cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گوندەواری مالوجە
گوندەواری دڵوەران لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە دوو گوندەواری ناوچەی دڵوەران لە شارستانی قوروە، لە پارێزگای کوردستان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی مالوجەیە.
دانیشتووان
بەپێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندەوارە (٥،٤٨٠) کەس و (٢،٨٣٤)نێر و (٢،٦٤٦)مێ و (١،٦٨٢)خێزان پێکھاتووە. دانیشتووانی ئەم گوندەوارەیە لە کورد و ئازەرییەکان پێکھاتووە.
دابەشی کارگێڕی
لە (٣) گوند پێکھاتووە:
گوندە کوردەکان
پێکھاتووە لە ٢ گوند.
گوندە ئازەرییەکانیەکان
پێکھاتووە لە ١ گوند.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە پۆل:پارێزگای کوردستان
شەھێن
شەھێن باڵندەی ڕاوکردنن لە پۆلی زانستی Falco، کە نزیک ٤٠ توخمی جیاواز دەگرێتەوە. بە گشتی شەھێن دابەش بوون بەسەر کیشوەرەکانی زەویدا جگە لە ئەنتارکتیکا (بەستەڵەکی باشوور).
شەھێنی باڵق باڵی باریک، گونجاویان ھەیە کە وایان لێ ئەکا بە خێرایی بفڕن و بە خێراییش ئاراستە بگۆڕن. بەچکە شەھێن، لە ساڵی یەکەمی فڕینیاندا، پەڕی فڕینەکانیان درێژترە، کە وا دەر دەکەون باڵندەی تری باڵ-فراوان بن. ئەمەش بۆخۆی وا ئەکا ئاسانتر بفڕن کە بتوانن ئەو ئەزموونە قورسانە فێربن کە پێویستە کاتێ دەبنە ڕاوچی باڵق. پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
کاربۆن-١٤
کاربۆن١٤، ١٤C, یان رادیۆکاربۆن، ئاماژە بە ئیزۆتۆپی رادیۆئەکتیڤی کاربۆن دەکات. ئیزۆتۆپی رادیۆئەکتیڤی کاربۆن پێکهاتوە لە ناوکێک کە ۶ پرۆتۆن و ۸ نۆترۆنی هەیە. بێ گومان کاربۆن ١٤ تێکنیکیکی تەواوە بۆ دیاری کردنی داتا. پاش مردنی ئۆرگانیزمێک ١٤C یارمەتیمان دەدات کە کاتی مەرگ و ژیانی ئۆرگانیزمێک بزانین. ئیسقانی مرۆڤ و گیانلەبەران، تۆمی گیاکان، دار، تەنراو، چێوی شێوەکاری و ھتد، لە رێگای کاربۆن ١٤ەوە ئەزموون دەکرێن و داتاکانمان بۆ دەردەکەوێت. کاربۆن ١٤ دەتوانێت تا مێژووی ٤٠ھەزار ساڵمان بۆ دەربخات. واتە تا کۆتایی سەردەمی پالێئۆلیتیکی ناوەندی و دەسپێکی پالێئۆلیتیکی سەروو "Upper Paleolithic".
مێژوو
فیزیکدانێکی ئەمریکی بە ناوی ویڵیارد لیبی لە ساڵی ١٩٤٦ ئەم تێکنیکەی دۆزیەوە. ناوبراو بەم بۆنەوەی خەڵاتی نۆبێلی پێ بەخشرا. بەڵام پێش ئاهەنگی دۆزینەوەی رادیۆ کاربۆن دەگەڕێتەوە پٶ ۲۷ی فێڤریەی ۱۹۴۰، ئەو کاتەی مارتین کامێن و سام رۆبێن لە لابراتواری رادیاسیۆنی زانکۆی کالیفۆرنیا لە بێرکلی خەریکی ئەزموون کردن بوون. لەگەڵ ئەمەش مێژووی پێشنیاری کاربۆن دەگەڕێننەوە بۆ ساڵی 1934 لە لایەن فرانز کووری.ئەم تێکنیکە تا بە ئەمڕۆ باشترین تێکنیکە بۆ دیاری کردنی داتا تا ٤٠ھەزار ساڵ پ.ئەمڕۆ
مووسا
وێنۆک|230px|ڕزگارکردنی موسا لە ڕووباری نیل، لەلایەن [[Nicolas Poussin لە ١٦٣٨.]] مووسا (بە عەرەبی: موسی، بە ئینگلیزی: Moses) لە ئایینەکانی جوولەکە، مەسیحییەت و ئیسلامدا پێغەمبەرێکی خودایە. مووسا لە فاقوس لە پارێزگای شەرقییەی میسر کە ناو دەبرا بە خاکی جاسان (Goshen) لەسەردەمی فیرعەونەکاندا، لەدایکبووە و ژیاوە. ناوی مووسا، لە عیبریدا بە מֹשֶׁה (بە لاتینی Moshe) ھاتووە، واتا لە ئاودا دەرھێنراو، چونکە لە ئاودا دۆزییانەوە و دەریانھێنا. جولەکە بە مووسای مامۆستا ناوی دەبەن و لە لایان گرنگترین پێغەمبەرە. مووسا لە قورئاندا ١٣٦ جار (زیاتر لە ھەموو پێغەمبەرانی تر) ناوی ھاتووە و یەکێکە لە پێغەمبەرە شکۆمەندەکان (اولی العزم) و نازناوی «کلیم الله»یە و کتێبەکەی تەوراتە. مووسا لە فەڵەستین کۆچی دوای کرد لەکاتێکدا کە تەمەنی ١٢٠ ساڵ بووە.
بنەچە
لە نووسراوەی سەردەمی کۆندا ھاتووە، مووسا کوڕی عەمران کوڕی قەھات کوڕی لاوی کوڕی یەعقووب کوڕی ئیسحاق کوڕی ئیبراھیم کوڕی تارخ کوڕی ناحور کوڕی سروج کوڕی ڕەعو کوڕی فالج کوڕی عابر کوڕی شالح کوڕی ئەرفکشاد کوڕی سام کوڕی نووحە، دایکی ناوی یوکابد بوو، برایەکی ھەبوو بەناوی ھاروون کە ئەمیش یەک خوشکی ھەبوو بە ناوی مریەم.
ژیانی سەرەتایی
مووسا لە پێغەمبەرانی نەوەی ئیسرائیل بووە کە یووسف پێشی خستن لە ئیسرائیلەوە و لە زەوی (جاسانە) نیشتەجێ ی کردن (شاری الشرقیە) ی ئەمڕۆ لە میسر لەبەر پێویستیان بە شوێنێکی زۆر بۆ مەڕو ماڵاتیان. بەپێی پەڕتووکی پەیمانی کۆن و قورئان مووسا لەو ساڵەدا لەدایک بووە کە منداڵی ھۆزی ئیسرائیلییەکان دەکوژران لەکاتێکدا کە فیرعەونی میسر ڕەمسیسی دووەم کە ساڵێک فەرمانی کوشتنیانی دەرکرد و ساڵێک وازی لێھێنان ئەمەش لەترسی زۆربوونی ژمارەیان بوو ھەتا نەبنە یارمەتیدەرێک بۆ دوژمنەکانی، ھەندێکیش دەڵێن (ئەو ساڵە فیرعەون خەوێکی دیوە و بەپێی ئەوەی کە خەوەکەیان بۆ لێک داوەتەوە پێیان وتووە کە ئەم ساڵ منداڵێک لە دایک دەبێت کە تۆ لەناو دەبات بۆیە فەرمانی بەلەناو بردنی ھەموو منداڵێک کرد کە لەو ساڵەدا لەدایک دەبوون کە مووسا تێیدا لەدایک بووە). دایکی مووسا منداڵەکەی دەخاتە سندووقێکەوە و دەیخاتە ڕووباری نیل و لەم کاتەدا فیرعەون دۆزییەوە و خێزانەکەی خۆشی ویست و ئینجا مووسا لە کۆشکی فیرعەوندا ژیانی بەسەر برد.
ژیانی پێغەمبەرایەتی
مووسا لەدوای کوشتنی یەکێک لەشوێنکەوتوانی فیرعەون و سەرخستنی ئیسرائیلییەک ڕای کرد بۆ مەدیەن و بۆ ماوەی ھەشت ساڵ لەوێ مایەوە و خێزانی ھێنا. خێزانەکەی سەفورا کچی شوعەیب بوو. لەدوای ئەمە کۆچی کرد بۆ کێوی (طور سیناء) و دوو پەرجۆی داردەستەکەی و دەستی، بە یارمەتیی ھاروون برای، گەڕایە بۆ لای فیرعەون. مووسا بە بەڵگە و موعجیزەکانی، فیرعەون و گەلەکەیی سەرسام و دەستەوەستان کرد. بەڵام فیرعەون لەسەر بێ باوەڕی خۆی بەردەوام بوو. قورئان: [ زوخروف: ٥٤]
مووسا لەگەڵ بەنی ئیسرائیل بە نھێنی لە میسر چووەدەرەوە بۆ فەڵەستین و فیرعەون و ھامان و دەست و پێوەندەکانیان شوێنیان کەوتن و پێیان گەیشتن لە کەناری دەریای سوور لەسەر کەنداوی سوێس، لەلای ڕۆژھەڵاتەوە ئینجا مووسا بە دارەکەی دەستی و بەفەرمانی خوا، دای بە ناو دەریاکەدا و دەریاکە پارچە بوو، فیرعەون و شوێنکەوتوەکانی نوقمی ئاوەکەبوون و خنکان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مووسا پۆل:پێغەمبەرانی ئیسلام پۆل:دامەزرێنەرانی ئایینەکان
عومەر کوڕی خەتتاب
عومەری کوڕی خەتاب (عمر بن الخطاب) دووەم خەلیفەی ڕاشدینە، وە یەکێکە لە ھاوەڵەکانی پێغەمبەری ئیسلام محەممەد، ناسراوە بە فاروق، و یەکێکە لەو دە کەسەی کە مژدەی بەھەشتیان پێدراوە، لە ھاوەڵە زانا و لە خواترسەکان بووە، بە یەکەم کەس دادەنرێت کە کاری بە ڕۆژمێری کۆچیی کردووە، لە سەردەمی عومەردا فەتحی عێراق و میسر و لیبیا و شام و فەلەستین و فارس و خۆراسان و ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ و باشووری ئەرمینیا و سجستان (ئەفغانستانی ئێستا) کراوە، و قودس ھاتە ژێر سێبەری دەوڵەتی ئیسلامی، و مزگەوتی ئەقسا بۆ یەکەم جار ھاتە ژێر دەسەڵاتی موسڵمانان، و لەسەردەمی عومەردا دەستگیرا بەسەر یەکێک لە ھێزە گەورەکانی کاتی خۆیان کە دەوڵەتی ساسانی بوو، و دەسەڵاتی بیزەنتی کۆتایی پێ ھات لە میسر و شام. ڕێکخستنی دیوان و مووچەی سەربازان. سیستەمی دارایی. ڕێکخستنی کارگێڕی.
