cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئیدریس
ئادەمیزاد یان فریشتە
بەڵام ئەگەر پێغەمبەر ئادەمیزاد بێ پێیان ئەڵێ: خۆ منیش وەک ئێوە برسی و تینووم ئەبێ، نەخۆش دەکەوم و ئەشمرم، لە ژیانیشدا گیروگرفتم تووش ئەبێ، خوای گەورەش ئەپەرستم و ھەمیشە لە یادیشمەو لێی بێ ئاگا نابم، ئیتر ئێوە بۆچی خوای گەورە نا پەرستن؟
ئیدریس پێغەمبەری خوایە
لەدوای ئادەم و شیت خوای گەورە پیاوێکی بەناوی ئیدریس ھەڵبژاردو کردی بە یەکەم پێغەمبەرو بۆ نەوەی ئادەمی نارد، تا واز لە گومڕایی بێنن و بۆ خواپەرستی ڕاستەقینە بگەڕێنەوە، ئیدریس (سەلامی خوای گەورەی لێ بێت) پیاوێکی بە ئارام و ڕاستگۆو زۆر بەڕێزی نەوەی ئادەم بوو، لە بنەماڵەیەکی ناودار بوو، (شیپ) کە کوڕی ئادەمە باپیری باپیری ئیدریسیش بووەو لە دوای وەفاتی ئادەم کاروبارو ڕێنوومایییەکانی شەریعەتی ئادەمی بەڕێوە بردووە، ئیدریس (سەلامی خوای گەورەی لێ بێت) لە شاری بابل لە دایک بووەو لەوێش گەورە بووە، ھەر لە مناڵیشەوە زانیارییەکانی شەریعەتی ئادەم و ئامۆژگارییەکانی شیتی وەرگرتووەو لێیان تێگەیشتووە، کاتێکیش گەورە بوو خوای گەورە بەخششی پێغەمبەرایەتی پێداو ناردی بۆسەر نەوەی ئادەم، تا واز لە ھاوەڵ بۆ خوا پەیداکردن بھێنن و بۆ لای خوای گەورە بگەڕێنەوە و لەسەر شەریعەتی ئادەم و پیاوچاکانی پێشینە خواپەرستی بکەن، بەڵام کەمێک لە نەوەی ئادەم گوێڕایەڵییان کرد، خراپەکارانیش ئامۆژگارییەکانیان نەبیست و لەسەر لاری خۆیان بەردەوام بوون، بۆیە ئیدریس و باوەڕدارانی ھاوەڵی ئەو شارەیان جێھێشت و بەرەو میسڕ کۆچیان کرد.
بانگە‌وازی ئیدریس
شە‌یتان وازی لە نە‌وە‌ی ئادە‌م نە‌ھێناو خراپە‌کارانیش بە قسە‌یان کرد و لە‌سە‌ر بێباوە‌ڕی و ھاوە‌ڵ بۆ خوا پە‌یداکردن بە‌ردە‌وام بوون و وایان ئە‌زانی ئە‌وە ئایینی ڕاستە‌و لە باووباپیرانیانە‌وە بۆیان ماوە‌تە‌وە، لە‌بە‌رئە‌وە ئیدریس (سە‌لامی خوای گە‌ورە‌ی لێ بێت) سە‌ر لە نوێ بانگە‌وازی نە‌وە‌ی ئادە‌می بۆ ئایینی ڕاستی خوای گە‌ورە‌و یە‌کتاپە‌رستیو خواپە‌رستی کردە‌وە، تا لە دونیادا بە کردە‌وە‌ی چاکە‌وە خۆیان خە‌ریک بکە‌ن و لە دواڕۆژیشدا لە سزای خوای گە‌ورە ڕزگاریان ببێ. نە‌وە‌ی ئادە‌م ڕوویان کردبووە دونیاو کە‌س سە‌ری کە‌س نە‌دە‌پە‌رژاو ھاوکاریی یە‌کتریان لە‌سە‌ر چاکە نە‌دە‌کردو وردە وردە ڕۆژی دوواییان لە بیردە‌کرد، ئیدریس (سە‌لامی خوای گە‌ورە‌ی لێ بێت) بانگە‌شە‌ی بۆ ئە‌مر بە چاکە‌و نە‌ھی لە خراپە‌کردن کردو نە‌وە‌ی ئادە‌می ئاگادارکردە‌وە تا بێئاگا نە‌بن و گوێڕایە‌ڵی خوای گە‌ورە بکە‌ن، ھە‌روە‌ھا ھانی دان بۆ دادپە‌روە‌ری و زاھدی کردن لە دونیادا، فە‌رمانیشی بە نوێژ پێکردن و چۆنییە‌تی نوێژکردنیشی بۆ ڕوونکردنە‌وە… چە‌ند ڕۆژێکیشی لە‌رۆژە‌کانی مانگ دیاریکرد تا نە‌وە‌ی ئادە‌م تێدایدا بە‌ڕۆژوو ببن… ھە‌روە‌ھا فە‌رمانی پێکردن جیھاد لە دژی دوژمنانی ئایینە‌کە‌یان بکە‌ن و زە‌کاتی ماڵیان دە‌ربکە‌ن و یارمە‌تی لاوازو ھە‌ژاران بدە‌ن… نە‌وە‌ی ئادە‌میشی ئاگادارکردە‌وە کە خۆیان لە بێنوێژی و گڵاویی سە‌گ پاکبکە‌نە‌وە‌و ھە‌موو خواردنە‌وە‌یە‌کی سە‌رخۆشکە‌ریشی لە نە‌وە‌ی ئادە‌م قە‌دە‌غە‌کرد. ھە‌روە‌ھا کاتێکیش نوێژی لە‌سە‌ر مردوو دە‌کرد پشتێنێکی دە‌بە‌ست لە‌سە‌ری نووسرابوو: بە‌ختیار ئە‌و کە‌سە‌یە بۆ خۆی پە‌ند وە‌رئە‌گرێ و بیر لە‌خۆی دە‌کاتە‌وە، ئیشە‌چاکە‌کانیشی لە‌لای خوای گە‌ورە شە‌فاعە‌تی بۆ دە‌کە‌ن.
گەیاندنی پەیام
پاش ئەوەی ئیدریس (سەلامی خوای گەورەی لێ بێت) بانگەوازی خوای گەورەی بە نەوەی ئادەم لە ناوچەکانی بابل و میسر گەیاند؛ خاکی میسری بەجێھێشت و زۆرێک لە ناوچەکانی تری سەر زەوی گەڕاو لەھەر جێیەک نەوەی ئادەمی لێبووبێ بانگەوازی پێگەیاندن و پاشان گەڕایەوە بۆ میسرو لە دوای تێپەڕبوونی ٨٢ ساڵ لە تەمەنی، خوای گەورە بەرزی کردەوە بۆ لای خۆی. قورئانی پیرۆزیش ناوی ئیدریسی ھێناوە بەڵام باسی زۆری لێوە نەکردووە، قورئان ئەفەرموێ خوای گەورە بەخششی پێغەمبەرایەتی بە ئیدریس داوەو ڕێزو جێیەکی نزیک و تایبەتیشی لەلای خوای گەورە ھەبووە، ھەروەھا لە فەرموودە دروستەکانی بوخاری و موسلیمیشدا ئەو ڕاستییە ھاتووە کە خوای گەورە ئیدریسی بەرز کردووەتەوەو بۆ لای خۆی بردویەتییەوە.
پەراوێزەکان
قورئانی پیرۆز مریەم (سوورەت) ئایەتی ٥٦ و ٥۷
پۆل:پێغەمبەرانی ئیسلام پۆل:پێغەمبەران لەئیسلامدا
قوێنغیرات
قوێنغیرات شارێکە لە پارێزگای قەرەقاڵپاغستان لە وڵاتی ئۆزبەکستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ٦٣٫٩٢٥ کەس بووە.
سێرکی کاراکوری
وێنۆک سێرکی کاراکوری (بە ژاپۆنی:からくりサーカス، خوێندنەوە:کەراکوری ساکەسـ) مانگاییەکی ژاپۆنییە نووسینەوە و وێنەکێشانی لەلایەن کازوھیرۆ فوجیتا بۆکراوە، دانانی ئەلقەکانی لەلایەن ھەفتانەی شۆنن سەندەی شۆگاکوکاندا بۆکراوە ، لە تەمموزی ١٩٩٧ تا حوزەیرانی ٢٠٠٦ بە تەواوی بەرگەکانی کۆکراوەتەوە بۆ ٤٣ تانکۆبۆن.
