cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پەیمانی قەرس
کاریگەری لەسەر پەیوەندییەکانی تورکیا و ئێران
وێنۆک|ڕەزا شا و مستەفا کەمال ئەتاتورک ھەروەھا پەیمانی قەرس کاریگەری لەسەر پەیوەندییەکانی تورکیا و ئێران ھەبووە. ئێستا لکاندنی سوورماڵی و کۆریدۆری ئاراس سنوورێکی کەمێک بەرفراوانتری بە تورکیا بەخشی لەگەڵ ئێران. لە کۆتایییەکانی بیستەکانی سەدەی ڕابردوودا ڕاپەڕینی ئارارات لە دەوروبەری چیای ئارارات سەریھەڵدا. لەکاتێکدا تورکیا ھەوڵی ھەڵوەشاندنەوەی یاخیبوونەکەی دەدا، یاخیبووانی کورد لە سنووری ئێرانەوە ھەڵاتن بۆ لای ڕۆژھەڵاتی عەراراتی بچووک، کە «وەک پەناگەیەک لە دژی دەوڵەت لە ڕاپەڕینەکەیاندا» بەکاریان ھێنا. لە بەرامبەردا تورکیا سنووری لەگەڵ ئێراندا بەزاند و ناوچەکەی داگیرکرد. ناوچەی ئاراراتی بچووک بووە بابەتی گفتوگۆی دیپلۆماتەکانی تورکیا و ئێران لە دانوستانەکانی دیاریکردنی سنوورەکان. لە تاران لە ساڵی ١٩٣٢، ئێران ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر ڕادەستکردنی ناوچەکە بە تورکیا لە بەرامبەر ھەندێک خاکی باشووری زیاتر
بەڵام ڕێککەوتنەکە بەھۆی ناڕەزایەتی ھەندێک لە دیپلۆماتەکانی ئێرانەوە دواکەوت، کە ناوچەی ئەراراتی بچووکیان بە گرنگی ستراتیژی دەزانی و ڕەوایەتی پەیمانی قەرسیان خستە ژێر پرسیارەوە. دیپلۆماتەکان ھەستیان بەوە کرد کە تورکیا ئیدیعایەکی ڕەوای لەسەر خاکی سوورماڵی نییە کە پێش ئەوەی بە پەیمانی تورکمانچای ڕادەستی ڕووسیای ئیمپراتۆری بکرێت، بەشێک بووە لە ئێران. جگە لەوەش لەبەر ئەوەی وشەکانی پەیمانی تورکمانچای ناڕوون بوون، بانگەشەیان بۆ لکاندنی بەشێک لە ناوچەکە دەکرد. دوای کۆبوونەوەیەکی بنیاتنەر لەگەڵ مستەفا کەمال ئەتاتورک لە ئەنقەرە لە ساڵی ١٩٣٤، ڕەزا شا کە سەرەتا ویستبووی کۆریدۆری ئاراس بخاتە سەر یەک، دواجار فەرمانی بە دیپلۆماتەکانی کرد کە ھەر ناڕەزایەتییەک ھەبێت وازیان لێبھێنن و ڕێککەوتنە نوێیەکانی سنوور قبوڵ بکەن
ھەوڵی ھەڵوەشاندنەوەی لەلایەن یەکێتی سۆڤیەتەوە
دوای جەنگی جیھانی دووەم، یەکێتی سۆڤیەت ھەوڵیدا ئەو پەیماننامەیە ھەڵبوەشێنێتەوە و خاکی لەدەستچووی خۆی وەربگرێتەوە. بە گوتەی نیکیتا خرۆشۆڤ، جێگری سەرۆک وەزیران لاڤرێنتی بێریا ھانی ھاوڕێی خۆی لە جۆرجیا جۆزێف ستالین کرد بۆ گرتنەبەری ڕێوشوێن لەسەر ئەو پرسە، پێداگری لەسەر گەڕانەوەی ناوچە مێژوویییەکانی جۆرجیا کرد. لە کۆتاییدا ستالین ڕازی بوو و لە ٧ی حوزەیرانی ١٩٤٥ وەزیری دەرەوەی سۆڤیەت ڤیاچێسلاڤ مۆلۆتۆڤ باڵیۆزی تورکیای لە مۆسکۆ ئاگادار کردەوە کە دەبێت پارێزگاکانی قەرس و ئەردەھان و ئارتڤین بگەڕێندرێنەوە بۆ یەکێتی سۆڤیەت بەناوی ھەردوو کۆماری سۆسیالیستی جۆرجیا و ئەرمینیا. ئەنقەرە خۆی لە دۆخێکی سەختدا بینییەوە بەو پێیەی دەیەوێت پەیوەندی باشی لەگەڵ مۆسکۆ ھەبێت بەڵام ڕەتیکردەوە دەستبەرداری خاکەکان بێت. تورکیا لە ھیچ بارودۆخێکدا نەبوو بۆ ئەوەی شەڕ لەگەڵ یەکێتی سۆڤیەت بکات، کە لە دوای جەنگی جیھانی دووەمەوە وەک زلھێزێک سەریھەڵدابوو. ئیدیعای خاکی سۆڤیەت بۆ تورکیا لەلایەن کاسۆلیکۆکانی ئەرمەنی جۆرج شەشەم و لەلایەن ھەموو سێبەرەکانی ڕەوەندی ئەرمەنییەوە پشتگیری دەکرا، لەنێویاندا فیدراسیۆنی شۆڕشگێڕی ئەرمەنی دژە سۆڤیەت. ھەروەھا حکوومەتی سۆڤیەت ھانی ئەرمەنییەکانی دەرەوەی وڵاتی دا کە بگەڕێنەوە بۆ ئەرمینیای سۆڤیەت بۆ پشتگیریکردن لە ئیدیعاکانی.
ئینگلیز و ئەمریکییەکان دژی ئیدیعای خاکی سۆڤیەت دژی تورکیا بوون. لەگەڵ دەستپێکردنی جەنگی سارددا، حکوومەتی ئەمریکا ئەو ئیدیعایانەی وەک بەشێک لە «ھەڵبژاردنێکی فراوانخوازی لەلایەن ئیمپراتۆرییەتێکی کۆمۆنیستەوە» دەبینی و بە بیرھێنانەوەی دیزاینە ئیرێدنتیستەکانی نازییەکان بەسەر سودێتنلاند لە چیکۆسلۆڤاکیادا سەیریان دەکرد. وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا نیگەران بوو لە گرنگی سەربازی ستراتیژی فەلاتی کارس بۆ سۆڤیەت. ئەوان گەیشتنە ئەو ئەنجامەی کە پشتگیری پێشوویان بۆ ئەرمینیا لە دوای سەرۆک ودرۆ ویلسۆن (١٩١٣–١٩٢١)ەوە لە دوای لەدەستدانی سەربەخۆیی ئەرمینیا بەسەرچووە. ھەروەھا یەکێتی سۆڤیەت داوای پێداچوونەوەی بە ڕێککەوتننامەی مۆنترۆ و دروستکردنی بنکەیەکی سەربازی کرد لە گەرووی تورکیا. وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ئامۆژگاری ھاری تروومەن سەرۆکی ئەمریکای کرد کە پشتیوانی لە تورکیا بکات و دژایەتیی داواکارییەکانی سۆڤیەت بکات، ئەویش ئەویش کردی. تورکیا لە ساڵی ١٩٥٢ پەیوەندی بە ھاوپەیمانی سەربازیی دژە سۆڤیەت ناتۆ کرد.
دوای مردنی ستالین لە ساڵی ١٩٥٣، حکوومەتی سۆڤیەت دەستبەرداری ئیدیعای خاکی خۆی بوو لەسەر تورکیا وەک بەشێک لە ھەوڵێک بۆ بەرەوپێشبردنی پەیوەندی دۆستانە لەگەڵ وڵاتی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ھاوبەشە ھاوپەیمانەکەی کە ئەمریکایە. یەکێتی سۆڤیەت بەردەوام بوو لە ڕێزگرتن لە مەرجەکانی پەیماننامەکە تا ھەڵوەشاندنەوەی لە ساڵی ١٩٩١. بەڵام بە گوتەی کریستوفر جەی واکەر، مۆسکۆ لە ساڵی ١٩٦٨دا سەردانی پەیماننامەکەی کردەوە، کاتێک ھەوڵیدا دانوستان بۆ ڕێکخستنی سنوورەکان لەگەڵ تورکیادا بکات کە تێیدا وێرانەکانی عەنی ئەنجامی بدەن بگوازرێتەوە بۆ ئەرمینیای سۆڤیەت لە بەرامبەر دوو گوندی ئازەربایجانی لە ناوچەی چیای ئەکبابا. بەڵام بە گوتەی واکەر ھیچ شتێک لە ئەنجامی ئەم گفتوگۆیانە نەبووە.
پێگەی ئەرمەنستان
دوای ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتی سۆڤیەت، حکوومەتەکانی دوای سۆڤیەت لە ڕووسیا و جۆرجیا و ئازەربایجان پەیمانی قەرسیان قبوڵ کرد. ھەڵوێستی ئەرمەنستان بەھۆی نەبوونی پەیوەندی دیپلۆماسی نێوان تورکیا و ئەرمەنستان جیاوازە. لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٦، وەزیری دەرەوەی ئەرمینیا ڤارتان ئۆسکانیان وتی کە ئەرمینیا پەیماننامەکە وەک جێنشینی یاسایی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان قبوڵ دەکات بەڵام ئاماژەی بەوەدا کە تورکیا پابەند نەبووە بە مەرجەکانی پەیماننامەکە. بە تایبەتی مادەی حەڤدەھەمی پەیماننامەکە داوای کردبوو کە "ترانزێتی ئازادانەی کەسان و کاڵاکان بەبێ ھیچ بەربەستێک" لەنێوان واژووکاراندا بگیرێتەبەر و لایەنەکان "ھەموو ئەو ڕێوشوێنانە بگرنەبەر بۆ پاراستن و پەرەپێدانی بەخێرایی ھێڵی ئاسن و تەلەگرافی و پەیوەندییەکانی دیکە". ". بەڵام گرژی نێوان ئەرمینیا و ئازەربایجان لەسەر ناگۆرنۆ-قەرەباغ وایکرد تورکیا سنووری وشکانی لەگەڵ ئەرمەنستان دابخات و پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی لەگەڵدا بپچڕێت و بەمەش ئەو مادەیە پێشێلکرا. ئۆسکانیان ڕایگەیاند کە بەو کارە تورکیا ڕەوایەتی پەیماننامەکە دەخاتە ژێر گومانەوە.
