cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بەڵگەنەویست
پۆل:لۆژیک پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی پۆل:جەبر پۆل:وشە ماتماتیکییەکان پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی پۆل:مێژووی لۆژیک پۆل:مێژووی ماتماتیک پۆل:مێژووی فەلسەفە پۆل:مێژووی زانست پۆل:مێژووی بیرۆکەکان پۆل:لۆژیکی ماتماتیکی پۆل:زاراوە فەلسەفییەکان پۆل:ئاوەزان پۆل:فەلسەفەیەکی یۆنانی کۆن پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
دەوڵەتی زەنگی
زەنگیەکان حوکمی باکوری سوریا و عێراقیان کرد لە نیوان ساڵانی ١١٢٧-١١٧٤ز لە موسڵ، و پایتەختی یەکەمیان حەلەب بوو پاشان دیمەشق لە ساڵی ١١٥٤ زاینییەوە.
مێژوویان
دامەزرێنەرەکەیان ئاقسنقەر بوو، کە سەربازێکی مەمالیکی سەلجوقیەکان بوو ھەروەھا سەرکردەیەکی سەربازی بوو لە حەلەب دانرابوو لەلایەن سەرکردەی سەلجوقی تەتش، عیمادەدین زەنگی کوڕی ئاقسنقەر (١١٢٧-١١٤٦) بوو بە والی عێراق پاشان توانی موسڵ بگرێت لە ساڵی ١١٢٧ز، و حەلەب بگرێت لە ساڵی ١١٢٨ز، لە گەڵ چەند شارێکی تری شام، بە ھۆی سیاسەتە داناییەکەی و ھەڵمەتە سەرکەوتووەکانی لە دژی میرنشینە خاچپەرستەکانی شام، توانی دەست بگرێت بەسەر ھەموو عێراق و چەند بەشێکی گرنگی شام، پاشان نورەدینی کوڕی جێگەی گرتەوە (١١٤٦-١١٧٤)ز لە وڵاتی شام و توانی دەست بەسەر دیمەشقدا بگرێت لە ساڵی ١١٥٤ز، لە دوای مردنی سەیفەدینی برای (١١٤٦-١١٤٩) وڵاتی عێراق و شامی خستە پاڵ دەوڵەتەکەی و ئەمە بەردەوام بوو تا ساڵی ١٢٦٢ز.
نورەدین زەنگی سەرکردایەتی دەوڵەتەکەی کرد و گەیاندیە بەرزترین ئاستی، و دیمەشقی کرد بە پایتەخت، و سەردەمەکەی جیا دەکرێتەوە بە پێشکەوتنی چالاکی بیناسازی و گەشەسەندنی ئابوری دەوڵەتی زەنگی، توانی ستورەکانی فراوان بکات تا دەگاتە میسر، و سەرکردەکەی -ئەسەدەدین شێرکۆ- دەستی گرت بە سەر خەلافەتی فاتیمیدا لە میسر، پاشان سەڵاحەدینی ئەیوبی ھەستا بە دامەزراندنی دەوڵەتی ئەیوبی لە میسڕ، و لە دوای مردنی نورەدین زەنگی، سەڵاحەدین وڵاتی شامی خستە پاڵ دەوڵەتەکەی لە میسر.
ئەسکەندەریە
ئەسکەندەرییە (عەرەبی: الإسکندریة؛ یۆنانی: Αλεξάνδρεια) شاری گرنگی بەندەری و دووھەم شاری گەورەی وڵاتی میسرە. ئەسکەندەرییە لە ٢٢٥ کیلۆمەتریی باکووری قاھیرەوە ھەڵکەوتووە. ناوی ئەم شارە لە ناوی ئەسکەندەری مەزنەوە گیراوە کە دوای داگیرکردنی میسر فەرمانی دروستکردنی شارەکەی دابوو. لە ساڵی ٣٣١ی پێش زاییندا بنەڕەتی شارەکە نراوە. ئەوڕۆکە ژمارەی دانیشتوانی دەگاتە ٣٬٥ تا ٥ ملیۆن کەس.
دەوڵەتی زەنگی
مێژوویان
چەند لقێکی خێزانەکە مانەوە لە شوێنەکانی تر وەک ئەو لقەی لە سنجار بوو (١١٢٠-١١٧٠)ز، ھەروەھا لقی جەزیرە (١١٨٠-١٢٥٠)، و ئەیوبیەکان دەستیان بەسەر ھەموویدا گرت، و لقەکەی موسڵیان بەردەوام بوو تا ساڵی ١٢٦٢ز، و تا ئیلخانەکان بە تەواوی لەناویان بردن.
بۆزۆن ھیگز
چەپ|250px|وێنۆک|هیگز بۆسۆن تەنۆلکەی ھیگز بۆسۆن (بە ئینگلیزی: Higgs boson particle) پێش ئەوەی بیردۆزی ھیگز بۆسۆن دەربکەوێت زانایان گەردوونیان بە شێوەیەک لێکدەدایەوە کە لە ڕوویەک پێکھاتووە و تەنەکانی ناو ئەم ڕووە بە خێرایی ڕووناکی ھاتوچۆ دەکەن بە بێ ئەوەی ھیچ بەربەستێکیان بێتە بەردەم واتە وەکو فۆتۆن ھەڵسوکەوت دەکەن ، بەڵام دواتر لە دوای تەقینەوە گەورەکە (Big Bang) شتێکی تازە دەرکەوت کە بە (بواری ھیگز ناسراوە) کە دواتر ئەمیش بیردۆزی کێش کردنی بەدوای خۆیدا ھێنا.
دەوڵەتی زەنگی
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٢٥٠ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١١٢٧
ئەسکەندەریە
سەرچاوەکان
پۆل:ئەسکەندەریە پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە میسر پۆل:شارە کۆنەکان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی میسر پۆل:ناوچە شارییەکانی میسر پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٤ەمی پ.ز پۆل:دامەزرانەکانی ٣٣٠ی پ.ز پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم پۆل:شارەکانی میسر
بۆزۆن ھیگز
بیردۆزی ھیگز بۆسۆن
چەپ|150px|وێنۆک|پیتەر هیگز دۆزەرەوەی هیگز بۆسۆن بەپێی ئەم بیردۆزە گەردوون لە ڕوویەک پێکھاتووە کە لەسەر ئەم ڕووە تەنۆلکەکان ھەن کە ئەم تەنۆلکانەش ئەو تەنانە دەگرێتە خۆی کە لەسەر ڕووی گەردوونن. لەم بیردۆزەدا ھیچ تەنێک ناتوانێت بە خێرایی ڕووناکی ھاتوچۆ بکات بێجگە لە فۆتۆنەکان (خێراترین تەنۆلکە) ، ئەوانەی تر بە پێی سوکی و قورسایی کێشەکەیانەوە بە تەنۆلکەکانی سەر ڕووی گەردوونەوە بەندن.
ئەوەی ئەمڕۆ زاناکان بە شوێنیدا دەگەڕێن و دەڵێن گریمانەی ئەوەی ھەیە کە دۆزیبێتیانەوە ،‌ ئەو تەنۆلکانەیە کە لە ڕێیەوە دەتوانن سەرجەم یاسا گەردوونییەکان بە شێوەیەکی نوێ لێکبدەنەوە.
بۆ ئەم مەبەستەش زاناکان لە ڕێکخراوی سێرن (CERN)ی ئەوروپی ھەڵساون بە دوو تاقیکردنەوەی سەربەخۆ کە لە تاقیکردنەوەکاندا ھەڵساون بە پیاکێشانی تەنۆلکەکانی پرۆتۆن لەمانیشەوە چەند تەنۆلکەیەکی گەورەیان دەستکەوتووە کە بە قسەی زاناکان بە بێ ھیچ گومانێک ئەو تەنۆلکەیەیان دەست کەوتووە کە بە ‌(تەنۆلکەی ھیگز بۆسۆن )ناسراوە و گەورەیەی ئەو تەنۆلکەیەی دەستیان کەوتووە لە ئەنجامی بەیەکدادانی پرۆتۆنەکان درێژییەکەی ٢٧ کم بووە بۆ ئەم کارەش تونێلێکیان لە ژێر زەویدا ئامادە کردووە لە نێوان سنووری ھەردوو وڵاتی نەمسا و فەڕەنسادا.
ئەم بیردۆزە سەرەتا لە ساڵی ١٩٦٠ لەلایەن پیتەر ھیگز دۆزراوەتەوە ، بەڵام تا ئێستا نەتوانراوە بسەلمێنرێت ، بە دەرکەوتنی ئەم بیردۆزەش زۆربەی دەرگا داخراوەکانی بەردەم زاناکانی بواری گەردوونناسی دەکرێتەوە.
سەرچاوە
پۆل:بارستە
دوپنیتسا
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کیوستێندیل پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا پۆل:دوپنیتسا
ستیڤن سیگاڵ
ستیڤێن سیگال ( (لە دایک بووی ۱۰ی نیسانی ١٩٥٢ لە لێنسینگ، میشیگان) دەرهێنەری فیلم، گیتارژەن و ئەکتەر بە ناوبانگی ئەمریکاییه.
ئەو یەکێک لە باشترین ئەکتەرە مارشال(ماریتاڵ) یان ڕەزمی کارەکانی دونیایهئەو خانویەکی ڕازاوەی لە تێگزاس هەیە. ئەو کۆکراوەیەکی لە پەیکەری دێرینە و شازی ژاپۆنی لە مالەکەی دا هەیە.هەروەها بەرنامەیەکی بە ناوی «Steven Seagal: Lawman» هەیە کە لە ساڵی ٢٠٠٩ ەوە هەتاکوو ئێستاش بڵاو دەبێتەوە.
له‌ مانگی یانزه‌ی ساڵی ٢٠١٦ ستیفن سیگال به‌ فه‌رمی ڕه‌گه‌زنامه‌ی ڕووسی له‌لایه‌ن خودی ڤلادیمیر پۆتینی سه‌رۆكی ڕووسیاوە پێدراوە. له‌ مانگی هه‌شتی ساڵی ٢٠١٨ پۆستێكی گرنگی له‌ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ڕووسیا پێدرا. وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ڕووسیا له‌ ڕاگه‌یەندراوێکدا‌ ئاشکرای کردووە‌: "ئه‌و پۆسته‌ی كه‌ بۆ ستیفن سیگال دیاری كراوه‌ ناونیشانه‌كه‌ی بریتییه‌ له‌ نوێنه‌ری وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ڕووسیا بۆ په‌یوه‌ندییه‌ مرۆییه‌كان له‌گه‌ڵ ئه‌مریكا.
