cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئێستێفان باناخ
ژیاننامە
ئێستێفان باناخ لە ڕێکەوتی ٣٠ ئازاری ١٨٩٢ لە شەقامی لازارۆس نەخۆشخانەی گشتی کراکۆو لەدایک بوو. دایک و باوکی ھەردووکیان بە ڕەچەڵەک خەڵکی ناوچەی پۆدھال بوون.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٤٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢ پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:جووە پۆڵەندییەکان پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی سییەکان
قوتابخانەی کوردی بۆ سینەما
قوتابخانەی کوردی بۆ سینەما (یاخود بەشی سینەما لە کۆلێژی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی سەلاحەددین -ھەولێر) کۆلێژ یاخود قوتابخانەیەکی حکومی ئەکادیمیە لە ساڵی ٢٠٠٥ لەشاری ھەولێر دامەزرا لەلایەن (د. سلێمان فائق تەقی)، کۆلێژەکە یەکەم زانینگەی ئەکادیمیە لە کوردستان کە بە شێوەیەکی پسپۆرانە زانستەکانی سینەما فێری خوێندکارانی دەکات، لەدوای چوارساڵ لە خوێندن بڕوانامەی بەکالۆریۆس لەسینەما بە فێرخوازەکانی دەبەخشێت، ئەم کۆلێژە لە دوو بەش پێک ھاتووە (دەرھێنان -نواندن)، تاکە دامەزراوەی ئەکادیمیە کە ھەموو پێداویستی و ئامرازە زانستیەکانی سینەمای بۆ دابیین کراوە، وانەکان بەشێوەی زارەکی و کردارەکی دەڵێنەوە، خاوەنی ستۆدیۆ و ھۆڵی سینەمای سەربەخۆی خۆیەتی، تاوەکو ئێستا سێ خولی دەرچوونی قوتابیانی ھەبووە و بەشێوەیەکی زانستی ڕاھێنانیان پێکراوە و لەناوەندەکانی سینەما و تەلەڤیزیۆن کاردەکەن.
مێژوو
سەرەتا بڕیار بوو وەک قوتابخانەیەکی پیشەیی سەربە وەزارەتی پەروەردە بکرێتەوە، دواتر بیرۆکەکە گۆڕدرا بۆ پەیمانگایەکی ھونەری یاخود بەشێک لە پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی ھەولێر، بەڵام بەھۆی ھاندانی میری حکومەتی ھەرێمی کوردستان و کۆششەکانی (د. سلێمان تەقی) وەک بەشێک لە کۆلێژی ھونەرە جوانەکان لە زانکۆی سەلاحەددین کرایەوە.
قامیش، ماوەت
قامیش گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قامیش لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی شینکی و لە باشوور لەگەڵ گوندی ووڵاغلو و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی دڕی و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گەورەدێ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کانی سمایلە
کانی سمایلە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بازیان، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی سمایلە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مۆرتکە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی مستەفا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھەنجیرە، بازیان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مەلولە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
لە ئارەزوودا بۆ ئیشق
لە ئارەزوودا بۆ ئیشق (؛ ) فیلمێکی ٢٠٠٢ی هۆنگ کۆنگییە لە جۆری ڕۆمانسی-درامی، کاری دەرهێنان و بەرهەمهێنانی لەلایەن وۆنگ کار وای بۆکراوە. ناوە چینییەکەی بەمانای ساڵانێکی کەم دێت. چیڕۆکی فیلمەکە دەربارەی پیاوێکە (تۆنی لیونگ) و ژنێک (ماگی چیونگ) کە هاوسەرەکانیان پەیوەندیان لەگەڵ یەکتریدا هەیە، دواتر ئەو ژن و پیاوەش بەهێواشی دەکەوتنەی ئەوینی یەکتری.
لە ئارەزوودا بۆ ئیشق لە ٢٠ی ئایاری ٢٠٠٠، لە فیستیڤاڵی فیلمی کان نمایشکرا، لەوێ بوو بە پاڵێوراوی خەڵاتی چلە خورمای زێڕینی فیستیڤاڵەکە هەروەها تۆنی لیونگ بووە براوەی باشترینن ئەکتەر (یەکەم ئەکتەرە لە هۆنگ کۆنگ ئەم خەڵاتە وەربگرێت). زۆرجار بەیەکێک لە باشترین فیلمەکانی مێژوو دەهێندرێت، هەروەها بەیەکێک لە هەرە فیلمە باشەکانی ئاسیا هەژمار دەکرێت. لە ساڵی ٢٠١٦، لە ڕاپرسییەکی بی بی سی بەبەشداری ١٧٧ ڕەخنەگری فیلم ئەوا فیلمەکە بە دووەم باشترین فیلمی سەدەی بیست و یەک لە جیهاندا دەست نیشان کرا.
فیلمەکە بەشی دووەمە لە تریلۆجی (سێ فیلمی)، لەپاڵ هەریەکە لە فیلمەکانی ڕۆژانی وەحشیبوون (١٩٩٠) هەروەها ٢٠٤٦ ( ٢٠٠٤).
چیڕۆک
لە ساڵی ١٩٦٢ و لە سەردەمی هۆنگ کۆنگی بەریتانیا، ڕۆژنامەنووس و گەڕیدەیەک بەناوی چۆو مۆ-وان لەگەڵ سو لی-ژین، سکرتێری کۆمپانیایەکی گەیاندن هەریەکەیان بەجیا ژوورێک لە شوقەیەکی تەنیشت یەک دەگرن. هەریەکە لەو ژن و پیاوە زۆربەی کاتەکانیان دوورن لە هاوسەر/هاوژینەکەیان بەوەی لە کاردان. خاتوو سوین کە خاوەن ماڵ/شوقەکەی سو لی-ژینە، کەسێکی کۆمەڵایەتییە و هەردەم لەگەڵ دراوسێکەی خەریکی یاریکردنە، ئەمەش وای لە سو و چۆو دەکرد کە زۆربەی کات بەتەنیا بن لە ژوورەکەیان. هەر زوو سو و چۆو بوونە هاوڕێی یەکتر، دواتر بەوەشیان زانی کە هاوسەرەکانی ئەوان لە پەیوەندیدان و بەیەکەوەش دەخەون.
دواتر چۆو بانگێشتی سو دەکات بۆئەوەی لەشوێنێکی تایبەتدا (ژوورێکی تایبەت لە هۆتێلێک) یارمەتی بدات بۆ نووسینی زنجیرە بابەتێک دەربارەی هونەرە جەنگییەکان. چۆو شوێنێکی تایبەتی گرت، ئەمەش لەبەر ئەوەبوو کە بەهۆی نزیک بوونەوەیان لەگەڵ سو ئەوا سەرنجی دراوسێکانیان بەلای خۆیدا ڕاکێشا بوو. پەیوەندی نێوان چۆو و سو ئەفلاتوونی بوو، بەڵام بەتێپەڕبوونی کات ئەوا هەستەکانیان بۆیەکتری گەشەی کرد. کاتێک چۆو کارێکی وەرگرت لە سینگاپوور، داوای لە سو کرد بۆئەوەی لەگەڵ ئەودا سەفەر بکات. سو بڕیاریدا لەگەڵ ئەودا بچێت، بەڵام درەنگ گەیشتە هۆتێلەکە بۆئەوەی بەیاوەری چۆو بڕوات.
ساڵی دواتر، سو دەچێتە سینگاپوور و سەردانی شوقەکەی چۆو دەکات. سو تەلەفۆنێک بۆ چۆو دەکات، کە لەو دەمە لە ڕۆژنامەیەکی سینگاپوور کاردەکات، بەڵام کاتێک چۆو تەلەفۆنەکە هەڵدەگرێت ئەوا سو بێدەنگ دەبێت و قسە ناکات. دواتر کە چۆو دەگەڕێتەوە شوقەکەی ئەوا بەوە دەزانێت کە سو سەردانی کردووە، ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە شوێنی سووراوەکەی سو بەسەر قونکی جگەرەکەی دۆزیەوە. دواتر چۆو لە کاتی نانخواردنیدا لەگەڵ هاوڕێیەکی باسی ئەوە دەکات کە لە کۆندا کاتێک کەسێک ویستبێتی نهێنییەکی بپارێزێت، ئەوا دەچووە سەرووی چیایێک، لەوێ چاڵێک لەناو دارێک درووست دەکات و بەچپە زانیارییەکەی بۆ دەدرکێنێت و پاشان بە قوڕ کونەکە دادەپۆشێت.
سێ ساڵ دواتر، سو سەردانی خاتوو سوین دەکات کە خاوەن ماڵەکەی پێشووتری بوو، خاتوو سوین خەریک بوو کۆچبکات بەرەو ئەمریکا. سو پرسیاری ئەوەی کرد کە شوقەکەی بەکرێ پێ بدات.دوای ماوەیەک، چۆو بەهەمان شێوە دەگەڕێتەوە بۆ سەردانی خاوەن شوقەکەی، چۆو بەوە دەزانێت کە خاوەنماڵەکەی کۆچی کردووە بۆ فلیپین. چۆو پرسیاری لە ماڵەکەی تەنیشتی کرد، پێی ڕاگەیەندرا کە ژنێک و منداڵە کوڕەکەی لەوێ دەژین. دواتر چۆو شوقەکەی جێهێشت بەبێ ئەوەی کە بزانێت ئەو ژنە سو بووە و لەگەڵ کوڕەکەیدا لەوێ دەژی.
چۆو دەچێتە کەمبۆدیا، لەوێ سەردانی ئەنگکۆر وات دەکات و لەوێ چپە بۆ دیوارێکی ڕووخاو دەکات و بە قوڕ دایدەپۆشێت.
