cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تەیلۆر سویفت
تایلۆر سویفت (بە ئینگلیزی: Taylor Alison Swift)، ناوی تەواوی (تایلەر ئەڵیسۆن سویفتە) و لە ١٣ی کانونی یەکەمی ١٩٨٩ لە پەنسلیڤانیا ی ئەمریکا لە دایکبووە، تایلەر سەرەتای منداڵی لە پەنسلیڤانیا بەسەربردوە، لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا دەتوانین بڵێین سەرەتای درەوشانەوەی ئەستێرەی تایلەر بوو چونکە خێزانەکەی ئەڕۆن بۆ شاری ناشڤێل بۆ بەدەستھێنانی کار لە (Country music) تایلەر گۆرانی ئەوت لەگەڵ پێناسی سەربەخۆی (Big Machine Record)و تا ئێستاش کارکردنی لەگەڵ ئەم گروپە بەردەوامە و لەوکاتەدا بوو کە وەک گەنجترین گۆرانی نووس ھەڵبژێردرا لە لایەن گەورەترین کۆمپانیای بڵاوکراوەی موزیک بە ناوی (Sony/ATV Music publishing house).
سەرەتا لە ٢٠٠٤ وەک پێشکەشکار دەرکەوتووە بەڵام وازی لێھێناوەو لە ساڵی ٢٠٠٦ یەکەم ئەلبومی بڵاوکردەوە بەناوی (Our Song) پاشان بەرە بەرە ئەستێرەکەی بەرەو گەشانەوە دەچوو و لە ٢٠٠٨ دووەم ئەلبومی بەناوی (Fearless) دەرکرد و لە ٢٠٠٩ ڕیزبەندی پڕ فرۆشترین ئەلبومی ساڵی وەرگرت لە ساڵی ٢٠٠٨ خەڵاتی گرامیی وەک باشترین گۆرانیبێژی ساڵ وەرگرت. لە پاشاندا سێیەم ئەلبومی دەرکرد بەناوی (Speak Now) لە ٢٠١٠ لەم ئەلبومە تڕاکی سێھەم بەناوی (Mean) دووجار خەڵاتی (گرام) ی پێبەخشرا. پاشان لە ٢٠١٢ چوارھەم ئەلبومی بڵاوکردەوە بە ناوی (Red) کە ئەمەش ژمارەیەکی پێوانەیی لێ فرۆشرا. لە ٢٠١٤ش ئەلبومی ١٩٨٩ی بڵاوکردەوە کە ناوەکەی لە ساڵی لە دایکبونی خۆی ھاتووە و لە ماوەی ھەفتەیەک ٤ میلیۆن کۆپی لێ فرۆشرا و ھەنوکەش لە ڕیزی پڕفرۆشتینەکانە، ڤیدیۆ کلیپی (Bad Blood) لە یوتیوب پێوانەی زۆرترین بینراوی شکاند کە گەیاندیە ٢٠ میلیۆن لە ڕۆژێکدا و ڤیدیۆ کلیپی (Blank Space) بە خێراترین ڤیدیۆ دادەنرێ لە یوتیوبدا کە ژمارەی بینینەکانی لە ١ میلیارد تێپەڕاندە، ئەوەی جێی ئاماژەیە تایلەر پاش بڵاوبونەوەی ئەلبومەکانی کۆنسێرتێک بۆ گۆرانیەکانی ڕێک دەخات لە زۆربەی وڵاتان و ناوی ئەلبومەکە و گەشتی لێ دەنێ بۆ نمونە: (Tour 1989) تایلەر ھونەرمەندێکی خێرخواز و میھرەبانە و چەندین کاری خێرخوازی گەورەی کردوە. لە ٢٠١٤ تایلەر وەک پاڵێوراوی کەسایەتی ساڵ ھەڵبژێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەکتەرە ژنە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩ پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی پۆل:تەیلۆر سویفت پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:گۆرانیی بێژی ئەمریکی پۆل:گیتارژەنی ئەمریکی پۆل:ئەکتەری ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە پەنسیلڤانیا پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم پۆل:بەرھەمھێنەرانی ڕیکۆرد لە تێنێسی پۆل:ئەو کەسانەی گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرن لە تێنێسی
ئینسایکڵۆپیدیای گینس
تۆمارە جیھانییەکانی گینس ، سەرەتا ناسراو بە کتێبی تۆمارەکانی گینس ( لە ١٩٥٥ تا ٢٠٠٠ و بە کتێبی تۆمارە جیھانییەکانی گینس لە چاپەکانی پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکان، کتێبێکی سەرچاوەیییە کە ساڵانە بڵاودەکرێتەوە، کە تۆمارە جیھانییەکانی ھەردوو دەستکەوتە مرۆیییەکان و شوێنەکانی سروشتی جیھان پێڕست دەکات. کتێبەکە بیرۆکەی سێر ھیو بیڤەرە، و بە ھاوبەشی لەلایەن برا دووانەکانی نۆریس و ڕۆس مەکویرتەر لە ئابی ١٩٥٤ لە شەقامی فلیت، لەندەن دامەزراوە.
کتێبەکە خۆی تۆمارێک ھەڵدەگرێت، کە پڕفرۆشترین کتێبی مافدارە لە مێژوودا. بەپێی چاپی ٢٠١٩، ئێستا ٦٤ەم ساڵی بڵاڤۆکەکەیە، لە ١٠٠ وڵات و بە ٢٣ زمان بڵاوکراوەتەوە، و زیاتر لە ٥٣٬٠٠٠ تۆمار لە بنکەدراوەکەیدا ھەڵدەگرێت. زنجیرە نێودەوڵەتییەکە لە چاپ زیاتر ڕۆیشتووە و زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی و مۆزەخانەی بۆ دروستکراوە. ناوبانگی کۆمەڵەکە بووەتە ھۆی ئەوەی تۆمارە جیھانییەکانی گینس ببێتە گەورەترین دەستەی نێودەوڵەتیی کەتەلۆگکردن و پشتڕاستکردنەوەی ژمارەیەکی زۆری تۆمارە جیھانییەکان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڵاڤۆکەکان، دامەزرانی ١٩٥٥
زڕزانست
زڕزانست بریتییە لە لێدوان، باوەڕ یان ئەو چالاکییانەی وا بانگەشەیان بۆ دەکرێت کە زانستی و ڕاستیین بەبێ ئەوەی ھاوتا و پەسەندکراو بێت لەگەڵ پەیڕەوی زانستی.
زڕزانست بەمانە جیا دەکرێتەوە: زیادەڕۆیی لە بانگەشەکانیدا، بنەمای دژبەیەک یان گومان لێنەکراو، بەندبوونی لەسەر لایەنگرییەکی توند لە جیاتیی ھەوڵی کاریگەرانە بۆ سەلماندنی خۆی، نەبوونی کراوەیی و سنگ فراوانی بۆ ھەڵسەنگاندن لەلایەن شارەزای بوارە جیاجیاکان، نەبوونی چالاکیەکی سیستەماتیک لە کاتی داڕشتن و بەرەو پێش بردنی بیردۆزەکان وە پشت پێ بەستن و سووربوونێکی بەردەوام لەسەر بیرۆدزەکان تەنانەت دوای ڕەت کردنەوەیان بە شێوازی تاقیکردنەوە. دەستەواژەی زڕزانست وەک ئاماژەیەکی کەم نرخ بەکاردێت چونکە پێشنیارکەر و نیشاندەری زانستە بە نادروستی یان تەنانەت ھەڵخڵەتێنەریش. ئەوانەی مامەڵە دەکەن بە زڕزانست و بەکاری دەھێنن ناکۆکن لەگەڵ ئەو دەستەواژانەدا.
دیارکردنی سنورێک لە نێوان زانست و زڕزانستدا کاریگەرییەکی فەلسەفی و زانستی ھەیە. جیاکردنەوەی بوارەکانی زانست لە زڕزانست بەھەمان شێوە کاریگەریی کرداریشی ھەیە وەک: چاودێری تەندروستی، گەواھی دانی شارەزایان، سیاستی ژینگەیی و زانستی پەروەردەکردن. وە بەھەمان شێوە دیاریکردنی جیاوازی لە نێوان بیردۆزی زانستی و باوەڕی زڕزانست جێی بایەخ و پێویستین لەم بابەتانەدا: ئەستێرە خوێندنەوە (بە واتای فاڵ)، پزیشکیی جێگرەوە، باوەڕی ناسرووشتی یان جادوو، باوەڕی ئایینی و زانستی دروستکردن (بە واتای باوەڕھێنان بە دروست کردنی گەردوون لەلایەن کەسێکەوە).
١٨٢٦
ساڵی ١٨٢٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
زڕزانست
زڕزانست دەتوانێت دەرئەنجامی نەرێنی ھەبێت لە ژیان و جیھانی ڕاستی دا. وەک ئەو بانگەشە و لێکۆڵینەوە زانستیە نادروستانەی چالاکەوانانی دژە کوتان بەکاری دەھێنن بۆ خرۆشاندنی پرسیارگەلێک دەربارەی سەلامەتی کوتانەکان. بەھەمان شێوە، ئەو دەرمانانەی لەسەر ھاوڕەگەزبازەکان بەکاردەھێنرێت کە ھیچ پێکھاتەیەکی پزیشکیی چالاکی تێدا نییە بە بانگەشەی ئەوەی چارەسەرە بۆ نەخۆشی ترسناک و کوشندە.
پەیوەندی زڕزانست لەگەڵ زانست
سەرەرای ئەوەی زڕزانست بانگەشەی بەزانستی بوونی دەکات، لە زانستی ڕاستی جیادەکرێتەوە بەوەی کە ھاوتا نییە لەگەڵ ئەمانەی خوارەوەدا:
سنووری لەگەڵ زانستی ڕاستی دا
سنوری نێوان زانست و زڕزانست سنورێکی ناکۆکە و ئالۆزە بەشێوازی شیکاری دیاریبکرێت، تەنانەت دوای سەدەیەک لە لێکۆڵینەوەی فەیلەسوف و زاناکان دەربارەی ھێشتا ناڕوونە جیاوازیەکانیان.
