cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وێبداڕێژ
ڕێبەری وێبداڕێژەر
ڕێنیشاندەری وێبداڕێژەران بۆ برەودان بەوێبداڕێژی و گەشەپێدەری وێب لەسەر ئاستی باڵا و پەرەسەندوو، جێبەجێکردنی ئەرکەکانی وێبداڕێژ وەک خۆی بە پوختی، گرنگیدان بە دیزاین و ناوەڕۆک، کردارە تەکنیکییەکان و جۆرایەتی.
ڕێبەری جۆرایەتی
ڕێبەری جۆرایەتی زۆربەی شێوازە تایبەتەکان و فێڵ و یاریپێکەرەکان دادەپۆشێت لەپێگەدا، ئەو وێبداڕێژەرانی پابەندن بە بنچینەی سەرەتایی زۆر باشتر گەشە دەکەن، ئەزموونی بەکارھێنەر و چەشتنی پلەیەکی بەرزتر لەوانەی کە کاتیان بەفیڕۆدەدەن بۆ دۆزینەوەی دەربازگەیەک بۆ چەوساندنەوە.
بۆچی خشتە بۆ گەڵاڵەبەندی گێلانەیە؟
خشتە لە ئێچ تی ئێم ئێڵ بوونی ھەیە لەبەر یەک ھۆکار: بۆ نیشاندانی داتای خشتەبۆکراو، بەڵام ئەوکات border(لێوار) = ٠ توانا بدە بە دیزاینەران بۆ بوونی تۆڕێک لەژوور بۆ دانانی وێنە و دەق، ھێشتا دەسەڵاتدار واتە دیزاینکردنی وێبگەیەکی دەوڵەمەند بینراو، ئێستا بەکارھێنانی خشتە بەڕاستی دەچێت لەگەڵ دروستکردنی باشترێک، توانای زیاتر، جیڕ و وێبێکی کرداری. ئێستا بزانە لەکوێ کێشەکە ھەڵدەقوڵێ، چارەسەرەکان فێربە بۆ دروستکردنی گواستراوەی یان بەتەواوی خشتە-بێ گەڵاڵەبەندی.
پوختەکە لەژێر دەستتدایە
وێبگەڕە پێشکەوتووەکان زۆر باشترن لە کردنی ستانداردی وێبەکان، و پێویست ناکات ئەو شێوازە کۆنانە بەکاربھێنین ھیچی تر، لەجیاتی بە ھێلانەکردنی خشتەکان لەناو خشتەکان و پڕکردنەوەی خانە بەتاڵەکان بە بەینە GIFەکان، دەتوانین CSS و ھێمادانانێکی زۆر سادەتر بەکاربەرین بۆ گەڵاڵەبەندی کردنی پێگە جوانەکان کە خێراترن لە بارکردن، ئاسانترن بۆ دووبارە دیزاین کردنەوە، زۆر ساناتر بۆ ھەمووان.
چارەسەرەکە: CSS و پێکھاتەی ھێمادانان
بە بەکارھێنانی پێکھاتەی ھێمادانان (Structural Markup) لە بەڵگەنامە ئێچ تی ئێم ئێڵ و پەڕەی شێوازە بەدواھاتووەکانمان بۆ گەڵاڵەکردنی پەڕەکانمان، دەتوانین ناوەڕۆکە ڕاستییەکەی پەڕەکەمان بھێڵینەوە بە جیاکردنەوەیان لەو شێوازەی کە تێیدا دەرکەوتوون.
باندبەرینی کراوە نییە
بەکارھێنانی ستانداردەکانی وێب *قەبارەی پەڕگەی پەڕەکانت کەمدەکاتەوە، وەکو بەکارھێنەر ھیچی تر پێویست ناکات داتای پێشکەشکاری دابگرێت لەگەڵ ھەر پەڕێک کە سەردانی دەکات، پەڕەکانی شێواز کە دەستدەگرن بەسەر گەڵاڵەبەندییەی، لەلایەن سەیرکەرانی وێبگەڕەوە ئەرشیف کراون.
یەکجار بنووسە، ھەموو شوێنێک بەکاربەرە، بۆ ھەموو کەس
بەکاربردنی ستانداردەکانی وێب پەڕەکانمان زۆر توانراوتر دەکات بۆ بەکارھێنەر لەگەڵ بێتوانایییەکان و بۆ ئەو نیشاندەرانەی کە مۆبایل (تەلەفۆنی گەڕۆک) بەکاردەھێنن و PDAئەیەکان بۆ گەیشتن بە وێبەکە. سەردانکەران خوێنەری پەردە بەکاردەھێنن (تا باشی ئەوانە لەگەڵ ھێڵی ھێواش) پێویست ناکات بچەقن لەناو خانەی زۆر و بێشوماری خشتەکان و بەینەکان بۆ ھێنانی ناوەڕۆکی ڕاستی پەڕەکە، بە مانەیەکی تر جیاکردنەوەی ناوەڕۆک لەو ڕێگایەی کە دەرکەوتووە وا لە ناوەڕۆکەکەت دەکات ببێتە ئامێری-سەربەخۆ.
گۆگڵ کوێرە
قسەکردن لەبارەی بەتواناکردن و گەیشتن بە کردارەکان، کەمکردنەوەی ھێماکردن و بەکارھێنانی تاگەکانی سەرپەڕە، بەشێوەیەکی گونجاو یارمەتیت دەدات باشترکردنی پلەبەندی پێگەکەت لە بزوێنەرەکانی گەڕان. کەمکردنەوەی تێکڕای کۆدەکە بۆ ناوەڕۆک، بەکارھێنانی کلیلەووشەکان لە تاگەکانی سەرپەڕە و لەجێدانانی سەڕپەڕەکانی GIF لەگەڵ دەقی ڕاستی یارمەتی پێگەکەت دەدات بە وەرگرتنی پلەیەکی باشتر لە ئەنجامی بزوێنەرەکانی گەڕان.
دەتوانی خشتە بەکاربھێنیت
دەتوانرێت ئەو جۆرە خشتەیە بەکارببرێت کە زۆر ساناتر و باشترە:
ئەوەش کۆدی CSSی ئەو خشتەیە بۆ ڕزگاربوونت لە خشتەکەی پێشوو:
گەڵاڵەبەندییەکانی CSS: داھاتوو لێرەیە
ئەو وێبگەڕانەی کە زۆرترین بەکارھێنەر و بینەریان ھەیە پاڵپشتێکی باشی CSS بەکاردێنن، ھەموویان فێڵی خۆیان ھەیە، بەڵام کە تۆ لەسەر یەکێک کارت کرد، دەتوانی لەدەوریشیدا کار بکەیت.
زمانی CSS ئاسانە بۆ فێربوون تەنانەت بۆ زۆر سەرەتایییەکانیش
ھەموو یاسایەکی CSS لێدوانێک و دەستنیشانکەرێکی ھەیە. لێدوان لەسەر سامان و نرخ بنیادنراوە، تایبەتمەندییەکان ئەم دەنگە پێویستە بە ٢ وشە گەیەندرابێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێبداڕشتن پۆل:بەڕێوەبردنی ماڵپەر پۆل:پیشەکانی کۆمپیوتەر
عەبدولکەریم فندی
عەبدولکەریم فندی دانەر و نووسەر و رۆژنامەوانەکی کوردە، لە شاری دهۆک، - هەرێمێ کوردستانە.
ژیان
لە ساڵی (١٩٤٦) لەگوندی (قارقاراڤا)ی ناوچەی دوسکی، لە باکووری شاری دھۆک لەدایک بووە. لە پایزی ساڵی (١٩٥١) لەگەڵ خێزانەکەی خۆی لەشاری دھۆک نیشتەجێ دەبێت و ھەر لەوێ خوێندنی سەرەتایی و ئامادەیی تەواو دەکات.
لەساڵی (١٩٧٤) کولیژی ئاداب بەشی زمانی ئینگلیزی لە زانکۆی مووسڵ تەواو کردووە، وەک ماموستا لە ئامادەیی برایەتی لە دھۆک دادەمەزرێت، و لە ساڵی (١٩٨٤) دەبێتە بەرێوەبەر لە دوا ناوەندی مەمێ ئاڵان لە شاری دھۆک، پاشان لەساڵی ١٩٨٦ بەھۆی ھەڵویستە نەتەوەیەکەی دەگوازرێتەوە بۆ ئامادیی دھۆکی ئێواران. پاش ڕاپەرینی بەھاری ساڵی (١٩٩١) دەبێتە بەرێوەبەری ئامادەیی پیشەسازی لە دھۆک.
ئەندامی یەکێتی قوتابیانی کوردستان بووە، لە ساڵانی (١٩٥٩- ١٩٧٤) پلەی ئەندامی مەکتەبی سکرتاریەت ھەبووە، و لە (٩-٦-١٩٦٣) چووتە ناو رێزی شۆرشی ئەیلول، لەساڵی (١٩٦٥) بووە بە ئەندامی لیژنەی ناوچەی دھۆکی (پ.د.ک).
لە رۆژی ٨-٤-١٩٩٣ و لە یەکەمین کابینەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستاندا وەک بەرێوەبەری گشتیی ھونەری و ڕوشنبیری لە وەزارەتی ڕوشنبیری حکومەتی ھەرێم دیاری ئەکرێت. لەساڵی ٢٠٠٢ بووە بە بەرێوەبەری گشتیی راگەیاندنی لە وەزارەتی ڕوشنبیری حکومەتی ھەرێمی کوردستان، دەمێک ئەبیت بە بریکاری وەزارەتی رۆشنبیری بە وەکالەت، لەساڵی (٢٠٠٤) بەھۆی تێکچوونی باری تەندروستی، دەبێتە بەرێوەبەری گشتی لە دیوانی وەزارەتی ڕوشنبیریی حکومەتی ھەرێمی کوردستان.
یەکێتی نوسەران
لە (١١-١٠-١٩٧٠)بووە بە ئەندامی یەکێتی نووسەرانی کورد. ووەک سکرتێر لە زۆربەی دەستەی بەرێوەبەرانی یەکێتی نووسەرانی کورد لقی دھۆک ھەڵبژردراوە، و ھەر لەساڵی (١٩٨٤- ١٩٩١) وەک ئەندامی دەستەی بەرێوبەر لە یەکێتی نووسەرانی کورد لە ھەرێمی کوردستان ھەڵبژێردراوە، لەساڵانی (١٩٨٦- ١٩٩١) وەک نوێنەری لقی کوردستان لە ئەنجومەنی ناوەندی یەکێتی نووسەرانی عیراقدا دیاری ئەکرێت. بەشداری لە زۆربەی کۆنگرەی یەکێتی نووسەرانی کوردا دا کردووە، سەرباری سێ کۆنگرەی یەکێتی نووسەرانی عیراق, ھەروەھا بەشداری لە (١٥)مین کۆنگرەی نووسەرانی عەرەبدا کردووە کە لە ساڵی ١٩٨٦ لەشاری بەغدا بەسترابوو. بەشداری لە ڤیستڤالی ( مەربد) (٦-٧-٨) دا کردووە.
رۆژنامەوانی
وێرای چەندین کار و لێپرسراوەیەتی دیکە. و لە زۆربەی گۆڤار و روژنامەکانی کوردی کە لە عیراق دەردەچوون بەرھەمی خۆی ھەبووە (لێکولینەوەی ئەدەبی- رەخنەیی- فۆلکلوری- بابەتە مێژووییەکان لەبارەی مێژووی کورد).
