cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گەلانی کۆمۆنوێلت
سەرۆکی کۆمۆنوێلت
بەپێی بەیاننامەی لەندەن، شاژن ئیلیزابێتی دووەمی بریتانیا سەرۆکی کۆمۆنوێلتە، ئەوەش بە یاسا چەسپاوە لەو وڵاتانەی کە ئیلیزابێتی دووەمیان وەکو شاژن قەبوڵ کردووە. بەڵام کە شاژن کۆچی دوایی دەکات،مەرج نییە جێنشینەکەی ڕاستەوخۆ ببێتە سەرۆکی کۆمۆنوێلتیش.
کۆبوونەوەی سەرکردەکانی وڵاتانی کۆمۆنوێلت
لەو کۆبوونەوەیەدا سەرۆک و سەرۆک وەزیرانی وڵاتانی کۆمۆنوێلت بۆ چەند ڕۆژێک کۆدەبنەوە و بارودۆخ و بەرژەوەندییەکانیان تاوتوێ دەکەن.
سکرتێرایەتی کۆمۆنوێلت
ئەرکی ئەوەیە کە چاوپێکەوتن و کۆبوونەوەکان ڕێکبخات. یارمەتی پەرەپێدانی ڕامیاریی دەدات و ئامۆژگاری ڕامیاریش پێشکەش دەکات. و هەروەها نوێنەرایەتی کۆمۆنوێلتیش دەکات لە کۆڕی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان وەکو چاودێر. و یارمەتی تەکنیکیش پێشکەش بە حکومەتەکان دەکات بۆ یارمەتی دانییان لە پەرەپێدانی باری کۆمەڵایەتی و ئابووری وڵاتەکانیان.
مەرج
لەسەرەتادا مەرجی چوونە ناو ڕێکخراوەکە ئەوەبوو کە دەبوو ئەو وڵاتە پێشتر بەشێکبووبێ لە ئیمپڕاتۆرییەتی بریتانیا، بەڵام دوواتر ئەو مەرجە لادرا و لەبری ئەوە دەبێت ئەندامەکان ڕێز لە پرینسپڵەکانی ئاشتی، ئازادی، مافی مرۆڤ، یەکسانی و بازرگانی ئازاد بگرن و هەروەها شاژن بە سەرۆکی کۆمۆنوێلت بزانن و زمانی ئینگلیزیش وەکو زمانی فەرمی ڕێکخراوەکە قبووڵبکەن. و هەروەها دەبێ ڕێزی ڕای گشتی وڵاتەکانیان بگرن لە چوونە ناو ڕیکخراوەکە. و ئەندامە نوێکان دەبێ پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆیان هەبێت لەگەڵ ئەندامێکی ناو ڕێکخراوەکە.
ئەندامەکان
کۆمۆنوێلت ٥٣ دەوڵەتی لەخۆگرتووە، کە دابەشبوونە بەسەر ٦ کیشوەردا. ئەندامەکانی ژمارەی دانیشتوانی تێکڕایان دەگاتە ٢.١ ملیار کەس، کە نزیکەی دەکاتە سێ یەکی ژمارەی دانیشتووانی جیهان. هیندستان (١.٢٦ ملیار کەس) گەورەترین وڵاتی ئەندامە بەپێی ژمارەی دانیشتووان، دواتریش هەر یەک لە پاکستان (١٨٠ ملیۆن)، نێجیریا (١٧٠ ملیۆن)، بەنگلادیش (١٥٦ ملیۆن)، شانشینی یەکگرتوو (٦٣ ملیۆن) و باشووری ئەفریقا (٥٢ ملیۆن) دێن. توڤالوش بچووکترین ئەندامە، کە ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ١٠،٠٠٠ کەسە.
هەڵپەساردن
لە ساڵانی ڕابردوو کۆمۆنوێلت چەندین ئەندامی خۆی هەڵبەساردووە "لە ئەنجومەنی کۆمۆنوێلت" بەهۆی "سەرپێچی گەورە یان بەردەوام"ی پڕینسپڵەکانی ئەو ڕێکخراوە. ئەندامە هەڵپەسێردراوەکان نوێنەریان نابێت لە کۆبوونەوەی سەرکردە و وەزیرەکانی کۆمۆنوێلت، بەڵام هەر بە ئەندامی دەمێننەوە و ئەندامێتی لەدەست نادەن. لە ئێستادا هیچ ئەندامێکی هەڵپەسێردراو لە ڕیکخراوەکە نییە.
دەرکردن
ئەندامبوون لەو ڕێکخراوە تەواو ئارەزوومەندانەیە، حکومەتە ئەندامەکان لە هەرکاتێکدابێت دەتوانن ڕێکخراوەکە بەجێبهێڵن. تا ئێستا چەند وڵاتێکیش ڕێکخراوەکەیان بە جێهێشتووە. هەرچەندە سەرۆک حکومەتەکانی کۆمۆنوێلت دەتوانن ئەندامێێتی یەک لە ئەندامەکان هەڵپەسێرن، بەڵام هیچ یاسایەک نییە بۆ دەرکردنی ئەندامان لە ڕێکخراوەکە.
وەرزش
زۆر لە گەلانی کۆمۆنوێلت چەند وەزشێکی لێکچوو دەکەن کە مۆرکی "بریتانی"یان پێوەیە. وەکو تۆپی پێ، کریکێت، ڕەگبی، نێتبۆڵ. و چەند پاڵەوانییەتیەکی دۆستانەش هەیە بۆ ئەو یارییانە لە نێوان گەلانی کۆمۆنوێلت. جگە لەوانە، چەندین پاڵەوانییەتی هەیە بۆ یارییەکانی دیکەش.
پەراویزەکان
https://en.wikipedia.org/wiki/Commonwealth_of_Nations
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٤٩ پۆل:ڕێکخراوەکان پۆل:١٩٤٩ پۆل:گەلانی کۆمۆنوێلت پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو
پێڕستی گردەکانی سلێمانی
شوێنی شاری سلێمانی بە قەدپاڵی چیای گۆیژەوە ھەڵبژێراوە، لە دوورەوە ھەمیشە دیمەنی چیای بەرزی پیرەمەگروون کە (٢٦٧٠م) بەرزە و لای خۆرئاوایەوە چیای گڵە زەردە دیارە. شوێنی کۆنی سلێمانی لە سەرەو لێژی خوار گۆیژەدا ھەڵبژێردراوە، بەڵام دەوروپشتی شاری کۆن. کۆمەڵی گرد بوو, کە لە سەردەمی دامەزراندنی شاردا شوێنی کشتوکاڵ بوون و وردە وردە ھەندێکیان بوون بە گۆڕستان لەگەڵ گەورە بوونی شاردا، زۆربەی ئەو گردانە بوون بە خانوو، کەواتە دەتوانین بڵێین شاری سلێمانی ئێستا چوار دەوری بە چیا تەنراوە شارەکە خۆی لەسەر کۆمەڵە گردێکە کە ناویان بەم جۆرە لێنراوە:
سەرچاوەکان
پۆل:سلێمانی
ھۆلیوود
thumb|واژوو یان لۆگۆی ھۆلیوود کەپێیوەی دەناسرێتەوە ھۆلیوود (بەئینگلیزی:Hollywood) مەڵبەندێکە یان ناوچەیەکە دەکەوێتە شاری لۆس ئانجلەس لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئەم مەڵبەندە تایبەتە بە دەرھێنانی فیلم و ھۆکاری ناسراوی مەڵبەندی مێژوویی سینەمای جیھانییە و ژیانی زۆرێ لەھوونەرمەندە ناسراوەکانی نێو دراما و فیلمەکان لەوشوێنە، ساڵانەش چەندین گەشتیار ڕوو لەو ناوچەیە دەکەن. ھۆلیوود بەمانای (دارستانی پیرۆز) دێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھۆلیوود پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥٣ پۆل:سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان
ماھیر زەین
ماھیر زەین (؛ لەدایکبووی ١٦ی تەممووزی ١٩٨١ ) لەدایکبووی شاری تەڕابلووسی لوبنانە. لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا لەگەڵ خێزانەکەی چوون بۆ سوێد و ئێستاش نیشتەجێی وڵاتی سوێدە. لە ساڵی ٢٠١٠دا بوو بە یەکەمین گۆرانیبێژی ئایینی دوای بڵاوکردنەوەی «ئەی پەیامبەر سڵاوت لێ بێت» و ئێستا یەکێکە لەناوبانگترین گۆڕانیبێژانی ئیسلامی. «سوپاس بۆ خوا» ناوی سەرکەوتووترین ئەلبوومی ماھیر زەینە. ماھیر زەین بێجگە لە گۆرانی گوتن کاری خێرخوازی و بەرھەمھێنان و مۆسیقاژەنیشی کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانینووسانی سویدی پۆل:مۆسیقای ئیسلامی پۆل:ژەنیارانی لوبنانی پۆل:موسڵمانانی سویدی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:کوڕە گۆرانیبێژە لوبنانییەکانی سەدەی ٢١ەم
خۆزێ ڕیزاڵ
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦١ پۆل:مردووانی ١٨٩٦ پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ١٩یەم پۆل:شۆڕشگێڕانی لەسێدارەدراو
١٥٤٣
ساڵی ١٥٤٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٤٣
بڕیارنامەی ٣٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی نیسانی ١٩٧٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧١١‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٤ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٣ پۆل:لوبنان لە ١٩٧٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
باتکێن
باتکێن شارێکی پارێزگای باتکێنه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ١١٫٤٣٣ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قرغیزستان پۆل:شارەکانی قرغیزستان
ئەیووب
وێنۆک|200px|چەپ ئەیوب کوڕی موەسی (موصی) کوری رازخ کوڕی ئیسحاق کوڕی ئیبراھیم. پیاوێک بوو لە ڕۆمەکان. بیروڕای تر ھەیە کە ناوی ئەیوب کوڕی موەسی (موصی) کوری رەعویل کوڕی عەیس کوڕی ئیسحاق کوڕی یعقوب، ئەمەش لە ڕەچەڵەکی گۆڕیوە.
