cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مانگی ھیدرا
ناونانی
وێنۆک|upright|وێنەی [[تەلیسکۆپی بۆشاییی ھەبڵ و زەق لە مانگەکانی پلۆتۆ (تێبینی کراوە)]]. ناوی ھایدرا لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٦ لەلایەن یەکێتی فەلەکی نێودەوڵەتییەوە پشتڕاستکرایەوە و لە بازنەی IAU Circle 8723 لەگەڵ ناوی نیکس ڕاگەیەندرا. ھایدرا بە ناوی ھایدرای لێرنییەوە ناونراوە، کە مارێکی نۆ سەرە و لە ئەفسانەی یۆنانیدا شەڕی ھێراکلیسی کردووە. بە تایبەتی نۆ سەری ھایدرا بە شێوەیەکی نادیار ئاماژە بە دۆخی ھەسارەی نۆیەمی پێشووی پلۆتۆ دەکەن. ئەو دوو مانگەی تازە ناویان لێنراوە، بوون ئەو دوو مانگەی تازە ناویان لێنراوە بە مەبەست ناویان لێنراوە کە ڕێزبەندی سەرەتای ناوەکانیان N و H ڕێز لە ئەرکی ئاسۆی نوێ دەگرێت بۆ پلۆتۆ، بە ھەمان شێوەی ئەوەی کە دوو پیتی یەکەمی ناوی پلۆتۆ ڕێز لە پێرسیڤاڵ لۆوێڵ دەگرێت ھەروەھا ناوی ھایدرا بە مەبەست ھەڵبژێردرا کە H سەرەتایییەکەی ڕێز لە تەلەسکۆپی بۆشایی ئاسمانی ھابل دەگرێت کە لەلایەن تیمی گەڕانی ھاوڕێی پلۆتۆوە بۆ دۆزینەوەی ھایدرا و نیکس بەکارھاتووە.
ناوی تایبەتمەندییەکانی سەر تەنەکان لە سیستەمی پلۆتۆدا پەیوەندییان بە ئەفسانە و ئەدەب و مێژووی گەڕانەوە ھەیە. بە تایبەتی ناوی تایبەتمەندییەکانی سەر ھایدرا دەبێت پەیوەندی بە مار و ئەژدیھا ئەفسانەیییەکانی ئەدەب و ئەفسانە و مێژووەوە ھەبێت.
ڕەسەن
مانگە بچووکەکانی پلۆتۆ، لەوانەش ھایدرا، وا بیردەکرایەوە کە لە پاشماوەی دەرچوون لە پێکدادانێکی گەورە لە نێوان پلۆتۆ و تەنێکی تری پشتێنەی کویپەردا دروست بووبێت، ھاوشێوەی ئەوەی کە پێدەچێت مانگ لە پاشماوەیەکەوە دروستبووبێت کە بەھۆی پێکدادانێکی گەورەی زەوییەوە دەرچووە. پاشان ئیجێکتای پێکدادانەکە یەکدەگرت و دەبووە ناو مانگەکانی پلۆتۆ. پاشان ئیجێکتای پێکدادانەکە یەکدەگرت و دەبووە ناو مانگەکانی پلۆتۆ. لەم حاڵەتەدا ھایدرا لەگەڵ مانگە بچووکەکانی پلۆتۆ لەگەڵ شارۆن بەرەو دەرەوە کۆچیان دەکرد بۆ خولگەی ئێستایان لە دەوری ناوەندی باری پلۆتۆ-کارۆن. لەگەڵ چارۆن، خولگەی ھایدرا بە دەوری ناوەندی باری پلۆتۆ-کارۆن وردە وردە بە تێپەڕبوونی کات بازنەییتر بوو.
تایبەتمەندی جەستەیی
ھایدرا شێوەی ناڕێکە، پێوانە دەکات 50.9 km بە درێژایی درێژترین میحوەرەکەی و کورتترین میحوەرەکەی پێوانە دەکات 30.9 km بە درێژایی. ئەمە ڕەھەندە پێوراوەکانی 50.9 × دەدات بە ھایدرا.
ڕووی ھایدرا زۆر ڕەنگدانەوەی ھەیە بەھۆی بوونی سەھۆڵی ئاو لەسەر ڕووی. ڕووی ھایدرا سپێکتریمی بێلایەن پیشان دەدات ھاوشێوەی مانگە بچووکەکانی پلۆتۆ، ھەرچەندە… سپێکتریمی ھایدرا کەمێک شینتر دەردەکەوێت. سەھۆڵی ئاو لەسەر ڕووی ھایدرا تاڕادەیەک پاکە و ھیچ تاریکبوونەوەیەکی بەرچاو نیشان نادات بە بەراورد بە شارۆن. یەکێک لە ڕوونکردنەوەکان ئەوە پیشان دەدات کە ڕووی ھایدرا بەردەوام تازە دەبێتەوە بەھۆی کاریگەرییەکانی مایکرۆمیتۆرایتەوە کە مادەی تاریکتر لە ڕووی ھایدرا دەردەھێنن. سپێکتریمی ڕووی ھایدرا کەمێک شینە بە بەراورد بە نیکس. ڕوونکردنەوەکان بۆ ڕەنگی شین و شینەکەی ھایدرا پێشنیاری ئەوە دەکەن کە ڕووی ھایدرا ڕێژەیەکی زیاتر لە سەھۆڵی ئاوی ھەیە بە بەراورد بە نیکس، کە ھەروەھا دەتوانێت ڕوونکردنەوەی زۆر بەرزی ھایدرا ئەلبیدۆی ئەندازەیی، یان ڕەنگدانەوەیییەکەی، لە سەدا ٨٣.
لە داتای ژماردنی کانییەکان لە ئاسۆی نوێ وەرگیراوە، ڕووی ھایدرا بە نزیکەی چوار ملیار ساڵ مەزەندە دەکرێت. کانییە گەورەکان و چەقۆ لەسەر ھایدرا پێشنیاری ئەوە دەکات کە لەوانەیە بەشێک لە بارستەی سەرەتایی خۆی لەدەستدابێت لە ڕووداوی کاریگەری لە دوای دروستبوونییەوە.
خولانەوەی
ھایدرا بە شێوەیەکی مەل و با قفڵ کراوە نییە و دەسوڕێتەوە بە شێوەیەکی ئاژاوەگێڕانە؛ ماوەی خولانەوەی و مەیلی ئەکسیاڵی بە خێرایی لە پێوەرە کاتییە فەلەکییەکاندا دەگۆڕێت، تا ئەو ڕادەیەی کە میحوەرەکەی بە بەردەوامی دەگۆڕێت. ئاژاوەگێڕی کەوتنەخوارەوە ی ھایدرا بە شێوەیەکی بەرچاو بەھۆی کاریگەرییە کێشکردنی جیاوازەکانی پلۆتۆ و کارۆنەوەیە کاتێک بە دەوری سەنتەری باری. ھەروەھا کەوتنەخوارەوەی ئاژاوەگێڕانەی ھایدرا بەھۆی شێوە ناڕێکەکەیەوە بەھێزتر دەبێت، کە تورکی دروست دەکات کە کار لەسەر تەنەکە دەکەن. لە کاتی… فڕینی ئاسۆی نوێی پلۆتۆ و مانگەکانی، ماوەی خولانەوەی ھایدرا نزیکەی ١٠ کاتژمێر بوو و میحوەرەکەی خولانەوەی نزیکەی ١١٠ پلە بۆ خولگەی خۆی مەیل بوو — لە th e کاتی فڕینی ئاسۆی نوێ.
ھایدرا بە بەراورد بە باقی مانگەکانی پلۆتۆ بە شێوەیەکی ڕێژەیی خێرا دەسوڕێتەوە کە ھەموویان ماوەی خولانەوەی زیاترە لە ڕۆژێک. ئەم خولانەوەی خێرایەی ھایدرا لە نێوان ماوەی خولانەوەی زۆربەی ئۆبجێکتی پشتێنەی کویپەر]دا باو و ئاسایییە.]s. مادەی ڕووکاری ھایدرا دەتوانێت دەربچێت بەھۆی [[ھێزی ناوەندگەراییs ئەگەر بە ڕێژەیەکی خێراتر بسوڕایەوە.
خولگە
خولگەی نزیکەی بازنەیی و ھاوتەختەی مانگەکانی پلۆتۆ ئەوە پیشان دەدات کە لەوانەیە لە دوای دروستبوونیانەوە بە پەرەسەندنی مەل و بادا تێپەڕیبێت. لە کاتی دروستبوونی پلۆتۆدا مانگە بچووکەکان، ڕەنگە ھایدرا خولگەیەکی زیاتری eccentric ھەبووبێت بە دەوری ناوەندی باری پلۆتۆ-شارۆن. خولگەی بازنەیی ئێستای ھایدرا ڕەنگە بەھۆی دامپینی مەل و بای شارۆن بووبێت ئیکسەنتریسیتی خولگەی ھایدرا، لە ڕێگەی کارلێکەکانی مەل و با. کارلێکە یەکترە مەل و بایییەکانی چارۆن لەسەر خولگەی ھایدرا دەبێتە ھۆی ئەوەی ھایدرە سەرنجڕاکێشیی خولگەی خۆی بگوازێتەوە بۆ چارۆن، بەم شێوەیە دەبێتە ھۆی ئەوەی کە خولگەی ھایدرا وردە وردە بە تێپەڕبوونی کات زیاتر بازنەیی بێت.
