cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بڕیارنامەی ٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیندۆنیزیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھۆڵەندا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لە ١٩٤٧
ئیبراھیم ئەلفەزاری
ئیبراهیم ئەلفەزاری (بە عەرەبی: إبراهيم الفزاري) ناوی تەواوی (ئەبو ئیسحاق ئیبراهیم کوڕی حەبیب کوڕی سولەیمان کوڕی سامورە کوڕی جوندب ئەلفەزاری) یەکێکە لە زانا موسوڵمانە گەورەکانی (سەدەی ٨ زایینی) لە بوارەکانی بیرکاری و گەردوونناسی لەسەر شێواز و ڕێچکەی فارسی. ئەم زانایە لە سەردەمی دەوڵەتی عەبباسی و لە کاتی فەڕمانڕەوایی خەلیفە (هاروون ڕەشید)دا ژیاوە. پێویستە ئەوەش بزانین کە کوڕەکەشی واتە (موحەممەد کوڕی ئیبراهیم ئەلفەزاری) هەر زانا بووە لە بواری گەردوونناسیدا.
خەلیفە فەرمانی بە خۆی و کوڕەکەی کردووە کە نووسینە هیندییەکانی بواری گەردوونناسی وەربگێڕن بۆ عەرەبی.
پەراوێزەکان
پۆل:زانا موسڵمانەکان پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
عۆفرە حازە
عۆفرە حازە ناوی تەواوی بات شیفع حازە (١٩٥٧ - ٢٠٠٠) لەلای عەرەبەکان ناسراوە بە عەفرا ھەززاع، گۆرانیبێژ و ھونەرمەندێکی ئیراسیلی بووە و لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ئەوروپا و ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا ناوبانگی دەرکردووە، لە ١٩ی تشرینی دووەمی ١٩٥٧ لە باشووری شاری تەلئەبیب و خێزانێکی جولەکە لەدایکبووە، لەدوای چەند ساڵێکی کەم لەدایکببوونی براکانی پێشنیازیان بۆ باوکی کرد نازناوی عۆفرەی بۆ ھەڵبژێرن واتا ئاسکە ئەویش ڕازی بووە.
لەساڵی ١٩٧١ لەتەمەنی ١٢ ساڵیدا عۆفرە لەئاھەنگێکی ھاوسەرگیریدا گۆرانی وتوە و بەھۆی دەنگە خۆشەکەیەوە داوایان لێکردووە ببێت بە ئەندامی یەکێک لە شانۆگەرییەکان و ئەویش پەوەندی پێوە کردوون، لەساڵی ١٩٧٤ بەشداری لەکێبڕکێیەکی گۆرانی ووتن کردووە و پلەی سێیەمی بەدەستھێناوە، دواتر خوی داوەتە گۆرانی ووتن تاکو ناوبانگە دەرکردووە، لەساڵی ١٩٧٥ لەگەڵ تیمێک لە گۆرانیبێژان و ھونەرمەندان ڕۆشتووە بۆ ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا و ئاھەنگێگی مۆسیقاژەنین و نواندنیان سازکردووە بەناوی ئێرە ئیسرائیلە.
لەساڵی ١٩٧٩ عۆفرە لەفیلمێکی ئیسرائیلیدا بەشداری کردووە و گۆرانی سەرەکی فیلمەکەی پێشکەشکردووە ئەمەش بۆتە دەستپێکێکی گەورە بۆیی و بۆتە ناودارترین گۆرانیبێژەکانی ئیسرائیل، لە ساڵی ١٩٨٣ لە پێشبڕکێیەکی گۆرانی ووتندا لە ئەڵمانیا بەشداری کردووە و پلەی دووەمی بەدەستھێناوە و بۆتە ھۆی ناوبانگ دەکردنی لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا، لە ساڵی ١٩٨٤ کۆمەڵی گۆمەڵێک گۆرانی تۆمارکردووە و لەلایەن کۆمپانیایەکی بەریتانیەوە بڵاوکروکراوەتەوە و سەرکەوتنێکی گەورەی لە ئەوروپا بەدەستھێناوە.
عۆفرە دوای ئەوەی بە زمانەکانی عەرەبی و ئینگلیزی و فەرەنسی گۆرانی ووتوە لەناوەندی عەرەبی و ئەمریکا و ئەوروپا زیاتر ناوبانگی دەکردووە و لەژیانی گۆرانی ووتنیدا نزیکەی ٣٠ ئەلبومی تۆمارکردووە و لە ٢٣ مانگی شوباتی ساڵی ٢٠٠٠ بەھۆی نەخۆشیەوە کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧ پۆل:مردووانی ٢٠٠٠ پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان پۆل:گۆرانیبێژانی جوو
پلەیستەیشن ٤
thumb|ئامێری پلەی ستەیشن ٤ پلەی ستەیشتن ٤ ئامێرێکی یارییە ڤیدیۆییەکانە لە درووستکراوی کۆمپانیای (Sony Computer Entertainment)ە و جێگرەوەی پلەی ستەیشن ٣ەیە ، ئامێرەکە لە ٢٠ی شووباتی ٢٠١٣ ڕاگەیندرا و لە ١٥ی نۆڤەمبەری ٢٠١٣ لە باکووری ئەمەریکا خرایە بازاڕ و لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ خرایە بازارەکانی ئەوڕوپا،باشووری ئەمریکا و ئوستورالیا.ئامێرەکە ڕکابەری سەرەکی ئامێری ئێکس بۆکس وەنە و نەوەی ھەشتەمی ئامێری یاریە ڤیدیۆییەکانە.
ئامێرەکە پرۆسێسەری کۆمپانیای AMD بەکاردەھێنێ کە پشت دەبەستێ بە دارشتنی ھەردوو جۆری (ئێکس ٨٦ و ئێکس ٦٤) ، کۆمپانیایەی AMD ئەوەی ڕایگەیاند کە ئەو پرۆسێسەرانەی باشترین پرۆسێسەر بووە کە درووستیان کردبێت لەمێژووی کۆمپانیاکەیان.ئامێری پلەی ستەیشن ٤ توانایەکی تەواو دەداتە بەکارھێنەرانی لە بەستنی پەیوەندی لەگەڵ یاریکەرانی تر بەشێوەی ئۆنڵاین و ھەروەھا پشتگیری مۆبایلی (سۆنی ئێکسپریا)ش دەکات کە دەتوانی لەو ڕێگایەوە بەبێ تەل یاری پێبکەیت و ڤیدیۆی پێ پەخش بکەیت.دەسکی ئامێرەکەش دووبارە دیزاین کراوەتەوە و پادێکی تایبەت ھەیە وەک ماوس دەکرێ بەکاربھێنرێ و شوێنی پلەگی مایکڕۆفۆنیشی ھەیە. لەگەڵ دەرچوونی ئامێرەکەش ، شارەزایانی بوارەکە بەگشتی ڕای ئەرێنیان ھەبوو لەسەر ئامیرەکە و بەو ئامێرەیان ناوبردووە کە یاریکەر پێویستە ھەیبێ. ژمارەی فرۆشتنەکانی ئامێری پلەی ستەیشتن ٤ زۆر بەرچاو بووە و بەپێی دوایین ئامار لە ٦ی دیسێمبەر نزیکەی  ٥٠ ملیۆن دانەی لێفرۆشراوە.پێشبنی ئەوەش دەکرێ ئامێری پلەی ستەیشن ٤ تاکو ساڵی ٢٠٢١ پشتگیری تەواوی بمێنێ و یاری تازەی بۆ دەربچێت.
سەرچاوەکان
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:بەرھەمەکان، ناساندنی ٢٠١٣ پۆل:کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە پۆل:پلەیستەیشن (بڕاند) پۆل:کۆنسڵەکانی سۆنی
ئیبراھیم خانی دەلۆ
میللەتی کورد لە دوای رووخانی دەوڵەتی (ماد)ەوە کە بە دەستی (کۆرش)ی فارسە ئەخمینیەکان لەناوچوو و سەرنگون بوو تاکو رۆژگاری ئەمڕۆ بەردەوام لە خەبات و کۆشش کردندا بووە، ھەمیشە سەنگەر ومقاومەت و بەرخودانی ئاوەدانتر کردووەتەوە و بەگژ ھەموو داگیرکەرێکدا چووتەوە بە ھیوا و مەبەستی بەدەستھێنانی مافە مرۆی و نەتەوایەتیەکانی خۆی،زۆرن ئەوانەی سەر بەرزانە چوونەوە ئامێز و باوشی خاک و ئاسودە سەریان نایەوە،‌‌ ویستیان سەربەرزانە بژێن و مەردانە و جوامێرانە بمرن لە پێناو بەدیھێنانی رەوش و دۆخێک کە مرۆڤ و کۆمەڵگا ماف و کەرامەتیان پارێزراو بێت. با بزانین پیرە شارێکی وەک شاری (کفری) لە گەرمیانی. لەگەرمەی شەڕی یەکەمی جیھانیدا سوپای ووڵاتانی ھێزی ھاوپەیمانان ھێرشیان ھێنایە سەر ( وڵاتی نێوان دوو زێ ) تاکو ئاخر و ئۆخری شەڕەکە بەشێکی خاکی ویلایەتی ( موسڵ )ی ئەو سەردەمەیان خستە ژێر رکێفی خۆیانەوە ، لەو سەردەمەدا (( کفری )) سنجەقێکی سەر بە ولایەتی شارەزوور لە ویلایەتی موسڵ بووە ، لە سەروەختی فەرمانڕەوای عوسمانییەکاندا (( کەمەر خانی دەلۆ )) چەند جارێک لە عوسمانیەکان ڕاپەڕی و لە سەرئەنجامی ئەو راپەڕینانە بە دەستی عوسمانیەکان شەھید بوو ، ئەو رۆح و پەیامە شۆڕشگێڕیەی بە خانەوادە و خەڵکی دەڤەرەکە سپارد.
