cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ھانسی فلیک
Red Bull Salzburg (یاریدەدەر)
پاشان فلیک بۆ ماوەیەکی کورت وەک یاریدەدەری جۆڤانی تراپاتۆنی و لۆتار ماتاوس و ڕێکخەری وەرزشی لە ڕادی بۆڵ سالزبێرگ کاری کرد. فلیک ڕای گەیاند کە کارەکانی لەژێر سەرپەرشتی تراپاتۆنی، یەکێک لە بەناوبانگترین ڕاھێنەرانی جیھان، چەندین شتی فێرکرد، بەتایبەتی لەسەر تاکتیک و پەرەپێدانی پەیوەندی لەگەڵ یاریزاناندا، بەڵام ھەروەھا وتی کە ھاوڕا نییە لەگەڵ شێوازی بەرگری یەکەمی تراپاتۆنیدا.
ئەڵمانیا (ھاوکاری)
وێنۆک|فلیک لە ٢٠٠٦ لە ٢٣ی ئابی ٢٠٠٦ بە یاریدەدەری ڕاھێنەری ئەڵمانیا دەستنیشان کرا. ھەرچەندە بە فەرمی لەلایەن DFBەوە وەک ڕاھێنەرێکی ناسراو ناونراوە، بەھۆی دەرکردنی یۆئەکم لۆڤ لە یاری پێشوودا، فلیک لە ڕووی تەکنیکییەوە ڕاھێنەری تەکنیکی ئەڵمانیا بوو لە چارەکی کۆتایی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا (یۆرۆ ٢٠٠٨)ی UEFA بەرامبەر پورتوگال لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٨، کە بە بردنەوەی ٣–٢ بۆ ئەڵمانیا کۆتایی ھات. دوای ئەوەی پلەی دووەمی بەدەستھێنا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٨ و پلەی سێیەمی بەدەستھێنانی لە جامی جامی جیھانی فیفا ٢٠١٠، گەیشتە نیو کۆتایی لە جامی یۆرۆی ٢٠١٢ و جامی جیھانی فیفا ٢٠١٤ بردەوە وەک یاریدەدەری ڕاھێنەری ئەڵمانیا. فلیک بوو بە بەڕێوەبەری وەرزشی لە یەکێتی تۆپی پێی ئەڵمانیا دوای جامی جیھانی ٢٠١٤ تا ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧.
بایەرن موینشن
لە ١ی تەممووزی ٢٠١٩، وەک یاریدەدەری ڕاھێنەر چووە یانەی بایەرن میونشن، لەژێر سەرپەرشتی نیکۆ کۆڤاچ. کاتێک کۆڤاچ بە ڕێککەوتنێکی ھاوبەش لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بایەرنی جێھێشت، فلیک بەرزکرایەوە بۆ پۆستی ڕاھێنەری یانەکە بە شێوەی کاتی. لە یەکەم یاریی دا، بایرن میونشن لە ئۆڵۆمپیاکۆسی بردەوە ٢–٠ لە قۆناغی کۆمەڵەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩. دوای چەند ئەنجامێکی ناوازە وەک ڕاھێنەرێکی کاتی، بایەرن لە ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ڕای گەیاند کە فلیک تا کۆتایی وەرزەکە ڕاھێنەر دەبێت.
لە وەرزی ٢٠١٩–٢٠ دا، فلیک سەرکەوتووانە پێشڕەوی بایەرنی کرد بۆ بردنەوەی بۆندسلیگا، DFB-Pokal و خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا، بەم شێوەیە بۆ دووەم جار لە مێژووی یانەکە سێ جامەکەی بەدەست ھێنا. دواتر بە باشترین ڕاھێنەری ساڵی ئەڵمانی دانرا ساڵی گۆڤاری وەرزشی کیکەر، ھەروەھا خەڵاتی ڕاھێنەری پیاوانی ساڵی UEFA بردەوە. وەرزی دواتر، پێشڕەوی بایەرنی کرد بۆ بردنەوەی جامی سوپەری ئەورووپی ٢٠٢٠ بەرامبەر سیڤیلیا. ئەو ھەروەھا ڕێبەرایەتی بایەرنی کرد بۆ بردنەوەی شەش نازناو لەدوای بردنەوەی جامی جیھانی یانەکان لە شوباتی ٢٠٢١ بە بردنەوە لە تیمی مەکسیکی تایگەرس.
لە ١٧ی نیسانی ٢٠٢١، فلیک ڕای گەیاند کە بە یانەکەی گوتووە کە دەیەوێت لە کۆتایی وەرزدا واز لە کارەکەی بھێنێت. ئەو خواستی خۆی دەربڕی بۆ ڕاھێنانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا، بەھۆی کارەکەی پێشووی وەک یاریدەدەری ڕاھێنەری تیمی ئەڵمانیا، خواکیم لۆڤ. فلیک لەگەڵ یەکێک لە گەورەترین تۆمارەکانی بردنەوە لە مێژووی تۆپی پێی مۆدێرندا بایەرنی بەجێھێشت. لە ماوەی کارکردنی، بایرن تەنھا حەوت یاری لەدەستدا و حەوت خەڵاتی بردەوە (دوو جار بۆندێسلیگا، جامی ئەڵمانیا، خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا، جامی سوپەری ئەڵمانی، جامی سوپەری ئەورووپی، جامی جیھانی یانەکان). بایرن میونشن لە جامی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٩–٢٠ ھیچ یارییەکی نەدۆڕاند، یەکەم تیپ لە مێژووی جامی پاڵەوانی ئەوروپی/ چامپیۆنس لیگ کە نازناوەکە بەرزبکاتەوە بە بردنەوەی ١٠٠٪ یارییەکان، و ٢٣ یاری لەدوای یەکی بردەوە لە ھەموو پاڵەوانێتییەکان لە نێوان ١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ بۆ ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠، کە ڕیکۆردە لە تۆپی پێی پیشەگەری ئەڵمانی/ ھەروەھا فلیک ڕاھێنەرەیاتی بایەرنی کردبۆ بردنەوەی ھەر سێ نازناوەکە. دووەم بردنەوەی سێ نازناو لە مێژووی بایەرن. فلیک خاوەنی یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەی بردنەوە لە مێژووی تۆپی پێ، کە ٨٣٪ی یارییەکانی بردەوە و یارمەتی بایەرنی دا بە تۆمارکردنی تێکڕای ٣٫٠ گۆڵ بۆ ھەر یارییەک لەناو ھەموو پاڵەوانێتییەکاندا. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، فلیک براوەی باشترین ڕاھێنەری ساڵ بوو لە ئەورووپا، کە ئەم خەڵاتە تایبەتە بە باشترین ڕاھێنەری تۆپی پێ لە خولە گەورەکانی تۆپی پێی ئەورووپادا.
ئەڵمانیا
لە ٢٥ی ئایاری ٢٠٢١، یەکێتی تۆپی پێی ئەڵمانیا ڕای گەیاند کە فلیک گرێبەستێکی سێ ساڵەی واژوو کرد لە ١ی ئابی ٢٠٢١ەوە بۆ ئەوەی وەک ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا کار بکاتبکات، و جێگەی بەڕێوبەری پێشووی خۆی خواکیم لۆڤ بوو دوای یۆرۆ ٢٠٢٠. لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١، فلیک یەکەم یاری خۆی بردەوە بەرامبەر لیشتنشتاین لە یارییەکی پاڵاوتنی جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢. لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢، ئەڵمانیا لەگەڵ ئیتاڵیا یاری کرد لە جامی نەتەوەکانی یەکێتی ئەورووپا (UEFA Nations League A)ی ٢٠٢٢–٢٣؛ بۆیە بوو بە سێیەم ڕاھێنەر کە لە دە یاری یەکەمیدا بە بێ دۆڕان بمێنێتەوە، دوای سیپ ھێربێرگەر و جۆزێف دێروێڵ.
ژیانی کەسی
فلیک ھاوسەرگیری لەگەڵ سیک فلیک کردووە. تا ساڵی ٢٠٢٠، زیاتر لە ٣٠ ساڵە ھاوسەرگیرییان کردووە. دوو منداڵ و دوو نەوەیان ھەیە.
خەڵاتەکان
وێنۆک|فلیک (دوور چەپ) ئاھەنگ دەگێڕێت بۆ بردنەوەی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|جامی جیھانی فیفا ٢٠١٤]]
یاریزان
بایەرن میونشن
١. کۆڵن
ڕاھێنەرەیاتی
ئەڵمانیا (وەک یاریدەدەری بەڕێوەبەری)
ھۆفنھایم
بایەرن میونشن
تاکەکەسی
سەرچاوەکان
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئاڵمانی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥ پۆل:Pages with unreviewed translations
بڕیارنامەی ٩١٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:ڕواندا لە ١٩٩٤ پۆل:ئووگاندا لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕواندا
زەکەریا عەبدوڵڵا
زەکەریا عەبدوڵڵا (لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٧٦ لە ھەولێر، کوردستان) گۆرانیبێژێکی کوردە. لە گەڕەکی تەیراوەی شاری ھەولێر لەدایک بووە. لە ساڵی ١٩٩٣ چووە سوێد و کاری مووزیکی دەست پێ کرد، و ھەر لەوێدا لەگەڵ چەندین سترانبێژی کورد دەستی بە ژەنینی کیبۆرد کرد. لە ساڵی ١٩٩٨ یەکەم ئەلبوومی خۆی بە ناوی تۆ ھاتی بڵاوکردەوە و بوو بە سەکۆیەکی پەڕینەوە بۆ ناو جیھانی مووزیک و توانی ناوی خۆی لەوێدا دیاری بکات.
