cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دۆنگ یی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
وەک هاوپۆلێکی شاهانە
دۆنگی-ی لەلایەن شاژن ئینهیۆن ەوە زۆر پەسەندە بۆ سەلماندنی بێبەریی و قایلکردنی پاشا بۆ ئەوەی دووبارە بیداتە شوێنی پێشووی. شاژن ئینهیۆن دۆنگی یی کەنیزەکی چینی چوارەم و ئەندامی فەرمی بنەماڵەی شاهانە ڕاگەیاند دۆنگی کوڕی پاشا شازادە یونگسو لە دایک دەبێت.
توو
چەپ|200px|وێنۆک|وێنەی [[توو]] توو ناوی 16جۆر دارە لە تیرەی گەزنەکان (Morus alba)کە شاتوو یەکێ لەوانە. ڕەشەتوو ئەگەرچی زۆر لە شاتوو دەچێ بەڵام بەپێچەوانەوە بەرەکەی شیرین و لینجە.
دۆنگ یی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
شمشێری نوێ و ڕابردوو ئاشکرا بوو
برایەتی شمشێر زیندوو ە. ئەوان بەپێچەوانەی کاتی خۆی، پیاومادە توند و تیژو بکوژەکان نکە دەستیان لە گەندەڵیدا هەیە و تووشی ئازار و ماڵو ئازار و نەخۆشی دەکەن. دۆنگی-ی ترسی لەوە هەیە کە ناسنامەکەی وەک کچی خائین ئاشکرا بێت، بڕیاری لێکۆڵینەوە دەدات فێردەبێت کە سەرۆکی برایەتی شمشێر هاوڕێی کۆنی منداڵیی خۆی ، گەی دووۆ - ڕا. بۆی دەرکەوت کە یەزدان ئۆه تائی-سووک هاوەڵی خۆی کوشت، بۆ ئەوەی دەسەڵات پتەو بکات و برایەتی شمشێری سەرزەنشتی کرد، لە ئەنجامدا باوک و براکەی مردن.
توو
تووە سپی لە ناوەند و ڕۆژھەڵاتی چیندا بە خۆڕسکی ھەیە، ئەم دارە سەدان ساڵ لەمەوپێش براوە بۆ ئەورووپا. لە ئەمریکا لە سەرەتاکانی سەربەخۆیی وڵاتدا  بۆ بژیوی کرمی ھاورێشم بەکار دەھات. جۆڕیک تووە سوورە بە شێوەی خۆڕسک لە ئەمریکادا دەبینرێت.
دۆنگ یی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
شمشێری نوێ و ڕابردوو ئاشکرا بوو
جانگ موئئۆل ، بەڕێوەبەری پۆلیسی باشوور ، بۆی دەردەکەوێت کە پەیوەندی نائاسایی نێوان دۆنگی - ی و برایەتی شمشێر. هەلێکی بۆ دەردەکەوێت کە ئۆه تائی- سووک وەک سەرۆکی عیلمانەکانی باشوور بسڕدریوو دوژمنی هوی بن دۆنگی-ی لاببە ئۆه تائی-سوک ئەکوژێ و تاوانی کوشتنی شمشێر ی یەکەی ئەکوژێ و دۆنگی-ی لە تەڵەی دایە بۆ یارمەتیدانی گەی دوورای بریندار
توو
تووە ڕەشەش خۆڕسکی ڕۆژاوای ئاسیایە کە پێش لە سەردەمی ڕۆمییەکان براوە بۆ ئەورووپا.
دۆنگ یی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
شمشێری نوێ و ڕابردوو ئاشکرا بوو
پاشا و دادگا دەرکی بە ڕابردوو و ناسنامەی ڕاستەقینەی دۆنگی دەکەن تاوانباردەکرێت بەوەی کچی خیانەتکار بووە و ناسنامەی خۆی شاردووتەوە و یارمەتی گروپێکی یاخی یداوە بەڵام خودا داوای لە سێدارەدانی کرد، بەڵام پاشا تەنها لە کۆشک دووری دەکاتەوە. کوڕی دۆنگی- ی، شازادە یونگسو بەهۆی نەخۆشی ئاوڵەکۆچی دوایی کرد و بۆ هەتاهەتایە لە دادگا دووردەکەوێتەوە
لە تاراوگە
پاشا بە جیابوونەوەی لە دۆنگی-ی دڵی تێکچووە سەرەڕای ئەوەی قەدەغەکراوە، بەڵام دەچێتە شوێنی نیشتەجێبوونی و شەو لەگەڵی بەسەر ئەبات دووەم منداڵی شیم بوو، شازادە گەئوم، دواتر پاشا یۆنگجۆ.
توو
بڕێک لە دارتووەکان نێرن و تەنیا گوڵی نێر بەرھەم دەھێنن و بەر ناگرن. ئەم دارانە زۆرتر بۆ سێبەر و جوانی بەکار دێن چەپ|200px|وێنۆک|میوە و گەڵای دارتوو چەپ|200px چەپ|200px thumb|تووی خۆراسان مێژوویەکی کۆنی ھەیە ، وا مەزەندە دەکرێت کە سەرچاوەکەی ئاسیا بێت بە تایبەتیش ھەردوو وڵاتی فارس و چین. ئەم درەختە بە شێوەیەکی کێوی لە باکووری ئاسیا و ئەرمینیا و باشووری ناوچەکانی قەوقاز بۆ وڵاتی فارس گەشە دەکات. ئێستا لە ھەموو ئەوروپا دەڕوێنرێت. چاندنی ئەم درەختە لە سەرەتای سەدەی شازدەھەم لە بەریتانیا دەستی پێکرد.
دۆنگ یی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
لە تاراوگە
شازادەی تەمەن شەش ساڵ گەوم گەش و زیرەکە، بەڵام زۆر بە کەیف و خۆشەویستی بۆ باوکی پاشا دێت. پاشا لە دەرەوە شازادە گەوم بە کوڕی خۆی دەناسێت و هاوڕێی دەکات، وەک ئەفسەری ئیداری خۆی خۆی نیشان دەدات.
توو
تایبەتمەندییەکانی تووە سپی
تووە سپی تژییە لە خوێ کانییەکان، چەوری و ڤیتامینی D و C.
دۆنگ یی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
لە تاراوگە
هوی بن لە دیدارە نهێنییەکانی پاشا لەگەڵ شازادە گیوم و سۆزە دواکەوتوەکەی بۆ دۆنگی - ی فێردەبێت. دایکی بۆ ئەوەی خۆی و کوڕی بکوژێت، پیاوکوژ ەکان بە کرێ دەبەن بۆ سووتاندنی شوێنی نیشتەجێبوونی دۆنگی پاسەوانە پاشاکان کە ئاگاداربوون چاودێری شوێنی نیشتەجێبوونەکە بکەن، دایک و کوڕیش لە ئاگر ڕزگار بکەن.
توو
تایبەتمەندییەکانی تووە سپی
شەکری تووە سپی لە جۆری گلووکۆز و فرووکتۆز نییە، شیرینی توو بە ھۆی سۆربیتۆڵەوەیە
دۆنگ یی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
لە تاراوگە
پاشا چاوەڕێی ئەوە بووە دۆنگی و کوڕی خۆی بهانە دادگا کاتێک شازادە گیوم حەوت ساڵ دەبێت، پێویستە خوێندنی پاشایەتی ی بەڵام پاشا هەوڵی کوشتنی شکستخواردو ی ژیانی جووتەکە بە هوتاب بەکار دەهێنێت بۆ ئەوەی هەردووکیان زوو بهێنە ناو کۆشکەوە.
توو
ناوەکانی تر
تی، تفی، تیت، شمی، تفە
دۆنگ یی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
گەڕانەوە بۆ کۆشک
زۆر لە ئەندامانی دادگا کە داوای بەرزکردنەوەی شازادە گیوم دەکەن بۆ ئەوەی شازادەی تاج بن، کە کوڕی هویبن لە جیاتی دادەنێت. شاژن ئینهیۆن کە هیچ منداڵی خۆی نییە، شازادە گیوم خۆشدەوسێ و پشتگیری لە داواکەی دەکات. لەگەڵ ئەوەشدا شاژن ئینهایۆن لەناکاو بە نەخۆشی دەمرێت
توو
سەرچاوەکان
پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
دۆنگ یی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
گەڕانەوە بۆ کۆشک
بێهیوا بوون لە پاراستنی پێگەی کوڕی، هوی بن هەوڵی تیرۆرکردنی دۆنگی-ی و شازادە گیوم دەدات دۆنگی-ی بریندارە، بەڵام شازادە گیوم هیچ زیانێکی پێنەگەیاندووە
پاشا هوی بن لە سێدارە دەدات بە هۆی بەکارهێنانی جادووی ڕەش بۆ کوشتنی شاژن ئینهیون و شاردنەوەی نەزۆکی شازادە یوون و هەوڵدان بۆ کوشتنی دۆنگی و شازادە گیوم هوی بن پێش لە سێدارەدانی دان بە هەڵە و ناتەواویەکانی دا دەنێت و لە دۆنگی -ی دەپاڕێتەوە بۆ پاراستنی شازادەی تاج
پاشا شالیاتی دۆنگی پێشکەش دەکات بۆ ئەوەی ببێتە شاژن و شازادە گیوم ببێتە شازادەی تاج. لەگەڵ ئەوەشدا دۆنگی یی ڕەتی دەکاتەوە. ئەو هەموو ئەو ئاژاوەیە لە دادگادا باس دەکات کە هوی بن دروستی کردووە و داوا لە پاشا دەکات یاسایەک دروست بکات کە ڕێگر بێت لە بوونی کەنیزەکان بۆ شاژن بەو هیوایەی کە هەمان هێزی شەکەتی یوولەکان ڕوونادات پاشا ڕازی دەبێت و شاژن ئینوۆن بە شاژن دیاری دەکات
جووڵ
جووڵ یان ژووڵ یەکەیەکی بەکارھێنراوە، لە سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکان (SI) بۆ دەربڕینی وزە. دەکاتە بڕی ئەو ئیشەی ھێزی یەک نیوتن دەیکات بۆ ماوەی یەک مەتر، بە ئاڕاستەی ھێزەکەدا، و بە پیتی J ھێما دەکرێت.