چیرۆکی ئەیوب
ئەیوب پیاوێکی دەوڵەمەند بوو ھەتاکوو تەمەنی ٧٠ ساڵی، کەسوکارێکی زۆری ھەبوو، خودا ویستی تاقی بکاتەوە، بۆیە ھەموو ئەو شتانەی لێ سەندەوە، و لاشەی پڕ کرد لە نەخۆشیی و ژیانیشی بوو بە کارەسات ، ئەو ئەندامەی گیانی کە لێ مابۆوە و سەلامەت بوو، دڵ و زووبان ی بوو، کە بەو دوو ئەندامەی شەو و ڕۆژ خودای دەپەرست، نەخۆشییەکەی ئەیوب ئەوەندە درێژەی کێشا، خەڵکی دەوروبەری وردەوردە تاقەتی ئەییووبیان نەما و سۆز و بەزەیییان بۆ کەم بووەوە. تەنھا خێزانی نەبێت بەوەفابوو و چاکەی ئەیوبی لەبیر نەدەچو‌و، بەردەوام سەری لێ دەدا و خزمەتی دەکرد. ئەیوب ئەوەندە دەستی کورت بوو، ناچار خێزانی کرێکاری و خزمەتی ماڵانی دەکرد تا ئەیوب بەخێو بکات و پەکی نەکەوێت. بەو شێوەیە خێزانیشی لەگەڵ ئەییووبدا ئارامی گرت و لەگەڵ ئەو ھەموو ناخۆشییەشدا دەستی لە ئەییووب ھەڵنەگرت. ئەیوب بەئارامگرتن لەسەر نەخۆشی و ئازارەکانی توانی بەسەر تاقیکردنەوەکەدا سەربکەوێت، ھەتاکوو ئەمڕۆش لەناو موسوڵماناندا ئارامگرتنی ئەیوب ناوبانگی ھەیە و بەنموونەی دانبەخۆدانان و ئارامی دەھێنرێتەوە، تەنانەت لە قورئانیشدا باسی کراوە.
ئەییووب پێغەمبەری خوایە
ئەییووب لە نەوەی ئیبراھیمە؛ دایکی ئەییووبیش کچی (لوط)ی پێغەمبەر بووە ‌-سەلامی خوای گەورەیان لێ بێت-. ئەییووبی پێغەمبەر لە خاکی حۆران ژیاوە و لە تەمەنی٩٣ ساڵیدا وەفاتی کردووە. لە دنیادا زۆر دەوڵەمەند بوو؛ خوای گەورە بەخششی زۆری پێ دابوو؛ منداڵ و کەسوکاری زۆریشی ھەبوو. خەڵکی ناویان نابوو ئەییووب لەبەر ئەوەی لە ھەموو حاڵێکدا بەردەوام بۆ لای خوای گەورە ئەگەڕایەوە. ھەروەھا زۆر لە خوای گەورە دەترسا و ھەمیشە داوای لێخۆشبوونی دەکرد. بەزەیی بە دەستکورت و نەداراندا دەھاتەوە ‌و یارمەتی بێوەژن و منداڵی دەدا. ڕێزی میوانی زۆر دەگرت و بانگەوازی خەڵکی بۆ ئایینی یەکتاپەرستی دەکرد.
تاقیکردنەوەی ئەییووب -سەلامی خوای گەورەی لێ بێت-
بەڵا و بەسەرھاتەکانی ژیان بەڵگە نین‌ لەسەر بەدبەختی. خۆشگوزەرانی و ناڕەحەتییەکانی دنیاش بە کاری چاکە و خراپەکارییەوە پەیوەست نین. چونکە دنیا شوێنی تاقیکردنەوەیە و کێڵگەی ئاخیرەتە. ئەنجامی ئارامگرتنیش پاداشتە ‌و چەندجاربوونەوەی خۆشی و چاکەکانە. ئادەمیزادیش بەپێی ئیمانی تاقی دەکرێتەوھ؛ ئەگەر لە ئیمانەکەیدا پتەو بوو، ئەوە بەڵاکەی گەورە دەبێ؛ ئەگەر لە ئیمانەکەشیدا نەرم بوو، ئەوە بەپێی ئیمانی تاقی دەکرێتەوە. بەو شێوەیە بەڵا لە کۆڵ باوەڕدار نابێتەوە ھەتا ھەموو گوناھەکانی لێ ھەڵدەوەرێنێت. لەبەر ئەوەی پێغەمبەرانیش لە ھەموو کەس باوەڕیان پتەوترە،‌‌ بۆیە لە ھەموو کەس توندتر تاقی کراونەتەوە‌. ئەییووب -سەلامی خوای گەورەی لێ بێت- ھەتا تەمەنی (٧٠)-ساڵی زۆر بە دەوڵەمەندی دەژیا. ماڵی دنیا و ئەسپ و مەڕوماڵات و زەویوزاری زۆری ھەبوو. ھەروەھا منداڵ و بەندە و خزمەتکاری زۆریشی ھەبوو. بەڵام لە تەمەنی پیریدا خوای گەورە تاقی کردەوە و ھەموو بەخششەکانی دنیای لێ وەرگرتەوە و منداڵ و نەوەکانی بۆ لای خۆی بردەوە. بەوەش ئەییووب دەستکورت و ھەژار کەوت. سەرەڕای ئەوەش ئەییووب -سەلامی خوای گەورەی لێ بێت- تووشی نەخۆشیی جۆراوجۆر ھات. نەخۆشییەکەی ئەییووب -سەلامی خوای گەورەی لێ بێت- ئەوەندە درێژەی کێشا، خەڵکی دەوروبەری وردەوردە تاقەتی ئەییووبیان نەما و سۆز و بەزەیییان بۆ کەم بووەوە. تەنھا خێزانی نەبێت بەوەفا بوو و چاکەی ئەییووبی لەبیر نەدەچو‌و، بەردەوام سەری لێ دەدا و خزمەتی دەکرد. ئەییووب -سەلامی خوای گەورەی لێ بێت- ئەوەندە دەستی کورت بوو، ناچار خێزانی کرێکاری و خزمەتی ماڵانی دەکرد تا ئەییووب بەخێو بکات و پەکی نەکەوێت. بەو شێوەیە خێزانیشی لەگەڵ ئەییووبدا ئارامی گرت و لەگەڵ ئەو ھەموو ناخۆشییەشدا دەستی لە ئەییووب ھەڵنەگرت.
ئارامیی ئەییووب -سەلامی خوای گەورەی لێ بێت-
نەخۆشییەکەی ئەییووب درێژەی کێشا؛ بە جۆرێک ھیچ ئەندامێکی لەشی بە ساغی نەما و ھەمووی لە ئیش کەوت. تەنھا دڵ و دەمی نەبێت کە یادی خوای گەورەی پێ دەکردن. لەگەڵ ئەو بەڵایەشدا ئەییووب -سەلامی خوای گەورەی لێ بێت- خواپەرستیی خۆی دەکرد و لە ئارامگرتن بەردەوام بوو. بەیانی و ئێوارە، شەو و ڕۆژ یادی خوای گەورەی دەکرد و چاوەڕێی پاداشتی پەروەردگاری دەکرد. ئارامگرتن و سوپاسگوزاریی ئەییووب -سەلامی خوای گەورەی لێ بێت- خەڵکی سەردەمی خۆی سەرسام کردبوو. بە جۆرێک ھەتا سەردەمی ئەمڕۆشمان نموونە بە ئارامگرتنی ئەییووب دەھێنرێتەوە. جارێکیان خێزانی بە ئەییووبی وت: "ئەی ئەییووب، ئەگەر داوا لە خوای گەورە بکەیت، شیفات بۆ دەنێرێت و ڕزگارت دەبێت!" ئەییووب وتی: "(٧٠) ساڵ بە لەشساغی ژیام، بە کەمی دەزانم ئەگەر (٧٠) ساڵیش بۆ خوای گەورە ئارام بگرم."
پەنابردن بۆ خوای گەورە
ئەییووب پێغەمبەری خوا بوو -سەلامی خوای گەورەی لێ بێت-. لەسەر بەڵاکان و ناڕەحەتییەکانیش ئارامی دەگرت و بێئومێد نەدەبوو لە بەزەییی خوای گەورە. بەڵام بێ گومان شەیتان واز لە ئادەمیزاد ناھێنێت؛ ھەموو کات و ساتێک ھەوڵ دەدات بەندەکانی خوای گەورە فریو بدات. شەیتان ئازاری ئەییووبی دەدا و ئەیویست وەسوەسە بۆ ئەییووب دروست بکات و ناشوکری بە ئەییووب بکات و واز لە ئارامگرتن بھێنێت و بێئومێدی بکات. ئازاردانی شەیتان بۆ ئەییووب زیادی کرد. لەبەر ئەوە ئەییووب پەنای بۆ خوای گەورە برد و دەستی کرد بە نزا و پاڕانەوە ھەتا خوای گەورە بەزەیی پێدا بێتەوە یان بەڵاکەی لەسەر لابات یان ئارامتری بکات و بەسەر شەیتاندا زاڵی بکات. ئەییووب وتی: "خوای گەورە، شەیتان ھیلاکی کردووم و ئازارم دەدات. تۆش لە ھەموو کەس بەبەزەییتریت."
