cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تیشکەچالاکی
چەپ|220px|وێنۆک|تیشکەچالاکی تیشکە چالاکی (بە ئینگلیزی: Radioactivity) دۆزینەوەی "تیشکەچالاکی سروشتی" دەگەڕێتەوە بۆ زانا ھێنری بێکەرێل لە ساڵی ١٨٩٦. لەو کاتەی لێکۆڵینەوەی ئەنجام دەدا لە تاقیگەکەی خۆیدا لە پەیمانگەی "تەکنیکی باڵا" لە شاری پاریس، لەسەر چۆنیەتی وێنەگرتنی تیشکی سینی و بەدەرخستنی لەسەر لاپەڕەی فۆتۆگرافی کە خۆی دروستی کردبوو. دروستکرابوو لە کبریتی "تۆتیا و کالیسیۆم و ھەندێ خوێی تری ناسراوی زۆردەگمەن"، لە کاتی ھەوڵەکانیدا تێبینیی کرد کە ئەو لاپەڕانە کاریگەر دەبن لە تاریکیدا سەرەڕای ئەوەی نەدرا بووە بەر تیشکەکە، بە جۆرێک ئەو خوێیانەی کە یۆڕانیۆمی تێدابوو تیشکی جیاوازیان دەردەکرد. ناوی نا "تیشکی یۆڕانیۆم" لە ساڵی ١٨٩٦، کە ئەو تیشکە دروست دەبێت لە "تیشکەچالاکی سروشتی" کە بە شێوەیەکی خۆکارانە لە سروشتدا ڕوو دەدات، پاشان ھەریەک لە "ماری کۆری" و مێردەکەی "بیار"؛ لە ھۆیەکانی ئەو تیشکەیان کۆڵییەوە و بۆیان دەرکەوت کە پەڕەکانی "بیکۆڕێڵ" یۆڕانیۆمی تێدایە کە بۆتە ھۆی ئەو تیشکدانە. وە پەیوەندییەکی پێچەوانەش ھەیە لە نێوان توندی ئەو چالاکییانە و بڕی یۆڕانیۆم لەو خوێیانەدا.
مێژوو
چەپ|220px|وێنۆک|بیر کۆری و ژنەکەی لە تاقیگەکەیان لە ساڵی [[١٩٠٧]] لە ساڵی ١٨٩٦ "بیکۆڕێڵ" ئەوەی دۆزییەوە کە یەکێک لە خوێیەکانی یۆڕانیۆم تیشک دەردەدات، لەو کاتەدا سروشتی ئەو تیشکانە ڕوون نەبوو، وە ھەروەھا سەلماندی کە ئەو تیشکەی دۆزییەوە؛ لە ھەموو ئاوێتەکانی یۆڕانیۆم دەردەچێت. بەو مانایەی سەرچاوەی ئەو تیشکانە بریتییە لە ناوکی "یۆڕانیۆم" و بۆی ڕوونبوویەوە کە ئەو تیشکدانە ڕوو دەدات بە شێوەیەکی خۆکارانەی بەردەوام؛ کە ھیچ کاریگەرییەکی پەستانی ھەوا و پلەی گەرمیشی لەسەر نەبێت. ھەر لەبەر ئەو ھۆیەشەوە تیشکی "یۆڕانیۆم"ی ناونا "تیشکەچالاکی - Radioactive Radiation" و ئەو دیاردە چالاکییە تیشکییە پێی دەوترێت "Radioactivity". لە ساڵی ١٨٩٨ "بیر کۆری" و ژنەکەی "ماریا سکلۆدۆفسکایا" ھەڵسان بە دۆزینەوەی تیشکەچالاکی "پۆریۆم"، ھەروەھا لە ھەمانساڵدا دوو ڕەگەزی نوێیان دۆزییەوە کە لە "یۆڕانیۆم"ی خاودا ھەن. ڕەگەزی یەکەمیان ناونا "ڕادیۆم" کە ڕەگەزێکە چالاکییەکەی لە ھی "یۆڕانیۆم" بەھێزترە بە ملیۆن جار. وە ڕەگەزی دووەمیان ناونا "بۆلۆنیۆم" کە شوێنی لەدایکبوونی "ماری"یە.
شیوبوونەوەی تیشکی (تیشکەشیبوونەوە):- پڕۆسەیەکی خۆکارانەیە کە تێیدا ڕەگەزێک دەگۆڕێت بۆ ڕەگەزێکی تر لە ئەنجامی لەدەستدانی تەنۆلکەکانی "ئەلفا" یان "بێتا" و دەرچوونی "تیشکی گاما".
جیاوازی نێوان "تیشکەشیبوونەوە" و "گۆڕانی کیمیایی"
شیبوونەوەی تیشکی "تیشکەچالاکی" جیاوازە لە "گۆڕانی کیمیایی" لە:
یەکەی پێوانەکردنی تیشکەچالاکی
یەکەی پێوانەکردنی "تیشکەچالاکی" بریتییە لە "بیکۆڕێل"؛ کە ژمارەی ئەو تیشکانەیە کە نموونەیەکی تیشکدەر دەری دەکات لە چرکەیەکدا. ھەروەھا یەکەی تریش ھەن بۆ پێوانەکردن، وەک: (شیبوونەوە/چرکە، یەکەی کۆری (Ci) وە لە ھەندێک سەرچاوە (Cu)، وە یەکەی "ڕەزەفۆرد - RD" ئەوەش چالاکییەکە یەکسانە بە ملیۆن ملیۆن شیبوونەوە/چرکە).
نیوەتەمەن
بە ئینگلیزی (Half-time)؛ ئەو کاتەیە کە ڕەگەزی تیشکدەر پێویستی پێیەتی تا شی دەبێتەوە بۆ نیوەی ژمارەی گەردەکانی.
میشێل ڕۆدریگیز
میشێل ڕۆدرێگیز لەدایکبووی (۱۲ی تەموزی ۱۹۷۸)ی شاری (سان ئەنتۆنیۆ، تەکساس)ی ئەمریکایە. میشێل ئەکتەر و نووسەرێکی ئەمریکییە، کە بەشداری لە چەندین فیلمی گەورەدا کردووە بەڕۆڵی جیاواز، وەکو زنجیرە فیلمەکانی ( خێرا و تووڕە)، وە فیلمی لاست.
فیلمەکان
ئەو فیلمانەی کە میشێل بەژداری تێدا کردوون بریتین لە:
یاری ڤیدیۆیی
"'میشێل لە یارییە ڤیدیۆیەکانیشدا وەکو ڕۆڵی دەنگی، ڕۆڵی بینیەوە، وەکو یاریەکانی:
بەستەری دەرەکی
پەڕەی فەرمی میشێل ڕۆدرێگیز
سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پەراوێزەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩۷۹ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی ئافرەتی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی ئافرەتی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرانی دووڕەگەزخوازی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی دووڕەگەزخواز
نجنێ خواروو
نجنێ خواروو (Nicnê xwarû، بە فارسی: نجنه سفلی) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٨٨ کەس لە ٧٨ بنەماڵەدا بووە.
بڕیارنامەی ٩٤٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٤٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٢٨‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٤ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
تسورو ئاوۆکی
ژیان و کارکردن
وێنۆک|تسورو ئائۆکی لەلای ڕاست و لە چەپ ھاوسەرەکەی سێسو ھایاکاوا لە کاتی کاری نواندن لە فیلمی دە دراگۆن پەینتە (The Dragon Painter) لە تۆکیۆ، ژاپۆن لە دایکبووە ئائۆکی لە ١٨٨٩ لەگەل مامی (ئۆتۆجیرۆ کاواکامی) و ھاوسەرەکەی مامی (سادایاکۆ کاواکامی) دەچێتە کالیفۆرنیا (ئەمریکا)، و مامی لەگەل گرووپە ئەکتەرییەکەی لە یەکەم وەستانیان لە سان فرانسیسکۆ دەست بەکاری نمایشی دەکەن، و دواتر لەوێ بەشداری لە چەندین فیلم دەکات جگە لە ئەمریکا لە فرەنساش بەشداری لە فیلم ھەیە و کاری نواندنی کردووە لەگەل ھاوسەرەکەی. وێنۆک|تسورو ئائۆکی ١٩١٥
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢ پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تۆکیۆ پۆل:مردووانی ١٩٦١ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی فیلمی بێدەنگ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج پۆل:خانمەکتەرانی ژاپۆن لە فیلم
تۆپزەوا
تۆپزەوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
تۆپزەوا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ژان مارسێل
ژان مارسێل نووسەر و مامۆستای زانکۆی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١
چانگ جو-ری
چانگ جو-ری (بە هانگۆل: 창조리؛ بە ھانجا: 倉助利)، لە دایکبوون و مردنی نادیارە، سەرۆک وەزیرانی گۆگۆریۆـبوو لە ماوەی فەرمانڕەوایی بۆنسانگ و میچیۆن. بنچینە یان نەژادی (چانگ جو-ری) هیچ ئاماژەیەکی پێنەکراوە لە تۆمارە مێژووییەکان.
شاجەھانی دووەم
شاجەھانی دووەم؛ (حووزەیرانی ١٦٩٦ – ١٩ی ئەیلوولی ١٧١٩) بۆماوەیەکی کورت پاشای گورکانی بووە و جێنشینی ڕافی ئەلدەراجی برای گرتەوە.
