cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بزوێنەری دیزڵ
تایبەتمەندییەکان
پۆل:داھێنانە ئاڵمانییەکان پۆل:ئەڵمانیا لە ١٨٩٣
وێب پیەرس
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١ پۆل:مردووانی ١٩٩١ پۆل:مردنەکان بە شێرپەنجەی پەنکریاس پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:ھونەرمەندان لە کۆمپانیای دیکا ریکۆردز
سەردەمی یەماتۆ
سەردەمی یەماتۆ (大和時代, یەماتۆ جیدای) سەردەمێکی مێژوویی ژاپۆن بوو کە لە ئەمرۆدا دەکەوێتە پارێزگای نارا، پێشووتر وەک پارێزگای نارا ناسرابوو،
ھەرچۆنێک بێت، سەردەمەکە لە نێوان ساڵانی ٢٥٠ - ٧١٠ بوو، سەردەمەکە بوونی ھەبوو بەیەکەوە لەگەڵ ھەردوو سەردەمی کۆفون (٢٥٠-٥٣٨) و ئەسوکا (٥٣٨-٧١٠) لە سەردەمی خۆیدا دادگای یەماتۆ بە چەندین بەرەنگاربوونەوە تێپەڕیوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەشی شوێنەکان پۆل:سەردەمی کۆفون پۆل:سەردەمی ئاسوکا
کانگ کیونگ-وا
وێنۆک کانگ کیونگ-وا (بە کۆری: 강경화; بە ھانجا: 康京和; لەدایکبووی ٧ی نیسانی ١٩٥٥) دیبلۆماتکار و سیاسەتمەدارێکی کۆریای باشوورە کە وەک یەکەم وەزیری دەرەوەی کۆریای باکوور خزمەتی کردووە لەژێر سەرۆک مون جەی-ین لە ساڵی ٢٠١٧ تا ٢٠٢١ ھەروەھا یەکەم ژنە کە پاڵێوراوە و بۆ ئەو پۆستە دیاریکراوە. ھەروەھا یەکەم ژنە کۆرییە کە پۆستێکی ئاست بەرز لە نەتەوە یەکگرتووەکان بەدەست بھێنێت. یەکەم وەزیری دەرەوەی کۆریای باشوورە کە بەشداری شاندە فەرمییەکانی کۆریای باکوور بکات بۆ کۆبوونەوەی لووتکەی کۆریای نێوان کۆریای کۆریایەکان و ھەروەھا سەردانی پیۆنگیانگ، پایتەختی کۆریای باکووری کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی سێئول پۆل:وەزیرانی دەرەوەی کۆریای باشوور پۆل:دەرچووانی زانکۆی یۆنسێی پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژن پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥ پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کۆری پۆل:ژنە وەزیرەکانی حکوومەتی کۆریای باشوور
مازووار، زوولفەقاری سەقز
مازووار (Mazuwar، ) دێیەکە لە ناوچەی سرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤٦ کەس لە ٢٨ بنەماڵەدا بووە.
١٦٥٧
ساڵی ١٦٥٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٥٧
بڕیارنامەی ٢٢٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٢٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٦٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی فەلەستین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٣٢٨‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٦ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٦٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئوردن
تاولەمە
چەپ|وێنۆک|تاولەمە چەپ|وێنۆک|لە کاتی گەشاندنەوەی خەڵووز بە تاولەمە تاولەمە ، پۆل گەشێن، پن چەرخێن، کوورێ (بە فارسی: آتش گردان) بریتییە لە دەفرێک لە تٶری سیمی کە دەسکێکی هەیە، خەڵووزی تێدەکەن و ئاوری دەدەن و هەڵی دەسووڕێنن تا خەڵووزەکە بگەشێتەوە. ئەم ئامێرە بەزۆری لە ساز کردنی خەڵووزی قلیان بەکار دێت.
بەکار هێنانی ئەم ئامێرە، مەترسی هەڵپڕشانەوەی خەڵووز و ئاوری بۆ سەر دەموچاو هەیە.
محەممەدی جەواد
محەممەد کوڕی عەلی کوڕی ڕەزا (مُحَمَّد ٱبْن عَلِيّ ٱلْجوَّاد, (١٢ نیسان ٨١١ – ٢٩ تشرینی دووەم ٨٣٥) نۆھەمین ئیمامی شیعەی دوازدە ئیمام و نەوەی محەممەد بوو. بە پێ ھەژمارە شیعەکان، لە لایان ھاوسەرەکەی ژەھر خور کراوە و لە ٢٥ سالیدا دەمرێت و کورت ترین ماوەی ژیانی لە نێوان دوازدە ئیمام ھەبووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئیمامانی شیعە پۆل:شیعە پۆل:مردووانی ٨٣٥ پۆل:بنەماڵەی محەممەد پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم
پەز
پەز یان مەڕ (ناوی زانستی: Ovis aries) ئاژەڵێکی گوانداری ماڵییە.
بە کوردی بە بەچکەکەی بەرخ و کاتێک لە شیر دەبڕدرێتەوە کاوڕ و کاتێک دوو بەھار تێپەڕدەکات شەک و ئەگەر بۆ یەکەم جار بزێ شەکمەڕی پێ دەوترێ. کاتێک کە بە تەواوی پێدەگات بە نێرەکەی بەران و بە مێکەی پەز دەڵێن.
ناوی پەز بەگوێرەی سوڕی ژیانی
وێنۆک|250px|right مە‌ڕیش وە‌ک زۆربە‌ی ئاژە‌ڵە‌کانی تر لە‌ سە‌رە‌تای پایز بە‌بە‌ران دێت (جووت دە‌بێت) ، دوای ٥ مانگی دە‌زێت واتە‌ لە‌ کۆتایی شوبات یان سە‌رە‌تای ئادار دە‌زێ ، ئە‌و بێچووە‌ی دە‌یبی پێی دە‌ڵێن بە‌رخ.
سەرچاوەکان
پۆل:گیانلەبەرە دەستەمۆکان پۆل:مەڕ پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٧٥٨ پۆل:ئاژەڵەکان پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
فار کرای پرایمل
فاڕ کڕای: چاخی بەردین یاریەکی ئەکشن و سەرکێشیە کەوا لە ڕوانگەی کەسی یەکەمەوە دەکرێت.یاریەکە لەلایەن یوبیسۆفتەوە بڵاوکرایەوە و بەشێکە لە زنجیرە یاریەکانی فار کڕای. یاریەکە لە ڕێکەوتی ٢٠١٦/٢/٢٣ بە فەرمی بۆ ھەریەکە لە ئامێرەکانی (پلەی ستەیشتن ٤, ئێکس بۆکس وەن) بڵاو بکرێتەوە، بەڵام بۆ ئامێری (PC) کۆمپیوتەر لە مانگی ٣ـی دوای مانگێگ ئینجا بڵاو کرایەوە.
شێوازی یاری
ئەم بەشەی نوێیەی یاری ” FarCry ” تەواو جیاوازە لەبەشەکانی تری یاریەکە چونکە باس لە چاخی بەردین دەکات واتە ١٢٫٠٠٠ ھەزار ساڵ پێش زایین، چیرۆکەکەی باس لە کەسێک دەکات بەناوی ” Takkar ” کە ڕاوچیێکی بەتوانایە و سەرکردایەتی کۆمەڵەیەک دەکات ئەم یاریە یاری جیھانی کراوەیە واتە یاریکەر بە ئارەزووی خۆی دەتوانێت یاری تێدا ئەنجام بدات وە جیھانی ئەم یاریە پڕیەتی لە ئاژەڵی دڕندە و کێوی لە یاری ” FarCry Primal ”ـدا ئۆتۆمبێل و چەک لابردراوە کە لە بەشەکانی پێشوو ھەبوو بەڵکو دەتوانیت چەند جۆرە چەکێکی وەک (ڕم، شمشێر، تیروکەوان) بەکاربھێنێت وە ناتوانیت وەکو بەشەکانی تر چەک بکڕیت دەبێت خۆت چەکەکان دروست بکەیت بە بەکارھێنانی دار و ئاسن وە پێویستە یاریکەر ڕاو بکات بۆ بەدەستھێنانی خۆراک بێگومان لە یاریەکە شەو و ڕۆژ ھەیە بەڵام جیاوازیان ھەیە بەوەی کە لە شەواندا ئاژەڵی زۆر دڕندە ھەیە بۆیە پێویستە ئاگر بکەیتەوە بۆ دوورخستنەوەیان وە دەتوانیت ئاژەڵ ماڵی بکەیت ئەویش بە پێدانی خواردن پێیان و دەتوانیت بۆ ڕاوکردن یان پارێزگاری کردن لە خۆت بەکاریانبھێنیت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٦ پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:یارییەکانی ویندۆز
زمانی زوولوو
زمانی زوولوو زمانی نەتەوەی زوولووە کە لە ساڵی ١٩٩٤ەوە لە وڵاتی ئەفریقای باشوور یەکێک لە زمانی فەرمییەکانە.
پۆل:زمانی زوولوو پۆل:زمانەکانی ئەفریقای باشوور پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار
چیای کەبیر
چەپ|وێنۆک|200px|زنجیرە چیای کەبیر کەبیر زنجیرە چیایەک بە درێژایی ١٤٥ کیلۆمەترە و لە ٢٠ کیلۆمەتری شاری ئیلامی ڕۆژھەڵاتی کوردستانەوە دەست پێدەکات و تا نزیک ئەندیمشک لە پارێزگای خووزستانی ئێران درێژەی ھەیە. کۆتایی ئەم زنجیرە چیایە لە ناوچەی حەمرینە. بەرزترین خاڵی زنجیرە چیای کەبیر، چیای کان سەیفی ئیلامە کە نزیک گوندی چنارباشییە.
سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زنجیرەچیاکانی ئێران پۆل:چیاکانی کوردستان پۆل:چیاکان
شۆتینە
300px|وێنۆک|شۆتینە شۆتینە، فڕنی، فاڵۆزە شلەخواردنێکە کە لە ئاردەبرنج یان نشاستە، شیر، شەکر و گوڵاو بەرھەم دەھێنرێت. بڕێ جاریش بۆ بۆنخۆش کردنی وانیل تێکەڵی دەکرێت.