230px|وێنۆک|خۆشنووسی ناوی عومەر لەگەڵ نزای خودای لێ خۆش بێت
لەدایکبوون و شێوەی
عومەری کوڕی خەتاب کوڕی نوفەیل کوڕی عەبدول عزی کوڕی ڕەباح، ناوبانگی ئەبو حەفصە و نازناوی فاروقە لەبەر ئەوەی ئیسلامی ئاشکرا کرد و پەروەردگار بەھۆی ئەوەوە بێ باوەڕە لە ئیمان جیاکردەوە؛ و عومەر سێزدە ساڵ دوای ساڵی فیل و لەدایکبوونی پێغەمبەر لە دایک بووە. شێواز و پێکھاتەی پێستی زۆر سپی بووە و سوور و سپی دەیڕوانی، ڕومەت و چاوی جوان بووە و باڵا بەرز بووە و بەھێز و بەخۆوە بووە، و بەشی پێشەوەی سەری قژی پێوە نەبووە، و بە خەنە قژی ڕەنگ کردووە.
ئیسلام بوونی
عومەر ئیسلام بوو لە زولحەججە ساڵی ٦ی پێغەمبەرایەتی، و ئەمەش دوای موسڵمان بوونی حەمزەی کوڕی عەبدولموتەڵیب بە سێ ڕۆژ، کە تەمەنی نزیکەی ٢٧ ساڵ بووە، و پێش ئەو ٣٩ کەس موسڵمان بوو بوون و عومەر چلی تەواو کرد، و بەپێی سەرچاوەکانی سوننە، خوا وەڵامی دوعایەکی پێغەمبەر محەممەدی یاوەتەوە کە وتوویەتی: «اللھم اعز الإسلام باحد العمرین عمر بن الخطاب او عمر بن ھشام. قال: وکان احبھما إلییە عمر» واتە خوایە ئیسلام شکۆمەند کە بە یەکێک لە خۆشەویسترین ئەم دوو پیاوە لای خۆت: بە عومەری کوڕی ھیشام یان بە عومەری کوڕی خەتتاب. عومەر ھاتە ناو ئیسلامەوە بە دڵسۆزییەکی گەورەوە، کاری کرد بۆ جێگیرکردنی ئیسلام بە ھەموو ھێز و توانایەوە.
کۆچکردن بۆ مەدینە
بەپێی گێڕانەوەکانی سوننە ھیچ کام لە موسڵمانان بە ئاشکرا کۆچیان نەکرد بۆ مەدینە تەنھا عومەری کوڕی خەتاب نەبێت، قامیشی شمشێرەکەی کردە ملی و کەوانەکەی کردە شانی و چەند ڕمێکی گرت بە دەستییەوە و کوتەکەکەی بە دەستەکەی ترییەوە، و چووە کەعبە و خەڵکانی قوڕەیش لە گۆڕەپانەکە لە بەردەمی بوون، حەوت جار تەوافی کەعبەی کرد و لە مەقامی ئیبراھیم نوێژی کرد و پاشان لەسەر یەکە یەکەی خەڵکە بازنەکە وەستا و پێی وتن: ڕووتان ڕەش بێت، خوا تەنھا ئەم لووتانە دەشکێنێت، کێ ئەیەوێت لە دەست دایکی بچێت و مناڵەکەی بێ باوک بێت و ژنەکەی بێ ھاوسەر بکەوێتەوە، با بێتە پشتی ئەو دۆڵەوە؛ و کەس دوای نەکەوت چەند کەسێکی بێ ھێز و لاواز نەبێت فێری کردن و ڕێگەی نیشاندان و ڕۆیشت بێ ئەوەی گوێ بە ھیچ بات. عومەر گەیشتە مەدینە بە ھاوەڵی نزیکەی بیست کەس لە نزیک و کەس وکاری، لەوانە زەیدی کوڕی خەتابی برای بوو.
خەلافەتی عومەر
کاتێک ئەبوبەکر نەخۆشی زۆری بۆ ھێنا و بیری لەوە دەکردەوە کە دوای خۆی کێ خەلافەتی موسڵمانان بگرێتە دەست، ئەو دە کەسە ھەن کە مژدەی بەھەشتیان پێدراوە، و کاتێک پێغەمبەر محەممەد کۆچی دوایی کردووە لێیان ڕازی بووە، ھەروەھا خەڵکی بەدر ھەن کە ھەموویان کەسی چاکن، ئایا موسڵمانان کێ ھەڵدەبژێرن بۆ دوای ئەو و لەبەر ئەوەی بارودۆخەکە ئەوە نەبوو کە ناکۆکی دروست بێت لە نێوانیان. لەبەر ئەوە عومەر باشترین کەس بوو بۆ ئەو مەبەستە لای ئەبوبەکر، عومەر پێغەمبەر ھیوای خواستووە کە موسڵمان بێت و ئیسلام پێی شکۆمەند بێت، و بۆ ئەو مەبەستە ئەبوبەکر ڕاوێژی بە ھاوەڵە گەورەکان کرد و کاتێک بینی کەس نییە ڕەتی کاتەوە، عوسمان پەیماننامەکەی نوسی و خوێندیانەوە بۆ موسڵمانان و ھەموو گوێ ڕایەڵی بوون.
ناونانانی بە پێشەوای باوەڕداران
وێنۆک|شمشێری عومەری کوڕی خەتاب بە جیاوازی لەگەڵ شیعەدا، سونە عومەر بە یەکەم کەس دادەنێن کە نازناوی پێشەوای باوەڕدارانی وەرگرتووە، لە دوای کۆچی دوایی پێغەمبەر محەممەد، ئەبوبەکر بوو بە جێنشین، و موسڵمانان ناویان نا خەلیفەی پێغەمبەری خوا، و لە دوای ئەبوبەکر، عومەر بوو بە جێنشین و موسڵمانان پێیان دەوت خەلیفەی خەلیفەی پێغەمبەری خوا، لەبەر ئەوە عومەر ناڕازی بوو وتی ئەوەی کە لە دوای من بێت بە جێ نشین، ناوەکە زۆر درێژ دەبێتەوە بۆیان، لەبەر ئەوە داوای لێکردن ناوێک دابنێن بۆ خەلیفە کە لە دوای ئەو بانگی خەلیفەکانی پێ بکرێت، و زۆر لە ھاوەڵە گەورەکانی پێغەمبەر محەممەد وتیان؛ ئێمە باوەڕدارین و عومەر پێشەوامانە، لەبەر ئەوە عومەریان ناونا پێشەوای باوەڕداران.
سەردەمی خەلافەتی عومەر
سەردەمی فاروق (عومەر) جیا دەکرێتەوە بە ژمارەیەکی زۆر دەستکەوتی شارستانی و بەڕێوەبردن، و یەکەم کەس بوو کە سەرەتای کۆچکردنی موسڵمانانی لە مەککەوە بۆ مەدینە کرد بە سەرەتای مێژوو، و یەکەم کەس بوو دیوانەکانی نوسییەوە و یەکەم کەس بوو کە بیت المالی موسڵمانانی دانا، و یەکەم کەس بوو کە گرنگی دا بە بنیاتنانی شاری نوێ، و یەکەم فروان کردنی مزگەوتی پێغەمبەر لە سەردەمی عومەردا بوو، و یەکەم کەس بوو کە جزییەی دانا لەسەر بێباوەڕەکان بێجگە لە مناڵ و ژن و بەساڵاچووان، و جزییەکەش بەپێی ئاستی دارایی خەڵکەکە دەگۆڕا، لەسەردەمی عومەردا فەتحی وڵاتی شام و عێراق و فارس و میسر و برقە و تەڕابولس و ئازەربایجان و نەھاوەند و جرجان کرا؛ و لەسەردەمی ئەودا بەسرە و کوفە بنیات نران، هەروەها هەر لە سەردەمی (عومەری کوڕی خەتاب) موچەی خانەنشینی داهێنرا. حەسەن عەلەوی دەڵێت: عومەر بنیاتنەری شارستانی ڕافدییە وەک سەرجۆن ئەکەدی و حاموڕابی و نەبو خزنەسر؛ و عومەر یەکەم کەس بوو یەھودی دەرکرد لە دوورگەی عەرەبی.
کۆچی دوایی
وێنۆک|250x250پیکسڵ|ئارامگەی عومەری کوڕی خەتتاب، یەکەم پەنجەرە لای ڕاستەوە دیمەنی گۆڕی عومەر دەردەخات عومەر ڕۆیشتە دەرەوە بۆ نوێژی بەیانی ڕۆژی چوار شەممە ٢٦ی زی لحەجەی ساڵی ٢٣ی کۆچی، ئەبولوئلوئەی فارسی کە مەجوسی (ئاگر پەرست) بوو، سێ جار بە خەنجەرێکی ژەھراوی لە عومەری دا کاتێک سوجدەی برد، و عومەر وتی: (کوشتمی –یان خواردمی- سەگ)، و پاشان ئەبولوئلوئە ھەر کەسێک دەھاتە ڕێی لێی دەدا ھەتا سێزدە کەسی بریندار کرد، کە حەوتیان مردن، تا پیاوێک پاڵتۆیەکی دا بە سەریا، کە زانی گرتیان، ئەبولوئلوئە خۆی کوشت بە خەنجەرەکەی.
بەم شێوەیە ناشتیان لە تەنیشتی پێغەمبەر محەممەد (صل الله علیه وسلم) و ئەبوبەکردا بەو شێوەیەی کە دەیویست. خەلافەتەکەی دە ساڵ و شەش مانگ بوو، و پێش مردنی شەش ھاوەڵی ھەڵبژارد تا یەکێکیان ببنە خەلیفە لە پاش ئەو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٥٨٨ پۆل:مردووانی ٦٤٤ پۆل:ھاوەڵەکان پۆل:دە مزگێنی پێدراوی بەھەشت پۆل:لەدایکبووانی ٥٨٤ پۆل:عومەر کوڕی خەتتاب
باز
وێنۆک|بازێکی پێست تیژ باز کۆمەڵێک باڵندەی ڕاوکردنی نیمچە قەبارەی ڕۆژگەر ئەگرێتەوە  لە توخمی زانستی Accipitridae، کە بە گشتی بڵاون بە جیهاندا و قەبارەیان ئەگۆڕێت.
تاقیکردنەوەی ئاشکراکەری ئاتاکاما
وێنۆک| وێنەیەکی تەلیسکۆبی ئەپێکسی ١٢ مەتری
تاقیکردنەوەی ئاتاکامای ئاشکراکەر (ئەپێکس) تەلیسکۆبەکی ڕادیۆییە لە بەرزی ٥٠٦٤ مەتر لە ئاستی دەریاوە، لە ڕوانگەی لۆن چاجاناتۆر لە بیابانی ئاتاکاما لە باکووری چیلی و ٥٠ کیلۆمەتر لە ڕۆژهەڵتی ساد پێدرۆ دی ئەتاکاما، ئەو تەلیسکۆبە بوونیادنرا لەلایەن ٣ پەیمانگای توێژینەوەی ئەورووپی، قاپە سەری تەلیسکۆبەکە ١٢ مەترە و لە ٢٦٤ نیگاری پانی ئەلەمنیۆم پێکهاتیە، تێکڕای ووردی ڕووکەشی دەگاتە ١٧مایکرۆمەتر، تەلیسکۆبەکە بە فەرمی لە ٥٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ کرایەوە.
