cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بڕیارنامەی ١٧٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆتدیڤوار
بورکینا فاسۆ
سەرچاوە
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقا پۆل:بورکینافاسۆ پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٠ پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
سێرت
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سێرت پۆل:شارەکانی تورکیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سێرت
کامیروون
کامیروون یان کامیرۆن (بە لاتینی: Kamirûn)، بە فەرمی کۆماری کامیروون (بە فەڕەنسی: République du Cameroun) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا، پایتەختی ئەم وڵاتە شاری یائوندێیە.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:کامیروون پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٠
ئەی سی/دی سی
ئەی سی/دی سی گرووپێکی هارد ڕۆکی ئوسترالیاییە کە لە نۆڤەمبری ١٩٧٣ لە لایان هەردوو برا مەڵکۆم و ئەنگۆس یانگ لەشاری سیدنی ئوسترالیا درووست بوو. برایانی یانگ هەردووکیان ژەنیاری گیتاری ئەلەکترۆنین هەردوو ئەم برایە ئەندامی بەردەوامی گرووپەکە بوون تاکوو لە ٢٠١٤ دا مەڵکۆم نەخۆش کەوت و وازی لە گرووپەکە هێنا.
هەرچەندە ئەم گرووپە وەکوو گرووپێکی هارد ڕۆک یان بلووز ڕۆک دەردەکەوێ بەڵام وەکوو داهێنەرانی شێوازی مێتاڵیش دەناسرێن و لەسەرەتا ئەو کەسانە بوون کە بەم شێواازه کاریان کردووە بەم حاڵەشەوە بەردەوام شیوازی خۆیان وەکوو ڕۆک ئەند ڕۆڵ ناوبردووە.
ئەم گرووپە لە دەیەی ٧٠ تاکوو ئێستا یەکێک بووە لە کاریگەرترین گرووپەکانی ڕۆکی مێژوو. گرووپێک کە زۆر کەس وەکوو گەورەترین گرووپی ڕۆکی جیهان (The World's Greatest Rock Band) نێوی دەبەن.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٣ لە ئوسترالیا پۆل:ئەی‌سی/دی‌سی پۆل:گرووپە مۆسیقییە ڕۆکەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە ڕۆکە ئوسترالییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە ھێڤی مێتاڵە ئوسترالییەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٧٣ پۆل:گرووپە مۆسیقییە پێنج کەسییەکان پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
بڕیارنامەی ١٧٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٨٢٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ولیەم یوحەننا
ولیەم یوحەننا (لەدایکبووی ١٩٣٤ - مردووی ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٥) مۆسیقار و ھونەرمەندی بەناوبانگی کورد بوو.
ژیانی مۆسیقا
ساڵی ١٩٥٢ چووەتە پەیمانگەی ھونەرە جوانەکانی بەغدا، لە ساڵی ١٩٥٥ بڕواننامەی دبلۆمی لە مۆسیقا بەدەستهێنا، لە ساڵەکانی پەنجاکانەوە بۆتە مامۆستا و زۆر ھونەرمەندی ناسراوی ھونەری کوردیی، بەسەرپەرشتی ئەو فێری مۆسیقا بوون. دیارترینیان مامۆستایان ئەنوەر قەرەداغی، خالید سەرکار، محەممەد ئەمین حوسێن و فڕەنسیس داودن.
ھەر لەپەنجاکاندا، لەگەڵ ھونەرمەندان قادر دیلان، نەجاتی عەبدە، حاتەم سەعید و چەندینی دیکە تیپی مۆسیقای مەولەوییان دامەزراندووە و بوونەتە دیارترین گروپی ئەو کاتەی مۆسیقای کوردی، ساڵی ١٩٥٦ یەکێک بووە لە ئەندامانی دەستەی دامەزرێنەری کۆمەڵەی ھونەرە جوانەکانی کورد لە شاری سلێمانی.
لەکۆتایی شەستەکانیشدا، یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی تیپی مۆسیقای سلێمانی و بەدرێژایی تەمەنی پڕ لە بە‌خشیشی ئەو تیپە، مامۆستا و ئاوازدانەر بووە و گەلێ لەگوڵە ئاوازەکانی وان بەبەرۆکی گۆرانیبێژە ھونەرمەندەکانی کوردەوە.
دەیان ساڵ ڕاھێنەری ھونەریی بووە لە مەڵبەندی چالاکیی قوتابخانەکانی سلێمانی و ھەزاران ساتی بەرخی تەمە‌نی بەفێرکردنی قوتابیان بەسەربردووە، ھەروەھا ئاوازی بۆ دەیان کاری شانۆیی داناوە.
ماوەی چەند ساڵێک بوو دەست و پەنجەی ئەو پیاوە بەھرەدارە بەھۆی نەخۆشییەوە لەژەنینی موزیک کەوتبوون، تەنانەت چاوە پڕ لەمیھرەکانی بەقورسی بۆ دەبردرانە دۆست و قوتابی و خۆشەویستانی، لەم دوو سێ ساڵەدا بەڕۆح بەرزەفڕ و جەستە ماندووە، شادو سەرفراز کرا، ئەویش بەڕێزلێنان لەم کەڵە ھونەرمەندە بەدروستکردنی پەیکەرێک لەلایەن ھونەرمەند «بەیان مانی» یەوە بۆی دروستکرا، ئەوەی بەردەم گەلەریی مۆزەخانەی سلێمانی ڕازاندۆتەوە.
سەرلەبەیانی ڕۆژی ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ لە شاری سلێمانی ولیەم یوحەننا کۆچی دواییکرد
سەرچاوەکان
پۆل:ھونەرمەندانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤ پۆل:مردووانی ٢٠٠٥
تۆمارگەی ناوی پاوان
تۆمارگەی ناوی پاوان (Domain Name Registry) دەیتابەیسێکە بریتی لە گشت ناوگەلی تۆمارکراو لە پاوانێکی ئاست-سەردا. بەڕێوەبەری تۆمارگە، کە بە ناوەندی زانیاریی ڕایەڵە یان نیک ژی دەناسرێ، بەشێک لە سیستەمی ناوی پاوانی ئینتەرنێتە کە ئاگاداری دەیتابەیسەکەیە و پارێزگاریی دەکا. نیک ڕێکخراوەیەکە کە بەسەر کاری تۆماری ناوەکان لەناو ئەو پاوانە ئاست-سەرانەی بەرپرسیارەتییانی پێسپێردراوە ڕادەگا و سیاسەتەکانی پێوەندیدار بە تەرخانکاریی ناوی پاوان کۆنترۆڵ دەکا. نیک لەڕووی تەکنیکییەوە، پاوانی ئاست-سەر دەسووڕێنێ.
پێویستە ئەوە لەبیر نەچێ کە تۆمارگەی ناوی پاوان و تۆمارکەری ناوی پاوان دوو شتی لێکجیاوازن.
پاوانەکان لە زنجیرەپلیکانەیەک بە سەرۆکایەتیی ئایاناوە بەڕێوە دەبردرێن. ئایانا بە سەرپەرشتیکردنی ناوڕاژەکارەکانی ڕیشە، سووڕێنەری نووکی داری DNS-ە.
ئایانا ھەروەھا تۆمارگەی int. کە تایبەتی ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانە و ناوچەی arpa. کە تایبەتی ئامانجگەلی کارگێڕانەیە و ناوچەگەلی گرنگ و ھەستیاری دیکە وەکوو root-servers.net ژی دەسووڕێنێ.
ئایانا دەسەڵاتی ھەموو پاوانەکانی تری سپاردۆتە دەست تۆمارگەکانی ترەوە.
پەراوێزەکان و سەرچاوەکان
پۆل:سیستمی ناوی پاوان پۆل:تۆمارە گشتییەکان
حوسێن شەریفی
حوسێن شەریفی گۆرانیبێژ و مەقامبێژی لە دایک بووی شاری سنەیە.
بەرھەمەکان
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی
کۆساری
خدر محەممەد ڕەشید ناسراو بە کۆساری (١٩٦٧ – ١٩٩٣) شاعیرێکی کوردی خەڵکی ڕانیە بوو.
ژیان
کۆساری لە ساڵی ١٩٦٧ لە گەڕەکی قەڵات لە شاری ڕانیە لەدایکبووە، لە ساڵی ١٩٨٦ خێزانی پێکەوە ناوە و بووە بە خاوەنی کچ و کوڕێک بەناوەکانی «بەنان و شەیدا»، لە کۆتایی ساڵی ١٩٨٧ یەکەم ھەڵبەستی خۆی دەنووسێت بە ناوی (نیگاری خودان)، ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبووە لە ڕاپەڕینە مەزنەکەی ساڵی ١٩٩١دا، و لە بڵندگۆی مزگەوتی گەورەی ڕانیە ھەڵبەستە پڕ لە جۆش و خرۆشەکانی بەسەر جەماوەری ڕاپەڕیودا دەخوێندەوە، لە ساڵی ١٩٩١ ھەندێک لە ھەڵبەستەکانی لە کاسێتێکدا بە دەنگی خۆی بە ناوی (سەدای کۆساری) تۆمار دەکات، بەشی دووەمی لە سالی ١٩٩٣ بڵاوکردەوە. ساڵی ١٩٩٢ ماوەیەک سەرگەرمی نووسین و پێشکەشکردنی بەرنامەی کۆمەڵایەتی توانج ئامێزی «لێرە و لەوێ» بووە لە تەلەڤزیۆنی بزووتنەوەی ئیسلامی لە ڕانیە، دیوانێکی ھەیە کە دوای خۆی چاپکراوە بەناوی بوڕکانی شیعر لە قەسیدەکانی مانگ گیران، قەڵەمی ڕاستگۆ، پرسە.
