cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئامبلیئۆپیا
پاتۆفیزیۆلۆجی
ئەممبلیوپیا کێشەیەکی گەشەسەندووی مێشکە نەک کێشەیەکی ناوکی، دەماری ئەندامی لە تۆپی چاودا (ھەرچەندە کێشەی ئەندامی دەتوانێت ببێتە ھۆی ئەمبلیوپیا کە لەوانەیە بەردەوام بوونی ھەبێت دوای ئەوەی کێشەی ئەندامی بە دەستێوەردانی پزیشکی چارەسەر بووە). ئەو بەشەی مێشک کە وێنەی لە چاوی زیانلێکەووتوەوە وەردەگرێ بە شێوەیەکی دروست پەرە بە توانای تەواوی بینایی خۆی نادات. ئەمەش بە تاقیکردنەوەی ڕاستەوخۆی مێشک پشتڕاستکراوەتەوە دەیڤد ھوبێل و تۆڕستێن ویسل لە ساڵی ١٩٨١ خەڵاتی نۆبڵیان لە زانستی فیزیۆلۆژی پزیشکی دا بەدەستھێنا بەھۆی کارەکانیان لە نیشاندانی ڕادەی ئەو زیانانەی کە بە ستوونەکانی ھەیمەنەی ئۆکلار بەرھەم دێت لە پشیلەکان بە بێبەشکردنی تەواوی بینین لە ماوەی ئەو ماوەیەی پێی دەوترێت "ماوەی بڕیاردەر" زۆرترین " ماوەی بڕیاردەر " لە مرۆڤدا لە دایکبوونەوە تا دوو ساڵی بەردەوام دەبێت.
دەستنیشانکردن
ئەممبلیوپییا دەستنیشان دەکرێت بە دیاریکردنی کەم بوونی بینایی لە یەک چاو یان ھەردوو چاودا، لە ڕێژەی نائاسایی پێکھاتەیی چاو و دوورخستنەوەی ناڕێکی دیکەی بینین وەک ھۆیەکانی نزمبوونی بینایی. دەکرێت بە جیاوازی نێوانگۆشە لە دوو ھێڵ یان زیاتر لە ئەکتی (بۆ نسێلین چارت) پێناسە بکرێت کاتێک بینایی چاو بە شێوەیەکی گەورە چاک دەبێت. لە منداڵانی گەنجدا، توانای بینین قورسە پێوانە بکرێت و دەکرێت بە چاودێری کردنی کاردانەوەکانی نەخۆش بخەمڵێندرێت کاتێک یەک چاو داپۆشراوە، لەوانە چاودێری کردنی توانای نەخۆش بۆ شوێنکەوتوانی بە یەک چاو.
تاقیکردنەوەی ستێریۆوەک لەنگ ستێریۆتێست، تاقیکردنەوەی پشتپێنەکراوە بۆ ئەممبلیۆپی کەسێک کە تاقیکردنەوەی ستێریۆتێستی لانگ تێدەپەڕێت پێناچێت ئەممبلیوپیستێکی سترابیۆسمی ھەبێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ناتوانێت لە ئەگەری کەمکردنەوە داڕماو بێت. پشکنینی دووسەرانەی یونۆلار بۆی ھەیە کە بتوانێت دیاری بکات، ھەر لە منداڵی زۆر بچووکدا، ئەمبلیوپیکە کە پەیوەندی بە سترابیسموس، مایکرۆسترابیسموس، یان کەمکردنەوەی ڕاستێتی چاککردنەوە ھەیە. دەستنیشانکردن و چارەسەری ئەممبلیوپییا بە زوویی پێویستە بۆ ئەوەی لەدەستدانی بینین ەکە. بە کەمترین پشکنینی. ئەممبلیوپییا لە ھەموو ئەو کەسانەی کە لە نێوان تەمەنی سێ بۆ پێنج ساڵیدا نوستکراوە
چارەسەر
چارەسەری ئەمبلیوپی سترابیسمی یان ئەمبلیوپی ئەبلۆپی (anisometropic amblyopia) بریتییە لە ڕاستکردنەوەی کەمیی تیشکی (لەبەرکردنی ڕەچەتەی سپێکتی پێویست) و زۆر جاریش بەکارھێنانی چاوی ئەمبلیوپیک، بە بەستنی. چاوی باش، یان ھەڵمژینەوەی ئەترۆپینی مەوزوع لە چاوی چاکدا، یان ھەردووکیان
ئەترۆپین دەردەکەوێت ئەنجامی ھاوشێوەی پینەکردن. ئەگەر زۆر پینەکردن یان قەپاتکردنی چاوی باش لە کاتی چارەسەرکردنی ئەمبلیوپیدا ھەیە، " ئەمبلیوپیپێچەوانە " دەتوانێت ئەنجامی لێ بدریت. چاو پینەکردن بە زۆری لە خشتەیەکی کاتی بە شی کە نزیکەی ٤–٦ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا ئەنجام دە دری. چارەسەر بەردەوام دەبێت ھەتا بینین باشتر دەبێت. شایانی ئەوە نییە بۆ ماوەی زیاتر لە ٦ مانگ بەردەوام بێت لە پینەکردن ئەگەر ھیچ پێشکەوتنێک بەردەوام نەبێت. چارەسەری تاکەکان کە تەمەنی ٩ ساڵ بۆ گەورەبوون دەکرێت لە ڕێگەی فێربوونی دەروونی ی پیادەکراو.
بێبەشکردن لە ئەمبلیوپیا چارەسەر دەکرێت بە پێچاوکردنی چاوی باش بۆ ھاندانی بەکارھێنانی چاوی ئەمبلیوپیک. چارەسەری پێشوەختە دەست پێ دەکات، چارەسەرەکە ئاسانتر و خێراترە و کەمتر زیان لە دەروونیدەدات. ھەروەھا ھەلی بەدەستھێنانی ٢٠ / ٢٠ بینین گەورەترە ئەگەر زوو چارەسەر بکرێت.
سەرچاوەکان
https://en.wikipedia.org/wiki/Amblyopia
سێکانی، کۆیە
سێکانی یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی سێگردکان لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
کورد١
کورد١ (Kurd1) کەناڵێکی تەلەفزیۆنیی سەربەخۆ بوو کە لە پاریسەوە بەرنامەکانی پەخش دەکرد. لە دوای ساڵێک بەرنامەی ئەزموونی لە ٢٧ی نیسانی ٢٠٠٩ وەشانی ئاسایی خۆی دەستپێکرد و لە دوایین ڕۆژی ساڵی ٢٠١٢ بە ھۆی کێشەی ئابوورییەوە وەشانی بەرنامەکانی خۆی ڕاوەستاند. بەرنامەکانی کورد١ بە شێوەزاری کورمانجی بوون.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان
دارەلەک
دارەلەک (Darelek، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤٥٤ کەس لە ٢٦٢ بنەماڵەدا بووە.
شێری شاخەکە (سیستەمی کارپێکەری)
شێری شاخەکە یەکێکە لە زنجیرە وەشانەکانی سیستمی کارپێکەری و خێزانی OSX ی ئەپڵ وە بەوەشانی ١٠،٨ لەکۆنگرەی ئەپڵ ناسێنرا ، ئەم وەشانە لەڕۆژی ٢٥ی تەمموزی ساڵی ٢٠١٢ وەشێنرا کە نرخەکەی ١٩،٩٩ دۆلاری ئەمریکی بووە کە پاڵپشتی سەکۆی x86-64 دەکا ، ئەم وەشانە پاڵپشتی ھەریەکە لە ئای ماک(٢٠٠٧) و ماک بووک (دەرچووی سەرەتای ٢٠٠٩) و ماک بوک پڕۆی (دەرچووی دوای ٢٠٠٧) و ماک بووک ئێری (دەرچووی دوای ٢٠٠٨) وە ماک پڕۆی (دەرچووی سەرەتای ٢٠٠٨) و ئێکس سێرڤی (دەرچووی ٢٠٠٩) دەکات ، بەپێی ھەواڵێکی ماڵپەڕێ ئەپڵ ئەم وەشانەی تەنیا لە چوار ڕۆژدا زۆرتر لە ٣ ملیۆن دانەی لێ فرۆشرا یان داگیراوە.
پەنیری سەلک
وێنۆک|پەنیری سەلک پەنیری سەلک بەرھەمێکی شیرە و بە مەیاندنی شیر بە ژیلک (ھەوێنی پەنیر) یان ترشێنەر و ڕشتنی تراوەکە پێک دێت. شێرێک کە دانراوە بترشێ سەلک سەلک دەبێ و ئەو تراوەی دەمێنێتەوە — کە تەنیا پرۆتینی وەی تێدایە — تیژاوی پەنیری پێ دەڵێن. پەنیری سەلک لە دروستکردنی پەنیرەکانی تر وەکوو پەنیری کووپە بەکاردێت.
دارەلەک
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
شێری شاخەکە (سیستەمی کارپێکەری)
سەرچاوە
١)ماڵپەڕی ئەپڵ بابەتی  Mountain Lion Downloads Top Three Million ٢)گۆڕانکاریەکانی شێری شاخەکە | ماڵپەڕی ئەپڵ
دوو بیت
دوو بیت فیلمێکی درامایی ئەمەریکاییە لەدەرھێنانی جەیمس فۆولی و پاڵەوانێتی ئاڵ پاچینۆ و ماری ئەلیزابێس  ماسترانتۆنیۆ و جێری بارۆنە. جۆزێف ستیفانۆ سیناریۆکەی داڕشتوە، ئەم فیلمە زیاتر بە پڕۆژەیەکی کەسی دادەنرێت کە نیوەی چیرۆکەکە باس لەژیاننامەی کەسێک دەکات، ناوی فیلمەکە ناوێکی سەرزارەکی و بازاڕیە لە لایەن ئەمەریکیەکان کە بەواتای چاڕێگە دۆڵارێک دێت.
