cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کۆریای باشوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦
کۆریای باشوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦ بوو کە لە ١٧ی تەممووز تا ١ی ئابی ١٩٧٦ لە مۆنتریال لە کەنەدا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٧٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦
سیلڤیا پلات
سیلڤیا پلات (؛ بە ئای پی ئەی:/plæθ/؛ لەدایکبووی ١٩٣٢ – مردووی ١٩٦٣) شاعیر و نووسەرێکی ژنی ئەمریکی بوو. ئەو لەو کەسایەتییە گرنگانەیە کە لە بەرەوپێشبردنی شێعری ھاوچەرخی ئەمریکیدا دەوری ھەبووە. ئەم شاعیرە خاوەنی چەندین خەڵاتە وەک خەڵاتی پولیتزەر بۆ ھۆنراوە. لەگەڵ تێد ھیووز شاعیری بەناوبانگی ئینگلیز ژیانی ھاوبەشی پێک ھێنا و دوو مناڵی بوو. لە ساڵی ١٩٦٣دا کۆتایی بە ژیانی خۆی ھێنا.
ژیان
پلات لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٢ لە شاری بۆستن لە ویلایەتی ماساچوسێتسی خۆرھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمێریکا لە دایک بووە. پلات شاعیرێکی بەھرەداری پڕ کێشە بوو، بە شێوازی شیعری دانپیانانەکەی ناسراوە. حەزی بۆ نووسین لە تەمەنێکی زوودا دەرکەوت، و بە مانەوەی لە ڕۆژنامەیەک دەستی پێکرد دوای بڵاوبوونەوەی ژمارەیەک لە کارەکانی، پلات لە ساڵی ١٩٥٠ بەخششی خوێندن (زەمالە) ـی بۆ کۆلێژی سمیز بردەوە لەکاتێکدا قوتابی بوو، پلات لە ھاوینی ١٩٥٣ لە شاری نیویۆرک کاتی بەسەر برد و وەک سەرنووسەری گۆڤاری مادمۆسێڵی کاری دەکرد. ھەر زوو پلات ھەوڵیدا خۆی بکوژێت بە خواردنی حەبی خەو. بەڵام چاک بویەوە؛ و لەکاتی مانەوەی لە بنکەی تەندروستی دەروونی چارەسەری بۆ کرا. دواتر پلات گەڕایەوە بۆ سمیز و لە ساڵی ١٩٥٥ بڕوانامەی زانکۆی بەدەست ھێنا.
پەیوەندی و شیعرە بڵاوکراوەکان
زەمالەی فۆڵبرایت پلاتی برد بۆ زانکۆی کامبریج لە ئینگلتەرا. لە کاتی خوێندنی لە کۆلێژی نیونھام، چاوی بە تێد ھیوزی شاعیر کەوت؛ و ئەم دووانە لە ساڵی ١٩٥٦ھاوسەرگیریان کرد و پەیوەندییەکی شڵەژاویان ھەبوو. لھ ساڵی١٩٥٧ پلات لە ماساچوسێتس کاتی بەسەر برد بۆ خوێندن لەگەڵ شاعیر ڕۆبێرت لۆوێڵ و چاوی بە ھاوڕێی شاعیری ئان سێکستۆن کەوت. ئەویش لە ھەمان کاتدا لە کۆلێژی سمیز وانەی ئینگلیزی وتووەتەوە ھاوکات پلات ساڵی ١٩٥٩ گەڕاوەتەوھ ئینگڵتەڕا. پلات لە پەرەسەندن دابوو، یەکەم کۆکراوەی شیعری خۆی (The Colossus) لە ساڵی ١٩٦٠ لە ئینگلتەرا چاپ کرا. ھەر لەو ساڵە یەکەم منداڵی بوو، کچێک بەناوی (فریدە) دوای دوو ساڵ پلات و ھیوزی ھاوسەری پێشوازیان لە منداڵی دووەم کرد، کە کوڕێک بوو بەناوی نیکۆلاس. بەداخەوە ھاوسەرگیری ئەو دووانە جوانە ھەڵوەشایەوە
مەرگ
دوای ئەوەی ھیوز لە ساڵی ١٩٦٢ پلاتی لەبەر ژنێکی دیکە بەجێ ھێشت، پلات کەوتە خەمۆکییەکی قووڵەوە، و تێکۆشاوە لەگەڵ نەخۆشییە دەروونییەکەی، ڕۆمانف (the bell jar) ی (١٩٦٣)، تاکە ڕۆمانی ئەوە کە لە ژیانی خۆی وەرگیراوە و باس لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئافرەتێکی گەنجی دەروون و ھزر تێکشکاو دەکات. پلات ڕۆمانەکەی لەژێر ناوی ڤیکتۆریا لۆکاس دا بڵاوکردەوە. ئەو شیعرانەشی دروستکرد کە کۆکراوەکەی ئاریێڵ بوو و لە ساڵی بڵاوبۆوە ە غەمگینییەکی زۆرەوە سیلڤیا پلات لە ڕۆژی ١١ شوباتی ١٩٦٣ لە تەمەنی سی ساڵی لە لەندەن کۆتایی بە ژیانی خۆی ھێنا کاتێک دوو منداڵەکەی لە نزیکیدا خەوتبوون. جێگای باسە کوڕەکەی نیکۆڵاس ھیوز لە١٦ ئازاری ٢٠٠٩ بەھۆی خەمۆکییەوە لە تەمەنی ٤٧ ساڵی لە ئالاسکا خۆی ھەڵواسی و کۆتایی شە ژیانی ھێنا کە باسی زۆری لەسەرە. بێگومان سیلڤیا پلات تا ئەمڕۆش یەکێکە لەو شاعیرانەی زۆرترین خوێنەری ھەیە بەو شێوە شیعرانەی نوسیویەتی لە ماوەی تەمەنی کورتیدا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی پۆل:شاعیرانی ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢ پۆل:مردووانی ١٩٦٣ پۆل:ژنانی شاعیری خەڵکی ئەمریکا پۆل:دیارکەرانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
فەرمانبەر
فەرمانبەر کەسێکە کە مووچە وەردەگرێت بۆ ئەنجامدانی کاری ڕۆشنبیری لە دەزگایەکی ئیداریدا و وا بڕیارە بۆ ماوەیەکی درێژ دابمەزرێت.
فەرمانبەرەکان دابەش دەبن بەسەر دوو بەشدا: فەرمانبەرانی گشتی و فەرمانبەرانی تایبەت. تایبەتمەندییەکانی فەرمانبەران، فەرمانبەرانی کەرتی تایبەت لە فەرمانبەرانی کەرتی گشتی و ئەو دوو گرووپە لە چینی کرێکار جیادەکاتەوە. باری مادیی فەرمانبەران (گشتی و تایبەت) و پێگەی کۆمەڵایەتییان بە پێشکەوتنە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانەوە دەگۆڕێت.
فەرمانبەران لە چەمکە نوێیەکەدا بە گەشەی سەرمایەداری و دوای شۆڕشی پیشەسازییەوە دروستبوونە. زانکۆکانی ڕۆژاوا کە پێویستیی بەرھەمھێنانی پیشەسازییان دابین کردووە، دەستیان بەسەر ڕاھێنانی فەرمانبەراندا گرتووە. کۆمەڵناسانی مارکسیستی بە شێوەیەکی سەرەکیی باوەڕیان بەوە نییە کە گرووپێک ھەیە بەناوی کارمەندێکەوە و کۆمەڵگا دابەش دەکات بەسەر دوو چینی کرێکار و سەرمایەداردا. بەڵام کۆمەڵناسان کاپیتالیزمی چینی فەرمانبەر بە یەکێک لەو چینە ھەمەجۆرانە دەزانن کە سەر بە چینی ناوەندن.
مێژوو
بۆ تێگەییشتن لە بنەچەی پەیدابوونی فەرمانبەرانی گشتی دەبێت بەو ڕێگایانە بگەڕێین کە پاشاکان کەسانێکی دیاریکراوی کارامەیی پێویست؛ بەشێوەیەکی درێژخایەندا لەڕێگەی کرێیەوە دامەزراند. بە جێگرتنەوەی حکوومەتەکانی کۆمار لە جیاتی شانشین، ئەم فەرمانبەرانە ناچار بوون جگە لە ھەبوونی شارەزایی پێویست، دڵسۆزی خۆیان بۆ سیستەمی دەوڵەت ئاشکرا بکەن.
بەڵام لەحاڵەتی فەرمانبەرانی تایبەتدا، دوای شۆڕشی پیشەسازی، دەزگا پیشەسازییەکان پێویستیان بەو کەسانە ھەبوو کە بەردەوام خزمەتیان دەکرد و بەکرێیان دەگرتن. بە بەھێزبوونی ئەم پێویستییە، مەرجەکان و پێوەرەکانی پەسەندکردن وەرگرتن قورستر دەبوون. تا دەزگا پەروەردەیییەکان بوون بە ناوەندێک بۆ فێرکردنی زانیاریی پێویست بۆ چوونە ناو کارەوە تا ئەو ڕادەیەی کە زۆربەی ئەو کەسانەی بەدوای کاری فەرمانبەردا دەگەڕان چوونە ئەو دامەزراوانە و دوای خوێندن و وەرگرتنی بەڵگەنامەی پێویست ڕوویان لەم دەزگایانە کردووە بۆ دامەزراندن. لەگەڵ فراوانبوونی کۆمەڵگەی پیشەسازیدا ژمارەی فەرمانبەرانی نزیک بە کرێکاران بە خێرایی زیادی کرد و تا ئەو ڕادەیەی کە کارمەندان گرنگییەکی بەرچاوی کۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابوورییان بەدەستھێنا و جگە لە وەرگرتنی مووچەی گونجاو گەیشتنە پلەو پایەی گونجاو.
