cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ژنی ڕەشپۆش: فریشتەی مەرگ
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ترسناکەکانی ٢٠١٤ پۆل:فیلمە مێژوویییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە بەریتانییەکان پۆل:فیلمە مێژوویییە بەریتانییەکان پۆل:فیلمە کەنەدییەکان پۆل:فیلمە ترسناکە بەریتانییەکان پۆل:فیلمە ترسناکە کەنەدییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کەنەدییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:ڕیزبەندی فیلمە میدیاییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆیە بەڕیتانییەکان
ئەلێکساندر ھاردی
ئەلێکساندر ھاردی شانۆنووس و ئەکتەری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٥٧٠ پۆل:مردووانی ١٦٣٢
ھێڵی پانی
له زەوی ناسی دا نەخشەی جیهان وەکوو هێڵی پان و هێڵی درێژی پێوانه کراوه. هێڵی پان ئەو هێڵەیه که له ڕۆژهەڵاتەوه دەچنه ڕۆژاوا. هێڵی لار ئەوانەن که له باکوور دەچنه باشوور. ئەو هێڵانه بۆ ئەوەی مرۆڤ جێگای پێویستی زوو بدۆزێتەوه پێویستن.
پارێزگای کرشەھر
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری کرشەھیرە.
ھێڵی پانی
سەرچاوه
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:جیۆدیسیا پۆل:ڕێدۆزی
پارێزگای کرشەھر
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای کرشەھر پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
پرتەقاڵ
چەپ|250px|وێنۆک|پرتەقاڵ پرتەقاڵ جۆرێک میوەیە کە بە ڤیتامین سی دەوڵەمەندە و بەشێوەیەکی گشتی بۆ لەش پێویستە. داری پرتەقاڵ ھەموو جارێ سەوز و پڕ لە گەڵایە و بەرزاییی ئەم دارە ھەتا ١٠ مەتریش دەڕوات. لە ھەر ١٠٠ گڕامێک، ٤٢ گەرمۆکەی تێدایە.
سەرچاوەکان
پۆل:میوەکان پۆل:ھێماکانی کالیفۆرنیا پۆل:ھێماکانی فلۆریدا
بڕیارنامەی ١٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی نیسانی 1962دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی فەلەستین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 1006‌ەم، بە 10 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و 1ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٢ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٦٢ پۆل:سووریا لە ١٩٦٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا
شیوەتوو
شیوەتوو (Şîwetû، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٧٨ کەس لە ٣٠ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
گەلاوێژ (ئەستێرە)
وێنۆک|ئەستێرەی گەلاوێژی A و B کە وێنەکەیان لە لایەن تەلەسکۆپی هابلەوە گیراوە
گەلاوێژ (ھەروەھا قورخ، کاروانقڕان، کاروانکوژ، کاروانکوژە؛ بە ئینگلیزی: Sirius) ڕووناکترین ئەستێرەی ئاسمانە. ئەم ئەستێرەیە بە مەودای ٨/٦ ساڵی نووری یەکێک لە نزیکترین ئەستێرەکان بە گۆی زەویە. بارستەی گەلاوێژ ٢/٤ ئەوەندەی خۆرە.
ئەستێرەی گەلاوێژ لە چاندی کوردستاندا
ئەستێرەی گەلاوێژ لە زۆربەی شەوانی ساڵدا لە ئاسمانی کوردستاندا ئەبینرێ جگە لە چەند مانگی گەرمتری ساڵ. گەلاوێژ لە ١٠ی ئابەوە (سەرەتای مانگی گەلاوێژی ڕۆژژمێری کوردی) کاتژمێرێک پێش ھەڵاتنی خۆر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسماندا دەردەکەوێت؛ کە ئەمە مانای دەستپێکردنی وەرزی سەرما و فێنک بوونەوەی ھەوایە.
پۆل:ئەستێرەکان بە ناوی تایبەت پۆل:گەردوون پۆل:ئەو تەنە فەلەکییانەی کە لە کۆنەوە ناسراون پۆل:کورتەبنە سپییەکان پۆل:میتۆلۆژیای کوردی پۆل:وشە و دستەوشە کوردییەکان
جانی
جانی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی جەباری، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
جودی کۆرن وێڵ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠ پۆل:خانمەکتەرانی لەندەن پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز پۆل:ئەندامەکانی کۆمپانیای ڕۆیال شکسپیر پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئینگلیز
ئیفلیجیی مناڵان
وێنۆک|کچێکی تووشبوو بە شەپڵەی منداڵان ئیفلیجیی منداڵان یان پۆلیۆ نەخۆشیەکی ڤایرۆسییە کە کۆئەندامی ھەرس و کۆئەندامی دەماری دەخاتە ژێر کاریگەری خۆیەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شەپڵەی مناڵان
١٨٦٤
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٦٤
١٨٦٥
ساڵی ١٨٦٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٦٥
بێلۆکە
بێلۆکە (Bêloke، ) دێیەکە لە گوندستانی گەورکی نەڵێن، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٤ کەس لە ٢٢٥ بنەماڵەدا بووە.
بڕیارنامەی ١٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی تەمموزی 1962دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: کۆماری ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 1017‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٢ پۆل:مێژووی ڕواندا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕواندا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
١٨٦٦
ساڵی ١٨٦٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٦٦
پارێزگای زۆنگولداک
پارێزگای زۆنگولداک یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی دەریای ڕەش ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری زۆنگولداکە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای زۆنگولداک پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
ئێزیدییەکان لە ئەرمەنستان
ئێزیدییەکان (بە ئەرمەنی: Եզդիներ یەزدینەر) گەورەترین کەمینەی ئایینی و ڕەگەزیین لە ئەرمەنستان. ئازادیی ئایینیان ھەیە و دەست ناخرێتە ناو دابونەریت و کەلتوریانەوە.
سەرەتای سەدەی ٢٠
ئێزیدییەکی زۆر ھەڵھاتن بۆ ئەرمەنستان و گورجستان لە سەدەی ١٩ و ٢٠دا لەدەست چەوساندنەوەی ئایینیان لەلایەن ئەو تورکە عوسمانی و کوردە سوننیانەی کە دەیانویست بیانکەن بە موسوڵمان. یەزیدییەکانیش توشی گەلەکوژی و قەڵاچۆکردن ھاتن لەگەڵ ئەرمەنەکاندا لە جینۆسایدی ئەرمەنەکاندا، ئەمەش وای کرد کە زۆرینەیان ھەڵبێن بۆ ئەو بەشەی ئەرمەنستان کە لەژێر دەستی ڕووسیادا بوو. یەکەمین خوێندنگای ئێزیدی لە ئەرمەنستان کرایەوە لە ١٩٢٠.
شەڕی ناگۆرنۆ-قەرەباغ
بەھۆی ئو گرژییە ڕەگەزییەی کە ئەنجامی شەڕ لەگەڵ ئازەربایجاندا دروستبوو، ئێزیدییەکان پەیوەندییەکانی بە کوردە موسوڵمانانە ھەڵھاتوەکانەوەکانەوە ھەڵەوشاندەوە و ۆاشگەست بووەوە لێی، ھەوڵیاندا خۆیان وەک نەتەوەیەکی جیا دامەزرێنن. ئێزیدییەکان ھاونیشتیمانیبوونی خۆیان وەک ئەرمەنستانییەک نیشاندا لە شەڕی ناگۆرنۆ-قەرەباغدا کە زۆریان مردن لە خزمەتی سەربازیدا.
بارودۆخی ئێستا
بەپێی سەرژمێری ٢٠٠١، نزیکەی ٤٠٬٦٢٠ ئێزیدی لە ئەرمەنستان ھەن.
ڕاپۆڕتەکان لەسەر پەیوەندی نێوان ئێزیدییەکان و حکوومەتی ئەرمەنیدا جۆراوجۆر بوون.
بەپێی ڕاپۆرتێکی ٢٠٠٤ی بەڕێوربەرایەتی دۆخی مافی مرۆڤی ئەمریکی، ئێزیدییەکان ھەراسانکراون لە ئەرمەنستان. ڕێژەیەکی بەرز لە منداڵی ئێزیدی ناچن بۆ خوێندنگە بەھۆی نەبوونی و نەبونی مامۆستا کە بە زمانی زگماکیان بدوێ.
بەپێی ڕاپۆرتێکی ٢٠٠٧ی بەڕێوربەرایەتی دۆخی مافی مرۆڤی ئەمریکی، «سەرۆکە ئێزیدییەکان ناڕەزایی ئەوەیان نەبوو کە پۆلیس و لێپرسراوانی ناوخۆیی کۆمەڵگاکەیان دەچەوسێننەوە، وەک لە ساڵانی پێشودا ڕوویدابوو».
دابەشبوونیان
٢٢ نیشتگەی دەرەوەی شارەکان ھەیە لە ئەرمەنستاندە کە زۆرینەی دانیشتووانەکەی ئێزیدی بێت. ڤێرین ئەرتەشات لە پارێزگای ئارارات گەورەترین شارۆچکەی ئێزیدییە لە ئەرمەنستاندا و ژمارەی دەنیشتوانی ٤٬٢٧٠یە.
پارێزگای ئارەگاتسۆتن
١٩ گوندی ئێزیدی-نشین لەم پارێزگایە ھەیە.
پارێزگای ئارمەڤییەر
دوو گوندی ئێزیدی ھەیە لەم پارێزگایە. گوندی یاراسکاون و فێریک لە قەزای ئیجمیاتسن.
لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٢دا، ئێزیدییەکان یەکەم پەرستگایان کردەوە لە دەرەوەی نیشتیمانی خۆیان لالش - پەرستگای «زەریات» لە پارێزگای ئارمەڤیەری ئەرمەنستان.
پارێزگای ئارارات
تەنیا گوندی ئێزیدی ڤێرین ئەرتەشاتە نزیک ئەرتەشات.
دیارترین کەسایەتییە ئێزیدییە ئەرمەنستانییەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەرمەنستان پۆل:کورد پۆل:ئێزیدی پۆل:پەرتبوونی کورد پۆل:ئێزدییەکانی عێراق
ترس لە دەرزی
ترس لە دەرزی یان فۆبیای دەرزی ھەروەھا ناسراوە بە تریپانۆفۆبیا زاراوەیەکە کە بەکاردێت بۆ پێناسەکردنی ترسێکی زۆر  لە ڕێکارە پزیشکییەکان کە دەرزی دەگرێتەوە. لە ئەدەبیاتی پزیشکیدا بەزۆری پێی دەوترێت فۆبیای دەرزی.
سەرچاوەکان
پۆل:فۆبیاکان
فرانسوا دو سال
فرانسوا دو سال نووسەری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٦یەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:لەدایکبووانی ١٥٦٧ پۆل:مردووانی ١٦٢٢ پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:نووسەرانی پیاوی سەدەی ١٧یەم پۆل:پیرۆزەکانی ئەنگڵیکان
پێڕستی ھاوئەنجامە لۆگاریتمییەکان
یاساکان
یاسای لێکدان، دابەشکردن: لۆگاریتمی ئەنجامی لێکدان دەکاتە سەرجەمی لۆگاریتمەکانی هاوکۆلکەکان. لۆگاریتمی ئەنجامی دابەشکردن بریتییە لە ئەنجامی لێدەرکردنی لۆگاریتمی بەشدراو لە لۆگاریتمی بەشکراو.
لێرەدا b و x و y ژمارەی ڕاستەقینەی گەورەتر لە سیفرن و b \ne 1. هەروەها c و d ژمارەی ڕاستەقینەن.
یاسای توانەکان:
یاسای:
یاسای ڕەگەکان بە هەمان شێوەی یاسای توانەکان دەسەلمێنرێت:
هاوئەنجامە ئاشکراکان
ئاگاداری: پێناسە ناکرێ لەبەر ئەوەی هیچ ژمارەیەکی x \!\, نادۆزرێتەوە کە ھاوکێشەی  پاسادان بکات. بە واتایەکی تر وێنەی ڕوونکردنەوەی  لە خاڵی ۰ = x لێنەکەوتێکی ستوونی هەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لۆگاریتمەکان پۆل:ھاوئەنجامە بیرکارییەکان
شانۆی دەوڵەتی ئازەربایجان بۆ بینەری گەنجان
شانۆی دەوڵەتی ئازەربایجان بۆ بینەری گەنجان شانۆیەکە دەکەوێتە ناوەندی شاری باکوو لە ئازەربایجان.
مێژوو
شانۆی دەوڵەتی بینەرانی گەنجی ئازەربایجان (ASTYS) لە ساڵی ١٩٢٨ وەک شانۆی منداڵانی باکوو بەپێی بڕیاری کۆمیساریای ڕۆشنگەری گشتی ئازەربایجان لە ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٢٨ دامەزراوە. بەشی ڕووسی شانۆکە لە ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٢٨ دەستی بە چالاکییەکانی کرد کاتێک تیپێکی ڕووسی بۆ یەکەمجار لێرە شانۆگەری «پێنج کەس»ی ن. سمیرنۆڤ و س. سێرباکۆڤیان نمایش کرد. تیپێکی ئازەری، کە لەسەر بنەمای بازنەی درامای پێشەنگەکانی سەر بە یانەی دەریاوانانی باکو دروست کرابوو، بوو بە ئەندامی ئەم شانۆیە، لە ساڵی ١٩٣٠.
بەشی ئازەربایجان لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠ بە «دژی کراواتی سوور» لەلایەن ن. ئیڤانتەرەوە دەستی پێکرد
شانۆی منداڵانی باکو لەسەر بنەمای فەرمانی کۆمیساریای ڕۆشنگەری گشتی ئازەربایجان لە ١٨ی تەممووزی ١٩٣٦ ناوی گۆڕدرا و لەو کاتەوە ناوی «شانۆی دەوڵەتی ئازەربایجانی بینەرانی گەنج»ی لێنرا. ASTYS لە ساڵی ١٩٧٨دا خاوەنی خەڵاتی کۆماری لینین کۆمسۆمۆل و لە ساڵی ١٩٧٩دا خەڵاتی ڕێزلێنانی پێبەخشرا
شانۆی لاوانی دەوڵەتی ئازەربایجان و شانۆی کامێرای باکو بەپێی بڕیارەکانی کابینەی وەزیرانی ئازەربایجان کە بە ڕێککەوت لە ١٩ی ئازار و ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩دا ڕێکەوتیان گرتبوو، بە ASTYS یەکخران
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆکان لە باکوو
سەنت پیتەرزبورگ
سەنت پیتەرزبورگ ، ھەروەھا ناسراو بە سەنت پیتەربورگ یان پیتەر و بە ناوی پێشووی لێنینگراد، دووەمین شاری گەورەی ڕووسیایە. ئەم شارە لە قەراخی کەنداوی فینلاند لە دەریای باڵتیکدا ھەڵکەوتووە و ڕووباری نێڤا بە ناویدا تێدەپەڕێت، نزیکەی ٥٠٠​ پردی تێدایە کە بیست و چواریان دەکرێنەوە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە نزیکەی ٥،٤٠٠،٠٠٠ کەسە. سەنت پیتەرزبورگ چوارەمین شاری پڕ لە دانیشتووی ئەورووپا، پڕ لە دانیشتووترین شاری دەریای باڵتیک و ھەروەھا وەکوو باکووری ترین شار بە زیاتر لە ١ملیۆن دانیشتووە، وەک شارێکی فێدراڵ بەڕێوەدەبرێ، سەنت پیتەرزبورگ وەکوو «پایتەختی فەرھەنگی ڕووسیا» دەناسرێت و لە ساڵی ٢٠١٨ میوانداری زیاتر لە ١٥ملیۆن کەس بووە.
ئەم شارە لەلایەن تزار پیتەری مەزن لە ٢٧ی ئایاری ١٧٠٣ دامەزرا و بە ناوی پێشەوا سەنت پیتەر کرایەوە. سەنت پیتەرزبورگ لەلای مێژوو و فەرھەنگ لەگەڵ ساڵڕۆژی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا و ھاتنی ڕووسیا بە مێژووی مۆدێرن وەکوو یەک ئەورووپی دەسەڵات گەورە پەیوەندی ھەیە. ئەم شارە وەکوو پایتەختی ڕووسیای تزاری و ئیمپراتۆریەتیی دواتری ڕووسیا لە ساڵانی ١٧١٣ ھەتا ١٩١٨ بوو (مۆسکۆ بۆ ماوەیەکی کورت لە نێوان ساڵانی ١٧٢٨ ھەتا ١٧٣٠ جێگەی گرتەوە). دوای شۆڕشی ئۆکتۆبەر لە ساڵی ١٩١٧، بۆلشێڤیکەکان دەوڵەتی خۆیان بۆ شاری مۆسکۆ گواستەوە.
گەشتیاری
وێنۆک|بۆلشۆی زال (ساڵۆنی گەورە) لە سەنت پیتەرزبورگ سەنت پیتەرزبورگ میراتی مێژوویی و فەرھەنگی زۆری ھەیە. ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٨ و لەکاتی جامی جیھانیی فیفای ئەم ساڵە، میوانداری زیاتر لە ١٥ ملیۆن کەسی کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:شار و شارۆچکەکانی ڕووسیا پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ڕووسیا پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ڕووسیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٠٣ پۆل:پایتەختە پێشووەکان پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان
ئایەتی نوور
وێنۆک|وێنەی ئایەتی نوور لە گومبەتی سەرکی مزگەوتی ئایا سۆفیا نوسراوە ئایەتی نوور ئایەتی سی و پێنجی سوورەتی نوورە کە سوورەتەکەی پێ ناونراوە، ئایەتەکە بەجوانی دەربڕین و وێناکردن بەناوبانگە، و پەیوەستە بەئایەتەکان پێش خۆی کە باسی داوێنپاکی و پاراستنی چاو و دوورکەوتنەوە لە داوێنپیسی دەکەن. .
