cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تیۆرمی بەھای ناوەند بۆ تەواوکاری
ئەگەر f فانکشنێکی بەردەوام بێت لە ماوەی داخراوی [a,b] ئەوا بەھایەک ھەیە وەک c \in [a,b] کە پاسادانی ئەم ھاوکێشە
دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ژمێرەی جیاکاری و تەواوکاری
ڕیچارلیسۆن
لە ساڵی ٢٠١٥ دەستی بە کاروانی پیشەگەری کرد لەگەڵ ئەمریکای مینیرۆ و لە تاکە وەرزیدا لە خولی بەڕازیلی پلە دوو سەرکەوتنی بەدەستھێنا و یانەکەی سەرکەوت بۆ پلە یەک پێش ئەوەی بگوازرێتەوە بۆ فلومینێنس. لەماوەی دوو ساڵیدا ٦٧ یاری و ١٩ گۆڵی تۆمار کرد و لە لە باشترین پێکھاتەی وەرزەکەدا ناوی ھەبوو کاتێک یانەکە دووەم بوو لە جامی کارۆکا لە ساڵی ٢٠١٧. پاشان گرێبەستی لەگەڵ واتفۆرد واژوو کرد و ساڵێک دواتر لەگەڵ ئیڤەرتۆن.
لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، ڕیچارلیسۆن یەکەمین یاری فەرمی خۆی بۆ بەرازیل ئەنجامدا لە ساڵی ٢٠١٨. بەشێک بوو لەو پێکھاتەیەی کە بوون بە براوەی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩، لە کۆپا ئەمریکی ٢٠٢١ پلەی دووەمی بەدەستھێنا و ھەروەھا مەدالیای زێڕینی بردەوە لە ئۆڵۆمپیادی ٢٠٢٠.
ئەمریکای مینێرۆ
ڕیچارلیسۆن دی ئاندرادێ لە ١٠ی ئایاری ١٩٩٧ لە نۆڤا ڤینیسیا لەدایکبووە. لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ بەشدار بوو لە تیمی لاوانی ئەمریکای مینیرۆ لە ڕیال نۆرۆست. لە حوزەیرانی ٢٠١٥، لەلایەن ڕاھێنەری یانەکە گیڤانێلدۆ ئۆلیڤێرا سەرخرا بۆ پێکھاتەی یەکەم. پێشتر نزیک بوو لە وازھێنان لە تۆپی پێ، پاش ئەوەی لەلایەن چەند یانە و تیمێکەوە ڕەتکرایەوە و ھەموو پارەکەی بۆ بلیتێکی ٦٠٠ کیلۆمەتری خەرج کرد بۆ بێلۆ ھۆریسۆنتێ بۆ تاقیکردنەوەکە و دەرخستنی تواناکانی.
لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥، کاتێک ئەمریکا مینێرۆ سەرکەوت بۆ خولی بەڕازیلی پلە یەک بە بەرامبەر بوون ١–١ لە بەرامبەر یانەی سیئارا سیئارا، ڕیچارلیسۆن لە کۆتایی یارییەکەدا بە کارتی سوور کرایە دەرەوە بەھۆی فاوڵێک لەسەر چارلز.
فلومێنزی
لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥، ڕیجارلیسۆن گرێبەستێکی پێنج ساڵەی لەگەڵ یانەی پلە یەکی بەڕازیلی فلومێنزی واژوو کرد. لە ١٣ی ئایاری ٢٠١٦ یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا لە یاری دووەمی قۆناغی دووەمی جامی بەڕازیل، ڕیجارلیسۆن بەشدار بوو لە ھەموو گۆڵەکانی تیپەکەی کە لە یاریگای خۆیاندا ٣–٣ یارییەکە تەواو بوو (٦–٣ بە ئەنجامی ھەردوو یاری) لە دژی فێرۆڤیاریا.
دوو ڕۆژ دواتر یەکەمین یاری خۆی لە خولدا ئەنجامدا، بە شێوەی سەرەکی بەشدار بوو لە بردنەوەیان ١–٠ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە بەرامبەر یانەی پێشووی ئەمریکا مینێرۆ. یەکەم گۆڵی لەخولەکەدا لە ٢٦ی حوزەیراندا بوو، کە گۆڵی بردنەوە و سەرکەوتنی تۆمار کرد و ئەنجام ٢–١ بردیانەوە بەرامبەر ڕکابەرەکەیان فلامینگۆ، یارییەک کە تێیدا وەک یەدەگێکی درەنگ ھاتە یاریگا بەڵام تووشی پێکان بوو.
لە ھەمان ساڵدا، ڕیجارلسۆن بەشداری لە یەکەمین پاڵەوانێتی کیشوەریدا کرد، کە جامی ئەمریکای باشوور (سودامەریکانا) بوو لە ساڵی ٢٠١٧. بەشداری چوار یاری کرد لە یانەکەی ڕیۆ دی جێنیرۆدا کە گەیشتنە چارەکی کۆتایی و لە دوو قۆناغی یەکەمدا گۆڵی تۆمار کرد لە بردنەوەیان بەسەر لیڤەرپوول (ئۆرۆگوای) و زانکۆی کاسۆلیکا (ئێکۆدۆر).
واتفۆرد
وێنۆک|ڕیچارلسۆن لە کاتی یاریکردن بۆ واتفۆرد ٢٠١٧ ڕیچارلسۆن لە ٨ی ئابی ٢٠١٧ گوازرایەوە بۆ یانەی واتفۆرد لە ئینگلتەرا و گرێبەستێکی پێنج ساڵەی واژوو کرد بۆ بڕی ١١٫٢ ملیۆن پاوەند. یەکەمین یاری خۆی بۆ یانەکە وەک یەدەگ ئەنجامدا لە یارییەکەیان کە٣–٣ بەرامبەربوون لەگەل لیڤەرپوول لە یەکەمین ڕۆژی وەرزیی ٢٠١٧–١٨ پرێمییەر لیگ. لە یاری داھاتووییدا، لە ١٩ی ئابی بەرامبەر بۆرنمۆس، یەکەم گۆڵی بۆ یانەکە تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–٠. ئەو تاکە یاریزان بوو لە پێکھاتەی وەتفۆرد کە لە ھەموو یارییەکانی ئەو وەرزی پریمەرلیگ یاری کرد و پێنج گۆڵی لەو یاریانەدا تۆمارکرد.
ئێڤەرتۆن
ڕیچارلسۆن لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ یانەی ئێڤەرتۆن کە بڕی تێچووی گواستنەوەکە لە ٣٥ ملیۆن پاوەند دەستی پێکرد و لەوانەیە بەرزبێتەوە بۆ ٥٠ ملیۆن پاوەند بە گۆڕانکارییەکانەوە، لەو یانەیە لەگەڵ ڕاھێنەری پێشووی وەتفۆرد مارکۆ سیڵڤا یەکیانگرتەوە. لە یەکەمین یاریی دا لە ١١ی ئابدا، دوو گۆڵی تۆمارکرد لە یارییەکەیان لە بەرامبەر یانەی وۆڵڤەرھاپتۆن کە ٢–٢ تەواو بوو. دوو ھەفتە دواتر، لە نیوەی یەکەمی یاریدا کە ھەمان ئەنجام بوو کرایە دەرەوە لە بەرامبەر بۆرنمۆس بەھۆی پێکدادان لەگەڵ ئادەم سمیس.
بەھۆی خراپی ئاستی ھێرشبەرەکانی ھاوڕێی لە ئێڤەرتۆن، ڕیچارلسۆن لە ڕۆڵی ناوەندی ھێرشبەری یاری ئیڤەرتۆن بەرامبەر لێستەر سیتی لە ٦ی تشرینی یەکەمدا دانرا، لە خولەکی حەوتەمدا گۆڵی تۆمار کرد لە بردنەوەیان ٢–١ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان. دوای چوار ھەفتە، دوو گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–١ لە بەرامبەر برایتۆن و ھۆڤ ئەلبیۆن. ڕیجارلسۆن وەرزەکەی تەواو کرد وەک گۆڵکاری تیمەکەی بە ھاوبەشی ئێڤەرتۆن لەگەڵ گیڵفی سیگۆرسۆن بە ١٣ گۆڵ لە پریمەرلیگ، لەکاتێکدا ھەردووکیان ١٤ گۆڵیان ھەبوو لە ھەموو پاڵەوانێتییەکاندا. پێش دەست پێکردنی ٢٠١٩–٢٠، ڕیجارلسۆن درێسی ژمارە ٧ی پێ بەخشرا. ئەو وەرزەی تەواو کرد وەک گۆڵکاری یانەکە ئەمجارەیان بە ھاوبەشی لەگەڵ دۆمینیک کالڤەرت-لیڤین بە ١٣ گۆڵ لە پریمەرلیگدا لەکاتێکدا ھەردووکیان ١٥ گۆڵیان ھەبوو لە ھەموو پاڵەوانێتییەکاندا.
لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، ڕیجارلسۆن گرێبەستێکی نوێی پێنج ساڵەی لەگەڵ ئێڤەرتۆن واژوو کرد. لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢١، یەکەم گۆڵی تۆمار کرد لە بردنەوەیان ٢–٠ لە بەرامبەر لیڤەرپوڵ لە یاریگای ئەنفێڵد، یەکەم بردنەوەی ئیڤەرتۆن لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە بەرامبەر ڕکابەرەکەیان لە ئەیلوولی ١٩٩٩ەوە.
تۆتنھام ھۆتسپێر
لە ١ی تەممووزی ٢٠٢٢، تۆتنھام ھۆتسپێر گرێبەستێکی لەگەڵ ڕیجارلسۆن واژوو کرد تا ٢٠٢٧، کە بەس لەسەر مۆڵەتی کارکردن مابوو، بە بڕی ملیۆن پاوەند لەگەڵ ١٠ ملیۆن پاوەندی زیادکراو بۆ ئێڤەرتۆن.
کاروانی نێودەوڵەتی
وێنۆک|ڕیچارلسۆن لەگەڵ بەڕازیل خوار-٢٠ ساڵان لە ٢٠١٧ ڕیچارلسۆن لە پێکھاتەی خوار ٢٠ ساڵی بەڕازیل ھەڵبژێردرا بۆ جامی ئەمریکای باشوور U-20 ساڵی ٢٠١٧. ھەشت یاری ئەنجامدا و دوو گۆڵی تۆمارکرد لە پاڵەوانێتییەکەدا.
لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٨، یەکەم بانگھێشتکردنی بۆ تیمی یەکەم پێگەیشت لەلایەن ڕاھێنەر تیتەوە، بۆ یاری دۆستانەی بەرامبەر ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئێل سالڤادۆر، دوای ئەوەی پێدرۆ بەھۆی پێکانەوە کشایەوە. یەکەمین یاری خۆی بەرامبەر ئەمریکییەکان لە ٧ی ئەیلوول لە یاریگای مێتلیڤ لە نیو جێرسی ئەنجامدا، وەک یەدەگ لە جێگەی ڕۆبەرتۆ فێرمینۆ ھاتە یاریگاوە و لە خولەکی ٧٥دا کە ٢–٠ یارییەکەیان بردەوە، و یەکەم گۆڵەکانی تۆمارکرد لە یاریی دووەمی دا چوار ڕۆژ دواتر، کە دوو گۆڵی تۆمار کرد لە بردنەوەی ٥–٠.
لە ئایاری ٢٠١٩، لە پێکھاتەی ٢٣ کەسی بەڕازیل ھەبوو بۆ جامی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩ کە لە خاکی خۆیان بوو بەشدار بوو. لە یاریی کۆتایی بەرامبەر پێرۆ لە ٧ی تەممووز، لە یاریگای ماراکانا، ڕیچارلسۆن لە نیوەی دووەمی یارییەکە جێگای فێرمینۆ گرتەوەو کۆتا گۆڵی یارییەکەی تۆمارکرد لە ڕێگەی لێدانی سزا لە بردنەوەی ٣–١.
لە ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١، ڕیچارلسۆن لە پێکھاتەی کۆپا ئەمریکای ٢٠٢١دا ھەڵبژێردرا. گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەیان لە قۆناغی کۆمەڵەکان ٤–٠ لە بەرامبەر پێرۆ و ھەڵبژاردەکە دووەمی پاڵەوانێتییەکە بوو. لەماوەی پاڵەوانێتییەکەدا، بانگھێشتی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ کرا. لە ٢٢ی تەممووزدا لە یەکەمین یاریکردنی لە ئۆڵۆمپیادا ھاتریکی تۆمارکرد، کە بووە ھۆی ئەوەی بەڕازیل سەرکەوتنی ٤–٢ لە بەرامبەر ئەڵمانیا بەدەست بھێنێت. ئۆڵۆمپیادی کۆتایی پێ ھێنا وەک گۆڵکار بە پێنج گۆڵ، سەرەڕای ئەوەی لێدانێکی سزای لەدەست دا لە یاری کۆتایی کە ٢–١ لە بەرامبەر ئیسپانیا براوە بوون.
ڕێزلێنان
بەڕازیل
بەرازیل خوار ٢٣ ساڵان
تاکەکەسی
سەرچاوەکان
پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆلۆمپیای ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەڕازیلی پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩ پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧
لیلۆنگوێ
لیلۆنگوێ پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی مالاوییە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە 	٩٠٢,٣٨٨ کەس بووە.
پۆل:لیلۆنگوێ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی مالاوی پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٠٦
بڕیارنامەی ١٥٢٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٢٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی شوباتی ٢٠٠٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٩٠٩ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێلایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆتدیڤوار
ھوگۆ ئیکیتکی
ھوگۆ ئکیتکی (لەدایکبووی ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٢) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی فەڕەنسییە کە وەک ھێرشبەر یاری دەکات بۆ یانەی پاریس سان جێرمان، بە خواستن لە یانەی ھەمان وڵات ڕیمس.
ڕیمس
لە ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٠، ئیکیتکی یەکەمین گرێبەستی پیشەگەری لەگەڵ یانەی ڕیمس واژوو کرد. لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ یەکەم یاری خۆی کرد لەگەڵ تیمی یەکەم لە خولی فەڕەنسی (لیگ ١) و ٣–١ دۆڕان لە بەرامبەر لۆریێن. لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١، ئیکیتیکی چووە خولی سوپەری دانیمارکی یانەی ڤێجڵ بۆڵدکڵب بە خواستن بۆ تەواوی وەرزەکە.
لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١، ئیکیتکی دووەم و سێیەم گۆڵی ڕیمسی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–١ی لە بەرامبەر نانتس، کە وەک یەدەگ ھاتە یاریگاوە. لە ماوەی گواستنەوەی یاریزانانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، ئیکیتکی ھەلی گواستنەوەی بۆ یانەی بۆ نیوکاسڵ یونایتد ڕەتکردەوە. سەرۆکی ڕییمز جەن-پایەر کایڵۆت دانی بەوەدا نا کە یانەکە «دەستەوارەکەی زۆر باشی» بۆ ئیکیتکی بەدەست گەیشتووە، بەڵام دووپات کردەوە کە «ھێشتا مێژوویەک کە بەیەکەوە بینوسین».
پاریس سان-جێرمان
لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢، پاریس سان-جێرمان گرێبەستی لەگەڵ ئیکیتکی ڕاگەیاند بە خواستن بۆ ماوەی وەرزێک کە بژاردەی کڕینی دواتری ھەیە بە ٣٥ ملیۆن یۆرۆ. ھەروەھا بۆنس بەگوێرەی چەند سەرچاوەیەک، بژاردەی کڕین لە ڕێکەوتنەکە بەشێوەیەکی ئیجبارییە.
کاروانی نێودەوڵەتی
ئیکیتکی لە فەڕەنسا لەدایکبووە، لە باوکێکی کامیرۆنی و دایکێکی فەڕەنسی. یاریزانی نێودەوڵەتی فەڕەنسایە لە ئاستی لاوان، بۆ فەڕەنسای خوار ٢٠ ساڵان یاری دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی یانەی پاریس سان جێرمان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢
ئیمیل گابرێلیان
ئیمیل گابرێلیان ; ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٣١ – ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٠ ) پزیشک و ئەکادیمیستێکی ئەرمەنی بووە. لە ساڵی ١٩٧١ تا ١٩٧٥ وەک سەرۆکی پەیمانگای پزیشکی دەوڵەتی یەریڤان کاری کردووە و لە ساڵی ١٩٧٥ تا ١٩٨٩ وەزیری تەندروستی ئەرمینیا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١ پۆل:مردووانی ٢٠١٠ پۆل:خەڵکی ئەشتەرەک پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئەرمەنستان پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش
ویلیام جەیمز سایدیس
ویلیام جەیمز سایدیس (بە ئینگلیزی: William James Sidis) (لەدایکبووی ١ی ئاپریلی ١٨٩٨ - ١٧ی جولای ١٩٤٤ مردووە) منداڵێکی زیرەکی ئەمریکیـبووە لەگەڵ هەبوونی توانایەکی نایاب لە زانستی بیرکاری وە شارەزایی لە چەندین زماندا هەبووە. بەرکەوتی ژیری؛ ٢٥٠ بۆ ٣٠٠ بوو. توانیوییەتی لە تەمەنی ١ ساڵیدا بە ئاسانی بنووسێت و لە تەمەنی ٥ ساڵیدا شارەزا بووە بە ٥ زمانی گرنگی جیھان و لە تەمەنی ١١ ساڵیدا وەک مامۆستای زانکۆی ھارڤاردـی ئەمریکا دەستنیشانکراوە. تواناییەکی سەرەنجراکێشی لە فێربوونی بیرکاری و زمان بووە لە تەمەنی ١٨ مانگیدا توانیوویەتی ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز بخوێنێتەوە و لە تەمەنی ٨ ساڵیدا شارەزای ٨ زمانی گرنگی جیھان بووە! ھەروەھا زمانێکی نوێی بەناوی (Vendergood)ـدامەزراند.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩ پۆل:مردووانی ١٩٤٤ پۆل:داھێنەرانی ئەمریکی پۆل:سۆسیالیستە ئەمریکییەکان پۆل:ژیری پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨ پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
ئیریک سیگال
ئیریک سیگال (ئینگلیزی: Erich Wolf Segal) (ماوەی ژیان: ١٦ی حوزەیرانی ١٩٣٧ تاوەکوو ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠) ڕۆماننووس و سیناریۆنووسی ئەمریکی بوو. لەساڵی ١٩٧٠ ڕۆمانی چیڕۆکی خۆشەویستی (Love Story) بڵاوکردەوە کە بووە یەکێ لە پڕفرۆشترین ڕۆمانەکان وە ڕۆمانەکە بۆ ماوەی ٤١ حەفتە لەلیستی پڕفرۆشترین کتێبەکانی ئەمریکا مایەوە هەروەها هەرهەمان ساڵ کرایە فیلم و ناوبراو بەوهۆیەوە خەڵاتی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی وەرگرت وەک باشترین سیناریۆ. بەرھەمگەلێکی ئیریک وەک سیناریۆ بۆ فیلمەکان بەکارھاتووە.
مەرگ
ئیریک سیگال بەنەخۆشی پارکینسۆن دەیناڵد. لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ بەنەخۆشی جەڵدەی دڵ دەمرێت.
فیلمۆگرافی
ئەو بەرھەمانەی کراونە فیلم
ژێدەر
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧ پۆل:مردووانی ٢٠١٠ پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)
١٢٠١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
جاڤا (زمانی بەرنامەسازی)
جاڤا زمانێکی بەرنامەسازیی ئاست بەرزە. جەیمس گۆسلینگ کە لە کۆمپانیای سەن کاری دەکرد دایھێنا. ساڵی ١٩٩٥ کۆمپانیای سەن یەکەم وەشانی جاڤای بڵاوکردەوە. ئەمڕۆ کۆمپانیای ئۆڕاکڵ پاش کڕینەوەی سەن (لە ڕێکەوتی ٢٧/١/٢٠١٠ دا)، بۆتە خاوەنی ئەم بەرھەمە و سەرپەرشتی تەواوی دەکات. دوا وەشانی (Java 8) لە ١٨/٣/٢٠١٤ دا بە فەرمی ڕاگەیەنرا.
جاڤا زۆرینەی ڕێساکانی لە زمانەکانی C و ++C وەرگرتووە. ھاوکات نواندنی تەنەکان Object Oriented بەشێوەیەکی ئاسانتر جێبەجێ دەکات.