مەرگ
شاجھانی دووەم ھەر وەک برا بچووکەکەی تووشی نەخۆشی سیل بوو. لە ڕووی جەستەیی و دەروونییەوە ناشایستە بوو بۆ جێبەجێکردنی ئەرکەکانی فەرمانڕەوایەک. لە ١٧ی ئەیلوولی ١٧١٩ کۆچی دوایی کردووە لە بیدیاپور. لە تەنیشت ڕافی ئەلدەرجات لە دەرگای قوتبەدین بەختیار کاکی بە خاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٦٩٠ پۆل:مردووانی ١٧١٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٦٩٦ پۆل:پاشاکانی گورکانی لە هیندستان
٣٥١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کەمبۆدیا لە ئۆڵۆمپیاد
کەمبۆدیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٦ بەشداری ئۆڵۆمپیادی کرد، لەو کاتەوە بەشداری دەخوولی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە ھیچ کاتێک بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی نەکردووە.
سەرچاوەکان
ئۆڵۆمپیادەکان
کیمێری
کیمری یاخود گیمری،  ( بەیۆنانی:Κιμμέριοι، بە نووسراوەی دێرینی ئاشووری:Gimirri)گەلە ‌ھۆزێکی دێرینی بە رەچەلەک ھیندۆ ئەوروپایی بوون زێدی یەکەمیان لێوارەکانی رۆژھەڵاتی دەریای رەش و ئاسیای بچووک بوو. لە سەدەی ھەشتەم- حەفتەمی بەر لە زایین لە بەر ھۆی تێکچوونی تەرازووی ھێزەکان لە ئاسیای بچووک، کۆچێکی زەبەلاحی ھۆزە رەوەندەکانی سکیت و کیمری و تیریانی بەخوە دیت و بە لێشاو لە لێوارەکانی دەریای رەش رژانە دەشتاییەکانی رۆژھەڵاتی ئاسیا. لە نووسینەکانی ھیرۆدۆتی یۆنانی چیاکانی قەفقاس و رووسیاو ئوکراینای ئەمڕۆ دەکاتە زیدگەی ئەم ھۆزانەو کە زمانی ئاخاوتنیان ھیندۆ ئەوروپی ئێرانی بووەو ھاوسای زێدی ھۆزەکانی ھۆرارتۆ (ئۆرارتۆ)و ماننای. thumb|نەخشەی ئۆرارتۆ و زێدگەی کیمریەکان ٧١٣ پێش زایین thumb|وێنەی سوارەی کیمری لە نیگاری کۆندا
ناوی کیمری لە نووسراوە کۆنەکاندا
مێژوونووس ھیرۆدۆت ناوی کیمری بە واتای خەڵکی غەوارە و رەشو رووتی بێ پادشا وەسف دەکات. لە شێوەی کوردوخی و کاپدۆکی. ئەمانە لەگەڵ سکیتەکان لە سەدەی حەفتەم بۆ چیاکانی قەفقاس (گورجستانی ئەمڕۆ)و باکووری کوردستان لە ھەرێمی ساسۆن بە تایبەت و لە ئەناتۆلیای ناوەڕاستی تورکیای ئەمڕۆ کۆچیان کرد. شارەکانی مەگنسیا و ساردیس پێتەختی ولاتی لیدیا و فریجیا و باڤلاگونیا کە دەکەوتنە رۆژئاوای ئاسیای بچووک بەدەست سوارانی کیمری خاپوور کران. سترابۆنی میژوونووسی سەدەی ھەشتەم ترریان و کیمری بە یەک گەل دەناسێت.
رەگ و زمانی کیمریەکان
وا دەزانرێت کە کیمریەکان بە رەچەڵەک ھندو ئەوروپی بن و زمانی ئاخاوتنیان لقێکی تراکیا یاخود ئێرانی بێت.لە گەڵ سکیتەکان ھاوزمان بوون.یەکەم جار لە نووسراوێکی ئاشووری ساڵی ٧١٤پ ز باسکراون. لە نووسراوێکی تردا کە بۆ ساڵی ٧٣٥ پ ز دەگەڕێتەوە لە باسی شا رووسای یەکەمی ئۆرارتو باس لە وڵاتی گامریان دەکات.کە ئەمڕۆ دەکەوێتە نزیک شاری لینینکان لە ئەرمینیا. بە گوێرەی نووسراوێکی تری ئاشووریەکان (سەرگۆنی دووەمی) شای ئاشوور لە ساڵانی ٧٠٥ پ ز لە ھەرێمی گیمری کوژراوە. دیاریکردنی زێدی راستەقینەی کیمریەکان پاش کۆچکردنیان بۆ باشوور دیار نیە بەڵام بە لێکدانەوەی نووسراوەکان دەبێتە ھاوسای ئۆرارتۆ و کوردۆخەکان بن لە باکوورەوە. چونکە لە نووسراوێکی تری ئاشووریەکان کە بۆ ساڵی ٦٧٣ پ ز دەگەڕیتەوە باس لە شەڕی ئاشوور و ئۆرارتییەکان بە سەرکردایەتی شا (روسای دووەم) دەکات لە ھەرێمی شوباریو (سوبار) لە کێوەکانی ساسۆن (نزیک شاری بدلیس لە باکووری کوردستان). لە ساڵی ٦٦٠ پ ز لیدیەکان داوای یارمەتی لە ئاشوور دەکەن بۆ بەرەنگار بوونی ھێرشی کیمریەکان. لە ٦٥٤ پ ز پاشای لیدیا بە دەستی سوارەی کیمری کوژراوە. بێگومان کیمریەکان بۆ چەند سەدە تا روخانی دەوڵەتی ئاشوور ساڵی ٦١٢ پ ز بە دەست ھاوپەیمانی بابل- میدیا رۆلێکی گرنگیان گێڕاوە لە ھەرێمێکی بەرفراوان کە ئێستا باکووری کوردستانی ناو خاکی تورکیا و ئازەربێجان و ئەرمینیا دەگرێتەوە. thumb|نەخشەی ئاشوور و ئۆرارتۆ و کیمری
ناوی کیمری
ناوەکانی کیمیری و گومری خومری و خومار و سیمێری و گۆمێر .. وەسفی ئەم گەلەھۆزەن. لە مێژووی کورد ناوی کیمری تەنھا بە شێوەی (قێمری) ھەیە. کە ئەویش ناوی ناوچەو ھۆزێکی ناوچەی ئەخلاتی (وان)بوو یاقووت الحموی خاوەنی معجم البلدان باس لێوە دەکات و دەلێت قەلاتێکی کوردانە لە نێوان مووسڵ و ئەخلات. شاری ئەخلات (خەلات) لە لێواری دەریای (وان)ە لە نزیک بدلیس و ساسۆن ، میرەکانی قیمری لە رۆژگاری صلاح الدین ئەیوبی رۆڵی بەرچاویان ھەبوو لە شەری حطین دژ بە خاچدارەکان و لە چەند شوێنێکی دێرینی ناو شاری قودس و دیمەشق تا ئێستا بە ناوی القیمریە ئاسەواریان ماون.. .
سەرچاوەکان
پۆل:کیمێرییەکان
ستار فۆکس
وێنۆک
ستار فۆکس زنجیرەیەکی یاری ڤیدیۆییە کە لەلایەن کۆمپانیای نینتێندۆوە بەرھەمھێنراوە. ئەم زنجیرەیە باس لە کۆمەڵێک ئاژەڵی مرۆڤدۆست دەکات کە خۆیان دەخەنە بۆشایی ئاسمان بۆ ئەوەی ھەسارەکەیان و کۆمەڵەی خۆریان لە خراپە ڕزگار بکەن. ئەم زنجیرەیە لە دوای بڵاوبوونەوەی سوپەر نینتێندۆوە دەستی پێکردووە، و سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێناوە و لەلایەن ھەوادارانی یارییە فڕینەکانەوە یارییەکی سەرسام بووە، کۆمپانیای نینتێندۆش بەنیازە بەشە نوێیەکانی لەسەر Wii کە ئامێری مۆدێرن نینتێندۆ پەرەپێبدات و بڵاوبکاتەوە، بەمەبەستی بەردەوامبوون لە زنجیرە سەرکەوتووەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:دەستوورییەکانی نینتێندۆ
کۆنی ٢٠١٢
کۆنی ٢٠١٢ (بەئینگلیزی (فەرمیی): KONY2012 یان Kony2012) کورتە فیلمێکە لەلایەن کۆمپانیای ئینڤیزبڵ چیڵدرن، نووسەرانی ئینڤیزبڵ چیڵدرنەوە، درووستکراوە و لە ٥ی ئازاری ٢٠١٢ دا بڵاوکراوەتەوە. مەبەستی فیلمەکە بەرزکردنەوەی جووڵەی خێرخوازی "بوەستە کۆنی" ـیە ئەمەش بۆ ناساندنی جۆزێف کۆنی یۆگاندایە لەسەرتاسەری جیهان کە بۆتە هۆی شەڕێکی خوێناوی لە یۆگاندادا و داواکراوە لەلایەن دادگای تاوانی نێودەوڵەتی و هەروەها گرتنی و دەستبەسەرکردنی تاکۆتایی ساڵی ٢٠١٢، کە کاتی کۆتاییهاتنی کەمپینەکەیە.
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠
پارێزگای قەرس
پارێزگای قەرس یەکێک لە پارێزگاکانی کۆماری تورکیایە کە لە ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە.
ناوەندی پارێزگای قەرس، شاری قەرسە.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٠ قەرس قەرس پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان
نجنێ سەروو
نجنێ سەروو (Nicnê serû، بە فارسی: نجنه علیا) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٢٥ کەس لە ١٤٣ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ساموێل ئێل. جاکسن
ساموێل لیڕۆی جاکسن  (؛ لەدایکبووی ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٨) ئەکتەر و بەرھەمھێنەرێکی فیلمی ئەمریکییە.
