cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یارسان
یارسان،ئایینی یاری، ئەھلی حەق یان کاکەیی دینێکی تایبەتن کە ھەڵگری بیروباوەڕی ئایینی جیاوازن، لە گەلێک شوێنی کوردستاندا بڵاون، بە تایبەت لە ھەڵەبجە و گوندی ھاوار سەر بە ھەڵەبجە کرماشان و گەرمیان. کاکەیی دانیشتووی کەرکووک و لێواری زێی نێوان ھەولێر-مووسڵ و شەبەک ئەمانە ھەموو بە بنەچەکی ھۆز و زمان و بیروباوەڕی ئایینی دەگەنەوە یەکتر. شوێنەکانی نیشتەجێ بوونی یارسان لە کوردستاندا، لە کۆنەوە تا ئەم سەردەمە ھەندێک گۆڕانکاری بە خۆوە دیوە. بەڵام ئەوەی کە ھەمووان لە سەری پیداگری دەکەن ئەوەیە کە لە سەرەتادا ئایینی یارسان لە ناوچەکانی ھەورامان و شارەزوور و لوڕستان بڵاوبووتەوە و گەشەی کردووە، جا دواتر گەیشتووتە ناوچەکانی تری کوردستان و ئێران. زۆربەیان کوردن، هەرچەند ژمارەیەکی کەمتریان هەیە باوەڕدارانی تورکی ئازەری و فارسی و عەرەبیش لەخۆدەگرن.
بڕیارنامەی ١٤٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سیەرالیۆن پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:سیەرالیۆن لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سیەرالیۆن
یارسان
ھەرچەندە کۆنترین دەقە ئایینییەکانی ئایینی یاری دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ٢ کوچی و ھەندێک لە پەرسگەکانی دەگەڕێتەوە بۆ پێش ئیسلام، بەڵام پێکھاتەی ئێستای لە سەدەی ٧ کوچییەوە لەلایەن سوڵتان سەھاکەوە دامەزراوە کە بە بیروباوەڕی خەڵکی یارسان بەرزترین پێگەی ھەیە لە جیھان.
ناو
خەڵکی یارسان بە ناوی جیاوازەوە ناسراون ھەرچەندە ناوی یارسان و یاری زیاتر لە ھەر ناوێکی تر لە تێکستە ئایینییەکاندا بەکارھاتووە و پەیڕەوانی ئەم ئایینەش خۆیان بە ناوی یار دەناسن، بەڵام لە ناوچە جیاوازەکان ناوەکانی جیاوازی وەک اھل حەق، کاکایی، سارلی، خێڵ، تایفەسان، گۆران، قەڵخانی، قزلباش، نیازی، اھل نیاز، اھل سر، سرتالبی، شاملو، خواجوەند، سرئاقل، علی اللھی و ھتد. لەلایەن غەیرە یارسانەکانەوە خراونەتە سەریان.
لە ئازەربایجانی ئێران شوێنکەوتوانی ھەندێک جار بە «گۆران» و ھەندێک جاریش شاملو ناودەبرێن شاملو کەسانێک بوون کە لە شامەوە کۆچیان کرد بۆ ئازەربایجان لەلایەن ئەمیر تیمور و لە سەردەمی سەفەوییەکان گۆڕدران بۆ ئایینی یارسان لە ئازەربایجانیش خەڵکی یارسان بە قەرە قویونلو و گۆرنلەر (واتە بینەران) و لە ئۆرومییە ئەبدال بەنی ناودەبرێن. ھەروەھا لە ئەفغانستان و لە تورکیاش شوێنکەوتوانی یارسان بە قەزڵباش ناو دەبەن، بەوبۆنەوە کە شوێنکەوتووانی یارسان لەو ھەرێمە بەشدارییان لە بزووتنەوەی قزڵباشدا کرد.
لە قەزوین شوێنکەوتوانی یارسان بە کاکاوەند ناودەبرێن و لە مازەندەرانیش خاجەوەند، ھەردوو ناوی ئێلن نەک ناوی ئایین لە زەنجان شوێنکەوتوانی یارسان بە «سر تالبی» ناودەبرێن، واتە ئارەزومەندی نھێنییەکان.
ھەروەھا زۆرێک لە غەیرە یارسان پەیڕەوانی ئەم ئایینەیان بە ھەڵە «علی اللھی» ناودەبرد، کە لە ڕاستیدا ناوی ئەو مەزھەبە بوو کە لە سەردەمی عەلی کوڕی ئەبووتاڵیبدا لەلایەن عەبدوڵلا کوڕی سەبا دامەزراوە و شوێنکەوتوەکانیان باوەڕیان بە خوا بوونی عەلی ھەبوو. ئەم ناوە بە ھەڵە بە شوێنکەوتووانی یارسان بەھۆی بوونی تێگەیشتنی خودامرۆیی لە ئایینی یارسان لەلایەن عەرەب و موسڵمانانەوە گوتراوە.
کورتەمێژوو
بە بۆچوونی ھەندێک لە مێژووناسان، ناوی یارسان کورتکراوەی «یارسولتان»ە و مەبەست لێی سوڵتان سەھاکە، ھەرچەند بوونی ئایینی یارسان دەگەرێتەوە بۆ سەردەمی میترایییەکان (٤٠٠٠–٥٠٠٠ ھەزار ساڵ لەمەوبەر) بەڵام سوڵتان سەھاک بە داڕێژەرەوەی ئایینەکە دادەنرێت. کە ڕێبەرێکی دیاری ئەم بیروباوەڕەیە لە کوردستاندا. یاخود یارستان بە واتای شوێنی یار یا موردانی ئەھلی حەق. کۆنترین ناودارانی یارسان بابا تاھیری ھەمەدانی (٩٣٧ – ١٠١٠)ز لای یارسانەکان پیرۆزە و ھەندێک لە نوسراەوەکانی لە سەرەنجام کە بەدی دەکرێت کە نووسراوی ھەرە پیرۆزی یارسانە.
ئایینی یارسان بە چەند گڕێکی (دەوران) دا ڕوویشتووە، پەییڕەوانی ئایینەکە ماوەی ھەرگڕێک بە ٣٠٠ ساڵ دەخەمڵێنن بەپێی سەرئەنجام. ھەتاوەکو سەردەمی سوڵتان سەھاک ئایینی یارسان ھەشت گڕێ بەخۆوە بینێوە، کەواتا تەمەنی ئەمم ئایینە بە لای کەمەوە بۆ ٢٤٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەرێتەوە.
بالولی دانا (کەسایەتییەکی یارسانییە لە سەدەی ١–٢ی کۆچی دەژیا)، لەوسەردەمە باس لە زیندوکردنەوەی ئایینی یارسان دەکات، دەفەرمێ:
ئەی ئەو واتەی یاران، ئەو واتەی یاران
ئێمە دێوانەی ئەو واتەی یاران
تا زندە کەرین ئایینی یاران
کەواتا ئایینی یاران زۆر لەسەردەمی سوڵتان سەھاک کۆنترە بۆیە داوای زیندوگردنەوەی کردوە.
لە سەدەی نۆزدەیەم
ھەروەھا سەبارەت بە سەردانی شاری (کرماشان) دەنوسێت: .... کوردەکانی پارێزگای کرماشان خەڵکێکی ئارام و دۆستن. ئەوانە سەر بە مەزھەبی عەلیوڵڵایین کە ڕابوویر ترین ئایینییەکانە. لە ھەندێک گونددا شوێنکەوتوانی ئەم ئایینە پەیوەندیان لەگەڵ ئەو مەسیحیانەدا ھەیە کە ڕابوویریان کەمترە.
مەرجەکانی چوونەناوەوەی ئایین
بەچۆکداھاتن :بەپێی سەرئەنجام، ھەموو کەسێک (نێر و مێ) ناچارە پیر و دەلیلی بێت، ئەگینا بە یارسان ناژمێردرێت.
مۆری سمێڵ
بەپێی سەرەنجام، سمێڵ یەکێکە لە نەریتە پیرۆزەکانی یارسان و نابێت پیاوانی شوێنکەوتووی ئایینی یارسان سمێڵیان بتاشن و دەبێت سمێڵیان دەست لێنەدراو بمێنێتەوە. مەرجی چوونە ژوورەوەی ئاھەنگی جەم و دانیشتن لە ئەڵقەی جەم ئەوەیە کە سمێڵێکی دەست لێنەدراوی ھەبێت. تاشینی سمێڵ دەبێتە ھۆی بێ بڕوابوون و پوچەڵکردنەوەی بەچۆکداھاتن بۆ ئایین.
لە سەرەنجام لە زمانی داوود کەوسوار ھاتووە:
زمان و شیعر
زمانی بیروباوەری یارسانی شێوەزاری گۆرانە کە زمانی دانیشتووانی چەندین دەڤەرە لە کرماشان، ئەردەڵانباکووری لوڕستان و ھەمەدان. بۆ ماوەیەکی درێژ زمانی فەرمی حوکمڕانانی کوردستان و زمانی شیعر و شاعیران بووە. گێڕانەوەی بەیت و ستایشی یارسان بە ئاوازەوە وشەی گۆرانیی بە واتای ستران لە زمانی کوردیدا پەیداکردوە. نموونەی بەیتی یارسان (شیعری شاخوشین لوڕستانی):
بنەچەک و پێوەند
سەرەتای دەستپێکی ئەم بزاڤە ئایینییە لە ناوچەی «لوڕستانەوە» بووە و دواتر بەرەو باکووری دەڤەری «گۆران» نشین پەرەی ستاندووە. ھەر لەبەرئەوە ناوچەکانی لوڕستان و باشووری کوردستان، لە کۆنترین بیرەوەرییەکانی «گۆران»ەکاندا شوێنێکی بەرچاوی ھەیە، ھەر ئەمەش بووەتە ھۆی ئەوەی کە شوێنە پیرۆزە دێرینەکانی ئەو ناوچانە، وەکوو «ئاتەشکەدەی تاقگرا» نزیک بە شاری «زەھاو»یان «دووکانی داوود» کە پەیکەرێکی دێرینەیە و دەرکەوتووە و پەیوەندی بە «ئاگر پەرستن»ییەوە ھەیە، بە پیرۆز بزانن و ناوی «دووکانی داوود»ی لەسەر دانێن و وەک میراتی پیرۆزی خۆیان ڕێزی لێبگرن.