دۆنگ یی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
گەڕانەوە بۆ کۆشک
پاشا دەزانێت کە شازادەی شازادە یون هەمیشە شازادەی نیوبرای خۆی بە هەڕەشە دەزانێت. بۆ ئەوەی هەردووکیان زیندوو بن، دەبێت هەردووکیان ببنە پاشا. چونکە شازادەی کراون یون نەزۆکە، یەکەم جار لەدوای پاشا فەرمانڕەوای دەکات، شازادە گیوم دوای دەکەوێت چونکە شازادە گەوم دایکێکی هاوبەشی هەیە، پاشا دەزانێت کە دادگەران ڕێز لە پۆستەکەی ناگێرن. ئەو بڕیاری دا کە دەست لە کار بدا، بۆ ئەوەی شازادە یون ببێتە پاشا و شازادە گەوم وەک شازادەی تاج چیمەنتۆ بکرێت. بەڵام شاژن ئینوون شازادە گیۆم دەگرێتە خۆی و پارێزگاری پاشایەتی لێ دەکات و دوای مردنی شیازی یۆن بۆ سەر تەختی پاشایەتی یەکەی خۆی دەچەسپێت.
جووڵ
سەرچاوەکان
پۆل:یەکە داڕێژراوەکانی ئێس ئای پۆل:یەکەکانی وزە
دۆنگ یی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
گەڕانەوە بۆ کۆشک
دۆنگی -ی بڕیار دەدات کۆشک بەجێبهێڵێت بۆ ئەوەی یارمەتی ی کۆمۆنە هەژارەکان بدات.
پاشایەکی نوێ
کوڕی دۆنگ یی لەژێر تاتەلەگی دا، دواتر دەبێتە بیست و یەکمین پاشای یۆسۆن، یۆنگجۆ، باوکی شازادەی جێنشین و سادۆ و باپیری یی سان.
بەرهەمهێنان
دۆنگ یی له نووسینی کیم یی یۆنگ و له ده رهێنانی لی بیونگ هۆنه لی پێشتر له کۆشکی کۆشکی به ده رهێنانی درامای خولی 2003 ی ده رکرد
لە ئێم بی سی درمیە کە دەکەوێتە ناوچەی چیوین-گو، یۆنگن-سی لە پارێزگای گیونگگی، فیلمسازی کراوە، کە دراما مێژووییەکانی دیکەی وەک مون لە ئامێزگرتنی خۆر، جومۆنگ و شاژن سۆندەئۆک-یش فیلمیان لێدەگیرێت
هەڵسەنگاندنەکان
لە خشتەی خوارەوە، ژمارە شینەکان کەمترین ڕێژەی هەڵسەنگاندنەکان نیشان دەردەکەن و ژمارە سوورەکان بەرزترین ڕێژەی هەڵسەنگاندنەکان نیشان دەکەن.
کوردستان
ئەم درامایە لەلایەن خاوێ فیلمەوە دۆبلاژ کراوە، و لە ساڵی ٢٠١١ لەلایەن کەناڵی کوردساتەوە پەخش کراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور لە ٢٠١٠ پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان بە زمانی کۆری پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی لە بارەی شانشینی جۆسۆنەوە کراون پۆل:زنجیرە تەلەڤزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشور پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠١٤ دەستیان پێکردووە پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠١٠ کۆتایان پێھاتووە پۆل:دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کەناڵی ئێم بی سی تیڤی پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشوور پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی لە شانشینی جۆسۆن ڕوودەدەن
مالاریا
230px|وێنۆک|مالاریا بە پێی شوێن
مالاریا لە کوردستان
لە کوردستانی ئێران لە ١٩٦٠ بەم لاوە ئاستی تووش بوون بە مالاریا تەواو ڕووی لە کەمی کردووە و ئەم ناوچە بە ناوچەیەکی خاوێن لە مالاریا دێتە ئەژمار. لە کوردستانی عێراق، لە ساڵی ١٩٩١دا پەتایێکی مالاریا ڕووی دا و لە شاری سلێمانی ٥٠٠ کەس تووش بوون بە مالاریا، کە زۆربەی ئەم کەسانە دوای ئەوە کە کۆچیان کرد بۆ ئێران لە لایەن ئێرانە وە دەرمان کران. لە کوردستانی تورکیا مالاریا نەخۆشیێکە کە ھین خودی ناوچەکە نییە و پێی دەڵێن عەجەم ھاتن و ھۆکاری ئەمەش ئەوەیە کە مالاریا لەم ناوچەدا لە لایێن بازرگانە ئێرانییەکانەوە بڵاو دەکرایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مالاریا
زمانی پاڵەویی ئەشکانی
زمانی پاڵەویی ئەشکانی یان زمانی پارتی کە ھەندێک جار «پاڵەوی باکووری»شی پێ‌دەڵێن زمانی ھۆزی پارت بوو. ئەم زمانە لە سەردەمی ئیمپراتۆرێتی ئەشکانیدا، یانی لە ساڵی ٢٥٠ی بەر لە زایین و ھاتنە سەر کاری ئەشکی یەکەم ھەتا ساڵی ٢٢٤ی دوای زایین و ڕوخانی دەستەڵاتی ئەشکانییەکان زمانی ڕەسمی بووە. لە دوای پاڵەویی ئەشکانی، زمانی پاڵەویی ساسانی جێگای ئەم زمانەی گرتەوە.
زمانی پاڵەوی ئەشکانی لکێکە لە زمانە ھیندوئورووپایییەکان و سەر بە زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوایە و لەگەڵ زمانی کوردی یەک بنەماڵەن.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی ئێران پۆل:زمانی ئەرمەنی
ئاغا عینایەت
ئاغا عینایەت کوڕی ئاغا ھیدایەت، کوڕی مەلا نیشاتە کە لە خانانی جوانڕۆ نزیک بووە و گەورەی خێڵ راوێژی لەگەڵ کردووە. لە سەردەمی دەسەڵاتداری و بڕۆ-بڕۆی رەزا شای پەهلەویدا، ئەویشیان لەگەڵ سەرۆک ھۆزان گرتووە و دە ساڵیان لە گرتووخانەی ئەسفەھان خستووە و ساڵی ١٣٢٠ کۆچی ھەتاوی (١٩٥٦.ز) بەریان داوە. ئاغا عینایەت مرۆڤێکی ژیر، بەوج و ھەروەھا شاعیر و وێژەوان بووە و ساڵی ١٣٧٦ ک.م (١٩٥٦ ز.) لە تەمەنی عەفتا ساڵیدا، لە گوندی کەڵێ لای جوانڕۆ لە دنیا چووە.
شێعرێکی فارسی ئاغا عینایەت:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرانی کورد
ڕاوێژکاری ئەڵمانیا
ڕاوێژکاری ئەڵمانیا ( بە ئەڵمانی :Bundeskanzler der Bundesrepublik Deutschland) پۆستێکی سیاسی حکومەتی فیدراڵیئەڵمانیایە .مێژوویەکی کۆنی هەیە و دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاست، ئەو کەسەی ئەو پلەیەی هەبێت نوێنەرایەتی ولاتی ئەڵمانیا دەکات لە کۆبوونەوە و پرسە جیهانیەکان. لە ئێستادا ئۆلاف شۆڵز لەو پۆستەدایە دوای  ئەنگێلا مێرکڵ. ئۆتۆ فۆن بیسمارک یەکەمین ڕاوێژکاریی ئیمپراتۆرێتی ئەڵمانی لە ساڵانی ١٨٧١ تا ١٨٩٠ بوو.
تەواوکەری خۆراکی
تەواوکەری خۆراکی، بریتییە لە خۆراکێک کە ئامانج لێی تەواو کردنی سیستەمی خۆراکییە بە ماددەی خۆراکی وەک ڤیتامین و ئاسن و ترشە ئەمینییەکان کە لەوانەیە کەم بێت یان نەبێت لەناو سیستەمی خۆراکیدا. هەندێ لە وڵاتان تەواوکەری خۆراکی بە خۆراک دادەنێن، و ئەمەش لە کاتێکدا کە هەندێ لە وڵاتان وەک دەرمان یان بەرهەمێکی تەندروستی سەیری دەکەن.
کۆمەڵەی دەستوری خۆراکی هەموو ئەو تەواوکەرە خۆراکییانەی کە ڤیتامین و ئاسنی تێدایە بە خۆراکی دادەنێن. و کۆمەڵەی دەستوری خۆراکی بریتییە لە ڕێکخراوێک لەلایەن ڕێکخراوی خۆراک و چاندنی (ئالفا) شوێنکەوتەی نەتەوە یەکگرتووەکان و ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی بەڕێوو دەبرێت.
سەرچاوەکان
ویكیپیدیای ئینگلیزی: Dietary supplement
ویکیپیدیای عەرەبی: مكمل غذائي
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
شارستانی بیجاڕ
شارستانی بیجاڕ یان قەزای بیجاڕ یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کوردستانە و دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ئەم پارێزگایەوە و ناوەندەکەی شاری بیجاڕە.خەڵکی بیجاڕ بە زمانی کوردی قسەی دەکن.
دانیشتوان
بەپێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە (٨٩,١٦٢) کەس و (٤٤,٨٣٢)نێر و (٤٤,٣٣٠)مێ و (٢٧,٧٥٩)خێزان پێکھاتووە. دانیشتووانی ئەم شارستانە لە کورد و ئازەرییەکان پێکھاتووە.
جوگرافیای سروشتی و مرۆیی
شارستانی بیجاڕ پێکھاتووە لە ڕووبەرێکی شاخاوی و کەوتووەتە کۆتایی زنجیرە چیاییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و سێیەکی خاکەکەی شاخاوییە. زۆری پێکھاتەکەی لە بەردی نیشتوو پێکھاتووە بەتایبەتی پێکھاتە گڵییەکەی، ئەم تێکەڵەی خاکە پێکھاتووە لە گەچ و لمین و پێشکەوتنی بەخۆیەوە بینییووە لە سەردەمی سێیەمی جیۆلۆجیدا.