سەرچاوەکان
پۆل:ئایەتەکانی قورئان پۆل:ئایەت پۆل:زاراوە قورئانییەکان پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:قورئان پۆل:خوا لە ئیسلامدا
بڕیارنامەی ١٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی تەمموزی 1962دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: بروونای. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 1017‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٢ پۆل:بوروندی لە ١٩٦٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بوروندی پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
پاش قەبران
پاش قەبران (Paş qebran، ) دێیەکە لە گوندستانی گەورکی نەڵێن، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٩ کەس لە ٧١ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
بۆلشێڤیک
230px|وێنۆک|چەپ|کۆبوونەوەیەکی بۆلشێڤیکەکان لە ساڵی ١٩٢٠ بە بەشداری [[لێنین.]] بۆلشێڤیک (بە ڕووسی: большевики) وشەیەکی ڕووسییە بە واتای زۆرینە، زۆربە و زۆرایەتی، دەستەیەک بوون لە حیزبی سۆسیالدیموکراتی مارکسیسیتی ڕووسیا کە لە دووەمین کونگرەی ئەو حیزبەدا لە ساڵی ١٩٠٣دا لێی جیا بوونەوە. سەرکردە و پێشەوای ئەوان لێنین بوو. بۆلشێڤیکەکان بەم کارە لە مۆنشێڤیکەکان (بە واتای کەمینە، کەمایەتی) جیا بوونەوە و دواتر بناغەی حیزبی کۆمۆنیستی سۆڤیەتیان دانا.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی ڕووسیا پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٠٣ پۆل:بۆلشێڤیکەکان
Komunistická strana Sovětského svazu پۆل:بۆڵشەڤیکەکان
ئێڤا براون
ئێڤا ئانا پاولا ھیتلەر (ماوەی ژیان:٦ی شوباتی ١٩١٢ تاکوو ٣٠ی نیسانی ١٩٤٥)، ئێڤا ماوەیەکی درێژ ھاوڕێی ئەدۆلف ھیتلەر بوو وە ماوەیەکی کورتیش ھاوسەری ئەدۆلف ھیتلەر کە کەمتر بوو لە ٤٠ کاژێر، براون پیشەی فۆتۆگرافەر بوو، وینەکانی ھیتلەر بەتایبەتی وێنە ڕەنگدارەکان لەلایەن ئێڤا براونەوە گیراون، لەدوای شکستی ئەڵمانیای نازی لە شەڕی جیھانی دووەم لە بەرلین لە ژێر بینای حکومەتتدا خۆی و ھیتلەر خۆیان کوشت کە چەند کاتژمێرێک پێش ئەوەی خۆیان بکوژن مارەییان بڕی بوو پاش حەوت ڕۆژ لەم ڕووداوە ئەڵمانیا خۆی دا بەدەستەوەدا، ئێڤا نزیکترین ئافرەت بوو لە ھیتلەرەوە و لە ھەموشیان خۆشتری دەویست و لە ھەموشیان زیاتر لە ئەقڵیەت و ڕەفتاری ھیتلەر تێدەگەیشت و تاکە ئافرەتیش بوو کە ڕازی نەبو بە جێھێشتنی ھیتلەر لە کۆتای دەسەڵاتیدا ئەمەش یەکێک بوو لەوھۆکارانەی کە بەیەکەوە خۆیان کوشت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:خۆکوژییەکان لە ئەڵمانیا پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢ پۆل:مردووانی ١٩٤٥
١٨٦٧
ساڵی ١٨٦٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
گێڕالدین فێرارۆ
گێرالدین فێرارۆ (لەدایکبووی ٢٦ی ئابی ١٩٣٥ بۆ ٢٦ی ئازاری ٢٠١١) سیاسەتوانێکی ئەمریکی بوو، کە بەشداری کرد لە ھەڵبژاردنی جێگری سەرۆکی ئەمریکا بۆ ساڵی ١٩٨٤ لەگەڵ وۆڵتەر مۆندالێ، مۆندالێ لە خوولی دووەمی ھەڵبژاردنەکە بە ڕۆناڵد ڕێیگن و جۆرج بوش دۆڕا، گێرالدین ھەروەھا ئەندامی پارتی دیموکرات بوو ھەروەھا لە نیو یۆرک وەک ئەندامی ئەنجوومەنی نوێنەران خزمەتی کرد،
١٨٦٧
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٦٧
گێڕالدین فێرارۆ
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥ پۆل:مردووانی ٢٠١١ پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ماساچووسیتس پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان پۆل:ستافەکانی زانکۆی ھارڤارد پۆل:ئەندامانی پارتی دیموکراتیی ئەنحوومەنی نوێنەرانیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ژنە نووسەرەکانی خۆژیاننامە پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم
ئەنجومەنی ناوەندی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
ئەنجومەنی ناوەند یان ئەنجومەنی ناوەندیی، ئەنجومەنێکە لەنێو یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندا کە ڕۆڵی پەرلەمانی حیزبەکە دەبینێت و وەک ئەنجومەنێکی لێپرسینەوە و ڕاوێژکاریی کاردەکات. ئەگەرچی ئەنجومەنی ناوەند باڵاترین ئەنجومەنی حیزبەکە نییە و هەردوو مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و ئەنجومەنی سەرکردایەتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پلەیەکی باڵاتر و دەسەڵاتێکی فراوانترییان هەیە، بەڵام ئەنجومەنەکە توانای لێپێچینەوەی لەهەردوو ئەو ئەنجومەنە هەیە و لە قەیرانەکانی یەکێتییدا وەک لایەنێکی کارا کار دەکات. یەکێک لە ئەرکە سەرەکییەکانی ئەنجومەنەکە پاسادان و ڕەزامەندیی کردنە لەسەر بڕیارەکانی مەکتەبی سیاسیی و ئەنجومەنی سەرکردایەتی، بەجۆرێک بۆ پەسەندکردنی بڕیارێک پێویستە ٢ لەسەر ٣ی ئەندامانی ئەنجومەنەکە ڕەزامەندیی لەسەر بکەن بۆ ئەوەی بڕیارەکە کاری پێ بکرێت. ئەنجومەنی ناوەند لەسێیەمین کۆنگرەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندا دەمەزرا و ژمارەی ئەندامەکانی ١٠١ ئەندامە. و سکرتێری هەنووکەیی ئەنجومەنەکە عادل موڕادە. ئەنجومەنەکە ١١ کۆمسیۆن لەخۆ دەگرێت کە ئەرکی تایبەت و جیاواز لەیەکییان هەیە.
کۆمەڵکوژیی قاڕنێ
کۆمەڵکۆژیی قارنێ کوشتنی ٦٨ کەس لە خەڵکی گوندی قارنا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە لە ڕێکەوتی ٢ی ئەیلوولی ١٩٧٩ بە دەستی ھێزەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران.
گوندی قارنێ
گوندەکەی قارنێ یان قارنە یان قارنا گوندیکی کوردنشین لە ٧ کیلومتری لە باشووری ڕۆژئاوایی شاری نەغەدەیە کە لە شارستانی نەغەدە کەوتووە.
پێکدادانی دووئاو و قارنێ
لە ڕێکەوتی ١ی ئەیلوولی ١٩٧٩ لە وێستگەی پۆلیس لە دووئاو پیکدادانێک لەنیوانی ھێزەکانی پارتی دێموکراتی کوردستان و ھێزەکانی چەکداری جەوانمەرد کە لە خەڵکی نەغەدە بوون روو داوە کە لە ئەنجامی ١٥ کەس لە چەکدارەکانی جەوانمەرد کوژراونە. بڕێکیش داوا دەکەن کە جەوانمەردەکان چەکدار نەبوونە و بۆ سەردانەوە بۆ بنەماڵەکانیان لە جەڵدیان ھاتبوونە نەغەدە و کەوتبوونە لە بۆسەی دێموکراتەکان. بەدوای گواستنەوەی جەندەکی کوژراوەکان بۆ نەغەدە خەڵکی ئاپۆرەیان دا و ژمارێک لە تورکزمانەکان و خزمەکانی کوژراوەکان دەیانەوێست تۆڵە لە کوردەکانی شار بگرن. بەڵام ڕێسپیەکانی شار بەرەڤانییان کرد و نوای کوشتاری کوردەکانیان گرت بەڵام ئەم دۆخە بوو بە سەبەبی کۆچی کوردەکانی شاری نەغەدە و گوندەکانی دەوروبەری.
عەزیم مەعبوودی (کە بە وتەی مەھدی بەھادوران نوێنەری حوسێنعەلی مونتەزیری٬ ئەو لە بەرپرسەکانی ئەم کۆمەڵکۆژی دەزانێت) بۆ ڕیسپیەکان و کووخای گوندی قارنێ نامەیەک نووسیبوو کە لە نێوی دەڵێت:
بەدوای ئەم نامە خەڵکی ئاوایی لە کۆچکردن پاشگەز بوون و دەڵگەش بوون کە ھەڵمەتێک لە کار نییە. بەڵام لە ڕۆژی ٢ی ئەیلوولی ١٩٧٩ چوار دوەر لە قارنێ گێڕا و نزیک بە سەعاتێ یەکی نێوەڕوژ٬ نزیک بە سەد کەس کە جڵوبەرگی سوپای پاسدارانیان لە بەر بوو و بە ژ-٣ و قەدارە ھاتن بە ناوی گوندەکە.
مەحموود مەستوورزادە مەلایی گوندی قارنێ کە زانیبوو ئامانجی چەکدارەکان چیە٬ قورئان ھەڵدەگیرێت و لە ئەوان دەیەوێت بۆ شیفاعەتی قورئان لە کوشتاری خەڵک چەوپۆشی بکەن، بەڵام چەکدارەکان ئەیکۆژن و سەرەکەی ھەڵدەبڕێنن. ئەوانەێک کە توانیبوون خۆیان بشارنەوە یان دەربچن گیانی ساغیان بەدەرھێناو و ئەوانەی تر کە ٦٨ کەس بوونە لە ٣ سەعات بەتەواوی کوژراونەتەوە. ئەوانەێک کە دەرچووبوون پەڵامیان بە کێوستانی بوداخ برد. پشتگێریکردنی ھێزەکانی چەکدار لەگەڵ تۆپ و تانک نیشانەیەک بوو کە دەوڵەتی ئیسلامی پشتێوانی ئەم کۆمەڵکوژیە. ھەروەھا نوساندنی نامە بەدەستی عەزیم مەعبوودی بەر لە کوشتار و بەشداریکردنی ناوبڕاو لە کۆمەڵکوژیی خەڵکی قارنێ٬ ڕێک کراو بوونی ئەم ھەڵمەتە بەڕوونی ئاشکرا دەکات.