شۆتینە لە نیمچەدوورگەی ھیند داھێنراوە و لەورەدا ھاتووە نێوی چاندی چێشتکەریی شوێنەکانی دیکەی جیھان و بەتایبەت ڕۆژھەڵاتی ناوین.
شۆتینە لە باری ماکە لەبەرگرەکانی وێکچۆنێکی زۆری ھەیە بە دێسێرێکی دیکە کە محەللەبی ناودەنرێت و سەرچاوکەی ڕۆژاوای ئاسیایە.
سەرچاوەکان
پۆل:چێشتی بەنگالی پۆل:چێشتی ھیندی پۆل:چێشتی تلانگانا پۆل:چێشتی سریلانکایی پۆل:چێشتی نیپالی پۆل:چێشتی بەنگلادێشی پۆل:چێشتی پاکستانی پۆل:چێشتی ئەفغانستانی پۆل:چێشتی ئێرانی پۆل:چێشتی کوردی پۆل:چێشتی گیلەکی پۆل:چێشتی تەبەری پۆل:خواردنە برنجییەکان پۆل:خواردنە برنجییەکانی ھیند پۆل:خواردنە برنجییەکانی پاکستان پۆل:خواردنە برنجییەکانی بەنگلادێش پۆل:خواردنە برنجییەکانی ئێران پۆل:دێسێرە کوردییەکان پۆل:دێسێرە ھیندییەکان پۆل:دێسێرە پاکستانییەکان پۆل:دێسێرە ئێرانییەکان پۆل:دێسێرە بەنگلادێشییەکان پۆل:داھێنانەکانی ھیندی پۆل:خواردنەکانی سەر شەقام
ئاوایی عەلی مستەفا
ئاوای عەلی مستەفا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ئاوای عەلی مستەفا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مەحمودپەریزاد و لە باشوور لەگەڵ گوندی کۆرمۆری گەورە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەرەچێوار لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی پاریاوڵە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بڕیارنامەی ٢٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕاسپێری سەبارەت بە دانانی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٣٢٩‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٦
بناوێ، مڵکاری سەردەشت
بناوێ (Binawê، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١١٧ کەس لە ٦٠٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
زمانی یۆروبا
زمانی یۆرووبا زمانی نەتەوەی یۆرووبایە کە لە ڕۆژاوای کیشوەری ئەفریقا دەژین. ئێستا لە وڵاتی نەیجیریا زمانی فەرمییە.
شیربرنج
300px|وێنۆک|شیربرنج شیربرنج، برنج بەشیر، شۆتین، شیرزمۆک، شۆربەشیرن، شۆربەشیر، گولۆل شلەخواردنێکە کە لە تێکەڵکردن و کوڵاندنی برنج لەنێو شیر بەرھەم دەھێنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:چێشتی ئالبانی پۆل:چێشتی ئێرانی پۆل:چێشتی مەکسیکی پۆل:چێشتی دانمارکی پۆل:چێشتی کوردی پۆل:چێشتی تەبەری پۆل:چێشتی چینی پۆل:چێشتی پورتوگالی پۆل:چێشتی ئیسپانی پۆل:چێشتی جیھانی پۆل:دێسێرە ئەڵمانییەکان پۆل:دێسێرە کوردییەکان پۆل:دێسێرە ئیسپانییەکان پۆل:دێسێرە پورتوگالییەکان پۆل:دیسێرە چینییەکان پۆل:خواردنە برنجییەکان پۆل:خواردنە برنجییەکانی ئێران
فرانچێسکا میکێلین
فرانچێسکا میکێلین ( • لەدایکبووی ٥ی شوباتی ١٩٩٥) گۆرانیبێژ-نووسێکی ئیتاڵییە. ئەو بەناوبانگ بوو دوای بردنەوەی بەشی پێنجەمی ئێکس فاکتەرزی ئیتاڵی.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گۆرانیبێژە ئیتاڵییەکان پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی ئیتاڵی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥ پۆل:زیندووان
پۆل ئسکارۆن
پۆل ئسکارۆن ڕۆماننووس، شاعیر و شانۆنووسی سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:شانۆنامەنووسانی سەدەی ١٧یەم پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦١٠ پۆل:مردووانی ١٦٦٠
کەوتنی ئێدۆ
کەوتنی ئێدۆ (江戸開城, ئێدۆ کایجۆ) ھەروەھا وەک ئێدۆجۆ ئاکێواتاشی (江戸城明け渡し) ناسراوە، یان ئێدۆ موکێتسو کایجۆ (江戸無血開城) لە ئایار یان تەمموزی ١٨٦٨ رووداوەکە ڕوویدا کاتێک پایتەختی ژاپۆن ئێدۆ (لەمڕۆدا: تۆکیۆ) کە لەلایەن زنجیرە شۆگنی تۆکوگاوا بەڕێوەدەبردرا، کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئیمپڕاتۆر مێیجی لەکاتی جەنگی بۆشین.
ژەنەڕال سایگۆ تاکامۆری، پێشڕەوی سووپایەکی دەکرد لە باکوور و ڕۆژھەڵاتی بەرەو ژاپۆن، لە ١٨٦٨ وایکرد سەرکەوتن بەدەست بێنێت و دەورەی ئێدۆ بدات و کۆتایی بە زنجیرە شۆگنی تۆکوگاوا بێنێت
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەشی سەردەم پۆل:ژاپۆن لە ١٨٦٨
قەزای شێخان
قەزای شێخان (بە عەرەبی: قضاء شیخان، بە ئینگلیزی: Shekhan District) یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای دھۆک لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی شێخانە.
ناو
ناوی ئەم قەزایە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی شێخانە، ناوی شێخان زیاتر بۆ ئێزیدییەکان و میرنشینەکەیان و شێخەکانیان وەک شێخ ئادی و شێخ حەسەن و شێخ محەممەد ڕەشان و …ھتد دەگەڕێتەوە، مەزاری ھەموو ئەم شێخانەش کە بۆ ئێزیدییەکان گەلێک گرنگە دەکەونە دەورووبەری شارۆچکەی شێخان(ئیسفنێ).
جوگرافیا
سنوری قەزای شێخان، لە باکوورەوە قەزای ئامێدی، لە باشوورەوە قەزای مووسڵ، لە ڕۆژھەڵاتەوە قەزای ئاکرێ و قەزای بەردەڕەش، لە ڕۆژاواوە قەزای تلکێفە.
ڕووی ناوچەکە
ئەم ناوچەیە دەکەوێتە باکووری قەزاکە و ھەموو ناوچەکانی ناحیەی ئەتریش دەگرێتەوە و نزیکەی ٣٠٪ی ڕووپێوی قزاکەیە. دەشتی ناوکوڕ و دەشتی پەپایێ و دەشتی شەمکان دەگرێتەوە و دەکەوێتە ناوەڕاستی قەزاکە و نزیکەی ٦٠٪ی ڕووپێوی قەزاکە پێکدەھێنێت. دەکەوێتە باشوور و قەدپاڵی چیای مەقلوب دەگرێتە خۆی و نزیکەی ١٠٪ی ڕووپێوی قەزاکە پێکدەھێنێت.
کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم قەزایە پێک ھاتووە لە پێنج ناحیە کە ئەمانەن:
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان پۆل:قەزاکانی پارێزگای دھۆک
ڕیفۆرمەکانی مێیجی
وێنۆک|ئیمپراتۆر مێیجی لە کاتی گواستنەوەی پایتەخت
ڕیفۆرمەکانی مێیجی زنجیرە ڕووداوگەلێک بوو کە بنەمای ئابووری، سیاسی و کۆمەڵایەتی لە ژاپۆندا ژێر و ژوور کرد. ئەم ڕیفۆرمانە بە سەرۆکایەتی ئیمپراتۆر مێیجی بەڕێوە چوو، کە تیایدا ئیمپڕاتۆر سەرکەوتوو بوو لە گەڕاندنەوەی فەرمانڕەوایی بۆ خێزانی شاھانە
سەرچاوەکان
پۆل:ژاپۆن لە سەدەی ١٩یەم پۆل:ژاپۆن لە دەیەی ١٨٦٠ پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٦٨ لە ژاپۆن پۆل:چاکسازی مێیجی پۆل:ماوەی مێیجی
محەممەد قازی
محەممەد قازی لە ناودارترین وەرگێڕەکانی ئێران بوو. ١٢ی گەلاوێژی ساڵی ١٢٩٢ی کۆچی ھەتاوی (١٩١٣ی زایینی) لە شاری مەھاباد ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بوو. لە خزمەت مامۆستا گیوی موکریانی‌دا دارەدارەی زمانی فەڕەنسەی کرد. بۆ خوێندن ڕووی کردە تاران و زۆربەی ژیانی لەوێ بەسەر برد. ساڵی ١٣١٥ لە دارەلفۆنوون کە بەناوبانگ‌ترین خوێندنگەی تاران بوو خوێندنی بەر لە زانستگەی تەواو کرد و سێ ساڵ دواتر، لە ١٣١٨دا بڕوانامەی «ماف» ی لە زانستگەی تاران وەرگرت. ساڵی ١٣٢٠ لە وەزارەتی دارایی دامەزرا. ١٣٢٣ ژنی ھێنا و دوو منداڵیان بوو، بە ناوەکانی مریەم و فەرھاد. ساڵی ١٣٣٧ لە لایەن زانستگەی تارانەوە خەڵاتی باشترین وەرگێڕی درایە. ساڵی ١٣٣٧ خێزانی کۆچی دوایی کرد. ساڵی ١٣٤٩ ژنی ھێنایەوە. ساڵی ١٣٥٤ دوچاری شێرپەنجەی قوڕگ بوو و بۆ چارەسەری ڕووی لە وڵاتی ئاڵمان کرد. پاش گەڕانەوەی ئیتر بەبێ میکڕۆفۆنێکی سەر قوڕگ کەس دەنگی نەدەبیست. ساڵێک دواتر، لە ١٣٥٥دا بەھۆی ئازاری نەخۆشیەکەیەوە داوای خانەنشین بوونی کرد و خانەنشین کرا. زۆربەی کارەکانی وی وەرگێڕان لە زمانی فەڕانسەوە بۆ زمانی فارسییە. یەکێک لە بەناوبانگترین بەرھەمەکانی وەرگێڕانی ڕۆمانی دۆن کیشۆتە کە خەڵاتی باشترین کاری وەرگێڕانی ساڵەکانی ١٣٣٦ و ١٣٣٧ی کۆچی ھەتاوی بۆی بە دیاری ھێنا. جگە لە وەرگێڕان، قازی بۆخۆی چەن بەرھەمیشی نووسیوە کە ئەوانیش ھەر بە زمانی فارسین. بە ھاوکاریی ئەحمەد قازی ڕۆمانی ژانی گەلی برایم ئەحمەدیشی لە کوردییەوە کردە فارسی. قازی بێجگە لە توانستی لە بواری وەرگێڕان‌دا، خاوەن بیروزەینێکی سەیر بوو و ھەزاران شێعری لەبەر بوو. جگە لەوە بۆخۆشی شێعری دادەنان. ڕۆژی ٢٤ی سەرماوەزی ساڵی ١٣٧٦ی کۆچی ھەتاوی (١٩٩٨ی زایینی) لە تەمەنی ٨٤ ساڵەیی‌دا، لە نەخۆشخانەی ئێران‌مێھر لە تاران کۆچی دوایی کرد و ھێنرایەوە مەھاباد و لە گۆڕستانی بوداغ سوڵتان لە پاڵ مامۆستا ھێمن و ھەژار و خاڵەمین و ماملێ و ناودارانی تری کوردەوە بە خاکی نیشتمان ئەسپێردرا.
