cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
موتێن ڕۆشی
پۆل:کەسایەتییەکانی دراگۆن بۆڵ پۆل:کەسایەتییەکانی ئەنیمێ و مانگا پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا پۆل:چاودێریی تەلەڤیزیۆن لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
فۆس-لا-ڤیل
فۆس-لا-ڤیل شارەوانییەکە لە پارێزگای نامور لە بەلجیکا بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٧، ڕێژەی دانیشتووانی ٩٤٤٤ خەمڵێنراوە. لەگەڵ ڕووبەرەکەی بە ٦٣٫٢٤ کم دووجا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەوانییەکانی پارێزگای نامور پۆل:شارەکانی والۆنیا
دەریای ئادریاتیک
دەریای ئادریاتیک پانتاییەکی ئاوییە لە باکووری دەریای ناوین کە نیمچەدوورگەی ئاپنین لە نیمچەدوورگەی بالکان جیا دەکاتەوە. ھەروەھا ئەم دەریایە زنجیرەچیای ئاپنین لە ئەڵپی دیناریک و چیاکانی دەورووبەری جیا دەکاتەوە.
کەنارەکانی ڕۆژاوای ئەم دەریایە ھی وڵاتی ئیتالیان و کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی، شەش وڵاتی سلۆڤێنیا، کرواتیا، بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا، مۆنتینیگرۆ٫ ئەلبانیا و ئیتالیا دەگرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:دەریای ئادریاتیک پۆل:دەریاکانی ئیتالیا پۆل:دەریاکانی ئەورووپا پۆل:دەریاکانی دەوررەبەری مەدیتەرانە ئادریاتیک
ویلایەتی ئاکرێ
وێنۆک|شوێنی ویلایەتی ئاکرێ ویلایەتی ئاکرێ ویلایەتێکە دەکەوێتە ڕۆژاوای ھەرێمی باکووری بەڕازیل و یاسایی ئەمازۆن. ئاکرێ دەکەوێتە ڕۆژاواترین بەشی وڵاتەکە، بە جیاوازی دوو کاتژمێری کات لەگەڵ برازیلیا، ئاکرێ بە ئاراستەی کاتژمێر ھاوسنوورە لەگەڵ ویلایەتی ئەمازۆناس و ڕۆندۆنیای بەرازیل لە باکوور و ڕۆژھەڵات، بەشی پاندۆی بۆلیڤیا لە باشووری ڕۆژھەڵات و ناوچەکانی پیرۆ لە مادرێ دی دیۆس و ئوکایالی و لۆریتۆ لە باشوور و ڕۆژاوا. ئەم ویلایەتە کە ٠٫٤٢٪ی دانیشتووانی بەڕازیلی ھەیە، ٠٫٢٪ی بەرھەمی ناوخۆیی بەڕازیل بەرھەم دەھێنێت.
پایتەخت و گەورەترین شارەکەی ڕیۆ برانکۆیە. شوێنە گرنگەکانی دیکە بریتین لە کروزێیرۆ دوو سول، سێنا مادورێرا، تاراوکا و فەیخۆ.
دیمۆگرافی
وێنۆک|ڕیۆ برانکۆ لە پاشنیوەڕۆدا. بەپێی ئامارەکانی پەیمانگای جوگرافیا و ئاماری بەڕازیل لە ساڵی ٢٠٠٧دا، ٦٦٤ ھەزار کەس لە ویلایەتەکەدا نیشتەجێ بوون. کە ئاکرێ دەکاتە سێیەم ویلایەتی کەمترین دانیشتووان. چڕی دانیشتووان ٤٫٥ ئینج/کم٢ بوو.
شارنشینی: ٦٩٫٦٪ (٢٠٠٦)؛ گەشەی دانیشتووان: ٣٫٣٪ (١٩٩١–٢٠٠٠)؛ خانوو: ١٦٢٬٠٠٠ (٢٠٠٦).
دوایین سەرژمێری پەیمانگای جوگرافیا و ئاماری بەڕازیل (توێژینەوەی نیشتمانی بۆ نموونەی نیشتەجێبوون) ئەم ژمارانەی خوارەوەی ئاشکرا کرد: ٤٤١٬٠٠٠ کەسی قاوەیی (فرەڕەگەز) (٦٦٫٥٪)، ١٧٢٬٠٠٠ سپی پێست (٢٦٫٠٪)، ٤٥٬٠٠٠ ڕەشپێست (٦٫٨٪)، ٤٬٠٠٠ کەسی ئاسیایی یان ئەمریکی (٠٫٧٪).
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتی ئاکرێ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٢
ھان فێی
ھان فێی (بە چینی دێرین:韓非; چینی سادەکراو:韩非; لەدایکبووی ٢٨٠ تا ٢٣٣ی پێش زایین) فەیلەسووفێکی چینی سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان بوو لە ویلایەتی ھان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٢٨٠ی پ.ز پۆل:مردووانی ٢٣٣ی پێش زایین پۆل:فەیلەسووفانی یاسا پۆل:فەیلەسووفەکانی ھێنان پۆل:نووسەرانی ھێنان پۆل:فەیلەسووفەکانی زنجیرە فەرمانڕەواییەتی ژۆو پۆل:فەیلەسووفە چینییەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:لەدایکبووانی ٢٣٣ پۆل:فەلسەفەی چینی پۆل:فەیلەسووفە چینییەکان
ئارچ ئێنمی
ئارک ئێنمی (ئینگلیزی: Arch Enemy) گرووپێکی سویدی مێلۆدیک دێس مێتاڵە کە لە ھاڵمساتد دامەزراوە لە ساڵی ١٩٩٦. ئەندامەکانی لە گرووپی تری وەک کارکاس، ئارماگەدۆن، کارنەیج، مێرسیفڵ فەیت، سپیریچواڵ بێگەرس، نێڤەرمۆر ئیکواریست بوون. گرووپەکە دۆزراوەتە لەلایەن ھەردوو گیتارژەنی کارکاس مایکڵ ئامۆت و جۆھان ڵیڤا. گرووپەکە نۆ ئەلبومی ستودیۆ، دوو ئەلبومی ڕاستەوخۆ، سێ ئەلبومی ڤیدیۆکلیپ و سێ تۆمارکراوی درێژخایەنیان بڵاوکردۆتەوە. گۆرانیبێژی سەرەکی ئەنجیلا گۆسۆ جێی گۆرانیبێژی ڕەسەن ڵیڤای گرتەوە لە ٢٠٠٠. گۆسۆش لە ساڵی ٢٠١٤ گرووپەکەی بەجێھێشت و گۆرانیبێژی کەنەدی ئەلیسا وایت-گڵەز جێیگرتەوە، بەڵام ھێشتا گۆسۆ وەک بەڕێوەبەری گرووپەکە ماوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە مێلۆدیک دێت مێتاڵەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە پێنج کەسییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٩٦ پۆل:گرووپە مۆسیقییە ھێڤی مێتاڵە سویدییەکان
ھۆرێن
ھۆرێن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی مەیدان، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ھۆرێن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سۆڵاوە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کەمتەران و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سەرتەک لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی میشیاو.
ڕێکخراوەی ڕاسان
ڕێکخراوەکە ھەستاون بە چەند ھەڵمەتێکی وریاکردنەوە و کردنەوەی چەند خولێک بۆ گەنجان لە کۆمەڵگەی کوردی دا بۆ ھەوڵدان بۆ بنەبڕکردنی کێشەکانی گۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە و ئەو جۆرە دیدگایەی ھەیە لەسەریان کە بە شێوازێکی خراپ سەیر دەکرێن لەلایەن کۆمەڵگەوە. یەکێک لە چالاکییەکانیان بریتی بوو لە نەخشاندنی چەند وێنەیەک لەسەر دیواری قوتابخانە و شوێنە گشتییەکان کە پەیامی چارەسەری کێشەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینەی لە خۆ گرتبوو، لە ھەوڵێکدا بۆ ڕاکێشانی ڕای گشتی بۆ بەرپاکردنی ھەڵسوکەوت و بیرکردنەوەیەکی نەرمتر بەرامبەر ئەندامانی کۆمەڵگەکە. پڕۆژەکە لە ٢٠١٧ دەستی پێکرد لە دەرەنجامی پاڵپشتی کردنی ڕێکخراوی «ئۆڵ ئاوت»، لە کۆتایی پڕۆژەکەش دا چەند وێنەیەک تێکدرابوون، بە تایبەتی ئەو وێنانەی پەلکەزێڕینەیان لەسەر بوو کە بە ئاشکرا دیاربوو پاڵپشتی بۆ کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە دەردەبڕی؛ بەڵام ڕاسان ھەستا بە چارەسەرکردنی کێشەکە. لە چالاکییەکی تردا، ڕاسان یارمەتی ٩٠ ژنیان دا کە لە دەستی داعش ڕایانکردبوو یاخود ئازاد کرابوون؛ لە چالاکییەکەدا کاریان بۆ ئەو ژنانە دەکرد کە لەسەر دەستی داعش ڕووبەڕووی توندوتیژی ببوونەوە، ھەندێکیان دەستدرێژیی سێکسیان کرابووە سەر لەلایەن ھەمان ئەو کەسانەوەی کە مێردەکانیان کوشتبوون. ڕاسان بەردەوامبوو لە کارکردن لەگەڵ ڕزگاربووانی دەستی داعش تا کۆتایی پڕۆژەکە. بەپێی سەرچاوەکان، ڕاسان ئێستاش لە ھەوڵدایە بۆ بەدەستھێنانی پشتگیری زیاتر لە ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانەوە بۆ دابینکردنی یارمەتی و چارەسەری جەستەیی و دەروونی بۆ ئەو ژن و منداڵانەی لە دەست داعش ڕزگار بوون.