لە کولتووردا
کۆمەڵکوژیی قارنێ مژاری چیرۆکی چیرۆکە نەنووسراوەکانی قاڕنێ لە کۆمەڵەچیرۆکی لەژێری ئەم ناوە بووە کە خەبات ڕەسووڵی نووسەری کورد بە زمانی کوردی و شێوەزاری سۆرانی نووسیویەتی و لە ساڵی ٢٠٢١ەوە لەلایەن چاپخانەی کتێبی ئەرزان لە وڵاتی سوێد چاپ و بڵاو کراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پاکتاویی ڕەگەزی پۆل:کۆمەڵکوژیەکان لە ئێران پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان پۆل:مێژووی کوردستان پۆل:چەوساندنەوەی کوردان پۆل:چەوساندنەوەی کوردەکان لە ئێران
کانی بەن
کانی بەن (Kanîben، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٣١ کەس لە ٢٣ بنەماڵەدا بووە.
نەخۆشییە ڕاگوێزراوە سێکسییەکان
وێنۆک|ڕێکلامێکی ئامریکایی بۆ ھۆشداری مەترسی و بەرگری لە نەخۆشی مونتەقیلە لە ڕێگای سێکسەوە
نەخۆشییە ڕاگوێزراوە سێکسییەکان بە کۆمەڵێک نەخۆشی دەوترێت کە لە ڕێگای زایەندی دەمی، کوزی و قونگیەوە مونتەقیل دەبن.
سەرچاوەکان
پۆل:نەخۆشییەکان
١٨٦٨
ساڵی ١٨٦٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
لەدایکبوونەکان
پۆل:١٨٦٨
حەمک
حەمک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی جەباری، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
حەمک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھەنارەی محەمەد سەعید و لە باشوور لەگەڵ گوندی پاریاوڵە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەڵاوێژ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی پویزڵ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بڕیارنامەی ١٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٢ پۆل:مێژووی جامایکا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
١٨٦٩
ساڵی ١٨٦٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٦٩
بزوێنەری ناڕیگەیی
بریکاری ڕێنمایی جۆراوجۆر بەرنامەی پۆڵێنکردنی تایبەتی بە بزوینەر ھەیە کە ناوی بزوێنەری ناڕێگەیی داناوە بۆ ئەو بزوێنەرانەی کە بەکاردێن بۆ شتانێک جگە لە ئۆتۆمبێلەکانی سەر ڕێگە گشتییەکان. زاراوەکە بەشیوەیەکی گشتی بەکاردێت بۆ پۆڵێنکردنی بزوێنەرەکان بۆ کۆنتڕۆڵکردنی دەرھاویشتەکانیان.
بزوێنەری ناڕیگەیی لە مەودایەکی فراوان بەکاردێت لەوانە (ئامێرکاری و ئۆتۆمبێلی ناڕێگەیی)، بەشێوەیەکی بنەڕەتی بزوێنەری ناڕێگەیی بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بەو بزوێنەرانەی توانای گوێزرانەوەیان ھەیە لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی دیکە کە جیای دەکاتەوە لە بزوێنەری جێگیر.
پۆلێنکردن
زۆر پۆلێنکردنی جیاواز ھەیە بۆ بزوێنەری ناڕێگەیی بەپێی بنەمای جیاواز، لێرە تەنھا شێوازێکی باو وەردەگرین:
چەکۆ
چەکۆ (Çeko، ) دێیەکە لە گوندستانی گەورکی نەڵێن، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٤ کەس لە ٣٤٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ئۆنۆرێ دورفێ
ئۆنۆرێ دورفێ ڕۆماننووسی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٦یەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٦٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٥٦٧ پۆل:مردووانی ١٦٢٥ پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم
پارێزگای ئیدر
پارێزگای ئیدر یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری ئیدرە.
ئەم پارێزگایە لەگەڵ وڵاتانی ئێران ، ئەرمەنستان و کۆماری ئازەربایجان ھاوسنوورە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ئیدر پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٢ ئیدر ئیدر پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان پۆل:باکووری کوردستان
حەکیموڵا مەسعوود
حەکیموڵا مەسعوود (ماوەی ژیان: ١٩٧٩ لە وەزیرستان تاکوو ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣) گەورە کەسیایەتی نێو ڕێکخراوی تاڵیبانی پاکستان، ماوەی چالاکی لەو حیزبە لە ساڵانی ٢٠٠٠ دەگەڕێتەوە تاکوو تیرۆرکردنی ناوبراو بەشداری لە شەڕی باکووری ڕۆژئاوای پاکستان کردووە.
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٧٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩ پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٨٠ پۆل:پەشتوون پۆل:ئەو کەسانەی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە وەک تیرۆریست دەستنیشان کراون
ئەنێسا فالتسکۆگ
لەدوای جیابوونەوەی لە گرووپی (ABBA) چەن تاکە ھونەرمەندێکی سەرکەوتووی دۆزیەوە لە دەیەی ١٩٨٠، دواتر بە نزیکەی ١٧ ساڵ وازی لە ڕیکۆردکردنی میوزیک ھێنا تا ئەوکاتەی لە ٢٠٠٤ ئەلبوومێکی تری بڵاوکردەوە.
فلتەری ھەوا
باڵەخانە و بزوینەر و فڕۆکە و دروست کراوەکانی دەوری مرۆڤ و سەتەلایت و ئەوشوێنانەی ھەوای تێدا دێو دەچێت فلتەری ھەوا پێکدێت لە لاستیکی ئیسفەنجی و کاغەزی دەقکراو یان فایبەر کڵاسی ڕێسراو و کرداری کارەبای ھەوای کە ڕیشاڵە لەگەڵ کارەبای نەگۆڕ بەکار دێنێ کە تەنۆلکەکان ڕادەکێشن فلتەری ھەوا بەکاردێت بۆ ناردنی ھەوا بۆ بزوێنەری سوتەمەنی و کۆمپرێسەر کە ھەریەک لەوانە بەکار دەھێنێت.
کاغەزی لاسیکی ئیسفەنجی پەمۆ تەکنەلۆجیای فلتەری ناردنی ھەوای تۆڕبینی گاز گرینگی زیاتر پێدەدرێت بەم ساڵانەی دوای بەھۆی چاکبونی داینەمیکی ھەوا داینەمیکی شلە بۆ کۆمپرێسەری ھەوا کە بەشێکە لە تۆربینی گاز.
فلتەری ھەوای کابن تایبەت بە ئۆتۆمبیل
فلتەری ھەوای کابن کاغەزێکی دەقکراوە کە دانراوە لەو شوێنەی کە ھەوا گۆڕکێی تێدایە لە ئۆتومبێل. ھەندێک لەو فلتەرانە شێوەیان لاکێشەیە شێوەیان وەکو فلتەری ھەوای بزوێنەرە و ھەندێکیشیان تایبەت دروست کراون تاشوێنیان ببێتەوەلەو بۆشایییەی لە ھەوا گۆڕکێی ئۆتۆمبێلەکاندا ھەیە.
یەکەم بەرھەم ھێنەری ئۆتۆمبێل کە فلتەری (فڕێدان پاش بەکار ھێنان) کۆمپانیۆی ناشا مۆتۆر (وێزەر ئای) لەسالی ١٩٤٠.
لەبەر ئەوەی ئەو فلتەرەیە تازە زیاد کراوە بۆ کەلو پەلەکانی ئۆتۆمبێل زۆرجار پشت گوێ دەخرێ پیسبونی و قەتیزبونی فلتەرەکان بەشێوەیەکی بەرجاو پێدا ڕۆیشتنی ھەوا کەم دەبێتەوە پلەی گەرمی ئۆتۆمبێل دەوەستێتەسەر ڕێژەی تێپەڕ بوونی ڕێژەی ھەوا بەناو ھیتەرو بھەڵم کەر و یاخود ھەردوکیان ئەو دوو شتە دەتوانێ توانای کارکردنی سیستەمی (سارد کەرەوە و گەرم کەرەوە) کەم بکاتەوە. خراپی کارکردنی ئەو فلتەرە ئەگەر ھەبێت دەگەرێتەوە بۆ دروست کەرەکانی ئەویش بەھۆی بەکار نەھێنانی (ئێم ئی ئاڕ ڤی) ھەندێک خەڵک بەشێوەیەکی ھەڵە بروایان وایە ئەوانە فلتەری (ئێچ ئی پی ئەی) ین.
ئینتێرنال کۆمباشن ئینجن ئایەر فلتەر
فلتەری ھەوای تەقینەوە ڕێگر دەبێت لە ھاتنەژورەوەی شتی بیانی بۆناو سلندەری بزوێنەر ئەمەش ھۆکارە بۆ دارزینی میکانیکی و پیسبونی ڕۆن.