چارەسەرکردنی نەخۆشی
خوای گەورە پاڕانەوەکەی ئەییووبی قەبووڵ کرد و شیفای بۆ نارد. خوای گەورە دەیتوانی ئەییووب بەبێ چارەسەری شیفا بدات، بەڵام ئەییووبی ھان دا ھەتا خۆی چارەسەر بکات؛ خوای گەورە فەرمانی بە ئەییووب کرد قاچی بە زەویدا بدات. ئەویش قاچی بە زەویدا کێشا و دوو کانیی ئاوی لەژێر پێدا بۆ ھەڵقوڵاند. پاشان فەرمانی پێ کرد ھەتا لە یەکێکیاندا خۆی بشوات؛ بەوەش ھەموو نەخۆشییەکانی دەرەوەی چارەسەر بوو. لە کانییەکەی تریشیان ئاو بخواتەوە بەوەش ھەموو نەخۆشییەکانی ناوەوەی چارەسەر بوو. بەو شێوەیە خوای گەورە شیفای بۆ نارد. ھەروەھا ھەموو بەڵاکانی تریشی لەسەر ھەڵگرت و ھەموو بەخششەکانی جارانی پێ دایەوە و دوو ئەوەندەی جارانیش مناڵی پێ بەخشییەوە؛ ھەتا ئادەمیزاد بزانێت ئەوە ئەنجامی ئارامگرتنە بۆ خوای گەورە.
نەرمونیانی لەگەڵ خێزاندا
ئەییووب -سەلامی خوای گەورەی لێ بێت- لە کاتی دەوڵەمەندی و لەشساغیدا بە چاکترین شێوە لەگەڵ خێزانیدا ھەڵسوکەوتی دەکرد. ھەروەھا خێزانیشی لە کاتی نەخۆشیی ئەییووبدا نموونەی ئافرەتێکی بەوەفا و بەئارام بوو. بەڵام خێزانی ئەییووب ھەندێک ھەڵەی کرد و ئەییووبیش -سەلامی خوای گەورەی لێ بێت- سوێندی خوارد کە ئەگەر چاک ببێتەوە (١٠٠) قەمچی لێ بدات. بەڵام لەبەر ئەوەی خێزانی ئەییووب لە بەندە چاکەکانی پەروەردگار‌ بوو، خوای گەورە نەیھێشت ئەییووب لە خێزانی بدات. ھەتا سوێندەکەی ئەییووبیش نەکەوێت، خوای گەورە فەرمانی پێ کرد کە چەپکێ گیا ھەڵبگرێت و نزیکەی (١٠٠ ) دانە بێت و بەھێواشی یەکجار بە خێزانیدا بکێشێت. بەو شێوەیەش خوای گەورە لەو سوێندە و ئەو گیروگرفتە ڕزگاری کرد. قورئانی پیرۆز باسی ئەم سوێندەی ئەییووبمان بۆ دەکات ھەتا بەشێوەیەکی خەیاڵی نەڕوانینە چواردەورمان. ئەوەتا ھەرچەند ئەییووب -سەلامی خوای گەورەی لێ بێت- بەئارام بوو، بەڵام کاتێک خێزانی ھەڵەیەکی کرد، ئارامی نەما و ئەو سوێندەی خوارد. ھەتا بشزانین کە ھەر خوای گەورە خاوەنی کەمال و ھەموو سیفەت و ناوە جوانەکانە.
ئەیوب لەلای ئیسلام
ئەیوب لەلای خێزانەکەی
سەرچاوەکان
پۆل:پێغەمبەرانی خودا پۆل:پێغەمبەرانی نێو قورئان پۆل:کەسایەتییە پیرۆزەکان پۆل:پێغەمبەران لە ئایینی درۆز
فرانسوا ژۆزێف بێراردیە دو باتاوت
فرانسوا ژۆزێف بێراردیە دو باتاوت نووسەر و وەرگێڕی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:مێژووناسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٢٠ پۆل:مردووانی ١٧٩٤
نادر نادرۆڤ
نادر نادرۆڤ (لەدایکبووی ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٢ - مردووی ٢٤ی ئابی ٢٠٢١) ئەندازیارێکی کوردی خەڵکی وڵاتی کازاخستان بوو. ئەو لە بنەڕەتدا لە گوندی قیقاچ لە ھەرێمی ئۆتۆنۆمی نەخچیڤان لەدایکبووە، بەڵام لە ساڵی ١٩٣٣ خێزانەکەی دیپۆرتکراون بۆ کازاخستان. ئەو سەرۆکی دامەزراوەیەکی کوردانی کازاخستان بوو بەناوی بەربانگ. نادر یەکەمین جێگری سەرۆکی ئەکادیمیای ئەندازیارانی کازاخستان بوو. ئەو خاوەن کۆمەڵێک کتێب و تووێژینەوەیە لەسەر کورد ھەروەھا بابەتی زانستی لە نێویاندا چەندین کتێب سەبارەت بە نەوت نووسیوە. نادر نادرۆڤ لە ٢٤ی ئابی ٢٠٢١ لە شاری ئالماتی، کازاخستان لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢ پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:کوردانی یەکێتیی سۆڤیەت پۆل:زانا کوردەکان پۆل:زانایانی کورد پۆل:ئەندازیارانی سۆڤیەت
قەرەکۆسە
قەرەکۆسە (بە کورمانجی: Qerekose یان Qerekilîs یان Qerekîs، بە تورکی: Ağrı)، یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئاگری ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ١٣١٫١٠٤ کەس بووە، کە نزیکەی ٩١٫٨١٧ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. وە ٩٥٪ دانیشتوانی کوردن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:قەرەکۆسە پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئاگری پۆل:شارەکانی باکووری کوردستان
سەنگتودە
سەنگتودە شارۆچکەیەکی شارستانی دەنغەرەە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٨٨٠٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
فایەرفۆکس
فایەرفۆکس وێبگەڕێکە کە لە پێشتر وەک پرۆژەیەک لەژێر پرۆژەی Mozilla بڵاوکرایەوە و پێشتر ناوی Phoenix و پاشانیش Mozilla Firebird و دواتریش گۆڕدرا بۆ Mozilla Firefox ئەم وێبگەڕە لە ساڵی ٢٠٠٤ زیاتر پەرەی سەند و پێشوازییەکی زۆری لێکرا لەلایەن بەکارھێنەرانییەوە.
ئامانج لەم پرۆژەیە بەرھەم ھێنانی وێبگەڕێکی باش بۆ مایکرۆسۆفت ویندۆز کە لە ساڵی ٢٠٠٢ وەک تاقیکاری بڵاوکرایەوە بە ناوی «Phoenix»، بەڵام لەدواییدا بەھۆی ئەوەی کە Phoenix Technologies کە بۆ بەرھەم ھێنانی BIOSـە ھەمان ناوی ھەیە ھاتە کێشە لەگەڵیدا و پاشان ناوی گۆڕدرا بۆ Firebird لە ساڵی ٢٠٠٣، ھەر لەھەمان ساڵدا بڕیاردرا ناو بنرێت «Mozilla Firebird» بۆ ڕزگاربوون لە ھەمان ناو کە ھەیە ئەویش خزمەتگوزاری بنکەی دراوەیە بە ناوی FirebirdSQL. پاشانیش بۆ جارێکی تر زۆریان لێکرا لەلایەن سەرچاوەی کۆدی کراوەوە کە ناوەکەی بگۆڕن، پاشان ناوەکەی گۆڕدرا بۆ «Mozilla Firefox» لە ڕێکەوتی ٩. ٢. ٢٠٠٤.
سەرچاوەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٢ پۆل:مێژووی ئینتەرنێت پۆل:فایەرفۆکس پۆل:مۆزیلا پۆل:وێبگەڕەکان
شاول تچێرنیچۆڤسکی
وێنۆک|تچەرنیچۆڤسکی لە ساڵی ١٩٢٧ شاول تچێرنیچۆڤسکی (بە عیبری: שאול טשרניחובסקי)یان ساول گوتمانۆڤیچ تچێرنیچۆڤسکی (بە ڕووسی: Саул Гутманович Черниховский؛ ٢٠ی ئابی ١٨٧٥ – ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٣) شاعیرێکی عیبری لەدایکبووی ڕووسیا بووە. بە یەکێک لە شاعیرە گەورەکانی عیبری دادەنرێت، لەگەڵ شیعری سروشتدا دەناسرێتەوە و وەک شاعیرێک کە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر کولتووری یۆنانییە کۆنەکان ھەیە. یەکەم شیعری خۆی لە ئۆدێسا بڵاوکردەوە و لە ساڵی ١٨٩٠ تا ١٨٩٢ لەوێ خوێندوویەتی و لە بازنەکانی زایۆنیدا چالاک بووە. یەکەم شیعری چاپکراوی «لە خەونمدا» بوو.
ژیانی تایبەت
ھاوسەرگیری لەگەڵ مەسیحییە لەدایکبووی ڕووسیا، مێلانیا کارلۆڤا کرد، و بەرەنگاری ھەموو داواکارییەکانی ھاوڕێ جوولەکەکانی فەلەستین بووەوە کە بگۆڕێت بۆ ئایینی جوولەکە. تچەرنیچۆڤسکی و کارلۆڤا کچێکیان پێکەوە ھەبوو بە ناوی ئیسۆلدا.
کاری پزیشکی
لە ساڵی ١٨٩٩ تا ١٩٠٦ لە زانکۆی ھایدلبێرگ پزیشکی خوێندووە و خوێندنی پزیشکی لە شاری لۆزان تەواو کردووە. لەو کاتەوە چالاکییەکانی وەک پزیشکێک تێکەڵ بە چالاکییەکانی وەک شاعیرێک کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنەکەی گەڕایەوە ئوکراینا بۆ ئەوەی لە خارکیڤ و لە کیێڤ مەشق بکات. لە جەنگی جیھانی یەکەمدا وەک پزیشکی سوپای لە مینسک و لە سانت پترسبۆرگ کاری کردووە.
تچەرنیچۆڤسکی وەک پزیشکی قوتابخانەی ئامادەیی عیبری ھێرزلیا لە تەلئەبیب کاری کردووە. لە ساڵانی دواتردا وەک پزیشک بۆ قوتابخانەکانی تەلئەبیب کاری کردووە.
