cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شیکاریی دراوە
خاوێنکردنەوەی دراوە
زۆربەی کات دراوەکان ھەڵەیان تێدایە. خاوێنکردنەوەی دراوە بریتییە لە چاککردنەوە یا سڕینەوەی ئەو دراوانەی ھەڵەن.
مۆدێلکردن و ئەلگۆریتمەکان
بریتییە لە پرۆسەی فێرکردنی ئەلگۆریتمەکان. لەم پرۆسەیەدا سەرەتا دراوەکە دەکرێت بە دوو بەشەوە: دراوەی ڕاھێنان و دراوەی تاقیکردنەوەو. ئەلگۆریتمەکانی فێربوونی مەکینە یا ئەلگۆریتمە ئامارییەکان لەسەر بەشی یەکەم ڕادەھێنرێن. ئینجا لەسەر باقیی دراوەکە تاقی دەکرێنەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شیکاریی دراوە پۆل:فێربوونی مەکینە
کیکیندا
کیکیندا شارێکی لە ڤۆیڤۆدینا لە وڵاتی سربیا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٤١٫٠١١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:کیکیندا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڤۆیڤۆدینا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
سەینت کیتس و نیڤس لە ئۆڵۆمپیاد
سەینت کیتس و نیڤس بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. بەڵام تا ئێستا خاوەنی ھیج مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد نییە، ھەروەھا ئەم وڵاتە بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە نەکردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:سەینت کیتس و نیڤس لە ئۆڵۆمپیاد
مولک
سوورەتی مولک سوورەتی ٦٧ی قورئانە و ٣٠ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی تەحریم دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
خشکێن
گوندێکە لە هەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
٢٧١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
جێسی پلێمنس
جێسی لۆن پلێمەنس (؛ لەدایکبووی ٢ی نیسانی ١٩٨٨) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، کە ناسراوە بەھۆی ڕۆڵەکانی لە زنجیرەی گۆڕانی خراپ و ھەروەھا ڕۆڵی مافیایەکی بەناوبانگی بینی لە فیلمی ڕێوڕەسمی ڕەش لەپاڵ ئەکتەری بەناوبانگ جۆنی دێپ.
فوکوئۆکا
فوکوئۆکا (福岡市، فوکوئوکا-شی) پایتەخەتی پارێزگای فوکوئوکایە دەکەوێتە باکووری باکووری کەناری دوورگەی کیووشو لە ژاپۆن بەناوبانگترین شارە لە دوورگە.
جێسی پلێمنس
سەرچاوەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
فوکوئۆکا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فوکوئوکا
ئەتڵانتا
230px|وێنۆک|چەپ|ھەندێک لە شوێنە گەشتیارییەکانی ئەتڵانتا
ئەتڵانتا لە بواری ڕێژەی دانیشتوانەوە گەورەترین شار و ناوەندی ویلایەتی جۆرجیای ئەمەریکایە. بناغەی ئەتڵانتا لە ساڵی ١٨٣٧دا لە شوێنی بە یەک گەییشتنی دوو ڕەیلی شەمەنەفەر دانریا. ئەم شارە بەھۆی شوێنە جۆگڕافیایییە تایبەتەکەیەوە وەکوو ناوەندێکی بازرگانی و مسافربەری دێتەھەژمار.
سەرچاوەکان
Atlanta: a city of neighborhoods - Joseph F. Thompson, Robert Isbell - Google Books. Books.google.com. Retrieved 16ی تەممووزی ٢٠١٢.
پۆل:ئەتڵانتا، جۆرجیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٥
ھۆلستانە
ھۆلستانە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
ھۆلستانە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
پارچە پارچەبوون (زنجیرەی تەلەفزیۆنی)
پارچە پارچەبوون (تورکی: Paramparça) زنجیرە درامایەکی تورکیا تەلەفزیۆنییە. کەلەلایەن (ئیندیمۆڵ تورکیا: Endemol Turkey)و بەرهەم هێنراوە و لەکەناڵی (ستار تی ڤی: Star TV)ی تورکییەوە بڵاو کرایەوە لە ڕێکەوتی (۱ی دێسێمبەری ۲۰۱٤).
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
زەکەریان
گوندێکە لە هەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
ئێکس ئێم ئێڵ
ئێکس ئێم ئێڵ (XML) کو‌رتکراوەی EXtensible Markup Language زمانێکی‏ markup وەکوو HTML ساز کراوە بۆ وەسفی داتا تا‌گەکانی وەک ھی HTML‏ ‏لە پێش را دیاری نەکراون. دەبێ بۆخۆت تا‌گەکان ساز بکەیت. لە ‏شێوەی Document Type Definition یان XML Schema بۆ وەسفی داتا سوودی لێوەردەگیرێت..
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زمانی تاگکردن پۆل:پەیوەندیبەستنی تەکنیکی پۆل:ئێکس ئێم ئێڵ
پیرۆت
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
پارێزگای ئۆمی
پارێزگای ئۆمی (近江国، ئۆمی نۆ کنی) پارێزگاییەکی پێشووتری ژاپۆن بوو، کە ئەمڕۆ بریتیە لە پارێزگای شیگا پارێزگاکە سنووردارە لەگەڵ پارێزگاکانی واکەسا و ئێچیزێن بەرەو باکوور، وە ئیگا و یەماتۆ بەرەو باشوور، پارێزگاکانی مینۆ و ئیسێ بەرەو ڕۆژھەڵات، و پارێزگاکانی یەماشیرۆ و تانبا بەرەو ڕۆژھەڵات.
ئاماژە بە سەرچاوە
پۆل:پارێزگاکانی پێشووی ژاپۆن
کانیھەڵووژە
کانیھەڵووژە (Kanîhellûje، بە فارسی: کانی هلوچه) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٣٨ کەس لە ٣٦ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
بڕیارنامەی ٩٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١١ی ئازاری ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٤٧ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ قوبرس پۆل:قوبرس لە ١٩٩٤
ژیواندن
ژیواندن ، ژیاندن، (لە عەرەبی: تغذیە) ، ( لە ئینگلیزیدا Nutrition) و (لە فارسی: تغذیە)
ژیواندن چاوگێکی دەسکردە لە وشەی (بژیو)، واتە: گەیاندنی پێداویستییەکانی ژیان بە ئەندام یان تاکێکی گیاندار بۆ درێژە پێدانی ژیان. (بژیو: پێداویستی ژیان)
بژیوی باش دەبێتە ھۆی گەشە، تەندروستی، تەمەن درێژی و شکۆفانەوەی مێشک و دەروونی مرۆڤ.
بژیوی مرۆڤ دەبێ لەخۆگری پرۆتین ، چەوری ، کەربۆھیدرات ، ماکی کانی ، ڤیتامین ، ئاو بێت تا گەشە و تەندروستی خانەکانی لەشی مرۆڤ دابین بکات.
ئۆسکار وایڵد
ئۆسکار وایڵد (لەدایکبووی ١٦ی تشرینی یەکەمی ١٨٥٤-مردووی ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٠٠) ھونەرمەند، نووسەری شانۆنامە و چیرۆکنووسێکی ئیرلەند بوو. چەندین کورتە چیرۆکی نووسیوە، لە سەردەمی خۆیدا یەکێک بوو لە توانایانی ناودار و ھەڵگری باوڕیی «ماسۆنی» یان «بیری ئازاد». ھاوکات زیندانی کراوە لەسەر ئەو مەیلە جنسییەی کە ھەیبوو بۆ نێر واتە ھاوڕەگەزخوازی. دواتر لەوڵاتەکەی خۆی دەردەکرێ و بەرەو فەڕەنسا دەچێ. ھەرلەوێ لە ژوری ھۆتێلێکی ھەرزان لە پاریس لەگەڵ ھەژاری و نەخۆشین دەژی. نەخۆشیی ھە‌وکردنی پە‌ردە‌کانی مێشک لە تەمەنی ٤٦ ساڵیدا بەرەو مردن دەبات. دوا وتەی ئەمەیە:
سەینت لووسیا لە ئۆڵۆمپیاد
سەینت لووسیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کردووە، لەو ساڵەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھیچ کاتێک بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە نەکردووە. تا ئێستا وەرزشوانانی ئەم وڵاتە نەیانتوانیوە ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد وەربگرن. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی سەینت لووسیا ساڵی ١٩٨٧ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٩٣ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندراوە.
ئۆسکار وایڵد
ناوبراو خاوەنی شانۆنامەی «سالۆمی» یە کە بەزمانی فەڕەنسی نووسیویەتی و چەندین شانۆنامەی تر، وەک «مێردێکی نمونەیی» کە شانۆنامەیەکی کۆمێدییە و شانۆنامەی «گرنگی ڕاستگۆیی» و ھتد.
سەینت لووسیا لە ئۆڵۆمپیاد
سەرچاوەکان
پۆل:سەینت لووسیا لە ئۆڵۆمپیاد
ژیواندن
بژیوی منداڵ و تازەلاوان
ئەم خۆراکانە لە بەرچاو بگرن: شیرەمەنی ، نان ، خورما ، پسکیت ، میوە ، ئاومیوە ، وشکەبار
ئۆسکار وایڵد
جێی ئاماژەیە ناو براو ئەو دەمەی زیندان دەکرێ لە ١٨٩٧ لە زیندانی «ڕایدن» لە وڵاتەکەی ھۆنراوە بەناوبانگەکەی دەنووسێ بەناوی «خۆێندنەوەی چیرۆک لە زیندانی ڕایدن» وە چەندین بەرھەمی ھۆنەری تر وەک «وێنەی دوریان».
قەڵەم (سوورەت)
سوورەتی قەڵەم سوورەتی ٦٨ی قورئانە و ٥٢ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی مولک دابەزیوە.
ئۆسکار وایڵد
ناوبراو خاوەنی گەلێ پەندو و وتەی بەنرخە کە لە ئەمڕۆدا چەشنی قانوون یا خوود ئامۆژگاری بەکار دەبریت وەک:
ژیواندن
بەدبژیوی
بەدبژیوی جۆرێک نەخۆشییە کە لە کەموکووڕی خۆراک یان عاداتی خۆراکی خراپەوە سەرھەڵدەدات. قەڵەوی ، کەمخۆری ، گەنەخۆری لە زەقترین دیاردەکانی بەدبژیوین.بە گوێرەی ئاماری ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی بەدبژیوی گەورەترین ھۆکاری مەرگ و مری منداڵان لە جیھاندایە.