ساڵی ١٣٨٦ لە مەیدانێک بە ناوی خۆیەوە، پەردە لە سەر پەیکەرەی چوار میتریی محەممەد قازی لا درا، کە دەست‌ونەخشی ھونەرمەندی سنەیی مامۆستا ھادی زیائوددینییە.
لە مووزەی مامۆستا ھێمن (بە فارسی: موزە مفاخر فرھنگی و ھنری سرای ھیمن) لە شاری مەھاباد دیوێک بە ناوی محەممەد قازییەوە کراوە و بێجگە لە بەرھەمە چاپ کراوەکانی، بەشێک لە یادگارەکانی ئەویشی تێدا پارێزراو و ڕانراوە.
بەرھەمەکان
بەرھەمە وەرگێڕدراوەکانی دەستی محەممەد قازی بۆ سەر زمانی فارسی:
بەم شێوەیە و بەپێی ساڵی یەکەم چاپ چنراون:
ناوی کتێب (بە فارسی)/ نووسەر (بە فارسی)/ ناوی کتێب (بە کوردی)/ نووسەر (بە کوردی)/ ساڵی یەکەم چاپ (کۆچی ھەتاوی)
سەرجەم نووسراوەکانی دەستی محەممەد قازی (بە زمانی فارسی):
بیر و ڕای ھەندێک لە ناوداران لە سەر محەممەد قازی و وەرگێڕانەکانی
سەرجەمی ئەو بیروڕایانە لە زمانی فارسییەوە کراونەتە کوردی.
ڕەزا سەید حوسێنی (وەرگێڕی فارس): قازی سەر بە سەردەمێکی وەرگێڕان بوو کە لێرە وەرگێڕی بەئەزموونمان نەبوو، قازی سەرقافڵەچی بوو. ھەر ئێستاش کە وەرگێڕی باشمان ھەن، دیسان شان لە شانی قازی دان کارێکی ھاسان نییە.
ئەحمەدڕەزا ئەحمەدی (شاعیری فارس): نێوی قازی بۆ من بەواتای حەول و تێکۆشان، بڕوای پتەو، ماندوونەناسی و شۆر و حاڵە. تەمەنێکی بە بەرەکەتی بوو؛ کار و کار… ئەویش لە کوێ؟ لە وڵاتێکدا کە ھەر قسەمان ھەیە!
عەبدوڵڵا کەوسەری (وەرگێڕی فارس): من لەو کاتەوەی قازی دەناسم ھەر کتێبێک نێوی ئەوی بە سەرەوە بێ، بێ ئەوەی تێی‌بفکرێم کڕیومە.
سەفدەر تەقی زادە (نووسەری فارس): قازی زۆر یەک لە کەڵەنووسەرانی دنیای بۆ یەکەم جار بە خوێنەرەوانی ئێرانی ناساند؛ وەک کازانتزاکیسی یۆنانی، ئینیاتسیۆ سیلوێنەی ئیتالیایی و ئیڤان وازۆفی بولغاری. قازی مرۆیەکی شەریف بوو، نموونەیەکی بەرچاوی رۆحی بەرگری و ھومێد. خزمەتە بەنرخەکانی بە فەرھەنگ و وێژەی فارس قەت لەبیر ناچنەوە. بەھادین خوڕڕەمشاھی (نووسەر و وەرگێڕی فارس): ئەو ھەموو کەیف بە ژیان ھاتنە، ئەو ھەموو برووسکەی ئەوین بۆ ژیان و ترووسکەی ھومێدەی لە چاوە جوانەکانیدا بزەبزیان بوو و زایەڵەکەی لە دەەنگ و ڕەنگیدا شەپۆلانی دەداوە، قەت قەت لەبیر من و ھاوڕێیانی دیکە ناچێتەوە.
نوسرەتوڵڵا زیایی (وەرگێڕی فارس): قازی کە سەر بە بنەماڵەی گەورە و ناوداری قازیەکانی مەھاباد بوو، زۆر لە سەر کوردبوونی خۆی سوور بوو. ھەرچەند لە قسە کردن بە زمانی فارسیدا لەنگەی نەدەکرد و دەبوو ھەر واش بێ چونکە لە ١٧ ساڵەییەوە ھاتبوە تاران، لەگەڵ ئەوەشدا یەک وشەی زمانی کوردی لەبیر نەچووبۆوە و بە سەریدا زاڵ بوو و بێ ئەوەی گرێ بکا بە زمانی کوردی دەدوا. وەرگێڕانی کتێبی کورد و کوردستانی نیکیتین و ژانی گەلی برایم ئەحمەدیش بەڵگەیەکی سەلمێنەرن.
حەمەساڵە حوسێنی (وەرگێڕی فارس): قازی لەو دەگمەن وەرگێڕە ناودارانەیە کە بە ئەوین و شەیداییەوە سنوورەکانی زمان و وێژەی فارسی پاراستووە. کاری قازی بێ گومان سەرمەشقی زۆربەی زۆری ئەو کەسانە بووە کە تازە دارەدارەی قەڵەمیان بوو، منیش یەک لەوان.
سەرچاوەکان
پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان پۆل:نووسەرانی ئێرانی پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:وەرگێڕە کوردەکان پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:مردووانی ١٩٩٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣ پۆل:خەڵکی مەھاباد پۆل:وەرگێڕەکانی فەڕەنسی–فارسی پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:زانا کوردەکان
بزن
بزن (ناوی زانستی: Capra aegagrus hircus) ئاژەڵێکی گوانداری ماڵییە، وە لە جۆری ئاژەڵە کاوێژکەرەکانە.
بە کوردی بە بەچکەی تازەزاوی کار یان کارژیڵە و کاتێک لە شیر دەبڕدرێتەوە گیسک و کاتێک دوو بەھار تێپەڕ دەکات توێشتیر یان چوێشتیر یان چتووری پێ دەوترێ. کاتێک کە بە تەواوی پێدەگات بە نێرەکەی دەوترێت خرت یان نێری یان سابرێن یان بزنی نێر وە بە مێکەی پێی دەڵێن بزن.
بزن زۆر سودی لێوەرگیراوە لەلایەن مرۆڤەوە بەڵام بە شێوەیەکی گشتی بۆ سێ مەبەست بەخێو دەکرێت:
سەرچاوەکان
پۆل:گیانلەبەرە دەستەمۆکان پۆل:گۆشت پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٧٥٨ پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت پۆل:شیر پۆل:ئاژەڵەکان پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
نەجیبزادەیی
وێنۆک|ئەسڵزادەیەکی کورد وێنۆک|نەجیبزادەکانی فەڕەنسا لە سەدەی پازدەھەمدا وێنۆک|نەجیبزادەکانی ڕووس نەجیبزادەکان، یا ئەسڵزادەکان، یا بنچینەئەسڵەکان، یا ئەشرافزادەکان، یا خانەدانەکان ئەو چینە کۆمەڵایەتییەن کە لەچاو چینەکانی تری ناو کۆمەڵگا سەرپشکایەتییان زۆرترە. ئەندامەتی لەو چینەدا پشتاوپشتە، واتە لە دایک و باوکەوە ئەگەیێ بە منداڵان.
سەرپشکایەتییەکان یا مافە تایبەتەکانی نەجیبزادەکان لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر و، لە سەردەمێکەوە بۆ سەردەمێکی تر، گۆڕانیان بەرسەردا دێ. لەوانەیە لە وڵاتێکدا یا لە سەردەمێکدا ئەو مافانە بووبێتنە ھۆی مسۆگەربوونی باڵادەستیی خاوەنەکەیان، بەڵام، لە وڵاتێکی تردا یا لە سەردەمێکی تردا، نەجیبزادەبوون تەنھا شتێک بووبێ بۆ شانازیپێکردن.
لە باری مێژوویییەوە، ئەندامەتی لە کۆمەڵەی نەجیبزادەکاندا بە دەستی حکوومەتەوە بووە. حکوومەت یاسا و ڕێسای بۆ دیاری ئەکا و ئەندامەتیی ئەندامان پشتڕاست ئەکاتەوە. ئەمەیە کە کەرتی نەجیبزادە لە ئەوتر کەرتەکانی چینی سەرتری نەتەوە جیا ئەکاتەوە. بەڵام، لەگەڵ ئەوەشدا، نەجیبزادەیی خۆی لە خۆیدا بەدەگمەن توانیویە کۆمەڵەیەکی داخراو پێک بێنێ. بەدەستھێنانی دەسەڵات یان دارایی و سامانی زۆر، سەرکەوتن و خۆنواندن لە سوپا، یان لایەنگریی بنەماڵەی شایی، جاروبارە توانایییان بە خەڵکی ئاسایی داوە بۆ ئەوەی خۆیان ھەڵبکشێنە ناو ڕیزی نەجیبزادەکانەوە.
