cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حاجی فەیروز
حاجی فەیروز گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی حەسەنلو، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
دوواوە
جوگرافیا
دوواوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بێتواتە و لە باشوور لەگەڵ کۆمەڵگای شکارتە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئانگۆز و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی نواوەی نوێ.
حاجی فەیروز
جوگرافیا
حاجی فەیروز لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حەسەنلو و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئاقابیگلو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شونقاڕ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تابیە.
کەشتی پشکنینی مەریخ
وێنۆک|وێنەیەکی خولگەڕی لێکۆڵینەوەی مەریخ
خولگەڕی لێکۆلینەوەی مەریخ (بە ئینگلیزی: (Mars Reconnaissance Orbiter (MRO)، خولگەڕەکە تایبەت بوو بە لێکۆڵینەوە و زانیاری وەرگرتن و ئاشکراکردنی نھێنییەکانی ھەسارەی مەریخ، ئەو خولگەڕە لە ١٢ ئابی ساڵی ٢٠٠٥ رەوانەی دەرەوەی زەویکرا، کێشی ئەو ئامێرە نزیکی ٢ تەن دەبوو، کە قورسترین ئامێری مرۆڤایەتی بوو بەو کێشە زۆرە بنێردرێتە ھەسارەی مەریخ. ئەو خولگەڕە ھەموو پێداویستیەکان و ئامێرەکانی لەسەر بوو، ئەو خولگەڕە دەگەڕا بە دوای دۆزینەوەی ئاو لەسەر مەریخ، ئەگەر ھاتوو رۆژێکیش بوونی ھەبووبێ، لەگەڵ ئەوەش دەگەڕا بۆ ئەوەی شوێنی پێی مرۆڤ بدۆزێتەوە لەسەر مەریخ ئەگەر ھەبێت. وێنۆک|وێنەیەکی دەمی ڤیکتۆریا کە نیشان دەدا ئامێری [[ئاپرتوونتی لە کوێیە]]
ناردنی
کەشتی ئاسمانی (خولگەڕی مەریخ) نزیکی ٧٢٥ میلیۆن دۆلاری تێدا خەرجکرا، گەیشتە خوولگەی ھەسارەی مەریخ لە ١٠ تشرینی دووەمی سالی ٢٠٠٦
سەرچاوە
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان پۆل:گەردوون
سینگاپوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
سینگاپوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
عوکاشە کوڕی میحسان
عوکاشە کوڕی میحسان یەکێک بووە لە هاوەڵان، لە سەردەمی پێغەمبەردا بەشداری لە هەڵکوتانە سەر نەخەلە کردووە، کە لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٦٣٠ (٩ی کۆچی) لە دژی هۆزەکانی عودرە و بالی ڕوویدا. وێنۆک
کلینێکس
کلینێکس براندێکە تایبەت بە دروستکردنی دەسڕی کاغەزی وەک دەسری ڕوخسار، دەسڕی گەرماو، دەسری خاولی، ژێرپەڕۆ (دایپەر) و تامپۆن.
بەرھەمەکانی کلینێکس لە ٣٠ وڵاتدا بەرھەم دەھێندرێت و زیاتر لە ١٧٠ وڵاتیشدا دەفرۆشرێن.
کلینێکس بە کۆترین و ناودارترین کۆمپانیای دەسڕ دادەنرێت لە مێژوودا، کە لە ساڵی ١٩٢٤ز یەوە دەستی کردوە بە درووست کردنی دەسڕی کاغەزی و ناودارییەکی زۆری پەیداکردووە لە جیھاندا. ھەر لەبەر ئەمەشە لە زۆرێک لە وڵاتان بە نموونە وەک ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە دەسری ڕوخسار دەڵێن کلینێکس.
دەسڕی کاغەزی پێی ناوترێت کلینێکس، ناوی کلینێکس ناوی بڕاندەکەیە یاخود ناوی ئەو کۆمپانیایە کە ئەم دەسڕە کاغەزییە بەرھەم دەھێنێت.
تازەدێ، مەیدان
تازەدێ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی مەیدان، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تازەدێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی باقوبەرە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی بۆرەکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی حاجیلەری سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خوڕخوڕەی سەروو.
ئەمیراوا، نەجەفاوا
ئەمیراوا  گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نەجەفاوا، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
ئەمیراوا  ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
حەمزە بین دەلاج
حەمزە بین دەلاج (؛ ؛ لەدایکبووی ١٩٨٨) تاوانبارێکی ئەلیکترۆنی و شیکەنەوانێکی جەزائیریی لەدایکبووی تیزی وەزووە، کە بە ناوی کۆدیی BX1 بانگ دەکرێت و نازناوی «ھاککەرە دەم بە خەندەکە»ی لێنراوە. حەمزە فرەزمانە و بە ٥ زمان قسە دەکات کە زۆرجار لە قازانجدا بەکاری دەھێنا بۆ ئەوەی لە زۆرینەی شوێنی جیھاندا پارە دەربھێنێت. ئەمەش بووە ھۆی گەڕانێک بەدوایدا کە نزیکەی ٥ ساڵی خایاند. ئەو لە پێڕستی ١٠ ھاککەرە داواکراوەکانی ئینتێرپۆل و ئێف بی ئایدا بوو، بەھۆی ئەوەی گوایە دەیان ملیۆن دۆلاری دزیوە لە زیاتر لە دوو سەد دامەزراوەی داراییی ئەمریکی و ئەورووپییەوە لە ڕێگەی ڤایرۆسێکی کۆمپیوتەری بە ناوی «سپایئای بۆتنێت»، کە زیاتر لە ٦٠ ملیۆن کۆمپیوتەری تووش کرد لە سەرانسەری جیھاندا، کە زۆربەیان لە ئەمریکاوە بوون، و لەگەڵ ھاوکارە ڕووسییەکەی ئەلێکزاندەر ئەندرێڤیچ پانین، ناسراو بە «گریبۆدیمن»، پەرەی پێدرابوو بۆ دزینی زانیاریی بانکی کە لەسەر کۆمپیوتەرە تووشبووەکان ھەڵگیرابوون.
دەستگیرکردن
دوای سێ ساڵ ڕاوکردن، حەمزە لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ لەلایەن پۆلیسی تایلەندەوە دەستگیرکرا لەکاتێکدا لە بانکۆک وەستابوو لە کاتی گەشتێکی لە نێوان مالیزیا و میسردا. بەرەنگاری دەستگیرکردن نەبووەوە. لەکاتی دەستگیرکردنیدا ماڵاواییی لە خێزانەکەی کرد و ھاوسەر و کچەکەی بەبێ ئەو بەردەوام بوون لە گەشتەکەیان بۆ میسر. نازناوی «ھاککەری دەم بە خەندەکە»ی لێنرا بەھۆی زەردەخەنەکردنییەوە لەکاتی چاوپێکەوتنە میدیایییەکان و لەسەر ھەموو ئەو وێنانەی دوای دەستگیرکردنی گیرابوون، تەنانەت لەکاتێکیشدا کە دەستبەست کرابوو. بەپێی زانیارییەکانی پۆلیسی تایلەند، حەمزە لە پێڕستی ١٠ داواکراوترین ھاککەرەکانی ئێف بی ئایدا بووە.
سەرەڕای زانیاریی زۆری نادروست لە ئینتەرنێتدا، حەمزە سزای لەسێدارەدانی بەسەردا نەسەپێندرا، و ئەو قسانەی کە دەڵێن پارەیەکەی بەخشیوە بە ڕێکخراوە خێرخوازییەکان مەحاڵن بۆ پشتڕاستکردنەوە. بەڵگەنامەکانی دادگاییکردنەکە باسی ھیچ بەخشینێک و چالاکییەکی خێرخوازییان نەکردووە.
ئەمێتی
لە ھەندێ لە فەرھەنگەکاندا، ئەمێتی وەک زات پێناسە کراوە، یا تەنانەت وەک ھاومانای چییەتی. بەڵام، بەکارچوونیان لە فەلسەفەدا جیاوازە و تەنانەت ماناشیان دژی یەکە. ئەمێتی دەچێتەوە سەر ئەو دیمەنانە و ئەو لایەنانە کە لە شتێکدا ھەن و دەیکەن بە شتێکی تاک و تایبەت. چییەتی دەچێتەوە سەر ئەو چۆنایەتییانە کە شتێ بە شەریکی لەگەڵ شتانی تردا ھەیەتی، یانی ھەم لەم شتەدا ھەن ھەم لە شتانی ھاوجنس و ھاوجۆریشیدا.
حەمزە بین دەلاج
ڕادەستکردنەوەی بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
لە مانگی ئایاری ساڵی ٢٠١٣دا، ڕادەستی ئەمریکا کرا. لە شاری ئەتلەنتا دادگایی کرا و لەوێ لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥ دانی بە تاوانەکانیدا نا. سزاکەی زیاتر لە ٣٠ ساڵ بوو لە زینداندا و غەرامەی بڕی چواردە ملیۆن دۆلار.
ئەمێتی
سەرچاوەکان
Haecceity پۆل:ھەبوونناسی
حەمزە بین دەلاج
ڕادەستکردنەوەی بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ھاوکارەکەی ئەلێکزاندەر ئەندرێڤیچ پانین لە ١ی تەممووزی ٢٠١٣ لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ھارتسفیڵد-جاکسنی ئەتلەنتا دەستگیر کرا و لە کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٤دا لە دادگای فیدراڵیی ئەتلەنتا دانی بە تاوانەکانیدا نا.
سزادان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
حەمزە لە مانگی ئایاری ساڵی ٢٠١٣ەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا لە زینداندایە، بە سزادانی لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٦ بە ١٥ ساڵ زیندانیکردن و ٣ ساڵ بەربوونی بە مەرج. ھاوکارە ڕووسییەکەی پانین، تەمەن ٢٧ ساڵ، ناسراو بە «گریبۆدیمن»، سزای ٩ ساڵ و ٦ مانگ زیندانیکردنی بەسەردا سەپێندرا.