چیرۆک
لەڕۆژێکی گەرمی ساڵی ١٩٣٣ لە باشوری فیلادلفیا جینارۆی تەمەن دوازدە ساڵان لەگەڵ دایکی و باپیرەی نەخۆش دەژێت، باپیرەکەی ھەمیشە لەھەیوانەکەی بەرماڵیان دادەنیشێت و قاوە دەخواتەوە تاوەکو چارێگی کۆتایی، باپیرەی بەڵێنی بە جینارۆ داوە تاوەکو نھێنی ئەم چارێگەی بۆ باس بکات، جینارۆ پسولەیەکی سینەمای بۆ کڕیوە تاوەکو نھێنیەکە بزانێت بەڵام باپیرەی ھێشتا ئامادە نیە دەستبەرداری نھێنیەکەی بێت بەڵام جێنارۆ ڕادەسپێرێت بۆ ھەندێک کاری لێکۆڵینەوە کە پەیوەندی ھەیە بەنھێنی ئەم چارێگە قاوەیە کە لەبارەی ھەندێک کاری تەواو نەکراوە لە ڕابردوو لەگەڵ خاتوونێک جێنارۆ وەک لێکۆڵەرێکی لێدێت بۆ ئەم بابەتە نھێنیە.
خەڵاتەکان
فیلمەکە بۆ دوو خەڵاتی هونەرمەندی گەنج ھەڵبژێردراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٥ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ١٩٣٣ دانراون پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠
پێلھەم، ئەلاباما
پێلھەم (، ) شارێکە لە کەرتی شێلبی، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢١٬٣٥٢ کەس بووە. ڕووبەری ١٠٢٫٣٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٢٠٨٫٥٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
ئال جرۆ
سەرچاوە و بەستەری دەرەکی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرەمی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠ پۆل:مردووانی ٢٠١٧ پۆل:گۆرانیبێژانی جازی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:یاریزانانی تۆپی سەبەتەی پیاوانی ئەمریکا
ڕۆژی دەستوور
ڕۆژی دەستوور، جەژنێکە لە باشووری کوردستان کە وەک ڕیزلێنانێک بۆ دەستوور لە دەوڵەتی ھەرێمی کوردستاندا، بە شێوەیەکی گشتی ئاھەنگ دەگێڕدرێت بۆ دەستوور لە یادی واژووکردن و ڕێکەوتن لەسەر دەستوورەکە.
پۆل:ڕۆژە نەتەوەییەکانی کوردستان
شیرێژ
شیرێژ یان ژاژی بەرھەمێکی شیرە. بۆ دروستکردنی شیرێژ دۆ دەکوڵێنن ھەتا خەست بێتەوە (پێی دەڵێن لوف). دوای پاڵاوتن و گرتنی ئاوەکەی، بەو شتەی دەمێنێتەوە دەڵێن شیرێژ و بە ئاوەکەش دەڵێن تیژاو. جاروبار لەگەڵ ڕۆنی کەرە تێکەڵی دەکەن و پێی دەڵێن شیرێژوڕۆن.
ئەمانەش ببینە
پۆل:بەرھەمەکانی شیر پۆل:پەنیر
ناسا
بەڕێوەبەرایەتیی نەتەوەییی فڕینناسی و بۆشایی ناسراو بە ناسا  ئاژانسێکی سەربەخۆی سەر بە حکوومەتی فێدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە و بەرپرسی بەرنامەی بۆشاییی سیڤیل، توێژینەوەی فڕینناسی، و توێژینەوەی بۆشاییی ئەو وڵاتەیە.
پرۆژەی میرکۆری
بەھۆی ئەو بەرنامەی میرکۆرییەوە ناسا توانی نزیکببێتەوە لەوەی گەشتەکانی خۆی بۆ بۆشایی ئاسمان ئەنجام بدات، بۆ ئەوەی بزانن ئایا لە توانای مرۆڤدا ھەیە لە بۆشایی ئاسماندا بژی. بۆ ئەو مەبەستەش لەلایەن حکومەتی ئەمریکاوە لە بەشە جیاجاکانی سووپادا، چەند کەسێک دیاری کرا بۆ پشتگیری کردن لە ناسا. لە ئاکامی ئەو ھاریکاری و ھەماھەنگییەی لە نێوان سوپاو ئاژانسی ناسادا ھەبوو توانیان لە ٥ی ئایاری ١٩٦١ دا یەکەمین گەشتی ئاسمانیی ئەمریکایی رێک بخرێت و کەشتیوانێکی ئاسمانی بەناوی ئالان شیپارد لە سەر کەشتی ئاسمانیی فریدۆم بۆماوەی ١٥ خولەک لە بۆشایی ئاسماندا بمێنێتەوە، پاشان لە گەشتێکی دیکەدا لە رۆژی ٢٠ ی شوباتی ١٩٦٢دا جۆن کلینن بۆ ماوەی ٥ کات ژمێر بەدەوری زەویدا بە ھۆی کەشتی فریند شیپەوە بسورێتەوە، لە پاش چەند گەشتێکی دیکەی بەردەوام توانرا بەرنامەی ئەپۆلۆ بەمەبەستی گەشتی سەر مانگ رێکبخرێت.
پرۆژەی ئەپۆلۆ
لە پاش چەند گەشتێکی یەک لە دوای یەکی کەشتی ئەپۆلۆ مرۆڤ توانی پێبخاتە سەر ووی مانگ و زانیاری تەواو لە بارەی مانگەوە دەستبکەوێت. ئاژانسی ناسای ئەمریکایی توانیویەتی چەند توێژینەوەو گەشتێکی دیکەش بۆ ھەسارەی مەریخ و زوھرە و مشتەری و ئۆرانۆس و نیبتۆن ڕێک بخات بەھۆی چەند کەشتییەکی دیکەوە کە رۆبۆت و تەکنەلۆژیای زیرەک بەکار ھاتووە لە میانەی ئەو گەشتانەدا، ھەتا ئێستا ناسا توانیویەتی چەند کەشتییەکی جۆر بەجۆر رەوانەی بۆشای ئاسمان بکات بۆ لێکۆڵینەوە و زانیاری وەرگرتن لە گەردوون و بۆشای ئاسمان و ھەسارەکان. لە پاش ناردنی کەشتییە ئاسمانییەکانی وەک ئەپۆلۆ و کۆلۆمبۆس کە لە سالاَنی ١٩٨١ دا بەکار دەھاتن. دواترین گەشت و کارەکانی ناسا لە ئێستادا بریتیە لە ناردنی کەشتی لێکۆڵەرەوەی فۆنێکس بۆھەسارەی مەریخ و توانیویەتی گەلێک زانیاری بە سوود سەبارەت بە ژینگەی ئەو ھەسارەیە رەوانەی زەوی بکاتەوەو لە داھاتوودا کەڵک و خزمەتێکی گەورە بە مرۆڤایەتی بگەیەنێت
مێژوو
دوای ئەوەی یەکێتی سۆڤیەتی پێشوو لە ٤ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٥٧ دا مانگی دەستکردی سپوتنکی١ی رەوانەی بۆشایەکانی ئاسمان کرد، ئەمریکا تووشی شۆک بوو و سپۆتنکی یەکیان بە شۆکی سپۆتنک لەقەڵمدا. لەبەر ئەوە ھەستیان کرد لە بواری ئاسمانیدا لە دواوەن. کۆنگرێسی ئەمریکا ھەستی بەترسێکی زۆر کرد، بۆیە لە سەرەتای ساڵی ١٩٥٨ دەستی کرد بە جێبەجێکردنی بەرنامەی میرکوری.
سەرچاوەکان
پۆل:ناسا پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٥٨ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:دەزگاکانی بۆشایی پۆل:گەردوون
عەلی مەردە
عەلی مەردە (Elîmerde، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٣٦ کەس لە ٢٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
جەمیل ڕۆستەمی
جەمیل ڕۆستەمی لە ڕۆژی ٨ی ئایاری ١٩٧١ لە شاری سنە لە دایک بوو. جەمیل ڕۆستەمی دەرھێنەرێکی کوردە کە دوایین فیلمیشی، فیلمی ژانی گەل بوو. ناوبراو خاوەنی یەکەمین فیلمی کوردییە کە نێردراوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار بە ناوی فیلمی شیوەنی بەفر.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی سنە پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد
ئێسکە ئەستوورەی باسک
ئێسکە ئەستوورەی باسک, کەوەڕە (latin: radius) لە ئێسکەپەیکەری مرۆڤ, پێكه‌وه له‌گه‌ڵ ئێسقانی ئانیشک (ulna) یەکیکە لە ئێسقانەکانی باسک.
سه‌رچاوه ده‌ره‌كیەکان‏
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:توێکاریزانی
جەوھەر نامیق
جەوھەر نامیق سالم لە ساڵی ١٩٤٦ دا لە ناوچەی بەرلوتی سەر بە شارۆچکەی کەلار دایکبووە، لە ساڵی ١٩٩٢ دا بە یەکەمین سەرۆکی پەرلەمانی ھەرێمی کوردستان ھەڵبژێردراوە. خاوەن کەسایەتییەکی بە ھەڵوێست و جوامێر بووە، لە تەمەنی ٦٥ ساڵیدا لە خەستەخانەی ھۆدینگا لە وڵاتی سوید بە نەخۆشی لە شەوی ٢١/٢٣ ئازاری ٢٠١١ کۆچی دوایی کردوە. خێزانداربووە و دوو کوڕ و کچێکی پاش خۆی بەجێھێشتوە.
ژیاننامە
جەوھەر نامیق سالم لە خێزانێکی کوردپەروەر لە ساڵی ١٩٤٦ لە ناوچەی بەرلوتی سەر بە شارۆچکەی کەلار لە دایکبووە، باوکی یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی حیزبی ھیوا، لە تەمەنی لاوێتییەوە پەیوەندی بە ریزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردووە. لە زانکۆی موستەنسریە لە بەغداد کۆلیژی ئابووری بەشی زانستە ئابوورییەکانی تەواو کردوە و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی بەدەست ھێناوە.
لە ساڵی ١٩٧٥ دا بۆتە ئەندامی سەرکردایەتی کاتی پارتی دیموکراتی کوردستان کە بە قیادە موەقەتە ناوی دەرکردبوو، ھاوکات بەرپرسی ھەرێمی یەکی پارتەکەی بووە، لەبەر لێھاتووی لە ساڵی ١٩٧٩ دا وەک ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی ھەڵبژێردراوە، جارێکی دیکەش لە دە ھەمین کۆنگرەی پارتی دیموکراتی کوردستاندا ساڵی ١٩٨٩ وەکو ئەندامی مەکتەبی سیاسی ھەڵبژێردراوەتەوە.