لە عێراق ھیچ یاسایەک نییە کە پشگیری یاخود پارێزگاری لە کەسانی ھاوڕەگەزخواز بکات، ھەرچەندە لەژێر ھەڕەشە و ھێرشی بەردەوام دان و ھیچ میدیا و کەسایەتییەکیش بە ڕوونی پشگیری خۆیان دەرنابڕن لە ئاست چەندین ڕووداوی گەورە کە لە ھەرێم و عێراق ڕوودەدەن؛ بەڵام بە گشتی کوردستان و بە تایبەتیش سلێمانی بە شوێنێکی سەلامتتر دادەنرێن لەچاو شارەکانی دیکەی ھەرێم و عێراق. ئەگەر کێشەی پاراستن و ئاسایشیش نەبێت، کێشە دەربڕین و ئازادی یەخەی ئەندامانی کۆمەڵگەی ھاوڕەگەزخوازانی گرتووە. بەھۆی ھەڵە وەرگێڕان لە یاسای سزادانی عێراقی، کە یاسای ٣٩٣ دەگرێتەوە، یاساکە بەکاردەھێندرێت بۆ گرتن و تۆمەت خستنە پاڵی کەسانی ھاوڕەگەزخواز، ھەرچەندە ھیچ یاسایەک نییە بۆ پشتگیری یاخود ڕێگریکردن لێیان. لە ٢٠٢٠ دا، ڕاسان پڕۆژەی پەرەپێدانی گەنجانی دەست پێکرد، و بەشێک لە پڕۆژەکە خولێکی ڕاھێنانی ٦ ڕۆژییە لەبارەی مافەکانی مرۆڤ و شوناس و ڕەگەز. بەشداربووانی پڕۆژەکە دەکرێت ببن بە خۆبەخش لە ڕێکخراوەکە تا پرۆژەی داھاتوو دێتە پێشەوە.
سەرەتاکان
ڕاسان لە ساڵی ٢٠٠٤ وەکوو ڕێکخراوێکی فێمینیست بۆ مافی ژنان دامەزرا، ئەمە تاکە پرسێک بوو کە تێیدا چالاک بوون. دوای وەستانیان بۆ ماوەی چەند ساڵێک، دووبارە لە٢٠١٢ دا چالاکبوونەوە و بێجگە لە کارکردن بۆ مافی ژنان بڕیاریاندا ھەوڵدان بۆ چەسپاندنی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینەیش بخەنە بەرنامەی کاریانەوە، کە بە بڕوای ڕاسان یەکێکن لە گەورەترین گرووپەکانی کۆمەڵگە کە ڕووبەڕووی توندوتیژی و دووچاوەکی دەبنەوە. بە وتەی ئەیاز شەلال کادۆ، جێگری بەڕێوەبەری پێشووی ڕاسان، پێیان وابوو کە شتێک جیاواز لە مافی ژنان پشتگوێ خراوە، و بە بڕوای ئەوان پرسی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە بوو، بۆیە کرایە ناو چالاکی و کارەکانی ڕێکخراوەکەوە. ئەمە ڕاسان ی کرد بە تاکە ڕێکخراوی مۆڵەتپێدراو لە عێراق کە کار بۆ کۆمەڵەی ڕەگەزخوازان بکات.
٢٠٠٥–٢٠١٢
لە ٢٠٠٥ پڕۆژەی ھۆشیارکردنەوەی دەستووری بۆ ژنان لە ھەولێر بەڕێوەچوو، کە ناوچەکانی بەرزین، عەنکاوە، بنەسڵاوە، دارەتوو، شاوەیس، قوشتەپە، مەلا عومەر و چەند شوێنێکی تری گرتەوە. پڕۆژەکە بۆ ماوەی ٢ مانگ لەلایەن ئای-سی-ئێس-پییەوە پشتگیری کرا. دواتر لە ٢٠٠٥، لە ماوەی سێ مانگدا کۆی ٣٥ کۆڕ بەڕێوەچوون، بابەتی کۆڕەکان خۆی لە پرسە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان و ھەروەھا پرسی تەندروستی و کێشەکانی ژن دەگرتەوە. ئەم پرۆژەیەش بە ھەمان شێوە بە پشتگیری ئای-سی-ئێس-پی بوو. پێش کۆتایی ٢٠٠٦، ڕاسان چەندین کۆڕی گفتوگۆی بەڕێوەبرد. لە ٢٠٠٦–٢٠١٠ ڕێکخراوەکە کۆی ٨٥ ڕۆژنامەی ھەواڵی دەرکرد، بەڵام دوای ٢٠١٠ ڕۆژنامەکە وەستێندرا. ھەروەھا کتێبێکیان بە ناوی «ژنانی جیھانی سێیەم» بڵاوکردەوە، کە تیشک دەخاتە سەر توندوتیژی و ھەراسانکردنی ژنان. ڕێکخراوەکە بە ھەمان شێوە دیداری تەلەڤیزیۆنی ئەنجامداوە، کە لەسەر پرسەکانی توندوتیژی دژی ژنان و یەکسانی ڕەگەزی و مافەکانی مرۆڤ و ھۆشیارکردنەوە بوون.
لە ٢٠٠٧ دا، ڕاسان فلیمێکی لە بارەی خەتەنەکردنی مێینە بەرھەمھێنا بۆ بڵاوکردنەوەی ھۆشیاری لەسەر بابەتەکە. بەرھەمەکە لەلایەن ھیومن ڕایتس وۆچەوە پشتگیری کرا و لە ھەولێر، دھۆک، کەرکووک، ڕانیە، و سەید سادق نمایش کرا. فلیمەکە لە کێبڕکێی باشترین فلیمی مافەکانی مرۆڤ لە کوردستان پاڵێورا، و بۆ نمایش لە ئەڵمانیا ھەڵبژێردرا. لە ٢٠٠٨ دا ڕێکخراوەکە کاری لەسەر ٥٥ کەیس و، لە ٢٠٠٩ دا ٦٢ کەیس، و لە ٢٠١٠ش ٦٠ کەیس کردووە کە بە سەرەکی کێشەی کۆمەڵایەتیی ژنان کە بەھۆی ھۆکاری کۆمەڵایەتی و سیاسی و باوەڕ و خێزانی بوون. ڕێکخراوەکە چەندین چالاکی میوانداری کردووە لە نێوان ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٢، وەکوو کۆنفرانسی جیھانیی ڕێکخراوە ناحکومییەکان لە واشینگتن و کۆنفرانسی ڕێکخراوە ناحکومییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان لە نەمسا، وەرکشۆپی کەی-تیکەی لە عەممان و لوبنان، لوتکەی گەشەپێدەرانی کۆمەڵایەتیی لە ئیستەنبوڵ، لوتکەی ڕێکخراوەکانی مافی ژنان لە تایلەند، و لوتکەی پارێزەرانی مافی ژنان لە باشووری ئەفریقا.
٢٠١٢–٢٠١٨
دوای وچانێک، ڕاسان لە ساڵی ٢٠١٢ دەستی کرد بە پلاندانان بۆ پرۆژەیەک کە پشتگیری بۆ کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە خۆ دەگرت، جێبەجێکردنی پڕۆژەکە بەردەوام بوو تا ئەو کاتەی ڕێکخراوەی سی-ئۆ-سیی ھۆڵەندی دەستی کرد بە پشتگیریکردنی پڕۆژەکە وەک بەشێک لە «بەرنامەی شانازی». پڕۆژەکە ناونرا «پەڕینەوە بەسەر پەلکەزێڕینەی عێراقی» و لە ٢٠١٦ەوە تاوەکوو کۆتایی ٢٠٢٠ درێژەی کێشا. ئامانجەکانی پڕۆژەکە بەپێی ساڵ جیاواز بوون، لە درێژایی کاتی پڕۆژەکە دا، ڕاسان توانی چەندین وەرکشۆپ و ڕاھێنان و سیمینار و گفتوگۆی بە کۆمەڵ ڕێک بخات. بەشداربووانی ئەم چالاکییانە بە زۆری کارمەندی حکومی و پەیمانگاکان و ئەندامانی وەزارەتی تەندروستی و ئاسایش و پۆلیس و وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئایینی و گەنجان و خوێندکارانی زانکۆی سلێمانی و زانکۆی ئەمریکی و چەرمۆ و ھتد. بوون.
لە ٢٠١٦ دا ڕاسان چەند پڕۆژەیەکی یەک لە دوای یەکی گەورەی جێبەجێکرد، یەکێک لە پڕۆژەکان «١٦ ڕۆژ لە داکۆکیکاری» بوو، کە تێیدا پۆستەری دژی ھاوسەرگیری منداڵان بڵاوکرانەوە بە شاری سلێمانی دا و چەند کارێکی ھونەری لە بارەی یەکسانیی ڕەگەزی و ئاشتی و مافەکانی ژنان و پێکەوەژیان نەخشێنران لە چەند شوێنێکی شارەکە. پرۆژەیەکی تر بە ناوی «ئێمە گرنگیت پێ دەدەین» لە ١ی تەممووزی ٢٠١٦ تاوەکوو ٣٠ی ئەیلوولی ھەمان ساڵ جێبەجێکرا، ئەنجام لە پڕۆژەکە دابینکردنی پاراستن و یارمەتی بوو بۆ ژنە ئاوارەکان. پڕۆژەکە یارمەتی ٦٠ ژنی دا کە لە خوێندن بەردەوام بن و ٧٥٠ ژنی دیکەش ڕاھێنان و ھۆشیارکردنەوەیان وەرگرت لەبارەی توندوتیژی ڕەگەزی؛ کۆمەڵەی نیوە بە نیوەی نێوان ژنان و پیاوان دانرا کە پشتگیریان کرا لە دانان و جێبەجێکردنی چالاکی گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی کە ١٬٥٠٠ کەس بە ناڕاستەوخۆ سوودیان لێ بینی. وەکو بەشێک لە پڕۆژەی «ژنان دەتوانن»، ڕاسان پشتگیری و یارمەتیی دەروونی و یاسایی بۆ ٢٠٠ ژن دابین کرد و ١٬٢٠٠ ژن کەرەستەی پاکژی سەرەتاییان بۆ دابین کرا، و ٥٠ سیمیناری ھۆشیارکردنەوەی پیاوان سازکرا بۆ پەرەپێدان بە ھۆشیاری پیاوان لەبارەی پەیوەندیی تەندروست و یەکسانی ڕەگەزی.
لە ١ی ئازاری ٢٠١٧دا، ڕاسان پڕۆژەی «١٣٢٥» ی ڕاگەیاند، کە تێیدا ٤٠٠ کەیسیان وەرگرت و پشتگیری ڕاستەوخۆیان لێ کرا و ٨٠ سیمیناری ھۆشیارکردنەوە بۆ ١٠٠٠ ژن کرا، بە ھیوای ئەوەی زانیاری زیاتریان ھەبێت لە چۆنییەتی بەدەستھێنانی پاراستن و یارمەتی لە کاتی پێویست دا. لە ٢٠١٩ ڕاسان زنجیرەیەک سیمیناری بۆ ٢٥٠ ژن ئەنجام دا کە لە چەمچەماڵ و کەلار و کەمپی عەربەت و خەبات بەڕێوەچوون.