پێگەی فیدراسیۆنی شۆڕشگێڕی ئەرمەنستان
پەیمانی کارس بە ئاشکرا لەلایەن فیدراسیۆنی شۆڕشگێڕی ئەرمەنستان ڕەتدەکرێتەوە، کە بە تایبەتی ئەو پەیماننامەیە بە «پێشێلکردنی گەورەی یاسا نێودەوڵەتییەکان» ئیدانە دەکات و دەڵێت لەبەر ئەوەی سێ کۆماری ترانسقەوقاز لە ساڵی ١٩٢١ لەژێر کۆنترۆڵی مۆسکۆدا بوون، ڕەزامەندی سەربەخۆیان جێگەی پرسیار بووە. ھەروەھا فیدراسیۆنی شۆڕشگێڕی ئەرمەنستان بە پشتبەستن بە دەسەڵاتی ئەو لایەنانەی کە پەیماننامەکەیان ئەنجامداوە، ڕەوایەتی پەیماننامەکە دەخاتە ژێر پرسیارەوە. ئەوان پێیان وایە کە ئەنجومەنی نیشتمانی گەورەی تورکیا ھیچ دەسەڵاتێکی یاسایی نەبووە بۆ واژووکردنی پەیماننامە نێودەوڵەتییەکان." جگە لەوەش، ئەوان دەڵێن لەبەر ئەوەی یەکێتی سۆڤییەت تا ساڵی ١٩٢٢ دامەزراو نەبووە، دەوڵەتێکی دانپێدانراو نەبووە و ھەروەھا "بابەتێکی یاسای نێودەوڵەتی نەبووە و بە شێوەیەکی سروشتی، حکوومەتەکەی ھیچ دەسەڵاتێکی نەبووە بۆ چوونە ناو پەیماننامە نێودەوڵەتییەکان."."
دوای کەوتنە خوارەوەی فڕۆکەی سوخۆی سو-٢٤ی ڕووسی لە ساڵی ٢٠١٥
دوای کەوتنەخوارەوەی کەشتیی سوخۆی سو-٢٤ی ڕووسی لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لەسەر سنووری سووریا و تورکیا و سەرھەڵدانی گرژییەکانی ڕووسیا و تورکیا، ئەندامانی حیزبی شیوعی ڕووسیا پێشنیاری ھەڵوەشاندنەوەی پەیمانی مۆسکۆ و بە درێژایی پەیمانی کارسیان کرد. سەرەتا وەزارەتی دەرەوەی ڕووسیا ئەو کارەی بە ناردنی پەیامێکی سیاسی بۆ حکوومەتی ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا زانی. بەڵام لە کۆتاییدا مۆسکۆ لە ھەوڵەکانیدا بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان لەگەڵ ئەنقەرە بڕیاری دژی دا.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی قەرس پۆل:پەیماننامەکانی تورکیا پۆل:پەیماننامەکانی یەکێتیی سۆڤیەت پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی جیھانیی یەکەم
ئەندۆرا
ئاندۆرا یان ئەندۆرا، بە ڕەسمی میرنشینی ئاندۆرا (بە زمانی کەتەلانی: Principat d'Andorra) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەورووپا.
ئایین
ئەندۆرایییەکان بە لە ٩٠٪ کاتۆلیک، ٢٪ ئیسلام (سوننە)، ١٪ ھیندوو و ٧٪ ئەوانی ترن.
سەرچاوەکان
پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٢٧٨  پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
جوان یوسف
جوان یوسف (لەدایکبووی ٦ی ئەیلوولی ١٩٨٤ لە سەری کانی، سووریا) وێنەکێش و ھونەرمەندێکی سویدییە. لە بواری ھونەری پلاستیک پسپۆڕە و بنکەکەی لە لەندەنی پایتەختی ئینگلتەرایە. جوان لە باوکێکی موسڵمانی کورد و دایکێکی مەسیحیی ئەرمەنی لەدایک بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:سویدییەکانی بە ڕەگەز کورد پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤ پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان
کەمال فوئاد
کەمال فوئاد  (ماوەی ژیان:١٩٣٢لە سلێمانی تاکوو شەوی ١٥/١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤) مێژوونووسی کورد کە ھەندێک بەرھەمی ھەیە سەبارەت بە ژیانی شاعیری کورد نالی و یەکێکە لە دامەزرێنەرانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەساڵی ١٩٧٥، لە خولی یەكەمی پەرلەمانی كوردستان سەرۆكی فراكسیۆنی یەکێتیی نیشتمانی بووە ، دوای یەکگرتووەی هەردوو حکوومەتی ئیداری کوردستان لەساڵی ٢٠٠٢ بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان ، لە ڕووی خوێندنەوە لە زانكۆی هومبۆلت لە ئەڵمانیا لە بەشی ڕۆژهەڵاتناسی خوێندووە ، لەساڵی ١٩٧٠ دوکتۆرای لە فەلسەفە بەدەست هێنا
سەرچاوە
پۆل:مێژوونووسانی کورد پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان
ھۆشبڕی
ھۆشبڕی یاخود بێھۆشکردن بریتییە لە کرداری بێھۆشکردنی مرۆڤ.
واتای بێهۆشی
نەبوونی تەواوی هەستەکانی مرۆڤ وەکوو: بیستن، دیتن و شتی تر کە بە هۆی دەوایێکۆ پێا بێت بە شێوازێک کە بتوانین نەشتەرگەری یا هەر کارێکی تر کە ئەبێت بە هۆی ئێش لە لەش نا ئەنجام بدەین.
کۆئەندامی دەماریی دەوروبەری
thumb|upright=1.3|ئەندامە دەمارییە بڵاوەکان (شین) لەگەڵ ئەندامە دەمارییە ناوەندیەکان (سوور)
بڕیارنامەی ٢٠٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٠٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سیەرالیۆن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٦١١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ھۆشبڕی
Opioidەکان
دەستەێێک لە پێپتیدە ئێندۆژێنەکانە کە دەبن بە هۆی نەمانی ئێش. یەکەمین دەوا لەم دەستە کە ناسرە مۆرفین بوو و ئێستا دوو دەوای دیکە بەم دەستە زیاد کراوە. دەواکەنی ئەم دەستە بریتین لە:
کۆئەندامی دەماریی دەوروبەری
ئەندامە دەمارییە بڵاوەکان بەشێکن لە کۆئەندامی دەمار کە لە مێشک و درکەپەتک سەرچاوە دەگرن و ئەرکی ھاوردوبرد کردنی پەیغامەکان لە نێوان ناوەند و ئەندامەکانی تریان لە ئەستۆیە.
بڕیارنامەی ٢٠٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:سیەرالیۆن لە ٢٠١١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سیەرالیۆن
ھۆشبڕی
دەوا دژ ئێزترابەکان
سەردەستای ئەم دەوانە بێنزۆدیازپینە و ئەو دوای دەواکانی ئەم دەستە لە بێنزۆدیازپین دروست دەبن. ئەم دەوانە ئاگۆنیستی GABAن. دەواکانی ئەم دەستە بریتین لە:
Antipsychosis
ئەم دەستە لە ماددەیێک بە ناوی فێنۆتیازین درووست دەبن. ئەم دەوانە بە دوو جۆری خواردنی و ناو ماسولکەیی ب کار دێن دەواکانی ئەم دەستە بریتین لە:
عەوارزی ئەم دەستە
وشکی ناو دەم، قەبزی، سەرع، کەم خوێنی
AntiCholinergicەکان
لێرەدا دوو دەستەمان هەیە:
سەرچاوەکان
وتارەکانی دەرسی دەواناسی زانکۆی "علوم پزشکی شهیدبهشتی" لە تاران- ئێران
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مێژووی پزیشکی پۆل:ھۆشبڕی
کۆئەندامی دەماریی دەوروبەری
سەرچاوەکان
پۆل:کۆئەندامی دەمار پۆل:توێکاریی مرۆڤ
پۆل:لەشی مرۆڤ پۆل:زانستی دەماری
میدلەند سیتی، ئەلاباما
میدلەند سیتی (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی دەیل، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬٣٤٤ کەس بووە. ڕووبەری ١٥٫٧٤ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٤٨٫٩٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ناوچەی داماڵراوی سەربازیی کۆری
ناوچەی داماڵڕاوی سەربازیی کۆری (بە کۆری:한반도 비무장 지대، چینی: 韓半島非武裝地帶; خوێندنەوە: ھانباندۆ بیمجانگ جیدای) خاکێکی داماڵراوە لە نزیک ٣٨مین ھاوتەریبی باکوور. بەربەستی سنوورەکە بە شێوەیەکە کە نیمچەدوورگەکە دەکات بە نیوە. لە ١٩٥٣ دامەزراوە بۆ دیاریکردنی ناوچەیەک کە ھەردوو وڵاتی باشوور و باکوور جیا بکاتەوە لەژێر ڕێکەوتنی ئاگربەستی ساڵی ١٩٥٣، لەلایەن کۆریای باکوور، چین، و بڕیاری نەتەوە یەکگرتووەکان
درێژی خاکەکە ٢٥٠ کیلۆمەتر (١٦٠ میل) دەبێت و بە نزیکەیی ٤ کیلۆمەتر پانە و سنوورەکە واڵایە (بەتاڵ) و یەکێکە لە بەھێزترین سنووری چاودێریکراوی سەربازی لە جیھان.
