cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بازاڕی کاغەزە داراییەکان
سەرمایەداری دەولەتی بە ڕە و پێشکە وتنی پرۆژە کانی گە شە پێدان
حکوومەتەکان لە ئاستی جۆراوجۆردا لەوانەیە بڕیار بدەن پارە قەرز بکەن بۆ پڕۆژە و ژێرخانی دارایییەکانیان وەک کاری ئاوەڕۆ و چارەسەری ئاو یان خانووبەرە بە فرۆشتنی جۆرێکی تر لە پشکەکان کە بە بۆند ناسراوە. ئەم بۆندانە دەتوانرێت لە ڕێگەی بۆرسەوە بەرزبکرێتەوە کە ئەندامان و پشکداران دەیکڕن و بەم شێوەیە قەرزبەقەرز دەدەن بە حکوومەت. لە ماوەیەکی کورتدا پشکدارەکان باجێکی زۆر دەدەن بە حکوت وەک ڕسوماتی میری کە دەکرێت حکوومەت وەک گەشەپێدانی دارایی لێی بروانێت ، ھەرچەندە بە پاراستنی ئەو بەندانە لەگەڵ باوەڕ و متمانەی تەواوی حکوومەت لەبری ئەوەی بە قەرز بێت، ئەوا حکوومەت لە کۆتاییدا دەبێت باج بداتە ھاوڵاتیان بۆ بەردەوامی بازارەکە.
بارۆمەتری ئابووری
لە بۆرسەدا نرخی پشک بەرزدەبێتەوە و نزم دەبێتەوە، بە زۆریی خاوەن ئابوورییە بەھێزەکان لە بەشداری پێکردنی نرخەکان ھەوڵ دەدەن پشکەکانیان بەرەو بەرزبوونەوە یان بەلایەنی کەمەوە بە جێگیری بھێڵنەوە، کاتێک کۆمپانیاکان و ئابووری بەگشتی نیشانەکانی جێگیری و گەشە پیشان دەدەن. ئەوا ڕەنگە پاشەکشە، ھەڵاوچوون، یان قەیرانی دارایی لە کۆتاییدا لەوانەیە ببنە ھۆی دابەزینی بازاڕی سەرمایە. بۆیە دەبێت جوڵەی نرخی پشکەکان بەردەوام بێت وەک پایسکیلێک بەردەوام پێویستە پەیدانی لێ بدرێت تاوەکو بەرەو پێش بڕوات.
داواکارییەکانی بازار (بۆرسە)
ھەر بۆرسەیەک پێداویستی لیستی خۆی دەسەپێنێت بەسەر ئەو کۆمپانیایانەی کە دەیانەوێت لەسەر ئەو ئاڵوگۆڕە ڕیزبەند بن. ڕەنگە ئەم جۆرە مەرجانە کەمترین ژمارەی پشکە دیارەکان، کەمترین سەرمایەی بازاڕ، و کەمترین داھاتی ساڵانە لەخۆ بگرێت.
نموونەی ھەندێک داواکاری بازاڕەکان
بۆ ڕوونکردنەوەی داواکارییەکانی بازاڕی کاغەزی دارایی ئەوە نموونەی چەند بازاڕێک دەھێنینەوە؛ وێنۆک|بۆرسەی نیویۆرک.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:داھێنانە ھۆڵەندییەکان
گۆردن ڕامزی
وێنۆک گۆردن جەیمس ڕامزی OBE شێفیکی بەریتانی، و خاوەنی ڕێستورانت، و کەسایەتیی تەلەڤیزیۆنی و نووسەرە. گرووپە ڕێستورانتەکانی بەناوی گۆردن ڕامزی ڕێستورانتس، لە ١٩٩٧ دامەزراوە و بە گشتی ١٧ ئەستیرەی میشلنی پێبەخشراوە، و لە ئێستادا ٧ لەم ئەستێرانەی ھەیە. ڕێستورانتە بەناوبانگەکەی لە چێڵسا، لەندەن لەوەتەی ٢٠٠١ سێ ئەستێرەی میشلنی ھەیە. لەدوای بەناوبانگ بوونی لە ١٩٩٩ گۆردۆن ڕامزی بووبە یەکێک لە شێفە بەناوبانگ و کاریگەرەکان لە شانشینە یەکگرتووەکان.
گۆردۆن ڕامزی نیشانی OBE لە ساڵی نوێی ٢٠٠٨ لەلایەن شاژن ئێلیزابێتی دووەم پێبەخشراوە؛ و لە ٢٠٠٠ ناوی خرایە سەرتۆپی شێفەکانی بەریتانیا، و لە تەممووزی ٢٠٠٦ خەڵاتی کاتێی بەدەست ھێنا بە ناونیشانی "باشترین چێشتخانەی سەربەخۆی ساڵ". کە ئەمەش کردی بە تەنھا سێیەم کەس کە سێجار لەسەر یەک خەڵاتی کاتێی ببنەوە
بڕیارنامەی ١٥٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی ئازاری ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سوودان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١٥٨‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٤ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:سوودان لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سوودان
بڕیارنامەی ١٥٩٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٩٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئازاری ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١٥٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئووگاندا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕواندا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
بڕیارنامەی ١٥٩٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٩٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی نیسانی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١٥٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پێکسڵس (فیلم)
پێکسڵس (بە ئینگلیزی: Pixels) فیلمێکی ٢٠١٥ی ئەمەریکی (زانستی/خەیاڵی - ئاکشن - کۆمیدی)یە, لەلایەن کۆمپانیاکانی (Happy Madison، Productions، 1492 Pictures، China Film Group) بەرهەمهێندراوە و لە لایەن کۆمپانیای کۆلومبیا پیکچەرز بڵاوکراوەتەوە. لە لایەن کریس کۆلۆمبسەوە دەرهێنراوە و فیلمەکەش لە کورتە فیلمێکی فەڕەنسییەوە وەرگیراوە کە هەمان ناوی هەیە. فیلمەکە لە نواندنی ئادام ساندڵەر، کێڤن جەیمس، جۆش گاد، ئاشلی بێنسۆن، جەین کڕاکۆسکییە و تیایدا چەند کارەکتەرێکی یارییە ڤیدیۆییە کلاسیکەکان ڕۆڵ بەشدارییان کردووە. لە ساڵی ٢٠١٥ دا کەوتە سینەماکان و سەرکەوتنێکی باشی بەدەستهێنا.
ڕۆڵ بینین
لە (٢٦ی شوباتی ٢٠١٤) ڕاگەیەندرا کە ئادام ساندڵەر بە ڕۆلی سەرەکی بەشداری لە فیلمەکە دەکات لە کاتێکدا کێڤین جەیمس و جۆش گاد زووتر ڕێککەوتنیان کردبوو بۆ ئەوەی بەشداری بکەن، وەلە (٢٨ی ئازار) ڕاگەیەندرا کە پیتەر دینکلەیگ'یش لە قۆناغی کۆتایی ڕێککەوتن دایە.
تۆمارکردن
لە (٢٥ی ئازاری ٢٠١٤) کۆمپانیای ئۆنتاریۆ ڕاگەیاند کە تۆمارکردنی فیلمەکە لە شاری تۆرۆنتۆ دەبێت لە (٢٨ی ئایار - ٩ی ئەیلوول)، بەمەش فیلمەکە نزیکەی ٥ مانگی خایاندووە بۆ تۆمارکردنی، هەروەها ئیدێتکردنی فیلمەکە و دانانی کاریگەریە تایبەتییەکان (Visual effects) لەلایەن کۆمپیانیای دیجیتاڵ دۆمەین و سۆنییەوە دەکرا لەگەڵ پشتگیری ٩ کۆمپانیای تر.
دەرچوون
فیلمەکە لە بنەڕەتدا وادانرابوو کە (١٥ی ئایاری ٢٠١٥) بڵاوببێتەوە، بەڵام دواتر ڕێکەوتەکە گۆڕدرا (بۆ ٢٤ی تەمموزی ٢٠١٤).
بۆکس ئۆفیس
فیلمەکە لە ٣٠ی تشرینی یەکەم ٧٨.٦ ملیۆن دۆلاری بەدەستهێنا لە ئەمەریکای باکوور و ١٦٤.٧ ملیۆنی بەدەستهێنا لە شوێنەکانی تر، داهاتی گشتی ٢٤٣.٤ ملیۆن دۆلاری بەدەستهێنا لە سەرانسەری دونیاوە، تێچوونی فیلمەکەش ٨٨ ملیۆن دۆلار بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە چینییەکان پۆل:فیلمە چینییەکان پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمی هاوڕێی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی پۆل:فیلمە هاوڕێییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:ئەو فیلمانەی ئادەم ساندلەر بەرهەمی دەهێنێت پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە مانهاتان دانراون پۆل:فیلمە ئەهریمەنییە زەبەلاحەکان پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمی ھاوڕێی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ھاوڕێییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەرە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ پۆل:فیلمە چینییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان پۆل:ئەو فیلمانەی ئادەم ساندلەر بەرھەمی دەھێنێت پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھێنری جاکمانەوە تۆمارکراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە مانھاتن داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشنت داندراون پۆل:فیلمە ئەھریمەنییە زەبەلاحەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون پۆل:فیلمە کۆمیدییە ھاوڕێیەتییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان
سەید قوتب
ژیان
سەیید نووسینەکانی لە گۆڤاری پەیام (الرسالە) و (اللواء الاشتراکیە) و ھی تریشدا بڵاو دەکردەوە تا دواتر ئیتر خۆی بووە سەرنوسەری گۆڤاری بیری نوێ (الفکر الجدید) وبوو بە یەکێک لە بەھێزترین لایەنگری مەدرەسەی ئەدەبی عەباس مەحموود عەقاد کە دژی مەدرەسەی تەھا حوسێن بوو. سەیید لە ماوەی ژیانیدا ژنی نەھێناوە.