لەناو چینی نەجیبزادە پلەوپایەی جیاجیا بوونی ھەیە و گشت نەجیبزادەکان لە یەک ئاستدا نین. بۆ نموونە، لە ئەورووپا ئیمپراتۆرەکان و شاکان لە بانترین ئاستدان و، کۆنتەکان لە ناوەڕاستن، و بارۆنەکان لە خوارەوە.
پۆل:دەرەبەگایەتی پۆل:چینە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:نەجیبزادەیی پۆل:ئۆلیگارشی
١٦٥٩
ساڵی ١٦٥٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٥٩
پلان بی
ئەندامانی گرووپ
ئەو پلانەی کە بە پلانی بی ئەمریکا ناسراوە
زارا، ئەوینی شوان
زارا، ئەوینی شوان چێرۆکێکی دڵدارانەیە لە نووسینی موحەمەد قازی کە یەکم جاڕ لە ساڵی ١٩٤٣ لە لایەن پەخشانگەی ئەفشاری بە چاپ گەیشتووەتەوە. ئەم چیرۆکە لە ڕاستیدا ڕووی داوە و نووسەری کتێب بە چاوی خۆی دیتویەتی.
پوختە
قادر شوانی یەکێک لە گوندەکانی دەوروبەری شاری میاندواو کە گەرچی خۆی خاوەنی ژن (خاوەر) و منداڵە، بەڵام ئەوینداری کچێک دەبێت بە ناوی زارا و داوای لێ دەکات شووی پێ بکات. دڵیان زۆر بە یەکەوە دەبێت و ھەموو کات دوور لە چاوی خزم و ژنەکەی جێژوان دائەنێن. بەڵام ژیان بە دڵی ئەوان ناڕواتە پێش و لە چاڕەڕەشی ئەوان ڕۆژگاری بێ بەزەیی نەخۆشی گولی لەو سەردەمەدا پەرە ئەستێنێ و سێبەری ڕەشی خۆی ئەخاتە سەر ژیانی ئەوینداری زارا و قادر.
وەرگێڕان
ئەم ڕۆمانە، بە دەستی وەرگێڕەکانێک وەکوو محەممەد ڕەئووف مورادی، عەزیز گەردی، سوبحان ئەمینی و خالید عەبدوڵڵاھی وەرگێڕدراوە سەر شێوەزارەکانی کورمانجیی ناوین و گۆرانیی ناوین.
ھەروەھا تاھیر سەرحەدی و حەمید گوڵپەسەندی، پێکەوە وەریانگێراندووەتی سەر زمانی ئینگلیزی و لە ساڵی ٢٠٠٦ لە لایەن زانکۆی کوردستان لە سنە چاپیان کردوویەتی.
سەرچاوەکان
زارا عەشقی شوان وەرگێڕانی عەزیز گەردی-سلێمانی ٢٠٠٧
پۆل:ڕۆمانە ئێرانییەکان پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی فارسی پۆل:ڕۆمانەکان پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٩٠ پۆل:کتێبە فارسییەکان
قەزای دھۆک
قەزای دھۆک یەکێک لە قەزاکانی پارێزگای دھۆکە لە عێراق و ھەروەھا ناوەندی ئەم پارێزگایەیە. ناوەندی قەزاکە شاری دھۆکە. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە ٣٢٣٬٤٠٠ کەس بووە. قەزاکە لە سێ ناحیە پێکھاتووە:
سەرچاوەکان
پۆل:قەزاکانی پارێزگای دھۆک
مەزرە، سەقز
مەزرە (Mezre، ) دێیەکە لە ناوچەی سرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٩٦ کەس لە ٣٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
بڕیارنامەی ٢٣٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٣٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: باربادۆس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٣٣٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٦ پۆل:مێژووی باربادۆس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
فرانسوا ئوود دو مێزرێ
فرانسوا ئوود دو مێزرێ مێژووناس و مێژووناسی سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:مێژووناسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦١٠ پۆل:مردووانی ١٦٨٣
مەولەوی
سەید عەبدولڕەحیمی کوڕی سەعید تاوەگۆزی (١٨٠٦–١٨٨٢) ناسراو بە مەولەوی یان مەولەویی کورد شاعیری ناوداری کورد و سۆفیی تەریقەتی نەقشبەندی بوو کە بە شێوەزاری ھەورامی ھۆنڕاوەی داناوە و لە شیعری ئەوین و دڵداری دا زۆر بەناوبانگە. لە ھۆنڕاوەکانیدا خۆی بە مەعدووم ناساندووە.
ژیان
260px|وێنۆک|مەرقەی مەولەوی لە [[سەرشاتە سەر بەپارێزگای ھەڵەبجە، نزیک بە ڕووباری زمکان و سیروان]] لە ساڵی ١٨٠٦(١٢٢١ی کۆچی) لە گوندی سەرشاتەی سەرووی ناوچەی تاوگۆزی-بەشی عێراق لە دایک بووە. لە سەرەتادا لە حوجرەکەی باوکی لە دێی بێژاوە لە نزیکی ھەڵەبجە دەست دەکات بە خوێندن و دواتریش بۆ درێژە پێدان بە خوێندنەکەی ڕوو لە خوێندنگە بەناوبانگەکانی ناوچەی ئەردەڵان و بابان دەکات. مەولەوی بەشی زۆری تەمەنی بە ھەژاری بەسەربردووە، ئەو کاتەی لە سەرەتای خوێندندا بووە باوکی مردووە، ناچار بۆ بەخێوکردنی خوشک و براکانی وازی لە خوێندن ھێناوە بۆ ماوەیەک و پاشان گەڕاوەتەوە سەر خوێندنەکەی. لە سلێمانی لای مەلا عەبدولڕەحمانی نۆدشیدا کەموفتی سلێمانی و مامۆستای مزگەوتی مەڵکەندی بووە خوێندنی تەواو کردووە و ئیجازەی دەرس وتنەوەی وەرگرتووە. دیسان گەڕاوەتەوە بۆ گوندەکانی دەوروبەری ھەڵەبجە و دواتریش لە سەرشاتە خۆی بە مەلایەتی و نووسینەوە خەریک کردووە. عەنبەرخاتوونی ھاوسەری حەوت ساڵ بەر لە خۆی مردووە. ئەمەش کارەساتێکی گەورە بووە و کاریگەری زۆری کردووەتە سەر شێعرەکانی مەولەوی. مەولەوی لە دوا ساڵەکانی ژیانیدا کوێر بووە و ئەمەش کاری زۆر کردووەتە سەر دەروونی و لە چەند پارچە شێعردا دەردەکەوێت. ھەروەھا کارەساتێکی دیکەش کە بەسەر مەولەویدا ھاتووە، سووتانی کتێبخانەکەی بووە و گومانیش لەوەدا نییە کە بەشێک لە کار و بەرھەمەکانی تێیدا سووتاوە. مەولەوی لە ساڵی ١٨٨٢(١٣٠٠ کۆچی) کۆچی دوایی ئەکا و لە گۆڕستانی ئەسحابە لە سەرشاتەی سەروو نێژراوە.
مەولەوی زاتێکی قسەخۆش و نوکتەباز بووە. جارێکیان میوانی دۆستێکی دەبێ لە پاوە، تا لەوێ دەبێ خواردنێکی خۆشی دەرخوارد نادا. کە ماڵاوایی لێ ئەکا و ئەگەرێتەوە دۆستەکەی تا ملەی کەڵیان-کە شوێنێکە لە نزیکی پاوە-رەوانەی ئەکا. لەویا پێی دەڵێ:بێ قەزابی پەلەت کرد و زوو تەشریفت برد… من بە تایبەتی کاوڕێکم ھەڵ گرتبوو ئەمشەو بۆتی سەڕبرم و بیکەین بە کەباب و پێکەوە بیخۆین و ڕای بوێرین… مەولەویش لە وەراما دەڵێ:مادەم وابێ وەڵڵا دڵت نایەشێنم و لەگەڵت دەگەڕێمەوە تا کەبابەکە بخۆین… و دەگەڕێتەوە. کابراش ناچار کاوڕەکە سەرئەبڕێ و بۆی دەبرژێنێ.
مەولەوی لەگەڵ ھەرجۆرە خەڵکێکا بە گوێرەی عەقڵی ئەوانە جووڵاوەتەوە. جارێکیان لە مزگەوتی شێخ عەبدۆلقادری موھاجر لە سلێمانی خەریک دەبێ خۆی ئامادە ئەکا بۆ نوێژی مەغریب فەرەنجی یەکی درێژی لەبەرا دەبێ، کابرایەک بانگی ئەکا:کورە کابرا فەرەنجی یەکەت نوێژی پێ و نییە فڕێی دە، ئەویش گورج فڕێی ئەداو نوێژ دادەبەستێ... کە لە نوێژ دەبنەوە یەکێک لێی دەپرسێ ئەوە لە ڕاستی دا فەرەنجی یەکەت نوێژی پێوە نەبوو وا فڕێت دا؟ مەولەوی دەڵێ: نەوەڵڵا پاک و نوێژی بوو، بەڵام تا من کابرام حاڵی ئەکرد کە نوێژی یە، نەک جەماعەتی مەغریب بەڵکوو ھی عیشایشم ئەچوو… وتم چاتر ئەوە فڕێی دەم و لە کورتی بی بڕمەوە.
