێرمێس بە ھێزەکانی ڕووسیا بەبێ تەقاندنی یەک فیشەک. کە شارەکەی لەو وێرانکارییە پاراست کە گرۆزنی ڕووبەڕووی دەبووەوە. ئەسلان مەسخادۆڤ، سەرکردەی جوداخوازەکان بە «دووژمنی ژمارە یەک» ناوی برد و پلەی موفتی چیچانی لێسەندەوە.
ھەر ئەم ڕووداوانە بوون کە قەدیرۆڤیان خستە سەر گۆڕەپانی سیاسی ڕووسیا. چونکە ئەو کەسەیە کە پێویستە بۆ سەرکردایەتیکردنی حکوومەتێکی نوێی لایەنگری کرێملین. دوای دانوستانی قورس، ڤلادیمیر پوتین، سەرۆکی ڕووسیا بڕیاریدا ئەو پلەی پێ بدات. ئەمە تێکەڵەیەک بوو لە کەسایەتی قەدیرۆڤ کە لە ڕابردوودا جوداخواز بوو و پاشان بووە ئیسلامییەکی میانڕەوی دڵسۆزی مۆسکۆ، کە کرێملینیان بڕوا پێھێنا کە ئەو پیاوێکی گونجاوە بۆ فەرمانڕەوایەتی لە گرۆزنی.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١ پۆل:مردووانی ٢٠٠٤
لالیتا لەجمی
لالیتا لەجمی (لەدایکبووی ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٢ لە کەلکەتە ) چاپگەر و نیگارکێشی ھیندییە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢ پۆل:زیندووان
١٨١٧ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٨١٧ لە نەرویژ
١٨١٨ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٨١٨ لە نەرویژ
ئیمپراتۆر سوکۆ
ئیمپراتۆر سوکۆ (崇光天皇,,سوکۆ تێنۆ، لەدایکبووی ٢٥ی ئایاری ١٣٣٤ تا ٣١ی ١٣٩٨) ٣مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١٣٤٨ تا ١٣٥١ دەبێت
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٣٣٤ پۆل:مردووانی ١٣٩٨ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٤یەم پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
مەمکان
جوگرافیا
مەمکان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خێوبیان و لە باشوور لەگەڵ گوندی زەنگلان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مام عەلی و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی جەلکان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
زمانی باڤاری
سەرچاوەکان
پۆل:زمانەکانی ترێنتینۆ ئەلتۆ ئەدیجێ پۆل:زمانەکانی ئەڵمانیا پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی
زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان
زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان یەکێکە لە کۆلێژەکانی زانکۆی سەلاحەدین لە ھەولێری پایتەختی کوردستانە سالی ٢٠٠٢ - ٢٠٠٣ دامەزراوە زمانی فەرمی خوێندن زمانی عەرەبیە ، کۆلێژێکی پەروەردەیی تابیەتی ئیسلامیە بەمەبەستی شارەزا بوون لە ئاینی ئیسلام ، فێرخوازانی قوتابخانە ئاینیەکان ھەروەھا قوتابیانی ١٢ ئامادەیی  ھەردوو بەشی وێژەی و زانستی دەتوانن داواکاری پێشکەش بکەن بۆ وەرگرتن لەم کۆلێژە بەمەبەستی خوێندن و وەرگرتنی بروانامەی بەکالریۆس  لە بەشە جیاوزازەکانی ئەم کۆلێژە.
دید و ئامانجی کۆلێژ
١- ھەولدانە بۆ پراکتیزەکردنی میتۆدێکی میانرەوانە و دور لە ھەموو بیر و باوەرێکی توندرەوانە ٢- برەودان و بوژانەوەی ھزری ئیسلامی ھاوچەرخ]
٣- بەھەند وەرگرتنی مەبەستەکانی ئایین و پێشھاتە نوێیەکان بە دیدگایەکی ھاوچەرخ
یو ھۆ-جیۆنگ
یو ھۆ-جیۆنگ (لەدایکبووی ٢٤ی شوباتی ١٩٦٩) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە کە بۆ یەکەمجار لە ١٩٩١ دەستی بە کاری ڕۆلگێران کرد لە تەلەڤیزیۆن
زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان
دید و ئامانجی کۆلێژ
٤- رێگاگرتن و بەرەنگاربوونەوەی ھزری توندرەوانە بە بەڵگەی بەھێز و بە ئاگاھاتنەوەی تاکەکان لە مەترسیەکانی
یو ھۆ-جیۆنگ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩ پۆل:زیندووان پۆل:ھونەرمەندانی چێژبەخشی ئێس ئێم پۆل:خانمەکتەرانی سێئول پۆل:دەرچووانی پەیمانگای ھونەرەکانی سێئول پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان
دید و ئامانجی کۆلێژ
٥- پێگەیاندنی کادری بەتوانا و خاوەن ئەزموون بە شارەزابوون لە زانستە ئیسلامیەکان
بەشەکانی کۆلێژ
بەشی شەریعە : لەم بەشە فێرخوزان ئاشنا دەکرێن بە شەرع زانین و یاسا ناسین لە داھاتوو دەتوانن ببنە مامۆستای پەروەردەی ئاینی و زمانی عەرەبی و فەرمانبەر یاخود مامۆستای ئاینی وەک پێش نوێژ و وتار خوێن وە نازناوی یاریدەدەری توێژەری پێ دەبەخشرێت
بەشی پەروەردەی ئاینی : ئەم بەشە بەشێکی نوێیە لە کۆلێژەکە فێرخوازان لەم بەشە ئاشنا دەکرێن بە پەروەردە و زانستەکانی تەفسیر و فەرموودە و زمانی عەرەبی و ئاینەکان و فەلسەفە و شێوازی وانەوتنەوە دەرچوانی ئەم بەشە دەتوانن ببن بە مامۆستای پەروەردەی ئاینی و زمانی عەرەبی و فەرمانبەر یاخود مامۆستای ئاینی وەک پێش نوێژ و وتار خوێن وە نازناوی یاریدەدەری توێژەری پێ دەبەخشرێت
پەنابەر
وێنۆک|250 px|ئاوارەکانی ڕووس لە [[شەڕی ستالینگراد ساڵی ١٩٤٢]] پەنابەر یان داڵدەخواز لە پەیماننامەی پەیوەندیدار بە بارودۆخی پەنابەرەکاندا  شارۆمەندێکە کە بۆ ھەڵاتن یان ترس لە ئازار و ئەزیەتی ڕەگەزی، ئایینی، ھۆزی و نەتەوەیی یان لەبەر بەشداریکردن لە دەستەیەکی کۆمەڵایەتیی تایبەت یان ھەبوونی بیروڕای ڕامیارانە، ناتوانن پەناگایەکی ھێمنیان لە وڵاتی خۆیان ھەبێت یان کەسێ کە وڵاتنامە و ھاووڵاتێتیی تایبەتی نییە و لە دەرەوەی وڵاتێک کە پێشتر لێی ژیاوە، دەژیت  و بەھۆی ترس لە گیانی، بەباشتری دەزانی نەگەڕێتەوە بۆ وڵاتێ کە پێشتر لێی ژیاوە.
زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان
سەرچاوەکان
١-ماڵپەری فەرمی کۆلێژ http://colleges.su.edu.krd/islamicscience/
پەنابەر
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمەڵناسی پۆل:پەنابەر
زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان
سەرچاوەکان
٢- دیدار لەگەل راگری کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان بە مەبەستی ناساندنی کۆلێژ https://www.youtube.com/watch?v=FMBAXmIdISI
پۆل:زانکۆکانی کوردستان پۆل:کۆلێژەکانی زانکۆی سەلاحەدین
بەرائی کوڕی عازیب
بەرائی کوڕی عازیب یەکێک بووە لە هاوەڵانی پێغەمبەر و گێڕەرەوەی فەرموودە.
