cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تەپەعەلی
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گوێزەڕەش
گوێزەڕەش گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی زەلان، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نیکۆلای گۆگۆل
نیکۆلای گۆگۆڵ لە ٢١ ئازاری ١٨٠٩ چاوی بەژیان ھەڵێناوە دانەری چیرۆکی کورت و ڕۆمانی پتەو و شانۆگەرییە و بەشێکی ڕەخنەگران بە باوکی ڕیالیزم لەئەدەبی ڕوسیدا دای دەنێن. ھەرچەندە لەیەکەم بەرھەمی شانۆیی لە ساڵی ١٨٢٩دا ھەستی بە شکستی و سەرنەکەوتن کرد، بەڵام دوای دوو ساڵ لە ١٨٣١ دا کە کۆمەڵە چیرۆکێکی ئۆکرانی بەناونیشانی (چەند ئێوارە وەختێک لە چاندنگەیەکی نزیک دیکانگادا)ی بڵاوکردەوە، ناوبانگێکی باشی بۆ خۆی پەیدا کرد و شاعیر و نووسەری ناوداری وەکو (پووشکین و جۆکۆڤسکی و ئەکساکۆڤ و بلنیسکی) پەسەندیان کرد و بەنوسەرێکی ڕیالیستی سەرکەوتوویان لەقەڵەمدا و دوای تەواوکردنی بەرگی یەکەمی بەرھەمێکی نایابی بەناوی (گیانە مردووەکان) لە ساڵی ١٨٤٢ کە ڕۆمانێکی ڕیالیستی سەرکەوتووبوو، ھێرشێکی توند و تیژی بردبووە سەر داب و نەریتی کۆمەڵایەتی و ھەڵس و کەوتی خەڵکەکە و ژیانی جووتیاران بەکارتێکردنی قەشەیەکی کەلەڕەق، ھزرێکی ڕەش بینانە دەستی بەسەر ھەست و ھۆشی داگرت و خستییە سەر بارێکی نیگەرانی و ھاتە سەر ئەو قەناعەتە کە خۆی بەرامبەر خوا بە تاوانبار بزانێ و ئەمە وایلێکرد بەرگی دووەمی (گیانە مردووەکان)ی بەر لەچاپکردنی سووتاند و لەناوی برد و ئەم ھەڵوێستەی بە خاڵێکی تاریک لەژیانی دادەنرێت.
گۆگۆڵ و نووسینی شانۆگەری
گۆگۆڵ جگە لەچیرۆکی کورت و ڕۆمان، کۆمەڵە شانۆگەرییەکی ڕیالیستی بەھێزی نوسی دیارترینیان ئەمانەی خوارەوەن: شانۆگەری (جەنابی موفەتیشی گشتی) لە ساڵی ١٨٣٦ نوسی و دەریچواند و سەرکەوتنێکی باشی بەدەست ھێنا و ھێرشێکی توند و تیژی پێکەنیناوی بردەسەر چینی فەرمانبەرەکانی حکوومەتی ڕووسیای قەیسەری، ھەروەھا لە ساڵی ١٨٤٢ شانۆگەرییەکی سەرکەوتووتری نوسی بەناوی (ژنھێنان) و، کارێکی تەواوی لەنوسەرانی دوای خۆی کرد و، لەھەمان ساڵ شانۆگەری (قومارچییەکان)یشی نوسی و لەزۆر لاوە پەسەندکرا.
بەرھەمەکانی گۆگۆڵ و وەرگێڕانیان بۆ سەر زمانی تر
زۆربەی بەرھەمە ئەدەبییەکانی گۆگۆڵ وەرگێڕاونەتە سەر زمانی ئینگلیزی و فەڕەنسی لەوانەی کۆمەڵە چیرۆکێکییەتی بەناوی (میرگورد) سێ شانۆگەری نایابی دیکەی کە ئەمانەن: ١- پاڵتۆ: یەکەمین ڕۆمانە لەئەدەبی ڕوسی بەزەیی بە مرۆڤی چەوساوەدا بێتەوە ٢- تاراس بۆلبا: داستانێکە لەبارەی ژیانی قۆزاقەکان لەسەدەی پازدەھەمدا. ٣- جەنابی موفەتیش: کە شانۆگەرییەکی کۆمیدی خۆش و سەرکەوتووە. لەکۆتاییشدا دەبێ ئەوە بڵێین کە گۆگۆڵ لەتەمەنی ٤٣ ساڵیدا لە ٢١ شوباتی ١٨٥٢ کۆچی دوایی کرد و تۆماری گەورەترین نووسەری ڕیالیست لە ئەدەبی ڕوسیدا پێچرایەوە.
١٩٣٣ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1933 (توضيح)
گراند ناشناڵ فیلمز
گراند ناشناڵ فیلمز یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و کاری وێنەیی.
سەرچاوەکان
پۆل:دەستکەوتەکانی دیزنی پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمپانیاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا
پریسی سەروو
چەپ|بێچوارچێوە|440x440پیکسڵ|پریس لە ئاسمانەوە
پریسی سەروو گوندێکی سەر بە ناحیەی سیروانە، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
دەکەوێتە باشوری شاری ھەڵەبجە بەدوری ٤ کیلۆمەتر.
جوگرافیا
پریسی سەروو لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ گوندی ھانەسوورە و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی سەراو، ھەڵەبجە و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی تریفە و لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی گوندە.
سەرچاوە
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سوسێی کۆن
سوسێی کۆن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پیرەمەگرون، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
١٩٣٤ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1934 (توضيح)
سوسێی کۆن
جوگرافیا
سوسێی کۆن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی موغاغ و لە باشوور لەگەڵ گوندی یارانبەگی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کارێزی سەعید و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شیلەخان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پیاوی ئاسنین
پیاوی ئاسنین کەبە (تۆنی ستاڕک) یش دەناسرێت، یەکێکە لە پاڵەوانەکانی گرووپی (تۆڵەسێنەرەکان)، کەلە لایەن (ستان لی) یەوە لە کتێبێکدا نووسراون. ھەر وەکوو (کۆمیکەکان) ی تر، کۆمپانیای ماڕڤل جەند بەشە فیلمێکی لێ درووست کردووە، کە ھەندێکیان بەتەنیا و ھەندێکی تریان بە کۆمەڵ ھەن.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمیکەکانی ماڕڤل پۆل:ئەو کارەکتەرانەی لەلایەن ستان لی درووستکراون پۆل:ئەو کارەکتەرانەی لەلایەن ستان لی دروستکراون پۆل:ھاکەرە خەیاڵییەکان
فێرست لۆک ستۆدیۆ
فێرست لۆک ستۆدیۆ یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و کاری وێنەیی.
سەرچاوەکان
پۆل:دەستکەوتەکانی دیزنی پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمپانیاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا
سوندوس عەباس
وێنۆک|سوندوس عەباس سوندوس عەباس چالاکوانی مافەکانی ژنانی عێراقییە. بەڕێوبەری پەیمانگای سەرکردایەتی ژنە لە بەغداد، کاردەکات لەپێناو پەرەپێدانی مافەکانی ژنان لە عێراق. لە ئازاری ٢٠٠٧، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا، لەبەرامبەر ئەو چالاکییانەی لەبارەی مافەکانی ژنان ئەنجامیدەدات.
سوندوس مەشقی وەرگرتووە لە زانستی سیاسەت، کە دواتر بەمھۆیەوە کاری کردووە بۆ ھاندانی ژنان بۆ چوونە پاڵ حیزبە سیاسییەکان، ھەروەھا ڕۆڵی ھەبووە لە نووسینەوەی ڕەشنووسی دەستووری عێراق. ئەو لە ڕۆژنامەکان، نووسینی ھەبووە لەسەر مافەکانی ژنان، ھەروەھا کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی ئەنجامداوە بۆ قسەکردن لەسەر کێشەکانی ژنان. سوندوس بە وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوین گەڕاوە، بۆ بەشداریکردن لە کۆنفڕانس و سیمینارەکان.
ناوچەی کینگس (کالیفۆرنیا)
وێنۆک|کینگس لەسەر نەخشەی ویلایەتی کالیفۆرنیا وێنۆک|دیمەنی ناوچەی کینگس ناوچەی کینگس (بە ئینگلیزی: kimgs county) ئەو ناوچەیە یەکەکە لە ناوچەکانی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە وڵاتی ئەمریکا. رووبەری ناوچەکە دەگاتە ٣٦٠٤ کیلۆمەتری چارگۆشە، رێژەی دانیشتوان بەپێی ەرژمێری ساڵی ٢٠١٣ دەگاتە ١٥٠٩٦٠ کەس.
نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢
نەرویژ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢ بوو کە لە ٥ی ئایار تا ٢٢ی تەممووزی ١٩١٢ لە ستۆکھۆڵم لە سوێد بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢
نەمسا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
نەمسا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦ بوو کە لە ٢٢ی تشرینی دووەم تا ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦ لە مێلبۆرن لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٥٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
١٩٣٥ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1935 (توضيح)
شوان
وێنۆک| شوانێک لەگەڵ مەڕەکانی لەوەڕاندن لە چیای Făgăraș, ڕۆمانیا شوان یان شڤان ئەو کەسەیە کە سەرپەرشتی، خواردن، پاسەوان دەدات بە مێگەلە مەڕێک. شوانکاری یەکێکە لە پیشە کۆنەکانی جیھان، لە ھەموو ناوچەکانی جیھان بوونی ھەیە، بەشێکی گرنگی ئاژەڵداری شوانکارییە.
بەھۆی بوونی پیشە لە ھەموو شوێنێکدا، زۆرێک لە ئایین و کولتوورەکان ئاماژەیەکی ڕەمزی یان مێتافۆرییان بۆ پیشەی شوان ھەیە. بۆ نموونە عیسا خۆی بە شوانی باش ناودەبرد و ئەفسانەی یۆنانی کۆن تیشکیان خستە سەر شوانەکانی وەک ئێندیمیون و دافنیس. ئەم ھێماسازییە و شوانەکان وەک کارەکتەر لە ناوەندی ئەدەب و ھونەری شوانکاریدان. بەپێی گێڕانەوە ئیسلامییەکان، سەرجەم پێغەمبەران کاری شوانیان کردووە.
بنچینە
شوانکاری لە کۆنترین پیشەکانە، نزیکەی ٥٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر لە ئاسیای بچووک دەستی پێکردووە. مەڕ بەخێوکراوە بۆ سوودوەرگرتن لە شیر، گۆشت و خورییەکانیان. لە ماوەی ھەزار ساڵی دواتردا، مەڕ و شوانکاری لە سەرانسەری ئۆراسیادا بڵاوبوویەوە. ھێنری فلیش بە شێوەیەکی تاقیکاری پێشنیاری کرد کە ڕەنگە پیشەی شوانکاری لە لوبنان مێژووەکەی بۆ سەردەمی بەردی ئێپیپالیتیک بگەڕێتەوە و لەوانەیە لەلایەن یەکێک لە یەکەم کولتوورەکانی شوانەکانی کۆچەری لە دۆڵی بیقاعەوە بەکارھێنرابێت.
ھەندێک لە مەڕەکان لەگەڵ ئاژەڵەکانی دیکەی وەک مریشک و بەراز لە کێڵگەی خێزانییدا بەیەکەوە بەخێوکراون. بۆ پاراستنی مەڕێکی گەورە، دەبێت مەڕەکان بتوانن لە لەوەڕگەیەکەوە بۆ لەوەڕگەیەکی تر بگوازرێنەوە. ئەمەش پێویستی بە پەرەپێدانی پیشەیەکی جیاواز بوو لە پیشەی جووتیار. ئەرکی شوانەکان ئەوە بوو کە مەڕەکانیان بە تەواوی بھێڵنەوە و لە نێچیرەکان بیانپارێزن و لە کاتی خۆیدا ڕێنمایییان بکەن بۆ ناوچەکانی بازاڕ بۆ بڕین. لە سەردەمی کۆنیشدا شوانەکان بە شێوەیەکی باو شیریان بە مەڕەکانیان دەدا، و لەم شیرە پەنیریان دروست دەکرد؛ کەم شوان ھەیە تا ئەمڕۆش ئەم کارە دەکات. وێنۆک| شوانێکی [[کورد، ١٩٥٨]]
گۆڕین
وێنۆک|Each of the six rows is a different permutation of three distinct balls|200px لە بیرکاریدا گۆڕین بریتییە لە ڕێکخستنی ژمارەیەک شت بە ڕیزبەندییەکی دیاریکراو. دەشێت ئەم ڕێکخستنە ھێڵی بێت یان ناھێڵی (بۆ نموونە دەکرێت شتەکان لەسەر بازنەیەک ڕێک بخرێن). ئەم شتگەلە دەتوانن ھەر شتێک وەکوو ژمارە، پیت و شێوەی ئەندازەیی و ... بن و ھەروەھا دەشێت ئەم شتگەلە دووپات ببنەوە یان لێکجیاواز بن. ئەوەی لێرەدا گرینگە ژمارەی ئەم گۆڕینانەیە کە لەتوانادایە. بۆ نموونە هەموو ئەم گۆڕینانەی لەتوانادایە بۆ کۆمەڵی {١٬٢،٣} بریتییە لە: (١٬٢٬٣)، (١٬٣٬٢)، (٢٬١٬٣)، (٢٬٣٬١)، (٣٬١٬٢)، (٣٬٢٬١) کەوایە ژمارەی هەموو گۆڕینەکان بریتییە لە ٦.
گۆڕینی r شت لە n شت
گۆڕینی r شت لە n شت بە شێوەی دیاری دەکرێت و بریتییە لە:
سەرچاوەکان
پۆل:گۆڕینەکان پۆل:جەبری پەتی
پێگە
پێگە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیروان، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
پێگە لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ گوندی لمە و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی قوڵی متکان و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی مەرەخیل لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی نەیجەڵە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
تەپەقەوی
تەپەقەوی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کۆکس، قەزای کفری، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تەپەقەوی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کەنەزەرد و لە باشوور لەگەڵ گوندی گاخۆر و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تەپەعەلی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەرەیاتاغ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
١٩٣٦ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1936 (توضيح)
ئادەخان
ئادەخان گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری باشوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
ئادەخان ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
تازەکەن
تازەکەن (، ) گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری گوێرگون، ناوچەی کوڕانی، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
جوگرافیا
تازەکەن ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
شیلەخان
شیلەخان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پیرەمەگرون، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شیلەخان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کەڵاباشی قادربەگ و لە باشوور لەگەڵ گوندی گولیجە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سوسێی کۆن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شورناخ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مامەخەلان
مامەخەلان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی زەلان، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
مامەخەلان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی موبڕە و لە باشوور لەگەڵ گوندی ولیاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی چەمیاڵەی خواروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قۆخی حاجی ڕەشید.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نەگۆڕ (ماتماتیک)
وێنۆک|[[فانکشن (ماتماتیک)|فانکشنێکی نەگۆڕ]] لە ڕستەیەکی بیرکاریدا نەگۆڕ (یان:بەھای نەگۆڕ) ھەر وەک لە ناوەکەیەوە دەردەکەوێت ھێما یان نیشانەیەکە پێچەوانەی گۆڕەک بۆ دیاریکردنی بەھایەک کە ناگۆڕێت. بۆ نموونە لە فانکشنی ڕادەداری دووجا کە بەم شێوە پێناسە دەکرێت:
b، a و c نەگۆڕ (یان پارامەتر) و x گۆڕەکە، لەم نموونەدا نەگۆڕەکان بریتین لە ھاوکۆلکەکانی ڕادەدارەکە، و c بریتییە لە تێرمی نەگۆڕ، ئەگەر بە وردی سەرنجی بدەیت c بە ھەمان ھاوکۆلکەی x۰ دادەنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:جەبر پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی
ماستەکا
ماستەکا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری برادۆست، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
ماستەکا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
فۆکس ئاتۆمیک
فۆکس ئاتۆمیک یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و کاری وێنەیی.
سەرچاوەکان
پۆل:دەستکەوتەکانی دیزنی پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمپانیاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا
١٩٣٨ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1938 (توضيح)
نەمسا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
نەمسا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠ بوو کە لە ٢٥ی ئاب تا ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٠ لە ڕۆما لە ئیتالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
ئەبوو حسێن حسێنی قورشی
ئەبوو حسێن حسێنی قورشی، چوارەمین سەرکردەی ڕێکخراوی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ەوە، دەستبەکاربوونی خۆی ڕاگەیاند، وتەبێژی داعش ئەبوو عومەر موھاجیر لە تۆمارێکی دەنگیدا، موھاجیر ڕای گەیاند کە سەرکردەی سێیەم، ئەبوو حەسەن ھاشمی قورشی لە کاتی شەڕەکاندا کوژراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
موبڕە
موبڕە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی زەلان، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
زەڕەشۆران
زەڕەشۆران گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ئەحمەداوا، ناوچەی تەختی سڵێمان، شارستانی تیکاب، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
زەڕەشۆران لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئارپاچای و لە باشوور لەگەڵ گوندی ھەڵۆچەی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قاینەرجە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھەڵۆچەی سەروو.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی تیکاب تیکاب تیکاب پۆل:گوندەکانی شارستانی تیکاب پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠
نەرویژ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠ بوو کە لە ٢٠ی نیسان تا ١٢ی ئەیلوولی ١٩٢٠ لە ئانتورپ لە بەلجیکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠
ئێکۆ بردج ھۆم ئینتەرتەینمێنت
ئێکۆ بردج ھۆم ئینتەرتەینمێنت یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و کاری وێنەیی.