ھایدرا ماوەی خولگەی نزیکەی ٣٨٫٢ ڕۆژە و لەگەڵ مانگەکانی تری پلۆتۆدا دەنگ دەداتەوە. ھایدرا لە ٢:٣ دەنگدانەوەی خولگەدایە لەگەڵ نیکس، و دەنگدانەوەیەکی ٦:١١ لەگەڵ Styx (ڕێژەکان نوێنەرایەتی ژمارەی خولگە تەواوکراوەکان دەکەن بۆ ھەر یەکەیەکی کات؛ ڕێژەکانی ماوەکان بریتین لە… پێچەوانەکان). لە ئەنجامی ئەم دەنگدانەوە ٣ تەنە "ھاوشێوەیەی لاپلاس"، پەیوەندی لەگەڵ ستایکس و نیکس بە ڕێژەی ٥:٣ ھەیە.<name ref ="ویتز٢٠١٥"/> خولگەی ھایدرا نزیکە لە دەنگدانەوەیەکی خولگەیی ١:٦ لەگەڵ شارۆن، بە جیاوازی کاتی ٠٫٣٪. گریمانەیەک کە ڕەنگدانەوەی نزیک ڕوون دەکاتەوە پێشنیاری ئەوە دەکات کە دەنگدانەوەکە پێش کۆچی دەرەوەی شارۆن سەرچاوەی گرتووە دوای دروستبوونی ھەر پێنج مانگی ناسراو، و بەھۆی ھەڵچوونی ناوخۆیی خولیی ٥٪ لە ھێزی مەیدانی کێشکردنی پلۆتۆ-کارۆندا دەپارێزرێت.
<ناوەند>
گەڕان و پشکنین
کەشتی ئاسمانی ئاسۆی نوێ سەردانی سیستەمی پلۆتۆی کرد و وێنەی پلۆتۆ و مانگەکانی لە کاتی فڕینەکەیدا لە ١٤ تەممووزی ٢٠١٥. لە کاتی فڕینی ئاسۆی نوێدا، ھایدرا لە پشت پلۆتۆوە بوو و… دوورتر لە ئاسۆی نوێ لە نزیکترین نزیکبوونەوەدا. مەودای گەورەتری ھایدرا لە ئاسۆی نوێ بووە ھۆی ئەوەی وێنەی وردی کەمتری ھایدرا. پێش فڕینەکە، "وێنەگری سیخوڕی مەودای دوور" کە لەسەر کەشتی New Horizons پێوانەکردنی قەبارەی ھایدرای ئەنجامدا، بە خەمڵاندنی ھایدرا کە تیرەکەی نزیکەی 45 km بێت. پێکھاتەی ڕووکاری ھایدرا، ڕەنگدانەوەی و تایبەتمەندییە فیزیایییە بنەڕەتییەکانی تر دواتر لە کاتی فڕینەکەدا بە ئاسۆی نوێ پێوانە کران.
یەکەم وێنەی وردی ھایدرا بوو، یان لە کەشتی ئاسمانی ئاسۆی نوێ لە ١٥ تەممووزی ٢٠١٥ دوای فڕینەکە وەرگیرا. یەکەم وێنەی وردی ھایدرا، کە لە دووری وەرگیراوە، وا دەرکەوتووە کە گۆڕانکاری ڕووناکی و تایبەتمەندییەکی بازنەیی تاریکی نیشان دەدات.
ھەروەھا تەماشای
پلووتۆ
نیکس
سەرچاوەکان
پۆل:مانگەکانی پلۆتۆ پۆل:تەنە فەلەکییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٥ دۆزراونەتەوە
بڕیارنامەی ١٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی تەمموزی 1960دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ سکاڵای کووبا (جولای ١٩٦٠). ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 876‌ەم، بە 9 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و 2ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٠ پۆل:کووبا لە ١٩٦٠ پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ١٩٦٠
ئادەم ساندلەر
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئادەم ساندلەر پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پۆل:کۆمیدیاکارەکان لە شاری نیویۆرک پۆل:مۆسیقاژەنە جووە ئەمریکییەکان پۆل:سیناریۆنووسە جولەکەکانی ئەمریکا پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت) پۆل:گۆرانیبێژەکانی شاری نیویۆرک پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی پۆل:ئەکتەری کۆمیدی پیاوی ئەمریکی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک پۆل:کۆمارییەکانی نیویۆرک (ویلایەت) پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤیزیۆنیی لە نیویۆرک پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
ئۆلیڤیە دو سێر
ئۆلیڤیە دو سێر نووسەری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە و زانا بوو لە بواری زانستی خاک.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٥٣٩ پۆل:مردووانی ١٦١٩
پارێزگای یۆزگات
پارێزگای یۆزگات یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی ئاناتۆلیای ناوەندی ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری یۆزگاتە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای یۆزگات پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
سەرنژمار
سەرنژمار گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی سەرنژمار بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٤٤ کەس لە ٧٩ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
ڕۆژە لسکۆ
ڕۆژە لسکۆ (١٩١٤–١٩٧٥) نووسەر، زمانناس و ڕۆژھەڵاتناسی ئەورووپی بوو کە گەلێک کاری لەسەر زمانی کوردی کردووە. لسکۆ ماوەیەک لە ڕۆژاوای کوردستان ژیانی بەسەر بردووە و لەگەڵ برایانی بەدرخان ئاشنایەتیی ھەبووە. ئەو لە ئەنستیتۆی زمان و شارستانییەتی ڕۆژھەڵات بەشی زمانی کوردیی دامەزراند و تا ١٩٤٧ (بەر لە ئەمیر کامەران بەدرخان) سەرۆکی ئەو بەشە بوو. لسکۆ لەو ماوەیەدا کە لە ڕۆژاوای کوردستان بوو لە چیای کرمانج لەگەڵ یەزیدییەکانی ئەو ناوچەیە ئاشنایی پەیدا کرد و لەسەری نووسین. ھەروەھا لە گۆڤاری ھاوار و ڕووناھیدا نووسراوەی بڵاو کردووەتەوە. لسکۆ جگە لە کوردی شارەزایی لە زمانی تورکی و فارسی ھەبووە و بڕێک کتێبی وەرگێڕاوە، لەمانە وەرگێڕانی کوندەپەپووی کوێرە بە فەڕەنسی.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانەوانانی کوردی پۆل:وێژەی کوردی پۆل:کوردناسەکان پۆل:ڕۆژهەڵاتناسە فەڕەنسییەکان
نژمار
نژمار گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی نژمار بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٬٠٦٧ کەس لە ٢٣٩ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
ئەندازەی بۆماوەیی
ئەندازەی بۆماوەیی (بە ئینگلیزی: Genetic Engineering) بریتییە لە تەکنیککاری گۆڕینی جینۆم لە خانەیەکی زیندوودا بۆ بەکارهێنانی پزیشکی یان پیشەسازی.
سەرچاوەکان
پۆل:بۆماوەیی پۆل:زیندە-تەکنۆلۆژیا پۆل:پێشەکییەکانی ساڵی ١٩٧٢ پۆل:ڕشتەکانی ئەندازیاری
نەگونجان (کیمیا)
نەگونجان (ئینگلیزی: Disproportionation) لە کیمیادا، کردەیەکە، بەزۆری گۆڕانی ماددەیەک بۆ دوو ماددەی جیاواز یان زیاتری تێدا ڕوودەدات، بە ھۆی ئۆکسان و لێکردنەوەیەکی ھاوکاتەوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کاردانەوە کیمیایییەکان پۆل:کاردانەوە ئەندامییەکان پۆل:کردارە کیمیایییەکان پۆل:زیندەکیمیا
خێراوا، مەریوان
خەیراوا گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی خەیراوا بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٨٥ کەس لە ٤٢ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
مریشک
وێنۆک|مریشک و کەڵەشێڕ (مریشک ڕاست)
مریشک بە ناوی زانستی (Gallus gallus, Gallus gallus domesticus) باڵنەدەیەکی ماڵییە لە بنەماڵەی قەرقاوڵەکان. مریشک ٨٠٠٠ ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیح لە ڤیەتنام ماڵی کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گیانلەبەرە دەستەمۆکان پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٧٥٨ پۆل:مریشک پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
سەرکەل، مەریوان
سەرکەل گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی سەرکەل بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢٣ کەس لە ٢٧ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
دەرەپەمەیان، سەرای سەقز
دەرەپەمەیان (Derepemeyan، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١١١ کەس لە ٢٣ بنەماڵەدا بووە.
ھانس ئەدۆڵف کریبس
ھانس ئەدۆڵف کریبس (٢٥ی ئابی ١٩٠٠ لە ھیلدسھایم – ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٨١) پزیشک و زیندەکیمیاناسی ئەڵمانی بوو. دوو سووڕی دۆزیەوە کە ھۆکاری سەرەکی بوون بۆ بەناوبانگ بونی: سووڕی کریبس (سووڕی ترشی ستریک) و سووڕی یوریا.
بە ھۆی دۆزینەوەی سووڕی کریبسەوە خەلاتی نۆبڵی ساڵی ١٩٥٣ی بەدەست ھێنا. لەساڵی ١٩٣٢دا چووە ناو سوپای ئەڵمانی، لە فرقەی ١٣ی پیادەی ئامێر، ھەتاکو کاتێک نازیەکان دەسەڵاتی ئەڵمانیایان گرتە دەست، پاشان گەڕایەوە بۆ نەخۆشخانەی شارەوانی لە شاری ئەلتۆنا و پاشتریش لە عەیادەیەکی پزیشکی لە زانکۆی فریبورگ. لە ٢٢ی مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٨١دا کۆچی دوایی کردووە.