سەرچاوەکان
پۆل:سنوورە نێودەوڵەتییەکان پۆل:مێژووی سەربازی کۆریا
خاتون خاس
خاتون باغ (Xatunxas، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٨٣ کەس لە ٣٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
کۆئەندامی دەماریی ناوەندی
thumb|upright=1.3|ئەندامە دەمارییە بڵاوەکان (شین) لەگەڵ ئەندامە دەمارییە ناوەندیەکان (سوور)
کۆئەندامی دەماریی ناوەندی بەشێکە لە کۆئەندامی دەمار کە بەشەکانی تر لە ئەو سەرچاوە دەگرن، ئەندامە دەمارییە ناوەندییەکان بریتین لە مێشک و درکەپەتک(نۆخاع) کە ئەرکی سەرەکی ئەوان گرتنی ئاگاداری لە دیکەی بەشەکان و ڕێک خستنی کاروباری ئەوانە، ھەروەھا کارگەلێک وەکوو بیر کردنەوە، فێربوون، فامینی ئێش و ھتد لە ئەستۆی ئەم بەشەی کۆئەندامی دەمارییە.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆئەندامی دەماریی ناوەندی پۆل:توێکاریی مرۆڤ
پۆل:لەشی مرۆڤ پۆل:زانستی دەماری
حیزبی دێموکراتی کوردستان (ڕوونکردنەوە)
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
یووسف خەیاڵۆغڵوو
یووسف خەیاڵۆغڵوو، شاعیر و ھونەرمەندی کورد، ساڵی ١٩٥٣ لە ناوچەی مامەکی کە ئێستا بە پارێزگای دێرسم ناودێر کراوە لە کوردستانی باکوور لە دایک‌بووە.
ژیان
ساڵی ١٩٧٢ زەماوەندی کردووە و خاوەنی سێ منداڵە. ئەو برای «گولتەن کایا» ھاوسەری ئەحمەد کایایە، ساڵی ١٩٨٦ کە ساڵی زەماوەندی «گولتەن» لەگەڵ ئەحمەد کایا بوو خاڵێکی وەرچەرخان بوو لە ژیانی یۆسف‌دا. زۆربەی شێعرەکانی ئەم شاعیرە لەلایەن ئەحمەد کایا و کۆمەڵێکی تر لە گۆرانی بێژان کراوەتە گۆرانی.
کۆچی دوایی
یوسف خەیاڵۆغڵوو ٣ی مارسی ٢٠٠٩ بەھۆی نەخۆشی شێرپەنجەی سیپەلاک لە نەخۆشخانەی «ئاجی بادم باکیرکوی» لە شاری ئیستانبول کۆچی دوایی کرد.
ئاڵبۆمی شێعر
و …
نموونەی ھۆنراوەکانی
من ژنێکم
لە ڕۆژاوابوونەوە،
لە چاوانی خوێنینم، وێڕای ژان،
ھەر وەک گوڵێکی بۆن کراو، خولیاکانم پێشێل کراو
لە ئاوێنەی زەمان غوروور دەرفەتی گریان نادات،
ورد و خاش بووم لە دەروون‌دا،
ھەژێن (کۆوار)
وێنۆک|گۆڤاری هەژێن گۆڤاری ھەژێن مانگانەیەکی گشتییە بە زمانی کوردی و فارسی. خاوەن ئیمتیازی ئەم گۆڤارە زانستگای پەیام نووری مەھابادە و زانکۆ خەلیفە مودیر مەسئوولەکەیەتی. عەبدولقادر نیازی، واحید تەمرین ئەقدەم، ھەرمان وەتمانی، زاھیر سەیدی و شوانە درێژی دەستەی نووسەرانی ئەم گۆڤارەن. گۆڤاری ھەژێن لە دەکەی رۆژنامە فرۆشی شارەکانی بۆکان، سەقز، بانە، سنە، دیواندەرە، مەریوان، پیرانشار، نەغەدە، شنۆ، سەردەشت و مەھاباد بڵاو دەکرێتەوە.
یووسف خەیاڵۆغڵوو
نموونەی ھۆنراوەکانی
ژانێکی قووڵ لە سینگم‌دا قورسایی دەکات.
ھەژێن (کۆوار)
سەرچاوە
پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی فارسی
یووسف خەیاڵۆغڵوو
نموونەی ھۆنراوەکانی
من ژنێکم، من مرۆڤێکم،
لە ناخم‌دا ڕۆحێکی لەت لەت‌کراو لەگەڵ خۆما بۆلاو و ئەم لا ڕادەکێشم،
لە لایەکم شێعر و چیرۆک، لەم لای دیکە جل‌وبەرگی پیس و چڵکن
لە لایەکم خونچەی پشکووتوو، لە لایەکی تر وێرانی
قژە تۆز گرتووەکانم پەرێشانی بان،
بە ڕکێکی بە تین،
وەک ڕازی سەر بە مۆر، شێعرەکان بە خەتی ئاگرین،
بە دێری،
نەسرەوتوو،
گیان لەسەر لێو،
من ژنێکم، من مرۆڤێکم
لە لایەکم…
سەرچاوەکان
پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣ پۆل:مردووانی ٢٠٠٣
ڕۆبێرت لوێنس
ڕۆبێرت لوێنس (لەدایکبووی ٢٨ی ئابی ١٨١٧ -٢٢ی تەمموزی ١٨٩٥) ئەفسەرێکی بەریتانی و فەیلەسووف بوو، بەھۆی کارەکانی لەگەڵ کۆنستنس_نەیدنەوە ناسراوە لەسەر تیۆری فەلسەفە. لە گەڕانەوەی بۆ ئینگلتەڕا لە ١٨٦٨، لوێنس سەرەنجی خستە سەر فەلسەفە، لە ١٨٧٧.
ھاوڕیەتی لەگەڵ کۆنستنس نەیدن
لە یەکەم بینیان لە ١٨٧٦ تا مردنی نەیدن لە ١٨٨٩، لوێنس و نەیدن ھاوڕێیەتی فێرخوازی نزیک بوون، لە ساڵەکانی سەرەتادا لوێنس ھانی کۆنستنس نەیدنی دا کە زمانی ئەڵمانی و زانستی سروشت بخوێنێت، کارکردنی لوێنس لەگەڵ نەیدن بە لەسەر کاری فەلسەفە و بڵاوکردنەوەی بابەتە فەلسەفییەکان بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٧ پۆل:مردووانی ١٨٩٥ پۆل:فەیلەسووفە بەریتانییەکانی سەدەی ١٩یەم پۆل:پزیشکە بەریتانییەکانی سەدەی ١٩یەم
شێ
ئاستی ھەڵمژراوی ئاو لە کەش و ھەوادا ڕۆڵێکی سەرەکی دەبینێت لە ھاوسەنگ ڕاگرتنی پلەی گەرمی کەش و ھەوای زەوی. لەبەر ئەوەی ئاو شەپۆلە تیشکییە درێژەکانی خۆر دەشکێنێتەوە-. بۆیە ئەگەر ڕێژەی ئاو لە کەش و ھەوادا کەم بێت پلەی گەرما زۆر بەرز دەبێت. وێنۆک|نمە پێو نزیکەی ٥٤٠ کالۆری پێویستە بۆ گۆڕینی یەک گرام ئاو بۆ ئاوی ھەڵمژراو (چەسپاو بە ھەوادا)، ئەم بڕە وزەش لە گەرمای خۆر چنگ دەکەوێت. لەبەر ئەوە، کردارەکە وەک سووڕێک وایە لە نێوان گۆڕانکارییەکانی ئاو لەھەوادا. ھەر کە ھەوا گەرمتر بێت، دەتوانرێت ھەڵمی ئاو زیاتر لە ھەوادا ھەڵبگیرێت، بەڵام ھەرچۆنێک بێت کۆگای ئاو لە ھەوادا سنووردارە. ئەوە کاتێک دێت کە ھەڵمی ئاو دەچێتە ناو ھەواوە، وەک تەنکێکی باش لە ئاو دەردەکەوێت. لەم حاڵەتەدا دەوترێت کە ھەوا بە ھەڵماوی ئاوەوە گەرمکراوە.
شێداری ڕەھا
بڕی ھەوای ئاو بۆ ھەر یەک لە قەبارەی ھەوا پێی دەوترێت ڕەگەزی ڕەھا یان ڕەگەزی شێ. یەکەکەی گرامە بۆ ھەر مەترێکی سێجا یان میلیگرام بۆ ھەر لیترێک.
بە گشتی ئێمە ھەوای وشک بە گازی تەواو دەزانین و یاسای گشتی گازە پڕەکان pv = RT بەکاردێنین. ژمارەی یەک مەتر سێجای ھەوا ١٢٩٣ گرام و چڕی ئاوەکە ٦٢٫٠ دادەنێین لە ھاوکێشەکەدا.
شێی تێر
ئەگەر زۆرترین بڕی کەشاوی ئاو لە پلەی گەرمییەکی بەردەوامدا بچێتە ناو ھەواوە، ئەوە دەوترێت کە ھەوا لەم پلەی گەرمایەدا بە ھەڵماوی ئاوەوە چەسپاوە و شێداریییەکی تێری ھەیە: فشار یان ئیستیاسیتی کەشاوی ئاو لەم حاڵەتەدا پێیدەوترێت پاڵەپەستۆی ئاو.
شێی ڕێژەیی
شێی ڕێژەیی پێی دەوترێت ڕێژەی شێی ڕەھا لە پلەی گەرمی T بۆ شێی سروشتی لە ھەمان پلەی گەرمادا. بە واتایەکی تر، ڕێژەی ھەڵماوی ئاو لە قەبارەیەکی دیاریکراوی ھەوادا لە پلەی گەرمی Tدا بۆ زۆرترین کێشی کەشاوی ئاو بەرز بووبێتەوە.
پاڵەپەستۆی ئاو
کەش و ھەوا تێکەڵە لە گازەکان، ھەریەکەیان فشارێکی ڕێژەییان ھەیە. پاڵەپەستۆی ھەوا لە ھەر خاڵێکدا یەکسانە بە کۆی فشارە لاوەکییەکان کە لەلایەن ھەر گازێک جێبەجێ دەکرێت کە لەناو پێکھاتەی ھەوایەکە ھەیە، لەوانە بڕی ئاو. بڕی ھەڵمژراوی ئاو لە ھەوادا دەگۆڕێت لەگەڵ شوێن و کات. کاتێک فشاری بەرزی ڕووکەشی ئاو (یان زەوی) لە کاتێکی دیاریکراودا و لە پلەی گەرمایەکی دیاریکراودا، پەستانی بەشێک لە ھەڵماوی ئاو لەو کاتەدا و پلەی گەرما پێی دەوترێت پەستانی سەرتاپایی.