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمپانیاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا پۆل:ستۆدیۆ ئەمریکییە سەربەخۆکانی فیلم
تەپەگزن
تەپەگزن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کۆکس، قەزای کفری، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پیلوسیریان
پیلوسیریان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا، ناوچەی چەرداوڕۆ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ناو
پلوسر جۆرە مەلێکە.
جوگرافیا
پیلوسیریان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
٥٧مین خەڵاتی ھونەری بێکسانگ
٥٧مین خەڵاتی ھونەری بێکسانگ (بە کۆری: 제57회 백상예술대상) خەڵاتێکە لەلایەن سپۆرتی ئیلگان و جەی تی بی سی پڵەسەوە بەڕێوەدەبریدرێت، لە ١٣ی ئایاری ٢٠٢١ ئەنجامدرا لە پارێزگای گیۆنگگی. ھەرچۆنێک بێت بۆنەکە بەبێ ئامادەبوونی ھیچ کەسێک ڕێکخرا بەھۆی کۆڤید-١٩، خەڵاتە ساڵانەیییەکانی کۆریای باشوور لە بارەی فیلم یەکێکە لە ڕێزلێنراو ترین خەڵاتەکانی کۆریای باشوور، کە وەرگرانی دەناسرێنەوە لە نایابی لە فیلم، تەلەڤیزیۆن، شانۆگەری.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور لە ٢٠٢١ پۆل:خەڵاتە ھونەرییەکانی بایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:خەڵاتە ھونەرییەکانی بێکسانگ پۆل:خەڵاتەکانی تەلەڤیزیۆن لە ٢٠٢١ پۆل:خەڵاتەکانی فیلم لە ٢٠٢١ پۆل:سینەمای کۆریای باشوور لە ٢٠٢١ پۆل:کاریگەری کۆڤید-١٩ لەسەر تەلەڤیزیۆن پۆل:کاریگەری کۆڤید-١٩ لەسەر سینەما پۆل:کۆریای باشوور لە ٢٠٢١
١٩٣٩ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1939 (توضيح)
تیبۆ کۆرتوا
تیبۆ نیکۆلاس مارک کۆرتوا (لەدایکبووی ١١ی ئایاری ١٩٩٢) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی بەلجیکییە کە وەک گۆڵپارێز یاری بۆ یانەی ڕیال مەدریدی لا لیگا و ھەڵبژاردەی نەتەوەییی بەلجیکا دەکات. بە یەکێک لە باشترین گۆڵپارێزەکانی جیھان دادەنرێت.
دەستکەوتەکان
وێنۆک|200x200پیکسڵ|تیبۆ و [[پێتر چێخ لەکاتی بەرزکردنەوەی جامی ئی ئێف ئێڵی ٢٠١٥]]
ئەتلەتیکۆ مەدرید
چێڵسی
ڕیال مەدرید
بەلجیکا
تاکەکەسی وێنۆک|280x280پیکسڵ|تیبۆ (چەپ) لەکاتی وەرگرتنی خەڵاتی [[دەستکێشی زێڕینی پرێمیەرلیگ دوای ئەوەی چێڵسی بە ئەنجامی ٥–١ لە سەندەرلاندی بردەوە، ٢٠١٧]]
نەمسا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
نەمسا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤ بوو کە لە ١٠ تا ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
برایانی لەیلا (فیلم)
برایانی لەیلا فیلمێکی ئێرانییە لە چەشنی درامادا، لە نووسین و دەرھێنانی سەعید ڕووستایی، کە لە ساڵی ٢٠٢٢ نمایشکرا. سەعید پوورسەمیمی، نەوید محەممەدزادە، تەرانە عەلیدۆستی، پەیمان مەعادی، فەرھاد ئەسلانی، محەممەد عەلیمحەمەدی، نایرە فەرھانی و مێھدی حوسێنینیا ئەکتەرە سەرەکییەکانی فیلمەکەن. فیلمەکە لە ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٢ لە فێستیڤاڵی فیلمی کان ساڵی ٢٠٢٢ نمایشکرا و خەڵاتی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی ڕەخنەگرانی فیلم (بەشی ناڕەسەن)ی بەدەستھێنا. چیرۆکی فیلمەکە باسی لەیلا دەکات کە کچێکی چل ساڵەیە کە بەرپرسیارییەتی چاودێریکردنی دایک و باوک و براکانی لە ئەستۆدایە. خێزانێکی بێ داھات کە کێشەی دارایی زۆریان ھەیە و لەژێر فشاری قەرزدان. لەیلا بۆ گۆڕانکاری لە ژیانیاندا پلانی چەند کارێک دادەنێت کە خێزانەکە دەباتە نێو کێشەی نوێوە. لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ ڕاگەیەندرا کە سەعید ڕووستایی فیلمێکی نوێ دروست دەکات و ئەگەری ئەوە ھەیە کە نەوید محەممەدزادە و محەممەدڕەزا گوڵزار ڕۆڵی تێدا ببینن. فیلمی براکانی لەیلا لە فێستیڤاڵی فیلمی کان ساڵی ٢٠٢٢ نمایشکرا. براکانی لەیلا تا ٢ی نیسانی ١٤٠٢ ٧٥٨ ھەزار و ٤٢٣ دۆلاری لە جیھاندا فرۆشتبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٢ پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان
مێرنیر ٢
وێنۆک|مێرنێر٢ کەشتییەکی ئاسمانی ئەمەریکییە. لە ساڵی ١٩٦٢ رەوانە کرا بۆ ھەسارەی ڤینوس بە مەبەستی ئەوەی بزاندرێ ئایا ژیان لەسەر ھەسارەی ڤینوس ھەیە یان نا.
مێرنێر١ و مێرنێر٢
ئەو ٢ کەشتییە: مێرنێر١ و مێرنێر٢، ئامانجیان ناردن بوو بۆ سەر ھەسارەی ڤینوس تا زانیار و داتای نوێ و گرنگ لەسەر ئەو ھەسارەیە بدۆزنەوە. ئەو ٢ ئامێرە لە ناو مووشەکی ئەتڵەس ئەجینا نێردران. ئەو ئامێرانە کێشیان زۆر کەم بوو، کۆی کێشەکەیان ٢٠٢ کیلۆگرام بوو.
ناردن و ئاگا لێبوونی
ئامێری مێرنێر٢ لە ٢٧ ئابی سالی ١٩٦٢ رەوانەی دەرەوەی زەوی کرا، لە نێو دڵی مووشەکی (ئەتڵەس ئەجینا ب)، و پەیوەندی لەگەڵ ٣ ناوچە ھەیە بۆ ناردنەوەی زانیاری و داتاکان: یەکەم کالیفۆرنیا، دووەم باشووری ئەفریقا، سێیەم ئوسترالیا، لەگەڵ ھەبوونی مێشکی ئەلیکترۆنی کە بە وزەی خۆر و کارەبا ئیش دەکات. وێنۆک|ناردنی مێرنێر١ لە ٢٢ یولیوی سالی ١٩٦٢
ئامانجی
ئامانجی ناردنی بوو بۆ ئاشکراکردنی ئاو و ئاشکراکردنی پلەی گەرمی سەر ھەسارەی ڤینوس، و ئاشکراکردنی بوونی ھەڵمی ئاویی. مێرنێر١ لە ٢٢ی یۆلیۆی سالی ١٩٦٢ رەوانەی دەرەوەی زەوی کرا بەلام لەبەر ھەبوونی کێشەیەک دوای تەقاندنی کە ٢٩٠ چرکە لە ڕێگە بوو و تەقییەوە. مێرنێر٢ لە ٢٧ ئابی ساڵی ١٩٦٢ رەوانەی دەرەوەی زەوی کرا بە سەرکەوتووی، لە دووری ٣٤٫٧٧٠ ھەزار کیلۆمەتر، لە ٣ یەنایەری سالی ١٩٦٣ پەیوەندی مێرنێر٢ لەگەل زەوی برا.
سەرچاوە
مێرنێر٢
پۆل:ناسا پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان پۆل:گەردوون
ئینجەی حاجی محەمەد
ئینجەی حاجی محەمەد گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری باشوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
ئینجەی حاجی محەمەد ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
گوێزینگ
پێکھاتەی گۆزینگ ئاڵۆزە لە ئێسک، جومگە، ماسولکە و بەستەر پێک دێت. ئەرکی گوێزینگ بریتییە لە جووڵاندنی پێ بۆ سەرێ، خوارێ و تەنیشتەکان. گوێزینگەکان موعەرەزن بۆ شکان، لەجێچوون و سەدمە.