دەکەوێتە ٤٧ پلە و ٣٦ خولەکی ڕۆژھەڵاتی گرێنچ و ٣٥ پلە و ٥٢ خولەکی باکووری ھێڵی کەمەرەیی.
چیاکانی بیجاڕ
لەم شارستانەدا سێ زنجیرە چیای بە خێر و بێر ھەڵکەوتووە:
١- زنجیرە چیاکانی باکوور: لە کۆتا خاکی باکووری ئەم شارستانەدا چیا بەرز و بەسام و خاکییە بێ بەردەکان، لە باکووری ڕۆژاواوە بەرەو باشووری ڕۆژھەڵات کشاون، کەتیرەشان و ئاوڕێژەکانیان بە سنوری نێوان بیجاڕ و مەڵبەندە کوردنشینەکانی تیکابی ھەوشار و زەنگان دەژمێردرێ.
بڵندترین لوتکەی ئەم زنجیرە چیایە:
٢- زنجیرە چیاکانی ناوەند: شان بە شانی چیاکانی باکوور لە گوندەواری قەرەتەورەی دیواندەرەوە بەرەو ناوەندی بیجاڕ و گوندەواری پیرتاج دێت و دەنوسێت بە چیاکانی (خەرقان)ەوە.
٣- زنجیرە چیاکانی باشوور: تیرەشانەکانیان بە سنوری سروشتی نێوان مەڵبەندی بیجاڕ و قوروە دەژمێردرێ.
ناوچەی پارێزراوی بیجاڕ
ئەم ڕووبەرە گرنگترین ناوچەی ژینگەی سروشتییە لە پارێزگای کوردستاندا و ڕووبەرەکەی (٢٣٫٠٠٠) ھێکتارە و کەوتوەتە باکووری پارێزگاکە.
ڕووبار و سەرچاوە ئاوییەکان
ڕووبارەکانی ئەم شارستانە بریتییە لە: وێنۆک|200px|چەپ|ڕووباری قزڵ وەزان
چێشت و خۆراکە خۆماڵییەکان
خۆراکە خۆماڵییەکانی ناوچەی بیجاڕ بریتییە لە:
پیشەسازی
وێنۆک|200px|چەپ|قاڵی بیجاڕ
پیشە دەستییەکان
ناوچەی بیجاڕ لە پیشە دەستییەکاندا، بە تایبەت قاڵی(مافوورە) و بەڕە (گڵیم) ناوبانگی زۆری ھەیە، پیشەدەستییەکانی ئەم ناوچەیە بریتییە لە:
بەستەری دەرکی
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی کوردستان پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کوردستان پۆل:پەرتبوونی کورد
چەناگە
250px|thumb|left|چەناگەی پیاوێک 250px|thumb|left|چەناگەی چاڵ
لە توێکاریی مرۆڤدا، چەناگە بە خوارووترین بەشی دەموچاو دەوترێ. هەندێک کەس چەناگەیان چاڵە و هەندێکیان تەخت، لەسەر چەناگەی پیاوان ڕیش دەڕوێ.
سەرچاوەکان
پۆل:لەشی مرۆڤ پۆل:سەر و ملی مرۆڤ
جامی ئینتەرکۆنتیننتال
جامی ئینتەرکۆنتیننتال لە ساڵی ١٩٨٠ بۆ ٢٠٠٤ وەک جامی ئەورووپایی تۆیۆتا/ باشووری ئەمریکا دووبارە دەرکەوتەوە دوای ڕێکەوتنی سپۆنسەری لەگەڵ ئۆتۆمۆبیل دروستکەرەکان، پێشبڕکێیەکی تۆپی پێی نێودەوڵەتی بوو کە لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی ئەورووپا (یوفا) و کۆنمیبۆل دروست کرا،  پێشبڕکێی نێوان یانەکانی نوێنەرایەتی ئەم کۆنفیدراسیۆنانە دەکات (نوێنەری زۆربەی کیشوەرە پێشکەوتووەکان لە جیھانی تۆپی پێ)، بە شێوەیەکی ئاسایی براوەی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا و کۆپا لیبێرتادۆرس ی ئەمریکای باشوور. لە ساڵی ١٩٦٠ تا ٢٠٠٤ بەڕێوە دەچوو، کاتێک لە جامی جیھانیی یانەی فیفادا سەرکەوت، ھەرچەندە ھەردووکیان لە ساڵی ١٩٩٩–٢٠٠٠دا بە شێوەیەکی بەردەوام یاریان ئەنجام دەدا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕووداوە وەرزشییەکان، دامەزرانی ١٩٦٠
ژان-فیلیپ کازیێ
ژان-فیلیپ کازیێ شاعیر و نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
بڕیارنامەی ١١٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی تاجیکستان سەبارەت بە سنووری نێوان تاجیکستان و ئەفغانستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٣٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تاجیکستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:تاجیکستان لە ١٩٩٧
٦٩٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
چاو بێللا (ئەلبۆم)
چاو بێللا (بە زمانی ئیتالیایی: bella ciao خوا لەگەڵ جوانێ) ئەلبۆمێکی گۆرانیبێژ جوان حاجۆیە کە لە ساڵی ١٩٨٩ بڵاو کراوەتەوە. لە ١٠ ستران پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبومەکانی جوان حاجۆ پۆل:ئەلبومە کوردییەکان
ئیسلاماباد
ئیسلام‌ئاباد پایتەختی وڵاتی پاکستانە و ١٠یەم گەورەترین شاری وڵاتەکەیە. ڕێژەی دانیشتوانی ئەم شارە لە ١٠٠،٠٠ کەسەوە لە ساڵی ١٩٥١ بۆ ١.٢١ ملیۆن کەس لە ٢٠٠٩ بەرز بووەتەوە. ڕێژەی خوێندنی ئیسلام‌ئاباد لە ھەموو شارەکانی تری پاکستان بەرزترە.
بابەتی پەیوەندیدار
پایتەختی دەوڵەتانی جیھان
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی دەیەی ١٩٦٠ پۆل:ئیسلاماباد پۆل:ناوچە شارییەکانی پاکستان پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٩٦٠
کریستۆف فیات
کریستۆف فیات نووسەر و دەرھێنەری فیلمی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
ڕوومەت
250px|thumb|گووپی کچێک ڕوومەت، کوڵم یان گووپ ئەندامێکە لە دەموچاوی مرۆڤدا، گووپ بە ناوچەی ژێر چاوی مرۆڤ و ناوچەی لووت ھەتا گوێکان ئەوترێ.
ناوەکانی تر
گۆن-گۆنام کوڵم، کوڵمە، گونە، گۆنا، دیم، دیمە، شیپک، سەرکوڵمە، گەلپ، نارک، ئارن، تەتەڵە
جەیمس فرانکۆ
جەیمس ئێدوارد فرانکۆ (بە ئینگلیزی : James Edward Franco) ئەکتەر و سینەماکاری ئەمریکییە، لە ١٩ی نیسانی ١٩٧٨ لەدایکبووە. بەهۆی ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی ۱۲۷ کاتژمێر (۲۰۱۰)، پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر. فرانکۆ بە ڕۆڵگێڕانی لە فیلمەکاندا ناسراوە، وەک پیاوی جاڵجاڵۆکەی سام ڕەیمی (٢٠٠٢-٢٠٠٧)، شیر (٢٠٠٨)، بخۆ، نزا بکە، خۆشەویستی (٢٠١٠)، سەرهەڵدانی هەسارەی مەیمونەکان (٢٠١١)، پشووەکانی بەھار (٢٠١٢)، و ئۆزی گەورە و بەھێز (٢٠١٣).
سەرەتایی ژیان
جەیمس ئێدوارد فرانکۆ لە ١٩ی نیسانی ١٩٧٨ لە شاری پالۆ ئاڵتۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لەدایکبووە، دایکی بە ناوی بێتسی لو (لەدایکبووی ڤێرن) نووسەری کتێبی منداڵانە و ناوبەناو ئەکتەری دەکرد، باوکی بە ناوی دۆگلاس یوجین فرانکۆ کارێکی لە دۆڵی سیلیکۆن بەڕێوەدەبرد. باوکی بە ڕەچەڵەک پورتوگالی (خەڵکی مادیرا) و ڕەچەڵەکی سویدی بووە، لە کاتێکدا دایکی جوولەکەیە، و لە بنەماڵەیەکی بە ڕەچەڵەک جوولەکەی ڕووسیا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
.fr
fr.  دۆمەینێکی ئەلیکترۆنییە و بۆ ئەو وێبگانەیە کە پەیوەندییان بە وڵاتی فەڕەنساوە ھەیە، و لە ساڵی ١٩٨٦ کەوتەکار.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان پۆل:ئینتەرنێت لە فەڕەنسا پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەورووپا پۆل:کورتکراوەی دۆمەینەکان پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
فار کرای (زنجیرە کایە)
کایەکانی فار کڕای، تەواوکەری جیڕۆکەکانی یەکدی نین، بەڵام ھەموویان لە شێوازی جیھانی کراوەوە و مامەڵەکردن لەگەڵ دوژمنان ھاوبەشیان ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون
٦٩٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٦٩٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
حاتەم عەلی
حاتەم عەلی حامید لە ١٤ی ئەیلوولى ساڵى ١٩٩٠ لە سلێمانی لە دایکبووە، یاریزانی یانەی سلێمانییە بۆ تۆپی پێ. لە ساڵی ٢٠٠٧ پێوەندی بە تیمی یەکەمی یانەی سلێمانی کردووە.
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی یانەی سلێمانی
بڕیارنامەی ١١٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٣٥ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
سلەمدۆگ میلیۆنێر
سلەمدۆگ میلیۆنێر (بە ئینگلیزی: Slumdog Millionaire) فیلمێکی ساڵی ٢٠٠٨ی درامای بەریتانی - ھیندییە، دەرھێنەری فیلمەکە دانی بۆیلە، بنچینەی فیلمەکە دانراوە لەسەر ڕۆمانی (Q&A)ی ڤیکاس سواروپ، سەرەڕای ئەوەی کە فیلمەکە زۆر جیاوازە لە کتێبەکە. فیلمەکە لەبارەی کوڕێکی ھەژارە کە بەژداری دەکات لە بەرنامەی «کێ دەیەوێت ببێت بە میلیۆنێر؟»، ڕووداوەکانی فیلمەکە لە مۆمبایی ھیندن. لە ساڵی ٢٠٠٩ سلەمدۆگ میلیۆنێر پاڵێوراوبوو بۆ خەڵاتی ئۆسکار، و توانی ٨یان بەدەست بێنێت، لەوانە خەڵاتی باشترین وێنە. ئەم فیلمە لە ٩ی کانوونی دووەم، ٢٠٠٩ لە شانشینی یەکگرتوو بڵاوکرایەوە.