ژیاننامە
لە تەمەنێکی گەنجیدا موسڵمان بووە و لە پانزە شەڕدا لە تەنیشت پێغەمبەردا شەڕی کردووە لەنێویاندا غەزای خەیبەر، کە لەوێوە فەرموودەی بڵاوکردووەتەوە لە ساڵی ٢٤ کۆچی (٦٤٥ز)، لە سەردەمی خەلافەتی عوسماندا، کراوە بە حاکمی ڕەی (لە فارس). لە کۆتاییدا خانەنشین بوو بۆ کووفە و لەوێ لە ساڵی ٧١ کۆچی(٦٩٠ز) کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٦٩٠ پۆل:ھاوەڵەکان
گەشتی ٥٧٣٥ ھێڵی ئاسمانیی ڕۆژھەڵاتی چین
گەشتی ٥٧٣٥ ھێڵی ئاسمانیی ڕۆژھەڵاتی چین گەشتێکی ناوخۆیی ھێڵی ئاسمانیی ڕۆژھەڵاتی چین بوو کە لە شاری کونمینگەوە بۆ شاری گوانگژۆ بە ١٣٢ کەسەوە ئەنجامدرا، لە ڕێگای فڕۆکەی بۆینگ ٧٣٧-٨٩پی. فڕۆکەکە لە ٢١ی ئازاری ٢٠٢٢ لە ناتێنگی پارێزگای وژو لە کۆنتڕۆڵ دەردەچێت، دەکەوێتە خوارەوە و سوتا، فڕۆکەکە ١٣٢ سەرنشینی هەڵگرتبوو کە ١٢٣ سەرنشین و ٩ ئەندامی تیمی فڕۆکەکە بوون سەرجەمیان مردن،
سەدەی بیستەمە
سەدەی بیستەمە، شێعرێکی کوردیی سۆرانییە کە لەلایەن شاعیری کورد، فایەق بێکەس نوسراوە ، وەک سروودێکی شۆڕشگێڕانە لەلایەن ناسر ڕەزازییەوە کراوە و بە سروود و گوتراوەتەوە.
حامید خاکی دەربارەی شێعرەکە دەڵێ: "ئەو شێعرە لە ھەر کات و زەمانێکدا بۆ خوێندنەوە نۆیە و ئامۆژگاریمان دەکات بۆ خۆ دیتنەوە".
شێعرەکە
سەدەی بیستەمە، کوردە غیرەتێ لە خەو ڕاپەڕە، ھەوڵێ ھیممەتێ، بەسیە نەزانی، عیلم و سەنعەتێ سووکی ھەتا کەی؟ ناوێ، حورمەتێ ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ،
نەما ئەو ڕۆژەی تۆ بەئاسانی بتوانی بژی بەشادمانی تۆ کە قەومێکی بێ پشتیوانی گەر تێ نەکۆشی زۆر پەرێشانی ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ،
ڕۆژی کارەبا و ڕادیۆ و بوخارە ھەر قووەت و فەن ئەمڕۆ بەکارە گەلی دواکەوتوو بەشی جەخارە قوڕ بەسەر ئەوەی پەست و ھەژارە ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ،
سەیری عالەم کە بۆ بەرزی ژیان خۆی ھەڵکردووە ھاتۆتە مەیدان لە ڕێی نیشتمان ئەبێتە قوربان بۆ سەرکەوتن و بۆ ناو و نیشان ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ،
سبەینێ کە جەنگ دامرکایەوە ئاگری ھەرا و شەڕ کوژایەوە ھەر کەس حەقی خۆی پێ درایەوە تۆ بە چ ڕوویەک دێیتە کایەوە؟ ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ،
پێم بڵێ کوانێ وەتەن پەروەرت؟ کوا لاوی دانا، و کوا مونەووەرت؟ کوانێ دڵسۆز، و کوانێ ڕەھبەرت؟ ناوی خۆت نەبەی ئەی خاک بەسەرت، ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ،
دەرمانی دەردی ئێمە خوێندنە ڕەوشتی پاک و خزمەت کردنە تۆوی ناکۆکی زوو لابردنە ئەگینا بەشمان شەق و مردنە ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ.
سروود(ناسر ڕەزازی)
سەدەی بیستمە کوردە غیرەتێ لە خەو ڕاپەڕە ھەوڵێ ھیممەتێ بەسیە نەزانی عیلم و سەنعەتێ سووکی ھەتاکەی تاوێ حورمەتێ
فو جیان (٣١٧-٣٥٥)
فو جیان (بە چینی:苻健 ٣١٧ تا ٣٥٥ی زاینی) ناوی کەسی: پو جیان بە فەرمی: ئیمپراتۆر جینگمینگی چینی (پێشوو) س ئیمپراتۆرێکی بە ڕەگەز چینی|دی دامەزرێنەری ویلایەتی چینی پێشوو
سەدەی بیستەمە
سروود(ناسر ڕەزازی)
ھۆش و بیرت بێ پیاوی ژیرت بێ لە جێی سەربەستی بۆچ زەنجیرت بێ
فو جیان (٣١٧-٣٥٥)
سەرچاوەکان
پۆل:ئیمپراتۆریەتیی جین (٢٦٥-٤٢٠) پۆل:خەڵکی ژاوۆی دواتر پۆل:ئیمپراتۆرەکانی پێشووی چین پۆل:لەدایکبووانی ٣١٧ پۆل:مردووانی ٣٥٥ پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی چوارەمی زایینی
سەدەی بیستەمە
سروود(ناسر ڕەزازی)
نەما ئەوڕۆژوی تۆ بە ئاسانی بتوانی بژی بە شادمانی تۆ کە قەومێکی بێ پشتیوانی گەر تێ نەکۆشی زۆر پەرێشانی
سەیری عالەم بکە بۆ بەرزی ژیان خۆی ھەڵکردوە ھاتوەتە مەیدان لەڕێی نیشتمان ئەبێتە قوربان بۆ سەرکەوتن و بۆ ناو و نیشان
دەرمانی دەردی ئێمە خوێندنە ڕەوشتی پاک و خزمەت کردنە کۆی ناکۆکی زو لابردنە ئەگەرنە بەشمان شەق و مردنە
ھۆش و بیرت بێ پیاوی ژیرت بێ لە جێی سەربەستی بۆچ زەنجیرت بێ.
دراما
دراما جۆرێکە لە بەرھەمی ئەدەبی کە مەبەست لێی نمایشکردنە لەسەر شانۆ یان لەبەردەم بینەرێکدا. دەکرێت لە شێوەی شانۆگەری، مۆسیقا، یان ھەر بەرھەمێکی شانۆیی تردا بێت. زۆرجار دراما ململانێ و گرژیی نێوان کارەکتەرەکان لەخۆدەگرێت، ھەروەھا گەڕان بەدوای بابەت و بیرۆکەکاندا کە پەیوەندییان بە ئەزموونی مرۆڤەوە ھەیە.
دراما چەندین جۆری جیاوازی ھەیە، لەوانە تراژیدیا، کۆمیدیا، میلۆدراما. تراژیدیا جۆرێکە لە دراما کە بە شێوەیەکی تایبەت کەوتن یان مردنی کارەکتەری سەرەکی بەھۆی کەموکوڕی یان بارودۆخی دەرەکی خۆیانەوە دەگرێتەوە. لە بەرامبەردا کۆمیدیا بە مەبەستی گاڵتەجاڕانە و سووکایەتییە. میلۆدراماکان بە شێوەیەکی تایبەت بە ھەست و ھێڵەکانی چیرۆک زیادەڕەوییان تێدا دەکرێت، لەکاتێکدا مەسخەرە شانۆگەرییە کۆمیدییەکانن کە ناسنامەی ھەڵە و دۆخی بێمانا لەخۆدەگرن. دراما بۆ چەندین سەدە بەشێکی گرنگی کولتووری مرۆڤایەتی بووە. بە تایبەتی لە یۆنان و ڕۆمای کۆن بەناوبانگ بوو، کە شانۆنامەکان وەک بەشێک لە فێستیڤاڵە ئایینییەکان نمایش دەکرا. ئەمڕۆ دراما بەردەوامە لە فۆرمێکی گرنگی کات بەسەربردن و دەربڕینی چاندی لە سەرانسەری جیھاندا. دراما جگە لە بەھای کات بەسەربردن، دەتوانێت وەک ئامرازێکی بەھێزیش بۆ گەڕان بەدوای پرس و بیرۆکە ئاڵۆزەکاندا بێت. زۆرێک لە شانۆنامەنووسەکان کارەکانیان بۆ لێدوان لەسەر پرسە کۆمەڵایەتییەکانی وەک نایەکسانی، جیاکاری، شەڕ و سیاسەت بەکاردەھێنن. بە گشتی دراما ڕۆڵێکی گرنگی ھەبووە لە داڕشتنی کولتووری مرۆڤایەتی و تا ئێستاش وەک فۆرمێکی ھونەری ژیانی دەمێنێتەوە.