سەرچاوە
پۆل:گەردوون
مووژژ
مووچش یا مووژەژ شارێکە لە پارێزگای کوردستان کە لە شارستانی کامیاراندا ھەڵکەوتووە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ٣٬٢١١ کەس بووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان
چاخلوو
چاخلوو (Çaxlû، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٨٢ کەس لە ٨٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
دەلتا (جوگرافیا)
وێنۆک|وێنەی دەلتای [[نیل]] دەلتا یان دێلتا (بە ئینگلیزی: delta) لە ئەنجامی نیشتنی، نیشتنییە ئاوییەکان لە ناوەندی ڕووبەرە ئاوییەکاندا دروست دەبێت و بە مانایەکی دیکە ڕووبارەکان هەڵدەستن بە گواستنەوەی نیشتنییەکان لە نیشتنی نەرم و لم بۆ ئاوڕێژگەی ڕووبارەکان، ئەمەش دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی ئەم نیشتنییانە و کەڵکە بوونی لەسەر یەک تا دەگاتە ڕووی ئاستی ئاوی دەریاکان و لە کاتی ڕوودانی لافاودا ئاستەکەی بەرزتر دەبێتەوە و دەبێتە هۆی دروست بوونی دەلتا و ئەگەری دروست بوونی دەلتا زیاتر دەبێت ئەگەر ئاوی ڕووبار بە هێواشی بڕژێتە ئاوڕێژگە یان ئەو ناوچەیە ڕووبەڕووی تەوژمە دەریایییەکان نەبێتەوە، چونکە خێرایی ڕۆشتنی ئاو و بوونی تەوژمی دەریایی یارمەتیدەر نین بۆ دروست بوونی دەلتا، و پێویستە پلەی لێژی ناوچەکە زۆر نەبێت و بڕی لەبەر ڕۆشتنی ئاو و نیشتنییەکان گەورە بێت.
لافاوی شیراز (٢٠١٩)
خەساری گیانی
بە وتەی بەڕێوبەری دادپزیشکیی پارێزگای فارس، ١٩ کەس گیانیان لەدەستداوە، کە لە ناویاندا شەش پیاو، حەوت ژن، و چواریان مناڵن و تا ئێستا ١١٩ کەس بریندارن.
ھۆکار
وێنۆک|چەپ|250px|وێنەیەک لە شەقامی قەراغ دەروازەی قورئان، کە پێشتر ئەم شوێنە [[ڕووباری وەرزی|ڕووبارێکی وەرزی بووە.]] کاتژمێر ٨ی بەیانی ڕۆژی دووشەممە، ٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ بارانێکی بەخوڕ دەستی پێکرد و لەناکاو لەگەڵ بارینی گلێرە توند و توندتر بووەوە، و پاش یەک کاتژمێر و نیو بارین، لافاو شارەکەی داگرت بەرزبوونەوەی ئاوی ڕووباری ئاوزەنگی یەکێک لە ھۆکارەکانی ھەستانی ئەم لافاوە بووە. دروستکردنی ڕێگە و شەقام لەشوێنی ڕووبارێکی وشکبووی شیراز و ھەروەھا دروستکردنی جاددەیەک لە دۆڵی قەراغ دەروازەی قورئان لە پەرەسەندنی لافاوەکە و بەرەوزیادبوونی زەرەر و زیاندا ڕۆڵی ھەبووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لافاوەکانی ئێران
سەگی ھەوشار
سەگی ھەوشار سەگێکی کوردییە و لە باشووری کوردستان لە ناوچەی پشدەردا زۆرە. ئەم سەگە ناوبانگێکی جیھانیی ھەیە و یەکێکە لە گەورەترین سەگەکانی جیھان. لە باکووری کوردستان پێی دەگوترێت سەگی کەنگالی کوردی. کێشی ئەم سەگە ٧٠–٨٥ کیلۆگرامە و درێژییەکەی نزیکەی یەک مەترە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
یۆھان کرۆیف
یۆھان ھنریک کرۆیف (؛ لەدایکبووی ٢٥ی نیسانی ١٩٤٧ - مردووی ٢٤ی ئازاری ٢٠١٦) یاریزان و ڕاهێنەری تۆپی پێی پیشەیی هۆڵەندی بوو. وەک یاریزانێک، لە ساڵانی ١٩٧١ و ١٩٧٣ و ١٩٧٤دا سێ جار خەڵاتی بالۆن دۆری بە دەست هێناوە. کرۆیف هاندەری فەلسەفەی تۆپی پێی ناسراو بە تۆتال تۆپی پێ بوو کە لەلایەن رینوس میچلزەوە دۆزرایەوە، و بە شێوەیەکی فراوان بە یەکێک لە گەورەترین یاریزانەکانی مێژووی تۆپی پێ دادەنرێت و یەکێک لە گەورەترین ڕاهێنەران.
لە کۆتاییەکانی شەستەکانی سەدەی رابردوو و سەرەتای حەفتاکاندا ، تۆپی پێی هۆڵەندی لە ئاستێکی نیمچە پیشەیی و نادیارەوە بەرزبووەوە بۆ ئەوەی ببێت بە تۆپی پێی بەهێز لە وەرزشەکەدا. کرۆیف سەرکردایەتی هەڵبژاردەی تۆپی پێی هۆڵەندای کرد بەرەو کۆتایی جامی جیهانیی فیفای ١٩٧٤ برد و تۆپی زێڕینی وەک باشترین یاریزانی پاڵەوانیەتیەکە وەرگرت. لە کۆتاییەکانی مۆندیالی ١٩٧٤، ئەو جوڵەیەکی ئەنجامدا کە دواتر ناوی لێنرا، "سووڕانەوەی کرۆیف"، جوڵەیەک کە بە شێوەیەکی فراوان لە یاری سەردەمی دا دووبارە کرایەوە. دوای بەدەستهێنانی پلەی سێیەم لە یۆرۆی ١٩٧٦، کرۆیف رەتی کردەوە لە مۆندیالی ١٩٧٨ بەشدار بێت، دوای ئەوەی هەڕەشەی ڕفاندنی خۆی خێزانی لێ دەکرا لە شاری بارسێلۆنا. لەسەر ئاستی یانەک، کرۆیف لە ئایاکس دەستی بە پیشەی کرد، لەوێ هەشت نازناوی خولی نایابی هۆڵەندا و سێ خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا و یەک جامی ئینتەرکۆنتیننتال بردەوە. لە ساڵی ١٩٧٣ کرۆیف بەرامبەر بڕی پێوانەیی جیهانی ڕووی کردە یانەی بارسێلۆنا، و بووە یارمەتیدەر بۆ بەدەستهێنانی لالیگا لە یەکەم ساڵی لەگەل یانە ئیسپانیەکە، و خەڵاتی باشترین یاریزانی ئەورووپا بەدەستهێنا. دوای وازهێنانی لە تۆپی پێ لە ساڵی ١٩٨٤، کرۆیف زۆر سەرکەوتوو بوو لە پۆستی ڕاهێنەرایەتی ئایاکس ئامستردام و دوای یانەی بارسێلۆنا. ئەو دوای ڕاهێنانەکەی وەک ڕاوێژکارێکی کاریگەر بۆ هەردوو یانەکە مایەوە. هەروەها کوڕەکەی جۆردی تۆپی پێی پیشەیی کردووە.
لەوەتەی ١٩٧٠وە جلی ژمارە ١٤ لەبەر دەکات، (تەنھا لە بەرشلۆنە و فاینۆر کە بە ڕێزەوە ژمارە ٩ و ١٠ی پێبەخشرابوو) ڕەوتێکی بۆ دیاریکرا لەلایەن یاریزانەکان، ئەگەر ڕێگەبدرێت، بتوانێت ژمارەی جلوبەرگ ھەڵبژێرێت لە یەک بۆ یازدە لە دەرەوەی ھێلی دەستپێکەری ئاسایی. لە ١٩٩٩ کرۆیف لە ھەڵبژاردنێک کە لەلایەن فیدراسیۆنی نێودەولەتی مێژووی تۆپی پێ & سەرژمێری ڕیکخرابوو دەنگی دا بە یاریزانە ئەوڕووپیەکانی سەدە، و بە پلەی دووەم ھات لە دوای پێلێ لە ڕاپرسی یاریزانی جیھانی سەدە. و پلەی سێیەم ھات لە دەنگدانێک کە لەلایەن گۆڤارێکی فەرەنسی بەناوی (France Football) ڕێکخرابوو کە ڕاوێژ بە وەرگرانی پێشووی خەڵاتی Ballon-d'Or بکرێت بۆ ئەوەی یاریزانەکانی پێشووی سەدە ھەڵبژێرن. ھەروەھا لە ١٩٩٨ لە تیمی جیھانی سەدەی بیستەم بوو. و لە ٢٠٠٢ لە تیمی جامی جیھانی فیفا، لە ٢٠٠٤ ناوی خرایە ١٠٠ەم یاریزانە مەزنەکانی فیفا.
بە یەکێک لە کاریگەرترین کەسایەتییەکانی مێژووی تۆپی پێ دادەنرێت. شێوازی یاری و فەلسەفەی تۆپی پێ کاریگەری لەسەر بەڕێوەبەران و یاریزانانی وەک یەک داناوە. "Johan Cruyff: father of modern game who also shaped Dutch culture" The Guardian, 24 March 2016; accessed 24 October 2017. "Cruyff helped Manchester United and Sir Alex Ferguson win the Champions League" Manchester Evening News, 24 October 2016; accessed 24 October 2017. "How influence of Johan Cruyff has helped Michael Laudrup to success". The Independent; accessed 24 October 2015. "Arsenal are the sole true heirs to Cruyff's glorious vision". The Guardian. "Eric Cantona: Perfect XI", FourFourTwo.com, 7 March 2007. "Xavi: I'm a footballing romantic". FIFA.com. "Dennis Bergkamp defends Arsène Wenger's beautiful vision", The Daily Telegraph; accessed 24 October 2015. "I'm a romantic, says Xavi, heartbeat of Barcelona and Spain". The Guardian, 11 February 2011. ئایاکس ئامستردام و یانەی بارسێلۆنا لە ناو ئەو یانانەدان کە ئەکادیمیای گەنجانیان لەسەر بنەمای شێوازی ڕاهێنەریی کرۆیف پێشخستووە. فەلسەفەی ڕاهێنەریی یارمەتی دا بناغەی ژیانەوەی سەرکەوتنە نێودەوڵەتی ئایاکس لە ساڵانی نەوەدەکانی سەدەی رابردوو دا، و سەرکەوتنەکانی تۆپی پێی ئیسپانی لە هەردوو ئاستی یانەکە و نێودەوڵەتی لە ماوەی ساڵانی ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١٢ بە بەڵگەی کاریگەری کرۆیف لەسەر تۆپی پێی هاوچەرخ باس کراوە. "Dutch heroes on the sidelines will be an inspiration, not intimidation", The Independent; accessed 24 October 2015. "A Dutch Great Helped Transform Spain's Game", nytimes.com, 11 July 2010. "World Cup final: Johan Cruyff sowed seeds for revolution in Spain's fortunes", The Daily Telegraph; accessed 24 October 2015 . "Recognition of the man who created a style", fcbarcelona.cat; accessed 24 October 2015. "Transcript of Jürgen Klinsmann, Sunil Gulati teleconferenc", nypost.com, 1 August 2011; accessed 24 October 2015 . "Barcelona and the gospel of Guardiola", The Guardian, 29 April 2012; accessed 24 October 2014 . "Reinventing the wheel: How Guardiola revolutionized football", CNN.com, 28 May 2012. "Football culture: Who are you? Warrior or tika taka technician?", CNN.com, 27 June 2012. "Klinsmann assesses early U.S. camp, updates on Donovan, more". Si.com, 17 January 2013. "The hunt for Bayern's old fox Jupp Heynckes", dw.de; accessed 24 October 2015. "Cruyff the man behind Barcelona's success, says Guardiola", Goal.com, 1 May 2013. و بە وتەی خۆیی یۆهان نێیسکنس "ئەگەر سەیری گەورەترین یاریزانەکانی مێژوو بکەیت، زۆربەیان نەیانتوانی ڕاهێنەری بکەن. ئەگەر سەیری گەورەترین ڕاهێنەرەکانی مێژوو بکەیت، زۆربەیان یاریزانێکی باش نەبوون یۆهان کرۆیف هەردوو کاری کرد – و بە شێوازێکی زۆر دڵخۆشکەر".