وەرگێڕان
تچێرنیچۆڤسکی وەک وەرگێڕێکی لێھاتوو ناسرابوو. وەرگێڕانی کتێبی ئیلیادە و ئۆدیسێی ھۆمەر بە تایبەتی ناساندنی بەدەستھێنا. ھەروەھا وەرگێڕانی سۆفۆکلێس، ھۆراس، شکسپیر، مۆلیێر، پوشکین، گووەتە، ھاین، بایرۆن، شێلی، کالێڤالا، خولی گیلگامێش، ئێدای ئایسلەندی و ھتد.
خەڵات و ناساندن
وێنۆک|ڕاست|تچەرنیچۆڤسکی لەسەر دراوی نوێی ٥٠ شیکلی ئیسرائیلی تچێرنیچۆڤسکی دوو جار خەڵاتی بیالیک بۆ ئەدەبیاتی پێبەخشرا، لە ساڵی ١٩٤٠ (بە ھاوبەشی لەگەڵ زێلدا میشکۆڤسکی) و لە ساڵی ١٩٤٢ (بە ھاوبەشی لەگەڵ حەیم ھازاز).
دوای مردنی شارەوانی تەلئەبیب خەڵاتێکی بۆ وەرگێڕانی نموونەیی بە ناوی ئەوەوە تەرخان کرد. قوتابخانەیەک لە تەلئەبیب بە ناوی ئەوەوە ناونراوە، ھەروەھا سەنتەری کۆمەڵەی نووسەرانی عیبری لە ئیسرائیل. ھەروەھا زۆرێک لە شارۆچکەکانی دیکەی ئیسرائیل شەقام و قوتابخانەکانیان بە ناوی ئەوەوە ناوناوە.
گازی شلەکراوی نەوتی
وێنۆک|کۆمەڵێک لوولەکی گازی شلی نەوتی لە ھیندستان. گازی شلەکراوی نەوتی یان گازی شلی نەوتی؛ کە بەسادەیی ئاماژەیە بە پڕۆپان یان بیوتان؛ تێکەڵەیەکی گڕگری گازە ھایدرۆکاربۆنییەکانە، وەک سووتەمەنی لە ئامێرەکانی گەرمکردن و کەرستەکانی چێشت لێنان و ھۆکارەکانی گواستنەوە بەکار دەھێنرێت. بەکارھێنانی وەک aerosol propellant و refrigerant ڕوو لە زیادبوونە بۆ جێگرتنەوەی کلۆرۆفلۆرۆکاربۆنەکان، ئەمەش لەپێناو کەمکردنەوەی زیان گەیاندن بە چینی ئۆزۆن، کاتێک بۆ سووتەمەنیی ھۆکاری گواستنەوە بەکار دەھێنرێت؛ پێی دەڵێن ئۆتۆگاز.
شاول تچێرنیچۆڤسکی
خەڵات و ناساندن
لە ساڵی ٢٠١١دا، شاول تچێرنیچۆڤسکی ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ببێتە یەکێک لە چوار شاعیری ئیسرائیلی کە وێنەکانیان لەسەر دراوی ئیسرائیل دەبێت (لەگەڵ لیا گۆڵدبێرگ، ڕەچەڵ بلوستاین و ناتان ئاڵتەرمان)؛ پڕۆژە یاسای نوێی ٥٠ شیکلی ئیسرائیل لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ پەردەی لەسەر لادرا.
گازی شلەکراوی نەوتی
جۆری جیاوازی گازی شلی نەوتی کڕین و فرۆشتنی پێوە دەکرێت، لەوانە ئەو تێکەڵانەی کە پڕۆپان یان بیوتان یان ھەر دووکیان لەخۆ دەگرن، لە نیوەی گۆی باکووری زەوی؛ زستانان تێکەڵەکان پڕۆپان زیاتر لەخۆ دەگرن، لە ھاوینانیش بیوتان زیاتر لەخۆ دەگرن، لە ئەمریکا دوو جۆری گازی شلی نەوتی دەفرۆشرێت: پڕۆپانی بازرگانی و HD-5، ئەم تایبەتمەندییانە بڵاوکراوەی ھەر دوو کۆمەڵەی GPA و ASTMن، تێکەڵەی پڕۆپان و بیوتانیش لە لیستی ئەم تایبەتمەندییانە دانراون.
پڕۆپیلین و بیوتیلین و ھەندێک ھایدرۆکاربۆنی تریش زۆربەی جار بە خەستیی کەم بوونیان ھەیە، HD-5 بڕێکی سنوورداری پڕۆپیلینی تێدایە، کە دەتوانرێت لە گازی شلی نەوتی بکرێتە ٥٪ و وەک تایبەتمەندییەکی ئۆتۆگاز بەکار دەھێنرێت، ئیثانئیثۆڵێکی بۆنداری بەھێزیشی بۆ زیاد دەکرێت، بۆیە بەئاسانی دەتوانرێت دزەکردنی دەستنیشان بکرێت، ستاندارداری ئەورووپی جیھانیانە بە EN 589 دەناسرێتەوە، لە ئەمریکا تێتڕاھایدرۆثیۆفین (ثیۆفان)یان ئەمیلمێرکاپتانیش بۆنداری پەسندکراون، بەڵام وێڕای ئەوەش ئێستاکە بەکار ناھێنرێن.
گازی شلی نەوتی بە پاککردنەوەی نەوت یان گازی وشکی سروشتی ئامادە دەکرێت، بەزۆریش ھەمووی لە سەرچاوەی سووتەمەنییە بەبەردبووەکانەوە وەردەگیرێت، کە لە کاتی پاککردنەوەی نەوت بەرھەم دەھێنرێت، یان لە نەوت و جۆگەڵەی گازە سروشتییەکانەوە دەردەھێنرێت کات لە زەوییەوە دەردێن، بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ١٩١٠ د. واڵتەر سنێڵین بەرھەمی ھێنا و ساڵی ١٩١٢ یەکەمین بەرھەمی بازرگانیی لێ بەدەر کەوت، ئێستاکە ٣٪ی تەواوی وزەی بەکارھێنراو دابین دەکات و تا ڕاددەیەکیش بەپاکی دەسووتێت بەبێ دروستکردنی تەنی و دەردانی گۆگردێکی زۆر کەم، لەبەر ئەوەشی گازە؛ ھیچ مەترسییەکی زەوی و ئاو پیسکردنی نییە، بەڵام دەتوانێت ھەوا پیس بکات، گازی شلی نەوتی؛ بەھای کالۆرییەکەی بریتییە لە 46.1MJ/kg، ھی نەوتی بەبەردبوو 42.5MJ/kg و ھی گازۆلین 43.5MJ/kgە، ھەر چۆنێک بێت؛ چڕیی وزەکەی لە یەکەی قەبارەدا (26MJ/L) کەمترە لە ھی نەوت و نەوتی سووتەمەنی.
شاول تچێرنیچۆڤسکی
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٥ پۆل:مردووانی ١٩٤٣ پۆل:جووە ئوکراینییەکان پۆل:شاعیرانی زمانی عیبری پۆل:شاعیرانی ئیسرائیلی
گازی شلەکراوی نەوتی
پلەی کوڵانی گازی شلی نەوتی لەخوار پلەی گەرمیی ژوورە، بۆیە لە پلەی گەرمی و پەستانی ژووردا خێرا دەبێتە ھەڵم و زۆربەی جار لە لوولەی ستیلدا دەپەستێنرێت، باو وایە بەقەد ٨٠٪ بۆ ٨٥٪ی توانستی خۆی پڕ بکرێت، تاوەکو شوێن بۆ فراوانبوونی گەرمیی شلەی ناوی بمێنێتەوە، ڕێژەی نێوان قەبارەی گازی بەھەڵمبوو و گازی شلەوەبوو دەگۆڕێت بەپێی پێکھاتە و پەستان و پلەی گەرمی، بەڵام زۆربەی جار لە دەوری ٢٥٠:١ە، ئەو پەستانەی گازی شلی نەوتیی لێ دەبێتە شل؛ پەستانی بەھەڵمبوونی پێ دەڵێن، ئەویش بەپێی پێکھاتە و پلەی گەرمی دەگۆڕێت، بۆ نموونە ٢٢٠ کیلۆپاسکاڵە بۆ بیوتانی خاوێن لە پلەی گەرمیی ٢٠ °C، ھەروەھا نزیکەی ٢٢٠٠ کیلۆپاسکاڵە بۆ پڕۆپانی خاوێن لە ھەمان پلەی گەرمی دا.
گازی شلی نەوتی جیاواز لە گازی سروشتی لە ھەوا قوڕسترە، بۆیە بەسەر زەوییەکاندا دەڕژێت و ئارەزوو دەکات لە نزمترین شوێندا بنیشێتەوە، ئەمە دوو مەترسیی ھەیە، یەکەمیان ئەگەر تەقینەوەیە؛ ئەگەر تێکەڵەی گازە شلە نەوتییەکە و ھەوا لە سنووری تەقینەوەدا بن و سەرچاوەیەکی گڕدان ھەبێت، دووەمیان ئەگەر خنکانە، چونکە گازی شلی نەوتی شوێنی ھەوا دەگرێتەوە و خەستیی ئۆکسجین کەم دەکاتەوە.
کردنە گازۆلین
گازی شلی نەوتی دەتوانرێت بکرێتە ئەلکیلات کە گازۆلینێکی نایابە، چونکە تایبەتمەندیی دژەگڕگرتنی ھەیە و وا دەکات بەپاکی بسووتێت.
مامەڵەپەژیری
سیستممامەڵەپەژیری یان کارلەیەکپەژیری (بە ئینگلیزی: Interoperability) تایبەتمەندییەکە ئاماژە دەکا بە تواناییی سیستم و ڕێکخراوە جیاوازەکان بۆ کارکردن بەیەکەوە. زاراوەکە زۆرتر لە واتایەکی تەکنیکیدا بەکار دەبردرێ کە پێوەندیی بە ئەندازیاریی سیستمەکانەوە ھەیە. لە واتا بەرینەکەیدا، ئەو ھۆکارە ڕێکخراوەیی و کۆمەڵایەتی و سیاسییانەی وا لەسەر پێکەوەکارکردنی سیستمەکان کاریگەرن، لە ژماردندا ڕەچاو دەکرێن و دەھێنرێنە کایەوە.