لە ڕاپۆرتەکەیاندا، وەزارەتی دادی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، وتیان کە ڤایرۆسی «سپایئای» نزیکەی ملیارێک دۆلاری دزیوە. لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٢دا، بانکە زیانلێکەوتووەکان ئەو زیانانەیان چاککردەوە کە بەھۆی ئەم زیانئامێرەوە تووش بووبوون. پارێزەری حەمزە ڕای گەیاند کە بەنیازبووە دژی بڕیارەکەی دادگا بووەستێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:ھاککەران پۆل:فریکینگ
سەرچاوەی باڵندەکان
ئاژەڵێکی گەورەترەوە پەرەیانسەندووە ناسراوە بە سەرچاوەی باڵندەکان. ئێستا ھاوڕاییەکی زانستی بوونی ھەیە کە باڵندەکان سەر بە بەشێکن لە کۆمەڵە داینەسۆری جۆری (سیرۆپۆد (رۆیشتوو لەسەر دوو پەل) - Theropod) و سەرەتاکەیان دەگەرێتەوە بۆ چاخی (Mesozoic).
لە سەدەی نۆزدەھەم دا بۆ یەکەمین جار پەیوەندی نزیکی نێوان باڵندە و داینەسۆرەکان پێشنیارکرا لەدوای دۆزینەوەی باڵندەی سەرەتایی لە ئەڵمانیا بە ناوی (ئارکیۆبترکس - Archaeopteryx). باڵندە و داینەسۆرە نەفڕە قڕبووەکان خاوەنی چەندین خەسڵەتی ھاوبەشی ئیسکەپەیکەرین و پاشماوەی بەردینی زیاد لە سی جۆر داینەسۆری نەفڕ کۆکراونەتەوە کە خاوەنی پەڕی تەواو پارێزراو بوون. ھەروەھا چەندین داینەسۆری قەبارە زۆر بچووک ھەن وەکو مایکرۆڕاپتەر(Microraptor) و ئەینکیۆرنس (Anchiornis) خاوەنی پەڕی دەست و قاچی درێژبوون کە بۆتە ھۆی پێکھێنانی باڵی فڕین و ھەروەھا جۆرە داینەسۆری (پێدۆپێنا - Pedopenna)ی فڕیوش خاوەنی ئەم پەڕە درێژانەی قاچ بووە. لە ساڵی ٢٠٠٩ دا زانای بە بەردبووەکان (لۆرنس ویتمەر) گەیشتە ئەو دەرئەنجامەی کە ئەم بەڵگانە پیشاندەری ئەوەن پەرەسەندنی فڕین بە چوار قۆناغ دا تێپەڕیوە. بەڵگە و تۆمارە بەردینەکان پیشاندەری ئەوەن کە باڵندە و داینەسۆرەکان چەندین خەسڵەتی ھاوبشی دیکەیان ھەیە وەک (ئێسکی ناوبۆش و ھەوایی، بەردی یاردەدەر لە کۆئەندامی ھەرس، ھەڵسووکەوتەکانی ھێڵکەدانان و ھێلانە دروستکردن)
سەرچاوەی باڵندەکان لە زیندەزانی پەرەسەندن دا بابەتێکی جێی مشتوومڕ بووە و تەنھا ھەندێک لە زاناکان ھەتا ئێستا گفتووگۆ دەکەن دەربارەی سەرچاوەگرتنی باڵندەکان لە داینەسۆرەوە و پێشنیاردەکەن کە سەرچاوە و بنەچەی باڵندەکان دەگەرێتەوە خشۆکە ئەرکەسۆرەکان (Archosaurs). سەرەڕای ئەو تەبایی و کۆدەنگییە گشتییەی بوونی ھەیە دەربارەی بەنچەی داینەسۆریی بەڵام ھێشتا ناکۆکی ھەیە دەربارەی زنجیرەی ڕووداوەکانی پەرەسەندن کە بۆتە ھۆی سەرھەڵدانی باڵندە سەرەتاییەکان لە جۆری (سیرۆپۆدە مانیراپتۆرەکان - Maniraptoran Theropods)ەوە. سەرچاوەی فڕینی باڵندەکان بابەتێکی جیاوازە بەڵام پرسیارێکی پەیوەستە کە کۆمەڵێک وەڵامی پێشنیارکراو و گریمانەی ھەیە.
مێژووی لێکۆڵینەوەکان
بە ماوەیەکی کەم دوای چاپکردن و بڵاوکردنەوەی کتێبەکەی چارڵز داروین (دەربارەی سەرچاوەی جۆرەکان) لێکۆڵینەوەی زانستی دەستی پێکرد لەسەر سەرچاوەی و سەرەتای سەرھەڵدانی باڵندەکان. لە ساڵی ١٨٦٠ دا، لە ناوچەی کلسیی (زۆنھۆڵفن) سەر بە چاخی جوراسی کۆتا لە ئەڵمانیا پەرێکی بە بەردبوو دۆزرایەوە و بۆ ساڵی داھاتوو کریستیان ئێریک ھێرمن ڤۆن مەیەر ھەڵسا بە ناساندنی ئەم پەڕە بە (Archaeopteryx Lithographica). دواتر لە ساڵی ١٨٦٣ دا ڕیچارد ئۆین ھەڵسا بە پێناسەکردنی تەواوی ئێسکەپەیکەرێک و پۆلێنکردنی بە باڵندە سەرەڕای بوونی چەندین خەسڵەتی ھاوشێوەی خشۆکەکان وەک چرنووکەکانی پەلی پێشەوە و کلکێکی ئێسکی درێژ.
ئێسکەپەیکەر
لەبەرئەوەی زۆرجار پەڕ پەیوەستە بە باڵندەکانەوە بۆیە ھەبوونی داینەسۆری پەڕدار وەک پەیوەندییە ونەکەی نێوان باڵندە و داینەسۆرەکان تەماشاکراوە بەڵام کۆمەڵە خەسڵەتە ھاوبەشەکانی ئێسکەپەیکەر لەنێوان دوو کۆمەڵەکەدا بە پەیوەندییەکی گرنگتر تەماشاکراوە لەلایەن زانایانی بە بەردبووەوە. ھەروەھا رۆژ لە دوای رۆژ زیاتر ڕووندەبێتەوە کە پەیوەندی نێوان باڵندە و داینەسۆرەکان و پەرەسەندنی فڕین چەند بابەتێکی لەوە ئاڵۆزترن کە لەوەو پێش بیری لێ دەکرایەوە. بۆ نموونە، وا بیردەکرایەوە کە باڵندەکان لە داینەسۆرەکانەوە پەرەیانسەندووە بەشێوەی پەرەسەندن یان گۆرانێکی ھێڵی ھەنگاو بە ھەنگاو لە کاتێک دا ھەندێک لە زانایان و دیارترینیان (گرێگوری س. پاوڵ) پێیان وایە کە ئەگەر ھەیە داینەسۆرەکانی وەک (درۆمیسۆرس - Dromaeosaurs) لە باڵندەکانەوە پەرەیانسەندبێت لەڕێی لەدەستدانی ھێزیان بۆ فڕین بەڵام مانەوەی پەڕەکانیان ھاوشێوەی (وشترمرخ) ی ھاوچەرخ.
بەراوردکارییەکانی نێوان ئێسکەپەیکەری باڵندە و داینەسۆرەکان و ھەروەھا ھەڵسەنگاندنی پۆلێنە بەشییەکان دەبێتە ھۆی بەھێزکردنی بابەتی پەیوەستی نێوان دوو ئاژەڵەکە، بەتایبەتی بۆ ئەو لقەی (سێرۆپۆد)ەکان بە ناوی (مانیڕاپتەر - Maniraptors). لێکچوونەکانی ئێسکەپەیکەر ئەم بەش و ئەندامانەی جەستە دەگرێتەوە (مل، ئێسکی حەوز، پشتێنەی سنگ، دەفەی شان، ئێسکی چەڵەمە و ئێسکی سنگ)
لێکۆڵینەوەیەکی بەراوردکردنی ئێسکی کەلەسەری (ئارچۆسۆر - Archosaur)ی کۆرپەلە، گەنج و پێگەیشتوو گەیشتە ئەو دەرئەنجامەی کە کەلەسەری باڵندەکان لە ھی داینەسۆرە (سێرۆپۆد)ەکانەوە وەرگیراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:دایناسۆرەکان پۆل:ژینناسیی پەرەسەندنی پۆل:بنەڕەتەکان
سینگاپوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سینگاپوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
زیخان
زیخان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بێتواتە، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سیلۆن لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
سیلۆن نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠ بوو کە لە ٢٥ی ئاب تا ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٠ لە ڕۆما لە ئیتالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
میشل عەون
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣ پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆک وەزیرانی لوبنان پۆل:خەڵکی باشووری لوبنان
کانی مانگای کۆن
جوگرافیا
کانی مانگای کۆن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئەحمەدکلوان و لە باشوور لەگەڵ گوندی ناڵپارێز و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی بی، پێنجوێن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سەرکان.
سینگاپوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
سینگاپوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
سیلۆن لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
سیلۆن نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤ بوو کە لە ١٠ تا ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
زێوە
جوگرافیا
زێوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھەنجیرە و لە باشوور لەگەڵ گوندی بێناتان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بەڕۆژە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خۆران.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
تەپە تاڵیبەباد
تەپە تاڵیبەباد گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تورکەمان، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
تەپە تاڵیبەباد ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە و شیعە) پێکھاتووە.
عەجەملو
عەجەملو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی حەسەنلو، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
عەجەملو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تەلیقان و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئۆخسار و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئاقابیگلو لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارۆچکەی نەغەدە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی گورجستان
220x440px|وێنۆک|ئاڵای کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی گورجستان (١٩٥١-١٩٩٠) 220x440px|وێنۆک|نەخشەی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی گورجستان لە [[یەکێتیی سۆڤیەت]] کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی گورجستان (بە گورجی : საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა sakartvelos sabch'ota socialist'uri resp'ublik'a) ھەروەھا بە کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی گورجی ناسراوە، یەکێکە لەو کۆمارانەی کە یەکێتیی سۆڤیەتی پێشووی پێکھێناوە، و لەسەر ھەمان سنوورەکانی دەوڵەتی ئێستای گورجستان دامەزراوە، دەوڵەتێک کە پێشتر لە ناوچەی قەفقازدا ھەبوو، وەک کۆمارێکی پێکھێنەری یەکێتیی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەت ئۆتۆنۆمی بەدەستھێنا دوای ئەوەی لەلایەن ڕووسیا لە ساڵی ١٨١٠ و لە ساڵی ١٩٢٠ لکاندی بەخۆیەوە لەلایەن کۆماری سۆسیالیستی فیدراڵی سۆڤیەتی ڕووسیا. لە ١٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩٠ ناوەکەی گۆڕدرا بۆ کۆماری گورجستان و پێش ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت لە ٩ی نیسانی ١٩٩١ بوو بە وڵاتێکی سەربەخۆ، کاتێک ھەموو کۆمارەکانی پێشووی سۆڤیەت بوونە دەوڵەتی خاوەن سەروەری.