بەستەری دەرەکی
پۆل:فیلمەکانی ھۆنگ کۆنگ
بەڕۆژ (شەمزینان)
بەرۆژ ، گوندێکە لە قەزای شەمزینان سەر بە جۆلەمێرگە.
داری زەیتون (زنجیرەی تەلەفزیۆنی)
داری زەیتون (بە تورکی: Zeytin Ağacı) زنجیرەیەکی ڕۆمانسی و درامای نێتفلێکس ە کە لە تورکیا دروستکراوە و لە دەرهێنانی بورجو ئەلپتەکین، و لە نووسینی نوران ئەڤرێن سیت، بە ڕۆڵی سەرەکی تووبا بویویکویستوین، سیدا باکان و بۆنجوک یەڵماز، یەکەم ئەڵقەی لە ٢٨ی تەمموزی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە.
ئەکتەر و کارەکتەرەکان
تووبا بویویکویستوین - ئادا
سێدا باکان - لەیلا
بۆنجوک یەڵماز - سێڤگی
موراد بۆز - تۆپراک
فرات تانش - ئاغا زەمان
ڕیزا کۆجائۆغڵو - تەڤفیق فیکرەت (فیکۆ)
فوسون دەمیرێل - موکادەر (موکۆ)
سێرکان ئاڵتونۆراک - سەلیم
ئوموت کورت - ئێردێم
کورتە
سێ هاوڕێ دەگەنە شارۆچکەیەکی کەنار دەریا، لەوێ پەیوەندی بە خودی ڕۆحی خۆیانەوە دەکەن و لەناکاو ڕووبەڕووی کێشە چارەسەرنەکراوەکانی ڕابردووی خێزانەکانیان دەبنەوە.
بەستەری دەرەکی
داری زەیتون لە نێتفلێکس.
داری زەیتون لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان.
گیانکییەتی
گیانکییەتی یان ئەنیمیزم (بە ئینگلیزی: Animism “گیان، ژیان” لە لاتینییەوە) بریتییە لە باوەڕبوون بە بوونی ڕۆحەکان کە ھەر سیستەمێکی زیندوو، بوونەوەر، یان تەنانەت ماددەیەکی بێ گیان ھەندێک جار خاوەنی جۆرێک لە ڕۆحە وەک بەرد، ڕووەک، ھەروەھا لە دیاردە سروشتییەکان وەک برووسکە، و تەنانەت لەناو تایبەتمەندییە جوگرافییەکان وەک شاخ و ڕووبارەکاندا. ئەنیمیزم لە ئایینە نەتەوەییەکان باو بووە، بەڵام دەتوانرێت لە شینتۆ، ھیندۆسی، میتافیزیکی سۆفیگەری، سیخی و نیوپاگانیزمدا بدۆزرێتەوە.
بە درێژایی مێژووی ئەورووپا، زۆرێک لە فەیلەسووفەکان ئەگەری ڕۆحیان لە ئاژەڵ و مرۆڤ و ڕووەکدا لەبەرچاو گرتووە، بەڵام ئەو لێکدانەوە پەسەندکراوەی ئێستا لەلایەن ئێدوارد بێرنێت تایلۆرەوە لە سەدەی نۆزدەھەمدا پەرەی پێدراوە.
سەرەڕای لێکچوونەکانی نێوان تۆتێمیزم و ئەنیمیزم، وەک تیم ئەنگۆڵد دەڵێت، تیشک دەخاتە سەر تاکە بوونەوەرە ڕۆحییەکان کە یارمەتیدەرن بۆ بەردەوامبوونی ژیان، لەکاتێکدا تۆتێمیزم دەڵێت سەرچاوەیەک ھەیە کە بنەما بۆ ژیان دابین دەکات وەک زەوی، یان باوباپیران. ھەندێک لە گرووپە ئایینییە نیشتمانییەکان وەک ڕەسەنەکانی ئوسترالیا مەیلیان بۆ تۆتێمیست ھەیە، بەڵام ئینویتەکان لە ڕوانگەی خۆیانەوە زیاتر گیانکییەتین (ئەنیمیستن).
سەرچاوەکان
پۆل:فەلسەفەی ئایین
قشڵاقا تەرزلیا
قشڵاقا تەرزلیا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری چەمێ ڕەوزە، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
قشڵاقا تەرزلیا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
دوورگەکانی ڤیرجینیای بەڕیتانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
دوورگەکانی ڤیرجینیای بەڕیتانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
کەڵەمێوە
کەڵەمێوە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خدران، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کەڵەمێوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی سپان و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی خەلەکان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تووەڕەش و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی مازوو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئەڵقەی فۆڕ
چەپ|وێنۆک|ئەڵقەی فۆڕ دیاگرامی ڕۆیشتن لە زانستی کۆمپیوتەر ئەڵقەی فۆڕ ڕستەیەکی زمانی بەرنامەسازییە کە ڕێگە دەدات کۆد بە دووپاتکردنەوە ئەنجام بدرێ.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
کۆماری چین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢
کۆماری چین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢ بوو کە لە ٣٠ی تەممووز تا ١٤ی ئابی ١٩٣٢ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٣٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢
ھۆبس و شۆو
زنجیرەی فاست ئەند فوریەس: ھۆبس و شۆو (یاخود بە ناوە ناسراوەکەی ھۆبس و شۆو) فیلمێکی ٢٠١٩ی ئاکشنی ئەمەریکیە لە دەرھێنانی دەیڤد لیچ و نووسینی کریس مۆرگن و درو پیرس. فیلمەکە دەبێتە نۆیەمین فیلم لە زنجیرە فیلمەکانی خێرا و تووڕە و تیشک دەخاتە سەر ھەردوو کەسایەتی لوک ھۆبس و دێکەرد شۆو، کەوا لە فیلمەکانی پێشوودا بە بینەر ئاشناکرابوون.
فیلمەکە لە نواندنی دوەین جانسن و جەیستن ستەیتمە لە ڕۆڵەکانی ھۆبس و شۆو، کەوا باسی یەکگرتنەوەیان دەکات بەمەبستی وەستاندنی ڤایرۆسێکی کوشندە کە مەترسی لەسەر جیھان درووستدەکات. لەپاڵ ئەمانیش، ھەریەکە لە ڤانێسا کیربی، ھێلن میڕێن و ئدریس ئێڵباش لە ڕیزی کاستی فیلمەکەدان.
فیلمەکە لە دۆڵبی تیەتەر لە ھۆڵیوود و لە ڕێکەوتی ١٣ی تەمووزی ٢٠١٩ یەکەمین پەخشیکرا و بەشێوەیەکی بەرفراوان لە ٢ی ئابی ٢٠١٩ کەوتە سینەماکانەوە. ماڵپەڕی SyFy Wire نووسیویەتی فیلمەکە "ستایشێکی زۆری بەھۆی دیمەنە ئاکشنیەکان کراوە، ھەرچەندە ھەندێک لە ڕەخنەگران کێشەیان لەگەڵ کاتی فیلمەکە ھەبوو کەوا ٢ کاتژمێر و ١٥ خولەک دەبوو".
کاستی فیلمەکە
بەدەر لەمانەش ئاکتەران کلیف کێرتیس، ڕۆمەن ڕەینز، جۆش ماگوا و جۆن توی ڕۆڵی براکانی ھۆبس دەبینین. و ھەروەھا ئاکتەر ڕایان ڕێینۆڵدز ڕۆڵی بریکارێکی سی ئای ئەی دەبینێت. کێڤن ھاڕت ڕۆڵی فڕۆکەوان دینکلی دەبینێت کەوا یارمەتی ھۆبس و شۆو دەدات.
پەرەپێدان
ئاکتەری سەرەکی زنجیرە فیلمەکان، ڤین دیزەل لە سەرەتاکانی ٢٠١٥ ئاماژەی بە بوونی فیلمێکی لەمشێوەیە کردبوو، دواتر لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ فیلمەکە بەشێوەیەکی فەرمی ڕاگەیەنرا. لیچ لە نیسانی ٢٠١٨ وەک دەرھێنەری فیلمەکە دەستنیشانکرا،
کاستی فیلم
لە حوزەیرانی ٢٠١٨، ڤانێسا کێربی ھاتنە نێو کاستی فیلمەکە بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی بریکارێکی ئێم ئای سیکس، لەگەڵ ئاکتەر ئیدریس ئێلبا بۆ بەرجەستەکردنی شەڕانگێزی فیلمەکە. دواتر و لە تشرینی دووەمی ٢٠١٩، ئایزا گۆنزالێس ھاتە پاڵ کاستی فیلمەکە. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ئەوە ڕاگەیاندرا کەوا ئاکتەران کلیف کێرتیس، ڕۆمەن ڕەینز، جۆش ماگوا و جۆن توی ڕۆڵی براکانی ھۆبس دەبینین، و ھێلن میڕن وەک دایکی شۆو دووبارە دەگەڕێتەوە بۆ زنجیرە فیلمەکانی فاست ئەند فوریەس.
وێنەگرتن
وێنەگرتنی فیلمەکە لە ئەیلولی ٢٠١٩ دەستیپێکرد و لە شارەجکانی لەندەن و گلاسگۆو ئەنجامدرا.
دوای-بەرھەمھێنان
کاریگەریە وێنەییەکانی فیلمەکە لەلایەن FrameStore و DNEGیەوە بە سەرپەرشتیاری مایک برازلتن و کایل مکلۆو و دان گلاس دانراون.
ماڕکێتینگ
یەکەمین پۆستەری فیلمەکە لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە. دوای ڕۆژێک لەمە، یەکەمین تڕەیلەری فیلمەکەش بڵاوکرایەوە. تڕەیلەری دووەمیش لە ١٨ی نیسانی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە. کۆتا تڕەیلەر لە ٢٨ی تەمووزی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە.