ئینجەی حاجی محەمەد
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
گوێزینگ
سەرچاوەکان
پۆل:پێ پۆل:جومگەکان پۆل:توێکاریی پەلی خوارەوە پۆل:گوێزینگ
عەواڵان، پیرەمەگرون
عەواڵان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پیرەمەگرون، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
عەواڵان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شێخ زەینەڵ و لە باشوور لەگەڵ گوندی گەورەدێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کەڵاباشی قادربەگ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قۆچ بڵاخ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
١٩٤١ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1941 (توضيح)
ماددەی تاریک
وێنۆک|250x250پیکسڵ|وێنەیەک کە بەتیشکی سینی گیراوە لەلایەن ROSAT کە کڵپەی گازەکان دەردەکەوێ لەئەنجامی ڕاکێشانیان لەلایەن ھێزیکی گەورەی کۆمەڵێک پۆلە گەلەئەستێرەوە بەڵام ھێزی ڕاکێشان کۆمەڵە ھێزێکی گەورە تێپەر دەکا دواتریش ھێزێکی زیاتر کە ھۆکارەکەی ماددەی تاریکە.
ماددەی تاریک یان ماددەی ڕەش لە ئەستێرەناسی، ماددەیەکی گومانکراوە بۆ لێکدانەوەی بەشێکی گەورەی بارستاییی گەردوون. ناتوانرێت بەبەکارھێنانی تەلیسکۆپەکان ڕاستەوخۆ ماددەی تاریک ببینرێت لە کاتێکدا کە نە دەنێردرێت و نە ڕووناکییش ھەڵدەمژێت یاخود ھەر تیشکدانەوەیەکی تری کارۆموگناتیسی لە ھەر ئاستێکی گرنگ. لەجیاتی ئەوە پەنادەبردرێتە بەر بوونی ماددەی تاریک و تایبەتمەندییەکانی لەهەر شوێنەواری ھێزی ڕاکێشان کە جێبەجێ دەکرێت لەسەر ماددەی بینراو، تیشکدانەوە، بینای گەردوونی گەورە.
بەگوێرەی تیمی ڕەوانەکراوی بلانک و پاڵپشت بەنموونەی پێوەری زانستە گەردوونییەکان کۆمەڵێک ھێز-بارستایی لە گەردوونی زانراو ماددەی ئاساییان تێدایە بەڕێژەی ٤٫٩٪، ماددەی تاریک بەرێژەی ٢٦٫٨٪، و ھێزی تاریکیش بەڕێژەی ٦٨٫٣٪.
و بەم شێوەیە ماددەی تاریک ڕێژەی ٨٤٫٥٪ پێکدێنێت لەکۆی ماددەی گەردوونی لەکاتێکدا وزەی تاریکی و ماددەی تاریکی ڕێژەی ٩٥٫١٪ ناوەڕۆکی گشتی گەردوون پێکدێنێت.
ماددەی تاریک چییە؟
فیزیا زانەکان باوەڕیان بەوە ھەیە کە سەدا ٢٧ ھەموو ماددە و وزەی گەردوون پێک ھاتووە لە شتێکی جیاواز کە پێی دەوترێت «ماددەی تاریک.» کەواتا ئەوە مانای وایە، زۆربەی ئەو ماددەی کە ئێمە دەمان زانی و تاقیکردنەوەمان لە سەری دەکرد، تەنیا بەشێکی کەمە لەم گەردوونە داو و ئەو بڕە زۆرەش لە ماددەی تاریک یەکسان نییە بەو ماددە ئاسایەی، کە ئێمە دەیزانین، کە بەنیزیکییە پێنج جار زیاتر و ئاڵۆزترە لەو ماددە ئاساییەی کە ڕۆژانە دەیبینین، ھەرچۆنێک بێت دەبێت بپرسین، ئایە ماددەی تاریک چییە؟ ئایە ترسناکە؟ ئایە جلەکانت پیس دەکات؟ چۆن دەزانین کە بوونی ھەیە؟ وێنۆک|وێنەیەکی ڕوونکردنەوەی ژمارەیە بۆ بڕی ھەموو ئەو ماددە و وزەیەی کە ئێمە ئەیزانین لەم گەردوونەدا. ماددەی تاریک لە ھەموو شوێنێکە. لە ڕاستیدا، لەوانەیە تۆ ئێستا مەلە لەناو ماددەی تاریک بکەیت. بوونی ماددەی تاریک لە ساڵی ١٩٢٠ باس کرا، بەڵام زۆر بەجدی وەرنەگیرا تا ساڵانی ١٩٦٠ کاتێک گەردوون ناسەکان تێبینی شتێکی نامۆیان کرد لە خولانەوەی گەلەئەستێرەکان، ھەروەھا چ مانایەکی ھەیە بڕی ئەو بارستاییەی کە لەناو گەلەئەستێرەکان دایە، دەستیان کرد بە لێکۆڵینەوە لەم دوو شتە، ھەم خولانەوە و ھەمیش بارستایی ناو گەلەئەستێرەکان.
یەکەم: خولانەوەی گەلەئەستێرەکان.
بۆ ئەوەی لە پەیوەندی نێوان ماددەی تاریک و گەلەئەستێرەکان تێبگەین، بیر لە چەند تۆپێک بکەوە، کە بە چەقێکەوە بەستراونەتەوە، ئێستا خەیاڵ بکە، کە چەقەکە دەخولێتەوە. بەدڵنیایەوە ئەو تۆپانەی بە چەقەکەوە پەیوەستن لەکاتی خولانەوەی چەقەکە دوور دەکەونەوە بۆ سنوورەکانی چەقەکە.
خولانەوەی گەلەئەستێرەکان، بەنزیکەیی بە ھەمان شێوە کار دەکەن. لەبەر ئەوەی گەلەئەستێرەکان دەخولێنەوە، ئەستێرەکانی ناو گەلەئەستێرەکان دەیانەوێت دوور بکەونەوە لە چەقی گەلەئەستێرەکان، بەڵام شتێک وای کردوە ئەو ئەستێرانە ھێشتا لەوێ بن و دەرنەچووبن بۆ سنووری گەلەئەستێرەکان ئەوە بریتییە لە ھێزی کێشکردن، کە بەھۆی بارستایی ئێستای گەلەئەستێرەکەوەیە (ھێزی کێشکردن شتەکان بەیەکەوە دەبەستێتەوە و بەرەو یەکیان ڕادەکێشێت). چەندە گەلەئەستێرەکان خێراتر بخولێنەوە، ئەوەنە زیاتر پێویستمان بە بارستایی زیاتر ھەیە بۆ ھێشتنەوەی ئەستێرەکان و دوور نەکەوتنەوەیان لە چەقەکە. ھەروەھا، بە زانینی بڕی بارستایی گەلەئەستێرەکان دەتوانین خێرایی خولانەوەی گەلەئەستێرەکان دیاری بکەین.
زاناکانی گەردوون ناسی لە یەکەم ھەوڵیاندا بۆ دۆزینەوەی خێرایی گەلەئەستێرەکان، ھەوڵی دۆزینەوە بارستاییەکەی دەدەن لە ڕێگەی ژماردنی ئەستێرەکانی ناویان، سەرەڕای ئەوەی کە ئەو ژماردنە بە شێوەیەکی دڵنیایی نابێت، بەڵام بەھۆی تەلیسکۆپەکانەوە تاڕادەیەکی زۆر نزیک دەبێت، ھەرچۆنێک بێت، دوای ژماردنی ئەستێرەکانی ناو گەلەئەستێرەکان، هەژمارکردنەکەیان کرد لە ڕێگەی کۆمپیوتەرەکانەوە ئەنجامەکە دۆزرایەوە بۆ خێرایی خولانەوەی گەلەئەستێرەکان لە ڕێگەی بارستاییەکەیانەوە، بەڵام شتێکی سەیر ڕوویدا، ئەو بڕەی کە دەرچوو بوو پێشانی دەدات کە، گەلەئەستێرەکان خێراتر لەوە دەخولێنەوە کە پێشبینیمان دەکرد، بەواتایەکی تر، دەبێت ئەستێرەکان دوور بکەونەوە لە چەقی گەلەئەستێرەکان و بچنە سنوورەکانی ھەروەک ئەم تۆپانەی سەرەوە. لە ھەوڵدان بۆ چارەسەرکردنی و تێگەشتن لەو بڕە خێراییە و مانەوەی ئەستێرەکان، دەبێت زاناکان بڕێکی زۆر لە بارستایی زیاد بکەن بۆ ھاوکێشەکان و ژمارەکان، تا چارەسەری ئەو خولانەوە خێرایە بکات، بەڵام نەیان دەتوانی ئەو بارستاییە زۆرە بدۆزنەوە و نەیان دەزانی کە لەکوێیە. ئەم ئاڵۆز بوونە دەکرا چارە بکرێت بە زیادکردنی جۆرە شتێکی زۆر قورس بۆ ناو گەلەئەستێرەکە، شتێکی نادیار «تاریک» بەڵام بۆ ھەموو گەلەئەستێرەکان زیاد بکرێت. ئەوەش بانگەشەیەکی سەیرە بوونی بارستاییەکی زۆر لە ناو گەلەئەستێرەکان بۆ ھێشتنەوەی ئەستێرەکان لە نزیک یەکترییەوە، ھەروەک کاڕڵ ساگان دەڵێت: «بانگەشەی سەیر پێویستی بەبەڵگەی سەیر ھەیە» بەڵێ، مەتەڵی سەیر لە ناو ئەم گەردوونە بوونی ھەیە بەبێ ئەوەی لێیان تێبگەین دوای تێپەڕ بوونی ساڵانێک بەسەر ئەم باسەدا، بوونی مادەیەکی سەیر و ئاڵۆزی لەم شێوەیە (ماددەی تاریک) بەشێوەیەکی سەیر و ئاڵۆز قبوڵکرا کە بوونی ھەیە.