چیرۆکەکە لەسەر کوڕێکی گەنجە بەناوی مەسارو سایگا، کە دەبێتە جێنشینی کۆمپانیاییەکی مەزن، وە دەبێت بە بووکەڵەکار و کۆنتڕۆلی بووکەڵە دەکات; نارومی کاتۆ کەسێکی بەتوانای شارەزا لە ھوونەرە جەنگییەکان (کۆنگفو) کە بەھۆی نەخۆشی زانافا دەناڵێنێت (نەخۆشییەک کە ڕێگری لە ھەناسەدان دەگرێت تا ئەوکاتەی دەتوانێت وا لە بەرامبەرەکانی بکات تا پێبکەنن) وە شیرۆگانێ، کچێکی قژ سلڤەرو گرنگیپێدەری کوڕە بچووکەکە مەسارۆ کە کۆنتڕۆلی بووکەڵەیەک دەکات بەناوی ھەرلێکوین، نارومی  و مەسارو و شیرۆگانێ بەرەنگاری بووکەڵە ئۆتۆماتیکییەکان دەبنەوە و جیھان ڕزگار بکەن لەژێر حاڵەتی زانافا
لەوەتەی ٢٠١٨وە، مانگای سێرکی کاراکوری توانی زیاتر لە ١٥ ملیۆن کۆپی چاپ بکات و بڵاوی بکاتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:مانگاکانی ١٩٩٧ پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت پۆل:ئەنیمێ و مانگای فەنتازیای تاریک پۆل:مانگای شۆگاکوکان پۆل:سێنتای فیلمۆرکز پۆل:شۆنن مانگا
٣٨٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
محەممەد ڕافع
موحەممد رافع عەبدولقادر نادر یان موحەممەد رافع له‌ ٠٦-٠٥-١٩٥٩ له‌شاری ھەولێری کوردستانی باشوور له‌دايكبووه. قۆناغه‌کانی سه‌ره‌تايی و ناوه‌ندیی و دواناوه‌ندیی له‌شاری هه‌ولێر ته‌واوكردووه‌. له‌ساڵی ١٩٨٢-١٩٨٣ بڕوانامه‌ی بكالۆريۆسی له‌‌ كۆلێژی په‌روه‌رده‌ی به‌شی كيميای زانکۆی سەلاحەدین به‌ده‌ست هێناوه‌. له‌ ساڵی ١٩٨٨ ژيانی هاوسه‌ری پێكهێناوه‌. هه‌ڵگری بروانامانه‌ی: (مينی ماسته‌ر له‌ به‌ڕ‌ێوه‌بردنی كارگێڕیی، دبلوم له‌ البرمجة اللغوية العصبية، دبلوم له‌ تقنيات التدريب الاحترافي). ئێستا خاوه‌نی كارگه‌ی (البركة الدائمة)یه‌. خاوه‌نی كۆمپانيای (روح و ريحان)ه‌. به‌شداربووی خولی وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی به‌غدایه‌ بۆ گياده‌رمانییه‌کان
بیر و باوڕ
مامۆستا كار ده‌كات بۆ گۆڕينى ناخى مرۆڤ و گێڕانه‌وه‌ى بۆ سه‌ر ئه‌و فيطره‌يه‌ى كه‌ خودا بۆى داناوه‌، له‌ پاش زياتر له‌ (25) ساڵ توێژينه‌وه‌ له‌سه‌ر قورئانى پيرۆز. ئه‌م ماڵپه‌ڕه‌ كار ده‌كات بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ى ديدێكى نوێ بۆ قورئانى پيرۆز كه‌ سه‌رچاوه‌كه‌ى ته‌نها قورئانى پيرۆزه‌ به‌ ترتيب نزول و حيكمه‌ته‌كانى پێغه‌مبه‌ر (علیه‌ سلام) ده‌سپێكى ئه‌م ديده‌ نوێيه‌ له‌ سه‌ره‌تاى نه‌وه‌ده‌‌كانى سه‌ده‌ى بيسته‌م بوو به‌وه‌ى كه‌ له‌ ڕێگه‌ى وانه‌ وتنه‌وه‌ى م. محمد رافع له‌ چه‌ند مزگه‌وتێكى شارى هه‌ولێر، كه‌ بريتى بوون له‌ سيڕه‌ى قورئانيى ژياننامه‌ى پێغه‌مبه‌ر و زيندووكردنه‌وه‌ى ئيمان و ناوو كرداره‌ پيرۆزه‌كانى خوداو له‌گه‌ڵ بنيادنانه‌وه‌ى خود (ذات). ئه‌گه‌ر به‌نێو ئه‌م ماڵپه‌ڕه‌دا بگه‌ڕێيت ده‌بينيت كه‌ م. محمد رافع ڕاى زۆر نوێ و جياوازى هه‌يه‌ له‌گه‌ڵ ده‌وروبه‌ريدا، هه‌روه‌ها (استنباط)ى زۆرى هه‌يه‌ له‌ قورئان و فه‌رمووده‌. مامۆستای به‌رێز له‌و که‌سانه‌ ده‌ژمێردرێت که‌نه‌خشه‌و چۆنييه‌تى زيندووكردنه‌وه‌ى ئيمانى له‌‌ قورئانى پيرۆز زیندووکردۆته‌وه‌‌.
بەلۆچستان
وێنۆک|250px|نەخشەیەکی مێژوویی لە بەلۆچستان
بەلۆچستان ھەرێمێکی جوگرافییە کە لە ڕۆژاواوە بەسەر ئێران، لە باکوورەوە بەسەر ئەفغانستان و لە ڕۆژھەڵاتەوە بەسەر پاکستاندا دابەشکراوە.
بەلۆچستان ناوچەیەکی وشک، بیابانی و پڕ لە گڕکانە. لە ڕۆژاواوە تا زنجیرەچیاکانی «بام» درێژەی ھەیە. لە باکووری ڕۆژھەڵات، بەرزایییەکانی سولەیمان لە پەنجابی جیا دەکاتەوە. لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە، زەنجیرە چیای خرتار تا بیابانی خەرتان کە دەگاتە لای زەریای عەمان سنووری بۆ دادەنێ. لە ڕۆژھەڵاتەوە دەگاتە چۆمی ئەندووس و سنوورەکانی کەراچی.
لە لایەکی دیکەوە گەلی بەلۆچ دەکەونە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئێرانەوە (دەکەونە ناو پارێزگای سێستان و بەلۆچستان، باشووری پارێزگای کرمان، ڕۆژهەڵاتی پارێزگای هورمزگان و باشووری پارێزگای خۆراسانی باشوور) و ناوچەکەیان بیابانییە و گەلھەیان نزیک ٣٫٥ تا ٥ ملیۆن کەسە. لە دیوی ئەفغانستانیش دەکەونە پارێزگای نیمڕۆز و گەلھەیەکی ٥٠٠ هەزار تا ٢ ملیۆن کەسی پێکدێنن. ھەروەھا لە پاکستان بە ١٨ تا ٢٠ ملیۆن مەزەندە دەکرێن کە زۆربەیان لە پارێزگای بەلۆچستاندا دەژین.
لە مێژوودا ناوی بەلۆچستان بە «مەکا» ھاتووە و یۆنانییەکان بە «گدرووزیا» ناویان بردووە.
سەرچاوەکان
* پۆل:ھەرێمەکانی پاکستان پۆل:ھەرێمەکانی ئەفغانستان پۆل:ھەرێمەکانی ئێران پۆل:باشووری ئاسیا پۆل:جوگرافیای ڕۆژاوای ئاسیا
پارێزگای پیۆنگئان
250px|وێنۆک|پیۆنگئان
پیۆنگئان (بە ھانگۆل: 평안도؛ بە ھانجا: 平安道)، یەکێکە لە ھەشت پارێزگاکەی کۆریا لە ماوەی فەرمانڕەوایی خانەدانی جۆسۆن. پیۆنگئان ئەکەوێتە باکووری-ڕۆژئاوای کۆریا.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەرێمەکانی کۆریا پۆل:خانەدانی جۆسۆن
کەتی ڕێمی
کەتی رێمی نووسەر و شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
ماڵتە
ماڵتە (Mallte، بە فارسی: مالته) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤٦ کەس لە ٣٣ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
کاسان
کاسان شارێکە لە پارێزگای قەشقەدەریا لە وڵاتی ئۆزبەکستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ٦٢٫٥٦٠ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای قەشقەدەریا
دیجلە
thumb|ڕووباری دیجلە ڕووباری دیجلە (بە ئینگلیزی: Tigris) یەکێکە لەو دوو ڕووبارەی کە بەناوچەی مێزۆپۆتامیادا تێپەڕ دەبێت. دیجلە لە ناوچە شاخاوییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیا ھەڵدەقوڵێت، و شان بەشانی فوڕات بەناوخاکی عێراقدا تێدەپەڕێت.
جیۆگرافیا
دیجلە درێژاییەکەی ١٨٦٢ کیلۆمەترە.
سەرچاوەکان
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا پۆل:مێزۆپۆتامیا پۆل:ڕووبارەکانی عێراق پۆل:ڕووبارەکانی سووریا پۆل:ڕووبارەکانی تورکیا پۆل:چەمە سنوورییەکان پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان پۆل:شام پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو
ئەرخەوان
وێنۆک|دارێکی ئەرخەوان ' ئەرخەوان' (ناوی زانستی: Cercis siliquastrum'') دارێکە کە ناوەکەی لە ڕەنگی گوڵەکەیەوە وەرگیراوە. درەختێکە لە کۆمەڵەی پاقلەمەنییەکان (Fabaceae) بۆ مەبەستی ڕازاندنەوە دەڕوێنرێت، درەختێکی لق و پۆپ بڵاوە نزیکەی ٦ – ١٠ مەتر بەرز دەبێتەوە. لە درەختەکانی جوانکارییە و دەڕوێنرێت لەبەر جوانی گوڵەکان و بەشی سەوزی، کە دەتوانێ لەسەر شەقام و ناو باخچەکان بڕوێنرێت، ھەروەھا درەختێکی گەڵا وەریوە، لق و گەڵاکان ساف و بێ موون، توێکڵی لقەکەی خۆڵەمێشییەکی تۆخە، لقە ناسکەکانی ڕەنگ ئەرخەوانی و بریسکە دارن، گەڵاکانی شێوەی گورچیلەیییە Kidney - reniform، گوڵەکەی لەسەر لقی ساڵی پێشوو دەبێت وە بەر لە گەڵاکەی دەردەکەوێت، ڕەنگەکەی مێخەکی مەیلەو سوورە، لە قەدپاڵی چیاکان و شیو و دۆڵەکاندا دەڕوێت لە بەرزایی ٩٠٠ مەتردا، لە نێوان مانگی مارت (٣) و مایس (٤) گوڵ دەکات وە لەنێوان مایس (٤) و تەممووز (٧) بەر دەگرێت وە ھەتا کۆتایی ساڵ بە درەختەکەوە دەمێنێتەوە کە تۆوەکانی لەناو بەرگێک دایە درێژییەکەی ٨ – ١٠ سم بە شێوەیەکی زۆر تایبەتمەند، تۆوەکەی خڕ و قوپاوە بەڕەنگێکی قاوەیی.
کەڵکی دەرمانی
«أبن البیطار» گوتوویەتی: گوڵەکەی جوان و تام خۆشە و دەخورێت، ژنان گوڵەکەی دەسوتێنن و خۆڵەمێشە سوورەکەی بۆ ڕەشکردنی برۆ و قژ بەکار دەھێنن. چایی خووساوەی گوڵەکانی وەک دەرمانی ڕشێنەرەوە خوراوەتەوە، ھەروەھا گوتوویەتی کە فارسەکان بە شەرابیان گوتووە (ئاوی ئەرخەوان) پسپۆڕان لێدلی و موور گوتوویانە کە گوڵی ئەرخەوان لەلایەن فرەنسایییەکانی کەنەداوە بۆ زەڵاتە و ترشیات و لقە ناسکەکانی بۆ بۆیەکردنی خوری بەکار ھێنراوە. پسپۆڕ ئۆفۆف لە ١٩٥٩دا وتوویەتی توێکڵی ئەم درەختە لەلایەن ھیندییەکانی باکووری ئەمەریکاوە بە شێوەی دەرمانێکی گیرکەری بەھێز بەکار ھێناوە. درەختی ئەرخەوان لەبەر گوڵە ئەرخەوانییە جوانەکەی لە باخچەکاندا دەڕوێنرێت، بەتایبەتی لە ناوچەی باکووردا بەپێی ڕاپۆرتەکەی ڕیھدەر لە ١٩٢٧ دا ئەم درەختە بەر لە ٤٠٠ ساڵ زیاتر لەمەوپێشەوە لە ئەورووپا و ئەمەریکادا ڕواوە، بۆیە بە ئینگلیزی پێیدەوترێت واتە درەختی یەھود، گوایە یەھودای ئەسخریوتی خۆی لەسەر یەکێک لەم درەختانە خنکاندووە.
