cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کۆمەڵەی کۆمۆنیست
بەستەری دەرەکی
پۆل:مارکسیزم
ئاوایی شێخ حسێن
ئاوایی شێخ حسێن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی وارماوا، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ئاوایی شێخ حسێن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قازاو و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی ھەڵەبجەی تازە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مەحمودخانی خواروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ کۆمەڵگای نەسر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دوبەی
وێنۆک|160px فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دوبەی یەکێکە لە فێستیڤاڵەکانی فیلمی ئاسیا کە ساڵانە لە دوبەی بەڕێوەدەچێت. ئەم فێستیڤاڵە لە کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٠٤ بە دروشمی بەستنەوەی کولتوورەکان، پێکدادانی بیرۆکەکان دەستی پێکرد. فێستیڤاڵی دوبەی لەلایەن ناوچەی ئازادی تەکنەلۆجیا و میدیای دوبەی سازدەکرێت و تیشک دەخاتە سەر سینەمای جیھانی عەرەبی و ھەروەھا ئەفریقا. فێستیڤاڵی فیلمی دوبەی چوارەمین فێستیڤاڵی فیلمە لە وڵاتانیی عەرەب دوای قاھیرە و دیمەشق و مەغریب. سەرەڕای ئەوەی ئەم فێستیڤاڵە نوێیە، توانیویەتی سەرنجی خەڵک ڕابکێشێت بە ڕاکێشانی ئەکتەر و دەرھێنەری بەناوبانگی ھۆڵیوود و بۆڵیوود. شەشەمین خولی ئەم فێستیڤاڵە لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٠٩ بەڕێوەچوو. لە چوار قۆناغی یەکەمی فێستیڤاڵەکەدا بە ڕێککەوت ٧٦، ٩٨، ١١٥ و ١٤١ فیلمی درێژ و کورتە فیلم و فیلمی بەڵگەنامەیی نمایشکراون. فیلمە بەشداربووەکانی فێستیڤاڵی دوبەی لە ١٠ سینەما لە شاری میدیا سیتی دوبەی نمایش دەکرێن. یەکەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی دوبەی لە ساڵی ٢٠٠٤ بەڕێوەچوو، کە ٧٦ فیلمی تێدا نمایشکرا. فێستیڤاڵەکە بە خەڵاتی موھر ناسراوە، و ھەروەھا لەوانە خەڵاتی موھر ئاسیائەفریقا، خەڵاتی موھر عەرەبی و خەڵاتی موھر ئیماراتی، لەگەڵ خەڵاتی بەشی باشترین فیلم، فیلمی بەڵگەنامەیی، کورتە فیلم و ھتد.
مۆزەخانەی شوێنەواریی بێرستی
مۆزەخانەی شوێنەواریی بێرستی مۆزەخانەیەکە کە دەکەوێتە شاری بێرستی لە بیلاروسیا، مۆزەخانەیەکی شوێنەوارییە و لە دەوروبەری ناوچەیەکی شوێنەواریی ناوەندی کراوە، و شارێکی سەدەی ١٣ی ڕەسەن پیشان دەدات. بێ ھاوتا لە ئەورووپا، لافیتەیەکی ١٨٠٠ مەتر دووجا لەلایەن شوێنەوارناسانەوە لە ئەکادیمیای زانستی بیلاروسیا لە نێوان ١٩٦٨ بۆ ١٩٨١ ھەڵدرا. پڕۆژەکە لەلایەن دکتۆر بی ئێف لیسنکۆ سەرپەرشتی کراوە. لە ساڵی ١٩٨٢، بوونیادێکی نوێی کۆنکرێت و شووشە و ئەلەمنیۆم لە شێوەی سەقفێکی گەورە و لانەیی سەر شوێنەواری دروست کرا. مۆزەخانەکە لە ٢ی ئازاری ١٩٨٢ کرایەوە، مۆزەخانەکە ٢٨ کابینەی تەختەی پارێزراو پیشان دەدات، ھەروەھا زیاتر لە ١٤٠٠ کابینەی سەدەکانی پێشتر.
مۆزەخانەی کۆشکی سەعداباد
وێنۆک|کۆشکە سپییەکە کۆمەڵگەی کولتووری-مێژوویی سەعداباد کۆمەڵگەیەکی ١١٠ ھێکتارییە لە باکووری تاران کە لەلایەن پاشاکانەوە لە سەردەمی قاجار و پەھلەویدا دامەزراوە و فراوانتر کراوە. ئەم کۆمەڵگە مێژوویییە چەند ھێکتارێک دارستانی سروشتی ھەیە، لەگەڵ چەندین کۆشک و مۆزەخانە و چەندین بینا و کانیاوی ئاو و باخچە و گەرمخانە و شەقامی تێدایە. ئەم کۆشکە لە ناوچەی شێمیران و نزیک دەربەند و لە بناری زنجیرە چیای ئەلبۆرز دروست کراوە. ئەم کۆشکە لە باکوورەوە بە چیای ئەلبۆرز و لە ڕۆژھەڵاتەوە گوڵب دارا و لە ڕۆژاوا و ڤێلەنجاک و لە باشوورەوە لەگەڵ تەجریش ھاوسنوورە. ڕووباری جەعفەر ئاباد بە ناوەڕاستی گۆڕەپانی کۆشکەکەدا تێدەپەڕێت. تێکڕای پلەی گەرمی ساڵانەی ئەم ناوچەیە بە ١٢٫٩ پلەی سەدی خەمڵێندراوە و دەکەوێتە بەرزی ١٦٥٠ بۆ ١٨٠٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە. لە سەردەمی ڕەزاشادا، تەواوی باخی سەعداباد لە ڕووباری دەربەندەوە دەخورایەوە، بەڵام لە سەردەمی محەممەد ڕەزا شادا دوازدە ئاوی کۆن و نوێ بەکاردەھێنرا بۆ ئەوەی نیوەی شەو و ڕۆژ بە خەڵک بدرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:نژیاروانیی ئێرانی پۆل:کۆشکەکانی ئێران پۆل:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
سەمتە
پارێزگاری سەمتە پارێزگایەکی سعوودییە سەر بە میرنشینی ھەرێمی جازانە، باشووری ڕۆژئاوای عەرەبستانی سعوودی، پایتەختەکەی شاری سەمتەیە کە نزیکەی ٦٠ کم لە باشووری شاری جیزانەوە دوورە، پارێزگاکە سەر بە ژمارەیەکە لە گوند و ناوەندە. زۆربەی ئەو ھۆزانەی کە تێیدان بەنی شەبیل، لەوانە مەدخەلی، بەجەوی، عەریشی، ئالی سەھل، موبارەکی وە ھتد.
ئەشڕەفیە
ئەشڕەفیە یەکێک لە کۆنترین ناوچەکانی بەیرووت، لوبنانە. دەکەوێتە سەر گردێک لە بەشی ڕۆژھەڵاتی بەیروت. لە ڕووی مێژووییەوە ئەم ناوچەیە لەلایەن چەند بنەماڵەیەکی ئەرستۆکراتی بەیروتی لە کۆمەڵگەی مەسیحی ئەرمەنی و ئۆرتۆدۆکسەوە خاوەندارێتی دەکرا، کە بۆ چەندین سەدە فەرمانڕەوایی وڵات و ناوچەکەیان دەکرد.
وێنۆک|کۆشکی سۆرسووک کۆشکێک مێژوویەکەی دەگەڕێتەوە سەدەی نۆزدەھەم و لە ئەشڕەفیە ھەڵکەوتووە
وێنۆک
لەکاتی شەڕی ناوخۆی لوبنان کە لە ساڵی ١٩٧٥ دەستی پێکرد، ئەشرەفیە بوو بە بنکەیەکی گرنگ بۆ پارتە مەسیحییەکانی لوبنان و ھێزەکانی لوبنان، و بەشێک بوو لە بەیرووتی ڕۆژھەڵاتی مەسیحی. ئەشڕەفیە ناوچەیەکی چڕ و پڕی نیشتەجێبوون و بازرگانییە، بە شەقامە تەسکەکان و پاککردنەوەی گەورەی بینای نیشتەجێبوون و ئۆفیسەکان تایبەتمەندە. وە وێبگە وەبەرھێنان و گەشتیاریش. ئەشرەفیە بە یەکێک لە گرنگترین ناوەندەکانی بازرگانی لە لوبنان ناسراوە.
ڕەگەکانی ئەشڕەفیە
گومانی تێدا نییە کە وشەی ئەشرەفیە لە پێکھاتەکەیدا و ھەروەھا لە ماناکەیدا عەرەبییە، وەک چۆن لە زمانەکەدا بە واتای ئەو شوێنە بەرزە دێت کە لە بەرزاییدا دەڕوانێتە تەنیشت زەوییەکانی خوارەوەی. لێرەوە ھەندێک لە مێژوونووسان کە باسیان لەم ناوچەیە کردووە وتوویانە کە ناوەکەی لە سروشتی پێکھاتنی جیۆلۆجییەکەیەوە وەرگرتووە، بەو پێیەی ئەو فەلاتە بەرزە لەخۆدەگرێت کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی شاری بەیروت و ڕووی لەم شارە کردووە کە لە ڕابردوودا لە ناوەوەدا جێگیر بووە، ئەم فەلاتە لە ڕۆژانی کۆن بە فەلاتی دیمتری ناسرابوو. ئەم گەڕەکەی بەیروت نزیکەی ٧٠٠ ساڵ لەمەوبەر بە (الئەشرافییە) ناسرابوو، بەدرێژایی کەناراوەکانی لیڤانتی لەسەر دەستی ھێزەکانی مەملوکی ئیسلامی. ھەموو دەقە مێژووییەکان، کاتێک باسیان لە ئەشرەفیە دەکرد، بە گەڕەکێکی بەیروت وەسفیان کردووە و بەشێک لەو دەقەش ئەم ناوچەیەیان بە مەزرەت ئەشرەفیە ناوبردووە. ئەشرەفیە کە بە ناوی ئەلئەشرەف خەلیلەوە ناونراوە، کێڵگەیەک بووە لە جەرگەی بەیروت کە توو و دار میوە و ڕەگی زەیتوون و لیمۆی تێدا بووە، ھەروەھا خانوویەک بۆ نیشتەجێبوون، محمد مستەفا شەتیلە لە ساڵی ١٨٢٦ی زایینی لە بەدرە بنت فەرەح کڕیوە الغازۆزی بە بڕی ھەزار و شەش سەد پیاستەری زیوینی عوسمانی. شاعیری فەرەنسی لامارتین کاتێک بەدەوریدا دەگەڕا بە جوانی فەلاتی مار میتر سەرسام بوو، ئەو گردانەی بە دار شوتی داپۆشرابوون لە مار میترەوە تا لوتکەی ئەشرەفییە درێژ دەبوونەوە. پاشان ئەم ناوچەیە لە ئەنجامی دامەزراندنی قوتابخانە و کەنیسەی تێدا گەشەی کرد. کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی سانت دیمتری (مار میتر) بە گۆڕستانەکەی ناسرابوو. ژمارەیەک لە بنەماڵەی ئەرستۆکراتی مەسیحی ئۆرتۆدۆکسی ئەشرەفیە نیشتەجێ بوون و ڕۆڵێکی کۆمەڵایەتی و ئابووری دیاریان ھەبوو و کۆشکەکانیان لەم ناوچەیەدا دروست کرد وەک سورسۆک، توێنی، بوستەر، تراد، داغێر، فێرنینی، فەیاز.