دووەم :ھاوێنەی کێشکردن.
یەکێکی تر لە نیشانە گرینگەکان کەوای کرد ڕای زاناکان بگۆڕێت لەسەر ماددەی تاریک و بوونی ماددەی تاریک بریتی بوو لە چەماندنەوەی ڕووناکی، کە ماددەی تاریک دەتوانێت ڕووناکی بچەمێنێتەوە کە ئەوەش بە " ھاوێنەی کێشکردن " ناسراوە.
گەردوون ناسەکان ھەندێک جار کاتێک سەیری ئاسمان دەکەن و چاودێری دەکەن بۆ ماوەیەکی باش ئەوە شتی سەیریان بۆ دەردەکەوێت، سەیرکردنی بۆشایی بە بەکارهێنانی تەلیسکۆپی باش توانای بینینی گەلەئەستێرەکانت دەبێت، ھیچ شتێکی سەیر لەوە دانییە، دوای بینینی یەکێک لە گەلە ئەستێرەکان و پێوانەکردنی ڕووناکی و ڕەنگ و شێوەکەی و بە جوڵاندنی بڕێکی زۆر کەم لە تەلیسکۆپەکە وا دەکات، گەلەئەستێرەیەکی تر ببینیت لە ئاسمان دا، کە زۆر بەیەکتر دەچن لە شێوە و ڕەنگیاندا و تەنانەت ئەو ڕووناکییەی لە پێش جوڵاندنی تەلیسکۆپەکە پێمان گەشتبوو ھەمان ئەو ڕووناکییەمان پێدەگاتەوە بەڵام لە ڕوانگەیەکی ترەوە، گەردوون ناسەکان بەتەواوی دڵنیا بوون ئەو گەلەئەستێرەیەی کە جاری دووەم بینیان ھەمان گەلەئەستێرەیە، بەڵام ئەمە چۆن دەبێت؟ چۆن دەکرێت یەک گەلەئەستێرە لە دوو شوێن دەربکەوێت لە ئاسماندا؟
بینینی یەک گەلەئەستێرە لە دوو گۆشەی جیاوازەوە، مانایەکی تەواو دەدات بەدەستەوە دەربارەی ئەگەری بوونی شتێکی قورس و نادیار، کە دانیشتووە لەنێوان تۆ و گەلەئەستێرەکە، کە وەک تۆپەڵەیەک وایە، ئەو تۆپەڵە قورسە دەتوانێت وەک ھاوێنەیەکی گەورە بێت، کە دەتوانێت ڕووناکی بچەمێنێتەوە لە نێوان تۆ و گەلەئەستێرەکە، کە ئەوەش وا دەکات ڕووناکی گەلەئەستێرەکە لە دوو ئاڕاستەوە بێت.
سێیەم :پێکدادانی گەلەئەستێرەکان.
قایلکەرترین بەش لە بەڵگەی بوونی ماددەی تاریک دەگەرێتەوە بۆ بەیەک داچوونی دوو گەورەترین شت لەگەردوون دا ئەویش پێکدادانی دوو گەلەئەستێرەیە لە بۆشایدا. کاتێک کە ملیۆنان ساڵ لەمەوبەر لە ڕووداوێکی ناوازەدا دوو گەلەئەستێرەی ھێشووی بەرییەک دەکەون، ئێمە دەتوانین ئانجامی بەرییەک کەوتنەکە بزانین، کاتێک بەرییەک دەکەون دوای ملیۆنان ساڵ لە ڕێگەی ڕووناکییەوە ئەنجامی بەرییەک کەوتنەکە دەزانین. کاتێک دوو گەلەئەستێرەی ھێشوی بەیەکدادەکێشن، گاز و پاشماوەی بەیەک داکێشانەکە ئەنجامێکی ناوازەی دەبێت، کە تەقینەوەیەکی گەورەیە، ھەروەھا، ھەورێکی گازی کە لە پاشماوەی بەیەک دا کێشانەکە دروست بوە جیا دەبێتەوە لە دوای تەقینەوەکە.
بەڵام گەردوون زانەکان جگە لەم شتانە تێبینی شتێکی تریشیان کرد. لە نیزیک شوێنی پێکدادانی دوو گەلەئەستێرەکە گەردوون زانەکان تێبینی دوو ھێشوو ماددەی تاریکیان کردوە لە کاتی پێکدادانی دوو گەلەئەستێرەکە، بێگوومان، ماددەی تاریکەکە نادیار بوو، بەڵام کاریگەری ماددەی تاریک دەمێنێتەوە لە شوێنەکە بەھۆیی چەمانەوەی ئەو ڕووناکییەی کە لە پشتی گەلەئەستێرە بەرییەک کەوتوەکانەوە ھاتوە. دوو ماددە تاریکەکە لەسەر ھێڵی بەر یەک کەوتنەکە دەڕۆن وەک ئەوەی ھیچ شتێک ڕووی نەدابێت.
ئەوەی تێبینی کرا کەکاتی بەیەک دادانی کەم شێوەیە: بریتی بوو لە بەیەکدادانی دوو گەلەئەستێرەکە پێک ھاتوون لە (گازەکان و پاشماوەکان و ھەندێک ئەستێرە)، ماددەی تاریک. کاتێک ئەم دوانە بەیەک دا دەکەون، زۆۆر بەی ھەو گاز و پاشماوانە و ئەستێرەکان ناوی بە شێوەیەکی ئاسای بەر یەک دەکەون وەک ماددەیەکی ئاسای ڕۆژانە کە ئەیان بینین بەر یەک دەکەون. بەڵام چی ڕوو دەدات کاتێک دوو ماددەی تاریک خۆ بەیەکتری دا دەدەن؟ ھیچ شتێکی وا ڕوونادات کە ئێمە بتوانین تێبینی بکەین!، واتا لە کاتی بەر کەوتنی دوو پارچەی گەورە لە ماددەی تاریک ھیچی وا ڕووی نەدا و بەناو یەکتریدا دەڕۆن و تێپەر دەبن بە ناو یەکتریدا ھەروەک ئەوە وایە کە تەنانەت نادار بن بۆ یەکتریش. ئەستێرەکانیش بەناویاندا تێپەر دەبن، لەبەر ئەوەی زۆۆر بڵاو دەبنەوە.
چی دەزانین دەربارەی خودی ماددەی تاریک
ئێستا ھەموومان دڵنیاین، کە ماددەی تاریک بوونی ھەیە و شتێکی سەیرە و زۆریش جیاوازە لە هەموو ئەو ماددە ئاساییانەی کە ئێمە پێی ئاشناین.
ئەو شتانەی کە دەیان زانین دەربارەی ماددەی تاریک:
شتێکی تر دەربارەی ماددەی تاریک کە دەیزانین، ئەویش ئەوەیە کە ماددەی تاریک زۆر دوور نییە لێمانەوە. ماددەی تاریک وەک پارچەیەکی گەورەی جێلی وایە، کە بە گەلەئەستێرەکانەوە خۆی ھەڵواسیوە، ئەوەش مانای وایە کە تۆ دەورەدراوی بە ماددەی تاریک ڕێک لە ئێستادا. کاتێک تۆ ئەم نووسینانە دەخوێنیتەوە لەوانەیە ماددەی تاریک ڕێک بە نێو ڕوونمای مۆبایلەکەت یان کۆمپیوتەرەکەت دا بڕوات یان تەنانەت بەناو جەستەی تۆشدا تێپەڕببێت. بەڵام ئەگەر ماددەی تاریک لە ھەموو لایەکەوە دەورمانی داوە بۆچی تا ئێستا وەکو نھێنییەک ماوەتەوە؟ بۆچی ناتوانین دەستی لێبدەین یان بیبینین؟ چۆن دەکرێت شتێک لێرەبێت و نەیبینین؟ توێژینەوە لەسەر ماددەی تاریک شتێکی قورسە لە بەر ئەوەی کارلێکمان نییە لەگەڵیدا. ئێمە ناتوانین بیبینین (لەبەر ئەوەیە کە پێی دەڵێین تاریک)، بەڵام دەزانین ماددەی تاریک بارستاییەکی ھەیە (لەبەر ئەوەیە کە پێی دەڵێین ماددە). بۆ ڕوون کردنەوەی ئەوەی کە چۆن دەکرێت ھەموو ئەوانەی کە لە سەرەوە ئاماژەمان پێکرد مەحاڵ نەبن، سەرەتا دەبێت بزانین چۆن ماددەی ئاسایی کارلێک دەکات و دواتر دەچینە سەر ماددەی تاریک و کارلێکی ئەو ماددەیەمان بۆ ڕوون دەبێتەوە.
