cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زونەیرەی ڕۆمی
زەنیرە رومی یەکێک بوو لە پێشەنگەکانی موسڵمانان، لە یەکەمەکان بوو کە باوەڕیان بە بانگەوازی ئیسلامی هێنا، هەروەها یەکێک بوو لەو موسڵمانە ستەملێکراوانەی کە کافرەکانی قوڕەیش ئەشکەنجەیان ئەدا و ستەمیان لێدەکردن لە مەککە بەهۆی موسڵمان بوونیان و باوەڕکردنیان بە بانگەوازی پێغەمبەر محەممەد دروودی خوای لەسەر بیت. یەکێک بوو لە ٧ کەس کە لە لایەن ئەبوبەکر صدیق ئازادکران. لە سەرەتای ئیسلامدا موسڵمان بوو، موشریکەکانیش ئەشکەنجەیان دا. دەوترێت کە ئەو خانمی بەنو مەخزوم بووە, و ئەبوجەهل ئەشکەنجەی دەدا. هەندێک بە خانمی بەنی عەبدولدار دەیانزانی، و لە ناویدا باس لەوە نەکراوە کە ئەو دوو کۆچەکەی کۆچی کردووە یان نا. وە ئەگەر گەیشتووەتە کاتی دوو قیبلە یان نا، هەروەها باسی بەرواری مردنی نەکراوە.
چیرۆکی ئازادکردنی
کاتێک موسڵمان بوو، خەڵکی قوڕەیش بە توندی ئەشکەنجەیان دا، وە ڕەتیانکردەوە جێی بهێڵن تاوەکو لە ئایینی پێغەمبەر محەمەد (د) دوورکەوێتەوە. کاتێک کوێر بوو، موشریکەکان دەیانگوت اللات و العزا کوێریان کرد بەهۆی کافربوونی پێیان زونیرەش وتی: اللات و العزا چۆن دەزانن کێ دەیانپەرستێت؟ تەنها خودا دەتوانێت بینینم بۆ بگەڕێنێتەوە. بۆ بەیانی بینینی بۆ گەڕاوە وە کاتێک ئەبوبەکر خوا لێی ڕازی بێت ئەو ئازارەی بینی کە بەسەریدا هات، کڕییەوەو ئازادی کرد، یەکێک بوو لەو حەوت کەسەی ئەبوبەکر ئازادی کردن.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنە سەحابەکان
١٥ی گوڵان
١٥ی گوڵان ٤٦ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣١٩ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٢٠ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی گوڵان
ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ پەیوەندیدار بە ھەناسەی سەخت و تیژ
وێنۆک|ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ
ڤایرۆسی کۆرۆنای پەیوەندیدار بە ھەناسەی تووند ھەروەھا ناسراوە بە کوتکراوەی (SARS-CoV-2) ھەروەھا لە پێشتر لە ساڵی ٢٠١٩ ناسرابوو بە (ڤایرۆسی کۆرۆنای تازە - novel coronavirus) کە کورتکراوەی (2019-nCoV) بوو، سارس-کۆڤ-٢ ڤایرۆسێکە لە جۆرەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنای پەیوەندیدار بە نەخۆشی توندی هەناسەدان (SARSr-CoV)، پەیوەندی بە ڤایرۆسی سارس-کۆڤ-١ەوە هەیە کە بووە هۆی بڵاوبوونەوەی سارس لە ٢٠٠٢-٢٠٠٤, بەڵگە بەردەستەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە بە ئەگەرێکی زۆرەوە سەرچاوەی زۆنۆتیکی هەیە و لێکچوونی بۆماوەیی نزیکە لەگەڵ ڤایرۆسی کۆرۆنای شەمشەمەکوێرە، ئەمەش پێشنیاری ئەوە دەکات کە لە ڤایرۆسێکی شەمشەمەکوێرەوە سەریهەڵداوە , لێکۆڵینەوەکان بەردەوامن کە ئایا SARS-CoV-2 ڕاستەوخۆ لە شەمشەمەکوێرەەکانەوە هاتووە یان ناڕاستەوخۆ لە ڕێگەی هەر خانەخوێیەکی ناوەندییەوە هاتووە, ڤایرۆسەکە جۆراوجۆرییەکی کەمی بۆماوەیی نیشان دەدات، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ڕووداوی پەرەسەندن هەیە لە سارس-کۆڤ-٢ وە پەرەسەندنەکە بە مرۆڤەکان دەناسێنێت، ئەگەری زۆرە لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٩ ڕوویدابێت, ئەو ڤایرۆسە ڤایرۆسێکی RNA تاکی زنجیرەیەکی ئیجابیە، ھەروەھا ڤایرۆسێکی ھەوکردنە لە نێوان مرۆڤەکان و ئەوەش ھۆکارە بۆ دروستبوونی کۆرۆنای پەیوەندیدار بە ھەناسەی تووند، لە ئێستادا کووتان هەیە دژی ئەو جۆرە ڤایرۆسە.
یەکەمین تووشبوو بەو نەخۆشییە لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ڕاگەیەندرا کە کاریگەری ئەو نەخۆشییە لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ لەسەر نەخۆشەکە دروست بووبوو. وێنۆک| وێنەیەکی گەورەکرایی ئەلیکترۆنی ڤایرۆسی سارس٢ بە ڕەنگی زەرد لە دەرێی خانەیمرۆڤ ناوچەی بڵاوبوونەوەی ئەو جۆرە ڤایرۆسە لە ناوەندی بازاری فرۆشتنی ئاژەڵە ئاوییەکانی شاری ووھانی چینەوە بڵاوبووەوە.
تایبەتمەندی
بە پێ لێکۆڵینەوەی پزیشکانی زانکۆی جۆن ھۆپکینز لەسەر پێکھاتەی بۆماوەیی ڤایرۆسی کۆرۆنا ڤایرۆسی کۆرۆنا وەک ڤایرۆسی ئەنفلەوەنزا ئەوەندە لە گۆڕین خێرا نییە، بۆیە دەتوانرێت پێکوتەیەکی بۆ دروستبکرێت و ئەم پێکوتەیەش بەردەوام بەکاربھێندرێت.
بۆچی بەشێکی خەڵکی بە توندی پەتای کۆرۆنا دەگرن؟
پزیشکانی پەیمانگەی پزیشکی گەردیلەیی فینلەند توێژینەوەیەکیان بۆ ھۆکاری ئەمە ئەنجام داوە کە دەگەڕێنێتەوە بۆ پێکھاتە بۆماوەییەکانی کەسەکان و روونیدەکەنەوە ئەو جینانەی بەرپرسن لە رێکخستی وەرگری ACE2 لەسەر رووی خانەکان ھۆکاری ئەم جیاوازییەن. (ACE2 وەرگرێکی سەر خانەکانە کە ڤایرۆسی کۆرۆنا پێیوە دەنوسێت بۆ ئەوەی بچێتە نێو خانەی مرۆڤ.)
ڤایرۆسی کۆرۆنا لە ھەوادا دەگوازرێتەوە
ھەندێک لە پزیشکان بڕوایان وایە، ڤایرۆسی کۆرۆنا دەکرێت لە رێگای ھەواوە بگوازرێتەوە و رەتی دەکەنەوە ڤایرۆسەکە تەنھا دوو مەتر دوای پژمین بڕوات و بکەوێتە سەر زەوی.
سەرچاوەکان
پۆل:نەخۆشییەکان پۆل:پاندێمی پۆل:نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان پۆل:ڤایرۆسی کۆرۆنا پۆل:پەتا جیھانیەکان
زانستگەی نەتەوە یەکگرتووەکان
زانستگەی نەتەوە یەکگرتووەکان باڵی توێژینەوەی و ئەکادیمیەکەی نەتەوە یەکگرتووەکانە و ئەرکی ئەوەیە تا بە توێژینەوە و ھاریکاری پەروەردەیی یارمەتی چارەسەر کردنی پێشھاتە جیھانیەکان پەیوەندیی لەگەڵ پەرەسەندن و ئاسودەیی مرۆڤ بدات. زانستگە چەندین لقی ھەیە لە پێنج کیشوەر و بنکەی سەرەکی یوو ئێن یوو لە تۆکیۆی ژاپۆنە. وێنۆک|چەپ|زانستگەی نەتەوە یەکگرتووەکان لە تۆکیۆ
سەرچاوەکان
پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان لە تۆکیۆ پۆل:گرووپی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان
کووبا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
کووبا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
١٦ی گوڵان
١٦ی گوڵان ٤٧ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣١٨ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣١٩ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
کووبا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
١٦ی گوڵان
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی گوڵان
قەرارگای ڕەمەزان
قەرارگای ڕەمەزان تەنیا قەرارگای سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی لە دەرەوەی ئێران لە سەردەمی شەڕی ئێران و عێراق بوو، کە ئامانجی سەرەکیی ئۆپراسیونەکانی شەڕی کاربڵاو، چریکی و پارتیزانی لە خاکی باشووری کوردستان و وڵاتی عێراق و بە ھاوکاریی ھێزەکانی کوردی باشووری کوردستان بوو. پلانی دامەزراندنی بنکەیەکی سپای پاسداران لە دەرەوەی ئێران لەلایەن موحسین ڕەزایی پێشنیار کرا و لە مانگی گوڵانی ١٩٨٣ بەدوای پەسەندکران لەلایەن لێژنەی باڵای بەرگری بە شێوەیەکی فەرمی دامەزرا. قەرارگای ڕەمەزان بنکەی فەرمیی سپای پاسداران بۆ شەڕەکانی کاربڵاو لە ئۆپەراسیونەکانی دەرەوەی ئێران بوو. عەلی خامنەیی کە ئەو کاتە سەرۆک کۆمار و بۆیە سەرۆکی لێژنەی باڵای بەرگری بوو، مورتەزا ڕەزاییی وەکوو یەکەمین فەرماندەری قەرارگای ڕەمەزان دانا. قەرارگای ڕەمەزان کە وەکوو ناوکێکی ناوەندی بۆ دامەزراندنی ھێزی قودس بە ئەژمار دێت، ڕۆڵێکی ھەرە گرینگێکی لە تەیار و تەکووزکردن و بەڕێوەبردنی ھێزە چەکدارە عێراقییەکانی بەرھەڵستکاری سەددام حوسێن لەوانە لەشکەری ٩ی بەدر ھەبووە.