زۆربەی ژوتەمەنی بەکار ھێنانی ئۆتۆمبیل فلتەری کاغەزی دەقکراو بەکار دەھێنێت توخم لەو فۆڕمەیدایە تەختەی پان. ئەم فلتەرە عادەتەن لەناو سندوقێکی پلاستیکی دایە کە بەستراوە بۆ ثرووەتەڵ بۆدی لەگەڵ جۆگەی کار (دەکشن) و لە ئۆتۆمبێلە کۆنەکان کابرێتەر کابرێتەر بەکار دەھێنن یان ثرووەتەڵ بۆدی نۆزل بەشێوەیەکی نموونەی بەکارھێنانی فلتەرێکی ھەوای بازنەی. عادەتەن تیرەی لەنێوان ١٠٠ مللیمەتر (٤ئینج) تا ٤٠٠ مللیمەتر (١٦ ئینج) ئەمەش دادەنرێت لەسەر یان تەنیشت کابرێتەر یان ثرووەتەل بۆدی عادەتەن لە کانزایێک یان دەفری پلاستکی کە لەوانەیە بخاتەناو جۆگە تا سارد یان گەرم دەستە بەربکات لە دەروازەی ھەوا.
کاغەز
پێکھاتەی فلتەرێ کاغەزی دەقکراو بە نزیکەی تایبەتە بە پاک کەرەوەی ھەوای بزوێنەری ئۆتۆمبیل. چونکە زۆر چوستە. چاک کردنەوەی ئاسانە و خەرجیش کاریگەرە. زاراوەی کاغەز تاڕادەیەک بە ھەڵەت دەبات ھەروەک سەنتەرەکانی فلتەر تاڕادەیەکی زۆر جیاواز لەو کاغەزانەیە کە بەکاریان ھێناوە بۆ نوسینو باکەتکردن ھتد.
فۆما
بەکاردەھێنرێت لە ھەندێ لە ئەفتر مارکێت بەدیلی فلتەری ھەوای ئۆتۆمبیل. فۆما لەڕابردو بەفراوانی بەکاردەھێنرا بۆ پاکردنەوەی ھەوا لەسەر بزوێنەری بچووک لەسەر مەکینەی گیادروون ئامرازی توانای دیکە بەڵام لە بەشی ئۆتۆمبیل فلتەری کاغەز زیاتر بەکاردێت. فلتەری فۆما ھێشتان بە شێوەیەکی گشتی بەکار دەھێنرێت لەسەر کۆمپرێسەری ھەوا بۆ ئامرازەکانی ھەوا سەرو ٥ ئێچ پی. بە پشت بەستن لەسەر پلەو ئەستوری فۆما بەکار دەھات. پێکھاتەی ئۆیەڵ-ویتید فۆما فلتەر دەتوانێت کەمترین ڕێگری لە ھەوا پێداڕۆیشتن بکات یان توانای پیسی ھەڵگرتنی زۆر بەرزە. کۆتا تایبەت مەندی وادەکات فلتەری فۆما بژاردەیەکی بەناوبانگ بێت بۆ ئۆف ڕۆد یان لە بەکارھێنان لە مۆتۆر سپۆرت و ئەوشوێنانەی ئاستی بوونی تۆز بەرزە.
پەمۆ
وایەری پەمۆی جەور بەکاردێت لەزۆر فلتەری ھەوای ئۆتۆمبیل. لەساڵانی پێشوتر وایەری پەمۆ بەشێوەیەکی سنووردار بەکاردەھێنرا لە ئۆرگینال-ئیکیوپمێنت لە فلتەری ھەوای ئۆتۆمبیل.
ستەینلێس ستیل
تۆڕی ستەینلێس ستیل نموونەیەکی تری مامناوەندە کە ڕێدەدات ھەوای زیاتر پێیدا تێپەڕ بێت. تۆڕی ستەینلێس ستیل بەکار دەھێنرێت لەگەڵ ژمارەیەک تۆڕی جیاواز. ھەندێک تۆڕی سادەی ستەینلێس ستیل دادەنرێت لەسەر تۆڕبین تا ھیچ تەنۆچکەیەک نەچێتە ناو بزوێنەرەکە لە ڕێی تۆڕبینەکە.
دەفری ڕۆن
ھەوا پاکەرەوەی دەفری ڕۆن پێکدێت لە چاڵە گۆیەک کە ڕۆن لەخۆ دەگرێت؛ و دەرچەیەکیش کە پڕکراوە بە ڤایبەرو تۆڕو فۆما. کاتێک پاکەرەوەکە کۆدەبێتەوە دەرچەکە دەنیشێت ڵەسەر ڕووی ڕۆنەکە پەڕاوێزی دەرچەکە دەکەوێتە سەر پەراوێزی دەفرەکە. ئەو ڕێکخستنە ڕێگایەکی ئاڵۆز پێک دەھێنێ کە ھەوای پێدا تێپەڕ دەبێت بە کۆمەڵەک پێچدا. ئەو پێچانە وادەکات ھەوایەکە بە خێرایییەکی زیاتر بڕوا لەسەر ڕووی ڕۆنەکە. تەنۆلکەی خۆڵ و پیسی لەناو ھەواکە ناتوانن پێچ بکەنەوە بەھۆی بارنەگۆریان. گەبەر ئەوە دەکەونە ناو ڕۆنەکە. لە بنکی دەفرەکە دەنیشن؛ و تەنۆڵکە سووکو بچووکەکانیش لە فلتەری دەرچەکە گیردەبن. دواتریش تەڕ دەبن بە دڵۆپی ڕۆنەکان و پاڵیش دەدرێنە ناوەوە بەھۆی ھەواوە.
دەفری ئاو
لەسەرەتاکانی سەدەی بیستەم لە دەوری ١٩٠٠–١٩٣٠. پاکەرەوەی ھەوای دەفری ئاو بەکار دەھات لەھەندێک بواردا (ئۆتۆمبیل - بارھەڵگر - تراکتۆر- و بزوێنەری جێگیرو جولاوەکان). ئەمەش بەھەمان شێوازی ھەوا پاکەرەوەی دەفری ڕۆن کاردەکات. لە ساڵی (١٩٤٠ەکان). دەفری ڕۆن گوڕدرا بۆ دەفری ئاو لەبەر ئەوەی فلتەرکردنی باشترە.
جیرارد بوتلەر
جیرارد بوتلەر. ئەکتەرێکی سەرکەوتوی هۆڵیودە. لە ڕێکەوتی ١٣ تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٩ لە پایسلی - سکۆتلەند لە دایک بووە. کۆتا مناڵی خێزانی بوتلەرە. دایکی مارگرێت و باوکی ئێدواردی ناوە. کاتێ جیرارد تەمەنی ٦ مانگ دەبێت خێزانەکەی پێکەوە دەچن لە کوێبیک لە کەنەدا دەژین، بەڵام زۆر ناخایەنێت لەتەمەنی دوو ساڵ و نیودا دایک و باوکی لەیەک جیادەبنەوەو جیرارد لەگەڵ دایکیدا دەگەڕێنەوە بۆ سکۆتلەند. خوێندنی لە قوتابخانەی ست مارگرێت لە پایسلی دەبێت و نمرەیەکی باش بەدەست دەهێنێت کە دەرفەتی ئەوەی دەداتێ لە کۆلیجی یاسا لە زانکۆی گڵاسگۆو بخوێنێت. بەڵام لەگەڵ خوێندنەکەیدا تامەزرۆی بەشی شانۆ دەبێت لەهەمان کۆلێج. جیرارد تاتەمەنی ١٦ ساڵی باوکی نەبینیوەتەوە، تا رۆژێک باوکی لە ڕیستۆرانتێکدا بانگی دەکات و جارێکی تر چیرۆکی تراژیدی نێوانیان سەرهەڵدەداتەوەو بۆ ماوەیەکی زۆر پێکەوە ئەگرین. لەو کاتەوە پەیوەندی نێوانیان بەهێز دەبێت و جیرارد وای لێدێت دەبێتە نوێنەری گشتی کۆلێجەکەیان. بەڵام خۆشییەکانی بەردەوام نابێت کاتێک جیرارد تەمەنی دەبێتە ٢٢ ساڵ، باوکی توشی نەخۆشی شێرپەنجە دەبێت و دەمرێت. لە دوای ئەم ڕووداوە جیرارد بڕیاردەدات بچێت لە کالیفۆڕنیا بژی و لەوێش چەند ئیشێکی جۆرارو جۆر دەکات و زۆر بە خراپی دەست دەکات بە خواردنەوەی شەراب هەتا چەند جارێک لە لایەن پۆلیسەوە دەستبەسەردەکرێت و لە ساڵی ٢٠١٢ لە ڕاگەیاندنەکانەوە بڵاوی دەکاتەوە کە بەتەواوی خوی گرتووە بە شەراب خواردنەوەوە.