سەرچاوەکان
پۆل:بەڕێوەبەرایەتیی و پیشە جێبەجێکارەکان پۆل:یاساکانی دامەزراندن پۆل:کاری ئیداری پۆل:فەرمانبەران پۆل:چینە کۆمەڵایەتییەکان
دارخوەر حەسەن ئاوا
دارخوەر حەسەن ئاوا (Darxweri Hesenawa، ) دێیەکە لە گوندستانی حەسەن ئاوا، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی ئارووناوا، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی دارخوەر حەسەن ئاوا بە شێوەزاری کوردیی باشووری و بنزاری کەڵھوڕی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٣٢ کەس لە ٥٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا
کۆلۆمبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
کۆلۆمبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤ بوو کە لە ١٠ تا ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
حوسێن ئەشتەری
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩ پۆل:خەڵکی ئەسفەھان
خاروبەک
خاروبەک شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرکەپکان، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
خاروبەک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شەکەڵە و لە باشوور لەگەڵ گوندی بێردبی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گوێچکەلان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھەرتەل.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پاتێرسۆن
وێنۆک|شاری پاتێرسۆن
پاتێرسۆن شارەک و ناوەندی ھەرێمی باسیک، نیوجێرسی لە ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا، بەپێی سەرژمێری ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠١٠ دانیشتوانی ئەو شارە رێژەی ١٤٦٬١٩٩ کەسە..
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥١
شین سانگ-ئۆک
شین سانگ-ئۆک (١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٦ بۆ ١١ی نیسانی ٢٠٠٦) بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری فیلمی کۆریای باشوورە زیاتر لە ١٠٠ فیلمی بەرھەمھێناوەو ٧٠ی دەرھێناوە، لە ١٩٥٠کان و ١٩٦٠کان بەبەباشترین شێوە ناسراوە بەھۆی کارەکانی وەک «شازادەی سینەمای کۆریای باشوور» ناسرابوو، بۆ کارەکانی لە فیلم و دراما مەدالیای تاجی زێرینی بردەوە، و بووە یەکێک لە بەرزترین ھونەرمەندانی کۆریای باشوورە دواتریش لەلایەن کیم جۆنگ ئیلی دەفڕێنرێ بۆ کۆریای باکوور بە مەبەستی ئەوەی سەرۆک کیم جۆنگ ئیلی سەرۆکی کۆریای باکوور بە شین سانگ-ئۆک ئەلێت پێویستە فیلم بۆ کۆریای باکوور بەرھەمھێنن، دوای پەسەندکردن و بەرھەمھێنانی چەندین فیلم سانگ-ئۆک و ھاوسەرەکەی ڕادەکەن بۆ باڵوێزخانەی ئەمریکا و لەدەست کیم جۆنگ ئیلی سەرۆکی کۆریای باکوور ڕزگاریان دەبێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦ پۆل:مردووانی ٢٠٠٦ پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خەڵکی چۆنگجین پۆل:خەڵکی ڕفێنراوی کۆریای باشوور
سانتا کروز (کالیفۆرنیا)
وێنۆک|دیمەنی شاری سانتا کروز
سانتا کروز شاری سانتا کروز ناوەندی ھەرێم و گەورەترین شاری ھەرێمی سانتا کروزە..
سەرچاوەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٦٦ لە کالیفۆرنیا
کۆلۆمبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
کۆلۆمبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨ بوو کە لە ١٢ تا ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لە مەکسیکۆ سیتی لە مەکسیک بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
شیوەگوێزان
شیوەگوێزان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
یو ھیون-مۆک
یون ھیوک-مۆک (لەدایکبووی ٢ی حوزەیرانی ١٩٢٥ بۆ ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٩) دەرھێنەرێکی فیلمی کۆریای باشوور بوو لە ساریوۆنی پارێزگای ھوانگھێی، کۆریا لەدایک بووە (لەمرۆ: دەکەوێتە کۆریای باکوور) لە ١٩٥٦ بۆ یەکەمجار دەستی بە فیلم کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥ پۆل:مردووانی ٢٠٠٩ پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خەڵکی ساریوۆن
فەرەخانی
فەرەخانی (Ferexanî، ) دێیەکە لە گوندستانی حەسەن ئاوا، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی ئارووناوا، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی فەرەخانی بە شێوەزاری کوردیی باشووری و بنزاری کەڵھوڕی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٣٠ کەس لە ٤٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا
دەرئەشکەوت
دەرئەشکەوت شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرکەپکان، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
دەرئەشکەوت لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی زارگەلی و لە باشوور لەگەڵ گوندی بامۆلەکان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زەوی بەلاس و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بۆتێ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئیبن سیرین
ئەبوبەکر موحەممەدی کوڕی سیرینی بەسڕی ئەنساری کەسایەتیی ئایینی، فەرموودەناسی موسڵمانە. ئەمڕۆ زۆربەی ناوبانگی ئیبن سیرین لەبەر لێکدانەوەی خەوە، بەڵام ئەم ناوبانگەی وەک موعەببیری خەو دوو تا سێ سەدە دوای مەرگی دروست بوو. لە سەردەمی خەلافەتی عوسمانی کوڕی عەففان لە ساڵی (٣٣) ی کۆچی، بەرامبەر (٦٥٣) ی زایینی لەدایک بووە. ئیبن سیرین یەکێکە لە تابعییە بەناوبانگەکان، کە فەرموودەناسیش بووە و پێشەوای سەردەمی خۆی بوو لە زانستە شەرعییەکاندا.
ئیستیقرا
ئیستیقرا یەکێکە لە شێوازەکانی ئاوەزان و بەڵگەھێنانەوە کە تێیدا مرۆڤ بە یەکخستنی کۆمەڵە ئاگادارییەک کە بە ڕوانین لە دیاردەکان بە دەست ھاتوون، دەگات بە قانوون یان حوکمێ کە ھەموویان دەگرێتەوە. ئیستیقرا لە بەرامبەر قیاسەوەیە. لە قیاسدا، ئەگەر پێشەکییەکان ڕاست بن، ئاکام بڕاوەیە و ئەمما و ئەگەری نابێ؛ بەڵام دروستیی ئاکامی ئیستیقرا  بە پێی نیشانەکان ڕێی تێ دەچێت، واتە ئەگەردارە.
ئیبن سیرین
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی بەسڕا پۆل:مردووانی ٧٢٩ پۆل:نووسەرانی عێراقی پۆل:خەڵکی بەسرە پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم پۆل:تابعین پۆل:لەدایکبووانی ٦٥٣
ئیستیقرا
لە ئیستیقرا، لە ڕێگەی ڕوانین و چاوەدێریی شتە تاکەکان ئاکامی تێکڕایی بە دەست دێ. بۆ وێنە، بە دیتنی گیانلەبەران کە لە کاتی جاوینی خۆراکدا شەویلکەی خوارەوەیان دەجووڵێنن، حوکم بکرێ کە ھەموو گیانلەبەرێک لە وەختی جاویندا شەویلکەی خوارووی دەجووڵێنێ.
وشەی ئیستیقرا لە زمانی عەرەبیدا بە مانای «چوون لە دێیەکەوە بۆ دێیەکی تر» -ە. لە دەقە کۆنەکانی فەلسەفەی ئیسلامیدا لە بەرامبەر زاراوەی ئەرەستووییی epagoge -یەوە بە کار چووە؛ بەڵام ئەمڕۆکانێ وەک بەرامبەری وشەی لاتینی induction بە کار دەڕوا.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆڤانەکان پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی پۆل:بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە پۆل:مێژووی بیرۆکەکان پۆل:لۆژیک پۆل:ئاوەزان پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
کۆریای باشوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
سەرچاوەکان
١٩٨٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
فەروخ زاد
فەروخ زاد گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی مەھدی، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
فەروخ زاد لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ڕاھدانە و لە باشوور لەگەڵ گوندی دەمیرچی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تازەکەندی جەبەل لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شەریفەدین.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
بورجی سی ئێن
وێنۆک|دێمەنێکی بورجی سی ئێن لە دوورگەی تۆرۆنتۆوە. وێنۆک|بورجی سی ئێن. وێنۆک|ڕوانینی بورجەکە لە بندکەوە. بورجی سی ئێن بورجێکی پەیوەندی و چاودێری کۆنکریتییە بە بەرزی ٥٥٣.٣ مەتر (١٬٨١٥.٣ پێ). لە ساڵی ١٩٧٦ لە ناوەڕاستی تۆرۆنتۆی کەنەدا دروست کراوە. ئەم بورجە لەسەر زەوییەکانی ھێڵی ئاسنینی پێشووی کەنەدا دروست کراوە، بۆیە ناوەکەشی (سی ئێن لە ھاوبەشگای نیشتمانی) خوازرایە. کاتی خۆی ھاوبەشگای ھێڵی ئاسنینی کەنەدایی ئەم زەوییانەی بەناوی ھاوبەشگایەکی خانووبەرەی کەنەدایی کرد بەناوی ھاوبەشگای کراونی فیدراڵی بۆ پەرەپێدانی خانووبەرە.
بورجی سی ئێن خاوەنی ژمارەی پێوانەیی یەکەم بوو لەسەر ئاستی جیھان بۆ بورجە بەرزەکان کە ماوەی ٣٢ ساڵی خایاند تا ساڵی ٢٠٠٧ کاتێک بورجی خەلیفە لە دوبەی دروست کرا نازناوەکەی لێ سەندرایەوە. دوای دروستکردنی چەندین بورجی بەرزتر لە جیھاندا، ئێستا لە ڕیزبەندیی نۆیەمین بەرزترین بورجی جیھانە. بورجی سی ئێن یەکێکە لە حەوت سەرسووڕھێنەرەکەی بواری ئەندازیاری لە جیھان، کە لە ساڵی ١٩٩٥ لەلایەن کۆمەڵەی نژیاروانیی ئەمریکی ھەڵبژێردرا. ئەم بورج ئەندامی یەکێتیس بورجە بەرزەکانی جیھانە.
یەکێکە لە شوێنە ھەرە بەرچاوەکانی تۆرۆنتۆ کە ساڵانە پتر لە ملیۆنێک گەشتیار سەردانی دەکەن.
مێژوو
بیرۆکەی دروستکردنی ئەم بورج دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٦٨ کاتێک ھاوبەشگای ھێڵی ئاسنینی کەنەدایی ویستی سەکۆیەکی ڕاگەیاندن و گەیاندن لە ناوچەی تۆرۆنتۆ دابمەزرێنێت وەک خزمەتگوزاری. ھەروەھا نیشاندانی شکۆمەندی و مەزنی ھێزی پیشەسازیی کەنەدا بەتایبەتی. دوای چەندین ساڵی کورت بیرۆکەکە چووە بواری جێبەجێکردنەوە و لە ١٩٧٢ بە فەرمی ڕاگەیەندرا.