یەکەکانی قەرارگای ڕەمەزان بریتی لە لەشکەری ٩ی بەدر بە فەرماندەریی ئیسماعیل دەقایەقی و دواتر محەممەدڕەزا نەقدی، لەشکەری ٦ی تایبەتی پاسداران بە فەرماندەریی سادق مەحسوولی، تیپی ۶۶ی ھەوابورد بە فەرماندەریی موحسین شەفەق، تیپی زەفەر و تیپی ئەبووزەر بە فەرماندەریی محەممەدڕەزا حەکیم جەوادی بوو.
بە دوای مردنی ڕووحوڵڵا خومەینی و دەستپێکبوونی ڕێبەریی عەلی خامنەیی، گۆڕانکارییەکانێک لەنێوی قەرارگای ڕەمەزان بەدیھێنرا و ناوەکەیش گۆڕا بە ھێزی قودس.
سەرچاوەکان
پۆل:سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی
سپۆرت چێک
سپۆرت چێک بە گەورەترین ھاوبەشگا دادەنرێت لەکەنەدا بۆ فڕۆشتنی جلوبەرگ و پێداویستی وەرزشی، ھاوبەشگاکە بەپێی ساڵی ٢٠١٧ بڕی ١٩٥ لق و باژێڕی ھەیە لەسەرانسەری جیھان، تاکە باژێڕی نیشتمانیە لەکەنەدا بۆ بواری وەرزشی لەکاتێک لە ھەرێمەکانی باکوری خۆڕئاوا و نونەڤوت ھیچ لقێکی نیە، ھەریەک لە ھەرێمەکانی کیوبیک و یووکان ھاوبەشگای بەکاردێنن کە ھاوبەشگایەکی دەستەخوشکێتی، کە ھەرھەموویان سەر بە ھاوبەشگای داکانە، FGL Sports، کە زیاتر لە دە جۆر نیشانەی بازرگانی تری ھەیە بۆ بواری وەرزشی. وێنۆک|یەکێک لە فڕۆشگاکانی سپۆرت چێک لە [[تۆرنتۆ|تۆرەنتۆ]] لەساڵی ١٩٩٩بازاڕگایSport Supercenter کرایەوە لە نھۆمی دووەمی Londonderry Mall، کەلەشوێنی وۆل مارت Walmart بوو
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەنەدا پۆل:تۆرەنتۆ پۆل:ئابووری
کەمخوێنی بەھۆی ئاسنەوە
وێنۆک
کەم خوێنی بەھۆی ئاسنەوە حاڵەتێکی باوە لە حاڵەتەکانی کەم خوێنی، ئەویش حاڵەتێکە کە خوێن پێویستی بە خڕۆکە سوورەکانی خوێنە کە ئۆکسجین دەگوازێتەوە بۆ شانەکانی لەش؛ و ھەر کە لە ناوەکەی دیارە، کەم خوێنی بەھۆی ئاسنەوە دەگەڕێتەوە بۆ کەمی ئاسن لە جەستەدا. بەبێ بوونی بڕێکی پێویست لە ئاسن، ناتوانێت جەستەی مرۆڤ بڕێکی پێویست لە ھیمۆگلۆبین دروست بکات تا ئۆکسجین بگوازێتەوە، ھەر بەھۆی ئەمەشەوە، کەم خوێنی بەھەی ئاسنەوە وات لێ دەکات ھەست بە ماندوو بوون بکەیت و ھەناسە تةنگی. ئەگەر بڕی پێویستت لە ئاسن بەدەست نەھێنا، یاخود بڕێکی زۆری ئاسنت لەدەست دەدا، ئەوا جەستەت ناتوانێت بڕی پێویست لە ھیمۆگلۆبین بەدەست بھێنێت ، و لەکۆتایشدا کەم خوێنی بەھۆی ئاسنەوە زۆر زیاد دەکات لە جەستەی مرۆڤدا. خوێن ئاسن لەخۆ دەگرێ لەناو خڕۆکە سوورەکانی خوێن. ھەر بۆیەش ئەگەر خوێن لەدەست بدەت ئەوا ئاسن لەدەست دەدەیت. ئەو ئافرەتانەی لەکاتی سووڕی مانگاکە خوێنێکی زۆر لەدەست دەدەن، لەوانەیە تووش ببن بە کەم خوێنی بەھۆی ئاسنەوە کە کەم دەکا لە جەستەیاندا. دوو گیانی بەبێ تەواوکەرەکانی ئاسن ھۆێکی ترە. کەم خوێنی بەھۆی ئاسنەوە زۆر ڕوودەدات لە ئافرەتە دووگیانەکان، چونکەئەو بڕە ئاسنەی کە ھەیانە پێویستی بە زیادیوونی خوێن ھەیە و ھەروەھا تا ببێتە سەرچاوەی ھیمۆگلۆبین بۆ کۆرپة پێگەیشتووەکەی ڕوەکییەکان. ڕەنگە ئەو کەسانەی گۆشت ناخۆن زیاتر ئەگەری توشبوونیان ھەبێ بەکەم خوێنی بەھۆی ئاسنەوە ئەگەر ئەو خۆراکانە نەخۆن کە ئاسنی تێدایە. لەسەرەتادا، لەوانەیە کەم خوێنی بەھۆی ئاسنەوە کەم بێت و تێپەڕێ بەبێ ئەوەی ھەست پێ بکرێت. بەڵام لەگەڵ زیادبوونی کەم بوونی ئاسن لە جەستەدا، نیشانەکان زیاد دەبێت.
قەعقاع کوڕی عەمر تەمیمی
قەعقاع کوڕی عەمر کوڕی مالیک تەمیمی فەرماندە و ژەنەڕاڵێکی موسڵمان بوو لە سوپای ڕاشدین، سەر بە هۆزی بەنی تەمیم بووە. ئەو و هۆزەکەی بوونە ئیسلام لەوانەیە لە سەردەمی ئەحنەفی کوڕی قەیسدا. بە فەرماندەیەکی سەربازی سەرکەوتوو ناسراوە کە بەشداری لە دوو شەڕی سەرکەوتووی گرنگدا کردووە لە سەرەتای فەتحی موسڵماناندا، شەڕی یەرمووک دژی ئیمپراتۆریەتی بیزەنتی (بە فەرماندەیی خالید کوڕی وەلید) و جەنگی قادیسییە دژی ئیمپراتۆریەتی ساسانی کە لەلایەن سەعدی کوڕی ئەبوو وەققاسەوە سەرکردایەتی دەکرا. خەلیفە ئەبوبەکر ستایشی کرد کە یەکسانە بە یازدە هەزار پیاو بۆیە لە بەرامبەردا خەلیفەی پێش خۆی، خەلیفە عومەر تەنها خۆی و مشتێک پاسەوان وەک بەهێزکەر بۆ قادیسیە وەک شەپۆلی یەکەم بۆ بەهێزکردن ناردی. وای لێدەکات ببێتە یەکێک لە بەناوبانگترین کەسایەتییە سەربازییەکانی ئەو سەردەمە.
سەرچاوەکان
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:ھاوەڵەکان پۆل:تابعین
کەمخوێنی بەھۆی ئاسنەوە
دەست نیشانکردنی کەم خوێنی بەھۆی ئاسن
دەست نیشانکردنی کەم خوێنی بەھۆی ئاسنەوە پێویستە ھەندێک پشکنین بکەیت بۆ زانینی قەبارەی خڕۆکە سوورەکانی خوێن و ڕەنگیان. چونکە لە کاتی تووشبوون بە کەم خوێنی بەھەی ئاسنەوە، خڕۆکە سوورەکانی خوێن بچووکتر و زەردتر دەبن لە ڕەنگە ئاسایییەکەی، فیریتین ئەو پرۆتینەیە کە یارمەتی جەستە دەدا بۆ ئەوەی ئاسن بھێڵێتەوە. کەمبوونی ئاستی فیریتین نیشانەیە بۆ کەمبوونی ئاستی ئاسن لە جەستەدا. ھەروەھا لە ڕێی ڕێژەی سەدی قەبارەی خوێن کە پێکھاتووە لە خڕۆکە سوورەکانی خوێن. ئاستی ئاسایی لە نێوان لە سەدا ٣٥٫٥ و ٤٤٫٩ یە بۆ ئافرەتی پێگەیشتوو، و لە سەدا ٣٨٫٣ تا ٤٨٫٦ بۆ پیاوی پێگەیشتوو. ئەم ژمارانەش دەگۆڕدرێ بەپێی تەمەن. ڕێژەی ھیمۆگلۆبین ئەگەر کەمتر بێت لە ئاستی ئاسایی، نیشانەیە بۆ تووشبوون بە کەم خوێنی. ئاسن بۆ منداڵان و ساوایەکان بەشێوەی مادەکی شل بەردەستە؛ و بۆ پێگەیشتووەکان لە شێوەی حەب دایە. ڕەنگە خواردنی ئەو حەبانە کاریگەری لە گەدەت بکات، بۆیە باشترە پاش خواردنی خۆراک بیخۆیت. حەبی ئاسن بخۆ لەگەڵ ڤیتامین c. ڤیتامین c مژینی ئاسن باشتر دەکات لە جەستەدا. چاکبوونت لە کەم خوێنی بەھەی ئاسنەوە بە شەو و ڕۆژێک نابێت. ڕەنگە تا چەند مانگێک پێویستیت بە خواردنی تەواوکەرەکانی ئاسن ھەبێت بۆ گەڕانەوەت بۆ ئاستی باشی. بە شێوەیەکی گشتی، ھەست بە باشتربوون دەکەیت پاش ھەفتەیەک یان زیاتر لە وەرگرتنی ئەو تەواوکەرانە؛ و پێویستە دواتر پشکنینی خوێن بکەیت بۆ زانینی ئاستی ئاسن لە جەستەت دا، بۆ ئەوەی دڵنیا بیت لە باشبوونت یاخود نا. ئەگەر تەواوکەرةکانی ئاسن ڕێژەی ئاسنیان بەرز نەکرد لە جەستەتدا، ڕەنگە ئەم کەم خوێنییە بەھۆی ڕژانی خوێن بێت یاخود کێشەیەک ھەبێت لە جەستەتدا بۆ مژینی ئاسن.