ئۆڵ ئاوت
وێنۆک|یەکێک لە وێنەکانی ڕاسان کە شێوێنرابوو و دواتر لەلایەن ڕێکخراوەکە چاککراوەتەوە. لە ساڵی ٢٠١٧ ڕاسان ھەستا بە چالاکییەکی وێنە کێشان لە دیوارە گشتییەکان لە شاری سلێمانی، کە یەکەم دەربڕینی ئاشکرایان بوو بۆ پشتگیریکردن لە کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە. پرۆژەکە بە پشتگیری ھەڵمەتێکی کۆکردنەوەی یارمەتی بوو کە لەلایەن ئۆڵ ئاوتەوە جێبەجێکرا. ھەندێک لە وێنەکان کە پشتگیری ھاوڕەگەزخوازانیان دەکرد بە بۆیەی ڕەش شێوێنران، بەڵام ڕاسان لە وەڵامدا دووبارە وێنەکانی نەخشاندەوە. ھەرچەندە ڕێگەیان پێ نەدرا کە لە شەقام و شوێنە گشتییەکان وێنەکان بکێشن، ئەویش لە ترسی کاردانەوەی گشتگیری خەڵک بە تایبەتی ھەڵگرانی بیر و ئایینی جیاواز کە بە توندی لە دژی پرسەکەن، بەڵام ڕاسان توانی لەسەر دیواری چەند دواناوەندییەک وێنەکان بکێشن و پەیامەکە بگەیەنن بە خەڵکی شارەکە. ھەندێک لە وێنەکان لەسەر دیواری زانکۆ ئەمریکییەکە نەخشێندران. ھەرچەندە وێنەکان لەسەر شەقامە گشتییە سەرەکییەکان نەبوون، بەڵام کاردانەوەی توندیان لێکەوتەوە بەرامبەر ڕاسان بۆ پشتگیریکردنی ئەو پرسە. بەپێی وتەی کارمەندانی ڕاسان، چەندین جار ڕووبەڕووی کاردانەوەی توند و بێڕێزیکردن بوونەتەوە و تەنانەت گەیشتووە بەوەی نامەی ھەڕەشەیان پێ بگات و چەند کارمەندێک ھێرشیان کراوەتە سەر لە شوێنی گشتی دا. پڕۆژەکە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ کۆتایی ھات.
گیڤ ئەی دام
لە ٢٠١٨ دا، ڕاسان لەلایەن ڕێکخراوی «گیڤ ئەی دام» پشتگیریی ماددی دەکرا بۆ دەستکردن بە لێکۆڵینەوە لەوەی کە پێویستییەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە چییە و ئەو ئاستەنگانە چین کە ڕووبەڕوویان دەبێتەوە. یەکێک لە ئەنجامە چاوەڕوانکراوەکانی پڕۆژەکە ئەوەبوو کە پلانێکی کارکردن دابڕێژرێت لەسەر ئەو پێویستیانەی کە کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە ھەیانە لە ناوچەکە؛ یەکێکی دیکە لە ئەنجامە چاوەڕوانکراوەکان دۆزینەوە و دروستکردنی چەمکی نوێ بوو بۆ دەوڵەمەندکردنی ڕێزمانی کوردی لەو ڕووەوە. بەپێی وتەکانی گیڤ ئەی دام ئامانجێکی دیکەی پڕۆژەکە دۆزینەوەی پشتگیری لە ناو پێشڕەوە ئایینییەکان و پۆلیس و یاسادانەران لە ھەرێمەکە و عێراق بوو بە گشتی.
٢٠١٨–ئێستا
جێگری بەڕێوەبەری پێشووی ڕاسان، کادۆ، باسی لە کاری ڕێکخراوەکەیان و ئەو ڕێیەی ئەوان لێوەی ھەوڵی شکاندنی پرسە ڕێپێنەدراوەکانی ناو کۆمەڵگەیان داوە، ئەویش بە تێگەیاندنی و ھۆشیارکردنەوەی زیاتری کۆمەڵگە و یارمەتیدانی ژنان و کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کێشەکانیان کرد بۆ ئێس-بی-ئێس. کادۆ بە ئێس-بی-ئێسی ڕاگەیاند کە ھەرچەندە چەند ڕێکخراوێکی کەم ھەن لە ناوچەکە کە کار بۆ پرسی ھاوڕەگەزخوازان دەکەن لە ھەرێمەکە دا، بەڵام ڕاسان تاکە ڕێکخراوی چالاکە لە ھەرێمی کوردستان و ھەموو عێراق، کە ھەوڵ دەدات پشتگیریی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە بکات بە دابینکردنی ڕاوێژکردن و یارمەتی یاسایی و تەندروستی و داڵدەدانی ئەو کەسانەی کە پێویستیانە. «ئێمە خزمەتگوزاری یارمەتیدانی حاڵەتەکانمان ھەیە، کە کەسانی ھاوڕەگەزخواز دەتوانن سەردانی ڕێکخراوەکەمان بکەن یان لە ڕێگەی ڕێکاری جیاوازی وەکو تەلەفون یاخود فەیسبووک و تویتەر یان ئیمەیڵ داواکاری یارمەتی دەروونی و کۆمەڵایەتی و یاسایی پێشکەش بکەن و ڕاسانیش بۆیان دابین دەکات.» بە بێ لەبەرچاوگرتنی گرفتە ئابووری و سیاسییەکانی ھەرێمی کوردستان، ڕاسان بەردەوامبووە لە چالاکی و پشتگیرییەکانی. بەپێی وتەکانی کادۆ, ئەگەر پشتگیری زیاتریان ھەبووایە، چالاکییەکانیان بۆ ناوچەکانی تری ھەرێمەکە بەرفراوان دەکرد و لە ناویشیان دا شاری فرەنەتەوەی کەرکووک، بۆ ئەوەی بە زۆرترین کەسانی ھاوڕەگەزخواز بگەن و یارمەتیان پێشکەش بکەن.
ماوەی کۆڤید ١٩
کۆمەڵەی دژە-گۆڕانکاری و میلیشیا ئاینییە بەلاڕێدا براوەکان لە ئێستادا گەورەترین مەترسین بۆ سەر ژیانی ئەندامانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە جیھاندا و بە تایبەتی لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا، کە بە دەگمەن وڵاتی تێدایە یاسای پاراستنی ھاوڕەگەزخوازانی تێدا بێت، و بڵاوبوونەوەی کۆڤید-١٩ بووە ھۆی ھەڵکشانی وتاری دژی ھاوڕەگەزخوازان لەلایەن پێشڕەوە ئایینییەکانەوە کە ئەوەش ھێندەی تر بووەتە ھۆی زیادبوونی مەترسی لەسەر ژیانی ئەندامانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە، بە تایبەتی لەو وڵاتانەی کە ھێزی میلیشیای گەورەی تێدایە کە ھەڵگری بیروڕای توندڕەون وەکوو شیعەکانی عێراق کە بە چەندین تاوانی نامرۆڤانە لە دژی ئەندامانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە تۆمەتبارکراون.
لە گەرمەی بڵاوبوونەوەی کۆڤید-١٩ دا لە ١٧ی ئایاردا، کونسوڵخانەی بەریتانی و کەنەدی و یەکێتیی ئەورووپا ئاڵای شانازییان ھەڵکرد لە بنکە سەرەکییەکانیان لە بەغداد، ئەوەش کاردانەوەیەکی نەرێنیی گەورەی لێکەوتەوە،    کە بووە ھۆی زۆرلێکردنی کونسوڵخانەی گشتی یەکێتی ئەورووپا کە پۆستەکەیان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بسڕنەوە دوای چەند کاتژمێرێکی کەم لە بڵاوکردنەوەی. لە کاتێک دا موقتەدا سەدر پێشتر داوای وەستاندنی توندوتیژی کردبوو لە دژی ھاوڕەگەزخوازان، بەپێی ڕاپۆرتێکی ڕاسان، ئەو یەکێک بوو لە سەرەکیترین و کاریگەرترین ئەو کەسانەی کە بوونە ھۆی دەستپێکردنی شەپۆلێکی ڕقلیبوونەوە لە دژی ھاوڕەگەزخوازان، و ھاوڕەگەزخوازی بە نەخۆشی سێکسی و جووتبوونی ناوەکی (خێزانی) چواند. «موقتەدا سەدر بە ڕوونی ھەوڵی کۆکردنەوەی خەڵک دەدات بۆ دژایەتیکردنی ھاوڕەگەزخوازان [چونکە وا دەزانێت ھاوڕەگەزخوازی بڵاو دەبێتەوە ئەگەر وانەکات]، ئەمەش بووەتە ھۆی ئەوەی کە خەڵک توندوتیژتر ببن و ھێرش بکەنە سەر کەسانی ھاوڕەگەزخواز و ھەوڵی دۆزینەوە و کوشتنیان بدرێت. بەڵام ئەمە تەنیا ھەوڵ نەبووە بۆ دەستپێکردن بەم کردەوە ڕقامێزانە؛ لە ڕاپۆرتێکی ھەواڵی پەخشکراو دا لەسەر کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنی حکوومی گرتە ڤیدیۆیی خەڵکانێک پەخش کراوە کە بەسەر ئاڵای شانازیدا دەڕۆن و دەڵێن کە کەسانی ھاوڕەگەزخواز ئاسایی نین و ھاوڕەگەزخوازی جۆرێکە لە نەخۆشیی سێکسی.» –ڕاسان. بەپێی ڕاسان، لە کاتی بڵاوکردنەوەی تویتەکانی موقتەدا سەدر تاوەکوو کاتی نووسینی ئەو ڕاپۆرتەیان، ژمارەیەک گەنج کوژراون بە بیانووی ئەوەی ھاوڕەگەزخواز بوون. ڕێکخراوەکە دەرکەوتنی جۆرێکی دیکەی جیھادی ڕاگەیاند کە بە «جیھادی ئەلکترۆنی» ناو دەبرێت، کە تێیدا کەسانی توندڕەوی ئایینی خۆیان وەکوو ھاوڕەگەزخواز نیشان دەدەن بۆ دۆزینەوەی ئەو کەسانەی کە بەڕاستی ھاوڕەگەزخوازن، بۆ ئەوەی شوێنەکانیان ئاشکرا بکەن و ھێرش بکرێتە سەریان بۆ کوشتن و ئازاردانیان. ئەم موجاھیدە ئەلکترۆنییانە لە بەرنامەی ژوانکردنی ھاوڕەگەزخوازانی وەکوو گرایندردا و ئەو کەسانەی کە لە گرووپی داکۆکیکارانی مافەکانی ھاوڕەگەزخوازاندان دەگەڕێن و نامەیان بۆ دەنێرن بۆ ئەوەی بە فێڵ ناسنامەی ڕاستیان پێ دەربخەن بۆ دۆزینەوەیان. دوای ئەم زنجیرە ڕووداوانە، ڕێکخراوەکە بە توندی کەوتە ڕەخنەگرتن لە یەکێتیی ئەورووپا و نەتەوە یەکگرتووەکان لە تۆڕە کۆمەڵاتییەکانیان تاکوو بێدەنگیان بۆ خەڵک دەربخەن لە ئاست ئەو تاوانانە، ڕاسان بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە ئەوان بێدەنگیان ھەڵبژاردووە تاوەکوو خۆیان لە کاردانەوە بپارێزن، و بە «چاکەکاری ھەلپەرست» ناساندیانن. ڕێکخراوەکە بە ھەمان شێوە جەنگێکی میدیایی لە دژی حکوومەتی عێراقی بەرپاکرد لەسەر بێدەنگی و بێ ھەڵوێستیان و ڕەخنەشیان لە موقتەدا سەدر گرت بۆ ھەڵستاندنی ڕقی خەڵک لە دژی ھاوڕەگەزخوازان. لە چاوپێکەوتنێکیان لەگەڵ کەناڵی ڕووداو، ڕاسان ڕایگەیاند: «وەکوو ھەموو کات، سیاسەتمەدارانی عێراقی بەردەوامن لە فریودانی خەڵکی بۆ ڕاکردن لە بەرپرسیارییەتییەکانیان. مایەی سەرسووڕمان و شەرمەزارییە کە کەسایەتییەکی وەکوو موقتەدا سەدر بێئاگابێت لەوەی کە ڕوودەدات و تاوانی ھەموو کێشەکان بخاتە ملی کۆمەڵەیەکی بچووکی بێ دەسەڵاتی کۆمەڵگە و بە سەرچاوەی کۆڤید-١٩ ناویان ببات.»