بورجەکە بەشێک بوو لە پڕۆژەکانی پەرەپێدانی شەقامی فرۆنت ڤیو کە کەوتبوونە ناوچەی ھێڵی ئاسنینی تۆرۆنتۆ.
لەگەڵ گەشەسەندنی خێرای تۆرۆنتۆ لە کۆتاییی شەستەکان و سەرەتای حەفتاکان گەلێک لە باڵاخانە و کۆشکی مەزنی سەرنج ڕاکێش لە شارەکە دروست کران وەک؛ فێرست کەنەیدیان پلەیس، ھەروەھا گۆرەپان و شوێنی ڕابواردنی فرەچەشنی لێ کرایەوە.
ناوچەی سانتا کروز (کالیفۆرنیا)
ھەرێمی سانتا کروز یەکەکە لە ناوچەکانی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا.
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٤
یارییەکە ڕۆژی شەممە ٢٤ی ئایاری ٢٠١٤ لە یاریگای ئیستادیۆ دا لوز لە شاری لیسبۆنە لە پورتوگال لە نێوان یانەی ڕیاڵ مەدریدی و ئەتلەتیکۆ مەدرید بەڕێوەچوو. ئەمە پێنجەمین یاریی کۆتایی بوو کە دوو تیپیی هەمان کۆمەڵە بگەن بەیەک،هەروەها دووەم یاریی کۆتایی بوو کە دوو یانەی ئیسپانی و یەکەم یاریی کۆتاییی دوویانەی هەمان شاربوو کە ڕووبە ڕووی یەکبنەوە. ڕیال مەدرید دوای کاتی زیادکراو یارییەکەی بە ئەنجامی٤-١ بردەوە، گۆڵەکانی لە ڕێگای گاریس بەیڵ و مارسێلۆ و کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ تۆمارکران، ئەمەش دوای ئەوەی لە خولەکی ٩٣دا بە سەری سێرجیۆ ڕامۆس گۆڵی یەکەمی تۆمارکرد و ئەنجامەکەی یەکسان کردەوە پاش گۆڵەکەی دیێگۆ گۆدینی یاریزانی ئەتلەتیکۆ مەدرید لە گێمی یەکەمدا. بەم ئەنجامە یانەی ڕیال مەدرید نازناوی ١٠هەمین بەدەستهێنا.
بورجی سی ئێن
بەراوردکردنی بە بورجەکانی تری جیھان
بورجی سی ئێن درێژترین باڵاخانەی ئازادە لە بەشی ڕۆژاوای جیھان، تا ساڵی ٢٠١٣ تەنیا دوو بورجی تر لە بەشی ڕۆژاوای ھێمیسفیر دا دروست کران کە بەرزییەکەیان لە ٥٠٠ مەتر زیاتر بوو: تاوەری ویڵس لە شیکاگۆ، ٥٢٧ مەتر بەرزە بە پێوانەکردن بۆ لوتکەکەی، سەنتەری بازرگانی جیھانی یەک لە شاری نیویۆرک کە ٥٤١ مەترە بەرزە. پێشبینی دەکرا تاوەری ئاماژەپێدراوی شیکاگۆ لەبەرزایی تاوەری سی ئێن ئێن تێپەڕبکات، بەڵام بەھۆی قەیرانی دارایییەوە دروستکردنی ڕاگیرا، سەرەنجام ساڵی ٢٠١٠بە یەکجاری ھەڵوەشایەوە.
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٤
بەستەری دەرەکی
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
بورجی سی ئێن
لە کولتووردا
بورجی سی ئێن ئێن لە چەندین فیلم و لە بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان و بەرگی میوزیکی تۆمارکراو و یارییە ڤیدیۆیییەکان نمایش کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆنتاریۆ پۆل:کەنەدا پۆل:باڵەخانە و شێوەکارییەکان لە تۆرۆنتۆ
گورگەییی مندڕگ
گورگەییی مندڕگ (Gwirgeyîyi Mindiřig، ) دێیەکە لە گوندستانی حەسەن ئاوا، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی ئارووناوا، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی گورگەییی مندڕگ بە شێوەزاری کوردیی باشووری و بنزاری کەڵھوڕی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٣٧ کەس لە ١٢٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا
تاکی و تسوباسا
تاکی و تسوباسا دووانەیەکی پۆپی ژاپۆنی، لەلایەن دوو ئەندامەوە دەوترا، ئەوانیش "تسوباسا ئیمای" و "هیداکێ تەکیزاوا"، ئەم دووانە بە درامای تەلەفزیۆنی ژاپۆنی ناسراون و بە چەندین گۆرانی بەناوبانگی تاک سەرکەوتنیان بەدەست هێنا، بەتایبەت کامێن و ڤینۆس کە لەلایەن تۆمارەکانی ئەڤێکس تراکس بەرهەم هێنران.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە ژاپۆنییەکان پۆل:گۆرانیبێژەکان بە زمانی ژاپۆنی
ئەحمەد وەحیدی
ئەحمەد وەحیدی (، لەدایکبووی ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٥٨) فەرماندەیەکی باڵای سەربازیی ئێرانی و وەزیری ناوخۆی ئێرانە. ئەو ھەروەھا لە ئێستادا ئەندامی ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەمە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨ پۆل:خەڵکی شیراز پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران
کۆلۆمبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
کۆلۆمبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ بوو کە لە ٢٦ی ئاب تا ١٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٧٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
مایکڵ کامێن
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:مردووانی ٢٠٠٣ پۆل:کۆچەرانی ئەمریکی لە شانشینی یەکگرتوو پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:گەیەنەرەکانی ئەمریکا لە سەدەی ٢٠ەم (مۆسیقا) پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم
قەلەندەراوای تازە
جوگرافیا
قەلەندەراوای تازە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەلەندەراوای کۆن و لە باشوور لەگەڵ گوندی تاتان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی باراوەی تازە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سەیرانە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ناوچەی ئەلپین (کالیفۆرنیا)
وێنۆک|نەخشەی ناوچەی ئەلپین لە ویلایەتی کالیفۆرنیا
ناوچەی ئالپین یەکەکە لە ناوچەکانی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا..
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٦٤
ئیبن حیبان
محەممەد کوڕی حیبان کوڕی ئەحمەد کوڕی حیبان ئیمام و زانا، حافز قورئان، زانای فەرموودە، مێژوونووس و شێخی خۆراسان بوو، کە یەکێک لە گەورە زانایانی فەرموودەناسی بوو. لە ساڵی ٢٧٠ی کۆچی بەرامبەر بە ٨٨٤ی زاینی لەدایکبووە و لە ٣٥٤ کۆچی بەرامبەر بە ٩٦٥ زایینی کۆچی دوایی کردووە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٨٨٤ پۆل:مردووانی ٩٦٥ پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان پۆل:زانایانی فەرموودە پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم پۆل:فەرموودەزانی پۆل:مێژوونووسانی موسڵمان
گیتاری کارەبایی
گیتاری کارەبایی (ئینگلیزی: Electric guitar) ئامێرێکی تەلدارە کە ھەڵگر بەکاردەھێنێت بۆ گۆڕینی لەرەلەری تەلەکانی؛ کە لە ستیل دروستکراون، بۆ شەپۆلی کارەبایی. ھەڵگر ھەست بە لەرەلەری تەلەکان دەکات، کە دروست دەبێت لەکاتی ژەنینی گیتارەکە بە پەنجەکان لە ڕێگەی ڕاکێشان و پێداکێشانییەوە. ئەو سیگناڵانەی کە گیتاری کارەبا دەریدەکەن زۆر نزمن بۆ ئەوەی سپیکەرێک بتوانێت ھەڵیبگرێت، بۆیە یەکەمجار گیتارەکە لە ئەمپلیفایەرێک (دەنگ گەورەکەرێک) دەبەسترێت و دواتر لەڕێگەی وایەرەوە دەبەسترێت لە سپیکەر. ئەم گیتارانە شێوەیان دەچێتە سەر گیتاری بەیس و بە ڕێژەیەکی زۆر بەرچاو لە مۆسیقای ڕۆک و مۆسیقای ھێڤی مێتاڵدا بەکاردەھێندرێن.
سەرچاوەکان
پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
کۆریای باشوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
کۆریای باشوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
دەروکە
دەروکە شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرکەپکان، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
دەروکە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شەروە و لە باشوور لەگەڵ گوندی سارتکەی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی لێوژە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بامۆلەکان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ناوچەی ئالامێدا (کالیفۆرنیا)
وێنۆک|نەخشەی ناوچەی ئالامێدا لە ویلایەتی کالیفۆرنیا
ناوچەی ئالامێدا یەکەکە لە ناوچەکانی ویکایەتی کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥٣
بڕین بە ئاوی خێرا
وێنۆک|ھێڵکاریی بڕین بە ئاوی خێرا
بڕین بە ئاوی خێرا ھەروەھا بە ئاوی خێرا ناسراوە، ئامێرێکە بەکاردێت بۆبڕینی چەندەھا جۆری ماددە بە پاڵەپەستۆی زۆری ئاو یانیش بە تێکەڵەی ئاو و ماددەیەکی تیژ. ئەبرسڤ جێت بەکاردێت بۆ بڕینی ماددەی ڕەق و توند وەکوو کانزا یان گڕانیت، بەڵام ئاوی تیژ یان تەنیا ئاو بۆ بڕین بەبێ زیادکردنی ھیچ ماددە یەک لەگەڵ ئاو بەکاردێت وەکوو بڕینی دار یان لاستیک.
جێت بەشێوازێکی گشتی بەکاردێت لە کاتی دروسکردنی پارچەکانی ئامێر ئەمە ڕێگایەکی پێشنیار کراوە بۆ بڕینی ئەوپارچانەی کەھەستیارن بە پلەی گەرمی بەرز. ئاوی خێرای بڕەڕ بەکاردێت لە جۆرەھا پیشەسازیدا، لە نێوانیاندا دەرھێنانی کانزا، تەکنەلۆجیای فرین لە ھەوادا، بۆ بڕین و شێوەدان و کونکردن.