لە ساڵی ١٩٤٨ بۆ ١٩٥٠ بۆ خوێندن دەچێتە ئەمریکا. ساڵی ١٩٥٠بووە بە ئیخوان و لە ١٩٥٢ دا بوو بە ئەندامی شورا (مەکتەبی ئیرشاد) و بەرپرسی بەشی راگەیاندن. ھەر لە ئیخواندا مایەوە تا ساڵانی دوایی تەمەنی کە ئیتر لەگەڵ عبدالفتاح اسماعیل و محمد یوسف ھەواش و عبدالمجید شازلیدا وازیان لە ئیخوان ھێناو خۆیان تەنزیمێکی تری سەربەخۆیانیان دروست کرد.
لەسێدارەدان
سەیید لە ٢٩ی ئابی ١٩٦٦دا، لە سەردەمی سەرۆکایەتی جەمال عەبدولناسڕ لەدوای دادگایی کردنی لەسێدارە درا.
کتێبەکان
سەید قوتب لەژیانیدا چەند پەرتووکێکی نووسیوە لەسەر بانگەواز و فیکری ئیسلامی لەوانە:
ئەمانەش ببینە
= سەرچاوەکان =
پۆل:مردووانی ١٩٦٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦ پۆل:شۆڕشگێڕانی لەسێدارەدراو
١٢٨٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
١٢٨٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
خوورمەوج
خوورمەوج شارێکە لە پارێزگای بووشێھر، لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان.
مالێ
مالێ (Malé) پایتەختی وڵاتی مالدیڤە.
خوورمەوج
دانیشتووان
خەڵک ئەم شارە لە نەتەوەی کورد و لە خێڵی لوڕن.
مالێ
پۆل:مالێ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی مالدیڤ پۆل:پارێزگاکانی مالدیڤ پۆل:دوورگەکانی مالدیڤ پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
خوورمەوج
ئایین
خەڵکی ئەم شارە موسڵمانن و پەیرەوی مەزهەبی شێعە و سوننەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای بووشێھر
فێراری
230px|وێنۆک|چەپ|"بێرلینێتتا" بەرهەمی کۆمپانییای فیراری
فێراری کۆمپانیایەکی ئیتاڵی بواری بەرھەمھێنانی ئۆتۆمبێلە، کۆمپانیاکە لەلایەن ئینزۆ فیراری لەساڵی ١٩٣٩ دامەزراوە کە کۆمپانیاکە ئۆتۆمبێلی تایبەت بە یاری فۆرمولا یەک دروست دەکات، داھاتی کۆمپانیاکە لەساڵی ٢٠١١ نزیکەی ٢. ٢ ملیار دۆلار بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی ئیتالیا پۆل:پیشەگەرانی ئوتۆمبێل پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئۆتۆمۆبێلی ئیتاڵی پۆل:پێشکەشکردنی گشتی سەرەتایی ساڵی ٢٠١٥ پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
بڕیارنامەی ١٥٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٧ی نیسانی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١٦٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
ڕۆمانتیزم
وێنۆک| ڕۆمانیزم بزووتنەوەیەکی ھونەری، وێژەیی، میوزیکی، ڕووناکبیری بوو کە لە ئەورووپا سەری ھەڵدا و لە کۆتایییەکانی سەدەی ھەژدەمەوە ھاتە کایەوە، لە سەدەی ١٨ی زایینیدا (١٨٠٠–١٨٥٠) گەیشتە لووتکە. پێناسەی سەرەکی رۆمانیزم، گرینگیدان بە هەست، تاکەکەسێتی، بە پیرۆز زانینی ڕابردوو و سروشت بوو. ئەم بزووتنەوەیە بە ڕێژەیەکی بەرچاو لێکەوتەی بەرانبەر بە شۆڕشی پیشەسازی، دەبێ و نابێیە کۆمەڵایەتییەکان، ڕامیاری ئەریستۆکڕاتیک لە سەردەمی ڕۆشنگەری و پشتڕاستکردنەوەی عەقڵانی سروشت لەسەر بنەمای زانست بوو کە لەڕاستیدا هەمووی ئەوانە پێکهێنەرەکانی مۆدێڕنیتەنە.
ئەم بزووتنەوەیە زۆرترین ڕەنگدانەوەی لە هونەرە جوانەکان، مۆسیقا و وێژەدا بوو بەڵام کاریگەری لەسەر مێژوونووسی، ڕاهێنان، شەتڕەنج، زانستی کۆمەڵایەتی و زانستی سروشتیش هەبوو. وێڕای ئەمانە کاریگەرییەکی قوڵ و بەرچاویشی لە ڕامیاریدا هەبوو و ناکرێت نکۆڵی لێ بکرێت کە بیرمەندانی بزووتنەوەی ڕۆمانتیک کاریگەرییەکی گرینگیان لەسەر لیبڕالیزم، ڕادیکاڵیزم، کۆمەڵگاپارێزی و ناسیۆنالیزم هەبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانتیزم پۆل:مۆسیقای ئەورووپی پۆل:وێژەی ئەورووپی
١٢٨٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گەلی عاد
گەلی عاد دوای ئەوەی خوای گەورە پێغەمبەر نووح (ع) و ئەوانەی لەگەڵیدا بوون ڕزگاری کردن لە ناو کەشتییەکەدا و ھەموو بێباوەرانی لە ناو برد لەسەر زەویدا. ماوەیەکی زۆر یەکتاپەرستی خودای گەورە بەردەوام بوو لەسەر زەویدا. تا ئەوکەتەی نەوەیەک ھاتە کە خراپەکار بوون و ھەوەڵیان بۆ خودای گەورە پەیدا کرد. ھەربۆیە خودا گەورە پێغەمبەر (ھود)ی بۆناردن (سەلامی خودای لەسەر بێت)، بۆئەوەی خەڵکی بگەرێنێتەوە یەکتاپەرستی، پێغەمبەر ھود ناوی تەواوی ھود کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی ڕەباح کوڕی جەلود کوڕی عاد کوڕی عەوص کوڕی ئیرەم کوڕی سام کوڕی نوح پێغەمبەر (سەلامی خودای لەسەر بێت).
گەلی عاد بنچینەکەیان دەگەڕیتەوە بۆعاد کوڕی عەوص کوڕی ئیرەم کوڕی سام کوڕی نوح پێغەمبەر (سەلامی خودای لەسەر بێت)، دەوترێت عاد دوو لە کوڕەکانی ناویان شەداد وشەدید بووە، بوونەتە پاشا دوای باوکیان زۆر خراپەکار بوون و خەڵکیان دەچەوساندەوە.
لە دۆڵی ئەحقافدا دەژیان، کە دەوترێت ئەویش دۆڵێکە نێوان عومان و زەوی موھرە، یا لە عومانەوە درێژدەبێتەوە بۆ حەزرەمەوت، دوای گەلی عاد ھاتن کەسانێک ھاتن کە سێ بتیان دەپەرست، ئەوانیش ھوباء و صەمود و صوداء، ژمارەی ھۆزەکانی عاد لە ١٠ ھۆز پێکھاتبوو، خوای گەورە ھێزێکی جەستەیی بەھێزی پێبەخشیبوون، ئەوەش وای لێکردبوون کە شارستانییەتی و شارێکی بێ وێنە دروست بکەن، ھەر بۆیە زۆر بە خۆیان ھێز و توانایدا دەنازین و لەسەر ڕێگای کوفر و خراپەکاری بەردەوام بوون تا ئەو کاتەی خودای گەورە سزای خۆی بەسەر ڕژاندن، ئەم گەلە بیناو کۆشکێکی تایبەت بە خۆیان ھەبوو، ئامێریان ھەبوو کە بەردی دا دەتاشی، لە ناو شاخەکاندا بەرزکەرەوی گەرەیان دروست دەکرد بە درێژای شاخەکە، کۆشکەکانیان لەسەر ئەمەبوو، خۆ بە گەورە زانین و بە درۆخستنەوەی پێغەمبەرەکەیان کە پێغەمبەر ھود بوو (سەلامی خودای لەسەر بێت) لەلایەن گەلی عادەوە لە قورئانی پیرۆزدا تۆمارکراوە، وەک سوورەتەکانی (الشعراء، ھود، المؤمنون، الذاریات، الأحقاقف، ھەندێکی تریش کە بە ئایەت ھاتووە).
مێژوو
سەر بە عاد کوڕی عەوس کوڕی ئیرام کوڕی سام کوڕی نووح.
گەلێک کە ئێسکی جەستەی باڵا بەرزبوون، نزیکتر لە وەسفی ئادەم لە باقی مرۆڤەکان، یەکێکیان دەھاتە سەر بەردی گەورە، ھەڵی دەگرت و فڕێی دەدایە سەر شوێنێک و لەناویان دەبرد، موعەمەر فەرمووی: درێژی پیاوەکە لە نێوانیاندا پێنج سەد باڵ بوو، کورتییان سێ سەد باڵ بوو، قەتادەش ئیدیعای کرد کە درێژی پیاوێک یەکێکە لەوان، دوازدە باڵ، ئەبو عوبەیدەش فەرمووی: ستوونەکانن بە ھەمان درێژی دەوترێت: پیاوی تەعمیدکراو ئەگەر باڵا بەرز بێت، ئیبن عەباس فەرمووی درێژی پیاوێک لەنێویان حەفتا باڵە، ئیبن عەروبی فەرمووی، تێبینی لەسەر وتەکەی ئیبن عەباس کرد: و نادروستە چونکە لە… ڕوانگەیەکی دروست، خودا ئادەمی دروست کردووە، کە باڵای شەست باڵە، تا ئێستاش نەوەکان لە کەمبوونەوەدایە. وەسفکردنی ئەھلی عاد لە قورئاندا لە چەند شوێنێکدا ھاتووە:
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆزەکانی عەرەب
٣٠ ڕۆژ لە شەو (فیلم)
٣٠ ڕۆژ لە شەو (بە ئینگلیزی:30 Days of night) فیلمێکی ٢٠٠٧ی ترسناکی ڤامپایەرییە، چیڕۆکەکەی لە کتێبێکی کۆمیکەوە وەرگیراوە بە هەمان ناو. فیلمەکە لەلایەن دەیڤد سلەید دەرهێنراوە و ئەکتەران جۆش هارتنێت، مێلیسا جۆرج و دانی هەستن بەشدارییان تێیدا کردووە. فیلمەکە باس لە شارۆچکەیەک دەکات لە ویلایەتی ئالاسکای ئەمەریکا کە هەموو وەرزێکی زستان بۆ ماوەی یەک مانگ ڕۆژی لێ هەڵنایەت، بەڵام ئەو زستانەی کە دێت جیاوازی دەبێت ئەویش ڤامپایەرەکان (خوێن مژەکان) دەردەکەون و هەوڵی دەستبەسەر داگرتنی شوێنەکە و کوشتنی خەڵکەکە دەدەن.