لە ساڵی ٢٠٠٠ دووەمین ئەلبومی بەناوی بگەڕێوە بڵاوکردەوە، پاشان پەرەی بە کارەکانی دا و بەھۆی بڵاوکردنەوەی ئەلبومی بگەڕێوە لە ساڵی ٢٠٠١دا لایەنگری زیاتری پەیداکرد. ھەر لەوە بە دواوە گەشەسەندن و پێشکەوتنی بەردەوامی ھەبووە تا ئەو ڕادەیە کە ھەموو کات بە ئاسانی دەیتوانی لایەنگرانی زۆر لە دەوری خۆی کۆ بکاتەوە.
لە ساڵی ٢٠٠٢دا ئەلبومی ڕۆژگاری بڵاوکردەوە و لایەنگرانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا. ئەم ئەلبوومە تا ئێستا ١٫٥ ملیۆن کۆپی لێ کراوە. ئەم ئەلبومە کە ١٤ ستران لە خۆی دەگرێ و ھەروەھا کلیپ و ڤیدیۆی زۆری بۆ سترانەکانی کراوە و لە ھەموو کەناڵە کوردییەکان وەکوو: کوردستان تیڤی و کوردسات بڵاوکراونەتەوە. زەکەریا ئەلبومی تیلینازی لە ساڵی ٢٠٠٤ بڵاو کردەوە کە سێ ملیۆن کۆپی لێ بڵاوکرایەوە.
زەکەریاش ئەلبوومی گەنجی پیری لەگەڵ دەستپێکردنی ساڵی نوێی ٢٠٠٧ بڵاوکردەوە و تێیدا ھەوڵی داوە لە ھەموو ڕوویەکەوە چ وەک مووزیک، چ وەک تەکنیک و نووسینی گۆرانییەکان شێوازێکی تازە و ھەندێک جیاواز لە بەرھەمەکانی پێشووی پێشکەش بکات.
دوایین بەرھەمی زەکەریاش ئەلبوومی لاپەڕەی سپییە کە پێکدێت لە ١٤ گۆرانی، ھەموو قازانجی ئەم ئەلبومەش بەخشرایە ھەتیوان و منداڵانی ھەژار بە تایبەتی لێقەوماوانی جەنگ. لە دوای ئەو بەرهەمەوە زەکەریا دەرکەوتن و بەرهەمی هونەری نەما، تەنها لە ٢٠١٧، لە کاتی بۆنەیەکی ڕیفراندۆم بۆ سەربەخۆیی باشووری کوردستان لە کۆنسێرتێکدا بە گۆرانیگوتن بەشدار بوو.
وێڕای ھۆنراوەکانی شاڵاو عەلی کە لە ھەموو ئەلبوومەکانی زەکەریادا جێ پەنجەی بەرچاو و دیارە، لەم بەرھەمەدا بۆ جاری یەکەم لە کۆی ١٢ گۆرانی، نۆ ھۆنراوەی سامی ئەرگۆشی کردووەتە گۆرانی کە ناوی ئەلبومەکە گەنجی پیر و کلیپی گوڵێ دوو لەو ھۆنراوانەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئاوازدانەران پۆل:ئاوازدانەرانی کورد پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی کورد پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی باشووری پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی
ئاوی ژێرزەوی
ئاوی ژێرزەوی ئەو ئاوەیە کەوا لەژێر ڕووکەشی زەوی و بەدیاریکراوی لەنێو کونە بۆشە خۆڵییەکان و لەنێو جێگا شکاوەکانی کەڤردا بوونی ھەیە. ھەرکاتێک ئاوی سەر زەوی دەچێتە نێو قووڵایی خاکەکە ئەوا بە ئاوی ژێر زەوی پێناسە دەکرێت. ئەو ئاوەشی کە دەچێتە ژێر زەوی ڕاستەوخۆ کون و کەلێنە بۆشەکان پڕدەکاتەوە. ماددەی ڕەق نەبوو (وەک خۆڵ)یان ھەر تەنێک بە چینی ئاوھەڵگر یان ئاوە کۆگای ژێرزەوی بانگدەکرێت ھەرکاتێ توانای دروستکردنی بڕە ئاوێکی ھەبێت.
کاتێ ئاویش دەچێتە ژێر زەوی دەکرێ بەسەر سێ چین دابەش بکرێت کە بریتین لە "ناوچەی نەخوساو - Unsaturated Zone" کە تێیدا ئەو ناوچەیە کە ھیچ ئاوێک لە نێو کەلێنەکانی بەدی ناکرێت، "ناوچەی خوساو - Saturated/Phreatic Zone" کە تێیدا خوساوە یان تێرە لە ئاو. ھێلی جیاکەرەوەی نێوان ھەردوو ناوچەکەش پێیدەگوترێ "Water Table - ئاستی وەستانی ئاو". پڕبوونەوەی چینی ئاوھەڵگڕ ئەو پڕۆسەیە کەوا چینە پڕ ئاوەکانی ژێر زەوی دووبارە پڕ دەبنەوە لە ئاو. پێچەوانەی ئەمەش بریتییە لە دەرھێنانەوەی ئاو بۆ مەبەستەکانی کشتوکاڵ و پیشەسازی، یاخود بەشێوەیەکی سروشتی لەڕێگای کانییەکانەوە. ئەو زانستەی کە لە بوون و پەیدا بوون و شێوە و دابەش بوونی ئاو ئەکۆڵێتەوە پێیدەگوترێ ئاوناسی.
بەشێوەیەکی گشتی، ئاوی ژێر زەوی بەو ئاوە دەگوترێ کە بەنێو چینە ئاوھەڵگرەکانەوە دەڕوات، بەڵام لەڕووی تەکنیکییەوە، دەستەواژەکە دەکرێ بەکاربھێنرێ بۆ تەڕی خۆڵ، خۆڵی بەستوو، ئاوی جێگیر لەنێو ئەو کەڤرانەی کەوا ئاستنی دەڵاندنیان نزمە. دەگوترێ کە ئاوی ژێرزەوی کاریگەری لەسەر جووڵەی لێکترازاوەکانیش دەکات لەڕێگای دروستکردنی چەوری. ئاوی ژێرزەوی تەنھا لەژێر ڕووی خاکی زەویدا نییە. بەشێک لە ڕووکەشی ھەسارەی مارس بەھۆی ئاوی ژێرزەوییەوە بە جۆرێک کاریگەر بووە. ھەروەھا بەڵگەی بوونی ئاوی شل لەژێر ڕووی خاکیھورمزیشدا بوونی ھەیە.
ئاوی ژێر زەوی ھەرزانتر، شیاوتر بۆ کار و پارێزراوترە لە پیسبوون بە بەراورد بە ئاوی سەر زەوی. ھەربۆیەش بە زۆری بۆ دابینکردنی ئاو بۆ دانیشتووان بەکاردێت. بۆ نموونە، ئاوی ژێر زەوی گەورەترین سەرچاوەی ئاوی بەکارھێنراوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا، و ساڵانە ویلایەتی کالیفۆرنیا زۆرترین ئاوی ژێر زەوی دەپاڵێوێت.
ئاوی پیسبوو پاککردنەوەی قوڕسترە لە پاککردنەوەی ئاوی نێو کانی و ڕووبارەکان. پیسبوونی ئاوی ژێرزەوی بەزۆری بەھۆی فڕێدانی پاشماوەکانە لە ئەنجامی کردارە پیشەسازییەکاندا. سەرچاوە سەرەکییەکانی ئەو پاشماوانە بریتین لە پاشماوە کیمیایییە پیشەسازییەکان، زبڵی خاکی، زیاد بەکارھێنانی پەینی کیمیایی لە کشتوکاڵدا و چەندانی تر.
ئاوە کۆگای ژێرزەوی
ئاوە کۆگای ژێرزەوی بریتییە لە چینێکی کوندار کەوا ئاو لە خۆدەگرێت و دەیگوازێتەوە. ھەرکاتێ ئاو ڕاستەوخۆ لەنێوان ڕووی زەوی و ناوچەی خوساودا گوزەر بکات، ئەوا بەو ئاوە کۆگایە دەگوترێ "ئاوە کۆگای نا سنووردار - Unconfined aquifer". تا چەند بەشەکانی ئەو ئاوە کۆگا ناسنووردارە قووڵتڕ بێ ئەوەندە زیار خوساوترە، بەوپێیەی کە ھێزی کێشکردنی زەوی وا لە ئاوەکە دەکات بەرەو خوارەوە بڕوات.
چینی سەرەوەی ئەو ئاوە کۆگا ناسنووردارە پێیدەگوترێ ئاستی وەستانی ئاو یان ڕووکەشی فریاتی. لەژێر ئاستی وەستانی ئاویشدا، تەواوی کون و کەلێنەکان بە ئاو خوساون بۆیە پێیدەگوترێ ناوچەی خوساو یان ناوچەی فریاتی.
کۆتا ئاوی سنووردار "confined aquifer" ئەو کۆگا ئاوەی ژێرزەوییەیە کەوا بە ڕاگرە چینێک "ئەکویتارد یان ئەکویکلود" داپۆشراوە و ھاتوچۆی ئاوی کەمترە بەھۆی نزمی ئاستی دەڵاندن. ئەگەر ھاتوو کۆگا ئاوێکی سنووردار ئاوەکەی وەک چۆن لەسەرچاوەکەیەوە بەرەو خوارەوە دێت ئاوا بەردەوام بێ، ئەوکاتە ئاوەکە پاڵەپۆستۆیەکی زیاتری دێتە سەر لەگەڵ ھاتوچۆیەکەیدا. ئەمەش دەبێتە ھۆی دروستبوونی بیری ئیرتیوازی کەوا بەبێ ھەڵھێنجان گوزەر دەکات بەڕادەیەک بەرز دەبێتەوە دەگاتە سەرووی ئاستی وەستانی ئاویش.
سیفەتەکانی ئاوەی کۆگای ژێرزەوی لەگەڵ پێکھاتەی زەویناسی، شێوازی چین و بەرز و نزمی دا گۆڕانکاریان بەسەردا دێت. بەشێوەیەکی گشتی، ئاوە کۆگا بەرھەمدارەکان لە پێکھاتە نیشتووەکاندا باوترە.