بەرپا بوونی شۆڕش
و لە ماوەی یەک ھەفتەدا شارەکانی ( خانەقین و دووز و کفری ) بەرگی دیلیەتیان داماڵاند و لەلایەن شۆڕشگێڕانەوە ئازاد و رزگارکران ، پێش بەرپا بوونی شۆڕش ( برایم خانی دەلۆ ) پەیوەندی بە ( رەفعەت سمایل بەگ داودە لە دووز و خورشید بەگ دەلۆ لە خانقین ) کرد تاکو ھەریەک لە ناوچەکەی خویدا دوژمن لە خاکەکەیان دەرپەڕێنن و ھاوکات فشارێک بخەنە سەر کاربەدەستانی ئینگلیز بۆ ئازاد کردنی شێخ مەحمودی حەفید لە دیلیەتی و دەستبەسەری. لە رۆژی ٢٢ئابی و لە درێژەی ئەو زنجیرە شۆڕشەی کەلە سەرانسەری ئێراق دژ بەداگیرکەران بەرپا کرابوو ، ( برایم خانی دەلۆ ) سەرکردەی شۆڕش لە دەڤەری گەرمیان لەگەڵ تێکڕای ھۆزی (دەلۆ) و بە پاڵپشتی زۆربەی ھەرە زۆری ھۆزەکانی تری ناوچەکە لە دژی دەسەڵاتدارانی داگیرکەر راپەرین و شۆڕشێکیان بەرپا کرد، تاکو لەو ئان و ساتە ھەستیار و چارەنوسسازانەدا نەتەوەی کورد بە مافە مرۆی و نەتەوایەتیەکانی خۆی شاد و شکور بێت ، لوتکەی چیای باوەشاسوار ئەو سەنگەرە قایمە بوو کە تەقەی ھەڵگیرساندنی شۆڕشی تێدا کرا و ترس و بیمێکی زۆری خستە دڵی داگیرکەرانەوە ، ( سالمون ) جێگری حاکمی سیاسی بریتانیای ناچارکرد خۆی بە پێی خۆی بچێتە خزمەتی برایم خانی دەلۆ بۆ سارد کردنەوەی لە شۆڕش و ھەڵچوون ، ماڵ و دەسکەوتەکانی دنیا و پلە و پایە نەیتوانی ھەڵوێستی مساومە و سازشکردن لە سەر کێشەی نەتەوایەتی و نیشتمان لەلای برایم خان دروست بکات چونکە بەقای بە پەیمان و بڵێنەکانی ئەوان نەمابوو لە ھەمان کاتدا گفت و بڵێنی رزگار کردنی شار و ناوچەکەی بە جەماوەر دابوو. بەرەبەیانی رۆژی ٢٢ی ئابی ١٩٢٠ برایم خانی دەلۆ و ھاوکارانی لە دیووی پشتەوە سەرکەوتنە سەرلوتکەی شاخی ( باوە شاسوار ) کە ئەو چیایە بەسەر شاری کفری دەڕوانێت دەستیان بەسەر مەتریلۆزی محکەمترین بنکەی ئینگلیزەکاندا گرت لەوێەوە کەوتنە گوللەباران کردنی مەرکەزی دەرەک ( پۆلیسخانە ) بەم کارەش شارەکە لە خەو راپەرین و ئافرەتان لە سەربانی ماڵەکانیانەوە ھەڵھەڵەیان لێدەدا و پیاوان لە کوچە و کۆڵانکانی شاردا لە چاوەڕوانی ژوانی رزگار کردنی شاردا بوون ، ( سالمون ) ھەر زوو کەوتە خۆ و بەشوێن ھەندێک لە پیاو ماقوڵانی شاردا ناردی تاکو چارەسەرێک بۆ خامۆش و دامرکاندنەوەی شۆڕش بدۆزنەوە و لەگەڵیدا سەردانی برایم خان بکەن ، بەڵکو دەست لە شۆڕش ھەڵگرێت ھەرچەندە ئامۆژگاری سالمون کرا ھەنگاوی لەو بابەتە نەھاوێژێت بەڵام بێھودە بوو، سەرئەنجام سالمون بەدیلی گیرا.
حکومەتێکی کاتی
شار لەو رۆژەدا لە دەست‌ی داگیرکەران رزگارکرا و حکومەتێکی کاتی بەسەرۆکایەتی برایم خان دامەزرا و کە ئەندامەکانی بریتی بوون لە ( ئەکبر خان و وەیسی بەگی دەلۆ و حەمید عبدالرحمن کارێزی و حەمەجانی رۆغزایی و حاجی محەمەد تەرخانی و کاکەمەند ئەمین دروێش )، داموو دەزگاکانی بەڕێوەبردنی کاروباری ھاووڵاتیان وەکو شارەوانی و پۆلیس و دارایی و خۆراکی خەڵکی و …ھتد رێکخرایەوە و ئاڵو وێرکردن بەرووپێەی ھندی لە بازاڕدا قەدەغە کراو بە شێوەکی کاتی دراوی عوسمانی بە گڕ خرایەوە، و ئەو دانەوێڵە و خۆراکانەی کە لە کۆگاندا ھەبوون و دەست بەسەریاندا گیرا بوو بەپێی ژمارەی خێزان و بەبەلاش و یەکسان بەسەر ھاووڵاتیاندا دابشکرا. دوای ئەوەی کە ئینگلیزەکان بۆیان دەرکەوت کە بەھێز و لولەی تفەنگ ناتوانن زاڵ بن و سەرکەوتن مسۆگەر بکەن بۆیە ناچار بوون زمانی گفتوو دانوسان دەست پێبەکەن، کە پاش ئەوەی لە رێگای دانووسانەکانەوە داگیرکەران ئەو راستیەیان لەلا ئاشکرا بوو کە ئەم شۆڕشە مەغزا و رەھەند و ئامانجێکی نەتەوایەتی ھەیە، چونکە یەکەم داوایان ئازاد کردنی شێخ مەحمود بوو بۆیە ناچار بوون ھەموو ھێزەکانی خۆیان لە کەرکووک ناوچەکانی تر کۆ بکەنەوە تاکو ئەو شۆڕشە سەرکوت بکەن، پاش ئەوەی کە شاری کفری ماوەیەک لەلایەن شۆرششگێڕانەوە بەڕێوە دەبرا لە ئاکامی ئەو ھێرشە فراوان و بەربڵاوە لە دوای و بەرگریەکی قارەمانانە کە چەندین شەھید گیانی خۆیان پێشکەش بە نەتەوەکەیان کرد، داگیرکەران جارێکی تر شاری کفریان خستوە ژێر رکێف و دەسەڵاتی خۆیانەوە و رقی خۆیان بە خەڵکی ناوچەکە رشت و باجێکی زۆریان خستە سەر خەڵکی ٥٠٠ پارچە چەک و بڕێکی زۆر پارەیان بە دانیشتوانی شار بژارد.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
کاربۆھیدرات
چەپ|240px|وێنۆک|پێکهاتەی [[لاکتۆس کە لە کۆمەڵەی جووتە شەکرەکانە]] کاربۆھیدرات یان کاربۆھایدراتەکان ئاوێتەی ئەندامین لە کاربۆن و ھایدرۆجین و ئۆکسجین پێک دێن بە ڕێژەی دوو گەردیلەی ھایدرۆجین بۆ یەک گەردیلەی ئۆکسجین، بەڵام ژمارەی گەردیلەکانی کاربۆن لە کاربۆھایدریتەکاندا جیاوازە.
پۆلێنکردنی کاربۆهایدریتەکان
کاربۆهایدریتەکان بەپێی پێکهاتەیان پۆلێندەکرێن بۆ سێ جۆر:
تاکە شەکرەکان بەیەکی پێکهاتنی "کاربۆهایدرات"دەڵێن"' تاکە شەکرەکان"'، کە ساکارترین جۆری کاربۆهیدرەیتن وەک شەکرەکانی ڕایبۆز و گلوکۆز و فرەکتۆز و گالاکتۆز هتد... .
جوتە شەکرەکان
سوکەرۆز: لە گلوکۆز و فرەکتۆز پێکاتووە.
لاکتۆز : لە گلوکۆز و گالاکتۆز پێکهاتووە.
مالتۆز : لە گلوکۆز و گلوکۆز پێکهاتووە.
فرە شەکرەکان
ئەوانە پێکهاتەی ئاڵۆزن، لە ژمارەیەکی زۆر شەکر پێکاتوون، بە زۆری لە ئاودا ناتوێنەوە وەک نیشاستە و گلایکۆلۆجین و سلیلۆز.
سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی
ڕێژەی پەستان
لە بزوێنەری سووتاندا، ڕێژە پەستانی جێگیر ھەژمار دەکرێت بەھۆی قەبارە ڕژێەیەکانی لە ناو ژووری سووتان و سلندەرەکە. کە ئەمە بنچینەیەکی دیاریکراوە بۆ بزوێنەرەکانی سووتان. ڕێژە پەستانی جووڵەدار ھەژمارکارییەکەی زیاتر تۆکمەیە، کە ئەمەش حسابی ئەو گازانەی دێن و دەردەچن لە سلندەرەکەدا لە ماوەی پەستاوتندا دەکات. زۆربەی بزوێنەرەکان، ڕێژە پەستانێکی جێگیر بەکاردەھێنن. ھەرچەندە بزوێنەری ڕێژە پەستانی گۆڕاو توانای ڕێکخستنی بڕی ڕێژە پەستانی ھەیە لەو کاتەی بزوێنەرەکە کاردەکات. یەکەم بەکارھینانی بزوێنەر بە ڕێژە پەستانی گۆڕاو لە ساڵی ٢٠١٩ بوو.
ڕێژە پەستانی بەرز پەسەند ترە چونکە وا لە بزوێنەرەکە دەکات وزەی میکانیکی زیاتری ھەبیت لە تێکەڵەیەکی دیاریکراوی ھەوا و سووتەمەنی بەھۆی چوستییە گەرمییە بەرزەکەیەوە. ئەمە ڕوودەدات چونکە بزوێنەری سووتانی ناوەکی بزوێنەریکی گەرمییە، و ڕێژە پەستانی بەرزتر ڕێگە بە گەیشتنی ھەمان پلەی گەرمی سووتان دەدات بە سووتەمەنییەکی کەم. ئەمەش لەکاتی خولێکی فراوانبوونی درێژتر و لەکاتی توانای میکانیکی زیاتر وەلەکاتی پلەی گەرمییەکی نزم لە گازی دوکەڵ.
بزوێنەرەکانی گازۆلین (بەنزین)
لە (٢٠) ساڵی ڕابردوودا، بزوێنەرەکانی گازۆلین دروستکراوە. کەڕێژە پەستانەکەی بەشێوەیەکی تایبەتی لە نێوان (٨ تاوەکو ١٢) دایە. چەندین بزوێنەر ڕێژە پەستانی بەرزییان بەکارھیناوە لەوانە:
ئۆتۆمبیڵێەکانی ساڵانی نێوان (١٩٥٥ تاوەکو ١٩٧٢) کە وا دیزاین کرابوو بۆ گازۆلینی ئۆکتان بەرز بەھۆی قوڕقوشمەوە، کە ئەمە ڕێگە بە ڕێژە پەستانی بەرز دەدات تاوەکو (١٣).
ھەندێ لە بزوێنەرەکانی جۆری مادەی سکای ئەکتیڤ کە لە ساڵی (٢٠١٢) و دروست کرا بوون ڕێژە پەستانیکی بەرزییان ھەیە بڕەکەی(١١)یە. ئەم بزوێنەرەی سکای ئەکتیڤ ڕێژە پەستانێکی لەم جۆرە بەدەست دەھێنێت بەبی بوونی (قوڕقوشم) یش لەناو گازۆلینەکە.