مردن
لە دوانیوەڕۆی ٢٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٣ و لە تەمەنی ٢٦ ساڵیدا لەناو ماڵەکانی (ڕەسواجیان)ی گوندی (زەنگڵان)ی دەڤەری پشدەرەڕەقەی سەر بە ناحیەی سەنگەسەر، بە دەستڕێژی گولە دەکوژرێت، پاشان لە گۆڕستانی کێوەڕەشی ڕانیە بەخاک سپێردراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:مردووانی ١٩٩٣ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩ پۆل:ئیسلامییەکانی کورد پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆیی کوردستان پۆل:خەڵکی پارێزگای سلێمانی
بڕیارنامەی ١٧٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان ئەریتریا و ئەتیۆپیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٨٢٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئێریتریا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیتیۆپیا
دووم مێتاڵ
دووم مێتاڵ (ئینگلیزی: Doom Metal) ستایلێکی بەھێزی مۆسیقای ھێڤی مێتاڵە کە زۆربەی جار تێمپۆیەکی نزم، گیتاری تۆن نزم و ھەروەھا دەنگێکی بەھێزتر و قورستر بەکاردەھێنێت وەک لە چەشنەکانی تری ھێڤی مێتاڵ. ھەردووک لە جۆری ئاواز و گۆرانییەکە ھەستێکی تارمایی و بێ ھیوایی دەبەخشێت بە گوێگر. بە گشتی باس لە خراپەکانی ژیان دەکات. ئەم چەشنە مۆسیقایە ھاندراوە لەلایەن گرووپی مێتاڵی بلاک سابات لە نیوە ١٩٨٠کاندا.
سەرچاوە
پۆل:چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ
دێت مێتاڵ
دێت مێتاڵ (ئینگلیزی: Death Metal) لقێکی توند و بەھێزی مۆسیقای ھێڤی مێتاڵە. دەنگە نزمەکانی گیتارەکان و ھاوارکردن، دەنگی گڕاوڵی نزم، دەبڵ-بەیس و تەپڵ لێدانی بەھێز و خێرا و بەکارھێنانی کۆرد. دێس مێتاڵ بە واتای "مێتاڵی مردن"دێت، وە باسکردنە لە دەستدرێژی، توندوتیژی، دین (زۆربەی کات شەیتان پەرستی)، تۆقاندن و نێکرۆفیلیا.
سەرچاوە
پۆل:چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ پۆل:مۆسیقا لە دەیەی ١٩٨٠ پۆل:مۆسیقا لە دەیەی ١٩٩٠ پۆل:دەیەی ٢٠٠٠ لە مۆسیقا
بڕیارنامەی ١٧٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی شوباتی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٨٣٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
کایلی مینۆگ
کایڵی ئان مینۆگ (لەدایکبووی ٢٨ی مەی ١٩٦٨) گگۆرانیبێژی پۆپ، و خانمە ئەکتەری ئوسترالیە، و ھەروەھا خووشکی دەنی مینۆگە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری پۆل:ئوسترالیە دوورە نیشتیمانەکان لە بریتانیا پۆل:زیندووان پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرە ژنە ئوسترالییەکانی تی ڤی پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨ پۆل:خەڵکی مێلبۆرن
ئەرژەنگ کامکار
ئەرژەنگ کامکار مووسیقاری کورد ە و یەکێکە لە ئەندامانی گرووپی کامکاران. ساڵی ١٩٥٤ لە شاری سنە لە دایک بووە و ژەنیاری تومبەک ە. لە سەردەمی منداڵی دا حەزی لە نیگارکێشی بووە بەڵام زیندگی کردن لە بنەماڵەیەکی شەیدای مووسیقا دا، ئەویشی بۆ دنیای ەونەری مووسیقا ڕاکێشاوە و ساڵەا بۆ ئۆرکێستری فەرەەنگ و ەونەری سنە تومبەکی لێداوە و ئێستاش بۆ کامکاران تومبەک لێدەدا.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ژەنیارانی ئێرانی پۆل:ژەنیارانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:کامکاران پۆل:ھونەرمەندانی کورد پۆل:خەڵکی سنە
لڤین
لڤین دامەزراوەیەکی سەربەخۆی ڕۆژنامەوانییە و بارەگای سەرەکی لە شاری سلێمانییە. لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراوە. دامەزراوەی لڤین لە سێ بەشی سەرەکی پێک دێت. گۆڤاری لڤین، گۆڤارێکی سەربەخۆی سیاسییە و ١٠ ڕۆژ جارێک بە زمانی کوردی دەردەچێت. گۆڤاری لڤینی نوێ، گۆڤارێکی کۆمەڵایەتیی ھونەرییە، مانگانە دەردەچێت. ماڵپەڕی لڤینپرێس، ماڵپەڕێکی ھەواڵییە.
لڤین وەکو دامەزراوەیەکی ڕۆژنامەوانی سەربەخۆ لە ھەرێمی کوردستان، یەکەمین دەزگایە کە خاوەنی پەیمانی شەرەفکاری ڕۆژنامەوانی ھەیە و لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە ئەو پەیمانەی بڵاوکردۆتەوە و پێکھاتووە لە کۆمەڵێک بنەمای ئیتیکی و ھەموو ڕۆژنامەنووسەکانی دەزگاکە پێیەوە پابەندن وەکو وردی لە ھەواڵ و زانیاری، پاراستنی سەرچاوەی زانیاری و بڵاونەکردنەوەی بابەتێک کە لە ڕاستی و دروستی زانیارییەکانی دڵنیا نەبن.
گۆڤاری لڤین
گۆڤاری لڤین گۆڤارێکی سەربەخۆ و ئازاد و ئەھلییە، پشت بە داھاتی خۆی دەبەستێت لە ڕێگەی بەشداریکردن لە پڕۆسەی بەرھەمھێنان و قازانجەوە. جەختیش لەسەر بەدواداچوونی ڕووداو و گۆڕانکارییەکان دەکاتەوە و گەیاندنی زانیاریی ورد و دروست بە شێوەیەکی بێلایەن و بە پەیڕەوکردن لە بنەماکانی ئیتیکی ڕۆژنامەوانی، بە ئامانجی بەشداریکردن لە پڕۆسەی کامڵکردنی چەمکی (ھاوڵاتیبوون) و چەسپاندنی سیستەمێکی دیموکراسی و شەفافییەت لە بەڕێوەبردنی دامەزراوە دەوڵەتی و حکومی و تایبەتییەکاندا. لە ساڵی ٢٠٠٢ ستافی گۆڤاری لڤین ھەڵسان بە دامەزراندنی دامەزراوەیەکی ڕۆژنامەوانی بە ناوی لڤین و گۆڤاری لڤین بووە بەشێک لە دامەزراوەکە.
لڤین خاوەنی ھیچ ئایدۆلۆژیایەکی تایبەت نییە و بەشێکیش نابێت لە گومانەکانی ھیچ ئایدۆلۆژیایەکی تایبەت. کارەکەی ئەوەیە بە خەڵک بڵێت چی ھەیە، ھەرگیز بە خەڵک ناڵێت چی بکەن.
لڤینی نوێ
لڤینی نوێ، گۆڤارێکی کۆمەڵایەتیی ھونەرییە، مانگی جارێک دەردەچێت.
ماڵپەڕی لڤین
ماڵپەڕێکی گشتیی ھەواڵییە، ھەواڵی ڕۆژانە و ئەو بابەت و دیمانانەی کە لە گۆڤاری لڤین و لڤینی نوێدا ئەنجام دەدرێت، تیایدا بڵاودەکرێتەوە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی
سێواس
سێواس یەکێک لە شارەکانی باکووری کوردستانە کە لە پارێزگای سێواس ھەڵکەوتووە.
بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٧ ژمارەی دانیشتووانی ٦٣٨٫٤٦٤ کەس بووە.
دەستە خوشک
سێواس لەگەڵ ئەم شارانەی خوارەوە دەستە خوشکە:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سێواس پۆل:شارەکانی تورکیا پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی باکووری کوردستان
بڕیارنامەی ١٨٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٨٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی شوباتی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پێشێلکردنی یاسا مرۆانییەکانی نێونەتەوەیی لە یووگسلاڤیای پێشوودا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٨٤١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٨
نایلۆن
وێنۆک|چەپ|235px|Nylon
وشەی نایلۆن لە دوو ناوی نیوۆرک – لەندەن پێکھێنراوە، زۆربەی مادە دەستکردەکان ناوەکانیان لەوشەی پێکھاتوو دروستکراوە. پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
ڕفائیل باتکانیان
ڕفائیل باتکانیان (، ناسراو بە کەمار کاتیبا؛ ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٨٣٠ – ٣ی ئەیلوولی ١٨٩٢) شاعیرێکی ئەرمەنی بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی ئەرمەنی سەدەی ١٩یەم پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٠ پۆل:مردووانی ١٨٩٢
ڕوکنوسدین فیروز
ڕوکن الدین فیروز, ھەروەھا بە ڕوکن الدین فیرۆز وەرگێڕدراوە (١٩ی تشرینی دووەمی ١٢٣٦ کۆچی دوایی کردووە)، فەرمانڕەوای سوڵتانیەتی دەلھی بووە بۆ کەمتر لە حەوت مانگ لە ساڵی ١٢٣٦. وەک شازادەیەک، بەڕێوەبەری بەداون و لاھور پارێزگاکانی سوڵتانییەت. دوای مردنی باوکی ئیلتوتمیش، فەرمانڕەوایەکی بەھێزی ماملوک کە سوڵتانییەتی وەک بەھێزترین شانشینی لە باکووری ھیندستان دامەزراندبوو، لەسەر تەختی پاشایەتی دامەزراند. بەڵام ڕوکنەدین کاتەکانی لە بەدواداچوونی چێژ بەسەر دەبرد، و دایکی شا تورکانی بەجێھێشت کە کۆنترۆڵی ئیدارە بکات. ئەو ئیدارە خراپە بووە ھۆی یاخیبوون لە ڕوکنەدین و دایکی و ھەردووکیان دەستگیر و زیندانی کران. دواتر ئاغاکان و سوپا خوشکە نیوە خوشکەکەی رازییەیان لەسەر تەخت دانا.