بەیماکس!
بایماکس! زنجیرە فلیمێکی زانستی و خەیاڵی و کۆمێدی ئەمەریکیە کە لەلایەن دۆن هۆڵەوە دروستکراوە کە بۆیەکەمین جار لەلایەن واڵت دیزنی+ ەوە بڵاوکراوە دووەم زنجیرە فلیمی پاڵەوانی گەورە٦ ە لە ٢٩ ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە. وێنۆک|313x313پیکسڵ|پۆستەری فیلمی بایماکس! لەلایەن دیزنیەوە.
پین-ین
ھانیو پین-ین (بە چینی سادەکراو: 汉语拼音، چینی دێرین: 漢語拼音) شێوازێکی خوێندنەوەی ستانداردە بۆ زمانی چینی ستاندارد بە زۆری وەک پین-ین باسدەکرێ کە شێوازێکی خوێندنەوەی ستانداردە کە لە چین و تایوان و سنگاپور بەکاردێت
تێبینیەکان
<references group="Note" />ئاماژە بەسەرچاوە: <references group="lower-alpha" /> پۆل:زمانی چینی پۆل:پێوەرەکانی ئایزۆ
چۆی یۆنگ
چۆی یۆنگ (بە کۆری:최영; ١٣١٦ بۆ ١٣٨٨) ژەنەڕاڵێکی کۆری بوو کە لە ھۆنگسیۆنگ یان چیۆروۆن لەدایک بوو، لەسەردەمی گۆریۆ، دوای لەکارخستنی کوودەتاکەی ئیل-شین (조일신::: جۆ ئیل-شین) بووە پاڵەوانێکی نیشتمانی گۆریۆ.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ژەنەڕاڵەکانی کۆریا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ١٤یەم پۆل:لەدایکبووانی ١٣١٦ پۆل:مردووانی ١٣٨٨
کڕکڕە، ساینقەڵا
کڕکڕە گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ھولەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
کڕکڕە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قشڵاقی حاجی شەھاب و لە باشوور لەگەڵ گوندی ساری قامیشی قشڵاخ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی چراخەوداڵ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی باغچە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
قەراجلی
جوگرافیا
قەراجلی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە مەسیحی پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ڕازان
ڕازان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئیسێوێ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ڕازان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کەلو وشکە و لە باشوور لەگەڵ گوندی بەردکێشان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی بەدار و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گەناو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
لیسۆتۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
لیسۆتۆ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
١٩٤٥ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٤٥ لە نەرویژ
وەرمەز
وێنۆک|بەردەوێنەیەک لە ئەھورامەزدا لە [[نەخشی ڕۆستەم]] وەرمەز، ورمز، ھورموز یان ئەھورامەزدا (بە ئەوێستایی: 𐬨𐬀𐬰𐬛𐬁 𐬀𐬵𐬎𐬭𐬀) خوای ئایینی زەردەشتییە. ئەھورا بە واتای سەرۆک و مەزدا بە واتای داناییە. لەدیدی زەردەشتییەکان ئەھورامەزدا خوایە و ئەوەی ھەردەم دژی دەوەستێت، ئەھریمەنە. واتە شەیتان کە ئیشی خراپە و شەڕە، ئەھورامەزدا خوای ڕووناکییە و دووژمنی تاریکییە. ھێنەری بەخت و خۆشی و شادییە و ھەموو ڕەوشتە باشەکانە، بە پێچەوانەی ئەھریمەن کە شەیتانە مایەی تاریکی و دەرد و ناخۆشییە. ئایینی زەردەشتی ئایینێکە داوای کاری چاکە و ڕەوشتی باش و یارمەتی نێوان بونەوەری مرۆڤ دەکات. ئاگر و ڕۆژ ھێمای ئەھورامەزدان، بۆیە لای ئەوان ئاگر زۆر پیرۆزە و ھەمیشە زەردەشتییەکان لەوە ئاگادار دەکرێنەوە کە ئاگر لە پەرستگاکان نەکوژێتەوە. ھەر ئەمەشە کە وای لە ئایینەکانی تر کردوە کە وا بزانن زەردەشتییەکان ئاگر پەرستن.
لە پەرتووکی سەرەنجام
لە کەڵتووری مێژوویی کورد دا بە ئەھورامەزدا وەرمەز وتراوە. یەکێک لە ھۆزە کوردەکانی ناوچەی کرماشان ناوی وەرمەزیارە کە بە واتای پەیرەوی ئەھورامەزدایە. لە پەرتووکی سەرەنجام لە کەلامی دەورەی بەھلوولدا، بابا نجووم ناو لە وەرمەز دەھێنێت و دەڵێت:
زروان بیانێ، زروان بیانێ
نە دەورەی وەرین زروان بیانی
ئەھری و وەرمەز یاران دیانی
کاڵای خاس یار ئەو دەم شیانێ
سەرچاوەکان
پۆل:ئایینی زەردەشتی پۆل:خوا پۆل:وشە و دستەوشە فارسییەکان پۆل:وشە و دەستەوشە فارسییەکان
فێستیڤاڵی فیلمی ئەبووزەبی
وێنۆک|لۆگۆی فەرمی فێستیڤاڵەکە، کە لە ساڵی ٢٠١٥ کۆتایی پێ ھات فێستیڤاڵی فیلمی ئەبووزەبی فێستیڤاڵێکی فیلمی نێونەتەوەیی فیلم بوو، کە ھەموو ساڵێک لە مانگی تشرینی یەکەمدا لە ئەبووزەبی پایتەختی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان بەڕێوە دەچوو. ئەم فێستیڤاڵە کە لە ساڵی ٢٠٠٧ دامەزرا، تیشکی خستە سەر سینەمای ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا و دوای ھەشت خول لە ساڵی ٢٠١٥، دەسەڵاتی ڕاگەیاندنی ئیمارات ڕای گەیاند کە چیتر ئەم فێستیڤاڵە بەڕێوە ناچێت. خەڵاتی فێستیڤاڵی ئەبوزەبی ناوی «مرواری ڕەش» بوو و لەلایەن دەسەڵاتی ڕۆشنبیری و میراتی ئەبوزەبییەوە بەخشرایە براوەکان. بۆ یەکەمجار لە نێوان فێستیڤاڵە سینەمایییەکانی جیھانی عەرەبی فێستیڤاڵی فیلمی ئەبووزەبی بەشێکی بە ناوی «دەرھێنەرانی ژن لە جیھانی عەرەبی» تەرخان کرد بۆ نمایشکردنی بەرھەمە دیارەکانیان.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ٢٠٠٧ لە ئیماراتی عەرەبی یەکگرتوو
ڕۆژی جیھانیی تەندروستیی سووڕی مانگانە
ڕۆژی جیھانیی تەندروستیی سووڕی مانگانە ڕۆژێکە کە لەلایەن ڕێکخراوەی ناحکوومی "Wash united" لە بەرلین بە مەبەستی تێگەیشتن لە سووڕی مانگانە و فێرکاریی تەندروستیی سووڕی مانگانە بۆ ژنان، نێودێر کراوە. بەھۆی ئەوەیکە بە شێوەی مامناوەندی ژنان پێنج ڕۆژ لە مانگدا تووشی پۆن دەبن و ئایاریش پێنجەمین مانگی ساڵە و سووڕی مانگانە بیست و ھەشت ڕۆژە؛ ٢٨ی مانگی ئایار وەک ھێمایەک بۆ ئاوڕدنەوە لە تەندروستیی سووڕی مانگانە دەستنیشان کراوە.
پێشانگا
وێنۆک|جێژنی ڕۆژی تەندروستیی سووڕی مانگانە لە [[ئووگاندا]] وێنۆک|جێژنی ڕۆژی تەندروستیی سووڕی مانگانە لە [[بەنگلادێش]]
سەرچاوەکان
پۆل:سووڕی مانگانە پۆل:ڕۆژە جیھانییەکان پۆل:ڕۆژەکانی ھۆشیارکردنەوەی تەندروستی پۆل:پاکژی
بلێ
بلێ شارەدێیەکە سەر بە شارۆچکەی مێرگەسووری پارێزگای ھەولێرە. بلێ ئێستا ناوەندی ناحیەی بارزانە یەکەم جار گوند بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
جافر زەلکەیی
جەعفەر محەممەدی ناسراو بە جافر زەلکەیی (لەدایکبووی ١٩٦٦ لە زەلکەی مەریوان - مردووی ١٥ی تەممووزی ٢٠٢١ لە شێخ عەتاری مەریوان) ھونەرمەندی کورد و ژەنیاری ئامێری شمشاڵ و ھەروەھا باڵەبان، زۆرنا و دووزەلە بوو.
ژیان
جەعفەر محەممەدی لە ساڵی ١٩٦٦ (١٣٤٥ی کۆچیی ھەتاوی) لە گوندی زەلکە سەر بە گوندستانی دزڵی لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا لە پارێزگای کوردستانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بوو. ناوی باوکی کاکەبرا بوو. بەھۆی ھەژاریی بنەماڵە و بارودۆخی کۆمەڵایەتیی ناوچە کوردنشینەکان ھەتا قوتابخانەی ئامادەیی وانەی خوێند و بەھۆی سەرقاڵ بوون بە کار و زەحمەت نەیتوانی درێژە بە وانەخوێندن بدات. لە ساڵی ١٩٩٣ زەواجی کرد و ٥ کوڕ و کچی لێ بەجێ ماوە. ئەو لە ماوەی ژیانی کارەکانێک وەکوو شوانی، وەرزێری، کرێکاری، بیناکەری، کار لە سنۆر و شۆفێری کردووە و ھاوکات درێژە بە چالاکیی ھونەریی خۆی لە بواری مۆسیقا داوەتەوە.