٢٧٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ژیواندن
بەدبژیوی
گرنگترین ھۆکارەکانی بەدبژیوی لە دنیای ئەمڕۆدا، کەمی و خراپی خۆراکە؛ ھەڵبەت قاتی ، کەم ئاوی ، وشکی، شەڕ و ئافاتی کشتوکاڵ ئەوندەی تر کێشه‌که‌ی قورس کردووه‌. تەقینەوەی جەماوەر ، ھەژاری، رووتانەوەی شینکایی و ڕژیمی نالەبار و نه‌زانانه‌ی خۆراکیش ، دەورێکی گرنگ لە تەشەنە کردنی بەدبژیوی لە جیھاندا دەگێڕێ.
ئۆسکار وایڵد
سەرەتاکانی ژیان
ئۆسکار وایڵد لە وێتلاند ڕۆو ٢١، لە دەبڵن لە دایک بووە و منداڵی دووەمی ویڵییەم وایڵد و جەین وایڵدی ئینگلیز-ئێرلەندییە و دوو ساڵ لە ویڵییەم (ویڵی) ی برای بچووکترە. دایکی ڕەچەڵەکێکی ئیتاڵیی ھەیە، لەژێر نازناوی «سپێرانزا» (وشەیەکی ئیتاڵییە بە مانای ھیوا دێت)، لە ساڵی ١٨٤٨ شیعریان بۆ شۆڕشی گەنجە ئێرلەندییەکان دەنووسی و جەین بە درێژایی ژیانی نیشتیمان پەروەرێکی ئێرلەندی بوو، ھەروەھا شیعری گەنجە ئێرلەندییەکان (Young Irelanders)ی بۆ ئۆسکار و ویڵی دەخوێندەوە و کوڕەکانی فێری ئەوە دەکرد کە ئەم جۆرە شیعرانەیان لەلا خۆشەویستبێت. حەز و خولیای خاتوو وایڵد بۆ کلاسیکی نوێی بووژاندنەوە وای کردووە تابلۆی ھونەری و پەیکەرە ڕۆمانی و یۆنانییەکان لە ماڵەکەیدا دابنێت.
ژیواندن
بەدبژیوی
بەدبژیوی لە وڵاتانی بەرەو پێشکەوتدا بواری بۆ نەخۆشییەکانی ڕاشیتیسم ، کواشیۆرکۆر ، کەمخوێنی و کوێری ( بە ھۆی کەمایەسی ڤیتامینC ) خۆش کردووە.بە گوێرەی ئاماری ساڵی ٢٠٠٤یونیسێف، کەمایەسی ئاسن لە ساوایانی ٦ تا ٢٤مانگە، ٤٠%تا٦٠% و کەمایەسی یۆد ١٠% تا١٥% لە سەر مێشک و ھۆشی منداڵان کاریگەرە. باشە بزانین کەمایەسی ئاسن و یۆد ساڵانە ١٨ ملیۆن منداڵی دواکەوتووی مێشکی له‌ سەر دەستی کۆمەڵگاکانی جیھان به‌رهه‌م ده‌هێنێت.
قورساییگە
قورساییگە یان گرانیگە خاڵێکە لە سەر یان نێزیکی ھەموو ماکێکدا کە ھەر چی ھێزی راکێشی ڕوو دەکەنە ئەو ماکە، لەو خاڵەدا یەک دەگرنەوە.
ئۆسکار وایڵد
کۆلێژی ماکداڵین، ئۆکسفۆرد
لە ماکداڵین، وایڵد لە ساڵانی ١٨٧٤–١٨٧٨ دەستی بە خوێندنی گرەیتس کرد کە بابەتێکی کلاسیکیییە و لەوێوە دەچێتە پاڵ یەکێتی ئۆکسفۆرد بەڵام لە ھەڵبژاردنەکەدا سەرناکەوێ.
قورساییگە
پۆل:میکانیکی کلاسیکی
ئۆسکار وایڵد
یەکەم دەرکەوتنی لە ناو کۆمەڵگە
لە دوای تەواوکردنی خوێندن لە زانکۆی ئۆکسفۆرد، وایڵد گەڕایەوە بۆ دەبڵن و لەوێ دووبارە چاویکەوت بە فلۆرێنس باڵکۆمب کە خۆشەویستی منداڵیی وایڵد بوو، دواتر فلۆرێنس بوو بە دەزگیرانی برام ستۆکەر و لە ساڵی ١٨٧٨ ھاوسەرگیرییان کرد. وایڵد بێھیوا بوو بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا خۆڕاگربوو، لە نامەیەکدا بۆ فلۆرێنسی نووسی: «دوو ساڵی پڕ لە خۆشیت لە یادبێت، خۆشترین ساڵی تەمەنی لاوێتیم». ھەروەھا دەشڵێت کە مەبەستی لە «گەڕانەوە بۆ ئینگلتەرا، دەشێت باشبێت».
ژیواندن
سەرچاوە
پۆل:زانستی بەکاربراو پۆل:تەندروستی پۆل:زانستی تەندروستی پۆل:خۆراک
ئۆسکار وایڵد
ئەمریکا: ١٨٨٢
بە شێوەی جیاجیا، جوانخوازی ستایلێکی تازەبوو بۆ کاریکاتێر لەلایەن گیلبێرت و سولیڤان بۆ پەیشێنس کە ئۆپێرایەکی کۆمیدی بوو (١٨٨١). بەڕێوبەری تیپی مۆسیقای ئینگلیزی، ڕیچارد دۆیڵی کارت، وایڵدی بانگێشت کرد بۆ ئەوەی خوولی وانە وتنەوە لە باکووری ئەمریکا بکاتەوە، لە ھەمان کاتیشدا بۆ ئامادەکردنی دەزگایەک بۆ خولی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەیشێنس.
ژیانی لەندەن و ھاوسەرگیریکردن
سامانەکەی وایڵد و ئەو داھاتەی کە چاوەڕێی دەکرد لە شانۆگەری (The Duchess of Padua)، دەستی بکەوێت وایکرد کە وایڵد لە نێوانی شوبات و ناوەندی ئایاری ساڵی ١٨٨٣بچێت ۆ پاریس. لەوێ چاوی کەوت بە ڕۆبێرت شێرارد کە ھەمیشە میوانداری دەکرد. دواتر وایڵد گەڕایەوە بۆ لەندەن و لەوێ لە ساڵی ١٨٨١ چاوی بە کۆنستەین لۆید کەوت کە کچی ھۆرەیس لۆیدی ڕاوێژکاری شاژن و پیاوێکی دەوڵەمەند بوو. پاشان لە ٢٩ی ئایاری ساڵی ١٨٨٤ وایڵد و کۆنستەین ھاوسەرگیرییان کرد.
ڕۆژنامەگەری و سەرنووسەری: ١٨٨٦–١٨٨٩
ڕەخنەی ھونەری گرنگی خۆی ھەبوو کە لە ڕۆژنامەی ذە پۆڵ مۆڵ گەزێتی ھاندەدرا بۆ ئەوەی لە بارەی خۆپەرستی بنووسرێت و وایڵدیش یەکێک بوو لەو کەسانەی کە کاری ھاوبەشی دەکرد لەم گۆڤارە و لەوانی دیکەشدا لە ساڵانی ١٨٨٥–١٨٨٧.
چیرۆکی خەیاڵی کورتتر
وایڵد لە ساڵی ١٨٨٨ چیرۆکی (The Happy Price)ی بڵاوکردەوە و دەستیکرد بە نووسینی چیرۆکیئەفسانەیی بۆ گۆڤارەکان. لە ساڵی ١٨٩١ دوو کۆمەڵە چیرۆکی تریشی بڵاوکردەوە کە ئەوانیش (Lord Arthur Saville’s Crime) و لە مانگی ئەیلوولیشدا(A House of Pomegranates) ی بڵاوکردەوە.
وێنەی دۆریان گرەی
یەکەم چاپی (The Picture of Dorian Gray) لە ساڵی ١٨٩٠ وەک چیرۆکێکی سەرەکی بڵاوکرایەوە و لەلایەن گۆڤاری مانگانەی لیپینکۆتەوە چاپکرا. دەستپێکی ئەم چیرۆکەش باس لە پیاوێک دەکات کە وێنەی گرەی دەکێشێ کە خاوەنی ڕوخسارێکی وەک پەڕی گوڵەباخ و دەستکردە.
سالۆمێ Salomè
سەرژمێری ساڵی ١٨٩١ خانووی وایڵدی لە ١٦تایت ستریت تۆمارکردووە کە تێیدا خۆی و کۆنستانسی خێزانی و دوو کوڕەکەی ژیانیان بەسەر دەبرد. وایڵد خولیایەکی تایبەتی بۆ شانۆ ھەبوو و ئێستا، دوای دۆزینەوەی دەنگی لە پەخشاندا، بیری لە بابەتی شانۆگەری کردەوە بۆ نموونە ئیکۆنناسی ئینجیلی سالۆمێ مێشکی وایڵدی داگیرکردبوو.
عایشە حەفسە سوڵتان
وێنۆک|پەیکەری حەفسە سوڵتان لە [[تورکیا]]
ئۆسکار وایڵد
کۆمیدیای کۆمەڵگە
دەرکەوتنی سەرەتای وایڵد بوو بەھۆی توڕەکردنی کۆمەڵگەی بەڕیتانی ئەویش بە شێوازی جلوبەرگ و قسەکردنی لەبارەی شتەکانەوە.