دوای راپەڕینی بەھاری ساڵی ١٩٩١ کراوەتە بەرپرسی سنووری کەرکوک لە بەرەی کوردستانیدا، ساڵی ١٩٩٢ وەکو یەکەمین سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان ھەڵبژێردراوە، لەنێوان ساڵەکانی ١٩٩٣ بۆ ٢٠٠٠ لێپرسراوی مەکتەبی دیراسات و توێژینەوەی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە، ساڵی ٢٠٠٠ کراوەتە سکرتێری مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان و تاکو ساڵی ٢٠٠٣، لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ ەوە وازی لە دەسەڵات و پۆستە حیزبییەکەی لە پارتی دیموکراتی کوردستان ھێناوە، تا لە ژیاندا بوو باسی ھۆکارەکەی نەکردوە.
مردن
بەھۆی نەخۆشییەکی کوشندەوە لە مانگی شوباتی ٢٠١١ دا دەبرێتە وڵاتی سوید بۆ چارەسەر، ھەر لەوێش لە شەوی ٢١ لەسەر ٢٢ی ئازار لە نەخۆشخانە کۆچی دوایی دەکات.
لۆرک
وێنۆک|لۆرک لۆرک جۆرێک پەنیرە کە لە کوڵاندنەوەی تیژاوی پەنیر (سزک) بە دەست دێت. لۆرک لە پەنیر نەرمترە، لە کاتی بەھار و ھاوین بە تازەیی دەخورێت.
لە کۆندا بەھۆی نەبوونی سارنگ (یەخچاڵ)ەوە لەگەڵ گیاکانی کوێستان وەک بیزا، کوڕادە یان مەندۆک تێکەڵ دەکرا و لە ناو کووپەدا دەئاخنراوە بۆ بژیوی پاییز و زستان، کە پێی دەوترا لۆرک و گیا. ئێستاش لە کوردستان ھۆگری زۆرە و ھەر بە شێوازی کۆن دەئاخنرێتەوە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:بەرھەمەکانی شیر پۆل:پەنیر پۆل:چێشتی کوردی
مووسای کازم
وێنۆک|مزگەوتی کازمییە
مووسا کوڕی جەعفەر (مُوسَىٰ ٱبْن جَعْفَر ٱلْكَاظِم) ناسراو بە کازم (٧٤٥–٧٩٩ زایینی) ئیمامی حەوتەمی مەزھەبی شیعەی دوازدە ئیمامییە. باوکی مووسا، جەعفەر کوڕی محەممەدە کە خۆی ئیمامی شەشەمە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی بەغدا پۆل:ئیمامانی شیعە پۆل:مردووانی ٧٩٩ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم
فاشیزم
thumb|ئاڵای حیزبی فاشی لە ئیتالیا لەنێوان ساڵانی ١٩٣٠ بۆ ١٩٤٠فاشیزم ئایدۆلۆژیایەکی ڕاستڕەوی تووندڕەو، دەسەڵاتخوازی و ناسیۆنالیزمی تووندڕەوە، کە تێیدا بە بوونی دەسەڵاتێکی دیکتاتۆر، سەرکوتکاری بەرەی ئۆپۆزسیۆن و بوونی دەسەڵاتێکی بەهێز بەسەر کۆمەڵگا و ئابووری دەناسرێتەوە. ئەم ئایدۆلۆژیایە لە سەدەی بیستەم لە ئەورووپا سەری هەڵدا. ئیتالیا وەک یەکەم وڵاتی فاشی دەرکەوت، ئەمەش پێش ئەوەی ئەو ئایدۆلۆژیایە بەسەر وڵاتانی دیکەی ئەورووپییدا بڵاوببێتەوە. فاشیزم دژی ئەناکیزم، دیموکراسی، لیبرالیزم، مارکسیزمە، فاشیزم خۆی لە ڕاستڕەوێکی تووندڕەو بە شەبەنگی سیاسیی چەپ-ڕاست دەدۆزێتەوە.
پاشخان
وشەی فاشیزم Fascism لە (Fasces دەسکەدار) ی لاتینییەوە هاتووە و لە ڕۆمای دێریندا هێمای پاراستنی دەستوور و هێمنی بووە. فاشیزم بە پلەی یەکەم ناوی بزاڤێکی سیاسییە لە ئیتالیای هاوچەرخدا بە ڕێبەرایەتیی بینیتۆ موسولینی Benito Mussolini. پاش شەڕی جیهانی یەکەم ڕێبازی لەو بابەتە لە تێکڕای ئەورووپادا سەری هەڵدا، ئەوەی لە هەموان گەورەتر و هەژێنتر بوو ڕێبازە ئەڵمانییەکەی سۆسیالیزمی میللیی National socialism یان نازیزم Nazism بوو. شەڕی جیهانیی دووەم بووە شکانێکی گرینگ بۆ فاشیزم و نازیزم، بەڵام لەم چەند دەساڵەی دواییدا دەرکەوت کە بیروڕای فاشیستانە بە هیچ جۆرێ بنەبڕ نەبووە بەڵکوو هەردەم ڕێبازی نوێ دەگرێتە بەر.
شانرخاندن
فاشیزم هزر و بزاڤێکی سیاسییە دەڵێ وەڵات دەبێ سەرداریکی خاوەن دەسەڵاتی ڕەها فەرمانرەوایی بکات نەک سیستەمی دێمۆکراتی. توندوتیزی و جەنگ لای فاشیزم پایەی بەرزیان هەیە، هەروەها مێژووەی شکۆمەندی وەڵات.
بە بۆچوونی Alfredo Rocco ی بیریاری فاشیست، دەوڵەت ئۆرگانیزمێکی کۆگەرایە، بەرانبەر دەوڵەتانی دیکە، لە خەباتێکی بێبەزەییانەدایە بۆ مانی خۆی. هەڵبژاردنی سروشتەکی دەوڵەتی هەرە باشی، ئەوەی پتر شایەنی ژیانە، لە بێژنگ داوە.
فاشیزم خۆی بە بزاڤی «ویست» و «تەک» Action دادەنا. هەست و ژان خرانە پێش بیرکاری و تیۆرییەوە. ویستی سیاسی بە کردەوە دەردەبڕا نەک بە گوتە و بیرکردنەوەی دەرهەست (ئەبستراکت). پێوانەی ‌«‌ڕاستی‌»‌ بووە پێشکەوتن و هێزی هەست نەک زانینی ئەزموونەکی.
مرۆڤنۆڕی
‌<blockquote style="color:#999; background:white; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> «‌فاشیزم خەباتی دژ بە کۆبیری دێمۆکراتانە دەکات. هەم گریمانە تیۆرییەکانی ڕەت دەکاتەوە و هەم ڕاستاندنە کردەکییەکانی. فاشیزم ئەوە ڕەت دەکاتەوە زۆرینە، تەنها لەبەر ئەوەی زۆرینەیە، بۆی هەبێ ببێتە فەرمانڕەوای جڤاتی مرۆڤایەتی. ئەوە ڕەت دەکاتەوە زۆرینە لە ڕێی ئەوەی ماوەماوە پرسی پێ بکرێ حوکومڕانی بکات. فاشیزم دەیسەلمێنێ کە جوداوازیی بەپیت و خێرخواز و ناچارەکی هەیە لە نێو خەڵکدا هەرگیز بە پرۆسەیەکی میکانیکانەی وەک مافی گشتیی دەنگ دان، دارماڵ ناکرێ‌»‌.
گرنگترین یەکەی جڤات
دەوڵەت، ناسیۆن، گەل و ڕەگەز یەکەی سەرەکی بوون لە باوەڕی فاشیستانەدا. چین و سازمانی هاوبەرژەوەند، گرووپ و تاک هەر هەموو دەبێ سەر فرووی دەوڵەت و یەکیەتیی میللی بن و شیرازەی بسەلمێنن. ئامانجیش ئەوەیە هەموو دەستەکان لە یەک یەکەدا کۆ بکرێنەوه بۆ ئەوەی بەرانبەر میللەتی دیکەدا ئەوپەڕی هێزی فراژووتنی پەیدا بێ.
فاشیستەکانی ئیتالیا بوون چەمکی ‌«‌دەوڵەتی گشتگیر - تۆتالیتار Totalitarian‌»‌ یان دروست کرد، مەبەستیش دەوڵەتێک بوو کۆنترۆڵی تەواوی هەبێ بەسەر گشت لایەنەکانی جڤاتدا.
<blockquote style="color:#999; background:white; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> ‌«‌لە دەوڵەتی فاشیستانەدا تاکەکەس سەرشکێن ناکرێ بگرە چەندپات دەکرێتەوە، چۆن سەرباز لە تیپدا داناهێزرێ بەڵکوو لە ڕێی ژمارەی هەڤاڵەکانییەوە گەورەتر دەبێ. دەوڵەتی فاشیستانە میللەت ڕێک دەخات بەڵام مەودایەکی هەمواریش بۆ تاکەکەس جێ دەهێڵێ. ئازادیی ناپێویست و زیانبەخش سنووربەست دەکات و گرنگەکان دەپارێزێ. بڕیاری ئەم دۆزانە لای دەوڵەتە نەک لای تاکەکەس‌»‌..
بەستەری دەرەکی
پۆل:فاشیزم پۆل:ناسیۆنالیزم پۆل:فەرھەنگی زانستی سیاسی پۆل:دەسەڵاتخوازی پۆل:سیستمە سیاسییەکان
پارتی چارەسەری دیموکراتیی کوردستان
وێنۆک|ئاڵای پارتی چارەسەری دیموکراتیی کوردستان پارتی چارەسەری دیموکراتیی کوردستان یان پەچەدەکە پارتێکی کوردی لە باشووری کوردستان بوو کە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٢ ھەتا ٢٠١٤ چالاک بوو. پارتی چارەسەری دیموکرات لەسەر ڕێباز و فەلسەفەی عەبدوڵڵا ئۆجەلان تێکۆشانی دەکرد و بە ھەڵگری ئایدۆلۆژیای ئاپۆئیزم ناسرابوون.
مۆڵەتی چالاکی
پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان نەیتوانیو بۆ چالاکی کردن لە باشووری کوردستان مۆڵەت بە دەست بھینێت. پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان لە شارەکانی ھەولێر، سلێمانی، دوھۆک، کەرکووک و مۆسل نووسینگەی کردبوو، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٧ نووسینگەی حیزبەکە لە ھەولێر بەوتەی فواد مەعسووم بەھۆی نەبوونی مۆڵەت داخراو.
