cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ناوتاق
ناوتاق گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی باوەخۆشێن، قەزای دەربەندیخان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ناوتاق لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بیدەن و لە باشوور لەگەڵ گوندی نەژوێنی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی حەسەنەکارە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مچەکوێری برا.
شەڕی بەدر
دەرئەنجامەکان
دوای کۆتایی ھاتن بە جەنگ و سەرکەوتنی موسڵمانان ناکۆکی و جیاوازی بیر و ڕا لەسەر دەستەکەوتەکانی جەنگ سەری ھەڵدا بە ھۆیی ئەوەی یپێغەمبەری ئیسلام پێش شەرەکە بەلێنی ئەوەی دابوو ھەرکەسێک لەم جەنگە کەسێک لە بێ باوەرەکان بکوژێت پاداشت دەدرێتەوە ھێزی موسلمانان دابەش بوو بەسەرسێ یەکە یەکەیەکیان لەلای چادری پێغەمبەر بوون یەکەیەک دەستکەوتەکانیان کۆدەکردەوە یەکەیەک ڕاوی سوپای دوژمنی دا ئەمە بووە ھۆیی ئەوەی ئەوانەی کە لە ناو شەرەکە نەبوون ھیچ دەستکەوتێکی جەنگی نەیاندەگرتەوە بۆیە ڕوویان لە پێغەمبەری ئیسلام کرد و پێیان ڕاگەیاند ئێمە بۆ پاراستنی تۆ لێرە ماینەوە نەک لە بەر ترس و ڕاکردن لە جەنگ ئەمە پرسێکی ھەستیاری دروست کرد لەو سەربەندە سورەتی ئەنفال دابەزی لەسەر چۆنییەتی دابەشکردنی دەستکەوتەکان و پاداشت دانەوەی بەشداربوانی ئەم جەنگە
سەرچاوەکان
پۆل:شەڕەکان پۆل:٦٢٤ پۆل:محەممەد لە مەدینە
ڕۆژاوای ژۆو
رۆژاوای ژۆو (بە چینی:西周 خوێندنەوە:سی ژۆو: ١٠٤٥ی پێش زاین تا ٧٧١ی پێش زاین) بەشێک بوو لە نیوەکەی تری ئیمپراتۆریەتی ژۆو لە مێژووی دێرینی چین، لەم کاتە دەستی پێکرد کە پاشا وو، دەستی بەسەر ئیمپراتۆریەتی شانگ گرت لە جەنگی موو یێ، و رۆژاوای ژۆی دامەزراند، ھەرچۆنێک بێت ئیمپراتۆریەتەکە بە کۆتا ھات کاتێک خەڵکانی چوانڕۆنگ ھێرشیان کردە سەر پایتەختەکەی ھائۆجینگ و پاشا یوویان لەناوبرد.
سەرچاوەکان
پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین
یانەی کۆمپیوتەرییی کایۆس
یانەی کۆمپیوتەریی کایۆس (CCC) ڕێکخراوێکی ئەڵمانییە و گرنگی بە پرسەکانی پەیوەست بە تەکنۆلۆژیا و تایبەتمەندی و ئازادییە مەدەنییەکان دەدات. یانەکە لە ساڵی ١٩٨١ دامەزراوە و گەشەی کردووە و بووەتە یەکێک لە گەورەترین و کاریگەرترین کۆمەڵەی ھاککەرەکان لە جیھاندا.
CCC بە چالاکی و داکۆکیکردن لە پرسەکانی پەیوەست بە مافە دیجیتاڵییەکان، تایبەتمەندی ئۆنلاین و ئازادی قسەکردن ناسراوە. لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا بەشداری لە کۆمەڵێک کەیسی باڵادا کردووە، لەوانە شەڕی دژی سانسۆر و چاودێری ئینتەرنێت، ھەروەھا بەرگریکردن لە زانیاریدەرانی وەک ئێدوارد سنۆدن. یەکێک لە چالاکییە سەرەکییەکانی CCC کۆنگرەی ساڵانەی پەیوەندییەکانی کایۆسە (CCC) کە ھەموو مانگی کانوونی دووەم لە ئەڵمانیا بەڕێوەدەچێت. لە چالاکییەکەدا ھەزاران ھاککەر و تەکنەلۆجیست و چالاکوان و لایەنی دیکەی ئارەزومەند لە سەرانسەری جیھان کۆدەکرێنەوە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر بابەتەکانی پەیوەست بە تەکنەلۆجیا و کۆمەڵگا.
جگە لە کاری داکۆکیکردن و ڕێکخستنی بۆنە و ئاھەنگەکانی وەک CCC، ئەندامانی یانەکە بە شارەزایی تەکنیکی خۆیان لە بوارەکانی وەک ئاسایشی کۆمپیوتەر و کریپتۆگرافی ناسراون. زۆرێک لە ئەندامان بەشدارییان لە پڕۆژەکانی سەرچاوە کراوەدا کردووە یان ئامرازەکانی خۆیان بۆ ھاککردن یان باشترکردنی ئاسایشی کۆمپیوتەر پەرەپێداوە. لە ماوەی مێژووی خۆیدا، CCC کاریگەرییەکی بەرچاوی ھەبووە لەسەر داڕشتنی گوتاری گشتی لە دەوری پرسە پەیوەندیدارەکانی تەکنەلۆژیا. چالاکییەکانی یارمەتیدەر بووە لە بەرزکردنەوەی ئاستی ھۆشیاری سەبارەت بە چاودێریکردنی ئۆنلاین، سانسۆر و ھەڕەشەکانی دیکە بۆ سەر ئازادی دیجیتاڵی. بەردەوامە لە بوون بە دەنگێکی گرنگ لە داڕشتنی سیاسەت لە دەوری ئەم پرسانە چ لە ناوخۆی ئەڵمانیا و چ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا.
کیم پاوەر
کیم ئی پاوەر ئەکادیمیوانێکی ئوستڕالی، باوەڕدارێکی فێمینست و مێژووناسی کڵێسایە، و دامەزرێنەری گۆڵدن سەنتەری تایبەت بە مێژووی ژنانە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ژنە مێژووناسە ئوستڕالییەکان پۆل:ژنە ئەکادیمیوانە ئوستڕالییەکان پۆل:فێمینیستە نووسەرە ئوستڕالییەکان پۆل:پۆڵ:ژنە ئەکادیمیوانە ئوستڕالییەکان پۆل:زیندووان
٤٠٥ (ژمارە)
٤٠٥ (چوارسەد و پێنج) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٤٠٤ و ٤٠٦.
ئیمپراتۆر سوینین
ئیمپراتۆر سوینین ھەروەھا وەک ئیکوێیریبیکۆیساچی نۆ سمێرامیکۆتۆ (活目入彦五十狭茅天皇) ناسراوە، ١١مین ئیمپراتۆری ئەفسانەیی ژاپۆنە، زانیارییەکی کەم لەسەر ئیمپراتۆر زانراوە، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ٢٩ی پێش زایین تا ٧٠ی زایینی ەبێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی یەکەمی پێش زایین پۆل:فەرمانڕەوا ئەفسانەییەکانی سەدەی یەکەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەم لە ئاسیا پۆل:ئیمپڕاتۆرە ئەفسانەییەکانی ژاپۆن پۆل:خەڵکی سەردەمی یایۆیی لە ژاپۆن
تەلیسکۆپی زۆر گەورە
تەلیسکۆپی زۆر گەورە (بە ئینگلیزی: Very Large Telescope) (کورتکراوە: VLT) کۆمەڵەیەکن لە ٤ تەلیسکۆپ. ئەوانیش: ئەو تەلیسکۆپانە دامەزراون لەلایەن ڕوانگەی باشووری ئەووروپا (ESO). 100px|بێچوارچێوە|ناوەڕاست|شوێنی تەلیسکۆپی زۆر گەورە لەسەر نەخشە ئەو تەلیسکۆپانە بونیاد نراون لە ناوچەی پاراناڵ لە بەرزی ٢٦٣٥ مەتر لەسەر چیای ئاتاکما لە باشووری چیلی.
ھەر یەکێک لەو تەلیسکۆپانە ڕووبەری بازنەیی ٨٫٢ مەتریان گرتووە، و توانای سووڕانەوەیان ھەیە بە دەوری خۆیان.
نادیە شارمین
نادیە شارمین ڕۆژنامەنووسی بەنگلادیشی و ڕاپۆرتنووسی تاوانەکانە. لە ساڵی ٢٠١٥، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.
ژیان
نادیە لە قۆناغی ناوەندی حەزی بەوە بووە ببێتە ڕۆژنامەنووس. لە ساڵی ٢٠٠٩، دەچێتە پاڵ کۆمەڵەی سوپای ڕاگەیاندنی بەنگلادیش لەوێوە دەبێتە ڕاپۆرتنووسی تاوانەکان.
لە ساڵی ٢٠١٣، شارمین ڕووماڵی ڕاپۆرتێکی دەستپێکرد لەسەر کۆمەڵەیەکی ئیسلامی کە ھێرشیان کردبووە سەر یەکێک لە ھاوپیشەکانی لە کەناڵی ئیکوشی، کاتێک لەلایەن چالاکوانانی حیفازەتی ئیسلام ھێرشی کرایەسەر. ئەو کۆمەڵە ئیسلامییە بەوە ناسراون کە ھێرشدەکەنە سەر ئەو کۆمەڵانەی کە ژن و پیاو بەئاشکرا تێکەڵبن و بەیەکەوە کاربکەن، ھەروەھا ھێرشدەکەنە سەر بێباوەڕەکەن، جگە لەوانەش بەزۆر داوا دەکەن کە ژنان حیجاب بپۆشن. کۆمەڵەکە ١٣ خاڵیان بۆ پێداچوونەوەی یاسای ژنان لە بەنگلادیش ھەیە کە لاببردرێت، خودی ئەو یاسایانە بۆ یەکسانی ڕەگەزی لە بەنگلادیش دانراون. لە چالاکییەکانی حیفازەتی ئیسلام، ھیچ کاتێک چالاکوانەکانیان لەلایەن پۆلیس ھێرشیان نەکراوەتە سەر، لەبەرامبەردا ڕۆژنامەنووسان ھەردەم لەو وڵاتە ھەڕەشەیان لێدەکرێت لەلایەن پۆلیسەوە.