چیڕۆکی فیلم
وێنۆک|شارۆچکەی باڕۆن (دیمەنی فیلم) باڕۆن - ئالاسکا ئەو شارۆچکەیە کە هەموو وەرزێکی زستان بۆ ماوەی یەک مانگی تەواو ڕۆژی لێ هەڵنایەت و شەو دەبێت، خەڵکەکەشی ماوەیەکی زۆرە ئەو شتەیان بەسەردادێت و لێی ڕاهاتوون. بەڵام ئەم ٣٠ ڕۆژەیان تەواو جیاواز دەبێ، چونکە خوێن مژەکان دەردەکەون و هەوڵی وێرانکردنی شارۆچکەکە دەدەن. لە سەرەتادا هێرش دەکەنە بنکەی کارەبا و پەیوەندی و گواستنەوە و بەم شێوەیە هەموو پەیوەندییەک لەگەڵ دەرەوە دەپچڕێنن، ئێبنیش کە ئەفسەرێکی پۆلیسیە هەوڵ دەدات بزانێت کێشەکە چییە و چارەسەر بۆ کێشەکە بدۆزێتەوە. پاش ئەوەی بە ئاشکرا خوێن مژەکان خۆیان دەردەخەن و دەست بە هێرش دەکەن، ئێبن و کۆمەڵێک خەڵکی سڤیل خۆیان حەشاردەدەن بۆ ئەوەی نەکەونە بەردەستی خوێن مژەکان و ئێبنیش پلان بۆ چارەسەرکردنی کێشەکە و ڕزگارکردنی خەڵکەکە و شارۆچکەکە دادەنێت.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیوزیلاند گیراون پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کۆمیکی ئەمریکی پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئالاسکا دانراون پۆل:فیلمەکانی لایڤ ئەکشن لەسەر بنەمای کۆمیکەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فلیمی ئەھریمەنی ئەمریکی پۆل:فیلمە خوێنمژە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەھریمەنە ئەمریکییەکان
١٢٨٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دوای بازاڕی ئۆتۆمۆبیل
دوای بازاڕی ئۆتۆمبێل بازاڕی لاوەکی پیشەسازی ئۆتۆمبێلە، پەیوەندی بە بەرھەمھێنان و دووبارە دروستکردنەوە و دابەشکردنەوە و فرۆشتنی تاکەکەسی و دانانی ھەموو پارچەی ئۆتۆمۆبیل و ماددە کیمیایییەکان و ئامێرەکان و ئیکسسواراتەکانی ئۆتۆمبێلەوە ھەیە، دوای فرۆشتنی ئۆتۆمبێلەکە لەلایەن بەرھەمھێنەری ئامێرە ئەسڵییەکان (OEM) بۆ بەکاربەر. ئەو پارچە و ئیکسسوارات و ھتد بۆ فرۆشتن لەوانەیە لەلایەن OEM دروستکرابن یان نا. بەپێی ڕاپۆرتێکی ئیدارەی بازرگانی نێودەوڵەتی لە وەزارەتی بازرگانی ئەمریکا، "پارچەی ئافتەرمارکێت بەسەر دوو بەشدا دابەشکراوە: پارچەی گۆڕین و ئیکسسوارات. پارچەی گۆڕاو بریتییە لەو پارچە ئۆتۆمبێلانەی کە دروستکراون یان دووبارە دروستکراونەتەوە بۆ گۆڕینی پارچەی OE لەگەڵ لەبەرکردن یان تێکچوونیان. ئیکسسوارات". ئەو پارچانەن کە بۆ ئاسوودەیی، ئاسانکاری، کارایی، سەلامەتی، یان خۆکارکردن دروستکراون، و بۆ زیادکردن دیزاین کراون دوای فرۆشتنی ئەسڵی ئۆتۆمبێلی ماتۆڕ."''" دوای بازاڕ پێکدێت لە پارچەکان بۆ جێگرەوە، پێکدادان، دەرکەوتن، و کارکردن. دوای بازاڕەکە بەشە جۆراوجۆرەکانی تایبەتمەندی و نرخە جیاوازەکان دابین دەکات بۆ نزیکەی ھەموو بەرھەم و مۆدێلی ئۆتۆمبێل.
قەبارەی دوای بازاڕی ئۆتۆمۆبیل
بازاڕی دواتری ئۆتۆمبێلی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە بەھای ٣٨٣ ملیار دۆلار (٢٠٢٠) خەمڵێنراوە، کە زیاتر لە ٢٫٣٪ بەشداری دەکات لە بەرھەمی ناوخۆیی. دوای بازاڕەکە ٤٫٤ ملیۆن کەس کاردەکەن کە لە بەرھەمھێنەران، دابەشکەران، فرۆشیارەکان و دوکانەکانی چاککردنەوە کاردەکەن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، فرۆشی ئۆنلاین لە کەرەستەکانی دوای بازاڕ ساڵ بە ساڵ زیادبوونی دەرخست
سەنگاپورە، کە پیشەسازی ئۆتۆمبێلی ناوخۆیی نییە، شوێنێکی گرنگە بۆ ئەو کۆمپانیایانەی کە پارچەکانی ئۆتۆمبێل و کەلوپەلەکانیان ھەناردەکردووە بەھۆی بەرزی داھاتی ئۆتۆمبێل کە بەھۆی تایبەتمەندییەکانی یاساکانی شۆفێرییەوە سەرچاوەی گرتووە. (بە کورتی، خاوەن ئۆتۆمۆبیلەکان بە شێوەیەکی یاسایی پێویستە ئۆتۆمبێلەکانیان لە دەست بدەن دوای دە ساڵ لە بەکارھێنان و سیستەمی قەرەبووکردنەوەی سەنگاپوورە بۆ قەرەبووکردنەوەی تێچووی تۆمارکردنی ئۆتۆمبێلی نوێ ھاندەر بووە بۆ زیادبوونی ھاتوچۆی زیاتر) بەرزترینن داھاتی ئۆتۆمبێل و پەسەندکردنی بەشە نوێکان واتای ئەوەیە کە بازاڕ بۆ بەشە نوێتر و نوێکراوەکانی ئۆتۆمبێل زۆر بچووکە. لەگەڵ خواستێکی بەر. بەرھەمەکانی چاودێری ئۆتۆمبێل، شتی ڕێزلێنان، و پارچەکانی نوێ، بازاڕی دوای ئۆتۆمبێلی سەنگاپورە گەورەیە. لەڕاستیدا، سببنگاپورە بووە بە بنکەیەکی سەرەکی بەرھەمھێنانی پێکھاتەی ئۆتۆمبێل، وەک چەن ایکۆمپانیایەکی فرە نەتەوەیی (MNC) نووسینگەی کڕینی نێودەوڵەتییان دمەزراندوواوەندەکانیوەندەکانی دابەشکردنی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا. لە کەنەدا، بازاڕی دوای ئۆتۆمۆبێل پیشەسازییەکی ١٩٫٤ ملیار دۆلاری سییە کە نزیکەی ٤٢٠٬٠٠٠ کەس کاریان تێدا کردووە.
لە ئوسترالیا، پیشەسازی دوای بازاڕی ئۆتۆمۆبیل لە ساڵی ٢٠١٣ خەمڵێنرا کە داھاتی ٥٫٢ ملیار دۆلاری ئەمریکی دروست کردووە، لەگەڵ ٢١٠٠٠ کارمەند و ١٤٠٠ بەرھەمھێنەر. لە ئەورووپا، کۆی کۆی قەبارەی بازاڕی سەربەخۆ (IAM) گەیشتە ١٢٧ ملیار یۆرۆ لە ساڵی ٢٠١٥ (بەرزانەکانی بەکارھێنەر بەبێ کار و باج). لەو کاتەدا ٥٤ بازرگان ھەبوون کە داھاتی ساڵانەیان زیاتر بوو لە ١٠٠ ملیۆن یۆرۆ لە ئەورووپا، ٦ لەوانە زیاتر لە ١ ملیار یۆرۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆتۆمۆبیل
خالید کوڕی وەلید
خالید کوڕی وەلید لە دایک بووە لە مەککە لە ساڵی ٥٩٢ زایینی وە لە ساڵی ٦٤٢ کۆچی دوایی کردوە. ئەسحابەی پێغەمبەری ئیسلام موحەمەد بووە هەروەها سەرکردەی سوپای خەلافەتی ڕاشدین بووە لە سەردەمی خەلیفە ئەبووبەکر و عومەری کوڕی خەتاب. پێغەمبەری خودا نازناوی "شمشێری ‌هەڵکێشراوی خودا" دابوو بە خالید لە بەر ئەوەی کە زۆر زیرەک و چاونەترس و شارەزا بوو لە بواری جەنگدا.
