cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وەفرئاوای سەروو
وەفرئاوای سەروو (Wefraway Serû، ) دێیەکە لە گوندستانی ئاقاری باشوور، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی ئارووناوا، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی وەفرئاوای سەروو بە شێوەزاری کوردیی باشووری و بنزاری کەڵھوڕی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٣٤٣ کەس لە ٣٠٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا
یانەی تۆپی پێی ئینتەر مەیامی
یانەی تۆپی پێی نێونەتەوەیی میامی بە سادەیی ئینتەر میامی، یانەیەکی تۆپی پێی پیشەگەری ئەمریکییە و بنکەکەی لە ناوچەی گەورەی میامییە. ھەروەھا یانەکە لەلایەن ئەستێرەی پێشووی تۆپی پێی ئیگلیزیی دەیڤد بێکام سەرۆکایەتی دەکرێت. لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزراوە و لە وەرزی ٢٠٢٠ دەستی بە یاریکردن کردووە لە خولی تۆپی پێی خولی ئەمریکیدا (MLS).
بەستەری دەرەکی
پۆل:CS1 Spanish-language sources (es) پۆل:Articles with hCards
ئیسپانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
ئیسپانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ بوو کە لە ١٩ی تەممووز تا ٣ی ئابی ١٩٨٠ لە مۆسکۆ لە یەکێتیی سۆڤیەت بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
کۆستاریکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
کۆستاریکا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
گایا
لە ئەفسانەی یۆنانیدا، کەسایەتیکردنی زەوی، یەکێک لە خوداوەندە سەرەتاییەکانی یۆنانی. گایا دایکی باووباپیرانێتی هەندێک جار پارتینۆجینیک لە هەموو ژیانیدا. ئەو دایکی ئۆرانۆسە (ئاسمان)، کە لە یەکگرتنی سێکسی تایتانیکەکانی (خۆیان دایک و باوکی زۆرێک لەخوداوەندە ئۆڵۆمپیەکان)، سایکلۆپەکان و زەبەلاحەکان دروستبوون؛ هەروەها لە پۆنتوس (دەریایی) کە لە خوداوەندەکانی دەریای سەرەتایی.
پۆنتوس
پۆنتوس خودایەکی دەریایی کۆنە و پێش ئۆڵۆمپی بوو، یەکێک بوو لە خوداوەندە سەرەتاییەکانی یۆنانی. پۆنتوس کوڕی گایا بوو و باوکی نییە؛ بە گوتەی شاعیری یۆنانی هێسیۆد، بەبێ جووتبوون لەدایکبووە، هەرچەندە بەپێی قسەی هایگینۆس، پۆنتوس کوڕی ئاتەر و گایایە.
ئیمپراتۆر ژێزۆنگ
ئیمپراتۆر ژێزۆنگی سۆنگ (لەدایکبووی ٤ی کانوونی دووەمی ١٠٧٧ بۆ ٢٣ی شوباتی ١١٠٠) یازدەیەم ئیمپراتۆری ئیمپراتۆرییەتی سۆنگ بوو، لە ١٠٨٥ تا کاتی مردنی فەرمانڕەوایەتی کردووە، دواتر لەلایەن برا بچووکەکەیەوە ئیمپراتۆر ھویزۆنگەوە شوێنی گیرایەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپراتۆرەکانی باکووری سۆنگ پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ١١یەم پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کایفێنگ پۆل:لەدایکبووانی ١٠٧٧ پۆل:مردووانی ١١٠٠
تەپۆڵکەلم (فیلمی ٢٠٢١)
تەپۆڵکەلم فیلمێکی خەیاڵی زانستی پاڵەوانی داستانی ئەمریکییە لە دەرھێنانی دانی ڤیلێنۆڤ و لە ساڵی ٢٠٢١ نمایشکراوە. ڤیلینۆڤ سیناریۆی ئەم فیلمەی لەگەڵ ئێریک ڕۆت و جۆن سپیتز نووسیوە کە لەسەر بنەمای ڕۆمانی بە ھەمان ناوی فرانک ھێربێرت نووسیویەتی. دوای فیلمی Dune (1984) لە دەرھێنانی David Lynch, ئەمە دووەم فیلمی وەرگێڕانی ئەم ڕۆمانەیە. لەم فیلمەدا تیمۆسی چالامێت و ڕیبێکا فێرگسۆن و ئۆسکار ئیسحاق و جۆش برۆلین و ستێلان سکاشگارد و دەیڤ باوتیستا و ستیڤن مەکینلی ھێندێرسۆن و زێندایا و دەیڤید داستمالچیان و چانگ چێن و شارۆن دانکان-برۆستەر و شارلۆت ڕامپلینگ و جەیسۆن مۆمۆا و خافێر باردێم ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. چیرۆکی فیلمەکە لە داھاتوویەکی دووردا لەسەر ھەسارەیەک بە ناوی ئاراکیس ڕوودەدات کە بە سروشتی کوێستانییەکەی بەناوبانگە. ئەم ھەسارەیە کە تاکە سەرچاوەی مادەی بەنرخە، دەبێتە شوێنی ململانێ بۆ چەند ڕەگەزێکی جیاواز.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان ڕوودەدەن پۆل:ئەو فیلمانەی لە بیابانەکاندا ڕوودەدەن پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەمریکییەکان لە بۆشایی ئاسمان پۆل:فیلمەکانی لێجندەری پیکچەرز پۆل:فیلمەکان کە لە نەرویج وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی لە میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان تۆمارکراون پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزان پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١ پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن ھانس زیمەر تۆمارکراون پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
مزگەوتی عومەر کوڕی خەتتاب (جەوف)
مزگەوتی عومەر کوڕی خەتتاب یەکێکە لە کۆنترین و گرنگترین مزگەوتەکانی شوێنەواری لە باکووری نیمچە دورگەی عەرەبی و یەکێکە لە گرنگترین شوێنەواری پارێزگای جەوف لە عەرەبستانی سعوودی. گرنگی مزگەوت لە دوای پلانەکەی خۆی دەکەوێت، چونکە ڕەنگدانەوەی بەردەوامی شێوازی دانانی یەکەم مزگەوتەکانە لەقۆناغەکانی سەرەتایدا پلانی مزگەوتی پێغەمبەری ئەو شارەی بیردێتەوە، ھەروەھا گرنگی مزگەوتەکە بۆ یەکێک لەکۆنترین مزگەوتی شوێنەواری کە پلانەکەی نەگۆڕاوە.
شوێن
مزگەوتی عومەر کوڕی خەتتاب دەکەوێتە ناوەندی شارۆچکەی دومەلجندلی کۆن لە تەنیشت قەڵای مارد، لە تەنیشت گەڕەکی دەرع لە بەری باشوور، کە سەر بە پارێزگای جەوف لە باکووری سعودیەیە.
پلاندانانی مزگەوت
گرنگی مزگەوتی عومەری کوڕی خەتتاب (ڕەزای خوای لێ بێت) لە پلانەکەی سەرچاوە دەگیڕێ، چونکە گوزارشت لە بەردەوامی شێوازی دانانی یەکەم مزگەوتەکانی ئیسلام دەکات و لە قۆناغەکانی سەرەتایدا بە بیری مزگەوتی پێغەمبەر (سڵاو خوای لێ بێت) دەیھەوە، شێوەی نزیکەی لاکێشەیی و لە بەردی نەخشدراو دروستکراوە و لە ڕۆژاوا و بۆ ڕۆژھەڵات درێژ دەبێتەوە بە درێژایی ٣٢٫٥ مەتر و پانی ١٨ مەتر، مزگەوتەکە لە گەلەری قیبلە و میحراب و مینبەر و مەنپاڵ و قاپی مزگەوت و پەرستگە کە مزگەوتەکە بە منارەی قەشەنگی خۆی بەناوبانگە کە نزیکەی ١٢٫٧ مەتر بەرزە و بەشی خوارەوەی لە شێوەدا چوارگۆشەیە و دواتر لە شێوەی مزگەوت دیوارەکانی سەرەوەی بە لاربوونەوە بەرەو ناوەوە دەست پێ دەکەن، بۆ ئەوەی لە کۆتایی شێوە ھەرەمییە جیاکەی لێ بێت، بەڵام لە ناوەوەی منارەکە دابەش دەکرێت بۆ چوار نھۆم کە لەسەر بانی ڕاڕەوەکە دروستکراوە و بەرەو ڕێگای دەرەوە، و دەست گەیشتن بە منارەکە بە بەرزبوون بۆ سەقمی مزگەوت و دواتر بۆ نھۆمی یەکەمی ئەنجام درا و قاتی سەرەوەی منارەکە بە قادرمە بەردینەکان بە قادرمە بەردینەکان بە یەکترەوە بەسترابوون، بەڵام ھەندێک بەشی پەیپەیەکە ڕووڕوو، ئەوە مەحاڵە ئێستا سەر بکەویتە منارەکە و پشتی مزگەوتەکە پاشەکشێ و تەڵاقو تەڵاقە لە شوێنی نوێژلە زستاندا کە سەرما یەکی زۆر سەخت ھیئەوەیە. ڕەحالە والن کە زیاتر لە ١٦٣ ساڵ لەمەوبەر سەردانی ئەو ناوچەیەی کرد، لە درێژەی وتارەکەی دا و وتی:"میرەکانی سعودیە لە یەکەم دەوڵەتی سعودیەدا مزگەوتیان لەسەر ھەمان سایت دروستکردەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:چاندی ئیسلامی پۆل:مزگەوتەکان پۆل:مزگەوتەکانی عەرەبستانی سعوودی پۆل:نژیاروانیی ئیسلامی
دەریای لابرادۆر
دەریای لابرادۆر بەشێکە لە ئاوەکانی باکووری ڕۆژاوای ئۆقیانووسی ئاتلانتیکی باکوور لە ئەمریکای باکوور، کەنارەکەنی ئەم دەریایە لە ڕۆژھەڵاتی کەنەدا و لە ڕۆژاوای گرینلەند دا بوونیان ھەیە.ئەم دەریایە لە باکووری خۆیدا و لە ڕێگەی دەربەندی دەیڤیس لەگەڵ کەنداوی بافین و لە ڕۆژاوا دا لە ڕێگەی ئاودڕی ھەدسن لەگەڵ کەنداوی ھەدسن گرێدەدرێ. تەوژمی زەریایی ناسراو بە تەوژمی ڕۆژاوای گرینلەند لە دەورووبەری کەناراوەکانی گەینلەند بەرەوە باکوور بوونی ھەیە. بە ھۆی ئەوەیکە تەوژمی لابرادۆر کێوگەلی گەورەی سەھۆڵ لەگەڵ خۆی دەگوازێتەوە، ھێڵی سەرەکی ھاتووچۆی کەشتییەکان لە بەشی رۆژھەڵاتی ئەم دەریایە دا ئەنجام دەدرێ کە لە ناوەڕاستی ھاوین تاکوو ناوەڕاستی پاییز بەردەوامی ھەیە.