زۆرێک لە فەیلەسوفەکان ھەوڵیان داوە کێشەی دیارکردنی سنوور لە نێوان زانستی ڕاستی و زڕزانست دا بەم لێکدانەوەیە چارەسەر بکەن: وتەیەک بە زانیاری دادەنرێت ئەگەر کۆمەڵێک کەس بە توندی و دڵنیایەوە باوەڕیان پێی ھەبێت، بەڵام مێژووی بیروڕا و ڵێکۆڵینەوە پیشانمان دەدات کە زۆر کەس خاوەنی باوەڕی نابەجێ و سەیر بوون. ئەگەر ڕێژە و سووربووبی باوڕەکان نیشانە بن بۆ زانستی بوونیان ئەوا دەبێت ھەندێک لە سەرگوشتە دێرینەکان بە زانست تەماشا بکەین وەک: فریشتە، دێو، شەیتان یان بەھەشت و دۆزەخ. لەلایەکی ترەوە زانایان زۆر گومانکارن دەرەبارەی جیاوازی نێوانیان و تەنانەت لەگەڵ باشترین بیردۆزەکانی خۆشیان دا دوودڵن. نیوتن خاوەنی بەھێزترین بیردۆزی زانستییە کە ھەتا ئێستا ھاتبێتە کایەوە، بەڵام نیوتن خۆی ھەرگیز باوەڕی بەوە نەبووە کە تەنەکان لە دووریەکی زۆرەوە یەکتر ڕادەکێشن بۆیە ھیچ پابەندبوون و سووربووبنێکی باوەڕەکان نابێت بە زانستی بوونی. خاسەتێکی زۆر جوان و نایابی زانست بریتییە لە گومانکردن دەربارەی پەسەندترین بیردۆز. پابەندبوونێکی کوێرانە بۆ بیردۆزێک ھیچ ڕۆشنبیرییەکی تێدا نییە بەپێچەوانەوە تاوانێکی ڕۆشنبیری و زانستییە.
بۆیە دەکرێت وتەیەک نادروست یان وەک زانستێکی نادروست تەماشا بکرێت ئەگەر بەڕێژەیەکی بەرچاو پەسەند کراو بێت و زۆرێک لە خەڵکی باوەڕیان پێی ھەبێت. بەھەمان شێوە، بیردۆزێک دەکرێت یەکێک بێت لە بەنرخترین و پێشەنگترین بنەما زانستیەکان تەنانەت ئەگەر کەسیش لێی تێنەگات چ جا ئەگەر کەسانێک باوەڕیان پێی نەبێت.
ئوسترالیای باکوور
باکووری ئوسترالیا ئاماژە دەکا بە ویلایەتێکی پێشووی وڵاتی ئوسترالیا کە لە ساڵی ١٩٢٧ دا دابەش بوو بەسەر سێ پارێزگای کوینزلەند، خاکەکانی باکووری ئوسترالیا و ئوسترالیا ناوەندی، و دواتر لە ١٩٣١ دا پارێزگای ئوسترالیای ناوەندی و خاکەکانی باکووریش تێکەڵ کرانەوە.
سەرچاوە
پۆل:ویلایەتەکانی ئوسترالیا پۆل:ویلایەتەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٣١ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٤٦ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٧ پۆل:کۆلۆنیال و پارێزەرانی پێشووی بەریتانیا لە ئۆشیانیا
عەبدوڵڵا عەزام
عەبدوڵڵا حاجي يوسف  موستەفا عەزام' ، لە ساڵى ١٩٤١ لە گوندى سيلەى سەر بە پارێزگاي جەنين لە فەلەستین دايك بووە.دايكى ناوى زەكيە ساڵح حوسێن ئەحمەد.
خوێندنی
خوێندنى سەرەتایى و ناوەندى لە گوندەكەى خۆیان تەواو كردووە و، دواتر لە كۆلێژى كشتوكاڵی  بە پلەى باڵا تەواو کردووە،دواتر  درێژەیی بە خوێندن دا لە زانكۆى دیمەشق،پاشان لە ساڵی ١٩٦٩ پەیوەندى بە زانكۆى ئەزهەر كردووە لە  میسر.دواتر چووە بۆ  عومانی  پایتەختى ئەردەن، دواتر لە لایەن كۆلێژەوە نێررا بۆ ئەزهەر بۆ بەدەستهێنانى بروانامەى (دكتۆرا). لە بنچینەكانى فیقهى ئیسلامیدا، توانى ئەم بروانامەیەش لە ساڵى ١٩٧٣ بەدەست بهێنێت .لە ساڵى ١٩٨١ لەسەر داواكارى  خۆى میوانداریكرا بۆ زانكۆى ئیسلامى نێودەوڵەتى  لە ئیسلام ئابادى پایتەختى پاكستان لە وێدا بوو بە مامۆستا زانکۆ.
چالاکی سیاسی و سەربازی
دواى ئەوەى بەرەى ڕۆژئاوا لەلايەن سوپاي ئيسرائيلەوە ساڵى ١٩٧٣ داگير دەكرێت،ڕوو دەكاتە ڕۆژهەڵاتى ئەردەن، لە پاڵ هەندێ لاوى ئەردەنى و فەلەستينى بە تايبەتى ئەوانەى سەر بە بزووتنەوەى ئيسلامى ئوردەنى دەستى كرد بە چالاكى سەربازى دژ بە ئيسرائيل،بۆيە لە باكوورى ئوردن بنكەيەكى بە ناوى بنكەى شيوخ دامەزراندن خۆيشی پلەى ئەميری پێ بەخشرا.دوای ئەوەی یەکێتیی سۆڤیەت لەساڵی ١٩٧٩ ئەفغانستانی داگیرکرد. ئەو یەکێک بوو لەو کەسانەی کە بەدەم بانگەوازی ئەو شێخ و مەلایانەی جیهانی ئیسلامی چوو کە داوایان لە موسڵمانانی هەموو جیهان دەکرد کەوا بۆ جیهاد لە دژی یەکێتیی سۆڤیەت ڕووبکەنە ئەفغانستان، بۆیە ئەو لە دوای ئەوەی ڕووی کردە ئەفغانستان لە ساڵى ١٩٨٢ دەستى كرد بە كارى جیهادى لەگەڵ موجاهیدانى ئەفغانی، لە ساڵى ١٩٨٤ هەستا بە دامەزراندنى نوسینگەى خزمەتگوزارى موجاهیدانى عەرەب لە بیشاوەرى پاكستان.عەبدوڵڵا عەزام بە باوکی جیهادی ئەفغانی ناسراوە،چونكە یەكەم كەس بوو كە توانى بەهۆى وتارو كتێبەكانییەوە لەو ماوەى كە لە خاكى ئەفغانستان بوو زیاتر لە (٣٥) هەزار گەنج لاوى جیهانی ئیسلامى لە تەواوى ناوچە جیاجیاكانى رابكێشێتە ناو جیهادى ئەفغانى.بۆیە ئەو لە بیشاوەر توانی ڤیزەو تەئشیراتى پاكستانى بدات بەو موجاهیدانەى كە دەیانەوێت لە وڵاتانى ترەوە بێن بۆ خاكى پاكستان و پاشان لەوێوە بیان نێرن بۆ ڕیزەكانى پێشەوەى بەرەى شەڕی ئەفغانستان.لە ساڵى ١٩٨٢ لە سەرانێكيدا بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە لايەن رابيتەى لاوانى موسڵمانى ئەمريكى كۆڕێكى  بۆ رێكخرا.جگە لەمەش عەزام بەژدارى زۆربەى شەرە سەختەكانى جیهادى ئەفغانى كردووە، لەوانەش شەرو پێكدا دانەكانى شاخە سەختەكانى نورستان و هندۆكۆش و كۆنار و بكتیكا.
پەيوەندي نێوان عەزام و بن لادەن
ئوسامە بن لادەن یەکێک بوو لەو کەسانەی کە زۆر سەرسام بوو بە عەبدوڵڵا عەزام بە تایبەتی لەو ماوەیی کە عەزام لە عەرەبستانی سعوودی مامۆستابووە .بۆیە لە ماوەيي ساڵانى ١٩٨٤-١٩٨٨ ئوسامە بن لادن و عەبدوڵڵا عەزام زۆر لێك نزيك دەبنەوە،بەيەكەوە كارى جيهادى گەشە پێ دەدەن،ئەم لێك نزيك بوونەوە واى كرد بيرۆكەى جيهادى جيهانى دابڕێژن.
كوشتنى عەزام
لە رۆژى ھەینی ٢٤ی تشرینی دووەم ١٩٨٩ عەزام و دوو كورى لە كاتێكدا بەرەو مزگەوتى سبع اللیل دەڕۆیشت بۆ ئەوەى وتارى هەینى بدات بەهۆی  ٢٠ كيلۆگرام تى ئێن تى كە لە ئۆتۆمبێلەكەى چێنرابوو  تێرۆر كران. لە بارەى تێرۆر كردنى عەزام بيروبۆچوونى جياواز هەيە.سەرچاوەكانى دەزگاى سيخوڕى ئەمريكى لەو باوەڕدان كە جياوازى بيروڕاى نێوان عەزام و بن لادەن واى لە ئوسامە کردووە  پيلانى  تيرۆكردنى لەدژى دابڕێژێت، چونكە دواى شكستى شەڕى سۆڤيەت دژبە موجاهيدان  لە ئەفغانستان جياوازى نێوان ئەم دووانە ڕووى لە زيادى كرد، لە كۆتايي ساڵى ١٩٨٨ و سەرەتايي ١٩٨٩دا گەلێگ كێشە لە نێوانيادا دروست ببوو لەوانەش ئوسامە دەيويست سەربازگەى هاوكارى ببێتە پاشكۆي رێكخراوى ئەلقاعیدە،بەڵام عەزام ئەوە رەتكردووە عەزام دەيوويست ئەم سەربازگەيە  بنكەیەكى بێلايەن بێت تەنها لاوانى جيهادى ئيسلام بۆ شەڕ ئامادە بكات. بەڵام سەرچاوە ئيسلاميەكان ئەم لێدوانانەى دەزگا سيخوڕييەكانى ئەمريكا رەت دەكەنەوە ئەوان پێيان وايە لەبەر ئەوەى عەزام رێبەرێكى گەورەيي جيهادى ئيسلام بوو دژ بە ئەمريكا و زايۆنيزم بە تايبەتى دوايي كۆتايي هاتنى شەڕ لەگەل سۆڤيەت، بۆيە ئەمە بە هۆكارێك دەزانن بەوەى ئەمريكا فشارى خستبێتە سەر هەر یەک لە پاكستان و ئوردن  پرۆسەى تيرۆركردنى عەزام بە ئەنجام بگەینن، هەرچەندە تا ئێستا هيچ بەڵگەیەک نيیە سەبارەت بە تيرۆر كردنەكەى.