ئیقبال
ئیقبال گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی کشاوەرز، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
ئیقبال لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەرەسقال و لە باشوور لەگەڵ گوندی محەمەد ئاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی چەپلوجە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئەیدیشە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
کۆماری چیچانی ئیچکیریا
کۆماری چیچانی ئیچکیریا (بە چیچانی: Noxçiyn Paçẋalq Noxçiyçö/Içkeri) (بە ڕووسی: Чеченская Республика Ичкерия) کۆمارێکی نیوە دانپێدانراوە کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٩١ لەلایەن ژەنەڕاڵ دژۆخار دودایێڤەوە لە یەکێتیی ڕووسیا جیاکراوەتەوە دوای ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت دودایێڤ بوو بە یەکەم سەرۆکی کۆمارەکە، و بەھۆی ڕەتکردنەوەی جیابوونەوە دژی ڕووسیا شەڕی کرد. دەوڵەتەکە بەردەوام بوو تا ڕووخانی دوای شەڕی دووەمی چیچان، و لە ساڵی ٢٠٠٣ ڕووسیا ئەحمەد قەدیرۆڤی وەک سەرۆکی کۆماری دانپێدانراوی چیچان دەستنیشان کرد، و لە ساڵی ٢٠٠٧ دۆکو ئومارۆڤ دامەزراندنی میرنشینی ئیسلامی لە قەفقاز ڕاگەیاند.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا پۆل:کۆمارە ئیسلامییەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١
وەرتە
وەرتە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگەسەر، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
وەرتە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کۆنەلاجان لە شارستانی پیرانشار لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی شێخان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئەبوبەکرە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خڕەیاس.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شیکاریی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان
وێنۆک|دیاگرامی تۆڕی کۆمەڵایەتی کە پەیوەندیی نێوان چەند هاوڕێ لە فەیسبوکدا پیشان دەدات. شیکاریی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بە پێواژۆی دۆزینەوەی پێکھاتە کۆمەڵایەتییەکان لە ڕێگەی ڕایەڵەکان و بیردۆزەی گرافەوە دەوترێت. ئەو پێکھاتانەی کە بە شێوەی ڕایەڵە پێکەوە بەستراون لە گرێ (کەسەکان، خەڵک، شتەکان) و لێوارەکان یان بەستەرەکان (پەیوەندی و کارلێکەکان) ساز دەکرێن. بەستەرەکان گرێکان پێکەوە دەبەستنەوە. ھەندێک لە چەشنەکانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بریتین لەː تۆڕەکانی میدیای کۆمەڵایەتی، تۆڕەکانی ھاوڕێیەتی، گرافەکانی ھاوکاری، گواستنەوەی نەخۆشی و پەیوەندیی سێکسی. ئەم تۆڕانە زۆربەی کات لە ڕێگەی سۆسیۆگرامەوە وێنا دەکرێن بە شێوەیەک کە گرێکان وەک خاڵ و بەستەرەکان وەک ھێڵ پیشان دەدرێن.
مێژینە
ڕیشەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەگەڕێتەوە بۆ کارەکانی کۆمەڵناسەکانی پێشووە وەک جۆرج زیمێل و ئێمیل دورکھایم، کە سەبارەت بە نەخش و پەتێرنی پەیوەندییەکانی نێوان بکەرە کۆمەڵایەتییەکان دواون. زانا کۆمەڵایەتییەکان لە سەرەتای سەدەی بیستمەوە چەمکی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانیان بۆ سیستمە کۆمەڵایەتییەکان لە پەیوەندیی نێوان کەسی تاوەکوو نێونەتەوەیی بە کار ھێناوە. لە ساڵەکانی ١٩٣٠دا یاکوب مۆرینۆ و ھێلێن جێنینگز کۆمەڵێک شێوازی شیکاریی نوێیان پێناسە کرد. لە ساڵی ١٩٥٤دا جان ئارنۆڵف بارێنز زاراوەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی بۆ پیشاندانی پەتێرنی نێوان گرێکان بە کار ھێنا.
پێوەرەکان
چەپ|وێنۆک
دابەشینەکان
پردː ئەگەر بەستەرێک تاکە ھۆکاری پەیوەندیی نێوان دوو ھێشوو یان دوو گرێی ناو تۆڕەکە بێت پێی دەوترێت پرد.
ناوەندێتیː ناوەندێتی ئاماژە بە کۆمەڵێک پێوەر دەکات کە گرینگایەتی یان کاریگەریی گرێیەکی تایبەت لەناو تۆڕدا دەکاتە بڕێکی چەندێتی. ھەندێک لە گرینگترین پێوەرەکانی ناوەندێتی بریتین لەː ناوەندێتی نێوانگیری، ناوەندێتیی نزیکایەتی، ناوەندێتیی ئاڵفا و ناوەندێتیی پلە.
چڕیː  بە ڕێژەی ئەو پەیوەندییانەی کە لە نێوان گرێکاندا ھەن لەھەمبەر ھەموو ئەو پەیوەندییانەی کە شیانی دروستبوونیان ھەیە چڕی دەوترێت.
مەوداː کەمترین ژمارەی گرێ کە پێویستە تاوەکوو دوو ئەکتەر لەگەڵ یەکتر پەیوەندی ساز بکەن.
بۆشایی پێکھاتەییː
کەرتکردن
پێکەوەلکاویː پلەیەک کە بکەرەکان ڕاستەوخۆ لەڕێگەی گرێدەرەکانی پێکەوەلکاوی پەیوەندیییان لەگەڵ یەکتری ھەیە. پێکەوەلکاویی پێکھاتەیی ئاماژەیە بە کەمترین ژمارەی ئەندامەکان کە ئەگەر لە گرووپێک لا ببرێن پەیوەندیی گرووپەکە لەگەڵ تۆڕەکە دەپچڕێنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:چاندی ئینتەرنێت پۆل:تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:سیستەمە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:بایەخ پۆل:میدیای کۆمەڵایەتی
دار زەیتوونی ڤڤێس
داری زەیتوونی ڤڤێس بە کۆنترین دار زەیتوونی جیھان دادەنرێت لە ناو ٧ دار کە تەمەنیان لە سەروو ٢٬٠٠٠ ساڵ بێت. دار زەیتوونی ڤڤێس تەمەنی بە ٤٬٠٠٠ ساڵ خەملێندراوە و دەکەوێتە گوندی ئانۆ ڤڤێس لەسەر دوورگەی کریت لە یۆنان و ھێشتا زەیتوون بەرھەمدێنێت. قەدی دارەکە ١٢٬٥٠ مەترە و تیرەکەشی ٤٬٦٠ مەترە. وێنۆک|وێنەیەکی دار زەیتوونی ڤڤێس لە گوندی ئانۆ ڤڤێس لە دوورگەی کریت لە یۆنان
سەرچاوەکان
پۆل:کۆنترین درەختەکان
مەقدوونیای باکوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
مەقدوونیای باکوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
ئێم. کەی. ڕەینا
ماھاراج کریشنا رەینا، ناسراو بە '''ئێم. کەی. رەینا''' یەکێکە لە ناودارترین دەرھێنەر و ئەکتەری شانۆیی ھیندی.