و ئۆتۆمبێڵی فیراری (٤٥٨)ی سپیشەڵ ڕێژە پەستانەکەی ئەویش بڕەکەی (١٤)یە. کاتێک سیستمی ڕاکیشانی بەزۆر (بۆ نموونە سیستمی سووپەرجارجەر یاخود سیستمی تۆربۆجارجەر کە ھەر دووکیان کاریان ئەوەیە کە ھەوا بەزۆری ڕابکێشنە ناو سلندەر) بەکارھات، ڕێژە پەستانەکە زۆربەی کات بچووکترە لە بزوێنەری بەسروشتی چوونەژوورەوەی ھەوا. ئەمە بەھۆی ئەوەوەیە کە سووپەرجارجەر و تۆربۆجارجەر ھەمیشە ھەوا دەپەستێون پێش ئەوەی ھەواکە بچێتە ناو سلندەرەکان. بزوێنەرەکان بەشێوەیەکی تایبەت بە بەکارھێنانی (فرە دەرگای چوونەژوورەوەی سووتەمەنی) کاردەکەن بە پەستانە ھاندراوی کەمتر و ڕێژە پەستانی کەمتر لەو بزوێنەرانەی سیستمی تێکردە ڕستەوخۆیان ھەیە، ئەمەش بەھۆی ئەوەوەیە کە فرە دەرگای چوونەژوورەوەی سووتەمەنی وادەکات تیکەلَەی ھەوا و سووتەمەنی پێکەوە گەرم ببن. بەڵام بەپێچەوانەوە، ئەو بزوێنەرانەی کە سیستمی تێکردە نا ڕاستەوەخۆیان ھەیە کاردەکەن بە پەستانە ھاندراوی بەرز چونکە ھەوای گەرمکراو ناسووتێت بەبێ سووتەمەنییەکی ئامادەکراو.
و لەو بزوێنەرانەی ڕێژە پەستانیان بەرزە، ئەو کاتەی سووتەمەنییەکی ژمارە ئۆکتان نزمی تێدا بەکاربھێنریت، بزوێنەرەکە تەقە تەق دەکات. ئەم حالَەتەش دەبێتە ھۆی کەمبوونەوەی چووستی بزوێنەرەکە یان لە کارکەوتنی بزوێنەرەکە خۆی کاتێک ھەستەوەری تەقە تەقی بزوێنەرەکە کێشەکە پیشان نەدات بۆ چاککردنی کاتی سووتانەکە لەناو بزوێنەرەکە.
بزوێنەرەکانی دیزڵ
بزوێنەرەکانی دیزڵ ڕێژە پەستانیکی بەرزیان ھەیە بە بەراورد بەوەی کە بزوێنەرەکانی گازۆلین ھەیانە، چونکە نەبوونی پریشکەدار واتای ئەوەیە کە دەبیت ڕێژە پەستان پلەی گەرمی ھەوا زیاد بکات تا ئەو ڕادەیییەی کە پویستە بۆ سووتانی سووتەمەنی. ڕێژە پەستانەکە بەزۆری لە نێوان (١٢تاوەکو ٢٣)یە، بۆ ئەو بزوێنەرانەی دیزڵ کە تێکردنی ڕاستەوخۆن. بەڵام بۆ ئەو بزوێنەرانەی دیزڵ کە تێکردە نا ڕستەوخۆن لە نێوان (١٨ تاوەکو ٢٣)یە.
ئەو بزوێنەرانەی کە سووتەمەنی تر بەکاردەھێنن
بزوێنەرەکانی نەوتی سپی بەشێوەیەکی ئاسایی ڕێژە پەستانەکەیان (٦٫٥)ە یان نزمترە.
بزوێنەری ئۆتۆتۆمبێڵی وەرزشی
بزوێنەرەکانی ئۆتۆمبێڵی وەرزشی بەزۆری کاردەکەن لەسەر ژمارە ئۆکتانی بەرز، بەم جۆرە دەتوانن ڕێژە پەستانێکی بەرزییان ھەبیت بۆ نموونە ١٤٫٧ و ئەمە شتێکی باوە بۆ دۆزینەوەی (کڕینی) ئۆتۆمبیڵێکی وەرزشی بەھۆی ڕێژە پەستانەکەیەوە کە بەرزترە لە ١٢. و وا دیزایین کراون بۆ سووتەمەنی ژمارە ئۆکتانی ٨٦ یا ٨٧. بزوێنەرەکانی (F1) ڕێژە پەستانەکەیان نزیکە لە ١٧ کە ئەمەش گرنگە بۆ گەورە کردنی چوستی (قەبارە/سووتەمەنی) لە دەورووبەری (rpm 1800)ی خو ڵنەوەی بزوێنەرەکە. (Rpm: خولانەوە بەپێی خولەک)
ئیسانۆڵ و میسانۆڵ ڕێژە پەستانێکی زیاتر لە بەنزین دابین دەکەن، ئۆتۆمبێڵێ پێشبڕکێ ئیسانۆڵ و میسانۆڵ بەکاردەھێنن چونکە ڕێژە پەستانەکەی (١٤ تاوەکو ١٦)یە.
یاسای ڕێژە پەستان
لە بزوێنەریکی پستندا، ڕێژە پەستانی گۆڕاو(Cr) دەکاتە ئەو ڕێژەیەی نێوان قەبارەی سلندەرەکە و ژووری سووتان کاتێک سلندەرە کە لە نزمترین خاڵی بێ جوڵە(BDC), و کاتێکیش دەگاتە بەرزترین خاڵی بێ جوڵە کە دەکاتە قەبارەی ژووری سووتان. کە ئەمە بەم یاسایە دەردەبڕدرێت:
لەکاتێکدا: Vd: قەبارە ھەنگاوە، کە ئەمە قەبارەی ناوەوەی سلندەرەکەیە کە بڕاوە لەلایەن پستنەکە لەسەرەتای ھەنگاوی پەستان تاوەکو کۆتایی ھەنگاوەکە.'''
Vc: قەبارەی ڕوونکەرەوە، کە ئەمە بۆشایییەکە لە بەرزترییین خاڵی بێ جوڵە.
و Vd دەتوانرێت بدۆزرێتەوە بەم ھاوکێشەیە:'''
لەکاتێکدا:
مێرلن مۆنرۆ
ژیانی
نۆرما جین مۆرتێنسن لە یەکەم ڕۆژی مانگی حوزەیرانی ١٩٢٦ بە ناوی ئاماژە پێکراوەوە لەدایکبووە، بەڵام دواتر ناوەکەی گۆڕدرا بۆ نۆرما جین بەیکر بەپێی وتەی دایکی، زۆر دڵنیا نەبووە لە باوکایەتی باوکی بۆیە خرایە ھەتیوخانە لەتەمەنی نۆ ساڵیدا لەکاتێکدا کە دایکی مارلین بەخێوکردن و لەئەستۆگرتنی ڕەتکردەوە و پێی ڕازیی نەبوو، مۆنڕۆ لەنێو گەلێک خێزاندا پێچی خواردبوو و زۆر خێزانی دیبوو، زۆر جار تووشی دەستدرێژیی نا ئەخلاقیی دەبۆوە، بەڵام ئەو بەسترایەوە بە ھۆلیودەوە، ھەمیشە خەونی بەوەوە دەدی کە ببێتە ئەستێرەیەکی ناسراوی ھۆلیوود. لەتەمەنی ١٦ ساڵیدا شووی کرد بە دراوسێ باڵغبووەکەی کە تەمەنی ٢١ ساڵ بوو، کە دووری خستەوە لەماڵی ھەتیوان. مارلین لەڕێگەی پڕۆژەیەکی رۆناڵد ڕیگنەوە کە کاتێ ھونەرمەند بوو، دۆزرایەوە و دەرکەوت، و یەکەم دەستکەوتی ھونەری ساڵی ١٩٤٥ دەستکەوت لەدوای جەنگ ڕاستەوخۆ، و ناسراو بوو دوای ئەوەی کە وێنەکەی دانرا وەک مۆدێل/مۆدێلگەر لە لایەن کۆمپانیایەکی ڕیکلامەوە، ئەو کات تەمەنی ١٩ ساڵ بوو، بەرەبەرە بەرەو لووتکە دەڕۆیشت. دەوترێت کە گوایە دانەکانی و شەویلگەی و لوتی بۆ چاککراوە، بەڵام کاتێک بە قژە زەردەکەیەوە دەرکەوت بوو بە (ھەورەبرووسکەی مێینەتی). مارلین مۆنڕۆ نموونەی ئەو وێنەیە بوو کە ئەمەریکا دەیویست تێیدا ببێت پاش جەنگی جیھانیی دووەم، بۆیە وەک ڕەخنەگران دەیانووت مارلین مۆنڕۆ درووستکراوە و ھیچ شتێکی تێدا نییە کە ڕاستیی بێت.
ڕێژەی پەستان
یاسای ڕێژە پەستان
B: تیرەی سلندەرەکەیە.
مێرلن مۆنرۆ
کۆچی دوایی
مارلین مۆنڕۆ لە ڕۆژی ٥ ی ئابی ١٩٦٢ دا کۆچی دوایی کرد، بەجۆرێ کە لەسەر سیسەمەکەی خۆی لە مەڵەکەیدا لە لۆس ئانجلەس بەڕووتی بەبێ ھیچ بەرگێک دۆزرایەوە، لەو کاتەدا تەمەنی ٣٦ ساڵ بوو، باڵای ١٦٦ سانتیمەتر بوو، و نزیک بە ٥١ کیلۆگرام دەبوو، لە ڕووداوێکی ئاڵۆز تا ئێستا کۆچی دوایی کرد، بەڵام وەک (خۆکوشتن بەھۆی حەبی خەولێخەر و کھولییەوە) تۆمارکرا. جەماوەر لەڕۆژی یادی مارلین مۆنڕۆدا لەبەردەمی گۆڕەکەیدا یادییان کردەوە، بەجۆڕی کە ھەموو جەماوەرەکەی گوومانی ئەوەیان ھەبوو کە کوژرا بێت لەسەر دەست موخابەرات، بۆ دەستکەوتنی ڕۆژانەکەی و بەڵگەنامەی گرینگ.
ڕێژەی پەستان
یاسای ڕێژە پەستان
S: درێژی ھەنگاوی پستنەکەیە.