دەریای لابرادۆر پڕییەتی لە ماسی کاد و ماسیگری یەکێکە لە پیشە ھەرە گرینگەکان. ئەم دەریایە ھەروەھا لە ڕابردوو دا بینەری زۆرێک لە دۆزەرەوە گرینگەکان بووە کە لە ھەوڵی دۆزینەوەی زەوی و وشکانییە دوورەکان دا پێیدا تێپەڕیون.
تەڕەتوڵوو
تەڕەتوڵوو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تەڕەتوڵوو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی بی، گەرمک و لە باشوور لەگەڵ گوندی قوڵقوڵە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گۆخڵان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی نەرزەنە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھەرێمی نیو برانزویک
زەوی و دانیشتوان
ھەروەھا زەویەکی بەپیتی ھەیە بۆ کشتوکاڵ و ئاژەڵداری جگە لەبەرھەمرکانی دارستان و کانە کانزاییەکانی وەک مس و زێڕ و قورقوشم و زەنک و زیو و نیکل، داھاتی ساڵانەی کانزاکاری نزیکەی ٥١٧ میلیۆن دۆلار دەبێت جگە لە بواری چەندین پیشەسازی گرنگ.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی کەنەدا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧ پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:کەنەدا پۆل:جوگرافیا
لیدز
لیدز یەکێک لە شارەکانی یورکشایر ھامبر لە وڵاتی ئینگلستانە کە لە پارێزگای یورکشایری ڕۆژاوادایە و کەوتەتە ١٨٠ مایلی (٢٩٠ کیلۆمەتری) باکووری شاری لەندەن. ژومارەی دانیشتووانەکەی بە پێ سەرژماری ساڵی ٢٠٠٨ برانبەر ٧٧٠٨٠٠کەسە و مشارەی شارەکە دەگاتە ٥٥١٧٢ کیلۆمەتری چوارگۆشە.
تایبەتمندییەکان
یانەی تۆپی پێی لیدز یونایتێد یەکێک لە یانە گرینگەکانی ئینگلتەرایە کە لە پرێمیەرلیگی ئە وڵاتە بەشداری ھەیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لیدز پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئینگلستان پۆل:شارەکانی ئینگلستان
کۆستاریکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
کۆستاریکا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
کلیۆ
کلیۆ لە میتۆلۆژیای یۆنانیدا ئەندامی مۆسی مێژووە، یان لە چەند گێڕانەوەیەكی ئەفسانەییدا، ژەنیاری قیسارەی مۆسی بووە.
خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەری زنجیرە درامای تەلەڤیزیۆنی
خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی - مۆسیقی یان کۆمیدی بریتییە لە خەڵاتێکی ساڵانە دەدرێت لە ساڵی ۱۹٦۱ لە لایەن پەیوەندی هۆلیوود بۆ ڕۆژنامەی بیانی بۆ باشترین ئەکتەر لە زنجیرەدا.
قیزیل بولاخ
قیزیل بولاخ  گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سیامەنسور، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
قیزیل بولاخ  ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
وەی دنیایێ (ئەلبوم)
وەی دنیایێ یەکێک لە ئەلبومەکانی ھونەرمەند ھۆزان دیارە کە ساڵی ٢٠٠٠ بڵاو کرایەوە و لەلایەن کۆم میوزیک تۆمار کراوە. ئەم ئەلبومە لە ١٢ گۆرانی پێک ھاتووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەلبومە کوردییەکان پۆل:ئەلبومەکانی ھۆزان دیار
نۆتینگھام
نۆتینگھام شارێکە لە باکووری ئینگلستان لە ناوچە میدلەندی ڕۆژھەڵات لە وڵاتی شانشینی یەکگرتوو. ڕۆبن ھوودی ناودار خەڵکی ئەم شارە بووە.
تایبەتمندییەکان
ئەم شارە کەوتووەتە نۆتینگھام شایری ئەنگڵترا و بۆ کارخانەکانی پیشەسازی و تووتن و تەماکۆ بە ناوبانگە. ئەم شارە لە بەر سەردانی گەشتیارەکان، لە پڵەی سێزدەھەمی شارە گەشتیارییەکاندا بە ئەژمار دێت. بەپێی سەرژماری ساڵی ٢٠١٥ ژمارەی دانیشنتوانی ئەم شارە ٣٢١٥٠٠کەس بووە کە بە ئیزافە کردنی شارۆچەکانی دەوروبەر دەگاتە ٧٦٨٦٣٨ کەس. ئەم شارە پێشکەوتووترین سیستمی گواستنەوەی ھەیە بە تایبەت باسە حکوومییەکان. ئەم شارە سەنتەرێکی گەورەی وەرزشی ھەیە کە بە ناوی ماڵی وەرزشی ئینگلترا ناو ئەبرێ. ھەروەھا ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٥ لەلایەن یونێسکۆ بە ناوی شاری ئەدبیات ناو نرا کە ئەمە لە بەر پیاوانی گەورە وەک لۆرد بایرۆن، دی ئێچ لارنس و ئێلێن سلیتۆ بە دی ھەتە. یانەی بەناونگی نۆتینگھام فارست یانەی تۆپی پێی ئەم شارەیە کە لە ساڵی ١٨٦٥ بوونیاد نراوە. بێجگە لە تۆپی پێ، کریکێت، ڕەگبی و ھاکی سەر سھۆل لە یانە سەرەکییەکانی ئەم شارە و گشت ئینگڵترایە.
پەیوەندییە دەرەکییەکان
پۆل:نۆتینگھام
ئانتاریۆ
ھەرێمی ئەنتاریۆ بە چڕترین ھەرێمی دانیشتوان دادەنرێت لەچاو ھەرێمەکانی تری کەنەدابەجۆرێک لە ٪‏٤٠ھەموو دانیشتوانی کەنەدا لەم ھەرێمە نیشتەجێن، بە سێیەم گەورەترین ھەرێمی کەنەدا دادەنرێت لە ڕووی ڕووبەرەوە ئەمیش دوای ھەرێمەکانی کێبێک و نونەڤۆت. شاری تۆرەنتۆ بە پایتەختی ھەرێمەکە دادرنرێت کە قەرەباڵغترین شاری ھەموو کەنەدایە و ناوەندێکی ئابوری گرنگە و بە دڵی ئابوری کەنەدا بانگ دەکرێت، شاری ئۆتاوا کە پایتەختی ڕامیاری ھەموو کەنەدایە کەوتۆتە ئەم ھەرێمە، ڕێژەی دانیشتوانی ھەرێمەکە بەگوێرەی سەرژمێری ٢٠١٢ بریتیە لە ١٢٬٨٥١٬٨٢١کەس، ھەربۆیە ٪‏٤٠ دانیشتوانی ھەموو کەنەدا پێکدێنێت ، ڕووبەرەکەی ١٬٠٧٦٬٣٩٥ کم دووجایە. لەساڵی ١٦١٣ بۆیەکەمجار ساموێل شامبەڵان دۆزیویەتەوە و فەرەنسیەکان رکێفیان بەسەر ھەبووە تاوەکو ١٧٦٣دواتر کەوتۆتە ژێڕدەسەڵاتی ئینگلیزەکان پاشان بوەتە ئەندام لە یەکێتی کەنەدالە ١٨٦٧
جوگرافیا
ئاودری ھێدسن کەوتۆتە بەشی باکوری و ھەرێمی کێبێک کەوتۆتە خۆڕھەڵاتی و ھەرێمی مانیتۆبا کەوتۆتە خۆڕئاوای و وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا کەوتۆتە باشوری.
زەویەکی دەشتەنی کشتوکاڵی ھەیە کە دەورەدراوە بەچەندین دەریاچەی داخراو و کراوە، لەبەشی باکوری ھەندێک بەرزایی ھەیە خاوەنی چەندین سامانی کانزایی بەنرخە
کەش و ھەوا
وەک ھەموو ھەرێمەکانی تری کەنەدا کەشێکی ساردی ھەیە بەڵام ناوچەکانی باشوری لەگەڵ ناوچەکانی باکوری جیاوازیەکی زۆری ھەیە، بەشی باکوری زستانێکی سارد و درێژی ھەیە و ھاوینەکەشی کورت و فێنکە بەڵام بەشی باشوری ساردیەکەی کەمترە و ھاوینەکەی سێ مانگی تەواو پڕدەکات.
زمان
زمانی ئینگلیزی زمانی فەرمی ئەنتاریۆیە. کە نزیکەی ٪‏٧٠ دانیشتوانەکەی بە ئینگلیزی دەدوێن. ھەروەھا ھەندێک لەدانیشتوانەکەی بە فەڕەنسی دەدوێن بەتایبەت لەبەشی باکور و باکوری خۆڕھەڵاتی. بەپێی یاسا ھەر ناوچەیەک بە ڕێژەی ٪‏١٠ پتر بە فەڕەنسی دووان ئەوە لەوناوچەیە زمانی فەڕەنسی وەک زمانی فەرمی بەکاردێت، لە ٪‏٤ دانیشتوانی ئەنتاریۆ بە فەڕەنسی دەدوێن. بە ڕێژەی ٪‏١١ دانیشتوانی ئەنتاریۆ بە ئینگلیزی و فەڕەنسی دەدوێن (٢٠١١). ھەروەھا زمانەکانی ھۆڵەندی و ئیتاڵی و ھیندی و عەرەبی و عیبری و ئیسپانی و کوردی و پۆلۆنی و پورتوگالی و چینیش بەکاردێن لەلایەن کۆچبەرە تازەکانەوە.
