cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فۆسیل
سنووردار کردنەکان
تۆمارە بەردینەکان بە زۆری تایبەتمەندە بۆ ئەو زیندەوەرانەی خاوەنی پارچە و جەستەی ڕەق و پتەون و وایکردووە زۆربەری کۆمەڵە زیندەوەرە جەستە نەرمەکان کەمترین پێگەیان ھەبێت.
ڕێگنسبورگ
ڕێگنسبورگ شارێکە لە باشووری ئەڵمانیا. لە بەشی ڕۆژھەڵاتی ویلایەتی باڤاریا. ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە بە ١٣٨،٠٠٠ خەملێنراوە. و زانکۆییەکی لێیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی باڤاریا پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئەڵمانیا پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی ١٨٠٣ پۆل:شارەکانی باڤاریا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دانووب
چرچەقەڵا
چرچەقەڵا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شێخ تەویل، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
چرچەقەڵا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئاوەسپی و لە باشوور لەگەڵ گوندی گوڵەکەوە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بەرگەل لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دارەونکە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڕوانگەی باشووری ئەورووپا
روانگەکاری باشوری ئەورووپا (بە ئینگلیزی : European Southern Observatory ESO) ئەو ناوە ناوێکی زیندووی گەرانی بۆشایی ١٤ وڵاتی ئەورووپایە لە ساڵی ١٩٦٢ بە ئامانجی زانیاری و ئاشکراکردنی زانیاری دەربارەی گەردوون دایانمەزراند، ئەو روانگەیەش دەکەوێتە وڵاتی چیلی ، ئەو روانگەیە بەنێوبانگە بە ژمارەیەک تەلیسکۆبی گەورە وە پێکدێت لە ٤ تەلیسکۆبی گەورە بە پانتای ٨ مەتر جێگیرکراینە
ئەو روانگەیە چەندین دەسکەوتی بۆ مرۆڤایەتی بەدەست خستوە ئەوانیش: 100px|بێچوارچێوە|ڕاست|کونی رەش
90px|بێچوارچێوە|ناوەڕاست|وێنەی کۆمەڵەیەک لە هەسارەی قەبارە جیاواز
دامەزراندن
ناوجەی پاراناڵ لە وڵاتی چیلی یەکێکە لە باشترین شوێنەکان بۆ روانگەی گەردوونزانی، بە تایبەت لەسەر چیای ئاتاکما لە بەرزی ٢٦٣٥ مەتر ئەوەش وایکردیە چەندین روانگەی لەسەر دابمەزرێنن ئەوانەی کە دامەزراون لەلایەن (روانگەی باشووری ئەورووپا) ١: ژاپۆن
٢: ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
٣: کەنەدا
٤: تایوان
٥: چیلی
ئەو روانگانە نزیکی ٦٥٠ گەرانی زانستی کراوە لە ساڵی ٢٠٠٩ تا ئێستا.
روانگەی باشووری ئەورووپا بەبەردەوامی زانیاری زانستی دەربارەی گەردوون ئاشکراکردوە و تا ئێستاش توانیویەتی ١ تا ٥ ملیۆن وێنەی گەردوونی وەک ئەرشیف گرتبێت، کە نزیکی ٦٥ تێرابایت بە مانای (٦٥,٠٠٠,٠٠٠,٠٠٠,٠٠٠ بایت)
پرۆژەی داهاتوو
روانگەی باشووری ئەورووپا بە نیازی درووستکردنی (تەلیسکۆبی ئەورووپی زۆر نایاب) دروست بکا. کە تیرەی ٤٢ مەتر دەبێ، بە دروستکردنی ٥ لە ئاوێنەی زۆر نایاب کە بەردەوام بوونی تەلیسکۆبەکە بێ سنوور دەبێ، ئەویش تەلیسکۆبی (E-ELT) دەبێت 200px|بێچوارچێوە|ناوەڕاست|تەلیسکۆبی E-ELT
بەستەری دەرەکی
پۆل:گەردوون
ئازاد زال
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی ئامەد پۆل:کوردەکانی تورکیا
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە نەرویج
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە وڵاتی فەرەنسا بەشێکە لە پەتای جیھانیی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩ (COVID-19) کە ھۆکارەکەی نەخۆشی سەختی کۆئەندامی ھەناسەی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ (SARS-CoV-2). لە ڕێکەوتی ٢٦ی شوباتی ساڵی ٢٠٢٠دا بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە لە نەرویج پشتڕاست کرایەوە. لە مانگی ئازاردا ژمارەی تووشبووەکان بەشێوەیەکی خێرا و ھەڕەمەکی بەرزدەبۆوە بۆیە پێویستیی زیادکردنی ڕێکارەکانی خۆپارێزی ھاتە کایەوە و ڕێکاری ھێشتنەوەی دووری نێوان کەسەکان لە ١٢ی ئازاردا ڕاگەیەندرا و یەکەمین باری گیانلەدەستدان بەھۆی کۆڤید-١٩ەوە ھەر لە ھەمان ڕۆژدا تۆمارکرا. زۆرینەی تووشبووە پشتڕاستکراوەکان کە بەدواداچوونیان بۆ دەکرا بریتیی بوون لە گەشتیاری نەرویجی گەڕاوە لە وڵاتەکانی نەمسا و ئیتاڵیا.
شوباتی ٢٠٢٠
لە ٢٦ی شوبات دا، نەرویج یەکەمین تووشبووی خۆی بە کۆڤید-١٩ پشتڕاستکردەوە. پەیمانگای نەرویجی بۆ تەندروستی گشتی ڕایگەیاند کە کەسێک پشکنینەکی بۆ ڤایرۆسی (SARS-CoV-2) ئەرێنی دەرچووە دوای گەڕانەوەی لە وڵاتی چین. نەخۆشە مێیەکە خاوەنی ھیچ نیشانەیەکی نەخۆشییەکە نەبوو و تەندروستییەکی باشی ھەبوو بەڵام لەسەر بڕیاری خۆی ھەستا بەئەنجامدانی تاکپارێژی و کەرەنتینە لە ماڵەکەی خۆی لە شاری ترۆمسۆ.
لە ٢٧ی شوبات دا، پەیمانگای نەرویجی بۆ تەندروستی گشتی ڕایگەیاند کە ٣ کەسی دیکە پشکنینەکانیان ئەرێنی دەرچووە و دووانیان لە شاری ئۆسلۆ دەژین و پەیوەستن بە بڵابوونەوەکەی وڵاتی ئیتاڵیا و ئەوەی دیکەشیان لە شاری بەیرم دەژی و پەیوەستە بە بڵاوبوونەوەکەی وڵاتی ئێران. ھەر سێکشیان لەسەر بڕیاری خۆیان ھەستان بە ئەنجامدانی خۆکەرەنتینە کردن لە ماڵەکانیان.
لە ٢٨ی شوبات دا، ھاوڵاتییەکی خەڵکی شاری بارگن و کارمەندێکی (نەخۆشخانەی زانکۆیی ئۆسلۆ – ئیولڤاڵ) پشکنینەکانیان ئەرێنی دەرچوو و خرانە ژێر تاکپارێزی لە ماڵەکانی خۆیان و ھەردووکیان پێشتر گەشتیان کردبوو بۆ باکووری وڵاتی ئیتاڵیا. ھەر لە ھەمان ڕۆژدا ٦ تووشبووی دیکە پشتڕاست کرانەوە و دواتر لە ٢٩ شوبات دا ٢٥ تووشبووی دیکەش پشتڕاست کرانەوە.
ڕێکار و وەڵامدانەوەکانی ڕێگەگرتن
بەڕێوبەرایەتی تەندروستی نەرویج لە ١٢ی ئازاری ٢٠٢٠ ھەستا بە دانانی چەند ڕێکارێک:
لە ١٦ی ئازاردا قەدەغەی ھاتنەژوورەوە کرا بۆ ئەو کەسانەی خاوەنی مۆڵەتی مانەوە نەبوون.
لە ١٩ی ئازاردا، قەدەغەکرا ھاوڵاتیان لە دەرەوەی شارەکەی خۆیان لە کەپر و کابینەکانیان دا بمێننەوە بە ھۆکاری ئەوەی فشار نەخرێتە سەر ژێرخانی پزیشکی و تەندروستی ناوچەکانی دەرەوەی شار و گوندنشینەکان. حکوومەت ھەستا بە دانانی سزای دارایی بۆ ئەو کەسانەی یاساکانی کەرەنتینە و تاکپارێزی لە ماڵەکانیان دەشکێنن.
سەرچاوەکان
پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەورووپا
سیستمی دیاریکردنی دزەکردن لەسەر بنەمای خانەخوێ
سیستمی دیاریکردنی دزەکردن لەسەر بنەمای خانەخوێ (HIDS) جۆرێکە لە نەرمەکاڵای ئاسایش کە لەسەر سیستەمی کۆمپیوتەر یان سێرڤەرە تاکەکەسییەکان دادەنرێت بۆ دیاریکردن و وەڵامدانەوەی ھەڕەشە ئەمنییەکان. بە پێچەوانەی سیستەمی دیاریکردنی دزەکردن لەسەر بنەمای تۆڕ (NIDS) کە چاودێری ھاتوچۆی تۆڕ دەکەن بۆ نیشانەکانی ھێرش، HIDS سەرنج دەخاتە سەر ڕەفتار و چالاکیی تاکەکەسی خانەخوێەکان.