بڕی ئاو لە کۆگا ئاوێکی ژێرزەویدا لەڕێگای پێوانەکردنی ئاستەکانی ئاو لەنێو بیرە ناوخۆیییەکان دەکرێت، یان لەڕێگای پشکنینی تۆمارە زەویناسییەکان
خولی ئاو
ئاوی ژێرزەوی نزیکەی ٢٠٪ی ئاوی سازگاری جیھان پێکدەھێنێت، کەوا دەکاتە نزیکەی ٠٫٦١٪ی تەواوی ئاوی جیھان، بە زەریا و بەستەڵەکەکانیشەوە. ئاوە بەستووەکانی بەستەڵەکەکانیش دەکرێ وەک سەرچاوەیەکی ئاوی پاک سوودیان لێوەربگیرێت لە حاڵەتی کەمبوونی ئاوی ڕووی زەوی یاخود ھاتنی وشکەساڵی.
ئاوی ژێر زەوی بەشێوەیەکی سروشتی بەھۆی ئاوەکانی سەر ڕووی زەوییەوە دێتە کایەوە، کە ئەوانیش بەھۆی بارانبارین، ڕووبار و کانییەکانەوە پڕدەبنەوە.
توێژینەوە نوێکان ئەوەیان دەرخستووە کەوا ھەڵمینی ئاوی ژێر زەوی ڕۆڵێکی دیاری ھەیە لە خولی ئاوی نێوخۆیی، بە تایبەت لە ناوچە کەم ئاوەکان. زاناکان لە سعودیە پلانێکیان پێشکەشکردووە بە مەبەستی گەڕاندنەوەی و بەکارھێنانەوەی ئەو ئاوەی کە دەبێتە ھەڵم بۆ ئاودانی دانەوێڵە. لە وێنەکەی سەرەوەدا، جۆرە ئامێرێکی چوارگۆشەی پەنجا سانتیمەتر دەبینرێت کەوا لە قوچەکی پلاستیکی دروستکراوە و خراوەتە ناوچەیەکی بیابانی بێ سەوزایی بۆ پێنچ مانگ بەبێ ھیچ باران و ئاودانێک. ئەو ئامێرە توانیویەتی بڕە ئاوێکی باش بگەڕێنێتەوە لە باری ھەڵمی دا.
تێڕوانین
بەشێک کێشەی تایبەت لە بەکارھێنانی ئاوی ژێر زەویدا دێتە ئاراوە لە تەواوی جیھان. ھەروەک چۆن ئاوی ڕووبارەکان زۆر بەکاردەھێنرێت و پیسدەکرێت، کۆگا ئاوەکانی ژێرزەویش بەھەمان شێوە ڕووبەرووی ئەم دۆخە دەبنەوە. تاکە جیاوازیان ئەوەیە کە کۆگا ئاوەکانی ژێرزەوی بە چاو نابینرێن.
دەکرێ بڵێین کێشەکان خۆیان لە چوار جۆری سەرەکیدا دەدۆزنەوە:
زیاد دەرھێنانی ئاو لە کۆگا ئاوەکان
ئاوی ژێرزەوی سامانێکی دەوڵەمەند و زۆر بەکارھاتووە. بەڵام زۆر دەرھێنانی ئاوەکە بە ڕادەیەک کە زیاتر بێت لە توانای بەخشینی دەبێە ھۆی دروستکردنی کێشە بۆ ژینگە و دانیشتووان. دیارترین نموونە بریتییە لە کەمبوونەوەی ئاستی ئاو بە ڕادەیەک کەوا بیرەکان پێی ناگەن. لەبەرئەوەشە دەبێت بیرەکان بەشێوەیەکی قووڵتر دووبارە لێبدرێنەوە، ئەمەش لە چەندین شوێنی جیھان بەدی دەکرێت (بۆ نموونە کالیفۆرنیا، تێکساس و ھیندستان). لە ھەرێمی پونجابی ھیندستان، ئاستی ئاوی ژێر زەوی ١٠ مەتر ھاتووەتە خوارەوە لەوەتەی ساڵی ١٩٧٩ەوە و ڕێژەی ھاتە خوارەوەشی بەردەوام خێراتر دەبێت. نزمبوونەوەی ئاستی ئاویش دەبێتە ھۆی دابەزین/داکشان یا تەپینی ڕووی زەوی و بەخوێبوونی ئاوەکە.
ئاوی ژێرزەوی لەڕووی ژینگەزانیشەوە گرینگە. گرینگی ئاوی ژێرزەوی لە سیتەمە ژینگەیییەکاندا زۆربەی جارەکان پشتگوێ خراوە، تەنانەت لەلایەن زانایانی زیندەزان و ژینگەناس.
داڕمان
دابەزین/داکشان یا تەپینی ڕووی زەوی (Subsidence) لە ئەنجامی دەرھێنانی ئاوێکی یەکجار زۆرەوە دروستدەبێ، کە دەبێتە ھۆی بەتاڵبوونی بۆشایییەکانی ژێر ڕووی زەوی و ھۆی داڕمانی زەوییەکە. ئەمەش بەھۆی ئەوەیە، چونکە لە دۆخی ھاوسەنگیدا، پەستانی ئاوی ژێر زەوی لەنێوان کونەکانی ئاوە کۆگاکاندا ڕاگری بەشێک لەو کێشەیە کە چینە نیشتووەکان ھەیانە.
پیسبوون
ئاوە پیسبووی ژێر زەوی درکپێکردن و پاککردنەوەی قوڕسترە بە بەراورد بە ئاوی کانی و ڕووبارەکان. پیسبوونی ئاوی ژێرزەوی لە ئەنجامی فڕێدانی زبڵ و خاشاکە بۆ نێو ئەو سەرچاوانەی سەر ڕووی زەوی. ھۆکارە دیارەکانی تری پیسبوونی ئاو ئەمانەن:
فلۆراید و زەڕنیخ
نزیکەی یەک لەسەر سێی دانیشتووانی زەوی ئاو لە سەرچاوەکانی ژێر زەوییەوە ئاو دەخۆنەوە. لەو ڕێژەیەشدا، نزیکەی ١٠٪ی کە دەکاتە ٣٠٠ ملیۆن کەس، ئەو سەرچاوانەی کە ئاوی لێ دەخۆنەوە بە تەواوەتی بە ماددە توخمە کیمیایییەکانی وەک زەڕنیخ و فلۆراید پیسبووە. ئەو توخمانەش بەزۆری لە سەرچاوە سروشتییەکانەوە پەیدا دەبن کەوا کەڤر و ماددە نیشتووەکان دەگرنەوە.
ڕێگا نوێکانی دیاریکردنی پیسبوونی ئاو
لە ساڵی ٢٠٠٨دا، پەیمانگای توێژینەوەی ئاوی سویسڕی، Eawag، ڕێگایەکی نوێیان داھێنا کە تێیدا نەخشەی تایبەت بەو ئاوانەی ژێرزەوی ھەبێ لەگەڵ دووریان لە ھەر پیسبوونێکی نزیک لەخۆشیان. ئەمەش ڕێگایەکی نایابە بۆ ئەوەی بزانرێ کە کامە بیرە ئاو پێویستی بە پشکنینە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاو پۆل:ئەندازیاریی خاک پۆل:ئەندازیاریی ئاو پۆل:ئاوناسی پۆل:کۆگا ئاوەکانی ژێرزەوی پۆل:شلە ئاو پۆل:ئاو و ژینگە پۆل:ئاوی شل
٣٠٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڕۆژنامەی ھیوای نوێ
پۆل:ڕۆژنامەکان بە زمانی کوردی پۆل:میدیای بەکۆمەڵ بە زمانی کوردی
مەلاباستەک
مەلاباستەک گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ئینشراح
سوورەتی ئینشراح سوورەتی ٩٤ی قورئانە و ٨ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی زوحا دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
مەلاباستەک
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ئیلیانا ئیۆتۆڤا
ئیلیانا مالینۆڤا ئیۆتۆڤا ( لەدایکبووی ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤) سیاسەتمەدارێکی بولگاریایە و لە ساڵی ٢٠١٧ەوە وەک جێگری سەرۆکی بولگاریا کاری کردووە، هاوڕێی کاندیدی ڕومێن ڕادێڤ بووە. بڕوانامەی ماستەری لە فیلۆلۆژیای بولگاری و فەرەنسی لە زانکۆی سۆفیا وەرگرتووە, ئیۆتۆڤا لە ساڵی ١٩٩٠ تا ١٩٩٧ لە تەلەفزیۆنی نیشتمانی بولگاریا وەک پەیامنێر و سەرنوسەر و دەرهێنەر و پێشکەشکاری بەرنامەکانی هەواڵ و کاروباری هەنووکەیی کاری کردووە. پاشان وەک بەڕێوەبەری خزمەتگوزاری ڕۆژنامەوانی حزبی سۆسیالیستی بولگاریا کاری کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:ڕۆژنامەنووسانی بولگاریا پۆل:جێگرەکانی سەرۆکی بولگاریا پۆل:زیندووان
٧٦٣ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٣٠٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
شارەوانیی لۆڤێچ
شارەوانیی لۆڤێچ ( شارەوانییەکە لە پارێزگای لۆڤێچ لە ناوەڕاستی باکووری بولگاریا دەکەوێتە سنووری نێوان ناوچەی فۆڕێ-بالکان و دەشتی دانووب. ناوی لێنراوە لە ناوەندی کارگێڕییەکەیەوە - شاری لۆڤێچ کە ھەروەھا پایتەختی پارێزگاکەیە.
شارەوانییەکە ڕووبەرەکەی ٩٣٠٫٨ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٥٣٥٧٨ کەسە، تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩.