ئایکیدۆ
سیگاڵ لە لاوی دا چوو بۆ ژاپۆن و لەوێ خولیای هونەری ڕەزمی ئایکیدۆ بوو. مامۆستای ئەو هەری ئیشی زاکا بوو و تا دانی یەکی ئایکیدۆ یانی (شودان) لەگەڵ ئەو مامۆستایه کاری کرد و توانی دانی حەوتی ئایکیدۆی ژاپۆن بە ناوی خۆی بکا.
سەرچاوەکان
--DEIOCES MEDES—دیاکـــۆ مــــــــــاد ‏٠٩:٢١، ١٢ی نیسانی ٢٠١٤ (UTC)
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:گیتارژەنانی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
شانشینی میسر
٢٣٠px|وێنۆک|ئاڵای شانشینی میسر 230px|وێنۆک|ناوچەی بندەستی شانشینی میسر 230px|وێنۆک|ھێمای شانشینی میسر و سوودان شانشینی میسر (بە عەرەبی: المملكة المصرية) شانشینێکی سەربەخۆ بوو کە لە نێوان ساڵانی ١٩٢٢ ھەتا ١٩٥٣ لە وڵاتانی سەردەمی میسر و سوودان لە سەر کار بوو. لە سەردەمی ئەم شانشینەدا دەسەڵات بە تەواوی لە ئەستۆی دەوڵەتی میسر نەبوو، ئەمەش بە ھۆی داگیر بوونی وڵات بوو لە لایەن ھێزە چەکدارەکانی شانشینی یەکگرتوو. ئەم لاواز بوونی دەسەڵاتە بە تایبەت لە بەشی سووداندا زۆر بەرچاو بوو کە ڕەنگە شانشینی میسر، ھیچ دەسەڵاتێکی ئیداری و فەرمت لەوێ نەبوو.
سەردەمی شانشینی میسر بە ھۆی ڕۆڵی زۆری بریتانیا لە وڵات (بۆ وێنە دەسەڵاتی تەواوی بریتانیا بە سەر نۆکەندی سوێسدا) بوو بە سەردەمێک بۆ بووژاندنەوەی ھێزە عەرەبییەکان، ئیسلامییەکان و کۆمۆنیستەکان. ھەر لەم سەردەمەدا بوو کە یەکەم جار کۆمەڵەی برایانی موسوڵمان و پارتە کۆمۆنیستەکان سەریان ھەڵدا. کە دواتر بوون بە کۆڵەکەی ژیانی سیاسی میسر.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٥٣ پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٢
ئاندرێ مالرۆ
ئاندرێ مالرۆ نووسەر و سیاسیی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١ پۆل:مردووانی ١٩٧٦ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەندامانی بەرگری فەڕەنسی پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور پۆل:هاوەڵانی ڕزگاری پۆل:ھاوەڵانی ڕزگاری
یوکۆ گۆتۆ
یوکۆ گۆتۆ (بە ژاپۆنی: 後藤 邑子؛ Gotō Yūko، لەدایکبووی ٢٨ی ئابی ١٩٧٥) نواندکار و نواندکاری دەنگی و گۆرانیبێژی ژاپۆنییە کە گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیای پرۆدەکشن باوبابدا کردووە و ئێستا گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیای ئەکسلۆندا واژوو کردووە. بە پێچەوانەی ڕەفتارە شیرینەکانییەوە، یوکۆ لە ژیانی ڕاستەقینەدا ئارەزووی چاندی ماتۆڕسوارەکان جل و بەرگەکانیانە، ئەمەش لە ئەڵقەی ٢٣ی بەرنامەی لەکی ستاردا کراوە، کە تێیدا وەک کەسایەتییەکی نێرینە دەردەکەوێت لە شێوەی بۆسۆزۆکو بەناوی گۆتۆزا، نازناوێک کە لەلایەن ھاوڕێ نواندکای دەنگی تۆمۆکازو سوگیتا پێی دراوە. ھەروەھا زمانی ئینگلیزی بە باشی دەزانێت.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ژاپۆنی پۆل:خانمەکتەرە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنەگۆرانیبێژە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژانی ئەنیمێ پۆل:خانمەکتەرانی کایەی ڤیدیۆییی ژاپۆنی پۆل:خانمەگۆرانیبێژانی پۆپی ژاپۆنی
تایوانگ
تایوانگ (بە ھانگۆل: 태왕، بە ھانجا: 太王)، بەمانای مەزنترین پاشا دێت ناونیشانی پلەی ئیمپراتۆرییەتی بوو لەلایەن فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ بەکارئەهات، کە یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. بۆ یەکەم جاریش لەلایەن پاشا گوانگیتۆی مەزنەوە بەکارهات.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گۆگۆریۆ پۆل:شیللا
فەلسەفەی بیرکاری
فەلسەفەی بیرکاری ئەو لقەی فەلسەفەیە کە لە گریمانە فەلسەفییەکان، بنچینە فەلسەفەییەکان و ئاماژۆکە فەلسەفییەکانی بیرکاری دەکۆڵێتەوە. ئامانجی فەلسەفەی بیرکاری پێشکەشکردنی شرۆڤەیەکە بۆ سروشت و میتۆدۆلۆژیی بیرکاری و تێگەیشتن لە شوێن و پێگەی بیرکاری لە ژیانی خەڵکدا. سروشتە پێکھاتەیی و لۆژیکییەکەی بیرکاری خۆی بۆتە ھۆی ئەوە کە ئەم لێکۆڵینەوەیە ھەم زۆر بەربڵاو بێ و ھەمیش تاقانە بێ لەنێوان ھاوشانە فەلسەفییەکانیدا.
ئەو پرسیارانەی ڕووبەڕوویان دەبینەوە بریتین لە:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەلسەفەی بیرکاری
کەرگەدەن
250px|وێنۆک|کەرگەدەنێک کەرگەدەن گیانلەبەرێکە سەخت پێستە کە تا ئێستا تەنیا پێنج جۆر لە جیھاندا لێیان ماوەت. کەرگەدەن لەدوای فیل و ئەسپی ئابی قورسترین گیانلەبەری وشکایی لە جیھانە.
سەرچاوەکان
پۆل:کەرەکان پۆل:گیانلەبەرە سەخت پێستەکان پۆل:گیانلەبەرە باربەرەکان
مەملەحەی خوێڵینی گۆم
مەملەحەی خوێڵینی گۆم گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
مەملەحەی خوێڵینی گۆم لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گەڕاوی حاجی شەریف و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئاوەبۆرەکەی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زەلەسوتاو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مەملەحەی خوێڵین.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
قەشقوونەی خوارێ
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
گۆرنا ئۆریاخۆڤیتسا
گۆرنا ئۆریاخۆڤیتسا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٥٬٦٢١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ پۆل:گۆرنا ئۆریاخۆڤیتسا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ئۆرکێسترای منداڵانی سلێمانی
کۆمەڵەیەکی سەربەخۆی پەروەردەکردنی منداڵانن، لە ڕۆژی (٢٦/٨/٢٠٠٧) دامەزراوە و لەسێ بەش پێکھاتووە: رادیۆی منداڵان، رادیۆی موزیک، تیپی موزیکی باران.
سەرچاوە
کوردیپێدیا
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ئەلێکساندرۆ ڤیالات
ئەلێکساندرۆ ڤیالات نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١ پۆل:مردووانی ١٩٧١
ئاودی ئەی٤
350px|وێنۆک|ئاودی ئەی چوار
ئاودی ئەی٤ (ئەڵمانی: Audi A4) یەکێکە لە ئۆتۆمبێلە گرانبەھاکانی کۆمپانیای ئاودی ئەڵمانی، کەلە ساڵی (۱۹۹٤)ەوە بەرھەم دەھێنرێت، بە پاڵپشتی گرووپی فۆلکسڤاگن. کە چوار نەوەی ھەبووە، کەھەریەکیان بە شێواز و تایبەتمەندی جیاوازەوە دروست کراون.
بڕیارنامەی ٧١٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧١٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠١٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:قوبرس لە ١٩٩١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ قوبرس
سەلاح سەعدوڵڵا
سەلاح سەعدوڵڵا (بە بەدرخانی: Selah Sedullah) (لەدایکبووی ١٩٣٠ لە زاخۆ - مردووی ٢٠٠٧ لە ھەولێر) نووسەر، وەرگێڕ، ئەندازیار، زمانوان و ڕووناکبیرێکی کورد بوو.