سەرەتای دەرکەوتنی دەگەڕێتەوە بۆ فیلمی هاوڕێیە چاکەکان لەساڵی ١٩٩٠، دواتر فیلمەکانی (Jungle Fever 1991) (Patriot Games 1992) و ھەروەھا فیلمی بەناوبانگی دایناسۆڕەکان (Jurassic Park) لە ساڵی ١٩٩٣. ئەو فیلمەی کە ساموێلی بەناوبانگ کرد فیلمی (Pulp Fiction) بوو کاتێک لەگەڵ ئەکتەر جۆن تراڤۆڵتا ڕۆڵی دوو پیاوی بکوژیان دەبینی، فیلمەکە بەشێوەیەکی گشتی سەرکەوتوو بوو و لە لیستی ١٠ بەھێزترین فیلمی مێژوو دادەنرا.
ھەروەھا جاکسن ڕۆڵێکی تری بەرچاوی وەرگرت ئەویش ڕۆڵی (نیک فەری) بوو ھەم لە کۆمیکەکان و ھەم لە فیلمەکان، بۆیە ھەڵسا بە ئیمزاکردنی بۆندێک بۆ ئەوەی لە ٩ لە فیلمەکانی کۆمپانیای ماڕڤل دەرکەوێت، و یەکەم دەرکەوتنیشی لە فیلمی (Iron Man) بوو لەساڵی ٢٠٠٨. و دواتر لە ھەریەکە لە فیلمەکانی (Iron Man 2, Avengers , Captain America : The First Avenger) دەرکەوت هەر بە ڕۆڵی (نیک فەری) جگە لەوانەش لەساڵی ٢٠١٤ لە بەشی دووەمی کاپتن ئەمریکا بەناوی (CA : Winter Soldier)دا دەرکەوت، و لە فیلمی (Avengers : Age of Ultron)یشدا گەڕایەوە بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی نیک فەری. لە ساڵی ٢٠١٥ ساموێل لە فیلمی (The Hateful Eight) دەرکەوت. جگە لەمانەش ساموێل لەسالی ٢٠١٧ فیلمێکی تایبەتی دەردەجێت کە تایبەتە بە ژیانی کارەکتەری (نیک فەری) و ھەروەھا لە فیلمی تارزانیش لەساڵی ٢٠١٦ دەردەکەوێت.
ساموێل لەسەر ئاستی خەڵاتە جیھانییەکانی تایبەت بە فیلم بێبەش نەبووە توانیویەتی خەڵاتێکی بافتا بەرێتەوە بۆ ڕۆڵەکەی لە فیلمی (Pulp Fiction) ، و بۆ ھەمان ڕۆڵیش پاڵێوراوکرا بۆ خەڵاتی ئۆسکار و گۆڵدن گڵۆب، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو لە بەدەستھێنانی خەڵاتەکە. جگە لەمانەش دوو جاری تر پاڵێوراوە بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ فیلمەکانی (Against The Wall, A Time to Kill , Jackie Brown) و جارێکیش پاڵێوراوە بۆ خەڵاتی ئێمی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١ پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:چالاکوانانی مافە مەدەنییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی تێنێسی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
کریستیان گایی
کریستیان گایی نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣ پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی پاریسی
بڕیارنامەی ٩٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٢٨‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٢ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
مارشال نیرنبێرگ
وێنۆک
مارشال وارێن نارێنبێرگ زانایەکی کیمیازان بووە و لە ١٠ مانگی٤ی ساڵی ١٩٢٧ لە نیویۆرک لەئەمریکا لەدایک بووە و ھەر لە تەمەنی منداڵیدا دووچاری نەخۆشی تای ڕۆماتیزم بۆتەوە ھەر بۆیە خێزانەکەی لەبەر تەندروستی ئەو ڕۆشتوون بۆ شاری ئۆڕلاندۆ لەویلایەتی فلۆریدا چونکە کەش و ھەواکەی بۆ تەندروستی ئەو باشتربووە. مارشاڵ نیرنبرغ ھەر لەتەمەنی لاوێتیدا گرنکیەکی زۆری بە زانستی زیندەزانی داوە و لە ساڵی ١٩٤٨ پلەی بەکالۆریۆسی لە عیلمی ئاژەڵ بەدەستھێناوە و پاشان لەساڵی ١٩٥٢ لەھەمان بواردا لەزانکۆی فلۆریدا بڕوا نامەی ماجستێری بەدەستھێناوە و لەساڵی ١٩٥٧ بڕوانامەی دکتۆرای فەلسەفەی لەبواری کیمیادا لە زانکۆی میشیگان وەرگرتووە. مارشاڵ نیرنبرغ ساڵی ١٩٥٧ لەدوای ئەوەی بڕوانامەی دکتۆرای بەدەستھێناوە لەپەیمانگای نیشتیمانی بۆ تەندروستی دەستی کردووە بە لێکۆڵینەوە و بەدواداچون و لەساڵی ١٩٥٩ بۆتە توێژەر لەبواری کیمیا لە پەیمانگای نیشتیمانی بۆ تەندروستی و دەستی کردووە بە لێکۆلینەوە لەبوارەکەی خۆیدا. مارشاڵ نیرنبرغ ساڵی ١٩٦٤ نیشانەی زانیاری نیشتیمانی پێبەخشراوە و لە ساڵی ١٩٦٨ سەرۆک لیندۆن جۆنسون نیشانەی شەرەفی نیشتیمانی پێبەخشیوە و ھەر لەھەمان ساڵ خەڵاتی نۆبڵی لە پزیشکیدا وەرگرتووە و لە ساڵی ٢٠٠١ وەکو ئەندامی کۆمەڵەی فەلسەفەی ئەمریکا ھەڵبژێردراوە. مارشاڵ نیرنبرغ دوای ئەوەی دووچاری نەخۆشی شێرپەنجە بوویەوە لە ١٥ یەنایری ساڵی ٢٠١٠ لە تەمەنی ٨٢ ساڵیدا لە نیویۆرک کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧ پۆل:مردووانی ٢٠١٠ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە نیویۆرک پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:وەرگرانی خەڵاتی مەدالیای نیشتمانی بۆ زانست پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی
تیپی مۆسیقای بابان
تیپی مۆسیقای بابان گرووپێکی مۆسیقی کوردی بوو کە ساڵی ١٩٨٠ لە شاری سلێمانی دامەزرا و یەکەم ئالبۆمیان لە ساڵی ١٩٨٣ لە ستۆدیۆی زانکۆی سلێمانی تۆمار کرد. نەریمان بابان سەرۆکی تیپەکە بوو و ئامانجیان بەرەو پێش بردنی ھونەری کوردی و پێشکەش کردنی گۆرانی بە شێوازێکی نوێ و تایبەت بەخۆیان بوو. ئەم تیپە بە بێ مۆڵەت و بە شێوەی نایاسایی چالاک بوو و زۆرتری بەرھەکانیشیان لە ژێرزەمین و لە شەودا تۆمار کراوە. ساڵی ١٩٨٥ گرووپ پێکھاتەیەکی دیکە بەخۆی دەگرێ و ئەوجار بە ئەندامانێکی نوێوە لە چالاکی بەردەوام دەبێ، ھەر ھەمان ساڵیش گۆرانیی فەرەنجی پۆشی نەجمەدەین غوڵامی تۆمار دەکەن. پەشیمانی دوایین بەرھەمی ئەم تیپەیە و ساڵی ١٩٩٤ کۆتایی پێ دێت.
ئەندامان
دامەزرێنەرانی تیپەکە:
ئەندامانی دوای ١٩٨٥:
بەرھەمەکان
ئەو ساڵانەی ئالبۆمیان بڵاو کردووەتەوە:
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان پۆل:نەریمان بابان
٣٥٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
لەک
وێنۆک کورد لەک یان کوردی لەکی  هۆزێکی کوردییە  کە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە پارێزگاکانی کرماشان، لوڕستان، ئیلام، ھەمەدان و لە باشووری کوردستان لە پارێزگاکانی هەولێر، کەرکووک و هەندێک ناوچە لە سلێمانی  تەنانەت لە ئەدەنەی تورکیا دەژین. زمانی زگماکیی لەکەکان زاراوەی لەکیە کە بەشێک لە زمانی کوردی دێت بە ئەژمار.
لەروی ئایینەوە لەکەکان سەر بە ئایینی ئیسلامن و زۆرینەیان سونەن و کەمێک لە لەکەکان شیعە مەزهەبی میانرەون و تا ئێستا بە ئاشتی دەژین.
لەک یەکێکە لەگەورەترین ھۆزەکانی کوردستان و میرنشینی ئەردەلان و ھەرێمی لورستانیان پێکھێناوە وە ھەروەھا بەسەرکردایەتی کەریم خانی زەند توانیان نیو سەدە فەرمانرەوایەتی ئێران بکەن.
... ھتد
وە ژمارەی هاولاتیانی ئەم هۆزە ١,٥ ملیۆن تا ٢ ملیۆن
ئایین
بەشێکی گەورە و مەزن لە لەکەکان سەر بە ئایینی ئیسلامی شیعەنن و بەشێکیشیان سەر بە ئایینی یارسانن. زۆربەی ھەرەزۆری لەکەکان لە ھەرێمی کوردستان (باشووری کوردستان) سوننەن.