زۆرکردنی ئەرخەوان
زۆر دەکرێت بە تۆو و قەڵەمی قەد، لە خاکێکی گونجای سوک وە ئاوەڕۆی باش بێت و ئاوی تێدا کۆنەبێەوە و پلەی ترشییەتی خاکەکەی pH: 5.5 – 8.0 باشە بۆی، درەختێکە بەرگەی زوقم و شەختە دەگرێت بەڵام بەرگەی وشی ناگرێت و پێویستی بە ئاودانە.
وێنتوۆرت میلەر
وێنۆک|وێنتوۆرت میلەر وێنتوۆرت ئارال میلەر لەدایکبووی ٢ی حوزەیرانی ١٩٧٢، باڵای ١٫٨٥سم، ئەکتەرێکی ئەمریکی - بەریتانی ییە وێڕای ئەکتەری سیناریۆنووس و مۆدێل و بەرھەمھێنەری فیلمیشە، ناسراوی میلەر بۆ فیلمی ھەڵھاتنی گەورە (Prison Break) دێت بەڕۆڵی مایکل سکۆڤێڵد (Michael Scofield) کە ئەوکات لە تۆڕی فۆکس پەخشکرا ماوەی دەرھێنانی ئەو زنجیرە درامایەش لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٥ بۆ ٢٠١٧ بوو، یەکەم بەرھەمی سیناریۆنووسیشی بۆ ساڵی ٢٠١٣ دەگەڕێتەوە بۆ فیلیمی ستۆکەر (Stoker). دواتر بە وەرزێکی نوێوە لە دراماکە دەرکەوتەوە کە لە ساڵی ٢٠١٧ پەخشکرا.
٣٨٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ٩٦١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٦١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئێلسالڤادۆر. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٦٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
میشێل ڕیۆ
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
ناوەندی زاگرۆس
ناوەندی زاگرۆس بۆ مافەکانی مرۆڤ (ZHRC) لە تشرینی دووەمی ٢٠١٠ لە شاری ژنێڤ لە وڵاتی سویسرا لەسەر دەستی چەند چالاکێکی مافەکانی مرۆڤ دامەزراوە و لە ساڵی ٢٠١٢ دا و لە کونفرانسی سێھەمی ڕێکخراوەکەدا ناوی لە ناوەندی زاگرۆس بۆ دیمۆکراسی و مافەکانی مرۆڤەوە (ZDHRC)، گۆڕدراوە بۆ ناوەندی زاگرۆس بۆ مافەکانی مرۆڤ (ZHRC).
ئامانجی ڕێکخراو
ناوەندەکە ھەر لە سەرەتای دامەزرانییەوە ھەوڵی بە کار ھێنانی میکانیزمی شۆرای مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکانی داوە بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی، بە تایبەت لە چوار وڵاتی ئێران، تورکییە، سوورییە و عێراق دا.
ناوەندی زاگرۆس یەکەم ڕێکخراوی کوردیی پاڵێۆراوی پلەی ڕاوێژکاری شۆرای ئابوری و کۆمەڵایەتی نەتەوە یەکگرتووەکانە.
بنکەی سەرەکی ئەو ناوەندە لە شاری ژنێڤە لە وڵاتی سویسرا.
عومەر موختار
وێنۆک|عومەر موختار
عومەر موختار ناوی تەواوی عومەری کوڕی موختاری کوڕی عومەری مونەفیی ھیلالی یە ناسراو بە عمر المختار و نازناوی شێخی شەھیدەکان و شێخی موجاھیدین و شێری بیابانی لێنراوە ، لە ٢٠ ئابی ساڵی ١٨٦١ لە بەتنانی برقە لە کێوی سەوزدا لەدایک بووە و باوکی لەسەر بنەمای ئایینی پیرۆزی ئیسلامی پەروەردەی کردووە بەڵام باوکی زوو کۆچی دوایی کردووە و لەپەیمانگای جەغنبۆبی درێژەی بەخوێندن داوە و زیرەکیەکەی بۆتە جێگای سەرنجڕاکێشانی مامۆستاکانی.
عمر مختار ماوەی ٨ ساڵ لەپەیمانگای جەغبۆبی ماوەتەوە و شارەزایەکی باشی لە فقە و فەرموودە و تەفسیری قورئانی پیرۆز پەیداکردووە و زۆربەی مامۆستاکانیشی ستایشیان کردووە و بەدڵسۆز و عاقڵ و زیرەک ناویان بردووە و ناوی بەوە بڵاوبۆیەوە کە مرۆڤێکی ڕاستگۆ و بەجەرگ و بەسەبرە و تاکو شەرەزاییەکی تەواوی لە بواری ئایین پەیداکردووە.
لەساڵی ١٨٩٧ محمد المھدی السنوسی دووەم سەرکردەکانی سنوسیە عمر المختاری کرد بە دەم سپی شارۆچکەی زاویە و بەشێوەیەکی ڕێک و پێک شارۆچکەکەی بردۆتە رێوە و نازناوی سیدی عمریان لێناوە کە ئەم نازناوە تەنھا بۆ کەسایەتیە ناودارەکانی سنۆسیە بەکارھاتووە ، لەساڵی ١٩٠٠ کە ھێزەکانی فەرەنسا تشادیان داگیرکرد عمر مختار یەکێکبووە لەوکەسانەی ھەڵیانبژاردووە بۆ سەرکردایەتی کردنی چەند کەتیبەیەک و لەدژی فەرەنسیەکان جەنگاوە ، لەساڵی ١٩٠٢ محمد المھدی السنوسی کۆچی دوایی کردووە و لەسەر داوای سەرکردە سنوسیەکان دووبارە عمر المختار کراوە بە دەم سپی شارۆچکەی زاویە و بۆ ماوەی ٨ ساڵ لەم پۆستەدا ماوەتەوە و لەم ماوەیەشدا چەند جارێک دژی ھێزەکانی ئیاڵیا جەنگاوە.
عمر المختار سنوسیەکان بووە لە لیبیا و بەناوبانگترین سەرکردەی عەرەب و موسڵمانەکان بووە وجەنگاوەرێکی لیبی بووە و لە ساڵی ١٩٣١ دژ بەھێزەکانی ئیتاڵیا زیاتر لە ٢٠ ساڵ جەنگاوە تاکو لەلایەن ھێزەکانی تەڵیانی سەر بە ئیتاڵیا دەستگیرکراوە و لەڕێگای دادگایی کردنێکی نادادپەروەرانەوە بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ دەرچووە و سەرە ڕای ئەوەی تەمەنی ٧٣ ساڵان بووە و نەخۆش بووە بەڵام لە ١٦ سپتەمبەری ساڵی ١٩٣١ لەسێدارەدانەکیان بەسەردا سەپاندووە و جێبەجێیان کردووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٢ پۆل:مردووانی ١٩٣١ پۆل:مێژووی لیبیا پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٨ پۆل:شۆڕشگێڕانی لەسێدارەدراو پۆل:شەھیدانی موسڵمان
پێرستی گەشتە فەرمییەکانی کرستی کالیولاید بۆ دەرەوە
وێنۆک|کرستی کالیولاید لەگەل [[ڤلادیمیر پوتین]] ئەمە پێڕستی گەشتە فەرمییەکانە بۆ دەرەوە لەلایەن کرستی کالیولایدی پێنجەم سەرۆکی ئیستۆنیا. کرستی یاوەریکراوە لەلایەن جۆرج-رێنی ماکسیمۆڤسکی ھاوسەرەکەی.
سەرچاوەکان
پۆل:سەردانە دیپلۆماسییەکان
لێستەر
لیستەر ب (ئینگلیزی: Leicester) شارێکی شانشینی یەکگرتووە. دەکەوێتە بەشی ناوەڕاستی خۆرهەلاتی ئینگلستان. هاوکات دەکەوێتە سەر ڕووباری سووپ (River Soap) بەپێی سەر ژمێری ساڵی ۲۰۱۱، پمارەی دانیشتوانی شارەکە (۳۳۰٫۰۰) کەس بوون. وە شاری لیستەر لە بەشی خۆرهەڵات، خاوەنی زۆرترین ڕێژەی دانیشتوانە. وەلە ئینگلستان لە پلەی ۱۱یەمدایە لەڕێژەی دانیشتوان.
وەرزش
هەروەکوو شارەکانی تر وڵات، لیستەر خاوەنی چەندین یانەی میللی و پیشەگەرە. یانەی لیستەر سیتی، لەشارەکە بەناوبانگترین یانەی شارەکەیە و خاوەن هاندەرێکی زۆرە لە شارەکە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١ەم
پارێزگای کانگوۆن (مێژوویی)
250px|وێنۆک|کانگوۆن
هەرێمی کانگوۆن یان کانگوۆن-دۆ (بە هانگۆل: 강원도؛ بە ھانجا: 江原道)، یەکێکە لە هەشت پارێزگاکەی کۆریا، لە ماوەی فەرمانڕەوایی خانەدانی جۆسۆن. هەرێمەکە دامەزرا لە ١٣٩٥ی زایینیدا.
سەرچاوە
پۆل:ھەرێمەکانی کۆریا پۆل:خانەدانی جۆسۆن پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان
ﻋﻪﺑﺪوڵڵا ﺋﯿﺴﺤﺎﻗﯽ
ئەحمەد تۆفیق ناوە ڕاستەکەی عەبدوڵڵایە، کورِی سەید حەمەدەمینی ئیسحاقییە. ساڵی ١٣١٠ (١٩٣١) لە گەڕەکی ھەرمەنیانی مەھاباد لەدایک بووە. لە ساڵی ١٩٣٨ لە خوێندنگای سەرەتایی پەھلەوی لە مەھاباد، دەخرێتە بەر خوێندن. ڕووداوەکانی ١٩٤١-١٩٤٦ی مەھاباد، کاریگەریی گەورەی لەسەر دادەنێت و ئەم ساڵانە وەک دەسپێکی تێکۆشانی سیاسی ئەحمەد تۆفیق دەژمێردرێن و خۆیان لە رێکخستنەکانی لاوانی ئەوکاتدا دەبینێتەوە.
ئەحمەد تۆفیق لاوترین ئەندامی کۆمیتەی مەھابادی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران دەبێت و لە سەرجەم چالاکییەکانی حزب لەو شارەدا لە ڕیزی پێشەوە دەبێت و خۆی دەنوێنێ.