خالید بەشداری لە زیاتر لە سەد جەنگدا کردووە، لە وانەش جەنگی ئوحود دژی موسڵمانان پێش ئیسلام بوونی و پاشان جەنگی یەرموک و جەنگی موتە دژی رۆمەکان و جەنگی فیراز دژی فارسەکان کە تێیدا توانی سەرکەوتن بە دەست بێنێت. جەنگی ئوحود کە ‌تێیدا لە بەرەی مەککە شەڕی دەکرد دژی موسڵمانان. لەو جەنگەدا هێزی مەککە توانیان سەربکەون بە سەر هێزی موسڵماناندا بە یارمەتی خالید کە توانی هێرشیکی هەڵگەڕاوە بکاتە سەر موسڵمانان و پێغەمبەرەکەیان. لە هەمان شەڕدا حەمزەی کوڕی عەبدولموتەلیب شەهیدکرا وە بەگووتەیەکی درۆینە کە گوایە پێغەمبەر بریندارکرا کە دووربوو لەڕاستی، بەڵام بۆ ئەوەبوو موسڵمانەکان کێوی ئوحود جێبهێڵن بۆ ئەوەی بترسێن.
لە ئایاری ساڵی ٦٢٩ز خالید لە مەککەوە بەڕێکەوت بۆ مەدینە. لە ڕێگادا چاوی بە عامری کوڕی عاس و عوسمانی کو‌ڕی تەلحە کەوت، پێکەوە ‌بەڕێکەوتن بۆ مەدینە و بوون بە موسڵمان و ئیسلامیان گرتە ئامێز.
خالید بەشداری جەنگی موتەی کرد کە دژی ڕۆمە خاچپەرەستاکان بوو. جەنگی موتە لە ساڵی ٦٢٩دا ڕوویدا. لەو جەنگەدا پێغەمبەری خودا زەیدی کوڕی حارسی دەستنیشان کرد وەک سەرکردەی سوپا وە فەرمووی ئەگەر زەید شەهید کرا ئەوا جەعفەر سەرکردەیە وە ئەگەر ئەویش شەهید کرا ئەوا عەبدوڵای کوڕی رەواح سەرکردەی سوپا بگرێتە دەست. ئەو سێ کەسی کە پێغەمبەر دەستنیشانی کردوون وەک سەرکردە شەهید کران وە خالید دەستنیشانکرا وەکو سەرکردە. ژمارەی موسڵمانان لە جەنگی موتادا (٣٠٠٠)سەحابەبوو وە سوپای ڕۆم (٢٠٠٠٠٠)سەرباز بوون. بەڵام سوپای موسڵمانان توانیان سەربکەون و تەنها ١٢ سەحابە شەهید کرا. خالید لەو شەڕەدا نۆ شمشێری شکاندبوو.
ڕەچەڵەکی و تەمەنی سەرەتایی
باوکی خالید ناوی وەلید کوڕی موغەیرە بوو، ناوبژیوانی ناکۆکییە ناوخۆییەکان لە مەککە لە حیجاز بوو (ڕۆژئاوای عەرەبستان). وەلید لەلایەن مێژوونووسان ئیبن هیشام و ئیبن دورەید و ئیبن حەبیب وەک "گاڵتەپێدەری" پێغەمبەری ئیسلامی محەممەد کە لە سورەتەکانی مەککە ئایەتەکانی قورئان. سەر بە بەنو مەخزوم بووە، کە خێڵێکی پێشەنگی هۆزی قوڕەیش پێش ئیسلام بوو لە مەککە.مەخزومەکان بەهۆی ناساندنی بازرگانی مەککەوە بە بازاڕەکانی دەرەوە،بە تایبەتی یەمەن و حەبەشە (ئیتیۆپتا)،و ناوبانگێکیان لەنێو قوڕەیشەکاندا پەرەپێداوە بەهۆی عەقڵ و ئاغا و سامانیانەوە. ناوبانگیان قەرزاری سەرکردایەتی باپیرەی خالید بوو لە لای باوکیەوە موغەیرەی کوڕی عبدالله. هیشامی مامی خالید لە لای باوکیەوە بە 'ئاغای مەککە' ناسرابوو و بەرواری مردنی لەلایەن قوڕەیشەکانەوە وەک سەرەتای ساڵنامەکەیان بەکاری دەهێنا.مێژوونووس محەمەد عەبدولحەیى شەعبان خالید بە "پیاوێکی خاوەن پێگەیەکی بەرچاو" لە ناو خێڵەکەی و مەککەدا بەگشتی وەسف دەکات.
دایکی خالید ئەلعەسمە کچی الحریث کوڕی حزن بوو، کە بە شێوەیەکی گشتی بە لوبابا ئەلسوغرە ('لوبابا بچووک') ناسرابوو، بۆ جیاکردنەوەی لە نیوە خوشکە گەورەکەی لوبابا ئەلکوبرا) لە هۆزی کۆچەری بانو هیلال.  لوبابا ئەلسوغرە موسڵمان بووە نزیکەی ٦٢٢ز. و خوشکە نیوە خوشکەکەی لە لای باوکیەوە مەیمونا بوو بە هاوسەری محەمەد. خالید لە ڕێگەی پەیوەندییە دایکییەوە زۆر ئاشنا بوو بە شێوازی ژیانی بەدەوی دورگەی عەرەبی.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٥٩٢ پۆل:مردووانی ٦٤٢ پۆل:ھاوەڵەکان پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان
حومس
حومس سێیەم شاری گەورەی سووریایە. پێشتر پێیان دەوت ئیمیسا (بەیۆنانی: Ἔμεσα). شاری حومس پایتەختی پارێزگای حومسە. بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٦ تەنیا ٢٠٠ هەزار کەس لەو شارە دەژین ئەمەش ڕێژەیەکی کەمترە بەراود بە پێش ڕوودانی شەڕی ناوخۆیی سووریا. زۆرینەی دانیشتوانی حومس موسڵمانن و لەپاڵ ئەوان کریستیانەکانیش ڕێژەی ٣٠٪ شارەکە پێکدەهێنن.
گالەری حومس
پۆل:شارەکانی سووریا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز
١٢٨٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ماڵدیڤ
دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی مالدیڤ ٣٥١,٥٧٢ کەس بووە کە بە یەکێک لە کەم دانیشتووانترین ووڵاتانی جیھان لە قەڵەم دەدرێت. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٥.٥ ساڵە ھەروەھا ٤٤ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:مالدیڤ پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٥ پۆل:دوورگەکانی ئوقیانووسی ھیند پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
لامبۆرگینی
لامبۆرگینی  کۆمپانیایەکی ئیتاڵی تایبەت بە بواری بەرهەمهێنانی ئۆتۆمبێلە کە لەلایەن گرووپی فۆلکسڤاگنەوە سەرپەرشتی دکرێت.
پەرواێزەکان
پۆل:ئاودی پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٦٣ پۆل:لامبۆرگینی
ئینتەرمیکانیکا
ئینتەرمیکانیکا کۆمپانیایەکی بواری بەرھەمھێنانی ئەتومۆبێلە لە ئیتاڵیا لە ١٩٥٩ دامەزراوە، لەلایەن فرانک ڕایسنەر
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی ئۆتۆمۆبێل کە لە ١٩٥٩ دامەزراون پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئۆتۆمۆبێلی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ‏ پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئۆتۆمۆبێلی ئیتاڵی ‏ پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئۆتۆمۆبیلی کەنەدا
بڕیارنامەی ١٥٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی نیسانی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١٦٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
١٢٨٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٥٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ٢٠٠٥
ئەی سی
thumb|بەرھەمی کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٩٢٤ ئەی سی کۆمپانیایەکی بواری بەرھەمھێنانی ئۆتۆمۆبیلە.
ھەروەھا
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٠١
لایلایە
وێنۆک|ژنێک مناڵەکەی ژیر دەکاتەوە بە گەمە و لایلایە. تابلۆکە کاری فرانسوا نیکۆلاس ریسە. لایلایە یان لایەلایە بریتییە لە ھەڵبەست یان گۆرانییەک کە دایکەکان بۆ ژیر کردنەوەی مناڵانی ساوا یان بۆ خەو لێخستنیان دەیخوێننەوە. لایلایە بەشێک لە وێژەی زارەکیی نەتەوەکانن و زۆر جار ھەڵگری کۆمەڵێک زانیارییە سەبارەت بە کۆمەڵگا و مێژووی نەتەوەکان. یەکێک لە کۆنترین لایلایە تۆمارکراوەکان تەمەنی دەگەڕێتەوە بۆ دوو ھەزار ساڵ بەرلە مەسیح کە لە بابیلۆن ھاتووەتە نووسین.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لایلایەکان پۆل:وێژەی زارەکی پۆل:شێوەکانی مۆسیقا
ئازاد نەجار
ئازاد ئیبراھیم نەجار (لەدایکبووی ١٩٦٨) پزیشکێکی کوردی خەڵکی شاری زاخۆیە، دانیشتووی وڵاتی سویدە، لە ساڵی ١٩٦٨ لەشاری بەغدا لەدایک بووە، پزیشکی پسپۆڕی ڕاوێژکاریی نەخۆشییەکانی گورچیلە و میزەڕۆیە، خاوەنی چەندین داھێنان و توێژینەوەیە لەبواری پزیشکیدا کە گرنگترینیان دڵێکی دەستکردە. لە ساڵی ١٩٩٢ کۆلێژی پزیشکی لە زانکۆی مووسڵ تەواو دەکات و بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەر دەگرێت، بۆ ماوەی دوو ساڵ وەک پزیشکی گشتی کار دەکات، دواتر لە ساڵی ١٩٩٥ دەڕوات بۆ وڵاتی سوید و بەشێوەیەکی ھەمیشەیی لەوێ نیشتەجێ دەبێ. خاوەنی ٣٥ داھێناننامەی جیھانییە، و ھەروەھا داھێنەری یەکەمین دڵی دەستکردە لە جیھاندا کە خاوەنی دوو گوێچکەڵە و دوو سکۆڵە بێت و نزیکترین بێت لە دڵی سروشتی مرۆڤەوە.