مێژوو
وێنۆک|ئامێری بڕینی ئاوی خێرای CNC
ئاوی خێرا
کاتی بەکارھێنانی ئاو بە فشارێکی زۆر بۆ ڕاماڵین ڕێکەوتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ناوەندی - ١٨٠٠ لەگەڵ کونکردن بە شلە، ئەمە بەردەوام نەبو تاوەکوو لە ١٩٣٠ ئاوی خێرای تەسک دەستیکرد بە دەرکەوتن وەکوو پشەسازی ئامێری بڕین لە ساڵی ١٩٩٣، کۆمپانیای Paper Patent لە Wisconsin پەرەی بە ئامێرێکی بڕین و ڕێکخستن و لولدان دا کە بەکاردەھات لەم نزیکانەدا. کەپەڕەکانی بەشێوەیکی ئاسۆی تێپەڕ دەبون و دەمی ئاوەکەی بە گۆشە دەجوڵا. ئەم ئامێرە سەرتایانە بە پاڵەپەستۆیەکی کەمی ئاو کاریان دەکرد کە تەنھا بۆ بڕینی شتە نەرمەکان بەکاردەھات وەکوو کاغەز.
تەکنەلۆجیای ئاوی خێرا گەشەی کرد دوای جەنگی جیھانی و زانایان ھەوڵەکنیان خستەگەڕ بۆ بۆدۆزینە وەی ڕێگایەکی نوێ بۆ بڕین. لە ساڵی ١٩٥٦ Carl Johnson لە Duroxی نێودەوڵەدی لە Luxembourg ئامێرێکی دروست کرد بۆبڕینی پلاستیک بەجۆرەھا شێواز بە بەکارھێنانی ئاوی تیژ، بەڵام تەنھا بۆ شتی نەرم بەکاردەھات، وەکوو کاغەز لە ساڵی ١٩٥٨ Billie Schwacha لەسەنتەری فرۆکەوانی باکووری ئەمریکا پەرەی بەسیستەمێکدا بە بەکارھێنانی پاڵەپستۆیەکی یەکجار زۆری شلە بۆ بڕینی ماددەی ڕەق. ئەم سیستەمە ترۆمپایرکی ١٠٠٠٠٠psi (690psi) پێویستبوو بۆ گەیاندنی شلە کە توانای پەڕینی ماددەی alloy بەھێزی ھەبوو وەکوو PH15-MO پۆڵای بێ خەوش. کە بەکاردەھات بۆ بڕینی کەلوپەلی چەسپکراو بە شێوازی شانەھنگوینی کەوادەکات بەھڵوەشاندنەوەی شانەکان لەخێرای زۆردا، و پێویستی بەگۆڕانکارییە بۆ ئەنجامدانی ئەم کارە.
کاتێک کە کاریگەری نییە بۆ پڕۆژری XB-٧٠، بیرۆکەکە یاسای بوو لێکۆڵینەوەکە بەردەوام بوو بۆ گەشە پێدانی بڕین بە ئاوی خێرا. لە ١٩٦٢، Philip Rice ی کاربۆنی یەک گرتوو دۆزراوە بە بەکارھێنانی لێدانی ئاوی خێرا لە سەروی ٥٠٫٠٠٠ Psi. لێکۆڵینەوەکە لە لایان S.J. Leach و G.L. Walker لە ناوەڕاستی- (٣٤٠ MPa) بۆ بڕینی کانزا و بەرد و و ماددەی تر. لە ١٩٦٠ەکان فراوان کرا لەسەر بڕینی لاسایانەی خەڵوزی ئاوی خێرا بۆ دیاریکردنی شێوەی دەمی نموونەی بۆ پەستانی بەرزی ئاوی خێراو Norman Franz لە کۆتایەکانی ١٩٦٠ەکان ورد بۆوە لەسەر بڕین بەئاوی خێرا بۆ ماددە نەرمرکان، بە بڕینی تاشە بەرد لە سەرەتای کارەکانی دا. توانەوەی پۆلیمەرە زنجیرە درێژەکان لە ئاودا بۆ باشکردنی تەنەکەی جۆگە خێراکەی ١٩٧٠، خواستن بۆ باشتر کردنی جۆگەیەکی دەمی ئاوی خێرا کە ئەمەش وای کرد Ray Chadwick, Michael Kurko، و Joseph Corriveau ی دامەزراوەی Bendix بیرۆکەی بەکارھێنانی کریستاڵی یاقووت بۆ شێوەی ئاوی خێرا بەکاربێنێت لەکاتێکدا Norman Franz ئەم کارەی فراوان کردو دەمی ئاوی خێرای دروست کرد لەگەڵ کونێک کە بچووک بوو بەقەد ٠٫٠٠٢، John Olsen، ھاوشان لەگەڵ George. پەستانێکی خستە کار تاوەکوو ٧٠٫٠٠٠ Psi (480 MPa)(mm 0.051) Hurlburt و Louis Kapcsandy لە لێکۆڵینەوەیەکی زۆردا (دواتر لە پیشەسازیێکی زۆردا)، باشتر کردنی بازرگانی ئاوی خێرا لە ڕێگەی نیشاندانی زوتری چارەسەری ئاوەکە کە دەکرێ تەمەنی دەمی ئاوەکە زیاتر بێت.
پەستانی بەرز
پەستانی بەرزی دەفرەکانوو ترۆمپاکان بوون ڤە نرخی چاکو جێی متمانە لەگەڵ ھاتنی ھێزی بە ھڵمبوون. لە ناوەڕاستی ١٨٠٠ەکان، شەمەندەفەرە ھەڵمییەکان باو بوو و یەکەم مەکینەی چوست کە بە ھەڵم کاری دەکرد لە کاردابوو لەسەرەتاکانی سەدەی بیستەم، بە پشتبەستن بە پەستانی بەرز باشتر کرا، لێکۆڵینەوە لەسەر شەمەندەفەر ڕێگەی خۆشکرد بۆ شەش ئەوندەبون لە پەستانی بۆیلەر، ھە ندێک دەگات بە ١٫٦٠٠ Psi (11 MPa). زۆربەی ترۆمپا پەستانە بەرزەکان، لەم سەردەمەدا، ھەر چەندە، ئیشکردنەکە لە نێوان ٥٠٠–٨٠٠ PSi (3.4-5.5 MPa).
ئەم سیستەمەی پەستانی بەرز ڕێکخرا لەلایان فڕین، تایبەت بە سەیارە، فڕۆکەی وەکوو Boeing کە گەشەی بە سیستەمی کۆنترۆڵکردنی ھایدرۆلیکی دا لە ساڵی ١٩٤٠، لەکاتێکدا نەخشە کێشەکانی تایبەت بە ئۆتۆمبێل ھەرھەمان لێکۆڵینەوەی ئەنجام دا دەربارەی ھایدرۆلیک. پەستانی بەرزتر لە سیستەمەکانی ھایدرۆلیک لە پیشەسازی نەوتدا ڕێ خۆشکەر بوو بۆ گەشە پێدانی مۆرکردنی پێشکەوتو بە پێچەوانەوە بۆ قەدەغەکردنی لێ دەرچوون.
ئەم پێشکەوتنە لە تەکنەلۆجیای مۆرکردن و بەرزبونەوە لە پلاستیکەکاندا لەدوای ساڵانی جەنگ، ڕیخۆشکەربوو بۆ گەشە پێدانی یەکەم ترۆمپای پەستانی بەرزی متمانە پێکراو؛ و داھێنانی Marlex لەلایان Robert Banks و John Paul Hogan ی سەر بەکۆمپانیای Phillips Petroleum و کۆمپانیای پیشە سازی McCartney. و پێویستی دەکرد بە کوتانی پۆلی ئەسیلینە کە لە بەھارەکانی باکستەر، Kansas، دەستیانکرد بە پیشە سازی ئەم ترۆمپایە پەستان بەرزانە لە ١٩٦٠ ەکان بۆ پیشە سازییەکانی پۆلی ئەسیلین؛ و پیشە سازێکی زۆر لە Kent، واشنتۆن بنکەی دانا بۆ بازرگانی ئامێری ئاوی خێرا و گەشە سەندنەکانی John Olsen بۆ پەستانی بەرزی شلەی خەست لە ١٩٧، دواتر نەخشەیەک پوختەکرا لە ١٩٧٦. پیشە سازییەکانی لێشاو دواتر تێکەڵ کرا لەگەڵ لێکۆڵینەوەکانی ترۆمپای پەستانی بەرز لەگەڵ لێکۆڵینەوەکانی دەمی ئاوە خێرییەکەیان و بڕینی ئاوی خێرای ھێنا بۆ پیشە سازییەکانی جیھان.
ئاوی خێرای تیژ
وێنۆک|قۆناغەکانی گەشەکردنی دەمی ئاوی خێردی تیژ. لە کاتی بڕین بە ئاو بۆ ماددە نەرمەکان، زیادکردن لە تیژی وای کرد ئاوی خێار بگۆڕدرێت بۆ ئامێرێکی تازە بۆ ھەمو ماددەکان ئەمە دەستی پێکرد لە ١٩٣٥ لەکاتی بیرۆکەی زیادکردنی تیژی بۆ جۆگەی ئاوەکە لەلایان Elmo Smith گەشەی پێدرا بۆ تەقینەوەی شلەی تیژ. نەخشە کێشانی Smith دواتر باشتر پوخت کرا لە لایان Leslie Tirrell بۆ دامەزراوەی تەقیبەوەی ئاوی لە ١٩٣٧، ئەنجامی نەخشە کێشان لە دەمی ئاودا پەستانی بەرزی ئاوی دروست کرد و تیژی بە مەبەستی بۆ لێدانی شێدار.
ئیشکردن لەگەڵ سیستەمی ئاوی خێرای Ingersoll-Rand، مایکڵ دیکسۆن یەکەم بەرھەمی لاپەڕەی تیتانیۆمی داھێنا - سیستەمی ئاوی خێرای تیژ ھاوشێوەی ئەمانەی ئێستایە کە بەکاری دێنین. لە کانوونی دووەمی ١٩٨٩سیستەمەکە ٢٤ کاتژمێر لە کارکردن دابوو بۆ بەرھەمھێنانی پارچەکانی تیتانیۆم بۆ ب-١ب لە دامەزراوەی فڕینی Rockwell's North American لە Newark, Ohio.