عایشە حەفسە سوڵتان
ئایشێ حەفسە والیدە سوڵتان یان بە کورتکراوی حەفسە سوڵتان (بە عوسمانلی: عایشە حفصە سلطان) ھاوسەری سوڵتان سەلیمی یەکەم و دایکی سوڵتان سولەیمان قانونی بوو. ئەو لە ساڵی ١٥٣٤ ی زاینی کۆچی دوایی کرد، یەکێک بوو لە دەسەڵاتدارترین ژنانی دەرباری عوسمانی. ئەو یەکەمین کەس بوو کە نازناوی والیدە سوڵتانی (بە واتای دایکی سوڵتان) پێ بەخشرا. ئایشێ سوڵتان دوای کۆچی دوایی لە شاری ئەستەمبوڵ لە خاک نێژرا.
ئۆسکار وایڵد
خێزانی کوینسبێری
لە ناوەڕاستی ساڵی ١٨٩١، لیۆنێل جۆنسۆن، وایڵدی ناساند بە لۆرد ئەلفرێد دۆوگلاس کە ئامۆزای جۆنسۆن بوو ھەروەھا لە ئۆکسفۆرد خوێندنی تەواوکردبووکە لەلایەن خێزان و ھاوڕێکانی بە بۆسی ناسرابوو. ئەلفرێد پیاوێکی قۆز بوو بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا لاوێکی خراپ بوو.
عایشە حەفسە سوڵتان
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٤٧٩ پۆل:مردووانی ١٥٣٤ پۆل:والیدە سوڵتان
ئۆسکار وایڵد
شانۆی گرنگی بوون بە ڕاستخواز
کۆتا شانۆی وایڵد دووبارە دەگەڕێتەوە بۆ بابەتی پێناسەی گۆڕاو: دوو قارەمانی شانۆیییەکە بەشداری دەکەن لە بەنبێیرینگ کە یارمەتییان دەدات بۆ ئەوەی لە کۆمەڵگای بەڕیتانیدا ڕابکەن.
ڕێجینا و وایڵد
لە دوای ئەوەی وایڵد دادگای بەجێھێشت، بیانووی گرتنی جێبەجێکرا ئەویش بەھۆی ئەوەی کە وایڵد نێرباز و بێئابڕووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی ئیری پۆل:شانۆنامەنووسانی ئیری پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٤ پۆل:مردووانی ١٩٠٠ پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:گفتوگۆکاران
کریمیا
وێنۆک|شوێنی کریمیا بە سەوزی تاریک لە ناو [[ئوکراینا (بە سەوزی ڕۆشن) لە سەر نەخشەی ئەورووپا.]] کریمیا نیمچەدوورگەیەکە لە باشووری وڵاتی ئوکراینا و لە سەر قەراغی دەریای ڕەش کە بۆ خۆی خاوەنی حکوومەتێکی فێدراڵە و پەرلەمانی خۆیەتی. کریمیا لە مێژوودا بەشێک بووە لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و دواتر بە کەوتووەتە دەستی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی، دواتریش بەشێک بووە لە یەکێتیی سۆڤیەت و خاکی وڵاتی ڕووسیا بەڵام لە ساڵی ١٩٥٤ بە فەرمی بە بەشێک لە خاکی وڵاتی ئوکراینا بوو. بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٧ ژمارەی دانیشتوانی کریمیا ١٬٩٧٣٬١٨٥ کەس بووە.
پێگاترۆن
کۆمپانیای پێگاترۆن (بە چینی: 和碩聯合科技股份有限公司)، کۆمپانیایەکی تایوانییە بۆ خزمەتگوزاريى زانستى ئەلەكترۆنيى دروست كردن.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ٢٠٠٧
گزەدەرە
گوندێکە لە هەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
شیوی ساماڵ
شیوی ساماڵ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
بلاک بێرد
ئێدوارد تێڵ ( لە دایکبووی ١٦٨٠ مردن ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٧١٨) کە زیاتر بە بلاک بێرد (ڕیش ڕەش) ناسراوە، چەتەیەکی ئینگلیز بوو کە لە دەوروبەری ھیندی ڕۆژاوا و کەناری ڕۆژھەڵاتی ئەمریکای باکوور لە بەریتانیا بوو.
ژیانی
ھەرچەندە زانیاری لە بارەی ئەو لە تەمەنی منداڵی و گەنجێتیدا نییە، بەڵام بە ئەگەری زۆرەوە لە بریستۆل لە ئینگلتەرا لەدایک بووە. لە ساڵی ١٧١٦ چووە ناو گرووپە چەتەیەک لە دوورگەکانی کاری بی بەناوی کاپتن بینجامین ھۆرنیگۆلد. ئەوی کرد بە فەرماندەی یەکێک لە کەشتییە جەنگییەکانی، ئەم دوانە پێکەوە دەستیان کرد بە ئەنجامدانی چەتەیی لە دەریادا. دواتر لە ساڵی ١٧١٧ ھۆرنیگولد خانەنشین بوو و تیچ جێگەی گرتەوە.
سپۆتسوود فەرمانی کرد بە گرووپێک لە کەشتییە شاھانەی بەریتانیا و سەربازەکانی بۆ گرتن یان کوشتنی ڕیش ڕەش. لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٧١٨، لە کۆتاییدا لەگەڵ ژمارەیەک لە پیاوەکانی لەلایەن سەربازانی ھێزی دەریایی شاھانەی بەریتانیا بە سەرۆکایەتی کاپتن ڕۆبێرت مەینارد کوژران.
کەسایەتی و کاریگەری
ڕیش ڕەش فەرماندەیەکی زیرەکانە بوو ئەو زیاتر بوو دزی کردن پشتی بە ترساندن دەبست لەجیاتی بەکارھێنانی ھێز. بە پێچەوانەی ئەو باوەرەی کە ھەوبو چەتەکان ستەمکارن، ڕیشی ڕەش کەشتییەکانی بە مۆڵەتی ستافەکەی بەڕێوەبرد و ھیچ ئاماژەیەک نییە کە ئەو ھەرگیز زیان بە ھیچ یەکێک لەو دیلانە گەیاندەبیت کە لە لای بەند بوون. دوای مردنی، وینایەکی ڕۆمانسی لی دروست کراوە و بوە ئیلھام بوو زۆر لە چەندین کار لە شێوەی چەتەکانی دەریا. وەک کارەکتەری کاپتن جاک سپارۆ لە «چەتەکانی کاریبی» و کارەکتەری ڕیشی ڕەش لە کریدی بنەڕەتی ئاڵای ڕەش و لە ئەنیمێ وەن پەیس.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٧١٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٦٨٠
٢٧٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ماھیدەوران
ماهیدەوران گوڵبەهار سوڵتان (بە عوسمانلی: ماه دوران سلطان) (١٥٠٠ - ١٥٨٠ یان ١٥٨١) خاسەگی سوڵتانی سولەیمانی قانوونی بوو. ئەو کچی بازرگانێکی دەوڵەمەند بوو. ماهیدەوران بە ڕەگەز ئاڵبانی بوو.
مسێوەر
گوندێکە لە هەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
نووح (سوورەت)
سوورەتی نووح سوورەتی ٧١ی قورئانە و ٢٨ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی مەعارج دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:نووح
زایێچار
زایێچار شارێکی لە سربیای ناوەندی لە وڵاتی سربیا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٩٫٣٦١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:زایێچار پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
ژۆزێف ژۆفۆ
ژۆزێف ژۆفۆ نووسەر و ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:جووە فەڕەنسییەکان پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١ پۆل:مردووانی ٢٠١٨ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز لە ئۆڵۆمپیاد
سەینت ڤینسەنت و گرینادینز بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٨٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کردووە، لەوکاتەوە لە ٨ خولی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەشدارییان کردووە، تا ئێستا بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە نەکردووە. ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیادی بەدەست نەھێناوە. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی سەینت ڤینسەنت و گرینادینز لە ساڵی ١٩٨٢ دامەزرا و لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن لێژنەی نێودەوڵەتی ئۆڵۆمپیادەوە بە فەرمی ناسێندرا.
سەرچاوەکان
پۆل:سەینت ڤینسەنت و گرینادینز لە ئۆڵۆمپیاد
سورەبانە
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
٢٧٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کۆریی کۆن
کۆری کۆن، جۆرێکی مێژوویی زمانی کۆری یان زمانەکانی کۆریانیکە لەوەتەی سێ شانشینەکەی کۆریا تا کۆتا بەشی شیللای یەکخراو. لەنێوان سەدەکانی چوارەم تا دەیەمی زایینی.
سەرچاوە
پۆل:زمانی کۆری پۆل:گۆگۆریۆ پۆل:بایکجی پۆل:شیللا
نیوەگۆی باشوور
سەرچاوەکان
پۆل:نیوەگۆی زەوی
شیر
thumb|200px| پەرداخێک شیر شیر شلەیەکی سپی ڕەنگە، لە مەمکی زیندەوەرەمێینە شیردەرەکاندا دروست دەبێت. پێش ئەوەی فێری خواردن ببن، سەرچاوەی سەرەکی خواردنی بەچکەی شیردەرەکان.
لە دوای زاین، شیری دایک پێ دەوترێ ژەک (کۆلۆستروم colostrum) کە ژمارەیەکی زۆری دژە تەن antibody تیدایە لە لەشی دایکەوە دەگوازرێتەوە بۆ بەچکەکانی تاکو پارێزگاری بکات لە تووش بوون بە نەخۆشی، شیر گەلێ مادەی تری خۆراکی بەسودی تیدایە)کاربۆھیدرات (لاکتۆزو) کالسیۆم چەند کانزایەکی تر و چەندین ڤیتامین )،ھەروەھا سەرچاوەیەکی نایابی خواردەمەنی مرۆڤیشە.
شیر وەک بەرھەمێکی ئاژەڵ بۆ خواردنی مرۆڤ بەکار دێت کە خیرا دوای زاین یان لە کاتی ئاوسیدا بەرھەم دێت، لە سەرانسەری جیھان بە ھەزاران کێڵگەی بەخێو کردنی مانگای شیر ھەیە و بە ھەزاران تۆن شیر بەرھەم دێنن
لە سەرتاسەری جیھاندا نزیکەی شەش بلیۆن کەس شیر و بەرھەمکانی شیرەمەنی بەکار دێنن بۆ خواردن، وە زیاتر لە ٧٥٠ ملیۆن کەس لە نزیک و لەگەڵ کێڵگە کانی بەرھەم ھێنانی شیرن.