داھێنانی دڵی دەستکرد
ئەم داھێنانە بریتییە لە دڵێکی دەستکرد کە بە تەواوی جێگەی دڵی مرۆڤ دەگرێتەوە و زۆر نزیکە لە دڵی مرڤەوە لە ھەردوو لایەنی کارکردن و شێوەوە، دڵەکە دەکرێتە سینەی ئەو نەخۆشانەی کە سستبوونی دڵیان زۆر پێشکەوتووە و نەخۆشەکە حاڵی زۆر خراپە (بە شێوەیەکی گشتی ئەم نەخۆشانە لەماوەی ساڵێکدا گیان لەدەست دەدەن)، پاشان دڵە دەستکردەکە بە تەواوی جێگەی دڵی نەخۆشەکە دەگرێتەوە و بە شێوەیەکی ھەمیشەیی جێگیر دەکرێت.
پێشتر دڵی دەستکردی تر دروست کراوە لە جیھاندا و ئەمە یەکەم دڵی دەستکرد نییە، بەڵام ئەوەی ئەم دڵە لەوانی دیکە جیا دەکاتەوە، ئەوەیە کە شێوازی کارکردنی ئەم دڵە نزیکترینە لە دڵی مرۆڤەوە و خاوەنی دوو گوێچکەڵە و دوو سکۆڵەیە.
ھۆکاری داھێنانەکە
چەند ھۆکارێک ھەبوو کە وایان کرد دکتۆر ئازاد بیر لە دروستکردنی دڵێکی دەستکرد بکاتەوە، لەوانەش:
ساڵانە لە جیھاندا نزیکی یەک ملیۆن کەس پێویستی بە چاندنی دڵە، بەڵام تەنھا نزیک لە ٧٠٠٠ کەسیان دڵیان دەست دەکەوێت و ئەوی دیکەیان دوای ماوەیەک دەمرن، لە وڵاتی سوید لە کۆی ٢٠٠٠ کەس کە پیویستیان بە چاندنی دڵە، تەنھا ٥٠ کەسیان دەستیان دەکەوێت، لە ئەمریکا ساڵانە دووسەد ھەزار کەس پێویستیان بە دڵە و تەنھا ٢٠٠٠ کەسیان دڵیان دەست دەکەوێت.
ئامانجی پڕۆژەکە ئەوەیە کە: «ھیچ کەسێک بە نەخۆشی سستیی دڵ کۆچی دوایی نەکات و ئەم دڵە دەستکردە بیپارێزێت لە مردن بەو نەخۆشییە».
ئەمانە ھەندێک لەو ھۆکارانە بوون کە بوونە ھۆی ئەوەی دکتۆر ئازاد ھەوڵبدات چارەسەرێک بۆ ئەم نەخۆشانە بدۆزێتەوە و پەرە بەم داھێنانە بدات.
بیرۆکە و سەرەتای ھەوڵدان بۆ پڕۆژەکە
لە کۆتای ساڵی ١٩٩٩ و سەرەتای ٢٠٠٠ بیرۆکەی دروستکردنی دڵێکی دەستکردی لا دروست بوو، بۆ ئەمەش پێویستە بەباشی فیزیۆلۆژی و چۆنییەتی کارکردنی دڵی مرۆڤ بزانێت، بۆیە ماوەی چوار ساڵ بە وردی لە چۆنییەتی ئیشکردنی دڵی کۆڵیوەتەوە لەسەری خوێندوویەتییەوە، ماوەی ساڵ و نیوێک لە قەسابخانە سەیری دڵی ئاژەڵەکانی کردووە. دواتر لە ساڵی ٢٠٠١ یەکەم داھێناننامەی پێشکەش کردووە، تاوەکو دەست بکات بە دروستکردنی دڵە دەستکردەکە. لە سەرەتادا دوو برای زۆر یارمەتیان داوە و دواتریش کەسانی شارەزای بوارەکە ھاوکاری بوون و تیمێکیان پێک ھێناوە.
لەگەڵ پاڵپشتییەکاندا، لە سەرەتادا زۆرکەس پێیان وابووە کە ئەمە کارێکی ئەستەمە بۆ نموونە: لە ساڵی ٢٠٠١ بۆ ٢٠٠٣ لەگەڵ سێ پڕۆفیسۆری نەشتەرگەریی دڵ باسی دروستکردنی دڵی دەستکردی بۆ کردوون، دوان لەوان زۆر دڵخۆش بوون و ھانیان داوە، بەڵام سێیەم پڕفیسۆر پێی وابووە کە ئەمە کارێکی ئەستەمە و کەس سەرکەوتوو نابێت تێیدا و وتوویەتی «ئەم کارە وەک ئەوەیە بەسەر چیایەکی ئەستوونی ٩٠ پلەییدا سەربکەویت و گەیشتن بە لووتکەکەی مەحاڵە»، شایەنی باسە، دواتر ھەمان پزیشک پاش ١٢ ساڵ لەو قسەیە، بەشدارە لە یەکەم نەشتەرگەری دانانی دڵی دەستکرد لەسەر بەراز، و زۆر دڵخۆش بووە کە دکتۆر ئازاد دوازدە ساڵ لەوەو بەر بەگوێی ئەوی نەکردووە و بەردەوام بووە لەسەر پڕۆژەکە.
ھەروەھا دایکی دکتۆر ئازادیش پیی وتووە «کوڕم، ئەمە ئەستەمە، تەنھا خوا دەتوانێت دڵ دروست بکات»، بەڵام لەدوای بیست ساڵ، ئێستا دەڵێت: «دەرکەوت کە کوڕەکەم ڕاستی کرد، ئەوەی کرد کە دەیویست ئەنجامی بدات»
ھاندان و پاڵپشتەکان
لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە نموونەی دڵە دەستکردەکە لە مۆزەخانەی تەکنەلۆجی ستۆکھۆڵم لە بەشی (Hyper Human) لە وڵاتی سوید دانراوە، و خەڵکی دەتوانن لە نزیکەوە بیبینن.
سەرۆک وەزیرانی سوید لە ساڵی ٢٠١٩ سەردانی کۆمپانیاکەی دکتۆر ئازادی (Scandinavian Real Heart) کردووە و بە پڕۆژەکە ئاشنا بووە.
لەلایەن شای سویدەوە دوو جار بۆ ماڵی خۆیان و خوانی شاھانە بانگھێشت کراوە.
لەسەرەتای پڕۆژەکە دوو برای دکتۆر ئازاد زۆر یارمەتیان داوە، پاشان کەسانی شارەزای بوارەکە ڕوویان لە دکتۆر ئازاد کرد بۆ یارمەتیدانی و ئێستا تیمێکی نزیک لە ٣٧ کەسن کە کار لەسەر پڕۆژەکە دەکەن، بە ھەموو شارەزایییە جیاوازەکانەوە (پزیشکی، ئەندازیاریی، پڕۆگرامسازیی)
دروستکردنی دڵەکە
لەدوای ئەوەی یەکەمجار دکتۆر ئازاد بە تەنھا کاری دەکرد و تەنھا دوو برای یارمەتیان دەدا و بە بوودجەی تەنھا ١٠٠٠ کرۆن نزیکی ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی دەستی پێ کرد، دواتر لەگەڵ کەسانی شارەزادا کۆبوونەوە و تیمێکیان دروست کرد، و توانیان لە ساڵی ٢٠٠٧ کۆمپانیایەک بنیات بنێن بەناوی «Scandinavian Real Heart - دڵی ڕاستەقینەی ئەسکەندەناڤی»، لە ساڵی ٢٠١٤ کۆمپانیاکەیان دەناسێنن لە Spotlight Stock Market بۆ کۆکردنەوەی ھاوکاری و بوودجە بۆ پڕۆژەکە، ھەتاوەکو ساڵی ٢٠٢١ نزیکی ١٥٠ ملیۆن کرۆنی سویدیان کۆکردووەتەوە (نزیکی ١٨ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی)، و بە تیمێکی ٣٧ کەسییەوە (بە ھەموو شارەزایییە جیاوازەکانەوە، پزیشکی، ئەندازیاریی، پڕۆگرامسازیی، دیزاینەر… ھتد) بەردەوامن لە کارکردن لەسەر دڵە دەستکردەکە، ھەتا ئێستا ١١ مۆدێلی دڵی دەستکردیان دروست کردووەو ئێستا خەریکی دوازدەیەمین و کۆتا مۆدێلن.
دیزاینی دڵەکە
پێکھاتەی دڵەکە:
جیاوازی ئەم دڵە لەگەڵ دڵە دەستکردەکانی دیکە
مێژووی دروستکردنی دڵی دەستکرد دەگەڕێتەوە بۆ دەوروبەری ساڵەکانی ١٩٤٠، بەڵام گرنگی ئەم دڵە لەوەدایە کە زۆر نزیکە لە شێوازی کارکردنی دڵی مرۆڤەوە، خاوەنی چەندین تایبەتمەندیی جیاواز و گرنگە، لەوانە: alt=نەشتەرگەریی دانانی دڵە دەستکردەکە بۆ ناو سینگی بەرازێک.|وێنۆک|نەشتەرگەریی دانانی دڵە دەستکردەکە بۆ ناو سینگی بەرازێک.
تاقیکردنەوەکانی تا ئێستا کراوە
بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٤ لەسەر چەندین ئاژەڵی جیاواز (بەراز، گوێرەکە، مەڕ) تاقیکراوەتەوە، زیاتر لە ٣٥ نەشتەرگەری کورتخایەن کراوە، واتە ماوەی کەمتر لە ٢٤ کاژێر بۆ ئاژەڵەکە دانراوە و سەرکەوتنی بەدەست ھێناوە، و بە پێشبینی خۆیان ماوەی ٥ ساڵ دڵەکە بەرگەی کارکردن دەگرێت.
بەرنامەی داھاتوو بریتییە لە تاقیکردنەوەی لەسەر ئاژەڵان بۆ زیاتر لە ٢٤ کاژێر (نەشتەرگەری درێژخایەن)، و دواتریش وا چاوەڕوانکراوە لە ساڵی ٢٠٢٤ دا پاش وەرگرتنی مۆڵەت، لەسەر مرۆڤ تاقی بکرێتەوە، ھەرچەندە بەھۆی پەتای کۆڤید کەمێک کارەکانیان دوا کەوت.