ڕێزمانی کوردی
کەرەستەکانی زمانی کوردی
لە دوای ڕستە دەتوانرێت بۆ ھەر مەبەستێک بەکار بھێنرێت وەک ئەم نووسینەی ئەیخوێنیتەوە:
سلەمدۆگ میلیۆنێر
چیڕۆک
فیلمەکە باس لە کوڕێک دەکات بەناوی جەمال مالیک (دیڤ پاتێل) کەبەشداری لەپێشبڕکێیەکی تەلەفزیۆنی دەکات بەناوی "کێ دەیەوێت ببێتە ملیۆنێر؟"، پرسیارەکانی ئەو بەرنامەیە وێڕای ئەوەی قوڕسن بەڵام لەلایەن ناوبراوەوە بەهۆی ڕووداوە ناخۆش و سەرکێشییەکانی ژیانییەوە دەتوانێت وەڵامی هەموو پرسیارەکان بداتەوە و ببێتە خاوەنی خەڵاتە ملیۆنییەکە.
ڕێزمانی کوردی
دەنگ
بچووکترین ئاخاوتنە، کە بە یەکجار لە دەمەوە دێتە دەرەوە.
پیت
ئەو ھێما تایبەتانەن کە بۆ ھەر یەکێک لە دەنگەکانی ئاخاوتن دانراون. (واتا پیتەکان وێنەی دەنگەکانن).
بڕگە
بە چەند دەنگێک کە بەیەکجار لە دەم دێنە دەرەوە، نیوە وشەیەک یان وشەیەکی ناتەواو پێکدەھێنن.
وشە
بەکۆمەڵە پیتێک کە واتای شتێک یان واتایەکی تەواو بدات لەزمانی کوردی دەڵێن وشە.
گرێ
بریتییە لە دوو وشە کە بەهۆی ئامرازی (ی) دەدرێنە پاڵ یەکتر، کە بەتەنیا واتایان نییە و تەنیا بەشێک لە ڕستە پێکدەهينن.
بەم شێوەیەیە:
بزوێن
بزوێنەکان بەو دەنگانە دەوترێن کە لە کاتی بێژەیاندا (وتنیاندا)، دەم و زار هەندێک زیاتر دەکرێنەوە و زیاتر دەکێشرێن وەھەروەھا دەربڕینیشیان ئاسانە. بزوێنەکان جووڵە و بزواندن دەخەنە ناو وشەوە.
پیتە بزوێنەکان لە کوردیدا
لە زمانی کوردی ٨ (ھەشت) دانە پیتی بزوێن ھەیە، بەڵام بە ئەلفبای ئارامی تەنیا ٧ (حەوت) دانە پیتیان بۆ دانراوە، کە بریتین لە:
(ا ـ و ـ ۆ ـ وو ـ ە ـ ی ـ ێ - بزرۆکە(i))
بزرۆکە
ھەشتەمین پیتی بزوێنی زمانی کوردییە، کە لە ئەلفبێی کوردیی لاتینیدا بە پیتی "i" ھێما دەکرێت بەڵام لە ئەلفبێی کوردیی عەرەبیدا نابینرێت و بزرە (ونە) بۆیە ناونراوە بزرۆکە. ھەندێ لەو وشانەی کە لە ڕواڵەتدا بزوێنیان تێدا نابینرێ، وەکو: (بردن، من، ژن، چل، مردن، بزن، خستن)، بەڵام لەڕاستیدا دەنگی بزوێنیان تێدایە.
ئەگەر لە بڕگەی وشەیەک هیچ پیتی بزوێن نەهاتبێت، ئەوا زۆربەی کات لە بەینی دوو پیتی نەبزوێندا بزرۆکە دادەنرێت.
نمونە:
بردن: (بر-دن)
واتا لە هەردوو بڕگەی وشەی بردن هیچ پیتێکی بزوێن نییە، لەو کاتەدا بە لاتینی بەم شێوەیەی لێ دێت: birdin
هەندێک نمونەی دیکە:
یاسا: '''لە زمانی کوردی لە هەر بڕگەی هەر وشەیەک بێت، پێویستە پیتی بزوێنی تێدا هەبێت. لە زمانی کوردیدا وشە نییە پیتی بزوێنی تێدا نەبێت.'''
پیتی بزوێنی درێژ
پیتی بزوێنی درێژ بریتییە لەم پیتانە: (ا، ۆ، وو، ێ)
پیتە ناوبەندەکان
تەنھا دوو پیتی ناوبەند ھەیە لە زمانی کوردیدا، کە ئەوانیش پیتی (و، ی)ـن. ھەروەھا ھەردوو پیتی ناوبەند ھەندێک جار لە وشەدا دەبنە بزوێن و ھەندێک جار نابنە بزوێن. نمونە بۆ پیتە ناوبەندەکان:
ناو
بریتیە لەو وشەیەی کە بەکاردەھێنریت بۆ ناساندنی ھەر شتێک کە گیاندار بێت یان بی گیان (وەک: کوردستان، بەھار، کوڕ، کچ، تەختە، چیا، ھەوا و ھتد) و دەتوانێت سەرجەم ئەرکە سەرەکیەکانی ڕستە ببینێت (بکەر، کردار، بەرکار، تەواوکەری کار،........)
بکەر
(ناو، ھاوەڵناو، جێناو)ـێکە کە کاری سەرەکی لە ڕستەدا ئەنجام دەدات:
(من لە کوردستان دەژیم.)
کار
بریتیە لەو کارە کە بکەری ڕستەکە ئەنجامی داوە.
کاری ڕابردوو
ئەو کردار ەیە کە لە پێش کاتی باسکردنەکەیدا ئەنجام دراوە، بۆ دروستکردنی ئەم کارە، قەدی چاوگ وەردەگرین کە بە لابردنی نوونی چاوگ دروستدەکرێ.
کاری ڕابردووی نزیک
ئەو ڕابردوەیە کە بە شیوەیەکی سادە دیت و وا پیشان دەدات کە کاری ڕستە لە ماوەیەکی نزیکی پێش ئێستادا روی داوە. ھیچ پاسگرێکی پیوەنیە. یاسا: (قەدی چاوگ) رۆیشت:کاری رابردووی نزیکە
عەممان
عەممان پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی ئوردنە. ئەم شارە مەڵبەندی کلتووری و سیاسی ئەم ناوچەیەیە و یەکێکە لە شارە هەرە کۆنەکانی جیهان. ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١١ گەیشتە ٢،٨٤٢،٦٢٩ کەس.
ڕێزمانی کوردی
کاری ڕابردووی دوور
ئەو کردارەی ڕابردوەیە کە وا پیشان دەدات، کاتی باسکردنی کارەکە زۆر (دوور) لەمەو پێش ئەنجام دراوە. پاشگری (بوو) ی پێوەیە. یاسا:(قەدی چاوگ + بوو) لێرە وا ھەست دەکەین کە ئەو کارە ماوەیەکی پێش ئێستا ئەنجام دراوە.
عەممان
بابەتی پەیوەندیدار
پایتەختی دەوڵەتانی جیھان
ڕێزمانی کوردی
کاری ڕابردووی تەواو
ئەو کاری ڕابردوەیە کە وا پیشان دەدات، کاتی باسکردنی ئەنجامدانی کارەکە تەواو بووە. پاشگری (وە) یان (یە)ـی پێوەیە، بەڵام ئەگەر چاوگەکە تائی یان دالی بوو، پاشگری (ووە) یان (ییە) وەردەگرێ.
عەممان
بابەتی پەیوەندیدار
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:گەشتیاری لە ئوردن پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:عەممان پۆل:شام
ڕێزمانی کوردی
کاری ڕابردووی تەواو
یاسا:(قەدی چاوگ + ووە[وە] یان ییە[یە]) لێرە وا ھەست دەکەین کە ئەو کارە ماوەیەکی پێش ئێستا ئەنجام دراوە
ئۆبلاستی داغستان
وێنۆک|نەخشەی ئیداری ئۆبلاستی داغستان وێنۆک|ئاڵای ئۆبلاستی داغستان ئۆبلاستی داغستان (بە ڕووسی پێش چاکسازی: Дагеста́нская о́бласть، tr. Dagestánskaya óblast) ئۆبلاستێک بوو ("ناوچە") جێگری پاشایەتی قەفقاز لە ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا. بە نزیکەیی لەگەڵ زۆربەی باشووری ڕۆژھەڵاتی داغستانی ئێستا لە ناو فیدراسیۆنی ڕووسیادا دەگونجێت. ئۆبلاستی داغستان لە ساڵی ١٨٦٠ لە ناوچەکانی ئیماماتی پێشووی قەوقاز دروست بووە، لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ ئۆبلاستی تێریک، لە ڕۆژاوا لەگەڵ پارێزگای تیفلیس و ئۆکرۆگ لە ڕۆژاوا، لە باشوورەوە لەگەڵ پارێزگای ئەلیزاڤێتپۆل و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ پارێزگای باکوو. ناوەندی ئیداری ئۆبلاستەکە تەمیر-خان-شورا (بویناکسک) بوو.
ڕێزمانی کوردی
کاری ڕابردووی بەردەوام
ئەو کارەیەیە کە لە ڕابردوودا ئەنجامدراوە لەکاتی ڕوودانی کارێکی دیکە، وە پێشگری دە وەردەگرێ.