ئایین
بەگوێرەی ساڵی ٢٠١١ گەورەترین کۆمەڵەی ئاینی کریستیانە کاسۆلیکیەکانن، کە لە ٪‏٣١٬٤دانیشتوانەکەی پێکدێنن، ھەروەھا کریستانی یەکێتی کەنەدی لە ٪‏٧٬٥دانیشتوان پێکدێنن و کریستیانی ئەنجەلیکانی ٪‏٦٬١ دانیشتوان پێکدێنن، بەڕێژەی ٪‏٣٢ھیچ باوەرێک و ئاینێکیان نیە و لە ٪‏٤٬٦ دانیشتوانەکەی موسڵمانن و لە ٪‏٢٬٩ جولەکەن و لە ٪‏١٬٥ئاینزاکانی ترن.
گەورەترین شارەکان
لەگەورەترین شارەکانی ئەنتاریۆ:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی کەنەدا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧ پۆل:ئۆنتاریۆ پۆل:کەنەدا پۆل:جوگرافیا
شێخ عزالدّین نەقشبەندی
خواناسی پیرۆزی رێگەى عیرفان و تەریقەتی نەقشبەندی ، مورشید و ڕابەری شەرع زان و زانا بە یەکتاپەرستی و خواناسی و خواویستی ، حەزرەتی شێخ عزالدین نەقشبەندی پیرخضری چەمپاراوی.
ناوی تەواوی:
شێخ عزالدین نەقشبەندی پیرخضری چەمپاراو ، کوڕی شێخ مەلا عبدالقادری نەقشبەندی ، کوڕی سەیید محمد ، کوڕی سەیید ئەحمەد ، کوڕی سەیید مصگفى ، لە نەوەى مامۆستا سەیید حسنە ، کە مەزاری پیرۆزی لاى مەزاری (پیرمەسورە ) لە گەڕەکی حاجی حانی شاری سولەیمانیە، لە ساداتی پیرخضری شاهۆیە ، لە نەوەى حەزرەتی ئیمام (رضا)ی مەشهەدە.
لەدایکبوونی:
رۆژی سێ شەممە 10/11/1903- زاینی ، لە گوندی (ئاڵەکی) نزدیکی چوارتای پارێزگاى سولەیمانیە ، کوردستانی / عێراق.
شوێنی نیشتەجێ بوون : کوردستانی عێراق و ئێران.
مەزهەبی:
شافیعی مەزهەب بووە.
تەسەووفی:
مورشید و ڕابەری تەریقەتی نەقشبەندی بووە.
بنەماڵەکەی
ئەم بنەماڵە پیرۆزە دەگەنەوە بە مامۆستا مەلا سەیید حەسەن کە لە (حاجی تەکیە)ی قەیوانەوە هاتونەتە شارى سولەیمانی وە دەچنەوە لە نەسەبا بۆ حەزرەتی ئیمام (رچا)ی مەشهەد.
تەسەووف و عیرفانی:
ڕابەرو مورشیدی گەورەی دیاری رێبازی پیرۆزی نەقشبەندی بووە.
وەفرئاوای خواروو
وەفرئاوای خواروو (Wefraway Xwarû، ) دێیەکە لە گوندستانی ئاقاری باشوور، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی ئارووناوا، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی وەفرئاوای خواروو بە شێوەزاری کوردیی باشووری و بنزاری کەڵھوڕی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٠١ کەس لە ٢٠ بنەماڵەدا بووە.
شێخ عزالدّین نەقشبەندی
ئەولادەکانی:
شێخ فخرالدین ، شێخ محی الدین ، کافیە خان ، مەریم خان ، ستارە خان ، فەیمە خان ، فاگمه خان ، تەلآ خان ، عائیشە خان، گەلاوێژخان ، سەبری خان.
وەفرئاوای خواروو
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا
شێخ عزالدّین نەقشبەندی
زانست و خوێندنی:
سەرەتا لە ساڵی 1910 – زاینی ، لە خزمەت باوکیدا دەست دەکات بە خوێندن لە مەدرەسەکەى خۆیان لە گوندی ( چنارە ) ی  لاى چوارتای پارێزگاى سولەیمانی ، پاشان لە ساڵی 1916- زاینی ، رودەکاتە شارى سولەیمانی لە خزمەت مامۆستا ناودارەکانی ئەو سەردەمە دەخوێنێت ، پاشان لە ساڵی 1920- زاینی دەچێتە گوندی (چنگیان) لە ناوچەى شارباژێری سەر بە (چوارتا)ی پارێزگاى سولەیمانی لە کوردستانی عێراق ، لە خزمەت زانای ناودار حاجی مامۆستا مەلا عارفی چنگیانی کوڕی خوالێخۆشبوو حاجی مامۆستا مەلا قادری چنگیانی ، تەواوی زانستە شەرعیەکان تەواو دەکات و لە رۆژی دوو شەممە 25/9/1922- زاینی ، بڕوانامەی زانستی وەردەگرێت.
تەسەووف و تەریقەتی:
لە دوای تەواوکردنی زانستە شەرعیەکان لە خزمەت مورشید و ڕابەری گەورەی تەریقەتی نەقشبەندی ، حەزرەتی شێخ مەلا عبدالقادری نەقشبەندی باوکیدا ، خەریکی سەیرو سلوک دەبێت ، وە تەواوی پلەکانی عیرفان و تەریقەتی نەقشبەندی تەواو دەکات ، وە لە خزمەتیا مۆڵەتی ئیرشاد وەردەگرێت ، وە لە رۆژی هەینی 30/3/1934- زاینی دەبێتە مورشید و ڕابەری گەورەو ناوداری رێبازی پیرۆزی نەقشبەندی.
چەند فەرمودەیەکی:
1.    خۆتان بەدوور بگرن لە کۆڕو دانشتنی خەڵکانی خراپ ..
3.    تەسەووفی ڕاستەقینە : خاوێنی دڵی موریدە.
5.    شوێن کەوتنی هەواو هەوەس کلیلی گشت هەڵەو تاوانەکانە.
6.    نوێژکردن باشترین یارمەتیدەرى تۆیە لەسەر بەلآو ناهەمواری و کێشەکان.
7.    ئەدەب بۆ ئینسان چاکترین نیعمەتی خوایە.
8.    عەقڵی سالم ، دەتگێڕێتەوە لە هەڵە.
9.    گشت کاروبارت تەسلیم بە خوا کە مورید ، دەبێتە هۆی سەرکەوتنت لە رێبازی پیرۆزی نەقشبەندی چەمپاراو.
10.  یادی مردن دەرمانی دڵە.
11.  خۆشەویستی سەروەت و سامان بناغەى هەموو شەڕێکە ، خۆشەویستی ئارەزوبازی بناغەى گشت عەیب و عارێکە.
12.  پێداگری لە نزاو پاڕانەوە ، بە سودترە لە دونیاو ئەوەى لە دونیادایە.
13.  تەندروستی لاشە بە کەم خۆریە ، تەندروستی رۆح بەکەم تاوانیە.
دانراوەکانی حەزرەتی شێخ عزالدّین نەقشبەندی
حەزرەتی شێخ عزالدین نەقشبەندی دەیان و سەدان بابەت و مەقالەو فەتواى لە مەزهەبی حەزرەتی پێشەوا شافیعی هەیە ، وە یەک کتێبی دەست نووسی هەیە بە ناوی : (مجمع المسائل ) لە بابەتی هەمەجۆر.
وەفاتی
فەوتی حەزرەتی شێخ عزالدین نەقشبەندی پیرخچری چەمپاراوی ، لە رۆژی دوو شەممە : 18/3/1974- زاینی ، 23/2/1394- کۆچی ، لە گوندی چەمپاراوی سەر بە شارى بانەى کوردستانی رۆژهەلآت ، لە مەرقەدی حەزرەتی شێخ مەلا عبدالقادری نەقشبەندی باوکیدا بە خاک سپێردراوە.
ئیسپانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
ئیسپانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ بوو کە لە ٢٨ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ١٩٨٤ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
مێسنجەر (کەشتیی ئاسمانی)
وێنۆک|کەشتی ئاسمانی مێسنجەر لە کاتی پێوەنانی چەندین ئامێر بە لاشەی کەشتیەکە
مێسنجەر کەشتی ئاسمانی (بە ئینگلیزی:MESSENGER) کورتکراوەی رستەی (ئینگلیزی:MErcury Surface, Space ENvironment, GEochemistry, and Ranging) کەشتیەکی ئاسمانی بێ مرۆڤە کە لەلایەن دەزگای بۆشایی ئەمەریکی ناسا لە سالی ٢٠٠٤ رەوانەی دەرەوەی زەوی کراوە، رووی کەشتیەکە بەرامبەر هەسارەی زاوە بوو بە واتای ئەوەی دەزگای بۆشای ئەمەریکی بە ئامانجی ناردنی بۆ هەسارەی زاوە رەوانەی دەرەوەی زەوی کرد بۆ ئەوەی زانیاری نوێ و ئاشکراکردنی نهێنیەکانی سەر ئەو هەسارەیە زیاتر بزانرێ، هەسارەی زاوەش نزیکترین هەسارەیە لە خۆری خۆمان،
ناردن
کەشتی ئاسمانی مێسنجەر گەیشتە هەسارەی زاوە لە ١٤ کانوونی دووەمی سالی ٢٠٠٨، ئەو کەشتیەش یەکەم کەشتی بوو نێردرایە سەر هەسارەی زاوە دوا ٣٣ ساڵ، ئەو کەشتیەش چەندین وێن و داتای تازەی ئەو هەسارەی ناردەوە سەر زەوی، وە دەستی بە خوول کردنەوە کرد لە سەروو ١٢٤ میل لە دەوری هەسارەکە لە سالی ٢٠١١، بە خێرای ١٥ هەزار میل لە یەک کاژێردا،
میرنشینی بەدلیس
ئەو میرنشینە لە شاری بەدلیس لە باکوری کوردستان ھەر لە سەردەمی عەباسییەکانەوە سەری ھەڵداوە. و مەزنە پیاوانی کۆنفدراسیۆنی ھۆزی ڕۆژەکی دایان مەزراندووە دەسەڵاتیان بە پشتاوپشتیش سەدان ساڵی دۆماندووە، کە خانەوادەی خانەدانی مێژوونوسی بەناوبانگ شەرەفخانی بەدلیسی ھەمەکارە و میری ئەو میرنشینە بوون.
