cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زانکۆی واشینگتن
سەرچاوە
پۆل:ویلایەتی واشینگتن پۆل:زانکۆکان بە پێی وڵات پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٨٦١
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٩٨
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٩٨ یارییەکی تۆپی پێ بوو کە لە یاریگای یۆھان کرویف ئەرینا لە ئەمستردام لە ٢٠ی ئایاری ١٩٩٨ ئەنجامدرا بۆ دیاریکردنی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ی ١٩٩٧-٩٨. یارییەکە لە نێوان ڕیاڵ مەدریدی ئیسپانی و  یوڤێنتوس ئیتاڵی بوو. یۆڤانتۆس لە سێیەمین یاری کۆتایی لەسەریەکدا دەرکەوت، ڕیال مەدریدیش لە یەکەم یاری کۆتایی سەردەمی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بوو. ڕیال مەدرید بە گۆڵێکی بێوەڵام بردنەوەی بەدەستهێنا و ژمارەی پێوانەیی خۆی شکاند و حەوتەمین نازناوی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای بەدەستهێنا، کە یەکەم نازناوی بوو دوای 32 ساڵ. تاکە گۆڵەکە لەلایەن پرێدراگ میجاتۆڤیچ تۆمارکرا. هەردوو یانە لە ساڵی ٢٠١٧ جارێکی دیکە لە یاری کۆتاییدا ڕووبەڕووی یەکتر دەبنەوە.
سام سمیت
ساموێل فریدریک سمیت ( - لەدایکبووی ١٩ی ئایاری ١٩٩٢) گۆرانیبێژ-گۆرانینووسێکی ئینگلیزە. ئەو لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ بەناوبانگ بوو کاتێک لە یەکێک لە تاکەگۆرانییەکانی ھونەرمەند دیسکلۆژەر بە ناوی «لاچ» وەک گۆرانیبێژی میوان گۆرانی وتووە. ئەو گۆرانییە گەیشتە ژمارە ١١ی چارتەکانی بیلبۆردی شانشینی یەکگرتوو.
سەرچاوەکان
پۆل:فێمێنیستەکانی کۆمەڵگای پەلکەزێرینە پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢ پۆل:گۆرانینووسانی ئینگلیز
پارێزگای لوکا
پارێزگای لوکا (بە ئیتاڵی:provincia di Lucca) پارێزگاییەکە لە ناوچەی تاسکەنیی ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٧ ژمارەی دانیشتووانی بە ٣٩٠٫٠٢٥، و ڕووبەرەکەی بە ١٫٧٧٣کم دووجا خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
مۆزەخانەی شوێنەواریی مێسینیا
مۆزەخانەی شوێنەواریی مێسینیا دەکەوێتە کەلەماتایی پایتەختی میسینیا لە باشووری یۆنان.
مۆزەخانەکە لەسەر سایتی ھۆڵی بازاڕی کۆنی شارەکە دروستکراوە، لە نێو کۆمەڵەکانی تردا، ئەو کۆکراوەیە ئەو دۆزراوانەی تێدایە کە پێشتر لە مۆزەخانەی شوێنەواریی بێناخین لە کالاماتا پارێزراو بوون، و بینایەکی شکۆداری تەلارسازیی ڤینیتی تێدابوو، لە ساڵی ١٧٤٢ کە لە کاتی بوومەلەرزەکەی ساڵی ١٩٨٦ ڕووخا. مۆزەخانەی شوێنەواریی مێسینیا لە سەردەمی پێش مێژووی و میسینییەوە بۆ سەردەمی بیزەنتی و لاتینی دابەش بووە بۆ چوار ناوچەی جوگرافی کە بە شێوەیەکی نەریتی میسینی پێک ھاتووە: کالاماتا، میسینیا، بێلیا و ترڤێلیا.
سکای ئەتلانتیک
سکای ئەتلانتیک کەناڵێکی بەشداریکردنی بە-پارەی بەریتانییە کە Sky Limited خاوەندارییەتی دەکات. کەناڵەکە بەزۆری بۆ ئەوە تەرخان کراوە کەوا زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دیارەکانی ئەمریکا بگوازێتەوە بۆ بەریتانیا، و مافی پەخشکردنی بەرھەمەکانی ئێچ بی ئۆ و شۆوتایمی ھەیە.
لەلەلوو
لەلەلوو گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا ئەڤراز، ناوچەی نازی، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
لەلەلوو ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە پەیڕەوی ئایینی ئیسلام(شیعە) دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
زەڕنە
زەڕنە شارەدێیەکە لە ناوچەی زەڕنە لە شارستانی ئەیوان لە پارێزگای ئیلام، لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ناوچەی زەڕنەیە.
ناو
دوو بۆچوون ھەیە سەبارەت بە ناوی زەڕنە:
زەڕنە لە سەفەرنامەکاندا
ڕۆژھەڵاتناسی بەریتانی سێر ھێنری ڕاولینسۆن کە لە ساڵی ١٨٣٦دا سەفەری کردووە بۆ ئێران و پێی لەو ناوچانە دانا، لە لێکۆڵینەوەکانیدا لە کتێبی (Passage from Zahab to Khuzestan) کە باس لەوە دەکات کە؛ "'لە زەڕنە کەلاوەکانی شارێکی گەورە دیارە'. لەوێ گردێک ھەیە کە پێموایە شوێنی قەڵایەک بووە، قەبارەکەی بچووکترە لەوەی لە گیلان. بناغەی بیناکان کە ڕووبەرەکەیان نزیکەی ٨ کیلۆمەتر دەگرێتەوە، ئێستا نزیکە لەگەڵ زەوی یەکسان بن. سێ چوار بینای جیاواز، کە لەوانی تر وەک خۆیان نەشکاوترن، لە دەوری گردەکە دەبینرێن، کە چەندین کۆریدۆری تەسک و قوبەیان تێدایە و پێدەچێت لە سەردەمی پاشا ساسانییەکاندا شوێنی نیشتەجێبوون بوون. لەڕووی شێوازی تەلارسازییەوە ئەم بینایانە ھەمان وێرانەکانی (بان زەردە)ی قەسری شیرینن و گومانم لەوەدا نییە کە ھی ھەمان سەردەمن. بەھەر حاڵ گردەکە و ھەموو بیناکان زۆر کۆنن. لە یەکێکیاندا بڕێکی زۆر خشت لە سەردەمی کایانیان دۆزراوەتەوە و دەرکەوتنی ئەوانی دیکەش دەریدەخات کە دەبێ لە ڕابردووی دووردا دروستکرابن."
ھەروەھا ڕاولینسۆن دەڵێت: "وا دیارە دەشتی ئاریوخ کۆنترین ناوی ئەم ناوچەیە بێت و ھەر لەوێشەوە ئیلامییەکان بە یارمەتی پاشای ئاشوور پەلەیان کرد بۆ نەینەوا. من پێم وایە پایتەختەکەی زەڕنەیە کە من وەسفی کەلاوەکانیم کردووە، لەبەرئەوەی بۆم دەرکەوتووە پێش سەدەی ١٣ی زایینی بە ئاریۆحان پایتەختی دەوڵەتی ماە سەبدان ناسرابوو. ھەروەھا پێم وایە ئەو شوێنەی (حەرە) پەیوەست بە سەردەمی دیلبوونەوە (لە جولەکەکان) ھەیە، پێویستە لەم دەوروبەرییەدا بە دوایدا بگەڕێین و دیسانەوە بێ گومان ئەمە ھەمان شوێنە کە بنیامین تودەلە بە ئاریان ناوی دەبات و ئەوەش دەڵێت نزیکەی ٢٠ ھەزار خێزانی جولەکە لەوێ نیشتەجێ بوون'."
سەرچاوەکان
* پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئیلام پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏ پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
پارێزی ساسنتا کڵاریتا (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
پارێزی سانتا کڵاریتا زنجیرەیەکی تۆقێنەر و کۆمیدیی ئەمریکییە، لە ئامادەکردنی ڤیکتۆر فریسکۆیە، و لە پاڵەوانێتی تیمۆسی ئۆلیفانت و درو باریمۆرە.
زنجیرەکە لە ۳ی شوباتی ۲۰۱۷ لەسەر نێتفلیکس نمایش کڕا، و وەرزی یەکەمی لە دە ئەڵقە پێکھات. وەرزی یەکەم بووە خاوەنی پیاھەڵدانی ڕەخنەگران بە ھەڵبژاردنی ئەکتەر و بابەتی زنجیرەکە، کە لەگەڵیشیدا بووە خاوەنی ھەندێک ڕەخنە بە ھۆی چەند دیمەنێکی زنجیرەکە.
چیرۆک
دوو ھاوسەر شیلا (درو باریمۆر) و (تیمۆسی ئۆلیفانت) لە سانتا کڵاریتا، کالیفۆرنیا دەژین، خێزانەکە ژیانێکی سروشتی دەژین تا ئەو کاتەی ژیانیان لادانێکی لەناکاوی بەسەردا دێت، چونکە شیلا بۆ زۆمبی دەگڕێت و گۆشتی مرۆڤ دەخوات.
پێشوازیکردن
زنجیرەی پارێزی سانتا کڵاریتا بووە خاوەنی پاڵپشتی ڕەخنەگران. لەسەر ماڵپەڕی ڕاتن تۆمەیتۆز زنجیرەکە بووە خاوەنی نرخاندنی ۷۱% بە مامناوەندی ۷.۹/۱۰ بەسەرداچوونەوە. لەسەر مێتاکریتیک زنجیرەکە بووە خاوەنی نرخاندنی ٦۷ لە ۱۰۰.
سەرچاوەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٧
ژۆزێف لوی لاگرانژ
ژۆزێف لوی لاگرانژ  (لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی دووەم ١٧٣٦ لە شاری تورین ئیتالیا؛ کۆچی دوایی ١٠ی نیسان ١٨١٣ لە پاریس)، بیرکار و ئەستێرەناسی ئیتالیایی-فەڕەنسایی بوو. لاگرانژ یەکێک لە ماتماتیکزانە ھەرە گەورەکانی سەدەی ھەژدەھەمە. بەشێکی ژیانی لە پروسیا و بەشێکی لە فەڕانسە بووە. لەسەر تیۆری ژمارەکان و میکانیکی ئاسمانی خەباتێکی گرینگی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ماتماتیکزانانی فەڕەنسی پۆل:ماتماتیکزانانی ئیتالی پۆل:مردووانی ١٨١٣ پۆل:لەدایکبووانی ١٧٣٦ پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
موئمینە حوسێن دەرار
موئمینە حوسێن دەرار (لەدایکبووی ١ی حوزەیرانی ١٩٩٠ لە عەلی سەبیح، جیبۆتی) ئەفسەری لێکۆڵینەوەی دژە تیرۆری جیبۆتییە. لە ٧ی ئازاری ٢٠١٩، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.
ژیان
موئمینە حوسێن منداڵی گەورەی خێزانەکە ٨ منداڵییەکەی بوو. دوای ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٢، خوێندنی لەزمانی ئینگلیزی تەواوکرد ئەوا لە ٢٠١٣ پەیوەندی بە یەکەکانی پۆلیس کرد. دواتر لەڕیزەکانی پۆلیس، ھەرزوو ئەرکی لێکۆڵەکاری گەورەی پێدرا لە لێکۆڵینەوە و دژە تیرۆریی. موئمینە بەشداریکرد لە لیکۆڵینەوەیەکی گەورەی تیرۆری لەسەر بزووتنەوەی شەبابی موجاھیدی کە گرووپێکی تووندڕەوی تیرۆریستین، ئەمەش وایکرد کە چەندین ھێرشی گەورەی تیرۆریستی لە جیبۆتی پووچەڵبکرێتەوە لە ساڵی ٢٠١٤.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠ پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی جیبووتی پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
کانیاتا
کانیاتا یان کانیەتا یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
لوبنان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦
سەرچاوەکان
١٩٧٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦
کانیاتا
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
خوان لاپۆرتا
خوان لاپۆرتا ئەستڕۆچ ؛ لەدایکبووی ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٦٢، لە بارسێلۆنا، ئیسپانیا) سیاسەتوانێکی ئیسپانییە و سەرۆکی ئێستای یانەی بارسێلۆنایە.
ئەو پارێزەری دەرچووی زانکۆی بارسێلۆنایە. ھاوسەری کونستانزا ئیشیفاریا بوو و دواتر لێی جیابۆوە و سێ منداڵی لێ ھەیە، لاپۆرتا لەگەڵ یانەی بارسێلۆنا چەندین دەستکەوتەی گەورەی ھەیە و یەکێک لەوانە بردنەوەی ٦ نازناو لە وەرزێکدا لە ساڵی ٢٠٠٩ بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢ پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی بارسێلۆنا
پارێزگای ماچێراتا
پارێزگای ماچێراتا (بە ئیتاڵی:provincia di Macerata) پارێزگاییەکە لە ناوچەی مارکێی ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٧ ژمارەی دانیشتووانی بە ٣١٦٬٩٣٦، و ڕووبەرەکەی بە ٢٬٧٧٩٫٣٤کم دووجا خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
یاسنی
یاسنی (بە ڕووسی: Ясный) ئەوە یەکێکە لە شارەکانی ڕووسیا لە
زەوی ھەرمێ
زەوی ھەرمێ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئیسێوێ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
زەوی ھەرمێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی زێوەنارە و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی کانی مەزن و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەڵاتەڕەشێ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بناوێن.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سێڵتاڤیگۆ
ڕیاڵ کلەب سێڵتا دێ ڤیگۆ (بە گالیکی: [reˈal ˈkluβ ˈθeltɐ ðɪ ˈβiɣʊ]; lit. ' Royal Celtic Club of Vigo')، زیاتر ناسراوە بە سێڵتاڤیگۆ یان بەسادەیی سێڵتا، یانەیەکی پیشەگەری تۆپی پێی ئیسپانییە بارەگاکەی دەکەوێتە ڤیگۆ لە گالیسیا، یەکێکە لە تیمە بەشداربوەکانی خولی ئیسپانی لا لیگا، یانەکە لە ساڵی ١٩٢٣ بەناوی سێڵتا دامەزرا و دواتر ناوەکەی گۆڕا بۆ سێڵتاڤیگۆ، یاریگای یانەکە ناوی بالایدۆسە و جێگای ٢٩٬٠٠٠ ھەزار ھاندەر دەبێتەوە.
دامەزراندن
وێنۆک|265x265پیکسڵ|یاریگای کۆییا ساڵی (١٩٠٨–١٩٢٨)
جلوبەرگ
جلوبەرگی سەرەکی یانەکە لە ئێستا پێکھاتووە لە ڕەنگی شینی ئاسمانی و سپی ئەمەش بەھۆی ئەوەی نزیکە لە ڕەنگی ئاڵای ھەرێمی گالیسیا، بەڵام پێشتر و ھەتا ساڵی ١٩٢٤ ڕەنگی جلوبەرگەکەیان بریتی بووە لە سوور و ڕەش و گۆرەوی نیلی.
خاوەندارێتی
وێنۆک|[[کارلۆس مۆرینۆ لە ئێستادا سەرۆکی یانەکەیە.]]
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٣ لە ئیسپانیا پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٢٣ پۆل:یانەکانی لا لیگا پۆل:CS1 Spanish-language sources (es) پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە نین پۆل:ڕێکخراوەکان بە پشتگیری پاشاییەتی بنکەیان دەکەوێتە ئیسپانیا
سماقان، ساینقەڵا
سماقان گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی مەحمودچغ، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
سماقان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ساروجەی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی قشڵاقی حاجی شەھاب و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی غەیبالی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئورتاکەند.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
پارێزگای مانتوا
پارێزگای مانتوا (بە ئیتاڵی:provincia di Mantova) پارێزگاییەکە لە ناوچەی لۆمباردیای ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٥ ژمارەی دانیشتووانی بە ٤١٣٬٦٦٣، و ڕووبەرەکەی بە ٢٬٣٣٩کم دووجا خەمڵێنراوە.
بێن ١٠: پارێزەری زەوی
بێن ١٠: پارێزەری زەوی یارییەکی ڤیدیۆیییە لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنی ئەنیمەیشنی ئەمریکی بێن ١٠. یەکەم یاری بێن ١٠ە کە بۆ پلەی ستەیشن ٢, پلەیستەیشنی ھەڵگرتنی و نینتێندۆ دی ئێس، وی دروست کراوە و لە مانگەکانی تشرینی یەکەم و تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ بڵاوکرایەوە. وەڵامی ڕەخنەگران بۆ یارییەکە مامناوەند بوو، لە کۆی ١٠ نمرەی نزیکەی ٦٫٨ی بەدەستھێنا.
پارێزگای مانتوا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
بێن ١٠: پارێزەری زەوی
سەرچاوەکان
پۆل:بێن ١٠ پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٧ پۆل:یارییەکانی وی پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢
ژیار گۆڤەند
ژیاڕ گۆڤەند (لەدایکبووی ١ی کانونی دووەم ١٩٩٩) یاریزانێکی کوردی ھەڵبژاردەی نیشتمانی تۆپی پێی عێراقییە و وەک یاریزانی هێرشبەر بۆ یانەی دهۆک لە خولی نایابی عێراق یاری دەکات.
ژیانی وەرزشی لەگەڵ یانەکان
ژیاڕ لە پێش وەرزی ٢٠٢٠-٢٠٢١، پەیوەندی بە یانەی پێشمەرگە دەکات.
لە 1ی ئابی ٢٠٢١، ژیاڕ گۆڤەند گواسترایەوە بۆ یانەی بڕایەتی بە گرێبەستێک کە تا ساڵی ٢٠٢٢ بەردەوام دەبێت، دواتر یانەی دهۆک دەگوێستە یانەکەی بو وەرزی ٢٠٢٢-٢٠٢٣ لە خولی نایابی عێراق.
قەڵای سەلاحەدین ئەییووبی
جگە لە بیناسازی سەرەتایی سەردەمی ئەییووبی کە لەلایەن سەلاحەدین لە ساڵی ١١٧٦ دەستی پێکرد، قەڵاکە لە سەردەمی مەمالیکەکاندا گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی کە دواتر بە پڕۆژەکانی بیناسازی سوڵتان ناسر محەممەد لە سەدەی ١٤دا گەیشتە لووتکە. لە نیوەی یەکەمی سەدەی نۆزدەھەمدا محەممەد عەلی پاشا زۆرێک لە بینا کۆنەکانی ڕووخاند و کۆشک و شوێنەواری نوێی لە سەرانسەری شوێنەکەدا دروست کرد، ئەمەش بەشێکی زۆری فۆڕمی ئێستای پێبەخشی. لە سەدەی بیستەمدا وەک گارنیۆنێکی سەربازی لەلایەن داگیرکەری بەریتانیا و دواتر لەلایەن سوپای میسرەوە بەکارھێنرا تاوەکو لە ساڵی ١٩٨٣ بەڕووی خەڵکدا کرایەوە، لە ساڵی ١٩٧٦ لەلایەن یوونێسکۆ وەک بەشێک لە قاھیرەی مێژوویی شوێنی میراتی جیھانی (ئیسلامی) ڕاگەیەندرا، قاھیرە کە "ناوەندی نوێی جیھانی ئیسلامی بوو، لە سەدەی ١٤دا گەیشتە سەردەمی زێڕینی.