یاسا:(دە + قەدی چاوگ) لە کرمانجی خواروو
ئۆبلاستی داغستان
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی داغستان داغستان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٧ پۆل:ئۆبڵاستەکانی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی
ڕێزمانی کوردی
کاری ڕابردووی بەردەوام
(د + قەدی چاوگ) لە کرمانجی ژووروو
کاری ڕانەبردوو
ئەو کارەیە کە لە پێشوودا نەکرا بێت یان نیازی ئەنجام دانی تیابێت چ لە ئێستا یان داھاتوو بۆ نمونە (دواتر نانەکە دەخۆم) یان (ئێستا نانەکە دەخۆم) و واتە کارەکە تاوەکوو ئێستا ئەنجام نەدرابێت
یاسا: (دە+رەگی کار+جێناوی لکاوی کۆمەڵەی سێیەم)
کاری داخوازی
ئەو کارەیە کە کەسی یەکەم فرمان بە کەسی بەرامبەری دەکات کە بۆ کەسی دووەمی تاک جێناوی لکاوی(ـە) وەردەگرێ وە لە کۆجێناوی لکاوی (ن) وەردەگرێ، بە شێوەی ئەرێنی، لە نیشانەی فرمانب+ڕەگی کار یان نەرێ لە مە+ڕەگی کار پێکدێن، نموونە (بخۆ، مەخۆ) (بخۆن، مەخۆن)، لە کاری دخوازی کەسی سێھەم تێدا نییە یاسا:(ب+رەگی کار+جێناوی لکاو کۆمەڵەی چوارەم)
کاری تێپەڕ
ئەو کارەیە کە لە ڕستەدا پێوستی بە بەرکارێک ھەیە بۆ ئەوەی واتاوی ڕستەکە تەواو بکات. وە ھاوکات وشەی تێپەڕ بەوە دەناسرێتەوە، کە جێناوەکانی (م، مان، ت، تان، ی، یان) وەردەگرێت.
کاری تێنەپەڕ
ھیچ بەرکارێک لەم ڕستەیەدا نابینرێت بۆیە تێنەپەڕە
جیاکردنەوەی کاری تێپەڕ و تێنەپەڕ
ئەگەر کارێک لە ڕستەدا هەبوو بۆ ئەوەی بزانیت کە ئایە تێپەڕە یان تێنەپەر ئەوا بەم شێوەیە تاقی دەکەینەوە:
ئەگەر کارەکە کۆمەڵەی یەکەمی جێناوە لکاوەکان (م - مان، ت- تان، ی - یان) وەرگرێت ئەوە تێپەڕە.
بەڵامئەگەر کارەکە کۆمەڵەی یەکەمی جێناوە لکاوەکان (م - مان، ت- تان، ی - یان) وەرنەگرت ئەوە تێنەپەرە.
بەرکار
وشەیەکە، لە ڕستەدا مەبەستی کاری ڕستەکە ڕوون دەکاتەوە، ڕستە بەبێ بەرکاریش دەبیت، بەڵام بەرکار بۆ زیاتر ڕوونکردنەوەی واتای کارەکەیە، وەڵامی وەشەی پرسی "چی؟" و "کێ؟" دەداتەوە.
کەواتە سێوەکە بەرکارە.
(ھەڤاڵ چی دەخوێنێتەوە؟) >> ڕۆژنامە.
کەواتە ڕۆژنامە بەرکارە.
کەواتە کاروان بەرکارە.
نیھاد
بریتییە لە ناو یان ھاوەڵناو یان جێناو. نیھاد ھەمیشە پێش گوزارە دێت و ئەو بەشەیە لە ڕستە کە لێی دەدوێین یان ھەواڵێک لە بارەیدا دەدەین.
ئۆدرێ مەنسۆن
ئەندرێ ماری مەنسۆن ( ۸ی حوزەیران، ۱۸۹۱ – ۲۰ی شووبات، ۱۹۹٦) ئه‌کته‌ر و نمایشکاری ئه‌مریکی سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌مه‌، به‌هۆیی جوانیه‌که‌شیه‌وه‌ نازناوی ڤینۆسی ئه‌مریکای پێ دراوه‌ و زیاتر له‌ 12په‌یکه‌ری ئه‌و له‌ شاری نیویۆرک دانراوه‌، ناوبانگی له‌هه‌موو شوێنێکدا بڵاوده‌بێته‌وه‌ و لەکاتی خۆیدا ده‌بێته‌ ئه‌ستێره‌یه‌کی دره‌وشاوه‌ی هونه‌ری ئه‌مریکا.
سەرەتای کارکردنی
مێژووی کارکردنی ئۆندرێ بۆ ساڵی 1909 ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ کاتێک وه‌ک ئه‌کته‌ر به‌شداری له‌ شانۆی ((The Boy and The Girl کردووه‌، ئۆدری باوه‌ڕی به‌ دابونه‌ریتی ئه‌وسای کۆمه‌ڵگاکه‌ی نه‌بووه‌ و بۆیه‌ ئه‌و ده‌بێته‌ یه‌که‌م نمایشکاری ئه‌مریکی و بێگوێدانه‌ ڕه‌خنه‌کان له‌ کاره‌ هونه‌ریه‌کانی به‌بێ جلوبه‌رگ ده‌رده‌که‌وێت که‌ ئه‌مه‌ش هۆکارێک بوو تا په‌یکه‌رتاش و ده‌رهێنه‌ره‌کان به‌رده‌وام به‌دواییدا بن و داوای لێ بکه‌ن به‌شداری به‌رهه‌مه‌کانیان بکات.
ڕێزمانی کوردی
نیھاد
گەلی کورد ئێستا ئازادە. گەلی کورد: نیھادە.
ئۆدرێ مەنسۆن
سەرەتای کارکردنی
جگه‌له‌مه‌ش جوانی و متمانه‌ به‌ خۆکردنه‌که‌ی وای لێکردبوو ببێته‌ که‌سایه‌تییەکی دیاری سه‌رده‌می خۆی، به‌ڵام زۆر جاریش له‌لایه‌ن ئه‌و پیاوانه‌ی ده‌وریان دابوو تووشی گرفت هاتووه‌، به‌تایبه‌تی له‌ کۆتایی ساڵی1919، ئه‌و پیاوه‌ی ئۆدری خۆشویستووه‌ و خێزاندار بووه‌، ژنه‌که‌شی ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ کوشتووه‌ تا بتوانێت هاوسه‌رگیری له‌گه‌ڵ ئه‌ودا بکات، بۆیه‌ ئۆدری له‌لایەن‌ پۆلیسه‌وه‌ لێکۆڵینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵدا ده‌کرێت، دواتریش پیاوه‌که‌ به‌ر له‌ سێداره‌دانی خۆشی ده‌کوژێت.
دوای هه‌ژاربوونیشی دایکی به‌ ناچاری قاپ و قاچاغی فرۆشتووه‌ و له‌ 1921 بۆ به‌شداریکردنی له‌ فیڵمیHeedless Moths که‌ له‌سه‌ر ژیانی خۆیی بووه‌، به‌ڵێنی 27,500 دۆلاری پێ ده‌درێت، به‌ڵام دواتر بریکاری به‌رهه‌مهێنه‌ری فیلمه‌که‌ په‌شیمان ده‌بێته‌وه‌ و پاره‌که‌ی ناداتێ.
ڕێزمانی کوردی
گوزارە
گوزارە (PREDICATE) ھەواڵێکە کە لە بارەی نیھادەوە دەدرێت و ھەمیشە دەکەوێتە دوای نیھادەوە. وشەی بنچینەیی لە بەشی گوزارەدا کردارە.
ئۆدرێ مەنسۆن
سەرەتای کارکردنی
ژیانی ئه‌کته‌ره‌که‌ پڕ له‌ کێشه‌ و ته‌نگوچه‌ڵه‌مه‌ بووه‌ و جارێکیش هه‌وڵی خۆکوشتنی داوه‌. له‌و ڕۆژه‌ی ته‌مه‌نی بۆته‌ چڵ ساڵی باری ده‌روونی ته‌واو نه‌بووه‌، بۆیه‌ له‌سه‌ر داوای دایکی ‌ دادوه‌ری دادگای ناوچه‌ی ئۆسیگۆ بڕیاری ناردنی ئۆدری ده‌دات بۆ نه‌خۆشخانه‌ی ده‌روونی و تا له‌وێ چاره‌سه‌ری بۆ بکرێت.
کۆتایی ژیانی
پاشان ئۆدری 65 ساڵی ته‌مه‌نی له‌ نه‌خۆشخانه‌ به‌سه‌رده‌بات و ته‌نها یه‌کجار خزمێکی نزیکی سه‌ردانی ده‌کات و له‌ 1996 گیانله‌ده‌ستده‌دات، خێزانه‌که‌ی نه‌یانهێشتووه‌ گۆڕه‌که‌ی کێلی بۆ دابنرێت، چونکه‌ ده‌یانه‌وێت ناوی ئۆدری مه‌نسۆن له‌نێو خێزانه‌کایاندا ڕه‌ش بێته‌وه‌.
ورده‌ ورده‌ خۆری ئۆدری مانسۆن ئاوابوو، خه‌ڵکیش ناوه‌که‌ی له‌بیرکرد، به‌ڵام بۆ هه‌ر شوێنێکی ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا بچیت ئه‌وا په‌یکه‌رێکی ئه‌و ده‌بینرێت، هێشتا وه‌ک سیمبوڵی جوانی وڵاته‌که‌ی ماوه‌ته‌وه‌.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١ پۆل:مردووانی ١٩٩٦ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی فیلمی بێدەنگ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
ڕێزمانی کوردی
گوزارە
نمونە
فەرھاد کوڕێکی زیرەکە. فەرھاد: نیھادە. کوڕێکی زیرەکە: گوزارەیە.
زیرەك: تەواوکەری کاری ناتەواوە.
ـە:کاری ناتەواوە(بۆ دەمی ئێستا).
چاوگ
چاوگ بە وشەیەک دەوترێت کە ناوی کارێکە و بەبێ لەبەرچاوگرتنی کەس و کات، جێبەجێبوونی کارێک نیشاندەدا و بە پیتی نون «ن» کۆتایی دیت وەک: «مردن، سوتان، بردن،....» پێنج جۆر چاوگ ھەیە لە کوردیدا:
جێناو
ئەو وشەیەیە کە لە ڕستەدا شوینی (جێی) ناو دەگرێتەوە و ھەموو ئەرکەکانی ناو دەبینێت. بە شیوەیەکی گستی جێاوە کەسیەکان دەکرێن بە دوو بەش (جێناوە سەربەخۆکان وە جێناوە لکاوەکان)
جێناوی سەربەخۆ
ئەو جێناوانەن، کە بە سەربەخۆیی لە ڕستەدا دێن، واتە پێویستیان بە ھیچ پێوە لکاوێک نیە بۆ پیدانی واتایەکی تەواو.