ژیانی سەرەتایی
ماھاراج کریشنا رەینا لە سریناگەر، جام و کیشمیر لە ھیندستان لەدایکبووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرانی پیاوی هیندی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ھیندی سەدەی ٢٠ەم
ئەبوو سەعید خودری
ئەبوو سەعید سەعدی کوڕی مالیک کوڕی سینان خەزرەجی خودری دانیشتووی مەدینە بوو و ھاوپەیمانی سەرەتایی (ئەنسار)ی پێغەمبەر محەممەد بووە و یەکێک بووە لە ھاوەڵە گەنجەکان. زۆر گەنج بوو بۆ ئەوەی لە جەنگی ئوحود شەڕ بکات لە ساڵی ٦٢٥ کە باوکی مەلیک کوڕی سینان تێیدا شەھید بوو، بەشداری لە ھەڵمەتەکانی دواتردا کرد. ھەرچەندە جارێک بۆ سەردانی خەلیفەی ئەمەوی موعاوییە سەفەری کردووە بۆ سوریا، بەڵام بەدرێژایی تەمەنی لە مەدینە نیشتەجێ بووە. دواتر دەوترێت لەگەڵ ھاومەدینانییەکانیدا بەشدارییان کردووە لە بەرگریکردن لە شارەکەیان لە دژی سوپای ئەمەوییەکام لە شەڕی ئەلحەڕە لە ساڵی ٦٤ کۆچی (٦٨٣ز). بە شێوەیەکی جۆراوجۆر دەوترێت کە لە ساڵانی ٦٣/٦٨٢، ٦٤/٦٨٣، ٦٥/٦٨٤، یان ٧٤/٦٩٣ کۆچی دوایی کردووە. ئەبوو سەعید یەکێکە لەو فەرموودانەی کە زۆرترین جار ھاتووە. خاوەنی ١١٧٠ گێڕانەوەیە، ئەمەش وای کردووە ببێتە حەوتەمین سەحابە لە گواستنەوەی فەرموودەکەدا.
شیعەکان خۆکارانە گێڕانەوەکانی ڕەت ناکەنەوە بەڵکو ئەوەی دەیگێڕێتەوە لەگەڵ سەرچاوەی تر بەراورد دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٦١٠ پۆل:مردووانی سەدەی ٧ەم
زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی زمان
وێنۆک|
کۆلێژی زمان یەکێکە لە کۆلێژەکانی زانکۆی سەلاحەدین لە سالی ٢٠٠٥ دامەزراوە پێشتر بە شێک بووە لە کۆلێژ ئاداب خوێندن لەم کۆلێژە ٤ ساڵە دەرچوانی ئامادەییەکان  ھەر دوو بەشی  وێژەی و زانستی  بە نمرەی دیاری کراو دەتوانن داواکاری پێشکەش بکەن بۆ خوێندن لەم کۆلێژە
دید و ئامانجی کۆلێژ
پێگەیاندن و شارەزاکردنی فێرخوازان لەسەر زمان و ئەدەبی نەتەوە جیاوازەکان و پێگەیاندنی کەسانی شارەزا
بەشەکانی کۆلێژ
زمانی کوردی: لەسالی ١٩٧١ دامەزراوە فێرخوازان لەم بەشە ئاشنا دەکرێن بە چەند بابەتێکی دیاری کراو وەک سیسەتەمی زمان ، دەنگ سازی و وشە سازی ، رستە سازی ، واتا سازی ھەروەھا تیۆرەکانی زمان ـ زمانەوانی کۆمەلایەتی ، زمانەوانی دەروونی لە رووی ئەدەبی ئاشنا دەکرێن بە ئەدەبی نەتەوەیی و فۆلکلۆری، ئەدەبیاتی کلاسیک ، ئەدەبی نوێ ھەروەھا رێبازە ئەدەبیەکان - رەوانبێژی وە  شێوازی نوسینی نوسەران دەرچوانی ئەم بەشە لە داھاتوودا دەبنە توێژەر ، وەرگێر ، مامۆستا ، نوسەر
زمانی ئینگلیزی: لە سالی ١٩٨٥ دامەزراوە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە دووبابەتی سەرەکی ئەویش زمان و ئەدەبە دەرچوانی ئەم بەشە دەتوانن لە ناوەندەکانی خوێند ببنە مامۆستا وانە بلێنەوە ھەروەھا دەتوانن ببنە وەرگێر ھەندێک لە وانەکانی ئەم بەشە بریتین لە کوردەلۆجی ، ئەدەب* ئینگلیزی ، زمان* فەرەنسی ، شعر ، گفتوگۆی ئەکادیمی ، رۆمان* ئینگلیزی ، داڕشتن ، وەرگێڕان ، شێوازی توێژینەوە
زمانی ئەڵمانی: ئەم بەشە لە ساڵی ٢٠١١ کرایەوە بەمەبەستی ئاشنا بوون بە زمان و ئەدەبی ئەڵمانی فێرخوازان لەم بەشە چەند بابەتێکی پەیوەندی دار بە زمانی ئەلمانی دەخوێنیت دەرچوانی ئەم بەشە لە داھاتوو دەبنە وەرگێر ، مامۆستا ، فەرمانبەر
زمانی فارسی : ساڵی ١٩٩٨ کرایەوە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە زمان و ئەدەب و کەلتوری  فارسی  و نەتەوەی ئێران چەند بابەتێکی دیکە  دەخوێنن  دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە وەرگێر ، مامۆستا ، توێژەر
زمانی عەرەبی: ئەم بەشە لە ساڵی ١٩٧٦ کرایەوە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە زمان و ئەدەبی عەرەبی گرینگی بە فێربوونی زمانەکە لە لایەن فێرخوازانی دەدات بەھۆی ئەوەی زمانێکی جیھانی و سەرچاوەیەکی گرینگی دەست کەوتنی زانست و زانیارین لەگەل ئەوەش چەند بابەتێکی دیکەی گشتی وەک کردۆلۆجی  ، زانستی کۆمپیتەر  ئینگلیزی دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە وەرگێر ، مامۆستا ، توێژەر
زمانی تورکی: لە ساڵی ٢٠٠٨ دامەزراوە لەم بەشە فێرحوازان ئاشنا دەکرێن بە زمان و ئەدەبی تورکی
زمانی فەڕەنسی : لە ساڵی ٢٠٠٤  دامەزراوە لەم بەشە فێرخوازان لە سەر زمان و ئەدەب و کلتوری  فەڕەنسی ئاشنا دەکرێن زمانی خوێندن فەرەنسیە دەرچوانی دەبنە مامۆستا ، وەرگێر
سەرچاوەکان
١- ماڵپەری زانکۆ
٢-ماڵپەری زانکۆی سەلاحەجین
٤- کۆلێژی زمان بەشی زمانی کوردی
٥- کۆلێژی زمان بەشی زمانی ئینگلیزی
پۆل:زانکۆکانی کوردستان پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆلێژەکانی زانکۆی سەلاحەدین
ئاناھیتا ئەفشار
ئاناھیتا ئەفشار (لەدایکبووی ٧ی تەممووزی ١٩٨٦ لە تاران) خانمەکتەرێکی ئێرانییە.
لەناو ھاوکاریکردنە ھونەرییەکانی، ڕۆڵی لە فیلمەکانی بەفر لەسەر ڕووی سنەوبەرەکانی پەیمان مەعادی و ژیان بە چاوە داخراوەکانەوەی ڕەسووڵ سەدر عامیلی گێڕاوە.
گشتڕەگەزخوازی
پێکھاتووە لە ھەستی سۆزداری و ڕۆمانسیی بەرامبەر بە خەڵکی بەبێ گوێدان بە جێندەر یان شووناسی جێندەری ئەوان.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە پۆل:دووڕەگەزخوازی پۆل:خواستی ڕەگەزی
پیشەسازیی بۆشاییی ئاسمانی ڕووسیا
وێنۆک|ئامارەکانی ناردنی مووشەک بۆ دەرەوەی هەسارەی [[زەوی لە نێوان وڵاتان و ڕووسیادا]]
پیشەسازیی بۆشاییی ڕووسیا ئەو پیشەسازییە لە ڕووسیادا نزیکەی ١٠٠ کۆمپانیا دەگرێتەوە و نزیکەی ٢٥٠٫٠٠٠ کارمەندیش تێیاندا کار دەکەن.