مامەڵەپەژیری لە بنەڕەتدا بۆ سیستمەکان و ڕاژەکانی ئای تی پێناسە کراوە و لە پێناسەکەشدا ئەوە تەنھا زانیارییە کە ڕێگەی ئاڵوگۆڕبوونی بۆ ڤەکراوە: تواناییی دوو سیستم یان پێکھێنە بۆ ئاڵوگۆڕی زانیاری و بەکارھێنانی زانیارییە ئاڵۆگۆڕکراوەکە.
بڕیارنامەی ٣٣٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٣٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی ئایاری ١٩٧٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕۆدیسیای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧١٦‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٣ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕۆدیسیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
نەورۆز، قادرکەرەم
نەورۆز گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
نەورۆز لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تاوێربەرز و لە باشوور لەگەڵ گوندی داربەسەرە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی پاریاوڵە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تەپەسەوز.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
١٥٤٤
ساڵی ١٥٤٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
کێمین
کێمین شارێکی پارێزگای چویه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ١٠٫٢٩٥ کەس بووە.
١٥٤٤
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٤٤
کێمین
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای چوی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قرغیزستان پۆل:شارەکانی قرغیزستان
بڵبەر
بڵبەر (Billber، ) دێیەکە لە گوندستانی شالیار، لە ناوچەی ھەورامانی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی بڵبەر بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٧٢١ کەس لە ١٩٩ بنەماڵەدا بووە.
زەبیحی (باباسمایلی بەرزنجی)
شێخ باباسمایلی بەرزنجی ناسراو بە زەبیحی (لەدایکبووی ١٨٨١–مردووی ١٩٤١) شاعیرێکی کوردی خەڵکی ناوچەی موکریان بوو.
ژیان
شێخ باباسمایلی بەرزەنجی ناسراو بە (زەبیحی)، کوڕی شێخ ئەحمەد، کوڕی شێخ سمایلی جاشێران بەناوبانگ بە شێخ سمایلی کڵاوقووچ، کوڕی شێخ محەمەدی ئۆتەمیش، کوڕی شێخ بابای لەگز، ساڵی ١٨٨١ لە گوندی غەوسابادیی مەھاباد لە دایک بووە. شێخ ئەحمەدی باوکی زەبیحی برای شێخ باباسەعیدی بەرزەنجی (١٨٥٩–١٩١٥) یە، شێخ باباسەعیدی بەرزەنجی بە ھۆی فتوای دژ بە تورکانی عوسمانی، بە فەرمانی بابی عالی و بە دەستی ئەفسەری سوپای عوسمانی (عومەر ناجی بەگ) لە زستانی ساڵی ١٩١٥ لە گوندی کەرێزەی گڵی لە دار درا. زەبیحی خاوەنی دوو کوڕ و شەش کچ بوو، لە ساڵی ١٩٤١ لە تەمەنی شەست ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە لە گوندی جاشێرانی نزیک شنۆ نێژراوە.
ھۆنراوەکانی
زەبیحی شاعیرێکی بە توانا بووە و بە ھەردوو زمانی کوردی و زمانی فارسی شیعری بەرزی لەدوا بەجێماوە کە تا ئێستا چاپ و بڵاو نەکراونەتەوە. شیعرەکانی زەبیحی بە ھۆی پەیوەندی بنەماڵەیی بە تەریقەتەوە و پلەی شێخایەتی لە کوردستاندا، باری ئایینیان ھەیە و دەکەونە خانەی غەزەلەکانی بەرزی عیرفانی. ئەوەی تا ئێستا لە شیعرەکانی زەبیحی بەدەست کەوتبێ ھەر ئەوانەن کە لە تەکیە و خانەقاکاندا بە دەف لەلایەن دەنگخۆشانەوە گوتراون و بەھۆی وەرگرتنەوە لە زمانی ئەم و ئەو زۆر و کەم ھەڵەیان تێکەوتووە. دەستنووسێکی دیوانی زبیحی تا ئێستا بەدی نەھاتووە.
سەرچاوەکان
زەبیحی شاعیری نەناسراوی موکریان، نووسینی (عەبدوڵڵا سەمەدی)، گۆڤاری مەھاباد، ساڵی دەیەم، ژمارە ١١٩، ساڵی ٢٠١١ی زایینی ١٣٨٩ی ھەتاوی.
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨١ پۆل:مردووانی ١٩٤١ پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
مەکاڵی کەڵکن
مەکاڵی کاڕسن کەڵکن (لەدایکبووی ٢٦ی ئابی ١٩٨٠) ئەکتەر، مۆسیقاژەن، خانەخوێیەکی تۆڕی ئەمریکییە. وەک ئەکتەرێکی منداڵ ناوبانگی دەرکردووە و بە ڕۆڵی کێڤن مەکاڵستەر ناسراوە لە فیلمەکانی کریسمەسی بەتەنیا لە ماڵەوە (١٩٩٠) و بەشی دووەمی بەتەنیا لە ماڵەوە ٢: لە نیویۆرک ونبووە (١٩٩٢). بۆ بەشی یەکەمی پاڵێوراوە بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەر لە فیلم و زنجیرەی موزیکی یان کۆمیدی.
لەگەڵ زنجیرە فیلمی بەتەنیا لە ماڵەوەدا، کەڵکن ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمەکانی کچەکەم (١٩٩١)، کوڕە باشەکە (١٩٩٣)، گوێزشکێن (١٩٩٣)، ئاشتبوونەوە لەگەڵ باوکە (١٩٩٤)، پەیجماستەر (١٩٩٤) و ڕیچیی دەوڵەمەند (١٩٩٤). ئەو پاڵێوراوە بۆ خەڵاتی ئێم تی ڤی فیلم و خەڵاتی ھونەرمەندە گەنجەکان. لە بەرزیی ناوبانگیدا، بە باشترین ئەکتەری منداڵ دادەندرا لە دوای شێرلی تێمپڵەوە. کەڵکن لە پلەی دووەم ھاتووە لە لیستی ڤی ئێچ وەن بۆ «١٠٠ باشترین ئەستێرە منداڵەکان» (لەدوای گاری کۆڵمەن) و لە لیستی «٥٠ گەورەترین ئەستێرە منداڵەکان»ی ئی!دا دانراوە.
لە ١٩٩٤دا، پشوویەکی لە نواندن وەرگرت، و لە ٢٠٠٣دا گەڕایەوە بە دەرکەوتنی وەک میوانێک لە پەخشی تەلەڤیزیۆنیی ویڵ و گرەیس و ڕۆڵێک لە فیلمی دڕندەی ئاھەنگ (٢٠٠٣). کتێبێکی ژیاننامەییی نووسی بە ناوی جوونیەر، کە لە ٢٠٠٦ بڵاوکرایەوە. لە ٢٠١٣دا، کەڵکن لەگەڵ چەند کەسێکدا باندی ڕۆکی کۆمێدیی دە پیتزا ئەندەرگراوندیان دانا، کە خۆی گۆرانیبێژ بوو. زنجیرە کۆنسێرتێکیان کرد لە ٢٠١٤دا، بە دەستپێکردن لە بڕوکلین لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤. لە ١٠ی تەممووزی ٢٠١٦دا، کەڵکن ڕای گەیاند کە دە پیتزا ئەندەرگراوند جیا دەبنەوە و ئەلبومە تازەکەیان کۆتا بەرھەمیان دەبێت. کەڵکن ئێستا بڵاوکەرەوە و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ماڵپەڕ و بەرنامەیەکی ڕادیۆییی گاڵتەیی و کۆمەڵایەتییە بە ناوی بەنی ئیەرز.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی پەیڕەوی کلێسەی کاسۆلیکی ڕۆم پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠ پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:بێژەرە ئەمریکییەکان پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
١٥٤٥
ساڵی ١٥٤٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٤٥
شامالدسای
شامالدسای شارێکی پارێزگای نارنه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٩٫٥٥٧ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شارەکانی قرغیزستان
دەوان
دەوان (Dewan، ) دێیەکە لە گوندستانی ماکوان، لە ناوچەی باینگانی شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی دەوان بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٦٠٦ کەس لە ١٨٠ بنەماڵەدا بووە.
تەکنۆلۆژیای زانیاری
چ‏‏‏ە‏‏‏پ|200px|وێنۆک|ف‏‏‏ە‏‏‏نیاری زانیاری ب‏‏‏ە‏‏‏ تۆڕێکی فراوانی ک‏‏‏ە‏‏‏مپیوت‏‏‏ە‏‏‏ر‏‏‏ە‏‏‏و‏‏‏ە‏‏‏ به‌ستراو‏‏‏ە‏‏‏
دەوان
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
تەکنۆلۆژیای زانیاری
تەکنۆلۆژیای زانیاری یان فەنیاری زانیاری، (بە ئینگلیزی: Information Technology) کە بە "IT" دەناسرێت و زۆرجار نووسەرانی کوردیش بە "ئایتی" ناوی دەبەن.
پێناسە
بە گوێرەی لێکدانەوەی "ئەنجومەنی فەنیاری زانیاری ئەمریکا" (ITAA)، فەنیاری زانیاری دەپەرژێتە سەر: "لێکۆڵینەوە، داڕشتن، پەرەپێدان، جێبەجێ کردن، پشتیوانی و بەڕێوەبردنی سیستەمگەلی زانیاری بەستراو بە کۆمپیوتەرەوە، بە تایبەت نەرمامێر و سەختامێر".