سەرچاوەکان
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان پۆل:جیهادی ئەفغان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١ پۆل:مردووانی ١٩٨٩ پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان پۆل:ئوسامە بن لادەن
ژمارەی e
وێنۆک|چەپ
e ژمارەیەکی ناڕێژەیی و نەگۆڕە، بەھای نزیکەیی e یەکسانە بە ٢٫٧٣. ژمارەی e لە ڕێسای فانکشنی توانیدا بەکار دێت. گرتەی فانکشنی f(x) = e^x لە خاڵی x = 0 یەکسانە بە 1. ژمارەی e بە ناو ماتماتیکزانی سویسڕی لیۆنارد ئۆیلەر ناونراوە و بە ژمارەی ئۆیلەر دەناسرێت. ھەندێک جار بە ژمارەی نێپێر یان نەگۆڕی نێپێریش ناوی دەبەن. بە فانکشنی e^x دەوترێت فانکشنی توانی و پێچەوانەکەی بە لۆگاریتمی سروشتی یان لۆگاریتم بە بنچینەی e پێناسە دەکرێت.
کورتەمێژوو
یەکەم جار لە ساڵی ۱۶۱۸ لە وتارێکی جان نێپێردا کە سەبارەت بە لۆگاریتمەکان بڵاو کراوەتەوە، ئاماژە کراوە بە ژمارەی e . بەڵام ئەم وتارە تەنیا پێرستێک لە لۆگاریتمەکانی خستەڕوو کە بە بنچینەی ئەم ژمارە ئەژمێر کرابوون. ژاکوب بێرنۆلی بە داهێنەری ئەم ژمارەیە دادەنرێت، ناوبراو هەوڵی دا بەهای بڕی:
بدۆزیتەوە کە یەکسانە بە هەمان ژمارەی e.
بیرکاری
لە بیرکاریدا زۆر گرینگی دەدرێت بە فانکشنی توانی e^x لەبەر ئەوەی گرتەی ئەم فانکشنە یەکسانە لەگەڵ خۆی.
ھەروەھا لە تەواوکاری ئەم فانکشنەدا:
ژمارە ئاوێتەکان
فانکشنی توانی e^x لە ڕێگەی کراوەی تایلۆر بەم شێوەیە دەنووسرێت:
بە بەکارھێنانی ئەم ھاوکێشە و کراوەی تایلۆری فانکشنی ساین و کۆساین، ھاوکێشەی ئۆیلەر بەم شێوەیە دەدۆزرێتەوە:
ئەم ھاوکێشە ھەموو xـە ئاوێتەکان ساغدەکاتەوە. سەرەڕای ھەموو ئەم تایبەتمەندییانە کراوەی:
بەدەست دێت کە ناسراوە بە ھاوکێشەی دێ مۆئاور. ھەروەھا ھاوکێشەی
ناسراوە بە (Cis(x.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ژمارە ناڕێژەیییەکان پۆل:لیۆنارد ئۆیلەر
بێرنارد لویس
وێنۆک| بێرنارد لویس بێرنارد لویس (٣١ی ئایاری ١٩١٦–١٩ی ئایاری ٢٠١٨) مێژوونووسێکی ئەمریکی بەریتانی بووە و پسپۆڕی توێژینەوەی ڕۆژھەڵاتییە. ھەروەھا بە ڕۆشنبیری گشتی و شرۆڤەکاری سیاسی ناسرابوو. لویس پرۆفیسۆری کارمەندی توێژینەوەکانی ڕۆژھەڵاتی نزیک لە زانکۆی پرینستۆن لە کلیڤلاند ئی. دۆج بوو. شارەزایی لویس لە مێژووی ئیسلام و کارلێکی نێوان ئیسلام و ڕۆژاوادا بووە.
مردن
بێرنارد لویس لە ١٩ی ئایاری ٢٠١٨ لە تەمەنی ١٠١ ساڵیدا لە دامەزراوەیەکی چاودێری ژیانی یارمەتیدەر لە شارۆچکەی ڤۆرھیس لە ویلایەتی نیوجرسی، دوازدە ڕۆژ پێش لەدایکبوونی ١٠٢ ساڵەی کۆچی دوایی کرد. لە گۆڕستانی ترامپێڵدۆر لە تەلئەبیب بە خاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦ پۆل:مردووانی ٢٠١٨ پۆل:زانایانی جوولەکە لە ئیسلام پۆل:نووسەرانی بریتانیی سەدەی ٢١ەم پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی پۆل:مێژووناسانی ئەمریکی پۆل:جووە ئینگلیزەکان پۆل:مێژووناسانی ئینگلیز پۆل:مێژووناسانی ئیسلام پۆل:مێژووناسانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ئیسلام و سیاسەت پۆل:نیوکنسێرڤتزم پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
بڕیارنامەی ٣٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ میسر-ئیسرائیل. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٩٦٤‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
کانی ڕەش
کانی ڕەش یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای بینگۆل ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٣٢٫٥٦٩ کەس بووە، کە نزیکەی ٦٫٨٥١ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل
ئاگر بەربوونی قوتابخانەکەی شیناوێ
ئاگر بەربوونی قوتابخانەکەی شیناوێ بریتییە لە ڕووداوی ئاگر بەربوون لە قوتابخانەیەکی سەرەتایی کچانەی گوندی شیناوێ لە شاری پیرانشاری ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا.
قوتابخانە لە دوو بینا پێکھاتووە: یەکیان ڕوو بە ڕۆژاوایە و بینای سووتاویش ڕوو بە ڕۆژھەڵاتە کە بریتییە لە دوو وەتاغ و پاشخانەیەک. ئەو شوێنە زیاتر لە کەلاوە دەچێ ھەتا قوتابخانە! لە گۆشەی لای چەپی ژوورەکان‌دا دوو مەخزەنی گەورەی نەفتی لێیە. ئەم قوتابخانەیە سەرجەم ١٧٨ قوتابی لێدەخوێنن و کەوتووەتە نێوەڕاستی شیناوێ. شیناوێ ماوەی ١٠ ساڵە گازی بۆ چووە، بەڵام ئەم قوتابخانەیە بێ گازە.
ڕووداو
کاتژمێر ھەشت و نیوی سەر لە بەیانی ڕۆژی چوارشەممە، ١٥ی سەرماوەزی ١٣٩١ ھەتاوی، ھێشتا چەند خولەکێک لە کرانەوەی دەرگای ژووری پۆلەکانی قوتابخانە تێنەپەڕیبوو کە بە ھۆی ئاگر گرتنی سۆبەی نەوتی، پۆلی چوارەمی سەرەتایی کچانی شیناوێ بە ٣٦ قوتابییەوە بوو بە نێچیری ئاگر و دووکەڵ.
کارەکانی دوای ڕووداوەکە
کاتێک دایک و باوکی قوتابیان و خەڵکی دەوروبەر خەبەردار دەبن، دایرەی ئاورکوژێنەوە و ١١٥ ئاگادار دەکەنەوە و ئەوان خۆ دەگەیەننە شوێنی ڕووداوەکە. ٣٦ کچۆڵەی قوتابی، بەسەر یەک‌دا ھەڵدەقرچێن. پەنجەرە و نەردەی قوتابخانە تێک‌دەشکێنن و منداڵەکان لە گەرووی ئاور دەردەکێشن. ھاوکات ماشینەکانی ئاورکوژێنەوە و ئامبوڵانسەکانی خەستەخانەی پیرانشار دەگەنە جێ، بەڵام مەخابن لە بەر ئەوەی قوتابخانە دەروازەی دەرەوەی ماشێن‌ڕۆ نابێ، لە خێرایی کوژاندنەوەی ئاگر و خێرا ڕاگوێزتنی سووتاوەکان، کەم دەبێتەوە. خەستەخانە لە بەر نەبوونی پێداویستی پزیشکی، ھەروەھا ژمارەی زۆری قوتابیان و ڕێژەی زۆری سووتانی لەشیان، نەیتوانی تیماریان بکا و بۆیە بەخێرایی بۆ شارەکانی ورمێ و تەورێز ڕەوانە کران. لەو قوتابییە سووتاوانە، ١٥ کەسیان ڕەوانەی تەورێز دەکرێن کە حاڵیان شڕترە لە وانەی لە ورمێ ماونەتەوە.
بڵاوبوونەوەی ھەواڵ
ئەو کارەساتە ئەوەندە بەگوڕ و تراژیدیا بوو کە بە لەز لە سەرجەم میدیا و ڕۆژنامە ھەواڵییەکانی جیھان بڵاو بۆوە و کاریگەرییەکی زۆری لە سەر کۆمەڵگای مرۆیی دانا. ئەو کارەساتە لە دوو گۆشەنیگاوە جێگای تێڕاونین و لێوردبوونەوەیە، لە لایەک ئامووزش و پەروەرش و لە لایەکی دیکە شایەت‌حاڵانی کارەساتەکە. بەداخەوە بە ھۆی ئاڵۆزیی باری ڕاگەیاندن و پاکانە کردنی تاوانبارانی سەرەکی کارەسات، ڕاستییەکە لە پێناو بەرژەوەندی سڕینەوەی تاوان، چەواشە دەکرێ، کۆمەڵانی خەڵک لە ھەقیقەتی جۆری ڕوودانی کارەسات بێ‌بەش دەکرێن.