بەکارھێنانەکانی جاڤا
جاڤا لە زۆرێک لە بوارەکانی پەرەپێداندا بەکار دەھێنرێت. یەکێ لەو بوارانە مۆبایلی ئاندرۆیدە کە ھەرچەن ناوکەی لینوکس بەکار ئەھێنێت، بەڵام ڕواڵەت و تەواوی پرۆگرامەکانی بە جاڤا نوسراون. ھەروا لە بواری وێبیشدا Java Servlet ڕێگای نوسینی سکریپتە و لەسەر ڕاژەکاری TomCat و ڕاژەکاری دیکە چارەسەر ئەکرێت. جاڤا ھەروەھا لە بواری داتای گەورە BigData شدا بە بەربڵاوی بەکاردێت بۆ نمونە Hadoop بە جاڤا نوسراوە.
نمونەی "Hello world"
نمونەی پرۆگرامی تەقلیدی سڵاو جیھان! ("Hello World!") دەکرێ بە جاڤا ئاوا بنوسرێت:
سەرچاوەکان
پۆل:زمانی بەرنامەسازیی جاڤا پۆل:زمانە بەرنامەسازییەکان پۆل:زمانە بەرنامەسازییە دروستکراوەکان لە ١٩٩٥
زانکۆی شیراکی حکومی
زانکۆی شیراکی حکومی زانکۆیەکی گشتییە لە گیومری پایتەختی پارێزگای شیراک لە ئەرمینیا، لە ساڵی ١٩٣٤ کراوەتەوە.
مێژوو
پەیمانگای پێداگۆژیی لێنیناکان لە ساڵی ١٩٣٤ وەک لقێکی زانکۆی پێداگۆژی دەوڵەتی ئەرمینیا دامەزراوە. لە ساڵی یەکەمی وەرگرتنیدا، ١٦ وانەبێژی دامەزراند و نزیکەی ١٠٠ خوێندکاری ھەبوو. یەکەم سەرۆکی زانکۆ س. مۆڤسیسیان بوو کە باشترین مامۆستای لە گیومری و ھەروەھا پسپۆڕانی یەریڤانی پایتەختی وەرگرت. لە ساڵی ١٩٤٩دا پەیمانگاکە بەناوی میکایەل ناڵبندیانەوە ناونراوە و وەک لقێکی زانکۆی پێداگۆژی ئەرمەنی تا ساڵی ١٩٦٦ کاردەکات، کاتێک پێگەی دامەزراوەیەکی خوێندنی باڵای سەربەخۆی پێدرا.
دوای سەربەخۆیی ئەرمینیا لە ساڵی ١٩٩١ بە پەیمانگای پێداگۆژی دەوڵەتی گیومری ناسرا کە بە ناوی میکایەل ناڵبەندیان ناونراوە. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦، پەیمانگاکە داڕشتەوە و کرا بە دامەزراوەیەکی زانکۆیی کە بە زانکۆی دەوڵەتی شیراک ناسراوە کە بەناوی میکایێل ناڵبەندییانەوە ناونراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گیومری پۆل:زانکۆکانی ئەرمەنستان زانکۆی شیراکی حکومی
یەکتاپەرستی لە ئیسلامدا
یەکتاپەرستی واتە ئەنجامدانی تایبەتمەندی و ئەوەی پێویستە بۆ خوای تاک و تەنھا بەوەی کە بەندە دڵنیابێت کە خوای گەورە یەکە و ھاوەڵی نییە لە پەروەردگارێتی و خوایەتی و ناو و سیفەتەکانی. واتاکەی: ئەوەیە بەندە دڵنیا بێت و دان پێدانان دەربڕێت کە خوای گەورە خۆی پەروەردگار و خاوەنی ھەموو شتێکە، درووستکەر و ھەرڵسوڕێنەری ھەموو گەردوونە، ھەر خۆیشی شایستەی پەرستنە بەبێ ھاوەڵ دانان، ھەموو پەرستراوێکیش جگە لە ئەو پووچەڵە، ھەر خوای گەورەشە ھەموو سیفەتەکانی تەواویی و بێ عەیبی لەخۆ گرتووە، پاریزراوە لە ھەموو کەموکوڕیەک، ناوە جوانەکان و سیفەتە بەرزەکانی ھەر بۆخۆیەتی. خوای گەورە دەفەرموێت:
تێگەیشتن لە یەک خوا پەرستی
خوای پەروەردگار تەنھا و بێ ھاوەڵە، ھاوشێوەی نیە لە خۆی و ناو و سیفەتەکان و کردارەکانیدا ھەرخۆی سەرگەورە و پادشایە و، ھەموان بەندەو درووستکراوی ئەون:
الإخلاص 1-4
خوای گەورە خۆی بەھێزە و جگە لە خۆی لاوازە. بەتوانایە و جگە لە خۆی بێ دەسەڵاتە، گەورەیە و جگە لە خۆی بچووکە، دەوڵەمەندە و ھەموان پێویستیان پێیەتی، خاوەن ھێز و ھەقە و، ھەموو پەرستراوێک جگە لەخۆی پووچەڵە،
الحج62،
مەزنە و کەسیش نیە لەو مەزنتر، پایەدارە و کەسیش نییە لەو پایەدارتر، گەورەیە و کەسیش نیە لەو گەورە تر، بە بەزەییە و کەسیش نییە لەو بە بەزەیی تر. پاکی و پاراوی بۆ ئەو زاتە بەھێزەی کە ھێزی لەھەموو ھێزێکدا درووست کردووە، بەتوانایە و توانینی لە ھەموو خاوەن توانایەک دووست کردووە، بە بەزەیی و میھرەبانە کە میھرەبانی بەخشیوەتە ھەموو خاوەن سۆز و بەزەییەک، زانایە و فێرکەری ھەموو درووستکراوێکە، ڕۆزیدەرە کە پەروەردگاری ھەموو ڕۆزی و ڕۆزی پێدراوەکانە،
الانعام102.
پاکی و بێ عەیبی ھەر بۆ خۆیەتی، خوای ڕاستەقینەیە کە تەنھا خۆی شایەنی پەرستنە نەک ھیچ کەسی تر، شایەنی پەرستنە بەھۆی مەزنی و جوانی و چاکەی زۆری، ھەر تەنھا خۆیشی خاوەن ناوی جوان و سیفەتی بەرزە:
الشورى/ 11.
توانایە و زانایە ھەرچی بیەوێت ئەنجامی ئەدات، ھەرچی حوکم و بڕیارێکیش بیەوێت ئەنجامی ئەدات،
الاعراف54.
یەکەمە لەپێش ھەموو شتێک، کۆتایە پاش ھەموو شتێک، دیارە لەسەرووی ھەموو شتێکەوە. تاک و نەنھا و بێ ھاوەڵە:
الحدید 3.
بەشەکانی یەکتاپەرستی
ئەو یەکخواپەرستنەی پێغەمبەران بانگەوازیان بۆ کردووە و لە کتێبە دابەزێنراوەکاندا ھاتووە دوو جۆرن:
واتاکەی: بەندە دڵنیابێت و دان بەوەدا بنێت کە خوای گەورە خۆی پەروەردگارە و خاوەنە و ھەڵسوڕێنەری گەردوونە، لەئەوپەڕی تەواوی و بێ عەیبیدایە لە زات و ناو و سیفەت و کردارەکانیدا، زانایە لەھەموو شتێک و خاوەن موڵکە و توانا و دەسەڵاتی بەسەر ھەموو شتێکدا ھەیە، ناوی جوان و سیفەتی باڵا ھەر بۆ خۆیەتی:
الشورى 11.
واتاکەی: بەندە دڵنیابێت و دان بەوەدا بنێت کە خوای گەورە خۆی خاوەنی خوایەتی یە بەسەر ھەموو درووستکراوەکانی، ھەر خۆیشی شایستەی پەرستنە نەک ھیچ کەسێکی تر، ڕەوا نیە ھیچ جۆرە پەرستنێک وەکو پاڕانەوە و نوێژ و ھاوار پێکردن و پشت بەستن بە خوا و ترس و ئومێد و قوربانی کردن و نەزرکردن و شتی لەو شێوە ئاراستە بکرێت بۆ ھیچ کەسێک جگە لە خوای گەورە، ھەر کەسێکیش ئەو کارە بکات ھاوەڵی بۆ خوا بڕیار داوە و بێ باوەڕە، وەکو خوای گەورە دەفەرموێت:
المؤمنون117.
یەکتاپەرستنی پەروەردگارێتی و خوایەتی وابەستەی یەکترن
.
الأنعام 164.
ڕاستی یەکتاپەرستی و ناوەڕۆکەکەی
ڕاستیەکەی ئەوەیە مرۆڤ بڕوانێتە ھەموو شتەکان کە لە لای خوای گەورەوەیە و، بیری خۆی ببڕێت لەھەموو ھۆکارێک جگە لە خوای گەورە، تەماشای چاکە و خراپە و سوود و زیان و شتی لەو شێوە بکات کە ھەمووی لە لای خواوەیە و، تەنھا ئەو زاتەش بپەرستێت و کەسی تر نەپەرستێت.
بەرووبوومەکانی ڕاستی یەکتاپەرستی
تەنھا پشت بەخوا بەستن و، وازھێنان لە سکاڵابردنە لای کەس جگە لە خوای گەورە و، لۆمەنەکردنی خەڵکی و، ڕازی بوون لەخوای گەورە و خۆشویستنی و ڕازی بوون بە بڕیاری و بەجوانی پەرستنی و پابەندبوون بە گوێڕایەڵی کردنی.
پاداشتی یەکتاپەرستی
'''(( من مات لا يشرك بالله شيئا دخل الجنة. ومن مات يشرك بالله شيئا دخل النار ))'''
واتە: ھەرکێ لە دونیا دەرچێت و ھاوەڵی بۆ خوا دانەنابێت دەچێتە بەھەشتەوە، ھەرکێیش لە دونیا دەرچێت و ھاوەڵی بۆ خوا دانابێت دەچێتە دۆزەخەوە.