دەرچوون
فیلمەکە لە دۆڵبی تیەتەر لە ھۆڵیوود و لە ڕێکەوتی ١٣ی تەمووزی ٢٠١٩ یەکەمین پەخشیکرا و بەشێوەیەکی بەرفراوان لە ٢ی ئابی ٢٠١٩ کەوتە سینەماکانەوە.
کەیسی دادگایی
لە تشرین یەکەمی ٢٠١٨دا، بەرھەمھێنەری بەردەوامی زنجیرەکە فیلمەکانی فاست ئەند فوریەس نیڵ مۆریتز شکاتی لە یونیڤێرسەڵ پیکچەرز کرد بەھۆی لادانی لە ئەرکی بەرھەمھێنانی فیلمەکە. دوای ئەم کارە، کۆمپانیای یونیڤێرسەڵ لە تەواوی فیلمەکانی داھاتووی زنجیرەکەش دووریخستەوە و کەیسەکەش تا ئێستا لە دادگا یەکلایی نەبۆتەوە.
بۆکس ئۆفیس
فیلمەکە تاکو ئێستا، ٦١ میلیۆن دۆلار لە کەنەدا و ئەمریکا و ١٢٠ میلیۆن دۆلاری لە ناوچەکانی جیھان دەستکەوتووە، کە کۆی گشتی دەکاتە ١٨١ میلیۆن دۆلار. بەھۆی ئەوەی بودجەی فیلمەکە ٢٠٠ میلیۆن دۆلارە و نزیکەی ١٦٠ دۆلاریش لە ماڕکێتینگ و رێکلامکردن بۆ فیلمەکە سەرفکراوە، پێویستە فیلمەکە ٦٠٠ میلیۆن دۆلار بەدەستبێنێ تاکو بگاتە ڕادەی قازانجکردنی.
کاردانەوەی ڕەخنەگران
لە وێبسایتی تەماتە ڕزیوەکان، فیلمەکە ڕێژەی ٪٦٧ی وەرگرتووە بە نمرەی ٦/١٠. کورتەی ڕەخنەگرانی وێبسایتەکە نووسیویەتی " ھۆبس و شۆو ھاوشێوەی فیلمەکانی تری فاست ئەند فوریەس بەھێز نییە، بەڵام بەیارمەتی دیمەنە ئاکشنیەکان توانای بردنەوەی دڵی بینەریان ھەیە". لە وێبسایتی مێتاکریتک، فیلمەکە نمرەی ٦٠ لە ١٠٠ی وەرگرتووە. باشترین نمرەی فیلمەکە لە CinemaScoreەوە بووە کەوا بینەرانی سینەما دەنگی تیادا دەدەن و لەوێدا نمرەی A- وەرگرتووە.
لە بابەتێکی بۆ وێبسایتی ڤڕایەتی، پیتەر دیبروگ نووسیویەتی:" ھەوادارانی دوەین جانسن و جەین ستەیتم ئەو فیلمەیان یەکجار بەدڵ دەبێت بەھۆی ئەو پەیوەندیە بەھێزەی دوو ئاکتەرەکە لە فیلمەکە نیشانی دەدەن". ئێریک کۆن سەر بە وێبسایتی ئیندیوایەر، نمرەی -B بە فیلمەکە داوە.
ڕیچارد ڕۆپەر سەر بە ڕۆژنامەی شیکاگۆ سەن-تایمز نمرەی ١٫٥ لەسەر ٤ی بە فیلمەکە داوە و نووسیویەتی "فیلمەکە تەنھا خەریکی شکاندن و لێدان بەدرێژایی کاتەکەی. ھەندێکجار وا ھەست دەکەیت بێزار دەبیت لە دیمەنە ئاکشنیە دووبارەکانی وەک سوڕانەوەی سەیارەکان لە ئاسمان و شەڕە دووبارەکانی مرۆڤەکان".
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٩ پۆل:فیلمەکانی یونیڤێرسەل پیکچەرز پۆل:فیلمەکانی فاست ئەند فوریەس پۆل:فیلمە ئاکشنیەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:زنجیرە فیلمی خێرا و تووڕە پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمی تەکنەلۆجیای هەستبزوێن پۆل:فیلمە هاوڕێییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە بەرهەمهێنراوەکانی سێڤن بەکس پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە درۆنەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی خێرا و تووڕە پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر لە ئەورووپا پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون پۆل:فیلمەکان کە لە مۆسکۆدا دانراون پۆل:فیلمەکان کە لەسەر فڕۆکە داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئینگلتەرا وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە شاری گلاسکۆ وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی کریس مۆرگان پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی سێڤن بەکس پۆل:فیلمی تەکنەلۆجیای ھەستبزوێن پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠
ئێرلینگ ھاڵند
ئێرلینگ براوت ھاڵند (؛ لەدایکبووی ٢١ی تەممووزی ٢٠٠٠) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری نەرویژییە کە وەک ھێرشبەرێک یاری بۆ یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتیی پرێمیەرلیگ و ھەڵبژاردەی نەتەوەییی نەرویژ دەکات. ھاڵاند دەیتوانی یاری بۆ ھەڵبژادەی ئینگلتەرا بکات، بەڵام ئەو نەرویژی ھەڵبژارد.
سەرەتای کاروانی وەرزشی
سەرەتایی یاریکردنی ھاڵاند لەگەڵ یانەی براین بوو لە وەرزی ٢٠١٥–٢٠١٦، ھاڵاند یاری بۆ تیپی دووەمی یانەی براین دەکرد، توانی ١٨ گۆڵ بکات لە ١٤ یاری، ئەو کات تەمەنی ١٥ ساڵ بوو لە ساڵی ٢٠١٦ سەرخرا بۆ تیپی یەکەمی براین.
کاروانی وەرزشی لەگەڵ یانەکانی
سەرەتایی ژیانی وەرزشی لە یانەی شارەکەی بوو یانەی براین لە ٢٠١٦ ساڵی دواتر یانەی براینی بەرەو مۆڵدە بەجێھێشت ماوەی دوو ساڵ لەوێ بوو.
لە زستانی ٢٠١٩ ڕوویکردە یانەی سالزبۆرگی نەمساوی بە بڕی ٢٠ ملیۆن پاوەند، لە وەرزی ٢٠١٨–٢٠١٩ لە خولی یانە پاڵەوانەکان لە قۆناغی کۆمەڵەکان لە کۆی ٦ یاری ٨ گۆڵی تۆمار کرد لەگەڵ سالزبۆرگ.
ھاڵاند لە یەکەم وەرزی لەگەڵ ساڵزبۆرگ توانی خولی نەمساوی و جامی نەمسای بباتەوە لە ساڵی ٢٠١٩.
ئەزموونی لەگەڵ ھەڵبژاردە
لەکاتێکدا ھاڵاند دەیتوانی ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا ھەڵبژێرێت بەڵام ھەڵبژاردەی نەرویجی ھەڵبژارد. چەند یارییەکی لە چەند تەمەنێکی جیاوازدا بۆ ئەنجام داوە لە مۆندیالی لاوانی ٢٠١٩ توانی ببێتە گۆڵکاری پاڵەوانێتییەکە بە تۆمارکردنی ٩ گۆڵ کە ھەر ٩ گۆڵەکە لە یاریکدا تۆماری کرد بەرامبەر ھیندۆراس. لەگەڵ ھەڵبژاردەی نەرویجی خوار تەمەن ١٩ ساڵ لە ٢٧ی ئازاری ساڵی ٢٠١٨ یەکەم ھاتریکی تۆمار کرد دژی سکۆتلەندا کاتێک بە ئەنجامی ٥–٤ سەرکەوتنیان بەدەستھێنا یارمەتی وڵاتەکەیدا بۆ سەرکەوتن بۆ یۆرۆی خوار تەمەن ١٩ ساڵ. لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨ ھاڵند گۆڵی بۆ نەرویج کردووە لە یارییەک کە ١ بە ١ بەرامبەر ئیتاڵیا بووە لە ٢٠١٨ لە جامی یۆرۆی خوار تەمەن ١٩ ساڵان. لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٩ ھاڵاند توانیویەتی ٩ گۆڵ بۆ نەرویژ بکات لە کۆی ١٢ گۆڵ بەرامبەر ھیندۆراس کە نەرویژ براوە بووە لە ٢٠١٩ لە جامی مۆندیالی ھەڵبژاردەکان بۆ خوار ٢٠ ساڵان لە لوبلین، پۆلەندا. ئەو بردنەوەی نەرویژ گەورەترین بردنەوەی جامەکە بوو بەرامبەر ھیندۆراس. لە بەرامبەریش گەورەترین دۆران بوو لە مێژووی ھەڵبژاردەی ھۆندووراس. ئەم ئامارانە ھەموو لەلایەن یەک یاریزانەوە تۆمار کراون لە ١ یاری بتوانێ ئەوەندە گۆڵە بکات لەو جامە و ھەروەھا گەورترین بردنەوەی مێژووی ئەو جامەش بووە. سەڕەڕای سەرنەکەوتی نەرویژ بۆ قۆناغی ١٦، بەڵام ھاڵاند توانی ببێتە گۆڵـکاری پاڵەوانێتییەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی نەرویژی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی بۆروسیا دۆرتموند پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی
ئەندامی پەرلەمان (شانشینی یەکگرتوو)
لە بەریتانیا ئەندامی پەرلەمان (MP) کەسێکە کە ھەڵبژێردراوە بۆ خزمەتکردن لە ئەنجومەنی کۆمۆنەکانی پەرلەمانی بەریتانیا. ھەر ٦٥٠ ئەندامی ئەنجومەنی کۆمۆنەکانی بەریتانیا بە بەکارھێنانی سیستەمی دەنگدانی یەکەم لە پۆستەکە لە بازنەکانی ھەڵبژاردنی تاکە ئەندام لە سەرانسەری بەریتانیا ھەڵدەبژێردرێن، کە ھەر بازنەیەک تاکە نوێنەری تایبەتی خۆی ھەیە.