مێرلن مۆنرۆ
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژانی جوو پۆل:مردووانی ١٩٦٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:دەرچووانی ئەکتەرز ستۆدیۆ پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ناشتەکان لە گۆڕستانی وێستوود پۆل:ژنە مۆدێلەکانی کالیفۆرنیا پۆل:خانمەکتەرە جووە ئەمریکییەکان پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی لۆس ئانجلەس پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
ڕێژەی پەستان
یاسای ڕێژە پەستان
پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا پۆل:تەکنۆلۆژیای بزوێنەر
ئێراو
ئێراو (Êraw، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١١٧ کەس لە ٢٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
سترۆییدی ئانابۆلیک
سترۆییدی ئانابۆلیک جۆرێک دەرمانن کە لاسایی ئەرکی تۆستێسترۆن دەکەنەوە لە لەشدا. بۆ وێنە ئەم ھۆرمۆنە ئاستی پرۆتین لە خانەکاندا زۆر دەکات و دەبێتە ھۆی پتەو بوونی ماسوولکەکان.
سەرچاوە دەرەکیەکان
پۆل:کۆئەندامی کوێرەڕژێنە
چارەسەرکردنی بۆھێلی
وێنۆک|دەرمانی بۆهێڵی
چارەسەرکردنی بۆھێلی (ئینگلیزی: Gene therapy) تەکنیککارییە، بۆھێلێک دەخاتە خانەوە، بۆ ڕاستکردنەوەی نەخۆشیێکی بۆماوەیی یان بۆ باشکردنی جینۆمەکەی.
سەرچاوە
پۆل:زیندە-تەکنۆلۆژیا
ئاوماڵ
ئاوماڵ یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی سێگردکان لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
بڕیارنامەی ٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٤٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی ھیند-پاکستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٢٩‌ەم، بە ٩ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٤٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کێشەی
ئۆکمەن، ئەلاباما
ئۆکمەن شارۆچکەیەکە لە کەرتی وۆکەر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٧٨٩ کەس بووە. ڕووبەری ٨٫٠١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٩٨٫٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
ئیندرقاش
ئیندرقاش (Îndirqaş، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٩١١ کەس لە ٥٧٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
گنکربان
یەکێکە لە گوندەکانی ناوچەی گەرمیان کە لە ساڵی ١٩٨٨دا ڕژێمی بەعس ڕوخاندی مەخابن لە ڕاپەرینەکەی ١٩٩١ ئازاد نەکرا بەھۆی گرنگی شوێنەکەی کە دەکەویتە نێوان «کەرکووک و بەغدا» لەژێر دەسەڵاتی ڕژێم مایەوە تاکو ساڵی ٢٠٠٣ ئازاد کرا. ھەموو دانشتووانی گوندەکە لە ھۆزی دەلو بوون.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گوندەکانی کوردستان
ئەیاد عەلاوی
thumb|ئەیاد عەلاوی ئەیاد عەلاوی لەدایکبووی ساڵی ١٩٤٥ ، کەسایەتی سیاسیی عێراقییە و دەرچووی کۆلێژی پزیشکییە لە زانکۆی بەغداد ناوبراو لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٤ تاکوو ٣ی ئایاری ٢٠٠٥ سەرۆکوەزیرانی عێراق بووە بەشێوەیەکی کاتی.
پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥ پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی پۆل:شیعە عێراقییەکان پۆل:چالاکوانە عێراقییەکان پۆل:ئەو کەسانەی ناویان لە کاغەزەکانی پەنەمادا هاتووە پۆل:جێگرەکانی سەرۆک کۆماری عێراق پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤ پۆل:ئەو کەسانەی ناویان لە کاغەزەکانی پەنەمادا ھاتووە
بەرنامەی بەرنامە
بەرنامەی بەرنامە بەرنامەیەکی گاڵتەئامێزی کەناڵی کوردساتە کە بە شێوەیەکی کۆمیدی ڕەخنە لە دیاردە دزێوەکانی نێو کۆمەڵگای کوردەواری بە گشتی و ڕووداوە ھەنووکەیییەکانی ناو ھەرێمی کوردستان بە تایبەتی دەگرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
{{پۆلی کۆمنز}]
پۆل:بەرنامە پۆل:بەرنامەکانی کوردسات پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
ئەشکەوتی خاڵۆ حوسێن کۆکەن
ئەم ئەشکەوتە چوار یان شەش ماڵ جیا و ٩ تا ١١ ژووری ھەیە. بەرزایی ھۆدەکان ١، ٢ تا ١، ٧ میترە و لە ژوور بۆ خواری ھۆدەکان ٢ تا ٣ میترە. خاڵۆ حوسێن ئەم ئەشکەوتێ واھینە دروست کردووە کە زۆر بە ئەندازە و دەقیقە و حەتتا لە ناو ئەشکەوتەکە ئاشپەزخانە، حمام، ئاڤدەست، پەنجەرە و... لێ ھەڵکەندووە. ھەر وەھا خاڵۆ حوسێن لە یەکێک لە ژوورەکان، گۆڕێکی تایبەتی ھەڵکەندووە و تا لەوێش بنێژرێ، بەڵام دوای مردنی بە وسییەتی گوێ نادرێت و لەوێ نەنێژرا.
ئێستا ئەو شوێنەی خاڵە حوسێن بۆتە شوێنێکی گەشتیاریی و خەڵکێکی زۆر لە ناوە و دەوەری کوردستانی ئێران سەردانی دەکەن. ئەویش بە چاندنی دارو درەخت ھێندەی دیکە شوێنەکەی ڕازاندۆتەوە.
چەقین
وێنۆک|چەقین
چەقین (ئینگلیزی: Implantation) بریتییە لە کرداری تێچەقینی ھێلکەی تازە پیتراو، کە بووەتە بلاستۆچیکڵدانە لە ناوپۆشی منداڵداندا.
سەرچاوە
پۆل:بەبەری پۆل:پیرکی پۆل:پزیشکیی زان
عابدینی جاف
عابدینی جاف (١٣٢٠–١٣٩٤) کەسایەتییەکی گرنگی ئایینی یارسانە کە ھۆنراوەی سۆرانیی لێ بە جێ ماوە. عابدین لە شارەزوور لەدایک بووە و خوێندنی لەلای مەلا ئەلیاسی شارەزووری و مەلا غەفووری شارەزووری تەواو کردووە. دواتر بووە بە یەکێک لە یارانی سوڵتان سەھاک و کاریگەرییەکی گرنگی لەسەر ئایینی یارسان ھەبووە. شێعرەکانی عابدین لە دەورەی عابدیندا تۆمار کراون.
بڕیارنامەی ٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٤٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی ھیند-پاکستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢۳٠‌ەم، بە ٩ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
عابدینی جاف
شێعر
شێعرەکانی عابدین لەسەر شێوازی کرمانجی ناوین (یا سۆرانی) نووسراون. وەزنی بڕگەیی و زمانێکی ساکاریان ھەیە. زۆربەی شێعرە تۆمار کراوەکانی باسی ئایینی یارسان دەکات. بۆ نموونە ئەم ھۆنراوەی خوارەوە ھی ئەوە:
سەرچاوەکان
پۆل:یارسانییەکان پۆل:یارسان پۆل:شاعیرانی کورد
ساوتۆمێ و پرینسیپی
left|130px left|200px سائۆتۆمێ و پرینسیپی، بە ڕەسمی کۆماری دیموکراتیکی ساوتومێ و پرینسیپی (بە پورتوگالی: República Democrática de São Tomé e Príncipe) وڵاتێکی پورتوگالی زمانە لە کیشوەری ئەفریقادا کە لە دوو دوورگەی ساوتۆمێ و پرینسیپی پێکھاتووە. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری ساوتۆمێیە.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٥ پۆل:ساوتۆمێ و پرینسیپی پۆل:دوورگەکانی ئەفریقا پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان
بەشی کوردیی دەنگی ئەمریکا
بەشی کوردیی دەنگی ئەمەریکا لە ٢٥ی نیسانی ساڵی ١٩٩٢دا دامەزراوە لە پاش شەڕی یەکەمی کەنداو و بە ھەوڵێکی زۆری چەند کەسانێک. لە سەرەتادا بەشی کوردی ٥ کارمەندی ھەبوو و لە ٢٥ی نیسانی ساڵی ١٩٩٢ تاکو کۆتایی مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٩٢ بەرنامەکانی بەشی کوردی تەنھا ١٥ خولەک بوو. پاش ئەوە بوون بە ٣٠ خولەک و ژمارەی کارمەندەکانیش بوون بە ٩ کەس. پاش مانگی ١١ی ١٩٩٢ ماوەی بەرنامەکان بوون بە یەک کاتژمێر و ژمارەی کارمەندانیش بوون بە ١١ کەس.بەرنامەکان لە مانگی ١١ی ١٩٩٢ تاکو مانگی ١ی ٢٠٠٣ ھەر بە یەک کاتژمێر مایەوە. لە دواییدا ماوەی بەرنامەکان بۆ چوار کاتژمێر درێژکرایەوە و ژمارەی کارمەندانیش بوون بە ٢٠-٢٢ کەس. لە مانگی ٤ی ٢٠٠٧دا ژمارەی کارمەندان بوون بە ٢٧ کەس. و لە ساڵی ٢٠١٠دا بووەتەوە بە ٢٢ کەس.
تەمربەگ
تەمربەگ (Temrbeg، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٧٨ کەس لە ٥٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
حەوزە کەلێن
وێنۆک|حەوزا کەلێن(Pelvic Cavity)
حەوزە کەلێن (ئینگلیزی: Pelvic cavity) بەشێکی کلۆرە لە لەشدا. دەکەوێتە ژێر بۆشاییی سکەوە، کە ئەندامەکانی ھەردوو کۆئەندانی زاوزێ و دەرھاوێشتنی تێدایە.
سەرچاوە
پۆل:لەگەنە
کاربۆن دی ئۆکسید
وێنۆک|[[گەردی کاربۆن دی ئۆکسیدی]]
کاربۆن دی ئۆکسید یان دوانۆکسیدی کاربۆن (، فورمووڵی کیمیایی: CO2، سی ئۆ توو) گازێکە لە تێکەڵ بوونی کاربۆن لەگەڵ ئۆکسجین پێک دێت. گازی کاربۆنیک بەھۆی سووتانی خەڵووز و ماکی زیندەڵ (ئالی) لە نزیک ئۆکسجین، ترش ھەڵگەڕانی شلەمەنی، ھەناسەدانی ئاژەڵ و ڕوەک و … ھتد بەرھەم دێت.
دوو ئۆکسیدی کاربۆن گازێکە بێڕەنگ، بە تامێکی ترش ئاساوە کە کێشی تایبەتی ١٫٥٢ ی بۆ تۆمار کراوە. لە بەر ئەوەی ئەم گازە لە ھەوا قورسترە، ھەمیشە لای ژێرووی ھەوا دەگرێ و حەزی لە نیشتنە.