لینکی دەرەوە
پۆل:زیندووان پۆل:کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کوردستان پۆل:کوردایەتی پۆل:باشووری کوردستان پۆل:ڕاگەیێنەرەکانی باشووری کوردستان
ئان سێر
ئان سێر نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:زیندووان
سپێوەر
سپێوەر، گوندێک سەر بە شاری جوانڕۆی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە ئاو و کانیاوی زۆری ھەیە و  ماسی لە جۆری قزڵ ئاڵای تیا پەروەردە ئەکرێت.
ژمارەی دانیشتوان
ئەم لادێ بە پێی ئاماری فەرمی ساڵی ٢٧٠٦ی کوردی ٥٦٨ کەدی تێدا دانیشتووە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
کاڕۆڵ (فیلم)
کاڕۆڵ فیلمێکی ئەڤینداری هاوڕەگەزبازیە،لەساڵی ۲۰۱٥ لەلایەن دەرهێنەر تۆد هاینێس دەرهاتوە لە وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا و شانشینە یەکگرتوەکانی بریتانیا،چیرۆکی فیلمەکە لە ڕۆمانی (نرخی خوێ)ی نووسەر فیلیس ناگی ۱۹٥۲ وەرگیراوە،باس لە پەیوەندیەکی خۆشەویستی نێوان دوو ئافرەت دەکات لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی رابردوو لە نیویۆرک ،کەبەچەندین تەنگەژەی کۆمەڵایەتی و ڕێککاری یاسایی دا ڕەت دەبن. هەولەکانی بەفیلمکردنی ئەم چیرۆکە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ۱۹۹۷ لەوکاتەی کە فیلیس ناگی دەستنووسی یەکەمی سیناریۆکەی نووسیەوە بۆهاوبەشگایەکی بریتانی تاوەکو بخرێتە باری وێنەگرتنەوە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە بەریتانییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٥٠ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:مشتومڕەکانی ڕیکلام و بازاڕکردن لە فیلمدا پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی پۆل:فیلمە فێمینیستەکانی ئەمریکا پۆل:فیلمە ڕۆمانسییە مێژووییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەربەخۆیییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی بەریتانیا پۆل:مشتومڕی فیلمەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە شیکاگۆ داندراون پۆل:مشتومڕەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی لە فیلمدا پۆل:فیلمەکانی پەیوەست بە لەشفرۆشەکان پۆل:فیلمە فێمینیستییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کریسمسییە بەڕیتانییەکان پۆل:ئەو فیلمە بەڕیتانییانەی لە شاری نیویۆرک داندراون پۆل:فیلمە قەدەغەکراوەکان پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان پۆل:مشتومڕی فیلمەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
ڕۆژی جیھانیی زمانی دایک
ڕۆژی جیھانیی زمانی دایک دەکەوێتە ٢١ی شوباتی ھەموو ساڵێک. ئامانج لەم ڕۆژە بەرزکردنەوەی ئاستی ھۆشیارییە بەرامبەر فرەزمانی و فرەفەرھەنگی لە جیھاندا. ئەم ڕۆژە یەکەمجار لە ١٧ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٩٩ لەلایەن ڕێکخراوی یونێسکۆوە ڕاگەیەندرا. ساڵی ٢٠٠٨یش ئەنجومەنی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان پشتیوانیی خۆی بۆ چالاکییەکانی ئەو ڕۆژە پیشان دا و ساڵی ٢٠٠٨یشی کردە ساڵی نێودەوڵەتیی زمانەکان.
ڕۆژی جیھانیی زمانی دایکی لە ڕۆژی بزاڤی زمانی ساڵی ١٩٥٢ی بەنگلادیش (ڕۆژھەڵاتی ئەوسای پاکستان بەر لە سەربەخۆیی)ەوە سەرچاوەی گرتووە. ساڵی ١٩٥٢ ژمارەیەک قوتابیی زانکۆی داکا کە دژی سیاسەتی زمانیی دەوڵەتی پاکستان ناڕەزایییان دەردەبڕی، بە دەستی ھێزەکانی پۆلیس و سوپای پاکستان کوژران.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژە جیھانییەکان پۆل:ڕۆژەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:زمانەکان
٦٤٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
جوانڕۆ
جوانڕۆ ناوێکی کۆنە بۆ ناوچەیەک پێکھاتوو لە شارستانەکانی جوانڕۆ (قەڵای جوانڕۆ)، ڕوانسەر، بەشێک لە پاوە، سەلاسی باوەجانی لە پارێزگای کرماشانی کوردستانی ڕۆژھەڵات. سەد لە سەدی خەڵکی جوانڕۆ کورد و لە ئێلی جافن. جوانڕۆ لە باکوورەوە لەگەڵ پاوە، لە باشوورەوە لەگەڵ سەلاسی باوەجانی، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ڕوانسەر و لە ڕۆژاوایەوە لەگەڵ ھەرێمی کوردستاندا ھاوسنوورە. شاری جوانڕۆ بە زێدی ئێلی جاف ناس دەکرێت. دانیشتوانی شارستانی جوانڕۆ موسڵمان و سوننین.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران‏ پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان
چینگ خا
وێنۆک ٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|گۆڕی چینگ خا لە [[نانجینگ، چین]] چینگ خا یاخود چینگ خھا یانیش ژینگ ھۆ (بە چینی: 鄭和) ناسراو لە جیھانی ئیسلامی بە حاجی مەحمود شەمسەددین (١٣٧١ – ١٤٣٣) دەریاوان و دیپلۆماتکار و دۆزەرەوە و بازرگان و ڕامیارڤانێکی (سیاسەتکار) چینی بوو. کە بە ڕەگەز لە نەتەوەی مسوڵمانی (ھوی)ی بوو کە نەتەوەیەکن لە کەرتی "یونان"ی باشووری ڕۆژئاوای وڵاتی چین دەژین.
پۆل:موسڵمانانی چینی پۆل:دۆزەرەوەکانی ئەفریقا پۆل:دۆزەرەوەکانی ئاسیا پۆل:دۆزەرەوەکانی چین پۆل:مێژووی کێرەلا پۆل:لەدایکبووانی ١٣٧١ پۆل:مردووانی ١٤٣٣ پۆل:خەلکی چین لە سەدەی ١٤یەم
تایپۆگرافی
تایپۆگرافی ھونەری چنینی پیتەکان (پیت چنی) بۆ نواندنی زمانە.
لێکۆڵەر کۆنان
لێکۆڵەر کۆنان (، دەوترێت مێتانتێ کۆنان واتە لێکۆڵەری مەزن کۆنان) بریتییە لە زنجیرەیەک مانگا کە لەلایەن گۆشۆ ئۆیاماوە نووسراونەتەوە. ئەم مانگایە کراوە بە زنجیرەیەک ئەنیمێ و ئۆڤا و فیلمی ئەنیمێ و یاری ڤیدیۆ و کۆمەڵێک شتی تری ژاپۆنی. مانگاکە لە ١٨ی حوزەیرانی ساڵی ١٩٩٤ دەستی پێکرد مانگاکە لە ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦ لە ژاپۆن کرا بە ئەنیمێ. ئەم مانگایە بەردەوام بوو لە بڵاوبوونەوە، تا گەیشت بە زیاتر لە ١٠٠٠ بەش، ئەمەش وایکرد کە مانگای تایبەت بە لێکۆڵەر کۆنان بچێتە پلە ٢٢ لە درێژترین مانگا دەرچووەکان. مانگاکە سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەست ھێنا دوای ئەوەی ژمارەی تیراژە فرۆشراوەکانی لە ژاپۆندا گەیشتە زیاتر لە ١٢٠ ملیۆن تیراژ. لە ٨ی ئابی ٢٠١٧ مانگای لێکۆڵەر کۆنان گەیشتە ١٠٠٠ بەش. مانگاکە ھەفتانە لە گۆڤاری ھەفتانەی شۆنن سندی بڵاودەکرێتەوە لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٩٤ەوە. زنجیرە ئەنیمێکانی لە ڕێگەی ستودیۆی تۆکیۆ موڤی شینشا دێتە بەرھەمھێنان، زنجیرەکان لەلایەن کینجی کۆداما و یاسویچیرۆ یامامۆتۆوە دەردەھێنرێن، و لە ژاپۆندا لە ڕێگەی کەناڵی نیپۆن تیڤی و کەناڵی یۆمیوری و ئەنیماکسەوە پەخش دەکرێن.
زجیرەی یەکەم لە ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٤ پەخشکرا، زنجیرەکان بە ڕیزبەندی پەخشکران تا گەیشتن بە زیاتر لە زنجیرە، و بەمەش پلەی پێنجەمی «خشتەی زۆرترین ئەنیمێکان لە ڕووی ژمارەی زنجیرەکانەوە» ی بەرکەوت. ھەفتانە یەک زنجیرە لە ئەنیمێکە لەسەر نیپۆن تیڤی پەخش دەکرێت، بێجگە لەو کاتەی فیلمەکان نمایش دەکرێت، کە لەوانەیە بۆ ماوەی دوو ھەفتە یان زیاتر دوا بخرێت. بەشێوەیەکی گشتی، ماوەی ھەر زنجیرەیەک نزیکەی ٢٥ خولەکە، بەڵام لە ھەندێک دۆخدا ستۆدیۆکە ھەندێک زنجیرەی درێژ پەخش دەکات، کە بە (زنجیرەی تایبەت) ناسراون. ئەم زنجیرانە پێکھاتوون لە زنجیرەی تایبەت بە لێکۆڵەر کۆنان، بەڵام درێژیی ماوەی پەخشەکانیان جیاوازە، کە لە نێوان ٤٥ خولەک بۆ دوو کاتژمێر دەبێت. لە سەرەتای دەستپێکردنی زنجیرەی لێکۆڵەر کۆنان لەسەر تەلەڤیزیۆن لە ساڵی ١٩٩٤وە، تا ئێستا نزیکەی ٣١ زنجیرەی تایبەت پەخش کراوە، یەکەم زنجیرە لەو زنجیرانە پێکھاتبوو لە «زنجیرەی ٤٣ - فڕاندنی کۆنان ئێدۆگاوا» کە لە ڕێکەوتی ٨ی نیسانی ١٩٩٦ پەخشکرا، و کۆتا زنجیرەشی بریتیبوو لە «زنجیرەی ٨٠٥ - کۆنان و ئیبیز و گەشتی کابۆکی لێڵ» کە لە ڕێکەوتی ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ پەخش کرا. ھەروەھا ئەم زنجیرەیە ٢١ فیلمی لەسەر دروستکراوە، کە ھەمان نووسەری ڕەسەن، گۆشۆ ئۆیاما، ھەموویانی نەنووسیوەتەوە، بەڵکو نووسەری تر بوونیان ھەیە و بەشدارن لە دروستکردنی فیلمەکاندا. ھەندێک جار فیلمێک لەلایەن یەک نووسەر دەنووسرێت، و ساڵانە لە مانگی تشرینی دووەمدا ڕێکلامی بۆ دەکرێت و لە مانگی نیساندا دەخرێتە بازاڕەوە زنجیرە فیلمەکان بە دەرچوونی فیلمی یەکەم بە ناونیشانی «کاتی تەقاندنەوەی تەلارە بەرزەکە» لە ١٩ی نیسانی ١٩٩٧ دەستیان پێکرد، و دواتر فیلمەکانی تر بە تێکڕای یەک فیلم بۆ ھەر ساڵێک دەرچوون، و کۆتا فیلم لە زنجیرە فیلمەکان لە ١٥ی نیسانی ٢٠١٧ بە ناونیشانی «نامەی خۆشەویستی سوور» دەرچووە. ھەروەھا ١٢ کورتە زنجیرەی ڤیدیۆیی دەرچووە، کە ماوەی ھەر یەکێکیان نزیکەی ٢٥ خولەکە.