سەردانیکردنی کوردستان
لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢١دا دکتۆر ئازاد سەردانی باشووری کوردستانی کردەوە و لە چەندین زانکۆی کوردستان (زانکۆی سلێمانی، زانکۆی ئەمریکی لە کوردستان… ھتد) سیمیناری لەبارەی داھێنانەکەیەوە پێشکەش کرد و لەگەڵ سەرۆک زانکۆکان و پزیشکان و بەرپرسانی حکوومەتی ھەرێم کۆبوونەوە و ھاوکات لە چەند کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنیش میوانداری کران و لە نزیکەوە زیادتر بە داھێنانەکەی ئاشنابوون.
باخچەی ئاژەڵانی یەریڤان
باخچەی ئاژەڵانی یەریڤان باخچەیەکی ئاژەڵانە بە ڕووبەری ٣٥ ھێکتار (٨٦ دۆنم) لە ساڵی ١٩٤٠ لە شاری یەریڤان لە ئەرمینیا دامەزراوە.
پاراستن
بەو پێیەی ئەرمینیا شوێنێکی گەرمی جۆراوجۆری بایۆلۆجییە، دامەزراوەی پاراستنی گیانلەبەرە کێوییەکان و سەروەت و سامانە کولتوورییەکان (FPWC) نزیکەی ٨٣٩ ھێکتار (٢٠٧٠ دۆنم) لە نزیک یەدەگی خوسرۆڤ بەکرێ گرتووە و دەستی بەسەردا گرتووە، کە تا ئەم دواییانە پارێزراو نەبووە و مەترسی لەسەر بووە ڕاوکردن، داربڕینی نایاسایی، و زۆر لەوەڕاندن. باخچەی ئاژەڵانی یەریڤان ھاوکاری لەگەڵ FPWC دەکات بۆ بەکارھێنانی ئەم زەوییە بۆ نۆژەنکردنەوەی گیانلەبەرە کێوییەکان و ھێنانەوەی جۆرە مەترسیدارەکانی ناوچەکە بۆ ناو کێوی.
سەرچاوەکان
باخچەی ئاژەڵانی یەریڤان
بڕیارنامەی ١٥٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٨ی نیسانی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١٦٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بوروندی پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئووگاندا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:ئەفریقا لە ٢٠٠٥ پۆل:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕواندا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
ئەلێکسیس سانچێز
وێنۆک|سانچێز ئەلێکسیس سانچێز لەدایکبووی ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٨. یاریکەری تۆپی پێی چیلی و یانەی ئارسنا ڵیی ئینگلیزییە. ئەلێکسیس لەهێڵی هێرشبەر بەژمارە ٩ یاریدەکات. بەر لەئارسناڵ یاری بۆیانەکانی کۆربرێلا و ئۆدەنیزی و کۆلۆ کۆلۆ و ڕیڤەرپلەیت و بارسێلۆنا کردووە. لەساڵی ٢٠١٤ بەبۆندێک پەیوەندی بەیانەی ئارسناڵی ئینگلیزی کرد کەنرخی بۆندەکەشی ٣٥ ملیۆن پاوەند بوو کەلەدوای مەسعوود ئۆزیل بووە گرانترین گرێبەستی یاریزانی یانەکە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی چیلی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا
پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١١ پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٥ پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩ پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا پۆل:یاریزانانی لیگ ١ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا یەکێک بوو لە ولاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ. ٣٧٦ وەرزشوان (١٧٦پیاو، ٢٠٠خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە بیس و نۆیەمین بەشداربووی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٨٩٦. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا شەست و پێنج مەدالیایان (٢٢ زێر، ٢١ زیو، ٢٢ بڕۆنز) بۆ وڵاتەکەیان بەدەست ھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:شانشینی یەکگرتوو لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
قەڵای ئێریڤان
قەڵای ئێریڤان قەڵایەکی سەدەی ١٦ بوو لە یەریڤان.
مێژوو
وێنۆک|ڕاست|پلانی قەڵای ئێریڤان، ١٨٢٧ قەڵاکە لە سەردەمی دەسەڵاتی عوسمانییەکان لە ساڵانی ١٥٨٢–١٥٨٣ لەلایەن سەردار فەرھاد پاشا دروست کراوە قەڵاکە لە ساڵی ١٦٧٩ بەھۆی بوومەلەرزەیەکەوە وێران بوو، دوای بوومەلەرزەکە، زاڵ خان، پارێزگاری سەفەویی شاری ئێریوان، داوای یارمەتی لە شای کرد بۆ ئاوەدانکردنەوەی شاری ئێریوان، لەنێویاندا قەڵاکە و کۆشکی سەردارەکان.
لە ١٢ی تەممووزی ١٦٧٩، میرزا ئیبراھیم، جێگری سەرۆکی سەفەویی ئازەربایجان (ئازەربایجانی مێژوویی، ناسراو بە ئازەربایجانی ئێرانی)، سەردانی ئێریڤانی کرد. ئاڕاستە کرا بۆ وەرگرتنەوەی قەڵاکە کە شوێنی حاکمی ئێریوان بوو.
لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٢٧، لە کاتی جەنگی ڕووسیا و فارسی ١٨٢٦–١٨٢٩، سوپای ڕووسیا بە سەرکردایەتی ئیڤان پاسکێڤیچ ئێریڤانی گرت. لە ساڵی ١٨٥٣ قەڵاکە بەھۆی بوومەلەرزەیەکی دیکەوە وێران بوو. لە ساڵی ١٨٦٥دا خاکی قەڵاکە لەلایەن نێرسێس تایریانتسەوە کڕدرا کە بازرگانێکی یەکەم سەندیکا بوو. . دواتر لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا تایریانتەکان کارگەیەکی براندییان لە بەشی باکووری قەڵاکە دروست کرد. قەڵاکە لە ساڵانی ١٩٣٠ لە سەردەمی دەسەڵاتی سۆڤیەتدا بە تەواوی ڕووخێندرا، ھەرچەندە ھەندێک بەش لە دیوارەکانی بەرگری ھێشتا ماونەتەوە.
کۆشکی سەردار
کۆشکەکە لە بەشی باکووری ڕۆژاوای قەڵاکە بوو. کۆشکەکە بە گەرووی ھرازدان ھەڵواسرابوو. بینایەکی چوارگۆشەی پان بوو کە چەندین بەش بوو. حەرەمەکە یەکێک بوو لە گەورەترین بەشەکان، درێژییەکەی ٦١ مەتر (٢٠٠ پێ) و پانییەکەی ٣٨ مەتر (١٢٥ پێ) بوو. بەسەر چەندین ژوور و کۆریدۆردا دابەشکرابوو. ئەم کۆشکە لە ساڵی ١٧٩٨ لە سەردەمی مەحموودی کوڕی حوسێن عەلی خان دروست کراوە.
ھەموو ئەو کۆشکانەی پێشتر دروستکرابوون ھەرکاتێک خانەکان کۆشکێکی نوێیان دروست کردبوو، وێران بوون. دواھەمینیان لە ساڵی ١٧٩٨ بە شێوازی تەلارسازی فارسی دروست کراوە، کە «ھۆڵی ئاوێنە»ی تێدایە، کە کۆرنیسەکەی بە شووشەی ڕەنگاوڕەنگ داپۆشرابوو. سەقفەکە بە وێنەی گوڵی بریقەدار ڕازێنرابووەوە؛ و لە دیوارەکانی ھۆڵەکەدا ھەشت وێنە لەسەر کانڤاسەکە کێشرابوون: فەتح عەلی شا، حوسێن-غولی و حەسەن، عەباس میرزا، فەرەمەرز.
دوای گرتنی ئێریڤان لەلایەن ڕووسەکانەوە، لە یەکێک لە ھۆڵەکانی کۆشکەکەدا، کۆمیدیای بەناوبانگی ئەلێکساندەر گریبۆیدۆڤ بە ناوی «وا لە ویت» لەلایەن گارنیۆنی سەربازییەوە بە وەستانی نووسەرەوە نمایشکرا. تابلۆیەکی یادگاری مەڕمەڕ کە یادی نمایشەکە دەکاتەوە لە کارگەی شەرابی ئاراراتی یەریڤانە، کە لە ئێستادا ئەو شوێنەی داگیرکردووە کە ڕۆژێک قەڵاکە تێیدا بووە.
حەرێم و حەمامەکە
دیوارەکانی ناوەوەی حەرەمی خان بە مەڕمەڕ داپۆشرابوو، بە نەخشی ڕەنگاوڕەنگ. مەلەوانگەیەک ھەبوو (پێوانەکان ١٥ ساژێن (٣٢ مەتر) درێژی، ٤ ساژێن (٩ مەتر) لە پانی و ٣ ئارشین (٢٬١ مەتر) لە قووڵی).
مزگەوتی ڕەجەب-پاشا
ئەم مزگەوتە لە ساڵی ١٧٢٥ لە سەردەمی ڕەجەب پاشاخانی تورکدا دروست کراوە. بینایەکی گەورەی کەوانەیی ٤ ستوونی بوو و دەرەوەی جوان بوو. لە سەردەمی دەسەڵاتی فارسەکاندا وەک جبەخانە بەکاردەھات، چونکە مزگەوتێکی سوننە بوو، خاوەنە نوێیەکانیش، فارسەکان، موسڵمانی شیعە بوون. ئەم مزگەوتە لە ساڵی ١٨٢٧دا گۆڕدرا بۆ کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی ڕووسیا، و ناوی پاکیزەی پیرۆزی لێنرا.
سەرچاوەکان
قەڵای ئێریڤان پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی یەریڤان
تۆپی سەبەتە
تۆپی سەبەتە یان باسکە (، باسکێتبۆڵ) یارییەکە لەنێوان دوو تیپ بەڕێوە دەچێت. ھەردوو تیپیش بە مەبەستی بردنەوە ھەوڵ دەدەن زۆرترین خاڵ لە سەبەتەی تیپەکەی تر تۆمار بکەن. لەم یارییەدا ھەر تیپێک لە ٥ یاریزان پێک دێت. لە ئەمریکادا ئەم یارییە بە ھۆی خولی ئێن بی ئەیەوە خاوەن گرنگییەکی زۆرە.
thumb|یاریزانی تۆپی سەبەتە [[مایکڵ جۆردن]]
یاریگای تۆپی سەبەتە
یاریگای نێودەوڵەتی درێژیی 28م و پانییشی 15م، بەڵام دەتوانرێت کەم بکرێتەوە بۆ 26 م بۆ 14م.
ژمارەی درێسی یاریزانان
دەبێ ژمارەی درێسی یاریزانان لەنێوان ٣ بۆ ١٥ بێت و دەتوانرێت دوو یاریزان ژمارەی درێسەکانیان ١٦ بۆ ٩٩ بێت؛ دەبێت ژمارەی دواوەی درێسەکە ٢٠ سم بێت و ژمارەی پێشەوە ١٠ سم بێت و ٥ سم دوور بێت لە ڕیکلامی سەر درێسەکە٠
جلوبەرگی ناوبژیوان
پۆل:تۆپی سەبەتە پۆل:داھێنانە کەنەدییەکان پۆل:ناساندنەکانی ١٨٩١ پۆل:وەرزشەکانی ئۆڵۆمپیادی هاوین پۆل:وەرزشەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوین
پاگانی
thumb|بەهەمێکی کۆمپانیای پاگانی لە جۆری زۆندا پاگانی کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل ، کۆمپانیاکە لەساڵی ١٩٩٢ لە ووڵاتی ئیتالیا دامەزراوە.
هەروەها
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٩٢
بایۆجوگرافیا
بایۆجوگرافیا یان جوگرافیای زیندەوەران لێکۆڵینەوەیەکە لەسەر دابەشبوونی جۆرەکان و سیستەمی ژینگە لە بۆشایی جوگرافی و لە کاتی جوگرافی. زیندەوەران و کۆمەڵگە بایۆلۆجییەکان زۆرجار بە شێوازێکی ئاسایی دەگۆڕێن بەدرێژایی جوگرافیی درێژی، بەرزبوونەوە، دابڕان و ناوچەی نیشتەجێبوون. فیتۆگرافی لقێکە لە بایۆگرافی کە توێژینەوەی لەسەر دابەشبوونی ڕووەکەکان دەکات. زاوزێگرافی ئەو لقەیە کە توێژینەوەی لەسەر دابەشبوونی ئاژەڵان دەکات. میکۆگێۆگرافی ئەو لقەیە کە توێژینەوەی لەسەر دابەشبوونی مێرووەکان دەکات، وەک مۆز.
زانینی گۆڕانی بۆشایی لە ژمارە و جۆرەکانی زیندەوەران بۆ ئێمە لە ئەمڕۆدا هەروەک بۆ باوباپیرانی مرۆڤی سەرەتایی ئێمە گرنگە، هەروەک چۆن ئێمە خۆگونجاندن لەگەڵ ژینگە جیاوازەکان بەڵام لە ڕووی جوگرافییەوە پێشبینی دەکرێن. بایۆجۆگرافی بوارێکی یەکخراوەی لێکۆڵینەوە کە چەمک و زانیاری لە ژینگەزانیدا، بایۆلۆجی پەرەسەندن، تەکسیۆنۆمی، جوگرافیا، جوگرافیای فیزیکی، پیالایۆنۆلۆجی و کەشوهەوا یەکدەخات.
توێژینەوەی بایۆجۆگرافی هاوچەرخ زانیاری و بیرۆکەی زۆر بوار تێکەڵ دەکات، لە سنووردارکردنی فیزیۆلۆجی و ژینگەیی لەسەر بڵاوبوونەوەی بایۆلۆجی زیندەوەرەوە بۆ دیاردەی جیۆلۆجیی و کەشوهەوا کە کاردەکەن لە پێوانەی بۆشاییی جیهانی و چوارچێوەی کاتی پەرەسەندن.
بیردۆزی زانستی بایۆگرافی لە کارەکانی ئەلێکساندەر ڤۆن هومبۆلت، فرانسیسکۆ جۆس دی کالداس ، هیوێت کۆترێل واتسۆن، ئەلفۆنس دی کاندۆل ، ئەلفرێد ڕەسڵ واڵاس، فیلی لوتلی سکڵەتەر و زانای بایۆلۆژی و گەڕانەکانی تر.
سەرچاوەکان
پۆل:زانستەکانی زەوی پۆل:جوگرافیای فیزیکی
١٢٩١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٥٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:مەغریب لە ٢٠٠٥ پۆل:سەحرای ڕۆژاوا لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مەغریب پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
پەتای کۆڤید-١٩ لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
پەتای کۆڤید-١٩ لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا بەشێکە لە پەتای جیھانی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢٠١٩ (COVID-19) کە بەھۆی نەخۆشیی ھەناسەدانەوە ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ (SARS-CoV-2) دروست بووە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا پشتڕاستکرایەوە کە بڵاوبووەتەوە بۆ باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، کاتێک ژنێکی تەمەن ٦١ ساڵ لە ووھان لە تایلاند پشکنینێکی پۆزەتیڤ ئەنجامدرا، کە بووە یەکەم وڵات جگە لە چین کە ڕاپۆرت لەسەر حاڵەتەکە بدات. یەکەمین مردن لە ٢ی شوبات ڕوویدا، کە پیاوێکی چینی تەمەن ٤٤ ساڵان بوو لە فلیپین، کە یەکەمین مردنیش بوو لە دەرەوەی چین. لە ٢٤ی ئازار، ھەموو ویلایەتەکانی ناوچەکە لانیکەم یەک حاڵەتیان ڕاگەیاندبوو. لە ٤ی September ٢٠٢٢، ڤێتنام زۆرترین ژمارەی حاڵەتەکانی ھەیە، پێش ئیندۆنۆزیا و مالیزیا، لەکاتێکدا ئیندۆنیسیا زۆرترین ژمارەی مردنی ھەیە. لە لایەکی ترەوە، تیمۆری ڕۆژھەڵات کەمترین حاڵەت و مردن ھەیە.
پشتەوەی
لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی (WHO) پشتڕاستی کردەوە کە ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ ھۆکاری نەخۆشی ھەناسەدان بوو لە کۆمەڵێک کەس لە وھان، ھوبی، چین، کە لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩دا بە ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی ڕاگەیەندرا.
ڤیگنالی
ڤیگنالی  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل ، کۆمپانیاکە لەساڵی ١٩٤٦ دامەزراوە و بنکەی سەرەکیشی لە ووڵاتی ئیتالیا یە
١٢٩٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کێوی ھەراز
ھەڵکەوتە
ھەراز بەناوبانگە بۆ گوندە بەھێزەکانی کە نزیکە لە لووتکە بەردینەکان، تەلارسازی سەپاندنیان دوو پێویستی پێ دەبینێت: بەرگری لە گوندنشینان، لەکاتێکدا بۆشایییەکی زۆری بۆ بەروبووم بەجێ ھێشتووە. ھەموو شارێک وەک قەڵایەک دروست دەکرێت. خاوەن ماڵەکان خۆیان دیوارەکە پێکدەھێنن، کە بە یەک دوو دەرگاکان بە ئاسانی گونجاون. کە لە بەردی لم و باسالتەوە دروست کراون، بیناکان تێکەڵ بە دیمەنەکە کراون و زەحمەتە بڵێین بەردەکە و گوندەکە لە کوێوە دەست پێدەکات یان کۆتایی پێدێت، چیاکە دابەشکراوە بەسەر تراسێکی چەند دۆنمی یان زیاتر کە ھەندێک جار بە دیوار جیاکراوەتەوە بە بەرزایی چەند مەترێک. لەسەر ئەم کێڵگە ترسێنەرانە بۆ مەڕوماڵات و میلە و ناوچە گەورەکان بۆ قاوە و قات گەشە دەکەن ئەمە یەکێکە لە ناوچە سەرەکییە گەشە سەندووەکانی قاوەی مۆچا.
لە ماوەی گەشتێکی ڕۆژێکدا بەنی مورە و گوندەکانی تر کە دەکەوێتە سەر گەڕەکە و چاوپۆشی لە مەناخە دەکەن مەنەخا دڵی زنجیرەی شاخە، شارۆچکەیەکی گەورەیە کە بازاڕەکەی لە ھەموو گەڕەکی گوندنشینانەوە ڕادەکێشێت حەجارە، لە ڕۆژاوای مەناخە ھەڵکەوتووە گوندێکی دیوارییە کە قەڵاکەی لە سەدەی ١٢دا لەلایەن سولەیھیدەکانەوە دامەزراوە لەوێشەوە گوندەکانی دیکە بەردەستن، وەک بەیت ئەلقەموس و بەیت شیمران گوندی ھوتایب لەسەر پلاتفۆڕمێکی بەردی سوور دروست کراوە و ڕووبەڕووی دیمەنی گردە تراسەکان دەبێتەوە کە میوانداری خاڵێک لە گوندەکان دەکەن لێرەدا ھەروەھا مەزارگەی داعی موتڵەگی سێیەمی یەمەنی حاتم بن ئیبراھیمە. بۆھەرس لە ھیندستان و سریلانکا و ماداگاسکار و وڵاتانی دیکە لێرە کۆدەبنەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن پۆل:کێوی ھەراز پۆل:زنجیرەچیایەکان لە خاکی یەمەن ‏
ئەستۆن مارتین
هەروەها
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩١٣ لە ئینگلستان پۆل:ئەستۆن مارتین
کرۆنی سوێدی
کرۆنی سویدی دراوی فەرمی سویدە، ھێماکەی (kr یان SEK) لەلایەن سڤێریگیز ڕیکسبانک چاپ دەکرێت، یەک کرۆنی سویدی یەکسانە بە سەد ئەیری (بە سوێدی: öre) نرخی یەک دۆلاری ئەمریکی = ٨٫٣٠٢٢ کرۆنی سوێدی، ئەم دراوە دەرچوو لە ساڵی ١٩٨١.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئابووری سوید پۆل:سوید پۆل:دراوەکانی ئەورووپا
١٢٩٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٥٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی نیسانی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی تیمۆری ڕۆژھەڵات. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١٧١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیمۆری ڕۆژھەڵات پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:تیمۆری ڕۆژھەڵات لە ٢٠٠٥
مالیزیا
مالیزیا یان فیدراسیۆنی مالیزیا، وڵاتێکی پاشایەتی دەستووریی فیدراڵییە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کیشوەری ئاسیا. پایتەختەکەی شاری کوالالومپورە. لە ١٣ ویلایەت و ٣ ھەرێمی فیدڕاڵی پێکھاتووە و یەکێکە لە ئەندامانی گەلانی کۆمۆنوێلت. و ڕووبەرەکەی دەگاتە ٣٢٩٬٨٤٧ کم٢ بەمەش دەبێت ٦٧ەمین وڵات لەڕووی ڕووبەری جوگرافییەوە؛ و بەھۆی دەریای باشووری چین بووەتە دوو لەتی قەبارە لێکچوو: مالیزیای نیمچەدوورگەیی و مالیزیای ڕۆژھەڵات. سنووری ئاوی و وشکانی لەگەڵ تایلاند، سینگاپور، ڤیێتنام، ئیندۆنیزیا و بڕونای ھەیە و سنووری ئاوی لەگەڵ فلیپینیش ھەیە.