چۆن ماددە کارلێک دەکات
چوار ڕیگای سەرەکی ھەیە کە ماددە کارلێک بکات:
١- کێشکردن
ئەگەر دووشت بارەستایان ھەبێت، ئەوە ھەست بە ھێزێکی ڕاکێش دەکەن، کە بەرەو یەکتریان ڕائەکشێت.
٢- کارۆموگناتیس
ھێزی نێوان دوو گەردە، ئەگەر ئەوان بارگەی کارەبایان ھەبێت.
ھەم ھێزێکی ڕاکێشان بێت و ھەمیش ھێزێکی دوورکەوتنەوە کە ئەوەش دەکەوێتە سەر بارگەی کارەبایەکەیان، کە ئایە بارگەکەیان یەکسانە یان جیاوازە.
لەڕاستیدا تۆ ھەست بەم ھێزە دەکەیت لە ھەموو ڕۆژێکی ژیانتدا. ئەگەر دەستێک لە شاشەی مۆبایلەکەت بدەیت، ھۆکاری نەشکانی شاشای مۆبایلەکەت، یان ھۆکاری تێپەرنەبونی دەستت بەناو شاشەکەدا، دەگەڕێتەوە بۆ ئەوگەردانەی کە شاشەکە پێکھاتوە و ھەرھەمو گەردەکانی یەکتریان بە توندی گرتوە کە لەنێوانیان، ھێزی کارۆموگناتیسییە ئەوانی بەستووەتەوە، کە ئەوەش وا دەکات کاردانەوەی ھەبێت بۆ گەردەکانی دەستت و دەستت بەناویدا نەڕوات. ھەروەھا کارۆموگناتیس بەرپرسە لە ڕووناکی، و بەدڵنایەوە لە کارەبا و موگناتیس.
٣- ھێزی ناوکی لاواز
ئەم ھێزی زۆر بەھێزی کارۆموگناتیسی دەچێت لە زۆر بەی ڕوەکانەوە، بەڵام زۆر زۆر لاوازترە، بۆنمونە نیتڕۆنەکان ئەم ھێزە بەکاردێنن بۆ کارلیک کردنی یەکتر یان بە وشەیەکی تر بۆ بەستنەوە بە یەکترییەوە بە شێوەیەکی زۆر لاواز لەگەڵ گەردەکانی تردا. لە ئاستێکی بەرزی وزەدا، ھێزی ناوکی لاواز، بەھێزتر دەبێت ھەروەک ھێزی کارۆموگناتیسی و و دەبیت بە بەشێک لەو واتا وەک ھیزیکی یەکگتروو، کە پێیان دەڵێن " ھێزی کارۆی لاواز ".
خەمرک
وێنۆک|خەمرکێک لە [[لیبیا]] خەمرک یان واحە ناوچەیەکی بەپیتی ژینگەیەکی بیابانی یان نیمچەبیابانییە کە ژیانی ڕوەکەکان ڕادەگرێت و ژیوارگە بۆ گیانلەبەران دابین دەکات. لەوانەیە ئاوی ڕوویی لێ بێت، لەوانەشە ئاو تەنیا لە بیر یان جۆگە مرۆکردەکانی ژێرزەوییەوە ھەبێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەمرکەکان
ماددەی تاریک
چۆن ماددە کارلێک دەکات
ھێزی ناوکی بەھێزی، وائەکات پڕۆتۆن و نیتڕۆن بەیەکەوە بمێنەوە و جیانەبنەوە، لە ناو ئەتۆمەکاندا، واتا بەپێی بارگەی موجەبی پڕۆتۆن ئەگەر ئەم ھێزە نەبێت ئەوە ئەتۆمەکان لێک ھەڵئەوەشێن و پڕۆتۆنەکان بڵاو دەبنەوە، بەڵام ھۆکاری بەیەکەوە نوسانی پرۆتۆنەکان و نیترؤنەکان بەھۆی ئەم ھێزوەیە.
چۆن ماددەی تاریک کارلێک دەکات
تێبینییەکی گرینگ ھەیە لێرەدا، دەربارەی ھێزەکان، کە ئەوەی ئێمە کردمان تەنیا وەسفکردن بوو، لە ڕاستیدا فیزیا ھەندێک جار وەک ڕوەک زانی وایە، ئێمە نازانین و تێناگەین بۆچی ئەم ھێزانە بوونیان ھەیە. ئەوەش تەنیا لیستی کۆمەڵیک ھێزن کە تێبینی کراون، ئەگەر کەمێک ڕاشکاوانە قسە بکەین، تەنانەت دڵنیا نین لەوەی ئایە لیستەکە تەواوە یان نا. بەس ھەرچۆنێک بێت دەتوانین ئەو تاقیکردنەوانە ڕوون بکەیەنەوە لە فیزیای گەردیلەیدا کە بەھۆی ئەم چوار ھیزەوە دەکرێن.
کەواتا بۆچی ماددەی تاریک، زۆۆر تاریکە؟
ماددەی تاریک بارەستای ھەیە، ئێمە دەزانین بارەستای پەیوەندییەکی تەواوی ھەیە لەگەڵ کێشکردن، کەواتا دەتوانین بڵین ماددەی تاریک ھەست بە کێشکردن دەکات و کاریگەری و کارلێکی ھەیە لەو مەودایە کە مەودای کێشکردنە، بەڵام ئەوە ھەموو ئەوەیە کە دەیزانین و دڵنیاین دەربارەی ماددەی تاریک، پێشمان وایە کە ماددەی تاریک ھیچ کارلێکێک و کاردانەوەیەکی نییە لەگەڵ ھێزی کارۆموگناتیسی. ھەروەھا ئەوەی ئەیزانین دەربارەی ماددەی تاریک و ڕووناکی، کە ماددەی تاریک نە ڕووناکی دەداتەوە نە ھەڵی دەمژێت، کە ئەمەش ھۆکارێکی سەرەکییە بۆ نەبینینی ماددەی تاریک و و کاری تێبینی کردنی ماددەی تاریکی قورس کردووە، و ماددەی تاریک پێناچیت کە کاردانەوەی لەگەڵ ھێزی ناوک لاواز و ھێزیک ناوک بەھێزیش ھەبێت. بەشێوەیەکی گشتی ئەگەر ھیچ دۆزینەوەیەکی تر نەبێت لەسەر کاریگەری ماددەی تاریک لە نێوان ئیمە و ئەودا ئەوە دەگەین بەوەی کە لەوانەیە ھەرگیز ھیچ کارلێکێک لە نێوان ئێمە و ماددەی تاریک ڕوونەدا، ھەروەھا بە بەکارھێنانی تەلیسکۆب و ئەو ئامێرانەی ئێستا ھەمانن، ئاسان نییە کە بتوانین بە ھیچ شێوەیەک تاقیکردنەوە لەسەر ماددەی تاریک بکەین.
لە کۆی چوار ھێزی بنچینەی کە بۆمان ڕوون دەکەنەوە کە چۆن شتەکان کاریگەری لەسەر یەکتر دا ئەنێن، تەنیا دڵناین لە ھێزی کێشکردن کە جێبەجێ دەبێت لەسەر ماددەی تاریک. ھەر ئەوەش ھۆکارە بۆ دانە پاڵی " ماددە " بۆ ماددەی تاریک، کەواتا تەنیا ھێزی کێشکردن لەگەڵ ماددەی تاریک پەیوەندییەکیان ھەیە، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ بارەستای ماددەی تاریک، گەر نا ھێچ لە سێ ھێزەکانی تر ناتوانن کارلێکاین ھەبێت لەگەڵ ماددەی تاریک.
ماددەی تاریک بریتییە لە تاریکی
بەشێوەیەکی گشتی ھەڵە تێگەشتنێکی زۆر ھەیە لەسەر ماددەی تاریک، دەربارەی ئەوەی کە ماددەی تاریک بریتییە لە تاریکی، لە ڕاستیدا ماددەی تاریک ھیچ پەیوەندییەکی نییە بە تاریکەییەوە، ئەگەر وردتر ببینەوە ماددەی تاریک بوونی ھەیە، بەڵام بەھیچ شێوەیەک تاریکە بوونی نییە، تاریک نە وزەیە و نە بارستایی و نەکاریگەری ھەیە، بەڵام ماددەی تاریک ھەم بارستایی ھەیە و ھەمیش کاریگەری ھەیە لەسەر چەماندنەوە ڕووناکی، کەواتە ماددەی تاریک واتای چییە. ماددە – تاریکی، پاشگری ماددە لێرەدا بۆ ماددەی تاریک داندراوە لە بەر ئەوەی بارستاییەکی ھەیە و بوونی ھەیە و کاریگەرییەکی ھەیە. پێشگری " تاریکی " لێرەدا داندراوە بۆ ماددەی تاریک لەبەر ئەوە ماددەی تاریک نابیندرێت، نەک بریتی بێت لە ماددەی تاریکی شەوانە، بە واتایەکی تر بریتییە لە ماددەیەکی نادیار.