کارەکان
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠ پۆل:مردووانی ١٩٨١ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی پۆل:جووە ئاڵمانییەکان پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل پۆل:زانا جووەکان پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
بڕیارنامەی ١٤٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەمموزی 1960دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 879‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
کانی بناو، تەکیە
کانی بناو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی کاکەمەند، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی بناو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خڕبەندەلو و لە باشوور لەگەڵ گوندی تەکیەی کاکەمەند و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دەرگەزێنی بابەعەلی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی باوەفەتی سەروو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نیوەتەمەن
نیوەتەمەن (ئینگلیزی: Half-life) کاتی پێویستە بۆ شیبوونەوەی نیوەی بڕی گەردیلەکانی ناوکیدێکی تیشکن.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:جووڵەکیمیا
کەڵەشێر
وێنۆک|کەڵەشێر
کەڵەشێر یان کەڵەباب ڕەگەزی نێری باڵندەی مریشکە. ئەم باڵندە لە مریشک زیرەک ترە و وا باوە کە زۆرتر لە یەک ھاوسەری ببێت. کەڵەشێر ناوچەیێکی ژێر دەسەڵاتی خۆی ھەیە کە تێیدا مریشکەکانی دەپارێزێت.
پیەر پیتوو
پیەر پیتوو مافناس و توێژەری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٦یەم پۆل:مێژووناسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٣٩ پۆل:مردووانی ١٥٩٦ پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم
ئەندرۆجین
ئەندرۆجین یان ھۆرمۆنی ئەندرۆجین (بە ئینگلیزی: Androgen) ھۆرمۆنێکە کە گون بەرھەمی دێنێت و دەستدەگرێت بەسەر سیفەتە دووەمییەکانی نێرینە. لەناو گونەکان بەرھەم دێت کە بەرپرسە لە دەرکەوتنی موو (ڕیش و سمێڵ) و دەنگ گڕی و گەورەبوونی ئەندامی نێرینە، وە پێکدێت لە ئەندرۆستیرۆن ئەلدیھایدرۆ ئەندرۆستسرۆن و تێستۆستڕۆین و ئەندرۆستان دیون، و لەگەڵ چوونە ناو تەمەنەوە بڕەکەی کەم دەکات بەتایبەت لەنێوان (٥٠ - ٩٠) ساڵیدا. ھەروەھا لە ئافرەتانیش لەناو ھێلکەدانیان ھەیە بە ڕێژەیەکی کەم، وە زیادبوونی ئەو بڕە کەمە لە ئافرەتاندا دەبێتە ھۆی دەرکەوتنی سیفاتی نێرینە لە ئافرەتان وەک زیادبوونی موو و دەنگ گڕی.
پەراوێزەکان
ئەندرۆجینەکان پۆل:ھۆرمۆنەکانی سێکس
پارێزگای تەکیرداغ
پارێزگای تەکیرداغ یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی مەرمەرە ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری تەکیرداغە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای تەکیرداغ پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
نۆکان
نۆکان (Nokan، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٣ کەس لە ٧٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ئیمپڕاتۆر گۆ-فوکاکوسا
ئیمپڕاتۆر گۆ-فوکاکوسا  (後深草天皇,، گۆ-فوکاکوسا-تێنۆ، لەدایکبووی ٢٨ی حوزەیرانی ١٢٤٣ - ١٧ی ئابی ١٣٠٤) ٨٩مین ئیمپڕاتۆری ژاپۆن بوو سەردەمی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە ١٢٤٦ بۆ ١٢٦٠ بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٤٣ پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:مردووانی ١٣٠٤ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٣یەم پۆل:خەڵکی سەردەمی کاماکورا (ژاپۆن)
گوێزەکوێرە
گوێزەکوێرە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی گوێزەکوێرە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٤٧ کەس لە ١٣٦ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
شارانی
شارانی گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی شارانی بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٣٧ کەس لە ١١٥ بنەماڵەدا بووە.
نیوەخانە
نیوەخانە (ئینگلیزی: Half-cell) تاکە جەمسەرێکە، نقووم کراوە لە گیراوەی ئایۆنەکانی خۆیدا. دوو نیوەخانە بەیەکەوە خانەیەک دروست دەکەن، کە یەکێکیان ڕۆڵی ئەلێکتڕۆدی ئانۆد و ئەویتریان ئەلێکتڕۆدی کاسۆد دەگێڕێت. جیاوازی پەستانی کارەبایی لە نێوان ئەلێکتڕۆدەکان و گیراوەی کاتالیست، دەبێتە هۆی کارلێکی کیمیایی کە دەشێ لە شێوەی ئۆکسیدەیشن یا ڕیداکش بێت.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کیمیای کارەبایی پۆل:شیکردنەوەی کارەبایی
گارێس بەیل
وێنۆک|گارێس بەیڵ لەگەڵ یانەی ڕیال مەدرید
وێنۆک|گارێس بەیل لە جلی یانەی [[یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر|تۆتنھام ھۆتسپێر.]]
بڕیارنامەی ١٤٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی ئابی 1960دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 886‌ەم، بە 9 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و 2ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پارێزگای لەغمان
لەغمان (پەشتۆ/فارسی: لغمان)یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە ڕۆژھەڵاتی ئەو وڵاتە. لە ٧ قەزا پێکدێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
لەغمان پۆل:پارێزگای لەغمان
جیم یۆنگ کیم
وێنۆک|کیم لە ساڵی ٢٠١٣
گۆڤاری پزیشکی نیو ئینگلاند
وێنۆک
جیم یۆنگ کیم
جیم یۆنگ کیم (لەدایکبووی ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٥٩) سەرۆکی بانکی نێودەوڵەتی بوو لە تەممووزی ٢٠١٢ تا شوباتی ٢٠١٩. جگە لە خوێندنی پزیشکی، بڕوانامەی دکتۆرای بەدەستھێناوە، دوازدەھەمین سەرۆکی بانکی نێودەوڵەتییە. جیم یۆنگ کیم پزیشکە و ھاووڵاتی ئەمریکییە، ھەروەھا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١٢ سەرۆکی زانکۆی دارتمۆس بووە لە ئەمریکا، ھەروەھا ئەزموونی وانەوتنەوە لە زانکۆی ھارڤارد لە نێوان ساڵانی ١٩٩٣ بۆ ٢٠٠٩ ھەیە.
گۆڤاری پزیشکی نیو ئینگلاند
گۆڤاری پزیشکی نیو ئینگلاند یەکێکە لە بەناوبانگترین و کۆنترین گۆڤارەکانی پزیشکی لە جیھاندا و ھەموو ساڵێک وەک باشترین گۆڤاری پزیشکی و نەشتەرگەری لە جیھاندا ناسراوە. ئەم گۆڤارە پزیشکییە تایبەتمەندە لە شاری والثام لە ویلایەتی ماساشوستس لە ئەمریکا بڵاودەکرێتەوە و لە ساڵی ١٨١٢ەوە لە بازاڕدایە. لە ساڵی ٢٠١٢دا یادی ٢٠٠ ساڵەی خۆی کردەوە. یاسای ئینگلفینگەر (١٩٦٩ز) یەکێک بوو لە دەستپێشخەرییەکانی ئەم بڵاوکراوە.
جیم یۆنگ کیم
جیم یۆنگ کیم توانی سەرکەوتن بەسەر نگۆزی ئۆکۆنجۆ ئاڤیلادا بباتەوە کە وەزیری دارایی نەیجیریا بوو و ڕکابەرە سەرەکییەکەی بوو. خۆسێ ئەنتۆنیۆ ئۆکامپۆ کە وەزیری پێشووی دارایی کۆڵۆمبیا بوو و کاندیدێکی دیکەی ئەم پۆستە بوو، پێشتر لەم کێبڕکێیە کشابووەوە و پشتگیری لە ئۆکۆنجۆ ئەڤیلا کردبوو، بە ئاماژەدان بە سروشتی سیاسی پرۆسەی ھەڵبژاردنی سەرۆکی بانکی نێودەوڵەتی. ڕۆژی ٢٣ی ئازاری ٢٠١٢، باراک ئۆباما، سەرۆکی ئەمریکا ڕایگەیاند، کیم لە شوێنی ڕۆبەرت زۆلیک دەبێتە سەرۆکی داھاتووی بانکی نێودەوڵەتی، بەمەش کیم دەبێتە دوازدەھەمین سەرۆکی بانکی نێودەوڵەتی. بەپێی داب و نەریت، حکوومەتی ئەمریکا سەرۆکی بانکی نێودەوڵەتی دیاری دەکات و یەکێتی ئەورووپاش سەرۆکی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی دەستنیشان دەکات.
ژیان
لە تەمەنی پێنج ساڵیدا لەگەڵ خێزانەکەی لە کۆریای باشوورەوە کۆچیان کردووە بۆ ئەمریکا و لە ساڵانی ٢٠٠٣ تا ٢٠٠٧ لەگەڵ ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی کاریان کردووە سەرباری لێکۆڵینەوە لە شێوازەکانی چارەسەرکردنی ئایدز و ڕێگاکانی خۆپاراستن لێی و بەتایبەت لە وڵاتانی ئەفریقا ھاوکارییەکی زۆریانی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩ پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی سێئول پۆل:کۆچبەرەکانی خەڵکی کۆریای باشوور بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە پۆل:ئەمریکییە مرۆڤناسەکان پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی پزیشکیی ھارڤارد پۆل:بەشی قوتابخانەی پزیشکیی ھارڤارد پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە
ڕێبوار سیوەیلی
وێنۆک|ڕێبوار سیوەیلی ڕێبوار حەمەئەمین ئاغا کەسایەتی نووسەری کوردە، زانکۆی لە دانمارک تەواو کردووە لە بەشی فەلسەفەی زانکۆی گۆسکیلە و تا سالی ٢٠٠٠ لەوڵاتی دانمارک ماوەتەوە و لەوە بەدوا ھاتۆتەوە بۆ کوردستان و سالَی ٢٠٠٧ لە بەشی فەلسەفە لە  زانکۆی سەلاحەدین، کۆلێژی ئەدەبیات کردۆتەوە و لەئێستاشدا مامۆستایە لەھەمان کۆلێژ واتە کۆلێژی ئەدەبیاتی زانکۆی سەلاحەدین. تا ئیستاش ژمارەیەک بەرھەمی فەلسەفیی و ڕەخنەیی و ئەدەبی بڵاودەکاتەوە.