چارەسەرکردنی کەم خوێنی بەھۆی ئاسنەوە لەم حاڵەتەدا بریتییە لە :
کەی پێویستت بە پزیشک دەبێت ؟ ئەگەر نیشانەکانی کەم خوێنی بەھۆی ئاسنەوەت لەسەر دیار بوو ئەوا پێویستت بەوەیە بەدوا چوونەوە بۆ لای پزیشک بکەیت. کەم خوێنی بەھۆی ئاسنەوە حاڵەتێک نییە کە بتوانینت بۆ خۆت چارەسەری بکەیت. بۆیە بەدوا داچوون بکە بۆ لای پزیشک بۆ ئەوەی چارەسەرت بکات، لە جیاتی وەرگرتنی تەواوکەرەکانی ئاسن بەبێ گەڕانەوە بۆ لای پزیشک. ڕەنگە تێکردنی ئاسن لە جەستەدا کارێکی مەترسیدار بێت، چونکە بوونی بڕێکی زۆر لە ئاسن زیاتر لە بڕی پێویست، ڕەنگە ببێتە ھۆی تێکچوونی جگەر و ھەروەھا تێکچوونی ھەندێک ئەندامی دیکە.
سەرچاوەکان
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/iron-deficiency-anemia/symptoms-causes/syc-20355034
جگەرسۆ سی
هەوکردنی جەرگ C جۆرێکە لە ‌‌نەخۆشییەکانی جگەر دەبێتە هۆی لەلایی ڤایرۆسی هەوکردنی جەرگ HVC) C)، ئەم ڤایرۆسە دەتوانی هەردوو جۆری نەخۆش ( درێژخایەن یان کاتی) بی. ئەم نەخۆشییە هۆیەکی گرنگە لە هۆیەکانی تووشبوونی شێربەنجەی جەرگ. لە هەموو جیهاندا نزیکی ٧١ کەس ملیۆن تووشی بووە. لەو کەسانە کە تووشی بوون، بەشێکی گەورە تووشی ریشاڵبەند یان شێربەنجەی جەرگ دەبن.لە هەلسەنگاندنی WHO (ڕێكخراوەی جيهانی تەندروستى) ساڵی ٢٠١٦ نزیکی ٣٩٩٠٠٠ کەس بەهۆی هەوکردنی جگەر C تووشی ریشاڵبەند یان شێربەنجە دەبن. دەرمانی دژەڤایرۆسەکان دەتوانن ٩٥٪ی نەخۆشەکان چاک بکەن، بەڵام زۆربەی ئەو کەسانەی کە تووشی بوون، ناتوانن بە ئاسانی دەرمان بەکارببەن.هەتا ئێستا، هیچ ڤاکسیینمان نییە بۆ ئەم نەخۆشە بەڵام لێکۆلینەوەکان بەردەوامن.
دابەشکردنی جوغرافی
ئەو نەخۆشییە لە هەموو جیهاندا دیارە بەڵام زۆرە لە ئۆرۆپا (بە نسبەی ١.٥٪) و ناوچەکانی دەریای سپی (بە نسبەی ٢.٣٪)ە. لەناوچەکانی دیکە نسبەی هەوکردنی جگەر C لە نێوان ٠.٥٪ و ١.٥٪ە. لە هەندێک لە وڵاتەکان، ئەم نەخۆشییە لە بەشێک دیاریکراوی دانیشتووانی وڵات بڵاو دەبێتەوە. بۆ نموونە ٢٣٪ تووشبوون و ٣٣٪ مردن ئەم کەسانە کە ماددە بێ هۆشکەرەکان بەکاردەهێنن د. بەڵام زۆربەی جار ئەم کەسانە لە کەمپینە حکوومییەکان تێدانین. لە هەندێک وڵات، بە تایبەتی  ئەوانە کە بە رێنماییەکانی تەندروستی پێگیر نین، هەوکردنی جگەر C لە گشتی دانیشتووانی وڵات بەربڵاوە. له هه‌موو جیهاندا، نزیکی 71 ملیۆن کەس تووشی هەوکردنی جگەر C بووە. لە هەموو جیهاندا، نزیکی 1.75 ملیۆن کەس تووشی هەوکردنی جگەر C جوری سی بوون.
گواستنەوە
هەوکردنی جگەر C بە خوێن دەگوازرێتەوە، زۆربەی تووشیبوون بە دەرزی لێدانی ماددە بێ هۆشکەرەکان، بەکارھێنانی دەرزی بەکارهێنراوە یان باش تەعقیم نەکردنی جیهازی توبیەکان، بە خوێن گۆرین ئەگەر خوێنی نوێ فەحس نەکرا. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم ڤایرۆسە دەتوانی لە دایک بۆ منداڵ بگوازرێتەوە لە کاتی لە دایکبوون.
نیشانەکان
نیشانەکان مابەینی دوو هفتە هەتا ٦ مانگ دیاردەبن. پاش تووشبوون ٨٠٪ خەڵک  هیچ نیشانەیەكی نەخووشی نییە. ئەوانە کە نیشانەکانی نەخوشی دەردەکەون تووشی گەرمی، بێ تاقەتی، کەم خواردن، هێڵنج و زەردوو. بەشێکی گەورە تووشی ریشاڵبەند یان شێربەنجەی جگەر دەبن.لە هەلسەنگاندنی WHO (ڕێكخراوەی جيهانی تەندروستى) ساڵی ٢٠١٦ نزیکی ٣٩٩٠٠٠ کەس بەهۆی هەوکردنی جگەر C تووشی ریشاڵبەند یان شێربەنجە دەبن.
دەستنیشان کردنی نەخۆشی هەوکردنی جگەر C:
چوونکە ئەوانە کە تووشی هەوکردنی جگەر C بوون زۆربەیان هیچ نیشانی نەخووشی دیارناکەون، زۆربەی حاڵەتەکانی تووشبوونی نوێ دەستنیشان ناکرن. و نیشانەکان لەگەل خڕاپبوونی جگەر و توند بوونی نەخۆشی دیاردەبن.
·     فەحسی ژمارەی دژەتەنەکان ( پرۆتینێکە کە لەش دەری دەدات بۆ پاراستن لە ڤایرۆسەکان) ناو زەرداوی خوێن.
·     ئەگەر فەحسی خوێن پۆزەتیڤ بوو، فەحسی RNA (گەردێکە ناو خانەکەدا، کە ڤایرۆس بۆ دروستکردنی خۆی بەکار بهێنێت). ٣٠٪ نەخۆشەکان لە خۆویان بە هۆی بەرگری لەشی  چاک دەبنەوە،
·     پاش دەستنیشان کردنی نەخۆشی، نەخۆش دەبی فەحسی ڕیشالبەندن و بەچەق بوونی جگەر بکات.
چوونکە دەسنیشان کردنی پێشکاتەیی گرنگە بۆ پاراستنی نەخۆش لە ئاڵۆزبوونی و نەهێشتنی گواستنەوەی نەخۆشی، WHO (ڕێكخراوەی جيهانی تەندروستى) پەسەند بە دەستنیشان کردنی ئەم کەسانە کە لەوانەی تووشبوونیان بەرزە. وەکوو ئەو کەسانە کە:
·     ماددە بێ هۆشکەرەکان بە شێوەی دەرزی لێدان بەکاردەهێنن.
·     ئەوان کە بە شێوەیەکانی دیکە (جگە لە درزی) ماددە بێ هۆشکەرەکان بەکاردەهێنن.
·     ئەوان کە خوێن وەریانگرت لە کەسێکی تووشی هەوکردنی جگەر C بوو.
·     منداڵەکانی دایکی تووشی بووە.
·     ئەوەی تاتۆیان کردووە.
لەو وڵاتانە کە ژمارەی تووشبوونیان بەرزە، WHO (ڕێكخراوەی جيهانی تەندروستى) پەسەند دەکات کە هەموو کەس ئەگەر بتوانی، فەحسی هەوکردنی جگەر C بکات.
چارەسەر
هەموو نەخۆش کەوتنێک پێویست بە تیمار کردن  ناکا، چوونکە بەرگری لەش لە چەند کەس بە خۆی نەخۆشی چارەسەر بکرێت. بەڵام ئەگەر نەخۆشی هەوکردنی جگەر C توند بووە، پێویست بە تیمار کردن دەکا.
پەیرەوی نوێی WHO (ڕێكخراوەی جيهانی تەندروستى) (لە ٢٠١٨ نوێ کراو) پەسەند (-direct acting antivirals -DAA) دەکات، ئەو دەرمانە دەتوانی زۆربەی حاڵەتەکانی تووشبوونی هەوکردنی جگەر C چاک بکەن و ماوەی دەرمان کردن کورتە ١٢ هەتا ٢٤ هەفتە ئەگەر جگەر تووشی ڕیشالبەند بووە.
کانی ھەرمێ
کانی ھەرمێ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جگەرسۆ سی
چارەسەر
WHO (ڕێكخراوەی جيهانی تەندروستى) پەسەند دەکات به دەرمانکردنی هەموو کەسێک کە بەم نەخۆشی دەستنیشان کراو و تەمەنیان ١٢ یان زیاترە. بەکارهێنانی DAA بۆ چارەسەر کردنی نەخۆشەکانی کە تەمەنیان ١٨ ساڵ یان زیاترە.ڵ یان زیاترە.
کانی ھەرمێ
جوگرافیا
کانی ھەرمێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەیرانبەن لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی گلاراوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی زەڵ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کەڕەگەڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
جگەرسۆ سی
چارەسەر
لە هەرزەكارەکان لە تەمەنى ١٢-١٧ ساڵ يان بەلايەنى كەم دەكێشن ٣٦ كگم و هەوکردنی جگەر Cی درێژخايەنیان هەیە، ئەوەى كە ڕا دەسپێرێت:
• [سۆفۆسبوڤير/لێديپاسڤير] بۆ ١٢ هەفتە لە جێنەتايپ ١، ٤، ٥ و ٦.
• [سۆفۆسبوڤير/ريباڤيرين] بۆ ١٢ هەفتە لە جێنەتايپ ٢.
• [سۆفۆسبوڤير/ريباڤيرين] بۆ ٢٤ هەفتە لە جێنەتايپ ٣.
• چارەسەر دوا دەخات هەتا ١٢ ساڵى تەمەن.
• چارەسەر لەگەڵ ڕژێم ئينتێرفێرۆن دەبێت بەكار نەهێنرێت.
كۆرسى نوێ زۆر كاريگەرە و كورت حەبی [ DAA ]. ئەو حەبانە لەوانەیە بەدەستەوە دەبن بۆ منداڵ کەمتر لە ١٢ ساڵى تەمەن لە كۆتايى ٢٠١٩ يان ٢٠٢٠. ئەمە دەرفەت دەكات بۆ چارەسەر گەيشتن و چارەسەرى پێش کەوتن هەتا نەخۆشەکان زوو سوود لێ وەربگرێت.
پاش دەستنيشان كردنی هەوکردنی جگەر C ، دەبی هەڵسەنگاندنی پلەى زیانی جەرگ بکەیت. ئەمە دەکرێت لەلايەن جەرگ پشكنينى شانەيى يان بەناو جۆراوجۆرى تاقيكردنەوە نابرينداركەرەکان.
نەهێشتن
نەهێشتنی پیش تووشبوون:
هەتا ئێستا هیچ کوتانمان نییە بۆ خۆپارستن لە نەخۆشی هەوکردنی جگەر C، باشترین هۆی بۆ خۆپاراستن لەم نەخۆشییە کەمکردنی کەوتنەبەر لە نەخۆشخانەکان  و دوورکەوتنەوە لەو کەسانە کە ماددە بێ هۆشکەرەکان بەکاردەهێنن. بە تایبەتی ئەوانە کە تووشی ئایدز بوون، ئەم کەسانە دەبی خۆیان بپارێزن و دوور لە هەر شتێکی پیس بن.
نموونەکانی نەهێشتن وەکوو:
•     بەکارھێنانی دەرزی بە شێوەیەکی راست و تەواو.
•     فڕێدانی زبڵ بە شێوەی تەواو.
•     فەحس کردنی خوێن بو دەستنیشان کردنی نەخۆشی.
•     باش فێرکردنی کارگەری تەندروستیەکان.
نەهێشتنی پاش تووشبوون:
WHO (ڕێكخراوەی جيهانی تەندروستى) پەسەند بە ئم خاڵانە دەکات:
•     فێربوونی هەڵبژاردنەکانی دەرمان و چاککردنەوە.
•     لێدانی کوتان.
کاردانەوە
لە ٢٠١٦، ئەنجومەنەكەی جیهانی تەندروستح يەكەم پلانى هەڵ گرتەوە لەسەر ڤايرۆسى هەوكردنى جگەر، ئەم پلان گرنگ دەدات بە ڕۆڵى داپۆشينیتە ندروستى جيهانى و كۆمەڵە ئامانج. ئەم پلانێك خەونى هەيە بۆ ڤايرۆسى هەوكردنى جگەر لادەبات. WHO (ڕێكخراوەی جيهانی تەندروستى) کار دەكەن بۆ پشتگيرى وڵاتەکان لە بزوێنی هەست بەرەو هەوكردنى جگەر بە:
بەرز کردنی هۆشيار، بزوێن کردنی سەرچاوە؛ زیادکردنی یەکسانی تەندروستى؛ و نەهێشتنی گواستنەوە.
ھێڵن مککرۆری
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨ پۆل:ئەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی بەڕیتانی پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە لەندەن پۆل:ئەکتەرانی فیلمی بەریتانی پۆل:ئەکتەرانی شانۆی بەریتانی پۆل:ئەکتەرانی دەنگی بەریتانی پۆل:ئەکتەرانی لەندەن پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی مەمک پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی لەندەن پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان پۆل:خانمەکتەرانی ئینگلیزی شکسپیر پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز پۆل:ئەندامەکانی کۆمپانیای ڕۆیال شکسپیر
بێڵفێست
بێلفێست پایتەختی باکووری ئیرلەندا لە بریتانیای مەزنە و لە ڕۆژھەڵاتی ڕووباری لاگان ھەڵکەوتووە. بێلفێست دوھەمین شاری گەورە لە دوورگەی ئیرلەندایە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٩ زایینی بەرامبەر ٣٤٣٥٤٢ کەس بووە.
مێژوو
تا سەدەکانی نۆزدەی زایینی ئەم شارە بە ناو بەندەرێکی گرینگ بووە و ڕۆڵێکی گرینگی لە ئینقلابی پیشەسازی ئیرلەندا بووە و یەکێک لە گەورەترین بەرھەمھێنەرانی پارچە کەتان لە جیھاندا بووە. ھەروەھا جێگەی بەرھەمھێنانی تووتن و تەناف و بەن سازی بووە. بێلفێست لە ساڵی ١٨٨٨ زایینی بە فەرمی بوو بە شار.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بێلفێست پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئینگلستان پۆل:شارەکانی ئینگلستان
قەڵات، سەرکەپکان
قەڵات شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرکەپکان، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کووبا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
کووبا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٧
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٧ کۆتا یاریی خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپای وەرزی ٢٠١٦-٢٠١٧ بوو. لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ لە یاریگای میلینیۆم لە شاری کاردیف لە ویلایەتی وێڵز لە نێوان یانەی یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس ئیتاڵی و یانەی ڕیال مەدریدی ئیسپانی و خاوەن نازناوی وەرزی پێشوو بەڕێوەچوو، لە دووبارەبوونەوەی یاریی کۆتاییی ساڵی ١٩٩٨. هەروەها دەبێتە یەکەم یاریی کۆتاییی کە لە ژێر سەقفێکی داخراودا بەڕێوەبچێت. ڕیال مەدرید بە ئەنجامی ٤-١ یارییەکەی بردەوە و١٢هەمین نازناوی خۆی لەم ڕکابەرییە مسۆگەر کرد. بەم سەرکەوتنە ڕیال مەدرید بووە یەکەم یانەی کە لە دوای میلان لە ساڵی ١٩٩٠ بە سەرکەوتوویی پارێزگاری لە نازناوەکەی وەرزی پێشوو بکات.
سریلانکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
سریلانکا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
١٧ی گوڵان
١٧ی گوڵان ٤٨ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣١٧ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣١٨ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی گوڵان
شاپەرز درەگ مارت
وێنۆک|یەکێک لە دەرمانخانەکانی شاپەرز درەگ مارت لە نۆرس یۆرک تۆرەنتۆ
دەرمانخانەکە دامەزراوە لەلایەن خێزانی مۆرای کۆفلەر Koffler کە پێشتر خاوەنداریەتی دەرمانخانەی سوپەر فارمیان دەکرد، دەرمانخانەی سوپەرSuper-Pharm پێشتر (٢٠٠٥–٢٠١١)لە ھەریەکە لە چین و پۆلۆنیا و ئیسرائیل خزمەتگوزاریەکانیان پێشکەش دەکردن، نیشانی بازرگانی Shoppers Drug Mart لەلایەن ھونەرمەند سیلڤان لیۆ نەخشێندراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەنەدا پۆل:تۆرەنتۆ پۆل:دەرمانەکان پۆل:دەرمانخانە پۆل:یەکگرتنەوە و دەستکەوتن ساڵی ٢٠١٤
ژمارەی شلۆقی ماخ
چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ|شێوازی لێشاوی نزیک خێرایی دەنگ لەسەر بالی فرۆکە، نیشاندانی کاریگەریییەکان لەسەری وە لەسەر ژمارەی شلۆقی ماخ. لە داینمێنکی ھەوادا ژمارەی ماخ بۆ تەیارە ئە کەمترین (Mcrیان M)بێت وە ئەو ژمارەیی تەیارەیەکە بە گەیشتن بە خاڵێک کە گەیشتن بە خێرایی دەنگ بەڵام لە خێرایی دەنگ تێپەر ناکات لە نزمترین خاڵدا ژمارەیی ماخ لەگەڵ خێرایی ئەو بایەی لە دەوری تەواوی تەیارەکە دروست بووە ئەوە سەب سۆنیک sub sonic
ئەو تەیارانەیی کە خێراییان زیاترە لە خێرایی دەنگ وەک کونکردن و تەیارە کوژەرەکان ئەمانەش ژمارەیی ماخ ئەوەیە کە ئەو ھەوا زۆرەیی لە چوار دەوری تەیارەکە بە تەواوی دروست دەبێت. پێیدەڵێن تەیارەی خێراتر لە خێرایی دەنگ
فرینی فرۆکە
بەنسبەت تەیارە لەکاتی فڕینداخێرای دەگۆڕێت بەپێیی ئە ھەوایەیی کە لە دەوری تەیارەکەیە وەبەشێوەیەکی گەورە لە شوێنەکەوە بۆ ئەو شوێنەک کە ئەو خێرایەی باییەیی کەش و ھەوا بە دەوری تەیارەکە پێویستە خێرایی زیادو و کەم بکات لە کاتی گەشتەکەیی بەو تەیارەو دروست کردنی. کاتێک خێرایی تەیارەکە دەگاتە ژمارەی ماخ. ئەو خێرایەیی باییەی دەوری، لە ھەندێک شوێن نزیک دەبێتەوە لە لاشەیی تەیارەکە و دەگات بە خێرایی دەنگ، خودی تەیارەکە خۆیی خێرایەکی ھەوایی ھەیە کە کەمترە لە ١
لە فڕۆکەدا وا دیزاین نەکراوە کە بفڕێت لەسەرووی ژمارەی شڵۆقی ماخ. شەپۆڵە بێ ھێزەکان دروست دەبن لە لێشاوی ھەوا لەسەر باڵەکان و لەسەر کلکی تەیارەکە و بەشکراون لەسەر باڵەکان و دەست بەسەر ڕووە بێ ھێزەکە دادەگرێت یاخود ھەوڵی کەمکردنەوەی دەستبەسەرداگرتنی دەدات وەک (ماخ تاک) کاتێک کە شەپۆڵە بێ ھێزەکان لە لێشاوی ھەوا لەسەر بەرزکەرەوە فڕۆکە دەنێرن بە لێخوڕینێکی دابیننەکراوانە ئەم لێشاوی دیاردەیە دەرکەوتن لەسەری یاخوود لەسەر ژمارەی شڵۆقی ماخ ناسراو دەبن وەک پەستێوران. پەستاوتن وا لە ژمارە دەکات توشی ڕووداوی دەکات. ژمارەی زۆری سەربازەکان و ئەزموونی فڕۆکەکە لە ساڵانی ١٩٣٠ و١٩٤٠
ھۆکارێکە بۆ ئەو دیاردەیەکە پێ دەڵێن دیواری دەنگ.