ڕوەکەکان لەم گازە بۆ بەرھەم ھێنانی کاربۆھایدریت لە ڕەوتانەی فۆتۆسەنتێزدا کەڵک وەردەگرن و بە گرتنی ئەم گازە، لە خۆیانەوە ئۆکسجین بەرەڵا دەکەن. CO2ی ناو بەرگە ھەوا وەک ئەسپەرەیەکی گەرمایی زەوی دەپارێزێت و لە سارد بوونەوەی بەرگری دەکا، گەرچی خەست بوونەوەی ئەم گازە لە ھەوادا بە یەکێک لە ھۆکارەکانی پیس بوونی ژینگە دێتە ھەژمار.
گازی گوڵخانەیی کە دوو ئۆکسیدی کاربۆنیش یەکێکە لەوان دەبێتە ھۆی تێپەڕبوونی تیشکی تاوی درێژ شەپۆل لە ھەورەکان و پاش وێکەوتن لە زەوی ھەڵدەگەڕێتەوە و درێژایی شەپۆلەکەی کورت دەبێتەوە و لە تیشکی ژووربنەوشەوە دەبێتە تیشکی ژێرسوور.
تیشکە ژێرسوورەکان جێگەی مەترسی نین و دوای وێکەوتن لە گازە گوڵخانەیییەکان لێی دەرباز نابن ھەڵدەگەڕێنەوە و دەبنە ھۆی گەرم بوونی گۆی زەوی.
دۆزینەوە
گازی دوو ئۆکسیدی کاربۆن یەکەم جار لەلایەن زانای سکۆتلاندی، جۆزێف بلەک، لە ساڵی ١٧٥٠ زایینی لە زانکۆی گلاسکۆ دۆزرایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون
دڕکە کەلێن
وێنۆک|دڕکە کەلێن(Spinal Canal)
دڕکە کەلێن (ئینگلیزی: Spinal canal) بریتییە لەو بەشەی لەش کە دڕکەپەتکی تێدایە.
کاتنامەی نۆریچ
ئەمانە کاتنامەی ڕووداوەکانی شاری نۆریچ بەدرێژاییی مێژوو.
سەرچاوەکان
پۆل:نۆریچ نۆریچ
پرسینەوە
پرسینەوە یان لێپرسینەوە بریتییە لە ھەر ڕەوتێک کە ئامانجی زیادکردنی زانین، لابردنی گومان، یان چارەسەرکردنی کێشەیەکە.
پۆل:لۆژیک پۆل:فەلسەفەی زانست پۆل:ھزر پۆل:شێوازەکانی ھەڵسەنگاندن پۆل:لۆژیکی فەلسەفی
ئۆدنڤیل، ئەلاباما
ئۆدنڤیل شارۆچکەیەکە لە کەرتی سەینت کلێر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٬٥٨٥ کەس بووە. ڕووبەری ٣٥٫٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٠١٫٥٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
شاب خالید
وێنۆک|خالید شاب خالیدناوی ڕاستەقینەی خالید حاج (٢٩ی شووباتی ١٩٦٠ - ) لە جەزائیر لەدایکبووە، گۆرانیبێژ و شاعیر و موسیکژەن و ئاوازدانەرێکی جەزائیریە، ژمارەیەکی زۆری خەڵاتی نێودەوڵەتی بەدەستھێناوە و لەئەمڕۆدا بەناوبانگترین گۆرانیبێژی جەزائیریە لەئاستی عەرەبی و جیھانداز
دوای ئەوەی بیروباوەڕی توندڕەوە ئیسلامیەکان لەجەزائیر بڵاوبۆیەوە و حیزبی سیاسیان دامەزراند ئەو جۆرە گۆرانیانەی شاب خالیدیان بە کوفر و حەرام لەقەڵەمدا و خستیانە نێو لیستی ئەوە کەسانەی کە بڕیاری لەسێدارەدانیان بۆ دەرچوو بوو، کاتێک کە لێپێچینەوەیان لەگەڵدا کردووە وتوویەتی ((خەڵکی دەتوانن لە ڕێگای مۆسیقای ڕایەوە گوزارشت لەخودی خۆیان بکەن، ئێمە دەبێت سنووری شتە قەدەغەکراوەکان ببەزێنین)).
بەھۆی ئەو ھەڕەشانەی لێدەکرا شاب خالید ساڵی ١٩٩٢ ڕۆشتووە بۆ فەڕەنسا و لەوێ ئەلبومێکی دەرکرد و ناوبانگی لە فەڕەنسا بڵاوبۆیەوە و ژمارەی شەیدایانی دەنگی لەھەموو جیھان زیادیکرد و ئەلبومەکەشی ھەر بەتەنھا لە ئەورووپا نزیکەی دوو ملیۆن دانەی لێفرۆشراوە ھەروەھا لە فیلمێکی بۆلیوود گۆرانی دیدی شاب خالیدیان داناوە فیلمەکەش بەناونیشانی شیرمان عاشقە، لە ساڵی ١٩٩٩ ئاھەنگێکی گۆرانی لەپاریس پێشکەشکرد دواتر کرا بە ئەلبوم و زیاتر لە ٥ ملیۆن دانەی لێفرۆشرا.
شاب خالید زیاتر لە ٢٠ خەڵاتی عەرەبی و جیھانی و نێودەوڵەتی وەرگرتووە، ئەم خەڵاتانەش لەساڵی ١٩٨٩ بەردەوامبووە تاکو ساڵی ٢٠١٣ بەردەوام بووە.
سەرچاوە و بەستەری دەرەکی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:زیندووان
بڕیارنامەی ٤٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی شوباتی ١٩٤٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی ئیندۆنیزیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٥٩‌ەم، بە ٨ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ۳ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
محەممەد مەوجی
محەمەد مەوجی (بە عەرەبی: محمد الموجي) لە دوای شۆڕشی ساڵی ١٩٥٢ بە یەکێک لە دیارترین ئەو کەسایەتیانە دەژمێردرێت کە گۆڕنکاریان لە مۆسیقا و گۆرانی عەربی کردووە، لە ٤ مارسی ساڵی ١٩٢٣ لە کەفەر شێخ لە میسر لە دایک بووە، لەساڵی ١٩٤٤ بڕوانامەی دبلۆمی لە گشتوکاڵ بەدەستھێناوە و لەچەندەھا پۆستی حکومی کاری کردووە، دواتر دەستی کردووە بەگۆرانی ووتن و ئاواز دانان، یەکەم گۆرانیشی صافینی مرە بووە کە ھونەرمەندی بەناوبانگی میسر عبدالحلیم حافز وتوێتی. محمد الموجی لە ساڵی ١٩٦٣ بۆ ساڵی ١٩٧٠ ژمارەیەک ئاوازی بۆ گۆرانیبێژی ناوداری میسری ئوم کەلسوم داناوە بەناوبانگترینیان للصبر حدود و اسال روحک، ھەروەھا نزیکەی ٥٤ ئاوازی جۆراوجۆری نیشتیمانی و ئایینی و عاتیفی بۆ گۆرانیبێژی بەناوبانگی میسری عبد الحلیم حافز داناوە دووانیان لە ھۆنراوەی شاعیری بەناوبانگی عەرەب نەزار قبانی بووە ئەوانیش رسالە من تحت الماو قارئە الفنجان، بەھەمان شێوە ژمارەیەک ئاوازی بۆ گۆرانیبێژ فایزە احمد و وردە جەزائیریە داناوە. محمد الموجی ئاوازی بۆ ئەم گۆرانیبێژانەش داناوە، میادە الحناوی نجاە الصغیرە و تەڵال مەداح و ابتسام لوتفی و ماھر العتار و سمیرە سعید و علی الحجاز و گۆرانیبێژی بەناوبانگ صباح، ھەروەھا پەیوەندیەکی پتەوەی لەگەڵ زۆربەی زۆری شاعیرە عەرەبەکانی ئەو سەردەمە ھەبووە. محمد الموجی ئاوازدانەرێکی زۆر توانا بووە و تونیوێتی لەرێگەی ئاوازەکانێوە زۆربەی زۆری گۆرانیبێژەکانی عەرەب پێبگەیەنێت و کەلتوورێکی بەنرخی ئاوازی عەرەبی و ڕەسەن و نوێی بەجێھێشتووە. لە ١ یۆلیۆی ساڵی ١٩٩٥ بەھۆی نەخۆشیەوە محمد الموجی لە تەمەنی ٧٢ ساڵیدا لە قاھیرە کۆچی دوایی کردووە.
وەیسی قەرەنی
وەیسی قەرەنی (لەدایکبوون: ٥٩٤ی زایینی لە یەمەن - مردن: ٦٥٧ی زایینی لە سووریا) بەناوی تەواوی ، کەسایەتیێکی موسڵمانی خەڵکی وڵاتی یەمەن بوو کە کاتی ژیانی محەممەد پێغەمبەری ئیسلام ژیاوە. هەندێک کەس گۆرێک لە جادەی کرماشان-ڕوانسەر بە ئەو نیسبەت ئەدەن.
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مردووانی ٦٥٧ پۆل:لەدایکبووانی ٥٩٤ پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:تابعین
محەممەد مەوجی
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ڤیکتۆریا، سیشێل
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی - نووسراوەی 08:00, 17 July 2011
پۆل:ڤیکتۆریا، سیشێل پۆل:پایتەختەکان پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
ئەساسنز کرید
ئەساسنز کرید یارێکی ڤیدیۆیییە لەلایەن کۆمپانیای یوبی سۆفت مۆنتریاڵ لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ بەرھەم ھێنراوە، بۆ ئامێرەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠ و پلەی ستەیشن ٣ و ھەروەھا دوایی (لە ساڵی ٢٠٠٨) وەشانی تایبەت بە کۆمپیوتەر. چیرۆکی یارییەکە باس لە ماوەی سێیەم شاڵاوی خاچپەرستان لە سەردەمی سەلاحەدینی ئەییووبی لە ساڵی ١١٩١ دەکات. کەسایەتی سەرەکی لە بەشی یەکەم ناوی ئەلتائیر بووە کە دەچێتەوە سەر کۆمەڵەی یان خێڵی ئەساسنەکان (assassins، بە کوردی بەمانای پیاوکوژان دەگەیەنێ). لەلایەن مامۆستاکەیەوە ھاندەدرێت بۆ ئەوەی ئەو ھۆکارانە نەھێڵ کە دەبنە ھۆی دروستبونی جەنگی خاچپەرستەکان. یاریکەر دەتوانێ لەنێوان شارەکانی قودس، عەکا، دیمەشق و مەسیاف بە ئازادی بسوڕێتەوە واتا ناوچەیکراوەن. ئەم یارییە بە بەناوبانگترین و بەھێزترین یاری ھەژمارکراوە و نازناوی «باشترین یاری ئاکشن» ی پێدراوە لەلایەن پێگەی ئای جی ئێن (IGN).