سەرچاوەکان
پۆل:گورجستان لە دەیەی ١٩٩٠ پۆل:کۆمارە سۆسیالیستییەکانی پێشوو پۆل:کۆمارەکانی یەکێتی سۆڤیەت پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٩١ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢١
تۆڤگە
تۆڤگە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی مەیدان، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تۆڤگە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی لالیخان عبدولقادر و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی مەیدان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەسڵان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تۆپخانە.
سیستەمی زانستی بۆشایی مالین
وێنۆک|کۆمپانیای مالین لەبۆ دروستکردنی کەل و پەلی زانستی بۆشایی
کۆمپانیای مالین کورتکراوە: MSSS) بارەگای سەرەکی لە سان دیگۆی ویلایەتی کالیفۆرنیایە، ئەم کۆمپانیایە کار دەکات بۆ بەرەوپێشبردنی سیستمی کەلوپەلی زانستی بۆشایی. کۆمپانیاکە چەندین زانای گەورەی ھەیە، بەرێوبەرەکەشی (مایکڵ س. مالین)ە، کە کۆمپانیاکەی لە سالی ١٩٩٠ دروستکرد. کۆمپانیاکە لە یەکەم کاری لە سالی ١٩٩٣ سەرکەوتوو نەبوو لە دۆزینەوەکانی مەریخ، بەلام دوای ئەوە پەرەی بە کامێرای Camera Ground Data System دا. دوای ئەو گەرانە ئەمجارە پەرەی بە کامێرای Mars Global Surveyorدا کە تایبەتە بە مەریخ وێنۆک|بەرھەمێکی کۆمپانیای مالین کە ئامێری(Mars Orbiter Camera) بەلام دوای ئەوە یەکێک لە کارە سەرکەوتووەکانی کامێرای چاودێریمەریخە (MOC)، لە ساڵی ١٩٩٧ ھەتا سالی ٢٠٠٦ بە کامێرای (MOC) نزیکی ٢٤٣٫٠٠٠ وێنەی گرتووە.
خشتەی سەرکەوتنەکانی
کۆمپانیای مالین ئەو کامێرانەی دروستکردووە بۆ وەکالەتی ناسا:
سینگاپوور لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
سینگاپوور نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
ئۆرگن
سەرچاوەکان
پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا
دەوڵەتی فەلەستین
فەلەستین دەوڵەتێکە دەکەوێتە ڕۆژئاوای ئاسیا. بە فەرمی لەلایەن ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستینەوە بەڕێوەدەبرێت و ئیدیعای کەناری ڕۆژئاوا و کەرتی غەززە دەکات. بەڵام ئەو خاکەی کە ئیدیعای کردووە لە دوای شەڕی شەش ڕۆژی ساڵی ١٩٦٧ەوە لەلایەن ئیسرائیلەوە داگیرکراوە. لە ئەنجامی ڕێککەوتنەکانی ئۆسلۆ لە ساڵانی ١٩٩٣-١٩٩٥، کەناری ڕۆژئاوا لە ئێستادا دابەشکراوە بەسەر ١٦٥ ناوچەی فەلەستین کە لە ژێر دەسەڵاتی بەشێکی دەسەڵاتی نیشتمانی فەلەستین دان، ئەوەی دەمێنێتەوە کە ٢٠٠ شوێنی نیشتەجێبوونی ئیسرائیلی تێدایە، لە ژێر کۆنترۆڵی تەواوی ئیسرائیلدایە. کەرتی غەززە لەلایەن گروپی ئیسلامی چەکداری حەماسەوە بەڕێوەدەبرێت و لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە لەلایەن میسر و ئیسرائیلەوە گەمارۆی درێژخایەنیان بۆ کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو پۆل:وڵاتەکانی ئاسیا پۆل:شام پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:نزیک وڵاتانی ڕۆژهەڵات پۆل:کۆمارەکان پۆل:وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا پۆل:ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست
بەڵگەنامە (ماڵی)
لە کاروباری ماڵی بەڵگەنامە، ئامرازی قەرزدار کردنی بڵاوکەر بۆ ھەڵگرانی بەڵگەنامەیە. بەڵگەنامەی شارەداری و و کۆمپانیاکان باوترین جۆرەکانی بەڵگەنامە دەگرنەوە. بەڵگەنامە دەتوانێت لە سندوقی ھاوبەش بێت یان لە وەبەرھێنانی تایبەتی لە ئەو شوێنەی کەسێک قەرز بۆ کۆمپانیا یان حکومەت بدات.
سەرچاوەکان
پۆل:قەرز
Design history
سلاو
سیلۆن لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
سیلۆن نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨ بوو کە لە ١٢ تا ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لە مەکسیکۆ سیتی لە مەکسیک بەڕێوە چوو.
نەخۆشیی تایرۆید
نەخۆشی تایرۆیدە رژێن حاڵەتێکی پزیشکیە کە کار دەکاتە سەر کاری تایرۆیدە رژێن. ھەردوو پلی تایرۆیدە رژێن دەکەونە خوارەوەی قورگ، تایرۆیدە رژێن ھەردوو ھۆرمۆنی سایرۆکسین، سایرۆنینی سیانە یۆد بەرھەمدێنێت کە بە ناو لولەی خوێندا دەروات بۆ ئەوەی کاری ئەندامەکان رێکبخات، واتا دەردانی ناوەکییە. ئەم ھۆرمۆنانە یارمەتی گەشەی زۆر لە کۆئەندامەکانی لەش دەدەن بۆ نمونە گەشەکردنی ساوا و گەشەکردنی مندالی، ھەروەھا وزە رێکدەخات.
سیلۆن لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
سەرچاوەکان
١٩٦٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
نەخۆشیی تایرۆید
پێنج جۆری نەخۆشی تایرۆید ھەیە و ھەر پێنجی نیشانەی تایبەت بە خۆی ھەیە نیشانەکان:
نیشانەکان جیاوازە لە تایرۆیدی چالاک و تایرۆیدی سست وەکو لە خوارەوە بە دیار دەکەوێ
کەم بەرھەمھێنانێ تایرۆیدە ھۆرمۆنەکان
مردنەکان لە ٢٠٢١
ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢١دا مردوون. ناوەکان لەژێر ڕێکەوتی مردنەکەیە کە بەپێی ئەلفوبێ ڕیزبەندی کراون.
نەخۆشیی تایرۆید
-کەمی وزە
مردنەکان لە ٢٠٢١
نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە:
بەستەرە دەرەکییەکان
*
نەخۆشیی تایرۆید
-زیادبوونی کێش
-ئازاری ماسولکەکان
-نزمبوونەوەی تێکرای لێدانی دڵ
-نزمبوونەوەی پلەی گەرمی لەش
-دوا کەوتنی گەشە
کێڤن دان
کێڤن دان (؛ لەدایکبووی ٢٤ی ئابی ١٩٥٦) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، کە لە چەند فیلم و زنجیرەی تەلەفزیۆنی لە ساڵەکانی ١٩٨٠ەوە لە ڕۆڵی پشتگیریکردندا دەرکەوتووە.
نەخۆشیی تایرۆید
-سستبون
کێڤن دان
ڕۆڵەکانی بریتین لە ئالان ڕید بەڕێوەبەری پەیوەندییەکانی کۆشکی سپی لە کۆمیدیای سیاسی دەیڤ، و کۆلۆنێل ھیکس لە ڤێرژنی ١٩٨١ی «گۆدزیلا». باوکی ئالان لە فیلمی «سەربازی بچووک»، ڕۆنی باوکی سام لە زنجیرە فیلمی «ترانسفۆرمێرس».
نەخۆشیی تایرۆید
زێدەرۆیی لە بەرھەمھێنانی تایرۆیدە ھۆرمۆنەکان
کێڤن دان
ژیانی تایبەتی
دان لە شیکاگۆ لەدایک بووە، کوڕی جۆن دانە، میوزیکژەن و شاعیر، و مارگرێتی دایکی (نێی ئیست) پەرستارە، خوشکەکەی خانمەئەکتەری کۆمیدی نۆرا دانە. دان لە خێزانێکی کاسۆلیکیدا گەورە بووە و ڕەچەڵەکی ئیرلەندی، ئینگلیزی، سکۆتلەندی و ئەڵمانی ھەیە. دەن لە ساڵی ١٩٩٧ زانکۆی ئیلینۆی وێسلیانی تەواو کردووە، و لە ساڵی ٢٠٠٨ دکتۆرای فەخری لە ھەمان قوتابخانە وەرگرت.
نەخۆشیی تایرۆید
-زیادبوونی زیندە چالاکی
کێڤن دان
پیشە
دان لە چەند نمایشێکی شانۆی زیندوودا لە شیکاگۆ و دەوروبەری دەرکەوتووە، لەوانە کۆمپانیاکانی شانۆ نۆرتلایت، ماوس، بریدج و گودمان، پێش کاری تەلەفزیۆنی و وێنەی جوڵاوی خۆی. دان کاری لە زنجیرەی «سامانتا کێیە؟» کردووە، ئەم زنجیرەیە لە ساڵی ٢٠٠٧ تا ٢٠٠٩ لە ئەی بی سی دەرکەوت، جگە لە ڕۆڵی «ڕۆن ویکیتی» لە زنجیرە فیلمی «بگۆڕەکان» کە لەلایەن میشێل بای دەرھێنراوە. دان لەچندین فیلمی تر دەرکەوتووە، وەک فیلمەکانی سەربازە بچووکەکان، ئیکۆس، گۆدزێلا، چاوی مار، نیکسۆن، خۆشەویستی شێت، ڕاوچی تارمایی دووەم، دەیڤ، دووەم لێدانەکانی بتھۆڤن، گەرم. ھەروەھا دان ڕۆڵی ماری ویڵسنی لە زنجیرەیەکی بچووکی ساڵی ٢٠٠٠ گێراوە «کوڕانی کەنار دەریا: خێزانی ئەمریکی». ساڵی ٢٠٠٠ بە شێوەی پیت ڕۆڵی دەکرد، کە لە بەشی (بێت میدلەر) بە ئەستێرە بوو، لە ١١ ئەڵقەی یەکەمی نمایشەکە ڕۆڵی مێردی دەگێرا. لە ساڵی ٢٠٠٤–٢٠٠٦ دەن ڕۆڵێکی لاوەکی دووبارەی ھەبوو وەک ڕاھێنەری بەیسبۆڵ و ئاراستەی مارتین بریوەری تایلەر ھۆشڵین، لە درامایەکی خێزانی بەناوی 7th Heaven. دان ڕۆڵی جۆیل ھۆرنک ھاوڕێی پڕ سۆزی منداڵی جێری لە ئەڵقەی سینەفێلد بینی، «ئاماژە بە بۆندن». ھەروەھا لە ژیانی خۆرایی یان بمرێ ھەروەھا لە فیلمی دەستەی گریدیرۆنی فیلمی ٢٠٠٦ دەرکەوت. ھەروەھا دان فیلمێکی دەرکردووە بەناوی Kumpanía: Flamenco Los Angeles.
