cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دیکتاتۆرەکە (فیلمی ٢٠١٢)
بەرھەمھێنان
سەرەتا مەغریب بۆ شوێنی وێنەگرتن دانرا. بەڵام وێنەگرتن لە پلازای ئیسپانیا لە سێڤیلیا و دوورگەی فێرتێڤێنتورا لە ئیسپانیا، و لە نیویۆرک سیتی بوو لە حوزەیران تا ئابی ٢٠١١. بارۆن کۆون وتی کە نەتەوە یەکگرتووەکان ڕەتیان کردەوە کە وێنە لە بارەگاکانی UNدا بگیرێت و ڕوونیان کردەوە بە وتنی، «ئێمە پێشوازی لە زۆر دیکتاتۆر دەکەین، و ئەوان زۆر تووڕە دەبن بەم پیشاندانە، بۆیە ناتوانن لێرە وێنەبگرن.» کاتێک پرسیاریان لەبارەیەوە کرا، ڕاوێژکاری بان کی موون، سکرتێری گشتی UN، لێدوانی دا بە تەنھا وتنی، «ساشا بارۆن کۆون زۆر ھەزەلییە.» دیمەنەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ستەیجێکی دەنگیی لە ستودیۆکانی گرەمان لە بێتپەیج، نیویۆرک وێنەگیراون.
بازاڕکردن و ناوبانگ
وەشانێکی ترایلەرەکە بۆ ڕێکلامێکی سوپەر بۆوڵ XLVI لە شوباتی ٢٠١٢دا دروستکرا. ڤیدیۆ ئەرشیڤییەکانی باراک ئۆباما، ھیلاری کلینتۆن و دەیڤد کامیڕۆن لە سەرەتای ترایلەرەکەدا ھی ساڵی ٢٠١١ن لە کاتی وتاردان بۆ سزادانی کۆلۆنێڵ قەزافی.
ھەندێک دەنگۆی سەر ئینتەرنێت ھەبوون کەوا ئەکادیمیای زانستەکان و ھونەرەکانی وێنەی جوڵاو قەدەغەی کردووە کە بارۆن کۆون بچێتە ٨٤ەم خەڵاتەکانی ئۆسکارەوە بۆ ڕۆڵەکەی وەک ئەدمیراڵ جەنەراڵ عەلادین، بەڵام ئۆسکار ووتی کە دەنگۆکان ناڕاستن، بە ووتنی، «قەدەغەمان نەکردووە. تەنھا چاوەڕێین تا بزانین چی دەکات»، و درێژەیان دایە، «پێمان وانییە کە شیاو بێت. بەڵام بلیتەکان ڕانەکێشراون. چاوەڕێی وەڵام دەکەین.» بارۆن کۆون لە فەرشی سووری خەڵاتەکاندا دەرکەوت لەگەڵ چەند پاسەوانێکی ئافرەتدا و گۆزەڵەیەکی بە دەستەوە بوو کە گوایە خۆڵەمێشی دیکتاتۆری کۆریای باکوور کیم جۆنگ-ئیلی تێدایە، کە دواتر ڕشتی بەسەر ڕایەن سیکرێستی پەیامنێری E!دا. دواتر ئاماژەدرا کە خۆڵەمێشەکان تێکەڵەی وشکی پانکەیک بوون.
بارۆن کۆون لە ڕۆڵی کاراکتەرەکەدا دەرکەوت لە ٥ی ئایاری ٢٠١٢، لە ئەڵقەیەکی بەرنامەی کۆمێدیی Saturday Night Live لە «ھەواڵەکانی کۆتایی ھەفتە»دا، کە تێیدا وا دەردەکەوت کە ڕەخنەگرانی فیلم ئەی. ئۆ. سکۆت و ڕۆجەر ئێبەرت ئەشکەنجە دەدات تا پێداچوونەوەی باش بدەنە فیلمەکە، و ھەروەھا ماڕتن سکۆڕسێزیشی بە دیل گرتبوو. بارۆن کۆون ڤیدیۆیەکی بڵاوکردەوە سەبارەت بە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی فەڕەنسای ٢٠١٢، بە پیرۆزباییکردن لە فرانسوا ئۆلاند بۆ سەرکەوتنەکەی، و لە ڕۆڵی کاراکتەرەکەدا لەگەڵ چەند پاسەوانێکی تایبەتی مێدا دەرکەوت لە ئەڵقەی ٧ی ئایاری ٢٠١٢ی The Daily Showدا.
گاڵتەیەکی ئاشکرا کرا کە تێیدا بانگھێشتنامەی ساختە دەچوونە سندووقی نامەکانی واشینگتنەوە، کە تێیدا «سەرۆککۆمار ڕۆبێرت مووگابی و وەزارەتی پەروەردە و وەرزش و ھونەر و کلتوور بانگھێشتت دەکات بۆ پەخشی فیلمی دیکتاتۆرەکە.» بەپێی بانگھێشتنامەکە، پەخشکردنەکە لە تەلارەکەی مووگابی لە زیمبابوی دەبێت لە ١٢ی ئایاردا.
سانسۆرکردن
فیلمەکە بە فەرمی لە تاجیکستاندا قەدەغەکرا، و بە «نائاسایی» دانرا کە پەخشبکرێت لە تورکمانستان، کورتکرایەوە بۆ ٧١ خولەک لە سانسۆرکردنەکەی ئۆزبەکستاندا، و دوو ھەفتە دوای پریمیەرەکەی لە سینەماکانی کازاخستاندا قەدەغەکرا. لە پاکستان، تەنھا وەشانە سانسۆرکراوەکەی بڵاوکرایەوە. دەنگۆ ھەبوو کە فیلمەکە لە بیلاڕووسیشدا قەدەغەکراوە، بەڵام کەسانی پایەبەرزی ویلایەتەکە دەنگۆکەیان ڕەتکردەوە بە ئاماژەدانی گرفتی نەبوونی سینەمایەک کە کەلوپەلی پێویستی تێدابێت کە بۆ پەخشکردنی فیلمەکە بشێت و بە شێوازی دیجیتاڵی لەوێ بڵاوکرایەوە. فیلمەکە ھەروەھا قەدەغەکرا لە سینەماکانی مالیزیا. لە ئیتالیا، ئاماژەدان بە «سەرۆک وەزیرانە ئیتالییەکە» لە دیمەنەکەی مێگان فۆکسدا کرا بە «سیاسەتوانێک» بۆ لابردنی ئاماژەدان بە سەرۆک وەزیرانی پێشووی ئیتالیا، سیلڤیۆ بێرلوسکۆنی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە بەریتانییەکان پۆل:فیلمە کۆمێدییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی ساشا بارۆن کۆون پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢ پۆل:دیکتاتۆرە خەیاڵییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە تەنزئامێزە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە تەنزئامێزە بەڕیتانییەکان پۆل:فیلمەکان کە لە ئەفریقا داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ئیسپانیا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان کە لە دوورگەکانی کەناری وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمە بەڕیتانییانەی لە شاری نیویۆرک داندراون پۆل:فیلمە قەدەغەکراوەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە وڵاتێکی خەیاڵی ڕوودەدەن
جەلال دەباغ
ژیاننامە
پتر لە پەنجاساڵ بەشداری تێکۆشانی نھێنی و ئاشکرای بزاڤی ڕزگاریخوازی گەلی کوردستانە لە دژی ڕژێمە دیکتاتۆرەکان و بەشداری ھەردوو [[شۆڕشە کەی ئەیلوول و شۆڕشی نوێی گەلی کوردستان.
ئەندامی کۆمەڵەی پێشمەرگە دێرینەکانی کوردستانە.
لەبواری بزووتنەوەی خوێنکاران و لاواندا کاری کردووەو، تێکۆشەرێکی ماندونەناسە لەپێناو مافەکانی ژنان و ژنان و یەکسانییان لەگەڵ پیاواندا. خەبات دەکا لەپێناو مافی پەنابەران و ڕەوەندی کوردستاندا لە دەرەوەو بۆ پێدانی مافی پەنابەری و نەگێڕانەوەی بەزۆری پەنابەران و کۆچکردووان. نووسین و وەرگێڕی پتر لە بیست کتێب و نامیلکەیەو، بەسەدان وتارو بەرھەمی ئەدەبی و ڕۆشنبیری و سیاسیی لە ڕۆژنامەو گۆڤارو ماڵپەڕە کوردی و عەرەبییەکاندا بڵاوکردووەتەوە
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩ پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد پۆل:سیاسەتوانانی کورد
ھەفتوانە
ھەفتوانە یان ھەفتەوانە ھەفت کوڕی سوڵتان سەھاکن. ئەم ھەفت گەورەپیاوە بە باوەری یارسانیەکان لە نووری خوا خوڵقاندراونەوە. ھەفتوانە بە دوای چوار مەلائیکە٬ ھەفتا و دوو پیر٬ و نەوەد و نۆ پیری شاھۆ یەکم کەسانێک بوونە کە گەیشتوونە بە خزمەتی سوڵتان سەھاک. دایکی ھەفتوانە خاتوون بەشیرەیە کە خوێشکی میر خوسرەو والی لورستان بووە.
ناوەکانی ھەفتوانە
گەورەترین کوڕی سوڵتان کە «سەرحەڵقە»ی ئەم جەم بووە سەید موحەممەدی گەورەسوارە کە لە لایەن سوڵتن سەھاک وەکوو «پیری تەخت» ھەڵبژێردرابووە.