سەرەتای دەرکەوتنی
یەکەمین دەرکەوتی لە فیلمی Mrs Brown لە ساڵی ١٩٩٧ کە لە لەندەن کاری وێنەگرتنی بۆ کرا، لە پاشان لەچەند کارێکی تردا بەشداری کردوەو بەڵام دیاریترینیان لە فیلمی 300  کە بە ڕۆڵی پاشا لیۆنایدس لەساڵی ٢٠٠٦ ڕۆڵی بینی بە تەواوی لە جیهاندا ناسێراو داواکاری زۆری پێدەگەیشت لە لایەن دەرهێنەرەکانەوە و چەندین خەڵاتی جیهانی مسۆگەر کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما پۆل:زیندووان
ژان باتیست دو شاسینیێ
ژان باتیست دو شاسینیێ شاعیری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧٠ پۆل:مردووانی ١٦٣٥
١٨٧٠
ساڵی ١٨٧٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٧٠
جەڵدەی مێشک
جەڵدەی مێشک تووشبوونی مێشکە بە زیانێکی دەماری بە ھۆی نەگەیشتنی خوێن. کاتێکە کە ڕۆیشتنی خوێن و خۆراکی بۆ یەکێک لە بەشەکانی مێشک کەم دەبێتەوە دەبێتە ھۆی مردنی خانەکان. جەڵدەی مێشک دوو جۆری سەرەکی ھەیە: ئیسکیمیک کە بەھۆی کەمی ڕۆیشتنی خوێنەوەیە، ھەروەھا خوێنبەربوون کە بەھۆی خوێنبەربوونە لە مێشکدا. ئەمەش دەبێتە ھۆی ئەوەی بەشێک لە مێشک بە باشی کار نەکات. نیشانە و نیشانەکانی جەڵدەی مێشک لەوانەیە بریتی بن لە نەتوانینی جوڵە یان ھەستکردن بە ئەندامێک، کێشەی تێگەیشتن یان قسەکردن، ھەستکردن بە خولانەوەی و نەتوانینی بینینی لایەک لە بینین. زۆرجار نیشانەکانی دوای ماوەیەکی کەم لە جەڵدەی مێشک دەردەکەون. ئەگەر نیشانەکان بۆ کەمتر لە یەک یان دوو کاتژمێر بەردەوام بن، ئەوا بارودۆخەکە بە ھێرشی ئیسکیمیکی کاتی ناسراوە. جەڵدەی خوێنبەربوون لەوانەیە سەرئێشەی توندی لەگەڵدا بێت. لەوانەیە نیشانەکانی ھەمیشەیی بن و تەشەنەکردنێکی درێژخایەن کە لەوانەیە بریتی بن لە ھەوکردنی سییەکان یان لەدەستدانی جڵەوی میزڵدان.
کینگز ئۆڤ لیۆن
کینگز ئۆڤ لیۆن (بەئینگلیزی: Kings of Leon) باندێکی ڕۆکی ئەمەریکییە کە ساڵی ١٩٩١ لە ناشڤیڵ، تێنەسی دروست بووە.
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٩٩
گوێزە
گوێزە (Gwêze، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٦٩ کەس لە ٤٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
تێد کروز
رافایل ئێدوارد "تێد" کروز (بە ئینگلیزی: Rafael Edward "Ted" Cruz)، لەدایکبووی ٢٢ی دیسەمبەری ١٩٧٠ لە کالگەری، کەنەدا. بریکاری یاسایی و سیاسەتمەدارێکی ئەمریکییە، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانە لە تێکساس لەوەتەی ٢٠١٣، هەروەها پاڵێورا بوو بۆ سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە هەڵبژاردنەکانی ٢٠١٦دا.
سەرچاوە
پۆل:تێد کروز پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:زیندووان پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کەنەدی
خانەدانی ئەفشاری
230px|وێنۆک|چەپ|ئاڵای ئەفشارییەکان ئەفشارییەکان بەرەماڵێکی ئێرانی بوون کە لە ساڵانی ١٧٣٦ تا ١٧٩٦ لە ئێران حکوومەتیان دەکرد. بۆ یەکەم جار نادرشای ئەفشار توانی پادشایی سەفەوییەکان هەڵوەشێنێتەوە و حکوومەتی ئەفشارییەکان دامەزرێنێ. لە سەردەمی نادردا پانایی ئێران زۆر فراوان بوو و زۆربەی ناوچەکانی کوردستانی هاوچەرخ کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەو.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٧٣٦ پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:مێژووی ئێران پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٧٩٦ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٣٦ پۆل:مێژووی ئیسلام پۆل:وڵاتە پێشووەکان پۆل:مێژووی پاکستان پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی شیعە
سافۆ
250px|وێنۆک|چەپ|پەیکەری سافۆ سافۆ (بە ئینگلیزی: Sappho، ٦١٠ی پ.ز لەسەر دوورگەکانی لێسبۆس – ٥٧٠ی پ.ز) ژنە شاعیرێکی یۆنانی بوو، کە لەدایکبوو لە ساڵی ٦١٠ پ.ز و لە ساڵی ٥٧٠پ.ز. یەکێک بووە لەو شاعیرانەی کە بەھۆی جوانی لە نووسینەکانیدا لە ھەموو سەردەمەکاندا ناسراو بووە لە یۆناندا. ئەو کەسایەتییەکی ھاوڕەگەزخواز بووە.
بڕیارنامەی ١٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی ئەیلوولی ١٩٦٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: ترینیداد و تۆباگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٠١٨ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
سافۆ
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٧ی پ.ز پۆل:مردووانی ٥٧٠ پۆل:شاعیرانی یۆنانی کۆن پۆل:شاعیرانی ژن پۆل:خەڵکی دێرینی کۆمەڵگەی پەلکە زێڕینە
بڕیارنامەی ١٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٢ پۆل:مێژووی ترینیداد و تۆباگۆ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
داوڵ
داووڵ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی جەباری، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ناو
ووشەیداوڵ بە واتای داھۆڵ دێت، کە پەیکەرێک دروست دەکەن لە دار و پەڕۆ و جلە شڕە لە ناو باخ و بێستان و دەغڵ دا دایدەنێن تاوەکو باڵندەکان لێی بترسن و گوڵ و چەکەرەی تازە نەخۆن.
جوگرافیا
داوڵ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی جافان و لە باشوور لەگەڵ گوندی شێخ محەمەدی جەباری و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بانگۆڵ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی حەفتاچەشمە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڕۆشانی
ڕۆشانی (بە عەرەبی: نورانی) بزوتنەوەیەکی چاکسازی سۆفیزمی سەدەی ١٦بوو لە ئەفغانستان. خاوەنی کتێبی (تاریخ الجماعات السریه‌) واتای ووشەکەی بە 'ڕوناکی' داناوە، و ئەگەر سەرنج بدەین ووشەی 'ڕۆشن' لە زمانی کوردیشدا مانای ڕوناکی هەیە.
پیر ڕۆشان چەند هەوڵێکی سەرنەکەوتو دەدات بۆ هەنگاونان بەرەو سەربازیکردنی ڕێکخراوەکە. یەکێ لە هەنگاوەکانی دروستکردنی قەڵایەکی گەورەیە لە چیاکاندا وەک بنکەیەکی بەڕێوەبردنی هەڵمەتە سەربازیەکانی کە پاڵپشتی کەم بەدەست دێنێ. پاش بەندبوونی پیر ڕۆشان بۆ ماوەیەک، دوای ئازادکردنی جارێکی تر دەکەوێتەوە هەڵپەی سەرباز و کەرەستەی جەنگ کۆکردنەوە بۆ تێکشکاندنی وڵاتی هیند و فارس. دوای چەندین شەڕ و پەلاماردانی یەک لەدوای یەک، سەرئەنجام ئەم کۆمەڵەیە بۆ دوو تاقم دابەشدەبێ: تاقمی شەڕکەر کە زوو دەپوکێتەوە و تاقمی بانگەشەکەری ڕێباوەڕی ڕۆشان.
لە سەدەی نۆزدەدا،لێکۆلەرێکی ئەفغانی کە تا ڕادەیەک لەژێر کاریگەری ئم گروپەدا بووە کتێبێکی لەسەر ئەم هێزە نوسیوە و تیایدە جەختی لەسەر ئەوە کردۆتەوە کە ئامانج و کەری ئەم هێزە دژایەتیکردنی مەغۆلەکان بووە، و هەموو ئەو کارە خوێناوی و شەڕانگێزانانەی کو بە مێژوویانەوە لکاوە بە درۆ دەخاتەوە و پێی وایە ئەم گروپە تیرۆرست و پیاوکوژ نەبوون.
چونکە هەوڵەکەی پیر ڕۆشان سەرکەوتو نەبوو، پەیامەکەی شێوێندرا و کرا بە پەیامێکی شەیتانی لەلایەن ئەو هێزانەی کە دەیانویست باری باو بهێڵنەوە. بیرۆکەکانی هاوشێوەی بیرۆکەکانی سەردەمی ڕووناکبیری ئەوروپا بوو. وا دەردەکەوێ کە هەندێ ئایدۆلۆژیای جۆری فاشیست بانگەوازی 'مردن یان ئازادی'ی پیر ڕۆشان بۆ زۆردارەکان بە دروستیی نەنرخێنن.