نەخۆشیی تایرۆید
-کەمبوونەوەی کێش
کێڤن دان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:ئەمریکییەکانی پەیڕەوی کلێسەی کاسۆلیکی ڕۆم پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥ پۆل:ئەو ئەمریکییانەی پەیڕەوی کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆم دەکەن پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
نەخۆشیی تایرۆید
-زیادبوونی پەستانی خوێن
-زیادبوونی تێکرای لێدانی دل
-بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی لەش
-سکچون
تێبینی:
ھەندێک لەم نیشانانە لەوانەیە لە ھەردوو حالەت دەربکەوێت
چارەسەر و کاری لاوەکی
ھەندێ لە چارەسەرەکان کاری لاوەکیان ھەیە لەسەر کاری تایرۆیدە رژێن، لەوانەیە چارەسەرکردنیان ببێتە ھۆی کەمی بەرھەمھێنانی تایرۆیدە ھۆرمۆن یاخود زێدەرۆیی لە بەرھەمھێنانی تایرۆیدە ھۆرمۆن و ببێتە مەترسی بۆیە دەکرێت لەژێر چاودێری بێت.
ناسینەوە
ناسینەوەی نەخۆشی تایرۆیدە رژێن بە پێی نیشانەکان دەگۆرێت، ئەگەر بێت و گرێ بوونی ھەبێت، لە زۆرێک لە نەخۆشەکان پێوستە تاقیکردنەوەی خوێن بکەن ھەروەھا ئەلترا ساوند و توێژەل. یاخود پشکنینی رادیۆ ئایۆ داین.
تاقیکردنەوەی کاری تایرۆیدە رژێن
چەند جۆری جیاواز ھەیە لە ھۆرمۆن کە دەتوانرێت بپێورێت لە خوێندا بۆ دیاریکردنی کاری تایرۆیدە رژێن کە ئەم ھۆرمۆنانە دەگرێتەوە.
سایرۆنینی سیانە یۆد (T3), سایرۆکسین (T4)
ھۆرمۆنێکی گرنگتر کە ھۆرمۆنی ھاندەری تایرۆیدە رژێنە (TSH) کە لەلایەن پلی پێشەوەی ژێر لانکەرژێن بەرھەمدێت کە کاری سەرەکی بریتیە لە زیادکردنی ھەردوو ھۆرمۆنێ سایرۆنینی سیانە یۆد و سایرۆکسین.
پەرچەپێدانەوەی نەرێنی ئاستی ھۆرمۆنی ھاندەری تایرۆیدە رژێن (TSH) دیاریدەکات، کاتێک بری ھەردوو ھۆرمۆنێ سایرۆنینی سیانە یۆد(T3) و سایرۆکسین (T4) لە خوێندا زیاد دەکات ئاستی بەرھەمھێنانی ھۆرمۆنێ ھاندەری تایرۆیدە رژێن (TSH) کەمدەکات وە بە پێچەوانەشەوە.
بەرزبوونەوەی بری (TSH) ئاماژە بە کەمی بەرھەمھێنانی ھۆرمۆنەکانی تایرۆیدە رژێن دەکات
(دەرمانکردن)
لیڤۆثایرۆکسین (levothyroxine) کە ستیرۆئایسۆمیر (stereoisomer) T4’ە رۆژی یەک جار ئەدرێت بەو کەسانەی کە کەمی چالاکی تایرۆیدە رژێنیان ھەیە.
دەرمانی (thioamide), (carbimazole), (propylthiouracil),(methimazole) بۆ ئەو کەسانەی کە زێدەرۆیی لە بەرھەمھێنانی تایرۆیدە رژێنیان ھەیە. ھەروەھا زێدەرۆیی لە بەرھەمھێنانی تایرۆیدە رژێن بە نەشتەرگەری بە لابردنی بەشێک لە تایرۆیدە رژێن چارەسەر دەکرێت.
تەپە مەحمەی
تەپە مەحمەی  گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نەجەفاوا، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
تەپە مەحمەی  ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
قەرز
سەرچاوەکان
پۆل:قەرز
مێژووی ئەورووپا
وێنۆک|ئەورووپا ٨١٤ وێنۆک مێژووی ئەورووپا باسکردنە لە ڕابردووی ئەم کیشووەر و ئەو ڕووداوە و پێشھاتانەی لە سەردەمە جیاوازەکان ڕوویانداوە کە بەشێوەیەکی گشتی پڕە لە شەڕ و ململانێ و ھەوڵدان بۆ خۆفەڕزکردن بەسەر نەتەوە و نیشتیمانەکانی دیکەدا لەھەمانکاتدا باس لەو پێشکەوتن و گەشەساندنانە دەکات کە کاریگەری زۆری دانا لە سەر ڕەوتی ژیان لەسەر گۆی زەوی.
یۆنانی کۆن
وێنۆک|پەیکەری ئەسکەندەری مەزن شارستانییەتیێک بوو سەر بە قۆناغی مێژووی یۆنانی کە کۆتایی ھات لە قۆناغی ھونەری یۆنانی کۆنی سەدەی ٨ بۆ ٦ پێش زایین تا کۆتایی سەردەمی کلاسیکی کۆن (٦٠٠ ز). ڕاستەوخۆ دوای ئەم قۆناغە سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاست و سەردەمی بێزەنتی دەستیپێکرد یۆنان بەمەترسی فارسی ھەرەشەی لێدەکرا بە تایبەت کە ئاسیای یچووک ملکەچی فارسەکان بوو بوو، فارسەکان لە ساڵی ٤٩٠ پ. ز دا ھێرشیان بردبوویە سەر یۆنان و دوای ڕاوەدوونانیان لە ٤٧٩ پ. ز ئەپینای دیموکراتی بوو بە ھێزی گەورەی جیھانی ئیغریقی‌و لەناوچەی دەریای ئیجە ئیمپراتۆرییەتی ئەپینا دامەزرا، ئەمە کامڵبوونێکی ڕۆشنبیری‌و ئابووری لەسەدەی پێنجەمی پ. ز بەدیھێنا، ئەو سەردەمە بەسەردەمی زێڕینی تەقلیدی ژیاری ئیغریقی دادەنرێت. دواتر ململانێ ناوخۆیییەکانی نێوان شارە یۆنانییەکان بڵاوبوویەوە تائەوەی ھێزی مەکدۆنیا لەباکووری یۆنان لەسەر دەستی فلیپی‌و ئەسکەندەری گەورەی کوڕی لەداوی ئەو لەسەدەی چوارەمی پ. ز دا دەرکەوت‌و یۆنان‌و مەکدۆنیا یەکیانگرت‌و ئەسکەندەر دەستیگرت بەسەر میسرو شام‌و وڵاتی فارس تا ھیند. پاشان ڕۆمانەکان ئەو ئیمپراتۆرییەتە ھێلینییەیان لەناوبرد داوی ئەوەی دەستیانگرت بەسەر مەقدۆنیادا، یۆنانی سەدەی دووەمی پ. ز وەک یۆنانی سەردەمی ئاسنین نەبوو، بەڵکو بەسەر چەند کۆمەڵێکی ڕەگەزی‌و زمانەوانیدا دابەش بوو بوو کە چاویان لەژیاری سەردەمی نیۆلیتی تازە پێگەشتوو بوو ئەو کۆمەڵانەش پێکھاتەی چەند جۆرێک ھیندۆ ئەوروپییەکان بوون، ئەمانە لەھەزارەی دووەمی پ. ز بەرەو باکووری ئیتالیا کشابوون‌و نیمچە دوورگەی ئیتالیاشی گرتەوە، زۆربەی ئەو کۆمەڵانەش لە ئیتاڵییەکان بوون. گەورەترین ژیاری سەردەمی ئاسنین ژیاری فیلانۆ فانالتی بوو کە لەباکووردا دامەزراو کاریگەری خۆی لەسەر ناوچەکانی دەوروبەر ھەبوو، ئیتروسکانەکانیش لەسەدەی دەیەمی پ.ز. ەوە لەئاسیای بچووکەوە کشان‌و لەنێوەندی ئیتالیا سەقامگیر بوون‌و ژیارێکی ئاوێتەی (فیلانۆڤی‌و ڕەگەزە ڕۆژھەڵاتییەکان‌و لەگەڵیشیاندا ژیاری ئیغریقی) یان پێکھێنا.