لە میرە بەناوبانگەکانیان
میر شەڕەفەدین ئەبوبەکر کە سەرەتاکانی سەردەمی دەوڵەتی جەلائیری فەرمانڕەوایی کردووە، لە پەرتووکی شەڕەفنامەدا ناوی ھاتووە. میرنشینەکە لە سەردەمی ئەمدا بچووک و سنووردار بووە. میر زیائەدین ڕۆژەکی کە لە ناوەڕاستی سەدەی چواردەیەمی زایینی میری میشرنشینەکە بووە بەئازایی و لێھاتوویی ناوبانگی دەرکردووە و سنووری میرنشینەکەی فراوان کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:میرنشینە کوردییەکان
ئۆقیانووس (میتۆلۆژی)
لە میتۆلۆژیای یۆنانیدا ، ئوقیانووس( زمانی یۆنانی:Ὠκεανός، بێژەکردنی یۆنانی کۆن: ، وەهەروەها  Ὠγενός، یان   ئۆقیانووسی تایتان کوڕی ئۆرانۆس و گایا بوو، هاوسەری خوشکەکەی تایتانی تێتیس بوو، و باوکی خوداوەندەکانی ڕووبار و ئۆقیانوسەکان بوو، هەروەها ئەو ڕووبارە گەورەیە بوو کە هەموو جیهانی گرتبووەوە.
شێرپەنجەی سی
شێرپەنجەی سییەکان، (ناسراوە بە: سیە سندان) گرێیەکی کوشندەیە سەرهەڵدەدات بەهۆی گەشەی ناڕێکی خانەکان لە سییە شانەکاندا.
ئەم گەشەکردنە دەتوانرێت بگوێزرێتەوە بۆ شانە هاوسێکان یان بەشەکانی تری لەش بەهۆی کرداری پەرتبونەوە.
زۆربەی ئەو شێرپەنجانەی لە سیەکانەوە دەست پێدەکەن ، کە ناسراوە بە شێرپەنجەی سیی سەرەتایی، برینن. دوو جۆرە سەرەکیەکەی بریتین لە خانەی سی-لچووک(SCLC) وە خانەی سی-ناپچووک(NSCLC). دیارترین نیشانەکانی بریتین لەکۆکە( کۆکین لەگەل خوێن) ، لەدەستدانی کێش ، کورتی لە هەناسەدان و ئازارەکانه سنگ. [١]ڕێژەیەکی ٪٨٥ زۆرینەی کەیسەکانی شێرپەنجەی سی بەهۆی کێشانی توتنە بۆ ماوەیەکی زۆر. لەسەرانسەری جیهاندا لە ٢٠١٢ ، شیرپەنجەی سی لە ١.٨ ملیۆن کەسدا دەرکەوت و ١.٦ ملیۆن کەس بەو هۆیەوە گیانیان لەدەستدا.ئەمە نەخۆشیەکەی کردوە بە دیارترین هۆکاری مردن لە پیاواندا و دووەم هۆکاری مردن لە ئافرەتاندا لە دوای شێرپەنجەی سنگ. ئەم نەخۆشیە تەنها کار لە سینگ ناکات. هەر لەدوای دەرکەوتنی گرێ لە سییەکاندا، خانە شێرپەنجەییەکان دەتوانێت بپچڕێت و بەشێکی نزیکی تر بگرێتەوە.
دەتوانن بگوێزرێنەوە بۆ بەشەکانی تری لەش. ئەم کردارەش پێی دەوترێت پەرتبوون. لەوانەیە شێرپەنجەی سی بگوێزرێتەوە بۆ:
١-لیمفە گرێکان
٢-ئێسکەکان
٣-مێشک
٤- جگەر
٥-رژێنی ئدرینال
ئەو نیشانانەی کە لەوانەیە پێشنیار بکەن بۆ بوونی شێرپەنجەی سی:[١]
-نیشانەکانی کۆئەندامی هەناسە: کۆکین، کۆکینی خوێناوی، دروست بونی دەنگ لە سیەکاندا لە کاتی هەناسەدان(خیزەخیزکردن) ، کورتی هەناسە.
-نیشانەکانی سیستمی: لەدەستدانی کێش، تا، یان شینبونەوەی نینۆکان.
-سەرئێشە و هەندێک نیشانەی تری دەماری لەوانەیە مانای ئەوەبن لە سیەکانەوە بڵەو بۆتەوە بۆ مێشک.
-دەنگ زبری یاخوت گری (گۆرانی دەنگ) لەوانەیە هۆکارێکی تری شێرپەنجەی سیەکان بن.
-ئازاری ئێسکو لاوازبوونی یەکێکە لە نیشانەکانی تری ئەم نەخۆشیە.
-ئەو نیشانانەی کار لە پێکهاتەکانی لاتەنیشت ئەکات: ئازاری سنگ، رێگرتن لە کاری کلۆرە خوینهینەری سەروو، یان قوتدان بە سەختی.
* هەندێک نیشانەکانی شیرپەنجەی سی تایبەتمەندنین لەبەرئەوەی رێژەی ٪١٠ توشبوان نیشانەکانیان نیە لە دیاریکردنی نەخۆشیەکە و بەهۆی وینەگرتنی تیشکی سینگەوە دەرکەوتوە.[١٧] هەموو ساڵێک، زیاتر لە ٢٣٠٠٠٠ کەس توشی شێرپەنجەی سی دەبیێ لە ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا(US).کەس نازانێت کەی نەخۆشیەکە گەشە دەکات، بەڵام تێگەشتن لە مەترسیەکانی لەوانەیە یارمەتیدەر بێت بۆ رێگەگرتن لە گەشەکردنی نەخۆشییەکە.
هۆکارەکانی:
شێرپەنجە رودەدای لەدوای گەشەکردنی ناتەواوی بۆماوەیی لە (DNA)و گۆرانکاری دەرەکی. ئەم گۆرانکاریانە دەبنە هۆی گۆرینی کرداری ئاسای خانەکە ، لەوانە زۆربونی خانە،  لەناوبردنی خانەکە لەلایەن خۆیەوە، و چاکردنەوەی DNA. چەند زیانەکان زۆرتربن ، مەترسی شێرپەنجە زیاد دەکات.[٢٤] هەموو کەس دەکرێت توشی شێرپەنجەی سی ببێت؟ بەڵام ٪٩٠ نەخۆشەکان لە جگەرە کێشانەوە توشبوون. هەر کە دووکەڵی جگەرەکە دەچێتە سیەکان،دەست دەکات بە تێکشکاندنی شانەکانی سی. ئەگەر تۆ رۆژانە زیاتر لە ٢٥ جگەرە بکێشریت، ٢٥جار ئەگەری توشبوونت زیاددەکات.
نزیکەی ٪٨٥ کەیسەکان بەهۆی جگەرە کێشانەوەیە.[٧] لە ساڵی ٢٠٠٠ لە هەموو جیهاندا،رێژەیمردن بەهۆی ئەم شێرپەنجەیەوە   ٪٩٠ بۆ پیاوان ٪٧٠ بۆ ئافرەتان .[٢٧]
هەرچەندە جگەرە کێشان گەورەترین هۆکاری مەترسیە، هەروەها بەکارهێنانی بەرهەمەکانی تری توتن دەتوانێت دەتوانێت مەترسی گەشەی خانەی شێرپەنجەی سی و شێرپەنجەکانی تر زیاد بکات وەکو شێرپەنجەی دەم.
بەرهەمەکانیش بریتین لە :
١- نیکۆتین لولکراو
٢-هەلمژینی تۆزی توتن
٣- جوینی توتن
-نیکۆتین تاکە مادەی زیان بەخش نیە لە توتندا، سوتانی توتن ماددەی (قەتران) ی لێ پەیدا دەبێت کە لووت و قورگ و بۆری هەواو بۆریچکەکان دەوروژێنێت دەبێتە هۆی ئازار.
هەروەها پیسی ئاوو هەوای دەرەکی ، بەتایبەتی ئەوگازانەی لە ئەنجامی سوتانی بەبەردبوەکانەوە بڵاودەبێتەوە، مەترسی توشبوون زیاد دەکات.
هەروەها بۆماوەیش هۆکارێکی دیاری ئەم نەخۆشیەن.[٤]بوونی فرەشێوەیی (polymorphisms)لەسەر کرۆمۆسۆمی ٥-٦ دەبنە هۆکاری کاریگەر بۆ شێرپەنجەی سی. بەپێی لێکۆلینەوەکانی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی توێژینەوەی شێرپەنجە (IARC) هۆکاری لاوەکی تر هەن بۆ توشبوون بە نەخۆشیەکە ، بۆ نمونە هەندێک کانزا وەکو بەرهەمهێنانی ئەلەمنیم.[٥٢]. هۆکاریکی تری ئەم نەخۆشیە گازی کیمیایی ( ڕادۆ )ە ، گازێکی بێ رەنگ و بێ بۆنە کە لە ڕێژەیەکی کەمی یۆرانیۆمە وە پەیدا دەبێت ، بە دووم هۆکاری توشبوون بە شێرپەنجەی سی دادەنرێت. ئەگەر هەڵبمژرێت دەتوانێت سیەکان وێران بکات ، بەتایبەتی ئەکەر کەسەکە جگەرە کێش بێت.