لەیلا گوڤەن
وێنۆک|لەیلا گوڤەن لەیلا گوڤەن (لەدایکبووی ٦ی ئایاری ١٩٦٤، قۆنیە لە تورکیا) ژنەسیاسەتمەدارێکی کوردە. پێشتر لە پەرلەمانی تورکیا وەک نوێنەری پارێزگای حەکاری لەسەر حیزبی ھەدەپە پەرلەمانتار بووە. ئەو پێشتر سەرۆک شارەوانی وێرانشار بووە لە باکووری کوردستان، کە ئەوکاتە نوێنەرایەتی لە پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی دەکرد، لە ئێستاشدا لەیلا ھاوسەرۆکی پارتی کۆمەڵگای دیموکراتە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی سیاسیی کورد پۆل:ژنانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:ژنە کوردەکانی تورکیا پۆل:کوردەکانی ئەنادۆڵی ناوەڕاست
دۆزەغەرە
دۆزەغەرە (Dozeẍere، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧٤٣ کەس لە ١٦١ بنەماڵەدا بووە. دۆزەغەرە لە سەدەی بیستەمدا ناوەندێک بووە بۆ شێخەکانی دۆزەغەرە. ئەم شێخانە کە لە سەردەمی خۆیدا پەیڕەوانی سۆفی و دەروێشی زۆریان بووە، لە ئێستایشدا هەر هەن و بە کاروباری ئایینی خۆیان درێژە دەدەن.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
گۆڵپارێز
thumb|گۆڵپارێزێکی لاو لەیاری [[تۆپی پێ.]] گۆڵپارێز یاریزانێکە لە یاری کە ئەرکی پاراستنی گۆڵی تیپەکەیەتی لە تیپی بەرامبەر. گۆڵپارێز تەنیا لە یاریی کۆمەڵدا وەک تۆپی پێ، تۆپی دەست، تۆپی دەست، ھۆکی و، چەندەھا یاریی تر ھەیە.
پیێر دێ بوردێی
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٥٤٠ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:مێژووناسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٠ پۆل:مردووانی ١٦١٤
گۆڵپارێز
یاساکان بۆ گۆڵپارێز
پۆل:شوێنەکانی تۆپی پێ
کانی چنار، تەکیە
کانی چنار گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی کاکەمەند، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی چنار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دەرگەزێنی بابەعەلی و لە باشوور لەگەڵ گوندی خوامراد و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ساتیار لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی لکاوەی کۆن.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نموونەی چینی ناوکی
نموونەی چینی ناوکی (بە ئینگلیزی: Nuclear shell model) پەڕینی ئەو نموونەیە، کە ناوکۆکەکان دەکەونە ئاستەکانی وزە، یان چینە جیاوازەکانی ناو ناوک.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیزیکی ناوکی پۆل:کیمیای ناوکی
پۆل:داھێنانە ئاڵمانییەکان
مڕگ
مڕگ گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی مڕگ بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٧٢ کەس لە ٨٠ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
خەیاڵی خودا (کتێب)
خەیاڵی خودا (بە ئینگلیزی:The God Delusion) یەکێکە لە پەرتووکە پڕفرۆشەکانی ڕیچارد دۆکینز پسپۆڕ لە بەشی بایۆلۆژیای بەریتانی، کە لە ساڵی ٢٠٠٦ دا چاپ کراوە پەرتووکەکە لەسەر فەلسەفەی ئایینە، کە دۆکینز تێیدا فەلەسەفه لۆژیکییەکانی بیروباوەڕی ئایینی ڕوون دەکاتەوە و بەو ئەنجامەش دەکەوێت کە ئەگەری بوونی خودا زۆر کەمە و باوەڕبوون بە بوونی خودای تاکەکەسی تەنھا خەیاڵێکە. دۆکینز لە پەرتووکەکەیدا ھاوبۆچوونە لەگەڵ ئەو لێدوانەی ڕابێرت پێرسیگ کە «کاتێک کەسێک باوەڕی بە شتێکی خەیاڵییە پێی دەڵێن شێتە، بەڵام کاتێک کۆمەڵێک کەس باوەڕیان بە شتێکی خەیاڵییە پێی دەڵێن ئایین» تا سەرەتای ساڵی ٢٠١٠ زیاتر لە ٢ ملیۆن لە وەشانی ئینگلیزیی ئەو پەرتووکە فرۆشرا و بۆ ٣١ زمانیش وەرگێڕدراوە.
شەریعەت
وێنۆک|سورەی یەکەمی قورئان
شەریعەت(مافە ئایینییەکان) ڕێکارە ئایینیەکانە کە وەکوو یاسایەکی گشتی وان و وەکوو قانوونی فەرمی و نافەرمی بەرچاو دەکرێن. شەریعەتی ئیسلامی لە قورئان و سوننەت، عەقڵ و بە پێی ھەر مەزھەبێکی ئیسلامی لە شتگەلێکی تایبەت وەردەگیرێت.
پارێزگای ڕیزە
پارێزگای ریزە یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی دەریای ڕەش ھەڵکەوتووە.
شەریعەت
سەرچاوەکان
پۆل:شەریعەت
پارێزگای ڕیزە
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری ریزەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ڕیزە پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٤ پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
وەسنە
وەسنە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی وەسنە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢١٧ کەس لە ٤٢ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
فرانکلین ڕۆزڤێڵت
فرانکلین ڕۆزڤێڵت (لەدایکبووی ٣٠ کانوونی دووەمی ١٨٨٢) ٣٢ھەمین سەرۆکی ئەمریکا بووە یەکێک بوو لە کاندیدکراوەکانی پارتی دیمووکرات لە ئەمریکا بۆ سەرۆکایەتی لەساڵانی ١٩٣٣ بۆ ١٩٤٥ کەدەکاتە ١٢ ساڵ بەمەش بەیەکەم سەرۆکی ئەمریکا سێ خول سەرۆکی ئەو وڵاتە بێت لەماوەی سەرۆکایەتیدا ڕۆزڤێڵت ڕووبەڕووی دوو گەورەترین ڕووداوی مێژوویی بووەوە ئەوانیش قەیرانی گەورەی ئابووری و شەڕی جیھانیی دووەم بوون کەتیایدا ڕۆزڤێڵت لەھەردوو قەیڕانەکە سەرکەوتووانە دەرباز بوو ھاوکات لەدوای ئەوە بۆ خولی سێیەمی سەرۆکایەتی ھەڵبژێردایەوە بەڵام بەھۆی کۆچی دواییکردنییەوە بەنەخۆشی نەیتوانی لەپۆستەکەی بەردەوام بێت، گۆڤاری تایم بە ١٠٠ لە کەسایەتییە سەرکردەکانی جیھانی سەدەی بیستەمی داناوە، لە ساڵی ١٩٢٠یش کرا بە یاریدەدەری سکرتێری دەریایی ئەمریکا، لەساڵانی ١٩٢٩ تاکوو ١٩٣٣ بووە بە پارێزگاری نیویۆرک
دەمەزراندنی نەتەوەیەکگرتووەکان
لە ١٤ی ئابی ساڵی ١٩٤١، لە کۆبوونەوەیەکی نێوان سەرۆک وەزیرانی ئەوکاتی بەریتانیا، وینستۆن چێرچیل، لەگەل سەرۆکی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکای ئەوکات کە فرانکلین ڕۆزفلتە، بڕیاری دەست پێشخەری کۆمەلێک ھەنگاو درا. ئەم دۆکۆمێنتە واژوو کرا لە نێوان ھەردوو ناوبراو لەسەر کەشتی‌یەک «لە شێوێنێکی ناو دەریا». ئەم دۆکۆمێنتە ناودەبرێت بە پەیمانی ئەتلەنتیک. کە دوایی کاری بۆ کرا و ئەو ڕێکخراوەی لێکەوتەوە کە ئێستا ئەیبینین کە دواجار ڕێکخراوەکە لە نەتەوە یەکگرتووەکان لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥ دامەزرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢ پۆل:مردووانی ١٩٤٥ پۆل:مەرگەکان بە سەکتە پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:کات کەسایەتیی ساڵ
ناوکید
ناوکید (ئینگلیزی: Nuclide) گەردیلەیەکی جیایە «دیارە»، لە ژمارەی پرۆتۆن و نیوترۆنەکانی ناوکەکە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیزیکی ناوکی
وەزارەتی بەرگری ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
وەزارەتی بەرگری ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (بە ئینگلیزی: United States Department of Defense)یەکێکە لە پازدە وەزارەتی حکوومەتی ئەمریکایە. سەرناوی ئەم وەزارەتە (USDOD), (DOD)یان (DOD)یە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەزارەتەکانی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٧ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
مارکۆس ئالۆنسۆ
مارکۆس ئەلۆنسۆ مێندۆزا (لەدایکبووی ٢٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٠) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئیسپانییە کە یاری دەکات وەک بەرگریکاری چەپ یان پشتی باڵی چەپ بۆ یانەی پرێمیەرلیگ چێڵسی و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا.