داڵاڕۆ
داڵاڕۆ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
داڵاڕۆ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گۆیژەڕەشان و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی میرانی کۆماری و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سەیرانە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بەھێ، گەرمک.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٢
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٢ یارییەکی تۆپی پێ بوو کە لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١١ لە نێوان یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن و یانەی تۆپی پێی چێڵسی، لە یاریگای ئەلیانز ئەرینا، میونشن بەڕێوەچوو، بۆ دیاریکردنی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا وەرزی ٢٠١١–٢٠١٢. بایرن نۆیەمین یاری خۆی لە یاری کۆتایی پاڵەوانێتییەکەدا ئەنجامدا، چوار بردنەوە و چوار دۆڕانی هەبوو، دوایین جار لە ساڵی ٢٠١٠ دۆڕا. چێڵسی لە دووەم یاری کۆتاییدا بەشداری یارییەکەی دەکرد، یەکەم یاری کۆتایی لە ساڵی ٢٠٠٨ دۆڕاندبوو. کاتی ئاساییی و زیادکراو بە گۆلێک بۆ هەردوو لا یەکسان بوون، پاشان چێلسی لە لێدانەکانی یەکلاکەرەوە بە ئەنجامی ٤-٣ یارییەکەی بردەوە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:پێشبڕکێیە وەرزشییەکان لە میونشن
بەکری
ئەبوو عوبەیدەڵڵا کوڕی عەبدولعەزیز کوڕی محەممەد کوڕی ئەیووب کوڕی عەمر بەکری مێژوونووسێکی موسڵمانی ئەندەلوسی و جوگرافیناسێکی ڕۆژاوای عەرەب بوو.
بەکری لە شاری ھوێلڤا لە ھەرێمی (ئەندەلوسییە) لەدایکبووە، کوڕی سەروەری میرنشینێکی کورتخایەن لەوێ بووە. خێزانەکەی ئەم ناوچە خۆبەڕێوەبەرەیان لە ھوێلڤا دامەزراند کاتێک خەلافەتی ئەمەوی لە ئەندەلوس لە ساڵی ١٠٣١ کەوتە خوارەوە. بەکری سەر بە ھۆزی عەرەبی بەنی بەکر بووە. کاتێک باوکی لەلایەن موعتەدید (١٠٤٢–١٠٦٩) لە فەرمانڕەوای تەیفەی سێڤییا لە پۆستەکەی دوورخرایەوە، دواتر ڕووی لە کۆردۆبا کرد و لەوێ لەلای جوگرافیناس عەزری و مێژوونووس ئیبن حەیان خوێندی. ھەموو ژیانی لە ئەندەلوس بەسەر بردووە و زۆربەی ژیانی لە سێڤییا و ئەلمێریا بەسەر بردووە. لەکاتێکدا لە سێڤییا بوو، ئەو لەوێ بوو کاتێک ئێل سید گەیشتە لای بۆ کۆکردنەوەی باج لە ئەلفۆنسۆی شەشەم. لە کۆردۆبا کۆچی دوایی کرد بەبێ ئەوەی ھەرگیز گەشتی بۆ ئەو شوێنانە کردبێت کە ئەو نووسیویەتی.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٤٠ پۆل:مردووانی ١٠٩٤ پۆل:نووسەرە عەرەبەکانی سەدەی ١١یەم پۆل:جوگرافیناسەکانی سەدەی ١١یەم
بەیاننامە
مانیفێست یان بەیاننامە دەقێکە کە کەسێک یان گروپێک بەکاری دەھێنێت بۆ دەربڕینی پرەنسیپ و باوەڕ و ئامانجەکانیان بۆ خەڵک. فەرمییەتی لێدوانەکان بەپێی دەربڕینیان و ئەو ناوەڕۆکانەی کە دەردەبرێن بە دوو جۆری فەرمی و نافەرمی پۆلێن دەکرێن.
وشەناسی
وشەی مانیفێست لە فەرەنسییەوە بەرەو زمانەکانی دیکە ھاتووە و بە قەرزی وشەی فەڕەنسیی دادەنرێت. لە ئینگلیزیدا، مانیفێست لە ئیتاڵی وەرگیراوە، کە ئەویش لە لاتینی و وشەی "مانیفێستۆم"ە (manifestum) وەرگیراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کارە سیاسییەکان پۆل:دۆکیومێنتە سیاسییەکان پۆل:بەیاننامەکان پۆل:پێشبڕکێکانی ھەڵبژاردن
ئەفریقای باشوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
ئەفریقای باشوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بوو کە لە ٢٣ی تەممووز تا ٨ی ئابی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سەرالی خواروو
سەرالی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی مەھدی، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
سەرالی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەرالی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئادی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەڵات لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دورگەی ئۆروزخان.
ژۆمبلو
ژۆمبلو شارەوانییەکە لە پارێزگای نامور لە بەلجیکا بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٧، ڕێژەی دانیشتووانی ٢٢٠٧٤ خەمڵێنراوە. لەگەڵ ڕووبەرەکەی بە ٩٥٫٨٦ کم دووجا
ھۆکارەکانی شێرپەنجەی مەمک
شێرپەنجەی مەمک: ئەو شیرپەنجەیە کە کار دەکاتە سەر خانەکانی مەمک. شێرپەنجەی مەمک ئەو شیرپەنجەیە کە کار دەکاتە سەر خانەکانی مەمک. دوای شێرپەنجەی پێست، شێرپەنجەی مەمک باوترین جۆری شێرپەنجە کە تووشی ژنان ئەکات لە وڵاتی ئەمرێکا. هەردوو پیاو و ژن تووشی شێرپەنجەی مەمک ئەبن، بەڵام لای ژنان باوترە.
هەلسەنگاندنی گشتی
شێرپەنجەی مەمک ئەو شیرپەنجەیە کە کار دەکاتە سەر خانەکانی مەمک. دوای شێرپەنجەی پێست، شێرپەنجەی مەمک باوترین جۆری شێرپەنجە کە تووشی ژنان ئەکات لە وڵاتی ئەمرێکا. هەردوو پیاو و ژن تووشی شێرپەنجەی مەمک ئەبن، بەڵام لای ژنان باوترە.
پاڵپشتی گەورە بۆ زیادکرنی هۆشیاری خەڵک و گرنگیدان بە توێژینەوەی زانستی لەسەر ئەم بابەتە هۆی ئەوە بوو کە دەستنیشانکردنی نەخۆشەکە و چارەسەرکردنی بەرەو باشتر ئەچێت. رێژەی نەجاتبوون لەم نەخۆشییە زیادبووە، و رێژەی گیان لە دەستدان لەبەر ئەم نەخۆشییە کەمبووە بە شێوەێکی دیاریکراو. و هۆکاری ئەمەیە: پشکنینی زوو، دانانی نەخشەی جیاواز بۆ هەر نەخۆشێک و تێگێشتنی باشتر لە نەخۆشیەکە.
نیشانەکانی نەخۆشییەکە
نیشانەکانی شێرپەنجەی مەمک بریتین لە:
·سووربوونەوە یان قوپانی پێستی مەمک، وەکو پێستی پرتەقاڵی لێ دێت
کەی ئەبێت سەردانی پزیشک بکرێت؟
کەی گرێیکت دۆزی، یان هەستت بە گۆرانکاریێکت کرد، پێویست ئەکات سەردانی دکتۆرەکەت بکەیت بۆ مەبەستی پشکنیین، هەتا ئەگەر پێش ماوەییک مامموگرامت کردبێت و نەتیجەکەی نۆرماڵ دەرچوو.
هۆکارەکان
پزیشک ئەزانیت کە شیرپەنجە رووئەیات لەو کاتانە کە خانەکانی مەمک بە شێوەێکی نائاسایی گەشە دەکات. ئەم خانانە زیاتر لە خانەکانی ئاسایی  دابەش ئەکەن و زوو زوو گرێەک درووست ئەکەن. ئەم خانانە ئەگەری بڵاوبوونەوەیان هەیە لە ناو مەمک و لە ناو لیمفە بۆرییەکان یان بۆ بەشەکانی تری جەستە.
زۆربەی کات شیرپەنجەی مەمک لە کەناڵەکانی درووست کردنی شییر دەست پێ ئەکات. هەروەها لە شانەی لوویی یان لە خانە و شانەی تر لە ناو مەمکا درووست ئەبێت.لێکۆڵەرەکان هۆکاری هۆرمۆنی، شێوازی ژیان، و ژینگەییان دۆزی کە ئەگەری تووشبوونەوەی شێرپەنجەی مەمک زیاد ئەکەن. بەڵام ئاشکرا نییە بۆچی هەندێ خەڵک تووشی ئەم جۆری شێرپەنجە ئەبن کە هیچ لەم هۆکارانەیان نییە، لەو کاتانە کە خەڵکی تر ئەگەری تووشبوونەوەیان زۆر زیاترە، و هەر تووش نابن. وا دەرکەوتووە کە شێرپەنجەی مەمک هۆکارەکانی ئاڵۆزی هەیە بریتین لە هەردوو هۆکاری ژینگەیی ڵەگەڵ هۆکاری جینی.