چالاکیی ھونەری
لە ساڵی ١٩٨٣ لە زەماوەندەکان و میوانییەکان دەستی بە ژەندن کرد و لە ماوەیەکی کورتدا ناوبانگی دەرکرد و بەناوی جافر زەلکەیی ناسرا. بەدوای ئەوە لەگەڵ گۆرانیبێژ عۆمەر کاریزی گرووپێکی مۆسیقای ھاوبەشیان پێک ھێنا و چەندین ئیجرایان لە مەریوان و ھەورامان بەڕێوەبرد. جگە لەوە بۆ ھونەرمەندانی گۆرانیبێژی کوردی دیکە وەکوو سەباح ھەورامی، عوسمان ھەورامی، محەممەد حوسێن کەیمنەیی، عەینەددین، حەمە مەلا، محەممەد ئەمین خواشتی، ئەبووبەکر ئەسکۆڵی و … شمشاڵی ژەند.
ھەروەھا لەگەڵ گرووپی ھەڵپەڕکیی دوازدە سوارەی مەریوان و لە فێستیڤاڵە ھونەرییەکانی ھەرێمی باشووری کوردستان و ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەشدار بوو.
جافر زەلکەیی جگە لە ئامێری شمشاڵ لە ژەندنی ئامێرە باژەنەکانی دیکەی مۆسیقای کوردی وەکوو باڵەبان، زۆرنا و دووزەلە بەتوانا بوو.
مردن
جافر زەلکەیی لە ڕۆژی پێنجشەمە ١٥ی تەممووزی ٢٠٢١ لە ڕووداوێکی ھاتوچوو لە ڕێگا تازەکەی سنە-مەریوان لە نزیکیی گوندی لە شێخ عەتار کوژرا. لەم ڕووداوە سێ کەس کوژراون.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی مەریوان پۆل:ژەنیارانی کورد پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:ھونەرمەندانی کورد
ئەحمەدئاوا، وارماوا
ئەحمەدئاوا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی وارماوا، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ئەحمەدئاوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دسکەرە و لە باشوور لەگەڵ گوندی گەورەقەڵا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی ھەمزە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سێتەلانی خواروو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گراش
وێنۆک گراش شارێکە لە باشووری پارێزگای فارس، دەکەوێتە ٣٥٥ کم باشووری ڕۆژھەڵاتی شیراز و ٢٧٠ کم لە باکووری ڕۆژاوا بەندەر عەباس. ئەم شارە ناوەندی شاری گێراشە. بەپێی دوایین سەرژمێری نیشتمانی، ژمارەی دانیشتووانی گێراش ٣٤٬٤٦٩ کەسە (بە ١٠٬٢٠٧ ماڵەوە). بەم مانایە ١٥ھەمین شاری پارێزگای فارس و ٢٤٣ھەمین شاری ئێرانە. گێراش دەکەوێتە بەرزی ٩١٤ مەتر لە ئاستی دەریاوە لە ناوچەی ناودیسی زاگرۆس. ئەم شارە لە باکوور و باشوورەوە لە دەشتی گێراش بە چیای سوور و چیای ڕەش دەورە دراوە. بەرزترین لووتکە کە ڕووی لە شارەکە کردووە ناوی Bon-e-Morok، کە یەکێکە لە لووتکەکانی شاخی ڕەش لە باشووری ڕۆژاوای شارەکە. کەشوھەوا شاری گێراش گەرم و وشکە و لە ساڵی ٢٠١٨دا تێکڕای پلەی گەرمی ڕۆژ لە نێوان ١٧ بۆ ٢٦ پلەی سەدیدا گۆڕاوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای فارس پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
ئیمپراتۆریەتیی گۆکتورک
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
ڕیاڵ ڤالەدۆلید
یانەی تۆپی پێی ڕیاڵ ڤالەدۆلید S.A.D، یان بە سادەیی ڕیاڵ ڤالەدۆلید یان بەلەد وەلید، یانەیەکی پیشەگەری تۆپی پێی ئیسپانییە بارەگاکەی کەوتوەتە شاری ڤالەدۆلید نازناوی یانەکە بریتییە لە (Pucela) و ھەروەھا نازناوی شارەکەشە، یانەکە لە ٢٠ ی حوزەیرانی ١٩٢٨ دامەزراوە و لە ئێستادا لە خولی پلە یەکی ئیسپانی لا لیگا یاری دەکات، یاریگای ڕیاڵ ڤالەدۆلید ناوی خۆسێ زۆرێلا یە و جێگای ٢٧٬٨٤٦ ھەزار ھاندەر دەبێتەوە.
لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ بەڕێوەبەرایەتی یانەکە ڕای گەیاند کە یاریزانی پێشووی تۆپی پێی نێودەوڵەتی بەڕازیلی ڕۆناڵدۆ نازاریۆ بووەتە خاوەنی ڕێژەی ٥١٪ یانەکە پاش کڕینەوەی پشەکاکانی یانەکە، دواتر و لە نیسانی ٢٠٢٠ ڕۆناڵدۆ بووە خاوەنی ڕێژەی ٨٢٪ یانەکەو لە ئێستا خاوەن و سەرۆکی ڕیاڵ ڤالدۆلیدە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٨ لە ئیسپانیا پۆل:یانەکانی لا لیگا پۆل:ڕیال ڤالەدۆلید پۆل:یانەکانی تۆپی پێ لە کاستیال و لیۆن پۆل:یانەکانی تۆپی پێ دامەزراوەی ١٩٢٨ پۆل:ڕێکخراوەکان بە پشتگیری پاشاییەتی بنکەیان دەکەوێتە ئیسپانیا پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٢٨ لە ئیسپانیا
مەزھەبی زاھیری
ناساندنێک
مەزھەبی زاھیری داوای دەست گرتن بە قورئان و فەرموودە دەکەن لەگەڵ کۆدەنگی ھاوەڵان، باوەڕیان بە قیاس، ئیستیحسان، مەسالیحی مورسەلە و سەدی زەریعە نییە.
سەرچاوەکان
پۆل:مەزھەبە ئیسلامییەکان پۆل:سوننە
مێرسیدس بێنتسۆ
مێرسیدس بێنتسۆ، ناوی تەواویی لیندا ماریا رۆین ڕاپەرێکی فینلەندییە، لە ساڵی ٢٠١٢ وەک ڕاپەرێک چالاکە، وە ژانرەکەی ڕاپی گانگستە. گۆرانیەکانی باس لە بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر دەکەن لە ڕابردوویدا، و دەربارەی ئەوەی کە دەبێتە قوربانی توندوتیژی.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣ پۆل:ژەنیارانی فینلاندی پۆل:گۆرانیبێژانی ڕاپ
بازێ
بازێ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بارزان سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
محەممەدڕەزا گوڵزار
محەممەدڕەزا گوڵزار (؛ لەدایکبووی ٢١ی ئازاری ١٩٧٧) ئەکتەر، گۆرانیبێژ و نماییشکارێکی ئێرانییە.
سەرەتای ژیان
لە ٢١ی ئازاری ١٩٧٧ لە خێزانێکی ئازەربایجانی لەدایکبوو. و ئەندازیاریی میکانیکی لە زانکۆی ئازادی ئیسلامی خوێندووە.
پیشەکان
پێش دەستپێکردن بە پیشەی ڕۆڵگێڕان بۆ سام و نێرگس، ناوبانگی وەک گیتارژەنەکەی باندی مۆسیقای ئێرانی، باندی ئاری دەستکەوت. لە ٢٠٠٠، لەلایەن دەرھێنەری ئێرانی ئیرەج قادری، بانگھێشتکرابوو بۆ نواندن لە سام و نێرگس. و دەستی بە دەستکەوتنی ناوبانگ کرد لەدوای نواندن لە زۆر لە فیلمەکانی وەکوو: شام آخر، زھر عسل و بوتیک.
گوڵزار سەرنجی میدیای بەدەست ھێنا کاتێک ئاشکرای کرد کە ٥٥٬٠٠٠ £ی دا بۆ ٣ ڕۆژ کارکردن لەوکاتەی کاری وێنەگرتنی کرد لە دیمۆکراسی لە ڕۆژێکی ڕۆشندا لە ٢٠٠٩، کە ڕێژەیییانە تێچوونێکی بەرز دراوە [//en.wikipedia.org/wiki/Per_capita Per capita] دەستکەوتی ئێران.
سەرچاوەکان
ھەموو جگە لە ژیانی سەرەتا و پیشەکان لە: تەنھا ژیانی سەرەتا و پیشەکان لە:
فەریدە ڕوشیتی
وێنۆک|فەریدە ڕوشیتی فەریدە ڕوشیتی چالاکوان و پزیشکی کۆسۆڤۆییە، لەسەنتەری چارەسەری ڕزگاربووانی دەستی ئەشکەنجە کاردەکات. لە ٢٣ی ئازاری ٢٠١٨، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.
فەریەدە بەشی پزیشکی خوێندووە لە شاری تیرانا ،ئەلبانیا وە لە ساڵی ١٩٩٧ توانی پسپۆڕی لە زانستی سیستمی ھەرس بەدەستبھێنێت. لەدەرەنجامی شەڕی کۆسۆڤۆ، لەساڵانی ١٩٩٨–١٩٩٩، ئەوا فەریدە لەگەڵ ٤٥ پسپۆڕی دیکەی پزیکشی تیمێکیان پێکھێنا بۆ چارەسەری ئەو کەسانەی لەکاتی جەنگەکە تووشێ ئەشکەنەجە بوونەتەوە.
دوای زیاتر لە دەیەک لە لۆبیکردن بۆ ژنان و کارکردن وەک چالاکوانی ژنان، ڕزگاربووەکان دەرماڵەیەکیان پێدرا لەلایەن حکوومەتەوە. فەریدە لەگەڵ بەدری حەمزە وەزیری دارایی کۆبوویەوە، کاتێک دەنگۆی ئەوە بڵاوبوویەوە کە دەرماڵەکە بڕێکی کەمدەبێت. دواتر لە شووباتی ٢٠١٨، دەستکرا بەپێدانی دەرماڵەکان و ڕزگاربووانی دەست دەستدرێژی سێکسی مانگانە ٢٢٨ یۆڕۆ (٢٨٠ دۆلاری ئەمریکی) یان بۆ بڕایەوە.