بنەماڵەکان
لە ھەفتوانە سەید شابدین و سەید حەبیبشا ھاوسەرگیریان نەکردووە و بنەماڵەیەکیان دانەمەزراندووە. بەڵام سەید باوەیسی٬ سەید مستەفا٬ سەید موحەممەدی گەورەسوار و سەید ئەوڵوەفا ھاوسەرگیریان کردووە و ژنیان ماڕە کردووە. لە سەید موحەممەدی گەورەسوار کە زەینەب خاتوون کچی میر خوسرەوی ماڕە کرد شائیبراھیم (لە ھەفت تەن) و لە سەید ئەوڵوەفا سەید خامووش لە دایک بوو کە بابی بنەماڵەکانی شائیبراھیمی و خامووشین. سێ کەسی دێکەیش لە سەید باوەیسی بنەماڵەی حاجی باوەیسی (باوەیسی)٬ لە سەید ئەحمەدی میر بنەماڵەی میرسۆری و لە سەید مستەفایش بنەماڵەی مستەفایی بە جێ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:یارسان
لەنجاوا
لەنجاوا گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی لەنجاوا بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٨٨ کەس لە ١٣٨ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
مەراغان
مەراغان (Meraẍan، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧٨ کەس لە ٣٨٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
بڕیارنامەی ١٤١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٠ پۆل:مێژووی سۆماڵیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سۆماڵیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
سێڤۆل دو سانت مارت
سێڤۆل دو سانت مارت شاعیری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٣٦ پۆل:مردووانی ١٦٢٣
حافز
حافز (بە فارسی: حافظ) شاعیری ناسراوی فارس، ناوی کامڵی خواجە شەمسەددین حافزی شیرازییە. حافز لە شیعری فارسی و بە تایبەت لە غەزەل نووسیندا دەستی باڵای ھەبووە. دیوانی حافز یەکێک لە ناسراوترین و خۆشەویستترین دیوانە شیعرییەکانە لە فارسیدا تا ڕادەیەک کە فاڵی پێ دەگرنەوە و نیازی لێ دەخوازن. غەزەلی حافز لەوپەڕی تەڕوبڕی و نەرمونیانیدان و، ھاوکات بیری فەلسەفی و کۆمەڵایەتی و ڕووناکبیرانەشی لەگەڵ لێک‌ داون. دیارترین شاعیرێک کە حافزی شیرازی کەڵکی لە شیعرەکانی وەرگرتووە و جێپەنجەی بە سەر شێعرەکانی حافزەوە ڕوون و ئاشکرایە «خاجووی کرمانی»یە. خاجوو شاعیرێکی ھاوچەرخ و بەتەمەنتر لە حافز بووە و، لێکۆلەران کۆڵێک لێکچوونیان لە نێواندا دۆزیونەتەوە. ھەڵبەت حافز بیرۆکەکانی لە خاجوو وەرگرتووە و بە سیحری قەڵەمی خۆی نەخشاندوونی و شیعری خاجووی خستووەتە پەراوێزەوە.
ژیان
حافز لە سەدەی ھەشتەمی کۆچی لە شیرازدا لە دایک بووە و زانیاری لە بارەی ژیانی زۆر کەمە. حافز زۆر سەفەری نەکردووە و لە شیرازدا ماوەتەوە و ھەر لەوێش کۆچی دواییی کردووە و گۆڕەکەشی ھەر لەو شارەدایە. مەزارەکەی یەکێک لە ڕازاوەترین مەزارەکانی شاعیرانی دنیایە و ڕۆژانە سەدان گەشتیار و وێژە و ئەدەبیاتدۆست سەردانی دەکەن و، ئێستا کەوتووەتە نێو شاری شیرازەوە.
کاریگەری لەسەر شاعیرانی کورد
حافز لەو شاعیرانەیە کە جێپەنجەی لەسەر زۆرێک لە شاعیرانی کورد داناوە و قەدر و حورمەتی زۆر بووە لەلایان. لەو شاعیرانە دەتوانین ئاماژە بکەینە سەر ناری، مەحوی و مەلای جزیری کە لە شیعرەکانیاندا بە ڕاستەوخۆ یا ناڕاستەوخۆ ئاماژەیان بە شیعری حافز کردووە.
وەرگێڕان بە کوردی
ئەم بەرھەمانە لە حافز کراونەتە کوردی:
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٤یەم پۆل:مردووانی سەدەی ١٤یەم پۆل:شاعیرانی ئێرانی پۆل:ھۆنراوەنووسانی فارس پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٣٢٠ پۆل:مردووانی ١٣٩٠ پۆل:خەڵکی شیراز
بالک
بالک گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی بالک بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٣٣ کەس لە ١٢٥ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
گوۆ سی
گوۆ سی (بە چینی:، لەدایکبووی ١٠٢٠ بۆ ١٠٩٠) وێنەکێشێکی سروشتی چینی بوو لە پارێزگای ھێنان کە لە باکووری ئیمپراتۆریەتی سۆنگ دەژیا، دەقێک بەناوی "پەیامە باڵاکانی دارستان و تاڤگەکان" (لینچوان گاوۆژی، 林泉高致) بە ئەو بەخشراوە کە تیشک دەخاتە چەنەھا شێواز کە باس لە چۆنییەتی کێشانی وێنەی سروشت دەکات بە شێوەییەکی گوونجاو. ھەروەھا   گوۆ سی وێنەکێشێکی فەرمانبەری دادگا، پرۆفیشنال و رۆشنبیر بوو کە بە شێوەیەکی ناوازە گەشەی بە سیستمێکی شێوازی وێنەکێشان دا کە وێنەکێشەکانی دوای خۆشی سوودیان لێ بینی. یەکێک لە کارە زۆر بەناوبانگەکانی بەناوی بەھاری تازە دێت کە دەگەڕێتەوە بۆ ١٠٧٢
کاتێک دەھاتە سەر وێنەکێشان گوۆ سی وەک "مامۆستاکەی باکوری سۆنگ" ناوی دەھێنرا، کارەکانی سوود و ھاندانی زۆری ھەبوو بۆ وێنەکێشەکانی نەوەی داھاتوو، وە چەندین وێنەی سروشتیشی ھەیە کە ئێستا ماوەتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٠٢٠ پۆل:مردووانی دەیەی ١٠٩٠ پۆل:وێنەکێشەکانی ھێنان پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١١یەم
ئیمپڕاتۆر شیجۆ
ئیمپڕاتۆر شیجۆ (四条天皇, شیجۆ تێنۆ) (لەدایکبووی ١٧ی ئازاری ١٢٣١ - ١٠ی شووباتی ١٢٤٢) ٨٧مین ئیمپڕاتۆری ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە ١٢٣٢ بۆ ١٢٤٢ بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٣١ پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:مردووانی ١٢٤٢ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٣یەم پۆل:خەڵکی سەردەمی کاماکورا (ژاپۆن)
ڕیخەڵان
ریخەڵان گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی ریخەڵان بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٩٩ کەس لە ٦٢ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
پارێزگای کونەر
کونەر (پەشتۆ: کونړ؛ فارسی: کنر) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەو وڵاتە. لە ١٥ قەزا پێکدێت.
ژێدەرەکان
کونەر پۆل:پارێزگای کونەر
فەریق ئاوا
فەریق ئاوا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی کاکەمەند، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
فەریق ئاوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خوامراد و لە باشوور لەگەڵ گوندی ھەراوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شۆراوا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی سارد.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پارێزگای مەرعەش
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری گورگومە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای مەرعەش مەرعەش مەرعەش پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان
تاقیکردنەوەی دەرمان
سەرچاوەکان
پۆل:تاقیکردنەوەکان پۆل:پشکنینە پزیشکییەکان
بڕیارنامەی ١٤٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٧ی تەمموزی 1960دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: کۆماری کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 872‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
ھانیباڵ
ھانیباڵ (٢٤٧ پ.ز - ١٨١ پ.ز) ، دەوڵەتمەدار و ژەنەڕاڵی کارسجی بوو و گەورەترین دوژمنی کۆماری ڕۆم بوو. ھانیباڵ زیاتر لە ھەر شتێک بەناوبانگە بۆ ئەو توانایەی پیشانی دا لە دووەم جەنگی پونیکدا. ھانیباڵ پێشەوایی سوپایەکی کرد لە ئیبریاوە و بەسەر چیاکانی پیرینێس و چیاکانی ئەڵپدا سەرکەوت بەرەو باکووری ئیتالیا و لە زنجیرە جەنگێکدا ڕۆمانییەکانی بەزاند. لە جەنگی کانی ھانیباڵ توانی گەورەترین سوپای ڕۆم ببەزێنێت کە ڕۆما توانیبێتی پێکەوەی بنێت. سوپای ڕۆم بە ١٦ فەیلەق و بە گشتی ٨٦ ھەزار پیاو مەزەندە دەکرا، لە جەنگەکەدا زیاتر لە ٨٠٪ی سوپای ڕۆم کوژران یان بەدیل گیردران، لەنێوانیاندا فەرماندەکەیان.
ھانیباڵ چەندین ساڵ سوپاکەی لە ئیتالیا ھێشتەوە تاوەکو لە کۆتاییدا داگیرکارییەکی ڕۆمەکان لە باکووری ئەفریقا ناچاری کرد بگەڕێتەوە بۆ کارسج. ھانیباڵ جەنگەکەی دۆڕاند و رۆمانەکان ناچاریان کرد کە کارسج جێبھێڵێت و بچێت بۆ وڵاتی ئێران. لەوێ ئیمپراتۆریەتیی سلووکیی قایل کرد کە شەڕی دژ بە ڕۆم بکەن، ھانیباڵ ھەڵات دوای ئەوەی لە جەنگێکی دەریایی دۆڕا، کاتێک ڕۆمەکان داوایان لێ کرد کۆڵ بدات، ھانیباڵ کۆتایی بە ژیانی خۆی ھێنا.
ھانیباڵ بە یەکێک لە گەورەترین فەرماندە سەربازییەکانی مێژوو دادەنرێت. مێژوونووسی سەربازی تیۆدۆر ئەیرۆلت دۆج جارێک ھانیباڵی بە «باوکی ستراتیجی» ناوزەند کرد چونکە تەنانەت گەورەترین دوژمنیشی کە ڕۆمەکان بوون بیرۆکە سەربازییەکانی ئەویان بەکاردەھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل: ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی
کیتۆئەسیدۆزی دیابێتی
کیتۆئەسیدۆزی دیابێتی حاڵەتێکی مەترسیدارە لە ژیانی تووشبوان بە دیابێتی جۆری یەکەمە کە بە دەگمەن لە تووشبوان بە دیابێتی جۆری دوویشدا ڕوو دەدات. کیتۆسئەسیدۆزی دیابێتی ئاکامی کەمبوونی ئەنسۆلینە کە لە ئەنجامی ئەم حاڵەتەدا میتابۆلیزمی لەش لە سووتاندنی ترشەکانی چەوری بۆ کیتۆنەکان دەگۆڕدرێت کە ئەم کارە دەبێتە هۆی زۆربەی ئاکامە خراپەکانی کیتۆئەسیدۆزی دیابیتی.
نیشانەکان
بێقەراری، هیلاکی، ڕشانەوە، ئێشی سک، کەمبوونەوەی کێش و حاڵەتی کۆما نیشانە دیارەکانی کیتۆئەسیدۆزن. هەروەها تا، قۆزە، لەرزین و ئێشی جومگەکان.