دەستنیشان کردن
قۆناغەکانی نەخۆشیەکە رێژەی بڵاو بونەوەکەی و ڕێنمایی چارەسەری بۆ دەستنیشان دەکەن. هەلی سەرکاوتنی چارەسەرەکە زۆرتر دەبێت ئەگەر لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا بێت و بڵاو نەبوبێتەوە. لەبەرئەوەی نەخۆشیەکە نیشانەئ قورسی نیە لە سەرەتادا، دەستنیشانکردن دوای بڵاوبونەو دێت.
Ø  ٤قۆناغی سەرەکی هەیە
قۆناغی ١- شیرپەنجە لە سیدا هەیە، بەلام بڵاو نەبۆتەوە بۆ دەرەوەی سی.
قۆناغی ٢- شێرپەنجە لە سی و لیمفە گرێ هاوسێکاندا هەتە.
قۆناغی ٣(ا)- شێرپەنجە لە دۆزراوەتەوە لە لیمفە گرێکاندا، بەڵەم لەهەمان ئەو لایەی کە شێرپەنجەکە سەریهەڵداوە.
قۆناغی ٣(ب)- شێرپەنجە گوازراوەتەوە بۆ لیمفە گرێکانی لاکەی تری سنگ(لای بەرامبەر) یان بۆ لیمفە گرێکانی سەرو ئێسکی چەڵەمە.
قۆناغی ٤- شێرپەنجە گوازراوەتەوە بۆ هەردو سیەکان، ناوچەی دەورو بەری سی یاخود بۆ ئەندامە دورەکان.
دوای پشکنینی جەستەی، پزیشکی پسپۆر ئامەدەت دەکات بۆ پشکنینی تایبەت. وەکو،
١-X-ray, MRI, PET scans: ئەم پشکنینانە زانیاری وردتر و نەخۆشی هاوشێوە دیاری دەکەن.
٢- خانەزانی بۆ شلەی بەڵغەم: بوونی بەڵغەم لەکاتی کۆکین، پشکنینی بە وردبین دەتوانێت بوونی خانەی شێرۆەنجەی دیاری بکات.
بەکارهێنانی وێنەی تیشکی سینگ یەکێکە لە یەکەمین هەنگاوەکانی پشکنین ئەگەر لە ئەنجامەکانی کەسەکە نەخۆشیەکە بونی هەبوو. هەروەها بەکاردێت بۆ دەستەبەرکدنی زانیاری زیاتر لەسەر جۆر و ماوەی نەخۆشیەکە. شێرپەنجەی سی لە شێوەی گرێیەکی تەنیا دەردەکەوێت لەسەر وێنەی تیشکی سینگ. سەرەرای بەرفراوانی توێژینەوە جاوازەکان. بەڵام دەستنیشانکردنی کۆتای نەخۆشیەکە بەندە لەسەر پشکنینی شانەیی بۆ شانەی گوومانلێکراو لە رێگای بواری  نۆرینگەو تیشکەوە.
چارەسەر کردن
بەکارهێنانی چارەسەری دەرمانی تاواکەری و بەدیل (CAM) دەتوانرێت بەکاربهێنرێت بۆ چارەسەری نیشانەکان و نەهێشنی کاریگەری نەرێنی. بەڵەم ئەم چارەسەرانە ناتوانن بەتەنها چاودێری پێویست دابین بکەن. هیچ توێژینەوەیەکی پشپێبەستراو نیە و، بیروراکان لەسەر کاریگەری چارەسەری CAM ئاڵۆز و تێکەڵن. هەرچەندە نەخۆش سەرکەوتوە بوە لە بەکارهێنانی لە رێکخستنی چارەسەری شێرپەنجەی سی.
چارەسەرکردنی شیرپەنجەی سیەکان پشتدەبەستێت بە جۆری خانە شێرپەنجەییەکە، چەند بڵاو بۆتەوە ، وە بارودۆخی تەندروستی نەخۆشەکە. دیارترین چارەسەر پێکدێت لە هێورکەرەوە، [١٢٣] نەشتەرگەری، بەکارهێنانی ماددەی کیمیایی، وە چارەسەر بە تیشک.[١] ئەو کەسانەی دەناڵینن بەو نەخۆشیە پێویستە ڕێنمای بکرێن بۆ جگەرە نەکێشان. هیچ بەڵگەیەکی ڕوون نیە لەسەر ئەوەی بەرنامەی وازهێنان لە جگەرە کێشان بەسودترە بۆ ئەوکەسانەی لە نەخۆشیەکە چاکبوونەتەوە.هەروەها ڕاهینانی وەرزشی لەوانەیە تەنیا  بەسود بێت بۆ ئەو کەسانەی لە نەشتەرگەری شێرپەنجەی سی-ناپچووک چاکبونەتەوە.
-نەشتەرگەری:
ئەگەر لە پشکنین جۆری سی-ناپچووک (NSCLC) دەرکەوت ، قۆناغەکە دیاریدەکات کە نخۆشیەکە کەوتۆتە کوێی و دەکرێت نەشتەرگەری بۆ ئەنجام بدرێ یان بە خاڵێک گەیشتوە کە ناتوانرێت بە نەشتەرگەری چارەسەربکرێت.CT - PETدەتوانرێت بەکار بهێنرێت لە دەستنیشانکردنی پیسبوون و توشبوونی ئەندامەکانی کەلینی سینگ.لەزۆربەی قۆناغە سەرەتاییەکان لابردنی پلی سی (labectomy ) بە نەشتەرگەری.
-چارەسەری تیشکی:
زۆرجار چارەسەر بە تیشک لەگەل چارەسەری کیمییای بەکاردێت، زۆر ورد و چرتر بەکاردێت بۆ ئەو نەخۆشانەی سی-ناپچووک (NACLC) کە گونجاو نین بۆ نەشتەرگەری.
-دەرزی ئاژنین: یەکێکە لە رێگا کۆنەکانی پزیشکی چینی.پشتدەبەستێت بە هاندانی(لێدانی) خاڵێکی دیاریکراو لە جەستە بە بەکارهێنانی دەرزیەکی زۆر باریک.
ئەم چارەسەرە شلەی وزە دەگەرێنێتەوە بارە ئاساییەکەی خۆی. هەروەها بەکاریشیدەهێنن بۆ نەهێشتنی ئازار لە دوای نەشتەرگەری.
-کەی پێویستە سەردانی دکتۆر بکرێت.
کۆکینێکی بەبێ هۆکار و خوێندار هەمیشە هۆکاری نیگەرانبوون و پەیوەندیکردنە بە پزیشکەوە. ئەگەر کۆکینەکە سەرسوڕانی ڵەگەل و هەناسەتەنگیەکی بەهێز و یان خوێناوی بێت، پێویستە دەستبەجێ پەیوەندی بە دکتۆرەوە بکرێت.
سه‌رچاوەکان
https://en.wikipedia.org/wiki/Lung_cancer
کۆستاریکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
کۆستاریکا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
بەگزاێە
بەگزاێە یان بەگزادە (Begzaŷe، ) دێیەکە لە گوندستانی ئاقاری باشوور، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی ئارووناوا، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی بەگزاێە بە شێوەزاری کوردیی باشووری و بنزاری کەڵھوڕی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٠٢ کەس لە ٤٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا
ژنان لە حکوومەت
پەیوەندیدارە بە مێژوو، دیمۆگرافیا، بەشداریکردنی ژن لە پۆستە گشتییەکان لە زۆربەی وڵاتەکان، ژنان دەرفەتێکی کەمیان ھەبووە بۆ بەشداریکردن لە حکوومەت و شوێنە کۆمەڵایەتییەکان، بە تایبەتی لە بەشداریکردن لە پێوەرە سیاسییەکانی وڵات و دام و دەستگا فەرمییەکانی ناو وڵات، ئەمە بە شێوەیەکی مێژوویی بەردەوام بووە و ھێشتاش کێشە ھەیە. لەھەنێک وڵات ژنان توانیویانە بەشداری لە حکوومەت بکەن و سەرکردایەتی بەشەکانی وڵات بکەن لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ بەدواوە بەشداریکردنی ژنان لە پەرلەمانی نیشتمانی بە ڕێژەی %٢٤٫٥ بووە لە ٢٠١٣ بەپێی سەرژمێرییەک ژن ڕێژەی %٨ بەرکەوتووە بۆ پۆستە گرنگەکان و ڕێژەی %٢ لە سەرۆکایەتی کردن
سەرۆکەکان و سەرۆک وەزیران
ژمارەی سەرکردە ژنەکان لەناو وڵات لە گەشەسەندن دابووە بەڵام ھێشتا کۆمەڵەیەکی بچووکن لە پلەکانی حکومەت ژن زیاتر پلەی سەرۆک وەزیرانی بەرکەوتووە وەک لە پۆستی سەرۆکایەتی جیاوازی نێوان ئەو دوو پلەیە ئەوەیە سەرۆک وەزیران لەلایەن ئەندامەکانی ناوەوەی پەرلەمان دیاری دەکرێن و سەرۆکیش لەلایەن خەڵک، لە ١٩٦٠ بۆ ٢٠١٥ تەنھا ١٠٨ ژن پلەی نیشتمانیان وەرگرتووە لە ٧٠ وڵات کە زۆربەیان سەرۆک وەزیران بوون وەک لەوەی سەرۆکی وڵات
ئەو ژنانەی ئاستی خوێندنیان بەرزە دەرفەتێکی باشتریان ھەیە بۆ پەیوەندیکردن بە سیاسەت و خێزانە بەرزەکانی وڵات ژنان ئاستەنگی زۆریان کێشاوە بۆ چوونە ناو پۆستەکانی وڵات، ئیسرائیل یەکەم سەرۆک وەزیرانی خۆی لە ١٩٦٩ ھەڵبژاردووە بەڵام چیتر ھەڵبژاردنێکی وا نەکراوەتەوە بەە مانایەکی تر ھیچ سەرۆکێکی ژن نییە
لە ٢٠٢١ ئیستۆنیا بووە یەکەم وڵات کەوا ژن بتوانێت سەرکردایەتی وڵات بکات
پەرلەمانتارە نیشتمانییەکان
ڕێژەی ژنان لە پەرلەمان لە گەورە بوون دایە بەڵام ھێشتا ڕێژەکە بەم شێوەیە نییە و کێشەی کەمینیی ھەیە لە ١ ی ئازاری ٢٠١٩ ڕێژەی ژن لە پەرلەمان بە شێوەیی جیھانی لە %٢٤٫٣ بووە و بەشداریکردنی ژنان لە پێگە فەرمییەکان لە وڵاتێک بۆ وڵاتێک جیاوازییەکی بەرچاوی ھەیە، سریلانکا بەشدارییەکی کەمیینی ھەیە لە ژنان بۆ پۆستە فەرمییەکان بەبەراورد بە ڕواندا، کوبا، بۆلڤیا، کە لەم شوێنانە ژنان لە بەرزترین ڕێژەدان لە بەشداریکردنی پۆستەکان. یەک لە سێ باشترین وڵاتەکان لە ئەمەریکای لاتین بوو (کوبا، بۆلڤیا و مەکسیک) و ئەمەریکییەکان گۆرنکارییەکی گەورەیان بەخۆوە بینیوە لە ٢٠ ساڵی ڕابردوودا
لێرەوە لە ١٩٢ وڵات ٢٠ باشترین وڵاتەکان تێیدا ژنان باشترین بەشداریان ھەبووە لە %٨٣ وڵاتەکان بەڕێژەی %١٠ ژنان بەشداریان ھەبووە لە پلە و پۆستە فەرمییەکانی، لە تەممووزی ٢٠١٩ تەنھا %٢٣ وڵاتەکان ژنان بەشداری بە ڕێژەی %٣٠ یان ھەبوو لە پەرلەمانی نیشتمانی، نیوزلەندا لە پلەی ٢٠م دایە کە ژنان بە ڕێژەی %٤٠٫٨٣ بەشداریان ھەیە لە پەرلەمانی وڵاتەکە
سەرچاوەکان
پۆل:ژنان لە سیاسەت
ئەھلولبەیت
ئەھلولبەیت ئاماژەیە بۆ بنەماڵەی پێغەمبەر محەممەد، بەڵام ئەم زاراوەیە لە سوننەشدا درێژکراوەتەوە بۆ ئەوەی ھەموو نەوەکانی بەنی ھاشم (خێلی محەممەد) و تەنانەت بۆ ھەموو موسڵمانانیش بگرێتەوە. لە شیعەدا ئەو دەستەواژەیە تەنیا بۆ محەممەد سنووردارە و فاتیمەی کچەکەی و عەلی ئامۆزا و زاوای و دوو کوڕەکەیان بە ناوەکانی حەسەن و حوسێن. بۆچوونێکی باوی سوننە خێزانەکانی پێغەمبەر محەممەد بۆ ئەو پێنج کەسە زیاد دەکات.