سەرچاوەکان
کتێبی؛ ئێمە هیچ بیرۆکەیەکمان نیە. وێبسایتی بیلال عبدالله - Bilal Abdullah
تەواوی بابەتەکە لە سەرچاوەی سەرەکیەوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا پۆل:ماددەی نامۆ پۆل:گەردوونناسی فیزیایی
جیداقیە، گوێرگون
جیداقیە (، ) گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری گوێرگون، ناوچەی کوڕانی، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
نەرویژ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤ بوو کە لە ٤ی ئایار تا ٢٧ی تەممووزی ١٩٢٤ لە پاریس لە فەڕەنسا بەڕێوە چوو.
جیداقیە، گوێرگون
جوگرافیا
جیداقیە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
سەرچاوەکان
١٩٢٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
جیداقیە، گوێرگون
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئیبن ئاجوڕووم
ئەبوو عەبدوڵڵا محەممەد بن محەممەد بن داوود سنھاجی ناسراو بە ئیبن ئاجوڕڕوم ، یەکێک لە زانایانی نەحو و قیڕائات و فقھی مالکی. زیاتر بە نامیلکەی (مەتنی ئاجوڕڕومی/الآجرومیة). لە ساڵی ٦٧٢کـ بەرامبەر ١٢٧٣ز لەشاری فاس لەدایکبووە و لەوێش خوێندوویەتی.
وشەی (آجروم) وشەیەکی بەربەرییە بە مانای (ھەژاری سۆفی) یان (شەیخی فەقیھی سۆفی)، باپیری -داوود- یەکەم کەس بوو کە بەم ناوە ناسرا، ھەروەھا (سنھاجی) ش دەگەڕێتەوە بۆ بنەماڵەی (صنھاجة). سەرەتا ھەر لە فاس نەحو و حەدیس و کەلام و شەریعە فێربووە ئنجا بۆ درێژدەان بە خوێندن چوو بۆ قاھیرە و ماوەیەک لەوێ مایەوە و لای ئەبوو حەییانی نەحوی قوتابی بووە و زمانی لەلای ئەو خوێندووە و مۆڵەتیشی وەدەست ھێناوە. ھەروەھا چوو بۆ مەککە بۆ بەجێ گەیاندنی حەج و ماوەیەک لەوێ مایەو و ھەر لەوێش مەتنەکەی نووسی (مەتنی ئاجوڕڕومی)، پاشان گەڕاوە بۆ شاری فاس و دەستی کرد بە وانە وتنەوە. ھەر لە شاری فاس کۆچی دوایی کرد لە ساڵی ٧٢٣کـ بەرامبەر ١٣٢٣ز.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٧٣ پۆل:مردووانی ١٣٢٣
ھەرمێلەی خواروو
ھەرمێلەی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی زەلان، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ھەرمێلەی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی پڵنگە و لە باشوور لەگەڵ گوندی ھەرمێلەی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ولیاوا و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سوێڕەڵە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کویڤەر دیستربیوشن
کویڤەر دیستربیوشن یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و کاری وێنەیی.
سەرچاوەکان
پۆل:دەستکەوتەکانی دیزنی پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمپانیاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا
ڕووان
ڕووان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری زەڕنە، ناوچەی زەڕنە، شارستانی ئەیوان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
ئەم گوندە پیشەی سەرەکییان ئاژەڵداری و کشتوکاڵە. دەتوانرێت گەنم و جۆ و نۆک و کاڵەک و بەرھەمە کشتوکاڵییەکانی دیکەی تێدا بچێنرێت بەپێی وەرزە جیاوازەکان. ڕووباری گەنجیر بەلای ئەم گوندەدا تێدەپەڕێت، لەئێستادا بەھۆی ئەوەی کارەبای گوندنشینەکان لەم گوندەدا جێگیر کراوە و تا ڕادەیەک ئاوی پاک لەلایەن ئیدارەی کۆچەرەکانەوە بۆی دەگوازرێتەوە، بۆتە ھۆی گەڕانەوەی بەشێک لە دانیشتوانی کۆن و سود وەرگرتن لە دەرفەتی ئاژەڵداری و کشتوکاڵ.
ئەوەندە ماوەیەک نەبوو کە ژمارەی دانیشتووانەکەی زۆر بوو، بەڵام بەھۆی وشکەساڵی و دەستڕاگەیشتن بە سەرچاوەی خۆشگوزەرانی و نەبوونی قوتابخانە بۆ خوێندکارانی قۆناغی ناوەندی و ئامادەیی، بەشێکی زۆر لە دانیشتووانەکەی کۆچیان کرد بۆ شارۆچکەی ئەیوان.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئەیوان ئەیوان ئەیوان پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
ھنگروان
ھنگروان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری برادۆست، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
ھنگروان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
شێرەمەرد
شێرەمەرد گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ئەحمەداوا، ناوچەی تەختی سڵێمان، شارستانی تیکاب، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
ھنگروان
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
شێرەمەرد
جوگرافیا
شێرەمەرد لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھەڵۆچەی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی زینھار و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئەحمەدئاوای خواروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی نەبی کەندی.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی تیکاب تیکاب تیکاب پۆل:گوندەکانی شارستانی تیکاب پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
١٩٤٢ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1942 (توضيح)
جەدیدە
جەدیدە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کۆکس، قەزای کفری، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
جەدیدە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی پیرەفەقیرە و لە باشوور لەگەڵ گوندی تەپەگزن و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئاوبارە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خیاڵ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
١٩٤٣ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1943 (توضيح)
ئەھریمەن (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
ئەھریمەن (بە ئینگلیزی: Revenant) (بە کۆری: 악귀) زنجیرەیەکی کۆریای باشوورە لەلایەن کیم ئیوون ھی نوسراوە و بە ڕۆڵگێڕانی نواندکاران کیم تای ڕی و ئۆ جونگ سێ و ھۆنگ کیونگ بەرھەمی کەناڵی «ئێس بی ئێس»ی کۆرییە لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ پەخش کراوە و ھەموو ڕۆژانێکی ھەینی و شەممان کاتژمێر ١٠ ئەڵقەیەکی نوێی لێ بڵاو دەبێتەوە، ھەروەھا لەسەر تۆڕی دیزنی پڵەس بەردەستە.
کوورتە
کاتێک دەرگای جیھانی جنۆکەکان دەکرێتەوە، یەکێک لە جنۆکە خراپەکان دەست بەسەر کچێک دەگرێت بە ناوی (گو سان یۆنگ) و پیاوێکیش دەتوانێت ئەو جنۆکانە ببینێت و یارمەتی دەدات.
کاست و نواندکاران
داواکارێکی گشتی کە ماوەیەکە ئامادەکاری دەکات بۆ تاقیکردنەوەی خزمەتگوزاری شارستانی پۆلی ٩. تێکەڵی کۆمەڵێک مردنی نھێنیی دەبێت، دوای ئەوەی باوکی کۆچکردووی ھەندێک شتی بۆ جێدەھێڵێت.
پڕۆفیسۆرێکی فۆلکلۆر لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەند کە توانای بینینی ڕۆح و ئەھریمەنی ھەیە.
نەقیبێک لە یەکەی لێکۆڵینەوە لە تاوانە تووندەکان.
نەمسا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
سەرچاوەکان
١٩٦٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
ئەھریمەن (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
ڕێژەی بینینی ئەڵقەکانی لە کۆریای باشوور
دیاریکردنی ڕێژەی بینەر لە سەرانسەری کۆریای باشوور لەلایەن کۆمپانیای نیلسن ئەنجامدراوە
بەستەرە دەرەکییەکان
زنجیرەکە لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان
زنجیرەکە لە هان سینەما
زنجیرەکە لە کەناڵی (ئێس بی ئێس)
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری پۆل:پەخشی دراما تەلەڤیزیۆنییەکان لەلایەن سیستمی پەخشی سێئول
تۆنی ڕۆبنز
ئەنتۆنی جەی ڕۆبنز، ناسراو بە تۆنی ڕۆبنز (؛ لەدایکبووی ٢٩ی شوباتی ١٩٦٠) نووسەر، ڕاھێنەر، و خێرخوازێکی ئەمریکییە. تۆنی ڕۆبنز بە سێمینار و کتێبەکانی لەبارەی ھاندانی دەروونییەوە ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
کاپتن ئەمریکا
کاپتنی ئامریکا کە هاوکات بە (ستیڤن ڕۆگەرز) ناسراوە، یەکێکە لە (پاڵەوانەکانی) نێو (کۆمیکەکانی مارڤل) کە کۆمپانیای مارڤڵ جەند بەشێکی فیلمی (کاپتنی ئەمریکا)ی چ بە تایبەتی چ بە شێوەی کۆمەڵ درووست کردووە.