دواتر نادیەش بەھۆی نەپۆشینی حیجاب، دەکەوێتە ئامانجی ڕێکخراوەکە، لەمبارەیەوە نادیە دەڵێت کە لەبەرئەوە ھێرشی کراوەتە سەر چونکە ئەو تەنیا ژنێکە. ھێرشەکە لەلایەن ٥٠–٦٠ پیاوبوو کەبەدوای نادیە ڕایان دەکرد، کاتێک نادیە دەکەوێتە سەر زەوی ئەوا کامێرامانەکەی ھەوڵی ڕزگارکردنی دەدات بەڵام ھەردووکیان ھێرشیان دەکرێتە سەر. شەرمین دەبردرێتە نەخۆشخانە و ڕۆژی دواتر سکاڵا تۆماردەکات، بەڵام ھیچ کەسێک دەستگیر ناکرێت.
لە دوای چاکبوونەوەی شارمین گەڕایەوە سەر کارەکەی، ئەمجارەیان بۆ دەزگایەکی دیکە بەناوی ئکاتۆر تیڤی کارەکانی دەستپێکردەوە لەسەر ڕاپۆرتنووسینی تاوانەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی بەنگلادیشی پۆل:چالاکوانی مافەکانی ژنانی بەنگلادیشی پۆل:زیندووان پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
باتڵ
باتڵ (بە عەرەبی: باطل) وشەیەکی ئیسلامییە و بە واتای درۆ یان بەتاڵ دێت، و دەتوانرێت بۆ وەسفکردنی بەڵگەنامە یان گرێبەستێکی ھەڵوەشاوە بەپێی شەریعەت بەکاربھێنرێت. ھەروەھا دەتوانرێت بۆ وەسفکردنی کارێکی ستەمکارانە یان نادادپەروەرانە بەکاربھێنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
ئەلیسا ڤاکاس مۆرۆ
ئەلیسا ڤاکاس مۆرۆ (؛ لەدایکبووی دەورووبەری ١٩٧٢) ژنە پەرستیار و سەرۆکی سیستەرەکانی کۆمبۆنی، ئەو لە ئیسپانیا لە دایکبووە. ئەو وەک پەرستیار لە میسر و بەیت عبرە بووە.
لەکاتی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا، ئەو بۆ یارمەتیدان چووە ئیتالیا. لە ئازاری ٢٠٢١، لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ھەروەھا جیل بایدن، خاتوونی یەکەمی وڵات خەڵاتی نێونەتەوەیی ژنانی ئازای پێبەخشرا.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
کوردەمیری قەڵوەزولوقمان
کوردەمیری قەڵوەزولوقمان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شێخ تەویل، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کوردەمیری قەڵوەزولوقمان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مەسۆیی بەرگەچ و لە باشوور لەگەڵ گوندی چاڵەڕەشی ڕۆغزایی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کوردەمیری حەمەسڵێمان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی فەقێ مستەفا.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مالیزیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
مالیزیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
ھەینی (فیلمی ١٩٩٥)
ھەینی فیلمێکی کۆمێدیی ھاوڕێییی ئەمریکیی ساڵی ١٩٩٥ە کە لە دەرھێنانی ئێف. گاری گرەی و لە نووسینی ئایس کیووب و دی جەی پووە. یەکەم فیلمە لە سیانەی ھەینی، و ئایس کیووب، کریس تەکەر، نایا ڵۆنگ، تاینی «زووس» لیستەر جونییەر، ڕێجینا کینگ، ئانا ماریا ھۆرسفۆرد، بێرنی ماک، و جۆن ویدەرسپون ڕۆڵی سەرەکیی تێدا دەگێڕن. فیلمەکە لە باشووری ناوەڕاستی لۆس ئانجلەس ڕوودەدات، و باس لە دوو ھاوڕێی بێکار دەکات بە ناوەکانی کرەیگ جۆنز و سمۆکی، کە تووشی کێشە دەبن دوای ئەوەی قەرزاری بەنگفرۆشێکی ناوخۆیی دەبن لەکاتێکدا دژایەتیی مڵھوڕێکی گەڕەکەکەیان دەکەن.
لەکاتی پەرەپێدانی فیلمەکەدا، ئایس کیووب و دی جەی پوو ناڕەزایی خۆیان دەربڕی سەبارەت بە بەرجەستەکردنی چەتە لە فیلمدا، کە بە توندوتیژ و ھەڕەشەئامێز دەیانبینی. لە ئەنجامدا، ویستیان بەرپەچی ئەمە بدەنەوە، بە سوودوەرگرتن لە ئەزموونە کەسییەکانیان لە کاتی داڕشتنی کەسایەتییەکان و چیرۆکەکەیدا. ئامادەکارییەکان بۆ فیلمەکە دەستیپێکرد دوای ئەوەی دووانەکە توانیان بوودجە لە نیو ڵاین سینەماوە دەستەبەر بکەن. نیو ڵاین سینەما بڕیاریان دا کە پارەکەیان بۆ دابین بکەن لە بەرامبەر کۆمیدیانێکی بەئەزموون لە یەکێک لە ڕۆڵە سەرەکییەکاندا؛ ئایس کیووب و دی جەی پوو بە خێرایی تەکەریان ھەڵبژارد لە کاتی ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکاندا، بەھۆی ئەم ڕۆڵەیەوە تەکەر ناوبانگێکی زۆری پەیدا کرد. ئەم فیلمە یەکەم کاری دەرھێنەریی فیلمیی گرەیە، کە پێشتر بە دەرھێنەری ڤیدیۆکلیپ ناسرابوو.
ھەینی لە ٢٦ی نیسانی ١٩٩٥دا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا لە سینەماکندا نمایشکرا. لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی ئەرێنیی وەرگرت، کە زۆرێکیان ستایشی بەشە کۆمیدییەکان، نووسین، و نواندنەکانیان کرد. فیلمەکە سەرکەوتنێکی بازرگانیی باشی بەدەستھێنا، و توانی داھاتی ٢٧ ملیۆن دۆلار لە سەرانسەری جیھاندا بەدەست بھێنێت. پاشان شوێنکەوتەیەکی گەورەی کەڵتی بەدەستھێنا، کە بووە ھۆی دروستبوونی میمی ئینتەرنێت و ئاماژەی کولتووری بەناوبانگ. زنجیرەیەک دروست بوو بە پاشھاتەکانی ھەینیی داھاتوو (٢٠٠٠) و ھەینیی داھاتووتر (٢٠٠٢).
چیرۆک
کرەیگ جۆنز، کوڕێکی تەمەڵی کە بەم دوایییە لە کارەکەی دەرکراوە، و لە باشووری ناوەڕاستی لۆس ئانجلەس دەژی، ھەینییەک لەگەڵ ھاوڕێی نزیکی، سمۆکی، بەسەر دەبات، کە جاروبار ماددەی ھۆشبەر دەفرۆشێت. دووانەکە جگەرەیەکی ماریوانا دەکێشن، کە درابوو بە سمۆکی لەلایەن بیگ وۆرمی دابینکەری ماددەی ھۆشبەرەوە تاکوو بیفرۆشێت.
بیگ وۆرم ھەوڵدەدات پارەکەی لە سمۆکی وەربگرێت، کاتێک سمۆکی دەڵێت کە لە ئێستادا پارەکەی پێ نییە، بە ھەڵە کرەیگیش تێوە دەگلێنێت، لە ئەنجامدا بیگ وۆرم دوایین جار ئاگاداریان دەکاتەوە: ئەگەر تا کاتژمێر ١٠:٠٠ی شەو ٢٠٠ دۆلاری نەدەنێ، کرەیگ و سمۆکی دەکوژرێن.
سمۆکی ھەندێک ماددەی ھۆشبەر دەفرۆشێت بە ھێکتۆر، کە ھاوڕێیەکی پێشووی کێشانییەتی، لەکاتێکدا دیبۆ، مڵھوڕی گەڕەکەکە، سمۆکی ناچار دەکات کە لەگەڵی بچێتە ناو ماڵی ستانلیی دراوسێیانەوە بۆ ئەوەی دزی بکەن و ٢٠٠ دۆلار دەدزن دیبۆ بڕیار دەدات کە ھەمووی بۆ خۆی بھێڵێتەوە.
سمۆکی ھەوڵدەدات پارەکە لە دیبۆ بدزێت، کە لەگەڵ فێلیشادا لە ماڵەکەیدا خەوتووە، بەڵام بەھۆی دەستتێوەردانی ئیزاڵی بەرچاوتەنگەوە شکست دەھێنێت. دوای بینینی دیبۆ بەئاگایی، کرەیگ و سمۆکی ئۆتۆمبێلێک دەبینن کە بە ھێواشی لێدەخوڕێت و، بە گومانی تەقەکردن لە ڕێگەی ئۆتۆمبێلەکەوە، بۆ ئێوارەکەی لە ژووری کرەیگدا خۆیان دەشارنەوە. دوای ھەوڵدانی سمۆکی لە پەیوەندیکردن بە بیگ وۆرم و شکستھێنانی، و نزیکبوونەوە لە کاتژمێر ١٠، دەچنەوە دەرەوە، بەڵام ناچار دەبن خۆیان لە پیاوەکانی بیگ وۆرم بپارێزن چونکە لەناو ڤانێکی ڕەشدا دانیشتوون و گڵۆپەکانی کوژاوەتەوە، و دەست بە تەقەکردن دەکەن.
دوای تەقەکردنەکە، دراوسێکان بە بیستنی دەنگی تەقەکان لە ماڵەکانیان دێنە دەرەوە. دێبی ڕووبەڕووی دیبۆ دەبێتەوە بەھۆی ئەوەی لە فێلیشای داوە، چونکە وای زانیوە کە فێلیشا لە پشت ھەوڵی دزییەکەی سمۆکییەوە بووە. لەگەڵ ھاتنی کرەیگ و سمۆکی، دیبۆ بە تووڕەیییەوە بۆکسێک لە دێبی دەدات، و دەیخاتە سەر زەوی، ئەمەش دەبێتە ھۆی دروستبوونی شەڕێکی جەستەیی لە نێوان ئەو و کرەیگ، و کرەیگ براوە دەبێت. سمۆکیش ٢٠٠ دۆلارەکەی لە دیبۆ دەدزێت، کە لە زەوییەکەدا بووراوەتەوە.