گۆشتخۆر
سەرچاوەکان
پۆل:گۆشتخۆری پۆل:گۆشت پۆل:گۆشتخۆرەکان
سۆگەند
سۆگەند سوھەیلی (؛ لە دایکبووی ١٣ی ئابی ١٩٨٧) گۆرانیبێژ و ھۆنراوەنووسێکی ئێرانییە، لەدایکبووی ئەسفەھانی وڵاتی ئێرانە، و لە لەندەنی پایتەختی بەریتانیا دەژی. لەسەر شێوازی ڕاپ و ھیپ ھۆپدا چالاکە.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژان بەپێی نەتەوە پۆل:گۆرانیبێژی پۆل:ھیپ ھۆپ پۆل:ڕاپ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
سەرشیو، ئیسێوێ
سەرشیو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئیسێوێ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سەرشیو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سێوشکان و لە باشوور لەگەڵ گوندی قزڵ بەگ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کوێرەمیران و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بۆرێ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پلەیستەیشن ٥
پلەیستەیشن ٥ سەکۆیەکی کایەی ڤیدیۆییی ماڵەوەیە، کە لەلایەن سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنتەوە پەرەی پێدراوە. ساڵی ٢٠١٩ وەک جێگرەوەی پلەی ستەیشن ٤ ڕاگەیەندرا و لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٠ دەستی بەکار کرد. ئەم پلاتفۆرمە بە دوو جۆر دەستی پێدەکرێت، وەک بنکەی پلەی ستەیشن ٥ کە دیسکێکی ئاڵترای HD Blu-rayی لەگەڵ یەک گرتبوو کە گونجاو بێت لەگەڵ دیسکی تیشکی بۆ پاڵپشتی کردنی یاری تاک بە تەنیشت دابەشکردنی دیجیتاڵی لە ڕێگەی فرۆشگای پلەی ستەیشن، و جۆری دیجیتاڵی تێچووی کەمترە کە دیسکی درایڤی تێدا نییە، لەکاتێکدا پاڵپشتی داگرتنی دیجیتاڵی دەھێڵیتەوە.
پلەیستەیشن ٥ تایبەتمەندییەکی تایبەتی باری پتەوی درایڤە، کە بۆ تەوژمی داتای خێرای بەرز داڕێژراوە، بۆ چالاککردنی باشبوونی بەرچاو لە نمایشی گرافیکی. ھەروەھا ڕەقەواڵەی (بەشەکانی ئامێرەکە) تایبەتمەندییەکی ئاسایی AMD GPU ھەیە، کە توانای شوێنپێھەڵگرتنی تیشک و پشتگیری پێشاندانی چارەسەری 4K و چوارچێوەکانی بەرزی ھەیە، ڕەقەکاڵا کە دەنگی نوێ بۆ کاریگەری دەنگی سێ ڕەهەندی کاتی ڕاستەقینە، و گونجانی پاشکەووتووی لەگەڵ زۆربەی یارییەکانی پلەیستەیشن ٤ و پلەیستەیشن ڤی ئاڕ.
مێژوو
یەکەم ھەواڵی پلەی ستەیشن ٥ لەلایەن ئەندازیاری تەلارسازی سەرەکی «مارک سێرنی» لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ گۆڤاری وایەرد لە مانگی نیسانی ٢٠١٩ ھاتووە. لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٩، ڕاپۆرتی دارایی سۆنی بۆ چارەکە کۆتایی ٣١ی ئازاری ٢٠١٩، جەختی لەوە کردەوە کە ڕەقەواڵەی (بەشەکانی ئامێری) نەوەی نوێ لە پەرەسەندندا بووە، بەڵام ھیچ کەشتییەک زووتر لە نیسانی ٢٠٢٠ نابەستێ. تایبەتمەندییەکانی ڕەقەواڵەی ئێستا لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ بڵاو بووەوە. لە سی ئێس ئی ٢٠٢٠ سۆنی لۆگۆ فەرمییەکەی بۆ پلاتفۆرمەکە ئاشکرا کرد. تایبەتمەندی تەواو لە پێشکەشکردنێکی سەرھێڵ لەلایەن سێرنی و لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٠ لەلایەن سۆنی و دیجیتاڵ فاوندری بڵاوکرایەوە. دیجیتاڵ فاوندری بە وردی قسەی لەگەڵ سێرنی کرد، و لە ٢ی نیسان «زانیارییەکی قووڵی» بڵاوکردەوە. پێشانگەی سەرەکی یاری بۆ پلەی ستەیشن ٥ پلانی بۆ داڕێژراوبوو، بۆ ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، بەڵام بەھۆی ناڕەزایییەکانی جۆرج فلۆیدەوە بۆ ١١ی حوزەیران دواخرا. ئەم نمایشە ھەروەھا دیزاینی دەرەکی پلەی ستەیشن ٥ی نمایش کرد.
بەشەکانی ئامێرەکە
پلەیستەیشن ٥ بە نیمچە سفارشتی 7nm AMD Zen 2 CPU کاردەکات لەگەڵ ھەشت ناوک کە لە فریکەیزێکی گۆڕاو داپۆشراوە، لە ٣٬٥ گێگاھێرتز. ھەروەھا GPU یەکەیەکی نیمچە ئاسایییە لەسەر بنەمای تەلارسازی گرافیکی RDNA 2ی AMD. 36 یەکەی ژمێرەوانی ھەیە، کە کاردەکات لە فریکەینە گۆڕاوەکەی لە ٢٬٢٣ گێگاھێرتز و توانای ١٠٬٢٨ ترافلۆپی ھەیە. ھەردوو یەکەی پرۆسەکردن چاودێری کراون، لەلایەن سیستەمێکی بەھێزکردنی تایبەت کە تەکنەلۆژیای سماڕت-شێفتی ئەی ئێم دی یەک دەگرێتەوە، کە دووبارەی ئەم سیستەمانە ڕێک دەخات، لەسەر بنەمای چالاکییەکانی ئێستای ھەردوو چیپس، بۆ ئامانجکردنی ھێزی نەگۆڕی نموونەیی کێشراو و پرۆفایلی دەدای مۆدێلی SoC.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە پۆل:پلەیستەیشن (بڕاند) پۆل:کۆنسڵەکانی سۆنی
ماددەی پیێزۆ کارەبایی
پیێزۆ کارەبایی بەو ماددانە دەگوترێ کە بە ھۆی فیشارەوە کارەبا بەرھەم دێنن یاخود بە پێچەوانەوە کاتێک کارەبای دەخرێتە سەر قەبارەکی دەگۆڕێت. لە ڕاستیدا ئەم ماددانە لە پەیکردا جیاوازن. کاتێک کریستاڵی ئەم ماددانە شی بکرێنەوە بۆمان دەردەکەوێ کە ھەر یەک لە خانەکان (cell) زیادتر لە یەک جۆر توخم پێک ھاتوە. لە سەنتەری ھەر خانەیەک دا ئایۆنێکی تێدایە کە لە کاتی ئاسایی دا لە سەنتەری خانەکەدایە. بەڵام کاتێک بواری کارەبایی دەخرێتە سەر ئەم ئایۆنە لە شوێنی خۆی بە یەکێک لە لایەکان دا مەیل دەکات کە دەبێتە لێک کشان یا وێک ھاتنەوەی خانەکە. ماددەکە بە شێوەیەکی گشتی گۆڕانکاریەکی بچوک بەڵام کاریگەری لە قەبارەدا دروست دەبێت. ئاڕاستەی موجەب و سالبی ئەو بوارە کارەباییەی کە دەیخەینە سەر ماددەی پیێزۆ کارەبایی ھۆکاری سەرەکیە لە وێک ھاتنەوە یاخود لێک کشانی ماددەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:زانستی ماددە پۆل:گۆڕانی وزە
ماددەی پێشکەوتوو
ماددەی پێشکەوتوو بەشێکە لە زانستی ماددە کە لە چەند جۆرێک ماددە پێک دێت. بۆ نموونە: نیمچەگەیەنەر، ماددەی هۆشمەند و تەکنۆلۆژیای نانۆ چەند جۆرێکن لە ماددەی پێشکەوتوو کە بەشدارن لە تەکنۆلۆژیای سەردەم.
سەرچاوەکان
پۆل:زانستی ماددە
باڵندا
باڵندا یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بارزان سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
لیسۆتۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
لیسۆتۆ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
ڕاپی گانگستا
ڕاپی گانگستا سەبجێنری هیپ هۆپ کە ڕەنگدانەوەی شێوازی ژیانی توندو تیژی هەندێک لە گەنجانی ناوەوەی شارەکەیە. گانگستا بێژەیەکی ناڕۆتیکی ووشەی چەتەیە. ئەم جینایەتە لە ناوەڕاستی ساڵانی هەشتاکاندا لەلایەن ڕاپەرەکانی وەک ئەفرۆمان و ئایس کیووبەوە پێشەنگە، وە لە بەشی دواتری ساڵانی هەشتاکان لەلایەن گروپەکانی وەک N.W.A بەناوبانگ بوو. دوای سەرنجی نیشتیمانی کە Ice-T و N.W.A دروستیان کرد لە کۆتایی ساڵانی هەشتاکان و سەرەتای نەوەتەکان، گانگستا ڕاپ بوو بە زۆربەی سوبجینری هیپ هۆپ.
سەرچاوەکان
پۆل:مۆسیقا لە دەیەی ١٩٨٠ پۆل:مۆسیقا لە دەیەی ١٩٩٠ پۆل:دەیەی ٢٠٠٠ لە مۆسیقا پۆل:دەیەی ٢٠١٠ مۆد و رەوتەکان پۆل:شێوازەکانی مۆسیقای ئەمریکا
تایتانیک
وێنۆک ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک (ئاڕ ئێم ئێس وشەکە لە "Royal Mail Ship" ھاتووە ) کەشتیەکی ھەڵمی گەورەبوو کە لە ۱٤ی ئاپڕیلی ١٩١٢ دا، لە کاتی سەفەر کردن لە بەندەری ساوتھمتۆن، لە ئینگلیستانەوە بۆ شاری نیۆیۆرک لە ئەمریکا، لە ئاکامی بەرکەتن بە کێوێکی سەھۆلینی سەرئاو کەوتووی نێو دەریادا، نقووم بوو و لە ئاکامدا زیاتر لە ١٥٠٠ کەس گیانی خۆیان لەدەستدا. دوای کارەساتەکە تایتانک لە ١ی ئەیلوولی ١٩٨٥ دۆزرایەوە
یاسای یەکەمی نیوتن
ئەم یاسایە لە سەدەی ھەژدەیەمی زاینی لە لایەن ئایزک نیوتن دانراوە کە یەکێک لە سێ یاسا سەرەتاییەکانی میکانیکی کلاسیکی پێک دێنێت. بە پێی ئەم یاسایە ھیچ تەنێک لەخۆیەوە ناجوڵێ یاخود لە جوڵەکەی ناوەستێ تا کاتێک ھێزێکی دەرەکی کاری تێ نەکات.