شیر لە تاقیگەدا دروست دەکرێ لە ئاو و ترشە چەوری و پرۆتین
خۆراکی بەچکە (ساوای) شیردەرەکان
مەمک یان گوان پاش ئەوەی دروست دەبێ کاری سەرەکی دروست کردنی شیرە تا ببێتە سەرچاوەی خۆراکی بەچکە و ساوای گیانلەبەران پێی دەوترێ ( breastfeeding) واتە شیری مەمک، ھەموو گیانلەبەرە شیردەرەکان لەڕێگای مەمکەوە شیر ئەدەن بە بەچکەکانیان، یان خیرا دوای دۆشین ھەڵدەگیری لە شوێنی تایبەت و دواتر دەخورێ، وەک باسمان کرد ( ژەک،کۆلسترەم) کە راستەوخۆ دوای زاین دێتە ناو مەمکەکانەوە، تا بەچکە کان بیخۆن، پڕیەتی لە مادەی بەسودی خۆراکی و دژە تەن، یارمەتی گەشەو پاراستنی لە نەخۆشی ی تازە پەیدا بوەکان ئەدات.
مانەوە ودروست بونی کۆلستروم (ژەک) لە گیانلەبەرە شیردەرکاندا جیاوازە لە جۆرێکەوە بۆ جۆرێکی تر. ئاژەڵی بەتەمەن واتە جەندین جارە زێ ژەکی زۆرترە تا ئاژەلێک یەکەم جارە بزێ.
ژەک-کۆلسترەم
ژەک لە ماوەی کۆتایی سک پڕیدا دروست دەبێ لەناو مەمکی ئافرەتدا، لەدوای زاین مناڵی تازە پەیدا بوو دیخوات، ٣-٤ ڕۆژ بەردەوام دەبێ، دواتر دەگۆڕێ بۆ شیر، کۆلۆسترم پێکھاتەیەکی بەسودی ھەیە، ئاسان ھەرس دەبێت و مادەیکی خەست ولینج مەیلەوزەردە،ڕیخۆڵەکانی ساوا ساف و لینج دەکات تا بەئاسانی پیسایی بکات، ژەک چەوری کەمی تیدایە و دەولەمەندە بە جۆرەھا پڕۆتین و کار بۆھیدرەیت و دژە تەن.
ژەک لە مەڕدا: پیوستە لە ٢٤ کاتژمێری یەکەمدا بەرخ تێر ژەک ببێ جونکە زۆر پیوستە بۆ دروست کردنی بەگری لەش و پێ گرتن،لانی کەمی دەبێ لە ماوەی دوڕۆژدا تێڕ ژەک ببێ،،نەخواردنی ژەک لە بەچکەی ئاژەڵدا دەبێتە ھۆی مڕدار بونەوە، چونکە لەڕو لاواز دەرئەجی و بەرگەی نەخۆشی ناگرێ،ھەرووەھا لە ئاژەلەکانی تریشدا ھەمان شێوەیە.
دەکرێ ژەک لە بەفرەگرە دا سارد بکرێتەوە بۆ ماوەی چەند ڕۆژێ ھەڵبگیرێ و دواتر بخورێ،ھەروەھا لە ٢٠ پلەی ژێڕ سەدی تا ماوەی سالێک ھەڵدەگیرێ دواتر دەخورێ.
فرۆ: جاران لەکوردستان لە دوای زاینی مەرو مانگا لە گوندەکان، ژەکیان دەھێنا و دەیان کوڵاند و پیان دەوت فرۆ،و لەلایەن مرۆڤەکانەوە دەخورا،کە تامێکی شیرن و بەلەزەتی ھەیە.
وەک خۆراکی مرۆڤ
لەسەرتاسەری جیھان سەرباری شیرخواردن لەمناڵیەوە،بەتایبەت لە وڵاتانی ڕۆژئاوا، شیرخواردن بەردەوامی ھەیە و شیری ئاژەڵ دەخون ( مانگا، مەڕ، بزن)،ھەروەھا لەشیری ئاژەڵ چەندی مادەی خۆراکی تریان بەرھەم ھێناوە و بوە بەسەرچاوەیەکی گرنگی خۆراکی مرۆڤ وەک ( پەنیر،ماست، دۆ،کەرە،کەشک،قەیماخ،سیرێژ )،بەھۆی پێشکەوتنی پیشەسازیەوە شیری وشک و شیری خەست و ھەوێن و چەندین جۆری خۆراکی تێکەڵ شیری بەرھەم ھاتوە.
شیر وکەرە چەوری زۆریان تیدایە کەپێی دەوترێ تێر چەوری(saturated fat )، شەکری لاکتۆز lactose تەنھا لەشیردا ھەیە، ئەو ئەنزیمەی کە لاکتۆزی شیر ھەرس دەکات پێ دەوترێ لاکتەیز lactase،کە لە دوای لەدایک بونی منالەوە لەڕیخۆلەباریکەدا بە بڕێکی زۆر دەرئەدرێ، پاشان وردە وردە دەردانی کەم دەبێتەوە و ھەرس کردنی شیر بەڕیکو پێکی دەبێت.
ووشەزانی
کۆمەڵگای مرۆڤایەتی ھەندێ ووشەی تر بەکاردێنن وەک : ئاماژە بۆڕەنگی سپی ( سپیە وەک شیر) ڕەنگی شیریە، ھەندێ خواردنەوەی نا ئاژەڵی ( ڕوەکی) ھەن کە ئاماژە بۆشیر دەکەن ( شیر مۆز،شیری برنج، شیری گوێزی ھیندی..ھتد )،
شیری کۆتر یان شیری سیقەتۆرە (crop milk) ئەو مادە نیمجە ھەرسکراوەیە کۆتر دەیکات بە دەمی بەچکەکانیەوە.
لەکوردەواریدا پەندێک ھەیە دەڵێ ( شیری چۆلەکەی لا دەس دەکەوێ ) بەواتایە ئەو کەسە ھەمووشتێک و پیداویستیەکی ژیانی لا دەس دەکەوێ تەنانەت شیری چۆلەکەش،،کە چۆلەکە شیری نیە.
میژوو
بەکارھێنانی شیر وەک خواردنەوە لەلایەن مرۆڤەوە دەگەرێتەوە بۆ چاخی بەردینی نوێ یان ئەوکاتەی مرۆڤ فێری کشتوکاڵ و بەخیوکردنی ئاژەڵ بوو، لەسەرئاستی جیھان بەم شیوە باس کراوە، لە سالەکانی (٩٠٠٠-٧٠٠٠ ) پێش زاینی لە باشوری ڕۆژئاوای کەرتی ئاسیا شیر وەک خواردن بەکار ھاتوە لەلایەن مرۆڤەوە، لە سالەکانی (٣٠٠٠-٣٥٠٠) پێش زاین لەئەمریکا.
گرنگترین ئاژەڵی شیردەر کە لەلایەن مرۆڤەوە ماڵی کراوە مەرو بزن و مانگا بوە،کە یەکەمجار لە باشوری خۆرئاوای کەرتی ئاسیا ماڵی کراوە، ئەم ئاژەلانەیان بۆ مەبەستی خواردنی گۆشت و بار بردن،موو خوریەکەی بەخێو کردووە، دواتر بۆیان دەرکەوتوە کە مێنگەی ئاژەلەکان بەرھەمێکی تریان ھەیە ئەویش شیرە.
لە باشوری ڕۆژئاوای کەرتی ئاسیاوە لە ھەزارەی حەوتەمی پیش زاینەوە ئاژەڵە شیردەرەکان بۆ ئەوروپا گوازراونەتەوە،بەلام لە دوای ھەزارەی چوارەمەوە گەیشتنە ولاتانی ئەسکەندەناڤی و بەریتانیا.
ھەروەھا مەرو بزنیش لە باشوری خۆرئاوای ئاسیاوە ڕۆشتووە بۆ کەرتی ئەفریقا، بەلام مانگای ئەفریکا ھەر خۆی لەوێ ھەبوە لە ساڵەکانی ٧٠٠٠-٦٠٠٠ پێش زاینی ماڵی کراووە.
پیشەسازی
لە مێژودا بۆ یەکەم جار لە نیوەی سەدەی نۆزدەھەمدا و لە سالەکانی (١٨٤٠-١٨٥٠ ) و بەداوە بە ھۆی راکێشانی ھێڵی ئاسنی شەمەندەفەر بۆ ھەموو شارۆچکەکان و نزیک گوندەکان، لە بەریتانیا، بەرھەم ھێنانی شیر ھەلکشانی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی،لەگەڵ ھاندانی گوند نشینان بۆ زیادکردنی بەرھەمی شیرەکەیان و دۆزینەوەی بازار بۆیان، بەم جۆرە بەرھەمی شیر لە گوندەکانەوە دەگوازرانە وە بۆ شارەگەورەکان بۆمەبەستی خواردن و بەرھەم ھێنانی شیرەمەنیەکان وەک پەنیر ..ھتد.
وای لێھات سالانە ٢٥ ملیۆن گاڵۆن شیر لە گوندەکانەوە بەرھەم دەھات و دەبرا بۆ کارگەکان و لە لایەن خەڵکەوە بەکار دەھینرا وەک یەکێک لەخۆرکە سەرەکیەکانی مرۆڤ،ئەمەش وای کرد کە گوندەکان زیاتر ئاوەدانی و پیشکەوتن بەخۆوە ببینن، ھەروەھا داواکاری لەسەر شیر دوقات و سێ قات زیادی کرد.
لەگەڵ ھەڵمەتی بەبازار کردنی شیر لە شاری لەندەن گۆڕانکاری بالای بەخۆوە دی، لەساڵی ١٨٦٠دا کەمتر لە ٪٥ پێوستی شارەکەیان دابین دەکرد، بەلام بەھۆی ڕیکخستنی کاروبارەکان پەرەسەندنی بەبازارکردن و بەخیو کردنی مانگای شیر لەسەرەتای سەدەی بیستەمدا گەیشتە ٪٩٦.