ئیمپراتۆرییەتیی ڕۆمی
وێنۆک|ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی لە فراوانترین ئاستییدا ڕۆمانەکان گەلێکی لاتینی سەر بەکۆمەڵەی ئیتالی بوون، ڕۆما لەسەرەتادا گوندێکی سەرەتایی بوو کە ئیتروسکانەکان تا کۆتایییەکانی سەدەی شەشەمی پ.ز. داگیریان کردبوو، دواتر ڕۆمانەکان کەوتنە داگیرکردنی ناوچەکانی دەروبەریان، لەسەرەتاکانی سەدەی چوارەمی پ.ز. دا ھێرشیان بردە سەر گالەکان، گالەکان چەند ھۆزێکی سەلتەکان بوون، لەسەرەتای سەدەی سێیەمی پ.ز. ڕۆمانەکان دەستیانگرت بەسەر چەند بەشێکی گەورەی ئیتالیاداو کردیان بەڕۆمانی، ڕۆمانەکان ڕێیان بڕی‌و زمانی لاتینی خۆیان‌و ژیاریشیان یەکخست‌و ئیتر ڕۆما بەرامبەر بەقرتاج وەستا. ڕۆمانەکان لەسەدەی دووەمی پ.ز. دا بەتەواوەتی دەستیانگرت بەسەر باکووری ئەفریقیاو دوورگەکانی ڕۆژئاوای دەریای سپی ناوڕاست‌و مەقدۆنیاو یۆناندا، دەریای سپی ناوەڕاست لەسەردەمی یەکەمی پ.ز. دا بوو بەدەریاچەیەکی ڕۆمانی، دواتر ڕۆمانەکان ڕێگەیان دامەزراند تا ئاسانکاری پەیوەندی نێوان بەشەکانی ئیمپراتۆرییەت ھەبێت‌و یەکبوونی ژیاری خۆیان بەدیھێنا. تێکەڵبوونی نێوان ژیاری ھێلینی‌و ڕۆمانی بوو بەھۆی دوانەبوونێکی زمانەوانی نێوان دانیشتوانی ڕۆژئاواو ئیغریقی لەرۆژھەڵات، بە چەند جەنگێکی ناوخۆیش ڕۆما لەرۆژانی دەسەڵاتی ئاب لەسەدەی یەکەمی پ.ز. لەکۆمارێکەوە بوو بەئیمپراتۆرییەتێک. لە ٢١٢ پ.ز. دا ڕەگەزەکانی ژیاری ئیغریقی ڕۆمانی کاریانکردە سەر ھۆزە جەرمانی‌و سەلتییەکان، لەسەدەی سێیەمی زاینیشدا ئیمپراتۆرییەتەکە بەرەو ھەڵوەشانەوە چوو. لەسەدەی چواەرمی زاینیشدا [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی
مێژووی نوێ و ھاوچەرخی ئەووروپا
وێنۆک وەک چۆن مێژوونووسان لەدیاریکردنی سەرەتای سەردەمی ناوەڕستدا ڕاجیاوازن، بەھەمان شێوە لەدیاریکردنی کۆتایی ئەو سەردەمەو سەرەتای سەردەمی نوێشدا ڕاجیاوازن، دەستەیەک ڕووخانی قوستەنتینییە لەسەر دەستی تورکە عوسمانییەکان لە ساڵی ١٤٥٣ز کە ساڵی دۆزینەوەی کۆلۆمبسە بۆ کیشوەری ئەمریکی (جیھانی نوێ) دەکەنە سنوورێکی یەکلاکەرەوەی سەردەمی ناوەڕاست‌و نوێ، دەستەیەکی تریش ساڵی ١٥١٧ز. کە ساڵی ڕاپەڕینی مارچن لۆپھری چاکسازی ئاینییە بەسەر کڵێسای کاپولیکدا دەکەنە سنووری یەکلاکەرەوەی نێوان دوو سەردەمەکە. دەکرێت بڵێین ماوەی کۆتایی سەردەمی ناوەڕاست چەند گۆڕانێکی سیاسی‌و کۆمەڵایەتی‌و ئۆگستووری‌و ڕۆشنبیری گەورەی بەخۆیەوە دیوە کە بووەتە ھۆی گواستنەوەی ئەورووپا بۆسەردەمی نوێ، ئەو گۆڕانانەش لەنیوەی دووەمی سەدەی پانزەدا ڕوویاندا، ئەو ماوەش چەند ڕووداوێکی گرنگی بەخۆیەوە دی وەک جەنگی سەد ساڵەی نێوان ئینگلتەراو فەرەنساو ڕووخانی قوستەنتینییەو دۆزینەوەی جیھانی نوێ لەکیشوەری ئەمریکی‌و ڕووخانی غەرناتە لە ساڵی ١٤٩٢ ز؛ و دۆزینەوەی ڕێگەی سەری ھیوای چاک (رڕس الرجاو الێالح) لە ساڵی ١٤٩٧ز. ئەو ڕووداوانە بوونە ھۆی دەرکەوتنی بەرەبەیانی سەردەمێکی نوێ کە ڕێئاپریلسی ئەوروپی‌و دۆزینەوە جوگرافییەکان‌و بزووتنەوەی چاکسازی ئایینی بەخۆیەوە دی کە دواتر بەسەردەمی نوێ ناسراو دواتریش بەدوورودرێژی قسەی لەسەر دەکەین. سەبارەت بەکۆتایی سەردەمی نوێ‌و سەرەتای سەردەمی ھاوچەرخ، خەریکە ھەموو مێژوونووسان لەسەر ئەوە یەکدەنگ بن کە کۆتایی جەنگی جیھانی یەکەم لە ساڵی ١٩١٤ز سنووری یەکلاکەرەوەی نێوان ئەو دوو سەردەمەیە، وێنۆک|تابلۆیەک کە گوزارشت لە کریستۆڤەر کۆلۆمبۆس دەکات لە کاتی دۆزینەوە کیشوەری ئەمریکا
شەڕی مەزھەبی
ئەورووپا لە ساڵانی تووشی شەڕێکی مەزھەبی توند بووەوە کە بەشێکی زۆری وڵاتەکانی گرتەوە شەڕی سی ساڵە لەنێوان ساڵانی ١٦١٨ ھەتا ١٦٤٨ی زایینیدا ڕووی دا. ئەم شەڕە لە سەر گۆڕانەوەی سنوورەکانی ئەورووپایی بوو، لە لایەکی دیکەوە شەڕێک بوو لە نێوان دوو ڕێبازی کاتۆلیک و پرۆتێستانت. شەڕی سی ساڵە بوو بە ھۆی قەحتی و نەخۆشییەکی زۆر بەر فراوان و خەڵکێکی زۆر بوون بە قوربانی بەپێی ھەندێک لە خەمڵاندنەکان ٨ میلیۆن کەسی سڤیل زیانیان پێگەیشتووە. ئەنجامی ئەم شەڕە سەرکەوتنی ئایینی پرۆتێستانت بەھێزبوونی ئەو ئاینە سەرەوخواربوونی کاتۆلیک و بێ ھێزبوونی سەرکەوتنی بنەماڵەی ھەبسبۆرگ سەربەخۆیی بوونی ھۆڵەندا لە ئیمپراتۆرییەتی ئیسپانیا ئیسپانیا زاڵبوو بەسەر باشوری ھۆڵەندا و لۆکسمبۆرگ ڕژێمی دەرەبەگی تووشی بێھێزی بوو لە کیشوەری ئەورووپا.
شەڕەکانی خاچپەرستی
وێنۆک|شەڕی حەتین، لە نێوان موسڵمانان و خاچپەرستان بە شێوەیەکی گشتی بەو ھەڵمەت و شەڕانە ئەوترێت کە ئەوروپییەکان پێی ھەستان لە کۆتایییەکانی سەدەی ١١ تا سێیەکی کۆتایی سەدەی ١٣ (١٠٩٦–١٢٩١)، بەو ناوە ناسراوە لەبەرئەوەی ئەوانەی بەشداربوون تێیدا لە ژێر ناوی ئاینی مەسیحییەت و دروشمی خاچدا کۆبوونەوە لە پێناوی بەرگریکردن لێی و لەسەر سنگ و شانی جلەکانیان ھێمای خاچیان بە قوماشی سور ئەدووری. ئامانجی سەرەکیان دەستگرتن بوو بەسەر خاکەکانی ڕۆژھەڵات کە لەو کاتانەدا ڕۆژھەڵات سەرچاوەی سەروەتەکان بوو. ھۆکاری یەکەم لە ڕووخانی بیزەنتییەکان ئەو وێرانبوونە بوو کە لە ئەنجامی ھەڵمەتەکانی یەکەمی خاچپەرستی کەوتەوە کە لە قوستەنتینییەی پایتەختی ئەو کاتەی بیزەنتییەکانەوە دەرئەچوون. شەڕی خاچپەرستی زنجیرەیەک ململانێی سەربازی ئایینی بوو کە زۆربەی ئەوروپییە مەسیحییەکان لە ژێر ھەڕەشەی ناوخۆو دەرەوەدا چوونە ناویەوە لە دژی موسڵمانان. لە بنەڕەتدا ئامانجی شەری خاچپەرستی داگیرکردنی قودس و زەوییە پیرۆزەکانی موسڵمانان بوو، و سەرەتای دەرچوونی ھەڵمەتەکان لە وەڵامی بانگەوازێکی ئیمپڕاتۆری بیزەنتی بوو بۆ یارمەتی دانی لە دژی فراوانبوونی موسڵمانە سەلجوقییەکان لە ئەنادۆڵ. ھەروەھا زارەوەی شەڕی خاگپەرستی بەکاردێت بۆ وەسفی ھەندێک لەشەڕەکانی چەرخە نوێکان و ئەوانەی دواتر. جیاکردنەوەی ڕووداوەکانی ماوەی شەڕەکانی خاچپەرستی قورسە، بەڵام مێژوونوسان دابەشیانکردووە بۆ نۆ ھەڵمەت لە ساڵ و کاتی جیاوازدا کە ئەم جەنگە کاریگەرییەکی زۆری بەجێ ھێشت لە سەر وڵاتانی ئەوروپا و وڵاتە موسڵمانەکان.