ژیان
سەلاح سەعدوڵڵا ساڵی ١٩٣٠ لە زاخۆ لە دایک بووە، لە باشووری کوردستان و ئینگلتەرا خوێندوویەتی، لە کەرکووک و زیاتر لە بەغدا ئەندازیاری نەوت بووە، لە نێوان ساڵەکانی ١٩٥٦–٥٧ سەرۆکی لقی لەندەنی کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەورووپا بووە، ساڵی ١٩٦٠ لەگەڵ سینەم خان بەدرخان ھاوسەرگیری کردووە، سەلاح سەعدوڵڵا لە بوارەکانی نووسین و فەرھەنگ و وەرگێڕانیشدا چالاک بووە: کوردی وەرگێڕاوەتە سەر ئینگلیزی و عەرەبی - ئینگلیزی وەرگێڕاوەتە سەر کوردی و عەرەبی و بەکۆی گشتی لەم سێ زمانەدا، خاوەنی زیاتر لە بیست کتێبە. ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ لە ھەولێر کۆچی دوایی کردووە و لەسەر داخوازی خۆی لە زاخۆ تەسلیم بە خاک کراوە. ڕێوڕەسمی بەخاک ئەسپاردنەکەی لەلایەن کەسوکاری خۆی و بەرپرسان و خەڵکێکی زۆر بەڕێوە چووە. سەلاح سەعدوڵڵا پێش ئەوەی عەمری خودای بکا سەرقاڵی نووسینی کتێبێک بووە لەمەڕ کوردانی ڕۆژاوا.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠ پۆل:مردووانی ٢٠٠٧ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد پۆل:زمانەوانانی کورد پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:فەرھەنگنووسانی کورد
بێتووشی
مەلا عەبدوڵڵا کوڕی مەلا محەممەد ناسراو بە عەلامە بێتووشی زانای ئایینی، نووسەر و شاعیرێکی کوردی سەدەی ھەژدەیە. بێتووشی لە شاگردانی ئیبن حاج زانای گەورەی کورد بووە. کەسانێک وەکوو قانع و حاجی قادری کۆیی لە شیعرەکانیاندا وەکوو شاعیر و زانایەکی گەورە ناوی بێتووشییان بردوە. بێتووشی بە تایبەت لە شیعری عەرەبیدا دەستێکی بەرزی بووە. ئەو شیعر و نووسینەکانی بە سێ زمانی عەرەبی، کوردی و فارسی بڵاو کردوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی سەردەشت پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:مامۆستا ئایینییەکانی کوردستان پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:نووسەرانی کورد
سمۆلیان
سمۆلیان شارۆچکەیەکە لە پارێزگای سمۆلیان لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٣٬١٥٣ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سمۆلیان پۆل:سمۆلیان پۆل:١٠٠ پێگەی گەشتیاری لە بولگاریا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
دھۆک
دھۆک (بە ئارامی: ܢܘܗܕܪܐ، خوێندنەوەی: ناھۆدرا) شارێکی گەورەی باشووری کوردستان و ناوەندی پارێزگای دھۆکە و لە ناوچەی بادینان ھەڵکەوتووە. خەڵکەکەی بە شێوەزاری کورمانجی (بادینی) قسە دەکەن. دانیشتوانی ئەو پارێزگایە بە گشتی بە ١،٦٠٠،٠٠٠کەس مەزەندە دەکرێت، و ھەروەھا خەڵکی شارەکە خۆی بە ٦٠٠،٠٠٠ کەس خەمڵێندراوە.
ناوی دھۆک
لە بارەی ناوی دھۆک بۆچوونی جیاواز ھەیە، بەڵام ئەوەی کە لە ھەموویان بەناوبانگترە ئەوەیە کە (دھۆک) بە مانای (دوو چیا، یان دوو ھێلکە) دێت. ناوی ئاشوری شارەکە نوھەدرایە.
دیموگرافیا
کونترین بەلگەی شاری دهوک کە بەشێک بووە لە دەولەتی سوباری کوردی و ئەم ناوچەیە شوێنی هوزی دوسکی کوردی بووە و کوردە یەهودیەکانیش لێ ژیاون. ئەمڕو دھۆک ناوچەی زاراوەی کورمانجی یە (بادینیی)ە. خەڵکەکەی سەر بە ئایینی ئیسلام، مەسیحی و ئێزدینە. دەوڵەتی عێراق وێستگەی چەکی ئەتۆمی بەجێماوەکەی لە دەوروبەری دھۆک کە لە ساڵی ١٩٨١ لەلایەن ئیسرائیل بۆمباران کرابوو بە شێوەیەکی نھێنی و لە ئۆپەراسیۆنێکی درێژخایەن دا بە کۆمپانیایەکی کەنەدی فروشت. لە سەرەتای مانگی نیسانی ١٩٩١ لە ئاکامی ھێرشە ئاسمانییەکانی عێراقی بۆ سەر ناوچەکە، ھەموو دانیشتووانی شاری دھۆک لە شارەکە ھەڵاتن. لە دوای ئەوەی کە ناوچەی دژەفڕین لە لایەن ھێزەکانی ئەمریکا لە باکووری عێراق دانرا، لەبەر ئەوەی کە دھۆک نەدەکەوتە ئەم ناوچەیە، خەڵکی ئەم ناوچەیە بە ھێواشی بۆ ناوچەکەیان دەگەڕانەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق پۆل:ئاشوور پۆل:شارەکانی عێراق پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک پۆل:دھۆک
خادیم
حاجی میرزا عەبدوڵڵا کوڕی محەممەد مەولوود ناسراو بە خادیم (١٨٩٥ – ١٩٧١) شاعیرێکی کوردی موسڵمانی سەر بە ڕێبازی سۆفیگەریی بوو لە باشووری کوردستان.
ژیان
لە ساڵی ١٨٩٥ لە شاری کۆیە لەدایکبووە و پێش ھاوتەمەنەکانی خۆی خراوەتە بەر خوێندن. لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا قۆناغی یەکەمی خوێندنی حوجرەی تەواو کردووە. پاش مردنی باوکی ئەرکی سەرپەرشتی کردنی خێزانەکەی کەوتووەتە ئەستۆ. لە جەنگی جیھانیی یەکەم ماڵی تاڵان کراوە و ئازاری زۆری چەشتووە، ناچار بووە کۆیە جێبێڵێ و ڕوو بکاتە قەڵادزێ و لەوێ دوکانی بەرگدروونی داناوە. لەم کارەیدا قازانجی بووە، بۆیە توانیویەتی ساڵی ١٩٣٥ بچێتە حەج.
ساڵی ١٩٤٦ لە سلێمانی نیشتەجێ بووە. شوێنی کارەکەی خۆی کردبووە کۆڕی ئەدیبان و نووسەرانی ئەو سەردەمە. لە دنیای ئەدەبیاتدا شاعیرێکی بەتوانا بووە و لە بوارە نیشتمانی و کۆمەڵایەتییەکاندا زۆر شیعری بەپێزی نووسیوە. دواتر بەھۆی تێکەڵاوبوونی لەگەڵ ئەدەبیاتی فارسیدا چووەتە ناو دونیای تەسەوف (سۆفیگەری) کە ئەمەش لە بەرھەمە شیعرییەکانیدا ڕەنگی داوەتەوە.
خادیم ئاشنایەکی تەواوی شیعری مەحوی بووە بەڕادەیەک ھەندێک زاراوەی نێو شیعرەکانی ئەوی دووبارە کردووەتەوە. مەرگی حاجی تاھیری ھاوڕێی کارێکی زۆری لێکردووە و شیعری بۆ ئەو ڕووداوەش نووسیوە.
مردن
خادیم لە ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٧١ لە سلێمانی کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانی گردی جۆگە نێژراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٥ پۆل:مردووانی ١٩٧١ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:خەڵکی کۆیە
کەسڵمێین، ڤیکتۆریا
کەسڵمێین (، شارێکی بچووکە لە ویلایەتی ڤیکتۆریای وڵاتی ئوسترالیا، شارەکە لە هەرێمی گۆڵدفێیڵدی ڤیکتۆریا دایەو ١٢٠ کیلۆمەتر لە مێلبۆرنی ناوەندی ویلایەتەکە و ٤٠ کیلۆمەتریش لە شاری بێندیگۆ دوورە.
مۆسیقای ترانس
مۆسیقای ترەنس یان ترانس (بە ئینگلیزی: trance music) یان مۆسیقای جەزبە و خەلسە ژانرێکی مۆسیقای دیلانی ئەلەکترۆنیکە کە لە نەوەدەکاندا لە ئاڵمانیادا دروست بوو. لەم مۆسیقایەدا دەستەواژە مێلۆدیکەکان چەن پات دەکرێنەوە و دەوترێنەوە. ترانس بۆ خۆی ژانرێکی مۆسیقایە بەڵام لەگەڵ ژانرەکانی دیکە وەکوو مۆسیقای پۆپ، تێکنۆ و کلاسیکدا ھاوبەشیی ھەیە.
کەسڵمێین، ڤیکتۆریا
دانیشتوانی شارەکە لە سەرژمێری ٢٠١١ دا بریتی بوون لە ٦،٧٥١ کەس.
مۆسیقای ترانس
سەرچاوە
مۆسیقای ترەنس، ویکیی ئینگلیزی، نۆڤەمبری ٢٠١٤
پۆل:شێوازەکانی مۆسیقایی بریتانی
کەسڵمێین، ڤیکتۆریا
'''کاپتن دەبلیوو. رایت بەڕێوەبەری کۆمیسیۆنەری گۆڵدفێیڵد، بە شکۆمەندی مامە ئیرلەندیەکەی واتا ویلیام هەندکۆک، وانێست ڤیسکۆنت''' ناوی ئەم شارەی کرد بە ڤیسکۆنت کەسڵمێین.
سەرچاوە
پۆل:ئۆسترالیا
پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:شارۆچکەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥١ پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٥١ لە ئوسترالیا
قەشقوونەی سەرێ
قەشقوونەی سەرێ (Qeşqûney serê، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٢ کەس لە ٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
کەنەدا لە ئۆڵۆمپیاد
کەنەدا بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد. لەوکاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد، بەشداری سەرجەم ئۆڵۆمپیادەکانی ھاوینە کردووە. لە سەرجەم بەشدارییەکانی بەلایەنی کەم یەک مەدالیای بەدەست ھێناوە. بۆ یەکەمجاریش لە ساڵی ١٩٢٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە. کەنەدا میوانداری ئۆڵۆمپیادی زستانەی ساڵی ٢٠١٠ کرد، بۆ یەکەمجار ئەو وڵاتە زیاتر لە ھەموو نەتەوەکانی دیکە مەدالیای زێڕی بەدەستھێنا.
پێرستی بەشدارییەکان
{{legend|#ccccff|"وڵاتی خانەخوێ"}}
{{legend|#ccccff|وڵاتی خانەخوێ}}
سەرچاوەکان
پۆل:کەنەدا لە ئۆڵۆمپیاد
مارسێل ئیمێ
مارسێل ئیمێ نووسەر، دراماتورژ و نووسەری کورتەچیرۆکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەنتازیی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢ پۆل:مردووانی ١٩٦٧ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی
ئێمیلیانۆ ساپاتا
ئیمیلینۆ زاپاتا سالازار (بە ئیسپانی: Emiliano Zapata Salazar)، (٨ی ئاگۆستی ١٨٧٩ - ١٠ی ئاڤریلی ١٩١٩) ڕێبەری شۆڕشگێڕی شۆڕشی مەکسیک و ڕێبەری سەرەکیی شۆڕشی وەرزێری لە ئەیالەتی مورێلۆس و ھەروەھا دامەزرێنەری بزۆتنەوەی وەرزێریی زاپاتیسمە.