سەرەتایەک
ئەو ھێزانەی کە دەخرێنە سەر تەنێک چۆناو چۆن کاریگەری دەخەنە سەر جوڵە تەنەکە؟ پێش ئەوەی وەڵامی ئەم پرسیارە بدەینەوە، پێویستە سەرەتا وەڵامی پرسیارێکی تر بدەینەوە: (ئەگەر ھێزی ڕەھا لە سەر تەنێک یەکسان بێ بە سفر چ ڕوو دەدات؟) بێگومان ئێوە بە بێ ھیچ دوو دڵیێک دەتوانین پێشبینی ئەوە بکەن کە ئەگەر بەرەنجامی کۆی ھێزەکان لەسەری تەنێکی وەستاو یەکسان بێ بە سفر، تەنەکە بە وەستاوی دەمێنێتەوە. بەڵام ئێوە ئەی ئەگەر ھاتوو بەرەنجامی کۆی گشت ھێزەکانی سەر تەنێکی جوڵاو یەکسان بێ بە سفر؟ بۆ وەڵام دانەوەی پرسیاری کۆتایی پێویستە ئێوە وادابنێن کە دەتانھەوێ لە سەر مێزێک دارین، بە شێوەی ئاسۆیی ھێزێک بخەنە سەر خەپلەیەکی لاستیکی. پاش ئەوەی خەپلەکەتان پاڵپێوەنا و دەستتان لێی بەربوو، پاش ماوەیەکی کەم خەپلەکە لە جوڵە دەوەستێت. بۆ ئەوەی خەپلەکە نەوەستێت پێویستە ئێوە لە پاڵدانی خەپلەکە بەردەوام بن. ئێستا ئێوە ھەمان کردە ئەنجام بدەنەوە لە سەر ڕوێکی لوستری وەک سەھۆڵ. تێبینی دەکەن کە پاش دەست لێبەربوون، خەپلەکە مەودایەکی زیاتر دەبڕێ. بە ھەمان شێوە بۆ مێزێکی ھوایی-ھۆکی، خەپلەکە دوریەکی زیاتر دەبڕێت. لە ھەر یەک لەم شێوانە، ھۆکاری سەرەکی وەستانی خەپلەکە، کاریگەری ھێزی لێکخشاندنە، کە بریتیە لە کارلێکی نێوان ڕوەکە و بەشی ژێرەوەی خەپلەکە. جیاوازی نێوان ئەم سێ ڕوەی کە باسمان کرد، لە بڕی ھێزی لێکخشاندندایە. لەبەرئەوەی کە بڕی ھێزی لێکخشاندنی ڕوە سەھۆڵیەکە کەمترە لە مێزە تەختەییەکە، خەپلەکە دەتوانێت دوریەکی زۆرتر ببڕێت. ئەگەر ھاتو توانیمان بڕی ھێزی لێکخشاندن یەکسان کەین بە سفر، ئەو تەنەی کە بە خێراییەکی سەرەتایی پاڵدراوە، بە بێ وەستان بەردەوام دەبێ لە جوڵەکەی وە پێویست ناکات بەردەوام بین لە پاڵنانی.
پێناسە
بە پێی ئەو تاقیکردنەوانەی کە دیتمان، بۆمان دەرکەوت کە:
یاسای یەکەمی نیوتن: کاتێک تەنێک لە جوڵە دایە بەردەوام دەبێ لە جوڵەکەی مادام ھیچ ھێزێکی ڕەھا کاری لێنەکا. ھەروەھا کاتێک کە تەنێک لە وەستان دابێ بەردەوام لە وەستان دەمێنێتەوە مادام ھیچ ھێزێکی ڕەھا کاری لێنەکات. ھەر تەنێک کە لە جوڵەدا بێت، مەیلی ھەیە کە بەردەوام بێت لە جوڵەکەی، ئەم تایبەتمەندیەش پێی دەگوترێ بارنەگۆڕی. بۆ نمونە کاتێک تۆ دەتھەوێ ھەمبەرگەرێک بخۆیت و لە ناویشی دا ساسی تەماتەی پێوەکەیت، سەرەتا تۆ ھەوڵ دەدەیت بوتڵی ساسەکە بەرەو پشتەوە ببەیت و پاشان بە خێراییەکی گەلێک زۆر بەرەو پێشەوی دێنیتەوە و لە سەر بابۆڵەکە لەناکاو ڕایدەگریت، ھەروەک تێبینی دەکەیت ساسەکە لە جوڵەکەی ناوەستێت و لە بوتڵەکە دێتە دەرێ. ھۆکاری ھاتنەدرێی ساسەکە بە ھۆی بارنەگۆڕی جوڵەی بەرەو پێشی بوتڵەکەوەیە. لەلایەکی تر ھەر تەنێک کە وەستاو بێت، مەیلی ھەیە کە بەردەوام لە وەستانەکەی بمێنێتەوە، ھۆکارەکەشی بۆ بارنەگۆڕی دەگەڕێتەوە. بۆ نمونە کاتێک کە سفرەی سەر مێزی نان خواردن کە چەندین قاپی و قاچاغەی لەسەر بێ و بە خێراییەکە زۆر ڕابکێشرێ، تێبینی دەکرێ کە گشت قاپ و قاچاغەکان بە جێگری لە شوێن خۆیان و لە سەر مێزەکە دەمێننەوە. پێویستە بزانیت کە ھێزی ڕەھا لە یاسای یەکەمی نیوتن دا چ گرنگیەکی ھەیە. بۆ نمونە کاتێک کە کتێبێک لە سەر مێزێک دانرابێت، دوو ھێز کار دەکەنە سەر کتێبەکە. ھێزی ڕاکێشانی زەوی کتێبەکە بەرەو زەوی ڕادەکێشەێت وە بە ھەمان بڕ، بەڵام بە پێچەوانەی ئاڕاستەی ھێزی کێش کردنی زەوی، ھێزێکی ئەستونی لە لایەن ڕوەکەوە کاردەکەتە سەر کتێبەکە. ئەم دوو ھێزانە لە بڕدا یەکسانن بەڵام لە ئاڕاستەدا پێچەوانەن، کەواتە بەرەنجامی کۆی ئەم دوو ھێزە لە سەر کتێبەکە، یەکسانە بە سفر. بە ھەمان شێوە، کاتێک کە خەپلەیەکی یاری ھۆکی لە سەر ڕوێکی ئاسۆیی و لوس (کە ھێزی لێکخشاندنی یەکسان بێ بە سفر) لە جوڵە دابێ، دوو ھێز (ڕاکێشانی زەوی) و (ھێزی ئەستونی) کار دەکەنە سەر خەپلەکە، بەڵام لەبەر ئەوی کە بەرەنجامی کۆی ئەم دوو ھێزە یەکسانە بە سفر، کەواتە خەپلەکە بەردەوام دەبێ لە جوڵەکەی.
جۆرج چەمبەرز
جۆرج مایکل چەمبەرز (٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٨–٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩٧). دووەم سەرۆکوەزیرانی ترینیداد و تۆباگۆ بوو. چەمبەرز لە بەندەری ئیسپانیا لەدایکبووە، لە ساڵی ١٩٥٦ پەیوەندی بە کۆمپانیای دیلۆیت نیووزلەندا کردووە، و وەک سەرپەرشتیاری نوێنەرایەتی واین جۆ و کۆمپانیاکە ھەڵبژێردراوە، وەک یاریدەدەری سکرتێری گشتی PNM کاری کردووە پێش ئەوەی ببێتە سکرتێری پەرلەمان لە وەزارەتی دارایی لە ساڵی ١٩٦٦. لەوێشەوە چووە دوو جار وەک وەزیری دارایی (١٩٧١–١٩٧٤ و ١٩٨١–١٩٨٦) کاری کردووە. ھەروەھا چەمبەرز وەک وەزیری خزمەتگوزارییە گشتییەکان، نیشتەجێکردن، ئاسایشی نیشتمانی، پەروەردە، پلاندانان، پیشەسازی/بازرگانی و کشتوکاڵ کاری کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨ پۆل:مردووانی ١٩٩٧ جۆرج چەمبەرز
١٩٤٧ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٤٧ لە نەرویژ
بیدەن
جوگرافیا
بیدەن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی زەلەڕەش و لە باشوور لەگەڵ گوندی ناوتاق و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی میرەدێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بەردەکەڕ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کۆکەرەوەی گەرمیی خۆری
وێنۆک|دوو کۆلەکتۆری گەرمیی خۆری لەپاڵ یەکتریدا دانراون.
کۆکەرەوەی گەرمی خۆری یان کۆلەکتۆری گەرمیی خۆری بە ھەڵمژینی تیشکی خۆر گەرمی کۆ دەکاتەوە. دەستەواژەی کۆکەرەوەی خۆری بە شێوەیەکی گشتی ئاماژە بە ئامێرێک دەکات بۆ گەرمکردنەوەی ئاوی گەرمکراوەی خۆر، بەڵام لەوانەیە ئاماژە بە دامەزراندنی گەورەی بەرھەمھێنانی ھێزی وەک تەونی پارابۆلی خۆر و تاوەری خۆر یان ئامێری گەرمکەرەوەی ھەوای خۆر بکات.
کۆکەرەوەی گەرمی خۆر یان چڕنەکردنەوە یان چڕکردنەوە. لە کۆکەرەوە نا چڕکەرەوەکان، ناوچەی ئەپێر (ئەو ناوچەیەی تیشکی خۆر وەردەگرێت) بە نزیکەیی ھەمان ناوچەی ھەڵمژینی (ئەو ناوچەیەی تیشکھەڵئەمژێت). نموونەیەکی باوی وەھا سیستەمێکە کە قاپێکی کانزایییە و بە ڕەنگێکی تاریک داپۆشراوە بۆ گەورەکردنی وزەکانی ناو تیشکی خۆر. پاشان وزەکە کۆ دەکرێتەوە بە ساردکردنەوەی قاپەکە بە شلەیەکی کارا، زۆر جار ئاو یان گلیکول بەکاردەھێنرێت.
کۆکەرەوەکان بە چڕتر ڕووبەرێکی گەورەتریان ھەیە لە چاو ناوچەی ھەڵم ژین کە پارچەیەکە بەشێوەیەکی ئاسایی لە شێوەی ئاوێنەیەکدایە کە لەسەر ھەڵمژینەکە چەقێندراوە، کە لە زۆربەی حاڵەتەکاندا بۆرییەکانی ھەڵگری شلەی کارکردن. بەھۆی جوڵەی خۆر لە ماوەی ڕۆژدا بەناوی ھاتوچۆ دەکەن، چڕکردنەوەی کۆکەرەوەکان زۆرجار پێویستی بە جۆرێک لە سیستەمی شوێنپێھەڵگرتنی خۆر ھەیە، ھەندێک جاریش بۆ ئەم ھۆکارە بە کۆکەرەوە «چالاکەکان» ناودەبرێن.