و لە نێو قورئانیش ئاماژەی پێکراوە لە ئایەتی سی و سێیەمی سورەتی ئەحزابدا ھاتووە، کە بۆ دایکانی ئیمانداران دابەزیوە، ئایەتێک کە بە ئایەتی پاککردنەوە ناسرا.وَقَرْنَ فِى بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ ٱلْجَٰهِلِيَّةِ ٱلْأُولَىٰ وَأَقِمْنَ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتِينَ ٱلزَّكَوٰةَ وَأَطِعْنَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥٓ إِنَّمَا يُرِيدُ ٱللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ ٱلرِّجْسَ أَهْلَ ٱلْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا (الأحزاب: ٣٣)
{سفوری‌و دەرخستنی جوانی بۆ پیاوانی نامەحرەم پیشەی ژنانی سەردەمی نەزانی‌و نەفامی بووە!} [وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ] وه له ماڵه‌كانی خۆتاندا جێگیرو نیشته‌جێ بن و بۆ جگه له پێویستى مه‌چنه ده‌ره‌وه، ته‌نانه‌ت بۆ نوێژكردنى جومعه‌و جه‌ماعه‌ت و ته‌راویح باشتر وایه‌و خێرى زیاتره ئافره‌ت له ماڵى خۆى نوێژ بكات و ده‌رنه‌چێت [وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى] وه وه‌كو ئافره‌تانی سه‌رده‌می نه‌زانی و نه‌فامى پێشوو جوانی خۆتان بۆ پیاوانی نامه‌حره‌م ده‌رمه‌خه‌ن، (كه‌واته سفورى و خۆدانه‌پۆشین و ده‌رخستنى جوانى پێشكه‌وتن نیه به‌ڵكو پیشه‌ى ئافره‌تانى سه‌رده‌مى نه‌زانى و نه‌فامى بووه له پێش ئیسلامدا) [وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ] وه نوێژه‌كانتان بكه‌ن به روكن و واجبات و خشوعه‌وه [وَآتِينَ الزَّكَاةَ] وه زه‌كاتی ماڵتان بده‌ن [وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ] وه گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ن  {خانەوادەی پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - كێن؟}  [إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا (33)] ئه‌ی خانه‌واده‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ته‌نها خوای گه‌وره ئه‌یه‌وێ هه‌ر شتێك كه خراپه‌و تاوان بێ له ئێوه‌ی دوور بخاته‌وه وه به ته‌واوی پاكتان بكاته‌وه له هه‌موو تاوان و پیسی و خراپه‌كاریه‌ك، مه‌به‌ست پێی خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - ئال وبه‌یتی پێغه‌مبه‌ری خوایه - صلی الله علیه وسلم -، (ئیبنو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت: (ئه‌م ئایه‌ته تایبه‌ت له‌سه‌ر خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - دابه‌زى)، چونكه ئایه‌ته‌كانى پێشترو دواتریش هه‌ر باسی ئه‌وانه، وه (عیكریمه) له بازاڕدا بانگى ده‌كردو ده‌یووت: ئه‌م ئایه‌ته تایبه‌ت له‌سه‌ر هاوسه‌ره‌كانى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دابه‌زیوه، به‌ڵام ته‌نها ئه‌وان مه‌به‌ست نین، چونكه عائیشه ده‌فه‌رمێت: پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌یانیانێكى له ماڵ ده‌رچوو پۆشاكێكى له‌به‌ردا بوو له مووى ره‌ش دروستكرا بوو، (ئیمامى حه‌سه‌ن) هات و خستییه ژێرێوه، پاشان (ئیمامى حوسێن) هات و خستییه ژێرێوه، پاشان (فاتیمه) هات و خستییه ژێرێوه، پاشان (ئیمامى عه‌لى) هات و خستییه ژێرێوه‌و ئه‌م ئایه‌ته‌ى به‌سه‌ردا خوێندنه‌وه، (كه‌واته خێزانه‌كان و خانه‌واده‌و ئال و به‌یتى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌گرێته‌وه)
سەرچاوەکان
<references group="قورئانی پیرۆز"/> پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان پۆل:بنەماڵەی محەممەد پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:وشە و دەستەواژە قورئانییەکان
چاژ
چاژ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
چاژ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھەرمێ دۆڵ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی خاوخەنان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی عەواڵان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی چوێسە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نەوید محەممەدزادە
نەوید محەممەدزادە (؛ لەدایکبووی ٦ی نیسانی ١٩٨٦ لە مێھران، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان) ئەکتەرێکی فیلم و شانۆی کوردی ئێرانە. ڕۆڵەکەی لە فیلمی تووڕە نیم لەلایەن زۆر لە ڕەخنەگرانەوە ستایش کرا.
نەوید محەممەدزادە لە ٧٤مین «فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی ڤێنیز» کە یەکێکە لە ڕووداوە گرینگەکانی سینەمایی جیھان و کۆنترین فێستیڤاڵی ئیتالیایە خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو، بێ واژوو» بەدەست ھێنا. نەوید ھەروەھا توانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو لە فیستیڤاڵی جیھانی و نێودەوڵەتی «ئاسیا پاسیفک» لە وڵاتی ئوسترالیا بۆ دووەمین جار بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو، بێ واژوو» بەدەست بێنێ. نەوید محەممەدزادە ھەروەھا توانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو لە فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی «شەوانی ڕەشی تاڵین» لە وڵاتی ئیستۆنیا بەھۆی کایە لە فیلمی «مێشکە بچووکە ژەنگگرتووەکان» بەدەست بێنێ. نەوید محەممەدزادە ھەروەھا توانی دوو خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو لە «فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی براتیسلاڤا» لە وڵاتی سلۆڤاکیا بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو، بێ واژوو» لە ٢٠١٧ و ھەروەھا کایە لە فیلمی «ناھید» لە ٢٠١٥ بەدەست بێنێ.
لە ساڵی ٢٠١٦ ڕۆڵی سەرەکی لەفیلمی لانتووری بینی کە توانی داھاتێکی باش لە نێوخۆی ئێران کۆبکاتەوە.
پڕداھات ترین ئەکتەری سینەمای ئێران لە ٢٠١٩
نەوید محەممەدزادە ئەکتەرێکی بە ناوبانگی کورد بە ٣٢ ملیارد تمەن بوو بە پڕ داھات ترین ئەکتەری سینەمای ئێران لە ٢٠١٩. محەممەد زادە لە وەرزی بەھاری ئەمساڵدا لە فیلمی سینەمایی مەترێ شەش و نیو ٢٧ ملیارد تمەن و لە فیلمی سوورپێست ٥ ملیارد تمەن داھاتی بووە.
بەشداریکردن لە فێستیڤاڵی فیلمی نێودەوڵەتی سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان
نەوید محەممەدزادە لە سێیمین فێستیڤاڵی فیلمی نێودەوڵەتی سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو، بێ واژوو» بەدەست ھێنا و لە کاتی وەرگرتنی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی سلێمانی گوتی: بژی کورد.