تەشخیس
ڕواڵەتی نەخۆش، پێستی وشک، هەناسەدانی دژوار، وشکی دەم، کەمبوونی تۆرگۆری پێست و توندلێدانی دڵ هاوکات لەگەڵ زۆربوونی ڕادەی شەکەری خوێن و چەندین ئازمایشی دیکە دەتوانن پزیسک بۆ تەشخیسی کیتۆئەسیدۆزی دیابێتی ڕێنمایی بکەن.
سەرچاوکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شەکرە
جووجەسازی
جووجەسازی گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی جووجەسازی بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٬٤٤١ کەس لە ١٬٠٨٢ بنەماڵەدا بووە.
بێنینیو پواسنۆ
بێنینیو پواسنۆ نووسەری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٥٥٠ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٦یەم پۆل:لەدایکبووانی ١٥٣٧ پۆل:مردووانی ١٥٨٧ پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم
ڤیکتۆر ھوگۆ
ڤیکتۆر ماری ھوگۆ (لەدایکبووی ٢٦ی شوباتی ١٨٠٢–مردووی ٢٢ی ئایاری ١٨٨٥) ھۆنەر، نووسەری شانۆگەری، ڕۆماننووس، کاربەدەستی وڵات و چالاکوانێکی مافەکانی مرۆڤی فەڕەنسی بوو. سەرەتا ناوبانگی وێژەیی ھوگۆ لە فەڕەنسادا بەھۆی ھۆنراوەکانییەوە بوو، بەڵام ڕۆمانەکانیشی دیسان ڕۆڵیان ھەبوو لە ناوبانگەکەی. لەنێو چەندین بەرگ ھۆنراوە، بیرکردنەوەکان Les Contemplations و ئەفسانەی سەدەکان (La Légende des siècles) پایەیەکی ڕەخنەگریی بەرزیان ھەیە. ھوگۆ ھەندێکجار وەک گەورەترین ھۆنەری فەڕەنسی دەناسرێت. ناسراوترین کارەکانی لە دەرەوەی فەڕەنسا ڕۆمانەکانی بێنەوایان (Les Misérables) و قەموورەکەی نۆتردام-ن (ھەروەھا بە ئینگلیزی ناسراوە بە The Hunchback of Notre-Dame). ھۆگۆ لە شاپەرستێکی پابەندەوە لەو کاتەی گەنج بوو، بۆچوونەکانی بە تێپەڕبوونی چەند دەیەیەک گۆڕا و بوو بە لایەنگرێکی سەرسەختی کۆماری، لە کارەکانیدا پەنجە بۆ زۆربەی باسە ڕامیاری و کۆمەڵایەتیییەکان و ڕێچکە ھونەرییەکانی سەردەمی خۆی درێژ دەکات. بۆ ماوەی ١٥ ساڵ لە ساڵی ١٨٥٥ بۆ ساڵی ١٨٧٠ لە مەنفا ژیانی بەسەر بردووە. دامەزرێنەر و سەرۆکی فەخریی کۆمەڵەی ئەدیبان و ھونەرمەندانی جیھانی بووە لە ساڵی ١٨٧٨. ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی فەڕەنسا و ئەندامی کۆمەڵەی نیشتیمانیی فەڕەنسا بووە. لە ٢٢ی ئایاری ١٨٨٥ و لەتەمەنی ٨٣ ساڵیدا لە پاریس کۆچی دواییی کردووە و لە گۆڕستانی مەزنەکانی پاریس نێژراوە.
نووسینەکانی
ھۆگۆ یەکەم ڕۆمانی خۆی (Han d'Islande, 1823) ساڵێک پاش ھاسەرگیرییەکەی لە ساڵی ١٨٢٣دا بڵاو کردەوە و، دووەم ڕۆمانیشی (Bug-Jargal, 1826) پاش سێ ساڵ بڵاو کردەوە. لە نێوان ساڵەکانی ١٨٢٩ و ١٨٤٠دا پێنج بەرگی دیکەی ھۆنراوەی بڵاوکردەوە (Les Orientales, 1829; Les Feuilles d'automne, 1831; Les Chants du crépuscule, 1835; Les Voix intérieures, 1837و Les Rayons et les Ombres, 1840)، کە ناوبانگی ئەویان وەک یەکێک لە مەزنترین ھۆزانڤانانی لاواندنەوە و ھۆنراوەی لیریکی سەردەمی خۆی سەرخست.
ڤەندالیزم
وێنۆک|وێنەیەکی ئایینی لە ڕێگا گشتییەکان شکێندراوە و دزراوە
ڤیکتۆر ھوگۆ
نووسینەکانی
وەکو زۆرێک لە ھۆزانڤانانی گەنجی نەوەی خۆی، ھۆگۆ تەواو کاریگەر بوو بە فرانسوا ڕێنێ شاتۆبریاند، فیگەری ناسراوی جووڵەی وێژەیی ڕۆمانتسیزم و فیگەری دیاری وێژەی فەڕەنسای سەرەتاکانی سەدەی نۆزدەھەم. لە سەردەمی گەنجیدا، ھۆگۆ خۆی یەکلایی کردەوە کە یان دەبێت بە شاتۆبریاندێکی دیکە یانیش ھیچ و دەبێت ژیانی لە زۆر ڕووەوە ھاوشانی پێشینانی بوارەکەی بڕوات. ھۆگۆ، ھەروەکوو شاتۆبرایند، برەوی بە ڕۆمانتسیزم دا و لە ڕامیاییەوە تێوە گلا (ئەگەرچی زیاتریش وەک پاڵەوانی ڕژێمی کۆماری) و بەھۆی ھەڵوێستە ڕامیارییەکانییەوە دوورخراوەتەوە.
ئەو ھەر لە سەرەتای تەمەنیەوە سەرکەوتن و ناوبانگی بەدەست ھێنا. یەکەم کۆمەڵە ھۆنراوەی بەناوی (Odes et poésies diverses) لە ساڵی ١٨٢٢ لە سەردەمی لویسی ھەژدەیەمدا بڵاو کرایەوە. گەرچی ھۆنراوەکان بەھۆی پڕپەرۆشی و ڕەوانبێژییەکەیانەوە جێگای سەرسامی بوون، بەڵام کۆمەڵە ھۆنراوەی (Odes et Ballades) کە چوار ساڵ دواتر لە ساڵی ١٨٢٦دا بڵاو کرایەوە، دەری خست کە ھۆگۆ ھۆنەرێکی مەزن و شارەزایەکی سروشتی ھۆنراوەی لیریکی و گۆرانی داھێنەرانە.
ڤەندالیزم
ئەمڕۆکە ڤەندالیزم (بە ئینگلیزی: Vandalism)، وەک دیاردەیەکی جیهانی و بەتایبەت لە ناوچە شارییەکانی زۆرێک لە کۆمەڵگە مۆدێرن و هەروەها دواکەوتووەکان دەبیندرێ و دیاردەیەکی ڕوون و ئاشکرایە و وەک دیاردەیەکی ژیانی کۆمەڵایەتی کۆمەڵگای مۆدێرن بوونی هەیە و دەکرێ لە لایەنی جۆراوجۆرەوە لێی بنوڕین. لە ڕوانگەی زاراوەییەوە، ڤەندالیزم لە زمانی ئینگلیزیی ئاماژە بە لەناوبردنی بە ئەنقەستی دارایی و شوێنە گشتییەکان لە ئاستی شار دەکا و هەر چەشنە هەڵسوکەوتێکی وێرانکارانە، ناژیاری، دژه کولتوری و بێ بەزەییانەی لە فەزای گشتی شار لەخۆ دەگرێ(وەک: شکاندنی ژوورۆچکەی تەلەفونی گشتی، شکاندنی شووشەی پەنجەرەکان، نووسینی دروشم لەسەر دیوارەکانی شار و ...).
ڤیکتۆر ھوگۆ
نووسینەکانی
یەکەم بەرھەمی خەیاڵیی ھۆگۆ سەرەتا لە شوباتی ١٨٢٩دا و لەلایەن چارڵز گۆسەلینەوە بێ ناوی نووسەر بڵاو کرایەوە کە ڕەنگدانەوەی دەروونی کۆمەڵایەتیی نالەباری ئەو کاتە بوو کە بوو بەھۆی دروستبوونی بەرھەمی دواتری. Le Dernier jour d'un condamné (The Last Day of a Condemned Man) کە کاریگەرییەکی گرنگی لەسەر نووسەرانی دواتری وەکو ئەلبێرت کامۆ، چارڵز دیکنس و، فیدۆر دۆستۆیەڤسکی جێ ھێشت. کڵەود جویکس کە کورتەچیرۆکێکی بەڵگەنامەییە لە بارەی بکوژێکی ڕاستەقینەوە کە لە فەڕەنسا لەسێدارەدراوە، لە ساڵی ١٨٣٤دا دەرکەوت و لەلایەن ھۆگۆ خۆیەوە بە پێشەکییەک دانرا بۆ بەرھەمە مەزنەکەی لەسەر نادادیی کۆمەڵایەتی بە ناوی Les Misérables.
ھۆگۆ بە شانۆیییەکانی کرۆمۆڤێڵ (١٨٢٧) و ھێرنانی (١٨٣٠)
ھۆگۆ بوو بە پێشڕەوی ڕەوتی وێژەیی ڕۆمانتسیزم. شانۆنامەی «Hernani» کە مژدەی گەیشتنی ڕۆمانتسیزمی فەڕەنسی بەخشی، لە تەختی شانۆی «Comédie-Française» نمایش کرا، بە چەندین شەوی پڕ ئاژاوە پێشوازیی لێ کرا، ئەوەش بەھۆی پێکدادانی نێوان ڕۆمانتیکی و ترادیشناڵیستەکان لە بارەی ڕەچاونەکردنی یاسا نوێیەکانی کلاسیزم لە شانۆکەدا.
ڤەندالیزم
ئیتیمۆلۆژی
ئەم وشە لە ڕوانگەی ڕەچەڵەکناسییەوە لە وشەی ڤەندال گیراوە. ڤەندالەکان ناوی خێڵ و ئیتنیکێک لە دەستەی جێرمەنەکان بوون کە بە شەڕخوازی، دڵڕەقی و هێرشکاری بەناوبانگ بوون و سڵیان لە وێرانکاری و کوشتوبڕی خەڵکانی ناوچە و دەوروبەری خۆیان نەدەکرد. ئەم ڕوحی وێرانکاری و شەرئەنگێزی ڤەندالەکان بۆتە هۆی ئەوەی کە لە بابەتە پاتۆلۆژییەکان هەر چەشنە هەڵسوکەوتی دزێو و تاوانکارانە کە دەبێتە هۆی وێرانکاری نەزانانە و بەئەنقەستی دارایی و شوێنە گشتییەکان و هەروەها دژایەتیی و لەناوبردنی ئاسەواری هونەری و ژیاری، بە ناوی ڤەندالیزم پێناسە بکرێ. شایانی باسە بەو کەسەی کاری ڤەندالیستی دەکا:"ڤەندال" دەڵێن.