بە کورتی فەنیاری زانیاری بە کۆمپیوتەر و نەرمامێرەوە گرێدراوە تا زانیاری بە شێوەیەکی دڵنیا و ھێمن ئاڵوگۆڕ بکرێت. فەنیاری زانیاری زۆر بەربڵاوتر لە زانستی کەمپیوتەرە، لە ڕاستیدا زانستی کەمپیوتەر بە ھەموو بەشەکانییەوە لە خزمەتی ئەودایە. ئەوڕۆکە لە وڵاتە پێشکەوتووەکاندا زۆر بایەخ بە تەکنەلۆژیای زانیاری دەدەن و ھەوڵ دەدرێ خەڵک لەم تەکنۆڵۆجییە زیاتر نزیک بێتەوە، زۆربەی کاروبارەکان لەم ڕێگایەوە بەڕێ دەچێ و کات و دارایی کەمتر بە فێڕۆ دەدرێت. بۆ نموونە خەڵک کەمتر پێویستیان بە پۆستە و بانک دەبێ. لە ماڵەوە دەتوانن نامە بنێرن، قەرزەکانیان بدەنەوە، شتومەک بکڕن، کۆنفرانس بدەن، سەیری فیلم بکەن، گوێ لە گۆرانی بگرن، ئێزگەی ڕادیۆیی دامەرزێنن، گوێبیستی ھەموو جۆرەبلاڤۆکێکی دەنگی ببن، چاپەمەنییەکان بخوێننەوە، یاری بکەن، لەگەڵ خەڵک لە سەرانسەری جیھاندا ھاوکات پێوەندی بگرن، بیروڕای خۆیان دەربڕن و کەسیش نەتوانێ سانسۆریان بکا.
سەرچاوەکان
پۆل:تەکنۆلۆژیای زانیاری پۆل:تەکنۆلۆژیا پۆل:زانست پۆل:کۆمپیوتەرەکان
بڕیارنامەی ٣٣٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٣٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٧٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەرەسەندنی بەردەوام لە قوبرسدا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧٢٧‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣
زمانی ئیری
زمانی ئیری (بە ئیری: Gaeilge)، یان گادێلی ئیری، یەکێک لە زمانەکانی گادێلی لە بنەماڵەی زمانەکانی ھیندوئەوروپاییە و زۆرتر لە ئێرلەندا قسەی پێ دەکرێ، ئیری وەکو زمانی نەتەوەیی و فەرمی ئیرلەند، ئیرلەندی باکوور و زمانەکانی یەکێتیی ئەورووپا دەناسرێ.
ئیری نزیکەی ٧٠٫٠٠٠ ئاخێوەری زکماکی ھەیە، ١٤%ـی خەڵکی ئێرلەندا رۆژانە بە بەرنامەکانی ئیری لەڕێی رادیۆوە گوێ دەگرن، لە ئێرلەندای باکوور نزیکەی ١٦٧٫٤٨٧ کەس زمانی ئیری تێ دەگەن.
زاراوەکان
بە گشتی ٣ زاراوەی سەرەکیی ئیری ھەیە: زاراوای پارێزگای مونستێر (Munster) ، کۆنناکت (Connacht)، و ئولستەر (Ulster) ھەروەھا زاراوەیەکیش لە پارێزگای لەنستەر دا لە کۆندا ھەبووە کە ئێستا بوونی نەماوە.
ھەڵسەنگاندن
ئولستەر: Cad é mar atá tú? (چییە ئەمە وەکو تۆ؟)
کۆنناکت: Cén chaoi a bhfuil tú? (بە چ ئاوایی تۆ ھەی؟)
مونستێر: Conas taoi? ya Conas tánn tú? (چۆنی؟)
ئیریی ستاندارد: Conas atá tú? (چۆنی؟)
بەستەر بۆ دەرەوە
پۆل:زمانی ئیری پۆل:زمانەکانی دوورگەی ئیرلەند پۆل:زمانەکانی شانشینی یەکگرتوو
بەندەر کەنگان
بەندەر کەنگان ناوی شارێکە لە پارێزگای بووشێھر.
دانیشتووان
خەڵک ئەم شارە لە نەتەوەی فارس، عەرەب، کورد و بەلۆچن.
١٥٤٦
ساڵی ١٥٤٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
بەندەر کەنگان
ئایین
خەڵکی ئەم شارە موسڵمانن و پەیرەوی مەزهەبی سوننە و شێعەن.
١٥٤٦
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٤٦
بەندەر کەنگان
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای بووشێھر
ئێل بارکۆ (زنجیرەی تەلەفزیۆنی)
ئێل بارکۆ ، بە کوردی واتە کەشتییەکە، درامایەکی نهێنی-خەیاڵی یە، بەرهەمهێنراوە لەلایەن (Globomedia) بۆ (Antena 3). یەکەم ئەڵقەی زنجیرەی یەکەم لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ نیشاندرا یەکەم ئەڵقە بە ناوی (Un Millión de Millas، ک: ملیۆنێک مایل) کە ٤،٧ ملیۆن بینەری هەبوو کە ئەکاتە ٢٣،٤٪ تەماشاکار لە ئیسپانیا
چیرۆک
کارەساتێکی کتوپڕی جیهانی، بە هۆی ڕووداوێکی کوشندە لە جێنیڤا، سویس
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:درامای ئیسپانی پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی پۆست-ئەپۆکالیپتیک
زەردۆیی
زەردۆیی، روان، روانی زەردۆیی یان ئاتوورگه دێیەکە لە گوندستانی ماکوان، لە ناوچەی باینگانی شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی زەردۆیی بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٩٢٠ کەس لە ٢٥٢ بنەماڵەدا بووە.
خاموور
خاموور (بە کورمانجی: Xamûr یان Xêmûr یان Hewaran، بە تورکی: Hamur)، یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئاگری ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٢٢٫٨٧٥ کەس بووە، کە نزیکەی ٣٫٣٠٧ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
زەردۆیی
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
فرونزێ، قرغیزستان
فرونزێ شارێکی پارێزگای ئۆشه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٩٫٤٦١ کەس بووە.
شارستانی کەنگان
شارستانی کەنگان یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای بووشێھر کە لە باشووری ئەم پارێزگایە هەڵکەوتووە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری بەندەر کەنگانە.
دابەشکاری کارگێڕی
ئەم شارستانە ٢ ناوچە، ٣ شار و ٤ گوندستانی هەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای بووشێھر
تیفێنیێ دو لا ڕۆش
تیفێنیێ دو لا رۆش نووسەری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٢٢ پۆل:مردووانی ١٧٧٤
کانی ڕەش، تەقتەق
کانی ڕەش یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی تەقتەق لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
لاھور، تاجیکستان
لاھور شارۆچکەیەکی شارستانی دەنغەرەە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٤٣٦٨ کەسە.
١٥٤٧
ساڵی ١٥٤٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٤٧
ژیوار، سەوڵاوا
ژیوار (Jîwar، ) دێیەکە لە گوندستانی شالیار، لە ناوچەی ھەورامانی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی ژیوار بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ١٥٦٣ کەس لە ٣٦٠ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
بڕیارنامەی ٣٣٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٣٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٧٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧٣٠‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ئاڵمانیای ڕۆژاوا
ھەرێنە
ھەرێنە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ھەرێنە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەیتول و لە باشوور لەگەڵ گوندی گوڵباخی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کەلان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خدرڕیحان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نوورعەلی ئیلاھی
فەتحوڵڵا موکری جەیحوون ئابادی ناسراو بە نوورعەلی ئیلاھی و ئوستاد ئیلاھی (١١ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥ لە گوندی جووناوای کرماشان - ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٤ لە ھەشتگردی ئەلبورز)، کەسایەتیی ئایینی کوردی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، بیرمەند و دادوەر، ھونەرمەند و فەیلەسووفی یارسان بوو.