مێژوو
لە نێوانی گرێبەستی سۆڤیەتدا پیشەسازی بۆشایی ئاسمان گەیشتە گەورەترین ئاستیدا، ئەوەش ھەتا ساڵی ١٩٨٩ بەردەوام بوو و نزیکەی ٦٫٩ میلیارد رۆبڵی تێدا سەرفکرا کە دەکاتە ٪١٫٥ بوودجەی ساڵانەی سۆڤیەت، بەڵام دوای ئەوە لە ساڵی ١٩٩٢ دەزگای بۆشاییی ڕووسی دامەزرا کە ئەوە ستارتیژیەکی جیاوازی ھەبوو لەگەڵ سۆڤیەتی پێشوو.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:ئابووری ڕووسیا
تولەکێ
تولەکێ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
تولەکێ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
پێڕستی حەمامە کۆنەکانی سنە
وێنۆک|[[حەمامی خان]]
سەرچاوەکان
پۆل:حەمامە مێژوویییەکانی شارستانی سنە پۆل:سنە
دەریای لیگوری
دەریای لیگۆریا بەشێکە لە دەریای ناوین ، کە لە نێوان ھێڵی ڕێڤێریای ئیتالیا و دوورگەکانی دوورگەی کورسیکا و دوورگەی ئیلبا ھەڵکەوتووە. دوورگەی جێنۆڤا باکووریترین بەشی ئەم دەریایە پێک دێنێ و ڕووباری ئارنۆ و ڕووبارەکانی تر کە لە زنجیرەچیای ئاپنینەوە دێنە خوارێ لە ڕۆژھەڵاتەوە تێکەڵی ئەم دەریایە دەبنەوە. ئەم دەریایە پێدەچێ لەبەر ھۆزی لیگۆر ئەم ناوەی لەسەر دانرابێ.
سەرچاوەکان
پۆل:دەریای لیگوری پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی ئیتالیا پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی فەڕانسە پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی مۆناکۆ پۆل:دەریاکانی ئیتالیا پۆل:دەریاکانی دەوررەبەری مەدیتەرانە پۆل:دەریاکانی فەڕانسە پۆل:سنوورەکانی مۆناکۆ پۆل:دەریاکانی ئەورووپا
گرتک، سەنگەسەر
گرتک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگەسەر، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
مەقدوونیای باکوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
مەقدوونیای باکوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
گرتک، سەنگەسەر
جوگرافیا
گرتک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دەروەکۆتر و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئاشوران و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شەھیدان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دووگۆمان.
مەقدوونیای باکوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
گرتک، سەنگەسەر
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
تۆڵەکردنەوەی ماسامونی کون
تۆڵەکردنەوەی ماسامونی -کون (بە رۆماجی:Masamune-kun no Ribenji) بریتییە لە مانگایەکی ژاپۆنی لە نووسینی تاکاییوکا هازوکییە و لە وێنەکێشانی تیڤە، مانگاکە لە ژاپۆن لە لایەن چاپخانەی Ichijinsha بڵاودەکرێتەوە وە ئەو لە گۆڤاری کوڕان کۆمیک ریکس لە ۲۰۱۲ بە شێووەیەکی زنجیرەیی بڵاودەکرێتەوە و تا ئێستا لە بازاڕە ژاپۆنییەکاندا ٨ کتێبی هەیە، هەروەها مانگاکە گۆڕدراوە بۆ زنجیرەیەک ئەنیمێ لە لایەن ستۆدیۆکانی سیلڤەر لینک و لە لایەن خاتوو میرای میانۆتۆوە کاری دەرهێنانی بۆ کراوە و لە کانوونی دووەمی ۲۰۱۷ بۆ یەکەم جار پەخشکرا.
چیرۆک
ڕووداوەکانی چیرۆکەکە بە دەوری کوڕێکی قەڵەو بە ناوی ماکابێ ماسامونی دەسوڕێتەوە کە لە لایەن کچێکەوە بە ناوی ئێداگاکی ئاکی سوکایەتی پێ دەکرێت، لە یەکێک لە ڕۆژەکان بڕیار دەدات تۆڵەی لێ بکاتەوە و بڕیار دەدات کێشی دابەزێنێت و حاڵی خۆی چاک بکات، وە دوای تێپەڕ بوونی چەندین ساڵ، ئەو کوڕە قەڵەوە دەگۆڕێت بۆ کوڕێکی قۆز و وەرزشکار، و پاشان دەگوازێتەوە بۆ ئەو قوتابخانەیەی کە ئەو لێی دەخوێنێت بۆ تۆڵەکردنەوە لێی، ئایە ئەو پیلانەی کە دایجاوە وەک خۆی جێبەجێ دەبێت ؟؟؟، وە ئایە تامی تۆڵەکردنەوە وەک ئەوە خۆشە کە خەیاڵی کردبوو ؟؟؟ ...
سەرچاوەکان
پۆل:شۆنن مانگا پۆل:ڕۆمانە سووکەکان پۆل:ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانسی کۆمیدی پۆل:مانگاکانی ٢٠١٨ پۆل:مانگاکانی ٢٠١٢ پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٧ دەستیان پێکردووە
ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٠٠
ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لەڕۆژی ٢٧ی ئازاری ٢٠٠٠ بەڕێوەچوو. لەهەڵبژاردنەکە ٥٢٢ کاندید خۆیان پاڵاوت، لەنێویاندا ٢٥ ژن هەبوون. بەشێک لەوانەی خۆیان پاڵاوتبوو ئەوا وەک سەربەخۆی خۆیان کاندیدکرد، بەڵام دڵسۆزی حیزبی بەعس بوون.
لەئەنجامی هەڵبژاردنەکەدا، حیزبی بەعس ١٦٥ کورسی لەکۆی ٢٥٠ کورسی بەدەستهێنا، ٥٥ کورسیش کاندیدە سەربەخۆکان بەدەستیانهێنا، ٣٠ کورسیش وەک پشکێک بۆ هەرێمی کوردستان مایەوە ئەمەش وێڕای ئەوەی هەڵبژاردن لەشارەکانی کوردستان (هەولێر، سلێمانی و دهۆک) ئەنجامنەدرا، لەبەرئەوەی دوای شەڕی کەنداو هەرێم لەژێر دەسەڵاتی بەغدا نەمایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق
کیم جونگ-نان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەرە پشتگیریکەرەکان بۆ براوەی خەڵاتی ئەستێرەیی ئاپان پۆل:باشترین خانمەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:پێشکەشکارانی ڕادیۆ لە کۆریای باشوور پۆل:دەرچووانی زانکۆی دۆنگگوک پۆل:پێشکەشکارە ژنەکانی ڕادیۆ لە کۆریای باشوور پۆل:ژنە پێشکەشکارەکانی ڕادیۆ
ئاژانسی ھەواڵ
thumbnail|رۆیتەرز، [[بۆن، ئەڵمانیا|بۆن ١٩٨٨]] ئاژانسی ھەواڵ، ھەواڵنێری یان ئاژانسی دەنگوباس ڕێکخراوێکی ڕۆژنامەوانییە کە کاردەکات بۆ بەرھەمھێنانی ڕاپۆرتی ھەواڵ بۆ ڕێکخراوەکانی ھەواڵ لەوانە ڕۆژنامە، گۆڤار و ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن. ھەرچەندە لە جیھاندا چەندین ئاژانسی ھەواڵی ھەن، بەڵام سێ ئاژانسی ھەواڵی جیھانی بە ناوەکانی ئاژانسی ھەواڵی فرانس پرێس (AFP)، ئەسۆوشیەیتید پرێس (AP) و ڕۆیتەرز لە زۆربەی وڵاتانی جیھان ئۆفیسیان ھەیە و ھەموو بوارەکانی زانیاری ڕووماڵ دەکەن و زۆربەی ھەواڵی نێودەوڵەتی دابین بکەن کە لەلایەن ڕۆژنامەکانی جیھانەوە چاپ کراون.
ناو
وشەی "ئاژانسی ھەواڵ" دوو مانای ھەیە. یەکەمیان واتە «ئاگادارکردنەوە و ڕاگەیاندن» و دووەمیشیان کە بە مانای ئەمڕۆیی ئەو بەڕێوەبەرایەتی و دەزگایەیە کە ھەواڵەکە پەیدا دەکات و بڵاوی دەکاتەوە.
ئەرکەکان
ئاژانسی ھەواڵ کۆمپانیایەکییە کە ھەواڵ بۆ دەزگاکانی ڕاگەیاندن دابین دەکات. ئاژانسی دەنگوباس ئەو ڕۆژنامەنووسانە دادەمەزرێنێ کە زانیاری کۆدەکەنەوە و بە شێوەی جۆراوجۆر وەک (ھەواڵ، وتار، سەرکێشی، وێنە، دەنگ، ڤیدیۆ، گرافیک و ھتد) لە نێوان ڕۆژنامە و ڕۆژژمێر و میدیای دەنگ و بینراو و دیجیتاڵ و ھتد دابەشی دەکەن.