پاش ھەڵگیرساندنی شۆڕشی ئەیلوول لە ساڵی ١٩٦١ بە سەرکردایەتی مەلا مستەفا بارزانی و پەیوەستبوونی ئەحمەد تۆفیق بەو شۆڕشە، ناوبراو داوای لە خزمانی کرد بۆ بەشداریکردن لە شۆڕش خۆیان بگەیەننە باشووری کوردستان. ئەوە بوو سەید حەسەن کوڕی سەید حوسێنی برای و دوو خوشکەزای دیکەی بە ناوەکانی مەلا غەفوور و حەسەن ئیبراھیمی بۆ پێشمەرگایەتی ڕوویان لە باشووری کوردستان کرد.
ئەحمەد تۆفیق تا ئەو کاتەی گیان لەدەست دەدات، بە ڕەبەنی دەمێنێتەوە و ژن ناھێنێت.
رۆژنامەنوسێک بەناوی شمیدت دەڵێت: "لەژیانیدا زۆر کەس پێیان خۆش بوو خزمایەتی لەگەڵدا بکەن، بەڵام ئەحمەد بڕیاری ھاوسەرگیری ھەمیشەیی لەگەڵ وڵاتەکەی دابوو". ساڵی ١٩٧٣ ئەندامانی ڕژێمی بەعس و بە فەرمانی نازم گزاری بەرِێوەبەری دەزگای ئەمنی عێراق دەستبەسەر کراو لە زیندانی (ئەبوغرێب) لەژێر ئەشکەنجەدا کوژرا.
سەرچاوەکان
پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران پۆل:خەڵکی مەھاباد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١ پۆل:مردووانی ١٩٧٣ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
تەخیەتاش
تەخیەتاش شارێکە لە پارێزگای قەرەقاڵپاغستان لە وڵاتی ئۆزبەکستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ٦٢٫٤٢٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای قەرەقاڵپاغستان
مەلا ئەحمەدی نۆدشی
فانی نۆدشەیی ناوی تەواوی حاجی مەلا ئەحمەدی نۆدشەیی کە بە حاجی مامۆستا ناسراوە و نازناوی فانییە، کوڕی مەلا عەبدولڕەحمانی کوڕی مەلا ئەحمەدی نۆدشەییە، بنەماڵەکەیان زانای ناودار و ئایینپەروەری تیا هەڵکەوتووە. لە ساڵی ١٨١٣ لە گوندی نۆدشە لەدایکبووە و لە ساڵی ١٨٨٤ کۆچی دوایی کردووە.
ژیاننامە
بە منداڵی لای باوکی دەستی داوەتە خوێندن، ھەر ئەو سەردەمە قورئانی پیرۆز و سەرچاوە فارسییەکانی تەواو کردووە و بۆ پەیدا کردنی شارەزایی زیاتر زۆربەی ناوچەکانی کوردستان گەڕاوە، لە ڕواندز ئیجازەی مەلایەتی وەرگرتووە و ماوەیەکی زۆر لە سلێمانی و سنە ژیاوە. حاجی مەلا ئەحمەد لە بواری مەسەلە ئایینییەکاندا یەکێک بووە لە مامۆستا ھەرە بەناوبانگەکانی سەردەمی خۆی و لەم بارەیەوە مەولەوی شاعیر بە سەرچاوەیەکی گەورەی لە قەڵەم داوە. مەلا ئەحمەدی فانی گەلێ مامۆستای پایەبەرزی پێگەیاندووە و چەند بەرھەمێکی گرانبەھاشی بە ھەردوو زمانی عەرەبی و فارسی بۆ بەجێ ھێشتووین. ئەم زانا بەناوبانگە لە بواری شیعر و ئەدەبیشدا دەستێکی باڵای ھەبووە. بە زمانی کوردی و فارسی کۆمەڵێ شیعری بەرزی نووسیوە.
لە ماوەی ژیانیدا گەلێک قوتابیی پەروەردە کردووە و کەسانێکی وەک: (عەلامە عەبدولڕەحمان پێنجوێنی، مەلا عەبدولقادری بیارە، سەید ئەحمەد فایز بەرزنجی، مەلا مەجید مینبەری، مەلا عەبدوڵڵا موفتی، مەلا مارف نۆدشی، شێخ سەلیم تەختەیی، مەلا عەبدولعەزیم مەجتەھدی و مەلا عسامەدەین نۆدشی..هتد) لە لای پەرەوەردە کراون و ئیزنیان وەرگرتووە. عەلامە ئەحمەد نۆدشی لە بوارەکانی: فەلسەفە، ئەدەبیاتی عەرەب، بیرکاری، ئەستێرەناسی و کەلامدا ٍشارەزاییەکی باشی ھەبووە و لە بواری عیرفان و مەعنەوییەتدا ھیندە شارەزا بووە کە بە "زولجەناحەین" ناوبانگی دەر کردووە، گلکۆی ئەو زاتە بەرزە لە شاری سنە و لە تەپۆڵکەی "شەرەفەلەلمولک"ە.
زیاتر بخوێنەوە
کۆنگرەی مەلا ئەحمەدی نۆدشی
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
شێخ نەسیم موھاجیر
شێخ نەسیم موهاجیر ناوی تەواوی موحەمەد نەسیم کوڕی موحەمەد سەعید کوڕی شێخ ئەحمەد کوڕی شێخ مەحمود کوڕی شێخ ئەحمەدی عەللامە کوڕی شێخ مستەفای تەختەییە. لە ساڵی ١٨٠٨ لە شاری سنە لەدایکبووە ، لە ماڵێکی ئایینپەروەر و زانستخوازی ناوداردا ، لە ساڵی ١٨٥٤ز لەگەڵ شێخ عەبدولقادری برایدا لەسەر هەراکەی کاروانسەرا ، ڕووی کردە خاکی بابان و لە سلێمانیدا دانیشت ، پاشان لە خورماڵ بە مودەریس دامەزرا. خەریکی وانە وتنەوەی ئایینی بووە. لە ساڵی ١٨٩٧ یان ١٩٠١ لە خورماڵ کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوە
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
بڕیارنامەی ٩٦٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٦٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-کۆماری عەرەبیی سووریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٦٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٤ پۆل:سووریا لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا
٣٩٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پابلۆ پیکاسۆ
وێنۆک|پابلۆ پیکاسۆ 200px|left|Signatur Pablo Picasso
پابلۆ پیکاسۆ (بەئیسپانی: Pablo Picasso) (٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٨٨١ - ٨ی نیسانی ١٩٧٣) نیگارکێشی ئیسپانی بوو و یەکێکە لە بەناوبانگترین نیگارکێشانی جیھان. لە شاری مەلەگەی ئیسپانی لە دایک بووە. ھەر لە کاتی دایک بوونیەوە چەند ناوێکی لێ نراوە، لەوناوانە پابلۆ دیێگۆ و فڕانچیسکۆ پاولا، ھیچ دانەیەک لەم ناوانە نەماون جگە لە "پابلۆ". ناوی "پیکاسۆ" ـشی لە دایکیەوە وەرگرتووە "ماریا پیکاسۆ" باوکیشی ناوی خوزێ ڕۆێز بلاسکۆ بووە. کە مامۆستای نیگارکێشی ووێنەگرتن بوو.
ژیان
بابلۆ بیکاسۆ وێنەکێش و پەیکەرتاش و ھونەرمەندێکی تەشکیلی ئیسپانی بووە و بەناوبانگترین ھونەرمەندەکانی سەدەی بیستەمە و دامەزرێنەری بزوتنەوەی کوبیزمە کە بریتیە لە کێشانی وێنە بەشێوەیەکی ئەندازیاری، لە ٢٥ تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٨١ لەدایک بووە باوکی ھونەرمەندی وێنەکێشان بووە و مامۆستای وێنەکێشان بووە لەیەکێک لەقوتابخانەکانی وێنەکێشان، ھەر لەمنداڵیەوە خوی داوەتە وێنەکێشان و بەھرەمەند بووە لەم بوارەدا، وەکو دایکیشی دەڵێت یەکەم ووشە کە لەسەر زاری ھاتۆتە دەرەوە ووشەی پێنووس بووە، لەتەمەنی ٧ ساڵیدا باوکی فێری وێنەکێشان و وێنەی زەیتی کردووە، لەتەمەنی ١٣ ساڵیدا وێنەیەکی باوکی تەواوکردووە کە بەنیوەچڵی بەجێی ھێشووە کاتێک کە باوکی سەیری وێنەکەی کرد بۆی دەرکەوت کە کوڕەکەی لەخۆی بەتواناترە لە ھونەری وێنەکێشان ھەر بۆیە ئیتر وازی لەوێنەکێشان ھێناوە.
ساڵی ١٩١١ یەکەم گەشتی بیکاسۆ بووە بۆ پاریس کە ئەو کاتە پایتەختی ھونەری ئەوروپابووە، لەوێ چاوی کەوتووە بە شاعیر و ڕۆژنامەنووسی فەرەنسی ماکس جاکۆب ی ھاوڕێی، زۆر یارمەتیدەری بووە لەفێرکردنی زمان و ئەدەبی فەرەنسی و لەیەک ژووردا پێکەوە دەژیان، جاکۆب بەشەو دەخەوت بەڵام بیکاسۆ بەپێچەوانەوە بەڕۆژ دەخەوت و بەشەوان کاری کردووە، بەبارودۆخێکی زۆر ناھەمواردا تێپەڕبووە و بەدەست ھەژاری و نائومێدی و سەرماوە ناڵاندوێتی تەنانەت زۆربەی زۆری وێنەکانی خۆشی سووتاندووە تاکو لەسەرما ڕەقنەبێتەوە و ژوورەکەی بەگەرمی بمێنێتەوە.
بابلۆ بیکاسۆ لە ٨ نیسانی ساڵی ١٩٧٣ لەتەمەنی ٩١ ساڵیدا لەکاتی خواردنەوەدا لەگەڵ خێزانەکەیی و ھەندێک لەھاوڕێکانی گیانی لەدەستداوە.
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ١٩٧٣ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨١ پۆل:نیگارکێش پۆل:ھونەرمەندانی سوریالیزم پۆل:وێنەکێشە کوڕەکانی سەدەی ١٩یەم پۆل:وێنەکێشەکانی ھاوچەرخ پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
موفتی دشەیی
موفتی دشەیی ناوی تەواوی مەلا عەبدوڵڵای کوڕی مەلا موحەمەدی کوڕی مەلا ئەحمەدی گەورەیە. لە ساڵی ١٨٥٥ز لە گوندی دشە لە هەورامانی ئێران لەدایکبووە و لە ساڵی ١٩٢٣ز کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوە
کتێبی : سەربوردێکی هەورامان و سەردانێکی تەوێڵە ، نووسینی : عبدالرزاق عبدالرحمن محمد. لاپەڕە/٢٣٦.