کاردانەوە
لە پاش ئەم کارەساتە بە پێی ڕاگەیندراوی فەرمی لە لایەن مورتەزا ڕێیسی جێگری وەزیری ئامووزش و پەروەرش پازدە لە سەتی قوتابخانەکانی وڵات کۆنن و کاتی کەڵک لێوەرگرتنیان بەسەرچووە کە چی ئێستا دەیان کارەساتی ھاوشێوە ڕوویان داوە، بەڵام ڕێگاچارەی بنەڕەتی کە بەر بەو ڕووداوە نەخوازراوانە بگرێ، وەبەر چاو نەگیراوە.
بە وتەی نوێنەری پیرانشار و سەردەشت، دوکتۆر خزری، بڕی دوو میلیارد تمەن بوودجەی تەرخان‌کراو بۆ ساز کردن و نۆژەن کردنەوەی قوتابخانەکانی پیرانشار، بۆ ناوەندی پارێزگا گەڕێندراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئاگر بەربوونەکان لە ئێراندا
تێئۆفیل ماریۆن دومێرسان
تێئۆفیل ماریۆن دومێرسان شاعیر، گۆرانیساز و ڕۆماننووسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:گۆرانینووسانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٠ پۆل:مردووانی ١٨٤٩
کانی چەرموو (ئەحمەدەکەڕ)
کانی چەرموو (ئەحمەدە کەڕ یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٣ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢١٩ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
گەرەئوتی
گەرەئوتی شارۆچکەیەکی شارستانی جیلیکۆلە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٤٥٨٩ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
سەید قوڵی کشاوەرز
سەید قوڵی کشاوەرز (١٣١٧ لە گوندی لاڵەوەنی شارستانی مایشتی ڕۆژھەڵاتی کوردستان-) مامۆستای ئاوازی کوردیی ھۆرەیە. زۆربەی بەیتەکانی کە سەید قوڵی کشاوەرز دەخوێنێت ھی خۆیە و کشاوەرز مامۆستای ھەڵبەستبێژش دێت بە ئەژمار. کشاوەرز ھێشتا لە ئاواییی باوانی خۆی ئەژیێت و بە وەرزێری ژیان دەکات.
ژیان
سەید قوڵی کشاوەرز لە ساڵی ١٣١٧ لە ئاوایی لاڵەوەن شارستان مایشت سەر بە پارێزگای کرماشان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بووە. لە سەردەمی نوێگەنجی دڵبەستە بە ئاوازی ھوورە بوو. ساڵ ١٣٣٩ چوو بۆ خزمەتی ئجباری و دوو ساڵ پاش لەوە دیسان ھات بە ئاواییی لاڵەوەن و سەرقاڵی کاری وەرزێریی خۆی بوو. سەید قوڵی ٧ منداڵی ھەس کە یەکێکیان کچە و ئیستایش ھەر لە ئاواییی خۆی ژیان دەکات. لە ساڵی ١٣٨١ی ھەتاوی کتێبێک سەبارەت بە ژیان و ھەڵبەستەکانی سەید قوڵی چاپ کراو کە لە نێوی لەگەڵ سەید قوڵی وەتوویژ کراوە.
١٨٢٧
ساڵی ١٨٢٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٢٧
دێدپووڵ (فیلم)
دێدپووڵ فیلمێکی سووپەر پاڵەوانی ئەمریکییە کە لەسەر کەسایەتیی دێدپووڵی ماڕڤڵ کۆمیکس دروستکراوە. ھەروەھا بە ھەشتەم فیلم دادەنرێت لە زنجیرە فیلمی پیاوانی ئێکس. فیلمەکە لە دەرھێنانی تیم میڵەرە و سیناریۆکە لە نووسینی ڕێت ڕیز و پۆڵ وێرنکە، و لە نواندنی ھەر یەکێک لە ئەکتەران ڕایەن ڕێینۆڵدز، مۆرێنا باکارین، ئێد سکرین، تیجەی میڵەر، لێزلی ئوگامز، و جینا کارانۆیە. چیرۆکی فیلمەکە باسی وەید ویڵسن دەکات، کە دوای ئەوەی تاقیکردنەوەیەکی لەسەر دەکرێت توانای لە ڕادەبەدەری بۆ پەیدا دەبێت، دواتر بەدوای ئەو پیاوە دەگەڕێت کە خەریک بوو ژیانی بە کۆتا بھێنێت.
لە شوباتی ٢٠٠٤دا، بیرۆکەی فیلمەکە لەگەڵ کۆمپانیای نیو لاین سینەمادا باس کرابوو، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٥ کۆمپانیای فۆکسی سەدەی ٢٠ەم فیلمەکەی کڕییەوە. لە ساڵی ٢٠٠٩ دەستکرا بە نووسینی چیرۆکی فیلمەکە، لە ساڵی ٢٠١١ دەرھێنەر تیم میڵەر دیاریکرا بۆ دەرھێنانی فیلمەکە. کاری وێنەگەرتنی فیلمەکە لە ڤانکووڤەر، کەنەدا دەستیپێکردن لە مانگی ئازار تا مانگی ئایار بەردەوام بوو.
کورتەی چیرۆک
کارمەندێکی پێشووی بەکرێگیراوی ھێزە تایبەتییەکان دەخرێتە ژێر تاقیکردنەوەیەکی توندەوە کە ھێزێکی خێرای چاکبوونەوەی پێدەبەخشێت، و خۆی دەگۆڕێت بە دێدپووڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمە ئەکشنەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کۆمێدییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦ پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە پۆل:فیلمە ھۆشیارە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن پۆل:فیلمی لایڤ ئەکشن لەسەر بنەمای کۆمیکەکانی ماڕڤڵ پۆل:فیلمەکانی تی ئێس جی ئینتەرتەیمێنت پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان
ڕاشتقەلعە
ڕاشتقەلعە شارۆچکەیەکی شارستانی ڕاشتقەلعەە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٣١٢٤ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی گۆرنۆ-بەدەخشان پۆل:شارەکانی تاجیکستان
ئەحمەد قازی
ئەحمەد قازی، نووسەر و وەرگێڕی بەناوبانگی کورد ساڵی ١٩٣٦ی زایینی لە مەھاباد لەدایکبووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦ پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:وەرگێڕە کوردەکان پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی مەھاباد پۆل:مردووانی ٢٠١٥ پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئێرانی پۆل:زانا کوردەکان
سێرجیۆ بوسکێتس
سێرجیۆ بوسکێتس بورگۆس (؛ لەدایکبووی ١٦ی تەممووزی ١٩٨٨) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئیسپانییە کە وەک کاپتن و ناوەڕاستێکی بەرگریکار یاری بۆ ھەردوو یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنای خولی ئیسپانی و ھەڵبژاردەی نەتەوەییی ئیسپانیا دەکات. و بە شێوەیەکی بەرفراوان بە یەکێک لە باشترین یاریزانانی تۆپی پێی ھێڵی ناوەڕاست لە ھەموو کاتێکدا دادەنرێت.
بوسکێتس یاریزانێکی یەک-یانەیە، لە تەممووزی ٢٠٠٨دا گەیشتە یانەی یەکەمی بارسێلۆنا، و لەو کاتەوە زیاتر لە ٦٠٠ یاری ئەنجام داوە. ئەو بەشێک بوو لەو پێکھاتانەی کە لە وەرزەکانی ٢٠٠٨–٢٠١٤ و ٢٠١٤–٢٠١٥ سیانەی لا لیگا، جامی شای ئیسپانیا و خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپایان بردەوە.
لە نیسانی ٢٠٠٩دا یەکەم یاری نێونەتەوەییی خۆی لەگەڵ ھەڵبژاردەی ئیسپانیا ئەنجام دا، و لەو کاتەوە زیاتر لە ١٣٠ یاری لەگەڵ ھەڵبژاردەی نیشتمانی ئەنجام داوە. یارمەتی وڵاتەکەی داوە بۆ بردنەوەی پاڵەوانێتییەکانی جامی جیھانی ٢٠١٠ و یۆرۆی ٢٠١٢، ھەروەھا لە دوو مۆندیال و دوو یۆرۆی دیکەدا بەشداریی کردووە.
ژیانی تایبەتی
باوکی بوسکێتس، کارلێس، یاریزانێکی تۆپی پێ بووە. لە ماوەی ساڵانی نەوەدەکاندا بۆ چەند ساڵێک وەک گۆڵپارێز یاریی بۆ یانەی بارسێلۆنا کردووە، ھەرچەندە زۆربەی کات تەنیا وەک جێگرەوەیەک بووە.
لە ٢٠١٤دا، بوسکێتس پەیوەندیی سۆزداری لەگەڵ ئێلێنا گالێرا دەست پێکرد. دوو کوڕیان ھەیە کە لە ساڵانی ٢٠١٦ و ٢٠١٨دا لە دایکبوون. تاتۆیەکی عەرەبی لە پێشقۆڵی چەپی داوە، کە بە کوردی دەبێتە «شتێک بۆ تۆ، ژیانی وڵاتەکەم»، بۆ باپیرەی دایکی تەرخانی کردبوو کە زۆر لێی نزیک بوو.
