cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ھۆراتیو بوتوملی
وێنۆک ھۆراتیۆ ویلیام بوتوملی (, لە دایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٨٦٠، مردن لە ٢٦ی ئایاری ١٩٣٣) سەرمایەدار و ڕۆژنامەنووس و سەرنووسەر و چاپکەری ڕۆژنامە و ئەندام پەرلەمانێکی ئینگلیزی بوو. ئەو زیاتر ناسراوە بە سەرنووسەری گۆڤاری بەناوبانگی جۆن بول، و بۆ بە وتاربێژی نەتەوەیی لە ماوەی جەنگی جیھانی یەکەمدا. کارەکەی لەناکاو کۆتایی ھات کاتێک لە ساڵی ١٩٢٢ بە تۆمەتی ساختەکاری تاوانبار کرا و بە حەوت ساڵ زیندانی سزا درا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٠ پۆل:مردووانی ١٩٣٣
فڕۆکەوانی تاک نیشان
فڕۆکەوانی تاک نیشان (بە ئینگلیزی Flying ace) فڕۆکەوانێکە کە توانیویەتی بەلایەنی کەمەوە پێنج فڕۆکەی دوژمن لەشەڕی ئاسمانیدا لە ناوببات.
سەرچاوەکان
پۆل:پیشەکانی فڕین
ڕووباری سێمان
وێنۆک|نەخشەی ڕووبارە سەرەکییەکانی ئەلبانیا ڕووبارێ سێمان ڕووبارێکی سەرەکییە لە ڕۆژاوای ئەلبانیا. لە یەکگرتنی ڕووبارەکانی دیڤۆل و ئۆسومەوە دروست بووە کە چەند کمێک لە ڕۆژاوای کوچۆڤەوە دوورە. درێژییەکەی ٨٥ کم (٥٣ میل)یە (٢٨١ کم (١٧٥ میل) لەگەڵ درێژترین سەرچاوەی ڕووباری دیڤۆل) و حەوزی ئاوەڕۆکەی ٥٦٤٩ کم٢ (٢١٨١ میل چوارگۆشە). تێکڕای دەرچوونی ٩٥٫٧ م٣/س (٣٣٨٠ cu ft/s)ە. بەگشتی بەرەو ڕۆژاوا بەناو زەوییەکی نزمی تەختدا دەگەڕێتەوە. لە نزیک فیێر لە لای چەپەوە گیانیکا وەردەگرێت. لە پەراوێزی باشووری پارکە نەتەوەیییەکەی دیڤجاکێ-کاراڤاستا دەڕژێتە ناو دەریای ئادریاتیک.
سەرچاوەکان
سێمان
چرای بۆشایی
چرای بۆشایی یان بۆری بۆشایی یان بۆری ئەلکترۆنی  و ڤالڤ (Valve) لای (بەکارھێنانی بەریتانی)یان بۆری (ئەمریکای باکوور)، (بە ئینگلیزی: Vacuum tube)ئامێرێکی ئەلکترۆنییە کە کاتێک لەسەر ئەلکترۆدەکانی لە وۆلتاژێکدا جێبەجێ دەکرێت، دەتوانێت کۆنترۆڵی جووڵەی ئەلکترۆنەکان بکات لە ژینگەیەکی نزیک لە بۆشایی (لەناو ژووری شووشەییدا).
وێنۆک|بەھێزکەری ھێزی دەنگ بە بەکارھێنانی بۆرییەکان، لە کرداردا. درەوشانەوەی پرتەقاڵی سوور لە فیلامێنتە گەرمەکانەوە. چرای بۆشایی ئامێرێکە کە دەتوانێت بارە کارەبایییەکە زیاتر بکات، بپچڕێنێت، یان ڕاستبکاتەوە. کەم و کوڕی چرای بۆشایی، قەبارەی گەورە، نادڵنیایی و گەرمی زۆر، و لەدەستدانی وزە کە فیلامێنتی گەرمکردنەوە دروستی دەکات بە بەراورد لەگەڵ ئامرازەکانی نیمچە گەیەنەر وەک ترانزیستۆری ناوەوە. لە ڕووی پێکھاتەوە، دەتوانرێت بوترێت کە چرای بۆشایی ئامێرێکە لەگەڵ چەند ئەلێکترۆدێک، دیارترینیان کاتۆد و ئەنۆدە، کە لە ژوورێکی شووشەی بێ ھەوادا دانراوە. ئەرکی چرای بۆشایی بریتییە لە کۆنترۆڵکردنی لێشاوی نێوان ئاندی و کەتەد بە یارمەتی ئەلێکترۆدەکانی تر. وێنۆک|وەرگری ڕادیۆ بە بەکارھێنانی بۆری بۆشایی کرداری چرای بۆشایی لەسەر بنەمای دەرچوونی ئەلکترۆنە لە کەتەدی چراکە، کە بە ئۆکسیدی کانزای زەویی ئەلکەلینی وەک باریۆم و سترنیۆم بەستراوە، بۆ ئەوەی کاتێک پلەی گەرمی کاتد دەگاتە و بە فیلامێنتی فیلامێنت گەرم دەکرێت، کاتد دەست دەکات بە دەرچوونی ئەلکترۆن لە ڕووی خۆیەوە ئەم دیاردەیە پێی دەوترێت بلاوکردنەوەی گەرمی، بەنموونە، دەرچوونی ئەلکترۆنەکان لەمادەیەک بەزیادکردنی پلەی گەرمی. ئەمە بە تایبەتی لە کانزاکان ڕاستە و لەو کاتەوەی کە ئەلکترۆنی بێزەیی ناوەکیان ھەیە، گەرما وزەی کینتیکی ئەلکترۆنەکان زیاد دەکات و لە کۆتاییدا، ئەم وزەیە دەتوانێت ئەلکترۆنەکان لە کانزاکە فڕێبدات. کەمترین بڕی وزەی پێویست بۆ ئەم پرۆسەیە لە کانزا جیاوازەکاندا جیاوازە و بە کرداری کار پێناسە دەکرێت و یەکەی بە شێوەیەکی ئاسایی لە ڕووی ڤۆڵتی ئەلکترۆنەوە دەریدەبرێت.
نزمترین کرداری کارکردن لە نێوان گرووپی توخمە کانزایییەکان پەیوەندی بە کانزاکانی زەوی ئەلکەلییەوە ھەیە، بە تایبەتی باریۆم و سترانیۆم. کاریگەری دەرچوونی گەرمی ئایۆن بۆ یەکەم جار لەلایەن فیزیکزانێکی فەڕەنسی ئێدمۆند بێکەرل لە ساڵی ١٨٥٣ و لە ساڵی ١٨٧٣ لەلایەن فیزیکزانێکی بەریتانی فریدریک گوثری بڵاو کرایەوە. جێی تێبینییە کە بوونی بۆشایی لێرەدا بۆ ئەوەیە کە ھیچ بەربەستێک لە دژی ئەلکترۆنە ھەڵاتراوەکان نییە. چونکە ئەلکترۆنەکان لە ڕووی کاتۆدەوە دێنە دەرەوە وزەی خۆیان لە مامەڵەکردن لەگەڵ گەردیلە ھەواکان لە دەست دەدەن و دەوەستن چرای بۆشایی ڕۆڵێکی گرنگی بینی لە دەرکەوتنی تەکنەلۆجیای ئەلکترۆنیدا کە بووە ھۆی سەرھەڵدانی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن و ڕادار و ئامێری فراوانکردنی دەنگ و تۆڕە تەلەفۆنە گەورەکان و جۆرەکانی نوێی کۆمپیوتەری ژمارەیی و سازکەری پیشەسازی لەم ڕۆژانەدا، لە زۆربەی کاربەرنامەکاندا، توخمەکانی دۆخی ڕەق، وەک ترانزیستۆرەکان و سووڕەکانی تری نیمچە گەیەنەر، چرای بۆشاییان گۆڕیوە.
جۆری چرای بۆشایی لەڕوانگەی ژمارەی ئەلکترۆدەکانەوە
چرای بۆشایی لە مۆدی جۆراوجۆر دروست دەکرێت وەک:
لە توانای بەرز و فرێکانسی ڕادیۆدا، چرای بۆشایی ھێشتا بەکاردێن. ھێشتا ھەوادارانی ئامێرە دەنگییەکان کە بە چرای بۆشایی کار دەکەن لە جیھاندا کەم نین و ھەر بۆیەش کارگەکان لە چین سەرقاڵی دروستکردنی چرای بۆشایی و ئەمپێرەکانن کە لەگەڵیدا کار دەکەن.
ماتیو بۆلتۆن
وێنۆک ماثیو بۆلتۆن (بە ئینگلیزی Matthew Boulton لە دایکبوی ٣ی ئەیلوولی ١٧٢٨مردنی لە ١٧ی ئابی ١٨٠٩) پیشەسازێکی ئینگلیز بوو بە ھاوبەشی لەگەڵ بازرگان و ئەندازیاری سکۆتلەندی جەیمس وات. لە چارەکی کۆتایی سەدەی ١٨دا، بە ھاوبەشییەکە توانیان سەدان مەکینەی ھەڵمی بۆلتۆن و وات دروست بکەن.
ڕووباری ئۆسوم
وێنۆک|نەخشەی ڕووبارە سەرەکییەکانی ئەلبانیا وێنۆک|ڕووباری ئۆسوم لە بێرات ڕووباری ئۆسوم ڕووبارێکە لە باشووری ئەلبانیا، یەکێکە لە ڕووبارەکانی سەرچاوەی ڕووباری سێمان درێژییەکەی ١٦١ کم (١٠٠ میل) و حەوزی ئاوەڕۆکەی ٢٠٧٣ کم٢ (٨٠٠ میل چوارگۆشە)ە. تێکڕای دەرچوونی ٣٢٫٥ م٣/س (١١٥٠ cu ft/s)ە. سەرچاوەکەی لە بەشی باشووری ڕۆژاوای پارێزگای کۆرچەیە، لە نزیک گوندی ڤیتکوک لە بەرزی ١٠٥٠ مەتر (٣٤٤٠ پێ). سەرەتا بەرەو باشوور دەڕوات بۆ شارەوانی کۆلۆنجێ، پاشان بەرەو ڕۆژاوا بۆ چەپان، و باکووری ڕۆژاوا بە چۆرۆڤۆدێدا دەڕژێت و لەوێ بە کانیۆنی بەناوبانگی ئۆسوم، پۆلیچان، بێرات و ئورێ ڤاجگۆرۆدا دەڕوات. لە نزیک کوچۆڤەوە دەچێتە پاڵ دیڤۆل، بۆ پێکھێنانی سێمان.