کەسایەتییەکانی ناو یارییەکە
پۆل:یارییە ڤیدیۆیییەکانی ٢٠٠٧ پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠ پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣ پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:ئەساسنز کرید پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٧ پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان پۆل:یارییەکانی ویندۆز پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان
شەڕی وەلەجە
شەڕی وەلەجە (بە عەرەبی:معرکة الولجة) شەڕێک بوو لە میزۆپۆتامیا (عێڕاق) لە ئایاری ساڵی ٦٣٣ ڕوویدا لە نێوان خەلافەتی ڕاشدین بە سەرکردەی خالید کوڕی وەلید و الموسەننا کوڕی حاریسە لە دژی ساسانییەکان و ھاوپەیمانە عەرەبەکان. لەو شەڕەدا دەڵێن ساسانییەکان سوپاکەیان دوو ئەوەندەی سوپای موسڵمانان بوو.
خالید بە بەکارھێنانی گۆڕانکارییەک لە مانۆڕی تاکتیکی دوو زەرفکردن، ھێزەکانی ساسانی سەرووی ژمارەیی شکست پێھێنا، ھاوشێوەی ئەو مانۆڕەی کە ھانیباڵ بۆ شکستپێھێنانی ھێزەکانی ڕۆم لە شەڕی کانا بەکاریھێنا؛ بەڵام دەوترێت خالید بە شێوەیەکی سەربەخۆ پەرەی بە وەشانی مانۆرەکەی خۆی داوە.
پێشەکی
پێغەمبەر محمد لە ٨ی حوزەیرانی ٦٣٢ کۆچی دوایی کرد، ئەبوبەکر شوێنی گرتەوە وەک خەلیفەی یەکەم. خەلافەتەکەی ئەبوبەکر بۆ ماوەی ٢٧ مانگ بەردەوام بوو، لەو ماوەیەدا یاخیبوونی ھۆزە عەرەبەکانی لە سەرتاسەری عەرەبستانی لە ھەڵمەتی سەرکەوتووی دژی لادانەدا لەت کرد و دەسەڵاتی مەدینەی بۆ سەر عەرەبستان گەڕاندەوە. کاتێک یاخیبوونەکان خرانە خوارەوە، ئەبوبەکر تێگەیشت کە ئیمپراتۆرییەتی ساسانی و ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتین ھەردووکیان ھەڕەشەیان لە سنوورەکانی دەوڵەتی موسڵمانی تازە دەکرد و پاسیڤبوون تەنیا دەبێتە ھۆی داگیرکاری. بۆیە ھەڵمەتەکانی دژی ئیمپراتۆرییەتی ساسانی و ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتین دەستپێکرد و ڕێڕەوێکی مێژوویی خستە جووڵەوە کە تەنھا لە چەند دەیەیەکدا دەبێتە ھۆی یەکێک لە گەورەترین ئیمپراتۆرییەتەکانی مێژوو.
دوای جەنگەکانی ڕیدا سەرۆک ھۆزێکی موسڵمان ھەڵیکوتایە سەر شارۆچکە سنوورییەکانی فارس لە عێراق. ئەبوبەکر دوای سەرکەوتنی ئەم ھەڵکوتانە پلانی دانا بۆ فراوانکردنی ئیمپراتۆرییەتەکەی. سەرەتا لە عێراقەوە دەستی پێکرد کە ئەوکات لەژێر داگیرکاری ساسانییەکان بوو. بۆ ئەبوبەکر گرنگ بوو کە گەشتەکەی تووشی شکست نەبێت، چونکە ئەوە ترسی ھێزی سەربازی ساسانی پشتڕاست دەکاتەوە و بەھێزتر دەکات. بۆ زاڵبوون بەسەر ئەم نیگەرانییانەدا بڕیاریدا ئەو سوپایەی شەڕی فارسەکان دەکات بە تەواوی لە خۆبەخشەکان پێکدێت. باشترین ژەنەڕاڵی خۆی خالید کوڕی وەلیدی خستە فەرماندەیی سوپاوە.
موسڵمانان لە نیسانی ساڵی ٦٣٣دا ھێرشیان کردە سەر ئیمپراتۆرییەتی فارسی ساسانی، و لە دوو شەڕی یەک لە دوای یەکدا شکستیان بە سوپای ساسانی ھێنا، شەڕی زنجیر و شەڕی ڕووبار. پلانی بنەڕەتی خالید ئەوە بوو کە زۆرترین زیان بە فارسەکان بگەیەنێت. ھەروەھا، بۆ ئەوەی بەدرێژایی ڕێگای پێشڕەوییەکەی کەمترین بەرخۆدان ڕووبدات، بە ئامانجی گرتنی ئەلحیرە.
چڕبوونەوەی سوپای ساسانییەکان
بەپێی فەرمانی یەزدگری سێیەم، ھێزەکانی ساسانی لە پایتەختی ئیمپراتۆرییەت دەستیان کرد بە کۆبوونەوە. ئەوان لە ھەموو شارۆچکە و ھێزی سوپاکەنەوە ھاتبوون جگە لەوانەی کە سنووری ڕۆژاوایان لەگەڵ ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتیندا کاردەکرد. چەند ڕۆژێکی تر سوپای یەکەم ئامادە بوو. دادگای ساسانی چاوەڕێی ئەوەبوو موسڵمانان بەدرێژایی فورات بەرەو باکووری ڕۆژاوای عێراق بڕۆن، چونکە دەیانزانی ئەو ھێزە موسڵمانانە لە بیابانەکە دوور ناکەونەوە، کە چاوەڕوان دەکرا لە ئەگەری شکستدا پاشەکشەیان پێبکەن. یەزدەگەردی سێیەم چاوەڕێی ئەوە بوو کە سوپای موسڵمانان بەرەو ڕۆژاوا بڕوات، وەلاجەی وەک ئەو شوێنە ھەڵبژارد کە خالید کوڕی وەلید لێی بوەستێنێت و سوپاکەی لەناو ببات. یەکەمیان لە سوپای نوێی ساسانی کە لە تیسفۆن کۆکرایەوە، خرایە ژێر فەرماندەیی ئاندەرزەغر، پارێزگاری پارێزگای خوراسان. فەرمانی بە ئەندەزەغار درا کە سوپاکەی بگوازێتەوە بۆ وەلاجە و بەم زووانە سوپای دووەمیش لەوێدا دەچنە پاڵییەک. لە تیسفۆن بەڕێکەوت و بە درێژایی کەناری ڕۆژھەڵاتی دیجلەدا ڕۆیشت، لە کاشکار دیجلەی پەڕییەوە، بەرەو باشووری ڕۆژاوا بەرەو فورات ڕۆیشت، لە نزیک وەلاجە، فورات پەڕییەوە و لە وەلاجە ئۆردوگاکەی دامەزراند.
بەڵام بەپێی پیتەر کراوفۆرد (٢٠١٣)، ڕەنگە ھێزەکانی ساسانی لە خالید گەورەتر نەبوون، کە زۆرترینیان ١٥٫٠٠٠ بوون و ڕەنگە کەمتر، پێکھاتبوون لە ڕزگاربووانی حات ئەلسەلاسیل و ئەلمەدار لەگەڵ ھەندێک بەھێزکردن لە… ھۆزەکانی عەرەبی ھاوپەیمانی فارس و گارنیۆنی فارسی ناوخۆیی نەک سوپای ئیمپراتۆری ساسانی ڕاستەقینە بن.
ئامەدەکاری سوپای موسڵمانان
شەڕی ڕووبار سەرکەوتنێکی گرنگ بوو بۆ موسڵمانان. لەکاتێکدا موسڵمانان تەنیا زیانی کەمیان بەرکەوتبوو، توانیبوویان شکست بە سوپایەکی گەورەی ساسانی بھێنن و بڕێکی زۆر غەنیمەت بەدەستبھێنن. تا ئێستا خالید تۆڕێکی کارامەی لە کارمەندانی ھەواڵگری ڕێکخستبوو. بریکارەکان عەرەبی ناوخۆیی بوون کە دوژمنایەتی فارسەکانیان دەکرد. بریکارەکان خالیدیان لە چڕبوونەوەی سوپا نوێیەکانی ساسانی لە ناوچەی وەلەجە و ژمارەی زۆر زیاتریان ئاگادار کردەوە. خالید ناچار بوو بگاتە ھیرا، وەلاجەش ڕاستەوخۆ لەسەر ڕێگاکەی بوو.
خالید بە سوپایەکی نزیکەی ١٥ ھەزار کەسەوە بەرەو ئاڕاستەی ھیرا بەڕێکەوتن و بە خێرایییەکی زۆر. چەند ڕۆژێک پێش ئەوەی بەھمەن چاوەڕوان بکرێت، سوپاکەی خالید گەیشتن و بە مەودایەکی کەم لە وەلاجە کەمپیان دانا. ژمارەیەکی زۆر لە فارسەکانی ساسانی کە لە شەڕەکانی پێشوو ھەڵھاتبوون، جارێکی دیکە چەکیان ھەڵگرتەوە. ڕزگاربووانی شەڕی زنجیر پەیوەندییان بە قارینەوە کرد و لە شەڕی ڕووباردا شەڕیان کرد. ڕزگاربووانی شەڕی ڕووبار پەیوەندییان بە ئەندەرزاغارەوە کرد و ئێستا لە وەلاجە کەمپیان دانا. موسڵمانان ڕووبەڕووی دوو تەحەدا بوونەتەوە، یەکێکیان ستراتیژی و یەکێکیان تاکتیکی: ١. ستراتیژی: دوو سوپای ساسانی خەریک بوو یەکبگرن بۆ دژایەتیکردنیان. بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە، فەرماندەی گشتی موسڵمانان، خالید کوڕی وەلید، بڕیاریدا بەخێرایی پێشڕەوی بکات و شەڕ بکات و لەشکرێک (سوپای ئەندەرزاغار) لەناوببات پێش ئەوەی سوپاکەی دیکە (بەھمەن) بگاتە شوێنی ڕووداوەکە.
٢. تاکتیکەکە: ڕێگری لە جەنگاوەرانی دوژمن بکە لە ھەڵاتن لە سەنگەرەکان بۆ ئەوەی دووبارە گرووپ ببنەوە و بەردەوام بن لە شەڕ. بۆ بەدیھێنانی ئەمە پلانی خالید ئەوە بوو کە سوپای ساسانی لە بەرەکانی جەنگدا بخاتە تەڵەوە و لەناوی ببات. خالید ڕێنمایی دا بە سوەید بن موقارین کە لەگەڵ تیمی بەرپرسانی خۆی چاودێری ئیدارەی قەزا فەتحکراوەکان بکات، ھەروەھا مەفرەزەی دانا بۆ پاراستنی خوارووی دیجلە لە ئەگەری پەڕینەوەی دوژمن لە باکوور و ڕۆژھەڵاتەوە، ھەروەھا ھۆشداری بدات لە ھەر ھێزێکی تازەی دوژمن کە دێت لەو ئاراستانەوە.