ڤیکتۆر ھوگۆ
ھۆگۆ بە شانۆیییەکانی کرۆمۆڤێڵ (١٨٢٧) و ھێرنانی (١٨٣٠)
ناوبانگی ھۆگۆ لەگەڵ شانۆیییەکانی دواتریدا ھەڵکشا لەوانەش ماریون دیلۆرمێ (١٨٣١)، پاشا خۆی سەرقاڵ دەکات (١٨٣٢)، ڕووی بلاس (١٨٣٨).
ڕۆمانی «قەمبوورەکەی نۆتردام»ی ھۆگۆ لە ساڵی ١٨٣١ بڵاو کرایەوە و ھەر زوو وەرگێڕدرایە سەر زمانەکانی دیکە لە تەواوی ئەورووپادا. یەکێک لە کاریگەرییەکانی ڕۆمانەکە ناچارکردنی پاریس بوو بۆ بنیاتنانەوەی کاتیدراڵی نۆتردام کە سەرنجی ھەزاران گەشتیاری بۆ خۆی ڕاکێشا کە ئەو ڕۆمانە بەناوبانگەیان خوێندبووەوە. ھەروەھا پەرتووکەکە ئیلھامبەخشی پێزانینی زیاتر بوو بۆ باڵەخانەکانی سەردەمی ڕێنیسانس کە دوای ئەوە دەست کرا بە پارێزگاریکردنێکی چالاکانە لێیان.
ڤەندالیزم
هۆکارەکان
توێژینەوە دەروونناسی و پەروەردەییەکان ئاماژە بەوە دەکەن، ڤەندالیزم پتر ڕەچەڵەکی دەرەکیی هەیە و لە بارودۆخی ژینگە سەرچاوە دەگرێ و بارودۆخی کۆمەڵایەتیی شارەکان وەک ئاستی داهات، ئاسانکاری ڕاژەیی و بژیوی ژیان، بێبەشبوونی چینایەتی، ڕەوکردن لە گوندەوە بۆ شار و ... ئەگەری ڕوودانی ئاکاری ڤەندالی پتر دەکەن. هۆکارەکانی ڕوودانی ڤەندالیزم کۆمەڵێکی لێکاڵاو لە هۆکارە کولتوری و کۆمەڵایەتییەکانن. لە کۆمەڵگە کێشەی بێکاری، دابین نەکردنی ئاسانکاری بۆ کاتی پشوو و بەتاڵ نەبوونەوەی ورووژێنەر و بزوێنەرە ڕوحییەکانی میرمنداڵان گرنگترینی ئەوانن. ڤەندالیزم یاخیبوون و شۆڕشێکە کە هۆکاری تایبەتی خۆی هەیە. بۆ پێشگرتن لەم کێشە، ئێمە دەبێ بەرانبەر بە کەمتەرخەمی کۆمەڵایەتیی، گۆشەگیری و دابڕانی کۆمەڵایەتیی و لەناوچوونی بەها کۆمەڵایەتییەکانی جیرانەتی و بنەماڵەیی ڕاوەستینەوە.
ڤیکتۆر ھوگۆ
ھۆگۆ بە شانۆیییەکانی کرۆمۆڤێڵ (١٨٢٧) و ھێرنانی (١٨٣٠)
ھۆگۆ ھەر لە سییەکانی سەدەی نۆزدەھەمەوە بەرنامەی بۆ ڕۆمانێکی گەورە لە بارەی خەمخواریی و نادادیی کۆمەڵایەتییەوە داڕشت، بەڵام حەڤدە ساڵی ویست بۆ ڕۆمانی بێنەوایان کە تەواو ببێت و تا دواجار لە ساڵی ١٨٦٢دا بڵاو بۆوە.
ڤەندالیزم
جۆرەکانی ڤەندالیزم
بەگشتی دەتوانین جۆرەکانی ڤەندالیزم بەم شێوە پۆلین بکەین:
ڤیکتۆر ھوگۆ
ھۆگۆ بە شانۆیییەکانی کرۆمۆڤێڵ (١٨٢٧) و ھێرنانی (١٨٣٠)
ھۆگۆ جێھێشتنی زیندانی تۆلۆن لەلایەن زیندانییەکانییەوە لە یەکێک لە چیرۆکەکانی سەرەتایدا بە ناوی «Le Dernier Jour d'un condamné» بەکارھێنا، ئەگەرچی تا ساڵی ١٨٤٥ دەستی بە نووسینی پەرتووکەکە نەکرد. لە ساڵی ١٨٣٩ چوو بۆ شاری تۆلۆن بۆ سەردانی زیندانی باگن و تێبینیی وردی لەبارەی شوێنەکەوە وەرگرت. لەسەر یەکێک لە لاپەڕەی تێبینییەکانی لەبارەی زیندانەکەوە بە پیتی گەورە و تۆخ ناوێکی شیاوی بۆ پاڵەوانی پەرتووکەکە نووسیوە کە «جین ترێجیان»ە. کاتێک دواجار پەرتووکەکە نووسرا ناوەکە بوو بە «جین ڤاڵجیان».
ھۆگۆ زیرەکانە ئاگاداری نایابیی ڕۆمانەکە بوو، وەک ئەوەی لە ٢٣ی ئازاری ١٨٦٢ لە نامەیەکیدا بۆ خاوەنی دەزگای چاپەکە، ئەلبێرت لاکرۆیکس نووسیویەتی: «باوەڕم وایە کە ئەم پەرتووکە یەکێک دەبێت لە لووتکەی کارەکانم—گەر خاڵی وەرچەرخانیان نەبێت.» بڵاوبوونەوی ڕۆمانی بێنەوایان گەیشتە بەرزترین ئاستی مەزاد. پێش شەش مانگ لە دەرچوونی، دەزگای چاپی بەلجیکیی لاکرۆیکس و «Verboeckhoven» دەستیان کرد بە کەمپەینێکی بەبازاڕکردن لە ڕۆژنامەکانەوە سەبارەت بەو بەرھەمە کە بۆ ئەو کاتە شتێکی ناباو بوو. ھەروەھا، بەشی یەکەمی ڕۆمانەکە بە ناوی «Fantine» لە ھەمان کاتدا لە شارە گەورەکاندا بڵاو کرایەوە. ژمارەیەک لە پەرتووکەکە ھەر لە ماوەی کاتژمێرەکانی سەرەتادا فرۆشرا و، کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر کۆمەڵگای فەڕەنسی ھەبوو.
ڤەندالیزم
سەرچاوەکان
Cowan, Robert(2007), The dictionary of Urbanism. London; Streetwise press.
ڤیکتۆر ھوگۆ
ھۆگۆ بە شانۆیییەکانی کرۆمۆڤێڵ (١٨٢٧) و ھێرنانی (١٨٣٠)
دامەزراوە ڕەخنەیییەکان بەگشتی دژایەتیی ڕۆمانەکەیان دەکرد؛ دامەزراوەی تاین بە ناورد دەیبینی، باربی دی ئۆرێڤیلی گلەییی لە زمانە بازاڕییەکەی کرد، گۆستاڤ فلۆبێر نە ڕاستی و نە مەزنیی تێدا نەدۆزییەوە، برایانی گۆنکوور بەتوندی ڕەخنەیان لە لایەنە ھونەرییەکەی گرت، بوودلێر ئەگەرچی خوێندنەوەی ئەرێنیی بۆ کردبوو، لە ڕۆژنامەکاندا بەنھێنی بە «بێزراو و گەوجانە» سەرزەنشتی کرد. بێنەوایان تا ڕادەیەکی وا لای جەماوەر پەسەند بوو کە ئەو ئاریشانەی بەرزی کردنەوە خرانە بەرنامەی کاری کۆڕی نیشتیمانیی فەڕەنساوە. تا ئەمڕۆش ئەو ڕۆمانە ناودارترین ڕۆمانی ھۆگۆیە، لە سەرانسەری جیھاندا ناودارە و، کراوەتە بەرنامەی فیلم و تەلەڤیزیۆن و شانۆ.
چیرۆکێکی تەمومژاوی ھەیە کە دەڵێت کورتترین نامەگۆڕینەوەی مێژوو لە نێوان ھۆگۆ و بڵاوکارەکەی ھێرست و بلاکێتدا بووە و ئەوەش لە ساڵی ١٨٦٢دا. ھۆگۆ لە پشووی کاردا بووە کاتێک ڕۆمانی بێ نەوایان بڵاوبووەتەوە. بە ناردنی یەک یەکەی نووسینی تەلەگرام و پرسینی "؟" پرسیاری کاردانەوەی خەڵکی کردووە بۆ کارەکەی. بڵاوکارەکەش وەک ئاماژەیەک بۆ سەرکەوتنی بەرھەمەکە بە ناردنی نیشانەی "!" وەڵامی داوەتەوە.
ڤەندالیزم
سەرچاوەکان
Goldstein, Arnold.p(1996), School-Oriented Interventions"Controling Vandalism. London; Reprinted with Permission of the Guilford Press.
ڤیکتۆر ھوگۆ
ھۆگۆ بە شانۆیییەکانی کرۆمۆڤێڵ (١٨٢٧) و ھێرنانی (١٨٣٠)
ھۆگۆ لە ڕۆمانی دواتردا (Les Travailleurs de la Mer–Toilers of the Sea) کە لە ساڵی ١٨٦٦دا بڵاوبووەوە، لە کێشەی ڕامیاری و کۆمەڵایەتی دوور کەوتەوە. پەرتووکەکە پێشوازیی باشی لێ کرا، بە ئەگەرێکی زۆرەوە بەھۆی سەرکەوتنی پێشتری ڕۆمانی بێ نەوایانەوە. ھۆگۆ ڕۆمانەکەی پیشکەش بە دوورگەی دەربەندی گێرنسی کرد کە پانزە ساڵی مەنفای تێدا بەسەر برد. لە ڕۆمانەکەدا چیرۆکی پیاوێک دەگێرێتەوە کە ھەوڵی بەدەستھێنانی ڕەزامەندیی باوکی خۆشەویستەکەی دەدات لە ڕێگەی ڕزگارکردنی کەشتییەکەیەوە کە بە مەبەست لەلایەن کاپتنەکەیەوە لە دوورگەیەکدا جێدەھێڵرێت بەو ھیوایەی ئەو بەو گەنجینەی پارەیەوە کە کەشتییەکە دەیگوازێتەوە، ھەڵبێت، ئەوەش لە ڕێگەی شەڕێکی شەکەتکەری زانستی ئەندازیاریی مرۆڤ لە دژی ھێزی دەریا و جەنگ دژی دڕندەیەکی دەریاییی ئەفسانەئاسا کە ئاژەڵێکی زەبەلاحی دەریایییە.