تا ئێستا ٥ دەرچوون دەرکراوە لە زنجیرەی دەرچوونە تایبەتەکاندا، کە یەکەمیان لە ساڵی ٢٠٠٧ بوو، کە لەژێر ناونیشانی «ڕێکخراوی ڕەش: مێژووی ڕەش» پەخش کرا. ئەم دەرچوونە لە زنجیرەیەکی تایبەت بەرھەمھێنراوە، وەک پێشەکییەک بۆ زنجیرە ئەڵقەکانی «بەریەککەوتی سوور و ڕەش»، و دواتر زنجیرەی «لوپینی سێیەم دژی لێکۆڵەر کۆنان» کە لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٠٩دا پەخشکرا. لە ٢٣ی نیسانی ٢٠١٤دا، زنجیرەی «ھەڵاتوو: کۆگۆرۆ مۆری» پەخشکرا، و بە بۆنەی تێپەڕبوونی ٢٠ ساڵ بەسەر مانگای لێکۆڵەر کۆنان ئاھەنگ گێڕدرا. لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ زنجیرەیەکی تایبەت بە ناوی «دیارنەمانی کۆنان ئێدۆگاوا: خراپترین دوو ڕۆژ لە مێژوودا» پەخشکرا؛ و کۆتا دانە لەو دەرچوونە تایبەتانە لە کانوونی دووەم لە ساڵی ٢٠١٥ دا بوو، لەژێر ناونیشانی «ساڵێکی نوێی خۆش، کۆگۆرۆ مۆری.» بەڵام گەر باسی زنجیرە دراماکان بکەین، ئەوا دوو زنجیرەی سەربەخۆ پەخشکرا، یەکەمیان چوار زنجیرە درامای تایبەت بوو لە لێکۆڵەر کۆنان کە لەسەر شێوەی جووڵەی زیندوو بوو (واتە ڕۆڵ گێڕانی ئەنیمێ لە شێوەی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی کە تێیدا ئەکتەری ڕاستەقینە بەشداری دەکات). زنجیرەی یەکەم و دووەم لە ٢٠٠٦ و ٢٠٠٧ دا پەخشکران، لەکاتێکدا زنجیرەی سێیەم و چوارەم لە ساڵی ٢٠١١ و ٢٠١٢ دا پەخشکرا. ھەروەھا دووەم زنجیرە لە ٧ی تەممووزی ساڵی ٢٠١١ دەستی پێکرد، کە لە ١٣ زنجیرەی بەدوایەکھاتوو پێکدێت لە درامای لێکۆڵەر کۆنان. ئەم زنجیرانە تا ٢٩ی ئەیلوولی ھەمان ساڵ بەردەوام بوون. ئەنیمێکە بۆ ماوەی زیاتر لە ١٨ ساڵ لەلایەن بنکەی گوڵەوە دۆبلاژکراوەتە سەر زمانی عەرەبی، لە ساڵی ١٩٩٨ بۆ ساڵی ٢٠١٤، بۆ یەکەم جار لەسەر کەناڵی قەتەر پەخشکراوە، و زنجیرە دۆبلاژکراوەکان گەیشتوونەتە ٤٠٤ زنجیرە (٣٧٨ بە سیستەمی ژاپۆنی) لە زنجیرە.
ئەم کارە ھونەرییە بە «زیندووکردنەوەی کەسایەتی لێکۆڵەر شێرلۆک ھۆڵمز بە وێنەیەکی سەردەمی» دادەنرێت. ئەم زنجیرەیە لە چوارچێوەی ڕووداو کە تایبەتمەندە بە تاوان و لێڵی لەگەڵ کەمێک ڕۆمانس خۆی دەبینێتەوە؛ و ھەروەھا کارە ھونەرییەکە بە شێوەیەکی ڕوون و ئاشکرا چاند و ژیانی ھاوچەرخ لە ژاپۆن بۆ بینەرەکانی دەگوازێتەوە؛ ئەمە بە شێوەیەکی ڕوون دیارە لە فیلمەکاندا. گۆشۆ ئۆیاما بۆ ماوەی زیاتر لە بیست ساڵ بەرپرس بووە لە گێڕانەوەی ڕووداوەکانی زنجیرەکە و بەستنەوەی زنجیرەکان بەبێ تێھەڵچوون لە ڕێگەی مانگاکەوە، و ھەروەھا ئاوازدانەر کاتسۆ ئۆنۆ سەرکەوتوو بووە لە پاڵپشتیکردنی چیرۆکەکە لە ڕێگەی موزیک و گۆرانی سەرەتا و کۆتایی زنجیرە و فیلمەکان.
چیرۆک
250px|وێنۆک|پاڵەوانی ئەنیمێ قوتابی ئامادەیی گشتی [[شینچی کودۆ.]]
چیرۆکەکە بە دەرکەوتنی کەسایەتی سەرەکی شینجی کودۆی تەمەن حەڤدە ساڵان دەست پێدەکات، ئەو قوتابییەکە لە قوتابخانەی ئامادەیی و لێکۆڵەرێکە کە یارمەتی پۆلیس و پشکنەر میگۆری دەدات لە شیکارکردنی ھەندێک دۆسیەدا. ئەم کەسایەتییە بە زیرەکیی و بلیمەتییەکەی بەناوبانگە، کە ھەمووان سەرسام دەکات بەو لێکدانەوانەی کە پێچەوانەی پێشبینییەکانە. لە یەکێک لە ڕۆژەکانی پشوودا، لەگەڵ یەکئک لە ھاوڕێکانی مناڵی بە ناوی ڕان مۆریدا چووە دەرەوە بۆ شاری یاری، و تاوانێکی کوشتن ڕوویدا لە ناو «ڕێگای مەرگدا» و وەک ھەموو جارێک بە زیرەکی و تواناکەی شیکاری کرد، لەو کاتەی لەوێدا بوو، شینچی کودۆ سەرنجی پیاوێکی پۆشاک ڕەشی دا کە دەستدەکات بە ھەڕەشەکردن. ئەو ویستی چیرۆکەکە بزانێت، کە بووە ھۆی ئەوەی لە دواوە لێی بدرێت و بێھۆش ببێت، و دواتر ناچار دەکرێت گولاجێکی ژەھراویی نوێ بخوات، پێشتر تاقی نەکراوەتەوە، تەنھا لەسەر مشک نەبێت. پیاوە پۆشاک ڕەشەکە پێی وابوو کە دەیکوژێت و ھیچ شوێنەواری ژەھراوی بوون جێ ناھێڵێت؛ بەڵام گولاجە ژەھراوییەکە بووە ھۆی بچووکبوونەوەی لاشەی و بوونی بە کوڕێکی تەمەن حەوت ساڵان. ئەو ڕووداوەی کە لە شاری یاری ڕوویدا بووە ھۆی لەدایکبوونی پاڵەوانی زنجیرەکە کۆنان ئێدۆگاوا، و لەمەشەوە ژیانی شینچی کودۆ دەگۆڕدرێت.
ئەو کاتەی لە ماڵەکەی بوو لەگەڵ ئەگاسا ھیرۆشیدا، ھاوڕێکەی ڕان مۆری، ھاتە ژوورەوە بۆ پرسیارکردن دەربارەی شینچی، و سەرنجی کۆنانی دا و پێی وت کە ناوت چییە، ئەویش بە کۆنان ئێدۆگاوا وەڵامی دایەوە. ھۆکاری ھەڵبژاردنی ئەم ناوە دەگەڕێتەوە بۆ خۆشەویستییە زۆرەکەی کۆنان بۆ کەسایەتی شێرلۆک ھۆڵمزی نووسەر کۆنان دوەیل، ئەمەش کاتێک کە ناوی ئێدۆگاوا لە ناوی ڕەخنەگر و نووسەری ژاپۆنی ئێدۆگاوا ڕامبۆوە ھاتووە کە نووسەری ڕۆمانەکانی لێکۆڵینەوە و لێڵەکانە. کۆنان بڕیاریدا لەگەڵ ڕاندا لە ماڵی باوکیدا، کۆگۆرۆ مۆری، بژی. مۆری خاوەنی بنکەیەکی لێکۆڵینەوەی تایبەتە، بۆ ئەوەی بتوانێت زیاتر دەربارەی ڕێکخراوەکە بزانێت. بۆیە چووە ناو قوتابخانەی تیتانی سەرەتایی و بوو بە ئەندام تیمی لێکۆڵەرە بچووکەکان.
دواتر کەسایەتییەکی تر دەردەکەوێت، کە ئەویش شیھۆ میانۆیە. نانزناوەکەی ئەو ھایبەرایە و زانایەکی کیمیایی و ئەندامێکی پێشووی ڕێکخراوی ڕەشە. ئەو ئەو کەسەیە کە بە پێشخستنی گولاجەکەی لێکۆڵەر کۆنان ھەستاوە - بەڵام بەھۆی کوشتنی خوشکەکەی ئاکیمی میانۆ لەلایەن ڕێکخراوەکەوە یاخیبووە لێیان. دواتر چەند ڕووداوێک ڕوو دەدات کە وا لە کۆنان دەکات بچێتە ڕیزی نووسینگەی لێکۆڵینەوەی فیدرالی دوای ئەوەی یارمەتی ئەندامێکی ئەوانی دا بە ناوی جودی سانتیملیون لە گەڕان بە دوای ڕێکخراوەکەدا و ڕزگارکردنی لە بۆسەی ئەندامی ڕێکخراوی ڕەش ڤێرمۆس. یەکێک لە ئەندامانی ڕێکخراوی ڕەشیان گرت بە ناوی میزوناشی ڕێنا کە نازناوەکەی بریتیبوو لە «کیر»، بەڵام دواتر ڕوون بووەوە کە ئەو ئەندامێکی دەزگای ھەواڵگیریی ناوەندییە. ھەر بۆیە ڕێکەوتنێک لەگەڵ شویچی ئەکای دەکات بەوەی زانیاری بدات بە نووسینگەی لێکۆڵینەوەی فیدرالی، لە بەرامبەردا یارمەتی دەدات بگەڕێتەوە ناو ڕێکخراوەکە و براکەی، ئێسوکی ھۆندۆ، لە مەترسی ڕێکخراوەکە بپارێزێت بە دانانی لەژێر بەرنامەی پاراستنی گەواھیدەر.