ڕامی مالیک
ڕامی سەعید مالیک (؛ ، ؛ لەدایکبووی ١٢ی ئایاری ١٩٨١) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. دیارترین ڕۆڵی بریتی بوو لە بەرجەستەکردنی ھاککەرێکی کۆمپیوتەری بەناوی ئێڵیەت ئاندەرسن لە زنجیرەی بەڕێز ڕۆبۆتدا، کەوا توانی دەیان خەڵاتی جۆراوجۆر بباتەوە، دیارترینیان خەڵاتی پڕایمتایم ئێمی بۆ باشترین ئەکتەری تەلەڤیزیۆنی ٢٠١٦ بوو.
٤٥٠ (ژمارە)
٤٥٠ (چوارسەد و پەنجا) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٤٤٩ و ٤٥١.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ڕامی مالیک
سەرەتای کاری ھونەریی بە ڕۆڵی پشتگیریکارانە دەستپێکردووە، لەنێویاندا سیتکەمی کەناڵی فۆکس، وۆر ئات ھۆم (٢٠٠٥-٢٠٠٧)، چکۆلە زنجیرەی دە پاسیفیک (٢٠١٠)، و سیانە فیلمی شەوێک لە مۆزەخانە (٢٠٠٦-٢٠١٤). وا بڕیاریشە، ڕۆڵی خراپەکاری سەرەکی لە ٢٥ەمین فیلمی جەیمس بۆند ببینێ.
لە ٢٠١٨دا، ڕامی ڕۆڵی ھونەرمەندی ناودار فرێدی مێرکوری بەرجەستە کرد لە فیلمی بۆھیمیەن ڕاپسدی، کە توانی ھەریەکە لە خەڵاتەکانی ئۆسکار، گۆڵدن گڵۆب، سکرین گیڵد و بافتا بۆ باشترین ئەکتەری ساڵ بباتەوە. ڕامی یەکەم ئەکتەری بە ڕەچەڵەک میسڕییە کە بتوانێ خەڵاتی ئۆسکار بباتەوە. گۆڤاری تایم ناوی ڕامی خستە نێو کاریگەرترین کەسایەتییەکانی ساڵی ٢٠١٨.
ژیانی سەرەتایی
مالیک لە خێزانێکی مەسیحییە قبتییەکان لەدایکبووە. بەھۆی جیاوازیکردن بەرامبەر مەسیحییە قبتییەکان، خێزانەکەی بەرەو ئەمریکا کۆچیان کردووە. ڕامی لە لۆس ئانجلیس، کالیفۆرنیادا، لە خێزانی پەنابەری میسڕیدا لەدایکبووە. بەشی شانۆی لە زانکۆی ئیڤانسڤیل لە ئیندیانا تەواوکردووە.
ژیانی کەسی
مالیک لەکاتی وێنەگرتنی فیلمی بۆھیمیەن ڕاپسدی لەگەڵ خانمەکتەر لوسی بۆینتن کەوتە پەیوەندی خۆشەویستییەوە، تەنانەت لەکاتی بردنەوەی خەڵاتی ئۆسکارەکەشی سوپاسێکی تایبەتی لوسی کرد.
دوای ئەوەی مالیک لە ڕۆڵی شەڕانگێزی ٢٥ەمین فیلمی جەیمس بۆنددا دیارکرا، داوای لە دەرھێنەری فیلمەکە (کاری فوکاناگا) کردبوو کەوا بەھیچ شێوەیەک نابێت کەسایەتییەکەی بە ھیچ ئایدۆلۆژیا و ئاینێکەوە پەیوەندیدار بکرێ، چونکە پێی وایە ئەمە بێڕێزییە بەرامبەر پیرۆزییەکانی خەڵکی تر.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک میسری پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
٤٥١ (ژمارە)
٤٥١ (چوارسەد و پەنجا و یەک) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٤٥٠ و ٤٥٢.
مەڵبەندی ئەما
ئەما (海部郡, ئەما-گن) مەڵبەندێکە لە پارێزگای ئایچی، ژاپۆن
بەپێی سەرژمێری ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، ژمارەی دانیشتووانی بە ٧٤،٠٠٩ و ڕووبەرەکەی بە ٤٠،٠٩ کیلۆمەتر دووجا خەمڵێنراوە.
یەکخستنەکان
لەوەتەی ١ی نیسانی ٢٠٠٥ ئەم شارۆچکە و گووندانەی خوارەوە لەگەڵ شاری ئایسای یەکخراون
لەوەتەی ١ی نیسانی ٢٠٠٦
لەوەتەی ٢٢ی ئازاری ٢٠١٠
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مەڵبەندەکانی پارێزگای ئایچی
شیوە
شیوە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگەسەر، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شیوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کۆبنکە و لە باشوور لەگەڵ گوندی بڕەدێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سینەمۆکە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سڵێ.
٤٥٢ (ژمارە)
٤٥٢ (چوارسەد و پەنجا و دوو) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٤٥١ و ٤٥٣.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
کارێز، ئەنزەل
جوگرافیا
کارێز ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ماڵتا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
ماڵتا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
کەنعان ئیڤرین
سەرچاوەکان
biography Kenan Evren
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧ پۆل:مردووانی ٢٠١٥
ھاچیکای، ئایچی
بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٣ دانیشتووانەکەی بە ٤،٩٣٠، و ڕووبەرەکەی بە ١٢.١٩ کیلۆمەتر دووجا خەمڵێنراوە.
وە لە ١ی نیسانی ٢٠٠٥ ھاچیکای بەیەکەوە لەگەڵ شارۆچکەکانی سایا و ساوۆری،  وگووندی تاتسوتا (ھەموو ئەوانەی مەڵبەندی ئەما) ھەمووی یەکخران بۆ ئەوەی شاری ئایسای درووست بکەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئایسای، ئایچی
٤٥٣ (ژمارە)
٤٥٣ (چوارسەد و پەنجا و سێ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٤٥٢ و ٤٥٤.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ھاکتیڤیزم
ھاکتیڤیزم زاراوەیەکە بۆ وەسفکردنی بەکارھێنانی ھاککردن یان چالاکیی دیجیتاڵی بۆ ھۆکاری سیاسی یان کۆمەڵایەتی. ھاکتیڤیستەکان ئەو کەسانە یان گرووپانەن کە توانای تەکنیکی خۆیان بەکاردەھێنن بۆ دزەکردن و تێکدانی سیستەمی کۆمپیوتەر و ماڵپەڕ و پلاتفۆرمە ئۆنلاینەکانی تر بە مەبەستی بەرەوپێشبردنی ئەجێندایەکی سیاسی یان کۆمەڵایەتی.
ڕێمشاید
رێمشاید شارێکە لە ڕاینی باکوور-وێستفالیا لە ئەڵمانیا. لەدوای ووپارتال و سۆلینگن، سێیەم گەورەترین شارە لە بێرگیسشلاند. دەکەوێتە باکووری ناوچەکە. لەلای باشووری ناوچەی ڕور. لە ٢٠١٥ ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە بە ١٠٩،٠٠٠ و لە ٢٠١٩ بە ١١٣،٧٠٣ خەملێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی باکووری ڕاینی-وێستفالیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٢یەم پۆل:پارێزگای ڕاین
مەشعەل ئەحمەد جابر سەباح
مەشعەل ئەحمەد جابر سەباح (؛ لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٤٠) کوڕی حەوتەمی شێخ ئەحمەد جابر سەباحە، جێگری سەرۆکی سوپایی نیشتیمانی کووەیتە بە پلەی وەزیر، لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ وەک جێنشینی ئەمری کووەیت نەواف ئەحمەد جابر سەباح دیاری کرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠ پۆل:شازادە جێنشینەکان
چەمی شۆراوە
چەمی شۆراوە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شێخ تەویل، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
چەمی شۆراوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گۆڕی ئەسپ و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی گوڵی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دڕکەی سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی گوڵی خواروو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
خاوەنکار (جەژن)
خاوەنکار یا جەژنی خاوەنکار جەژنێکی ئایینی یارسانە کە لە چلەی پاییزدا دەگیرێت. یارسانەکان لەدوای سێ ڕۆژ ڕۆژوو گرتن چێشت و گۆشتی قوربانی ساز دەکەن و جەژن دەگرن. ئەم سێ ڕۆژە ڕۆژووە بە بۆنەی بیرخستنەوەی یادی برسیێتیی سوڵتان سەھاک و ھاوەڵەکانیەتی.
سەرچاوە
پۆل:یارسان پۆل:بۆنەکانی یارسان پۆل:جێژنە کوردییەکان
٤٥٤ (ژمارە)
٤٥٤ (چوارسەد و پەنجا و چوار) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٤٥٣ و ٤٥٥.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
دێفتۆنز
دێفتۆنز گرووپێکی ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٨٨ لە ساکرێمێنتۆی کالیفرۆنیا دامەزراوە. لە ٥ ساڵی سەرەتادا، گرووپەکە بە خێرایی گۆڕانکاری بەسەر ئەندامەکانی دەھات، بەڵام لە ١٩٩٣ جێگیر بوو.
پشتەدەرگا (ھەژمارکاریی)
پشتەدەرگا لە ئاسایشی کۆمپیوتەردا، ئەم ناوە ڕێگەیەکی شاراوەیە بۆ تێپەڕاندنی ڕێکارەکانی ڕەسەنایەتی ئاسایی یان کۆدکردن بۆ دەستڕاگەیشتن بە سیستەمێکی کۆمپیوتەر یان تۆڕی کۆمپیوتەری. دەتوانرێت دەرگای پشتەوە بە مەبەست لەلایەن گەشەپێدەرانی نەرمامێر بۆ مەبەستی یاسایی دروست بکرێت، وەک دابینکردنی دەستگەیشتن لە دوورەوە بۆ بەڕێوەبەرانی سیستەم یان ڕێگەدان بە بەکارهێنەرانی متمانەپێکراو بۆ گەڕاندنەوەی وشەی نهێنی لەدەستچوو. بەڵام دەتوانرێت پشتەدەرگا لەلایەن بەکارهێنەرە زیانبەخشەکانەوە دروست بکرێت کە بەدوای دەستگەیشتنێکی بێ مۆڵەت بۆ سیستەمەکان دەگەڕێن بۆ مەبەستی تاوانکاری یان سیخوڕی.
