cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بەرات
سەرچاوەکان
پۆل:ئیسلام پۆل:چاند پۆل:چاندی ھیندی پۆل:سۆفیگەری پۆل:میتۆلۆژیای ئیسلامی پۆل:جەژنە ئیسلامییەکان پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:ھیندوویزم پۆل:ئایینە هیندییەکان
بڕیارنامەی ١٣٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی ئازاری ٢٠٠١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان ئەریتریا و ئەتیۆپیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٢٩٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئێریتریا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیتیۆپیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠١ پۆل:ئێریتریا لە ٢٠٠١ پۆل:ئیتیۆپیا لە ٢٠٠١
کیمیا
کیمیا زانستێکە لێکۆڵینەوە لە پێکھاتە، ڕەوشت، تایبەتمەندی، ئاوێتەکان و گۆڕانی ماددەکان دەکات؛ و توخم و ئاوێتە کیمیایییەکان لەخۆدەگرێت لە کارلێکی نێوان گەرد و گەردیلەکان دەدوێت. چەپ|350px|وێنۆک|کیمیا زانستی لێکۆڵینەوەیە لە پێکھاتە و ڕەوشت تایبەتمەندی و گۆڕانی مادەکان
مێژوو
لە سەرەتادا، ھەوڵەکان بۆ ناسینی سروشتی ماددە و چۆنیەتی گۆڕینیان سەرکەوتوو نەبوون. بەڵام وردە-وردە بە کۆ بوونەوەی ئەنجامی ئەزموونەکانی ئەم بوارە، بنەڕەتی زانستی کیمیای ھاوچەرخ دانرا.
چاوخشاندنێک
بیرۆکەی ئەتۆمی بنەڕەت و بنەمای زانستی کیمیایە. ئەم تیۆرییە دەڵێت کە ھەموو ماددەیەک لە یەکگرتنی زۆر بچووک بە ناوی گەردیلە پێک ھاتووە. یەکێک لەو بنەما و یاسایانە کە لە پێکھاتنی زانستی کیمیادا ڕۆڵی گرنگی ھەبووە، یاسای بمێنی جرمە. ئەم یاسایە پێمان دەڵێت کە لە درێژایی کاردانەوەیەکی کیمیایی ئاساییدا، بڕی ماک ناگۆڕێت (ئەمڕۆکە فیزیکی ھاوچەرخ سەلماندوویەتی کە لە ڕاستیدا وزە یە کە بڕەکەی کەم و زۆر ناکات و وزە و جرم پێکەوە پێوەندییان ھەیە).
پوختەی ئەم باسە ئاوایە کە ئەگەر دە ھەزار گەردیلەمان ھەبێت و ژمارەیەکی زۆر کاردانەوەی کیمیاییان بەسەردا بێت، لە ئەنجامدا ڕێک دە ھەزار گەردیلەکەمان بۆ دەمێنێتەوە. ئەگەر وزەی لەدەست چوو یان دەسکەوتوو ڕەچاو بکەین، بڕی جرم ناگۆڕێت) ئەم گەردیلانە زۆربەی کات لەگەڵ گەردیلەکانی تردا کاردانەوەی کیمیاییان دەبێت. (بۆ وێنە، کاتێک کە دارێک دەسووتێت، کاردانەوەیەکە لە نێوان گەردیلەکانی ئۆکسجین ی ھەوا و ماکە زیندەڵەکانی (ئالی) ناو دارەکە) یەکێک لە بابەتە دۆزراوەکانی زانستی کیمیا ئەمە بوو کە سەرجەم گەردیلەکان بە ڕێژەیەکی یەکسان پێکەوە تێکەڵ دەبن. لە پێکھاتەی سیلیسدا ڕێژەی گەردیلەکانی سیلیسیۆم لەچاو ئۆکسجین یەک بە دووە. ئەمڕۆکە سەلماوە کە ھاوێر و بەدەرگەلێ لە یاسای ڕێژەگەلی دیاریکراو دا ھەیە.
یەکێکی تر لە دۆزراوە کلیلییەکانی زانستی کیمیا ئەمە بوو کە کاتێک کاردانەوەیەکی کیمیایی دیاریکراو ڕوودەدات، بڕی وزەی دەستکەوتوو یا لەدەست چوو ھەردەم یەکسانە. ئەم بابەتە ئێمە بە کۆمەڵێک چەمکی گرنگ، وەک ھاوسەنگی، تێرمۆداینامیک دەگەیێنێت.
کیمیای فیزیکی لە سەر پێچکەی فیزیکی ھاوچەرخ دامەزراوە. لەڕاستیدا ئەمڕۆکە دەکرێت ھەموو سیستەمە کیمیاییەکان بە یارمەتی تیۆریی میکانیکی کوانتەم لێک بدەینەوە. ئەگەرچی لەوانەیە لە زۆربەی بابەتەکاندا میکانیکی کوانتەم پشت گوێ بخرێت، بەڵام لە چەمکە سەرەکییەکەی، واتە کوانتەمی کردنی وزە ناتوانین چاو بنووقێنین.
لقە سەرەکییەکانی زانستی کیمیا بریتییە لە:
ئەو لقە زانستییانەی کە لەگەڵ کیمیادا لە پێوەندیدان، بریتییە لە: زانستی ماک، ئەندازیاریی کیمیا، کیمیای ژینگە و دەرمانسازی
سەرچاوەکان
[//fa.wikipedia.org/wiki/شیمی]
پۆل:کیمیا پۆل:زانستە سروشتییەکان
گلێنوود، ئەلاباما
گلێنوود (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی کرێنشۆ، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٨٧ کەس بووە. ڕووبەری ١٫٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٩٨٫٤٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ئۆقیانووسی بەستووی باکوور
وێنۆک|شوێنی ئۆقیانووسی باکوور لە زەوی
ئۆقیانووسی بەستووی باکوور یان ئۆقیانووسی ئارکتیک بچووکترین ئۆقیانووسی جیھانە کە پاناییەکەی ١٤٫٧٥ ملیۆن کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. لە تەواو وەرزەکانی ساڵدا ئەم دەریا بە سەھۆڵ داپۆشراوە و لە بەر ئەمە پێواندنی قووڵاییەکەی کارێکی ئەستەمە.
٩٣٠ (ژمارە)
٩٣٠ (نۆسەد و سی) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٢٩ و ٩٣١.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٧٥ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
فۆرزا ھۆرایزن ٥
فۆڕزا ھۆرایزن ٥ ، یارییەکی ڤیدیۆیی پێشبڕکێیە لە ساڵی ٢٠٢١ کە لەلایەن کۆمپانیای پلەی گراوند گەیمز پەرەی پێدراوە و لەلایەن ئێکس بۆکس گەیم ستۆدیۆز بڵاوکراوەتەوە. ئەم یارییە پێنجەمین ناونیشانی زنجیرەی ئاسۆی فۆرزا و دوانزەھەمین بەشی سەرەکی زنجیرەی فۆرزایە. یارییەکە لە شوێنێکی خەیاڵی مەکسیکدا ڕوودەدات و لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بۆ مایکرۆسۆفت ویندۆز و ئێکس بۆکس وەن و ئێکس بۆکس سێرێس ئێکس و ئێس بڵاوکرایەوە. یارییەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە ستایشی زۆری لێکرا و لەگەڵ بڵاوبوونەوەیدا بووە سەرکەوتنێکی بازرگانی. ئەم یارییە لە ھەفتەی یەکەمدا بۆ زیاتر لە دە ملیۆن گەیمەر بڵاوکرایەوە، کە گەورەترین بڵاوکردنەوەی یارییەکی ستۆدیۆکانی ئێکس بۆکس بوو. یارییەکە پاڵێوراو بوو بۆ سێ خەڵاتی دەستەی سوێندخواردن لە خەڵاتی یارییەکانی ٢٠٢١، ھەر سێ پاڵێوراوەکەی بردەوە، ھەروەھا پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی باشترین نواندنی دەنگی کە یاریزانەکان دەنگیان پێدرابوو کە ئەم خەڵاتە دواجار بەخشرایە Halo Infinite.
پەرەپێدان
فۆڕزا ھۆرایزن لەلایەن کۆمپانیای پلەی گراوند گەیمز پەرەی پێدراوە. ئامانجی گرووپەکە دروستکردنی یارییەک بوو کە لە ڕووی قەبارەوە بە شێوەیەکی بەرچاو گەورەتر بێت لە یارییەکانی پێشوو. ئەم گرووپە مەکسیکیان وەک ژینگەی یارییەکە ھەڵبژارد بەھۆی دیمەن و سروشتی جۆراوجۆری. ھەروەھا گرووپەکە ھاوکاری ھونەرمەندانی مەکسیکی کرد بۆ دروستکردنی دیوارە ڕەنگاوڕەنگەکانی ناو یارییەکە، مۆسیقاژەنە مەکسیکییەکان بۆ ئامادەکردنی دەنگی یارییەکە، ھەروەھا تیمێکیان نارد بۆ سەردانی مەکسیک بۆ تۆمارکردنی زانیارییەکانی ڕووناکی و ئاسمانی جیھانی ڕاستەقینە. یارییەکە بە شێوەیەکی بەرفراوان سوودی لە داتاکانی وێنەگرتن وەرگرتووە بۆ ئەوەی ژینگەی خەیاڵی یارییەکە لە ھاوتای ژیانی ڕاستەقینەی خۆی بچێت. نموونەی ئەمەش ئەو بەردانەیە کە لە لای قاپی گڕکانەکاندان، کە بە وردییەکی بەرزەوە دەبینرێن. ھەروەھا دەتوانرێت شتە تاکەکەسییەکانی وەک دەرزی مۆمی ستوونی لەلایەن یارییەکەوە پیشان بدرێت (ھەرچەندە ئەم تایبەتمەندییە لە ئێستادا تەنھا بۆ و ئێکس بۆکس سێرێس ئێکس و ئێس بەردەستە). فۆڕزا ھۆڕایزن ٥ لە پێشانگای مایکرۆسۆفت و بێتیسدا لە E3 2021 ناسێندرا. ئەم یارییە لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بۆ مایکرۆسۆفت ویندۆز و ئێکس بۆکس یەک و ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس بڵاوکرایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢١ پۆل:یارییەکانی ویندۆز پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە
جۆن ھۆوارد
جۆن وینستن ھۆوارد یان (جان ھاوارد) سەرۆک وەزیرانی پێشووی ئوسترالیا بوو کە لە ساڵی ١٩٩٦ بە سەرکەوتنی پارتی لیبراڵی ئوسترالیا گەیشتە ئەم پۆستە.