جێناوە سەربەخۆکان ئەمانەن: (من - ئێمە، تۆ - ئێوە، ئەو - ئەوان) جیناوە سەربەخۆکان بەپێی کەس و (تاک و کۆ)یی بەم شیوەیە دابەش دەکرێن:
(من چوم بۆ بازاڕ.) من:جێناوی سەربەخۆیە بۆ کەسی یەکەمی تاک "پێویستە بە ھیج پیوە لکاویک نیە"
"پێویستە بە ھیج پێوە لکاوێک نییە."
جێناوی لکاو
ئەو جێناوانەن، کە لە ڕستەدا بە وشەکانی دیکەوە دەلکێن، واتە پێویستیان بەوە ھەیە کە بە وشەیەک بلکێن بۆ ئەوەی واتای تەواو بگەیەنن.
کۆمەڵەی یەکەم
جێناوە لکاوەکانی کۆمەڵەی یەکەم ئەمانەن: (م - مان، ت - تان، ی - یان) دابەش بونیان بەپێی کەس و (تاک و کۆ)ی بەم شێوەیە دەکرێت:
(دەچم بۆ بازاڕ) م:جێناوی لکاوە بۆ کەسی یەکەمی تاک. "پێویستە بە پێوە لکاوێک ھەیە، کە "دەچ"ە، واتە بەبێ وشەی "دەچ"، جێناوی لکاوی "م" بە تەنیا دەمێنێتەوەو واتای نامێنێت. بەم شێوەیەی لێدێت: م بۆ بازاڕ"
کۆمەڵەی دووەم
جێناوە لکاوەکانی کۆمەڵەی دووەم ئەمانەن: (م - ین، یت - ن، _ - ن) دابەش بونیان بەپێی کەس و (تاک و کۆ)یی بەم شێوەیە دەکرێت:
''تێبینی ئەوەش دەکەین، کە جێناوێکی لکاو نیە بۆ کەسی سێیەمی تاک لە کۆمەڵەی سێیەمدا. ''
(چوون بۆ بازاڕ؟) ن: جێناوی لکاوە بۆ کەسی سێیەمی کۆ.
کۆمەڵەی سێیەم
جێناوە لکاوەکانی کۆمەڵەی سێیەم ئەمانەن: (م - ین، یت - ن، ێت/ات - ن) دابەش بونیان بەپێی کەس و (تاک و کۆ)ی بەم شیوەیە دەکرێت:
(چوویت بۆ بازاڕ؟) یت: جێناوی لکاوە بۆ کەسی دووەمی تاک.
ھاوەڵناو
ھاوەڵناو یان ئاوەڵناو وشەیەکە کە (وەسف) پێناسەی ناو دەکات لە رستەدا. ھەر وەک لە ناوەکەی دیارە ھاوەڵناو، ھاوڕێی ناوە.
ئێریک لائوور
ئێریک لائوور ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:زیندووان
گوڵی ڕەش
گوڵی ڕەش کۆمەڵەچیرۆکێکە لە نووسینی شێرزاد حەسەن.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:کتێبەکانی شێرزاد حەسەن
ڕێزمانی کوردی
ھاوڵناوی نادیار
(چەند=ھەندێ، ئەوەندە، وەھا، گەلێک، چەند، زۆر، کەم، بڕێ، ھەمی، پیچەک).
ھاوەڵکار
ھاوەڵکار وشەیەکە ڕویەکی ڕودانی کاری ڕستە دەربارەی (کات، شوێن، چۆنیەتی، چەندێتی، ڕێکخستن) دەردەخات لەم ڕوەوە سنورێک بۆ تەواوکردنی واتاکەی دادەنێت. دەبێتە تەواوکەری کار.
ئەرکەکانی ھاوەڵکار ئەمانەن:
ھاوەڵکاری شوێنی
ھاوەڵکاری شوینی ئەو ھاوەڵکارەیە کە شوێنی ڕودانی کاری ڕستە نیشان دەدات، دەبێتە تەواوکەری کاری ڕستە، وەڵامی وشەی پرسی (لە کوێ، لە کێندەرێ، بۆ کوی) دەداتەوە.
ھاوەڵکاری چۆنیەتی
ھاوەڵکاری چۆنیەتی ئەو ھاوەڵکارەیە کە چۆنیەتی ڕودانی کاری ڕستە نیشان دەدات و وەسفی کاری ڕستە دەکات، دەبێتە تەواوکەری کاری ڕستە، وەڵامی وشەی پرسی (چۆن، کوو، چەوان) دەداتەوە.
ھاوەڵکاری چەندێتی
ھاوەڵکاری چەندێتی ئەو ھاوەڵکارەیە کە چەندێتی (بڕی) ڕودانی کارێکی تەواو (تێپەڕ و تێنەپەڕ) نیشان دەدات، دەبێتە تەواوکەری کاری ڕستە.
ھاوەڵکاری رێکخستن
ھاوەڵکاری ڕێکخستن ئەو ھاوەڵکارەیە کە لە ڕستەدا شێوەی ڕێکخستنی ڕودانی کارەکە پیشان دەدات، ھەمیشە دەبێتە تەواوکەری کاری تەواو لە ڕستەدا.
پۆل:زمانی کوردی
٦٩٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئەبووجا
شاری ئابوجا پایتەختی وڵاتی نێجیریا یە و دەکەوێتە ناوەڕاستی وڵاتەکەوە. شاری ئابوجا بە فەرمی لە ساڵی ١٩٩١ بووە پایتەختی نێجیریا لە جێی پایتەختی پێشوو شاری لاگۆس. لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦ دا شاری ئابوجا دانیشتوانەکەی ٧٧٦،٢٩٨ کەس بوو.
بابەتی پەیوەندیدار
پایتەختی دەوڵەتانی جیھان
پۆل:ئەبووجا پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان
سیناریۆ (ھونەر)
سیناریۆ یان نووسینی سینەمایی بریتییە لە پێناسەیەکی گشتی بۆ دیمەنە سینەماییەکان و شانۆگەرییەکان کە پێکدێت لە باسکردنی شوێن لە دەرەوە یان ناوەوە، شەو یان بەیانی و باسکردنی دەرچوونی کەسایەتییەکان یان هاتنە ناوەوەیان وەک ڕووداو، وەکو ئەوەی کێشراوە و هەموو ئەوەی لەسەر دەرهێنەر و ئەکتەرەکانە تەنها جێبەجێ کردنی ئەو دیمەنەیە، بەبەکار هێنانی کەل و پەلی ڕووناک کەرەوە و جوڵە و دیکۆر. کە لە کۆتاییدا دیمەنەکانی سیناریۆ دەبێتە دیمەنی فیلمەکە.
وا بڵاوە نوسەری گوفتوگۆ هەمان نوسەری سیناریۆ بێت بۆ ئەوەی کارەکە تەواو بێت، بەڵام هەندێک نوسەر هەن تایبەتن بە نوسینی سیناریۆ بەتەنها. و لەوانەیە هەندێ جار نوسەری سیناریۆ دەرهێنەری فیلمەکەش بێت لەبەر ئەوەی لەم حاڵەتەدا دەتوانێ باشتر دیمەنەکان جێبەجێ بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھونەرە سۆماییەکان پۆل:خەیاڵ پۆل:سینەما پۆل:زاراوەکانی فیلم و ڤیدیۆ پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن
مای سیکوەڵ
وێنۆک مای سیکوێل سیستەمی بەڕێوەبردنی بنکەدراوەی پێکەوەبەستراوە، یەکێکە لە بەناوبانگترین بنکەدراوەی جیھانیی کە سەرچاوە کراوەیە.
زۆرێک لە نەرمەواڵە و سکریپتەکان مای سیکوێل بەکاردێنن لەوانە جوملا و وۆردپرێس و ماڵپەڕە جیھانییەکانی وەک گووگڵ و فەیسبووک و ویکیپیدیا و یوتیوب و تویتەر و فیلکر.
لەئێستادا کۆمپانیای ئۆراکڵ خاوەندارێتی و پەرەپێدانی مای سکوێلی لەژێردەستە. یەکەم وەشانی مای سکوێل لە ٢٣ی ئایاری ١٩٩٥ دەرچووە.
مای سکوێل بەزمانی پڕۆگرامسازی C و ++C نووسراوە. یەکێک لەھۆکارەکانی بڵاوبوونی مای سیکوێل گونجاوییەتی لەگەڵ زمانی وێبداڕشتنی پی ئێچ پی.
بەستەری دەرەکی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٥ پۆل:وۆردپرێس
بڕیارنامەی ١١٤٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٤٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی یووگسلاڤیای پێشوو و کۆماری مەقدوونیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٣٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری مەقدوونیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٧ پۆل:کۆماری مەقدوونیا لە ١٩٩٧
گەرماوکردن
ئەم کارە بە مەبەستی خاوێنکردنەوەی لەشە یان نەریتی ئایینی یان مەبەستی چارەسەری پزیشکی یانیش ھەر بۆ خۆشی وەرگرتن دەکرێت. گەرماوکردن دەکرێت لە ھەر شوێن و بارودۆخێک ئەنجام بدرێت کە ئاوی خاوێن ھەبێت، دەتوانرێت گەرماو بکرێت لەنێو بانیۆ یان دووش، یاخود ڕووبار، دەریاچە، کانی، مەلەوانگە، یان دەریا. کاتێک لەبارەی گەرماوکردن قسە دەکرێ، زیاتر لێی گەرماوکردنە لەنێو ئاو، بەڵام گەرماوکردن جۆری تری ھەیە، دەکرێت لەنێو قوڕ بێت، کە زیاتر بۆ چارەسەری پزیشکییە. ھەروەھا ھەندێ خەڵکی لەنێو بیرە و چوکلاتیش گەرماو دەکەن، جۆرێکی تری گەرماوکردن؛ گەرماوکردنە بە تیشکی خۆر «خۆدانەبەرخۆر».
