cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کاردانەوە نەتەوەییەکان بەرامبەر پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩
چین
لە ٢٦ کانوونی دووەم دا گومرگی چین داوای لە ھەموو سەرنشینان و گەشتیاران دەکرد لە کاتی چوونە ژوورەوە و ھاتنەدەرەوەیان لە چین بە پڕکردنەوەی فۆرمێکی تەندروستی زیادە. لە ٢٧ کانوونی دووەم دا، (نووسینگەی گشتی ئەنجومەنی دەوڵەت) ی چینی ھەستا بە ڕاگەیاندنی ھەڵوەشاندنەوەی پشووی سەری ساڵی چینی لە تەواوی وڵاتەکە و دواخستنی وەرزی خوێندنی بەھارە بۆ کاتێکی تر.
لە ڕێکەوتی ٢٥ کانوونی دووەم دا بەرێوبەری دەسەڵاتداری ھۆنگ کۆنگ (کاری لام) ھەستا بە ڕاگەیاندنی باری لەناکاو لە کۆنفڕانسێکی ڕۆژنامەوانی دا کە حکومەت خوێندنگە سەرەتایی و ناوەندییەکان بۆ دوو ھەفتەی دیکە دادەخات.
لە ١ی شوباتی ٢٠٢٠، ناوەندی ھەواڵی شینوا ڕایگەیاند کە (نوێنەرایەتی باڵای گەلی چین) لەسەر ئاستی نەتەوەیی داوای لە نوێنەرانی کردووە بە تەواوی ئەرکەکانی خۆیان بگێرن لە ھێنانەکایەی ژینگەیەکی دادوەری گونجاو لە ڕووبەربوونەوە دژی پەتای ڤایرۆسی کۆرۆنا. ئەم ڕێکارە سزادانی توندی لەخۆدەگرت بەرامبەر ھەموو ئەو کەسانەی تاوانبار بوون بە کەمترخەمیی لە ئەرکەکانیان و پێنەدانی زانیاری تەواو و دروست بە بەرپسیارانی فەرمی دەوڵەت.
تەنانەت تۆمەتی سەختتر دانرا بۆ چالاکییە تاوانە بازرگانییەکانی وەک (بەرزکردنەوەی نرخ، ھەل قۆزتنەوە، بەرھەمھێنان و فرۆشتنی ئامێری پارێزگاری و پزیشکی ساختە) ھەروەھا دادگایکردن دژی ئەو نەخۆشانەی بەمەبەست ھەڵدەستن بە بڵاوکردنەوەی نەخۆشییەکە یان پشکنین و گۆشەگیرکردنی ناچاریی ڕەت دەکەنەوە. لەگەڵ زۆر بە توندی سزادانی ئەوانەی بە نایاسایی ڕاوی ئاژەڵە کێوییەکان دەکەن کە لەژێر پارێزگاری دەوڵەتدان بەپێی یاسا و بەرەوپێشبردنی پشکنین و ڕێکارەکانی کەرەنتین بەرامبەر خۆراک و گۆشتی تازە و تەڕ.
ئێران
ئێران لە ڕێکەوتی ١٩ شوباتی ٢٠٢٠ دا یەکەمین تووشبووە پشتڕاستکراوەکانی ڤایرۆسی (SARS-CoV-2) لە شاری قوم ڕاگەیاند کە بەپێی وەزارەتی تەندروستی و پەروەردەی پزیشکی ھەردوو نەخۆشەکە دواتر لە ھەمان ڕۆژدا گیانیان لەدەستداوە.
ڕێکارە سەرەتاییەکانی لەلایەن حکومەتەوە ڕاگەیەندرابوو بریتیی بوون لە ھەڵوەشاندنەوەی ئاھەنگە مویزیکییەکان، بۆنە کلتوورییەکان، بۆنە وەرزشییەکان، نوێژەکانی ھەینی، داخستنی زانکۆ و پەیمانگاکانی خوێندنی باڵا و قوتابخانەکان و ھەروەھا تەرخانکردنی ٥ تریلیۆن ڕیالی ئێرانی بۆ ڕووبەروبوونەوەی ڤایرۆسەکە. سەرۆک حەسەن ڕۆحانی لە ٢٦ شوباتی ٢٠٢٠ لێدوانی دا کە ھیچ بەرنامەیەک لەئارادا نییە بۆ کەرنتینە کردنی ناوچەکانی تووشبووی ڤایرۆسەکە و تەنھا تاکەکەسە تووشبووەکان کەرەنتینە دەکرێن. ھەرچەندە مەزارگە شیعییەکان لە شاری قوم بە کراوەی مابوونەوە بۆ ئەنجامدانی کردەی سەردانیکردنەکان (حەج).
لە دوای وڵاتی چین، ئێران ببووە ناوەندی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە. لە کاتی ھەوڵ و بانگەشەکانیان بۆ داپۆشینی ڕادەی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە لە وڵاتەکدا زیاد لە ١٠ وڵاتی جیاواز سەرچاوەی تووشبووەکانیان دەگەڕایەوە بۆ وڵاتی ئێران کە ئەمە دەرخەری ئەوە بوو ڕادەی ڕاستی بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکە دەکرێت زۆر لەوە زیاتر بێت کە حکومەتی ئێرانی دانی پێدادەنا و ئاشکرای دەکرد. دواتر پەرلەمانی ئێران داخرا کە لە کۆی ٢٩٠ ئەندامی پەرلەمان ٢٣ ئەندامیان پشکنینەکانیان بۆ ھەبوونی ڤایرۆسی کۆرۆنا ئەرێنی بوو. ھەروەھا چەند بەرپرسێکی باڵای حکومەت و دوو ئەندام پەرلەمان بەھۆی نەخۆشییەکەوە گیانیان لەدەستدا.
ڕەخنەکان بەرامبەر کاردانەوەکانی حکومەتی ئێرانی
ھاونیشتمانیانی ئێران ڕەخنەیان لە دەسڵاتدارانی حکومەت دەگرت لە بەردەوام بوونی ھەڵبژاردنەکان لە کاتی بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکە و داخستنی ناوەندە نائایینییەکان بەڵام بە کرانەوە مانەوەی ناوەندە ئایینییەکان و مەزارگەکان بەتایبەتی لە شاری شیعی پیرۆز (شاری قوم).
ھەروەھا نائامەدەگیی حکومەتی ئێرانی لە جێبەجێکردنی ڕێکارەکانی کەرەنتین کردن لەسەر ئاستێکی ناوچەیی و شاریی گەورە ھاوشێوەی وڵاتانی چین و ئیتاڵیا کە بەرپرسانی فەرمی ئێران کەرەنتینیان پێ «کۆن» و دواکەتوو بووە. بە ھەمان شێوە نیگەرانیی ھەبووە ژمارەی تووشبووە فەرمییەکان لەلایەن حکومەتی ئێرانەوە کەمتەرخەمی و خەمساردیی تێداکراوە.
کچ (فیلمی ٢٠١٨)
وێنۆک کچ فیلمێکی درامیی ٢٠١٨یە کە لەلایەن لوکاس دۆنتەوە دەرھێنانی بۆ کراوە. فیلمەکە لەسەر کچێکە بەناوی لارا کە لە جەستەی کوڕێک لەدایک بووە و خەون بەوەوە دەبینێت ببێت بە بالێرینا.
چیرۆک
لارا ئەیەوێت ببێت بە پرۆفیشناڵ لە سەمای بالێرینا، و لە قوتابخانەیەکی تایبەت بە بواری بالێرینا دەخوێنێت کاتێک خۆی دەگوازێتەوە بۆ قوتابخانەیەکی نوێ دوای ھەشت ھەفتە پەسەند ئەکرێ، لارا لەگەڵ باوکی (francophone)و برا بچووکەکەی (Mathias) دەژی، لەھەمان کاتتدا لارا قسە لەگەل دکتۆرەکانی دەکات لەسەر حاڵەتی نائارامییە جێندەرییەکەی و دواتر بلۆکەرەکانی ھەرزەکاری وەردەگرێت و دکتۆری تایبەتمەندی بوارەکە دەبینێت، و باوکی زۆر پشتگیری دەکات لەم کارەی، بەڵام لەکاتی دەستپێکردنی قوتابخانە نوێیەکەی حاڵەتە نائارامییەکانی لارا زیاتر دەبێت. ھەرچۆنێک بێت ھاوڕێکانی قوتابخانەی وەکوو خۆی پەسەندی دەکەن و بێ جیاوازی لەگەلیان دەبێت. دوایی ماوەیەک لارا گفتوگۆی نەشتەرگەریی دانانەوەی جێندەر و چارەسەری دانانەوەی ھۆرمۆنی و چارەسەر وەرگرتنی پزیشکی دەکات، ھەرچۆنێک بیت لارا ڕووبەرووی ھەنێک لە ئاستەنگی دەبێتەوە لە کاتی قوتابخانە و چوون بۆ لای ھاوڕێکانی (بەکورتی)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٨ پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن
مەزنێ
مەزنێ شارەدێیەکە سەر بە شارۆچکەی مێرگەسووری پارێزگای ھەولێرە. ناحیەی مەزنێ ٣١ گوند دەگرێتە خۆ. مەزنێ کە ئێستا ناوەندی شارەدێیە یەکەم جار گوند بووە، لە سالی ٢٠٠١ کراوە بە شارەدێ بە ناوی بەڕێوەبەرایەتی ناحیەی مەزنێ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
تەمرەس
تەمرەس گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری باوەڕەشانی، ناوچەی چەنگ ئەڵماس، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
فێدریکۆ بێرناردێسکی
فێدریکۆ بێرناردێسکی (لەدایکبووی ١٦ی شوباتی ١٩٩٤) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئیتاڵییە و وەک یاریزانی باڵ یان ناوەڕاستکاری هێرشبەر یاری دەکات. براوەی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ بوو.