بیروباوەڕ
وا دەزانرێت کە بیروباوەڕی یارسانی یەکێک بێت لە شیعەی توندڕەو کە بە عەرەبی بە (غولات) ناو دەبرێن واتە توندڕەو، کە لە سەدەی نؤیەمدا سەری ھەڵداوەو زیاتر بە «قزڵباش» بانگ دەکران. وشەی لێکدراوی «ئەھلی حەق» لە فەرھەنگی «سۆفییە» دا بە کەسانێک دەگوترێت کە پلە سەرەتایییەکانی تێگەیشتن «شەریعەت، تەریقەت، مەعریفەت»یان تێپەڕکردووە و گەیشتوونەتە ئەوپەڕی تێگەیشتوویی، واتە «حەقیقەت». ھەروەھا ئەم وشەیە بە مانای کەسایەتی تێگەیشتوو لە «ڕازی ئایین» دەگوترێت کە لەلایەن «سوڵتان سەھاک»ەوە گەشەی کردووە. سوڵتان سەھاک گۆرانکاری خستووەتە ناۆ ئەم ئایینە کوردییە کۆنە، بۆ پارێزگاری لە ئایینەکە و ھەوڵانی ڕواڵەتی ئایینەکەی بە عەلی کوری تالیب داپۆشیوە بۆ ئەوەی بتوانێت یار و یاوەرانی بپارێزێت. ئەم ئایینە باوەری بە دۆن و دۆن (دووبارە ژیانەوە بەڵام لە کەسێکی دیکە) ھەیە، عەلی کوری تالیب یەکێک بووە لەو کەسانە کە ژیانی کەسایەتییەکی پیرۆزی یارسان بووە، ھەر لەبەر ئەوە بە چاوی ڕێزەوە لەلایەن کاکەیییەکانەوە تەماشای دەکرێت بەلام کەسایەتی دیکە ھەن، وەکو عیسای مەسیح، بوودا… ھتد ھەمان پیرۆزیان ھەیە.
یارسان (کاکەیی) باوەڕیان بە خودایەکی گەورە و بنچینەیی ھەیە لەگەڵ شەش ھاوشێوەی خودا (واتە ڕۆحی خودا لەو شەش کەسەشدا ھەیە) ھەندێک لەو کەسانەش بەپێی بیر و باوەڕی یارسانییەکان بریتین لە مەسیح، عەلی کوڕی ئەبوتالیب و سوڵتان سەھاک کە ئەوان پێشیان وایە سوڵتان ئیسحاق لە دایکبونەکەشی لە کەسێکی وەک مریەم بووە. شوێنەکەوتوانی یارسان باوەڕیان بە کۆپیکردنەوەی ڕۆح ھەیە و پێیان وایە خودا گەورە سەرەکییەکە ئیش و کاری مرۆڤ ڕاستەوخۆ بەڕێوە نابات و بەڵکو لە ڕێگەی شەش لاشەکەوە کارەکان بەڕێوە دەبات کە ڕۆحی خۆی تێکردوون. کتێبە پیرۆزەکەی یارسان ناوی سەرەنجامە.
بنەماڵەکانی حەقیقەت
لە دەستووری یارسان ھەر پەیڕەوی ئەم ئایینە دەبێ پیر و دەلیلی بێت. لە سەردەمی سوڵتان سەھاکەوە، پیر بنیامین پیر و داو کەوسوار دەلیلی ھەموو یارسانییەکان بوون. بەڵام ناوبڕاکان بەھۆی ھاوسەگیری نەکردن منداڵیان نەبووە و سوڵتان سەھاک حەوت بنەماڵە (خانەدان یا دوودە) بە ناوی بنەماڵەکانی حەقیقەت دامەزراند تا نەسلەکانی داھاتووی یارسانییەکانیش لە ھەر چەرخە و سەردەمێک پیر و دەلیلیان بێت.
ناوی ئەم بنەماڵەکانە بریتییە لە:
پاش لە سوڵتان سەھاک لە سەدەکانی یازدەھەم و دوازدەھم و سێزدەھمی کۆچیی مانگی، چوار بنەماڵەی دیکەیش بە ناوەکانی ژێر دامەزرا.
ھەروەھا بنەماڵەێکی دیکەیش بە ناوی سەید دەوریشی کە لە نەسلی سەید دەوریش بووە کە پێشتر بەشێک لە بنەماڵەی یادیگاری بووە و ئێستا پەیڕەوانی، سەیادەتی بنەماڵەی خامۆشییان قەبووڵ کردووە و بوونە بە بەشێک لەم بنەماڵە.
ئەم بنەماڵەکانە بە جێگێری لە پیر بنیامین کە پیری ئەزەلیی یارسان بووە کاری ئایینی دەکەن. جێگێری داو کەوسواریش، کە دەلیلی ئەزەلی یارسان بووە بە ملی ڕۆڵەکانی ھەفتا و دوو پیرە. بەڵام لە ھەندێک کات بە پیر ئیختیاری ھەڵبژاردنی دەلیلیش دراوە و ئەسە یارانی بڕێک لە بنەماڵەکان دەتوانن بە ئیزنی گەورەپیاوی ئەو بنەماڵە بە دەلیلیی موریدەکانی ئەو بنەماڵە ھەڵبژیردرێن. بەڵام سوڵتان سەھاک بۆ جێگەی خۆ کەسێک دانەنیشاند.
ھۆبسن سیتی، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
یارسان
بنەماڵەی ساحیبزەمانی
لە سەدەی بیستەمدا بڕێک لە پەیڕەوانی نیعمەتوڵڵای موکریی جەیحوون ئابادی کە پێشتر بەشێک لە بنەماڵەی شاحەیاسی بوون، لەم بنەماڵە لقیان دا و بنەماڵەی دوازدەھەمیان دامەزراند کە خۆیان بنەماڵەی ساحیبزەمانی یان مەکتەبیان پێ دەگۆت. بەھۆی ھەولی ڕێبەرەکانی ئەم بنەماڵە بۆ نزیکترکردنی بیروباوەریان بە شیعەی دوازدە ئیمامی، بە پەیڕەوانی ئەم بنەماڵە «ئەھلی حەقی موسڵمان» دەڵێن. فەرمانی ڕێبەری ئەوکاتی ئەم بنەماڵە، بارام ئیلاھی لەسەر کۆتاکردنی سمێڵ لە ساڵی ١٣٦٩ی کۆچیی ھەتاوی بوو بە سەبەبی شەڕ و پێکدادان لە ناوینی پەیڕەوانی ئەم بنەماڵە و بنەماڵەکانی دێکە.
ڕێگەی پیرەکان
ئایینی یارسان لە کۆنترین چینی ئایینە یەزدانییەکانە. ھەر یەک لە ئایینی زەردەشتی، یارسانی و عەلەوییەکانی باکووریش، ھەمان چینی پیرەکانیان ھەیە؛ و ئەم ئایینانە لە چەندین ئەرک و شێوەزدا لە یەک دەچن. بە گرۆپی ئایینییەکانی ئێزدانی ناسراون. بڕێک لەم لەیەک چوونانە بریتین لە:
سەرچاوەکان
یارسان پۆل:ئایین لە ئێران پۆل:چاندی کوردی پۆل:ئایینەکانی کوردستان پۆل:عیرفان پۆل:وشە و دستەوشە کوردییەکان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
بنکەی سەرەکی
وێنۆک|بارەگای سەرەکی نەتەوە یەکگرتووەکان لە شاری نیویۆرک|200px بنکەی سەرەکی یان بارەگای سەرەکی بە شێوەیەکی گشتی بە HQ ناودەبرێت. ئەو شوێنە دیاری دەکات کە زۆربەی، ئەگەر ھەموویان نەبن، ئەرکە گرنگەکانی ڕێکخراوێک تێیدا ئەنجام دەدرێت. لە ئەمریکادا، بارەگای سەرەکی کۆمپانیا نوێنەرایەتی ئەو لایەنە دەکات کە لە ناوەڕاست یان سەرەوەی کۆمپانیایەکدایە کە بەرپرسیارێتی تەواو لە بەڕێوەبردنی ھەموو چالاکییە بازرگانییەکان دەگرێتە ئەستۆ. لە بەریتانیا، زاراوەی ئۆفیسی سەرەکی (یان HO) زۆرترین جار بۆ بارەگای سەرەکی کۆمپانیا گەورەکان بەکاردەھێنرێت. ھەروەھا ئەم زاراوەیە سەبارەت بە ڕێکخراوە سەربازییەکانیش بەکاردێت.
کۆمپانیاکان
بارەگا ئەو لایەنەیە کە لە لوتکەی کۆمپانیایەکدایە کە بەرپرسیارێتی تەواو لە سەرکەوتنی گشتی کۆمپانیاکە دەگرێتە ئەستۆ، و حوکمڕانی کۆمپانیاکە مسۆگەر دەکات. بارەگای سەرەکی کۆمپانیا توخمێکی سەرەکی پێکھاتەی کۆمپانیا و ئەرکە جیاوازەکانی کۆمپانیا وەک پلاندانانی ستراتیژی، پەیوەندییەکانی کۆمپانیا، باج، یاسایی، بازاڕکردن، دارایی، سەرچاوە مرۆییەکان، تەکنەلۆژیای زانیاری و تەداروکات دەگرێتەوە. ئەم دامەزراوەیە بەرپرسی جێبەجێکار (CEO) وەک کەسێکی سەرەکی و ستافی پشتیوانییان وەک ئۆفیسی بەڕێوەبەری جێبەجێکار و ئەرکەکانی تری پەیوەست بە بەڕێوەبەری جێبەجێکار لەخۆدەگرێت؛ ئەرکەکانی "داڕشتنی سیاسەتی کۆمپانیاکان"، لەوانەش ھەموو ئەرکەکانی کۆمپانیا کە پێویستن بۆ ئاڕاستەکردنی کۆمپانیاکە بە پێناسەکردن و دامەزراندنی سیاسەتی کۆمپانیاکان؛ خزمەتگوزارییە کۆمپانیاکان ئەو چالاکییانە لەخۆدەگرن کە ھەندێک خزمەتگوزاری پشتگیری پێویست لە سەرانسەری کۆمپانیاکەدا کۆدەکەنەوە یان یەکدەخەن، کە لەسەر بنەمای زانیاری تایبەتمەند، باشترین پراکتیزەکان و تەکنەلۆژیا پێشکەش دەکرێن بۆ خزمەتکردنی کڕیارانی ناوخۆیی (و ھەندێکجاریش دەرەکی) و ھاوبەشە بازرگانییەکان؛ و ڕووکاری دوولایەنە لە نێوان بارەگای سەرەکی کۆمپانیاکان و یەکەکانی بازرگانی.