ھۆنراوەکان
مەولەوی چەند ساڵێکی بەر لە مردنی بە پەرێشانی و بەدحاڵی گوزەراندووە. ئەم کارەسات و ڕووداوە ناخۆشانە بوونەتە ھەوێنی چەند شیعرێکی بەرز و نایاب، لە چەند پارچە شیعرێکیدا بەڕوونی کاریگەری ئەم کارەساتانە دەبینرێ کە چۆن دڵ و دەروونی مەولەوی پڕ بووە لە خەم و ناڵەی ژان و پەژارە و بێکەسی. بەشێکی زۆری شیعرەکانی مەولەوی بۆ لاواندنەوە و شێوەن تەرخانکراون و شیعری شیوەن پانتایییەکی فراوانیان لە دیوانەکەیدا گرتووە، یەکەمین شاعیری کوردە کە زۆرترین قەسیدەی شیوەنی بۆ لەدەستچوونی ئازیز و خۆشەویستان و نزیکانی خۆی ھۆنیوەتەوە، لە نێو ئەو شیعرانەدا ٧ قەسیدەیان بۆ شیوەنی عەنبەرخاتوونی ھاوسەری تەرخانکراون، شیوەنەکانی بۆ عەنبەر خاتوون لە ڕووی ئەدەبییەوە زۆر بەرزترن لەو شیوەنانەی بۆ کەسانی دیکەی نوسیون، چونکە سۆز ڕاستەقینەترە. ئەمەش ئەوەدەگەیەنێت مردنی عەنبەر خاتوون گەورەترین کۆستبووە بۆ مەولەوی، پیری و کوێری و زەلیلی بەقەد مردنی خاتوونی ئازیزی دڵگران و پەریشانیان نەکردووە. لە قەسیدەیەکی بەرز و جوانیدا بەم شێوەیە ئەو خاتوونەی ڵاواندووەتەوە:
واتە: بەیانی حاڵی پەشێوی جەستەم بەم قەڵەمە شکاوە ناکرێ، بەڵام ئەسرینی دیدەم سێڵاوی کردووە و کۆێر بووم، ناچار پەنام بردووەتە بەر قەڵەم بۆ ئەوەی دەستگیرمبێت و لەڕێی ئەوەوە خەمی خۆم بەیانبکەم.
لە قەسیدەیەکی تردا بەم شێوەیە بەشیوەن خۆی پێشکەشی عەنبەر خاتوون کردووە:
واتە: «ئەمساڵ نەوبەھار ھەروەک پایزی سارد پەڕەی گوڵی باخی مەعدوومی خەزانپێکرد و لەگەڵ خۆیدا بردی بۆھەرد، ئەشێ بەختی من مەیل وئەنگێزەی پێچەوانەبێت ئەگینا چ کەسێ بینیویەتی بەھار گوڵ ھەڵوەرێنێ؟.»
لە قسیدەیەکی تریشدا، بەسۆزێکی بەرز و ئەندێشەیەکی قووڵەوە عەنبەر خاتوونی لەگۆڕدا لاواندووەتەوە و فەرموویەتی:
واتە: «ئەگەرچی حەسرەت و دەردی جودایت دەمسوتێنێ، بەڵام بڵێسەی یادی تەنیات لەگۆڕدا بەژانترە، ئازیزم بەمەرگت سوێندبێ منیش لەسەر ڕۆیشتنم، ئەمڕۆبێ، یان سبەی ماڵاوایی لەدنیادەکەم و دێمەلات، گۆرانیبێژ تۆ مەقامی مەرگ بخوێنە چونکە دەردی من بێچارەیە، مەیگێڕ دە تۆیش لوتفێ بکەو جامێ شەرابی مەرگم بدەرێ، چونکە یار چاوەڕوانمە بۆلای بچم.»
مەولەوی ئەم قەسیدەشی لە لاواندنەوەی عەنبەر خاتوونی خێزانیا وتووە کە وا دیارە لە مانگی موحەڕڕەم دا مردووە:
واتە: «وا دیسان قەڕەباڵغی سەنگ کوتانی ڕۆژی عاشوورا پەیدا بووەوە و مانگی موحەڕڕەم ھات، و من مەحرەمەکەی خۆم لە کیس چوو کە خێزانمە. عەنبەرخاتوون لە دەشتی چۆڵی شاری فەوتاوی و نەبوونی دا داماوە، منیش ئەوەندەی کەربەلا، لە ڕۆژی کوشتنی حەزرەتی حوسەین دا، خەم خەفەتی تیایە.»
مەولەوی پاش لەدەستدانی عەنبەرخاتوون و حەوت ساڵ بەرلە مردنی ھەردوو چاوی کوێر بوونە. بەبۆنەی لەدەستدانی سۆمای چاوانییەوە ئەم شیعرەی وتووە:
لەپاڵ ئەم ھەموو ئەشک وژانەوە پیریش یەخەی پێگرتووە، لەپارچە شیعرێکی دیوانەکەدا لەدەست پیری ناڵەی لێبەرزبووەتەوە و بەم جۆرە سکاڵای خۆی کردووە:
واتە: کاکی گۆرانیبێژ وەرە بەدەم دڵگرانیمەوە، چونکە پیری ھاتووە بە پپیریمەوە و پێشوازیم لێدەکات.
تافی لاوی و جوانیم ئاوابو و پیری ھات و پاش پیریش مەرگە و نۆبەی چاولێکنانە، بەڵام ئێست اوەختی ئەوەیە تۆبە بکەم و بەشکم خودای مییەرەبان بمبەخشێ.
مەولەوی لەپارچە شیعرێکی تردا سەرزەنشتی خۆی کردووە، گوایا ھەرچەند لە مەرگ نزیک بووەتەوە چاکەی کەمە، وتوویەتی:
پشتم چەمیوە و ئەمەش ھەوڵی ئەوەم ئەداتێ دانەوم و لەتووڵی دەروازەی بچووکی ھەستییەوە بپەڕێمەوە بۆ جیھانی دوایی، ئەم شاعیرە پایە بەرزەی گەلەکەمان ساڵەکانی کۆتایی ژیانی بەم ھەموو خەم و پەژارانەوە تێپەڕاندووە، مەرگی عەنبەر خاتوون و لەدەستدانی بینایی و ئازاری پیری، ئاشکرایە کوێربونیشی ھۆکاریک بووە بۆ مردنی، چونکە لەو سەرووبەندەدا بۆسەرەخۆشی لەئاشنایەکی ڕۆیشتووە بۆ گوندی پریس، لەگەڕانەوەدا کە لە گوندی ھانە سوورە نزیکبووەتەوە بە جڵەوگیری وڵاخەکەی وتووە: من چاوم نابینێ بەڵام دارتوویەک لەسەر ڕێگەماندایە لقێکی ڵاری ھەیە و ڕێگەکەی گرتووە، کە گەیشتینە ئەو شوێنە پێم بڵێ باسەردانەوێنم، قەدەری خودا وابووە ھاورێکەی لەبیری چووە ئگاداریبکاتەوە، سنگی داوییەتی بەدارەکەدا و بەپشتا لەسەر وڵاخەکەی کەوتووەتەخوارەوە وپشتی شکاوە. وێنۆک|دوێنەی دەستنووسێکی عەقیدەی مەرزییەی مەولەوی کە لە ئەرشیڤی کۆمیتەی کەلەپووری ڤەژین وەرگیراوە و دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨٦٤
چاپەکانی دیوانی مەولەوی
٭ دیوانی مەولەوی - ساغ کردنەوەی مامۆستا حەمەعەلی قەرەداغی- لە دوو بەرگ‌دا
١٦٦٠
ساڵی ١٦٦٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٦٠
ساردکەرەوەی موگناتیسی
موادی پیرۆکارەبایی و ماگنیتۆکالۆریک کاتێك پلەی گەرمیەکانیان گۆڕانی بەسەر دادێت، دەتوانن ڤۆكتیە و بواری موگناتیسی دروست بکەن. پێچەوانەکەشی ڕاستە، بەواتایەکی تر کاتێک ڤۆڵتیەیەکی گۆڕاو بخرێتە سەر ماددەیەکی پیرۆکارەبایی یا بورێکی موگناتیسی گۆڕاو دەخرێتە سەر ماددەیەکی ماگنیتۆ کالۆریک، پلەی گەرمیەکەیان دەگۆڕێت کە ئەم تایبەتمەندیە دەشێ سودی لێببینرێ بۆ دروست کردنی هەستیارەکان و کەل و پەلی کارەبایی تایبەت.
مێژوو
ئەم دیاردەیە یەکەم جار لە ساڵی ١٩١٧ز لە لایەن پیروەیس و ئاگۆست پیکارە وە بینرا و دواتر بنەماکانی لە لایەن هەردوو زانی فیزیایی، پیتەر دیبای و ویلیام جیوک لە ساڵی ۱۹۲۷، بەرەوپێش برا.
سەرچاوەکان
پۆل:تەکنۆلۆژییەکانی ساردکردنەوە پۆل:زانستی ماددە پۆل:میکانیکی ئاماری
بووبانە
بووبانە (Bûbane، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٩ کەس لە ١٥٠ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
محەللەبی
300px|وێنۆک|محەللەبی محەللەبی جۆرێک شلەخواردنێکە کە لە ئاردەبرنج، شیر و شەکر بەرھەم دەھێنرێت. سەرچاوکەی محەللەبی لە ڕۆژاوای ئاسیایە و لە ھەموو وڵاتەکانی ناوچەکە بابە.
محەللەبی لە باری ماکە لەبەرگرەکانی وێکچۆنێکی زۆری ھەیە بە دێسێرێکی دیکە کە لە چێشتی کوردی شۆتینە ناودەنرێت و سەرچاوکەی نیمچەدوورگەی ھیندە.
سەرچاوەکان
پۆل:چێشتی جەزائیری پۆل:چێشتی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:چێشتی عەرەبستانی سعوودی پۆل:چێشتی قوبرسی پۆل:چێشتی لوبنانی پۆل:چێشتی یۆنانی پۆل:چێشتی کوردی پۆل:چێشتی فەلەستینی پۆل:چێشتی ئیسرائیلی پۆل:چێشتی عێراقی پۆل:چێشتی تورکی پۆل:چێشتی عەرەبی پۆل:چێشتی سووریا پۆل:چێشتی ئوردنی پۆل:چێشتی یەھوودیی سفاردی پۆل:دێسێرە کوردییەکان پۆل:دێسێرە ئیسرائیلییەکان پۆل:دێسێرە عەرەبییەکان پۆل:خواردنەکان بەشیر
دیدار حامد
وێنۆک|دیدار حامد دیدار حامد یاریزانێکی تۆپی پێی کوردە، کە وەک گۆڵپارێز یاریی کردووە. لە ئێستادا ڕاھێنەری گۆڵچییەکانی یانەی وەرزشیی ھەولێرە.
دیدار لە خولی نایابی عێراق، یاریی بۆ یانەکانی ھەولێر و زاخۆ کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥ پۆل:زیندووان
جیسوو
کیم جی سو (بە کۆری: 김지수؛ لەدایکبووی ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥)، بە ناوە ھونەرییەکەی بە جیسوو ناسراوە، گۆرانیبێژ و ئەکتەری کۆریای باشوورە. یەکەم جار وەک ئەندامی گروپی کچانی بڵاکپینک دەرکەوت کە لەلایەن کۆمپانیای وای جی ئینتەرتەینمەنت پێکھێنراوە، لە مانگی ئابی ٢٠١٦.
