cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
١ی پووشپەڕ
١ی پووشپەڕ ٩٤ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٧١ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٧٢ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
لەدایکبوونەکان
ناسر ره‌زازی : هونه‌رمه‌ند ده‌نگ‌بیژ و هینکاری فه‌رهه‌نگ و زمانی کوردی
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
کۆماری چیک لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
کۆماری چیک نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤ە کە لە ٢٦ی تەممووز تا ١١ی ئابی ٢٠٢٤ لە پاریس لە فەڕەنسا بەڕێوە دەچێت.
سەرچاوەکان
٢٠٢٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
٢ی پووشپەڕ
٢ی پووشپەڕ ٩٥ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٧٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٧١ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
سوودان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سوودان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
ئەستێرەی میرا
وێنۆک|وێنەی ئەستێرەی میرا لەسەر [[زەوی کە لەسەر نەخشەی ئاسمانی دەکەوێتە نزخیک ئەستێرەی جەبار Orion .. کلیک لەسەر وێنەکە بکە لۆ ئەوە زیاتر لۆت روون ببیتەوە]]
ئەستێرەی میرا (بە ئینگلیزی: Mira یاخود Omicron Ceti) ئەستێرەیەکی دوورە لە هەسارەی زەوی بە دووری نزیکەی ٢٠٠ تا ٤٠٠ ساڵی تیشکی.
کاتی ئاشکراکردنی
ئەستێرەی میرا ئەستێرەیەکی شوێن گۆرکەی ناسراوە لەلایەن چینیەکان و بابلیەکان و یۆنانیەکان بوو، و زانای فەلەکناسی فابریکیوس هەستا دەستیکرد بە گەران و لە ڕوانگە کردن بۆ هەسارەی زاوە و لە کاتی سەیرکردنی بەشی (توانای ئاشکرایی) ئاسمانیکرد لە ڕێکەوتی ٣ ئابی ساڵی ١٥٩٦ دەستی بەو ڕوانگەیە کرد لە مانگی تشرینی دووەم بینی ئەستێرەیەک لەو بەشەی ئاسمان دیار نەما لەو کاتەوە ئەو ئەستێرەیە بە فەرمی دۆزراوەتەوە، و هەروەها باوەری فەلەکناس فابریکیوس وابوو کە میرا ئەستێرەیەکی بەرەو لەناوچوونە بەڵام لە سەیرکردن و لێکۆڵینەوەکانی بۆی دەرکەوت کە ٢ ئەستێرە لە نزیک یەک هەیە و لە نێوان میرا١ و میرا٢ تۆزی گەردوونی هەیە،و تەمەنی ئەستێرەی میرا ٦ ملیار ساڵە.
700px|وێنۆک|ناوەڕاست|وێنەیەک لەلایەن [[ناساوە کە وێنەکە بە تیشکی سەروو وەنەوشەیی گیرایە، لە وێنەکە روون دەکاتەوە کە تۆزێکی چەماوەی دەرچوو هەیە لە میرا ئەی لۆ میرا بی]]
سەرچاوە
ئەستێرەکان بە ناوی تایبەت
میستەر ساتان
میستەر ساتان ( بە رۆماجی: Mister Satan) ئەو کەسایەتییەکی خەیاڵی ناو جیھانی مانگای دراگۆن بۆڵە و پاڵەوانی جیھانیی ھونەرە جەنگییەکانە. ساتان بە پارێزەری زەوی دەناسرێت، و لە مانگاکەدا شارێک بە ناوییەوە ناونراوە. ساتان بۆ یەکەم جار لە کاتژمێری سێڵدا دەرکەوت. ساتان بە کەسایەتییەکی کۆمیدی دادەنرێت و زۆربەی کات بۆ شەڕەکانی زەوی دژی خراپەکاران دەنێردرێت، ئەمەش لەبەر ئەوەی خەڵکی پێیان وایە بەھێزە. شایەنی باسە کە ھێزی ساتان ٧ کییە و کە بە بەراورد بە پاڵەوانەکانی زێد زۆر کەمە و بە بەراورد بە مرۆڤ زۆر بەرزە. ساتان کچێکی بە ناوی ڤیدیەڵ ھەیە و کە بەمەش گۆھان دەبێت بە زاوای.
سەرچاوەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی دراگۆن بۆڵ پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا پۆل:کەسایەتییەکانی ئەنیمێ و مانگا
گۆڕەپانی کۆتزیا
وێنۆک|گۆڕەپانی کۆتزیا لە ئەسینای پایتەختی یۆنان، کە ھۆڵی شارەوانی لە پاشخانەکەدایە گۆڕەپانی کۆتزیا (بە یۆنانی: Πλατεία Κοτζιά) گۆڕەپانێکە لە ناوەڕاستی ئەسینای پایتەختی یۆنان. گۆڕەپانەکە چەندین تایبەتمەندی تەلارسازی نیوکلاسیکی ناوخۆیی سەدەی نۆزدەھەمی پاراستووە، وەک ھۆڵی شارەوانی شارەوانی ئەسینای پایتەخت و ناوەندی ڕۆشنبیری بانکی نیشتمانی یۆنان. ناوی کۆنستانتینۆس کۆتسیاس سەرۆکی پێشووی شارەوانی ئەسینایە.
شوێن
گۆڕەپانەکە بەم شەقامانە دەورە دراوە: شەقامی ئێفپۆلیدۆس لە باکوور، شەقامی ئاتیناس لە ڕۆژاوا، کراتینۆ لە باشوور و شەقامی ئایۆلۆ لە ڕۆژھەڵاتەوە. گۆڕەپانەکە خۆی لە باشووری گۆڕەپانی ئۆمۆنۆیا و لە باکووری گۆڕەپانی مۆناستیراکییە.
گۆڕەپانی کۆتزیا لەبەردەم ھۆڵی شارەوانی شارەوانی ئەسینای پایتەخت دایە، (دیزاینەکەی لەلایەن پاناگیس کالکۆسەوە کراوە) و بە جەستەی ئەسینای بەناوبانگی وەک پێریکلێس و سۆلۆن ڕازاوەتەوە.
مێژوو
وێنۆک|ڕاست|پەیکەرێکی [[پەریکلێس.]] گۆڕەپانەکە لە ساڵی ١٨٧٤ دروست کراوە، پێشتر بە گۆڕەپانی لۆدۆڤیکۆ ناسرابوو. لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤دا، وەک شوێنی دەستپێکردن و کۆتایی بازنەی ناوەندی مێژوویی ئەسینا بۆ پێشبڕکێی پێشبڕکێی ڕێگاوبانی پیاوان و ژنان، ھەروەھا بۆ ڕووداوە ھونەرییە جیاوازەکان کاری کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:چوارگۆشە لە ئەتینا
ڕیال مایۆرکا
یانەی ڕیال مایۆرکا لە ۱۹۱٦ لەلایان ئادۆلفۆ فازکوێز دامەزرێنرا لە ئیسپانیا، یەکەم یاری خۆی لە رۆژی ۲۵ی ئاداری ۱۹۱٦ بەرامبەر بارسێلۆنا ئەنجامدا و لەو یاریەدا ۸ ـ ۰ تووشی شکست بوون. یانەکە لەئێستادا لەخولی پلە دووی ئیسپانیا یاریدەکات پارساڵ لەخولی پلەدووی ئیسپانیا پلەی ۱۷ی بەدەستهێنا و نەیتوانی بگەڕێتەوە خولی پلەیەکی ئیسپانیا.
٣ی پووشپەڕ
٣ی پووشپەڕ ٩٦ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٦٩ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٧٠ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
ڕیال مایۆرکا
سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی
٣ی پووشپەڕ
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
ڕیال مایۆرکا
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
سپیندارێ
سپیندارێ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
فڕۆکەخانەی زاھیدان
فڕۆکەخانەی زاهیدان فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری زاهیدان ناوەندی پارێزگای سیستان و بەلۆچستان لە ڕۆژھەڵاتی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:زاهیدان پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران پۆل:پارێزگای سیستان و بەلۆچستان پۆل:بەلۆچستان
چێکۆسلۆڤاکیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠
چێکۆسلۆڤاکیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠ بوو کە لە ٢٠ی نیسان تا ١٢ی ئەیلوولی ١٩٢٠ لە ئانتورپ لە بەلجیکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠
٤ی پووشپەڕ
٤ی پووشپەڕ ٩٧ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٦٨ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٦٩ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
کۆنیشانی مارفان
حاڵەتی مارفان کۆنیشانەکانی نەخۆشی مارفان نەخۆشیەکی بۆماوەیی یە کە تووشی بەستەرە شانەکان دەبێت، ئەو فایبەرانەی کە بەرپرسن کە وەک ڕاگر و پشتگیری ئەندامەکان و بەشەکانی لەشمان دەکەن. کۆنیشانەکانی نەخۆشی مارفان بەزۆری کاردەکەنە سەر دڵ، چاو، بۆریەکانی خوێن، وە ئێسکەپەیکەر.
ئەوانەی کۆنیشانەکانی نەخۆشی مارفانیان هەیە زۆربەیان درێژ و باریکن وە پەلەکانیان درێژترن لەچاو درێژی باڵایاندا، ئەو زەبرەی کە کۆنیشانەکانی نەخۆشی مارفان دەیگەیەنێت بە لەش ڕەینجێکە لە نیشانەی سادە تاوەکو قورس بۆ وێنە گەر کۆنیشانەکانی نەخۆشی مارفان کاریگەری لەسەر شاخوێنبەر بەجێ بێڵێت لەوانەیە ببێتە هۆی مردن.
چارەسەرەکان زۆربەیان بریتین لە دەرمان بۆ دابەزاندنی پەستانی خوێن بۆی ئەو پەستانەی سەر شاخوێنبەر کەم بکەنەوە، لەگەڵ ئەمەشدا زۆربەی ئەوانەی تووشی کۆنیشانەکانی نەخۆشی مارفان بوون پێویستیان بە نەشتەرگەری هەیە (نەشتەرگەری ڕێگری) بۆ چاککردنی شاخوێنبەر بۆی ڕێگربێت لە تەقینی.