شۆرشی فەرەنسا
وێنۆک|تابلۆیەک لە شۆرشی فەرەنسا شۆرشی فەرەنسا بە یەکێک لە شۆرشە مەزنەکانی مێژووی کۆن وھاوچەرخی مرۆڤایەتی دادەنریت. کودەتایەکی ڕامیاری و شۆڕشێکی جەماوەری بوو کە لە ساڵی ١٧٨٩دا لە فەڕەنسا دەستی پێکرد ئەم شۆرشە لە مێژووی جیھان و ئەورووپا گرینگی و تایبەتمەندییەکی زۆری ھەیە ئەمەش بەھۆی ئەو گۆڕانکاری و دەرئەنجامانەی لە دوای ئەو شۆڕشەوە دروست بوون کە کاریگەری زۆری خستە سەر وڵاتانی دیکە
جەنگی جیھانیی یەکەم
ئەو جەنگە لە ئەورووپا دەستی پێکرد و پاشان ناوچەکانی تری جیھانی گرتەوە لە نێوان ساڵانی ١٩١٤ و ١٩١٨دا، جەنگەکە دەستی پێکرد کاتێک ئیمپڕاتۆڕی نەمسا-مەجەڕ شانشینی سربیای گرت لە دەرئەنجامی کوژرانی شازادەی نەمسا و ھاوسەرەکەی لەلایەن خوێندکارێکی سڕبییەوە لەکاتی سەردانیاندا بۆ سەراییڤۆ. وە چەندەھا شەھیدو کوشتاری لێکەوتەوە لە مێژودا ڕووسیا ھەستا بە کۆکردنەوەی ھێزەکانی یەک ڕۆژ دوای ڕاگەیاندنی جەنگی نەمسا لەسەر سربیا، ئەڵمانیا ھێزی کۆکردەوە لە ٣٠ی جولا و فەرەنسا ھێزەکانی کۆکردەوە لە ٣٠ی ئاب، ئەڵمانیا لە ھەمان ڕۆژدا جەنگی ڕاگەیاند لە دژی ڕووسیا دوای ئەوەی بینی ڕووسیا وەڵامی داوای ئەڵمانیا ناداتەوە بە ڕاگرتنی کۆکردنەوەی سوپا، پاشان جەنگی ڕاگەیاند لە دژی فەرەنسا، و بەلجیکای گرت کە ئەمەش وای لە بەریتانیا کرد بێتە ناو جەنگەکەوە، وڵاتەکانی ئەورووپا لە پێش شەڕ لە دوو سەربازگە پێک ھاتبوو، یەکەمیان یەکێتی سییانی بوو لە نێوان ڕووسیا و فەرەنسا و شانشینی یەکگرتوو، و دووەمیان ھاوپەیمانی سییانی بوو لە نێوان ئیمپڕاتۆری نەمسا-مەجەڕ و ئەڵمانیا و ئیتاڵیا. بۆ یەکەم جار چەکی کیمیایی لە جەنگی جیھانی یەکەمدا بەکار ھات ھەروەھا بۆ یەکەم جار خەڵکی مەدەنی لە ئاسمانەوە بۆردومان کران لە میژوودا. شەرەکە قوربانی گیانی وای بە خۆیەوە بینی کە پێشتر مێژوو نەیبنیبوو، بنەماڵە فەرمانڕەوا و دەسەڵاتدارەکانی ئەورووپا ڕووخان کە دامەزراندیان ئەگەڕایەوە بۆ ھەڵمەتە خاچپەرستییەکان، و نەخشەی سیاسی ئەورووپا گۆڕانکاری بەسەردا ھات. شەری جیھانی یەکەم بوو بە ھۆی ڕووخانی ئیمپڕاتۆری عوسمانی لە ساڵی ١٣٤١ک-١٩٢٤ز و کەوتنەوەی چەندین زیانی گەروەی ماڵی و گیانی و گەڕانە دواوەی ڕۆڵی ئەورووپا لە ئاڕاستەکردنی سیاسەتی جیھان، بەڵام گرنگترین ئەنجامی دامەزراندنی ئەو ئاشتییە کەموکوڕەدا بوو کە ھەموو ئەو ئامڕازانەی لە خۆ ئەگرت کە بوون بە ھۆی ھەڵایسانی شەڕی جیھانی دووەم ساڵی ١٩٣٩. و لە ماوەی شەڕەکەدا دەوڵەتە ئەوروپییە بەشەڕھاتووەکان ناچاری کڕینی پێویست و کەرەستەیەکی زۆر بوون لە وڵاتە نوێکان کە خاکەکانیان ھیچ زیانێکی شەڕی پێ نەگەیشت وەک وڵاتە یەکگرتووەکان و کەنەدا و ئوسترالیا و ئارجەنتین، کە ئەمەش وای لە ئەورووپا کرد شارێک بێت بۆ ئەو دەوڵەتانە لە دوای شەڕ، و ئەورووپا لە دوای شەڕ خۆی ناچار بینییەوە لە دانی ئاڵتونە یەدەکەکانی کە ھەیبوو بۆ دانەوەی قەرزەکانی و ئەمە بوو بە ھۆی گەڕانە دواوەی دراوی ئەوروپی. وڵاتە یەکگرتووەکان سوودمەندی یەکەم بوو لەم شەرە و قەرزدەری یەکەم بوو بە ئەورووپا لە پێش و لە کاتی شەرەکە، وڵاتە یەکگرتووەکان لە دوای شەر لە ئەنجامی وەرگرتنەوەی قەرزەکانیدا %٤٥ی ئاڵتونی یەدەکی جیھانی بەدەستھێنا و بەوەش بوو بە یەکەم خاوەن قەرز لە جیھاندا. وێنۆک|نەخشەی ئەورووپا ١٩١٤
جەنگی جیھانیی دووەم
وێنۆک|چەند دیمەنێک لە جەنگی جیھانی دووەم دوای چەند ساڵیک لە کۆتایی ھاتنی جەنگی یەکەمی جیھان ئەڵمانیا بە ڕێبەرایەتی ھیتلەر دەستی کرد بە ھێرشکردن بۆ سەر وڵاتانی دیکە ئەمەش جارێکی دیکە وڵاتانی ئەورووپای ناچار بە جەنگێکی دیکە کردووە ئەم جەنگە لە ٧ی جولای ١٩٣٧ دەستی پێکرد لە ئاسیا و لە ١ی ئەیلوولی ١٩٣٩ لە ئەورووپا و لە ساڵی ١٩٤٥ کۆتاییی ھات بە خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن لە دوای وێرانکردنی ھێرۆشیما و ناگازاکی لەلایەن ویلایتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە، ھێزە چەکدارەکانی نزیکەی ٧٠ دەوڵەت بەشدار بوون لە شەڕە ئاسمانی و دەریایی و وشکانییەکاندا. جەنگی جیھانیی دووەم بە جەنگێکی گشتگیر دادەنرێت، و زۆرترین باجی ھەبوو لە مێژووی مرۆڤایەتیدا لەبەر فراوانیی ڕووبەری شەڕەکە و زۆریی شانۆکانی جەنگ و بەرەکانی. زیاتر لە ١٠٠ میلیۆن سەرباز بەشدار بوون تێیدا، و لایەنە ناکۆکەکان چەندین دەوڵەت بوون، و زیانە گیانەکان ئێجگار زۆربوون. نزیکەی ٦١ میلیۆن کەس بوونە قوربانی لە سەربازی و مەدەنییەکان. مەدەنییەکان دوچاری زیانی گیانی بوونەوە لە جەنگی جیھانیی دووەمدا زیاتر لەھەر شەڕێکی تر لە مێژوودا، و ھۆکارەکەش دەگەڕێتەوە بۆ بۆمبارانە چڕەکانی سەر شار و گوندەکان کە سوپای بەریتانی ھێنایانە کایەوە بە ھاتنە سەر حوکمی وینستۆن چێرچیل و سوپای نازی ئەڵمانییش بە ھەمان شێوە وەڵامیان دایەوە، و زیانێکی مەدەنیی گەورە لە ھەردوو لایان کەوتەوە. ھاوکات لەگەڵ ئەمانە ئەو کوشتارگانەی کە سوپای ژاپۆنی بەرامبەر میللەتی چینی و کۆری کردیان، ژمارەی قوربانییە بێتاوانەکان و سەربازەکان بەرز بوویەوە بۆ ٥١ میلیۆن کوژراو، کە نزیکەی %٢ی دایشتوانی جیھان بوو لەو سەردەمەدا. دوای جەنگی جیھانیی دووەم بەھۆی ململانێی وڵاتان ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٦١ بە دروست کردنی دیوارێک کە بە دیواری بەرلین ناسراوە بۆ دووبەش دابەش بوو ئەمەش کاریگەری زۆری لەسەر دانیشوانی ئەم وڵاتە دروست کرد بەڵام لە ساڵی ١٩٨٩ دیوارەکە ڕوخێندرا و ئەڵمانەکان بوونەوە یەک وڵات دوای ئەو دوو جەنگە ئەورووپا بۆ دوو سەربازگە دابەشبوو، سەربازگەی ڕۆژھەڵاتی بە ڕێبەری یەکێتی سۆڤیەت‌و سەربازگەی ڕۆژئاوایی بە ڕێبەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و دروست بوونی جەنگی سارد لە نێوان ئەو دوو زلھێزە. لەساڵانی نێوان ١٩٨٩ تا ١٩٩١ز. دا بەرەی ڕۆژھەڵاتی بەلێکھەڵوەشانی یەکێتی سۆڤیەت داڕماو ئەورووپا چوویە ناو ئەو چەمکە ناسراوە بە تاک جەمسەری زاڵبوو بەسەر جیھاندا لەڕووی سیاسی‌و ئابووری‌و ڕۆشنبیرییەوە کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ڕێبەری ئەو ئاراستەیە دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی ئەورووپا بەپێی وڵات ڕووسیا پۆل:مێژووی ئەورووپا
سلۆڤاکیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
سلۆڤاکیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
کانی میرانی کۆماری
جوگرافیا
کانی میرانی کۆماری لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی داڵاڕۆ و لە باشوور لەگەڵ گوندی بانی خێڵان، پێنجوێن و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی میرانی بابەعەلی و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بناویان.
عەمانوێل غەریب
ژیانی
لە ساڵی ١٩٥٠ ، لە کوەیت لەدایکبووە، ، خێزانەکەی پێشتر لە یەکێک لەو خانووانەدا دەژیا کە دەکەوێتە پشت نەخۆشخانەی ئەمریکی لە ناوچەی ئەلوەتیە ، کە پێشتر ناوی خانووەكانی ئەلحەمەد بووە، باوکی بە رەچەڵەك خەڵكی باكووری كوردستانە (باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا) و لە ساڵی ١٩٢٨ هاتۆتە كوێت تا لەگەڵ مامی، شەماشە یەعقوبدا بژی. بە ڕەچەڵەک ئاشوورین,  و خەڵكی کەربۆرانن لە پارێزگای ماردین, باوکی لەوێ لەدایک بووە وژیاوە و لە کاتی کۆمەڵکوژیی سێفۆ ١٩١٥ لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا ئاوارە بووە بۆ کوێت. سەبارەت بە دایکی، ئەو سەر بە کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی و بە ئەسڵ خەڵكی موسڵن.