سەلەمەندەر
سەلەمەندەر خشۆکێکی گۆشتخۆرە و سەر بە گرووپی بۆقە وشکاوەکییەکانە، بەڵام زیاتر وەک خشۆک دیارە. تەمەنیان دەگاتە زیاتر لە ٢٠ ساڵ و، درێژی باڵایان دەگاتە نزیکەی ٢٣ سانتیمەتر. وێنۆک|سەلەمەندەر لە دارستانە گەورەکان لە ڕۆژھەڵاتی کەنەداوە بە درێژایی ڕۆژھەڵاتی و ناوەڕاستی ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەن. ئەم سەلەماندەرانە نزیکەی ھەموو ژیانی خۆیان بە شاراوەی لەژێر بەردی دارستانی تر بەسەر دەبەن. سەلەمەندەرکان لە دارستان و ناوچە شاخاوییەکان ھەن بەڵام بە زۆری لە دارستانە تەڕ و نزمەکان لە نزیک لافاوەکان ھەن.
جیسوو
ژیاننامە
کیم جی سو لە ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥ لەدایکبووە. لە گونپۆ لە پارێزگای جیۆنگی لە کۆریای باشوور لەدایک بووە. خوشک و برایەکی گەورەی هەیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥ پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١ەم لە کۆریای باشوور پۆل:گۆرانیبێژەکانی کەی-پۆپ پۆل:کچە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمە مۆدێلەکانی کۆریای باشوورپۆل:خانمە گۆرانیبێژە پۆپەکانی کۆریای باشوور پۆل:ژنە پێشکەشکارەکانی تەلەڤیزیۆن لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرەکانی کۆریای باشوور پۆل:ھونەرمەندەکانی چێژبەخشی وای جی پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرە-پۆپەکان پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی پێشکەشکردنی ھونەرەکانی سێئول
سەلەمەندەر
خواردنی سەلەمەندەرەکان ئەمانەن: کرم و مێروو و جاڵجالۆکە و میلپێد گووڕیان دەگاتە ٤٢کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا. نزیکن لە ھەڕەشەی لە ناوچوون.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاژەڵەکان
نوفلۆ دی چاڤێس
نوفلۆ دی چاڤێس یان نوفلۆ دی چاوێز (١٥١٨–١٥٦٨) کۆنکیستادۆرێکی ئیسپانی بوو. ئەو بە دامەزراندنی شاری سانتا کروز دی لا سیێرا لە (کە ئەمڕۆیە) بۆلیڤیا ناسراوە.
سەرەتای ژیان
نوفلۆ دی چاڤێس لە گوندی بچووکی ئیسپانیا بەناوی سانتا کروز دی لا سیێرا ("خاچی پیرۆزی شاخەکان") لەدایکبووە و گەورە بووە، کە نزیکەی ١٢ کم لە باشووری تروخیلۆ لە ناوچەی ئێکستریمادورا لە ئیسپانیا دوورە. برایەکی گەورەی دیێگۆی ھەبوو.
سەربازی
وێنۆک|ڕاست|مۆنۆمێنتی نوفلۆ دی چاڤێز لە شاری سانتا کروز لە ئیسپانیا نوفلۆ دی چاڤێس پەیوەندی بە سەربازییەوە کرد و وەک کۆنکیستادۆرێک چووە ئەمریکای باشوور. لە ساڵی ١٥٤٤ لە ئاسونسیۆن (لە پاراگوای ئەمڕۆ) بەشداری لە ڕاپەڕینی دژی حاکمی ئیسپانیا ئەلڤار نونێز کابێزا دی ڤاکا کرد. یارمەتی دۆمینگۆ مارتینێز دی ئیرالای دا وەک پارێزگار، و گەشتێکی بۆ چارکاس (لە ئێستادا سووکرێ) ئامادە کرد. لە ساڵی ١٥٥٧ پلانی دانا بۆ داگیرکردنی زەوییەکانی جارایێس، و گەیشتە ویلایەتی فیدراڵی ئەمڕۆی بەڕازیل بە ناوی ماتۆ گرۆسۆ، لەوێ بیری کردەوە کە کانگای زێڕ دەدۆزێتەوە.
لە ساڵی ١٥٦١ لەگەڵ کۆمەڵێک دانیشتوو ڕوویان لە باشووری حەوزی ئەمازۆن کردووە، لەوێ شارۆچکەی سانتا کروز دی لا سیێرایان دامەزراند و ناوی زێدی خۆی لە ئیسپانیا دانا. نوفلۆ دی چاڤێس لەگەڵ خێزانەکەی لە شارۆچکە نوێیەکەی نیشتەجێ بوون، یەکەم ئەورووپی بوو کە بزن و مەڕی بە ناوچەکە ناساند. لەوێ لە ململانێیەکدا لەگەڵ خەڵکی ڕەسەنی ئیتاتین لە ساڵی ١٥٦٨ کوژرا، چەند ساڵێک دواتر شارۆچکەکە گواسترایەوە بۆ پێگەیەکی نوێ کە ٢٢٠ کم زیاتر لە ڕۆژاوا دوورە بەھۆی بەردەوامی ململانێکان لەگەڵ خەڵکی ڕەسەن.
میراتەکەی
ئەمڕۆ پارێزگای نوفلۆ دی چاوێز لە بەشی سانتا کروز لە بۆلیڤیا وەک ڕێزێک بۆ ئەو ناوی لێنراوە. لە مۆری پۆستەی ساڵی ١٩٦١ی ئیسپانی و ساڵی ١٩٧٠ی بۆلیڤیادا ھاتووە.
ئەلشیفا (کتێب)
ئەلشیفا لە ناساندنی مافەکانی پێغەمبەری مستەفا کتێبێکە دەربارەی شەمائیلی پێغەمبەر محەممەد لەلایەن قازی عیاز نوسراوە، بەیەکێک لە باشترین کتێبەکان دادەندرێت لە ناساندنی پێغەمبەر، زانایان گوتویانە: ئەگەر شیفا نەبووایە ئەوا پێغەمبەر نەدەناسرا، کتێبەکە لەچوار بەش پێکھاتووە.
تاجیلۆکە
تاجیلۆکە، تاژیلە ، بالووکە، کوولەحاجی، دۆریش، مەھینکا ، کۆشکار (بە ئینگلیسی: Mantis و بە فارسی: آخوندک) ناوی کۆمەڵێک مێرووە لە تۆرەمەی تاجیلۆکان (Mantodea).
تاژیلە مێروویەکە ئاماڵ سەوز، کوللەئاسا، باریک و درێژ و پێ درێژ، سەرزل و جووتباڵ، لە کاتی ئۆقرە گرتندا لاقەکانی دەھێنێتە بەرەوە وەک بڵەی خەریکی دوعا و نزا کردن بێ، بەم بۆنەوە لە زۆربەی زمانەکانی دنیا، ناوێکی ئایینییان لێناوە؛ لە زمانەکانی ڕۆژاوادا بە Mantis، Mantodea یا شتی وا ناوی دەبەن؛  Mantis وشەیەکی یۆنانییە بە مانای پێغەمبەر. لە زمانی کوردیشدا وشەی کولەحاجی بۆ ئەم مەبەستە دەگەڕێتەوە.
تاژیلەی مێ بەوە بەناوبانگە کە دوای جووت بوون، ھاوسەرەکەی خۆی دەخوا. ئەم مێرووە بۆ ماوەیەکی زۆر دەتوانێ بەبێ ئاو و خۆراک ھەڵکا. بڕێکیان دەتوانن سەریان ١٨٠ پلەک بسووڕێنن. زۆرتر لر سەر لق وپۆی دارەکان دەژی و بۆ فریودانی نێچیرەکانی، خۆی وەک لقێک لە دارەکە لێ دەکا. ھەرکات مێشێک بەلایدا بێ، بە دەست دەیگرێ و دەیخوا.
ناوەکانی تر
لە زمانی کوردیدا ئەمانەشی پێ دەڵێن:
تاژیلۆکە، حوشترخوا، بالوک، ئەسپی ئەحمەد ڕاوکەرە، تانجی پێغەمبەر
ئەحراری شام
بزووتنەوەی ئەحرار شامی ئیسلامی، بزووتنەوەیەکی جیھادی سوریە کە لەسەرەتای شەڕی ناوخۆیی سووریاوە دژی بەشار ئەسەد شەڕ دەکەن، بزووتنەوەی ئەحرار شام لە ئەنجامی یەکگرتنی ھەر یەک لە کەتیبەکانی ئەحرار شام و بزووتنەوەی فەجری ئیسلامی و کۆمەڵەی تەلیعەی ئیسلامی و کەتیبەی جەنگاوەرانی ئیمان پێکھاتوە و دواتر بۆتە لایەنێکی سەرەکی لە پێکھاتنی بەرەی ئیسلامی سووریا. بزووتنەوەی ئەحرار شام زیاتر لە دوای دەستبەسەردا گرتنی فرۆکەخانەی تەفتەناز و فرۆکەخانەی جەراحی سەربازی ناوی دەرکەوت وچەقی قورسایی ھێزەکانی لە ناوچەی حەلەب و پارێزگای ئیدلیب و پارێزگای حەمایە دەیان کەتیبەی لە شارەکانی سووریادا ھەیە و رۆڵی سەرەکی گێراوە لە ئازادکرنی زۆربەی ناوچە ئازادکراوەکانی سووریا.
پەراوێز
پۆل:ڕێکخراوە جیھادییەکان
میاندواو
جوگرافیا
میاندواو لە رۆژهەڵاتەوە بە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات پاڵی داوە، لە باشووری پارێزگای ورمێ هەڵکەوتووە و لەگەڵ شارستانەکانی تیکاب، ساینقەڵا، بۆکان، مەهاباد سنووری هاوبەشی هەیە.
میاندواو لای کوردان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
مەلا باقری بالک
مەلا باقری بالک لە زانایانی ئایینیی ناسراوی کوردستانە کە بە ناوی مودەڕڕیسی کوردستانیش ناوی لێ‌دەبرێت.