بەستەری دەرەکی
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:ژەنیارانی ئێرانی پۆل:فەیلەسووفانی ئێرانی پۆل:زانا کوردەکان پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٥ پۆل:مردووانی ١٩٧٤ پۆل:بیرمەندانی کورد پۆل:دادوەرانی کورد پۆل:فەیلەسووفانی کورد پۆل:یارسانییەکان پۆل:ژەنیارانی تەموورە
ھودا شەعراوی
وێنۆک|هودا شەعراوی خاتوو نوور ھودا محەممەد سوڵتان ناسراو بە ھودا شەعراوی' (ماوەی ژیان: ٢٣ی حوزەیرانی ساڵی ١٨٧٩ لە سەعید میسر تاکوو ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٧) لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەھەم و تاکو نیوەی سەدەی بیستەم لەدیارترین چالاکوانە میسریەکان بووە لە بوارەکانی سەربەخۆیی نیشتیمانی میسر و چالاکی ئافرەتان و فێمینیزم وە ئەو دامەزرێنەری یەکێتیی ژنانی میسرە. ھدی شعراوی کچی محمد سوڵتان باشای سەرۆکی ئەنجومەنی میسری یەکەم بووە لە سەردەمی الخدیوی توفیق، ھەر لە نێو خێزانەکەی وانەی زانستی خوێندووە و لەتەمەنی ١٣ ساڵیدا ھاوسەرگیری لەگەڵ علی شعراوی کوڕی مامی کردووە کە نزیکەی ٤٠ ساڵ لەخۆی گەورەتربووە، بەو مەرجەش ھاوسەرگیری لەگەڵ کردووە، ھاوسەرەکەی یەکەمی تەڵاق بدات، پاشان کچ و کوڕێکیان بووە بەناوی بوسەینە و محمد. ھدی شعراوی ساڵی ١٩٠٧ ڕێکخراوێکی بۆ چاودێری مناڵان دامەزراندووە، ساڵی ١٩٠٨ زانکۆی المصرییەی ڕازی کردووە بەوەی ھۆڵێک بۆ موحازەراتی ئافرەتان تەرخان بکەن، بەھۆی چالاکی سیاسی ھاوسەرەکەیەوە لە شۆڕشی ١٩١٩ بەشداری لە سەرکردایەتی خۆپیشاندانی ئافرەتەکان کردووە و لیژنەی وەفدی ناوەندی ئافرەتانی دامەزراندووە و سەرپەرشتیشی کردووە. ھدی شعراوی لە ساڵی ١٩٢١ کاتێک کە میسریەکان پێشوازیان لە سعد زغلول کردووە، داوایکردووە کچ لەتەمەنی ١٦ ساڵی بەخوارەوە بۆی نەبێت ھاوسەرگیریبکات بەھەمان شێوەش کوڕ بۆی نەبێت لە تەمەنی ١٨ ساڵی بەخوارەوە ھاوسەرگیری بکات، ھەروەھا ھەوڵی داوە جیابونەوەی ھاوسەرێتی تەنھا بەدەست پێاوەوە نەبێت و پاڵپشتی لە بەخوێنەوارکردن و لڕۆشبیرکردنی ئافرەتان کردووە. ھدی شعراوی ساڵی ١٩٢٣ یەکێتی ئافرەتانی میسری دامەزراندووە و تاکو ساڵی ١٩٤٧ سەرۆکایەتی ئەم یەکێتییەی کردووە و یەکێک بووە لە دامەزڕێنەرانی یەکێتی ئافرەتانی عەرەبی و لەساڵی ١٩٣٥ بۆتە سەرۆکی ئەم یەکێتییە و لەھەمان ساڵ بۆتە جێگری سەرۆکی لیژنەی یەکێتی ئافرەتانی جیھانی و بەشداری لە ژمارەیەک لە کۆنگرەکانی جیھان کردووە و دوو گۆڤاری بڵاوکردۆتەوە و چەندین جار لەلایان دەوڵەتی میسرەوە خەڵاتکراوە. ھدی شعراوی لە ١٢ دیسەمبەری ساڵی ١٩٤٧ لە قاھیرە کۆچی دوایی کردووە و وەکو ڕێزلێنانێک زۆربەی زۆری دامەزراوە و قوتابخانە و شەقامەکانی وڵاتی میسر بەناوی ئەوەوە ناو نراوە
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فێمینیستە ئیسلامییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩ پۆل:مردووانی ١٩٤٧ پۆل:موسڵمانانی میسری
کاواگۆی (میێ)
کاواگۆی (川越町، کاواگۆی-چی) شارۆچکەیەکە دەکەویتە پارێزگای میێ، لە ژاپۆن، لەوەتەی ١ی ئەیلوولی ٢٠٢١، ڕێژەی دانیشتووانی شارۆچکەکە دەکاتە ١٥،٤٠٩، کۆی گشتی ڕووبەری شارۆچکەکە دەکاتە ٨٫٧٣
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی پارێزگای میێ
ئاقسو، قرغیزستان
ئاقسو شارێکی پارێزگای ئیسک کوێله لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٩٫٣٤٤ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای چوی پۆل:شارەکانی قرغیزستان
١٥٤٨
ساڵی ١٥٤٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس
یۆڤانتۆس یانەیەکی ئیتالیە بەشداربووی خولی تۆپی پێی ئیتالیا لە ساڵی ١٨٩٧ شاری تۆرینۆی باکوری رۆژئاوای ئیتاڵیا لەسەر دەستی خوێندکارانی خوێندنگەی (ماسیمۆ دازیلیۆ لیچیۆم) دامەزراوە، لە ئێستادا خاوەنی یانەکە خێزانی ئەنگێلە
یاریگا
دێلی ئەلپی یاریکای سەرەکی یۆڤانتۆسە، لەساڵی ١٩٩٠ دروست کراوە بۆ یاریەکانی مۆندیالی ئیتاڵیا. ئەم یاریگایە جێگای ٧٣ ھەزار ھاندەر لە خۆ دەگرێت بەڵام ئێستا کاری چاک کردنەوەی بۆ دەکرێت‌و کورسیەکانی کەم دەکرێتەوە بۆ ٤٠ ھەزار ھاندەر و دەکرێتە یاریگایەکی مۆدرێن. کار چاک کردنەوە ماوەی چەند ساڵێکە بەردەوامە وا بڕیارە ئەمساڵ تەواوبێت، لەماوەی چەند ساڵی رابردودا یانەکە بەشێوەیەکی کاتی لە یاریگای ئۆڵمپی تۆرینۆ یاریان کردوە.
یاریکردن بە ئەنجامەکان
لە وەرزی ٢٠٠٥ - ٢٠٠٦ یانەی یۆڤۆنتۆس پلەی یەکەمی بەدەست ھێنا بەڵام بەھۆی تێوە گلانەوە بە ئەنجامی یاریەکان پلەی یەکەم درایە یانەی یانەی ئینتەرناسیۆنالێ و یانەی یۆڤۆنتۆس دوورخرایەوە بۆ پلە دووەکانی ئیتالیا کە ئەمەش یەکەم جار بوو یانەکە بچێتە پلە دووەکان بەمەش دوورخرایەوە لە چالاکی خوولەکانی ئەوڕووپا بەتایبەتی چامپیۆنس لیگ و یۆڕۆپا لیگ
گۆڕانی درێسی یانەکە
یاریکەرانی یانەکە سەرەتا درێسی پەمەییان لەبەر دەکرد. درێسی ئەوکاتەی یانەکە کێشەیەکی ھەبوو کە دوای شتن رەنگەکەی کاڵ دەبویەوە، بۆیە یەکێک لە ئەندامانی یانەکە داوای لە ھاوڕێیەکی کرد لە ئینگلتەرا کە درێسێکی زۆر باشی پەمەییان بۆ بنێرێت، ئەم ئینگلیزیە ناوی (جۆن سافاج) بوەو ھاندەری یانەی نوتس کاونتی ئینگلیزی بوە، جۆن درێسی ئەوی یانەیەیان بۆ دەنێرێت کە خۆی ھاندەرێتی ئەو درێسەش رەش‌و سپی بوو. کاتێک ئەم درێسان دەگاتە یانەی یۆڤانتۆس یانەکە توشی شۆک دەبێت، بەڵام دواجار بڕیار دەدەن ئەو درێسانە بە شێوەیەکی فەرمی بپۆشن، بەڵام لەساڵی ٢٠١١ بەھۆی دووبارە ئارەزووکردن بۆ درێسە کۆنەکە دووبارە درێسێکی پەیەییان وەک درێسی یەدەگ دنا
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٨٩٧ پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩٧ لە ئیتالیا پۆل:یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس
یاسای مافی بڵاوکردنەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان
thumb|یاسای مافی بڵاوکردنەوەی ١٧٩٠ لە ڕۆژنامەی کۆلومبیەن سێنتینێل، تەواوی سەردێڕ "کارکردن بۆ تامەزرۆکردنی فێربوونی پارێزراویکردن لە دەقی نەخشەکان، پیشاندەرەکان، و کتێبەکان، بۆ نووسەر و خاوەنەکانی ئەم دەقانە، لە درێژایی کاتەکان باس کراوە". یاسای مافی بڵاوکردنەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان (بە ئینگلیسی:Copyright law of the United States) کۆمەڵە یاسایەکە کە بە ئامانجی پشتیوانی لە کارە خولقێنەر و ھونەرییەکان دروست بووە و لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پێویستە جێبەجێ بکرێت.
یاسای مافی بڵاوکردنەوە لە ویلایەتە یەکگرتووکان بەشێک لە یاسای فیدراڵە، و لەلایەن یاسای بنەڕەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕێپێدراوە.
ویلایەتە یەکگرتووکان
پۆل:یاساکانی مافی بڵاوکردنەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان
شۆپۆقۆڤ، قرغیزستان
شۆپۆقۆڤ شارێکی پارێزگای چویه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٨٫٨٤٦ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای چوی پۆل:شارەکانی قرغیزستان
بڕیارنامەی ٣٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٨ی تەمموزی ١٩٧٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: بەھاما. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧٣٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣ پۆل:مێژووی بەھاما پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
سپیاو
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
مۆشێ بارزانی
پۆل:خەڵکی بەغدا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨ پۆل:مردووانی ١٩٤٧ پۆل:کوردە جووەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
دانی کارڤاخال
دانیەل کارفەخال لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢، یاریکەری ئیسپانی و یانەی تۆپی پێیی ئیسپانی ڕیال مەدرید لە ھێڵی بەرگریکاری ڕاست، کارجەخال یەکێکە لەو یاریکەرە لاوانەی کە دەرچووی تیپی دووەمی یانەی ڕیالەمەدرید (Real Madrid B) بوو بەڵام بۆ ماوەیەکی کاتی یانەی ڕیالمەدرید دەرفەتی یاریکردنی پێدا بۆ یانەی بایەرن لیڤەرکۆزنی ی ئاڵمانی ئەم دەرفەتەش بۆ تەنیا وەرزی ٢٠١–٢٠١٣ بوو کارفەخال لەگەڵ یانە ئاڵمانییەکە ٣٢ یاری ئەنجام دا و گۆڵێکیشی تۆمارکرد. لەوەرزی ٢٠١٣–٢٠١٤ کارفەخال گەڕایەوە یانەی ڕیال مەدرید و تا ئێستاش بەردەوامە، لەگەڵ ڕیال مەدرید بووە پاڵەوانی خولی ئیسپانیا و چوار جاریش چامپیۆنز لیگی بەدەستھێناوە.