سەرچاوەکان
پۆل:تەریقەتەکان
فاینەستراید
فاینەستراید بەتەنھا و لەژێر ناوی بازرگانی پرۆسکار و پرۆپێشیا دەفرۆشێرێت، لەنێوان دەرمانەکانی تر، ئەم دەرمانە بەکاردێت بۆ چارەسەری گەورەبوونی پرۆستات یان کەم بوون و لەدەست دانی قژ لە ڕەگەزی نێردا ھەروەھا ئەتوانرێ بۆ چارەسەری زۆری موو بەکاربێت لە ڕەگەزی مێ دا، و وەک بەشێک لە چارەسەری ھۆرمۆنی بۆ ترانسجێندەر بەکاردێت  و لە ڕێگەی دەمەوە وەردەگیرێ
فاینەستراید (وەستێنەر یان خاوکەرەوە) ی ئەنزیمی (5α-Reductase) کە دژە ئەندرۆجینە کاردەکات بە کەمکردنەوەی ڕێژەی دیھایدرۆتێستۆستیرۆن (DHT) بە نزیکەیی ڕێژەی %٧٠، لەناویاندا لە پرۆستات و لەناو سەر
کاریگەرییە لاوەکییەکان لە بەکارھێنانی فاینەستراید دەگەمەنن ھەرچۆنێک بێت لە ڕەگەزی نێر ھەنێک کەس ھەست (لاوازی ئارەزووی سێکس، خەمۆکی، گەورەبوونی مەمکەکان) دەکەن لە ھەنێک لە ڕەگەزی نێردا لەھەنێک کەسدا لەوانەیە لاوازی سێکس بەردەوام بێت دوای واز ھێنانیش لە دەرمانەکە لەوانەیە ھەنێک لە نیشانە سەرەتایەکان لە چەن بەشێکی سەرەکی شێرپەنجەی پرۆستات بشارێتەوە
فاینەستراید لە ساڵی ١٩٨٤ دا خرایە ڕوو و لە ١٩٩٢ دا وەک دەرمان پەسەند کرا
وێنۆک|پێکھاتەی فاینەستراید
بەکارھێنانە پزیشکییەکان
فاینەستراید بۆ چارەسەری حالەتی (prostatic hyperplasia) بەکاردێت، لە ڕەگەزی نێردا بۆ چارەسەری گەورە بوونی پرۆستات و بۆ چارەسەری لەدەست دانی قژ و ھەڵوەرینی قژ لە ڕەگەزی نێردا بەکاردێت (androgenetic alopecia)
کارلێک لەگەل دەرمانی تر
لەوانەیە ئێستا ھیچ داتەیەک بەردەست نەبێت لەوەی فاینەستراید کارلێک بکات لەگەل ھیچ دەرمانێک
سەرچاوەکان
پۆل:وەستێنەرەکانی 5α-Reductase
١٨٧١
ساڵی ١٨٧١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٧١
نیلس بۆر
وێنۆک|زانای ئەتۆمی نیلس بۆر، بەشدارییەکانی بوونە بنچینەیەک لە تێگەیشتنی پێکھاتەی ئەتۆمی و تیۆریی کوانتەم. نیلس ھێنریک دەیڤد بۆر (, ؛ لەدایکبووی ٧ی تشرینی یەکەمی ١٨٨٥ – مردووی ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٦٢) پسپۆڕێکی فیزیای دانیمارکی بوو کە بەشدارییەکی بەرچاوی ھەبوو لە بەرەوپێشبرنی ئاستی تێگەیشتن لە پێکھاتەی ئەتۆمی و بیردۆزی بڕ (واتە کۆنتۆم) و بەو ھۆیەوە توانی لە ساڵی ١٩٢٢ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیک وەر بگرێت. ھەروەھا بۆر، فەیلەسووف و پەرەپێدەری بواری لێکۆڵینەوەی زانستیش بوو، و بەشداری دیاری لە تێگەیشتن لە پێکھاتەی گەردیلە و بیردۆزی کوانتەم کرد.
نیڵس بۆر پەرەی بە نموونەی بۆردا لە گەردیلەدا و پێشنیاری ئەوەی کرد کە ئاستی وزەی ئەلیکترۆنەکان جیاوازن، ھەروەھا ئەلیکترۆنەکان بە دەوری خولگەیەکی جێگیری دەوری ناووک دەخولێنەوە و دەتوانن بازبدەن لە ئاستێکی وزەوە بۆ یەکێکیتر یاخود لە خولگەیەکەوە بۆ خولگەیەکی تر. ھەرچەندە مۆدێلی بۆر لەلایەن نموونەکانی ترەوە جێی گیرایەوە، بەڵام بنەما بنچینەیییەکانی بەشێوەیەکی کارا ماونەتەوە. بۆر باوەری بە بنەمای تەواوکاری ھەبوو کە بریتییە لەوەی دەتوانرێ توخمەکان بەشێوەیەکی جیاجیا لە ڕووی تایبەتمەندییە دژ بە یەکەکان شی بکرێتەوە، بۆ نموونە لەڕووی ئەوەی ئایا ڕەفتاردەکەن وەک شەپۆل یان جۆگەی تەنۆلکەکان. بیرۆکەی تەواوکاری زاڵبوو بەسەر بیرکردنەوەی بۆر لە ھەردوو بواری زانستی و فەیلەسووفیدا.
بۆر پەیمانگای فیزیای بیردۆزیی لە زانکۆی کۆپنھێگن دامەزراند کە ئێستا بەفێرگەی نیڵس بۆر دەناسرێت و لە سالی ١٩٢٠ کرایەوە.
ساڵانی سەرەتای نیڵس بۆر
بۆر لە ٧ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٨٥ لە دانیمارک، کۆپنھاگن لە دایک بووە و دووەم منداڵی کریستیان بۆری پڕۆفیسۆر و ئێلێن ئاولێر بۆر بووە. باوکی بۆر پڕۆفیسۆری فیزیۆلۆجی (زانستی فەرمانی لەش) بووە لە زانکۆی کۆپنھێگن، ھەروەھا دایکیشی لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەند و بەناوبانگی دانیمارکی جوولەکەوە ھاتووە کە بنەماڵەیەکی دیار بوون بە تایبەتی لە نوێنەرایەتی پەرلەمان و کاروباری بانکدا. بۆر خوشکێکی گەورەتری ھەبوو بەناوی جێنی و برایەکی بچووکتریشی ھەبوو بەناوی ھاراڵد. جێنی بوو بە مامۆستا و ھاراڵدیش بوو بە شارەزای بواری بیرکاری و ھەروەھا یاریزانی تۆپی پێ کە لە ئۆلۆمپی ھاوینی ساڵی ١٩٠٨ی لەندەن، یاری بۆ تیمی نیشتمانیی دانیمارک کردووە. ھەروەھا بۆریش یاریزانێکی دڵسۆزی تۆپی پێ بوو، و لەگەڵ ھاراڵدی برای چەندین یارییان بۆ یانەی کۆپنھێگن کردووە کە یانەیەکی ئەکادیمی تۆپی پێ بوو، و تێیدا نیڵس وەکو گۆڵپارێز یاری دەکرد.
بۆر لە تەمەنی ٧ ساڵیدا دەستی بە خوێندن کرد و لە قوتابخانەی گامێلھۆلمی لاتینیی خوێندوویەتی. لە سالی ١٩٠٣، بۆر دەچێتە زانکۆی کۆپنھێگن و دەچێتە بەشی فیزیا و لەوێ دەست بە خوێندن دەکات لە ژێر سەرپەرشتی پڕۆفیسۆر کریستیان کریستیانسن کە تاکە پڕۆفیسۆری فیزیای ئەو زانکۆیە بوو لەو سەردەمەدا. لەلایەکی تریشەوە، بۆر وانەی ئەستێرەناسی و بیرکاریشی لە ژێر سەرپەرشتی پڕۆفیسۆر ثۆرڤاڵد ثیڵێ و فەلسەفەش لە ژێر سەرپەرشتی پڕۆفیسۆر ھاراڵدھۆفدینگی ھاوڕێی باوکی خوێندووە.
مۆدێلی بۆر
لە ئەیلوولی ساڵی ١٩١١، بۆر بە پاڵپشتی کورسییەکی خوێندنی بەخۆڕایییەوە لەلایەن دامەزراوەی کارلسبێرگ ڕۆیشت بۆ ئینگلتەرا. لەو کاتەدا زۆربەی کارە بیردۆزییەکان لە بارەی پێکھاتەی گەرد و گەردیلەکان لە کاریان لەسەر دەکرا. بۆر چاوی بە ج.ج. تۆمسۆن کەوت کە لە تاقیگەی کاڤێندیش و کۆلێژی ترینیتی، کامبریج کاری دەکرد. ھەروەھا بۆر بەشداری لە وانەکانی سەبارەت بە موگناتیسی کارەبایی کرد کە لەلایەن جەیمس جینز و جۆزێف لارمۆرەوە دەگوترانەوە و، بۆر چەند توێژینەوەیەکیشی لەسەر تیشکی کایۆد (جەمسەری نەرێی تەزووی کارەبا) کرد بەڵام نەیتوانی سەرنجی تۆمسۆن بۆ لای کارەکەی خۆی ڕابکێشێت. بۆر لەگەڵ فیزیازانە لاوەکاندا زیاتر سەرکەوتوو بوو. ئەو زانا فیزیاییانەش بریتیبوون لە ویڵییەم لۆرێنس براگی ئوستراڵی و ئێرنێست ڕەزەرفۆردی نیوزلەندی کە ئەویش نموونەی ڕەزەرفۆردی ١٩١١ی ناووکی سەرەکی و بچووکی گەردیلە بوو کە توانی بەرەنگاری نموونەی ١٩٠٤ی پڵەم پوودینگی تۆمسۆن بێتەوە. بۆر بانگێشتنامەی لەلایەن ڕەزەرفۆردەوە بۆ ھات بۆ ئەوەی کار لەسەر توێژینەوەی پۆست دکتۆراکەی بکات لە زانکۆی ڤیکتۆریا لە مانچستەر. ھەر لەوێش بۆر چاوی کەوت بە جۆرج دێ ھەڤێسی و چارڵز گاڵتۆن داروین (کە بۆر بە نەوەی ڕاستەقینەی داروین ناوی دەبرد).
پەیمانگەی فیزیا
لە نیسانی ساڵی ١٩١٧، بۆر کەمپینێکی ڕاگەیاند لەپێناو دامەزراندنی پەیمانگایەک لە بواری فیزیای بیردۆزیدا. دواتر لەلایەن حکوومەتی دانیمارک و دەزگای کارلسبێرگەوە پاڵپشتی لێکرا، ھەروەک لەلایەن چەندین دەزگای بواری کیمیا و کەسانی دیکەی ئاساییش کە زۆربەیان جوولەکە بوون، پارە بۆ دروستکردنی پەیمانگاکە تەرخانکرا. یاسای دامەزراندنی پەیمانگا لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩١٨ دەرچوو. دواتر لە ٣ی ئابی ساڵی ١٩٢١ پەیمانگاکە کرایەوە و ناوی لێنرا پەیمانگای نیڵس بۆر و، بۆر خۆشی بەڕێوبەری پەیمانگاکە بوو.
ئەوە بوو لە ساڵی ١٩٢٢، بۆر بووە براوەی خەڵاتی نۆبڵ لە بواری فیزیادا لەبەر ئەو خزمەتەی کردی لە پشکنین و لێکۆڵینەوە لەسەر پێکھاتەی گەردیلەکان و ئەو تیشکانەی کە لێیانەوە سەرچاوە دەگرن.
فەلسەفە
بۆر کتێبی (Christian Existentialist)ی سەدەی نۆزدەمی فەیلەسووفی دانیمارکی، سۆرێن کیێرکەگارد خوێندۆتەوە. لە کتێبی (The Making of Atomic Bomb) ڕیچارد ڕۆدز دەڵێت کە بۆر کاریگەرییەکی زۆری کیێرکەگاردی لەسەر بووە. لە ساڵی ١٩٠٩، بۆر کتێبی (Stage of Life’s way) ی کیێرکەگاردی پێشکەشی براکەی کرد وەک دیاری ڕۆژی لە دایک بوونی. بۆر لەنامەیەکی کە لەگەڵ دیارییەکەدا ناردبووی، دەڵێت «ئەمە تاکە شتە کە پێویستە بینێرمەوە بۆ ماڵەوە؛ باوەڕیش ناکەم کە دۆزینەوەی شتێکی لەوە باشتر ھەبێ، تەنانەت پێم وایە کە ئەمە یەکێکە لە ھەرە کتێبە دڵخۆشکەرەکان تا ئێستا خوێندبێتمەوە.» بۆر شێوازی ئەدەبی و زمانی کیێرکەگاردی لاپەسەند بوو. لەگەڵ ئەوەشدا باسی لەوە کردبوو کە دژی ھەندێک لە فەلسەفەکانی کیێرکەگارد بووە. ھەندێک لەو کەسانەی زانیارییان سەبارەت بە ژیاننامەی بۆر ھەیە وای بۆ دەچن کە ئەم ناکۆکییە بەھۆی ئەوەوە بووە کە کیێرکەگارد داکۆکی لە ئایینی مەسیحیی کردووە لەکاتێکدا بۆر بێ باوەڕ بووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
نیلس بۆر پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٥ پۆل:مردووانی ١٩٦٢ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دانمارکی پۆل:فەیلەسووفانی جوو پۆل:فیزیکزانانی دانمارکی پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:بێدینەکان پۆل:ھاوپۆلە بیانییەکانی ئەکادیمیای زانستی نەتەوەیی ھیندی پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل پۆل:فیزیکزانانی جوو
ھاوڵە
وێنۆک|دەستی منداڵێکی تووشبوو بە ھاوڵە
مێکوته، ھاوڵە نەخۆشییەکی واگیر بوو کە ھۆکاری ڤایرۆسی بوو. ئەم نەخۆشینە بە ھۆی کوتانه‌وه به‌رگری لیکراوه. کە بەھۆی ڤایرۆسی ڤاریۆلا، ئەندامی خێزانی ئۆرسۆپۆکسەوە درووست دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ھاوڵە
١٨٧٢
ساڵی ١٨٧٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٧٢
حەسەناوا، سەردەشت
حەسەناوا (Ḧesenawa، ) دێیەکە لە گوندستانی گەورکی نەڵێن، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١١ کەس لە ٦٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
١٨٧٣
ساڵی ١٨٧٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٧٣
زانکۆی نێونەتەوەییی ئەربیل
وێنۆک| لۆگۆی فەرمی زانکۆی ئەربیلی نێودەوڵەتی (IUE) زانکۆی نێونەتەوەییی ئەربیل (ناوی فەرمی: زانکۆی ئەربیلی نێودەوڵەتی) (ناوی پێشوو: زانکۆی سابیس - ٢٠٠٩) زانکۆیەکی کەرتی تایبەتە دەکەوێتە شاری ھەولێر لە باشووری کوردستان. لەکاتی کردنەوەی زانکۆکە ناوی سابیس بووە بەڵام دوواتر گۆڕدرا بۆ زانکۆی ئەربیلی نێودەوڵەتی لە ساڵی ٢٠١٥.
لە ئێستادا ئەم زانکۆیە لەلایەن سەرۆکی زانکۆ پرۆفیسۆری یاریدەدەر د. هادی مەهدی ئەحمەد بەرێوە دەبرێت.
کۆلێژی ئەندازیاری :
کۆلێژی ئەندازیاری پێکدێت لە بەشەکانی
کۆلێژی زمان و زانستە مرۆڤایەتییەکان :
کۆلێژی زمان و زانستە مرۆڤایەتییەکان پێکدێت لە بەشەکانی
کۆلێژی زانست :
کۆلێژی زانست پێکدێت لە بەشەکانی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر پۆل:شوێنەکانی ھەولێر پۆل:زانکۆ کوردیەکان
بڕیارنامەی ١٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی تشرینی یەکەمی 1962دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: جەزائیز. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 1020‌ەم، بە 10 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و 1ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
پارێزگای ڕحا
پارێزگای ڕحا یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری ڕحایە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ڕحا ڕحا ڕحا پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان پۆل:باکووری کوردستان پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو
ئارلین فرانسس
160px|وێنۆک|چەپ ئارلین فرانسیس (لەدایکبووی ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٧ بۆ ٣١ی ئایاری ٢٠٠١) خانمەکتەر و پێشکەشکاری ڕادیۆ بوو لە ١٩٥٠ بۆ ١٩٧٥ ، لە بەرنامەی (My Line?)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧ پۆل:مردووانی ٢٠٠١ پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ژنە نووسەرەکانی خۆژیاننامە پۆل:کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییە ژنە ئەمریکییەکان
١٨٧٤
ساڵی ١٨٧٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٧٤
زانکۆی حەیات
زانکۆی حەیات زانکۆیەکی کەرتی تایبەتە دەکەوێتە شاری ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان.
بەستەری دەرەکی
پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر پۆل:شوێنەکانی ھەولێر پۆل:زانکۆ کوردیەکان
ژان ئۆژیێ دو گۆمبو
ژان ئۆژیێ دو گۆمبو شاعیر و شانۆنووسی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
مێرگەنەخشینە
مێرگەنەخشینە (Mêrgenexşîne، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٤٠ کەس لە ٥٦ بنەماڵەدا بووە.
ژان ئۆژیێ دو گۆمبو
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧٦ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧٠ پۆل:مردووانی ١٦٦٦ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست
مێرگەنەخشینە
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
دان فرەیزەر
دان فرەیزەر (لەدایکبووی ٤ ئەیلوولی ١٩٣٧) مالەوانێکی ئوسترالی بوو، کە تەنھا یەکێک بوو لەو دوو کەسەی کە لەھەمان بۆنەی ئۆلۆمپیاد بیباتەوە لە سێ کاتی جیاواز فرێزەر ھەشت مەدالیای زێڕی بردەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧ پۆل:مەلەوانانی ئۆڵمپیاد لە ئوسترالیا پۆل:ئوسترالیا براوەکانی مەدالیای زێڕ پۆل:ئوسترالیا براوەکانی مەدالیای زیو پۆل:خۆژیاننامە نووسانی ئوسترالیا پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک سکۆتلاندی پۆل:براوەکانی مەدالیای زێری ئۆڵمپیاد لە مەلەوانی پۆل:براوەکانی مەدالیای زیوی ئۆڵمپیاد لە مەلەوانی پۆل:زیندووان پۆل:ژنە نووسەرەکانی خۆژیاننامە
زەردە
زەردە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی جەباری، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
زەردە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مەحمودپەریزاد و لە باشوور لەگەڵ گوندی ژاژ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئەلیاوە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تاوێربەرز.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
داربران
داربران (Darbran، ) دێیەکە لە گوندستانی گەورکی نەڵێن، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥ کەس لە ٤٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ھەوکردنی ئێسک و مۆخی ئێسک
ئۆستیۆمایێلایتیس (لە زمانی یۆنانیەوە ھاتووە: ئۆستێۆن: ئێسک، میێلۆ: مۆخی ئێسک و ئیتیس: ھەوکردن) ھەوکردن و چڵک کردنی ئێسک و مۆخی ئێسکە. نیشانەکان لەوانەیە ئازارێک لە ئێسکێکی دیاریکراو بێت، تای و بێھێزی. لە مناڵان بە زۆری لە ئێسکە درێژەکانی باسک و قاچ و بەدیاردەکەوێت، و لە گەورەکان بە زۆری قاچ (پێ)، بڕبڕەی پشت، ڕان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نەخۆشییە بەکترییەکان