لە ساڵی ١٩٧١ لە زانکۆی کوێت, کۆلێژی زانست، کیمیا و جیۆلۆجی خوێندنی تەواو كردووەو لە هەمان ساڵدا وەک توێژەری جیۆلۆجی پەیوەندی بە وەزارەتی نەوتەوە کردووە، و دواتر بەرزكراوەتەوە بۆ پۆستی توێژەری باڵای جیۆلۆجی و دواتر بۆ پۆستی سەرپەرشتیاری هەڵكۆڵین و بەرهەمهێنان، پاشان كراوە بە بەڕێوەبەری کۆمپیوتەری ئەلیکترۆنی بە وەكالەت تا خانەنشین بوونی لە ساڵی ١٩٩٦.
هەڵبژاردنی
عەمانوێل غەریب لە ساڵی ١٩٩٢ وەک قەشەی كڵێسا هەڵبژێررا و لە ساڵی ١٩٩٩ وەک خودان(راعی) لە کڵێساکە دەستنیشانکرا. قەشە عەمانوێل بە یەکەم مەسیحی کوێتێ دادەنرێت کە دەستنیشانکرابێت وەك خودانی کەنیسەی نیشتمانی ئینجیلی لە کوەیت. شایەنی گوتنە كە ژمارەی دیانەكانی کوەیت نزیكەی ١٥٠ کەسن، لە ڕەگەزی نێر و مێ، وەک  هاوڵاتیی کوەیتی، بەبێ جیاوازی و جیاکاری، مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠ پۆل:قەشەکان پۆل:دیانەكانی كوێت پۆل:ئاشووری لە هەندەران پۆل:زیندووان
محەمەد سادقی (ئەکتەر)
محەمەد سادقی (بە فارسی: محمد صادقی) ئەکتەرێکی ئێرانییە لە ٣٠ی ئایاری ١٩٥٧ لەدایکبووە.
ژیاننامە
محەمەد سادقی لە ساڵی ١٩٥٧ لە شاری مەشهەد لەدایک بووە. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا بڕوانامەی دبلۆمی وەرگرتووە و لە دوو بواری پیشەسازی خۆراک و میکانیکی مەکینەی کشتوکاڵی وەرگیراوە، بەڵام حەزی لە هیچ کام لەو بوارانە نەبووە و بەپێچەوانەی ویستی خۆی بووە، بۆیە چووەتە دەرەوەی وڵات بۆ درێژەدان بە خوێندن. سادقی لە ئەمریکا لە زانکۆی ویلایەتی ویسکۆنسن بەکالۆریۆس و ماستەر و دکتۆرا لە بواری زانستە پەیوەندییەکان و هونەرەکانی پەیوەندی و پەیوەندییە جەماوەرییەکان بەدەست هێناوە. هەروەها لە چەندین قوتابخانەی نواندن خوێندوویەتی لەوانە سەنفۆرد مایسنەر و لی شتراوس بێرگا بۆ تەواوکردنی خوێندن لە بەشی نواندن. ساڵی ١٩٩١ گەڕایەوە بۆ ئێران.
زنجیرەکانی
Reign of Love (2000)
The Green Star (2004)
Abraham: The Friend of God (2008)
Mokhtarnameh (2010-2011)
گۆتفرید سیلبەرمان
( - ١٤ی کانوونی دووەمی ١٦٨٣ - ٤ی ئابی ١٧٥٣) دروستکەرێکی ئامێری تەختەکلیلی ئەڵمانی بوو. ئەو ئامێری وەک ھارپسیکۆرد، کلاڤیکۆرد، ئۆرگن، و فۆرتپیانۆی دروست دەکرد، ئەو زیاتر ناسراوە بە دروستکردنی فۆرتپیانۆ و ئۆرگن.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٨٣ پۆل:مردووانی ١٧٥٣
مێژووی پەرەسەندنی ڕووەکەکان
وێنۆک پەرەسەندنی ڕووەکەکان بۆتە دەرئەنجامی دەرکەوتنی بوارێکی فراوان لە ئاڵۆزی لە زۆربەی جۆری ڕووەکەکان دا (لە سەرەتاترین جۆری قەوزە و ڕووەکە فرەخانەکانەوە بۆ ڕووەکە وشکانییەکان و ئالۆزەکان) ھەرچەندە زۆربەی جۆرە ڕووەکە سەرەتاییەکان ھێشتا بەردەوامن لە ژیان بەڵام کۆمەڵەی ڕووەکە تازە گۆراوەکان جێی ئەو ڕووەکانەیان گرتۆتەوە کە پێشتر لەڕووی ژینگەییەوە زاڵ بوون وەک زیادبوون و زاڵبوونی ڕووەکە گوڵدارەکان بەسەر ڕووەکە تۆودارەکان دا لە ژینگە وشکانییەکان دا.
بەڵگەی سەرھەڵدانی ڕووەکە وشکانییەکانی (ئیمبیرۆفایت - Embryophyte) بۆ یەکەمین جار لە چاخی (ناوەڕاستی ئۆردۆڤیکی - Mid-Ordovician)(نزیکەی ٤٧٠ میلیۆن ساڵ لەمەوبەر)دا دەردەکەوێت و لە ناوەڕاستی چاخی (دیڤۆنی)(نزیکەی ٣٩٠ ملیۆب ساڵ لەمەوبەر) خاوەنی زۆربەی خەسڵەتە ناسراوەکانی ڕووەکە وشکانییەکانی ئەم سەردەمە بوون وەک (ڕەگ و گەڵاکان). لە کۆتایی چاخی (دیڤۆنی) دا (نزیکەی ٣٧٠ میلیۆن ساڵ لەمەوبەر) چەند ڕووەکێکی بێ سپۆر (ئارکیاپترس - Archaeopteris) خاوەنی شانەی بۆریی خۆراکیی لاوەکیی بوون کە ھەڵدەستان بە بەرھەمھێنانی قەدی ڕەق و دارستانی داری درێژ. لە کۆتایی چاخی (دیڤۆنی) دا تۆوەکان پەرەیانسەندبوو لە ڕووەکی قڕبووی تۆدار بە ناوی (ئێلکنسیا - Elkinsia).
بەدرێژای چاخی جیۆلۆجی (فانرۆزۆویک - Phanerozoic) تازەگەری پەرەسەندن لە ڕوودان دا بوو کە ھەتا ئێستاش بەردەوامە. ھەرچەندە بنیادی کۆمەڵەکان گۆرانکاریان بەسەردا ھات بەھۆی (ڕووداوی قڕبوونی پێرمی تریاسی) بەڵام زۆربەی کۆمەڵەی ڕووەکەکان بەشێوەیەکی ڕێژەی بە سەلامەتی مانەوە. دەکرێت ئەم ڕووداوە ڕێخۆشکەربووبێت بۆ دەرکەوتنی ڕووەکە گوڵدارەکان لە چاخی (تریاسی - Triassic)(نزیکەی ٢٠٠ میلیۆن ساڵ لەمەوبەر) و دواتر ھەمەجۆربوونیان لە چاخەکانی (تەباشیری - Cretaceous) و (پالیۆجینی - Paleogene)دا. کۆتا کۆمەڵەی گەورە لە ڕووەکەکان دا کە پەرەسەندنی بەسەردابێت گیاکان بوون کە لە چاخی ناوەڕاستی (پالیۆجینی - Paleogene)(نزیکەی ٤٠ میلیۆن ساڵ لەمەوبەر) گرنگییەکی زۆریان پەیداکرد. ١٠ میلیۆن ساڵ لەمەوبەر گیاکان و چەندەھا جۆرە ڕووەکی دیکە ڕێکاری خۆراک ھەرسکردنی نوێیان پەرەپێسەند بۆ مانەوە و بەردەوام بوون لە ژینگەی کەمەرەیی گەرم و وشک دا کە خاوەنی ڕێژەیەکی نزمی گازی دوانەئۆکسایدی کاربۆن (CO2). وێنۆک
ڕەگ
ڕەگەکان گرنگ و سەرەکیین بۆ ڕووەکەکان لەبەر دوو ھۆکار، یەکەم: دابینکردنی بناغە لە خاکەکەدا، دووەم: دابینکردنی سەرچاوەی ئاو و پێکھاتە خۆراکییەکان لە خاکەوە و بەھۆی ئەم دوو ھۆکارەوە ڕووەکەکان توانیویانە بەرزتر و خێراتر گەشە بکەن.
پەرەسەندنی ڕووەکەکان لەسەر ئاستی جیھانی دەرئەنجام و لێکەوتەی ھەبووە. بەھۆی ماندوو کردن و فشار خستنە سەر خاک و بوونە ھۆی کەمبوونەوەی ڕێژەی ماددە ترشییەکانی زەوی (لەڕێی دەرھێنانی ماددە خۆراکییەکانی وەک نیترەیت NO3- و فۆسفەیت PO₄³⁻) کە ڕێگەیان خۆشکردووە لە بەردەستبوونی ئەم ماددانە بەڕێژەیەکی زیاتر لە ژینگەدا و زیادبوونی ئاوێتە کاربۆنییەکان لە خاک دا بە قوڵاییەکی زیاتر، کە ھەموو ئەمانە دەرئەنجام و کاریگەرییەکی گەورەیان ھەبووە لەسەر کەشوھەوا و دەکرێت ئەو کاریگەرییانە ھێندە گەورە بووبێت کە بووبێتنە ھۆی قڕبوون و لەناوچوونی بە کۆمەڵ.
ھەرچەندە چەند شوێنھوارێکی شێوە ڕەگی لە خاکە بەردینەکان دا بوونی ھەیە لە چاخی کۆتایی (سیلۆری - Silurian) دا بەڵام بە بەردبووە جەستەییەکانی سەرەتاترین ڕووەکەکان پیشاندەری ئەوەن کە بە ھیچ شێوەیەک ڕەگ بوونی نەبووە لەو کاتەدا. چەندنیان خاوەنی لق و پۆپی درێژبووی سەر زەوی بوون و ھەندێکیان تەنانەت خاوەنی لقی نا ڕۆشنەپێکھاتووی ژێرزەوی بوون کە کونیلەی ھەوا ھەڵمژینیان نەبوو. جیاکردنەوەی نێوان ڕەگ و لقە تایبەتمەندارەکان پەیوەندی بەسەر شێوازی گەشەکردنیانەوە ھەیە کە جیاوازن لە ھێڵکاری لقەکان و ھەبوونی شانەی چینی کۆتایی ڕەگ. ھەرچەندە ڕووەکاکانی سەردەمی (سیلۆری – دیڤۆنی: Siluro-Devonian) وەک (ڕاھنیە - Rhynia) و (ھۆرنیەفایتن - Horneophyton) خاوەنی ھاوشێوە جەستەییەکانی ڕەگەکان بوون[٨٩][٩٠] بەڵام ڕەگ وەک پێکھاتەیەکەی جیاواز لە قەد بوونی نەبووە ھەتا سەردەمانی دواتر. بەداخەوە کە ڕەگەکان زۆر بە کەمی پارێزراون لە تۆمارە بەردینەکان دا بۆیە تێگەیشتنی مرۆڤ لە سەرچاوەی پەرەسەندنی ڕەگەکان زۆر لاوازە.