فڕۆکەی سەربازی خێراییەکەی لە ژێر خێرایی دەنگەو لە ساڵی supoo1940 ...He Gloster وP.٨٠باڵی ئەستوری ھەیە نزیکەی وە ناشکێت وە ناتوانێت بگات بە ١٫٠ ماخ لە گەشتێک کە بتوانێت کۆنتڕۆڵی بکات لە ساڵی ١٩٤٧ chuchk فڕی وە ئامێری ١-bell x(بە سەرکەوتنێکی گەورە جیاواز، بەڵام بە باڵێکی تەنک تر) وە گەیشتە ١٫٠٦ماخ ئەوانی دواتریش توانرا ڕێکری دەنگ بشکێنێت.
دیزاینی فڕۆکە سەربازییەکان درا لە زووەوە بە شەپۆڵی سەروی دەنگی وەک و (ھاوکار ھەنتەر) F٨٦بۆئەوەی بفڕێت بە شێوازێکی کە لێی ڕازی بین تاوەکو خێراییەکی لە خێرایی ئاسایی زیاتر بێت. ھێزی پاڵنەری تەواوی نەبوو کە باشی ئەوە بکات ڕێگری دەنگ بشکێنێت بەڵام توانی ماخ ١٫٠تێپەڕێنێت بەڵام تاوەکو ئێستا دەتوانین کۆنتڕۆڵی بکەین فڕۆکە مەدەنییەکان وەکو boeing و air bus کارپێکردنی نزمتری ھەیە لە ماخ ١٫٠ دیزاینی ھەندێک فڕۆکەی ان کردووە کە ھێواشترە لە دەنگ وەک ماخ ١٫٠
Subsonic لە دەنگ خێراتر (فڕۆکە) وەک کۆنکۆرد concord, ت ی-١٤٤ بروسکەی کارەبای ئینگلیزی لەکخیید f-١٠٤، داسالت میراگ ٣، وا میگ ٢١. دیزاین کراون ژمارەی ١ ئی ماخ تێپەڕبکات لە ئاستی فڕین وە لەبەر ئەوە دیزاین کراوە لەگەڵ باڵی زۆر تەنک. کە ژمارەی شلۆقی ماخ بەرزترە لە وانەی کە فڕۆکەی subsonic و transoni ن. بۆلام ئەوان ھەر ژمارەی ماخ یان لە١ کەمترە.
ژمارەی ڕاستەقینەی ماخ جیاوازە لە بالێکەوە بۆ باڵێکی تر. بە گشتی، باڵە ئەستورە کە ژمارەی شلۆقی ماخی کەمترە بەھۆی ئەوەی کە باڵە ئەستورەکە ئەو لێشاوی ھەوایەی کە دێتە چواردەوری لای دەدات زیاتر لەوەی کە باڵە تەنکەکە دەیکات. وە ئەوە خێرایی تاودانی لێشاوی بایەکا زیاد دەکات. بەم جۆرە، تا ڕاددەیەک باڵە ئەستورە کە لە p٣٨ لاتنینگ ژمارەی ماخ ی بە نزیکەیی ٠٫٦٩ ھەیە. فڕۆکە ھەندێکجار بە ڕێکەوت خێرایی لێخوڕین زیاد دەکات تاوەکو وای لێدێت دەگات بە ژمارەی پێکدا کەوتن. Supermarine Spitfireباڵێکی تەنکتری ھەیە تا ڕاددەیەکی زۆر .(بەرزترین ژمارەی شلۆقی ماخ لە دەوری (٠٫٨٩)دایە).
پۆل:ئایرۆدینامیک
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێران
ھەڵبژاردەی تۆپی پێ ئێران ھەڵبژادەیەکی نەتەوەیی تۆپی پێیە کە بە نوێنەرایەتی لە وڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێران لە یاریەکان بەشداری دەکات.
درووست بوون
ھەڵبژاردەی تۆپی پێ ئێران بە بڕوای فیفا دیار نیە کە لە سەداسەد لە چ ساڵێک دا درووست بووە بەڵام ئەوەی کە دیارە ئەمەیە کە یاری تۆپی پێ لە لایان ئینگلیزیەکانەوە کە لە باشووری ئێران سەرگەرمی دەرھێنانی نەوت بوون بە ئێرانیەکان ناسرا.
دەسکەوتەکان
ھەڵبژاردەی تۆپی پێ ئێران یاریەکانی خۆی لە ژێر چاودێری ئەی ئێف سی ئەنجام ئەدات، و لە ساڵەکانی ١٩٦٨، ١٩٧٢ و ١٩٧٦ سێ جار بەدوای یەک بوو بە پاڵەوانی جامی ئاسیا. ھەوەھا لە ڕیزبەندەکانی مانگانەی فیفا پلە ١٥ لە ساڵی ٢٠٠٥ باشترین پلەی ھەڵبژاردەی ئێرانە لە ڕیزبەندی فیفا.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێران پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
یاریگای ئازادی
وێنۆک|یاریگای ئازادی لە ساڵی ١٩٩١ یاریگای ئازادی یاریگایەکی تۆپی پێ لە شاری تاران، ئێرانە کە شوێنی زیاد لە ۱۰۰ ھەزار ھاندەری تێدا دەبێتەوە. یارییەکانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێران، یانەکانی ئیستقلال و پێرسپۆلیس لە ئەم یاریگایە ئەنجام دەدرێت. ئەم یاریگایە لە ساڵی ١٩٧٣ی زایینی، لە سەردەمی حکوومەتی پەھلەوی و لەژێر ناوی یاریگای ئاریامێھردا دروست کراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێران پۆل:یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران پۆل:یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس پۆل:وەرزشی ئێران
١٨ی گوڵان
١٨ی گوڵان ٤٩ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣١٦ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣١٧ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی گوڵان
مەدرەسە
مەدرەسە وشەیەکی عەرەبییە بۆ هەر جۆرە دامەزراوەیەکی پەروەردەیی، عەلمانی یان ئایینی (لە هەر ئایینێک)، جا بۆ فێرکاری سەرەتایی بێت یان خوێندنی باڵا،  لە وڵاتانی دەرەوەی جیهانی عەرەبیدا، وشەکە بەزۆری ئاماژەیە بۆ جۆرێکی دیاریکراوی قوتابخانە یان کۆلێژی ئایینی بۆ لێکۆڵینەوە لە ئایینی ئیسلام. وێنۆک|[[مەدرەسەی سوور لە بۆتانی جزیرە (باکووری کوردستان)]]
سەرچاوەکان
پۆل:نژیاروانیی عەرەبی پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی پۆل:نژیاروانیی ئیسلامی پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:جۆرەکانی قوتابخانە
١٩ی گوڵان
١٩ی گوڵان ٥٠ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣١٥ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣١٦ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی گوڵان
داھێنەری
داھێنەری دیاردەیەکە کە تێیدا شتێکی نوێ یان بەبەھا پێک دێت. دانەی داھێنراو لەوانەیە بەرھەست نەبێت (وەک ئایدیایەک، تیۆرییەکی زانستی، پێکھێنانێکی مۆسیقی، یان نوکتەیەک) یان تەنێکی فیزیکی بێت (وەک داھێنانێک، چاپکراوێک، یان نیگارێک).
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خوڵقێنەری پۆل:داڕشتن پۆل:خوێندنەکانی زانست و تەکنۆلۆژیا پۆل:ھزر پۆل:ناسیاری
کووبا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
داھێنان
داھێنان بریتییە لە ئامێر، پێکھاتن یان پرۆسەیەکی بێھاوتا و نوێ. پرۆسەی داھێنان پرۆسەیەکە لەنێو سەرجەم پرۆسەی ئەندازیاری و پەرەپێدانی بەرھەم. دەکرێت باشترکردنی مەکینە یان بەرھەمێک بێت یان پرۆسەیەکی نوێ بۆ بەدیھێنانی تەنێک یان ئەنجامێک.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:چالاکییەکانی مرۆڤ پۆل:خوڵقێنەری پۆل:داھێنانەکان پۆل:داھێنەران پۆل:داھێنەری
کەڕەگەڵ
کەڕەگەڵ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کەڕەگەڵ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قۆخی سپیاڵ و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەلەندەراوای کۆن و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی ھەرمێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی میراودەلی کۆن.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ستانداردی تاقیکردنەوەی وێنە
وێنۆک|چەپ| وێنەیەکی تاقیکردنەوەی ڕاستەقینە لە بنکەی زانیاری سی ئێس پی ئای ستانداردی تاقیکردنەوەی وێنە (بە ئینگلیزی: Standard Test Image) بریتییە لە فایلێکی وێنەی دیجیتاڵیی کە لە ھەموو دامەزراوە جیاوازەکاندا بەکاردێت بۆ تاقیکردنەوەی پرۆسەی وێنە و لۆگاریتمی پەستاندنی وێنە. بە بەکارھێنانی ھەمان وێنەی تاقیکردنەوەی ستاندارد، تاقیگە جیاوازەکان دەتوانن ئەنجامەکان بەراورد بکەن، ھەم لە ڕێگەی بینین و ھەم لە بواری جۆرییەتی.
وێنەکان لە زۆر حاڵەتدا ھەڵبژێردراون بۆ نواندنی وێنەی سروشتی یان نموونەیی کە پێویستیان بە پۆلێک تەکنیک و ئامراز ھەیە تا ھەڵبسەنگێندرێن. وێنەکان زۆر جاران لە ڕکابەری دان تاوەکو وەک وێنەیەکی نموونەیی ھەڵبژێردرێن لە ڕووی وردی و ڕێکخستنی پلەی ڕەنگەکان و ڕێژەی بۆشایی بابەتی ناو وێنەکە و دوورییەکەی لە چوارچێوە و قەراغەکانی.