زمان
زمانی لەکەکان کە زاراوەی لەکی پێ دەگوترێت، بەشێکە لە زمانی کوردی. ئەم زمانە زۆر بە زاراوەکانی کوردیی زەنگنەیی و کوردیی سنجاوی نزیکە و ھەروەھا نزیکایەتیی زۆریشی لەگەڵ کوردیی باشووریی و کوردیی گۆرانیی ھەیە.
مێژوو
ھەموو شارە لەکنشینەکان تا ساڵی ١٩٦٨ی زایینی سەر بە پارێزگای کرماشان بوون. لەو ساڵەدا دەوڵەتی ئەوکاتی ئێران ئەم ناوچانەی لە کرماشان دابڕی و خستیانە سەری فەرمانداریی تایبەتی لوڕستان کە لەو کاتە بەشێگ لە پارێزگای خووزستان بوو. ئەم ناوچانە لە ساڵی ١٩٧٣ی زایینیدا، بوون بە پارێزگایەکی نوێ بە ناوی پارێزگای لوڕستان، بەڵام شارە لەکنشینەکانی کەنگاوەر، ھەرسین، سەحنە و ھەروەھا ناوچەکانی جەلاڵەوەند و سەرفیرووزاوا ھێشتا بەشێک لە پارێزگای کرماشان ماونەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کورد پۆل:پارێزگای ئیلام پۆل:ھۆزە کوردییەکان پۆل:پارێزگای لوڕستان
بڕیارنامەی ٩٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھایتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٣٠‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:ھایتی لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھایتی
دایسو
پاشا دایسو (بە ھانگۆل: 대소왕؛ بە ھانجا: 帶素王)، ساڵی ٦٠ی پێش زایین لەدایکبووە و لە ٢٢ی زایینی مردووە، ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی (٧ی پ.ز بۆ ٢٢ز)بوو. سێیەم فەرمانڕەوایی شانشینی کۆریای کۆن شانشینی بویۆبوو. پاشا دایسو یەکەم کوڕی پاشای پێشوو گیموابوو، وە نەوەی فەرمانڕەوا و دامەزرێنەری بویۆ، پاشا های بوروبوو.
مردن
دوای مردنی پاشا یوریی گۆگۆریۆ، شازادەی جێنشین موهیۆل چووە سەرتەختی پاشایەتی و بوو بە پاشا پاشا دایموشین. دایموشین سەرکردایەتی سوپایەکی کرد و چووە نێوا خاکی دۆنگبویۆ، دایسوی کوشت. بەڵام دۆنگبویۆی لەناونەچوو.
سەرچاوە
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەمی پێش زایین پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەم
مێترۆید
وێنۆک
مێترۆید یارییەکی ئەکشنی و سەرکێشییە کە لەلایەن کۆمپانیای نینتێندۆوە دروست کراوە. بۆ یەکەمجار لە ناوخۆدا لەلایەن ستۆدیۆی نینتێندۆ R&D1 بەرھەم ھێنراوە، بەتایبەتی لەگەڵ Intelligent Systems، و چەمکە ناھێڵکارییەکەی بە قۆناغەکانی پلاتفۆرمی دوو ڕەھەندی لە گەردوونێکی تاریکدا ڕازاوەتەوە کە بە شێوەیەکی سەرەکی لەژێر کاریگەری زنجیرە فیلمەکەدایە. دوای بڵاوبوونەوەی فیلمی سوپەر مێترۆید بۆ ماوەی ھەشت ساڵ ھیچ یارییەک لە زنجیرەکەدا بڵاونەکرایەوە. لەم ماوەیەدا یارییەکی نینتێندۆ ٦٤ لەبەرچاو گیرا، بەڵام نینتێندۆ «نەیتوانی ھیچ بیرۆکەیەکی باش بھێنێتە ئاراوە». زنجیرەی مێترۆید توخمەکانی یاریکردن لە یارییەکانی تەقەکەر، پلاتفۆرم و یارییە سەرگەردانییەکان لەخۆدەگرێت. زنجیرەکە بەھۆی پێشکەوتنی ناھێڵی و فۆرماتەکەی گەڕانی تاکەکەسییەوە دیارە کە یاریزانەکە تەنھا ساموس ئاران کۆنتڕۆڵ دەکات، کەمێک یان ھیچ کارەکتەری دیکەی نییە کە کارلێک لەگەڵیدا بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:دەستوورییەکانی نینتێندۆ پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون
میعمار سینان
وێنۆک|پەیکەری میعمار سینان لە [[ئانکارا]]
خواجە میعمار سینان ئاغا (بە عوسمانلی: خواجه معمار سنان آغا، بەتورکی مۆدێرن: Mimar Sinan) (١٤٨٩/١٤٩٠ - ١٧ی تەمموزی ١٥٨٨) سەرۆکی ئەندازیارانی شارستانی و تەلارسازانی سوڵتان سلێمانی قانوونی، سوڵتان سەلیمی دووەم و سوڵتان مورادی سێیەم بوو. بەپرسیار بوو لە بنیادکردنی زۆرتر لە ٣٠٠ تەلاری گەورە و هەندێک تەلاری سادە، بۆ نموونە قوتابخانەی ئیسلامییە سەرەتاییەکان. هەندێک لە قوتابی و ئەوانەی لای فێردەبوون دواتر مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد لە ئەستەمبوڵ و ستاری مۆست لە مۆستاریان درووستکردووە و جێدەستیان دیارە لە یارمەتیدانی درووستکەرانی تاج مەحەلدا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٩ پۆل:مردووانی ١٥٨٨ پۆل:نژیاروانانی تورک
پێڕستی زانکۆکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
لەم پەڕەدا و لە بەستەرەکانی خوارەوە، پێرستی زانکۆکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەپێی ویلایەت و بەپێی ناوچە گرووپ بەندی کراوە.
٣٥٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کەرەم گەردنزەری
کەرەم گەردنزەری (لەدایکبووی ٦ی ئازاری ١٩٥٢ لە تبلیس، جۆرجیا) گۆرانیبێژێکی ڕۆکی-کوردیی باکوورییە. یەکێکە لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی وەتەن (کۆما وەتەن)، لە ساڵانی ١٩٧٣–١٩٧٦ کۆمەڵەکەیان دامەزراند، لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکان و ھەڵوەشانەوەی یەکێتیی سۆڤیەت ئەوا کۆمەڵەکە تووشی پەرتەوازەبوونی ئەندامەکانی بوو. زۆرجاران کەرەم گەردنزەری بەیەکەم گۆرانیبێژی ڕۆکی کوردی ھەژمار دەکرێت.
پارێزگای شرنەخ
پارێزگای شرنەخ یەکێک لە پارێزگاکانی کۆماری تورکیایە کە لە ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە. تا ساڵی ٢٠١٣ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە بە ٤٧٥ هەزار و ٢٥٥ کەس مەزەندە کراوە.
ناوەندی پارێزگای شرنەخ، شاری شرنەخە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای شرنەخ شرنەخ شرنەخ پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان پۆل:باکووری کوردستان
ئێدوارد جێنەر
وێنۆک
٣٥٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئێدوارد جێنەر
ئێدوارد جێنێر پزیشکێکی ئینگلیزی بووە و یەکەم کەس بووە کە کوتانی نەخۆشی دڕکە و مێکوتەی دۆزیوەتەوە، لە ١٧ مایۆیی ساڵی ١٧٤٩ لە بیرکلی لەدایک بووە. لە کۆتایەکانی سەدەی ھەژدەھەم ئێدوارد جینەر خوێندنەوەی بۆ حاڵەتی خاتوو سارە نیلمسی مانگا دۆش کردووە کە پێشووتر دووچاری نەخۆشی دڕکە و مێکوتە بۆتەوە و بۆی دەرکەوتووە کە وەرگرتنی چەند مادەیەکی ناو لەشی ئەو نەخۆشەی دووچاری دڕکە و مێکوتە بۆتەوە و گواستنەوەی بۆ ناو لەشی نەخۆشێکی دیکە کە دووچاری ھەمان نەخۆشی بۆتەوە بۆ ھەتاھەتایە تووشی ئەو نەخۆشیە نابێتەوە، دوای ھەوڵ و ماندوبونێکی دوورودرێژیش دەستی کردووە بەھەڵمەتی کوتاندنی نەخۆشی دڕکە و مێکوتە و بەردەوام بووە لەم ھەڵمەتەشی تاکو لەساڵی ١٩٨٠ ڕێکخروای تەندروستی جیھانی تۆبڕکردنی نەخۆشی دڕکە و مێکوتەی لەجیھاندا ڕاگەیاندووە. ئەو کوتانانەی لەیەکەم مانگی لەدایک بوونێوە دەدرێت بەمنداڵان لەزۆر نەخۆشی دەیان پارێزێت، چیرۆکی ئەم کوتانانە دەگەڕێتەوە بۆ شاری برکلی لەبەریتانیا لە کۆتایی سەدەی ھەژدەھەم و سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم، کاتێک کە ئێدوارد جینەر گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە تووشبون بە ڤایرۆسی دڕکەومێکوتەی مانگا مرۆڤ دەپارێزێت لەئاکامە خراپەکانی تووش بوون بەنەخۆشی دڕکەو مێکوتە کە بەمەترسیردارترین نەخۆشی دادەنرا لەو کاتەدا. یەکەم بەشی چیرۆکی کوتانن لە ساڵی ١٧٩٨ دەستی پێکرد کاتێک ئافرەتێک بەناوی تستشیر ھات بۆ لای ئێدوارد جینەر و پێی ووت توشی نەخۆشیەک بومە ئەویش لێی پرسی تووشی دڕکە و مێکوتە بویتە ئەویش لەوەڵامدا ووتی کە ھەرگیز تووشی دڕکەومێکوتە نابێت چونکە تووشی درکەومێکوتەی مانگا بووە ئیتر کەوتە سەودای ئەم نھێنییەوە و مانگاکەی خۆی بەکارھێناوە و نەخۆشی دڕکەومێکوتەی مانگاکەی لە ڕێگای دەرزیەوە گواستۆتەوە بۆ کچەکەی کە چیتر دووچاری نەخۆشی دڕکەومێکوتە نەبۆتەوە. ئەم سەرەتای دۆزینەوەی کوتان بووە کە دواتر بەدەیان کوتان داھێنراوە و تاکو گەیشتونەتە زانستێکی بێکەموکوڕی لەبواری کوتانا و ناویان ناوە (علیم المناعە) بەڵام سەرجەم ئەو زانیاریانەی پێی گەیشتونە لەڕوی کوتانەوە دەستپێشخەرێکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئێدوارد جینەر. ئێدوارد جینەر خاوەنی بڕوانامەی زانکۆی لەندەن بووە لە بەشی زانست و بە دۆزینەوەی کوتانی دڕکەومێکوتە ناوبانگی دەکردووە و لە ٢٦ یەنایری ساڵی ١٨٢٣ لەتەمەنی ٧٣ ساڵیدا لەشاری بیرکلی زێدی باوباپیرانی کۆچی دوایی کردووە.