شێرپەنجەی مەمکی بۆماوەیی
دکتۆرەکان تەخمینی ئەوەیان کرد کە لە ٥% بۆ ١٠% لە تووشبووانی شێرپەنجەی مەمک، لە خێزانی خۆیان ئەم نەخۆشییە هەبووە و بۆیان گوزراوەتەوە لە رێگەی جیینی.ژمارەێیک لەو جینانە کە ئەگەری تووشبوونی شێرپەنجەی مەمک زیاد دەکەن دیاریکراو بوون. یەکێک لە بەناوبانگتریین جینەکان جینی شێرپەنجەی مەمکی یەکەم (BRCA1)   ڵەگەڵ جینی شێرپەنجەی مەمکی دووەم (BRCA2)، کە ئەم دوو جیینە ئەگەری هەردوو شێرپەنجەی مەمک و شێرپەنجەی هێلکەدانی زیاد ئەکات.ئەگەر مێژووی ئەم جۆرە شێرپەنجە لە ناو خێزانت بە قووەت بووە، پزیشکی تۆ لەوانەیە تاقینکردنەوەی خوینت بۆ ڕادەسپێرێت بۆ مەبەستی دیاریکردنەوەی هەر گۆردرانێک لە جینی BRCA یان هەر جینێکی تر کە لە ناو خێزانەکەت گوازراوە.
هۆکارەکانی مەترسی
هۆکارەکانی مەترسی بریتین لە هەر شتێک  کە ئەگەری تووشبوونەوە زیاد ئەکات. بەڵام هەبوونی هۆکارێکی مەترسی یان چەندین هۆکاری مەترسی مانای ئەوە نییە کە لە سەدا سەد تووش ئەبیت. چەندیین ژن هەیە کە تووشی ئەم جۆرە شێرپەنجە بوون بەبێ هیچ هۆکاریک مەگەر لەبەر ئەوە ژن بوون.
نەهێشتنی تووشبوون
کەمکردنەوەی ئەگەری تووشبوون بۆ ئەو ژنانە کە مەترسی تووشبوونیان بارزە:
کەم کردنەوەی مەترسی تووشبوون بۆ ئەو ژنانە کە لە مەترسییداین:
ئەگەر پزیشكەكەت پشكنینت بو كردووە و بە خویندنی مێژووی خێزانەکەت زانی کە هۆکاری تریشت هەیە وەکو حالەتی بەر لە قرژاڵە، کە ئەگەری تووشبوونەوە زیاد دەکات، ئەبێت گفتوگۆ بکرێت چۆن ئەم ئەگەرییە کەم بکرێت، وەکو:
جارەسەرکردنی پارێزگاری (کیمیاوی)  دەرمانی وەستاندنی ئەسترۆجیین، وەکو هەڵبژاردنی وەرگرەی ئەسترۆجینی و رێگری ئارۆماتەیز، ئەگەری تووشبوونەوە لە شێرپەنجەی مەمک کەم دەکاتەوە.
ئەم نەوعە دەرمانانە کاری لاوەکییان زۆرە بۆیە نابێت کەسێک بەکاری بهێنێەت مەگەر لە مەترسیێکی زۆر گەورە نەبووە.
برینگەری پارێزگاری ئەم ژنانە کە ئەگەری تووشبوونەوەیان گەورەیە ئەتوانن قەرار بدەن مەمکی تەندرووستیان لابەرن (برینەوەی مەمکی پارێزەر)، هەروەها ئەتوانن هێلکەدانی تەندرووستیان لابەرن ( برینەوەی هێلکەدانی پارێزەر) بۆ مەبەستی کەم کردنەوەی ئەگەری تووش بوون.
تایپێی چینی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
تایپێی چینی نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
(C) دۆزینەوەی ڤایرۆسی ھەوکردنی جگەر جۆری
خەلاتی نۆبێل لە کارەندامزانی یان دەرمان ٢٠٢٠: دۆزینەوەی ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری (C)
ئەنجومەنی نۆبێل لە کارۆلینسکا ئینستۆتوت بڕیاریان دا کە خەڵاتی نۆبێلی ٢٠٢٠ لە کارەندامزانی و دەرمان ببەخشن بە هارڤی ئاڵتەر، مایکڵ هۆتەن، و چاڵز رایس بۆ دۆزینەوەی ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری (C).
خەڵاتی نۆبێلی ئەم ساڵ دەبەخشرێت بە سێ زانا کە بەشدارییان کردووە لە دژی هەوکردنی جگەر کە بە خوێن دەگوازرێتەوە، ئەم ڤایرۆسەش کێشەیەکی سەرەکییە بۆ تەندروستی جیهانی چونکە دەبێت بە هۆی دروستکردنی نەخۆشی درێژخایەنی جگەر، کە ئەستوور دەبێ لە پاشا دێتەوە یەک و دەپووکێتەوە و بەڕەنگی زراو زەرد هەڵدەگەڕێت، و شێرپەنجەی جگەر لە مرۆڤدا.
هارڤی ئڵتەر، مایکڵ هۆتەن، و چارڵز رایس چەندین پنچینەی نوێیان دۆزیوەتەوە کە بەرەو ناسینەوەی ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری (C) دەبات. پێش ئەو کارەیان، دۆزینەوەی ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری (A) و (B) بە چەند هەنگاوێکی گرنگ  بەرەو پێشهاتوون بەڵام زۆربەی حاڵەتەکانی  ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر کە بە خوێن دەگوازرێتەوە نەناسرابوون بۆیە دۆزینەوەی ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری (C) هۆکارەکانی ئەو حاڵەتە درێژخایەنانەی ئاشکرا کرد و پشکنینی خۆێن و دەرمانی نوێی گونجاو پەیداکران کە ژیانی ملیۆنەها مرۆڤی ڕزگارکردووە.
نەخۆشی هەوکردنی جگەر – هەڕەشەیەکی جیهانی بۆ تەندروستی مرۆڤ
هەوکردنی جگەر یان هێپەتایتەس، تێکەڵبوونێکی وشەی یۆنانییە بو جگەر و هەوکردن، کە بەگشتی بە پەتا دروست دەبێت هەرچەندە  بەکارهێنانی کحول بەخراپی، ژەهری ژینگەیی، و نەخۆشی بەرگری دژبەخۆ هەروەها دەبنە سەبەبی گرنگی ئەو ڤایرۆسە. لە ساڵی ١٩٤٠دا، ئاشکرابوو کە دوو جۆری سەرەکی نەخۆشی هەوکردنی جگەر هەیە. ئەوەی یەکەم کە ناوی ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری (A) یە، بە ئاوی پیس یان خواردن دەگوازرێتەوە و نوێنەرایەتی هەڕەشەیەکی زۆر جیددی دەکات چونکە دەتوانێت بەرەو حالەتی درێژخایەن بڕوات چونکە گەشەپێدان بە نەخۆشی درێژخایەنی جگەر و شێرپەنجەی جگەر دەدات. ئەم جۆرەی نەخۆشی هەوکردنی جگەر شاراوەیە، بۆیە مرۆڤی ساغ بە بێدەنگی تۆۆش دەبێت بۆ چەند ساڵێک و دوای ئاڵۆزگاری جیددی سارهاڵ دەدات. نەخۆشی هەوکردنی جگەر کە بە خوێن دەگوازرێتەوە پەیوەندی هەیە بە نەخۆشی گرنگ و ڕێژەی مردن، و بۆتە سەبەبی زیاتر لە میلیۆنێ مردن لە هەر ساڵدا لە هەموو جیهاندا، لەبەر ئەوە بۆتە خەمێکی تەندروستی جیهانی کە بەراورد دەکرێت بە نەخۆشی ئەیدز و وەرەمی سیل.
نوێنەرێکی پەتای نەناسراو
ئامرازی سەرەکی بۆ دەستێوەردانێکی سەرکەوتوو لە دژی پەتا ئەوەیە کە دیاری نوێنەرەکان بکرێت. لە ساڵی ١٩٦٠دا، بارووک بلومبێرگ دیاری دەکات کە یەک شێوەی نەخۆشی هەوکردنی جگەر کە بە خوێن دەگوازرێتەوە بە سەبەبی ڤایرۆسێک بوو کە ناسراوە بە هەوکردنی جگەر جۆری (B). ئەو دۆزینەوەیە بەرەو پەرەسەندنی تاقیکردنەوەی دەستنیشان کردن و ڤاکسینێکی کاریگەر دەبات. لەبەر ئەم دۆزینەوەیە، بلومبێرگ خەڵاتی نۆبێلی لە کارئەندامزانی و دەرمان لە ساڵی ١٩٧٦دا پاداشت دەهێنێت.
لەو کاتە، هارڤی ئاڵتەر لە پەیمانگای تەندروستی نیشتیمانی ئەمریکا، ڕوودانی نەخۆشی هەوکردنی جگەی دەخوێند لەو نەخۆشانەی کە گواستنەوەی خوێنیان وەردەگرت. هەرچەندە فەحسی خوێن بۆ نەخۆشی هەوکردنی جگەر کە پەیوەندی هەیە بە گوانستنەوەی خوێن، کەم دەکاتەوە. بەڵام بۆ ئاڵتەر و هاوپیشەکانی دەرکەوت کە ژمارەیەکی زۆری حاڵەتەکان مابوونەوە. هەروەها پشکنینی  ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری (A) لەم کاتەدا دروستبوو و ئاشکرا بوو کە ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری (A) سەبەبی ئەم حاڵەتانە نەبوو.
بووە سەرچاوەیەکی خەمی گەورە کە ژمارەیەکی زۆر لە وانەی خوێن گواستنەوەیان وەردەگرت تووشی ڤایرۆسی درێژخایەنی هەوکردنی جگەر دەبوون لەبەر نوێنەرێکی پەتای نەناسراو. ئاڵتەر و هاوبەشەکانی پێشانیان دا کە خوێنی نەخۆشەکانی هەوکردنی جگەر دەتوانێت شیمپانزی تووش بکات، کە تەنها کەوتنەبەرە بێجگە لە مرۆڤ. خوێندنی دواتر دەردەخات کە ئەو نوێنەرەی پەتای نەناسراو سیفەتی ڤایرۆسی هایا. پشکنینە ڕێک وپێکەکەی ئاڵتەر پێناسەی شێوەیەکی نوێ و جیاوازی ڤایرۆسی درێژخایەنی هەوکردنی جگەر دەکات. ئەم نەخۆشییە نادیارە بە هەوکردنی جگەر  ”نۆن A، نۆن B" ناسراوە.