باییندەرێ
باییندەرێ (Bayînderê، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٠٤ کەس لە ٦٩ بنەماڵەدا بووە.
شەڕی وەلەجە
جێگیرکردنی سەرباز
وێنۆک|سوپای [[خەلافەتی ڕاشدین|موسڵمانان (سوور) ساسانی (شین)]] سەنگەرەکە لە دەشتێکی یەکسان پێکھاتبوو کە لە نێوان دوو ڕیزبەندی نزم و تەختدا درێژ بووەوە، کە نزیکەی ٢ میل لەیەکترەوە دوور بوون و بەرزییان ٢٠ بۆ ٣٠ پێ بوو. بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی دەشتەکە بە بیابانێکی بێ بەرھەمدا ڕای کرد. مەودایەکی کورت لەودیوی ڕیزەکەی باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لقێکی ڕووباری فورات دەڕژا کە ئەوکات بە ڕووباری خەسیفیش ناسرابوو. لە مانگی ئایاری ساڵی ٦٣٣ سوپاکان بۆ شەڕ بڵاوەیان کرد، ھەریەکەیان ناوەند و باڵیان ھەبوو. باڵە موسڵمانەکان دیسان فەرماندەیی عاسم کوڕی عەمر و عەددی کوڕی حاتیم بوون.
باییندەرێ
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
شەڕی وەلەجە
جێگیرکردنی سەرباز
فەرماندەی ساسانی، ئەندەرزاغار، لە ناوەڕاستی ئەم دەشتەدا جێگیر بوو، ڕووی لە باشووری ڕۆژھەڵات بوو، ڕیزەکەی ڕۆژاوا لە پشتیانەوە بوو، چەپیان لەسەر ڕیزەکەی باکووری ڕۆژھەڵات پشوو بوو. خالید ڕووبەڕووی سوپای ساسانی سوپاکەی پێکھێنا. ناوەندی سەنگەرەکە نزیکەی دوو میل باشووری ڕۆژھەڵاتی ئێستا، عەینولمحاری، ٣٥ میل باشووری ڕۆژھەڵاتی ئێستای نەجەف و شەش میل باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاش سینەفییەی ئێستا بوو.
ژمارەی سوارەی ساسانی لە ژمارەی سوارچاکە موسڵمانەکان زۆر زیاتر بوو. بە شێوەیەکی سەرەکی لە سوارچاکە قورسەکان پێکھاتبوو و لە پشت باڵەکانەوە جێگیر بوو و پاسەوانی لایەنەکانی دەکرد. خالید ٥ ھەزار سوارچاک و ١٠ ھەزار پیادەی لەگەڵدا بوو. بە زانینی ژمارەی سوارچاکەکانی لە سوارچاکەکانی فارس زیاترە، مانۆڕە گەورەکەی داڕشت. پلانەکەی بریتی بوو لە گەمارۆدانی تەواوی سوپای فارس بە بەکارھێنانی سوارە باڵاکانی خۆی. خالید لەبری ئەوەی سوارەکانی لە ڕێگەی لایەنەکانەوە ھەڵبدات (وەک چۆن ھانیباڵ لە شەڕی کانادا کردبووی)، سوودی لە زەوییەکە وەرگرت، و بەشێک لە سوارەکانی لە پشت ڕیزبەندی ڕۆژاوای سەنگەرەکە جێگیر کرد. خالید سوارەکانی بەسەر دوو فەوجدا دابەش کرد کە ھەر فەوجێکیان نزیکەی دوو ھەزار کەس بوون و شەوی پێش شەڕەکە ناردیان بۆ پشت ڕیزی ڕۆژاوا. ڕێنمایی کران کە بە ئیشارەتی خالید ھێرش بکەنە سەر دواوەی فارسەکان.
ناو شەڕەکە
خالید بە نزیکەی ٥ ھەزار سوارچاک و ١٠ ھەزار پیادە ڕووبەڕووی ساسانییەکان بووەوە. سوارچاک بەسەر دوو فیرقەی یەکساندا دابەشکرا و لە لایەکان جێگیر دەکرا. ستراتیژی فەرماندەی گشتی فارس، ئەندەرزەغەر، ئەوە بوو کە بچێتە سەر بەرگری و ڕێگە بدات موسڵمانەکان سەرەتا ھێرش بکەن. پلانی دانا کە ھێرشەکانیان ڕابگرێت تاوەکو ماندوو دەبن، پاشان ھێرشێکی دژە ئەنجام بدات بۆ شکستپێھێنانی سوپای ماندووی موسڵمانان. قۆناغی یەکەمی شەڕەکە بەپێی پلانی ئەندەرزاغار ڕۆیشت. خالید فەرمانی ھێرشی گشتی دا، سوپای ساسانی یەدەگیان ھەبوو کە بەکاریان دەھێنا بۆ گۆڕینی پیاوەکانیان لە ھێڵی پێشەوە، دەستی باڵایان بەسەر سوپای موسڵماناندا دەدا و یارمەتیان دەدا بۆ جێبەجێکردنی پلانەکەیان بۆ ماندووکردنی نەیارەکانیان. دەوترێت لەم ماوەیەدا خالید لەگەڵ پاڵەوانێکی فارسی بە ڕێژەیەکی زەبەلاح کە بە ھەزار مەرد (ھەزار پیاو) ناسراوە، دووانەی کردووە و کوشتوویەتی، ئەمەش سەرکەوتنێکی زۆر گەورە بووە بۆ موسڵمانان.
لەگەڵ کۆتاییھاتنی قۆناغی یەکەم، قۆناغی دووەم بە دژە ھێرشی سوپای فارسی ساسانی دەستی پێکرد. ڕەنگە ئەندەرزاغار بە بینینی نیشانەکانی ماندوێتی لەلایەن سەربازە موسڵمانەکانەوە، بڕیاریدا کە ئەمە ساتێکی گونجاوە بۆ ھێرشی دژە ھێرشەکەی. بە فەرمانی ئەو ساسانییەکان بە پاڵپشتی سوارچاکە قورسەکانی فارس ھێرشێکی گشتییان بۆ سەر بەرەی موسڵمانان ئەنجامدا. عەرەبەکان توانیان بۆ ماوەیەک ڕایان بگرن، بەڵام فارسەکان فشاریان خستە سەر. لەسەر ڕێنمایی خالید ناوەندی موسڵمانان بە ھێواشی و بە ڕێکوپێکی دەستی کرد بە پاشەکشەکردن لەکاتێکدا باڵەکان زەوییان گرتبوو. ئەمەش بەرەیەکی شێوە ھیلال دروست کرد، کە ڕێگەی بە زیاتر و زیاتری سەربازانی فارس دەدا لەناو پێکھاتەکەدا.
لەم ساتەدا خالید ئیشارەتێکی بە سوارچاکەکانی دا و ئەوانیش ھێرشیان کردە سەر لای فارسەکان. دوو ھێزی بۆسەی سوارچاکە سووکەکەی ڕاشدین بە سەرۆکایەتی زیراری کوڕی ئەزوور و سوەید کوڕی موقاررین بە خێرایییەکی باوەڕپێنەکراو ھێرشیان کرد و لە دواوەی فارسەکان کەوتن. ئەم جووڵەیە دەستی باڵای بە سوارە قورسەکانی ساسانییەکان بەخشی، لە ئەنجامدا سوارچاکە فارسەکان شکستیان ھێنا. ھێرشیان کردە سەر لای و دواوەی سوپای فارس و دەستیان کرد بە گەمارۆدانی. کەمپی سەرەکی سوپای موسڵمانان لە سەردەمی خالید کوڕی وەلید ھێرشیان بۆ سەر بەرەی فارس دەستپێکردەوە، لە ھەمان کاتدا لایەکانی خۆی درێژکردەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ سوارچاکەدا یەکبگرێتەوە و بە تەواوی گەمارۆی ساسانییەکان بدات. سوپای ئەندەرزاغەر لە تەڵەیەکدا گیریان خوارد و نەیانتوانی خۆیان دەرباز بکەن. سوپای ساسانی بە پاشەکشەکردن لەو ھێرشانەی کە لە ھەموو ئاراستەکانەوە دەھاتن، بە جەماوەرێکی نادەستەوەستانەوە کۆبوونەوە، نەیانتوانی بە ئازادی چەکەکانیان بەکاربھێنن. شەڕەکە کۆتایی ھات و زیانی زۆر بە سوپای ساسانی کەوت. سەرەڕای ئەوەش چەند ھەزار سەربازی ئیمپراتۆری توانیان ھەڵبێن. ھەرچەندە ئەندەرزاغار لە گەمارۆدانی خالید ڕزگاری بوو، بەڵام لە بیاباندا ون بوو و دواتر لە تینوێتی مرد.
وێنۆک|سوارچاک و پیادەی موسڵمانان گەمارۆدانی سوپای فارس دەکەن.
پاشھاتەکانی
دوای لەناوبردنی سوپایەکی دیکەی فارسەکانی ساسانی و ھاوپەیمانە عەرەبە مەسیحییەکانیان لە شەڕی کۆتایی ئولایسدا، موسڵمانان لە کۆتایی مانگی ئایاری ساڵی ٦٣٣دا ھیرایان داگیرکرد، کە پایتەختی میزۆپۆتامیا بوو. دواتر، لەگەڵ ڕووخانی شارە سەرەکییەکان ھەموو باشوور و ناوەڕاستی عێراق، جگە لە تیسفۆن، کەوتە ژێر کۆنترۆڵی موسڵمانان. لە ساڵی ٦٣٤دا ئەبوبەکر فەرمانی بە خالید کوڕی وەلید کرد کە لەگەڵ نیوەی سوپاکەیدا بەرەو سووریا بڕۆن بۆ فەرماندەیی لەشکرکێشی ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتین. موثەننا کوڕی حاریث وەک جێنشینی خالید بەجێھێڵدرا. ساسانییەکان لەژێر دەستی ئیمپراتۆری نوێیان یەزدگری سێیەم، سوپای نوێیان ھەڵگرت و لە شەڕی پرددا موسڵمانانیان تێکشکاند و ھەندێک زەوی لەدەستچوویان لە عێراقدا وەرگرتەوە. دووەم لەشکرکێشی بۆ سەر عێراق لە سەردەمی سەعدی کوڕی دەبی وەقاس ئەنجامدرا کە دوای شکستھێنانی سوپای ساسانی لە شەڕی قادیسییە لە ساڵی ٦٣٦، تیسفۆن گرت. دوای شەڕی نیھاوند لە ساڵی ٦٤١ داگیرکارییەکی تەواو بۆ سەر ئیمپراتۆرییەتی فارس لەلایەن خەلیفە عومەرەوە ئەنجامدرا.