سەرچاوەکان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی میسر پۆل:قەڵاکان پۆل:سەلاحەدین ئەییووبی پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی قاھیرە
ژیار گۆڤەند
سەرچاوەکان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:خەڵکی ڕەواندز پۆل:خەڵکی ھەولێر پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩
گۆ دو-شیم
گۆ دو-شیم (لەدایکبووی ٢٢ی ئایاری ١٩٥١) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) پۆل:باشترین خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:باشترین خانمەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١ پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور
توغرایی
موئەییەدەددین ئەبوو ئیسماعیل حوسەین ئیبن عەلی توغرائی، زانایەکی فارسی ناسراوی کیمیا بوو، دەشگووترێ کە ئەو بە ڕەگەز عەرەب بوو ، ھەروەھا شاعیریش بوو، لە ئەسفەھان لە دایک بووە. توێژینەوەی کیمیایی و دیوانی شیعریشی ھەیە. ھەر لە ئەسفەھان گەورە بووە و فێر بووە، ھەروەھا چووەتە بەغدا، دواتر چیڕۆکی خۆی بە شیعر نووسیوە بەناوی (لامیة العجم).
سەرچاوەکان
پۆل:کیمیاگەرانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام پۆل:لەدایکبووانی ١٠٦١ پۆل:مردووانی ١١٢١ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١١یەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٢یەم پۆل:کیمیاگەری پۆل:خەڵکی ئەسفەھان
پەرتووکی محەممەد
پەرتووکی محەممەد یان بە ناوی تەواوی پەرتووکی محەممەد: ئەو سەربازانە کە لە باشووری ڕۆژھەڵات شەڕیان کردووە دەپەیڤن، کتێبێکی نادیرە ماتەر نووسەری تورکی تورکیایە.
لەم کتێبە کە یەکم جاڕ لە ساڵی ١٩٩٩ چاپ کراوە، لەگەڵ ٤٢ سەبازی ھێزە چەکدارەکانی حکۆمەتی تورکیا ھەڤدەپەیڤرێت کە لە نێوانی ساڵەکانی ١٩٨٤ ھەتا ١٩٩٨ لە باری نا ئاسایی لە ھەرێمی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات خزمەتی سەربازییان کردووە.
بەدوای ئەوەی کە لە ساڵی ١٩٩٩ نۆسخەی چوارەمی کتێبەکە بە چاپ گەیشتەوە، فەرمانی قێخە کردنی دەربرا و لە بازار کۆکرا. دۆسیەی ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٠١ بەسترا و نووسەر و پەخشانگای کتێبەکە لێبوردراون. نۆسخەی پێنجەمی پەرتووکەکە لەگەڵ زێدەییەکانی پەیوەندیدار بە ڕەوتی دادگا چاپ کراوە.
لە پێشتی بەرگی چاپی یەکەمی پەرتووکەکە
پەرتووکی محەممەد مەیلی نییە کە بەراوردێکی کۆمەڵناسانە و سیاسی پێشکەش بکات. ئامانجی ئەم پەرتووکە گەیاندنی دەنگی خەڵکێکی زیندووی خوێناوییە کە خوازراو یان نەخوازراو خۆیانیان لەناخی پێکدادانێک دۆزین و بینەری ئەو شتانە بوون کە لەوێ دەقەوما.
سەرچاوەکان
پۆل:بیرەوەرییەکان پۆل:پەرتووکەکانی ناچیرۆکی پۆل:کتێبەکانی ١٩٩٩ پۆل:پەرتووکە تورکییەکان پۆل:پەرتووکەکانی تورکیا
سەرکێرێ
سەرکێرێ یان سەرکێریا یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
کالڤین کولیج
کالڤین کولیج (لە دایکبووی ٤ی تەممووزی ١٨٧٢ مردن ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٣) ٣٠مین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ١٩٢٣ تا ١٩٢٩ بوو؛ و پارێزەرێکی پارتی کۆماری بوو. لە نیو ئینگلاند لە ڤێرمۆنت لە دایکبووە، کولیج بە سەر پەێژەی سیاسەتی ویلایەتی ماساچووسیتس سەرکەوت، و لە کۆتاییدا بوو بە پارێزگاری ماساچووسیتس. وەڵامەکەی بۆ مانگرتنی پۆلیسی بۆستن لە ساڵی ١٩١٩ ناوبانگی پێ بەخشی و لە ساڵی داھاتوو بە ٢٩مین جێگری سەرۆکی ئەمریکا ھەڵبژێردرا و دوای مردنی لەناکاوی وارن جی ھاردینگ لە ساڵی ١٩٢٣ سەرکەوت بۆ سەرۆکایەتی. کە لە ساڵی ١٩٢٤ دا بە تەنیا ھەڵبژێردرا، وەکوو پارێزگارێک ناوبانگی پەیدا کرد و ھەروەھا وەک پیاوێکی کەم دوو، و وشک ناوبانگی دەرکرد و نازناوی «کاڵی بێدەنگ»ی وەرگرت. لە ھەڵبژاردنی ساڵی ١٩٢٨دا جارێکی تر خۆی ھەڵنەبژارد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٢ پۆل:مردووانی ١٩٣٣ پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
کەیت بەکینسەیڵ
کاترین ڕۆماری بەکینسەیڵ (بە ئینگلیزی: Kathrin Romary Beckinsale) لەدایکبووی ٢٦ی تەممووزی ١٩٧٣. ناسراو بە کەیت بەکینسەیڵ؛ ئەکتەر و نمایشکاری جل و بەرگی ئینگلیزییە کە لە ساڵی ١٩٩٣ کاتێک ھێشتا لە زانکۆی ئۆکسفۆرد خوێندکاربوو بۆ یەکەم جار لە فیلمی (Much Ado About Nothing) چالاکی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی لەندەن پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز
پارێزگای مەتێرا
پارێزگای مەتێرا (بە ئیتاڵی:Provincia di Matera) پارێزگاییەکە لە ناوچەی بازیلیکاتای ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی بە ٢٠٠٬٥٨١، و ڕووبەرەکەی بە ٣٬٤٤کم دووجا خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
گاڤ
گاڤ کە بە گاڤ نیوز ناسراوە، ئاژانسێکی هەواڵی فرەزمانە و هەواڵی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی لە کوردستان و عێراق و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ خەڵک دەگەیەنێت. هەرێمی کوردستان بووەتە ناوەندێکی گرنگی پێشکەوتنە سیاسی و ئابوورییەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، بۆیە سەرنجی ڕۆژنامەنووسانی گاڤ ڕاکێشاوە و ئامانجی ئەوەیە بە هەواڵی ڕاست لە ناوچەکەوە بگاتە خەڵک. ژمارەیەک رۆژنامەنووسی ئەکادیمی و خاوەن ئەزموون لە شارە جیاوازەکانی هەرێمی کوردستان تێیدا کار ئەکەن. ئۆفیسی سەرەکی لە پارێزگاى دهۆکە، گاڤ هەواڵ و زانیاری تایبەت لە کوردستانی عێراق بڵاو دەکاتەوە و ڕووداو و پێشهاتە گرنگەکانى کوردستان تۆمار دەکات. گاڤ پەیوەندی لەگەڵ هەموو ئەو ئاژانسا و ڕۆژنامەنووسان و دەزگا نێودەوڵەتییەکان هه‌یه‌ کە تیشک دەخەنە سەر ناوچەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:وێبگە کوردییەکان پۆل:ڕۆژنامەکان بە زمانی کوردی پۆل:ڕاگەیێنەرەکانی باشووری کوردستان
ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، کانوونی یەکەمی ١٩٣٧
ەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق هەڵبژاردنێک بوو لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧ بەڕێوەچوو.
پێشەکی
لەدوای تیرۆرکردنی بەکر سدقی، حیکمەت سولەیمان دەستی لەکارکێشایەوە. جەمیل مەدفەعی دیاریکرا بۆ پێکهێنانی حکوومەتێکی نوێ، لەیەکەم کاریشاندا پەرلەمانیان لە ٢٦ی ئابی ١٩٣٧ پەکخست.
ئەنجامەکان
هەڵبژاردن لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧ بەڕێوەچوو بەو ئامانجەی خەڵک لەپشتگیریکردنی حکوومەتەکەی سولەیمان و بەشێک لە سەرکردەکانی کودەتاکە بکشێنەوە. ئەندامانی حکوومەتی پێشووی سولەیمان، چەپەکان و کاندیدانی باڵای سەربازی لە هەڵبژاردنەکە شکستیان هێنا. حکوومەتی نوێی عێراق لەڕۆژی ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧ پێکهێنرا، زۆربەی ئەندامانی پەرلەمان پشتگیری جەمیل مەدفەعیانکرد بۆئەوەی ببێتە سەرۆکوەزیرانی عێراق.
پاشهاتەکان
پەرلەمانی نوێ بەردەوامبوو لەکۆبوونەوە تاکوو حکوومەتەکەی مەدفەعی دەستیان لەکارکێشاوە لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧ و حکوومەتێکی ننوێ لەلایەن سەرۆکوەزیرانی پێشوو نووری سەعید پێکهات. بەپێی ڕێککەوتن لەگەڵ حکوومەتی نوێ، پەرلەمان هەڵوەشێنرایەوە و دووبارە لە ٢٢ی شووباتی ١٩٣٩ و هەڵبژاردن لەمانگی دواتر ئەنجامدرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق
چەمێ
چەمێ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
ڕێی گەورە
وێنۆک|نۆتەکانی پەیژەکە لە خوارەوە بەرەو سەرەوە و بە پێچەوانەوە
پێکھاتووە لە پەیژەیەکی گەورە کە لەسەر نۆتی ڕێ (D) بەرھەم ھاتووە. پیچەکانی ئەم پەیژەیە پێکھاتوون لە: D, E, F♯, G, A, B, و C♯. کلیلەکە دوو بەرزی ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:کلیلە مۆسیقییەکان پۆل:پەیژە مۆسیقییە گەورەکان
عەلی کەندی
عەلی کەندی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا ئەڤراز، ناوچەی نازی، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
عەلی کەندی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە پەیڕەوی ئایینی ئیسلام(شیعە) دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
پارێزگای مۆدێنا
پارێزگای مۆدێنا (بە ئیتاڵی:Provincia di Modena) پارێزگاییەکە لە ناوچەی ئیمیلیا-رۆمانیای ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٧ ژمارەی دانیشتووانی بە ٧٠٠٬٧٢٢، و ڕووبەرەکەی بە ٢٬٦٨٨کم دووجا خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
لوبنان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
لوبنان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ بوو کە لە ١٩ی تەممووز تا ٣ی ئابی ١٩٨٠ لە مۆسکۆ لە یەکێتیی سۆڤیەت بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
ماجی جبران
وێنۆک|ماما ماجی ماجی جبران یان ماما ماجی (لەدایکبووی ١٩٦٩، لە قاھیرە) ژنێکی قیبتی-ئۆرتۆدۆکسی میسڕییە، دامەزرێنەر و بەڕێوبەری جێبەجێکاری ڕێکخراوی خێرخوازی منداڵانی ستیفانە لە قاھیرە، میسڕ. جگە لەوەش مامۆستای زانکۆ بووە لەبەشی زانستی کۆمپیوتەری زانۆی ئەمریکی لە قاھیرە. ماجی شوویکردووە و خاوەنی کوڕ و کچێکە. لە ساڵی ٢٠١٢، پاڵێوراوبوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی نۆبێل لە ئاشتی.