دیاری کردنی ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری (C)
دیاری کردنی ئەم ڤایرۆسە نوێیە ئیستا بۆتە گرنگییەکی زۆر. هەموو تەکنیکە ئاساێکان بۆ ناسینەوەی ڤایرۆس بەکار هاتن بەڵام ڤایرۆسەکە دەردەچێت لە تەنهایی بۆ ماوەی دۆ ساڵ. مایکڵ هۆتەن، کە بۆ کۆمپانیایەکی دەرمان کە ناسراووە بە شیرۆن کاری دەکرد، ئەنجامی ئەو کارە سەختەی کە پێویستە بۆ جیاکردنەوەی ڕیزبەندی بۆماوەزانی ئەم ڤایرۆسە دەدات. هۆتەن و هاوپیشەکانی کۆکردنەوەیەکی پارچەی دی ئێن ئەی (DNA) لە نوکلێیک ئاسەدز کە لە خوێنی شیمپانزییەکانی تووش بوون دروست دەکەن. زۆربەی ئەم پارچانە لە جینۆمی شامپانزییەکان خۆیانەوە دەهات، بەڵام توێژەرەکان پێشبینییان کرد کە لەوانەیە هەندێک لە ڤایرۆسە نەناسراوەکەوە وەرگیرابن. لەسەر ئەو گریمانە کە دژتەنی دژ ئەم ڤایرۆسە لەوانەیە دیاری بن لە خوێن کە وەرگیراوە لەو نەخۆشانەی کە ڤایرۆسی هەوکردنی جگەریان هەیە، توێژەرەوەکان خوێنی نەخۆشەکانیان بەکار هێنا بۆ ئەوەی پارچەی درووستکردنی ڤایرۆسی دی ئێن ئەی (DNA)  بدۆزنەوە کە پرۆتینی ڤایرۆس ئینکۆد دەکات. دوای پشکنینێکی گشتیگەر، یەک درووستکردنی پۆزەتیڤ دۆزرایەوە. کاری زیاتر پێشان دەدات کە ئەم درووستکردنە لە ڤایرۆسی ئار ئێن ێەی (RNA)  وەرگیراوە کە دەگەڕێتەوە بۆ خێزانی فلاڤیڤایرۆس (Flavivirus) و ناوی لێ دەنێت ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری (C). هەبوونی دژەتەن لە نەخۆشەکانی هەوکردنی جگەر درێژخایەن پێشان دەدات کە ئەم ڤایرۆسە نوێنەرە ناسراوەکەیە.
گرنگی ئەم دۆزینەوەیە
دۆزینەوەی ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری (C) بەرهەمێکە لە شەڕی دژی نەخۆشی ڤایرۆسی. لەبەر ئەم دۆزینەوەیە، تاقیکردنەوەی زۆر حەساسی خوێن بۆ ئەم ڤایرۆسە ئێستا بەردەستە و ئەمە شێوەیەکی بنەڕەتی بڵاو کردنەوەی هەوکردنی جگەر بە خوێن گواستنەوە لا دەبات لە زۆر بەشی جیهاندا، بۆیە تەندروستی جیهانی زۆر باشتربووە. ئەم دۆزینەوەیان هەروەها رێ بە پەرەسەندنی خێرای دەرمانی دژەڤایرۆس دەدات لە هەوکردنی جگەر. بۆ یەکەم جار لە مێژوودا، چارەسەری ئەم نەخۆشییە دەتوانێت بکرێت، ئەمەش پاز دەدات بە لەناو بردنی ئەم ڤایرۆسە لە جیهاندا. بۆ بەدەستهێنانی ئەم ئامانجە، هەوڵدانی نێودەوڵەتی پێویستە بۆ ئاسانکردنەوەی پشکنینی خوێن و دروستکردنی دەرمانی دژەڤایرۆس بۆی بەردەستبێت لەناو کۆی زەوی.
هارڤی ئاڵتەر
هارڤی ئاڵتەر، لە ساڵی ١٩٣٠ لە دایک بووە لە شاری نیو یۆرک. بڕوانامەی پزیشکی لە زانکۆی ڕۆچێستەر قوتابخانەی پزیشکی وەرگرتووە و دەرمانی ناوخۆیی خوەندووە لە نەخۆشخانەی سترۆنگ مەمۆریەل و لە نەخۆشخانەی زانکۆی سیاتڵ. لە ساڵی ١٩٦١، دەچێتە پەیمانگای نیشتیمانی تەندروستی (NIH) وەک یاریدەدەری پزیشکی. چەند ساڵێک بەسەر دەبات لە زانکۆی جۆرجتاون پێش ئەوەی بگەڕێتەوە پەیمانگای نیشتیمانی تەندروستی (NIH) لە ساڵی ١٩٦٩ بۆ ئەوەی بچێتە لقی بنکەی پزیشکی خوێن گواستنەوە وەک توێژەرەوێکی پایەبەرز.
مایکڵ هۆتەن
مایکڵ هۆتەن، لە بەریتانیا لە دایک بووە. بڕوانامەی دکتۆرای لا ساڵی ١٩٧٧ لە کینگز کۆلێژ لە لەندەن وەرگرتووە. دەچێتە کۆمپانیای جی دی سێڕل (G. D. Searle Company) پێش ئەوەی پچێت بۆ کۆمپانیای شەرۆن (Chiron Corporation) لە ئێمریڤڵ، کالیفۆرنیا، لە ساڵی ١٩٨٢. لە ٢٠١٠ خۆی دەگوازێتەوەبۆ زانکۆی ئالبێرتا و ئێستا سەرۆکی توێژینەوەی نایابی کەنەدایە لە زانستی ڤایرۆس و پرۆفیسۆری لیی کا شینگە بۆ زانستی ڤایرۆس لە زانکۆی ئالبێرتا کە هەروەها بەڕێوبەری پەیمانگای لیی کا شینگە بۆ بەکارهێنانی زانستی ڤایرۆس.
چارڵز رایس
چاڕلز رایس، لە ساڵی ١٩٥٢ لە ساکرەمێنتۆ لە دایک بووە. بڕوانامەی دکتۆرای لە ساڵی ١٩٨١ لە کالیفۆرنیا ئینستۆتیوتی تەکنەلۆجیا وەرگرتووە. گرووپی توێژینەوەی دادەمەزرێنێت لە زانکۆی واشینتۆن قۆتابخانەی پزیشکی سەینت لوویس لە ساڵی ١٩٨١ و بوو بە پرۆفیسۆر لە ١٩٩٥. لە ساڵی ٢٠٠١ بووە بە پرۆفیسۆر لە زانکۆی ڕۆکەێلەر لە نیو یۆرک. لە ساڵانی ٢٠٠١ بۆ ٢٠١٨ بەڕێوبەری زانستی بووە، لە بنکەی خوێندنی ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری (C) لە زانکۆی ڕۆکەفێلەر.
ژێڤ
ژێڤ شارەوانییەکە لە پارێزگای نامور لە بەلجیکا بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٧، ڕێژەی دانیشتووانی ٦٤٤١ خەمڵێنراوە. لەگەڵ ڕووبەرەکەی بە ٦٤٫٩٢ کم دووجا
ھۆمەرمل
ھۆمەرمل گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی مەیدان، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ھۆمەرمل لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دارئیمام و لە باشوور لەگەڵ گوندی حاجیلەری سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شاوازی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئازادی.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
لایلا تریتیکۆڤ
لایلا تریتیکۆڤ (ناوی لەدایکبوون: ئۆلگا (لایلا) تریتیکۆڤا)، بە ڕووسی: Ольга (Ляля) Третьяко́ва، لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ لە مۆسکۆ) ئەندازیار و بەڕێوبەری ڕووسی - ئەمریکییە، کە پێشتر بەڕێوبەری جێبەجێکاری ڕێکخراوی ویکیمیدیا بوو لەماوەی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٦.
لایلا لە مۆسکۆ لەدایکبوو، ھەر لەتەمەنی ھەرزەکاریدابوو کۆچی کرد بەرەو ئەمریکا لەوێ لە ساڵی ١٩٩٩ وەک ئەندازیاری نەرمەواڵە دەستی بەکارکردن کرد لە کالیفۆرنیا. لە ئەمریکا لەچەند کۆمپانیایەک کاری کردووە لەبواری نەرمەواڵە، ھەروەھا کۆمپانیاکی لەبواری بەبازاڕکردنی تەکنەلۆژیا دامەزراند. وەک شارەزایەک پلەی بەڕێوبەری تەکنەلۆژیا و جێگری سەرۆکی ئەندازیاری لە کۆمپانیا سوگەر سی ئار ئێم کاری کرد، ئەمەش بەر لەوەی ببێتە شوێنی سو گاردنر وەک بەڕێوبەری جێبەجێکاری ڕێکخراوی ویکیمیدیا لە ٢٠١٤ کە بەدەنگی ٢٠٠ کەس ھەڵبژێردرا. لە ساڵی ٢٠١٦، لایلا ویکیمیدیای جێھێشت.
سەرەتای ژیان و خوێندن
باوکی لایلا بیرکاریزان بوو وە دایکیشی فیلمساز. لایلا تەمەنی ١٥ ساڵان بووە، کاتێک کۆچیان کردووە بۆ شاری نیویۆرک، لەوێ لایلا فێری ئینگلیزی بووە لەوکاتەی کاری گارسۆنی کردووە و ھەمان کاتیش لە زانکۆی کالیفۆرنیا دەیخوێند، بەڵام خوێندنی بەجێھێشت بەبێ ئەوەی تەواوی بکات. لایلا گرنگی بە زانست و ھونەری کۆمپیوتەر دەدا و تووێژینەوەی لەبواری خوفێربوونی ئامێرەکان دەکرد.
کارکردن
لە ساڵی ١٩٩٩، لایلا دەستیکرد بەکارکردن لە کۆمپانیای ئەمریکی سەن مایکرۆسیستەم وەک ئەندازیارێک کە کاری لەسەر جاڤا سێرڤەر دەکرد. دواتر لایلا کۆمپانیای گرۆک دیجیتاڵی دامەزراند، کە کۆمپانیایەکی تەکنەلۆژی بوو لەبواری بازاڕکردنی تەکنەلۆژی کاری دەکرد. دواتر لایلا بووە بەڕێوبەری تەکنەلۆژیا و جێگری سەرۆکی ئەندازیاری لە کۆمپانیا سوگەر سی ئار ئێم. لە ساڵی ٢٠١٢، خەڵاتی زیوی ستیڤی بردەوە لە پۆلینی «ژنەبەڕێوبەری ساڵ لە خزمەتگوزاری بازرگانی - ١١ بۆ ٢٬٥٠٠ کارمەند - لەبواری ڕەقەواڵە و نەرمەواڵەی کۆمپیوتەر». لایلا بەھاوبەشی دانەری چەندین بیرۆکەی داھێنەرانەبووە لە بواری زیرەکی داتای نەخشەیی.