ڤەندالیزم
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:تاوانەکان
ڤیکتۆر ھوگۆ
ھۆگۆ بە شانۆیییەکانی کرۆمۆڤێڵ (١٨٢٧) و ھێرنانی (١٨٣٠)
لە ڕۆمانی دواتردا (L'Homme Qui Rit – The Man Who Laugh) ھۆگۆ گەڕایەوە سەر ئاریشە ڕامیاری و کۆمەڵایەتییەکان کە لە ساڵی ١٨٦٩دا بڵاوبووەوە و تێیدا وێنەیەکی ڕەخنەییی بۆ سیستمی بەگزادەیی کێشا. ڕۆمانەکە بە ھەمان ڕادەی ھەوڵەکانی پێشتری سەرکەوتوو نەبوو. ھۆگۆ خۆیشی دەستی بە دووان کرد لەبارەی دوورکەوتنەوەی ئاستی ئەو و ھاوسەردەمە ئەدیبەکانی لەوانەش فلۆبێر و ئێمیل زۆلا کە ڕۆمانە ڕیالیستی و ناچرالیستییەکانیان خەریک بوو ئیدی ڕادەی خۆشخوانییان لە کارەکانی ھۆگۆ زیاتر دەبوو.
کارە سەرھێڵەکان
ڤیکتۆر ھوگۆ پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٢ پۆل:مردووانی ١٨٨٥ پۆل:نووسەرانی فەنتازیی فەڕەنسی پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانست و ھونەری سربیا پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی پۆل:ڕۆمانتیزم پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
پڕۆفایلی چەورییەکان
پرۆفایلی چەورییەکان جۆرێکی تاقیکردنەوەی خوێنە کە پێناسەی چەورییەکان لەناو خوێن دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:پشکنینە پزیشکییەکان پۆل:پشکنینەکانی خوێن پۆل:چەورییەکان
دەرزیان
دەرزیان گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی دەرزیان بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٨٩ کەس لە ٩٧ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
ھایاوۆ میازاکی
ھایاوۆ میازاکی (宮崎 駿، میازاکی ھایاۆ، لەدایکبووی ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٤١ لە تۆکیۆ) دەرھێنەر، بەرھەمھێنەر، دروستکەری ئەنیمێ، سیناریۆنووس، نووسەر، مانگاکا، و دامەزرێنەری ستۆدیۆکانی گێبڵیە. لە ساڵی ١٩٤٤ بەھۆی شەڕی نێوان ئەمریکا و ژاپۆن دەچێتە شارۆچکەی کانۆما واتە بەشێکی ژیانی لەنێو شەڕدا بووە. ھەر لەبەر ئەمەش کاردانەوەیەکی تەواوی لە بەرھەمەکانیدا ھەیە. لە ساڵی ١٩٦٣ لەزانکۆی گاکوشاین بەشی ئابوری و زانستی سیاسی تەواو دەکات، بەڵام لەگەڵ ئەو بەشەشدا جارو بار لەکاتی پشووەکاندا سەردانی کۆلێجی ئەدەبیاتی منداڵان دەکات و حەزێکی زۆری بۆ ئەو بەشە دەبێت. لە ساڵی ١٩٦١ بووەتە ئەندام لە کۆمپانیای تۆئی تۆوگا و پاشان چەند کۆمپانییایەکی تر دەگۆڕیت و لەیەکەم بەرھەمی ئەنیمیدا وەک دەرھێنەرو وێنەکێش و نووسەر بەشداری دەکات ناوبانگێکی تەواو لەسەدەکانی پێشوودا و تائێستەش بۆ خۆی مسۆگەر دەکات، کە ئەویش (کۆنان کوڕەکەی دواڕۆژ) (کە بە عەدنان و لینا ناسراوە لە وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست) لە ساڵی ١٩٧٨ بەرھەمدەھێنێت. لە دواتر لەلایەن چەند کۆمپانییایەکی زەبەلاحی جیھانییەوە گرێبەستی لەگەڵدا دەکرێت وەک کۆمپانیای واڵت دیزنی پیکچەرز و وارنەر برۆس. پاشان بە ھاوکاری چەند ھاوڕێیەکی ستۆدیۆیەکی تایبەت بە بواری ئەنیمی لە تۆکیۆ دادەمەزرێنن بە ناوی (ستۆدیۆی گێبڵی) کە ساڵانە یەک بەرھەمی فیلمی ئەنیمی بەرھەمدەھێنن و بۆ زۆرێک لە زمانەکانی جیھان وەردەگێڕدرێن و خەڵاتی جیھانییان پێدەبەخشرێت. ھایاو میازاکی خانەوەداکەشی ھەمان ڕێچکەی ئەمیان گرتووە، (گۆرۆ میازاکی) کە کوڕە گەورەیەتی شوێنی باوکی گرتووەتەوە. لە مانگی ٨ ی ٢٠١٣ ھایاو لە میدیاکانەوە بڵاوی کردەوە کە دواکاری فیلمی (ھەستانەوەی زریان) ە و پاش ئەوە خانەنەنشین دەکرێت و کار ناکات، ئەمەش نیگەرانییەکی یەکجار زۆری لەلای ھەوادارانی دروست کرد. بەڵام لە ساڵی ٢٠١٩ ڕایگەیان کە نیازی بەرھەمھێنانی فیلمێکی تری ئەنیمییە بە ناوی؟How Do You Live (چۆن دەژیت؟)
کارەکانی تری ستۆدیۆکانی گێبڵی
Studio Ghibli - 株式会社スタジオジブ
سەرچاوەکان
* پۆل:ئاشتیخوازە ژاپۆنییەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی پۆل:پیاوە فێمینیستەکان پۆل:خەڵکی تۆکیۆ پۆل:دەرچووانی زانکۆی گاکوشوین پۆل:دەرھێنەران لە بردنەوەی خەڵاتی گۆڵدن بێر پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن پۆل:دیزاینەرانی کارەکتەری ئەنیمێ پۆل:زیندووان پۆل:فێمینیستە ژاپۆنییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١ پۆل:نەخشکێشە ژاپۆنییەکان پۆل:نووسەرانی فێمینیست پۆل:ھونەرماندانی خەیاڵیی ژاپۆنی لەسەر بنچینەی تێڕامان پۆل:ھونەرمەندانی ژاپۆنی پۆل:ھونەرمەندانی فانتازیا پۆل:ھونەرمەندانی فێمینیست پۆل:وێنەکێشانی مانگا پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکانی ئەنیمێ پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمێ پۆل:وەرگری خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەکادیمیا
مەلاشێخ
مەلاشێخ (Melaşêx، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٦ کەس لە ٢٥٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
کابالا
وێنۆک|درەختی کابالا بەزمانی عیبری. کابالا بیرووباوەڕێکی ڕۆحانی جووەکانە. لەسەرەتای سەدەی یەکی زایینی لەلایەن شەمعون بار یۆجایەوە دەستیپێکرد. بیرووباوەڕی کابالا ئەوەیە کە چۆن دەتوانین خەیاڵ و ئەندێشەیەک ببینین و هەستیپێبکەین. کابالا کاریگەری لەسەر بەشێک لە جووەکان هەبووە.
کابالا لەسەر ١٠ بنەما پێکدێت کە پێی دەڵێن درەختی کابالا کە نیشانەی ١٠ هێزە کە کاریگەرییان لەسەر جیهان هەیە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
مەقامی عەجەم
thumb|نەخشی مەقامی عەجەم مەقامی عەجەم لە مەقامە سەرەکییەکانی ڕۆژھەڵات و ھاوتای دوو پەیژە مۆسیقای ڕۆژئاوادا، عەجەم لە نیشانەکانی مۆسیقا بەپێی چەند دوورییەک و ڕێسایەکی دیاریکراو کە بۆ پۆلێنکردنی ئاوازی موزیکی دیزاین کراوە، بە شوێنی فەرھەنگێکی مارک دوو دەست پێدەکات و کۆتایی پێ دێت. مەقامی عەجەم شوێنێکی بنەڕەتییە و لەسەر پلەی عەجەم (دوو) و لە ڕۆژھەڵاتی بە عەجەم ئەشێران ناودەبرێن چونکە لەسەر پلەی عەجەم ئەشێران کە تۆنی سی بیمۆڵ دەگرێتەوە. ئەم پەیژەیە زۆر بە مۆدی ماژۆر لە موزیکی ڕۆژاوا دا لێکچوونی ھەیە.
یەکەم ھەست کاتێک گوێت لێ دەبێت
کاتێک گوێت لە ئامێرەکانی ژەنینی ئەم ئەم مەقامە دەبێت ئەوە دەردەخات کە تۆ بەتەواوی ئاوازی ڕۆژئاوایی دەبیستیت و لەبەر ئەوە پێی دەگوترێت مەقامی عەجەم و واتای عەجەم ئەو کەسەیە کە عەرەبی نازانێت بۆیە ناوی لێنراوە چونکە لە مەقاماتەکانی ڕۆژھەڵاتییەکانی تر ناچێت.
نیشانەکانی مەقام و زانیاری
ھیچ نیشانەیەکی گواستنەوە لە پەیژە مەقامی عەجەمدا نییە، چونکە ھەموو نیشانەکانی سروشتین و ھیچ تۆنی بیمۆڵ و دێز لەنێو ئاوازەکاندا نییە.