زاپاتا لە مەکسیک کەسایەتیەکی فرە گرینگە و لە ھێماکانی نەتەوەیی و ھەروەھا ھێمایی بزۆتنەوەی نوێ-زاپاتیستەکانە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩ پۆل:مردووانی ١٩١٩ پۆل:شۆڕشگێڕە مەکسیکیەکان
ڤۆڵگۆگراد
230px|وێنۆک|ھەندێک لە شوێنە گەشتیارییەکانی ڤۆلڤۆگراد ڤۆلڤۆگراد (بە ڕووسی: Волгогра́д) شارێکە لە قەراغی ڕووباری ڤۆڵگا. ئەم شارە بە ناوی ستالینگرادیش ناسراوە. ھۆی بەناوبانگی ئەم شارە، ڕوودانی شەڕی ستالینگرادە (لە زنجیرە شەڕەکانی شەڕی جیھانیی دووەم) لە ناوچەی ئەم شارە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ نزیکی یەک ملیۆن کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٨٩ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڤۆڵگا پۆل:ڤۆڵگۆگراد پۆل:پێگەکانی شەڕی جیھانیی دووەم لە ڕووسیا
لێخ کاچینسکی
لێخ ئالێکساندێر کاچینسکی (بە پۆڵەندی:Lech Aleksander Kaczyński) لە دایک بووی (١٨ حوزەیرانی ١٩٤٩ی زایینی لە وەرشۆ - لە ١٠ نیسانی ٢٠١٠ی زایینی لە پارێزگای سمۆلێنسک) سیاسەتمەداری پۆڵەندی و سەرۆک کۆماری ئەو وڵاتە بوو لە کانوونی یەکەم(دێسەمبر) ی ٢٠٠٥ تا نیسان(ئاپریل) ی ٢٠١٠.
خوێندەواری
ئەو دەرچووی کارگێڕی و یاسا بوو و لە ھەشتاکان توانی دوکتورا لە زانکۆی گدانسک وەرگرێ.
سیاسەت
لە ساڵی ٢٠٠١ وێڕای برا دووانەکەی یاروسلاڤ کاچینسکی، حزبی داد و یاسای دروست کرد و لە دەستپێک تا ساڵی ٢٠٠٣ سەرۆکی ئەم پارتە بوو. ھەروەھا لە ساڵانی ٢٠٠٢ تا ٢٠٠٥ بە دەنگێکی زۆر بوو بە شارەوانی وەرشۆ و لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک سەرۆک کۆماری پۆڵەندا ھەڵبژێردرا.
مردن
ئەو لە ڕووداوێکی کەوتنی فرۆکە تۆپۆلۆفی ١٥٤ی ھێزی ئاسمانی پۆڵەندا (٢٠١٠) لە ڕۆژاوای ڕووسیا لەگەڵ ھاوسەرەکەی گیانی لەدەست دا.
سەرچاوە
—DEIOCES MEDES—دیاکـــۆ مــــــــــاد ‏١٥:٥٠، ١١ی نیسانی ٢٠١٤ (UTC)
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:مردووانی ٢٠١٠ پۆل:ھاوشاریانی وەرشۆ پۆل:دەرچوانی وەرشۆ پۆل:دووانە وەکوو یەکەکان پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی پۆڵەندا پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی وەرشۆ پۆل:سیاسەت‌مەدارانی خەڵکی پۆڵەندا پۆل:قارەمانانی نەتەوەی جۆرجیا پۆل:کووژراوانی ڕووداوھ ئاسمانیەکان پۆل:وەزیرەکانی دەوڵەت لە پۆڵەندا
١ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1 (توضيح)
تێنسی سەرمێز
چەپ|300px|وێنۆک|تێنسی سەرمێز تێنسی سەرمێز ھەروەھا ناسراوە بە پینگ پۆنگ (Ping-pong) ئەو یارییەیە کە لە نێوان دوو یان چوار یاریزاندا دەکرێت و تۆپێکی کێش سووک بەکاردەھێنرێت لەم یارییەدا، ھەروەھا ھەردوولا یەکی ڕەکتەیەکی تێنسیان بە دەستەوەیە بۆ ھەڵدانی تۆپەکە.
مێزی یاری
ڕووبەری مێزەکە لەیاری نێودەوڵەتییەکان ٢٫٧ × ١٫٥ ە، دەبێ ڕەنگیشی لەنێوان شینی تاریک یان ڕەش یان سەوز یان پرتەقاڵی بێت، بەرزی تۆڕەکەش ١٥٫٢٥ سم دەبێت، تۆپی یاریش جیاوازی زۆرترە لەچاو تۆپی تێنسی سەرزەوی لەڕووی کێش یان قەبارەوە قەبارەی تۆپەکە ٤٠ملیمەترە.
ھەڵەکان
بە ھەڵە ھەژمار دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:تێنیسی سەرمێز پۆل:وەرزشەکانی ئۆڵۆمپیادی هاوین
خەتەر
وێنۆک|خەتەر خەتەر بە ناوی سەرەکیی ژیوار حاجبی (لەدایکبووی ١٩٨٢ لە سنە) ڕەپوانێکی لە بنەچەوە کوردە کە لە ئەڵمانیادا دەژی.
ژیاننامە
خەتەر ساڵی ١٩٨٢ لە بنەماڵەیەکی کوردی خەڵکی سنە لەدایکبووە. ناوی سەرەکیی وی "ژیوار حیجابی"‌یە. کاتێک کە منداڵێکە و تەمەنی زۆر نییە بنەماڵەی وەکوو پەنابەر دەچنە ئەڵمانیا و خەتەر لەوێ مەزن دەبێت.
ساڵی ٢٠٠٨ یەکەم ئەلبۆمی خۆی دەردەکات.
ساڵی ٢٠٠٩ لە دیمانەیەک لە کوردستان تیڤیدا بەشداری دەکات.
خەتەر جگە لە کوردی (سۆرانی و کورمانجی) دەتوانێت بە زمانەکانی عەرەبی، ئاڵمانی، فەڕانسەیی و فارسی قسەبکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی ڕاپی ئاڵمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:ئەڵمانییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:پەنابەرە ئێرانییەکان لە ئەڵمانیا پۆل:خەڵکی پارێزگای کوردستان
تایکواندۆ
وێنۆک|چەپ|یاری نێوان دوو یاریزان وێنۆک|چەپ|182px|نووسەی تای-کوان-دۆ بە زمانی کۆری
تایکواندۆ (بە ئینگلیزی: Taekwondo ،Taekwon-Do ،Tae Kwon Do؛ بە ھانگۆل: 태권도؛ بە ھانجا: 跆拳道)، ھونەرێکی جەنگی کۆرییاییە، دەرکەوتوو بەر لە ٢٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا، لە ئێستادا تایکواندۆ لە زۆربەی وڵاتانی جیهان هەیە و گەشەیکی زۆری بەخۆیەوە بینیوە،سەرەرای ئەمەش تایکواندۆ بە یاریەکی بەهێز و سەرکەوتوو دادەنریت لە جیهان، تایکواندۆ کەوا لەمرۆڤ دەکات، بتوانێت زاڵ بێت بەسەر ھەموو کۆسپ تەگەرەکان، ‌لە کاتی بەرگری لەخۆکردن و ھێرشبردنە سەردوژمنان،خەلکی کۆریا توانیان ئەم یاریە بەرەو پێش ببەن لە ساڵانی ١٩٤٠ـەکان و ١٩٥٠ـەکان بەھۆی زۆری شەڕەکان و گرانی ژیان لەناو گیاندارە مەترسیدەرەکان، بیریان کردەوە بۆ دروستکردنی یاریەک بۆ خۆپاراستن لێیان، بە درێژایی ژیان توانیان ئەم ھونەرە بکەن بە یاریەکی ئۆڵۆمپی لە ساڵی ٢٠٠٠ لە سیدنی بەڕێوەچوو،تایکواندۆ بە بڵاوترین هونەری شەڕکردن ئەژمێردرێت لە جیهاندا، نمونەی زۆری تایکواندۆ لە وڵاتانی جیهان هەیە وەک :ئەمریکا و کەنەدا و رووسیا و بەرازیل و ئینگلترا و ئێران و تایوان و ئوستورالیا و و تورکیا و میسر و عیراق  هتد..،بە گشتی لە زۆربەی وڵاتانی جیهان ، لە هەمان کاتدا لە کوردستان تایکواندۆ هەوادار و بینەرێکی زۆری هەیە،نموونەی ئەمانە:((قوتابخانەی تایکواندۆی هەولێر))و((تایکواندۆی یانەی وەرزشی بروسک))، چەند بەشێکی یاری تایکواندۆ  بریتینە لە:
1-راھێنانی لەش وبەھێزکردنی ماسولکەکانی. 2-بەرگری لەخۆکردن لەکاتی پێویست. 3-چۆنییەتی ھەناسە دان و وەرگرتن. 4-بڕوا بوون بە خۆو بوون و دانبەخۆداگرتن. 5-دوورکەوتنەوە لەشەڕی لاوەکی و خۆپاراستن. 6-تەندروستی نایاب. 7-بەهێز بوون. 8-وەرزش و پێشبرکێکردن بۆ هاندانی ڕۆڵی وەرزشی. 9- فێربوونی جوڵاوەکان و هونەرەکانی شەڕکردن لە تایکواندۆ. 10- پاڵەوانیەتی.