خەڵاتەکانی ناوخۆی ئێران
نەوید محەممەدزادە لە سیو دوەمین فێستیڤاڵی فەجر وەکو باشترین ئەکتەری پاڵپشتی دیاریکرا بەڕای داوەرانی فێستیڤاڵەکە بەڵام بەھۆی فشاری دەرەکییەوە خەڵاتەکەی پێنەدراو خەڵاتەکە درایە ڕەزا عەتاران. ڕەزا لە گفتوگۆیەکدا لەگەڵ کافە سینەما وتی: ئەو خەڵاتەی من وەرم گرتووە ھی نەوید محەممەدزادەیە و بۆیە من بە خەڵاتی خۆمی نازانم.
محەممەدزادە لە سیو چوارەمین فێستیڤاڵی فەجر بە ڕۆڵگێڕان لە فیلمی ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ توانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پالپشتی دەستەبەر بکات. لە سیو پێنجەمین خولی ھەمان فێستیڤاڵیش توانی بۆ دووەمین جار لەسەریەک خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بەرێتەوە بەھۆی ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی بێ مێژوو بێ نیشانە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکان پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان پۆل:خەڵکی مێھران پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦
تێتیس
لە میتۆلۆژیای یۆنانیدا، تێتیس   کچی تایتانیی ئۆرانۆس و گایا بووە، خوشک و هاوسەری تایتانی ئۆقیانوس بووە و دایکی خوداوەندی ڕووبار و ئۆقیانووسەکان بووە. هەرچەندە تێتیس هیچ ڕۆڵێکی چالاکانەی لە ئەفسانەی یۆنانیدا نەبووە و هیچ ئاینێکی دامەزراوی نەبووە، بەڵام لە گۆزەکان وێنا کراوە کە حەمام و حەوز و تریکلینیای ڕازاندەوە لە ڕۆژهەڵاتی یۆنان، بەتایبەتی لە ئەنتیکیا و دەوروبەری شارەکەی، چ بە تەنیا یان لەگەڵ ئۆقیانووس.
یەکێتیی شارستانی
یەکێتیی شارستانی یان یەکگرتنی شارستانی یان  بە جورێک لە هاوسەری ناوی دەبەن کە ماف و ئەرکەکانی هاوسەرەکان لە بەراوردکردن لەگەڵ هاوسەرگیری یان ژن و مێڕدایەتیدا کەمترە. ئەم جۆرە جووتبوونە هەندێک جاریش بە ناوی هاوبەشی فەرمی دەناسرێ. ڕادەی مافگەل و ئەو خاڵەباشانەی کە یاسای یەکێتیی شارستانی بۆ هاوسەری دیاری دەکا لە وڵاتێک بۆ وڵاتێکی تر جیاوازە. بۆ نموونە لە نیوزیلاند شتێک نزیک بە تەواوی ماف و خاڵەباشەکانی هاوسەری لە یاسای یەکێتیی شارستانیدا دیاری کراوە. لە بەرانبەردا کۆماری چیک خاڵەباشگەلێکی زۆر کەمتری بۆ ئەو جووتانە کە دەچنە ناو یەکێتیی شارستانییەو لە بەراوردکردن لەگەڵ هاوسەریدا دابین دەکا. دانمارک ئەوەڵین وڵاتێک بوو کە لەوێ لە ساڵی ۱۹۸۹ ئەم یاسایەی بە مەبەستی دابینکردنی مافەکانی هاوڕەگەزخوازەکان، خاڵەباشەکان و ئەرکگەلێکی وەکوو هاوسەریخوازی لەگەڵ ڕەگەزی بەرانبەر پەسەندکرا. لە هەندێک لە وڵاتانە وەکوو ئوروگوای و فەڕانسە و نیوزیلاند، ئەوانەیش وا لەگەڵ ڕەگەزی بەرانبەردا جووت بوون دەتوانن بە جێگای هاوسەری واردی یەکێتی شارستانی بن کە هاوسەریێتی ناشەرعیشی پێ دەڵێن. ئەمڕۆکە لە دەیان وڵاتدا ، یەکێتی شارستانی بۆ هاوڕەگەزخوازەکان و ڕەگەزی بەرانبەرخوازەکان ڕێگەپێدراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:هاوڕەگەزخوازی پۆل:ھاوسەرگیریی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
بایک ئیون-ھێ
بایک ئیون-ھێ خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە، خانمەکتەر و مۆدێل و گۆرانیبێژە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:ژنە گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی زنجیرەکانی سەر وێب پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
ئیسپانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
ئیسپانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
کۆیس
لە میتۆلۆژیای یۆنانیدا، کۆیس (؛ بە زمانی یۆنانیی کۆن: Κοῖος، بەواتایی  " پرسیار، پرسایرکردن " یان  "زیرەکی" ) و بانگیش دەکرێت بە پۆلوس  یەکێک بوو لە تایتانیکەکان، یەکێک بوو لەو سێ گرووپە منداڵانەی کە لە ئۆرانۆس (ئاسمان) و گایا (زەوی) لەدایک بوون.
ویلایەتی نۆرماندی
سەرچاوەکان
پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان پۆل:پارێزگاکانی پێشووی فەڕەنسا پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان
سیندرۆمی فرە کیسی ھێلکەدان
حاڵەتێکە کە تیایدا هێلکەدانی ئافرەتان هۆڕمۆنی (ئەندرۆجین) ، کە هۆرمۆنی پیاوانە بە شێوازەکی نا ئاسایی دروست دەکا کە خۆی لەدۆخێکی ئاساییدا کەمە.ناوی(سیندرۆمی فرەکیسی هێلکەدان) یاخود کیسی هێلکەدان ئاماژە بەو کیسۆڵە(پڕ لە شلە)انە دەکەن کە لە هێلکەداندا دروستدەبن. بەڵام ، هەندێک لە خاوەن ئەم نەخۆشییە کیس یان نییە وە هەندێک لەوانەی ئەم نەخۆشییەشیان نییە کیس دروستدەکەن. گەرا کردن(دەرچوونی هێلکە لە هێلکەدان) ڕوو دەدات بۆ ئەوەی لەگەڵ تۆوی پیاو بتروکێن ، گەر هێلکەکە نەتروکا لەگەل سوڕی مانگانەوە فڕێدەدرێتە دەرەوەی لەش. لە هەندێک حاڵەتدا،ئافرەت هۆڕمۆنی پێویست دروستناکەن بۆ گەراکردن، کاتێکیش کە هێلکەکە نەهاتە دەر ئەوا دەشێ هێلکەدان زۆر کیسۆڵەی بچووک دروست بکەن. ئەم کیسانەش هۆرمۆنی (ئەندرۆجین) دروست دەکەن، نەخۆشەکانی ئەم نەخۆشییەش زۆربەی جار ئاستی ئەم هۆڕمۆنەیان زۆرە و دەشێ زۆر کێشەش بۆ سوڕی مانگانە دروست بکات وە دەتوانێ زۆر لە نیشانەکانی نەخۆشی (کیسی هێلکەدان)درووست بکات. تیمارکردنی ئەم نەخۆشییە زیاتر بە دەرمان دەکرێ. ئەمە چارەسەری ناکاتن، بەڵکو یارمەتی کەمکردنەوەی نیشانەکانی ئەم نەخۆشییە دەدەن و ڕێگری لە چەند نەخۆشی تر دەکا.
مەترسییەکان و نیشانەکانی کیسی هێلکەدان
ئەگەر دایک و خوشکی ئەم نەخۆشییەیان هەبێ چانسی توشبوونی زیاترە. ئەگەر (نەخۆشی دژەئینسولین)ی هەبێ یان قەلەوش بێ ، چانسی توشبوونی زیاترن.
لە نیشانەکانیشی :
١- نەهاتنی خوێن، بەردانی کەم یان ناڕێکی لە هاتنی خوێن لە کاتی خوێن بەردانی سوڕی مانگانەدا.
٢- هێلکەدانی مەزن یان پڕ کیس.
٣- زۆری مووی لەش بە سینگ و سک و پشتيشەوە.
٤- زیاد کردنی کێش بەتایبەتی لە دەوروبەری سک.
٦-کەچەڵی هاوشێوەی پیاوان یان رووتاندنەوەی قژ.
٨- زێدە پێستی بچووک لە مل یان بن باڵ.
٩-پارچە یان پینە پێستێکی ئەستوور یان ڕەش لە پشتە مل ، بن باڵ و ژێر مەمک.
چۆن سیندرۆمی فرەکیسی هێلکەدان دیاری (تەشخیس)دەکرێ؟
ئەو کەسەی کە پشکنینەکە ئەنجام دەداپرسیار لە مێژووی پزیشکی(طوبی) نەخۆشەکە و نیشانەکانی دەکات و پشکنینی لەشی(بەدەنی) ئەنجام دەدات کە سمتە جۆلە ( ئەندەمەکانی زێ و دەوروبەری)شی دەگرتەوە ،ئەم پشکنینەش تەندرووستی ئەندامی زاوزێ دووپات دەکاتەوە لە ژوورەو و دەرەوەی لەش. هەندێک لە نیشانەکانی کیسی هێلکەدان هاوبەشە لەگەڵ نەخۆشی تر ، هەر بۆییە پشکنینی تریشی بۆدەکرێ کە لەوانیش :
١.سۆنار: بەکاردێ بۆ زانینی حەجم و قەوارەی هێلکەدان و هەبوونی کیس وە دەتوانی ئەستووری پەردەی ناوەوەی منداڵدانیش ببینی.
٢. پشکنینی خوێن: لێرەدا سەیری بەرزی ئاستی هۆڕمۆنی ئەندرۆجین و هۆڕمۆنانیتریش دەکرێ ، شەکرە و کۆلیسترۆل و ترایگلیسرادش پشکنینی بۆ دەکرێ.