زۆرجار ناوی ماجی بە مادەر تیرێسای قاھیرە دەھێنرێت. ماجی لە ساڵی ١٩٨٩، وازی لە ژیانی ئەکادیمی ھێنا و ڕوویکردە کڵێسای ئۆترۆدۆکسی-قیبتی لە ئەسکەندەریە لەوێوە دەزگای خێرخوازی منداڵانی ستیفانی دامەزراند، کە ئامانجی کە یارمەتی منداڵە کریستیانیەکان و خێزانەکانیان بدات کە لە کەلاوەکانی قاھیرە دەژین، ھەروەھا باشترکردنی ڕەوشی ئەو کۆمەڵگایانە. جگە لەوانیش ئەوا ماجی یارمەتی موسڵمانان و پەیڕەوانی ئایینی بەھایی دەکات.
لە ئازاری ٢٠١٩، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.
بڵند ئیبراھیم
بڵند ئیبراھیم لەدایکبووی ١٩٧٤، گۆرانیبێژ و ھونەرمەندێکی کوردە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤ پۆل:زیندووان
حەمامی عەبدولخالق
حەمامی عەبدولخالق دەکەوێتە شاری سنە. ڕێکەوتی دروستکردنی شیوازەکەی نادیارە و پێدەچێت ھی سەردەمی قاجاڕیش بێت. گەرماوەکە بۆشایی جیاوازی ھەیە، کە لە زۆربەی گەرماوەکانی ئەو پارێزگایە دەبینرێت ئاوی پێویست بۆ ئەم گەرماوە لەلایەن ئاوی ڕاکردنی ئاوی ناو شاردابین دەکرێت بەرزی بنمیچی ئەم گەرماوە تا ڕادەیەک بەرزە و ستوونەکانی چوارگۆشەی بەردین، بەرئاوی، ژوورەکان، مێخک، ماڵی گەرم، تەنیایی، خزمەتگوزاری و خەزێنەی لە سەردەمی سەفەوییەکان، شێوازەکانی گەرماوی ئێرانی یی بە بەرەوەن. دیکۆرەکانی تەلارسازیی بیناکە نادیارە چونکە ڕووی دیوارەکە بە چیمەنتۆ و کاشی نوێ ڕیز کراوە، بەڵام دەوترێتەوە کە ئەم گەرماوە دیکۆری تووی لیمۆی ھەیە کە لە شاری سنە زۆر باوە. ئەو بینایە بە حەمامی وەکێڵ لە شاری سنە بەراوورد دەکرێت و ئێستا خاوەنەکەی میراتی کلتوری پارێزگای کوردستانە.
سەرچاوەکان
پۆل:سنە پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کوردستان پۆل:حەمامە مێژوویییەکانی شارستانی سنە
ئەبوو جەعفەر خازین
ئەبوو جەعفەر محەممەد بن حوسەین خازین خۆراسانی، زانایەک لە زانایانی سەدەی چوارەمی کۆچی، لە ماتماتیک و گەردوونناسی. لە خۆراسانەوە، ڕێکەوتی لە دایک بوون و مردنی بە تەواوی نەزانراوە. پێشبینیەکی ھەیە سەبارەت بە گەردوون، باسی بەربوونەوەی شتەکانی بۆ خوارەوە کردووە پێش نیوتن، ھەروەھا لێکدانەوەیەکی بۆ جووڵەی ھەسارەکان کردووە لە کتێبی (المدخل الكبير إلى علم النجوم) بۆ یەکەم جار وتووێژی سەبارەت بە پێشبینیەکەی ئیبن ھەیسەم کردووە.
پاشماوەکان
لە پاشماوەکانی:
سەرچاوەکان
پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:گەردونناسانی سەدەی ١٠یەم پۆل:لەدایکبووانی ٩٠٠ پۆل:مردووانی ٩٧١ پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
وەھب کوڕی سەعد
وەھب کوڕی سەعد کوڕی ئەبووسەرح یەکێک بوو لە ھاوەڵانی پێغەمبەر، وەھب ئیسلامی بڵاوکردەوە و پاشان ڕووی لە یەثریب کرد، و سەردانی ماڵی کولثومی کوڕی حیدامی کرد، موسا کوڕی عوقبە و وەقیدی و ئەبوو مەشعەر بەڵخی باسی ئەو کەسانەیان کردووە کە بەشداری شەڕی بەدر بوون یەکێک لەوانەش وھب بووە، بەڵام ئیبن ئیسحاق باسی نەکردووە. وەھب شایەتحاڵی ئەوەش دەدات دەڵێت بەشداریم کردووە لە شەڕی ئوحود و غەزای خەندەق و غەزای خەیبەر و ھەروەھا سوڵحی حودەیبییە، وھب لە غەزای موئتە لە جومادەلئوولا لە ساڵی ٨ی کۆچی دا کوژرا لە تەمەنی ٤٠ ساڵی. وەھبی کوڕی سەعد برای عەبدوڵڵای کوڕی سەعدە.
کۆسرۆف مەلوول
کۆسرۆف مەلوول (١٨٨٤ لە ئامەد - ١٩٧١ لە و.ی. ئەمریکا) گۆرانیبێژێکی ئاشوورییە. ئەو یەکەمین گۆرانیبێژی ئاشووری بوو کە دەنگی خۆی بە شێوەی مۆدێرن لە سەر پەڕەکانی فۆنۆگراف بڵاو کردەوە. کۆسرۆف ئەگەرچە کورد نەبوو، بەڵام یەکەمین گۆرانیی کوردیش بە دەنگی ئەو لە سەر پەڕەی فۆنۆگراف لە ساڵی ١٩١٦ بڵاو کرایەوە.
ناو
ناوی کۆسرۆف مەلوول بە شێوەکانی جۆراوجۆر نووسراوە؛ خوورسۆف مەلوول، خۆسرۆف مەلوول، خوسرف ئەفەندی، کۆسرۆف مەڵۆل، خۆسرەو مەلوول، کۆسرۆف مەلوول، کۆسرۆف ئەف. شێوەکانێکە ک ناوی ئەم گۆرانیبێژە لە سەرچەمەکانی جۆراوجۆر نووسراوەتەوە.
ژیان
کۆسرۆف مەلوول لە ساڵی ١٨٨٤ لە ئامەد لە باکووری کوردستان لە دایک بوو. ئەو وڵاتەکەی بە جێ ھێشت و بە دوای سەفەرێکی دژوار و درێژخایەن لە ساڵی ١٩٠٤ گەیشت بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، و ھاوسەرەکەی مادام ھرپسم و دوو منداڵەکەی بە ناوەکانی ئانتۆن و ئدوارد لە ساڵی ١٩٠٨ ھاتن بۆ لای. کۆسرۆف لە ئەیاڵەتی نیوجێرزی نیشتەجێ بوو و لەورەدا دوکانی میوەفرۆشیی دامەزراند.
کۆسرۆف لە نێوان ساڵانی ١٩١٣ ھەتا ١٩١٥ سەرۆکی ئەنجمەنی قوتابخانەی نەتەوەییی ئاشوورییەکان بوو و ڕۆلێکی گرێنگ لە ئاشوورییەکانی تاراوگە گرت بە ئەستۆ.
کۆسرۆف لە گۆرانی وەتن و ڕێک و پێک کردنی مۆسیقا کارامە بوو و بە زمانەکانی تورکی و کوردی گۆرانی دەگۆت. ئەو یەکەمین گۆرانیی کوردیی لە ساڵی ١٩١٦ لە سەڕ پەڕەکانی فۆنۆگراف بڵاو کرد.
ئەگەرچە کۆسرۆف یەکەمین گۆرانیبێژی ئاشووری بوو کە دەنگی خۆی بە شێوەی مۆدێرن تۆمار کرد، بەڵام ھیچ گۆرانییەک بە زمانی ئاشووری لێ بە جێ نەماوەتەوە. ئەمە گەھا بە ھۆی پەیرەوی کردن لە فەرمانی کڵێسا لە ساڵی ٥٠٢ی زایینی بووە کە ئاناستاسیۆس خوێندنی گۆرانی و دیلان بە قێخە زانیوە.
کۆسرۆف مەلوول لە ساڵی ١٩٧١ لە و.ی. ئەمریکا کۆچی دوایی کرد.
عەبدولڕەحمان سومەیت
عەبدولڕەحمان حەموود سومەیت (؛ لەدایکبووی ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٧ – مردووی ١٥ی ئابی ٢٠١٣) پزیشک، مرۆڤدۆست و توێژەرێکی ئیسلامی خەڵکی کووەیت بوو. بەھۆی کارە مرۆڤییە بەرفراوانەکانی لە زیاتر لە ٢٩ وڵاتی ئەفریقی بەناوبانگ و ناسراو بوو، کە بە چەند ڕێگایەک بە ملیۆنەھا کەس سوودمەند بوون لەکارە مرۆڤییەکانی.