جەمال شارباژێڕی
جەمال ئەمین عارف ناسراوە بە جەمال شارباژێڕی (١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٤١ لە گوندی واژە، شارباژێڕی - ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ لە لەندەن، بەریتانیا) شاعیرێکی دیاری کوردە. یەکێکە لەو شاعیرانەی لە ساڵی ١٩٧٠ لەگەڵ شێرکۆ بێکەس، حوسێن عارف، جەلالی میرزا کەریم، کاکە مام بۆتانی، بەیاننامەی ڕوانگەیان ڕاگەیاند. سروشتی جوانی شارباژێڕ و ژیانی پاک و بێگەردی لادێ کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ھۆنراوەکانیدا ھەبووە، وەک لە (ئەلبومی یادگار) و ھەروەھا لە (ملوانکەی ھەزار دەنکەی شارباژێڕ) دیارە.
مردن
جەمال شارباژێڕی ڕۆژی دووشەممە، لەتەمەنی ٨٢ ساڵیدا و بەھۆی نەخۆشی شێرپەنجەی خوێنەوە لە لەندەنی پایتەختی بریتانیا کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١ پۆل:مردووانی ٢٠٢٣ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
خۆشەگوڵ
خۆشەگوڵ  گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سێڵاوتان، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
قەرەبابا
قەرەبابا گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
خۆشەگوڵ
جوگرافیا
خۆشەگوڵ  ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
قەرەبابا
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
میتافیزیکی سۆفیگەری
220x440px|وێنۆک|گۆڕی شێخ [[عەبدولقادری گەیلانی، بەغدا]] میتافیزیکی سۆفیگەری ناسراو بە یەکێتیی بوون ڕێبازێکی فەلسەفییە کە دەڵێت خودا و سروشت یەک ڕاستین، و خودا بوونی ڕاستەقینەیە، و خودا بە وێنەی ئەم جیھانە دروستکراوە دەزانن، بەڵام کۆی دەرکەوتە مادییەکان ئەوەیە بوونی خودا ڕادەگەیەنێت بەبێ ئەوەی بوونێکی سەربەخۆی (ذاتي) ھەبێت. بیرۆکەیەکی کۆنە کە لەلایەن ھەندێک عیرفانییەوە زیندوو کراوەتەوە وەک: ئیبن عەرەبی، ئیبن فارز، ئیبن سەبعین، ئەلتەلمیسانی، کە لەژێر کاریگەری فەلسەفەی نیووپلاتۆنی و فەلسەفەی ستۆیکەکاندا بوون.
بۆچوونەکان
ھەندێک لە زانایانی ئەھلی سوننە و جەماعەت ئەوانەی باوەڕیان بە میتافیزیکی سۆفیگەری ھەیە بە ھەڵگەڕاوەی دەزانن کە لە ئایینی ئیسلام دەرچوون.
سەرچاوەکان
پۆل:فەلسەفەی سۆفی پۆل:سۆفیگەری
عەبدولبەھا
عەباس ئەفەندی (١٢٢٣–١٣٠٠ ە ق، ١٨٤٤–١٩٢١) کوڕی گەورەی بەھائوڵڵا بوو، ناسراو بە عەبدولبەھا، سێیەم کەسایەتیی ناوەندیی بەھائیت، کە باوکی، بەھائوڵڵا، لە کتیبی ئەقدەس و لە کتیبی پەیمانم، ئەوی بە جێنشین و وەرگێڕی دەقە بھائییەکان ھەڵبژارد. لە نێوان ساڵانی ١٨٩٢ و ١٩٢١دا بەرپرسی بەڕێوەبردنی کۆمەڵگەی بەھایی بوو. بەھایییەکان عەبدولبەھا وەک وەرگێڕ و شرۆڤەکاری فەرمی کارەکانی بەھائوڵڵا و دەرخەری ھەموو ئامانجەکانی بەھایی و بیناسازی سەقامی جیھانی بەھائوڵڵا دەبینن. لە کاتی ژیانی بەھائوڵڵا سکرتێر و نوێنەری باوکی بوو. عەبدولبەھا زۆربەی ژیانی لە زیندان و تاراوگە بەسەربرد. دوای ئازادبوونی، بۆ بڵاوکردنەوەی ئایینی بەھایی و وەگەڕخستنی وانەکانی باوکی، گەشتی کرد بۆ میسر و ئەورووپا و ئەمریکای باکوور. گەشتە سێ ساڵەیییەکانی لە ڕۆژاوا ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو لە دامەزراندنی کۆمەڵگەکانی بەھی لەوێ و بڵاوکردنەوەی ئایینی بەھایی لە ناوچەکانی دیکەی جیھان. کۆی گشتیش نزیکەی ٣٧٣ وتاری پێشکەش و نزیکەی قسەی بۆ ٩٣ ھەزار کەس کردووە. عەبدولبەھا لە ئەورووپا و ئەمریکا بە پێغەمبەری ئاشتی ناسرا. ڕۆژنامەگەری ئەو کاتە زۆرجار بە «پێغەمبەری ئێرانی» ناودیان دەبرد. ھەندێک لە ناودارانی ڕۆژاوا وەکئەلێکساندەر گراھام بێڵ داھێنەری تەلەفۆن و فرانکلین ڕۆزڤێڵت سەرۆک پێشووی ئەمریکا سەردانی ئەویان کرد. عەبدولبەھا لە حوزەیرانی ١٩١٣ دوای سێ ساڵ لە گەشتی ڕۆژاوا لە ڕێگەی میسرەوە گەڕایەوە بۆ حەیفا. لەگەڵ دەستپێکردنی جەنگی جیھانی یەکەم لە ئابی ١٩١٤، لە ماوەی کەمتر لە ساڵێکدا، ئیتر نەیتوانی گەشتی زیاتر بکات.
زیاتر لە ٢٧٬٠٠٠ بەڵگەی لەناوچوو لەلایەن عەبدولبەھا ھەیە کە زۆربەیان نامەیە و تەنیا بەشێکیان بۆ ئینگلیزی وەرگێڕدراوە. عەبدولبەھا ساڵی ١٩٢١ کۆچی دوایی کرد.
١٤٩٩
ساڵی ١٤٩٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٤٩٩
کانی شایە
کانی شایە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بازیان، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی شایە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قوشقایە و لە باشوور لەگەڵ گوندی زییەکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تەپەڕەش و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھالەی سەرچاوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شارۆن تەیت
شارۆن تەیت ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو. لە دەیەی شەستەکاندا، پێش ئەوەی بچێتە ناو پیشەسازی فیلمەوە، کۆمەڵێک ڕۆڵی بچووکی لە چەندین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیدا بینیوە و وەک مۆدێلی بەرگ لە گۆڤارەکانی مۆدەدا دەرکەوتووە. دوای ئەوەی پێداچوونەوەی لەباری وەرگرت بەھۆی توانای ڕۆڵی کۆمیدی، وەک یەکێک لە کەسایەتییە سەرھەڵداوەکانی ھۆلیوود ناسێندرا و پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بەھۆی ڕۆڵی لە فیلمی دۆڵی بووکەڵەکان (١٩٦٧).
تایت یەکەم فیلمی خۆی لە ساڵی ١٩٦١ لە فیلمی باراباس لەگەڵ ئەنتۆنی کوین ئەنجامدا. لە ساڵی ١٩٦٦ ڕۆڵی لە فیلمی چاوی شەیتان بینیوە. لەبیرنەکراوترین ڕۆڵی ئەو ڕۆڵی جێنیفر نۆرس بوو لە فیلمی ڤالی ئۆف دی دۆڵز لە ساڵی ١٩٦٧، کە بۆ ئەو ڕۆڵە پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٦٧ ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی خوێنمژە بێ ترسەکان بینی کە لە دەرھێنانی ھاوسەری داھاتووی ڕۆمان پۆلانسکی بوو. دوا فیلمی تایت بە ناوی ١٢+١ دوای مردنی لە ساڵی ١٩٦٩ بڵاوکرایەوە.
تایت لە ساڵی ١٩٦٨ ھاوسەرگیری لەگەڵ کرد دوای ئەوەی ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی خوێنمژە بێ ترسەکان ی ڕۆمان پۆلانسکی بینی. لە ٩ی ئابی ١٩٦٩، کاتێک تایت دووگیانی ٨٫٥ مانگ بوو، لەلایەن چوار ئەندامی خێزانی مانسن لەگەڵ چوار کەسی دیکە کە لە ماڵەکەیدا ئامادەبوون، بە چەقۆ کوژران.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنە مۆدێلەکانی کالیفۆرنیا پۆل:ژنە مۆدێلە ئەمریکییەکان پۆل:ئەمریکییەکانی پەیڕەوی کلێسەی کاسۆلیکی ڕۆم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرە ژنە ئەمریکیەکان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣ پۆل:مردووانی ١٩٦٩ پۆل:ئەو ئەمریکییانەی پەیڕەوی کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆم دەکەن
مێشک چۆن ئیش دەکات
مێشک چۆن ئیش دەکات کتێبێکە کە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٩٧ لەلایەن زانای کەنەدی-ئەمریکی ستیڤن پینکەرەوە نوسراوە، نووسەر ھەوڵدەدات ھەندێک لە کردار و فەرمانە لاواز تێگەیشتووەکانی مێشکی مرۆڤ روونبکاتەوە بە دەستەواژەی پەرەسەندن.