پشتەدەرگا  دەتوانێت چەندین شێوەی هەبێت، لە ئەکاونتی بەکارهێنەری شاراوە و خاڵەکانی چوونە ژوورەوەی پارێزراو بە وشەی نهێنی تا دەگاتە بەرنامەی زیانبەخشی ئەسپی تەروادە کە خۆی لەسەر سیستەمێک دادەمەزرێنێت و کەناڵێکی پەیوەندی لەگەڵ هێرشبەرێکی دەرەکی دەکاتەوە. هەندێک لە پشتەدەرگا  بە شێوەیەک دیزاین کراون کە بۆ ماوەیەکی زۆر نەدۆزراوەتەوە، ئەمەش ڕێگە بە هێرشبەران دەدات دەستڕاگەیشتن و کۆنترۆڵکردنی بەردەوام بەسەر سیستەمە مەترسیدارەکاندا بپارێزن.
زۆرجار لە ڕێگەی چالاکییەکانی سکانکردنی لاوازی یان تاقیکردنەوەی چوونە ژوورەوە دەدۆزرێتەوە. کاتێک دۆزرایەوە، دەتوانرێت لە ڕێگەی نوێکردنەوەی نەرمەکاڵاکان یان گۆڕینی ڕێکخستنی دەستیەوە پەچەیان بۆ بکرێت یان لاببرێن. بەڵام ڕەنگە هەندێک لە هەڕەشە پێشکەوتووەکان چەندین دەرگای پشتەوە بەکاربهێنن و تەکنیکە ئاڵۆزەکانی خۆدزینەوە بەکاربهێنن کە دەستنیشانکردن و لابردنی قورس دەکات.
بۆ ڕێگریکردن لە هێرشی دەرگای پشتەوە، ڕێکخراوەکان پێویستە کۆنترۆڵی ئاسایشی بەهێز وەک دیواری ئاگر، سیستەمی دیاریکردنی دەستدرێژی و میکانیزمی ڕەسەنایەتی بەکارهێنەر جێبەجێ بکەن. هەروەها وردبینی ئاسایی ئاسایش و هەڵسەنگاندنی لاوازی دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە دیاریکردنی ئەو لاوازییە ئەگەریانەی کە دەتوانرێت بەهۆی هێرشی دەرگای پشتەوە بقۆزرێتەوە. سەرەڕای ئەوەش، پێویستە بەکارهێنەران لەسەر شێوازە سەلامەتەکانی کۆمپیوتەر ڕابهێنرێن وەک دوورکەوتنەوە لە هاوپێچی ئیمەیڵی گوماناوی و هێشتنەوەی نەرمەکاڵاکان بە نوێترین پاچ و نوێکارییەکان.
سایا، ئایچی
سایا (佐屋町,سایا-چۆ) شارۆچکەیەک بوو لە مەڵبەندی ئەما، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن.
بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٣ ژمارەی دانیشتووانی بە ٢٩٬٨٧٥، و ڕووبەرەکەی بە ١٨٫٦٥ خەمڵینراوە.
لەوەتەی ١ی نیسانی ٢٠٠٥، سایا بەیەکەوە لەگەل شارۆچکەی ساوۆری و گوندەکانی ھاچیکای و تاتسوتا، (ھەموو ئەوانەی ناو مەڵبەندی ئەما)یەکخران بۆ ئەوەی شاری ئایسای دروست بێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئایسای، ئایچی
ڕیبووت (وێژە)
لە زنجیرەیەکدا (فیلم یان یاری ڤیدیۆ یان شتی تر)، ڕیبووت بە مانای وازهێنان لە هەموو ئەو شتانە دێت کە دروست کراوە وە دەست پێکردنەوە لە سفرەوە. وشەکە هاتووە لە هێمایەکی کۆمپیتەر کە هەڵگری هەمان ناوە و بە مانای دیسانەوە هەڵکردنی سیستەمی کۆمیتەر دێت.
زنجیرە فیلم
لەگەڵ ڕیبووت، دروستکەری فیلمەکان دەتوانن فیلمەکانیان نوێ بکەنەوە و ئەو زنجیرەی مەبەستیانە چالاک بکەنەوە لە پێناو ڕاکێشانی بینەری نوێ و بە دەستهێنانی داهات. هەر لەبەر ئەوە ڕیبۆت دەکرێت ببینرێ وەک هەوڵێک بۆ ڕزگار کردن زنجیرەیەک کە "کۆن" بووە. هەروەها دەکرێت پڕۆژەیەکی "پارێزراو" بێت بۆ ستۆدیۆکە، لەبەر ئەوەی زنجیرەیەکی خاوەن بنکەیەکی بینەری کەم مەترسی (لە ڕووی برنەوەی چاوەڕوان کراو) لە کارێکی ڕاستەقینە کە بنکەی بینەری نییە باشترە. وە لەهەمان کاتدا ڕێگە بە ستۆدیۆکە دەدرێت بە ئاشکرا کردنی جیهانی تر.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوەکانی فیلم و ڤیدیۆ پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە
کانیێ، ئایچی
کانیێ (蟹江町، کانیێ-چۆ) شارۆچکەیەکە دەکەوێتە مەڵبەندی ئەما، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن، بەپێی سەرژمێری ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە بە ٣٧٬٠٨٢، و ڕووبەرەکەی بە ١١٫٠٩ کیلۆمەتر چوارگۆشە خەمڵێنراوە.
ماڵتا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
ماڵتا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
چاندی دروستکەر
چاندی دروستکەر بزووتنەوەیەک کە جەخت لەسەر دروستکردنی شتە فیزیکییەکان دەکاتەوە و ھاندەری داھێنان و ئەزموونکردن و ھاوکارییە. کۆمەڵگەیەکە لە کەسانێک کە خولیای دیزاینکردن و دروستکردن و ھاوبەشکردنی دروستکراوەکانیان لەگەڵ کەسانی دیکەدا ھەیە. چاندی دروستکەر لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ سەریھەڵدا و بەھۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیای وەک چاپی سێ ڕەھەندی، ڕەقەکاڵای سەرچاوە کراوە و مایکرۆکۆنتڕۆڵەرەکانەوە پەرەیپێدرا. ئەم تەکنەلۆژیایانە ڕێگەی بە تاکەکان دەدا کە شتە ئاڵۆزەکان بە تێچووی کەمتر لە شێوازە تەقلیدییەکانی بەرھەمھێنان دروست بکەن.
٤٥٥ (ژمارە)
٤٥٥ (چوارسەد و پەنجا و پێنج) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٤٥٤ و ٤٥٦.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
قادرئاوا
قادراوا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگەسەر، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قادرئاوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شەھیدان و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی سەنگەسەر و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زورکانی خواروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بۆسکێن.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
٤٥٦ (ژمارە)
٤٥٦ (چوارسەد و پەنجا و شەش) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٤٥٥ و ٤٥٧.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئێلی گۆلدینگ
سەرەتای ژیان
لە تەمەنی ٩ ساڵیدا ئامێری کلارینێتی دەژەنی و لە ١٤ ساڵی فێری گیتار بوو و لە ١٥ ساڵی دەستی کرد بە گۆرانینووسین.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی بریتانی پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئینگلیز پۆل:جووە ئینگلیزەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت
ژێنگ ژو
ژێنگ ژو (鄭注) فەرمانبەرێکی حکومەتی تانگ بوو، دواتر بوو بە ڕاوێژکارێکی متمانە پێکراوی ئیمپراتۆر وێنزۆنگ، بەھۆی ئەو چارەسەرانەی بۆ ئیمپراتۆری دابین دەکرد لەکاتی نەخۆشییەکانی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٨ەم پۆل:مردووانی ٨٣٥ پۆل:پارێزگارەکانی باوۆجی پۆل:پزیشکە چینییەکانی سەدەی نۆیەم
ڕەوەندا نشیو
ڕەوەندا نشیو گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری برادۆست، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران. ئەم گوندە ناوەندی گوندەواری برادۆستە.