ئەگەر ھەوا گەرمتر بێت ئەوا گەردیلەکانی زیاتر لێک دەکشێن بەمەش بواری ھەڵگرتنی ئاو زیاتر دەبێت ئەوکاتیش کەش و ھەوای سەرەوەی ڕووکەشی ئاو (زەوی) شێداری تێر دەبێت، بۆیە پاڵەپەستۆی بەشەیی کەشاوی ئاوەکە پشت بە پلەی گەرما دەبەستێت و لەگەڵ بەرزبوونەوەی پلەی گەرمادا.
دڵۆپی شەونم
ھەرکاتێک تێکەڵەیەک لە ھەوای ھەڵم سارد دەبێت لەگەڵ ڕەگەزی ڕەھای بەردەوام، شێی ڕێژەیی دەگاتە ١٠٠٪ و لەم ڕادەیەی دیاریکراوی شێداریدا بە پلەی یەکی دیاریکراوی شێدار دەبێت. پلەی گەرمایەک کە ١٠٠٪ ڕێژەیی شێی بێت پێی دەوترێت خاڵێکی شێدار. (W)(شەونم) دروست دەبێت کاتێک کە چڕبوونەوە لەژێر پلەی گەرمی خاڵی بەستنەوە ڕوودەدات.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاوناسی پۆل:ئاووھەوا پۆل:گەرمی دینامیکی کەش و هەوا
میرزا حەسەن سەیفولقوزات
میرزا حەسەن سەیفولقوزات کە بە ئاغای سەیفیش ناسراوە، کوری میرزا ئەبولقاسمی قازی، باوکی شەھید حەمە حسێن خانی سەیفی قازی و مامی پێشەوا قازی موحەممەد، شاعیرێکی شۆڕشگێری ناوچەی موکریان بوو کە لە مێژووی ئەدەبی کوردیدا بە پیرەمێردی موکریانیش ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
مەلا
مەلا (بە عەرەبی: الملا) مەلا کەسێکە کە فەرمانەکانی ئیسلام دەزانێت و پسپۆری بواری زانستە ئیسلامییەکانی ھەیە و ئەم فەرمانانە شیدەکاتەوە و دەگەیەنێتە خەڵکی موسڵمان، بە زۆری زاراوەی مەلا لەم وڵاتانە بەکار دێت عێراق وئێران و تورکیا و پاکستان و ئەفغانستان، لە زۆربەی ئایینەکانی تریشدا کەسانی ئاوا ھەن کە ئەرکی وەھایان ھەیە لە نێوان فەرمانە دینییەکان و خەڵکی دا.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
داروینیزمی کۆمەڵایەتی
داروینیزمی کۆمەڵایەتی ناوێکی مۆدێرنە بەکاردێ بۆ بیردۆزی جیاوازی کۆمەڵگا کە لە شانشینی یەکگرتوو، ئەمریکای باکور و ڕۆژاوای ئەوروپاوە سەری هەڵدا لە 1870کانەوە. بانگەشەی ئەوە ئەکا کە بابەتەکانی هەڵبژاردنی سروشتی و مانەوەی شیاوترینی زیندەوەرزانی بەسەر کۆمەڵناسی و سیاسەتدا جێبەجێ ئەکرێت. لە ڕووی ئابووریەوە، داروینیستە کۆمەڵایەتیەکان ئەڵێن کەوا کەسانی بەهێز هەقە سەروەت و هێزیان زیاتر بێت و کەسانی بێهێزیش سەروەت و هێزیان کەمتر بکات. داروینیستە کۆمەڵایەتیەکان خۆشیان لەناو خۆیاندا ڕای جیاوازیان هەیە لەسەر ئەوەی کەوا کام گروپ خاوەنی هێز و کام گروپیش بە بێهێز دا ئەنرێت، هەروەها ڕای جیاوازیشیان هەیە لەسەر میکانیزمی پاداشت دانەوەی بەهێزەکان و سزادانی بێهێزەکان.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سەدەی ١٩یەم پۆل:سەدەی ٢٠ەم پۆل:شۆپپارێزی پۆل:لیبرالیزم پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان پۆل:بیردۆزە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:تیۆرییەکانی مێژوو
پارتی ئازادیی کوردستان
وێنۆک|241x241پیکسڵ|پارتی ئازادیی کوردستان لە سەر دیاگڕامی سیاسی (چەپ / راست) پارتی ئازادیی کوردستان کە لە ساڵی ١٩٩١ تا کۆنگرەی یەکەمی بە ناوی یەکێتی شۆڕشگێڕانی کوردستانەوە لە خەبات دابووە، درێژەدەری تێکۆشانی رابردووی نەتەوەکەمانە بۆ ئازادیی و سەربەخۆیی کوردستان و خۆی بە میراتگری رۆحیی و ھەڵگری پەیامی رێبەرانی کورد دەزانێ. سنووری تێکۆشانی رۆژھەلاتی کوردستانە.
پارتی ئازادیی کوردستان راماڵینی سەر لەبەری ھێز و دامودەزگای دەوڵەتی ئێران لە کوردستان و وەدیھێنانی سەرەوەریی نەتەوەیی و راگەیاندنی کۆماری کوردستان و داگرتنی ئاڵای داگیرکەر و ھەڵکردنی ئاڵای کوردستان لە ھەموو خاکی رۆژھەڵاتی کوردستان بە ئەرکی سەرەکی و لە پێشی خۆی دادەنێ. پارتی ئازادیی كوردستان له‌سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌یه‌ كه‌ پرسی كورد له‌ چوارچێوه‌ی ئێراندا چاره‌سه‌ر ناكرێت. هه‌روه‌ها پێ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ داده‌گرێ كه‌ ئێران به‌م پێكهاته‌یه‌وه‌ دێموكراتیزه‌ نابێت و دێموكراسی به‌ هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ و له‌ دایكبوونی ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی نه‌ته‌وه‌كانی بنده‌ستی وه‌دیی دێت.ئەم پارتە پێکھێنانی دەوڵەتی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دەرەوەی وڵات وەک جێگرەوەی حاکمییەتی دەوڵەتی داگیرکەری ئێران لە کوردستان، بە پێویستییەکی سیاسی و پرۆژەیەکی نەتەوەیی دادەنێ. هاوكات له‌ سه‌ر دامه‌زراندنی به‌ریه‌كی یه‌كگرتووی كوردستانی له‌ سه‌ر بنامه‌ی وه‌ده‌سهێنانی مافی دیاریی كردنی چاره‌نووس له‌ رێگای رێفراندۆمێكی گشتیی ئازاده‌وه‌، پێداگره‌.
پارتی ئازادیی کوردستان بۆ راماڵینی داگیرکەران و رزگارکردنی کوردستان و دامەزراندن و پاراستنی کۆماری کوردستان، کەڵک وەرگرتن لە ھەر کەرەسە و تێکنیکێکی ئەم سەردەمە بۆ بەچۆکداھێنانی دوژمنانی کورد و بەرگریی لە کوردستان بە مەرجێ بەدەر لە تێرۆر و رەشەکوژی بێ، بەڕەوا دادەنێ؛ لە ھەموو شێوەکانی خەبات و یەک لەوان خەباتی چەکدارانە و جەنگی ئازادیبەخشی وڵات و بە دەوڵەتبوونی کورد، کەڵک وەردەگرێ.
پارتی ئازادیی کوردستان رێز لە ئایینە ئاسمانییەکان دەگرێ و تێدەکۆشێ ناسیۆنالیزمی کورد ببێتە ئاڵقەی یەکێتی گشت رۆڵەکانی نەتەوە بە ھەموو ئایین و تەریقەتێکەوە.
بڕیارنامەی ٢٠٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٠٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٦١٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:ڕواندا لە ٢٠١١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕواندا
کێن داڤیتیان
کێنێث 'کێن' داڤیتیان (لەدایکبووی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٥٣) ئەکتەر و کۆمێدیان و خاوەنی ڕێستۆرانتی ئەمریکییە، باشتر ناسراوە بە ڕۆڵی ئازامات باگاتۆڤ، بەرھەمھێنەری بۆرات، لە فیلمی کۆمێدیی ساڵی ٢٠٠٦ی بۆرات.
ژیانی سەرەتایی و خوێندن
داڤیتیان بە ناوی کێنێث داڤیتیان لە لۆس ئانجلەس، کالیفۆرنیا لە ١٩ی حوزەیرانی ١٩٥٣دا لە خێزانێکی ئەرمەنی ئەمریکی لە مۆنتێبێلۆ، کالیفۆرنیا لەدایکبووە. باوکی سەربازی سۆڤیەت بووە لە جەنگی جیھانیی دووەمدا، و لەلایەن ھێزەکانی نازییەوە گیراوە. لە کەمپێکی ئارمێنیش لیگندا لە شتوتگارت دانراوە. دوای تەواوبوونی جەنگەکە، کۆچیکردووە بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ڕێی جۆرج ماردیکیانەوە. داڤیتیان لە کۆمپانیای بەڕێوەبردنی خاشاکی باوکیدا کاریکردووە. دەرچووەی کۆلێژی ویتیەرە.
بە گەنجی ھەواداری بێرت ڕێینۆڵدس بووە، کە ھانیداوە ببێتە ئەکتەر. داڤیتیان چوو و لە فیلمی پۆکێت لیستینگدا ڕۆڵیگێڕا، کە ڕێینۆڵدسیشی تێدابوو.
داڤیتیان شارەزایە لە زمانی ئەرمەنیدا؛ بە ئەرمەنیش قسەدەکات لە بۆراتدا.
ڕێستۆرانتەکان
داڤیتیان ڕێستۆرانتێکی بە ناوی The Dip لە ٢٠٠٣دا دامەزراند، کە لە لۆس ئانجلەسە. کوڕەکەی، ڕۆبێرت، ڕێستۆرانتی تایبەت بە بەیسبۆڵەکەی ھۆت دۆگەکەی بەڕێوەدەبرد کە ناوی The Infield in Sherman Oaks بوو، کە لەلایەن چارلی شینەوە دروستدەکران، و ناویان «دۆگەکەی چارلی شین بە خوێنی پڵنگەوە» بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
چەڵەمە
چەڵەمە ئێسکێکی درێژە لە نێوان کۆڵەکەی سنگ و دەفەی شان(سکاپوولا). چەڵەمە لە ھەمووی مرۆڤەکاندا دەبینرێت و بەتایبەت لە ئەو کەسانەیدا کە لەڕن تەواوی درێژایی ئێسکەکە دیارە. لە ھەموو مرۆڤێكدا دوو ئێسكی چەڵەمە ھەیە لەلای ڕاست و لەلای چەپ، تاكە ئێسكی درێژە لەلەشدا بەشێوەی ئاسۆیی لە ئێسكەبەندیی مرۆڤ ڕێكخرابێت.