پینکەر لە کتێبەکەیدا پشتی بەستوە بە نموونەی ساکۆڵۆژیایی پەرەسەندن کە رونکرابۆوە لەلایەن جۆن تۆبی و لیدا کۆسمیدیس. کتێبەکەی پینکەر زۆر لە بابەتەکانی وەکو بیر، ھەست، یەکسانی نێوان ژن و پیاو (فێمێنیزم) و مانای ژیان لەخۆدەگرێت. ھەروەھا باسی بابەتی زیاتر و ئاڵۆزتر دەکات وەکو بیردۆزی ژمێریاری مێشک و ڕێبازی داروینی نوێ/خۆگونجاندن لە دیدی پەرەسەندن، کە ھەمووی دەبێنێت وەکو بەشە سەرەکیەکانی ساکۆڵۆژیای پەرەسەندن.
ئەو رەخنەدەگرێت لە جیاوازیکردن لە نێوان ژن و پیاودا چونکە باوەڕی وایە ڵێکۆڵینەوەی زانستی سەلماندویەتی کە ژن و پیاو تۆزێک یان ھیچ جیاوازیەکیان نییە لە ڕەوشتی مەنتیقییەوە.
وە کتێبەکە یەکێک بوو لە کۆتاییەکانی خەڵاتی پیوڵیتیزەر.
پێشوازیکردن لە کتێبەکە
پینکەر وەڵامی ڕەخنەکانی فۆدۆر دەداتەوە کە چاپ کراوە لە گۆڤاری ئەکادیمیایی ''مێشک و زمان" و دەڵێت فۆدۆر ھێرشی کردۆتە سەر کتێبەکەی بە بەھانەی لاواز، وە ھەڵدەستێت بە وەڵامدانەوەی فۆدۆر بەوەی "کەس نەیگوتوە کە وا ئیشدەکات"
دانیێڵ لێڤێتێن رەخنە دەگرێت کە پینکەر ئاماژەی بە میوزیک کردوە بە "کێکی بیستراو لە کتێبی ئەمە مێشکتە لەسەر میوزیک'' (٢٠٠٦). لیڤیتن لە بەشی کۆتایی کتێبەکەی کاتی تەرخان کردوە بۆ پوچەڵکردنەوەی بیروڕاکانی پینکەر. کاتێک پرسیاری لێکرا لەلایەن ڕۆژنامەوانی نیۆڕک تایمز، کلایڤ تۆمبسن سەبارەت بە کتێبەکەی لێڤیتین، پینکەر وتی کە نەیخوێندۆتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبەکان بە زمانی ئینگلیزی
میرزا ڕۆستەمی بچوک
جوگرافیا
میرزا ڕۆستەمی بچوک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی تۆربە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی بناو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پیلەسوار
پیلەسوار گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی زەنگەبار، ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
پیلەسوار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئۆروج محەمەدکەندی و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەیاسی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئیسلام ئاوا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەرەجالو.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی پۆلدەشت پۆلدەشت پۆلدەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پەھلە
پەھلە شارەدێیەکە لە ناوچەی زێڕیناباد لە شارستانی دێلوڕان لە پارێزگای ئیلام، لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ناوچەی مووسیانە. پەھلە دەکەوێتە ١٠٤ کم لە باشووری رۆژھەڵاتی شاری ئیلام.
لە ئێستادا ڕووبەری ئەم شارە زیاتر لە ١١٤ ھێکتارە. پارکی دارستانی میللەت لە ساڵی ١٩٩٠ دروستکراوە ڕووبەرەکەی ٦ ھێکتارە لە باکووری ئەم شارەدێیە و دەکەوێتە بناری گردە جوانەکان، بەشێک لەم پارکە لەم دواییانەدا بووەتە ھاوینەھەواری گشتی. پارکی بەعس یەکێکە لە پارکە جوانەکانی ئەم شارە لە ساڵی ١٩٩٣ دامەزراوە. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٩٥ پارکی شەھید حوسێن فەھمیدە لەم شارەدێیە دروست کراوە. بەرزترین پلەی گەرمی ئەم شارە ٤٤ و نزمترین پلەی گەرمی -٥ پلەی سەدییە.
مێژوو
دیارە ناوی ئەم شارەدێیە ھەمان ڕەگ و ڕیشەی پەھلەوی و پارتیانی ھەیە کە یەکێکە لە ماناکانی ئەو شارەدێیە. لە ڕابردوودا شارەدێی پەھلەی مۆدێرن بەشێک بوو لە خاکی پەھلە (چیاکان، چیاکانی زاگرۆس) و ڕەنگە بەھۆی ئەمەوە ناوی پەھلە لەسەری مابێتەوە.
لە شەڕی ئێران و عێراقدا، شاری پەھلە زیانی زۆری بەرکەوت و دوای ئاوەدانکردنەوە، ناوەکەی کە دوای شۆڕشی ئیسلامی گۆڕدرا بۆ زەرین ئاباد، جارێکی دیکە بوو بە پەھلە.
گەشتیاری
شارەدێی پەھلە لە دەشتێکدا ھەڵکەوتووە و مەیلێکی نەرمی ھەیە بەرەو ڕووباری دیجلە. شوێنە گەشتیارییەکانی شارەکە و دەوروبەری:
ئیمام زادەی محەممەد و بیبی زەینەب، ٧ کیلۆمەتر لە ڕۆژئاوای شارەدێی پەھلە، بینای ئەم ئیمام زادەیە کە شێوەی مەخرەجی تایبەتی ھەیە، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی سەلجوقیەکان. قەڵای شیاخ (شیاق) لە ڕۆژئاوای چێلێ، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ١٩٠٠ ساڵ لەمەوبەر. قەڵای زنجیر لە باشووری ڕۆژئاوای شارەدێی پەھلە، کەلاوەکانی کۆن لەسەر ڕێگای پەھلە-دێلوڕان، باخچەی جوانی گۆراو و مەیمە، پارکێکی دارستانی مێلات بە ڕووبەری ٦ ھێکتار لە بناری شاخەکانی باکووری شارەدێیەکە.
گۆزە
وێنۆک|وێنەی گۆزەیەکی ساڵی ١٨٦٩ بۆ ١٨٨٠ کە لە مۆزەخانەی هونەرەی لیڤ لاند هەڵگرتراووە لە [[ئەمریکا]]گۆزە دەفرێکی لوولەیییە کە بە شێوەیەکی ئاسایی لە شووشە، سیرامیک یان پلاستێک دروست دەکرێت، کە لە کۆنەوە بۆ پاراستن و ساردکردنەوەی ئاو بەکاردەھێندرێت، هەروەها بۆ پاراستنی خۆراک و کەلوپەلە بەنرخەکانی وەک زێڕ بەکارھاتوون.
ناو
وشەی "Jar" بە زمانی ئینگلیزی لە وشەی جرای عەرەبییەوە سەرچاوەی گرتووە، بە مانای گۆزە یان دەفری زەویی دێت.
١٤٩٨
ساڵی ١٤٩٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:١٤٩٨ پۆل:ساڵەکان
کۆماری چین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦
کۆماری چین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦ بوو کە لە ١ تا ١٦ی ئابی ١٩٣٦ لە بەرلین لە ئەڵمانیا بەڕێوە چوو.
چیچەکلی مەنسور
چیچەکلی مەنسور گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری باشقەڵا، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
چیچەکلی مەنسور ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە و شیعە)پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
دوورگەکانی ڤیرجینیای بەڕیتانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
دوورگەکانی ڤیرجینیای بەڕیتانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بوو کە لە ٢٥ی تەممووز تا ٩ی ئابی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا لە ئیسپانیا بەڕێوە چوو.
ھەڵگەڕاوەکان
سەرھەڵدانی بزووتنەوەی زندیقەکان لە ئیسلامدا بە یەکێک لەو پرسە ناڕوونانە دادەنرێت کە مێژوونووسان زۆر گرنگییان پێ نەداوە، سەرەڕای کۆنی بزووتنەوەکە، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی عەباسییەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:بێدینی پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
پەرلەمانی شانشینی یەکگرتوو
پەرلەمانی شانشینی یەکگرتوو دەزگای باڵای یاسادانانە  ی شانشینی یەکگرتووە، و ھەروەھا لەوانەیە یاسا بۆ وابەستەیییەکانی تاج و خاکەکانی دەرەوەی بەریتانیا دەربکات. لە کۆشکی وێستمینستەر، لەندەن کۆدەبێتەوە. خاوەنی باڵادەستی یاسادانان و بەو ھۆیەوە دەسەڵاتی کۆتایی بەسەر ھەموو ئۆرگانە سیاسییەکانی دیکەی بەریتانیا و ناوچەکانی دەرەوەی وڵاتدایە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە.
تێبینی
<references group="kurdish-alpha"/>
پۆل:پەرلەمانەکانی سیستەمی وێستمینستەر پۆل:سیاسەتی شانشینی یەکگرتوو پۆل:ئەنجومەنەکانی یاسادانانی دوو ئەنجومەنی پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات
١٤٩٧
ساڵی ١٤٩٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:١٤٩٧ پۆل:ساڵەکان
گۆی
گۆی "بە عیبری: 'גוי' و بە شێوەی کۆ: 'גוים‎' /گۆییم/"؛ زاراوەیەکە کە گوزارشت لە کەسانی نا-جوو دەکات.