ئەلۆنسۆ کاروانی پیشەگەرییەکەی لەگەڵ ڕیاڵ مەدرید دەست پێکرد بەڵام ناوێکی بۆ خۆی دروست کرد لەگەڵ بۆڵتۆن واندێرز لە ئینگلتەرا و دواتر لەگەڵ فیۆرێنتینا لە ئیتاڵیا. سەرکەوتنەکەی لە یانەی فیۆرێنتینا وای کرد کە چێڵسی گرێبەستی لەگەڵدا بکات بە بڕی ٢٤ ملیۆن پاوەند لە ساڵی ٢٠١٦، کە دواتر توانی چەندین نازناو بباتەوە وەک نازناوێکی پرێمیەرلیگ و خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا.
ئەلۆنسۆ یەکەمین یاری خۆی بۆ ئیسپانیا لە ئازاری ٢٠١٨ ئەنجامدا.
ڕیاڵ مەدرید
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Marcos_Alonso.jpg/170px-Marcos_Alonso.jpg|ڕاست|وێنۆک|ئەلۆنسۆ لەگەڵ ڕیاڵ مەدرید لە ٢٠١٠ لە مەدرید لەدایکبووە، ئەلۆنسۆ وەک منداڵێک چووە ناو ئەکادیمیای لاوانی ڕیاڵ مەدرید و لە ساڵانی دواتردا لە ھەموو ئاستەکانی لاوان یاری کرد. لە ساڵی ٢٠٠٨ گەیشتە ڕیال مەدرید کاستیا کە لە خولی دووەمی ئیسپانیا یاری دەکرد، و یەکەم جار لە ٢٢ی شوباتی ٢٠٠٨ بۆ تیمی دووەمی ڕیاڵ یاریکرد، تەواوی یارییەکە بەشداربوو لە دۆڕاندنیان ١–٠ بەرامبەر ئەلکۆرکۆن.
لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، ئەلۆنسۆ بۆ یەکەم جار بانگھێشت کرا لەلایەن پێکھاتەی سەرەکەی کە ڕاھێنەرەکەی مانوێل پێلێگرینی بوو بۆ یارییەکی لا لیگا لە یاریگای ڤالێنسیا سی ئێف. لە کۆتاییدا، لە لیستی کۆتایی ١٨ یاریزانەکەدا نەھات و یەکەم یاری لە ٤ی نیسانی ساڵی دواتردا بوو کاتێک وەک یەدەگ لە جێگەی گۆنزالۆ ھیگواین ھاتە یاریگا لە خولەکی ٩٠ی بردنەوەی ٢–٠ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر ڕاسینگ سانتادێر.
بۆڵتۆن واندەرز
لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٠، ئەلۆنسۆ چووە خولی پرێمیەرلیگ و یانەی بۆڵتۆن واندەرز بە بڕێکی ئاماژە پێنەکراو. یەکەمین یاری خۆی بۆ یانەکە ئەنجامدا لە بردنەوەی یارییەک لە جامی خولدا لە دەرەوەی یاریگای خۆیان ١–٠ لە بەرامبەر ساوسامپتۆن لە ٢٤ی ئابی ٢٠١١؛ یەکەم دەرکەوتنی لە خولدا لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١دا بوو، بە شێوەی سەرەکی لە جێگەی پۆڵ ڕۆبنسن وەستێنرابوو. لە دۆڕاندنیان ٢–١ بەرامبەر لیڤەرپوول لە ئەنفیڵد.
ئەلۆنسۆ یەکەم گۆڵی بۆ بۆڵتۆن تۆمارکرد لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٢، دووەم گۆڵی بۆڵتۆن بوو لە بردنەوەی ٣–٢ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر وۆڵڤەرھاپتۆن. لە کۆتایی وەرزی ٢٠١٢–١٣، ھەڵبژێردرا بە یاریزانی ساڵی بۆڵتۆن نیووز، کە ٣٧٪ی دەنگەکانی بردەوە: مارک ئایڵز نووسیویەتی، «... ئەمە وەرزێکی نایاب بوو بۆ ئەستێرەی پێشووی ڕیال مەدرید. ئەلۆنسۆ لە گەورەبووە و بووە بە یاریزانێک کە بەردەوام ئاستی باش لە باڵی چەپدا پێشکەش دەکات - لەگەڵ چەند گۆڵێکی گرنگیش کە تۆماری دەکات.» link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Marcos_Alonso_2015_(cropped_v2).jpg/170px-Marcos_Alonso_2015_(cropped_v2).jpg|ڕاست|وێنۆک|ئەلۆنسۆ لە کاتی یاریکردن بۆ فیۆرێنتینا لە خولی ئەورووپا بەرامبەر داینامۆ کیڤ لە ٢٠١٥
فیۆرێنتینا
لە ئایاری ٢٠١٣، ئەلۆنسۆ گرێبەستێکی بۆ ماوەی سێ ساڵ لەگەڵ یانەی ئیتاڵی فیۆرێنتینا واژوو کرد، سەرەڕای ئەوەی لەلایەن ڕاھێنەری بۆڵتۆن دۆگی فرێدمانەوە گرێبەستی نوێی پێشکەش کرا. لە ٣٠ی کانوونی یەکەمدا، دوای ئەوەی یاریزانەکە نۆ یاری فەرمی ئەنجامدا، ڕاھێنەری یانەی ساندەرلاند گوس پۆیت ڕای گەیاند کە لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ەوە ئەلۆنسۆ پەیوەندیان پێوە دەکات بە خواستن تا کۆتایی وەرزەکە.
ئەلۆنسۆ یەکەم یاری خۆی لەگەڵ سەندەرلاند لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤دا ئەنجامدا، کە ٩٠ خولەکی تەواو یاریکرد لە بردنەوەیەکی ٢–١ لە یاریگای خۆیاندا بەرامبەر مانچستەر یونایتد بۆ یاری یەکەمی پێش کۆتایی جامی خول و خەڵاتی باشترین یاریزانی یارییەکەی لەلایەن سکای سپۆرتەوە پێبەخشرا. ئەو لە یاری کۆتایی پاڵەوانێتییەکەدا یاری کرد لە ٢ی ئازاردا، بەڵام نەیتوانی ڕێگری بکات لە دۆڕاندنیان ٣–١ بەرامبەر مانچستەر سیتی؛ بەشداری کرد لە ٢٠ یاری لە ھەموو پاڵەوانێتییەکان، یارمەتی تیمەکەی دا بۆ مانەوە لە خولی نایابدا.
دوای گەڕانەوەی لە خواستن، ئەلۆنسۆ بوو بە یاریزانێکی سەرەکی، کە زیاتر لە ٧٠ یاری لە دوو وەرزدا بە درێسی مۆرەوە ئەنجامدا. لە ١٩ی ئازاری ٢٠١٥ یەکەم گۆڵی بۆ ڤیۆلا تۆمارکرد، لە بردنەوەی ٣–٠ بەرامبەر یانەی ئیتاڵی ڕۆما لە قۆناغی ١٦ی خولی ئەورووپا.
چێڵسی
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Marcos_Alonso_20170114.jpg/220px-Marcos_Alonso_20170114.jpg|وێنۆک|ئەلۆنسۆ لە کاتی یاریکردن بۆ [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی لە ٢٠١٧]] لە ٣٠ی ئابی ٢٠١٦، دوای ٨٥ یاری و پێنج گۆڵ لەگەڵ فیۆرێنتینا، ئەلۆنسۆ گەڕانەوەی خۆی بۆ ئینگلتەرا تەواو کرد دوای واژووکردنی گرێبەستێک بۆ ماوەی پێنج ساڵ لەگەڵ چێڵسی بە نرخی نزیکەی ٢٤ ملیۆن پاوەند. لە ٢٠ی ئەیلوول یەکەمین یاری خۆی بۆ یانە لەندەنییەکە ئەنجامدا، کە تەواوی ١٢٠ خولەک یاریکرد لە بردنەوەی ٤–٢ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر لیستەر سیتی لە جامی ئی ئێف ئێڵ، و دوای چوار ڕۆژ بۆ یەکەم جار لە خولدا یاریکرد لە دۆڕاندنیان لە دەرەوەی یاریگای خۆیان ٣–٠ لە بەرامبەر ئەرسیناڵ، کە لە خولەکی ٥٥ لە جێگایسیسک فابریگاس ھاتە یاریگاوە.
ناوکیدی تیشکن
ناوکیدی تیشکن (ئینگلیزی: Radioactive nuclide) ناوکیدێکە، لە ناوکێکی ناجێگیر پێک دێت، کە تیشکەشیبوونەوەی بەسەردێت.
مارکۆس ئالۆنسۆ
چێڵسی
ئەلۆنسۆ یەکەم گۆڵی بۆ یانەکە تۆمارکرد لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦، لە بردنەوەی ٥–٠ بەرامبەر ئێڤەرتۆن لە ستامفۆرد بریج. دوو گۆڵی دیکەی تۆمارکرد لە یاریگای کینگ پاوەر، لە بردنەوەی ٣–٠ بەرامبەر لیستەر سیتی لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧.
ناوکیدی تیشکن
سەرچاوە
پۆل:فیزیکی ناوکی پۆل:کیمیای ناوکی
مارکۆس ئالۆنسۆ
چێڵسی
لە نیسانی ٢٠١٨، ئەلۆنسۆ تووشی ڕەخنەی زۆر بوەوە بەھۆی ئەوەی بە مەبەستەوە پێڵاوەکانی لە قاچی شین لۆنگ دا لە کاتی یارییەکی خولدا بەرامبەر ساوسامپتۆن. کە لەو کاتەدا ناوبژیوان مایک دین ڕووداوەکەی نەبینی و ھیچ کاردانەوەی نەبوو - کە دواتر ئەویش بەھەمان شێوە ڕەخنەی لێگیرا - بەڵام دواتر لەلایەن ڕێکخراوی تۆپی پێوە تۆمەتبار کرا بە ڕەفتاری توندوتیژی و دواتر سێ یاری سڕکرا.