جوگرافیا
ڕەوەندا نشیو ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ڕۆیتلینگن
رۆیتلینگن شارێکە لە بادن-ڤویرتمبێرگ لە ئەڵمانیا. لەوەتەی ٢٠١٨وە ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە بە ١١٥،٨١٨ خەملێنراوە. وە زانکۆییەکی زانستی لێیە کە لە ١٨٥٥ دامەزراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی بادن-ڤویرتمبێرگ پۆل:شارەکانی بادن-ڤویرتمبێرگ پۆل:ئەو ویلایەت و ناوچانەی لە ١٢٤٠ دامەزراون پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی ١٨٠٣ پۆل:ویلایەت و ناوچەکانی پێشووی بادن-ڤویرتمبێرگ
جۆرج فلۆید
جۆرج فلۆید (لەدایکبووی ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٣ – مردووی ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٠) پیاوێکی ئەمریکی–ئەفریقی بوو لەکاتی دەستگیرکردنیدا کوژرا لەلایەن ئەفسەرێکی پۆلیسی سپی پێست بەناوی دێریک شۆڤین دوای ئەوەی کە جۆرج دەستگیردەکات دەیخاتە سەر زەوی و ئەژنۆی لەسەر ملی دادەنێت بۆ ماوەیەکی زۆر، مردنەکەی کاردانەوەیەکی جیھانی بەدوای خۆیدا ھێنا و لە ئەمریکا خۆپیشاندانی بەرفراوان بەھۆی ئەم ڕووداوەوە ئەنجامدرا. لە دژی خراپ مامەڵەکردنی پۆلیس لەگەل خەلکی بەتایبەت لە دژی ڕەشپێستەکان ناڕەزایەتی خۆیان پیشاندا. دوای ماوەیەکی کەم ئەو پۆلیسانەی بەشدار بوون لە دەستگیرکردنی جۆرج فلۆید لەلایەن دادگاوە بریاری دورخستنەوە لە پیشەکەیان و و گرتنیان بۆ دەرچوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی ڕاپی ئەفریقی-ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣ پۆل:مردووانی ٢٠٢٠ پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی
شوراوەی مەڵگ
شوراوەی مەڵگ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نەبووەت، ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان، شارستانی ئەیوان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئەیوان ئەیوان ئەیوان پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
لووسی ماد مۆنتگۆمێری
لووسی ماد مۆنتگۆمێری (٣٠ی تشرینی دووەمی ١٨٧٤ – ٢٤ی نیسانی ١٩٤٢) نووسەرێکی ناسراوی کەنەدایی بوو کە شیعر و کورتەچیڕۆکی بۆ مناڵان و ھەرزەکاران دەنووسی. مۆنتگۆمری بە زنجیرەیەک ڕۆمان ناسراوە کە بە بڵاوکردنەوەی ئانێ شێرلی لە گرین گەیبڵز دەستی پێکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٤ پۆل:ژنە نووسەرەکانی یادەوەری پۆل:نووسەرانی ژنی کەنەدی پۆل:ژنانی کەنەدی پۆل:مردووانی ١٩٤٢ پۆل:کەنەدییە ڕۆمانووسەکانی سەدەی ٢٠م پۆل:نووسەرە ژنە کەنەدییەکانی سەدەی ٢٠م پۆل:ژنە ڕۆمانووسە کەنەدییەکان
٤٥٧ (ژمارە)
٤٥٧ (چوارسەد و پەنجا و حەفت) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٤٥٦ و ٤٥٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
مێنگ تیان
مێنگ تیان (مردن ٢١٠ی پێش زاین) داھێنەر و ژەنەڕاڵێکی ئیمپراتۆریەتی چین بوو، خۆی بەوە جیادەکردەوە کەمپینی دژی خەڵکانی سیۆنگنو، وە بەشداربوو لە بنیاندنانەوەی دیواری چین، ھەروەھا براگەورەی مێنگ یی بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢١٠ی پ.ز پۆل:داھێنەرە چینییەکان پۆل:ژەنەڕالەکانی ئیمپراتۆریەتیی چین
مێژووی مۆسیقا
مۆسیقا لە ھەموو چاندێکدا لە کاتە جیاجیاکانی مێژوو بە شێوەی جیاجیا ھەبووە. وا خەمڵێندراوە کە ئەگەر ھەیە مۆسیقا مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٥٥,٠٠٠ ساڵ لەمەوپێش و یەکەمین پارچە مۆسیقاش لە ئەفریقا دەرکراوە، دواتر بەرەبەرە پەرەی سەندووە و بووەتە یەکێک لە ئامرازەکانی کات بەسەربردنی مرۆڤەکان. مۆسیقای چاندێک لە لایەن باوەڕ و کاریگەرییەکانی بیر و باوەڕی ئەو چاندە کاری تێکراوە، تەنانەت باری ئابووری و شوێنی جوگرافی و پێشکەوتوویی ئەو ناوچەیەش کاریگەری لەسەر چەشنی مۆسیقا ھەیە.
مۆسیقای پێش مێژوو
مۆسیقای پێش مێژوو ئەو مۆسیقایانە بوون کە پێش نووسینەوەی مێژوو ھاتوونەتە ئاراوە. ھەر دوای ئەم مۆسیقای کۆن دێت کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ١,٥٠٠ی پێش مەسیح.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی مۆسیقا پۆل:سەردەمەکانی مۆسیقا پۆل:مۆسیقای ئێرانی
ماڵتا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
جێبەجێکردنی کۆدی ئارەزوومەندانە
وێنۆک
جێبەجێکردنی کۆدی ئارەزوومەندانە پرۆسەیەکە کە ھێرشبەرێک لاوازییەک لە نەرمەکاڵادا دەقۆزێتەوە بۆ جێبەجێکردنی کۆدی خۆی لەسەر سیستەمی قوربانییەک. ئەم جۆرە ھێرشە دەتوانێت ببێتە ھۆی لێکەوتەی توند، وەک دزینی زانیاری، تێکچوونی سیستەم، یان دەستبەسەرداگرتنی تەواوەتی ئامێری قوربانییەکە.
کۆلتەپە
کۆلتەپە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری ئەنزەلا نشیو، ناوچەی ئەنزەل، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
کۆلتەپە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
٤٥٨ (ژمارە)
٤٥٨ (چوارسەد و پەنجا و هەشت) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٤٥٧ و ٤٥٩.
کۆلتەپە
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
٤٥٨ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بەھەشتی زەھرا
مێژوو
لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا بڕیار بوو ھەموو گۆڕستانەکانی تاران بە چەند گۆڕستانێکی گەورەی نوێ لە دەرەوەی بازنەی ئەوکاتەی پایتەخت بگۆڕدرێن. بەھەشت زەھرا لە کۆتایییەکانی شەستەکاندا لە دیوی باشووری تاران بەرەو ئاراستەی شاری قوم دروست کراوە و لە ٢٩ی خەرمانانی ١٩٧٠ لەلایەن سەرۆکی شارەوانی تاران، غولامڕەزا نیکپەی کراوەتەوە. ناوی ئەحمەد خونساری بووە. یەکەم کەس کە لە بەھەشت زەھرا بە خاک سپێردرا، محەممەد تاغی خیال لە ٢٥ی تەممووزی ١٩٧٠ بە خاک سپێردرا. زۆرێک لە سەربازە مردووەکانی شەڕی ئێران و عێراق لە بەشی شەھیدانی گۆڕستاندا بە خاک سپێردران.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆڕستانە نەتەوەیییەکان پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٧٠ لە ئێران
سیانەی سوارچاکی ڕەش
سیانەی سوارچاکی ڕەش (بە ئینگلیزی: The Dark Knight Trilogy) بریتییە لە سیانەیەکی فیلمی سوپەر پاڵەوان دروست کراوە لەسەر کەسایەتی چیرۆکە نەخشێندراوەکان باتمان. سیانەکە پێکهاتووە لە دەستپێکی باتمان (۲۰۰٥) و سوارچاکی ڕەش (۲۰۰٨) و هەڵسانەوەی سوارچاکی ڕەش (۲۰۱۲).
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی باتمان
وێب شێڵ
وێب شێڵ جۆرێکە لە سکرێپت یان بەرنامەی زیانبەخش کە لەلایەن ھێرشبەرانەوە بەکاردەھێنرێت بۆ دەستگەیشتن بە سێرڤەری وێبێک یان ماڵپەڕەکان بەبێ مۆڵەت. زاراوەی "web shell" بەکاردێت چونکە زۆرجار سکرێپت یان بەرنامەکە لە ڕێگەی ڕووکارێکی وێبەوە بۆ سێرڤەر باردەکرێت، وەک فۆڕمی بارکردنی فایل.
چیاچەرمک
چیاچەرمک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شێخ تەویل، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
چیاچەرمک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دەرەواری خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی ھۆمەرەخەجانی والی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گۆڕی ئەسپ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تورەجاڕ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
لویس فابیانۆ
لویس فابیانۆ کلیمێنتی لەدایکبووی(٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٠)، ناسراو بە لویس فابیانۆ، یاریزانی پیشەگەری پێشووی بەڕازیلییە و وەک ھێرشبەر یاری کردووە بۆ ھەڵبژاردەی بەرازیل. لە جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩ بە تۆمارکردنی پێنج گۆڵ بووە گۆڵکاری پاڵەوانێتییەکە.
پیشەی نێودەوڵەتی
لویس فابیانۆ یەکەم یاری خۆی لەگەڵ بەڕازیل لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٣ لە یارییەکی دۆستانەدا بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نێجیریا ئەنجامدا، لەو یارییەدا گۆڵێکی تۆمارکرد. ھەروەھا لە پێکھاتەی ھەڵبژاردەی بەرازیل بۆ جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٣، بەڵام ھیچ یارییەکی ئەنجام نەدا.لە ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ بەڕازیل نازناوی جامی ئەمریکای بەدەستھێنا و لە ھەر پێنج یارییەکەدا شانبەشانی ئادریانۆ لە ھێلی ھێرشبەر یاریی کرد؛ بەڵام بەھۆی خراپی ئاستەکەی لە ئەورووپا لەگەڵ پۆرتۆ و سێڤیلیا، زیاتر لە سێ ساڵ ھیچ یارییەکی دیکەی نێودەوڵەتی بانگھێشت نەکرا. دواجار لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ بانگھێشتی ھەڵبژاردەی نیشتمانی کرایەوە بۆ یارییەکانی پاڵاوتنەکانی جامی جیھانی ٢٠١٠. لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ یەکەم ھاتریکی خۆی لە یارییەکی دۆستانەدا بەرامبەر پورتوگال لە برازیلیا تۆمارکرد. یارییەکە بە بردنەوەی بەڕازیل بە ئەنجامی ٦–٢ کۆتایی ھات. لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٩، لویس فابیانۆ دوو گۆڵی تۆمارکرد لە یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩ بەرامبەر ئەمریکا. وەک گۆڵکاری پاڵەوانێتییەکە بە تۆمارکردنی پێنج گۆڵ پێڵاوی زێڕینی بەدەستھێنا. لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠ سێ گۆڵی بۆ ھەڵبژاردەکەی تۆمارکرد.