ئامارەکان
=== یانە === وێنۆک|307x307پیکسڵ|بوسکێتس لەکاتی بەجێھێنانی دەبڵ کیکێک بەرانبەر [[یانەی تۆپی پێی دینامۆ کیێڤ|دینامۆ کیێڤ لە ٢٠٠٩]]
نێونەتەوەیی
وێنۆک|بوسکێتس (ئەوپەڕی ڕاست) لەکاتی یاریکردن بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا لە ٢٠١٧]]
دەستکەوتەکان
وێنۆک|بوسکێتس (درێسی ژ. ١٦) لەکاتی یارمەتیدانی ھاویانەکانی بۆ بەرزکردنەوەی [[پێپ گواردیۆلا|پێپ گواردیۆلای ڕاھێنەر پاش ئەوەی جامی جیھانیی یانەکانی فیفای ٢٠١١یان بردەوە]] بارسێلۆنا وێنۆک|بوسکێتس و [[چاڤی ھێرناندێز|چاڤی لەگەڵ جامی پاڵەوانییەتیی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا پاش ئەوەی جامەکەیان لەگەڵ ئیسپانیادا بردەوە]]
ئیسپانیا
تاکەکەسی
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢ پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:ئەکتەرە ئیسپانییەکان پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەتەلۆنیا پۆل:یاریزانە دیاریکراوەکانی ئێم ئێڵ ئێس پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا ئەتلێتیک پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی کەتەلۆنیا پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی پۆل:یاریزانانی تێرسێرا دیڤیسیۆن پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
سەومەعە
وێنۆک|وێنەی سەومەعەیەک سەومەعە لەئیسلامدا بە شوێنی خواپەرسی مەسیحیەکان دادەندرێت،.
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا
thumb|یاریزانانی ھەڵبژاردەی ھۆڵەندا لە ساڵی ٢٠١١ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا (بە زمانی ھۆلەندی :Nederlands nationaal voetbalelftal team) ھەڵبژاردەی فەرمیی وڵاتی ھۆڵەندا یە کە یەکێتیی تۆپی پێی ھۆڵەندی سەرپەرشتی دەکات، لە ئێستادا لویس ڤان گال ڕاھێنەری ھەڵبژاردەکەیە، ھەڵبژاردەکە تا ئێستا جامی جیھانیی فیفای بەدەست نەھێناوە. ھاوکاتیش سێجار گەیشتۆتە یاری کۆتایی بەڵام بە ھەڵبژاردەکانی ئیسپانیا و ئاڵمانیا و ئەرژەنتین لەساڵانی ١٩٧٤ و ١٩٧٨ و ٢٠١٠ دوچاری شکست ھاتووە و پلەی دووەمی بەدەست ھێناوە. لە ساڵی ١٩٨٨یش بۆ یەکەمین جار جامی نەتەوەکانی ئەورووپای بەدەستھێنا.
سەرچاوەکان
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵندە
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٥ لە ھۆڵەندا پۆل:تۆپی پێ لە ھۆڵەندا پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٥
زمانی بەلۆچی
300px|وێنۆک|چەپ|زارەکانی جۆراوجۆری زمانی بەلۆچی لە [[بەلۆچستاندا
{{legend|#00bfff|زاری ڕۆژاوا}} {{legend|#F152E0|زاری ڕۆژھەڵات}} {{legend|#ffff40|زاری باشووری}} {{legend|#ffd700|زاری زەرباری}} {{legend|#21A460|زاری لاشاری}} {{legend|#FF0000|زاری سەراوانی}} ]] زمانی بەلۆچی زمانێکە لە گرووپی زمانە ئێرانیە ڕۆژاواییەکان کە نزیکایەکی زۆری لە‌گەڵ زمانەکانی کوردی، تاتی، گیلەکی و تاڵشی ھەیە. زمانی بەلۆچی لە شێوەزاری کوردیی زازاکی و ھەورامی نزیکە. ئەم زمانە نزیکەی ٢٠ ملیۆن کەس ئاخێوەری هەیە کە زۆربەیان لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستانی ئێران، پارێزگای بەلۆچستانی پاکستان، باشووری ئەفغانستان و سوڵتانشینی عوممان دەژین. هەروەها بەلۆچی زمانی فەرمی ھەرێمی بەلۆچستانی پاکستانە.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانی بەلۆچی پۆل:بەلۆچستان پۆل:زمانەکانی بەلۆچستان، پاکستان پۆل:زمانەکانی عومان پۆل:زمانەکانی پاکستان پۆل:زمانەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان پۆل:زمانە ئێرانییەکان پۆل:زمانەکانی تورکمانستان پۆل:زمانەکانی ئێران پۆل:زمانەکانی ئەفغانستان پۆل:زمانەکانی ھیندستان
١٨٢٨
ساڵی ١٨٢٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٢٨
بڕیارنامەی ٣٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٩٧٤‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٧٦
کانی سەی موراد
کانی سەی موراد یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٩ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٤٦ کەسە.
کانی شیرین
کانی شیرین یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٤ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٣٢ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
پێتا تیکڤا
وێنۆک|شوێنی شاری پێتا تیکڤا لە ئیسرائیل پێتا تیکڤا (بە عیبری: פֶּתַח תִּקְוָה) شارێکە لە ناوچەی ناوەندی ئیسرائیل، ١٠٫٦ کم (٦٫٦ میل) لە ڕۆژھەڵاتی تەلئەبیبەوە دوورە. لە ساڵی ١٨٧٨ دامەزرا و بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن جوولەکەکانی ھاریدی ییشوڤی کۆن دامەزراوە و لە ساڵی ١٨٨٣ بە ھاوکاری دارایی بارۆن ئێدمۆند دی ڕۆتشیڵد بووە شوێنی نیشتەجێبوونی ھەمیشەیی.
لە ساڵی ٢٠١٩دا ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٢٤٧ ھەزار و ٩٥٦ کەس بووە. چڕی دانیشتووانەکەی نزیکەی ٦٢٧٧ کەسە لە ھەر کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکدا (١٦٢٦٠/میلی چوارگۆشە). دەسەڵاتی دادوەرییەکەی ٣٥٨٦٨ دۆنم (~٣٥٫٩ کیلۆمەتر دووجا یان ١٥ میل چوارگۆشە) دەگرێتەوە. پێتا تیکڤا بەشێکە لە ناوچەی گەورەی تەلئەبیب.
چاودێری تەندروستی
وێنۆک|ڕاست|[[سەنتەری پزیشکی ڕابین (بێلینسۆن)]] شەش نەخۆشخانە لە شارەکەدا ھەڵکەوتوون. کۆمەڵگەی سەنتەری پزیشکی ڕابین بەیلینسۆن سەنتەری پزیشکی بەیلینسۆن، سەنتەری ئۆنکۆلۆژی داڤیدۆف، نەخۆشخانەی دەروونی گێھا، نەخۆشخانەی منداڵانی شنایدەر و فاکەڵتی توێژینەوەی پزیشکی زانکۆی تەلئەبیب لەخۆدەگرێت. دامەزراوە پزیشکییەکانی دیکەی پێتا تیکڤا بریتین لە نەخۆشخانەی ھاشارۆن، سەنتەری بەیت ڕیڤکا بۆ پیرەکان، سەنتەری لێکۆڵینەوەی پزیشکی کوپات ھۆلیم و نەخۆشخانەیەکی تایبەت بە ناوی ڕامەت مارپێ کە سەر بە نەخۆشخانەی ئاسوتایە. سەنتەری پزیشکی منداڵانی شنایدەر یەکێکە لە گەورەترین و مۆدێرنترین نەخۆشخانەکانی منداڵان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. جگە لەوەش، چەندین کلینیکی تەندروستی خێزان لە پێتا تیکڤا و ھەروەھا کلینیکەکانی کوپات ھۆلیم ھەن کە لەلایەن ڕێکخراوەکانی پاراستنی تەندروستی ئیسرائیلەوە بەڕێوەدەبرێن. ھەروەھا شارەکە لەلایەن سەنتەری پزیشکی مایانێی ھایشوا کە نەخۆشخانەیەکی ھاریدییە لە نزیک بنای براک، خزمەتگوزاری پێشکەش دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:پێتا تیکڤا
گینێ بیساو لە ئۆڵۆمپیاد
گینێ بیساو لە ساڵی ١٩٩٦ەوە بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کرد، ئەم وڵاتە ھەرگیز مەدالیای ئۆڵۆمپیادی بەدەست نەھێناوە. ھیچ وەرزشوانێکی گینێ بیساو لە ھیچ یارییەکی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا بەشداری نەکردووە. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی گینێ بیساو لە ساڵی ١٩٩٢ دروست کراوە و لە ساڵی ١٩٩٥ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە دانپێدانراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وەرزشی گینێ بیساو پۆل:گینێ بیساو لە ئۆڵۆمپیاد
١٨٢٩
ساڵی ١٨٢٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٢٩
دایکە تیرێسا
وێنۆک|دایکە تیرێسا دایکە تیرێسا (بەئینگلیزی:Mother Teresa) (ماوەی ژیان:٢٦ی ئابی ١٩١٠ لە کوسۆڤۆ لە ئمپڕاتۆرێتی ڕووسی تاکوو ٥ی ئەیلوولی ١٩٩٧ لە کالکوتا لەهیندستان) ڕاهیبەیەکەی کڵێسای کاتۆلیک بوو. دایکە تیرێسا دامەزرێنەری ڕێکخراوی خێرخوازی (Missionaries of Charity)یە کەلە ١٣٠ وڵات کاری خێرخوازی دەکات. لەساڵی ١٩٧٩ لەئەنجامی ئەوکارانەی کردی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل پێدرا.
ژێدەرەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠ پۆل:مردووانی ١٩٩٧ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ھیندی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل
فێلیسیتێ ڕۆبێر دو لامێنێ
فێلیسیتێ رۆبێر دو لامێنێ نووسەر، فەیلەسووف و کشیشی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:وەرگێڕەکانی دانتێ ئەلیگیێری پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٢ پۆل:مردووانی ١٨٥٤
کۆمسۆمۆل (ناسری خوسرەو)
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
ئانشلوس
وێنۆک|چوونی خەڵک بۆ بەرەوپیری لە ئەرتەشی [[ئەڵمانیای نازی]]
ئەنشلوس (بە ئەڵمانی: Anschluß) وشەیەکی ئەڵمانی بە واتای یەکگرتنەوەیە(ئیتحاد). لە چاندی سیاسی و مێژوودا ئەم وشە بە ڕووداوی پەیوەست بوونی ئۆتریش بە خاکی ئەڵمانیای نازی دەوترێت. لە ڕێکەوتی ١١ی مارچی ١٩٣٨ ئۆتریش لە لایەن ئەرتەشی ئەڵمانیاوە داگیر کرا و دواتر لە ڕۆژی ١٥ی هەرئەو مانگە ڕیفراندۆمێک بەڕیوەچوو کە تێیدا ٩٩.٧٣% خەڵکی ئۆتریش دەنگیان دا بە یەکگرتنەوە لەگەڵ ئەڵمانیا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:یەکخستنەوە نەتەوەییەکان
کۆلێژی تەکنیکیی ئەندازیاریی ھەولێر
کۆلێژی تەکنیکیی ئەندازیاریی ھەولێر کۆلێژێکی زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێرە، کە لە چەند بەشێکی جیاواز پێک ھاتووە. قوتابیانی ئامادەییی بەشی زانستی دەتوانن تێیدا بخوێنن.