خەڵاتەکان
یۆڤانتۆس
کۆڵکە
ئیتاڵیا
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانە دیاریکراوەکانی ئێم ئێڵ ئێس پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦ پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤ پۆل:CS1 Italian-language sources (it)
ئۆواھوو
ئۆواھوو (ئینگلیزی: Oahu) ناسراوە بە شوێنی کۆبوونەوە، سێیەم گەورەترین دوورگەی ھاواییە و ماڵی نزیکەی دو-لە-سێی دانیشتوانەکانی ھاوایی ویلایەتە یەکگرتووەکانە. پایتەختی ویلایەتەکە، ھۆنۆلولو، لە قەراغی باشووری-ڕۆژھەڵاتی ئۆواھووە. ئەم دوورگەیە دوورگەی بچوکتر لە نزیک ڕۆخەکانی کۆبوونەتەوە، وەک دوورگەی فۆرد و کانۆھی بەی. فراوانی ناوچەکە ٥٩٦.٧ میلی چوارگۆشە (١,٥٤٥.٤ کیلۆمەتری دووجا)یە، ئەمەش وای لێکردووە کە ببێتە بیستەم گەورەترین دوورگەی ویلایەتە یەکگرتووەکان.
ناساندن
شارى هۆنەلوولو — گەورەترين شار، پايتەختى ویلایەتە و بەندەری دەریایی سەرەکی بۆ ھاوایی لێرە دیاریکراوە. هۆنەلوولو تەنها پشكێكى كۆتاييى باشورى رۆژ هەڵاتى دوورگەكە داگير دەكات. شێوەیەکی ئەڵماسیی ھەیە و دەوەی گیراوە بە ئاو و دابشکراوە بە شاخ و دۆڵ، ئەمەش بۆتە ھۆی ئەوەی کە ئاڕاستەکانی بە ھەڵە بنووسرێن لەسەر ھەندێک لە نەخشەکانی جیھان، لەجیاتی نەخشە و کۆمپاس، دانیشتوانی ناوچەکە پشت دەبەستن بە لێواری دەریاکان بۆ دۆزینەوەی ئاڕاستەکان.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دوورگەکان پۆل:دوورگەکانی ھاوایی
جیاکاری و تەواوکاری لامدا
جیاکاری و تەواوکاری لامدا یا لامدا کالکولەس (بە ئینگلیزی: Lambda calculus - λ-calculus) سیستمێکی فەرمیە لە ژیربێژی بیرکاریدا بۆ دەربڕینی ژمارەکردن کە دامەزراوە لەسەر تەجریدکردنی فەنكشن و بەکارهێنانی "بەستنەوەی گۆڕاو" و لەبریدانان. مۆدێلێکی گەردوونی ژمارەکردنە کەوا ئەکرێ سیمیولەیت (وێنەکردن)ی هەر مەکینەیەکی تاک-شریتی تیورینگ بکات و یەکەمجار لەلایەن بیرکاریزان ئەلۆنزۆ چێرچ'ەوە لە ساڵەکانی 1930دا ناسێنرا وەک بەشێک لە لێکۆڵینەوە لە بناغەکانی بیرکاری.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
ئاندریا بێلۆتی
ئاندریا بێلۆتی (لەدایکبووی ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئیتاڵییە و وەک هێرشبەر بۆ یانەی ڕۆما و هەڵبژاردەی ئیتاڵیا یاری دەکات. لە پێکهاتەی ئیتاڵیادا بوو کە جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ ی بەدەستهێنا.
خەڵاتەکان
پالێرمۆ
ڕۆما
ئیتاڵیا
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣
١٩ی ڕێبەندان
١٩ی ڕێبەندان ٣٢٥ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٤٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٤١ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕێبەندان
ئارکەیدی سەرگەرمی
ئارکەیدی سەرگەرمی یان ئارکەیدی خۆشحاڵی - خۆشی ( بە زۆری وەک ئارکەیدی ڤیدیۆیی یان بە سادەیی ئارکەید ئاماژەی پێدەدرێت) شوێنێکی یاریکردنە کە خەڵک دەتوانن یارییەکانی ئارکەید بکەن وەکوو ئامێرەکانی یاری ڤیدیۆیی، پینبۆڵ، کرێنەکانی ھەڵگری بووکەڵە، و مێزەکانی ھۆکی ھەوایی، لەنێوان ئەوانی تر
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:چالاکییەکانی کاتی بەتاڵی پۆل:یارییەکانی ئارکەید
سەرۆک (ناونیشانی کۆمپانیا)
سەرۆک پێشڕەوی کۆمپانیا، ڕێکخراو، کۆمەڵگە، یەکەیەکی بازرگانی، یان زانکۆیە لەنێوان ئەوانی تر. پەیوەندی نێوان سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکار جیاوازە، دەکەوێتە سەر جۆر و چۆنییەتی بەڕێوەچوونی رێکخراوەکە.
مەحموود ئاڵناک
مەحموود ئاڵناک (؛ لەدایکبووی ١٩٥٢ لە دیگۆر، قەرس) پارێزەر، نووسەر، و سیاسەتوانێکی کوردی باکووری کوردستانە.
پیشە
مەحموود ئاڵناک دەرچووی کۆلێژی قانوونی زانکۆی ئەنقەرەیە. لە ھەڵبژاردنی گشتی ١٩٨٧ی تورکیا وەکوو نوێنەری پارێزگای قەرس ھەڵبژێردرا لەسەر لیستی (SHP). لە ١٩٨٩ لەگەڵ شەش کەسی دیکە لە حیزبی (SHP) دەرکران بەھۆی چوونیان بۆ کۆنفرانسێکی کوردی لە پاریس. لە ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٩١ی تورکیا دووبارە ھەڵبژێردرا وەک نوێنەری پارێزگای شرنەخ، دوای ئەوەی چووە ڕیزی حیزبی دیموکراسی (DEP). ئەو یەکێک بوو لەو شەش پەرلەمانتارەی (DEP) کە پارێزبەندیی پەرلەمانییان لێ وەرگیرایەوە لە ١٩٩٤ بۆ ئەوەی لێپرسینەوەیان لێ بکرێت بە بیانووی ھاندان بۆ سەربەخۆیی کوردستان. لە کانوونی یەکەمی ١٩٩٤ بە سێ ساڵ و شەش مانگ حوکم درا بە تاوانی ھاندان بۆ جوداخوازی.
لە ئەیلوولی ١٩٩٧ ڕۆمانێکی بە ناوی «گەرمیی شڕۆ» بڵاوکردەوە کە بنچینەکەی کۆمەڵێک ڕووداوی ھەقیقی بوون کە لە گوندی ئۆرمانیچی ناوچەی باسانی پارێزگای شرناخ ڕوویان دابوو. کتێبەکە قەدەغەکرا.
ئەلۆنزۆ چێرچ
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣ پۆل:مردووانی ١٩٩٥ پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد
مەحموود ئاڵناک
پیشە
ئاڵناک دواتر بووە بەڕێوەبەری ناوچەی قەرسی حیزبی گەلی دیموکراتیک (DTP)، و وەک کاندیدێکی سەربەخۆ لەگەڵ حیزبەکە بەشداربوو لە ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠٠٧، بەڵام نەیتوانی بگاتە پەرلەمان. لە ٢٠٠٨ خۆی کشاندەوە لە پێشبڕکێیەک کە تێیدا ئەحمەد تورک بووە ھاوسەرۆکی حیزبەکە، گوتی کە نایەوێت لەگەڵ ھاوڕێکەی لە کێبڕکێ بێت.
لە ئایاری ٢٠٠٧ بە ١٠ مانگ سزای زیندانی حوکم درا لەژێر ماددەی ٣٠١، بەھۆی گوتەکانی لەبارەی ڕووداوی شەمزینان. لە ٢٠٠٩ حوکم درا بە چاندن و ئاگاداریی ٥٠٠ دار (یان ١١ مانگ زیندانی) بە تاوانی بێڕێزیکردن بە سەرۆکوەزیران ڕەجەب تەییب ئەردۆغان. لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ بە ١٤ مانگ زیندانی حوکم درا بە تاوانی بێڕێزیکردن بە ئەفسەرانی پۆلیس، لەبەر گوتەکانی لەبارەی سزادانی کەسێک لە قەرس. لە ٢٠١١ یەکێک لەو گیراوانەی کە تۆمەتبارکرابوون بە ھەبوونی پەیوەندی لەگەڵ کۆما جڤاکێن کوردستان. لە شوباتی ٢٠٢٠ دووبارە دەستگیرکرا و حوکم درا بە تاوانی ئەندامییەتی لە ڕێکخراوێکی تیرۆریستی.