سەرەتای تەمەن
ڕوکنودین لە دایکبووی سوڵتانی دەھلی ئیلتوتمیش و ھاوسەرەکەی خوداوەندی جەھان شا تورکان بووە، کە دەستی خزمەتکار بووە بە ڕەچەڵەک تورکی. وەک شازادەیەک، لە ساڵی ١٢٢٨دا iqta' ی بەداونی پێدرا. بە پشتیوانی عەینول مولک حوسێن ئەشعەری، وەزیری پێشووی ڕکابەری ئیلتوتمیش ناسر دین قەباچە، ئیدارەی بەدەون کرد.
حوکمڕانی
دوای مردنی ئیلتوتمیشی باوکی، ڕوکنودین لە مانگی نیسان-ئایاری ساڵی ١٢٣٦دا سەرکەوتە سەر تەختی پاشایەتی. سەیفەدین حەسەن قەرلوحیدەکان کە وای زانی کە سوڵتانییەتی دەھلی لە دوای مردنی ئیلتوتمیش لاواز دەبێت، لە دەوروبەری ئەم کاتەدا ھێرشی کردە سەر ھیندستان. بەڵام سەیفەدین ئایبەک - ئەفسەرێکی کۆیلە تورکی کە لەلایەن ئیلتوتمیشەوە وەک والی ئوچ دەستنیشانکرابوو، شکستی پێھێنا و ناچاری کرد پاشەکشە بکات.
مینھاج ستایشی ڕوکنودین دەکات بە سێ سیفەت: قۆز و میزاجی نەرم و سروشتی بەخشندە. بەپێی مینھاج، ڕوکنودین زۆر حەزی لە سواربوونی فیل بووە، و زۆر حەزی لە mahoutەکان بووە، کە لە دەربارەکەیدا بوونەتە گرنگ. مینھاج دەگێڕێتەوە کە ڕوکنەدین دراوی زێڕی لە بازاڕەکاندا بڵاودەکردەوە، لەکاتێکدا بە سەرخۆشی سواری فیلێک بوو. پێشتر پارەیەکی زۆری بۆ مۆسیقاژەن و گاڵتەجاڕ و خەبەرەکان خەرج دەکرد. ڕوکنودین لەکاتی بەسەربردنی کات و سامانی دەوڵەت بۆ بەدواداچوونی چێژ، کۆنترۆڵی ئیدارەی بۆ شا تورکانی دایکی جێھێشت.
تاکستان
وێنۆک|280px|دێی سێیادە (تاکستان) نووسراوی ئۆژێن فینلاندین لە ساڵی ١٨٤٠
ڕوکنوسدین فیروز
یاخیبوونەکان
شا تورکان لە سەرەتادا بە بەخشینی خێرخوازی و ئایینی ناوبانگی دەرکردبوو، بەڵام دوای ئەوەی کۆنترۆڵی ئیدارەی تورکیای بەدەستھێنا، سروشتی خۆی گۆڕا. لە حەرێمی ئیلتوتمیشدا خراپ مامەڵەی لەگەڵ خانمان کردووە و بە گوتەی مینھاج، چەندین کەسی «لەناوبردووە». ئەو و ڕوکنەدین فەرمانی کوێرکردن و کوشتنی قوتوبەدینیان دا کە کوڕێکی گەنج و جەماوەری ئیلتوتمیش بوو، ئەمەش چەندین یاخیبوونی لێکەوتەوە:
ڕوکن الدین لەشکرێکی لە دژی یاخیبووان نارد، بەڵام وەزیر (سەرۆک وەزیرانی) نیزامول مولک جونەیدی لە کایلوگەری سوپاکەی جێھێشت، و ھەڵھات بۆ کۆیل (عەلیگاری مۆدێرن)، دواتر پەیوەندی بە سالارییەوە کرد. ھێزەکانی جونەیدی و سالاری دواتر پەیوەست بوون بە ھێزەکانی کوچی و جانی.
تاکستان
مرۆڤناسی
زۆربەی دانیشتووانی تاکستان لە ئازەرییەکان و تاتەکان پێکدێت. ھەروەھا تاکستان گەورەترین شاری تات نشینی جیھانە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای قەزوین
ڕوکنوسدین فیروز
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٢٣٦
بڕیارنامەی ١٨٠١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٨٠١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی شوباتی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سۆمالیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٨٤٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سۆماڵیا پۆل:سۆماڵیا لە ٢٠٠٨
ستۆدیۆکانی گێبڵی
ستۆدیۆکانی گێبڵی (株式会社スタジオジブリ) ستۆدیۆی بەرھەمھێنانی وێنەجوڵاوەکانە (ئەنیمی) ژاپۆنە لە ساڵی ١٩٨٥ دامەزراوە لەلایەن دەرھێنەری دیاری بواری ئەنیمەیشن ھایاو میازاکی و ئیزاو تاکاھاتا، کە بەرھەمەکانیان لەپێشەنگی فیلمەکانی جیھانە.
دروشمی ستۆدیۆکەیان کەسایەتی تۆتۆرۆیە (سروشی دارستان) کە یەکێکە لە فیلمەکانی ھایاو میازاکی، بارەگای ستۆدیۆکەیان لەتۆکیۆیە.
زۆرێک لەو فیلمانەی لەم ستۆدیۆیە بەرھەم ھاتوون خەڵاتی گەورەیان بەدەست ھێناوە وەک خەڵاتی ئۆسکار بۆ فیلمەکانی (Spirited Away) و (Princess Mononoke).
ناو
وشەی گێبڵی وشەیەکی ئیتاڵیایییە بە واتای بای گەرمی بیابان دێت، ئەو بایەی لە لیبیاوە ھەڵدەکات لە بەھاراندا.
دەڕبڕینی دروستی وشەی Ghibli بڕیتییە لە jee-blee"جیبڵی"یان ji-bu-ri کە ھایاو میازاکی دەری دەبڕی.
مێژووی ستۆدیۆکە
ستۆدیۆی گێبڵی لە ساڵی ١٩٨٥ دامەزراوە لەلایەن دەرھێنەری دیاری بواری ئەنیمەیشن ھایاو میازاکی و ئیزاو تاکاھاتا، کەپێشتر بەیەکەوە کاری ھاوبەشیان زۆرکردبوو لەستۆدیۆی تر. وێنۆک|[[مۆزەخانەی گێبڵی]] ئەم ستۆدیۆیە دامەزرا دوای سەرکەوتنی بەرھەمە ناوازەکەیان بەناوی ناوسیکایێ شازادەی دۆڵی با (بە ئینگلیزی :Nausicaä of the Valley of the Wind) کە لە ساڵی ١٩٨٤ بەرھەمیان ھێنا لەدەرھێنانی ھایاو میازاکی.
لە ساڵی ٢٠٠١ مۆزەخانەی گێبڵی لەتۆکیۆ کرایەوە، کەتیایدا ھەموو ئەم بەرھەمانە نمایش کران کە ستۆدیۆکە لەمێژووی خۆی بەرھەمی ھێناوە.
لەکاتی ئێستا ھەریەکە لە تاکاھاتا و گۆڕۆ میازاکی سەرقاڵی بەرھەمھێنانی فیلمی ئەنیمی چیرۆکەکانی خاکی دەریاوانان (بەئینگلیزی:Tales from Earthsea) نن.
ڕێزبەندی فیلمەکان
ناوسیکایێ شازادەی دۆڵی با (بە ئینگلیزی :Nausicaä of the Valley of the Wind) کە لە ساڵی ١٩٨٤ بەرھەمیان ھێنا لەدەرھێنانی ھایاو میازاکی یەکەم بەرھەمی ستۆدیۆکە بوو {| border="١" class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" width="١٠٠%" ! # ! ناونیشانی فیلم !ڕێکەوتی نمایش ! دەرھێنانی !ھەڵسەنگەیاندنی فیلمەکان لەسەر نێت ! ھەڵسەنگەیاندن ! بودجە (دۆڵاری ئەمێریکی) ! دەستکەوت (دۆڵاری ئەمێریکی)
لەزنجیرە بەناوبانگەکان
لێرە ناوی گەلێک بەرھەم ھەن کە دامەزرێنەرانی ستۆدیۆکە بەرھەمیان ھێناوە بەر لەدامەزراندتی ستۆدیۆکە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی ژاپۆن پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشن لە تۆکیۆ پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلمی ژاپۆن پۆل:ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ژاپۆنییەکان
شارستانی تاکستان
شارستانی تاکستان یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای قەزوینی ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری تاکستانە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە لە ساڵی ٢٠١٦دا بەرامبەر لەگەڵ ١٧٢٬٦٣٩ کەس بوون کە زۆربەیان ئازەری و تاتن و لە ئیسلامی شیعە پەیڕەوی دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای قەزوین پۆل:شارستانی تاکستان پۆل:شارستانەکانی ئێران
بڕیارنامەی ١٨٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٨٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی شوباتی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی تیمۆری ڕۆژھەڵات. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٨٤٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیمۆری ڕۆژھەڵات
محەممەد کوڕی یووسف ئیلاقی
پزیشکی موسڵمان ئەبو عەبدوڵڵا شەرەفەززەمان محەممەد کوی یووسف ئیلاقی ڕەچەڵەکی دەگەڕێتەوە سەر (ئیلاق) لە ناوچەی نەیشابوور، سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لەلای ئیبن سینا یان بەهمەنیار یان هەردووکیان خوێندویەتی.
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ١٠٨٠ پۆل:مردووانی ١٠٦٨ پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
سەمسوور
سەمسوور (، ) ناوەندی پارێزگای ئادیامان و یەکێک لە شارەکانی باکووری کوردستان و تورکیایە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی ٢٥٩٫٤٩٧ کەس بووە. دانیشتووانی ئەم شارە لە خەڵکی کورد پێکدێن.