بەرھەمەکان
مامۆستا باقر گەلێک نووسراوەی عەرەبی و فارسی و کوردیی لێ بە جێ ماوە کە بە زۆری لە بواری فیقھ و کەلامدان.
چەن نموونە لە بەرھەمەکانی:
سەری ساڵ
250px|وێنۆک|یارییە ئاگرینەکان لە [[بانکۆک، تایلەند ٢٠١٩]] سەری ساڵ یان شەوی سەری ساڵ لە ڕۆژژمێری زایینیدا، دوایین شەوی ساڵە کە دەکەوێتە ڕێکەوتی ٣١ی کانوونی یەکەم. لە زۆر وڵات، لە ئێوارەی ئەم شەوە خەڵک کۆدەبنەوە و ئاھەنگ ساز دەکەن. لە ناوەندی زۆرێک لە شارەکان یارییە ئاگرینەکان دەتەقێنرێن و خەڵک تا کاتژمێر ١٢ی شەو چاوەڕێ دەبن بۆ بینینی نوێبوونەوەی ساڵ.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئاھەنگەکانی سەری ساڵ پۆل:پشووەکان پۆل:ڕۆژانی پشوو
نۆبۆرو سوگیمورا
نۆبۆرو سوگیمورا (بە ئینگلیزی: Noboru Sugimura؛ بە ژاپۆنی: 杉村 升)، لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٤٨ لەدایکبووە و لە ٢٤ شوباتی ٢٠٠٥ مردووە. نووسەری یاریی ڤیدۆیی و فیلمی تەلەڤیزیۆن. ناسراوە بەهۆی کارەکانی لەسەر زنجیرەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ، مێتاڵ هیرۆ، سوپەر سێنتای وە ئۆنیموشا.
١٦٦١
ساڵی ١٦٦١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٦١
بڕیارنامەی ٢٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٣١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٣٣٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٦
مالوجە
مالوجە شارەدێیەکە، کەوتووەتە گوندەواری مالوجە، ناوچەی دڵوەران، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران. ئەم شارەدێیە ناوەندی گوندەواری مالوجەیە.
بەروبوومی کشتوکاڵ
ھەبوونی زەوی کشتوکاڵی بەراو و دێمی بەپیت و بوونی ئاوی زۆری سەرزەوی و ژێر زەوی و ئاوھەوای کوێستانی و دابارینی بارانی گونجاو ساڵانە، ئەمانە ھەمووی ھۆکارن بۆ ئەوەی کە بەرووبوومێکی باش بەرھەم بێت لە گەنم و جۆ و نۆک و نیسک و ماش و پەتاتە و تووتن و ھتد لەم شارەدێیەدا.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
زمانی کۆسا
زمانی کۆسا یان خۆسا (Xhosa) یەکێک لە زمانە فەرمییەکانی وڵاتی ئەفریقای باشوورە و بە ئەلفوبێی لاتینی دەنووسرێت.
١٦٦٢
ساڵی ١٦٦٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٦٢
گەرمکی تەقتەق
گەرمکی تەقتەق یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی تەقتەق لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
دانیشتوان
بە پێی سەرژمێری ناوخۆیی ناحیەی تەقتەق، لە ساڵی ٢٠١٣دا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە پێکھاتووە لە (٤٥) کەس و (١٢) خێزان. - [ ]
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
ئانتوان ئارنۆ
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٦١٢ پۆل:مردووانی ١٦٩٤
بێشاسپ
بێشاسپ (Bêşasp، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٣ کەس لە ٣٤٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ئاوی دەریا
ئاوی دەریا ئاوێکە لە دەریاو زەریاکانی جیھاندا ھەیە و پلەی سوێرییەکەی نزیکەی ٣٬٥٪ دەبێت بە تێکڕایی (٣٥ g/L یان ٥٩٩ میلی-میولەر) واتە ھەر کیلۆیەک ئاوی دەریا (نزیکەی یەک لیتر بە قەبارە) ٣٥ گرام (١. ٢ ئۆنس) خوێی ھەڵوەشاوەیە (بە زۆری یۆنی سۆدیۆم (نا +) و Cl - کللۆراید ی تێدایە. چڕی ئاوی دەریا لە ڕووی زەریاوە بە تێکڕایی ١٠٢٥ گ/ ملیم لە ئاوی سازگار و ئاوی پاک بەرزترە (چڕی = 1 g / ml لە ٤ ° C (39 ° F)) چونکە خوێیە ھەڵوەشاوەکان بە بێ ئەوەی قەبارەی ئاوەکە بە شێوەیەکی بەرچاو بگۆڕێت زیاد دەکات. خاڵی بەستن لە ئاوی دەریا دادەبەزێت بە زیادکردنی ڕێژەی خوێی تواوەی لەناودا، ئاوی ئاسایی شلەی دەریا لە - ٢ ° C (28 ° F) دا دەبەستێتەوە. ساردترین ئاوی دەریایی (لە حاڵەتی شلەییدا) کە تا ئێستا تۆمار کراوە، لە ساڵی ٢٠١٠ دا، کە ئێستا لەژێر بارستەی سەھۆڵێکی ناوچەی جەمسەریی، بە پلەی گەرمیی - ٢. ٦ ° C (27. 3 ° F) بووە. کۆی گشتی ئاوی دەریا سنووردارە بە مەودای نێوان ٧٫٥ بۆ ٨٫٤، لەگەڵ تێکڕای خێرایی دەنگی نزیکەی ١٥٠٠ مەتر لە چرکەیەکدا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی خاوێنکردنیان پێویستە پۆل:ئاوی شل
جەوشەن
جەوشەن (Cewşen، ) دێیەکە لە ناوچەی سرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٤٩ کەس لە ٥٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
دایدرۆجێسترۆن
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە دایدرۆجێسترۆن بەتەنھا و لەژێر ناوی بازرگانی دوفاستۆن، دایدرۆبوون، فیمۆستۆن (وەکوو چارەسەرێکی ھۆرمۆنی وەستانی دووگیانی) دەرمانێکی پرۆجستینە کە بۆ حالەتی جیاواز بەکاردێت. لە ڕێگەی دەمەوە وەردەگیرێت
سەرچاوەکان
پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:پڕێگنانێکان
١٦٦٣
ساڵی ١٦٦٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٦٣
ڕیشمۆن بۆنشرۆ
ریشمۆن بۆنشرۆ شانۆنووسی سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦١٢ پۆل:مردووانی ?
بڕیارنامەی ٢٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پرسیار سەبارەت بە بارودۆخی ڕۆدیسیای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٣٤٠‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٤ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕۆدیسیا
١٦٦٤
ساڵی ١٦٦٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٦٤
سپەیس ئێکس
مێژوو
وێنۆک| وێنەیەکی کارمەندانی سپەیس ئێکس لەگەڵ کەپسولی [[سپەیس ئێکس دراگۆن لە ھاوسۆرنی (کالیفۆرنیا) لە شووباتی ٢٠١٥]] لە ٢٠٠١، مەسک بیرۆکەی مێرگی مەریخی بە مێشکدا ھات، کە پڕۆژەیەک بوو بۆ درووستکردنی خانوێکی شووشەیی بچووکی تاقیکاری لەسەر بارام(مەریخ)، کە ڕووەکی تێدا بچێندرێ لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠١ مەسک و جیم کانتڕێل و ئادیۆ ڕێسی چوونە مۆسکۆ بۆ کڕینی ڕۆکێتێکی نۆژەنکراوی جۆری (Dnepr-1) کە دەیتوانی ئەو بارەی لە خەیاڵی مەسکدا بوو بنێرێتە بۆشایی ئاسمان. لە مۆسکۆ لەگەڵ چەند کۆمپانیایەک کۆبوونەوە بەڵام بە پێی قسەی جیم کانتڕێل، ڕووسەکان مەسکیان بە ناشارەزا دەبینی و لەگەڵ بەڕێوبەری دیزاینی کۆمپانیایەک چەند جارێک تووشی ناکۆکی ھاتن، لەبەر ئەوە گرووپەکە گەڕانەوە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە دەست بەتاڵی. لە شوباتی ٢٠٠٢ گرووپەکە دووبارە گەڕانەوە ڕووسیا، ئەمجارە Kosmotras مووشەکێکی بە ٨ ملیۆن دۆلا بۆ پێشکەشکردن، بەڵام، بەڵام مەسک نرخەکەی زۆر پێ گران بوو. لەبەر ئەوەش مەسک لە کۆبوونەوەکە چووە دەرەوە. لە ڕێگەی گەڕانەوەیان، مەسک بۆی دەرکەوت کە دەتوانێ کۆمپانیایەک دابمەزرێنێت کە بتوانێت ئەو ڕۆکێتانەی کە پێویستییەتی بە نرخێکی ھەرزان درووست بکات. مەسک نرخی ماددە خاوەکانی درووستکردنی ڕۆکێتی لێکدایەوە و کردییە %٣ نرخی ڕۆکێت لەو کاتەدا. لە حوزەیرانی ٢٠٠٢ بە ١٠٠ ملیۆن دۆلاری سامانەکەی مەسک (سپەیس ئیکسپلۆرەیشن تێکنۆلۆجیس) یان (سپەیس ئێکسی) دامەزراند، سپەیس ئێکس خێزانی ڕۆکێتەکانی فالکۆن و کەشتییەکانی دڕاگۆنی دەستپێکرد، لە ئەیلوولی ٢٠٠٩ فالکۆن ١ی سپەیس ئێکس، بووە یەکەم ڕۆکێتی کۆمپانیایەکی کەرتی تایبەت کە مانگی دەستکرد بگوازێتەوە بۆ خولگەی زەوی. وە لە ٢٥ی گوڵانی ٢٠١٢، کەشتی ئاسمانی دڕاگۆن لەگەڵ وێستگەی بۆشایی نێودەوڵەتی لەنگەری گرت. ئەوەش لۆ یەکەمجار بوو کە کەشتییەکی ئاسمانیی کۆمپانیایەکی کەرتی تایبەت لەگەڵ وێستگەی بۆشایی دا لەنگەر بگرێت.