لە ١٦ی ئازاری ٢٠١٦، لە کۆڕبەندی ئابووری جیھانی وەک «سەرکردەکانی جیھانی لاوان» بانگێشتکرا. لایلا ئەندامی بۆڕدی ئۆپن ئی دی وە ڕاک سپەیسە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨ پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم
ئاوی پەسیرە (ئاوقۆرە)
وێنۆک|320x320پیکسڵ| ڕنینی پەسیرەی [[ترێ بۆ دروستکردنی ئاوی پەسیرە (ئاوقۆرە) وێنەکە لە کتێبێکی سەدەی ١٤ی زایییندا وەرگیراوە]] ئاوی پەسیرە، کە ھاڵاو و ئاوقۆڕەی پێ دەگوترێ بە ئینگلیزی ڤێرجویس Verjuice و بە عەرەبی: عصیر الحصرم و بە فارسی: (ابغورە)، بریتییە لە گیراوەیەکی ترش کە لە ھەندێک جۆری ترێ یان لە پەسیرە دروست دەکرێت. ئەم ئاوگە (شەربەتە) بە شێوەیەکی بەرفراوان لە چێشتیخانەی خۆراکی فەڕەنسی و شامی و لوبنانی و ئێراندا (شیراز بە تایبەتی) بەکاردێت. لە کوردەواریشدا لە بری سماق و لیمۆ دەکرێتە خۆراکی وەک گەڵامێو و مریشک و زەڵاتە. لە سنەی ڕۆژھەڵات خواردنێکی تایبەت ھەیە بە ھاڵاو ناسراوە. ترش ھاڵاو و سرکەی ئاوقۆرە لە پەسیرەوە ئامادە دەکرێت.
کۆریای باشوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨
سەرچاوەکان
١٩٤٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٣
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٣ یارییەکی تۆپی پێ بوو کە لە ٢٥ی ئایاری ٢٠١٣ لە نێوان یانەی بۆروسیا دۆرتموند و یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن، لە یاریگای وێمبلی، لەندەن بەڕێوەچوو، بۆ دیاریکردنی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا وەرزی ٢٠١٢–٢٠١٣. بایرن بە ئەنجامی ٢–١ یارییەکەی بردەوە. یاریگای وێمبلی یەکەم یاریگایە لە مێژووی پاڵەوانێتییەکەدا کە لە ماوەی سێ ساڵدا دوو جار میوانداری یاریی کۆتایی بکات.
ژومێپ-سور-سۆمبر
ژومێپ-سور-سۆمبر شارەوانییەکە لە پارێزگای نامور لە بەلجیکا بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٧، ڕێژەی دانیشتووانی ١٨٠٥٦ خەمڵێنراوە. لەگەڵ ڕووبەرەکەی بە ٤٦٫٨٠ کم دووجا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەوانییەکانی پارێزگای نامور
تایپێی چینی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
تایپێی چینی نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
تۆبی مەگوایەر
تۆبایەس ڤینسنت مەگوایەر (لەدایکبووی ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٧٥) ئەکتەر بەرھەمھێنەرێکی فیلمی ئەمریکییە. بە بەرجەستەکردنی کەسایەتیی سەرەکیی سیانەی پیاوی جاڵجاڵۆکە (٢٠٠٢–٢٠٠٧)ی سام ڕەیمی ناسراوە. فیلمەکانی دیکەی بریتین لە پلێزەنتڤیڵ (١٩٩٨)، لەگەڵ شەیتاندا سواربە (١٩٩٩)، یاساکانی ماڵی سایدەر (١٩٩٩)، کوڕە سەرسووڕھێنەرەکان (٢٠٠٠)، سیبیسکیت (٢٠٠٣)، ئەڵمانییە باشەکە (٢٠٠٦)، براکان (٢٠٠٩)، و گاستبی مەزن (٢٠١٣).
بووەتە خاوەنی دوو خەڵاتی ساتێرن، کە دانەیەکیان بۆ باشترین ئەکتەر بوو. مەگوایەر لە ٢٠١٢دا کۆمپانیای بەرھەمھێنانی خۆی دامەزراند بەناوی مەتیریەڵ پیکچەرز، و بەرھەمھێنانی بۆ کەسە باشەکان کرد لەھەمان ساڵدا. لە ٢٠١٤دا، بەرھەمھێنانی بۆ قوربانیی گرێو کرد و ڕۆڵی سەرەکیی بۆبی فیشەری تێدا گێڕا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
مۆزەخانەی پاکیزەیی
مۆزەخانەی پاکیزەیی ڕۆمانێکە لە لایەن ڕۆماننووسی تورک و هەڵگری خەڵاتی نۆبێل، ئۆرهان پاموک نووسراوە. ڕۆمانەکە لە ٢٩ی ئابی ٢٠٠٨ بڵاوکراوەتەوە. ڕووداوەکانی مۆزەخانەی پاکیزەیی لە ناو جەرگەی شاری ئەستەمبولن لە نێوان ساڵانی ١٩٧٥ بۆ ١٩٨٤، کە تێیدا باس لە چیڕۆکێکی ئەوینداری لە نێوان بازرگانێک بەناوی کەمال و خزمێکی دووری بەناوی فوسون دەکات. پاموک لە دەربارەی ڕۆمانەکە وتوویەتی کە ئەو بۆ توێژینەوە و نووسینی ڕۆمانەکە سوودی لە یوتیووب بینیوە بۆ گەڕانکردن لە مۆسیقا و فیلمی تورکی.
لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٩، بەندێکی ڕۆمانەکە کە بەناونیشانی "پەیوەندیی مەودا دوور"، لە گۆڤاری زە نیویۆرک بڵاوکرایەوە. لە ساڵی ٢٠١٠، بەکر شوانی ڕۆمانەکەی وەرگێڕایە سەر زمانی کوردیی ناوەندی و لەلایەن دەزگای ئەندێشە چاپکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانەکانی ٢٠٠٨ پۆل:مۆزەخانە خەیاڵییەکان پۆل:ڕۆمانەکان لە بارەی مۆزەخانەکان
بە کەس نەڵێیت (فیلم)
بە کەس نەڵێیت فیلمێکی ٢٠٢٠ی دەروونیی ھەستبزوێنی ئەمریکییە کە لەلایەن ئەلێکس مەکاولای نووسراوە و دەرھێندراوە، و یەکەم کاری دەرھێنانییەتی. جاک دیلان گرەیزەر، فیۆن وایتھێد، ڕاین ویڵسن و مینا سوڤاری ڕۆڵی سەرەکی تیادا دەگێڕن.
فیلمەکە ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠دا لە ڤیستیڤاڵی فیلمی دۆوڤڵدا پەخشکرا.
چیرۆک
جۆوی ھەرزەکارێکی پازدەساڵانە، دایکی توشی شێرپەنجەی سییەکان بووە بەھۆی ئەو کارگەیەی لە گەڕەکەکەیان ھەیە و ژینگەی ناوچەکەی پیس کردووە، جۆوی پازدە ساڵان تاوەکو یارمەتی دایکی بدات و لە چاڵی نەخۆشی شێرپەنجە دەری بکات، خۆی دەکەوێتە ناو دوو چاڵەوە چاڵێکیان دونیای سەرەڕۆیی برا گەورەکەیەتی و چاڵێکیش دونیای پیاوکوژێکی دڕندەیە کە دەیەوێت خراپ پەروەردەی بکات. لەنێوان ئەم تەنگەژانەی کە جۆوی پازدەساڵان تێی کەوتووە ھەردوو چاڵەکە دەگۆڕێت بۆ چاڵێکی ڕاستەقینە و برا گەورەکەشی لە چاڵی سەرەڕۆیی دەردێنێت و دەیخاتە چاڵە ڕاستەقینەکە، تا ئەوکاتەی دایکیان بە فریایان دەکەوێت و یارمەتییەکان بۆ خۆیان بەکاردێنن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە دەروونییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون
فەرھەنگی زانستگای کوردستان
فەرھەنگی زانستگای کوردستان فەرھەنگێکی گەورەی چوار بەرگیی کوردییە کە بە سەرپەرشتی ماجد مەردۆخ ڕۆحانی بەرھەم ھێنراوە و ساڵی ٢٠١٨ لە لایەن تۆژینگەی کوردستانناسیی زانستگای کوردستانەوە لە چاپ دراوە. لەم فەرھەنگەدا وەک ھەنبانەبۆرینەی ھەژار مانای وشەکان بە فارسیش دانراوە. کۆی ئەو چوار بەرگە ٣١٣٦ لاپەڕەیە.
چۆنیەتی
ئەم فەرھەنگە زیاتر لە ٩٢٠٠٠ وشەی کوردیی لەخۆ گرتووە و بە یەکێ لە بەرفراوانترین و کۆگرترین فەرھەنگە کوردییەکان ئەژمێردرێ. بێجگە ھاوواتا و ڕاڤەی ڕێکوپێک بۆ گشت مەدخەلەکان، ھەبوونی ڕێنووسی لاتین، بواری بەکارچوون و، شاھید و نموونە (دەقێکی ئەدەبی یان فۆلکلۆر کە وشەکە تێیدا بەو مانا و دەوری ڕێزمانییەوە بەکار چووبێ) لە تایبەتمەندییە باشەکانی ئەم فەرھەنگەیە.
ھاوکاران
ھاوکارانی پێکھێنەری ئەم فەرھەنگە وەک لە بەرگی یەکەمیدا ئاماژەیان پێ‌کراوە، بریتین لە:
ئەحمەد قازی، ناسر ڕەزازی، ئەمین گەردیگلانی، سەلاحەدین ئاشتی، موحەممەدھادی مورادی، عەبدوڵڵا سەمەدی، عەدنان بەرزەنجی، فەتاح ئەمیری، کامڕان جەوھەری، بێھرووز چەمەن‌ئارا، ئیحسان مەردۆخ رۆحانی، نەرمین کەریمیان، موحەممەدئەمین شاسەنەم، ئەفشین بەھاری‌زەڕ، بێھزاد میرزایی، وریا دیوانی، ئەھوەن ئوستوار، جەلال جەعفەری ڕەمشتی، بێھرووز ئەسراری، بەھادین ڕەحمانی، جەلیل کەریمیان، نەریمان موحەممەدی، ئەنوەر ناسری، جەلال جەعفەری ڕەمشتی، حەمید نوسرەتی و کەژاڵ سەعیدی.