ئەنجێنەی مەلا ساڵە
ئەنجێنەی مەلا ساڵە (Encêney Melasalle، بە فارسی: انجینه ابراهیم جنوبی) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤١ کەس لە ٢٧ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ئاساکا
ئاساکا شارێکە لە پارێزگای ئەندیجان لە وڵاتی ئۆزبەکستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ٦۱٫٢٤٥ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئەندیجان پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان
پارێزگای پێرنیک
پارێزگای پێرنیک پارێزگایەکە لە ڕۆژاوای بولگاریا، دراوسێی سربیایە. شارە سەرەکییەکەی پێرنیکە، شارەوانییەکانی دیکەش بریتین لە برێزنیک، کۆڤاچێڤتسی، ڕادۆمیر، تران، زێمەن.
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای پێرنیک بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ ١٣٣٧٥٠ کەس بووە، کە ٤٨.٩% لە ڕەگەزی نێر و ٥١.١% لە ڕەگەزی مێ بوون.
گۆریۆ
گۆریۆ یان کۆریۆ (بە ھانگۆل: 고려국؛ بە ھانجا: 高麗國)، وڵاتێکی کۆری بوو لە لەلایەن پاشا تایجۆ دامەزرا لە ۹۱٨، وە پاشان لە ۱۳۹۲ لەلایەن لی سیۆن گای و جیۆنگ دۆ جیۆن کۆتایی پێهێنرا و جۆسۆن پێک هێنرا.
سەرچاوەکان
پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٩١٨ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٣٩٢ پۆل:گۆریۆ پۆل:وڵاتانی پێشوو لە مێژووی کۆریا پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی ١٣٩٢ لە ئاسیا
٣٩١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
وشارە
لە زمانەوانیدا، وشارە (وشە + ژمارە) وشەیەکە بۆ دەربڕینی ژمارەیەک. لە ھەندێ تیۆریی ڕێزمانیدا وشارە ئاماژەیە بە ژمارەیەک کە چەندایەتیی ناوێک دیاری بکا، وەک «دوو» لە «دوو چاو»دا. ھەندێ تیۆریی تر، «دوو» لەم نموونەیەدا، بە ئاوەڵناو دەزانن. هەندێ تیۆریی تر، وشارە و ژمارە بە  ھاومانای یەکتر ڕەچاو دەکەن، بە گشت ژمارەکان (ژمارە ڕیزییەکانی وەک سی و پێنجەم -یش) دەڵێن وشارە. لە مانای بەربڵاویدا، وشارە دەتوانێ ناو بێ (سێ ژمارەیەکی بچووکە)، دەتوانێ جێناو بێ (ئەم چوارە دوێنێ چوون بۆ شار)، تەنانەت دەتوانێ ئاوەڵکاریش بێ (دوو ڕا خلیسکێنم کرد).
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەکان
ڕێواس
وێنۆک|ڕێواس
ڕێواس، تۆلەترش، ربێز، ربێس، رمبێز، رمێز، رێواو، ڕێواوی، ریڤاس، ڕێوج یان ریس، گیایەکی سروشتی و خۆڕسکی چەند ساڵەی باڵا بەرزی کوێستانەکانی کوردستانە. لە سەرەتای بەهار و تاکوو هاوین لە کوێستانە ساردەکان و بناری چیاکاندا لەو شوێنانەی بەفری لێیە، دەمێنێتەوە. بەرزیی تاکوو یەک مەتر هەڵدەچێ، گەڵای پان و گەورە و پەنجە پەنجە و ددانەدارە. لە نێوەڕاستی گەڵاکانیدا نێرتکێ قیت دەبێتەوە کە جاری واهەیە تاکو ٣ مەتر بەرز دەبێ و لە سەرەکەیەوە گوڵێکی سەوزی مەیلەو زەرد و مەیلەو سوور دەەگرێ. تامی ترشە و لە تیرەی حەوت گرێکان (Polygonacées) و لە جنسی ڕێواسەکانە (Rheums).
سوودەکانی
ڕێواس کۆمەڵێک سوودی هەیە کە بریتین لە :
دەبێتە هۆی لەناوبردنی کرم و ڕەوانکەرە.
دەبێتە هۆی دەردانی ئەنسۆلین لە پەنکەریاسدا و ڕێژەی شەکری خوێن کەم دەکاتەوە
بۆ لەناوبردنی زیبکە و پەڵەی ڕووخسار بەسوودە.
ئازاری گەدە ناهێڵێت و بۆ نەخۆشییەکانی جگەر بەسوودە.
گەدە و ڕیخۆڵە بەهێز دەکات و ڕێژینەکانی گەدە ڕێکدەخات.
دەبێتە هۆی زیادکردنی ئیشیها و دەرمانێکی باشە بۆ قەبزی.
چارەسەری هەناسەبڕکێ دەکات.
دەبێتە هۆی پاڵاوتنی خوێن و پاککردنەوەی.
سەرچاوەیەکی باشی کالیسیۆمە و ڕێژەیەکی زۆر کالیسیۆم بەلەش دەبەخسێت.
دەوایی
ڕێواس فیبری زۆی تێدایە،ڤیتامینەکانی A,B,C و کالسیۆمی زۆری تێدایە. هەربۆیە لە مێژە لە کوردەواریدا بۆ دەرمانی زۆر دەرد و نەخۆشیە، بەڵام بە پێچەوانە گەڵاکانی باش نین و هێندێکیشیان ژەهراوین. رێواس بەتایبەتی بۆ دژی کرمی نێو ڕیخۆڵە. رێواس شەکر و چەوری خوێن دادەبەزێنێ و خوێن خاوێن دەکاتەوە، زیپکە و جۆشی لەش لادەبا، بۆ گەدە و ریخۆڵە دەرمانی باشە، ئەشتەها هێنەرە. خواردنی رێواس وەک کورد دەڵین خەفەت بەر و شادی هێنەرە. لە هێندیک وڵات و لەوانە بریتانیا رێواس لە خواردنی دابەزاندنی کێشی لەش و لاوازبووندا بەکار دێنن.
سەرچاوە
گوڵنامەی کوردی
http://www.nrttv.com/nrt2/Detail.aspx?Jimare=11951
پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان پۆل:گژوگیاکانی کوردستان
شانتال تۆما
شانتال تۆما نووسەر و مامۆستای زانکۆی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥ پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی
مەلا قاسمی پایگەلانی
مەلا قاسمی پایگەلانی ناوی تەواوی عەبدوڵڵای بەگ کوڕی حەمە شەفیع بەگە، کە شۆڕشگێڕێکی سەردەمی حەسەن سانی ھەورامانی تەخت بووە. لە ساڵی ١٨٧٩ز لەدایکبووە و لە ساڵی ١٩٤٤ز کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوەکان
کتێبی: سەربوردێکی ھەورامان و سەردانێکی تەوێڵە، نووسینی: عبدالرزاق عبدالرحمن محمد. لاپەڕە/٢٣٨.
چارتاق
چارتاق شارێکە لە پارێزگای نەمەنگەن لە وڵاتی ئۆزبەکستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ٥٣٫٠٠٣ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای نەمەنگەن
بڕیارنامەی ٩٦٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٦٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: پالاو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٦٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:پالاو لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
دەریای بێرینگ
دەریای بێرینگ دەریایەکە لە بەشی باکووری ئۆقیانووسی ئارام.
دەریای بێرینگ دوو میلیۆن کیلۆمەتری چوارگۆشە پانتایی ھەیە.
جوگرافیا
دوورگەکانی دەریای بێرینگ:
شوێنەکانی دەریای بێرینگ:
سەرچاوە
پۆل:دەریاکانی پەراوێزی ئۆقیانووسی ئارام پۆل:دەریاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
٣٩٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
زانکۆی ئابووری ڤارنا
زانکۆی ئابووری – ڤارنا زانکۆیەکی گشتییە و دەکەوێتە شاری ڤارنا لە بولگاریا، گرنگی بە خوێندن دەدات لە بواری ئابووریدا زانکۆکە خاوەنی باوەڕپێکراوی دامەزراوەی نیشتمانی هەڵسەنگاندن و باوەڕپێکردنە.
ژان ئالامبر
ژان ئالامبر نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
زانکۆی ئابووری ڤارنا
زانکۆ دامەزراوەیەکی خوێندنی باڵایە و مێژوویەکی دوور و درێژی هەیە و نەریتی تایبەتی خۆی هەیە. لە ١٤ی ئایاری ١٩٢٠ دامەزراوە و لە سەرەتادا بە قوتابخانەی باڵای بازرگانی ناسرابوو. کۆنترین زانکۆیە بۆ زانستە ئابوورییەکان لە ناوچەی ڤارنا و دووەم زانکۆیە لە بولگاریا دوای زانکۆی سۆفیا کە لە ساڵی ١٨٨٨ دامەزراوە.
جادوو (فیلم)
جادوو فیلمێکی کۆمیدی، خەیاڵی، مۆسیقی، ئەنیمەیشنی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠٢١ دروست کراوە و لەلایەن ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی بەرھەم ھێنراوە و لەلایەن ستوودیۆکانی وێنەی جووڵاوی واڵت دیزنی. ٦٠ھەمین فیلمە کە لەلایەن ستۆدیۆکانی دیزنییەوە بەرھەم ھێنراوە، لە دەرھێنانی جارێد بوش و بایرۆن ھاوارد، بە ھاوبەشی دەرھێنانی چاریز کاسترۆ سمیس، کە لەگەڵ بوش ھاوبەشی سیناریۆی فیلمەکەی نووسیوە، و لەلایەن ئیڤێت مێرینۆ و کلارک سپێنسەر بەرھەم ھێنراوە، لەگەڵ گۆرانییە ڕەسەنەکانی لین- مانوێل میراندا. لەم فیلمەدا دەنگەکانی ستیفانی بیاتریس، ماریا سیسیلیا بۆتێرۆ، جۆن لیگویزامۆ، ماورۆ کاستیلۆ، جێسیکا دارۆ، ئەنجی سێپێدا، کارۆلینا گایتان، دایان گێرێرۆ، ویلمێر ڤاڵدێراما ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. ئینکانتۆ بەدوای خێزانێکی فرە نەوەی کۆڵۆمبیدا دەگەڕێت، مادریگالەکان، بە سەرۆکایەتی ماتریارکێک (بۆتێرۆ) کە منداڵ و نەوەکانی- جگە لە میرابێل مادریگال (بیاتریز)- دیاری ئەفسوناوی لە موعجیزەیەکەوە وەردەگرن کە یارمەتیان دەدات خزمەت بە خەڵکی کۆمەڵگەی گوندنشینەکەیان بکەن کە پێی دەوترێت جادوو. کاتێک میرابێل دەزانێت کە خێزانەکە سیحرەکەیان لەدەست دەدەن، دەست دەکات بۆ ئەوەی بزانێت چی ڕوودەدات، و خێزانەکەی و ماڵە سیحراوییەکەیان ڕزگار بکات.