کۆنتڕۆڵکردنی ئاوی خێرا
alt= Large Water Jet Abrasive Cutting Machine|وێنۆک|452x452پیکسڵ|ئامێرێکی گەورەی بڕین بە خێرای ئاوی تیژ
کارپێکردن
ئاوە خێراکان دەگەڕێنەوە سەر ھەمان سەرەتا کە ئەویش بەکارھێنانی پەستانی ئاوی بەرزە بە سەرنجدان لەسەر تێکشکاندن لەلایان دەمەکان. زۆربەی ئامێرەکان ئەمە دەکەن بە کارپێکردنی ئاوەکە بۆ ناو تڕۆمپای پەستانی بەرز. دوو جۆرە تڕمپا ھەیە کە ئەم پەستانە بەرزانە دروست دەکات، ترڕۆمپای خەست و ئامێری ڕاستەوخۆ یان تڕۆپای ستونی. ئامێری ڕاستەوخۆ کاردنەکەی زۆر لە مەکینەی ئۆتمبێل دەچێت، پاڵدانی ئاو لە ڕێگەی پەستانی بەرزی ناو بۆڕی بە بەکار ھێنانی پەستێنەری پێوەنوساو بە شەفتی ستونی. تڕۆمپای خەست پەستان دروست دەکات بە بەکارھێنانی ڕۆنی ھایدرۆلیکی بۆ جووڵاندنی پستۆنەکە تاوەکوو ئاوەکە تێپەڕبێت بە ناو ڕێڕەوە بچووکەکە. ئاوەکە دواتر تێپەڕدەبێت بەناو ڕێڕەوە پەستان بەرزەکە بۆ دەمی ئاوە خێراکە. لە دەمەکەوە، ئاوکە سەرنجی پێدەکرێت لە تێکشکاندنە بەرزەکە لە کونی ئەڵماسەکە. ئەم تێکشکاندنەی ئاو دەردەپەڕێت لە دەمەکەدا، ماددەکەش دەبڕێت بە پێداکردنی ئاوەکە بە خێرای ٣ Mach، لە دەوروبەری ٢٫٥٠٠ ft/s (760 m/s). ئەم کردارە ھاوشێوەیە بۆ ئاوی خێرای تیژ تاوەکوو ئاوەکە دەگات بە دەمەکە. لێرە تیژییەکان ھەروەکوو garnet و aluminium oxide، دەردەدرێن بۆناو دەمەکە بەدەروازە تیژەکە. تیژییەکە دواتر تێکەڵ دەبێت لەگەڵ ئاوەکەی ناو بۆڕییە تێکەڵ کەرەکە و دەکرێتە دەروە بەھۆی پەستانی بەرز.
سودەکان
یەکێکک لە سودە گرینگەکانی ئاوی خێرا لە توانای دا ھەیە ماددە ببڕێت بە بئ ئەوەی پێکەاتەی ماددەکە تێکبدات، کە ھیچ شوێنێکی بە گەرمی کاری تێنەکراوە (HAZ). کەمکردنەوەی کاریگەرییەکانی گەرمی وا لە ماددەکە دەکات ببڕدرێت بئ ئەوەی زیانی پئ بگات یان پێکەاتەکەی بگۆڕدرێت. گۆشە تیژەکان، لێژبوون، کونەکان، و کەم نیوەتیرەی ناوەکی دەکرێ.
بڕین بە ئاوی خێرا ھەروەھا لە توانایدا ھەیە ماددەی ئاڵۆز ببڕێت. بەرنامەی تایبەتمەندوو و سەری سئ دووری، شێوەی ئاڵۆز دەکرێ بەرھەم بەێندرێت. بۆ ناو دەمەکە بە دەروازە تیژەکە. تیژییەکە دواتر تێکەڵ دەبێت لەگەڵ ئاوەکەی ناو بۆرییەکە تێکەڵ کەرەوە دەکرێتە دەرەوە بەھۆی پەستانی بەرز.
درز، یان پانی، کەرتەکە دەتواندرێت بگونجێندرێ بە ئاڵوگۆرکردنی پارچەکان لە دەمەکەدا، ھەر وەکوو گۆرینی جۆر و قەبارەی تیژییەکە. بڕاوی تیژی نموونەی درزێکی ھەیە لە مەودای٠٫٠٤ بۆ ٠٫٠٥ ئینج(١٫٠١٫٣ملی مەتر)، بەڵام دەتواندرێت تەسک بکرێت بەقەد ٠٫٠٢ ئینج (٠٫٥١ملی مەتر). براوە ناتیژەکان ئاسایانە لە نێوان٠٫٠٠٠٧ بۆ٠٫٠٠١٣ئینج(٠٫١٨٠٫٣٣ملی مەتر)، بەڵام دەکرئ بچووک بێت بەقەد٠٫٠٠٣ئینج(٠٫٠٧٦ملی مەتر)، کە بە نزیکەی بەقەد قژی مرۆڤە. ئەم دەرپەریوە بچووکانە دەتونێ ڕێبدات بە زانیارییە بچووکانەی ئەم کۆمەڵە فراوانەی جێبەجێکردنەکان.
ئاوە خێراکان لە توانای دایە بەوردی بێنێتە خوارەوە ٠٫٠٠٥ئینج (٠٫١٣ملی مەتر) و بەردەوام بۆ خوارەوە بۆ ٠٫٠٠١ئینج (٠٫٠٢٥ملی مەتر).
بەھۆی درزە تەسکەکانی، بڕین بە ئاوی خێرا دەتوانێ بڕی کۆنەی بەرھەم ھاتوو کەم بکاتەوە، بە ڕێگەدان بە چونە ژورەوەی پارچە نەبراوەکان بە شێوەیەکی متمانە پێ کراوی پێکەوە نەک بڕین بە ڕێگا لاسایەکان. ئاوی خێرا بە نزیکەی ٠٫٥بۆ ١ US gal (١٫٩–٣٫٨١) لە ھەر خولەکێکدا (بە پشت بەستن بە سەری قەبارەی کونەکە)، ئاوەکە دەتواندرێت سەر لە نوێ دووبارە بەکاربێتەوە بە بەکارھێنانی سیستەمی ئەڵقەی داخراو. ئاوی بەکارھاتو ئاسایانە پاکە بۆ فلتەر دواتر فرێدانی دەمی ئاوەکە. تیژیgarnetەکە ماددەیەکی مەترسیدار نییە و دەتواندرێت بۆ چەند جارێکی تر بەکاربێتەوە، بە پێچەوانەوە، دەتواندرێت بەکاربەێندرێت لە کاری زبڵداری. ئاوی خێرا ڕێژەیەکی کەم لە تۆز بەرھەم دێنێت، دووکەڵ، ھەڵم، و پیسی، کەمکردنەوەی زیان گەیاندنی خراپ بە ئامێرەکە.
برینی گۆشت بە بەکارھێنانی تەکنەلۆژیای ئاوی خێرا ڕێگر دەبێ لە پیس بوون چونکە بەرکەوتنی نییە لەگەڵ گۆشتەکە.
نەرمی
وێنۆک|ئامرازی ئاسنینی بڕین بە ئاوی خێرا لەبەر ئەوەی سروشتی برین دەتواندرێت بە ئاسانی بگۆردرێت، ئاوی خێرا بە نزیکەی دەتواندرێ بەکاربێت بۆ زۆربەی پیشەسازییەکان؛ ئاوی خێرا بە نزیکەی دەتواندرێ زۆرێک لە ماددەی جیاواز ببڕێت ھەندێکیان تایبەتمەندی بێھاوتایان ھەیە کە دەبێت لە کاتی برینیاندا بە شێوەیەکی باش ئاگادار بیت.
ئامێرە تایبەت دروستکراوەکانی ئاوی خێرا بەکاردێنن بۆ لابردنی bitumen لە لێوارەکانی شەقامەکان کە بوون بە تێکدەری شەقامەکان. سوور بوون شتێکی سروشتییە کە ھۆکارەکەی گەرمی کە شوھەوایەکە ھەوری گەورەی گڤ کراو یەکسان دەبێت لەگەڵ ئاستی bituminous کە دەبێتە ھۆی تێکدانی ڕووی شەقام لە کەشوھەوایەکی شێداردا.
بەردەستبوون
ئامێری فیچقەی ئاو لە کارگەکانی سەرتاسەری جیھان بەردەستن، بەقەبارەی جیواز، لەگەڵ ترۆمپای پەستانی جیواز. ئامێری بڕینی فیچقەی ئاوی ئاسای توانای بڕینی دەست پێ دەکات لەبچوکەوە وەک چەند پێیەکی دووجا تاوەکوو سەدان پێی دووجا. ترۆمپای پاڵەپەستۆی زۆریش بەردەستن کەلە psi 40.000 (MPa ٢٨٠) دەست پێدەکات تاوەکوو ١٠٠٫٠٠٠Psi (690MPa)
قۆناغەکان
بڕینی ئاوی خێرا شەش خاسییەتی سەرەکی ھەیە کەبریتین لە:
پلەی گەرمیش ھۆکارێکی کاریگەر نییە.
چۆنییەتی قەراغ
چۆنییەتی قەراغی بڕین لە وێنەکانی Q١ تا Q٥ نیشاندراون بچووکترین ژمارە خراپترین چۆنییەتی ھەیە و ژمارەگەورەکان باشترین چۆنیرتی ھەیەو و لوسترینە. بۆ ماددەی تەنک، جیاوازی لەخێرای بڕین بۆ Q١ دەتواندرێ سێ بە قەدەر خێرای Q٥ بێت. بۆ ماددەی ئەستەورتر Q١ شەش جار لە Q٥ خێراترببێت. بۆ نموونە ئەلمنیۆمێکی ١٠٠mm کە Q٥ خێرایەکی دەبێتە ٠٫٧٢ in/mm (18 mm/min) و خێرای Q١ دەبێتە ٤٫٢ in/mm (110 mm/min)، ٥٫٨ جار خێراتر.