ساڵی ١٩٥٩ بۆ یەکەم جار لە نەمساوە شیر ھەناردەی دەرەوە کراوە.
ساڵی ١٨٧٠ دەس کراوە بە ئامادەسازی و ھەڵگرتنی شیر لە شوشەدا، کۆمپانیا شیری نیۆیۆرک لەساڵی ١٨٧٧ دا شیر پاکی لە شوشەدا ئامادە کرد، لەبەریتانیا ساڵی ١٨٨٠ کۆمپانیای شیری ئینگلترا شیری شوشەی ئامادە کرد، ساڵی ١٨٨٤ داھێنەرێکی ئەمریکی بەناوی ھیرفی تاتشر، شووشەیەکی تایبەتی شیری داھێنا بەناوی خۆیەوە ناونرا (شوشەی تاتشری شیر ) کە بەرگی مۆم کراو نوسینی لەسەر بوو، دواتر لەساڵی ١٩٣٢ بوتڵی پلاستیکی شیر کە بە کاخەز داپۆشرابوو داھێنرا.
ساڵی ١٨٦٣ لویس پاستۆر زانای فەرەنسی لە بواری کیمیا و زیندەوەرزانی، ھەوڵی دا ھۆکارێک بدۆزێتەوە بۆ لەناو بردنی ئەو بەکتریایەی کە دەبێتە ھۆ خراپ کردنی خواردن و خواردنەوەکان، بۆی دەرکەوت کە بەگەرم کردنی خواردنەوە کان (شەراب و بیرە،،ھتد) تا پلەی ٦٠ دەبێتە ھۆی لەناو بردنی بەکتریا زیان بەخشەکان کە دەبنە ھۆی خراپ بونی یان ترشاندنی ئەم خواردنەوانە، دواتر ئەم کردارەیان ناو نا بەستەرە ( pasteurization ) کە لە ئەسڵدا بۆ بیرەو شەراب بەکار ھاتوە،دواتر لە بواری پاراستنی شیردا بەکار ھات، ھەر شیرێک ھەتا پلەی ٦٠ سەدی بکوڵێنرێ ھەموو بەکتریایەکی زیان بەخشەکانی ناوی دەکوژێ.
ساڵی ١٨٨٠ ئامێر و کەرەستەکانی بەستەرە لە ئەڵمانیا بەرھەم ھات بە مەبستی بازرگانی کرد و فرۆشتنی،ھەروەھا لە سوید سالی ١٨٨٥ لەشارەکانی ستۆکھۆلم و کۆپنھاگن.
سەرچاوەکانی شیر
ھەموو مێینەکانی گیانەوەران سەرچاوەی بەرھەم ھێنانی شیرن. بەلام لەڕوی بەرھەم ھێنانەوە شیری مانگا لە ھەموو گیانەورەکانی تر زیاترە، ھەربۆیە ڕیکخراوی خۆراکی جیھانی FAO لەساڵی ٢٠١١ رای گەیاند کە زیاتر ٪٨٥ بەرھەمی شیر لەسەر ئاستی جھیان ھی مانگایە.
لە وڵاتانی ڕۆژئاواد بەرھەم ھێنانی شیر بەشێوەیەکی بەرفراوان گەشەی سەندوە، بەکار ھێنانی ئامێری شیردۆشین و بەخێو کردنی مانگای تایبەت بەشیر لە پرۆژەکانی گاوداریدا،دابین کردنی خزمەت گوزاری ڤێترنەری،ئەمانەو ھۆکار گەلێکی تر کە یارمەتی دەرن بۆ زیاد کردنی بەرھەمی شیر،مانگای(Holstein) ھۆڵستاین (ھۆڵشتاین ) یەکێکە لە مانگای شیر کە ٪٩٠ مانگای شیری ئەمریکا لەم ڕەگەزەیە، ھەرووەھا ڕیژەی ٪٨٥ ی مانگای شیر لە بەریتانیا لەم ڕەگەزەیە. ڕێژەیکی کەمتر لە مانگای شیر لەم جۆرانەیە لەھەردو ولاتی ناوبراو ھەیە (Ayrshire ئیرشایر، Brown swiss براون سویس، Guernsey گیورێنسی، jersey جێرسی، shorthorn شۆرت ھۆرنی شیر )
شانە بەشانی مانگای شیر جەند جۆر ئاژەڵی تر ھەیە کە مرۆڤ بەخێوی دەکات و سود لەشیرکەی دەبینێ وەک ( گامێش buffalo، بزن goat، مەڕ sheep، ووشتر camel، گوێ درێژ donkey، ئەسپ Horse )ھەروەھا ئاسکە کێوی و گای کێوی, کەڵەکێوی.
بەرھەمھێنانی شیر لەسەر ئاستی جیھان
لە ساڵی ٢٠٠٩ دا گەورەترین بەرھەم ھینی شیر و شیرەمەنیەکان لەسەر ئاستی جیھان دەوڵەتانی یەکێتی ئەورپا بوون،دواتر ھیندستان، ئەمریکا،چین،ئەڵمانیا،بەرازیل، ڕوسیا.
ولاتانی یەکێتی ئەوروپا لە ساڵی ٢٠١١ دا ١٣٨ ملیۆن تەن شیریان بەرھەم ھێناووە.
بەھۆی دەولەمەند بونی خەڵکەوە لە ولاتە تازە پێگەیشتوەکان خواردن و بەرھەم ھێنانی شیرو شیرەمەنیەکان رویان لەزیاد بون کردوە،بۆیە جۆرەھا کۆمپانیای بەرھەم ھینان رویان لەو شوێنانە کردوە بۆ ئەو مەبەستە، ھەرجەند لەھەندێ شوێن تائیستاش ھەر بەشیوەیەکی زۆرکەم شیر بەرھەم دێت و کۆدەکرێتەوە و دەیبەنە شوینی کۆکردنەوەی شیر لەناوچەکەدا کارگەی بچوکی تیدایە بۆ خوردنی ڕۆژانەی خەلکەکە بەکاری دەبەن،کەشێوازی پرۆژەی ھەروەزی دەنوێنێ.
لە کوردستان
تا ئیستا بەشیوازی زۆر کۆن بەرھەم ھێنانی شیر بەردەوامە،ئەویش بەھۆی نەبونی کارگەیەکی دروست کردنی شیرەمەنی،زۆر جار گاوداری لەلایەن خەڵکەوە دروست کراوە بەلام دواتر زیان مەند بوە بەھۆی نەبونی بازاری فرۆشتنی شیرەکەی،ئیستاش ئەوانەی کێڵگەی بەرھەم ھێنانی مانگای شیریان ھەیە،دەیبەن لەبازار بە لیتر دەی فرۆش یان دەیکەن بەماست، تائسیتا ئەوندەی من ئاگاداربم کارگەیەکی شیرەمەنی نیە وەک پیوست بەڕیک وپێکی شیری ناوچەکە کۆبکاتەوە وبەرھەمی بھێنێت، زۆربەی شیرەمەنیەکان لە ولاتانی دراوسێەوە ھاوردە دەکرێن.
ھەروەھا لایەنی پەیوەندی دار گرنگی نەداوە بە پرۆژەکانی بەخیوکردنی مانگای شیر و ئاژەلەکانی تر، بەشیوە کۆنەکەی جاران بەخیوکردنی ئاژەڵ بەردەوامە.
ڕادەی بەرھەم ھێنان
ڕیکخراوی خۆراکی جیھانی FAO رای گەیاند کێڵگەکانی بەرھەم ھێنانی شیر لەئیسرائیل بەرزترین رادەی بەرھەم ھێنانیان ھەبوە، لە تۆژینەوەیەکدا کە لیژنەی تۆمارکردنی ئاژەڵ ئەنجامی دابوولە نێوان سالی ٢٠٠١ -٢٠٠٧ بەچەشنێک بەرھەمی شیری ھەرمانگایەک لەساڵیکدا گەیشتۆتە ١٢٥٤٦ کیلۆگرام،بەلام لە ولاتی نیوزلەندا کەمترین ئاست تۆمار کراوە کە ٣٩٧٤ کگم بوە، بۆیە ھەندێ ھۆکار ھەیە کە پەیوەستە بە رادەی بەرھەم ھینانی شیرەوە وەک (خواردن و ئیدارەدان، واتە مانگایەک ئەگەر لە شوێنی خۆی نەجولێ ھەر خواردی باش بخوات شیری زیاترە لەوانەی کە بەخیوکردنەکەی کراوەیەو دەگەرێ،ھەندێ مانگا ھەیە بە ڕەچەلەک شیری زیاتر)
رادەی بەرھەم ھینانی شیری مانگا لەئەمریکا کە ساڵی ٢٠١٠ تۆمار کراوە لەماوەی ساڵێکدا ٩٩٥٤ کگم، لە ھیندستان ١١٥٤ کگم، لەچین ٢٢٨٢ کگم.
نرخی شیر
بەھۆی زۆر بونی دانیشتوان ی سەرگۆی زەوی داوکاری و بەرھەمە ھێنانی شیر زیادی کردوە،لەھەندێ ولاتیش نرخەکان بەرزتر بونەتەوە لەو نرخەی کە حکومەت دیاری کردوە،وەک چین و ئەمریکا، ساڵی ٢٠١٠ یەک لیر شیر بە ٣٥ سەنت بوە لەئەمریکا،ئەکید ئیستا زیاترە.
لە کوردستان نرخی یەک کیلۆ یان یەک لیتر شیری مانگا لە نیوان (١٠٠٠ -١٢٥٠ ) دینارە.
پۆلێنی شیر
دو جۆر پۆلێن ھەیە بۆشیر یەکەمیان A ئەوجۆرەیە کە راستەو خۆی بەکاردێ بۆ خواردن پاش بەرھەم ھێنان و فرۆشتنی بە کۆگاکان، جۆری دوەمیان B کە ناراستەوخۆ بەکار دێت وەک لە دروست کردنی پەنیرو شیرەمەنیەکانی تر یان دەکرێتە خۆراکی ترەوە بۆخواردن (بسکیت،شکولاتە،ئایسکرێم.....ھتد ).