جوولفە، ئازەربایجان
جوولفە شارێکە و پایتەختی قەزای جوولفە کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجانە. جوولفە بە ڕووباری ئاراس لە شارۆچکەی جوولفە لە دیوی ئێرانی سنوور جیاکراوەتەوە. ئەم دوو شارۆچکەیە بە پردی ڕێگاوبان و پردێکی شەمەندەفەر بەیەکەوە دەبەسترێنەوە.
مێژوو
شارەکە بە جوغە (بە ئەرمەنی: Ջուղա)بە زمانی ئەرمەنی ناسراوە. شارۆچکەی جوولفەی مۆدێرن چەند کیلۆمەترێک لە ڕۆژھەڵاتی وێرانەکانی شارۆچکەی مێژوویی جولفا/جوغا ھەڵکەوتووە، کە دەکەوێتە سەر زەوییەکی بەردین لە نێوان کەناری چەپی ئاراس و زنجیرە چیای بەرز
لە ساڵی ١٦٠٣ و لە کاتی جەنگی عوسمانی و سەفەوی (١٦٠٣-١٦١٨)، شا عەباسی یەکەمی فارس جەولفەی لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی وەرگرتەوە و لەلایەن دانیشتووانی ئەرمەنییەوە وەک ڕزگارکەرێک سەیر دەکرا. بەڵام عەباس تێگەیشتبوو کە ناتوانێت بەرگری لە خاکی بەدرێژایی ڕووباری ئاراس بکات لە دەستدرێژییەکانی عوسمانییەکان. چارەسەری ئەو چۆڵکردنی ناوچەکە بوو، سیاسەتێکی زەوی سووتاوی گرتە ئەستۆ بۆ ئەوەی سەروەت و سامان و دانیشتووانەکەی بکەوێتە دەستی عوسمانییەکان. لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٦٠٥دا شا فەرمانێکی دەرکرد و ڕای گەیاند کە دەبێت ھەموو دانیشتووانی جوولفە ماڵ و حاڵی خۆیان بەجێبھێڵن.
لە کاتی ململانێی نێوان ئازەربایجان و ئەرمینیا لەسەر پێگەی ناگۆرنۆ-قەرەباغ لە ساڵی ١٩٨٨ تا ١٩٩٤، ژمارەی دانیشتووانی ئەرمەن کە مابووەوە (کە لە سەردەمی سۆڤیەتدا بەھۆی کۆچکردنەوە ھێواش ھێواش کەم بووبووەوە)یان چۆڵکران یان بە زۆر دیپۆرتکرانەوە بۆ ئەرمینیا.
سەرچاوەکان
پۆل:قەزای جوولفە
بۆنگلان
بۆنگلان یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای بینگۆل ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٣٢٫٩٧٥ کەس بووە، کە نزیکەی ١٥٫٩٥٠ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا
بڕیارنامەی ٣٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-کۆماری عەرەبیی سووریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٩٧٥‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
فڕانسیس ئاسیزی
وێنۆک|نیگارەیەکی خەیاڵی لە فڕانسیس ئاسیزی
بڕیارنامەی ٣٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
فڕانسیس ئاسیزی
فڕانسیس ئاسیزی ( بە ئیتالی: Francesco d'Assisi) یەکێکە لە پیرۆزترین پیاوەکانی ئایینی کاتۆلیکیزم. فڕانسیس لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەند لە ئیتالیا لەدایکبوو. لە سەردەمی لاویدا ڕووی لە کاری باوکی کرد و بوو بە بازرگان، دواتریش لە چەندین شەڕدا بەشداری کرد؛ بەڵام دواتر بە هۆی حاڵەتێکی ڕۆحانی کە لە شەڕێکدا تووشی بوو ڕووی کرد لە ئایین و بوو بە پیاوێکی ئایینی بەڵام هیچ کاتێک نەبوو بە قەشە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١١٨٠ پۆل:مردووانی ١٢٢٦ پۆل:پیرۆزەکانی ئەنگڵیکان
سامسۆنگ گالاکسی نۆت پرۆ ١٢.٢
250px|بێچوارچێوە|چەپ
سامسۆنگ گالاکسی نۆت پرۆ ١٢.٢ (بە ئینگلیزی: Samsung Galaxy Note Pro 12.2)، تاتەبژمێرێکی ئەندرۆیدە لەلایەن کۆمپانیای سامسۆنگەوە بەرهەمهێنراوە. ئەم تاتەبژمێرە بڵاوکراوەتەوە لە ٩ی شوباتی ٢٠١٤.
سەرچاوە
پۆل: تاتەبژمێرەکانی ئەندرۆید پۆل: تاتەبژمێرەکانی سامسۆنگ پۆل: تاتەبژمێری ٢٠١٤
پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید
تەناھی
'"تەناهی'" شارۆچکەیە سەر بە قەزای سێمێل
شوئنی جوگرافی
لە ڕوی جوگرافیەوە شارۆچکەی تەناهی دەکەەوێتە روژهەڵاتی قەزای سێمێل و دەکەوێتە روژئاوای شاری دهۆک کە هەردوو شاری دهۆک و سێمێل بەیەکەوە دەبەستێتەوە. زانکۆی نەورۆز کە زانکۆیەکی ئەهلییە دەکەوێتە ئەم شارۆچکەیە. هەروەها زانکۆی دهۆک بە هەموو بەشەکانی لە تەنیشتی ئەم شاوچکەیەیە.
مێژووەکەی
ئەم شارۆچکەیە لە سالی ۱۹۹٨ لە لایەن حکومەتی هەرێمی کوردستان بنیات نڕاوە کە لە سەرەتا دا ژمارەی خانووەکانی ۱۰۰ خانوو بوون. ۹۰% لە خەڵکی ئەم شارۆچکەیە لەو پەنابەرانە پێکدێت کە لە سالەکانی ۱۹۷۵ و ۱۹٨٨ و ۱۹۹۱ بەهوی شەڕ و کاولکاریەکانی ڕژێمی بەعس گوندەکانیان بەجێهشت و ڕوویان لە وولاتی ئێران کرد. دواجار لە سالەکانی ۱۹۹٦ و ۱۹۹۷ لە وولاتی ئێران گەڕانەوە و لەم شارۆچکەیەدا نشتەجێ بوون. دانیشتووانی ئەم شارۆچکەیه زمانی فارسی بە باشی دەزانن و تا ڕاددەەک کەلتووری ئێرانی پێووەیان دیارە.
خەڵکەکەی
لە ڕوی ئایینیەوە خەڵکی تەناهی هەموویان موسلمانن و هیچ ئایینێکی تر تێدا نیە. و لە ڕوی نەتەوەییەوە ۹٨% لە دانیشتووەکان کوردن، و کەمینەیەکی زور کەم لە عەرەبەکان تیێدا ئەژین که بەهوی شەڕ و توندوتیژی لە شوێنەکانیان ئاوارە بوون و ڕوویان لەم شارۆچکەیە کردوون. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارۆچکەیە نزیکی ۲۰ هەزار کەسن. جێگای ئاماژەیە کە ئامینە زکری پەڕلەمانتاری پارتی دیموکراتی کوردستان لە پەڕلەمانی کوردستان خەڵکی ئەم شاۆچکەیەیە کە لە دوو خولی پەڕلەمان بەشدار بووە لە ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۳ و لە ۲۰۱۳ تا ئێستا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دهۆک پۆل:قەزای سێمێل پۆل:باشوری کوردستان
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا
وێنۆک|یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلستان لە جامی جیھانی فیفای ٢٠٠٦ وێنۆک ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا یان ئینگلستان ھەڵبژاردەی فەرمی و نوێنەری ئینگلستانە کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئینگلستان سەرپەرشتی دەکرێت، ئەم ھەڵبژاردەیە بە کۆنترین و دایکی ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێی جیھانی دادەنرێت کە یەکێتییەکەی لە ساڵی ١٨٧٢ زایین دامەزراوە، یاریگای وێمبلی یاریگای سەرەکی ھەڵبژاردەکەیە کەدەکەوێتە شاری لەندەن، ھەڵبژاردەکە توانیویەتی جارێک نازناوی جامی جیھانیی فیفا بەدەستبھێنێت ئەوەش لە ساڵی ١٩٦٦ بوو دوای بردنەوەی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئاڵمانیای ڕۆژاوا دوای بردنەوەی بەئەنجامی ٤–٢ گۆڵ لە کاتی زۆرکراو ی یارییەکە وەلەساڵی ١٩٩٠ پلەی چوارەمی لە ھەمان جام بەدەستھێناوە، وەھەروەھا توانیویەتی پلەی سێیەم لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ساڵی ١٩٦٨ بەدەستبھێنێت ، گەورەترین بردنەوەی ھەڵبژاردەکە ئەو بردنەوە بوو بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتیڤوار کە بە ئەنجامی ١٣ گۆڵی بێ بەرامبەر براوە بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٧٢ لە ئینگلستان پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلستان پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
گومانکاری
گومانکاری ئایین بریتییە لە گومان کردن لە بنەما بنچینەیەکانی ئایین وەک: نەمری، ویستی خودا و وەحی بۆ ھاتن (زانیاری دابەزین لە ئاسمانەوە).