هەروەها یەکەمین بارەگایی فەرمی کۆمپانیای دامەزراند لە شاری ئێل سگوندۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا، ڕێژەی کارمەندانی کۆمپانیا ١٥٠ کارمەند بوو لە ئەیلوولی ٢٠٠٥ دواتر بووە ٨٠٠٠ کارمەند لە ئایاری ٢٠٢٠، هەروەها بەڕێوبەری پرۆسەکان (جوین شۆتوێڵ) ڕایگەیاند کە ئەو سەرسامە و پێشبینی نەدەکرد کە کۆمپانیا بگاتە ئەو ئاستەی کە گەشە بە پڕۆژەی ستارلینک بدات کە تایبەتە بە ئەنتەرنێت، لە وەڵامی ئەوەی کۆمپانیای سەپیس ئێکس بۆچی بەردەوام ئەمریکیەکان بەکرێدەگرێت لە ساڵی ٢٠١٦ ئیلۆن مەسک لە کۆنگرەی نێودەوڵەتی بۆ گەڕانی بۆشایی ڕوونیکردەوە کە حکومەتی ئەمریکا تەکنەلۆجیای مووشەکی ڕێکدەخا لە ژێر ناونیشانی (تەکنەلۆژیای چەکی پێشکەوتوو) کە وا لە دامەزراوە نا ئەمریکیەکان دەکات ئەرکەکەیان لەسەر قوڕس بێت ئێمە نەتوانین هاوبەشیان پێبکەین.
کۆمپانیای سپەیس ئێکس هەستا بە ئەنجامدانی زیاتر لە ١٠٠ کردەوەی ناردن هەتاوەکوو ساڵی ٢٠١٨ کە تێچووی نزیکەی ١٢ ملیار دۆلاری ئەمریکی بوو ، لە ناویان ڕێکەوتنی تایبەت و ڕێکەوتنی حکومیشی تێدا هەبوو، لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٣ میدیاکان لێدوانەکانی ئیلۆن مەسکیان دەگواستەوە دەربارەی زیاتر بوونی پێشبڕکێی توانای ڕکابەری دەربارەی ناردنە بۆشاییەکان لە نێوان کۆمپانیای سپەیس ئێکس و ڕکابەرەکانی دەربارەی بە بازاڕکردنی مانگی دەستکردی پەیوەندییەکان ڕکابەرەکانی هەر یەک لە کۆمپانیای ئاریان سپەیس و یوونایتێد لۆنچ ئەیلیانس و ڕاژە نێونەتەوەیییەکانی پڕتاو بوون بەڵام مەسک دووبارە ڕایگەیاند کە زیادبوونی پێشبڕکێکە دەبێتە شتێکی باش بۆ داهاتووی بۆشایی، وێنۆک| ڤیدیۆی یەکەم ساتی هەڵدانی فاڵکۆن٩ لە ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٠ سپەیس ئێکس بە سەرکەوتووی توانی دوو لە کەشتیوانانی ناسا دۆگلاس ھێرلی و بۆب بێنکن بگەیەنێتە وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی لە ناو مەکۆیی سپەیس ئێکس دراگۆن ٢ بۆشایی لە ئەرکی دیمۆ-٢. هەڵدانەکە لە ناوەندی بۆشاییی کێنیدی لە فلۆریدا نێردرا ، لە ٣١ی ئایاری ٢٠٢٠ دەستەی دراگۆن دیمۆ-٢ سەرکەوتوو بو لە گەیشتن بە وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی.
دەستکەوتەکان
دەستکەوتەکانی سپەیس ئێکس لە دووبارە بەکارهێنانەوەی مەکۆییە خوولگەییەکان و کەمکردنەوەی پیشەسازی تێچووی ناردنی بۆشایی. وێنۆک|PX500| مووشەکی فاڵکۆنی قوڕس لەسەر سەکۆیی ناردن لە [[کیپ کانیڤیرال]]
ڕووداوەکان
لە ئازاری ٢٠١٣ کەشتی ئاسمانی مەکۆیی سپەیس ئێکس دراگۆن تووشی کێشەیەکی تەکنیکی بوویەوە و بزوێنەرەکانی تووشی کێشە بوون و توانای کۆنترۆڵی سنووردار بوو، ئەندازیارانی سپەیس ئێکس هەستان بە چارەسەرکردنی کێشەکە لە ماوەیەکی کەمدا و تواندرا ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی ئەنجامبدرێ و مەکۆیەکە بگەیندرێتە وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی.
سەرەتای مانگی ئەیلولی ٢٠١٦، فاڵکۆن ٩ تەقییەوە لە کاتی پڕۆسەی پڕکردنەوەی سووتەمەنی بۆ تاقیکردنەوەی پێوانەیی فریاگووزاری ئاگرکەوتنەوەی جێگیر (کارێک پێش دەستپێکردنی هەر چالاکیەکی ناردن ئەنجامدەدرێ) پێش دەستپێکردنی چالاکی ناردنەکە ، لەگەڵ تەقینەوەکە مانگی دەستکردی پەیوەندی "ئەمۆس ٦" بە بەهای ٦٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی تەقییەوە ، ئیلۆن مەسک ئەو ڕووداوەی بە قورسترین و ئاڵۆزترین شکست ناوبرد لە مێژووی سپەیس ئێکس، پاشان سپێس ئێکس چاوی بە نزیکەی ٣٠٠٠ کەناڵی تێلێمێتری(پێوانەکردن لە دوورەوە) لەگەڵ ڤیدیۆی ساتی ڕووداوەکە کە ماوەی ٣٥-٥٥ میلی چرکە بوو بخشێنێت لۆ ئەوەی هۆکاری ڕووداوەکە دیاری بکات ، دوای لێکۆڵینەوە مەسک بڵاویکردەوە کە تەقینەوەکە بەهۆی ئۆکسجینی شلەوە بووە کە وەک پاڵنەر بەکاردێت و گۆڕایە لەبۆ دۆخی سارد بوونێکی زۆر ئەوەندە زۆر کە قوڕس دەبێت و ئاگرەکە دادەگیرسێت ئەوەش دەبێتە هۆکاری ئەوەی کە لە ناو کەشتییەکاندا هیلیۆم-کاربۆندا بەهێز ببێت دەتەقنەوە.
لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩، سپێس ئێکس ڕایگەیاند کە پەیوەندیان لەگەڵ سێ لە مانگە دەستکردەکانی ستارلینکدا نەماوە، پێشبینی دەکرێت مانگە دەستکردە ناکارامەکان بە هێواشی لەناو کەش و هەوادا بپوکێن و خوار ببنەوە، ئەمە نیگەرانی دروست کردیە لەبەر ئەوەی بە هەزاران مانگی دەستکردی ستارلینک دەتوانن لە خولگەی نزمی زەویدا بڵاوببنەوە و ئەنجامی خراپیان هەبێت لۆ گەشتە ئاسمانییەکانی داهاتوو.
خاوەندارێتی و دارایی و نرخاندن
سندوقی دامەزرێنەران (بە ئینگلیزی :Founders Fund) لە ساڵی ٢٠٠٨دا ٢٠ ملیۆن دۆلاری لە سپەیس ئێکس وەبەرهێنان کردووە و ئیلیۆن مەسک خاوەنی نزیکەی دوو لەسەر سێی پشکەکانی کۆمپانیاکەیە ، چونکە خاوەنی ٧٠ ملیۆن پشکی تایبەتە، وە بەهای پشکەکانی کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠١٢دا نزیکەی ٨٧٥ ملیۆن دۆلار خەمڵێنراوە، هەروەها بەهای کۆمپانیاکە کە بە١.٣ ملیار دۆلاری ئەمریکی خەمڵێنراوە ، لە مانگی ئایاری ٢٠١٢ بەهای پشکەکانی کۆمپانیاکە دوو ئەوەندە زیادی کرد کە دەکاتە 20 دۆلار لۆ هەر پشکەک.
سپەیس ئێکس ١.٣٣ ملیار دۆلاری ئەمریکی کۆکردەوە لە ڕێگەی سێ خوولی دارایی لە ساڵی ٢٠١٩، لە ئایاری ٢٠١٩ سپەیس ئێکس ١.٠٢٢ ملیار دۆلاری کۆکردەوە بە ڕۆژەک پاش هەڵدانی ٦٠ مانگی دەستکردی پڕۆژەی ستارلینک کە بڕیارە ١٢ هەزار مانگی دەستکرد بنێرێت، هەر لە کۆتاییەکانی مانگی ئایار سپەیس ئێکس بەهای کۆمپانیاکەی بەرزکردەوە لەبۆ ٣٣.٣ ملیار دۆلاری ئەمریکی.
سپەیس ئێکس لە شووباتی ٢٠٢٠ توانی ٢٥٠ ملیۆن دۆلار کۆبکاتەوە و بەهای کۆمپانیاکەی بەرز بکاتەوە لۆ ٣٦ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە مانگی ئایاری ٢٠٢٠دا، هەروەها لە ئابی ٢٠٢٠ کۆمپانیاکە توانی کۆکراوەیەکی دارایی بە بەها ١.٩ ملیار دۆلاری تەواو بکات بەمەش بەهای کۆمپانیاکەی بەرز بکاتەوە لەبۆ ٤٦ ملیار دۆلاری ئەمریکی.
هەڵدانی مووشەکە پێڕاگوێزەکان
کۆمپانیای سپەیس ئێکس سێ مووشەکی پێڕاگوێزی هەڵدانی پەرەپێداوە، پێڕاگوێزی فاڵکۆن ١ کە بەرزکەرەوەیەکی گچکە بوو، یەکەم پێڕاگوێزی هەڵدانی بوو کە پەرەی پێدرا،فالکۆن ١ موشەکێکی گچکە بوو کە توانای ئەوەی هەبوو چەند سەد کیلۆگرامێک بگەیەنێتە ناو خولگەی نزمی زەویەوە، لە نێوانی ساڵانی ٢٠٠٦ هەتا ساڵی ٢٠٠٩ پێنج جار هەڵدرا و دوو جار توانی سەرکەوتوو بێت و کۆی تێچوونی پەرەپێدانی فاڵکۆن یەک ٩٠ هەتاوەکوو ١٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی بوو، هەروەها فاڵکۆنی یەک لە ساڵی ٢٠٠٩ خانەنشین کرا.