کتێبی پیرۆزی عیبری
لە کتێبی پیرۆزی عیبریدا گۆی بە واتای "گەل" هاتووە. لە تەوراتدا گۆی 560 جار بە واتای ئیسرائیلی و گەلانی نا-ئیسرائیلی هاتووە. یەکەم بەکارهێنانی زاراوەی گۆییم لە کتێبی پیرۆز لە پەیدابوون بەشی 10 ئایەتی 5ـە کە مەبەست لێی گەلانی نا-ئیسرائیلییە. یەکەم بەکارهێنانی زاراوەی گۆی بۆ ئاماژەدان بە ئیسرائیلییەکان لە پەیدابوون 12:2ـدایە. کە خودا بەڵێن بە ئیبراهیم دەدات کە نەوەکانی گۆی گەدۆل‌ (گەلی مەزن) پێک دەهێنن.
وەک سووکایەتی
زاراوەی گۆی بە مەبەستی لەکەدارکردن و سووکایەتی‌یش لە کتێبی پیرۆزدا بەکار هێنراوە. فەرهەنگ‌نووسی یەدیشی لیۆ ڕۆستێن لە The New Joys of Yiddishدا وا پێناسەی گۆی‌ی کردووە کە بە کەسانی گەمژە و بێ‌هەست و بێ‌دڵ دەوترێ.
سەرچاوەکان
پۆل:دەستنیشانکردنی ئیتنۆ-کلتووری
١٤٩٦
مردنەکان
پۆل:١٤٩٦ پۆل:ساڵەکان
کڵاشکەرانی بچوک
جوگرافیا
کڵاشکەرانی بچوک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کوپەڵە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کڵاشکەرانی گەورە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زایر و لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارۆچکەی بەردەقارەمان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
قەڵاتە، ماوەت
قەڵاتە گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قەڵاتە لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی بۆسکێن و لە باشوور لەگەڵ گوندی بنچڕ و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی مۆڵان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بڵخوان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نووسینی بزماری
نووسینی بزماری بەو چینە لە ڕێنووسانە دەوترێت کە ھێمایەکی وەکوو پواز، یان بزماریان ھەیە. سوومەرییەکان بۆ گەیاندنی مەبەستیان وێنە و ھێماکانیان بەکار دەھێنا و ئەو ھێمایانە بە پێنووسێکی لە قامیش دروستکراو، کە لە ڕووی شێوەوە نووکەکەی لە پوازک دەچوو، لەسەر تاتەقوڕ دەنووسران و پاش وشکبوونەوەی تاتەقوڕەکان ئەم ھێمایانە لە وێنەی بزمار دەردەکەوتن، ھەر بۆیە بەم شێوە نووسینە دەوترێت، نووسینی بزماری. ڕێنووسە بزمارییەکان چەشنگەلێکی جۆراوجۆریان ھەیە کە بۆ نووسینی زمانە جیاوازەکان بەکار دێن. لەو چەشنانەی ڕێنووسی بزماری دەکرێ ئاماژە بکەین بە ڕێنووسی پارسی کۆن، سوومەری، ئەکەدی، ئیلامی، بابلی، ئووگاریتی. ئاڕاستەی ھەموو ڕێنووسە بزمارییەکان کە تا ئێستا کراونەتەوە لە چەپەوە بۆ ڕاست نووسراون. ئەم ڕێنووسە کە ھەندێ کەس بڕوایان وایە کە کۆڵەکەی بیرۆکەییان ھەیە، لە ھەموو وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا کەڵکی لێ وەرگیراوە. توێژەران، سوومەرییەکان بە داھێنەری نووسینی بزماری دادەنێن.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلفوبێکان پۆل:زمانی ئەکەدی پۆل:زمانی سۆمەری پۆل:زمانی پارسیی کۆن پۆل:زمانی ھیتی پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:مێژووی نووسین
ئۆساکا
ئۆساکا (؛) شارێکە لە ناوچەی کانسای ھۆنشۆی لە ژاپۆن. پایتەختی ئۆساکا و گەورەترین توخمە لە ناوچەی شارستانی «کیھانشین»، کە دووەم گەورەترین ناوچەی شارستانییە لە ژاپۆن و لە نێوان گەورەترین ھەرێمەکانی جیھاندا کە زیاتر لە ٢٠ میلیۆن کەسی تێدایە.
وشەڕەتناسی
ئۆساکا واتە «گردە گەورە» یان «لێژی گەورە»، دیار نییە کەی ئەم ناوە بەدەست ھاتووە، بەڵام کۆنترین بەڵگەی نووسراو بۆ ناوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٤٩٦. ناوەکە لە کانجیدا نووسراوە 大阪، بەڵام تا ساڵی ١٨٧٠ نووسراوە 大坂، لایەنگرانی گێڕانەوەی میجی گۆڕییان، دیارە بۆ خۆبەدوورگرتن لە لێکدانەوەی ھەڵەی کانجی دووەم وەک 士反، یانی «یاخیبوونی سامورای». بەکارھێنانی بەتەمەنترین کانجی ھێشتا زۆر سنووردارە، بەزۆری لەچوارچێوەی مێژووییدا، بەڵام بەزمانی ژاپۆنی کانجی بە 阪— بەزمان (بەتەمابوون) دەوتریت کاتێک بەتەنیا وەستابێت - ئاماژەیە بۆ شاری ئۆساکا یان پارێزگای ئۆساکا.
مێژوو
ھەندێک لە سەرەتای نیشانەکانی نیشتەجێبوونی مرۆڤ لە ناوچەی ئۆساکا لە وێرانەکانی مۆرینومیا (森ノ宮遺跡 - مۆرینومیای ئیسکی) لە تەپۆڵکەی توێکڵ، گوێچکە ماسی دەریا و ئێسکەی مرۆڤ لە سەدەکانی ٥–٦ی پێش زایین پێک ئەھینن. ئەمڕۆ ھەرێمی ئوھۆنیماچی وا بڕوا وایە لە نیمچە دوورگەیەک پێک ھاتبێت لەگەڵ دەریایەکی ناوەند لە ڕۆژھەڵاتدا. لە ماوەی یایۆدا، خانووە ھەمیشەیییەکان لەو دەشتانە گەشەی کرد کە کشتوکاڵی برنجی لێ بوو بە باو. بە سەردەمی کۆڤۆن ئۆساکا گەشەی کرد بۆ بەندەرێکی ناوەندی کە ھەرێمەکەی بە بەشی ڕۆژئاوای ژاپۆنەوە دەبەستێتەوە، ئەو ژمارە زۆرانەی کە لە گردەکانی گۆڕستانەکان زیاتر دەبن، لە دەشتەکانی ئۆساکادا دۆزراونەتەوە، وەک بەڵگەیەک بۆ چڕکردنەوەی دەسەڵاتی سیاسی تەماشا دەکرێت، کە دەبێتە ھۆی پێکھێنانی دەوڵەت. لە ساڵی ٦٤٥ ئیمپڕاتۆر کۆتۆکۆ کۆشکەکەی نانیوا-تۆیۆساکی خۆی لە کۆشکەکەی ئێستا ئۆساکا بنیاد نا، کە کردییە پایتەختی ژاپۆن ئەو شارەی ئێستا بە ئۆساکا ناسراوە، لەم کاتەدا بە نانیوا ناودەبرێت و تا ئێستاش دەرھاوێشتییەکانی لەو ناوچانەدا بەکاردەھێنرێن، (ھەرچەندە پایتەختەکە گوازرایەوە بۆ ئۆساکا لە پارێزگای نانیوای ئەمڕۆ) لە ساڵی ٦٥٥، بەڵام نانیوا بە بەستەری زیندوو مایەوە، بە خاک و دەریا، لە نێوان یاماتۆ (پارێزگای نانیوای ئێستا) و کۆریا و چین. شارەوانی ھاوچەرخ لە ساڵی ١٨٨٩ بە بڕیاری حکوومەت دامەزرا، بە ڕووبەری سەرەتایی ١٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٦ میلی چوارگۆشە) ئەمڕۆ بە باڵەکانی ژوو و نشی بەسەریەکدا دەپێون. دواتر شارەکە سێ فراوانبوونی گەورەی بۆ چووە سەر قەبارەی ئێستای ٢٢٣ کیلۆمەترچوارگۆشە (٨٦ میل چوارگۆشە). پیشەسازیکردنی خێرا، سەرنجی زۆرێک لە کۆچبەرانی کۆری ڕاکێشا، کە ژیانی جیایان بۆ خۆیان دروست کردبوو سیستەمی سیاسی پلورالیستی بوو، بە جەختێکی بەھێزەوە لەسەر بەرەو پێشبرکێی پیشەسازی و مۆدێرنیزەکردن. خوێندەواری بەرز بوو و سیستەمی پەروەردەیی بە خێرایی فراوان بوو، لە ئەنجامدا بەرھەمی چینێکی مامناوەندی بە تام و چێژێک بۆ ئەدەب و ئامادەیی بۆ پاڵپشتی ھونەر.