٢٠ی ڕێبەندان
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕێبەندان
گۆڕەتوو
گۆڕەتوو شارەدێیەکە سەر بە شارۆچکەی مێرگەسووری پارێزگای ھەولێرە. ناحیەی گۆڕەتوو ٥٤ گوند دەگرێتە خۆ کە ٥٣ گوندی ئاوەدانە و ١ گوندیش تاکو ئێستا ئاوەدان نەکراوەتەوە. گۆڕەتوو کە ئێستا ناوەندی شارەدێیە یەکەم جار گوند بووە، لە سالی ٢٠٠٤ کراوە بە شارەدێ بە ناوی بەڕێوەبەرایەتی ناحیەی گۆڕەتوو.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
تاجیکستان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
تاجیکستان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بوو کە لە ٢٣ی تەممووز تا ٨ی ئابی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
ئیستۆنیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
ئیستۆنیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
جەی ھۆپ
جۆنگ ھۆسۆک (ناوی سەر ستەیج: جەی ھۆپ، ، بە کۆری: 제이홉؛ لەدایکبووی ١٨ی شوباتی ١٩٩٤) ڕاپەر، ئاوازدانەر، سەماکەر و بەرھەمھێنەرێکی دەنگیی کۆریای باشوورە، کە لە ٢٠١٣ یەکەم کاری وەک ئەندامێکی بی تی ئێس لەژێر سەرپەرشتیی Big Hit Music پێشکەش کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤ پۆل:ئەندامەکانی بی تی ئێس پۆل:گۆرانیبێژانی زمانی ئینگلیزی لە کۆریای باشوور پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی پۆل:خەڵکی گوانگجو پۆل:کوڕە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور پۆل:گۆرانیبێژ-نوسەری گۆرانی لە کۆریای باشوور
تافان
تافان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قەرەداغ(ناوەند)، قەزای قەرەداغ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تافان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مێرخوزار و لە باشوور لەگەڵ گوندی سەرکۆ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارۆچکەی قەرەداغ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دەرەویانی خواروو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:شارەکانی عێراق
٢١ی ڕێبەندان
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕێبەندان
مەدالیای ئازادی سەرۆکایەتی
مەدالیای ئازادی سەرۆکایەتی خەڵاتێکە کەوا لەلایەن سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان دەبەخشرێت. خەڵاتەکە وەک پێزانیێکە بۆ ئەو کەسایەتیانەی کەوا کاریگەرییەکی بەرچاویان ھەبووە بۆ بەرقەرارکردنی ئاشتی و خزمەتکردن بە ویلایەتە یەکگرتووەکان. خەڵاتەکە تەنھا بۆ ھاوڵاتیانی ئەمریکی نییە، دەکرێت ھاوڵاتیانی بیانیش وەریگرن. ھەرچەندە خەڵاتێکی مەدەنییە، دەکرێت ببەخشرێتە سەربازان و ئەفسەرانیش.
مێژووی خەڵاتەکە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٤٥ کە ئەوکات لەلایەن سەرۆک ھاری ئێس ترومنەوە دانراوە، بەڵام لە ساڵی ١٩٦٣ەوە لەژێر ناوی مەدالیای ئازادی دەبەخشرێت.
٢٢ی ڕێبەندان
٢٢ی ڕێبەندان ٣٢٨ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٧ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٨ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕێبەندان
پیران، مێرگەسۆر
پیران شارەدێیەکە سەر بە شارۆچکەی مێرگەسووری پارێزگای ھەولێرە. ناحیەی پیران ٤٢ گوند دەگرێتە خۆ. پیران کە ئێستا ناوەندی شارەدێیە یەکەم جار گوند بووە، لە سالی ٢٠٠١ کراوە بە شارەدێ بە ناوی بەڕێوەبەرایەتی ناحیەی پیران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
تانگانیکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
تانگانیکا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤ بوو کە لە ١٠ تا ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
سێکیریۆ کانێدا
سێکیریۆ کانێدا (ژاپۆنی: 金田 積良, خوێندنەوە: کانێدا سێکیریۆ، لەدایکبووی ١٨٨٣ تا ١٩٤٩) ھەروەھا وەک سێکیریۆ یاماوچی ناسراوە. دووەم سەرۆکی کۆمپانیای نینتێندۆ بوو، لە ١٩٢٩ تا ١٩٤٩. لەدوای خۆی نەوەکەی ھیرۆشی یاماوچی دەبێتە سێیەم سەرۆک.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٣ پۆل:مردووانی ١٩٤٩ پۆل:خەڵکی نینتێندۆ
ئیستۆنیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
ئیستۆنیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
٢٣ی ڕێبەندان
٢٣ی ڕێبەندان ٣٢٩ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٦ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٧ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕێبەندان
مایکرۆنەیشن
زاراوەی «دەوڵەتی مایکرۆیی» کە وەسفی ئەو قەوارانە دەکات کە لایەنیکەم دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی حەفتاکان. زاراوەی زانستی مایکرۆستات ھەندێک جار بۆ وەسفکردنی لێکۆڵینەوەیە لەسەر ئەو دەوڵەتانە کە لەلایەن زانایانی مایکرۆستاتەوە بەکاردەھێنرێت، کە ھەندێکیان بە «دەوڵەت» ئاماژە بە دەوڵەتە نەتەوەییە سەروەرەکان دەکەن.
وردەوڵاتەکان لەگەڵ وڵاتە بچووکەکانی دیکەدا جیاوازی ھەیە کە دەوڵەتی بچووک و سەروەرن و دانپێدانراون، وەک ئەندۆرا، لیختنشتاین، لۆکسمبۆرگ، مۆناکۆ، سان مارینۆ و ڤاتیکان.
تانزانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
تانزانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨ بوو کە لە ١٢ تا ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لە مەکسیکۆ سیتی لە مەکسیک بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
کەناڵی ئەلشەباب
کەناڵی ئەلشەباب کەناڵێکی عێراقی بە زمانی عەرەبی بوو، لە ماوەی ١٧ی تەممووزی ١٩٩٣ بۆ ٢٨ی ئازاری ٢٠٠٣ بەرنامەکانی پەخش کرد. عودەی سەددام حوسێن خاوەندارییەتی کەناڵەکەی دەکرد.
بەرنامە و پڕۆگرامی کەناڵەکە ھەمەچەشن بوو لەوانە ھەواڵ، وەزرش، ئایین و بابەتی کۆمەڵایەتی بوون، بەراورد بەکەناڵەکانی دیکەی حکوومی توانی بووی کە بابەتی کات بەسەربردنی نوێ و باشتر پەخش بکات. دواتر چەند کەناڵێکی تایبەتیان لەژێر ھەمان ناو بۆ بوارەکانی وەرزش، مۆسیقا و زنجیرەی تەلەفزیۆنی کردوە.
مەلالە فەند
مەلالە فەند ڕێکخراوێکی قازانج نەویستی نێونەتەوەییە کە کاردەکات بۆ زامنکردنی خوێندنی کچان. ڕێکخراوەکە بەھاوبەشی لەلایەن زیائەدین یووسفزای و کچەکەی مەلالە یووسفزای دامەزراوە. مەلالە چالاکوانی پاکستانییە بۆ مافەکانی خوێندنی کچان کاردەکات و لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی نۆبێلی لە ئاشتی پێدرا. ئامانجی ڕێکخراوەکە دابینکردنی خوێندنی ١٢ ساڵە بەشێوەی خۆڕایی، سەلامەت و کوالیتی پەروەردەیی بۆ ھەموو کچێک لە جیھان. بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٩، ڕێکخراوەکە لە ٢٤ ستاف پێکدێت و ساڵانە نزیکەی ٤ میلیۆن دۆلار لە خێرخوازەکان وەردەگرێت.
ئیستۆنیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
ئیستۆنیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
مەلالە فەند
سەرچاوەکان
پۆل:مەلالە یووسفزای
ئیستۆنیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
پاکژکردنەوەی سێکسی
دەستپێکی نەریتی پاکژکردنەوەی کچان
ھەندێکجار کردەکە ئەنجام دەدرێت لەلایەن ھاوسەری ئافرەتەکەوە ئەگەر نا لەلایەن کەسێکی بەکرێگیراوەوە ئەنجام دەدرێت.
لە ھەندێک لە ناوچەکانی باشوری مەلاوی، پیاوێکی دیاریکراو ھەڵدەستێت بە ئەنجامدانی کردەکە بە ئامادەکردنی کچە گەنجەکان بۆ پێگەیشتوویی (باڵغی) لەڕێی جووتبوون لەگەڵیان دا و بڕێک پارە دەدرێت بەو پیاوانە بۆ جووتبوون لەگەڵ کچانی تەمەن ١٢ بۆ ١٧ ساڵی وەک بەشێک لە دابونەریتی گواستنەوە بۆ کۆمەڵە یان خێزانێکی تر بە ناوی کردەی (پاک کردنەوەی تەپ و تۆز). کردەکە بۆ ماوەی سێ رۆژ بەردەوام دەبێت و پیاوی ئەنجامدەر بۆ ھەر جارێک ٤–٧ دۆلاری ئەمریکی وەردەگرێت لە بەرانبەر کردنی ئەم کارە. کردەکە بۆ ڕێگریگرتن لە نەخۆشی بەکاردێت و پیاوانی ئەنجامدەر ھەڵدەبژێردرێن لەسەر بنەمای کەسایەتی و ڕەوشت بەرزی و ئەو باوەڕەی ئەستەمە تووشی نەخۆشی ببن (وەک ئایدز)، ھەرچەندە بە دڵنیاییەوە زۆربەی ئەو پیاوانە خاوەنی نەخۆشییەکەن. ئەنجامدان و بەردەوامی لەسەر ئەم نەریتە دەکرێت کچە گەنجەکان بخاتە بەر مەترسی تووشبوون بە ئایدز چونکە پیاوانی ئەنجامدەر لەگەڵ ھەموو کچەکان دا جووتدەبن و بەپێی نەریتەکەش دەبێت ئاڵوگۆری شلە (ڕژاوی) سێکسی ڕووبدات بۆیە ئامرازی پاراستن (کۆندۆم – لاستیکی پاراستن) بەکارناھێنرێت و مەترسیی توشبوون بەردەوام بوونی دەبێت.
بەپێی توێژینەوەیەکی ئەنجامدراو لە وڵاتی مەلاوی لە ساڵی ٢٠٠٧ دا کە ھەڵدەستا بە کۆکردنەوەی زانیاری دەربارەی ڕەوشی تەندروستی زاوزێی (سێکسی) ھەرزەکاران و زانینی ھەڵسوکەوت و کردەکانیان. لە ٢٦٪ کچان و ٤٩٪ کوڕان لە نێوانی تەمەنی ١٥–١٩ ساڵی ھاوسەرگیریان نەکردووە و چالاکن لەڕووی سێکسییەوە. لە نێوان تەمەنی ٢٠–٢٤ ساڵی، ١٦٪ کچان و ٩٪ کوڕان جووتبوونی سێکسی بە کۆمەڵیان ئەنجام داوە لە تەمەنی ١٥ ساڵی بەدواوە و لە تەمەنی ٢٠ ساڵی دا لە ٧٩٪ کچان و ٧٤٪ کوڕان کردەی جووتبوون ئەنجام دەدەن.