نیشانەکانی
نیشانەکانی نەخۆشی مارفان دەگۆڕێت لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر، هەندێک تەنها نیشانەی زۆر سادەیان هەیە، بەڵام هەندێکی تریشیان ماکی زۆر ئاڵۆزیان لەسەر دەردەکەوێت؛ بە گشتی نەخۆشیەکە لەگەڵ تەمەندا بەرەو خراپ بوون دەچێت.
نیشانەکان ئەمانەی خوارەوە دەگرێتەوە؛
ھۆکارەکان
هۆکاری کۆنیشانەکانی نەخۆشی مارفان بریتی یە لە کێشەیەک لە جینێکدا کە بەرپرسە لە دروست کردنی پرۆتینێک کە ئەویش وا لە لەشت دەکات کە بەستەرەکانی بەهیز و لاستیکی بن. ئەوانەی تووشی کۆنیشانەکانی نەخۆشی مارفان دەبن ئەو جینەیان لە باوانیانەوە بۆ دەمێنێتەوە کە کێشەکەی تێدایە، وە هەریەک لە منداڵەکانی باوانە تووشبوەکە چانسی 50-50 گواستنەوەی جینەکەیان هەیە.
هۆکاری مەترسی
هەردوو ڕەگەز بە یەکسانی تووشی کۆنیشانەکانی نەخۆشی مارفان دەبن وە هەموو نەژادەژانیش تووش دەبن، لەبەرئەوەی نەخۆشیەکی بۆماوەیی یە گەورەترین هۆکاری مەترسی بریتی یە لە باوانێک کە نەخۆشیەکەی هەبێت.
ماکەکان
لەبەرئەوەی کۆنیشانەکانی نەخۆشی مارفان لەوانەیە تووشی هەربەشێکی لەش بێت بۆیە ئەگەری ڕوودانی ماکی هەمەجۆر زۆرە. مەکەکان دابەش دەکەین بۆ ماکەکانی دڵ و دەمارەکانی خوێن وە ماکەکانی چاو وە ماکەکانی ئێسکە پەیکەر وە ماکەکانی کاتی سکپڕی.
ماکەکانی دڵ و دەمارەکانی خوێن
ترسناکترین ماکەکانی کۆنیشانەکانی نەخۆشی مارفان  دڵ و دەمارەکانی خوێن دەگرێتەوە، ئەو بەستەرە شانانەی کە بە شێوەیەکی ناتەواو درست بوون لە ئەنجامی ئەو بازدانەی لە جینەکەدا ڕووی داوە و پاشانیش پرۆتینێکی ناتەواو دروست بووە؛ وا دەکات کە شاخوێنبەر لاواز بکات؛ کە گەورەترین خوێن بەرە کە لە دڵەوە پەیدا دەبێت خوێن بۆ تەواوی بەشەکانی لەش دابەش دەکات.
ماکەکانی چاو
کۆنیشانەکانی نەخۆشی مارفان دەبێتە هۆی زیاتربوونی چەماوەیی لە پشت دا وەکو سکۆلیۆسس (پشتە گێڕی) (scoliosis) (بە تەنیشتدا گێڕبوونی نائاسایی پشت). نە هەمان شێوە کۆنیشانەکانی نەخۆشی مارفان دەبێتە ڕێگر لە تەواو دروست بوونی پەراسوەکانی قەفەزەی سنگدا، کە ئەمەش دەبێتە هۆی سنگ بە نائاسایی یان بەرەو پێشەوە دەرپەڕێت یان بچێک بەناودا. ئازاری قاچ و بەشی خوارەوەی پشت زۆرە لەو کەسانەی کە کۆنیشانەکانی نەخۆشی مارفان یان هەیە.
ماکەکانی کاتی سکپڕی
وەکو پشتر باسمان کرد کۆنیشانەکانی نەخۆشی مارفان دەبێتە هۆی بێهێز بوونی دیوارەکانی شاخووێنبەر، کە بەرپرسە لە دابەشکردنی خوێن بەسەر بەشەکانی لەشدا. لەکاتی سکپڕی دا دڵی ئافرەتی سکپڕ زیاتر پاڵ بە خوێنەوە دەنێت لە کەسی ئاسایی کە ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی پەستانێکی زیاتر بخاتە سەر دیواری شاخوێنبەر کە ئەمەش چانسی توێ توێ بوونی شاخوێنبەر و تەقینی شاخوێنبەر زیاتر دەکات. پۆل:نەخۆشیەکانی کۆلاجین
بناڤیێ
بناڤیێ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەندەر عەباس
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەندەر عەباس فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری بەندەر عەباس، پارێزگای ھورمزگان، ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:بەندەر عەباس پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
٥ی پووشپەڕ
٥ی پووشپەڕ ٩٨ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٦٧ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٦٨ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
سەلاحەدین بایەزیدی
سەلاحەدین بایەزیدی (لەدایکبووی ١٩٨٢) وەرگێڕێکی کوردی دانیشتووی سویسرایە.
ژیاننامە
سەلاحەدین بایەزیدی ساڵی ١٩٨٢ لە ئاوایی گامێشان سەر بە شاری مەھاباد لەدایک بووە. لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە لە سویسرا دەژی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی مەھاباد پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢ پۆل:وەرگێڕەکانی تورکی–کوردی پۆل:وەرگێڕەکانی فەڕەنسی–کوردی
کێڤن فایگی
کێڤن فیج (لەدایکبووی ٢ی حوزەیرانی ١٩٧٣) بەرھەمھێنەری فیلم و تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە سەرۆکی ستۆدیۆکانی مارڤێڵ بووە و بەرھەمھێنەری سەرەکی فیلمی گەردوونی سینەمایی مارڤێڵ بووە. ئەو فیلمانەی بەرھەمی ھێناوە کۆی گشتی زیاتر لە لە بۆکس ئۆفیسی جیھانیدا بەدەستیھێناوە. دوای تۆڵەستێنەکان: کۆتاییی یارییەکە کە زۆرترین داھاتی ھەبووە تا ئێستا، بووە زۆرترین داھاتی بەرھەمھێنەر لە ھەموو کاتێکدا.
فیگ ئەندامی کۆمەڵەی بەرھەمھێنەرانی ئەمریکییە. لە ساڵی ٢٠١٨ پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم بەھۆی بەرھەمھێنانی فیلمی پڵنگی ڕەش, یەکەم فیلمی سوپەرکەسایەتییە کە پاڵێوراو بوو بۆ باشترین فیلم و یەکەم فیلمە لە گەردوونی سینەمایی مارڤێڵ کە خەڵاتی ئۆسکاری بەدەستھێنا. لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ بووە بەڕێوەبەری داھێنەری کۆمپانیای مارڤێڵ ئینتەرتەینمەنت.
سەرەتای ژیان
فیگ لە شاری بۆستن لە ویلایەتی ماساشوستس لەدایکبووە و لە وێستفیڵد لە ویلایەتی نیوجرسی گەورە بووە، لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا ڕووی لە نیوجرسی کردووە و تا تەمەنی ھەژدە ساڵی لەوێ ژیاوە لە قوتابخانەی ئامادەیی وێستفیڵد دەرچووە. باپیرەی لە لای دایکییەوە، ڕۆبەرت ئی. شۆرت لە ساڵانی ١٩٥٠دا بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی بووە، کاری لەسەر فیلمە دراماکان کردووە.
دوای خوێندنی ئامادەیی، داواکاری پێشکەش کرد بۆ زانکۆی باشووری کالیفۆرنیا بۆ قوتابخانەی ھونەرە سینەمایییەکان، کە ئەلما مەتەری دەرھێنەرە دڵخوازەکانی بوو: جۆرج لوکاس، ڕۆن ھاوارد و ڕۆبەرت زێمێکیس دوابەدوا بوون. پێنج داواکاری یەکەمی ڕەتکرایەوە، بەڵام لە شەشەمدا وەرگیرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ستۆدیۆکانی مارڤڵ پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣ پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی یو ئێس سی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خەڵکی دیزنی پۆل:زیندووان
ناڤکورکا
ناڤکورکا یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
قەرەبولاخ
قەرەبولاخ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
قەرەبولاخ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کۆنستانتینۆس کۆتسیاس
وێنۆک|سەرۆکی شارەوانی ئەسینای پایتەخت کۆنستانتینۆس کۆتسیاس (ناوەڕاست) لەگەڵ بەڕێوەبەرە یۆنانییەکان دیمیتری میترۆپۆلۆس (چەپ) و فیلۆکتیتیس ئۆیکۆنۆمیدیس (ڕاست) کۆنستانتینۆس «کۆستاس» کۆتزیا (بە یۆنانی: Κωνσταντίνος (Κώστας) Κοτζιάς؛ ١٧ی ئایاری ١٨٩٢–٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥١) شمشێربازێکی یۆنانی بوو. لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢ و ١٩٢٤ بەشداری کردووە.
لە ساڵی ١٩٣٤ بە سەرۆکی شارەوانی ئەسینای پایتەخت ھەڵبژێردرا. لە ڕژێمی دیکتاتۆری مێتاکساسدا وەک وەزیر بۆ قەزای پایتەخت کاری کردووە.
دوای خۆکوشتنی ئەلێکساندرۆس کۆریزیس سەرۆکوەزیران لە ١٨ی کانوونی دووەمی ١٩٤١، لەناو لەشکرکێشی ئەڵمانیا بۆ سەر یۆنان، پاشای جۆرج دووەمی یۆنان بە سەرۆکایەتی کابینەیەکی نوێ زانی، بەڵام کاندیدبوونی سەرکەوتوو نەبوو، چونکە پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ ڕژێمی میتاکساس ھەبوو و کەم کەس بوو سیاسەتمەداران ئامادەبوون لەژێر دەستی ئەودا کار بکەن ھەروەھا باڵیۆزی بەریتانیا لە یۆنان، مایکل پالایرێت، لە گفتوگۆکاندا لەگەڵ پاشادا دژی کاندیدکردنی بوو، بەھۆی ناوبانگەکەی کۆتزیا لە ئەڵمانیافیل بوو.
