cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خالیداباد
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە پەیڕەوی ئایینی ئیسلام(شیعە) دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
کانی بەردینە، وارماوا
alt=گوندی کانی بەردینە|وێنۆک|گوندی کانی بەردینە کانی بەردینە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی وارماوا، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی بەردینە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەڵبەزە و لە باشوور لەگەڵ گوندی جەرداسنە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بێسەلمێن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی مرواری.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئیزاو تاکاھاتا
ئیزاو تاکاھاتا (؛ ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٥–٥ی نیسانی ٢٠١٨ لە تۆکیۆ، ژاپۆن) ھونەرمەند و دەرھێنەرێکی سینەمایی ژاپۆنی بوو. ناوبانگی پتر بەھۆی بەرھەمە ئەنیمییەکانەوە بوو. تاکاھاتا ھاوبەشی سەرەکی ھایاو میازاکی بوو لە دامەزراندنی ھاوبەشگای گیبلی. کاری نووسین و دەرھێنانی بۆچەندین زنجیرە و فیلمی ئەنیمی ئەنجام داوە.
لە ١٩٥٩ لە زانکۆی تۆکیۆ بەکالۆریۆسی لەزمانی فەڕەنسی بەدەست ھێناوە، دواتر پەیوەندیی بە ستۆدیۆکانی تۆوێی ئەنیمەیشن بۆ وێنەی جووڵاو کردووە کە کاری دەرھێنان و یاریدەدەری دەرھێنان بووە لەگەڵ ھایاوۆ میازاکی کە دواتر بوون بە ھاوڕێی یەکتر بەدرێژایی ژیانی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:تۆوێی ئەنیمەیشن پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمێ پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ژاپۆنی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥ پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی سییەکان پۆل:مردووانی ٢٠١٨ پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکانی ئەنیمێ
ژاراوە
ژاراوە شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی ژاراوە، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ئەم شارەدێیە ناوەندی ناحیەی ژاراوەیە.
جوگرافیا
ژاراوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بارەپانە و لە باشوور لەگەڵ گوندی تۆپزاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کەوی بابەسان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سوڵتانەدێی کۆن.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سینەمای مالەیالم
وێنۆک|130px سینەمای مالەیالم بەشێکە لە پیشەسازی فیلمی ھیندستان و گەورەترین پیشەسازی فیلمە لە ھیندستان دوای (سینەمای تامیل، سینەمای تیلوگو، سینەمای کانادا).
عەمار کۆفی
عەمار کۆفی گۆرانیبێژێکی کوردی باشووری کوردستانە، کە لە وەرزی سێیەمی بەرنامەی "عەرەب ئایدڵ"دا بەشداری کردووە، و پێشتریش لە یەکێک لە پرۆگرامە ناوخۆیییە کوردییەکان بەشداری کردووە. لە دوای بەشداریکردنی لە بەرنامەی بەھرەمەندەکانی عەرەب ئایدڵ لە کەناڵی ئێم بی سی ١ ناوبانگی دەرکرد.
پیشە
لە تەمەنی گەنجییەوە حەزی لە میوزیک و گۆرانیوتن بووە، بە بەشداریکردنی لە بەرنامەی عەرەب ئایدڵ لە وەرزی سێیەمیدا بۆ ساڵی ٢٠١٤، ھەروەھا لە ڕێگەی نمایشە نایابەکەی و دەنگە بەھێزەکەیەوە، عەمار توانی لە ماوەیەکی کورتدا ناوبانگێکی بەرفراوان بەدەستبھێنێت. گوێگرانی جیھانی عەرەبی و کوردی سەرسام کرد و دڵی ملیۆنان کەسی بەدەست ھێنا. گۆرانییەکانی بوونە یەکێک لەو گۆرانیانەی کە زۆرترین بینەریان ھەبوو لە یوتیووب، کە لەلایەن ئەوەوە پەخش دەکران، گۆرانییەکانی بە زمانی عەرەبی و کوردی بوون و ئێستاش بەردەوامە. لەژێر کاریگەری ھونەرمەندانی پێشەنگی کورد و عێراقی و عەرەبدا بووە لەوانە: محەممەد عەبدولوەھاب، نازم غەزالی، حەسەن جەزراوی و کازم ئەلساھر.
لیبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
لیبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
کایەی مناڵان (زنجیرەفیلم)
کایەی مناڵان هەروەها ناسراوە بە چەکی زنجیرەیەکی ترسناکی ئەمریکییە کە ھەشت فیلمی سلیکەر پێک ئەھینێت کە لەلایەن دۆن مانسینی دروست کراوە فیلمەکان بەشێوەیەکی سەرەکی تیشک دەخەنە سەر چەکێ (دەنگی بڕاد دۆریف لە فلیمە ڕەسەنەکان و مارک ھامیل لە ڕیبووتکردنەوەدا)، بکوژێکی زنجیرەیی بەدناو کە زۆر جار لە مردن ڕادەکات بە ئەنجامدانی ڕیتوێژی ڤۆدۆ بۆ گواستنەوەی ڕۆحی بۆ بووکەڵەیەکی " ھاوڕی چاک ". فیلمی ئەسڵیی، شانۆی منداڵ، لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨ دا، بڵاوکرایەوە. فیلمەکە شەش پاشکۆی دروست کردووە، دووبارە دروستکردنەوە، کتێبی کۆمیدی، یارییەکی ڤیدیۆیی، بازرگانی یبەستن و زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی داھاتوو فیلمی یەکەم و دووەم و چوارەم سەرکەوتنی بۆکس ئۆفیس بوو لەگەڵ ئەو ھەموو فیلمانەی کە لەسەروی ١٨٢ ملیۆن دۆلار ەوە لە سەرتاسەری جیھاندا بەدەست دەھینرێن لەوانە داھاتەکانی فرۆشتنی ڤیدیۆ، دی ڤی دی، ڤی دی ڤی دی و کەلوپەل، مافی دەستووری زیاتر لە ٢٥٠ ملیۆن دۆلاری دەست کەوت ھەروەھا خەڵاتی ساتۆڕنی بردەوە بۆ باشترین فیلمی ترسناک.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا پۆل:مافە دەستوورییەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز
کرۆماتۆگرافی
وێنۆک|150px کرۆماتۆگرافی شێوازێکە لە کیمیادا بۆ جیاکردنەوەی پێکھاتەکانی تێکەڵەیەک بە تێپەڕاندنی قۆناغێکی جووڵاو بەسەر قۆناغێکی وەستاودا. لەم شێوازەدا بەزۆری تێکەڵەی شلە یان گازی بە بۆری یان تۆڕێکدا تێدەپەڕێت؛ خێرایی جووڵەی پێکھاتەکانی تێکەڵەی ناو بۆری یان تۆڕەکە جیاوازە (بەپێی توخمەکانی دیواری ناوەوەی بۆری یان تۆڕەکە)، لە ئەنجامدا تێکەڵەکە دابەش دەکرێت بەسەر پێکھاتەکاندا و ھەر پێکھاتەیەک بە جیا لادەبرێت. لە کرۆماتۆگرافیدا دوو قۆناغ ھەیە، قۆناغی وەستاو و قۆناغی جووڵاو، قۆناغی وەستاو لە ڕاستیدا پێکھاتەکانی ناو بۆرییەکە یان تۆڕی جیاکردنەوە، و قۆناغی جووڵاو پەیوەندی بەو مادەیەوە ھەیە کە دەیەوێت شیکاری بکرێت و پاک بکرێتەوە. قۆناغی وەستاو دەتوانێت شلە یان ڕەق بێت، کە دابەش دەکرێن بەسەر کرۆماتۆگرافی مژینی ڕووکار و کرۆماتۆگرافی دابەشکردن بە پشتبەستن بە ڕەق یان شلە. بنەمای جیابوونەوە لە کرۆماتۆگرافیدا جیاوازە، جیاکردنەوە لەسەر بنەمای کێشی گەردیلەیی و جیاکردنەوە لەسەر بنەمای نزیکایەتی لەگەڵ قۆناغی وەستاو گرنگترینی ئەم بنەمایانەن. کرۆماتۆگرافی زاراوەیەکی گشتییە کە لە تاقیگەکاندا بۆ جیاکردنەوەی پێکھاتەکان بەکاردێت. ئەم ئاوێتە لە شلەیەکدا دەتوێتەوە کە پێی دەوترێت قۆناغی جووڵاو و لەلایەن پێکھاتەیەکی دیکەوە دەگیرێت کە پێی دەوترێت قۆناغی وەستاو. پێکھاتە جیاوازەکانی ئەم پێکھاتەیە بە خێرایی جیاواز دەجوڵێن و ئەمەش دەبێتە ھۆی جیابوونەوەی ئەم تەنۆلکانە. جیاکردنەوە لەسەر بنەمای جیاکردنەوەی جیاوازی نێوان قۆناغی جووڵاو و جێگیرە. جیاوازی ورد لە بەھای دابەشکردنی ئاوێتەیەک لە قۆناغی وەستاودا دەبێتە ھۆی جیابوونەوەی پێکھاتەکان. کرۆماتۆگرافی دەتوانێت سەرەتایی یان شیکاری بێت. مەبەست لە کرۆماتۆگرافی سەرەتایی جیاکردنەوەی پێکھاتەکانە بۆ بەکارھێنانی پێشکەوتوو. ئەمەش لە کاتێکدایە کە کرۆماتۆگرافی شیکاری بە شێوەیەکی ئاسایی لەسەر کۆمەڵەیەکی بچووک لە ماددە ئەنجام دەدرێت و بەکاردێت بۆ پێوانەکردنی ڕێژەی شیکارەکان لە تێکەڵەیەکدا. ئەم دووانە ڕێژەیین لەگەڵ یەکتر و دژایەتی یەکتر ناکەن.