سەرچاوەکان
پۆل:توێکاریی مرۆڤ
پۆل:لەشی مرۆڤ پۆل:کۆئەندامی ئێسکبەندی پۆل:توێکاریی پەلی سەرەوە
مەلەوانی
مەلەوانی یان مەلەکردن (بە ئینگلیزی: Swimming) جوڵە و بزوانی زیندەوەرانە لەنێو ئاو، نەک ڕۆیشتن بە پێ لەژێر ئاو. مەلەوانی بە چالاکییەک دادەنرێت کە بۆ خۆشی و چێژوەرگرتنە، ھەروەھا وەک وەرزشێکی جیھانی ئۆڵۆمپی دەکرێت. گەلێک سوودی وەرزشی ھەیە، ھەرچەندە دەبێتە ھۆی مەترسیش ئەو کاتەی کە مەلەوان ئاگاداری خۆی نەبێت.
مێژوو
لە کۆنەوە مەلەوانی ناسراوە، لە وێنەکانی چاخی بەردین دۆزراوەتەوە، لە ئەشکەوتەکانی باشووری ڕۆژاوای میسری کۆن. ھەروەھا باسی مەلەوانی کراوە لە ٢٠٠٠ ساڵ پ. ز. و لە داستانەکانی گلگامێش، ئیلیادە و ئۆدێسا، و لە ئینجیل. لە ساڵی ١٥٣٨ پرۆفیسۆری ئەڵمانی نیکۆلاس فینمان، یەکەم کتێبی نووسی لەسەر مەلەوانی. لە ئەورووپا بۆ یەکەم جار لە دەوروبەری ساڵی ١٨٠٠، مەلەوانی وەک یارییەک ئەنجام درا، کە ئەو کات شێوازی سینگەمەلە باو بوو. مەلەوانی بە یەکێک لە یارییە ئۆڵۆمپییەکان دانراوە لەوەتەی یەکەم خولی ساڵی ١٨٩٦ کە لە ئەسینای یۆنان بەڕێوە چوو. لە ساڵی ١٩٠٨، یەکێتیی جیھانییمەلەوانی (FINA) دامەزرا. لە ساڵی ١٩٥٢ مەلەوانی پەپوولەیی بوو بە شێوازێکی سەربەخۆ.
جۆرەکان مەلەوانی
٭مەوانی ژێرئاو
مەلەوانگەی نێودەوڵەتی
درێژیی مەلەوانگەی نێودەوڵەتی ٥٠ م دەبێت، پانییەکەی ٢١ م، و قوڵییەکەشی ١.٨٠ م. ھەشت خانەی ھەیە، کە پانی ھەر یەکێکیان ٢.٥ مەترە. نێوان خانەکانیش پەتێکی درێژە بە درێژایی مەلەوانگەکە. سەبارەت بەتەختە و شوێنی خۆ بازدان، بەرزییەکەی دەگاتە نیو یان سێ چارەگە مەتر لەسەر ڕووی ئاوەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:مەلە پۆل:وەرزشەکانی ئۆڵۆمپیادی هاوین
شارۆت ڕامپلینگ
وێنۆک|شارلۆت شارۆت ڕامپلینگ (لەدایکبووی ٥ی شوباتی ١٩٤٦). خانمەکتەری ئینگلیزە. لە سینەمای ئینگلیزی، فەڕەنسی و ئیتالی دەرکەوتووە. چوار جار بۆ خەڵاتی سیزار پاڵێوراوە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی فیلمە ئینگلیزییەکان پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ئیتالیا پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ئیسپانیا پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:خانمە نمایشکارە ئینگلیزەکان پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فەڕەنسی پۆل:باشترین خانمەکتەران لە وەرگری خەڵاتی ورچی زیو پۆل:کوپی ڤۆلپی بۆ باشترین خانمەکتەران
میدوەی، ئەلاباما
میدوەی (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی بولۆک، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٤٩٩ کەس بووە. ڕووبەری ٨٫٥٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٥٨٫٢٣ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
دۆستاڵی
دۆستاڵی (Dostallî، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٢٤ کەس لە ٩٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
کارۆخ سەید ڕزگار
وێنۆک|220px|وێنەیەک لەکۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکە و کاتی ڕاگەیاندنی ڕەوتە سیاسییەکە
کارۆخ سەید ڕزگار سەرپەرشتیاری ڕەوتێکی ڕاگەیەندراوی سیاسییە لە کەرکووک. کارۆخ سەید ڕزگار لە ساڵی ١٩٨٥ لە بنەماڵەیەکی کورد پەروەر و شۆرشگێر و داکۆکیکاری نەتەوەیییەوە ھاتوەتە دنیاوە، سەید ڕزگاری باپیری کاتێک شۆڕشی ئەیلوول دەست پێدەکات بەڕابەرایەتی بارزانی نەمر بەخۆیو بڕنەوەکەی دەچێتە شۆڕشکەوە لە ساڵی ١٩٤٨ تاوەکو ئەو کاتەی شەھید دەکرێت چەندین پلەی سەربازی دەبڕێت.
کارۆخ سەید ڕزگار: لە تەمەنی ١٣ساڵی پەیوەندی بە ڕیزەکانی حزبی زەحمەت کێشانەوە دەکات و لەەبری ئەوەی بە فکروو ئایدۆلۆژیا چەب بووە لە کۆمەڵەی مارکس لینین لە ساڵی ١٩٩٨ پەیوەندی دەبەستێت وەکو ھاوڕێبازێک.
بەھۆی پێشمەرگایەتی و کاری سیاسییەوە خوێندن تا قۆناغی ئامادەیی تەواو دەکات و دادەبرێت. لە ساڵی ٢٠١١ لەشاری کەرکووک لەلایەن چەند کەسێکی نەناسراوەوە تەقەی لێدەکرێت و بەسەختی بریندار دەکرێت.
لە ساڵی ٢٠١٣ ژیانی ھاوژینی پێکدەھێنێت و لەئێستایە خاوەنی دوو منداڵن بەناوەکانی بنار و بیلان.
دوای ڕووداوەکانی شازدەی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لەشاری کەرکووک، بۆ ماوەی دووساڵ ئاوارەی ئەورووپا دەبێت، لەوێی ژیان بەسەردەبات و دواتر دەگەڕێتەوە شاری ھەولێر.
لە ساڵەکانی دواییدا وەکو چاودێرێکی سیاسی کار دەکات و چەندین شرۆڤە و نوسین و بابەتی لەسەر ڕەوشی ناوچەکە دەبێت، لەئێستاشدا لەسۆنگەی ھەستکردن بە بەرپرسیارەتی نەتەوەیی، ڕۆژی شەممە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ لەشاری ھەولێر لەکۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ڕەوتێکی سیاسی دامەزرانت، بەمەبەستی بەرگریکردن لە مافە ڕەواکانی گەلی کورد و بەتایبەت شاری کەرکووک.
ئەندامەکانی ھەرسی خواروو
سەرچاوەکان
پۆل:توێکاریی مرۆڤ
پۆل:لەشی مرۆڤ
کارگەی کەشتیوانی سێڤیلیا
وێنۆک|حەوت ناوەندی کارگەی کەشتیوانی سێڤیلیا بە وەستان ماونەتەوە. کارگەی کەشتیوانی سێڤیلیا (بە ئیسپانی: Atarazanas de Sevilla) کارگەیەکی کەشتیوانی سەدەی ناوەڕاستە لە شاری سێڤیلیا (ئەندەلوس، ئیسپانیا). لە نێوان سەدەی ١٣ بۆ ١٥ کاریان دەکرد، و بە شێوازی گۆتیک دروستکراون.
ئەوان تایبەتمەند بوون لە دروستکردنی گەلەریدا، کە ڕۆڵێکی گرنگیان لە خەباتەکانی کۆنترۆڵکردنی گەرووی جبل طارقدا ھەبوو، ھەروەھا لە بەشداریکردنی کاستیلەکان لە جەنگی سەد ساڵەدا. کۆمپلێکسەکە پێکھاتبوو لە بینایەک کە حەڤدە ناوەندی ھەبوو لە تەنیشت ناوچەیەکی گەورەی شۆستەیی کە دەگەیشتە لێواری ڕووباری گوادالکیڤیر.
لە ١٣ی ئازاری ١٩٦٩، دەوڵەت مۆنۆمێنتۆ ھیستۆریکۆ ئارتیستیکۆ بە کارگەکانی کەشتیوانی ڕادەگەیەنێت، و لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٨٥ پلەی پاراستنی ئەو موڵک و ماڵەی کە مایسترانزا دی ئارتیلێریا دی سێڤییا ڕادەگەیەنێت (کە حەوت ناوەوەی داگیرکردووە کە پارێزراون و ئەوانی تر پێکھاتەکان، وەک کۆشکێکی پێشەوە) بییەن دی ئینتەرێس کولتووری لە پۆلی مۆنۆمێنتدا.
سەرچاوەکان
پۆل:بینا و پێکھاتە لە شاری سێڤیلیا
دادگا
وێنۆک
دادگا پێکھاتەیەکی دادوەرییە، کە بە بەشداریی یاساناسان ھەوڵ دەدرێت تێیدا لە سکاڵا، گومان، تاوان، و نادادپەروەرییەکان بکۆڵرێتەوە و ھەق و ناھەق لێک جیا بکرێتەوە.
جۆرەکانی دادگاکان
بەپێی سیستەمی دادی ھەر وڵاتێک شێوازی کار و جۆری دادگاکان جۆربەجۆرن. لێرە دەتوانین ئاماژە بکەینە چەند جۆرێک لە دادگاکان کە لە وڵاتە عەرەبییەکاندا باون، کە لەگەڵ دادگاکانی ئێران و ھەروەھا لەگەڵ دادگاکانی ئەورووپاشدا جیاوازییان ھەیە.