سەمسوور یەکێک لەو شارانە بوو کە زیانێکی زۆری بەھۆی بوومەلەرزەی ٢٠٢٣ی تورکیا-سوریا بەرکەوت. ژمارەیەکی زۆر لە باڵەخانەکان وێران بوون و بەھۆی خراپی کەشوھەوا و زیانگەیشتن بە ژێرخانی گواستنەوە کە بووبە ھۆی دواخرانی ھاتنی تیمەکانی فریاگوزاری، زۆر کەس بوونە قوربانی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی تورکیا پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئادیەمان پۆل:سەمسوور پۆل:باکووری کوردستان
ئەژدیھای کۆمۆدۆ
زانا ڕۆژاوایییەکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩١٠ ئەژدیھای کۆمۆدۆیان لە لیستی ئاژەڵان تۆمارکرد. قەبارە گەورەکەیان و ناوبانگە ترسێنەرەکەیان وای لێکردوون ببنە جێی سەرنج لە باخچەی ئاژەڵان. بەڵام لە سروشتدا، ڕووبەری نیشتەجێبوونیان کەمبۆتەوە بە ھۆی چالاکییەکانی مرۆڤ. ئێستا ئەژدیھای کۆمۆدۆ لە لیستی گیاندارە مەترسی لەسەرەکانە. لەبەر ئەوەش یاسای ئیندۆنیزیا پارێزگارییان لێدەکات و پارکێکی نەتەوەیییش کراوەتەوە بۆ پارێزگارییان بەناوی پارکی نەتەوەییی کۆمۆدۆ.
وەسف
left|thumb|پێستی ئەژدیھای کۆمۆدۆ. لە سروشتدا، ئەژدیھایەکی پێگەیشتووی کۆمۆدۆ کێشی نزیکەی ٧٠ کیلۆگرامە، بەڵام ئەو ئەژدیھایانەی کە لە پارکە نیشتیمانییەکان دەژین کێشیان زۆرترە. بەپێی کتێبی گینس بۆ ڕیکۆردی جیھانی، نێرینەیەکی ئاسایی کێشەکەی دەگاتە ٧٩ بۆ ٩١ کگ و درێژییەکەشی دەگاتە ٢٫٥٩ م، و مێیەنەکی ئاسایییش کێشەکەی دەگاتە ٦٨ بۆ ٧٣ کگ و درێژییەکەشی دەگاتە ٢٫٢٩ م. گەورەترین ئەژدیھاش درێژییەکەی ٣٫١٣ م، و کێشەکەشی ١٦٦ کگ بووە. ئەژدیھای کۆمۆدۆ کلکێکی ھەیە بەقەد خۆی درێژە، لەگەڵ ٦٠ ددانی تیژ کە زوو زوو دەیانگۆڕێت. ددانەکانی درێژییان دەگاتە ٢٫٥ سم. و زمانێکی زەردی دووسەرەی ھەیە. پێستی ئەژدیھای کۆمۆدۆ بە پوولەکەی زرێپۆش داپۆشراوە، کە ئێستی بچووکی تێدایە ئەمەش وەکو زرێیەکی سروشتی لێکردووە.
ھەستەکان
left|thumb|ئەژدیھای کۆمۆدۆ لەکاتی بەکارھێنانی زمانی بۆ ھەستکردن بە دەورووبەری.ئەژدیھای کۆمۆدۆ تەنھا یەک ئێسکی گوێی ھەیە بۆ گواستنەوەی لەرینەوە لە پەردەی گوێ-وە بۆ لوولپێچ. ئەمەش وادەکات کە تەنیا گوێیان لەو دەنگانە بێت کە لەرەلەرەکەیان لەنێوان ٤٠٠ بۆ ٢٠٠٠ ھێرتز دایە، لەکاتێکدا کە مرۆڤ دەتوانێت گوێی لەو شەپۆلە دەنگییانە بێت کە لەرەلەریان لە نێوان ٢٠ بۆ ٢٠٬٠٠٠ ھێرتز دایە. پێشتر وادەزاندرا کە کەڕە، ئەمەش دوای ئەوەی کە لێکۆڵینەوەیەک ڕایگەیاند کە ھیچ وەڵامێکی بۆ چرپە، دەنگی ئاسایی و ھاوارکردن نییە. ڕاستی ئەو ڕایە کەوتە ژێر پرسیارەوە دوای ئەوەی کە کارمەندێکی باخچەی زوولۆجی لەندەن ئەژدیھایەکی ڕاھێنا بۆ ئەوەی بێت بۆ نانخواردن تەنیا بە بانگکردن، تەنانەت ئەگەر ئەژدیھاکە ڕاھێنەرەکەشی نەدیبایە.
و ئەژدیھای کۆمۆدۆ دەتوانێت شت لە دووری ٣٠٠ م ببینێت، بەڵام لەبەر ئەوەی تەنھا خانەی قووچەکی ھەیە لە چاویان، وا پێدەچێت لە شەواندا باش نەبینن. ئەژدیھای کۆمۆدۆ دەتوانێت شت بەڕەنگاوڕەنگی ببینێت، بەڵام باش نییە لە جیاکردنەوەی شتە جێگیر و نەجووڵاوەکان لە چواردەوریان.
ئەژدیھای کۆمۆدۆ زمانی بەکاردەھێنێت بۆ چەشتن، و وەکو زۆربەی خشۆکەکان بۆ بۆنکردن ئەندامی یاکۆبسۆن (jacobson's organ) بەکاردەھێنێت لە جیاتی کونی لووتەکانی. ئەندامی یاکۆبسۆن لە زۆربەی گیانەوەران ھەیە و دەکەوێتە نزیک ئێسکی لووت. بەیارمەتیی با، ئەژدیھای کۆمۆدۆ دەتوانێت بۆنی گۆشتی بۆگەن بکات لە دووری ٤ بۆ ٩٫٥ کم. و پێستە ڕەقەکەشی ھەستی بەرکەوتنی بۆ دابین دەکات. پێستی لە دەورووبەری گوێ، لێو، چەناگە و ژێرەوەی پێیەکانی لە ھەموو شوێنەکانی تری ھەستیارترن.
ڕەفتار و ژینگە
ئەژدیھای کۆمۆدۆ شوێنی گەرم و وشکی پێ خۆشە، و بە گشتیش لە شوێنی وشک و نزم دەژیێت. لەبەر ئەوەی خوێن ساردە، واتە ناتوانێت پلەی گەرمیی لەشی بە جێگیری بھێڵێتەوە، زۆرتر بە ڕۆژ چالاکە. ئەژدیھاکان بەتەنیا دەژین و تەنیا بۆ زاوزێ و نانخواردن کۆدەبنەوە. دەتوانن بۆ ماوەی کورت بەخێرایی ڕابکەن و خێراییان دەگاتە ٢٠ کم/ک و دەتواننیش تا قووڵاییی ٤٫٥ م مەلە بکەن. کاتێک لاون زۆر لێھاتوون لە بەسەر دارکەوتن بە یارمەتیی چنگە بەھێزەکانیان. و بۆ گرتنی ئەو نێچیرانەی کە کە نایانگەنێ، دەتوانن لەسەر قاچەکانی دواوەیان بوەستن و کلکیان وەکو پاڵپشتی بەکاربھێنن. بەڵام کە ھەراش دەبن، چڕنووکەکانیان زۆرتر وەکو چەک بەکاردەھێنن و بەھۆی گەورەبوونی قەبارەشیان ناتوانن بە باشی بەسەرداردا ھەڵگەڕێن.
بۆ پەناگەش، ئەژدیھای کۆمۆدۆ چاڵ ھەڵدەکۆڵێت بەھۆی چنگ و پەلە بەھێزەکانی کە دەکرێ ١ بۆ ٣ مەتر بەرینبێت. وە بەھۆی ئەوەی قەبارەی گەورەیە و لەناوچاڵ دەخەوێت، ئەژدیھای کۆمۆدۆ دەتوانێت گەرمیی لەشی بپارێزێت بە درێژایی شەو و بەمشێوەیەش پێویستیی خۆدانەبەر خۆر لە ڕۆژدا کەم دەکاتەوە. ئەژدیھای کۆمۆدۆ لە پاش نیوەڕۆیان ڕاودەکات، بەڵام لە کاتە زۆر گەرمەکانی ڕۆژ لەژێر سێبەردا دەمێنێتەوە.
خۆراک
thumb|ئەژدیھای کۆمۆدۆ ئەژدیھای کۆمۆدۆ گۆشتخۆرە. ھەرچەندە زۆرتر گۆشتی بۆگەن و ئاژەڵی مرادرەوەبوو دەخۆن، بەڵام بۆسەش بۆ ئاژەڵی زیندوو دادەنێنەوە. کە نێچیرێکی شیاو نزیک دەبێتەوە لە بۆسەی ئەژدیھای کۆمۆدۆ، ئەژدیھاکە کتوپڕ ھێرش دەبات و گەرووی نێچیرەکە بەئامانج دەگرێت. و دەشتوانێت شوێنی نێچیرەکەی بدۆزێتەوە بە بەکارھێنانی ھەستی بۆنکردنی، کە دەتوانێت ھەست بە لاشەی ئاژەڵی مردوو بکات لە دووری ٩٫٥ کم. و ئەو جۆرە خشۆکە بینراوە کە بەرازی گەورە و ئاسک لەپێ بخات بە بەکارھێنانی کلکە بەھێزەکەی.