مێژوو
کرۆماتۆگرافی بە شێوەیەکی بەرفراوانترین شێوازی جیاکردنەوەی ماددە شیکارییەکان بەکاردێت، کە لە ھەموو لقەکانی زانستدا بەکارھێنانی ھەیە. کرۆماتۆگرافی کۆمەڵەیەکی ھەمەچەشن و گرنگ لە شێوازەکانی جیاکردنەوەی ماددە لەخۆدەگرێت و ڕێگە بە جیاکردنەوە و جیاکردنەوە و دەستنیشانکردنی پێکھاتە نزیکەکانی تێکەڵە ئاڵۆزەکان دەدات، زۆرێک لەم جیاکردنەوەانە بە ڕێگەی دیکە مەحاڵن. کرۆماتۆگرافی (کرۆماتۆس = ڕەنگ، گرافین = نووسین) تەکنیکێکی فرە ھەنگاوییە کە لەسەر بنەمای جیاوازی مادەکان لە ھەڵمژینی لەسەر پلێتێک یان توانەوەی لە فیلمێکی شلەی تەنکدا دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:داھێنانە ڕووسییەکان پۆل:ئامرازەکانی پێوان پۆل:ئامرازەکان و تەکنیکەکانی زیندەوەری
کێنی ئاینە
جوگرافیا
کێنی ئاینە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
بارەپانە
بارەپانە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ژاراوە، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بارەپانە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەلاوە و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی ژاراوە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قڕژاڵەبڕە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بەستەسێنی خواروو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٥٣
ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لە ڕۆژی ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٥٣ بەڕێوەچوو. لەئەنجامی ھەڵبژاردنەکەدا، حیزبی ئیتیحادی دەستووری بەسەرکردایەتی نووری سەعید براوەی یەکەمی ھەڵبژاردنەکەبوو بەبەدەستھێنانی ٦٧ کورسی لەکۆی ١٣٥ کورسی.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق
١٩٦٤ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٦١ لە نەرویژ
مردنەکان
ناو و پیشە -ساڵی لە دایک بوون
مۆزەخانەی قالبەکان
مۆزەخانەی قالبەکان دوو ژوور لە ژێرزەمینەکەی ھەیە، شوێنی بینای نوێی قوتابخانەی فەلسەفەی زانکۆی ئەرستۆ لە شاری تێسالۆنیکی ناوەندی مەقدۆنیا لە یۆنان داگیر دەکات. مۆزەخانەکە کۆکراوەیەکی فرێسکۆ، کۆپی و دەستکردی ڕەسەنی تێدایە. ئەم کۆکراوەیە دەگەڕێتەوە بۆ دامەزراندنی زانکۆکە و دەگەڕێتەوە بۆ «ک. ڕۆمایۆ»، پرۆفیسۆری شوێنەوارناسی کلاسیک. کۆکراوەی کەڕووی مەڕمەڕ و کاری ھونەری کانزایی باشترین لەیۆنان.
وێنۆک|یەکێک لە ژوورەکانی مۆزەخانەکە
خوێندکارانی بەشی شوێنەوارەکان لەگەڵ ھونەری یۆنانی و ڕۆمانی کۆندا کاردەکەن، بۆ بەرھەمھێنانی پەیکەر و ھەروەھا پۆرسەلین و ھونەری بچووک. ژووری یەکەم، چەند دانەیەکی تری کارەکانی تێدایە لە ئەنتی کەلەت و کلاسیک. ژووری دووەم، لە سەردەمی ھیلنیستی و ڕۆمانیدا کاردەکات.
سینەمای کۆلۆمبیا
وێنۆک|150px سینەمای کۆلۆمبیا ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلم لە کۆلۆمبیا. سینەما کۆڵۆمبیا لە ساڵی ١٨٩٧ دەستی پێکرد و سەرەتا فیلمی بێدەنگ و ئەنیمەیشن و ھەندێکجاریش بەرھەمی نێودەوڵەتی لەخۆگرتبوو. پشتگیری حکوومەت، لەوانەش پشتگیرییەکانی لە ساڵانی حەفتاکان بۆ پەرەپێدانی کۆمپانیای پەرەپێدانی سینەماکاری دەوڵەتی، یارمەتی بەرھەمھێنانی ھەندێک فیلمی داوە، بەڵام ھەوڵدان بۆ بەردەوامبوونی خۆی لە ڕووی دارایییەوە قبوڵکراو نەبوو. لە ساڵی ١٩٩٧ کۆنگرەی کۆڵۆمبیا یاسای ٣٩٧، مادەی ٤٦ی دەرکرد کە بە یاسای گشتی ڕۆشنبیری ناسراوە، بە ئامانجی پاڵپشتیکردن لە گەشەپێدانی پیشەسازی سینەمای کۆڵۆمبیا، ھەروەھا سندوقێکی پشتیوانی و ڕیکلامی بە ناوی Corporación PROIMAGENES en Movimiento دروست کرد. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٣ کۆنگرێس یاسای سینەمای دەرکرد، کە یارمەتیدەر بوو بۆ دووبارە بنیاتنانەوەی پیشەسازی فیلم لە کۆڵۆمبیا. مێژووی سینەمای کۆڵۆمبیا لە ساڵی ١٨٩٧ دەستی پێکرد، کاتێک یەکەم سینەماتۆگراف گەیشتە ئەو وڵاتە، دوای دوو ساڵ لە داھێنانی سینەما لەلایەن برایانی لومێر (ئابۆ و لویس) لە پاریس ھاتە ناو سینەما. سەرەتا داھێنانە نوێیەکە ھاتە ناو بەندەری کۆڵۆن (لە پەنەمای ئێستا کە ئەوکات بەشێک بوو لە کۆڵۆمبیا)، پاشان بارانکویلا و بووکارامانگا و دواجار بۆگۆتا. لە مانگی ئابی ھەمان ساڵدا، بۆ یەکەمجار فیلمێکی شانۆیی لە شانۆیەکدا نمایشکرا.
ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی سووریا (٢٠٢١)
ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی سووریا لە ٢٦ی ئایاری ٢٠٢١ بەڕێوەچوو، لەکاتێکدا کۆچبەرانی سووری لە ٢٠ی ئایاریش توانیان ڕای خۆیان بدەن. بەشار ئەسەد، مەحموود مەرعی و عەبدوڵڵا سەلووم عەبدوڵڵا ئەم سێ کەسە بوون کە بە کاندیدای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی سووریا تۆمار کران.
پێش ھەڵبژاردن، چەند وڵاتی جیھان وەکوو ویلایەتە یەکگرتووەکان مەترسی خۆیان لەبارەی ڕەوابوون و ساغی ئەم ھەڵبژاردنە، ڕاگەیاند و گوتیان کە ئاکامی ھەڵبژاردنەکە بە فەرمی ناناسن. لە ئەنجادا لەلایەن ھەندێک لە لێکۆڵراوە ڕۆژاوایییەکان وەکوو ھەڵبژاردنێکی لەپێشدا بڵاوکراو و فریودان ناسراوە، سەرکەوتنی لەبەر چاوی بەشار ئەسەد بوو کە کەمێک زیاتر لە ٩٥٪ ڕایەکانی بە دەست ھێنا. کاربەدەستان گوتیان کە ٧٨٫٦٪ لە خەڵک بەشدارییان کردووە، بەڵام لەبەر شەڕ و کۆچبەری ئەم ژمارەیە کەم بووەتەوە. ئەمە ئاخرین ھەڵبژاردنێک بوو کە ئەسەد بەپێی وەرزی چوارەم، ماددەی ٨٨ی یاسای بنەڕەتی سووریا مافی بەشداریکردنی تێدا ھەبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:سیاسەتی سووریا پۆل:بەشار ئەسەد
دڵ (ڕۆمان)
دڵ (، ) ڕۆمانێکی بواری وێژەی منداڵ و ھەرزەکارانە، نووسەری ئیتالی ئیدمۆند دی ئەمیجی نووسیویەتی، بووەتە سەرچاوەی زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنی ئەنیمی بە ناونیشانی (گەشتەکانی مارکۆ). چیرۆکەکەی باسی ژیانی ئیتالییەکان دەکات لە سەدەی بیستەم.
ڕۆمانەکە بریتییە لە بیرەوەرییە تۆمارکراوەکانی ڕۆژانەی دی ئێمیجی لەکاتی قوتابخانەی (کە لە ١٩٠٨کۆچی دوایی کردووە)، دواتر لەشێوەی پەرتووک لەجیھان دەنگی دایەوە، بەتایبەت لەنێو چینی ھەرزەکار و منداڵان لە ئیتالیا و سەرجەم ئەورووپاوە.
ڕێکخراوی گەشتیاریی جیھانی
ئەندامان
ئەندامەتیی ڕێکخراوی گەشتیاریی جیھانی ١٥٨ وڵات، شەش ناوچە و دوو چاودێریی ھەمیشەیی دەگرێتەوە. وێنۆک|250px|{{legend|#008000|UNWTO وڵاتانی ئەندام}} {{legend|#00FF00|UNWTO ھاوکار}} {{legend|#FFFF00|UNWTO چاودێر}}
سەرچاوەکان
پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٧٤
ڕامین ڕەزاییان
ڕامین ڕەزاییان لە دایکبووی ٢٧ی ئازاری ساڵی ١٣٦٨ یاریزانێکی تۆپی پێی ئێرانە و وەک بەرگریکاری ڕاست بۆ یانەی سێپاھان لە خولی نایابی کەنداوی فارس و ھەڵبژاردەی نیشتمانی تۆپی پێی ئێران یاری دەکات
مێژوویەکی ھەیە کە ئەندامی تیمەکانی سەبای قوم، ڕەھاھان، پەرسەپۆلیس، ڕیزە سپۆر، ئۆستێندە، ئەلشەھانییە، ئەلزەیل و ئەلسیلییە بووە.
سەبای قوم
سەرەتای یاری تۆپی پێی پیشەگەری بە ئەنجامدانی ٩٨ یاری فەرمی و تۆمارکردنی ٧ گۆڵ لە یانەی سەبای قوم دەستپێکرد.
شەمەندەفەر
ڕامین ڕەزاییان لە ماوەی مانەوەی لەم تیپەدا ٥٤ یاری فەرمی بۆ یانەی شەمەندەفەر ئەنجامداوە و ١١ گۆڵی تۆمارکردووە. دوای چەند ئاستێکی سەرکەوتوو لە ھێڵی ئاسن (وەرزی ٢٠١٤–١٥) ڕامین ڕەزاییان لەلایەن کارلۆس کویرۆزەوە بانگھێشتی ھەڵبژاردەی ئێران کرا. ھەر لەو ساڵەدا ڕامین ڕەزاییان وەک بەرگریکاری گۆڵکاری ١٤ی خولی نایابی ئینگلیزی ناسێندرا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە قەتەر پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئێران پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئێرانی پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:زیندووان پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
ئێدوارد دەست مەقەست
ئێدوارد دەست مەقەست فیلمێکی ڕۆمانسی و فانتاسیای تاریکە و لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەرھەم ھێنراوە و لە ساڵی ١٩٩٠ دا بڵاوکراوەیە فیلمەکە لە دەرھێنانی تیم بۆرتۆنە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٠ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:فیلمە درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە کەمتوانی پۆل:فیلمە ڕیالییزمییە جادووییەکان
مەمکبەند
ستیان یان سوخمە یان مەمکدان بریتییە لە پارچە کوتاڵێک کە ئافرەتان بەکاری دەهێنن بۆ داپۆشین یان ڕاگرتنی مەمکیان، بۆ یەکەم جار لە کۆتاییی سەدەی نۆزدەیەم دروست کرا بە مەبەستی جوانکاری و پاراستنی خانمان.