پەردەلادان
ڕێوڕەسمی پەردەلادان لەسەر ئەم فەرھەنگە ڕۆژی ١٨ی گوڵانی ١٣٩٧ ھەتاوی (بەھاری ٢٠١٨) لە تالاری مەولەویی زانستگای کوردستان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرھەنگە کوردییەکان
دۆڵەبی، گەرمک
دۆڵەبی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
دۆڵەبی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تایمەز و لە باشوور لەگەڵ گوندی سەرسوراو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ماسیدەر و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گلاراوا.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نەبەز گۆران
نەبەز گۆران (لە دایکبووی ١٧ی ئایاری ١٩٧٧، لە شارۆچکەی بیارە، ھەورامان) نووسەر، ستوونووس، شاعیر و وەرگێڕی کوردە. لەسەرەتای کارکردنیدا، لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک ڕۆژنامەنووس لە ڕۆژنامەی ھاوڵاتی کاری کردووە. دواتر لە گۆڤاری جیھان، لڤین، ڕۆژنامەی ئاوێنە و ماڵپەڕی خەندان نووسینی ھەبووە.
نەبەز بەھۆی باروودۆخی کوردستانەوە، ماوەیەک لە کەمپەکانی ئێران ژیانی بەسەربردووە. لەژیانی کارکردنی وەک نووسەر و ڕۆژنامەنووس چەند جارێک دەستگیرکراوە. نەبەز نووسەری نامیلکەی قەڵەمەکانی بەعس بووە، کە ئەرشیڤی کۆکراوەی ئەو نووسەرە کوردانەیە کە لە بەرژەوەندی حیزبی بەعس دەیاننووسی.
چەوار
چەوار، چوار یا کانی چەوار، ناوی شارێکە لە شارستانی چەوار و پارێزگای ئیلامی ڕۆژهەڵاتی کوردستان. ئەم شارە ناوەندی بەشی چەوارە. بەپێی سەرژمێری ساڵی٢٠٠٦، ژمارەی دانیشتووانی ٥،٥٧٤ کەس لە ١،٠٨٠ بنەماڵەدا بوون.
نەبەز گۆران
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧ پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:ڕۆماننووسانی کورد
لا بوێر
لا بوێر شارەوانییەکە لە پارێزگای نامور لە بەلجیکا بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٧، ڕێژەی دانیشتووانی ٨٬٣٧٩ خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەوانییەکانی پارێزگای نامور
قازی فەزل
قازی فەزل لە شاری عەسقەلان لەدایکبووە و لە دایکبووە وەک قازی و بەرپرسێکی دارایییە و چووە بۆ خوێندن لە قاھیرەی پایتەختی فاتمییەکان. چووە ناو شانسەری فاتمییەکانەوە، و بە خێرایی خۆی جیاکردەوە بەھۆی ڕەنگینیی شێوازی نۆسراوەکەیەوە. لە سەرەتای ساڵانی ١١٦٠دا لەلایەن وەزیرەکان ڕوزیک کوڕی تەلەعی و شاوەر کوڕی موجیر سەعدی پاڵپشتی کرا، بەرزبووەوە بۆ ئەوەی ببێتە سەرۆکی بەشی دارایی سەرپەرشتی سوپاکە، و ئەو ناوەی وەرگرت کە پێی ناسراوە. سەرەڕای پێگەی بەرچاوی لە دەوڵەتی فاتمیدا، بە خێرایی لایەنگری ھاوسەلاحەدینی سوننە لە سەردەمی فەزیزەی ئەم دووەمیاندا بوو، و پشتگیری لێکرد لە لابردنی شانشینی فاتمییەکان، کە لە ساڵی ١١٧١دا بەدەست ھات.
لە ڕژێمی نوێی ئەیووبیدا، کەسایەتییەکی گرنگ بوو، وەک سەرۆکی ڕاوێژکاری سەلاحەدین کاری دەکرد و لە کاتی شەڕەکانی سەلاحەدین لە شامدا بە بەرپرسی ئیدارەی میسر بەجێھێڵدرا. لە ئەنجامدا مێژوونووسان زۆرجار نازناوی وەزیری بۆ دەگەڕێننەوە، کە ھەرگیز ئەو نازناوەی بەدەستەوە نەبووە. دوای مردنی سەڵاحەدین لە ساڵی ١١٩٣، خزمەتی کوڕی ئەفزەل دەکات کە فەرمانڕەوای دیمەشق بووە، پێش ئەوەی بەیعەتەکەی بگۆڕێت بۆ عەزیز، فەرمانڕەوای میسر. دوای ساڵی ١١٩٥ خانەنشین بوو، لە ساڵی ١٢٠٠ کۆچی دوایی کرد.
ناوبانگی ئەو لە نێو ھاوچەرخەکان و نەوەکانی دواتردا بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر لێھاتوویی ئەو وەک نووسەرێکی نامەنووسییە. شێوازی ئەو زۆر سەرسام بوو و لەلایەن نەوەکانی دواترەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان وەرگیرا. ھەروەھا کۆڕپوسی نامەکانی سەرچاوەیەکی مێژوویی گرنگە بۆ ئەو قۆناغە. جگە لەوەش مەدرەسەیەکی لە قاھیرە دامەزراند، و کتێبخانە گەورەکەی بەخشی بەو دامەزراوەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١١٣٥ پۆل:مردووانی ١٢٠٠
مووشەکی گەرمی
مووشەکی گەرمی بزوێنەری مووشەکە کە پاڵنەرێک بەکاردەھێنێت کە لە دەرەوە گەرم دەکرێت پێش ئەوەی بڕوا بەناو دەرچەکەدا بۆ ئەوەی ھەڵدان دروست بکات جیا لەوەی کە لە ناوەوە گەرم بکرێ بە ڕێگەی کیمیایی و بەکارھێنانی (redox)وەکو مووشەکی کیمیایی،
مووشەکە گەرماییەکان لەڕوی تیۆرییەوە ئاستیان بەرزە، بە پشتبەستن بەو سوتەمەنی و دیزاین و تایبەتمەندییەی کە بۆی دانراوە وە گەلێک لێکۆڵینەوەی باش بۆ چەند جۆرێکی جیاکراوە، لە لایەکی ترەوە گازی ساردی سادەی پاڵنەر وە مووشەکی ھەڵمی کە ھیچیان نەیانتوانیوە قۆناغی تاقیکردنەوە ببڕن.
تیۆری
بۆ بزوێنەری مووشەک، چوستی پاڵنەر (ھەر بڕێک لە ھاندەر بەرھەم دێت لە ھەر بارستەیەک لە پاڵنەر) وە دەپێورێ بە (ھاندەری دیاریکراو -Specific impulse) کە ھاوڕێژەیە بۆ کاریگەری خێرایی دەرھاوێشتە بۆ سیستەمی مووشەکی گەرمی، ھاندەرە دیاریکراوەکە زیاد دەکات بە ڕێگەی دووجای پلەی گەرمی ھەڵگەڕاوە وەکو ڕێگەی دووجا لە بارستەی گەردیلەیی دەرھاوێشتە، لە دۆخی سەرەتاییدا کە گەرمایی دەداتە نموونەیەکی بێ خەوشی (molecular gas)، کە دەکاتە (کاردانەوەی بارستە) (monatomic gas)، لە بەرزترین ئاستدا (ھاندەری دیاریکراو-Specific impulse) ڕاستوانە ھاوڕێژەیە لەگەڵ خێرایی گەرمی(thermal velocity) بۆ گازە گەرمەکە:
کاتێک (g_o) خێرایی پێوانەییە، (kb) جێگیری (Boltzmanns)ە، (T) پلەی گەرمییە (absolute)، وە (m) بارستایی خەوشە بۆ ھەرییەکە لە گەردیلە، بۆ کاردانەوەی بارستایی کە تاک گەردیلەیی نەبێ ھەندێک لە وزەی گەرمی لەوانەیە بپارێزرێ وەکو وزەی ناوەکی خەوشەکە، شلەی-بەستو (frozen-flow) وندەبێ، وە ناوەکییەکانی تر وندەبێ بەڵام تێکڕای ڕەگی دووجاکە بە ھاوڕێژەیی دەمێنێتەوە، وردەکاری زیاتری ھاوکێشەکە لە بەرزترین ئاستی جێبەجێکردنی مووشەکی گەرمی دەتوانرێ بدۆزرێتەوە بەھۆی (de lavel nozzle) یان لە (chung).
بەم شێوەیە، بەتوانایی بزوێنەری گەرمی گەیاندنە ئەوپەڕی بە بەکارھێنانی پلەی گەرمی پەسەند (بەزۆری سنوردارە بە تایبەتمەندی ماددەکە)، وە لە ڕیگەی ھەڵبژاردنی بارستە گەردی نزم بۆ کاردانەوەی بارستەکە.
گازی ساردی پاڵنەر
سادەترین دۆخی مووشەکی گەرمی ئەو دۆخەیە کە گازە پەستێوراوەکە ھەڵدەگیرێ لە تانکەکە، وە بڵاودەبێتەوە بەناو دەسکەکە. سەرچاوەی گەرمییەکە، لەم دۆخەدا، بەسادەیی وزە دەگرێتە خۆی لەناو فراوانی گەرمی گاز.
مووشەکی گەرمی ناوکی
لەناو مووشەکی گەرمی ناوکی شلە کاردەکات، بەزۆری شلەی ھایدرۆجین، گەرم دەکرێت بۆ پلەیەکی گەرمی بەرز لەناو کارتێکەر ناوکی وە دواتر بڵاودەبێتەوە بەناو دەسکی مووشەک تا پاڵنان دروست بکات، وزەی کارێکەر ناوکی وزە کیمیاییەکە دەگۆڕێ بۆ بەرپەرچدەرەوەی کیمیایی لەناو بزوێنەری مووشەکی کیمیایی. گونجاوە لەوزەی چڕی بەرزتر ناوکی سوتەمەنی بەراورد بکرێ بە سوتەمەنی کیمیایی نزیکەی ١٠٧ جار، ئەنجامی ھاندەری دیاریکراوی بزوێنەر بەلایەنی کەمەوە دوو ئەوەندە باشترە وەک بزوێنەری کیمیایی، بارستایی گشتی بۆ مووشەکی ناوکی دەکاتە نیوەی بارستایی مووشەکی کیمیایی، لەکاتی بەکارھێنانی لە قۆناغێکی بەرزدا ئەوا دوو ئەوەندە یان سآ ئەوەندە بارەکەی سەری زیاد دەکات بۆ خولگەکەی. ی فڕین.
تایپێی چینی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
تایپێی چینی نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.