دەستکەوتەکان
=== یانەی کاستیای ڕیال مەدرید ===
نێونەتەوەیی
ئیسپانیای خوار ١٩ ساڵان
ئیسپانیای خوار ٢١ ساڵان
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
ھوگۆ چاڤێز
هوگۆ چاڤێز (بەئینگلیزی:Hugo Chávez)، (ماوەی ژیان:٢٨ی تەمموزی ١٩٥٤ تا ٥ی ئازاری ٢٠١٣)، هۆگۆ چاڤێز سەرۆکی ووڵاتی ڤەنزوێلا بوو لەساڵی ١٩٩٩ تاکوو ڕۆژی مردنی کەدەکاتە ٥ی ئازاری ٢٠١٣ هۆکاری مردنینیش نەخۆشی کۆئەندامى هەناسەیە ، حکوومەتەکەی چاڤێز حکوومەتێکی سۆشیال دیموکراتانە کاری کردووە گەرچی زۆرێک پێیان وایە ئەو حکوومەتەی ئەو دیکتاتۆری بووە هاوکاتیش دژایەتی زۆری ویلایەتە یەکگرتووەکان ی کردووە ، لەساڵانی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٦ لەلایەن گۆڤاری تایم وەک یەکێک لە سەد کاریگەرترین کەسایەتی ساڵ دیاری کرا ، چاڤێز باوەڕی بە کاسۆلیکی ڕۆمانی هەبوو ئەو زۆر بە سیمۆن بۆلیڤار دەچوو. چاڤێز لە ساڵی ٢٠١٣ بۆ جاری دووەم توانی لە هەڵبژاردندا سەر بکەوێت و دیسان ببێتەوە بە سەرۆک کۆمار، بەڵام پێش لەوەی کە بە فەرمی دەست بە کار بکات بە هۆی نەخۆشینی شێرپەنجەی خوێنەوە کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوە
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ڤێنیزوێلا پۆل:ھوگۆ چاڤێز پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ڤێنیزوێلا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:کەسایەتییە سیاسییەکان پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی کۆڵۆن
پادما لاکشمی
ژیانی تایبەتی
لە نیسانی ٢٠٠٤، دوای ئەوەی بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێکەوە ژیان، لاکشمی لەگەڵ ڕۆماننووس سەلمان ڕوشدی ھاوسەرگیریی دەکات. لە مانگی تەممووزی ٢٠٠٧دا ئەو دوو ھاوسەرە جیابوونەوە. لە ساڵی ٢٠٠٩ تا ساڵی ٢٠١١ لەگەڵ ملیاردێر تیۆدۆر جەی فۆڕستمان لە پەیوەندیدا بوو تاکوو تیۆدۆر جەی فۆڕستمان مرد لە ساڵی ٢٠١١. لە کاتی پچڕانی پەیوەندییەکەی لەگەڵ فۆڕستمان، کچێکی ھەبوو بە ناوی کریشنا (لەدایکبووی ٢٠١٠)، لەگەڵ بازرگان ئادەم دێل.
لاکشمی بە چوار زمان قسە دەکات: ئینگلیزی، ئیتاڵی، تامیلی و ھیندی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی
بازنەکانی ھەڵبژاردنی پێشوەختەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢١
بەپێی سیستەمی نوێی ھەڵبژاردنی عێراق پارێزگاکانی عێراق بەسەر ١٨ بازنە دابەشکراوە ھەربازنەیەکیش بۆ چەند بازنەیەکی بچووکتر لە ناوخۆیدا دابەشکراوە. بە شێوەیەکی گشتی سەرجەم بازنەکانی عێراق ٨٣ بازنەیە. ژمارە و ناوی کاندیدەکانیش لە بازنەیەک بۆ بازنەیەکی دیکە جیاوازی ھەیە و دەنگی ھیچ کەسێک لە بازنەیەک بۆ بازنەیەکی دیکە ناچێت. بەپێی سیستەمە ھیچ کاندیدێک ڕێگای پێنەدرا لە دوو بازنەی یەک پارێزگا خۆی کاندید بکات. ژمارەی بازنەکان بەپێی زۆری ژمارەی دانیشتووان دیارکراوە. پارێزگای موسەنا کەمترین بازنەی ھەیە کە دوو بازنەیە، پارێزگای بەغدا زۆرترین بازنەی ھەیە کە ١٧ بازنەی ھەڵبژاردنە. لە ھەریەکێک لە بازنەکان کورسییەک بۆ پاڵێوراوی مێینە دانراوە کە دەکاتە ٨٣ کورسی.
مێژووی سلێمانی
وێنۆک|بەردەرکی سەرای سلێمانی، ١٩٢٩. شاری سلێمانی لە ساڵی ١٧٨٤ لەلایەن ئیبراھیم پاشای بابان ەوە دروست کراوە. ئیبراھیم پاشا شارەکەی بە ناوی باوکییەوە، سلێمان پاشا، ناوناوە. سلێمانی جگەلەوەی دەبێتە پایتەختی میرنشینی بابان، لەھەمان کاتدا دەبێتە مەڵبەندێکی بازرگانی و ڕۆشنبیری ناوچەکە. زاراوەی سۆرانی لە ناوچەکەدا پەرە دەستێنێ و دەبێتە زمانی خوێندن و نووسین بە جۆرێک کە زاراوەی سۆرانی لە ناوچەکەدا بەرەو کەمبوون و نەمان دەچێت. پاش ڕووخانی میرنشینی بابان لە ساڵی ١٨٥١ و لەناوچوونی دەوڵەتی عوسمانی لە جەنگی جیھانی یەکەم، شاری سلێمانی دەخرێتە سەر کۆماری ئێراقی ئەمڕۆ. لە ساڵی ١٩٢٢ تا ١٩٢٤ شاری سلێمانی پایتەختی دەوڵەتەکەی مەلیک مەحموود بووە. شاری سلێمانی جگە لەوەی لانکەی ڕۆشنبیر و تێکۆشەران بووە، مەڵبەندی ھەڵگیرسانی چەندان شۆڕش و ڕاپەڕینیش بووە لە مێژووی کوردستاندا. بەپێی ڕۆژنامەی ژین لە ساڵی ١٩٥٥ پانی ڕووی شاری سلێمانی ٢٠ ملیۆن و ٢٥٠ ھەزار مەترە و ژمارەی دانیشتووانی دەگاتە ٦٠ ھەزار کەس و نزیکەی ٧ ھەزار خانووی تیادایە. لە شەش گەڕەکی سەرەکی پێکھاتووە ئەوانیش کانی ئاسکان، گۆیژە، مەڵکەندی، سەرشەقام، چوارباخ، دەرگەزێن گەڕەکی جوولەکانی جارانیش کە ئێستا خراوەتە سەر گەڕەکی سەرشەقام.
چایخانە کۆنەکانی شار
مێژووی پەیدابوونی چا لە کوردستاندا زۆرکۆن نییە. پێشتر قاوە ھەبووە، ھەر بۆیە شوێنێکی وەک قاوەخانەی سەرچیمەن پەیدا بووە. یەکەم جار چا لە ساڵی ١٨٩٥ دا ھێنرایە سلێمانی. بازرگانێک کە ناوی محەممەد ئەمین مەحموود بوو، و لە نێوان سلێمانی و ئێراندا کاری بازرگانی دەکرد لەو ساڵەدا چای وشکی ھێنایە سلێمانی. سەرەتا ماڵە دەوڵەمەندەکان (بەتایبەت ماڵی عیزەت بەگی وەسمان پاشا) لەو چایەیان دەکڕی و لە دیوەخانەکانیاندا بە لێنراوی پێشکەشی میوانەکانیان دەکرد. وردە وردە دیاردەکە بڵاوبووە و گەیشتە ئەو ڕادەیەی کە ئێستا چا لە سلێمانی و کوردستاندا زۆربەی کات دەخورێتەوە، بە تایبەت دوای ژەمە سەرەکییەکانی خواردن. ھەروەھا شوێنی تایبەتی ئامادەکردن و پێشکەشکردنی چا کە بە چایخانەکان ناسراون بەشێکی دانەبڕاوی کەلتوور و مێژووی شاری سلێمانییە.
چایخانە کۆن و بەناوبانگەکانی شاری سلێمانی ئەمانەن:
چایخانەی شەعب
چایخانەی شەعب ھەر لە سەرەتاوە مەڵبەندی کۆبونەوە و حەوانەوەی خوێندەواران و ھونەرمەندان و نووسەران بووە. سەرەتای دروستبوونی چایخانەی شەعب ئەگەرێتەوە بۆ ساڵانی پەنجا و وەستا شەریفی چایچی سەرپەرشتی کردووە. عومەر شەریف خاوەنی چایخانەی شەعب لە بارەی سەرەتای دروست بوونی چایخانەی شەعبەوە بەم جۆرە دوا: لە سەرەتادا وەستا شەریفی باوکم چایچی دەسگێر بووە پاشان بیری لە دانانی چایخانەیەک کردووە و ناوی ناوە چایخانەی (شەعب) سەبارەت بەوەی کە بۆ چایخانەکە ناوی شەعبی لێنراوە وەستا عومەر وتی: لە ساڵانی زوودا بیناکە ئوتێلێک بووە ناوی (شەعب) بووە ھەر بۆیە ئەم ناوەش لە چایخانەکە نرا.
لە سەرەتادا چایخانەی شەعب بەم شێوەیەی ئێستا نەبووە و وەھا گەورە نەبووە شوێنی کتێبخانەکەی ئێستا چایخانە بووە و حەوشەکەشی شوێنی خواردەمەنی بووە کە خاوەنەکی ناوی وەستا نەزەر بووە.. دواتر لە ساڵانی شەستەکاندا و پاش کۆچی دوایی وەستا نەزەر حەوشەکە دەبێتە شوێنی ئەرز و حاڵچییەکان.. دواتر لە سەرەتای ساڵانی حەفتادا چایخانەکە تەشەنەی سەندوەو گەورە کراوە.. و لەو کاتەوە تا ئێستا دوو جار چایخانەکە نۆژەن کراوەتەوە جاری یەکەم لەسەر ئەرکی خۆمان و دوا جاریش ساڵی ٢٠٠٦ بووە لەسەر دەستی حکوومەتی ھەرێم کە ئەو کات عومەر فەتاح سەرۆکی حکوومەت بووە،