ئەلۆنسۆ گۆڵی تۆمار کرد لە وەرزی ٢٠١٨–١٩ لە ١٨ی ئابی ٢٠١٨، گۆڵی بردنەوەی تۆمار کرد و ئەنجام بوو بە ٣–٢ لە خولەکی ٨١ی یارییەکەیان لە یاریگای خۆیان بەرامبەر ئەرسیناڵ.
ئەلۆنسۆ تاکە گۆڵی تۆمارکرد بەرامبەر نیوکاسڵ یونایتد لە یاریگای خۆیان لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، کە وای کرد چێڵسی ئەنجامێکی بچووک و ١–٠ بیباتەوە. ئەمە یەکەم گۆڵی وەرزی ٢٠١٩–٢٠ بوو.
ئەلۆنسۆ یەکەم گۆڵی وەرزی ٢٠٢٠–٢١ی تۆمارکرد لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١، دووەم گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–٠ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر بێرنلی، یارمەتی ڕاھێنەرە نوێیەکە تۆماس تۆخێلی دا بۆ یەکەم بردنەوەی. لە ٨ی ئایاری ٢٠٢١، ئەلۆنسۆ گۆڵی بردنەوەی تۆمار کرد بەرامبەر مانچستەر سیتی کاتێک چێڵسی بردییەوە ٢–١ لە یاریگای ئیتیھاد. ئەلۆنسۆ لەسەر کورسی یەدەگ مایەوە لە یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا کە چێڵسی ١–٠ بردییەوە لە بەرامبەر مانچستەر سیتی.
ئەلۆنسۆ گۆڵی یەکەمی چێڵسی لە وەرزی ٢٠٢١–٢٢ تۆمارکرد بەرامبەر کریستاڵ پاڵاس، لە لێدانێکی ڕاستەوخۆدا لە بردنەوەی ٣–٠ لە یاریگای خۆیان ستامفۆرد بریدج. بۆ یەکەم جار لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ لە یارییەکی خولدا لە یاریگای خۆیان کاپتن بوو بەرامبەر ئەستۆن ڤێلا.
ژیانی کەسی
باپیرەی ئەلسۆنۆ، مارکۆس ئەلۆنسۆ ئیماز (کە بە مارکیۆتۆس ناسراوە)، بۆ ماوەی ھەشت ساڵ لەگەڵ تیمی یەکەمی ڕیال مەدرید یاری کردووە. باوکی، مارکۆس ئەلۆنسۆ پینا چەندین وەرز لە خولی پلە یەکی ئیسپانیا یاری دەکرد، بە شێوەی زیاتر بۆ ئەتلەتیکۆ مەدرید و بەرشەلۆنە، و ھەردووکیان یاریان بۆ ھەڵبژاردەی ئیسپانیا کردووە لە پێکھاتەی یەکەم.
لە ٣ی ئایاری ٢٠١١، ئەلۆنسۆ شۆفێربوو بوو لە ڕووداوێکدا کە بووە ھۆی مردنی ژنێکی گەنج لە مەدرید. ئەو شۆفێری ئۆتۆمبێلێک بوو کە پێکدادانی کرد لەگەڵ دیواردا، یەکێک لە سەرنشینەکان، ژنێکی تەمەن ٢٢ ساڵان، کە بە خێرایی ١١٢٫٨ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا (٧٠٫١ میل لە کاتژمێردا) لە کەش و ھەوایەکی باراناویدا لە ناوچەی ٥٠ کیلۆمەتر/کاتژمێر(٣٠ میل/کاتژمێردا) لەگەڵ ھەبوونی کحول لە خوێندا کە ٠٫٩٣ میلیگرام لە خوێنیدا بوو. ئەو ڕووبەڕووی ٢١ مانگ زیندانی بووەوە کاتێک لە شوباتی ٢٠١٦ سزای درا، بەڵام سزاکەی گۆڕدرا بۆ ٦١٬٠٠٠ یۆرۆ و سێ ساڵ و چوار مانگ قەدەغەی شۆفێری، کە پێشتر ماوەکەی تەواوکردبوو.
یانە
<references group="lower-alpha" responsive="1"/>
خەڵاتەکان
سەندەرلاند
سامسۆنگ گالاکسی ئێس ٤ مینی
سامسۆنگ گالاکسی ئێس ٤ مینی (بە ئینگلیزی: Samsung Galaxy S4 Mini) مۆبایلێکی ھۆشمەندی ئەندرۆیدە، دوستکراوی کۆمپانیای سامسۆنگە، ئەم مۆبایلە بڵاوکراوەتەوە لە حوزەیرانی ٢٠١٣.
مارکۆس ئالۆنسۆ
خەڵاتەکان
چێڵسی
چۆڕ
چۆڕ گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی چۆڕ بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦١٧ کەس لە ١٥١ بنەماڵەدا بووە. یەکێک لە ناودارانی ئاوایی چۆڕ مەلا ئەبووبەکری چۆڕی ناسراو بە مصنف کە گەلێک نووسراوە و ھۆنراوەی لێ بە جێ ماوە.
مارکۆس ئالۆنسۆ
خەڵاتەکان
ئیسپانیا
چۆڕ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
مارکۆس ئالۆنسۆ
خەڵاتەکان
تاکەکەسی
پیەر دو لاریڤێ
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٠ پۆل:مردووانی ١٦١٩
مارکۆس ئالۆنسۆ
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠ پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا
سامسۆنگ گالاکسی ئێس ٤ مینی
سەرچاوە
پۆل: ئامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان پۆل: مۆبایلەکانی سامسۆنگ پۆل: مۆبایلەکانی ٢٠١٣
پۆل:سامسۆنگ گالاکسی
ھەوارەسلێمان
هەوارەسلێمان (Hewaresilêman، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا کەمتر لە سێ بنەماڵە بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
بڕیارنامەی ١٤٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئابی 1960دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: بنین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 891‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
ناوکۆکە
ناوکۆکە (ئینگلیزی: Nucleon) بریتییە لە پرۆتۆن یان نیوترۆنی ناوکی گەردیلە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نیوترۆن پۆل:ناوکۆکەکان
جان ئێف. کێنیدی جوونیۆر
جان فيتزجيرالد کێنیدی جوونیۆر (بە ئینگلیزی: .John Fitzgerald Kennedy Jr)، لەدایکبووی ٢٥ی نۆڤەمبەری ١٩٦٠ لە واشینگتن دی سی وە لە ١٦ی جولای ١٩٩٩ لە ئۆقیانووسی ئاتلانتیک، دوور لە کەنارەکانی مارتاز ڤینیەرد بەهۆی تێکشانی فڕۆکەکەی لەگەڵ هاوسەرەکەی کارۆلین کۆچی دواییان کرد. پارێزەر، بڵاوکاری گۆڤار، ڕۆژنامەنووسێکی ئەمریکیبوو. کوڕی سەرۆکی پێشووی ئەمریکا جان ئێف. کێنیدی و خانمی یەکەم جاکلین کێنیدی ئۆناسێس وە برا بچووکی کارۆلین کێنیدی بوو. 250px|وێنۆک|جان ئێف. کێنیدی جوونیۆر و [[جان ئێف. کێنیدی|باوکی لە کۆشکی سپی لەتەمەنی دوو ساڵیدا.]]
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:مردووانی ١٩٩٩ پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:ئەمریکییەکانی پەیڕەوی کلێسەی کاسۆلیکی ڕۆم پۆل:خێزانی کێنیدی پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی پۆل:ئەو فڕۆکەوانانەی لە ئەمریکا لە ڕووداوی فڕۆکەوانی یان ڕووداوەکاندا گیانیان لەدەستداوە پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون
ئێڵک
وێنۆک|ئێڵکی نێر وێنۆک|شوێنی ژیانی ئێڵکەکان لە جیهاندا
ئێڵک یان واپیتی گواندارێکی گەورەیە لە چەندین ناوچە وەکوو باکووری ئەمریکا و چین دەژیێت.
پەڕاوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شیردەرەکانی ئەمریکای باکوور
ئەسراوا، سقز
ئەسراوا (Esrawa، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٧ کەس لە ١٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ئەحمەدی سێیەم
ئەحمەدی سێیەم کوری خەلیفە محەممەد کوری ئیبراھیم لە نێوان ساڵانی ١٦٧٣ تا ١٧٣٦ ژیاوە، یەکێکە لە سوڵتانەکانی دەوڵەتی عوسمانی، خەلافەتی گرتە دەست سالی ١٧٠٣ لە تەمەنی سی و دوو ساڵیدا، و لە سەرەتای دەسەڵاتی بەخششی زۆردا بە ئینکیشاری و لەگەل ڕاکانیاندا بوو تا توانی تۆڵە لە سەرکردەکانیان بسێنێت، وەزیرەکانی دەرکیان بە چاکسازییەکانی بوتڕسی گەورەی پاشای ڕووسیا و پلانە فراوانخوازییەکەی نەکرد لەسەر حسابی شانشینی سوید و پۆڵەندا و دەوڵەتی عوسمانی.
پەیوەندی لەگەڵ سوید و ڕووسیا
پاشای سویدی شارلی دوازدەیەم ڕووبەڕووی شکانێکی سەخت بوویەوە لەسەر دەستی سەربازە ڕووسییەکان و ناچاربوو پەنابەریتە بەر شاری بەندەری عوسمانی، و دەستی گرت بە ھاندانی سولتان بۆ جەنگان لە دژی ڕووسیا، بەلام وەزیرەکانی ئەحمەدی سییەم دەرکیان بە پلانە فراوانخوازییەکەی ڕووس نەکرد.
شەر لەگەڵ نەمسا و بووندقییە
عوسمانییەکان ویستیان نیمچەدوورگەی مۆرە (یۆنان) بگەڕێننەوە، و شەڕ کەوتەوە لە نیوان عوسمانییەکان و بووندقییەدا، و کۆتایی ھات بەوەی عوسمانییەکان زۆربەیان گرت، بەڵام زۆری نەبرد کە بووندقی ھانایان بردە بەر ئیمپڕاتۆڕی نەمسا و سەرکدرە ناودارەکەی ئەو کاتەیان ئیوجین سافویانی.
شەڕ کەوتەوە لە نێوان عوسمانییەکان و نەمسادا کە نەمسا سەرکەوت، و پەیماننامەی بسارۆفتس بەسترا و زۆر لە ناوچەکانیان دا بە نەمسا وەک شاری بەلەگراد و بەشێکی گەورەی سربیا و پاشماوەی دوورگەی مۆرە بۆ عوسمانییەکان و بووندقیە کەنارەکانی دلماسیایان بە دەستھێنا، و ھەروەھا دەوڵەتی عوسمانی لەو ڕێکەوتنەدا ڕیکەوت لەگەڵ ڕووسیادا بەوەی کە سنوورێک بۆ دەسەڵاتی پاشای پۆڵەندا دابنێن، و مەبەستی قەیسەری ڕووس لەم بەندە دۆزینەوەی دوژمنکارییەک بوو لە نێوان پۆڵەندی و عوسمانییەکان لە ھەوڵەکانیدا بۆ فروانخوازی لەسەر حسابی پۆڵەندا و سوید و دەوڵەتی خەلافەتی عوسمانی.
چاکسازییەکانی
سەرکەوتنی ئەزموونی سەربازی ڕووسی بوو بوو بە تەوەری گفتوگۆ لە کۆڕی گەورە وەزیرەکانی عوسمانییەکاندا، و دەیانویست ئەو ئەزموونە بگوێزنەوە بۆ دەوڵەت و خەلیفە خۆی کاریگەر بوو بەم باسە، و ئەم ڕووداوە سەرەتای ئەو گۆڕانە ڕۆژاوایییە بوو کە لە دەوڵەتدا ڕوویدا دواتر و ناکۆکی بانگەوازکارەکانی بە ڕۆژاوایی کردن و پارێزگارەکان دەستی پێکرد.
داماد ئیبراھیم پاشا ھەستا بە لێکۆڵینەوە لە پێشکەوتنی ڕۆژاوایی، و باڵیۆزە عوسمانییەکانیان نارد بۆ ڕۆژاوا بە تایبەت نەمسا و فەڕەنسا، و ئەرکەکەیان تەنھا باڵیۆزی سیاسی نەبوو بەڵکو بۆ ناسینی ڕێگە سەربازییە نوێکان و سیاسەتی ئەورووپی و کارگە و بەدەستھاتووە شارستانییەکان بوو، و لەو عادەتە کۆمەڵایەتییە نویێانەی کە دەولەتی گرتەوە ئەوەبوو کە دەوڵەمەندەکان و خەلیفە ھەستان بە بنیاتنانی کۆشک و زیادەڕۆیی کردن لە پارەدا و دروستکردنی باخچە وەک ئەورووپا.
لە سەردەمی خەلیفە ئەحمەدی سێیەم چاپەمەنی و یەکەم ناوەندی چاپ ھاتە ئیستەنبوڵەوە، ھەروەک ئەوەی بزووتنەوەی وەرگێڕانی کتێبەکان بۆ تورکی چالاک بوو.
ھاتن بەرەو ڕۆژھەڵات
عوسمانییەکان ویستیان قەرەبووی ئەوە بکەنەوە کە لە ئەورووپادا لە دەستیان داوە، ڕوویان کردە ڕۆژھەڵات بەرەو وڵاتی فارس، ئەرمینیایان گرت و کەرەج و ئەوانی تر و سوودیان لە ناکۆکی ڕیزە ئێرانییەکان وەرگرت، و لەبەرئەوەی سوڵتان دەیویست ئاشتی بخاتە نێوان ھەردوو لاوە، ئینکیشاری دەیانویست شەر بەردەوام بێت، شۆڕشیان کرد و ئەم ڕووداوانە بە لابردنی ئەحمەدی سێیەم کۆتایی ھات.
سەرچاوەکان
پۆل:تورکە عوسمانییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٦٧٣ پۆل:مردووانی ١٧٣٦ پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون پۆل:فەرمانڕەوا لابراوەکان
کانی سارد، تەکیە
کانی سارد گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی کاکەمەند، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی سارد لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تەشکە و لە باشوور لەگەڵ گوندی باینجانی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی فەریق ئاوا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی چاڵگە.
مێژوو
کۆنترین گوندی کشتوکاڵی لە جیھاندا کە گوندی چەرمۆیە دەکەوێتە نزیک ئەم گوندە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پارێزگای نەڤشەھیر
پارێزگای نەوشەھیر یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی ئاناتۆلیای ناوەندی ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری نەڤشەھیرە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای نەڤشەهیر پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
فلۆران کرێتیا
فلۆران کرێتیا شاعیر و وەرگێڕی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤١ پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٠ پۆل:مردووانی ١٥٩٦
دەرمانی دەروونی
وێنۆک
دەرمانی دەروونی دەوترێت کۆمەڵێک پێکھاتەی کیمیایین کە کاریگەرییان لەسەر مێشک و کۆئەندامی دەمار ھەیە، ھەربۆیە بەھۆی ئەوەی ھۆشیاری و دەروونی مرۆڤ دەگۆڕن، دەخرێنە پۆلی دەروونی چالاک. ئەم پێکھاتانە کاریگەری خۆیان بە کاریگەری «ئاگۆنیستی» لەسەر وەرگرەکانی «سیرۆتۆنین» نیشان دەدەن. سایکێدلیک پۆلێکە لە دەرمانی وەسوەسە دروستکەر کە پێیان دەوترێت «وەسوەسە دروستکەرەکانی سیرۆتۆنەرژیک». کاریگەری سەرەکی دەرمانی سایکدەلیک بریتییە لە گۆڕینی مەعریفە و تێگەیشتنی مرۆڤ. بۆنموونە:LSD mescaline, dimethyltryptamine psilocybin mushroom لە بەناوبانگترین پێکھاتە دەروونی چالاکەکانن. زۆرێک لە ماددە دەروونییەکان لە ھەموو جیھاندا بە نایاسایی دادەنرێت، بەڵام ھێشتا، بەکارھێنانی ئەم ماددانە بۆ کات بەسەربردن لە ناوچە جیاوازەکانی جیھاندا باو بووە.
باو (ئامار)
thumb|300px|بەراوردکردنی باو، [[ناوەڕاستە (ئامار)|ناوەڕاستە و ناوەند]] باو یان مۆد لە ئامار و بیرکاریدا، بریتییە لەو بەھایە یان ئەو بەھایانەی کە گەورەترین دووبارەبوونەوەیان ھەیە. کاتێک گشت بەھاکان ھەمان دووبارەبوونەوەیان ھەبێت کۆمەڵەکە باوی نییە بۆ نموونە کۆمەڵە پێدراوی ٤ و ٤ و ٤ و ٣ و ٣ و ٣ و ١ و ١ و ١ و ٨ و ٨ و ٨ یان کۆمەڵەی ٤ و ٦ و ١، باویان نییە یان دەشێت یەک باو ھەبێت وەکوو کۆمەڵەی ٧ و ٦ و ٧ و ١، دەکرێت پتر لە یەک باو لە کۆمەڵە پێدراوێکدا ھەبێت وەکوو، ٧ و ٦ و ٧ و ٦ و ١ و ٢.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ماری کووری
ماری کووری (٧ی تشرینی دووەمی ١٨٦٧ لە پۆڵەندا — ٤ی تەممووزی ١٩٣٤ لە فەڕەنسا) زانای فیزیک و کیمیا بوو.
سەرەتای ژیانی لە وارساو بووە ئەمەش تا ئەوکاتەی ماری کووری تەمەنی ٢٤ ساڵان بووە، دوایش چووەتەفەڕەنسا لەوێ ژیاوە، ماری لەتەمەنی دە ساڵانی خوشکەکەی دەمرێت کەناوی زۆفیا بوو و کاتێ تەمەنی گەیشتە دوازدە ساڵان دایکیشی دەمریت لەدوای ئەو ڕووداوانە دەچێتە پاریس لای خوشکەکەی بەمەستی تەواوکردنی خوێندنی و لەوێش نمرەکانی بەرز بوو لەوانەکانی زانست، ژنە زانای بوارەکانی فیزیک و کیمیا بوو. ماری لەگەڵ ھاوسەر (مێرد) ەکەیدا کە ناوی پیەر کووری بوو توانیان تووخمی کیمیایی پۆلۆنیۆم و ڕادیۆم بدۆزنەوە. خاتوو ماری یەکەم ژن بوو کە خەڵاتی نۆبێلی پێ بەخشراوە؛ و تەنھا ژنێکە لە دوو بوواری جیاوازدا و تەنھا کەسێکیشە لە دوو بواری زانستیدا خەڵاتی نۆبڵی بەدەست ھێناوە. خەڵاتەکانیشی لە ساڵی ١٩٠٣ خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیای وەرگرت و لە ساڵی ١٩١١ خەڵاتی نۆبڵ لە کیمیای وەرگرتووە. ماری کووری لە ٤ی تەممووزی ساڵی ١٩٣٤ دا بە نەخۆشی شێرپەنجە لەتەمەنی ٦٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە. یەکێکی تر لە دەستکەوتەکانی لە بواری توێژینەوەکانیدا زاراوەی (ڕادییۆئاکتیڤیتی) ە کە ئەو بۆ یەکەمجار بەکاری ھێناوە.
ماری ساڵۆمەیا سکڵۆدۆسکا کیوری (٧ی تشرینی دووەمی ١٨٦٧–٤ی تەممووزی ١٩٣٤) فیزیاوان و کیمیاگەری بەرەچەڵەک پۆڵەندی و ھاوڵاتی فەڕەنسا بوو کە توێژینەوەی پێشەنگی لەسەر تیشکی ناووەکی ئەنجامدا. ئەو یەکەم ژن بوو خەڵاتی نۆبڵ بباتەوە، ھەروەک یەکەم کەس و تاکە ژنە کە دوو جار خەڵاتی نۆبڵ بباتەوە و، تاکە کەسە کە خەڵاتی نۆبڵ لە دوو زانستی جیاواز وەربگرێت. ئەو بەشێکە لە میراتی خێزانی کیوری کە خاوەنی پێنج خەڵاتی نۆبڵن. ھەروەھا یەکەم ژن بوو کە ببێت بە پرۆفیسۆر لە زانکۆی پاریس. لە ١٩٩٥ بوو بە یەکەم ژن کە لاشەکەی لە گۆڕی پێشووی بگوازرێتەوەو لە گۆڕێکی تایبەت بە خۆی بنێژرێت لەسەر بنەمای تواناکانی لە گۆڕستانی (پێنثیۆن) ی مەزنان لە پاریس.
سەرەتای ژیانی
مارییا سکلۆدۆوسکا لە ٧ تشرینی دووەم ١٨٦٧ لە وارسۆ، لە کۆنگرێس پۆڵەندا لە ئیمپراتۆرییەتی ڕووسی، لەدایکبوو.
پێنجەم و گەنجترین منداڵی مامۆستای ناسراو برۆنیسلاوای، نەی بۆگوسکا و ولادیسلاو سکلۆدۆوسکایھ.
بڕیارنامەی ١٤٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئابی 1960دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: نیجەر. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 891‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ماری کووری
سەرەتای ژیانی
خوشک و برا گەورەکانی مارییا (ناسراو بە مانیا) بریتیبوون لە زۆفیا (لەدایکبووی ١٨٦٢، ناسراو بە زۆسیا)، جۆزێف (لەدایکبووی ١٨٦٣، ناسراو بە جۆزیۆ)، برۆنیسلاوا (لەدایکبووی ١٨٦٥، ناسراو بە برۆنیا) و ھێلنا (لەدایکبووی ١٨٦٦، ناسراو بە ھێلا).
بڕیارنامەی ١٤٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٠ پۆل:مێژووی نیجەر پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
ماری کووری
سەرەتای ژیانی
لە ھەردوو لایەنی باوکی و دایکی، خێزانەکە ھەموو موڵک و سامانەکانیان لەدەست دابوو بەھۆی بەشداری نیشتمانپەروەرانەیان لە ڕاپەرینی نەتەوەیی پۆڵەندا بە مەبەستی گێڕانەوەی سەربەخۆیی پۆڵەندا (کە نوێترینیان ڕاپەرینی کانوونی دووەمی ١٨٦٣–٦٥ بوو). بەھۆی ئەمەشەوە، نەوەکانی دواتری خێزانەکە، وەک مارییا و خوشک و برای بە گەورەترەکانی مەحکوم کرد، بەوەی ھەوڵێکی دژوار بدەن بۆ بەدەستھێنانی ژیانێکی باشتر. باپیرەی مارییا، جۆزیف سکلۆدۆوسکا، مامۆستایەکی ڕێزلێگیراو بوو لە لەبڵین، کە تێیدا وانەی بە بۆڵسوێلا پرەس دەوتەوە، کە دواتر بوو بە ڕابەری ئەدەبی پۆڵەندی
ولادیسلاو سکلۆدۆوسکا وانەبێژی بیرکاری و فیزیا بوو. (ئەو وانانەی کە مارییا ھەوڵی بۆدەدا) و ھەروەھا بەڕێوەبەری دوو قوتابخانەی کوڕان بوو لە وارسۆ. دوای ئەوەی دەسەڵاتداری ڕووسیا وانە تاقیگەیییەکانی لە قوتابخانە پۆلەندییەکان نەھێشت، ئەو زۆربەی ئامێرەکانی تاقیگەی ھێنا ماڵەوە و مناڵەکانی فێری چۆنییەتی بەکارھێنانی دەکرد. ئەو سەرئەنجام لەلایەن سەرپەرشتیارە ڕوسییەکەی دەرکرا بەھۆی لایەنگیریکردنی بۆ پۆڵەندا، کە ئەمەش وایکرد لە پیشەیەکی مووچە کەمتر کاربکات؛ ھەروەھا خێزانەکە پارەی لە وەبەرھێنانێکی خراپ لەدەستدا و سەرئەنجام ناچار بوون لە ڕێگەی لەخۆگرتنی کوران لە ماڵەکەدا پارە پەیدا بکەن. دایکی مارییا، برۆنیسلاوا بەڕێوبەری خوێندنگایەکی شکۆداری ناوخۆی کچان بوو؛ دوای لەدایکبوونی مارییا دەستی لەکار کێشایەوە. دواتر بەھۆی سیل لە ئایاری ١٨٧٨ کۆچی دوایی کرد، کاتێک مارییا تەمەنی دە ساڵان بوو. کەمتر لە سێ ساڵ پێشتر، خوشکە گەورەکەی مارییا، زۆفیا بەھۆی تیفۆ مرد کە لە دراوسێیەکیان بۆی گواسترابۆوە. باوکی مارییا باوەڕدار نەبوو؛ دایکی باوڕدارێکی کاسۆلیکێک بوو. مردنی دایک و خوشکەکەی وایکرد مارییا واز لە ڕێبازی کاسۆلیک بھێنێت و واز لە باوەڕدارێتی بھێنێت.
کاتێک تەمەنی دە ساڵان بوو، مارییا بوو بە قوتابی لە قوتابخانەی ناوخۆیی جەی سیکۆرسکا؛ دواتر، ڕۆشت بۆ خوێندنگەیەکی ئامادەیی کچان، کە دواتر لە ١٢ حوزەیران ١٨٨٣ بە مەدالیای زێڕین خوێندنی تەواو کرد. پاش ڕوخانێکی دەروونی، کە لەوانەیە بەھۆی خەمۆکی بووبێت، ساڵی دواتری لەگەڵ خزمەکانی باوکی لە دێ بەسەربرد. ساڵی دواتریشی لەگەڵ باوکی لە وارسۆ بەسەربرد و، لەوێ وانەی تایبەتی دەوتەوە. لەبەر ئەوەی نەیتوانی خۆی تۆماربکات لە پەیمانگایەکی ئاسایی بۆ خوێندنی باڵا چونکە ژن بوو، ماریا و خوشکەکەی بوون بە قوتابی لە زانکۆی فڕینی نھێنێ (کە ھەندێک جار بە زانکۆی نقومبوون وەرگێڕدراوە)، کە بریتی بوو لە زانکۆیەکی نیشتمانی پۆڵەندی و تەنھا قوتابی کچی وەردەگرت.
مارییا ڕێککەوتنێکی لەگەڵ خوشکەکەی، برۆنیسلاوا کرد، کە ئەو یارمەتیی دارایی بکات لەکاتی خوێندنی پزیشکی برۆنیسلاوا لە پاریس، لەبەرامبەریشدا بەھەمان شێوە ئەم یارمەتی بدات دوای دوو ساڵ. نبەم شێوەیە، مارییا وەک دایەن دەستی بەکارکرد: سەرەتا لە وارسۆ وەک مامۆستای تایبەت کاریدەکرد؛ پاشان بۆ ماوەی دوو ساڵ وەک دایەنێک لە شتشوکی بۆ خێزانێکی خانەدان کاری دەکرد، کە ئەویش خێزانی زۆراسکی بوون وخزمی باوکی بوون. لەو کاتەی کار بۆ ئەو خێزانە دەکات، ماریا دەکەوێتە داوی خۆشەویستی کوڕەکەیان، کازیمیێرز زۆراسکی، کە لە داھاتوو بوو بە بیرکاریزانێکی شکۆمەند. خێزانی کوڕەکە بیرۆکەی ھاوەسەرگیری کردنی لەگەڵ خزمێکی بێپارەیان ڕەتکردەوە و کازیمیێرزش بێتوانا بوو لە دژایەتیکردنیان. تێکچوونی پەیوەندییەکە زۆر خەمناک بوو بۆ ھەردووکیان. کازیمیێرز ھەر زوو دکتۆرای بەدەستھێنا و بەدوای کارێکی ئەکادیمی بوو وەک بیرکاریزانێک، دواتر بوو بە پرۆفیسۆر و سەرۆکی زانکۆی کراکۆو. تەنانەت وەک پیاوێکی بەتەمەن و پرۆفیسۆری بیرکاری لە خوێندنگای ھەمە پسپۆری وارسو، لەبەردەم پەیکەری ماریا سکڵۆدۆسکا دادەنیشت و بیری لێدەکردەوە، کە لە ١٩٣٥ لەپێش پەیمانگای ڕادیۆم دروست کرابوو، کە ماریا لە ١٩٣٢ خۆی دایمەزراندبوو.
مردنی
لە سەرەتای ١٩٣٤ کیوری بۆ کۆتا جار سەردانی پۆڵەندای کرد، دوای چەند مانگێک لە ٤ی تەممووزی ١٩٣٤، کۆچی دوایی کرد لە نەخۆشخانەی نەخۆشییەکانی سنگ لە سانسللێمۆز، پاسی لە (ھەوت سۆڤوا) بەھۆی کەم خوێنی، کە وا مەزەندە دەکرێت بەھۆی کەوتنەبەر تیشک بۆ ماوەیەکی درێژ بووبێت.