بنچینەی ناونانی
سوخمە یان سوقمە، بەواتای داپۆشینی مەمک دێت، سوقدان یان سواقدان بەواتای داپۆشین دێت وەک سواقکردنی خانوو بە قوڕ، سواقدانی مەمک، سوقمەمک، سوخمەمک، سوخمەم، سوخمە. لە کوردەواری ھەرلەکۆنەوە بەکارھاتووە بەر لە داھێنانی بەشێوەی فەرمی لەلایەن ئەوروپیەکانەوە، ئەمەش لە بەرھەمە ئەدەبییە کوردیەکان ڕەنگی داوەتەوە.
مێژوو
کورتەمێژووی سوخمە لەبەکارھێنانی دا:
ئەندازەکانی
چەندین ئەندازەمان ھەیە بۆ قەبارەی سوخمەکان وەک:
ئەندازەی ژاپۆنی
چەپ|وێنۆک|گۆڕانکاریەکانی ئەندازەی سوخمە لە ژاپۆن. ئەندازەی ژاپۆنی وەک بچوکترین مەمک لە ڕێزبەندیی یەکەم دێت کە بەگوێرەی پیت دیاری کراوە بەم شێوازەی خوارەوە:
سەرچاوەکان
پۆل:مەمک پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
سەلوە ڕەوزە شوقەیر
سەلوە ڕەوزە شوقەیر  (٢٤ی حوزەیرانی ١٩١٦ – ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧) نیگارکێش و پەیکەرتاشێکی لوبنانی بوو. . یەکەم ھونەرمەندی ئەبستراکت بووە لە لوبنان.
کانی کەوەی جوخ
کانی کەوەی جوخ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی وارماوا، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ھاوزا (ڕۆمان)
220x400px|وێنۆک|بەرگی چاپی ساڵی ١٨٦٦ ھاوزا (بە ڕووسی: Двойник) کورتە ڕۆمانێکە لە نووسینی نووسەری ڕووسی فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی. ڕۆمانەکەی لە نێوان ساڵانی ١٨٤٥ بۆ ١٨٤٦ نووسیوە و بۆ یەکەمجار لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٨٤٦ لە گۆڤاری « یادەوەرییەکانی نیشتیمان» (Отечественные записки)، بڵاوکرایەوە و دواتر لە ساڵی ١٨٦٦دا بە جیا بڵاوکرایەوە دوای ئەوەی دۆستۆیەڤسکی پێداچوونەوەی بۆ کرد. ئەم ڕۆمانە کاریگەرترین بەرھەمی دۆستۆیەڤسکییە لەلایەن نیکۆلای گۆگۆڵەوە ژێرنووسەکەی «ھەڵبەست لە پترسبۆرگەوە» لە ڕۆمانی «ڕۆحە مردووەکان»ی گۆگۆل وەرگیراوە. ڤلادیمێر نابۆکۆڤ پێی وایە ئەم ڕۆمانە ھاوشێوەکردنی چیرۆکی «چاکەت»ئە لە نووسینی گۆگۆڵ، دۆستۆیەڤسکی ئەم ڕۆمانەی لە بەرامبەر چیرۆکەکەی تری گۆگۆل « لووت» نووسیوە. ئەم ڕۆمانە وەک کۆپییەکی دەروونی لە بەرھەمە ڕەوشتی-دەروونیییەکانی دواتر سەیر دەکرێت و تایبەتمەندیییەکانی بیری بوونگەرایی تێیدا سەرھەڵدەدەن و ڕەخنەگران لە مامەڵەکردنیان لەگەڵ ڕۆمانەکەدا سەرنجیان لەسەر پرسی گەڕان بەدوای ناسنامەدا دایە و ڕەخنەگرێک دەنووسێت تەوەری سەرەکی ڕۆمانەکە کاریگەری وێرانکەری ویستی مرۆڤ و گەڕانی بەردەوامی بۆ ئازادی ڕەھایە لەکاتێکدا ھەندێک لە ڕەخنەگران لەم لێکدانەوە تاکگەرایییە لادەدەن و دەبینن کە ناسنامەی کارەکتەری سەرەکیی بەھۆی بیرۆکراسی و خراپی بارودۆخی کۆمەڵایەتییەیە کە تێیدا دەژی.
١٩٦٥ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٦١ لە نەرویژ
مردنەکان
ناو و پیشە -ساڵی لە دایک بوون
ھا جی-وۆن
ھا جی-وۆن (بە کۆری: لەدایکبووی ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٧٨) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە ناسراوە بەھۆی دراما مێژوویە کۆرییەکان وەکوو ھوانگ جینی (٢٠٠٦) خانمە ئیمپراتۆر کی (٢٠١٣)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەران لە براوەی خەڵاتی گراند بێڵ پۆل:باشترین خانمەکتەران لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (فیلم) پۆل:باشترین خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:باشترین خانمەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:پێشکەشکارانی تەلەڤیزیۆن لە کۆریای باشوور پۆل:ژنە پێشکەشکارەکانی تەلەڤیزیۆن لە کۆریای باشوور پۆل:خانمە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١ەم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی سێئول پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:دەرچووانی زانکۆی دانکوک پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
لیبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
لیبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سینەما وەن
سەرچاوەکان
پۆل:کەنالە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی کە لە ١٩٩٤ دامەزراون
عوبادە کوڕی سامت
عوبادە کوڕی سامت (بە عەرەبی: عبادة بن الصامت) ھاوەڵێکی پێغەمبەر بوو و سەرۆکێکی ڕێز لێ گیراو بوو لە ھۆزەکانی ئەنسار، نزیکەی لە ھەموو شەڕێکدا لە سەردەمی پێغەمبەر بەشداری کردووە. نازناوی عوبادە کوڕی سامت ئەنساری بەدری بوو بەھۆی ئازاییەکەی لە شەڕی بەدر، لە ژێر دەستی سێ خەلیفەی ڕاشدین لە فەتحی موسڵمانان دژی بیزەنتینەکان بەشدار بووە. داگیرکردنی قوبرس عوبادەی وەک یەکێک لە فەرماندە سەربازییە سەرکەوتووەکانی سوپای ڕاشدین دیاری کرد. بەشداری زیاتر لە حەوت ھەڵمەتی سەربازی گەورەی کردووە پێش ئەوەی کۆتایی بە ژیانی پیشەیی خۆی بھێنێت وەک قازی لە خاکی پیرۆزدا. لە ساڵانی دواتردا ھاوکاری خەلیفەی ئەمەوی موعاویە وەک پارێزگاری ئەوکاتە کردووە.
عوبادە وەک مامۆستای قورئان و موفتی وە دادوەری خەلافەتی ڕاشدین کاری کردووە، لەگەڵ بابەتی گۆڕینی دانیشتوانی ژێردەستەی خەلافەت و دروستکردنی مزگەوتی زیاتر، وەک مزگەوتی عەمرو کوڕی عاس لە میسر و مزگەوتی ھەمووان لە حومس. کاریگەریی عوبادە وەک سەحابەیەکی ڕێزدار کە متمانەی تەواوی پێغەمبەر و خەلیفە عومەری پێدەدرا. زانایانی ئیسلام بە ھاوەڵێکی کاریگەری پێغەمبەری دەزانن کە چەندین فەرموودەی گواستەوە کە بوونە بنەمای حوکمی فیقھ لە بابەتی جۆراوجۆردا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئیسلام پۆل:سەدەی ٧ەم
ئیبن بەیتار
زیائەددین ئەبو موحەممەد عەبدیللا بن ئەحمەد مالەقی ناسراو بە ئیبن بەیتار، (عەرەبی: ابن البيطار)، (٥٩٣ ک. /١١٩٧ ز. – ٦٤٦ ک. /١٢٤٨ ز) زانایەکی ڕوەکناسی و دەرمانسازیی موسڵمانە، بە یەکێک لە زانا گەورەکانی سەدەکانی ناوەڕاست ھەژماردەکرێت، و زانای سەردەمەکەی لە زانستی ڕووەکناسی و زانستی دەرمان [./ئیبن_بەیتار#cite_note-جريدة_الاتحاد-4 [4]  ] [4]  [4]  [4]. لە مەلەگای ئەندەلوس لەدایکبووە، لە سێڤیلیا خوێندوویەتی لەسەر دەستی زانایانی وەک ئەبوو عەبباس نەباتی و عەبدوڵڵا بن ساڵح کەتامی. چووەتە مەغریب دوای تەمەنی بیست ساڵی، سەردانی مەراکش و جەزائیر و تونسی کردووە وەک توێژەرێک لە زانستی ڕووەکناسی، دواتر بۆ ئاسیای بچووک و شام، لەوێش بۆ حیجاز و غەززە و قودس و بەیرووت و میسر و یۆنان تا لە کۆتایی لە دیمەشق نیشتەجێ بوو، لەوێ خەریکی توێژینەوەکانی بوو لە بواری ڕوەکناسی.
ئیبن بەیتار بەرھەمی زۆری ھەیە بەناوبانگترینیان ئینسایکڵۆپیدیایەکی ڕووەکی بوو، ناسراو بە (الجامع لمفردات الأدوية والأغذية)، کە تێیدا باسی زیاتر لە ١٤٠٠ دەرمانی گیایی و زیندەیی و کانزایی ٣٠٠ دانە لە داھێنانی خۆیەتی، بۆ ھەر یەکێکیان سوودی پزیشکی نیشانداوە، ئەم کتێبەی داناوە کاتێک لە میسڕ بوو، و کردی بە چوار بەش. ھەڵبەت تێکۆشانی ئیبن بەیتار بە فیڕۆ نەچوو، بەڵکو ھاوکاری کردووە لە سەقامگیری زاراوەی پزیشکی عەرەبی و ھەروەھا بوو بە سەرچاوەیەکی گرنگی پزیشکی لە ئەورووپا و ڕۆژاوادا.