پزیشکی
سومەیت لە ساڵی ١٩٧٤ ھەتا ١٩٧٨ لە نەخۆشخانەی گشتی مۆنتریال دەرمانی پراکتیزە کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا پۆل:دەرچووانی زانکۆی مکگێل
پارێزگای ماسا-کەرارا
مەسا-کەرارا (بە ئیتاڵی:provincia di Massa-Carrara) پارێزگاییەکە لە ناوچەی تاسکەنیی ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٧ ژمارەی دانیشتووانی بە 195,832، و ڕووبەرەکەی بە 1,157 خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
خاڵونە
خاڵونە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
زێوەڵە
زێوەڵە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئیسێوێ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
زێوەڵە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مڕە و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی خەندەکورلە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئاوەکە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دەشتێوی سەروو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
عەورەت
وشەناسی
لە زمانی عەرەبیدا دەستەواژەی عەوڕە یان عەورات ( عورة ) لە ڕەگی '-wr وەرگیراوە، بەزۆری بە واتای "ڕووتی" دێت.
لە فارسی و کوردی و هەروەها ئوردو ، وشەی عەورەت کە لە عەوڕەی عەرەبییەوە وەرگیراوە، بە شێوەیەکی گشتی بەرامبەر وشەی "ژن" بەکارهاتووە. بە ڕاوێژکردن بە فەرهەنگی محەممەد موعین بۆ زمانی فارسی، عەوڕە سێ واتای لێدەکەوێتەوە:
لە زمانی تورکیدا ، ئاڤرات زاراوەیەکی زۆرجار سووکایەتیپێکردنە بۆ 'ژن' یان 'ژن'.
لە قورئاندا
ڕاست|وێنۆک|266x266پیکسڵ| موسڵمانان لەکاتی ئەنجامدانی نوێژ، دەبێت خۆیان دابپۆشن. زاراوەی عەوڕەت وەک ئەوەی لە قورئاندا بەکارهاتووە نە لە ئافرەتدا قەتیس کراوە و نە لە جەستەدا. دەقی قورئان بەکارهێنانی ئەم زاراوەیە لە بڕگە جیاوازەکانی سورەتی نوور و سورەتی ئەحزابدا ئاشکرا دەکات.
لە ئایەتێکی دیکەی قورئان کە زاراوەی عەورەت بەکاردەهێنێت، لە سورەتی ئەحزابدایە کە پەیوەندی بە هەڵاتن لە شەڕەوە هەیە.
فەرج (بە ) وشەیەکی دیکەیە کە بە نزیکی هەمان مانای عەورەت دەگەیەنێت، کە لەکاتی ناوهێنانی گشتیش دەبێتە فوروج (بە عەرەببی: فروج). قورئان لە ئایەتێکی دیکەدا:"ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر، به‌ خێزانه‌كانت، كچه‌كانت و خێزانی باوه‌ڕداران بڵێ با جل و له‌چک و پۆشاكه‌كانیان شۆڕ بكه‌نه‌وه‌ تا هه‌موو له‌شیان بگرێته‌وه‌و جوانی خۆیان ده‌رنه‌خه‌ن و سینگ و ملیان دابپۆشن، بەمشێوەیە باشترە کە بناسرێن (وەک ژنی ڕێزلێگیراو)، بۆ ئەوەشی کە هەراسان نەکرێن. خوا زۆر لێخۆشبوو و به‌به‌زه‌ییترینە. سورەتی ئەحزاب: ٥٩ (قورئان)"
پیاوان
ڕاست|وێنۆک|170x170پیکسڵ| وێنەی کۆمەڵێک حاجیی پیاوـ لە لێکدانەوە سوننەکاندا عەوڕەتی پیاو ئاماژەیە بۆ ئەو بەشەی جەستە لە ناوکەوە تا ئەژنۆ دەگرێتەوە. مەزهەبەکانی فیکری مالیکی و شافیعی و حەنەفی و حەنبەلی تێبینی ئەوە دەکەن کە جیاوازی هەیە لەسەر ئەوەی کە ئایا ناوک و ئەژنۆ داپۆشرێن یان نا. جگە لەمانەش، داواکراوە کە قوماشی داپۆشەر زۆر تەنک نەبێت، تا ئەو ڕادەیەی ڕەنگی پێستی ئەو بەشانەی جەستە ببینرێت، کاڵ نەبێت، پیاو دڵنیابێت لە داپۆشینی زیادە ئەگەر شێوەی ئەندامی زاوزێی دیار بێت. ئەم ڕێنماییانە بۆ نێری سەروو ١٠ ساڵان پەیڕەو دەکرێت.
ئافرەتان
چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ| ژنێکی تورک کە لەچکی باڵاپۆشیی لەسەردایە. زۆربەی موسڵمانان پێیان وایە ڕووخسار و دەستەکان لە بەشەکانی عەوڕە بەدەرن. چەپ|وێنۆک|228x228پیکسڵ| ژنێکی یەمەنی بە نیقاب دەموچاوی داپۆشیوە . هەندێک لەو ژنانەی نیقاب لەبەر دەکەن پێیان وایە دەموچاوی ژنیش بەشێکە لە عەوڕەتەکەی. عەوڕەتی ژنان بابەتێکی ئاڵۆزترە و بەپێی بارودۆخەکە دەگۆڕێت.
دەنگی مێینە
بە گوێرەی زۆربەی زانایان دەنگی ژنان لە بنەڕەتدا عەورەت نییە، چونکە بەپێی فەرموودە ، ژنان گازاندانەکانیان دەگەیاندە پێغەمبەر دەکرد و لەبارەی بابەتە ئیسلامیەکانەوە لێیان دەپرسی.
هەروەها بەپێی نەریت لە نوێژی پرسەدا ئافرەت بە دەنگی دەستی سەرنجی ئیمام دەدات، لەبری ئەوەی بڵێت "سبحان الله" کە بۆ پیاوانە. جیاوازی بیروڕا هەیە کە ئایا ژن دەتوانێت قورئان بەدەنگی بەرز بخوێنێت کاتێک پیاوانی نامەحرەم ئامادەن.
هەندێک لە زانایان لەو جیاوازیانەی سەرەوە گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە دەنگی ژنیش لە هەندێک حاڵەتدا عەورەتە.
سەرچاوەکان
<references group="" responsive="0">
خالیدە خەلەف حەنا
خالیدە خەلەف حەنا ژنە ئەفسەری ئەردەنییە، لە ئێستادا لەبەرزترین پلەی ژنان لە ئاسایشی ئەردەن کاردەکات.
لە ئێستادا سەرۆکی بەشی پۆلیسی ژنانە، ھەروەھا ئەندامە لە کۆمسیۆنی باڵای ژنانی نەتەوەیی ئەردەن. خالیدە ناسراوە بە ھەوڵەکانی بۆ بەھێزکردنی مافەکانی ژنان و سەلامەتییانن لە ئەردەن. لە ساڵی ١٩٩١، پەیوەندی کردووە بە بەڕێوبەرایەتی پۆلیس و وەک خۆبەخشێک لە کارووباری کەمپەکان کاری کردووە ھەروەھا ھاوکاربووە لە کێشە و قەیرانەکانی سووریا، پێش ئەوانەش وەک سەرنووسەری ھەواڵ، پڕدیوسەر و نووسەر لەبەشی پۆلیس کاری کردووە. لە ٧ی ئازاری ٢٠٢٠، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی ئەردەن پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
پارێزگای مۆنزا و بریانزا
پارێزگای مۆنزا و بریانزا (بە ئیتاڵی:provincia di Monza e della Brianza) پارێزگاییەکە لە ناوچەی لۆمباردیای ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٧ ژمارەی دانیشتووانی بە ٨٧١٬٧٣٥، و ڕووبەرەکەی بە ٤٠٥کم دووجا خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
مۆزەخانەی زاگۆرا ھێلێنی
مۆزەخانەی زاگۆرا ھێلێنی بە مۆزەخانەی یۆنانی و قوتابخانەی ڕێجەی کۆن ناسراوە، مۆزەخانەیەکی مێژوویی قوتابخانەیە لە شاری ماگنوسیایی یۆنان.
بەردەسۆر
بەردەسۆر یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
کوبلای خان
کوبلای خان (٢٣ی ئەیلوولی ١٢١٥–١٨ی شوباتی ١٢٩٤) خانێکی مەغۆل و پێشڕەوێکی سەربازی بوو کە ئیمپراتۆریەتیی مەغۆلی گەیاندە لوتکەی دەسەڵاتی. کوبلای کۆتایی بە داگیرکردنی چین ھێنا و ھەروەھا دامەزرێنەری شانشینی یوان بوو. کوبلای لە سەدەی ١٣ی زاینیدا ژیا و کوڕەزای خانی مەزنی مەغۆل چەنگیزخان بوو.
کوبلای خان کوڕی تۆلوی خانی کوڕە بچووکی چەنگیزخان و سورگکتانی ھاوسەری بوو. لە ماوەی گەورەبوونیدا لەگەڵ باوکی بەشداری ھەڵمەتەکانی مەغۆلی دەکرد تا ئەوکاتەی لە تەمەنی ١٧ ساڵییدا بوو کە باوکی گیانی لەدەستدا. دواتر ھەروەھا لەگەڵ برا گەورەکەی، مۆنکی خان، بەشداری ھەڵمەتەکانی کرد. کاتێک مۆنکی برای لە ساڵی ١٢٥٩ گیانی لەدەستدا، کوبلای، ئەگەرچی جێنشینی براکەی بوو، ناچار بوو لە دژی برا بچووکەکەی بجەنگێت بۆ ئەوەی ببێتە خان.
کوبلای سەرکردایەتی سوپای مەغۆلی کرد لە دژی شانشینی سۆنگ و دەستی بەسەر زۆربەی چین و زۆرێک لە ئاسیادا گرت و وەک یەکەم بیانی فەرمانڕەوایی ھەموو چین کرد وەک ئیمپراتۆری شانشینی یوان. شانشینەکە ئەگەرچی ھەژموونی کەلتووری چینی بەسەردا زاڵ بوو بەڵام بنەچەی مەغۆلی ھەبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٢١٥ پۆل:مردووانی ١٢٩٤ پۆل:مێژووی چین پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ١٣یەم پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر
پارێزگای نۆڤارا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
فیۆدۆر ئیفانوفیچ تیوچیف
فیودور ئیفانوفیتش تیوتشیف شاعیر و نووسەر و دیپلۆماسی ڕووسی ژیاوە لە نێوان ٥ کانوونی یەکەمی سالی ١٨٠٣ _٢٧ تەمموزی سالی ١٨٧٣ میلادی.