ڕێد و ئێزێڵ کەلوپەلە دزراوەکانیان وەردەگرنەوە. دێبی عاشقی کرەیگ دەبێت، ئەمەش وا لە کرەیگ دەکات بە تەلەفۆن لە جۆی جیاببێتەوە لەکاتێکدا باوکی ئاگاداری دەکاتەوە کە سەرپەرشتیاری پێشووی کارەکەی پەیوەندیی پێوە کردووە و دەیەوێت سبەی بیبینێت.
سمۆکی قەرزەکەی لەگەڵ بیگ وۆرم یەکلایی دەکاتەوە و پێی دەڵێت کە چیتر ماددە ھۆشبەرەکان نافرۆشێت و بڕیارە تەرکی بدات. پاشان سمۆکی جگەرەیەکی ماریوانا دەکێشێت و کۆتایی بە فیلمەکە دەھێنێت بە سەیرکردنی کامێراکە و وتنی "لەخۆمەوە وام وت! و تۆ ئەمە دەزانیت!"
کاست
لاواندا پەیج ڕۆڵێکی کامیۆی ھەیە وەک شایەدێکی یەھووە کە کرەیگ دەرگاکەی لەسەر دادەخات. مایکڵ کڵارک دەنکن بە ڕۆڵێکی ئاماژەپێنەدراو وەک یاریزانێکی کراپس دەردەکەوێت؛ ئەمە یەکەم دەرکەوتنی فیلمییەتی. مۆسیقاژەنی ڕاپ دەبلیوو سی وەکوو یەکێک لە تەقەکەرەکانی بیگ وۆرم بەشدارە.
بڵاوبوونەوە
ھەینی لە ٢٦ی نیسانی ١٩٩٥ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، و ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٩٥ لە بەڕیتانیا، و ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥ لە ئوسترالیا بڵاوکرایەوە. فیلمەکە لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥دا، تەنھا بۆ یەک شەو نمایشکرایەوە بە شێوەیەکی سنووردار وەک ڕێزلێنانێک بۆ ساڵیادی ٢٠ ساڵەی.
میدیای ماڵەوە
فیلمەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥دا لەسەر ڤی ئێچ ئێس، و لە ٢ی ئازاری ١٩٩٩دا لەسەر دی ڤی دی، و لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩دا لەسەر بلو-ڕەی بە بڕینی دەرھێنەر (٩٧ خولەک) بڵاوکرایەوە. وەشانی دی ڤی دییەکەی ترەیڵەرێکی سینەمایی، کورتەفیلمێک لەسەر فیلمەکە، و چاوپێکەوتن لەگەڵ کاستەکە تێدایە.
پێشوازی
ھەینی لە کۆتاییی ھەفتەی یەکەمدا ٦٬٥٨٩٬٣٤١ دۆلاری بەدەستھێنا و بۆ یەکەمجار لە پلەی دووەمی بۆکس ئۆفیسی ٨٦٥ سینەمادا دەرکەوت، بە تێکڕای ٧٬٦١٧ دۆلار بۆ ھەر سینەمایەک. فیلمەکە لە ئەمریکای باکوور ٢٧٬٤٦٧٬٥٦٤ دۆلاری بەدەستھێنا، لە بەرامبەر بوودجەی ٣٬٥ ملیۆن دۆلاردا.
ڕاتن تۆمەیتۆز بەپێی ٢٩ پێداچوونەوە، ڕێژەی پەسەندکردنی ٧٦٪ی بە فیلمەکە داوە، بە ھەڵسەنگاندنی ٦٫٤/١٠. مێتاکریتیک نمرەی ٥٤ لە کۆی ١٠٠ بە فیلمەکە بەخشیوە، بەپێی ٩ پێداچوونەوە، کە «پێداچوونەوەی تێکەڵە یان مامناوەند» بوون.
دوای بڵاوبوونەوە
فیلمەکە لە دوای بڵاوبوونەوەیەوە شوێنکەوتوویەکی گەورەی کەڵتی بەدەستھێناوە. دیمەنێکی فیلمەکە سەرچاوەی میمی ئینتەرنێتیی «خوات لەگەڵ، فێڵیشا»یە—کە دەستەواژەیەکە بۆ دەرکردنی کەسێکی ناگرنگ. جەیمس ھاریسن یاریزانی پێشووی ھێڵی بەرگریی پیتسبێرگ ستیلەرز و دیبۆ ساموێڵی وەرگری فراوانی سان فرانسیسکۆ فۆرتی ناینەرز ھەردووکیان نازناوی دیبۆیان لێندراوە وەک ئاماژەیەک بۆ کەسایەتیی فیلمەکە.
دەرھێنەر کوێنتن تارانتینۆ ھەینیی یەکێک لە ٢٠ فیلمە دڵخوازەکانی داناوە لە ساڵانی ١٩٩٢ تا ٢٠٠٩.
پاشھاتەکان
سەرکەوتنی فیلمەکە بووە ھۆی دروستبوونی دوو پاشھات: ھەینیی داھاتوو (٢٠٠٠) و ھەینیی داھاتووتر (٢٠٠٢). بەشی چوارەم، کە بە شێوەیەکی تاقیکاری ناوی دوا ھەینیییە، چەند ساڵێکە لە کارکردندایە. ھەروەھا فیلمەکە ئیلھامبەخش بوو بۆ زنجیرە ئەنیمەیشنێک، بە ناوی ھەینی: زنجیرە ئەنیمەیشنەکە کە لە ھاوینی ٢٠٠٧ پەخشکرا.
پاشھاتی ھەینیی داھاتوو سەرکەوتووترین فیلمی زنجیرەکەیە، کە کۆی ٥٩٬٨ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێناوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ١٩٩٥ پۆل:فیلمەکانی نیو لاین سینەما پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییە-ئەفریقییەکان پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٥
ئاروشی نیشانک
ئاروشی نیشانک (لەدایکبووی ١٧ی ئەیلوولی ١٩٨٦) خانمەکتەر، بەرھەمھێنەرێکی ھیندی، و سەماکەر، ژینگەپارێزە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی پۆل:زیندووان
کۆمپانیای نیشتیمانی نەوتی باشووری ئێران
وێنۆک کۆمپانیای نیشتیمانی نەوتی باشووری ئێران، گەورەترین کۆمپانیای نەوت و گاز لە ئێران، سەر بە کۆمپانیای نیشتمانی نەوتی ئێرانە و لە بواری گەڕان و پەرەپێدان و بەرھەمھێنان، پرۆسێسکردن و گواستنەوەی نەوتی خاو و سرووشتی کاردەکات غاز، ھەروەھا بەرھەمھێنانی غازی چڕ. ڕەگی دامەزراندنی ئەم کۆمپانیایە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٧١ و دامەزراندنی ئۆسکۆ لە شاری مەسجد سلێمان. فۆڕمی ئێستای ئەم کۆمپانیایە لە دوای شۆڕشی ساڵی ١٩٧٨ پێکھاتووە، بە تێکەڵکردنی سەروەت و سامانی کۆمپانیای ئۆسکۆ و کۆمپانیای ئۆپەراسیۆنە ناپیشەسازییەکان، لەژێر ناوی بەڕێوەبردنی ناوچە نەوت ھەڵگرەکان. دوای شەڕی ئێران و عێراق ناوی گۆڕدرا بۆ بەڕێوەبردنی بەرھەمھێنانی سەرزەوی و لە ساڵی ١٩٩٨دا، دوای داڕشتنەوەی دووبارە و ڕێکخستنەوە، ناوەکەی گۆڕدرا بۆ کۆمپانیای نیشتمانی ناوچە نەوتھەڵگرەکانی باشوور. ئێستا بارەگای ئەم کۆمپانیایە دەکەوێتە شاری ئەھواز. کۆمپانیای ناوچە نەوتییەکانی باشوور لە ئێستادا نزیکەی ٨٠٪ی نەوتی ئێران و ١٦٪ی غازی ئێران بەرھەم دەھێنێت، کە ٣ ملیۆن بەرمیل نەوتی خاو و ٢٫٥ ملیار پێ سێجا (ھاوتا بە ٧٠ ملیۆن مەتر سێجا) غازی سروشتی و ١٣٠ ھەزار بەرمیل غازی چڕ بەرھەم دەھێنێت ڕۆژانە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خووزستان پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
٤٠٦ (ژمارە)
٤٠٦ (چوارسەد و شەش) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٤٠٥ و ٤٠٧.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
وێبمەنی
وێبمەنی ناوی کۆمپانیایەکی ڕووسییە کە لە ئاستی جیھانیدا کار دەکات. وێبمەنی سیستمێکە بۆ چالاکیی بازرگانیی ئەلیکترۆنیکی کە لە ١٩٩٨ـدا دامەزراوە.
ئەم سیستمە ڕەنگە زیاتر لە ٣٦ میلیۆن بەکاربەری ھەبێت.
وێبمەنی، ڕژێمێکی بژاردنی دراوی دیجیتاڵی خێرا و ھەرێمییە کە توانای گواستنی پارە لە زووترین کات و بێ پێویست بوونی کارتی بانکی دابین دەکات. ئەم گواستنانە پارێزراون و توانای گەڕانەوەی پارە یان ناسینی بۆ کەسانی سێیەم نییە. وێبمەنی خزمەتگوزارییەکی ھاوشێوەی پەیپاڵە بەڵام پێچەوانەی پەیپاڵ کە لە وڵاتانی عێراق، ئێران، تورکیا، سوریا و چەندوڵاتێکی تردا بە ھۆی سزا ئابوورییەکانی ئەمریکاوە کاری پێ ناکرێ وێبمەنی لەم وڵاتانەشدا کاری پێ دەکرێ و ھیچ سنوورێکی بۆ پێشکەش کردنی خزمەتەکانی نییە.
پەراوێزەکان
پۆل:دراوی دیجیتاڵ
وێستگەی بۆشاییی میر
وێنۆک| وێنەیەکی وێستگەکە لە بۆشایی ئاسماندا لە ساڵی ١٩٩٨
میر وێستگەیەکی بۆشایی رووسیە ناوەکەی (بە ڕووسی Мир) ناوەکە بە کوردی واتا زانست و ئاشتی
دروستکردنی وێستگەکە
ئەو پرۆژەیە دەستی پێکرد لە ١٧ی شووباتی ١٩٧٦ بە دیزاین و بەرەوەپێشبردنی گالیسکەکانی سالیوت DOS-17K،
کۆتایی ئەرک
پاشی ئەوەی دەزگایی بۆشایی رووسیا پارەکی زۆری دەربارەی وێستگەکە خەرجکرد بۆ پاراستنی وێستگەی میر، پاشی ئەوە بریاریدا لەگەڵ ئاژانسی فرینناسی نیشتیمانی ئەمریکا پێکەوە کار لەسەر وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی پاداشتە داراییەکانی دەربارەی ئەو وێستگەیە تەرخان بکە نەوەک وێستگەی میر، ئەوە بوو لە ١٦ کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ دەزگای بۆشاییی ڕووسی بریاری کۆتایی ھینان بەو وێستگەییدا..