لە فەلسەفەی ئیسلامی دا، غەزالی یەکێک بوو لە پێشەنگترین کەسەکان لە ڕێبازی گومان کردن دا. چەند بیروڕایەک ھەیە کە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ئەگەرێکی زۆر ھەیە دیکارتی فەیلەسوف لە بەرھەمی (ڕێگای نوێ) دا لەژێر کاریگەری غەزالی دا بووبێت نووسین و بۆچوونەکانی و لێکچوونێکی زۆر ھەیە لە ناوەڕۆکی بابەتەکەی دا.
دیکارت خۆی یەکێک نەبوو لە گومانکارەکان بەڵام بیردۆزی (دڵنیایی ڕەھای) پەرەپێدا بەمەبەستی بەھەڵەخستنەوەی ئەوانەی پێیان وابوو ڕەھایی بوونی نییە. ھەروەھا دەیڤد ھیوم بە یەکێک لە گومانکارە جیھانییەکان دادەنرێت.
پێناسە
بە شێوەیەکی گشتی:
گومانکاری ئایینی
گومانکاری ئایینی بەشێوەیەکی گشتی بریتییە لە گومانکردن و پرسیارکردن لە باوەڕ و بانگەشە ئایینیەکان. لەڕووی مێژووییەوە گومانکاری دەگەڕێتەوە بۆ فەیلەسوفی یۆنانی (سوقرات) کە گومانی ھەبوو لە زۆرێک لە بانگەشە ئایینیەکانی ئەو سەردەمە. گومانکاری ئایینی ھاوچەرخ پشت دەبەستێت بە ڕێگەی زانستی، مێژووی و بەڵگەیی. مایکڵ شێرمەر دەنووسێت کە "گومانکاری پرۆسەیەکە بۆ دۆزینەوەی ڕاستی لە جیاتی پەسەند نەکردنێکی گشتی". گومانکاری ئایینی ھاوتا نییە لەگەڵ بێ باوەڕی و نازانایەتی (روانگەیەک لە زانستیی تیۆری کە پێی وایە زانیاری ڕەھا دەربارەی پەروەدگار و ھێزی گەردوونی ئەستەمە)، ھەرچەندە ئەم بیروڕایانە زۆرجار دیدگەیەکی گومانکارانەیان ھەیە دەربارەی ئایین و فەلسەفەی باوەڕ. بۆیە گومانکاری ئایینی جیاوازە و بۆ نموونە گومانکارێکی ئایینی دەکرێت باوەڕی بە بوونی پەیامبەر عیسا ھەبێت لە کاتێک دا گوومانی ھەبێت لە ئەنجام دانی موعجیزە. زۆرجار کەسانی ئایینی گوومانیان ھەیە دەربارەی باوەڕ و بانگەشەی ئایینەکانی دی.
گومانکاری زانستی
گومانکاری زانستی یان گومانکاری تاقیکاری بریتییە لە پرسیارکردن دەربارەی باوەڕەکان لەسەر بنەمای تێگەیشتنی زانستی و بەڵگەی تاقیکاری. گومانکاری زانستی دەکرێت باوەڕەکان ڕەت بکاتەوە کە ناچنە ژێر باری چاودێری پشت پێ بەستراو یان شیکردنەوەی تاقیکاری و ڕێکخراو. زۆربەی زاناکان کە خۆیان گومانکاری زانستیین، ھەڵسەنگاندن دەکەن بۆ چەندەھا باوەڕی جیاواز لەڕێی لێکۆڵینەوەیەکی ڕێکخراو و سیستماتیک پشتبەستوو بە ڕێگەیەکی زانستی دیاریکراو. سەرئەنجام، ژمارەیەکی زۆر لە بانگەشە بە "زانستی نادروست" ھەژماردەکرێت ئەگەر لەگەڵ بنچینەکانی زانست دا نەگونجاو یان ناھاوتا بێت.
گومانکاری پیشەیی
گومانکاری پیشەیی چەمکێکی گرنگە لە وردبینی کردن دا. پێویستە وردبینیکەر خاوەنی مێشکێکی گومانکار و پرسیارکەری ھەبێت بۆ بەدەستخستن بەڵگەی ھەستیار و دیاریکردنی کاریەگەری بەڵگەکان.
حەماس
بزووتنەوەی بەرگری ئیسلامی ناسراو بە حەماس بزووتنەوەیەکە کە بە ناوی پاراستنی فەلەستینییەکان کارەکانیان بەڕێوە دەبەن. ئەم بزووتنەوەیە لە سەر دەستی شێخ ئەحمەد یاسین و کۆمەڵێک لە سەرکردەکانی تری کۆمەڵەی برایانی موسوڵمانی فەلەستینی و بەشێک لە بانگخوازانی جیھانی ئیسلامی کە ٦ی کانوونی یەکەم ساڵی ١٩٨٧ رایانگەیاند. بزووتنەوەیەکی جیھادی و ھەڵگری بیری کۆمەڵەی برایانی موسوڵمان و ئامانجی ڕزگارکردنی خاکی فەلەستین لە ژێر دەستی ئیسرائیلە. چونکە ئەم بزووتنەوەیە پێ وایە جوولەکەکان ھیچ مافێکی مێژووییان نییە لە سەر خاکی فەلەستین بەڵکو پێیان وایە دروست کردنی دەوڵەتی ئیسرائیل بەشێکە لەو ھەوڵە بەکۆلۆنیکردنی ووڵاتانی عەرەبیە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەلەستین پۆل:حیزبە ئیسلامیەکان پۆل:حیزبەکانی فەلەستین پۆل:ئیسلامیزم پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون پۆل:حیزبە سیاسییەکان پۆل:ڕێکخراوە جیھادییەکان پۆل:گرووپە یاخییەکان کە چالاکانە ناوچەکان کۆنتڕۆڵ دەکەن پۆل:تەوەری بەرگری
ھۆلۆکۆست
220x440px|وێنۆک|کووشتارگەی ڕژێمی نازی. 220x440px|وێنۆک|[[جوولەکە ھەنگارییەکان کە لەلایەن نازییەکانەوە ھەڵبژێردران بۆ ئەوەی بنێردرێن بۆ ژووری غاز لە ئاوشڤیتز لە پۆڵەندا لە مانگی ئایاری ١٩٤٤.]] ھۆلۆکۆست (بە ئەڵمانی: Der Holocaust) (لە یۆنانییەوە ὁλόκαυστος holókaustos: کە holólos بە واتای "ھەموو" و kaustós بە واتای "سووتێن") (بە عیبری: השואה ، بە "کارەسات" دەخوێندرێتەوە)، کۆمەڵکووژییەک بوو کە ڕوویدا لەکاتی جەنگی جیھانی دووەمدا لەلایەن پارتی سۆشیالیستی کرێکارانی ئەڵمانیا ناسراو بە نازی بەسەرکردایەتی ئادۆڵف ھیتلەر دەستی پێکرا، نزیکەی شەش میلیۆن جوولەکەی ئەورووپی لەلایەن ئەڵمانیای نازی و ھاوپەیمانەکانییەوە کوژران. ھەندێک لە مێژوونووسان پێناسەی ھۆلۆکۆست بەکاردەھێنن بۆ پێنج میلیۆن کەسی دیکەی ناجوولەکە بگرێتەوە کە ئەوانیش قووربانی کوشتنی بەکۆمەڵی ڕژێمی نازی بوون، بەمەش کۆی گشتییان گەیشتە نزیکەی یازدە میلیۆن کەس. کوشتنەکان لە سەرتاسەری ئەڵمانیای نازی و ناوچەکانی ئەورووپای داگیرکراو لەلایەن ئەڵمانیاوە ڕوویانداوە. ڕژێمی نازی و ھاوکارەکانی بە شێوەیەکی سیستماتیک لە ناوەڕاستی جەنگی جیھانی دووەمدا لە ساڵی ١٩٤١ تا ١٩٤٥ جوولەکەکانیان کردە ئامانج و کوشتیانن، لە یەکێک لە گەورەترین کووشتارگەکانی مێژووی مرۆڤایەتیدا، چەوساندنەوە و کوشتنی جوولەکەکان بەشێک بوو لە کۆمەڵەیەکی بەرفراوانتر لە چەوساندنەوەکان و کوشتنی سیستماتیکی ڕژێمی ھیتلەر و ھاوکارانی لە دژی چەندین گرووپی نەتەوەیی و ڕامیاری جیاواز، بەتایبەتی کۆمەڵکوژی گەلی ڕۆما و کەمئەندامان و نەیارانی ڕامیاری و چەندانی تر.
سەرەتاکان
لە ساڵی ١٩٠٤ پزیشکی ئەڵمانی ئەلفرێد پلۆیتز بیرۆکەکانی خۆی ناوی لێنابوو باشترکردنی نەوەی مرۆڤ لە ڕێگەی گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکانەوە بڵاوکردەوە بە ئامانجی دروستکردنی کۆمەڵگایەکی زیرەکتر و بەرھەمدارتر بە مەبەستی کەمکردنەوەی ئەوەی کە ناوی لێنا "ئازارەکانی مرۆڤ"، دوای ئەم نووسینانە، پەرتووکێکی بەناوی "مۆڵەتی نەھێشتنی ئەو زیندووانەی کە شایەنی ژیان نین" (Die Freigabe der Vernichtung Lebensunwertem Lebens) لە ساڵی ١٩٢٠ لە نووسینی نووسەر و پارێزەر کارل بینێندینک کە بە ھاوبەشی لەگەڵ پزیشکی دەروونی ئەلفرێد ھاوگ پەرتووکەکەی نووسیوە، پەرتووکەکە باسی بیرۆکەی خێراکردنی کوشتنی بێ ئازار (ئیۆتانازیا-euthanasia) بوو بۆ ئەو کەسانەی کە نەخۆشی چارەسەرنەکراویان ھەیە، لەم پەرتووکەدا بە ھیچ شێوەیەک باس لە لەناوبردنی ھیچ ڕەگەزێک یان گرووپێک نەکراوە بەھۆی پەیوەستبوونیان بە ئایینێکی دیاریکراوەوە.