سەرچاوە
زمانی رووسی: مالپەرێکی تایبەت بە تیتشوف
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٣ پۆل:مردووانی ١٨٧٣ پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ١٩یەم پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ
پشیلەی فارسی
پشیلەی فارسی یەکێکە لە جۆرەکانی پشیلە قژ درێژەکان کە دەموچاوی بازنەیی و تەختە، و دەمی کورتە. ئەم پشیلەیە لە وڵاتە ئینگلیزییەکانیشدا بە پشیلەی فارسی قژ درێژ ناسراوە. ئەم پشیلانە لە سەدەی ١٦ ھێنراونەتە ئەورووپا و ئەمڕۆ وەک ئاژەڵی ماڵی بەخێو دەکرێن. لە ساڵی ٢٠١٥ ئەم پشیلەیە لە پێڕستی بەناوبانگترین جۆرەکانی پشیلە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پلەی دووەمی بەدەستھێنا. پلەی یەکەم سەر بە جۆری نامۆی مۆکۆتا بوو کە جۆرێکە لە پشیلەی قژ کورتی ئێرانی. لە ساڵی ٢٠٢١ بەپێی ئاماری کۆمەڵەی خۆشەویستانی پشیلە، پشیلەی فارسی لە پلەی چوارەمی بەناوبانگترین جۆری پشیلە لە جیھاندا بووە. بە تەواوی نازانرێت کەی پشیلەی قژ درێژ بۆ یەکەمجار دەرکەوتووە.
توێژینەوە بۆماوەیییەکان لە ساڵانی ڕابردوودا دەری دەخەن کە پشیلە ئێرانییەکانی ئێستا لە ڕووی بۆماوەیییەوە پەیوەندییان بە پشیلەکانی ڕۆژھەڵاتی نزیک و ڕۆژاوای ئاسیا نییە و زیاتر پەیوەندییان بە پشیلەکانی ئەورووپای ڕۆژاوا ھەیە. وێنەی پشیلە ئێرانییەکان لە زۆر فیلم و کتێبی زانستی و مێژوویی و تابلۆ و وێنە دەبینرێن. چەندین مۆری پۆستە لە وڵاتە جیاوازەکانی وەک ڕووسیا، مەجارستان، کۆنگۆ، ئازەربایجان، کۆماری چیک بە وێنەی پشیلە ئێرانییەکان چاپکراون.
سەرچاوەکان
پۆل:میتۆلۆژیای فارسی
حەمامی وەکێڵ
لە عیمارەتی وەکێڵ کە گرێدراوە بە پارکی سپیداری سنە، گەرماوێکی کۆن ھەیە کە ڕەنگە تەنھا لەلایەن خێزانی وەکێڵەوە بەکار بێت ئەم گەرماوە بۆشایی ھەیە کە لە ھەموو گەرماوەکانی ناوچەکە دەبینرێت، پێدەچێت ئەم گەرماوە لە ھەمان کاتدا دروست بکرێت لەگەڵ دروستکردنی ئاڵۆزی عیمارەتی وەکێڵ کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی زەندییە بەکارھێنانی تووی لیمۆ بە شێوەیەکی بەربڵاو لەسەر دیوارەکان و لە بۆشایی گەرم و ساردی گەرماوەکەدا دەبینرێت و ئەو ڕۆڵانەی بۆ ڕازاندنەوە حەمامەکە بەکار دەھێنرێن بریتین لە شێوەی ئەندازەیی و ڕوەکی و ئاژەڵکەی کە زیاتر لە ڕۆڵی تاوس بەکار ھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کوردستان پۆل:سنە پۆل:حەمامە مێژوویییەکانی شارستانی سنە
ئیبن یوونس
ئەبولحەسەن عەلی کوڕی ئەبی سەعید عەبدولڕەحمان کوڕی ئەحمەد کوڕی یوونس بن عەبدولئەعلا سەدەفی میسری، لە میسر لە دایک بووە، یەکێکە لەو گەردوونناسە بەناوبانگانەی عەرەب کە دوای بەتتانی و ئەبو وەفا بوزجانی دەرکەوتوون.
ئیبن یوونس لە خێزانێک بوو کە بەناوبانگ بوون بە زانست، باوکی مێژوونووس و فەرموودەزان بوو، ھەروەھا باپیرەشی ئەستێرەناس بوو، ئیبن یونسیش شوێنێکی گەورەی ھەبوو لای خەلیفەکانی فاتیمی کە زیاتر ھانیان دەدا بۆ ئەوەی بەردەوام بێت لە توێژینەوەکانی لە گەردوونناسی و ماتماتیک دا، ڕوانگەیەکیشیا بۆ درووستکردبوو، ھەموو پێداویستیەکانی دابین کرا بوو.
بەرھەمی زۆری ھەبوو بەڵام بەناوبانگترینیان بریتیتە لە کتێبی (الزيج الكبير الحاكمي).
سەرچاوەکان
پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:لەدایکبووانی ٩٥٠ پۆل:مردووانی ١٠٠٩ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:گەردونناسانی سەدەی ١٠یەم پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ١٠یەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١١یەم پۆل:ئەستێرەناسەکانی سەدەی ١١یەم پۆل:موسڵمانانی میسری پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان پۆل:داھێنەرە موسڵمانەکان
تەلیسکۆپی نیوتنی
وێنۆک| تەلیسکۆپی نیوتن وێنۆک| نموونەیەکی تەلیسکۆپی نیوتن
لایپزیگ
لایپزیک گەورەترین شارە لە ویلایەتی ساکسۆنیا (ڕۆژھەڵاتی ئەڵمانیا) کاتێک ئەڵمانیا دابەش کرا بۆ بەرەی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا، لایپزیگ یەکێک بوو لە سێ شارە پیشەسازییە گەورەکەی ناو ڕۆژھەڵاتی ئەڵمانیا
کۆی گشتی ڕووبەری شارەکە دەکاتە ٢٩٧.٦٢ کیلۆمەتر دووجا، وە تا ئێستا شارێکی پیشەسازییە. بەپێی سەرژمێرییەکی ٢٠٢١ ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە بریتییە لە ٦٠٥.٤٠٧ کەس.
تەلیسکۆپی نیوتنی
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:داھێنانە ئینگلیزییەکان
لایپزیگ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی ساکسۆنیا
ھەلانیا
ھەلانیا یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
لوبنان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
لوبنان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ بوو کە لە ٢٨ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ١٩٨٤ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
سەگی گورگ (فیلم)
سەگی گورگ ھەروەھا بە کوڕێک و سەگەکەی ناسراوە فیلمێکی ڕۆژاوایییە، لە ساڵی ١٩٥٨ لە دەرھێنان و بەرھەمھێنانی سام نیوفیڵدە، و بەرھەمێکی کۆمپانیای ڕیگال فیلمزە. ئەستێرەکانی فیلمەکە بریتیین لە ھەریەکە جیم دەیڤس و ئەلیسۆن ھایس. لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٥٧، نیوفیڵد و تیمێکی کامێرا فیلمەکەیان لە شاری مارکدەیل و دەوروبەری لە ئۆنتاریۆ لە نزیک ئۆین ساوند لە ئۆنتاریۆ لە کەنەدا وێنەگرت. لە فیلمەکەدا جیم دەیڤس و ئەلیسۆن ھایس و جۆن ھارت ئەکتەرانی ھۆلیوود، لەگەڵ ئەکتەرانی کەنەدی ئۆستین ویلیس و تۆنی براون ڕۆڵی سەرەکیان تێدا گێڕاوە. چەندین کەسی ناوخۆیی دەرفەتیان بۆ ڕەخسا کە «ڕۆڵگێڕی»ی بێ مووچە بن، ھەربۆیە لەنێو ئەو کەسانەدا پۆڵ ھاتۆن، جێری بارتلی، کۆنستابڵ کلارنس بۆوینز، دەیڤید جاکسۆن، ئەفسەر جاک جۆنستۆن، ڕۆن وایڤیل، دۆن ویڤیل بوون. لەکاتێکدا فیلمەکە سەرکەوتنێکی ھونەری و بازرگانی نەبووە، بەڵام جێگەی سەرنجە کە نزیکەی ٤٠ ساڵ پێش ئەوەی کۆمپانیای تەلەفیلم کەنەدا و یارمەتییەکانی حکوومەتی فیدراڵی دروست کراوە کە بتوانێت فیلمە ناودارەکان لە ناوچەکانی کەنەدا وێنەبگیرێت. دانیشتووانی مارکدەیل زۆر دڵخۆش بوون کە ھۆلیوود لە شارۆچکەکەیان فیلمێک دروست بکات. تاکە نوسخەی ناسراوی فیلمەکە بریتییە لە وەشانێکی ناتەواو کە لە ئەرشیفی نیشتمانی کەنەدا ھەڵگیراوە و وەشانی تەواو لە ئەمریکایە لە کتێبخانەی کۆنگرێس. کۆپی فیلمەکە دەتوانرێت لە کتێبخانەی گشتی مارکدەیل لە ئۆنتاریۆ لە کەنەدا بدۆزرێتەوە کە لەلایەن دروستکەری سایتی ھەواداران، جێف ویلسۆنەوە بەخشراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ١٩٥٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٥٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ساڵی ١٩٥٠ بە ژانرای ڕۆژاوایی پۆل:فیلمە کەنەدییەکان بە ژانرای ڕۆژاوایی پۆل:فیلمە کەنەدییەکان بە زمانی ئینگلیزی
نادیرە ماتەر
نادیرە ماتەر (١٩٤٩ لە سۆکە - ) نووسەر و ڕۆژنامەوانی تورکی تورکیایە.