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون
ئینجە
جوگرافیا
ئینجە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی عوسمان ئۆلن و لە باشوور لەگەڵ گوندی خەلەج و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زاھیرکەند لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئۆبەبڵاغی.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
خولانەوە بۆ ھەر خولەکێک
وێنۆک|ژمارەی خوولانەوەی ئەم بازنەیە بەدەوری تەوەرەکەیدا لە ماوەی یەک خولەک خولانەوە بۆ ھەر خولەکێک ({{بە ئینگلیزی|Revolution per Minute)، کە بە RPM ھێما دەکرێت، یەکەی پێوانەکردنی خێراییی خولانەوەیە، کە بریتییە لە ژمارەی خولانەوە بە دەوری تەوەرەیەکدا لە ماوەی یەک خولەکدا.
ئەگەر سەرنج لە وێنەکە بدەین، خولانەوە بۆ ھەر خولەکێک بریتییە لە ژمارەی خولانەوانەی خاڵە سوورەکە بە دەوری خاڵە سەوزەکە (تەوەر) لەماوەی خولەکێکدا.
سەرچاوەکان
پۆل:یەکە مەترییە نا-ئێس-ئایییەکان
تیمی شین
وێنۆک
تیمی شین بە شێوەیەکی باو لە بواری ئاسایشی ئەلیکترۆنیدا بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بەو گروپە پیشەییانەی لەناو ڕێکخراوێکدا بەرپرسیارن لە بەرگریکردن لە هێرشە ئەلیکترۆنییەکان. ڕۆڵی سەرەکی ئەم تیمە بریتییە لە دەستنیشانکردن و وەڵامدانەوەی هەڕەشە ئەمنییەکان پێش ئەوەی بتوانن ببنە هۆی زیانگەیاندن یان تێکدانی کارەکانی بازرگانی. تیمی شین بە شێوەیەکی گشتی شیکارانی ئاسایش، ئەندازیاران و پیشەییەکانی تری ئایتی لەخۆدەگرێت کە پسپۆڕن لە ئاسایشی تۆڕ، هەواڵگری هەڕەشە، وەڵامدانەوەی ڕووداوەکان و بەڕێوەبردنی لاوازییەکان. ئەوان لە نزیکەوە لەگەڵ گروپەکانی تری ناو ڕێکخراوەکەدا کاردەکەن، وەک تیمە سوورەکان (کە هێرشەکان ھاوشێوە دەکەن) و تیمە وەنەوشەییەکان (کە کاریگەری ھەردوو تیپی شین و سوور هەڵدەسەنگێنن).
ئەندامانی تیمی شین چەندین ئامراز و تەکنیک بەکاردەهێنن بۆ چاودێریکردنی چالاکییەکانی تۆڕ، دیاریکردنی ناتەواوی یان ڕەفتاری گوماناوی و وەڵامدانەوەی خێرا بۆ ڕووداوە ئەمنییەکان. ئەمە لەوانەیە بریتی بێت لە ئەنجامدانی هەڵسەنگاندنی لاوازی بەردەوام، شیکردنەوەی لۆگەکان بۆ نیشانەکانی دەستڕاگەیشتن بە ڕێگەپێنەدراو یان تووشبوون بە بەرنامەی زیانبەخش، جێبەجێکردنی کۆنترۆڵی دەستڕاگەیشتن و ڕێوشوێنە ئەمنییەکانی تر، و دروستکردنی پلانی وەڵامدانەوەی ڕووداوەکان. جگە لە کارامەیی تەکنیکی، ئەندامانی تیمی شین دەبێت خاوەنی توانای پەیوەندیکردنی بەهێز بن و لە ژێر فشاردا بە باشی کاربکەن. دەبێت بتوانن هاوکارییەکی کاریگەرانە لەگەڵ بەشەکانی دیکەی ناو ڕێکخراوەکە (وەک یاسایی یان HR) و هەروەها هاوبەشە دەرەکییەکان (وەک دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسا) بکەن. بە گشتی ڕۆڵی تیمی شین گرینگە لە پاراستنی ڕێکخراوەکان لە هەڕەشە ئەلیکترۆنییەکان بە دەستنیشانکردنی چالاکانە لاوازییەکان و وەڵامدانەوەی خێرا بۆ ڕووداوە ئەگەرییەکان.
سویوز
سویوز کەشتی بۆشایی (؛ بە واتا کوردییەکەی: یەکگرتووی) ناوی یەکێک لە خێزانەکانی کەشتی بۆشاییی ئاسمانی ڕووسییە.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون
تووس
وێنۆک|269x269پیکسڵ|بەردی گۆڕی [[نادر شا|نادر و فیردەوسی، لە مەشھەدی حەفتاکان]] وێنۆک|قوبەیەکی فراوانی [[ھاروون ڕەشید|ھارونییە لە توس. ھەندێک دەڵێن گۆڕی غەزالییە، بەڵام ئەمە جێی مشتومڕە.]] تووس شارێکی دێرینە لە پارێزگای خوراسانی ڕەزەوی لە ئێران لە نزیک مەشھەد. بۆ یۆنانییە کۆنەکان بە سوسیس ناسرابوو. ھەروەھا بە توسا ناسرابوو. تووس بەسەر چوار شاردا دابەش بوو، تابران، ڕاداکان، نوان و تێرۆید. تەواوی ناوچەکە کە ئەمڕۆ تەنھا پێی دەوترێت توس گەورەترین شاری ھەموو ناوچەکە بووە لە سەدەی پێنجەمدا.
گیراوەی ڕەق
وێنۆک|وێنەی ١. ھێڵھاری فەیز بۆ داڕشتەیەکی دوانی کە گیراوەی ڕەق نیشان دەدات.
تووس
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
گیراوەی ڕەق
گیراوەی ڕەق بریتیە لە یەک یا چەند ماددەیەکی تواوە (Solvent) کە لەگەڵ ماددەی توێنەرەوە (Solute) گیراوەیەکیان دروست کردوە، وە جونکە گیراوەکە لە دۆخی ڕەقی دایە پێیدەگوترێ گیراوەی ڕەق. لەم سیستەمە نوێیەدا پەیکەری بەلوری ماددەی سەرەکی (توێنەرەوە) بە نەگۆڕی دەمێنێتەوە و ئاوێتەی کیمیایی لە نێوان تواوە و توێنەرەوە دروست نابێت. ئەمە زیادتر بۆ ئەو توخمە کیمیاییانە ڕاستە کە لە خشتەی خولی دا نزیک یەک بن. بە پێچەوانەوە، لەجیات گیراوەی ڕەق ئاوێتەی کیمیایی بەرھەم دێت کاتێک دوو کانزای تێکەڵ کراو لە خشتەی خولیدا لێک نزیک نەبن.
جاسک
جاسک (، ) ھەروەھا بەندەری جاسک (، ) ناوەندی شارستانی جاسک و شارێک لە پارێزگای ھورمزگان، ئێرانە. لە ساڵی ٢٠٠٦دا ژمارەی دانیشتووانی بەرامبەر لەگەڵ ١١،١٣٣ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ھورمزگان پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئێران
گیراوەی ڕەق
سەرچاوەکان
پۆل:کانناسی پۆل:زانستی ماددە
٤٠٧ (ژمارە)
٤٠٧ (چوارسەد و حەفت) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٤٠٦ و ٤٠٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ڕۆزا جولێتا مۆنتانۆ
خوێندن
ڕۆزا لە ساڵی ١٩٦٥، لە زانکۆی مایۆر دی سان سیمۆ بەکالۆریۆسی لە مرۆڤایەتی بەدەستھێنناوە. دواتر لە ساڵی ١٩٧٢، لە ھەمان زانکۆ خوێندنی بەشی یاسا تەواودەکات. پاشان دەست بەخوێندنی ماستەر لە مافەکانی مرۆڤ و زانستە سیاسییەکان دەکات لە زانکۆی مایۆر دی سان سیمۆ ھەروەھا لە زانکۆی ھولیڤا لە ئیسپانیا. دواتر بۆ خوێندنی دکتۆرا دەچێتە شاری سیڤیلیا، ئیسپانیا و لە زانکۆی پابلۆ دی ئۆلاڤیدی دەخوێنێت.
چالاکییەکان
لە ساڵی ١٩٨١، لەکاتی کودەتای بۆلیڤیا ئەوا ناوبراو لەماڵەکەی خۆیدا زیندانی دەکرێت، ئەوکاتە ڕۆزا ڕێبەرایەتی یەکێتیی ژنانی بۆلیڤیای دەکرد. دواتر لە ٤ی ئاب، ڕژێمی دیکتاتۆری بەکۆتایی ھات و ڕۆزا گەڕایەوە چالاکییە یاساییەکانی. لە ١١ی نیسانی ١٩٨٥، ڕۆزا خانەی یاسایی ژنان دادەمەزرێنێت لەپێناو کەمکردنەوە تووندووتژی و دەستدرێژی سێکسی بەرامبەر ژنان لە بۆلیڤیا. ھەروەھا ڕێکخراوەکەی چالاکی کۆمەڵایەتی، چارەسەری دەروونی و ھەڵمەتی گەیاندنی پەیامی یەکسانی جێندەر لە بۆلیڤیا ئەنجام دەدا. لەساتی دامەزراندنی ڕێکخراوەکەیدا، ئەوا ھاریکاری بۆ زیاتر لە ٣٠ ھەزار ژنی قوربانی ژێردەستی تووندووتیژی و دەستدرێژی سێکسی لەخۆگرت، ھەروەھا ھەماھەنگییان لەگەڵ دەستەی یاسایی وڵات ئەنجامدا بۆ داڕشتنی ڕەشنووسی یاسا بۆ پاراستنی ژنان. لە ساڵی ٢٠١٣، حکوومەتی بۆلیڤی سزای کووشتنی ژنانی بە ئەوپەڕی ٣٠ ساڵ زیندانی دیاریکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی بۆلیڤی پۆل:چالاکوانی مافەکانی ژنانی بۆلیڤی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
گێلزنکیرشن
گێلزنکیرشن ١١مین گەورەترین شاری ڕاینی باکوور-وێستفالیایە بەپێی سەرژمێری ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی بە ٢٦٢،٥٢٨ خەمڵێنراوە کە دەیکات بە ٢٥مین گەورەترین شاری ئەڵمانیا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی باکووری ڕاینی-وێستفالیا پۆل:شوێنەکانی ھۆلۆکۆست لە ئەڵمانیا پۆل:پارێزگای وێستفالیا
مامۆستایانی فڕوفێڵ
مامۆستاکانی فێڵکردن (MOD) کۆمەڵێک هاککەری کۆمپیوتەر بوون کە لە کۆتایی ھەشتاکان و سەرەتای نەوەدەکاندا چالاک بوون. گرووپەکە بە تەکنیکە ئاڵۆزەکانی ئەندازیاری کۆمەڵایەتی ناسرابوو، کە بریتی بوو لە فێڵکردن لە کارمەندانی کۆمپانیای تەلەفۆن بۆ ئەوەی دەستڕاگەیشتن بە تۆڕ و زانیارییە تایبەتەکان دابین بکەن.