سەرەتای ژیانی
هێندریک یۆهانس "یوهان" کرۆیف لە ٢٥ی نیسانی ١٩٤٧ لە نەخۆشخانەی بێرگەرزیکنهویس لە ئەمستردام لە دایک بووە. ئەو پێنج خولەک دوور لە یاریگای ئایاکس لە شەقامێک گەورە بوو، یەکەم یانەی تۆپی پێی یۆهان بوو. دووەم کوڕی هیرمانۆس کۆرنلیس کرۆیف و پترۆنێلا بێرناردا درایەر بوو، لە پاشخانێکی چینی کارکەر لە ڕۆژهەڵاتی ئەمستردام کرۆیف بە هاندانی باوکی کاریگەر و خۆشەویستی تۆپی پێی و نزیکی لە ئاکرسترات بۆ یاریگای دی میر ، یاری تۆپی پێ دەکرد لەگەڵ هاو خوێندکارانی و برا گەورەکەی، هێنی، هەرکاتێک دەیتوانی، و لە جوڵەی هۆڵەندیی پڕبەکار، فاس ویلکس بتۆڵی کرد.
لە ساڵی ١٩٥٩، باوکی کرۆیف بەهۆی جەڵتەی دڵەوە گیانی لەدەستدا مردنی باوکی کاریگەری گەورەی لەسەر عەقڵییەتی کرۆیف هەبوو. کاتێک کرۆیف بیری هێنایەوە، لە ئاهەنگی ٥٠ ساڵەی لەدایکبوونیدا، "باوکم مرد کاتێک من تەنها ١٢ ساڵ بووم و ئەو ٤٥ ساڵ بوو. لەو ڕۆژەوە هەستەکە بە هێزتر بەسەرمدا زیاتر دەبوو کە هەر لەو تەمەنەدا دەمرم و کاتێک کێشەی دڵم جدی بوو کاتێک گەیشتمە ٤٥ ساڵ بیرم کردەوە: ئەمەیە. تەنها زانستی پزیشکی، کە بۆ یارمەتیدانی باوکم بەردەست نەبوو، منیان بە زیندوویی هێشتەوە". بینینی پیشەیەکی تۆپی پێی شاراوە وەک ڕێگایەک بۆ بەخشینی ڕێز لە باوکی، مردنەکە ئیلهامی لە خاچیفی بەهێز بوو، کە هەروەها زۆر جار سەردانی شوێنی بەخاکسپاردنی دەکرد لە ئۆستێربگرافپلاتس. دایکی وەک پاککەرەوە دەستی کرد بە کارکردن لە ئایاکس و بڕیاری ئەوەی دا کە چیتر ناتوانێت بە بێ مێردەکەی لە بەقاڵەکە هەڵبگرێت و لە داهاتوودا ئەمەش کرۆیف لە ئاسایشی دارایی نزیک کردەوە بەڵکو دەستخۆشیشی بۆ هاوکاری یاریزانەکان کرد دایکی بەم زووانە چاوی بە مێردە دووەمەکەی هینک ئەنجل کەوت کە دەستی مەیدانییە لە ئایاکس کە کاریگەری سەرەکی لە ژیانی کرۆیف سەلماند.
گلۆریا ئایاکس و سەردەمی زێڕینی تۆتاڵ تۆپی پێی
کرۆیف لە دەیەمین ساڵیادی لەدایکبوونیدا چووە نێو سیستەمی گەنجانی ئایاکسەوە. کرۆیف و هاوڕێکانی زۆر جار سەردانی شوێنی یاری دەکەن لە گەڕەکەکەیان و ڕاهێنەری گەنجانی ئایاکس یانی ڤان دێر ڤین کە لە نزیکەوە ژیاوە، تێبینی بەهرەکەی کرۆیفیان کرد و بڕیاریان دا کە لە ئایاکس شوێنێک پێشکەش بکەن بەبێ دادگایی فەرمی. ئەو یەکەم یەکەم یاریی فەرمی خۆی لەگەڵ ئایاکس لە 15ی تشرینی دووەمی 1964 ئەنجامدا لە خولی نایابی هۆڵەندا لە دژی یانەی گرونینگن کە تاکە گۆڵی بۆ ئایاکس تۆمار کرد لە شکستێکی ٣-١ ئەو ساڵە ئایاکس لە نزمترین پلەی خۆیدا تەواو بوو لەوەتەی دامەزراندنی تۆپی پێی پیشەیی، کە لە ڕیزبەندی ١٣یەم دەبینرا. بە ڕاستی کرۆیف لە وەرزی ١٩٦٥-١٩٦٦ دەستی کرد بە هەستکردن و خۆی وەک یاریزانی تیپی یەکەم بە ئاسایی دامەزراند دوای تۆمارکردنی دوو گۆڵ بەرامبەر دی دەبلیو ئێس لە یاریگای ئۆڵمپیک لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٥ لە سەرکەوتنێکی ٢-٠. لە حەوت یاری ئەو زستانەدا هەشت جار گۆڵی کرد و لە مانگی ئازاری ١٩٦٦ سێ گۆڵی یەکەمی لە یارییەکی خولیدا بەرامبەر تەلستار تۆمار کرد لە بردنەوەی بە ئەنجامی ٦-٢. چوار ڕۆژ دواتر لە یارییەکی جامی بەرامبەر ڤیندام لە بردنەوەیەکی بە ئەنجامی ٧-٠دا چوار گۆڵی تۆمارکرد لە کۆی ئەو وەرزەدا کرۆیف لە ٢٣ یاریدا ٢٥ گۆڵی تۆمارکرد و ئایاکس پاڵەوانیەتی خولی بەدەست هێنا. thumb|left|کرۆیف یاری بۆ ئایاکس دەکات لە دژی [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|یانەی لیڤەرپوول و بەرگریکار تۆمی سمیس لە یارییەکی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە کانوونی یەکەمی ١٩٦٦]] لە وەرزی ١٩٦٦-١٩٦٧دا، ئایاکس جارێکی تر پاڵەوانیەتی خولی بردەوە، هەروەها جامی هۆڵەندا ی بردەوە، بۆ یەکەم "دووان"ی کرۆیف. کرۆیف کۆتایی بە وەرزەکە هێنا وەک گۆڵکەری پێشەنگ لە ئێردیڤیسی بە ٣٣ گۆڵ، کرۆیف بۆ سێیەمین ساڵی یەک لەدوای یەک لە وەرزی ١٩٦٧-١٩٦٨ خولی بەدەستهێنا. هەروەها بۆ جاری دووەم بە یاریزانی ساڵی تۆپی پێی هۆڵەندی ناوبرا، کە لە ساڵی ١٩٦٩ دووبارەی کردەوە. ٢٨ی ئایاری ١٩٦٩، کرۆیف لە یەکەم یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا بەرامبەر ئەی سی میلان یاری ئەنجامدا، بەڵام ئیتالییەکان بە ئەنجامی ٤-١ بردنەوەیان تۆمار کرد.
لە وەرزی ١٩٦٩-١٩٧٠، کرۆیف دووەم جار خولی و جامی بەدەستهێنا "دەبڵ"؛ لە سەرەتای وەرزی ١٩٧٠–٧١، ئەو توشی پێکانێکی سەخت بوو. ئەو گەڕانەوەی لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٠ لە دژی ئایندهۆڤن ئەنجامدا و لە جیاتی ئەوەی ژمارە ٩ی ئاسایی خۆی لەبەر بکات، کە لە لایەن گێری موهرێنەوە بەکار دەهێنرێت، لە جیاتی ئەوە ژمارە ١٤ی بەکارهێناوە، ئایاکس بە ئەنجامی ١-٠ یاریەکەی بردەوە هەرچەندە زۆر نامۆ بوو لەو ڕۆژانەدا بۆ دەستپێکەرانی یارییەک کە بە ژمارە ١ تا ١١ یاریی نەکەن، لەو ساتەوە بۆ دواوە، کرایف ژمارە ١٤ی لەبەر کرد، تەنانەت لەگەڵ هەڵبژاردەی تۆپی پێی هۆڵەنداش دۆکیومێنتاری هەبوو لەسەر کرۆیف، نومەر 14 یۆهان کرۆیف. و لە هۆڵەندا گۆڤارێک هەیە لە لایەن ڤۆتبال ئینتەرناسیۆنال، نومەر 14.
لە یارییەکی خولی دژ بە ئەی زێد ئەلکمار '٦٧ لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٧٠، کرۆیف لە سەرکەوتنێکی بە ئەنجامی ٨-١دا شەش گۆڵی تۆمارکرد دوای بردنەوەی یاری کۆتایی جامی هۆڵەندا بەرامبەر سپارتا ڕۆتردام بە ئەنجامی ٢-١، ئایاکس بۆ یەکەم جار لە ئەورووپا بردەوە لە ٢ی حوزەیرانی ١٩٧١دا لە لەندەن، ئایاکس خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا بردەوە بە شکستهێنانی پاناتینایکۆس بە ئەنجامی ٢-٠. ئەو گرێبەستێکی حەوت ساڵەی لەگەڵ ئایاکس ئیمزا کرد. لە کۆتایی وەرزەکەدا بە یاریزانی ساڵی تۆپی پێی هۆڵەندی و ئەوروپایی ساڵی ١٩٧١ ناوزەدا کرا.