محەممەد عەبدوڵڵا بەرپرسی ڕێکخستنەکانی پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان ڕایگەیاندووە کە لە ساڵانی ٢٠٠٣ و ٢٠١٢ بە شێوەیەکی فەرمی داوای مۆڵەتیان لە وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان کردووە، بەڵام وەزیری ناوخۆ پێیگوتین پارتی چارەسەری دیموکراتی لە «بازنەی سوور»دایە و مافی بۆ وەرگرتنی مۆڵەت نییە. پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان لە بەرامبەر ھۆکاری ئەم مۆڵەت پێنەدانەوەی نەک یاسایی بەڵکوو سیاسی زانیوە کە لە پێناوی ئەجێندای وڵاتانی دراسێیە و ڕایگەیاندووە پشتیوانی جەماوەری بە مۆڵەت دەزانێت و تا لە توانی ھەیە درێژە بە چالاکییەکانی خۆی دەدات.
بەم ھۆکارە کادیر و بەرپرسانی پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان بۆ ڕاپەڕاندنی کار و بارەکانیان لە نووسینگەی ڕۆژنامەکەیان بە ناوی رۆژی وڵات لە سلێمانی کۆدەبوونەوە.
سەرۆکایەتی
فایەق محەممەد گوڵپی لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٤ ھەتا ٢٠٠٨ سەرۆکی پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان بوو.
بەشداریکردن لە ھەڵبژاردن
ساڵی ٢٠٠٥ بەشداری لە ھەڵبژاردنەکانی ھەرێمی کوردستاندا کرد و نزیکەی ١٩ ھەزار دەنگی ھێنا، بەڵام نەگەیشتە پەرلەمان.
پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان لە ساڵی ٢٠٠٩ بە ناوی لیستی ھیوا لە کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکان خۆی تۆمار کرد و ژمارە ٦٣ی بەشداریکردنی پێبەخشرا، بەڵام دواتر بە بوونەی ئەوە کە مۆڵەتیان نەبوو ناوی لیستەکەیان لە کۆمسیۆن ھەڵوەشێندرایەوە.
پارتی چارەسەر بۆیەکەمینجار بەشداری لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستانی عێراق ٢٠١٣ کرد بەڵام بەھۆی ساختەکاری و ڕێکەوتنی نھێنی دوو لایەنی دەسەڵاتداری ھەرێمی کوردستان و لەگەڵ ھێزە دەرەکییەکاندا و بێلایەن نەبوونی کۆمیسیۆنی باڵای ھەڵبژاردنەکان، نەیانھێشت لەو ھەڵبژاردنەدا کاندیدەکانی بگەیەنێتە پەرلەمان و تەنیا ٣٦٠٥ دەنگیان بۆ نووسی، ھەردوو لایەنی دەسەڵاتدار دەنگەکانیانی ئەم پارتەیان لەناو خۆیاندا دابەش کرد.
لەماوەی ساڵانی خەباتی خۆیدا، چەندین جار ڕووبەڕووی ھێرشی ھەردوو حزبی دەسەڵاتدا، پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی کوردستان بوەوە. بەتایبەی لەناوچەکانی ھەولێر و بادینان پارتی سەرجەم بارەگا و نوسینگەکانی داخستن و چەندین جار ئەندامانی ڕوبەڕووی گرتن و لێدان و ئەشکەنجە ببونەوە.
ھەڵویستی سیاسی
پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان لە بەیاننامەکانی لە ھەر دوو لایەنی ھێزە سیاسییەکانی باشووری کوردستان واتە دوو پارتی دەسەڵاتداری پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی کوردستان، و ھەروەھا ئۆپۆزیسیۆن وەکوو گۆڕان، یەکگرتووی ئیسلامی و کۆمەڵی ئیسلامی ڕەخنەی دەگرت. ھەڵویستی پارتی چارەسەری دیموکراتی بەرپرس بوون لە بەرامبەر گەل، پاراستنی دەستکەوتەکانی خەباتی نەتەوایەتی و دووری کردن لە توندوتێژی بوو و ھەمیشە ھەوڵی دەدا لە بەرامبەر ئەم دوو لایەنە سیاسییە ھەڵوێستێکی سێھەم بگرێت کە ھێڵی سێھەمیان پێ دەگۆت.
لە کاتی دیالۆگ و دانوستاندنی پێنج قۆڵی لەنێوان دوو پارتی دەسەڵات و سێ پارتەکەی ئۆپۆزسیۆنی ناو پەرلەمان لە ساڵی ٢٠١١دا، ھەڵویستی پارتی چارەسەری دیموکراتیی کوردستان ئەمە بوو کە دانوستاندنەکان بەرفراوان بکرێن و قەتیس نەکرێن، و جگە لەمە سەرجەم لایەنە سیاسییەکان و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی وەکوو نوێنەری جەماوەر لە سەرجەم شار و شارۆچکەکانی باشووری کوردستان وێڕای نوێنەری دەسەڵاتەکانی یاسادانان، جێبەجێکردن، و دادوەری لە دانوستاندنەکان بەشداری بکەن تا سازشێکی پێنج قۆڵی گەل و دیموکراتی بە پەراوێز نەخاتەوە. پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان لەو کاتە کۆنفرانسێک لەژێر ناوی «بەڵێ بۆ ئاشتی و چارەسەری دیموکراتی، نا بۆ توندوتیژی و سەپاندنی بێ چارەیی» بە ڕێوەبرد کە زیاتر لە ٢٥ پارت و ڕێکخراوی مەدەنی و دەیان کەسایەتی ئەکادیمی، کۆمەڵایەتی و ئایینی بەشداریان تێدا کرد. بەڵام نوێنەرانی ئەو پێنج لایەنە سیاسییەی دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆنی ناو پەلەمان سەرەڕای بانگێشتکردنیان ئامادەی کۆنفرانسەکە نەبوون. ئەم پارتە ھەروەھا سەبارەت بە کێشەی کەرکووک لایەنگری چارەسەرییەکی دیموکراتی و دیالۆگ لەنێوان کورد و تورکەمان بوو و لە بەڕیوەبەرایەتییەکی ھاوبەش پشتگیریی دەکرد. ھەروەھا ھەوڵی دا تا کۆنگرەیەکی نەتەوەیی بە بەشداربوونی پارتەکانی و لایەنەکانی سیاسیی ھەر چوار بەشی کوردستان بە ڕێوەبچێت کە سەرەڕای ھەموو ھەوڵ و تەقەڵای نەیتوانی کۆنگرەکە بەڕێوە ببات.
دەتبەسەرکردنی ئەندامەکان
لە دوانزە ساڵ چالاکیی پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان ھەمیشە لەگەڵ دەستبەسەرکردنەوە و زیندانی کردنی ئەندامان و لایەنگرانی ڕۆبەڕۆ بوو. بۆ نمۆنە لە ڕۆژی ١٩ی ئایاری ٢٠١٤ لانیکەم ٢٠ کەس لە ئەندامانی ئەم پارتە لە شارەکانی ھەولێر و دھۆک و زاخۆ لەلایەن ھێزەکانی ئاسایش دەستبەسەر کراون.
ھەڵوەشانەوە
لە ساڵی ٢٠١٤ دا پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان ھەڵوەشاندنەوەی خۆی ڕاگەیاند تا ئەو کاتە حکوومەتی ھەرێمی کوردستان مۆڵەتی کارکردنی سیاسی پێنەدان. سیاسەتوانانی ئەو پارتییە لایەنێکی دیکەیان دامزراند بە ناوی تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان کە لە ئێستادا نوێنەری بیروڕای ئەو بزووتنەوەی سیاسییە.
سەرچاوەکان
پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان پۆل:حیزبەکانی عێراق پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان پۆل:ڕێکخراوە ئاپۆییستەکانی عێراق پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان پۆل:کۆما جڤاکێن کوردستان پۆل:پارتە سیاسییەکان لە ھەرێمی کوردستان پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی عێراق
ڕۆژی نیشتیمانی
ڕۆژی نیشتیمانی ڕۆژێکە ئاماژە بە ئاھەنگگێڕان دەکات لە وڵاتدا. لە زۆربەی حاڵەتەکاندا ڕۆژی نیشتیمانی پشووی فەرمییە، و زۆربەی کاتەکان ڕۆژی نیشتیمانی بە ڕۆژی سەربەخۆی وڵات دادەندرێت. زۆربەی وڵاتەکان تەنھا یەک ڕۆژی نیشتیمانییان ھەیە لە ساڵێکدا، و ھەندێک وڵات زیاتر لە ڕۆژێکی نیشتیمانیان ھەیە بۆ نموونە پاکستان.
زۆربەی وڵاتەکان ڕێکەوتێکی دیاریکراویان ھەیە بۆ ڕۆژی نیشتیمانی، بەڵام ھەندێک وڵات ڕێکەوتێکی گۆڕاویان ھەیە بۆ نموونە جامایکا، کە ئاھەنگ بۆ ڕۆژی نیشتیمانییەکەی لە یەکەم دووشەممەی مانگی ئابدا دەگێڕێت لەبەرئەوەی سەربەخۆییی لە شانشینی یەکگرتوو لە ڕۆژی دووشەممە ٦ی ئابی ١٩٦٢ بە دەست ھێنا واتە یەکەم دووشەممەی ئابی ئەو ساڵە، و تایلاند بە ڕۆژی لەدایکبوونی پاشا ئاھەنگ دەگیڕێت لە ٥ی کانوونی یەکەم و ئەم ڕێکەوتە دەگۆڕێت بەپێی ئەو کەسەی تەختی دەسەڵات دەگرێتە دەست.
پۆل:پێرستەکانی وڵاتەکان
ڕاڵف ماکیۆ (دەستکاریکەر)
ڕاڵف ماکیۆ (؛ لەدایکبووی ٢٨ی کانوونی یەکەم) دەستکاریکەر و نووسەری کتێبی کۆمیکی ئەمریکییە کە چەندان کاری لە کۆمیکەکانی ماڕڤڵدا کردووە، وەک دەستکاریکەری جێبەجێکار. ماکیۆ بە گشتی کار لە دەیردێڤڵ، زنجیرە کۆمیکەکانی پیاوە جاڵجاڵۆکە، و زنجیرەی Ultimate Marvelدا دەکات.