پشکنینی گشتی وێنەکان و چارەسەرییەکانی
چارەسەر و ڕەزەلەیشنی ستانداردی وێنەکان بە زۆری بریتین لە ٥١٢ ×٥١٢ یان ٧٢٠ ×٥٧٦. زۆرێک وێنە بەم تایبەتمەندییە وەک فایلی TIFF لەپەیمانگای (سیگناڵ و چارەسەری وێنە) ی زانکۆی کالیفۆرنیای باشوورەوە لەبەردەستدان. وەک کۆداک ٧٦٨ ×٥١٢، ھەرووھا سەدان و ھەزاران وێنە بە ئاستی بەرز لەسەر پەپکەی سی دی بەردەستن. ئەم وێنانە وەک نموونەیەک بۆ ھەڵسەنگاندن و بەراوردکردنی وێنە تازەکان بەکاردەھێنرێن.
جاکی ئیڤانکۆ
وێنۆک|جاکی ئیڤانکۆ لەسەر ستەیج جاکی ئیڤانکۆ  (لەدایکبووی ٩ی ئازاری ٢٠٠٠) گۆرانیبێژێکی کلاسیکی ئەمەریکییە کە لە تەمەنێکی کەم بەناوبانگ بوو لەوکاتەی ٢٠٠٩دا، بەمەش بووە بە گەنجترین گۆرانیبێژ کە بەم تەمەنە توانیبێتی بگاتە ئەم ئاستە لە مێژووی گۆرانیبێژیدا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان پۆل:سۆپرانۆ ئەمریکییەکان پۆل:مۆسیقاژەنی کلاسیکی منداڵان پۆل:مۆسیقاژەنە پۆپە مناڵەکان پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز
٢٠ی گوڵان
٢٠ی گوڵان ٥١ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣١٤ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣١٥ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی گوڵان
قەڵاسەیدەی خواروو
قەڵاسەیدەی خواروو شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرکەپکان، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قەڵاسەیدەی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دێرە و لە باشوور لەگەڵ گوندی دۆڵناران و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سارتکەی سەروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەڵاسەیدەی سەروو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سی جی ئای
وێنەی دروستکراوی کۆمپیوتەر (CGI) تەکنەلۆژیایەکی تایبەتە یان بەکارھێنانێکی گرافیکی کۆمپیوتەر بۆ دروستکردن یان باشترکردنی وێنە لە ھونەر و میدیای چاپکراو و سیمولەیتەر و ڤیدیۆ و یارییە ڤیدیۆیییەکان. ئەم وێنانە یان ئیستاتیکن (واتە وێنەی وەستاو)یان داینامیکی (واتە وێنەی جووڵاو). CGI ھەردووکیان ئاماژەیە بۆ گرافیکی کۆمپیوتەریی دوو ڕوویی و (زۆرتر) گرافیکی کۆمپیوتەریی سێ ڕەھەندی بە مەبەستی دیزاینکردنی کارەکتەرەکان، جیھانە مەجازییەکان، یان دیمەنەکان و کاریگەرییە تایبەتەکان (لە فیلمەکاندا، بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان، ڕیکلامەکان و ھتد). بەکارھێنانی CGI بۆ دروستکردن/باشکردنی ئەنیمەیشن پێی دەوترێت ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەر، یان ئەنیمەیشنی CGI.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن پۆل:کاریگەری دیداری
لوقمان مورادی
لوقمان مورادی (لەدایکبووی ١٩٨٣ لە مەریوان - مردووی ٢٠١٨ لە کەرەج) خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە بە تۆمەتی ئەندامییەتی کۆمەڵە لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە؛ ھاوڕێ لەگەڵ زانیار مورادی ئامۆزای و ڕامین حوسێن پەناھی ڕێکەوتی ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨ (١٧ی خەرمانانی ١٣٩٧) لە زیندانی ڕەجایی شار، بە نھێنی لە سێدارە درا.
ژیاننامە
لوقمان مورادی کوڕی عوسمان ساڵی ١٣٦٢ لە مەریوان لە دایک بوو. بەھۆی دۆخی ئابووری بنەماڵەکەی و نەخۆشیی بابی ھەر لە منداڵییەوە کاری دەکرد. لوقمان ماوەیەکەش کۆڵبەر بوو.
دەستبەسەرکردن
لوقمان ٢ی ئابی ٢٠٠٨ - ١١ی گەلاوێژی ١٣٨٨ لە مەریوان، لە نزیک ماڵە خۆی قۆڵبەست کرا و تۆمەتی تێرۆری سێ کەسیان لە مەریوان خستە پاڵی. لوقمان نزیک ساڵ و نیوێک بێخەبەر بوو؛ تەنانەت بنەماڵەکەی نیگەرانی ئەوە بوون ئیعدام کرابێت.
زیندانەکان
بەگشتی لەو ماوەیەدا لوقمان توانی تەنیا دوو - سێ جار، ئەویش زۆر بە کورتی بنەماڵەکەی ببینێت. بابی نەخۆش بوو و ئەوەندەی لوقمان لە ڕەجایی شار بوو نەیدەتوانی کار بکات، بۆیە خۆی لەوێ شتی ساز دەکرد و دەیچنی و بە زیندنییەکانی دەفرۆشتەوە و خەرجی خۆی و تەنانەت ماڵەکەیشانی دەردێنا.
ئەشکەنجە
لوقمان مورادی نزیک بە نۆ مانگ لە گرتووخانەی ئیتلاعاتی سنە لە ژوورەکانی تاکەکەسی دابوو. لەلایەن شەش - حەوت کەسەوە لێپرسینەوە و ئەشکەنجەی دەروونی و جەستەیی دەکرا؛ بە شێوەیەک کە نە ئاگاداری شەو و ڕۆژ بوو، نە توانایی نووستن و خواردنی مابوو. شەلاخکاری دەکرا، وەکوو خاچ دەیانبەستەوە و بە شەلاخ و مست و پێلاقە لێیان دەدا. جنێوی پیسیان پێ دەدا و ھەڕەشەی دەستدرێژی بۆ سەر خۆی و ئازاردانی بنەماڵەکەیان لێ دەکرد.
عەلیشا
عەلیشا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سیامەنسور، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
عەلیشا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
لوقمان مورادی
لە سێدارەدان
ڕۆژی چوارشەممە لوقمان بۆ ژووری تاکەکەسی گوازراوە و ئەویش بۆ دەربڕینی ناڕەزایەتی مانی لە خواردن گرت. ڕۆژی ھەینی بانگی بنەماڵەکەی کرا بێن سەری بدەن و گفتیان پێ دان ئەوە دیدارێکی ئاساییە، لە ئاکامدا بەرەبەیانی ڕۆژی شەممە ١٧ی خەرمانانی ١٣٩٧ لوقمان و زانیار و ڕامین بە نھێنی لە دار دران. پارێزەر و بنەماڵەی لوقمان وتیان لە ڕێگەی ھەواڵنێریی فارسەوە ئاگاداری خەبەرەکە بوون. داوی داوا و پێداگرییەکی زۆر بەو مەرجەی فیلم ھەڵنەگیرێتەوە و گریان لە گۆڕێدا نەبێ، لە مردووشۆرخانە ئیزنی دیتنی تەرمی لوقمان بە بنەماڵەکەی درا. شوێنی بە خاک ئەسپاردنی ڕوون نییە.
سەرچاوەکان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:مردووانی ٢٠١٨ پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد پۆل:شەھیدانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥
سریلانکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
کۆڵەبۆر
کۆڵەبۆر گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کۆڵەبۆر لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی بی، گەرمک و لە باشوور لەگەڵ گوندی گۆخڵان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی چەرمەگا، گەرمک و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سەرسوراو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئازادم بکە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
ئازادم بکە (بە فارسی:رهایم کن) زنجیرەیەکی ئێرانییە لە چەشنی، دراما، مێژووی، ڕۆمانسی لە دەرهێنانی شەهرام شاحوسێنی و نووسینی مەجید مەولایی، کە لە ساڵی ٢٠٢٣ لە تۆڕی ئینتەرنێتی فیلمۆ نمایشکرا. هەر یەکە لە موحسین تنباندە و ھووتەن شەکیبا و هودا زەینول عابدین و بابەک کەریمی لە ئەکتەرانی ئەم زنجیرەیەن.
پەخشی زنجیرەکە لە ١٧ی ٢ی ٢٠٢٣ لە تۆڕی فیلمۆ دەستی پێکرد و لە ١٦ی ٦ی ٢٠٢٣ کۆتایی هات.
چیرۆک
زنجیرەکە چیرۆکی سێگۆشەی خۆشەویستی دەگێڕێتەوە کە چیرۆکەکەی لە ساڵانی ١٩٧١ی ئێرانی پەھلەوی  ڕوودەدات. حاتەم و هاتف دوو بران لە خێزانێکی بەناوبانگی گوندی سیاهرود، حاتەم کوڕی گەورەی خێزانەکەیە و ئەوینداری دایەنی منداڵەکەیەتی، لەگەڵ گەڕانەوەی برا بچووکەکەی بۆ گوندەکەیان، گیرۆدەی چیرۆکێکی ئەوینداری ئاڵۆز دەبن، مارال تێدەگات کە ژیانی یونسی برای لە مەترسیدایە. حاتەم لەکاتی یارمەتیدانی مەرالدا تێدەگات کە چیرۆکی براکەی پەیوەستە بە برا بچووکەکەی خۆیەوە بەناوی هاتف کە چەند ساڵێکە کۆچی کردووە بۆ تاران.
بەستەری دەرەکی
زنجیرەکە لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتی فیلمەکان.
زنجیرەکە لە فیلمۆ.
ئەگەر
وێنۆک|چەپ|ئەگەری دەرکەوتنی ژمارەی ٦ لە ئەنجامی فڕێدانی [[بەردەزارێکدا بریتییە لە ]] ئەگەر ھەلی ڕوودانی ڕووداوێک دیار دەکات بە دەستەواژەیەکی تر ئەگەری ڕووداوێک بریتییە لە پێوانی ھەلەکانی ھاتنەدی ڕووداوەکە. ئەگەری ڕووداوێک وەکوو A بە P(A) یان  ھێما دەکرێت و ژمارەیەکە لە نێوان سفر و یەک کە پاسادانی دەکات. سەرجەمی ئەگەرەکانی ھەموو ئەو ڕووداوانەی لەتوانادان دەکاتەوە یەک. ئەگەر ڕووداوی A ئەستەم بێت ئەگەرەکەی دەکاتە P(A)=0 و ئەگەر ڕووداوی A دڵنیایی بێت، ئەگەرەکەی دەکاتە P(A)=1. بیرکاری یەکێک لە لقەکانی تەرخان کردووە بۆ توێژینەوەی ئەم ڕووداوانە، کە پێی دەوترێت تیۆریی ئەگەر.
تیۆریی ئەگەر
تیۆریی ئەگەر بەو لقەی بیرکاری دەوترێت کە ڕووداوە ھەرەمەکییەکان تاوتوێ دەکات. وەکوو ھەموو تیۆرییەکان، لە تیۆریی ئەگەردا چەمکە ئەگەریەکان بەشێوەی فورمووڵ دەنوێنرێن. لانیکەم دوو ھەوڵی سەرکەوتوو دراوە بۆ فورمووڵیزەکردنی ئەگەرەکان: فورمووڵاسیۆنی کۆلمۆگرۆڤ و فورمووڵاسیۆنی کاکس. کە لە ھەردووکیاندا یاساکانی ئەگەر یەک شتن، تەنیا لە وردەکارییە تەکنیکییەکانیاندا ھەندێک جیاوازی دەبینرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەگەر پۆل:ژمارە بێ ڕەهەندەکان پۆل:ژمارە بێ ڕەھەندەکان
کووبا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
کووبا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بوو کە لە ٢٣ی تەممووز تا ٨ی ئابی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
ئایماکس
سەرچاوەکان
پۆل:تەکنۆلۆژیای فیلم و ڤیدیۆ پۆل:داھێنانە کەنەدییەکان پۆل:وێنەی سێ ڕەھەندی
ئەلبینیزم
alt=منداڵێک کە ئەلبینیزمی ھەیە. لقی پێست ناسی|وێنۆک|منداڵێک کە ئەلبینیزمی ھەیە. ئەلبینیزم (یان؛ ئاکرۆمیا، ئاکرۆماسیا، ئاکرۆماتۆسیس) کۆمەڵە بۆماوەیییەکی نامۆ و دەگمەنە کە دەبێتە ھۆی ئەوەی پێست، قژ یان چاو ڕەنگێکی کەمی ھەبێت یان ھیچ ڕەنگێکی نەبێت. ئەلبینیزم پەیوەندی بە کێشەکانی بینینیش ھەیە. بەپێی ڕێکخراوی نەتەوەیی ئەلبینیزم و گریمانەیی، نزیکەی ١ لە ١٨٬٠٠٠ تا ٢٠٬٠٠٠ کەس لە ئەمریکادا ئەلبینیزمیان ھەیە.
ئەلبینیزمی ئۆکولۆکوتانێۆوس (OCA)
کاریگەری لەسەر پێست و قژ و چاو دەکات و چەند جۆرێکی لاوەکی OCA ھەیە:
بەھۆی کەموکوڕی لە ئەنزیمی تایرۆسنەیز "tyrosinase" ڕوودەدات. OCA1 دوو جۆری لاوەکی ھەیە:-
بەھۆی کەمکردنەوەی بەرھەمی میلانین ئەو کەسانەی OCA2 یان ھەیە بە پێستی کاڵ لەدایک دەبن. لەوانەیە قژیان زەرد یان قاوەیی کاڵ بێت. ئەم جۆرەیان لە ئەفریقی و ئەمریکی ڕەسەن دا باوە.
بەھۆی کەموکوڕی لە پرۆتینی SLC45A2 ڕوودەدات. ئەنجامی کەمی بەرھەمی میلانین و بە شێوەیەکی گشتی لە خەڵکی بە ڕەگەز ڕۆژھەڵاتی ئاسیا دەردەکەوێت ئەو کەسانەی OCA4 یان ھەیە نیشانەی ھاوشێوەی ئەو کەسانەیان ھەیە کە OCA2 یان ھەیە.
Ocular albinism
ئەلبینیزمی ئۆکولار دەرئەنجامی گۆڕانی جینێکە لەسەر کرۆمۆسۆمی X و بە شێوەیەکی گشتی لە نێرینەدا ڕوودەدات. ئەم جۆرە ئەلبینیزمە تەنھا کار دەکاتە سەر چاوەکان. ئەو کەسانەی بەم جۆرەیان ھەیە، ڕەنگی قژ و پێست و چاویان ئاسایییە، بەڵام ڕەنگی لە تۆڕی نابینایی (پشتی چاو) نییە.
کۆنیشانی ھەرمانسکی-پودلاک(Hermansky-Pudlak syndrome)
ئەم کۆنیشانە، شێوە دەگمەنێکی ئەلبینیزمە کە بەھۆی کەموکوڕییەک لە یەکێک لە ھەشت توخمەکان نیشانەی ھاوشێوەی OCA بەرھەم دەھێنێت. ئەم نەخۆشییە لەگەڵ سییەکان و ڕیخۆڵە و خوێنبەربوون دا ڕوودەدات.
٢١ی گوڵان
٢١ی گوڵان ٥٢ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣١٣ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣١٤ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
ئەلبینیزم
کۆنیشانی چیدیاک-ھیگاشی (Chediak-Higashi syndrome)
کۆنیشانی چیدیاک- ھیگاشی جۆرێکی تری دەگمەنی ئەلبینیزمە کە دەرئەنجامی کەموکوڕییە لە جینی LYSTدا نیشانەی ھاوشێوەی OCA بەرھەم دەھێنێت، بەڵام لەوانەیە کار بکاتە سەر ھەموو ناوچەکانی پێست. قژ بە زۆری قاوەیی یان قژ زەرد دەبێت لەگەڵ شانەی زیوی.
٢١ی گوڵان
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی گوڵان
ئەلبینیزم
کۆنیشانی گریسیلی (Griscelli syndrome)
نەخۆشی گریسیلی نەخۆشییەکی جینی دەگمەنە بەھۆی بوونی کەموکوڕییە لە سێ جیناتەکە. تەنھا ٦٠ حاڵەتی ناسراو ھەیە، کە باوەڕپێکراون سەرچاوەی ئەم نەخۆشییە لە سەرتاسەری جیھان لە ساڵی ١٩٧٨ەوە بە ئەلبینیزم ناسراوە (بەڵام لەوانەیە کاریگەری لەسەر تەواوی جەستە نەبێت).
ھۆکار
کەموکوڕییەک لە یەکێک لە چەند جیناتێک کە میلانین بەرھەم دەھێنێت یان دابەشی دەکات دەبێتە ھۆی ئەلبینیزم. ڕەنگە ئەو کەموکوڕییە لە نەبوونی بەرھەمی میلانین، یان کەمبوونی بڕی بەرھەمی میلانین دروست بێت. جینی کەموکوڕی لە ھەردوو دایک و باوکەوە بۆ منداڵەکە تێدەپەڕێت و دەبێتە ھۆی ئەلبینیزم.
ئەلبینیزم ناڕێکییەکی بۆماوەیییە منداڵ مەترسی ئەوەی ھەیە بە ئەلبینیزم لەدایک بێت ئەگەر دایک و باوکی ئەلبینیزمیان ھەبێت، یان ئەو دایک و باوکەی کە ھەڵگری جینی ئەلبینیزمن.
نیشانەکان
لە چاو:
دیاریکردن
ڕاستترین ڕێگا بۆ دەستنیشانکردنی ئەلبینیزم لە ڕێگەی تاقیکردنەوەی بۆماوەیییە بۆ دۆزینەوەی جینی ناتەواوی پەیوەندیدار بە ئەلبینیزمەوەیە. ڕێگاکانی دیکە کە کە ئەوەندە گونجاو نین بۆ دۆزینەوەی ئەلبینیزم بریتییە لە ھەڵسەنگاندنێک لەلایەن پزیشک یان تاقیکردنەوەی ئەلکتریتینۆگرام، ئەم تاقیکردنەوەیە وەڵامی خانە ھەستیارەکانی ڕووناکی لە چاودا دەپێویت بۆ ئاشکرا کردنی کێشەکانی چاو کە پەیوەستن بە ئەلبینیزمەوە.
چارەسەرییەکان بۆ ئەلبینیزم چییە؟
ھیچ چارەسەرێک بۆ ئەلبینیزم نییە لەگەڵ ئەوەشدا چارەسەر دەتوانێت نیشانەکانی بحەسێنەوە و ڕێگە لە زیانی خۆر بگرێت. چارەسەرەکە لەوانەیە بریتی بێت لە:چاویلکە بۆ پاراستنی چاو لە تیشکی سەروو وەنەوشەیی خۆر، جل و بەرگی پاراستن و کاستی خۆر بۆ پاراستنی پێست لە تیشکی یو ڤی، چاویلکەی ڕەچەتەیی بۆ ڕاستکردنەوەی کێشەکانی بینین ھەروەھا نەشتەرگەری لەسەر ماسولکەکانی چاو بۆ ڕاستکردنەوەی جوڵەی ناسروشتی چاو.
ژیانی کۆمەڵایەتی
منداڵانی ئەلبینیزم ھەر لە کاتی قوتابخانەوە بەھۆی جیاوازی دەرکەوتنەوە تووشی کێشە جۆراوجۆرەکان دەبن. دەکرێت باس لەو کێشانە بکرێت کە بەھۆی کەم بینین و گرفتی دارایی لە دەستگەیشتنی ئامێرە یارمەتییەکان دروست دەبێت. ئەو تاکانەی کە ئەلبینیزمیان ھەیە دەبێت کرێم و کەرەستەی تایببەت بەکاربھێنن بۆ پاراستنی پێستیان.
ڕەنگە ئەو کەسانەی کە ئەلبینیزمیان ھەیە، چالاکییەکانی دەرەوەیان سنووردار بکەن چونکە پێست و چاوییان بە خۆر ھەستیارن تیشکی یو ڤی لە خۆرەوە دەتوانێت ببێتە ھۆی شێرپەنجەی پێست و لەدەستدانی بینین لە ھەندێک کەسی توشبوو بە ئەلبینیزم.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوەکانی پێستناسی
وشکبوون لە لەش
ھۆكارەکان
وشکبوون بەهۆی نەخواردنەوەی ئاوی پێویست یان لەدەستدانی زیاتر لەوەی کە دەیبەیت دروست دەبێت. لە ڕێگەی ئارەقە و فرمێسک و ڕشانەوە. دەکرێت بەرزی و نزمی و وشکبوون پشت بە هەندێک فاکتەر ببەستێت وەک کەشوهەوا و ئاستی چالاکی جەستەیی و ڕجیمکردن.