250px|وێنۆک|چەپ|[[شینچی کودۆ دوای ئەوەی لاشەی بچووک بووەوە بەھۆی گولاجی ژەھراوی APTX-4869 کە دواتر دەبێتە کۆنان ئێدۆگاوا.]] ڕێکخراوی ڕەش گوومان لە میزوناشی ڕینا دەکات دوای فڕاندنی لەلایەن نووسینگەی لێکۆڵینەوەی فیدرالی، بۆیە دەیانەوێت لە وەفاداری ئەو دڵنیا ببنەوە، بۆیە جین میزوناشی ڕێنا ناچار دەکات چاوپێکەوتنێک لەگەڵ شویچی ئەکای بکات. ئەو بە ئەکای دەڵێت کە ئەو دەیەوێت نھێنیێەکانی ڕێکخراوەکە ئاشکرا بکات، بەڵام ئەو دەیەوێت بە تەنھا ھاتنی ئەکای بەکاربێنێت و بیکوژێت. ھەر بەڕاست ئەوە ڕوویدا کە جین پیلانی بۆ گێڕا، و شویچی ئەکای لەناوبرا، و ڕاستی ئەم ڕووداوە نازانرێت کە ئایە ئەمە پێشتر پیلانی بۆ گێڕدراوە لە نێوان شویچی ئەکای و میزوناشی ڕینا، یان ئەمە ڕێکەوتە و ئەو بەھۆی پیلانەکەی جینەوە کوژراوە. بۆ دڵنیابوونەوە ڕێکخراوی ڕەش یەکێک لە ئەندامەکانی خۆیان بە ناوی بۆربۆن بۆ لێکۆڵینەوە دەنێرن. ئەو خۆی دەگۆڕێتە سەر شێوەی ئەکای و چەند نیشانەیەکی سووتانیش لەسەر ڕوخساری دادەنێت بە یارمەتی ڤێرمۆس بۆ دڵنیا بوونەوە لە مردنی ئەکای، ئەمەش بە خۆ دەرخستن لە بەرامبەر ھاوکار و ھاوڕێ نزییکەکانی و بینینی کاردانەوەیان، ھەروەھا بۆربۆن ھەڵسا بە کارکردن وەک گارسۆنێک لە کافتریای ژێر بنکەکەی کۆگۆرۆ مۆری بۆ لێکۆڵینەوە و دڵنیا بوونەوە لە مردنی شویچی ئەکای. بەڵام بە یارمەتی کۆنان ئێدۆگاوا و دکتۆر ھیرۆشی ئەگاسا، ئۆپراسیۆنی کوشتنی ئەکای دروست کرا و ھیچ کەسیش بەوەی نەزانی، و ئەکای خۆی گۆڕی بۆ کەسایەتی سوبارو ئۆکیا.
جارێکی تر کەسایەتییەکی نوێ دەردەکەوێت بە ناوی ماسومی سیرا، ئەو خوشکی فەرمانبەری نووسینگەی لێکۆڵینەوەی فیدرالی شویچی ئەکایە. ماسومی سیرا ھەوڵدەدات بە دوای براکەیدا بگەڕێت، بەڵام بەر بۆربۆن دەکەوێت، ئەندامێکی ڕێکخراوی ڕەش کە لەکاتی بینینی ماسومی گومان دەیگرێت؛ و بە ڕێکەوت بۆربۆن شوێنی ھایبەرا دەزانێت، و ڕێکخراوی ڕەش ھەوڵی کوشتنی ھایبەرا دەدات کاتێک پێیان زانی کە ئەو لە ناو شەمەندەفەری خێرادایە، بە یارمەتی دایکی شینچی یۆکیکۆ کودۆ و کایتۆ کید (کە ئەو کاتە کایتۆ کیدیش لە ناو شەمەنەفەرەکە بوو)، ھایبەرا توانی لە ڕێکخراوە ڕەشەکە ڕابکات کە پێیان وابوو لە تەقینەوەی شەمەندەفەرەکەدا مردووە بەڵام لە ڕاستیدا خۆی شاردبووە و ھیچ شتێکی لێ نەھات. بۆربۆن لە گەڕان بە دوای ھۆکاری مردنی ئەکایدا بەردەوام بوو، و لە ئاشکراکردنی پلانەکەی ئەکای نزیک بووەوە، بەڵام کۆنان ڕێگری لە ئاشکرابوونی خۆ گۆڕینەکەی دەکات، و بەڵکو تەنانەت ڕاستییەکەی ئاشکرا دەکات لە ڕێگەی کاردانەوەی دەربارەی وشەی (زیرۆ) کە گومانی لای دروست کرد، تا بەوە گەیشت کە ئەو سیخوڕە و ڕێکخراوە ڕەشەکەی تێپەڕاندووە بە ناوی ھێمایی بۆربۆن. و ئەو لە ڕاستیدا کار بۆ پۆلیسی نھێنی ژاپۆن دەکات و ناوی ڕاستەقینەی ڕی فوریایە.
کەسایەتییەکان
زیاتر لە ٢٠ کەسایەتی سەرەکی لە زنجیرەکەدا دەرکەوتوون، بێجگە لە کۆنان ئێدۆگاوا، شینچی کودۆ، ڕان مۆری و کۆگۆرۆ مۆری، چەندین کەسایەتی دیاری تر دەرکەوتوون، وەک: ئێری کیساکی (دایکی ڕان مۆری)، یوساکو کودۆ و یوکیکۆ کودۆی (دایک و باوکی شینچی کودۆ)، لێکۆڵەری ڕۆژاوا ھیجی ھاتۆری و ھاوڕێکەی کازۆھا تۆیاما، پڕۆفیسۆر ھیرۆشی ئەگاسا، ئای ھایبەرا، و تیمی لێکۆڵەرە بچووکەکان، و سۆنۆکۆ سوزوکی ھاوڕێی ڕان مۆری، سوبارو ئۆکیا و ماسومی سیرا. ھەروەھا چەند کەسایەتییەکی گەوھەری دەرکەوتووە، وەک ئەندامەکانی ڕێکخراوی ڕەش: جین، ڤۆدکا، ڤێرمۆس، کیانتی، کۆرن، کیر و بۆربۆن)، ئەندامەکانی پۆلیسی تۆکیۆی پایتەخت (پشکنەر میگۆری، واتارو تاکاجی، میواکۆ ساتۆ، یۆمی، شیراتۆری، چیبا)، و ڕی فورویا فەرمانبەری پۆلیسی نھێنی، ھەروەھا فەرمانبەرانی نووسینگەی لێکۆڵینەوەی فیدرالی وەک جەیمس بلاک و شویچی ئەکای و جودی ستارلینگ و ئەندرێ کامیل، و ھیدیمی ھۆندۆ فەرمانبەری دەزگای ھەواڵگیریی ناوەندی، و دزی فڕیو کایتۆ کید و چەندین کەسایەتی تر.
پیاوانی پۆلیس
پۆلیسی ژاپۆنی بریتییە لەلایەنی بەرپرس لە جێبەجێکردنی یاسا لە ژاپۆندا، ئەوان بریتیین لە یەکێک لەلایەنە سەرەکییەکانی ئەنیمێ و مانگای لێکۆڵەر کۆنان، کە لەلایەن نووسەر گۆشۆ ئۆیاماوە دروست کراوە. پۆلیسی ژاپۆنی بۆ چەند بەشێک دابەش دەبێت بەپێی ناوچەکان، وەک پۆلیسی تۆکیۆ، شیزوئۆکا، ئۆساکا، گونما، ناگانۆ، کاناگاوا، نارا، کیۆتۆ و سایتاما. ھەموو بنکەیەکی پۆلیسی ناوچەکە شوێنی بنکەی پۆلیسی ھەرێمی لە پارێزگاکەی دەکەوێت بێجگە لە پۆلیسی تۆکیۆی پایتەخت و پۆلیسی ھۆکایدۆ. بەشی پۆلیسی تۆکیۆی پایتەخت ئەو بەشەیە کە زۆرترین دەرکەوتنی ھەیە لە زنجیرەی کۆناندا، ئەمەش چونکە ڕووداوەکانی چیرۆکە سەرەکییەکە ھەموو کات لە تۆکیۆی پایتەخت ڕوو دەدات. باوکی ھاکوبا ساگورو سەرۆکایەتی پۆلیسی تۆکیۆ دەکات. زۆرێک لە لێکۆڵەر و پشکنەرەکان لە پۆلیسی تۆکیۆ کار دەکەن کە تێیدا میگۆری و واتارو تاکاجی و میواکۆ ساتۆ و یۆمی و شیراتۆری نیزابۆرۆ و چیبا و ماتسۆدا جینپێ (کە مرد لە کاتی جێبەجێ کرنی ئەرکدا) تێدایە.
دەزگای ھەواڵگیریی ناوەندی
دەزگای ھەواڵگیریی ناوەندی ، بە کورتکراوەیی بە «سی-ئای-ئەی» ناسراوە، بریتییە لە یەکێک لە دەزگا ھەواڵگیرییە سەرەکییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. ھەروەھا بە ھەمان شێوە یەکێکە لەلایەنە سەرەکییەکانی ئەنیمێ و مانگای لێکۆڵەر کۆنان. نووسینگەی دەزگاکە لە ژاپۆن لە لێکۆڵینەوە لە دۆسیەکانی ڕێکخراوی ڕەش بەرپرسە، و زۆرێک لە فەرمانبەرانی وەک ھیدیمی ھۆندۆ و ئیسان ھۆندۆی ھەیە.
ڕێکخراوی ڕەش
ڕێکخراوی ڕەش بریتییە لە کۆمەڵەیەکی تاوانکاریی کە لە ژاپۆن سەری ھەڵداوە. ڕێکخراوەکە مەترسیدارترین ڕێکخراوی تاوانکارییە لە ژاپۆندا، لەگەڵ ئەوەی چالاکییەکانی تەنھا لە ژاپۆندا نییە، بەڵکو لە سەرانسەری جیھاندا چالاکییان ھەیە. ئەوان بە ئەنجامدانی چەندین چالاکیی تاوانکاری ھەڵدەستن، کە گرنگترینیان بریتییە لە کوشتن، ھەڕەشەکردن، دزی، قاچاغچێتی. ھەموو ئەندامەکانی ڕێکخراوەکە ھەڵگری ناوی خواردنەوە کحولییەکانن. تا ئێستا ڕێک نازانرێت کێ سەرۆکی ڕێکخراوەکەیە، و دەربارەی ئەو ھیچ نەبیستراوە، تەنھا لە کورتە نامەوە نەبێت. کۆنان ئێدۆگاوا توانی ژمارەی تەلەفونەکەی (#٩٦٩#٦٢٦١) بزانێت لە زنجیرەیەکدا، دوای ئەوەی ڤێرمۆت پەیوەندی پێوەکرد و گۆرانی حەوت مناڵەکەی بیست.
دواتر ڕوون دەبێتەوە کە ئامانجی ڕێکخراوەکە ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی زانستی وەک دروستکردنی گولاجە لە پێناو گەنجی ھەتاھەتایی، بەڵام زانیاری دەربارەی تاقیکردنەوە زانستییەکانیان کەمە. ھەندێک لە ئەندامەکانیان پۆشاکی ڕەش دەپۆشن. ئەندامە پلە بەرزەکان ناوی تایبەتیان ھەیە کە لە ناوی خواردنەوە کحولییەکانەوە وەرگیراوە. ژمارەی ئەندامەکانیان زۆرە (زاناکان دەگرێتەوە)، و چالاکییە تاوانکارییەکانیان زۆر نھێنییە. لە دەرەوەی ژاپۆنیش دەنگیان داوەتەوە، بە تایبەتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، ئەمەش دەردەکەوێت کاتێک نووسینگەی لێکۆڵینەوە فیدرالییەکان بە سەرۆکایەتی جەیمس بلاک و ھەر یەکێک لە بریکار جودی ستارلینگ و شویچی ئەکای ھەوڵدەدەن بیانوەستێنن، ھەر لەبەر ئەمەش دوای یەکێک لە ئەکتەرە گومان لێکراوەکان (ڤێرمۆت) کەوتوون لە یەکێک لە دۆسیەکاندا لە ویلایتە یەکگرتووەکان. ھەروەھا دەزگای ھەواڵگیریی ناوەندی بە بەکارھێنانی سیخوڕەکانی: ھیدیمی ھۆندۆ و بریکاری پێشوویان ئیسان ھۆندۆ، ھەوڵدەدات بیانخات. سەرۆکی ڕێکخراوەکە نەناسراوە و تەنھا جین و ڤێرمۆت دەربارەی دەزانن.