ژیان
نادیرە ماتەر لە ساڵی ١٩٤٩ لە شاری سۆکە لە پارێزگای ئایدین لە ڕۆژاوای تورکیا لە دایک بوو. بەدوای دەرچوون لە ئەکادیمیای خزمەتە کۆمەڵایەتییەکان وەکوو کارمەند خەریکی کار بوو. ھەتا ساڵی ١٩٨١ وەکوو ڕۆژنامەوان چالاک بوو و بۆ ڕۆژنامەکانێک وەکوو یەنی ئاسیر، نۆکتا، تەمپۆ و سۆکاک کە لە ئیزمیر چاپ دەکرێت دەنووسیو. لە ساڵی ١٩٩١ ھەتا ٢٠٠٠ ھەواڵنێر و نوێنەری سرویسی ئینتێرپرێس (IPS) بوو. نادیرە ماتەر دامەزرێنەر و ڕاوێژکاری تۆڕی پەیوەندییەکانی سەربەخۆی بیا.نێت بووە. ئەو لەگەڵ تایفون ماتەر زەواجی کردووە.
نادیرە ماتەر بۆ کتێبێک کە لە ژێر ناوی پەرتووکی محەممەد نووسیوە دادگایی کرا و دواتر لێبوردرا.
نادیرە ماتەر لە ساڵی ٢٠٠٠ شیاوی وەرگرتنی خەڵاتی سەرتەل بۆ دیموکراسی زانرا. پەرتووکی محەممەد بە زمانەکانی ئینگلیزی، ئەڵمانی، ئیتالی، فینلاندی، یۆنانی وەرگێڕاوەتەوە.
پەرتووکی شەقام جوانە/لە ٦٨دا چە قەوماوە لە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن پەخشانگەی پەرتوکی مەتیس چاپ و بڵاو کرا. نادیرە ماتەر بە ھۆی چالاکییەکانی لە پاراستنی مافی مرۆڤ و دیموکراسی و بەھۆی ئەوەی کە لە گەشەبوونی ڕۆژنامەوانیی سەربەخۆ و خەڵک-تەوەر و ھەروەھا بۆ چالاکی کردن لە پێناوی گەشەبوونی میدیای ئەلتەرناتیڤ لە تورکیا و بە ھۆکاری نیشان دانەوەی تێگەیشتن و کردارێکی بەشەرەفانە لە ڕۆژنامەوانی لەدرێژای زیاتر لە ٣٠ ساڵ چالاکیی ڕۆژنامەوانیی خۆی لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ خەڵاتی مەزنی سیڤیلی وەرگرت. ماتەر یەکەمین ژنێک بوو کە ئەم خەڵاتەی وەردەگرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:زیندووان پۆل:ڕۆژنامەوانانی تورک پۆل:نووسەرانی تورک
ھێزەکانی ناوەند
440x220px|وێنۆک زلھێزەکانی ناوەند و بە ئیمپراتۆرییەتەکانی ناوەندی ناسراوە،  یەکێک بوو لەو دوو ھاوپەیمانییە سەرەکییەی کە لە جەنگی جیھانیی یەکەم (١٩١٤–١٩١٨)دا شەڕیان کرد. پێکھاتبوو لە ئیمپراتۆریەتی ئەڵمانیا‌، نەمسا-مەجارستان، ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و شانشینی بولگاریا و بە ھاوپەیمانی چواری ناسرابوو. داگیرگەکانی ئەو وڵاتانە لە لایەن ھێزەکانی ناوەند وەک نیوگینیای ئەڵمانی و ئەفریقای ڕۆژھەڵاتی ئەڵمانیا شەڕیان کرد تا نزیکەی ھەموو داگیرگەکانیان لەلایەن ھاوپەیمانانەوە داگیرکران.
ھێزەکانی ناوەند لەسەر دەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان کە لە نێوان پەیمانی سێیی پێکھاتبوون، ڕووبەڕووی شکست بوونەتەوە. سەرچاوەی ھێزە ناوەندییەکان ھاوپەیمانی ئەڵمانیا و نەمسا-مەجارستانی ئیمپراتۆری بوو لە ساڵی ١٨٧٩. ھەرچەندە پێشتر بە ناو پەیوەندی بە سێ ھاوپەیمانییەکە کردبوو، بەڵام ئیتالیا لە شەڕی جیھانی یەکەمدا لە لایەن ئەو زلھێزانەوە بەشداری نەکرد. ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و بولگاریا تا دوای دەستپێکردنی جەنگی جیھانیی یەکەم پەیوەندییان بە ھاوپەیمانییەکە نەکرد، ھەرچەندە سوڵتانییەت لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ ئەڵمانیا و نەمسا-مەجارستان پاراستووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:جەنگی جیھانیی یەکەم
پارێزگای نوارا
پارێزگای نوارا (بە ئیتاڵی:provincia di Nuoro) پارێزگایییەکە لە ناوچەی سەردینیای ئیتاڵیا، بەپێی سەرژمێری ٢٠١٧ ژمارەی دانیشتووانی بە ٢١٠٬٩٧٢، و ڕووبەرەکەی بە ٥٬٦٣٨٫٠٦ خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٣٣ لە ئەڵمانیا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٧
مۆزەخانەی خانووی پاپادیمانتس
پاپادیمانتس لە ڕاستیدا لە خانوویەکی پێشوو لە شوێنەکەدا لە دایک بووە، بەڵام لە خانووە دوو فرۆشراوەکەی گەورە بووە، کە لە ساڵی ١٨٦٠ لەلایەن باوکییەوە دروست کراوە. لەلای چەپی دەروازەکە ژوورێکی دانیشتن و شوێنی ئاگردان و کەلوپەلی ڕەسەنە، کە پاپادیمانتس لە زستانی ساڵی ١٩١١ دوا ساتەکانی ژیانی بەسەر برد و لای ڕاست ژوورێکی بچووک بوو کە باوکی نووسەر و قەشە بوو، نووسین و جلی ئایینی خۆی لەبەر دەکرد. ژوورەکانی تر لەلایەن خێزانەوە بەکاردەھێنرێ، بۆ پیشاندانی کۆگای خانوو تەرخانکراو بۆ ژیان و کاری نووسەر.
ونبووان (مانگا)
ونبووان ( : ドリ)  زنجیرە مانگای ژاپۆنییە کە لەلایەن کۆتا ھیرانۆ نووسراوە و وێنەکێشراوە، لە ٣٠ی نیسانی ٢٠٠٩ لە گۆڤاری شای گەنج ئارس بڵاوکراوەتەوە. بەرھەم ھێنراوە بۆ ئۆڤا و پاشان بۆ ئەنیمێی تەلەڤیزیۆنی، لەلایەن ستۆدیۆ ھودز ئینتەرتەینمەنت. لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ نمایشکراوە، پێکھاتووە لە ١٢ ئەڵقە + ٣ ئۆڤا.
چیرۆک
چیرۆکەکە لە دەوری شیمازو تۆیۆھیسا دەسوڕێتەوە، سامورایەکە کە لە شەڕی سێکیگاھارادا شەڕی دەکرد و بە شێوەیەکی سەخت و کوشندە بریندار بوو، لەکاتی ڕۆیشتن لە بەرەکانی شەڕدا خۆی بینی کە گواستراوەتەوە بۆ چەندین دەرگا، لە کۆتایی نۆکەندەکەدا پیاوێک بە ناوی مورساکی چاوەڕێی دەکرد و دەینێرێت بۆ نزیکترین دەرگاکان، لەوێ خۆی لە جیھانێکی تردا دەبینێتەوە کە تێیدا جەنگاوەری گەورە وەک خۆی دەناسێت کە گواستراونەتەوە بۆ ئەم جیھانە بۆ ئەوەی بەشێک بن لە کۆمەڵەیەک کە بە «ونبووان» ناسراون.
تێلێ فیلم (کۆمپانیا)
وێنۆک تێلێ فیلم کۆمپانیایەکە کە لە ڕێگەی وەزیری میریی کەنەدا ڕاپۆرت دەدات بە حکوومەتی فیدراڵی کەنەدا. بارەگا سەرەکییەکەی لە شاری مۆنتریالە. تێلێ فیلم خزمەتگوزاری پێشکەش بە پیشەسازی بینراو و بیستراوی کەنەدا دەکات و چوار ئۆفیسی ناوچەیی لە ڤانکۆڤەری ویلایەتی بریتیش کۆڵۆمبیا، تۆرۆنتۆ، ئۆنتاریۆ، مۆنتریال، کیوبیک، و ھالیفاکس لە نۆڤا سکۆتیا ھەیە. ئەرکی سەرەکی کۆمپانیاکە بریتییە لە دابینکردنی دارایی و بەرەوپێشبردنی بەرھەمەکانی کەنەدا لە ڕێگەی سندوق و بەرنامە جۆراوجۆرەکانییەوە. ڕۆڵی تێلێ فیلم بریتییە لە پەرەپێدانی سەرکەوتنی بازرگانی و کولتووری و پیشەسازی بەرھەمە کەنەدایییەکان و ھاندانی خواست لەسەر ئەو بەرھەمانە چ لە ناوخۆ و چ لە دەرەوە. ھەروەھا تێلێ فیلم بەرنامەکانی سندووقی میدیایی کەنەدا بەڕێوەدەبات. کۆمپانیای تێلێ فیلمی کەنەدا بەرھەمھێنانی ھاوبەشی حکوومەتی کەنەدا بەڕێوەدەبات، ئەمەش ڕێگە بە سینەماکارانی کەنەدی و ھاوتا نێودەوڵەتییەکانیان دەدات کە فیلم و بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی ھاوبەش بەرھەمبھێنن، کە لە پێگەی بەرھەمە نیشتمانییەکان لە ھەریەک لە وڵاتانی تایبەت بە خۆیان بەھرەمەندن. لە ساڵی ١٩٦٧ حکوومەتی کەنەدا کۆمپانیای گەشەپێدانی فیلمی کەنەدی (CFDC)ی دامەزراند و ١٠ ملیۆن دۆلاری بۆ پاڵپشتی پیشەسازی فیلمی درێژی وڵاتەکە تەرخانکرد. مایکل سپێنسەر (١٩١٩–٢٠١٦) وەک یەکەم بەڕێوەبەری جێبەجێکاری CFDC دەستنیشانکرا، کە تا ئەو کاتە ئۆفیسەکانی لە مۆنتریال و تۆرۆنتۆ لەخۆگرتبوو.
تاتکێ
تاتکێ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
مێژووی لوبنان
220x440px|وێنۆک مێژووی لوبنان باسکردنە لە مێژووی وڵاتی لوبنان و ئەو ڕوودا و و پێشھاتانەی لە سەدەکانی ڕابردوو لەم ناوچەیە ڕویداوە بەمەبەستی ئاشنا کردنی نەوەکانی ئێستا بە ڕابردووی ئەم وڵاتە. خاکی لوبنان لە سەدەکانی ڕابردوو جێگای نیشتەجێ بوونی چەنیدن نەتەوەی جیاواز بووە ھەروەھا بە درێژایی مێژوو تووشی ھێرش و داگیرکاری بووەتەوە وەک داگیرکاری فینیقییەکان و بێزەنتینییەکان و ڕۆمانییەکان و فەتحکردنی لەلایەن ئیسلامییەکان و پاشان ئینتیدابی فەڕەنسییەکان و ھێرشی ئیسرائیل و سوریا بۆسەر ئەم ناوچەیە
سەردەمی ئیسلامی
وێنۆک لە دوای ئەوەی پێغەمبەری ئیسلام کۆچی دوای دەکات و ئەبووبەکر دەبێتە جێنشین و خەلیفەی یەکەمی موسڵمانان بڕیار لەوە دەدات کە سنوری قەڵمڕەوی دەوڵەتی ئیسلامی فراوانتر بکات ئاینی ئیسلام بە ناوچەکانی دیکەش بگەیەنێت بۆ ئەو مەبەستەش ناوچەی شام و عێراق بریاری فەتحکردنیان درا سەبارەت بە شام کە لەژێر دەستی بێزەنتینییەکان بوو وە لوبنانیش بەشێک بوو لە سنوورەکەی ھێزێک بە سەرکردایەتی خالیدی کوری وەلید نێردرا لە شەڕێک دا کە بە جەنگی یەرمووک ناسراوە لە ساڵی ٦٣٦ ی زاینی توانیان لە شکری بێزەنتینی بشکێنن و پاشەکشەیان پێ بکەن بۆ ھەمیشە دەسەڵاتیان لەو ناوچەیە کۆتایی پێ بھێنن شام کەوتە ژێر دەستیان پاشان موعاویە کوڕی ئەبووسوفیان بووە والی شام بەم شێوەیە لوبنان بۆ ماوەیەکی زۆر لەژێر دەستی سەردەمە جیاوازەکانی دەوڵەتی ئیسلامی بوو وە لە ساڵی ١٥١٦ دەوڵەتی عوسمانی توانی دەست بگرێت بەسەر ئەم ناوچەیە تا دوای جەنگی جیھانیی یەکەم کە ئەم دەوڵەتە ھەڵوەشایەوە.
پەڕ، نازی
پەڕ یان گولپەڕ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا ئەڤراز، ناوچەی نازی، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
مێژووی لوبنان
ڕێکەوتنامەی سایکس بیکۆ
دوای ئەوەی لە جەنگی جیھانی یەکەم دەوڵەتی ئیسلامی شکستی ھێنا وڵاتانی ڕووسیا و فەڕەنسا و بەریتانیا ڕێکەوتنامەیەکیان مۆرکرد بۆ دابەشکردنی ناوچەکانی عێراق و سوریا بە سەر خۆیاندا ئەوە بوو سوریا و لوبنان کە بەشێک بوون لە ویلایەتی شام کەوتە ژێر ئینتیدابی فەڕەنسییەکان
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی لوبنان سووریا|لوبنان
پەڕ، نازی
جوگرافیا
پەڕ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە پەیڕەوی ئایینی ئیسلام(شیعە) دەکەن.
مۆزەخانەی مێژووی پازاردجیک
مۆزەخانەی مێژووی پازاردجیک مۆزەخانەیەکی مێژوویییە لە پازاردجیک لە بولگاریا. دەکەوێتە ١٥ ناوچەی کۆنستانتین ڤێلیچکۆف.
نەعیم کوڕی مووسا
نەعیم بن مووسا ماتماتیکزانێکی موسڵمان بوو لە سەردەمی زێڕینی ئیسلام، قوتابی سابت بن قوڕڕە بوو، ئەو خەڵکی بەغدا بوو، لە نیوەی دووەمی سەدەی نۆیەم، ئەو کوڕی موحەممەد بن موسا بن شاکر بوو، گەورەترینی سێ براکەی کوڕانی مووسا.
سەرچاوەکان
پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:خەڵکی بەغدا
بێخشاش
بێخشاش یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
سەردەروان
سەردەروان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئیسێوێ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سەردەروان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قزڵ بەگ و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی کانی بەدار و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گاکووژەی سەرێ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خوێبیان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
تاوەری چاچا
تاوەری چاچا (بە جۆرجیی: ჭაჭის კოშკი) تاوەرێکی کاتژمێرییە و دەکەوێتە شاری باتومی لە ویلایەتی گورجستان. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن ئەنجومەنی شارەوە دروست کراوە بە تێچووی یەک ملیۆن لاری جۆرجیی. بەرزی تاوەرەکە ٢٥ م (٨٢ پێ)ە و چوار نافورەی ھەیە. کۆپی تاوەری کاتژمێرە لە شاری ئیزمیری تورکیا. چاچای جۆرجیی لەبری ئاو لە نافورەکانی تاوەرەکەوە دێتە دەرەوە. تاوەرەکە میوانداری ناوەندێکی زانیاری گەشتیاری دەکات.
لە ساڵی ٢٠١٥ەوە، دەوترێت کە نافورەی چاچا کارناکات.
سەرچاوەکان
پۆل:تاوەرەکانی کاتژمێر
ڕێمی، کچی ھیچ کەسێک
وێنۆک
ڕێمی کچی ھیچ کەسێک (بە ژاپۆنی: 家なき子レミ، ئیێ ناکی کۆ رێمی، کچە بێ ماڵەکە، ڕێمی) زنجیرە تەلەڤیزیۆنێکی وێنەی جووڵاوی ژاپۆنی ٢٦ ئەلقەیە لەلایەن نیپۆن ئەنیمەیشن، پەخشکردنی لە ١٩٩٦ بۆ ١٩٩٧دا لە ژاپۆن لەلایەن تەلەڤیزیۆنی فوجیدا بووە. پەخشەکە لەلایەن کۆزۆ کسوبادا دەرھێنانی بۆ کراوە، لەگەڵ میچیرو شیمادا و مایومی کۆیامادا نوسینەوەی بۆ سکرێپتەی کراوە، لەگەڵ مەسارو ئۆشیمادا دیزاینی بۆ کەسایەتییەکانی و کاتسوھیسا ھاتۆری بۆ نوسینەوە و دانانی مۆسیقا.
چیرۆکەکە ھەڵگیرانەوەی ڕۆمانێکی فەڕەنسی ساڵی ١٨٧٨ە کە لەلایەن ھێکتۆر ماڵۆدا نوسینەوەی بۆکرابوو ( کرانەوەی بە ئەنیمەیشن لە ساڵی ١٩٩٧ وەک ڕێمی کچی ھیچ کەسێک)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زنجیرە ئەنیمێیە تەلەڤیزیۆنییەکانی ١٩٩٦ پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانی فوجی پۆل:زنجیرە ئەنیمێیەکانی ھیکتۆر مالۆت
ئاھەنگی ئەستێرەیی
وێنۆک| [[تەلیسکۆبی نیوتن|تەلیسکۆبەکی نیوتنی جێگیر لە کاتی رووماڵکردنی خۆر لە رۆژی ئاھەنگی ئەستێرەیی لە ڕوانگەی ستێڵفان لە ڤێرمۆنت]]
ئاھەنگی ئەستێرەیی ئەو ئاھەنگە گووزارشت لە کۆبوونەوەی زانایان و ئارەزوومەندانی بواری فەلەکناسی دەکا بە ئامانجی نیشاندان و رووماڵکردنی ئاسمان و رووداوەکان لە ئاسماندا، ئەو ئاھەنگە ناوچەییە و تەنھا یەک شەو ئەنجام دەدرێ، بەڵام ئەگەر بێت و رووداوەکی گەورە نێزیک بی رووبدا ئەوە دەکرێ درێژ بکرێتەوە بۆ ھەفتەیەک یان زیاتریش، رێژەی بەژداریش زۆرجارە دەگاتە سەدان و ھەزاران کەس، ئاھنەگی ئەستێرەیی ئاھەنگێکی گەورەی ھەرێمیە بەشێکە لە کاری بەشێک لە زانایانی ئەو بوارە،
ئەو کەسانەی بەژداری لەو ئاھەنگە دەکەن لە رێگای چەندین تەلیسکۆبی جیاوازەوە لە رووی قەبارە و ھێزەوە سەیری تەنەکانی کۆمەڵەی خۆر دەکەن وەک: کلکدار و ھەسارۆکە و ھەتا ئەستێرەش،
چالاکیەکان
لە ئاھەنگی ئەستێرەیی گەورە چەندین چالاکی تێدادەکرێ وەک چالاکیەکانی (کۆبوونەوە و کۆڕ و سیمینار و نمایشکردنی ئەو تەلیسکۆبانەی کە دروستکراوەی شوێنەکەن بە دەست و ھەروەھا پێشبرکێی زانستی و گەڕان و گەشتی زانستی، ھەروەھا بەشێک لە بازرگانانی بواری کەل و پەلی زانستی دەکرێ کەل و پەلی زانستی خۆیان تێیدا نمایشبکەن و بیفرۆشن.