سەرئەشکەوتان
جوگرافیا
سەرئەشکەوتان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گوڵان و لە باشوور لەگەڵ گوندی دوواوە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئامانج و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بێتواتە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سیلۆن لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
سیلۆن نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ بوو کە لە ٢٦ی ئاب تا ١٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوە چوو.
کرمانج، قزڵجە
کرمانج گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پێنجوێن(ناوەند)، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کرمانج لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بانی خێڵان، پێنجوێن و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئاوایی حاجی شەریف و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی میرمام، پێنجوێن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کۆشکەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
خەمزات چیماێڤ
خەمزات چیماێڤ هونەرمەندێکی جەنگی تێکەڵاوی پیشەگەری سویدییە و کە لە یوو ئێف سی (UFC) بەشداری دەکات. پێشتر لە فیدراسیۆنی شەڕی ئازادا بەشداری کردووە. لە زۆرانبازیدا، چیماێڤ سێ جار پاڵەوانی نیشتمانی سویدە. تا ١٢ی نیسانی ٢٠٢٢، لە پلەی سێیەمدایە لە ڕیزبەندی کێشی نیوەی یوو ئێف سی.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤ پۆل:زیندووان
بەردە ڕەشەکە
بەردە ڕەشەکە بەردێکی پیرۆزی ئاینییە کە لە چەند پارچەیەک پێک ھاتووە، ڕەنگێکی ڕەشی بڵێسەداری سپی ھەیە ڕەشایەتییەکەی بەرەو ڕەنگێکی سوور خۆی نیشان دەدات، تیرەکەی ٣٠ سانتیمەترە، دەکەوێتە گۆشەی باشووری خۆڕھەڵاتی کەعبە بە دیوی دەرەوە، بەپێی بیروباوەڕی ئیسلام ئەم بەردە خاڵی دەستپێکی سوڕانەوە (الطواف) و کۆتاییتی، بە مەترێک نیو لە ڕووی زەویەکەی بەرزە و بە چوارچێوەیەکی مسین پاڕێزبەندکراوە. خۆی بەردەکە ڕەنگی سپی بووە بەڵام بەھۆی تاوانەکانی مرۆڤایەتی ڕەنگی ڕەش ھەڵگەڕاوە «بەپێی فەرموودەکانی پێغەمبەر محەممەد د. خ». ھەروەھا ئیبن عەباس لە پێغەمبەر محەممەد د. خ دەگێڕێتەوە و دەڵێ: «نزل الحجر الأسود من الجنة أبيض من الثلج فسودته خطايا بني آدم». ھەروەک دەبینرێت ڕەش خۆی دەنوێنێت بەڵام کڕۆکەکەی ناواخنێکی سپی شوشەیی ھەیە.
محەممەد کوڕی خەزاعە لە تایبەتمەندی بەردەکە دواوە و دەڵێ کاتێک بەردەکە لەلایەن قەرمیتیەکان ڕفێنراوە لە ساڵی ٩٥٠ زایینی و دواتر کە گەڕێندراوەتەوە تێبینی کردووە کە “بەردەکە تەنھا بەشی سەرەوەی ڕەش بووە کڕۆکەکەی سپی بووە و درێژییەکەی ھێندەی باسکێک بووە “. بەردە ڕەشەکە بە یەکێک لە بەردەکانی بەھەشت ھەژمار دەکرێت، لەم بارەیەوە پێغەمبەر محەممەد د. خ دەفەرموێت: «الحجر الأسود من حجارة الجنة»، ھەروەھا مروارییەک بووە لە مروارییەکانی بەھەشت لەم بارەیەوە پێغەمبەر محەممەد د. خ دەفەرموێت: «إن الركن والمقام ياقوتتان من ياقوت الجنة طمس الله تعالى نورهما ولو لم يطمس نورهما لأضاءتا ما بين المشرق والمغرب».
عەبدوڵلای کوڕی زوبێر یەکەم کەس بووە کە چوارچێوەیەکی لە مسی بۆ درووستکردووە دواتر خەلیفەکانی ئیسلام درێژەیان بە ھەمان کار داوە، لە سەر ھەمان ڕێچکە لە ساڵی ١٩٥٦ شا سعود کوڕی عەبدولعەزیز چوارچێوەیەکی نوێی مسینی بۆ داناوە، دواتر لە ساڵی ٢٠٠١ شا فەھد کوڕی عەبدولعەزیز چوارچێوەکەی نوێتر کردۆتەوە بە مس.
تایبەتمەندییەکان
ڕاست|وێنۆک|214x214پیکسڵ|ھێلکاری ھەڵکەوتەی بەردە ڕەشەکە لە [[کەعبە کە بە ژمارە (١) ئاماژەکراوە .]] بەردە ڕەشەکە لە چەندین پارچە پێک ھاتووە کە ھەر ھەموویان بەھۆی چوارچێوەیەکی مسین پێک بەستراونەتەوە، بەردەکە بەھۆی بزماری مسی بە چوارچێوەکە بەستراوەتەوە. خۆی بەردەکە ٢٠ سم ە بەڵام ھەشت پارچەی بچوکیشی پێوە لکێنراوە، قەبارەی بەردە ڕەسەنەکە نادیارە ئەمیش بەھۆی گۆڕانکاری و خوڕانی ڕوکەشەکەی بە درێژایی مێژوو کە بەھۆی چەندین بۆنەوە گۆڕانکاری بە سەرھاتووە. وێنۆک|وێنەیەکی بەدەست کێشراو لەلایەن [[محەممەد تاھیر کوردی، دوای لکاندنی کاغەزەکە بەسەر ڕووی بەردەکە بەھەمان قەبارەی خۆی کێشراوە لە ١٩٥٥.]] محەممەد کوڕی خەزاعە دەڵێ کاتێک بەردەکە لەبلایەن قەرمیتیەکان ڕفێنراوە لە ساڵی ٩٥٠ زایینی و دواتر کە گەڕێندراوەتەوە تێبینی کردووە کە “بەردەکە تەنھا بەشی سەرەوەی ڕەش بووە کڕۆکەکەی سپی بووە درێژییەکەی ھێندەی باسکێک بووە“.
لە سەدەی دەیەمی زایینی مێژوو نووسان تێبینی بەردەکەیان کردووە کە ڕەنگێکی سپی باوی ھەبووە و قەبارەکەی (٠٬٤٦مەتر) بووە، ھەروەھا لە سەدەی حەڤدەھەم قەبارەکەی بە (١٬٣٣ مەتر) تۆمارکراوە، بەڵام لە سەدەی ھەژدەھەم لەلایەن عەلی بەگی گەورە قەبارەکەی بە (١١٠سم) تۆمارکردووە، لە سەردەمی محەممەد عەلی پاشا بە شێوەیەکی زانستیانە قەبارەکەی پیورایە کە بە (٠٬٧٦مەتر) بەرزی و (٠٬٤٦مەتر) پانی تۆمارکراوە.
بەردەکە بۆ یەکەم جار لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەم و سەرەتای سەدەی بیستەم چووەتە سەر پەرەکانی وێژەی خۆڕئاوایی ئەمەش لە ڕێگای گەریدە ئەورووپاییەکانەوە بووە کە سەردانی کەعبەیان کردووە وەک یوھان لۆدفیگ بێرکھارت لە ١٨١٤ ز، کە بە پوختی باسی بەردە ڕەشەکەی کردووە لە پەرتووکەکەی ١٨٢٩ لە ژێڕ ناوی (کانزاکاری لە نیشتمانی عەرەبیدا).
ھەروەھا خۆشنووس و وێنەکێشی کوردستان محەممەد تاھیر کوردی دەڵێ:
ناونان
ناونانی بە بەردی ڕەش ھەروەک ئیبن عەباس لە پێغەمبەر محەممەد د. خ دەگێڕێتەوە: «نزل الحجر الأسود من الجنة أبيض من الثلج فسودته خطايا بني آدم». ھەندێک لە خەڵکانیش بە (حجر الاسعد) بانگیان کردووە بەڵام ھیچ بەڵگەیەکی بەھێز لە بارەی ئەم ناوەوە نییە.
ھەروەھا بە «الرکن» ناوی ھاتووە لە وتەیەکی فاکھی ھاتووە کە دەڵێت «عن مجاهد قال نظرت إلى الركن حين نقض ابن الزبیر البيت، فإذا كل شيء منه داخل البيت أبيض.»
شوێنەوارەکان
ڕاست|وێنۆک|170x170پیکسڵ|وێنەیەکی بەردەکە لە ڕووی پێشەوە و تەنیشت، لە پەرتوکی خۆڕھەڵات ناس ولیەم مۆیور. بەپێی شوێنەوارە ئیسلامییەکان، بەردەکە لەلایەن جبریلەوە لە ئاسمانەوە ھاتووە، لە گێڕانەوەیەکی ئیبن جەریر لە تەفسیرەکەی باسی کردووە، ھەروەھا ئەزرەقی لە «أخبار مكة» باسی کردووە. ھەروەھا لە فەرموودەیەکی حەسەنی پێغەمبەر ھاتووە کە ئەلحاکم دەیگێڕێتەوە و دەفەرموێت :
ھەروەھا لە فەرموودەیەکی تر ھاتووە کە بەردەکە لە بەھەشتەوە ھاتووە «الحجر الأسود من الجنة»، لە ئیبن عەباسەوە فەرموودەیەکی پێغەمبەر محەممەد د. خ ھاتووە: «نزل الحجر الأسود وهو أشد بياضًا من اللبن فسودته خطايا بني آدم». موسڵمانان بەردەکە ناپەرستن، ھەروەھا لە فەرموودەیەکی عومەری کوری خەتاب ھاتووە: «إني لأعلم أنك حجر لا تضر ولا تنفع، ولولا أني رأيت رسول الله يُقبِّلك ما قبّلتك».