ھێرۆ
وێنۆک|گوڵی ھێرۆ
ئێدوارد جێنەر
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:زانایانی ئینگلیز پۆل:مردووانی ١٨٢٣ پۆل:مەرگەکان بە سەکتە پۆل:لەدایکبووانی ١٧٤٩ پۆل:ژینناسانی ئینگلیز پۆل:دکتۆرە ئینگلیزەکانی سەدەی ١٩یەم پۆل:دەرچووانی زانکۆی ست ئاندروس پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد پۆل:ھاوڵە
ھێرۆ
ھێرۆ، گوڵە ھێرۆ، ھەڵمەڵە یان ھەرمەڵە، ڕووەکێکە لە تیرەی ھەرمەڵەیەکان (Malvaceae) و لە بنەماڵەی ئالسیا. ئەم گوڵە لە کوردستاندا بە چەندین رەنگ لە دەست پێکردنی بەھاردا شین دەبێ، گوڵێکی ناسک و گەورە دەگرێ. سێ ڕەنگی سەرەکی مۆر، سپی و زەردی ھەیە و باڵای تا یەک تا دوو مەتر بەرز دەبێ. تەمەنی گوڵەکەی نزیکی ٢٥ ڕۆژە. ھێرۆ بۆ دەرمانی ھەڵامەت و کەمکردنەوەی ژان دەشێ. ئەم گوڵە ڕەنگ و ڕەواڵەتێکی جوانی ھەیە، بەس بۆنی نیە، نالی لە بەیتێکدا دەڵێ:
نەمبیستووە ھەرگیز لەدەمت بێنی وەفایێ ھەرچەندە سەراپا گوڵی، ئەمما گوڵی ھێرۆ
جۆرەکانی گوڵە هێرۆ
گوڵى هێرۆجۆرى زۆرەلە كوردستاندا:
سەرچاوەکان
پۆل:ڕوەکە باخییەکان پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان پۆل:گوڵەکان پۆل:گژوگیاکانی کوردستان پۆل:گژوگیاکانی ئەورووپا پۆل:ڕوەکە باخییەکانی ئاسیا پۆل:ڕوەکە باخییەکانی ئەورووپا پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پیازە
پیازە ناوی لوتکەیەکی چیای قەلەبەرد لە زنجیرەچیای زاگرۆسدایە بە بەرزایی ٢٩٥٣ مەتر. پیازە لە نزیکیی گوندی ئەڵمانە و لە مەودای ٢٤ کیلۆمەتریی شاری مەریواندایە.
خوراسپ
خوراسپ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
میشێل لوارێت
میشێل لوارێت ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
ئاڵیماکان
ئاڵیماکان (Allîmakan، بە فارسی: آلی مکان) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٨ کەس لە ٨ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
کوڕە میانە
کوڕە میانە یان کوڕەی میانە ناوی لوتکەیەکە لە زنجیرەچیای زاگرۆسدا بە بەرزایی ٢٩٥٠ مەتر. کوڕە میانە لە بەین مەریوان و سەوڵاوادایە.
سەرچاوە
ماڵپەڕی زانکۆ کوردستان
پۆل:لوتکەکانی مەریوان پۆل:لوتکەکانی زاگرۆس
لێسلی کاپلان
لێسلی کاپلان نووسەر و شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢١ەم پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی
٣٥٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ٩٤٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٤٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٣١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
محەممەدی مەلا کەریم
ژیاننامە
ناوی محەمەدی مەلا عەبدولکەریمی مودەڕیسە، لە ١٤ی ئابی ١٩٣١ لە شارۆچکەی بیارەی پارێزگای ھەڵەبجە لەدایکبووە. لە قوتابخانەی منداڵە شێخەکانی بیارە خوێندنی قورئانی پیرۆزی تەواو کردووە، و کوردی و فارسی لە حوجرە خوێندووە. تا ساڵی ١٩٥٢ ماڵیان لە بیارە بووە و دواتر چوونەتە سلێمانی. لە ١٩٥٤ خوێندنی مەلایەتی لە سلێمانی تەواوکردووە. لە بیارە، لە تەمەنی لاوییەتی ئارەزووی چۆتە کاری ڕۆژنامەنووسی، چەندین نووسینی لە ڕۆژنامەکانی بەغدا بڵاو کردووەتەوە. ھاوکات ئاشنایەتی لەگەڵ گۆران پەیدا کردووە. لە ڕۆژنامەی ژین چەندین پەخشان و شیعری بڵاوکردووەتەوە. پێشتریش ھەر لە بیارە، گۆڤارێکی ئایینیی سیاسی دەرکردووە. لە ١٩٤٨ ئاشنایەتی لەگەڵ ئەدەبیاتی شیوعی پەیدا کردووە و لە ١٩٥٣ بووەتە ئەندامێکی چالاکی ئەو حیزبە.
بەھۆی شارەزایییەوە توانی بووی پێداچوونەوە بە دیوانی «شیرین و خوسرەو»ی خانای قوبادی بکا، کە نزیکەی ٥٥٢٦ دێرەشیعرە و بە شێوەزاری ھەورامی نووسراوە، بەھۆی سەرکەوتنی لە پێداچوونەوەی ئەو دیوانە، لە ١٩٧٥ کۆمەڵەی زانستیی کوردی ئەو دیوانەیان چاپ کرد.
محەممەد ڕۆڵێکی دەستپێشخەری ھەبوو لە پێداچوونەوە بە دیوانی مەولەوی، بە لێکدانەوەی دیوانەکەی، ھەروەھا ماناکردنی زۆرێک لە وشە ھەورامی و بیانییەکان، بە ڕوونکردنەوە و بەپشتبەستن بە ھەندێک فەرھەنگ. ھەروەھا ھاوکاربووە لەگەڵ عەبدولکەریمی باوکی و فاتیحی برای لە لێکدانەوەی دیوانی نالی، دوای پێداچوونەوە ھەستاوە بە چاپکردنی دیوانەکە بە ھاوکاریی کۆمەڵەی زانستیی کوردی لە ١٩٧٦. دیسان بە ھاوکاریی باوکی کاری کردووە بۆ لێکدانەوە و شیکردنەوەی دیوانی مەحوی و چاپکردنی دیوانەکەی لەلایەن کۆمەڵەی زانستیی کوردی لە بەغدا، لە سەرەتای دیوانەکە ئاماژەی بەوە داوە کە سوودی لە چاپی ساڵی ١٩٢٢ی دیوانی مەحوی وەرگرتووە و لەگەڵ ھەندێک لە تێبینی و نووسینەکانی مەحوی کە لەلای خێزانەکەی مابوون، ھەروەھا ئاماژەی بە سوودوەرگرتن کردووە لە گۆران و کاکەی فەلاح بۆ پوختەکردنی ئەو چاپە نوێیە، دواتر لە ١٩٦٢ پێشکەشی باوکی کردووە.
لە ڕۆژنامەکانی «تەئاخی و برایەتی، فکر ئەلجەدید، شەفەق و ئیسلاحی زەراعی، و گۆڤار و ڕۆژنامەی تری کوردی و عەرەبی کاری کردووە. یەکێک بووە لە ئەندامانی کۆڕی زانیاریی کورد. خاوەنی زیاتر لە ٣٠ کتێبی جۆراوجۆرە، جگە لە کارکردن لە دیوانی شاعیرە کلاسیکییەکانی کورد بە ھاوکاریی باوکی «مەلا عەبدولکەریمی مودەڕیس». زیاتر لە ٥٠ ساڵ خەریکی نووسین و توێژینەوە بووە، و چەند جارێک زیندانی کراوە، کتێبەکانی «جەنگاوەرێکی ڤێتنامی» و «لاوک و حەیران»ی لە زیندان نووسیون.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠١٧ پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:وەرگێڕە کوردەکان پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:نووسەرانی موسڵمان
کوردانی ئوسترالیا
کوردانی ئوسترالیا مەبەست لە ئەو کۆمەڵەیە کە دانیشتوو یان لەدایکبووی ئوسترالیان و لە بنەچەدا کوردن. لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦ی ئوسترالیا نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کەس لە خەڵکەکانی ئوسترالیا لە بنەچەدا کوردن و ٦٬٢٠٠ کەس لەوان لە ماڵەیان بە زمانی کوردی دەدوێن. زۆرینەی کوردەکانی ئوسترالیا لە سیدنی و مێلبۆرن نیشتەجێن.