بەپێ یاسای بەڕێوەبەری ویسکۆنس بۆ کشتوکاڵ وبازرگانی و پاراستنی بەکارھێنەر،جیاوازی کراوە لە نیوان شیری جۆری یەکەم و دوەم B، بەم شێوە: شیری جۆری دوەم B لە بوتڵی گەورەی شیراد لەشوێنێکی سارد دا کە لەئاویکی سارد ھەڵقولاودا بێت لەکانیاوێک دەپاریزرێ و ھەڵدەگیرێ ئینجا بەکار دەھێنرێ بۆ مەبەستی تایبەتی خۆی،نەک بەھۆی سارد کردنەوەی میکانیکی وەک بەفرەگرەو یەخچاڵ.
ھیۆکگۆسێی شیللا
داستانی دامەزراندن
بەپێی پەرتووکانی سامگووک ساگی و سامگووک یوسا شانشینی شیللا لەلایەن پاشا ھیۆکگۆسێ دامەزراوە. پەنابەرەکانی گۆجۆسۆن لە دۆڵەکانی (ئێستا پارێزگای کیۆنگسانگ، کۆریای باشوور) ئەژیان کە پێکهاتبوون لە شەش دێ (یانگسان 양산촌 - 楊山村، کوهۆ 고허촌 - 高墟村، جینجی 진지촌 - 珍支村، تێسو 대수촌 - 大樹村، کاری 가리촌 - 加利村، کۆیا 고야촌 - 高耶村). لە ٦٩ی پێش زایین سەرۆکی هەر شەش هۆزەکە کۆبوونەوە و بڕیاریاندا کە شانشینێک دابمەزرێنن و پاشایەک هەڵبژێرن.
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ٦٩ی پ.ز پۆل:مردووانی ٤ پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەمی پ.ز لە ئاسیا پۆل:پاشاکانی سەدەی ١ەمی پ.ز لە ئاسیا پۆل:پاشا دامەزرێنەرەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەم لە ئاسیا پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەمی پێش زایین پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەم
ئاریجیت سینگ
ئاریجیت سینگ لەدایکبوونی ٢٥ی نیسانی ١٩٨٧. (بە بەنگالی: অরিজিৎ সিং)گۆرانیبێژی پلەی باکی هیندی و داڕێژەری میوزیکە. لەساڵی ٢٠٠٥ لەبەرنامەیەکی تەلەفزیۆنی تایبەت بەگۆرانیوتن لەژێرناوی "Fame Gurukul" دەردەکەوێت و تاکۆتاییەکانی بەرنامەکەش هەنگاودەنێت بەڵام لەکۆتاییەکان شکست دەهێنێت، دواتر لەبەرنامەی تەلەفزیۆنی "10 Ke 10 Le Gaye Dil" براوەی یەکەم دەبێت. لەساڵی ٢٠١١ لەفیلمی "Murder 2" یەکەم گۆرانی وەک گۆرانیبێژی پلەی باک لە بۆلیوود دەچڕێت، بەڵام ناوبانگی ئەو بۆ گۆرانی "Tum Hi Ho" دەگەڕێتەوە کاتێک لەساڵی ٢٠١٣ ئەو گۆرانییەی لەفیلمی "ashiqui 2" چڕی.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧ پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی پلەی باکی هیندی پۆل:گۆرانیبێژە بەنگالییەکان پۆل:پەنجابییەکان پۆل:گۆرانیبێژانی نێری پەخشکردنەوە لە هیندستان پۆل:گۆرانیبێژانی نێری پەخشکردنەوە لە ھیندستان
ناگانۆ مێی
ناگانۆ مێی (؛ لەدایکبووی ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٩٩ لە تۆکیۆ، ژاپۆن) ئەکتەرێکی ژاپۆنییە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩ پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تۆکیۆ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی ژاپۆنی بۆ دەنگی مناڵان
ماماڵ
ماماڵ (Mamall، بە فارسی: مامال) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٩٣ کەس لە ٨٩ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
جن (سوورەت)
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:میتۆلۆژیای ئیسلامی پۆل:جنۆکە
سرێمسکا میترۆڤیتسا
سرێمسکا میترۆڤیتسا شارێکی لە ڤۆیڤۆدینا لە وڵاتی سربیا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٩٫٣٦٠ کەس بووە.
ژارەوا
ژارەوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
سرێمسکا میترۆڤیتسا
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڤۆیڤۆدینا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا پۆل:سرێمسکا میترۆڤیتسا
ژارەوا
جوگرافیا
ژارەوا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
برایماوا
گوندێکە لە ھەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
٢٧٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٢٧٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گالیاوا
گوندێکە لە ھەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
بڕیارنامەی ٩٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
بۆر، سربیا
بۆر شارێکی لە سربیای ناوەندی لە وڵاتی سربیا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٨٫٨٤٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
وردیلەی نوقتەیی
وردیلەی نوقتەیی (بە ئینگلیسی: Point Particle) شتێکی ئارمانیـیە کە زۆرجاران لە فیزیکدا بەکاردەچێت. تایبەتمەندییەک کە ھەیەتی ئەوەیە کە سیفر-لایی‌یە و فەزا داگیر ناکات.
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان پۆل:میکانیکی کلاسیکی
فیلمی بەڵگەنامەیی
فیلمی بەڵگەنامەیی جۆرێک فیلمە کە ڕووداو یان دیاردەیەکی ڕاستی تۆمار دەکات و بە زۆری بۆ مەبەستی فێرکاری یان تۆمار کردنی ڕووداوێکی مێژوویی بە کار دێت.
کوردەکان (گوند)
کوردەکان گوندێکە لە ھەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
ڕەفیسکە
٣٠٠px|وێنۆک|چەپ|تاندۆنی ئاشیل کە ماسوولکەی گاسترۆکنێمیووس، بە پاژنەوە دەلکێنێت ڕەفیسکە یان تاندۆن کۆمەڵێک شانەی ڕیشاڵی فیبرۆزییە، ماسوولکەکان بە ئێسکەوە دەلکێنێ و لە ھەمبەر کێشان و وەزەندا خۆڕاگرە.
پێکھاتەی تاندۆن و بەندۆک ھەردوو لە کۆڵاژنە، بەو جیاوازییەی کە بەندۆک ئێسک بە ئێسکەوە، دەبەستێتەوە و تاندۆن، ماسوولکە بە ئێسکەوە.
سەرچاوەکان
ئیمێدیسین
پۆل:کۆئەندامی ئێسکبەندی
موزەمل
سوورەتی موزەمل سوورەتی ٧٣ی قورئانە و ٢٠ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی جن دابەزیوە.
٢٧٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
زمانی گایا
گایا (بە هانگۆل: 가야어؛ بە هانجا: 伽耶語)، زمانی یەکێتیی گایابوو لە باشووری نیمچەدوورگەی کۆریا.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:یەکێتیی گایا پۆل:زمانە لەناوچووەکان ئاسیا پۆل:مێژووی زمانی کۆری پۆل:زمانەکانی کۆریا پۆل:زمانەکانی بویۆ
موونگ بێتی
موونگ بێتی نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢ پۆل:مردووانی ٢٠٠١ پۆل:ڕۆژنامەنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
ڕۆستەم پاشا
وێنۆک|مزگەوتی ڕوستەم پاشا(لە ناوەڕاستی وێنە)
خەونی پاشا
خەونی پاشا (بە کۆری: 대왕의 꿈، بە ئینگلیزی: The King's Dream)، زنجیرە درامایەکی کۆرییە کە لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢ تا ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣ لە شەممان و یەکشەممان کاتژمێر ٢١:٤٠ بۆ ٧١ ئەڵقە، لە کەناڵی کەی بی ئێس ١ پەخشکرا.
ڕۆستەم پاشا
ڕوستەم پاشا ئۆپووکۆڤیچ (١٥١٥ - ١٥٦١) سەرۆکوەزیرانی دەرباری عوسمانی بوو کە لە سکرادین لە دایک ببوە و بە ڕەگەز کڕۆوات بوو. ئەو لە سەردەمی سوڵتان سولەیمانی قانوونیدا سەرۆک وەزیران بوو ، هەڵگیری لەقەبی دامات پاشا (بە واتای زاوای دەرباری عوسمانی) بوو.
خەونی پاشا
لە ساڵی ٢٠١٥ ئەم درامایە لە کەناڵی کوردسات دۆبلاژکراییە سەر زمانی کوردی لە باشوور کوردستان.
ڕۆستەم پاشا
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٠ پۆل:مردووانی ١٥٦١ پۆل:مێژووی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
خەونی پاشا
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بەرنامەکانی کوردسات پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری پۆل:دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی سیستمی پەخشی کۆری پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور لە ٢٠١٢ دەستی پێکردووە پۆل:زنجیرە تەلەڤزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشور پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠١٣ کۆتایان ھاتووە
عەباس کەمەندی
عەباس کەمەندی (لەدایکبووی ١٩٥٢–مردووی ٢٢ی ئایاری ٢٠١٤) ھونەرمەند، نیگارکێش، نووسەر، شاعیر و دەرھێنەری بواری شانۆیە کە لە سنە لەدایکبووە.
تەلەڤیزیۆن و ڕادیۆی سنە
لە ساڵی ١٩٧١دا، دوای بەشداریکردن لە شەوێکی شیعریدا لەگەڵ ئامادەبوونی چەند کەسایەتییەکی گرنگیی ئەدەبیاتی کوردی، کە یەکێک لەوانە ڕەحیم موعینی کرماشانی بوو، بەرپرسیارێتی نووسین و ئاوازدانان درایە دەست کەمەندی لە خانەی فەرھەنگ و ھونەر بە پێشکەشکردنی شیعری حافزی. تا ١٩٧٧، سەدا ٩٥ی ئەو گۆرانییانەی لە ڕادیۆی سنە تۆماردەکران ھی خانەی فەرھەنگ و ھونەر بوون.