ژیان
ساڵی ٩٥٣ کۆچی بەرامبەر بە ١١٩٧ زایینی لە دایک بووە، ناوی بە مالەقی ھاتووە لەبەر ئەوەی ڕەچەلەکی دەگەڕێتەوە بۆ مەلەگا لى ئەندەلوس (ئیسپانیای ئەمڕۆ)، ھەروەھا بە نەباتی ناوی ھاتووە چونکە زانای ڕووەکناسی سەردەمی خۆی بوو، ھەروەھا لە خێزانێکی بەناوبانگ بەناوی بەیتار، لەوانەشە بەھۆی ئەنجامدانی فێتەرنی (بەیتەری) بێت، بە تایبەت کە باوکی بەیتەریەکی دیار بوو. ئیبن بەیتار ڕووەکناسی لە سەردەمی گەنجێتی خوێندووە لە سێڤیلیا لەلای ئەبولعەبباس نەباتی و (عبدالله بن صالح)، ئەبولعەبباسیش خاوەنی ناوبانگێکی گەورە بوو لە ڕووەکناسی دا، جا ئیبن بەیتار ئەو زانستەی بۆ ماوە لەلایەن مامۆستاکەی، ھەروەھا وڵاتی تریش گەڕاوە بۆ ڕووەکناسی.
ئیبن بەیتار سوودی لە کتێبی بێجگە لە عەرەبەکانیش بینیووە، ئەمەش یارمەتی داوە بۆ فێربوونی زمانی تر وەک فارسی و یۆنانی، کە کتێبەکانی دیسکۆریدس و گالێن و ئیدریسی و ھیپۆکرات و ئیبن سینای خوێندووە بە خوێندنێکی زۆر چاک، ھەروەھا خاڵە نادیارەکانی شی کردۆتەوە. ئیبن ئەبی ئوسەیبیعە سەبارەت بە مامۆستاکەی (ئیبن بەیتار) وتویەتی (لای ئەو تەفسیرەکانی بۆ ناوەکانی دەرمانەکان کتێبی دیسکۆریدسم خوێندووە، جا من زیرەکی و تێگەیشتنی ئەوم دەبینی، و منیش چەند کتێبێکم دەھێنا سەبارەت بە دەرمانە تاکەکان وەک کتێبی دیسکۆریدس و گالێن و غافقی و ھی تریش، سەرەتا باسی قسەکانی دیسکۆریدسی دەکرد لە کتێبەکەی بە یۆنانی لەسەر ئەوەی کە ڕاستی کردۆتەوە لە وڵاتی ڕۆم، پاشان باسی چەن ڕستەیەکی ئەوی دەکرد لە سیفەت و کارەکانی، ھەروەھا گالێنیش، و قسەی دواکەوتووەکانیش و لەوەی کە لێی ھاوڕا نەبوون و بابەتی ھەڵە و…، جا منیش لەگەڵ ئەو پێداچوونەوەی ئەو کتێبانەمان دەکرد،... ھەمووجار کە ناوی دەرمانێکی دەھێنا ناوی سەرچاوەکەشی دەھێنا کە لە کام وتاری وەرگرتووە لە کتێبەکانی گالێن و دیسکۆریدس و لە کام ژمارە باسکراوە لە وتارەکە).
گەشتە زانستییەکان
ئیبن بەیتار بە زۆری گەشتی بۆ یۆنان و وڵاتی ڕۆم دەکرد، و ھەموو جیھانی ئیسلامی، کە لەگەڵ زانایانی ئەو وڵاتانە کۆ دەبۆوە دیراسەتی جۆرەکانی ڕووەکیان دەکرد، و تایبەتمەندیەکانیان و سوودەکانیان، بە خوێندنی کتێبەکان و پۆلێنکردنەکان بەسی نەدەکرد، لە گەشتەکانی ڕووەکی دەخوێند، ھەروەھا خۆڵ و بەردیشی دەخوێند کە تێیدا گەشە دەکات، و ئەو زەویەی کە تێیدا شین دەبێت، تا شارەزاییەکی زۆر و وردی کۆکردەوە، دوو کتێبە بەناوبانگەکەی نووسی: (المغني في الأدوية المفردة) و (الجامع لمفردات الأدوية والأغذية).
دوای ئەوەی ڕووەکناسی خوێند لە ئەندەلوس، ئیبن بەیتار ئەندەلوسی بەجێھیشت بێ گەڕانەوە لە تەمەنی بیست ساڵی بۆ گەشتێکی زانستی دوور و دریژ، لە گەشتەکەیدا تێپەڕی بە مەغریب و جەزائیر و تونس دواتر تەڕابلوس و بەرقە، پاشان ڕێگای دەریای گرتەبەر و چوو بۆ ئاسیای بچووک، و سەردانی یۆنانی کردووە و چووەتە ئەوپەڕی ئیمپڕاتۆریەتی بێزەنتی، پاشان ڕووی کردۆتە مەشریقی ئیسلامی، چووەتە عێڕاق و وڵاتی فارس و دواتر شام و میسڕ. لە ھەموو ئەو وڵاتانەی سەردانی کردوون ماوەیەک نیشتەجێ دەبوو و لە ڕووەکەکانی دەکۆڵیەوە، لە شوێنی چاندنی خۆی لێی دەکۆڵیەوە، ھەروەھا ئەو زەویەی کە تێیدا چاندراوە، ھەروەھا وێنەکێشێکی لەگەڵ خۆی دەبرد وێنەی ڕووەکەکانی بە وردی پێ دەکێشا، و لەگەڵ زانایانی ئەو وڵاتانە کۆ دەبۆوە و دەیخوێند و وتووێژیان دەکرد، و بوو بە تاکی سەردەمی خۆی و زانای گەورەی ڕووەکناسی. پاشان ئیبن بەیتار لە میسڕ نیشتەجی بوو، و پلەیەکی ڕیزداری ھەبوو لای سولتانی ئەییوبی کامل بن موحەممەد عادل، کە کردی بە سەرۆکی ڕووەکناسان، عەبدولڕەززاق نەوفل لە کتێبی ( المسلمون والعلم الحديث ) وتویەتی: "زیائەددین یەکەم زانایە گرنگی داوە بە خوێندنی گژوگیا (الحشائش) کە لە کێڵگە دەڕوێت و زیان بە دانەوێڵە دەگەیەنێت، و چارەسەرەکانی بۆ ئەمە تا ئێستاش بەکاردەھێنھرێت".
کاریگەری زانستی
چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ|نووسراوەیەکی کتێبی (الموسوعة النباتية) یان (الحشائش) ـی پزیشکی یۆنانی دیسکۆریدس کە ئین بەیتار خویندوویەتی. لە کاتی گەشتە زانستیەکانی ئیبن بەیتار کاریگەر بووە بە بیروڕاکانی ھیپۆکرات کە لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین ژیاوە، و سوودیشی لە بەرنامە زانستیەکەی بینیووە، ھەروا کتێبەکانی، ھەروەھا کاریگەریش بووە بە دیسکۆریدس کە لە سەدەی یەکەمی پێش زایین ژیاوە، و کتێبی (الحشائش) ی ڕوون کردۆتەوە و لێدوانی لەسەر داوە. بە ھەمان شێوە کاریگەر بووە بە گالێن و کتێبە زۆرەکانی کە لە سەدەی دووەمی پێش زایین ژیاوە. ھەروەھا کاریگەریش بووە بە ئەبوحەنیفەی دینەوەری کە ڕووەکناس و زمانەوان بوو، بە ئیبن سیناش کاریگەر بووە.
ئیبن بەیتار بە ئیدریسییش کاریگەر بووە کە زانای جوگرافیا و زانای ڕووەکناسی بوو، بە تایبەت بە یەکێک لە کتێبەکانی، کە تێیدا بیرۆکەی نوێی ھەیە، پێداگر بوو لەوەی کە دوور بکەوێتەوە لەو نووسراوە کۆنانەی کە تێکەڵکردن و ھەڵەی تێدا بوو، ناوی دەرمانەکانی نیشان دەدا بە عەرەبی و یۆنانی و ئەمازیغی و ھیندی و فارسی و لاتینی، ئیبن بەیتاریش ھەر ئەوەی ئەنجام دا، لەسەر بەرنامەی ئیدریسی ڕۆیی. بە ھەمان شێوە ئیبن بەیتار بە پزیشکە عەرەبیەکانیش کاریگەر بووە کە ناویان لە کتێبەکانی ئاماژەی پێدەکرێت وەک ئەبووبەکر ڕازی و ئیبن جەزلە و سابت بن قوڕڕە و ئیبن سەمحون و ئیبن عەووام.
مامۆستاکان
گەورەترین مامۆستاکانی ئیبن بەیتار ئەوانە بوون کە لە ئەندەلوس چاوی پێکەوتوون، بە تەواوی لە سێڤیلیا:
قوتابییەکان
ئیبن بەیتار قوتابی ھەبوو لە دیمەشق و قاھیرە کە پزیشکی و ڕووەکناسی لێ فێربوون لەوانە:
مردن
ئیبن بەیتار کۆچی دوایی کرد لە دیمەشق ساڵی ٦٤٦ کۆچی بەرامبەر بە ١٢٤٩ زایینی، لە ٥١ ساڵیدا. مردنی لەو کاتە بوو کە خەریکی لێکۆڵینەوەکانی بوو لەسەر ڕووەک، ژەھر تەشەنەی بۆ کرد لە کاتی تاقیکردنەوەی بۆ ڕووەکێک کە ھەوڵی دەدا دەرمانێکی لێ درووستبکات.
کەسایەتی
ئیبن بەیتار خاوەن ڕەوشتی بەرز و زانستێکی زۆر بوو. ھەروا خاوەن بیرێکی بەھێز لە پۆلێنکردنی ئەو دەرمانانەی خوێندوویەتی. قوتابیەکەی ئیبن ئەبی ئوسەیبیعە لە کتێبەکەی وتویەتی:(بینیم لە چاکی ڕێز و ڕەوشتی کە وەسف ناکرێت…).