لە سەردەمی داگیرکاری میحوەری یۆنان، لە ئەمریکا ژیاوە. لە ساڵی ١٩٥٠ بە پەرلەمانتاری ئەسینای پایتەخت ھەڵبژێردرا و لە ساڵی ١٩٥١ بە ماوەیەکی کەم پێش مردنی وەک سەرۆکی شارەوانی شارەکە ھەڵبژێردرایەوە. گۆڕەپانی کۆتزیا لە ئەسینا بە ناوی ئەوەوە ناونراوە.
یەکێک لە کوڕەکانی جۆرج کۆتسیاس بوو، پزیشکێکی ناسراو بوو کە پێشەنگی چارەسەری لیڤۆدۆپا بوو بۆ نەخۆشی پارکینسۆن.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢ پۆل:مردووانی ١٩٥١ پۆل:وەزیرانی حکوومەتی یۆنان
شیڤێ
شیڤێ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە فینلەندا
پەتای جیهانیی کۆڤید-١٩ لە وڵاتی فینلەندا بەشێکە لە پەتای جیهانیی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩ (COVID-19) کە هۆکارەکەی نەخۆشی سەختی کۆئەندامی هەناسەی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ (SARS-CoV-2). لە ڕێکەوتی٢٩ی کانوونی دووەم دا یەکەمین باری تووشبوون لە فینلەندا پشتڕاست کرایەوە کە پشکنینی گەشتیارێکی چینی بۆ ڤایرۆسەکە ئەرێنی دەرچوو.
لە ٢٧ی کانوونی دووەم دا دوابەدوای دیاردەکانی بڵابوونەوەی ڤایرۆسەکە لە وڵاتی چین، وەزارەتی کاروباری دەرەوە هۆشداری دا بە هاوڵاتیان بۆ دوورکەوتنەوە لە ئەنجامدانی گەشتی ناپێویست بۆ پارێزگای هوبێی وڵاتی چین. بۆ رۆژی دواتر هێڵی ئاسمانی نەرویجی (فین ئەیر - Finnair ) هەستا بە هەڵپەساردنی گەشتە هەفتانەکانی بۆ (نانجینگ و بێجینگ) هەتا کۆتای مانگی ئازار.
کانوونی دووەمی ٢٠٢٠
لە ٣٠ی کانوونی دووەم دا، بەرپرسانی فەرمی تەندروستی دەیانخەمڵاند کە دەکرێت زیاد لە ٢٤ کەس بەرکەوتەیان لەگەڵ ڤایرۆسەکەدا هەبێت.
شوباتی ٢٠٢٠
لە ٥ی شوبات دا، سێ لە تاکەکەسە گومانلێکراوەکان وڵاتەکەیان بەجێهێشوو، ١٤ کەسیان هێشتا لەناو وڵات دا بوون و ٢١ کەسیان لەژێر کەرەنتین دا بوون و چاوەڕوان دەکرا دوای ماوەیەکی کەم لە نەخۆشخانە ببرێنە دەرەوە.
لە ڕێکەوتی ٢٦ی شوبات دا، بەرپرسانی  فەرمی تەندروستی دووەمین باری تووشبوونیان پشتڕاست کردەوە. ئافرەتێکی فینلەندی بوو کە گەستی کردبوو بۆ شاری میلان لە ئیتاڵیا و دواتر لە ٢٢ی شوبات دا گەڕابۆوە فینلەندا و پشکنینەکەی لە (نەخۆشخانەی ناوەندی زانکۆی هێلسنکی ) ئەرێنی دەرچووبوو.
ئازاری ٢٠٢٠
لە ڕێکەوتی ١٦ی ئازاردا، حکومەت ڕایگەیاند کە بڕیاردراوە بە دەرکردنی نووسراوێكی فەرمی لەسەر جێبەجێکردنی (یاسای دەسەڵاتەکانی باری لەناکاو) و دوای پەسەندکردنی نووسراوەکە لەلایەن پەرلەمانەوە ڕێکارەکان هەتا ١٣ی نیسان کاریان پێدەکرا بەڵام دواتر تا ١٣ مایس درێژکرایەوە.
وەڵام و کاردانەوەکانی حکومەت
لە ١٦ی ئازاردا حکومەتی فینلەندی بە هەماهەنگی لەگەڵ سەرۆکی وڵات هەستان بە ڕاگەیاندنی باری لەناکاو. کۆمەڵێك ڕێکار هاتنە دانان بەمەبەستی هێواشکردنەوەی خێرای بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە و ئەم بڕیارە جێبەجێ دەکرا بەپێی (یاسای دەسەڵاتەکانی باری لەناکاو ٢٥٥٢/٢٠١١ ) و (یاسای نەخۆشییە گواستراوەکان ١٢٢٧/٢٠١٦) و چەند یاسایەکی دیکە. ڕێکارەکان بریتیی بوون لەمانە: داخستنی قوتابخانەکان، داخستنی زۆربەی ناوەندە گشتییەکانی حکومەت بەڕێوەی دەبردن، سنووردارکردنی کۆبوونەوەی گشتی و داخستنی سنوورەکانی وڵاتەکە. ڕێکارەکان دانرابوون هەتا ڕێکەوتی ١٣ی نیسان بەردەوام بن بەڵام لە کۆتای مانگی ئازاردا هەتا ١٣ی مایس درێژکرانەوە.
لە ڕێكەوتی ٢٠ی ئازاردس حکومەت هەڵمەتێكی پاڵپشتی ١٥ ملیار یۆرۆیی ڕاگەیاند بۆ یارمەتیدانی ئەو کار و کەسانەی زیانیان بەرکەوتووە لەئەنجامی خاوبوونەوەی چالاکی ئابووری.
سەرچاوەکان
پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەورووپا
چێکۆسلۆڤاکیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
چێکۆسلۆڤاکیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤ بوو کە لە ٤ی ئایار تا ٢٧ی تەممووزی ١٩٢٤ لە پاریس لە فەڕەنسا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٢٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
٦ی پووشپەڕ
٦ی پووشپەڕ ٩٩ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٦٦ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٦٧ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
ماجین بوو
ماجین بوو (، بە رۆماجی: Majin Bū) ئەو کەسایەتییەکی خەیاڵییە و وەک ڕکابەری کۆتایی زنجیرەی دراگۆن بۆڵە کە ئاکیرا توریاما دروستی کرد. ئەو بۆ یەکەم جار لە ژمارەی #٤٦۰ ماجین بوو دەردەکەوێت؟! (魔人ブウ出現か!? Majin Bū Shutsugen ka!?) دەرکەوت و بۆ یەکەم جار لە هەفتانەی شۆنن جەمپ لە ۱ی ئازاری ۱۹۹٤ بڵاوکرایەوە. ماجین بوو بوونەوەرێکی جادووی لە جنۆکە چووە و لە لایەن جادووگەری خراپ بیبیدی دروست کرا و بە بەکارهێنانی بوو هەموو گەردوونی بە لەناوبردنی هەسارەکان تۆقاند، ئەو پێش ملوێنان ساڵ لە ڕووداوەکانی دراگۆن بۆڵ دروست کرا. ئەو بە شێوەیەکی کاتی زیندانی کرا و بۆ زەوی هێنرا، بەڵام، بیبیدی کوژرا و بوو بە شاراوەی مایەوە. لە زنجیرەکەدا، لە لایەن بۆبیدی کوڕی بیبیدی بۆ بەردەوام بوون لە پیلانەکەی باوکی بۆ کۆنتڕۆڵکردنی گەردوون زیندوو دەکرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا پۆل:کەسایەتییەکانی چیرۆکە نەخشێندراوەکان کە لە ساڵی ١٩٩٤ دا دەرکەوتووە پۆل:کەسایەتییەکانی دراگۆن بۆڵ
ستانکۆڤیچ
یۆڤان ستانکۆڤیچ یاریزانی تۆپی پێی سربی لەساڵی ۱۹۷۱لەدایکبووە، سەرەتای یاریکردنی لەیانەی رێدستار بێلگراد دەستپێکردووە و دواتر ڕوی کردۆتە ئیسپانیا و پەیوەندی بەیانەی ڕیال مایۆرکا کردووە و 164یاری ئەنجامداوە و ۱۷گۆڵی تۆمارکردووە. لەمێژووی یاریکردنی خۆیدا 400یاری ئەنجامداوە و ۳۹گۆڵی تۆمارکردووە، وە بۆهەڵبژاردەی سربیاش ۱۰ئەنجامداوە و هیچ گۆڵێکی تۆمارنەکردووە. یۆڤان ستانکۆڤیچ یەکێکە لەیاریزانە بەشداربووەکانی یۆرۆی ۲۰۰۰ لەگەڵ هەڵبژاردەی یۆگۆسلاڤیا.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی سڕبیا پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٠ پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
بەنان
بەنان یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
زێت
زێت یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
٧ی پووشپەڕ
٧ی پووشپەڕ ١٠٠ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٦٥ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٦٦ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
حەلیم یووسف
حەلیم یوسف (١٩٦٧ لە عاموودێ - ) نووسەر و میدیاکارێکی کوردی خەڵکی ڕۆژئاوای کوردستانە.
ژیاننامە
حەلیم یوسف لە زانکۆی حەلەب بەشی حقوقی خوێندووە. لە ساڵی ٢٠٠٠ەوە لە ئەڵمانیا دەژی. بە عەرەبی و کوردی دەنووسێ و کتێبەکانی بۆسەر زمانەکانی تورکی، عەرەبی، ئاڵمانی و فارسی وەرگێڕدراون.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان پۆل:پارێزەرە سووریەکان پۆل:نووسەرانی سووری پۆل:خەڵکی عاموودێ پۆل:نووسەرانی کوردیی باکووری
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئیمام خومەینی
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئیمام خومەینی فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە ٣٠ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژاوای شاری تاران، پارێزگای تاران، ئێران. ئەم فڕۆکەخانە یەکێک لە گەورەترین فڕۆکەخانەکانی ئێرانە، فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئیمام خومەینی لەگەڵ فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مێھرئاباد لە دوو فڕۆکەخانەکانی تارانن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:تاران پۆل:فڕۆکەخانەکانی_ئێران پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی
پاتریس فرانسێچکی
وێنۆک|١٠ی شووباتی ٢٠١٤، لە کاتی بەخشینی نازناوی "نووسەری دەریاوان" بە پاتریس فرانسێچکی پاتریس فرانچێسکی نووسەرێکی فەڕەنسییە، ١٨ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٥٤ لەدایک بووە. ناوبراو ھەروەھا فەیلەسووف، سیناریۆنووس، گەڕیدە، دەریاوان، پەڕەشووتوان و داکۆکیکاری مافەکانی گەلی کوردیشە.
ساڵی ٢٠١٥، خەڵاتی وێژەیی گۆنکووری کورتەچیرۆکی بۆ کۆمەڵەچیرۆکی "یەکەم کەسی تاک" وەرگرتووە.
ژیاننامە
پاتریس فرانسێچکی بە ڕەچەڵەک خەڵکی کۆرس و کوڕی ئەفسەری پەڕەشووتوان میشێل فرانسێچکییە.
لە ساڵانی ١٩٧٠ەوە، پاتریس فرانسێچکی بە ڕێگەی ئاسمانی، بەژایی و دەریایی، بە شوێنە جۆراوجۆرەکانی دونیادا دەگەڕێ (ئامازۆن، ئەفریقا، گینەی نوێ و تاد.) ساڵانی ١٩٨٠، بەشداری ڕیزەکانی خەباتی ئەفغانەکان دژ بە سوپای سۆڤیەت بووە. بەردەوام پشتیوانی لە بزووتنەوەی سیاسیی کورد بە تایبەت لە باشوور و ڕۆژئاوای کوردستان کردووە.
چێکۆسلۆڤاکیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨
چێکۆسلۆڤاکیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨ بوو کە لە ١٧ی ئایار تا ١٢ی ئابی ١٩٢٨ لە ئەمستەردام لە ھۆلەند بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٢٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨
مات موردۆک (جیھانی سینەماییی مارڤڵ)
مات موردۆک کەسایەتیەکی خەیاڵییە لەلایەن چارڵی کۆکس لە جیھانی سینەماییی مارڤڵدا (MCU)، لە کەسایەتییەکی مارڤڵ کۆمیکس بەهەمان ناوەوە وەرگیراوە، ڕۆڵیگێڕدراوە و بەگشتی بە نازناوەکەی دەیردێڤڵ ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دێردێڤڵ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی) پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم پۆل:کەسایەتییەکانی جیھانی سینەماییی مارڤڵ پۆل:کارەکتەرە کوڕە ئەمریکییەکان لە تەلەڤیزیۆن پۆل:بۆکسەرە خەیاڵییەکان پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان بە ھەستە سەرووسروشتییەکان
لێڵە
ڕووباری لیڵە ڕووبارێکە دەکەوێتە دووری ٥٠ کیلۆمەتر لە پارێزگای کرماشان و پارێزگای کوردستانو بەشێک لە پارێزگای ھەڵەبجە. ڕووبارەکە لە زنجیرە چیاکانی زاگرۆس سەرچاوە دەگرێت و دوای تێپەڕکردنی گوند و شارانی جۆراوجۆر وەکوو ڕووباری زمکان لە سنووری ئێران و ئێراق، ئەڕژیتە ناوی گەورە ڕووباری سیروان.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای کرماشان پۆل:ڕووبارەکانی ئێران پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا پۆل:ڕووبارەکانی عێراق پۆل:سنووری ئێران–عێراق پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان
بنکەدراوەی خەیاڵی بیرکرنەوەییی ئینتەرنێت
بنکەدراوەی خەیاڵی بیرکردنەوەییی ئینتەرنێت (ISFDB) بنکەیەکی زانیارییە لە زانیارییە کتێبییەکان لەسەر ئەو ژانرانەی کە بە خەیاڵی بیرکردنەوەیی دادەنرێت، لەوانەش زانستی خەیاڵی و ژانرە پەیوەندیدارەکانی وەک فانتازیا، مێژووی جێگرەوە و خەیاڵی ترسناک. ISFDB ھەوڵێکی خۆبەخشانەیە، کە بنکەدراوە کراوە دەبێت بۆ دەستکاریکردنی مامناوەند و بەشداریکردنی بەکارھێنەر، و ویکییەک کە ڕێگە بە دەستکاریکەرانی بنکەدراوە دەدات لەگەڵ یەکتردا ھەماھەنگی بکەن. ماڵپەڕەکە ٢٬٠٠٢٬٣٢٤ ناونیشانی چیرۆکی لە ٢٣٢٬٨١٦ نووسەرەوە کەتەلۆگ کردبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٥ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
نامێکییەکان
نامێکییەکان ( نامێک سێجین) ئەوان دانیشتوانی هەسارەی نامێکی ناو زنجیرەی دراگۆن بۆڵن، و لە لایەن ئاکیرا توریاماوە دروست کراون.
قەبارەی ئەم هەسارەی نامێک لە چیرۆکەکەدا لە قەبارەی زەوی گەورەترە و نامێکییەکان لەسەری دەژین، هەروەها نیشتەجێبووانی زەوی وەک خوا سەیریان دەکەن.
نامێکییەکان (یان دانیشتوانی نامێک) ڕەنگی پێستیان سەوزە و دوو شتی وەک ئارێل لەسەریاندا هەیە، و بۆ پەیوەندی مێشکی بەکاریدێنن. پێشتر لە لایەن گۆرۆوە (Guru) سەرۆکایەتی دەکران.
سەرچاوەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی دراگۆن بۆڵ
کوران
کوران یان  کووران یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
پالان
پالان یان  پالانا یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
٨ی پووشپەڕ
٨ی پووشپەڕ ١٠١ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٦٤ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٦٥ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
جەیسن مۆموا
جۆزێف جەیسۆن ناماکا مۆمۆا (لەدایکبووی ١ی ئابی ١٩٧٩) ئەکتەر و سینەماکاری ئەمریکییە. لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەی بای واچ (١٩٩٩–٢٠٠١) دەستی بە نواندن کرد و بەھۆی ڕۆڵی لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەی کایەی تەختە پاشایەتییەکان (٢٠١١–٢٠١٢) ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا. لە زنجیرە درامای مێژوویی مێرز (٢٠١٦–٢٠١٨) و زنجیرە درامای زانستی خەیاڵی بینینی ساڵ (٢٠١٩–٢٠٢٢) ڕۆڵی گێڕاوە.
لە ساڵی ٢٠١٦ەوە مۆمۆا ڕۆڵی ئاکوامانی لە گەردوونی فراوانکراوی دی سی بینیوە. فیلمی ئەسڵی ئەم کارەکتەرە بە ناوی ئاکوامان لە ساڵی ٢٠١٨ و بەدواداچوونەکەی بە ناوی ئاکوامان و شانشی ونبوو لە ساڵی ٢٠٢٣ نمایش کرا. ھەروەھا لە فیلمی زانستی خەیاڵی تەپۆڵکەلم (٢٠٢١) ڕۆڵی بینیوە.
ژیان
جەیسن مۆمۆا کە ناوی تەواوی جۆزێف جەیسۆن ناماکا مۆمۆایە، لە یەکەمی ئابی ١٩٧٩ لە شاری ھۆنۆلولو لە ھاوایی لە ئەمریکا لەدایکبووە. کاتێک منداڵ بوو، دایک و باوکی جیابوونەوە و جەیسن لەگەڵ دایکیدا لە شاری نۆروک لە ویلایەتی ئایۆوا ژیاوە. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی، لە زانکۆی ھاوایی لە مانۆا، بایۆلۆجی دەریایی خوێندووە.
شارەزایی تەواوی لە ھونەرە جەنگییەکان ھەیە و لە ساڵی ٢٠١٧ەوە فێری جیو جیتسۆی بەڕازیلی بووە.
لە ساڵی ٢٠٠٨ لە کافێیەکدا کەسێک بە پارچە شووشەی خواردنەوەیەکی شکاوەوە ھێرش دەکاتە سەر جەیسۆن مۆمۆا و دەموچاوی بریندار دەکات. لەم ڕووداوەدا ١٤٠ درز لە ڕوخساری مۆمۆا کراوە و ناچار بووە نەشتەرگەری جوانکاری بۆ بکرێت.
لە ساڵی ١٩٩٨ مۆمۆا لەلایەن دیزاینەرێکی نێودەوڵەتی بە ناوی تاکیۆ کیکوچی دۆزرایەوە و دەستی بە کاری مۆدێل کرد. مۆمۆا لە ساڵی ١٩٩٩ وەک باشترین مۆدێلی ساڵ ناسێندرا. تا ئێستا ھاوکاری لەگەڵ براندە بەناوبانگەکان کردووە. لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا، جگە لە کاری مۆدێل، بە شێوەیەکی نیوە کاتیی لە فرۆشگایەکدا کاری کردووە. وەک مۆدێلێک بۆ براندە بەناوبانگەکانی وەک گوچی و لویس ڤیتۆن کاری کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩ پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:زیندووان پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی
لویس سیتیجار
لویس ستیجار یاریگایێکی تۆپی پێ بووە. کەلەساڵی ١٩٤٥کراوەتەوە. یاریگاکە دەکەوێتە ناوچەی پالما دی مایۆرکا لە ئیسپانیا، لە ساڵی (١٩٤٥ ـ ١٩٩٩)تایبەت بوو بەیانەی ڕیال مایۆرکا، وەلە ساڵی (١٩٨٣ ـ ٢٠٠٧) تایبەت بوو بە تیپی دووەمی ڕیال مایۆرکا، لەساڵی ٢٠١٤ یاریگاکا ڕوخێنرا و چیتر یاری تێدا ئەنجام نەدرا
سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)
خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩-٢٠٢٠ی ئێران کۆمەڵێک لە خۆپیشاندان و دەربڕێنی ناڕەزایی لەلایەن خەڵکی ئێران بوو کە بەھۆی گرانبوونی نرخی بەنزین دەستیپێکرد  و خۆپیشاندەران خوازیاری لەناوچوونی حکوومەتی کۆماری ئیسلامی و ڕێبەری ئەو وڵاتە، عەلی خامنەیی بوون. خۆپیشاندانەکان سەرەتا وەک کۆبوونەوەی ئاشتیخوازی لە ١٥ی تشرینی دووەم بەڕێوەچوو، بەڵام دوای تێپەڕبوونی چەند سەعات بە ٢١ شار بڵاوبۆوە، لەبەرئەوەی کە فیلمەکانی خۆپیشاندانەکان لە ماوەیەکی کەمدا لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوبوونەوە. ئەو خۆپیشاندانانە دواتر بوونە گەورەترین نائارامیی دژەدەوڵەتی لە مێژووی ھاتنەسەرکاری کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩ پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٠ پۆل:خۆپیشاندانەکانی ئێران پۆل:ئابووری ئێران پۆل:مێژووی کۆماری ئیسلامی ئێران
جۆرج دووەمی یۆنان
وێنۆک|جۆرج دووەمی یۆنان جۆرج دووەم (بە یۆنانی: Γεώργιος Βʹ، جۆرجیۆسی دووەم؛ ١٩ی تەممووز [ساڵنامەی جوولیانی: ٧ی تەممووز] ١٨٩٠ – ١ی نیسانی ١٩٤٧) پاشای یۆنان بووە لە ئەیلوولی ١٩٢٢ تا ئازاری ١٩٢٤ و لە تشرینی دووەمی ١٩٣٥ تا مردنی لە نیسانی ١٩٤٧.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠ پۆل:مردووانی ١٩٤٧ پۆل:پاشاکانی یۆنان
١٠ی پووشپەڕ
١٠ی پووشپەڕ ١٠٣ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٦٢ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٦٣ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
٩ی پووشپەڕ
٩ی پووشپەڕ ١٠٢ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٦٣ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٦٤ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
پەیمانگای زانستی تەلیسکۆپی بۆشایی
ئەو ناوەندە چاودێری ھەردوو تەلیسکۆبی ھابڵ و جەیمس وێب دەکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:تەلیسکۆپی جەیمز وێب پۆل:زانکۆی جۆنس ھاپکنز پۆل:گەردوون
گیزا سەرستانگێ
گیزا سەرستانگێ یان  گوێزا سەرستانگێ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٩
جامی سوپەری ئیسپانی ٢٠٠٩ لەنێوان بارسێلۆنای پاڵەوانی لالیگا و ئەتلەتیک بلباو بەڕێوەچوو کەتێیدا بارسێلۆنا بەئەنجامی ھەردوو یاری ٥ ـ ١ سەرکەوتنی بەدەستھێناو نازناوەکەی بردەوە.
سینا
سینا یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٩
سەرچاوە
پۆل:جامی سووپەری ئیسپانیا
سینا
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
مێروز
مێروز یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
چێکۆسلۆڤاکیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦
چێکۆسلۆڤاکیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦ بوو کە لە ١ تا ١٦ی ئابی ١٩٣٦ لە بەرلین لە ئەڵمانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٣٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦
١١ی پووشپەڕ
١١ی پووشپەڕ ١٠٤ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٦١ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٦٢ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی پووشپەڕ
چێکۆسلۆڤاکیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢
چێکۆسلۆڤاکیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢ بوو کە لە ٣٠ی تەممووز تا ١٤ی ئابی ١٩٣٢ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٣٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢
بەرکەلێ
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
ئەستێرەی SM0313
وێنۆک|وێنەی ئەستێرەی SM٠٣١٣ لەلایەن دەزگای ناسا بە تەلیسکۆبی ھابڵ
SMSS J031300.36-670839.3 (یاخوود بەکورتی: SM0313) یەکێکە لە ئەستێرەکانی ڕێگای شیری و دووریەکەی ٦٠٠٠ ساڵی رووناکیە لە زەوەیەوەم ئەستێرەکە یەکێکە لە کۆنترین تەنی گەردوونی کە پێشبنی دەکرێت تەمەنی ئەستێرەکە ١٣ میلیار و ٦٠٠ میلیۆن سالە، دەستەی فەلەکناسان ڕایانگەیاندووە کە ٦٠٠٠ سالی رووناکی دووری نێوان ئەستێرەکە و زەوی دووریەکی کەمە لە جیھانی گەردووندا، وە ھەروەھا ستیڤان کیللیر دەربارەی تەمەنی ئەستێرەکە دەلێت: کە ئەستێرەکە لە نەوەی یەکەمی پاشی تەقینەوە گەورەکە
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون
گوێزی ھە‌ورامان
گوێز یەکێکە لە بەرھەمی کوشتوکال کارانی کوردستان و بە بەرھەمێکی زۆر باش دەناسرێت ھەموو ساڵێک ژمارەیەکی زۆری لێ بەرھەم دێت و وە بەرھەمێکە لە ناو خەلکدا بایەخێکی زۆری پێدراوە و بۆ چەند بوارێک بەکار دێت وەک سەرچاوەی خۆراک، دەرمان، ھتد.
= سودەکانی گوێز == گوێز وەک سەرچاوەیەکی باش بەکار دێت بۆ چارەسەری سروشتی. بۆ چارەسەری نەخۆشی باکردنی گەدە و لەنێوبردنی کرمی گەدە. بۆ لە نێوبردنی ماندوویی، ٥٠ گرام گەڵای گوێز لە لیترێک ئاودا بوکڵێنن و لە کاتی حەمامکردندا لەو ئاوکەڵکوەرگرن. ئەو کەسانەی نەخۆشی کەم خوێنییان ھەیە پێستی سەوزی گوێز لەگەڵ ئاودا بوکڵێنن و پاش خواردنی چێشت رۆژانە پەرداخێک بخۆن. کاتی زک ئێشە، گوێز بخۆن. مورەبای گوێز لەگەڵ ھەنگوێن بۆ ئەو کەسانە کە کێشی لەشیان ناسروشتیە، بۆ بەھێزکردنی لەش و ماسولکەکانیان بیخۆن. خواردنی گوێز لەگەڵ مەوز و ھەنجیر کاریگەرە لەسەر بەھێزبوونی مێشک.
ژمارەی دار گوێزەکان لە ھەورامان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
چێکۆسلۆڤاکیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨
چێکۆسلۆڤاکیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨ بوو کە لە ٢٩ی تەممووز تا ١٤ی ئابی ١٩٤٨ لە لەندەن لە ئینگلتەرا بەڕێوە چوو.
قەیسە
قەیسە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
قەیسە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ھێرشی ٢٠٢٢ی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا
لە ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢ ڕووسیا ھەڵمەتەکانی بۆ داگیرکردنی ئوکراینا لە ئەنجامی پەرەسەندنەکانی شەڕی نێوانیان کە لە ساڵی ٢٠١٤ سەری هەڵدابوو دەستپێکرد.دەیان هەزارکەس لە هەردوو لا کوژراون،هێزەکانی ڕووسیا بە بەرپرسیاری کۆمەڵکوژی خەڵکی مەدەنی و دیلە سەربازییەکانی ئوکراینا و ئەشکەنجەدانیان دادەنرێن.تا مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٢ نزیکەی ٨ ملیۆن ئۆکراینی لە شوێنی نیشتەجێبوونیان ئاوارەی ناوچەکانی دیکەی ئوکراینا بوون هەروەها زیاتر لە ٨.٢ ملیۆن تا مانگی ئایاری ٢٠٢٣  لە وڵاتەکەیان ئاوارە بوون و  گەورەترین قەیرانی پەنابەرانیان  لە دوای جەنگی جیهانی دووەمەوە لە ئەورووپا دروستكرد.
سەربازانی ڕووسیا تا مانگی نیسانی ٢٠٢٢ لە بەرەی باکوور پاشەکشەیان کرد. لە بەرەی باشوور و باشووری ڕۆژهەڵات، ڕووسیا لە مانگی ئازاردا خێرسۆنی گرت و لە مانگی ئایاردا دوای گەمارۆدانێکی دژوار ماریۆپۆلی داگیرکرد. لە مانگی نیساندا ڕووسیا شەڕێکی نوێی لە دۆنباس دەستپێکرد. هێزەکانی ڕووسیا بەردەوام بوون لە بۆردومانکردنی ئامانجە سەربازی و مەدەنییەکان، لەنێویاندا تۆری وزەی کارەبا. لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٢ ئۆکرانیا هێرشی بەرپەرچدانەوەی لە باشوور و ڕۆژهەڵات دەستپێکرد. لە تشرینی دووەمدا ئۆکرانیا بەشێک لە ئۆبلاستی خێرسۆنی کۆنترۆڵکردەوە. لە مانگی شوباتی ساڵی ٢٠٢٣، ڕووسیا نزیکەی ٢٠٠ هەزار سەربازی بۆ هێرشێکی نوێ لە دۆنباس کۆکردەوە. لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٣ ئۆکرانیا هێرشێکی  دژە هێرشی لە باشووری ڕۆژهەڵات دەستپێکرد.
ئەم لەشکرکێشییە بەرەوڕووی ئیدانەکردنی بەرفراوانی نێودەوڵەتی بووەوە. کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان بڕیارنامەی ES-11/1 ی دەرکرد کە لەشکرکێشییەکەی ئیدانە دەکات و داوای کشانەوەی تەواوی هێزەکانی ڕووسیا دەکات. دادگای دادی نێودەوڵەتی فەرمانی بە ڕوسیا کرد ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان ڕابگرێت و ئەنجومەنی ئەوروپا ڕوسیای دەرکرد.
پاشخان
دوای ڕووخانی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١ چەندین ناوچەی ئەم وڵاتە سەربەخۆی خۆیان ڕاگەیاند، لەو ماوەدا ڕووسیا و ئوکراینا بەردەوام بوون لە درێژەدان بە دروستکردنی پەیوەندییەکانیان. ساڵی ١٩٩٤ ئوکراینا ڕازی بوو دەستبەردای جبەخانەی ناوکییەکانی بێت بۆ ڕووسیا، ڕێککەوتنامەی بۆدابێست واژوو بکات، لەبەرامبەر ئەوەی ڕووسیا و ئەمریکا و بەریتانیا گەرەنتی پاراستنی ئوکراینا و ڕێگریکردن لە ھەر ھێرشێک کە ببێتە ھۆی ئەوەی مەترسی بخاتە سەر خاکی ئوکراینا. دوای پێنج ساڵ لە واژووکردنی ڕێککەوتنامەی بۆدابێست، ڕووسیا یەکێک بوو لە واژووکەرانی پەیماننامەی ئاسایشی ئەورووپا کە لە ئەستەمبۆڵ ١٩٩٩ بەڕێوەچوو. لە یەکێک لە خاڵەکانی پەیماننامەکە ھاتبوو مافی سروشتی ھەر وڵاتێکە کە ئازادە لە ھەڵبژاردن و گۆرینی شێوازی ڕێکارە ئەمنییەکانی خۆی. لەگەڵ ئەوەی ئوکراینا لە ساڵی ١٩٩١ سەربەخۆی سیاسی و سنووری خۆی ڕاگەیاند، بەڵام ئەمە بۆ سەرکردایەتی ڕووسیا ئەو ناوچەیە بە گۆڕەپانی دەسڕۆیی سەیرکردووە، تەنانەت ساڵی ٢٠٠٨ ڤلادمیر پوتین بە ئاشکرا دژایەتی خۆی بۆ ئەندام بوونی ئوکراینا لە ناتۆ ڕاگەیاند. چەندین وڵاتی پێشووی بلۆکی ڕۆژهەڵات پەیوەندییان بە ناتۆوە کرد، بەهۆی هەڕەشە ئەمنییەکانی ناوچەکە وەک قەیرانی دەستووری ڕووسیا لە ساڵی ١٩٩٣ ، شەڕی ئەبخازیا (١٩٩٢-١٩٩٣) و جەنگی یەکەمی چیچان (١٩٩٤-١٩٩٦). سەرۆکی ڕووسیا، ڤلادیمێر پوتین ، بانگەشەی ئەوەی کرد کە ئەندامانی ناتۆ لە ساڵی ١٩٩٠ بەڵێنیان داوە کە ڕێگە نەدەن هیچ وڵاتێکی ئەوروپای ڕۆژهەڵات بەشداری بکەن، ئەمە کاردانەوەی لێکەوتەوە. لە لوتکەی بوخارێستی ساڵی ٢٠٠٨ دا، ئۆکرانیا و گورجستان هەوڵیاندا بچنە ناو ناتۆ. وەڵامی ئەندامانی ناتۆ دابەش بوو، وڵاتانی ئەوروپای ڕۆژئاوا نیگەران بوون لە دژایەتیکردنی ڕووسیا. ناتۆ ڕەتیکردەوە ئەندامێتی ئۆکرانیا و گورجستان وەربگرێت، بەڵام جاپ دی هوپ شێفەر بەیاننامەیەکیشی بڵاوکردەوە و ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر ئەوەی هەردوو وڵات ڕۆژێک ببنە ئەندامی ناتۆ. پوتین بە توندی دژی داوای ئەندامێتی ناتۆ بوو و وەزیری دەرەوەی ڕووسیا سێرگی لاڤرۆڤ وتی ڕووسیا هەموو هەوڵێک دەدات بۆ ڕێگریکردن لە وەرگرتنیان.
پاش ھەوڵە بەردەوامەکانی ئوکراینا بۆ بوون بە ئەندامی ناتۆ سەرۆکی ڕووسیا ستراتیژی داگیرکردنی ئەو وڵاتەی داڕشت بە بیانووی ئەوەی گەلی ئۆکرانی و ڕووسی یەک نەتەوەن و بەھۆی ڕووداوەکانی یەکێتی سۆڤیەت لەیەکتری جیاکراونەتەوە. ھەروەھا بەبیانووی مەترسی بۆ سەر ئاسایشی ڕووسیا، دژایەتی خۆی بۆ ئەندامییەتی ئوکراینا لە ناتۆ ڕاگەیاند.
نائارامییەکانی ئۆکرانیا، چالاکییەکانی ڕووسیا لە کریمیا و دۆنباس
لە تشرینی دووەمی ٢٠١٣، ڤیکتۆر یانۆکۆڤیچ سەرۆکی ئۆکرانیا لەناکاو واژۆکردنی ڕێککەوتنی پەیوەندی لەگەڵ یەکێتی ئەوروپا هەڵوەشاندەوە و پەرلەمانی ئۆکرانیای هەڵوەشاندەوە و لەبری ئەوە پەیوەندی نزیکتری لەگەڵ یەکێتی ئابووری ئۆراسیا بە سەرۆکایەتی ڕووسیا هەڵبژارد. ڕووسیا لەم کارە ڕۆڵی بەرچاوی هەبوو. ئەمەش کاردانەوە و ناڕەزایەتی گەورەی لێکەوتەوە کە بە یۆرۆمایدان ناسراوە، کە گەیشتە لوتکە بە لابردنی یانۆکۆڤیچ لە شوباتی ٢٠١٤ و دواتر نائارامییەکانی لایەنگری ڕووسیا لە بەشەکانی ڕۆژهەڵات و باشووری ئۆکرانیا. سەربازانی ڕووسیا بەبێ نیشانە پێگە و ژێرخانی ستراتیژییان لە خاکی ئۆکرانیا لە کریمە کۆنترۆڵ کرد، و دەستیان بەسەر پەرلەمانی کریمەدا گرت. لە مانگی ئازاردا ڕووسیا ڕیفراندۆمێکی مشتومڕاوی ڕێکخست و کریمیای گرتەوە. دواتر سەرهەڵدانی شەڕ لە دۆنباس هات کە لە نیسانی ٢٠١٤ دەستی پێکرد کاتێک جوداخوازە چەکدارەکان کە لەلایەن ڕووسیا پشتیوانی دەکرێن دەستیان بەسەر بیناکانی حکومەتی ئۆکرانیادا گرت و کۆماری گەلی سەربەخۆی دۆنێتسک و کۆماری گەلی لوهانسکیان ڕاگەیاند. سەربازانی ڕووسیا لەو ململانێیەدا بەشدار بوون. ڕێککەوتننامەکانی مینسک کە لە مانگی ئەیلولی ٢٠١٤ و شوباتی ٢٠١٥ واژۆ کران، هەوڵێک بوو بۆ وەستاندنی شەڕەکان، بەڵام ئاگربەستەکان چەندین جار شکستی هێنا. ناکۆکییەک لەسەر ڕۆڵی ڕووسیا سەریهەڵدا: ئەندامانی نۆرماندی فەرەنسا، ئەڵمانیا و ئوکرانیا مینسکیان وەک ڕێککەوتنێک لە نێوان ڕووسیا و ئۆکرانیا بینی، لەکاتێکدا ڕووسیا پێداگری لەسەر ئەوە دەکرد کە ئۆکرانیا پێویستە ڕاستەوخۆ دانوستان لەگەڵ دوو کۆماری جیابووەوە بکات. لە ساڵی ٢٠٢١ پوتین پێشنیارەکانی زێلێنسکی بۆ ئەنجامدانی دانوستانی ئاستی باڵا ڕەتکردەوە، حکومەتی ڕوسیاش پشتگیری لە بابەتێکی دیمیتری مێدڤێدێڤ سەرۆکوەزیرانی پێشووی ڕووسیایە کرد و ئاماژەی بەوەدا کە مامەڵەکردن لەگەڵ ئۆکرانیا بێمانایە.
پێشەکی
وێنۆک|دەزگا ھەواڵگرییەکانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەڵسەنگاندنێکیان بۆ جووڵەی ھێزە ڕووسییەکان کردووە.]] لە مانگەکانی ئازار و نیسانی ٢٠٢١، ڕووسیا دەستی بە بنیاتنانی بنکەی سەربازی گەورەی کرد لە نزیک سنووری ڕووسیا و ئۆکرانیا. لە ئۆکتۆبەری ٢٠٢١ تا شوباتی ٢٠٢٢، بنکەکان زیاتر فراوان کران لە نزیک سنووری ڕووسیا و بێلاڕوس. ئەندامانی حکومەتی ڕووسیا چەندین جار ڕەتیانکردەوە کە پلانیان هەبێت بۆ داگیرکردن یان هێرشکردنە سەر ئۆکرانیا؛ لەوانە دیمیتری پێسکۆڤ وتەبێژی حکومەت لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١، سێرگی ڕیابکۆڤ جێگری وەزیری دەرەوە لە ١٩ی ژانویەی ٢٠٢٢، ئاناتۆلی ئەنتۆنۆڤ باڵیۆزی ڕووسیا لە ئەمریکا لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٢، و باڵیۆزی ڕووسیا لە چیک ئەلێکساندەر زمیڤسکی لە ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٢.
نیکۆلای پاتروشێڤ سەرۆکی ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی پوتین, کە بە دژە ڕۆژئاوا ناسراوە و ڕایگەیاند کە ڕۆژئاوا لە ململانێیەکی ڕانەگەیەندراودایە لەگەڵ ڕووسیا. ستراتیژی نوێکراوی ئاسایشی نیشتمانی ڕووسیا کە لە مانگی ئایاری ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە، تێیدا هاتووە کە ڕەنگە ڕووسیا "شێوازی زۆرەملێ" بەکاربهێنێت بۆ "پووچەڵکردنەوە یان ڕێگریکردن لەو کردەوانەی کە هەڕەشە لە سەروەری و یەکپارچەیی خاکی ڕووسیا دەکەن". ڕووسیا داوای کرد کە ناتۆ پەیماننامەیەک واژۆ بکات کە ڕێگری بکات لە ئۆکرانیا پەیوەندی بە ناتۆوە بکات ، هەروەها داوای کرد هێزە فرەنەتەوەییەکان لە وڵاتانی ئەندامی ئەوروپای ڕۆژهەڵاتی ناتۆ دووربخرێنەوە. ڕووسیا هەڕەشەی وەڵامدانەوەی سەربازیی دیارینەکراوی کرد ئەگەر ناتۆ "هێڵێکی دووژمنکارانە" پەیڕەو بکات. ئەم داواکاریانە بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک شتێکی نادروست سەیر دەکران؛ دەوڵەتانی ئەوروپای ڕۆژهەڵات بە هۆکاری ئەمنییەوە بە ئارەزووی خۆیان پەیوەندییان بە ناتۆوە کردبوو پەیماننامەیەک بۆ ڕێگریکردن لە پەیوەستبوونی ئۆکرانیا پێچەوانەی سیاسەتی " دەرگای کراوە "ی ناتۆ دەبێت، سەرەڕای وەڵامدانەوەی بێ جۆش و خرۆشی ناتۆ بۆ داواکارییەکانی ئۆکرانیا بۆ بوون بە ئەندام. ینس ستۆڵتنبێرگ سکرتێری گشتی ناتۆ لە وەڵامدا وتی "ڕووسیا مافی ئەوەی نییە گۆڕەپانی دەسڕۆیی دابمەزرێنێت بۆ ئەوەی هەوڵی کۆنترۆڵکردنی دراوسێکانی بدات". سیاسەتی فەرمی ناتۆ ئەوەیە کە ناتۆ بەدوای ڕووبەڕووبوونەوەدا ناگەڕێت.
ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەرەنسا و ئۆلاف شۆڵتس ، ڕاوێژکاری ئەڵمانیا هەردووکیان لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢ هەوڵیان دا بۆ ڕێگریکردن لە شەڕ. ماکرۆن چاوی بە پوتین کەوت بەڵام نەیتوانی قەناعەتی پێبکات کە هێرش نەکات و نەچێتە پێشەوە. شۆڵتس هۆشداری دایە پوتین لە ئەگەری داگیرکردنی ئۆکرانیا سزای قورس دەسەپێندرێت. هەروەها داوای لە زێلێنسکی کرد واز لە خواستەکانی پەیوەستبوون بە ناتۆ بهێنێت و دۆخی بێلایەنی ڕابگەیەنێت؛ بەڵام زێلێنسکی وتی ناتوانرێت متمانە بە پوتین بکرێت.
ڕاگەیاندنی لەشکرکێشی
لە ٢١ی شوباتدا پوتین وتارێکی پێشکەش کرد و ڕایگەیاند کە ناوچەکانی ئۆکرانیا کە لە ژێر کۆنترۆڵی ڕووسیادایە وەک دەوڵەتی سەربەخۆ ناساندووە: کۆماری گەلی دۆنێتسک و کۆماری گەلی لوهانسک. ڕۆژی دواتر ڕووسیا ڕایگەیاند کە هێزەکانی وەک "ئاشتیپارێز" دەنێرێتە ناو خاکەکان، لە کاتێکدا ئەنجومەنی ڕووسیا ڕێگەی بە بەکارهێنانی هێزی سەربازی لە دەرەوەی وڵات دا.
کەمێک پێش کاتژمێر ٠٥:٠٠ ی بەیانی بە کاتی ئوکراینا (٠٢:٠٠) و کاتژمێر (٠٦:٠٠ بەکاتی مۆسکۆ) ڕۆژی ٢٤ی شوبات، پوتین وتارێکی دیکەی پێشکەش کرد و ڕایگەیاند کە ڕووسیا "ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی تایبەت" دەستپێدەکات، ئاماژەی بەوەشکرد، مەبەست لە ئۆپەراسیۆنەکە "پاراستنی گەلی دۆنباس" بووە، لە کۆمارە جیابووەکانی دۆنێتسک و لوهانسک کە لە ژێر کۆنترۆڵی ڕووسیادایە. بەشێوەیەکی ناڕاست بانگەشەی ئەوەی کرد کە "ڕووبەڕووی ستەم و جینۆساید بوونەتەوە کە لەلایەن ڕژێمی کیێڤەوە ئەنجامدراوە". هەروەها پوتین بانگەشەی ئەوەی کرد کە حکومەتی ئۆکرانیا نیو نازییە و لە ژێر کۆنترۆڵی ڕۆژئاوادا، ئۆکرانیا پەرە بە چەکی ئەتۆمی دەدات و ناتۆ ژێرخانی سەربازی لە ئۆکرانیا بۆ هەڕەشەکردن لە ڕووسیا دروست دەکات. وتی ڕووسیا داوای "داماڵینی سەربازی و بێنازیکردن"ی ئۆکرانیا دەکات. لە وتارەکەیدا ئاماژەی بەوەدا ھیچ پلانێک بۆ زیانگەیاندن بە خەڵکی ئوکراینا دانەنراوە. ھەروەھا داوای لە سەربازانی ئوکراینا کرد کە لە سەرسنورەکان بکشێنەوە و چەک دابنێن بەو شێوەیە پارێزراو دەبن.دواتر ڕاپۆرتێکی گوماناوی دەزگای ئاسایشی فیدراڵی ڕووسیا (FSB) دزەپێکرا و تیایدا بانگەشەی ئەوە دەکرا کە دەزگای هەواڵگری ئاگاداری پلانی پوتین نەبووە بۆ داگیرکردنی ئۆکرانیا.
داگیرکاری
ڕۆژی ٢٤ی شوبات،پاش چەند خولەکێک لە ڕاگەیەندراوەکەی پۆتین، ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر شارەکاجی کیێڤ، خارکیڤ، ھەرێمەکانی دۆنباس دەستی پێکرد لە سنووری ڕۆژھەڵاتی ئوکراینا. بەرپرسانی ئۆکرانی ئاماژەیان بەوەدا کە سوپای ڕووسیا لە ئۆدیسا و ماریۆپۆل دابەزیون و بە مووشەکی کروز و مووشەکی بالستیک ھێرشیان کردووەتە سەر کۆگاکانی سەربارزی و فڕۆکەخانە لە کیێڤ و خارکیڤ و دنیپرۆ و تەقاندوویانەتەوە.بەڵام لە دواتر سوپای ئوکراینا ڕاپۆرتی نیشتنەوەی سوپای ڕووسیا لە ئۆدیسای ڕەت کردەوە، لە کاتژمێر ٦:٤٨ خولەکی بەیانی لەناوچەی نێوان ڕووسیا و ئوکراینا و بیلاڕووس ئۆتۆمبێلە سەربازییەکانی سوپای ڕووسیا چوونە ناو ئوکراینا.بەوتەی ئانتۆن ھێراشینکۆی وەزیری دەرەوەی ئوکراینا، پاش کاتژمێر ٦:٣٠ خولەکی بەیانی (کاتژمێر ٠٢:٠٠ی بەکاتی جیھانی) سوپای ڕووسیا ناوچەیەکی نزیک شاری خارکیڤ داگیرکرد، پاشان بەرەو شارەکانی ماریۆپۆل و ئۆدیسا پێشڕەویان کرد. کاتژمێر ٠٧:٤٠ خولەکی بی بی سی لە زاری سەرچاوەکانی ترەوە ئاماژەی بەوەدا کە سوپای ڕووسیاش لە ڕێگەی بیلاڕووسەوە دەچنە ناو ئەو وڵاتەوە. لە پاشان ھێزی پاسەوانی سنووری ئۆکرانین ڕاپۆرتی ھێرشکردنە سەر سەر پێگەکانی لوھانسک، سومی، خارکیڤ، چەرنێھێڤ و گیتۆمیر و ھەروەھا دوورگەکانی کریمیای بڵاوکردەوە و بەرپەرچیان داوەتەوە، لە بەرامبەردا وەزارەتی بەرگری ڕووسیا ڕای گەیاند ھیچ بەرگرییەک لەلایەن سوپای ئوکراینا نەبووە، وەزارەتی ناوخۆی ئوکراینا بڵاوی کردەوە کە ھێزەکانی ڕووسیا چوونەتە ناو گوندەکانی ھۆڕۆدییشچە و میلۆڤ لە لوھانسیکان. ناوەندی پەیوەندی ستراتیژی ئوکرانی ڕای گەیاند کە سوپای ئوکراینا لە ھێرشێکدا توانیان ناوچەی شاشاستیان لە نزیک لوھانسک گرتووەتەوە، نزیکەی ٥٠ کوژراوی ڕووسیای لێکەوتووەتەوە. دوای ئەوەی بۆ ماوەی کاتژمێرێک لەکارکەوت، ماڵپەری وەزارەتی بەرگری ئوکراینا بەردەست بووە و، لەوێدا ڕاگەیەندرا کە پێنج فڕۆکە و ھەلیکۆپتەرێکی ڕووسیایان لە لوھانسک خستووەتە خوارەوە. ئۆتۆمبێلە ڕووسییەکان بە هێمای سەربازیی (پیتی Z ) نیشانە کرابوون، کە پێدەچێت ڕێوشوێنێک بێت بۆ ڕێگریکردن لە تەقەکردن لە خۆیان.
کاتێک لەشکرکێشییەکە دەستیپێکرد، زێلێنسکی یاسای سەربازی لە ئۆکرانیا ڕاگەیاند. هەر ئەو ئێوارەیە فەرمانی دا بە کۆکردنەوەی ئەوانەی توانای ھەڵگرتنی چەکیان ھەیە لە نێوان ١٨ بۆ ٦٠ ساڵدا، بەجێهێشتنی وڵاتیان قەدەغە کرد. بەپێی زانیارییەکان بەکرێگیراوانی گروپی ڤاگنەر و هێزەکانی چیچان چەندین هەوڵیان داوە بۆ تیرۆرکردنی زێلێنسکی. حکومەتی ئۆکرانیا ڕایگەیاند کە ئەم هەوڵانە پووچەڵکراونەتەوە لەشکرکێشییەکەی ڕووسیا بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو ڕووبەڕووی خۆڕاگرییەکی توندی ئوکرانیا بوو وەوە. لە کیێڤ، ڕووسیا نەیتوانی شارەکە بگرێت، چونکە هێرشەکانی لە گەڕەکەکانی دەرەوەی شار لە کاتی شەڕەکانی ئیرپین و هۆستۆمێل و بوچا بەرپەرچدرانەوە. سوپای ڕووسیا هەوڵیدا پایتەخت گەمارۆ بدات، بەڵام هێزەکانی ئۆکرانیا بەرپەرچیان دانەوە. ئۆکرانیا چەکی ڕۆژئاوایی بە شێوەیەکی فراوان بەکارهێنا، لەوانە مووشەکی دژە تانکی جاڤلین و موشەکی دژە فڕۆکەی ستینگەر ، کە هێڵەکانی ڕووسیای تەنکتر کرد و هێرشەکەی وەستاند. بەرگری لە پایتەختی ئۆکرانیا لە ژێر فەرمانی جەنەڕاڵ ئۆلیکساند سیرسکی بوو. وێنۆک|[[ڤۆلۆدیمیر زێلێنسکی لەگەڵ ئەندامانی سوپای ئۆکرانیا لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢]] سوپای ڕووسیا لە بەرەی ڕۆژئاوا لە دەوری شارە سەرەکییەکانی چێرنیھێڤس ئۆبلاست، سومی و خارکیڤ تاکتیکی گەمارۆدانی گرتەبەر، بەڵام بەهۆی بەرخۆدانی توند و پاشەکشەی لۆجستییەوە نەیتوانی دەستیان بەسەردا بگرێت. لە بەرەی باشووریشدا هێزەکانی ڕووسیا لە ٢ی ئازاردا شاری گەورەی خێرسۆنیان گرت. لە میکۆلایڤ ئۆبلاست تا ڤۆزنێسنسک پێشڕەوییان کرد بەڵام لە باشووری میکۆلایڤ دوورخرانەوە. لە ٢٥ی ئازاردا وەزارەتی بەرگری ڕووسیا ڕایگەیاند کە قۆناغی یەکەمی "ئۆپەراسیۆنی سەربازی" لە ئۆکرانیا "بە گشتی تەواو بووە"، کە هێزە سەربازییەکانی ئۆکرانیا زیانێکی گەورەیان بەرکەوتووە. "قۆناغی یەکەم"ی لەشکرکێشییەکە لە چوار بەرەدا ئەنجامدرا تا ٧ی نیسان، سەربازانی ڕووسیا کە لە ناوچەی سەربازی ڕۆژهەڵاتی ڕووسیاوە بۆ بەرەی باکوور جێگیرکرابوون، لە هێرشی کیێڤ پاشەکشەیان کرد  لە ٢٦ی نیساندا نوێنەرانی ئەمریکا و ٤٠ وڵاتی هاوپەیمان لە بنکەی ئاسمانی ڕامشتاین لە ئەڵمانیا کۆبوونەوە و تاوتوێی پێکهێنانی هاوپەیمانییەک بۆ دابینکردنی پاڵپشتی ئابووری و پێداویستییە سەربازییەکان بۆ ئۆکرانیا. دوابەدوای وتاری ڕۆژی سەرکەوتنی پوتین لە سەرەتای مانگی ئایاردا، ئەڤریل هاینز، بەڕێوەبەری هەواڵگری نیشتمانی ئەمریکا ڕایگەیاند، نابێت چاوەڕوانی چارەسەری کورتخایەن بۆ ئەو لەشکرکێشییە بکرێت.
پشتبەستنی ئۆکرانیا بە ئامێرە سەربازییەکانی ڕۆژئاوا، کاریگەریی کارکردنی سنووردار کرد، چونکە بەشێک لە وڵاتانی دابینکەر ترسیان لەوە هەبوو ئوکرانیا کەرەستەی دروستکراوی ڕۆژئاوا بەکاربهێنێت لە ئامانجەکانی ناو ڕووسیا. شارەزایانی سەربازی لەسەر داهاتووی ململانێکان ناکۆک بوون؛ هەندێک پێشنیاریان کرد کە ئۆکرانیا پێویستە هەوڵ بۆ ئاشتی بدات،  لە کاتێکدا هەندێکی تر پێیانوابوو کە ئۆکرانیا دەتوانێت بەرگری بکات بەهۆی زیانەکانی ڕووسیا.
تا ٣٠ی ئایار، جیاوازی نێوان تۆپھاوێژەکانی ڕووسیا و ئوکرانیا دیار بوو. لە وەڵامی ئاماژەدان بە جۆ بایدن سەرۆکی ئەمریکا کە تۆپھاوێژی پێشکەوتوو بۆ ئوکرانیا دابین دەکرێت، پوتین ئاماژەی بەوەدا کە ڕووسیا بەرەی داگیرکارییەکەی فراوانتر دەکات بۆ ئەوەی شارە نوێیەکانی ئۆکرانیا بگرێتەوە .لە ٦ی حوزەیران فەرمانی هێرشی مووشەکیی بۆ سەر کیێڤ دا. لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢، ڤادیم سکیبیتسکی، جێگری بەرپرسی هەواڵگری سەربازی ئوکرانیا، لە کاتی هەڵمەتی سیڤێرۆدۆنێتسکدا ڕایگەیاند کە هێڵی پێشەوە ئەو شوێنەیە کە داهاتووی لەشکرکێشییەکە یەکلایی دەکرێتەوە: "ئێستا شەڕەکە شەڕی تۆپهاوێژەکانە، ئێمەش لەو ڕووەوە شکاوین." . ئێستا هەموو شتێک بەندە بەوەوە کە [ڕۆژئاوا] چیمان پێدەبەخشێت. یەک تۆپهاوێژی ئوکراینا لە بەرامبەر ١٠ بۆ ١٥ تۆپهاوێژی ڕووسیایە. هاوبەشە ڕۆژئاواییەکانمان نزیکەی ١٠%ی ئەو شتانەیان پێبەخشیوین کە هەیانە." لە ٢٩ی حوزەیران، ڕۆیتەرز ڕاپۆرتی دا کە بەڕێوەبەری هەواڵگری نیشتمانی ئەڤریل هاینز، لە نوێکردنەوەی هەڵسەنگاندنی هەواڵگری ئەمریکا بۆ لەشکرکێشییەکەی ڕووسیا، ڕایگەیاند کە دەزگا هەواڵگرییەکانی ئەمریکا هاوڕان لەسەر ئەوەی کە لەشکرکێشییەکە "بۆ ماوەیەکی درێژخایەن" بەردەوام دەبێت. هەڵوێستی ڕووسیا بەرامبەر بە ڕۆژئاوا ڕەقتر دەبێتەوە." لە ٥ی تەمموزدا، بی بی سی بڵاویکردەوە کە بەهۆی لەشکرکێشی ڕووسیاوە زیانێکی دارایی زۆر بە ئابووری ئۆکرانیا گەیشتووە و و ڕایگەیاندووە: "ئۆکراینا پێویستی بە ٧٥٠ ملیار دۆلارە بۆ پلانی بوژانەوە و ئاوەدانکردنەوە".
کیێڤ و بەرەی باکوور
هەوڵەکانی ڕووسیا بۆ گرتنی کیێڤ کە یەکیک لە ئامانجە سەرەکییەکانی لەشکرکێشییەکە بوو بە چڕی دەستیپێکرد، بە مەبەستی گەمارۆدانی کیێڤ لە ڕۆژهەڵات و باکووری ڕۆژهەڵات هێرشی کردە سەر خارکیڤ، چێرنیێڤ، سومی، میکۆلایەڤ.
ڕووسیا هەوڵیدا بە خێرایی دەست بەسەر کیێڤدا بگرێت، هێزێکی تایبەتی ڕووسیا بەناوی سپێتسناز بە پشتیوانی ئۆپەراسیۆنە ئاسمانییەکان و پێشڕەوییەکی خێرای میکانیکی لە باکوورەوە دزە دەکاتە ناو شارەکەوە، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. ئەمریکا پەیوەندی بە سەرۆک زێلێنسکی کرد و ئامادەییان نیشاندا ئەگەر سوپای ڕووسیا هەوڵی ڕفاندن یان کوشتنی بدات بیگوازنەوە شوێنێکی پارێزراو،  زێلێنسکی لە وەڵامی داواکارییەکەدا وتی "شەڕەکە لێرەدایە؛ پێویستم بە تەقەمەنییە نەک سواربوون". سەرچاوەکان پشتراستی ئەو وەڵامەیان نەکردەوە لەگەڵ ئەوەش پەیامنێر گلێن کیسلەر ڕایگەیاند، لە "یەک سەرچاوەوە هاتووە، بەڵام لە ڕووکەشدا پێدەچێت سەرچاوەیەکی باش بێت". هێزەکانی ڕووسیا کە لە بێلاڕووسەوە پێشڕەوییان دەکرد بۆ سەر کیێڤ، چێرنۆبیل و پریپیانیان کۆنترۆڵکرد. هێزی ئاسمانی ڕووسیا هەوڵیاندا دەست بەسەر دوو فڕۆکەخانەی سەرەکی لە نزیک کیێڤدا بگرن،بۆ ئەو مەبەستە هێرشی ئاسمانییان کردە سەر فڕۆکەخانەی ئەنتۆنۆڤ ،  و بنکەی هێزی ئاسمانی ڤاسیلکیڤ لە ٢٦ی شوبات. چەپ|وێنۆک|فڕۆکەی [[ئانتۆنۆڤۆ ئان ٢٢٥ کە گەورەترین فڕۆکەیە کە تا ئێستا دروستکراوە، لە کاتی شەڕی فڕۆکەخانەی ئەنتۆنۆڤدا لەناوچوو.
]] تا سەرەتای مانگی ئازار، پێشڕەوییەکانی ڕووسیا بە درێژایی ڕۆژئاوای دنیپرۆ بەهۆی بەرگرییەکانی ئۆکرانیا سنووردار بوون. تا ٥ی ئازار، کاروانێکی گەورەی ئۆتۆمبێلە سەربازیەکانی ڕووسیا, بەپێی زانیارییەکان 64 km درێژ بوو، پێشڕەوییەکی کەمیان بەرەو کیێڤ بەدەستهێنابوو. دامەزراوەی بیرگەی ڕۆیاڵ یونایتد سێرڤێس (RUSI) کە بنکەکەی لە لەندەنە، پێشکەوتنەکانی ڕووسیای لە باکوور و ڕۆژهەڵاتەوە بە دۆخی "وەستان" هەڵسەنگاند. پێشکەوتنەکان لە چێرنیهیڤەوە تا ڕادەیەکی زۆر وەستان کاتێک گەمارۆی شارەکەیاندا. هێزەکانی ڕووسیا لە باکووری ڕۆژئاواوە بەردەوام بوون لە پێشڕەویکردن بۆ سەر کیێڤ، تا ٥ی ئازار بوچا و هۆستۆمێل و ڤۆرزێلیان داگیرکرد، هەرچەندە ئیرپین تا ٩ی ئازار لە بەرپەرچی هێرشەکانی دایەوە. لە ١٦ی ئازاردا هێزەکانی ئۆکرانیا دەستیان بە بەرپەرچدانەوەی ڕووسیا كرد. هێزەکانی ڕووسیا کە نەیانتوانی سەرکەوتنێکی خێرا لە کیێڤ بەدەست بهێنن، ستراتیژی خۆیان گۆڕی بۆ بۆردومان و گەمارۆدانی ناوچەکان.