سەرچاوەکان
پۆل:٦٣٣
ئەلێکساندەر سڤانیدزێ
ژیان و پیشە
سڤانیدزێ لە خێزانێکی بچووکی ئاغا لە گوندێکی بچووکی باجی لە ڕۆژاوای جۆرجیا لەدایکبووە، ئەوکات بەشێک بوو لە ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا، لە تیفلیس و دواتر لە شاری جینا خوێندنی خوێندووە و لەوێ فێری ئەڵمانی و ئینگلیزی بووە و سەرقاڵی لێکۆڵینەوەی مێژوویی شارستانییەتەکانی کۆن بووە.
لە ساڵی ١٩٠١ پەیوەندی بە پارتی کرێکارانی سۆسیال دیموکراتی ڕووسیاوە کردووە و دواتر لە ساڵی ١٩٠٤ پەیوەندی بە پارتی بەلشەفییەکانەوە کردووە. لە ژێرزەمینیی بەلشەفییەکان کاری کردووە تاوەکو لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە ناچارکرا لە ساڵی ١٩١٩ جۆرجیا سەربەخۆ بەجێبھێڵێت. لە ساڵانی ١٩٢٠–١٩٢١ بۆ ئۆفیسی دەرەوەی سۆڤیەت کاری کردووە و دواتر لە ساڵانی ١٩٢١دا وەک کۆمیساری گەل بۆ دارایی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی جۆرجیا و کۆماری سۆڤیەت فیدراڵی سۆسیالیستی ترانسقەوقاز کاری کردووە –١٩٢٢. لە ساڵی ١٩٢٤ وەک نێردەی بازرگانی سۆڤیەت بۆ ئەڵمانیا دەستنیشانکرا و لەگەڵ گەڕانەوەی بۆ یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٣٥ بوو بە جێگری سەرۆکی بانکی دەوڵەتی سۆڤیەت. بۆ زۆربەی ساڵانی ١٩٣٠ سەرۆکی بانکی بازرگانی دەرەوەی سۆڤیەت بووە.
لە ھەمان کاتدا سڤانیدزێ درێژەی بە سکۆلەرشیپەکەی دا؛ گۆڤاری مێژووی کۆنی دامەزراند، زمانەکانی ئالارۆدی خوێندەوە و شاعیری سەدەی ناوەڕاستی جۆرجیا شۆتا ڕوستاڤێلی وەرگێڕایە سەر زمانی ڕووسی.
لە لووتکەی پاکتاوکردنی گەورەدا، ستالین لە ساڵی ١٩٣٧دا فەرمانی دەستگیرکردنی سڤانیدزەی دەرکرد. سڤانیدزێ ڕەتیکردەوە دان بەوەدا بنێت کە سیخوڕی ئەڵمانی بووە لە بەرامبەردا، وەک ئەوەی NKVD پێشکەشی کردبوو، بۆ ژیانی. لە زاری ستالینەوە ھاتووە: «ئەو جۆرە شانازییە ئەرستۆکراتییە». سڤانیدزێ و خوشکەکەی ماریکۆ لە ساڵی ١٩٤١ لە سێدارە دران، لەگەڵ پێشڕەوی ئەڵمانییەکان. ماریا ھاوسەرەکەی (لەدایکبووی کۆرۆنا؛ ١٨٨٩–١٩٤١)، گۆرانیبێژ لە شانۆی ئۆپێرا و بالێی تبلیس لە دۆلینسکۆیە، کەمپێکی زیندانی ژنان لە کازاخستان سزای دە ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا. ئەو ژنە بەھۆی جەڵتەی دڵەوە گیانی لەدەستدا لەگەڵ ئاگادارکردنەوەی لە لەسێدارەدانەکە. کوڕەکەی ئیڤان (لەدایکبووی دژۆنرید بۆ ڕێزلێنان لە جۆن ڕید) لە ساڵی ١٩٥٧ تا ١٩٥٩ لەگەڵ کچەکەی ستالین سڤێتلانا ئەلیلویڤا ھاوسەرگیری کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦ پۆل:مردووانی ١٩٤١ پۆل:قوربانییەکانی پاککردنەوەی گەورە لە گورجستان (وڵات) پۆل:بنەماڵەی ستالین پۆل:بەلشەفییە کۆنەکان
ھیشام کوڕی عەبدولمەلیک
وێنۆک|سکەی لە چاپ دراوی سەردەمی ھیشام کوڕی عەبدول مەلیک
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٧٤٣
ئەپ گەلەری ھواویی
وێنۆک|وێنۆچکەی ئەپ گەلەری ھواویی لەگەڵ دەقی بەدەستھێنان لە کۆگاکە. ھواویی ئەپ گەلەری (کورتکراوە AppGallery لەسەر شاشە) بریتییە لە بەڕێوەبەری کۆکراوە و دابەشکەری سەکۆی پێژمێر، یان 'کۆگای بەرنامە'، داڕێژراوە لەلایەن کۆمپانیای ھواویی بۆ سیستەمی سەرچاوەکراوەی کارپێکەری ئەندرۆیدی تایبەت بە کۆمپانیای گوگڵ و سیستەمی ھارمۆنی ئۆ ئێس. تایبەت بە کۆمپانیای ھواوی چینی، ئەپ گەلەری بەکاردێت لەلایەن ٤٢٠ ملیۆن بەکارھێنەری چالاکەوە لەسەر ٧٠٠ ملیۆن ئامێری ھواویی.
ئەپ گەلەری ھواویی، بڵاوکرایەوە لە لە چین، و پاشان لە ساڵی  لە جیھاندا، دواتریش لەسەر ھەموو مۆبایلە نوێیەکانی ھواویی بەشێوەی بنەڕەتی جێگیرکران پاش ئەوەی ئامێرە نوێیەکانی کۆمپانیاکە خزمەتگوزارییەکانی گۆگڵ (GMS) لێ قەدەغە کرا بەھۆی جەنگی بازرگانی نێوان چین و ئەمریکا لە ئایاری ٢٠١٩ ەوە کە چیتر کۆمپانیا چینییەکە ناتوانێ خزمەتگوزاری و بەرنامەکانی گۆگڵ لەسەر مۆبایلە نوێیەکانی دابمەزرێنێت و یەکەم مۆبایلیش کە بەبێ خزمەتگوزاری گۆگڵ بڵاوکرایەوە ھواویی مەیت ٣٠ بوو، کە تەنھا ئەپ گەلەری و خزمەتگوزاری بەرنامەکانی ھواویی (HMS) تێدا بەردەست بوو وەک کۆگای دابەزێنەری بەرنامەکان و بێبەش بوو لە کۆگای گۆگڵ پلەی و سەرجەم بەرنامەکانی تری کۆمپانیای گۆگڵ.
بڕیارنامەی ٤١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی شوباتی ١٩٤٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی ئیندۆنیزیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٥٩‌ەم، بە ٧ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٤ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئەپ گەلەری ھواویی
ھەتا ڕێکەوتی چارەکی سێیەمی ساڵی ٢٠٢٠، ئەپ گەلەری گەیشت بە ڕێژەی ٣٥٠ ملیار بەرنامەی دابەزێنراو. ھەر لەھەمان ساڵدا ئەپ گەلەری توانی بگات بە ڕێژەی زیاتر لە٤٩٠ ملیۆن بەکارھێنەر لە ١٧٠ وڵاتی جیاوازدا، ھەروەھا نزیکەی ١٫٦ ملیۆن پرۆگرامساز.
بڕیارنامەی ٤١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٤٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیندۆنیزیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھۆڵەندا
ئەپ گەلەری ھواویی
، ئەپ گەلەری زیاتر لە ٥٣٠ ملیۆن بەکارھێنەری چالاکی بە ڕێژەی ساڵانەی لە ٨٣٪ زیادکردنی بەرنامەی بەرھەمھاتووی ھەبووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەندرۆید پۆل:ھواوی پۆل:پلاتفۆڕمی دابەشکردنی نەرمەواڵەی مۆبایل پۆل:ناساندنەکانی ٢٠١١
١٩٣٣
سەدەی ١٩یەم | سەدەی ٢٠ەم | سەدەی ٢١ەم ١٩٢٨ | ١٩٢٩ | ١٩٣٠ | ١٩٣١ | ١٩٣٢ | ١٩٣٣ | ١٩٣٤ | ١٩٣٥ | ١٩٣٦ | ١٩٣٧ | ١٩٣٨
ڕووداوەکان
تازە داھاتوە ئاوی بەلوعە پێمگوت بۆماچێک وتی مەمنوعە!
مردنەکان
پۆل:١٩٣٣ پۆل:ساڵەکان
جونیان، ئیمامی سەقز
جونیان (Cunyan، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٢٠ کەس لە ٩٧ بنەماڵەدا بووە.
جێگیری ھاوسەنگی
جێگیری ھاوسەنگی (ئینگلیزی: Equilibrium constant) بریتییە لە ڕێژەی ئەنجامی لێکدانی خەستیی ماددە بەرھەمھاتووەکان بۆ ئەنجامی خەستیی ماددە کارلێککردووەکان، لە باری ھاوسەنگیدا، ھەریەکەیان بەرزکرابێتەوە بۆ توانێک کە یەکسانە بە کۆڵکەی ئەو ماددەیە لە ھاوکێشە کیمیایییەکەدا.
جونیان، ئیمامی سەقز
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
جێگیری ھاوسەنگی
سەرچاوە
پۆل:ھاوسەنگیی کیمیایی
جونیان، ئیمامی سەقز
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
خشتی ئاراستەبەر
خشتی ئاراستەبەر (پێشی دەوتریت بەردی ڕێنمایی، خشتی نابینایان، ڕێڕەوی زیرەک، ئاراستە ھێڵ، خشتەقوری کوێران) بریتییە لە سیستەمێک کە پێکھاتووە لەخشتێکی ئاراستەلەسەر بەجۆرێک لەسەر ڕوی خاک دادەنرێت لە ڕێڕەوی شۆستەی شەقامەکان و نھۆم و پەیژەی شوێنەگشتیەکان بۆ یارمەتیدانی ئەوکەسانەی کێشەی بینینیان ھەیە.
ئەم خشتەکە تایبەتانە ڕەنگیان زەردە و لەسەر ڕوویان ھێڵکاری کراوە و چاڵی و قوڵی ڕێکخراو ھەیە لەشێوەی چوارگۆشە و لاکێشەی و بازنە و ھتد، کەدەتوانرێت بەھۆی ژێڕپێیەکان بەپێڵاوەوە ھەستی پێبکرێت یاخود لەڕێگای بنکی گۆپاڵەوە ھەستی پێبکرێت بەجۆرێک کەسی نابینا یاخود کەمبینا دەتوانێت ئاراستەی ڕێڕەوی خۆی دیاری بکات و ئاگاداربێت لەوەی کە بەرەو کوێ دەڕوا و لەبەردەمی چ ئاراستەیەک یاخود چ چاڵێک یان کۆسپێک ھەیە.