کۆکەرەوە نا چڕکراوەکان بە شێوەیەکی گشتی لە باڵاخانەی نیشتەجێبوون و بازرگانی دا بەکار دەھێندرێن بۆ گەرمکردنی بینایەکانیان، لەکاتێکدا کۆکەرەوەکان چڕدەکەنەوە لە خانەکانی وزەی خۆر کە لە وزەی خۆردا چڕکراوەتەوە کارەبا بەرھەم دەھێنێت بە گەرمکردنی شلەی گواستنەوەی گەرمی بۆ ناو تۆربینێک کە بە کارەبای مۆلیدەیەک (زاگتەز) بەستراوە.
مەحموداوای خواروو
مەحموداوای خواروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ھولەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
مەحموداوای خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سماقان و لە باشوور لەگەڵ گوندی گوڵ چەرمۆ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ینگجە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی شینە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
کۆنفیدراڵی
کۆنفیدراڵی یاخود کۆنفیدراسیۆن (بە ئینگلیزی: Confederation) چەمکی پەیوەندی نێوان چەند وڵاتێکە کە ھەر یەکە خاوەنی سەرەوەریی خۆیەتی بە پێی ڕێکەوتنی پێشینە و گەیشنە خاڵی ھاوبەش لە بوارە جیاجیاکان دا بە بێ ئەوەی ئەم یەکێتییە ببێتە ھۆی دروست بوونی وڵاتێکی نوێ یاخود بەشێوەیەک لە شێوەکان ببێتە فیدراڵی. لە سیستەمی کۆنفیدراڵی دا ڕێز لە بنەما سەروەرییەکانی وڵاتانی ئەندام دەگیرێت، لە سەردەمی ئێستادا، کۆنفیدراڵی بریتیە لە یەکێتییەکی ھەمیشەیی نێوان وڵاتانی خاوەن سەروەریی بە مەبەستی کارکردنی ھاوبەش و بەدیھێنانی ئامانجی دیاریکراو.
مێژووی سەرهەڵدان
سەرەتای سەرهەڵدانی چەمکی کۆنفیدراڵی بۆ ئەو یەکێتییە دەگەڕێتەوە کە هەرێمە سویسڕییەکان لە کۆتایی سەدەی سێزدەمی زاینیدا پێکیانهێنا. ئەوکات ئەم هەرێمانە سەر بە ئیمپڕاتۆریەتی ڕۆمانی بوون، سێ لەو هەرێمانە یەکیان گرت، کە پاڵنەری ئەم یەکگرتنە هەڕەشەکانی ئیمپڕاتۆریەتی ڕۆمانی بوو. پاشتر ژمارەی ئەم هەرێمانە زیادی کرد، توانییان سەربەخۆیی بەدەستبهێنن. هەرچەندە ئەمڕۆ سویسڕا سیستەمەکەی فیدراڵییە بەڵام هەر لە ژێر ناوی "کۆنفیدراڵی سویسرا" دا مایەوە.
مەرجەکانی بە دیھاتنی یەکێتی کۆنفیدراڵی
== وڵاتانی کۆنفیدراڵی لە مێژوو دا ==
سەرچاوەکان
پۆل:سیستمە سیاسییەکان
ئافرۆمێن
وێنۆک
جۆزێف ئیدگار فۆرمان (لەدایکبووی ٢٨ی تەمموزی ١٩٧٤ لە پاڵمدەیل، کالیفۆرنیا) ڕاپەرێکی ئەمریکییە، بە ناوی ھونەری زیاتر بە ئافرۆمێن ناسراوە. پاڵێوراوە بۆ خەڵاتی گرامی بۆ باشترین "ڕاپ سۆلۆ پێرفۆرمانس" بۆ گۆرانی "لەبەر ئەوەی بەرز بووم" لە ساڵی ٢٠٠٢. یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆی بڵاوکردەوە بەناوی لەبەرئەوەی بەرز بووم لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٠، ئەلبوومەکە لەسەر هەمان گۆرانی بوو. دووەم ئەلبوومی ستۆدیۆیSell Your Dopeی لە ١٢ی ئەیلولی ٢٠٠٠ بڵاوکرایەوە. هەروەها گۆرانی "ڕاپی شێتانە"ی پێشکەش کردووە.
١٩٤٨ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٤٨ لە نەرویژ
سەڤرە
سەڤرە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بارزان سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
ھەزیر کردن
ھەزیر کردن، قرساندن، خەمڵ کردن یان بەراوەرد کردن ڕەوشێک لە زانستی بیرکارییە بۆ مەزندە کردنی ژمارەی ئەندامەکانی گرۆپێک کە لەناوی لە شێوەی زیکایەتی کەڵک وەردەگیرێت.
سەرچاوە
پۆل:تیۆریی ھەزیر
مێژووی تایلەند
وێنۆک مێژووی تایلەند باسکردنە لە مێژووی وڵاتی تایلەند و ئەو ڕوودا و و پێشھاتانەی لە سەدەکانی ڕابردوو لەم ناوچەیە ڕویداوە بەمەبەستی ئاشنا کردنی نەوەکانی ئێستا بە ڕابردووی ئەم وڵاتە. پێشتر ناوی سیام بوو دواتر ناوەکەی گۆڕا بۆ تایلەند بەپێی ئەو بەڵگەنامانەی بەردەست کەوتوون دەرکەوتووە کە ٤٠٠٠ ساڵ پێش زاین برونزییەکان ھاتوونەتە ئەم ناوچەیە و تێیدا نیشتە جێ بوون پاشان ھەردوو نەتەوەی تایون و سیامیون لە کیشوەری ئاسیا بەرەو خوار ھاتن و لە تایلاند نیشتەجێ بوون. دوای کۆتایی ھاتنی سەدەی سێزدەھەم حوکمی ڕۆژئاوای ئەم وڵاتەیان دەکرد بە درێژایی مێژوو چەندین شەڕ لە نێوان نەتەوە جیاوازەکانی ئەم ناوچەیە ڕوویداوە. ساڵی ١٥١١ بازرگانە پرتووگالییەکان بۆ یەکەم جار گەیشتنە تایلەند. لە دوای سەدەی حەڤدە بازرگانی برەوی زیاتر پێ درا لەسەر دەستی چینییەکان و ژاپۆنیەکان و ئەوروپایییەکان. لە ساڵی ١٧٥٧ لەلایەن بۆرمییەکان ھێرشیان کرایە سەر و پایتەختەکەیان گیرا و سەرۆکەیان کوشت بەڵام پاش ماوەیەک لێی کشانەوە لە ساڵی ١٧٨٢ ژەنەڕاڵ فاری لەشکری توانی ئەم وڵاتە یەکبخات و شانشینێک دابمەزرێنێت و بانکۆک بکات بە پایتەختی و خۆشی کرد بە پاشا و بە ناوی ڕامای یەکەم بەم شێوەیە قۆناغێکی نوێ لە مێژووی تایلەند دەست پێدەکات نەوە لە دوای نەوە وڵاتی تایلەند بەرێوەدەبنە تا ئێستا. ناوی ئەم وڵاتە لە ساڵی ١٩٣٩ لە سیام گۆڕا بۆ تایلەند و سیتەمەکەی بووە پاشایەتی دەستوری و تا ئێستاش بەردەوامە بەڵام لە ساڵەکانی ١٩٤٥ بۆ ١٩٤٩ لە دوای داگیرکردنی لە لەلایەن ژاپۆنەوە کرایەوە بە سیام بەڵام دووبارە دوای نەمانی دەسەڵاتی ژاپۆنییەکان کرا بە تایلەند. لە ساڵی ١٩٣٢ تا ١٩٩٦ چەندین کودەتایی سەربازی تێیدا ڕوویدا کە بووە ھۆی دروست بوونی چەندین شەڕ و جەنگی ناوخۆی ئەمەش بارودۆخی وڵاتی تێکدابوو وە لە ساڵی ٢٠٠٦ شۆرشێک دژی حکومەت دروست بوو وە لە ساڵَی ٢٠٠٨ تا ٢٠١٠ کێشە و ململانێی سیاسی تووند لەم وڵاتە سەری ھەڵدا.
شانشینەکانی تایلەند
وێنۆک|کۆمەڵیک سەرباز لە کاتی شۆرشی ١٩٣٢ کە تێیدا سیستەمی پاشایەتی دەستوری بۆ تایلەند چەسپا نەوەکانی ئەم شانشینە تا ئێستا لە حکومکردنی تایلەند بەردەوامن
سەرچاوەکان
پۆل:مێژوو پۆل:مێژووی تایلەند پۆل:ئاسیا
زمانی تورکیی کۆن
سەرچاوەکان
پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:زمانە تورکییەکان
پارێزگای عاسیمە
پارێزگای عاسیمە یەکێک لە شەش پارێزگاکانی کووەیتە کە ناوەندەکەی شاری کووەیتە. ئەم شوێنە لە ناوەندی مێژوویی شاری کووەیت، ناوچەی پیشەسازی و بەندەری وەکوو شەوایخ و بەندەری دووحە و چەندین دوورگەی دەریایی پێکھاتووە.
سیاسەت
نەسیر سەباح نەسیر موبارەک لە ساڵی ١٩٦٢ تاکوو کاتی مردنی لە ساڵی ١٩٧٩ پارێزگاری عاسیمە بوو. سەلیم سەباح نەسیر موبارەک بوو بە پارێزگاری دوایی. جابر عەبدوڵڵا جابر عەبدوڵڵای دووەم لە ساڵی ١٩٨٥ بوو بە پارێزگار. دواتر ئەلمووھەننا لە ساڵی ٢٠١٤دا بوو بە پارێزگار.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگاکانی کووەیت
قندۆڵ
قندۆڵ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئیسێوێ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قندۆڵ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ڕازان و لە باشوور لەگەڵ گوندی زەرون و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سەرنێڵ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی وێسێ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
عەبدوڵڵا کوڕی سەعد
عەبدوڵڵا کوڕی سەعد کوڕی ئەبووسەراح (عەرەبی: عبد الله ابن سعد ابن أبي السرح) کارگێڕ و نووسەر و فەرماندەی سەربازی موسڵمان بووە. نووسەری قورئان کاتب وەحی و والی یان پارێزگاری بەشی سەرەوەی میسر بووە بۆ خەلافەتی ڕاشدین لە سەردەمی عوسمان. هەروەها هاودامەزرێنەری لەگەڵ موعاویە هێزی دەریایی ئیسلامیان دروست کردبوو کە دەستی بەسەر قوبرسدا گرت و لە ساڵی ٦٥٢دا شکشتی بە بەلەمێکی بیزەنتین لە ئەسکەندەریە هێنا.