گولاجی APTX4869
گولاجی APTX4869 بریتییە لە گولاجێکی ژەھراوی کە لەلایەن میانۆ شیھۆوە پەرەی پێدراوە. ڕێکخراوەکە ناوێکی ھێمایی شێری پێداوە ئەو کاتەی بۆ سوودی ڕێکخراوی ڕەش کاری دەکرد. ئەم گولاجە دەبێتە ھۆی دروستکردنی ژەھرێکی بکوژ کە ھیچ شوێنەوارێک لە لاشەدا جێناھێڵێت، ئەمە ھەمان گولاجە کە بووە ھۆی بچووک بوونەوەی شینچی کودۆ دوای ئەوەی لەلایەن پیاوانی ڕێکخراوی ڕەشەوە ناچار کرا بیخوات. APTX 4869 بۆ وشەی 4869 Apoptoxin دەگەڕێتەوە، کە ئەویش لێکدراوی دوو وشەیە: وشەی یەکەم بریتییە لە «Apoptosis» کە واتای «مردنی خانەی ڕێکخەر» دەدات، وشەی دووەمیش بریتییە لە «Toxin» کە واتای «ماددەی ژەھراوی» دەدات، و ژمارەکانی ٤٨٦٩ لە ناوی گولاجەکەدا ئاماژەیە بۆ وشەی (شی-یا-رو-کو) ئەوەش کاتێک بەسەر یەکەوە دەخوێندرێتەوە. ئەمەش ڕێگەی ژاپۆنییەکانە بۆ خوێندنەوەی شێرلۆک.
ئەم گولاجە زۆر بکوژە، شێوەی کارکردنی گولاجەکە لەناوبردن و تێکشکاندی ھەموو خانەکانی لاشەی مروڤ دەگرێتەوە، و وا لە مەبەستەکەی دەکات کە بەبێ بەجێھێشتنی ھیچ ئاسەوارێک بۆ ژەھراوی بوون بمرێت. دیاریکردنی ھۆکاری سەرەکی مردنەکە مەحاڵە. لە حاڵەتی دەگمەندا، گولاجەکە لەسەر ھەموو خانەکان، ''بێجگە لە خانەکانی کۆئەندامی دەمار، کاردەکات، کە دەبێتە ھۆی بچووک بوونەوەی کەسەکە، بەمەش ھەموو تواناکانی مێشکیان دەمێنێتەوە و تەنھا مناڵ دەبنەوە. شینچی کودۆ و شێری میانۆ و شارۆن ڤینیارد ھەموو ئاوایان بەسەرھات. کە بە ڕیزبەندی گۆڕان بۆ کۆنان ئێدۆگاوا و ئای ھایبەرا و ڤێرمۆت.
ئەوانەی ڕاستییەکەی شینچی دەزانن
وێنۆک|چەپ|ھیجی ھاتۆری بەناوبانگترین لێکۆڵەری شاری ئۆساکا لە ڕۆژاوای [[ژاپۆن، و ھاوڕێی نزیکی شینچی کودۆ.]]
مانگا
وێنۆک|چەپ|ڕێکلامی فیلمی دە (میلۆدی ماڵاوایی لێکۆڵەرەکان) کە تێیدا ھەموو کەسایەتییە سەرەکییەکان و زۆربەی کەسایەتییە لاوەکییەکان دەردەکەوێت. نووسین و بەرھەمھێنانی بەشەکانی مانگای لێکۆڵەر کۆنان بە گشتی لە دروستکردنی گۆشۆ ئۆیامایە، کە یەکەم تیراژ لە مانگاکە لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٩٤ دەرچوو. تیراژەکان بەردەوامبوون لە دەرچوون تا گەیشت بە زیاتر لە ١٠٠٠ بەش کە بەمەش مانگای لێکۆڵەر کۆنانی خستە پلەی ٢٢ لە ڕووی زۆرترین مانگای دەرچوو (چاپکراو)، و لە ١٨ی تەممووزی ٢٠١٣ توانرا بگەینرێت بە کتێبی ھەشتا لە زنجیرەکە، کاتێک یەکەم دەرچوون لە ١٩٩٤ بوو. و لە ٨ی ئابی ٢٠١٧ مانگای لێکۆڵەر کۆنان گەیشت بە ١٠٠٠ بەش لە بەشەکانی زنجیرەکە.
ڕەزامەندی بڵاوکردنەوەی زنجیرە مانگاکە لە چەندین وڵاتی جیھاندا وەرگیرا، لەوانە: چین، فەڕەنسا، ئەڵمانیا، ئیندۆنیزیا و فینلاند. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان فەنیمەیشن بۆ کاتبەسەربردن مافی ئەنیمێکەی وەرگرت، و Viz Media مافی چاپکردنی مانگاکەی وەرگرت و ناوەکەی گۆڕی بۆ Case Closed (یان دۆسیەکە داخرا) ئەمەش لەگەڵ گۆڕینی ناوی ھەندێک لە کەسایەتییەکان بۆ خۆلادان لە تێھەڵچوون دەربارەی مافی خاوەندارێتی بیرۆکە. یەکەم تیراژ بە زمانی ئینگلیزی لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٤ دەرچوو، بەڵام لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٩ ڤیز میدیا مافی بڵاوکردنەوەی مانگاکەی لەسەر تەونی بەربڵاوی جیھانی وەرگرت، ھەر بۆیە یەکەم بەش لەسەر ئینتەرنێت لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ بڵاوکرایەوە.
ئەنیمێ
زنجیرە ئەنیمێکانی لێکۆڵەر کۆنان لەلایەن ستۆدیۆی تۆکیۆ موڤی شینشا و کۆمپانیای ڕاگەیاندنی یۆمیوری بەرھەمدێت، کە لە دەرھێنانی ھەر یەکێک لە کینجی کۆداما و یاسویچیرۆ یامامۆتۆیە. ماوەی ھەر زنجیرەیەک نزیکەی ٢٥ خولەکە کە لە ھەفتانەی شۆنن سەندەی نمایش دەکرێت. زنجیرەی یەکەم لە ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦ پەخشکرا و زنجیرەکان بە ڕیزبەندی پەخش دەکرێن تا ی تێپەڕاند، و بەمەش چووە پلەی پازدەوە لە خشتەی زۆرترین ئەنیمێکان لە ڕووی ژمارەی زنجیرەکانی. ھەفتانە یەک زنجیرە لە ئەنیمێکە لەسەر نیپۆن تلڤیژن پەخش دەکرێت، تەنھا لە حاڵەتی پەخشکردنی فیلمەکان یان کێشەیەک نەبێت کە دوا دەخرێت بۆ ھەفتەیەک یان زیاتر. ھەر زنجیرەیەک ماوەکەی نزیکەی ٢٥ خولەکە، بەڵام لە ھەندێک کاتدا ستۆدیۆکە ھەندێک زنجیرەی درێژ پێشکەش دەکات، کە بە «زنجیرە تایبەتەکان» ناسراوە. زنجیرە تایبەتەکان بریتین لە چەند زنجیرەیەک کە شوێنکەوتەی زنجیرە ئەڵقەکانی لێکۆڵەر کۆنانە، بەڵام بە درێژیی ماوەکەی تایبەتمەندە، کە ماوەی پەخشەکەی لە نێوان ٤٥ خولەک بۆ دوو کاتژمێرە. لەو کاتەوەی لێکۆڵەر کۆنان لە ساڵی ١٩٩٦ دەستی کردووە بە پەخشکردن لەسەر تەلەڤیزیۆن، تا ئێستا نزیکەی ٣١ زنجیرەی تایبەت پەخشکراوە، یەکەم ئەڵقەی ئەو زنجیرانە بریتیبوو لە «زنجیرەی ٤٣ - فڕاندنی کۆنان ئێدۆگاوا» کە لە ڕێکەوتی ٨ی نیسانی ١٩٩٦ پەخشکرا، و کۆتا زنجیرەشی بریتیبوو لە «زنجیرەی ٨٠٥ - کۆنان و ئیبیز و گەشتی کابۆکی لێڵ» کە لە ڕێکەوتی ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ پەخشکرا.
فیلمەکان
تا ئێستا ٢١ فیلم لە زنجیرە فیلمەکانی لێکۆڵەر کۆنان دەرچووە کە ھەموو لەلایەن نووسەر گۆشۆ ئۆیاماوە نەنووسراون، بەڵکو نووسەری تر ھەن بەشدارن لە نووسینی فیلمەکاندا، و ھەندێ جار یەک فیلم لەلایەن یەک نووسەرەوە دەنووسرێت. بە گشتی وا باوە فیلمەکان لە مانگی نیسانی ھەر ساڵێک لە سینەمادا دەرچێت (ژاپۆن). زنجیرەکە لە ١٩ی نیسانی ١٩٩٧ کە یەکەم فیلم لەژێر ناوی «کاتی تەقاندنەوەی تەلارە بەرزەکە»، و لەو کاتەوە مانگی نیسانی ھەموو ساڵێک گەواھیدەری فیلمێکی نوێیە کە زیاد دەکرێت بۆ زنجیرە فیلمەکانی لێکۆڵەر کۆنان.
کۆتا دانە لەو فیلمانەی پێشکەشکراوە بریتییە لە فیلمی ژمارە ٢١: «نامەی خۆشەویستی سوور» کە لە ١٥ی نیسانی ٢٠١٧ پێشکەشکرا. لە لایەکی ترەوە، فیلمی بیستەم «ڕەشترین مۆتەکە» بە تایبەت دادەنرێت، چونکە فیلمەکە بە بەشێک لە ئاھەنگگێڕانی تیمەکە بە تێپەڕبوونی ٢٠ ساڵ بەسەر مانگاکە دادەنرێت، و فیلمەکە پێشکەشکرا لە ١٦ی نیسانی ٢٠١٦. لەگەڵ ئەوەی فلیمی ھەشتەم «جادووگەری ئاسمانی زیوی» بەرزترین ڕێژەی فرۆشی بۆ فیلمە بەرھەمھاتووەکان لە ژاپۆن بەدەستھێنا بۆ ئەو ساڵە بەڵام فیلمی ٢١: «نامەی خۆشەویستی سوور»، بەرزترین ڕێژەی فرۆشتنی بەدەستھێنا لە زنجیرە فیلمەکانی لێکۆڵەر کۆنان بە قازانجێک کە گەیشتە ٨٧٫٦ ملیارد یەنی ژاپۆنی، کە دەگاتە ٦٣٫١ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی. بەدوایدا فیلمی بیستەم (ڕەشترین مۆتەکە) دێت، کە دووەم بەرزترین ڕێژەی فرۆشتنی بەدەستھێنا لە زنجیرە فیلمەکانی لێکۆڵەر کۆناندا بە قازانجێک گەیشتە ٦٫٢٦ ملیارد یەنی ژاپۆنی، کە دەگاتە ٥٫٥٧ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی. دواتر فیلمی نۆزدە «تەپکە گوڵە بەڕۆژەی دۆزەخی» دێت کە بووە خاوەنی قازانجێک کە گەیشتە ٤٥٫٤ ملیارد یەنی ژاپۆنی. دواتر فیلمی ١٨: «نیشانەشکێن لە گەردوونێکی ترەوە» دێت کە بووە خاوەنی قازانجێک کە گەیشتە ٤ ملیارد یەن، کە بە ڕۆڵی خۆی سەرکەوت بەسەر فیلمی ١٧: «چاوێکی شاراوە لە دەریایەکی دوور» کە بووە خاوەنی قازانجێک کە گەیشتە ٥٫٣ ملیارد یەن، کە بەمەش سەرکەوت بەسەر فیلمی ١٣: «بەدواکەوتووی ڕەش» کە تێیدا ڕێکخراوی ڕەش دەردەکەوێت؛ و ئەوەش شایەنی باسە کە لە فیلمی دووەمەوە «ئامانج چواردە» و تا ئێستا، فیلمەکانی لێکۆڵەر کۆنان ھەموو کات لە پلەیەکدا بوون کەمتر نەبووە لە پلەی بیستەم لە زۆرترین فیلمە قازانجکراوەکان لە ژاپۆن.