پاکژکردنەوەی بێوەژن
لە ناوچەکانی کینیا، بێوەژنەکان وەک ناخاوێن و پیس تەماشا دەکرێن بۆیە ھەڵدەستن بە ئەنجامدانی نەریتی پاککردنەوە بۆ دەرکردنی خراپەکان ناو لەشیان لەڕێی جووتبوونەوە. زۆرجار کردەکە دەسەپێنرێت بەسەر ئافرەتەکەدا لەلایەن خێزانی مێردە کۆچکردووەکەوە و ئەوانەی کردەی پاککردنەوەکە ڕەت دەکەنەوە مەترسی ئازاردانی خۆیان و تەنانەت منداڵەکانیشیان دەکەوێتە سەر لەلایەن دانیشتووە پڕوپووچ پەرەستەکانی گووندەکەوە. لێکۆڵەران پێیان وایە ئەم دیاردەیە لەو باوەڕەوە سەریھەڵداوە کە ئەگەر مێردێک کۆچی دوای بکات ئەوا ئەگەری ھەیە ژنەکەی جادوی لەدژی ئەنجامدابێت و کردەی پاککردنەوەکە دەکرێت لەلایان برا یان خزمێکی مێردە کۆچکردووەکە یان پیاوێکی بەکرێگیراوەوە ئەنجام بدرێت. زۆرجار دوای جوتبوون، بێوەژنەکە پۆشاکەکانی دەسوتێنێت و پیاوەکە ھەڵدەستێت بە تاشینی قژی بێوەژنەکە لە دەرەوە بۆ ئەوەی ھەموو گووندەکە یان ناوچەکە ببنە گەواھیدەری کردەی پاکبوونەوەی بێوەژنەکە و لە کۆتایی مەراسیمەکەش دا مریشکێک دەکرێت بە قوربانی. مەراسیمی پاککردنەوەی بێوەژن لە وڵاتی کینیا لە ساڵی ٢٠١٥ دا قەدەغەکرا لەڕێی یاسای (تاوانی ناوخۆیی) یەوە.
لەکاتێکدا بابەتەکانی وەک خەتەنەکردنی کچان ناونیشانە سەرەکییەکانی گرتووە، بەڵام بە ڕادەیەکی زۆر کێشەی پاککردنەوەی بێوەژنەکان فەرامۆشکراوە و دەمارگریری و توندوتیژی دژی بێوەژنان چەندەھا شێواز و ڕێگای جیاوازی ھەیە لەسەر ئاستی جیھان. بۆ نموونە لە وڵاتی نیپاڵ، زۆرجار ژنان تاوانبار دەکرێن بە گیان لەدەستدانی مێردەکانیان و ڕێگەیان پێ نادرێت بەھیچ شێوەیەک تەماشای کەسانی تر بکەن چونکە پێیان وایە نیگای بێوەژنەکە دەبێتە ھێنانی بەدبەختی و چارەڕەشی بۆیان و بە نیگایەکی تەواو کوشندە تەماشا دەکرێت. لە لایەکی دیکەوە کۆمەڵگەکانی وڵاتی نەیجیریا فشار لە بێوەژنان دەکەن ئەو ئاوە بخۆنەوە کە مێردە کۆچکردووەکەی پێ شۆراوە یان لەلای گۆرەکەیەوە بۆ ماوەی سێ ڕۆژ بخەوێت.
دەرھاویشتە دوور مەوداکان
ئەم کردانە چەندین دەرئەنجامی نەرێنی و مەترسیداری ھەیە و دەبێتە ڕێگر لەبەردەم ژیانی منداڵیی و خوێندنی ئەو کچانە چونکە زۆربەیان ھاوسەرگیری دەکەن دوای ئەنجامدانی ئەم نەریتە. لەسەر ئاستی جیھان دا وڵاتی مەلاوی دەیەمە لە ڕیزبەندی تێکڕای بەرزترین ھاوسەرگیری منداڵان و لەگەڵ ناڵاندنی ئەو کچانە بە ڕادەیەکی یەکجار زۆر بەھۆی ئەو تاسان و ڕاچڵەکینە سێکسییەی لە سەرەتای ژیانیان دا تووشی دەبن و بوونی ئەگەرێکی بەرز بە سکپڕبوون و تووشبوون بە نەخۆشییە سێکسییە گواستراوەکان.
ھۆکاری سەرەکی گیان لەدەستدانی کچانی تەمەن ١٥–١٩ ساڵ لە وڵاتانی پەرەسێن دا دەگەرێتەوە بۆ کێشە ئاڵۆزەکانی سکپڕیی و منداڵبوون. بەپێی ئاماژەکانی (سندوقی منداڵانی نەتەوە یەکگرتووەکان - یونسێف - UNICEF) وڵاتی ملاوی خاوەنی بەرزترین ڕێژەی گیان لەدەستدانی دایکانە کە لە ٣٥٪ ی ئەو دایکانە لە تەمەنی ھەرزەکاریدان.
فوساجیرۆ یاماوچی
فوساجیرۆ یاماوچی (山内 房治郎, یاماوچی فوساجیرۆ، لەدایکبووی ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٨٥٩ - ١ی کانوونی دووەمی ١٩٤٠) بازرگانێکی ژاپۆنی بوو کە کۆمپانیاییەکی دامەزراند کە ئێستا بە نینتێندۆ ناسراوە. یاماوچی لە کیۆتۆ، ژاپۆن نیشتەجێبوو و خێزاندار بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٩ پۆل:مردووانی ١٩٤٠ پۆل:خەڵکی نینتێندۆ
کوشتنی ھاوسەر (ژن)
کوشتنی ھاوسەر (ژن) واتای کوشتن و لەناوبردنی ھاوسەر، ژن یان ھاوبەشێکی سۆزداری مێینە و دەستەواژەکە بۆ کردەکە یان کەسی ئەنجامدەر بەکاردێت.
ڕێژەی کوشتنی ھاوسەری ژن
تێکڕای ڕێژەی توندوتیژی ھاوسەریی و کوشتن لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ١٩٧٠ڕوو لە کەمبوونە بەڵام ڕێژەی کوشتنی ھاوسەری ژن زۆر زیاترە وەک ڕێژەی کوشتنی ھاوسەری پیاو کە لە ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٧ دا لە کۆی ٢٣٤٠ کوژرانی ھاوبەشی سۆزداریی ئافرەتان لە ٧٠٪ ی قوربانییەکانیان پێکھێناوە. ڕێژەی کوشتنەکان دەگۆڕێت لە نێوان کۆمەڵە و دانیشتوانە جیاوازەکان دا، بۆ نموونە دیاردەکە لە نێوان ئەمریکیە ئەفریقیەکان دا ٨٫٥ ھێندە باوتر بووە بە بەراورد بە ئەمریکیە سپی پێستەکان.
ڕێژە و ئاماری کوشتنەکان لە کلتوورە ڕۆژئاواییەکان دا لە گۆڕاندایە و ھەر مانگێک بە نزیکی ٧ ئافرەت کوژراون لە ئینگلتەرا و وەیلز، ھەر مانگێک نزیکەی چوار ئافرەت لە ئوستڕالیا و ھەر مانگێک ٧٦ ئافرەت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان کوژراون. جێی تێبینییە کە ئەم زانیارییانە لە کاتی جیاوازدا کۆ کراونەتەوە و ویلایەتە یەکگرتووەکان خاوەنی دانیشتوانێکی زۆر زیاترە وەک لە ئوستڕالیا و شانشینی یەکگرتوو.
ھۆکاری تەمەن
ھەرچەند ڕادەی جیاوازی تەمەن لە نێوان ھاوسەران دا زۆر بێت ئەوا ئەگەری ڕوودانی توندووتیژی ھاوسەری زیاترە. لە کاتی ناپاکی ھاوسەری دا، زۆرجار وەڵامی پیاوان بۆ ئافرەتی ناپاک زۆر توندتر و ئەگەری کوشتنی زیاترە. لە زیادبوونی تەمەن دا ئەگەری سکپڕبوونی ئافرەت کەم دەبێتەوە بۆیە تەمەن پێوەرێکی سەرەکییە لە منداڵخستنەوەی سەرکەوتوودا. لە ئەنجامی ئەم ڕاستییە، پیاوان بە چاوێکی گرنگرتر تەماشای ئەو ھاوسەرانە دەکەن کە ئەگەری منداڵخستنەوەیان زیاترە و ئەگەرێکی زیاتر ھەیە کە پەناببنە بەر ڕێگاکانی کوشتنی ھاوسەرە گەنجەکانیان لە کاتی ناپاکییەکان دا.