سەرچاوەکان
پۆل:گەرماوکردن پۆل:گەرماوەکان پۆل:ڕووتی
٦٩٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سۆفی لووبیێر
سۆفی لووبیێر ڕۆماننووس و ڕۆژنامەوانی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
کەللەسەر
وێنۆک|کەلەسەری زیانپێگەیشتووی [[مرۆڤێک]] وێنۆک|بەشەکانی کەلەسەری مرۆڤ
کەلەسەر پێکھاتەیەکی لە ئێسک درووس بووە کە لە تەواوی ئاژەڵاندا بوونی ھەیە. کەللەسەر وەک چوارچێوەی سەر ئیش دەکات. کەلەسەر چوارچێوە و پێکھاتی دەموچاو ڕاگیر دەکات و بەرگری دەکات لە ئازار و گازندە گەیشتن بە مێشک.
بە کەلەسەر بە بێ ئێسکی شێویلاکەی خواروو ئەوترێ کڕانیۆمکە لە دوو بەش پێکھاتووە. کەلەسەری مێشکی کە ئەرکی پارێزگاریکردن لە مێشکی بە ئەستۆیە و بەشی دووھەم، ئێسکەکانی دەموچاوە کە لە پێشتەوە و خوارەوەی قاپیلکەی مێشکدا جێگیرە و چوارچێوەی دەموچاو پێکدێنێ، ئێسکەکانی قاپیلکەی مێشک ٨ دانەن کە ٤ دانەیان تاکن و لە نێوانان، ٢ دانەشیان جووتن و لەلاوەن. ئێسکەکانی دەموچاو ١٤ دانەن کە ٦ دانەیان جووتن و ٢ دانەیان تاکن.
ناوەکانی تر
وێنۆک|کەلەسەری مرۆڤ لەژێر (تیشکی X)دا
کاپۆڵ، کاژەڵاک، کاجیر، قاپیلکەسەر، ئێسکەسەر، پیت، کاتک، کاپۆڵک، کاژە، کافا
سەرچاوەکان
پۆل:کەللەسەر پۆل:سەر و ملی مرۆڤ پۆل:ئێسکەکانی سەر و مل
نیکۆڵای نۆسکۆڤ
نیکۆڵای ئیڤانۆڤیچ نۆسکۆڤ (بە ڕووسی: Николай Иванович Носков)، لەدایکبووی ١٢ی جانواریی ١٩٥٦ لە گاگارین، یەکێتیی سۆڤیەت. گۆرانیبێژێکی ڕووسییە، و پێشتر گۆرانیبێژبووە لە گرووپی (Gorky Park؛ ١٩٨٧ - ١٩٩٠). وە بۆ پێنج جار خەڵاتی "Golden Gramophone"ی بردەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦ پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ڕووسی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی سۆڤیەت پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ڕووسی
پەپکە
پەپکە، تەنێکی فیزیایییە کە بریتیە لە ڕووتەختێک لە شێوەی بازنەدا کە بەرزییەکی کەمی هەیە، واتە ناسکە.
سەرچاوە
[کتێبی زانیارییە گشتییەکان]
Диск Disc Disk Disc Δίσκος Disko fa:دیسک (ابهام‌زدایی) Disque 디스크 Disko דיסק ディスク Disco Disc Диск Disk Disk Disk
بزوەش
بزوەش گوندێکە لە گوندستانی ژاوێڕوود لە ناوچەی ناوەندی، شارستانی کامیاران، پارێزگای کوردستان. لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی بەرامبەر لەگەڵ ٦١٢ کەس، لە ١٣٥ خێزاندا بووە. دانیشتووانی ئەو گوندە لە خەڵکی کورد پێکدێن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی کامیاران
دبلن
دبلن یان دوبلن یان دەبلن (بە ئێرلەندی: Baile Átha Cliath) پایتەخت و پڕ دانیشتووترین شاری ئێرلەندایە. دبلن دەکەوێتە نزیک خاڵی ناوەڕاستی کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی ئێرلەندا، لە دەمی ڕووباری لیفی. ناوی ئینگلیزی شارەکە لە وشەی ئێرلەندی «Dubhlinn»ەوە وەرگیراوە کە بە واتای «دەریاچەی ڕەش» دێت.
لە بنەڕەتدا وەک شارۆچکەیەکی ڤایکینگەکان دامەزراوە، دواتر شارەکە گەشەی کردووە و بووەتە «شانشینی دبلن». دوای داگیرکردنی ئێرلەندا لەلایەن نۆرمانەکان بوو بە شارۆچکەی سەرەکی دوورگەکە. شارەکە لە سەدەی حەڤدەھەمەوە بە خێرایی فراوان بوو. بۆ ماوەیەکی کورت دووەم گەورەترین شاری ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا بوو، ھەروەھا پێنجەم گەورەترین شاری ئەوروپا بوو. دبلن دوای یاساکانی یەکێتیی لە ساڵی ١٨٠٠دا چووە قۆناغێکی وەستانەوە، بەڵام سەرەڕای ئەوەش وەک پێشەنگی ناوەندی ئابووری دوورگەی ئێرلەندا مایەوە. دوای دابەشبوونی ئێرلەندا لە ساڵی ١٩٢٢، دبلن بوو بە پایتەختی کۆماری ئازادی ئێرلەندا، کە دواتر گۆڕدرا بۆ کۆماری ئێرلەندا.
بابەتی پەیوەندیدار
پایتەختی دەوڵەتانی جیھان
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی کۆماری ئیرلەند پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٩یەم پۆل:دامەزرانەکانی ٨٤١ پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
فار کرای ٥
فار کڕای ٥ یارییەکی ڕوانگەی کەسی یەکەمە کە لەلایەن یوبیسۆفت مۆنتڕیال و یۆبیسۆفت تۆرنتۆوە گەشەی پێ دراوە و لەلایەن یوبیسۆفتەوە بۆ ئامێرەکانی ویندۆز، پلەی ستەیشتن ٤ و ئێکس بۆکس وەن بڵاوکرایەوە. یارییەکە دوای یاری فار کڕای ٤ دێت، و دەبێتە پێنجەم یاری لە زنجیرە یارییەکانی فار کرای. ئەم یارییە لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٨دا بڵاوکرایەوە.
چیڕۆکی یارییەکە لە شارۆچکەی ھۆپدا گوزەر دەکات، کە ناوچەیەکی خەیاڵی ویلایەتی مۆنتانایە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. چیڕۆکی سەرەکی یارییەکە باسی بڵاوبوونەوەی توندوتیژی ئایینی دەکات شارۆچکەی ھۆپدا کەوا گرووپێکی توندوتیژی مەسیحی دەستیان بەسەر ناوچەکە داگرتووە بەسەرکردایەتی جۆسێف سید، کە خۆی بە دواھەمین ھەڵبژێردراوی خودا دادەنێت. کەسی یاریکەر بە کەسایەتییەکەوە یاری دەکات کەوا تازە دەگاتە ناوچەکە و ئامانجی ئەوەیە کە سید و شوێنکەوتوانی لەناو ببات. شێوازی یارییەکەش بریتییە لە گەڕان و شەڕکردن لەگەڵ دوژمنان و ئاژەڵی کێوی و چەندین چەکی جۆراوجۆریش لەخۆدەگرێت.
یارییەکە لەسەرەتای ساڵی ٢٠١٧دا ڕاگەیانرا. تیمی یارییەکە ھەڵسابوون بە گەشتکردن بەنێو ویلایەتی مۆنتانا تاکو بتوانن نەخشەی یارییەکە لە نەخشەی ناوچەکە نزیک بخەنەوە. یارییەکە بە زەقی ئیلھامی لە کۆمەڵێک ڕووداوی مێژووی سەردەم وەرگرتەوەم وەک جەنگی سارد و ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول.
یارییەکە پێشوازییەکی ئەرێنی لێکرا لەلایەن ڕەخنەگرانەوە، بەڵام ڕووبەرووی ڕەخنەی زۆربوویەوە چونکە لەگەرمەی گرژی دۆخی سیاسی ئەمریکا بڵاوکرایەوە. یارییەکە بووە سەرچاوەی قازانجێکی گەورە و لەھەتەی یەکەمیدا بای ٣١٠ ملیۆن دۆلاری لێفرۆشرا و بووە خێرا فرۆشترین یاری لە زنجیرەکەدا. یارییەکی تر کەوا تەواوکەری ڕاستەوخۆی ئەم یارییەیە بەناوی فار کرای: کازیوەیەکی نوێ لە ١٥ی فێبرایەتی ٢٠١٩دا بڵاوکرایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٨ پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:مشتومڕی یارییە ڤیدیۆییەکان پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان پۆل:یارییەکانی ویندۆز پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی
بەختیار عەلی
بەختیار عەلی (لەدایکبووی ١٩٦٠ لە سلێمانی، عێراق) ڕۆماننووس، شاعیر و ڕۆشنبیرێکی کوردە، و یەکێکە لە دامەزرێنەرانی گۆڤاری ڕەھەند. یەکەم ڕۆمانی بە ناوی مەرگی تاقانەی دووەم، ساڵی ١٩٩٧ لە سوێد بڵاو کرایەوە.