نیشانەکان
نیشانە بریتین لە تینووێتی و گۆڕانکاریی دەماریی وەک سەرئێشە ، نائاسوودەیی گشتی، ماندوبوون. نیشانەکانی وشکبوون تا دێ زیاتر توند دەبێت لەگەڵ زیاتر لەدەستدانی ئاوی لەش. بە وشکبوونی مامناوەند دادەنرێن، وا نیشان دەدرێت کە لە ئەدای مەعریفی کەم دەکاتەوە. لە کاتێکدا لە کەسانی سەرو تەمەن ٥٠ ساڵیدا، بە تەمەنەوە هەست بە تینوویی جەستە کەم دەبێتەوە. لێکۆڵینەوەیەک ئەوەی بۆ دەرکەوت کە هیچ جیاوازییەک لە وەرگرتنی شلە لە نێوان گەنج و پیردا نییە. زۆر لە هاوڵاتیانی پایەبەرز دوچاری نیشانەکانی وشکبوون دەبن.
دیاریکردنی نەخۆشییەکە
لە سەر بنەمای نیشانەکانی فیزیکی ، دەتانن نەخۆشی دەستنیشان بکات. ئەگەر تووشی وشکبوون بووی، لەوانەیە فشاری خوێنت کەم بێت، بەتایبەتی کاتێک لە شوێنی ڕاکشانەوە بۆ شوێنی وەستاو دەجوڵیت، خێراتر لە ڕێژەی دڵی ئاسایی و خوێن بۆ ناو دەرجەی خۆت کەم دەکاتەوە. و یارمەتیدان لە دڵنیابوون لە دەستنیشانکردن و دەستنیشانکردنی پلەی وشکبوونەوە، لەوانەیە تاقیکردنەوەی ترت هەبێت، وەک:
چارەسەر
تاکە چارەسەری کاریگەر بۆ وشککردنەوە و جێگرتنەوەی خانە ونبووەکان و تایبەتمەندییە ئەلیکترۆنییەکان باشترین ڕێگە بۆ چارەسەرکردنی وشککردنەوەی ئاو و شریتی وشککردنەوەی پەیوەست بەتەمەن و هۆکاری ئەو منداڵانەی سکچوون یان ڕشانەوەیان هەیە بۆ چارەسەرکردنی وشککردنەوەی زارەکی لەسەر ئەو کەسانەی کە هەژمارکراون ک چارەسەری کەم ئاوی کە زۆر جار بە کاریگەرترین یی دەدەرێت خواردنەوەی ئاو و ڕاگرتنی لەدەستدانی شلە. ئاوی سادە تەنیا قەبارەی پلازمای خوێن دەگەڕێنیتەوە ، دەبێتە هۆی رێگرتنی میکانیزمی تینووی پێش ئەوەی ئاستەکانی سۆڵت پڕ بکرێتەوە. خواردنی ڕەق دەتوانێت بەشداری بکات لە لەدەستدانی شلە لە ڕشانەوە و سکچوون .ئەم چارەسەرانە ئاو و خوێی تێدایە بە ڕێژەی دیاریکراو بۆ پڕکردنەوەی هەردوو شلە و ئەلیکترۆلیت بە نزیکەی کەوچکێکی چا ٥ میلیلیتر
ڕەنگە بەکارهێنانی سرنج بۆ منداڵانی زۆر گەنج ئاسانتر بێت وەرزشییە کەمەکان بدەن 1 به شی خواردنه وەرزشی بۆ 1 به شی ئاو به کاربێنه زۆربەی ئە پێگەیشتووانەی کە وشکبوونەوەیان هەیە لە نەخۆشی سکچوون یان ڕشانەوە یان تا ، دەتوانن بە خواردنەوەی ئاوی زیاتر یان شلەکانی دیکە ، باری خۆیان باشتر بکەن. سکچوون ڕەنگە بەهۆی شەربەتی میوەی پڕ هێز و خواردنەوە نەرمەکان خراپتر بێت ئەو منداڵ و گەورانە کە بە سەختی وشکیان کردووە، پێویستە لەلایەن کارمەندانی فریاکەوتنەوە چارەسەریان بۆ بکرێت.
سینەماسکۆر
سینەماسکۆر کۆمپانیایەکی توێژینەوەی بازاڕە و بنکەکەی لە لاس ڤێگاسە و دەیانەوێت بە ڕاپرسی بینەران ھەڵسەنگاندن بۆ فیلمەکان بکەن.
وشکبوون لە لەش
سەرچاوەکان
https://en.wikipedia.org/wiki/Dehydration
بۆشاییی نموونە
وێنۆک|چەپ|200px بۆشایی نموونە لە بیردۆزی ئەگەردا کۆمەڵەی ئەو ئەنجامانەیە کە لە توانادان و بە شێوەی S ، \Omega یا U (کورتکراوەی: universe بە واتای جیھان) ھێما دەکرێت. بۆ نموونە لە تاقیکردنەوەی فڕێدانی بەردەزارێک بۆشایی نموونە دەکاتە کۆمەڵەی
٢٢ی گوڵان
٢٢ی گوڵان ٥٣ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣١٢ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣١٣ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی گوڵان
قەڵاسەیدەی سەروو
جوگرافیا
قەڵاسەیدەی سەروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی نۆرەی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی دۆڵناران و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سۆرەبنە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاندێک.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گلاراوا
جوگرافیا
گلاراوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی ھەرمێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی باراوەی کۆن و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دۆڵەبی، گەرمک و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی باراوەی تازە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
چای شاو
چای شاو (لەدایکبووی ٥٨٨-مردووی ٦٣٨) ژەنەڕاڵێکی چینی بوو کە لە ساڵانی سەرەتای شانشینی تانگدا خزمەتی ئیمپراتۆران گاوزو وتایزۆنگی کرد.
پۆل:لەدایکبووانی ٥٨٨ پۆل:مردووانی ٦٣٨
ڕووداو (تیۆریی ئەگەر)
وێنۆک|دیاگرامی ڤەن، A ڕووداو و B بۆشاییی نموونە ڕووداو ، ژێرکۆمەڵێک لە بۆشاییی نموونەیە کە لە ئەنجامێک یان زیاتر پێک دێت. دەشێت دوو ڕووداو سەربەخۆ (Independent) یان بەستراو (Dependent) بن. دوو ڕووداو سەربەخۆ دەبن کاتێک ھاتنەدی یەکێکیان کار نەکاتە سەر ھاتنەدی ئەویتریان.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:تیۆریی ئەگەر
٢٣ی گوڵان
٢٣ی گوڵان ٥٤ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣١١ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣١٢ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی گوڵان
نەشتەرگەریی دانانەوەی جێندەر
نەشتەرگەری دانانەوەی جێندەر یان نەشتەریگەری دانانەوەی سێکس(ڕەگەز) (بە ئینگلیزی: Sex reassignment surgery)ناوەکانی تری وەک (SRS, GRS) چارەسەرییەکە کە بۆ کەسێکی ترانسجێندەر ئەنجام ئەدرێت لەلایەن شارەزایان بۆ چارەسەرکردن و ھێنانەوەی جێندەری کەسی دیاریکراو بۆ جێندەرەکەی خۆی کە لەگەل ناسنامە جێندەرییەکەی ئەگونجێت. پرۆسەکە بەشێکی چارەسەرە بۆ ئەوانەی نائارامی جێندەریان ھەیە.
ڕێکخراوە پسپۆرەکانی بواری پزیشکی شێوازی ستانداردی چارەسەریان دامەزراندووە کە پێش ئەوەی کەسەکە نەشتەرگەرییەک بکات بەم ستانداردانە تێپەردەبێت.
نەشتەرگەرییەکان بۆ کەسێکی بەکوڕ لەدایک بوو، بەڵام ناسنامە جێندەرییەکەی مێیە بریتییە لە نەشتەرگەری: ڤێجاینۆپلاستی، نەشتەرگەری مەمک، ئۆرکئاکتمی، نەشتەرگەریی مێینەکردنی ڕوخسار، نەشتەری بەمێینەکردنی دەنگ، کەمکردنەوەی سایرۆکۆندرۆپلاستی لەنێوان ئەوانی تر.
نەشتەرگەرییەکان بۆ کەسێکی بەکچ لەدایک بوو، بەڵام ناسنامە جێندەرییەکەی نێرە بریتییە لە نەشتەرگەری: نەشتەرگەری مەمک، نەشتەگەری میتۆدیۆپلاستی، فالۆپلاستی، سکرۆتۆپلاستی، ھایستێرستۆمی
جگە لە نەشتەرگەرییەکە لەوانەیە داوایان لێ بکرێ چارەسەری دانانەوەی ھۆرمۆنیش وەربگرن بۆ کچان و کوڕان.
تایلەند
دکتۆر سوپۆرن واتانیوساکول لە تایلەند، بە پێشرەوی نەشتەرگەری ناسراوە لە جیھان لە بواری نەشتەرگەری ترانسجێندەری کچ، کە تەکنیکی نەشتەرگەری تایبەت بەخۆی داھێناوە بۆ نەشتەرگەرییەکە کە لەوەتەی ساڵی ٢٠٠٠وە نەشتەرگەرییەکان دەکات ھەروەھا شارەزایە لە بواری بە مێینەکردنی ڕووخسار
سەرچاوەکان
پۆل:ترانسجێندەر پۆل:گوێزانەوەی جێندەر و دەرمان
ڕۆنی سپێکتەر
ڕۆنی سپێکتەر (لەدایکبووی ١٠ی ئابی ١٩٤٣ تا ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢) وەک ڕۆنی سپێکتەر ناسرابوو، گۆرانیبێژێکی ئەمریکی بوو کە پێشڕەوی گرووپێکی میوزیکی دەکرد بەناوی دە ڕۆنیتیس "the Ronettes". ڕۆنی لە گرووپەکە بوو بەیەکەوە لەگەڵ خووشکەی و ئامۆزاکەی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣ پۆل:مردووانی ٢٠٢٢ پۆل:گۆرانیبێژەکانی شاری نیویۆرک پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کۆنێتیکت پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ژن