ئادریان بۆڵت
ئادریان سیدریک بۆلت، (، لە دایکبووی ٨ی نیسانی ١٨٨٩، مردن ٢٢ی شوباتی ١٩٨٣) ڕابەرێکی ئۆرکێسترای ئینگلیز بوو. لە خێزانێی بازرگان لەدایکبووە، و ئینگلتەرا و لە لایپزیگ لە ئەڵمانیا دەستی بە خوێندنی مۆسیقا کردووە. یەکەم پۆستە دیارەکەی ڕابەری ئۆرکێسترای شاری بیرمنگام بوو لە ساڵی 1924.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩ پۆل:مردووانی ١٩٨٣ پۆل:نووسەرانی خۆژیاننامە بەریتانییەکان پۆل:ڕێبەرانی گروپی ئۆرکێسترای بەریتانی پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:هونەرمەندان لە کۆمپانیای دیکا ریکۆردز پۆل:ھونەرمەندان لە کۆمپانیای دیکا ریکۆردز
چیای جودی
لە ئیسلامدا
بەپێی قورئان (١١:٤٤) شوێنی پشوودانی کۆتایی کەشتییەکە ناوی «جودی» بووە، بەبێ ئەوەی وشەی «شاخ»ی لەسەر بێت.""جوگرافیناسی عەرەبی سەدەی نۆیەم (ئیبن خورەزەبی) شوێنی چیای جودی وەک لە خاکی کوردەکان (ئەلئەکراد) دەستنیشان کرد، ھەروەھا مێژوونووسی عەباسی مەسعوودی تۆماری کرد کە ئەو شوێنەی کە گەیشتە پشوودان لە سەردەمی ئەودا دەبینرا. ھەروەھا مەسعوودی ئاماژەی بەوەشکردووە، کەشتییەکە گەشتەکەی لە کووفە لە ناوەڕاستی عێراق دەستیپێکردووە، و بە کەشتی بەرەو مەککە ڕۆیشتووە، لەوێ بەدەوری کەعبەدا سووڕاوەتەوە، پێش ئەوەی دواجار گەشت بکات بۆ جودی. یەعقوت حەمەوی ناسراو بە الرومی شاخەکەی «لە سەرووی جەزیرەتی کوڕی عومەرەوە، لە رۆژھەڵاتی دیجلە» دانا، ھەروەھا باسی مزگەوتێکی کرد کە نوح دروستی کردبوو کە لە سەردەمی خۆیدا دەبینرا و ڕێبوار ئیبن بەتووتە تێپەڕی لە لای شاخەکە لە سەدەی ١٤دا.
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای باکووری کوردستان پۆل:چیاکان پۆل:چیاکانی کوردستان پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو
ڕەوتی سەدر
دەستە جیابووەکان
بە تێپەڕبوونی کات، ژمارەیەکی بەچاوی دەستەکان لە ڕەوتی سەدر بەھۆی مژاری جۆراوجۆر لەگەڵ موقتەدا سەدر نەسازان، جیابوونەوە و خۆیان پارت و میلیشیای جیایان پێکھێنا:
خالید کوڕی سەعد
خالید کوڕی سەعد کوڕی عاس ھاوەڵێکی پێغەمبەری ئیسلامی محەممەد بووە و ژەنەڕاڵ بووە لەژێر دەستی خەلافەتی ڕاشدین.
یەکێک بووە لە ئەندامانی بەنو ئومەیەی قوڕەیش. خالید پێش ساڵی ٦١٣ی زایینی لەگەڵ عەمری برای موسڵمان بوون. لەگەڵ حەمانییەی ھاوسەری کۆچیان کرد بۆ حەبەشە، لەوێ لەشوێنی ئوم حەبیبە ڕۆڵی دەگێڕا کاتێک ئوم حەبیبە هاوسەرگیری لەگەڵ محەممەد کرد لەکاتێکدا لە حەبەشە بوو.
لە ساڵی ٦٣٣ی زایینی لەلایەن ئەبوبەکرەوە وەک فەرماندەی ھەڵمەتی سوریا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ٦٣٤ی زایینیدا لەگەڵ ئوم حاکم کچی حاریس کوڕی ھیشام ھاوسەرگیری کردووە لە ئێوارەی پێش شەڕی مەرج سەفەر، لە شەڕەکەدا کوژراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٦٣٤ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:ھاوەڵەکان
ھەوڵی تیرۆرکردنی کریستینا فێرناندێز دێ کیرشنێر
سەرچاوەکان
پۆل:کریستینا فێرناندێز دێ کیرشنێر
گوندەواری دێیخواروو
گوندەواری دێیخواروو یەکێک لە دوو گوندەواری ناوچەی ناوەندی شارستانی ئیلام لە شارستانی ئیلام لە پارێزگای ئیلام لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە شاری ئیلامە.
دابەشکاریی کارگێڕی
گوندەکانی ئەم گوندەوارە پێکهاتووە لە (٦) گوند:
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی گوندەواری دێیخواروو لە ساڵی ٢٠١٦دا بەرامبەر لەگەڵ ١٣،٧٢٦ کەس لە ٣،٧١٤ خێزاندا بووە، کە ھەموویان کوردن و لە ئیسلام شیعە پەیڕەوی دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ئیلام پۆل:شارستانی ئیلام پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئەنەس کوڕی مالیک
ئەنەس کوڕی مالیک کوڕی نادر خازرەجی ئەنساری (٦١٢–٧١٢) ھاوەڵێکی ناسراوی پێغەمبەری ئیسلامی محەممەد بوو.
ژیاننامە
وێنۆک|گۆری ئەنەس کوڕی مالیک لە [[بەسرە، عێراق]] ئەنەسی کوڕی مالیک، ئەندامی خێڵی نەجاڕ لە ھۆزی خەزراجی یەثریب، دە ساڵ پێش کۆچی محەممەد لەدایکبووە. دوای ئەوەی باوکی مالیم کوڕی نادر بە نا-موسڵمانێک کۆچی دوایی کرد، دایکی بە ناوی ئوم سولەیمە دووبارە ھاوسەرگیری لەگەڵ کەسێکی تازە کرد بە ناوی ئەبووتەڵحەی کوڕی سابت. نیوە برای ئەنەس لەم ھاوسەرگیرییەدا عەبدوڵڵای کوڕی ئەبوو تەلحە بوو.
کاتێک پێغەمبەر لە ساڵی ٦٢٢ گەیشتە مەدینە، دایکی ئەنەس وەک خزمەتکارێک پێشکەشی پێغەمبەری کرد.
دوای وەفاتی پێغەمبەر لە ساڵی ٦٣٢، ئەنەس بەشداری فەتحەکانی ئیسلام دەکات. دواھەمین ھاوەڵە دیارەکانی پێغەمبەر بوو کە کۆچی دوایی کرد. ئەنەس لە ساڵی ٩٣ی کۆچی (٧١٢ ز) لە بەسرە لە تەمەنی ١٠٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.
مەزارگە
مەزارگەی ئەنەس کوڕی مالیک دەکەوێتە شاری بەسرە لە عێراق. مەزارگەکە بە ئامێری تەقینەوە خاپوور کرا. سەرەڕای ئەوەی مزگەوت و مەزارەکە زیانێکی زۆری بەرکەوتووە و دیوارەکانی ھەمووی ڕووخاوە، بەڵام ھێشتا شوێنێکی بەناوبانگە بۆ سەردانی موسڵمانانی سوننە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھاوەڵەکان پۆل:فەرموودەزانی پۆل:بەسرە پۆل:لەدایکبووانی ٦١٢
ئاڵانە، سۆران
ئاڵانە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی خەلیفان سەربە قەزای سۆران لە پارێزگای ھەولێر.
کڵێسای بەرزبوونەوە، ئورشەلیم
کڵێسای بەرزبوونەوە، ئورشەلیم کڵێسا و مەزارگەیەک کە دەکەوێتە سەر چیای زەیتوون، لە ناوچەی توڕ لە ئورشەلیم. بەشێکە لە کۆمپلێکسێکی گەورەتر کە پێکھاتووە لە کڵێسا و خانەقایەکی مەسیحی، پاشان مزگەوتێکی ئیسلامی، دەکەوێتە شوێنێک کە بە شێوەیەکی نەریتی باوەڕیان وایە ئەو شوێنە زەمینییەیە کە عیسا دوای زیندووبوونەوەی تێیدا بەرزبووەوە بۆ ئاسمان. تەختەیەکی بەرد لەخۆدەگرێت کە پێدەچێت یەکێک لە شوێنپێیەکانی لەخۆبگرێت.
بنەچە و نەریتەکان
نزیکەی ٣٠٠ ساڵ دوای بەرزبوونەوەی عیسا، مەسیحییەکانی سەرەتایی دەستیان کرد بە کۆبوونەوە بە نھێنی بۆ یادکردنەوەی لە کڵێسایەکی بچووکی دەشکەوت لەسەر چیای زەیتوون. دەرکردنی فەرمانی میلانۆ لەلایەن ئیمپراتۆری ڕۆمانی کۆنستانتینی مەزن لە ساڵی ٣١٣دا وای کرد مەسیحییەکان بتوانن بە ئاشکرا پەرستن بکەن بەبێ ترس لە گۆشەگیری حکوومەت. تا کاتی گەشتەکانی زیارەتکار ئێگێریا بۆ قودس لە ساڵی ٣٨٤، شوێنی ڕێزگرتنەکە گواسترابووەوە بۆ شوێنی ئێستا، لە ئەشکەوتەکەوە بەرەو سەرەوە، کە یەکخراو بوو بە کەنیسەی قوستەنتینیی ئێلیۆنا، کە تا ئەو کاتە تەنھا بۆ عیسا تەرخانکرابوو فێرکارییەکان سەبارەت بە چاکە و خراپە ئێگێریا لە «گردێکی کراوە» لە نزیک ئەشکەوتەکە شاھیدی ئاھەنگی بەرزبوونەوە بوو. یەکەم کڵێسا لەوێ چەند ساڵێک دواتر، کاتێک پێش ساڵی ٣٩٢، لەلایەن خانمێکی بنەماڵەی ئیمپراتۆرییەوە بە ناوی پۆیمێنیا دروست کرا. دواتر ئەفسانەیەک ھۆکاری کڵێساکە دەگەڕێنێتەوە بۆ سانت ھێلێنا، دایکی کۆنستانتینی مەزن. ئەفسانە باس لەوە دەکات کە لە کاتی زیارەتی سانت ھێلێنا بۆ خاکی پیرۆز لە نێوان ساڵانی ٣٢٦ بۆ ٣٢٨، دوو پەڵەی لەسەر چیای زەیتوون دەستنیشان کردووە کە پەیوەندییان بە ژیانی عیساوە ھەیە - شوێنی بەرزبوونەوەی عیسا، و گرۆتۆیەک کە پەیوەندی بە فێرکردنی نوێژی لۆردەوە ھەیە و کە لە گەڕانەوەی بۆ ڕۆما، فەرمانی دروستکردنی دوو پیرۆزگای لەم شوێنانەدا.