یارمەتییە زانستییەکان
ئیبن بەیتار بە پێشڕوەی چارەسەری تیشکیی کیمیایی ھەژمار دەکرێت، کە ڕووەکی (Ammi) بەکارھێناوە بۆ چارەسەری ئالە، و یەکێکە لە بنەماڵە ئەمازیغیەکان لە مەغریبی عەرەبی ئەم چارەسەرەیان بەکاردەھێنا، و بە زمانی ئەمازیغی پێی دەوترێ (استرلال)، ئیبن بەیتار (Ammi) لەگەڵ ھەنگوین تێکەڵ دەکرد و پێشکەشی نەخۆشی دەکرد…
جێگیربوونی دەستەواژەی پزیشکی عەرەبی
تێکۆشانی ئیبن بەیتار لە باسکردنی سەدان دەرمان و گیراوە بە فیڕۆ نەچوو، بێجگە لە باسکردنی چەند شتێک کە پێش ئەوکات نەناسراو بوون، بەڵکو یارمەتی دا لە جێگیرکردنی دەستەواژەی پزیشکیی عەرەبی ھەروەھا پاشماوەکانی کە بوو بە سەرچاوەیەکی گرنگ بۆ پزیشکانی ئەورووپا و ڕۆژاوا.
الجامع لمفردات الأدوية والأغذية
بە (مفردات ابن البيطار) یش ناودەبرێت. ئەم کتێبە بە بەناوبانگترین کتێبەکانی ئیبن بەیتار ھەژمار دەکرێت، ئەمیش. زانیارینامەیەکی دەرمانسازییە، پێکدێت لە پێناسەی پۆلێنکراو بۆ زیاتر لە ١٤٠٠ جۆر لە گیا و خۆراک و گیراوەی چاک، و ئاشکراکردنی بەھای چارەسەرەکانیان و بەکارھێنانیان، ھەروەھا تێیدا ئاماژە بە ١٥٠ نووسەری عەرەبی و ٢٠ نووسەری یۆنانی کراوە. باسی ناوەکانی دەرمانەکان و خۆراکەکانی کردووە لە ڕووەک و زیندەوەر و بێگیان، بەپێی ڕیزبەندی پیت.
ئیبن بەیتار کتێبەکەی نووسیوە لە کۆتاییەکانی ژیانی، دوای توێژینەوەی کرداری لەسەر تاقیکردنەوە و سەیرکردن وەک بنەڕەتێک بۆ خوێندنی گژوگیا و دەرمان، ئەم کتێبە یەکێکە لە کتێبە ھەرە بەناوبانگەکانی کە عەرەب لە دەرمان و گیاناسی نووسیویەتی ھەر لە سەردەمی دیسکۆریدس تا سەدەی شازدەھەم، کە کتێبەکە بازنەیەکی زانیاری ڕاستی بوو لە ڕووەکناسی. پێناسەی زیاتر لە ١٤٠٠ گیراوەی ڕووەکی و زیندەیی و کانزایی، ٣٠٠ دانەیان درووستکراوی خۆیەتی، سوودی ھەمووانی ئاشکرا کردووە، و ڕێکخراوە بە ڕیزیەندی ئەلفوبێیی. ھەرچەندە ماددەی کتێبەکە زۆربەی بریتی بوو لە کۆکردنەوەی ئەوەی کە ئیبن بەیتار پێی گەیشتووە، بەڵام کەسایەتیەکەشی دەرکەوتووە: یەکەمیان ڕەخنەگرتن لە بەرھەمھێنەری زانستی ورد بۆ ھەڵەکانی زانایانی عەرەب، و ئەو وەرگێڕانانەی کە سەبارەت بە پزیشکی و دەرمانسازی وەرگێڕدراوەتە سەر عەرەبی، وەک ڕازی و ئیبن سینا و ئیدریسی، ئەو ڕەخنانە کە ئیبن بەیتار ئاڕاستەی ئەوانەی کردووە کە ئەوانیش گەورە زانایەکانن لە پزیشکی زۆر گرنگە چونکە زۆری زانینی ئیبن بەیتار بە دەرمان دەسەلمێنێت، ھەروەھا تواناکەی لە پۆلێنکردنیان، بە تایبەت دەرمانە گیاییەکان؛ و دووەمیشیان تێکۆشانی ئیبن بەیتارە بە زیادکردنی ڕووەکی نوێ لەو ڕووەکانەی کە عەرەب دۆزیویانەتەوە پێشتر جا چ لە ڕێگەی وەرگێڕان یان توێژینەوە.
ئیبن بەیتار لە توێژینەوەکان لەسەر شێوازێک دەڕۆیی کە لە شێوازی زانستی ئەمڕۆ دەچوو، لە پێشەکیە کورتەکەی دەستی کردووە بە نووسینی سوودەکانی و ئەو ھۆکارانەی کە ھانی داون بۆ دانانی، لە چەند دەستەواژەیەکی ورد ئامانجەکانی دیاری دەکات. ئیبن بەیتار پێداگر بوو لە تۆمارکردنی ئەوەی کە ئەو ئامانجی نوێی ھەیە لە پێشەکیەکەی، ھەروەھا جیاوازە لە کتێبەکانی پێشتر لە گیای پزیشکی.
وەرگێڕانی کتێب
خوێندکارانی ڕووەک زۆر گرنگیان بە کتێب داوە تا سەدەی ١٦یەم، وەرگێڕدرا بۆ لاتینی و چاپ کرا لە کەرمۆنا ساڵی ١٧٥٨ز، ھەروەھا بۆ ئەڵمانی و لە شتوتگارت ساڵی ١٨٤٠ بڵاو کراوەتەوە. ھەروەھا پزیشکی موستەشریق (Lucien Leclerc) وەریگێڕاوە بۆ فەڕەنسی. کتێبەکە بە عەرەبی لە چاپ درا بە سەرپەرشتی (احمد ابو العینین)، وە (مطبعة بولاق) بڵاوی کردۆتەوە لە قاھیرە لە ساڵی (١٢٩١ کۆچی/١٨٧٤ز) و لە چوار بەشە. ھەروەھا دووبارە لە چاپ درایەوە لە بەغدا ساڵی (١٣٨٤ کۆچی/١٩٦٤ زایینی) لە چوار بەش.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١١٩٧ پۆل:مردووانی ١٢٤٨ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٣یەم پۆل:کیمیاگەرانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام پۆل:ڕووەکناسەکان پۆل:پزیشکە عەرەبەکانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:زانا ئەندەلووسییەکان پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
ھەفتانەی شۆنن سەندەی
هەفتانەی شۆنن سندی (بە ژاپۆنی: 週刊少年サンデー بە رۆماجی: Shūkan Shōnen Sandē) دەوترێت شوکان شۆنن ساندی، بریتییە لە گۆڤارێکی شۆنن مانگای مانگانەی بەناوبانگ دەردەچێت لە ژاپۆن لە ڕێگەی ڕێکخراوی شۆگاکوکان بە شێوەیەکی هەفتانە، لە ژمارەی یەکییەوە لە ئازاری ١٩٥٩. وەک وەڵامێک بۆ ڕکابەرەکەی هەفتانەی شۆنن جەمپ. گۆڤارەکە ۲ ملیۆن تیراژی بڵاو کردەوە لە ساڵی ۲۰۰۰، بەڵام تیراژەکە بە ڕیزبەندی دابەزی تا گەیشت بە ۳۹۳,٤۱۷ لە ساڵی ۲۰۱٥.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو گۆڤارە مانگایانەی ھەفتانە بڵاو دەبنەوە لە ژاپۆن
ئارونچوپا
ئارونچوپا  بە ناوی تەواوی ئارون مایکڵ ئێکبێرگ  (لە دایک بووی ٣٠ی ئازار ١٩٩١) گۆرانیبێژ، ئاوازدانەر و یاریزانی تۆپی پێی خەڵکی سویدە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانینووسانی سویدی پۆل:بەرھەمھێنەرانی مۆسیقی سویدی پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی خەڵکی سوید پۆل:دی جەیە سوییدیەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١
عەلی بەیلی
عەلی بەیلی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا ئەڤراز، ناوچەی نازی، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
عەلی بەیلی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە پەیڕەوی ئایینی ئیسلام(شیعە) دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ھەسارەی ٥١
وێنۆک ھەسارەی ٥١ ئەنیمەیشنێکی سێ ڕەھەندی کۆمیدی و زانستی خەیاڵییە لە دەرھێنانی جۆرج بلانکۆ و نووسینی جۆ ستیلمان. ئەکتەرە دەنگییەکانی بریتین لە دوین جۆنسۆن و جێسیکا بیل و جەستن لۆنگ و گاری ئۆڵدمان و شۆن ویلیام سکۆت و جۆن کلیز. ئەنیمەیشنی فیلمەکە لەلایەن کۆمپانیاکانی ئیسپانی و بەریتانی و ئەمریکی و ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی ئیلیۆن لە مەدرید و فیلمی Handmaid Films بە ھاوبەشی بەرھەم ھێنرا. لە سەرەتادا فیلمەکە بۆ دابەشکردن بوو لە ئەمریکا لەلایەن کۆمپانیای نیولاین سینەما، بەڵام دواتر گواسترایەوە بۆ کۆمپانیای سۆنی پیکچەرز پێش تەواو بوون. فرۆشرا. ئەنیمەیشنی فیلمەکە کە لە سەرەتادا ناوی ھەسارەی یەک بووە و بە بوودجەی ٧٠ ملیۆن دۆلار تەواو بووە، بەمەش بووە گرانترین فیلم کە لە ساڵی ٢٠١٠ لە ئیسپانیا بەرھەم ھێنراوە. فیلمی ھەسارەی ٥١ لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ لەلایەن کۆمپانیای تریستار پیکچەرزەوە بڵاوکرایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٥٠ پۆل:فیلمەکانی خەیاڵی زانستیی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی پۆل:فیلمە بەریتانییەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٩ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی مناڵان لە ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە فانتازیاکانی مناڵان لە ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئیسپانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە بەریتانییەکان پۆل:فیلمەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان ڕوودەدەن پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جۆ ستیلمان پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئیسپانییەکان پۆل:فیلمەکانی ئیسپانیا بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ئەستێرەگەڕەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ڕۆبۆتەکان
ویلیام گارۆ
وێنۆک ویلیام گارۆ (؛ لە دایکبوون: ١٣ی نیسانی ١٧٦٠، مردن: ٢٤ی ئەیلوولی ١٨٤٠) پارێزەر و سیاسەتمەدار و دادوەرێکی ئینگلیز بوو کە بە چاکسازی ناڕاستەوخۆی سیستەمی داکۆکی ناسراوە، بە دروستکردنی سیستمی دادگای دوژمنکاری ، کە ئەمڕۆ بە ناوی یاسا باوەکان لە زۆربەی نەتەوەکان بەکاردێت. دەستەواژەی بە بێتاوان ناساندنی ھەتا سەلماندنی تاوان، جەختی لەوە کردەوە کە تۆمەتباران و بەڵگەی تۆمەتباران لە دادگا بە تەواوی لێکۆڵینەوەی لێبکریت.