بڕیارنامەی ١٨٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٨٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣ی ئازاری ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەرەپێنەدانی چەکوچۆڵی ناوەکیی ئێران. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئەژدیھای کۆمۆدۆ
خۆراک
ئەژدیھای کۆمۆدۆ لەکاتی خواردنی نێچیرە گەورەکان پێی لەسەر لاشەی نێچیرەکەی دادەنێت و پارچەی گۆشتی گەورە لە نێچیرەکەی لێدەکاتەوە و بەیەکجار قووتی دەدات. بۆ نێچیری بچووکیش، بۆ نموونە بە قەد قەبارەی بزنێک، شەویلگەکانی تا ئاستێک لێک دەبنەوە کە دەتوانێت نێچیرەکە بە تەواوی قووت بدات. لیکی ناو دەمی خواردنەکە نەرم دەکاتەوە، بەڵام ھێشتاش قووتدانی نێچیرەکەی کاتێکی زۆری دەوێت (نزیکەی ١٥–٢٠ خولەکی پێویستە بۆ قووتدانی بزنێک). ئەژدیھای کۆمۆدۆ لەوانەیە ھەوڵی خێرا قووتدانی نێچیرەکەی بدات، ئەویش بەھۆی پاڵنانی لاشەی نێچیرەکە بە درەختێک لەکاتی قووتدانی بۆ ئەوەی بە قوڕگی خۆی دا بیباتە خوارەوە. ھەندێک جار ئەوەندە بەھێز پاڵ بە دارەکەوە دەنێت، دارەکە بەردەبێتەوە. و بۆ ئەوەی نەخنکێت لەکاتی خواردندا، بەھۆی لوولەیەکی بچووکی ژێر زمانی ھەناسە دەدات کەوا بە سییەکانییەوە بەستراوەتەوە. و دەشتوانێت لە یەک ژەمدا، بەقەد ٪‏٨٠ کێشی خۆی خواردن بخوات. دوای نانخواردنیش دەچێتە بەر ھەتاو بۆ خێرا ھەرسکردنی ژەمەکەی، لەبەر ئەوەی خواردنەکە لەوانەیە بۆگەن ببێت و ئەژدیھاکە ژەھراوی بکات ئەگەر درەنگ ھەرسی بکات. بەھۆی مێتابۆلیزمە ھێواشەکەی، ئەژدیھایەکی گەورە دەتوانێت تەنھا بە ١٢ ژەم بژیێت لە ساڵێکدا. دوای ھەرسکردن، ئەژدیھای کۆمۆدۆ موو، قۆچ و ددانەکانی نێچیرەکەی لە ڕێگەی دەمییەوە فڕی دەداتە دەرەوە.
بڕیارنامەی ١٨٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٨ پۆل:ئێران لە ٢٠٠٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئێران
ئەژدیھای کۆمۆدۆ
خۆراک
ئەژدیھای کۆمۆدۆ چەندین زیندەوەر دەخوات لەوانە: بێبڕبڕەکان، خشۆکەکانی دیکە (تەنانەت ئەژدیھای بچووکتر لەخۆیانیش دەخۆن)، باڵدارەکان، ھێلکەی باڵندەکان، شیردەرە بچووکەکان، مەیموون، ئاسک، ئەسپ و گامێشی ئاوی. ئەژدیھا بچووکەکان مێروو، ھێلکە، مارمێلکە و شیردەری بچووک دەخۆن. ھەندێک جار ئەو ئەژدیھایانە ھێرش دەکەنە سەر مرۆڤ و گازی لێدەگرن. و ھەندێک جاریش ئەگەر گۆڕێک بدۆزنەوە زۆر قووڵ نەبێت، گۆڕەکە ھەڵدەکۆڵن و لاشەکەی ناوی دەخۆن. ئەمەش وای لە دانیشتوانی دوورگەی کۆمۆدۆ کردووە کە کۆمەڵە بەرد لەسەر گۆڕەکانیان دابنێن بۆ ئەوەی بیانپارێزن لە ئەژدیھاکان.
و لە کاتی ئاو خواردنەوەشدا، ئەژدیھای کۆمۆدۆ دەمی پڕ ئاو دەکات دواتر سەری بەرز دەکاتەوە بۆ ئەوەی ئاوەکە بڕژێتە ناو قوڕگی.
ژەھر
thumb|دوو ئەژدیھای کۆمۆدۆ لە کاتی زاوزێدا توێژینەوەیەک دەریخستووە کە ڕژێنەکانی ناو دەمی ئەژدیھای کۆمۆدۆ ھەندێک پڕۆتینی ژەھراوی دەردەدەن کە ڕێگری دەکەن لە مەیینی خوێن لەکاتی خوێنبەربووندا و دەبنە ھۆی نزمبوونەوەی پەستانی خوێن، ئیفلیج بوونی ماسوولکە، تووشبوون بە ھایپۆتێرمیا، کە ئەویش دەبێتە ھۆی بێھۆشی و شۆک.
وەچەخستنەوە
ئەژدیھاکان لە نێوان مانگی گوڵان و ئاب زاوزێ دەکەن، و لە ئەیلوولیش ھێلکە دادەنێن. ھەرجارەی نزیکەی ٢٠ ھێلکە دادەنێن. یان ئەوەتا چاڵێکیان بۆ ھەڵدەکۆڵن یانیش لە ھێلانەی بەجێھێڵدراوی باڵندەکان دایاندەنێن. ھێلکەکان بۆ ماوەی حەوت بۆ ھەشت مانگ سڕ دەبن و لە مانگی نیساندا دەتروکێن، کە لەو مانگەدا مێروو زۆرن. ئەژدیھا بچووکەکان لەژێر مەترسی دڕندەکان و ئەژدیھا پێگەیشتووەکانن، بۆیە لە ناو دارەکان دەژین. ماوەی ٨ بۆ ٩ ساڵیان پێدەچێت بۆ ئەوەی ھەراش ببن، و نزیکەی ٣٠ ساڵیش دەژین.
مێینەی ئەژدیھای کۆمۆدۆ توانای ئەوەی ھەیە بەبێ نێرینە وەچە بخاتەوە، بە ڕێگای پڕۆسەی Parthenogenesis. ھەموو ئەو بەچکانەی بەو شێوەیە لە دایک دەبن لە ڕەگەزی نێرینەن. زانایان وا بیردەکەنەوە ئەوەش وا بکات ئەژدیھایکی مێیەنە بەتەنیا بتوانێت کۆمەڵگایەکی نوێ دروست بکات. بەڵام ئەو ڕێگایەش زیانی خۆی ھەیە، چونکە لەوانەیە زیان بە ھەمەچەشنی جینی بگەیەنێت. کە ئەوەش دەبێتە ھۆی زۆربوونی نەخۆشی و لاوازیی پاش چەند نەوەیەک.
و ئەژدیھای کۆمۆدۆ سیستەمی دیاریکردنی ڕەگەزیی ZW ی ھەیە، لەکاتێکدا شیردەرەکان سیستەمی XY یان ھەیە.
پارێزگاری
ئەژدیھای کۆمۆدۆ مەترسی لەناوچوونی لەسەرە و لە لیستی سووری یەکێتیی نێونەتەوەییی بۆ پارێزگاریی سروشت (IUCN) (The International Union for Conservation of Nature) دایە. لە ئێستادا نزیکەی ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ ئەژدیھای زیندوو ھەیە لە سروشتدا. لەسەر دوورگەکانی گیلی مۆتانگ (١٠٠)، گیلی داسامی (١٠٠)، ڕینکا (١٣٠٠)، کۆمۆدۆ (١٧٠٠) و فلۆرس (لەوانەیە ٢٠٠٠). بەڵام کێشەکە ئەوەیە کە تەنھا نزیکەی ٣٥٠ مێینە ھەن کە توانای وەچە خستنەوەیان ھەبێت. بۆ ئەوەی ئەو کێشەیە چارەسەر بکرێت، لە ساڵی ١٩٨٠ پارکی نەتەوەییی کۆمۆدۆ دامەزرێندرا بۆ ئەوەی پارێزگاری لە ژمارەی ئەژدیھای کۆمۆدۆ بکات لە دوورگەکانی کۆمۆدۆ، ڕینکا و پادار. دواتریش شوێنی پاراستنی ئەژدیھای کۆمۆدۆ لەسەر دوورگەی فلۆرسیش کرایەوە.
ھۆکارەکانی مەترسی
چەندین ھۆکار ھەن بۆ کەمبوونەوە و مەترسی لەسەر بوونی ئەو جۆرە مارمێلکەیە. لەوانەش:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:خشۆکەکانی ئیندۆنیزیا پۆل:جۆرە مەترسیدارەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن
شەریف حوسێن پەناھی
شەریف حوسێن پەناھی ناسراو بە شەریف سنەیی، شاعیر و مامۆستای زمانی کوردییە. دیوانی شیعرێکی ھەیە بە ناو ملوانکەی شین کە زۆرتر لە ٣٠ شیعری تێدایە. جیا لە بەرھەمی ملوانکەی شین، فێرکاریی ڕێنووسی کوردیی بە نامیلکە پەپکەی سی دی ھەیە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
قەرس
قەرس یەکێک لە شارەکانی باکووری کوردستانە کە لە پارێزگای قەرس ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ٧٦٫٧٢٩ کەس بووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:قەرس
شرنەخ
شرنەخ یەکێک لە شارەکانی باکووری کوردستان، لە ناوچەی بۆتانە و ناوەندی پارێزگای شرنەخە، پارێزگایەکی نوێیە و پێشتر قەزایەک بوو سەر بە پارێزگای ھەکاری، وە کەوتووەتە سنوری وڵاتی عێراق کە دەروازەی خابوور دەروازەیەکی گرنگی تورکیایە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کەوتووەتە ئەم پارێزگایە.