زانکۆی ئابووری ڤارنا
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزراوە پەروەردەییەکانی ساڵی ١٩٢٠ پۆل:زانکۆکانی بولگاریا
ژان ئالامبر
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
جادوو (فیلم)
ئێنکانتۆ بۆ یەکەمجار لە شانۆی ئێل کاپیتان لە لۆس ئەنجلۆس لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ نمایشکرا، و لە ٢٤ی ئەم مانگەدا لە ئەمریکا لە ماوەی ٣٠ ڕۆژ نمایشکرا وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر بە پەتای گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠. ھەروەھا بە شێوەی 3D و 2D و D-BOX بڵاوکرایەوە. داھاتی زیاتر لە ٢٥٦ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێنا لە بەرامبەر بوودجەی ١٢٠–١٥٠ ملیۆن دۆلار، و سەرکەوتنی بازرگانی فراوانتری بەدەستھێنا کاتێک لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١دا بڵاوکرایەوە بۆ دیزنی+. ئێمە قسە ناکەین دەربارەی برونۆ و " پەستانی ڕووکار " دوو سەرکەوتووترین گۆرانی بوون، یەکەمیان بۆ چەند ھەفتەیەک لە پێشەنگی ھەردوو چارتی ھۆت ١٠٠ی بیلبۆرد لە ئەمریکا و چارتی تاکە گۆرانییەکانی بەریتانیا بوو.
لە کاتی بڵاوکردنەوەیدا، ئینکانتۆ بەھۆی کارەکتەری، مۆسیقا، ئەنیمەیشن، نواندنی دەنگ، قووڵی سۆزداری و دڵسۆزی کولتووری، ستایشی ڕەخنەگرانی لێکرا. پێداچوونەوە جۆراوجۆرەکان ڕیالیزمی سیحری و زەبر و زەنگی نەوەکانیان وەک چەمکە سەرەکییەکانی فیلمەکە ناوزەد کردووە. ئێنکانتۆ چەندین خەڵاتی وەرگرتووە، لە خەڵاتەکانی ئۆسکار، گۆڵدن گڵۆب، بافتا، سەندیکای بەرھەمھێنەرانی ئەمریکا و دەستەی نیشتمانی پێداچوونەوەی بەدەستھێناوە. سەرەڕای ئەوەش، لە ٩٤ەمین خەڵاتی ئۆسکاردا، تراکەکەی «ھەمووتان» لەلایەن سێباستیان یاترا و نمرەی فیلمەکە بە ڕێککەوت پاڵێوراو بوون بۆ باشترین گۆرانی و نمرەی ڕەسەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە جادوو پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان پۆل:فیلمەکان لەژێر کاریگەری پەتای کۆڤید-١٩ پۆل:فیلمە ڕیالییزمییە جادووییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز
ئوشیۆ و تۆرا
ئوشیۆ و تۆرا یان ئۆشیۆ ئاند تۆرا (بە ژاپۆنی: うしおととら) بریتییە لە زنجیرەیەک ئانمی کە لەلایەن ستۆدیۆی مابا لەنیوان ساڵانی ۲۰۱٥ و ۲۰۱٦ بەرهەم هێنراوە.
چیرۆک
چیرۆکی ئۆشیۆ دەگێڕێتەوە لەگەڵ ڕمی ئاژەڵی کێوی (ڕمی دڕندە) کە لەناو ژێر زەمینی ماڵی ئۆشیۆ دایە و چەقێنراوەتە ناو جەستەی یۆکای تۆرا دواتر لە لایەن ئۆشیۆ دەردەکرێت، لەکاتی ئاشکرا کردنی ژێر زەمینەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:شۆنن مانگا پۆل:چاندی ژاپۆنی پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی پۆل:مانگاکانی ١٩٩٠ پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی پۆل:ئەنیمێ و مانگای فەنتازیای تاریک پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:سێنتای فیلمۆرکز پۆل:مانگای شۆگاکوکان پۆل:وەرگرانی خەڵاتی شۆگاکوکان مانگا بۆ بەشی شۆنن مانگا پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٦ دەستیان پێکردووە پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٥ دەستیان پێکردووە پۆل:ئەنیمێ و مانگا سەرووسروشتییەکان
نیمچەدوورگەی ئەلاسکا
نیمچە دوورگەی ئەلاسکا نیمچەدوورگەیەکە بە درێژایی ٨٠٠ کیلۆمەتر کە لە باشووری ڕۆژاوای ئەلاسکا دەست پێ دەکا و لە دوورگەکانی ئەلووشن کۆتایی پێ دێت. ئەم نیمچەدوورگەیە ئۆقیانووسی ئارام لە کەنداوی بریستۆل جیا دەکاتەوە.
٣٩٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
توێرتکوێل
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای قەرەقاڵپاغستان پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان
فلۆرانس دو بۆدوس
فلۆرانس دو بۆدوس ڕۆماننووس، وتارنووس و مێژووناسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
نیمچەدوورگە
نیمچەدوورگە پەیڤێکی جوگرافیە کە ئاماژە دەکا بە بەشێکی زۆر لە زەوی (خاک) کە لە لایەک پەیوەست بە وشکانی بێت، و لە سێ لای تر ئاو دەوری دابێت.
فلۆرانس دو بۆدوس
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
نیمچەدوورگە
ئەگەر ئەو بەشە وشکانیەی کە نیمچەدوورگەکە پەیوەستی وشکانی کردووە باریک و تەسک بێت ئەوا پێی دەڵێن بەرزەخ.
سەرچاوە
پۆل:نیمچەدوورگەکان پۆل:شێوەزەوییەکان
حوسەین ئەونی دانیاڵ
حوسەین ئەونی دانیاڵ ئەکتەرێکی تورکییە، لە ١٢-٤-١٩٦٢ لە شاری ترابزۆن لە وڵاتی تورکیا لە دایک بووە، ھەر لەسەرەتای تەمەنییەوە خولیای ئەوەی ھەبووە ببێتە پارێزەر، بەڵام بەھۆی باری ئابورییەوە لەگەڵ باوکیدا سەفەر دەکەن بۆ ئەنقەرە، لە ساڵی ١٩٨٠ دەچێتە بەشی شانۆی زانکۆی لەندەنی  زانکۆی ٩ی ئەیلوول. لە چەند شانۆییەکی زانکۆکەدا بەشداری دەکات. لە ساڵی ١٩٨٥ بڕوانامەی بەشی شانۆ وەردەگرێت و زانکۆ بە سەرکەوتوویی تەواو دەکات.. پاشان لە یەکێک لە شانۆکانی شاری ئەنقەرە شانۆییەک نمایش دەکات. ھەرچەندە لە ژیانیدا کەسێکی توڕەیە ھەر لەبەر ئەمەشە کە لە زۆربەی ئەو بەرھەمانەی بەشداری دەکات، رۆڵێکی توڕەی دەدەنێ، لە ساڵی ٢٠٠١ دا خەڵاتی باشترین ئەکتەر وەردەگرێت. لەساڵی ٢٠٠٩ کاندید دەکرێتەوە بۆ باشترین رۆڵ لە فیلمی «ئازارەکانی پاییز» کە بە ڕۆڵی «کەنعان» بەشداریکردووە. ھەروەھا بەھۆی زنجیرەی [//tr.wikipedia.org/wiki/Kurtlar_Vadisi_Pusu (دۆڵی گورگەکان)] کە بەرۆڵی یەڵچین بۆلۆت بەشداری کردووە، ناوبانگی زۆرتری پەیدا کردوو خۆشەویستیی لەلای خەڵک زۆر کرد. وە لەھەمان کاتدا بەھۆی زنجیرەی دوورکەوتنەوە لەعەشق کە بەڕۆڵی نزار عەزیز ئۆغڵو بەشداری کردووە، زیاتر لە لای خەڵک ناسێنرا. ئەم ئەکتەرە تا ئێستا ٥ ژنی ھێناوە، کەمترین ماوەی ژنھێنانی ٦ مانگ بووە، لە کۆتا خێزانیشی کچێکی ھەیە بەناوی ئەلیف. نازناوی دانیاڵێشی لە باپیرییەوە بۆ ماوەتەوە. لە ساڵی ٢٠١٣ جارێکی تر ھاوسەرگیری لەگەڵ (ئۆزگین (دا کردووەو کچیکی لێ ھەیە بە ناوی (دەنیز).
بەستەرە دەرەکییەکان
ماڵپەڕی فەرمی
پۆل:زیندووان پۆل:ھونەرمەندانی تورک پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢
بڕیارنامەی ٩٦٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٦٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھایتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٧٠‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:ھایتی لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھایتی
ئاڵۆت
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ئورگوت
ئورگوت شارێکە لە پارێزگای سەمەرقەند لە وڵاتی ئۆزبەکستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ٥۱٫٤٦٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سەمەرقەند پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان
ڕەشیدە بایار
ڕەشیدە بایار (؛ ١٢ی کانوونی دووەم ١٨٨٦، بورسا – ٢٤ی کانوونی یەکەم ١٩٦٢، ئەنقەرە) سێھەمین خانمی یەکەمی تورکیا بوو. ئەو ھاوسەری جەلال بایار، سێیەمین سەرۆکی تورکیا بووە، تا کۆچی دوایی لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٦٢. لەکاتێکدا لە شەمەندەفەرێکدا لە ئەستەنبوڵەوە بۆ ئەنقەرە بووە بەھۆی جەڵتەی دڵەوە گیانی لەدەستدا.
ڕەشیدە لە ساڵی ١٩٠٤ لەگەڵ جەلال بایار ھاوسەرگیری کردووە ئەو کاتە ڕەشیدە تەمەنی ١٨ ساڵ بووە سێ منداڵیان بووە: ڕەفیی (١٩٠٤–١٩٤٠)، تورگوت (١٩١١–١٩٨٣)، نیلوفەر گورسۆی (١٩٢١-).