وێستگەی ماچیکاتا
وێستگەی ماچیکاتا (町方駅، ماچیکاتا-ئێکی) وێستگەییەکی شەمەندەفەرە لە شاری ئایسای، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن. لەلایەن مێیتێتسو بەرێوە دەچێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئایسای، ئایچی پۆل:وێستگەکانی ڕێگای ئاسنین لە پارێزگای ئایچی
قەڵاتوکان
قەڵاتوکان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگەسەر، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قەڵاتوکان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بادیناوی پیران لە شارستانی پیرانشار لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی باریکان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ڕەزگەی سەروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئەبوبەکرە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی
alt=|وێنۆک|260x260پیکسڵ|وێستگەی بۆشایی نێودەوڵەتی وێستگەی ئاسمانی نێودەوڵەتی (بە ئینگلیزی: International Space Station) (کورتکراوە: ISS) بریتییە لە وێستگەیەکی ئاسمانی یان مانگێکی دەستکردی جێگیر لە خولگەی نزمی زەویدا. ئەم وێستگەیە وێستگەیەکی نێودەوڵەتییە کە بە زۆری ھەردوو وڵاتی ئەمریکا و ڕووسیا سەرپەرشتی ئەکەن. یەکەم بەشی ئەم وێستگەیە لە ساڵی ١٩٩٨ خرایە کار بۆ ناو خولگەی زەوی. ئێستا ئەم وێستگەیە گەورەترین تەنی دەستکردە لە خولگەی زەویدا و ھەندێک جار دەتوانرێت بە چاوی ئاسایی لەسەر زەوییەوە ببینرێت. پارچەکانی ئەم وێستگەیە لەلایەن ھەردوو ڕۆکێتی ڕووسی (پرۆتۆن و سۆیوز) و (Space Shuttle)ی ئەمریکییەوە نێردراون بۆ بۆشایی ئاسمان.
زانیاری دەربارەی وێستگەکە
ئەو وێستگەیە لە بەرزی نێزیکەی ٤٠٠ کیلۆمەتر لەسەرووی رووی زەویەوە خوول بە دەوری ھەسارەکە دەکا بە خێرایی ٢٨ ھەزار کیلۆمەتر لە یەک کاتژێردا، ئەو وێستگەیە بنیادرا لۆ ئەوەی چەندین لێکۆلینەوە دەربارەی پەیوەندی ھێزی کێشکردنی زەوی لەگەر مرۆڤ ھەروەھا زانینی ئەو مەترسیانەی لە بۆشایی روو بەرووی کەشتیوانان و مرۆڤ دەبتەوە لە داھاتوو..
وڵاتانی بەژدار
ئەو وێستگەیە دامەزرا بە ھەماھەنگی نێوان وڵاتانی نێزیک لە ١٦ دەوڵەت بەژداریان تێیداکرد، ھەندەک لەوان
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مانگە دەستکردەکان پۆل:گەردوون پۆل:پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا-کەنەدا
ژن تیڤی
ژن تیڤی کەناڵێکی ئاسمانیی کوردییە کە لە ڕۆژاوای کوردستانەوە بڵاو دەبێتەوە. ژن تیڤی یەکەمین کەناڵی ئاسمانی لە جیھانە کە ھەموو بەرھەمەکانی بۆ ژنان و سەبارەت بە ژنانە و تەواوی کارمەندانیشی ژنن. بەرھەمەکانی ژن تیڤی بە زمانەکانی کوردی و عەرەبی بڵاو دەبێتەوە. ژن تیڤی لە ٨ی ئازاری ٢٠١٨ ھاوکات لەگەڵ ڕۆژی جیھانیی ژنان لە ڕۆژاوادا کاری خۆی بەشێوەی ئەزموونی دەستی پێکرد و لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨یش فەرمی بوو.
دوورگەکانی مارشاڵ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
دوورگەکانی مارشاڵ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
ژن تیڤی
سەرچاوەکان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
دوورگەکانی مارشاڵ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
کارۆش تەھا
کارۆش تەھا (بە ئەڵمانی: Karosh Taha) نووسەرێکی کوردی دانیشتووی ئەڵمانیایە کە بە ھۆی کتێبی وەسفی کۆچی قرژاڵێک ناسراوەتەوە. کارۆش تەھا کتێبەکەی بە زمانی ئەڵمانی نووسیوەتەوە.
ژیان
کارۆش تەھا لە زاخۆ لە باشووری کوردستان لە دایک بوو و لە تەمەنی ٩ ساڵی لەگەڵ بنەماڵەکەی کۆچ کرد بۆ ئەورووپا و لە وڵاتی ئەڵمانیا نیشتەجێ بووە.
خەڵاتەکان
ڕۆمانی وەسفی کۆچی قڕژاڵێک کە گرێنگترین بەرھەمی کارۆش تەھایە، تا بە ئیستاکە دوو خەڵاتی وێژەییی بۆ ھێناوەتەوە:
سەرچاوە
پۆل:نووسەرانی عێراقی پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:نووسەرانی ئەڵمانی پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی زاخۆ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:ڕۆماننووسانی عێراقی پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی عێراقی پۆل:ژنانی کورد
دارەونکە
دارەونکە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شێخ تەویل، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
قوتبەدین عائیبەک
قوتبەدین عائیبەک (١١٥٠ – ١٤ی تشرینی دووەمی ١٢١٠) ژەنەراڵێکی توورکی پاشای غوری محەممەد غۆری بوو. بەرپرسی خاکەکانی غورید بوو لە باکووری ھیندستان، و دوای تیرۆرکردنی محەممەد غوری لە ساڵی ١٢٠٦، سوڵتانی دەلھی (١٢٠٦–١٥٢٦) دامەزراند، و دەستی بە |خانەنشینی مەملوک کرد؛ کە تا ساڵی ١٢٩٠ فەرمانڕەوایی سوڵتانییەتی دەکرد. خەڵکی تورکستان، عائیبەک لە منداڵیدا بە کۆیلایەتی فرۆشرا. لەلایەن قازییەکەوە لە نەیشابوور لە فارس کڕدرا، لەوێ فێری تیروکەوان و ئەسپسواری بووە لەنێو کارامەیییەکانی دیکەدا. دواتر لە غەزنی بە محەممەد غوری فرۆشرایەوە، لەوێ بەرزبووەوە بۆ پۆستی ئەفسەری ئەستێرەخانە پاشایەتییەکان. لە سەردەمی شەڕەکانی شانشینی خورازمیان-غورید، لەلایەن سکاوتەکانی سوڵتان شا، دوای سەرکەوتنی غورید، ئازاد کرا و لەلایەن محەممەد غورییەوە پەسەندکرا. دوای سەرکەوتنی غوریدەکان لە شەڕی دووەمی تاراین لە ساڵی ١١٩٢، محەممەد غوری ئایباکی کردە بەرپرسی خاکەکانی ھیندستان. ئایباک دەسەڵاتی غوریدەکانی لە باکووری ھیندستان فراوانتر کرد بە داگیرکردن و ھەڵکوتانە سەر چەند شوێنێک لە چاھامانا، گاھاداڤالا، چاولوکیا، چاندێلا و شانشینی دیکە. کاتێک محمد غوری لە ساڵی ١٢٠٦ کۆچی دوایی کرد، ئایباک لەگەڵ کۆیلەیەکی دیکەی پێشوو تاج الدین یڵدز شەڕی کرد بۆ کۆنترۆڵکردنی خاکەکانی غورید لە باکووری ڕۆژاوای ھیندستان. لەم ھەڵمەتەدا تا غەزنی پێشڕەوی کرد، ھەرچەندە دواتر پاشەکشەی کرد و پایتەختەکەی لە لاھۆر دانا. بە ناو دان بە سەروەری جێنشینی محەممەد غوری غیاسەدین مەحموود دانا، کە بە فەرمی وەک فەرمانڕەوای ھیندستان ناساند. جێنشینی ئایباک ئارام شا، و پاشان زاواکەی ئیلتوتمیش، کە خاکە شل و شلەکانی غوریدەکانی ھیندستانی گۆڕی بۆ سوڵتانییەتی بەھێزی دەھلی. ئایباک بەو کەسە ناسراوە کە قوتب منار لە دەھلی ڕاسپاردووە، و ئەدھای دین کا جۆنپرا لە ئەجمێر.