یەکەی بازرگانی
بارەگا بە شێوەیەکی ئاسایی سەرۆکی یەکەیەکی بازرگانی و ستافەکەیان لەخۆدەگرێت، ھەروەھا ھەموو ئەرکەکانی بەڕێوەبردنی یەکەی بازرگانی و چالاکییەکانی کارکردن لەخۆدەگرێت. سەرۆکی یەکەی بازرگانی بەرپرسیارە لە ئەنجامی گشتی یەکەی بازرگانی.
بازرگانی ھەرێمی
ھەندێک جار بارەگایەک لە لوتکەی یەکەیەکی ناوچەییدا کاردەکات، بە ھەموو چالاکییەکانی یەکە بازرگانییە جیاوازەکانەوە، بەرپرسیارێتی تەواو لە قازانج و سەرکەوتنی گشتی ئەم یەکە ناوچەییە دەگرێتە ئەستۆ.
فڕێیدە بابڕوات
پەراوێزەکان
پۆل:مۆسیقا لە ١٩٩٨ پۆل:ئەلبومەکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:ئەلبومە مۆسیقییەکان پۆل:ئەلبومەکانی ١٩٩٨ پۆل:وتارە ھەتیوەکان
بڕیارنامەی ١٤٠١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٠١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئازاری ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ئەفغانستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٥٠١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:ئەفغانستان لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفغانستان
ئەلنیلەم
وێنۆک|225px|بڕوانە ھەرسێ ئەستێرەکەی پشتێنەی ڕاوچی کە ئەستێرەکەی ناوەڕاست یەکبوونە لە کوردەواری پێی دەڵێن کەمەربەند
ئەلنیلەم (، ھێمای گەردوونی ε، بە ناوی کۆن: ئیپسیلۆن ئۆریۆنیس)، سیستێمێکی ئەستێرەیییە لە دەستەی پێکھێنەرانی پشتێنەی ڕاوچی. ئەستێرەیەکی گەورەی شینە کە نزیکەی ٢٠٠٠ ساڵی ڕووناکی لە خۆرەوە دوورە. قەبارەکەی مەزەندە دەکرێت کە ٢٧٥٬٠٠٠ بۆ ٨٣٢٬٠٠٠ جار لەخۆر گەورەتر بێت.
١٠٦٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئەحمەد سالار
بەرهەمەکانی
- ٢٤ کتێبی لەسەر بواری شانۆ نووسیوە.
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:کەسایەتییەکانی شاری سلێمانی پۆل:هونەرمەندە کوردەکان پۆل:شانۆ پۆل:هونەری کوردی پۆل:شانۆی کوردی پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان
نوێژی مردوو
نوێژی مردوو یان نوێژی جەنازە (عەرەبی: صلاة الجنازة) لە ئیسلامدا، نوێژێکە لە ڕێوڕەسمی ناشتنی مردوودا ئەنجام دەدرێت. نوێژی مردوو فەرزی کیفایەیە، واتە پێویستە کۆمەڵێک لە موسڵمانان ھەستن بەو کارە. ئەگەر کەسێک مرد، تەنھا یەکێک نوێژی لەسەر بکات ئەو فەرزە لادەچێ لەسەر ئەوانی تر، بەڵام ئەوانی تریش وەکوو سوننەت دەتوانن نوێژی لەسەر بکەن.
وەسف
پێش کردنی نوێژەکە پێویستە چەند شتێک بکرێت، لەوانە: دوای ئەم کارانە دەست بە کردنی نوێژەکە دەکرێت:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نوێژ پۆل:نەریتەکانی مەرگ پۆل:نوێژ لە ئیسلامدا
ئامێری تەختەکلیل
وێنۆک|ئامێری [[پیانۆ، یەکێکە لە دیارترین ئامێرە تەختەکلیلییەکان]] ئامێری تەختەکلیل ( • ھەروەھا ناسراوە بە کیبۆرد) ئامێرێکی مۆسیقایە کە لە ڕێگەی پەنجەنان بە تەختەکلیلەوە کار دەکات. ناسراوترین جۆری ئەم ئامێرانە پیانۆ و ئۆرگن و چەند ئامێرێکی کیبۆردی ئەلیکترۆنی ترن.
سەرچاوەکان
پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا
تیۆرمی دوو مەرج
وێنۆک|400px|چەپ لە ھەژماری جیاکاری و تەواوکاریدا تیۆرمی دوو مەرج یان تیۆرمی ساندویچ ڕێسایەکی گرینگە سەبارەت بە ڕادەی فانکشنەکان. تیۆرمی دوو مەرج بۆ ھەژمارکردنی ڕادەی فانکشنێک بەکار دێت بە بەراوردکردن لەگەڵ ڕادەی دوو فانکشنی تر کە بەھاکەیان زانراوە. یەکەم جار ئەرەشمیدوس و ئودۆکوس بۆ ھەژمارکردنی ژمارەی پای (\pi) ئەم ڕێسایەیان بە شێوەی ئەندازەیی بەکار ھێنا و گاوس بە زاراوەگەلی ئەمڕۆیی ڕێسابەندی کرد.
پێناسە
ئەگەر f \! و g \! و h \!سێ فانکشنی پێناسەکراو لەسەر ماوەی I بن و a خاڵێک بێت لە ماوەی Iدا و وا دابنێ بۆ ھەر x کە x≠a لاسەنگەی خوارەوە پاسادان بێت:
و ھەروەھا وا دابنێ
ئەوا
سەلماندن
بە پێی پێناسەی ڕادەی ئینفیمۆم و سوپریمۆم لاسەنگەی خوارەوە پاسادانن
نموونە
وێنۆک|چەپ| 250px|x2 sin(1/x) نموونەی بەکارهێنانی تیۆرمی دوو مەرج
ڕادەی ناتوانرێت بە ڕێسای
شیکاری بکرێت. لەبەر ئەوەی ڕادەی بوونی نییە. بەپێی پێناسەی فانکشنی ساین لاسەنگەی خوارەوە پاسادانە:
کەواتە
چونکە
بە بەکارھێنانی تیۆرمی دوو مەرج ھەروەھا دەکاتە سیفر.
بەھای دوو ڕادەی گرینگی خوارەوە بە بەکارھێنانی تیۆرمی دوو مەرج بەدەست دێت. ئەو دوو ڕادەیە لە زۆربەی پەیوەندێکانی سێگۆشەزانی و ھەروەھا ڕێسای لۆپیتاڵدا رۆڵێکی گرینگ دەگێڕن.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فانکشن و نەخشەکان پۆل:شیکاریی ماتماتیکی پۆل:تیۆرمەکانی شیکاریی ڕاستەقینە پۆل:ڕادە
ئۆبلاستی ڤۆڵگۆگراد
وێنۆک|ئۆبلاستی ڤۆڵگۆگراد وێنۆک|[[ئاڵای ئۆبلاستی ڤۆڵگۆگراد]] ئۆبلاستی ڤۆڵگۆگراد (بە ڕووسی: Волгогра́дская о́бласть، ئۆبلاستی ڤۆڵگۆگرادسکایا)یەکێکە لە بابەتەکانی فیدراڵی (ئۆبلاستێک)ی ڕووسیا، دەکەوێتە ناوچەی ڤۆلگا لە باشووری ڕووسیا. ناوەندی کارگێڕییەکەی بریتییە لە ڤۆڵگۆگراد. ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬٦١٠٬١٦١ کەس بووە.
پێشتر بە ئۆبلاستی ستالینگراد ناسرابوو، لە ساڵی ١٩٦١ ناوی ئێستای لێنرا، کاتێک شاری ستالینگراد ناوی گۆڕی بۆ ڤۆڵگۆگراد وەک بەشێک لە ستالینکردن. ئۆبلاستی ڤۆڵگۆگراد لە باشووری ڕۆژاوا ھاوسنوورە لەگەڵ ئۆبلاستی ڕۆستۆڤ، لە باکووری ڕۆژاوا لەگەڵ ئۆبلاستی ڤۆرۆنژ، لە باکوورەوە لەگەڵ ئۆبلاستی ساراتۆڤ، لە باشووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ ئۆبلاستی ئەستراخان و کۆماری کالمیکیا ھاوسنوورە و لە ڕۆژھەڵاتەوە سنوورێکی نێودەوڵەتی لەگەڵ کازاخستان ھەیە. دوو ڕووباری سەرەکی لە ڕووسیای ئەورووپا، دۆن و ڤۆلگا، بەناو ئۆبلاستەکەدا تێدەپەڕن و بە کەناڵی ڤۆلگا-دۆن بەیەکەوە دەبەسترێنەوە. ڕێڕەوی ئاوی ستراتیژی ئۆبلاستی ڤۆلگۆگراد وای کردووە کە ببێتە ڕێڕەوێکی بەناوبانگ بۆ کەشتیوانی و بۆ بەرھەمھێنانی کارەبای ئاو.
ئۆبلاستی ڤۆڵگۆگراد شوێنی سەرەکی شەڕی ستالینگراد بوو لە کاتی جەنگی جیھانی دووەمدا، زۆرجار وەک یەکێک لە گەورەترین و خوێناویترین شەڕەکان لە مێژووی جەنگدا سەیر دەکرا.
ئایین
بەپێی ڕاپرسییەکی ساڵی ٢٠١٢ ٥٤٫٥٪ی دانیشتووانی ئۆبلاستی ڤۆڵگۆگراد پابەندن بە کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی ڕووسیا، ٤٪ مەسیحی گشتی بێ پەیوەندین، ٢٪ باوەڕداری مەسیحی ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵاتن کە سەر بە ھیچ کەنیسەیەک نین یان ئەندامی کەنیسەی نا -کەنیسەکانی ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵاتی ڕووسیا، ٣٪ موسڵمانن. جگە لەوەش، ١٨٪ی دانیشتووان بە «ڕۆحی بەڵام ئایینی نین» ڕادەگەیەنن، ١٢٪ بێدینن و ٦٫٥٪ شوێن ئایینەکانی دیکە دەکەون یان وەڵامی پرسیارەکەیان نەداوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆبلاستی ڤۆڵگۆگراد پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٣٦
ڤۆ نگوین جیاپ
وێنۆک|ڤۆ نگۆین جیاپ لە ساڵی ٢٠٠٨
ڤۆ نگۆین جیاپ (٢٥ی ئاگستی ١٩١١ - ٤ی ئاکتۆبری ٢٠١٣) جێنێڕاڵی ڤیێتنامی بوو کە سەرکردایەتی شەڕەکانی گەلی ڤیێتنامی دەکرد دژ بە ھێزە چەکدارەکانی فەڕانسە و دواتر لە شەڕی ڤیێتنام دژ بە ئامریکا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١ پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ڤیێتنام
سۆ سیۆ-نۆ
سۆ سیۆ-نۆ (بە ھانگۆل: 소서노؛ بە ھانجا: 召西奴)، ھاوسەری پاشا دۆنگمیۆنگ (جومۆنگ) بوو، یەکەم شاژنی گۆگۆریۆـیە ھەروەھا ئازیزترین ھاوسەری پاشا جومۆنگـە. یەکەم خۆشەویستی جومۆنگ بوو، ھۆکاری دامەزراندنی ھەردوو شانشینی گۆگۆریۆ و بایکجی بوو. دایکی بیریو و یەکەم پاشای بایکجی، ئۆنجۆ بوو.
مردن
سۆسۆنۆ لە ٦ی پێش زایین مرد لە تەمەنی ٦١ ساڵیدا دوای ئەوەی دووەم کوڕی ئۆنجۆ ئەبێتە یەکەم پاشای بایکجی.
سەرچاوە
پۆل: کۆریا پۆل: کۆریای باکوور پۆل: کۆریای باشوور پۆل: ئاسیا پۆل: سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل: نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل: گۆگۆریۆ پۆل: بایکجی
مێرل ستریپ
مێرل ستریپ (لەدایکبووی ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٤٩) خانمەکتەر و بەرھەمھێنەر و گۆرانیبێژێکی ئەمریکییە، زۆر جار لەوەسفیدا دەوترێت «باشترین خانمەئەکتەر لە نەوەی خۆیدا». ھەڵگری سێ خەڵاتی ئۆسکارە ھاوکات ٢١ جار پاڵێوراو بووە بۆبردنەوەی ئەو خەڵاتە، ئەمەش بە ڕیکۆرد دادەنرێت. ھەروەھا ڕیکۆردێکی ٣٢ پاڵێوراوبوونی خەڵاتی گۆڵدن گلۆبی ھەیە، لە نێویاندا نۆ جار بەدەستی ھێناوە.
لە ساڵی ١٩٧٧، بۆ یەکەم جار لەفیلمی جولیا (Julia) دەرکەوت بەھۆی بەشداریکردنی لە فیلمی Kramer vs. Kramer بۆ یەکەمین جار خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین خانمەکتەری پاڵپشتی بردەوە، دواتریش بەھۆی بەشدارییەکانی لە فیلمی ھەڵبژاردنەکانی سۆفی (Sophie's Choice؛ ١٩٨٢) ھەروەھا لە فیلمی خانمە پۆڵایینەکە (The Iron Lady؛ ٢٠١١) بووە براوەی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەئەکتەر.
لە ساڵی ٢٠١٠ سەرۆککۆماری ئەمریکا باراک ئۆباما مەدالیای نیشتمانی بۆ ھونەری پێبەخشی. پێش ئەوەش لە ساڵی ٢٠٠٣ لەلایەن حکومەتی فەڕەنسا، مەدالیای ڕێزلێنانی لە بواری ھونەر و ئەدەبی فەڕەنسا وەرگرتبوو.
ژیانی تاکەکەسی
لە سەرەتادا مێرل لە پەیوەندی خۆشەویستیدا بوو لەگەڵ ئەکتەر جۆن کازالی ئەوان بەیەکەوەش دەژیان، ئەم پەیوەندییەیان ھەر بەردەوام بوو تاکو جۆن لە ئازاری ١٩٧٨ بەھۆی شێرپەنجەی سی کۆچی دوایی کرد.
دوای شەش مانگ لە مردنی جۆن مێرل ھاوسەرگیری لەگەڵ دۆن گەمەر ئەنجامدا. سێ کچ و کوڕێکیان ھەیە لە شوباتی ٢٠١٩ دا مێرل بوو بە داپیرە، ئەمەش دوای ئەوەی مامیی کچە گەورەی بووە خاوەنی منداڵێک
سەرچاوەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:باشترین خانمەکتەران لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکتا پۆل:باشترین خانمەکتەری پشتگریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی پۆل:باشترین خانمەکتەر لە بردنەوەی خەڵاتی گۆلدن گڵۆب (فیلم) پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی فێستیڤاڵی کان بۆ باشترین خانمەکتەر پۆل:خانمەکتەرانی ڕۆلی سەرەکی براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە بۆ کۆمەڵە زنجیرەیەک یان فیلم پۆل:باشترین خانمەکتەران لە وەرگری خەڵاتی ورچی زیو پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:پاڵێوراوانی هۆڵی ناوبانگ لە نیوجێرزی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ پۆل:پاڵێوراوانی ھۆڵی ناوبانگ لە نیوجێرزی
پارێزگای کۆتایک
پارێزگای کۆتایک پارێزگایەکی (مارز)ی ئەرمینیایە. دەکەوێتە بەشی ناوەڕاستی وڵات. پایتەختەکەی ھرازدان و گەورەترین شاریشی ئابۆڤیانە. ناوی لێنراوە لە کانتۆنی کۆتایکی پارێزگای مێژوویی ئایرارات لە ئەرمینیای کۆن.
کۆتایک لە باکوورەوە لەگەڵ پارێزگای لۆری، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ پارێزگای تاڤوش، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ پارێزگای گێغارکونیک، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ پارێزگای ئاراگاتسۆن، لە باشوورەوە لەگەڵ پارێزگای ئارارات و یەریڤانی پایتەخت ھاوسنوورە. کۆتایک تاکە پارێزگای ئەرمینیایە کە سنووری لەگەڵ وڵاتانی بیانی نییە.
بەپێی سەرژمێری فەرمی ساڵی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتووانی کۆتایک ٢٥٤٣٩٧ کەسە (١٢٣٥٢٤ پیاو و ١٣٠٨٧٣ ژن)، کە نزیکەی ٨٫٤٪ی تەواوی دانیشتووانی ئەرمینیا پێکدەھێنێت. ژمارەی دانیشتووانی شارەکان ١٣٧ ھەزار و ٤٨١ کەسە (٥٤٪) و خەڵکی گوندەکان ١١٦ ھەزار و ٩١٦ کەسە (٤٦٪). پارێزگاکە ٧ کۆمەڵگەی شارستانی و ٦٠ کۆمەڵگەی گوندنشینی تێدایە وێنۆک|پەرستگای گارنی ھەروەھا پێکھاتە بچووکەکانی مۆلۆکانەکانی ڕووسی، ئێزیدی، کورد، ئاشووری و یۆنانی لە ئابۆڤیان و بیورێغەڤان دەبینرێن.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای کۆتایک کۆتایک
بڕیارنامەی ١٤٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئازاری ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین، وێڕای کێشەی فەلەستین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٥٠٣‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
خزر خان
خزرخان (٢٨ی ئایاری ١٤١٤ – ٢٠ی ئایاری ١٤٢١ حوکمڕانی کردووە) دامەزرێنەری شانشینی سەید بووە، شانشینی فەرمانڕەوای سوڵتانی دەلھی، لە باکووری ھیندستان ھەر زوو دوای داگیرکردنی... تیمور و ڕووخانی شانشینی توغلاق.
خان پارێزگاری مولتان بووە لە سەردەمی حاکمی توغلاق، فیروز شا توغلاق، و بە کارگێڕێکی بەتوانا ناسراوە. بەھۆی ترسی ئەمیر تیمور (لە مێژوودا زیاتر بە تامرلان ناسراوە) ھیچ نازناوێکی شاھانەی وەرنەگرت و خۆی بە نازناوەکانی ڕەیات-ی-ئالا (ئاڵای بەرز) مەسنەدی عەلی یان (پۆستی بەرزترین). لە سەردەمی حوکمڕانییەکەیدا، بە ناوی فەرمانڕەواکانی پێشووی توغلاق دراوەکان بەردەوام بوون. دوای مردنی لە ٢٠ی ئایاری ١٤٢١، کوڕەکەی موبارەک خان، کە نازناوی موعیزەدین موبارەک شای وەرگرتووە.
١٠٦٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئۆلێکساندەر زینچێنکۆ (یاریزانی تۆپی پێ)
ئۆلێکساندەر ڤۆڵۆدیمیرۆڤیچ زینچێنکۆ (ئوکڕانی: Олександр Володимирович Зінченко; لەدایکبووی ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦)یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی کە وەک بەرگریکار یان یاریزانێکی ناوەندی یاری دەکات بۆ یانەی ئەرسیناڵ و تیمی نیشتیمانی ئوکراینا.
زینچێنکۆ دەستی بە پیشەگەرییەکەی کرد لە یانەی خولی نایابی وسیا یانەی ئوفا پێش ئەوەی بچێتە مانچستەر سیتی لە ساڵی ٢٠١٦ بە بڕی ١٫٧ ملیۆن پاوەند. یاریزانێکی ھەمەچەشن بوو، کاروانی خۆی وەک یاریزانێکی ناوەندی ھێرشبەر دەستی پێکرد، بەڵام لە کۆتاییدا گۆڕدرا بۆ باڵی چەپ یان پشتی باڵی لەژێر سەرپەرشتی پێپ گواردیۆلا. لەو کاتەوە چوار نازناوی پریمەرلیگ و چوار جامی لیگ و جامی ئێف ئەی بردووەتەوە لەگەڵ یانەکە.
زینچێنکۆ لە ساڵی ٢٠١٥ ەوە یاریزانێکی تەواوەتی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا بوو، نوێنەرایەتی وڵاتەکەی کرد لە یۆرۆ ٢٠٢٠ ی ئەورووپا.
کاروانی سەرەتایی
زینچێنکۆ لە ڕادۆمشیڵ لە ناوچەی زیتۆمیر لەدایکبووە. ئەو بەرھەمی قوتابخانەی گەنجی وەرزشی کارپاتیایە لە ڕادۆمیچڵ (لەگەڵ ڕاھێنەری یەکەم سێرجی بۆریتسکی)، لە یانەکانی مۆنۆلیت و شاختار بوو بوو بە کاپتن لە تیمی گەنجان. لە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣، گۆڵێکی تۆمارکرد لە یارییەکی یەکسان بوون ١–١ لەگەڵ مانچستەر یونایتد لە جامی لاوانی یەکێتی ئەورووپا ٢٠١٣–١٤.
ئەو لەگەڵ دایک و باوکی ڕۆیشت بۆ ڕووسیا بەھۆی جەنگی دۆنباس. شاختار دۆنێتسک دەیویست بگەڕێتەوە سەرەڕای ئەوەی ھیچ کاتێکی ھەلی یاریکردنی پێ نەدا، بەڵام بەھۆی ھۆکاری ئاسایشەوە نەگەڕایەوە. لە نێوان پێنج بۆ شەش مانگدا لە لیگا ئاست نوێیەکانی مۆسکۆ بەسەر برد. پاشان ڕاھێنانی لەگەڵ ڕۆبن کازان کرد بەڵام یانەکە گرێبەستیان لەگەڵدا نەکرد چونکە زینچێنکۆ ھێشتا لەژێر گرێبەستی شاختاردا بوو، و ڕوبین مەترسی قەدەغەکردنی گواستنەوەی لەسەر بوو ئەگەر ھەوڵی واژووکردنی گرێبەستی لەگەڵ ئۆلێکساندەر بدات.
لە ١٢ی شوباتی ٢٠١٥، گرێبەستێکی لەگەڵ یانەی ئوفا واژوو کرد. لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٥ یەکەمین یاری خۆی بۆ یانەی یافا ئەنجامدا لە یارییەکدا بەرامبەر یانەی کراسنۆدار لە خولی نایابی ڕوسی. لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٥، یەکەم گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ١–٢ بەرامبەر ڕۆستۆڤ.
٢٠١٦–٢٠١٩
وێنۆک|زینچێنکۆ یاری بۆ [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی دەکات لە ٢٠١٨]] لە ٤ی تەممووزی ٢٠١٦، زینچێنکۆ گرێبەستی لەگەڵ یانەی مانچستەر سیتی واژوو کرد بە بڕە پارەیەکی ئاماژە بۆ نەکراو کە لەوانەیە نزیکەی ١٫٧ ملیۆن پاوەند بێت. جووڵەکە سەرسام بوو لەلایەن ھەندێکەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، لەلایەن بەھرە دۆزەرەوەیەکی تۆپی پێی ڕووسییەوە بە «بەھرەیەکی ڕاستەقینە» وەسف دەکرا، لەگەڵ ئەوەی یانەی بۆندسلیگا بۆروسیا دۆرتمۆند کە چاودێری دەکرد.
زینچێنکۆ لە ٢٦ی ئابی ٢٠١٦ بۆ وەرزی ٢٠١٦–١٧ بە خواستن درا بە یانەی خولی ھۆڵەندی ئاییندھۆڤن. لە ١ی تشرینی یەکەم یەکەمدا یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا، وەک یەدەگ لە یارییەکدا کە ١–١ بەرامبەر بوون لەگەڵ ھێرنڤین.
زینچێنکۆ گەڕایەوە بۆ مانچستەر سیتی بۆ وەرزی ٢٠١٧–١٨ و لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا، کە تەواوی یارییەکەی ئەنجامدا، و کاتی زیاد کراویشی ئەنجامدا لە یارییەکەدا کە ٠–٠ بوو لەگەڵ یانەی وۆڵڤەرھامپتۆن لە جامی ئی ئێف ئێڵ. لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ یەکەمین دەرکەوتنی خۆی لە پریمەرلیگ ئەنجامدا، کە لە بردنەوەی ٤–٠ لە یانەی سوانزی سیتی بە یەدەگ بەشداری کرد.
لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧، زینچێنکۆ کۆتا لێدانی یەکلاکەرەوەی گؤڵ کرد و بووب ە بردنەوە لە بەرامبەر لیستەر سیتی لە دوای ئەوەی لە کاتی ئاسایی ١–١ بوون، کە بەمەش مانچێستەر سیتی سەرکەوت بۆ قۆناغی پێش کۆتایی جامی ئی ئێف ئێڵ.
زینچێنکۆ بە شێوەیەکی باش لە پێکھاتەی سەرەکی یاری کرد لە دوای پێکانی بێنجامین مێندی و فابیان دێڵف، کە چەند ئاستێکی جێگیری پێشکەش کرد لە جێگای ئەواندا.
زینچێنکۆ یەکەم دەرکەوتنی خۆی لە وەرزی ٢٠١٨–١٩ ئەنجامدا لە بردنەوەی ٣–٠ لە ئۆکسفۆرد یونایتد لە جامی ئی ئێف ئێڵ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان. لە ھەمان ھەفتەدا، یەکەم یاریی وەرزەکەی ئەنجامدا لە بردنەوەی ٢–٠ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر برایتۆن و ھۆڤ ئەلبیۆن، بەھۆی برینەکانی مەندی و دێلف.
٢٠١٩–٢٠٢٢
زینچێنکۆ یەکەم گۆڵی بۆ مانچستەر سیتی تۆمارکرد لە نیو کۆتایی جامی ئی ئێف ئێڵ بەرامبەر بورتۆن ئەلبیۆن لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩، بە بردنەوەی ٩–٠ لە یاریگای خۆیان.
لە حوزەیرانی ٢٠١٩، گرێبەستێکی نوێی لەگەڵ یانەکە واژوو کرد، بۆ ئەوەی تا ساڵی ٢٠٢٤ لەگەڵ یانەکە بمێنێتەوە. لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، زینچێنکۆ نەشتەرگەرییەکی لەسەر ئەژۆنی بۆ کرا لە بەرشەلۆنە. ڕاھێنەری مانچستەر سیتی پێپ گواردیۆلا وتی چاکبوونەوە لە پێکانەکە لە ٥ بۆ ٦ ھەفتە دەخایەنێت: "پێکدادانی لەگەڵ قاچێکی ھەبوو. ھەست بە شتێک کرد لە ئێسکەکە و ناچار بوو بوەستێت. شتێک ھەبوو لە ئەژۆنیدا کە پێویست بوو پاک بکرێتەوە. کێشەیەکی گەورە نەبوو. پێنج یان شەش ھەفتە لە سەرەتای کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، زینچێنکۆ گەڕایەوە بۆ ڕاھێنانی تەواو. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، یەکەم یاری خۆی ئەنجامدا دوای برینداربوونی بەرامبەر دیانامۆ زاگریب. لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا، دووەم گۆڵی بۆ مانچستەر سیتی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٤١ بۆ پۆرت ڤایڵ لە جامی یەکێتی ئینگلیزیدا. لە ٤ی ئایاری ٢٠٢١، زینچێنکۆ بەشێک بوو لە یانەی یەکەم کە مانچستەر سیتی گەیشتە قۆناغی کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا، دوای ئەوەی لە پاریس سانت-جێرمان بردەوە ٢–٠ بە کۆی گشتی ٤–١ بردەوە. لە ٢٩ی ئایار، دواتر دەستی بە یاری کۆتایی خولی پاڵەوانان کرد، کە تیپەکەی بە ١–٠ بەرامبەر چێڵسی دۆڕا.
ئارسیناڵ
لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢، زینچێنکۆ گرێبەستێکی درێژخایەنی لەگەڵ یانەی ئەرسیناڵ واژوو کرد بۆ بڕی ٣٠ ملیۆن پاوەند، کە لەوانەیە بەرزبێتەوە بۆ ٣٢ ملیۆن پاوەند لەگەڵ زیادکردنەکاندا.
کاروانی نێودەوڵەتی
یەکەمین یاری نێودەوڵەتیی خۆی ئەنجامدا لە یارییەکی پاڵاوتنی یۆرۆ ٢٠١٦ بەرامبەر ئیسپانیا لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥. زینچێنکۆ یەکەم گۆڵی نێودەوڵەتی تۆمارکرد لە یارییەکی دۆستانەی بەرامبەر وڵاتی دراوسێی کە ڕۆمانیا بوو لە تۆرین، کە ئوکراینا ٤–٣ بردییەوە لە ٢٩ی ئایاری ٢٠١٦. ئەو ھەروەھا بوو بە لاوترین یاریزانی ئوکراینا کە گۆڵێکی نێودەوڵەتی تۆمار بکات لە تەمەنی ١٩ ساڵ و ١٦٥ ڕۆژدا، تۆمارێکی شکاند کە لە ساڵی ١٩٩٦ەوە لەلایەن ئاندری شڤچێنکۆوە کرابوو.
زینچێنکۆ لە تیمی ئوکراینا بۆ یۆرۆ ٢٠١٦ بەشداری کرد، وەک جێگرەوەی ڤیکتۆر کۆڤالێنکۆ لە ھەردوو یاری یەکەمی ئوکراینا، بەرامبەر ئەڵمانیا و ئیرلەندای باکوور، کە ئوکراینا نەیتوانی گۆڵ تۆمار بکات و یەکەم تیپ بوو کە دەرکرا لە پاڵەوانێتییەکە.
لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٢١ لە یاری دژی فەڕەنسا، بوو بە لاوترین کاپتن لە مێژووی ئوکراینا لە تەمەنی ٢٤ ساڵ و ٩٨ ڕۆژدا. دواتر، لە تیمی یۆرۆ ٢٠٢٠ بەشداری کرد. لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١، یەکەم گۆڵی تۆمارکرد و ئەسیستی دووەم گۆڵیشی کرد لە قۆناغی ١٦ یاری یۆرۆ ٢٠٢٠ بەرامبەر سوید، کە بە بردنەوەی ٢–١ بۆ ئوکراینا کۆتایی ھات دوای کاتی زیادکراو، کە بۆ ئەو یارییە خەڵاتی ئەستێرەی یارییەکەی پێ بەخشرا
ژیانی تاکەکەسی
لە ئابی ٢٠٢٠، زینچێنکۆ ھاوسەرگیری لەگەڵ ڕۆژنامەنووس ڤلاداد ساندندا کرد. کچێکیان ھەیە. زینچێنکۆ خۆی بە مەسیحییەکی ئۆرۆدۆدۆسی ڕۆژھەڵات دەناسێنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ڕووسیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ھۆڵەندا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئوکراینی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦ پۆل:Pages with unreviewed translations پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی شاختار دۆنێتسک پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئوکراینی پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی
یوبی سۆفت+
وێنۆک یوبی سۆفت+ خزمەتگوزارییەکی یارییە ڤیدیۆییەکانە، لەسەر بنەمای بەشداریکردن لە کۆمپانیای یوبی سۆفتەوە کە دەستڕاگەیشتن بە دابەزاندن و یاریکردنی یارییەکان لە کتێبخانەی یوبی سۆفتەوە بە پارەیەکی مانگانە دابین دەکات. یوبی سۆفت+ دەستڕاگەیشتنێکی بێسنوور بۆ بەشداربووان دەدات بە پەڕەیەک کە زیاتر لە ١٠٠ یاری لە کۆمپیوتەرەکانی مایکرۆسۆفت ویندۆزدا ھەیە، لەوانەش ناونیشانەکانی وەک ئەساسینز کرید ڤالھالا، واچ دۆگز: لێجن و ئیمۆرتاڵس فێنیکس ریسینگ. ھەروەھا یوبی سۆفت+ وەشانی Premiumی یارییەکان و ناونیشانە کلاسیکەکان و پاکێجی ناوەڕۆکی زیادە لەخۆدەگرێت. بە بەشداریکردنی Ubisoft+ دەتوانرێت یارییەکان دابەزێنرێت و لەسەر کۆمپیوتەرەکانی ویندۆز یاری پێبکرێت بە بەکارھێنانی ئامێری دەستپێکردنی یارییەکانی Ubisoft Connect بەخۆڕایی. کۆمپانیای یوبی سۆفت خزمەتگوزاری نوێی بەشداریکردنی خۆی لە E3 2019 ڕاگەیاند. ئەم خزمەتگوزارییە ناوی Uplay+ە. لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ کۆمپانیای Uplay+ ناوی گۆڕدرا بۆ Ubisoft+ و خزمەتگوزارییەکانی بۆ پلاتفۆرمی یاری ھەورەکانی Amazon Luna و Google Stadia بۆ بەشداربووانی ئەمریکی لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ و کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ڕاگەیاند.
سەرچاوەکان
پۆل:خزمەتگوزارییەکانی کایەی ڤیدیۆیی سەرهێڵ
بانگەشەی پەیوەندیی نێوان سەددام حوسێن و ئەلقاعیدە
بانگەشەی پەیوەندیی نێوان سەددام حوسێن و ئەلقاعیدە لەلایەن بەرپرسانی حکوومەتی ئەمریکاوە کرا کە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پەیوەندییەکی زۆر نھێنی لە نێوان سەددام حوسێن سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق و ڕێکخراوی ئەلقاعیدە لە نێوان ساڵانی ١٩٩٢ بۆ ٢٠٠٣ ھەبووە، بە تایبەتی لە ڕێگەی زنجیرەیەک کۆبوونەوە کە بەپێی زانیارییەکان پەیوەندییان بە دەزگای ھەواڵگری عێراقەوە ھەیە. لە پێش جەنگی عێراقدا، بەرپرسانی ئیدارەی جۆرج بوش بانگەشەیان کرد کە ڕژێمی سەددام حوسێن پەیوەندییەکی ئۆپەراسیۆنی لەگەڵ قاعیدەدا ھەبووە (ھەرچەندە لەو کاتەدا بەڵگەی باوەڕپێکراو کەم ھەبووە لەسەر پەیوەندییەکی لەو شێوەیە)، ئیدارەی جۆرج بۆش ئەم بانگەشەیی وەک بەشێک لە بانگەشەکانی تر بۆ ھۆکاری جەنگی عێراق دەھێنەیەوە.
ڕاپۆرتێکی پشکنەری گشتی پنتاگۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە نووسینگەی دۆگلاس فیس لە وەزارەتی بەرگری «ھەڵسەنگاندنی ھەواڵگری بەدیل لەبارەی پەیوەندییەکانی عێراق و قاعیدە پەرەی پێداوە، بەرھەمی ھێناوە و دواتر بڵاوی کردووەتەوە، کە ھەندێک دەرەنجامی لەخۆگرتبوو کە لەگەڵ کۆدەنگی کۆمەڵگەی ھەواڵگریدا ناتەبا بوون، بۆ بڕیاردەرانی باڵا.»
سەرچاوەکان
پۆل:سەددام حوسێن پۆل:شەڕی عێراق پۆل:مێژووی ھاوچەرخی عێراق
١٠٦٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئالیس مونرۆ
ئالیس ئان مۆنڕۆو (لەدایکبووی ٣١ی جووڵای ١٩٣١) نووسەری ئینگلیزیزمانی خەڵکی وڵاتی کانادایە کە لە ساڵی ٢٠١٣زایینی دا بوو بە خاوەنی خەڵاتی نۆبێل لە وێژەدا. مۆنڕۆو زۆرتر کورتە چیرۆکی نووسیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی پۆل:نووسەرانی ژنی کەنەدی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١ پۆل:نووسەرە ژنە کەنەدییەکانی سەدەی ٢٠م پۆل:نووسەرە ژنە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م پۆل:براوەکانی خەڵاتی نێونەتەوەیی مەن بووکەر پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
بڕیارنامەی ١٤٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی نیسانی ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین، وێڕای کێشەی فەلەستین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٥٠٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
بڕیارنامەی ١٤٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٨ی نیسانی ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٥١٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:ئەنگۆلا لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
پەیژەی پێویستی-ی ماسلۆ
«پەیژەی پێویستی»‌‌ - ی ماسلۆ Maslow's hierarchy of needs
سازمانگەری بۆ پەی بردن بە ڕەفتاری مرۆڤ لە سازماندا و بۆ دۆزینەوەی شێوازی کاریگەری تاودان و ھاندان، تۆژینەوە لە «پێویستیی مرۆڤ» دەکات. لەم بوارەدا دەروونناسی ئەمەریکایی، ماسلۆ (Abraham Harold Maslow (1908–1970، لە گۆشەنیگای دەروونناسانەوە لە پێویستییەکانی مرۆڤ ورد دەبێتەوە و لە پەیژەیەکی پێنج پلەدا پێشانیان دەدات. ماسلۆ بەم تیۆرییەی خۆی ڕێچکەیەکی نوێی لە بواری ڕەفتارناسیدا دامەزراند و بە کتێبی (Motivation and Personality (1954 بنەماکانی ئەم ڕێچکەیە ڕوون دەکاتەوە. ماسلۆ دەڵێ مرۆڤ ھەر ئەوە نییە بەرانبەر دەوروبەر بەرتەک (کاردانەوە) ی ھەبێت، مرۆڤ ویستێکی بەھێزی ھەیە بۆ «خۆڕاستاندن» و ئەم ویستەیە دەبێتە ھۆکاری ھەرە گرینگی فراژووتن. ئەم «خۆڕاستاندن» Self-Actualizationـەش بەشی ھەرە باڵای پێویستییەکانی مرۆڤە. ھەتا دەگاتە ئەو ئاستە دەبێ پێویستیی دیکە دابین بکات.
ماسلۆ دەڵێ ھەموو مرۆڤێک پێنج جۆر پێویستیی بنەڕەتی ھەیە و ئەم پێویستییانە لە پێنج ئاستی جیاوازدا و بە شێوەیەکی ھەرەمکار شیرازەیان بەستوە. ھەتا پێویستیی ئاستی یەکەم تێر نەبێ، مرۆڤ ڕوو لە پێویستیی ئاستی دووەم نانێ. ئەم مۆدێلەی ماسلۆ پێی دەگوترێ «پەیژەی پێویستیی ماسلۆ» Maslow's Hierarchy of Needs. مرۆڤ کاتێک پلەیەکی ئەم پەیژەیە دەبڕێ، جۆرە پێویستییەک تێر دەکات و ھێزی دنەدان تێیدا ھانی دەدات بۆ سەرکەوتن بەسەر پلەی دووەمی پەیژەکەدا، بۆ تێر کردنی پێویستیی ئاستی بەرزتر و بۆ گەشە کردن. کەواتە پێویستیی خرۆشاو (دابیننەکراو) و تێرنەکراوە دەبێتە ھێزی ھاندەر لە مرۆڤدا و تاو دەداتە ڕەفتاری. ئەم ھێزی ھاندانەش لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی دیکە و لە ئاستێکەوە بۆ ئاستێکی دیکە، جیاوازە.
پەیژەی پێویستی
پێنج ئاستی «پەیژەی پێویستیی ماسلۆ» بریتین لە:
«پێویستیی فیزیۆلۆژی» Physiological Needs
گەر سەرنج بگریت لێت ئاشکرا دەبێ چۆن دەسەڵاتی ژیر و دڵسۆز پەرۆشی ژینگە و دابین کردنی خۆراکە، چۆن زەمینە بۆ ھاوژینی دەڕەخسێنێت. دەسەڵاتی بێباک و نەیاریش چۆن ژینگە ژەھرباران دەکات، دەست بەسەر بازاڕی خۆراک و سێکسدا دەگرێ بۆ کۆنترۆڵ کردنی میللەت.
«پێویستیی پەیوەندی» Belonging Needs
ئەمیان «پێویستیی جڤاکی»‌‌ـیە. ئێمەی مرۆڤ پێویستمان بە ھۆگری و پەیوەندیی جڤاکی ھەیە. دەمانەوێت بەشێک بین لە دەستە، لە سازمان و پەیوەست. دەمانەوێ وەک تاکەکەس جێگەمان لە نێو جڤاتدا سەلمێنراو بێت و پەیوەندیی ھەستەکیمان بە دەوروبەرەوە ھەبێت. پێویستمان بە دۆستایەتی، بە سۆز و ئەڤینە. ماسلۆ خۆی ئەم پێویستییە ناو دەنێ «پێویستیی ئەڤین» Love Needs گەر ئەم پێویستییە دابین بوو، ئەوجا چیدی ھەوڵدان بۆ جێ گرتن و ئەندامەتی لە دەستە و گرووپدا گڕی نامێنێ. ئەوسا مرۆڤ بڵندتر دەڕوانێ.
کەواتە ڕێبەرایەتیی کارا دەبێ زەمینە بۆ دابین کردنی پێویستیی جڤاکی بڕەخسێنێ، دەنا بەھرەی ئەندامانی سازمان - لێرەدا دەکاتەوە ھاوزێدان - لە بازنەی ئەم پێویستییەدا پەنگ دەخوات و سەرلەبەری میللەت لە کاروانی مێژوو دادەبڕێت. دەمێنێتەوە میللەتێکی ژیاربەدەر.
«پێویستیی پێزانین» Esteem Needs
بڕوانە سیستەمی خوێندن و ڕێسای گەشە کردن لە بواری کار و پێگەی فەرمانبەری و فەرمانداریدا. بەراوردی دوو وەڵات بکە یەکیان سیستەمی ڕوون، ڕێسای ئاشکرا و پێوەری دادپەروەری ھەیە، مرۆڤ بەگوێرەی بەھرە، ھەوڵ و کۆشەش‌ تێیدا گەشە دەکات. وەڵاتێکی دیکەش تاکە پێوەر تێیدا خزمایەتی و خزمەتکارییە بۆ سەرۆک و دەسەڵاتداران، ھۆگریی و لایەنگریی حیزبییە. دەرھاویشتەی ئەو دوو سیستەمە تەواو ئاشکرایە‌.
«پێویستیی خۆڕاستاندن» Self-Actualization Needs
خۆڕاستاندن بریتییە لەوەی مرۆڤ دەرفەتی ھەبێت ئەوپەڕی توانا و بەھرەی خۆی پیادە بکات و لێیان سوودمەند بێ. مرۆڤ دەیھەوێت ببێتە خاوەن ئەزموونی خۆی. خولیای خۆی بڕاستێنێ و بگاتە ئامانج. ئەم پێویستییەی «خۆڕاستاندن» لای ھەر مرۆڤێک بە جۆرێک دەر دەکەوێت، ھەیە دەیھەوێت ببێ بە ھونەرمەند، ھەیە ھەوڵی زانست دەدات. بەڵام ئەم خولیایە نابێتە ھاندەری سەرەکی ھەتا پێویستییەکانی ژێرتر دابین نەبن. ماسلۆ جەختیش دەکات لەسەر ئەوەی دەرفەتی گەیشتن بە دابین کردنی پێویستیی خۆڕاستاندن بۆ زۆرربەی مرۆڤ گەلێک سەختە چونکە ھەلومەرجی فەراھەم نییە مەگەر لە چێوەیەکی بەرتەسکدا. بۆچوونەکانی ماسلۆ و «پەیژەی پێویستی» ھەم یاوەریان زۆر بوو، ھەم نەیار و ڕەخنەگر. تۆژینەوەی (Motivationsteori som verktyg för styrning och kontroll (2007 دەڵێ دیدی ماسلۆ جەختی تەنھا لەسەر فەرھەنگی ڕۆژاوا و تەنھا لەسەر پیاوە، نە میللەتانی دیکە ڕەچاو دەگرێ نە خواست و خولیای ژنانە. وێڕای ڕەخنە و دیدی جیاواز، بەگشتی مۆدێلی ماسلۆ و دەرکی پێویستییەکانی مرۆڤ بۆ گەیشتن بە ڕەفتاری ھەرە باش لە سازماندا، بەردەوام جێی سەرنج و دیڤچوونن.
سەرچاوە
Psykologilexikon
«سازمانگەری»
به‌سته‌ری ده‌ره‌کی‌
پۆل:شادی پۆل:سازمانناسی پۆل:گەشەکردنی مرۆڤ پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان پۆل:چەمکەکانی دەروونناسی
لیۆناردۆ دا ڤینچی
لیۆناردۆ دی سێر پیێرۆ داڤینچی؛ (١٥/١٤ی نیسانی ١٤٥٢ – ٢ی ئایاری ١٥١٩) ماتماتیکزان، ئەندازیار، پسپۆڕی لەششیکردنەوە، وێنە‌کێش، پەیکەرتاش، بیناساز، گیاناس، مۆزیکزان و نووسەری بەناوبانگی خەڵکی ئیتاڵی لە ١٥ی نیسانی ساڵی ١٤٥٢ی زایینی لەدایکبووە و لە ٢ی ئایاری ساڵی ١٥١٩ کۆچی دوایی کردووە. لێوناردۆ زیاتر وەک نموونەی سەرەتایی بنیامی ڕێنێسانس دەناسن، کەسێک وا ھەستی سەرنجوردی ڕاگیرنەکراوی تەنھا بە ھێزی خۆلقێنەری سۆکنا ئەھات. یەکێک لە گەورەترین وێنەکێشەکان دەناسرێت بەڵام بە دڵنیایەوە تاکە بنیامێک بوو تا ئێستا ئەو ھەموو بەھرەی جۆربەجۆری بووە.
زیاتری ناوبانگی لێوناردۆ بۆ کێشانی دوایین شێو و مۆنالیزا بووە.
وەک مناڵێ نایاسایی (زۆڵ)، لە پەیوەندی پیێرۆ داڤینچی و کاترینا ژنێکی دێھاتی لە گوندی ڤینچی سەر بە شاری فلۆڕەنس ھاتە دونیا. لە کارگەی وێنەکێشی بەناوبانگی فلۆڕەنسی وێڕۆچیۆ (Verrocchio)، خەریک کار بوو. زیاتری ژیانی کاری تەمەنی لاوی لە خزمەت لۆدۆڤیکۆ ئیل مۆرۆ (Ludovico il Moro) لە شاری میلان ڕابرد. دواتر لە شارەکانی ڕۆما، بۆڵۆنیا و ڤێنیز کاری کرد و ساڵانی دوایی تەمەنی لە فەڕنسا و لە ماڵێک‌دا ڕابرد کە فڕانسیسی یەکەم وەک خەڵات پێی بەخشی.
لێوناردۆ بۆ دارا بوونی بەھرەی خوڵقێنەری زۆری ستایش کراوە. ئەو سیمایەک لە ھێلیکۆپتەر، تانک، یەکخەری تیشکی ھەتاو و ژمێرەری بۆمان کێشاوەتەوە. ھەرەوەھا تیئۆریایەکی ناتەواو لە سەر زانستی ناسینی چینەکانی زەوی خستووەتە بەر دەست. ھەڵبەت ژمارەیەکی کەم لە ئایدیا سەرەکییەکانی کاتی ژیانی خۆی ھاتنە درووستکردن بەڵام ھێندێ لە خۆڵقێنراوە بچووکەکانی وەک قڕقڕییەکی خۆکار و پێکھاتەیەک بۆ تاقی کردنەوەی ئەندازەیی درێژبوونەوەی تەل ھەر ئەو سەردەمە درووست‌کران. وەک زانا و تێگەیشتوویەک بووە ھۆی پێشکەوتنی زانست لە بوارەکانی پێکھاتەی لەش و توێکاری، ئەندازیاری درووستکردنی شار، ھایدرۆدینامیک و ئۆپتیک.
سەردەمی میر منداڵی
260px|وێنۆک|چەپ|خانووەکەی لیۆناردۆ بە مێرد منداڵی لە ئانچیانۆ لێوناردۆ لە ١٥ ئەپریلی ساڵی ١٤٥٢ زایینی کاتژمێر ٣ دوای نیوشەو لە شارۆچکەی تووسکانی سەربە ڤینچی، بەشی خوارەوەی ڕووباری ئارنۆی ناوچەی فلۆڕەنس لە دایک دەبێ. وەک مناڵی نایاسایی (زۆڵ) مێسێر پیێرۆ فرۆزینۆ دی ئانتۆنیۆ دا ڤینچی (Messer Piero Fruosino di Antonio da Vinci)، بەڵگە‌نامە نووسێکی خەڵکی فلۆڕەنس و بانە خیام کچە دێھاتییەک کە گۆمان دەکرێ کۆیلە و بەکرێ‌گیراوێک لە رۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە بووە. لێوناردۆ لە کاتی لە دایک‌بوونی ناوی بنەماڵەیی نەبووھ؛ دا ڤینچی واتە da Vinci مانای of Vinci ئەدات واتە یانی خەڵکی ڤینچی. جا ھەر بۆیە ناوی تەواوی Leonardo di ser Piero da Vinci مانای ئەمەیە: «لێوناردۆ کوڕی سێر پیێرۆ خەڵکی ڤینچی».
سەبارەت بە ژیانی سەردەمی میرمنداڵی لێوناردۆ زانیاری کەم بەدەستەوەیە. ٥ساڵی ھەوەڵی تەمەنی لە گوندی ئانچانۆ (Anchiano) ڕابرد. دوای ئەوە لە ماڵی باوکی، باپیری و مامی فرانچێسکۆ لە شاری وێنیز ژیانی بەسەر برد. باوکی ژنێکی لاوی بەتەمەن ١٦ساڵی ھێنا. گەرچی ئەو ژنە لێوناردۆی منداڵی خۆش‌ئەویست بەڵام ھەر بە لاوی کۆچی دوایی کرد ئەو ژنە. لە ژیانی ئەو سەردەمی لێوناردۆ تاکە دوو ڕوودا باس کراون: کاتێ بەرزە‌حەوایلکەیەک بە ئاسمانەوە بە سەر لانکەکەیدا تێ‌دەپەڕێ دەکەوێتە خوار و پەلی بە ڕوخساری لێوناردۆ دەخشێ و برینداری دەکا. ئەوی تر کاتێکە بۆ سەیران دە‌ڕواتە کوێستان. لەوێ ئەشکەوتێک ئەدۆزێتەوە ئەگەرچی وەک منداڵ دەترسێ لە چوونە ژوورەوە لە تاریکیدا، بەڵام ھەستی کۆڵەرەوەی ھانی ئەدات تا بڕواتە ناوەوە تاکوو بزانێ چی تێدایە.
ژیانی پێشووی لێوناردۆ ھەمیشە جێگەی ئەگەر و مەزەندە بووە. وازاری (Vasari) نووسەر کە لە سەدەی ١٦دا دەژیا و ژیان‌نامەنووسی وێنەکێشەکانی ڕێنێسانس بووە، بۆمان دەڵی کە چۆن پیاوێکی لادێیی داوا لە باوکی لیۆناردۆ دەکات تا کوڕە بەھرە‌دارەکەی لە سەر لەوحێک وێنەیەکی بۆ بکێشێتەوە و لێوناردۆ لە جوابی ئەو داخوازییەدا چەن مار دەکێشێت وا ئاگر لە دەمیان فڕ دەدەنە دەرەوە. باوکی ترس دای‌دەگرێ و بە خێرایی ئەو وێنە دەفرۆشێت بە بازرگانێکی فلۆڕەنسی کەل‌وپەلی ھونەری و ئەویش دواتر دەیفرۆشێ بە دووکی میلان. لە جیاتی لوەحەکە باوکی وێنەیەک لە دڵێک و تیرێک با ناوەڕاست‌دا تێ‌پەڕیو ئەدات بە پیاوی لادێیی.