یەزد
یەزد (بە فارسی: یزد) یەکێک لە شارەکانی ئێران و ناوەندی پارێزگای یەزدە. شاری یەزد لە دووری ٢٧٠ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی شاری ئەسفەھان داکەوتووە. لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦دا دانیشتووانی شاری یەزد ٥٢٩٬٦٧٣ کەس بوون. یەزد ئێستاکە ١٥یەمین شاری گەورەی ئێرانە. شاری مێژووییی یەزد لە لایەن یوونێسکۆەوە وەکوو میراتی جیھانی ناسراوەتەوە.
شاری یەزد بە ھۆی چەندین سەدە سازگاری لەگەڵ سرۆشتی بیابانی کە چوار دەوری لێ گرتووە، خاوەنی نموونەکانێکی بێ وێنە لە نژیاروانیی ئێرانییە. یەزد بە ھۆی ھەبوونی نموونەکانێکی بەرچاو لە بابوێر بە شاری بابوێرەکان ناو دەبرێت. یەزد ھەروەھا بە ھۆی ئایرگاکانی زەردەشتییەکان، ئاوئەمبارەکان، کارێزەکان، بەفرەچاڵەکان، دەستپێشە ئێرانییەکان، تورمەچنی، ئاوریشمچنی، شیرینیی پەشمەک و ھەروەھا شیرینیخانەکانی پڕپێشینە ناسراوەتەوە. شاری یەزد ھەروەھا بە ھۆی دووچەرخەسوارانی و ھەبوونی زۆرترین ژماری دووچەرخە بۆ ھەر کەس لە ئێران، بە شاری دووچەرخەکان ناسراوەتەوە. گوزارشت کراوە کە چاندی دووچەرخەسواری لە شاری یەزد لە سەدەی ڕابردوو لە لایەن گەشتیارانی ئەورووپایی لە ناو شارەکە باب بووە.
لەشکری چارەنووس (گرووپی ھاککەر)
لەشکری چارەنووس کۆمەڵەیەکی بەناوبانگی ھاکەری کۆمپیوتەر بوون کە لە ساڵانی ھەشتاکان و سەرەتای نەوەدەکاندا چالاک بوون. گرووپەکە بە ئەندامە لێھاتووەکانی و توانای ھاککردنی ھەندێک لە پارێزراوترین سیستەمی کۆمپیوتەرەکانی ئەو سەردەمە ناسرابوو.
یەزد
زۆربەی خەڵکی شاری یەزد سەر بە ئایینی شێعەن و بە زمانی فارسی و زاری یەزدی دەئاخێوێنن کە لەگەڵ فارسیی تاران و فارسیی فەرمی جیاوازیی ھەیە. جەماوەرێک لە زەردەشتییەکان لە یەزددا دەژێن کە بە زمانی گەڤروونی دەئاخێوێنن. جگە لە ئەمانە، جەماوەرێکیش لە پەیرەوانی بەھایی و یەھوودی لە شاری یەزددا دەژێت.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای یەزد پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:یەزد پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئێران
کوردەمیری مارف سەیدات
کوردەمیری مارف سەیدات گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شێخ تەویل، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کوردەمیری مارف سەیدات لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کوردەمیری بارام و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی کەوە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تورکەی ڕۆبیتان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی زەینەڵ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
دنالی
دنالی یان چیای دنالی بەرزترین لووتکەی کیشوەری ئەمریکای باکوورە، بەرزییەکەی لە ئاستی ڕووی دەریاوە ٦١٩٠ مەترە، دەکەویتە زنجیرەچیاکانی ئالاسکا لە وڵاتی ئەمریکا. یەکێکە لە چیایەکانی حەوت لووتکە ناو دەبرێت لە جیھان دا. بەھۆی ئەوەی لە جەمسەری باکوورەوە نزیکە، ساردترین شاخی جیھانە.
سەرچاوەکان
پۆل:کێوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:بەرزرترین شوێنی وڵاتەکان پۆل:حەوت لووتکە
٤٠٨ (ژمارە)
٤٠٨ (چوارسەد و هەشت) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٤٠٧ و ٤٠٩.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
کرێفێلد
کرێفێلد شارێکە لە ڕاینی باکوور-وێستفالیا، ئەڵمانیا دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای دوسلدۆرف کەمێک لە ناوەڕاستەکەی درێژ دەبێتەوە بۆ ڕۆژاوای ڕووباری ڕاین بەپێی سەرژمێری ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی بە ٢٢٦،٨٤٤، و ڕووبەرەکەی بە ١٣٧،٦٨ کیلۆمەتر دووجا خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕاین پۆل:شارەکانی باکووری ڕاینی-وێستفالیا پۆل:شوێنەکانی ھۆلۆکۆست لە ئەڵمانیا
چارەسەری گەرمی
چارەسەری گەرمی ڕێگەیەکی گونجاوە کە بۆ ماددە کانزایییەکان و ماددە سێرامیکییەکان بەکاردێت. بەھۆی ئەم چارەسەرکردنەوە ماددەی سیرامیکی ڕەقتر و ماددە کانزایییەکان قایمتر دەبن. ھەڵبەت جۆری ساردکردنەوەش ھۆکارێکی ترە کە کاریگەری دەخاتە سەر سیفاتی ماددەکە. وێنۆک|چارەسەری گەرمایی لەناو فڕنێک کە پلەی گەرمییەکەی دەگاتە زیادتر لە ١٠٠٠ پلەی سیلیزی چارەسەری گەرمی ھەروەھا بەکار دێت لە دروست کردنی زۆر شت دا، بۆ نمونە: گڵاسی شوشە. بۆ چارەسەری گەرمی پلەی گەرمی بەرز یا سەرما بەکار دێت بۆ بەدەست ھێنانی سیفاتێکی میکانیکی (وەک ڕەقی و نەرمی). چەندین تەکنیکی چارەسەر گەرمی ھەیە کە بریتین لە کوڵاندنەوە (Annealing)، نۆڕماڵە کردن، نەھێشتنی سترێس، کوینچ کردن، ئەیجینگ، گەڕاندنەوە (تێمپەر کردن) و دەرخستنی کاربۆن. پێویسە ئەم بزانین کە ئەگەرچی چارەسەری گەرمی بە گەرم کردن و سارد کردن بەدەست دێت، بەڵام زۆرجار لەکاتی بەرھەم ھێنان ئەم کردارە جێبەجێدەبێ. بۆ نمونە لەکاتی لەحێم کردن، لەحێم کردنی ڕەق و لەحێم کردنی ڕەق.
پڕۆسەی فیزیایی
مەوادی کانزایی لە دەنکۆڵەی (grain)بچوک پێکھاتونە کە سروشتی ئەم دەنکۆڵانە (قەبارە و پێکھاتەکەی) کاریگەریان ھەیە لەسەر سیفاتی ماددەکە. چارەسەری گەرمی ڕێگەیەکی کاریگەرە بۆ کۆنتڕۆڵ کردنی ڕێژەی بەربڵاوبوونەوە (Diffusion) و ڕێژەی سارد بوونەوە لەناو پەیکەری مایکڕۆیی ماددە. ئەم کردارە بەشێوەیەکی گشتی بۆ گۆڕینی سیفاتی میکانیکی داڕشتەی کانزایی دەکرێ. ھەندێک لەو سیفاتە میکانیکیانە لە دەشێ دەستکاری بکرێن بەم کردەوەیە بریتین لە: ڕەقیەتی، توندیەتی، قایمی، نەرمیەتی و لاستیکی.
کاریگەری پێکھاتە
وێنۆک|جیاوازی نێوان دوو پەیکەری کریستاڵی ئاسن. یەکێکیان پێی دەگوترێ ئاڵفا α وە ئەویەتریان بیتیە لە γ وێنۆک|ھێڵکاری دۆخی ماددەی ئاسن-کاربۆن. فەیزی مادە دەگۆڕێ بە پێی پلەی گەرمی و پێکھاتەی مادەکە. ھەریەک لە یوتێکتۆید و یوتێکتیک لەم ھێڵکاریەدا نیشان دراون پلەی گەرمی دەتوانێت پەیکەری بەلوری ھەندێ ماددەی کانزایی وەک ئاسن بگۆڕێت. بۆ نمونە ئاسن لە پلەی گەرمی نزم فەیزی ئاڵفای ھەیە (α-ferite) وە لە پلەی گەرمی بەرز دا فەیزەکەی دەگۆڕێ بۆ گاما (γ) یا سیگما (δ). ھەریەک لەم پەیکەرە بەلوریانە سیفەتی جیاواز دەبەخشن بە ئاسن. ھەروەھا، بڕی پێکھاتەی ماددە کاریگەریەکی زۆری ھەیە لە چارەسەری گەرمی دا، بە جۆرێک کە لە ھێڵکاری فیزی ماددەکە ڕوون دەبێتەوە کە بە ھۆی ڕێژەی ماددەی دووەم چەندین فەیزی جیاوازمان دەبێت. ھەروەھا پلەی گەرمی توانەوەش گۆڕانکاری بەسەر دێت. چەند خالێکی گرنگ لە گشت ھێڵکاریەک دا بریتین لە یوتێکتۆید و یوتێکتاید. جیاوازی نێوان ئەم دووانە لەوەدایە کە ماددەکە لە پلەی گەرمی سەرو و خواروی خاڵی یوتێکتۆید لە دۆخی ڕەقی دەمێنێتەوە (کە ماددەکە بریتیە لە گیراوەی ڕەق)، بەڵام ماددەکە لە پلەی گەرمی بەرزتر لە یوتێکتاید دەتوێتەوە.