چەندین-تەوەرەی بڕین
وێنۆک|سەری تەوەرەی ئاوی خێرای بڕین A-5 وێنۆک|بەشی تەوەرەی تاوی خێرا A-٥
سەرچاوەکان
پۆل:ئامێرەکانی بڕین پۆل:ئەو ئامێرانەی بە دار کاردەکەن
لی مان-ھی (دەرھێنەر)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٧٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١ پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:سیناریۆنووسەکانی کۆریای باشوور پۆل:سیناریۆنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
شیکاریی ژمارەیی
وێنۆک|[[میتۆدی نیوتن نموونەی ڕێگەیەکی ژمارەییە بۆ دۆزینەوەی ڕەگی ھاوکێشەیەک]]چەپ|250px|وێنۆک|حەبێکی لە [[گڵ دروستکراوی بابلییەکان (١٨٠٠–١٦٠٠ پێش زایین) کە ھەندێک ڕوونکردنەوەی لەسەرە سەبارەت بە ئەژمێرکردنی ڕەگی دووەمی ٢ بە نزیککراوەیی لە سیستمی شەستی و دەدەییدا ]] شیکاریی ژمارەیی بریتییە لە خوێندنی ئەلگۆریتمەکان و بەکارھێنانی میتۆدە نزیکراوەیییەکانی ئەژمێرکردن، بۆ شیکردنەوەی ئەو کێشانەی کە لە شیکاریی ماتماتیکی یان ماتماتیکی بەردەوامدا (لە بەرانبەر ماتماتیکی پچڕاو یان دابڕاو ) ناتوانرێت لە ڕێگەکانی شیتەڵکاری وڵامێکی دەقاودەق و ڕێکیان بۆ بدۆزرێتەوە. ھەندێک لە کێشەکانی شیکاریی ژمارەیی ڕاستەوخۆ لە ژمێرەی جیاکاری و تەواوکاریدا دێنە ئاراوە. لە بوارەکانی تری بەکارھێنانی شیکاریی ژمارەیی دەکرێت ئاماژە بکرێت بە جەبری ھێڵیی ژمارەیی، (لەسەر مەیدانە ڕاستەقینەکان و مەیدانە ئاوێتەکان) و ھەروەھا شیکردنەوەی ھاوکێشە جیاکاریییە ھێڵییەکان و ناھێڵییەکان لە فیزیک و ئەندازیاریدا.
حەسەن ئاوا (ئارووناوا)
حەسن ئاوا، ئاسن اوا یان زێوەڕێ (Hesenawa، ) دێیەکە لە گوندستانی حەسەن ئاوا، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی ئارووناوا، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی حەسەن ئاوا بە شێوەزاری کوردیی باشووری و بنزاری کەڵھوڕی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١١٤٥ کەس لە ٢٧٠ بنەماڵەدا بووە.
شیکاریی ژمارەیی
کورتە مێژوو
لەو بەرھەمانەی بەجێ ماون، وا دەردەکەوێت، کە یەکەم نامیلکەکان، سەبارەت بە ژمێرەوە بەو واتایەی ئەمڕۆکە بەکار دەبردرێت دەگەڕێتەوە سەر زانای موسوڵمان ئەلخوارزمی. بانگەوازی ئەلخوارەزمی لە ئەورووپا تا ڕادەیەک دەنگی دایەوە کە ناوی ئەلگۆریتم (کە لەناوی ئەلخوارەزمییەوە وەرگیراوە) لەسەر میتۆدەکانی شیکردنەوەی کێشەکانی شیکاریی ژمارەیی دانرا.
پێشەکی
ھەندێک لە کێشەکانی ماتماتیکی بەردەوام، بە بەکارھێنانی ئەلگۆریتمێک شی دەکرێنەوە، بەم شێوازە دەوترێت میتۆدی ڕاستەوخۆ. بۆ نموونە، میتۆدی لابردنی گاوس کە بۆ شیکردنەوەی سیستمی ھاوکێشە ھێڵییەکان، بەکار دێت، یان بەکارھێنانی میتۆدی سیمپلێکس لە پڕۆگرامی ھێڵیدا. بە پێچەوانەوە ھەندێک لە کێشەکان ناتوانرێت بە میتۆدی ڕاستەوخۆ شی بکرێنەوە، لەم بارەدا لە میتۆدەکانی دووبارەبوونەوە کەلک وەردەگیرێت.
بەراوردکردنی ھەڵەکان
خەملاندنی ھەڵەکان لەکاتی شیکردنەوەی کێشە ماتماتیکییەکان، یەکێکە لە گرینگترین بەشەکانی شیکاریی ژمارەیی، لەبەر ئەوەی ئەو وڵامەی بەشێوەی نزیکراوەیی دەدۆزرێتەوە جیاوازیی ھەیە لەگەڵ بەھای ڕێکی پرسیارەکە، ئەم ھەڵانە لە کاتی دووبارەکردنەوەی میتۆدەکان دەردەکەون. لە شیکاریی ژمارەییدا بەھای ھەڵەکان لە کۆتایی ئەو میتۆدەی بۆ شیکردنەوەی کێشەکان بەکار دێت، دەخەملێنرێت.
نەرمامێرەکان
ئەمڕۆکە زۆر نەرمامێری تایبەت بۆ جێبەجێکردنی ئەرکەکانی ئەلگۆریتمەکان لە شیکاریی ژمارەییدا داڕێژراون، ھەندێک لە نەرمامێرە گرینگەکانی شیکاریی ژمارەیی بریتین لە:
سەرچاوەکان
پۆل:فیزیکی ماتماتیکی پۆل:شیکاریی ژمارەیی
ناوچەی ئەمادۆر (کالیفۆرنیا)
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥٤
دامەزراندن
دامەزراندن گرێبەستێکە کە لە نێوان فەرمانبەر و خاوەنکاردا دەبەسترێت. ئەم ڕێککەوتنە دەکرێت گەرەنتی زارەکی و نووسراو لەخۆ بگرێت، بۆ دابینکردنی خزمەتگوزاری و کۆنترۆڵکردن و سەرپەرشتیکردنی ئەو کارەی کە لایەنەکان لەسەری ڕێککەوتوون.
ئەم گرێبەستە عادەتەن لەگەڵ گەرەنتی قازانجە لە کرێکار بۆ خاوەنکار و هەروەها لەگەڵ دیاری کردنی کرێ لە خاوەنکار بۆ کرێکار. مەرجەکانی پێویست لەم گرێبەستەدا کۆکن لەوانە جۆری کار و سەعاتی کارکردن و بڕی کرێ و مەرجەکانی تر بەڕوونی تێیدا دەگرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزراندن پۆل:یاسای کار پۆل:یاسای ئەمریکا پۆل:کارامەیی مرۆڤ
تسوباسا ئیمای
تسوباسا ئیمای (لەدایکبووی ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١) گۆرانیبێژ و ئەکتەر و سەماکەرێکی ژاپۆنییە، ئیمای لە کۆمپانیایی Johnny & Associates ژاپۆنی کاردەکات، لە ساڵی ١٩٩٥ پەیوەندی بەم کۆمپانیایەوە کردووە و لە ساڵی ٢٠٠٢ بە فەرمی لە دووانەی (تاکی و تسوباسا) لەگەڵ ھیداکێ تەکیزاوە بەشداری کرد. لە ژێر ناوی تۆمارکراوی ئەڤێکس تراکس واژۆ کران، ئیمای یەکەم گۆرانی تاکی خۆی بە ناوی "باکبۆرن" لە ٢٤ی شوباتی ٢٠١٠ بڵاوکردەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژە کوڕە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەو کەسانەی نەخۆشی مێنیێریان هەیە
کۆلۆمبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦
کۆلۆمبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦ بوو کە لە ١٧ی تەممووز تا ١ی ئابی ١٩٧٦ لە مۆنتریال لە کەنەدا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٧٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦
مێژووی ئیندۆنیزیا
وێنۆک مێژووی ئیندۆنیزیا باسکردنە لە مێژووی وڵاتی ئیندۆنیزیا بە مەبەستی ئاشنا بوونی نەوەکانی ئەم سەردەمە بە ڕابردووی ئەم وڵاتە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ھەزاران ساڵ پێش ئیستا وەک ھەر وڵاتێکی دیکە ڕووبەرووی داگیرکاری و جەنگ و شەڕ بووەتەوە بە تایبەت کاتێک ئەورووپییەکان دەستیان کرد بە داگیرکاری ئەم ناوچەیە پێگەیەکی گرینگی بازرگانی بوو بۆیان بە تایبەت دوای ئەوەی بەریتانییەکان ھاتنە ناوییەوە. بەھۆی بازرگانییەوە ئەم وڵاتە ئاشنایی بە ئاینی ئیسلام پەیدا کرد
سەردەمی کۆن
230px|وێنۆک|چەپ|یەکەم سەردانی ئەورووپییەکان بۆ ئیندۆنیزیا لە زۆربەی مێژووەکەیدا، ئەو ناوچەیەی ئێستا بە ئیندۆنیزیا ناسراوە لە چەند ویلایەتێک پێکھاتووە ھەندێکیان گەورە و ھەندێکیان بچوک، و لە ڕابردوودا ناوچەکە ناسرابوو بە دوورگەکانی ھیندی ڕۆژھەڵاتی، و ئەو بەشەی کە ئێستا بە ئیندۆنیزیا ناسراوە ناودەبرا بە دوورگەی ھیندی ھۆڵەندی، و ناوی ئیندۆنیزیا بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٨٥٠ز بەکارھات، و نەتەوەی ئیندۆنیزی نوێ پێک نەھات تا چلەکانی سەدەس بیست، دوای ئەوە دانیشتوانەکانی خۆیان ناونا ئیندۆنیزییەکان.
مەلایۆیییەکان کە زۆربەی باپیرەکانی ئیندۆنیزییەکان پێک دەھێنن لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیاوە ھاتوون، لە کۆمەڵێک کۆچکردندا لە ساڵەکانی ٢٥٠٠ تا ٢٠٠ی پێش زایینی، ئەو مەلایۆییانە لە گوندێکدا ژیان و فێری پیشەسازییەکانی بڕۆنز و ئاسن و چنیین و دروستکردنی کەشتی بوون.
سەردەمی ناوەڕاست و نوێ
مێژوونووسەکان چەند ئاماژەیەکیان دۆزیوەتەوە کە دەسەڵاتی ھیندی ئەگەڕێنێتەوە بۆ سەدەی پێنجی زایینی لە ئیندۆنیزیا، ھەرچەند پێش ئەوە دەسەڵاتیان پەرەی سەند پێش سەدان ساڵ، موستەعمەریان دانەمەزراند تێیدا بەڵکو ھەندێک لە دیاردە شارستانییە ھیندییەکان چوونە ئیندۆنیزیاوە لە ڕێگەی بازرگانییەوە. ئەو مامەلیکانەی لە جاوە و سومتەڕە (دووانن لە دوورگەکانی ئیندۆنیزیا) دروستبوون لە ژێر دەسەڵاتی ھیندییدا ڕکەبەرییان ئەکرد نزیکەی ١٠٠٠ ساڵ، لە سەدەی ھەشتی زایینی شانشینی ھیندۆنووسی لە ناوەندی جاوە پێک ھات ناودەبرا بە ماتارام و سانجایا حوکمی ئەکرد و لە ھەمان کاتدا خێزانێکی بوزی بە شیلندرا ناسرابوون حوکمی شاخەکانیان ئەکرد و لە ساڵی ٨٥٠ ئەم دوو دەسەلاتە یەکیان گرت لە ڕێگەی ھاوسەرگیرییەوە. بازرگانی پیشکەوت لە دوورگەکان مالایۆ بە ھۆی ھیند و عەرەب و فارس و چینییەکان کە شتو مەکەکانیان ئەفرؤشت لە کەنارەکانی ئاسیادا و ئەم بازرگانییە لە چینەوە درێژدەبووبەوە بۆ نیمچەدوورگەی عەرەبی.