سەرچاوەکان
پۆل:تورکە عوسمانییەکان پۆل:خانمانی یەکەمی تورکیا پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦ پۆل:مردووانی ١٩٦٢
ئەبوو ئەیووبی ئەنساری
ئەبوو ئەیووبی ئەنساری یەکێک بوو لە ھاوەڵانی پێغەمبەر محەممەد، ھاوەڵێکی نزیکی پەیامبەر محەممەد بوو، و یەکێک بوو لە ئەنسار (عربی:الانصار مانا: یارمەتیدەر، یارمەتیدەران) لە سەرەتای مێژووی ئیسلام کە پشتگیری محەممەدیان کردووە دوایی ھیجرەت (کۆچکردن) بۆ مەدینە لە ٦٢٢
پەڕینەوەی ئاژەڵ (زنجیرە)
وێنۆک
پەڕینەوەی ئاژەڵ زنجیرەیەکی یاری ڤیدیۆییە بە شێوازی ھاوشێوەکردنی ژیان کە لەلایەن کۆمپانیای نینتێندۆ و لەسەر پلاتفۆرمەکانی نینتێندۆ ٦٤، گەیم کیووب، وی، وی یو، نینتێندۆ دی ئێس، نینتێندۆ ٣دی ئێس، ئای ئۆ ئێس، ئەندرۆید و نینتێندۆ سویچ بڵاوکرایەوە. لە یارییەکانی پەڕینەوەی ئاژەڵەکاندا، یاریزانەکە ڕۆڵی کەسایەتی مرۆیی دەگرێتە ئەستۆ کە دەچێتە گوندێک کە ئاژەڵە مرۆڤدۆستەکانی تێدایە و تا کاتێکی نادیار لەوێ دەژی. یارییەکە جیھانێکی کراوەیە: یاریزانەکان ھیچ ئامانجێکی دیاریکراویان نییە بەڵام لەبری ئەوە ھاندەدرێن کاتەکانیان لە گوندەکەدا بەسەر بەرن بۆ ئەنجامدانی ھەر ژمارەیەک چالاکیی کە بریتین لە کۆکردنەوەی شتومەک، چاندنی ڕووەک، گرتنی کێشە، ماسیگرتن، و پەیوەندی کۆمەڵایەتی لەگەڵ دانیشتوانی گوندەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:دەستوورییەکانی نینتێندۆ پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
جینۆساید
220x440px|وێنۆک|یادکردنەوەی قوربانیانی [[کوشتاری سربرێنیتسا لە بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] جینۆساید بە لەناوبردنی کۆمەڵێک خەڵک یان دەستەیەک دەوترێت لەلایەن وڵاتێک یان پارتێکی دەسەڵاتدارەوە لەناوبرابن و ھەوڵی کوشتنیان درابێت. دەشێت کۆمەڵکوژی ھۆکاری ئایینی، نەتەوەیی، ڕامیاری، یان بیری ڕەگەزپەرستانەی لەدواوە بێت. وەک لەناوبردنی ئەرمەنییەکان لە لایەن ئیمپراتۆری عوسمانییەوە، یاخود کیمیا بارانی ھەڵەبجە لەلایەن ڕژێمی بەعسی عێراقییەوە.
کرداری جینۆساید، بە تاوانێکی نێونەتەوەییی ناسراوە، لە ساڵی ١٩٤٨دا نەتەوە یەکگرتووەکان پێناسی بۆ داناوە و لەسەری ڕێککەوتوون.
زاراوەی جینۆساید
جینۆساید زاراوەیەکە لە دوو بڕگە پێکھاتوە، جینۆ (Genos) وشەیەکی گریکیە بە واتای ڕەگەز یان بنەچە دێت، (ceader) وشەیەکی لاتینییە بە واتای لەناوبردن و پاکتاوکردن دێت، ھەردوو وشە پێکەوە بەمانی پاکتاوکردنی رەگەزی دێت. بەکارھێنانی زاراوەی جینۆساید بۆ یەکەمجار لە لایەن شەرەزای یاسایی پۆلەندی (رافائیل لیمکین) لە (مەدرید) لە کۆنفرانسی ساڵی (١٩٣٣) بەکاریھێناوە و لە ساڵی (١٩٤٢) بە نوسن تۆماری کردوە، ئەم یاساناسە خێزانەکەی بەدەستی ئەڵمانەکان لە ناوبردراون.
قۆناغەکانی کۆمەڵکوژی
لە ساڵی ٢٠١٢ دا، ھەواڵ بڵاوبۆوە کە ستانتۆن بە فەرمی دوو قۆناغی تریش بۆ بیردۆزەکەی زیاد دەکات کە (جیاکاری کردن و چەوساندنەوە) یە و بیردۆزی کۆمەڵکوژی دەبێت بە ١٠ قۆناغ.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:جینۆساید پۆل:ڕەگەزپەرستی پۆل:کوشتنی بەکۆمەڵ
بڕیارنامەی ٩٦٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:ڕواندا لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕواندا
تایجۆی گۆریۆ
پاشا "تایجۆ"ی گۆریۆ، لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٨٧٧ی زایینی لە سۆنگاک، شیللای نوێ لەدایکبووە و لە ٤ی تەممووزی ٩٤٣ی زایینی لە گایگیۆنگ، شانشینی گۆریۆ مردووە. یەکەم پاشا و دامەزرێنەری خانەدانی گۆریۆبوو کە فەرمانڕەوایەتی کۆریای ئەکرد لەنێوان سەدەکانی دەیەم تا چواردەیەم. تایجۆ ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٩١٨ز تا ٩٤٣ز بوو.
بەورەکانی تامیل
پڵنگەکانی تامیل(بە زمانی تامیلی : தமிழீழ விடுதலைப் புலிகள்)،بزوتنەوەێکی جوداخوازی سریلانکایە کە داوای سەربەخۆیی ناوچە تامیل نشینەکانی سریلانکای دەکرد. ئەم بزوتنەوەیە لە ساڵی ١٩٨٣ دەستی بە چالاکی کرد دژی حکوومەتی ناوەندی كولومبو کرد، کە بوو بە هۆی شەڕی ناوخۆیی لەم ووڵاتە کە بە درێژترین شەڕی ناوخۆیی دادەنرێت لە ئاسیا.
پلێنگەکانی تامیل چیان لەبەسەر ھات
ڤلۆپیلای‌ پراباکاران فەرماندەی‌ پڵنگەکانی‌ تامیل لەساڵی‌ ٢٠٠٩دا کوژرا و ئەمەش ورەی‌ چەکدارەکانی‌ دابەزاند و ئەنجامەکەیشی‌ ئەوەبو کە کۆتاییان بەشەڕی‌ چەکداری‌ خۆیان ھێنا لەدژی‌ حکومەتی‌ سریلانکا. پڵنگەکان بۆ سەربەخۆیی‌ پارێزگا تامیل نشینەکانی‌ سریلانکا لەباکور و خۆرھەڵاتی‌ ئەو وڵاتە دەجەنگان بەڵام جەنگەکەیان کۆتاییەکی‌ خەمناکی‌ ھەبو. لە درێژەی شەڕی ٢٦ساڵەی‌ سپای‌ سریلانکا و پڵنگانی‌ تامیلدا زیاتر لە ٧٠ ھەزار کەس کوژراون و دەیان ھەزاری‌ دیکەش بریندار بوون. ئێستا ئیدی ئەوان زۆربەی‌ پێگە دیپلۆماسییەکانی‌ خۆیان لەدەست داوە.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٦ لە سریلانکا پۆل:بەورەکانی تامیل پۆل:ڕێکخراوەکان، ھەڵوەشانەوەی ٢٠٠٩ پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٧٦ پۆل:جیاییخوازی لە سریلانکا پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون
دەیڤد بێکام
دەیڤد ڕۆبێرت جۆزێف بێکام (؛ ؛ لەدایکبووی ٢ی ئایاری ١٩٧٥) یاریزانێکی پێشووی پیشەگەری تۆپی پێی ئینگلیزە. لەپێشوودا یاری بۆ ھەڵبژاردەی نیشتیمانیی تۆپی پێی ئینگلتەرا کردووە وێڕای یاریکردنیشی بۆ یانەکانی مانچستەر یونایتدی ئینگلیزی، ڕیال مەدریدی ئیسپانی، ئەیسی میلانی ئیتاڵی، لۆس ئەنجلۆس گالاکسی ئەمریکی و، پاریس سان جێرمانی فەڕەنسی. نابراو یەکێک بوو لە یاریزانە ئەزمووندارەکانی جیھانی تۆپی پێ. بێکام بە جێبەجێکردنی لێدانە جێگیرەکانی وەک «لێدانی گۆشە (کۆڕنە)» و «لێدانی ناڕاستەوخۆ» ناسراو بوو. ئەو لە زۆربەی کاتەکان سێ ژمارەی دەپۆشی، ئەوانیش: «٧» و «١٠» و «٢٣» بوون. بێکام لە ئایاری ٢٠١٣ بە فەرمی وازی لە یاریی تۆپی پێ ھێنا، ئەمەش دوای ٢٠ ساڵ لەم پیشەیە، لەم ماوەیەشدا توانیی ١٩ خەڵاتی جیا جیا بەدەست بھێنێت.
بێکام لە ساڵی ١٩٩٩ دووەمی خەڵاتی بالۆن بوو، ھەروەھا دوو جاریش بووەتە دووەمی خەڵاتی باشترین یاریزانی ساڵی فیفا. لە ساڵی ٢٠٠٤ ناوی لەلایەن پێلیە ھێنرا لە ناو لیستی باشترین ١٠٠ یاریزانی زیندوو.
ژیانی پڕۆفیشناڵی بێکام لە ساڵی ١٩٩٢ لەتەمەنی ١٧ ساڵیدا دەستی پێ کرد، ئەو کاتەی یەکەم یاریی بۆ یانەی مانچستەر یونایتد ئەنجام دا. لەگەڵ مانچستەر یونایتددا، بێکام توانیی شەش جار پرێمەر لیگ بەدەست بھێنێت، ھەروەھا دوو جاریش جامی ئێف ئەی کەپ. ئەو پاڵەوانێتیی چامپیۆنز لیگی ١٩٩٩ی بەدەست ھێناوە، دوای ئەوە چوار وەرز یاریی بۆ یانەی ڕیال مەدرید کردووە. لە کۆتا وەرزی لەگەڵ ڕیال مەدرید توانیی نازناوی لالیگا بەدەست بھێنێت. لە ساڵی ٢٠٠٧ بێکام چووە ئەمریکا و بۆماوەی پێنج وەرز واژووی گرێبەستی یاریکردنی بۆ یانەی لۆس ئەنجلۆس کرد، لەم ماوەیەشدا دوو وەرز بە شێوەی خواستن بۆ یانەی ئەی سی میلانی ئیتاڵی یاریی کردووە، ئەمەش لەساڵانی ٢٠٠٩ و ٢٠١٠ بووە. بێکام یەکەم یاریزانی ئینگلیز بوو کە ١٠ جار لە پاڵەوانێتیی چامپیۆنز لیگ یاریی کردبێت.
لەبارەی یارییە نێودەوڵەتییەکانیشی، بێکام یەکەم یاریی نێودەوڵەتیی لە ١ی ئەیلوولی ١٩٩٦ ئەنجام دا، کە ئەو کاتە تەمەنی ٢١ ساڵان بوو. بێکام شەش ساڵ نوێنەری ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا بووە لە ٥٨ یاریدا. لەگەڵ وڵاتەکەی بەشداریی لەیارییەکانی جامی جیھانیی فیفا کردووە لە ساڵانی ١٩٩٨، ٢٠٠٢ و ٢٠٠٦. ھەروەھا، دوو جاریش بەشداریی کردووە لەپاڵەوانیەتیی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا لەساڵانی ٢٠٠٠ و ٢٠٠٤.