کریس ئیڤانس
کریس ئیڤانس بە (ئینگلیزی:Chris Evans) لە دایکبووی ١٣ی حوزەیرانی ١٩٨١ی شاری بۆستنە. ئەکتەر و دەرهێنەری فیلمە، بەڵام زیاترین دەرکەوتن و ناسینی بەهۆی بینینی ڕۆلی یەکێک لە (پاڵەوانەکانی - کۆمیکی ماڕڤل) کە ئەویش (کاپتنی ئەمریکا)یە.
لیستی فیلمەکان
thumb|upright|ئیڤانس لە شاری تۆرینۆ لە (پێشانگای فیلمی نێودەوڵەتی تۆرینۆی ٢٠١٢) .
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
قازان، پیرەمەگرون
قازان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پیرەمەگرون، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قازان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گولیجە و لە باشوور لەگەڵ گوندی تەڕەماری سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی چنار و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سەرچاوە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شین دۆنگ-یوپ (کۆمیدیاکار)
شین دۆنگ-یوپ (بە کۆری: لەدایکبووی ١٧ی شوباتی ١٩٧١) ئەکتەری کۆمیدی و پێشکەشکاری بەرنامەی کۆمیدی تەلەڤیزیۆنییە، لە پەیمانگای ھونەرەکانی سێئول تەواوی کردووە، دوای دەرچوونی لە چەندین بەرنامەکانی ئێس بی ئێس ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پێشکەشکارانی تەلەڤیزیۆن لە کۆریای باشوور پۆل:باشترین پێشکەشکاری جۆراوجۆری کوڕ لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:کۆمیدیاکارانی کۆریای باشوور پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:زیندووان پۆل:ھونەرمەندانی چێژبەخشی ئێس ئێم
پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ
وێنۆک|جێگەی [[شارستانی ورمێ لە پارێزگای ورمێدا]] شاری ورمێ ناوەندی پارێزگای ورمێ و شارستانی ورمێیە، دەکەوێتە ناوەڕاستی پارێزگاکە.
ناوچەی ناوەند (ناحیەی ناوەند)
شاری ورمێ(ناوەند):
گوندەواری بەراندێز
لە (٢٩) گوند پێکھاتووە:
گوندەواری چەمێ بەراندێزا ئەڤراز
لە (١٣) گوند پێکھاتووە:
گوندەواری چەمێ بەراندێزا نشیو
لە (٣٤) گوند پێکھاتووە:
گوندەواری تورکەمان
لە (٤٠) گوند پێکھاتووە:
گوندەواری بەکشلوچای
لە (٥٠) گوند پێکھاتووە:
گوندەواری دۆڵ
لە (٢٤) گوند پێکھاتووە:
گوندەواری نازیا نشیو
لە (٣٠) گوند پێکھاتووە:
گوندەواری چەمێ ڕەوزە
لە (٣٦) گوند پێکھاتووە:
ناوچەی ئەنزەل
شارەدێی قۆچی (ناوەند):
گوندەواری ئەنزەلا نشیو
لە (٣٢) گوند پێکھاتووە:
گوندەواری ئەنزەلا ئەڤراز
لە (٧) گوند پێکھاتووە:
ناوچەی نازی
شارۆچکەی نۆشینشار (ناوەند):
گوندەواری تەڵاتەپە
لە (١٣) گوند پێکھاتووە:
گوندەواری چەمێ نازی
لە (٢٣) گوند پێکھاتووە:
گوندەواری نازیا ئەڤراز
لە (٤٦) گوند پێکھاتووە: ناوەندی ئەم گوندەوارە شارەدێی نۆشینشارە.
ناوچەی سلیوانا
شارەدێی سلیوانا (ناوەند):
گوندەواری مەرگەوەڕ
لە ٥٥ گوند پێکھاتووە:
گوندەواری تەرگەوەڕ
لە ٣٣ گوند پێکھاتووە:
گوندەواری دەشت
لە ٢٩ گوند پێکھاتووە:
ناوچەی سۆما و برادۆست
شارەدێی سێرۆ (ناوەند):
گوندەواری سۆما ئەڤراز
لە (٢٥) گوند پێکھاتووە:
گوندەواری سۆما نشیو
لە ٢٤ گوند پێکھاتووە:
گوندەواری برادۆست
لە (٥٢) گوند پێکھاتووە:
پێکھاتەی نەتەوەی گوندەکان
ژمارەی گوندکانی ئەم شارستانە دەکاتە (٦٣٢) گوند:
گوندە کوردەکان
پێکھاتووە لە ٣٢٢ گوند.
گوندە کورەسوننییەکان
پێکھاتووە لە ٢ گوند.
گوندە مەسیحییەکان
پێکھاتووە لە ١٥ گوند.
گوندە یارسانەکان(ئەھلی حەقەکان)
پێکھاتووە لە ٧ گوند.
گوندە کوردەکان و ئازەرییەکان
پێکھاتووە لە ١١٦ گوند.
گوندە مەسیحییەکان و ئازەرییەکان
پێکھاتووە لە ٩ گوند.
گوندە مەسیحییەکان و کوردەکان
پێکھاتووە لە ٢ گوند.
گوندە کوردەکان و کورەسوننییەکان
پێکھاتووە لە ١٣ گوند.
گوندە کورەسوننییەکان و ئازەرییەکان و کوردەکان
پێکھاتووە لە ٩ گوند.
گوندە مەسیحییەکان و ئازەرییەکان و کوردەکان
پێکھاتووە لە ٧ گوند.
گوندە یارسانەکان و ئازەرییەکان و کوردەکان و کورەسوننیەکان
پێکھاتووە لە ٥ گوند.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
ستارز دیستربیوشن
ستارز دیستربیوشن یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و کاری وێنەیی.
سەرچاوەکان
پۆل:دەستکەوتەکانی دیزنی پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمپانیاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٦ لە کالیفۆرنیا پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی بنکەکەیان لە بێربانک، کالیفۆڕنیایە
کۆشکی سترۆسبێرگ
کۆشکی سترۆسبێرگ کۆشکێکی گەورەی شار بوو کە لە بەرلینی ئەڵمانیا بۆ گەورە کۆمپانیای شەمەندەفەر بێتێل ھێنری سترۆسبێرگ دروست کرا. لەلایەن تەلارساز ئاگۆست ئۆرتەوە دیزاین کراوە و لە نێوان ساڵانی ١٨٦٧–١٨٦٨ لە ژمارە ٧٠ ویلھێلمستراس دروست کراوە. شکۆمەندی گەورەی شوێنی نیشتەجێبوونی و تێکەڵکردنی ڕۆمانسی نوێترین تەکنەلۆژیای بیناسازی لە قوماشی بیناکەدا، دڵنیای کردەوە کە خەڵکی بەرلین ھێشتا کۆشکەکە بە سەرنجڕاکێش دەزانن دەیان ساڵ دوای دروستکردنی، بووە مۆدێلی لوکسێکی پاڵاوتە لە تەلارسازی بەرلیندا.
دوای ئیفلاسی بنەماڵەی سترۆسبێرگ لە ساڵی ١٨٧٥، بیناکە بە کرێ درا بە باڵیۆزخانەی بەریتانیا و ئێرلەندا کە لە کۆتاییدا موڵکەکەی لە ساڵی ١٨٨٤ کڕی. دوای جەنگی جیھانی دووەم ویلھێلمستراس لە ساڵی ١٩٤٨دا دابەشکرا بەسەر کەرتی ئەڵمانیای ڕۆژھەڵاتی بەرلین لە کاتی جەنگدا زیانێکی زۆری بەرکەوتووە، لە ساڵانی ١٩٥٠دا ڕووخێنراوە.
سەرچاوەکان
سترۆسبێرگ
ئینجەی نورەڵا
ئینجەی نورەڵا گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری باشوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
ئینجەی نورەڵا ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
نەھەنگی شین
220x440px|وێنۆک نەھەنگی شین (ناوی زانستی: Balaenoptera musculus) شیردەرێکی دەریایییە و سەر بە ڕیزبەندی نەھەنگی بالینییە، بەھۆی درێژییەکەی کە ٣٠ مەترە (٩٨ پێ) و کێشی ١٧٠ تۆنە یان زیاتر، گەورەترین ئاژەڵە کە تا ئێستا ناسراوە.