ژیاننامە
بەختیار عەلی لە ساڵی ١٩٦٠ لە گەڕەکی «ئیبراھیم پاشا» لە شاری سلێمانی لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەی «شێخ سەلام» لە سلێمانی تەواو کردووە و پاشان خوێندنی ناوەندی لە «ناوەندی ئەزمەڕ» و خوێندی ئامادەیی لە ئامادەیی «ھەڵکەوت» ی کوڕان تەواو کردووە. پاشان لە ھەردوو زانکۆی سلێمانی و سەلاحەدین خوێندکاری کۆلیژی زانست بەشی زەویناسی دەبێت، بەڵام لە خۆپیشاندانەکانی ساڵی ١٩٨٣ لە ھەولێر بریندار دەبێت و دەست لە خوێندنی زانکۆ ھەڵدەگرێت و بە تەواوی خۆی بۆ کاری نووسین و ئەدەبیات یەکلا دەکاتەوە. ساڵی ١٩٨٥، بەھۆی بارودۆخی نالەباری باشووری کوردستان و بۆ ئەوەی لە سوپای عێراقیدا نەبێتە سەرباز، دەچێت بۆ ئێران و نزیکی ٨ مانگ لە شاری کەرەج لە کامپێکی پەنابەراندا دەژی. بارودۆخی دژواری کەمپەکە و بێ ھیوایی وادەکات بگەڕێتەوە و ماوەیەکی درێژ لە ناوچە جیاوازەکانی کوردستان بمێنێتەوە. دوای بەجێھێشتنی شاری کەرەج بە ھاورێیەتی ھەردوو نووسەر «فاروق ڕەفیق» و «ڕێبوار سیوەیلی» ڕوو لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان دەکات و بۆ ماوەیەک لە ناوچەی «چەمپاراو» نیشتەجێدەبن و پاشانیش لەگەڵ ئەو دوو نووسەرە لە شاری بانە دەمێننەوە. پاش سەرھەڵدانی شەڕی ناوخۆ، کوردستان بە جێ دەھێڵێت و ڕوودەکاتە سووریا و پاشان ئەڵمانیا. لە ساڵی ١٩٩٩وە لە شاری کۆڵن نیشتەجێ دەبێت.
ژیانی ئەدەبی
یەکەم بەرھەمی بڵاوکراوەی بەختیار عەلی قەسیدەی «نیشتیمان» ـە – کە قەسیدەیەکی دوورودرێژە. لە ساڵانی ھەشتادا بەختیار کۆمەڵێک قەسیدەی درێژ دەنووسێت، وەک «شار»، «گوناھ»، «کەرنەڤاڵ» و چەندانی تر، دەستنووسی یەکەم ڕۆمانی «مەرگی تاقانەی دووەم» یش ھەر دەگەڕێتەوە بۆ ئەو سەردەمە. لە پاییزی ساڵی ١٩٨٩دا، یەکەمین وتاری بە دوو بەش بە ناونیشانی «قسەکردن لە پەراوێزی بێدەنگی» دا لە ڕۆژنامەی «پاشکۆی عێراق» دا بڵاودەبێتەوە. لە ڕۆژانی سەرەتای ڕاپەڕیندا، لەگەڵ کۆمەڵێک نووسەری تردا ژمارە یەکی «گۆڤاری ئازادی» دەردەکەن کە دواتر پێنج ژمارەی لێ بڵاودەبێتەوە. لە ساڵی ١٩٩٢دا، یەکەمین کۆمەڵە شیعری بەناوی «گوناھ و کەرنەڤاڵ» بەجۆرێکی ئێجگار سادە و سەرەتایی و بە تیراژێکی کەم چاپ دەکرێت. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٢ تا ١٩٩٤ چەندین کۆڕ و سیمینار لە ھەولێر و سلێمانی لەبارەی ئەدەب و فەلسەفەوە پێشکەش دەکات و ئیشەکانی لە پاڵ ئیشی کۆمەڵێک نووسەر و ڕۆشنبیری تردا وەک سەرەتای سەرھەڵدانی جۆرە تێڕوانینێکی جیاواز بۆ ئەدەب و کۆمەڵگا سەیردەکرێن.
دوای سەرھەڵدانی شەڕی ناوخۆ لە ئەیلوولی ١٩٩٤دا کوردستان بەجێدەھێڵێت و ڕوو دەکاتە سووریا، پاش نۆ مانگ ژیان لە دیمەشقدا دەگاتە ئەڵمانیا و تا ساڵی ١٩٩٩ لە فڕانکفورت نیشتەجێ دەبێت. لە ساڵی ١٩٩٧یشدا دەست بە نووسینی ڕۆمانی «ئێوارەی پەروانە» دەکات و لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧ تەواوی دەکات. لە ساڵی ١٩٩٩وە لە شاری کۆڵن نیشتەجێ دەبێت.
پاشان لە ساڵانی نەوەدەکان ھاوشانی «ڕێبین ھەردی»، «ڕێبوار سیوەیلی»، «مەریوان وریا قانع»، «فاروق ڕەفیق»، «ئاراس فەتاح»، «ھەڵکەوت عەبدوڵا» ناوەندی ڕەھەند دادەمەزرێنن، پاشان چەند ژمارەیەک لە گۆڤاری ڕەھەند بڵاو دەکەنەوە – کە گۆڤارێکی ئەدەبی و فیکری بووە.
ژیانی تایبەتی
بەختیار عەلی لەسەر نووسینەکانی خۆی دەڵێت «لە پشت وشەیەکەوە کە خستوومەتە سەر کاغەز خەونێک ھەیە [...] خەونی گۆڕینی دونیا تەنانەت گەر کەمێکیش بێت». بەختیار عەلی لە نووسیندا دەستی ڕاستی بەکاردێنێت و پەنجەیەکی دەستی چەپیشی لەکارکەوتووە بەھۆی برینداربوونی لە خۆپیشاندانی ھەولێری ساڵی ١٩٨٣ی دژی بەعس.
بەختیار عەلی خەونی ئەوە بووە کە ببێتە سینەماکار، و لەبارەیەوە دەڵێت:
ڕۆمانەکان
زۆربەی ڕۆمانەکانی بە ژانری ڕیالیزمی سیحریی دادەنرێن. Granatapfel)، ٢٠١٦|Der letzte Granatapfel]]»، ٢٠١٦.
نموونەی شیعرەکان
ستایشی من بۆ دەسەڵاتداران ئێوە گەلەک شۆخن، بەیانیان وەک پاساری ڕیقنە بەسەر حەقیقەتدا دەکەن. گەلەک مەزنن، شەوان وەک کوکوختی ڕیقنە بەسەر تریفەدا دەکەن ئەمە دیاری ئێوەیە؛ میللەتێک بە سەد دەست لێتان ڕادەکات، نەتەوەیەک ھەزار قاچ قەرز دەکات و دەچێتە ناو ھەزار ئاگر و ھەزار باڵ دەخوازێت و بە ھەزار نینۆک بە سەرزەمینی ھەزار بێگانەدا دەڕوات، میللەتێک خۆی بە ھەزار ڕەشەبا و ھەزار جەنگەڵ و ھەزار دەریا دەبەخشێت، گیرفانەکانی پڕ دەکات لە تووتڕکی ھەموو میللەتانی تر. دەنوشتێتەوە بۆ ھەزار دەریاوان و دەلیل و ئەستێرەناسی تر. ئێوە واتانکرد بۆ یەکەمجار جەھەننەم لە بەھەشت جوانتر بێت. دەریایەک خۆڵەمێشتان بۆ داناین و گوتتان ئەمەیە ڕوناکی، لمتان بۆ کردینە کاس و گوتتان ئەمەیە شەڕاب، شەیتانتان بۆ ڕازاندینەوە و گوتتان ئەمەیە خودا، کینەتان دەرخوارداین و گوتتان ئەمەیە ئازادی. ئێوە واتانکرد بۆ یەکەمجار تاراوگە لە ماڵ جوانتر بێت. ئەمە خەڵاتی ئێوەیە، میللەتێک لە با دەپاڕێتەوە دەریای لێ نزیک بکاتەوە. میللەتێک قیامەت بەکرێ دەگرێت، مەحشەر زەخرەفەدەکات، تابووت دەژمێرێت، کفن بەسەر ئێوارەکاندا دابەش دەکات، بە تلیاکی ھەموو جەنگێک خۆشنوودە، بە حەشیشی ھەموو کینەیەک ڕازییە. ئێوە واتانکرد بۆ یەکەمجار شەیتان لە خودا جوانتربێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد پۆل:ڕۆماننووسانی کورد پۆل:زیندووان پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:نووسەرانی کوردیی ناوەندی پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢١ەم پۆل:کوردانی ئەڵمانیا پۆل:دەرچووانی زانکۆی سلێمانی
تاو
تاو (گەورە: Τ، چکۆلە:τ؛ بە یۆنانی: Ταυ) نۆزدەیەمین پیتی ئەلفوبێی یۆنانییە و لە دەستگای بژاردنی یۆنانیدا لەگەڵ ٣٠٠ بەرابەرە.
پۆل:پیتە یۆنانییەکان
بڕیارنامەی ١١٤١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٤١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشە سەبارەت بە ھایتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٣٧ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:ھایتی لە ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھایتی
کۆماری دۆمینیکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
کۆماری دۆمینیکان یەکێک بوو لە ولاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ. ٦٤ وەرزشوان (٤٢ پیاو، ٢٢ خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە پازدەیەمین بەشداربووی کۆماری دۆمینیکان بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٦٤. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی کۆماری دۆمینیکان پێنج مەدالیایان(٣ زیو، ٢ بڕۆنز) بۆ ولاتەکەیان بەدەست ھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
زیندەڕووناکی
وێنۆک|زیندەڕووناکی لە [[گوڵەئەستێرەی لە حاڵی فڕیندا]] زیندەڕووناکی یان زیندەڕۆشنایی بریتییە لە کرداری دروستبوون و دەرچوونی ڕووناکی لە شتە زیندووەکانەوە و جۆرێکە لە کیمیاڕووناکی کە لەناو زیندەوەری دەریاییی بڕبڕەدار و بێبڕبڕە، قەوزە، کەڕوو، بەکتریا و مێرووەکاندا دروست دەبێت.
ئالان مابانکو
ئالان مابانکو ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:دوور لە وڵاتانی فەڕەنسی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
چمۆد
ژمارەکان یان پیت و مانای دەسەڵات
پێش ئەوەی بجینە قوڵایی باسەکەوە دەبێت لەبەرچاوی خۆمان نمونەیەکی زندووی ژیانی ڕۆژانەمان دروستبکەین بۆ تێگەشتن لە CHMOD پەڕگە و بوخچە. بۆ نمونە لەفەرمانگەیەک کاردەکەین گەنجینە ژوورێکە و کۆمپیوتەر ژوورێکە و ژووری چاوڕوانی بۆ میوانان ژوورێک.