چۆن کیسی هێلکەدان تیمار دەکرێ؟
تیمارکردنی ئەم نەخۆشییە بەستراوەتەوە سەر چەند خاڵێک،کە تەمەن ،خراپی نیشانەکان ، وە تەندرووستی گشتیش دەگرێتەوە ، جار وایە دەبەسترێتەوە بە ئەوەی کە ئایە نەخۆشەکە دەیەوێ دووگیانبێت لە ئایندەدا یان نا گەر نەخۆشەکە ویستی دووگیانی هەبوو لە ئایندەدا ئەوا دەشێ تیمارکردنی بەم شێوازانە بێ :
١. گۆڕینی شێوازی خۆراک و چالاکی: خۆراکی تەندرووست و چالاکی زیاتر یارمەتی کێش دابەزاندن دەدەن کە لە هەمان کاتدا ئینسولین زیاتر لە لەشتدا بەکاردێ، ڕێژەی شەکر لە خوێندا کەمتر دەبێ وە ئەشێت ببتە یاریدەدەری گەرا کردن (دەرکەوتنی هێلکە لە هێلکەدان)
٢. ئەو دەرمانانەی کە هانی گەرا کردن دەدەن : دەرمان هەن کە هانی گەراکردن دەدەن بەڵام مەترسیشیان لەگەڵە بۆ نموونە جار وایا چانسی بوونی(دووانە و زیاتر ) زیاتر دەکات ، یاخود هێلکەدانەکان زیاد لە پێویست هۆڕمۆن درووست دەکەن کە دەبنە هۆی گەورەبوونی سک و دەوروبەری یان ئێشی سمتە جۆلە ( ئەندامەکانی زێ و دەوروبەری).
گەر نەخۆشەکە ویستی دووگیانی نەبوو ئەوا دەشێ تیمارکردنی بەم شێوازانە بێ :
١. حەپی بەربەستی منداڵبوون : ئەم حەپە كۆنتڕۆڵی سوڕی مانگانە دەکات، ڕێژەی ئەندرۆجین و زیپکە کەم دەکات.
٢.دەرمانی شەکرە: ئەم دەرمانە بەکاردێ بۆ کەمکردنەوەی (دژەئینسولین) لە نەخۆشی فرەکیسی هێلکەداندا، هەروەها ئەشێت ڕێژەی ئەندرۆجینیش کەم کاتەوە ،کەم کردنەوەی زیادەموو وە یارمەتی گەرا کردنیش دەدا.
٣.گۆڕینی شێوازی خۆراک و چالاکی: خۆراکی تەندرووست و چالاکی زیاتر یارمەتی کێش دابەزاندن دەدەن کە لە هەمان کاتدا ئینسولین زیاتر لە لەشتدا بەکاردێ، ڕێژەی شەکر لە خوێندا کەمتر دەبێ وە ئەشێت ببتە یاریدەدەری گەرا کردن (دەرکەوتنی هێلکە لە هێلکەدان)
٤. دەرمانی تیمارکردنی نیشانەکان : هەندێ دەرمان یارمەتی زیپکە و کەمکردنەوەی زیادە موو دەدەن.
ژییان لەگەڵ فرەکیسی هێلکەدان
هەندێک لە ئافروتان لەلایەنی دەرەکییەوە ئەناڵێنن ، وەکو زیادبوونی کێش ، زۆری گەشەی موو و قژ، وە زیپکە. تیماری جوانکاری وەکو ،ئێلێکترۆلایسس و لێزەر بۆ لادانی موو یارمەتی نەخۆش دەدن و دڵخۆشتریان دەکەن لەڕووی ڕوخسارەوە. پێویستە لەگەڵ لێزانان باس لەتیمارکردنی نیشانەکان بکرێن.
کەی پێویستە سەردانی دکتۆر و لێزانان بکەی؟
ئەوکاتەی سوڕی مانگانە دواکەوت یان ناتەواو بوو ، زۆری گەشەی موو و قژ ، زیپکە، و کێشی زیادکرد  ، پێویستە نەخۆش سەردانی دکتۆر بکا.
چەند خاڵێکی گرنگ
١.سیندرۆمی فرەکیسی هێلکەدان کێشەیەکی باوە لەناو ئافرەتاندا.
٢.ئافرەتانی تووشبووی ئەم نەخۆشییە ئەشێن گەرا نەکان (هێلکە نەیەتە دەرەوە لە هێلکەدان) ، ئاستی ئەندرۆجینیان زۆر بێ، وە زۆر وردە کیسۆلەیانیان هەبێ لەسەر هێلکەدانەکانیان.
٣. ئەم نەخۆشییە سوری مانگانە دوادەخات یان ناتەواوی دەکات ، وا دەکا گەشەی موو و قژ زیادبن ، زیپکە، نەزۆکی و کێش زیادەکا.
هەنگاوی داهاتوو بۆ ئەوانەی هەست بە نەخۆشییەکە دەکەن
١-پێش سەردانی نەخۆشەکە بۆ هیچ شوێنێک ،پێوەستە ئەو پرسیارانەی کە هەیبێ بییاننووسێتەوە.
٣-لە سەردانییەکە دەبێ ، ناوی هەموو دەرمانەکان ، تیمارەکان ، پشکنینەکان و ئامۆژگارییەکان بنووسێتەوە.
٤-ئەگەر چاوپێکەوتنێکی تری هەبوو لە داهاتوو پێویستە ، ڕۆژ و کات و هۆکاری سەردان بنووسێتەوە.
٥- پێویستە نەخۆش بزانێ چۆن پەیوەندی لەگەڵ دکتوردا بکا گەر هیچ پرسیارێکی هەبێ.
٦- پێویستە نەخۆش دکتۆری پسپۆڕ و سەنتەری تیمار ببینێتەوە.
سەرچاوە
https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/polycystic-ovary-syndrome-pcos
نیوفاندلەند و لابرادۆر
نیو فەنلاند و لابرادۆر (،, Terra Nova) پارێزگایەکی کەنەدیە دەڕوانێتە سەر زەریای ئەتڵەسی لەبەشی باکووری ئەمەریکای باکوردا، ئەم ھەرێمەی خۆڕھەڵاتی کەنەدا پێکدێت لە دوو بەش :دوورگەی نیوفنلاند و بەشی درێژبووەوەی خاکی کەنەدا کە پێی دەڵێن لابرادۆر لە باکوری خۆرئاوای دورگەکەیە.
ھەرێمەکە ناوچەیەکی داگیرکراوی ئینگلیزەکان بوو لە ٣١مارسی ١٩٤٩بوو بەئەندام لەیەکێتی کەنەدا، کە ڕێزبەندی دەیەمین ھەرێمی گرتوە بۆ چوونە ناو یەکێتیەکە، سەرەتا ھەرناوی نیوفەندلاند بو بەڵام حکومەتەکەی لە ١٩٦٤ ەوە برگەی لابرادۆریشی زیادکرد کە بوە حکومەتی نیوفەندلاند و لابرادۆر لە ٢٠٠١، بەڵام ئێستا لەسەرزاران ناوی نیوفەندلاند بەجیا دێت و ناوی لابرادۆریش بەجیا
ڕێژەی دانیشتوانەکەی ٥١٠٠٠کەسە بەپێی سەرژمێری ٢٠١٠ کە لە ٪‏٩٤خەڵکەکەی لە دورگەکە دەژین کە خەڵکەکەی شێوەزارێکی ئاخاوتنی سەربەخۆیان ھەیە بۆ ھەردوو زمانی ئینگلیزی و فەڕەنسی کە پێی دەڵێن شێوەزاری نیو فەنلاند.
جوگرافیا
گەڕووی بێڵی ھەردوو پارچەی ھەرێمەکەی جیاکردۆتەوە، بەشی خۆڕھەڵاتی دورگەی نیوفەندلاندە و بەشی خۆڕئاوای خاکە درێژبوەکەی کەنەدایە کە لابرادۆر. ھەرێمەکە خاوەنی ٧٠٠٠٠ دورگەیە.
کەش و ھەوا
کەشی نیوفەندلاند کەشێکی کیشوەری ھەیە بەھۆی کاریگەری زەریاوە کە بەگشتی کەشێکی زۆڕساردی ھەیە ھەرچی ناوچەی لابرادۆریشە لەناوناوچەی تەندرایە کە زۆڕ سارد و وشک و تاریکە.
دانیشتوان
گەورەترین کۆمەڵەی نەتەوەیی لەم ھەرێمە ئینگلیزەکانن بەگوێرەی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١ ئینگلیزەکان ٪‏٣٩٬٤ دانیشتوان پێکدێنن لەبەرامبەر فەڕەنسیەکان کە ٪‏١٩٬٧ دانیشتوان پێکدێنن، ئیرلەندیەکان ٪‏١٩٬٧دانیشتوان پێکدێنن ھەروەھا سکوتلەندیەکان ٪‏٦٬٠دانیشتوانی ھەرێمەکەن، بەڵام بەگوێرەی سەرژمێری ٢٠٠٣ لە ٪‏٣٨ خۆیان تەنھا بە کەنەدی ناساندوە.
ئابوری
لە ساڵی ٢٠٠٥ بەدواوە ئابوری ھەرێمەکە زۆربەرزبۆتەوە کە کۆی داھاتی ناوەخۆی گەیشتۆتە ١٤میلیارد دۆلار بۆ ساڵێک و داھاتی خزمەتگوزاریە پیشەییەکان گەیشتۆتە ٨ میلیارد دۆڵار جگە لەداھاتی بوارەکانی چاودێری پزیشکی و کارگێری گشتی و بوارە جۆربەجۆرەکانی تر.
پیشەسازی
یەکەم ھەرێمە لەبەرھەم ھێنانی کاغەز لەسەرئاستی کەنەدا، ساڵانە ٤٢٠٠٠٠تۆن کاغەز بەرھەمدێنێت ھەروەھا ڕێژەیەکی زۆڕ لە تەختە دەخەنە بازاڕەکان. ھەروەھا چەندین کارگەی جۆربەجۆریان ھەیە لەبوارەکانی جلوبەرگ و خواردەمەنیەکان.
کشتوکاڵ
لەبەشی باشوری کێلگەی بەفەریان زۆرە کە پەتاتە و پیاز و چەندین خۆراکی تر بەرھەم دێنن لەگەڵ سەدان کێلگەی بەرھەمھێنانی ئاژەڵ و پەلەوەری جۆربەجۆر زۆرترین ڕێژەی ھێلکە بەرھەمدێنن جگە لە پەنیرو دۆشاو و بەرھەمە جۆربەجۆرەکانی تر