بەکارھێنانی ئاژانسەکانی ھەواڵ ڕێگە بە ڕۆژنامە و بڵاوکراوەکانی تر دەدات زانیاری لەو وڵاتانە بدەن کە تێیدا چالاک نین و ئەو کێشانەی کە لێکۆڵینەوەیان بۆ ناکرێت.
لە کۆنترین ئاژانسەکانی ھەواڵ لە جیھاندا بریتین لە ئاژانسی ھەواڵی ھاڤاس لە فەرەنسا (لە ساڵی ١٨٣٥ دامەزراوە)، ڕۆیتەرز لە ئینگلتەرا (لە ساڵی ١٨٥١ دامەزراوە) و ئاژانسی ھەواڵی ستێفانی لە ئیتالیا (لە ساڵی ١٨٥١ دامەزراوە).
رێکخراوەکان
چەندین کۆمەڵەی جیاجیای ئاژانسەکانی ھەواڵ ھەن، بۆ نموونە:
سەرچاوەکان
پۆل:ئاژانسی ھەواڵ پۆل:ڕۆژنامەوانی پۆل:ئاژانسەکانی ھەواڵ
پارێزگای یونان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی چین پۆل:پارێزگاکانی کۆماری گەلی چین پۆل:باشووری چین پۆل:ڕۆژاوای چین
ناوەندی خرۆنتشیڤ بۆ گەڕانی بۆشایی
وێنۆک|بارەگای خرۆنتشیف لە ڕووسیا
ناوەندی خرۆنتشیڤ بۆ گەڕانی بۆشایی ناوەندێکی ڕووسیە، و بارەگاکەی لە شاری مۆسکۆی پایتەختی ڕووسیایە، ئەو ناوەندە بەرپرسە لە بەرھەمھێنانی کەشتی ئاسمانی و مانگە دەستکردەکان و بەشێکی مووشەکەکانی وڵاتی ڕووسیا لە شێوەی مووشەکی پرۆتۆن و مووشەکی روکووت جێگەی باسە ئەو ناوەندە لە ساڵی ١٩٦١ دەست بەکار بووە تا ئێستا.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون
ئیمپراتۆر لینگی ھان
ئیمپراتۆر لینگی ھان (١٥٦ تا ١٣ی ئایاری ١٨٩) ناوی کەسی لیو ھۆنگ، دوانزەم و یەکێک بوو لە بەھێزترین ئیمپراتۆرەکانی سەردەمی رۆژاوای ئیمپراتۆریەتی ھان
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٨٩ پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢ەم پۆل:فەرمانڕەوا چینیەکانی سەدەی ٢می زایینی پۆل:مردووانی سەدەی ٢ەم پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە ئاسیا پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتی ھان
کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە
کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە پێکھاتووە لە کۆمەڵگەیەکی فراوان لە کەسانی ھاوڕەگەزخواز (گەی و لێزبیان)، دووڕەگەزخواز، گشتڕەگەزخواز، ھەمەڕەگەزخواز ، ترانسجێندەر و پشتگیرەکانیان، لەگەڵ چەند ڕێکخراوێکی تر کە ھەمان ئامانجییان ھەیە لە دابینکردنی مافەکانی ھاوڕەگەزخوازان. چالاکوانان و کۆمەڵناسان، دروستبوونی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە بە بزاڤێک دژی ھێترۆسێکسیزم، ھۆمۆفۆبیا، بایفۆبیا، ترانسفۆبیا، سێکشواڵیزم دەزانن، کە لە ھەموو کۆمەڵگەکاندا بەرفراوانە بەھۆی بیر و باوەڕ و پەستانی نەریتگیر و خۆگونجێنەوە. کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە سەربەرزیی خۆیان لەڕێی نمایشی شانازییەوە دەردەبڕن.
سەرچاوەکان
پۆل:چاندی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە پۆل:چەشنەکانی کۆمەڵ
سکاربۆرۆ بڵەفز
سکاربۆرۆ بڵەفز یان ھەر بە بڵەفس دەناسرێت، بریتییە لە ناوچەیەکی سروشتیی گەشتیاری کە نۆ پارکی شاری لەخۆ دەگرێت، کەوتۆتە ناوچەی سکاربۆڕۆ لە تۆرنتۆی پایتەختی ھەرێمی ئەنتاریۆ لە کەنەدا، پارکەکان ھەمەجۆرن تەنھا یەک دانەیان گۆڕدراوە بۆ سەیرانگای کەناری (کەنار دەریا). سکاربۆرۆ بڵەفز بەشی زۆری ئەو کەناراوانەی دەرواننە دەریاچەی ئەنتاریۆ لە خۆڕھەڵاتی تۆرنتۆ پێکدێنێت ، بەرزترین خاڵی ناوچەکە ٩٠ مەتر بەرزە، تەواوی ناوچەکە ١٥ کم ە.
بەستەرە دەرەکییەکان
ماڵپەری فەرمی ناوچەکە
کۆزینە، سەنگەسەر
کۆزینە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگەسەر، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
چەپلوجە
چەپلوجە گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی کشاوەرز، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
کۆزینە، سەنگەسەر
جوگرافیا
کۆزینە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دیلمان و لە باشوور لەگەڵ گوندی زارگەلی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خەزێنە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارەدێی وەرتێ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
چەپلوجە
جوگرافیا
چەپلوجە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شۆرجەکورد و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەباخ کەندی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تێزخراپ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئیقبال.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
ئینگوشیتیا
کۆماری ئینگوشیتیا ( بە ئینگوشی: ГIалгIай Мохк، بە ڕووسی: Респу́блика Ингуше́тия ) یەکێکە لە یەکەیەکی فیدراڵی لە فیدراسیۆنی ڕووسیا.
کورتەیەکی مێژوویی
وێنۆک|چەپ|شوێنی ئینگوشیتیا لە باشووری [[ڕووسیا]] لە ١ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٩١ ئەنجومەنی باڵای سۆڤیەتی ڕووسیا بڕیاری جیاکردنەوەی ئینگوشیتیا لە چیچان دەرکرد و کۆماری ئینگوشیتیای نوێی لە ساڵی ١٩٩٢ دامەزرا. خاکی کۆماری ئینگوشیتیا بە یەکێک لە کۆنترین ناوچەکان دادەنرێت لە ناوچەی باکووری قەفقاز بۆ نیشتەجێ بوون، بەو پێیەی دەستنووسە کۆنەکان کە لەم ناوچەیەدا دۆزراونەتەوە ئاماژەن بۆ ئەوەی مرۆڤ لە ھەزارەی یەکەمی پێش زایینەوە لەم بەشانەدا ھەبوون، بەڵام شوێنەوارە بڵاوەکان لەم ناوچەیەدا مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ناوەڕاست.
سەرچاوەکان
پۆل:ئیسلام لە ڕووسیا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٢
گوترسلو
گوترسلو شارێکە لە باکوری ڕاین لە ئەڵمانیا ڕێژەی دانیشتووانەکەی بە ٩٦،٠٠٠ خەملێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی ڕاینی باکوور-وێستفالیا پۆل:شارەکانی باکووری ڕاینی-وێستفالیا
مەندەلی
مەندەلی (بە عەرەبی: مندلی، بە کوردی کورمانجی: Mendelî) ناحیەیەکی ھەرێمی کوردستانە سەر بە قەزای بەلەدروزە لە پارێزگای دیالە ، نزیکە لە سنوری ئێران و ڕۆژھەڵاتی کوردستان، زۆرینەی شاری مەندەلی لە کوردە فەیلییەکانن، شیعە مەزھەب پێکھاتووە و کەمینەی عەرەبە مەندەلی لە چوار ناوچە پێکھاتووە (قەڵای بالی و بویاقی و بازاڕی گەورە و بازاڕی بچوک)، مەندەلی لە گەشەکردندا وەستاوە بەھۆی  پشتگوێ خستنی بەھۆی شەڕی ئێران و عێراق و کەمی ئاو لە ناوچەکەدا، شارەکە لە ژێر ھەڕەشەی بە عەرەباندندایە(التعریب).
مێژوو
ناوی پێشووی مەندەلی بریتی بوو لە بێندینک، کە پایتەختی میرنشینی کوردی عەننازی بوو. کورد لە ساڵی ١٩٤٧دا ٥٠٪ی دانیشتوانەکەی پێکھێناوە و زۆرینەیان بە درێژایی پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو بەردەوام بووە. دوای رووخانی بزووتنەوەی کورد لە ساڵی ١٩٧٥، نزیکەی ٤ ھەزار بنەماڵەی کورد لە شارۆچکەکە ڕاگوێزراون یان ھەڵاتوون.