دوورگەکانی ڤیرجینیای بەڕیتانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
دوورگەکانی ڤیرجینیای بەڕیتانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
ئۆساکا
ئابووری
بەرھەمی ناوخۆیی پوختی ئۆساکا لە ساڵی دارایی ٢٠٠٤دا ٢١٬٣ تریلیۆن بووە، کە لە ماوەی ساڵی ڕابردوو ١٬٢٪ زیادی کردووە، ئەم فیگەرە نوێنەرایەتی نزیکەی ٥٥٪ی کۆی بەرھەمەکان دەکات لە ئۆساکا و ٥٬٢٦٪ لە ھەرێمی کیوند. لە ساڵی ٢٠٠٤ بازرگانی و خزمەتگوزاری و پیشەسازی سێ پیشەسازی سەرەکی بوون، کە بە ڕێژەی ٣٠٪ و ٢٦٪ و ١١٪ کۆی گشتیانە، داھاتی ھەر سەرمایەیەکی شارەکە نزیکەی ٣٬٣ میلیۆن بوو، ١٠٪ لە پارێزگای ئۆساکا زیاتر بوو. بەپێی قسەکانی ماستەرکارد لە ئاستی جیھانیدا ئۆساکا لە ڕیزی ١٩یەمین شارەکانی جیھان دایە، و لە ئابووری جیھانیدا ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت. دەستکردی لە ھەرێمی ئۆساکای گەورەدا (ئۆساکا و کۆبی) ٣٤١ میلیارد دۆلارە ئۆساکا لەگەڵ پاریس و لەندەن خاوەنی یەکێک لە ناوچە دوورە دەستەکانی جیھانن، ئۆساکا ھەر سەرمایەیەکی ٥٩٬٩٥٨ دۆلار بوو (١ دۆلار = ١٢٠٬١٣). لە مێژوویدا ئۆساکا ناوەندی بازرگانی ژاپۆن بووە، بەتایبەتی لە ناوەڕاست و پێش مۆدێرنەدا، «ئاسایشی نۆمورا» یەکەمین کۆمپانیای دەڵاڵی ژاپۆنە، لە ساڵی ١٩٢٥ لەو شارەدا دامەزراوە، ئۆساکا بەردەوامە لە خانووکردنی ئاڵوگۆڕی داھاتووی پێشەنگ، لەو کاتەوە چەندین کۆمپانیای سەرەکی ئۆفیسەکانیان گواستووەتەوە بۆ تۆکیۆ لەگەڵ ئەوەشدا بارەگای چەندین کۆمپانیای سەرەکی وەک (پەنەسۆنیک، شارپ و سینۆ) لە ئۆساکا دەمێنێتەوە. بە گوێرەی قسەی دەزگای ڕاوێژکاری «جیھانی مێرسەر»، ئۆساکا دووەم گرانبەھاترین شاری جیھان بووە بۆ کارمەندانی دوور لە وڵاتدا ساڵی ٢٠٠٩. لە ساڵی ٢٠٠٨ نۆ شوێن لە ١١مین شوێنەوە بازیان کرد و ھەشتەمین گرانترین شار بوون لە ساڵی ٢٠٠٧. لەگەڵ ئەوەشدا لە ساڵی ٢٠١٣ لە ڕیزبەندی ١٠ ڕیزبەندی یەکەم دا نەنرابوون.
دوورگەکانی ڤیرجینیای بەڕیتانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
١٤٩٥
ساڵی ١٤٩٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:١٤٩٥ پۆل:ساڵەکان
نەگڤ
وێنۆک|220x220پیکسڵ بیابانی نەگف ناوچەیەکی بیابانی و وشکە کەوتۆتە خۆڕئاوای کیشوەری ئاسیا، لە ڕووی جوگرافییەوە بەشێکە لە نیمچە دوورگەی سینا، بە ناوچەی بەیەکگەیشتنی ھەردوو کیشوەری ئاسیا و ئەفریقیا دادەنرێت، زیاتر بە دۆڵی عەرەبە دەناسرێت، کەوتۆتە بەشی باشووری ئیسرائیل، ناوچەیەکی پیرۆزی ئایینییە و بە ڕێگای پێغەمبەران دانراوە. وێنۆک|بیابانی نەگڤ بە ڕەنگی سوور دیاریکراوە لە بەشی باشووری ئیسرائیل. بیابانەکە کەوتۆتە پاڕێزگای ئەشکلۆن، گرنگترین شاری ئیلاتە کە دەڕوانێتە کەنداوی عەقەبە.
کۆماری چین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨
کۆماری چین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨ بوو کە لە ٢٩ی تەممووز تا ١٤ی ئابی ١٩٤٨ لە لەندەن لە ئینگلتەرا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٤٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨
ساختەکردنی مردن
وێنۆک|مارک توین یەکێکە لەوانەی دووجار بەھەڵە لەلایەن دوو ڕۆژنامەوە ھەواڵی مردنی بلاوکرایەوە. ساختەکردنی مردن سکاڵاکردنە لە مردنی کەسێک بە شێوازێکی ھەڵە یان ساختە.
لەھەنێک بارودۆخدا لەوانەیە کەسەکە خۆی مردنی خۆی ساختە بکات بە ئەنقەست، ساختەکاری لە مردن وەک یارییەک دروستکراوە بۆ یاریکردن بە ھەستی خەڵکانی تر ھەرچۆنێک بێت مردنی ساختە ھەنێک جار بۆ بە نێچیرکردنی خەلک یان چەن کەسێکی دیاریکراوە حاڵەتی چاوەروانکراو ھەیە کەوا کەسی ساختەکار دەدۆزرێتەوە میدیاکان پێویستە بە تەواوی وریا بن لە مردنی کەسێک بە تایبەتی مردنی ساختە چونکە لەوانەیە ھەنێک لە خەڵکی بڕوا بە ھەموو شتێک بکەن کە دەیبیستن و تووشی ھەڵخەڵەتاندن بن
خۆرمەباد
خۆرمەباد گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەراندێز، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
خۆرمەباد ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە و شیعە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
یەحیا ئەفەندیی وێنەگر
یەحیا سەعید کەریم ئاغا، ناوی باپیرە گەورەی ئیسماعیل بووە. لە ساڵی ١٨٨٩ لە گوندی ئەرکەواز لە ناوچەی خانەقین ھاتووەتە دونیاوە، لە خێزانێکی خوێندەوار و ڕۆشەنبیر بووە، بۆیە ھەر بە منداڵی دەخریتە بەر خوێندن. یەحیا ئەفەندی وەک یەکێک لە کۆنترین وێنەگرەکانی کوردستان و شاری سلێمانی دەناسرێت و چەندین دوکانی وێنەگری کردووە. لە پاڵ کاری وێنەگری ھەندێک کات ھۆندراوە و شیعری نووسیوە. لە دوای ململانێ لەگەڵ ژیاندا لە دوای ساڵانی حەفتادا نەخۆشی و پیری تەنگی پێ ھەڵدەچنێت لە ناو جێگادا دەکەوێت و لە کۆتایدا لە ساڵی ١٩٧٦ و لە تەمەنی ٨٧ ساڵیدا مەرگ بەرۆکی پێدەگرێت و کۆچی دوای دەکات.
ژیانامەی یەحیا ئەفەندی
لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا واتە لە جەنگی جیھانی یەکەمدا دەبێتە ئەفسەری سوپاسی ئینگلیز و بەشداری جەنگ دەکات.
لە نێوان ساڵانی ١٩١٠–١٩١٥ ژنی یەکەم دەھێنێت کە ناوی لوتفییە دەبێت.
لە ساڵی ١٩٢٤ ڕوو لە سلێمانی دەکات و دەست بە کاری وێنگەری دەکات.
بە گوێرەی پاسپۆردەکەی لە ساڵی ١٩٣٦ ئەڕوات بۆ تورکیا بە مەبەستی سەفەر لە شاری وان چاوی بە ئافرەتێک دەکەوێت بە ناوی جەمیلە، پاشان دەیھێنێت بۆ شاری سلێمانی و ھاوسەرگیری لەگەڵ دەکات.
لە ساڵی ١٩٤٨ ژنی سێیەم دەھێنێت لە خانەقین بە ناوی ئایشێ. یەحیا ئەفەندی لە ماوەی ژیانیدا زۆر حەزی لە گەڕان و سەفەر و گەشت و گوزار بووە، چەند شارێکی تورکیا و ئێران و عێڕاق گەڕاوە، لە بەغدا و ھەولێر و کەرکووک و سلێمانی دووکانی وێنەگری ھەبووە.
١٤٩٤
مردنەکان
پۆل:١٤٩٤ پۆل:ساڵەکان
یەحیا ئەفەندیی وێنەگر
ژیانامەی یەحیا ئەفەندی
بە تۆمەتی جاسووسی لە سەردەمی مەلیکدا دەگیرێ و ئەمری لە سێدارەدانی بۆ دەرەچێت، پاشان بە تکا و پاڕانەوەی جەمیلە خانی ھاوسەری حوکمەکەی دەگۆڕن بۆ دوو ساڵ زیندانی. دوو ساڵی دەستبەسەری لە موسوڵ تەواو دەکات و پاشان دەگەڕێتەوە بۆ سلێمانی.
یەحیا ئەفەندی دۆستی خۆشەویستی خێزانی حەفید و شێخ و حەپسەخان بووە. دۆستایەتی و ھاوڕێیەتی لەگەڵ زۆربەی ڕۆشەنبیران و شاعیرانی شاری سلێمانی ھەبووە.
لە ماوەی ژیانیدا چەندەھا کەسی فێری کاری وێنەگری کردووە. چەندەھا کەسیشی فێری زمانی ئینگلیزی کردووە.
یەحیا ئەفەندی جگە لە زمانی کوردی چەندنین زمانی تریش دەزانێت وەک خۆی لە چاوپێکەوتنێکدا باسی دەکات و دەڵێت: (جگە لە زمانی کوردی، ھەروەھس تورکی، فارسی، ئاشووری، ھیندی، ئینگلیزی، و عەرەبی دەزانم لە کوردیشدا ھەورامی، لوڕی، و سۆرانیش دەزانم).
یەحیا ئەفەندی زۆری حەز لە ڕاو و شکار بووە و ئارەزووی لە بەخێوکردنی ئاژەڵ ھەبووە بە تایبەت ئەسپ و سەگ، تەنانەت سەگێکیشی ھەبووە بە ناوی قەستوور.