مالیزیا لە بنەڕەتدا شانشینی مالای بوو کە لە سەدەی ھەژدەھەمەوە ببووە ژێردەستەی ئیمپراتۆریەتیی بریتانی. دواتر لە ١٩٤٨ فیدڕاسیۆنی مالیزی دروست بوو و لە ٣١ی ئابی ١٩٥٧ سەربەخۆیی بەدەستھێنا.
مێژوو
لە سەدەی یەکەمی پێش زایینەوە تا سەدەی دووەم و سێیەمی زایینی، نیمچە دوورگەی مالای ناوچەیەکی بازرگانی بووە لە نێوان ھیندستان و چین. و بازرگانە چینی و ھیندییەکان کاریگەریی کلتووری گەورەیان ھەبووە لەسەر خەڵکی نیمچەدوورگەکە، و خەڵکەکە چوونەتە سەر ئایینی بودیزم و ھیندوویزم. دواتر لە سەدەی چوارەمەوە تا سەرەتاکانی سەدەی پانزەیەم، ئەو ناوچەیە لەژێر دەستی چەندین ئیمپڕاتۆرییەتی یەک لە دوای یەک بووە. لە سەدەی چواردەیەم ئیسلام دەستی بە بڵاوبوونەوە کرد لە مالیزیا. لە سەرەتای سەدەی پانزە، سوڵتان ئەسکەندەر شاھ، کە بە ڕەگەز سینگاپووری بوو، سەڵتەنەتی مەلاکەی دامەزراند. کە بە یەکەم دەوڵەتی سەربەخۆی ئەو ناوچەیە دادەندرێت. لەو سەردەمەدا (١٤٠٠–١٥١١) مەلاکە سەنتەرەرێکی گرنگی بازرگانی و ئیسلامی بووە لە ناوچەکە.
لە ١٥١١ مەلاکە لەلایەن پورتوگالەوە داگیرکرا؛ و دواتریش لەلایەن ھۆڵەندییەکانەوە داگیرکرا لە ١٦٤١. لە ١٨٢٤ ئیمپراتۆریەتیی بریتانی دەستی بەسەر مەلاکەدا گرت. لەو کاتەوە بەرە بەرە دەسەڵاتی ئیمپراتۆرییەتی بریتانی لاوازدەبوو بەسەر مەلاکەدا. لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەم، ژاپۆن دەستی بەسەر مەلاکەدا گرت بۆ ماوەی سێ ساڵ. لەو ماوەیەدا، گرژی لە نێوان نەتەوەکانی ڕووی لە زیادی کرد و ناسیۆنالیزمیش گەشەی کرد؛ و دوای ئەوەی مەلاکە لەلایەن ھێزەکانی ھاوپەیمانان کۆنتڕۆل کرایەوە، پشتگیری خەڵکی بۆ سەربەخۆیی زیادی کرد.
لە ١ی شوباتی ١٩٤٨ فیدڕاسیۆنی مالایا دامەزرا، کە لەژێر پارێزگاری بریتانیا دابوو. لە ١٩٣٨ تا ١٩٦٠ باری نائاسایی لە مالایا ڕاگەیەندرابوو بەھۆی شەڕی نێوان چەکدارانی پارتی کۆمۆنیستی مالایا و ھێزەکانی کۆمۆنوێلت.
لە کاتی سەرۆک وەزیران، موحضر محەممەد دا، مالیزیا لە وڵاتێکی پشتبەستوو بە کشتوکاڵەوە گۆڕدرا بۆ وڵاتێکی پیشەسازیی و چەندین پڕۆژەی گەورە تەواوکرا، یەک لەوانە تاوەری پێتڕۆناس بوو.
دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی مالیزیا ٣٠٬١٨٧٬٨٩٦ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٤٢ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٧٫٨ ساڵە. ھەروەھا ٧٥ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.
مالیزیا وڵاتێکی فرەکلتوور و فرە ئایینە، زۆربەی دانیشتووانی مالایین (%٥٠٫١ی دانیشتووان) بەڵام چینی (%٢٢٫٦)و ھیندیش(%٦٫٧) لەو وڵاتە دەژین. ئایینی سەرەکی مالیزیا ئیسلامی سوننییە (%٦١٫٣ی دانیشتووان) بەڵام ھەندێک ئایینی دیکەش پەیڕەو دەکرێن، وەک: بودیزم (%١٩٫٨ی دانیشتووان)، کریستیان (%٩٫٢)، ھیندوویزم (%٦٫٣) و ھەندێک ئایینی دیکەش پەیڕەو دەکرێ.
پەیوەندی دەرەوە
مالیزیا یەکێکە لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی نەتەوەکانی باشووری-ڕۆژھەڵاتی ئاسیا (ASEAN) و ڕێکخراوی ھاریکاریی ئیسلامی (OIC). و ھەروەھا ئەندامیشە لە چەندین ڕێکخراو و کۆمەڵەی دیکەی جیھانی، بۆ نموونە: نەتەوەیەکگرتووەکان (UN), کۆمەڵەی (ھاریکاری ئابووری ئاسیا-پاسفیک)، ڕێکخراوی D-8 و بزووتنەوەی (Non-Aligned Movement). لە ڕابردووشدا سەرۆکایەتی ASEAN, OIC و NAM ی کردووە. و لەبەر ئەوەی پێشتر یەکێک بوو لە کۆلۆنییەکانی ئیمپراتۆریەتیی بریتانی، ئەندامی گەلانی کۆمۆنوێلتیشە. و کوالالومپوریش میوانداری یەکەم لوتکەی ڕۆژھەڵاتی ئاسیای (East Asia Summit) کرد لە ٢٠٠٥.
و مالیزیا ھێشتا دانی بە ئیسرائیل نەناوە و ھیچ پەیوەندییەکی دیبلۆماسیشی نییە لەگەڵ ئەو وڵاتە و ھێرشەکانی ئیسڕائیلی بۆسەر کەرتی غەزە ئیدانەکرد لە ٣٠ نیسانی ٢٠١٠. و بە فەرمیش ڕایگەیاندووە کە تا ڕێکەوتننامەی ئاشتی لەنێوان ئیسڕائیل و دەوڵەتی فەڵەستین نەکرێ، مالیزیا ھیچ پەیوەندییەکی دیبلۆماسی لەگەڵ ئیسڕائیل نابێت.
سوپا
ھێزەچەکدارەکانی مالیزیا سێ بەشن: کەشتیگەلی شاھانەی مالیزیا، سوپای مالیزیا و ھێزی ئاسمانی مالیزیا. لە ئێستادا سەربازی زۆرەملێ لە مالیزیادا نییە، و تەمەنی پێویست بۆ خزمەتی خۆبەخشانەی سەربازی ١٨ ساڵە. سوپای مالیزیا %١٫٥ی بودجەی وڵاتەکەی بۆ تەرخانکراوە و %١٫٢٣ ی ھێزیکاری وڵاتەکەش سەربازن. لە ئێستادا مالیزیا لە بەرنامەی دایە بۆ گەورەکردنی سوپاکەی و بەمۆدێرنکردنی ھەر سێ بەشەکەی.
ئابووری
مالیزیا خاوەن یەک لە بەھێزترین ئابوورییەکانی ئاسیایە. لە ساڵانی ١٩٥٧ تا ٢٠٠٥ گەشەی ساڵانەی بوودجەی وڵاتەکە لە سەدا ٦٫٥ بووە. ئابووری مالیزیا بۆ ساڵی ٢٠١٤–٢٠١٥ ڕیزبەندی شەشەم لە ئاسیا و بیستەم لە جیھانی وەرگرتووە، کە ئەوەش بەرزتربوو لە ڕیزبەندی ئابووری ھەریەک لە وڵاتانی ئوسترالیا، فەڕەنسا و کۆریای باشوور. و بودجەی ساڵی ٢٠١٤ ی مالیزیا ٧٤٦٫٨٢١ میلیارد دۆلار بووە، بەوەش دەبێتە ٢٨مین وڵات لەسەر ئاستی جیھان.
وزەی بەرھەمھاتوو زۆرتر بووە لە ٢٩٬٧٢٨ مێگاوات کارەبا. گەورەترین سەرچاوەی وزەش لەو وڵاتەش نەوتی خاو و گازی سرووشتییە، بەھۆی ئەوەی کە مالیزیا خاوەنی یەدەگێکی گەورەی نەوتە.
تۆڕی ڕێگای مالیزیا یەکێکە لە گەورەترین تۆڕەکان، کە ڕووبەری زۆرتر لە ١٤٤٬٠٠٠ کیلۆمەتر دادەپۆشێت؛ و خاوەنی ١٨٣٣ کیلۆمەتر ڕێگای ئاسنییە.