کومزارییەکان
کومزارییەکان گەلی ئێرانن و خەڵکی نیمچە دوورگەی موسەندەم لە باکووری عومانن. ئەوان بە زمانی کومزاری قسە دەکەن کە لقێکە لە زمانە ئێرانییەکان.
عەبدوڵڵا کوڕی سەعد
ڕەچەڵەک
پابیری عەبدوڵڵا "سەراح" لە خێڵی بەنو ئەمیری کوڕی لوعەی لە هۆزی قوڕەیشەوە هاتووە و برایەکی بەخێوکراوی خەلیفە عوسمان بووە. دوای ئەوەی موسڵمان بووە هاوەڵی پێغەمبەر و دواتر دەبێتە نووسەر.
کومزارییەکان
مێژوو
کومزاریەکان زۆر نزیکن لە خەڵکی لوڕ و لەکن. ئەوان لە بنەڕەتدا لە ئێرانەوە هاتوون بەڵام لە دەوروبەری ساڵی ١٥٠٠ گەشتیان کردووە بۆ باکووری عومان. کومزاریەکان شێخەکان هەڵدەبژێرن بۆ کۆنترۆڵکردنی گوندەکانیان. کومزاریس لەلایەن ڕێبوارێکەوە بە "شەرڤانی زۆر ئازا" وەسف کراوە کاتێک باس لە شەڕ دەکرێت.
خەڵکی کومزاری بە زمانی کومزاری قسە دەکەن کە زمانێکی ئێرانییە. زمانی کومزاری کاریگەری زۆری لە زمانی عەرەبی، پورتوگالی، ئینگلیزی و بەلوچی هەیە. هەموو کومزارییەکان موسڵمانن.
عەبدوڵڵا کوڕی سەعد
لە سەردەمی عومەر
عومەر بۆ هەڵمەتی فەتحکردنی میسر وەک فەرماندەی دووەم بۆ عەمرو کوڕی عاس دەستنیشان کرد، وەک فەرماندەیەکی سەربازی لە داگیرکردنی میسردا ڕۆڵێکی گەورەی هەبووە، فەرماندەی دەستە ڕاستی عەمر بووە و بەشداری لە هەموو ئەو شەڕانەدا کردووە کە لە کاتی داگیرکردنی میسردا لە ژێر فەرمانی عەمردا کراوە.
لە سەردەمی عوسمان
کاتێک عوسمان بوو بە خەلیفە لە ساڵی ٦٤٤ی زایینی، عەبدوڵڵای کردە والی میسر لە شوێنی عەمری کوڕی عاسی دانا و محمد کوڕی ئەبوو حوزەیفە وەک یاریدەدەری دان، عەبدوڵڵا دەفتەرێکی گەورەی بیانی هێنایە سەر و دیوانەکەی دامەزراند، "و فەرمانی دا کە هەموو باجەکانی وڵات لەوێ ڕێکبخرێت".
پێدەچێت ناڕەزایەتییەکان دژی عەبدوڵڵا لەلایەن یاریدەدەرەکەیەوە بێت محەمەدی کوڕی ئەبوو حوزەیفە، باوکی محەممەد کەسێکی یەکێک بووە لە زوو موسڵمان بووەکان و لە شەڕی یەمامە کۆچی دوایی کردووە، محەممەد لەلایەن عوسمانەوە پەروەردە کراوە کاتێک گەیشتە پێگەیشتن بەشداری لە هەڵمەتە سەربازییە کرد. محەممەد کوڕی ئەبوو حوزەیفە ئامۆژگاری عەبدوڵڵای کرد پێشنیاری گۆڕانکاری لە حکومەتدا کرد بەڵام عەبدوڵڵا وەڵامی نەدایەوە، دوای هەوڵە بەردەوامەکانی بۆ ڕازیکردنی عەبدوڵڵا بۆ ئەوەی گۆڕانکاری لە حکومەتدا بکات لە کۆتاییدا محەممەە سەبر و خۆڕاگری لەدەستدا و لە ئامۆژگاری هاوسۆزەوە بوو بە نەیارێکی بێهیوا. دواتر عەبدوڵڵا بۆ عوسمانی نووسی و محەممەد فیتنە بڵاودەکاتەوە و ئەگەر هیچ کارێک نەکرێت بۆ ئەوەی ڕێگری لێبکرێت، ئەوا دۆخەکە بەرەو هەڵکشان دەچێت، عوسمان بە ٣٠ هەزار درهەم و دیاری گرانبەها هەوڵیدا ناڕەزایەتییەکانی محەممد بێدەنگ بکات، دیارییەکانی عوسمان وەک بەرتیلێک هەستیان پێدەکرا و کاردانەوەی لێکەوتەوە و محەممەد پارە و دیارییەکانی هێنایە ناو مزگەوتی گەورە و گوتی:
- "دەبینن عوسمان هەوڵی چی دەدات؟ هەوڵ دەدات ئیمانم بکڕێت وەک بەرتیل ئەم دراوانە و ئەم کاڵایانەی بۆم من ناردووە".
عوسمان چەندین نامەی ئارامکەرەوەی بۆ محەممەد نارد بەڵام بەردەوام بوو لە دروستکردنی دژایەتی کۆمەڵایەتی دژی عەبوڵڵا، لە ساڵی ٦٥٦ سەرکردەکانی کۆمەڵگەی میسری بڕیاریان دا شاندێک بنێرن بۆ مەدینە بۆ ئەوەی داوای دەرکردنی عەبدوڵڵا بکەن، عەبدوڵڵاش بۆ بەرگریکردن لە خۆی بەرەو مەدینە بەڕێکەوت، لە غیابی ئەودا محەممەد بەرپرسیارێتی حکومەتەکەی گرتە ئەستۆ.
کاتێک عەبدوڵڵا گەیشتە عەقەبە پێیان گوت کە ماڵی عوسمان گەمارۆدراوە (تیرۆرکردنی عوسمان) و بڕیاریدا بگەڕێتەوە بۆ میسر، لە سنوورەکە ئاگادار کرایەوە کە محەمـمەد فەرمانی داوە کە ڕێگری بکات لە چوونە ناو میسر، پاشان بە چاوەڕوانی دەرئەنجامی ڕووداوەکانی مەدینە چووە فەلەستین، لەم نێوەندەدا عوسمان لە مەدینە کوژرا، کاتێک عەبدوڵڵا هەواڵەکەی بیست، فەلەستینی بەجێدەهێڵێت و دەچێتە دیمەشق بۆ ئەوەی لەژێر پاراستنی موعاویە بژی.
تێکشکان (خاتوو. مارڤڵ)
"تێکشکان" دووەم ئەڵقەی کورتەزنجیرەی تەلەفزیۆنی ئەمریکی خاتوو مارڤڵ ە، کە لەلایەن کۆمیکەکانی ماڕڤڵ دروستکراوە و کارەکتەری خاتوو مارڤێڵی تێدایە.بەدوای کەملا خاند ا کاتێک دەست دەکات بە کۆنترۆڵکردنی دەسەڵاتەکانی و زانیاری زیاتر لەسەر مێژووی خێزانەکەی. ئەڵقەکە بەشێکە گەردوونی سینەمایی مارڤڵ،بە بەردەوامی لەگەڵ فیلمەکانی لیستی جیهانی سینەمای مارڤڵ. لە نووسینی کەیت گریتمۆن و دەرهێنانی میرا مێنۆنە.
ئیمان ڤێلانی ڕۆڵی کەمەلا خان ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت، شان بەشانی مات لینتز، یاسمین فلێچەر، زینۆبیا شرۆف، موهان کاپور، سەعگار شێخ، ڕیش شا، لۆرێل مارسدن، ئاریان موئەید، ئەلیسیا ڕینەر، لەیس نەکلی، نیمرا بوچا، ئەزهەر عوسمان، تراڤینا سپرینگەر. مێنۆن تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٠ پەیوەندی بە زنجیرەکە کرد بۆ دەرهێنانی دوو ئەڵقە.
"تێکشکان" لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە کەناڵی دیزنی+ بڵاوکرایەوە.
چیرۆک
دوای ئەوەی کامالا لە کاتی نانخواردنێکی خێزانیدا دەدی ژنێکی نهێنی دەبینێت و ڕەش دەبێتەوە، پرسیار لە داپیرەی سانا و مونیبە دەکات دەربارەی عائیشەی داپیرە گەورەی خان، کە خاوەنی ڕەسەنی دەستبەندەکەیە، بەڵام هەردووکیان خۆیان لە پرسیارەکەی کامالا دووردەخەنەوە. یوسف دەڵێت کە سانای گەنج لە توندوتیژییەکانی دابەشکردنی هیندستاندا ڕێگەی خۆی ون کردبوو، بەڵام توانیویەتی نزیکەی بە شێوەیەکی نهێنی باوکی بدۆزێتەوە. دوای ئەوەی پرسیاریان لە زیمەر کرد سەبارەت بە ڕزگارکەرەکەی لە کۆبونەوەی تۆڵەسەنەرەوەکان، بریکارەکانی وەزارەتی کۆنترۆڵکردنی زیانەکان (پ. کلێڤری و سادی دیڤەر فەرمانیان کردووە کە بە دەوری ناوچەی سێ ویلایەتەکەدا بسووڕێنەوە، کە کۆمەڵگاکانی باشووری ئاسیا دەکەنە ئامانج. لە ئاهەنگی ساڵانەی جەژنی قورباندا، کوڕێکی گەنج لە باڵکۆنێکەوە دەخلیسکێت و خەریکە بکەوێت و کامالا بە بەکارهێنانی هێزەکەی خۆی ڕزگاری دەکات. دوای ئەوەی دیدێکی دیکەی ژنەکە دەبینێت، بۆ ساتێک دەلەرزێت. دوای کامالا فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی دوای دەکەوێت و بریکارەکان بە سەرۆکایەتی دیڤەر دێن، کە هەوڵی دەستگیرکردنیە دەدەن، بەڵام کامەران بە ئۆتۆمبێلەکەی یارمەتی هەڵهاتنی دەدات و کامالا ​​بە دایکی دەناسێنێت، ئەو ژنەی لە دیدەکەیدابوو.