لە ساڵی ١٩٧٢دا ئایاکس دووەم خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای بەدەستهێنا و لە یاری کۆتایدا یانەی لە ئینتەر میلانی ئیتاڵی بە ئەنجامی ٢-٠ یاریەکەی بردەوە، کە کرۆیف هەردوو گۆڵەکەی تۆمار کرد. ئەم سەرکەوتنە وای لە ڕۆژنامەکانی هۆڵەندی کرد کە لە بەرامبەر تۆتال تۆپی پێ دا، شێوازی ئیتاڵی لە تۆپی بەرگری ڕابگەیەنن. تۆپی پێی: ئینسایکلۆپایدیای کۆتایی دەڵێت، "یەک دەست، کرۆیف نەک تەنیا ئینتەرنازیۆنالی ئیتالیای لە کۆتایی جامی ئەوروپای ١٩٧٢دا کێشایەوە، بەڵکو هەردوو گۆڵی لە بردنەوەی ٢-٠ی ئایاکس تۆمار کرد". هەروەها کرۆیف لە بردنەوەی بە ئەنجامی ٣-٢ بەسەر ئەی دی ئۆ دین هاگ لە کۆتایی جامی هۆڵەندا بەشداری کرد. لە خولەکەدا، کرۆیف بە ٢٥ گۆڵ باشترین گۆڵکەر بوو کاتێک ئایاکس بوو بە پاڵەوان. ئایاکس جامی ئینتەرکۆنتیننتالی بردەوە و لە یاری یەکەمدا بە ئەنجامی ١-١ لەگەڵ ئەندپێندینتی ئەرجەنتینی بردەوە و پاشان لە کانوونی دووەمی ١٩٧٣دا بە لێدانی ٣-١ و ٣-٢ لە ئەمستردام جامی سووپەری ئەورووپایان بردەوە. تاکە گۆڵی کرۆیف لە دژی خۆیان لە ٢٠ی ئابی ١٩٧٢ لە بەرژەوەندی ئێف سی ئەمستردام هات دوای هەفتەیەک، لە دژی گۆ ئەهێد ئیگڵز بە بردنەوەی بە ئەنجامی ٦-٠، کرۆیف چوار گۆڵی تۆماری کرد بۆ ئایاکس. وەرزی ١٩٧٢-١٩٧٣ بە سەرکەوتنێکی دیکەی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا و سێیەم جامی یەک لەدوای یەکی ئەورووپا بە بردنەوەی ١-٠ بەسەر یۆڤانتۆس لە کۆتایی ئەنجام درا، لەگەڵ ئینسایکلۆپیدیای کرایف وتی "ئیلهامی یەکێک لە گەورەترین 20 خولەکی کە تا ئێستا بینیبێتم.
بارسێلۆنا و یەکەم نازناوی لالیگا لە ماوەی ١٤ ساڵدا
لە ناوەندی ساڵی ١٩٧٣، کرۆیف بە بڕی ٦ ملیۆن جێلدەر (نیزیکەی ٢ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی، نیزیکەی ساڵی ١٩٧٣)بە بارسێلۆنا فرۆشراە لە بۆندێکی پێوانەیی جیهانی. لە ١٩ی ئابی ١٩٧٣ دوا یاریی خۆی بۆ ئایاکس ئەنجامدا و تێیدا بە ئەنجامی ٦-١ یانەی ئیف سی ئەمستردامیان تێکشکاند، لە دووەم یاری وەرزی ١٩٧٣-١٩٧٤.
کرۆیف خۆشەویست بوو لەلایەن هاندەرانی بارسێلۆنا کاتێک ناوێکی کاتالۆنی بۆ کوڕەکەی هەڵبژارد، کە ناوی کردە"جۆردی". یارمەتی بارسێلۆنای دا بۆ ئەوەی بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٦٠ەوە لالیگا بباتەوە، بە سەرکەوتنی لە دژی ڕکابەری سەرەکی ڕیال مەدرید بە ئەنجامی ٥-٠ لە یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ. هەزاران کەس لە هەوادارانی بارسێلۆنا کە لە تەلەڤزیۆنەوە سەیری یارییەکەیان دەکرد لە ماڵەکانیان ڕژانە نێو شەقامەکان بۆ ئەوەی بەشداری ئاهەنگی بردنەوەیان بکەن. ڕۆژنامەنووسێکی نیویۆرک تایمز نوسیویەتی کە کرۆیف لە ماوەی ٩٠ خولەکدا زیاتر لە چەندین سیاسەتمەدار لە خەبات و تێکۆشاندا کاری زیاتر بۆ ڕۆحی گەلی کەتالان کردووە. مێژوونووسی تۆپی پێ جیمی بێرنز ڕایگەیاند، "لەگەڵ کرۆیف، تیمەکە هەستیان کرد کە ناتوانن بدۆڕێن". لە ساڵی ١٩٧٤ کرۆیف بە باشترین یاریزانی ئەورووپا دەستنیشان کرا.
لە ماوەی خۆیدا لە بەرشەلۆنە لە یارییەکدا بەرامبەر ئەتلەتیکۆ مەدرید ، کرۆیف گۆڵێکی تۆمارکرد کە تێیدا خۆی بە هەوادا هەڵدا و تۆپەکەی لە پاسی میگێل ڕینا گۆلی ئەتلیتیکۆ بە قاچی ڕاستی خۆی دا (تۆپەکە لە نزیک بەرزایی مل بوو و پێشتر گەشتێکی زۆری لە پۆستێکی دووردا کردبوو). گۆڵەکەی لە دۆکیومێنتاری "En un momento dado" پێشکەش کرا، کە تێیدا هەوادارانی کرۆیف هەوڵیان دا ئەو ساتە دروست بکەنەوە گۆلەکە دۆبلاژ کراوە بەڵام. مەحاڵە دێ کرۆیف (گۆڵی مەحاڵی کرۆیف). ١٩٧٨ بارسێلۆنا بە ئەنجامی ٣-١ لە لاس پالماسی بردەوە بۆ بردنەوەی کۆپا دێل ڕی. کرۆیف لە ساڵی ١٩٧٥ لە کاتی خولی پاریسدا دوو یاری لەگەڵ پاریس سان جێرمان ئەنجامدا ئەو تەنها ڕازی بوو چونکە ئەو هەواداری دیزاینەر دانیاڵ هێچتەر بوو، کە ئەو کاتە سەرۆکی پاریس سان جێرمان بوو.
خانەنشینی کورت و ماوەیەک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
کرۆیف بۆ ماوەیەکی کورت لە ساڵی ١٩٧٨ وازی لە یاری کردن هێنا بەڵام دوای لەدەستدانی زۆربەی پارەکەی لە زنجیرەیەکی سەرمایەگوزاری هەژاردا، لەوانە کێڵگەی بەراز، کە لەلایەن هونەرمەندێکی فێڵەوە ڕاوێژیان پێکرا، کرۆیف و خێزانەکەی هاتن بۆ ئەمریکا. وەک بیری هێنایەوە، "من ملیۆنان پارە لە کێڵگەی بەرازم لە دەست داوە و ئەوە هۆکار بوو کە بڕیارمدا جارێکی تر ببم بە یاریزانی تۆپی پێ". کرۆیف جەختی لەوە کردەوە کە بڕیارەکەی بۆ دەستپێکردنەوەی پیشەی یاریکردنی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە پیشەکەیدا تەوەری بوو. "هەڵە بوو، هەڵە بوو، واز لە یاریکردن بهێنم لە تەمەنی ٣١ ساڵی دا بە بەهرەیەکی بێوێنەی کە لە دەستمدایە" و ئەوەشی وت "لە سفرەوە لە ئەمریکا دەست پێبکەین، چەند میلێک دوور لە ڕابردووم، یەکێک بوو لە باشترین بڕیارەکان کە کردووم لەوێ فێربووم چۆن تەماحە کۆنترۆڵنەکراوەکانم پەرە پێ بدەم، وەک ڕاهێنەرێک بیر بکەمەوە و سەبارەت بە سپۆنسەرکردن".
لە تەمەنی ٣٢ ساڵیدا، کرۆیف ڕێکەوتنێکی پڕ قازانج لەگەڵ لۆس ئەنجلس ئەزتێکس لە خولی تۆپی پێی ئەمریکای باکوور (NASL) ئیمزا کرد. ئەو پێشتر ڕاگووراوە بۆ ئەوەی بچێتە نیو یۆرک کۆسموس بەڵام مامەڵەکە تەواو نەبوو ئەو چەند یاریەکی پێشانگای بۆ کۆسمۆس کرد ئەو تەنها بۆ یەک وەرز لە ئەزتێکس مایەوە، و دەنگی پێدرا بە باشترین یاریزانی ساڵی (NASL). دوای ڕەچاوکردنی پێشنیارێک بۆ پەیوەندیکردن بە دەمبارتۆن ئێف سی لە سکۆتلەندا، وەرزی داهاتوو، بۆ یاری کردن بۆ دیپلۆماتکارەکانی واشنتۆن ڕۆیشت. ئەو هەموو هەڵمەتی ساڵی ١٩٨٠ی بۆ دیبلۆماتەکان یاری کرد، تەنانەت کاتێک تیمەکە تووشی کێشەی دارایی خراپ بوو لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٨١ کرۆیف وەک یاریزانی میوان بۆ میلان لە خولێکدا یاری کرد، بەڵام توشی پێکان هات لە ئەنجامدا سەرەتای وەرزی تۆپی پێی (NASL) ساڵی ١٩٨١ لە دەست دا، کە لە کۆتاییدا بوو بە هۆی ئەوەی کە کرۆیف بڕیاری دا کە تیمەکە جێبهێڵێت هەروەها کرۆیف لە یاری کردن لەسەر ڕووە دەستکردەکان، کە لە (NASL) ئەو کاتە باو بوون.
گەڕانەوە بۆ ئیسپانیا لەگەڵ لیڤانتی
لە کانوونی دووەمی ١٩٨١، کرۆیف سێ یاری دۆستانەی بۆ یانەی دۆردریخت ئەنجام دا. هەروەها لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٨١دا، بەڕێوەبەری یانەی لێستەر سیتی ئینگلیزی هەوڵی ئیمزاکردنی گرێبەست لەگەڵ کرۆیف دا و سەرەڕای دانوستانەکان سێ هەفتە بەردەوام بوو، کە تێیدا کرۆیف خواستی خۆی بۆ یاری بۆ یانەکە دەرببڕیت، بەڵام نەتوانرا ڕێکەوتن ئەنجام بدرێت کرۆیف لەجیاتی ئەوەی ئیمزای لەگەڵ سێگوندای ئیسپانی دیڤیژن لای لیڤانتی هەڵبژارد.