ئۆڤاکان
ئۆڤا بریتییە لەو زنجیرە تایبەتانەی ناوەڕۆکەکەی پەیوەندی لەگەڵ زنجیرە ئەڵقەکانی لێکۆڵەر کۆنان یان فیلمە ئەنیمێکانییەوەی نییە، و ھەندێ جار کەسایەتی دەرەکی تێدایە لە باتی کەسایەتییەکانی زنجیرە ئەنیمێکە. تا ئێستا ١٢ زنجیرەی تایبەت بەرھەمھێنراوە، و ھەندێک لە زنجیرەکان چەند کەسایەتییەکی تێدایە کە لە کارەکانی تری نووسەر گۆشۆ ئۆیاماوە وەرگیراوە، وەک کایتۆ کید و یایبا. ماوەی یەک زنجیرە دەگاتە ٢٣ بۆ ٢٥ خولەک. ھیچ یەکێک لە زنجیرەکان بۆ زمانی کوردی دۆبلاژ نەکراوە.
دەرچوونە تایبەتییە تەلەڤیزیۆنییەکان
ساڵی ٢٠٠٧ گەواھیدەری دەستپێکی زنجیرە تایبەتەکانی لێکۆڵەر کۆنان بوو، زنجیرەیەکی تایبەت بە ناونیشانی ڕێکخراوی ڕەش: مێژووی ڕەش (، ) پەخشکرا، کە بریتییە لە زنجیرەیەکی پێشەکی وەک پێشەکییەک بۆ زنجیرە ئەڵقەکانی «بەریەککەوتنی سوور و ڕەش» بەرھەمھاتووە. پاشان زنجیرەی لوپینی سێیەم دژی لێکۆڵەر کۆنان (، ) پەخشکرا لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٠٩ کە لەلایەن ستۆدیۆکانی TMS و تەلەڤیزیۆنی نیپۆن و کۆمپانیای یۆمیوری بۆ ڕاگەیاندن بەرھەمھێنرا.
حامد جەوھەر
حامد عەبدولفەتاح جەوھەر (لەدایکبووی ١٤ی تشرینی دووەمی ١٩٠٧ – ١٧ی حوزەیرانی ١٩٩٢) وێنەگری دەریایی، زانستخواز، و پێشکەشکاری تەلەڤیزیۆنی بوو. بۆ زیاتر لە ١٨ ساڵ بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی بە ناوی "جیھانی دەریاکان" پێشکەش کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧ پۆل:مردووانی ١٩٩٢ پۆل:خەڵکی قاھیرە
لێکۆڵەر کۆنان
دەرچوونە تایبەتییە تەلەڤیزیۆنییەکان
لە ٢٣ی نیسانی ٢٠١٤، زنجیرەی «ھەڵھاتوو: کۆگۆرۆ مۆری» (، ) پەخشکرا کە لەسەر بەشی مانگای ژمارە ٥٩٤ دروستکراوە، لەسەر نۆت تیڤی. وەک ئاھەنگگێڕان بەسەر تێپەڕبوونی ٢٠ ساڵ بەسەر مانگای لێکۆڵەر کۆناندا، لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ دەربارەی زنجیرەی «دیارنەمانی کۆنان ئێدۆگاوا: خراپترین دوو ڕۆژ لە مێژوودا» ڕاگەیاندرا (، ) کە بریتییە لە زنجیرەیەکی تایبەت ماوەکەی دوو کاتژمێرە،  و لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ پەخشکرا.
ئەم دەرچوونانە پەخشکرا وەک دەرچوونی تایبەت لەسەر تەلەڤیزیۆن نەک وەک زنجیرەی ئاسایی، کە پەیوەندی نییە بە چیرۆکی سەرەکی زنجیرەکە.
150px|وێنۆک|چەپ|بەرگی دراماکە، کە تێیدا ئەکتەر شۆن ئۆگوری کە بە ڕۆڵی [[شینچی کودۆ بەشداری کرد دەردەکەوێت.]]
درامای تەلەڤیزیۆن
چوار زنجیرەدرامای جووڵەزیندوو تایبەت بە لێکۆڵەر کۆنان پەخشکراوە. ئەڵقەی یەکەم و دووەم لە ساڵی ٢٠٠٦، و ٢٠٠٧ پەخشکرا کە تێیدا شۆن ئۆگوری لە دراماکەدا بە ڕۆڵی شینچی کودۆ بەشداری کرد، ئەمەش لەکاتێکدا درامای سێیەم و چوارەم لە ساڵی ٢٠١١، و ٢٠١٢ پەخشکرا کە تێیدا جایومبی میزوباتا بە ڕۆڵی شینچی کودۆ بەشداری کرد. و پاشان لە ٧ی تەممووزی ٢٠١١ زنجیرە درامایەک کە لە ١٣ زنجیرە پێکدێت دەستی بە پەخشکردن کرد و لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١١ کۆتایی ھات.
یاری ڤیدیۆیی
150px|وێنۆک|چەپ|بەرگی یەکەم ئەلبومی مۆسیقای تۆمارکەری [[ئەنیمێی لێکۆڵەر کۆنان]] لێکۆڵەر کۆنان بۆ یاری ڤیدیۆیش تەشەنەی کرد دوای ئەو سەرکەوتنە مەزنەی ئەنیمێکەی، لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦ یاری (مێ-تانتێ کۆنان: چیکا یۆئانوچی ساتسوجین جیکین)[نووسینی ژاپۆنی داواکراوە] بۆ گەیم بۆی دەرچوو، و لەو کاتەوە زیاتر لە ٢٠ یاری دەرچووە. زۆربەی یارییەکان تەنھا لە ژاپۆن دەرچوون. یارییەکانی لێکۆڵەر کۆنان تایبەت بە گەیم بۆی و ئامێرەکانی یاری سۆنی و وۆندەر سوان و نینتندۆ دی ئێس لەلایەن کۆمپانیای باندایەوە پەرەی پێدراوە،   و بانپریستۆ یارییەکانی لێکۆڵەر کۆنان تایبەت بە گەیم بۆی کۆلەر و گەیم بۆی ئەدڤانس پێشخستووە، ئەمەش لە کاتێکدایە مارفلۆس ئینتەرتەینمەنت یاری «لێکۆڵەر کۆنان: لێکۆڵینەوەکانی میرابۆلسی» پێشخستووە.
مۆسیقا
کاتسۆ ئۆنۆ ، ئاوازدانەر و بڵاوکەرەوەیەکی ژاپۆنییە، کە لە بەرھەمھێنان و دروستکردنی مۆسیقای تۆمارکەری ئەنیمێی لێکۆڵەر کۆنان بەرپرسە. نزیکەی ٢٣ سیدی یەکگرتوو لە بازاڕەکاندا بڵاوکراوەتەوە کە تێیدا ھەموو ئەو کارانەی تێدایە کە بۆ ئەنیمێکە کراوە. بێجگە لە مانەش، گۆرانی زۆرێک لە کەسایەتییەکان و گرووپە مۆسیقییە بەناوبانگەکان ھەڵبژێردراوە وەک دەستپێک بۆ زنجیرەکانی ھاوشێوەی B'z و زارد و گارنت کرۆ.
ژاپۆن
280px|وێنۆک|چەپ|پەیکەری [[کۆنان ئێدۆگاوا|کۆنان کاتێک سەیری گەشتیارانی شاری لێکۆڵەر کۆنان لە شارۆچکەی ھۆکای دەکات.]] مانگای لێکۆڵەر کۆنان لە نێوان درێژترین زنجیرە مانگاکان ھەژمار دەکرێت، چونکە لە کاتی دەستپێکردنی مانگای لێکۆڵەر کۆنان لە ١٩٩٤ و تا ئێستا، زیاتر لە ١٤٠ ملیۆن تیراژی لێ فرۆشراوە، کە خستییە ڕیزبەندی پێنجەم لە خشتەی پڕ فرۆشترین مانگا لە مێژووی ئەنیمێدا. ئەم بڕە زەبەلاحە لە فرۆشتنەکان یەکسان بوو لەگەڵ بەدەستھێنانی مانگاکە بۆ ڕیزبەندێکی پێشکەوتوو لە خشتەی پڕ فرۆشترین مانگادا. و لە ساڵی ٢٠٠١ـدا، خەڵاتی شۆگاکوکین لە ڕێگەی ڕاپرسییەک لەسەر ئینتەرنێت بردەوە، ئەمەش لەکاتێکدا زۆربەی بەشداربووان لەو گەنجانە بوون کە تەمەنیان لە ناوەڕاستی بیستەکاندا بوو، و ھەر بەمەش بە یەکێک لە سێ گەورەترین مانگا دانرا کە خوێنەرەکانی دەیانەوێت بەردەوامبێت لە بەردەوامبوون.
لێکۆڵەر کۆنان لە ژاپۆن لەسەر کەناڵی نیپۆن تیڤی، کەناڵی یۆمیوری، کەناڵی ئەنیماکس و کەناڵی YTVی ژاپۆنی پەخش دەکرێت. لێکۆڵەر کۆنان ناوبانگێکی گەورەی بەدەستھێنا لە ژاپۆن ئەمەش دوای ئەوەی پلەیەکی لە نێوان شەش پلە یەکەمینەکان لە شەش ئاھەنگی جیاوازدا داگیرکرد. و بەپێی ڕاپرسییەک کە لەلایەن گۆڤاری ئەنیمێجەوە کراوە، ئەنیمێکە لە نێوان باشترین ٢٠ ئەنیمێی دەرچوو لە نێوان ساڵی ١٩٩٦ بۆ ساڵی ٢٠٠١ دادەنرێت. ھەروەھا لێکۆڵەر کۆنان پلەی بیست و سێیەمینی لە نێوان خشتەی ١٠٠ باشترین ئەنیمێیدا داگیرکرد، کە لەلایەن ھێڵی ئاساھی ژاپۆنی لە ساڵی ٢٠٠٥ ئەنجامدرا.