سەرچاوەکان
پۆل:لۆڤێچ
ئایدز
thumb|100پیکسڵ|left|هێمای ئەیدز ئایدز (ئینگلیزی: Acquired immune deficiency syndrome کورت دەکرێتەوە بۆ "AIDS")، نەخۆشییەکە دەبێتە ھۆی دابەزینی توانای کۆئەندامی بەرگری لەش، کە بەھۆی ڤایرووسی ئێچ ئای ڤییەوە تووشی مرۆڤ دەبێت. ئەیدز بەھۆی زایەند و گواستنەوەی خوێنەوە دەگوازرێتەوە. لە ساڵی (١٩٨١)ـەوە تا ئێستا ئەیدز زیاتر لە ٢٥ ملیۆن کەسی کوشتووە‌، کە بە نزیکەیی دەکاتە نیوەی ژمارەی کوژراوانی جەنگی جیھانی دووەم. لە کاتی ئێستا نزیکەی ٣٣ ملیۆن کەس لە جیھان تووشی ئەیدز بوون.
سەرھەڵدان
لە ساڵانی نێوان ١٨٨٤ - ١٩٢٤ لە ڕۆژئاوای ناوەڕاستی ئەفریقا ڕاوچیان ڕاوی مەیمونی چیمپانزیان دەکرد. وا بڕوایە کە ھەندێک لە خوێنی مەیموونەکان چووەتە‌ ناو جەستەی ڕاوچییەکان "لە ڕێگای برین". خوێنی مەیموونەکان ڤایرۆسێکی تێدابووە، کە بێزیان بووە بۆ مەیموون بەڵام بکوژە بۆ مرۆڤ ئەویش بریتی بووە لە ڤایرۆسی ئێچ ئای ڤی "ڤایرۆسی دابەزاندنی بەرگریی مرۆڤ" ڤایرۆسی نەخۆشیی ئەیدز.
لە حوزەیرانی ١٩٨١، سەنتەری کۆنتڕۆڵکردن نەخۆشی "سی دی سی" ئەمریکا، ڕاپۆڕتێکی بڵاوکردەوە لە لۆس ئانجلەس لەسەر ٥ پیاوی "ھاوڕەگەزخواز"ی گەنج کە تووشی جۆرێکی کەڕوویی ھەوکردنی سییەکان ببوون، ئەم جۆرە ھەوکردنە بە نزیەکەیی ھەرگیز نەبیندرابوو لە کەسێک کە سیستەمی بەرگریی سەلامەتی ھەبووبێت.
لە ٤ی تەمموزی ھەمان ساڵ، سەنتەری کۆنتڕۆڵکردنی نەخۆشی "سی دی سی" ئەمریکی، ڕاپۆرتێکی تری بڵاوکردەوە کە جۆرە شێرەپەنجەیەکی زۆر دەگمەنی پێست، پیاوێکی گەنج دەکوژێت! کە پێشتر کەسەکە سەلامەت بووە.
دوای چەند مانگێکی سەنتەری کۆنتڕۆڵکردنی نەخۆشی "سی دی سی" ئەمریکی، نەخۆشیەکەی ناوزەندکرد بە ئەیدز.
ئەیدز باوە لەنێو کەسانی نەخۆشی ھیمۆفیلیا، چونکە نەخۆشییەکە بە خوێن دەگوازرێتەوە. ئەیدز جگە لە گواستنەوەی بە ڕێگای خوێن بە ڕێگای زایەندیش دەگوازرێتەوە، ھەروەھا لە دایک بۆ منداڵێش دەگوازرێتەوە.
قۆناغەکانی تووشبوون
تووشبوون بە ڤایرۆسی HIV ناگۆڕێت بۆ نەخۆشی ئەیدز ھەتا وەکوو تووشبووەکان بەم سێ قۆناغەدا نەڕۆن.
قۆناغی دووەم
سەرەتای دەرکەوتنی نیشانە خراپەکان، ئاماژەیە بەدەستپێکردنی قۆناغی دووەمی نەخۆشی ئەیدز. خانەکانی B بەردەوام دەبن لەبەرھەمھێنانی بڕێکی زۆر لە دژەتەنەکان بۆ ڤایرۆسی HIV، ھەرچەندە ژمارەی خانەکانی T بەردەوام لە کەمبوونەوەدان، ھەر لەو کاتەش کە ڤایرۆسەکە لەدووھێندبوونی خۆی بەردەوامە. لەگەڵ بێ توانایی کۆئەندامی بەرگری؛ لیمفەڕژێنەکان ھەڵدەئاوسێن و ھەست بە ماندووبوون دەکرێت و کێش کەم دەکات و تالێھاتن دەردەکەوێت، سکچوونیش ڕوودەدات و تووندیش دەبێت. لەھەندێک توشبوودا، لەوانەیە لەبیرچوونەوە و شێوازی بیرکردنەوەی نادرووستیش ڕووبدات.
قۆناغی سێیەم
لەقۆناغی سێیەمدا ژمارەی خانەکانی T یاریدەدەر کەمدەبنەوە، بەڕادەیەک نەتوانن خانەکانی B و خانەکانی T ژەھراوی چالاک بکەن لەپێناو بەرھەڵستیکردنی ڤایرۆسە ھێرشبەرەکە. لەئەنجامی ئەمەشدا بڕی دژەتەنەکان بۆ دژەپەیداکەرەکانی HIV کەمدەبنەوە، لەناکاو ژمارەی ڤایرۆسەکانی HIV زیاد دەکەن، ڤایرۆسەکان لە تێکشکاندنی ئەو بەشە کەمەی خانەکانی T یاریدەدەر دەمێنێتەوە، بەردەوام دەبن. بەمشە دەستنیشانکردنی نەخۆشی ئایدز دەکرێت، ئەو کاتەی کە ژماری خانەکانی T یاریدەدەر کەمدەبنەوە بۆ ٢٠٠ خانە لە یەک میلی لیتری خوێن یان کەمتر لەو ژمارەیە، بەرامبەر بڕە ئاساییەکەی کە لەنێوان ٦٠٠-٧٠٠ خانەی T یاریدەدەر لەیەک میلی لیتر دایە. ھەروەھا دەتوانرێت دەستنیشانی نەخۆشی ئایدز بکرێت لەکاتی دەرکەوتنی تووشبوونی ھەڵپەرست.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەیدز پۆل:ئاھۆی گشتی پۆل:کۆنیشانەکان پۆل:نەخۆشییەکانی کۆئەندامی بەرگری پۆل:نەخۆشییە گواستراوەکان بەھۆی زایەندەوە
٧٦٤ (ژمارە)
٧٦٤ (حەوت سەد و شەست و چوار) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٦٣ و ٧٦٥.
ئۆبرێنۆڤاتس
ئۆبرێنۆڤاتس شارێکی لە سربیای ناوەندی لە وڵاتی سربیا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٤٫٢٢٩ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شومادیا پۆل:شارەوانییەکانی بێلگراد پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
کۆشکی باڵندە غەمگینەکان
کۆشکی باڵندە غەمگینەکان ڕۆمانێکی کوردی لە نووسینی بەختیار عەلییە، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٩دا بڵاوکرایەوە و لەلایەن ناوەندی ڕەھەندەوە بڵاوکرایەوە، لە ساڵی ٢٠١٤دا، ناوەندی ئەندێشە چاپی دووەمی کتێبەکەی بڵاوکردەوە کە دیزاینی ناوەوەی کتێبەکە گۆڕابوو، وەک گەورەکردنی فۆنت و گۆڕینی قەبارەی فۆنت.
ناوەڕۆک
لەکاتێکدا قەشەنگترین خانمی شار کە کچی «فیکرەت گوڵدانچی»ێیە و ناوی «سەوسەن»ە لە ناو کتێب و ئەنسکڵۆپیدیاکاندا وندەبێت و سێ کوڕی شار عاشقی دەبن و دێنە داوای. دوای ئەوە لەبەر بێپارەیی باوکی سەوسەن هەموو کتێبەکان دەفرۆشێت و سوێندی بۆ دەخوات کە تەنھا ئەنسکڵۆپیدیای باڵندەکان نەفرۆشێت. سەوسەن دەکەوێتە ململانێیەکی ئاڵۆزەوە و بڕیردەدات کە داواکارەکان ٨ ساڵ گەشت بکەن و باڵندە جۆراوجۆرەکانی ناو ئەنسکڵۆپیدیاکە بێنن. سەوسەن کێ هەڵدەبژێرێت؟
فارسی (قصر پرندگان غمگین)، ٢٠١٢
ئەم وەرگێڕانە لەلایەن ڕەزا کەریم موجاورەوە وەرگێڕدراێە سەر زمانی فارسی و لە ساڵی ٢٠١٢دا لەلایەن "نشر افراز"ەوە بڵاوکرایەوە.
کورمانجی (Qesra Balindeyên Xemgîn)، ٢٠١٧
ژپنک: ISBN 978-6055279868.
لە ساڵی ٢٠١٧دا کتێبەکە وەرگێڕدرایە سەر شێوەزاری کورمانجی لەلایەن بەسام مستەفاوە. کتێبەکە پێکدێت لە ٤١٦ لاپەڕە و لە تورکیا لەلایەن دەزگای "ئاڤیستا"وە بڵاوکرایەوە.