کاریگەری کات و پلەی گەرمی
وێنۆک|کاریگەری کات-پلەی گەرمی لە سەر فەیزی ماددەی ستیل. ھێڵە سورەکان خێرایی ساردبونەوەی مادەکەیە کە بە سێ کاتی جیاواز سێ پەیکەری مایکڕۆیی جیاواز بە ماددەکە دەبەخشێت. جگە لە چەند پڕۆسەیەکی وەک تیمپۆرینگ، ئەیجینگ و حەسانەوەی فیشار (stress-relieving)، زۆرێک لە چارەسەری گەرمی لە سەروو پلەیەکی دیاری کراو ئەنجام دەدرێت کە پێی دەگوترێ پلەی گەرمی وەستان (arrest). ئەم پلەی گەرمیە بە خاڵی A لە ھێڵھاریەکەدا نیشان دراوە. لە سەرو ئەم پلەی گەرمیە پەیکەری مایکڕۆیی ماددە یەکسان دەبێت. کاتێک ماددەکە لە خوارەوەی ئەم پلەی گەرمیە گەرمی وەردەگرێ، ماددەکە گشت گەرمیەکە بەکاردێنێت لە بەرز کردنەوەی پلەی گەرمی و گۆڕینی فەیز. بەڵام لەم پلەی گەرمیە ھەندێک دەوەستێ و پاشان جارێکی تر پلەی گەرمی ماددەکە بارز دەبێتەوە. ئاسن چوار خاڵی شلۆقی ھەیە کە بەندە لە سەر بڕی کاربۆنی بەکار ھاتوو لە ناویدا. ئاسنی خاوێن لە پلەی گەرمی ژووردا پەیکەری بەلوریەکەی پێیدەگوترێ ئاڵفا (α) وە لە پلەی گەرمی بەرزتر دەگۆڕێ بۆ گاما (γ) کە نەگێنەری موگناتیسیە. بە بەرز بوونەوەی زیادتری پلەی گەرمی، پەیکەری بەلوری ئاسنی خاوێن دەگۆڕێ بۆ دێڵتا (δ) کە ئاسنەکە فەراھەم دەبێ بۆ لەحێم کردن. بە زیادکردنی کاربۆن فەیزێکی تر دروست دەبێ کە پێی دەگوترێ ئەوستێنایت کە پێک ھاتەیەکە لە فەیزی گاما و کاربۆن. بە ھۆی ساردنکردنەوەی ئەوستێنایت بۆ پلەی گەرمی ژوور، فەیزێکیتر دروست دەبێ کە پێی دەگوترێ پێڕلیت (کە بە شێوەی خەت خەتە. خەتێک ئاسنی جۆری ئاڵفا و خەتێکی تر کاربۆن). فەیزی ئەوستێنایت و پێڕلیت جیادەکرێتەوە بە سنورێک کە پێی دەگوترێ یوتێکتۆید.
گۆڕان بە ھۆی بڵاوبونەوە (diffusion transformation) پەیوەندیەکی پتەوی لەگەڵ کات ھەیە.
کوڵاندنەوە
لە کانزاناسی و زانستی ماددەدا، کوڵاندنەوە (Annealing) بەشێکە لە چارەسەری گەرمی کە چەندین گۆڕانکاری فیزیایی (و ھەندێجار گۆڕانکاری کیمیایی) بەسەر ماددەکەدا دێت و دەبێتە ھۆی بەرزکردنەوەی نەرمیەتی و کەم کردنەوەی ڕەقیەتی. بە ھۆی ئەم پڕۆسەیەوە ماددەکە ئاسانتر ئیشی لەسەر دەکرێت. لەم پڕۆسەیەدا پلەی گەرمی گونجاو کە بەرزتر بێت لە پلەی گەرمی دروست بوونی بەلور، بە ماددەکە دەدرێت. ھەروەھا بۆ کاتێکی گونجاو دەھێڵدرێتەوە و پاشان سارد دەکرێتەوە.
لە پڕۆسەی کوڵاندنەوەدا، گەردیلەکان باردەکەن لە دەنکۆڵە یەکەوە بۆ دەنکۆڵەیەکیتر. بەمھۆیەشەوە، قەبارەی ھەندێ لە دەنکۆڵەکان گەورەتر دەبێ و ھەندێکیشیان بەروبچووک بوونەوە و نەمان دەڕۆن. بۆ زۆرێک لە ماددەکان (وەک پۆڵا: ئاسن+کاربۆن) قەبارەی دەنکۆڵەکان بەندە لەسەر چۆنیەتی گەرم کردن و چۆنیەتی سارد کردنەوەی ماددەکە. ئیش کردن لەسەر ماددەکە لە شێوەی گەرم یا سارد کاریگەری لەسەر پەیکەری ماددەکە دادەنێت. بە زانینی ھێڵکاریی دۆخی دوو ماددە (لەم جۆرە ھێڵکاریەدا تەوەرەیەک پلەی گەرمی و تەوەرەکەی تر پێکھاتەی دوو ماددەکە دەردەخەن)، چارەسەری گەرمی بەکار دێت بۆ گۆڕینی ماددەیەکی شکێنەور و ڕەق بۆ ماددەیەکی نارمتر.
لە ھەندێ ماددەی وەک مس، پۆڵا، زیو، و مسی سپی، ئەم پڕۆسەیە بەجێدەھێنرێ بە گەرم کردنی ماددەکە تا دەدرەوشێتەوە وە لە پلەی گەرمی دیاری کراو دەھێژرێتەوە و پاشان بە ئارامی سارد دەکرێتەوە بۆ پلەی گەرمی ژوور. لە پڕۆسەی کوڵاندنەوە بۆ ھەر یەک لە مس، زیو، و مسی سپی دەشێ بە ئارامی لە ھەوادا سارد بکرێنەوە یاخود دەشکری لە ڕێی کوینچ کردنەوە کتوپڕ سارد بکرێتەوە. بەڵام بۆ ئەو کانزایانەی کە تایبەتمەندی موگناتیسیان ھەیە (ferrous metal) تەنھا دەشێ بە ئارامی سارد بکرێنەوە. دوای بەجێ ھێنانی پڕۆسەی کوڵاندنەوە ماددە کانزاییەکە نەرم دەبێت و دەشێ زۆر بە ئاسانتر شێوەی پێ بدرێ.
کوێنچ کردن
وێنۆک|ھێڵکاری ئاوێتەی ئاسن و کاربۆن لە زانستی مادەدا کوینچ کردن (بە ئینگلیزی: quenching) بریتیە لە ساردکردنەوەی کتوپڕی ماددەیەکی گەرم لە ناو ئاو یا ڕۆندا. لەم پڕۆسەیەدا ماددەکە چەند تایبەتمەندیەکی نوێ وەردەگرێت. ئەم پڕۆسەیە بەشێکە لە چارەسەری گەرمی کە ماددەکە دەپارێزێ لە دروست بوونی نەخوازراوی ھەندێ پەیکەرەی مایکڕۆیی (microstructure). لە ڕێی ساردکردنەوەیەکی کتوپڕدا کات گرنگیەکی زۆری ھەیە بە جۆرێک کە ئەو ناوەندەی کە ماددەکەی تێدەھاوێژرێ بۆ ساردبوونەوە تایبەتمەندی جیاواز دەبەخشێ بە ماددەکە. یەکێک لەو تایبەتمەندیانە بریتیە لە بچوک بوونەوەی دەنکۆڵەکانی (Grain size) ناو ماددەی کانزایی و ماددەی پلاستیکی کە لە ئەنجامدا دەبێتە بەرز بوونەوەی ڕەقیەتی ماددەکە.
لە کانزاناسیدا، کوێنچ کردن بە گشتی بەکار دێت بۆ ئەوەی ڕەقیەتی ستیل بەرز کەنەوە بە ھۆی بەرز کردنەوەی فەیزی مارتێنسایت. لەم پڕۆسەیەدا ستیل پێویستە لە خاڵی یوتێکتۆید بە خێرایی سارد بکرێتەوە. لە ستیلێک کە ئاوێتە کرابێت بە نیکڵ و مەنگەنێز پلەی گەرمی یوتێکتۆید دادەبەزێت. ئەم ئاوێتە کردنەش دەبێتە ھۆی دابەزاندی خاڵی دەستپێکی مارتێنسایت و بەمشێوەیەش پڕۆسەکە ئاسانتر دەبێت.
ساردکردنەوەیەکی زۆر خێرا دەبێت پارێزگاری کردن لە دروست بوون گشت پەیکەرەی بەلوریەکان و لە ئەنجامدا کانزای شوشەیی بەرھەم دێت.
گەڕاندنەوە
گەڕاندنەوە یا تێمپەر کردن (بە ئینگلیزی: Tempering) چارەسەرێکی گەرمیە و بەکاردێت بۆ بەرزکردنەوەی قایمی داڕشتە ئاسنیەکان. بۆیە بەم پڕۆسەیە دەگوترێ گەڕاندنەوە چونکە زۆرجار دوای پڕۆسەی کوینچ کردن دێت بۆ ئەوەی بەشێک لە ڕەقیەتی ماددەکە دابەزێنرێت. لەم پڕۆسەیەدا، ماددەکە گەرم دەکرێ بۆ پلەی گەرمیەک کە نزمتر بێت لە خاڵی شلۆق، وە بۆ ماوەیەک دەھێڵدرێتەوە و پاشان لە ھەوادا سارد دەکرێتەوە. پلەی گەرمی ھەڵبژێردراو دیاری دەکات چ بڕێک لە ڕقیەتی مادە کەم ببێتەوە. ئەم پلەی گەرمی نزمترە لە پلەی گەرمی یوتێکتۆید و پێش ئەوەیە کە ماددەکە بچێتە ناو فەیزی ئەوستێنایت. ھەروەھا پێکھاتەی ماددەش یەکێکە لە فاکتەرە گرنگەکان. بۆ نمونە کەرەستە ڕەقەکەن لە پلەی گەرمی بەرز و سپرینگ لە پلەی گەرمی بەرز پڕۆسەی تێمپەر کردنی لەسەر جێبەجێ دەکرێت.