باشووری کوردستان - عێراق
ئەو دادگایانەی کە لە عێراقدا باون لە باشووری کوردستانیشدا پێڕەوییان لێ دەکرێت و بریتین لە:
ڕۆژھەڵاتی کوردستان - ئێران
لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانیشدا پێڕەوی لە دادگاکانی ئێران دەکرێت و ئەو دادگایانەی لە ئێران باون بریتین لە:
ھەروەھا ھەندێ دادگای تریش بریتین لە:
سەرچاوەکان
پۆل:دادگاکان
بولگاریا
بولگاریا، بە فەرمی کۆماری بولگاریا (بە بولگاری: Република България) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەورووپا.
دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی بولگاریا ٧,١٦٧,٩٩٨ کەس بووە کە دەکاتە ٠.١٠ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٣.٢ ساڵە. ھەروەھا ٧٥ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
ئایین
٨١٪ کریستیانی ئۆرتۆدۆکس، ١٥٪ ئیسلام لەسەر ڕێبازی سوننە، ٤٪ ئەوانی تر
پارێزگاکانی بولگاریا
وێنۆک|پارێزگاکانی بولگاریا
سەرچاوەکان
پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:بولگاریا پۆل:ئەورووپای ڕۆژھەڵات پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٠٨ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٦٨١ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٠
بڕیارنامەی ٢٠٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٠٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٦١٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١
ھونەرمەند
250px|وێنۆک|[[نیزامەدین ئاریچ، ھونەرمەندێکی کورد]] ھونەرمەند کەسێکە دەستی لە دروستکردنی ھونەر، بەرجەستەکرنی ھونەر یان نیشاندانی ھونەرێک ھەیە. لە زمانی کوردی وشەی ھونەرمەند بۆ گۆرانیبێژ، ژەنیار، نیگارکێش، پەیکەرتاش، و کەسانی دیکەش بەکاردێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھونەرمەندان پۆل:جوانیناسی
سیرا مادرێ (فلیپین)
سیرا مادرێ (فلیپینی:) درێژترین زنجیرەی چیایە لە فلیپین بە درێژایی زیاتر لە ٥٤٠ کیلۆمەتر ھەڵکەوتووە، لە پارێزگای کاگایانەوە بەرەو خوارووی پارێزگای قوێزۆن دەڕوات و ئاڕاستەکەی لە باکوور–باشوور لە بەشی ڕۆژھەڵاتی لوزۆن پێکدەھێنرێت، کە گەورەترین دوورگەی ئەرشیپلاگۆیە، لە ڕۆژھەڵاتیشەوە لەگەڵ زەریای ھێمن، لە باکووری ڕۆژاواوە دۆڵی کاگایان، لوزۆنی ناوەڕاست لە ناوەڕاست و قەڵابارزۆن لە باشووری ڕۆژاوادا سنووردار کراوە، ھەندێک لە کۆمەڵگاکانی ڕۆژھەڵاتی زنجیرەی شاخ، بەدرێژایی کەنارەکان، کەمتر پەرەیان پێ سەندووە و ئەوەندە دوورن کە تەنیا بە بردنی فڕۆکە یان بەلەمێک دەستیان پێ دەگات.
گەورەترین ناوچەی پارێزراوی ئەو وڵاتەیە، کە پارکی سروشتی سیرا مادرێی باکوورییە، لە بەشی باکووری زنجیرەچیایەکە لە پارێزگای ئیسابێلادایە پارکەکە لە پێڕستی یەنسکۆیە بۆ نووسینی پێڕستی کەلەپووری جیھانی. ژینگەپارێزان و زانایان و زانایان داوایان لە حکوومەت کردووە کە پارکەکانی دیکەی ناو چیاکانی سیرا مادرێ بگرێتەوە بۆ شوێنێکی یوونسکۆ کە ھەموو زنجیرە چیاکان لە قەجایانەوە تا کوێزۆن دەگرێتەوە.
جوگرافیا
لە باکوور زنجیرەچیایەکە لە پارێزگای قەجایان دەست پێ دەکات و لە باشوور لە پارێزگای کوێزۆن کۆتایی دێت لە پارێزگای نوێڤا ڤیزکایا، چیاکانی کارابلۆ لە نێوان سیرا مادرێ و کۆردیلێرا سێنتراڵدایە. زنجیرە شاخەکە وەک بەربەستێکی تەوژمە دەریایییەکان ھەڵکەوتووە، کە ڕێگری لەو تەوژمە دەریاییانە دەکات لە زەریای ھێمنەوە سەرچاوەدرگرن بۆ ناوچەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرەچیاکانی فلیپین پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن پۆل:شێوەزەوییەکانی ئێزابێلا (پارێزگا) پۆل:شێوەزەوییەکانی بولاکان پۆل:شێوەزەوییەکانی ریزال پۆل:شێوەزەوییەکانی کاگایان پۆل:شێوەزەوییەکانی چویزۆن پۆل:شێوەزەوییەکانی لاگونا (پارێزگا) پۆل:سیرا مادرێ (فلیپین)
جۆجی
جۆرج کوسونۆکی میڵەر (ジョージ・楠木・ミラー)؛ لەدایکبووی ١٨ی ئەیلوولی ١٩٩٢)، بە جۆجی ناسراوە و پێشتریش بە فیڵتی فرانک و پینک گای دەناسرا، گۆرانیبێژ، ڕاپەر، کۆمیدیان و یووتیووبەرێکی پێشووی ژاپۆنییە. مۆسیقای میڵەر وەک تێکەڵەیەک لە نێوان ئاڕ ئاند بی، لۆ-فای و تریپ ھۆپ وەسف کراوە.
ژیانی سەرەتایی
جۆرج کوسونۆکی میڵەر لە شاری ئۆساکا، ژاپۆن لە باوکێکی ئوسترالی و دایکێکی ژاپۆنی لەدایک بووە. لە خوێندنگەی نێونەتەوەییی ئەکادیمیای کەنەدی، لە شاری کۆبێ خوێندوویەتی و لە ٢٠١٢ لەوێ دەرچووە. لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا ژاپۆنی بەجێ ھێشت و ڕووی لە ئەمریکا کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢ پۆل:زیندووان پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت پۆل:نووسەرە ژاپۆنییەکان پۆل:یوتیووبەرە کوڕەکان پۆل:یووتیووبەرە مۆسیقییەکان پۆل:یوتیووبەرە ژاپۆنییەکان
ڤی ڤی تی-ئای
ڤی ڤی تی-ئای (VVT-i) دەمەوانەی گۆڕاوی زیرەک بەپێی کات، ئۆتۆمبێلی دەمەوانەی گۆڕاوی زیرەک لەلایەن کۆمپانیای تویۆتاوە پەرەی پێدرا یان گەشەی سەند. کۆمپانیای تویۆتا سیستەمی پێشکەوتوی دەمەوانەی زیرەکی گۆڕاوی لەجیاتی سیتەمی دەمەوانەی گۆڕاوی کاتی دانا.
لەسەرەتاکانی ساڵی ١٩٩١دا، ئەم سیستەمە نوێیەیان لەسەر بزوێنەرێکی (٥)دەمەوانە لەیەک لولەک دا دانا بەناوی
(4A-GE).
سیستەمی (ڤی. ڤی. تی. ئای). لە ساڵی ١٩٩٦دا بزوێنەری (1JZ-GTE/2JZ-GTE engine) پێشکەشکرد، کە کۆنترۆڵی بەشی ھاتنە ژورەوەی ھەوا دەکات بەدرێژای کامشەفتەکە واتە (کار لەسەر ھەموو دەمەوانەکان دەکان) و پەیوەندییەکی داینامیکیان ھەیە لەگەڵ کەم شەفت بەھۆی قایش یان (زنجیر)، و بەشی (actuator) لە توانی داھەیە گۆرانکاری لەکردنەوەی ھاتنە ژوورەوەی ھەوا بکات بۆ ناو ژووری تەقینەوە بە گۆشەی (١٥)پلە لەسەر (cam lob) دەکات بۆ دواخستن و پێش خستنی ئەم دوا خستنە یان پێشخستنە کاریگەرییەکی زۆری ھەیە بۆ بزوێنەرەکەمان کار لە چوستی بزوێنەرو ھێزی بزوێنەرو خێرای بزوینەر دەکات
و ئەم سیستەمە کاری گەری لەسەر ئاوێتەکان ھەیە کەلەناو ژووری تەقینەوەکە بەرھەم دێت وادەکات زیاتر بسوتێن بەشێوازێی زۆرتر سودیان لێوەربگرین وەیەم سیستەمە لە ڕۆژگاری ئەمڕۆماندا کار ئاسانییەکی کردوە بۆ کەم بوونەوەی ئەو گازانەی لە ئەکزۆزی ئۆرۆمۆبیل دێتەدەروە چونکە وادەکات ڕێژەیەکی زیاتر بسوتێت بۆ بەرھەمھێنانی وزە بۆ ئۆتۆمبێلەکەمان
پاشان بزوێنەرەکە پەستانێک دەکاتە سەر ڕۆنی ناو بزوینەرەکە ئاڕاستەی بەشی(actuator)، دەکات ئەم بەشە دەبێتە ھۆی زوو کردنەوە و زوو داخستنی دەمەوانەکان بەھۆی ڕۆنی ناو مەکینەکە دەتوانین بلێین سیستەمەکە بەھۆی پەستانی ڕۆنەوە کاردەکات. ڕۆنەکە لەڕێگەی مۆتۆرێکەوە بە ناو کام شەفتدا ڕۆن ڕەوانەی actuator(بەشی خولاوە) دەکات.
پاشان بەشی ناوەوەی actuator کەلەسەر کامشەفت بەندە دەسوڕێتەوە گۆڕانەکە ڕوو دەدات
دەبێتە ھۆی زیاد بوونی (performance)ی بزوێنەر، و زەبری زیاتر لە خێرای کەم دا، دەبێتە ھۆی بەر ھەم ھێنانی خێرای زۆرتر بۆ ئۆتۆمبێلەکە، ەادەکات ھەوایەکی زۆرتر ڕوانەی ژوری تەقینەوەکە بکرێت کاری گەری ھەیە بۆ (fuel economy)، پاشەکەوتی سوتەمەنی،
لەبەشی خوارەرەدا بە کورتە ڤیدۆیەک ڕونکرنەوەی زیاترم دەوە.
سیستەمی دەمەوانەی گۆڕاو بەپێی کات چەند جۆرێکی ھەیە، لەوانە
(VVTL-i, Dual VVT-i, VVT-iE, VVT-iW)لەگەڵValvematic
جۆری (VVTL-i).