ھۆکاری کلتووری
کلتووری کۆمەڵگەیی ھەندێک لە قوربانی و بکوژەکان یارمەتیدەر و ڕێگەخۆشکەر بوون بۆ دیاردەی کوشتنەکان. بۆ نموونە، دیاردەی کوشتنی شەرەفمەندانە کە پیاوەکە ھەڵدەستێت بە کوشتنی ھاوسەرەکەی چونکە ژنەکە بۆتە ھۆی شەرمەزاری بۆ خێزانەکەی و ئەم دیاردەیە پەسەندکراو و باوە لە کۆمەڵگە پیاوسالارییەکان دا. لە جیھان دا نزیەکەی ٤٢٪ ی قوربانییە ژنەکانی کوشتنی شەرەفمەندانە دووچاری کوشتن بوونەتەوە چونکە کۆمەڵگەکە بەشێوەیەکی گشتی دیدگە و باوەڕیان وابووە کە ژنەکان «سەرپێچییەکی سێکسی» یان ئەنجامداوە. یەکێکی تر لە دابونەریتە یارمەتیدەرەکان بریتییە لە یاسا خێزانییە جیاکارییکەرەکان و نەرم نواندێک لە بەندی یاساکانی کوشتن دەربارەی کوشتنە شەرەفمەندانەکان. لە وڵاتی تورکیادا، شەرمەزارییەکی کۆمەڵایەتی زۆر کەم ھەیە لەسەر کوشتنی شەرەفمەندانە و ڕێژەی ٣٧٪ ی دانیشتوانی ناوچە کۆنەخوازەکان بڕوایان وایە کە ئافرەتی ناپاک دەبێت بکوژرێت. ئەو بیروڕایانەی کە کوشتنی شەرەفمەندانەی پێ پەسەندە بەھەمان شێوە لە نێوان منداڵان و پێگەیشتووانی وڵاتی ئوردون و ھیندستانیش دا بوونی ھەیە. لە وڵاتی ئۆرۆگوای، دادوەر دەتوانێت پیاوی بکوژ بێتاوان و ئازاد بکات ئەگەر سەلمێندرا ھۆکاری کوشتنەکە بەھۆی ناپاکی ئافرەتەکەوە بووە.
کوشتنی ھاوسەری ژن دەکرێت بەربڵاو بێت تەنانەت لەو وڵاتانەی کە کوشتنی شەرەفمەندانە وەک پەسەندکراو و دروست تەماشاناکرێت. بۆ نموونە، لە باشووری ئەفریقا مەزەندە دەکرێت لە ھەر ھەفتەیەک دا پێنج ئافرەت بکوژرێت لەلایەن ھاوسەرە سۆزدارەکانییانەوە. پێشنیار کراوە کە ئەم ڕێژە بەرزەی کوشتن دەرئەئجامی بەربڵاوی توندوتیژییە لە کۆمەڵگەی باشوری ئەفریقا و پەسەندێتی دیاردەکەیە لەڕووی کۆمەڵایەتییەوە و ھەروەھا بیروڕا کۆنەخوازەکان لەسەر ئافرەتان یارمەتیدەر و ڕێخۆشکەر بوون بۆ تەشەنەکردنی کردەکە. لێکۆڵینەوە ئەنجامدراوەکان لە ئیتاڵیا دەرخەری ھەمان ئەنجامن کە بەھا کلتوورییەکانی پیاوان ھەیانە دەربارەی پێگەی ئافرەتان لە کۆمەڵگەدا پەیوەستە بە ئەگەر و ڕێژەی کوشتنی ژنانەوە.
کاریگەرییەکانی لەسەر منداڵ
کاتێک بەخێوکەرێک ئەوی دی دەکوژێت منداڵان تووشی ڕاتەکان و تاسانێکی دەروونی توند دەبن. سەرەڕای ئەمەش ئەگەرێکی گەورە ھەیە کە بەخێوکەرە زیندووەکە لە زیندان بێت یان خۆی کوشتبێت کە دەبێتە ھۆی ئەوەی منداڵەکە دووچاری لەدەستدان و زیانێکی زۆر ببێتەوە. منداڵەکە نەک تەنھا بەخێوکەرێکی لەدەستداوە بەڵکو بەخێوکەرەکەی ترشی لەدەستداوە کە دەکرا پشتگیری و یارمەتی بدایە. ئەم ڕووداو و زەبرە دەروونییانە دەکرێت کاریگەریی توندی ھەبێت لەسەر تەندروستی دەروونی و باشێتی منداڵەکە لە داھاتوودا.
سەرچاوەکان
پۆل:توندوتیژی دژی ژنان
یەکێک ھەیە
خشتەی گۆرانییەکان
وێنۆک|بەرگی ئەلبوومی «یەکێک ھەیە»
پارچەی «یەکێک ھەیە»
پارچەی «یەکێک ھەیە» بە بەناوبانگترین بەرھەمی مورتەزا پاشایی دادەنرێت، کە دوای بڵاوکردنەوەی ناوبانگی دەرکرد. لە ساڵی ٢٠١٠ وەک گۆرانییەکی تاک (یەکێک ھەیە)ی بڵاوکردەوە و بەھۆی بەناوبانگبوونی ئەم گۆرانییە یەکەم ئەلبوومی خۆی بە ناوی (یەکێک ھەیە) ناوە و گۆرانییەکەی تێدا داناوە. مورتەزا سەبارەت بەم گۆرانییە دەڵێت: «ئەم گۆرانییە ھۆکاری ئاشنایی من و ھەوادارانمە».
٢٤ی ڕێبەندان
٢٤ی ڕێبەندان ٣٣٠ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٥ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٦ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕێبەندان
٢٥ی ڕێبەندان
٢٥ی ڕێبەندان ٣٣١ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٤ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٥ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕێبەندان
یونیەن پێرسۆن ئێکسپرێس
یونیەن پێرسۆن ئێکسپرێس (بە ئینگلیزی؛The Union Pearson Express) یان ( UP Express or UPX ) بەستەرێکی هێڵی ئاسنینی فرۆکەخانەی پێرسۆن تۆرۆنتۆیە بە وێستگەی یونیەن (وێستگەی سەرەکی ناوشاری تۆرۆنتۆ). لە ٦ حوزەیرانی ٢٠١٥ لەبەر بەڕێوەچوونی یاریەکانی گۆڕەپان و مەیدانی ئەمەریکی لە تۆرۆنتۆ درووستکرا. ئەم هێڵە ئاسنینە گەشتی نێوان فڕۆکەخانەکە و ناوەندی شاری تۆرۆنتۆ بەیەک دەبەستێتەوە لەماوەی ٢٥ خولەک کە بەشێوەی ٢٤کاتژمێری لەهەر حەوت ڕۆژی هەفتەدا خزمەتگوزاریەکانی پێشکەش دەکات. لە راگەیەندراوی دەستپێکردنەکەدا، هاتووە کە پرۆژەکە بۆ ئەوە کراوە کە ساڵانە ٢,٣٥ ملیۆن سەرنشین هەڵبگرێت و لە ساڵی یەکەمدا نزیکەی ١,٢ ملیۆن گەشتی ئۆتۆمبێل کەم بکەنەوە یان نەهێڵن.
وەک دابەشکارییەکی سەربەخۆی (میترۆلینکس) و (گۆ ترانزێت) کاردەکات. بەستەری هێڵی شەمەندەفەری فڕۆکەخانە یەکێک بوو لەو پڕۆژە لەپێشینەکانی تۆرۆنتۆ کە لەپلانی گواستنەوەی هەرێمی میترۆلینکس دا بەناوی " The Big Move " دیاری کرابوو. دروستکردنەکە لە ساڵی ٢٠١١ دا دەستی پێکرد وەک بەشێک لە پڕۆژەی جۆرجتاونی باشوور، ئەم هێڵە بەشی سەرەوەی ڕێچکە ئاسنینەکانی  GO Transit و Via Rail. UP Express چەند یەکەیەکی دیزڵ (DMU) بەکاردەهێنێت. بەهۆی ئەوانیشەوە بە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەبەسترێتەوە، لە سەرەتاوە ڕەخنەی زۆری لێگیرا کە شەمەندەفەری کارەبایی بەکارنەهێناوە و نرخی کرێی سەرەتایی کە بە بەراورد لەگەڵ پەیوەندییەکانی دیکەی فڕۆکەخانە – شار لە باکوری ئەمریکا بەرز ترە.
سەردەمی SNC-Lavalin
((گواستنەوەی کەنەدا)) داواکارییەکی پێشکەش کرد بۆ بەستەری هێڵی شەمەندەفەری فڕۆکەخانە لە نیسانی ٢٠٠١ و لە ئایاری ٢٠٠٣ دا، پێشکەشکردنەکان بۆ چوار کۆنسێتۆری تایبەتی بوو، کە دواتر فراوانکران بۆ  کەیسی بازرگانی ناسەرەکی SNC- لاڤەلین بەناوی یەکێتی گروپی پیرسۆن ئێرلینک وەک وەڵامدەرێکی سەرکەوتوو لەهەموو بوارەکانی دارایی، دیزاین، ئاسانی دروستکردن، کارپێکردنی و پاراستنی. بۆیە بەستەری هێڵی شەمەندەفەری فڕۆکەخانەکە  لە ١٣/١١/٢٠٠٣ دەستنیشان کرا و خرایە بواری جێبەجێ کردنەوە،بریاربوو تاوەکو ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١٠ تەواو بکرێت.بەڵام لە٦حوزەیرانی ٢٠١٥ تەواوکراو خرایە خزمەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ژێرخانی فڕۆکەخانە
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئابادان
فڕۆکەخانەی ئابادان فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری ئابادان، پارێزگای خووزستان، ئیران.
ئیستۆنیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
ئیستۆنیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
تانزانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
تانزانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ بوو کە لە ١٩ی تەممووز تا ٣ی ئابی ١٩٨٠ لە مۆسکۆ لە یەکێتیی سۆڤیەت بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
تانزانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
تانزانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ بوو کە لە ٢٦ی ئاب تا ١٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٧٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
٢٦ی ڕێبەندان
٢٦ی ڕێبەندان ٣٣٢ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٣ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٤ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
ڕووداوەکان
٢٦ی ڕێبەندان ڕۆژی کۆمەڵە
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕێبەندان
٢٧ی ڕێبەندان
٢٧ی ڕێبەندان ٣٣٣ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٢ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٣ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕێبەندان
ھیرۆشی یاماوچی
ھیرۆشی یاماوچی (لەدایکبووی ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٢٧ تا ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣) بازرگان و سێیەم سەرۆکی نینتێندۆ بوو. لە ١٩٤٩ ھاتە پاڵ کۆمپانیاکە و لە ٢٤ی ئایاری ٢٠٠٢ وازی ھێنا، بۆ ئەوەی لەلایەن ساتۆرو ئیواتا شوێنی بگیرێتەوە. لە ٥٣ ساڵ لە کارکردنی، یاماوچی کۆمپانیاکەی لە بەرھەمھێنەری کارتی ھەنافودا گواستەوە بۆ کۆمپانیاییەکی فرە-بلیۆن دۆلاری بڵاوکەرەوەی یاری ڤیدیۆیی لە ژاپۆن و فرە کۆمپانیا بە شێوەیەکی جیھانی. ئەو نەوەی-نەوەی فوساجیرۆ یاماوچی یەکەم سەرۆک و دامەزرێنەرە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧ پۆل:دەرچووانی زانکۆی واسێدا پۆل:خەڵکی نینتێندۆ
چەم سەقز
وێنۆک|230px|left|چەمی سەقز چەم سەقز یان چۆمی سەقز یەکێک لە سەرچاوە گرینگەکانی ڕووباری جەغەتووە کە لە کوێستانەکانی کێلەشین و گەردەنەی خان لە رۆژئاوای سەقز سەرچاوە دەگرێ. ئەم چەمە لە رێگەی خۆێ دەڕژێتە ناو بەنداوی چراغ وەیس. پاشان ناو شاری سەقز تێدەپەرێنێ و ئەوە شارە دەکات بە دو لەت و دەبێتە جێگەی سەیران و حەسانەوەی خەلک. دواتر ئەم چەمە دەڕژێتە ناو بەنداوی لەگزی یان بەنداوی شەهید کازمی و پاشان لە گەل چۆمەکانی دیکە وەک چەمی خوڕخوڕە، چەمی سارۆقامیش و چەمی جەغەتوو یەک دەگرن و ڕووباری جەغەتوو دروست دەکەن و پاشان دەڕژێتە ناو گۆلی ورمێ.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی سەقز پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:ڕووبارەکانی ئێران
تلەزەیت
تلەزەیت گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قەرەداغ(ناوەند)، قەزای قەرەداغ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تلەزەیت لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سوێراوە و لە باشوور لەگەڵ گوندی داری زاین و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی ھەنجیر و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئەلیاوا.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:شارەکانی عێراق
شەودەری
وێنۆک|زۆرینەی شەمەشەمەکوێران ئاژەڵی شەوانەن. وێنۆک|زۆرینەی [[کوند|کوندەپەپوو ئاژەڵی شەوانەن.]] وێنۆک|زۆرینەی [[ژووشک|ژوژو ئاژەڵی شەوانەن.]] ئاژەڵی شەوانە (بە لاتینی: nox- شەو، تاریکی) بە ئەو ئاژەڵانە دەگووترێ کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە شەوان چالاکن. ئەوان بە شەوان ڕاودەکەن و دەخۆن و بە بەیانییان دەخەون. زانایان زۆرجار وشەی crepuscular بەکاردێنن بۆ وەسفکردنی ئەو ئاژەڵە شەوانییانەی کە لە کاتی کازیوە چالاک نین؛ ئەوان لە کاتی بەرەبەیان و زەردەپەڕان و ھەندێک جار کاتێک مانگ زۆر بە بریقەیە چالاکن.
سەرچاوەکان
پۆل:زانست
قۆناغی ١٦ی جامی یۆرۆی ٢٠٢٠
قۆناغی ١٦ یان قۆناغی لێدەرچوون بە یەکێک لە قۆناغەکانی ھەر پالاوانێتییەکی تۆپی پێ دادەنرێت لە قۆناغی ١٦ دا کار بە خاڵ ناکرێت بەڵکو یەکێک لە ھەڵبژاردەکان دەبێتە براوە بۆ ئەوەی بگاتە قۆناغی دواتر، لەکاتی ئاسایی ئەگەر ئەنجامی یاری یەکسان بوو پەنا دەبرێتە بەر کاتی زیادکراو ئەگەر لە کاتی ئاسایی وەک یەک بوون پەنادەبرێتە بەر لێدانی سزا بۆ ئەوەی ھەڵبژاردەی براوە دیاری بکرێت. قۆناغی ١٦ی جامی یۆرۆی ٢٠٢٠ لە ٢٦ ی جوونی ٢٠٢١ بە خولی ١٦ دەست پێ دەکات یەکەم یاری ئەم قۆناغە لە نیوان ھەڵبژاردەی وێلز و ھەڵبژاردەی دانیمارک بوو
خشتەی یارییەکان
<section begin=Bracket /><section end=Bracket />
ئیتالیا vs نەمسا
<section begin=R16-2 /><section end=R16-2 />
ھۆلەندا vs کۆماری چیک
<section begin=R16-3 /><section end=R16-3 />
بەلجیکا vs پرتوگال
<section begin=R16-4 /><section end=R16-4 />
کرواتیا vs ئیسپانیا
<section begin=R16-5 /><section end=R16-5 />
فەرەنسا vs سویسرا
<section begin=R16-6 /><section end=R16-6 />
ئینگلتەرا vs ئەڵمانیا
<section begin=R16-7 /><section end=R16-7 />
سوید vs ئوکراینا
<section begin=R16-8 /><section end=R16-8 />
سویس vs ئیسپانیا
<section begin=QF1 /><section end=QF1 />
ئیتاڵیا vs بەلجیکا
<section begin=QF2 /><section end=QF2 />
کۆماری چیک vs دانمارک
<section begin=QF3 /><section end=QF3 />
ئوکراینا vs ئینگلتەرا
<section begin=QF4 /><section end=QF4 />
پێش کۆتایی
<section begin=SF1 /><section end=SF1 />
ئینگلتەرا vs دانمارک
<section begin=SF2 /><section end=SF2 />
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٢٠ پۆل:جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:نەمسا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:بەلجیکا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:کرواتیا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:کۆماری چیک لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:دانیمارک لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:ئینگلتەرا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:فەرەنسا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:ئەڵمانیا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:ئیتاڵیا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:ھۆڵەندا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:پورتوگال لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:ئیسپانیا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:سوێد لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:سویس لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:ئوکراینا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ پۆل:وێڵز لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠
٢٨ی ڕێبەندان
٢٨ی ڕێبەندان ٣٣٤ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣١ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٢ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕێبەندان
دەنگی پەنابەر (کۆوار)
وێنۆک|کۆواری دەنگی پەنابەر و زارۆک|250px دەنگی پەنابەر کۆوارێکە لە ئەڵمانیا لەلایەن ھەندێک کەس کە لە کەمپی پەنابەراندا دەژین بڵاو دەبێتەوە. ساڵی ٢٠٠٠ یەکەم ژمارەی لێدەرکرا. دەنگی پەنابەر بە چوار زمانی کوردی، تورکی، ئەڵمانی و ئینگلیزی بڵاو بوویەوە. لە سەرەتادا بەشێوەی مانگانە دەردەچوو و پاشان بوو بە وەرزنامە. بە گشتی ١٣ ژمارەی لێ چاپ کراوە. مژار و ناوەڕۆکی کۆوارەکە سەبارەت بە پەنابەرانە.
دامەزرێنەر و بەرپرسیاری نووسین، ئیلھان ئەرگینجی لە ناوچەی سەرھەد بووە. کۆمیتەی نووسەران پێکھاتووە لە کوردانی زاراوەکانی کورمانجی و زازاکی (کردکی، کرمانجکی، دملی).
ناوەندی کۆوارەکە لە کەمپێکی پەنابەراندایە لە شاری ئەجکەرموودە لە ناوچەی مێکلنبورگ-فۆرپۆمەرن. ئەجکەرموودە لە نزیک سنووری پۆڵەندایە. کۆوارەکە لە ٣٢ لاپەڕە پێکھاتووە و بە ھاوکاری پەنابەران لە زۆربەی وڵاتە ئەورووپییەکان بڵاو دەبێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی
ئیستۆنیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
ئیستۆنیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
کاپتن (وەرزش)
کاپتن لە تیپێکی وەرزشیدا یاریزانێکە کە لەکاتێکدا یەکێکە لە یاریزانەکانی ناو یاریگا، بەرپرسیارە لە سەرکردایەتیکردنی گرووپەکە و گەیاندنی فەرمانی ڕاھێنەر بە یاریزانەکان لە کاتی یارییەکەدا. کاپتن ڕۆڵی ھەیە لە وەرزشی تیمیدا.
کاپتن (تۆپی پێ)
کاپتن ئەندامی تیپە کە وەک سەرۆکی تیپەکە لە یاریگادا ھەڵدەبژێردرێت. زۆرجار کاپتنەکان ئەندامێکی گەورەتر یان بە ئەزموونترن لە تیپەکەدا، یان یاریزانێکن کە دەتوانێت کاریگەری بەھێزی لەسەر یارییەکە ھەبێت یان سیفەتی سەرکردایەتیکردنی باشی ھەبێت. بەزۆری کاپتنی تیپەکە بە بەستنی قۆڵبەست دەناسرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوەکانی تۆپی پێ پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی
٢٩ی ڕێبەندان
٢٩ی ڕێبەندان ٣٣٥ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣١ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕێبەندان
تانزانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
سەرچاوەکان
١٩٨٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
ئەندیمشک
ئەندیمشک یەکێ لە شار گەل باکووری پارێزگای خووزستانە. ئەندیمشک سێ بەنداوی هەیە بە ناو گەل کەرخە، دز و بان ڕۆخانە. ئەم شارە هێڵیئاسنی هەیە. ئەندیمشک شارێکی گرینگە ٧٢٠ کیلۆمەتر لە تاران و ١٦٠ کیلۆمەتر لە ئەهواز دوری هەیە.