ماوەی دووەمی لەگەڵ ئایاکس
thumb|یۆهان کرۆیف لەگەڵ هەوادارانی ژاپۆنی لە ساڵی ١٩٨٢ دوای ماوەکەی لە ئەمریکا و مانەوەی کورتی تەمەنی لە ئیسپانیا، کرایف گەڕایەوە بۆ یاریکردن لە زێدی خۆی، لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٨٠ وەک "ڕاوێژکاری تەکنیکی" بۆ ڕاهێنەر لیۆ بینهاکەر، ئایاکس بوو بە هەشتەم لە ڕێزبەندی خولدا لە کاتی دوای ١٣ یاری دوای ٣٤ یاری، لەگەڵ ئەوەشدا، ئایاکس وەرزی ١٩٨٠-١٩٨١ی لە ڕێزبەندی دووەم کۆتایی بە وەرزەکە هێنا. لە کانوونی یەکەمی ١٩٨١، کرۆیف گرێبەستێکی درێژکراوەی لەگەڵ ئایاکس ئیمزا کرد. لە وەرزی ١٩٨١-١٩٨٢ و ١٩٨٢-١٩٨٣دا ئایاکس لەگەڵ کرۆیف بووە پاڵەوانی خولی لە ساڵی ١٩٨٢-١٩٨٣دا ئایاکس جامی هۆڵەندی بردەوە (KNVB-Beker). ساڵی ١٩٨٢ گۆڵێکی بەناوبانگی بەرامبەر هێلمۆند سپۆرت تۆمار کرد لە کاتی یاریکردن بۆ ئاياکس، کرۆیف بە هەمان شێوەی ڕیک کۆپنس 25 ساڵ لەمەوپێش لێدانی سزایەکی تۆمارکرد. ئەو تۆپەکەی خستە خوارەوە بۆ لێدانی سزای ڕۆتین، بەڵام لە جیاتی لێدانی بۆ ناو گۆڵ، کرۆیف تۆپەکەی بە تەنیشتەوە بۆ هاو تیمی یێسپەر ئۆلسن دانا، کە لە بەرامبەردا ئەو تۆپەی بۆ کرۆیف تێپەڕاند بۆ لێدانی تۆپەکە بۆ ناو تۆڕە بەتاڵەکە، وەک ئۆتۆ ڤێرسفیڵد سەیری تۆپەکەی دەکرد، گۆڵچی هێلمۆند.
ژیانی پیشەگەری نێودەوڵەتی
thumb|150px|کرۆیف وەک کاپتنی هەڵبژاردەی هۆڵەندا پێش یارییەک لە مۆندیالی ١٩٧٤ بە سیفەتی کە یاریزانی نێودەوڵەتی هۆڵەندی یە، کرۆیف ٤٨ یاری ئەنجامداوە، و ٣٣گۆڵی تۆمار کردووە. هەڵبژاردەی نیشتیمانی هیچ یارییەکی نە دۆڕاندووە کاتێک کرۆیف گۆڵی تۆمار کردووە. لە ٧ی ئەیلولى ١٩٦٦، بۆ یەکەم جار کرۆیف یاری بۆ هۆڵەندا لە پاڵاوتنەکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ١٩٦٨ لە دژی هەنگاریا ئەنجامدا، و گۆڵی یەکسانبوونی تۆمارکرد ٢-٢. لە یاری دووەمی، یاری دۆستانە دژی چیکۆسلۆڤاکیا، کرۆیف یەکەم یاریزانی نێودەوڵەتی هۆڵەندی بوو کە کارتی سووری لێ بەرزکرایەوە. و لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی شاهانەی هۆڵەندا(KNVB) لە یارییەکانی ئایاکس دوورخستەوە بەڵام یاریە نێودەوڵەتی نەگرتەوە.
کاتژمێری پرتەقاڵی سەرەتای ١٩٧٠
کرۆیف سەرکردایەتی هۆڵەندای کرد بۆ پلە دووی جامی جیهانیی ١٩٧٤، و بە باشترین یاریزانی پاڵەوانیەتیەکە دەستنیشان کرا. بە سوپاس و شارەزایی تیپەکەی لە تۆتال تۆپی پێ، هەموو ڕێگایەکیان بەرەو کۆتایی بەزاند و لە ئەرژەنتینی (٤-٠)، ئەڵمانیای ڕۆژهەڵات (٢-٠) و بەرازیل (٢-٠) بە درێژایی ڕێگاکە. کرۆیف دوو گۆڵی بەرامبەر ئەرژەنتین تۆمار کرد لە یەکێک لە کاریگەرترین نمایشەکانی تیپەکەی، پاشان گۆڵی دووەمی بەرامبەر بەرازیل تۆمار کرد بۆ ئەوەی پاڵەوانی ڕابردوو لە پاڵەوانێتیەکە بکاتە دەرەوە.
هۆڵەندا لە کۆتاییدا ڕووبەڕووی میوانداری پاڵەوانێتی ئەڵمانیای ڕۆژئاوا بوویەوە. کرۆیف یاریەکەی دەستپێ کرد و تۆپەکە ١٥ جار پاساتی پێ کرا لە نێوان هەڵبژاردەی هۆڵەندا تا تۆپەکە گەیشتە کرۆیف، کە بە ڕاکردنێک یاریزانی ئەڵمانی بێرتی ڤۆگتسی بڕی و لە کۆتاییدا لە ناوچەی سزا کرۆیف لەلایەن ئۆلی هۆنیس بەرپێی دا و لێدانی سزای بەدەست هێنا. هاو تیمی یۆهان نێیسکنس گۆڵی تۆمارد کرد بە لێدانی سزا و ئەنجامەکە بوو بە ١-٠ لە بەرژەوەندی هۆڵەندا لە کاتێکدا یاریزانانی هەڵبژاردەی ئەڵمانیا قاچیان بەر تۆپ نەکەوتبوو. بەڵام لە گێمی دووەمدا ئەڵمانییەکان کۆڵیان نەدا و ئەنجامەکەیان گۆڕی ٢-١ بە گۆڵی برایتنەر (لێدانی سزا) و گۆڵی مولەر لە دوا خولەکەکانی یاری. ئەمەش دووەم جامی جیهانیی بوو دوای بیست ساڵ.
لەچاوپێکەوتنێکدا کە لەژمارەی 50 ساڵەی گۆڤاری وۆرڵد سۆکەربڵاویکردەوە، کاپتنی هەڵبژاردەی بەرازیلی کە جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠ بردەوە کارلۆس ئەلبێرتۆ ، بەردەوام بوو لەلێدواندا گوتی" تاکە تیپێک کە من بینیم شتەکان بە شێوەیەکی جیاواز ئەنجام دەدات هۆڵەندایە لە جامی جیهانیی فیفای ١٩٧٤ لە ئەڵمانیا، لە کاتەوە هەموو شتێک تا رادەیەک وەکو یەک بوو ... شێوازی یاریکردنیان" بازنەیی" بوو سەرسوڕهێنەر بوو بۆ بینین و سەرسوڕهێنەر لە یاری".
ڕاھێنەری پێشووی تۆپی پێی بەڕازیل و یاریزانی پێشوو تیلی سانتانا لە چاوپێکەوتنێک ئاماژەی بەوە دا کە ئەو ھیچ ئایدلێکی نییە، "گەورەترین ئاسوودەیی من ئەوە دەبێت کە ببمە ڕاھێنەری تیمێکی وەکوو ھۆڵەندای ١٩٧٤، تیمێک بوو کەوا دەتتوانی یۆهان کرۆیف ھەڵبژێریت و لە لای ڕاست دایبنێی، ئەگەر ھاتبا لە لای چەپ دامنابوایە ئەوا بەھەمان شێوەی شوێنی خۆی یاری دەکرد، دەمتوانی نیسکنس ھەڵبژێرم ئەو لەھەردوو شوێنی ڕاست و چەپی ناوەڕاست یاری دەکرد، بەم شێوەیە ھەمووان لەھەر شوێنێکی یاریگا بوایە یارییان دەکرد.
دوای ١٩٧٦
لە تشرینی یەکەمی ١٩٧٧ کرۆیف وازهێنانی نێودەوڵەتی ڕاگەیاند، دوای ئەوەی یارمەتی هەڵبژاردەی نیشتیمانی دا بۆ سەرکەوتن بۆ جامی جیهانیی داهاتوو. بە بێ ئەوە، هۆڵەندا دووبارە لە جامی جیهانیی پلەی دووەمی بەدەست هێنا، لە دەستپێکدا، دوو پڕۆپاگەندە هەبوو سەبارەت بە ئامادەنەبوونی لە جامی جیهانیی ١٩٧٨ : یان لەبەر هۆکاری ڕامیاری ( لەو کاتە دیکتاتۆری سەربازی لە سەر دەستهەلاتی ئەرژەنتین بوو)، یان لەبەر ئەوەی هاوسەرەکەی ڕێگری لە یاری کردن کرد. لە ساڵی ٢٠٠٨، کرۆیف بۆ ڕۆژنامەنووس ئانتۆنی باساس لە کاتالۆنیا ڕادیۆ ڕوونی کردەوە کە ساڵێک پێش پاڵەوانیەتیەکە، لە بارسێلۆنا هەوڵی ڕفاندنی خێزانەکەی درا، و ئەوە بووە هۆکاری وازهێنانی نێودەوڵەتی. "بۆ یاری کردن لە جامی جیهانیی، پێویستە ٢٠٠٪ ئامادە بیت، هەندێک سات هەن لە ژیاندا بەهاکانی تری تیایە."
چوونە نێو بەڕێوەبردن لەگەڵ ئایاکس
دوای وازهێنانی لە لەیاریکردن، کرۆیف هەمان ڕێچکەی مامۆستاکەی رینوس میچلز گرتە بەر، بە ڕاهێنەرایەتی کردنی یانەی ئایاکسی گەنج نازناوی جامی براوەکانی جامی ئەورووپای ساڵی ١٩٨٧ بەدەست هێنا. لە ئایار و حوزەیرانی ١٩٨٥، کرۆیف دوبارە گەڕایە ئایاکس. لە وەرزی ١٩٨٥-١٩٨٦، خولی ل بەرامبەر یان ڕێکەر ئایندهۆڤن لەدەست دا، سەرەڕای ئەوەی کە ئایاکس جیاوازی گۆڵەکانی +٨٥ بوو (١٢٠ گۆڵی تۆمارکراو بەرامبەر ٣٥ گۆڵی لێکراوە). لە هەردوو وەرزی ١٩٨٥-١٩٨٦ و ١٩٨٦-١٩٨٧، ئایاکس جامی هۆڵەندی بەدەست هێنا.
وازھێنانی لە ھەڵبژاردەی ئاشە ھەوایییەکان
پێش دەستپێکی مۆندیالی ساڵی ١٩٧٨ لە ئەرژەنتین بەھۆی ھەڕەشەکی توند لەسەرەیییەوە بە کوشتنی و بە مەرامی سەفەری بۆ ئەرژەنتین کرۆیف برشیاری وازھێنانی لە ھەڵبژاردەی ھۆڵەندا دەرکرد و تەنانەت نەیدەتوانی لەگەڵ یانەکانیش بەردەوام بێت.
وێنۆک|ئەستێرەی پێشووی یانەکە یۆھان کڕۆیف کە دەرچووی قووتابخانەی لاماسیای بەرشلۆنەیە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:مردووانی ٢٠١٦ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٤ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٧٦ پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:فیفا ١٠٠ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ھۆڵەندی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ھۆڵەندی پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی سییەکان پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:دوور لە وڵاتانی ھۆڵەندی لە ئیسپانیا
بۆگد
بۆگد یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی ئاشتی لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
چارەسەری ھۆرمۆنیی ترانسجێندەر
چارەسەری ھۆرمۆنی کردارێکە تێیدا ترانسجێندەر چارەسەر وەردەگرێ بۆ ئەوەی بە شێوەی سروشتی بچێتەوە سەر ئەو جێندەرەی کە پێیەوە پەیوەستە و جێندەری راستەقینەی خۆیەتی.
جێژنی سوپا
جێژنی سوپا، بۆنەیەکە هەندێک وڵات ئاهەنگی تیا دەگێڕن وەکو ڕێزلێنانێک لە سوپای نیشتیمانی وڵاتەکەیان.
پۆل:سەربازی
ئەبووزەبی
ئەبووزەبی (بە عەرەبی:) پایتەختی و دووەم شاری گەورەی وڵاتی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکانە (لە دوای دوبەی). بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٨ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١،٤٥٠،٠٠٠ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەبووزەبی پۆل:ناوچە شارییەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:شوێنە كەناراوییەكانی ئیماراتی یەكگرتووی عەرەبی پۆل:شارەکانی بەندەری عەرەبی پۆل:هەرێمی ناوەڕاست، ئەبووزەبی پۆل:ھەرێمی ناوەڕاست، ئەبووزەبی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٧٦٠
سێگۆشەی بەرموودا
چەپ|250px|وێنۆک|نەخشەی سێگۆشەی بەرمۆدا سێگۆشەی بەرمۆدا نھێنییەکە لە نھێنییە نادیارەکانی سروشت کە سەدەھا ساڵە خەڵک سەری سووڕماوە لێی، و تا ئێستاش یەکێکە لە سەرسووڕھێنەرەکانی سروشت کە لە گۆڤار، ڕۆژنامە و تەلەڤیزیۆن باسی دەکرێت. سێگۆشەی بەرمۆدا بەشێکە لە زەریای ئەتڵەسی کە بە ھەزارەھا کەشتی و فڕۆکەی لێ بزر بووە بەبێ ئەوەی ھیچ شتێک بەجێ بھێڵن لەدوای خۆیان، ھەتا ئێستاش کەس نەیتوانیوە بە تەواوەتی ھۆی بزربوونی ئەو شتانە بزانێت لەو سێگۆشەیەدا. کاتێک کە باسی سێگۆشەی بەرمۆدا دەکرێت وەک ئەوە وایە کە باسی چیرۆکێکی خەیاڵی بکەیت بەڵام جیاوازییەکەی ئەوەیە کە سێگۆشەی بەرمۆدا ڕاستییەکە و شتێکی ڕاستەقینەیییە و چەندەھا جار گوێمان لێ بووە لە زۆر جێگا کە باسی لێوە دەکرێت، بە گەورەترین تەحەدی ئەم سەردەمە دادەنرێت کە بەڕووی مرۆڤ بووبێتەوە.
شوێنی جوگرافی
شوێنی جوگرافیی سێگۆشەی بەرمۆدا دەکەوێتە ڕۆژاوای زەریای ئەتلانتیک لە باشووری ویلایەتی فلۆریدا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا خۆی لە خۆیەوە ئەو شوێنە شێوەیەکی سێگۆشەیی دروستدەکات، سێگۆشەی بەرمۆدا لە ساڵی ١٩٥٤ز دۆزرایەوە کاتێک کە چەند فڕۆکەیەک تێیدا بزربوون کاتێک فڕین بەسەریدا و دیار نەمان لەو کاتەوە بەو ناوەوە ناسراوە، و ھەندێکیان پێی دەڵێن: دوورگەکانی شەیتان یاخود سێگۆشەی شەیتان.
خاڵی بزربوون لە سێگۆشەی بەرمۆدا
لەشوێنێکی دیاری کراوە لە باکووری ڕۆژاوای زەریان ئەتلسی کە پێی دەڵێن (بحر سارجاسو) کە بەشێوەیەکی زۆر گەورە لەسەر ئاوەکەی ھەموی بە قەوزە گرتووە کە پێی دەگوترێت سارجاسام کە بەشێوەیەکی گەورە گەورە کە سەر ئاوەکەی گرتوە کەڕێی لە ھاتوچۆی کەشتی و پاپۆرەکان گرتووە.
و دەریای (سارجاسو) بێ دەنگییەکی زۆری لێ دەبینرێت کە دەریایەکی مردووە ھیچ جووڵەی نییە کە کەشتی وانەکان چەندەھا ناویان لێ ناوە وەک (دەریای ترسناک)یان (قەبرستانی ئەتلنتی) ئەوەش بەھۆی ئەو شتانەی کە بینیویانە لەکاتی گەشتکردن لەناو ئەو دەریایە … و دەرکەوتووە لە چەندەھا کەشتی لەناو ئەو دەریایە بزربونە لەسەرەتای دروستبوونی مرۆڤەیەتییەوە تاوەکو ئێستا و بەھەزارەھا ھەیکەل و لاشەی مرۆڤی تێدایە کە تا ئێستا دەرنەھێنراون.
لەسەرەتای دیاردەی ونبوون لە سێگۆشەی بەرمۆدا لە ساڵی ١٨٥٠ لەو شوێنەوو نزیک لەو زیاتر لە ٥٠ کەشتی ون بوون و دیار نەمان … ھەندێک لە کەشتی وانانەکان توانیان بنکەی کەشتیوانان ئاگادار بکەنەوە بەماوەیەکی زۆر کەم لە ون بوونیان بەڵام ئەو نامانە زۆر نادیاربون و کەس تێ نەگەیشتووە.
و ئەو کەشتیانە زۆربەی دەگەرێتەوە بۆ ولایاتی یەکگرتووەکانی ئەمریکا، یەکەمیان کەشتی (انسرجنت) کە ٣٤٠ کەسی لەسەر بوو
دووھەم غواصەی (اسکوریبون) کە ٩٩ کەشتیوانی تێدا بوو لە ساڵی ١٩٦٨.
ئەو کەشتیانەی کە ونبون لە سێگۆشەی بەرمۆدا
دیاردەی ونبوونی فڕۆکە ئەم دیاردەیە گەیشتە زەریای ئەتلەنتی کاتێک کە بەئاسمانی ئەتلەنتی یان با بڵیین ئاسمانی سێگۆشەی بەرمۆدا ساڵی ١٩٤٥ زایینی لە قاعیدەی لودیردیل لە ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پێنج فڕۆکە بۆ مەشقکردن چوون بەو شوێنەدا ڕۆشتن، ژمارەیان ٥ فڕۆکەوان بوون لەگەڵ ٨ یاریدەدەری فڕۆکەوانەکان کە تا ئاستێک شارەزاییان ھەبوو لە بارەی فرۆکەوانییەوە … وەسەرۆکەکەیان ناوی (تشارلزتیلور) بوو، کاتێک کە لە بنکەوە چاوەرێی بروسکەیان دەکردن بۆ گەڕانەوە و نیشتنەوەیان لە بنکەوە بروسکەیەکیان پێ گەیشت لە سەرۆکەکەیان (ملازم تشارلزتبلور) کە دەڵێت: (ئێمە لەحالەتێکی زۆر خراپین، ئێمە لەژێر خەت دەرچووین وناتوانین زەوی ببینین و ناتوانین دەستنیشانی شوێن و جێگامان بکەین، وابزانم ئێمە ونبووین لە ئاسمان، ھەموو شتێک لامان لێڵە و ھیچ نابینین وەنازانین بۆ کوێ دەچین) … دوای ئەوە ھیچیان لێ نەبیستراوە.
وەلەو فڕۆکانەی کەون بوونە لە ساڵی ١٩٤٥ زایینی دوو فرۆکەی ئەمریکی ون بووە.
لە ساڵی ١٩٤٨ زایینی فرۆکەی بریتانی (ستارتیجر) ون بوو کە ٣١ کەس لەسەر بوو.
لە ساڵی ١٩٥٦ زایینی فرۆکەی دەریایی ئەمریکی ون بوو کە ١٠ کەس بوون.
پرسیار: ئایا کاتێکی دیاریکراو ھەیە کە کارەساتی ون بوون ڕوودەدات لە سێگۆشەی برمودا؟ زۆربەی ئەو ڕووداوانە کە ڕوویان داوە لە سێگۆشەی برمودا، لە ٣ مانگی دیاریکراو ڕوویان داوە لەمانگی ١١/١٢/١ ئەویش کاتی پشوی مەسیحییەکانە لە کاتی کریسمس بۆیە ناویان ناوە (وەرزی ون بوون).
پرسیار: بۆچوونەکان دەربارەی سێگۆشەی برمودا؟ وای لێک دەدەنەوە کە زۆر جار بومە لەرزە ڕودەدات لەناو دەریایەکە وادەکات ئەو کەشتیانە ون بن …
وەھەندێکیان وا لێک دەدەنەوە کە ڕاکێشانێکی موگناتیسی ھەیە لەناو دەریایەکە ئەوەی بەسەری دا بروات بۆ ناخی زەوییەکە ڕای دەکێشێت ..
ئەوەش ئەوە دەگەیەنێت کە ھێزێکی موگناتیسی ھەیە
سەرچاوەکان
پۆل:ئەفسانە شارییەکان پۆل:ئەفسانەکانی سەروو سروشتی پۆل:جوگرافیای مەیامی
ئابڕوچوونەکەی ساڵی ٢٠١٤ی ڕێکخراوی ھەواڵگری نیشتیمانیی تورکیا
ئابڕوچوونەکەی ڕێکخراوی ھەواڵگری نیشتیمانیی ٢٠١٤ ئابڕووچوونێکی سیاسی و سەربازییە سەبارەت بە ڕۆڵی ڕێکخراوەی ھەواڵگریی نیشتمانی تورکیا (میت) لە دابینکردنی چەک بۆ وڵاتی سووریای دراوسێ لە دەمی شەڕی ناوخۆیی سووریا.
ئابڕوچوونەکە ئاشکرا بوو لە ڕۆژی ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤، کاتێک کە پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لە سەرچاوەیەکی نەناسراوەوە گەشت بە داواکاری گشتی ئادانا سەرچاوەکە بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە ژمارەیەک لۆری بەرەو سووریا بەڕێگاوەن و چەکیان ھەڵگرتووە. سەرەڕای ئەوەی جەندرمەی تورکیا لە ١٩ی کانوونی دووەم دا گەڕانوپشکنینیان ئەنجام دا بەڵام گەڕانەکەیان تەگەرەی بۆ دروستکرا لەلایەن پارێزگاری ئادانا حوسەین ئاڤنی کۆش کە بانگەشەی ئەوەی کرد کە ئەو لۆریانە سەر بە دەزگای ھەواڵگریی میت بوون. داواکاری گشتی کە فەرمانی گەڕانەکەی دابوو لەگەڵ زۆرێک لەو سەربازانەی جەندرمە کە ئەو بەژداری گەڕانەکە بوون، ھەموویان لە پۆستەکانیان دوورخرانەوە و ھەندێکیش ڕووبەڕووی لێکۆڵینەوەی یاسایی بوون. حکوومەتی تورکیا، کە ئەوکات ڕەجەب تەییب ئەردۆغان سەرۆکی بوو، سەرەتا بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە کاروانی بارھەڵگرەکان 'نھێنییەکی نیشتیمانییە' بەڵام دواتر بانگەشەی ئەوەی کرد کە بارھەڵگرەکان پێداویستی خۆراک و پزیشکییان بۆ ھاوڵاتییانی تورکمان لە سووریا ھەڵگرتووە، زۆرێک لە ڕەخنەگرانی حکوومەت تۆمەتی ئەوەیان ئاڕاستەی حکوومەت کرد کە لە ڕاستیدا بارھەڵگرەکان چەکیان بۆ گروپە یاخییەکانی شەڕی ناوخۆیی سووریا دابین کردووە.