مەزنی وشەی یەکتاپەرستی
لە (عەبدوڵڵای کوڕی عومەری کوڕی عاس)ەوە ڕەزای خوای لێبێت: پێغەمبەر دروودی خوای لەسەر بێت فەرموویەتی:
(( إن نبي الله نوحا عليه السلام لما حضرته الوفاة قال لابنه إني قاص عليك الوصية آمرك باثنتين وأنهاك عن اثنين آمرك بلا إله إلا الله فإن السموات السبع والأرضين السبع لو وضعت في كفة ووضعت لا إله إلا الله في كفة رجحت بهن لا إله إلا الله ولو أن السموات السبع والأرضين السبع كن حلقة مبهمة قصمتهن لا إله إلا الله وسبحان الله وبحمده فإن بها صلاة كل شيء وبها يرزق الخلق وأنهاك عن الشرك والكبر …))
واتە: پێغەمبەری خوا نوح سەلامی خوای لێبێت کاتێک سەرەمەرگی نزیک بوویەوە بە کوڕەکەی فەرموو: من ڕاسپاردەکەی خۆمت بۆ دەگێڕمەوە، بە دووشت فەرمانت پێ دەکەم ، فەرمانت پێ دەکەم بە (لا إلە إلا اللە)، چونکە ئەگەر حەوت ئاسمانەکان و حەوت زەویەکان بخەنە تای تەرازوویەکەوە و (لا إلە إلا اللە)ش بخرێتە تایەکی ترەوە، تای (لا إلە إلا اللە) قورستر دەبێت، ئەگەر حەوت ئاسمانەکە و حەوت زەویەکەش ئەڵقەیەکی داخراو بوایە (لا إلە إلا اللە وسبحان اللە وبحمدە) دەیشکاندن چونکە ئەوە نوێژی ھەموو شتێکە، ھەر بەوەش خەڵکە ڕۆزی دەدرێن، ھاوەڵ بۆ خوا بڕیاردان و لە خۆبایی بوونیشت لێ قەدەغە دەکەم.
تەواوی یەکتاپەرستی
یەکتاپەرستی تەواونابێت بە پەرستنی خوای گەورە نەبێت بەبێ ھاوەڵ بڕیاردان و خۆ لە تاغووت بەدوور گرتن، وەکو خوای گەورە دەفەرموێت:
النحل 36.
شێواز و سیفەتی تاغوت
(الطاغوت): ھەموو شتێکە کە بەندە سنووری پێ ببەزێنێت لەڕووی پەرستراوێتی یەوە وەکو بت و سەرگەورە و زانای خراپ، یان سەرکردە و سەرۆک و ناودارانی یاخی بوو لەپابەندبوون لە فەرمانەکانی خوای گەورە.
ئیبلیس خوای گەورە بمانپارێزێت، کەسێکیش بەڕەزامەندی خۆی بپەرسترێت، یان کەسێک خەڵکی بۆ پەرستنی خۆی بانگ بکات، یان کەسێک بانگەشەی زانینی غەیب بکات، کەسێکیش کە حوکم بە شتێکی جگە لە قورئان بکات، خوای گەورە دەفەرموێت:
بەستەرە دەرەکییەکان
ماڵپەڕی ئیسلام ھاوس - بەشی کوردی
العقیدة الواسطیة. ابن تیمیة. ٢٠٠٠. مجموع الفتاوی. بەرگی ٨
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:یەکپەرستی
ئەنتۆنی گۆردۆن
ئەنتۆنی مایکڵ گۆردۆن (لەدایکبووی ٢٤ی شوباتی ٢٠٠١)یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئینگلیزییە کە یاری دەکات وەک باڵی ھێرشبردن بۆ یانەی خولی پرێمیەرلیگ ئێڤەرتۆن و ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار ٢١ ساڵان.
ژیانی سەرەتایی
گۆردۆن لە لیڤەرپوول، لە مێرسیساید لەدایکبووە.
ئیڤەرتۆن
گۆردۆن لە تەمەنی ١١ ساڵیدا چووە یانەی ئێڤەرتۆن دوای ئازادکردنی لە گرێبەستەکەی لە لیڤەرپوول. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧، گۆردۆن لە پێکھاتەی یەکەمی ئێڤەرتۆن بوو بۆ یارییەکانی خولی ئەورووپا بەرامبەر ئەپۆلۆن لیماسۆڵ. دوای ڕۆژێک، یەکەمین یاری خۆی لە پێکھاتەی یەکەمدا ئەنجامدا، وەک یەدەگ لە خولەکی ٨٨ لە بردنەوەی ٣–٠.
گۆردۆن یەکەمین یاری خۆی لە پریمەرلیگ ئەنجامدا وەک یەدەگ لە جێگەی بێرنارد لە یارییەکیدا کە ١–١ بەرامبوون لەگەڵ یانەی وێست ھام یونایتد لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠. لە حوزەیرانی ٢٠٢٠ یەکەم یاریی خۆی لە سەرەتاوە و بە شێوەی سەرەکی لە پرێمییەر لیگ کرد و ٠–٠ بەرامبەر بوون لەگەڵ یانەی لیڤەرپوول.
لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠، گۆردۆن گرێبەستێکی نوێی بۆ ماوەی پێنج ساڵ لەگەڵ ئێڤەرتۆن واژوو کرد.
پریستۆن نۆرس ئیند (خواستن)
لە ١ی شوباتی ٢٠٢١، گۆردۆن چووە خولی چامپیۆنشیپ یانەی پرێستۆن نۆرس ئاند بە خواستن بۆ تەواوی وەرزی ٢٠٢٠–٢١. دوای پێنج ڕۆژ، یەکەمین یاری خۆی بۆ پرێستۆن ئەنجامدا، کە لە پێکھاتەی سەرەکیدا بوو لە دۆڕاندنیان ٢–١ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر ڕووەتەرھام یونایتد.
کاروانی نێودەوڵەتی
دوای ئەوەی نوێنەرایەتی وڵاتەکەی کرد لە ئاستەکانی خوار ١٨ ساڵ و خوار ١٩ ساڵ، گۆردۆن یەکەمین یاری خۆی بۆ ئینگلتەرای خوار ٢٠ ساڵ ئەنجامدا لە کاتی بردنەوەی ٢–٠ بەرامبەر وێڵز لە یاریگای ساینت جیۆرج پارک لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠.
لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١، گۆردۆن یەکەم بانگھێشتی پێگەیشت بۆ ئینگلتەرای خوار ٢١ ساڵ و دوو گۆڵی تۆمارکرد لە یەکەمین یاریی دا، لە سەرکەوتنی ٣–١ بەرامبەر کۆماری چیک لە یاریگای تۆرف مۆر لە ٢٠٢٣ لە پاڵاوتنی پاڵەوانێتی ئەورووپا بۆ خوار ٢١ ساڵانی ٢٠٢١ لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠٢١.
خەڵاتەکان
تاکەکەسی
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١ پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
١٢٠٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
زاوە
جا بۆ نموونە ئەگەر ھاتوو لەسەر زەوی کێشت (٧٠) کیلۆ بیت ئەوا لەوێ دەبێت بە (٢٧) کیلۆگرام؛ و بەھۆی زۆر نزیکیشی لە خۆر گەرمییەکەی مرۆڤ دەسوتێنێت و دەیکوژێت؛ و لەبەر ئەوەی کە زۆر بەھێواشی بەدەوری خۆیدا دەخولێتەوە بۆیە لە شەودا تا پلەی بەستن سارد دەبێت بەسەر شوێنی پێکەوتنی نەیزەک و دەمی گڕکان و دۆڵی گەورە دەبینرێت و ھەروەھا زاوە ھیچ ھەیڤێکی پاشکۆیی نییە و بەرگە ھەواکەی کە دەوری داوە زۆر تەنکە و لە گازی ھایدرۆجین و ھیلیۆم پێکدێت و پلەی بەرزی گەرمییەکەشی دەگاتە (٤٦٥) پلەی سەدی و نزمترینیشی دەگاتە (١٨٤) پلەی سەدی.
دووری لە خۆر
دووری ھەسارەی زاوە لە خۆر بە (٥٨) ملیۆن کم ئەخەمڵێنرێت، و بەھۆی خولانەوە ھێلکەیییەکەشی بە دەوری خۆرەوە نیوەتیرە خولانەوەی ھەسارەی زاوە کەم دەکات تا (٤٦) ملیۆن کم لە نزکترین خاڵ لە خۆر و نیوەتیرەشی لە خولانەوەکەی زیاد دەکات تا (٦٩٫٨) ملیۆن کم لە دوورترین خاڵ لە خۆر و شوێنەکەشی تایبەتمەندی ئەوەی پێ دەبەخشێ کە ببێ بە یەکێک لەم دوو ھەسارەیەی کە دیاردەی (تێپەڕ بوون)یان بەسەردا ڕووئەدات ئەمیش لەوکاتەی کە دەکەوێتە نێوان خۆر و زەوی.
خولانەوە و کات
خولانەوەی ھەسارەی زاوە بەدەوری خۆردا (٨٨)ڕۆژی سەر زەوی دەخایەنێت بەڵام خولانەوەی بەدەوری خۆیدا زیاتر لەمە دەخایەنێ ساڵێکی زاوە بچووکترە لە ڕۆژەکەی و تەنھا شەوێکی سەر زاوە (٤٤) ڕۆژی سەر زەویە.
تۆپۆگرافیای
ڕووی ھەسارەی زاوە زۆر لە ڕووی مانگ دەچێ چونکە دەمی گڕکانی گەورە و زنجیرە چیا ھێندێکیش دەشتایی لێیە و بە پێکھاتەی سلیکۆنی کانزایی داپۆشراوە، بەم دوایییەش ماوەیەکی موگناتیسی بێ ھێزتر لە ھێزی موگناتیسی زەوی دۆزرایەوە بەدەووری ھەسارەکە و ئەمەی بۆ زانایان ڕوون کردەوە کە ناخی ھەسارەکە لە ناخی ھەسارەی زەوی دەچێ، کە لە بەردی تواوە و پێکھاتەی گران پێک ھاتووە.