سەرەتای تەمەن
عائیبەک لە ساڵی ج. 1150. ناوەکەی بە شێوەیەکی جۆراوجۆر وەرگێڕدراوە بۆ «قوتب الدین ئەیبەگ» ، «قوتبەدین عایبەک» ، و «کوتب الدین ئەیبەک». خەڵکی تورکستان بووە، و سەر بە خێڵی تورکی پێی دەوترێت ئایباک. وشەی «ئایبەک»، کە بە «ئایبەک»یان «ئەیبەگ»یش وەرگێڕدراوە، لە وشەکانی تورکی بۆ «مانگ» (ئای) و «ئاغا» (بەیگ). لە منداڵیدا لە خێزانەکەی جیاکراوەتەوە و بردراوە بۆ بازاڕی کۆیلەی نیشاپور. لەوێ قازی فەخرەدین عەبدولعەزیز کوفی، نەوەی ئیلاھیاتی ناسراوی موسڵمان ئەبو حەنیفە، کڕی. ئایبەک لە ماڵی قازیدا بە سۆزەوە مامەڵەی لەگەڵ دەکرا و لەگەڵ کوڕەکانی قازیدا پەروەردە بوو. فێری تیر و کەوان و ئەسپ سواری بووە، جگە لە قورئان خوێندن. قازی یان یەکێک لە کوڕەکانی ئایبەکی بە بازرگانێک فرۆشت، ئەویش لە بەرامبەردا، کوڕەکەی بە سوڵتانی غورید محمد غۆری لە غەزنی فرۆشت. دوای ئەوەی لە ماڵی کۆیلەی سوڵتان وەرگیرا، زیرەکی و سروشتی میھرەبانی ئایبەک سەرنجی سوڵتانی بۆ خۆی ڕاکێشا. جارێکیان کە سوڵتان دیاریی بە کۆیلەکانی بەخشی، ئایبەک پشکی خۆی بەسەر خزمەتکارەکاندا دابەش دەکرد. سوڵتان سەرسام بوو بەم کارە، پلەی بەرزی دایەوە بۆ پلەیەکی بەرزتر. عائیبەک دواتر بەرزبووەوە بۆ پۆستی گرنگی ئەمیری ئاخور، ئەفسەری ئەستێرەخانەکانی پاشایەتی. لە سەردەمی ململانێکانی غورید لەگەڵ خوارازمیان فەرمانڕەوا سوڵتان شا، ئایباک بەرپرسیار بووە لە پاراستنی گشتی ئەسپەکان، وەک ھەروەھا عەلوە و ئامێرەکانیان. ڕۆژێک لە کاتی خۆراکدا بۆ عەلوەی ئەسپ، لەلایەن سکاوتەکانی سوڵتان شاوە گیرا و لە قەفەسێکی ئاسنیدا ڕاگیرا. دوای ئەوەی غورییەکان سوڵتان شایان شکست پێھێنا، محمد غوری الدین لە قەفەسەکەدا بینی و بارودۆخی نائومێدەکەی بە قووڵی کاریگەری لەسەر بوو. دوای ئەوەی ئازاد کرا، سوڵتان زۆر ڕەزامەندی لەسەر بوو. ھیچ زانیارییەک لەبارەی ئەرکەکانی دواتری ئایباک لەبەردەستدا نییە تاوەکو یەکەم شەڕی تاراین لە ھیندستان، لە ساڵانی ١١٩١–١١٩٢. کاری عائیبەک لە ھیندستان دەتوانرێت بەسەر سێ قۆناغدا دابەش بکرێت:
پێشڕەوی و فەتحی سەربازی
قوتوب الدین عائیبەک دواجار لەلایەن فەرمانڕەوای غور لە ناوەڕاستی ئەفغانستان، سوڵتان محمد غوری کڕدرا. قوتوب الدین عائیبەک وردە وردە بەرزبووەوە بۆ پلەی فەرماندە و بوو بە کۆیلەیەکی متمانەپێکراوی سوڵتان غوری. فەتحەکانی باکووری ھیندستان بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن قوتوب الدین ئایباکەوە جێبەجێ کرا، ئەمەش یارمەتی غۆری دا بۆ چەسپاندنی پێگەی خۆی لەوێ. وردە وردە لەگەڵ ئەوەی سوڵتان غۆری لە دوای ساڵی ١١٩٢ سەرنجی لەسەر ئاسیای ناوەڕاست بوو، بەرپرسیارێتی سەربەخۆی فەتحەکانی ھیندستانی پێدرا. لە ھیندستان قوتوبدین ئایباک بە وێرانکاری و تاڵانی بەرفراوانی چەند پەرستگایەکی ھیندۆسی بەناوبانگە، کە سامانەکانیان تاڵان کردووە. نەقیبەکەی، بەکتیار خیلجی، بە شوێن پێی وەستاکەیدا، زانکۆی بەناوبانگی نالاندای وێران کرد و ھەموو دەروێش و زانایانی لەوێ کوشت، ھەروەھا کتێبخانە زەبەلاحەکەی سووتاند. دەوترێت ئاگرەکان بۆ ماوەی ٣ مانگ بەردەوام بوون، ئەو ماددە گەورەیەی کە دەسوتێنرا بەو شێوەیە بوو.
سوڵتان
ھەرچەندە قوتبەدین ئایبەک دەستی بە دروستکردنی ھێزەکانی ئیسلام و مزگەوت کرد کە لە سەرەتاییترین موسڵمان مۆنۆمێنت بوو لە دەھلی، بەڵام نەیتوانی تەواویان بکات. ئەم تەلارسازیانە دواتر لەلایەن شەمسەدین ئیلتومیشەکانی جێنشینی ئەوەوە تەواو بوون. دەستی کرد بە دروستکردنی "کوتەکێکی دوو ڕۆژ و نیو" (بە واتای "شێدی ٢ ڕۆژ و نیو")، مزگەوتێک لە شاری ئەجمێر لە ڕاجستان لە ھیندستان. لەلایەن قوتبەدین عایبەکەوە، لەسەر فەرمانی محەممەد غوری، لە ساڵی ١١٩٢ی زایینیدا ڕاسپێردرا. لە ساڵی ١١٩٩ی زایینی تەواو بووە، و لەلایەن ئیلتوتمیشی دەھلی لە ساڵی ١٢١٣ی زایینی زیاتر جوانتر کراوە. چەندین تەلارسازی دیکەی دروست کردووە.
مردن و جێنشینی
لە ١٢١٠ قوتب الدین عائیبەک بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو کۆچی دوایی کرد، لەکاتێکدا یاری پۆلۆ دەکرد.
لە لاھور لە نزیک بازاڕی ئەنارکالی بە خاک سپێردرا. لە شوێنی ئەو شەمسەدین ئیلتوتمیش کۆیلەیەکی دیکەی گرتەوە کە بەرزبووەوە بۆ ئاستی سوڵتان، بەم شێوەیە شانشینی کۆیلە/مەملوک درێژ بووەوە. ئەو حەزی لە فراوانکردنی خاکەکەی نەبوو لەبری ئەوە ویستبووی کێشەکانی لە ئیمپراتۆرییەتی ئێستایدا یەکلایی بکاتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٢١٠ پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٢یەم پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر
ساوۆری، ئایچی
ساوۆری شارۆچکەیەکە دەکەوێتە مەڵبەندی ئەما، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن.
بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٤ ژمارەی دانیشتووانی بە ٢٣٬٣٤٥، و ڕووبەرەکەی بە ١١٫١٢ دووجا خەمڵێنراوە.
لەوەتەی ١ی نیسانی ٢٠٠٥ ساوۆری و شارۆچکەی سایا، گوندی ھاچیکای و تێتسو (لەگەڵ ھەموو ئەوانەی مەڵبەندی ئەما)یەکخراون بۆ دروستبوونی شاری ئایسای.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئایسای، ئایچی
ئۆفیسی داواکاری ڕەھای کۆماری کۆریا
ئۆفیسی داواکاری ڕەھای کۆماری کۆریا (SPO) ڕێکخراوێکی داواکاری گشتی حکومەتی کۆریای باشوورە کە لەلایەن وەزارەتی دادوە بەڕێوەدەچێت، وەک داواکاری گشتی نیشتمانی ئۆفیسەکە کار لەگەڵ دادگای باڵای کۆریای باشوور و خواروو و شوێنە پەیوەندیدارەکانی تر دەکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئاژانسە حکوومییەکانی کۆریای باشوور
ئێدمۆندی یەکەم
ئێدمۆندی یەکەم (؛ لەدایکبوون ٩٢٠/٩٢١ - مردن ٢٦ی ئایاری ٩٤٦) پاشای ئینگلیزەکان بوو لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٩٣٩ ھەتا مردنی. ئەو کوڕە گەورەی ئێدواردی پیر لە ژنی سێیەمی بە ناوی ئێدیگیفۆ بوو؛ و ھەروەھا نەوەی ئەلفرێدی مەزن بوو. کاتێک ئێدوارد لە ساڵی ٩٢٤ مرد، ئیدمۆند بۆ بە جێنشینی ئەتێلستان کە کوڕە گەورەی ئێدوارد بوو، و زڕبراشی بوو کە، لە ساڵی ٩٣٩ بە بێ منداڵ مرد؛ و ئیدیمۆند بوو بە پاشا. لەلایەن ژنی یەکەمی ئیلفگیفۆ دوو کوڕی ھەبوو بە ناوی ئیدویگ و ئێدگار، و لەلایەن ژنی دووەمی ئیتێلفلەید منداڵی نەبوو. ئێدوارد کاتێک کوڕەکانی منداڵێکی بچووک بوون لەلایەن چەتەیەک لە پاکلێچرچ لە گلۆستەرشایەر کوژرا، ئێدرید برا بچووکەکەی بوو بە پاشا کە لە ساڵی ٩٥٥ مرد؛ و کوڕەکانی ئێدمۆند دوا بە دوای ئەو بوون بە جێنشین.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٢٠ پۆل:مردووانی ٩٤٦ پۆل:فەرمانڕەوا ئینگلیزەکانی سەدەی ١٠یەم
ڕووباری براھماپوترا
وێنۆک|خۆراوابوون لە نزیک غاتی سووکلیسوار لە [[گوھاتی گیراوە. گردەکانی ھەردوو لای پردی سارایگات لە بەرامبەر ڕووباری براھماپوترا.]] براھماپوترا لە تبتدا پێی دەوترێت تسانگپۆ، یەکێکە لە ڕووبارە سەرەکییەکانی ئاسیا، سەرچاوەی لە ھیمالایای تبتەوەیە، بە تبت، ھیندستان و بەنگلادیشدا دەڕژێت. درێژییەکەی 2900 km، لافاوی گەورە کاتێک ڕوودەدات کە سەھۆڵەکە لە بەھار دەتوێتەوە. سەرچاوەی براھماپوترا سەھۆڵبەندی چیمایۆنگدونگە، کە لێوارەکانی ھیمالایا دەگرێتەوە. لەگەڵ ڕووباری گەنگ یەکدەگرێتەوە و دەچێتە ناو کەنداوەکانی بەنگال و ھەروەھا گەنجی دێلتا پێکدەھێنێت، کە گەورەترین دێڵتای ھیندستانە.