ناسینی حەسەن کامکار
لە ساڵانی سەرەتای کارکردن لە ڕادیۆی سنە، حەسەن کامکاری بەڕێکەوت ناسی و یەکەم کاری کرد لە دونیای میوزیکدا بە گووتنی گۆرانییەک کە حەسەن کامکار بۆ جەژنی ٢٥٠٠ ساڵەی شاھەنشای ئێران. دوای ئەوە کارکردنی کەمەندی و کامکار بەو شێوەیە ڕۆیشت تا ڕاپەڕین.
کارکردن لەگەڵ کامکاران و بەناوبانگبوون
دوای یەک دوو ساڵێک، کەمەندی دەستیکرد بە گۆرانیوتن بە شێوازێکی لێھاتوو و پڕۆفیشناڵانە و نزیکەی ٣٠ گۆرانی لە ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن بە دەنگی کەمەندی پەخشکران پێش ڕاپەڕین. زۆربەی گۆرانییەکانی بریتیبوون لە گۆرانیی ناوخۆیی کوردی، و لەجیاتی وتنەوەی گۆرانیی فۆلکلۆری، شیعری کوردی دەکردە گۆرانی. دوای ڕاپەڕین، کەمەندی درێژەی دایە چالاکییە موزیکییەکانی لەگەڵ گرووپی کامکاران، کە دوایی بوونە بەناوبانگترین گرووپی مۆسیقیی کوردیی لە ئێران. یەکەم بەرھەمی ئەم کارکردنەیان ئەلبومی «ھەورامان» بوو، کە ساڵی ١٩٨١ لەلایەن کۆمپانیای سرووشەوە بڵاوکرایەوە. کەمەندی و گرووپی کامکاران دواتر ئەلبومی «پرشنگ» و دواتر «گەلاوێژ» یان بڵاوکردەوە، کە تا ئێستاش یەکێکن لە بەربڵاوترین گۆرانییەکان لە ناوخۆی کوردستان.
دابڕان لە ھونەر
جیابوونەوەی لە گرووپی کامکاران دابڕینیشی بوو لەگەڵ دونیای مۆسیقا، کە زیاتر گرنگی پێدەدا لە کاری سەرەکیی خۆی، کە نووسین بوو بۆ ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن. زیاتر لەم چالاکیانە، کەمەندی ئەدەبیات و فۆلکۆری کوردستانی نووسیوە کە ٦ ھەزار پەڕەیە و لە کتێبخانەی فەرھەنگی لە تاران پارێزراوە. سەرەڕای ئەو ھەموو کارەی لە دونیای ھونەریدا، کەمەندی پەشیمانە لە ھونەر و دەڵێت گەر جارێکی تر لەدایکببێتەوە ھەرگیز نزیکی ھونەر و ھونەرمەندان ناکەوێتەوە. بەو ھۆیەشەوە ڕێگەی نەداوە ھیچ کام لە کوڕ و کچەکانی کار لە ھونەردا بکەن.
مەرگ
لە بەرەبەیانی ڕۆژی ٢٢ی ئایاری ٢٠١٤، لە تەمەنی ٦٢ ساڵی، بەھۆی ڕاوەستانی دڵەوە کۆچی دوایی دەکات و لە زیارەتانی ئاساوڵە (بەھەشتی محەممەدی) دەنێژرێت.
ژیانی تایبەتی
لە تەمەنی ٢٣ ساڵیدا ژیانی ھاوسەریی پێکھێناوە و باوکی سێ کچ و کوڕێکە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١ پۆل:ئاوازدانەرانی کورد پۆل:خەڵکی سنە پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:مردووانی ٢٠١٤ پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرانی ئێرانی پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
فێرناندۆ ئارابال
فێرناندۆ ئارابال شاعیر و ڕۆماننووس و دراماتورژی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە، ڕۆمانەکانی بۆ چەندین زمان وەرگێڕدراون، ساڵی ٢٠١٠ فێرناندۆ ئارابال لە یەکەم فیلمی مێژووی "دوای پانیکۆ" ڕۆڵی گێڕاوە، ساڵی ١٩٥١ لە کارگەیەکی وەرەقەیی ئیسپانی کاری کردووە، پاشان ساڵی ١٩٥٢ چووە مەدرید و لەوێ یاسایی خوێند.
لەیلا و مەجنوون
لەیلا و مەجنون قەسیدە شیعرییەکە لەلایەن نیزامیی گەنجەوی نووسراوە. چیڕۆکی لەیلا و مەجنون لەسەر بنەمایەکی نیمچە مێژوویی عەرەبی وەرگیراوە. چیڕۆکەکە باس لەخۆشەویستی قەیسی کوڕی ملوح لەگەڵ لەیلای کچی مەھدی لە سەدەی حەوتەمی ھیجری. نیزامی گەنجەوی جگە لەم بەرھەمە، چیڕۆکی ئەوینداری تراژیدی شیرین و فەرھادیشی نووسیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:چاندی عەرەبی پۆل:وێژەی فارسی پۆل:شیعری فارسی پۆل:وێژەی سۆفیگەری پۆل:چیڕۆکی خۆشەویستی پۆل:کەسایەتییەکانی پەندەکانی پێشینان پۆل:ئەفسانەکانی سەدەی ناوەڕاست
بڕیارنامەی ٩٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئازاری ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھایتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٥٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:ھایتی لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھایتی
مودەسر
سوورەتی مودەسر سوورەتی ٧٤ی قورئانە و ٥٦ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی موزەمل دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
بۆرچا
بۆرچا شارێکی لە سربیای ناوەندی لە وڵاتی سربیا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٦٫٠٤٤ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
زەرواو خواروو
زەرواو خواروو (Zerwaw xwarû، بە فارسی: زرواوسفلی) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٤٦ کەس لە ١١٩ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
کلۆد پووژاد-رۆنو
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
جۆنگچیۆنی گۆگۆریۆ
پاشا "جۆنگچیۆن"ی گۆگۆریۆ (بە هانگۆل: 중천왕 وە 중양왕؛ بە ھانجا: 中川王 وە 中壤王)، لە دایکبووی (٢٢٤ز – ٢٧٠ز)، ١٢ـەم فەرمانڕەوایی گۆگۆریۆـبوو، لە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٢٤٨ز بۆ ٢٧٠ز)ـبوو.
مردن
لە ٢٧٠ زایینی پاشا مرد لە تەمەنی ٤٨ ساڵیدا وە نێژرا لە (جۆنگچیۆنجی-وۆن).
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ٢٢٤ پۆل:مردووانی ٢٧٠ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی سێیەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٣یەم لە ئاسیا
٢٧٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئەیووب ڕەمەزانی
ئەیووب ڕەمەزانی ناسراو بە ئاوارە (لەدایکبووی ١٩٩١ لە سەقز - مردووی ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لە موسڵ) پێشمەرگەیەکی کوردی خەڵکی رۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە لە بەرەکانی شەڕی ئۆپراسیۆنی گرتنەوەی موسڵ شەھید بوو.
ئەیووب ڕەمەزانی پێشمەرگەی پارتی ئازادیی کوردستان لە شەڕێکی دژواردا بۆ ئازادکردنی موسڵ، لە ناوچەی ناوەران، لە شارەدێی فازڵیە، ھاوڕێ لەگەڵ چوار کەسی تر بریندار و دوای دوو ڕۆژ مانەوە لە نەخۆشخانە، بەھۆی قورسی برینەکەیەوە، شەھید بوو؛ تەرمی ئاوارە لە ڕۆژی ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لە گۆڕستانی شەھیدانی پارتی ئازادیی کوردستان، لە بناری شاخی ئەشکەوت سەقا بەخاک سپێردرا ؛ حوسێن یەزدانپەنا، نوێنەرانی باڵای ھەرێمی کوردستان و ھاوڕێ و ھاوسەنگەرەکانی ئاوارە بەشداری ڕێوڕەسمەکە بوون کە بە وتاری سەرۆکی پارتی ئازادیی کوردستان و چەند سروودێکی نیشتیمانی کۆتایی پێ هات.
نوێنەرایەتیی پارتی ئازادیی کوردستان لە سوید بەم بۆنەوە پەیامی ھاوخەمی دەربڕی و ڕۆژی یەکشەممەش ڕێکەوتی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لە وڵاتی ھۆلەند لەلایەن نوێنەرایەتیی پاک لە ئەورووپا پرسەیەک بەڕیوە چوو کە تێیدا لایەنە سیاسییەکانی ھەر چوار پارچەی کوردستان وەکوو: پارتی دیموکراتی کوردستان، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، پارتی دیموکراتی کوردستانی باکوور، حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران،پارتی دیموکراتی کوردستانی سووریا، ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (سووریا)، سازمانی دیموکراتیکی یارسان و کۆمەڵیک کەسایەتیی سیاسی و ڕووناکبیر بەشدار بوون.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠١٦ پۆل:خەڵکی سەقز پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:کورد پۆل:شەھیدانی کورد
جینھیونگی شیللا
پاشا "جینھیونگ"ی شیللا، لە ٥٢٦ی زایینی لەدایکبووە و لە ٥٧٦ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٥٤٠ز تا ٥٧٦ز بووە. بیست و چوارەم پاشای شیللا بووە. یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. جینھیونگ برازا/نەوەی پاشا بیۆپھونگ بوو. جینھیونگ یەکێک بوو لە پاشا مەزنەکانی شیللا.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:لەدایکبووانی ٥٢٦ پۆل:مردووانی ٥٧٦ پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٦ەم
دۆنگچیۆنی گۆگۆریۆ
پاشا "دۆنگچیۆن"ی گۆگۆریۆ (بە هانگۆل: 동천왕 یان 동양왕؛ بە ھانجا: 東川王 یان 東襄王)، لە دایکبووی (٢٠٩ز – ٢٤٨ز)، ١١ـەم فەرمانڕەوایی گۆگۆریۆـبوو، لە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٢٢٧ز بۆ ٢٤٨ز)ـبوو.
پوختە
دۆنگچیۆن نەوەی هەشتەم فەرمانڕەوای گۆگۆریۆ، پاشا سیندای وە کوڕی دەیەم فەرمانڕەوای گۆگۆریۆ، پاشا سانسانگـبوو. بوو بە شازادەی جێنشین لە ٢١٣ زایینی وە بوو بە پاشای دوای مردنی سانسانگ.