ژیان لەسەر زاوە
بەھۆی سەختی بارودۆخی کەش و ھەوای ھەسارەکە و نەبوونی ئاو ئەوا ئەستەمە ژیان لەوێ بەڕێوە ببرێ جا بە ھەر جۆرێک بێت.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمەڵەی خۆر پۆل:گەردوون پۆل:گەڕەستێرەکانی کۆمەڵەی خۆر پۆل:ئەو تەنە فەلەکییانەی کە لە کۆنەوە ناسراون پۆل:هەسارە زەمینییەکان
بڕیارنامەی ١٥٢٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٢٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی شوباتی ٢٠٠٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٩١٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بڕیارنامەی ١٥٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی شوباتی ٢٠٠٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ھایتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٩١٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٤ پۆل:ھایتی لە ٢٠٠٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھایتی
کاربۆن
جۆرەکانی کاربۆن
کاربۆن لە ھەموو بوارەکانی ژیان بەشدارە ، بە تایبەتی کیمیای ئەندامی. یەکێکە لە نا کانزاکان ، توانای دروست کردنی بەندی ھاوبەشی ھەیە لەگەڵ ژمارەیەکی زۆر لە توخمەکان ، لە پێکھاتەی زیاتر لە دە ملیۆن ئاوێتەدا بەشدارە ، لەگەڵ ئۆکسجین یەک دەگرێ بۆ پێکھێنانی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن کە زۆرگرنگە لە گەشەکردنی ڕووەک. لەگەڵ ھایدرۆجین یەک دەگرێ بۆ پێکھێنانی ھایدرۆکاربۆنەکان کە لە زۆربەی پیشەسازییەکان بەکاردێ. وە لەگەڵ ئۆکسجین و ھایدرۆجین یەک دەگرێ بۆ پێکھێنانی ترشە چەورییەکان کە پێویستە بۆ ژیان وە ھەرورھا ئەستەری لێ دروست دەکرێ کە تام و بۆنی میوەی لێ دێ. ھەروەھا (C-١٤) بەکاردێ لە دیارکردنی تەمەن بە ڕێگای تیشک.
سیفەتەکانی کاربۆن
توخمی کاربۆن تایبەتمەندی خۆی ھەیە چونکە زۆر شێوەی ھەیە لە نەرمترین شێوە (گرافیت) بۆ ڕەقترین شێوە (ئەڵماس) وە ھەروەھا توانایەکی زۆری ھەیە بۆ دروست کردنی بەندی ھاوبەش لەگەڵ توخمەکانی تر وە ھەروەھا لەگەڵ گەردیلەی تری کاربۆن. کاربۆن بە توخمێکی سەرەکی ژیان دادەنرێ ، ھایدرۆ کاربۆنەکان بە فراوانی بەکاردێن لە ژیانی ئابووریدا ، وەک بەرھەمەکانی نەوتی خاو کە تەکنۆلۆژیای پیشەسازی بەکاردێت بۆ بەرھەمھێنانی بەنزین ، گاز ، کیرۆسین و زۆر بەرھەمی تر.
بەکارھێنانەکانی کاربۆن
کاربۆن پێکھێنەرەکی سەرەکییە لە دروستبوونی ژیان ، ھایدرۆ کاربۆن گرنگترین شێوەکانی کاربۆنە کە ڕۆژانە بەکار دێت وەک وزە بە تایبەتی نەوتی خاو کە زۆر بەرھەمی لێ جیا دەبێتەوە وەک بەنزین ، گاز ، کیرۆسین..وە ھەروەھا نەوتی خاو بەشدارە لە زۆربەی پیشەسازییەکان وەک پیشەسازی پلاستیک.
مێژووی کاربۆن
کاربۆ لە زمانی لاتینیدا بە مانای ڕەژوو دێ ، لە دێر زەمانەوە دۆزراوەتەوە ، لە کۆنەوە دار بەکار ھاتووە بۆ بەرھەمھێنانی ڕەژوو بەڕێگای سوتاندن بێ ئۆکسجین. ئەڵماسیش یەکێکە لە ماددە دەگمەنە بەنرخەکان.
جۆرەکانی شێووگی کاربۆن
شێووگی کاربۆنی خاوین جیاوازە لەپێکھاتەی شێووگی گەردیلەکانی تری کاربۆن ،سێ شێووگی ناسراوی کاربۆن ھەیە،کاربۆنی نابلوری، گرافیت،ئەڵماس. ژمارەیەک لە جۆرەکانی شێووگی کاربۆنی نائاسایی (شاز) ھەیە لەوانە فۆلیرین (کاربۆنی زۆر وورد لەشێوەی بۆڕی باریک) و لۆنسدالیت. کاربۆن لە شێوەی نابلوری وەک گرافیت ھەیە،کەچی لە شێوەی بلوری بوونی زۆر کەمە. بەڵام لەشێوەی تۆز (پۆدرە) ھەیە کە پێکھاتەی سەرەکی مادەکانی وەک ڕەژوو،سناج،تەنی و کاربۆنی چاڵاک. لە پەستانی ئاسایی کاربۆن شێوەی گرافیت وەردەگرێ،کە ھەر گەردیلەیەک لەگەل سێ گەردیلەی تر بەستراوە لە ئاستێک کە شێوەی شەشینە وەردەگرێ لە ئەلقەکان،وەک ئەلقەی ھایدرۆکاربۆنی ئەرۆماتی.دوو شێوەی ناسراوی گرافیت ھەیە،یەکەمیان ئەلفا (شەشینە)، دووەمیان بێتا (مەوشوری شەشینە ڕێک) کە ھەردووکیان ھەمان سیفاتی فیزیاییان ھەیە،تەنھا لە پێکھاتەی بلوری نەبێ. ئەو گرافیتەی کە بەشێوەیەکی سروشتی ھەیە نزیکەی (٣٠%) ی لە شێوەی ئەلفایە،بەڵام لەکاتی دروستکردنی گرافیت تەنھا شێوەی ئەلفای تێدایە،دەتوانرێ شێوەی ئەلفا بۆ شێوەی بێتا بە ڕێگای چارەسەری میکانیکی وە شێوەی بێتا دەگەڕێتەوە بۆ شێوەی ئەلفا بە گەرم کردن بۆ زیاتر لە (١٠٠٠ Oس ).
گرافیت کارەبا دەگەیێنێ چونکە( ھەوری-بای) بە چڕی کۆنەبۆتەوە. گرافیت مادەیەکی نەرمە و بەشەکانی بە گەردیلەی تر جیا دەکرێ،وە بەیەکتری بەستراون بە ھێزی ڤان دیر ڤالز لەبەر ئەوە بە ئاسانی لەسەر یەک دەخلیسکێن. کاربۆن لە ژێر پەستانی زۆر بەرزدا شێوەیەک لە شێوەکانی شێووگی کاربۆن وەردەگرێ کە پێی دەڵێن ئەڵماس،کە ھەر گەردیلەیەکی کاربۆن بە چوار گەردیلەی تر بەستراوە.ئەڵماس ھەمان پێکھاتەی شەش پاڵووی سیلیکۆن و جەرمانیۆمی ھەیە، ھێزی بەندەکانی نێوان کاربۆن - کاربۆن زۆر بەھێزە لەبەر ئەوە بەکاردێ لەگەڵ نیتریدی بۆرۆن (BN) بۆ دروستکردنی بەھێزترین مادە کە بەرگرییەکی زۆری ھەیە بۆ تیغ کردن. ئەو گۆڕانانەی کە بەسەر گرافیت دێ لە پلەی گەرمی ئاساییدا (پلەی گەرمی ژوور) زۆر ھێواشەو ھەستی پێ ناکرێ .لەژێر بارودۆخی تایبەتدا کاربۆن دەبێتە بلوری لۆنسدالایت کە شێوەی بە ئەڵماس دەچێ بەڵام شەشینەیە.
فۆلیرین شێوگی پێکھاتنی لە گرافیت دەچێ بەڵام لەجیاتی شێوەی شەشینەی بێگەرد شێوەی پێنجینە (لەوانەیە حەفتینە) لە گەردیلەی کاربۆنی تێدابێ کە دەبێتە ھۆی لاربوونەوەی چینەکان بۆ شێوەی گۆیی یان لولەیی ، فۆلیرین پێی دەڵێن (گۆی بوکی یان لولەی بوکی) کە سیفەتەکانی تا ئێستا شی نەکراوە. ھەموو ناوەکانی فۆلیرین بۆ ڕێزلێنان لە (بوکوینستر فولیر) پەرەپێدەری گومبەتی جیودیسی کە بە ناوی گۆی بوکی دەناسرێ.
شێوەکانی کاربۆنی شێووگی بریتیە لە :
بوونی کاربۆن
لە پێکھاتەی زیاتر لە دە ملیۆن ئاوێتەدا بەشدارە ، ھەزارەھا لەم پێکھاتانە پێویستی سەرەکین بۆ ژیان جگە لە گرنگی ئابووری. لە خۆرو ئەستێرە کلکدارەکاندا دا ھەیە. ھەروەھا نەیزەکەکان ئەڵماسی وردیان تێدایە. کاربۆن لەکەڵ توخمەکانی تر بە یەکگرتویی ھەیە لە بەرگی ھەوایی ، وەک تواوەش بەدی دەکرێ لە ئاودا ، پێکھێنەرێکی سەرەکی کاربۆن و وبەردەکانە(کە بڕێکی کەم کالسیۆم ومەگنیسیۆم وئاسن ، لەگەڵ ھایدرۆجین یەکدەگرێ بۆ پێکھێنانی ھایدرۆکاربۆنەکان وەک نەوتی خاو وگازی سروشتی. گرافیت بە ڕێژەیەکی زۆر ھەیە لە نیۆیۆرک و تکساس لە وڵاتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا ، ڕوسیا ، مەکسیک ، گرین لاند ، وە ھیند.
ئەڵماسی سروشتی لە بەردی گڕکانی (کیمبرلیت) کە لە گرکانەکانی کۆندا بەدی دەکرێ ، کە زۆربەیان دەکەوێتە باشوری ئەفریقیا ، نامیبیا ، بوتسوانا ، کۆماری کۆنگۆ ، ھەروەھا لە ڕوسیا و بەرازیل و باکوری ڕۆژھەڵاتی ئوستڕالیا ھەیە. ئاوێتەکانی کاربۆن: گرینگترینیان دووەم ئۆکسیدی کاربۆنە(CO٢) بە ڕێژەکی کەم لە بەرگی ھەوادا ھەیە ، کە لە لایەن زیندەوەران بەرھەم دێ و بەکار دێ. دووەم ئۆکسیدی کاربۆن لەگەڵ ئاو کارلێک دەکات بۆ پێکھێنانی ترشی کاربۆنیک(H٢CO٣) بە ڕێژەیەکی کەم ، کە جێگیر نییە وەک زۆربەی ئاوێتەکانی کاربۆن کە بەندی ھاوبەشی ھەیە لەگەڵ ئۆکسجین ، لەبەر ئەوە ئایۆنی کاربۆناتی ناجێگیر دروست دەبێ. چەند جۆرە خوێ ھەیە لە شێوەی کاربۆنات وەک کالسیت ، دووەم کبریتیدی کاربۆن. لە ئۆکسیدەکانی تری کاربۆن ، یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن ، ئۆکسیدی نائاسایی کاربۆن(C٣O٢). یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن لەئەنجامی سووتانی ناتەواوی کاربۆن دروست دەبێ ، بێ رەنگە ، بێ بۆنە. کەمێک پۆلاریتی ھەیە ئەویش لەبەر ئەو بەندە سیانییەی کە لە نێوان کاربۆن و ئۆکسجین ھەیە کە وا دەکات لەگەڵ ھیمۆگلۆبین لە خوێن یەک بگرێ ، ھەر لەبەر ئەوەشە بە گازێکی ژەھراوی دادەنرێ ، سیانید(CN) بە ھەمان شێوە وەک ئایۆنی ھالید کاردەکات.