ئاسیا جێبار
آسیا جێبار  نووسەر، شاعیر و مامۆستای زانکۆی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:زیندووان پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی باڵای نۆرماڵ پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وەرگێڕە جەزائیرییەکان پۆل:نووسەرانی جەزائیری پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ژن پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦ پۆل:مردووانی ٢٠١٥ پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمە سیناریۆنووسەکان
ئانوۆنی گۆگۆریۆ
پاشا "ئانوۆن"ی گۆگۆریۆ (بە هانگۆل: 안원왕 ،(곡)향강상왕؛ بە ھانجا: 安原王 ،(鵠)香岡上王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٥٤٥ی زایینیدا مردووە، ٢٣ـەم فەرمانڕەوایی گۆگۆریۆـبوو، لە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٥٣١ز بۆ ٥٤٥ز)ـبوو. برا بچووکی پاشا ئانجانگـبوو، وا ووتراوە کە باڵابەرز و دانا بوو. کاتێک ئانجانگ مرد لە ٥٣١ی زایینی بەبێ هیچ جێگرەوەیەک، ئیمپراتۆری لیادۆنگ (گاوزو) کردی بە پاشا، لە سێیەم مانگی فەرمانڕەواییەتییەکەی ئیمپراتۆری (وی) بڕیارێکی شاهانەیی ئەنێرێ و ناوی ئەنێ دەسەڵاتپێدراو لەگەڵ هێزێکی تایبەتی.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٦ەم
کانی پزمکە
کانی پزمکە (Kanî pzimke، بە فارسی: کانی پزمکه) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٠ کەس لە ٢٠ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
تین
سوورەتی تین سوورەتی ٩٥ی قورئانە و ٨ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی ئینشراح دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
کۆلیستڕۆڵ
300px|وێنۆک|چەپ|کۆلیستڕۆڵ کۆلیستڕۆڵ جۆرێکی چەورییە لە خوێندا و لە لەشی مرۆڤدا. کۆلیستڕۆڵ لە جەرگ دروست دەکرێت بۆ لەش. ھەروەھا لەش دەتوانێت کۆلیستڕۆڵ لە خۆراکیش وەربگرێت. وەک گۆشت، ماسی، ھێلکە، پەنیر، شیر و ھتد. لەش پێویستی بە ھەندێک لە کۆلیستڕۆڵ ھەیە بۆ مێشک، پێست و ئەندامەکانی تری لەش بۆ ڕاپەڕاندنی کارەکانیان. بەڵام زۆر خواردنی کۆلیستڕۆڵ خراپە بە تایبەتی بۆ ئەو کەسانەی کە لەشیان کۆلیستڕۆڵ زۆر دروست دەکەن.
کۆلیستڕۆڵ لە خوێندا مەلە دەکات دەتوانێت بگات بە دیواری لوولەکانی خوێن لەوێ بمێنێتەوە. ئەگەر کۆلیستڕۆڵێکی زۆر لە لوولەکانی خوێن ماوە و بڕێکی زۆر لە دیواری لوولەکانی خوێن دەنیشێت دەبێتە ھۆی تەسک بوونەوەی لوولەکانی خوێن بەمەش ڕێگە دەگرێت لە سووڕانی خوێن بە ئاسانی.
کۆلیستڕۆڵ دوو جۆری ھەیە، جۆرێکیان باشە و جۆرەکەی تریان خراپە. جۆرە خراپەکە بۆیە پێی دەڵێن خراپ چونکە زۆر لەبارە بۆ نیشتن و تەسک کردنەوەی لوولەکانی خوێن، ھەرچی جۆرە باشەکەیە دەبێتە ھۆی ڕێگرتن لە نیشتنی کۆلیستڕۆڵ "دەیانێرێت بۆ جگەر" لەوێ دەشکێندرێن.
بیرۆکەیەکی باشە بۆ کەم کردنەوەی ڕێژەی کۆلیستڕۆڵ لە خۆراک، ھەروەھا وەرزش کردنیش یارمەتی کۆنتڕۆڵ کردنی ڕێژەی کۆلیستڕۆڵ دەدات لە خوێن بەمەش پارێزگاری لە دڵ و لوولەکانی خوێن دەکات.
ددانکێشان
وێنۆک
ددان کێشان پرۆسەی وەدەرهێنانی ددانە لە کانی ددانی. ددان کێشان بۆ چەندین مەبەست ئەنجام دەدرێت؛ لەوانە: چارەسەری ددانی ڕزاو و لابردنی ئێشەکەی، ڕیز کردنی ددانەکان کە بە هۆی ددانێکی ئیزافیەوە ڕیزبەندەکەیان شێواوە و چەندین هۆکاری تر.
ددان کێشان جۆرێک نەشتەرگەریە و لە بەر ئەمەش کارێکی پسپۆڕانەیە و لە ژێر دەستی پسپۆڕێکی ددانپزیشکیدا ئەنجام دەبێت. ددانپزیشک کەسێکە کە کاری وەدەرهێنانی ددان ئەنجام دەدات و لە هەمان کاتدا پێشهاتە چاوەڕواننەکراوەکانی نەشتەرگەرییەکەیش قەبووڵ دەکات. چونکوو ددان کێشان دەتوانێت زۆر مەترسیدار ببێت و تەنانەت ژیانی مرۆڤ بخاتە مەترسییەوە.
دوای ددان کێشان ئەگەری ئەوە هەیە کە چەندین عارزە ڕوو بدات؛ وەکوو: بەسە نەکردنی خوێن، چڵک کردنی کانی ددانە کێشراوەکە و هتد.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ددانپزیشکی
ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ
ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ کە بەرفەرمی ڕێکەوتننامەی ناوەندی ئاسیا (ماوەی ڕێککەوتننامە : ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩١٥ تاکوو ئازاری ١٩١٦) ڕێککەوتنامەییەکی نهێنی بەریتانیای گەورە بە ئێرلەنداوە لەگەڵ فەڕەنسا، هەروەها بەڕازیبوونی ئیمپڕاتۆری ڕووسیابوو. ئامانجی ئەم ڕێککەوتننامەیە دابەشکردنی خاکی ئەو وڵاتانەبوو لەژێردەستی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوون. ئەم خاکانە دران بەهەریەکە بە ڕووسیا و بەڕیتانیا و فەڕەنسا.
ناوەڕۆک
هەر لەسەرەتای دەستپێكردنی جەنگی یەكەمی جیهانیەوە دەوڵەتە زلهێزەكان كەوتبوونە گفتوگۆ لەپێناوی ئەوەی كەزۆرترین داگیر گەیان هەبێت وزۆرترین ناوچەی ڕۆژهەڵات بەتایبەتی ناوچەكانی دەوڵەتی عوسمانی بۆخۆیان داگیربكەن لەمەوە پەیماننامەیەكی چاوچنۆكانەی ئیمپریالیانە بەسترا لەنێوان دەوڵەتە ئیمپریالیستەكاندا كەلەمەدا بەریتانیا نەیدەویست سنوری بەسنوری ڕووسیاوە بێت كەبریتی بوو لە ڕێككەوتنامەی سایكس بیكۆ ،ئەوەبوو لە ١٦ی مایسی 1916 (مارك سایكس)ی نوێنەری بەریتانیا و (جۆرج پیكۆت)ی نوێنەری فەرەنسا گەیشتنە ڕێكەوتنامەیەك ،بەڵام پێش ئەوەی ڕووسیا بێتە ناوپەیماننامەكە لەچەند ناوچەیەكدا ڕێكككەوتبوون بەڵام نەیان دەتوانی ڕووسیا بێ‌ بەش بكەن ،چونكە ڕووسیا مێژوویەكی كۆنتری هەبوو لە ناوچەكەدا، ئەوەبوو هەردك لا سەردانی پترۆگرادیان كرد ،پاش گفتوگۆیەكی سێ‌ لایەنە گەیشتنە ڕێككەوتانمەیەك كەدواتر بووە سایكس- پیكۆت و سازانۆف،ئەم ڕێكەوتنامەیە سەبارەت بەناوچەكانی دەوڵەتی عوسمانی بوو كەلە (12بەند) پێك هاتبوو بەڵام لێرەدا ئێمە زیاتر باس لەناوچەكانی كوردستان دەكەین كەدابەش كرابوو:
ناوچه‌دابه‌شكراوه‌كان
بەڵام دواتر ئەم ڕێككەوتانامە یە كەسەرەتا بەنهێنی بوو ئاشكرابوو ئەویش بەهۆی كشانەوەی ڕووسیا لەجەنگ بەهۆی هەڵگیرسانی شۆڕشی ئۆكتۆبەری 1917 لە ناوخۆی ڕووسیا. دوواتر گشت هێزەکان لەوناوچانە کشانەوە، بەڵام لە ئەنجامی ڕادەستکردنی ناوچەکان، کوردستان بۆ چوار پارچە دابەشکرا، هەر لەبەر کشانەوەی هێزەکانیان لەو ناوچەیە چەند دەوڵەتێکی نوێ لەناوچەکە درووستبوون، وەک عێراق و تورکیا.
ناو
ناوی ئەم ڕێککەوتنامەیە لە ناوی (مارک سایکس) ڕاوێژکاری دیپۆماتی بەریتانی و (فرانسوا جۆرج پیکۆت) سکرتێری یەکەمی باڵیۆزخانەی فەرەنسا لە لەندەن وەرگیراوە.
سه‌رچاوه‌
پۆل: فەڕەنسا
پۆل:١٩١٦ پۆل:کوردستان پۆل:تورکیا لە ساڵەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:تورکیا پۆل:عێراق پۆل:عێراق لە ساڵەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی پۆل:پەیماننامەکانی سنوور پۆل:پەیماننامەکانی شەڕی جیھانیی یەکەم پۆل:ئەورووپا لە ١٩١٦ پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:مێژووی فەلەستین پۆل:مێژووی سووریا پۆل:پەیماننامەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:مانگیلەی بەپیت
ھێلکاریی گانت
وێنۆک|گانت چارتێک کە بە بەرنامەی مایکرۆسۆفت پڕۆجێکتس درووست کراوە. ھێلکاریی گانت یان گانت چارت جۆرێکە لە هێڵکاریی شریتی (بار چارت)، ناوەکەی بۆ درووستکارەکەی ھێنری گانت دەگەڕێتەوە، ناوبراو لە ماوەی ١٩١٠-١٩١٥ هێلکارییەکەی درووستکرد. گانت چارت بەکاردێت بۆ ڕێکخستنی کاتی چالاکییەکانی پڕۆژە.
سەرچاوەکان
پۆل:CS1 German-language sources (de) پۆل:پلاندانان
جێسی جەیمز
وێنۆک
جێسی جێیمز (١٨٤٧-١٨٨٢) چەتەی ئەمریکی بوو کە چەندین کاری زۆر گەورەی ناقانوونی ئەنجام دا. جێسی جێیمز لە دوای مردنی بوو بە قارەمانێکی گەورە و ناوبانگێکی زۆر بەرزی دەر کرد و بوو بە هێمایەکی چاندی(کولتووری) لە ئەمریکا.
پەڕاوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٧ پۆل:مردووانی ١٨٨٢ پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
ئانجانگی گۆگۆریۆ
پوختە
کو هیۆنگ-ئان کوڕە گەورەی مونجامیۆنگـبوو. ئانجانگ هەر بەناو شازادەی جێنشین بوو لە ٧ەمین ساڵی فەرمانڕەوایی مونجامیۆنگ (٤٩٨) وە تەختی پاشایەتی وەرگرت لەدوای مردنی باوکی لە ٥١٩ی زایینی.
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٥٣١ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٦ەم
٧٦٥ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
کادیس
کادیس (بە ئیسپانی: Cádiz) شارێکە دەکەوێتە بەشی باشووری ئیسپانیا. شاری کادیس پایتەختی پارێزگای کادیسە. زۆرجار بەیەکێ لە کۆنترین شارەکانی ڕۆژئاوای ئەورووپا دادەنرێت بەوەی شارەکە ١١٠٤ ساڵ بەرلەزایین دامەزراوە. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٢ نزیکەی ١٤٠ هەزار کەس لەشارەکە دەژین.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شارەکانی ئیسپانیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز پۆل:شارە بەندەرەکان و شارۆچکەکانی سەر کەنارەکانی ئەتڵەسی ئیسپانیا
ئەندازیاریی شارستانی
وێنۆک|چەپ|250px|[[پرد پێکھاتەیەکە کە ئەندازیارانی شارستانی دروستی دەکەن]] وێنۆک|چەپ|250px|[[بەنداو پێکھاتەیەکە کە ئەندازیارانی شارستانی دروستی دەکەن]]
ئەندازیاری ئاوەدانی چەن شاخەی جیاوازی ھەیە کە بریتین لە:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:تەکنۆلۆژیا و زانستە جێبەجێکارەکان پۆل:ئەندازیاری پۆل:ئەندازیاریی شارستانی پۆل:ڕشتەکانی ئەندازیاری
٧٦٦ (ژمارە)
٧٦٦ (حەوت سەد و شەست و شەش) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٦٥ و ٧٦٧.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٣١١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھەورامی
پیتەکان
پیتەکانی زمانی ھەورامی ھەمان پیتی زمانی کوردین بەگشتی، تەنھا پێنج (٥) پیتێک نەبێت، کە لەنێو ھەورامیدا ھەن و لەنێو پیتەکانی شێوەزارەکانی دیکەی کوردی نین؛ ئەمە وای کردووە لە ھەندێ لە نووسەرە ھەورامییەکان کە ئەو پیتانەی تری بۆ دیاری بکەن. ئەو پیتانەش لەنێو ئەم وشانە دەردەکەون:
پیتی یەکەم (ڎ)
پیتی دووەم (ۋ)
پیتی سێیەم (ڼ / نگ)
پیتی چوارەم (ۊ) ؛ە هەمان (ۆ) ـیە لە سۆرانی.
پیتی پێنجەم (ېـ / ۍ) ھەر وەک (یـ/ێـ و ی / ێ)
نموونە: ھۆنراوەنووس سەیدی ھەورامی دەڵێ:
جێناوەکان
جێناوەکان لە ھەورامیدا بەراورد بە سۆرانی:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:زمانەکانی پارێزگای کوردستان پۆل:زمانەکانی پارێزگای ھەمەدان پۆل:زمانەکانی پارێزگای مازەندەران
مۆزەخانەی پۆست (لیختنشتاین)
وێنۆک|مۆزەخانەی پۆست مۆزەخانەی پۆستە (بە ئەڵمانی: Postmuseum) مۆزەخانەی پۆستە لە شاری ڤادوز لە ویلایەتی لیختنشتاین. مۆزەخانەی لقێکی مۆزەخانەی نیشتمانی لیختنشتاینە.
مێژوو
مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٣٠ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٣٦ کراوەتەوە. دواتر مۆزەخانەکە چەندین جار گواسترابووەوە تا لە بینای ئێستای خۆی لە فەزای ھونەری بیناسازی ئینگلیزی دادەنیشێت.
پێشانگاکان
مۆزەخانەکە مۆری پۆستەی تێدایە کە لەلایەن لیختنشتاینەوە لە ساڵی ١٩١٢ەوە دەرچووە و ھەروەھا مێژووی خزمەتگوزاری پۆستەی وڵاتەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:مۆزەخانەکان لە ڤادوز
بڕیارنامەی ٩١٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩١٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئایاری ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٧٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٩٤ پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
بوومەلەرزە و تسۆنامی ٢٠١١ی تۆھۆکۆ
بوومەلەرزە و تسۆنامی تۆھۆکۆ ٢٠١١ بوومەلەرزەیەک بەگوڕی ٨٫٩ لەکەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی ژاپۆن لە ١١ی ئازاری ٢٠١١ دا، لەئەنجامدا تسۆنامی ناوچەی بەرزایی لێکەوتەوە، ناوەندی بوومەلەرزەکە، ٣٧٣ کیلۆمەتر لەباکووری خۆرھەڵاتی تۆئەیۆی پایتەخت و ١٣٠ کیلۆمەتر لەخۆرھەڵاتی سیندای بوو. زیاتر لە ھەزار کەس گیانی لەدەستدا و بێ سەروشوێن بوون. فڕۆکەخانەی سیندای لە ژاپۆن زیانی بەرکەوت و بەرزترین ڕێژەی زیان لە شانشینەکان تۆمار دەکات و ژێرخانی ئابوری و لە تێرمیناڵەکانی نەوت و تێرمیناڵەکانی ناوکی لەناوبردووە و لە کارکردن یان ڕادەوەستێت لەمێژووی ژاپۆن: ناوچەی بوومەلەرزەلە ژاپۆن ئەم بوومەلەرزەیە بەھێزترین بومەلەرزە بووە مێژووی ژاپۆندا لەو کاتەوەی کە تۆمارەکانی بوومەلەرزەکە ١٤٠ ساڵ لەمەوبەر دەستیان بە تۆمارکردنی کردووە. بوومەلەرزەکە لە ھەمان شوێن بە گوڕی ٧ دووبارە بۆوە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ناوچەی تۆھۆکو
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دھۆک
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دھۆک فڕۆکەخانەیەکی نوێیە لەلایەن حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بنیاد دەنرێ لە ساڵی ٢٠١٢ تا ئێستاش فڕۆکەخانەکە کاری لەسەر دەکرێت واتە نخراوەتە کارکردن و کۆمپانیای ئەلھەندەسەی لوبنانی ئەرکی کارکردن و دروستکردنی فڕۆکەخانە و نەخشەکێشی بۆ دەکات، فڕۆکەخانەکە دەکەوێتە نزیک گوندی سمەیڵ لەدھۆک، و لە پڕۆژەی ئەم فڕۆکەخانەیە شار و وڵاتانی ئەورووپا و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دەگرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:باشووری کوردستان پۆل:شارەکانی عێراق پۆل:فڕۆکەخانەکانی ھەرێمی کوردستان پۆل:فڕۆکەخانەکانی کوردستان پۆل:فڕۆکەخانەکانی عێراق پۆل:دھۆک
کالودێریتسا
کالودێریتسا شارێکی لە سربیای ناوەندی لە وڵاتی سربیا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٢٫٠٦٣ کەس بووە.
مونجامیۆنگی گۆگۆریۆ
پاشا "مونجامیۆنگ"ی گۆگۆریۆ (بە هانگۆل: 문자명왕 یان 명치호왕؛ بە ھانجا: 文咨明王 یان 明治好王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٥١٩ی زایینیدا مردووە، ٢١ـەم فەرمانڕەوایی گۆگۆریۆـبوو، لە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٤٩١ز بۆ ٥١٩ز)ـبوو. نەوەی پاشا جانگسوـبوو (٤١٣-٤٩١).
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٥١٩ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٥ەم لە ئاسیا پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی پێنجەم پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٦ەم
٣١٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
وەرزنامەی ھایا
وەرزنامەی ھایا چاپەمەنییەکە کە بە زمانی کوردی و فارسی لە شاری مەریواندا چاپ دەبێت. ناوەرۆکی ئەم وەرزنامەیە فەرھەنگی ئەدەبییە و بە شێوازی فێرکاری لێکۆڵینەوەیی بڵاو دەکرێتەوە. ژمارەی یەکەمی ئەم وەرزنامەیە لە ساڵی ٢٠١٢دا دەرچووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی
٧٦٧ (ژمارە)
٧٦٧ (حەوت سەد و شەست و حەوت) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٦٦ و ٧٦٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
عەلەق
سوورەتی عەلەق سوورەتی ٩٦ی قورئانە و ١٩ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی تین دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:٦٠٩ پۆل:ژینی محەممەد
ژان-ئێدێرن ئالیێ
ژان-ئێدێرن ئالیێ نووسەر، ڕۆژنامەوان، ڕەخنەگر و تلویزیونپێشکێشکاری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
Carré d'Art (Byron, Barbey d'Aurevilly, Dali, Jean-Edern Hallier), ژان-پیەر تیۆلێ ,Anagramme, 2008. ISBN 2-35035-189-6
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦ پۆل:مردووانی ١٩٩٧ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
ئاویەر
چەپ|وێنۆک|260px|کێوی ئاویەر ئاویەر ناوی کێوێکی بەرزە لە ڕۆژاوای شاری سنەدا کە بە ھۆی کەش و ھەوای باش و سەوزەڵانی ئەو شوێنە، بووەتە سەیرانگای خەڵکی سنە و دەور و پشتی. کاربەدەستانی شار ئەگەرچی زۆر کەم، بەڵام ئاسانکارییان کردە بۆ خەڵک تاکوو ڕۆژانی پشوودانێکی خۆشیان ببێت لەو شوێنەدا. ئاویەر ناوێکی ناسراو لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ناوێکی تایبەتە بۆ خەڵکی سنە. گەورەترین سینەمای کراوەی ئێران (تایبەتی ھاوین) لەم شوێنەدایە.