ئەمانەش ببینە
مەقام مەقامی بەیات
سەرچاوەکان
پۆل:بنەماڵەی مەقامی عەجەم
بڕیارنامەی ١٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی تەمموزی 1960دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 873‌ەم، بە 8 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و 3ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
ڤەندال
وێنۆک|هێڵی شین؛ نەخشەی کۆچی ڤەندالەکان لە ئەوروپا و باکووری ئەفریقا نیشان دەدا ڤەندال یان وەنداڵەکان خێڵێک بوون لە هۆزە ئەڵمانییەکان. ڤەندالەکان خێڵێکی ئەڵمانیای ڕۆژهەڵات بوون، یان کۆمەڵێک خێڵ بوون کە سەرەتا لە باشووری پۆلەندا(لەهستان) بیستراون، بەڵام پاشان کەناراوەکانی دەریای بەڵتیکیان بەجێ هێشتووە و هاتوونەتە گشت ناوچەکانی ئەورووپا وە چوون بۆ ئیسپانیا بەڵام لەبەر ئەوەی گووتە ڕۆژئاواییەکان لەوێ باڵا دەست بوون پاش ڕووبەڕووبوونەوەیان لەگەڵ گووتە ڕۆژئاواییەکان بە ناچاری لە ڕێگەی دەریاوە پەڕینەوە بۆ باکوری ئەفریقیا دەستیان بەسەر هەر یەکە لە مەغریب و جەزائیری ئێستادا گرت لە سەدەی پێنجی زایینی.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەڵمانیا پۆل:ئەورووپا پۆل:باکووری ئەفریقا پۆل:مێژووی نوومیدیا
پارێزگای تۆکات
پارێزگای تۆکات یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی دەریای ڕەش ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری تۆکاتە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای تۆکات پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
شادیە حەیدەری
وێنۆک|شادیە حەیدەری لە ساڵی ٢٠١٢، لە کاتێکدا خۆی دەناسێنێت. شادیە حەیدەری (لەدایکبووی ١٥ی ئایاری ١٩٦٧ لە سەقز) سیاسەتوانی کوردی سوێد و نوێنەری یۆتۆبۆری لە پەرلەمانی سوێدە. ئەو ئەندامی پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:خەڵکی سەقز پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:سیاسەتوانانی سوێدی پۆل:سویدییەکانی بە ڕەگەز کورد
ئەنوەر قەرەداغی
ئەنوەر قەرەداغی مۆسیقاری کوردی خەڵکی سلێمانییە. سەرەتای گەشەی کاری ھونەریی ئەو لە ئاخری شەستەکاندا لە ڕادیۆ بەغداوە دەستی پێ کرد. مەزھەر خالقی گۆرانیبێژی کورد ئەنوەر قەرەداغی بە یەکێک لە شارەزایانی مۆسیقای ڕەسەنی کوردی ناو دەبات.
سەرچاوە
کوردپرێس؛ خالقی: ئەنوەر قەرەداغی ھەڵگری مۆسیقای ڕەسەنی کوردی
پۆل:خەڵکی قەرەداغ پۆل:ھونەرمەندانی کورد پۆل:ژەنیارانی کورد
پێڕستی ئاسانکاری لە ئەنجامدانی کار
[[File:Ease of Doing Business 2020.png|thumb|نەخشەی پێوەرەکانی ئاسانکاری بۆ بازرگانی بانکی نێودەوڵەتی بۆ ساڵی ٢٠٢٠
پێڕستی ئاسانکاری لە ئەنجامدانی کار پێوەرێک بوو کە بە ھاوبەشی لەلایەن سیمۆن جانکۆڤ و مایکل کلاین و کارلی مەکلیشەوە دروستکرابوو، کە سێ ئابووریناسێکی پێشەنگی گرووپی بانکی جیھانی بوون.Group]]. پلەی بەرزتر لەسەری (ژمارەیەکی کەمتر) ئاماژەیە بۆ باشتر، بەزۆری سادەتر، ڕێساکان بۆ کارەکان و پاراستنی بەھێزتر بۆ مافی خاوەندارێتی تایبەت. توێژینەوە ئەزموونییەکان کە لەلایەن بانکی نێودەوڵەتییەوە پارەیان بۆ دابینکراوە بە مەبەستی پاساوھێنانەوە بۆ ئەم کارە دەریانخست کە کاریگەری باشترکردنی ئەم ڕێسایانە لەسەر گەشەی ئابووری زۆرە. بانکی نێودەوڵەتی لە مانگی ئەیلولی ٢٠٢١دا بڵاوکردنەوەی ئەم ڕاپۆرت و پێڕستەی وەستاند.
زمانی سەنگێسەری
زمانی سەنگێسەری یەکێک لە زمانەکانی لقی باکووری ڕۆژاوای ئیرانییە. ژمارەی ئاخێوەرانی ئەم زمانە بە ٣٦،٠٠٠ کەس خەمڵێنراوە. ھەندێک لە وشەکانی ئەم زمانە ھاووینەیییان ھەیە لەگەڵ زمانی کوردی.
وێژە
وێژەی زمانی سەنگێسەری لەدرێژای مێژوودا بە شێوەی زارەکی بووە. لە ساڵی ٢٠١٤دا یەدوڵڵا حاجی عەلیان کتێبێک بە ناوی چوکرخوونە (ماڵێک بۆ کایە) بە زمانی سەنگێسەری چاپ کرد. ئەم کتێبە سەبارەت بە ڕێوڕەسمێک بە ناوی مەردگیران (پیاوگرتن) لە ناوچەی سەنگێسەر لە پارێزگای سمنانی ئێرانە کە لە ڕۆژی ٥ی خاکەلێوە پیاوەکان مافیان نەبووە لە ماڵەکان بێنە دەرەوە و ئەگەر پیاوێک لە شاردا دەبیندراو تاوانبار دەکراو و دەگیردراو. ئەم کتێبە بە ناونیشانی ژێر گەیشتووەتە بە چاپ:
نموونەیەک لە دەقی سەنگێسەری
عەلیجوون حووری پە بە و میا یکە خاھشی خاموون داندی یونە کو دلتەنگی میوون نییە، ھەم جا بمییون چوکرخوونە دنو تا ھەم کاتونرە سەرموس تەعین کرون خاھش خام داندی ئشتون ئەخلاقدە تەل نەکرین و ڤیشتەر تەماشا ھاکرین ئەندو دیم دوخترونی کرتو میا ئیشاللا خاتنو ھەمیشێ سالم بو ھەر کمین رە یکە بەخت ئەھلی خا برسە ڤیشتر ڤیتریێ شعر بخوونین تا ناراحەتی دەرمیوون نەبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زمانە ئێرانییەکان پۆل:زمانەکانی ئێران پۆل:زمانەکانی پارێزگای سمنان پۆل:زمانە کاسپیەنیەکان
کانیدینار
کانیدینار شارێکە لە شارستانی مەریوان. خەڵکی کانیدینار بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٬١٢٧ کەس لە ١٬٢٣٢ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان پۆل:شارستانی مەریوان پۆل:شارەکانی ئێران
بەوراوا
بەوراوا (Bewrawa، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٦٧ کەس لە ٢٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
تووتمان
تووتمان گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی تووتمان بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢١٤ کەس لە ٤٠ بنەماڵەدا بووە.
ژاک گرێڤا
ژاک گرێڤا شاعیر، شانۆنووس و پزیشکی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
تووتمان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
ژاک گرێڤا
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٥٣٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٥٣٨ پۆل:مردووانی ١٥٧٠
قشڵاخ
قشڵاخ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی کاکەمەند، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ئیمپڕاتۆر گۆ-ساگا
ئیمپڕاتۆر گۆ-ساگا (後嵯峨天皇، گۆساگا-تێنۆ، ١ی نیسانی ١٢٢٠ - ١٧ی ئازاری ١٢٧٢) ٨٨مین ئیمپڕاتۆری ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە ١٢٤٢ بۆ ١٢٤٦ بوو.
قشڵاخ
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نشکۆڵان
نشکۆڵان (Nişkollan، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٤ کەس لە ١٤١ بنەماڵەدا بووە.
فەزای گشتی
وێنۆک|فەزای شار([[فلۆڕەنس)]] بەشیوەیەکی ئاسایی فەزای گشتی، بەو فەزایانەی پێناسە کراون کە هەموو شارمەندان و هاووڵاتیان بە ئازادیی(و لەڕووی یاساییەوە) دەتوانن دەستیان پێ ڕابگا، فەزای گشتیی شار تەنیا لە شەقامان پێک نەهاتووە، بەڵکوو پلازا(گۆڕەپانی گشتیی شارPlaza) و مەیدانانیش لەخۆ دەگرێ. هەروەها فەزای ژوورەوەی بیناکان وەک کتێبخانە و هۆڵە گشتییەکانی شاریش دەگرێتەوە.
فەزای گشتیی لە نێوان فەزا تایبەتەکانی ماڵەوە و کار هەڵکەوتووە و وەها فەزاگەلێ بەگشتی وەک فەزای دیمۆکراتیکی کۆبوونەوە و بەشداری سیاسی دەردەکەون، لەوێ دەرێیە گروپگەلی لەپەراوێز خراو دەتوانن داوای مافی ڕەوای خۆیان بکەن. بەکارهێنانی وەها فەزاگەلێ بۆ ناڕەزایی دەربڕینی سیاسی، مانۆر و مانگرتن جەخت کردنە لەسەر ڕۆڵی سیاسیی ئەوان. لە ڕەوڕەوەی میژوودا، ئاشکرایە بەگشتی بزووتنەوەگەلی شۆڕشگێڕانە، لە شەقامەکان ڕوویان داوە و ئەم فەزا گشتییە ڕەنگە ببێتە مەیدانی مڵملانێی نێوان دەوڵەت و یاسا و ئەو کەسانەی کە لە دووی سەپاندنی تەکووزییەکی نوێی کۆمەڵایەتییەوەن. نموونەیەکی ئەمە لێژیۆنە دەرەکییەکانی فەڕەنسا لە شۆڕشەکانی فەڕەنسای سەدەی نۆزدەهەمن کە لە شەقامەکانی پاریس ڕۆڵیان گێڕا، هەروەها ڕووبەڕوو بوونەوەی ئەم دواییانەی نێوان ناڕەزایانی بزووتنەوەی دژە جیهانگیری و پۆلیسی دژەئاژاوە لە سیاتل لەم تاقمەن.
سەرچاوە
Caves, Roger w. (2005), Encyclopedia of the City, Routledge.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
کاردانەوەی ناوکی
کاردانەوەی ناوکی (ئینگلیزی: Nuclear reaction) بریتییە لەو کاردانەوەیەی کە کار لە ناوکی گەردیلە دەکات.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کیمیای ناوکی پۆل:فیزیکی ناوکی پۆل:چەمکە فیزیکییەکان پۆل:دیاردە فیزیکییەکان
ئاڵکەڵوو
ئاڵکەڵوو (Allkellû، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠12دا 621 کەس لە 105 بنەماڵەدا بووە.