کاربۆن لەگەڵ کانزا تفتەکان کارلێک دەکات وکاربید یان ئەسیتیلید پێک دێنێ کە ئەمانەش بەکاردێن لە بەرھەمھێنانی میسان وئەسیتیلین کە ترشی بێ ھێزن ، سالبی کارەبایی (٢.٥) ، وەک کاربۆرۆندۆم کە(SiC) بە ئەڵماس دەچێ. ھایدرۆکاربۆنەکان لە زنجیرەیەک کاربۆن پێک دێن کە بە زیادبوونی ژمارەی کاربۆن ھایدرۆکاربۆنەکە قورستر دەبێ وەک جۆرەکانی ڕۆن و مادە مۆمی یەکان.
سووڕی کاربۆن
گۆڕینی ھاوتایەکی کاربۆن بۆ ھاوتایەکی تر لە باری ئاساییدا ناکرێت ، لەھەندێ سەرچاوە کاربۆن بەرھەم دێ وە لە شوێنی تردا بەکار دێ بەمەش دەڵێن سووڕی کاربۆن. بۆ نموونە ڕووەک دووەم ئۆکسیدی کاربۆن وەردەگرێ و لە کرداری ڕۆشنە پێکھاتن بەکاردێ ، ئەم ڕووەکانەش دەبنە خۆراکی گیان لەبەران ، ئەم گیان لەبەرانەش لە کرداری ھەناسەدانەوە دووەم ئۆکسیدی کاربۆن دەردەدەن. ئەمەش ئاسانترین جۆرە لە سوڕی کاربۆن ، چونکە ھەندێک لە دووەم ئۆکسیدی کاربۆن لە ئاوی زەریاکان دەتوێتەوە یان ھەندێ لە گیان لەبەرە مردووەکان شێوەی بەردین وەردەگرن.
ھاوتاکانی کاربۆن
کاربۆن دوو ھاوتای سروشتی ھەیە یەکەمیان (C١٢) کە بەڕێژەی (%٩٨.٨٩) کۆی کاربۆنی سروشت پێک دێنێ ، دوەمیان(C١٣) کە بەڕێژەی (١.١١) کۆی کاربۆنی سروشت پێک دێنێ ، کەچی کاربۆن(C١٤) جێگیر نییە. نزیکەی پازدە ھاوتای تری کاربۆن ھەیە نیوە تەمەنی(C٨)لە ھەموویان کورتترە و دەگاتە(٢١- ١.٩٨٧٣٩*١٠^) چرکە. لەساڵی ١٩٦١ یەکێتی گشتی کیمیای نێودەولەتی (IUPAC) ھاوتا کاربۆنی -١٢ ی پەسەند کرد وەک بنچینەیەک بۆپێوانی بارستە گەردیلە. نیوە تەمەنی کاربۆن-١٤ بریتیەلە ( ٥٧١٥)ساڵ ، بەفراوانی بەکاردێت لە دیارکردنی تەمەنی دار و شوێنەوار.
خۆ پاراستن
کاربۆن توخمێکی مەترسیدار نیە ، بەڵام ھەڵمژینی بڕێکی زۆر لە تەنی مەترسیدارە ، ھەروەھا کاربۆن لە پلەی گەرمی بەرز گڕ دەگرێ. لە بەر ئەوەی ژمارەیەکی زۆر ئاوێتەی کاربۆن ھەیە ، ھەندێکیان ژەھراوین وەک(CN) ، ھەندێکیان زۆر پێویستن بۆ ژیان وەک دیکسترۆز ، ھەندێکیان پێویستن و ژەھراوین لە ھەمان کاتدا وەک (CO٢).
بەکار ھێنانەکانی کاربۆن
کاربۆن توخمێکی گرنگە بۆ ژیان ، بێ کاربۆن ژیان نەدەبوو لەسەر گۆی زەوی ، بەکار ھێنانەکانی تری کاربۆن لە شێوەی ھایدرۆ کاربۆنەکانە وەک نەوتی خاوو بەرھەمەکانی لە بەنزین و گاز و کیرۆسین و پلاستیک و بۆ دروست کردنی پۆڵا کاربۆن بە ئاسن زیاد دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:کاربۆن پۆل:توخمە کیمیایییەکان پۆل:خشتەی خولی
قەرەباغ، ئەنزەل
قەرەباغ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری ئەنزەلا ئەڤراز، ناوچەی ئەنزەل، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
قەرەباغ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (شیعە)ن.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
لیبرێڤیل
لیبرێڤیل پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی گابۆنە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٥ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە 	٥٧٨,١٥٦ کەس بووە.
پۆل:گابۆن پۆل:لیبرێڤیل پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی گابۆن پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئەفریقا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٨ پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
١٢٠٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تیۆرمی نێوانە بەھایەکان
وێنۆک|280px|دیتانەی نێوانە بەهایەکان بە پێی تیۆرمی نێوانە بەھایەکان یان تیۆرمی بولزانۆ لە شیکاریی بیرکاریدا ئەگەر فانکشنی f  لە نێوان خاڵەکانی a =x و b=x   بەردەوام بێت ئەوا ھەموو بەھایەکانی نێوان f(a) و f(b) وەردەگرێت. بە دەستەواژەیەکی وردتر ئەگەر C ژمارەیەکی ڕاستەقینە بێت و دەتوانرێت ژمارەی c لە نێوان a و b بدۆزرێتەوە کە ھاوکێشەی f(c)=C پاسادان دەکات.
بێرنارد بولزانۆ یەکەمین کەس بوو لەسەر ئەم تیۆرمە سەلماندنی پێشکەش کرد. لە گرینگترین جێبەجێکردنەکانی تیۆرمی نێوانە بەھایەکان سەلماندنی ئەمەیە کە ھاوکێشەی 0 =f(x) ڕەگێکی ھەیە دەکەوێتە نێوان دوو ژمارە، ئەگەر فانکشنی f بەردەوام بێت لە نێوان a =x و b=x و ئەگەر f(a) و f(b) نیشانەیان جیاواز بێت، ئەوا ھاوکێشەی 0 =f(x) بە لایەنی کەم ڕەگێکی ھەیە دەکەوێتە نێوان a و b. بە دەستەواژەیەکی تر ئەگەر فانکشنیf بەردەوام بێت لە ماوەی [a, b] و ھەروەھا f(a)f(b)<0، ئەوا کە f(c)=0 پاسادان دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:نەخشە بەردەوامەکان پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شیکاریی ماتماتیکی پۆل:تیۆرمەکانی شیکاریی ڕاستەقینە
بڕیارنامەی ١٥٣٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٣٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١١ی ئازاری ٢٠٠٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھەڕەشەی ئاشتی و ئاسایشی نێونەتەوەیی بە ھۆی چالاکییە تیرۆریستییەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٩٢٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٤ پۆل:ئیسپانیا لە ٢٠٠٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
یاریی گەورە (فیلم)
یاری گەورە بە ئینگلیزی (Big Game) فیلمێکی ٢٠١٤ی فینلەندی ئاکشن - سەرکێشییە دەرھێنراوە لەلایەن جالماری ھێلاندەر، چیرۆکەکەی لە کتێبێکەوە وەرگیراوە کە ھەمان ناوی ھەیە. فیلمەکە لە بەشداری ساموێل جاکسۆن، ئۆنی تۆمێلا، ڤیکتۆر گاربەر، تێد لیڤین، جیم بڕۆدبێنت و ڕای ستێڤنسەن. تێچوونی فیلمەکە ٩ میلیۆن دۆلارە بەمەش بۆتە بەتێچووترین فیلم کە لە فینلاند دروستکرابێت.
چیڕۆکی فیلم
فیلمەکە باس لە سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا دەکات کە لە کاتی گەشتێکیدا بۆ ھێڵسینکی پایتەختی فینلاند فڕۆکەکەی لەلایەن تیرۆرستەکانەوە دەخرێتە خوارەوە لە دارستانێک لە نزیک شارۆچکەیەکی بچووک، وە تاکە کەسیش کە یارمەتی بدات کوڕێکی ١٣ ساڵانە بە ناوی (ئۆسکاری) کە بەپێی داب و نەریتی شارۆچکەکەیان ھاتۆتە دارستانەکە بۆ ڕاوکردنی ئاسک. لەو کاتەشدا چاوی بە سەرۆک دەکەوێت و دەیەوێت یارمەتی بدات، بەڵام تیرۆرستەکان واز ناھێنن و بەدوای سەرۆک دادێن بۆیە ئەو کوڕەش تێوەدەگلێ و دەبێ ھەردووکیان یارمەتی یەکتر بدەن بۆ ئەوەی ڕزگاریان بێ. ھەر لەو کاتانەشدا دەردەکەوێ کە پاسەوانە تایبەتیەکەی سەرۆک و جێگری سەرۆکیش خیانەتیان کردووە و بەیەکەوە ئەو پلانەیان داناوە بۆ کوشتنی سەرۆک.
دەرچوونی فیلم
فیلمەکە لە فینلاند لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٥ لە فینلاند کەوتە سینەماکان، لە ٢٦ی نیسان ١٬١٦٢٬٣٧٣ میلیۆن دۆلاری کۆکردەوە. لە کۆتاییدا و لە ١٧ی ئایار داھاتەکەی گەیشتە ٤٬٥٨٩٬٠١٥ میلیۆن دۆلار.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤ پۆل:فیلمە فینلاندییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە بەریتانییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی-ئەڵمانی پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەمریکا دانراون پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە فینلەندییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر لە ئەورووپا پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشنت داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە ئەڵمانیا وێنەیان گیراوە پۆل:ڕیزبەندی فیلمە میدیاییەکان پۆل:فیلمە فرە زمانە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە فرە زمانە بەڕیتانییەکان پۆل:فیلمە فرە زمانە فینلەندییەکان پۆل:فیلمە فرە زمانە ئەڵمانییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠
کوریگالزوی یەکەم
وێنۆک| وێنەیەکی زیگورتێک کە لەلایەن پاشا کوریگالزوی یەکەمەوە بوونیاد نرایە
کوریگالزوی یەکەم١٧ەمین پاشای کاسیەکان بوو فەرمانڕەوایی لە باوکی کاداشمان ھارپی یەکەم بە میرات گرت و لە قۆناغی ١٣٧٥ پێش زایین فەرمانڕەوایی کرد و شاری دور کوریگالزوی دروست کرد کە دەکەوێتە نێزیک شاری بەغدا.