ماکیۆ پەیوەندیی نییە بە ئەکتەر ڕاڵف ماچیۆوە، بەڵام نازناوی «مناڵی کاراتێ»ی لێ نراوە دوای ڕۆڵە بەناوبانگەکەی ئەکتەرەکە.
ژیانی سەرەتایی
بە گەنجی، ماکیۆ ھەواداری کۆمیک و لێتەرھاک بووە، و چەندان نامەی لە کتێبەکانی کۆمیکی مارڤڵدا چاپکراوە. پاشبنەماکەی، ھەرچۆنێک بێت، لە ئەدەبیاتی ئینگلیزیدا بووە، و ویستوویەتی ببێتە مامۆستا. لەو ماوەیەدا، ماکیۆ نووسەری کیڵڕەیڤن دۆن مەکگرێگۆری لە فێستیڤاڵێکی کۆمیکدا بینی.
بەھۆی نامەکانییەوە ماکیۆی ناسییەوە، و مەکگرێگۆر پرسیاری لە ماکیۆ کرد دەربارەی ئەوەی گەر حەز بکات ئۆفیسەکانی مارڤڵ ببینێت. لە گەڕانەکەدا، ماکیۆ پرسیاری لێکرا لەلایەن نووسەر کریس کلەیرمۆنتەوە بۆ چاوپێکەوتنی دەستکاریکەر ڕۆنی تۆماس بۆ فووم. لە چاوپێکەوتنەکەدا، ماکیۆ کارمەندی زیاتری مارڤڵی بینی، و لەلایەن نووسەر/دەستکاریکەر جۆن وارنەرەوە پرسیاری لێکرا بۆ بەشداریکردنی ستافەکە و یارمەتیدانی وارنەر لە زنجیرە گۆڤارە ڕەشوسپییەکانی مارڤڵ. ماکیۆ، کە «بێجگە لە خوێندکار ھیچ کارەیەک نەبوو،» قبووڵیکرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:نووسەرانی کۆمیکی ئەمریکی
عەبدولڕەحمان بەدەوی
دکتۆر عەبدولڕەحمان بدەوی (ماوەی ژیان: ١٧ی شووباتی ١٩١٧ - ٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٢)، یەکێک بووە لە ناودارانی فەلسەفەی عەرەبی لە سەدەی بیستەمدا، لە ٤ی شووباتی ١٩١٧ لەگوندی دمیاتی میسر لەخێزانێکی دەوڵەمەند لەدایکبووە و باوکی دەمسپی گوندەکە بووە، لەساڵی ١٩٢٩ قۆناغی سەرەتایی لە قوتابخانەی فارسکۆ تەواوکردووە.
لەساڵی ١٩٣٤ چووەتە کۆلێژی ئاداب بەشی فەلسەفە لەزانکۆی قاھیرە بەپلەی دووەم لەسەر ئاستی میسر تەواوی کردووە، دواتر نێردراوە بۆ ئەڵمانیا و نەمسا و لەساڵی ١٩٣٧ گەڕاوەتەوە بۆ قاھیرە و لەساڵی ١٩٣٨ بڕوانامەی لیسانسی بەپلەی نایاب لەبەشی فەلسەفە بەدەستھێناوە.
دوای تەواکردنی خوێندن عەبدولڕەحمان بەدەوی وەکو فەرمانبەر لەزانکۆی قاھیرە دامەزراوە دواتر بڕوانامەی ماجستێر و دکۆراشی بەدەستھێناوە لەژێر ناونیشانی سەردەمی وجودیەت، لەم ڕووەوە نوسەری بەناوبانگی میسری دەڵێت ((بۆ یەکەم جارمە فەیلەسوفێکی میسری دەبینم)).
عەبدولڕەحمان بەدەوەی دوای ئەوەی بڕوانامەی دکتۆرای بەدەستھێناوە لە ساڵی ١٩٤٥ وەکو مامۆستای بەشی فەلسەفە لە کۆلێژی ئاداب لەزانکۆی فوئاد دامەزراوە، لەساڵی ١٩٥٠ بەشی فەلسەفەی لەکۆلێژی ئاداب لەزانکۆی چاوی خۆڕ دامەزراندووە، لەساڵی ١٩٥٦ بۆ ساڵی ١٩٥٨ وەکو ڕاوێژکاری ڕۆشنبیری و بەڕێوەبەری نێردراوە پەروەردەییەکان لەسویسرا کاری کردووە، ھەروەھا لە زانکۆکانی لوبنان و پاریس و لیبیا و تاران وەکۆ مامۆستای زانکۆ کاری کردووە.
عەبدولڕەحمان بەدەوی نزیکەی ٢٠٠ کتێبی نووسیوە و لەساڵی ١٩٣٨ بۆ ساڵی ١٩٤٠ ئەندام بووە لەجیزبی میسری فەتات دواتر بۆتە ئەندام لە لیژنەی باڵای حیزبی نیشتیمانی نوێی و لەساڵی ١٩٥٣ لەگەڵ ٥٠ کەسدا ھەڵبژێردراوە بۆ داڕشتنی دەستورێکی نوێ بۆ میسر، لە ٢٥ تەممووزی ساڵی ٢٠٠٢ لەتەمەنی ٨٥ ساڵیدا لەنەخۆشخانەی پەیمانگای ناسر گیانی لەدەستداوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧ پۆل:مردووانی ٢٠٠٢ پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم
داش تەمر
داش تەمر (Daştemir، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٤ کەس لە ١٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
ویگین
وێنۆک|ویگین ڤیگێن (ڤیگوین دەردریان، بە فارسی: ویگن دردریان؛ بە ئەرمەنی: Վիգէն Տէրտէրեան) بە پاشای پۆپی ئێرانی و سوڵتانی جازی ئێرانی ناسراوە، گۆرانیبێژ و ئەکتەری مۆسیقای پۆپ کە لە سەرانسەری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ڕۆژاوای ئاسیا ناسراوە. ڤیگێن ھەم بە فارسی و ھەم بە ئەرمەنیی گۆرانیی گوتووە، بە ڕەچەڵەک ئەرمەنییە و لە سەردەمی زێڕینی پۆپی فارسیدا دەرکەوتووە.
سەرەتای ژیانی
ڤیگێن ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٢٩ لە بنەماڵەیەکی ئێرانی-ئەرمەنی کە لە ٨ کەس پێکھاتبوون لە شاری ھەمەدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایکبووە. کاتێک تەمەنی ھەشت ساڵان بووە باوکی بەھۆی نەخۆشیی ھەوکردنی سییەکانەوە کۆچی دواییی کردووە. «کارۆی» برا گەورەی شاعیرێکی ناسراوی ئێرانی بووە و تێکستی گۆرانی «لالەعی»(Lullaby) بۆ ڤیگێنی برای نووسیووە.
لە جەنگی جیھانی دووەمدا، ئەو بنەماڵەیە ڕوویان لە شاری تەبرێز لە باکووری ئەو وڵاتە کرد و لەوێ ناسیۆنالیستە ئازەرییەکان ناوچەکەیان بە کۆمارێکی دابڕاو ناساند بە ھاوکاریی ھێزەکانی یەکێتیی سۆڤیەت، لەوکاتەدا ڤیگێن بۆ یەکەمینجار ئاشنای گیتار دەبێت کە لە سەربازێکی ڕووسی دەکڕێت، لەوکاتەدا نزیکایەتی پەیدا دەکات بۆ میوزیکی ئەمریکی و ئیتاڵی و ئیسپانی، و زۆرێک لەو میوزیکە بیانیانەی وەرگرت و بۆ گۆرانییەکانی کە بە تێکستی فارسیی نوسیبوونی بڵاوی کردەوە کە بوونە بەناوبانگترین مۆسیقاکانی ئێران تاکوو ئێستا.
ڤیگێن لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٣ لە تەمەنی ٧٣ ساڵیدا لە لۆس ئانجلەس ویلایەتی کالیفۆرنیا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کۆچی دواییی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩ پۆل:مردووانی ٢٠٠٣ پۆل:ھونەرمەندانی کاڵتێکس ڕیکۆردز پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئێرانی پۆل:خەڵکی ھەمەدان پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی
قەمبەر
قەمبەر یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی سێگردکان لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
جگەرخوێن
شێخمووس حەسەن محەممەد، ناسراو بە جگەرخوێن، شاعیرێکی کورد بوو.
ژیان
جگەرخوێن لە ساڵی ١٩٠٣ لە باکووری کوردستان لە گوندی حەسار نزیک بە شاری ماردین لەدایک بووە. بەمنداڵی شوانی و گاوانی کردوو، لەبەر ئەوەی نەدار بووە و باوکی کۆچی دوایی کردووە، خوشکەکەی گرتوویەتییە خۆی و بەخێوی کردووە و دواتر لەبەر دەردەنەداری و ھەژاری بەناچاری گوندی حەسار جێ دەھێڵن و لە ساڵی ١٩١٤ بۆ گوندی ئـاموودە دەیگوێزنەوە.
جگەرخوێن ھەر لە منداڵییەوە زیرەکی و ھۆشیاری و توندوتۆڵی پێوە دیار بووە و حەزی لە خوێندن کردووە، بۆیە بەھەر جۆرێک بێت، ناردوویانە بەر خوێندن لە حوجرەی مزگەوت و سەرجەم خوێندنەکانی زۆر زیرەکانە بەرێکردووە وەک خوێندنی زمانی عەرەبی و زانستەکانی ئایینی ئیسلام، بۆیە بە ئومێدی تەواوکردنی مۆڵەتی دوازدە زانستی باکوور و ھەر چوار پارچەی کوردستان گەڕاوە و دواتر لەسەر دەستی مەلا عوبێد وەرگرتووە.