ژیان
یەکەم جار لە ١٩٧٥ توانی بگاتە پەرلەمانی لۆکاڵی سیدنی و دواتر بە ھەڵبژاردنی مەڵکم فریزێر' وەکوو سەرۆک وەزیران، ھۆوارد سەرەتا وەزیری بازرگانیو دواتریش لە تەمەنی ٣٨ ساڵی دا بوو بە خەزێنەداری دەوڵەت. ھەروەھا ئەو وەکوو جێگری بەڕێوەبەری پارتی لیبراڵ ھەڵبژێردرا. لە کۆتایی دا لە جانواری ١٩٩٥ بوو بە سەرۆکی لیبراڵەکان.
سەرۆکایەتی وەزیران
لە ساڵی ١٩٩٦ پارتی لیبراڵ براوەی ھەڵبژاردنەکان بوو و جۆن ھۆوارد وەکوو سەرۆک وەزیران، کابینەی پێک ھێنا. ئەم لەدوای یەک لە ساڵانی ١٩٩٨، ٢٠٠١ و ٢٠٠٤ دووبارە وەکوو سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرا و تاکوو ئێستا بە ١١ ساڵ چالاکی، نازناوی درێژماوەترین سەرۆک وەزیری ئەم وڵاتە لە لایەتی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئوسترالیا پۆل:خەڵکی سیدنی پۆل:دەستوورخوازانی ئوسترالیا پۆل:مێژوونووسانی ئوسترالیا پۆل:خەزێنەدارانی ئوسترالیا پۆل:خۆژیاننامە نووسانی ئوسترالیا پۆل:دەرچوانی زانکۆی سیدنی پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩ پۆل:ئەستێرەکانی دوورگەکانی سلێیمان پۆل:سیاسەتوانانی ئوسترالیا پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئۆسترالیا پۆل:سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئۆسترالیا
نێوانگیریی ڕۆحی
وێنۆک|پەیوەندیکردن بەڕۆح لەلایەن جۆن بیتی لەبریستۆل لە ئینگلتەڕا ساڵی ١٨٧٢ نێوانگیری ڕۆحی (بە ئینگلیزی:Mediumship) توانای کەسییە بۆ پەیوەندیکردن بە جیهانێکی دیکە بەتایبەت پەیوەندیکردن لەگەڵ جیهانی ڕۆح و مردووان.بەهۆی نێوانگیری ڕۆحییەوە کەسی خاوەن تایبەتمەندییەکە دەتەوانێت گوێ لەڕۆحەکە بگرێت و وەڵامی بداتەوە یاخوود جەستەی خۆی بداتە ڕۆحەکە بۆنووسینی پەیامی ڕۆحەکە بەشێوەی خۆکارانە یاخوو کێشانی وێنە. ئەم بیرووباوەڕە لەسەرەتای بوونی مرۆڤایەتییەوە هەبوو بەڵام لەسەدەی ١٩ەهەمەوە بەشێوەیەکی بەربڵاوبووە و تاکوو ئێستاش لە سەدەی ٢١یش خەڵکانێک لەوبیرووباوەڕە بەردەوامن. چیڕۆکی (Witch of Endor) بەیەکێ لەکاریگەرترین و بەربڵاوترین چیڕۆکی ئەم بابەتە هەژماردەکرێت.
نوسینی دیار سه‌عدی
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پاراسایکۆلۆجی
٩٩٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دەرەگاوان
دەرەگاوان یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٢٦ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٤٤ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
٩٣١ (ژمارە)
٩٣١ (نۆسەد و سی و یەک) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٣٠ و ٩٣٢.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
کەندەسمە
چەپ|٣٠٠px|وێنۆک|کەندەسمە چەپ|٣٠٠px|وێنۆک|ھێلانەی کەندەسمە کەندەسمە، مەلێکە لە تۆرەمەی  کەندەسمان، بە لەشی بچووک و باریکەڵەوە.
لێکدانەوە
ئەم مەلە ٢٧ سمە، ڕەنگاوڕەنگە، دندووکی درێژ و خوارە، دوو شاپەڕی کلکی لەوانی تر درێژترن، پشتی شێی ئاماڵ زەردە، کلک و بەرزک و شاباڵی کەسکی ئاماڵ شینە و گەرووی زەردە، بە باڕی دوو شاپەڕی کلکی درێژ نییە، بە پۆل دەگەڕێن، لە شوێنی بەرز ھەڵدەنیشن، لە کوندا ھیلانە دەکەن، جاری وایە لە سەر ئەرز بە گەل ھێلانە دەکەن.
سەرچاوە
فەرھەنگی باڵندە - ئەحمەد بەحری
٧٦ (ژمارە)
٧٦ (حەفتا و شەش) (بە ئینگلیزی: 76) ژمارەیەکی سروشتییە و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٥ و ٧٧.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بڕیارنامەی ١٣٤٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٤٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی ئازاری ٢٠٠١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ نامەی ڕێکەوتی ٤ی ئازار ٢٠٠١ الە لایەن نوێنەری نەگۆڕی کۆماری یووگسلاڤی مەقدوونیای پێشوو بۆ ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ سەرۆکی ئەنجومەنی ئاسایش. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٣٠١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سربیا و مۆنتینیگرۆ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری مەقدوونیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠١ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ٢٠٠١ پۆل:کۆماری مەقدوونیا لە ٢٠٠١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
٩٩٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دەرەویان مەرەیەر
دەرەویان مەرەیەر یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٠ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٧٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
٩٣٢ (ژمارە)
٩٣٢ (نۆسەد و سی و دوو) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٣١ و ٩٣٣.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
گۆلدڤیل، ئەلاباما
گۆلدڤیل شارۆچکەیەکە لە کەرتی تالاپوسا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٥٥ کەس بووە. ڕووبەری ٢٫٥٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٢١٫٢٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
بیلالی حەبەشی
بیلالی حەبەشی یان بیلالی کوڕی ڕەباح ھاوەڵی پێغەمبەر محەممەد و یەکەمین بانگبێژی ئیسلام و یەکەمین کۆیلە بوو کە موسڵمان بووە، ناوی تەواوی بیلالی کوڕی ڕەباحی قوڕەشی تەمیمییە و ڕەچەڵەکی دەگەڕێتەوە بۆ حەبەشە کە وڵاتی ئەسیوبیای ئێستا دەکات، بیلال لەوانە بووە کە لەسەرەتاکانی بانگەوازی ئیسلام موسڵمان بووە و بی دەسەڵات بووە، ھەر لە منداڵییەوە کراوە بە کۆیلە و بە ھۆزی بەنوو جومەح فرۆشراوە و کراوە بە کۆیلەی ئومەیەی کوڕی خەلەف و بووە بە ژێردەستەی ئەو، چونکە کەسێکی ڕەشپێست و کەڵەگەت بووە ھەمیشە کاری قورسی پێکراوە و پەراوێز و پشتگوێ خراوە. موسڵمانبوون و ئەشکەنجەدانی بیلال لە پێشەنگی ئەو حەوت کەسە بوو کە بە ئاشکرا باوەڕیان بە ئیسلام ھێنا، ھەر لەبەر ئەو ھۆکارە دووچاری ئازار و ئەشکەنجەیەکی زۆر سەخت بووەوە، بەڵام کەسێکی زۆر ئارامگر بووە چونکە سەرەڕای ئازار و ئەشکەنجەدانی سەختی ھەرگیز لە باوەڕەکەی پاشگەز نەبووەوە، ھەمیشە لەکاتی ئەشکەنجەدانی دەیوت واتا: خوای من ئەڵڵایە و تاک و تەنیایە و ھاوەڵی نییە، لەدوای ئەشکەنجەدانێکی زۆری ئەبووبەکری سدیق بڕیاری دا کە لە خاوەنەکەی بیکڕێت و ئازادی کرد، کاتێک بانگ کرا بە شەرع پێغەمبەر کردی بەیەکەم بانگبێژی ئیسلام.
گۆلدڤیل، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
بیلالی حەبەشی
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٥٨٠ پۆل:مردووانی دەیەی ٦٣٠ پۆل:مردووانی دەیەی ٦٤٠
دەرەویان فارس (کۆڵ)
دەرەویان فارس یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٨ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٠٤ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
٧٧ (ژمارە)
٧٧ (حەفتا و حەوت) (77) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٦ و ٧٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٧٨ (ژمارە)
٧٨ (حەفتا و ھەشت) (78) ژمارەیەکی سروشتییە و جووتە. کە پێش ژمارە ٧٧ دێت وە هەروەها دوای ژامارە ٧٩ دێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٩٣٣ (ژمارە)
٩٣٣ (نۆسەد و سی و سێ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٣٢ و ٩٣٤.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ڕووباری گەنگ
وێنۆک|دیمەنێک لە گەنگ
ڕووباری گەنگ گەورەترین ڕووباری نیمچە دوورگەی ھیندە. گەنگ لە چیاکانی ھیمالایا سەرچاوە دەگرێت و لە ئەنجامدا دەڕژێتە ناو کەنداوی بەنگال. لە سەر ڕێگای گەنگ چەندین شاری گەورە و مووچەی وەرزێڕی زۆر بوونیان ھەیە. گەنگ لە ئایینی ھیندوودا ڕووبارێکی پیرۆزە و ھیندووەکان باوڕیان وایە کە گوناھان دەشۆرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ھیندستان پۆل:جوگرافیای ئوتەر پرەدێش پۆل:جوگرافیای ئوتاراکند پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا پۆل:ڕووبارەکانی بەنگلادێش پۆل:ڕووبارەکانی ھبندستان پۆل:چەمە سنوورییەکان پۆل:ڕووبار
دۆزەخەرە
دۆزەخەرە یان دۆزەغەرە یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٤٩ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٣٢٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
بڕیارنامەی ١٣٤٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٤٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئازاری ٢٠٠١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سیەرالیۆن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٣٠٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سیەرالیۆن پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠١ پۆل:سیەرالیۆن لە ٢٠٠١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سیەرالیۆن
٩٩٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پلەی گراوند گەیمز
وێنۆک پلەی گراوند گەیمز گەشەپێدەرێکی یاری ڤیدیۆیی بەریتانییە و بنکەکەی لە شاری ڕۆیاڵ لیمنگتۆن سپایە. ئەم کۆمپانیایە بە دروستکردنی زنجیرە یارییەکانی فۆرزا ھۆرایزن ناسراوە. پلەی گراوند گەیمز لە ساڵی ٢٠١٨ بووە لقێکی کۆمپانیای مایکرۆسۆفت ستۆدیۆ (ئێستا ستۆدیۆی یاری ئێکس بۆکسە). ھەروەھا ئەم کۆمپانیایە لە ئێستادا کار لەسەر وەشانی داھاتووی زنجیرە یارییەکانی Fable دەکات. پلەی گراوند گەیمز لەلایەن گاوین ڕیبورن و ترێڤەر ویلیامز و ڕالف فولتنەوە دامەزراوە، ستۆدیۆکە لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ ڕاگەیەندرا، بڕیار بوو لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٠ بکرێتەوە. ئەم کۆمپانیایە یەکەم پڕۆژەی خۆیان بە ناوی Forza Horizon لە ساڵی ٢٠١٢ ڕاگەیاند.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی یارییە ڤیدیۆیییەکان کە لە ٢٠١٠ دامەزراون پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
خزمەتگووزاریی وێب
خزمەتگووزاریی وێب یان ڕاژەکاری وێب یاخوود وێب سێرڤەر سۆفتوێری کۆمپیوتەر و ھاردوێرێکی ژێرەوەیە کە داواکارییەکان پەسەند دەکات لە ڕێگەی HTTP (پرۆتۆکۆلی تۆڕ کە دروست کراوە بۆ دابەشکردنی ناوەڕۆکی وێب)یان جیاوازی پارێزراوی HTTPS. بریکارێکی بەکارھێنەر، بە گشتی وێبگەڕێکی وێب یان گەڕاڵکەری وێب، دەست دەکات بە پەیوەندیکردن بە دروستکردنی داواکاریێک بۆ لاپەڕەی وێب یان سەرچاوەی تر بە بەکارھێنانی HTTP، و سێرڤەرەکە وەڵام دەداتەوە لەگەڵ ناوەڕۆکی ئەو سەرچاوەیە یان نامەی ھەڵە. سێرڤەری وێب ھەروەھا دەتوانێت سەرچاوە نێردراوەکان قبوڵ بکات و خەزن بکات کە لە بریکاری بەکارھێنەرەوە نێردراوە ئەگەر ڕێکبخە بۆ ئەنجامدانی.
ئەو ھاردوێرەی بەکاردێت بۆ ڕادانی ڕاژەکاری وێب دەتوانێت جیاواز بێت بەپێی قەبارەی ئەو داواکاریانەی کە پێویستی بە چارەسەرکردنیان ھەیە. لە کۆتایی نزمی مەوداکە سیستەمی چەسپێنراوە، وەک ڕاوتەرێک کە ڕاژەکاری وێبێکی بچووک بەڕێوە دەبات وەک شێوەپێدانی ڕووکارەکەی. وێبسایتێکی ئینتەرنێتی پڕ ترافیک لەوانەیە داواکارییەکان چارەسەر بکات لەگەڵ سەدان سێرڤەر کە لەسەر ڕاکردن لە کۆمپیوتەری خێرای بەرز.
سەرچاوەیەک کە لە ڕاژەکاری وێبەوە نێردراوە دەتوانێت فایلێکی پێشتر (ناوەڕۆکی ستاتیکی) بەردەست بێت بۆ سێرڤەری وێب، یان دەتوانرێت لە کاتی داواکاری (ناوەڕۆکی داینامیک) لەلایەن بەرنامەیەکی تر کە پەیوەندی بە سۆفتوێری ڕاژەکارەوە دەکات دروست بکرێت. پێشتر عادەتەن دەکرێت خێراتر خزمەت بکرێت و دەتوانرێت ئاسانتر خەزن بکرێت بۆ داواکارییە دووبارەکان، لەکاتێکدا ئەم دوایییە پشتگیری مەودایەکی فراوانتری کاربەرنامەکان دەکات.
تەکنەلۆجیاکان وەک REST و SOAP، کە HTTP بەکاردێنن وەک بنەمایەک بۆ پەیوەندی گشتی کۆمپیوتەر بۆ کۆمپیوتەر، ھەروەھا پشتگیری بۆ درێژکراوەکانی WebDAV، بە باشی بەکارھێنانی سێرڤەرەکانی وێبیان درێژکردووەتەوە لە دەرەوەی ئامانجی سەرەکی خۆیان بۆ خزمەتکردن بە لاپەڕەکانی مرۆڤ
مێژوو
پڕۆژەی سەرەتایی WWW (1989-1991)
لە ئازاری ١٩٨٩، بەڕێز تیم بێرنەرس لی پڕۆژەیەکی نوێی پێشنیار کرد بۆ خاوەنکارەکەی سی ئاڕ ئێن، بە ئامانجی کەمکردنەوەی ئاڵوگۆڕی زانیاری نێوان زانایان بە بەکارھێنانی سیستەمی ھایپەرمانت. پێشنیارەکە، بەناونیشانی "HyperText و CERN"، داوای لێدوانەکانی کرد و لەلایەن چەند کەسێکەوە خوێندرایەوە. لە تشرینی یەکەمی ١٩٩٠ پێشنیارەکە چاککرایەوە و دەوڵەمەند کرا (ھەبوونی وەک نووسەرێکی ھاوبەش ڕۆبێرت کایلیۆ) و لە کۆتاییدا پەسەند کرا.
پوختەی تەکنیکی
بەرنامەی سێرڤەری وێب ڕۆڵی ڕاژەکارێک دەبینێت لە مۆدێلی سێرڤەری کڕیار بە جێبەجێ کردنی یەک یان زیاتر لە وەشانی پرۆتۆکۆلی HTTP، زۆربەی کات ھەمەجۆری پارێزراوی HTTPS و تایبەتمەندی و درێژکراوەکانی تر دەگرێتەوە کە بەسوود دادەنرێت بۆ بەکارھێنانی پلانکراوەکەی.
سەرچاوەکان
پۆل:داھێنانە ئینگلیزییەکان پۆل:تەونی بەربڵاوی جیھانی
مرۆڤایەتی
مرۆڤایەتی یان مرۆڤگەرایی یان مرۆڤلاگری (بە ئینگلیزی: Humanism) شێوە بۆچوونێکە لەمەر ژیان جا ڕووحانی یان فەرھەنگی کۆمەڵایەتی و لە دەرەوەی ئەو شێوە بۆچوونە ھەڵسەنگاندنێک کە بەپێی بایەخی تایبەتمەندیەکانی مرۆڤ وەک ڕادەی خوێندەواری، ھەروەھا لەسەر پەیوەندییەکانی گشتی نێوان مرۆڤایەتی بێ. وشەی (ھیومانیزنم) لە وشەی ئیتاڵی (ئومانیستا) و لاتینی (ھومانۆس) ـەوە ھاتووە. مرۆڤایەتی تەنانەت دەتوانرێ لەگەڵ ئەو کەرەسە ئەکادیمییانەی وەک ئەو کەرەسانە کە پەیوەندی ڕاستەوخۆیان لەگەڵ مرۆڤایەتی ھەیە ئاوێتە بکرێ. بە وێچوویەکی دەگەڵ ھەموو ئەو (ئیزم) انەی دیکە وشەکە خاوەن ناوەڕۆکێکی نەناسراو ونادیارە. وشەکە لە ساڵی ١٨٠٨ دا لە لایەن (فڕێدریک ئیمانۆئێل نیەتھامێر) ەوە ھاتۆتە سەرزمانان، بەڵام بە شێوەی دیکە تەنانەت لە سەردەمی ڕومی عەتیق یشەوە لە سەرزمانان بووە. ڕەوتەکە وادیارە لە ماوەی سەردەمی ڕێنسانس یشەوە بووبێ. بەپێی سەرەتی (ئیمتیاز) چینایەتی (یاکوب بورکھاردێتس) دە کتێبی (کولتور دێر ئین ئیتالییەن) لە ساڵی ١٨٦٠ دا ھومانیزم بەلایەنی تێگەیشتوویی ڕێنسانس دادەنێ. وەک نەریت ھومانیزم سێ بەشە:ھومانیزمی ڕاستەقینە، ھومانیزمی نوێ، ھومانیزمی مۆدێڕن. شێوە دابەشکردنێکی دیکەشە جێوازی نێوان دوو بەشی سێکولار و مەزھەبی ھومانیزم دیاری دەکا. ھومانیزمی سێکولار شێوە بۆچوونەکانی مەزھەب و مێتافیزیک لە مەڕ واقێعییەتەکان وەلادەنێ دەحاڵیکدا بەشی مەزھەبی ھومانیزم ئەو کردەوانەی کە لەسەرووی سروشتن دەسەلمێنێ و باوەڕمەند بە ئاسەوار و شوێنەواریان لە سەر دونیای واقیعە.
بنەوانەکانی ھومانیزم
وشەی ھومانیزم لە لاتینی (ھومانۆس، ھومانیتاس) وە دێ. وشەیەکی ھاوتای ئەو وشەیە دە زمانی یونانی دا نییە. بۆ ھەووەڵین جار ھومانیتاس سەرچاوەکانی لە سەردەمی (ستۆئیسیسم) و دەور وبەری ئەو سپاسالارەی ڕومی بە نێوی (سێسیپیۆ) بووە .(ستۆئیسیسم) لە بنەڕەتەوە ھەڵقوڵاوی ئەو بیرۆکەیە، و لە سەر ئەو باوەڕەیە کە مرۆڤەکان ھەموو دەخولقاندا وەک یەکن و لەسەر وەیکە بەگشتی ھەموو مرۆڤەکان خاوەن یەک بایخن پڕۆپاگەندەکانی خۆیان بڵاو دەکردەوە. ئەو بۆچوونەش لە ئەو بنەمایە دامەزراوە، کە تەنیا ڕوانگەی ئەخلاقی کە نەزمی دونیای ڕاگرتووە دەپەیوەندی دەگەڵ ویژدانی مرۆڤ دایە. ئەگەر چی ئەو بۆچوونانە دە ئەدەبییاتی کۆنتریشدا ھەر بوون. بەپێی مێژووی بۆچوونێک سەرچاوەی ھومانیزم دەگەڕێتەوە سەر (ئاگۆستینۆس ٣٥٤–٤٣٠) کە بوو بە ھۆی بەرزنرخاندنی مرۆڤ، شەڕ و کوشتاریش کەوتنە بەر لۆمەی بیر وڕای گشتی وەک کارەساتێک کە ئازار و ئێشی بۆ مرۆڤایەتی لەدووە. تەنانەت ئەو تێئورییە ونووسەرەکەشی (توماس ئاو ئاکوینیو) نەخشێکی بەرچاویان لە سەر ڕوانگەی دونیاییدا ھەبوو. دەو کتێبەدا تووماس دە ھێندێک کێشەدا دژایەتی دەگەڵ کەسایەتییەکانی سەر بە کلیسا بۆ نموونە یەکێکی وەک (گریگۆریۆس) ی مەزن لە سەر ڕوانگەی (ڕەوتی ژیان) و (ژیانی بەمشوور) و ئەوتایبەتمەندییانەی کە بەرھەمی سیستیمێکی بەمیرات کردنێتی دەکا، توماس، کەلک وەرگرتن لە ھێندێک کەسایەتی لێھاتوو دە ژیانێکی بیرمەندانە وژیانی خۆبە خوداوە خەریککردن دا، تەنانەت ئەگەر کەلە لایەن بیرمەندانەوەش بەڕێوە بچێ لە خودی رووداوەکە بەگرینگتردەزانێ. ھەرچەند لە ھێندێک ھەلومەرجدا تووماس گرینگایەتی ڕەوتی سروشتی ژیان دەسەلمێنێ و تەنانەت لە ژیانی بیرمەندانەش لە پێشتر دەزانێ. دە ماوەی ڕێکەوتنامەی (فێرارا –فلۆڕێنس ١٤٤٥–١٤٣٨) ئەژمارێکی زۆر لە کەسایەتییەکانی سەربە کلیسا تێکەڵاوییان دەگەڵ ئەدەبییاتی یونانیدا پەیدا کرد کە خۆی بوو بە دەستپێکی خوازیارانە بۆ شارەستانییەتی عەتیق و ئیفلاتونیزم، دەھەڵسەنگاندنی فەلسەفە مەزھەبییەکەی سەدەی ناوەڕاستی ئەرەستووئیزم، کە بە زەقی بەو تێئورییەوە دیاربوو. بە گشتی لە سەر ئەو باوەڕەن، کە تەڕکی ھومانیزم دە سەردەمی بیزانس دایە. ھێندیکیش پێیانوایە کە مانیفێستی ڕێنسانس لە لایەن ئیتالیایێکەوە بە ناوی (گیووانی پیکۆدێللا میراندۆلا) وە نووسراوە و ھومانیزم وەک بەشێک یان خۆ بەرھەمی جێی شانازی ئەو ڕێکەوتنامەیەیە کە لە (فلۆڕێنس) دەرچوو، چون فلۆرێنس بە گانگای سەرتایی ئەو چەمکە دەزاندرێ.
ئەبوو محەممەد جۆلانی
ئەحمەد حسێن ئەلشەرع ناسراو بە ئەبوو محەممەد جۆڵانی فەرماندەی گشتی گرووپی چەکداری ھەییەی تەحریری لە شام؛ ھەروەھا ئەمیری پێشووی ڕێکخراوی بەرەی نوسرە بووە کە بەشێک بوو لە ئەلقاعیدە. وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لە مانگی ئایاری ٢٠١٣دا جۆلانی وەک «تیرۆریستێکی جیھانی دیاریکراوی تایبەت» خستە لیستەوە.
سەرەتای ژیانی و جەنگی عێراق
ئەلجولانی لە ساڵی ١٩٨٢ لە شاری ڕیاز، سعودیە لەدایک بووە، باوکی تا ساڵی ١٩٨٩ وەک ئەندازیاری نەوت کاری کردووە، لەو ساڵەدا بنەماڵەی ئەلجولانی گەڕانەوە بۆ سوریا، و گەورە بووە و ژیاوە لە ناوچەی ڤێلاکانی ڕۆژهەڵات لە گەڕەکی مەززە لە دیمەشق، تا لە ساڵی ٢٠٠٣دا ڕووی لە عێراق کرد. ئەلجولانی ڕووی لە عێراق کرد بۆ شەڕکردن لەگەڵ سەربازانی ئەمریکی دوای ٢٠٠٣ داگیرکردنی عێراق، بە خێرایی لە ڕیزەکانی ئەلقاعیدە لە عێراق پلەو پۆستی بەرزبووەوە، و دەوترێت هاوکارێکی نزیکی سەرکردەکەی بووە، ئەبوو موسعەب ئەلزەرقاوی (ئەلجولانی لە بەرنامەیەکی تەلەفیزیۆنی ئەمریکی بانگەشەی ئەوەی کرد کە  ھیچ پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ زەرقاویدا نەبووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢ پۆل:موسڵمانانی سووری پۆل:ڕەخنەگرانی شیعە پۆل:ئەو کەسانەی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە وەک تیرۆریست دەستنیشان کراون
مرۆڤایەتی
بوارە جۆراوجۆرەکانی ھومانیزم
ڕەنگبێ مەزنترین بیرمەندی ھومانیزمی سەردەمی پێشوو (ئێراسموس ئاو ڕۆتێردام) (١٤٦٦–١٥٣٦) بووبێ کە تەنانەت لە دامەزرێنەرانی توێژینەوەی مۆدێڕن لە سەر زمانی یونانی و لاتینی کە شوێنەواری بەرچاوی تەنانەت دوای مردنیشی ھەر دیارە، بوو. نووسراوەی (لە مەڕ خواستی ئازاد) ھێرشێک بوو بۆ سەر (لووتێر) بە مەبەستی پارێزگاری لە (لەمەڕ خواستی ئازاد) و ئەو تایبەتمەندییە باشانەی کە دەگەڵ مرۆڤ لە دایک دەبن. لووتێریش بە نووسراوەی (لە مەڕ ویستی دیل بوون) وڵامی داوتەوە. کاردانەوەی ئەو ڕەقەبەرایەتییە لەوە قووڵترە، ھەر بۆیەشە کە لە سەرلووتێر و ڕێفۆڕمی کلیساکان بۆچوونی وپرسیاری جۆراوجۆر کە ئەرێ بەڕاستی بزووتنەوەی ڕێفۆڕم بەشێک بوو لەو ھومانیزمە کە ھەڵقوڵاوی بیری مرۆڤە یان نا دێنە گۆڕێ. دادگایی گالیلەش بە مانای قەیرانێکی دیکەی ھومانیزمی ڕێنسانسە، بۆ ئەو مرۆڤە تۆبزلێکراو و لە ژێر زەختانەدا کە خۆیان خاوەن بەرزترین ڕەفتاڕ، زانست، زانیاری مەزھەبی و ئینجیلی بوون بەڵام دەبوو ئەوەی نزمترینە بەخاوەن بەرزترین ئۆتۆریتە بیسەلمێنن. لە پاشان ڕقەبەرایەتی نێوان ھومانیزم و مەسیحییەت دەگاتە ئەوپەڕی خۆی و کلیسا دژایەتی خۆی دەگەڵ ئەو بەشەی ناوەرۆکی ھومانیزم کە لە گومان و بێ باوەڕی دەدوا دەست پێدەکا .(ئێراسموس ئاو ڕۆتردام) تەنانەت باس لە سازکردنی پێکھاتەیەک لە بواری جۆراوجۆر بۆ ژنانی گەنج دەکا کە بەپێی تێئۆرییەکانی (کوینتیلیانوس) پەروەردە بکەن کە ژینگەی بۆ تاک بە بەرزی دەنرخێنێ و دەڵێ (ھیچ شتێک جێکەوتووترلەوشتە نابێ کە ڕێیان دە ڕووحە ساواکان دەکەوێ). ئەو بە پێچەوانەی ئیفلاتون زۆر بابەتی ھاسائی کە ھێندێکیان وەک ڕەخنە لە چەواشەکاری دەستەڵاتی کلیساکان کە زۆرتر لە پڕۆپاگەندە دەچوون لەسەر دەنووسین. بەرھەمێک کە ئاسەواری بەرچاوی بە سەر ئەدەبییاتی ئەو ھومانیزمە بە گومان و بێ باوەڕ(سێکولار) وە دیار بوو کە ھی (میکائێل دی مۆنتایگنێ) بوو. دەو نووسراوەیەدا مرۆڤ بەو بوونەوەرە لێکناداتەوە کە وێنەی ڕووخساری خودایە دە ئاوێنەدا. (دی مۆنتاگنێ) تەنانەت خۆی ڕاھێنەرێکی ماندوویی نەناس و لێھاتووش بوو. دە دوو نووسراوەی (لەمەڕپێدانتیسم) و (لەمەر ڕاھێنان) دا ئەو دەنووسێ کە مەبەست لەو عاملاندنە شەتڵی کەسایەتی بۆ گەشەی توانایی ھەڵسەنگاند و چاندنی تۆوی ڕاھێنانە. دژایەتیشی دەگەڵ شەخسییەت پەرەستی ھەر دەوەدا بوو. ھومانیزمی ئاڵمانی لێکدانەوەی دیکەشی بووە بۆ نموونە چۆنیەتی سەرھەڵدانی دزێوی. گۆتە زۆربەی تەمەنی خۆی بە ئەفسانانەوە خەریک کردبوو. ئەفسانە دە شێعرەکانی گۆتەدا سرنجڕاکێشن و جیھانبزوێن، ئەو بەوەیکە خودا داوێتی قایل نابێ و بەڵکوو وێڵە لە دووی شتێکی کە ژیانی پێ مانا بکاتەوە، کە بە سەر دزێوی دا دەکەوێ. ئەوەش شتێک نییە کە ڕێی گەڕانەوەی لێگیرابێ و نەگۆڕ بێ و مرۆڤ نە تا سەر خەراپە و نە تا سەر باش. تەنانەت دە فەلسەفەی (ھێدر) یشدا ڕەنگدەداتەوە کە ئەو ڕەوتەی ئاڵوگۆڕە ڕووبە ئەخلاقی باش خەریکە دادەکشێ. ئەو مۆرکە کە بە ھومانزمی ئاڵمان پێناسە بکرێ وەک ئەوەیکە بە (فلۆڕینس) ییەکەوە دیارە بەرچاو نییە، کە جێی خۆی بە نیشتیمانپەروەری دە ھەرێمدا کردبێتەوە. دیارە دەگمەن بووە، یەکێکی وەک (یاکووب ویمفێلینگ) کە نووسینی مێژووی ئاڵمانی وەستۆگرت. ھومانیزمی ئاڵمانی ڕێگای دیکەشی گرتوونە بەر، واتە تا ئەو ڕادە بەرزە ھەر بە ھونەرەوە خەریک نەبوون بەڵکوو لایەنی زانستیشیان بە مەبەستی بە زانستگایی کردنی بە ھێند گرتووە.
ھومانیزمی نوێ
ئەوسنوورەی کە دەبێ لە نێوان ھومانیزمی ڕێنسانس و ھومانیزمی نوێ دابنرێ، بەتەواوی دیارینەکراوە. ھومانزمی نوێ جاری وا ھەیە تێکەڵاوی دەگەڵ ھونەر و ئارشیتیکت کە گێرۆدەی وشەناسی و باستانناسی و کەونارایی یە بووە، ئەگەرچی درێژەی ھومانیزمی پێشووشە. کەسایەتی بەرچاوی ئەو بوارە (یوھان یوواکیم وینکلمان ١٧١٧–١٧٦٨) کە دە سەفەری ئیتالیایەیدا بۆ ھەڵکۆڵینی ھەڕێمی (پامپێجی)، دوو کەوناراناسی بە ناوبانگ واتە (لێئۆپۆڵد وون ڕانچە ١٧٩٥–١٨٨٦) و (کاڕڵ لاکمان ١٧٩٣–١٨٥١) دەگەڵ خۆی بردن. ھومانیزمی نوێ ئاتەئیست (لامەزھەب) نییە، بەڵکوو بەو واتایەیە کە دەوڵەت وەک ھەمیشە بەپێی بنەمایەکی دینی پێناسە دەکرێ. بەڵام جا دیارە نەک وەک پێکھاتەیەکی خودایی بەڵکوو ئەوە مافە سروشتییەکانن کە ئەو بەرپرسیارەتییەیان خستۆتە ئەستۆی. ھاوبەشی دەگەڵ جیھانبینی ڕێنسانس ئەوەیە کە مرۆڤ بە گشتی وەک ناوەندی ڕەوتەکە و تاک وەک سەرچاوەی واقیعییەتەکە سەیر دەکرێن. ئیندیویدوئالیسم (تاکگرایی) وەک بەرھەمی ئەو بۆچوونە تەنانەت ھێندێک لە دیسیپلینە ئاکادیمییەکانیش لەوانە پەروەردەکردن و دەروونناسی، زمانناسی، کە دە پێشوودا بەشێک بوون لە حەوت ھونەری ئازادی (گراماتیک، ڕیتوریک، دیالێکتیک، موزیک، ئاریتماتیک، ژئۆمێتری، ئاسترۆنۆمی) واتە (ڕێزمان، فەننی ئاخافتن، وتووێژ، موسیقی، حیساب، ھەندەسە، ئەستێرەناسی) سەیر دەکران. سەرەڕای وەیکە دە تاکگرایی ھومانیسمدا مرۆڤ بە دڵنییایێەوە بەشیکە لەو، بەڵام ھەر سەربەخۆیە و دەوڵەتیش دەخزمەت تاک دایە.
ھومانیزمی مۆدێڕن
بە واتای فەلسەفی، ھومانیزم ئەخلاقێکی شیاوە کە لەسەر بنەمای مرۆڤ وەک ناوەند دە پەیوەندی دەگەڵ ژیان و کۆمەڵگا دا. ئەویش ماوەتەوە سەر ڕادەی مەزھەبی بوون و ڕوانگەی مرۆڤ لە ڕاست ھومانیزم کە ڕەنگبێ ھەڵوێستی جێوازی لێبکەوێتەوە. ھێڵی ھاوبەشی ھەمووی ئەوانە باوەڕ بە مافەکانی مرۆڤایەتی و ئەخلاقی جەماوەرییە. ھەر وەھا ھومانیزم خۆی بەشێکە لە قانوونی سروشت. ئەگەرھەر ئەوقانوونە سروشتییە ھەر پێویستیش نەبێ .(توربیۆڕن تەنخوێ) ھومانیستێکی جێی ڕێزی سۆئێدی دەڵێ:. ھومانیزم وەک قانوونە ھەڵوێست لە ڕاستی دەتوانێ شەخسی یان خسووسی بێ وھیچ پێویستیش ناکا کە مرۆڤ ئەندامی تەشکیلاتێکی تایبەت بێ.
ھومانیزمی سێکولار
لەدوای چاخی ڕووناکبیرییەوە، ھومانیزمی سێکولار تەوەرێکی گرینگ بووە. دە سەدەی ١٨ دا لەسەر بنەمای جیھانبینییەکانی (ئاگۆست کۆمتێز و لوودویگ فۆئێرباخ) بە ھومانیزم وەک بەشێک لە سیکولاریزم پەرەی پێدەدرا. ھەن پێکھاتەی ھەم نەتەوەیی وھەم نێو نەتەوەیی کە نوێنەرایەتی ھومانیزمی سێکولار دەکەن وەک (یەکێتی نێونەتەوەیی ھومانیزم و ئەخلاق). کە ھەر ئەو ڕێکخراوەیە دەبڕیاڕنامەی ئامستڕدام دە ساڵی ٢٠٠٢ دا بە نێوی (مانیفێستی ھومانیزم) بۆچوونی خۆیان شرۆڤە کردووە، دەو مانیفێستەدا تەنانەت (یارمەتیدان بۆمردن) یش ئاماژەی پێکراوە. دەو بەڵگەنامەیەدا ئاماژە بە کۆنوانسیۆنی مافی مرۆڤی ئوروپا دەکرێ. (ھومانیستەکان) نوێنەرایەتی یەکێتی نێو نەتەوەیی ھومانیزم و ئەخلاق لە سۆئێدێ دەکەن. ھومانیزمی مەزھەبی تەنانەت یەکێتی ھومانیزمی مەزھەبیش لە سەراسەری دونیایە ھەن. لە سۆئێد بۆ نموونە (یەکێتی بۆ ھومانیزمی مەسیحی و ڕوانگەی کۆمەڵگا) ھەیە
تڕانس ھومانیزم
شێوە باوەڕیکی ھومانیستییە کە تێکەڵاوێکە لە ڕووناکبیری و زانست کە دە نێوەڕاستی سەدەی ١٩ دا نوێنەرایەتی پێشکەوتوویی ئەو زانست و تێکنۆلۆژی نوێیانەی کە دەخزمەت باشترکردنی بار ودۆخی مرۆڤایەتیدابوون، دەکرد. ئەوەش دەکرا بە تێکەڵاوێک لە ھومانیزم و فتوریزم (دواڕۆژگرا، داھاتووگرا) پێناسە بکرێ. (ئالیکاری جیھانی تڕانس ھومانیزم) کە ڕێکخراوێکی نێونەتەوەیییە لەلایەن (نیک بوستروم و داوید پیرس) ەوە دامەزراوە. ڕەخنە لە ھومانیزم، ھەروەھا دژایەتی دەگەڵ ھومانیزم لە دوای ڕێنسانس وە ھومانیزم نەریتێک بووە دە جیھانبینی شارستانییەتی زۆربەی وڵاتانی خۆراوا دا. بەڵام لە دوای سەدەی ١٨بەولاوە ڕەخنەی لێگیراوە، لەوانە لەو بنەمایە کە مرۆڤی دە ناوەند دا داناوە لە جیاتی وەیکە بۆ نموونە بە بەشێک لە ڕەوتی تێکچرژاوی قانوونی سروشت دابنرێ. تاکگرایی لە لایەن کۆگرایییەکانەوە بە خۆویستی (ئێگۆئیستی) دەناسرێ، ڕاھێنانی دڵخوازانە بۆ نموونە پەروەردەکردن ھێندێک لە تایبەتمەندییەکانی مرۆڤ بە مەبەستی پاراستنیان وەک کەلەپور (لە سەربنەمای تێئۆری داروین کە وەک دەگێرنەوە خۆی داروین دوایە پێی زانی کە ھەڵەیە و بەدوور لە مرۆڤایەتی یە). (میشێل فاوکاوڵت) ڕەخنەگرێکی ھەرە بەرچاو لە ھومانیزمە، ئەو و لاینگرانی پێیانوایە کە ھومانیزم لە بنەڕەتەوە ناکرێتە بنەمایەک بۆ تێئۆرییەکی زانستییانە. ھەر بۆیەشە کە لێتێگەییشنی نالوێ و لێحاڵیبوونیشی دەبتە شتێکی بە پێچەوانەوە. (لوئیس ئاڵتھووسێر) فیلسوفێکی مارکسیستە کە ئەوەی بە قسەیەکی دژی ھومانیزم دەزانی و دەڵێ کە ئەو نەریتە کە ھومانیستەکان نوێنەرایەتی دەکەن خۆی زۆرتر وەک درۆیەک دەچێ کە بورژواکان سازیان کردووە. لە لایەکی دێکەوە قوتابیانی ئەویش ڕەخنەی لە ھومانیزم دەگرن و پێیانوایە کە نە یەکسانی نیژادی و نە یەکسانی جنسی وەک ڕوانگەیەک بۆ داھاتوو پێوەدیار نییە، و زۆربەی ناوێکچوویییەکانی شارستانییەتی ھومانیزم خۆیان وەک تاوان دژ بە مرۆڤایەتین.
بڕیارنامەی ١٣٤٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠١ پۆل:ڕواندا لە ٢٠٠١
٩٣٤ (ژمارە)
٩٣٤ (نۆسەد و سی و چوار) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٣٣ و ٩٣٥.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
زەلکە، دیواندەرە
زەلکە یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٠ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٦٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
٧٩ (ژمارە)
٧٩ (حەفتا و نۆ) (79) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٨ و ٨٠.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
خەمین
ژیاننامە
مەلا عەلی سەعدی یەکێکە لەو ھۆزانەوانە کلاسیکەکانی کورد، لە ساڵی ١٣٠٠ کۆچی ھەتاوی لە گوندی سڵێمان کەنی ناوچەی فەیزوڵڵابەگیی سەقز لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە لەدایک بووە. مەلا عەلی لە تەمەنی ٥ ساڵی لە نازی باوک و دایک بێ بەش دەبێ و لە تەمەنی ٧ ساڵی له گوندی کەس نەزان دەچێتە حوجرە و کتێبە باوەکانی سەردەم دەخوێنێت و پاشان لە حوجرەی مامۆستایان ئایینی و زانا وەک حاجی سەیف الدین خانی یۆرقوڵ، پلە و پایەکانی خوێندن و زانستی تەواو کرد.
پاش چەند ساڵ خزمەت لە ئاوایییەکانی سەقز وەک سونەتە، باژبڵاخ، زێویە، قۆزڵوو و ساڵی ١٣٦٢ کۆچی ھەتاوی لە گەڕەکی شانازی شاری سەقز ئەگیرسێتەوە و مزگەوتی سەلاحەدینی ئەییووبی دروست دەکات. ئەم شاعیرە کوردە لە زستانی ساڵی ١٣٦٣ کۆچی ھەتاوی تووشی نەخۆشی شێرپەنجەی گەدە دەبێت و لە گەڕانەوەدا لە شاری تەورێز بۆ سەقز، لە شاری بۆکان دڵی لە لێدان کەوت و کۆچی‌دوایی دەکات و تەرمەکەی لە سەقز ئەسپەردەی خاک ئەکرێت.
نموونە شیعر
دامی عیشق
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی سەقز پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١ پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە
ئەیمی لی
ئەیمی لین ھارتزڵەر (ناوی پێش ھاوسەرگیری: ئەیمی لی، لەدایکبووی ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٨١) کە بە فەرمی بە «ئەیمی لی» ناسراوە؛ گۆرانیبێژ، گۆرانینووس و پیانۆژەنێکی کلاسیکی ئەمریکییە. لەپاڵ پیانۆدا چەند ئامێرێکی تریش دەژەنێت، وەک گیتار و ھارپ. دامەزرێنەر، بەڕێوەبەر و گۆرانیبێژی گرووپی ڕۆکی ئەمریکیی ئێڤەنێسنسە، کە لە ساڵی ١٩٩٥ دامەزراوە، لەو کاتەوە لی تەنیا ئەندامی ڕەسەنی گرووپەکەیە کە تێدا ماوەتەوە و نووسەر و ئاوازدانەری سەرەکی گرووپەکەیشە.
بێجگە لە کارەکانی لە ئێڤەنێسنسدا، بەشداری چەند تۆمارکردنێکی مەزنی دیکەی کردووە، وەک: «تۆمارکردنەکانی واڵت دیزنی»، «دێوەزمەکە سەردانی کرایەوە» و «بووکەڵەکان: ئەلبومە سەوزەکە.» لی ھەروەھا کاری لەگەڵ چەندین ھونەرمەندی جۆراوجۆر کردووە، بڕێک لەو ھونەرمەندانە بریتین لە دەیڤد ھاجێز، سیزەر و کۆرن. جگە لەمانە، بەڕێوەبەری ڕێکخراوی خێرخوازی ھاتنە دەرەوە لە سێبەرەکانە. لەکاتی پشووەکەی ئێڤەنێسنسدا، لی ساوندتراکی بۆ چەند فیلمێک نووسییەوە کە بریتی بوون لە چیرۆکی شەڕ (٢٠١٤) و ئیندیگۆ گرەی: زە پاسەیج (٢٠١٥) لەگەڵ چێلۆژەن دەیڤ ئێگەر.
ئەو نووسەرانەی کە کاریگەرییان لەسەر لی داناوە ئەمانەن: مۆزارت و دانی ئێلفمان. لە ناو گۆرانیبێژەکانیشدا کەسانێک وەک بیۆرک، تۆری ئامۆس، پڵەمب و شێرلێی مانسن کاریگەریان لەسەری ھەبووە. ئەیمی لە ساڵی ٢٠٠٨دا خەڵاتی باشترین نووسەری مۆسیقای بردەوە لە بڵاوکراوە مۆسیقییە جیھانییەکان و لە ٢٠١٢دا خەڵاتی باشترین گۆرانیبێژی بردەوە لە دیاری خوا ئاڵتونییەکانی ڕیڤۆڵڤەردا و ھەروەھا ناوی خواوەندی ساڵی لێنرا لەلایەن خەڵاتە مۆسیقییەکانی لاودوایەر. لە پاڵ ئەوانەشدا، ساڵی ٢٠١٥، خەڵاتی باشترین نووسەری ساوندتراکی فیلمی بردەوە بۆ فیلمی ئیندیگۆ گرەی: زە پاسەیج لە فیستیڤاڵی فیلمی جیھانی مووندانسدا.
ژیانی پێشوو لەگەڵ پەروەردە
ئەیمی لی لە ڕیڤەرسایدی کالیفۆرنیا لەدایک بووە، لە باوکی بە ناوی جۆن ڵی، کە دیجەی بووە و کەسایەتییەکی ناسراوی سەر تیڤی ئەو کاتە بووە، و دایکیشی بەناوی سارا کارگیل. لی یەک برای ھەیە بەناوی ڕۆبی و دوو خوشکیشی ھەیە بەناوی لۆری و کاری، ئەو خوشکێکی گەنجتریشی ھەبوو کە لە ساڵی ١٩٨٧ لە تەمەنی ٣ ساڵیدا بە نەخۆشی گیانی لەدەستدا. گۆرانی سڵاوی ئەلبومی فۆڵێن بۆ ئەو نوسراوە ھەر وەک گۆرانی وەک تۆ لە ئەلبومی دەرگا کراوەکە. لی وانەی پیانۆی کلاسیکیی پێ گوتراوەتەوە بۆ ماوەی ٩ ساڵ.
خێزانەکەی گواستنەوەیەکی زۆریان کردووە، سەردانی چەندین شوێنیان کردووە وەک وێست پاڵم بیچی فلۆریدا، ڕۆکفۆردی ئیلینۆی و لەکۆتایدا لە لیتڵ ڕاکی ئارکنساس جێگیربوون، کە شوێنی دامەزرانی ئێڤەنێسنسە. لی دەرچووی ئامادەیی پەیمانگای پولساکییە لە ساڵی ٢٠٠٠. بە کورتی لە زانکۆی ناوەندی ویلایەتی تێنیسی مێژوو و تیۆری مۆسیقا و نووسینەوەی مۆسیقای خوێندووە، بەڵام ناچاربوو واز لە خوێندنەکەی بھێنێت بۆئەوەی گرنگی بە ئێڤەنێسنس بدات.
لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ مۆسیقای AOL لی ڕایگەیاند یەکەم گۆرانی کە بەبیریبێتەوە نوسیبێتی ناوی ئێتێرنیتی ئۆف دە ڕیمۆرس بووە کە لە تەمەنی ١١ ساڵیدا نوسیوێتی و ویستویەتی ببێت بە گۆرانینووسێکی کلاسیکی، وە دووەم گۆرانیشی بە ناوی تەنیا فرمێسکێک کە لە پۆلی ٨ لەسەر داواکارییەک نووسیوێتییەوە لە قوتابخانە.
لە کاتێکدا کە لی ھێشتا لە قوتابخانە بوو، ئەو بەشداری کردبوو لە کۆرۆسە تێکەڵەکەی قوتابخانەکەی وەک گۆرانیبێژێکی ئاڵتۆ، کە لە دواتردا بووبە بەڕێوەبەری کۆنسۆڵەکەی. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا، لی گۆرانییەکی کۆرۆسی نووسییەوە بەناوی «گوێ لە بارانەکە بگرە.» ئەم گۆرانییە سەرنجی مامۆستای کۆرۆسەکەی ڕاکێشا و ھانی لی دا کە پێشکەشکردنی کۆرۆسەکە بۆ ئەو گۆرانییە ڕێکبخات و دەریبھێنێت. پێشکەشکردنی گۆرانییەکەی لە ساڵانی دەرچوونی لی دا دەستخۆشی لێکرا لەلایەن بینەرانەوە. ئەمەش بووبە ھۆکاری ئەوەی کە لی زیاتر متمانەی بەخۆی ھەبێت. گۆرانییەکە خراوەتە نێو تۆمارکراوی درێژخایەنی ئێڤەنێسنس.
١٩٩٩–ئێستا
ئێڤەنێسنس لە لایەن گۆرانیبێژ و پیانۆژەن ئەیمی لی وە گۆرانیبێژ و گیتارژەنی پێشوو بێن موودی دامەزراوە. ئەو دووانە لە ساڵی ١٩٩٤ یەکتریان ناسی لە کامپێکی گەنجان لە لیتل ڕاک، کاتێک کە موودی گوێی لە لی بوو گۆرانی «ئەتوانم ھەمووشتێک بکەم بۆ خۆشەویستی» دەوت لەسەر پیانۆکەی. لەماوەی مانگێکدا، ھەردووکیان گۆرانی ئەکووستیکیان پێشکەش دەکرد لە قاوەخانە و کتێبخانەکانی ئارکنساس. یەکەم گۆرانیان پێکەوە ناوی «تەنیایی» و «پێمی ببەخشە» بوون و ھەردووکیان نوسراوی دەستی لی بوون، وە «تێگەیشتن» و نەمرەکەم ھەردووکیان نوسراوی دەستی موودی بوون و ھەردووکیان گۆڕانکاریان تێداکردوون. دوو گۆرانییان لەسەر ڕادیۆی ناوخۆ پەخشکرا و خەڵکی دەستیانکرد بە ناسینیان و ھەردووکیان بیریان لە کۆنسێرتێک کردەوە، دوای ماوەیەک گرووپەکە کۆنسێرتێکی ڕاستەوخۆیان ئەنجامدا و بوون بە بەناوبانگترین گرووپ لەو ناوچەیە.
دوای ھەڵسەنگاندنی ناو وەکو: «خواستی منداڵانە» و «بریندارکراو» گرووپەکە ئێڤەنێسنسی ھەڵبژارد کە بە مانای کاڵ بوونەوە یاخود ون بوون دێت. (لە وشەی ئێڤەنێسی زمانی لاتینی وەرگیراوە کە بە مانای ون بوون یاخود نەمان دێت) گرووپەکە دوو تۆمارکراوی درێژخایەنیان بڵاو کردەوە یەکەمیان بە ناوی گرووپەکەوەیە «ئێڤەنێسنس EP» کە لە ساڵی ١٩٩٨بڵاو کرایەوە کە نزیکەی ١٠٠ کۆپی لێ درووستکرا و لە کۆنسێرتەکاندا دابەشکرا و دووەم تۆمارکراوی درێژخایەنیش بە ناوی «لە خەوتندا» و بە «چرپە» ناسراوە لە ساڵی ١٩٩٩ بڵاو کرایەوە وە ھەروەھا تۆمارکراوێکی درێژخایەنی تریشیان ھەبوو کە ناسرابوو بە میستری کە لە ساڵی ٢٠٠٣ بڵاو کرایەوە لە ئەلبومی ئۆریجن کە ٢٫٥٠٠ کۆپی لێ فرۆشرا.
لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٣ بێن موودی گرووپەکەی بەجێھێشت، وەک و لی و موودی دەڵێن بەھۆی جیاوازی ھونەرییەوە بووە. لە کاتی چاوپێکەوتنێک دا دوای چەند مانگێک لی وتی «ئێمە گەشتین بە بڕیارێک ئەگەر شتێکمان نەگۆڕیایە، نەمان دەتوانی ئەلبومێکی دیکە بکەین» ئەوەشی وت کە «ئێمە لە کۆتاییدا گرووپێکی ڕاستەقینەین، نەک ھەر من و بێن و چەند کەسێکی تر پێکەوە» تێری باڵسامۆ ئەندامی پێشووی «کۆڵد» جێی گرتەوە.
لە ٣ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤ بڵاو بۆوە کە ئەیمی لی سکاڵای لەسەر تۆمارەکانی وایند-ئەپ تۆمار کردووە بەھۆی ئەوەی کە ١٫٥ میلیۆن دۆلاری گرووپەکە قەرزارە. لە ئازاری ساڵی ٢٠١٤ بە تویتەرەکەی بڵاوی کردەوە کە تۆمارەکانی وایند-ئەپ چیتر کۆمپانیای تۆمارکردنی ئەوان نییەو ئێستا ئەوان سەربەخۆن.
٢٠٠٠–٢٠٠٧: کارە تەنیایییەکان
لی وتی کە ئەو گۆرانییەکی نوسیوەتەوە بۆ فیلمی بەناوبانگی ٢٠٠٥ مێژووی نارنیا: شێرەکە، جادووگەرەکە و دۆلابی جلەکە کە ناوی لەکریمۆسابووە و بەڵام ڕەتکراوەتەوە بەھۆی تاریکی گۆرانییەکەوە. لی وتیشی بۆیە شتێکی باشتربوو بیکاتە ئەلبومی دەرگا کراوەکەوە. بەڵام دەرھێنەری فیلمەکە وتی کە ئەوان نەیانزانیوە کە یەکێک لە گۆرانییەکانی ئێڤەنێسنس ھەڵبژێردراوە بۆ ساوندتراکی فیلمەکە. کاتێک کە دەنگو باس بڵاوبۆوە کە گۆرانییەکان بڕدراون و دراونەتە پاڵ چەند گۆرانییەکی تر، لی ئەمەی ڕەتکردەوە و وتی تەنیا بەشێکی بڕدراوە بۆ ئەوەی لەگەڵ گۆرانی گود ئینەف ڕێکبکەوێت.
لی بوو بە بەڕێوەبەری ڕێکخراوی ئەمریکی ھاتنەدەرەوە لە سێبەرەکانە کە ڕێکخراوێکە تایبەتە بە خوێندن و دۆزینەوەی چارەسەر بۆ «فێ» کا حاڵەتێکی دەروونی بووە کە پێشتر براکەی خۆی، ڕۆبی، ھەیبووە. گۆرانیبێژ لی ھەروەھا لە ڤیدیۆیەکی مۆسیقیش دەردەکەوێت، کە تایبەتە بە گۆرانی جۆنی کاش «خوا دەتبڕێتە خوارەوە» لە کۆتاکانی ٢٠٠٦دا. ھەر یەکێک لە ئەکتەرەکان کە بۆ ڤیدیۆکلیپەکە ھەڵبژێردرابوون دەیانتوانی خۆیان ئەو کارە ھەڵبژێرن کە دەیانەوێت لە ڤیدیۆکەدا بیکەن، لی بریاریدا کە چەپکەگوڵێک دابنێت لەسەر گۆڕێک. ڤیدیۆکەی ئەو لە پەرستگای ترینیتی تۆمارکراوە، لی لە ڤیدیۆکەدا کۆتێکی ڕەشی لەبەردایە کە پێشووتر تایبەت بووە بە تیم بێرتن.
لە نیسانی ٢٠٠٧، میوزیک تیڤی گۆرانی بڵاونەکراوەی بڵاوکردەوە کە دووێتێک بوو لە نێوان ئەیمی لی و گرووپی ڕۆکی ئەمریکی کۆرن، بە ناوی «فریک ئۆن ئە لیش»، دواتر گۆرانییەکە بڵاوکرایەوە وەک دووەم تاکی ئەلبومەکەیان.
٢٠٠٨–٢٠١٢: ئەلبومە گشتییەکان
لە حوزەیرانی ٢٠٠٨دا، بڵاوکردنەوەی میوزیکی جیھانیی خەڵاتی باشترین ھونەرمەندی پێ بەخشی کە «نیشانەیەکە بۆ گۆرانینووسە سەرکەوتووەکان و پرۆژەکانیان.» بۆ تۆمارەکانی واڵت دیزنی ساڵی ٢٠٠٨، لی گۆرانییەکی دووبارە تۆمارکردەوە بۆ ئەلبومی «دێوەزمەکە سەردانیکرایەوە»، کە ناوی «گۆرانییەکەی سالی» بوو، لی بەشێوازێکی جوان و تاریک ئەم گۆرانییەی تۆمارکردەوە. ئەم ئەلبومە چەندین کەڤەری نوێی لەخۆ گرتبوو کە بۆ گۆرانییە ڕەسەنەکانی فیلمی دێوەزمەکەی پێش کرسمسی تیم بێرتن کرابوون، کە فیلمێکی بەناوبانگی ساڵی ١٩٩٣ بوو. لی دوو جار «گۆرانییەکەی سالی» بە ڕاستەوخۆ پێشکەش کردووە، یەکێکیان لە ھۆلیوود و ئەوی تریشیان لە بەرنامەی «پرۆگرامی ئەمشەو لەگەڵ جەی لینۆ.»
لە چاوپێکەوتنێکی ڕاستەوخۆدا لەگەڵ سپین لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨دا، لی ڕایگەیاند کە خەریکی نوسینەوەی گۆرانییە بۆ ئەلبومێکی تاکیی و وتیشی کە «ھەست دەکەم بە ڕێگا ھونەرییە کۆنەکانمدا دەگەڕێمەوە» ئەو ئاماژەی بەوە دا کە ئەو چەشنی مۆسیقایانەی کە کاریگەرییان لەسەر ئەلبومەکە ھەیە کێلتیک و فۆڵکن.
لە چاوپێکەوتنێکی تر لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ لەگەڵ زە گانتڵێت لی ڕایگەیاند کە دڵنیا نییە کە ئایا پیشەیەکی تاکیی دەست پێبکات یاخود بەردەوامبێت لەگەڵ ئێڤەنێسنس. وتی کە «ھەست دەکەم کە نازانم چی تر بکەم.» لە ھەمان چاوپێکەوتندا ئاماژەی بەوەش دا کە ئێڤەنێسنس ھێشتا پێکەوەن و بەڵام ئامادەی ھیچ گەشتێک نین. وتیشی کە ئەو بەردەوام دەبێت لە نووسینی گۆرانی ھەرچەندە ناشزانێت بەرەو کوێیان دەبات.
لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ سپین لە ئازاری ٢٠١٠، لی وتی کە ئەو «کاریگەرییەکی جیاواز لەسەری بووە بۆ نوسینی گۆرانی [ئەو کاتە]» و ھەرچەندە گۆرانییەکانی کە لە پێشوودا نوسیوێتی، ھیچی لە ئەلبومی سێیەمی ئێڤەنێسنسدا نین و بڵاوناکرێنەوە.
لە ٢٠١١دا، لی گۆرانی «نیوەی خوارەوەی پلیکانەکان» ی تۆمارکردەوە بۆ ئەلبومی «بوکەڵەکان: ئەلبومە سەوزەکە» و ھەمان شت گۆرانی «من زۆر تەنیام لەوانەیە بگریم» لە ساڵی ٢٠١٢ بۆ ئەلبومی «ئێمە لە خەتەکەدا دەڕۆین.»
٢٠١٣–٢٠١٥: ئافتەرمات و ڕیکۆڤەر
لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣، ڕاگەێندرا کە لی لەگەڵ ئاوازدانەری ئەمریکی دەیڤ ئێگەر پێکەوە کاردەکەن بۆ نوسینەوەی ساوندتراک بۆ فیلمی «چیرۆکی شەڕ.» لە چاوپێکەوتنێکدا لی وتی «بینەرەکانم توشی سەرسوڕمان دەکات، ئەوە نییە کە پێشبینی دەکەیت؛ فیلمەکە زۆر تاریکە. دایالۆگیشی زۆر نییە، باشیشە کە وایە، لەبەر ئەوەی بۆ من ئەوە گۆرانییەکان زۆر جوانتر دەکات و بەتەواوەتی دەگونجێت.» ھەروەھا «زۆر دەنگ تێکەڵکردن و میکس ھەیە زۆر کیبۆرد دەژەنم و نۆتەی نزمیش زۆر بەکاردەھێنم، گۆرانییەک ھەیە بە ناوی 'پەنجە بە دوگمەکەدا بنێ' کە بە تەواوەتی جیاوازە بۆ من، ئەلیکترۆنییە و ھەمووی خۆم کردوومە کارەکان، ھەرچەندە شێتانەش بوو، لەبەر ئەوەی من ھەردەم لە ماڵەوە گۆرانییەکانی خۆمم نوسیوەتەوە و ئاوازم داناوە، بەڵام ئەم جارە ئەرکی فیلمەکە لەسەر من بوو، بۆیە منیش بەخۆمم دەوت 'تەواو، من ئەم کارە دەکەم. '»
لە ٦ی ئاب لی ڕایگەیاند کە ناوی ئەلبومەکە ئافتەرمات دەبێت و لە ٢٥ی ئاب بڵاودەکرێتەوە. لی لەسەر ھەر دە تراکەکان کاری کردووە و جێدەستی لە ھەمووی دیارە و دەیڤد ئێگەریش لە ھەشت دانەیاندا بەشداری کردووە و گۆرانیبێژ مەلیکا زارا لە یەک دانەدا کە ناوی ئاوی تاریکە، مەلیکا بە عەرەبی مۆراکۆ گۆرانییەکە دەڵێت بەڵام لەکاتی گوێگرتندا زۆر بەباشی تێناگەیت دەڵێت چی لەبەر ئەوەی لی لە عەرەبی نازانێت بەڵام ئەو بەشانەی کە زۆر بەدڵی بووە تێکەڵی کردوون و دووبارە دەبنەوە، بۆیە واتایەکی تەواو نادات بەدەستەوە. لی لە ھەمان ڕۆژدا تیسەرێکی ٣٠-چرکەیی بڵاو کردەوە وەک تاقیکردنەوەیەک. ئەم ئەلبومە یەکەم ئەلبومی تەنیایی ئەیمی لییە کە گرووپی ڕۆکەکەی، ئێڤەنێسنس لێی دوورە و کاریان لەسەری نەکردووە.
لە ئازاری ٢٠١٥ لی و ئێگەر ڕایانگەیاند کە لەگەڵ چەک پاڵمەر خەریکی نوسینەوە و تۆمارکردنی گۆرانین بۆ کورتە فیلمی ئیندیگۆ گرەی: زە پاسەیج، کە لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ بڵاوکرایەوە. فیلمەکە ھەردوو گۆرانی «لەنێوان جیھانەکاندا» و «دروستبوونەوە» ی پەخشکرد
لە ١٣ی ئابی ٢٠١٥، لی گۆرانییەکی نوێی نووسی و ئاوازی بۆ دانا بەناوی «لەگەڵم بدوێ» کە گۆرانییەک بوو بۆ فیلمی «دەنگ لە بەردەکەوە»، فیلمەکە تۆمارکراوە لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ لە قەڵای کێلسا لە نزیک سنای ئیتالیاوە. دەرھێنەری فیلمەکە ھۆوەڵ بووە.
لە چاوپێکەوتنێکی سەر ڕادیۆ لە جولای ٢٠١٥، لی ئاماژەی بەوەدا کە خەریکی تۆمارکردنی گۆرانی کەڤەرە و دەیەوێت لەسەر ئینتەرنێت بڵاوی بکاتەوە. لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥، یەکەم گۆرانی بڵاوکردەوە کە کەڤەرێکی پۆرتسھێد بوو بەناوی «ئەوە ئاگرە» وە دواتر گۆرانییەکی ١٩٨٧ی U2 بە ناوی «لەگڵ یان بەبێ تۆ.» لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ش گۆرانی ١٩٧١ی لێد زێپلین بە ناوی «ڕۆیشین بۆ کالیفۆرنیا» وە لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ش کۆتا گۆرانی ئەلبومەکە کە گۆرانییەکی ١٩٩٦ی کریس ئیساک بوو بە ناوی «ئازیزەکەم شتێکی خراپ خراپی کردووە»، ئەو ئەلبومەی کە ئەم گۆرانیانەی لەخۆ گرتووە ناوی ریکۆڤرە، کە لە ١٩ی شوباتی ٢٠١٦ بە تەواوەتی بڵاوکرایەوە بۆ فرۆشتن لە ئایتیوونز. ھەریەکێک لە کەڤەرەکان ڤیدیۆیەکی تایبەت بە خۆی ھەیە کە لەلایەن دەرھێنەر ئێریک ڕایان ئەندیرسنەوە تۆمارکراون.
لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڕۆڵینگ ستۆن، لی ڕایگەیاند کە ئەو «بەدڵنیایییەوە کار لەسەر مۆسیقای نوێ دەکات.» ئەوەشی بڵاوکردەوە کە ھیچ «ھەواڵێک یان پلانێک» ی نییە بۆ ئێڤەنێسنس جارێ، بەڵام لەسەر تویتەر بڵاویکردەوە و بینەر و گوێگرانی دڵنیاکردەوە کە «گرووپەکە ھێشتا پێکەوەن و نەشکاوە، [ئێمە] لەو جۆرە ھونەرمەندانە نین کە فرۆیشتن و بازرگانی کارمان تێبکات، ئێمە گۆرانییەکانمان کاتێک دروست دەکەین کاتێک ھونەر کاریگەرییەکی زۆری لەسەرمان ھەبێت.»
لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لی گوێگرانی دڵنیاکردەوە کە خەریکی تەواوکردنی ھەندێک گۆرانییە بۆ ئەلبومێکی ئێڤەنێسنس. ئەو گۆرانیانە لەڕاستیدا لەلایەن ستیڤ لیلیوایتەوە دەرھێندرابوون، بەڵام تۆمارەکانی وایند-ئەپ بڵاوکردنەوەی ئەلبوکەی ڕەت کردەوە لە ٢٠١٠. لی ڕایگەیاند کە بڵاونەکردنەوەی ئەلبومەکە زۆر توڕەی کردووە، بەڵام بڕیاری دا کە بەردەوامبێت و مۆسیقای نوێ دروست بکات، بەوشێوەیەش ئەلبومی سێیەمی ئێڤەنێسنس دروست بوو. ھەرچەندە ٣ لە گۆرانییەکانی لیلیوایت لە ئەلبومی سێھەمدا بڵاوکرابۆوە، بڵام لی ھێشتا ڕوونی کردەوە کە دڵی خۆش نبووە و ئەلبومی پێشووی بە «ئەلبومە شکاوەکە» ناو دەبات.
٢٠١٦–ئێستا: خەونی زۆر ببینە
لە ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦، Amazon.com ڕایگەیاند کە لی ئەلبومێکی خێزانی تۆمارکردووە بۆ بڵاوکردنەوە بەتایبەتیی لە ئامازۆن پرایم میوزیک لە ساڵی ٢٠١٦دا. ئەلبومەکە لەژێر ناوی خەونی زۆر ببینە (٢٠١٦)یەو «گۆرانی تێدایە بۆ منداڵان و خێزانەکان» و لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦دا بە فەرمی بڵاوکرایەوە. لەکاتێکدا زۆرێک لە گوێگرانی ئەیمی لی ئەمەیان بە ھەنگاوێکی باش نەزانی و ناڕەزایی خۆیان دەربڕی لەڕێگەی میدیاکانەوە، ئەیمی لی لە چاوپێکەوتنێکدا ڕایگەیاند کە «جاکی [کوڕم] ھاندان بووە بۆ ئەلبومەکە. بیرم لەوە نەکردۆتەوە کە کارێکی دیکەی لەمە بکەم لە داھاتودا و زیاتر بیر لە پیشە 'گەورانەکەم' دەکەمەوە.»
لە ١٠ی شوباتی ٢٠١٧دا، لی کەڤەرێکی بۆ گۆرانی لامۆر ئێسێستی فرانچێسکا میکێلین بڵاوکردەوە، کە لە ئیتاڵیا لەکاتی کارکردن لەسەر پڕۆژەیەکی فیلم لەسەر ڕادیۆی ناوخۆیی گوێی لێی بووە و سەرنجی ڕاکێشاوە. بە ڕەسەنی گۆرانییەکە بە زمانی ئیتاڵییە، بەڵام دواتر لی وەریگێڕاوەتە سەر ئینگلیزی و لەژێر ناوی لۆڤ ئیگزیستس (خۆشەویستی ھەیە) بڵاوی کردۆتەوە. دەرھێنەری ئەم گۆرانییە گای سیگسوۆرتە و دەیڤ ئێگەریش ئامێرە تەلدارەکانی ڕێکخستووە و گۆرانییەکە تۆمارکراوە لە ستودیۆی فلێکس لە نیویۆرک سیتی.
ژیانی تایبەتی
لی لە چاوپێکەوتنێکی ڕاستەوخۆدا لەگەڵ میوزیکمەچ ڕایگەیاند کە مارەکراوە، دواتر لە وێبگەی ئیڤترێد بڵاوی کردەوە کە جاش ھارتزلەر، ھاوڕێ درێژخایەنەکەی مارەی کردووە. ئەوەشی بڵاوکردەوە کە گۆرانی گود ئینەف و بمھێنە بۆ ژیان ھەردووکیان لەلایەن ئەوەوە ھاندراون. ئەوان لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ ھاوسەرگیریان کرد و مانگی ھەنگوینییەکەشیان لە باھاما بوو. لە ئیڤترێدس بڵاویکردەوە کە «ئێستا بە فەرمی ئەیمی ھارتزلەرە.»
لی لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ لە میدیاکان ڕایگەیاند کە دووگیانە. یەکەم منداڵی کەپڵەکە بەناوی جاک لایۆن ھارتزلەر لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤ لەدایکبوو.
شێواز و ستایل
لی جۆرە شێوازێکی ناسراوی ھەیە، ناسراوە بە بەکارھێنانی میکیاژی گۆتیکی و ئارەزووەکانی بۆ جلی ڤیکتۆرییەکان. ئەو خۆشی زۆرێک لە پۆشاکەکانی دیزاین دەکات، وەک ئەو پۆشاکەی لە ڤیدیۆکلیپی ژێرکەوتندا لەبەریدابوو، ئەو پۆشاکەی کە لەسەر وێنەی کەڤەری ئەلبومی دەرگا کراوەکەدا لەبەریدابوو. ھەروەھا ئەو جلانەی کە لە کۆنسێرتی نۆبڵ پیس پرایزدا لەبەریدابوو. دوای ئەوەی ئەو پۆشاکەی دیزاین کرد کە لە خەڵاتی گرامییەکانی ساڵی ٢٠٠٤ لەبەریدابوو، ئەو دروومانێکی ژاپۆنی ھەڵبژارد بۆئەوەی بۆی بدورێت. ھەروەھا لەپێشوودا لەسەر برۆی پیرسینگێک ھەبووە (وەک گوارە وایە بەڵام بە شێوەیەکی جیاوازتر کە لەسەر برۆ دادەنرێت، کە زۆربەی مۆسیقییە ڕۆکەکان ھەیانە) لەسەر برۆی چەپی کە لەسەر کەڤەری ئەلبومی فۆڵێن دەردەکەوێت.
لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڤیڤۆ لی ڕوونکردنەوەیدا لەسەر شێوازی جلوبەرگەکانی و ئاماژەی بەوەشدا کە ئارەزوو دەکات خۆی پۆشاکەکانی خۆی دیزاین بکات و بیدورێت چونکە ئەوەی ئەو بەدوایدا دەگەڕێت دەستکەوتنی شتێکی ئاسان نییە لە شوێنێکیتر. لە چاوپێکەوتنێکی تردا لەگەڵ AOL لی ڕوونیکردەوە کە شێوازی ژیانی ڕۆژانەی زۆر جیاوەزە لە شێوازی سەر شانۆ و ڤیدیۆکانی؛ لەکاتی پیشاندانی جلوبەرگەکەی کە لە چاوپێکەوتنەکەدا لەبەریدابوو و ناوبردنی بە «شتێکی گوڵدار.» ئەوەشی ڕوونکردەوە کە ھۆی جیاوازییەکەی ئەوەیە کە ئەو کاتێک لەسەر شانۆ گۆرانی دەڵێت، پێویستە شتێک لەبەربکات کە گۆرانییەکان تەواوبکات و لەگەڵ دەوروبەرەکەیدا بگونجێت و شێوازی گرووپەکە تێک نەدات. ئەو پێشتر چەند پۆشاکێکی لەبەردەکرد وەک کرۆسێت بۆ ئەوەی شێوازی گرووپەکە تێک نەدات، بەڵام دواتر بە ستایلەکەی خۆی ڕاھاتووە و زیاتر ھەستی بە ئارامی کردووە تێیدا. جلوبەرگی سەر-شانۆی ئێستای زیاتر پێکھاتووە لە پووت و کراسێکی ڕەشی سادە و تەنوورەیەکی درێژ و چەند جوانکارییەک (ھەندێک جار ئاڵای ئەو وڵاتەی کە کۆنسێرتەکەی تێدادەکات دەیکات بەسەر کەمەرییەوە یاخود شانییەوە وەک جوانکارییەک)
لی چەندجارێک دووبارە و سێبارەی کردۆتەوە کە ھەرگیز لەشی خۆی بە شێوازێکی ناشرین دەرناخات وەکو ھەندێک لە ھونەرماندانی تر بۆ ئەوەی سەرنجی خەڵکی بەلای خۆیدا ڕابکێشێت. لە ڤیدیۆکلیپی گۆرانی دەبەنگی ھەمووان ئامانجی ئەوە بووە کە بەو جۆرە ھونەرمەندانە ڕابگەێنێت کە ھەرکەسێک جەماوەر دروست بکات بەھۆکاری سێکسییەوە، ئەوە لەڕاستیدا ھیچ نین بێجگە لە «فرۆشیارێکی درۆزن.» زۆرێک لە جەماوەرەکانی لی دەستخۆشی لێدەکەن بۆ ڕەتکردنەوەی لە بەکارھێنانی ڕووتی بۆ سەرنج ڕاکێشان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ژن پۆل:ژنە گۆرانیبێژەکان پۆل:گۆرانیبێژان پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئەمریکی پۆل:ژەنیارانی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:پیانۆژەنان پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:ھونەرمەندانی کۆمپانیای تۆمارکردنی وایند-ئەپ پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:ئەندامەکانی ئێڤەنێسنس پۆل:دەروازەی ھونەرەکان/وتارە پەیوەندیدارەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئاوازدانەرانی تۆماری فیلمی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی خەڵکی لۆس ئانجلەس
ئیبراھیم لۆدی
ئیبراھیم خان لۆدی (یان لۆدی)(لە پشتو: ابراھیم خان لودی),(١٤٨٠ – ٢١ی نیسانی ١٥٢٦) دوا سوڵتان بوو لە سوڵتانی دەلھی، کە لە ساڵی ١٥١٧ بوو بە سوڵتان دوای مردنی باوکی سیکەندەر خان لۆدی. دوا حاکمی شانشینی لۆدی بوو، بۆ ماوەی نۆ ساڵ حوکمڕانی کرد تا ساڵی ١٥٢٦، کاتێک لە شەڕی پانیپات لەلایەن بابور' شکستی ھێنا و کوژرا. سوپای داگیرکەر، جێگەی خۆی بەخشی بە سەرھەڵدانی ئیمپراتۆریەتی موغەکان لە ھیندستان.