کارفێرگەی وێرۆچۆ، ١٤٦٦–١٤٧٦
لە ساڵی ١٤٦٦دا و تەمەنی ١٤ساڵی، لێوناردۆ ئەبێتە بەردەستی یەکەک لە گەورەترین ھۆنەرمەندانی ئەو ڕۆژگارە بە ناوی ئاندرا دی کیۆن (Andrea di Cione) ناسراو بە وێرۆچۆ (Verrocchio). کارفێرگەی وێرۆچۆ سەنتەری ئەدەب و ھۆنەری شاری فلۆڕەنس بوو و ئەوە زانیاری زۆری خستە بەردەست لێوناردۆی لاو. ئەو وێنە‌کێشە بەناوبانگانەی دی وا لە کارفێرگەکەدا بەش‌دار بوون یا لەوێ بەردەست بوون Ghirlandaio, Perugino, Botticellim و Lorenzo di Credi بوون. لەوێدا لێوناردۆ دەگەڵ لێگەیشتوویانی زۆر ئاشنا بوو و گەلێ شارەزایی تەکنیکی کەوتنە بەرچاوی و وادەی کەڵک وەرگرتن لەوانەی دۆزییەوە؛ لەوانە: زانستی کیمیا، زانستی دەرھێنانی و کار بە ئاسن، گەچ گرتنەوە، کارکردن بە چەرم و دارتاشین بوون و دەگەڵ ھەموو ئەمانە کە تێیدا بووە شارەزا، خۆی وەک نیگارکێش و پەیکەرتاش ناوبانگی بوو.
لە ساڵی ١٤٧٢دا و لە تەمەنی ٢٠ساڵیدا لە لایەن یەکێتیی لووکای پیرۆزەوە بووە خاوەن پلەی وەستایی؛ یەکێتیی لووکای پیرۆز (Guild of St Luke) یەکێتیی ھونەرمەندان و پیزیشکان بوو. بەڵام تەنانەت دوای ئەوەی باوکی ئەوی لەسە کارفێرگەکەی دانا، پەیوەندی دەگەڵ وێرۆچۆ ئەوەندە زۆر بوو کە درێژەی دا بە ھاوکارییەکانی دەگەڵ ئەو مامۆستایەی.
کۆنترین بەرھەمی خاوەن مێژووی لێوناردۆ، وێنەیەکی بە قەڵەم کێشراوە لە گوندی ئارنۆ (Arno) کە لە ٥ی ئەگۆستی ١٤٧٣دا کێشراوە. گۆمان دەکرێ لێوناردۆ خۆی دووجار بووبێتە مۆدێل بۆ وێنەکێشانی وێرۆچۆ: دانەیەکی بۆ پەیکەری بڕۆنزی داود (David) لە بارگێلۆ (Bargello) و فریشتەی میکائیل لە Tobias and the Angel.
ژیانی پێشکەوتوو، ١٤٧٦–١٥١٣
250px|وێنۆک|چەپ|نەخشەی شاری ئیمۆلا بە دەستی لیۆناردۆ داڤینچی پێشینەی دادگایەک لە ١٤٧٦ نیشان ئەدات لێوناردۆ و ٣پیاوی لاوی دیکە تۆمەتبار کراون بە ھێندی کاری سێکسی پێکەوە، بەڵام دواتر لەو تاوانە ڕزگار دەبن. لەو کاتەوە چی تر پێشینەیەک سەبارەت بە کارەکانی تەنانەت شوێنی بەسەر بردنی ژیانی لەبەر دەست نییە؛ ئەگەرچی وادیارە کە لێوناردۆ لە نێوان ساڵانی ١٤٧٦ تا ١٤٨١ لە شاری فلۆڕەنس خاوەن کارفێرگەی تایبەت بە خۆی بووە. لە ساڵی ١٤٧٨ کێشانی وێنەیەک لە مێحرابی کەنیسەی St Bernard و لە ساڵی ١٤٨١دا کێشانی تابلۆی The Adoration of the Magi بۆ دەیری San Donato پێی سپێردرا. گرێبەستی کێشانی ئەو وێنە گرینگانە کاتێ لێوناردۆ بۆ میلان دەڕوات ھەڵدەوەشێتەوە.
وەکوو وازاری بۆمان باس دەکات، لێوناردۆ لە بواری مۆسیقاشدا بەھرەی سەیری بووھ؛ لە ١٤٨٢دا چەنگێک لە نوقرە بە ڕوخساری سەری ئەسپ درووست دەکات. Lorenzo de’ Medici لێوناردۆ بۆ بردنی ئەو چەنگە وەک خەڵاتی مانەوەی ئاشتی دەنێرێ بۆ شاری میلان لای لۆدۆڤیکۆ ئیل مۆرۆ Ludovico il Moro، دووکی میلان. لێوناردۆ نامەیەک دەنێرێ بۆ لۆدۆڤیکۆ و باسی ئەو ھەموو شتە جیاوازە دەکات کە دەتوانێ فێریان بێت لە بواری ئەندازیاری‌دا و ھەروەھا وەبیری دەھێنێتەوە کە دەتوانێ وێنەش بکێشێت.
لە نێوان ساڵەکانی ١٤٨٢ تا ١٤٩٩ لێوناردۆ لە شاری میلان درێژەی دا بە کارەکانی. لێوناردۆ وەک وێنەکێش بە کار دەگیرێ بۆ کێشانی وێنەی Virgin of the Rocks بۆ ڕێخراوی سگپڕی پاک (Immaculate Conception) و ھەروەھا تابلۆی دوایین شێو (The Last Supper) بۆ کەنیسەی سانتا ماریا (Santa Maria delle Grazie). کاتی بەسەر بردنی ژیان لە میلان لە نێو لیستی بنەماڵەی لێوناردۆ بۆ ماڵیات، ناوی ژنێک وەک کاترینا ھاتووە کە بە مردنی ئەو ژنە و لێکۆڵینەوەی بەڵگەی خەرجی ناشتنی دەر دەکەوێ کە ئەوە دایکی لێوناردۆ بووە.
لێوناردۆ دەستی بە وردەکارییەکان کرد لە سەر پلانی داڕشتنی پەیکەرەکە؛ ئەگەرچی مایکەل ئانجێلۆ بڕوای وا بوو ڵێۆناردۆ ناتوانێ ئەو کارە تەواو بکات. لە نۆوەمبری ١٤٩٤دا لۆدۆڤیکۆ ھەموو بڕۆنزەکەی دا تاکوو بۆ درووست‌کردنی تۆپ بەکاری بھێنن بۆ پاراستنی شار لە ھێرشەکانی چارڵزی ھەشتەم (Charles VIII).
لە دەستپێکی شەڕی دووھەمی ئیتاڵی لە ١٤٩٩دا ھێزە داگیرکەرەکانی فەڕنسا مۆدێلە قەبارە تەواوە قوڕینەکەی ئەسب‌سوارەکە وەک نیشانە بۆ مەشقی تۆپ ھاویشتن بەکار دێنن. لەگەڵ لە دەسەڵات لاچوونی لۆدۆڤیکۆ سفۆرزا، لێوناردۆ لەگەڵ خزمەتکارەکەی سالەی (Salai) و ڕفێقە ماتماتیکەوانەکەی (Luca Pacioli) میلان بۆ وێنیز بە‌جی دەھێڵن. لەوێ وەک ئەندازیار و ئەرچیتەکتی نیزامی بە کار دەگیرێ بۆ بەرخستنی ڕێگەیەک بۆ پاراستنی شارەکە لە ھێرشە دەریایییەکان.
لە ساڵی ١٥٠٠دا لێوناردۆ لەگەڵ خزمەتکارەکەی دەگەڕێنەوە فلۆڕەنس و دەبنە میوانی Servite monks لە کەنیسەی Santissima Annunziata. لەوێ کارفێرگەیەکیان بۆ ئامادە دەکەن کە چۆن وازاری بۆمان باس دەکات، لێوناردۆ لەوێ‌دا کارتۆنی The Virgin and Child with St. Anne and St. John the Baptist درووست دەکات کە دەبێتە جێگەی سەرسووڕمانی ھەموان و خەڵک بە گەنج و پیرەوە لە ژن و پیاو بۆ سەیری کۆ دەبنەوە. لە ساڵی ١٥٠٢دا لێوناردۆ دەبێتە فەرمانبەری قەیسەر بۆرجا (Cesare Borgia) کوڕی پاپ ئەلەکساندری شەشەم (Pope Alexander VI) و وەک ئەندازیار و پسپۆڕ و ئەرچیتەکتی نیزامی کاری بۆ دەکات و بۆ ئەوەش تەواوی ئیتاڵی بە سەفەر بە سەر دەکات. لە ئۆکتەبری ١٥٠٣دا دەگەڕێتەوە فلۆڕەنس و دیسان ئەبێتە ئەندامی یەکێتیی لووکای پیرۆز (St Luke) و دوو ساڵ کات تەرخان دەکات بۆ کێشانی وێنەیەک لە سەر دیوار بە ناوی (The Battle of Anghiari) بۆ Signoria و دەگەڵ مایکەل ئانجێلۆ (Michelangelo) پێکەوە The Battle of Cascina دادە‌ڕێژن. لە ساڵی ١٥٠٤دا ئەندامی ئەو گرووپە بوو وا دەیانویست شوێنی پەیکەری داود (David)، دژی خواستی خولقێنەرەکەی مایکەل ئانجێلۆ، بگۆڕن.
لە ساڵی ١٥٠٦دا گەڕاوە شاری میلان. زۆرتری شاگردە سەرکەوتووەکانی لێوناردۆ یان شوێنگرەکانی ڕەگەکەی، ئەوانەی دەیانناسی یان کاریان دەگەڵ کردبوو لە شاری میلان بریتی بوون لە: Bernardino Luini, Giovanni Antonio Boltraffio و Marco D'Oggione. ئەگەرچی زۆر لە میلان نەمایەوە، لەبەر ئەوەی باوکی لە ١٥٠٤دا کۆچی دوایی کردبوو و لە ١٥٠٧ گەڕایەوە فلۆڕەنس تا تێبکۆشێ گرفتەکانی دەگەڵ براکانی لەسەر پاشماوەکانی باوکیان چارە‌سەر بکات. لە ساڵی ١٥٠٦دا گەڕایەوە میلان و لە ماڵی خۆی لە Porta Orientale و لە بەشی Santa Babila درێژەی بە ژیان دا. thumb|left|350px|دوایین خوان (١٤٩٨)—, [[میلان، ئیتاڵی]]