جگەرخوێن ساڵی ١٩٤٦ ڕوو دەکاتە شاری قامیشلی و دەست بە کاری ڕامیاری دەکات و دەبێتە ئەندامی پارتی جڤاتا ئازادی و یەکیەتییا کورد (Civata Azadî û Yekîtiya Kurd). لە ساڵی ١٩٤٨دا دەبێتە ئەندامی پارتی کۆمنیستی سووری و لە ساڵی ١٩٥٤دا بۆ ئەندامییەتی پەرلەمانی سووریا دەپاڵێورێت. لە ساڵی ١٩٥٧دا واز لە پارتی کۆمۆنیست دەھێنێت و ڕێکخراوی ئازادی دادەمەزرێنێت. ئەو ڕێکخراوەش پاشتر دەچێتە ناو پارتی دیموکراتی کوردستانی سوریاوە. لە ساڵی ١٩٥٩دا جگەرخوێن ڕوو دەکاتە باشووری کوردستان و تا ساڵی ١٩٦٣ لە زانکۆی بەغدا دەبێتە مامۆستای وانەبێژ لە بەشی زمانی کوردی. دواتر دەگەڕێتەوە بۆ قامیشلی سەرقاڵی نووسین و کاری ڕامیاری دەبێت. ھەر لەو ساڵەدا و لە شاری دیمەشق دەخرێتە گرتووخانەوە.
بۆ بەشداریکردن لە شۆڕشی مەلا مستەفا بارزانی جگەرخوێن لە ساڵی ١٩٦٩ ڕوو دەکاتە باشووری کوردستان و چالاکی کوردایەتی خۆی پێشکەشی شۆڕشی کورد دەکات.
لە ساڵی ١٩٧٣دا بەرەوو لوبنان دەچێت و لەوێش ھۆنراوەی کیمە ئەز (Kîme Ez) دەنووسێت.
جگەرخوێن لە ساڵی ١٩٧٦دا بۆ سووریا دەگەڕێتەوە و لە ساڵی ١٩٧٩ ناچار دەبێت ڕوو بکاتە وڵاتی سوێد و لەوێ وەک پەناھەندەیەک دەگیرسێتەوە و بە نووسینەوە سەرقاڵ دەبێت و لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٨٤دا کۆچی دوایی دەکات و تەرمەکەی بۆ قامیشلی دەگوێزرێتەوە و لەوێ بە خاکی کوردستان دەسپێدرێت، ئەوەش ھەروەک خۆی پێش مردنی داوای کردبوو.
جگەرخوێن و شیعر
جگەرخوێن توانی ئەو باوەڕەی ھەیبوو بیگەیێنێتە ئەو ئاستەی بە نەمری بمێنێتەوە و نەوەی ئەوسا و ئەمڕۆ و سبەی لە خوێندنەوەی ھۆنراوە و پەخشان و فەرھەنگ و ڕێزمانی کوردی سوودمەندبن.
جگەرخوێن بە ھەستی پڕ سۆزی نەتەوایەتی، ھەڵوێستی شاعیری نەتەوەیی کورد ئەسیری پەسند دەکات و ستایشێکی جوانی بە ھۆنراوە کردووە و لە ھۆنراوەیەکیدا بە ناوی بەر دیلک واتا خۆشەویستی لە ژمارەی ١٠ی ساڵی ١٩٣٢ی گۆڤاری ھاوار لە شامدا بڵاوکردۆتەوە و بەم جۆرە دەست بەستایشەکەی دەکات: ئەی برای شەھبازی ئەوجی فەن و ھەم عیرفانی توو سەد وەکی ابن الاثیر ی گووری و قوربانی توو! جگەرخوێن ابن الاثیر بە قوربانی ئەسیری شاعیری نەتەوەیی کوردمان دەکات چونکە لای وایە (ابن الاثیر)، کە کوردێکی مێژوو نووس بووە، نەک مێژوو نووسێکی بۆ کوردی نووسیبێت، چونکە لە ئاستی "ئەسیری"دا ھیچ باشەیەکی بۆ کورد نەبووە و شاعیر لە دێڕە ھۆنراوەیەکی دیکەدا دەڵێت: سەد سەلاحەدین و بی سەد وەک ئەبی موسلم ھەبێ فائیدە ھیچ بوومە نادەن سەتوەتی شاھانی توو شاعیر دەڵێت: "ئێمە گەر سەدی وەک سەلاحەدین و ئەبو موسلیمی خۆراسانیمان ھەبێت، کە ھەردووکیان کورد بوون. بەڵام ھیچیان بۆ کورد نەکردووە، بۆیە ھیچ سوودێکیان بۆ ئێمە نەبووە و ئەمەشی بۆ بەرزکردنەوەی ھۆنراوەی و شاعیریەتی ئەسیری کوردپەروەر بووە."
بەم جۆرە بۆمان دەرکەوت کە جگەرخوێن شاعیرێکی خەباتی کوردایەتی بووەو لە زۆربەی ھۆنراوەکانیدا داوای ھۆشیارکردنەوەی لاوی کوردی کردووە بۆ وەدەست ھێنانی مافی نەتەوەییان.
جگەرخوێن و ئافرەت
شاعیر زۆر دەناڵێت، تاکو ئافرەت پێشکەون و ئەو کاتە بڵێن بژی میللەتی کورد و دەڵێت: ئەی کچێ ڕابە بخوێنە دا تو سەربەست ھەر بژی زوو ژ خەو توو سەرھلینە بەس بمینە بێ مەژی گەر بخوێنی دێ بدی خواندن تو ئێ ھونەرتەڤا گەر نەخوێنی کەس ژ بوومە ئێش و دەردان ناکوژی وا جگەر خوین خووەش دناڵی دا کوژن پیشڤەھەڕن دا ببیژن ھەر بژی کورد ھەر بژی کورد ھەر بژی!
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:مردووانی ١٩٨٤ پۆل:مێژووناسانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان پۆل:ڕۆژنامەوانانی تورک پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣ پۆل:فەرھەنگنووسانی کورد پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کورد پۆل:کوردەکانی عوسمانی پۆل:سویدییەکانی بە ڕەگەز کورد
ھاوینی ئەوین
ھاوینی ئەوین (بە ئینگلیسی: Summer of Love) ئاماژە دەکات بە ھاوینی ساڵی ١٩٦٧ کە نزیکەی ١٠٠،٠٠٠ کەس لە ھایت ئاشبێریی سانفرانسیسکۆ دا کۆ بوونەوە و دیاردەیەکی نوێی نافەرمانیی فەرھەنگی و سیاسییان خولقاند. ھەرچەند کە ھیپییەکان لە نیویۆرک، لۆس ئانجێلێس، فیلادێلفیا، سیاتێل، پۆرتلەند، واشینگتۆن دی سی، شیکاگۆ، مۆنتریاڵ، تۆرۆنتۆ، ڤانکوڤێر، و لە سەرانسەری ئەورووپاش دا کۆبوونەوەیان گرتبوو، بەڵام سانفرانسیسکۆ ناوەندی ڕاپەڕینی ھیپی بوو.
سەرچاوە
پۆل:مێژووی سان فرانسیسکۆ
تیشک تیڤی
تیشک تیڤی کەناڵێکی تەلەفزیۆنیی کوردیی نزیک بە حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بوو کە ناوەندەکەی لە پاریس ھەڵکەوتبوو. ساڵی ١٣٨٥ی هەتاوی بەرانبەر بە ساڵی ٢٠٠٦ دامەزرا. بەرنامەکانی تیشک تیڤی تایبەت بە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و بە زمانەکانی کوردی (سۆرانی و کورمانجی و کەڵھوڕی) و فارسی بوون.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی کوردستان پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئێران پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی لە ٢٠٠٦ دامەزراون پۆل:وشە و دستەوشە کوردییەکان
شۆڕش، چەمچەماڵ
شۆڕش شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی شۆڕش(ناوەند)، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
شۆڕش ناوەندی ناحیەی شۆڕشە.
جوگرافیا
شۆڕش لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ شارۆچکەی چەمچەماڵ و لە باشوور لەگەڵ گوندی عوسمان غەزال و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی پیریادی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی موزەفەر.
مێژوو
ئەم شارەدێیە سەرەتا دروست کراوە لەلایەن حکومەتی بەعسەوە وەک ئۆردوگا زۆرەملیەکان بۆ دانیشتوانی گوندەکانی ناوچەی گەرمیان بەتایبەت ئەو گوندانەی بەر کارەساتی ئەنفال کەوتوون، لەئێستادا زۆرینەی دایشتوانی ئەم شارەدێیە لەقوربانیانی ئەنفالن، وە لەسەردەمی حکومەتی ھەرێمی کوردستاندا کراوەتە شارەدێ(ناحیە) کە سەر بە قەزای چەمچەماڵە و وەک ناوەندی جینۆسایدی ئەنفال ناسراوە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
قاوراوا
قاوراوا (Qawirawa، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٠٤ کەس لە ٤٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
گالینا دوگاشڤیلی
گالینا یاکۆڤلێڤنا ژوگاشڤیلی (٩ی شوباتی ١٩٣٨ – ٢٧ی ئابی ٢٠٠٧) وەرگێڕێکی ڕووسی بووە بۆ زمانی فەڕەنسی. ئەو نەوەی جۆزێف ستالین بوو، کچی کوڕە گەورەی ستالین بوو بە ناوی یاکۆڤ دوگاشڤیلی. ئەو بەردەوام تەحەدای ئەو باسانەی کە بە شێوەیەکی بەرفراوان وەرگیراون سەبارەت بە زیندانیکردن و مردنی باوکی لە کەمپێکی زیندانی نازییەکان، تەحەدای دەکرد.
ژیاننامە
گالینا دوگاشڤیلی لە شاری مۆسکۆ لەدایکبووە. دایکی ناوی یولیا مێلتزەر بوو، سەماکارێکی ناسراوی جوولەکە بوو و خەڵکی شاری ئۆدێسا بوو. دوای ئەوەی لە پێشوازییەکدا چاوی بە یولیا کەوت، یاکۆڤ لەگەڵ ھاوسەری دووەمی کە ئەفسەرێکی NKVD بوو بە ناوی نیکۆلای بێساراب، شەڕی کرد و تەڵاقەکەی ڕێکخست. دواتر بێساراب لەلایەن NKVD ەوە دەستبەسەر و لە سێدارە درا. یاکۆڤ بوو بە سێیەم ھاوسەری.