کڵێسای سەدەی ١٢
بۆ جاری دووەم لەلایەن خاچپەرستەکانەوە لە سەدەی ١٢دا ئاوەدانکرایەوە. ئەم کەنیسەی کۆتایییە لەلایەن سوپاکانی سەلاحەدین وێرانکرا، تەنھا دیوارێکی ھەشتگۆشەیی دەرەوەی ١٢x١٢ مەتری بەشێکی تەواو بەجێھێشت کە دەوری مەزارێکی ناوەوەی ٣x٣ مەتری داوە، کە ھەروەھا ھەشتگۆشە، پێی دەوترێت شەھیدبوون. ئەم پێکھاتەیە تا ئەمڕۆش وەستاوە، بە شێوەیەک کە بەشێکی گۆڕاوە لە سەردەمی دوای داگیرکردنی قودس لەلایەن سەلاحەدین لە ساڵی ١١٨٧.
گۆڕانکارییەکانی موسڵمانان لە ساڵی ١١٨٧ەوە
دوای ڕووخانی قودس لە ساڵی ١١٨٧، کڵێسا و خانەقا وێرانبووەکە لەلایەن مەسیحییەکانەوە جێھێڵدرا، کە لە عەکا نیشتەجێ بوون. لەم ماوەیەدا سەلاحەدین ئەییوبی چیای زەیتوونی دامەزراند وەک وەقفێک کە بە دوو شێخ سپێردرابوو بە ناوەکانی (سالح وەلییەدین و دەبوو حەسەن ھەکاری). ئەم وەقفە (ئەمانەتی ئیسلامی) لە بەڵگەنامەیەکدا تۆمارکراوە کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١١٨٨ نووسراوە. کەنیسە گۆڕدرا بۆ مزگەوت، و میحرابێکی تێدا دانرا. لەبەر ئەوەی زۆرینەی ڕەھای زیارەتکارانی شوێنەکە مەسیحی بوون، وەک ئاماژەیەک بۆ سازان و نیازپاکی سەلاحەدین فەرمانی دا، دوای دوو ساڵ، دووەم مزگەوت لە نزیکەوە بۆ پەرستنی موسڵمانان دروست بکرێت لەکاتێکدا مەسیحییەکان بەردەوام بوون لە سەردانی کەنیسە سەرەکییەکە. ھەروەھا لە دەوروبەری ئەم کاتەدا کۆمپلێکسەکە بە تاوەر و دیوار قەڵادار کرا و لەلایەن چاودێرەوە پاسەوانی دەکرا. مەزارگەکە و پێکھاتەکانی دەوروبەری لە ماوەی ٣٠٠ ساڵی داھاتوودا قۆناغەکانی بەکارنەھێنان و تێکچوونیان بەخۆیەوە بینی. تا سەدەی پازدەھەم، بەشی ڕۆژھەڵاتی وێرانکراوی دیواری دەرەوەی ھەشتگۆشەیی بە دیوارێکی دابەشکەر لە بەشەکانی دیکە جیاکرایەوە و خانووی جووتیاران و ئەستێرەخانەکانی ئاژەڵان داگیرکرابوو. ھەرچەندە ھێشتا لەژێر دەسەڵاتی وەقفی ئیسلامی قودسدابوو، بەڵام لە ئێستادا ئەو مزگەوتە گۆڕاوە بەڕووی سەردانیکەرانی ھەموو ئایینەکاندا دەکرێتەوە، بە پارەیەکی ناوەکی. وێنۆک|کەنیسەی بەرزبوونەوە بە [[ڤیدیۆ.]]
وەسفکردنی کەنیسە
پێکھاتەی سەرەکی کەنیسە لە سەردەمی خاچپەرستەکانەوەیە، قوبە بەردەکە و تەپڵی ھەشتگۆشەی کە لەسەری وەستاوە زیادکردنی موسڵمانن. دیوارەکانی دەرەوە بە کەوانە و ستوونی مەڕمەڕ ڕازێنراونەتەوە. دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕۆژاواوەیە، ناوەوەی کەنیسەکە لە میحرابێک پێکھاتووە کە ئاماژەیە بۆ ئاراستەی مەککە لە دیواری باشوور. لەسەر زەوییەکە لەناو چوارچێوەیەکی بەرددا، تەختەیەکی بەرد ھەیە کە پێی دەوترێت «بەردی بەرزبوونەوە».
بەردی بەرزبوونەوە
قەشەی فرانک ئارکولف دەنووسێت دەربارەی «شوێنپێی مەسیح، کە بە ڕوونی لە تۆزدا سەرسام بووە»، کە لە ساڵی ٦٨٠ی زایینی.
نەریتی مەسیحی و جوولەکە و موسڵمانان
کریپتی ناشتن لەلایەن سێ ئایینی یەکتاپەرستی جیاوازەوە ڕێزی لێدەگیرێت، ھەرچەندە بۆچوون لەسەر داگیرکەرەکە جیاوازە. جوولەکەکان پێیان وایە کە پێغەمبەری سەدەی حەوتەمی پێش زایین ھولدای تێدایە، مەسیحییەکان پێیان وایە گۆڕی پیرۆزی سەدەی پێنجەمی پێلاجیای لەشفرۆشە یان تەوبەکار، یەکێکە لە سێ پیرۆز کە ھەموویان بە پێلاجیای ئەنتیکە ناسراون لەکاتێکدا موسڵمانان پێیان وایە کە عارف و وەلی سۆفی سەدەی ھەشتەم، ڕابیعەی عەدەوییە لەوێ نێژراوە. شایەتحاڵێکی سەدەی نۆزدەھەم بە ناوی ڕابی یەھۆسف شوارتز باس لەوە دەکات کە چۆن پەرستیارانی ھەر سێ ئایینەکە لە گۆڕەکەدا لە تەنیشت یەکەوە نوێژیان دەکرد.
ئەوەی لە نەریتە جیاوازەکاندا ھاوبەشن ئەوەیە کە ھەر سێ ڕاوبۆچوون ڕێزدارەکە ژنن و ھەم مەسیحی و ھەم جوولەکە لە مێژە داب و نەریتیان ھەبووە کە بەناو بۆشایی تەسکی نێوان گۆڕ و دیوارەکەدا بڕۆن مەسیحییەکان پێیان وابوو کە گوناھباران ناتوانن ئەو ئەرکە ئەنجام بدەن و دەتوانرێت بەم شێوەیە بناسرێنەوە و ئەو جوولەکانەی کە توانیویانە حەوت جار بە دەوری گۆڕەکەدا بڕۆن، چاوەڕوانی لێخۆشبوون لە ھەموو گوناھەکان و خۆشگوزەرانی بوون.
لە نەریتی موسڵماناندا
بەرھەمی پڕوپاگەندەی دژە جەنگی خاچپەرست لە ناوەڕاستی سەدەی ١٤دا ("وروژاندنی خۆشەویستی بۆ سەردانی قودس و سوریا") نزیکەی (٥١–١٣٥٠) شوێنی مردنی ڕابیعەی عەدەوییە لە دەوروبەری ساڵی ٧٨٠ز و لەم ئەشکەوتەدا بەخاک سپێردراوە. مێژوونووسانی دیکە، وەک ئەلحەراوی و یەعقوت شوێنی گۆڕی ڕەبیعە لە زێدی خۆی لە بەسرە دەدۆزنەوە، و گۆڕی چیای زەیتوون دەگەڕێننەوە بۆ ڕەبیعەیەکی دیکە، کە ھاوسەری سۆفییەک بووە. کۆتایی خاچپەرستان و سەرەتای سەردەمی ئەییووبییەکان بە ئەحمەد ئیبن ئەبو ئەلھواری ناودەبرێن. ھێشتا نەریتێکی دیکەی موسڵمانان گۆڕەکە دەگەڕێنێتەوە بۆ ڕەحیبە بنت حەسن، ژنێک کە ھیچی لەسەر نەزانراوە.
نەریتی مەسییحییەکان
«ژیانی پیرۆز پێلاجیای لەشفرۆش»، ژیانی دەروێش و تەوبەکارێکی ئەفسانەیی سەدەی چوارەم یان پێنجەمی مەسیحی، پیرۆز پێلاجیای ئەنتیکە، وای کردووە «خانەیەک لەسەر چیای زەیتوون بۆ خۆی دروست بکات»، کە تێیدا ژیانێکی پیرۆزی ژیاوە بە لەبەرکردنی جلی دەروێش. زاھیدێکی توند بوو، چەند ساڵێک دواتر کۆچی دوایی کرد، و باوکە پیرۆزەکان تەرمی ئەویان ھەڵگرت بۆ ناشتنی. نەریتی مەسیحی خانە و گۆڕەکەی لە شوێنی زەوییە دادەنێت، کە لە باشووری ڕۆژاواوە تەنیشت کەنیسەی پێشووی بەرزبوونەوە.
نەریتی جوولەکەکان
نەریتی جوولەکەکان کە دەگەڕێننەوە بۆ گۆڕەکە بۆ پێغەمبەرە حولدا لە ساڵی ١٣٢٢ بەدواوە تۆمارکراوە، لە ئیستۆری ھاپەرھی دەست پێدەکات، بیروباوەڕێک کە تا ئەمڕۆش ھەبووە، ھەرچەندە تۆسەفتای سەدەی دووەم گۆڕی حولدا لە ناو شاری قودسدا دادەنێت، ناسینەوەی گۆڕی چیای زەیتوون لە سەردەمی مۆدێرنیشدا کێبڕکێی لەسەر کراوە.
کریپتی ناشتن
کریپتەکە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی مزگەوتەکە، و بە پلیکانێک بەستراوەتەوە پێیەوە، و خانەکە بەرامبەر دەرگای چوونە ژوورەوە کەوتووە. لە لای ڕاستی دەروازەی چوونە ژوورەوە، لە لای باشوور، سینۆتاف یان تابوت لەناو شوێنێکدا وەستاوە.
ناوی باڵندە بۆ باڵندەکان
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/Thick-billed_Longspur_(Rhynchophanes_mccownii)_(14069566184).jpg/220px-Thick-billed_Longspur_(Rhynchophanes_mccownii)_(14069566184).jpg|alt=Thick-billed longspur|وێنۆک|Rhynchophanes mccownii ئێستا بە "Thick-billed Longspur" ناودەبرێت لەجیاتی "McCown's Lonspur" لەلایەن کۆمەڵەی باڵندەی ئەمریکی. ناوی باڵندە بۆ باڵندەکان (؛ کورتکراوە بە BNFB) ھەڵمەتێکە بۆ گۆڕینی ناوی باوی باڵندە ئەمریکییەکان کە بە ناوی مرۆڤەکانەوە ناویان لێنراوە (واتە ناوی ھاوناو). بە فەرمی لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٠ بە داواکارییەکی گشتیی دەستیپێکرد، بزووتنەوەی BNFB دوای چەند ساڵێک لە چالاکیی کۆمەڵایەتی لەلایەن چەندین باڵندەناس و باڵندەچی ئەمریکییەوە سەریھەڵدا، کە زۆربەیان پەیوەندییان بە BNFB نییە بەڵام ھێشتا تەرخانکراون بۆ ئەو دۆسیەیە. BNFB بە فەرمی بە داواکارییەکی گشتی لە ڕێکەوتی ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ دەستیپێکرد، کە ١٨٢ کەس بە ھاوبەشی واژوویان لەسەر کردبوو، کە داوای لە کۆمەڵەی باڵندەناسی ئەمریکی (AOS) کرد کە «دان بە پرسی ناوە باوەکانی ھاوناو و ڕێزداردا بنێت، بۆ ئەوەی پلانێک بۆ گۆڕینی باوی زیانبەخش دابنرێت». ناوەکان، و بۆ یەکەمایەتیدان بە جێبەجێکردنی ئەم پلانە.
شارەوانی دیڤۆل
وێنۆک|بیلیشت، مزگەوت و خانووەکانی و دەشتی دێڤۆل لە پاشخانی دووردا شارەوانی دیڤۆل شارەوانییەکە لە پارێزگای کۆرچە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا. شارەوانییەکە لە یەکە کارگێڕییەکانی ھۆچیشت، میراس، پرۆگەر و قەندەر بیلشت پێکدێت کە بیلیشت شوێنی خۆی پێکدەھێنێت. بەپێی خەمڵاندنی پەیمانگای ئامار لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١١، ٢٦٫٧١٦ کەس لە شارەوانی دیڤۆلدا ھەبووە. ناوەکەی لە ڕووباری دیڤۆلەوە وەرگرتووە کە بەناو دۆڵەکەدا دەڕوات. ڕووبەری شارەوانییەکە ٤٥٣٫٢٧ کیلۆمەتر دووجایە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای کۆرچە
کۆرچە
وێنۆک| مزگەوتی میراھوری لە ساڵی ١٤٩٤ دروست کراوە کۆرچە ھەشتەمین شاری زۆرترین دانیشتووی کۆماری ئەلبانیایە و شوێنی نیشتەجێبوونی پارێزگای کۆرچە و شارەوانی کۆرچەیە. کۆی ژمارەی دانیشتووانەکەی ٧٥٩٩٤ کەسە (سەرژمێری ٢٠١١)، لە ڕووبەری کۆی گشتی ٨٠٦ کم٢ (٣١١ میل چوارگۆشە). لەسەر فەلاتێک وەستاوە کە نزیکەی ٨٥٠ م (٢٧٨٩ پێ) لە ئاستی دەریاوە بەرزە و بە چیای مۆراڤا دەورە دراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای کۆرچە پۆل:شارەکانی ئالبانیا
کەیوومەرس عەباسی
کەیوومەرس عەباسی قەسری (بە فارسی: کیومرث عباسی قصری) ناسراو بە قەسری (٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٤١ لە قەسری شیرین - ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ لە تاران) شاعیرێکی کوردی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بووە و بە ھەردوو زمانی کوردی و فارسی شیعری نووسیوە. ناوبراو وەک یەکێک لە کەسایەتییە دیارەکانی شێوازی ھیندی لە ئەدەبی ھاوچەرخی فارسیدا ئاماژەی پێکراوە.
ژیان
کەیوومەرس عەباسی قەسری لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٣٢٠ لە شاری قەسر شیرین لە پارێزگای کرماشان لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و گشتی لە قەسر شیرین تەواو کردووە. لە ھەمان کاتدا کە خوێندکار بووە، حەزی لە ئەدەب دەبێت. لەگەڵ چوونە ناو پۆلی حەوتەم و خولی ئامادەیی و ھەڵبژاردنی بواری ئەدەبی، دیوان حافزێکی وەک دیاری لە باوکی وەرگرت، کە وای لێکرد ئاشنا بێت بە شیعر و زیاتر و زیاتر ئارەزووی ئەدەب و بەتایبەت شیعرەکانی حافز دەکات و لەو کاتەوە لەسەر، ھەوڵیدا شیعر بنووسێت. دوای ئەوە لە تەمەنی 19 ساڵیدا دەبێتە ئەندامی کۆمەڵگای ئەدەبی شاری کرماشان و پەیوەندی لەگەڵ شاعیران و نووسەرانی ئەو شارە دروست دەبێت و دەست دەکات بە شیعر نوسی.
کەیوومەرس عەباسی لە کۆتایی خوێندنی ئامادەیی یەکەم خوێندکاری بواری ئەدەبی بوو و دەیتوانی لە زانکۆکانی ئەو سەردەمەدا لە بوارە جیاجیاکانی پەیوەست بە ئەدەب و زانستە مرۆییەکان درێژە بە خوێندن بدات، بەڵام لەو کاتەدا ئاسانکارییەکانی ناوەندەکانی مەشقی سەربازی لە تاران وەک دامەزراوەی نیشتەجێبوون، خزمەتگوزارییەکانی خۆشگوزەرانی و ھەروەھا، پێگەی کۆمەڵایەتی کارمەندانی سەربازی وایکرد زۆرێک لە خوێندکارانی شارەکان خوێندن لە زانکۆکان و ناوەندەکانی مەشقی سەربازی لە پێشینە دابنێن.. عەباسی دوای تەواوکردنی خوێندنی گشتی لە زانکۆ لە بواری زانستی دادوەریدا خوێندوویەتی و دواتر وەک پسپۆڕی پزیشکی دادوەری کاری کردووە. بە ھۆی کاری کارمەندی پۆلیسی ھاتووچۆ لە شارە جیاجیاکانی وەک شیراز، ھەمەدان، تویسەرکان و کرماشان دەژیا و ماوەیەک بەرپرسی ئیدارەی پۆلیسی ھاتووچۆی کرماشان بووە. قەسری دواجار لە ساڵی ١٣٦١ بە پلەی عەقید لەم بەشە خانەنشین بوو.
قەسری دوای خانەنشین بوونی لە ساڵی ١٣٦٣ ھاتە تاران و لەوێ نیشتەجێ دەبێت. لە ھەمان کاتدا کوڕەکەی کە بەشداری شەڕی ئێران و عێراقی کردبوو، لەلایەن ھێزە عێراقییەکانەوە دیل گیرا و چەند ساڵێک لە دیلێتیدا مایەوە. لەم ساڵانەدا قەسری لە کاتی ئەندامبوونی لە کۆمەڵەی شاعیرانی ئێران، زۆرجار سەردانی کۆمەڵەی ئەدەبی خاجۆ لە تاران دەکرد و لەگەڵ بواری ھونەری سازمانی تەبلیغی ئیسلامیدا ھاوکاری دەکرد.
کۆچی دوایی
کەیوومەرس عەباسی قەسری لە ڕێکەوتی ٢٨ی پووشپەڕی ١٤٠١ لە تاران کۆچی دوایی کرد. . ئاژانسی ھەواڵی کتێبی ئێران (IBNA)، وەزیر و جێگری وەزیری کاروباری فەرھەنگی، وەزیری فەرھەنگ و ئیرشادی ئیسلامیی کۆماری ئیسلامیی ئێران، بەرپرسی مەیدانی ھونەری شۆڕشی ئیسلامی، پارێزگاری قەسر شیرین بە وەکالەت، بەڕێوەبەری شیعر، مۆسیقا و نووسینگەی سروودی ڕێکخراوی پەخشان، بەرپرسی ئیدارەی گشتیی ناوەندی پەروەردەی فەخری منداڵان و ھەرزەکارانی پارێزگای کرماشان، سکرتێری گشتی ڕێکخراوی کتێبخانە گشتییە نیشتمانییەکان، پارێزگاری کرماشان و بەرپرسی ئەکادیمیای زمان و ئەدەبی فارسی دەربڕینیان کرد پرسە و سەرەخۆشییان بۆ کۆچی دوایی کرد. لە نێو کەسایەتییە فەرھەنگی و ھونەریەکان، سەید حەسەن ئەمین و شەهرام نازری پەیامی سەرەخۆشییان ناردووە. مەرگی ناوبراو بێباکی کەسایەتی و گرووپە ڕەخنەگر و دژبەرەکانی کۆماری ئیسلامی لەگەڵ بوو
ڕێوڕەسمی ماتەمینی کەیوومەرس عەباسی قەسری بەرەبەیانی ڕۆژی ٣٠ی پووشپەڕی ١٤٠١ لە ژێر بەڕێوەبردن و پلاندانانی مەیدانی ھونەری و لە بینای ناوەندیی ئەم دەزگایە لە تاران بەڕێوەچوو و دواتر تەرمەکەی لە پارچەی ھونەرمەندانی بەھەشت زەھرا بەخاک سپێردرا.
تەوەری شیعرەکان
تەوەری زۆربەی شیعرە کوردییەکانی کەیوومەرس عەباسی قەسری لیریکی، ڕۆمانتیکە و گوزارشت لە ھەست و سۆزەکانی وەک حەسرەت، ئازار، خۆشی و خەمەکانی مرۆڤ دەکات، کە بە ئاماژەدان بە بابەتگەلێکی وەک گەنجی، خۆشەویستی، پیری، سەرخۆشی، ھاوڕێیەتی و نۆستالژیا دەردەبڕن ; سەرەڕای ئەوەش شیعری ئایینی شیعەی بە تایبەت بە فارسی نووسیوە، ھەروەھا لە بەرھەمەکانیدا چەندین ئاماژەی سەبارەت بە شەڕی ئێران و عێراق بەکارھێناوە. کەیوومەرس عەباسی ھەروەھا بەشداری لە دانیشتنەکانی شیعر خوێندنەوەدا کرد کە لە ماڵی ڕێبەر بە ئامادەبوونی سەید عەلی خامنەیی ڕێبەری کۆماری ئیسلامی ئێران بەڕێوە چوو، جگە لەوەش لەگەڵ ڕێکخراوە حکومییە ئایدیۆلۆژی و فەرھەنگییەکانی وەک بواری ھونەر، ھاوکاریی نزیکی ھەبوو. و ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەش ​​لەلایەن ئەم دامەزراوانەوە ڕێزی لێگیرا. ڕێکەوتی ٢ی خەرمانانی ١٣٩٦ی ھەتاوی، ڕێکخراوی ھونەری میدیایی ئۆج سەر بە سپای پاسداران لە میانی ٣٦ھەمین کۆبوونەوەی زنجیرە کۆبوونەوەکاندا کە لە ژێر ناونیشانی شەوی شاعیری شۆڕشی ئیسلامیدا بەڕێوە چوو، ڕێزی لە کەیوومەرس عەباسی قەسری گرت. ھەروەھا لە مانگی بەفرانباری ٢٠١٩ لە ڕێوڕەسمێکدا کە لە لایەن کتێبخانە گشتییەکانی ئەو وڵاتە بە بۆنەی ٤٢ھەمین ساڵوەگەڕی ھاتنە سەرکاری کۆماری ئیسلامی بەڕێوە چوو، بە ئامادەبوونی کەسایەتییە چالاکەکانی شیعری کۆماری ئیسلامی لە ژێر دەستی… ناونیشانی "Ravian Balendagi".
شێوازی شیعری
ڕەزا ئیسماعیلی شێوازی کەیوومەرس عەباسی لە شیعردا بە تێکەڵەیەک لە ستایلی عێراقی و ھیندی دەزانێت، کە بۆتە دەربڕینێکی ستایلدار لە شێوازی ھیندی کە بۆ خەڵکی ھاوچەرخ و خەڵکی گشتی لێی تێدەگات. لە غەزەلی ھاوچەرخدا عەباسی وەک ئاڵاھەڵگری ستایلی ھیندی باس دەکات و پێی وایە زیاتر لە بیدل دێھلەوی مەیلی بۆ سائیب تەبریزی ھەبووە و بە بۆچوونی ئەو عەباسی بە غەزەلەکانی بە مامەڵەکردن لەگەڵ ستایلی سائیب رێگەی بۆ تێگەیشتن لە بیدل خۆش کردووە..
نووسینی شیعر بە زمانی کوردی
ھەرچەند کەیوومەرس عەباسی قەسری بە نووسینی شیعر بە زمانی فارسی دەستی بە کاری ھونەری کردووە و بەرھەمی بەم زمانە نووسیوە، بەڵام زیاتر بە شیعرە کوردییەکانی ناسراوە. یەکەمین کۆمەڵە شیعری قەسری بە زمانی کوردی لە ساڵی ٢٠٠٦ چاپ و بڵاو کرایەوە. دوای ئەوە دوو کۆمەڵە شیعری دیکەی بە شێوەزاری کوردی و کوردیی باشووری (کەڵھوڕی) لە ساڵانی ١٣٩٥ و ١٣٩٩ چاپ کردووە. عەباسی نیگەرانی دۆخی زمانی کوردی بوو؛ڕەخنەی لە بڵاوبوونەوەی زمانی فارسی لە نێو نەوەی نوێ و لە ناوچوونی وردە وردەی زمانی کوردی گرت و پێی وابوو بۆ ئەوەی زمانی کوردی بە زیندوویی بمێنێتەوە، پێویستە مرۆڤ خەریکی ئەدەبی بێت چالاکی بکەن و ئەم زمانە بکەنە خزمەت بە ئەدەب. ناوبراو پێشوازی لە بزووتنەوەی ئەدەبی لە ناوچەی باشووری کوردستانی ئێران و بڵاوبوونەوەی بەرھەمی ئەدەبی بە زمانی کوردیی باشوور کرد، کە لە کاتی گەڕانەوەی شاعیرانی کرماشان و ناوچەی ئیلام بۆ زمانی زگماکی و شیعریان بە زمانی کوردیی باشوور، پێشوازی لێکرد و ئەویش لەگەڵیدا ڕۆیشت ئەم بزووتنەوەیە و پێی وابوو کە کوردی باشوور زمانێکی زیندووە، لەبەر ئەوەی لە نێو ئەو زمانانەدایە کە لە ئەدەبدا دەردەکەوێت. بیژەن ئەرژەن شیعرە کوردییەکانی کەیوومەرس عەباسی بە "یەکێک لە بەردەوامترین ڕووداوەکانی زمانی کوردی" زانی و لەبارەی ئەوەوە وتی کە "تا زمانی کوردی بوونی ھەبێت، شیعری قەسریش زیندوو دەبێت"، کوردی باشوور و زاراوەی قەسری بوون نووسراوە، "بەردەوامی مێژوویەک" و شیعرەکانی بە "مۆنۆمێنتی مێژوو و دەنگێکی چەند ھەزار ساڵی ڕابردووی قەسر شیرین" دادەنرێت. محەممەد عەلی سوڵتانی ھەروەھا قەسری بە "فەرھەنگی وشە و زاراوەی فەرامۆشکراوی کوردی" ناودەبات و "یەکێک لە میحوەر و پایە سەرەکییەکانی شیعری کوردی لە کرماشان و لەودیوەوە بۆ مێندالی، زەرباتیە و خانەقین" کە "بە شێوەیەکی ناوازە لە تەلارسازی ھۆرامان دەچێت" لەگەڵ خۆیدا شیعر. ، "زمانی کوردی لە وشە ناکۆکەکاندا ژیانێکی نوێی پێبەخشراوە".
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی قەسری شیرین
پارێزگای کۆرچە
وێنۆک|نەخشەی ئەلبانیا بە تیشک خراوەتە سەر پارێزگای کۆرچە پارێزگای کۆرچە (بە ئەلبانی: Qarku Korçë)، بە فەرمی پارێزگای کۆرچە، پارێزگایەکە لە ھەرێمی باشووری کۆماری ئەلبانیا. لە ڕووی ڕووبەرەوە گەورەترینە و حەوتەم ژمارەی دانیشتووانە لە دوازدە پارێزگاکە، زیاتر لە ٢٠٢ ھەزار کەسی تێدایە لە ڕووبەری ٣٧١١ کیلۆمەتر دووجا (١٤٣٣ میل چوارگۆشە). ئەم پارێزگایە لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ مەقدوونیای باکوور و لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ یۆنان، لە باکووری ڕۆژاواوە لەگەڵ پارێزگاکانی ئێلباسان، لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ بێرات و لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ جیرۆکاستێر ھاوسنوورە. بەسەر شەش شارەوانیدا دابەشکراوە، کۆرچە، دیڤۆل، کۆڵۆنجێ، مالیق، پۆگرادێک و پوستێک، کە ھەموویان سی و حەوت یەکەی کارگێڕی لەخۆدەگرن.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای کۆرچە
گوندەواری کشوەری
گوندەواری کشوەری یەکێک لە دوو گوندەواری ناوچەی ناوەندی شارستانی ئیلام لە شارستانی ئیلام لە پارێزگای ئیلام لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی شەھرەکی سەرتافە.
دابەشکاریی کارگێڕی
گوندەکانی ئەم گوندەوارە پێکھاتووە لە (٧) گوند:
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی گوندەواری کشوەری لە ساڵی ٢٠١٦دا بەرامبەر لەگەڵ ٧،٧٨٧ کەس لە ٢،١٤٥ خێزاندا بووە، کە ھەموویان کوردن و لە ئیسلام شیعە پەیڕەوی دەکەن.
تانگا
تانگا گوندێکی سەر دورگەیە لە دەریاچەی لۆکتاک، کە دەکەوێتە ناوچەی بیشنپور سەربە ویلایەتی مانیپور، ھیندستان لە ٢٠٠١، ژمارەی دانیشتووانەکەی بە ١٣٠٨٥ خەمڵێنراوە، پیشەی سەرەکی گوندەکە ڕاوکردنی ماسییە، ٥٥ کیلۆمەتر لە ئیمفالی پایتەختی مانیپور دوورە.
گوندەواری مییەخاس
گوندەواری مییەخاس یەکێک لە دوو گوندەواری ناوچەی سیوان لە شارستانی ئیلام لە پارێزگای ئیلام لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی مییدانە.
دابەشکاریی کارگێڕی
گوندەکانی ئەم گوندەوارە پێکھاتووە لە (٢٠) گوند:
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی گوندەواری مییەخاس لە ساڵی ٢٠١٦دا بەرامبەر لەگەڵ ٧،٢٢٧ کەس لە ١،٩٩٨ خێزاندا بووە، کە ھەموویان کوردن و لە ئیسلام شیعە پەیڕەوی دەکەن.
جوگرافیا
گوندەواری مییەخاس دەکەوێتە باکووری زنجیرە چیای کەبیر و باشووری شارستانی سیروان، لە ڕۆژئاوای شارستانی بەدرە و ڕۆژهەڵاتی گوندەواری دێیخواروو، ئەم بەشە سەرچاوەی سەرەکی ڕووباری کەنجان چەم.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ئیلام پۆل:شارستانی ئیلام پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
بامبا دینگ
کاروانی یانە
دینگ دەستی بە کاروانی پیشەگەری کرد لەگەڵ دیامبارس لە خولی نایابی سەنیگال، و لە یەکەم ١٤ یاریی دا ١٢ گۆڵی تۆمارکرد لە وەرزی یەکەمیدا. ئەو بوو بە گۆڵکاری خولی نایابی سەنیگال بۆ وەرزی ٢٠١٩–٢٠.
دیێنگ لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ گرێبەستی لەگەڵ مارسیلیا واژوو کرد. یەکەمین یاری خۆی بۆ یانە نوێیەکەی ئەنجامدا لە یارییەکدا کە لە جامی فەڕەنسا ٢–٠ بردییەوە بەرامبەر یانەی ئۆکسێر لە ١٠ی شوباتی ٢٠٢١، گۆڵێکی تۆمارکرد لە خولەکی ٩٢ی یارییەکە.
پیشەی نێودەوڵەتی
دینگ لەگەڵ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سێنگال یەکەم یاری کرد لە یاری پاڵاوتن بۆ جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢ بەرامبەر نایمبیا لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١.
لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٢دا بانگھێشت کرا بۆ تیمی سەنیگال بۆ جامی نەتەوەکانی ئەفریقیا ٢٠٢٢، یەکەم گۆڵی بۆ ھەڵبژاردەکەی تۆمار کرد لە بردنەوەی ٢–٠ لە قۆناغی ١٦ بەرامبەر جاپێ ڤێردێ. لە یاری کۆتایی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٢١، دینگ گۆڵێکی تۆمارکرد لە لێدانی یەکلاکەرەوە بۆ یارمەتیدانی سینێگال بۆ ئەوەی ببێتە پاڵەوانی پاڵەوانێتییەکە.
خەڵاتەکان
سەنیگال
تاکەکەسی
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی سێنیگالی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠ پۆل:CS1 French-language sources (fr) پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی لیگ ١
جوریەن تیمبەر
ئەیاکس
تیمبەر یەکەمین یاری خۆی بۆ ئەیاکس ئەنجامدا لە بردنەوەی ٣-١ بەرامبەر هێرینڤێن لە ٧ ئازاری ٢٠٢٠.
یەکەم گۆڵی پیشەگەری بۆ ئەیاکس تۆمارکرد بەرامبەر ئیمێن لە ٢ی ئایاری ٢٠٢١. گۆڵی یەکەم بوو لە بردنەوەی ٤-٠. بەو ئەنجامە ئەیاکس بوو بە پاڵەوانی خولی نایابی هۆڵەندا بۆ ٣٥ەمین جار.
کاروانی نێودەوڵەتی
تیمبەر هەڵبژێردرا بۆ پێکهاتەی هۆڵەندا بۆ یۆرۆی ٢٠٢٠. لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١ یەکەمین یاری خۆی بۆ هەڵبژاردەکەی ئەنجامدا لە یاریەکی دۆستانەدا بەرامبەر هەڵبژاردەی سکۆتلەندا، وەک یاریزانی سەرەکی.
ژیانی کەسی
لە هۆڵەندا لەدایکبووە، تیمبەر و برا دووانەکەی کوینتن تیمبەر، کە هەروەها یاریزانی تۆپی پێیە، لە ڕەچەڵەکی ئاروبان و کوراسۆهانن. دایكیان مارلین خەڵکی ئارۆبایە و باوكیان خەڵکی كوریاسۆیە، هەردووكیان بەشێكن لە دوورگەکانی ئەی بی سی لە هەرێمی کاریبی هۆڵەندی. بەهۆی بارودۆخەکانی ڕابردوو، خێزانەکە ناوی تیمبەریان وەک ناوی خێزان بەکارهێنا لەجیاتی ئەوەی ناوەکەی باوکیان مادورۆ وەربگرن. دوانەکە هەروەها سێ برا گەورەیان هەیە، شامیەر، کریس، و دیلان.
یانە
<references group="lower-alpha" responsive="1">
خەڵاتەکان
ئەیاکس
هۆڵەندای خوار ١٧ ساڵان
تاکەکەسی
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١
یەکێتی نێودەوڵەتی پەیوەندییەکان
یەکێتی نێودەوڵەتی پەیوەندییەکان (International Telecommunication Union) دەزگایەکی تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکانە و بەرپرسیارە لە زۆر بابەتی پەیوەست بە تەکنەلۆژیای زانیاری و پەیوەندییەکان. لە ١٧ی ئایاری ١٨٦٥ وەک یەکێتی تەلەگرافی نێودەوڵەتی دامەزراوە، بەمەش بووە کۆنترین دەزگای نەتەوە یەکگرتووەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:قەڵەشتی دیجیتاڵ پۆل:گرووپی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان
گوندەواری عەلی شیروان
گوندەواری عەلی شیروان یەکێک لە دوو گوندەواری ناوچەی سیوان لە شارستانی ئیلام لە پارێزگای ئیلام لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی پاکەل گەڕاوە.
دابەشکاریی کارگێڕی
گوندەکانی ئەم گوندەوارە پێکھاتووە لە (١٢) گوند:
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی گوندەواری عەلی شیروان لە ساڵی ٢٠١٦دا بەرامبەر لەگەڵ (١٬٧٦٧) کەس لە (٤٧٧) خێزاندا بووە، کە ھەموویان کوردن و لە ئیسلام شیعە پەیڕەوی دەکەن.
جۆن ویلیامس
جۆن تاونەر ویلیامس (لەدایکبووی ٨ی شوباتی ١٩٣٢ە)، ئاوازدانەر و ڕێبەر و پیانۆژەنێکی ئەمریکییە. لە ژیانی ھونەریدا کە حەوت دەیەی خایاندووە، یەکێکە لە بەناوبانگترین و ناسراوترین و ڕەخنەگرانترین، کە نمرەی فیلمی لە مێژووی سینەمادا ئامادە کردووە. ویلیامس ٢٥ خەڵاتی گرامی و حەوت خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی و ٥ خەڵاتی ئۆسکار و ٤ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بەدەستھێناوە. بە ٥٢ پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئۆسکار، دووەم کەسە کە بۆ زۆرترین خەڵات پاڵێوراوە، دوای واڵت دیزنی. ئاوازەکانی بە وێناکردنی مۆسیقای سینەمایی دادەنێت و بە گەورەترین ئاوازدانەرەکانی مێژووی سینەما دادەنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:جۆن ولیامز پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢ پۆل:گەیەنەرەکانی ئەمریکا لە سەدەی ٢٠ەم (مۆسیقا) پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:پیانۆژەنە کلاسیکەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:ئاوازدانەرانی پیانۆ پۆل:زیندووان
چاڵسرا
چاڵسرا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دێیخواروو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ئیلام، شارستانی ئیلام، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
بان سێوەر
بان سێوەر یان فەرەحاباد یان فاتمیە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دێیخواروو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ئیلام، شارستانی ئیلام، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئیلام ئیلام ئیلام پۆل:گوندەکانی شارستانی ئیلام پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کڵاوپین
کڵاوپین گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دێیخواروو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ئیلام، شارستانی ئیلام، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئیلام ئیلام ئیلام پۆل:گوندەکانی شارستانی ئیلام پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
متلوان
متلوان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دێیخواروو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ئیلام، شارستانی ئیلام، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئیلام ئیلام ئیلام پۆل:گوندەکانی شارستانی ئیلام پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
تاج لەسەر نان
وێنۆک|شا [[محەممەدڕەزا پەھلەوی لە مەراسیمی تاج لەسەرنانی ئیمپراتۆر فەرەح پەھلەوی لە ساڵی ١٩٦٧.]] تاج دانان ڕێوڕەسمێکە کە تێیدا پاشا یان شاژن تاجەکە وەک ھێمای حوکمڕانی وەردەگرێت لە دەوڵەتە پاشایییەتەکاندا. لە زۆربەی مەراسیمەکانی تاج دانان لایەنی ئایینی دەردەکەوێت، ھەروەھا لایەنی سیاسیش. ئەمر فەرمییە لە وڵاتە مەسیحییەکان کە زۆرجار ڕێوڕەسم و ئاھەنگەکە بەڕێوەدەبەن. لە کاتی مەراسیمەکەدا فەرمانڕەوای نوێ دەسەڵاتی پاشایەتیش وەردەگرێت. زۆرجار تاج لەسەر نان بە شێوەی ڕۆژاوایی بریتی بووە لە مەسحکردنی پاشا بە ڕۆنی پیرۆز، گرنگی ڕێوڕەسمی مەسحکردن بە ڕۆنی پیرۆز بەدوای ئەو نموونانەدا دێت کە لە کتێبی پیرۆزدا ھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاشایەتی
شەھرەکی قودس
متلوان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دێیخواروو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ئیلام، شارستانی ئیلام، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئیلام ئیلام ئیلام پۆل:گوندەکانی شارستانی ئیلام پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
سان مارینۆ لە ئۆڵۆمپیاد
سان مارینۆ بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٦٤ بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کرد. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٧٨ بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کرد. وەرزشوانانی سان مارینۆ خاوەنی ٣ مەدالیا (١ زیو، ٢ بڕۆنز)ی ئۆڵۆمپیادن.
سەرچاوەکان
پۆل:سان مارینۆ لە ئۆڵۆمپیاد
سوپای خودا (ڕێکخراوی تیرۆریستی)
سوپای خودا (بە ئینگلیزی:Army of God)ڕێکخراوێکی تیرۆریزمی مەسیحی ئەمریکییە (AOG)، ئەندامەکانی توندوتیژی دژە لەباربردنی منداڵیان ئەنجامداوە. بە گوێرەی بنکەی زانیاری هاوبەشی وەزارەتی داد و وەزارەتی ئاسایشی ناوخۆ، سوپای خودا ڕێکخراوێکی تێرۆریستی ژێرزەمینیی چالاکە لە ئەمەریکا. جگە لە چەندین تاوانی موڵک و ماڵی خەڵک، گروپەکە کردەوەی ڕفاندن و هەوڵی کوشتن و کوشتنی ئەنجامداوە.ڕێکخراوی AOG لە ساڵی ١٩٨٢ پێکهاتووە و وێڕای هاوبەشی ئایدۆلۆژیا و تاکتیکێکی هاوبەش ئەندامانی گرووپەکە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە بە دەگمەن پەیوەندی لەگەڵ یەکتردا دەکەن ئەمە بە شێوەیەکی فەرمیتر بە بەرخۆدانی بێ سەرکردە (سەرکردەی نییە ئەم ڕێکخراوە) ناسراوە. گروپەکە قەدەغە دەکات کە ئەو کەسانەی کە دەیانەوێت "رێوشوێنی لەباربردنی منداڵ بگرنەبەر" پێشوەختە پلانەکانیان لەگەڵ کەس گفتوگۆ بکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:تیرۆریزم پۆل:مەسیحییەت پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی دەیەی ١٩٨٠ پۆل:توندوتیژی پۆل:توندوتیژی دژی ژنان
جۆشوا زیرکزێ
بایەرن میونشن
لە ١ی ئازاری ٢٠١٩، زیرکزێ لە یەکەمین یاریی دا بۆ تیمی دووەمی بایەرن میونشن ھاتریکی تۆمارکرد. تەنھا یەک ڕۆژ دواتر، گۆڵی بردنەوەی بۆ تیمی خوار ١٩ ساڵان تۆمار کرد کاتێک ٢–١ لە نۆرنبێرگیان بردەوە زیرکزی یەکەم دەرکەوتنی پیشەگەری خۆی لە خولی پلە سێی بۆندسلیگا کرد بۆ بایەرن میونشنی دووەم لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٩، لە خولەکی ٧٤ لە جێگەی ئۆلیڤەر باتێستا مەیەر لە یارییەکەدا لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر ڤیرزبێرگ کیکەرز.
لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، زیرکزێ یەکەمین یاری خۆی بۆ پێکھاتەی یەکەم ئەنجامدا بەرامبەر تۆتنھام ھۆتسپێر لە یاری کۆتایی قۆناغی کۆمەڵەکانی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا. دوای ئەوە لە ١٨ی کانوونی یەکەم، یەکەمین یاری خۆی لە بۆندسلیگا ئەنجامدا، لە خولەکی ٩٠ وەک جێگرەوە ھاتە یاریگا لە یارییەکدا بەرامبەر فرایبۆرگ کە ١–١ یەکسان بوون لەوکاتەدا؛ لەگەڵ ھاتنە یاریگای گۆڵی دووەمی تۆمارکرد. دوای ماوەیەکی کەم، سێرج گەنبری گۆڵێکی دیکەی لە کاتی زیادکراودا تۆمار کرد بۆ بەدەستھێنانی بردنەوەی ٣–١. دوای دوو ڕۆژ، لە خولەکی کۆتایی یارییەکە جارێکی تر بە یەدەگ ھاتە یاریگاوە و گۆڵی بردنەوەی تۆمار کرد بەرامبەر ڤۆڵفسبێرگ. لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، زیرکزێ گۆڵی یەکەمی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–١ی بایەرن میونشن بەرامبەر بۆروسیا میونشنگلادباخ. وەرزی یەکەمی بە بردنەوەی ھەر سێ نازناوەکە کۆتایی پێھێنا.
خواستن بۆ ئەندەرلەخت
لە ٣ی ئابی ٢٠٢١، ئاندەرلەخت گرێبەستی لەگەڵ زیرکزێ ڕاگەیاند بە خواستن بۆ ماوەی وەرزێک لە بایەرن میونشن.
بۆلۆنیا
لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢٢، زیرکزێ بە گرێبەستێکی ھەمیشەیی گواسترایەوە بۆ خولی ئیتاڵی بۆ یانەی بۆڵۆنیا.
ئاماری کاروانی وەرزشی
<references group="lower-alpha" responsive="1"/>
خەڵاتەکان
بایەرن میونشن دووەم
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ھۆڵەندی پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١ پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە بەلجیکا پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
سڕبیا لە ئۆڵۆمپیاد
سەرچاوەکان
پۆل:سڕبیا لە ئۆڵۆمپیاد
سلۆڤاکیا لە ئۆڵۆمپیاد
سەرچاوەکان
پۆل:سلۆڤاکیا لە ئۆڵۆمپیاد
سلۆڤێنیا لە ئۆڵۆمپیاد
سلۆڤێنیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٢ وەک نەتەوەیەکی سەربەخۆ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھەروەھا ھەر ھەمان ساڵ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کرد، وەرزشوانانی سلۆڤاکیا خاوەنی ٥٢ مەدالیا (١٢ زێڕ، ١٧ زیو، ٢٣ بڕۆنز)ی ئۆڵۆمپیادن. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی سلۆڤاکیا لە ساڵی ١٩٩١ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٩٢ بەفەمی ناسێنرا.
سەرچاوەکان
پۆل:سلۆڤێنیا لە ئۆڵۆمپیاد
بانقڵان
بانقڵان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دێیخواروو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ئیلام، شارستانی ئیلام، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ئیسپانیا لە ئۆڵۆمپیاد
سەرچاوەکان
پۆل:ئیسپانیا لە ئۆڵۆمپیاد
بانقڵان
مێژوو
ئەم گوندە یەکێکە لە کۆنترین ناوچەکانی نیشتەجێبوونی دەشتی ئیلام و ھەروەھا ئەم گوندە بە ناوەند ھۆزی کوردی پێنجستوون ناسراوە. لە نێو کار و شوێنە گرنگەکانی ئەم گوندە دەتوانین ئاماژە بە قەڵای توت و ئاشی ئاوی خەندان و کانی (بەھار) بکەین. وە لەسەر لوتکەی گردێکی دێرین، قەڵایەکی مێژوویی بە ناوی قەڵای توت دەبینرێت. بەرزی گردەکە لە ڕووی زەویەکانی دەوروبەرەوە تا نزیکەی ١٥ مەتر بەرزە. لە ئێستادا ھیچ پلانێکی ڕوون لە بینای ئەم قەڵایە نابینرێت. زۆربەی زۆری بەھۆی وەرینی وردە وردە و لەناوچوونەوە لەدەستچووە. لە گردەکەدا پارچەی چڕ لە سواڵەت و ئامێری بەرد دەبینرێت. ئەو سواڵەتەی بەدەست ھاتوون و زۆربەیان ڕوپۆشی گڵیین و خشتیان لەسەرە. لەسەر ڕووی گردەکە و لە گۆشەی باشووری ڕۆژھەڵاتیدا، کۆمەڵێک داروپەردوو بە بەرزی نزیکەی یەک مەتر دەبینرێت و لە لێواری ڕۆژئاوای ڕووی گردەکەش چەند ڕیزێک لە کۆمەڵە بەرد بە شێوەی چینی وشک دەبینرێت. بە ئەگەرێکی زۆرەوە ئەم بەردانە پاشماوەی تەلارسازی قەڵای سەر گردەکەن کە لە ڕابردوودا لە دروستکردنی دیوارەکاندا بەکارھاتووە. بەھۆی چالاکییە کشتوکاڵییە نائاساییەکانی سەر ڕووی گردەکە و لێوارەکانی، پێکھاتەی ڕووکاری گردەکە و بینای قەڵاکە تێکچووە، لەسەر ڕووی گردەکە و لە لای باشووری گردەکە، شوێنەواری گەچ دەبینرێت(ڕەنگە کورەی گەچ)بێت.
بەلیەین
بەلیەین گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری کشوەری، ناوچەی ناوەندی شارستانی ئیلام، شارستانی ئیلام، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئیلام ئیلام ئیلام پۆل:گوندەکانی شارستانی ئیلام پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ڤارڤارا سەحاکیان
ڤارڤارا سەحاکیان (بە ئەرمەنی: Վարվառե Սահակյան)، سیاسەتمەدارێکی ئەرمەنیی بوو. لە ساڵی ١٩١٩دا بۆ پەرلەمانی ئەرمەنیا ھەڵبژێردرا و بووە یەکێک لە سێ پەرلەمانتاری یەکەمی ژن لە وڵاتەکەدا. ھاوسەرگیری لەگەڵ ئاڤێتیک سەحاکیان کرد کە بووە یەکەم سەرۆکی پەرلەمانی ئەرمینیا. دوای دەستبەسەرداگرتنی بەلشەفیەکان لە ساڵی ١٩٢٠، لەگەڵ ھاوسەرەکەی ئاڤێتیک سەحاکیان زیندانی کران ، دوای ئازادکردنیان ئەو دوو ھاوسەرە و منداڵەکانیان بە پێ ھەڵھاتن بۆ تەورێز لە ئێران، و پاشان لە عێراق نیشتەجێ بوون. بەڵام کەشوھەوای عێراق کاریگەری خستە سەریان، بۆیە خێزانەکەش ڕوویان لە بەیروت، لوبنان کرد. پاشان ڤارڤارا بەشداری لە ڕێکخراوی خاچی سووری نێوخۆیی ئەرمەنستان کرد، دوای خزمەتەکانی لەو ڕێکخراوە لە ساڵی ١٩٣٤ کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەرمەنیەکانی سۆڤیەت پۆل:خەڵکی ئەرمەنستان
پۆل:مردووانی ١٩٣٤
زەکی چەلیک
محمد زەکی چەلیک (لەدایکبووی ١٧ی شوباتی ١٩٩٧) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری تورکییە کە یاری دەکات وەک بەرگریکاری باڵی ڕاست بۆ یانەی خولی ئیتاڵی ڕۆما و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی تورکیا.
بورساسپۆر
لە بورسا لەدایکبووە وەک بچووکترین منداڵی کە نۆیەم دانە بوو، چەلیک لە ئەکادیمیای لاوانی بورساپۆر بووە و لە ساڵی ٢٠١٥دا بووە بە پیشەگەر. لە ساڵی ٢٠١٥ گرێبەستی لەگەڵ کاراکابای بیرلیکسپۆر واژوو کردووە.
ئیستەنبوڵ سپۆر
لە ساڵی ٢٠١٦، چووە یانەی ئیستەنبوڵ. ئاستە باشەکەی لە یانەی ئیستەنبوڵ سپۆر وای لێکرد لە ساڵی ٢٠١٨دا بانگھێشت بکرێت بۆ پێکھاتەی یەکەمی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی تورکیا، سەرەڕای یاریکردن لە خولە پلە نزمەکاندا.
ڕۆما
لە ٥ی تەممووزی ٢٠٢٢، گواستنەوەی چەلیک بۆ ڕۆما لە لیلەوە بە فەرمی لەلایەن یانەی ڕۆما ڕاگەیەندرا. گرێبەستێکی بۆ ماوەی چوار ساڵ لەگەڵ جیالۆڕۆسی واژوو کرد کە تا ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ بەردەوام دەبێت.
کاروانی نێودەوڵەتی
چەلیک یەکەمین یاریی پیشەگەری خۆی بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی تورکیا ئەنجامدا لە یارییەکی دۆستانەدا بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ڕووسیا لە ٥ حوزەیرانی ٢٠١٨.
يمكنك مشاهدة مباريات الدوري الألماني في الدوري الألماني.
يمكنك أيضا مشاهدة مباريات الدوري الممتاز على شاشات تلفزيون الدوري الممتاز
خەڵاتەکان
لیل
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی تورک پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧ پۆل:یاریزانانی لیگ ١ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیل پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
دێنیس زاکاریا
دێنیس لێمی زاکاریا لاکۆ لادۆ (لەدایکبووی ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی سویسرییە کە وەک یاریزانی ناوەڕاستی یاریگا یاری دەکات لە خولی پرێمیەرلیگ بۆ یانەی چێڵسی بە خواستن لەیانەی یۆڤانتۆسەوە و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سویسرا.
سێرڤێتێ
لە جنێڤ، سویسرا لەدایکبووە، لە باوکێکی باشووری سودانی و دایکی کۆنگۆیییە، زاکاریا یەکەم جار دەستی کرد بە یاریکردنی تۆپی پێی بۆ یانەی ناوخۆیی وڵاتەکەی سێرڤێتێ.
یۆنگ بۆیس
زاکاریا لە حوزەیرانی ٢٠١٥ گواسترایەوە بۆ یانەی یۆنگ بۆیس بە بڕە پارەیەکی ئاماژە پێنەکراو و گرێبەستێکی بۆ ماوەی چوار ساڵ واژوو کرد. لە ١٨ی تەممووزی ٢٠١٥ یەکەمین یاری خۆی لە خولی سوپەری سویسی ئەنجامدا بەرامبەر یانەی زیورخ لە یارییەکدا لە دەرەوەی یاریگای خۆیان کە ١–١ بەرامبەر بوون لە جێگەی ئەلێکساندەر گێرندت ھاتە یاریگاوە لە دوای ٧٩ خولەک.
بۆروسیا میونشنگلادباخ
لە حوزەیرانی ٢٠١٧، زاکاریا گرێبەستێکی پێنج ساڵەی لەگەڵ بۆروسیا میونشنگلادباخ واژوو کرد. ئەو وەک جێگرەوەی مەحموود داھود گواسترایەوە کە پێش ئەو یانەکەی بە جێھێشت بۆ بۆروسیا دۆرتمۆند. تێچووی گواستنەوە کە درا بە یۆنگ بۆیس بۆ زاکاریا بە ١٠ ملیۆن یۆرۆ ڕاگەیەندرا. زاکاریا ١١ گۆڵی تۆمارکرد لە ١٢٥ یاری بۆ بۆروسیا میونشنگلادباخ.
خواستن بۆ چێڵسی
لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، زاکاریا بە خواستن ڕۆیشت بۆ خولی پرێمییەرلیگ یانەی چێڵسی تا کۆتایی وەرزی ٢٠٢٢–٢٣ لەگەڵ ھەبوونی بژاردەی گواستنەوەی ھەمیشەیی لە کۆتایی وەرزەکە.
کاروانی نێودەوڵەتی
زاکاریا بۆ چەندین ئاستی لاوانی ھەڵبژاردەی سویسرا یاری کردووە. دەیتوانی نوێنەرایەتی ھەریەک لە سویسرا، باشووری سودان یان کۆنگۆ بکات لە تیمی یەکەم بەھۆی ئەوەی لە سویسرا لەدایک بووە و باوکی باشووری سودانی و دایکی کۆنگۆیییە.
زاکاریا یەکەمین یاری خۆی بۆ ھەڵبژاردەی یەکەمی سویسرا ئەنجامدا لە یارییەکی دۆستانەدا کە ٢–١ دۆڕان بەرامبەر بەلجیکا لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٦. ئەو بەشێک بوو لە پێکھاتەکە بۆ پاڵەوانێتی ئەورووپا ٢٠١٦. زاکاریا لە تیمی ٢٣ یاریزانی جامی جیھانی فیفا ٢٠١٨ بەشداری کرد.
لە ئایاری ٢٠١٩، زاکاریا لە کۆتایییەکانی خولی نەتەوەکانی ئەورووپا یاری کرد، کە ھەڵبژاردەکەی چوارەم بوو. ناوی لە پێکھاتەی ٢٦ کەسی سویسرا ھەبوو بۆ یۆرۆی ٢٠٢٠. لە ٢ی تەممووزی ٢٠٢١، گۆڵێکی بە ھەڵە لە خۆیان تۆمارکرد لە یاری چارەکی کۆتایی سویسرا بەرامبەر ئیسپانیا، کە بە لێدانی یەکلاکەرەوە دۆڕان.
یانە
<references group="lower-alpha" responsive="1"/>
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی سویسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦ پۆل:CS1 German-language sources (de) پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
ئەندازیاریی ئەلکترۆنیک
وێنۆک|[[تەختەی بازنەیی چاپکراو]]
ئەندازیاریی ئەلکترۆنیک (بە ئینگڵیزی: Electronic engineering) ئەندازیاریی ئەلەکترۆنی یەکێکە لە لقەکانی ئەندازیاری کە مەعریفەی زانستی بەکاردێنێت لە ڕەفتار و کاریگەری ئەلکترۆنەکان و پەرە بە پێکھاتەکان و ئامێرەکان و سیستم و کەلوپەلەکان دەدات کە وزەی کارەبایی یەکێکە لە ھۆکارەکانیان، وەک چرای بۆشایی، ترانزیستۆر، مەدار ئەلکترۆنیکە یەکخراوەکان و سێرکێتی ئەلکترۆنی چاپکراو.
واژەکە ئاماژە بە لقێکی فراوانی ئەندازیاری دەدات کە چەندین بەشی لاوەکی دەگرێتەوە. ئەو دیسپلینانە دەگرێتەوە کە پەیوەندی بە ھێزەوە ھەیە، ئەندازیاری ئامێرەکان، پەیوەندییە دوورەکان، دیزاینی خولگەی نیمچە گەیەنەر، و زۆر شتی تر. ھەروەھا ئەم چەمکە بەشێکی زۆر لە خولەکانی ئەندازیاری کارەبایی دەگرێتەوە کە لە زۆربەی زانکۆکانی ئەورووپادا فێر کراون، ھەرچەندە لە ئەمریکا ئەندازیاریی کارەبا ھەموو لقەکانی دەگرێتەوە، بە ئەلەکترۆنیشەوە کۆمەڵەی ئەندازیارانی کارەبایی و ئەلکترۆنی ئەمریکی یەکێکە لە گرنگترین و کاریگەرترین ڕێکخراوە لەم بوارانەی ئەندازیاری.
بواری ئەندازیاری ئەلکترۆنی
ئەندازیاریی کارەبا ھێشتا ئەندازیاری ئەلکترۆنی لە زانکۆکان داپۆشیووە و دەرچووەکانیش بە ئەندازیاری کارەبایی ناودەبرێن. ھەندێک باس لەوە دەکەن کە «ئەندازیاری کارەبایی» دەبێت بۆ ئەو کەسانەی کە پسپۆڕن لە ئەندازیاریی ھێز یان ئەندازیاریی فشار بەرز بەکار بھێنرێت. لەکاتێکدا گرووپێکی تر پێیان وایە ئەندازیاریی ھێز تەنیا یەکێکە لە لقەکانی ئەندازیاری کارەبا لەم ساڵانەی دواییدا دیسپلینی نوێ و جیامان بینیوە وەک ئەندازیاری زانیاری و ئەندازیاریی سیستەمی پەیوەندی کە لە گرووپە فێرکارییەکاندا بە ھەمان ناو دەخوێندرێت زۆربەی زانکۆکانی ئەورووپا ئەندازیاری کارەبایی بۆ ئەندازیارانی کارەبا بەکاردێنن و جیاوازی لەنێوان ئەندازیاریی کارەباو ئەلکترۆنیدا دەکەن لە سەرەتای ساڵانی دەیەی ١٩٨٠، زاراوەی ئەندازیاری کۆمپیوتەر بە گشتی بۆ ئاماژەدان بە ئەندازیاریی ئەلکترۆنی و زانیاری بەکار دەھێنرا.
مێژووی ئەندازیاری ئەلکترۆنی
ئەندازیاری ئەلکترۆنی وەک پیشەیەک لە پێشکەوتنی تەکنیکی لە پیشەسازی تەلەگراف لە سەدەی نۆزدەیەم و پیشەسازی پەخش لە سەدەی بیستەمدا ھاتووە خەڵک حەزیان لە ڕادیۆ بوو بۆ سەرنجڕاکێشانی تەکنیکی، سەرەتا بۆ وەرگرتن و پاشان گواستنەوەی زانیاری. زۆرێک لەو کەسانەی کە لە ساڵانی ١٩٢٠دا چوون بۆ پەخشکردن، تاکە کەسی تازەپێکەر بوون لە ماوەی پێش جەنگی جیھانی یەکەمدا. لقی نوێی ئەندازیاری ئەلکترۆنی تا ڕادەیەکی زۆر لە پێشکەوتنی ئامێرەکانی تەلەفۆن و ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن و گەشەسەندنێکی زۆری سیستمی ئەلکترۆنی لە ماوەی جەنگی جیھانی دووەمدا بە ڕادار و سۆنار و سیستمی پەیوەندی و سیستمی چەک و تەقەمەنی پێشکەوتوو لەم ساڵانەدا ئەم بابەتانە بە ئەندازیاری ڕادیۆ ناسراون و تەنیا لە کۆتایییەکانی دەیەی ١٩٥٠دا دەستیان بە بەکارھێنانی زاراوەی ئەندازیاری ئەلکترۆنی کردووە. لە ئینگلتەرا بابەتی ئەندازیاری ئەلکترۆنی بەجیا لە ئەندازیاریی کارەبایی وەک بڕوانامەی زانکۆ لە دەوروبەری ساڵی ١٩٦٠ زیاد کرا پێشتر خوێندکارانی ئەندازیاری و بابەتە پەیوەندیدارەکانی وەک ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن ناچاربوون لەڕێکخراوەکانی خوێندنی کارەبایی کە وانەی ئەلکترۆنییان نەبوو تۆمار بکەن ئەندازیاریی کارەبایی نزیکترین کێشە بوو کە دەکرێت لەگەڵ ئەندازیاری ئەلکترۆنی ڕێکبخەیت. ھەرچۆنێک بێت، گونجانی ئەو بابەتانەی داپۆشراون (جگە لە بیرکاری و ئەلکترۆمەگناتیسی) تەنیا لە ساڵی یەکەمی ماوەی خوێندنی سێ ساڵیدا دەخایەنێت.