تێمپەر کردنی ڕەنگ
وێنۆک|کاریگەری تێمپەر کردنی ڕەنگ لەم کانزایەدا کاتێک ڕووی پۆڵا بە جوانی پۆڵیش (جەلایی) بکرێت و خاوێن بکرێتەوە، ژەنگی ئاسن دروست دەبێ کاتێک پلەی گەرمی بەرز دەکرێتەوە. ھەرچەند پلەی گەرمی بەرزتر بێتەوە ئەو چینە ئەستورتر دەبێت. لەگەڵ ئەوەی کە ژەنگی ئاسن ڕێ بە تێپەڕ بوونی ڕووناکی نادات، بەڵام ئەو چینە تەنکە بەشێک لە ڕوناکی پێدا تێدەپەڕێت. پاشان ڕووناکیەکە لە سەر و خواروی ئەم چینە دەدرێتەوە و بەیەکەوە دیاردەیەکی فیزیایی دروست دەکەن بە ناوی بەیەکداچوون (Interference) کە دەبێتە ھۆی دەرکەوتنی ڕەنگ لەسەر ماددەکە. بە ھۆی ئەستووربوونی ئەم چینە ژەنگە ڕەنگی جیاواز دروست دەبن. بە ھۆی بەرز بوونەوەی پلەی گەرمی ڕەنگەکان لە زەردی کاڵ دەگۆڕێ بۆ قاوەیی، پاشان بۆ مۆر، و پاشان بۆ ڕەنگی شین. ئەم ڕەنگانە لە پلەی گەرمی زۆر تەیبەت بەرھەم دێن بۆیە پێویستە بابای ئاسنگەر گەرمیپێوێک بەکار بێنێت کە زۆر ورد بێت. چەند پلەی گەرمیەک لە خوارەوە ئاماژەیەن پێ کراوە:
وێنۆک|گەڕاندنەوە بۆ بەدەست ھێنانی چەند ڕەنگێکی جیاواز لە پلەی گەرمی تایبەت.
وێنۆک|گەڕاندنەوەی جیا لە شمشێرێک. لێوارەکانی بەجۆرێ گەڕاندنەوەی بۆ کراوە کە ڕەقترە و ناوەڕاستەکەی لە شێوەی سپرینگی و نەرمە بۆ ئەوەی توانای نوشتانەوەی ھەبێ و زوو نەشکێ.
سەرچاوەکان
پۆل:زانستی ماددە پۆل:کانزاناسی پۆل:دیاردە فیزیکییەکان
زێنیت (مووشەک)
وێنۆک|مووشەکی زێنیت لە بایکۆنور لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١
زێنیت مووشەکێکی ڕووسییە کە لە نێوان ساڵانی ١٩٧٦ و ١٩٨٥ وەک یەکەم ھەنگاو بەکارھاتووە. ھەتا ئێستا چەند جۆرێک لەو مووشەکە بەرھەمھاتووە ئەوانیش:
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:ڕۆکێتەکان و مووشەکەکان پۆل:ڕۆکێتەکان
عەسکەراوا
عەسکەراوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری قسڵان، ناوچەی تەرواڵ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
مێژوو
خەڵکی ئەم گوندە لە تایفەی شێخ سمایلی هۆزی جاف بوون کە ئێستا چۆل کراوە.
جوگرافیا
عەسکەراوا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
دووکی ژۆو
وێنۆک دان، دووک وێنی ژۆو (بە چینی:周文公旦; خوێندنەوە: ژۆو وێن گۆنگ دان) وەک دووکی ژۆو ناسراوە (بە چینی: 周公 خوێندنەوە: ژۆو گۆنگ) ئەندامێکی خێزانەی شاھانەی خێزانی سەرەتایی ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو کە ڕۆلێکی گرنگی ھەبوو لە پتەوتر کردنی ئیمپراتۆریەتەکە کە لەلایەن براکەیەوە دامەزرابوو.
سەرچاوەکان
پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان پۆل:ڕاسپێردراوەکانی چین پۆل:دووکەکانی چین پۆل:سیاسەتمەدارەکانی شێنسی پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ١١ی پێش زایین
مەی سەبای فیو
وێنۆک|مەی سەبای فیو مەی سەبای فیو (لەدایکبووی ٥ی ئابی ١٩٧٦) ژنە چالاکوانی کاچینییە لە میانمار. مەی چالاکە لەگەیاندنی پەیامی مافەکانی مرۆڤ، ئازادی ڕادەربڕینن، ئاشتی، یەکسانی بۆ کەمایەتییەکانی میانمار ھەروەھا دژایەتیکردنی تووندووتیژی لە ویلایەتی کاچین لە میانمار. دواتریش مەی کارەکانی چڕکردەوە لەبوارەکانی تووندووتیژی دژ بە ژنان و داواکردنی یەکسانی ڕەگەزی و کێشەکانی لە میانمار.
لە ئازاری ٢٠١٥، مەی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی میانماری پۆل:چالاکوانی مافەکانی ژنانی میانماری پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
مالیزیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
مالیزیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
کوویەشت
کوویەشت شارێکە لە پارێزگای لوڕستان.
دانیشتووان
زۆرینەی خەڵکی ئەم شارە لە نەتەوەی کورد و خێڵی لەکن.
ئەمانەش ببینە
شارستان کوویەشت
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای لوڕستان
ڕووباری فولدا
فولدا ڕووباری ھێسن و ساکسۆنیای خوارووە، لە ئەڵمانیا. ڕووبەرەکەی بە ٢٢٠.٤ کیلۆمەتر درێژە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕووبارەکانی ئەڵمانیا پۆل:باکووری ھێسن پۆل:ڕووبارەکانی ھێسن پۆل:ڕووبارەکانی ساکسۆنیای خواروو
٤٠٩ (ژمارە)
٤٠٩ (چوارسەد و نۆ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٤٠٨ و ٤١٠.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
محەممەد پووریان
محەممەد پووریان یان حەمەی پووریان (۱۹۵۷ لە سەقز، ئێران–۲۰۲۰) مامۆستای خۆشنووسی شێوازی نەستەعلیق و خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە نزیک بە چوار دەیە لە ژیانی خۆی بەم ھونەرە تەرخاندا و خزمەتی بە ھونەری کوردستان کرد.
ژیاننامە
موحەممەد پووریان مامۆستای ناوداری خۆشنووس لە شاری سەقز لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بوو. ھەر لە سەرەتای مێرمنداڵیەوە عیلاقە و پەیوەندی زۆری بە ھونەرەوە بوو بە تایبەت کە لە شاری سەقز چەنین خۆشنووس و خەتاتی گەورەی لە لاپەرەکانی مێژوودا تێدا ھەڵکەوتووە و حەمەی پووریان لە ئەوانەوە ئیلھامی وەرئەگرت. لە سەدەکانی رابردوودا قورئانی پیرۆز بە تێکوشانی شێخ حەسەن مەولاناوا و بە دەستی مەلا رەسووڵی خۆشنوس بە خەتی سوڵس (بە عەرەبی: ثلث) نووسرا کە بە ناوی دایکی قورئان یان «ام القران » ناو نرا و تا بە ئیمڕۆ ئەو قورئانە لە مزگەوتی مەولاناوا ماوە و دەپارێزرێت. ھەروەھا مامۆستا مەلەک لکەلام مەجدی و کورەکەی بە ناوی ئەمیرولکتاب لە خۆشنووسانی بە ناوبانگی ڕۆژھەڵاتی کوردستانن کە نووسراوەی سەر بەردی قەوری حافز شیرازی و ئەمیر نیزامی گەڕووسی کاری ئەوانە.
محەممەد پووریان لە دەیەکانی ھەفتا و ھەشتای زایینی لە خزمەت مامۆستای گەورەی خۆشنووسی ئێران غولامحسێن ئەمیرخانی نەستەعلیقی بە شێوازی پرۆفیشناڵ دەس پێ کرد و تا بەرزترین پلە و پایەی خۆشنووسی چووە پێشەوە. لە ساڵی ۱۹۸۷ زایینی لقی سەقزی ئەنجومەنی خۆشنووسانی ئێرانی کردەوە و دەستی بە فێرکاری ئەو ھونەرە بە قوتابیان و ئەو کەسانەی وا خوازیاری فێربوون بوون، کرد.
لە ماوەی نزیک بە چوار دەیە دەیان مامۆستا و ھونەرمەندی خۆشنووس لە ژێر دەستی ئەم ھونەرمەندە، بە پلە و پایە بەرزەکانی ھونەری خۆشنووسی گەییشتن کە تاقمێ لەوان وەک محەممەد ئەمین بی نیاز، شارام شەمسی، فەخردین عەلی نیژاد و ئەسعەد قەدیمی لە بواری نەستەعلیق لە نێوان ھونەرمەندانی خۆشنووسی ئێران ناسراو و بە ناوبانگن.
بەرھەمەکان
یەکیک لە بەرھەمە گەورە و پڕبایخەکانی ئەم ھونەرمەندەی کوردستان، نووسینی دیوانە شیعری نالی بە نەستەعلیقە کە لە ۲۰۱۰ دەستیپێکرد و بە ماوەی چوار ساڵ کۆتایی پێ ھات. ئەم بەرھەمە ھونەریە لە لایەن ناوەندی چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاڵای رووناکی سنە لە چاپ درا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی سەقز پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧ پۆل:مردووانی ٢٠٢٠ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خۆشنووسانی کورد
گردەڕەش، شێخ تەویل
گردەڕەش گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شێخ تەویل، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گردەڕەش لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی گوڵی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی ترشاکەی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەڵاتۆپزان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی زاووت.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شارستانی جاسک
شارستانی جاسک یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای ھورمزگانی ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری جاسکە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە لە ساڵی ٢٠١٦دا، بەرامبەر لەگەڵ ٥٨،٨٨٤ کەس (٩،٤٩٣ خێزان) بووە، کە زۆربەیان بەلۆچن و لە ئیسلامی سوننە پەیڕەوی دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ھورمزگان پۆل:شارستانەکانی ئێران
بەنگال
وێنۆک|280x280پیکسڵ|نەخشەی ناوچەی بەنگال:[[بەنگلادێش|بەنگلادیش و بەنگالی ڕۆژاوا، ھیندستان]] بەنگال ھەرێمێکی دابەشکراوە لە ئاسیای باشوور کە لە نێوان دوو وڵاتدا دابەشکراوە، ئەوانیش بەنگلادش و ھیندستانە. پێشتر ھەردوو بەشەکە یەکگرتوو بوون، ھەرچەندە لە ڕووی مێژوویییەوە بەشێک بوون لە بەریتانی ڕاج، ئەمڕۆ بەنگالی ڕۆژاوا بەشێکە لە ھیندستان و بەنگالی ڕۆژھەڵات بەنگلادیش. دەلتای گەنجس لەخۆدەگرێت، کە گەورەترینە لە جیھاندا. وێنۆک|200px|[[پڵنگی بەنگالی|پڵنگی بەنگاڵی]]
ناحیەی دارەتوو
ناحیەی دارەتوو یەکێکە لەو ناحیانەی کە لە دوای بە قەزابوونی بەردەڕەش بووەتە ناحیە، و ژمارەی دانیشتوانی زیاترە لە ٢٨٬٨٢٦ کەس. سەرجەم دانیشتوانی دارەتوو و گوندەکانی دەوروبەری لە ھۆزی گۆرانن، کە لە ٢٩ گوند پێکھاتووە.