یاکۆڤ لە جەنگی جیھانیی دووەمدا لیوایەکی باڵای تۆپخانەکانی سۆڤیەت بووە. مێژوونووسان بە شێوەیەکی نەریتی پێیان وایە کە لە ساڵی ١٩٤١ لەلایەن ئەڵمانییەکانەوە گیراوە و لە ساڵی ١٩٤٣ لە ئۆردوگای کۆکردنەوەی ساکسنھاوزن کۆچی دوایی کردووە، دوای ئەوەی ستالین ڕەتیکردەوە بیگۆڕێتەوە بە فیڵد مارشاڵی ئەڵمانی کە دەستگیرکرابوو. وەزارەتی بەرگری ئەمریکا بەڵگەنامەیەکی لەبەردەستدا بوو کە ئاماژەیان بەوە دەکرد کە یاکۆڤ دوگاشڤیلی لەلایەن پاسەوانێکی ئۆردوگاکانەوە تەقەی لێکراوە، کە لە ساڵی ٢٠٠٣دا پیشانی گالینا دژوگاشڤیلی دراوە، بەڵام ئەو بەڵگەنامەیە ڕەتیکردەوە، ئیدیعای کردبوو کە باوکی ھەرگیز لەلایەن ئەڵمانییەکانەوە بەدیل نەگیراوە، بەڵام بەڵکو لە ساڵی ١٩٤١ لە شەڕدا کوژرا. ئەو بەردەوام پێداگری لەسەر ئەوە دەکرد کە ھەر وێنەیەک یان نامەیەک کە ئاماژە بەوە بکات باوکی لە کەمپی زیندانەکەدایە، پڕوپاگەندەی نازییەکانە.
گالینا دوگاشڤیلی لە زانکۆی ویلایەتی مۆسکۆ فیلۆلۆجی خوێندووە، و بڕوانامەی دکتۆرای وەرگرتووە. ئەندامی یەکێتی نووسەرانی ڕووسیا بووە، و بە درێژایی ژیانی وەک وەرگێڕی زمانی فەڕەنسی کاری کردووە، بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ پەیمانگای گۆرکی بۆ ئەدەبیاتی جیھانی. ھاوسەرگیری لەگەڵ حوسێن بن سەعد کردووە، کە بیرکارێکی جەزائیرییە و لە دەربەدەریدا لە مۆسکۆ دەژی و لە نەتەوە یەکگرتووەکاندا دامەزراوە، بەڵام ناوی کچێنی خۆی پاراستووە. کوڕێکیان بووە بە ناوی سەلیم کە لە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لەدایکبووە و لەدایکبووی کەڕ بووە.
ژوگاشڤیلی لە تەمەنی ٦٩ ساڵیدا لە نەخۆشخانەی سەربازی بوردێنکۆ لە مۆسکۆ بەھۆی نەخۆشی شێرپەنجەوە کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨ پۆل:مردووانی ٢٠٠٧ پۆل:بنەماڵەی ستالین پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی سۆڤیەت
ئانۆ دۆمینی
ئانۆ دۆمینی
ئانۆ دۆمینی یان پاش زایین Anno Domini. لە هەندەک کاتدا کورتدەکرێتەوە بۆ (AD یان A.D)، و پێش زایینBefore Christ کورتدەکرێتەوە بۆ (BC یان B.C)، دیاریکەرێکە بۆ وەسفکردنی ڕێکەوتی جۆلیانۆ و زایینی، ساڵی دەستپێکیشی ساڵی لەدایکبوونی حەزرەتی مەسیحـە. AD بەکاردێ بۆ وەسفکردنی ساڵەکانی پاش لەدایکبوونی حەزرەتی مەسیح، BCـیش بەکاردێ بۆ وەسفکردنی ساڵەکانی پێش لەدایکبوونی حەزرەتی مەسیح.لە زمانی کوردیی، بۆ وەسفکردنی پاش ڕووداوەکە، ز. بەکاردێ، و ساڵانی پێشیشی، پ.ز بەکاردێ. ساڵی سفر بوونی نییە، واتا دوای ساڵی ١پ.ز، یەکسەر ساڵی ١ز. دێت.
ڕێکەوتی گریگۆریی، زۆرترین بەکارهێنانی هەیە لە ئاستی جیهان.
چەمکی ئانۆ دۆمینیAnno Dommini لاتینییە، بەوەرگێڕانی پیتیی، واتا لەساڵی خودا.و هەندەک جار بەمشێوە دەنووسرێ Anno DominiNostri Iesu، واتا (لە ساڵی خودامان یەسوع مەسیح).
سەرچاوە
ویکی پێدیای عەرەبی
کۆبێ
کۆبێ (بە ژاپۆنی: 神戸市، کۆبێ-شی) حەوتەمین گەورەترین شارە، وە سێیەم گەورەترین شارە لەڕووی بەندەرەوە لە ژاپۆن لەدوای  شارەکانی یۆکۆھاما و فوکوئۆکا وە پایتەختی پارێزگای ھیۆگۆیە دەکەوێتە لای باشووری دوورگەی سەرەکی ھۆنشوو لە باشوور قەراغ کەنداوی ئۆساکا و بەنزیکەیی ٣٠ کیلۆمەتر بەرەو ئۆساکا، بەڕێژەی دانیشتووانی ١.٥ ملیۆن کەس.
ئانۆ دۆمینی
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کاتناسی پۆل:کات
کۆبێ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکان لە پارێزگای ھیۆگۆ
ڕۆژھەڵات تیڤی
ڕۆژھەڵات تیڤی کەناڵێکی تەلەفزیۆنیی کوردییە کە ناوەندی لە سویدە و نزیک بە کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێرانە و زۆربەی بەرنامەکانی تایبەتە بە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بەرنامەکانی ڕۆژھەڵات تیڤی بە کوردی و فارسین.
بەستەری دەرەکی
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
پێل سیتی، ئەلاباما
پێل سیتی (، ) شارێکە لە کەرتی سەینت کلێر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٢٬٦٩٥ کەس بووە. ڕووبەری ٧١٫٢٤ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٧٨٫٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما پۆل:شارەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
ئاسۆسات
ئاسۆسات کەناڵێکی تەلەفزیۆنیی کوردی بوو کە نزیک بە کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان و زۆربەی بەرنامەکانی تایبەتە بە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو. بەرنامەکانی ئاسۆسات بە کوردی و فارسی بوون. کارگێڕی ئەو تەلەفزیۆنە ڕه‌زا کەعبی بوو. پاش یەکگرتنەوە کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان و کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران ئەم کەناڵەش داخرا.
بەستەری دەرەکی
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
قەڵاگەی شەریف
قەڵاگەی شەریف (Qellagey şerîf، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢١٩ کەس لە ٤٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
پێنینگتن، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ڕۆژ تیڤی
ڕۆژ تیڤی کەناڵێکی تەلەفزیۆنیی کوردییە کە ناوەندی لە دانمارکە. بەرنامەکانی ڕۆژ تیڤی بە کوردی (ھەموو شێوەزارەکان بەڵام زۆرتر کورمانجی) و تورکی، عەرەبی و فارسین.
بەستەری دەرەکی
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆماری ئەفریقای ناوەندی
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆماری ئەفریقای ناوەندی، کە ناسراوە وەک Les Fauves (فاوڤەکان؛ ڤاوڤ بە مانەی ئەندامی دەستەیەک لە نیگارکێش دێت کە ئارەزوویان بە فاوفیزم دەکرد کە شێوازێکی وێنەکێشانە)، ھەڵبژاردەی نەتەوەیی کۆماری ئەفریقای ناوەندییە وە لەلایەن فیدراڵیی تۆپی پێی کۆماری ئەفریقای ناوەندی کۆنتڕۆڵکراوە. ئەوان ئەندامێکن لە ھاوپەیمانی تۆپی پێی ئەفریقا (CAF). ھەرچەندە بەوەی ناسراون وەک یەکێک لە خراپترین یانە ئەفریقییەکان، یانەکە چەندین دەستکەوتی بەخۆیەوە بینیوە لە ساڵانی ڕابردوودا. ئەوان توانییان جامی CEMACی ٢٠٠٩ ببەنەوە بە بردنەوەیان لە گابۆن لە نیوەی کۆتایی جامەکە و بردنەوەیان لە گینێی ئیستوایی لە یاریی کۆتایی جامەکە بە ئەنجامی ٣–٠. پلەی یانەکە بەرزبەوە لە ٢٠٢ھەم بۆ ٨٩ لە ڕیزبەندی فیفا لە ڕێکەوتی ئابی ٢٠١٠ بۆ تەممووزی ٢٠١١. لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠، ئەوان سەرسووڕھێنەرانە توانییان لە جەزائیر ببەنەوە بە ئەنجامی ٢–٠ لە قۆناغی گەییشتن بە جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٢، بەوەش توانییان پلەی یەکەم بەدەستبێنن لە گرووپەکەیاندا. یانەکە بۆ یەکەم جار قۆناغی گەییشتن بە جامی جیھانیی فیفایان بردەوە لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢ پاش ئەوەی بە ئەنجامی ٢–٠ لە بۆتسوانایان بردەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:تۆپی پێ پۆل:وەرزش پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
پیریادی
پیریادی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شۆڕش، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
پیریادی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قودرەتە و لە باشوور لەگەڵ گوندی چەشمەبەردین و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی عەلی مەنسور لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارەدێی شۆڕش.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شەھرام عەلیدی
شارام عەلیدی یان شەھرام عەلیدی فیلمسازێکی کوردە؛ لەدایکبووی ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧١ی شاری سنەیە. یەکەم ئەزموونە ھونەرییەکەی، ڕۆڵگێران لە شانۆی قوتابخانە بووە، ناوبراو وێرای کارکردنی لە بواری دیزاینی گڕافیک، نیگارکێشیشە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
عوسمان سەبری
وێنۆک|200px|ئۆسمان سەبری عوسمان سەبری (١٩٠٥ ز - ١٩٩٣ ز) ناوی نووسەر و شاعیرێکی کوردە.