لە ڕۆژی ٢٩ی ئایاری ٢٠١٥ ڕۆژنامەی جمھورییەت گرتەی گەڕانەکەی بڵاوکردەوە و پشتڕاستی کردەوە کە لە ڕاستیدا ئەو بارھەڵگرانە چەکیان ھەڵگرتووە. دواتر حکوومەت ڕووبەڕووی داوای دەست لەکارکێشانەوە بوویەوە، ئەمە لەکاتێکدا لێکۆڵینەوە دژ بە ڕۆژنامەکە دەستی پێکرد بۆ بڵاوکردنەوەی دیمەنەکە. دواتر سکاڵای یاسایی دژی ئەردۆغان تۆمارکرا لەلایەن حوسەین ئایگونی ئەندام پەرلەمانی پارتی گەلی کۆماری (جەھەپە)، کە تێیدا ئەردۆغانی تۆمەتبار کرد بە ناپاکی نەتەوەیی بەھۆی ناردنی چەک بۆ دووژمنانی تورکیا. دواتر حکوومەت گرتە ڤیدیۆیییەکەی لە تورکیادا قەدەغە کرد کە تێیدا دەرکەوت لۆرییەکان ١٬٠٠٠ ھاوەن و ١٬٠٠٠ گوللە تۆپ ٥٠٬٠٠٠ تفەنگ و ٣٠٬٠٠٠ گوللەی تفەنگیان تێدابوو و باوەڕ وابوو بۆ ئەلقاعیدە یان داعش دەگوازرانەوە. ڕۆژی ٦ی ئایاری ٢٠١٦، جان دونداری نووسەری ڕۆژنامەی جمھورییەت بەھۆی «دزەپێکردنی زانیاری نھێنی دەوڵەت» ماوەی پێنج ساڵ و ١٠ مانگ سزای زیندانیکردنی بەسەردا درا بەڵام، بۆ ئەوەی خۆی لە زیندانیکردن بەدوور بگرێت، دواتر توانی ھەڵبێت بۆ ئەڵمانیا.
لە ساڵی ٢٠١٩دا، ٢٢ کەس لەو ٥٤ گومانلێکراوەی کە بەژداری گەڕانی لۆرییەکان بوون سزای زیندانیان بۆ دەرکرا کە سزاکان لە ٢ بۆ ٢٠ ساڵەوە بوون و تاوانی ئەوەیان بەسەردا درا کە بە ڕێنمایی ڕێکخراوی تیرۆریستی بزووتنەوەی گوڵەن کاریان کردووە، جگە لەمە تاوانبار کران بە بردن و ئاشکراکردنی بەڵگەنامە نھێنییەکانی دەوڵەت.
سەرچاوەکان
پۆل:تورکیا پۆل:سووریا
یۆھان سباستیان باخ
یۆھان سباستیان باخ (؛ لەدایکبووی ٣١ی ئازار ١٦٥٨ – مردووی ٢٨ی تەممووز ١٧٥٠) ئاوازدانەر و ئۆرگانژەن و ھارپسیکۆردژەن و ڤایۆلنژەن و ڤیۆلاژەنێکی ئەڵمانیی بوو لەسەردەمی بارۆکدا. باخ توانیی ستایڵە مۆزیکییەکانی ئەو کاتە ئەڵمانیا بەپێز تر بکات لەڕێگەی ئەو توانا مۆزیکییەی کە ھەیبوو لە کاونتەرپۆینت، ھارمۆنیک، مۆتیڤیکدا و ھەروەھا بەوەی کە کۆمەڵێک کێش و فۆڕم و شێوازی بیانیی ھێنایە ناو مۆزیکی ئەڵمانییەوە، بەتایبەتی لە ئیتاڵیی و فەڕەنسییەوە. ئاوازەکانی ئاخ بریتیین لە کۆنشێرتۆکانی براندنبێرگ، ماس لە سیی بچووکدا، Das Wohltemperierte Klavier، دوو پاشن، کارەکانی کیبۆرد و زۆرتر لە ٣٠٠ کانتاتا، کە نزیکەی ١٠٠ دانەیان لەدوای مردنییەوە بزر بوون. مۆزیکی باخ گرنگییەکی تایبەتی ھەیە بەھۆی قووڵیی ڕووناکبیریی و بەھێزی تەکنیک و جوانیی ھوونەری مۆزیکەکەیەوە.
باخ لە ئایزناخ، ساکسی-ئایزناخ لە خێزانێکی مەزنی مۆزیکیناس لەدایک بووە؛ باوکی، یۆھان ئەمبرۆزیس باخ، بەڕێوەبەری مۆزیکناسەکانی شارۆچکەکە بووە، ھەموو مامەکانیشی مۆزیکناسی سەرکەوتوو و لێزان بوون. دەشێت باوکی فێری ژەنینی ڤایۆلن و ھارپسکۆردیی کردبێت، و براکەشی، یۆھان کریستۆف باخ، فێری کڵاڤیکۆردی کردبێت و ھێنابێتییە نێو مۆزیکی ھاوچەرخ. .
منداڵی (١٦٨٥–١٧٠٣)
یۆھان سباستیان باخ لە ئایزناخ، ساکس-ئایزاخ لەدایکبووە لە ٣١ی ئازاری ١٦٨٥. باوکی باخ یۆھان ئامبرۆزیس باخ بوو، کە بەرپرسیی مۆزیسیانەکانی شارۆچکەکە بوو، و ھەروەھا دایکیشی ماریا ئیلیزابێت لامەرھیرت بوو. باخ ھەشتەمین منداڵی خێزانەکەی بوو (کووڕە گەورەکەیان لەکاتی لەدایکبوونی باخدا تەمەنی ١٤ ساڵ بوو). پێدەچێت باخ لەلایەن باوکییەوە بنەما تیۆرییەکانی مۆزیک و ڤیۆلین فێر کرا بێت. مامەکانی باخ ھەموو مۆزیسیانی پڕۆڤێشناڵ بوون، کە پۆستی ئۆرگانژەنی کڵێسا، مۆزیسیان لە چامبەری ماڵی شاھانە، و ھەروەھا ئاوازدانەریش بوون. یەکێک لەمامەکانی کە ناوی یۆھان کرۆیستۆف باخ (١٦٤٥–٩٣) بوو، باخی بە ئۆرگان ناساند و ھەروەھا خزمێکی لەخۆی گەورەتری، کە ناوی یۆھان لودڤیگ باخ (١٦٧٧–١٧٣١) بوو، ئاوازدانەر و ڤیۆلینژەنێکی ناسراو بوو. باخ لەدەوروبەری ساڵی ١٧٣٥ ڕەگەناسیی خێزانەکەی خۆی نووسییەوە لەژێر ناوی «بنەچەی خێزانی مۆزیسیانی باخ».
دایکی باخ لە ١٦٩٤دا کۆچی دوایی کرد، باوکیشی ھەشت مانگ دواتر. باخی تەمەن ١٠ ساڵان، لەگەڵ برا گەورەکەیدا، یۆھان کریستۆف باخ (١٦٧١–١٧٢١)، کە ئۆرگانژەن بوو لە مایکڵسکیرچە لە ئۆدورف، کۆچیان کرد بۆ ساکس-گۆتا-ئەڵتێنبێرگ. لەوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر مۆزیک کردووە و دەست کردووە بە ژەنین و ھەروەھا کاریشی لەبەرگرتۆتەوە، بە کارەکانی براکەشییەوە، ئەگەرچی ئەو ڕێگەپێدراو نەبوو وا بکات چونکە نۆتەکان گەلێک بەبەھا و تایبەتی بوون و لەو جۆرە وەرەقانەش گرانبەھابوون.
کارەکان
باخ لە ھەموو جۆر و شێوازە ناسراوەکانی مۆسیقای ئەوسەردەمەی خۆی ھەڵچنیوە، تەنھا ئۆپێرا نەبێت. مەزھەبی باخ بریتی بوو لە مەزھەبیی پرۆتێستانتی ئەڵمانی کە بۆ زۆربەی کارەکانی کاری پێدەکرد و بۆی دەگەڕایەوە و بناغەی ھەندێکیان بوو. باخ بە سەدان کاری جۆراوجۆر و بەشێوەی جیاوازی ھەیە. باخ گرنگییەکی تایبەتی بە ئۆرگان دەدا، بەشێوەیەک کەزۆری ئاواز بۆ ئەو ئامێرە داناوە لەجۆرەکانی (فانتازی و پرەڵیود و سۆناتا و ھتد…). ھەروەھا باخ گرنگی داوە بە کۆنشێرتۆ و کۆمەڵێک کۆنشێرتۆی نووسیوە کەژمارەیان حەوت دانەیە و گرنگترین و بەناوبانگترینیان بریتییە لە کۆنشێرتۆی ژمارە یەک و کۆنشێرتۆی ژمارە حەوت.
مۆسیقا و کارەکانی باخ لە سەدەی ھەژدەھەمدا بە ئاڵۆز و کۆن دادەنرا بەجیاوازی لەگەڵ شێوە مۆسیقا نوێیەکانی ئەوانی تر. بەڵام درووستی و باشی کار ئەگەڕێتەوە بۆ مێندڵسن کە ساڵی ١٨٢٩ زیرەکی بێ پایانی باخی دۆزییەوە لە نووسراوی (دەوڵەتان وەک خۆی لەلای پایەبەرز مەتتا) کە پێش سەدەیەک لەوکاتەوە نووسرابوو. ھەربۆیە و لێرەوە ھەموو مۆسیقارەکان بەرزنرخاندیان و بوو بەھۆی ئەوەی کۆمەڵێک کۆمەڵگەی مۆزیکی دابمەزرێت لەوانە دامەزراوەی باخ لە لەندەن لە ساڵی ١٨٧٠.
پۆل:ئاوازدانەرانی ئاڵمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٨٥ پۆل:مردووانی ١٧٥٠ پۆل:ئاوازدانەران پۆل:ژەنیارانی ئەڵمانی سەدەی ١٨ھەم پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٨ھەم پۆل:یۆھان سباستیان باخ
باقۆفا
باقۆفا یان باقوفا (بە عەرەبی: باقوفا،بە سوریانی: ܒܝܬ ܩܘܦܐ ) گوندێکە لە قەزای تلکێف لە پارێزگای نەینەوا لە باکووری عێراق. باقۆفا دەکەوێتە ڕۆژاوای باشووری کوردستان. ھەروەھا دەکەوێتە ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق و دەشتی نەینەوا. ژمارەی دانیشتووانەکەی لە ساڵی ٢٠٢٠ بە ٦٠٠ کەس مەزەندە کراوە، و زۆرینەیان ئاشوورییەکانن.
لە گوندەکەدا کڵێسای کاسۆلیکی کلدانیی مار جەرجیس ھەیە. نزیکەی ١٥ میل لە شاری مووسڵەوە دوورە کە ناوەندی پارێزگای نەینەوایە و دانیشتووانەکەی مەسیحییەکانی کلدانن و بە زمانی سوریانی قسە دەکەن، ئەم گوندە یەکێکە لە کۆنترین ناوچەکانی پارێزگای نەینەوا، کە کۆفە و نووسراوی بسماری تێدایە کە مێژووەکەی بۆ سەردەمی ئاشوورییەکان دەگەڕێتەوە.