٤١٠ (ژمارە)
٤١٠ (چوارسەد و دە) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٤٠٩ و ٤١١.
کاسل
شارێکە لەسەر ڕووباری فولدا لە باکووری ھێسن، ئەڵمانیا، بەپێی سەرژمێری ٢٠١٥ ژمارەی دانیشتووانی بە ٢٠٠،٥٠٧، و ڕووبەرەکەی بە ١٠٧ کیلۆمەتر دووجا خەمڵێنراوە.
مشەخۆرناسی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مشەخۆرناسی پۆل:پسپۆڕییە پزیشکییەکان
بازرگانیی ئەلیکترۆنیکی
بازرگانیی ئەلیکترۆنیکی (بە ئینگلیزی: E-commerce) کاری کڕین یا فرۆشتن، گواستنەوەی بەرھەم، خزمەت یا زانیارییە کە لە ڕێگەی تۆڕی کۆمپیوتەری و ئینترنێتەوە ئەنجام دەدرێ.
جزیەت
جزیەت ساڵانە باجێکە کە زیمیەکان دەبێت بیدەن بۆ ئەوەی لە خاکە موسڵمانەکاندا بژین و لەلایەن موسڵمانانەوە بپارێزرێن. قورئان و فەرموودەکان باس لە جزیەت دەکەن بە ئیجباری. نرخی پارەی جیزیا بەندە بەوەوە کە دیمیەکان چەندە دەوڵەمەندن، ئەگەر دەوڵەمەندتر بن، بڕە پارەیەکی زیاتریان هەیە بۆ ئەوەی بیدەن، ئەگەر هەژارتر بن، بڕە پارەیەکی کەمتریان هەیە بۆ ئەوەی بیدەن.
شێخەکان موسڵمانان داوایان لە پیاوی پێگەیشتوو، ئازاد، عەقڵانی ناو کۆمەڵگەی زیمە دەکرد کە جزیە بدەن، لە کاتێکدا ژن، منداڵ، بەساڵاچوو، کەمئەندام، نەخۆش، شێت، کۆیلە،  و هەژارانی زۆر لە پارەدان بەخشراو بوون.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:خەلافەتی عەباسی پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
پەروێزاوا
پەروێزاوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەرداوڕۆ، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
پەروێزاوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئالی چین و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئۆبەبڵاغی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سیوەرین لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاغچەمەسجید.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئاڵ
وێنۆک|گوڵە شەسپەڕێکی ئاڵ وێنۆک|یەکێ لە ڕەنگە ھەرە باوەکانی رۆدۆکرۆزیت ئاڵە. وێنۆک|ئاڵ بە ڕەنگی ئەسپی سووریش وتراوە ئاڵ، چێرەیی یان پەمەیی ڕەنگی مەیلەوسووری خاو یان کەمڕەنگە. ھەرچەند فەرھەنگی خاڵ دەڵێت «جۆرە ڕەنگێکە وەک گوڵاڵەسوورە». ھەروەھا لە بەرامبەر وشەی ئاڵدا لە فەرھەنگی بەدایعوللوغەدا نووسراوە اسب کرند، واتە ئەسپی سوور. ئەم ڕەنگە لە شێعری کوردیدا بە زۆری بۆ وەسفی ڕەنگی لێو، کوڵم و بڕێک جار شەراب بەکار براوە.
بۆ نموونە مەحوی دەڵێت:
بە کوڵمی ئاڵیا ئاڵا خەتی سەبز
یان دەڵێت:
لە چاوم خوێنی جاری کرد و ھەم ڕەنگی لە ڕوو بردم
کێنت
کێنت شارستانێکە لە ئینگلتەرا، نزیک بەرەو باشوور-ڕۆژھەڵاتی لەندەنە و لەسەر کەنار دەریایە.
ئاڵ
ھندی وەکی سۆرە یا نە ئالە
کێنت
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشووری ڕۆژھەڵاتی ئینگلتەرا
ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار
ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار یەکێکە لە چوار ناحیەی قەزای کەلار لە ئیدارەی گەرمیان لە پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی کەلارە. ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار لە ساڵی ٢٠٢٠دا (١٧١٬٨٠٨)کەسە.
ئاڵ
وشەڕەتناسی
ھەردووک بنەماڵەی زمانانی ھیندوئەورووپایی و تورکی وشەی ئاڵ بە مانای سووریان تێدایە. ئاڵی کوردی لە ڕیشە ھیندوئەورووپاییی و ڕیشەی ھیندوئێرانیی  یان  و ڕیشەی پرۆتۆئێرانیی  بە مانای سوور، ئاڵ و، سوورێژەوە دێ. لە نێو زمانە ئێرانییەکاندا وشەی ئاڵ ھەیە، بۆ نموونە لە فارسی و پەشتویی و لاری و گیلەکی و تەبەریدا (لە تەبەریدا بە مانای سەوزە). لە کوردیی باکووریدا بە شێوەی «ئال» ھەیە، لە ھەورامیدا «ئاڵە» و «ئاڵا» و «ھاڵ»یشی پێ ئەوترێ و، لە زازاییدا بە شێوەی «ھەل» ھەیە کە بە مانای بۆرە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕەنگ
ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار
لەگەڵ درووست بوونی ھەر قەزایەک بۆ خودی قەزاکە لە ڕووی دابەشی کارگێڕییەوە دەبێتە ناحیەی ناوەندی قەزاکە. بەڵام ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار لە ساڵی ١٩٧٥دا پێکھێنرا.
ناو
ناوی قەزای کەلار لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی کەلارە.
جوگرافیا
ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار ھاوسنوورە لەگەڵ:
ڕووبەر
ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٣٢١کم٢)یە لە (١٫٦٪) پارێزگای سلێمانی پێکدەھێنێت و (١٨٫٩٪) قەزای کەلار پێکدەھێنێت.
دانیشتوان
تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە کوردن، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دانیشتوانی ئەم ناحیەیە (١٧١،٨٠٨)کەسە.
مێژوو
ئەم ناحیەی کەناوەندی قەزای کەلارە، (٥)ساڵ دوای درووستبوونی قەزای کەلار پێکھێنرا.
پاشا چێنگی ژۆو
وێنۆک|پاشا چێنگ پاشا چێنگی ژۆو (بە چینی:周成王 خوێندنەوە ژۆو چێنگ وانگ) ناوی کەسی جی سۆنگ (姬誦) دووەم پاشای ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو لە مێژووی دێرینی چین، کە فەرمانڕەوایی لە ١٠٤٢ تا ١٠٢١ی پێش زاین کردووە یان ١٠٤٢ تا ١٠٠٦ی پێش زاین
ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار
سەردەمی کۆماری (١٩٥٨ - ١٩٩٠)
ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی عەبدولکەریم قاسم (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی عەبدولسەلام عارف، دواتر براکەی عەبدولڕەحمان عارف (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، ئەحمەد حەسەن بەکر (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و سەددام حوسێن (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر پارێزگای سلێمانی تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.
ھێرشەکانی مزگەوتی کرایستچرچ
هێرشەکانی مزگەوتی کرایستچرچ دوو تەقەکردن تیرۆریستی مەسیحی بوون لە ١٥ی ئازاری ٢٠١٩، بۆ سەر دوو مزگەوت لە شاری کرایستچەرچ لە نیوزلەندا. هێرشەکان لەلایەن چەکدارێکی تاقانە ئەنجامدراوە کە لە کاتی نوێژی هەینیدا چووەتە ناو هەردوو مزگەوتەکە، کاتژمێر ١:٤٠ خولەکی پاشنیوەڕۆ لە مزگەوتی ئەلنوور لە گەڕەکی ڕیکارتۆن دەستیپێکردووە و کاتژمێر ١:٥٢ی پاشنیوەڕۆ لە ناوەندی ئیسلامی لینوود بەردەوام بووە. لە ئاکامدا ٥١ کەس گیانیان لەدەستدا و ٤٠ کەسیش بریندار بوون.
ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار
* لە نێوان ساڵانی(١٩٧٠ - ١٩٧٧)
400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار لە ساڵی ۱۹۷٥دا 400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای کەلار لە ساڵی ۱۹۷٥دا
پاشا چێنگی ژۆو
سەرچاوەکان
پۆل:پاشاکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو پۆل:مردووانی سەدەی ١١ی پێش زایین پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکان لە سەدەی ١١یەمی پێش زایین
ھێرشەکانی مزگەوتی کرایستچرچ
چەکدارەکە ناوی برێنتۆن هاریسۆن تارانتی تەمەن ٢٨ ساڵە و خەڵکی ئوسترالیایە. دوای ئەوەی ئۆتۆمبێلەکەی لەلایەن ئۆتۆمبێلێکی پۆلیسەوە کەوتە خوارەوە و لەکاتی لێخوڕینی بۆ مزگەوتی سێیەم لە شاری ئاشبێرتۆن دەستگیرکرا. باڵادەستی سپی پێست و توندڕەوی مەسیحی بوو.
ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار
* لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٩٠)
400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای کەلار لە ساڵی ۱۹٨۷دا