فیلمەکانی لێکۆڵەر کۆنان بێبەش نەبوون لەو سەرکەوتنانەی کە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکە بوونە خاوەنی، ئەمەش دەردەکەوێت دوای ئەوەی زۆرێک لە فیلمەکانی پاڵێوران بۆ ھەندێک خەڵاتی ناوخۆیی؛ و فیلمی نۆیەم (ستراتیجی سەرو قوڵایی) پاڵێورا بۆ خەڵاتی باشترین فیلمە گێڕانەوەیییەکان لە فیستیڤاڵی پێنجەمی تۆکیۆ بۆ خەڵاتی ئەنیمێ. ئەمەش لەکاتێکدا ئەو پێنج فیلمەی بەدوای فیلمی نۆیەمدا ھات پاڵێورا بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ وێنەی جووڵاو بۆ ئەو ساڵە. لە ساڵی ٢٠٠٦، حکوومەتی ژاپۆن ناوبانگی لێکۆڵەر کۆنانی بەکارھێنا بۆ بڵاوکردنەوەی ژیری لە نێوان منداڵاندا، لە ھەڵمەتێکدا سەیرکەرانی ئەنیمێی کردە ئامانج. و دوای دروستکردنی کەسایەتییەکە لە شاری تۆتۆری شارێکی یاری تایبەتیان دروستکرد کە پێی دەڵێن دایای یان شاری کۆنان تێیدا ھەزارەھا پەیکەری کەسایەتییەکانی زنجیرەکە و مۆزەخانە و بازاڕی کەل و پەلی تێدایە کە ھەر شتێک پەیوەندی بە ئەنیمێکەوە ھەبێت تێیدا دەفرۆشرێت.
جیھان
لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و کەنەدا زنجیرەی لێکۆڵەر کۆنان بە دۆبلاژ و وەرگێڕدراو بۆ زمانی ئینگلیزی لە ڕێگەی خزمەتەکانی FUNIMATION بۆ پەخشکردن لەسەر ئینتەرنێت پێشکەش دەکرێت، بەڵام دۆبلاژکردنەکەی کاتێک گەیشت بە زنجیرەی ١٣٠ وەستێنرا. دەزگای پەخشی کرانچی ڕۆڵ لە ١٠ تشرینی یەکەمی ٢٠١٤دا ڕایگەیاند دەربارەی دابینکردنی کۆتا زنجیرەکانی لێکۆڵەر کۆنان دوای یەک کاتژمێر لە پەخشکردنی لە ژاپۆن بە وەرگێڕدراوی و جۆرییەتییەکی بەرز. و یەکەم زنجیرەی ئەو زنجیرانە بریتیبوو لە زنجیرەی ٧٥٤ (ڕووداوی ژنە سوورەکە) لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤دا پەخشکرا ھەروەھا لێکۆڵەر کۆنان لەسەر کەناڵەکانی دەرەوەی ژاپۆن پەخش دەکرێت وەک RTL 2ی ئەڵمانی و سپەیستوون و سپەیسپاوەری عەرەبی کە لەلایەن بنکەی گوڵەوە دۆبلاژکراوە بۆ عەرەبی، و یەکەم پەخشی دۆبلاژە عەرەبییەکە لەلایەن کەناڵی قەتەرەوە بوو لە ساڵی ١٩٩٨دا، واتە پەخشکردنی لەسەر کەناڵی سپەیستوون دواکەوت. ئەم زنجیرەیە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بە Case Closed یان دۆسیەکە داخرا ناو دەبرێت ئەمەش لەژێر داوای بەرھەمھێنەری ژاپۆنی بۆ خۆلادان لە شەڕ دەربارەی مافی خاوەندارێتی بیرۆکەیی لەگەڵ دەزگای کۆنان بەربەری لەو کاتەی زنجیرەکە بە زمانی ئینگلیزی پەخشکرا. لە چین، بوو بە خاوەنی ناوبانگێکی گەورە و بوو بە دووەم زۆرترین ئەنیمێی لە ڕووی پەخشکردنەوە لە ساڵی ٢٠٠٤دا.
وێنۆک|چەپ|230px|گۆرانی دەستپێکی لێکۆڵەر کۆنان لە جیھانی عەرەبیدا
جیھانی عەرەبی
ئەنیمێی لێکۆڵەر کۆنان لە جیھانی عەرەبیدا سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا، ھەروەھا بنکەی گوڵ ھەڵدەستێت بە کاری دۆبلاژکردنی بۆ عەرەبی، و تا ئێستا ٤٠٤ زنجیرەی (٣٧٨ بە سیستەمی ژاپۆنی) دۆبلاژکردووە بۆ سەر زمانی عەرەبی.
شاری کۆنان
شاری کۆنان بریتییە لە شارێکی بچووک لە تشرینی دووەم لە ساڵی ٢٠٠٥ دروستبووە، کە دەکەوێتە ناو شارۆچکەی ھۆکای لە پارێزگای تۆتۆری. ئەمەش چونکە لە ژاپۆن کەسایەتییەکانی وێنەی جوڵاو بە ڕاستی سەیر دەکرێت و زەوییەکی بچووک لە شارۆچکەی ھۆکای لە پارێزگای تۆتۆری کە گۆشۆ ئۆیامای نووسەری زنجیرەکانی لێکۆڵەر کۆنان تێیدا لەدایکبووە گۆڕیوە بۆ مۆزەخانەیەک و شوێنێکی گەشتیاری کە کەسایەتییەکانی زنجیرەکەی تێدایە؛ و ئەم شارە بچووکە لەناو شارێک دروستکراوە کە بریتییە لە بەشێک لە شاری تۆتۆری، تێیدا پردی کۆنانی لێیە کە لە سەریدا ھەندێک لە پەیکەرەکانی کەسایەتییەکانی زنجیرەکە تێیدا دانراوە.
تێبینییەکان
<references group="lower-alpha"/>
بڕیارنامەی ١١٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی نیسانی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی یووگسلاڤیای پێشوو و کۆماری مەقدوونیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٧٦٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری مەقدوونیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٧ پۆل:کۆماری مەقدوونیا لە ١٩٩٧
٦٤٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
جەماوەرناسی
جەماوەرناسی، حەشیمەتناسی، دانیشتووناسی یان دیمۆگرافی (بە ئینگلیزی: Demography) بە زانستی خوێندنەوەی ئاماریی جەماوەرەکان، بە تایبەت بوونەوەرەکانی ئینسانی دەوەترێت. وشەی دیمۆ (Demo) لە ڕیشەی یوونانیی کۆنی دێمۆس (δῆμος dēmos) گیڕاوەتەوە و بە مانای مەردم یان جەماوەرە، و پاشگری -گرافی لە ڕێشەی یوونانیی گرافۆ (γράφω graphō) بە واتای نووساندن، شرۆڤە یان پیڤاندن بە کار دێت.
سەرچاوەکان
پۆل:دانیشتووناسی پۆل:جوگرافیای مرۆیی پۆل:جەماوەرەکانی مرۆڤ
نیشتەجێیی ھەمیشەیی لە کەنەدا
نیشتەجێبووی کاتی وەکوو نیشتەجێبوێکی هەمیشەیی نیە وە هەموو مافەکانی ئەوی نیە ،نیشتەجێبووی کاتی ئەومافانەی نیە : نیشتەجێبووی کاتی وەکو نیشتەجێبووی هەمیشەیی ناتوانێت بچێتە ڕێز هێزە چەکدارەکانی ناوەخۆیی و بەرگری کەنەدا. هەروەها وەکو نیششتەجێبووی هەمیشەیی ناتوانێت دوای سێ ساڵ  لەمانەوەی داواکاری پێشکەش بکات بۆ وەرگرتنی ڕەگەزنامە و گەشتنامەی کەنەدی.
ناسنامەی نیشتەجێبوونی هەمیشەیی
لەساڵی ۲۰۰۲ ،کەنەدا ناسنامەیەکی دەرکرد بۆ هەموو نیشتەجێبوانی هەمیشەیی کەنەدا کەناسراوە بە (پی ئار)لەساڵی ۲۰۰٤ ەوە هەڵگرانی ناسنامەی پی ئار دەتوانن گەشت بکەن  لەڕێگای شەمەندەفەر و فڕۆکە و ترومبێل و ....هتد ،بەجۆرێک لەدەرەوەی سنوری کەنەدا دەرنەچێت.
لەکارە گرنگەکانی ئەم ناسنامەیە ئاسانکاری دەکات بۆ مامەلەی گەشت و هەبوونی ناونیشان و پێدانی مافی خوێندن تەندرووستی و هەلی کارە.
ماوەی کارپێکردنی ئەم ناسنامەیە پێنج ساڵە کەدوای ئەم ماوەیە دەبێت نوێ بکرێتەوە ،بەهۆی ئەوەی گەلێک لەهەڵگرانی ئەم ناسنامەیە دوای سێ ساڵ داوای مافی ڕەگەزنامە و گەشتنامەی کەنەدا ناکەن وەکو زۆربەی چینیەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ویکیپیدیای ئەڵمانی
ویکیپیدیا ئەڵمانی (پێشگر: de) یەکێکە لە زمانەکانی ویکیپیدیا کەبە زمانی ئەڵمانی ئەنووسرێت، ویکیپیدیای ئەڵمانیش وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکلۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە بە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ویکیپیدیای ئەڵمانی لە ١٦ی ئازاری ساڵی ٢٠٠١ زۆرکرا بە پاشگری (de)، ماوەیەک ویکی ئەڵمانی پلەی یەکەم بوو بەڵام دواتر ویکیپیدیای ئینگلیزی ھەڵکشا و پێشی ویکی ئەڵمانی دایەوە واتە لە ئیستادا ویکیپییدیای ئەڵمانی لە ڕیزبەندەکە لە پلەی دووەمە. ئێستاش ویکی ئەڵمانی زیاتر لە یەک میلیۆن وتار لە خۆ دەگرێت.
ویکیپیدیای ئەڵمانی ھەتا٣٠ی نیسانی ٢٠٢٠، ٢٬٤٢٥٬٥٨٧ وتاری بە زمانی ئەڵمانی ھەیە و پلەی ٢ھەمی ھەیە لە نێوان ویکیپیدیاکاندا.
یاسای ھەرئەوەبوون
لە لۆژیکدا، یاسای ھەرئەوەبوون (law of identity) دەڵێ ھەموو شتێ کوتومت ھەر خۆیەتی. بە زمانێکی تر، ھەر شتێ عەینەن خۆیەتی، ھەر تەواو لە خۆی دەچێ، لفی خۆیەتی، ھەر وەک خۆیەتی، ھەمان خۆیەتی.
ویکیپیدیای ئەڵمانی
لە ٢١ی ئازاری ٢٠١٩دا ویکیپیدیای ئەڵمانی دەرھێڵ مایەوە تا ھەواڵ بە بەکارھێنەران بدات دەربارەی ھەڵوێستی چاکسازیی یاسای مافی لەبەرگرتنەوەی یەکێتیی ئەورووپا، فەرمان لەسەر مافی لەبەرگرتنەوە لە مارکێتی دیجیتاڵی یەکگرتووە کە دەبێت لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٩دا لە پەرلەمانی ئەورووپا دەنگدان بکرێت. ناڕازییەکانی چاکسازییەکە نیگەرانن سەبارەت بە بەستنەوەی مافە سەرەتایییەکان لەوانە ڕۆژنامەگەریی ئازاد و ئازادیی وتار و ئازادیی ھونەرەکان.
یاسای ھەرئەوەبوون
ئەم یاسایە وێڕای یاسای ناتەبانەبوون و یاسای وەدەرنانی ناوەڕاست یاساکانی بیرکردنەوەیان پێ دەوترێ.