دانیشتووان
خەڵک ئەم شارە زمانین کوردیە و بە شێوەزاری لۆڕی قسە دەکن.
کەش و هەوا
ئەندیمشک گەرمی هەوای لە وەرز هاوینا بە ٥٢ پلەی گەرمی دەگەێت.
ئەمانەش ببینە
پارێزگای خووزستان
شارستان ئەندیمشک
شارستانی ئەندیمشک
شارستان ئەندیمشک یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای خووزستانە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری ئەندیمشکە. شارستانی ئەندیمشک لە پێدەشت ( بنار ) زاگرۆسا جێ گرتگە.
ئەمانەش ببینە
پارێزگای خووزستان
ئەندیمشک
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای خووزستان پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
تیمار، قەرەداغ
تیمار گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قەرەداغ(ناوەند)، قەزای قەرەداغ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تیمار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گڵەزەردە و لە باشوور لەگەڵ گوندی میکائیل پاشا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قارەمان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی باخی سەروو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:شارەکانی عێراق
ھیپاتیا
هیپاتیا فەیلەسووفی ژنی ئەفلاتوونیزمی نوێیە کە وەکوو یەکەمین ژنی بەناوبانگی بیرکاریزان و دوایین کتێبداری کتێبخانەی ئەسکەندەریە دەناسرێ. ناوبراو لە شاری ئەسکەندەریەدا مامۆستای فەلسەفە و بیرکاری بوو و لە زانستی ئەستێرەناسیدا لێزانییەکی باشی هەبووە. ئەو لە سەردەمی فەرمانڕەواییی ڕۆم بەسەر میسردا لە ئەسکەندەریە دەژیا و بەدەستی مەسیحییەکان و بە هاندانی کڵێسا و بە تۆمەتی جادووگەری کوژرا.
ژیان
باوکی (تێئۆن) خاوەنی کورسی مامۆستایەتی لە زانکۆ بوو و خۆرگیران و مانگگیرانێکی تەواوی تۆمار کرد و دواتر بە هۆی شرۆڤەگەلێکەوە کە بۆ هەندێک لە ئاسەوارە گرینگەکانی فەلەک و بیرکاریی یونانی، بەتایبەت ""خشتەگەلی ئاسان"" بەتڵیمۆس و ئەسترلاب نووسیی، بە پلەی سەرۆکی زانکۆی ئەسکەندەریە هەڵبژێریا. ئەو لە بیرکاریزانە بەناوبانگەکان و مامۆستای زانکۆ (زانستگە)ی ئەسکەندەریە بوو. تێئون مامۆستا و فێرکاریی تایبەتی و هاوکایەی کچەکەی بوو. حەزی ئەو بە جوانی، هۆنە، فەلسەفە و بیرکاری لەسەر کچەکەیشی کاریگەری بوو. ئەو دەیگوت: '''بیرکاری زمانی شیعرە، ھەر بیرکاریزانێک نەخوازراو ڕەوانبێژ، جوانپەیڤ و شاعیرە. باوکی بۆ تەواوی وردەکارییەکانی ژیان و خولەکەکانی کاتی هیپاتیا بەرنامەی دادەڕێشت و بەڕێوبەرایەتیی دەکرد. ئەو بەباشی و ڕێکوپێکی لە هونەر، ئەدەبیات، زانستەکان، بیرکاری و فەلسەفە فێر کرا و خەریکی  وەرزشگەلێک وەکوو سوارکاری و مەلە و شاخەوانی بوو''' زۆرترین کات و ساتی مناڵی هیپاتیا لە موزیوم بەسەر چوو، ئەو لە تەنیشتی باوکی، ماوەیەکی زۆر خەریکی خوێندنەوە دەبوو و گوێداری ئەو باسگەلەی کە نێوان باوکی و هاوکارەکانیدا ڕووی ئەدا دەکرد و لە وتاربێژییەکانیدا کە لە ساڵۆنە گەورەکاندا بەڕێوە دەچوو بەشداری دەکرد. کچەکەم مافی بیرکردنەوە بۆ خۆت بپارێزە،لەبەرئەوەی، تەنانەت بەهەڵە بیرکردنەوە باشتر لە قەت بیرنەکردنەوەیە.
ئەو جگە لەوەی کە لە باوک فێر دەبوو لە تەنیشتیشی کاری دەکرد، ئەو لە ڕاستکردنەوەی زۆرێک لە دەقگەلی کۆنی بیرکاری و ئەستێرەزانی هاوڕێیی باوکی دەکرد، هیپاتیا کاتێک باوکی لە گەڕانێکدا بە سینتاکسیس(یا المحسطی) بەتڵیمۆس و یان‌‌‌‌‌‌‌ دابینکردنی دەقی تازەکراوی توخمەکان (توخمەکان نزیک‌بە تەواوی نووسراوەکانی دوایی ئەقلیدس بەئەژمار دێن) بەرهەمی ئەقلیدس، یارمەتی دا، باوک لە پەراوێزی کتێبەکەدا نووسی تەواوی بەشەکانی، هیپاتیا کچە بیرکاریزانەکەم پێداچوونەوەی کردووە. ڕۆژێک "هیپاتیا" بە "تێئونی" وت:باوکە دڵم سەفەری ئەوێ... نە بۆ گەیشتن بە شوێنێکی تایبەت تەنیا بۆ ئەوەی لە هێڵێک بچمە هێڵێکی ترەوە. دونیا گەورەتر لە ئەسکەندەرییە و پانتایی ئاسمانیش لە زەوی زۆرترە، تەنھا ڕێگای گەیشتن بە ڕووناکی خوێندنەوەی کتێبە جۆرەوجۆرەکان و دیتن لە نزیکە بۆ تێگەیشتن لە ڕازی ئاسمان ئەبێ زانستی ئەستێرەناسی و بیرکاری لە دەرەوەی شار فێر ببم نەک هەر لێرە بمێنمەوە، باوکیش بە چاوی ئەسرینەوە ئاتن و ئیتالیایی پێ پێشنیار کرد و وتی دیاری و سەوقاتی گەڕانەوەی ئەم دوو شارە شتێک بێجگە حکمەت و زانیاری نییە.
سەرچاوەکان
پۆل:ماتماتیکزانانی یۆنانی پۆل:داھێنەران پۆل:فەیلەسووفانی یۆنانی پۆل:زانایانی ژن پۆل:مردووانی ٤١٥ پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٤ەم پۆل:ماتماتیکزانانی ژن پۆل:ژنە داھێنەرەکان پۆل:میسرییەکانی بە ڕەگەز یۆنانی پۆل:فەیلەسووفانی سەردەمی ڕۆمانی
١ی ڕەشەمە
١ی ڕەشەمە ٣٣٧ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٨ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٩ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە
مۆزەخانەی ئەمریکی بۆ مێژووی سروشتی
مۆزەخانەی ئەمریکی بۆ مێژووی سروشتی مۆزەخانەیەکە دەکەوێتە شاری نیویۆرک، لە ناوچە یان دوورگەی مانھاتن ناو سێنترەل پاڕک لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە ساڵی ١٨٧٤ بونیات نراوە، ڕووبەرەکەی زیاتر لە ١٩٠٫٠٠٠ مەتر دووجایە.
پێک دێت لە ٢٦ باڵەخانەی پێکەوە بەستراو، کە تیایاندا ٤٥ ھوڵی نمایش ھەیە سەرەڕای بوونی ڕوانگەیەکی ئاسمانی، لەم مۆزەخانەیەدا زیاتر لە ٣٤ میلیۆن نموونەی تێدایە لە پاشماوەی زیدەوەران، نموونەی ڕووەک، بەردی ئاسمانی، شوێنەواری بە بەردبوو، کانزا، بەرد، نموونەی بەستوو، مروڤ و داتای جینۆمی، ساڵانە پێنج میلیۆن سەردانیکەری ھەیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مۆزەخانەی ئەمریکی بۆ مێژووی سروشتی
فڕۆکەخانەی ئەراک
سەرچاوەکان
پۆل:ئەراک پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
تانزانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
تانزانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
عەلی بەحرەینی
عەلی بەحرەینی (لە دایکبووی ٢ ڕەزبەری ١٩٧٤) ھۆنراوەنووس، ڕۆژنامەنووس، پێشکەشکار و شارەزای ڕادیۆ و نووسەری بەرنامەی تەلەڤیزیۆنییە. لەساڵی ١٩٩٣ وەک سکرتێری خزمەتگوزاری وەرزشی لە ھەفتەنامەی ھەدەف چالاکی خۆی دەستپێکردووە.
ئیتیۆپیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
ئیتیۆپیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦ بوو کە لە ٢٢ی تشرینی دووەم تا ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦ لە مێلبۆرن لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٥٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
شیگێرو میامۆتۆ
شیگێرو میامۆتۆ (宮本 茂,لەدایکبووی ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٥٢) دیزانەری یاری و بەرھەمھێنەرە لە کۆمپانیای نینتێندۆ. چەندین یاری دروستکردووە وەک زنجیرە یارییە ڤیدیۆییەکانی: دۆنکی کۆنگ، ماریۆ، پیکمین، ئەفسانەی زێلدا بۆ نینتێندۆ.