ناو
ناوی شرنەخ واتاکەی لەوەوە ھاتووە کە (شاری-نوح) بووە و گۆڕدراوە بۆ شرنەخ.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شرنەخ پۆل:شرنەخ پۆل:شارەکانی پارێزگای شرنەخ
سەرچنار
سەرچنار یەکێکە لە گەڕەکەکانی شاری سلێمانی، دەکەوێتە ڕۆژئاوای شار. جاران بەھۆی لاوازی کەرەسەی ھاتوچۆوە و، کەمی دانیشتووانی شار، سەرچنار جیابوو لە بەشەکانی تری سلێمانی و دەزانرا لەکوێوە بۆ کوێ دەستپێک و کۆتایییەتی، ئەمڕۆکە سەرچنار تێکەڵ بووە و لەدەوریا چەندین گەڕەکی تر دروست بوون وەک: شەھیدانی سەرچنار، گردی سەرچنار، .. ھتد.
ھاوینەھەواری سەرچنار
سەرچنار بەیەکێک لە ھاوینەھەوارەکانی عێراق دەژمێردرێت بەھۆی بوونی ئاوی ھەڵقوڵاوی ژێر گرد و بەرزایییەکانی. زۆر لە مێژە سەرچنار ئوتێل و شوێنی حەوانەوەی لێدروست کراوە بۆ گەشتیاران. شوێنێکی فێنک و خەم ڕەوێن بووە بۆ خەڵکی سلێمانی و دەوروبەری، کە تاکوو ئەمڕۆش کۆتایی ھەفتان خەڵکانێکی زۆر ڕووی لێدەکەن بۆ سەیران. سەرچنار چەندجارێک نۆژەنکراوەتەوە و سیمای ناو سەیرانگاکانی دەستکاریی کراون و خۆشکراوە.
ئاوی سەرچنار
سەرچنار ئاوێکی سروشتی ھەیە کە لەبنی بەرزایییەکانی دەروپشتییەوە ھەڵدەقوڵێت، ئەم سەرچاوەیە گرنگییەکی زۆری ھەبووە لە بوژاندنەوە و ئاوەدانکردنەوەی ناوچەکەدا، تاکوو ئەمڕۆ سەرچاوەیەکی سەرەکی ئاوی شاری سلێمانییە. لە ھاویندا ئاستی ئاوەکە زۆر کەم دەبیتەوە و، لەم ساڵانەی دوایدا بەھۆی وشکەساڵییەوە لەمانگەکانی وەرزی ھاویندا وشک دەکات.
سەرچنار لە ئاوێنەی شیعری کوردیدا
وێنۆک|وێنەیەکی کۆنی سەرچنار، ساڵەکەی نەزانراوە. وێنۆک|سەرچنار، بەهاری ١٩٤٤ ئەگەر بمانەوێت دەربارەی ھاوینەھەواری سەرچنار قسە بکەین دەبێت، بگەڕێینەوە بۆ سەرەتاکانی دروستکردنی شاری سلێمانی لە ساڵانی ١٧٨٣ بۆ ١٧٨٤ لەلایەن ئیبراھیم پاشای بابان-ەوە. وەک سەرچاوە مێژوویییەکانیش پێمان دەڵێن یەکێک لەو ھۆکارانەی وایان لە ئیبراھیم پاشای بابان کردووە کە ئەم شوێنەی ئێستای سلێمانی ھەڵببژێرێت بۆ دروستکردنی شار؛ ھۆکاری تۆبۆگرافی بووە.. بەو واتایەی لەوسادا مەڵکەندی کراوەتە سێنتەری شار، لە دەوروبەری شاریش چەندین سەرچاوەو کانی‌و مێرگ‌و سەوزایی ھەبووە.. ھەڵبەت ناودارترین‌و سەرنجڕاکێشترینی ئەو سەرچاوانە کانی ئاسکان‌و سەرچنار بوون.
دیارە سەرچنار ھەر لەگەڵ دروستبوونی شاردا شوێنی پشوودان‌و کاتبەسەربردنی ئەھلی شارو پیاوماقوڵان بووە.. بەڵگەی ڕاستیی ئەم بۆچوونەشمان ئەو ئاماژە جوان‌و گرنگیپێدانەی حەزرەتی نالی-یە بە ناوو ئاوی سەرچنار.. ئەویش لە چامە بەناوبانگەکەی (قوربانی تۆزی ڕێگەتم..) کە پاش ئەوەی نالی لە ساڵی ١٨٣٠ دەچێت بۆ حەج، دواتر بەھۆی داگیرو خاپوورکردنی شار لەلایەن لەشکری عوسمانلییەوە نەگەڕاوەتە‌و سلێمانی‌و لە ئاوارەیی دا ماوەتەوە.. دواترو لە ساڵی ١٨٣٤ واتا تەنھا ٥٠ ساڵ دوای دروستبوونی شار چامەکە بۆ سالم-ی ھاوڕێ‌و ھاودەمی دەنێرێت.. نالی لە بەیتی ١٠–١٤ی ئەو چامەیەدا بادی سەبا ڕادەسپێرێت‌و پێیدەڵێت:
ئەمجا مەوەستە تا دەگەیییە عەین-ی سەرچنار ئاوێکە پڕ لە نارو چنارو گوڵ‌و چنوور
چەشمێکە میسلی خۆر کە لە سەد جێ بە ڕۆشنی فەورانی، نوری سافە لەسەر بەردی وەک بکوور
یا عەکسی ئاسمانە لە ئاوێنەدا ک وا ئەستێرەکانی ڕابکشێن وەک شەھابی نوور
یا چەشمە ساری خاتری پڕ فەیزی عاریفە یەنبوعی نوورە دابڕژێنێ لە کێوی توور
تەنانەت سالم یش لە وەڵامی نالی دا ئاماژە دەدات بە سەرچنارو دەڵێت:
سووتا دڵم بە حاڵەتی جۆباری سەرچنار لێڵاوە چەشمەساری وەکو چاوی بێ بەسەر
ھەڵبەت زۆرن ئەو شاعیرو نووسەرانەی لە دووتوێی بەرھەمەکانیاندا ئاماژەو گرنگییان بە سەرچنار داوە. یەکێکی تر لەوانە مامۆستا پیرەمێردی نەمرە لە شیعری (لەو دەمەی ڕۆژ دەگاتە ئێوارھ) دا دەڵێت:
شیعرێکی تر پێموایە تەخمیسە لەسەر شیعرێکی مامۆستا ئەخۆل کە دەڵێت:
نامەوێ بۆچیمە ئاھەنگ بەزم‌و ڕەزمی سەرچنار چی لە مەی کەم، چی لە نەی کەم، یا لە نەغمەی عودوتار
ئەرێ خۆشە سلێمانی گیانە قەسرو دوکانی ئەوا لەگەڵ سەرچنار بەخوا عەسرو بەیانی
یاخود گەنجێک لە بنەماڵەی مامۆستا ڕەفیق چالاک، بەناوی ئاوات چالاک گۆرانییەکی ھەبوو بۆ سەرچنار کە دەیوت: سەرچنار وێنەی باخی لوبنانی.
گرنگی سەرچنار
جگە لەوەی کە سەرچنار سەرچاوەی ئاو بووە بۆ سلێمانی، کارگەی چیمەنتۆی تیابووە و، ھاوینەھەوارێکی خۆشبووە، سەرچنار شوێنێکی ھەستیاربووە بۆ داڵدەدانی پێشمەرگە و پشتیوانی لە شۆڕشی گەلی کورد، چونکە ھەڵکەوتی ناوچەکە و لکانی بە دۆڵ و بەرزایییەکانەوە یارمەتی پارتیزانانی داوە لە برەودان بەخەبات و تێکۆشان.
بەستەرە دەرەکییەکان
٭ نەخشەی سەرچنار
پۆل:گەڕەکەکانی شاری سلێمانی
یارانی ئەشکەوت (زنجیرە)
یارانی ئەشکەوت بە فارسی:(مردان آنجلس) بە عەرەبی:(أصحاب الكهف). زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنی ئێرانییە بە دەرھێنانی فەرەجوڵا سەلاحشور بەرھەمی ساڵی ١٣٧٧ لە کاناڵی (١ سیما)ی کۆماری ئیسلامی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کەناڵ یەکی ئێران پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان
ماوکڵی ڕۆڵەی دارستان
چیرۆکەکە
سەرکێشیەکانی مێرمنداڵ ماوکڵی لەوەوە دەست پێدەکات کاتێک پڵنگێکی ڕەش لەگەڵ ورچێکی ھاوڕێی ماوکڵیان پەروەردەکردوە و گەورەیان کردوە لەگەڵ کۆمەڵێک لە بێچوە گورگ .
بەم شێوەیە ماوکڵی گەورە بوو وە گونجا لەو ژینگە دارستانیەی کە تێیدا گەورە ببوو،دەیتوانی بەزمانی گورگەکان بدوێ و لێیان تێبگات.
بەڵام ڕۆژێک دارستانەکە گڕی گرت و ماوکڵی و سەرجەم ئاژەڵان ڕایان کرد بۆ ناوچەی ڕووبار ،لەڕێگا پڵنگی توندڕەو (شێریخان)ڕووبەڕوویان بویەوە،وە داوای بەدەستەوە دانی ماوکڵی لێ کردن لەبەر ئەوەی ئەو ڕقی لە مرۆڤ دەبویەوە،بەڵام باوکی ماوکڵی کە گورگێک بوو ڕوبەڕوی وەستاو داواکەی ڕەت کردەوە،بەڵام لەم ڕوبەڕوبونەوەیە باوکی ماوکڵی شکستی خوارد و مرد وە ماوکڵی و ھاوڕێکانی نەیانتوانی ھیچ بکەن،لەوەوە رقی ماوکڵی بەرامبەر شێریخان درووست بوو وە ھەوڵی تۆلە سەندنەوەی دەدا،دواجار بڕیاڕ دەدات بگەڕێتەوە گوندەکەی نزیک دارستان و لەگەڵ کچێکی ئادەمیزاد بژێت.
ئەمانەش ببینە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەنیمەیشن پۆل:سینەما پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنیەکانی ئەنیمی سەرکێشی ئیتاڵیا بۆ مناڵان پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ پۆل:زنجیرەی ئەنیمی
فەرموودەی مەقتووع
فەرموودەی مەقتوع بریتییە لەو فەرموودەیەی کە کارێک یان وتەیەک دەداتە پاڵ شوێنکەوتوێک(تابیعیەک).