پەرەپێدان
لە مانگی ئابی ٢٠١٩، ستۆدیۆکانی مارڤڵ دەستی بە پەرەپێدانی زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنی خاتوو. مارڤڵ بۆ خزمەتگوزاری پەیجی دیزنی+ کرد. لە مانگی ئەیلولی ٢٠٢٠، میرا مێنۆن بەکرێ گیرا بۆ دەرهێنانی یەک ئەڵقە، لە کۆتاییدا دوو ئەڵقەی دەرهێنا، لەنێوانیاندا دووەم ئەڵقە. بەرهەمهێنەرانی جێبەجێکار بریتین لە کیڤن فیج، لویس دیسپۆزیتۆ، ڤیکتۆریا ئەلۆنسۆ و براد ویندەربام لە ستۆدیۆکانی مارڤڵ، جگە لە سانا ئامانات هاوکارە بۆ دروستکردنی کامالا خان و دەرهێنەری سەرەکی عادل و بیلال و سەرۆکی نووسەر بیشا ک. ئەڵقەی دووەم بە ناوی "تێکشکان" لەلایەن کەیت گریتمۆنەوە نووسراوە، و لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە کەناڵی دیزنی+ بڵاوکرایەوە.
لیسۆتۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
لیسۆتۆ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
ئالیان
ئالیان یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بارزان سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
١٩٤٩ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٤٩ لە نەرویژ
تەپەکەڵ
تەپەکەڵ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی وارماوا، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تەپەکەڵ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سواری و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئالان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سۆیلەمیش و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مالوانی ڕەشیدڕەمەزان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گاباران
گاباران گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەکشلوچای، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
گاباران ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (شیعە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
کریستیان مێتاڵ
کریستیان مێتاڵ (ھەروەھا ناسراوە بە مێتاڵی سپی یاخود مێتاڵی بەھەشتی، ئینگلیزی: Christian metal) جۆرێکە لە مۆسیقای ھێڤی مێتاڵ کە پێناسەدەکرێت بە گەیاندنی نامەکان لە ڕێگەی شێوازی نوسینی گۆرانییەکان و پەیوەندییە بەھێزەکەی ئەندامانی گرووپەکانی کە ئەم چەشنە بەکار دەھێنن لەگەڵ مەسیحییەت. کریستیان مێتاڵ لەلایەن مەسیحیەکانەوە داھێنراوە بۆ گوێگرەکانی ھێڤی مێتاڵ کە لە زۆربەی کەناڵە مەسیحییەکان لێدەدرێن.
سەرچاوەکان
پۆل:چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ پۆل:مۆسیقای ئایینی
جوگرافیای تایلەند
وێنۆک تایلەند وڵاتێکە لە باشوری ڕۆژھەڵاتی کیشوەری ئاسیا و لە باشورەوە سنوری لەگەڵ ولاتی مالیزیا ھەیەو لە باکورو ڕۆژھەڵاتەوەش دراوسێی وڵاتی میانمار ە، ڤێتنام و کامبۆدیا و لاوس لەلای ڕۆژھەڵاتەوە دەوریان داوە. پایتەختەکی شاری بانکۆکە. ڕووبەری ئەم وڵاتە ٥١٣٫١١٥ کم دووجایە ژمارەی دانیشتوانی زیاترە لە ٦٤ ملوێن کەسە لە ڕووی کارگێری دابەش بووە بۆسەر ٦ ناوچەی سەرەکی وە ئەو ناوچانەش خۆی لە چەندین پارێزگا و قەزا و ناحیە دەگرێتەوە. ھەروەھا ٣٢١٩ کیلۆمەتر لە سنورەکەی دەکەوێتە سەر ڕووبەری ئاوی. وێنۆک
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای تایلەند پۆل:جوگرافیا
ئەسکەراوا
ئەسکەراوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا ئەڤراز، ناوچەی نازی، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
کڵێسای ئاخن
کڵێسای ئاخن کڵێساییەکی کاتۆلیکی ڕۆمانییە لە شاری ئاخن لە ئەڵمانیا. یەکێک لە کۆنترین کڵێساکان لە ئەورووپا. ئیمپراتۆر شالمان فەرمانی بە دروستکردنی کرد لە ٧٩٦ی زایینیدا.
ئەسکەراوا
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە پەیڕەوی ئایینی ئیسلام(شیعە) دەکەن.
کڵێسای ئاخن
سەرچاوەکان
پۆل:کڵێساکانی ئەڵمانیا پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئەڵمانیا پۆل:باڵەخانە و شێوەکارییەکان لە باکووری ڕاین-وێستفالیا پۆل:ئاخن
ئەسکەراوا
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
پاڵمدەیڵ
وێنۆکپاڵمدەیڵ پاڵمدەیڵ گەورەترین شارە لە ناوچەی بیابانی کالیفۆرنیا. ژێرخانی لۆس ئەنجلوسە. ژمارەی دانیشتوانی ١٤٧٬٨٩٧ کەسە و ٦ هەمین گەورەترین شارە لە ناوچەی لۆس ئەنجلس. یەکێکە لە خێراترین شارە گەشەسەندووەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە ئێستادا ٢٥ هەمین خێراترینە. ژمارەی دانیشتوانی ٥٨٩٬٠٤٣ هەیە ئەگەر ژێرزەمینەکانی دەوروبەری لەخۆبگریت. پاڵمدەیڵ هەرچەندە لە ناوچەی لۆس ئەنجلوسە بەڵام نەبەستراوەتەوە بە ناوچەی گەورەتر لە لۆس ئەنجلۆس. بە مەودایەکی شاخ لێی جیادەکرێتەوە کە پێی دەوترێت چیای سان گابریل کە پانیەکەی زیاتر لە ٤٠ میل و نزیکەی ٢ میل بەرزە بە گشتی. پاڵمدەیڵ ماڵی چەند فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانەیە کە ناسا و هێزی ئاسمانی بەکاردەهێنرێت، نازناوی "پایتەختی ئاسمانی ئەمریکای پێبەخشیوە". پاڵمدەیڵ گەورەترین شاری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەبێ نەخۆشخانە. فڕۆکەخانەی پالمدەیڵ یەک هێڵی ئاسمانی هەیە بەناوی هێڵی ئاسمانی یونایتد کە هەموو ڕۆژێک دەفڕێت بۆ سانفرانسیسکۆ لە کالیفۆڕنیا لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٧. دیمۆگرافیای شارەکە بە شێوەیەکی سەرەکی مەکسیکی و سپییە.
مێژوو
ساڵی ١٨٨٦ کاتێک زەوی لە دۆڵی ئەنتیلۆپ بە ٥٠ سەنت فرۆشرا، گروپێکی ٥٠ خێزانی سویسری و ئەڵمانی لە ناوەڕاستی ڕۆژئاواوە کۆچیان کرد و نیشتەجێ بوون کە ئێستا بە پالمدەیل ناسراوە. کۆمەڵگە نوێیەکەیان ناونا "پالمێنتهاڵ" لەبەرئەوەی درەختی ڕەسەنی جۆشوایان هەڵەدا بۆ دار خورما. کۆمەڵگەی بیابانی بەرزی پالمدەیل ڕەگێکی کشتوکاڵی دەوڵەمەندی هەیە و مێژوویەکی ناوازەی هەیە. ٢٠١٢ شاری پالمدەیل یادی ٥٠ ساڵەی لە سەرهەڵدانی کردەوە. بە شێوەیەکی بەردەوام یەکێک بووە لە خێراترین شارە گەشەسەندووەکانی کالیفۆڕنیا و لە وڵاتەکەدا. لە ساڵی ١٩٨٠ ژمارەی دانیشتوانی پالمدەیل لە ١٢٬٢٧٧ بۆ ١٥٨٬٦٠٥ بەرز بووە. سەرەڕای گەشەکردنی، پاڵمدەیڵ بەردەوامە لە بەرز ڕاگرتنی بەها بچوکەکانی شارۆچکەیەکی خێزان لە کاتێکدا چێژ لە هەموو دەرئەنجامەکانی بەرزبوونەوەی تاک و کەرتی بازرگانی وەردەگرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٦ پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا
ھەردەنا
ھەردەنا یان ھەردەن یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بارزان سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
مەعلوومە سەعید
مەعلومە سەعید بیلال (لەدایکبووی ١٩٧٢) کەسایەتی سیاسیی و چالاکوانی مافەکانی مرۆڤە لە مۆریتانیا،
ژیاننامە
مەعلومە بەچالاکییەکانی دژ بە کۆیلایەتی ھەروەھا کارەکانی بۆ باشترکردنی دۆخی زیندانییەکان ناوبانگی دەرکردووە. لە ساڵی ٢٠٠٦، بووە یەکەم ژن لەوڵاتەکەی ببێتە ئەندام پەرلەمان، دواتر لە ٢٠١٣ دووبارە ھەڵبژێردرایەوە. لە ئازاری ٢٠١٨، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا، دواتریش بانگێشتی ئاریزۆنا کرا.
مەعلوومە ئەوکاتەی تەمەنی حەڤدە ساڵان بووە، بووەتە چالاکوان بۆ داواکردنی مافەکانی خەڵکی حەراتین. لە ١٩٩٠ دەبێتە ئەندامی ڕێکخراوی ئازادی حەراتین. لەوکاتە دەبێتە ئەندامی بەرەی ئۆپۆزسیۆن لەدژی حکوومەت. مەعلومە ئەندامی دامەزرێنەری (SOS Esclaves) بۆ دژایەتیکردنی کۆیلایەتی.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی مۆریتانیا پۆل:ژنە چالاکوانەکانی مۆریتانیا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:ژنە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
١٩٥٠ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٥٠ لە نەرویژ
کلەودیوس جەیمز ڕیچ
کلەودیوس جەیمز ڕیچ (٢٨ی ئازاری ١٧٨٧ - ٥ی تشرینی یەکەمی ١٨٢١) نووسەر، زانای بواری شوێنەوارناسی و گەشتیاری بەریتانی بووە. ئەو لە ئاخرەکانی عومریدا لە ساڵی ١٨٢٠دا سەفەرێکی بۆ کوردستان کردووە و لە باشووری کوردستانەوە چووە بۆ ڕۆژھەڵاتی کوردستان و دوای ئەوە کتێبە بەناوبانگەکەی گێڕانەوەی مانەوە لە کوردستانی نووسیوە کە سەفەرنامەیەکە کە بە وردی باسی شوێنەوارەکان و فەرھەنگی کورد دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:کوردناسەکان پۆل:مردووانی ١٨٢١ پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٧ پۆل:شوێنەوارناسانی ئینگلیز پۆل:چاندی ئێزیدی