لە پاڵ کاری وێنەگریدا یەحیا ئەفەندی چەندین نووسراو و ھۆندراوە و شیعری ھەیە
نووسینە ئەدەبییەکانی یەحیا ئەفەندی
دڵەکەم غەمگینە
دڵم غەمگینە، دڵم غەمگینە
ھەستە وەرە لام کاکە بمبینە
خۆزگەم بە چەند ساڵ لە پێش ئەم دەورە
کە کورد نەیدیبوو ئەم زوڵم و جەورە
ھەریەک لە لایەک حوکومداری کورد
بە عیز و شەرەف ھەر بە مەردی مرد
نەوەک وەکوو من دڵ بریندارم
بۆ نیشتیمانم زۆر بێ قەرارم
باوکم بە قوربان (خادم البشر)
ئەم خەڵکەت بۆچی گشت کردووە بە کەر
خزمەتی بەشەر ئەگەر وەھابێ
ھەقی من و تۆ بۆچی جیابێ
ئەقوام و میللەت گشتی ئەزانێ
کوردیش ھەیەتی ھەقی ژیانێ
تۆ زۆر ئەزانی لەم قسە قۆڕە
ئەی کاکە (یحیی) شیعرت بگۆڕە
(ساڵی ١٩٢٤)
شکایەت لە پیری
ھەر وەکوو مەجنوون وێڵی سەحرای کردم ئەم زەمانە
جا کوێرە لەبەرچاوم لەیلای گشت ئەم جیھانە
گوڵ و مو و نێرگز و چەمەن و سۆسەن و یاسەمین
ئەم ھەموو گوڵ و گوڵستانە وەک خاری موغەیلانە
لە بەرچاوم ھەر یەک لەمانە بەھەشتی خولیای جیھانە
غەم بەجێم ناھێڵێ ساتێ، ڕەفیقێکی زۆر بەوەفایە
بۆ ژیانی تاڵ و ڕۆژی ڕەشم تەقدیری خودایە
ئەی خودایە، ئەی خودایە!
بەختەکەم بۆچ وا سیایە؟
پریزم
وێنۆک|بەشێکی دزەپێکراو لە پێشکەشکردنێکی [[دەزگای ئاسایشی نەتەوەیی کە کارەکانی بەرنامەی پریزم پیشان دەدات]] پریزم بەرنامەیەکی سیخوڕی دیجیتاڵی زۆر نھێنییە کە لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە لەلایەن دەزگای ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا بەڕێوەدەبرێت. پریزم ناوێکی خوازراوە کە بۆ ھەوڵەکانی کۆمەڵەکە دراوە و ناوی فەرمی US-984XNە.
لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٣ ئێدوارد سنۆودن، بریکارێکی گرێبەست بۆ دەزگای ئاسایشی نەتەوەیی، بەڵگەنامەکانی دزەپێکرد کە پریزم وەک نەرمەکاڵایەک وەسف دەکرێت کە چاودێری قووڵی پەیوەندییە ڕاستەوخۆکان و زانیارییە ھەڵگیراوەکان دەکات. ڕێگە دەدات بۆ بە ئامانجکردنی ھەر کڕیارێکی کۆمپانیایەک کە بەشدارە لە بەرنامەی پریزم، ئەگەر ئەم کڕیارە لە دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا نیشتەجێ بێت، یان ھاووڵاتییەکی ئەمریکی بێت و پەیوەندییەکانی ناوەڕۆکی ماڵپەڕ بۆ کەسانی دەرەوەی ئەمریکا لەخۆدەگرێت. دەوترێت ئەو داتایانەی پریزم دەتوانێت بەدەستی بھێنێت بریتین لە ئیمەیڵ، چاتی ڤیدیۆ و دەنگ، وێنە، پەیوەندی دەنگی ئایپی، گواستنەوەی پەڕوەند (فایل)، ئاگادارکردنەوەی چوونەژوورەوە و وردەکاری تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان.
ئەم بەرنامەیە دەسەڵاتی بە دەزگای ھەواڵگری ئەمریکا داوە کە بتوانێت بچێتە ناو نامەی ئەلیکترۆنی و چاتی ئەلیکترۆنی و پەیوەندی دەنگی و بەڵگەنامەکانی دیکەی خەڵکی دەرەوە و ناوخۆی ئەمریکا. بەڵگەنامە دزەپێکراوەکان ئاشکرایان کردووە کە دەزگای ئاسایشی نەتەوەیی توانی ڕاستەوخۆ بچێتە ناو ڕاژەکارە تایبەتەکانی ھەریەک لە کۆمپانیا خزمەتگوزارییە ئەمریکییەکان کە بریتین لە مایکرۆسۆفت، یاھوو، گووگڵ، ئەپڵ، فەیسبووک، یووتیووب، سکایپ، ئەی ئۆ ئێڵ و پاڵتۆک. جگە لە پەیوەندی ئەلیکترۆنی و ئەو پەڕوەندانەی کە لەناو ڕاژەکاری کۆمپیوتەردا ھەڵگیراون، زانیارییە دزەپێکراوەکانیش ئاشکرایان کردووە کە دەزگای ھەواڵگری بە ھێڵەکانی ڤێریزۆن سیخوڕی بەسەر پەیوەندییە تەلەفۆنییەکانی دەیان ملیۆن ئەمریکیدا دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:سیخوڕی پۆل:مافەکانی مرۆڤ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا
زانکۆ
سەرچاوەکان
پۆل:زانکۆکان و کۆلێژەکان پۆل:خوێندنی باڵا پۆل:جۆرەکانی زانکۆ و کۆلێژ پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان
میکرۆبناسی
میکرۆبناسی لێکۆڵینەوەی زانستیی میکرۆبەکانە، جا تاکخانەیی، فرەخانەیی، یان ناخانەیی بن. وردەژینناسی چەندین ژێربەش لەخۆ دەگرێت لەوانە ڤایرۆسزانی، بەکتریازانی، پێشەنگیزانی، کەڕووناسی، بەرگریزانی و مشەخۆرزانی.
سەرچاوەکان
پۆل:میکرۆبناسی پۆل:لقەکانی ژینناسی پۆل:وردبینی
خەلیفەتان
خەلیفەتان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری چەمێ ڕەوزە، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
خەلیفەتان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە) پێکھاتووە.
میرزا ڕۆستەمی گەورە
میرزا ڕۆستەمی گەورە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خدران، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
میرزا ڕۆستەمی گەورە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی پێسپیان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تووەڕەش.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
برۆنتی کامپبێڵ
برۆنتی کامپبێڵ (؛ لەدایکبووی ١٤ی ئایاری ١٩٩٤) خانمە مەلەوانی پێشبڕکێکاری ئوسترالییە. براوەی دوو مێدالیای زێڕ و مێدالیایەکی بڕۆنزە لە پێشبڕکێکانی مەلەوانی ئۆڵمپیادی ھاوینە. خوشکە بچووکی خانمە مەلەوان کەیت کامپبێلە، لە مەلەوانی ١٠٠ مەتری توانی ژمارەی پێوانەی تۆماربکات. کەیت و بڕۆنتی یەکەم دووخوشکی ئوسترالین کە پێکەوە لە تیمی ئوسترالیای بەشداری یارییەکانی ئۆڵمپیاد بکەن لە دوای ساڵی ١٩٧٣. و ھەروەھا یەکەم دوو دووخوشکی ئوسترالین کە لەھەمان بۆنەدا ڕکابەری یەکتربن لە پێشبڕکێکانی مەلەوانی. سێ مێدالیای زێری لە پالاوانێتی جیھانی یارییەئاوییەکانی ٢٠١٥ لە پێشبڕکێی ٥٠ مەتری و ١٠٠ مەتری ئازاد بەدەست ھێناوە.
ژیانی سەرەتایی
برۆنتی لە شاری پلانتایەری ولاتی مالاوی لە ١٤ی ئایاری ١٩٩٤ لەدایک بووە. دووەم منداڵی ناو بنەماڵەکەی ئێرکی ژمێریار و جێنی پەرستارە. کەیت خوشکە گەورەیەتی و دووخوشک و برایەکی لە خۆی بچووکتر ھەیە براکەی نەخۆشی شەلەل دەماغی ھەیە و لە ژێرچاودێریدایە. ڕۆژی لەدایکبوونی خۆی ھاوبەشکردووە لەگەڵ ڕۆژی لەدایکبوونی براکەی کە چوار ساڵ لە خۆی بچووکترە. جێنی دایکی بەھۆی ئەوەی شارەزایی لە مەلەکردن ھەبوو بۆیە ھەر چوارکەچەکەی لە ناویان بڕۆنتی فێری مەلەکردنی کردن. لە حەوزی ماڵەکەی خۆیان.
ژیانی پیشەگەری
خانەودای کامپبێل ساڵی ٢٠٠١ ڕوویانکردە ئوسترالیا لەھەمان ساڵ کەیت و بڕۆنتی لە یانەیەکی مەلەوانی ناویان تۆمارکرد لەژێر سەرپەرشتی ڕاھێنەر زیاتر فێری مەلەوانی بوون پێگەیشتن. ساڵی ٢٠٠٩ مێدالیایەکی زێری لە ڤیستیڤالی ئۆڵمپیادی لاوانی ئوسترالیا لە مەلەوانی ٥٠مەتری ئازاد بردەوە؛ و لە ساڵی ٢٠١١ لەھەمان پێشبرکێدا توانی مێدالیای زێر لە پاڵەوانییەتی مەلەوانی جیھانی پێگەیشتواندا (٢٠١١ FINA World Junior Swimming Championships) کە لە شاری لیما ی پێروو بەڕێوەچوو بەدەست ھێنا