مۆزەخانەی ئەمبەرگریس
مۆزەخانەی ئەمبەرگریس مۆزەخانەیەکی ئەمریکییە، لە ناوەندی بەلیز، بە نیشاندانی شوێنەواری شارستانی مایانی کۆن. مۆزەخانەی ئەمبرگریس لە شوباتی ١٩٩٨ لە شارۆچکەی سان پێدرۆ، بەلیز کرایەوە، مێژووی ئەمبرگریس لە سەرەتای کەلتوری مایان بە دوایدا داپۆشراوە.
ویلیام گارۆ
سەچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٠ پۆل:مردووانی ١٨٤٠ پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
لوسیان لۆران
لوسیان لۆران (بە ئینگلیزی: Lucien Laurent لەدایکبووی ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠٧ – مردووی ١١ی نیسانی ٢٠٠٥) یاریزانێکی تۆپی پێی یەکێتی فەرەنسی بوو کە وەک ھێرشبەر یاری دەکرد بۆ فەرەنسا لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠ ,بەوە بەناوبانگە خاوەنی یەکەم گۆڵی جامی جیھانیی فیفایە. لە یاری نێوان ھەڵبژاردەی فەڕەنسا و ھەڵبژاردەی مەکسیک.
پیشە
لۆران لە سانت ماور دی فۆسێس لە شاری ڤال دی مارن لە نزیک پاریس لەدایکبووە. برا بچووکی جان لۆران بوو کە بەھەمان شێوە یاریزانی تۆپی پێ بوون، پێکەوە ناویان ھاتەوە بۆ پێکھاتەی ھەڵبژارەی فەڕەنسا بۆ جامی جیھانیی فیفا ھەروەھا بەھەمان شێوە لە پێکھاتەی فەڕەنسا بوون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨، بەڵام لوسیان لە ھیچ یارییەکەدا بەشداری نەکردووە. لۆران ناوی ھاتە پێکھاتەی فەرەنسا بۆ مۆندیالی ١٩٣٤, بەڵام بەھۆی پێکانەوە نەیتوانی یاری بکات. دواتر ڕووی لە شاری ڕێنس کرد و تا ساڵی ١٩٣٧ یاری بۆ ئەوان کرد، پاشان تا ساڵی ١٩٣٩ بۆ یانەی ئاڕ سی ستراسبۆرگ بەگشتی لۆران ١٠ جار یاری بۆ فەرەنسا کردووە، بەڵام لە مانگی ئایاری ١٩٣١دا تەنھا یەک گۆڵی دیکەی لە ئینگلتەرا تۆمارکرد. لۆرین بە خاوەنی یەکەم گۆڵی جامی جیھانی فیفا ناسراوە، پاش ئەوەی لە خولەکی ١٩ بەرامبەر ھەڵبژاردەی مەکسیک گۆڵێکی تۆمارکرد، لەم یارییەدا فەڕەنسا بە ئەنجامی ٤–١ یارییەکەی بردەوە، بەڵام لە دوو یاری دواتر بەرامبەر ئەرژەنتین و چیلی دۆرا، لەیاری سێیەم لوسیان بەھۆی پێکانەوی نەیتوانی بەشداری بکات. پێکانەکانی ڕێگربوون لە بەشداریکردن لە جامی جیھانی ١٩٣٤. بە شێوەیەکی گشتی لوسیان دەیاری لەگەڵ ھەڵبژاردەی فەڕەنسا ئەنجامدا. کاتێک جەنگی جیھانیی دووەم دەستی پێکدر لوسیان بەشداری جەنگەکەی کرد، بۆ ماوەی ٣ ساڵ وەک دیلێکی جەنگ لە ساکسۆنیا گیراوە، ساڵی ١٩٤٣ ئازادکرا، لوسیان تاکە یاریزانی زیندوو جامی جیھانی ١٩٣٠ بوو کاتێک ھەڵبژاردەی فەڕەنسا لەسەر خاکی خۆی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨ بەرزکردەوە. حەوت ساڵ دواتر لە تەمەنی ٩٧ ساڵی لە شاری بێسانچۆن کۆچیی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٤ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی پۆل:مردووانی ٢٠٠٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧
جارێک لەسەر ئەم دوورگەیە
جارێک لەسەر ئەم دوورگەیە میوزیکاڵێکە کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٠ نمایشکرا و لەو کاتەوە بووەتە بەرھەمێکی خۆشەویست لەنێو ئارەزومەندانی شانۆ. نمایشەکە بە مۆسیقای ستیڤن فلاھێرتی و تێکستی لین ئاھرێنس، چیرۆکی سەرنجڕاکێشی خۆشەویستی و ھیوا و خۆڕاگری دەگێڕێتەوە کە لە دوورگەیەکی کاریبیدا ڕوودەدات.
خۆرەدرۆزنە
وێنۆک|خۆرێکی درۆینە کە بینراوە لە فارگۆ. درۆزنە خۆر بریتییە لەدیاردەیەکی ڕوانین کەبەھۆی بەرگەھەوای زەویەوە دروست دەبێت، کە وەک خۆرێکی لاواز و ناڕوون دەبینرێت، ئەم دیاردەیە دروست دەبێت کاتێک تیشکی خۆر گەردەبلورە سارد و بەفری یەکان شی دەکاتەوە کە بەئاسمانەوەن بەتایبەت لەبەرەبەیان
پێکھێنان و تایبەتمەندییەکان
دیاردەی درۆزنە خۆر پێکدێت بەھۆی شکاندنەوەی تیشکەڕوناکییەکانی خۆر کاتێک بەناو بلورە بەفرییەکانی ھەوا تێپەڕدەبن ئەو گەردە بلورە کەلەچینە ھەرە بەرز و ساردەکانی ھەوا ھەڵگیراون لەوەرزەکانی زستان و بەرەبەیانی ساردی پایزانیش دروست دەبن.
گەردەبلورییەکان ڕۆڵی پەخشکردن دەگێڕن کاتێک تیشکی خۆر بە گۆشەی ٢٢پلە بەناوبان تێپەڕدەبن.
گێنگ دینگ
کانگ دینگ (康丁) یان گێنگ دینگ (庚丁) پاشایەکی ئیمپراتۆریەتی شانگ بوو لە مێژووی دێرینی چین، لە ١١٧٠ی پێش زاین بۆ ١١٤٧ی پێش زاین، برا بچووکی پاشای پێشوو لین سین بووە دوای مردنی وو یی شوێنی دەگرێتەوە.
ھەمزەقاسم
ھەمزەقاسم گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ھولەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
ھەمزەقاسم لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بایرام قەڵاسی و لە باشوور لەگەڵ گوندی تورک دەرە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خەزایی سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سانجود.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
حەسەن تامەر
حەسەن تامەر (، ) گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری پیرتاج، ناوچەی چەنگ ئەڵماس، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
جوگرافیا
حەسەن تامەر ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
برام ستۆکەر
برام ستۆکەر لەدایکبووی ٨ی تشرینی دووەمی ١٨٤٧ – مردووی ٢٠ی نیسانی ١٩١٢) ڕۆماننووس و کورتەچیرۆکنووسێکی ئێرلەندییە، کە بەھۆی ڕۆمانی دراکولا ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێناوە. کە مامەڵەی لەگەڵدا کراوە بە نواندن و بەرھەمھێنان و چاپکردن، کە کارتۆن و ئەنیمێی لەسەر بەرھەم ھێنراوە.
ھەڵبژاردن
440x220px|وێنۆک|کەسێک لە خولی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی [[فەڕەنسا ساڵی ٢٠٠٧ دەنگی خۆی دەدات]] ھەڵبژاردن بریتییە لە پرۆسەی فەرمی ھەڵبژاردنی کەسێک بۆ وەرگرتنی پۆستێکی فەرمی. گرنگە جیاوازی لە نێوان فۆرم و ناوەڕۆکی ھەڵبژاردنەکاندا بکرێت. لە ھەندێک حاڵەتدا فۆڕمی ھەڵبژاردنەکان ئامادەن، بەڵام ناوەڕۆکی ھەڵبژاردنەکان ئامادەنەبوون، وەک نەبوونی بژاردەیەکی ئازاد و ساختەنەکراو بۆ ھەڵبژاردنی لانیکەم دوو گۆڕاو (بەدیل)، زۆربەی وڵاتانی جیھان ھەڵبژاردن ئەنجام دەدەن، لانیکەم بە شێوەیەکی فەرمی، بەڵام لە زۆرێک لە ھەڵبژاردنەکاندا کێبڕکێیان نییە (بۆ نموونە ھەموو لایەنەکان (پارتەکان) بەشداریکردنیان قەدەغەیە جگە لە یەک پارت نەبێت).
برام ستۆکەر
ژیانی پیشەیی
ستۆکەر لە شاری کلۆنتارف لە بەشی باکووری شاری دبلن لە ئێرلەندا لەدایکبووە. لە بیرکاری و زانست و مێژوو و زماندا سەرکەوتوو بووە و شوێنپێی باوکی کەوتووە بە کارکردن لە خزمەتگوزاری شارستانی وەک کارمەندێک لە قەڵای دبلن و بۆ ماوەی ھەشت ساڵ لەسەر داوای باوکی لەوێ خزمەت دەکات، و لەو ماوەیەدا لە گۆڤارەکاندا ھەندێک چیرۆکی بڵاودەکردەوە، لەوانە «پەرداخی کریستاڵ» لە ساڵی ١٨٧٢ و «زنجیرەی چارەنووس» لە ساڵی ١٨٧٥ و «نەفرەتی ڕۆح» لە ساڵی ١٨٨٠، جگە لە ھاوکاری لەگەڵ ھەندێک گۆڤار وەک ڕەخنەگرێکی شانۆ بەبێ مووچە.
ھەڵبژاردن
ھەڵبژاردن لە دیموکراسییە مۆدێرنەکاندا بەدوای خۆیدا دەھێنێت بۆ پڕکردنەوەی کوورسییەکانی پەرلەمان (نوێنەری دەسەڵاتی یاسادانان)، و ھەندێک جار لە دەسەڵاتی جێبەجێکردن (سەرۆکایەتی، سەرکردایەتی دەوڵەت و دەسەڵاتی ناوخۆیی) و دەسەڵاتی دادوەری؛ و ئەم پرۆسەیە لە زۆر شوێنی کەرتی تایبەتدا بەکاردەھێنرێت، وەک کۆمپانیاکان (وەک ھەڵبژاردنی دەستەی بەڕێوەبەری لە کۆمپانیا پشکدارەکان لەلایەن خاوەن پشکەکانەوە) و ڕێکخراوە بازرگانییەکان لە یانەکان و کۆمەڵە خۆبەخشەکان.
برام ستۆکەر
ژیانی پیشەیی
و دوای ئەوەی ھاوڕێیەتی لەگەڵ نواندکاری بەناوبانگی بەریتانی سێر ھێنری ئیرڤینگەوە کرد، وەک بەڕێوەبەری کارەکانی کاری کرد، پاشان خولیای شانۆ و نواندن وای لێکرد ببێتە دەرھێنەرێکی سەرکەوتووی شانۆی لیسیۆم، و بۆ ماوەی ٢٧ ساڵ بەردەوام بوو لە کارەکەی تا مردنی ھاوڕێکەی لە ساڵی ١٩٠٦.
ھەڵبژاردن
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردنەکان پۆل:سیاسەت پۆل:ھەڵبژاردنەکان بەپێی وڵات
برام ستۆکەر
ژیانی پیشەیی
لە ڕێگەی کۆمەڵگەی ھونەرییەوە لەگەڵ کەسایەتییە دیارەکانی کۆمەڵگەی ئێرلەندی و بەریتانیا ئاشنا بوو، ھەروەھا ھاوڕێیەتی کۆمەڵێک نووسەری کرد، لەوانە ئارسەر کۆنان دۆیل، ئەلفرێد لۆرد تێنیسۆن، مارک توین، و ئۆسکار وایلد کە لەگەڵیدا کێبڕکێی کرد بۆ خۆشەویستی کچە جوانەکەی فلۆرانس بالکۆمب، کە لە کۆتاییدا ستۆکەری ھەڵبژارد و لە ساڵی ١٨٧٨ ھاوسەرگیریان کرد.
جوگرافیای سلۆڤاکیا
وێنۆک سلۆڤاکیا یان کۆماری سلۆڤاکیا وڵاتێکە دەکەوێتە ئەورووپای ناوەڕاست. ھیچ سنوورێکی ئاوی نییە، واتە وڵاتێکی داخراوە. سلۆڤاکیا لەبەر گرنگیی پێگە جوگرافییەکەی کە کەوتووەتە ناوەڕاستی ئەورووپا، بووەتە ئەڵقەی بەیەکگەیاندنی وڵاتانی دەوروبەری، سەرەڕای بوونی چەندین شوێنەواری دێرین و سەیرانگای خۆش، ئەمەش بووەتە ھۆکاری ھاتنی گەشتیاران بۆ ئەم وڵاتە. لە باکووری ڕۆژاوا ھاوسنوورە لەگەڵ کۆماری چیک، لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ پۆڵەندا، لە خۆرھەڵات لەگەڵ ئوکراینا، لە باشوور لەگەڵ مەجەرستان، و لە باشووری ڕۆژاوا لەگەڵ نەمسا.
برام ستۆکەر
نووسین
وێنۆک|چەپ|پەرتووکی [[دراکولا (١٨٩٧)]] سەرەڕای سەرقاڵبوونی، توانی یەکەم ڕۆمانی ڕۆمانسی خۆی بنووسێت، بە ناوی «ڕێڕەوی مار»، کە لە ساڵی ١٨٩٠دا چاپ کرا و بڵاوکرایەوە، دواتر کار لەسەر نووسینی ڕۆمانی «دراکولا»ی کرد، کە تەواوی نەکرد تا ساڵی ١٨٩٧ نەبێت، و ئەو ڕۆمانە ناوبانگێکی پێدا کە خەونی پێیەوە نەبینیبوو.
جوگرافیای سلۆڤاکیا
ڕووبەرەکەی ٤٩٠٣٥ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە. بەسروشتی شاخاوی جیادەکرێتەوە، زنجیرەچیای کارباسیان دەکەوێتە بەشی ڕۆژاوای، ئەم زنجیرەچیایە زۆر سەختە، ھەروەھا زنجیرەچیای کارباسیانی بچووک دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای وڵات، زنجیرە چیای تاتراسی بەرز بەدرێژایی سنووری باکووری ئەم وڵاتە دەکشێت. ڕووباری دانوب بە باشووری ئەو وڵاتە تێدەپەڕێت، بووەتە سنوور بۆ ئەو ھەرێمە و زەوییە نزمەکانیشی دەکەونە ئەو ناوچەیە، ئەو ناوچانەشی پاراو کردووە کە بۆ کشتوکاڵ زۆر بەپیتە، ئەم ڕووبارە و چەند ڕووباری تر لە سلۆڤاکیا پێچاوپێچن و ڕێڕەوەکانیان بەرز و نزمی تێدەکەوێت، وەک ڕووباری ھۆرنادا، ھەرونو فاخ. لە ھەمان کاتدا ئەم ڕووبارانە جگە لەوەی بۆ کشتوکاڵ کردن سوودیان لێوەردەگیرێت، بوونەتە ڕێڕەو و دەرچەی ئاویی سلۆڤاکیا، چونکە ئەم وڵاتە ڕێگای ئاوی نییە و ھیچ دەریایەک ناکەوێتە سەر سنوورەکانییەوە.
برام ستۆکەر
نووسین
ستۆکەر تووشی جەڵدەی دڵ بوو کاتێک ھاوڕێکەی بەناوی سێر ئێرڤینگ مرد. لەکاتی چاکبوونەوەی لە نەخۆشییەکەدا، لە ڕێگەی ئەو ھاوڕێیەتییەی کە ئەوانی بەستەوە، کاری لەسەر نووسینی ژیاننامەی ژیانی ئەم نواندکارە کرد و پەرتووکەکە لە ساڵی ١٩٠٦دا چاپ کرا.
جوگرافیای سلۆڤاکیا
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای ئەورووپا پۆل:جوگرافیای سلۆڤاکیا
کاستیل (سەروو سروشتی)
وێنۆک کاستیل کارەکتەری خەیاڵی و سەرەکییە لە زنجیرەی سەروو سروشتی کە میشا کۆلینز ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت. یەکەم دەرکەوتنی لە زنجیرەکەدا پەیوەندی بە ئەڵقەی یەکەمی وەرزی چوارەمەوە ھەیە، کە تێیدا دەڵێت دین وینچێستەری لە دۆزەخ ڕزگار کردووە، چونکە خودا فەرمانی کردووە؛ کە بە تەوەرەی مەسیحی دەست پێدەکات کە زاڵە بەسەر تەواوی بابەتەکەدا. کاستیل لەنێو کۆمەڵێک فریشتەیە لەسەر زەوی کە ڕێگری لە لوسیفەر دەکەن ئەو ٦٦ قوفڵە بشکێنێت کە ڕێگەی پێدەدەن لە قەفەسەکەی ڕزگاری بێت و ئاپۆکالیپسەکە دەستپێبکات. بە تێپەڕبوونی کات ھاوسۆزییەک لە نێوان ئەو و براکانی وینچێستەردا گەشە دەکات، بە تایبەت دین و کاستیل حەزی لە دین وینچێستەر دەبێت. کاتێک تێدەگات کە میکایل لە ڕاستیدا پلانیی ھەیە ھەوڵی ڕزگارکردنی قەفەزی لوسیفەر بدات، دەتوانێت بیکوژێت. کاستیل ھەوڵدەدات دین لەم بارەیەوە ئاگادار بکاتەوە، بەڵام بەھۆیەوە سزا دەدرێت. لە کۆتاییدا دڵسۆزی خۆی بۆ بەھەشت دەشکێنێت، و ڕوو لە مرۆڤایەتیی دەکات.
بەستەسێنی خواروو
بەستەسێنی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ژاراوە، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بەستەسێنی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بەستەسێنی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی سوڵتانەدێی کۆن و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بارەپانە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارەدێی سەنگەسەر.
سینەمای ئوسترالیا
وێنۆک|140px سینەمای ئوسترالیا ئەم ناوە ئاماژەیە بۆ پیشەسازی سینەمای ئەم وڵاتە، بەرھەمە ھاوبەشەکان، فێستیڤاڵەکانی فیلم، فیلمەکانی ئوسترالیا. لە دوای ١ ساڵ لە سەرھەڵدانی سینەما، ئەم وڵاتە پێشوازی لە کۆمپانیا بیانییەکانی بەرھەمھێنانی فیلم دەکرد. ھەرچەندە سینەمای ئوسترالیا مێژوویەکی دوور و درێژی ھەیە، بەڵام تا ساڵانی ھەشتاکان نەیتوانی جێگەیەکی تایبەتی لە سینەمای جیھانیدا بدۆزێتەوە. لە ماوەی ١٠٠ ساڵی ڕابردووی پەیوەندییە حکومی و سیاسییەکانی حکوومەتی بەڕیتانیادا، خاکی پاکیزەی ئوسترالیا بووبووە شوێنێکی تایبەت بۆ بەرھەمھێنانی فیلم بۆ سینەماکارانی بەریتانی و تەنانەت وڵاتانی دیکەی جیھان. تا ٣ دەیە لەمەوبەر زۆر فیلم لە ئوسترالیا دروست دەکران کە تەنانەت ڕەنگە ئەکتەرێکی ئوسترالییشیان تێدا نەبێ. لە ساڵی ١٩٠٦ یەکەمین فیلمی بێدەنگ لە ئوسترالیا لەژێر ناوی بەسەرھاتی کێلی گانگ دروست کرا کە لە دەرھێنانی چارڵز تایت و میلارد جۆنسۆن و ویلیام گیبسۆن بوو.
١٩٦٦ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٦٦ لە نەرویژ
مردنەکان
ناو و پیشە -ساڵی لە دایک بوون
ویلی ئایمس
ویلی ئایمز یەکێکە لە ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم، و ڕۆڵی لە چەندین فیلمی ئەمریکیدا بینیووە.
سووک و ڕسواکان
سووک و ڕسواکان ڕۆمانێکی نووسەری ڕووسی فیۆدۆر دۆستۆیڤسکییە کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٦١ بڵاوکراوەتەوە.
ڕۆمانەکە
ئەم ڕۆمانە لە کۆڵانەکانی شاری سانت پترسبۆرگەوە دەست پێدەکات، کە «ئیڤان پترۆڤیچ» بەدوای پیرە پیاوێکدا دەگەڕێت بۆ ئەوەی یارمەتی بدات، لەوێ دوای مردنی پیرەمێردەکە بۆی دەردەکەوێت کە بە ڕەچەڵەک ئینگلیزییە، سمیس کە لە ئەپارتمانێکی شێداردا دەژی و نەوەیەکی ھەیە کە لە گەنجیدا ھەموو جۆرە نەھامەتییەکی چەشتووە، پاشان گێڕەرەوە دەگەڕێتەوە «ئیڤان پترۆڤیچ» لە مێژوودا باس لەوە دەکات کە چۆن لەگەڵ خێزانی «نیکۆلای ئەخمینێڤ» لە گوندەکەیان بەناوی ئەخمینیڤکا لەگەڵ ھاوسەرەکەی «ئانا ئەندرێڤنا» و کچەکەی بەناوی «ناتاشا» کە ئیڤان پڕ بە دڵ خۆشی دەویست، و چۆن شازادە «ڤالکۆڤسکی» ھاتە لایان و داوای لە ئەخمینێڤی پیر کرد گوندەکەی بەڕێوەببات. لەوێدا دوای دە ساڵ شازادە فێڵیان لێدەکات و بانگەشەی ئەوە دەکات کە ئەخمێنێڤ پارەی ئەو دەدزێت و کچەکەی ناتاشا کوڕەکەی (کوڕی شازادە) ئەلیۆشا (شازادە ئەلێکسی) ڕاکێشاوە، کە بەھۆی گەمژەییەکەی وەک منداڵ ڕەفتار دەکات، لەم ماوەیەدا ئیڤان بۆ تەواوکردنی خوێندن لە سەنت پترسبۆرگ بووە، دوای ئەوە ئاخمێنێڤ لەگەڵ خێزانەکەی دەچێتە سەنت پترسبۆرگ بەھۆی ئەو داوایەی کە شازادە ڤالکۆڤسکی لە دژی تۆماری کردووە. لەم ماوەیەدا ناتاشا بڕیار دەدات لەگەڵ ئەلیۆشا ڕابکات و لە ئەپارتمانێکدا لە گەڕەکێک لە گەڕەکەکانی سەنت پترسبۆرگ بژی. و باوکی بڕیار دەدات لێی بێبەری بێت. لەم نێوەندەدا ئیڤان «ئیلێنا» کە نەوەی سمیسی پیر بوو بەخێوی دەکات. پاشان شازادە ڤالکۆڤسکی ڕێگری دەکات لە ئەنجامدانی ھاوسەرگیری نێوان ناتاشا و ئەلیۆشا، بۆیە شازادەیەکی دەوڵەمەند بەناوی کاترینا بە ئەلیۆشا دەناسێنێت، ئەلیۆشا شەیدای کاترینا دەبێت و بڕیار دەدات ناتاشا جێبھێڵێت. ھەر لەو قۆناغەدا «ئەخمێنێڤ» ئیلێنا وەک کچی خۆی بەخێوی دەکات، بۆیە کچەکە چیرۆکی ژیانی بۆ دەگێڕێتەوە کە چۆن دایکی لەگەڵ شازادە ڤالکۆڤسکی لە دەستی باوکی (سمیس) ھەڵاتووە دوای ئەوەی ھەموو پارەی باوکی بردووە، و وازی لە خۆی و ئەو ھێناوە. دڵی پیرەمێرد ئەخمێنێڤ نەرم دەبێت بۆ کچەکە و لێی خۆش دەبێت. لە کۆتاییدا ئیلێنا بەھۆی نەخۆشییەوە دەمرێت.
لیبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
لیبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
مانگۆقان
مەنگوقان چوارەمین خاقانی حکومەتی مەغۆل بوو کە لە نێوان ساڵانی ١٢٥١ بۆ ١٢٥٩ و تا کۆتایی تەمەنی حوکمڕانی کرد. لە سەردەمی ئەودا مەغۆلەکان سوریا و ئێرانیان داگیرکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی مەغۆل پۆل:لەدایکبووانی ١٢٠٩ پۆل:مردووانی ١٢٥٩ پۆل:خانەکانی مەغۆل پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ١٣یەم
ھەسارەی مەیموونەکان (فیلمی ٢٠٠١)
وێنۆک ھەسارەی مەیموونەکان فیلمێکی زانستی خەیاڵی ئەمریکییە و لە ساڵی ٢٠٠١ دروست کراوە. ئەم فیلمە لەسەر بنەمای ڕۆمانی ھەسارەی مەیموونەکانە لەلایەن " پیێر بول " و دووبارە دروستکردنەوەی فیلمی ھەسارەی مەیموونەکان لە ساڵی ١٩٦٨. دەرھێنەری فیلمەکە تیم بێرتۆنە و ئەکتەرەکانی فیلمەکە بریتین لە مارک والبێرگ و تیم ڕۆت و ھێلێنا بۆنھام کارتەر و مایکل کلارک دانکان و پۆڵ جیااماتی و ستێلا وارن. چیرۆکی فیلمەکە باس لە کەشتیوانێک دەکات بە ناوی "لیۆ دەیڤدسۆن" کە کەشتییەکەی لەسەر ھەسارەیەک کە مەیموونی زیرەک تێیدا نیشتەجێیە، دەکەوێتە خوارەوە. لەسەر ئەم ھەسارەیە مەیموونەکان وەک کۆیلە مامەڵە لەگەڵ مرۆڤ دەکەن، بەڵام لیۆ بە یارمەتی مەیموونێک بە ناوی "ئێری" دەست بە یاخیبوون دەکات.
ویلیام برۆیلز سیناریۆی فیلمەکەی نووسیوە و لۆڕێنس کۆنر و مارک ڕۆزنتاڵ سیناریۆکەیان نووسیوە. وێنەگرتنی فیلمەکە لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٠ تا نیسانی ٢٠٠١ ئەنجامدراوە. ھەسارەی مەیموونەکان لە کاتی بڵاوکردنەوەیدا بە ھەردوو پێداچوونەوەی ئەرێنی و نەرێنی پێشوازی لێکرا، بەڵام فرۆشیارێکی سەرکەوتوو بوو. زۆربەی ڕەخنەکان بەھۆی کۆتایی سەرلێشێواوی فیلمەکەوە بووە. ھەروەھا دیزاینەکانی ماکیاژەکانی ڕیک بەیکەر ستایشی کران. سەرەڕای سەرکەوتنی فرۆشی فیلمەکە، فیلمی فۆکسی سەدەی ٢٠ەم درێژەی فیلمەکەی نەکرد و لە ساڵی ٢٠١١ فیلمی ھەستانی ھەسارەی مەیموونەکان (فیلم) بە چیرۆکێکی نوێ بەرھەم ھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس پۆل:فیلمەکانی خەیاڵی زانستیی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە پۆل:دووبارە دروستکردنەوەی فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠١ پۆل:فیلمە براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن ڕۆسبێری پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە خەمناوییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەشتکردن بە کات پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشنت داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری سیدنی وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون
غوڵامڕەزا تەختی
وێنۆک غوڵامڕەزا تەختی (٢٧ی ئابی ١٩٣٠ تا ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٦٨) وەرزشوانێکی ئێرانی بوو لە زۆرانبازی ئازاددا. لە یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ساڵی ١٩٥٦ لە شاری مێلبۆرن توانی دووەم میدالیای زێڕی وەرزشوانانی ئێران لە یارییە ئۆڵۆمپیادەکاندا بەدەستبھێنێت دوای ئیمام عەلی حەبیبی. بە بردنەوەی ئەم میدالیایە، لەگەڵ دوو میدالیای زیو کە لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھێلسنکی ساڵی ١٩٥٢ و ١٩٦٠ی ڕۆما بەدەستی ھێنا، بەڕێزترین زۆرانبازی ئێرانییە لە ئۆڵۆمپیادەکاندا. ھەروەھا تەختی دوو پاڵەوانێتی و دوو جێگری پاڵەوانی پاڵەوانێتی زۆرانبازی جیھانی بەدەستھێناوە، ھەروەھا میدالیای زێڕی یارییەکانی ئاسیای تۆکیۆی ساڵی ١٩٥٨ لە ماوەی ژیانی وەرزشیدا بەدەستھێناوە. ھەروەھا لە زۆرانبازی و زۆرانبازیدا چالاک بوو و بۆ ماوەی سێ ساڵ لەسەریەک خاوەنی قۆڵبەستی زۆرانبازی ئێران بوو. ھەروەھا تەختی یەکێکە لە کەسایەتییە باو و بەناوبانگەکانی کولتوری جەماوەری ئێران و لە کولتوری وەرزشی ئێراندا زۆر کەس بە ھێمای " قارەمانێتی " و "سوارچاکی" دەزانن. دوای بوومەلەرزەکەی بۆین زەھرا، کە دەیان ھەزار کوژراو و برینداری لێکەوتەوە، چالاکییەکانی و چالاکییەکانی بەشێک لە شەڕڤانان بۆ دابینکردنی فریاگوزاری و ھاوکاری بۆ قوربانیانی بوومەلەرزەکە؛ شەپۆلێکی جۆش و خرۆش و یەکگرتوویی نەتەوەیی لە ئێراندا ھەڵگیرساند و ھاوکارییەکی زۆر بۆ لێقەوماوان ڕەوانەی لێقەوماوان کرا.
ھەروەھا چالاکی سیاسی و ئەندامی ئەنجومەنی ناوەندی بەرەی نەتەوەیی ئێران بووە. تەختی لە ١٧ی ژانویەی ١٩٦٧ کۆچی دوایی کرد و تەرمەکەی لە ھۆتێل ئەتڵەنتیک لە تاران دۆزرایەوە، بەڵام پرسەکانی وەک پەیوەندییەکەی لەگەڵ بەرەی نیشتمانی بووە ھۆی ئەوەی دەنگۆی کوشتنی لەلایەن ساواکەوە بڵاوببێتەوە.
ساڵانی یەکەم
ساڵی ١٩٤٨ چووە خزمەتی سەربازی و لە ٢٥ مێھری ھەمان ساڵدا لە بەشی ھێڵی ئاسن دامەزرا. ھەروەھا پێشینەی کارکردنی لە کۆمپانیای نەوتی مەسجێد سولەیمان ھەبووە.