یەکێکە لە بەناوبانگترین دیزانەرانی یاری لە جیھان و بە زۆری پێی دەوترێت باوکی یارییە ڤیدۆییە مۆدێرنەکان. شێوازی یارییەکانی چەندین ڕێگا بە یاریزانان دەدات تا یاری بکەن و ئاشنای یارییەکە بن. لە ١٩٧٧وە کار لەگەڵ کۆمپانیای نینتێندۆ دەکات وەک ھونەرمەندێک لەوکاتەوەی کە کۆمپانیاکە تەنھا کاری بەرھەمھێنانی یاری کارت و یارییە سادەکان بوو. لە ١٩٨٠ یاری دۆنکی کۆنگی دیزاین کرد کە سەرکەوتنێکی گەورەی بەدوای خۆیدا ھێنا. و کردی بە بەرھەمھێنەرێکی پێشڕەوی کۆمپانیاکە، و بەردەوام بوو لە درووستکردنی چەندین یاری بەناوبانگ بۆ کۆمپانیای نینتێندۆ تودەی وەکوو یارییەکانی سوپەر ماریۆ و زنجیرە زێلدا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢ پۆل:دیزاینەری ژاپۆنی بۆ دیزاینی یارییە ڤیدیۆییەکان پۆل:خەڵکی نینتێندۆ پۆل:زیندووان
گۆتوەند
ئەمانەش ببینە
پارێزگای خووزستان
شارستان گۆتوەند
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای خووزستان
پەیپەر ماریۆ
وێنۆک
پەیپەر ماریۆ یارییەکی ڕۆڵگێڕانی نینتێندۆ ٦٤ کە لە ساڵی ٢٠٠٠ بڵاوکرایەوە. ماریۆ تێیدا لە فۆرمی کاغەزەکەیدا دەردەکەوێت. یاریەکە بە کۆنسڵی وی لە ساڵی ٢٠٠٧ فرۆشرا، وە لە ساڵی ٢٠١٥ بە کۆنسڵی وی یوو فرۆشرا، دواتر پێنج بەشی تری بەدوادا ھات: (پەیپەر ماریۆ: دەرگای ھەزار ساڵە (٢٠٠٤)، سوپەر پەیپەر ماریۆ (٢٠٠٧)، پەیپەر ماریۆ: ستیکەر ستار (٢٠١٢)، سوپەر ماریۆ: ڕەنگی سپلاش (٢٠١٦)، پەیپەر ماریۆ: پاشای ئۆریگامی (٢٠٢٠).
چیرۆک
کاتێک بۆوسەر ستار ڕۆد بەکاردەھێنێت و ئاھەنگەکە دەبڕێت کە شازادە پیچ میوانداری دەکات، قەڵاکە بەرز دەکرێتەوە بۆ بۆشایی دەرەوە، لەگەڵ پێشکەوتنی یارییەکەدا، ماریۆ پیچ ڕزگار دەکات و شکست بە بۆوسەر دەھێنێت، پاشان لە ڕۆد ستار کەڵک وەرەگرێت بۆ نوێکردنەوەی قەڵاکە.
سەرچاوەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٠ پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠١ پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
بەفر لەسەر ڕووی سنەوبەرەکان
بەفر لەسەر ڕوی سنەوبەرەکان فیلمێکی کۆمەڵایەتیی ئێرانییە، لە ساڵی ٢٠١٢ بەرھەم ھاتووە، لە نووسین و دەرھێنانی پەیمان مەعادی و بەرھەمھێنانی جەمال ساداتیانە. ئەم فیلمە سەرەڕای حەرامکردنی کە لایەن حوزەی ھونەرییەوە و نەدانی بڕی گونجاوی شاشەی سینەما بۆ پەخشکردن توانی داھاتێکی باش کۆبکاتەوە
فیلمەکە لە لایەن مەحمود کەلارییەوە سینەماتۆگرافی بۆ کراوە و ڕەخنەگران بەدڵیان بووە. وە ڕەش و سپی بوونی فیلمەکە یەکێکی ترە لەو خاڵانەی سەرنجی بینەران ڕادەکێشێت کە ڕەش و سپی بونی فیلمەکە ئاماژەیە بۆ حاڵ و گوزەرانی مردو و بێڕەنگی ژیانی ڕویا و مێردەکەی
چیرۆکی فیلم
ڕویا (مەھناز ئەفشار) ژنێکی مامۆستای پیانۆیە کە خۆی ھەندێک کێشەی ھەیە و دوچاری ھەندێک کێشەی دیکەش دەبێتەوە و جۆرێک لە خەمۆکی ھەیە کە بەھۆی نەبونی منداڵ و دوبارەبونەوەی ڕۆژەکانی توشی ھاتووە، ڕویا دوای ئەوەی یەکێک لە خوێندکارەکانی ماوەیەکی زۆر بێھەواڵ دەبێت گومان دەکات پاشان بۆی دەردەکەوێت کە خوێندکارەکەی و مێردەکەی لە دەرەوەی وڵات پێکەوەن و بە جۆرێک خیانەتی لێکراوە کە ھەموان ئاگادارن لەو خیانەتە جگە لە خۆی،
خەڵاتەکان
خەڵاتی باشترین فیلم بە ڕای بینەران لە سییەمین فیستیڤاڵی فەجر
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢ پۆل:یەکەم فیلمە دەرھێنراوەکانی ساڵی ٢٠١٢ پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئێرانییەکان
ئێسواتینی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
Eswatini at the 2020 Summer Olympics پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سپەیستوون
سپەیستوون  تەلەڤیزیۆنێکی عەرەبی مانگی دەستکردە کە تایبەتە بە فیلم و زنجیرە ئەنیمەیشنەکان و ئەنیمێی ژاپۆنی و بەشی منداڵان و ھەرزەکاران.
سپەیستوون سێیەم کەناڵی تایبەتمەندە بە ئەنیمەیشن لە جیھانی عەرەبیدا لە دوای ئارتێنز و دیزنی عەرەبی، و یەکەم کەناڵی عەرەبی تایبەت بە منداڵانە.
کەناڵەکە گرنگترین زنجیرە کارتۆنی نێونەتەوەیی نمایش دەکات، جگە لەوەش کۆمەڵێک گۆرانی و سروود و کورتە پڕگەی ئامانجدار پێشکەش دەکات کە سرووشتێکی پێکەنیناوی و پەروەردەیی و ئایینییان ھەیە.
کەناڵەکە لە مانگی ئازاری ٢٠٠٠ بە بەشێکی منداڵان لە کەناڵی دەوڵەتی بەحرەین دەستی بە پەخش کرد، و لە ساڵی ٢٠٠٢ وەک کەناڵێکی سەربەخۆ دەستی پێکرد. دوو بنکەی ھەیە؛ یەکەمیان لە دیمەشقە و دووەمیان لە ساڵی ٢٠٠٣ لە دوبەی کراوەتەوە. کەناڵەکە دە ھەسارەی ھەیە کە بەپێی ناوەڕۆک یان تەمەن پۆلەکانی ئەنیمێ پێناسە دەکەن. کۆمپانیای سپەیستوون خاوەنی کۆمەڵێک وەبەرھێنەری سوورییە و کۆمەڵێک کۆمپانیای تایبەتمەند لە بواری منداڵان و بەرھەمھێنان و دۆبلاژکردن و بڵاوکردنەوە لەخۆدەگرێت. لە ساڵی ٢٠١٦ سپەیستۆن بۆ ٢٢ وڵات پەخش دەکرا، و زیاتر لە ١٣٠ ملیۆن بینەری ھەبوو.
کەناڵی سپەیستوون پەیوەندییەکی نزیک بە ناوەندی زووھرەوە ھەیە، چونکە بووەتە یەکەم ڕووکار بۆ نمایشکردنی زنجیرە و فیلم و بەرنامەکان کە لەلایەن ناوەندەکەوە دۆبلاژکراون و دەرھێنراون لە ساڵی ٢٠٠٠ەوە، و بووەتە سەکۆی سەرەکی بۆ ناوەندەکە دوای ئەوەی ئەو بەرنامانە لە کەناڵە حکوومییە عەرەبییەکاندا پەخش دەکرا لە نێوان ساڵانی ١٩٨٥ تا دامەزراندنی ناوەندی زووھرە و نێوان ساڵی ٢٠٠٠، و شاری زانیاری، و ھەندێک زنجیرە کارتۆنی کە دامەزراوەکە ناوی لێناوە و کە لە ھەشتاکان و نەوەدەکانی سەدەی بیستەمدا نمایشکراون, وەک عەدنان و لینا و ئەوانی تر.
ھەروەھا پەیوەست بوو بە ھەندێک بەرنامەی کۆمپانیای بەرھەمھێنانی بەرنامەی ھاوبەش بۆ وڵاتانی کەنداو، وەکو «دمتم سالمین»، شاری زانیاری و ھەندێک زنجیرەی کارتۆنی کە لەلایەن کۆمپانیاکە دۆبلاژکراوە کە لە ساڵانی ھەشتاکان و نەوەدەکانی نمایشدەکرا. وەک عەدنان و لینا و ئەوانی دیکە.
کەناڵەکە سەر بە کۆمەڵەی ڕاگەیاندنی سپەیستوونە لەژێر چەتری گڵۆباڵ نیو ئەیج میدیا، و بە یەکێک لە دیارترین براندە میدیاییەکان دادەنرێت بۆ منداڵانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا. کەناڵەکە ئامانجی دڵخۆشکردنی منداڵانە لە جیھانی عەرەبیدا و چەسپاندنی بەھا بەرزەکان و تایبەتمەندییە باشەکانە، جگە لەوانەی سەرەوە، کەناڵەکە گرنگییەکی بەرچاوی بە تایبەتمەندی و بەھا ئایینییەکانی کۆمەڵگەی عەرەبی داوە. شایەنی باسە کەناڵەکە بە ھاوکاری ناوەندی زووھرە گرنگییەکی زۆری داوە بە ھاوسەنگ بوون لەگەڵ جیھانی ھاوچەرخ و پێشکەشکردنی نوێترین زنجیرە کارتۆنی و بەرنامەکان لە ھەمان کاتدا بەھا و ڕەوشتی کۆمەڵگەی عەرەبی و ئیسلامی، کە وای لێکرد ناوازە و تایبەتمەند بێت و یەکەم بێت لە بڵاوکردنەوەی ئەم ناوەڕۆکەدا.