بێکام بە یەکێک لەو یاریزانانە دادەنرێت کە زۆرترین پارەی لە یاریی تۆپی پێ بەدەست ھێناوە. لە ساڵی ٢٠١٣، ناوی لە پێڕستی ئەو یاریزانانە ھات کە زۆرترین پارە وەردەگرن کە لە ١٢ مانگدا بڕی ٥٠ میلیۆن دۆلارە. لە ساڵی ١٩٩٩ ھاوسەرگیریی لەگەڵ ڤیکتۆریا بێکام کرد و لەو کاتەوە خاوەنی چوار منداڵن. لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە نوێنەری یوونیسێفە لە بەریتانیا. لە ساڵی ٢٠١٥ەدا ڕێکخراوی (7: The David Beckham UNICEF Fund)ی دامەزراند.لە ساڵی ٢٠١٤ ڕاگەیەندرا دەیڤد بێکام لەگەڵ وەبەرهێنەرێک و کۆمپیانیایەی MasTec دەبنە خاوەنی یانەی تۆپی پێیی ئینتەر میامی کە لە ساڵی ٢٠٢٠ دەست بەیاریکردن دەکات لە خوولی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.
ژیانی سەرەتایی
بێکام لە نەخۆشخانەی (Whipps Cross University Hospital) لە لەیتنستۆن لە لەندەن لەدایک بووە. دایکی بێکام ناوی ساندرا جۆرجینایە، کە لە ساڵۆنەکان بە پیشەی دیزاینکردنی قژەوە خەریک بوو، ھەروەھا باوکیشی ناوی دەیڤد ئێدوارد ئالەنە، کە کاری دامەزراندن و ڕێکخستنەوەی چێشتخانەی ماڵان بوو. باوانی بێکام لە ساڵی ١٩٦٩ ھاوسەرگیرییان کردووە. بێکام خوشکێکی لە خۆی گەورەتری ھەیە بە ناوی لینیە جۆرجینا و خوشکێکی لەخۆی بچووکتر بەناوی جوانێ لۆزیە.
بێکام ھەر لە منداڵییەوە یاریی کردووە و لە قوتابخانەی سەرەتاییی (Chingford Foundation School) خوێندوویەتی. بێکام لە چاوپێکەوتنێکی ساڵی ٢٠٠٧دا وتی: «ھەر کاتێک مامۆستاکانم پێیان دەوتم ‹کە گەورەبوویت چ کارێک دەکەیت؟› ئەوا منیش دەموت ‹دەبمە یاریزانی تۆپی پێ.› دواتر ئەوان دەیانوت ‹باشە بەڕاستی دەتەوێت چ کارێک بکەیت وەک پیشەی کارکردن› ئەوا من دەمەوت ‹بەڕاستی تەنیا شتە کە دەمەوێت بیکەم›» باپیرەی بێکام جوولەکە بوو، ھەر بۆیە بێکام خۆی بە نیمچە-جوو دەبینێت. ئەو لە خۆژیاننامەکەیدا نووسیویەتی «من زۆرترین نزیکی و پەیوەندیم بە ئایینی یەھوودییەت ھەبوو لەچاو ھەر ئایینێکی دیکە.»
دایک و باوکی بێکام ھاندەری یانەی مانچستەر یونایتد بوون، کە ماوە ماوە لە لەندەنەوە دەچوون بۆ یاریگای ئۆڵدترافۆرد بۆ بینینی یارییەکان. بێکام لە دایک و باوکیەوە خۆشەویستیی یانەی مانچستەر یونایتدی بۆ ماوەتەوە. ئەو خولێکی لەلایەن بۆبی چاڵتۆن وەرگرت لە شاری مانچستەر کە بەم ھۆیەوە ھەلی ئەوەی بۆ ڕەخسا کە بۆ خولێکی وەرزشی بەشدار بێت لە یانەی بارسێلۆنا. لە ساڵی ١٩٨٦ لە یاریی نێوان مانچستەر یونایتد و وێستھام یونیاتددا، دەیڤد لەو یارییەدا ماسکۆتی مانچستەری لەبەر کردبوو لە یاریگادا. دواتر بێکام ڕووی لە چەند یانەیەکەی ناوخۆیی کرد، لەوانە: لیتۆن ئۆریێنت و نۆرویچ سیتی، ھەروەھا لە فێرگەی نایابی یانەی تۆتنھام ھۆتسپێر یاریی دەکرد. بەمەش یانەی تۆتنھام ھۆتسپێر بووە یەکەم یانە کە بێکام یاریی بۆ کردبێت. دواتر، بۆ ماوەی دوو ساڵ لە یانەی لاوانی بریمسداون ڕۆڤەرز یاریی کردووە و لەم تیمە ناوی لە یاریزانانی خوار ١٥ ساڵان نووسرابوو، ئەمەش لە ساڵی ١٩٩٠ بوو.
سەرەتای لاوییەتی
بێکام لە ٨ی تەممووزی ١٩٩١ بۆ ڕاھێنانکردن گرێبەستی لەگەڵ یانەی مانچستەر یونایتددا واژوو کرد، ئەو کاتە بێکام لەپاڵ یاریزانان ڕایان گیگز، گاری نیڤل و پۆل سکۆلز لەلایەن ڕاھێنەر ئیریک ھاریسن مەشقی دەکرد. بێکام یارمەتیی یانەکەی دا لە بوونە پاڵەوانی جامی لاوانی ئێف ئەی کەپ لە ١٩٩٢. لە ١٤ی نیسانی ١٩٩٢، بێکام یەکەم گۆڵی خۆی کرد لەبەرامبەر یانەی کریستاڵ پاڵاس کە دووەم گۆڵی یانەکەی بوو و یانەکەی یەکەم یاریی ٣–١ بردەوە. لە یاریی گەڕانەوەشدا یانەی مانچستەر ٣–٢ بردییەوە و بەمەش بە کۆی گشتی بوو بە ٦–٣ و بوونە پاڵەوانی جامەکە. لە یاریی گەڕانەوەدا، یانەکە ٩٠ خولەک یارییان کرد. بێکام لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣ وەکوو یاریزانێکی پڕۆفیشناڵ گرێبەستی لەگەڵ یانەی مانچستەر یونایتددا واژوو کرد.
لە ساڵی ١٩٩٣ جارێکی دیکە گەیشتنە یاریی کۆتاییی پاڵەوانی جامی لاوانی ئێف-ئەی-کەپ، بەڵام ئەم جارەیان ڕووبەڕووی یانەی لیدز یونایتد بوونەوە. لە یاریی چووندا یارییەکەیان ٢_٠ دۆڕاند. ھەروەھا لە یاریی گەڕانەوەشدا بەھەمان شێوە تووشی شکست بوونەوە بە ئەنجامی٢_١ و بەمەش بە کۆی ھەردوو یاری ٤_١ دۆڕان و پلەی دووەمیان بەدەست ھێنا.
لە ساڵی ١٩٩٤ یەکەم یاریی خۆی لە پاڵەوانیەتیی چامپیۆنز لیگ بەرامبەر یانەی گاڵاتاسەرایی تورکی ئەنجام دا کە یارییەکە لە ئۆڵدترافۆرد بوو. لەو یارییەدا یانەی مانچستەر ٤_٠ بردیەوە؛ بێکامیش گۆڵێکی کرد. سەرباری ئەوانە، یانەی مانچستەر لەپاڵەوانییەتییەکە دەرکرا دوای ئەوەی لە قۆناغی کۆمەڵەکان پلەی سێیەمی لە چوار یانەی کۆمەڵەکەیدا بەدەست ھێنا.
یانەی پریستن نۆرت ئێند (خواستن)
بێکام لە وەرزی ١٩٩٤–١٩٩٥ پەیوەندی بە یانەی پریستن نۆرت ئێند کرد بەشێوەی خواستن یاخود قەرز. لەم وەرزەیدا بێکام بەشداریی لە پێنج یاری کرد و لە نێوانیان توانیی دوو گۆڵ تۆمار بکات، کە یەکێکیان ڕاستەوخۆ لە کۆرنەر بوو.
گەڕانەوەی مانچستەر یونایتد
دواتر بێکام گەڕایەوە یانەی مانچستەر یوناتید و یەکەم یاریی خۆی لە خولی پرێمەر لیگ لە ٢ی نیسانی ١٩٩٥ بەرامبەر یانەی لیدز یونایتد ئەنجام دا کە یارییەکە بێ گۆڵ کۆتاییی ھات. لەو وەرزەدا، بێکام چوار یاریی لەگەڵ مانچستەر یونایتدا ئەنجام دا. لەم وەرزەدا مانچستەر یونایتد پلەی دووەمی پرێمەر لیگی بەدەست ھێنا، ئەمەش کاتێک بوو کە بە جیاوازیی تەنیا یەک خاڵ یەکەمیی بۆ یانەی بلاکبێرن ڕۆڤەرز لەدەست دا. لە یاریی کۆتاییی جامی ئێف-ئەی کەپیش لە بەرانبەر ئێڤەرتۆن تووشی شکست ھاتن لە یاریی کۆتاییدا، کە لەسەرەنجامدا ئەو ساڵەی مانچستەر یونایتد بێ دەستکەوت بوو. لە ساڵی ١٩٨٩ تاکوو ئەو ساڵە، ئەو ئەنجامە خراپە تووشی مانچستەر نەببوویەوە.
ئەلێکس فێرگوسۆن ڕاھێنەری ئەو کاتەی مانچستەر یونایتد دەسەڵاتێکی باشی ھەبوو لە مامەڵەکردن و واژووکردنی گرێبەست لەگەڵ یاریزانە لاوەکان. بێکامیش یەکێک بوو لەو یاریزانانەی کە ئەلێکس فێرگوسۆن ھێنای بۆ مانچستەر یونایتد لە نەوەدەکان. لەدوای وەرزی ١٩٩٤–١٩٩٥ یانەی مانچستەر دەستیان کرد بە سوود وەرگرتن لەو کۆمەڵە یاریزانە لەوانە بێکام، گاری نیڤێل، فیل نیڤێل و نیکیت بەت و، چەند یاریزانێکی تری لاو. مانچستەر سەرەڕای ئەو ڕەخنانەی ئەو کاتە لێی گیرا بەھۆی نەکڕینی یاریزانی نوێ و ناسراو، توانییان خۆیان بە یاریزانە لاوەکان بگرنەوە و ئاستێکی باشیش پێشکەش بکەن.