سەرچاوەکان
پۆل:کەنداوی بەنگال پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا پۆل:ڕووبارەکانی بەنگلادێش پۆل:ڕووبارەکانی کۆماری گەلی چین پۆل:ڕووبارەکانی ھبندستان پۆل:ڕووبارەکانی تبت
کوڵەجوو
کوڵەجوو گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نەبووەت، ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان، شارستانی ئەیوان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئەیوان ئەیوان ئەیوان پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
ڕوانگەی لاسیلا
وێنۆک|کۆمەڵە تەلیسکۆبێکی ڕوانگەی لاسیلا، [[بیابانی ئاتاکاما، چیلی]]
روانگەی لاسیلا (بە ئینگلیزی: La Silla Observatory) ڕوانگەیەکی گەردوونیە لە وڵاتی چیلی بە نزیکەیی ١٨ تەلیسکۆبی لێیە کار دەکەن، ئەو ڕوانگەیە لەلایەن ڕوانگەی باشووری ئەورووپا بەرێوەدەبردرێ،
ناو
ڕوانگەی لاسیلا بە ناوی ئەو چیایە کراوە کە روانگەکەی لەسەر دەکرێ ناوی چیاکە (لاسیلا) یە، نزیکەی ٢٤٠٠ مەتر بەرزە و دەکەوێتە باشووری بیابانی ئاتاکاما لە وڵاتی چیلی 100px|بێچوارچێوە|ناوەڕاست|شوێنی وانگەی لاسیلا لەسەر نەخشەی جیھانی
تەلیسکۆبەکان
ئەو ڕوانگەیە چەندین تەلیسکۆبی گەورە و پێشکەوتوو و بەھێزی تێدایە ئەوانیش: وێنۆک|وێنەکی پانۆرامای ٣٦٠ دەرەجەی روانگەی لاسیلا لە کاتی خۆراوا بوون لە رێکەوتی ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ |1000px|center
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون
پەرەسەندنی گورگ
پەرەسەندنی گورگ لە سەردەمێک بووە کە مێژووەکەی دەگەرێتەوە بۆ ٣٠٠ ھەزار ساڵ لەمەوبەر و گورگی خۆڵەمێشی (Canis Lupus) یەکێکە لەو جۆرە ئاژەڵانەی بەشێوەیەکی یەکجار زۆر دەتوانێت خۆی بوگنجێنێت و توانای ھەیە لە چەند ژنگەیەک دا بژی و بەشێوەیەکی بەرچاو و فراوان لە نیمچە گۆی باکووری زەوی دا بڵاوبوونەتەوە. لێکۆڵینەوەکان دەربارەی گورگە خۆڵەمێشییە نوێیەکان چەند کۆمەڵە لاوەکییەکەی دەگمەنیان دیاریکردووە کە لە مەودایەکت نزیک لە یەکدی دەژین. ئەم جیاوازییە لە کۆمەڵە لاوەکییەکان دا بە زۆری پەیوەستە بە جیاوازییەکانی (نیشنگە، پلەی گەرمی، سەوزایی و پسپۆڕی لە نێچیردا).
تۆمارە بەردین و شوێنەوارەکان مێژووی بوونی بەردەوامی گورگی خۆڵمێشی دەخەملێنن بۆ نزیکەی ٣٠٠ ھەزار ساڵی ڕابردوو. ئەم بوونە بەردەوامە پێچەوانەی ھەڵسەنگاندنە جینۆمەکانە کە پێشنیار دەکەن ھەموو جۆرە نوێیەکانی گورگ و سەگەکان لە یەک بنەچەی ھاوبەشی گورگەوە سەرچاوەیان گرتبێت کە لە ٢٠ ھەزار ساڵی ڕابردوودا لە ژیان دا بوون. ھەروەھا ئەم ھەڵسەنگاندنانە پیشاندەری دیاردەیەکەی کەمبوونەوەی لە ناکاوی ژمارەی گورگەکانن لە کۆمەڵەکان دا و دواتر بنەچەکەیان دووچاری بەرکەوتنی تیشکدانەوەیەکی ھەڕەمەکی خێرابوون و ھەرچەندە سەرچاوەی جیۆگرافی ئەم تیشکدانەوەیە نەزانراوە تا ئێستا بەڵام ئەم دۆزینەوانە ئاماژە پێکەری ئەوەن کە کۆمەڵە ڕەسەنەکانی گورگەکان لەناوچوون و جێیان گیراوەتەوە لەلایەن جۆرێکی نوێی گورگەوە.
بەدەر لە ماڵی کردنی گورگەکان، مرۆڤ بووەتە ھۆی ئازاردانی گورگەکان بەھۆی سنوردارکردنی نیشینگەکانیان و ئەمە بووەتە ھۆی کەم بوونەوەیەکی بەرچاو لە ژمارە و قەبارەی کۆمەڵەکانیان لە دوو سەدەی ڕابردوودا. بەھۆی تەسک بوونەوەی ناوچەکانی نیشنگەی گورگەکان و تێکەڵ بوونیان لەگەڵ نیشنگەی جۆرە نزیکەکانی وەک سەگ و گورگی بچووکتر و ئەمەش بووەتە ھۆی ڕوودانی چەندین دیاردەی تێکەڵبوون لەگەڵ جۆرەکانی دیکەدا. ئەم دیاردانە لەگەڵ کێشەکانی تر (قڕبوون، دووبارە سەرھەڵدانەوەی جینۆمەکانی دی) بوونەتە ئاستەنگ لەبەردەم ئاشکرکردنی مێژووی دابەشبوونی جیۆگرافی گورگەکان و کارەکەی سەختتر کردووە.
تۆمارە بەردینەکان
تۆمارە بە بەردبووەکانی ئاژەڵە بربڕەدارە دێرینەکان پێکھاتووە لە بەشە دەگمەنەکان کە زۆرجار کارێکی ئەستەمە بتوانرێت ماددەی بۆماوەیی تێدا بەدەستبھێنرێت. لێکۆڵینەوەکان سنووردارن بە بەکارھێنانی ھەڵسەنگاندنە پێھاتەیییەکان (Morphologic Analysis) بەڵام خەمڵاندنی جۆرە جیاوازەکان و پەیوەندییەکانی بوونی ھەبووە لە نێوان نموونەکان دا لە کات و شوێنەکان دا. ھەندێک لە چاودێریکردنەکان جێی مشتومڕە لە نێوان لێکۆڵەرەکان دا کە زۆرجار ھاوڕا نیین و گریمانەکان لەلایەن ھەندێک نووسەر و زاناوە پەسەند دەکرێت و لەلایەن ھەندێکی تریان پەسەند ناکرێت.
جیابوونەوە لە گورگی بچووک
لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ١٩٩٣ پێشنیاری دەکرد کە گورگەکانی باکووری ئەمریکا خەسڵەتەکانی کەلەسەریان زیاتر ھاوشێوە و لێکچووی گورگی بچووکن وەک لە گورگەکانی ئەوراسیا (ئاسیای و ئەورووپا). لێکۆڵینەوەیەکی جینۆمی ناوکە ترشی ڕایبۆزی کەم ئۆکسجین (DNA) لە ساڵی ٢٠١٦ دا پێشنیاری دەکرد کە کە ھەموو گورگەکانی باکووری ئەمریکا و گورگە بچووکەکان لە ھەمان بنەچەی ھاوبەشەوە جیابوونەتەوە نزیکەی ٦–١١٧ ھەزار ساڵ لەمەوبەر. ھەروەھا لێکۆڵینەوەکە ئاماژەشی دەکرد کە تێکڕای گورگەکانی باکووری ئەمریکا خاوەنی بەشێکی بەرچاون لە بنەچەی گورگی بچووک و ھەموو گورگە بچووکەکانیش تا ڕادەیەک خاوەنی بنەچەی گورگن و گورگی سوور و گورگی ڕۆژھەڵاتی تێکەڵەیەکن لە بەش و ڕێژەی جیاوازی بنەچەی گورگی خۆڵەمێشی و گورگی بچووک.
لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٦ بۆ یەکەمین جار لێکۆڵینەوەی دەکرد لەسەر کۆمەڵە لاوەکییەکان، شێوازی دابەشبوون و پەیوەندییەکانی نێوان گورگی خۆڵەمێشی لەڕێی پشتبەستن بە زنجیرەی جینۆمی تەواو. لێکۆڵینەوەکە پیشانی دەدا کە سەگ لە گورگی خۆلەمێشی جیابووەتەوە و لە جۆرە گورگی قڕبووی (Late Pleistocene)ەوە داتاشراوە و سەری ھەڵداوە و سەگ و سەگی ئوستراڵی دوو جۆری جودا نیین. ھەروەھا جیابوونەوە سەگ و گورگی سەردەمی دێرین (Old World) دەگەرێتەوە بۆ ٢٧–٢٩ ھەزار ساڵ لەمەوبەر.