جل و بەرگی یاری
پێکھاتوە لە بەدلەیەکی دوو پارچە کە تەیبەتە بەم یارەیە لە کاتی شەرکردن وێنۆک|چەپ| پارێزەری سک و سینگ و پارێزەری پێ و پارێزەری دەست
پشتێنەکان
لەیاریەکەدا یاریزان بەپێی ئاستی یاریکردن خۆی پشتێن لەلایەن فێرکەرەکەیەوە وەردەگرێت لەوانە: تێبینی ئەگەر هەر کەسێک پشدێن رەش و نۆ دان بێت لەو کاتەدا بمرێت ئەوا وەکو شانازیەک یاخود وەکو رێزەک لەدوایی مردنی پشدێن ڕەش دە دانی پێدەدرێت
بارستایی
یاریەکە پشت بە بارستایی یاریکەرەکان دەبەستێت، کە ١٠ بارستایی بۆ ڕەگەزی نێرە وە ٨ بارستاییش بۆ ڕەگەزی مێ یە
یاسا
*یاریزان و ناوبژیوان لە ٨X٨م دان کە یاری تێدا ئەنجام دەدرێت * ٢م لە دەوری یاریگا کە بە ناوچەی ئەمان دەناسرێت
سەرچاوە
پۆل:تایکواندۆ پۆل:ھونەری جەنگیی کۆری پۆل:شەڕ پۆل:بەرگری پۆل:وەرزشەکانی ئۆڵۆمپیادی هاوین
١٩٩٠ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1990 (توضيح)
سامۆکۆڤ
سامۆکۆڤ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای سۆفیا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٧٬٦٦٤ کەس بووە.
زێی بچووک
لە زۆربەی ئەو ناوچانەی کە ئەو ڕووبارەی پێدا تێدەپەڕێ، خەڵکەکە ناوێکی تایبەت بە خۆیان لەسەرداناوە، وەکوو: زێی بچووک لە سەرەتا و دەستپێکی بە ٢١٤٠ مەتر بەرزی لە ئاستی دەریاوە و لە ڕۆژھەڵاتەوە دەست پێ دەکات و بەرەو باشوور خۆی خوار دەکاتەوە و لە دۆڵێکی پان و بەرین لە دەڤەری پیرانشار بەرەو سەردەشت درێژەی ھەیە و دۆڵەکانی سنووری پشدەرقەڵادزێ دەبڕێت و دەڕژێتە بەنداوی دووکان و لە کۆتاییدا دەڕژێتە دیجلە.
بە شێوەیەکی گشتی زێی بچووک بەبەردەوامیی ساڵ ئاوی ھەیە و وشک نابێت، بەو پێیەش بە ڕووباری وەرزی ھەژمار ناکرێت. ئێستا لە لایەن کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە لە شارەکانی پیرانشار (بەنداوی سێلوێ و کانییە سێو) دوو بەنداو لەسەر ئەو چۆمە چاک کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا پۆل:ڕووبارەکانی ئێران پۆل:ڕووبارەکانی عێراق پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان پۆل:زێی بچووک پۆل:سنووری ئێران–عێراق پۆل:میراوە پۆل:پارێزگای ھەولێر پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان پۆل:پارێزگای کەرکووک پۆل:پارێزگای کوردستان پۆل:پارێزگای سلێمانی
بڕیارنامەی ٧١٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧١٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کەمبۆدیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠١٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
گرووپی فۆلکسڤاگن
گرووپی فۆکسڤاگن بە (ئینگلیزی:Volkeswagen Group) کە کورت کراوەکەی ی بە (لاتینی: VW AG). دامەزراوەیەکی ئەڵمانی زەبەلاحی گشتیە، کە تایبەتە بە دروستکردنی ئۆتۆمبێل. کە بارەگای سەرەکی لە شاری فۆلسگبۆرگی ئەڵمانیایە. کە کاری تایبەتی بریتیە لە دانانی شێوازی ئۆتۆمبێل، وە مۆتۆڕسکیل و چەند بەرهەمی تر وچاودێریکردنی درووستکردنیان.
کۆمپانیاکە لە ساڵی (۲۰۱۲)دا دووەم-گەورەترین کۆمپانیای دروستکردنی ئۆتۆمبێل بوو لە جیهان، کەلەدوای کۆمپانیای تۆیۆتای ژاپۆنیەوە هات. گرووپی فۆکسڤاگن سەرکردایەتی فرۆشتن و دروستکردنی هەریەکە لە کۆمپانیاکانی بێنتڵی، بوگاتی، لامبۆرگینی، ئاودی، پۆڕش، سێیات، سکۆدا، فۆکسڤاگن دەکات.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی.
مالکۆلم دو شازال
مالکۆلم دو شازال شاعیر، نووسەر و وێنەکێشی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢ پۆل:مردووانی ١٩٨١
Malcolm de Chazal,
ئاشتی دروستکەر (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
ئاشتی دروستکەر زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی سەر ئینتەرنێتی سووپەرهیرۆیە لەلایەن جەیمس گان بۆ ماڵپەڕی پەخشکردنی ئێچ بی ئۆ ماکس لەسەر کەسایەتی ئاشتی دروستکەری دی سی کۆمیکس دروستکراوە. زنجیرەکە یەکەم زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی گەردوونی فراوانکراوی دی سییە (DCEU)، و نمایشێکی لاوەکی فیلمەکەی ٢٠٢١ دەستە خۆکوژییەکەیە. ڕووداوەکانی دوای فیلمەکە ڕوودەدات، و لە ڕەچەڵەکی ئاشتی دروستکەر قووڵ دەبێتەوە کە باوەڕی بە بەدەستهێنانی ئاشتی هەیە بە هەر ڕێگایەک. لەلایەن ترۆڵ کۆرت ئینتەرتەینمەنت و کۆمپانیای سەفران بەهاوکاری لەگەڵ دی سی ئینتەرتەینمەنت و تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕازەرز بەرهەمهێنراوە، و گان وەک شۆڕەنەر خزمەتی کردووە.
پێشەکی
دوای چاکبوونەوە لەو برینانەی لە کاتی ڕووداوەکانی دەستە خۆکوژییەکە (٢٠٢١) تووشی بوو، کریستۆفەر سمیس/ئاشتی دروستکەر ناچار دەکرێت بچێتە ناو تیمێکی ڕەشی ئارگوس بەناوی «پڕۆژەی پەپوولە». ئەوان لە ئەرکێکدان بۆ دیاریکردن و لەناوبردنی بوونەوەی مشەخۆری شێوە پەپولە لە لاشەی مرۆڤدا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زنجیرە ئەکشنە ئەمریکییەکان پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕۆز بەرھەمیھێناوە پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە دروستکراوەکان لەسەر چیرۆکە نەخشێندراوەکانی دی سی کۆمیکس پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان لە شاری ڤانکۆڤەر وێنەگیراون پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە سووپەرھیرۆییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمەکان دەربارەی حکوومەت پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە سووپەرھیرۆییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وریاییەکان پۆل:زنجیرە ئەکشنییە ئەمریکییەکان پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە حکوومەت
قەڵاتی سنان
قەڵاتی سنان (Qellatî sinan، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٠ کەس لە ٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
میراولی، سەنگاو
میراولی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
میراولی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەیوەی و لە باشوور لەگەڵ گوندی کارێزەی دەلۆ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تیمار لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھێلانەقەل.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
لۆم
لۆم شارۆچکەیەکە لە پارێزگای مۆنتانا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٧٬٨٩٧ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای مۆنتانا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دانووب پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ئیلوومیڕوم
ئيلوميروم (به‌ ئینگلیزی : IllumiRoom ) یه‌كێكه‌ له‌ پڕۆژه‌كانی (توێژینه‌وه‌ی مایكرۆسۆفت), وه‌ ئه‌م ئامێره‌ وه‌ك پێشبینی كراوه‌ ئه‌وا ڵه‌گه‌ڵ ئامێره‌ نوێیه‌كه‌ی ئێكس بۆكسدا بڵاو ده‌كرێته‌وه‌، له‌سه‌ر شێوه‌ داتاشۆی سینه‌مای دروستكراوه‌ كه‌ توانای دانه‌ی تیشكی هه‌یه‌ ڕو به‌ ڕوی به‌كارهێنه‌ر واتا به‌رانبه‌ر تەلەڤیزیۆنه‌كه‌ دا ده‌نرێته‌ ، ئه‌وه‌ به‌ مه‌ستی زیاتر چێژوه‌رگرتن له‌ یاریه‌كان.
ئەغلەبییەکان
ئەغلەبیەکان یان بەنی ئەغلەب، بنەماڵەیەکی دەسەڵاتداری عەرەبی بوون لە بەنی تەمیم حوکمی ڕۆژھەڵاتی جەزائیر و تونس و ڕۆژئاوای لیبیایان کرد لەگەڵ باشوری ئیتاڵیا و سەقڵیە و سردینیا و کۆرسیکا و ماڵتا. ماوەی حوکم؛ ٨٠٠-٩٠٩ ز بارەگا؛ قەیرەوان
دامەزراندن
دامەزرێنەرەکەیان ئەغلەبی کوڕی سالم کوڕی عەقال تەمیمی سەرکردەی سوپای عەباسیەکان بوو، پاشان ئیبراھیمی کوڕی کرا بە والی ئەفریقا لەلایەن ھارون ڕەشید لە ساڵی ٧٨٧ز، و سەربەخۆیی خۆی ڕاگەیاند لە ساڵی ٨٠٠ز لەگەل گەڕانە دواوەی ڕۆڵی عەبباسیەکاندا، ھارون ڕەشید یارمەتی ئیبراھیمی دا تا ئەویش جیا نەبێتەوە بە تەواوی لە دەوڵەتی عەبباسی وەک میرنشینەکانی تر، دوای دەست گرتن بەسەر چەند شۆڕشێک کە زۆرترینی لەلای بانگەوازکارە بەڕبەڕیەکانەوە بوو.
ئیبراھیمی کوڕی ئەغلەب وەفاتی کرد ساڵی ١٩٦ک دوای ئەوەی میرنشینێکی بەھێزی لە دوای خۆی بەجێھێشت، کوڕەکەی (عەبدوڵڵا ئەبوعەباس) جێگەی گرتەوە کە کەسێکی باش نەبوو توندڕەو بوو لەگەڵ خەڵکی و باجی لەسەر زیادکردن، لە ساڵی ٢٠١ک عەبدوڵڵا ئەبوعەباس وەفاتی کرد و خەڵک ڕزگاریان بوو لە دەسەڵاتی، پاشان زیادەڵڵا کوری ئیبراھیم حوکمی گرتە دەست (٨١٧-٨٣٨)ز کە دەوڵەتی ئەغالیبە باشترین ڕۆژەکانی لەم سەردەمەدا بینی، لەگەڵ ئەوەی بۆ ماوەیەک سەرگەرم بوو بە خامۆشکردنی شۆڕشی مەنسوڕ تەنبزی کە گەمارۆی قەیرەوانی دا و ھەڕەشەی لە بوونی دەوڵەت ئەکرد، بەڵام زیادەڵڵا توانی سەربکەوێت بەسەریدا، لە دوای ساڵی ٨٢٧ز ئەغالیبەکان غەزووی سەقڵیەیان کرد پاشان دەستیانگرت بەسەر شاری باری –لە ئیتاڵیا- لە ساڵی ٨٤١ز، پاشان پەلاماری ڕۆمایان دا و وتاڵانیان کرد لە ساڵی ٨٤٦ز و دواتر لێی کشانەوە.
دوای گرتنی سەقڵیە زیادەڵڵا ھێزێکی گەورەی کۆکردەوە و دەستی گرت بەسەر بەشێکی زۆری دوورگەکەدا، و لە دوای مردنی زیادەڵڵا براکەی ئەبوعقال ئەغلەب کوڕی ئیبراھیم جێگەی گرتەوە لە ساڵی ٢٢١ک کە چەندین چاکسازی ئەنجامدا، و ھەندێک سەرکەوتنی سەربازی بە دەستھێنا لە گرتنی چەند قەڵایەکی سەقڵیە و تێکشکاندنی کەشتیگەلی ڕۆمی کە ھاتبوو بۆ گەمارۆدانی دوورگەکە، و ئەبوعقال کۆچی دوایی کرد ساڵی ٢٢٦ک و پاشان کوڕەکەی ئەبوعەبباس محەمەدی یەکەم جێگەی گرتەوە، و پاشان دەوڵەتی ئەغالیبە مایەوە ھەر لە ژێر دەستی فەرمانڕەواکانی خێزانی ئەغلەبی ھەتا فاتیمیەکان دەستیان بەسەراگرتن ساڵی ٩٠٩ز.
ھەروەھا غەزووی ماڵتایان کرد ساڵی ٨٦٨ز، ودەسەڵاتی ئەغالیبەکان گەیشتە ئاستێک کە ھەموو دەوڵەتە مەسیحیەکانی کەناری ئیتاڵیا جزیەیان پێئەدان. thumb|250px|ئەمباری ئاوی ئەغلەبی لە قەیرەوان
ڕوخانی دەوڵەتەکەیان
ئەغالیبەکان لە ناوخۆدا لە بەربەرەکانێی بەردەوامدا بوون لەگەڵ ئەو شۆڕشانەی مۆرکێکی ئاینیان ھەبوو وەک خواریج یان بە پاڵنەری دەمارگیری وەک بەڕبەڕیەکان، قۆناغی داڕمان دەست پێدەکات لە سەردەمی ئیبراھیم کوڕی ئەحمەد (٨٧٥-٩٠٢)ز و چەند ناوچەیەکیان لە دەستدا لە بەرژەوەندی بیزەنتیەکان و تۆڵۆنیەکان، پاشان ھەندیک لە ھۆزەکان یاخی بوون لە حوکمی ئەغالیبە، و دەوڵەتەکەیان کۆتایی پێھات ساڵی ٩٠٩ز.
ئاسەواری ئەغالیبە
لە ئاسەوارەکانی دامەزراو و بیناکانی ئەغالیبە کە ماوەتەوە ئەمانەی خوارەوەن؛
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٨٠٠ پۆل:ھەڵوەشانەکانی ٩٠٩ پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی عەرەب پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییە عەرەبییەکان
١٩٩١ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1991 (توضيح)
ڕۆبۆتەکان (فیلم)
ڕۆبووەتەکان فیلمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە کۆمێدییە، بەرھەمی Blue Sky Studios، لە ١١ی مارسی، ٢٠٠٥ بڵاوکراوەتەوە. دەرھێنەری فلیمەکە کریس ویدج. ئەستێرەکانی فلیمەکە ئیوان مەکگۆر، ڕۆبین ویلیامز، ھالی بێری.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٥ پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی مناڵان لە ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ڕۆبۆتەکان
زۆرانبازی
زۆرانبازی، کوشنی، گولەشت، گولەشڤانی، گولەشتانێ یان تێمانە (بە ئینگلیزی: Wrestling) یەکێکە لە جۆرەکانی وەرزشی جەنگی و تێیدا ڕاکێشان و ھێز خستنە سەر بەکاردێت، و ئەم یارییە لە نێوان دوو یاریزاندا ئەنجام دەدرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆڵمپیکی ھاوینەی کەونار پۆل:زۆرانبازی پۆل:وەرزشەکانی ئۆڵۆمپیادی هاوین
کوردستان تیڤی
کوردستان تیڤی کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنیی کوردییە، سەر بە پارتی دیموکراتی کوردستان. لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩ دامەزراوە. کوردستان تیڤی بە کوردی بەرنامەکانی بڵاو دەکاتەوە.
وەک لە پەیامەکەیاندا ھاتووە، پەیامی کەناڵەکە پتەوکردن و پێشخستنی ئەو دەستکەوتانەیە کە بزاڤی ڕزگاریخوازی کوردستان بە دەستی ھێناون، ڕووەو بەجێ گەیاندنی ئەرکە مێژوویییەکانی ئەو بزاڤە و وەدیھێنانی ئامانجە ئازادیخوازە ڕەواکانی لەسەر بنەمای مافی بڕیاردانی چارەنووس و بڵاوکردنەوەی چەمکەکانی فیدڕالیزم و ھاوکاری و دۆستایەتیی لە نێوان گەلاندا و ڕەتکردنەوەی ڕەگەزپەرستی و شۆفێنیزم و دیکتاتۆریەت و مەحکوم کردنی تیرۆر و بونیادنانی کۆمەڵگایەکی شارستانیی کە بناغەکەی دیموکراسی و مافی مرۆڤ و سەروەریی یاسا و یەکسانی بێت.
١٩٩٢ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1992 (توضيح)
کوردستان تیڤی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان
ژولیەن تۆرما
ژولیەن تۆرما نووسەر، دراماتورژ و شاعیرێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢ پۆل:مردووانی ١٩٣٣ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
١٩٩٣ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1993 (توضيح)
بڕیارنامەی ٧١٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧١٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کەمبۆدیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠١٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:کەمبۆدیا لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:سیاسەتی کەمبۆدیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کەمبۆدیا
کارلۆڤۆ
کارلۆڤۆ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پلۆڤدیڤ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٥٬٧١٥ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پلۆڤدیڤ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا پۆل:کارلۆڤۆ
ئینیاک
وێنۆک|ئینیاک ئینیاک (ENIAC) - (کورتکراوەی:Electronic Numerical Integrator And Computer) یەکەم کۆمپیوتەری ئەلیکتڕۆنی بوو کە لەساڵی ١٩٤٥ درووستکرا و لەلایەن (John Mauchly) و (J. Presper Eckert) کاری دیزاینی بۆکرابوو، کۆمپیوتەرەکە نزیکەی ١٧.٥٠٠ ڤاکیوم تیوب (vacuum tubes) تێدابەکارهاتبوو. قەبارەکەی بە قەد ژوورێک گەورە بوو وە کێشی نزیکەی ٣٠ تەن بوو. ئینیاک بەزۆری بۆکارووباری سەربازی بەکاردەهات بەتایبەتی بۆ ژمێریاری سەربازی و ژمێریاری وزەی ئەتۆمی هتد..
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆمپیوتەرەکان
دووانە
200px|چەپ|وێنۆک دووانە یان جمک یان جووتە بە دوو مناڵ دەوترێت کە لە یەک دەورەی دووگیانی ژندا لە دایک دەبن. دەکرێ دووانەکان بە دوو گرووپ دابەش بکرێن؛ مۆنۆزایگۆتیک (دووانە ھاوشێوەکان) کە بەو دووانانە دەوترێ کە لە یەک تووخمی گەشەسەندوو کە دوای دابەشبوون بووەتە دوو تووخم و دیزایگۆتیک (دووانە ناھاوشێوەکان) کە بە مانای ئەو دووانانەیە کە لە دوو تووخمی جیا و لە ڕیگەی دوو سپێرمی جیا بەدی ھاتوون.
وشەناسی
وشەی «دووانە» لە وشەی dōganagی پاڵەوی کەوتۆتەوە کە ھەر بەم مانایە بووە، وشەی «جمک»یش لە وشەی jamakی پاڵەوی وەرگیراوە کە ناوی خوشک و ھەروەھا ژنی جەم بووە کە لەگەڵ یەک ئاواڵ دووانە بوون. لە ڕۆژھەڵات بۆ دووانە «دوقلو» بەکار دێت کە وشەیەکی تورکیە: لە دوق، ھاو + لو، زاد؛ بە تێکڕایی یانی «ھاوزاد»؛ کەوابوو «دو»ی سەرەتای ئەو وشەیە بە مانای دووی کوردی نییە بەڵام بەھەڵە وا ھەژمار کراوە و دوای ئەو سێ قلو و چوارقلوش ھاتۆتە ناو ڕیزمانی کوردی.
دووانە ھاوشێوەکان
دووانە ھاوشێوەکان یان دووانەی یەک گەرایی بەم دووانانە دەڵێن کە لە تووخمۆکەیەکی تاک درووست ببن کەواتە مادەی جەنەتیکی یان زگماکی و تایبەتمەندیە میراتیەکانیان وەکوو یەک وان. بە دڵنیایی لە کاتی دووگیانیدا دووانە تاک تووخمیەکان ڕەگەزی وەکوو یەکیان دەبێ بەڵام دەکرێ جووت یان کیسەی ئامێنیۆتیکی سەربەخۆ یان جیایان ھەبێ.
سەرچاوەکان
دووانەکان پۆل:زاوزێ لە گوانداران پۆل:گیانلەبەرناسی
کارگ، مەھاباد
کارگ (Karg، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٦ کەس لە ١١ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
١٩٩٤ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1994 (توضيح)
نیکۆلا لێونارد سادی کارنۆ
چەپ|وێنۆک|200px|نیکۆلا لێونارد سادی کارنۆت لە جلوبەرگی تایبەتیی خوێندکارانی [[ئیکۆل پۆلیتێکنیک‌دا]]
نیکۆلا لێونارد سادی کارنۆ (Nicolas Léonard Sadi Carnot؛ ١٧٩٦ - ١٨٣٢) کە زۆرتر بە ناوی سه‌عدی کارنۆ دەناسرێ فیزیکزان و ئەندازیاری فەڕەنسەیی بوو کە یاسای دووھەمی تێرمۆداینامیکی دۆزیەوە و ھەروەھا سووڕی کارنۆ ژی بە ناوی ئەوەوەیە.
پۆل:زانایانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٦ پۆل:مردووانی ١٨٣٢
مەلا غەفوور دەباغی
مەلا غەفوور دەبباغی ناسراو بە حافزی مەهابادی (لەدایکبووی ١٩٢٧ لە سەقز – مردووی ١٩٩٠ لە مەهاباد) شاعیر و وەرگێڕێکی کورد بوو.
سترێسی سایکۆلۆژی
سترێسی سایکۆلۆژی، لە سایکۆلۆژی، سترێس ھەستکردنە بە فشار، سترێس جۆرێکە لە ئازاری سایکۆلۆژی، تۆزێک لە سترێس لەوانەیە پێویست بێت، سوودبەخش بێت، و لەوانەیە تەندروست بێت سترێسی ئەرێنی یارمەتیدەر دەبێت لە پێشکەشکردنی وەرزشەکان، ھەروەھا ڕۆلی ھەیە وەک پاڵنەر، ھەڵگرەوە، کاردانەوە بۆ ژینگەکە، بەھەرحال سترێسێکی لە ڕادەبەدەر لەوانەیە زیان بەخش بێت، سترێس دەتوانێت کێشە بۆ مێشک دروست بکات وەک وەک سەکتەی مێشک، جەڵدەی دڵ، نەخۆشی دەروونی وەکوو خەمۆکی
مەلا غەفوور دەباغی
ژیان
غه‌فوور ده‌بباغی کوڕی دەروێش عەبدوڵڵا ساڵی ١٣٠٦ی هه‌تاوی له شاری سەقز له دایک بووه. بابی چه‌رمچی (ده‌بباغ) بووه و بەهۆی پێشه‌که‌ی ماوه‌یه‌ک پاش له دایک بوونی غه‌فوور له سه‌قز ڕۆیشتووە و ده‌گه‌ڵ بنه‌ماڵه‌که‌ی له شاری بانە گیرساوەتەوە. غه‌فوور له ته‌مه‌نی سێ ساڵه‌ییدا خورێلکه (هاوڵه)ی گرتووە و سۆمای چاوەکانی له ده‌ست داوە. حەوت ساڵانە بووە کە بابی ناردوویەتی لای (میرزا محه‌ممه‌د که‌ریمی مەخروونی) تا قورئان له‌به‌ر کات و ئه‌ویش تا چارده ساڵه‌یی نیوه‌ی له‌به‌ر کردووە. هه‌ر ئه‌و ساڵه‌یش (واته ساڵی ١٣٢٠ی هه‌تاوی) بەهۆی داگیرسانی ئاگری جەنگی جیھانیی دووەم له ئێراندا و لاواز که‌وتنی حکوومه‌تی ناوه‌ندی، (محه‌ممه‌د ڕه‌شید خان) له بانه دژ به ده‌وڵه‌ت ڕاوەستاوە و ده‌روێش عه‌بدوڵڵا و بنه‌ماڵه‌که‌ی کۆچیان کردووە بۆ مه‌هاباد. له مه‌هاباد غه‌فوور لەلای (مه‌لا محه‌ممه‌دی حاجی بایزی) کاری ناته‌واوی خۆی ته‌واو کردووە و تا ساڵی ١٣٢٨ هەموو قورئانی له‌به‌ر کردووە و لەکن (قازی محه‌ممه‌دی خزری نزریوه‌یی) بڕێک ده‌رسی فه‌قێیەتی خوێندووە. پاش کووده‌تای عه‌بدوولکه‌ریم قاسم له هاوینی ١٣٣٨ی هه‌تاوی له عێراق، ده‌ستی بە وتنی شیعر بۆ خه‌ڵکی نه‌دار و هه‌ژار کردووە. ساڵی ١٣٥٠ خه‌تی بره‌یل (نووسینی تایبەت بە نابینایان) فێر بووە و کومه‌ڵێ په‌ند و مه‌ته‌ڵۆکه و کورته چیرۆکی کۆ کردووەتەوە که ساواک لێی ئەستاندووە و قه‌ت به خۆی و که‌سی تریشی نەداوەتەوە، دواتر لە ساڵی ١٣٥٦دا حەولی داوە لەسەرڕاوە بیاننوسێتەوە. حافز مەهابادی چوار کەڕت ژیانی هاوسەرگیری پێک هێناوه و خاوەنی کچێک و چوار کوڕ بووه بە ناوەکانی: (کەژاڵ)، (برایم)، (سمایل)، (فایق) و (ڕێبوار). له ئا‌کامدا له ڕۆژی بیست و یه‌کی گه‌لاوێژی ١٣٦٩ی هەتاویدا کۆچی دوایی کردووە و تەرمەکەیشی لە گۆڕستانی بوداق سوڵتانی شاری مەهاباد بەشی ناوداران و شاعیران بە خاک ئەسپێردراوە.
سترێسی سایکۆلۆژی
پێست
ھەموومان لە کاتێک بۆ کاتێک تووشی خەم یان سترێس دەبین، بەڵام سترێسی بەردەوام، کاریگەری نەرێنی لەدوای خۆی دەھێلێتەوە، بۆ سەر ڕوخسار سترێس وادەکات پێست وشک ببێت، چرچ و لۆچی، و زیپکە لەسەری دەربکەوێت، سترێس گۆڕان لە پڕۆتینەکانی ژێر پێست دروستدەکات بەمەش پێست بەرەو چرچی دەچێت
مەلا غەفوور دەباغی
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی سەقز
سترێسی سایکۆلۆژی
قژ
بەپێی لێکۆلینەوەیەک سترێس دەتوانێت وا بکات ڕەنگی قژ بەرەو خۆڵەمێشی (ڕەساسی) بوون بڕوات و ھۆکارێکە بۆ ھەڵوەرینی قژ: بەپێی لێکۆلینەوەیەک ھەڵوەرینی قژ دەتوانێت دەستپێبکات لەدوای سێ مانگ لە سترێس، و دواتر دوای شەش بۆ نۆ مانگ قژ دووبارە دەستدەکاتەوە بە گەشەکردنەوە
نۆڤا زاگۆرا
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلیڤێن پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
دەوڵەتی ڕۆستەمی
ڕۆستەمیەکان بنەماڵەیەکی دەسەڵاتداری ئەبازی بوون حوکمی جەزائیر و تونس و لیبیایان کرد لە نیوان ساڵانی ٧٧٦-٩٠٨ز. بارەگا؛ تەیارت
میژوویان
دامەزرێنەرەکەیان عەبدول ڕەحمان کوری ڕۆستەم بوو ( کە خاوەن نەژادێکی فارسی بوو) لە ساڵی ٧٥٨ز والی قەیرەوان بوو لەلایەن خەواریجەکانەوە دانرابوو، دوای گەڕانەوەی والی عەبباسیەکان بۆ قەیرەوان ھەڵھات بۆ تیھرەت (تەیارت)، و دەوڵەتی ڕۆستەمی دامەزراند لە جەزائیر لە دەرەوەی سنوری دەوڵەتی عەبباسی لە رۆژئاوای ڕووباری شیلف ساڵی ٧٨٠ز، دامەزرێنەرەکەیان عەبدول ڕەحمان کوری ڕۆستەم تەیارتی کرد بە بنکە، و ڕۆستەمیەکان حوکمیان ئەکرد و سەربەخۆیی تەواویان ھەبوو لە دەوڵەتى عەبباسى و لە تەیارتەوە بانگەوازکارەکانی مەزھەبی ئەبازی دەرچوون بۆ بڵاوکردنەوەی مەزھەبەکەیان لە جەزائیری ئێستا کە لە دەرەوەی دەسەڵاتیان بوو ، موبایەعەی ئیمامی پێدرا لە (٧٧٦-٧٨٤)ز.
ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم
230px|وێنۆک|پۆسترێکی تەبلیغاتی ئەمریکایی لە ٢٦ ئەندامی ھاوپەیمانان ھاوپەیمانانی شەڕی جیھانیی دووەم بە چەندین وڵاتی ھاوپەیمان دەوترێت، کە لە شەڕی جیھانیی دووەمدا لە دژی وڵاتەکانی تەوەر شەڕیان کرد و توانیان بە سەر ئەواندا سەر بکەون.
سەرچاوەکان
پۆل:شەڕی جیھانیی دووەم
دەوڵەتی ڕۆستەمی
میژوویان
دامەزرێنەرەکەیان کۆچی دوایی کرد لە ساڵی ١٧١ک، و عەبدول وەھابی کوری جێگەی گرتەوە، و شۆڕشێکی گەورە لە دژی ھەڵگیرسا بۆ لادانی لە مەزھەبی ئەبازی کە ڕێگەلە حوکمی (شانشینی –لە باوانەوە بۆ نەوەکانیان-) دەگرێت، و ناکۆکی بەردەوام لە نێوانیان تا عەبدول وەھاب وەفاتی کرد ساڵی ٢٠٨ک، و ئەفلەحی کوری جێگەی گرتەوە، و مایەوە لە حوکمکردنی دەوڵەتی ڕۆستەمی تا فاتیمیەکان ڕوخاندیان ساڵی ٢٩٦ک.
سەید ئەحمەدی نەقیب
سەید ئەحمەدی نەقیب ناوی تەواوی سەید ئەحمەد کوڕی شێخ مەحموودی کوڕی شێخ مارفی شێخ حەسەنی گڵەزەردەیە ، لە ساڵی ١٨٦٣ لە شاری سلێمانی لەدایکبووە و لە حوجرەی (فەقێ)وە دەستی کردووە بە خوێندن لای چەند مەلا و زانای بەناوبانگی ئەو کاتە ، لە تەمەنی شانزە ساڵیدا ئیجازەی عیلمی وەردەگرێت ، لە دوای مردنی باوکی دەکرێت بە نەقیبی سلێمانی ، لە ساڵی ١٩١٠ ئەچێت بۆ حەج ، دوای تەواوبوونی مەراسیمی حەج لە شاری مەدینەی پیرۆز کۆچی دوایی دەکات و لە گۆڕستانی بەقیع ئەسپەردە دەکرێت.
دەوڵەتی ڕۆستەمی
میژوویان
لە ماوەی حوکمی عەبدول وەھابدا خۆی خستە ژێر چاودێری ئەمەوییەکان لە ئەندەلوس ، کە ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی پەیوەندیەکی باشی بازرگانی لەگەڵ ئەندەلوسدا دەوڵەت بارودۆخی باش بوو و حێگیر بوو لە سەردەمی ئەفلەحی کوڕیدا پاشان ئەبوحاتم ویسف لە دوای ئەو.
سەید ئەحمەدی نەقیب
بە قسەی حاجی مەلا مستەفای کوڕی کە هاوەڵی حەجی سەید بووە ئەڵێت :
دەوڵەتی ڕۆستەمی
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەفریقا پۆل:ھەڵوەشانەکانی ٩٠٩ پۆل:مێژووی ئیسلام
سەید ئەحمەدی نەقیب
لە کاتی هەڵکەندنی گۆڕی سەید ئەحمەد دا کێلێک لە زەوییەکە دەردەکەوێت و کاتێک پاکی دەکەنەوە دەبینن لەسەری نووسراوە (هذا القبر المغفور المبرور السید أحمد البرزنجی) کە دوور نییە کەسێکی تر هەر بەو ناوەوە لەو شوێنەدا ئەسپەردا کرابێتن چونکە زۆر لە خانەوادانی بەرزنجە لەو شوێنەدا نێژراون.
سەرچاوە
کتێبی : گوڵستانی ئیرەم لە وەصفی فەخری عالەم ، ئامادەکردنی : عوسمان سەنگاوی لاپەڕە/٧٧
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
بەردینە
بەردینە دوامین ڕۆمانی سەید قادر ھیدایەتییە؛ چاپی یەکەمەکەی بۆ ساڵی ٢٠٢٢ دەگەڕێتەوە و چاپەمەنیی خانی چاپ و بڵاوی کردووەتەوە و لە پاییزی هەمان ساڵدا بۆ جاری دووهەم چاپ بووەتەوە.
ناوەرۆک
بەردینە وەک ڕۆمانێکی مێژوویی، ئاوەڕوویەکی لە دۆخی کورد لە سەردەمی سەفەوییەکان داوەتەوە کە زوڵم و زۆرییەکانیان چ وەک فارسێک و چ وەک شیعەیەک دەخاتە ڕوو، کە ئێستاشی لەگەڵ بێت ئەم کەشە گۆڕانی بەسەردا نەھاتووە؛ جوامێریی خانی لەپ زێڕین، ئاوەدانکردنەوەی قەڵای دمدم، شەڕی دمدم و گرتنەوەی دووبارەی قەڵا دوای چەندین ساڵان مژاری بەشێکی زۆری ڕۆمانەکەیە کە لە زمان ھەردوو لایەنەکەوە دەگێڕدرێتەوە. بەردینە تاوەکوو ئێستا تێروتەسەلترین بەرھەمی ئەدەبی کوردییە کە لەسەر دمدم نووسرابێت.
لە کۆتایی کتێبەکەدا بۆ ئاسانکاری دوو فەرھەنگ یەکیان بۆ وشە دژوارەکان و ئەوەی تریان بۆ کەسایەتییە مێژووییەکان تەرخان کراوە.
تایبەتمەندییەکان
سەید قادر ھیدایەتی لێھاتوویانە لە قاڵبی ڕۆماندا ڕاستییە مێژووییەکانمان بۆ دەردەخات، لە زوڵم و زۆریی و فێڵ و فەتەڵەی دوژمنەوە تاوەکوو ناتەبایی ماڵی کورد و دارەدەستبوونیان و ئەو حەماسەیەی کە قەڵانشینەکان بە ژن و بە پیاوەوە خوڵقاندیان.
کورتە
"بەندە میرخانم. دەڵێم بەڵێ قوربان، بەندەش گودروونم کوڕی ڕەحمانی سەڕاج. دەڵێ لاوکۆ لە قەیغان و مەزبووتان دەکەی. لێرە بە خەسار دەچی. وەرە لای ئێمە؛ بە ھەویاین لە پیرەدمدم قەڵاتێکی سەرناس و نێودار ڕۆنێین دا چیدی لەبن قۆنگرە و قەڵاتی بێگانان ڕانەوەستین دەستەونەزەر. قەڵاتی خۆمان ھەبێ، کەس ناتوانێ نە سۆگەی ئایین و نە سۆگەی خاکمان بپەڕێنێ."
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:ڕۆمانەکان
جودۆ
جودۆ (بە ئینگلیزی: Judo) ھونەرێکی جەنگی مۆدێرن و یاری ئۆڵۆمییە لە ساڵی ١٨٨٢ز لەلایەن جیگۆرۆ کانۆ لە یابان داھێنراوە.
پەراوێزەکان
پۆل:جودۆ پۆل:وەرزشی ژاپۆن پۆل:ھونەرەکانی جەنگ پۆل:وەرزشەکانی ئۆڵۆمپیادی هاوین
قادر ئەلیاسی
قادر ئەلیاسی (١٩٦١ لە ئەلیاس بەرعەلی (قەرەحەسەن) لە نزیکی سەرپێڵ زھاو -)، ھونەرمەند گۆرانیچڕ خەڵکی مەڵبەندی سەرپێڵ زھاو لە ڕۆژئاوای پارێزگای کرماشانە.
ژیان
قادر ئەلیاسی لە ساڵی ١٩٦١ی زایینی لە ئاواییەکی سەر بە ناوچەی زەھاو، بە ناوی ئەلیاس بەرعەلی (قەرەسەنی قەرەحەسەن) لە دایک بوو. بەھۆی نەبوونی قوتابخانە لە گوندەکەیاندا نەیتوانیوە لە کاتی خۆیدا بخوێنێ. لەبەر ئەمە لە تەمەنی ١٠ تا ١٢ ساڵانیدا دەستی کردووە بە خوێندنەوە و لە ٢ ساڵ توانیویەتی ٥ ساڵی سەرەتایی تەواو بکات. دەورانی سێ ساڵی ناوەندیشی لە قوتابخانەی ناوەندی سەعدی لە میرئەحمەدی شاری سەرپێڵ زەھاو و ساڵەکانی یەکە و دووھەمی دواناوەندی لە قوتابخانەی حەکیم نیزامی ھەمان شاردا بە سەرکەوتنەوە تەواو کرد. ناوی خۆی نووسیبوو بۆ ساڵی سێھەمی دواناوەندی کە شەڕی نێوان ئێراق و ئێران و ھاوکات بەوە ھەڵمەتی ئێران لەسەر ڕۆژھەڵاتی کوردستانیش دەستی پێ کرد و قادر ئەلیاسیش چوو لە نێوی تێکۆشەرانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران.
گۆرانیبێژی
قادر ئەلیاسی یەکم کەڕەت لە شەڕی کوردستان دەستی کرد بە گۆرانیچڕین بۆ پێشمەرگەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و بە دوای ماوەیەک ناوبانگی دەر کرد. بەڵام لە ئەلیاسی تاکوو ئێستا تەنیا کاستێک و دوو سی دی تۆمار کراوە و زۆربەی بەرھەمەکانی بڵاو نەکراونەتەوە.
نووسین
ھەرچەندا قادر ئەلیاسی زۆرتر وەک ھونەرمەندی دەنگبێژ ناوبانگی دەرکردووە بەڵام دەست بە کاری نووسینی ئەدەبی و وەرگێڕانیش ھەیە.
تەلەڤیزیۆن
قادر ئەلیاسی چەند ساڵێکە لە تەلەفزیۆنی تیشک تی ڤی دا کە کەناڵی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانە، بەرنامەی ھونەری بە ناوی زەریان بەڕێوە دەبا.
ژێدەر
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:خەڵکی کرماشان
ئاوازی دەنگی تەواو
ئاوازی دەنگی تەواو فیلمێکی کۆمیدی میوزیکی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٢ لە دەرھێنانی جەیسۆنمۆر و نووسینی کای کانۆنە. کاستێکی بێوێنە لەخۆدەگرێت، کە بریتین لە ئانا کاندریک، ڕیبێل ویلسۆن، سکایلار ئەستین، ئانا کامپ، بریتانی سنۆ، ھانا مای لی، ئەلێکسیس کناپ، ئیستەر دین، کێلی جاکل، شێلی ڕێگنەر، وانێتا والمسلی، ئادەم دیڤین، بێن پلات، ئوتکارش ئەمبودکار، جۆن مایکل ھیگینز، و ئەلیزابێس بانکز. چیرۆکەکەی باس لە گرووپێکی ئاکاپێلای زانکۆی باردن دەگەڕێت کە سەرجەمیان کچانن، کە بریتین لە باردن بێلاکان، کاتێک لەگەڵ گرووپێکی تری ئا کاپێلا لە کۆلێژەکەیان کێبڕکێ دەکەن بۆ بردنەوەی پێشبڕکێی نەتەوەی. فیلمەکە بەشێوەیەک لە کتێبی ناخەیاڵی میکی ڕاپکین وەرگیراوە، بە ناوی (ئاوازی دەنگی تەواو: پرسیارەکە بۆ کاپێلا شکۆمەندەکانی زانکۆ) و ئەزموونەکانی دەرھێنەر جەیسۆن مۆر خۆی لە ئەلما مەتەرەکەی لە زانکۆی نۆرس وێستەرن. وێنەگرتنی فیلمەکە لە کانوونی دووەمی ٢٠١١کۆتایی ھات، لە شاری باتۆن ڕوژ لە ویلایەتی لویزیانا.