سەرچاوە
پۆل:کاسییەکان پۆل:پاشا کوردیە کۆنەکان پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق پۆل:مێزۆپۆتامیا پۆل:بابل پۆل:مێژوو
مەکینتۆش
ماکینتۆش یان ماک (بە ئینگلیزی: Macintosh) زنجیرەیەکە پێک ھاتووە لە چەند ھێڵێک بۆ کۆمپیوتەرە کەسیەکان (PC) نەخشەسازی و پێشکەوتنی لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵەوە بۆ کراوە یەکەم ماکینتۆش بەرھەم ھێنرا لە ٢٤.١.١٩٨٤ ئەمەش یەکەم ئەزموونی سەرکەوتوو بوو کە بۆ کۆمپیوتەرە کەسیەکان کرا جگە لە ماوس و ڕووتەختە ئەلیکترۆنییەکان کۆمپانیاکە بەردەوام بوو لە سەرکەوتنە یەک لە دوای یەکەکانی بۆ نیوەی دووەمی ساڵی ھەشتاکان لە ساڵی نەوەدەکانش وردە وردە بەرەو کاڵبوونەوە و نەمان ڕۆشت وەکو مارکێتی کۆمپیوتەرە کەسییەکان ، پاشان بەرەو ڕووی "Wintel"ی " IBM PC compatible" ڕۆشت ئامێرەکانیشی کارا و چالاک بوون لەگەڵ " MS-DOS" و "Microsoft Windows" (مایکرۆسۆفت ویندۆز).
چەند ساڵێک دوای ئەوە کۆمپانیای ئەپڵ بە نموونەی جۆراوجۆر ھێنرایە بەردەستی کڕیاران لەلایەن ئای ماک لە ساڵی ١٩٩٨ لە پێشدا پارچەکان جیاواز و جوودا بوون بەڵام پێشکەوتنیان بەسەر ھێنا بە کۆکردنەوەیان بۆ ئامێرێک. ئەم بەرەو پێشچوونەش سەلمێنرا بە سەرکەوتنێکی تری ماکینتۆش. ئەم نموونە بەرچاوانە رووبەڕووی ماڵان و ناوەندی فێرکردن و کەسە پرۆفیشناڵەکان کرایەوە. ماک ئاسانە بۆ بەکارھێنان و جوانە لە دیزایندا و بەھێزە و ستایلێکی جوانی ھەیە، ھەموو ماکە تازەکان زۆر دابەزێنران لەگەڵ "Mac OS X"ی سیستەمی کارپێکردن کە دیزاین و درووستکردنی لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ ھاوکاری کراوە.
خشتەی مۆدێلە نوێکانی ماکینتۆش
کۆمپانیای ئەپڵ تا ئێستا بەرهەمی پێشکەوتوو و ناوازەی پێشکەشی جیهانی تەکنۆلۆژیا کردووە یەکێک لەوانە نەوەی کۆمپیوتەرەکانی ماکیتۆشە کە ئەم خستەیەی خوارەوە کۆمەڵێکن لە بەرهەمە نوێکانیان.
سەرچاوە
پۆل:ئەپڵ
١٢٠٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دور کوریگالزو
وێنۆک| وێنەیەکی سێ ڕەهەندی نەخشەی شاری دۆر کوریگالوز دور-کوریگالزو شارێکی دێرینە کە پایتەختی خانەدانی سێیەمی کاسییەکان بووە (شانشینی کیشیەکان)، لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین و بەناوی پاشا کۆریگالزوی یەکەمەوە ناونرایە.
ناوچە
ئەم شارە دەكەوێتە ٣٠كم لە رۆژئاوای بەغدا و ئەورۆ بە ناحیەی عەقارقوف ناسراوە، یەكێك لە شوێنە دیارەكانی زیگورات عەقارقووفە (زیگورات: بە مانای شوێنەکی بەرز دێت کە لە کۆن دروستکرابێت)، كە دیمەنی پاشماوەی پلیكانەكان(زیگوراتێک) سەرنجی دەیان گەشتیار رادەکێشی، گەشتیاران و شوێنەوارناسەکان لە ناوەڕاستی سەدەی شانزەهەمدا، تەنانەت هەندێکیان بە هەڵە پێیان وابوو کە پاشماوەی تاوەری ( زیگورات) تاوەری بابلە کە لە کتێبی پیرۆزدا ئاماژەی پێکراوە بەڵام دواتر زاندرا کە یەکەکە لە زیگوراتەکان لە شارە دروستکراوەکانی سەردەمی کاسییەکان.
هەڵکۆڵین و دۆزینەوەکان
بەڕێوەبەرایەتی گشتی شوێنەوارەکان لە ساڵی ١٩٤٢ەوە دەستی بە هەڵکەندنی وێرانەکانی ئەم شارە کردووە، لە نێوان ساڵانی ١٩٤٣ بۆ ١٩٤٥ زاینی لە هەڵکۆڵینەکانی عێراقدا زیگوراتێکی گەورە و سێ پەرستگا و کۆشکێک بە دیکۆری ڕەنگاوڕەنگ و پۆرتیکۆکەوە دەرکەوتووە کە ستوونی چوارگۆشەی لەسەرە. پەرستگاکان تایبەت بوون بە خوداوەندە سۆمەرییەکان، و چەندین کەلوپەلی بەنرخیان تێدابوو، لەنێویاندا پەیکەری پاشا کۆریگالزۆی دووەم.
شارەکە بۆ چەندین سەدە بە دانیشتووی خەڵکەکەی مایەوە، کە تا سەردەمی ئیسلامی بەردەوام بوو.
سەرچاوە
پۆل:مێژوو پۆل:کاسییەکان پۆل:هۆزە کوردەکانی کۆن پۆل:کورد پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق پۆل:پارێزگای بەغدا پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق پۆل:مێزۆپۆتامیا پۆل:بابل
ھەرمان
ھەرمان فیلمێکی کوردییە لە دەرھێنانی حوسێن حەسەن، ساڵی ٢٠٠٩ بەرھەم ھاتووە و بەرھەمی بەڕێوبەرایەتیی سینەمای ھەولێر و وەزارەتی ڕۆشنبیریی و لاوانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستانە.
چیرۆک
ھەرمان و ئادار کە ئامۆزا و خۆشەویستی یەکترن، بەر لە ئۆپەراسیۆنی ئەنفالی حکوومەتی عێراق بۆ سەرکوتکردنی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازیی کورد لە باشووری کوردستان، ناچار بۆ ماوەیەکی کورت لە یەکتر دادەبڕن و ھەرمان گوند بەجێ دێلێت و دەگەڕێتەوە بۆ شار. دواتر گوندەکە لەلایەن سەربازە عێراقییەکانەوە دەسووتێنرێت و خەڵکی گوند ئاوارە و ئاداریش کە لە سەربازە عێراقییەکان ھەڵاتووە، وێڕای ئەوان لە کەمپێکی ئاوارەکان نیشتەجێ دەبێت. ئێستا، شەڕی درێژخایەن و بێھیوای ھەرمان بۆ دۆزینەوەی خۆشەویستەکەی دەست پێ دەکات. دواتر دەردەکەوێت کە ئادار دووگیانە و کۆرپەی ھەرمانی لە زگدایە. باوکی ئادار بەھۆی ئەوەی لە دەرەوەی ھاوسەرگیری دووگیان بووە و بۆ ئەوەی شەرەفی خێزانەکەی بگەڕێنێتەوە، ھەوڵی کوشتنی دەدات. ئازاری جیابوونەوە لە کەسێکی ئازیز؛ دۆخی سیاسی، کە ھەڕەشە لە خەباتی سەربەخۆیی گرووپێکی نەتەوەیی دەکات و ھەروەھا ئەو بنەما سەرکوتکەرانەی کە پێیان وایە پاکیزەیی ژنێک شەرەفی بنەماڵەیە، ھەموویان فشار دەخەنە سەر ژیانی ئادار.
تراژێدیای ئەنفال و کێشە کۆمەڵایەتییەکان وەکوو ڕوانگەی کۆمەڵگای کوردەواری سەبارەت بە نامووس و شەرەف ناوەرۆکی فیلمەکە لەخۆ دەگرن.
بڵاوبوونەوە
فیلمەکە خۆی بەرھەمی ساڵی ٢٠٠٩یە و ١٠ی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵیش لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی پوسان لە کۆریای باشوور نمایش کرا و ٥ی شوباتی ٢٠١٠یش لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی سانتا باربارا لە ئەمریکا پیشان درا. ھەروەھا لە ڕۆژانی ٢٩ و ٣٠ی مانگی حوزەیرانی ٢٠١٠یش لە حەوتەمین فێستیڤاڵی بەدرخان لە واشینگتن دی سی نمایش درا. ساڵی ٢٠١١یش لە شەشەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی بێرلین لە دھۆک نمایش کرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە کوردییەکان پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
بڕاھمۆس (مووشەک)
وێنۆک|350px|مووشەکی بڕاهمۆس لە ساڵی ٢٠٠٧
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:مووشەکەکانی کرووز
لۆمێ
لۆمێ پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی تۆگۆیە. بە پێی سەرژمێرییەکان ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٧٣٧,٧٥١ کەس بووە.
پۆل:لۆمێ پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئەفریقا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٨یەم پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
١٢٠٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کاداشمان ھارپی یەکەم
کەدەشمان هەرپی یەکەم شانزەهەمین پاشای بنەماڵەی کاسیەکان و یەکەم کەس کە شانشینی خۆی بە کاردونیاش ناوبرد، دروستکەری شاری هێفتەبە لە ئێران، ئەم پاشایە شەڕی شارستانیەتی ئیلامی کرد و لکاندی بە ئیمپراتۆریەتەکەیەوە، جێنشینی لە دەسەڵاتدا کوڕەکەی کوریگالزوی یەکەم بوو.