مێژوو
یەکەم کۆچبەرانی کورد لە ئوسترالیا لە نیوەی دووەمی دەھەی ١٩٦٠، لە تورکیاوە گەیشتنێ. لە ئاخرەکانی دەھەی ١٩٧٠، ھەندێک بنەماڵەی تریش لە سووریا و لوبنان بۆ ئوسترالیا ھاتن. لە نیوەی دووەمی دەھەی ١٩٨٠، زۆربەی ئەم کوردانەی بە ئوسترالیا دەھاتن لە عێراق و ئێرانەوە بوون. ھەروەھا ھەندێکیش کورد لە وڵاتانی ئەرمەنیا و گورجستان بە ئوسترالیا کۆچیان کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئوسترالیا پۆل:کورد پۆل:پەرتبوونی کورد
پارێزگای مێردین
پارێزگای مێردین یەکێک لە پارێزگاکانی کۆماری تورکیایە کە لە ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە.
ناوەندی پارێزگای مێردین، شاری مێردینە.
سەرچاوەکان
مێردین مێردین پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان پۆل:جوگرافیای کوردستان پۆل:باکووری کوردستان پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو
٣٥٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ژاک-ئارنو پێنان
ژاک-ئارنو پێنان نووسەر و ڕۆژنامەوانی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣ پۆل:مردووانی ١٩٩٤
باکووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:باکووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان
ھۆشەنگ ئیبتھاج
ئەمیر ھووشەنگ ئیبتیھاج (؛ لەدایکبووی ٢٦ی شوباتی ١٩٢٨)، ناسراو بە ناوی قەڵەمی '''ھ. ا. سایە'''، شاعیرێکی ئێرانیی سەدەی بیستەمە، کە شیعر و بەرھەمەکانی کاریگەریی زۆری ھەبووە لەسەر سیاسەتوانانی ئێران.
ژیانی سەرەتایی
ئەمیر ھووشەنگ ئیبتیھاج لە ٢٥ی شوباتی ١٩٢٨ لە ڕەشت لە ئێران لەدایکبووە. باوکی، ئاغا خان ئیبتیھاج، ماوەیەک سەرۆکی نەخۆشخانەی پوورسینا بووە لە شارەکەدا. خێزانەکەی ئیبتیھاج بەھایی بوون. قوتابخانەی سەرەتایی لە ڕەشت تەواوکردووە و دواتر گواستویانەتەوە بۆ تاران.
ژیانی ئەدەبی
یەکەم کتێبی شیعریی، کە پێشەکیی لەلایەن شاعیری بەناوبانگ مەھدی حامیدی شیرازییەوە بۆ نووسرابوو، لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا بڵاوکردەوە. لە ماوەی جەنگی جیھانیی دووەمدا لە ئێران، سایە چووە چەندان بازنەی ئەدەبی و لە زۆربەی گۆڤارە ئەدەبییەکانی وەک شۆخان، کەویان، سەدەف، مەسلەحەت و چەندانی تردا بەشداری کرد. جیاواز لە ھەموو ئەدیبەکانی ئەو کاتە کە قووڵ چووبوونە سیاسەتەوە، سایە ڕاستگۆ مایەوە سەبارەت بە ژیانی گشتی و سیاسیی و نەچووە ھیچ بزووتنەوەیەکەوە. بۆ ٢٢ ساڵ کارمەند بوو لە کۆمپانیای نێودەوڵەتیی چیمەنتۆ و بەردەوامیش بوو لە کاری ئەدەبی. دواتر بانگھێشت کرا بۆ ڕادیۆوی نێودەوڵەتیی ئێران بۆ بەرھەمھێنانی دوو بەرنامەی «» و «» کە دەربارەی مۆسیقای فۆلکلۆری بوو.
دوای راپەڕینی ئێرانی ساڵی ١٩٧٩، ساڵێک لە زیندان مایەوە بەھۆی نووسینەکانییەوە. دوای دەرچوونی، دەستی بە کارکردن لەسەر کتێبی «حافز، لەلایەن سایە» کرد، کە لێکۆڵینەوەیەکی دێڕ بە دێڕی شیعرە جیاوازەکانی حافزە. لە ١٩٨٧دا، لەگەڵ خێزانەکەیدا چوونە کۆڵن لە ئەڵمانیا و ئێستا لەوێ دەژین.
بەیتێکی کورت لە شێعرەکانی ئێبتھاج: نازدارەکەم، فرمێسکەکانت بسڕەوە ھەستە لە باوەشی تەنھایی تۆ لە ناو مندا دەژی و من لە ناو تۆدا ئێمە ھیچ کات نامرین
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرانی ئێرانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨ پۆل:زیندووان
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢ پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان
ئێف-زیرۆ
وێنۆک
ئێف-زیرۆ زنجیرەیەکی یاری ڤیدیۆیی پێشبڕکێی ئایندەییە کە لە بنەڕەتدا لەلایەن کۆمپانیای Nintendo EAD دروستکراوە، لەگەڵ چەندین یاری کە لەلایەن کۆمپانیاکانی دەرەوە پەرەی پێدراوە. یەکەم یاری بۆ سوپەر فامیکۆم لە ژاپۆن لە ساڵی ١٩٩٠ بڵاوکرایەوە، لەگەڵ "سیستەمی یارییەکانی سوپەر نینتێندۆ"ی ئەمریکای باکوور لە ساڵی ١٩٩١، سەرکەوتنەکانی وای لە کۆمپانیای نینتێندۆ کرد کە چەندین بەدواداچوون لەسەر کۆنسۆڵەکانی یارییەکانی دواتر دروست بکات. زنجیرەکە بە پێشبڕکێی خێرا و کارەکتەر و ڕێکخستنەکان و یاریکردنی قورس و مۆسیقای ڕەسەن ناسراوە، ھەروەھا بە پاڵنانی سنوورە تەکنەلۆژییەکان بۆ ئەوەی ببێتە یەکێک لە خێراترین یارییەکانی پێشبڕکێ.
بڕیارنامەی ٩٤٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٤٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ سۆمالیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٣٢‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئێف-زیرۆ
سەرچاوەکان
پۆل:دەستوورییەکانی نینتێندۆ پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
بەردەبووک
بەردەبووک (Berdebûk، بە فارسی: برده بوک) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٩٥ کەس لە ١٦ بنەماڵەدا بووە.
فەرھەنگی کوردی-تورکی (زانا فارقینی)
چاپی یەکەم
چاپی یەکەمی فەرھەنگی کوردی-تورکی لە ساڵی ٢٠٠٤دا لەلایەن ئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵ لە شاری ئەستەمبوڵ بڵاو کراوەتەوە. ئەم فەرھەنگە لە چاپی یەکەمی ٢١٣٢ لاپەڕەی بووە و لە قەوارەی ١٦x٢٣٫٥ س. م چاپ کراوە. سەرجەمی مادەکانی فەرھەنگەکە ١٦٦ ھەزار دانە بووە کە لەم مادەکان ١٣١ ھەزار دەستپێکی و ٣٥ ھەزار دانەیش بەردەوامی ئەو مادەکانەیەن؛ واتە ١٣١ ھەزار پەیڤ و ٣٥ ھەزار بوێژ و بەردەوامیی سەر مادەکان لەم فەرھەنگە جێ گرتووەتەوە.
لە بەرامبەر ھەر وشە واتایەکی چڕ بە زمانی تورکی دراوە. بۆ ئاسانکردنی کاری بەردەنگ و بەکارھێنەری فەرھەنگەکە، بەرامبەری ھەر وشە نموونەیەک لە بە کار ھێنانی وشەکە نووسراوە کە ئەمە فەرھەنگەکە چڕوپڕتر کردووە.
زانا فارقینی نووسەری فەرھەنگەکە پێشتر لەمە فەرھەنگی تورکی-کوردی ئامادە کردبوو کە لە ساڵی ٢٠٠٠دا لەلایەن ئینستیتیوتی کوردیی ئەستەمبوڵ چاپ و بڵاو کرا. ئەو فەرھەنگەش لە ١٢٧٨ لاپەڕە پێک ھاتبوو و سەرجەم ٦٠ ھەزار مادە بریتی لە ٤٠ ھەزار مادەی دەستپێکی و ٢٠ ھەزار بەردەوامیی ئەو مادەکان لە ناوی ھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرھەنگە کوردییەکان پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٤ پۆل:کتێبەکانی ٢٠٢٢ پۆل:کتێبەکانی زانا فارقینی
بیدەبە تارماییەکە (فیلم)
'بیدەبە تارماییەکە' بە(ئینگلیزی: Pay The Ghost)، فیلمێکی ساڵی ۲۰۱٥ی ئەمریکای (ڕۆحی خەیاڵی و ترسێنەر)ە. لەلایەن (دان کەی) نووسراوە و ئەستێرەی فیلمەکە نیکۆلاس کەیجە لەگەڵ (سارا وەین کالیس، ڤیڕۆنسیا ڤێریس)ن. فیلمەکە لە ڕێکەوتی (۲٥ی ئەیلولی ۲۰۱٥) بڵاو کراوەتەوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ترسێنەرەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ترسناکەکانی ساڵی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە ترسناکە ئەمریکییەکان
٣٥٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کیوی
thumb|وێنەی کیوی کیوی میوەیەکە، توێکڵەکەی قاوەیییە و گۆشتەکەی سەوزی کاڵە. بەپێى توێژینەوەیەک ئەوە ‌دەرکەوتووە ‌کە خواردنى میوەى کیوى زۆر سوودى ھەیە بۆ تەندروستى مرۆڤ، چونکە ‌ئەو میوەیە دەوڵەمەندە ‌بە ڤیتامین C.
سوودەکانی کیوی
توێژینەوەیەک کە لە لایەن تیمێکى تایبەتى پسپۆرانى بوارى میوەجاتەوە لە شارى واشینگتن ئەنجامدراوە ئەوەیان بۆ دەرکەوتووە ‌کە میوەى کیوى زۆر سوودى ھەیە و دەوڵەمەندە ‌بە ڤیتامین C و بە شێوەیەک ئەو ڤیتامینەى تێدایە کە لە ھەر ١٠٠ گرامێکیدا بڕى ٢٠٠ - ٣٠٠ میلیگرەم ڤیتامین Cى تێدایە.
ھەروەھا ئەو توێژینەوەیە ‌ئەوەشى دەرخستووە کە خوێى توخمەکانى فۆسفۆر و پتاسیۆم و ئاسن لە ناو میوەى کیوى زۆرە و ئەوەش دەبێتە ھۆکارى دابەزینى ڕێژەى کۆلیسترۆل لە ناو خوێندا و کێشى لەشیش دادەبەزێنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕوەکە باخییەکانی ئاسیا پۆل:میوەکان
ھونەرمەندی داھێنەر
وێنۆک|چەپ|نموونەی ناسراو و دیاری هونەرمەندە داهێنەرەکان، لەچەپەوە (سەرەوە): [[فرێدریک شۆپان، نیکۆڵۆ پاگەنینی، فرانز لیست، لویجی بۆکەرینی. لەچەپەوە (خوارەوە): ئارتەر ڕۆبنشتاین، سێرجی ڕەحمانینۆف، یۆ-یۆ ما، ئیتژاک پێرڵمان]] هونەرمەندی داهێنەر یان ڤیرتیوزۆ (بەئینگلیزی: Virtuoso، بەئیتاڵی:  virtuoso، لە وشەی لاتینییەوە virtus ـەوە بەواتای: لێهاتوویی، شارەزایی. کۆی نەناسراو: virtuosi، بۆ مێینە: virtuosa) کەسێکە کە توانایەکی تەکنیکی زۆر دیاری هەیە لە هونەرە جوانەکان، گۆرانیگوتن یان لێدانی ئامێرێکی مۆزیکییدا. ڤیرتیوزۆکان بەزۆری ئاوازدانەرەکانن.
سەرچاوەکان
پۆل:ژەنیاران
گوستاف مالەر
گوستاف مالەر (بەئەڵمانی: Gustav Mahler) (٧ی تەمموزی ١٨٦٠ - ١٨ی ئایاری ١٩١١) ئاوازدانەرێکی نەمسایی پاش-کۆتا ڕۆمانتیک و سەرپەرشتیاری ئاوازڕێکخەرەکانی سەردەمەکەی خۆی بووە. لە خێزانێکی جوولەکە لە گوندی کالیشت لە بۆھیمیا لەدایک بووە. لەوکاتەدا ئەو گووندە سەر بە ئیمپڕاتۆرییەتی نەمسایی بووە، بەڵام ئێستا ئەو گوندە دەکەوێتە کۆماری چیکەوە.
پۆل:ئاوازدانەرانی ڕۆمانتیک پۆل:مردووانی ١٩١١ پۆل:جووە نەمسایییەکان پۆل:ئاوازدانەرانی نەمسایی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٠ پۆل:ئاوازدانەران پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم پۆل:جووە ئەگنۆستیکەکان پۆل:مۆسیقاژەنی پیاوی نەمسایی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کاتۆلیکی ڕۆمانی نەمسا
زارۆک ما
زارۆک مێزۆپۆتامیا ئەکادیمی کۆتکراوەکەی دەبێتە زارۆک ما، ناوەندێکی فێرکاریی مۆسیقا بۆ منداڵانە کە لە ساڵی ٢٠٢١دا لە شاری ئامەدی باکووری کوردستاندا دامەزراوەتەوە.
مێژوو
ھەندێک لە مامۆستایانی مۆسیقای کوردی لە باکووری کوردستاندا ناوەندێکیان دامەزراند بە ناوی کۆنسەرڤاتواری ئارام تیگران. بە دوای ئەوەیکە حکۆمەتی تورکیا لە ئازاری ٢٠١٧دا ئەو ناوەندەی داخست، چەندێک لەو مامۆستایانە لە شاری ئامەد ھەر لە ساڵی ٢٠١٧دا ئەکادیمیایەکیان بۆ فێرکاریی مۆسیقای کوردی دامەزراند بە ناوی ما کە کورتکراوی مێزۆپۆتامیا ئەکادیمی بوو. دامەزراندنی ناوەندی ما، وەڵامێک بۆ داخستنی کۆنسەرڤاتواری ئارام تیگران بوو. لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٧ بەشێکیش بۆ مۆسیقای منداڵان لەو ناوەندە کرایەوە.
بەپێی یاسای دامەزراوەکە، منداڵان لە زگی دایکدا ھەتا ٥ ساڵی دەتوانن لەو ناوەندەدا فێری مۆسیقا ببن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مۆسیقای کوردی پۆل:چاند لە ئامەد
باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکان
باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکان ناوچەیەکە لە ویلاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. ئەم ناوچەیە بەتەواوی یەکسان و بەرابەر نییە لەگەڵ باشووری جوگرافیایی ئەم وڵاتە، بەڵام بە گشتی لە باشووری ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە. ویلایەتەکانی ئاریزۆنا و نیومێکسیکۆ کە لەڕووی جوگرافیاییەوە لە باشووری وڵات ھەڵکەوتوون، بەدەگمەن وەک بەشێک لە ناچەی باشوور لەقەڵەم دەدرێن لەکاتێکدا ڤێرجینیای ڕۆژاوا بەگشتی بەشێکە لەم ناوچەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکان
خێرا و تووڕە ٨
فاست ئاند فیورییەس ٨ (بەئینگلیزی: Fast & Furious 8 وە ھەروەھا دەناسرێت بە Fast 8 یان The Fate of the Furious) بریتییە لە فیلمێکی ئەمریکی ٢٠١٧ لە دەرھێنانی ئێف گاری گرەییە وە لە پاڵەوانێتی ڤین دیزیل و دوەین جۆنسۆن و میشێل ڕۆدریگیز و تایریس گیبسن و لۆداکریس و ئیڤا ماندیز و لوکەس بلاک و کێرت ڕەسڵ و چارلیز تێرۆن و جەیسن ستەیتەمە، وە ئەو بەشی ھەشتەمە لە زنجیرە فیلمی "زە فاست ئاند زە فیورییەس".
خێرایھەشتەم، یەکەمین بەشە کە جگە لە (خێرای تۆکیو) پۆڵ واکەر ڕۆڵی تێدا نابینێت, کاری وێنەگرتنی فیلمەکە لە مارسی ٢٠١٦دا لە ئایسلاند، نیوۆرکو ئاتڵانتا، دەستی پێ کردووە.
کورتەی فیلم
لە دوای ڕووداوەکانی بەشی حەوتەم بە ڕێکەوتێکی نەزانراو تۆریتۆ ڕێگای خۆی دەگۆڕێ و پشت لە خێزانەکەی دەکات، لەم نێوەندەدا ئەندامانی خێزانەکە گرووپەکە دروست دەبێتەوە بۆ وەستاندنی تۆریتۆ، بەڵام ئەمجارە بە ئامادە بوونی جەیسن ستەیسەم.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە فیلمی خێرا و تووڕە پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە دزییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی ئەمریکی پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئۆتۆمبێل پۆل:ئەو فیلمانەی لە هاڤانا دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی دانراون لە ٢٠١٧ پۆل:ئەو فیلمانەی لە بەرلین دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠
ژوولیو-ئانریکۆ پیزانی
ژوولیو-ئانریکۆ پیزانی نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
زێوە، ورمێ
زێوە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران. ئەم گوندە ناوەندی گوندەواری مەرگەوەڕە.
جوگرافیا
زێوە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
بڕیارنامەی ٩٤٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٤٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئەیلوولی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٣٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٤ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا
کۆڕەک
چیای کۆڕەک یان کوڕەک یەکێکە لە چیاکانی ڕەواندز ، باشووری کوردستان. بەرزییەکەی ٢١٢٧ مەترە.
لەسەر چیای کۆڕەک ڕوانگەیەکی ئاسمانی و ناوچەیەکی گەشتیاری ھەن.
سەرچاوەکان
چیای کۆڕەک - ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر پۆل:کێوەکانی کوردستان پۆل:سۆران پۆل:ڕەواندز پۆل:چیاکانی کوردستان پۆل:چیاکان
دروشمی ئاگر
وێنۆک دروشمی ئاگر یارییەکی کۆمپیوتەریی فەنتازیایە، کە لەلایەن کۆمپانیای Intelligent Systems پەرەی پێدراوە و لەلایەن کۆمپانیای Nintendo Entertainment System لە ساڵی ١٩٩٠ بڵاوکراوەتەوە. یەکەمە لە کۆی ٥ یاری دروشمی ئاگر لە ژاپۆن کە پێشوازییەکی سەرکەوتووی لەگەڵدا کرا.
چین لە ئۆڵۆمپیاد
چین بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٢ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کرد، پێشتر بەناوی کۆماری گەلی چین لە ساڵی ١٩٢٨ تا ساڵی ١٩٤٨ بەشداری دەکرد، لە ساڵی ١٩٥٢ بەناوی چین بەشداری دەکرد بەڵام لە دوو خولی دیکەی ئۆڵۆمپیاد بەھۆکاری کێشە ناوخۆیییەکان بەشداری نەکرد. تا ئۆڵۆمپیادی ساڵی ٢٠٢٢ چین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا جارێک پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە، سێ جار پلەی دووەم، دووجار پلەی سێیەم و جارێک لە ئۆڵۆمپیادی زستاندا پلەی سێیەمی بەدەستھێناوە. چین سەرکەوتووترین وڵاتە لە ناوچەی ئاسیا-ئۆقیانووسدا، ئەمەش وای کردووە ببێتە ٥مین سەرکەوتووترین وڵات لە مێژووی ئۆڵۆمپیاددا، دوای ئەمریکا، یەکێتی سۆڤیەت، بەریتانیای گەورە و ئەڵمانیا. کە زۆرترین مەدالیای ئۆڵۆمپیادیان بردووەتەوە. ساڵی ٢٠٠٨ وڵاتی چین میوانداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کرد و توانی زۆرترین ڕێژەی مەدالیا بەدەست بەھێنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:چین لە ئۆڵۆمپیاد
بڵەسەن
بڵەسەن (Bllesen، بە فارسی: بوالحسن) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١١٩٥ کەس لە ١٩٥ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
٣٦١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کیربی (زنجیرە)
وێنۆک
سەرچاوەکان
پۆل:یارییە ڤیدیۆیییە نایابەکان پۆل:دەستوورییەکانی نینتێندۆ پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان پۆل:زنجیرە یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٢ ناسێندران پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون
پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیانەی سەبارەت بە منداڵانن
ژان سیمونو
ژان سیمونو نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣
ئامێریگۆ ڤێسپوچی
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٤٥٤ پۆل:مردووانی ١٥١٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٤٥١ پۆل:دۆزەرەوە ئیتالییەکان
ڕێکخستنی مافی مرۆڤ لە عەفرین
ڕێکخستنی مافی مرۆڤ لە عەفرین (، ) ڕێکخراوەیەکی مافی مرۆڤە کە لەلایەن ھەندێک لە پارێزەران، یاسازانەکان و چالاکانی کۆمەڵگای مەدەنی و مافی مرۆڤان لە ئازاری ٢٠١٨دا دامەزراوە.
ڕێکخستنی مافی مرۆڤ لە عەفرین، ڕێکخراوەیەکی سەربەخۆ و ناحکۆمییە و جگە لە عەفرینی داگیرکراو، سەبارەت بە ھەموو ناوچەکانی ڕۆژاوای کوردستان چالاکی دەکات. ئەم ڕێکخراوە لە سەرەتای ھەڵمەتی ئەرتەشی تورکیا بۆ سەر عەفرین و لە مانگی ئازاری ٢٠١٨ دامەزراوەتەوە. چالاکیی ئەم ڕێکخراوە زۆرتر بە شێوەی ڕاگەیاندنی بنپێکردنەکانی یاساکانی مافی مرۆڤان لەلایەن ئەرتەشی داگیرکەری تورکیا و گرووپە چەکدارەکانی پشتێوانیلێکراوی تێکەڵی شەڕی ناوخۆی سووریاوەیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕێکخراوەکانی مافەکانی مرۆڤ پۆل:عەفرین
پارێزگای سێواس
پارێزگای سێواس یەکێک لە پارێزگاکانی باکووری کوردستان لە کۆماری تورکیا لە ناوچەی ئاناتۆلیای ناوەندی ھەڵکەوتووە.
ناوەندی پارێزگای سێواس، شاری سێواسە.
شارۆچکەکانی پارێزگای سێواس:
• ئەزبدەر یان ئەزبەرا ژۆرین (بە تورکی: ئاکنجلار)
• تۆنووس (بە تورکی: ئاڵتنیالا)
• تۆزانی (بە تورکی: دۆغانشار)
• گەمەرەک
• ئاخڤانیس (بە تورکی: گۆلۆڤا)
• گرین (بە تورکی: گورون)
• ماجیران یان ئومرانیە یانیش ئومرانی (بە تورکی: ئیمرانلی)
• قەنخال (بە تورکی: کانگال)
• قۆلھیسار (بە تورکی: کۆیلوھیسار)
• بلەکان (بە تورکی: شوشەھری)
• سارقژە) بە تورکی: سارکشلا)
• تەجەر (بە تورکی: ئولاش)
• نۆرخان (بە تورکی: ئیڵدیزێلی)
• قۆچگیر (بە تورکی: زارا)
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای سێواس
باتڵفیڵد (زنجیرە)
باتڵفیڵد زنجیرەی یارییەکی ڤیدیۆیی کەسی-یەکەمی تەقەکەرە یەکەم جار کە دەستی پێکرد لەسەر سیستەمی مایکرۆسۆفت ویندۆز و ئۆ ئێس ئێکس بوو، یەکەم یارییان باتڵفیڵد ١٩٤٢ بوو لە ساڵی ٢٠٠٢ بڵاوکرایەوە. زنجیرەکە لەلایەن کۆمپانیای ئی ئەی دایسـی سویدییەوە پەرەی پێدرا و لەلایەن کۆمپانیای ئیلکترۆنیک ئارتـی ئەمریکییەوە بڵاوکرایەوە. ئەم یارییە زیادتر سەرنجی لەسەر نەخشەی گەورە و بەکۆمەڵ یاریکردن و شەڕی ئۆتۆمبێلە جەنگییەکانە بە بەراوردکردنی بە یارییە ھاوشێوەکانی، یارییەکە زیادتر سەرنجی لەسەر چەندیاریکەری سەرھێڵە. تاوەکو ساڵی ٢٠١٢ باتڵفیڵد بە سەرجەم یارییەکانییەوە لە ھەموو جیھاندا لەلایەن زیادتر لە ٥٠ ملیۆن کەسەوە یاری پێ کراوە، بەکۆی ھەر ١١ یاری و ١٢ زیادکراوەکانی کە لە ساڵی ٢٠٠٢ـەوە بڵاوکرابوونەوە.
یاریکردن
زنجیرەی باتڵفیڵد زیادتر گرنگی دەدات بە شێوەی چەند یاریکەری سەرھێڵ و جەنگی گەورە، بەڵام ھەروەھا زنجیرەکە لە یارییەکدا بەناوی شێوازی دز و پۆلیس بوو. لەم یارییەدا بە بەراورد بە بەشەکانی پێش خۆی گرنگی بە ئۆتۆمبێلە جەنگییەکان نەدراوە، تەنھا ئەو ئۆتۆمبێلانە گرنگیان پێدراوە کە زیادتر شەڕی سەرزەمینی مرۆڤی پێ دەکرێت، و ھەروەھا یاریکردن بە گرووپ و تاقم پێکھاتەی یارییەکەیە لە زنجیرەکەدا.
سیستەمی پۆلێنکردنی جۆری سەربازەکان لە ھەموو یارییەکانی باتڵفیڵدا ھەیە. ھەر پۆلێک جۆری چەک و کەرەستە جەنگییەکانی جیاوازە و ڕۆڵێکی جیاوازی ھەیە لە باتڵفیڵد/مەیدانی جەنگدا.
توانایی لەخشتەبردنی یاریکەرەکانی تر بە چەقۆ! ھەمیشە لە ھەموو یارییەکانی باتڵفیڵدا ھەبووە؛ و لە یاریباتڵفیڵد ٢١٤٢ـەوە ھەر کەسێک بە چەقۆ کەسی بەرامبەری بکوژێت ئەوا دۆگ تاگـەکەی بە پاداشت وەردەگرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:باتڵفیڵد (زنجیرەی کایەی ڤیدیۆیی) پۆل:یارییە هونەرییە ئەلکترۆنییەکان پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان پۆل:یارییە ھونەرییە ئەلکترۆنییەکان
ناحیەی ناودەشت
ناحیەی ناودەشت یەکێکە لە شەش ناحیەی قەزای پشدەر لە ئیدارەی ڕاپەڕین لە پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی سەنگەسەرە. ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی ناودەشت لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٢٧٬٥٨٧)کەسە.
ناحیەی سەنگەسەر یان ناودەشت یەکێکە لە ناحیە ھەرەکۆنەکانی قەزای پشدەر و سەر بە پارێزگای سلێمانیە، لە ڕووی ھەڵکەوتەی جوگرافیەوە کەوتۆتە بەشی باکووری پارێزگای سلێمانیوە زنجیرە چیای قەندیل لەبەشی باکووری خۆرھەڵاتی وەکو سنورێکی سروشتی نێوان (عێراق و ئێران) لێک جیادەکاتەوە، لەبەشی باشوروی زێی بچووک دەوری داوە و لەبەشی خۆرئاواشیەوە زنجیرە چیای کێوەڕەشە کە سنوری قەزای پشدەر لە قەزای ڕانیە جیادەکاتەوە.
ناو
ناوی ئەم ناحیەیە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو گوندانەی کە لە دەشتاییەکانی بناری چیای قەندیلدان، ھەر لە کۆنەوە بەم ناوچەیەیان وتووە ناودەشت، کاتێکیش ئەم ناحیەیە درووست کرا کە زۆرینەی خاکی ئەم ناحیەیە ناوچەی ناودەشت پێکی دەھێنا، ناوەکەشیان ھەر لەوەوە وەرگرت.
جوگرافیا
ناحیەی ناودەشت ھاوسنوورە لەگەڵ؛