VVTL-i (دەمەوانەی گۆڕاوی زیرەیکی بەرزکەرەوە بەپێی کات).
ھەروەھا ھەندێک جار بە شێوازی (VVT-iL) دەنوسرێت یان دەمەوانەی گۆڕاوی زیرەیک بە کات ی بەرز کەرەوە)
کەدەتوانێت گۆڕانکاری بکات لە کردنەوە و دەخستنی دەمەوانەکان بە بەرزکردنەوە، وەکوو لە بزوێنەری ١٦ دەمەوانەی https://en.wikipedia.org/wiki/Toyota_ZZ_engine#2ZZ-GE دا بەکار ھاتووە، لە جۆری دوو کامشەفتی سەر دەمەوانەکانە کە بۆ ھەردوو ھاتنەژوور و چونە دەرەوە کارایە، و ھەر لولەکێک ٤ دانە دەموانەی ھەیە ٢ بۆ ھاتن ٢ بۆ چون پێچەوانەی دیزاینی بزوێنەری کۆن ھەر کام شەفتێک دوو (lobe) (لوو) ی ھەیە لەسەر ھەر لولەکێک (سیلیندەر) یەکێکیان بەکار دێت بۆ (rpm)نزم و و دانەکیان بەکار دێت بۆ (rpm)ی بەرز لەبزوێنەردا،
ھەر دەمەوانەیەک کۆنتڕۆڵ دەکرێت لەلایەن(rocker arm)بە زمانی کوردی پێی دەوترێت (شیش تابت) کە گەیەنراوە بە کەم شەفتەکەمان، پاشآن ھەر شیش تابتێک لەسەر (lobe camshaft)، بەندە کار لە داخستن و کردنەوە دەکات. کاتێک بزوێنەر کاردەکات لەژێر ٦٠٠–٧٠٠ خول لە دەقەدا، ئەم ڕێژەکاردنە دەوەستێت لەسەر تەمەنی بزوێنەر و بەشی کۆنترۆڵی بزوێنەرەکە، لوپە (lobe)نزمەکە کار دەکات لەسەر دەمەوانەکە و شیش تابتەکە
دەبڵ سیستەمی دەمەوانەی گۆڕاو بەپێی کات Dual VVT-i
سیستەمی دەبڵ دەمەوانەی گۆڕاو بەپێی کات سیستەمێکە بەکارە بۆ ھەردوو ڕێڕەوی دەمەوانەکان واتە
بۆ کام شەفتی ھەتنە ژوورەوەو چونەدەرەوە بەکارە، وەیەکەم بەرھەمی لە ساڵی ١٩٩٨ بەناوی بزوێنەری RS200 Altezza's 3S-GEبەرھەم ھێنا…
ئەم سیستەمە نوێیە بەدەست دەکەوێت لەنەوە نوێیەکی ئۆتۆمبێلی توئۆتا لە بزوێنەری ٦ لولەک یان سلیندەر ی٣٫٥لیتر بەناوی 2GR-FE بەردەستە لە ئۆتۆمبێلی ئەڤەلۆن٢٠٠٥ بەردەستە، و لە نەوە نوێیەکانی بەردەستە.
ھەمان کاری گەری سیستەمەکەی تری ھەیە بەڵام ئەم بەشێوازێکی زیاتر بەکار دێت لەپلەی گەرمی نزمدا..
نموونەشبۆ ئەم جۆرەی بزوێنەر LR engines (V10کەلە ئۆتۆمبێلی Lexus LFAبەکارە وەکە ئەم نمونانەUR engines (V8), GR engines (V6), AR engines (large I4), ZR engines (medium I4), and NR engines (small I4)
جۆری VVT-iE
یەمسیستەمە ھاوشێوەی سیستەمەکەی ترە تاکە جیاوازی ئەوەیە ئەم لەڕێگای مۆتۆرێکی کارەبایەیەوە کۆنترۆڵ دەکرێت
لەم بەشدا مۆتۆڕەکە ھەل دەستێت بە کۆنتڕۆڵکردنی جوڵەی کام شەفتمان لەڕێگەی زەبرەوە کاتێک زەبرێک دەکرێتە سەر کام شەفت دەبێتەوە ھۆی دواکەوتنی کاتی کردنەوەو داخستنی دەمەوانەکان لەسەر سلیندەر
مۆتۆڕە کارەبایەکە کەلەسەر (actuator) بەندە و کار لەسەر کامشەم فت ی ھێنانە ناوەوەی ھەوا دەکار واتە کەم مۆتۆرە لەسەر کامشەفتی ھاتنە ژورەوە بەندە و ھەمان خێرای کام شەفتەکەی ھەیە کاتێک دەیەوێت کاتەکە دوابخات پاڵدەنێتە actuator و کاتەکەی دوا دەخات.
Valvematic
سیستەمی ڤاڵڤ ماتیک یەکێکە لەسیستەمەکانی تر کە پێشکەوتنێکی بەرچاوی تێدا بەدی دەکرێت
سەرچاوەی زانستی
<references group="" responsive="1"/> <references group="" responsive="1"/> <references group="" responsive="1"/> <references group="" responsive="1"/> <references group="" responsive="1"/>
پۆل:تۆیۆتا
لەگەڵ ڕەنج
لەگەڵ ڕەنج بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنییە، لەلایەن ڕەنج سەنگاوییەوە پێشکەش دەکرێت، بەرنامەکە لە ڕووداو تیڤی پەخش دەکرێت، پێشتریش لە ئێن ئاڕ تی پەخش دەکرا. لەگەڵ ڕەنج بەرنامەیەکی گفتوگۆئامێزە، لەبارەی پرسەكانی ڕۆژ دەدوێ و باسی ڕووداوە سیاسییەکان، كۆمەڵایەتییەکان و دیاردەكان دەكات. بە ئامادەبوونی خەڵک و كەسانی پەیوەنددار و بەرپرسان.
ژێدەرەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بەرنامەکانی ڕووداو پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان
بڕیارنامەی ٢٠٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٠٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی لیبەریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٦١٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:لیبێریا لە ٢٠١١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبێریا
پیاوی جاڵجاڵۆکە ٢٠٩٩
وێنۆکپیاوی جاڵجاڵۆکە ٢٠٩٩ سووپەرھیرۆیەکی خەیاڵییە کە لە کتێبی کۆمیک و ئەنیمەیشنی جۆراوجۆردا دەرکەوتووە. کەسایەتییەکە لەلایەن پیتەر دەیڤد و ڕیک لیۆناردی لە ساڵی ١٩٩٢ بۆ زنجیرە کتێبی کۆمیکی مارڤڵ لە ساڵی ٢٠٩٩ دروست کراوە. وێنەی سپایدەرمانە کە ھاوناوی خۆیەتی، لەلایەن ستان لی و ستیڤ دیتکۆوە دروست کراوە و ناسنامەی ڕاستەقینەی میگێل ئۆھارایە. لە ساڵی ٢٠٩٩ ھەوڵدەدات تواناکانی سپایدەرمان لە مرۆڤەکاندا دروست بکاتەوە، بەڵام ڕووداوێک دەبێتە ھۆی ئەوەی نیوەی دی ئێن ئەیەکەی لەگەڵ سپایدەرمان یەکبگرێتەوە و بگۆڕێت و سپایدەرمان بە پۆشاکێکی جیاوازەوە لەدایک دەبێتەوە. لە کۆتایی فیلمی پیاوی جاڵجاڵۆکە: بۆناو جیھانی جاڵجاڵۆکە، بۆ چەند چرکەیەک سپایدەرمان ٢٠٩٩ دەبینین، کە لە نێوان ڕەھەندە جیاوازەکانی کاتدا دەجووڵێت و سەردانی سپایدەرمان دەکات (پیتەر پارکەر) لە یەکەم گەشتی خۆی لەکاتدا.
ئۆریجن (ئەلبومی ئێڤەنێسنس)
ئەلبومی ئۆریجن ئەلبومێکی گرووپی ڕۆکی ئێڤەنێسنسە. لە ٤ی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٠دا بڵاو کراوەتەوەو ٢.٥٠٠ کۆپی لێ فرۆشراوە. ئەم ئەلبومە لە ١١ تراک پێک ھاتووە و گۆرانی چرپە و خەیاڵی تێدا بووە کە دواتر لە ئەلبومی فۆڵێن نوێ کراونەتەوە و بەکار ھێنراون. ئەلبومەکە بەرھەمھێنراوە بۆ دابەشکردن لەلایەن ھاوڕێیەکی لی و موودی، بەڵام تەنھا چەند ھەزار دانەیەکی کەمی لێ بەرھەمھێنرا و دوای ماوەیەکی کورت لەدوای ئەوەی جیھان گرووپەکەی ناسی، ڕاستەوخۆ دوای بڵاوکردنەوەی فۆڵێن، ئەم ئەلبومە لەسەر ئینتەرنێت دەفرۆشرا و بەھۆی دەگمەنییانەوە، نرخی ھەر دانەیەیان دەگەیشتە سەرو ٤٠٠ دۆلار. ھەرچەندە بە ئەلبومێکی تەواو ناودەبرێت، ئەیمی لی بە دێمۆ ئەم ئەلبومە ناودەبات و ھانی گوێگرانی ئێڤەنێسنس دەدات کە لە ئینتەرنێتەوە دایبگرن لەجیاتی ئەوەی بیکڕن. ئەلبومەکە وەشانی کۆنتری گۆرانییەکانی وەک: چرپە، ئەفسانەیی و ''نەمرەکەم لەخۆ دەگرێت، کە دواتر دەرکەوتن لەسەر یەکەم ئەلبومی دەرکەوتنی گرووپەکە بەناوی فۆڵێن.
سه‌رچاوه‌کان
پۆل:ئەلبومەکان بە پێی ساڵ پۆل:مۆسیقا لە ٢٠٠٠ پۆل:ئەلبومەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:کارەکانی ٢٠٠٠ پۆل:ئەلبومەکانی ئێڤەنێسنس پۆل:ئەلبومەکانی ٢٠٠٠
سیخۆت ئەلین
سیخۆت-ئەلین (ڕووسی:)یانیش بە خاباروفسک کرایس دەناسرێت لە ڕووسیا کە بە درێژایی ٩٠٠ کم ھەڵکەوتووە. بەرزترین لووتکەکانی بریتین لە تۆردۆکی یانی بە بەرزی ٢٠٧٧ مەتر لە ئاستی ڕووی دەریاوە، و چیای کۆ بە بەرزی (٢٠٠٣ مەتر) لە خابارۆڤسک کرای و چیای ئانیک (١٩٣٣ م) لە پریمۆرسکی کرای.
جوگرافیا
ھەرچەندە سیخۆت-ئالین ناوچەیەکی بەرزەفڕە، بەڵام بووەتە ژینگۆی جۆرە نموونەیییەکانی ھەریەکە لە ئاژەڵەکانی تایگای باکوور (وەک ڕینایەر و ورچی قاوەیی یوسوری) پێکەوە ژیان لەگەڵ پلۆپاردی ئامور، پڵنگی سیبری و ورچی ڕەشی ئاسیای ھەرێمەکە گورگی زۆر کەم دەبینرێت، بەھۆی پێشبڕکێ لەگەڵ پڵنگ کۆنترین دار لە ھەرێمەکە میوەیەکی ژاپۆنی ھەزارە.
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرەچیاکانی ڕووسیا پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ڕووسیا پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
پۆل:شێوەزەوییەکانی پریمۆرسکی کرای پۆل:شێوەزەوییەکانی ڕۆژھەڵاتی دووریی ڕووسیا پۆل:سیخۆت ئەلین
پەندی پێشینان
پەندی پێشینان ھەر یەکەیان وانەیەکی جوان بەدەستەوە دەدەن، کە سەیری دەکەین بە ھەموو لایەنێکی ژیان شۆڕ بوونەتەوە و لە ھەموو بارێکدا پەندگێڕەوە مەبەستی وشیارکردنەوەو فێرکردنی بەرامبەرەکەیەتی بۆ ئەوەی بەرامبەرەکەی جارێکی تر ھەمان ھەڵەی پێشوو دووبارە نەکاتەوە، یان گەر ویستی کارێک بکات بزانی لە کوێوە دەست پێبکات.
زۆرجار ئەو پەندگێڕەوانە پیرەپیاو یان پیرەژنی قسەزان و ئاقڵ بوونە ھەستیان بەپێداویستی بەرامبەرەکانیان کردووە، بۆیە لەو دەرگاوە بۆی ھاتوونە کە بۆ بەرامبەریان بەگرنگ زانیووە، ھەمیشە ھەوڵیان داوە ئەو پەندەیان لە گوێی بەرامبەردا بچەقێنین، کە ئێمە (سەری ڕەشمان لەبەر ھەتاوێ سپی نەکردووە) و خۆدەزانین دنیا چ باسە، ئیتر قسەکانیان ھێندە بەرێ وجێ بووە، پەندەکانیان ھێندە نەستەق و لە دڵ شیرین بووە دەستبەجێ کاری خۆیان کردووە پەندی پێشینان بەشێکە لە ئەدەبی فۆلکلۆر.
پێناسە
پەندی پێشینان بریتییە لە چەند قسەیەکی کورتی کوردی پەتی، کە پێکەوە نووسێنراون، واتایەکی بەرزیان پەیدا کردووە. مەبەست لە پەند ئەو گوتەیەیە، کە زۆر بڵاوبووەتەوە و لە ھەموو لایەکەوە باوە، ئەمەش یان لەبەر ئەوەی بیرێکی فەلسەفی قووڵ بە خۆوە دەگرێت، یانیش لە بەرئەوەی گوزارشت لە بنەڕەتێکی عەقیدەیی دەکات، کە ئەمە زۆر جار بە دانایی (حیکمەت) یش ناودەبرێت.
چەند نموونەیەک لە پەندی پێشینان
پەند ھەیە دێرە شیعرێکە، پەندیش ھەیە ڕستەیەکی ساکاری واتادارە.
سەرچاوەکان
پۆل:وێژە پۆل:نەریتی کوردەواری پۆل:چاند پۆل:پەندی پێشینان
پێڕستی داھێنەران
پەراوێزەکان
پۆل:زانست پۆل:داھێنەران
میلبروک، ئەلاباما
میلبروک شارێکە لە کەرتی ئێلمۆر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٤٬٦٤٠ کەس بووە. ڕووبەری ٣٣٫٩٢ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٤٣١٫٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
ڕاپەڕین (گەڕەکی کفری)
ڕاپەڕین (ناو پێشوو: حەی ئەسرە) یەکێک لە گەڕەکەکانی شاری کفرییە، کە دەکەوێتە باشووری شارەکەوە.
پۆل:گەڕەک
خەڵکی ئۆگو
خەڵکی ئۆگو ھەنێکجاریش پێیان دەوترا خەڵکی ئێگون گرووپێکی ڕەگەزین بە زۆری دەکەونە لاگۆس و ویلایەتی ئۆگون لە باشووری ڕۆژاوای نێجیریا.
دەرمان، مەھاباد
دەرمان (Derman، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٦ کەس لە ١١ بنەماڵەدا بووە.
خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵاتی نۆبێل
ڕیکی مارتن
ئینریکی مارتن مۆرالیس (Enrique Martín Morales؛ لە ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٧١) کە بە پیشەیی ناسراوە بە ڕیکی مارتن (Ricky Martin)، گۆرانیبێژ، گۆرانینووس و ئەکتەری پۆرتۆ ڕیکۆیییە. ئەو ئەو ناسراوە بە گشتگیربوونی مۆسیقایی، وەک چەندین ژانر دەگرێتەوە، لەوانە پۆپی لاتینی، پۆپ، سەما، ڕیگەێتۆن، و سالسا.
لە ساڵی ١٩٩١ لە سۆنی میووزیکی مەکسیکۆ دەستی بە پیشەی تاک کردووە و بە بڵاوکردنەوەی یەکەم دوو ئەلبومی ستۆدیۆ بە ناوی ڕیکی مارتن (١٩٩١) و من ئاماراس (١٩٩٣) لە ئەمریکای لاتیندا ناسینەوەی بەدەست ھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:زیندووان پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
مۆرفیم
مۆرفیم بریتییە لە بچووکترین یەکەی زمان، کە ھەڵگری باری ڕێزمانی و واتایی سەربەخۆیە. مۆرفیمەکان لە پێکەوەلکانی فۆنیمەکان پێک دێن. لە زانستی زمانەوانیدا، مۆرفیمەکان لە نێوان دوو برۆدا دەنووسرێن، وەک: {دڵ}، {من}.
پۆلێنکردنی مۆرفیمەکان
مۆرفیمەکان بە دوو دەستەی سەرەکی دابەش دەبن: مۆرفیمی ئازاد (یان ڕاستەوخۆ یان بنەما) و مۆرفیمی بەسراو.
مۆرفیمی ئازاد
بە مۆرفیمێک دەڵێن کە تەنیا و سەربەخۆ لە ڕستەدا بەکاردێت، مۆرفیمی ئازاد بە دوو دەستە دابەش دەبێت:
سەرچاوەکان
پۆل:زمان پۆل:خوێندنەوە
زگدڕاو
زگدڕاو (Zigdirraw، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٠ کەس لە ٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
ئەبوکوتای باکوور
ئەبوکوتای باکوور حکوومەتێکی ناوخۆیییە لە ویلایەتی ئۆگون، نێجیریا. بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٦ ڕێژەی دانیشتووانی بە ٢٠١٬٣٢٩ و ڕووبەرەکەی بە ٨٠٨ کیلۆمەتری دووجا خەمڵێنراوە.
میلپۆرت، ئەلاباما
میلپۆرت شارۆچکەیەکە لە کەرتی لامار، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٠٤٩ کەس بووە. ڕووبەری ١٤٫٢٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٧٣٫٥٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
بەنداوی ھوڤەر
بەنداوی ھۆڤەر کەبە بەنداوی بوڵدەریش دەناسرێت. بەنداویکی گەورەی کۆنکرێتە. بەنداوەکە لەسەر ڕووباری کۆلۆڕادۆ درووستکراوە و کەوتۆتە نێوان ویلایەتەکانی نیڤادا و ئاریزۆنا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. بەنداوەکە درێژایی بێکاری گەورە لەوڵاتی ئەمریکا لەنێوان ساڵانی ١٩٣٠-١٩٣٦ لەکاتی فەرمانڕەوایی ٣١ەمین سەۆککۆماری ئەمریکا درووستکراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پێشنوێژ
وشەی ئیمام (بە عەرەبی: إمام) بە دوو کەس ئەوترێ : ئەو کەسەی پێش نوێژی ئەکات، و لەگەڵ ئەو کەسەی پێشەوا و پێشڕەوی خەڵک دەکات، پێشڕەو (ئیمام)یش لەلای شیعەکان ھەمان ئەو کەسەیە کە سوننییەکان پێی دەڵێن جێنشین (خلیفە)، بۆیە ئەتوانرێ کە بوترێ : کۆمەڵ، بەبێ پێشەوا نابێ، مەبەستیش پێی تەنھا پێش نوێژ نیە، چونکە ژیانی تاکی موسڵمان ژیانێکی ئیسلامیانەیە، کە بەڕێوە ناچێ مەگەر لەناو کۆمەڵدا نەبێ.
محەممەد کوڕی عەبدولوەھاب
محەممەدی کوڕی عەبدولوەھابی کوڕی سلێمان ئەلتەمیمی (١١١٥ - ١٢٠٦ کۆچی) (١٧٠٣ - ١٧٩١ زایینی) زانایەکی ئایینی سوننی لەسەر ڕێبازی حەنبەلی بوو. خەڵکی لە ھەموو شوێنێک دەھاتن وە لە کۆڕ و وتار و وانەکانی ئامادە دەبوون. لەلایەن ھەندێکەوە بە یەکێک لە داھێنەرانی ئایینی ئیسلامی لە نیمچە دوورگەی عەرەبی دادەنرێت، کە تیایدا دەستی کرد بە بانگەوازکردن بۆ موسڵمانان بۆ ڕزگاربوون لە داھێنراو و ئەفسانەکان و ڕەتکردنەوەی ئەو ھاوەڵدانانە کە بە دەوری پەراوێزی وڵاتی عوسمانی ویلایەتی حیجاز و یەمەن وە ڕووبعی خاڵی (الربع الخالي) بڵاوبووەوە.