جۆرەکانی فەرموودەی مەقتوع:
حوکمی فەرموودەی مەقتوع
فەرموودەی مەقتوع نابێ بە بەڵگە و حوکمی شەرعی لێوە وەرناگیرێ ئەگەر ڕشتەکەشی تەواو بێ و فەرموودەکە سەحیحیش بێ. بەڵام بەزۆری بۆ ڕونکردنەوەی قورئان و فەرموودەکان بەکاردەهێنرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زاراوەکانی فەرموودە
بڕیارنامەی ١٨٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٨٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی ئازاری ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ناوچەی زەریاچە گەورەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٨٥٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٨ پۆل:ڕواندا لە ٢٠٠٨ پۆل:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ لە ٢٠٠٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕواندا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
بڕیارنامەی ١٨٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
ئیبن ئەبی سادق
پزیشکی موسڵمان عەبدولڕەحمان بن عەلی بن ئەحمەد بن ئەبی سادق خەڵکی نەیشابوور، ناونراوە بە ھیپۆکراتی دووەم ، سەرقاڵیش بووە بە کارەکانی گالێن و ھیپۆکرات. لە کارەکانی (شرح مسائل حنين) و (شرح فصول أبقراط).
پەراوێزەکان
پۆل:مردووانی ١٠٦٨ پۆل:پزیشکە ئێرانییەکانی سەدەکانی ناوین پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
پۆست-مێتاڵ
پۆست-مێتاڵ (ئینگلیزی: Post metal) لقێکە لە مۆسیقای ھێڤی مێتاڵ و تێکەڵەیەکە لە پۆستڕۆک و شێۆگەیزین.
سەرچاوەکان
پۆل:چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ پۆل:شێوازەکانی مۆسیقای ئەمریکا
ئیبن زەھەبی
ئەبو موحەممەد عەبدوڵا بن موحەممەد ئەزدی ناسراو بە ئیبن زەهەبی زانای پزیشکی عەرەبی موسڵمان بەوە ناسراو بوو کە یەکەم کەس بووە ئینسایکڵۆپیدیای ئەلفوبێی نوسیوە.
ژیان
لە سوحاڕ لە عوممان لەدایک بووە، دوای ئەوە چووەتە بەسڕە، پاشان بۆ وڵاتی فارس و خوێندن لای بیروونی و ئیبن سینا، کۆچیشی کردووە بۆ قودس، وە لە کۆتاییدا لە ڤالێنسیا لە ئەندەلوس، لە ٤٦٥ هیجری کۆچی دوایی کردووە.
کارەکان
یەکێ لە کتێبە بەناوبانگەکان (كتاب الماء)ـە، کە زانیارینامەیەکی پزیشکییە، تێیدا ناوی نەخۆشیەکانی نوسیوە، هەروا پزیشکیی و نەشتەرگەری و فیزیۆلۆژیا و چارەسەر، بە یەکەم فەرهەنگی پزیشکی دادەنرێت، هەروا باسی چارەسەرکردنی نەخئشیە دەروونیەکانیش.
سەرچاوەکان
پۆل:پزیشکە ئەندەلوسییەکان پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١١یەم پۆل:پزیشکە عەرەبەکانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
عەلی کوڕی عیسا
کارەکان
ئەو ناسراو بوو بە شارەزایی لە پزیشکیی چاو لە سەردەمەکەیدا، کتێبێکی نووسیوە لەژێر ناونیشانی (تذكرة الكحالين)کە کتێبێکی گرنگە، کتێبەکە لە سێ بەش پێکهاتووە بەشی یەکەم سەبارەت بە توێکاری چاو، دووەمیان سەبارەت نەخۆشیە باوەکانی چاو، بەشی سێیەمیش سەبارەت بە نەخۆشیە ناوەکیەکان، هەڵبەت ئەم کتێبە ناوبانگێکی گەورەی بەدەست هێنا لە ڕۆژاوا وەرگێردراوە بۆ لاتینی و عیبری.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای عەرەبی
پۆل:مردووانی ١٠٣٩ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١١یەم پۆل:پزیشکە عەرەبەکانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:پزیشکە عێراقییەکانی سەدەکانی ناوەڕاست
کەیپڤەرد
کەیپڤەرد (بە ئینگلیزی: Cape Verde) یان کابوڤێردی (بە پورتوگالی: Cabo Verde)Cape Verde or Cabo Verde. وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری پڕایایە. بە فەرمی وەک کۆماری کابۆ ڤێردێ ناسراوە، کۆمەڵە دوورگەیەک یان وڵاتێکی دوورگەییە لە ناوەڕاستی زەریای ئەتڵانتیک، کە لەناویدا دە دوورگەی بورکانی ھەیە لەگەڵ خاکێکی چوار ھەزار کیلۆمەتر چوارگۆشە
زمانی فەرمی وڵاتەکە پورتوگالییە کە لەلایەن حکوومەت و تەلەڤیزیۆن و ڕۆژنامەکان و ڕادیۆوە بەکاردەھێنرێت، لەڕووی سیاسەتەوە وڵاتەکە جێگیرە بە سیستمەکانی نیمچە-سەرۆکایەتی، نوێنەراییەتی دیموکراتی، کۆماری وڵاتەکە یەکێکە لە دیموکراترین وڵاتەکان لە ئەفریقا کە بە پلەی ٢٦مین وڵات دێت لەرووی دیموکراسیەتەوە
لەڕووی ئابووریەوە تەنھا دە لە خاکە سەرەکییەکانی پشتگیری بەرچاوی بەرھەمی کشتوکاڵیان ھەیە
ئەمانەش ببینە
کەیپڤەرد پورتوگال
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقا پۆل:کەیپڤەرد پۆل:دوورگەکانی ئەفریقا پۆل:دوورگەکانی ماکارۆنیزیا پۆل:دوورگەکانی ئۆقیانووسی ئاتلانتیک پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٥ پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٧٥ لە ئەفریقا پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان پۆل:کۆمەڵە دوورگەکان
ملوانکەی شین
ملوانکەی شین ناوی کتێبێکە کە کۆمەڵە شیعرێکی مامۆستا شەریف حسەین پەناھی ی لە خۆی گرتووە. پێشەکیی ملوانکەی شین نووسینی مامۆستا ھێمن ە. ئەم کتێبە تەنیا بەرھەمی شەریفە کە تا ئێستا چاپ بووە. ساڵی ١٣٥٨ ک. ە (١٩٧٩ ز) شەش کەڕەت لە چاپ دراوە:
زۆربەی شیعرەکانی ئەم دیوانە شیعرە، لە لایەن گۆرانیبێژەکانەوە کراون بە گۆرانی.
وەرگێڕان
کتێبی ملوانکەی شین بە زمانی فارسی لە لایەن عەبدولڕەحمان فەھیمی وەرگێڕاوەتەوە و لە بڵاوکردنەوەکانی گوفتمان و ئابڕەنگی تاران چاپ کراوەتەوە.
پێشەکییەکەی مامۆستا ھێمن
بەشی زۆری شێعرەکانی شەریف وان. سۆز و عاتیفە و کوڵ و کۆی دەروونی خۆنی. ھەستی خوێنەر یا گوێگر دەبزوێنن و حاڵەتی شاعیر لە کاتی نووسینی شێعرەکەیدا لە پیاوی ورد دەگەیەنن. بە بڕوای من ئەگەر ئەم شاعیرە زیاتر خۆماندوو بکا و پتر ھەوڵ بدا، شاعیرێکی نەک باش، بەڵکوو گەورەشی لێ پەیدا دەبێ. ھونەر سنووری بۆ نییە، ھیچ ھونەرمەندێک نەگەیشتووەتە دوندی ھونەر و ناشگاتێ، بەڵام ھی وا ھەیە زۆر بەرەو ژوور دەچن.
وەک تێگەیشتووم شەریف دەزانێ تازە وردە ھەنگاو بەرەو مەنزڵ ھەڵدێنێتەوە بۆیە بە ھیوام زۆر بەرەو ژوور بچێ. وا ھەست د ەکەم شەریف وەک من لەو بڕوایە دایە کە شێعر کۆن و نوێی نییە و باش و خراپی ھەیە. نەزم نە بە وشەی جوان و وەزنی سەنگین و قافیەی گران دبێتەوە شێعر، و شێعریش نە بە وشەی ساکار و کێشی سووک و لە کار نەھێنانی قافیە نزم دەبێتەوە بۆ نەزم. شێعر و نەزم دوو جۆرە ھونەرن کە دەبێ خوێنەری ورد، حوکمیان لە سەر بدا. بەڵام چەن خۆشە شێعر ئەوەندە باش بێ کە ھەم فۆڕمی لێک و لووس و رێک و پێک بێ و ھەم ناوەرۆکی ھەست بزوێن و دڵڕفێن.