ویکیپیدیای ئەڵمانی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئەڵمانیا ئەڵمانی پۆل:زمانی ئەڵمانی پۆل:ماڵپەڕە ئەڵمانییەکان
یاسای ھەرئەوەبوون
فەلسەفەی دێرین
کۆنترین بەکارھاتنی تۆمارکراوی یاساکە لە دیالۆگی تیائەتیتۆسی ئەفلاتووندایە کە تێیدا سوقرات تێدەکۆشی ئەوە دەسنیشان بکا کە «دەنگەکان» و «ڕەنگەکان» دوو پۆلی جیا لە یەکترن:
"سوقرات: بە سەرنجدانەوە بە دەنگ و ڕەنگ، لە پلەی یەکەمدا، ئایا فکرت لە بابەت ھەردووکیانەوە ئەوەیە کە ھەن؟
تیائەتیتۆس: بێگومان.
سوقرات: وە بەیەکەوە دوو شتن و ھەر کامیان بەجیا یەک شتە؟
تیائەتیتۆس: بەڵێ، ئەوەش."
بەڕاشکاوی تەنیا جارێک لە بەرھەمەکانی ئەرەستوودا ھاتووە، ئەویش لە ئانالیتیکای یەکەم (یا پێشین) -دایە:
"بەڵام کاتێ کە A بە تەواوی B و بە تەواوی C ببڕدرێ و بە ھیچ شتی تر ھەڵنەگیردرێ و، Bش بە ھەمووی C ببڕدرێ، پێویست دەبێ کە A و B شیاوی ئاڵوگۆڕکردن پێکەوە بن، چونکە A ھەر تەنیا بە B و C دەوترێ، بەڵام B ھەم بە خۆی ھەڵدەگیردرێ و ھەم بە C، کەوایە ئاشکرایە ھەر شتێ کە Aی پێ دەوترێ، Bشی پێ دەوترێ، جگە لە A خۆی."
فەلسەفەی سەدەکانی ناوەڕاست
ئەرەستوو باوەڕی ئەوە بوو کە یاسای ناتەبانەبوون بنەڕەتیترین یاسایە. تۆماس ئەکویناس و دانس سکەوتەس -یش شوێن ئەرەستوو کەوتن لەم پەیوەندەدا. ئانتۆنیوس ئاندریاس، شاگردە ئیسپانیایییەکەی سکەوتەس، مشتومڕی ئەوەی دەکرد کە دەبێ جێگەی یەکەم بدرێ بەو یاسایە کە دەڵێ «ھەموو خاوەنبوونێ خاوەنبوونێکە»، بەڵام فرانسیسکۆ سوارەز -ی نووسەری کۆتایییەکانی بزاڤی سکۆلاستیک لەگەڵ ئەوەدا نەبوو، ئەویش ھەروەھا، شوێن ئەرەستوو کەوتنی بە لاوە پەسەندتر بوو.
لە نووسراوەکانی نیکۆلاسی کووسی -شدا دەتوانین ئاماژەیەک بە یاسای ھەرئەوەبوون بەدی بکەین، لەوێدا کە دڵێ:
"ناکرێ چەند شت کوتومت عەینی یەکتر بن، چونکە ئەگەر وا بێ، ئەوە چەند شت نین، بەڵکوو ھەر ئەو شتە خۆیەتی. جا کەوابێ ھەموو ئەو چەند شتە ھەم ڕێک وەک یەکن و ھەم جیاوازیشن."
فەلسەفەی مۆدێرن
گۆتفرید ڤیلھێلم لایبنیتس ئیددیعای ئەوە بوو کە یاسای ھەرئەوەبوون، کە ئەو بە شێوەی «ھەموو شتێ ئەوەیە کە ھەیە» دەریدەبڕی، یەکەمین و سەرەتاییترین ڕاستییەکە کە ئەقڵ پەی پێ دەبا و، ئەرێنیشە. لەو لاوە، یاسای ناتەبانەبوونیش یەکەمین ڕاستیی نەرێنییە کە ئەقڵ دەیدۆزێتەوە. ئەو دەیگوت «قەزیەی شتێ ئەوەیە کە ھەیە، پێشترە لەو قەزیەیە کە دەڵێ ئەو شتە شتێکی تر نییە». یاسای لایبنیتس دەڵێ ئەگەر دوو شت ھەر چییەک ھەیانە کوتومت وەک یەک بێ، ئەو دوو شتە لە واقیعدا یەکێکن و عەینی شتن.
پەراوێزەکان
پۆل:لۆژیک
بیاشۆش
بیاشۆش، گوند ێک سەر بە شار ی جوانڕۆی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ە.
ژمارەی دانیشتوان
ئەم گوندە بە پێی ئاماری فەرمی ساڵی ٢٧٠٦ی کوردی ٧٤٨ کەسی تێدا ئەژی.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شارستانی جوانڕۆ
تووڕکەپان
تووڕکەپان، گوند ێک سەر بە شار ی جوانڕۆ ی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ە.
ژمارەی دانیشتوان
ئەم گوندە بە پێی ئاماری فەرمی ساڵی ٢٧٠٦ی کوردی ١٢٦ کەسی تێدا ئەژی.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
بڕیارنامەی ١١٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی نیسانی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٧٦٩ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
دەریاچەی ڤیکتۆریا
وێنۆک|دەریاچەی ڤیکتۆریا دەریاچەی ڤیکتۆریا گەورەترین دەریاچەی کیشوەری ئەفریقا و ھەروەھا دووەمین دەریاچەی ئاوی شیرینی جیھانە لە ڕووی ڕووبەرەوە. ڕووبەرەکەی ٦٨،٨٠٠ کیلۆمەتری دووجایە و لە نێوان سێ وڵاتی تانزانیا (٦٪)، کینیا (٤٥٪) و ئووگاندادا (٤٩٪) ھەڵکەوتووە. ھەروەھا بە قەبارەی ٢،٧٥٠ کیلۆمەتری سێجا نۆھەمین دەریاچەی گەورەی جیھانە لە ڕووی قەبارەوە.
دەریاچەی ڤیکتۆریا زیاتر لە ٣٠٠٠ ھەزار دوورگەی ھەیە کە زۆربەیان ئاوەدانن.
ڤیکتۆریا ڤیکتۆریا ڤیکتۆریا پۆل:سنووری تانزانیا–ئووگاندا پۆل:سنووری کینیا–تانزانیا پۆل:سنووری کینیا–ئووگاندا پۆل:کامپالا پۆل:نیل
٦٤٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
یانگی کۆری
یانگ (بە ھانگۆل: 양؛ بە ھانجا: 兩)، دراوێکی کۆنی کۆریا بوو لەنێوان ساڵانی ١٨٩٢ تا ١٩٠٢. دابەشکراوە بۆ ١٠ جیۆن (전/錢) یان ١٠٠ بون (분/分); وە ٥ یانگ دەکات بە ١ ھوان (환/圜).
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دراوەکانی کۆریا پۆل:خانەدانی جۆسۆن
ئینگ شن
= یینگ شن Ying Chen }}
یینگ شن نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:ڕۆمانووسە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م پۆل:نووسەرە ژنە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م پۆل:ڕۆمانووسە کەنەدییەکان بە زمانی فەڕەنسی پۆل:ژنە ڕۆمانووسە کەنەدییەکان پۆل:هاوڵاتیە سروشتیەکانی کەنەدا پۆل:نووسەرەکانی شەنگھای پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ھاوڵاتیە سروشتیەکانی کەنەدا
ژان-کریستۆف گرانژێ
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
سنووری نەمسا-ئیتالیا
وێنۆک|سنووری نەمسا-ئیتالیا سنووری نەمسا و ئیتالیا سنوورێکی وشکانییە بە درێژایی بەرزایییەکانی ئەلب لە نێوان کۆماری ئیتاڵیا و کۆماری نەمسا بە درێژایی ٤٠٤ کم (٢٥١ میل). سنوورێک لە ساڵی ١٨٦١ەوە ھەبووە، بەڵام سنووری ئێستا تەنھا لە ساڵی ١٩١٩ەوە، سنوورێکی ناوخۆیی یەکێتی ئەورووپا بووە لە یەکەمی کانوونی دووەمی ١٩٩٥ەوە، دوایین جار سنوورەکە لە ساڵی ١٩٤٧ گۆڕدرا. گۆڕانکارییەکی گەورەی کۆنتر لە ساڵی ١٩١٩ بوو کاتێک تیرۆلی باشوور لەبری نەمسا کرایە بەشێک لە ئیتاڵیا.
سەرچاوەکان
پۆل:سنووری نەمسا-ئیتاڵیا پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٨٦١
بادکان
بادکان، گوندێک سەر بە شاری جوانڕۆ ی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ە.
ژمارەی دانیشتوان
ئەم گوندە بە پێی ئاماری فەرمی ساڵی ٢٧٠٦ی کوردی ٣١ کەسی تێدا ئەژی.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ئەحمەد ئاغائۆغڵو
ئەحمەد ئاغائۆغڵو ناسراو بە ئەحمەد بەی ئاگرئۆغڵو (بە ئازەربایجانی: Əhməd bəy Ağaoğlu؛ کانوونی یەکەمی ١٨٦٩ – ١٩ی ئایاری ١٩٣٩)، سیاسەتمەدار و پۆبلیسیست و ڕۆژنامەنووسێکی دیاری تورکی ئازەربایجانی و ناسنامەدار بوو. یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی پان تورکیزم و کەمالیزمی لیبڕاڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩ پۆل:مردووانی ١٩٣٩ پۆل:مسوڵمانانی شیعەی ئازەربایجان پۆل:ڕۆژنامەوانانی تورک پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
ئارتور فیلیپ
یەکەم دەریاوانی ئینگلیزی کە کیشوەری ئوسترالیای دۆزیەوە کاپتن کوک بوو کە لە ساڵی ١٧٧٠ دا چوو ناو ئم مەڵبەندە. حەوت ساڵ دواتر دەوڵەتی بریتانیا بڕیاری دا تا لەم خاکە نوێیە موستەعمەرەیەک دامەزرێنێ. لە ئۆکتۆبەری ١٧٧٧، گرووپێک لە کەشتیە بەریتانیەکان بە فەرماندەیی ئەدمیراڵ ئارتور فیلیپ، ئەم وڵاتەیان بۆ ئوسترالیا جێھێشت. ئارتور فیلیپ لە لایەن وەزیری دەوڵەتی ئەم کاتەی بریتانیا، لۆرد سیدنی، ڕاسپێردرا تا لەم وڵاتە دابەزێت و موستەعمەرە نوێکە بە ناوی نیو ساوت وێلز بکات. ئەم گرووپە لە ١٣ی مەی ١٧٧٨ گەیشتنە ئوسترالیا بۆ بە ئەنجام گەیاندنی ئەرکەکەیان. ئارتور فیلیپ بوو بە فەرماندەری داگیرکراوەکەو ماوەی ١٥ ساڵ ئەم پۆستەی ھەبوو، ھەروەھا لەم ماوەیە دا ٤، ٢٠٠ ئەورووپی لەم خاکە نوێیە دا نیشتەجێ بوون و زەویان وەرگرت، لە کاتێک دا کە لانی کەم ٣، ٠٠٠ کەس لەوان زندانی و تۆمەتبارەکانی بەریتانیا بوون.
ئارتور فیلیپ، کە لە شێوازی نەخۆشیەکی کەمخۆری ئازاری دەبینی، لەکۆتایی دا لە مەی ١٧٩٣ گەڕایەوە بەریتانیا و خانەنشین کرا.