لە ماوەی مانگی ئەیلولی ١٩٨٠ی جەنگی ئێران و عێراقدا، شارۆچکەکە و گوندەکانی دیکەی نزیک لە لایەن ھێزەکانی ئێرانەوە ھێرشیان کرایە سەر. ژمارەی دانیشتوانی شارۆچکەکە لە ساڵی ١٩٧٧دا ٢٥٦٥٦ کەس بووە بەڵام لە ساڵی ١٩٨٧دا بۆ ٨٠٩٢ کەس کەمیکردووە. بە فەرمانێکی کۆماری لە ساڵی ١٩٨٧ قەزای بەلەدرۆزی دامەزراند کە مەندەلی بووە ناحیەی.
دانیشتوان
زۆرینەی دانیشتوانی مەندەلی لە فەیلییەکانن و کەمینەی عەرەبە و کەمێک تورکمان تیادایە و وە جووش ھەبوون لەم شارەدا بەڵام کۆچیان کردووەوە بۆ ئیسرائیل. بەڵام سیاسەتی عەرەباندن دیمۆگرافیای ئەم شارؤچکەیەی گۆڕیوە و عەرەبێکی زۆر ھاتووەتە ئەم شارۆچکەیە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ١٩٤٧ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارۆچکەیە ٤٠٫٠٠٠ کەس بووە، ھەروەھا بەپێی سەرژمێری ساڵی ١٩٦٥ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارۆچکەیە ١٠٫٩٥١ کەس بووە،
کشتوکاڵ
باخە خورماکانی ئەم شارە باشترین جۆری خورمایان بەرھەم ئەھێنا، تائەوکاتەی بەنداو لەسەر ڕوباری کنکیر دروست کرا لە سیەکانی سەدەی ڕابردوودا لەسەردەمی شای ئێران ئیتر ئاوی ئەم روبارە تەواو کەمی کردو بوەھۆی وشکبوونی زۆرینەی باخە خورماکان و بەوھۆیەشەوە زۆری جوتیارەکان کۆچیان کرد، ھەروەھا لەساڵی ١٩٨٢زاینیەوە ئەم شارە بووە ھێڵی پێشەوەی سوپای عێراقی لە شەڕی عێراق و ئێراندا و بووە ھۆی ئاوارەبوونی دانیشتوانی شارەکە بۆ بەلەدروز و بەعقوبە و بەغدا، ھەروەھا ئەم شارە لە قەزاوە کرابە ناحیە، کۆنترین ناحییەی عێراق بوو.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیالە
مەقدوونیای باکوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
میخائیل خرۆنتشیف
میخائیل خرۆنتشیف لە دایک بوە لە ٤ نیسانی ساڵی ١٩٠١، پیاوێکی یەکێتی سۆڤیەت بوە، پلەی لیوا بوە لە ئەندازیاری سەربازی لە ساڵی ١٩٤١ خرۆنتشیف بوە ئەندام لە حیزبی شیوعی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٢١، وە وەزیری پیشەسازی کەش بوە لە ساڵی ١٩٤٦، وە جێگری یەکەمی سەرۆک وەزیرانی سۆڤیەت بوە لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ هەتا ١٩٦١
وە ناوەندی خرۆنتشیف بۆ گەرانی بۆشایی بە ناوی ئەو کراوە وەکوو رێزێک
لە ٢ حوزەیرانی ساڵی ١٩٦١ کۆجی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١ پۆل:مردووانی ١٩٦١ پۆل:کۆمیساری گەل و وەزیرانی یەکێتی سۆڤیەت پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ستالین پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
کیم سون-مین
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١ پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی سووۆن پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی کۆریای باشوور پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی کۆریای باشوور پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
باویلکە
باویلکە یان گەوزەلکە یاخود پشیلۆکە (، ناوی زانستی: Taraxacum erythrospermum) گیایەکی سوکەڵەی تووکنی سپییە با بە ئاسانی لێکی ھەڵدەوەشێنێتەوە، بەنزیکەیی لەسەرانسەری جیھان ھەیە بەتایبەت لە ئەمریکای باکوور
ئەم گوڵە لە کوردستان بەزۆری لە وەرزی پایزان دەبینرێت، بەڵام لە بەھاران گەشەدەکات.
پێشانگا
ناوەڕاست|250px ناوەڕاست|250px
سەرچاوەکان
پۆل:گژوگیاکانی ئەمریکای باکوور
ئۆسێتیای باکوور-ئالانیا
کۆماری ئۆسێتیای باکوور-ئالانیا (بە ڕووسی: Северная Осетия) کۆمارێکی سەربەخۆیە لە فیدراسیۆنی ڕووسیا، پایتەختەکەی ڤلادیکاڤکازە، دەکەوێتە زنجیرە چیای باکووری قەفقاز، لە ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ چیچان و ئینگوشێتیا، لە ڕۆژاواوە کاباردینۆ-بەلکاریا، کۆماری جۆرجیا لە باشوور، و فیدراسیۆنی ڕووسیا لە باکوور، بە ڕووبەری ٨ ھەزار کیلۆمەتر، ژمارەی دانیشتووانەکەی ٧٠٠ ھەزار کەسە، خاکی باکووری ئۆسێتیا شاخاوییە، و چەندین لق لێیەوە دەڕژێن وەک ڕووبارەکانی تورک و دۆن و ڕووبارەکانی تر و دەوڵەمەندنە بە سەرچاوە نەوتییەکان، و دانشتووانەکەی زۆرینە ئۆسێتی و ڕووسن، ئۆسێتییەکان بەسەر ئیرون و کۆدار و دیگۆردا دابەش دەبن و سەر بە ڕەگەزی ئاریایین (لەڕادەبەدەر سپی)، جگە لە ئۆسێتیەکانی باکوور، کۆمەڵەی موسڵمانی دیکەش ھەن کە لە ئۆسێتیای باکوور دەژین، ئۆسێتییەکانی ٢٧٪یان موسڵمانن، ئەگەر کۆمەڵە موسڵمانەکانی تر زیاد بکرێت ئەوا دەبنە نزیکەی ٣٣٪ی کۆی دانیشتووان، ئیسلامیان لە کاباردینۆ-بەلکاریایەوە گەیشتووە، و لە ساڵی ٧٨٤ی زایینی چوونە ناو ڕووسیا و فەرمانڕەوایەتی وڵاتەکەیان بەردەوام بوو تا دەسەڵات لە ڕووسیادا گواسترایەوە بۆ دەستی سۆڤیەتەکان و لە ساڵی ١٩٣٦ کۆمارەکەیان دامەزراند.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١
مۆزەخانەی ئیتنۆگرافی کۆنیا
مۆزەخانەی ئیتنۆگرافی کۆنیا مۆزەخانەیەکی ئیتنۆگرافییە و تایبەتە بە خەڵک و کلتور و شێوازی ژیان لە شاری کۆنیایی تورکیا و دەوروبەری.
مۆزەخانەکە لە شەقامی ساھیپ ئاتایییە، دوو نھۆمییە لەگەڵ ژێر زەمینێک بۆ ئۆفیس و فۆتۆ شۆپ تەرخان کراوە. مۆزەخانەکە لە ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٥ دامەزراوە.