سەیرانگاکان
سەیرانگاکانی ئاویەر برتین له:
سەرچاوەکان
پۆل:کێوەکانی ئێران پۆل:پارێزگای کوردستان پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کوردستان پۆل:سنە پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:کێوەکانی کوردستان
بڕیارنامەی ٩٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئایاری ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ئێلسالڤادۆر. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٨١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:ئێلسالڤادۆر لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئێلسالڤادۆر
کەشتیی فریشتەکان (بەرگی یەکەم)
بەرگی یەکەمی زنجیرەی کەشتیی فریشتەکانە، کە ڕۆمانێکی خەیاڵییە لە نووسینی بەختیار عەلی، یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٢دا بڵاوبووەوە، دواتر ڕۆمانەکە درێژەی کێشا تا گەیشتە ٣ بەرگ.
پۆل:کتێبەکانی بەختیار عەلی
حەسەناوا
حەسەناوا (Hesenawa، بە فارسی: حسن آباد) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧٤ کەس لە ١١ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
٧٦٨ (ژمارە)
٧٦٨ (حەوت سەد و شەست و هەشت) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٦٧ و ٧٦٩.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
دۆمینیک ژامێ
دۆمینیک ژامێ ڕۆژنامەوان و نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦
٩ی ئازار
٩ی ئازار ٦٩ەم ڕۆژی ساڵە (٧٠ لە ساڵی پڕدا). ٢٩٦ ڕۆژ دوورە لە کۆتایی ساڵەوە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:ئازار پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
کنچێرتۆی پیانۆ
وێنۆک|upright=1.4|لەکاتی پێشکەشکاری کنچێرتۆی پیانۆ پێویستە ئامێری پیانۆ و گرووپی ئۆرکێسترا ئامادەبن کنچێرتۆی پیانۆ جۆرێکە لە کنچێرتۆ، لە مۆسیقای کلاسیکی دا، پێکھاتووە لە پارچە مۆسیقایەک کە نووسراوەتەوە بۆ پیانۆ تاکو پیانۆژەنێک بیژەنێت، زۆربەی جار لەگەڵ ئۆرکێسترایەک یان گرووپی گەورەی تر. ئەو کەسەی کە کنچێرتۆی پیانۆ دەژەنێت پێویستە شارەزاییەکی زۆر باشی ھەبێت لە ئامێرەکە، دەنا ناتوانێت بیژەنێت بەھۆی خێرایی ئەو جووڵەی دەستەی کە پێویستە بۆ لێدانی نۆتەکان و کۆردەکان و ڕێکخستنی ئاواز و ڕیتم و مانەوە لەسەر تێمپۆ. لەکاتی پێشکەشکاری کنچێرتۆیەکی پیانۆ لەلایەن پیانۆژەنێکی پرۆفیشناڵەوە، ئەوان زۆربەی کات گراند پیانۆیەکی گەورە بەکاردەھێنن، چونکە تۆنێک و کلیلێکی درێژتر و بەھێزتری ھەیە. کنچێرتۆی پیانۆکان لەسەر نۆتە دەنووسرێنەوە، کە زمانی سەرەکی مۆسیقایە. ژەنیارەکان زۆربەی کات ئەم نۆتانە لەبەردەکەن تاکو لەکاتی پێشکەشکارییەکەدا پێویستییان پێی نەبێت و تیشک بخەنە سەر ژەنینی ئامێرەکە. بە ھەمان شێوە ئاواز دەنووسرێتەوە بۆ ئۆرکێسترا و سۆلۆژەنەکان و یەک پەڕەی نۆتەش دەدرێت بە ڕێنیشاندەری مۆسیقاکە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کنچێرتۆکانی پیانۆ
پارێزگای بورگاس
پارێزگای بورگاس پارێزگایەکە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی بولگاریا لەنێویاندا کەناری دەریای ڕەش ی باشووری بولگاریا. گەورەترین پارێزگایە بەپێی ڕووبەر، ڕووبەری ٧٧٤٨٫١ کیلۆمەتر دووجا (٢٩٩١٫٦ میل چوارگۆشە) لەخۆدەگرێت کە دابەشکراوە بەسەر ١٣ شارەوانی بە کۆی ژمارەی دانیشتووان تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، کە ٤٢٢٬٣١٩ کەسە.
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای بورگاس ٤٢٣٬٦٠٨ کەس بووە (٤٢٣٬٥٤٧ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٩٪یان لە ڕەگەزی نێر و ٥١٪یان لە ڕەگەزی مێ بوون. تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ٤٢٢٬٣١٩ کەس بووە کە ٢١٫٨٪یان دانیشتووی ئەو پارێزگایەن کە تەمەنیان لە سەرووی ٦٠ ساڵەوەیە.
سەرچاوەکان
پارێزگای بورگاس پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا
ئاسیای ناوەندی
thumb|400px| ███ پێناسەی فەڕمی یەکێتی سۆڤێت ███ پێناسەی گشتی ئێستا ███ پێناسەی یونسکۆ ئاسیای ناوەندی یان ناوەڕاستی ئاسیا (بە ئینگلیزی:Central Asia)، ناوچەیەکی فراوانە لە ئاسیا، لەگەڵ ئەوەی ئەم ناوچەیە پێناسەکراوە، بەڵام پێناسەیەکی یەکگرتووی نیە کە لە ھەموو لایەکی جیھان ڕیکەوتبن لەسەری، سنورەکەی بە شێوەیەکی ورد دیاری نەکراوە، و ناوچەکە زۆر تایبەتمەندی گرنگی ھاوبەشی ھەیە، کە لە ڕووی مێژووییەوە بە شێوەیەکی شیاو بە یەکەوە بەستراون، لە ئەنجامی ئەوەدا ناوچەکە ڕێگەی یەکتربڕینی خەڵک و بیرۆکەکانی نێوان ئەورووپا و ڕۆژھەڵاتی ناوەندی و باشووری ئاسیا و خۆرهەڵاتی ئاسیایە، ھەروەھا زۆر جار بە ئاسیای ناوخۆ یان تورکستان دەناسرێت.
دابەشبوونی دانیشتوان
بە زۆربەی پێناسەکان، زیاتر لە ٨٠ ملیۆن کەس لەو ناوچەیەدا ئەژین، کە نزیکەی %٢ دانیشتونی ئاسیایە، و چڕی دانیشتوان ٩ کەس بۆ ھەر کم²، ئەو ژمارەیەش زۆر کەمە بەرامبور ئەوەی بە گشتی لە قاڕەکەدا ٨٠.٥ کەس ئەژی لە ھەر کم².
یاریە گەورەکە
یاریە گەورەکە (بە ئینگلیزی: The Great Game)، دەربڕینێکی بەریتانی بوو کاتێک ڕکەبەری و ناکۆکی ستراتیژی نێوان ئیمپراتۆریەتی بەریتانی و ئیمپراتۆریەتی ڕووسییان بینی لە سەرکردایەتی کردنی ئاسیای ناوەندیدا بەکاریان ھێنا، بە گشتی ماوەکەی دەست پێدەکات لە ڕێکەوتننامەی ڕوسی فارسی ساڵی ١٨١٣ تا کۆبوونەوەی ئینگلیزی ڕوسی ساڵی ١٩٠٧، و لە دوای شۆڕشی بەلشەڤی، یاریەکە چووە پلەیەکی نەرمترەوە، و لە دوای جەنگی جیھانی دووەم، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا جێگەی بەریتانیای گرتەوە لە میانەیەدا، و لە دوای داڕمانی یەکێتی سۆڤێت، جارێکی تر ڕکەبەریەکە دروست بوویەوە کە ناسراوە بە یاریە گەورە نوێکە لە نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکان و ڕووسیادا. ھەروەک زۆر لە ڕاگەیاندنەکان ئاماژە بەوە ئەدەن کە ناکۆکی نێوان ھێزە نێودەوڵەتیەکان و ھێزەکانی تاڵیبان لە ئەفغانستان بریتیە لە یاریە گەورە تازەکە.
تێبینییەکان
<references group="lower-alpha"/>
سەرچاوەکان
سایتی المعرفة
پۆل:ئاسیای ناوەندی پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا
ڤینسنت کۆمپانی
"'ڤینسنت ژان مپوا کۆمپانی"' (ئینگلیزی: Vincent Jean Mpoy Kompany) لەدایکبوویApril 10, 1986ی بەلجیکایە. "'کۆمپانی"' یاریزانی انێکی پیشەگەرە کە یاری بۆ هەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا و یانەی مەنچستەر سیتی ئینگلستان داکات لە هێڵی بەرگری و هاوکات (کاپنی) یانەی مەنچستەر سیتی و هەڵبژاردەکەیەتی.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨ پۆل:زیندووان پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
شێرپەنجە
thumb|پزیشکان لەکاتی دەرهێنانی جگەری مرۆڤێک کەتووشی شێرپەنجەی جگەر بووە شێرپەنجە نەخۆشیەکە کە بە نەخۆشیی ترسناک ناسراوە. شێرپەنجە ساڵانە زۆرێک لە خەڵک دەکوژێت لە ھەموو جیھان، بەڵام ھەوڵێکی دڵ خۆشکەر ھەیە، چەند ملیۆن لەخەڵکی شێرپەنجەیان ھەیە و ھێشتاش دەژین. شێرپەنجە نەخۆشی نییە. زیاتر لە ١٠٠ جۆری جیاواز دەگرێتەوە کە ھەموو بەشەکانی لەش ئەگەری تووشبوونیان ھەیە پێیەوە لە هەموو لەشی مرۆڤێکدا هەیە. بەڵام ھەموو جۆرەکانی شێرپەنجە یەک سیفەتی وەک یەکیان ھەیە ئەویش بریتیە لە ئەو خانەیەیەی کە تووشی شێرپەنجە دەبێت کۆنتڕۆڵیان لەدەست دەدەن.
ھەموو بوونەوەرێکی زیندوو لە خانە پێکھاتووە. لەشی مرۆڤێکی پێگەیشتوو نزیکەی سی ترلیۆن خانەی ھەیە. خانەکان زیاد دەبن بە دابەش بوون. لە لەشی ھەر مرۆڤێکی پێگەیشتوو لە ھەر خولەکێک ٢٥ میلۆن خانە دابەش دەبن. ئا بەم شێوەیە لەش خۆی سارێژ دەکات.
ھەندێک جار خانەیەک لە ژێر کۆنتڕۆلی لەش دەردەچێت و بەردەوام دابەش دەبێت بە زۆری، ئەمە پێی دەوترێت شێرپەنجە «خانەی ناتەندروست» کە بەبێ کۆنتڕۆڵ گەشە و زیاد بوون دەکات کە پێیان دەوترێن خانەی شێرپەنجەیی. thumb|وێنەی کەسێکی تووشبوو بە شێرپەنجەی سییەکان
ھۆکاری مەترسیداربوونی شێرپەنجە
کاتێک خانەی شێرپەنجەیی دابەش دەبن، تۆپەڵە دروست دەکان پێیان دەوترێت ئاوسان یاخود گرێ. ئەم ئاوسانانە کاریگەریان ھەیە لەسەر کارەگرنگەکانی لەش. بۆ نموونە شێرپەنجەی سیەکان کاردەکەنە سەر ھەناسەدان، یاخود شێرپەنجەی گەدە کاردەکاتە سەر ھەرسکردنی خۆراک.
جگە لەمەش خانەی شێرپەنجەیی دەتوانن بڵاو ببنەوە لە جێگایەکی لەش بۆ یەکەی تر، ئا بەم شێوەیە ئاوسانی تر دروست دەبێت. بەڵام ھەموو جۆرێکی شێرپەنجە بەربڵاو نین، ئەوانەی توانای بڵاو بوونەوەیان ھەیە زۆر مەترسیدارن.
چارەسەر
باشترین چەک دژی شێرپەنجە بریتیە لە دەستنیشان کردنی شێرپەنجە لە قۆناغی زوویی پێش ئەوەی زۆر گەشە بکات. پشکنینی پێشینەی ناو بەناوە لە لایەن پزیشکەوە یارمەتی زوو دەستینشان کردنی شێرپەنجەی دەدات. ئەوانەی کە تووشی شێرپەنجە دەبن بەڵام زوو دەستنیشان دەکرێن ئەوا دەتوانن بژین.
ھەندێک جۆری شێرپەنجە دەتواندرێت بە نەشتەرگەری لاببردرێت. ھەندێکی تریان پێویستیان بە چارەسەری کیمیایی و تیشکی ھەیە، زۆر بەداخەوە ئەم چارەسەریانە دەبنە ھۆی تێکشکاندنی خانەی تەندروستیش نەک تەنھا خانەی شێرپەنجەیی.
بەرگری لە شێرپەنجە
ڕێگایەکەی دڵنیا نیە بۆ خۆپاراستن، بەڵام ھەندێک شت ھەن ئەگەر ئەنجام بدرێت ئەوا مەترسی ڕوودانی شێرپەنجە کەم دەکەنەوە؛ وەک وازھێنان لە جگەرەکێشان، ئەو کەسانەی جگەرە دەکێشن مەترسی تووشبوونیان بە شێرپەنجەی سییەکان ٢٠ جار زیاترە وەک لەو کەسەی کە جگەرە ناکێشێت.
خۆراکی تەندروست؛ خۆراکی دەوڵەمەند لە چەوری تێر و گۆشتی سوور کەم بکرێتەوە، مەترسی ڕوودانی شێرپەنجە کەم دەکاتەوە.
زۆربەی شێرپەنجەکانی پێست بە ھۆی زۆر بەرکەوتن بە تیشکی خۆرەوە دروست دەبن. بۆیە خۆپاراستن لە بەرکەوتن لە تیشکی خۆر کە دەبێتەھۆی سووتانی خۆری، ئەوا مەترسی ڕوودانی شێرپەنجەی پێست کەم دەکاتەوە.
سەرچاوەکان
www.pzishk.com
پۆل:شێرپەنجە
٣١٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ملادێنۆڤاتس
ملادێنۆڤاتس شارێکی لە سربیای ناوەندی لە وڵاتی سربیا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٢١٫٩٣٧ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شومادیا پۆل:شارەوانییەکانی بێلگراد پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
٣١٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
مەمکان، ورمێ
مەمکان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
مەمکان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
قەدر (سوورەت)
سوورەتی قەدر سوورەتی ٩٧ی قورئانە و ٥ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی عەلەق دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:ڕەمەزان
٧٦٩ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٧٧٠ (ژمارە)
٧٧٠ (حەوت سەد و حەفتا) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٦٩ و ٧٧١.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
کەبابی شووتی
کەبابی شووتی خۆراکێکە کە لە کەباب کردنی قاشی شووتی وەدەست دێت. بەم جۆرە تامی شووتی نەختێک دەگوڕدرێت و بۆ هەندێک کەس خۆش تامە. کەبابی شووتی لە سەر خەڵووز یان لە ناو فڕدا دروست دەکرێت.
پەڕاوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:شووتییەکان
سوخۆی تی ٥٠
وێنۆک سۆخۆی پاک فا(بە ڕووسی : Перспективный авиационный комплекс фронтовой авиации) فڕۆکەیەکی دوو ماتۆڕیی شەڕکەرەر کە گەشەی پێ ئەدرێ لە لایەن کۆمپانیای سۆخۆییەوە بۆ هێزە ئاسمانییەکانی ڕووسیا.سۆخۆی تی ٥٠ نموونەیەکی سەرەتاییە بۆ فڕۆکەی پاک فا. پاک فا یەکێکە لە چەند بەرنامەیەکی کەم بۆ درووستکردنی فڕۆکەی دزەکی (هەست پێ نەکراو لە لایەن ڕادارەکانەوە) لە جیهاندا.
سەرچاوەکان
Su-57
پەراوێزەکان
پۆل:فڕۆکە جەنگیەکان
گۆلدا مائیر
thumb|گۆلدا مائیر چوارەمین سەرۆککوەزیرانی ئیسرائیل گۆلدا مائیر (لەدایکبووی ٣ی ئایاری ١٨٩٨ لە کیێڤ، ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا – مردووی ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٨ لە ئورشەلیم، ئیسرائیل) کەسایەتی مامۆستا و سیاسیی ئیسرائیلی بوو ھاوکات چوارەمین سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل بوو، ماوەی سەرۆککوەزیرانی گۆلدا مائیر لە ١٧ی ئازاری ١٩٦٩ تاکوو ٣ی حوزەیرانی ١٩٧٤ بوو. بەر لەم کارەشی لەحکوومەتەکانی پێشووی ئیسرائیل وەزیر بووە لەماوەی (١٩٤٩ تاکوو ١٩٥٦) وە ھەروەھا وەزیری کارووباری دەرەوەی ئیسرائیلیش بووە لەماوەی (١٩٥٦ تاکوو ١٩٦٦) وە وەزیری کارووباری ناوخۆ بوو لەماوەی (١٦ی تەممووزی ١٩٧٠ تاکوو ١ی ئەیلوولی ١٩٧٠) واتە چەند مانگێک بوو. گۆلدا یەکەمجار لە حیزبی ماپای دەستی بە کاری سیاسەت کرد ئینجا چووە ناو حیزبی کرێکاران.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئیسرائیل پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨ پۆل:مردووانی ١٩٧٨ پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژن پۆل:جووە ئوکراینییەکان پۆل:ژنە نووسەرەکانی خۆژیاننامە پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
ناوەرۆکی ئازاد
وێنۆک|لۆگۆی پاوانی گشتی. ناوەڕۆکی ئازاد، یان زانیارییەکانی ئازاد، ھەر جۆرە کارێکی کردەوەیی، بەرھەمەکانی ھونەری یان کارە خولقێنەرەکانی‌ترە کە بەپێی پێناسەکردنی کارێکی کولتووری ئازادە. کارێکی کولتووری ئازاد، جۆرێکە کە بۆ ئازادی خەڵک، ھیچ سنووردارێتییەکی یاسایی نییە:
گەرچی پێناسەکردنی جۆراوجۆر ھەیە بۆ بەکارھێنان، ناوەڕۆکی ئازاد لە تێڕوانینی یاسایی ھاوتا، بەرابەر نییە لەگەڵ کردنەوەی ناوەڕۆک.
ناوەڕۆکی ئازاد لەخۆگری سەرجەم بەرھەمەکانی پاوانی گشتی و ھەروەھا ئەم بەشە لە بەرھەمەکانی خاوەن مافی بڵاوکردنەوەیە کە مۆڵەتنامەی سەربڵندی و ئاگاداری لە ئازادییەکانی وتراو لە سەرەوەیان ھەیە. چونکوو یاسای مافی بڵاوکردنەوە لە زۆربەی وڵاتان بە شێوەی بەرگریمانە بە یارمەتییە ماڵییەکانی خاوەنانی مافی بڵاوکردنەوە، زۆرجار بە گەڕاندنەوە یان گونجاندنی لێدوانەکانی دەرکردنی مۆڵەتنامە لە ناو بەرھەمەکە، کۆنتڕۆڵی پاوانکراوی دروستکراوەکانی خۆیان بە ڕاشکاوی ئازاد ڕادەگەیەنن.