شوێن و هەڵکەوتنی گوند
ئەم گوندە لە 25 کیلۆمتری باشوری ڕۆژهەڵاتی شاری سەقز هەڵکەوتووە ،کە ڕێگای سەرەکی ئەم گوندە لە سەر ڕێگای سەقز بە سنەیە.ئاڵکەڵوو لە نزیکی بەندئاوی شەهید کازمییە و ئەمە بووە بە هۆی ئەوە کە هێندێک لە دانیشتوانی ئەم گوندە سەرگەرمی گرتنی ماسی لە ئاو بن.
کەساییەتیەکان
رەئووفی پەرەستار فەرماندە و ئەندامی ناوداری سیاسی و چەکداری پارتی کۆمەڵەی کوردستان کە لەدایک بووی ئەو گوندەیە.
مەلا کەریم سائب ناسراو بە زاری شاعیری هاوچەرخ کە لەدایک بووی گوندی ئاڵکەڵوو بووە و لە ساڵی 1361 هەتاوی لە گوندی ئاره‌بوغڵوو شاری سەقز لە تەمەنی 76 ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز پۆل:پارێزگای کوردستان کوردستان پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کوردستان
شەوی یەڵدا
شەوی یەڵدا یان شەوی چلە ئەو شەوەیە کە تیایدا خۆروەگەڕی زستان تیایدا ڕوو ئەدات، لە کەلتوری فارسدا جەژنێکە لە درێژترین و تاریکترین شەودا. لە کوردیدا وشەی یەڵدا زیاتر بەکاردێ نەک چلە کە ئەکرێ هەندێ بەکاری بهێنن. نالیش هەڵبەستێکی بەناوی شەوی یەڵدا هەیە و گۆرانیبێژی کورد عەدنان کەریم کردویەتی بە گۆرانی و ناوی ئەلبومێکی هەڵگرتوە.
شەوی یەڵدا، لە نیوەگۆی باکوری زەویدا و لە جوگرافیای کوردستانی گەورەدا شەوی ٢١ لەسەر ٢٢ درێژترین شەو ئەبێت، چونکە کاتی خۆروەگەڕ بۆ هەرجێگایەکی سەر زەوی جیاوازە و ئەکرێ بەپێی هێڵەکانی پانی و درێژی زەوی کاتەکەی دیاری بکرێت، وە ئەو شەوەی خۆروەگەڕی تێدا ڕوو ئەدات درێژترین شەوە.
واتای یەڵدا
"یەڵدا" لە بنەڕەتدا وشەیەکی سوری بە واتای لەدایکبوون و لەدایک بوون دێت. چونکە سورییەکان پێیان وابوو کە شەوی یەڵدا هاوکاتە لەگەڵ زیندووبوونەوەی عیسا مەسیح. لە فەرهەنگی ئێراندا یەڵدا یان شەوی ژانویە شەوی لەدایک بوونی خۆشەویستی و بەزەییە. ڕۆژئاواییەکان لەگەڵ جەژنی کریسمسدا یەڵدایان پێکەوە گرێداوە و ڕۆمییەکان وشەی ناتالیسیان بۆ لەدایکبوون بەکارهێناوە. مەسیحییەکانی سوریا وشەی یەڵدایان هێنایە ئێران و لەو کاتەوە نزیکەی وەک خۆی ماوەتەوە.
داب و نەریتی
لە زەردەشتی نەریتی درێژترین و تاریکترین شەوی ساڵ ڕۆژێکی ناخۆشی تایبەت بوو، و پراکتیزەکانی ئەو ڕۆژەی ئێستا بە "شەب-ی چەللە/یەڵدا" ناسراوە لە بنەڕەتدا داب و نەریتێک بوون کە مەبەست لێی پاراستنی مرۆڤەکان بوو لە خراپە ( سەیری dews) بکە لەو شەو درێژەدا، کە لەو کاتەدا هێزە خراپەکانی ئەهریمان خەیاڵ دەکرا کە لە...  لوتکەیان. ئامۆژگاری خەڵک دەکرا کە زۆربەی شەوەکە بەئاگا بمێننەوە، نەک بەدبەختی بەسەریاندا بێت و دواتر خەڵک لە سەلامەتی کۆمەڵێک هاوڕێ و خزم کۆدەبنەوە و دوا میوەی ماوەتەوە لە هاویندا هاوبەشی بکەن و ڕێگایەک بدۆزنەوە بۆ ئەوەی ئەو شەو درێژە پێکەوە تێپەڕێنن لە کۆمپانیایەکی باشدا. ڕۆژی دواتر (واتە یەکەم ڕۆژی مانگی دای) دواتر ڕۆژی ئاهەنگگێڕان بوو، و (لانی کەم لە سەدەی ١٠دا، وەک لەلایەن  البیرونی)، جەژنی یەکەم ڕۆژی مانگی داع بە حوڕەم-روز (ڕۆژی خۆشی) یان نەواد-روز (نەوەد ڕۆژ بەجێهێڵراوە بۆ نەورۆز]) ناسرابوو. هەرچەندە گرنگی ئایینی شەوی تاریکی درێژخایەن لەدەستچووە، بەڵام نەریتە کۆنەکانی مانەوە لە درەنگانی خەبەر لە کۆمەڵگەی دۆست و خێزاندا تا ئێستا لە کولتوری ئێراندا ماوەتەوە.ئاماژەکان بۆ فێستیڤاڵە کۆنەکانی تر کە لە دەوروبەری وەرزی وەرزی زستاندا بەڕێوەدەچن، لە هەردوو دەقی فارسی ناوەڕاست و هەروەها دەقەکانی سەرەتای سەردەمی ئیسلامییەوە ناسراوە. لە سەدەی ١٠دا، البیرونی باسی فێستیڤاڵی ناوەڕاستی ساڵ دەکات (مەیدیارم گەهانبەر) کە لە 11-15. Dae. ئەمە فێستیڤاڵ بەگشتی وا گریمان دەکرێت کە لە بنەڕەتدا لەسەر وەرزی وەرزی زستانە بووبێت،  و کە وردە وردە لە ڕێگەی ناساندنی [  [تێکەڵکردن (کاتپارێزی)|گۆڕانکاری]].cf. هەروەها ئەلبیرونی [ [عەتار|ئادار جاشان]] جەژنی ئاگر لە یەکتربڕینی ئادار ڕۆژی (٩)ی مانگی ئادار (٩)، کە کۆتا مانگی پاییزە. ڕەنگە ئەمە هەمان فێستیڤاڵی ئاگر بووبێت بە ناوی شەهرەڤاراگان (شەهریوار ڕۆژی مانگی شەهریڤەر)، کە سەرەتای... win ter لە تۆکارستان. لە ساڵی ١٩٧٩، ڕۆژنامەنووس هاشم ڕازی تیۆریزەی کرد کە مێهریگان — جەژنی ناوی ڕۆژانەی میترا کە لە سەردەمی پێش ئیسلامدا لە هاوسەنگی پاییزدا بەڕێوەدەچوو و ئەمڕۆش لە پاییزدا ئاهەنگ دەگێڕدرێت {{mdash}. } لە سەرەتای سەردەمی ئیسلامیدا گواسترابووەوە بۆ وەرزی زستان. ڕازی گریمانەکەی لەسەر ئەو ڕاستییە دانا کە بەشێک لە شیعری سەرەتای ئیسلامی لە پەیوەندی لەگەڵ بەفردا ئاماژە بە میهراگان دەکات و ساردی. تیۆری ڕازی لە ئینتەرنێتدا شوێنکەوتوویەکی بەرچاوی هەیە، بەڵام لە کاتێکدا بەڵگەنامەکانی ڕازی لە ڕووی ئەکادیمییەوە وەرگیراون، بەڵام وەرگرتنی نەبووە. سۆفیزم's Chella. ، کە ماوەی ٤٠ ڕۆژە بۆ پاشەکشە و ڕۆژووگرتن، هەروەها پەیوەندی بە فێستیڤاڵی وەرگەڕانی خۆری زستانەوە نییە. خواردن ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە فۆڕمی ئێستای ئاهەنگەکاندا. لە زۆربەی ناوچەکانی ئێران خێزانە فراوانەکە کۆدەبنەوە و چێژ لە ژەمێکی ئێوارەی خۆش وەردەگرن. جۆرەها میوە و گۆشتی شیرینی کە بە تایبەتی ئامادەکراون یان هەڵگیراون بۆ ئەم شەو پێشکەش دەکرێن. خۆراکە هاوبەشەکانی ئاهەنگەکە بریتین لە هەروەز، هەنار، گوێز و میوەی وشککراوە. ئەم شتانە و زۆر شتی تر بە شێوەیەکی باو لەسەر دادەنرێت کۆرسیێک، کە خەڵک لە دەوری دادەنیشن. لە هەندێک ناوچەدا داب و نەریتە کە لە کاتی مەراسیمی شەوی چەلێدا چل جۆری خواردنی خواردن پێشکەش بکرێت.
شەوی چێلە لای کوردانی خوراسان
شەوی چەلێ بۆ کوردانی خوراسان گرنگییەکی تایبەتی هەیە. لەم شەوەدا ئەو خێزانانەی دەیانویست تازەگەرییەک بۆ کوڕەکەیان و کوڕەکەش تا ئێستاش لە دەستبەسەردایە، دیاری زێڕ و زیو و جل و بەرگی بووک و خواردنی ڕۆژانە دەدەنە ماڵی بووک. ناوی ئەم خەڵاتە شێڤچەلێگییە. یارییە ئاگرینەکان و یاریکردن بە ئاگر یەکێکە لە تایبەتمەندییەکانی ئەم شەو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئێران پۆل:چاندی کوردی پۆل:چاندی فارسی پۆل:نەریتەکان پۆل:زستان پۆل:ئاووھەواناسی پۆل:ستێرفیزیک پۆل:چاندی ئەفغانی پۆل:کۆمەڵەی خۆر پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئەفغانستان پۆل:وەرزێری
پارێزگای کوندوز
کوندوز (پەشتۆ/فارسی: کندز) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە باکووری ئەو وڵاتە. لە ٧ قەزا پێکدێت.
سەرچاوەکان
کوندوز پۆل:پارێزگای کوندوز پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٤
درگاشێخان، مەریوان
درگاشێخان گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی درگاشێخان بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٩٨ کەس لە ١٠٨ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
مستەفای دووەم
موستەفای دووەم کوڕی محەمەدی چوارەم کوری ئیبراھیم لە نێوان ساڵانی ١٦٦٤ تا ١٧٠٣ ژیاوە، بیست و دووەم سوڵتانی عوسمانییە، خۆشنووسێکی بەھرەوەر بوو، حوکمی گرتە دەست لە دوای وەفاتی مامی ئەحمەدی دووەم ساڵی ١٦٩٥ز.
سەرکەوتنی سەربازی بەسەر ڕووسیا و پۆڵەندا
خەلیفەی نوێ ئازا و بەھێز بوو تەنھا سێ ڕۆژ دوای ئەوەی خەلافەتی گرتە دەست خۆی سەرکردایەتی سوپای وەرگرت، و ئەم ئیشەش زۆر سوودمەند بوو و دیسپلینی سوپای بەرزکردەوە، پشتی بە سوپای قەوقاز بەست بۆ بۆ جەنگی پۆڵەندا و سەرکەوت بەسەریدا لە چەندین شەڕدا ھەتا لە پێش بورجی لمبرج وەستا و بەروە پێش چوونی عوسمانییەکان لەو شوێنەدا وەستا، ھەروەھا ھێزەکانی نارد بۆ کۆتایی ھێنا بە گەمارۆی سەر شاری ئازوڤ لە لایەن قەیسەڕی ڕووسیاوە.
ناکۆکی سەربازی لەگەڵ ئەورووپا
سوپاکانی عوسمانی و نەمساوی بەرەو وڵاتی مەجارستان و ڕۆمانیا ڕۆیشتن، و ناکۆکی زۆر توند بوو لە نێوان دوو دوژمنەکە و عوسمانییەکان سوودیان وەرگرت لە سەرقاڵی نەمسا بە شەری فەڕەنساوە، موسڵمانان قەڵای لبایان فەتح کرد، موستەفای دووەم سەرکەوت بەسەر ژێنەڕاڵ فترانی و بە دیل گرتی لە شەڕی لوجوس، و سوپای نەمساوی توانیان شەڕێک ببنەوە لە نزیک بەلگراد بەڵام ئەمە نەیتوانی بەرەو پێشچوونی عوسمانییەکان بوەستێنێت و کشان بۆ سەرکەوتنێکی تر بەسەر حاکمی ویلایەتی ساکسۆن کە سەرکردایەتی سوپای نەمساوی ئەکرد لە شەری ئولاش.
ئەمیر ئیوجین سافویانی سەرکردایەتی سوپای نەمساوی وەرگرت و کەوتە پلان دانان بۆ ڕێگرتن لە بەرەو پێشچوونی عوسمانییەکان تا توانی لە شەری زینتا بەسەریاندا سەر بکەوێت و سەدڕی ئەعزەم و ژمارەیەکی زۆر لە موسلمانان کوژران، و ھەروەھا لەم قۆناغەدا بۆسنە و ھەرسک داگیرکرا لە لایەن ئیمپڕاتۆڕی نەمسا و ئیوجین بوو بە پاڵەوانێک لە ئەورووپادا، و رووس فرسەتی ھێنا بۆ گرتنی بەندەری ئازوڤ.
حەسەن پاشا کوبریللی دانرا بە سەدری ئەعزەم دەستی کرد بە ڕێکخستنەوەی ھیزەکان و ئەمیر ئیوجینی ناچارکرد بۆسنە چۆڵ بکات بۆ عوسمانییەکان ھەروەک ئەوەی دەریایی عوسمانییەکان سەرکەوت بەسەر بوندقیەدا دوو جار.
ڕێکەوتنێک بەسترا لە نیوان دەوڵەتی عوسمانی و نەمسا و بوندقیە و ڕووسیا و پۆڵەندا بە ھەوڵی پاشای فەڕەنسا لویسی چواردەیەم لە سالی ١١١٠ک، و ناونرا بە پەیماننامەی کارلۆفتس، کە تێیدا دەوڵەت زۆر لە شارەکانی لە دەستدا لە بەرژەوەمدی دەوڵەتەکانی تر، کە مەجارستان و ھەرێمی ترانسلڤانیای دران بە نەمسا و خەلافەت وازی لە بەندەری ئازوڤ ھێنا بۆ ڕووسیا و دلماسیای دا بە بوندقیە و ھەرێمی بودولیا گێردرایەوە بۆ پۆڵەندا لەگەڵ خاکێکی فراوان لە ئۆوکرانیای ئێستا، ھەروەھا نەمسا چووە ئاگربەستەوە لەگەڵ دەوڵەتی عوسمانی بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ.
ئەوی جێگەی سەرنجە لەم ڕێکەوتنەدا ھیچ کام لە دەوڵەتەکان جزیەیان نەدا بە دەوڵەتی عوسمانی، کە ئەمەش ھەڵوێستی دەوڵەتەکانی ئەورووپا ڕوون دەکاتەوە لە وەستانیان بە یەکەوە لە بەرامبەر دەوڵەتی عوسمانیدا و خۆئامادەکردنیان بۆ دابەشکردنی کە لەو دوا بە کیشەی ڕۆژھەڵاتی ناسراوە.
مانگی ھیدرا
ھایدرا دووەم مانگی سروشتی دەرەوەی پلۆتۆیە. ئەم مانگە لەگەڵ نیکس لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٥ لەلایەن تەلەسکۆپی بۆشایی ئاسمانی ھابلەوە دۆزرایەوە و لە مانگی تەممووزی ٢٠١٥ لەلایەن ئەرکی ئاسۆی نوێوە لە نزیکەوە پشکنینیان بۆ کرا. ناوی ھایدرا لە ٢١ی تەممووزی ٢٠٠٦ لەلایەن یەکێتی فەلەکی نێودەوڵەتییەوە ھەڵبژێردرا.
مستەفای دووەم
ھاتنە دواوەوەی عوسمانییەکان
پەیماننامەی کارلۆفتس یەکیک لە سەرسەختترین پەیماننامەکانە لە مێژووی عوسمانییەکاندا، و دێڕە ڕەشەکانی بە سەرەتای شکانی کشانی ئیسلامی دادەنرێت لە ئەورووپادا و سەرەتای لێک ھەڵوەشانی دەوڵەتی عوسمانییە، لەو ھۆکارانەی بوونە ھۆی کارلۆفتس لاوازبوونی جڵەوگیری ئایینییە لای موسڵمانان و ساردییان بوو لە تیکۆشان و بەردەوام بوونی شۆڕشەکانی ئینکیشاری و بە دوایەکدا ھاتنی ھەڵمەتە خاچپەرستییەکان و توند بوونیان، ویەکگرتنی ھێزە ئەورووپیەکان بوو لە دژی دەوڵەتی عوسمانی، و شەڕ ھەڵگیرسا بوو لە سی یان چوار لاوە لە یەک کاتدا.
مانگی ھیدرا
دۆزینەوە
وێنۆک|وێنەی دۆزینەوەی نیکس و ھایدراھایدرا لەلایەن توێژەرانی تیمی گەڕانی ھاوڕێی پلۆتۆوە دۆزرایەوە، کە پێکھاتبوو لە و چەندین کەسی دیکە کە بەشداربوون لە ئەرکی ئاسۆی نوێ بۆ پلۆتۆ، لەوانە Alan Stern و Marc W. Buie. ئاسۆی نوێ. تیمەکە گومانی ئەوەیان ھەبوو کە پلۆتۆ و کارۆن مانگە بچووکەکانی دیکەیان لەگەڵدا بێت کە پێشتر نەدۆزراونەتەوە، ھەربۆیە تەلەسکۆپی بۆشایی ئاسمانی ھابلیان بەکارھێنا بۆ چاودێریکردنی مانگە بێھێزەکانی دەوروبەری پلۆتۆ. بەو پێیەی ڕووناکی ھایدرا نزیکەی ٥٠٠٠ ھێندەی پلۆتۆ کاڵترە، وێنەی بەرکەوتنی درێژخایەنی پلۆتۆ گیراوە." بۆ دۆزینەوەی ھایدرا.
مستەفای دووەم
ھاتنە دواوەوەی عوسمانییەکان
سەدڕی ئەعزەم ھەموو ھەوڵێکی دا بۆ ڕێکخستنەوەی بنیاتی دەوڵەت و چاکسازی ناوخۆیی و سەربازی و دارایی ھەتا دەستی لە کار کێشایەوە لە ساڵی ١٧٠٣ و ئینکیشاری شۆڕشیان کرد لە دوای، و ڕامی محەممەد پاشا دارنرا کە لەسەر ھەمان پەیڕەوی ئەو بەردەوام بوو شۆڕشیان بەسر ئەمیشدا کرد و داوایان لە خەلیفەکرد لایبات خەلیفە داواکەیانی ڕەت کردەوە لەبەرئەوە ئەوان خەلیفەیان لابرد لە سالی ١١١٥ک و ئەحمەدی سێیەمی برایان لە جیگەی دانا و چوار مانگ دواتر سوڵتان موستەفای دووەم کۆچی دوایی کرد لە تەمەنی سی و نۆ ساڵیدا.
سەرچاوەکان
پۆل:سوڵتانە عوسمانییەکانی سەدەی ١٧یەم پۆل:تورکە عوسمانییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٦٦٤ پۆل:مردووانی ١٧٠٣
مانگی ھیدرا
دۆزینەوە
وێنەکانی دۆزینەوە لە ١٥ ئایاری ٢٠٠٥ و ١٨ ئایار ٢٠٠٥ گیراون. ھایدرا و نیکس بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن ماکس جەی موتچلەرەوە لە ١٥ حوزەیرانی ٢٠٠٥ و لەلایەن ئەندرۆ جەی ستیفل لە ١٥ ئابی ٢٠٠٥ دۆزرایەوە. دۆزینەوەکان لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ ڕاگەیەندرا، دوای پشتڕاستکردنەوەی لەلایەن precovering ئەرشیفی ھابل وێنەکانی پلۆتۆ لە ساڵی ٢٠٠٢. دوو مانگە تازە دۆزراوەکە دواتر بە شێوەیەکی کاتی دیاریکراون S/2005 P 1 بۆ ھایدرا و S/2005 P 2 بۆ نیکس. مانگەکان بە شێوەیەکی نافەرمی بە "P1" و "P2" ناودەبرێن، لەلایەن تیمی دۆزینەوە.