تێبەتان
تێبەتان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
تێبەتان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
١٨١٩ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٨١٩ لە نەرویژ
حەشدی شەعبی
حەشدی شەعبی (بە عەرەبی: الحشد الشعبي)، ڕێکخراوێکی چەتری عێراقییە کە دەوڵەتی عێراقی سپۆنسەری دەکات پێکهاتووە لە نزیکەی ٦٧ کوتلەی چەکداری جیاواز، لەگەڵ نزیکەی ١٢٨ هەزار چەکدار کە زۆربەیان گروپی موسڵمانی شیعەن، بەڵام گروپەکانی موسڵمانی سوننە، مەسیحی و ئێزیدیش لەخۆدەگرن. بەڵام لێکۆڵینەوەیەک بە سەرۆکایەتی حەیدەر عەبادی سەرۆک وەزیرانی پێشووی عێراق دەرکەوت کە نزیکەی ٦٠ هەزار کەسیان سەربازی ڕاستەقینەن، لەکاتێکدا ئەوانی دیکە ٧٠ هەزاریان "سەربازی شاراوە"ن. یەکینەکانی کۆکردنەوەی جەماوەری وەک گروپێک لە ساڵی ٢٠١٤ پێکهێنراون و نزیکەی لە هەموو شەڕێکی گەورەدا دژی داعش شەڕیان کردووە. دوای ئەوەی لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٨دا بە تەواوی لەلایەن حەیدەر عەبادی فەرماندەی گشتی ئەوکاتەی، سەرۆکوەزیرانی عێراقەوە لە ساڵی ٢٠١٤ تا ٢٠١٨ ڕێکخرایەوە، ناوی پاسەوانی نوێی کۆماری عێراقی لێنراوە، کە رێسای بۆ گونجاندنی دۆخی کۆکردنەوەی جەماوەری دەدا. هەندێک لە میلیشیا پێکهێنەرەکانی لەلایەن هەندێک دەوڵەتەوە بە گروپی تیرۆریستی دادەنرێت، لە کاتێکدا هەندێکی تر بە توندوتیژی تائیفی تۆمەتبار کراون.لەماوەی ناڕەزایەتییەکانی عێراق لە ساڵی ٢٠١٩-٢٠٢٠، ئەو ڕێکخراوە تۆمەتبارکرا بە کوشتن و بریندارکردنی ژمارەیەکی زۆر لە خۆپیشاندەران و چالاکوانان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:حەشدی شەعبی پۆل:ھێزە عێراقییەکان پۆل:شەڕی ناوخۆیی عێراق ٢٠١٤ تا ئێستا پۆل:توندوتیژی دژی کەسانی پەلکەزێڕینە پۆل:تەوەری بەرگری
کۆبنکە
کۆبنکە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگەسەر، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کۆبنکە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بیانە و لە باشوور لەگەڵ گوندی شیوە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شارۆش و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سڵێ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ناوی گۆڕەپان
ناوی گۆڕەپان بریتییە لە ناوێکی ھونەری لەلایەن زۆرانبازێکی لێھاتوو یان ھونەربازێکی جەنگی یان بۆکسینگ بازێک بەکار دێت.
ڕووناکیی شەقامەکان
چەپ|وێنۆک وێنۆک|ڕەنگدانەوەی ڕووناکیی شەقامەکان بەسەر ئاسمانی شاردا. ڕووناکیی شەقامەکان یان گلۆپی شەقامەکان بریتییە لە ڕووناککردنەوەی شەقام و کوچە و کۆڵانەکان کە بە زۆری لە لایەن حکومەتەکانەوە جێبەجێ دەکرێت وەک بەشێک لە خزمەتگوزاری، ڕووناککردنەوەی شەقامەکان لە کۆنەوە ھەر ھەبووە، سەردەمانێک گلۆپی زەیتی و ئاگردان و مەشخەڵی جۆر بەجۆر بەکارھاتووە بۆ ڕووناککردنەوەی شەقامەکان، بەڵام لە ڕۆژگاری ھاوچەرخی ئەمڕۆماندا ستوونی گلۆپداری کارەبایی بەکاردێت بۆ ڕووناککردنەوەی شەقام و کۆڵان و باخچە و گۆرەپانە گشتییەکان.
حەکیم کاکەوەیس
حەکیم عەبدوڵڵا کاکەوەیس ناسراو بە حەکیم کاکەوەیس (١٩٤٩ لە حەساری گەورە، کەرکووک – ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ لە بەغدا) نووسەر و وەرگێڕێکی کورد بوو.
ژیاننامە
حەکیم کاکەوەیس، ساڵی ١٩٤٩ لە گوندی حەساری گەورەی نزیک شاری کەرکووک لەدایکبووە. ساڵی ١٩٥٧ دەستی بە خوێندنی سەرەتایی کردووە لە قوتابخانەی گوندی دارەمان. خوێندنی ئامادەیی لە کەرکووک تەواو کردووە. ساڵی ١٩٧٣ بەشی زانستی بیرکاری لە زانکۆی سلێمانی تەواو کردووە. دوای تەواوکردنی زانکۆ بووەتە پێشمەرگە تا کۆتاییی شۆڕشی ئەیلوول. ساڵی ١٩٧٥ لە بەغدا وەکوو فەرمانبەری پرۆگرامسازی لە وەزارەتی پلاندانان دامەزراوە، تا ١٩٨٠ لەسەر ئەم کارە بووە. ماوەیەک لە زاخۆ کراوەتە سەربازی یەدەگ، و دوای دەستپێکی شەڕی عێراق و ئێران، داوای لێ دەکرێت ببێتە بەعسی، ئەویش داواکە ڕەت دەکاتەوە و ساڵی ١٩٨٤ دەچێتە سوید.
لە ساڵی ٢٠٠٠ بەھۆی نەخۆشیی دڵ خانەنشین کراوە. بەھۆی نەخۆشکەوتنی لە سوید دەگەڕێتەوە کوردستان، لە کەرکووک نیشتەجێ دەبێت. ژیانی دواتری بە خوێندنەوە و نووسین و وەرگێڕان بەسەر بردووە. لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ لە تەمەنی ٦٩ ساڵی لە شاری بەغدا کۆچی دوایی کرد، بەھۆی نەخۆشیی شێرپەنجە.
بەرھەمەکان
حەکیم کاکەوەیس ٢٨ بەرھەمی ھەن. ئەو زیاتر وەرگێڕانی لە عەرەبی و سویدی بۆ کوردی کردووە. زۆربەی بەرھەمەکانی مەسعوود محەممەدی بۆ کوردیی سۆرانی وەرگێڕاون. ئەمانە بەشێک لە بەرھەمە نووسراوە و وەرگێڕدراوەکانی ئەون:
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:مردووانی ٢٠١٨ پۆل:نووسەرە کوردەکان پۆل:وەرگێڕە کوردەکان پۆل:خەڵکی کەرکووک
ماتیو مۆدین
ماتیو ئاڤێری مۆدین (لەدایکبووی ٢٢ی ئازاری ١٩٥٩) ئەکتەر، چالاکوان، و دروستکەری فیلمی ئەمریکییە، کەناوبانگی بە ڕۆڵی پڕایڤت جۆکەر لە Full Metal Jacket دەرکردووە. ڕۆڵەکانی تری لە فیلمدا بریتین لە کارەکتەری سەرەکی لە فیلمی Birdy، زۆرانبازی دوا ناوەندی لۆودن سوەین لە Vision Quest, Joe سلۆڤاک لە Gross Anatomy، درەیک گوودمان لە Pacific Heights و دکتۆر ڕاڵف ویمان لە Short Cuts. لە تەلەڤیزیۆن، مۆدین دکتۆر ماڕتن برێنەری بەرجەستەکردووە لە شتە نامۆکان، سولیڤال گڕۆف لە Weeds، دکتۆر دۆن فڕانسس لە And the Band Played On و ئیڤان تێرنین لە Proof.
مۆدین دووجار بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب پاڵێوراوە بۆ باشترین ئەکتەر لە کورتە زنجیرە یان مۆشن پیکچەری تەلەڤیزیۆن بەھۆی کاری لە And the Band Played On و What the Deaf Man Heard و خەڵاتێکی گۆڵدن گڵۆبی تایبەتی بردووەتەوە بۆ خۆی و گروپەکەی لە Short Cuts. ئەو بۆ خەڵاتێکی پڕایم تایم ئێمی پاڵێوراوە بۆ باشترین نواندنی ئەکتەری سەرەکی لە کورتە زنجیرە یان تایبەت بۆ And the Band Played On.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩ پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
گوندەواری نەبووەت
گوندەواری نەبووەت یەکێک لە دوو گوندەواری ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان لە شارستانی ئەیوان لە پارێزگای ئیلام لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی نەبووەتە.
دابەشکاریی کارگێڕی
گوندەکانی ئەم گوندەوارە پێکھاتووە لە (٢٦) گوند:
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ئیلام پۆل:شارستانی ئەیوان پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
چەمەڕەش
چەمەڕەش گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی دەربەندیخان(ناوەند)، قەزای دەربەندیخان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.