ھاتنی ئیسلام
thumb|250px|کاریگەری ئیسلام گەیشتە ئێندۆنیزیا لە کۆتایی سەدەی سیانزەی زایینی و وردە وردە بڵاوبوویەوە تا ئێستا زیاتر %٨٥ی دانیشتوانی موسڵمانن ئیسلام گەیشتە ئیندۆنیزیا لە ڕێگەی بازرگانە موسڵمانەکانی ھیند و دوورگەی عەرەبییەوە، و وردە وردە ئیسلام لە ناویاندا بڵاوبویەوە، لە کۆتایییەکانی سەدەی سیانزەی زایینی حاکمە ناوخۆیییەکانی ئیندۆنیز موسڵمان بوون. پاشان بە ھێواشی ئیسلام بڵاوبوویەوە لە ھەموو دوورگەکانی ئیندۆنیزیادا، و ھەتا ئێستا بڵاوبوونەوەی بەردەوامە و ڕێژەی موسڵمانان تێیدا لە ئێستادا ئەگاتە زیاتر %٨٥.
کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی بەریتانی
ساڵی ١٦٠٠ کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی بەریتانی دامەزرا و ساڵی ١٦٠٢ لە شارەکانی ھۆڵەندادا کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی ھۆڵەندی دامەزرا، و ئەم دوو کۆمپانیا ھۆڵەندی و بەریتانییە بوو بە ناکۆکییان لەسەر دەستگرتن بەسەر بازرگانی دوورگەکانی ھیندی ڕۆژھەڵاتی. گەیشتنی ئەورووپییەکان کاریگەری زۆری ھەبوو لە میژووی ئیندۆنیزییادا، ھۆڵەندییەکان بە کەشتیگەلی گەورەوە ھاتن و فەرمانڕەوا ناوخۆیییەکانیان مل کەچ کرد تا بازرگانیان لەگەڵدا ببەستن بە پێی مەرجی خۆیان.
لە ماوەی سەدەی حەڤدەدا ھۆڵەندییەکان دەسەڵاتیان گرت بەسەر ڕۆژھەڵاتی ئیندۆنیزیادا، کەوتنە ناکۆکی لەگەڵ شانشینی ماتارامی موسڵمان و ساڵی ١٦٧٤ ھۆڵەندییەکان ھەندێک ناوچەی ماتارام و جاوەیان وەرگرت لە بەرامبەر ئەوەی یارمەتی شا بدەن لە ڕووبەڕووبونەوەی یاخی بووەکاندا.
کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی ھۆڵەندی داڕما لە ماوەی پێکدادانەکانی میژووی ئەورووپیدا، لە ماوەی ١٨٠٢ تا ١٨١٥ شەڕی ناپلیۆن ھەڵگیرسا بوو، فەڕەنسا دەستی گرت بەسەر ھۆڵەندا و بەریتانیا لە شەڕدا بوو لەگەل فەڕەنسا، و بەریتانیا دەستی گرت بەسەر ھیندی ڕۆژھەڵاتی ھۆڵەندی، و سالی ١٨١٦ جارێکی تر ھۆڵەندا دەستی گرت بەسەر جاوەدا و شێوازی نوێی بەکارھێنا لە کشتوکاڵ و باجداناندا.
وەرگرتنی سەربەخۆیی
لەبەرئەوەی ئیندۆنیزییەکان یەکگرتوو نەبوون لە بەرامبەر ھۆڵەندییەکان یەک لە دوای یەک دوورگەکانی ئەکەوتە ژێر دەسەڵاتی ئیستیعماری ھۆڵەندی. خوێنەوارە ئیندۆنیزییەکان دەستیان کرد بەوەی لە خۆیان بپرسن بۆ لە ژێر ئیستیعماری ھۆڵەندادا بژین، و ئەو ھەستەیان تیا دروستبوو کە پێویستە ھۆڵەندا دەرکەن و سەربەخۆیی بە دەست بھێنن، وەک نەتەوەکانی تر، ڕیکخراوە نیشتیمانییەکان دەستیان بە دامەزراندن کرد لە ھیندی ڕۆژھەڵاتی لە سەرەتای سەدەی بیستدا و ھەموویان داوای سەربەخۆیی تەواویان ئەکرد؛ و ھەندێکیان داوای بەشداری ئیندۆنیزییەکانیان ئەکرد لە دەسەڵاتدا.
ھۆڵەندا ڕێگەی دا بە گەشەکردنی بزوتنەوە نیشتیمانییەکان، نەتەوەیییە ئیندۆنیزییەکان دەوڵەتێکیان ڕاگەیاند کە ھەموو زمانی ئیندۆنیزی یەک بخات، لە کۆنگرەیەکدا کە ساڵی ١٩٢٨ لە جاکارتا بەستیان، سوکارنۆ وەک دیارترین سەرکردە نەتەوەیییەکان دەرکەوت، ھۆڵەندییەکان گرتیان ساڵی ١٩٢٩ و ساڵی ١٩٣١ ئازادیان کرد و ساڵی ١٩٣٣ جارێکی تر دەستگیریان کردەوە لەگەڵ محەممەد حاتا.
ژاپۆن ئیندۆنیزیای داگیرکرد ساڵی ١٩٤٢، دەسەڵاتی گرنگیان دا بە ئیندۆنیزییەکان و ھۆڵەندییەکانیان لێ ئەبوارد، ھەروەھا ژاپۆنییەکان ھەندێک دان پێدانانیان دابوو بە سەرکردە نەتەوەیییەکان تا زیاتر قبوڵ بکرێن، سوکارنۆ سوودی لەم فرسەتە وەرگرت تا لەگەڵ سوپای ژاپۆنییدا لە دژی ئیستیعمار بجەنگن، لە ١٤ی ئابی ١٩٤٥ ژاپۆن خۆی دا بە دەستی ھاوپەیمانانەوە، لە ١٧ی ئابی ھەمان ساڵدا سوکارنۆ و حاتا کۆماری ئیندۆنیزیای سەربەخۆییان ڕاگەیاند، بەڵام ھۆڵەندییەکان دانیان نەنا بەم ڕاگەیاندنە. thumb|220px|right|سوکارنۆ یەکەم سەرۆکی ئێندۆنیزیا
دوای خۆبەدەستەوادانی ژاپۆن ھێزە بەریتانییەکان گەیشتنە ئیندۆنیزیا، و بینییان حکومەتی نەتەوەییان پێک ھێناوە، کاتێک ھۆڵەندییەکان گەڕانەوە، ھێزە بەریتانییەکان ئیندۆنیزیایان بە جێھێشت لە کۆتایی ١٩٤٦دا کاتێک ھۆڵەندی و ئیندۆنیزییەکان ململانێیان بوو لەسەر دەسەڵات.
شەڕی سەربەخۆۆی لە ماوەی سێ ساڵی دواتردا ھەوڵێکی بێووچانی بە خۆوە بینی و لە سالی ١٩٤٦ ھۆڵەندی و ئیندۆنیزییەکان گەیشتنە ڕێکەوتنێک کە سەربەخۆیییەکی سنورداری ئەدا بە ئیندۆنیزییەکان لە چوارچێوەی یەکێتی ھۆڵەندی، و لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٩ کۆماری ئێندۆنیزیای فیدڕالی لە دایکبوو، سەرۆکی یەکەمی سوکارنۆ بوو و سەرۆک وەزیران محەممەد حەتا بوو.
ئیندۆنیزیا بوو بە ئەندام لە نەتەوە یەکگرتووەکان لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٥٠، بەمەش دانپیانانی نێودەوڵەتی بە دەستھێنا. سەرەتا حکومەت لە ژێر دەستووری یەکێتی ھۆڵەندادا ئیشی ئەکرد، فەرمانڕەواکانی ئیندۆنیزیا لە ئابی ١٩٥٠ دەستووریان گۆڕی و ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ساڵی ١٩٥٥ز پاڵێوراوەکانی نزیکەی ٣٠ پارت بەشدارییان تێداکرد و ئەمەش تاکە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی بوو لە سەردەمی سوکارنۆ.
کاتێک مالیزیا پێک ھات ساڵی ١٩٦٣، ئیندۆنیزیا ناکۆک بوو لەگەڵی لەسەر ھەردوو دوورگەی سرواک و سەباح کە بە دوورگەی ئیندۆنیزییان دادەنان، و سوپایان نارد بۆ ئەو مەبەستە، بەڵام ئەم ھەوڵە شکستی ھێنا لەبەر پاڵپشتیکردنی سەربازی بەریتانیا بۆ مالیزیا، و ئێندۆنیزیا لە نەتەوە یەکگرتووەکان کشایەوە ساڵی ١٩٦٥ لەسەر ھەڵبژاردنی مالیزیا بۆ ئەندامێتی ئەنجومەنی ئاسایشی نێو دەوڵەتی.
وێنۆک|محەممەد سووھارتۆ دووھەمین سەرۆک کۆماری ئیندۆنیزیا ١٩٦٧ ھەتا ١٩٩٨ بۆ ماوەی ٣١ ساڵ لە سالی ١٩٩٨ ئەزمەیەکی ئابووری وڵاتی گرتەوە، پەرلەمان جارێکی تر سوھارتۆی ھەڵبژاردەوە بەڵام لە ٢٠ی ئایاری ھەمان ساڵدا پارتی فەرمانڕەوا ڕایگەیاند ئەیەوێت سوھارتۆ لاببات.
سەرچاوەکان
إندونیسیا الماضی والحاضر لە ماڵپەڕی جەزیرە (ئەرشیف٢٠٠٤) عەرەبی
قەلەندەراوای کۆن
قەلەندەراوای کۆن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قەلەندەراوای کۆن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کەڕەگەڵ و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەلەندەراوای تازە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دێزە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی خان، گەرمک.
جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١١
جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١١، ١٥ھەمین خولی جامی نەتەوەکانی ئاسیا بوو، کە پاڵەوانێتییەکی نێودەوڵەتی تۆپی پێی چوار ساڵە یە و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا (AFC) ڕێکدەخرێت. لە نێوان ٧–٢٩ی کانوونی دووەم لە وڵاتی قەتەر بە بەشداری ١٦ ھەڵبژاردە بەڕێوەچوو. ئەمە دووەمجار بوو وڵاتی قەتەر میوانداری یارییەکان بکات دوای ساڵی ١٩٨٨. ژاپۆن دوای بردنەوەی لە ئوسترالیا بە ئەنجامی ١–٠ جامی پاڵەوانێتییەکەی بەدەستھێنا و مافی بەشداریکردنی لە جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣ لە بەرازیل وەک نوێنەری یانەی ئەی ئێف سی بەدەستھێنا.
پاڵاوتن
ئەو تیپانەی کە پلەی یەکەم و دووەم و سێیەمیان بەدەستھێنا لە جامی ئاسیای ٢٠٠٧، و وڵاتی میواندار، بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ بۆ پاڵەوانێتییەکە سەرکەوتن.
تیروپشک
تیروپشکی جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١١ لە ٢٣ی نیسانی ٢٠١٠ لە شاری دەوحەی پایتەختی قەتەر بەڕێوەچوو. ولاتی خانەخوێ کە قەتەر بوو لە نێو کۆمەڵەی یەکەمدا دانرا. ولاتی خانەخوێ کە قەتەر بوو لە نێو کۆمەڵەی یەکەمدا دانرا. ھەڵبژاردەکان بەپێی ئاستەکان دابەشی چوار ئاستکرا. ڕیزبەندی فیفا لە مانگی نیسانی ٢٠١٠ لە کەوانەدا دەستنیشانکراوە.
قۆناغە کۆتایییەکان
ھەموو کاتەکان کاتی بەکاتی ناوچە عەرەبییەکان (AST) – UTC+٣
سەرچاوەکان
پۆل:جامی نەتەوەکانی ئاسیا بۆ تۆپی پێی ٢٠١١ پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی
کۆرس
سەرچاوەکان
پۆل:مۆسیقا پۆل:جۆرەکانی گرووپە مۆسیقییەکان
کازان
کازان یان قازان (، ) گەورەترین شاری کۆماری تاتارستان لە ڕووسیایە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە زیاتر لە ١٬٢٠٠٬٠٠٠ کەسە و بووەتە پێنجەمین شاری گەورەی ڕووسیا و گەورەترین شاری ناوچەی فێدراڵی ڤۆڵگا.
بەستەرە دەرەکییەکان
کازان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١١یەم پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڤۆڵگا
کیم سوو-یۆنگ
کیم سوو-یۆنگ (لەدایکبووی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٢٩) دەرھێنەرێکی فیلمی کۆریای باشوور لە ١٩٥٨ دەستی بەکاری فیلم کردووە، و زیاتر لە ١٠٠ فیلمی دەرھێناوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩ پۆل:زیندووان پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
نیشانەی واو!
وێنۆک| نیشانەی واو!
ئیبن حەزم
پێشەوا زاھری عەلی کوڕی ئەحمەد کوڕی سەعید کوڕی حەزم، ئەندەلوسی قورتوبی، زانای ئەندەلوس بوو لە سەردەمی خۆیدا، یەکێکە لە پێشەوایانی ئیسلام، لە سەری لێکۆڵەرەوان بوو، کۆتا پلەی زیرەکی و ژیریی و وریایی و بیرتیژی بوو، علیم و زانستی بە کتاب و سوننەت زۆر بەرفراوان بوو، ھەروەھا بە مەزاھب و ڕێگەو بیروباوەڕو ئایینەکان، ھەروەھا لە ئاداب و زمانی عەرەبیدا، لەلایەن دەوڵەتەوە ئاوارە کراو لە ساڵی (٦٥٤)ک بە ئاوارەیی مرد
نیشانەی واو!
نیشانەی واو! ناوێکە بۆ شەپۆلێکی ڕادیۆیی بەھێز، ئەو شەپۆلە ڕادیۆیییە وەرگیرا لە ١٥ی ئابی ١٩٧٧ لە ڕێگایی تەلیسکۆبی بیگ ئایەری تایبەت بە زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، پاشان داندرا بۆ پرۆژەی (سیتی - شار)، نیشانەکە سەرچاوەی ھاتنی لە کۆئەستێرەیی کەوانەوە بوو درێژی شەپۆلەکە ٧٢ چرکە بوو، پاشی لێکۆڵینەوە زاندرا کە ئەو شەۆلە لەلایەن بوونەوەرانی زیرەکەوە نێردراوە لە دەرەوەی ھەسارەیی زەوی، بەڵام بەبێ ھەبوونی بەڵگە کە ئەو لێکۆڵینەوەیە بسەلمێنێت یاخوود بەدرۆی بخاتەوە، پاشان ڕووی تەلیسکۆبەکەوە کرایە ئەو ڕووەی کە شەپۆلە ڕادیۆیییەکەی تێدا ھاتبوو، لۆ ماوەیەکی زۆر چاوەڕێ بوون بە دووبارە بوونەوەی ئەو شەپۆلە بەڵام ھەتاوەکوو ئێستا دووبارە نەبوویەوە، دواتر تیمێکی توێژینەوە پێشنیاریان کرد کە ھۆکاری نیشانەکە ھەورێکی ھایدرۆجینی بوو کە پەیوەندی بە کلکدارێکەوە ھەیە، بۆ جەختکردنەوە لەسەر ئەوەش زانایان چاویان بە لیستی کلکدارەکانی ئەو ناوچەیە خشاندەوە کە شەپۆلەکەی لێوە ھاتبوو.
ئیبن حەزم
سەرچاوەکان
ویکیپدیای ع‌ە‌رە‌بی
نیشانەی واو!
زانای فەلەکی جێری ئاڕ. ئیهمان چەند ڕۆژەک پاشان لێکۆڵینەوەی ئەنجمادا و لە کاتی پێداچوونەوە بەسەر داتا تۆمارکراوەکان سەری سوڕما کاتەک ئەنجامەکەی بینی، بۆیە بازنەیەکی لەسەر پەڕەی چاپکراوەکە کێشا و لەلایەکی پەڕەکە بە تێبینیەک نووسی واو، ڕووداوەکە لەو کاتەوە ناوی لێنرا (واو).
ئیبن حەزم
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٩٩٤ پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان پۆل:زانایانی فەرموودە پۆل:مردووانی ١٠٦٤ پۆل:ڕەخنەگرانی شیعە
نیشانەی واو!
سەرچاوەی ناوەکە
وێنۆک| ناونیشانی پێشبینکراوی ئەو ناوچەیەیی کە شەپۆلەکە تێیدا هاتیە لە نەخشەی کۆئەستێرەیی کەوانەدا ئەو نیشانەیە ناوی لێنرا (واو) لەبەر ئەوە بوو زانای فەلەکی جێری ئاڕ. ئیهمان نامەی شەپۆلەکەی هەڵگرت کە نووسرابوو "6EQUJ5"، لە تەنیشت ئەو داتایانەی کە لەلایەن تەلیسکۆبەکانەوە وەرگیرابوون و کۆمپیوتەرەکان چاپیانکردبوو نووسی "واو" پاشان بەو ناوە ناسرا، چاپی ڕەسەنی سەرچاوەکە لە ئەرشیفی کۆمەڵگایی مێژوویی ئۆهایۆدا پارێزراوە.
پێشوازی نیشانە
تەلیسکۆبەکانی ڕوانگەکاری تایبەت بە زانکۆی ئۆهایۆی ئەمریکی کە وێنە و ڤیدیۆ و داتاکانی تایبەت بە پڕۆژەیی سیتی "city" کە پڕۆژەکە تایبەتە بە گەڕان بەدوای ژیانی زیرەک لە دەرێی زەوی (SETI)، شەپۆلەکە وەرگیرا لە شێوەی پەخشێکی ٧٢ چرکەیی بە ئاڕاستەی کۆئەستێرەی کەوان، لە بەرزترین پەخشدا نیشانەکە سی جار بەهێزتربوو لە تیشکدانەوەیەکی بڵاوەبوو کە لە بۆشایی قووڵەوە هەڵقووڵابوو، هەروەها زانایان دەڵێن ئەو نیشانە پەخشکراوە قەبارەکەی ٢.٢ گێگاوات بوو کە ئەوەش گەورەترە لە هەرچی پەخشی ڕادیۆییە لەسەر زەوی، ئەوەش وەڵامە لەبۆ بەشێک لە فەلەکناسان کە پێیان وایە کە ئەو نیشان و شەپۆلە دەستکردە و بە شێوەیەکی ئەنقەست نێردراوە وەک نیشانە مۆرس، هەروەها هەندێکیتریش دەڵێن ئەو نیشانە و شەپۆلانە بە ڕەنگدانەوەی گوێزەرە ئاسمانییەکانی ڕادیۆ لە کاتی ناردندا لەسەر مانگی دەستکردەکانەوە لێکی دەدەنەوە ، بەڵام کۆمەڵێک لە بەرامبەردا وەڵام دەدەنەوە بەوەی کە ئەو نیشانە ڕەنگدەرەوانە بە هێز و وزەی نیشانەی واو ناگەڕێن یەکسان نین.
نیزام ئاوا
نیزام ئاوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی مەھدی، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
نیزام ئاوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تازەکەندی جەبەل و لە باشوور لەگەڵ گوندی سەخسی تەپە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەرەقەساب لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شەریفەدین.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
دۆڵاودۆڵ
جوگرافیا
دۆڵاودۆڵ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بۆتێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئاسنگەران و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی پڵنگان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گوێچکەلان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کەمەرزەرد
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا
کۆریای باشوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
سەرچاوەکان
١٩٩٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
محەممەدڕەزا نەقدی
محەممەدڕەزا نەقدی ئەفسەرێکی باڵای سەربازیی ئێرانییە کە وەکوو جێگری ڕێکخەری سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی کار دەکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:خەڵکی تاران پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢ پۆل:خەڵکی نەجەف