٤٥٩ (ژمارە)
٤٥٩ (چوارسەد و پەنجا و نۆ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٤٥٨ و ٤٦٠.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
وێستگەی سایا
وێستگەی سایا (佐屋駅, سایە-ئێکی) وێستگەیەکی شەمەندەفەرە لە شاری ئایسای، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن. لەلایەن مێیتێتسو بەرێوە دەچێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئایسای، ئایچی پۆل:وێستگەکانی ڕێگای ئاسنین لە پارێزگای ئایچی
ئوچتەپان
ئوچتەپان گوندێکە کەوتووەتە قەزای سەید سادق ، پارێزگای سلێمانیە ، باشووری کوردستان. سەر بەناوەندی ناحییەی سەیدسادقە، لە ئێستادا کەوتوەتە ناو ماستەر پلانی شارۆچکەی سەیدسادق، لەباکورەوە هاوسنورە لەگەڵ گوندی باوەکوژراوە و لەباشورەوە لەگەڵ شارۆچکەی سەیدسادق و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی حاجی نامیق و لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی سەراوی سەرووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی سلێمانی
زالتسگیتر
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی ساکسۆنیای خواروو پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٤٢ لە ئەڵمانیا پۆل:پارێزگای ھانۆڤەر
دوورگەکانی مارشاڵ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
دوورگەکانی مارشاڵ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
سیخوڕامێر
سیخوڕامێر جۆرێکە لە نەرمەکاڵا زیانبەخشەکان کە بۆ کۆکردنەوەی زانیاری ھەستیار لە سیستەمی کۆمپیوتەر بەبێ ئاگاداری و ڕەزامەندی بەکارھێنەر. ئەمەش دەتوانێت زانیاری کەسی وەک وشەی نھێنی، ژمارەی کارتی بانکیی و زانیارییە ھەستیارەکانی دیکە لەخۆبگرێت.
ئێزیدییەکانی ڕووسیا
ئێزیدیەکانی ڕووسیا ئەو ئێزیدییانەن کە بەھۆی جینۆسایدەکانی پێشوو ئاوارەی ھەرێمەکانی یەکەتیی سۆڤیەتیی جاران بوون و ھەر لەوێ ماونەتەوە تاوەکوو ئەمڕۆ.
نزیکەی ٩٠٠٠٠ کەسی ئێزیدی لە ڕووسیای ئەمڕۆ دەژین، زۆرینەی ئەم ڕێژەیە دانیشتووی مۆسکۆ و ھەرێمەکانی دەورو بەرین.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا پۆل:ئێزیدی پۆل:ڕووسەکانی بە ڕەچەڵەک کورد پۆل:ئێزدییەکانی عێراق پۆل:یەزیدییەکانی ڕووسیا
ھەڵشۆ
ھەڵشۆ شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی ھەڵشۆ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ئەم شارەدێیە ناوەندی ناحیەی ھەڵشۆیە.
جوگرافیا
ھەڵشۆ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئەسپی جاڕ و لە باشوور لەگەڵ گوندی شێخ جونەت و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سالک و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی لاس.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
قۆلنجی
قۆلنجی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری ئەنزەلا نشیو، ناوچەی ئەنزەل، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران. ئەم گوندە ناوەندی گوندەواری ئەنزەلا نشیوە.
ناو
ناوی ئەم گوندە لە وشەی (قولون)ی تورکی ئازەربایجانی بە واتای ئەسپی جحێڵ(جوانوو) دێت، بەڵام کاتێک دەبێتە (قولونجو یان قولنجی) لەزمانی تورکیدا بە واتای (بەخێوکەری ئەسپ) دێت.
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە و شیعە)ن.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
٤٦٠ (ژمارە)
٤٦٠ (چوارسەد و شەست) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٤٥٩ و ٤٦١.
ئێن جی سی ٢٤٤٢
وێنۆک|گەلەستێرەی ئێن جی سی ٢٤٤٢
٤٦٠ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ھۆوەسن
ھۆوەسن گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سۆما نشیو، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران. ئەم گوندە ناوەندی گوندەواری سۆما نشیوە.
ئێن جی سی ٢٤٤٢
گەلەستێرەی ئێن جی سی ٢٤٤٢ (بە ئینگلیزی : NGC 2442) ئەوە یەکێکە لە گەلەستێرە لولپێچەکانی گەردوون ، لە ریزبەندی گەلەستێرەکان SAB(s)bc pec, ئەو گەلەستێرەیە بە نزیکەی ٥٠ ملیۆن ساڵی تیشکی لە کۆمەڵەی خۆرەوە دوورە ،
ھۆوەسن
جوگرافیا
ھۆوەسن ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئێن جی سی ٢٤٤٢
شێوە
هۆکاری لولپێچی ئەو گەلەستێرەیە بە بروای هەندێک لە زانایان هۆکاری ئەوە نزیکیەتی لە گەلەستێرەیەکیتری هاوسێیەکەی
ھۆوەسن
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ئێن جی سی ٢٤٤٢
سەرچاوە
پۆل:گەردوون پۆل: گەلەستێرەکان
ڕوانگەی لاساگرا
وێنۆک|شوێنی ڕوانگەی لاساگرا لە وڵاتی [[ئیسپانیا]]
ڕوانگەی لاساگرا (بەئینگلیزی: Observatorio Astronómico de La Sagra) ئەوە ڕوانگەیەکی گەردوونیە لە ناوچەی گرانادا لە وڵاتی ئیسپانیا ئەو روانگەیە چەندین زانیایر گرنگی بۆ مرۆڤایەتی یاشکرا کردوە یەکێکیش لەوان
سەرچاوە
پۆل:گەردوون
وێستگەی شۆباتا
وێستگەی شۆباتا (勝幡駅, شۆباتا-ئێکی) وێستگەیەکی شەمەندەفەرە لە شاری ئایسای، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن. لەلایەن مێیتێتسو بەرێوە دەچێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئایسای، ئایچی پۆل:وێستگەکانی ڕێگای ئاسنین لە پارێزگای ئایچی
زەردەلیکاو
زەردەلیکاو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شێخ تەویل، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
زەردەلیکاو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حەمەی ھەواس و لە باشوور لەگەڵ گوندی دارەونکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سەرچاوە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دەرەواری خواروو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کرمی کۆمپیوتەر
کرمی کۆمپیوتەر جۆرێکە لە بەرنامەی زیانبەخش کە لە کۆمپیوتەرێکەوە بۆ کۆمپیوتەرێکی تر بڵاودەبێتەوە بە داگیرکردنی لاوازییەکانی ناو تۆڕێک یان سیستەمێک. بە پێچەوانەی ڤایرۆسەکانەوە، کرمەکان پێویست ناکات خۆیان بە بەرنامەیەک یان فایلێکی ھەبووەوە ببەستنەوە بۆ ئەوەی بڵاوببنەوە. بەرنامەی خۆبەخۆن کە دەتوانن بە شێوەیەکی سەربەخۆ دووبارە بکەنەوە و بڵاوببنەوە.
کاتێک کرمی کۆمپیوتەر سیستەمێک تووش دەکات، دەتوانێت چەندین چالاکیی زیانبەخش ئەنجام بدات، وەک دزینی زانیاری ھەستیار، سڕینەوەی فایلەکان، یان دروستکردنی پشتەدەرگا بۆ دەستگەیشتن لە دوورەوە. ھەروەھا کرمەکان دەتوانن باندڤیدی تۆڕەکە بەکاربھێنن و کارایی ئامێرە تووشبووەکان خاو بکەنەوە. زۆرجار کرمی کۆمپیوتەر لە ڕێگەی ھاوپێچەکانی ئیمەیڵ و بەرنامەکانی نامە ناردنی خێرا و پلاتفۆرمی سۆشیال میدیاوە بڵاودەبێتەوە. ھەروەھا لەوانەیە لاوازییەکانی ناو نەرمامێر یان سیستەمی کارپێکردن بقۆزنەوە بۆ ئەوەی کۆمپیوتەرەکان بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی تووش بکەن بەبێ ئاگاداری بەکارھێنەر یان ڕەزامەندی بەکارھێنەر.
بۆ پاراستن لە کرمی کۆمپیوتەر، پێویستە بەکارھێنەران نەرمەکاڵا و سیستەمی کارپێکردنەکانیان بە نوێی پاچ و نوێکارییە ئەمنییەکان ئاگادار بکەنەوە. ھەروەھا زۆر گرنگە کە نەرمەکاڵای دژەڤایرۆس و دیواری ئاگر بەکاربھێنیت بۆ دیاریکردن و ڕێگریکردن لە چالاکییە زیانبەخشەکان لەسەر سیستەمەکەت. لە کۆتاییدا دەڵێین کرمی کۆمپیوتەر جۆرێکی مەترسیداری بەرنامەی زیانبەخشە کە ئەگەر بەبێ پشکنین بمێنێتەوە دەتوانێت زیانێکی بەرچاو بە تاک بە تاکی کۆمپیوتەر و تەواوی تۆڕەکان بگەیەنێت. زۆر گرنگە بۆ بەکارھێنەران کە ڕێوشوێنی چالاکانە بگرنەبەر بۆ پاراستنی سیستەمەکانیان لەم ھەڕەشانە بە ھێشتنەوەی نەرمەکاڵاکانیان بە نوێ و بەکارھێنانی ئامرازە ئەمنییەکانی کاریگەر.
دە مێنتڵست (وەرزی ٢)
وەرزی دووەمی دە مێنتڵست لە ۲٤ی ئەیلوولی ۲۰۰۹ و ئایاری ۲۰۱۰ کۆتایی ھات. و لە ۲۳ ئەڵقە پێکدێت. سی بی ئێس کاتی پەخشکردنی زنجیرەکەی لە کاتژمێر۹ی سێ شەممەوە بۆ کاتژمێر ۱۰ی پێنج شەممە گۆڕی. وەرزی دووەمی دە مێنتڵست لە شانشینە یەکگرتووەکان لە ھەینی لە ۱۹ی شوباتی ۲۰۱۰ کاتژمێر ۹ی شەو لەسەر پێنج پەخشکرا.