سەرچاوە
پۆل:پاشا کوردیە کۆنەکان پۆل:کاسییەکان پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق پۆل:مێزۆپۆتامیا پۆل:بابل
بیابانی دەشتی لووت
بیابانی دەشتی لووت ناوچەیەکی بیابانیە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئێران. ئەم بیابانە بە ڕووبەری زیاتر لە ٤٠ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە (بە شار و ئاوەدانییەکانییەوە) دەکەوێتە نێو چەند بەشێکی پارێزگاکانی کرمان، سیستان و بەلووچستان و خۆراسان - ی باشوورەوە و بیابانەکە بەتەنھا بە ڕووبەری نزیکەی ١٧٥ ھەزار کیلۆمەتر، نزیکەی ١٠ لە سەدی ڕووبەری ئێران دەگرێتەوە. بیابانی لووت ٢٧ ھەمین گەورەترین بیابانی جیھانە.
بیابانی دەشتی لووت لە باکووری ڕۆژئاواوە درێژ دەبێتەوە بۆ باشووری ڕۆژھەڵات کە درێژییەکەی نزیکەی ٣٢٠ کیلۆمەترە (٢٠٠ میل) و نزیکەی ١٦٠ کیلۆمەتر (١٠٠ میل) پانییەکەیەتی.
لە بەشی باشووری بیابانەکە بەھۆی گونجاوی و ڕێژەیی بارودۆخی کەشوھەوا و ھەبوونی ئاوی بەردەست و خاکێکی باشتر بووەتە ناوچەیەکی ئاوەدانی و سەرچاوەیەکی گرنگی بژێوی و کاری کشتوکالی.
ڕیشەسازی ناوەکەی
وشەی لووت لە زمانی تورکیدا بە واتای ڕووت دێت، جا مەبەستی بێنان و ئاو بێت یان ھەژاری و چۆلەوانی بێت.
ناونیشانەکانی " چەلە لووت " و " دەشتی لووت " و " بیابانی لووت " و " کویر لووت " بۆ ئەم ناوچە چۆڵ و بیابانییە بەکاردەھێنرێ. لە نووسینە جوگرافییەکان ناوچەی لووت ھەندێک جار بە " کویر لووت " ناودەبرێن و ھەندێک جاریش وەک " دەشتی لووت ". لەناو ڕای گشتی و لەزۆر ھەواڵدا ناوی دەھێنن ئەمەش بەھۆی ھەندێک لەیەکچوون بۆ دەشتی بیابانی، زۆر جاران ناونیشانی (کویر لووت) بەکاردەھێنرێت، لەکاتێکدا بەکارھێنانی کویر بۆ لووت ڕاست نییە، لەتۆمارگەی جیھانی لووت - ی یونسکۆشدا ناونیشانی «دشتی لوت» «کویر لوت» نییە، چونکە دەشتی لووت و بیابانی لووت لێک جیاوازن لە ڕووی جوگرافیایییەوە، دەشتیش بیابان نییە، ناوچەی لووت ھەمووی بیابان نییە بەلکو بەشێکی کەمی ڕووبەرەکەی بیابانە و بەشەکەی تری دەشتە. بیابان زاراوەیەکی ئیکۆلۆجی و ناوچەیەکە کە کەش و ھەوایەکی نالەباری ژیانی ھەیە و ئاماژە بە شوێنێک دەکات کە خاکەکەی مردوو بێت و بەکاری کشتوکال نەشێت، بیابان پەلەوەر و بارانبارینی کەمە، دانیشتووانەکەی کە لە دەشتی لووت نیشتەجێن ھەموو ناوچەکە بە بیابان و دەشتەوە بە «دەشتی لووت» ناودەبەن، بۆیە " بیابان " زاراوەیەکی گشتگیرترە بۆ باسکردنی ئەو دیاردە سروشتییە فراوانە، بۆیە زانایان پێیان وایە دەبێت ئەو بیابانە گەورەیە ناوی " بیابانی دەشتی لووت " بێت نەک " بیابانی لووت " چونکە دەشتی لووت پێکرا بووەتە یەک ناوی لێکدراو، چونکە بیابان تەنیا بەشێکە لەو. لە نووسینەکانیان توێژەرانی جوگرافیا چەندین جار جەختیان لەوە کردووەتەوە کە دەستەواژەی " بیابانی لووت " لەسەر ئەم یەکە جوگرافییە ڕاست نییە ".
ئایا گەرمترین خاڵی سەر زەویە؟
لە نێوان ساڵەکانی ١٩٩٢ بۆ ٢٠١٢ بەپێی ڕاپۆرتی ڕێکخراوی کەشناسی جیھانی بەرزترین پلەی گەرمی کە تۆمار کراوبێت لە جیھاندا ھی وێستگەی کەشناسی ئەلعەزیزیانی لیبیا بووە لە بیابانی مەزنی ئەفریقیا، کە لە ١٣ی ئەیلوولی ١٩٩٢ بە پلەی ٥٨ پلە سی (١٣٦٫٤ پلەی فەھرەنھایت) تۆمارکراوە بەڵام لە ساڵی ٢٠١٢ ڕێکخراوی کەشناسی جیھانی بە بەڵگەی قایلکەر دەڵێت کە پێوانەکە نادروست بووە بەھۆی ھەڵەی مرۆڤەوە بووە و تۆمارەکەی بە نادروستیی ھەژمار کردووە. بۆیە ئێستا ڕیکۆردی بەرزتر بۆ پلەی گەرمای ھەوایی تۆمارکراو ھی دۆڵی مەرگ لە کالیفۆرنیایە کە لە ساڵی ١٩١٣ بە ٥٦٫٧ پلەی سیلیلیزی پێوانە کراوە.
لە لێکۆڵینەوەی ناسا بۆ گەرمترین بەشەکانی ئەم ھەسارەیە بە بەکارھێنانی وێنەی سەتەلایتی یورۆستی ییودییەکان لە ساڵەکانی ٢٠٠٣ تا ٢٠٠٩ بیابانی دەشتی لووت لە ساڵەکانی ٢٠٠٤ و ٢٠٠٥ و ٢٠٠٦ و ٢٠٠٧ و ٢٠٠٩ وەک گەرمترین خاڵی سەر ئەم ھەسارەیە پێوانە کران، کە پلەکانی گەرمای ٧٠, ٧ ی C لە ساڵی ٢٠٠٥ دا گەرمترین پلەی گەرمای لەسەر زەوی تۆمار کردووە. ١٢ پلەی زیاترە لە تۆمارە فەرمییەکانی پلەی گەرمی ھەوای زەمینی کە لە لیبیا لە ساڵی ١٩٩٢ەوە دانراوە، پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە گەرمترین خاڵ لەسەر ئەم ھەسارەیە ساڵانە بە جیاوازییەکی زۆر دەگۆڕێت بۆ نموونە لە ساڵی ٢٠٠٣ دا، کوینزلەند ئوسترالیا گەرمترین خاڵی سەر زەوی بوو بە پلەی ٦٩. ٣ ° C، کە دووەم بەرزترین پلەی گەرما بوو لەدوای بیابانی دەشتی لووت لە ماوەی چاودێریکردنی حەوت ساڵەی ناسادا. جگە لەوەش، پلەی گەرمی یورووتی زەوی بە زۆری لە پلەی گەرمی ھەوا لە ھەمان خاڵدا بەرزترە و ئەو ژمارانەی بۆ گەرمی بەرگەھەوای زەوی بەکار دەھێنرێن بە بەکارھێنانی ئیندێکسی پلەی گەرمای ڕووکەش بەدەست دەھێنرێ، مانای پلەی گەرمی ھەوایی ئەو ناوچانە نییە. لێکۆڵینەوەی زانایان لە ساڵی ١٩١٥ لەسەر جیاوازی پلەی گەرمای ھەوا و ڕووی زەوی لە دۆڵی مەرگ دا ئەوەیان بۆ دەرکەوت کە لەکاتێکدا پلەی گەرمی یورووتی زەوی لە قوڵایی ٠, ٤ سم لە زەویی ڕووەکەی ٧١، ٥ °C دەپێورێت، ھاوکات پلەی گەرمی ھەوا لە بەرزی ١٢٠ سم لە سەرووی ڕووی زەوییەوە ٤٢ , ٥ پلەی سەدی بووە.
لە زۆرێک لە میدیا ئێرانی و بیانییەکاندا بە وتەی دکتۆر پەروێز کۆردڤانی ناوچەی گەندۆم-ی بێریان (٨٠ کم لە باکووری شەداد) بە گەرمترین خاڵی بیابانی دەشتی لووت و جیھان ناسرا، بەڵام کۆردڤانی ئەم بانگەشەیە و ئەو وتانەی کە بۆی دەگێردراوەتەوە، ڕەت دەکاتەوە، پێی وایە گەرمترین خاڵی زەوی لە بیابانی لووت «چاڵی ناوەندی لووت» ٧٥ کم لە باکووری شاری بم و ناساندنی گەندۆم بێریان بە گەرمترین خاڵی لووت و ھەسارەکە نادروستە.
شوێن و نیشاندەری گشتی
چەپ|وێنۆک|280x280پیکسڵ|دیمەنێک لە دەشتی لووت ناوچەی بیابانی دەشتی لووت زۆر فراوانە و بەشێک لە پارێزگاکانی خۆراسان، سیستان و بەلوچستان و کرمان ی داپۆشیوە سنووری باکووری ئەم ناوچەیە لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ڕۆژاوا، ھێڵی سەرەکی کوێستانەکانی باکووری بیرجەند و چیای مۆمنئاباد و چیای تەق ئاشیان دەگرێتەوە، کوێستانەکانی باکووری نایبەند چیای ئاتاشان و چیای نایبەند لە دەوری بازنەی ٣٢ پلە دەگرێتەوە و لە باشوورەوە درێژ دەبێتەوە بۆ بەرزایییەکانی ئیگنۆسیی شاساڤاران و جەبەل ڕێزو لە باکووری خولگەی ٢٨ لە ڕۆژاوا ھێڵی سەرەکی کوێستانەکانی کرمان، لە خولگەی ٦٠ و ٣٠ تا بناری ڕۆژئاوای چیای تەفتان، لەژێر بنارەکانی ڕیسۆ، کرمان و ماھان دا دەگرێتەوە کەواتە: