cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئێلێمێنتری (دابەشکراوی لینوکس)
دێسکتۆپی پانسێۆن
ئێلیمینتری لینوکسێکە کە نەرمەکالای فرەی تێدا نابینیت ھەر چەند کە دەتوانیت لە ناوەندی نەرمەکالای ئوبونتو بۆ دابەزاندنی نەرمەکالا پێویستیەکان سوود وەر بگریت. زۆرتری پەرەپێدەرە خۆبەخشەکانی ئێلێمێنتری خۆیان نەرمەکالای بۆ دروستدەکەن.
وەشانی ئێلیمێنتری
{| class="wikitable"
شرۆڤە: <span style="border-left: 1.2em solid #FDB3AB; padding-left: 0.3em; white-space: nowrap;" title="Old version, no longer supported">وشانی کۆنە  <span style="border-left: 1.2em solid #FEF8C6; padding-left: 0.3em; white-space: nowrap;" title="An older version, yet still supported">وشانی کۆنەتر، بەڵام پشتیوانی دەکرێت  <span style="border-left: 1.2em solid #D4F4B4; padding-left: 0.3em; white-space: nowrap;" title="Latest stable version">دوایین وشان  <span style="border-left: 1.2em solid #FED1A0; padding-left: 0.3em; white-space: nowrap;" title="Latest preview of a future release">Latest preview version  <span style="border-left: 1.2em solid #C1E6F5; padding-left: 0.3em; white-space: nowrap;" title="A future release">وشانی داھاتوو
دەربارەی وەشانی ئێلیمینتری
دابەشکراوەی ئێلێمێنتری ئۆ ئێس سەرەتا بۆ دیزاین نەرمەکالا و ڕووکار بۆ ئوبونتو دەستی بەکار کرد، بەڵام پاش ماوەیێک دابەشکراوەی خۆی وشاند. کانگاکانی لە سەر بنەمای ئوبونتو بوو لە وشانی پێش لۆکی ٠٫٤. لە ڕێگای ناوەندی نەرمەکالای ئوبونتو دەتوانرا نەرمەکالاکان دامەزرێنن و بیسڕنەوە. مەبەست لە لینوکس ئێلێمێنتری کارپێکردنیێکی سادە بە دوور لە نەرمەکالا و کانگای فرەس. دانیێل فۆرێ(Daniel Foré) بونیاتنەری ئێلێمێنتری دەڵێت کە ئەم پرۆژە بۆ رکابەری لەگەڵ دابەشکراوەکانی دیکەی لینوکس و سەرچاوەکراوە نییە بەڵکوو مەبەست گەشەپێدانی ئەم سیستەمی کارپێکردنەیە. ھەروەھا خولقاندنی ئیش بۆ گەشەپێدەرانە. لە ساڵێ ٢٠١٦. ز لۆکی ١٧٫٥٠٠دولار لە پشکی ئەمریکا زۆر بووە.
٠٫١ ژووپیتێر (Jupiter)
یەکەمین وشانی جێگیری ئێلێمێنتری ناوی ژووپیتێرە. کە لە ٣١ی خاکەلێوە٢٠١١ وشێندراوە. لە سەربنەمای ئوبونتوی١٠٫١٠. لە مانگی دەی ٢٠١٢ کۆتایی بە پاڵپشتی ھات و ئیتر لە ماڵپەڕی فەرمی بۆ داگرتن لابرابوو.
٠٫٢ لۆنا (Luna)
لە گەڵاڕێزانی ٢٠١٢. ز وشانی بێتای ئێڵیمێنتری ئۆ ئێس بە کۆدناوی لۆنا وشێندرا. ئەم وشانە لەسەر بنەمای ئوبونتوی ١٢٫٠٤ جێگیر، پەرەی سەندبوو. دووەمین وشانی بێتای لۆنا لە ڕێکەوتی ٦ جۆرەردانی ٢٠١٣ بڵاو کرایەوە. لە وشانی بێتا زۆرتر لە ٣٠٠ باگ چاکسازی کرا و جەندین گۆڕانکاری پێ زیادکرا وەک باشسازی پاڵپشتی بۆ شوێنە جیاوازەکان، پاڵپستی لە چەندین ڕومێزی و چەندین بەڕۆژ بوونەوە. لە ڕێکەوتی ٧ گەلاوێژی ٢٠١٣ کاتژێرێکی مەودایی بۆ بڵاوکردنی وشانی کۆتایی لۆنا لە پەڕەی فەرمی ئەم گنو/لینوکسە تا ١٠ گلاوێژ ٢٠١٣ دەرکەوت. دووەمین وشانی جێگیر (قایم) ی گنو/لینوکسی ئێلێمێنتری، لۆنا، ھەر لەو ڕۆژە لەگەڵ چاکسازی بەھێز دەرکەوت.
٠٫٣ فرێیا (Freya)
ناوی سێھەمین وشانی جێگیری ئێلمێنتری ئۆ ئێسە کە لە ساڵێ ٢٠١٣ دانیێڵ فۆرە(Daniel Foré) بوو بە ڕێبەری ئەم پرۆژەیە. پاش ماویێک ئەم ناوە گۆڕدرا تاکوو پەیوندی بە گرووپی دەوڵەتی ئیسلامی ئێراق و سورییە نەمێنێ(ISIS). ئەم وشانە لە سەر بنەمای ئوبونتوی ١٤٠٤ دامەزرا، لە مانگی نیسانی ٢٠١٤ بڵاوکرایەوە. ١١ گەلاوێژ وسانی بێتا و لە ٨ شوباتی ٢٠١٥ دووەمین وشانی بێتا کەوتە بەردەست. لە ١١ نیسانی ٢٠١٥ دوایین وشانی ئێلێمێنتری بەم کۆدناوە وشێندرا. فێریا نزیکەی ١٫٢ میلیۆن بار داگرا. بە ھۆی فەلسەفەی سەرچاوەکراوە زۆرتری داگرتنەکان، لە سیستەمی کارپێکردنەکان بوون کە سەرچاوەکەیان داخرابوو. لە پێداچوونەوەی تەواو دابەشکراوەکانی گنو/لینوکسی، ئێلێمێنتری ئۆ ئێس لە ساڵی ٢٠١٦ بە باشترین دابەشکراوە لە بواری قەشەنگی ناوبرا. ھەرچەندە کە پێداچوونەوەکان پاشبنەمای ئەم دابەشکراوەیان بەڵای ماک دەبرد. بەڵام ئێلێمێنتری ئۆ ئێس دابەشکراوەیێک گنو/لینوکسە.
٠٫٤ لۆکی (Loki)
ئێلێمینتری ئۆ ئێس(elementary OS) وشانی ٠٫٤ بە کۆدناوی "لۆکی" لە مانگی نۆی ساڵی ٢٠١٦ وشێندرا. ئەم وشانە بە خێرایی لە سەر ئوبونتو بە پشتیوانی درێژ خایەن لەم ساڵە دا وشێندرا ئەم وشانە چونکە لەسەر ئوبونتوی ١٦٫٠٤ وشیندراوە تا ساڵێ ٢٠٢١ پاڵپشتی دەکرێت. ناوکەکەی بۆ وشانی (٤٫٤) بەرزکرایەوە. بەشی ئاگاداری لە شریتی سەرەوە باستر کراو چەندین پارچەی نەرمەکالاییش چاکسازیان بۆ کرا. کە بە بەکارھێنەران ڕێکخستنی ئاگاداریەکانی دەدا. ھەروەھا لەم وشانەی ھەژمارەکانی Last.fm وە FastMail زیادکرد. وێبگەڕەکەی واتە میدۆری گۆڕا بە ئیپیفانی. لەم وشانە بوو کە ئێلێمێنتری فرۆشگای خۆی بۆ نەرمەکالاکان و سادەیی لە دامەزراندنی نەرمەکالا زیاد کرد. بونیاتنەری پرۆژە دانیێڵ فۆرە(Daniel Foré) گەرەترین تایبەتمەندی وشانی لۆکی، AppCenter ناو برد و گوتی کە باشترکردنی خێرایی لە دامەزراندنی نەرمەکالا لە فرۆشگاکانی دیکە فرەترە. لە کاتی گەشەپێدانی ئەم پرۆژە (لۆکی) پەرەپێدەران ٩٠٠٠ دولاریان کۆکردەوە. توانایی دیکە کە لەم وشانە زیادکرا پاڵپشتی لە دامەزراندنی نەرمەکالا بە یارمەتی تەکنۆلۆژیەکانی Snappy وە Flatpak بوو. لە سەرەتاکانی مانگی گەلاوێژ ٢٠١٨ گەشەپێدەرانی تاقمەی ئێلێمێنتری ئۆ ئێس دیاریێکی باشیان لە کەسێکی نەناس وەرگرت. ئەم یارمەتییە بوو بە ھۆکارێک کە گەشەپێدەران بە شێوازی تەواوکات خەریکی پەرەپێدانی ئەم سیستەمی کارپێکردنە بن.
سەرچاوەکان
پۆل:لینوکس پۆل:دابەشکراوەی لینوکس
کالیفۆڕنیا
کالیفۆڕنیا ویلایەتێکە دەکەوێتە کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. پڕ دانیشتووترین ویلایەتە لە وڵاتەکەدا و زیاتر لە ٣٩ ملیۆن کەسی تێدایە. پایتەختی کالیفۆرنیا ساکرامنتۆیە، بەڵام گەورەترین شارەکەی لۆس ئەنجلۆسە. ھەندێک لە شوێنە دیار و سەرنجڕاکێشەکان بریتین لە پردی گۆڵدن گەیت لە سانفرانسیسکۆ، دیزنیلەند لە ئاناھیم، ھۆلیوود لە لۆس ئەنجلۆس. کالیفۆرنیا ئابوورییەکەی ھەمەچەشنی ھەیە، پیشەسازییە گەورەکانی لەوانە کات بەسەربردن، تەکنەلۆژیا، کشتوکاڵ، و گەشتیاری. ویلایەتەکە کەشوھەوای دەریای ناوەڕاستی ھەیە و زستانەکانی سووک و باراناوی و ھاوینەکانی گەرم و وشکن. ھەندێک چالاکییە بەناوبانگەکانی دەرەوە بریتین لە گەشتکردن بە پێ لە یەکێک لە زۆرێک لە پارکە نەتەوەیییەکان (وەک یۆسمایت یان جوشوا تری)، گەشتکردن بە درێژایی کەناراوەکان، یان خلیسکێنەی سەر بەفر لە دەریاچەی تاھۆ.
بەستەرە دەرەکییەکان
وێبگەی فەرمی ویلایەتی کالیفۆرنیا
خامێز ڕۆدریگێز
خامێز دەیڤد ڕۆدریگێز ڕوبیۆ (لەدایکبووی ١٢ی تەممووزی ١٩٩١) بە زۆری ناسراوە بە خەیمز، یاریزانێکی پیشگەری تۆپی پێی کۆڵۆمبییە کە لە ھێڵی ناوەندی ھێرشبەر یاریدەکات بۆ یانەی ساوپاولۆ و ھەڵبژاردەی نێودەوڵەتیی کۆڵۆمبیا. ئەو پیاھەڵدراوە بۆ تەکنیک، بینین و کارامەیی ھێرشبردنەکەی، بە زۆری ئاماژە کراوە بە جێگری ھاوڕێکەی کارلۆس ڤاڵدێراما. خامێز پێشتر بۆ یانەکانی ڕیاڵ مەدرید و بایەرن میوشن یاریی کردووە.
خەیمز لە ئەورووپادا بەناوبانگ بوو لەو کاتانەی یاری بۆ پۆرتۆ دەکرد، چەند جامێکی بردەوە و چەند خەڵاتێکی وەرگرت لە ماوەی ئەو سێ ساڵە لەو یانەیەدا. لە ٢٠١٤دا، خەیمز لە مۆناکۆوە ڕۆیشت بۆ ڕیاڵ مەدرید بە کرێی ٦٣ میلیۆن پاوەن، کە پلەی پێوانەیی ڕادامێڵ فالکاوی شکاند و بە گرانترین یاریزانی کۆڵۆمبی و یەکێک لە گرنترین یاریزانەکانی تۆپی پێ دانرا. ئەو دەستیکرد بە یاریکردن بۆ یانەی نێودەوڵەتی لەگەڵ یانەی کۆڵۆمبیای خوار ٢٠ ساڵان، کە خولی تولۆنی ٢٠١١ی بردەوە. ئەو بوو بە کاپتنی یانەکە لە جامی جیھانی خوار تەمەن ٢٠ ساڵانی فیفا. بەھۆی دەرکەوتنەکەی لە خولەکەدا، بانگکرا بۆ یانەی پلە بەرزتر لە تەمەنی ٢٠ ساڵیدا. ئەو یاریکردووە لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ و ٢٠١٨، پێڵاوی زێڕینی بردووەتەوە وەک زۆرترین گۆڵکەر لە خولەکەی پێشوودا وە لە کەپس ئۆڵ ستار تیمدا بەشداربوو. ھەروەھا ئەو نەتەوەکەی پەخشکرد لە جامی ئەمریکای ٢٠١٥ و جامی یادی سەد ساڵەی ئەمریکا لە ٢٠١٦دا، و میدالیای پلەی سێیەمی بردەوە لە خولەکەدا.
ژیانی سەرەتایی
لە کوکوتا، نۆتی دێ سانتاندەر لەدایکبووە، خەیمز تەمەنی منداڵی لە شاری ئیباگوێ لە تۆلیما بردووەتە سەر. باوکی ویڵسن خەیمز ڕۆدریگێز بێدۆیا و دایکیشی ماریا دێل پیلار ڕوبیۆیە. خامێز دووەم بچووکترین یاریزانی کۆڵۆمبییە کە بەشێوەی پیشگەرانە دەستی بەیاریکردن کردبێت، ناوبراو لە ٢١ی ئایاری ٢٠٠٦ کە تەمەنی ١٤ ساڵان بوو دەستی بە یاریکردن کرد.
ئینڤیگادۆ
خەیمز دەستیکرد بە یاریکردنی تۆپی پێی لێھاتوویی لە ٢٠٠٦دا لەگەڵ یانەی بەشی دووەمی کۆڵۆمبی ئینڤیگادۆ، کە گەیشتە بەشی یەکەم لە پلەبەزکردنەوەکەی ساڵی ٢٠٠٧دا.
٢٠٠٨
لە ٢٠٠٨دا، ئەو واژووکرا لەلایەن یانەی ئەرجەنتینی بانفیێڵدەوە. یەکەم دەرکەوتنی لەو یانەیەدا دەگەڕێتەوە بۆ ٧ی شوباتی ٢٠٠٩ و یەکەم گۆڵ کە لە یانەکەدا تۆماری کرد دەگەڕێتەوە بۆ ٢٧ی شوباتی ھەمان ساڵدا کە بە ٣–١ سەرکەوتن بەسەر ڕۆساریۆ سەنتراڵ. یەکەم وەرزی تەواوکرد بە گۆڵێک لە ١١ یاریدا.
٢٠٠٩
لە ٢٠٠٩دا، بووە یەکەم یاریزانی ڕێکوپێک لە ھەموو یارییەکانی ئاپێرتونای ٢٠٠٩. تەنھا لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا، بووە گەنجترین بێگانە کە گۆڵێک تۆماربکات لە ئەرجەنتیندا. دووەم گۆڵی بۆ بانفیێڵد لە ٢٦ی ئەیلوولدا بوو کە گۆڵەکەی تۆمارکرد بە شووتێک بۆناو سووچ (کۆڕنە) ی سەرەوە لە دەرەوەی ناوچەی یاریکردنە کەدا و سەرکەوتنێکی گرنگی بەدەستھێنا بە ٢–١ دژی نیوێڵس ئۆڵد بۆیس، ئەو سەرکەوتنە یارمەتیی بانفیێڵدی دا بۆ بردنەوەی پاڵەوانێتی ئەرجەنتینی بۆ یەکەمجار لە مێژووی یانەکەدا.
بۆ کلاوسورای ٢٠١٠، لە ١٣ی شوباتی ٢٠١٠، خەیمز "گۆلازۆ"یەکی تۆمارکرد لە یارییەک دژی یانەی لانوس بە شووتێکی بەھێزی چەپە و توانی ئەنجامی یارییەکە بکات بە ٢–٠ لە کۆتا خولەکەکاندا. دوای یارییەکە، وێبسایتی ڕۆژانەی وەرزشیی دیاریۆ ئۆلێ شێوازی یاریکردن و جۆری کەسایەتییەکەی بەراوردکرد بە کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ وە نازناوی" جەیمس بۆندی بانفیێڵد"ی لێنا.
٢٠١٠
لە ١٠ی شوباتی ٢٠١دا، خەیمز یەکەم گۆڵی لە جامی لیبەرتادۆرس تۆمارکرد لە سەرکەوتنێکی خێزانیی ٢–١ بەسەر یانەی مەکسیکی مۆنارکاس مۆرێلیا. خەیمز بۆ ناوبانگە بریقەدارەکەی ھەفتەیەکی دیکەی دانا بە گۆڵێک بە سەرکەوتنێک بەسەر دیپۆرتیڤۆ کوێنسا لە جامی کۆپا لیبەرتادۆرس دوور لە نیشتمانەکەی، تۆمارکردنی چوارەم گۆڵی یارییەکە بە کۆتایییەکی جوان بە قاچی چەپی. بانفیێڵد لە تیمەکەی بردەوە بە ٤–١. ئەو وەرزە سەرنجڕاکێشەی گۆڵ تۆمارکردن بەردەوامی سەند بە یارییەکی پاڵپشت دژی چەند گروپێک لە جامی کۆپا لیبەرتادۆرس لە ١٠ی ئایاری ٢٠١٠. لە یارییەک دژی یانەی ئۆرۆگوایی بەناوی ناسیۆنال، خەیمز یەکەم گۆڵی تۆمارکرد بە کەللەیەکی بەرز بە خۆھەڵدان و دواتر لە ناوچەی پەنارتییەوە بە قاچی ڕاستی. یارییەکە بە یەکسانی کۆتایی ھات بە ٢–٢. خامیز گۆڵێکی دیکەشی لەدژی یانە ئینتەرناسیۆنالی بەڕازیلی تۆمارکرد لە ٢٩ی نیسانی ٢٠١٠، لەکاتی یارییەکانی جامی لیپەرتادۆسی ٢٠١٠ لە گەڕی ١٦، تیمەکەی خامێز بوونە براوەی یارییەکە بە ئەنجامی ٣–١. ئەم گۆڵە پێنج گۆڵی دیکەی بەدوادا ھات لە حەوت یاریدا. ھەرچۆنێک بێت، وەرزی نێودەوڵەتیی خەیمز کۆتایی ھات بە دۆڕانێک بە ٠–٢ کە پۆرتۆ ئالێگرێ لێیدا بە قاچی دووەم، کە خەیمز کارتی سووری درابوویێ بەبۆنەی دوو سەرپێچییەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پورتوگال پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٥ پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩ پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە قەتەر
کانزاس
کانساس یەکێک لە ویلایەتەکانی ئامریکایە.
ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری تۆپێکایە.
پۆل:کانزاس پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦١ پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا
١٧٤٢
ساڵی ١٧٤٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٤٢
وەڵیو
وەڵیو (Wellîw، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٢ کەس لە ٢٤٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
فارووق (نازناو)
فارووق وشەیەکە یان نازناوێکە بۆ کەسێک بەکاردێت ڕاست و ناڕاست  جیابکاتەوە، و لەئیسلامدا ئەم نازناوە بۆ عومەر کوڕی خەتتاب بەکارهاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:عومەر کوڕی خەتتاب پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
ئەسیتۆمێ پرێجینۆل
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە ئەسیتۆمێ پرێجینۆل، ھەروەھا وەک (مێپڕێجێنۆل دیاسێتەیت)ـش ناسراوە، لەژێر ناوی بازرگانی (دیامۆل) دەفرۆشرێ، دەرمانێکی پڕۆجستینە کە لە ڕووسیا بەکاردێت بۆ چارەسەری بۆ حاڵەتەکانی (gynecological) بەکاردیت وە ھەروەھا وەک ڕێگایەکی کۆنتڕۆلی دووگیانیش لەگەل تێکەلەی ئیسترۆجین     ھەروەھا لێکۆلینەوەی لەسەر دەکرێ بۆ چارەسەری  (spontaneous abortion - لەدەستدانی دووگیانی) ھەروەھا بۆ چارەسەری ئاژەڵانیش بەکارھاتووە   لە ١٩٨١ـەوە خراوەتە ماڕکێتەوە بۆ فرۆشتن
سەرچاوەکان
پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان پۆل:پڕێگنانێکان پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان پۆل:کیتۆنەکان
عەلی نانەوازادە
وێنۆک|وێنەیەکی عەلی نانەوازادە عەلی نانەوازادە (١٩٦٠ -) زمانەوان، فەرھەنگنووس و وەرگێڕی کوردە. لەدایکبووی شاری مەھابادە و ئێستا نیشتەجێی وڵاتی سویدە.
بەرھەمەکان
تا ئێستا ١٦ کتێبی چاپ و بڵاوکردووەتەوە. لەوانە:
سەرچاوەکان
پۆل:فەرھەنگنووسانی کورد
پیتی چینی
وێنۆک|پیتی چینی
پیتی چینی کۆمەڵێک پیتن (وێنەوشە) کە بۆ نووسینی زمانی چینی، زمانی ژاپۆنی و تا ڕادەیێک زمانی کۆری بە کار دەبرێت.
بڕیارنامەی ٢٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٨ی ئازاری ١٩٧٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشە سەبارەت بە بارودۆخی ڕۆدیسیای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٥٣٥‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕۆدیسیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
بڕیارنامەی ٢٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٠
ئەلجێستۆن
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە ئەلجێستۆن، ھەروەھا بە (ئەلفاسۆن)ـش ناسراوە ھەروەھا وەک (دیھایدرۆکسی پڕۆجێسترۆن)ـش، دەرمانێکی پڕۆجێستۆجینە کە ھەرگیز نەخراوەتە مارکێتەوە بۆ فرۆشتن پڕۆجێستینێکی تر بەناوی ئەلجیستۆن ئەسێتۆفیناید بە بەرامبەری ئەلجێستۆن خراوەتە مارکێتەوە وەک کۆنتڕۆلی ھۆرمۆنی
کیمیایی
ئەلجێستۆن ھەروەھا بە ١٦-ئەلفا، ١٧-ئەلفا دیھایدرۆ پڕۆجێسترۆن یان ١٦-ئەلفا (17α-dihydroxypregn-4-ene-3,20-dione) ناسراوە،
سەرچاوەکان
پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:پڕێگنانێکان
١٧٤٣
ساڵی ١٧٤٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٤٣
بێکەس (فیلم)
پەخشکردنەکان
بێکەس پەخشکردنی دەستپێکی لە فێستیڤاڵی فیلمی دوبەی لە ساڵی ٢٠١٢دا بۆ کرا. لە دواییدا لە شەشەم فێستیڤاڵی فیلمی نێنەتەوەییی بەنگالۆر لە بەنگالور لە ڕێکەوتی ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ پەخش کرا.
زمانی قرغیزی
220x440px|وێنۆک زمانی قرغیزی (Кыргыз тили؛ بە لاتینی: Kırgızça یان Kırgız tili) یەکێکە لە دوو زمانە فەرمییەکەی قرغیزستان و ژمارەی قسەکەرانی نزیکەی ٣ میلیۆن کەسە. لە بنەماڵەی زمانە تورکییەکانە، لە ئێستادا بە ئەلفوبێی سیریلیک (بە زیادکردنی ٣ پیت بەراورد بە زمانی ڕووسی) و لەگەڵ زمانی ڕووسیدا زمانی فەرمیی وڵاتی قرغیزستانە.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانی قرغیزی پۆل:زمانەکانی کۆماری گەلی چین پۆل:زمانەکانی کازاخستان پۆل:زمانەکانی قرغیزستان پۆل:زمانەکانی ڕووسیا پۆل:زمانەکانی تاجیکستان پۆل:زمانەکانی تورکیا پۆل:زمانەکانی ئۆزبەکستان پۆل:زمانە تورکییەکان پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:زمانەکانی پاکستان
ھاوین
thumb|220px|left|خەڵک ئەچنە کەنار دەریاکان لە ھاوییندا ھاوین (بە عەرەبی: الصيف، بە ئینگلیزی: Summer) یەکێکە لە چوار وەرزەکەی ساڵ، لە ھەموویان گەرمترە، لە نیوەگۆی باکووری زەویدا لە ٢٢ی حوزەیران دەست پێدەکات تا ٢٢ی ئەیلوول، لە نیوەگۆی باشووری زەوییدا لە ٢١ی کانوونی یەکەم دەست پێدەکات تا ٢٢ی ئازار. لەم وەرزەدا ڕۆژ درێژ دەبێت و شەو کورت دەبێتەوە لە نیوەگۆی باکووری زەویدا، بەڵام ڕۆژ کورت دەبێت و شەو درێژ دەبێت لە نیوەگۆی باشووری زەوییدا. لە زۆربەی وڵاتەکانی جیھاندا پشووی خوێندنگە و زانکۆکان لە وەرزی ھاویندایە، و خەڵک بە زۆری لە ھاویندا ئەچنە کەنار دەریاکان بۆ ڕزگاربوونیان لە گەرما.
چالاکییەکان
وێنۆک وێنۆک
خەڵک بە گشتی سوود لە پلەی گەرمای بەرز وەرئەگرن بە بەسەربردنی کاتی زیاتر لە دەرەوە لە ھاویندا. چالاکی وەک گەشت و سەیرانی کەنار دەریا لە ماوەی مانگەکانی ھاویندا ڕوو دەدات، وەرزشەکانی وەک تۆپی پێ، تۆپی سەبەتە، بالە، خلیسکێنەی سەر بەفر، یاری بەیسبۆڵ، سۆفتبۆڵ، کریکت، تێنس و گۆڵف یارییان بۆ دەکرێت. ھاوین بە زۆری خاڵێکی نزمە لە سەیرکردنی تیڤیدا، خشتەی تەلەفزیۆنیش بە گشتی بە خشتەنەکردنەوەی ئەڵقە نوێکانی بەناوبانگترین نمایشەکانیان لە نێوان کۆتایی مانگی ئایار و سەرەتای وەرزی تەلەڤیزیۆن لە مانگی ئەیلوولدا ڕەنگ دەداتەوە. لە جیاتی ئەوەی بەرنامەی تەلەفزیۆنی ڕاستی کەم نرخ دابنێ ھەڵوەشاندنەوەی پابەندبوونەکان بە زنجیرەکە کە پێشتر ھەڵوەشێنرایەوە. ئەمە بەدەرلەتی ھەیە لەگەڵ تەلەفزیۆنی منداڵاندا.
سەرچاوەکان
پۆل:ھاوین
قەوقاز
وێنۆک|250px|نەخشەی قەوقاز
قەوقاز یان قەفقاز یان کەوکازناوچەیەکی جوگرافی سیاسییە دەکەوێتە سەر سنووری ئەورووپا و ئاسیا، ومەڵبەندی شاخەکانی قەوقازە، کە بەرزترین لووتکەی ئەورووپای لە خۆ گرتووە کە شاخی ئەلبروسە، و زۆر جار قەوقاز دابەش دەبێت بۆ قەوقازی باشوور و قەوقازی باکوور.
بنەڕەتی وشەکە
وێنۆک|300px|نەخشی بەردین لە گۆبوستان، ئازربایجان، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ١٠٬٠٠٠ ساڵ پێش زایینی بنەڕەتی وشەکە لە قەوقازەوە ھاتووە، بابپری قەوقازییەکانی باکوور، قەوقاز کوڕی تۆگارما بووە، حەفیدی یافسی سێیەمی کوڕی نوح بووە. دوای ڕوخانی بورجی بابل و دابەشبوونی مرۆڤایەتی بۆ زمانی جیاواز، تۆگارما و کوڕەکانی لە دوو شاخی دووردا نیشتەجێ بوون کە دادەنرێن بە شاخی ئەلبروس و ئارارات.
جوگرافیا و ژینگە
بەشە خوارووەکانی شاخەکانی قەوقاز دەکەونە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی گەورەوە، کە ئەم ناوچانە بە ھێڵی جیاکەرەوەی نێوان ئاسیا و ئەورووپا دادەنرێن، ناوچەکانی قەوقاز ھەژمار دەکرێن لەسەر یەکێک لەو دوو قاڕە یان ھەردوکیان، شاخی ئەلبروس بەرزترین ناوچەی قەوقازە کە بەرزییەکەی دەگاتە ٥٬٦٤٢ مەتر لە ڕۆژاوای سیسقەوقاز لە ڕووسیا، ھەروەک ئەم شاخە بەرزترین خاڵە لە ئەورووپادا (بۆ ئەوانەی کە قەوقاز بە ئەورووپی دەژمێرن) قەوقاز بەو ناوچانە دادەنرێت کە زۆرترین زمان و ڕۆشنبیری جۆراوجۆری تیایە لەسەر زەوی، قەوقاز پێکھاتووە لە وڵاتە نەتەوەیییەکانی سۆڤێتی پێشوو وەک (جۆرجیا، ئەرمینیا و ئازەربایجان). بەڵام قەوقازی ڕوسی پێک دێت لە کراسنۆدار کرای، ستاڤرۆپول کرای، ئەدیگیا، کاراچای-چیرکیسیا، کاباردینۆ- بلگاریا، چیچان، ئەنگۆشیا، ئۆسیتیای باکوور و داغستان. ھەروەھا قەوقاز سێ وڵات دەگرێتەوە کە سەربەخۆیی خۆیان ڕاگەیاند بەڵام باوەڕپێکراو نین لەلایەن دەوڵەتەکانەوە، وەک، ئەبخاریا و ئۆسیتای باشووری و قەرەباغ.
قەوقاز دادەنرێت بەو وڵاتانە کە گرنگییەکی ژینگەیی گەورەیان ھەیە، کە نزیکەی ٦٤٠٠ جۆر ڕوەک لە خۆ دەگرێت، ولەوانەش ١٦٠٠ جۆریان شوێنی بنەڕەتیان قەوقازە، ژیانی وشکانی قەوقازی پڵنک و ورچ و گورگ و داڵی ئالتونی لە خۆ دەگرێت، ھەروەھا نزیکەی ١٠٠٠ جۆر جاڵجاڵۆکەی تیایە، زەوییەکان دارستانی چڕوپڕ لە خۆدەگرێت لەگەڵ زەوی بەردیندا لەسەروو زەوی دەرختەکان.
بەشی باکووری قەوقاز پێی دەوترێت سیسقەوقاز، و بەشی باشووری پێی ئەوترێت ترانسقەوقاز.
سیسقەوقاز زۆربەی شاخە گەورەکانی قەوقاز دەگرێتەوە لەگەڵ باشووری ڕۆژاوای ئاسیا و ناوچە باکوورییەکانی جۆرجیا و ئازربایجان؛ و ترانسقەوقاز لە باکوورییەوە ڕووسیا، و لە ڕۆژاوایەوە دەریای ڕەش و تورکیا، و لە ڕۆژھەڵاتییەوە دەریای کاسپیەن، و لە باشوورییەوە ئێران دەوریان داوە، ھەروەھا شاخەکانی قەوقاز و ناوچە نزمەکانی ئەرمینیا و ئازربایجان دەگرێتەوە بێجگە لە ناوچەکانی باکوڕی و جۆرجیا دەگرێتەوە بێجگە لە ناوچەکانی باکوڕی.
شیما (میێ)
شیما ((志摩市,شیما-شی) شارێکە لە پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ٣١ی تەمموزی ٢٠٢١وە، ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە دەگاتە ٤٧٧٧٤ کەس ڕووبەری شارەکە دەگاتە ١٧٩.٦٧ کیلۆمەتر چوارگۆشە.
قەوقاز
مێژوو
وێنۆک|300px|کۆمەڵە نەژادی وزمانییەکان لە قەوقاز قەوقاز لە مێژوودا مەڵبەندی ململانێ سیاسی و سەربازی و ئایینی و ڕۆشنبیری و فراوانکردنەکان بووە بە درێژایی سەدەکان، سەرەتا قەوقاز بەشێک بوو لە جیھانی ئێرانی، لە سەرەتای سەدەی نۆزدەدا، ئیمپراتۆری ڕوسی ناوچەی قاجاریۆنی داگیر کرد. مەمالیکە قەوقازییە دێرینەکان ئەرمینیا و ئەلبانیا و کولخیس و ئیبیریایان دەگرتەوە، ئەم مەمالیکانە دوایی خرانە سەر ئیمپراتۆرییەتە ئێرانییە جۆراوجۆرەکان، لەوانە میدیا، ئیمپراتۆری ئەخمینی، ئیمپراتۆری پارسینی و ئیمپراتۆری ساسانییەکان، و بە تێپەڕبوونی کات مەجوسی (ئاگر پەرستی) بووە ئایینی سەرەکی لە ناوچەکە، بەڵام دواتر ناوچەکە دوو گۆڕانکاری گەورەی بە خۆیەوە بینی لە ڕووی ئایینەوە، بەھۆی ململانێی گەورەی نێوان فارس و ڕۆم، و دواتریش بیزەنتییەکان کە ناوچەکەیان چەندین جار داگیر کرد بەڵام نەیاتوانی دەستی بەسەرا بگرن بۆ ماوەیەکی زۆر.
شیما (میێ)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای میێ
قەوقاز
مێژوو
دوو جار ناوچەکە لەژێر یەک دەسەڵاتی سیاسیا یەکی گرتووە، لە کاتی شەڕی ناوخۆی ڕووسیادا، لە سەردەمە نوێکاندا قەوقاز مەڵبەندی شەڕی نێوان ئیمپراتۆری عوسمانی و ئێران و ڕووسیا بووە، تا بە تەواوی لەلایەن ڕووسیاوە داگیر کرا. لە چلەکانی سەدەی بیست، کۆچی بە کۆمەڵی ٤٨٠٬٠٠٠ چیچانی ئینگۆشی و ١٢٠٬٠٠٠ بەلقار و فەڕاشای و تورکە جۆرجییەکان، و٢٠٠٬٠٠٠ لە کورد و قەوقازییە ئەڵمانییەکان بۆ ئاسیای ناوەڕاست و سیبریا ڕوویدا، بەپێی قسەی نیکۆلاس وێرت، ڕێژەی ئەوانەی گیانیان لە دەستدا لە نێوان ئەم ٦٠٠٬٠٠٠ کۆچکردووە دا لە ساڵانی ١٩٤٣ و ١٩٤٤ گەیشتە %٢٥.
لە دوای کۆتایی یەکێتی سۆڤێت، جۆرجیا و ئەرمینیا و ئازەربایجان سەربەخۆییان بە دەست ھێنا لە ساڵی ١٩٩١، و ناوچەکە بووە مەڵبەندی ململانێ ناوخۆ جیاوازەکان لە سەرەتای کۆتایی پێھاتنی یەکێتی سۆڤێت، وەک ململانێی ناجۆرنی قەرەباغ (١٩٨٨–١٩٩٤)، ململانێی ئۆسیتی-ئەنگۆشی (١٩٨٩–١٩٩١)، شەڕی ئەبخاریا (١٩٩٢–١٩٩٣)، شەڕی چیچانی یەکەم (١٩٩٤–١٩٩٦)، شەڕی چیچانی دووەم (١٩٩٩–٢٠٠٩)، وشەڕی ئۆسیتیای باشوور (٢٠٠٨).
دیمۆگرافیا
ناوچەکە ژمارەیەکی زۆر زمانی جیاواز لە خۆ دەگرێت، کە لە ناوچەکە نزیکەی ٥٠ کۆمەڵە نەژادی جیاواز دەژین.
سەرچاوەکان
* پۆل:ئەوراسیا پۆل:ئەورووپای ڕۆژھەڵات پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا پۆل:ھەرێمەکانی ئەورووپا پۆل:زنجیرەچیاکانی ئەورووپا
ئەبوو توڕاب
ئەبوو توڕاب یەکێکە لە کونیەکانی عەلی کوڕی ئەبووتالیب. کاتێک لە مزگەوتی مەدینە نوستبوو عەبایەکەی تۆزاوی بوبوو بۆیە پێغەمبەر ئەو نازناوەی لێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:عەلی کوڕی ئەبووتالیب پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
ئاشر برۆون دوراند
ئاشر برۆون دوراند (لەدایکبووی ٢١ی ئابی ١٧٩٦ تا ١٧ی ئەیلوولی ١٨٨٦) وێنەکێشێکی ئەمریکی قوتابخانەی ڕووباری ھودسۆن بوو.
ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧: بایۆھازارد
ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧: بایۆهازارد یارییەکی ڤیدیۆیی ترس ڕزگاربوونە کە لەلایەن کاپکمەوە پەرەپێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. یارییەکە بە جیھانی بڵاوکرایەوە بۆ مایکرۆسۆفت ویندۆوز، ئێکس بۆکس وەن و پلەی ستەیشن ٤ لە کانوونی دووەمی ٢٠١٧دا. ٢٤ەم یارییە لە زنجیرەی ڕێزدێنت ئیڤڵ و یەکەم یارییە لە زنجیرە سەرەکییەکان کە بە شێوازی بیناھاوێژی کەسی یەکەم دروست کرابێت.
سەرچاوەکان
پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٧ پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن ٥ پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە پۆل:یارییەکانی ویندۆز پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ
گابریێل لیپمەن
جۆناس فێردیناند گابریێل لیپمەن (بە ئینگلیزی: Jonas Ferdinand Gabriel Lippmann)(١٦ی ئابی ١٨٤٥ - ١٣ی تەمموزی ١٩٢١) فیزیکزان و داھێنەرێکی فەڕەنسی-لوکسەمبورگی بوو کە لە ساڵی ١٩٠٨ خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک وەرگرت.
پەراوێز
پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی باڵای نۆرماڵ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٥ پۆل:مردووانی ١٩٢١ پۆل:زانایانی ڕەنگ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی پۆل:فیزیکزانانی فەڕەنسی پۆل:جووە فەڕەنسییەکان پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل پۆل:فیزیکزانانی جوو پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
نووسین
وێنۆک|قەڵەمێک و نووسراوێک
نووسین ڕێگایەکی پەیوەندی گرتنە کە زمان پیشان دەدات.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسین پۆل:ئاکار پۆل:سیستمەکانی نووسین پۆل:پەیوەندیی مرۆیی
بێرنار لو بۆڤیێ دو فونتنێل
بێرنار لو بۆڤیێ دو فونتنێل نووسەری سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٥٧ پۆل:مردووانی ١٧٥٧ پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری
ئەشکانی خوارێ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
دادگای باشوور (ژاپۆن)
دادگای باشوور (南朝 نانچۆ) دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی نانبۆکو-چۆ لە ساڵانی ١٣٣٦ بۆ ١٣٩٢ کاتێک ژاپۆن دابەشبوو بەسەر دوو شێوەی بەڕێوەبەری دادگای باشوور و دادگای باکوور، ئەمە لەکاتێک ڕوویدا کاتێک ئیمپڕاتۆر گۆ-ساگا لەسەر جێگابوو ھیوای وابوو ھەردوو کوڕەکەی گۆ-فوکاکوسا و کامێیاما بەیەکەوە فەرمانڕەوایی وڵات بکەن بەڵام ئەمە جێبەجێ نەبوو، ئەنجامەکەی جیابوونەوەی بەڕێوەبەرایەتی وڵات بوو بۆ دوو بەڕێوەبەرایەتی: دادگای باشوور، دادگای باکوور، کە ھەر یەکەیان لەلایەن ئیمپڕاتۆرێکەوە بەڕێوە دەبردرا. ھەرچۆنێک بێت ئەمە زۆری نەخایاند و لەدوای جەنگێک دادگای باشوور ھەڵوەشایەوە تەنھا دادگای باکوور مایەوە بۆ بەڕێوەبردنی وڵات.
زاپون
زاپون (Zapun، ) دێیەکە لە ناوچەی خزڵی شارستانی نیاوەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٢٠ کەس لە ٤٥ بنەماڵەدا بووە.
دادگای باشوور (ژاپۆن)
خستنەڕووی سەردەم
ھۆکاری جیابوونەوەی دادگای وڵات دەگەڕێتەوە بۆ ئیمپڕاتۆر گۆ-ساگا کە لە ١٢٤٢ بۆ ١٢٤٦ فەرمانرەوایی کردووە ئیمپڕاتۆر دوو کوڕی ھەبوو گۆ-فوکاکوسا و کامێیاما دووپاتی کردەوە کە پێویستە ھەردووکیان بەیەکەوە وڵات بەرێوەببەن، بەڵام دواتر ھەردووکیان ڕکابەراییەتی یەکتریان کردوو، ئەنجامەکەی جیابوونەوەی وڵات بوو بۆ دوو دادگا باشوور، باکوور.
زاپون
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی نیاوەن پۆل:گوندەکانی شارستانی نیاوەن
دادگای باشوور (ژاپۆن)
خوێندنەوەی زیاتر
پۆل:بەشی سەردەم پۆل:سەردەمی نانبۆکو-چۆ پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی ژاپۆن
١٧٤٤
ساڵی ١٧٤٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٤٤
کونیە
کونیە یان نازناوی خێزان بریتییە لەبەکارهێنانی وشەی دایک، باوک، خوشک، برا، مام،ئامۆژن، خاڵ و پور. لەپێش ناو، بۆ نموونە ئەبوو توڕاب.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە عەرەبییەکان پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
ئھ‌رخھ‌میدس
'''ژیانی: ئە‌رخە‌میدس لە ساڵی ٢٨٧ پ. ز لە دورگە‌ی سیسیلیە (لە‌شاری سیراکوس) لە دایک بووە، باوکی گە‌ردونناسێکی بە‌ناوبانگ بووە، ھە‌روە‌ک زۆربە‌ی گە‌نجانی تربۆ خوێندن چووە بۆ ئە‌سکە‌ندە‌رییە و بۆ یۆنان، وە زۆربە‌ی مێژوناسانی بیرکاری و زانست بە یە‌کێ لە گە‌ورە‌ترین زانایانی بیرکاری ئە‌ژمێرن لە سە‌ردە‌مە‌کانی کۆندا، وە ئە‌و باوکی ئە‌ندازیاریە. ئە‌رخە‌میدس لە ساڵی ٢١٢ پ. ز لە‌سە‌ر دە‌ستی ڕۆمانیە‌کان کوژرا. لە زۆربە‌ی دۆزینە‌وە‌کانی:یاسای دۆزینە‌وە‌ی ڕوبە‌ر، قە‌بارە و ڕوبە‌ری لا، وە توانای نزیککردنە‌وە‌ی رە‌گە دوجاکانی سە‌لماند و شێوازی نوسینی ژمارە گە‌ورە‌کانی داھێنا. ھە‌ر ئە‌ویش بوو کە بە‌ھای پای دیاری کرد کە پە‌یوە‌ندی نێوان دە‌وری بازنە و تیرە‌کە‌یە‌تی. وە لە بواری میکانیکدا ئە‌رخە‌میدس دۆزە‌رە‌وە‌ی تیۆری سە‌رە‌کی تاودانە. وە یاسا سە‌رە‌کیە‌کە‌ی دۆزینە‌وە‌وی 'ھێزی پاڵنە‌ری شلگاز لە‌سە‌ر تە‌نە‌کان' بوو کە بە یاسای ئە‌رخە‌میدس ناسراوە وە لە‌سە ر ئە‌رخە‌میدس زانای بیرکاری "گاوس" وتویە‌تی: کە یە‌کێکە لە سێ زانا گە‌ورە‌کە‌ی بیرکاری ھاوشانی ئیسحاق نیوتن و فێردیناند ئێسنیستن.
'کارە‌کانی- پاشای سیراکوس شکی کرد کە ئە‌و کە‌سە‌ی تاجە‌کە‌ی بۆ دروست کردوە فێڵی لێ کردبێ، کە رە‌نگی لە جیاتی ئاڵتونی ئە‌سڵ بۆ تێکردبێ، بۆیە داوای لە ئە‌رخە‌میدس کرد کە لێکۆڵینە‌وە‌ی بۆ بکات لە‌م بابە‌تە بێ ئە‌وە‌ی زیان بە تاجە‌کە بگات. کاتێ لە حە‌مامی گشتیدا خۆی ئە‌شۆرد، سە‌رنجیدا کە ئاستی ئاو بە‌رز بوە‌وە کاتێ لە ناو ئاودا نوقمبوو وە ئاو بە‌رگری لە خۆی ئە‌کات لە خوارە‌وە بۆ سە‌رە‌وە، چووە دە‌رە‌وە لە گە‌ڕە‌کە‌کە ئە‌ڕۆشت و ھاواری ئە‌کرد (ئوریکا، ئوریکا) بە مانای "دۆزیمە‌وە دۆزیمە‌وە" چونکە پێی وابوو ئە‌م دۆزینە‌وە‌یە کێشیە تاجاکا چارە‌سە‌ڤ ئە‌کات. ئە‌رخە‌میدس بۆی دە‌رکە‌وت کە کێشی لە‌شی لە‌ناو ئاوە‌کە‌دا سوکبووە، وە ئە‌و کێشە سوکە‌ی لە‌شی یە‌کسانە بە کێشی ئە‌و ئاوە‌ی کە جە‌ی گرتوە‌تە‌وە، وە پێوانە‌ی ئە‌و ئاوە‌ی کە ڕژاوە یە‌کسانە بە پێوانە‌ی لاشە نوقم بوە‌کە. دوای ئە‌وە دڵنیابوو کە ئە‌توانێ پێکھاتە‌ی تاجاکە بزانێ بێ ئە‌وە‌ی بە‌دوایدا بگە‌ڕێت، ئە‌میش بە نوقمکردنی لە ناو ئاودا، پێوانە‌ی ئاوی ڕژاو یە‌کسانە بە بڕی قە‌بارە‌ی تاجە‌کە کە نوقمبووە کە یە‌کسانە بە کێشی ئاڵتونی ئە‌سڵ کە لە تاجە‌کە‌دا بە‌کارھاتووە یە‌کسانە بە کێشی تاجە‌کە. وە ئە‌نجامە‌کە‌ی:دروستکە‌ری تاجە‌کە لە سێ دارە درا بە ھۆیە‌وە. وە ئە‌رخە‌میدس یاسا بە‌ناوبانگە‌کە‌ی داڕشت کە ناوی یاسای 'ئە‌رخە‌میدس'ە
ئە‌رخە‌میدس و پای ئە‌رخە‌میدس بە‌ھای پای دیاریکرد، ئە‌میش ڕێژە‌ی دە‌وری بازنە‌یە بۆ تیرە‌کە‌ی، یان بە‌جۆرێکی تر دە‌وری بازنە چە‌ند جارێ درێژترە لە تیرە‌کە‌ی، وە ئە‌م بە‌ھایە لە ئە‌ژمێرکردنی ڕوبە‌ری بازنە‌دا بە‌کاردێت، وە بۆ پێوانە‌ی تۆپ و لولە‌ک. وە رێبازە‌کە‌ی لە ئە‌ژمێرکردنی ئە‌مە‌دا پشتی بە وێنە‌کردنی ئە‌ندازیاری بە‌ست کە لە ناوە‌وە‌و دە‌رە‌وە‌دا یە‌کسانبون تاوە‌کو سنوورێی بۆ بە‌ھای پای دیاریکرد. ئە‌رخە‌میدس وتی:کە بە‌ھای پای بە وردی یە‌کسانە بە ٢٢/٧ وکاتێ گە‌شت بە‌م بە‌ھایە قورسی ژمارە‌ی یۆنانی بۆدە‌رکە‌وت، وە ئە‌مە‌ش بە کە‌ڵکی تاقیکردنە‌وە تێکە‌ڵە‌کانی بیرکاری نایە‌ت، دوایی پێشنیازی سیستمێکی ژمارە‌یی تری کرد کە توانای خە‌زنکردنی ژمارە گە‌ورە‌کانی ھە‌بێ بە‌ئاسانی. وە بە‌ھای پای یە‌کسانە بە:٣٫١٤١٥٩٬٢٦٥٣٥٬٨٩٧٩٣٬٢٣٨٤٦٬٢٦٤٣٣٬٨٣٢٧٩٬٥٠٢٨٨٬٤١٩٧١٬٦٩٣٩٩٬٣٧٥١٠ کە ئە‌مە نزیکە لە بە‌ھا راستیە‌کە‌وە وە ناتوانرێ بە تە‌واوە‌تی دیاری بکرێ.
‌لول پێچیە‌کە‌ی ئە‌رخە‌میدس ھە‌روە‌ھا بە شادوفی ئە‌رخە‌میدس ناسراوە کە لولە‌کێکە لە ناویا لولپێچێک ھە‌یە کە بە‌دە‌وری تە‌وە‌رە‌کە‌یدا ئە‌خولێتە‌وە، لە کۆندا بۆ بە‌رزکردنە‌وە‌ی ئاو لە گە‌نجینە‌کانە‌وە بە‌کاریان ھێناوە. ئە‌میش پێکھاتوە لە توڵێکی دارین کە درێژیە‌کە‌ی نزیکە‌ی مە‌ترێک ئە‌بێت کە دە‌ورە دراوە بە لول پێچێکی پێکھاتوو لە مادە‌ی جیڕی جێگیر، ڤیتروڤیوس لە سە‌دە‌ی یە‌کە‌می زاینیدا ئاماژە‌ی بە‌وە‌کرد:کە ئە‌وە لە لولپێچی کۆکلێری سروشتی ئە‌چێت. وە لە سە‌ردە‌می ڕۆمانیە‌کاندا لولپێچیە‌کە‌ی ئە‌رخە‌میدس وە‌کو ئامێری رستنی دە‌ستی ئە‌م سە‌ردە‌مە کاری ئە‌کرد، بە‌ڵام لە سە‌دە‌ی پانزە‌دا بە تە‌وە‌رە‌یە‌کی خولخواردو کاری کردووە. لە مایسی ١٨٣٩ ئە‌رخە‌میدس لە‌بری پایدە‌ری باوی کە‌شتی کە بە ھە‌ڵم کاری ئە‌کرد بیرۆکە‌ی لولپێچی پێشنیازکرد. سە‌رە‌تا دیزاینە‌کە‌ی نیشان خە‌ڵکدا، وە چوار ساڵی ویست تا سە‌لماندی کە ئە‌مە لە کۆنە‌کە باشترە. وە میسڕیە‌کان ٢٠٠٠ ساڵ لە‌مە‌و بە‌ر بە‌کاریان ھێناوە و ئێستاش بە‌کاری ئە‌ھێنن بۆ ئاودان و بە‌رزکردنە‌وە‌ی ئاو و پێی ئە‌ڵین'ماندۆلین' وە تیرە‌کە‌ی ٣٥ سم تێئە‌پە‌ڕێنێ و درێژیە‌کە‌ی ٢، ٥ م ئە‌بێت. لولپێچیە‌کە‌ی ئە‌رخە‌میدس بە پێوانە‌ی جیاواز دروستکراون تیرە‌کە‌ی لە چارە‌کە ئینجێکە‌وە بۆ ١٢ پێ درێژ ئە‌بێتە‌وە بە‌پێی بە‌کارھێنانە جیاوزە‌کان. وە ئە‌رخە‌میدس زۆر تامە‌زرۆی دروستکردنی ئامێر و خوێندنە‌کە‌ی بوو، وە ئامانجی سە‌رە‌کی لە‌م خوێندنە زانینی یاسا میکانیکیە‌کان بوو کە کۆنترۆڵی کاری ئامێرە‌کان ئە‌کات. سە‌رە‌تا گرنگیدا بە نوە‌ڵی جۆری یە‌کە‌م، وە ئە‌نجامی خوێندنە‌کە‌ی ئە‌وە بریتی بوو لە:زانیاری یاسای نوێڵە‌کان و تۆمارکردنی، وە تیۆریە‌کانی لە گرنگترین تیۆریە‌کان فیزیایە سە‌بارە‌ت بە نوێڵە‌کان. ھە‌روە‌ھا بایە‌خیشی داوە بە ھە‌نێ ئامێری تر کە لە سە‌ردە‌می ئە‌ودا بە 'ڕۆڵە‌ر' ناسرابوو. وە ویل و تۆپی جوڵاوی داھێنا و یاسای نوە‌ڵی دۆزیە‌وە، ئە‌و ئە‌یوت کە ئە‌توانێت زە‌وی بە‌رز بکاتە‌وە ئە‌گە‌ر بزانێ بە چی راگیر بووە. ھە‌روە‌ھا ئامێرێکی داھێنا کە لاسایی اسمان و خۆر و مانگ و ھاسارە‌کان ئە‌کاتە‌وە. گرنگی بە زۆر شت ئە‌دا. ئارە‌زووی بۆ بیرکاری وای لێنە‌کرد کە گرنگی بە میکانیک و فیزیا و گە‌ردونناسی نە‌یات. و بە‌ھۆی ئە‌م گرنگیدانە بە بوارە‌کانی تریش بووە یە‌کێ لە‌وانە‌ی لە بواری تیۆریە‌وە بە‌رزبونە‌وە بۆ بواری جێبە‌جێکردن لە بیرکاریدا. وە زۆر ئامێری داھێنا بە ناوی خۆیە‌وە، لە‌وانە‌ش ھە‌نێ چە‌ک کە لە جە‌نگی سیراکوسدا بە‌کارھێنرا کاتێ ڕۆمانیە‌کان ھێرشیان کردنە سە‌ر ساڵی ٢١٢ پ. ز، ئە‌رخە‌میدس یە‌کە‌م کە‌س بوو کە تیشکی ھاتاوی بە‌کارھێنا کاتێ ڕۆمانیە‌کان ھە‌رشیان کردە سە‌ر شارە‌کە‌ی.
مردنی: لە‌ساڵی ٢١٢ پ. ز ئە‌رخە‌میدس خە‌ریکی چارە‌سە‌رکردنی بابە‌تێکی بیرکاری بوو لە ماڵە‌وە،،ھیچی نە‌ئە‌زانی دە‌ربارە‌ی داگیرکردنی شارە‌کە‌ی لە‌لایە‌ن ڕۆمانیە‌کانە‌وە! لا کاتێکدا کە بابە‌تە‌کە‌ی لە‌سە‌ر لم ئە‌کێشا، سە‌ربازە ڕۆمانیە‌کان چونە ژورە‌وە و داوایان لێکرد کە دوایان بکە‌وێ بۆ بینینی مارسیلوس، ئە‌رخە‌میدس وە‌ڵامی دایە‌وە: بە یارمە‌تیت، بازنە‌کانم تێک مە‌یە! و داوای لێ کرد بھێڵێ کارە‌کە‌ی تە‌واو بکات، سە‌ربازە‌کە توڕە‌بوو شمشێرە‌کە‌ی دە‌رھێنا و دای لە ملی ئە‌رخە‌میدس. ئە‌رخە‌میدس خێرا کە‌وت و نوقم بوو لە خوێنی خۆیدا، وە دوا ھە‌ناسە‌کانی تە‌مە‌نی دا.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ڕۆجەر فێدێرێر
thumb|ڕۆجەر فێدرێر لەکاتی هەڵدانی تۆپی تێنس لەپاڵەوانیەتی وێمبڵدۆن لەساڵی [[٢٠٠٩.]] ڕۆجەر فێدرێر (Roger Federer) ناوی تەواوی ڕۆجەر ڕۆبێرت فێدرێرە لە ٨ی ئەیلوولی ساڵی ١٩٨١ لە وڵاتی سویسرا لەدایکبووە، فێدرێر یارکەرێکی ئەزموونداری تێنسی سەرزەوییە، بە باشترین یاریزانی مێژوی تینس ھەژماردەکریت
زانیاریی کەسی
ناوی تەواوی ڕۆجەر ڕۆبێرت فێدرێرە لە ١٩٨١/٨/٨ لەدایکبووە و خێزاندارە و خاوەنی چوار منداڵە بە ناوەکانی "میلیارۆس" و "چاڕلین ڕیڤە"و لیو لینیی—خیزانەکەشی ناوی "مێرکا"یە
لەدایک بوون : 8 8 1981 ساڵی 1998 بووە بە یاریزانێکی نێو دەوڵەتی ئەم یاریزانە لە ساڵی 2002 لە تۆپ 10 نەچۆتە دەرەوە وە لەساڵی 2001 لە تۆپ 20 نەچۆتە دەرەوە وە زۆربەی یاریزانەدیرینەکان و ئەوانەی ئێستاش وە ڕۆژنامەنوسەکان و وە ڕەخنەگرانیش پێیان وایە کە ئەم باشترین لە مێژوو وە ژمارەی پێوانھی یەکانی 302ھەفتە لە ڕیزبەندی یەکەم ماوەتەوە کە 237 ھەفتەی لەسەر یەک بووە کە لەساڵی 2004 تا 2008 لە پلەی یەکەمی بوو وە 17پاڵەوانێتی گراندسلامی بردووە ‌ ‌
دەستکەوتەکان
89 ناناوی ھەیە 18 گراند سلام(5 ئوستورالیا- ١ فرنسای کراوە-٧ ویمبلدون-٥ ئەمریکای کراوە) ١ میدالیای زیری بەکینی دوانی-١ میدالیای زیوی تاکی ئۆلۆمپیادی ھەیە 1080 یاری بردوتەوە
وێنەخانە
وێنەی ڕۆجەر فێدرێر لەکاتی یاریەکانی لە تێنسی سەرزەوی
سەرچاوەکان
http://funnythingspeoplesayaboutsports.com/wp-content/uploads/2012/07/roger_federer_and_mirka_vavrinec_1_original.jpg
پۆل:زیندووان پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨ پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢ پۆل:مێدالیاوەرگرانی زێڕی ئۆڵمپیکی سویسی پۆل:مێدالیاوەرگرانی زێوی ئۆڵمپیکی سویسی پۆل:یاریزانانی تێنیس لە ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٠ پۆل:یاریزانانی تێنیس لە ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٤ پۆل:یاریزانانی تێنیس لە ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨ پۆل:یاریزانانی تێنیس لە ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف
پارێزگای سەرپول
سەرپول (پەشتۆ/فارسی: سرپل) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە باکووری ئەو وڵاتە. لە ٧ قەزا پێکدێت.
ژێدەرەکان
سەرپول پۆل:پارێزگای سەرپول
ڕووپێوی
وێنۆک|ڕووپێوێک «مەساح» لە کاتی ئیشکردن بە ئامێری تۆتەل ستەیشن کەتایبەتە بە ڕووپێوی ڕووپێوی یان مەساحی (بە ئینگلیزی: Surveying، بە عەرەبی: مساحة) زانستی دەستنیشانکردنی وردبینانەی شوێن و ھەڵکەوتەی شتەکان و ھەروەھا ئەندازە و دووری و گۆشەی نێوانیانە. ڕووپێو یان مەساح ئەو کەسەیە کە شارەزای تەکنیکەکانی ئەم زانستەیە و یاساکانی بیرکاری (ئەندازە و سێگۆشەزانی) و فیزیک و ئەندازیاری و مافناسی بەکار دێنێت بۆ جێبەجێکردنی کارەکانی و دروستکردنی نەخشە.
سەرەتایەک لە ڕووپێوان
ڕووپێوان بریتییە لەو زانست و تەکنیکەی کە تایبەتمەندە بە دۆزینەوە و دیاریکردنی وردبینانەی شوێن و هەڵکەوتەی سێ دووری (3D)، هەر خاڵێک لەسەر ڕووی زەوی و پێوانی گۆشە و دووری لە نێوان ئەو خاڵە و هەر خاڵێکی تر لەسەر ڕووی زەوی. ئەم پڕۆسانە ئەنجامدەدرێن لەلایەن کەسانی تایبەتمەند بە ڕووپێوی کە پێیان دەوترێت ڕووپێو یان مەساح، وە لەلایەن کەسانی شارەزا لە بوارەکانی ئەندازیاری.
ڕووپێوەکان زانستەکانی ماتماتیک (ئەندازە و سێگۆشەزانی) و و فیزیک و ئەندازیاری و مافناسی بەکار دێنن بۆ جێبەجێکردنی کارەکانییان
ڕووپێوەکان بریتین لەوکەسانەی کە بە بەکارهێنانی کۆمەڵێک ئامێری تایبەت (EDM, Level , theodolite , GPS... ) کۆمەڵێک داتا لەبارەی شێوازی سرووشتی سەر ڕووی زەوی کۆدەکەنەوە و دواتر بە بەکارهێنانی چەند پڕۆگرامێکی تایبەتی ئەندازیاری (Engineering Software) و تەکنیکی ئەندازیاری ئەم داتایانە دەگۆڕن بۆ شێوازێکی سوودبەخش بە ئامانجی بەکارهێنانیان لە بوارە جیاجیاکانی بنیاتنان و ئەندازیاریی شارستانی.
ڕووپێوی تۆپۆگرافی
ڕووپێوی تۆپۆگرافی (Topographic Surveying): ئەو ڕووپێویەیە کە ئەنجام دەدرێت بە مەبەستی پێشاندانی شێوازی سرووشتی ناوچەیەک لەسەر نەخشە. ئەنجامی ئەم پڕۆسەیە بەکاردێت بۆ درووستکردنی نەخشەی تۆپۆگرافی ناوچەکە.
ڕووپێوی تۆمارنامەی زەوی
ڕووپێوی تۆمارنامەی زەوی (Codastral or boundary Surveying): ئەو بەشەیە لە ڕووپێوان کە کاری دیاریکردن و پێناسەکردن یان دووبارە پێناسەکردنی سنووری موڵکی تایبەتە بە دیاریکردنی گۆشەکان (Corner)ەکانی ئەم موڵکە بە پێی یاسا شارستانییەکان (Civil law) و بە گوێرەی دامەزراوە حکوومییەکانی تایبەتمەند بەو بوارە. ئەم داتایانە بەکاردێن بۆ درووستکردنی نەخشەی شارستانی شار و شارۆچکەکان، وە ئەم سنوورەی کە لە بەڵگەی موڵکداری (تاپۆ)ی هەر هاوڵاتییەک (موڵکدارێک) دەچەسپێنێت لەلایەن بەڕێوبەرایەتی تۆماری خانووبەرە.
ڕووپێوی ڕێگاوبان
ئەم ڕووپێوییەیە کە لە پڕۆژەکانی بنیاتنان و درووستکردنی (ڕێگاوبان، توونێلەکان، هێڵی شەمەندەفەر، ئاو و ئاوەڕۆ، هێڵی کارەبا، ...) بەکاردێت.
ڕووپێوی هایدرۆگرافی
ڕووپێوی هایدرۆگرافی بریتییە لەو ڕووپێوییەی کە بە مەبەستی دیاریکردن و نەخشەکێشانی (سنوور، کەنار، قووڵایی، شێوازی تۆپۆگرافی ژێرەوە)ی هەر حەوزێکی ئاو (ڕووبار، دەریا، ئۆقیانووس، ...) بەکاردێت بۆ مەبەستی دەریاوانی Navigation ، ئەندازیاری، بەڕێوبردنی سامانە سرووشتییەکان و هیتر...
ڕووپێوانی کانزاکاری
ڕووپێوانی کانزاکاری (سامانە کانزایییەکان) بریتییە لەو ئاڕاستەکردن و دیاریکردنی قەبارەی کاری هەڵقۆڵینی کانە کانزایییەکان، بیرە نەوتییەکان، هیتر ...
ڕووپێوی سەربازی
ڕووپێوی سەربازی (Military Surveying) بریتییە لەو ڕووپێوانەی کە ئەنجام دەدرێت بۆ زانینی شێوازی جوگرافی و هایدروگرافیی ناوچەیەکی دیاریکراو بۆ مەبەستی سەربازی.
سەرچاوەکان
پۆل:جیۆدیسیا پۆل:ئەندازیاریی شارستانی پۆل:داھێنانە میسرییەکان
ڕیفۆرمەکانی کێنمو
ڕیفۆرمەکانی کێنمو (建武の新政، کێنمو نۆ شینسێی) سەردەمێکی خێزانی شاھانە بوو کە سێ ساڵی خایاند لە مێژووی ژاپۆن، کەوتە نێوان ھەردوو سەردەمی کەماکورا و مرۆمۆچی لە ١٣٣٣ بۆ ١٣٣٦.
ڕیفۆرمەکانی کێنمو لەلایەن ئیمپڕاتۆر گۆ-دایگۆ دامەزرا، ئەنجامەکەی لاوازکردنی پێگەی زنجیرە شۆگنی کەماکورا و بەھێزکردنەوە و گێڕانەوەی دەسەڵاتی خێزانی شاھانە بوو، لەبەر ئەوەی بۆ چەن سەدەیەک شۆگنەکان بوون دەسەڵاتی تەواویان لەسەر ژاپۆن ھەبوو، وە ئیمپراتۆریش تەنھا ناونیشان بوو، خێزانی شاھانە کاریگەرییەکی نەبوو لەسەر وڵات.
لە ١٣٣٣، کاتێک دادگای باکوور لەلایەن ئیمپڕاتۆر گۆ-دایگۆ دامەزرا، ڕیفۆڕمەکانی کێنموی دامەزراندوو ڕکابەرایەتی زنجیرە شۆگنی کاماکورای کرد، ئەوە بوو جەنگێک ھەڵگیرسا، ئەنجامی جەنگەکە بە شکستی ئیمپڕاتۆر شکایەوەو دوورخرایەوە بۆ دوورگەکانی ئۆکی، دواتر لە ١٣٣٣ ئیمپڕاتۆر دووبارە جەنگێکی تری دەستپێکردەوە بە یارمەتی ژەنەڕال ئەشیکاگا تاکاوجی، ئەنجامەکەی بە سەرکەوتنی ئیمپڕاتۆر تەواو بوو، بەمەش خێزانی شاھانە جارێکی تر توانی فەرمانڕەوایی ژاپۆن بکات، ھەرچۆنێک بێت دوای فەرمانڕەوایەتی کردن ئیمپڕاتۆر شکست دەھێنێت لەوەی بەسەرکەوتوویی وڵات بەرێوەبەرێت و داواکاری و پێداوییستی خەڵکەکەی پڕبکاتەوە، بەمەش پشتگیری لایەنگرانی ساموراکانی دەوربەری و زۆربەی خەڵکی ژاپۆن لەدەست دەدات، ئەنجامەکەی کۆتایی ھاتنی فەرمانڕەوایی خێزانی شاھانە دەبێت، بەمەشەوە کاتێک تەکاوجی دەبێت بە شۆگن و کۆتایی دەھێنێت بە فەرمانڕەوایی ئیمپڕاتۆر و خێزانی شاھانە، ھەموو ئەمانە سەرەتایەک دەبن بۆ دەستپێکی جیابوونەوەی دادگای وڵات "دادگای باشوور، باکوور".
سەرچاوەکان
پۆل:بەشی سەردەم پۆل:دامەزراوەکانی دەیەی ١٣٣٠ لە ژاپۆن پۆل:دامەزراوەکانی ١٣٣١ لە ئاسیا
ئەلجێستۆن ئەستۆنید
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە ئەلجێستۆن ئەستۆنید ( کۆدی گەشەپێدان W-3395 ) ھەروەھا بە ئەلجێستۆن ١٦ ئەلفا ، ١٧ ئەلفا ئەسیتۆنید یان (isopropylidenedioxyprogesterone )ـش ناسراوە دەرمانێکی پڕۆجێستینە کە ھەرگیز نەخراوەتە ماڕکێتەوە لە بەرامبەری ئەو ئەلجێستۆن ئەستۆفینید خراوەتە مارکێتەوە
یاسای گازی نمونەیی
یاسای گازی نموونەیی:ھەروەھا  ناسراوە بە یاسای گازی گشتی ، گازە ھاوکێشەی گریمانەی خەملاندنێکی گونجاوە بۆ بارودۆخی زۆر لە گازەکان  لە ساڵی ١٨٣٤ بە گونجاندنی لەگەڵ یاسای بۆیل یاسای چارڵز (Émile Clapeyron ) ھەرچەندە  زۆر سنوری بۆ دانراوە یەکەم جار لەلایەن یاسای ئەڤۆگادرۆ وە یاسای گایلوساک, یاسای گاز دەنوسرێ بە :
PV = nRT,
تێک P,V لەگەل T بریتییە  لە پەستان, قەبارە لەگەڵ پلەی گەرمی n یش بریتیە لە ژمارەی مۆلی گاز  .R باری جێگیری  گازی نموونەیی )بۆ ھەموو گازێک وەکو یەکە ) وە دەکرێ بە بیردۆزی جولەیی تەنۆکەیی بدۆزرێتەوە ئەو یاسایە دانراوە لە لایەن( رودۆلف کلاسیوس Rudolf Clausius لە سالی ١٨٥٧) ( ئوگوست کرۆنگ August Krönig لە سالی ١٨٥٦)
ھاوکێشە
دۆزینەوەی دۆخی بری  ھەریەک لە گازەکان  دەدۆزرێتەوە بە ھۆی پەستان و قەبارە ,لەگەل پلەی گەرمی. شێوەیەکی نوێ( مۆدێرن ) بۆ ھاوکێشە ئەو پەیوەندیە سادەییە لە لە ناو دوو شێوەی سەرەکی .پلەی گەرمی بە کاردێت لە ھاوکێشە بۆ دۆخی ھەریەک لە پلەی گەرمی بێ سنوور  بە یەکەی SI  کلڤن
کاری وزە لەگەل گاز
بەگوێرەی بیردۆزی  جولەیی گازی نمونەیی، وای دادەنێن کە کارلێکێک نیە لە نێوان گەردەکانی گازی نمونەیی بە شێوەیەکی تر کاتە وزە یەکسانە بە سفر و ھەموو وزەی گازەکە جولە وزەیە بۆ گەردەکانی گاز
ئەم جوڵە وزەیە گەردەکانی گاز بۆ گازێکی تر کە ٣ سێ پلە سەربەخۆیی لە جوڵەکانی ھەبێت .x, y, z
لادان لە خووڕەوشتی گازی ڕاستەقینە
هاوکێشەی (PV = nRT)  تەنیا لەسەر گازی نمونەیی جێبەجێ دەکرێت، یان بۆ گازێكی راستەقینە کە خوڕەوشتەکانی لە گازی نمونەیی بچێت. زۆر شێوەی جۆراوجۆر هەن لە هاوکێشە بۆ ئەم دۆخە. لە هەژمارکردنی گازی نمونەیی بارستە گەرد و کارلێکی نێوان گەردەکان فەرامۆش دەکرێت، بۆ گازە هاو‌هێزیەکان لە پلەی گەرمی بەرز و پەستانی نزم هەژمارکردنێکی زۆر وردە. فەرامۆشکردنی بارستە گەرد کەمتر کاریگەری دەبێت لە بارودۆخێک کە چڕی نزم بێت، بۆ نموونە : بۆ قەبارە گەورەکان لە پەستانی نزم، چونکە دووری نێوان گەردەکان زیاترە لە بارستەی گەردەکان خۆیان. گرنگی کارلێکەکان لە نێوان گەردەکان کەم دەکات بە زیادبوونی جوڵەوزەی گەرمی. بۆ نموونە : بە زیادبوونی گەرمی لە هاوکێشە درێژەکان وەک هاوکێشەی   .Van Der Waals
لادان لە نموونەییی بوونی گاز بە دوو هۆکار دەکرێت : بارستە گەرد و هێزی نێوان گەردەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:ناساندنەکانی ١٨٣٤ پۆل:یاساکانی گاز
بڕیارنامەی ٢٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٠ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٠ پۆل:لوبنان لە ١٩٧٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
١٧٤٥
ساڵی ١٧٤٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٤٥
دووئەشکەوت
دوو ئەشکەفتە لە لای باکووری شاری کرماشانەوەیە و نزیکە ی ١٦٠٠ میتری لە پلەی دەریاوە بەرزە و لە داوێنی باشووری کێوی مەیوەلە یە و نیزیکە ی ٣٠٠ میتری لە دەشتەکە بەرزترە و لە دوورەوە دەبیندرێ. ئە م شوینگە لە لایە ن شوینە وار ناسی کورد فرەیدوون بەگلەری لە ساڵی ١٩٩٦ دۆزییەوە و لێکۆڵینەوە لە سە ڕ کرا.
کەرەسەگەلێکی زۆری بەردین لێ وەدەست ھێناوە. داڵانی ئەسلی و سەرەکی ئەشکەوتەکە ٢٣ میتر قووڵە و ١٥ میتر بەرینە. تەرکی ئەشکەوتەکە پرە لە شوێنەوار و کەرەسە و شوێنەواری ئەو ئینسانانەی کە لەوێ ژیاون. کانییەکی گچکە لە سەروەی ئەشکەوتەکە دا ھەیە کە تەنانت دە ھاوینی ویشک و گەرمیش دا، ئاوی ھەیە و بێ‌ئاو نابێ. ئەو کانییە لە بواری زەویناسی و شوینە وارناسی ئەشکەوتەکە دا ڕۆڵێکی گرینگی ھەیە. لە زارکی ئەشکەوتەکە دا ڕسووباتی بە بەردبوو دەبیندرێ و نیشانی‌دەدا کە جەریانی ئاوەکە توانیویە نێو ئەشکەوتەکە بشواتەوە و بخزێتە نێو ڕسووباتەکە. لە چەندین شوێنی دیواری ئەشکەوتەکە، تەنانت لە بەرزایی دوو میتریش دا، ئاسەواری ڕسووبات دەبیندرێ. ئاسورای ڕسووباتە کە نیشان دەدات کە جەریانی ئاوەکە، زۆربەی ڕسووباتەکەی بۆ دەرەوەی ئەشکەوتەکە بردووە.
ڕسووباتە ڕەق و ویشک ھەلگەراوە کە، پڕە لە وردەئێسکی ماڵات، ڕەژی وردەکەرەسەی بەرد و بەردە چەخماغ، کە تەنانت لە پێش داوێنی ئەشکەوتەکە ش‌دا بەدی دەکرێن. لە نێو ڕسووباتەکەی دەرەوەدا چەندین کەرەسەی چاخی کۆن بەردی وەک داڕووشێنەر و پونتی مۆستری دە بیندرێن. ئیسکی گیانلەبەرانێکی کە لێیەتی زۆر ورد بوون. لە چەند دانەیەکان دا، ئاسەواری سووتمان ھە یە. ئەوانە نیشانی دەدەن کە ئینسان‌گەلێکی کە لەو ئەشکەوتە دا ژیاون، لە چاخی مۆستری دا ھاتونە وێ. لە ئیسکی چەنەگەیەکی جێماو دەردەکەوێ کە پێوندی بە نەوعی گیانلەبەرێکی باڵغ و پێگەیشتوو ھەیە. ئەوەش بە جوانی لە چەنەگەی خوارەوی لای ڕاستی دەردەکەوێ. ددانی سێھەم لە چەنەگەی سەرەوە -لای ڕاستی- نیشانی دەدا کە بوونەوەرە کە کاۆیژ کار بووە. دە توانین بوونەوەرە کان بە مەڕسانان یا بزن و مەڕ لە قەڵەم بدەین.
چاوپێداخشانێکی کورت بە سەر کەرەسەکان لە بەرد و کوچکی ناوچەکە دروست‌کراون. بەردەکان سوور و کەسکێکی ماتن و تۆێژێکی ترووسکداریان ھەیە وا دەردەکەوێ لە تیرەی بردی ژاسپ بن. ئیمە لە توێژەوانێکی میدانی‌دا، چەندین کۆمەڵگای بەردی تۆقیومان لەو بەردانە لە داوێنی باکووری کێوی مەیوەلە دا دیتەوە. کەرەسەگەلیکی بەردی کە لە دوو ئەشکەفتەدا بە دەست ھاتوون بریتین لە: کەرەستەی ئیش‌وکار، تراشە، تراشەی جێماو لە سازکردنی کەرەسەی کاروئیش، وردەبەرد و گاشە بەرد.
سەرچاوەکان
Biglari, F.(2007) Approvisionnement et utilisation des matières premières au Paléolithique moyen dans la plaine de Kermanshah Iran): le cas de la Grotte Do-Ashkaft, M. H. Moncel, A. Moigne, M. Arzarello, C. Peretto (eds), Aires 'approvisionnement en matières premières et aires d'approvisionnement en resources alimentaires Approche intégrée des comportements, Workshop 23, XV Congrès UISPP, Lisbonne, Vol. 5, BAR International Series 172
شێر و خۆر
چەپ|185px|وێنۆک|شێر و خۆر لە سەردەمی پەهلەوی چەپ|185px|وێنۆک|شێر و خۆر چەپ|185px|وێنۆک|شێر و خۆر لە سەردەمی پەهلەوی شێر و خۆر ھێمایەکە کە ھەتا پێش شۆڕشی ئیسلامیی ئێرانەوە لە سالی ١٩٧٨ ھێمای نەتەوەیی ئێران بوو. لە کاتی حکوومەتی تورکەکان و لە سەدەی شەشی کۆچی، ھێمای شێر و خۆر ھاتە ناو کاری ھونەری ئیسلامیەوە لە میسر تا ئاسیای ناوەڕاست. ئەم ھێمایە لە دوای سەدەی پانزدەی کۆچی لەسەر پارەی ئێران بووە.
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئێران پۆل:مێژووی ئێران
شەمائیل محەممەدییە (کتێب)
شەمائیل محەممەدییە یەکێکە لە کتێبەکان دەربارەی ژیاننامەی پێغەمبەر محەممەد لە نوسینی محەممەد کوڕی عیسای ترمزی، کتێبەکە دەربارەی ڕەوشت و شێوازی ژیانی ڕۆژانەی پێغەمبەرە، لە ٥٦ بەش پێکهاتووە ٣٩٧ فەرموودە لەخۆدەگرێت، بە یەکێک لە سەرچاوە گرینگەکانی زانستی شەمائیل دادەندرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبەکانی ژیاننامەی محەممەد پۆل:کتێبەکانی ئەهلی سونە و جەماعە پۆل:کتێبەکانی فەرموودە
ڤیاکۆم
200px|وێنۆک|چەپ|لۆگۆی ڤیاکۆم ڤیاکۆم یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و کاری وێنەیی.
پۆل:ئەو کۆمپانیا ئەمریکیانەی لە ٢٠٠٥ دامەزراون پۆل:ئەو کۆمپانیا ڕێکلامییانەی دەکەونە شاری نیویۆرک پۆل:کۆمپانیا ڕاگەیاندنەکان کە لە ٢٠٠٥ دامەزراون پۆل:یەکگرتن و بەدەستھێنان لە ساڵی ٢٠١٩
حوسێن کۆکەن
250px|وێنۆک|وێن‏‏‏ە‏‏‏ خالۆ حوسێن له د‏‏‏ە‏‏‏ری ئه‌شک‏‏‏ە‏‏‏وته‌ک‏‏‏ە‏‏‏ی
حوسێن سەلیم عوسمان ناسراو بە خاڵۆ حوسێن کۆکەن یان حسەینی کۆکەن یان حسێنی کۆکەن (٢٨ی ئەیلوولی ١٩٣٠، دڕۆڵە، نزیک شاری پاوە، پارێزگای کرماشان- ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦) کەسایەتی کوردە کە بە ھۆی ھەڵکۆڵینی کێوێک بە قاچێکەوە بۆ ماوەی نزیکەی ٢٠ ساڵ بە قوڵینگێکەوە ناسراوە و نازناوی فەرھادی دووەمی پێدراوە.
ژیان
250px|وێنۆک|قەبرێکی خالۆ حوسێن ھەڵکۆڵیوە ھەتا لەوێدا بنێژرێ
خالۆ حوسێن کۆکەن لە نزیک شاری پاوە لە پارێزگای کرماشان بە دنیا ھاتووە. بە ھۆی ئەوەی لە ڕاودا فیشەکی تاپڕ لە دەستی دەردەچێ و بەر قاچی دەکەوێ، قاچێکی دەبڕنەوە. لە شەڕی ئێران و عێراق (١٩٨٠ -١٩٨٨) کاتێک لە لایەن سوپای عێراق گوندەکەیان بۆردمان دەکرێ، ماڵەکەی دەسووتێ و ھاوسەرەکەی و سێ کوڕی گیان لە دەست دەدەن. خۆی دەڵێ:
ھەڵکۆڵینی کێو
دوای ئەمە ڕوو دەکاتە دەڤەری مەیگۆرێ و نزیکەی ٢٠ ساڵە بە قوڵینگێکەوە خەریکی داتاشینی بەشێک لە کێوی مێگەورەیە و تا ئێستا ١١ ژور و حەمامێکی لێ دروست کردووە، ھەر ژوورێکیش ١٣ تاقی گەورە و سێ پەنجەرەی ھەیە. لە یەکێک لە ژوورەکان، قەبرێکی تایبەتی ھەڵکۆڵیوە و تا لەوێش بنێژرێ.
شوێنی گەشتیاری
250px|وێنۆک|وێنەیێک لە خواری ئەشکەوتەکەی خاڵۆ حسەین 250px|وێنۆک|وێنەیێک لە ئەوەلین دەری ئەشکەوتەکە ئێستا ئەو شوێنەی خاڵە حوسێن بۆتە شوێنێکی گەشتیاریی و خەڵکێکی زۆر لە ناوە و دەوەری کوردستانی ئێران سەردانی دەکەن. ئەویش بە چاندنی دارو درەخت ھێندەی دیکە شوێنەکەی ڕازاندۆتەوە.
داھاتی گەشتیاریی شوێنەکەی خاڵە حوسێن لە سەر داوای خۆی تەرخانکراوە بۆ دروستکردنی مزگەوت کە تا ئێستا چوار مزگەوتی لە شارەکانی کوردستانی ئێران پێ دروست کراوە و مزگەوتی پێنجەم بەڕێوەیە.
شیعرەکان بۆ حسەین
بەڵێ وتراوە زۆر جار بیستراوە - سەنگ تاشێک ھەیە فەرھادی ناوە
کاتێک زانیمان ئەو فەرھاد کێیە - ئەویش وەک مەجنوون عاشقی لەیلێ یە
لەبەر عەشقیەتی قوڵەنگ بە دەستە - چونکە کوژراوی دوو چاوی مەستە
تۆ عاشقی چی بویت مامە حوسەین گیان؟ - رازێنەرەوەی شاخی کوردستان
ئەی پیری دلێر فیدای دەستت بم - باڵاگەردانی قوڵەنگ و ھەستت بم
شەرمەزاری تۆن ھەموو دلێران - خەریک وەسفی تۆن ھەموو شاعیران
بشکێت قەڵەمی سەرجەم شاعیران - گەر وەست نەکەن تا ئاخر زەمان
غەریب بە فیدای قوڵەنگ و دەستت - شاعیران سەرپاک بە فیدای ھەستت
محەممەد ئێناخی
پەیوەندی بە دەرەوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠ پۆل:مردووانی ٢٠١٦ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:پارێزگای کرماشان پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان پۆل:موسڵمانانی ئێرانی پۆل:خەڵکی پاوە پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان
١٧٤٦
ساڵی ١٧٤٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٤٦
ئەشکانی سەرێ
ئەشکانی سەرێ (Eşkanî serê، ) دێیەکە لە گوندستانی ئالان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٤ کەس لە ٨٩ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
شارلۆ ڕۆلان
شارلۆ رۆلان مێژووناس و مامۆستای سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووناسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٦١ پۆل:مردووانی ١٧٤١ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم
فەرھاد میھراد
فەرھاد میھراد ناسراو بە فەرھاد (ماوەی ژیان:٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٤٤ لە تاران تاکوو ٣١ی ئابی ٢٠٠٢ لە پاریس) ھوونەرمەند و گۆرانیبێژی ڕۆک و ھۆنراوەنووسی گۆرانی و گیتاڕژەن و پیانۆژەنی فارسی بوو، سەرەتای دەست بەکاربوونی بەکاری ھوونەری بۆ ساڵی ١٩٦٤ دەگەڕێتەوە وە ئەو گۆرانی ڕۆک و فۆلکلۆری دەچڕی بەر لە شۆڕشی ئیسلامیی ئێران واتە ماوەی کاری چالاکی ھوونەری (١٩٦٤ تاکوو ١٩٧٩) بوو دوایش لە ساڵی ١٩٩٣ دەستی پێکردەوە و تامردن بەردەوام بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤ پۆل:مردووانی ٢٠٠٢ پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی پۆل:گۆرانینووسانی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی پۆل:گیتارژەنانی ئێرانی پۆل:خەڵکی تاران پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە تاران
بڕیارنامەی ٢٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی ئایاری ١٩٧٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٥٤٢‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٤ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٠ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٠ پۆل:لوبنان لە ١٩٧٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
١٧٤٧
ساڵی ١٧٤٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٤٧
گولیێلمۆ مارکۆنی
گولیێلمۆ مارکۆنی (بە ئینگلیزی: Guglielmo Marconi)(٢٥ی نیسانی ١٨٧٤ - ٢٠ی تەمموزی ١٩٣٧) زانا و داھێنەرێکی ئیتالی بوو کە لە ساڵی ١٩٠٩ خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک وەرگرت.