خۆزیا شەریف ئەو ئامۆژگارییانەی ھەمیشە لە پێش چاو بێ: ھەرگیز لە شێعری خۆی رازی نەبێ و پێی وابێ کە دەتوانێ لەوەش باشتر شێعر بڵێ. تا شێعر دنەی نەدا، لە خەوی رائەپەڕێنێ و ھەستی نەبزوێنێ دەست نەداتە قەڵەم. ئەوەشی لە بیر بێ کە زمانەکەمان پێویستی بە خزمەت ھەیە و ھەوڵ بدا وشەی رەسەنی کوردی بەکار بێنێ و لە وشەی دەسکرد و داتاشراو بپارێزێ. تەنانەت لەکارھێنانی وشەی بێگانەی لە وشەی ناڕەسەنی کوردی پێ باشتر بێ. ھیوادارم دیوانی دووەمی ئەم شاعیرە زیاترم رازی بکا.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان
بڕیارنامەی ١٨٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٨٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی ئازاری ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ئەفغانستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٨٥٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفغانستان
مێتاڵکۆر
مێتاڵکۆر (ئینگلیزی: Metalcore) چەشنێکی مۆسیقای ھێڤی مێتاڵە کە پێک ھاتووە لە تێکەڵکردنی ئێکستریم مێتاڵ و ھاردکۆر پەنک، وشەکەش لێکدراوی ناوی ھەردوو چەشنەکەیە – ئێکستریم مێتاڵ، ھاردکۆر پەنک. لە ساڵی ٢٠٠٠ەکاندا ئەم چەشنی مۆسیقایە سەرکەوتنی بەدەست ھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:چەشنەکانی ھێڤی مێتاڵ پۆل:مۆسیقا لە دەیەی ١٩٩٠ پۆل:دەیەی ٢٠٠٠ لە مۆسیقا
خالید خاکی
خالید خاکی (لەدایکبووی ١٩٥٧ ھەتا ٢٠١٧، لە سەقز) شانۆکار، نووسەر و وەرگێری خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە لە بواری ھونەری شانۆ و شانۆگەری چالاک بوو.
ژیان
خالید خاکی لە گوندی دایەسڵێمان سەر بە ناوچەی زێویەی سەقز لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧ زایینی لە دایک بوو و خوێندنی سەرەتایی، ناوەندی و دواناوەندی لە قوتابخانەکانی ئەو شارەدا تەواو کرد. لە ساڵەکانی ھەوەڵینی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران لە سەنتەری موخابراتی دامەرزا و بوو بە فەرمانبەری ئەو ئیدارەیە، بەڵام لە ساڵی ١٩٨٣ لەسەر کار دورخرا. دواتر لەبەر ھۆکاری سیاسی ١٨ مانگ زیندان بە سەریا سپێندرا. لە دوای تێپەر بوون زیندانەکەی، دووبارە دەستی بە چالاکی لە بواری ھونەری شانۆ لە گرووپی شانۆی سەقز کردەوە.
خالید خاکی بەرپرسی پێشووی ئەنجومەنی مەولەوی کوردی شاری سەقز و ھەروەھا بەرپرسی گۆڤاری ھونەری ئەدەبی ساکار بوو. ئەو لە دەیەکانی ھەفتا و ھەشتای زایینی ھۆگری ھونەری شانۆ و شانۆگەری بوو و چەنین بەرھەمی ھونەری پێشکەش بە کۆمەڵەی ھونەرمەندان و خەڵکی کوردستان کرد. ئەو یەکێک لەو کەسانە بوو کە بنەرەتی فیستیڤاڵی شانۆی کوردییان لە ساڵەکانی ١٩٩١ و ١٩٩٢ لە شاری سەقز دامەزراند کە ئەو فیستیڤاڵە تا بە ئیمرۆش ھەمو ساڵێک لە گۆرەپانی شانۆ لە سەنتەری کولتوور و ھونەری سەقز بەرێوە دەچێت و شانۆکاران لە ھەر چوار پارچەی کوردستان لەوێ کۆ دەبنەوە و بەرھەمەکانی خۆیان پێکەش دەکەن. یەکەم فیستیڤاڵی شانۆی کوردی سەقز لە ساڵی ١٩٩٨ دوای گیر و گرفتێکی زۆر بەرێوە چو.
خالید خاکی ھەر وەھا قەڵەمێکی بە توانای بوو و توانی چەنین کتێب و شانۆنامە بنووسێ کە ژومارەیێکیان لە کاتی ژیانی خویدا لە چاپ درا و بڵاو کراوەتەوە. خالید لە ساڵی ٢٠١٧ لە ناو مالەکەی خۆیدا کۆچی دوایی کرد. . کەسانێک پیان وا بوو کۆچی دوایی ئەو جێگەی شک و گومانه و مەشکۆکە. == بەرھەمەکان ==
دوورگەکانی قەمەر
دوورگەکانی قەمەر (بە عەرەبی: جزر القمر)، بە ڕەسمی یەکێتیی قەمەری (بە عەرەبی: الاتحاد القمری) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری مۆرۆنییە.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان پۆل:دوورگەکانی ئەفریقا پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:ئەندامانی لووتکەی عەرەبی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٥  پۆل:کۆمارە فێدراڵەکان پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان پۆل:وڵاتەکانی ئەفریقا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، لە ١٥٠٣ دامەزراون پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٧٥ لە ئەفریقا پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
پەیوەندییەکان لە سعودیە
ئینتەرنێت
بەکارھێنەرانی ئینتەرنێت: ٤.٨٠٠.٠٠٠ لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦ کۆدی وڵات: .sa
پۆل:پەیوەندییەکان لە سەعوودیە پۆل:پەیوەندییەکان بەپێی وڵات
خوێندنەکانی فیلم
خوێندنەکانی فیلم (بە ئینگلیزی: Film Studies) ڕێککارییەکی ئەکادیمییە کە مامەڵە لەگەڵ جۆرە جیاوازەکانی هەنگاونان بۆ نزیکبوونەوە لە فیلم، لە ڕێگەی مێژوویی، و سینەمایی دەکات. هەندێک جاریش بە خوێندنەکانی میدیا ناودەبرێت، و هەروەها بەراورددەکرێت بە خوێندنەکانی تەلەڤیزیۆن. خوێندنەکانی فیلم زیاتر سەرنج لەسەر شێوەکانی چیرۆک، هونەریی، کولتووری، ئابووری، و پەیوەندییە سیاسییەکانی سینەما دەدات و زۆر بەکەمی لەسەر پێشکەوتنی بەرهەمهێنانی فیلمە پڕۆفیشناڵییەکان دەدوێت.
بڕیارنامەی ١٨٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٨٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی ئازاری ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٨٦١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
خوێندنەکانی فیلم
سەرچاوە
https://web.archive.org/web/20170721214035/https://en.wikipedia.org/wiki/Film_studies
بڕیارنامەی ١٨٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٨ پۆل:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ لە ٢٠٠٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
خوێندنەکانی فیلم
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سینەما
ڤیاچێسلاڤ مۆلۆتۆڤ
ڤیاچێسلاڤ میخایلۆڤیچ مۆلۆتۆڤ ٩ی ئازار (ساڵنامەی جوولیانی ٢٥ شوبات) ١٨٩٠ – ٨ تشرینی دووەمی ١٩٨٦) سیاسەتمەدار و دیپلۆماتکارێکی ڕووسی بوو، بەلشەڤیکی کۆن بوو، و کەسایەتییەکی پێشەنگی حکوومەتی سۆڤیەت بوو لە ساڵانی ١٩٢٠ بەدواوە. لە ساڵی ١٩٣٠ تا ١٩٤١ سەرۆکی ئەنجومەنی کۆمیساری گەل. و لە ١٩٣٩ تا ١٩٤٩. و لە ١٩٥٣ تا ١٩٥٦ وەزیری دەرەوە کاری کردووە.
ژیانی تایبەت
لە تشرینی دووەمی ١٩٢٠ بوو بە سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی پارتی بەلشەفی ئوکراینا و ھاوسەرگیری لەگەڵ سیاسەتمەداری سۆڤیەت پۆلینا ژێمچوژین کرد مۆلۆتۆڤ و ھاوسەرەکەی دوو کچیان ھەبوو: سۆنیا کە لە ساڵی ١٩٢٩ بەخێوکرا و سڤێتلانا کە لە ساڵی ١٩٣٠ لەدایکبووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠ پۆل:مردووانی ١٩٨٦ پۆل:وەزیرانی دەرەوەی سۆڤیەت پۆل:جۆزێف ستاڵین پۆل:کۆمۆنیستە ڕووسەکان
بڕیارنامەی ١٨٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:ئۆسێتیای باشوور پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەبخازیا
لیۆنید برێژنێڤ
لیۆنید برێژنێڤ ( ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٦ – ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٨٢) سیاسەتمەدارێکی سۆڤیەت بوو کە وەک سکرتێری گشتی حیزبی شیوعی (١٩٦٤–١٩٨٢) و وەک سەرۆکی سەرۆکایەتی سۆڤیەت (١٩٦٠–١٩٦٤، ١٩٧٧–١٩٨٢) سەرکردایەتی یەکێتی سۆڤیەت دەکرد. ماوەی ١٨ ساڵ وەک سکرتێری گشتی لە دوای ماوەی سەرۆکایەتی جۆزێف ستالین دووەم بوو. ماوەی سەرۆکایەتی برێژنێڤ وەک سکرتێری گشتی لەلایەن مێژوونووسانەوە مشتومڕی لەسەرە؛ لەکاتێکدا دەسەڵاتی ئەو بە سەقامگیری سیاسی و سەرکەوتنی بەرچاو لە سیاسەتی دەرەوە تایبەتمەند بوو، ھەروەھا بە گەندەڵی، ناکارایی، چەقبەستوویی ئابووری و گەشەسەندنی خێرای بۆشایی تەکنەلۆژی لەگەڵ ڕۆژاوادا دیار بوو. برێژنێڤ لە ساڵی ١٩٥٢ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کۆمیتەی ناوەندی حیزبەکە و بەرزبووەوە و تا ساڵی ١٩٥٧ بوو بە ئەندامی تەواوی مەکتەبی سیاسی، لە ساڵی ١٩٦٤دا ئەوەندە دەسەڵاتی کۆکردەوە کە جێگەی نیکیتا خروشچۆڤ بگرێتەوە وەک سکرتێری یەکەمی حیزبی شیوعی یەکێتی سۆڤیەت، کە بەھێزترین پۆست بوو لە وڵاتەکەدا.
ڕۆژ (ئەلبوم)
رۆژ ئەلبۆمی ساڵی ٢٠٠٤ی گۆرانیبێژ حسەین شەریفییە.