لە ساڵی ١٩٣٣، ژمارەی جوولەکەکان لە ئەورووپا گەیشتە زیاتر لە نۆ ملیۆن. زۆربەی جوولەکەکانی ئەورووپا لەو وڵاتانەدا دەژیان کە دەوڵەتی نازی لە کاتی جەنگی جیھانی دووەمدا داگیری دەکرد. پێش ساڵی ١٩٤٥ ئەڵمانییەکان و ھاوکارەکانیان لە ھەر سێ جوولەکەیەکی ئەورووپی نزیکەی دوو جوولەکەیان کوشت وەک بەشێک لە «کۆتا چارەسەر»، کە ڕامیاری نازییەکان بوو بۆ کوشتنی «جوولەکەکانی ئەورووپا». بەڵام ژمارەی قوربانییەکان گەیشتە ٢٠٠ ھەزار دۆم. و ٢٠٠ ھەزار کەمئەندامی دەروونی یان جەستەیی لە بەرنامەی "ئیۆتانازیا-کووشتنی بێ ئازار"دا کوژران.
زاراوەی «کۆتا چارەسەر» یان «چارەسەری کۆتایی» بۆ یەکەمجار لەلایەن ئەدۆلف ئایخمانەوە بەکارھێنرا کە سەرپەرشتی ئۆپەراسیۆنەکانی ھۆلۆکۆستی دەکرد و لە ١ی حوزەیرانی ١٩٦٢ لە زیندانی ئەیالۆن لەلایەن دادگای ئیسرائیلەوە دادگایی کرا و لەسێدارەدرا. پلانی کۆتا چارەسەر لە کۆنفرانسێکی ناوخۆیی پارتی نازی کە لە ناوچەی وانسی لە باشووری ڕۆژئاوای بەرلین لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٤٢ بەڕێوەچوو، باس لە میکانیزمی لەناوبردنی جوولەکەکانی ئەورووپا کرا، ھێنریک ھیملێر کە یەکێک بوو لە بەھێزترین و توندترین پیاوەکانی ئەدۆڵف ھیتلەر، بەشداری لەو کۆبوونەوەیەدا کرد. لە کورتە ڕستەی کۆبوونەوەکەدا ھاتووە کە شێوازی پێشووی ھاندانی جوولەکەکان بۆ کۆچکردن لە ئەڵمانیاوە گۆڕاوە بۆ دوورخستنەوەی زۆرەملێ.
پڕۆسەی ھۆلۆکۆست و زاراوەی کۆتا چارەسەر بە فەلسەفەی نازی وەک ڕێگەیەک بۆ ڕزگاربوون لەو کەسانەی کە بە “لەخوار مرۆڤدا” دەیانزانی و نەتەوەی ئەڵمانی وەک ڕەگەزێکی پاکە مافی ئەوەی ھەیە دەسەڵاتداری جیھان بکات، ڕەوا بوو، و کە ڕەگەزی ئارییەکان لە ڕووی کوالێتییەوە لە ڕەگەزە تێکەڵە ئەورووپییەکان وەک دۆم، پۆلەندی، جوولەکە، سلاڤ، ئاڵت و ئەفریقییەکان باڵاترن و ھەندێک لایەنی کۆمەڵگا تەنانەت ئەگەر لە ڕەگەزی ئاریش بن، وەک ھاوڕەگەزبازان، تاوانباران، کەمئەندامانی جەستەیی یان دەروونی، کۆمۆنیستەکان، لیبراڵەکان، نەیارانی فەلسەفەی نازییەکان و گەواھیدەرانی یەھووە، بەپێی بیرۆکەی نازییەکان، ئەوان لە چینی "لەخوار مرۆڤ" بوون.
جگە لە جوولەکەکان ١٠٠ ھەزار کۆمۆنیست و ١٥-٢٥ ھەزار ھاوڕەگەزباز لەناوچوون و ١٢٠٠-٢٠٠٠ لە گەواھیدەرانی یەھووە لەناوچوون، ڕێوشوێنی نەشتەرگەری یان پزیشکی گیرا بۆ ڕێگریکردن لە منداڵبوونی ٤٠٠ ھەزار منداڵی کەمئەندامی دەروونی و نەخۆشی دەروونی T4 بەکارھێنرا بۆ کۆتایی ھێنان بە ژیانی ٢٠٠-٣٠٠ ھەزار لەو کەمئەندامانەی کە چارەسەریان نییە، کەمئەندامان، و نەخۆشانی دەروونی.
پلانی ماداگاسکار
پلانی ماداگاسکار پێشنیاری حکوومەتی نازی بوو لە ئەڵمانیا بۆ گواستنەوەی دانیشتووانی جوولەکە لە ئەورووپاوە بۆ دوورگەی ماداگاسکار، فرانز ڕادێماخەر سەرۆکی بەشی جوولەکەکان لە وەزارەتی پەیوەندییەکانی دەرەوەی حکوومەتی نازی لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٤٠ بیرۆکەکەی پێشنیار کرد پێش ڕووخانی فەڕەنسا لە شەڕی فەڕەنسا. لە پێشنیازەکەدا داواکرابوو کە ماداگاسکار کە ئەوکاتە ناوچەیەکی داگیرکراوی فەڕەنسی بوو، وەک بەشێک لە مەرجەکانی خۆبەدەستەوەدانی فەڕەنسا ڕادەستی ئەڵمانیا بکرێت. پلانەکە لە ساڵی ١٩٤٠دا دواخرا پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٤٢ وازی لێبھێنرێت.
ئۆردوگاکان
ئەو شوێنانەی کە بەشێ لە مێژوو نووسانی جیھانی پێیان وایە ئۆردوگای نازییەکانی لێبووە، بەشێک لە ئۆردووگاکانیش لە ئێستادا دیارن
کووشتارگەکە تەنیا بۆ جوو نەبوو
کووشتارەکانی نازییەکان جگە لە شەش میلیۆن جوولەکە ژمارەیەکی زۆر خەڵکی دیکەشی گرتەوە لەوانە: سەدان ھەزار دۆمی ئەورووپایی ناسراو بە (ڕۆما)، سەدان ھەزار (سێرب) کە بەشیکی زۆریان بە ھاوکاری جاشەکانی (کروات) لەناوچوون، نزیک بە دوو میلیۆن کریستیانی لەھستانی (وێڕای سێ میلیۆن جوولەکەی ئەو وڵاتە) وەکو لەھستانی نەخوازراو دەناسران، دیلەکانی شەڕ و خەڵکی ئاسایی ڕووس و میللەتەکانی سلاڤی ڕۆژھەڵات (ڕووسیای سپی، ڕووس، ئۆکرانی)، ھۆمۆسێکسۆێلەکان، خەڵکی پەککەوتە (ئیفلیج) و نەخۆشی ڕەوانی، کۆمۆنیستەکان و نەیارانی ڕامیاری، ڕووناکبیران و ئەندامانی یەکێتیی کرێکاری، ئافریقایی، ئاسیایی، فراماسیۆنەرەکان و پیاوە ئایینییەکان سەر بە کڵیسای ئۆرتۆدۆکس و کاتۆلیک و پرۆتستانت و ئەو کریستیانانەی کە بە ناوی شەھیدانی (یەھووڤا) دەناسرێن. لەلایەن ژماریەک لێکۆڵەر وشەی ھۆلۆکۆست ھەموو ئەو خەڵکانە دەگرێتەوە کە لەسەرەوە باس کران لە کاتێکدا لەلایەن ھەندێکی تریان تەنیا بە کووشتاری جوولەکە و دۆم و پەککەوتەکان دەگوترێت، ھەر بۆیە لەسەر ژمارەی سەرجەمی قووربانیانی ھۆلۆکۆست لە ناویاندا کێشە ھەیە لەکاتێکدا بەشێکیان ئەو ژمارەیە بە ٩ تا ١١ میلیۆن دادەنرێن بەشەکەی تریان باسی ٢٦ میلیۆن دەکەن.
ھورموز گورجیبەیانی
ژیان
ھورموز گورجیبەیانی لە ٢٤ی خاکەلێوەی ١٣٢٤ لە گەڕەکی سەرتەپە لە شاری کرماشان لە دایک بوو. بەدوای گرتنی دیپلۆما بۆ خوێندنی فیزیک چوو بۆ زانکۆی تەورێز. لە کاتی خوێندکاری دەستیکرد بە چالاکیی سیاسی و لە ساڵی دووەم لە لایەن خوێندکارەکان وەکۆ نوێنەری خوێندکارەکانی زانکۆی تەورێز ھەڵبژێردرا. ئەو لەپێناوی خەباتەکانی خوێندکاران و خۆپیشاندانی خوێندکارەکانی زانکۆی تەبریز دژ بە کۆماری محەممەدڕەزا پەھلەوی بە دەستی ساواک دەستبەسەر کرا و ماوەیەک لە دەورانی خوێندکاربوونی خۆی لە بەندیخانە تێپەڕاند. گورجیبەیانی بەدوای کۆتایی ھاتنی دەورەی زیندانەکەی بە سەربازی ھەناردرا بەڵام بە خاتری تووشبوویی بە ناخۆشیی دڵ و ھەروەھا دەربڕینی ناڕەزایی لەلایەن خوێندکاران لە سەربازی عافوو کرا و دیسان ھاتەوە گەڕاو بۆ زانکۆ. گورجیبەیانی بە دوای کۆتایی ھاتنی وانەخوێندنی ھاتەوە بۆ کرماشان و بوو بە مامۆستای فیزیک لە قوتابخانەکان. لە ساڵی ١٣٥٠ ھاوکات لەگەل جەژنەکانی ٢٥٠٠ ساڵە دیسان لە لایەن کۆماری شا دەستبەسەر کرا و بەدوای ماوەیەک ھەناردرا بۆ بەندیخانەی ئڤین و قزلقەڵا. بەدوای ئازادی ھەوڵیکی زۆری دا تا بتوانێت بە سەری کاری مامۆستایی بگەڕێتەوە و لە ئاکامیش توانیو بگەڕێتەوە بۆ کاری خۆی.