ژیان
عوسمان سەبری لە ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٠٥ی زایینیدا لە گوندی نارنجیی لە قەزای کارختە لە باکووری کوردستان لەدایکبووە. باوکی لە ئاغایانی عەشیرەتی مردێسی بووە، ھێشتا منداڵ بووە کە باوکی کۆچی دوایی کردووە. شوکری مامی گرتوویەتییە خۆ و پەروەردەی کردووە و لەبەر خوێندنی داناوە و بووە بە قوتابی قوتابخانەی ڕوشدییە، لە ساڵی ١٩٢٢ تەواوی کردووە. لەو ماوەیەدا ھەردوو مامی شوکری و نووری بەشدارییان لە شۆڕشی کوردی باکووری کوردستان کردووە بە سەرکردایەتی شێخ سەعیدی پیران، لە ئەنجامی لەناوبردنی شۆڕش و لە سێدارەدانی سەرۆکەکان لە ساڵی ١٩٢٥ بنەماڵەی عوسمان سەبری لە دیاربەکر (ئامەد) ئاوارەبوون، وەکو ھەزاران بنەماڵەی کورد کەوتنە ڕۆژی ڕەشەوە. کردەوە تیرۆریستییەکان تورکە کەمالییەکان ھاندەرێک بوو بۆ لاوانی وەکو عوسمان سەبری بکەونە خەباتی نھێنی لەدژی دەوڵەتی تورکیا. دەسەڵات زەفەری پێ دەباو دەیگرێ، تا ساڵی ١٩٢٨ لە بەندیخانە دەمێنێتەوە. لە ساڵی ١٩٢٩ جارێکی دیکە دەکەوێتەوە ناو داوی جەندرمەی تورکیا و دەدرێتە دادگای سوپایی. ڕزگاربوونی لەم گرتنە دەبێتە ھۆی ئەوەی وڵات بەجێ بھێڵێ پەنا بۆ سووریا ببا، خۆی و شەش لە براکانی ڕوو دەکەنە سووریا لە شاری دیمەشق نیشتەجێ دەبن، کە ئەو کاتە وڵاتی شام ھێشتا لەژێر فەرمانڕەوایی فەڕەنسا بوو.
ژیانی ھونەری و سیاسی
وێنۆک|200px|عوسمان سەبری لە بەندیخانە سەیدا عوسمان سەبری لەگەڵ دەرچوونی گۆڤاری ھاوار لەلایەن میر جەلادەت بەدرخانەوە لە ١٩٣٢. ٠٥٫١٥ زایینیدا لە دیمەشق بووەتە نووسەرێکی سەرەکی ئەو گۆڤارە و گەلێک وتاری بەنرخی لەسەر نووسینی کوردی بەلاتینی تێدا نووسیوە و کاتێکیش، کە میر جەلادەت گۆڤارێکی تریش بە ناوی ڕوناھی (گۆڤار) ھەر لە دیمەشق لە ساڵی ١٩٤٢ زایینیدا دەرچوواند و تاکو ساڵی ١٩٤٥ بەردەوام بوو، لە دەرچوون، مامۆستا عوسمان سەبری وتار و شیعری پتەوی بە لاتینی تێدا بڵاوکردووەتەوە بەم جۆرە مامۆستای خەماڕەنگین یەکێک بووە لە نووسەرە ناودارەکانی کورد، کە پەرەیان بەنووسینی کوردی بە پیتی لاتینی داوە و بنچینەی ئەلفبێی کوردییان ئەو ئەبجەدییە داناوە. لە بواری خەباتی نەتەوایەتیشدا سەیدا عوسمان لە ساڵی ١٩٥٧ ز لەگەڵ خەباتگێڕی ناسراوی وەک نورەدین زازا و دەستەیەک لە نیشتمانپەروەرانی کورد پارتی دیموکراتی کوردیان لەسووریا دامەزراند و بەم کارە ڕامیارییەی میری سووریا پێ تەنگاو بوو و چەند جار ئەو تێکۆشەرانەی گرت و دەست بەسەریکردن. مامۆستا عوسمان لە ژیانی ڕامیاریدا ١٨ جار گیراوە و ئەشکەنجە دراوە و لەوانە دووجار لە تورکیا دوو جار لە ئێراق و جارێک لە لوبنان و ١٣ جاریش لە سووریا گیراوە و لە ڕۆژی ١٩٦٠. ٠٨٫٠٨دا لەگەڵ نورەدین زازا و ڕەشید حەمۆ لەسەر خەباتی ڕامیارییان وەک سەرکردەی پارتی فەرمانی لە سێدارەدانیان درا، بەڵام نووسەر و ڕووناکبیری کورد لە ئەورووپا و ئێراق و لوبنان یاداشت و پڕۆتسۆیان پێشکەش بەجەمال عەبدولناسر کرد و داوای بەردانیان کردن و لە ئەنجامی ئەو داواکارییانە دوای ساڵێک بەندیی لە ڕۆژی ١٩٦١. ٠٨٫٠٨دا ئازاد کران.
سەیدا عوسمان سەبری ھەموو پارچەکانی کوردستان گەڕاوە، دوای ھاتنی بۆ دیمەشق نیشتەجێ بوونی لەو شارەدا، لە ساڵی ١٩٣٠ زایینیدا پەیوەندی بە پارتی خۆییبوونەوە کردووە چالاکییەکی زۆری تێدا نواندووە و بە ناوی ئەو پارتەوە سەردانی کوردستانی باشووری کردووە و خۆی گەیاندووەتە بارزان و لەوێ لەگەڵ مەلا مستەفا بارزانی کۆبووەتەوە بۆ پتەوکردنی پە‌یوەندی خۆیبیون بە خەباتی کورد لە کوردستانی باشووردا و ھەر بەناوی خۆیبوونیش سەردانی کوردستانی باشووری کردووە و چەند تێکۆشە‌ری چاوپێکەوتووە و ئەم کەسایەتییە لە ژیاندا واتای ماندووبوونی نەزانیوە و تا دوا ھەناسەی ژیانی ھەر لە خەباتی بێوچاندا بووە لە پێناوی مافە نەتەوەیییە ڕەواکانی کورددا.
مردن
عوسمان سەبری لە ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ زایینیدا لە شاری دیمەشق کۆچی دوایی کردووە و لە گوندی بەرکفری نزیک دەرباسییە نێژراوە.
بەرھەمەکان
عوسمان سەبری زنجیرەیەک پەڕ‌تووکی بەنرخی بە زمانی کوردی و پیتی لاتینی بە چاپ گەیاند، کە ئەمانەی خوارەوە بەشێکن لەوبەرھەمانەی:
ئەم نمایشەی ٧٠کان
ئەم نمایشەی ٧٠کان زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکییە لەسەر بنەمای ھەڵوێستی کۆمێدی دروستکراوە، کە لە کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی فۆکس تیڤی لە ٢٣ی ئابی ١٩٩٩ تا ١٨ی ئایاری ٢٠٠٦ نمایش کرا، زنجیرەکە لە ٨ وەرز پێکھاتووە سەرجەم ئەڵقەکانی ٢٠١ ئەڵقەن، زنجیرە دراماکە بووە خاڵی دەستپێک بۆ گەلێک لە ئەستێرە گەنجەکانی بواری سینەما.
چیرۆک
چیرۆکی زنجیرەکە لە ساڵی یەکەمی قۆناغی ئامادەییدا بە دەوری شەش ھەرزەکاردا دەخولێتەوە: ئێریک فۆرمان (تۆفەر گرەیس) کە حەز لە زنجیرە فیلمی جەنگی دەکات، دۆنا بێنسیۆتی (ڵۆرا پرێپن) کە ھاوڕێ و خۆشەویستی ئێریکی دراوسێی ستیفن ھاید (دانی ماستەرسن)ە، ھاوڕێی نزیکی ئێریک و بیرۆکە لیبراڵەکانی ئێریکە. لەگەڵ ئێریک ماڵی خۆیان دەکەن دوای ئەوەی لەلایەن دایکییانەوە ھان دەدرێن، مایکل کیلسۆ (ئاشتن کەچەر) کە مێبازێکی گەمژەی ژنانەیە، جاکی بۆرکھاڕت (میلا کونیس) کە ھەواداری تیمی قوتابخانەکەیە و گرنگی بە کاروباری کۆمەڵایەتی و تەندروستی دەدات، و فیز (ویڵمەر ڤاڵدێراما)یش کە قوتابییەکی لاتینە و بۆ خوێندن ھاتووەتە ئەمریکا.
ئەم ھاوڕێیانە بەیەکەوە ڕووبەڕووی ھەمان خۆشی و ناخۆشی یەکتر دەبنەوە کە ھەموو ھەرزەکارێک لە تەمەنی نەوجەوانیدا تێپەر دەبێت لە ئەمریکا. ئەم زنجیرەیە پێداچوونەوە بەو تێڕوانین و دیدە زۆرانەدا دەکات کە لەماوەی ساڵانی ٧٠کاندا باو بوون، ھەروەھا تێڕوانینی ژیانی ھەموو ئەو کەسانە دەکات کە لەو ماوەیەدا لەدایکبوون و ئێستا لە ٣٠ و ٤٠ ساڵی تەمەنیانن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پەخشەکانی ھێڵی فۆکس پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرە تەلەفزیۆنییەکانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٦ کۆتاییان پێهات پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٦ کۆتاییان پێ ھات پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییەکانی فۆکس لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی
نۆشینشار
نۆشینشار یان کارخانەی قەند شارەدێیەکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا ئەڤراز، ناوچەی نازی، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران. ئەم شارەدێیە ناوەندی ناوچەی نازی و گوندەواری نازیا ئەڤرازە.
مێژوو
بەر لەوەی ئەم شارەدێیە دروست بێت و ببێتە شارەدێ، (١٦) ساڵ لەوە پێش لەو جێیەدا کارگەی شەکری ورمێ دروست کرا بە دووری (٢٥کم) لە باکوری شاری ورمێ لەسەر ڕێگای ورمێ-سەڵماس کە ساڵی (١٩٤٩ز) بوو دروست کرا لەلایەن ئەندازیارانی وڵاتی چێکۆسلۆڤاکیا. سەرەتای دروست بوونی ئەم شارەدێیە بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە خانوو دروستکرا بۆ کرێکارەکانی کارگەکە و پاشان وردە وردە خەڵکی گوندەکانی دەوروبەری بۆ کارکردن ڕوویان کردە کارگەکە و بەمەش نیشتەجێ بوون و ڕۆژ دوای ڕۆژ لە فراوان بووندا بوو تابووە گوند و لەدوایدا بووە شارەدێ لە ساڵی (١٩٩٦ز)دا.
جوگرافیا
نۆشینشار ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