فەرمانڕەوایی
لە ٢٣٨ زایینی دۆنگچیۆن بەتوانا بوو تا ببێتە هاوپەیمانی (وای) بۆ ئەوەی (خێزانەکەی گۆنگسون لەناوببەن) وە پاککردنەوەی ناوچەکە کاریگەریشی ئەبوو لەسەر نیمچەدوورگەی لیادۆنگ وە هەندێک ڕووبەری خاکی گۆگۆریۆ.
مردن و جێگرەوەی
دۆنگچیۆن نەخۆش کەوت و مرد لە ٢٤٨ زایینی لە ماوەی ٢٢ ساڵی فەرمانڕەواییەتییەکەی. گۆڕەکەی ئەکەوێتە هەرێمی باشووری پیۆنگان نزیک پیۆنگیانگ، کۆریای باکوور. شازادەی جێنشین (یۆن-بوول) جێی باوکی گرتەوە و ڕاستەوخۆ بوو بە پاشا دوای مردنی باوکی، پاشا جۆنگچیۆن.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٣یەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی سێیەم
ھاروکا ئابێ
ھاروکا ئابێ (، ئابێ ھاروکا) ئەکتەرێکی ژاپۆنی-ئینگلیزە کە لە ئایدلەکانی بی بی سی وەک میکۆ دەرکەوتووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تۆکیۆ پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:خەڵکی ژاپۆن دوور لە وڵاتی خۆیان لە شانشینی یەکگرتوو پۆل:خانمەکتەرانی ژاپۆن لە فیلم پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ژاپۆنییەکان لە تەلەڤیزیۆن
ئادیتیا چۆپرا
ئادیتیا چۆپرا لەدایکبووی ٢١ی ئایاری ١٩٧١لە مومبای مەهاراشترا لە هیندستان سەر بە تیرەی ڕەگەزی پەنجابییە. ئادیتیا دەرهێنەر و بەرهەمهێنەر و سیناریۆنووسی بۆلیوودە. تائێستا تەنیا سێ فیلمی دەرهێناوە کە سەرکەوتنێکی باشییان بەدەستهێناوە ئەوانیش دیلوالێ دولھانیا لێ جایانگێ ( Dilwale Dulhania Le Jayenge) کەلەساڵی ١٩٩٥ بوو وە دووەم فیلمی خۆشەویستی یان موحیبەتین (Mohabbatein) بوو کەلەساڵی ٢٠٠٠ بوو وە دوایین فیلمیشی وەک دەرهێنەر ڕەبنێ بەننا دی جۆدی ( Rab Ne Bana Di Jodi) ئەمەش ئەوە دەردەخات ئەو لە فیلمەکانی وەک دەرهێنەر متمانەیەکی باشێ بە شاروخ خان هەیە کە پاڵەوانی هەرسێ فیلمەکە بووە.
جگە لەکاری دەرهێنان زۆرتر خەریکی بەرهەمهێنانی فیلمە بەهۆی کۆمپانیای یاش ڕاج فیلمز لەوێش چەندین فیلمی زۆر سەرکەوتووی بەرهەمهێناوە لەوانە ((Ek Tha Tiger) وە (Jab Tak Hai Jaan) و (Dhoom 3) و (Veer Zaara) و (Fanaa) و (Gunday) جگە لەوانەش ئادیتیا ئەرکی دابەشکردنی ڕۆڵی ئەکتەرەکانیش دەبینێت و لەوەش بەکەسێکی سەرکەوتوو دادەنرێت ئەو ئەرکەی بۆچەندین فیلمی سەرکەوتوو ئەنجامداوە لەوانە (Happy New Year) و (Kabhi Khushi Kabhie Gham) و (Kuch Kuch Hota Hai) و (krish)
سەرەکیترین هۆکار بۆ سەرکەوتنەکانی باوکییەتی کە یاش چۆپرایە و دامەزرێنەری کۆمپانیای بەرهەمهێنانی فیلمە بەناوی یاش ڕاج فیلمز. وە جگە لە باوکی ئەوا ئەو مێردی ڕانی موکەرجییە کە خانمەئەکتەرێکی دیاری بۆلیوودە
ژێدەر
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:زیندووان پۆل:دەرهێنەرانی فیلمی هیندی پۆل:بەرهەمهێنەرانی فیلمی هیندی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی خەڵکی مۆمبای پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ھیندی
پاڵنگان
250px|وێنۆک|چەپ|وێنەی گوندی پاڵنگان پاڵنگان (بە فارسی: پالنگان) گوندێکە لە هەورامانی ئێران کە دەکەوێتە کامیاران سەر بە پارێزگای کوردستان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان.
ڤرشاتس
ڤرشاتس شارێکی لە ڤۆیڤۆدینا لە وڵاتی سربیا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٥٫١٩٠ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڤرشاتس پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
قیامەت (سوورەت)
سوورەتی قیامەت سوورەتی ٧٥ی قورئانە و ٤٠ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی مودەسر دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
نۆریچ
نۆریچ (بە ئینگلیزی:Norwich) یەکێکە لە شارەکانی ئینگلستان و دەکەوێتە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەو وڵاتەو سەر ڕووباری وێنزەم. ئەم شارە ناوەندی بەڕێوەبردنی هەرێمی نۆرفۆک. ژمارەی ئاسایی دانیشتوانی شار ١٣٢ هەزار کەسە و لەگەڵ ژمارەی ئەوانەی لەم شارەدا کاردەکەن و لە ناوچەکانی دەوروبەرەوە بۆی دێن ساڵی ١٩٩٩ گەیشتۆتە ٢٨٠ هەزار کەس. ڕووبەری کارگێڕیی ئەم شارە (٣٩.٠٢) کیلۆمەتر چوارگۆشەیە. شاری نۆریچ لە ساڵی ٤٩٠ی زاینییەوە ئاوەدانە. زانکۆی ئیست ئەنگلیا (University of East Anglia) کە یەکێکە لە زانکۆ ئاست بەرزەکانی بریتانیا دەکەوێتە خۆرئاوای ئەم شارە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:نۆریچ پۆل:شارەکانی شانشینی یەکگرتوو
سیۆچیۆنی گۆگۆریۆ
پاشا "سیۆچیۆن"ی گۆگۆریۆ (بە هانگۆل: 서천왕 ،서양왕؛ بە ھانجا: 西川王 ،西壤王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٢٩٢ی زایینیدا مردووە، ١٣ـەم فەرمانڕەوایی گۆگۆریۆـبوو، لە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٢٤٨ز بۆ ٢٧٠ز)ـبوو. دووەم کوڕی پاشا جۆنگچیۆنـبوو، وە لە ٢٥٥ زایینیدا کرا بە شازادەی جێنشین.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٣یەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی سێیەم
دزەوەن
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
٢٨٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سەلامە مووسا
سەلامە مووسا (بە عەرەبی: سلامة موسی، بە قیبتی: ⲥⲁⲗⲁⲙⲁ ⲙⲱⲩⲥⲏⲥ)، (١٨٨٧ لە زەقازیق - ٤ی ئابی ١٩٥٨ لە قاھیرە)، نووسەر، ڕۆژنامەوان، چالاکوانێکی عیلمانی و یەکێک لە پێشەنگەکانی سۆشیالیزمی میسری بوو. مووسا لە ماوەی ژیانی ٤٥ کتێبی نووسیوە یان وەرگێڕاندووە، کە ھەتا ئێستاکە لە ناو گەلانی عەرەب سەرچاوەی فکری ڕۆشنبیرانەیە. سەلام مووسا لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەند و دەربەگی قیبتی لە شاری قیبتی نشینی زەقازیق ک لە دیلتای چەمی نیل لە وڵاتی میسر داکەوتووە لە دایک بوو. سەلامە مووسا دژ بە دین و ئایینی سوننەتی بوو و خوایاری قەبوولکردنی چاندی ئەورووپایی لە کۆمەڵگای میسر بوو. سەلام مووسا چەوی بە شوێنی سەرخۆبوونی ئابووری و سیاسیی میسر لە ئیستیعماری بریتانیا بوو، و بەم ھۆیە لەگەڵ مەھاتما گاندی ھەڵدەسەنگێنرێت کە لەگەڵ خەباتی ئابووریی خۆی دژ بە دەسەڵاتداربوونی بریتانیەکان لەسەر سەنعەتی جۆڵاھیی ھیندستان، ئەم ھزر و بیرەی بۆ بە دی ھیناوەتەوە. مووسا لەگەڵ گاندی لە پەیوەندیدا بوو و لەم پەیوەندیە کەڵکی وەرگرت بۆ سەنعەتگەری میسری تەڵعەت حەرب تا لە سەرانسەری وڵاتی میسر بازاری مەسرەفی سەربەخۆ بۆ شتومەکی جۆڵاھیی میسری دابمەزرێنێت. ھێزەکانی ئیستیعماریی بریتانیا بە سەختی دەستیان دا بە بەرگریکردن لەم کردارە. لە بەرامبەر، مووسا لە کتێبی خۆی بە نێوی (ئەوانە کوو ئیلھامیان کردم، قاھیرە: ١٩٥٣) خوازیاری سەربەخۆبوونی ھزری و ئافراندنی بنەکیی میسریەکان و عەرەبەکان بوو. مووسا لە تەمەنی لاویدا چووبوو بۆ ئینگلتەرا و لەورەدا لە کۆمەڵی فابیانی جۆرج بێرنارد شۆ ھۆگریی کردبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧ پۆل:مردووانی ١٩٥٨ پۆل:نووسەرانی میسری پۆل:سۆسیالیستە میسرییەکان
ژەرەژی
ژەرەژی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
ژەرەژی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
جۆ ھارت
جۆ هارت ناوی تەواوی (کارلۆس جۆزیف جۆ هارت). لەدایکبووی (۱۹ی حوزەیرانی ۱۹۸۷)ە. جۆ هارت یاریزانێکی ئینگلتەڕای پڕۆفیشناڵە. کە گۆڵپارێزی یانەی مەنچستەر سیتی و هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەڕایە.
سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی