cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پێی وێی (ئیمپراتۆریەتیی جین)
پێی وێی (٢٦٧ بۆ ٣٠٠) فەیلەسوف، پزیشک و سیاسەتوانی ئیمپراتۆریەتی جین بوو.
جەیک ئەبێڵ
جەیک ئەبێڵ یەکێکە لە ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم، و ڕۆڵی لە چەندین فیلمی ئەمریکیدا بینیووە.
سالی فیڵد
سالی مارگرێت فیڵد (لە دایکبووی ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٤٦) خانمەئەکتەر و دەرھێنەرێکی ئەمریکییە. ئەو چەند خەڵاتێکی بەدەستھێناوە، لە نێویاندا دوو جار خەڵاتی ئۆسکار، دوو خەڵاتی گۆڵدن گلۆب، سێ جار خەڵاتێکی خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم، خەڵاتێکی سکرین گیلد ئەکتەرز، ھەروەھا پاڵێوراوبووە بۆ خەڵاتێکی تۆنی ئەواردز، دوو جاریش بۆ خەڵاتی بافتا.
فیڵد سەرەتا لە تەلەڤیزیۆن دەستی بەکار کرد، سەرەتا بە زنجیرەی تەلەفزیۆنیی-کۆمێدی Gidget (١٩٦٥–١٩٦٦) دەستیپێکرد، پاشان بە زنجیرەکانی The Flying Nun (١٩٦٧–١٩٧٠)، The Girl with Something Extra (١٩٧٣–١٩٧٤). درێژەی پێدا. یەکەم فیلمی سینەمایی سالی بۆ ساڵی ١٩٦٢ دەگەڕێتەوە کاتێک لە فیلمی Pilot دەرکەوت؛ بەڵام سەرکەوتنی لە فیلمەکان بۆ فیلمی دەیەی حەفتاکانی سەددەی بیستەم دەگەڕێتەوە، کاتێک لە فیلمەکانی Stay Hungry (١٩٧٦)، Smokey and the Bandit (١٩٧٧)، Heroes (١٩٧٧)، The End (١٩٧٨)، ھەروەھا Hooper (١٩٧٨) بەشداربوو. لە ھەشتاکان، ئەزموونی کارکردنی زیاتر پەرەی سەند، کاتێک بەھۆی بەشداریکردنی لە فیلمەکانی Norma Rae (١٩٧٩) ھەروەھا Places in the Heart (١٩٨٤)، دووجار خەڵاتی ئۆسکاری وەک باشترین خانمەئەکتەر پێدرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:ژنە ئەمریکیە دەرھێنەرەکانی فیلم پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی فێستیڤاڵی کان بۆ باشترین خانمەکتەر پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:خانمەکتەرانی ڕۆلی سەرەکی براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە بۆ کۆمەڵە زنجیرەیەک یان فیلم پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا
مالیبۆگۆ مۆلیفی
مالیبۆگۆ مۆلیفی (لە دایکبووی ١٩٨٠) ژنە یاریزانی پێشووی یاری باسکە و چالاکوانی مافەکانی ژنانە دژی تووندووتیژی مێینە لە بۆتسوانا، مالیبۆگۆ دوای ھەشت جار تەقەلێکردن لێی ئەوا مالیبۆگۆ بوو بە چالاکوان. لە ساڵی ٢٠١٧، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا، ناوبراو بووە یەکەم ژنی وڵاتەکەی کە ئەم خەڵاتە بباتەوە.
ژیان
مالیبۆگۆ لەدایکبووی ١٩٨٠، لە شاری مانایا دەژی. لەتەمەنی ١٨ ساڵیدا دەستیکرد بەیاری باسکە و بووە یاریزانێکی پیشەگەر لە وڵاتەکەی، دواتر لەتەمەنی ٢٩ ساڵی کەم ئەندام بوو، ئەمەش بەھۆی ئەوەی مالیبۆگۆ لەلایەن کوڕە ھاوڕێیەکەیەوە ھێرشی کرایە سەر و ٨ گولەی لێدرا، دوای وەرگرتنی چارەسەر ئەوە بە کورسی دەرۆیشت، بەھۆی کێشەی لە دڕکەپەتکەکانی. کوڕە ھاوڕێکەشی بەھۆی ڕووداوەکانەوە خۆی کووشت.
مالیبۆگۆ بووە یەکێک لە چالاکوانی وڵاتەکە دژی تووندووتیژی جێندەری (GBV)، چالاکییەکانی لە ڕادیۆی بۆتسوانا. ناوبراو چەندین کۆڕ و وۆرکشۆپی بەیارمەتی ڕێکخراوە ناحکومییەکان سازکرد لە وڵاتەکەی. مالیبۆگۆ ھەستی کردبوو لە وڵاتەکەی ڕێگریکردن لە تووندووتیژی مێینە لاوازە، ھەربۆیە ھەوڵەکانی چڕکردەوە بۆ درووستکردنی ھۆشیار لەم بابەتە. بەپێی ڕاپۆرتەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان دوو لەسەر سێی ژنانی ئەو وڵاتە بەجۆرێک لە جۆرەکان ڕووبەڕووی تووندووتیژی دەبنەوە. مالیبۆگۆ لەگەڵ وەزارەتی پەروەردە، پڕؤگرامێکیان بۆ منداڵان درووستکرد بۆ زیادکردنی ھۆشیاری لەسەر تووندووتیژی جیندەری و فێرکردنیان لەماڵەوە، جگە لەوانەش مالیبۆگۆ ھانی کچان و ژنانی داوە بۆ بوون بەیاریزان و وەرزشکردن.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠ پۆل:ژنانی بۆتسوانا پۆل:ژنە چالاکوانەکانی بۆتسوانا پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
حەوزی مەلەکردن
250px|وێنۆک|حەوزێکی مەلەکردنی ماڵان حەوزی مەلەکردن، مەلەوانگە، یان مەسبەح ھەیکەلێکی دەستکردە بۆ لەخۆگرتنی ئاو دروست دەکرێت، بۆ مەلەکرن، واتەرپۆلۆ و چالاکییەکانی کەیفوەرگرتن کەڵکی لێ وەردەگیرێت. حەوزەکان دەکرێ لەژێر زەوی دروست بکرێن لەڕێی ھەڵکەندی چاڵ، یان لەسەر زەوی بن بە دروستکردنی دیواری پاڵشت، کە بەزۆری بە بەرکاھێنانی کۆنکریت دەکرێن. حەوزەکان لە قەبارە و شێوە جیاوازن. گەورەترینیان ئەوانەن کە بۆ یارییەکانی ئۆلۆمپیک بەکاردێن. حەوزەکان مەلەکردنی دابەشی سەر دوو جۆر دەبن؛ کراوە و داخراو، حەوزی داخراو ئەوەیانە کە لەنێو بینایەک دروستکراوە، و کراوەش ئەوەیانە کە بە ھیچ پێکھاتەیەک دانەپۆشراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:حەوزەکانی مەلەکردن پۆل:کۆما ئاوییەکان
مۆبایل (ڕوونکردنەوە)
.
شانۆی بڕۆدوەی
شانۆی برادۆی کە زۆرجار کورتکراوەتەوە بە بڕۆدوەی، ئاماژەیە بۆ ئەو نمایشانەی کە لە یەکێک لە ٤٠ شانۆی پیشەیی کە ٥٠٠ کورسی یان زیاتری تێدایە لە ناوچەی شانۆی شەقامی بڕۆدوەی لە مانھاتن لە نیویۆرک ئەنجام دەدرێن. زۆر کەس شانۆی بڕۆدوەی لەگەڵ شانۆی وێست ئێندی لەندەن بە شوێنی باشترین نمایشی بازرگانی لە وڵاتانی ئینگلیزی زمان دەزانن.
ئەنجومەنی ئابووری و کۆمەڵایەتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
ئەنجومەنی ئابووری و کۆمەڵایەتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ٥٤ دەوڵەت پێکدێت و لە لایەن کۆمەڵەی گشتیەوە ھەڵدەبژێردرێن و ماوەی ئەندامێتیان ٣ ساڵە و لە ماوەی ساڵێکدا ٢ جار لە ھەریەک لە شارەکانی نیۆیۆرک و جنیف کۆدەبێتەوە.
کارەکانی بریتین لە:
زەکاری ئەبێڵ
زەکاری ئەبێڵ یەکێکە لە ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم، و ڕۆڵی لە چەندین فیلمی ئەمریکیدا بینیووە.
کەروێشکی ڕەش
وێنۆک|کەروێشکی ڕەشی ئەمریکی کەروێشکی ڕەش کە بە کەروێشکی ڕەشی ئەمریکی ناسراوە ناوی جۆرێک لە باڵندەیە لە خێزانی کەروێشکی نوێ کە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە تا ناوەندی چیلی و ئوروگوای لە ئەمریکای باشوور. سەرەڕای ئەوەی ژێر جۆری جیاوازی ھەیە، بەڵام دابەشبوونی ئەم جۆرە کەمترە لە کەروێشکی کەرە. ھەرچەندە ڕەنگ و دەرکەوتنی ھاوشێوەی جەی ڕەشە بەڵام ئەم دوو باڵندەیە جۆری جیاوازی کەروێرن. بە پێچەوانەی کەروێشکە کۆنەکان کە بەشێکن لە خێزانی ڕاپتۆر (باڵندەکانی وەک ھەڵۆ، پەپوولە، کۆرمۆران، باز و پەپوولەی پەرێگرین)، کەروێشکە نوێیەکان بە خێزانێکی جیاواز و سەربەخۆ دادەنرێت. کەروێشکی ڕەش تاکە جۆری ماوەتەوە لە ڕەگەزەکەیدا. کەروێشکی ڕەش لە ناوچە تاڕادەیەک کراوە و دارستانە پەرش و بڵاوەکان دەژی. درێژی باڵەکانی ئەم باڵندەیە نزیکەی ١٫٥ مەتر (٥ پێ)ە، بەمەش باڵندەیەکی بچووکە بە بەراورد بە کەروێشکەکانی دیکە. ئەم باڵندەیە پەڕەکانی ڕەشە. سەر و ملی ئەم باڵندەیە ھیچ پەڕێکی نییە و ڕەنگی سەر و ملی خۆڵەمێشییە و دەنووکێکی کورتی وەک قەڵغان ھەیە.
سەرچاوەکان
<references group="lower-alpha"/>
پۆل:وتارە قسەکراوەکان پۆل:مەلەکان پۆل:ئەو باڵندانەی لە ١٧٩٣ ناسێنراون
یەکخستنی ئەڵمانیا
وێنۆک
یەکخستنی ئەڵمانیا پرۆسەی بنیاتنانی دەوڵەتی نەتەوەیی مۆدێرنی ئەڵمانیا بوو کە تایبەتمەندی فیدراڵی ھەبوو لەسەر بنەمای چەمکی ئەڵمانیای بچووک (یەکێک کە نەمسای فرەنەتەوەیی ھابسبورگەکانی تێدا نەبوو)، کە لە ١٨ی ئابی ١٨٦٦ بە پەسەندکردنی پەیمانی کۆنفیدڕاڵییەتی ئەڵمانیای باکوور دەستی پێکرد. دامەزراندنی کۆنفیدڕاڵییەتی ئەڵمانیای باکوور، سەرەتا ھاوپەیمانییەکی سەربازی بوو کە پرۆسیا زاڵ بوو کە دواتر لە ڕێگەی پەسەندکردنی دەستووری ئەڵمانیای باکوورەوە قووڵتر بووەوە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
کەڵەکاوی
جوگرافیا
کەڵەکاوی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ کۆمەڵگای نەسر و لە باشوور لەگەڵ گوندی دسکەرە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارۆچکەی ھەڵەبجەی تازە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی نەمەڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شانۆی پاڵاس (نیویۆرک)
شانۆی پاڵاس شانۆیەکی بڕۆدوەیە لە ١٥٦٤ شانۆی تری بڕۆدوەی و ڕووی لە تایمز سکوێرە لە گەڕەکی میدتاون مانھاتن لە شاری نیویۆرک.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
مۆبایل (ئەلبوم)
ئەلبومی مۆبایل دوا ئەلبوومی بیڤەرە، و یەکێکە لە دوایین ئەلبوومەکانی کە لە "Man's Ruin Records" بڵاوکرایەوە. بەم شێوەیە لە چاپ دەرچووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبومەکانی ٢٠٠١
نینتێندۆ سویچ
وێنۆک|ئامێر نینتێندۆ سویچ کۆنسۆلێکی کایەی ڤیدیۆییە کە لەلایەن کۆمپانیای نینتێندۆوە پەرێیپێدەدرێت، کە لە ٣ی ئازاری ٢٠١٧ بڵاوکراوەتەوە. کۆنسۆڵەکە لە جۆری ھایبریدە و دەتوانرێت بە شێوەیەکی نەجوڵاو و ھەڵگیراو بەکاربێت. وێنۆک|ئامێر
باکگراوند
نینتێندۆ داھات، فرۆشتن و قازانجی پوختەی زۆری بەخۆیدا بینی لە ٢٠٠٩ لەبەر بڵاوکردنەوەی کۆنسۆڵی وی و نینتێندۆ دی ئێس، بەڵام لە ساڵانی دواتردا، داھاتەکان کەمبوونەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە
جوگرافیای سوێد
وێنۆک سوێد یاخود سوید یەکێکە لە وڵاتەکانی کیشوەری ئەووروپا دەکەوێتە باکووری ئەوڕوپا، لە خۆڕئاوای دەریای بەڵتیک و کەنداوی پۆتنیا، و کەناڕێکی ڕیشاڵی و درێژی ھەیە، و بەشی خۆرھەڵاتی نیمچە دوورگەی ئەسکەندەنافیا پێک دێنێت، و لە خۆڕئاوی زنجیرە چیاکانی ئەسکەندەنافیا (سکاندیرنا) ھەڵکەوتوون، کە بووەتە سنووری نێوانیان لەگەڵ نەرویژ، و فنلەندا کەوتووەتە بەشی باکووری خۆرھەڵاتی، و سنوورێکی دەریایی ھەیە لەگەڵ دانمارک و ئەڵمانیا و پۆڵەندا و لیتوانیا و لاتڤیا و ئیستۆنیا و ڕەسیا، و لە ڕێگای پردەھۆینی ئۆریسەند بە دانمارک بەستراوەتەوە. ڕێزبەندی پەنجاو پێنجەمین گەورەترین وڵاتی گرتوەو لە ڕووی ڕووبەرەوە کە (٤٤٩٬٩٦٤ کم٢)و چوارەمینە بە گوێرەی ئەوڕوپا جگە لە ڕەسیای ئەوڕوپی، و گەورەترینی باکووری ئەوڕوپایە، نزمترین خاڵی لە ئاستی دەریاوە کەوتووەتە کەنداوی ھاماڕسیۆن لە (کریستان ستاد) کە ٢٫٤ مەتر لە خوار ئاستی دەریایە، بەبەراورد بەرزترین خاڵی بریتییە لە (کیپنیکایسێ) کە ٢١١١ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزە. سوێد بەگوێرەی ڕۆشەنبیری و جوگرافیا و مێژوو بۆ ٢٥ پارێزگا دابەش کراوە، کە ھیچ مەبەستێکی کارگێڕی و ڕامیاری لە پشتەوە نییە، ھەریەکە لەم پارێزگانەش بەسەر سێ ھەرێم دابەش کراوە ئەوانیش (نۆردلاند) و (سڤیڵاندی ناوەند) و (گۆتۆ ڵاندی باشوور)، ھەرێمی (نۆردلاند) کەمترین ڕێژەی دانیشتوان و زۆرترین ڕووبەری لەخۆ گرتووە کە %٦٠ ھەموو خاکی سوێدە. %١٥ خاکی سوێد لە باکوور کەوتووەتە ناو ھێڵی پانی جەمسەری باکوور، کە زۆرینەی ڕووبەری دارستانی سوێد پێک دێنێت، بەرامبەری خاکی باشووری بۆ کشتوکاڵ گونجاوە و زۆرینەی ڕێژەی دانیشتوانی بەرکەوتووە (ئۆریسەند)، و دوورگەکانی (گۆتڵاند) و (ئۆوڵاند) گەورەترین دوو دوورگەی سوێدن، دەریاچەکانی (ڤێنێرن) و (ڤێتێرن) گەورەترین دوو دەریاچەن، دەریاچەی (ڤێتێرن) سێیەم گەورەترین دەریاچەی ئەوڕوپایە دوای دەریاچەکانی (لادۆگا) و (ئۆنیچا) لە ڕەسیا.
کەش و ھەوا
چەپ|وێنۆک|دیم‌ە‌نێک لە باخچ‌ە‌ی ستۆرا سیۆڤاڵیتی نیشتمانی. زۆرینەی سوێد یەک جۆر کەش و ھەوای ھەیە کە ساردە بەتایبەت بەشی باکووری، و خاوەنی چوار وەرزی تایبەتە، و پلەی گەرما نزمە بەشێوەیەکی گشتی، دەکرێت سوێد دابەش بکرێت بۆ سێ ناوچە بە گوێرەی کەش و ھەواوە، ناوچەی باشوور کە کەش وھەوایەکی دەریایی ھەیە، ناوەڕاست کە کەش و ھەوایەکی کیشوەری ھەیە، باکوور کە کەش و ھەوایەکی جەمسەری ھەیە دەبینین ھەندێک ناوچە لەگەڵ ھەندێکی تر جیاوازن لەکاتێکدا لەسەر ھەمان ھێڵی درێژی زەویدان ھۆی ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ کاریگەری ئاوی کەنداوەکان. بۆ نموونە زستان لە بەشی باشوور و ناوەڕاست گەرمترە وەک ئەوەی لە ڕەسیا و کەنەدا ھەیە لەکاتێکدا ماوەی ڕۆژ جیاوزە بە جیاوازییەکی زۆر کە لە ھاویندا ڕۆژ ئاوانابێت بە درێژایی وەرزەکە لە ناوچەکانی ھێڵی جەمسەری باکوور، لە ستۆکھۆڵمی پایتەخت ماوەی ڕۆژ لە وەرزی ھاوین نزیکەی ١٨ کاژێرە لە زستانیش کەمترە لە ٦ کاژێر، سوێد ساڵانە ١٦٠٠ بۆ ٢٠٠٠ کاژێر تیشکی خۆری بەردەکەوێت لە ساڵێکدا. جیاوازییەکی زۆر ھەیە لە نێوان باکوور و باشوور لە ڕووی کەش و ھەواوە، ناوەڕاستی سوێد زستانێکی سارد و ھاوینێکی گەرمی ھەیە کە ھاوینی تا ٢٥ پلە بەرزدەبێتەوە و زستانیشی بۆ ٤ پلە ژێر سفڕ لەکاتێک بەشی باکووری وڵات ھاوینی ساردە و زستانیشی زۆر زۆر سارد و بەفراویە و ماوەکەی دڕێژە پلەی گەرما لە ھاوین بۆ ٣٠ پلە بەرز دەبێتەوە، لە زستانیش بۆ ٣٨ پلەی ژێر سفڕ نزم دەبێتەوە نزمترین پلە تا ئێستا تۆمارکرابێت لە ساڵی ١٩٤٧ کە بۆ ٥٢ پلەی ژێر سفڕ نزم بوویەوە. لە ھەموو ناوچەکانی سوێد بە گشتی بڕی ٥٠٠ بۆ ٨٠٠ ملم باران دەبارێت لە ساڵێکدا، لە بەشی باشوور بڕی ١٠٠٠ بۆ ١٢٠٠ ملم باران بەشێوەی لێزمە دادەبارێت، لە کاتێک لە ناوچە شاخاویەکان لە باکوور تا ٢٠٠٠ ملم دادەبارێت لەگەڵ بەفرێکی زۆر. لە باشوور وەرزی بەفر لەنێوان مانگەکانی کانوونی یەکەم و مارس دایە بەڵام لە باکوور لە نێوان مانگەکانی تشرینی یەکەم بۆ مای یە، لە ھەندێک ساڵیش بەشی باشوور بەفر بەخاکەکەیەوە نابینرێت.
کارگێڕی
سوێد وڵاتێکی یەکگرتووە دابەش کراوە بۆ بیست و یەک یەکەی کارگێری، ستۆکھۆڵم و سۆدەرلاند و وەسترگۆتلاند و یۆنکۆپینگ کڕۆنۆبێڕگ و کاڵماڕ و گۆتلاند و بیڵکینگێ و سکێن و ھاڵاند و ڤێسترا و گۆتاڵاند و فێرمڵاند و ئۆرەبڕۆ و ڤێستمانلاند وداڵارنا و گێڤلبۆڕگ و ڤێستەر نۆردڵاند وێمتڵاند وڤێستەربۆتن و نۆڕبۆتن. بۆ ھەر یەکەیەک ئەنجومەنێکی کارگێڕی بۆ دامەزراوە لەلایەن حکومەتەوە، ئەم ئەنجومەنە بۆ ماوەی شەش ساڵ دەست بەکاردەبێت، ئەم جۆرە ڕژێمە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٦٣٤ کاتێک ئەم یەکە کارگێڕیانە دامەزرا لەلایەن لۆردی سوێدی «ئەکسڵ ئەکسنستێرا»، کە ئامانج لێی بەڕێوەبردنی ئەو یەکانەیە بە گوێرەی سروشتی ناوچەکە و بەرەو پێشبردنیان، کەلە ناو ھەر ئەنجومەنێک پەڕلەمانێکی بچوک ھەیە کە ڕاستەوخۆ لەلایەن خەڵکەوە ھەڵدەبژێردرێت. ھەر یەکەیەک بۆ چەند شارەوانییەک دابەش دەبێت، کە کۆی گشتی ٢٩٠ شارەوانی ھەیە لە ساڵی ٢٠٠٤، وەزارەتی شارەوانی وەکو لێژنەیەکی حکومی بەسەر شارەکان چاودێری دەکات، ئەنجومەنێکی شارەوانی ھەیە کە لەلایەن سەرۆک وەزیرانەوە سەرپەرشتی دەکرێت لە ٣١ تا ١٠١ ئەندام پێکدێت، کەلە ڕێگای ھەڵبژاردنی شارەوانییەکان ھەڵدەبژێردرێن، کە چوار ساڵ جارێکە. لەناو شارەوانییەکان کۆمەڵە مسقۆفێک ھەن کە ژمارەیان ٢٥١٢ مسقۆف دەبێت، وەک نەریتێکی کۆن بەنوێنەرایەتی کڵێسا بەشداری دەکەن. بەڵام ھیچ ڕۆڵێکی ئەوتۆیان نییە، چونکە دەنگی دەنگدەران بڕیاڕ دەردەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیا پۆل:جوگرافیای سوێد پۆل:جوگرافیای سوید
تیم ئەبێڵ
تیم ئەبێڵ یەکێکە لە ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم، و ڕۆڵی لە چەندین فیلمی ئەمریکیدا بینیووە.
گۆڕینی ناوە جوگرافیاییەکان لە تورکیا
گۆڕینی ناوە جوگرافیاییەکان لە تورکیادا لە ساڵی ١٩١٣ی زایینی ھەتا ئێستا لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و کۆماری تورکیا لە بەشێکی گەورە لە ناوچە جوگرافیاییەکانی ئەو ناوچەیە ئەنجام درا.کۆماری تورکیا بە مەبەستی درێژەدانی بە سیاسەتی بە تورک کردن و پتەوکردنەوەی زمانی سەرەکی (سەپاندنی زمانی تورکی وەکوو زمانی فەرمی ئەو وڵاتە) خۆی دەستی کرد بە گۆڕینی ناوە مێژووییەکانی ئەو ناوچە جوگرافیایانە کە ناوەکانیان (ئەرمەنی، یۆنانی، ئاشووری، گورجی، بولگاری، کوردی، عەرەبی و لاز) بوون بە ناوگەلێ تورکی. ھەوڵی تورکیا بۆ پەیوەستبوون بە یەکێتیی ئەورووپا لە سەرەتاکانی سەدەی ٢١ و بە ھۆی کێشەی مافی نەتەوە کەمایەتییەکان، بووە بە ھۆی کەمکردنەوەی گۆڕینی ناوەکانی شوێنە جوگرافیاییەکان لە ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات و بەتایبەت ناوچەی ئاناتۆلیای ناوەندی. ھەروەھا ھەندێک جار لەو ئاوایی و مەڵبەندانەی کە زۆرینەی دانیشتووانی کوردن، دووبارە ناوە پێشووەکانیان (کوردی) لێنرا.
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای ئەرمەنستان پۆل:جوگرافیای تورکیا پۆل:کوردستان پۆل:چاندی تورکی پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی
سەعید قەزاز
وێنۆک|سەعید قەزاز سەعید قەزاز لە ساڵی ١٩٠٤ لە ناحیەی خورماتوو لە دایک بووە. لە ١٩٢٤ دا بوە بە کاتب لای (کاپتن لاین) موفەتیشی ئیدارەی ئینگلیز لە سلێمانی ھەتا شۆڕشی چواردەی تەموز. کۆمەڵێک وەزیفەی ئیداری بینیوە. لەوانە بەڕێوەبەری ناحیەی تانجەرۆ, قایمقامی ھەڵەبجە و زاخۆ, موتەسەڕیفی ھەولێر,کوت، کەرکووک و موسڵ. ھەروەھا وەزیری ناوخۆی عێراق بوە لە کاتی حوکمی مەلەکیدا. دوای شۆڕشی عبەدولکەریم قاسم خۆی تەسلیمی شۆڕش ئەکات و بە دیل ئەگیرێت و لە ١٩٥٢/٢/٤ مەحکەکەی سەورە حوکمی لە سێدارەدانی بەسەردا سەپاند لەم کاتەشدا زۆر جار وتە بەناوبانگەکەی دووبارە ئەکرێتەوە کە ووتی (کاتێک بەرەو داری سێدارە ھەنگاوئەنێت و مردن نزیک بۆتەوە ئەو چەندەھا کەس لە ژێر پێیەوە دەبینێت کە ئیستیحقاقی ژیانیان نیە). سەعید قەزاز سەر بە ھیچ پارت و گروپێکی سیاسی نەبووە و بە ھۆی لێوەشاوەیی خۆیەوە ئەو پۆستانەی وەرگرتوە.
ژیاننامە
سەعید قەزاز لە ژیانیدا پلەی جۆراوجۆری هەبووە، کە ئەمانە بوون: فەرمانبەری بەڕێوەبەریی پشکنینی ئیداری لە سلێمانی، بەڕێوەبەری ناحیەی تانجەرۆ، گوێزراوەتەوە بۆ هەولێر و لەوێش بەڕێوەبەری ناحیە بووە، پاشان کراوە بە قایمقامی قەزای زاخۆ، گوێزراوەتەوە بۆ شاری بەغداد و کراوە بە بەڕێوەبەری ناوخۆی گشتیی، دوای ئەوە کراوە بە موتەسەریف (پارێزگار)ی لیوای ئەربیل ئەوجا لیوای کوت، هەروەها لیوای کەرکوک، دوای ئەوەش کراوە بە موتەسەریفی لیوای موسڵ. ساڵی ١٩٥٢ پلەی وەزیری کاروباری کۆمەڵایەتیی پێ دراوە، ساڵی ١٩٥٣ یەکەم کەسی عێراقی بووە، کە پلە و پایەی بەڕێوەبەری بەندەرەکانی عێراقی دراوەتێ، دوای ئەوەی کە ئەو پلە و شوێنە لە ساڵی ١٩١٩ـەوە ئینگلیزەکان بۆ خۆیان قۆرخیان کردبوو؛ سەعید قەزاز لەو شوێنەی ئەمێنێتەوە تا ڕۆژی ٢٨ی شوباتی ساڵی ١٩٥٤. پاشان ئەکرێ بە وەزیری ناوخۆ لە وەزارەتی حوکومەتە یەک لە دوای یەکەکاندا تا دوا حوکومەتی سەردەمی پادشایی عێراق. دوای شۆڕشی ١٤ی تەموزی ساڵی ١٩٥٨، بە ویستی خۆی خۆ بەدەستەوە ئەدا، چەند تاوانێکی ئەخریتە پاڵ، وەکو: سەندنەوەی ڕەگەزنامە لە ژمارەیەک کەسی عێراقی و فەرماندان بە تەقەکردن لەوانەی دژی ساختەکاری لە هەڵبژاردندا، خۆپیشاندانیان کردبوو. پێش ئەوەی لە دادگای مەهداویدا حوکمی لە سێدراەدانی بەسەرا بدرێ، ئەڵێ:
لیختنشتاین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
لیختنشتاین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠ بوو کە لە ٢٥ی ئاب تا ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٠ لە ڕۆما لە ئیتالیا بەڕێوە چوو.
سەعید قەزاز
ژیاننامە
"من ئەزانم، ئێوە بڕیاری مەرگم بەسەرا ئەدەن، بەڵام کاتێ من ئەچمە سەر سێدارە، لە ژێر پێمدا کەسانێک ئەبینم، شایستەی ژیان نیین."
لیختنشتاین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
سەرچاوەکان
١٩٦٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
سەعید قەزاز
ژیاننامە
سەعید قەزاز کە ئەو هەواڵەی پێ ئەگات، ژنەکەی خەریکە بۆی تێ بکەوێت، حوکمەکەی لەسەر سووک بکەن، نامەیەکی بۆ ئەنێرێ، ناوەرۆکەکەی ئەوە ئەبێ، با خۆی بۆ بێوەژنی ئامادە بکا و تەڵاقی کەوتبێ، ئەگەر بکەوێتە هەوڵدان بۆ سووککردنی ئەو حوکمەی بەسەریا دراوە. ڕۆژی ٢٠ی ئەیلولی ساڵی ١٩٥٩، سەعید قەزاز لە سێدارە درا.
مام جەلال لە وەسفی سەعید قەزاز
سەعید قەزاز کەڵەپیاوێکی کوردی کۆنەپەرستی خاوەن عەقیدەی خۆیی و خاوەن بیرو باوەڕی کۆنەپەرستانەی خۆی بووە. بەڵام دلێر و جوامێر بوە و پیاوێکی خۆڕسکی خۆپەروەردە، واتا خۆی خۆی پێگەیاندوە. ڕاستە تۆفیققەزازی مامی لە ھەموو ڕویەکەوە یارمەتی داوە، ھەتا لە ژیانی لە گوزەرانی شەخسی یارمەتی داوە. بەڵام خۆی لە بواری کاری سیاسی کۆمەڵایەتیدا خۆی پەروەردە کردوە.
من پێم وایە سەعید قەزاز نە جاسوس بوە نە نۆکەری بێگانە بەڵام باوەڕی بەوە ھەبووە بە بێ ئینگلیز ھیچ ناکرێت، وەکو کورد کە لەناوچەوانی نووسراوە نابێتە دەوڵەت. لەبەر ئەوە پێی وابووە کە کورد ئەبێت بخوێنێت و پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی لە ڕێگای خوێندنەوە بەدەست دێت.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگارەکانی پارێزگای ھەولێر
ڕێبین ڕەحیمی
بێھرووز ڕەحیمی ناسراو بە ڕێبین (لەدایکبووی ١٩٧٣ لە شاقەڵای دیواندەرە، ئێران - مردووی ١٤ی تەممووزی ٢٠٢١ لە سلێمانی، عێراق) کرێکار و چالاکی سیاسیی کوردی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئەندامی چالاکی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک) بوو. ڕێبین ڕەحیمی وەکوو پەنابەر لە باشووری کوردستان دەژیا و لە ١٤ی تەممووزی ٢٠٢١ لە تەمنی ٤٩ ساڵی لەلایەن کەسانێکی نەناسراو تیرۆر کرا.
ژیان و چالاکی
ڕێبین ڕەحیمی لە ساڵی ١٩٧٣ (١٣٥٢ی کۆچیی ھەتاوی) لە گوندی شاقەڵای سەر بە دیواندەرە لە پارێزگای سنەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بوو. لە ساڵی ٢٠٠٧ـەوە لە شاری سنەدا دەستیکرد بە چالاکییە سیاسییەکانی خۆی و ھەتا ساڵی ٢٠١٢ لەو شارە چالاک بوو. لە ساڵی ٢٠١٢ بەھۆی زەخت و گوشاری دەزگا ئەمنییەکانی حکۆمەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران بە ناچار ڕۆژھەڵاتی کوردستانی بەجێ ھێشت و چوو بۆ باشووری کوردستان. لە باشووری کوردستاندا لە سەرەتاوە لەگەڵ ھاوسەرەکەی زوڵەیخا ناسری ناسراو بە ڕۆناھی لە شاری ھەولێر ناوی خۆیان وەکوو پەناخوازی سیاسی لە نووسینگەی کۆمیساریای باڵای پەنابەرانی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان تۆمار کرد و بەدوای ئەوە وەکوو پەناخوازی سیاسی لە ھەرێمی باشووری کوردستان لە قەڵەم دران. ڕێبین ڕەحیمی بە ماوەی ١٠ ساڵ وەکوو پەنابەر لە باشووری کوردستان دەژیا و لەم ماوەدا سەرەتا لە قەڵادزێ دادەنیشت و لە ساڵانی دواییشدا دانیشتووی سلێمانی بوو. ڕێبین ڕەحیمی لە سلێمانی بە کرێکاری گوزەرانی ژیان دەکرد و لە کۆتایییەکانی ژیانی لەگەڵ ھاوسەرەکەی پاسەوانی کۆگایەک لە شارۆچکەی سەنعەتی ژاڵەی سلێمانی بوون.
تیرۆر و کوشتن
ڕێبین ڕەحیمی لە کاتژمێری ١٢ی نیوەڕۆی ڕۆژی چوارشەممە ١٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (٢٣ی پووشپەڕی ٢٧٢١) لە شوێنی کارەکەی خۆی لە ناوچەی شارۆچکەی سەنعەتی ژاڵە کە لە دەرەوەی شاری سلێمانی داکەوتووە لەلایەن کەسانێکی نەناسراوەوە کوژرا.
ڕێبین ڕەحیمی لە کاتی کوژران بەدوای کۆتایی ھاتنی کارەکەی لە کاتی ڕۆیشتن بەرەو شوێنی حەسانەوە بووە کە لەلایەن سەرنشینانی ئۆتۆمۆبیلێکی بی ئێم دەبلیوو بە دەمانچەیەک کە بێدەنگکەری لەسەر بووە، تەقەی لێ کراوە و گوللەیەک لە پشتەوە بەری کەوتووە. لە کامێراکانی چاودێریی شوێنی ڕووداوەکە گرتەڤیدیۆیەک وەرگیراوە و بڵاو کراوەتەوە. لە گرتەڤیدیۆکە دیارە کە کەس یان کەسانێک لە ناوی ئۆتۆمۆبیلێکی جۆری بی ئێم دەبلیووی ڕەشی جام ڕەشی بێژمارە دەکەونە دوای ڕێبین ڕەحیمی و بە چەکی دەمانچەی دەنگبڕ تەقەی لێ دەکەن. ھەروەھا ڕاگەیاندراوە کە دیمەن و وێنەی ھێرشبەرەکان لە چەندین کامێرای چاودێریی شوێنی کارکردنەکە تۆمار کراوە.
جەستەی برینداری ڕێبین ڕەحیمی زیاتر لە ساعات و نیوێک لەو شوێنەدا لەسەرخۆ چووە و دواتر کرێکارەکان دۆزیویانەتەوە. بەدوای گواستنەوەی بۆ نەخۆشخانە شۆڕشی شاری سلێمانی بەھۆی خوێنلەبەرچوونی زۆر و قۆرسیی برینەکەیەوە گیانی خۆی لە دەست داوە.
تەرمی ڕێبین ڕەحیمی گوازرا بۆ پزیشکی دادی سلێمانی و لە ڕۆژی ١٦ی تەممووز ڕادەستی بنەماڵەکەی کرا و ھەر لە شاری سلێمانی ئەسپەردە کراوە.
بەرپرسیارێتیی تیرۆرەکە
ھیچ لایەنێک تیرۆرەکەی ڕێبین ڕەحیمی بە ئەستۆ نەگرتووەتەوە، بەڵام میدیاکانی ڕێکخراوە و حیزبە کوردستانییەکان ڕژیمی کۆماری ئێسلامیی ئێرانیان بەرپرسی ئەم تیرۆرە ناساندووە کە لە چەندین تیرۆری چالاکوانانی سیاسیی کورد لە باشووری کوردستان دەستی لەکاردا بووە.
زوڵەیخا ناسری ناسراو بە ڕۆناھی، ھاوسەرەکەی بێھرووز ڕەحیمی گوتووە کە ئێمە و بنەماڵەکەمان ھیچ کێشەیەکمان لەگەڵ ھیچ کەس یان لایەنێک نەبووە و وەکوو چالاکێکی سیاسی ھەر بە تەنیا کۆماری ئیسلامی ئێرانمان وەکوو دوژمن دەناسین. بە وتەی ڕۆناھی ناسری ھێزە ئەمنییەکانی ئێران سێ مانگ پێش لە ڕێگای تەلەفۆن و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە ھەڕەشەیان لە ھەردوو کەسیان کردبوو کە دەبێت دەست لە چالاکیی سیاسی ھەڵبگرین و دوای ئەوەی کە زانیویانە کە کۆڵ نادەن ئەمجارەیان پێشنیاریان کردبووە کە لەبەرانبەر پارە ھاوکارییان لەگەڵ بکەین کە ڕێبین ڕەحیمی و ڕۆناھی ناسری بە توندی وڵامی ڕەدیان پێیان داوەتەوە.
پەیامی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان
پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک) بە بڵاوکردنی بەیاننامەیەک ئاماژەی بەوە کرد کە ئەم تیرۆرە لە سێھەمین ساڵڕۆژی کوشتنی ئەندامێکی دیکەی حیزبەکەیان ئیقباڵ مورادی ئەنجام دراوە ئەم تیرۆرەی شەرمەزار کرد و جگە لەوەی کە حکۆمەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران بورپرسی ئەم تیرۆرە زانیو، لە دەسەڵاتدارانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستانیش ڕەخنەی کرد کە بە خەمساردی و بێ بەرپرسیاری کارێکیان ککردووە کە کردەوەی تیرۆریستی لە باشووری کوردستان ڕوو لە ھەڵکشان بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی دیواندەرە پۆل:سۆشیالیستە کوردەکان پۆل:سیاسییەکانی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣ پۆل:مردووانی ٢٠٢١
یۆھان ڕێنک
بۆ یۆھان ڕێنک (، لەدایکبووی ٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٦) دەرھێنەرێکی سویدیە کەوا کاری دەرھێنان بۆ فیلم، زنجیرە و میوزیک ڤیدیۆ دەکات. ڕێنک زۆربەی کارە دیارەکانی لەسەر تەلەڤیزیۆن بوونە وەک دەرھێنانی بەشێک لە ئەڵقەکانی زنجیرەی گۆڕانی خراپ و مردووی گەڕۆک و دەرھێنانی ھەر پێنچ ئەڵقەی کورتە زنجیرەی چێڕنۆبڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی خەڵکی سوید پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی سویدی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
دووچۆمان، ژاراوە
جوگرافیا
دووچۆمان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گردئێستر و لە باشوور لەگەڵ گوندی ڕیشوان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مامەندە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بەستەسێنی سەروو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کوردلەر
کوردلەر گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەکشلوچای، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
کوردلەر ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
مێژوو
لە ڕۆژھەڵاتی ئەم گوندەدا گردی کوردلەری لێیە کە لە شێوەی ھێلکەدایە، کە ڕووبەرەکەی نزیکەی (٢)ھێکتار دەبێت و بەرزییەکەی جیاوازە لە (١٠م)ەوە دەست پێ دەکات بۆ (٥٠م). لەکۆتایی دەسەڵاتی ڕژێمی شادا، کۆمەڵێک لە زانایانی شوێنەواری ئێرانی و نەمسایی لێکۆڵینەوەیان لەسەر کرد و دواتر زانایانی شوێنەواری ڕووسی لێکۆڵینەوەیان لێکرد و پاشماوە دۆزراوەکانیان بردە مۆزەخانە. لەئەنجامی لێکۆڵینەوەکان دەرکەوت کە شوێنێکی نیشتەجێ بوونە و دیوارەکانی لە قوڕ دروستکراوە و لەھەندێ شوێندا لە بەرد دروستکراوە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
گەیم کیوب
گەیم کیوبی نینتێندۆ (زۆرجار کە بە گەیمبکیوب ناودەبرێت ) کۆنسۆڵێکی کایەی ڤیدیۆییی ماڵییە کە لەلایەن نینتێندۆوە لە ژاپۆن و ئەمریکای باکوور لە ٢٠٠١ بڵاوکراوەتەوە و لە ئەورووپا و ئوسترالیا لە ٢٠٠٢ بڵاوکراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە
کڕەیگ مازین
کڕەیگ مازین (لەدایکبووی ٨ی نیسانی ١٩٧١) دەرھێنەر و سیناریۆ نووسێکی ئەمەریکیە کەوا بە نووسینی سیناریۆی فیلمەکانی Identity Thief, The Hangover Part II, The Hangover Part III, و The Huntsman: Winter's War ناوبانگی دەرکردووە. لەساڵی ٢٠١٩، مازین ھەڵسا بە نووسینی سیناریۆیەکی پێنچ ئەڵقەیی دەربارەی کارەساتی چێڕنۆبڵ کە دواتر لەسەر کەناڵێ ئێچ بی ئۆ و سکای ئەتلانتک پەخشکرا لەژێر ناوی کورتە زنجیرەی چێڕنۆبڵ پەخشکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خەڵکی دوورگەی ستەیتن پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:بێژەرە ئەمریکییەکان پۆل:سیناریۆنووسە جولەکەکانی ئەمریکا پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت) پۆل:نمایشكاران پۆل:جولەکەکانی ئەشکەنازی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
پشی-میاو
وێنۆک|دوو منداڵ لە کاتی پشی-میاو کردن؛ شێوەکاری کاری خۆرخیۆس جاکۆبیدس، ١٨٩٥.
پشی-میاو، باو-باو یان تای تای (بە ئینگلیزی: peek-a-boo) چەشنێک کایە لەگەڵ زارۆکانە کە یاریکەر خۆی دەشارێتەوە و دیسانەوە خۆی پیشانی دەدا و بۆ پێکەناندنی منداڵ دەڵێ پشی میاو، یان باو باو. منداڵان لەدەنگدانەوەی ئەم کایەیە بە شێوەیەکی سرۆشتی پێدەکەنن.
منداڵ ئەم یارییە زۆرتر دوای ٩ مانگی فێر دەبێت و دەروونناسانی منداڵ دەڵێن یاریی پشی-میاو لەسەر ژیری و توانی منداڵ بۆ پەیوەندیگرتن لەگەڵ کۆمەڵگا کاریگەرییەکی ئەرێنیی ھەیە.
ئەم یارییە لە ھەموو کۆمەڵگاکانی دونیا بابە و لە ئینگلیزی peek-a-booی پێ دەڵێن.
سەرچاوەکان
پۆل:کایەکانی مناڵان
مۆبایل (گۆرانی)
مۆبایل گۆرانییەکی گۆرانیبێژ و ئاوازدانەری کەنەدی ئەپریل لیڤینە لە یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بە ناوی "Letting Go"ی (٢٠٠٢). لە مانگی ئایاری ٢٠٠٣ گۆرانییەکە وەک پێنجەمین و کۆتا تاکە گۆرانی ئەلبوومەکە لە نیووزیلاند بڵاوکرایەوە. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢ کلیپێک بۆ گۆرانییەکە گیراوە، ھەرچەندە بە ھۆکارێکی نادیار لە شوێنێک دانرا. لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١١ کلیپەکە لە ڕێگەی ئۆنلاینەوە دزەیپێکڕا.
سەرچاوەکان
پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ٢٠٠٣
کۆمکاری عەرەبی
وێنۆک|کۆمکاری عەرەبی کۆمکاری عەرەبی یان یەکێتیی وڵاتانی عەرەبی بریتیە لە ڕێکخراوێکی ھەرێمی کە سەرجەم وڵاتانی عەرەبی لە ئاسیا و ئەفریقا تێیدا ئەندامن. ھەریەکەیان واژوویان لەسەر دەستورێک کردووە کە کۆیان دەکاتەوە لەسەر پرسە ئابووری و پەیوەندیە بازرگانی و کۆمەڵایەتیەکان و درووستکردنی ھەماهەنگی لەبارەی چارەسەریەکانی پرسی ڕەگەز و گۆڕینەوەی بەڵگەنامەکان و پاسپۆرت و ھەماهەنگی پزیشکی و ڕووداوە جۆراوجۆرەکان. بارەگای ھەمیشەیی کۆمکاری عەرەبی لە قاهیرەی پایتەختی میسرە (توونس لە ١٩٧٩ تاوەکو ١٩٩٠) سەرۆکی ئێستای کۆمکاریەکە ئەحمەد ئەبو غەیزە. تێکرای ئەو ڕووبەرەی کە کۆمکارەکە دەسەڵاتی بەسەردا دەشکێت ١٣،٩٥٣،٠٤١ کم دووجایە، لەم ڕووبەرە ٣٣٩،٥١٠،٥٣٥ کەس دەژین (سەرژمێری ٢٠٠٧)، تێکرای ڕووبەری سەرجەم وڵاتانی عەرەبی بە دووەم گەورەترین ناوچە دادەنرێت ئەمەش دوای رووبەری ڕووسیایە، و لەدوای چین و ھیند و یەکێتیی ئەورووپا بە چوارەم جەنجاڵترین ناوچەی جیھان ھەژمار دەکرێت.
کۆمکاری عەرەبی چەندین ئاسانکاری کردووە لەڕێگای بەرنامەی ڕامیاری و ئابووری و کۆمەڵایەتی و زانستی و کەلتوری لەپێناو پەرەسەندن و پێشکەوتنی وڵاتانی عەرەبی، ئەم بەرنامانەش لەڕێگای چەندین دامەزراوەوە ئەنجام داوە وەک ڕێکخراوی عەرەبی بۆ پەروەردە و ڕۆشنبیری و زانست و ھەروەها ئەنجومەنی یەکگرتووی ئابووری عەرەبی. کۆمکاری عەرەبی بووەتە سەکۆیەک بۆ ھەماهەنگی لە ھەڵوێستە سیاسی و کێشە هەڵواسراوەکانی نێوان وڵاتانی عەرەبی، وەک ناکۆکی و قەیرانی لوبنان لە ١٩٥٨، هەروەها کۆمکارەکە بەڵگەنامەی پێویست کۆدەکاتەوە و دەیانخاتە ڕوو بۆ سەرجەم وڵاتانی عەرەبی لەبوارەکانی بازرگانی و ئابووری و کۆمەڵایەتی تاکوو ببێتە ھاندەرێک بۆ ڕەچاوکردنی بارودۆخی یەکتر و بەهێزکردنی پەیوەندیەکانیان، یەکێک لە بەڵگەنامە ھەرە گرنگەکانی ئەم ڕێکخراوە بەڵگەنامەی «کاری ئابووری هاوبەشی عەرەبی» بوو کە بووە بنەمایەک بۆ پەرەسەندنی ئابووری سەرجەم وڵاتانی ئەندام.
بۆ ھەریەک لە وڵاتانی ئەندام تەنیا مافی یەک دەنگیان هەیە لە ئەنجومەنی کۆمکارییەکە، ھەندێک لەو بریارانەی کە سەرجەم وڵاتانی ئەندام ناچار دەکات پەیوەست بن بەپێی دانیشتنی ١٩٤٥، کە بریتین لە؛
کۆمکاری عەرەبی ڕۆڵی یەکلاکەرەوەی بینیوە لە چاککردن و یەکگرتووکردنی پەیڕەوی خوێندن و یەک پەروەردەیی ژن و منداڵی عەرەبی. ھەروەها یەکجۆرکردنی کەلتور و بەرنامەی وەرزشی و گەنجان. ڕێکخستنی زمانی عەرەبی و شێوەزاری قوڕەیشی لە ڕاگەیاند و فیلم و بەرنامە وەرگێردراوەکان لە گشت بوارەکان. ئەنجامدانی ھەڵمەتی نەخوێندەواری و پاراستنی خاوەنداریەتی ھزری و داتاشینی وشەی عەرەبی ھاوچەرخ و ناچارکردنی سەرجەم وڵاتانی ئەندام لەبەکارهێنانیان لەسەرجەم دامەزراوە پەروەردەیی و میرییەکان. کۆمکارییەکە ھانی وڵاتانی ئەندام دەدات لە ھاوکاریکردن و گۆڕینەوەی زانیاری ئەمنی و نەھێشتنی تاوان، ڕێگری کردن لە بازرگانی ماددەی ھۆشبەر، مافی کرێکاری و دەستی کار لەنێوان وڵاتانی عەرەبی.
ناونان
سەرەتا سووریا پێشنیاری(التحالف العربي) (هاوپەیمانی عەرەبی )کرد ،بەڵام عێراق پێی باش بوو ناوی (الاتحاد العربي) (یەکێتی عەرەبی)بێت ،هەرچی وڵاتانی کەنداو بوو ناوی (القمة العربية)(لوتکەی عەرەبی) پێشنیارکرد ،دواتر نوێنەری میسر (الجامعة العربية) ی هێنا سەر مێز و هەموو لایەک پێئان باش بوو چونکە زیاتر لەگەڵ لایەتی سیاسی و زمانەوانی دەگونجا بۆیە لە کۆتایی ناوەکە بوو بە (الجامعة العربية) کە دواتر لە کۆنگرەی ئەسکەندەریەی میسر گۆڕدرا بۆ (جامعة الدول العربية).
بیرۆکە و چەگەرەکردنی
چەپ|وێنۆک|200x200پیکسڵ|ئەندامانی نوێنەرانی ئەندام لە کۆبوونەوەی لوتکە لە ئەسکەندەریە لەساتی واژووکردنی پرۆتۆکۆڵی بنەرەتی کۆمکاریەکە (ئەیلول ١٩٤٤) لە ٢٩ ی مەی ١٩٤١ وەزیری دەروەی بەریتانیا ئەنتۆنی ئایدن لە وتارێکی گوتی “جیهانی عەرەبی هەنگاوی گەورەی هاوێشتووە لە ساتەکانی دوای جەنگی یەکەمی جیهانی و بیرمەند و سەرکردە عەرەبیەکان زیاتر لە بیری یەکگرتووی میللەتەکەیان دان بەجۆرێک ئەم یەکگرتوویە زۆر لە جاران بەهێزترە. و عەرەبەکان زۆر بە پەڕۆشن بۆ هاوکاریکردنی یەکتر تا بەو ئامانجە بگەن و ئێمە هەست بەو پەڕۆشیەیان دەکەین و لاریمان نیە لە پاڵپشتیان تاوەکو لەبوارەکانی کەلتوری و ئابووری و سیاسی هاوکاری یەکتر بکەن و پەیوەندی دۆستانەیان پەرە پێبدەن ". و لە ٢٤ فێبرایەری ١٩٤٣ ئەنتۆنی ئایدن لەبەردەم ئەنجومەنی گشتی بەریتانیا ڕایگەیاند” کە حکومەتی بەریتانیا بەچاوی (سۆز)ەوە دەڕوانێتە هەموو ئەو بزاوتانەی کە عەرەبەکان دەیکەن بۆ یەکگرتوویان لە بوارەکانی ئابووری و کەلتوری و ڕۆشنبیری”.
دوای نزیکەی ساڵێک لە وتارەکەی ئایدن ،سەرۆک وەزیرانی میسر مستەفا ئەلنەحاس داوای لەهەریەکە لە سەرۆک وەزیرانی سووریا جەمیل مەردوم بەگ و سەرۆکی دەستەی نیشتمانی لوبنانی بەشارە ئەلخوری کرد کە لەقاهیرە کۆ ببنەوە بۆ تاوتوێ کردنی بیرۆکەی دامەزراندنی (کۆمکاری عەرەبی بۆ هەماهەنگی و هاوکاری گشتی لەنێوان وڵاتانی عەرەبی ). ئەمە بەیەکەم هەنگاو دادەنرێت لەبارەی دامەزراندنی کۆمکاریەکە ، بۆ دڵنیابوونەوە لە هەڵوێستی وڵاتانی عەرەبی میسر پێشنیاری کۆبوونەوەیەکی گشتی سەرجەم وڵاتانی عەرەبی کرد ،هەرئەوکات شازادە عەبدوڵلا شای ئوردن سەرجەم وڵاتانی عەرەبی بانگهێشت کرد بۆ کۆبوونەوەی گشتی. لەژێر ئەم ڕۆشناییە چەندین کۆبوونەوە ئەنجام دران لەنێوان میسر و عێراق و سووریا و ئوردن و سعودیا و لوبنان و یەمەن .کە ئەنجامی ئەم کۆبوونەوانە دوو ئاراستەی وەرگرت .یەکەمیان بەرەو یەکێتی خۆرهەڵاتی عەرەبی بوو کە سووریا و عێراق و لوبنان و ئوردنی دەگرتەوە بەناوی دەولەتی سووریای مەزن یاخود (الهلال الخصیب)،ئاراستەی دووەمیش بەرەو گشتگیرتری ئەم یەکێتیە بوو کە سەرجەم وڵاتانی عەرەبی دەگرتەوە بەجۆرێک هەر وڵاتێک بەشێوەی سەربەخۆ ببێتە ئەندام لە حکومەتێکی گەورە بەجۆرێک حکومەتێکی کۆنفیدرالی بێت .لە ئەنجامی پێکگەیشتنی هەردوو ئاراستە گەیشتنە ئەو بروایەی کە پێویستە هەر وڵاتە و بەشێوەی سەربەخۆیی خۆی بمێنێتەوە و تەنها ببنە ئەندام لە ڕێکخراوێک بە مەبەستی هاوکاری و هەماهەنگی زیاتر.
و کاتێک هەریەکە لە نوێنەرانی سوریا و لوبنان و عێراق و میسر و یەمەن کۆ بوونەوە لە ماوەی نێوان ٢٥سێپتەمبەری ١٩٤٤ بۆ ٧ئۆکتۆبەری ١٩٤٤ گەیشتنە ئەو بڕوایەی کە پێویستە هەر وڵاتە و بەشێوەی سەربەخۆ بمێنێتەوەو تەنها ببنە ئەندام لە ڕێکخراوێک بۆ هەماهەنگی یەکتر لەبوارە جۆربەجۆرەکان دا .کۆمکاری عەرەبی بە کۆنترین ڕێکخراو دادەنرێت کە ڕاستەوخۆ دوای جەنگی جیهانی دووەم دامەزرابێت ،لە ٢٢ ئازاری ١٩٤٥ دامەزرا کە ماوەیەک پێش رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان دامەزرا ،لەکاتی دامەزراندنیدا تەنها حەوت دەولەت بوونە ئەندام کە هەریەکەیان خاوەنی سەروەری و ئازادی خۆیان بوون کە بریتی بوون لە:میسر ،سووریا،شانشینی عەرەبی سعودی،خۆرهەڵاتی ئوردن ،لوبنان،عێراق،یەمەن ،و بارەگای سەرەکی ڕێکخراوەکە لە قاهیرە بوو ،هەریەک لە وڵاتانی ئەندام لەم ڕێکخراوە هەرێمیە خاوەن کیان و سەروەری خۆیان بوون ،لە دەستوری ڕێکخراوەکە هاتووە کە سەروەری تەواوی ئەندامان دەپاڕێزرێت ،لە ماددەی ٨ ی ڕەشنووسی کۆمکاریەکە هاتووە کە سەرجەم وڵاتانی ئەندام خاوەن سەروەری خۆیان دەبن و ڕێز لە سەربەخۆیی کیانی دەولەتداریان دەگیرێت و هەریەک لەم وڵاتانە مافیان هەیە ببنە ئەندام لە ڕێکخراوی تر و ئازادن لە کشاندنەوەیان لە ئەندامیەتی ڕێکخراوەکە .کار و تایبەتمەندیەکانی کۆمکاری عەرەبی بریتین لە :
یەکەم پرۆتۆکۆڵی کۆمکاریەکە پرۆتۆکۆڵی ئەسکەندەریەیە کە باس لەم بنەمایانە دەکات :
لەسەر هەمان ئەم بنەمایانەی سەرەوە دەستوری کۆمکاریەکە نوێ کرایەوە لە ١٩ئازاری ١٩٤٥ لە کۆشکی زەعفەران لە قاهیرە .دەستوری کۆمکاریەکە پێک هاتووە لە پێشەکیەک و بیست ماددە و سێ پاشکۆی تایبەت کە پاشکۆی یەکەم تایبەت کراوە بە دۆزی فەلەستین و پاشکۆی دووەم تایبەتە بە چۆنیەتی هاوکاری لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی ئازادنەکراو یان نا ئەندام لە ڕێکخراوەکە هەرچی پاشکۆی سێیەمە تایبەت بوو بە دامەزراندنی (عەبدولرەحمان عیزام )وەزیری کاروباری دەرەوەی میسر بە سەرۆکی کۆمکاریەکە بۆ ماوەی دوو ساڵ .لە ٢٢ ئازاری ١٩٤٥ دەستورەکە دەنگی لەسەردرا جگە لە بەشداری سعودیا و یەمەن کە دواتر هەردوو وڵات واژوویان لەسەرکرد ،لەبنەماکانی ڕێکخراوەکە هاتووە کە : وێنۆک|300x300پیکسڵ
هەروەها چەندین بنەمای تر کە وڵاتانی ئەندام پەیوەست دەکات لەوانە:
پرۆتۆکۆڵی ئەسکەندەریە
وێنۆک| وێنۆک|مۆری یادی دامەزراندنی کۆمکاری وڵاتانی عەرەبی لە ٢٢-١٩٤٥ لە [[میسر، وە نیشاندانی ئاڵای هەشت وڵات: شانشینی میسر - شانشینی سعودیە - فەڵەستین - شانشینی یەمەن - کۆماری سوریا - شانشینی هاشمی عێراق - کۆماری لوبنان]] دوای کۆتایی هاتنی جەنگی جیهانی دووەم و سەرکەوتنی هاوپەیمانان بەسەر وڵاتانی جەمسەر وڵاتانی خۆرئاوا هەوڵیاندا دەست لەکاروباری عەرەبی وەربدەن و ئازادیان پێ بدەن بەو مەرجەی پشکیان هەبێت لەبەرهەمی سروشتی و کرینی چەک لە وڵاتانی خۆرئاوا لەلایەن وڵاتانی عەرەبیەوە.
و بۆچوونی شەقامی عەرەبی لەگەڵ یەکێتی عەرەبی بوو و ئەم بۆچوونەش لەلایەن پارتە جۆربەجۆرەکان و ڕۆژنامەکان تەشەنەیان دەکرد ،بۆیە لە ١٢ یۆلیۆی ١٩٤٤ مستەفا نەحاس پاشا داواکاری پێشکەش بە وڵاتانی عەرەبی کرا تا نوێنەریان بنێرن بۆ کۆبوونەوە لەبارەی دامەزراندنی یەکێتیەکی عەرەبی
بنەماکانی پرۆتۆکۆڵی ئەسکەندەریە:
ڕەشنووسی کۆمکاری عەرەبی
ناوچەی کۆمکاری عەرەبی خاوەنی چەندین شوێنەواری دێرین و جۆربەجۆرە وەک پاشماوەی شارستانیەتەکانی حەزرەمۆت و میسر و میزۆپۆتامیا و ئاشوری و نەبتیەکان و رۆم و بابل هێزە هاوبەشە عەرەبیەکان لەڕێزبەندی سێیەمین گەورەترین هێزی جیهان دادەنرێت ئەمەش دوای چین و هیند ،و ڕێژەی بودجەی ساڵانەی هێزەکە پترە لە ٥٣،٣٩٩،٠٧٠،٠٠ دۆلاری ئەمریکی.
جوگرافیا
ڕووبەری سەرجەم وڵاتانی ئەندام لە کۆمکاریەکە نزیکەی ١٤ملیۆن کم چوارگۆشە دەبێت ،هەریەک لەم وڵاتانە کەوتوونەتە هەردوو کیشوەری ئاسیا و ئەفریقیا .زۆرینەی خاکی کۆمکاری عەرەبی بیابانە لەگەڵ هەبوونی چەندین ناوچەی بەراو لە نزیک کەناراوەکانی نیل و دیجلە و فورات ،هەروەها چەندین زنجیرە چیای لەخۆ گرتووە وەک زنجیرە چیاکانی ئەتلەس لە ناوچەی ئەمازیغیەکان و زنجیرە چیاکانی زاگرۆس لە ناوچە کوردیەکان و چەندین کێو و تەپۆڵکەی جۆربەجۆر ،هەروەها چەندین دارستانی چڕی هەیە لە ناوچەکانی باشووری سودان و کوردستانی عێراق و لوبنان و سوریا ،هەروەها درێژترین ڕووباری جیهان کەوتۆتە سنووری ئەم ڕێکخراوەوە.
کارگێری کۆمکاری وڵاتانی عەرەبی
دەستوری کۆمکاری وڵاتانی عەرەبی بنەمای دروستکردنی یەک دەولەتی عەرەبی کۆنفیدرالیە،واتا یەک حکومەتی عەرەبی لەناویدا سەرجەم وڵاتان و هەرێمەکان خاوەن سەروەری و ئازادی رەهای خۆیان بن. تمتلە رێکەوتی یەکی ئۆکتۆبەری ١٩٥١ دەنگ لەسەر سیستەمی ناوخۆی ئەنجومەنی کۆمکاریەکە درا لەگەڵ دیاریکردنی لیژنەکان بەم شێوازەی خوارەوە :
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی ئەفریقا پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٤٥ پۆل:لووتکەی عەرەبی
لیز مایتنەر
لیز مایتنەر (٧ی تشرینی دووەمی ١٨٧٨ – ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨) فیزیازانێکی نەمسایی-سویدی بووە کە یەکێک بووە لەوانەی کە ڕۆڵی هەبووە لە دۆزینەوەی توخمە پرۆتەکتینیۆم و کەرتبوونی ناوکی. لەکاتی کارکردن لەسەر تیشکەچالاکی (ڕادیۆئەکتیڤیکتی) لە پەیمانگای کیمیا کایزەر ویلهێلم لە بەرلین، لە ساڵی ١٩١٧ ئایزۆتۆپی تیشکدەر پرۆتاکتینیۆم-٢٣١ی دۆزیەوە. لە ١٩٣٨، مایتنەر و برازانپغ، فیزیکزان ئۆتۆ ڕۆبەرت فریش، دابەشبوونی ئەتۆمییان دۆزیەوە. کارەکانی لیز لەلایەن ئەلبێرت ئەنیشتاینەوە ستایش کراوە.
مایتنەر بە تەواوکردنی توێژینەوەی دکتۆرا لە ساڵی ١٩٠٥، بووە دووەم ژن لە زانکۆی ڤیەننا کە بڕوانامەی دکتۆرای لە فیزیا بەدەستبهێنێت. زۆربەی ژیانی زانستی لە بەرلین، ئەڵمانیا بەسەر بردووە، لەوێ مامۆستای فیزیا و بەرپرسی بەشی پەیمانگای کایزەر ویلهێلم بووە؛ یەکەم ژن بوو لە ئەڵمانیا کە ببێتە پرۆفیسۆری فیزیا. ئەو لە ساڵانی ١٩٣٠ ئەم پۆستانەی لەدەستدا بەهۆی یاساکانی نورنبێرگی دژە جوولەکە لە ئەڵمانیای نازی، دواتر لە ساڵی ١٩٣٨ بۆ سوید هەڵهات، لەوێ بۆ ماوەیەکی زۆر ژیا، لە کۆتاییدا بوو بە هاووڵاتییەکی سویدی.
لە ناوەڕاستی ١٩٣٨دا، مایتنەر لەگەڵ کیمیاکاران ئۆتۆ هان و فریتز ستراسمان لە پەیمانگای کایزەر ویلهێلم بۆیان دەرکەوت کە بۆردومانکردنی تۆریۆم بە نیوتڕۆن ئایزۆتۆپی جیاواز بەرهەم دەهێنێت. هان و ستراسمان لە کۆتایی ساڵدا نیشانیان دا کە دەتوانرێت ئایزۆتۆپی باریۆم بە بۆردومانی یۆرانیۆم دروست بکرێت. لە کۆتایی کانوونی دووەمدا، مایتنەر و فریش دیاردەی پرۆسەی دابەشبوونی لەو شێوەیەیان کاری لەسەر کرد. لە ڕاپۆرتەکەیاندا لە ژمارەی شوباتی گۆڤاری نەیچەر لە ساڵی ١٩٣٩دا ناوی "دابەشبوون"یان ناوە. ئەم بنەمایە بووە هۆی پەرەپێدانی یەکەم بۆمبی ئەتۆمی لە کاتی جەنگی جیهانی دووەم و دواتر چەکی ئەتۆمی و کارتیاکەری ناوکیی دیکە.
مایتنەر هاوبەشی خەڵاتی نۆبڵی کیمیا ساڵی ١٩٤٤ی بۆ دابەشبوونی ئەتۆمی نەبوو، کە تایبەت بوو بە هاوکارە ماوە درێژەکەی ئۆتۆ هان. چەندین زانا و ڕۆژنامەنووس دەرکردنی ئەویان بە "ناڕەوا" ناوبردووە. بەپێی ئەرشیفی خەڵاتی نۆبڵ، لە نێوان ساڵانی ١٩٢٤ بۆ ١٩٤٨ ١٩ جار پاڵێوراو بووە بۆ خەڵاتی نۆبڵی کیمیا، هەروەها ٣٠ جار بۆ خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا لە نێوان ساڵانی ١٩٣٧ بۆ ١٩٦٧ پاڵێوراو بووە. سەرەڕای ئەوەی خەڵاتی نۆبڵی پێنەبەخشرا، بەڵام مایتنەر بانگهێشت کرا بۆ بەشداریکردن لە کۆبوونەوەی براوەی خەڵاتی نۆبڵی لینداو لە ساڵی ١٩٦٢.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:فیزیکزانانی جوو پۆل:ژنە زانستخوازەکانی سەدەی ٢٠ پۆل:مردووانی ١٩٦٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٨
قوزلوجە
قوزلوجە گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ھولەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
١٩٧٣ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٧٣ لە نەرویژ
بەردەسوور، کەلار
بەردەسوور گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کەلار(ناوەند)، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بەردەسوور لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حەسەن مەحە و لە باشوور لەگەڵ گوندی دەورە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سوبحان ئاوا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بەردەسووری عەلاومھا.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
منداڵانی گورگ
منداڵانی گورگ  فیلمێکی ئەنیمێی ژاپۆنییە لە ساڵی ٢٠١٢ لە دەرھێنان و نووسینی مامۆرو ھۆسۆدا،  بۆ دەنگ ئاوی میزاکی و تاکاو ئۆساوا و ھارو کورۆکی تێیدا بەژدارن، چیرۆکەکە باس لە ژیانی دایکێکی گەنج دەکات بە ناوی ھانا کە دوو منداڵی لەدایک دەبێت کە نیوە مرۆڤ و نیوە گورگن و ھەوڵدەدات پەروەردەیان بکات دوای مردنی باوکیان لە ڕووداوێکدا.
درەیکۆ ماڵفۆی
درەیکۆ لوسیەس ماڵفۆی کارەکتەرێکە لە زنجیرەی ھاری پۆتەری جەی کەی ڕۆولینگ. ئەو خوێندکارە لەھەمان ساڵی ھاری پۆتەر و سەر بە خانەی سلیزەرینە. ئەو زۆرینەی کات لەگەڵ دوو ھاوڕێی، ڤینسێنت کراب و گرێگۆری گۆیڵدایە، کە خۆیان بە لایەنگری دەردەخەن. درەیکۆ بە شەڕفرۆشێکی ترسنۆک باسکراوە کە خەڵک بەکارئەھێنێت و ئازاریان دەدات بۆ دەستکەوتنی ئەوەی کە ئەیەوێت؛ لەگەڵ ئەوەشدا، بەکارھێنەرێکی فێڵبازی جادووە. ئەو لەلایەن تۆم فێڵتن بەرجەستە کراوە لە زنجیرە فیلمی ھاری پۆتەر.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئینگلیزە خەیاڵییەکان پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم
کۆرەی خواروو
کۆرەی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی وارماوا، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کۆرەی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خەرجانە و لە باشوور لەگەڵ گوندی سێتەلانی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سێتەلانی خواروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کۆرەی سەروو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سینەمای پاکستان
سینەمای پاکستان ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلم لە پاکستان. زۆربەی ئەو فیلمانەی لەم وڵاتەدا بەرھەم دەھێنرێن بە زمانی نیشتمانی پاکستان واتە ئووردۆیە. بەڵام فیلمەکان بە زمانی فەرمی پاکستان، ئینگلیزی، ھەروەھا بە زمانە ناوخۆیییەکانی پەنجابی، پشتۆ، بەلوچی و سندی بەرھەم دەھێنرێن. لە ڕابردوودا شاری لاھۆر ناوەندی بەرھەمھێنانی فیلم بووە لە پاکستان و ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەش سینەمای پاکستان نازناوی «لۆلیوود»ی لێنراوە. لە دوای ساڵی ٢٠٠٧ ناوەندی سینەمای پاکستان لە لاھورەوە گۆڕا بۆ کەراچی. لە ساڵی ١٩٤٨ەوە زیاتر لە ١٠ ھەزار فیلمی درێژی ئوردو لە پاکستان بەرھەم ھێنراون، ھەروەھا زیاتر لە ٨٠٠٠ فیلمی درێژی پەنجابی، ٦٠٠٠ فیلمی پەشتۆ و ٢٠٠٠ فیلمی درێژی سندی بەرھەم ھێنراون.
حاجیاباد
حاجیاباد (، ) گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری پیرتاج، ناوچەی چەنگ ئەڵماس، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
جوگرافیا
حاجیاباد ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
تازاوای کەریماوا
تازاوای کەریماوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری پەنجە عەلی باکوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
تازاوای کەریماوا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
لیختنشتاین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
لیختنشتاین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤ بوو کە لە ١٠ تا ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
عائیشە عوسمان عیساکا
عائیشە عوسمان عیساکا جێگری بەڕێوبەری کارووبەری کۆمەڵایەتی لە نەخۆشخانەی سەربازی شاری نیامەی، نێجیریایە. عائیشە یەکێکە لە یەکەمین ژنانەی کە لە سوپای نێجیریا کاربکات.
چالاکی و خەڵاتەکان
عائیشە لە ساڵی ٢٠١٦، لە ساڵی ٢٠١٦ خەڵاتی پارێزەری جێندەری سەربازی ساڵی نەتەوەیەکگرتووەکان وەرگرت بەھۆی چالاکییەکانی ٢٠١٤–٢٠٥، لەگەڵ ھێزەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان لەشاری گاو لە مالی. لە کارەکەیدا، عائیشە یارمەتی ھاوڕێیە ئەفسەرەکانی دەدا لەڕووی سەربازییەوە ھەروەھا بۆ گەیشتن بە ژنانی ناوچەکە، چالاکییەکە لەژێر بڕیارنامەی ١٣٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایش بوو بۆ زیاترکردنی چالاکی و بەشداری ژنان. لەلایەکی دیکەشەوە کاری بۆ پیاواندەکرد کە کاتی زیاتر بۆ ژن و منداڵەکان تەرخان بکەن.
عائیشە لە ئازاری ٢٠١٧، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی نێجیری پۆل:ژنە چالاکوانەکانی نێجیریا پۆل:خەڵاتی بوێری پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
کۆردۆبا (ئەرژەنتین)
کۆردۆبا (بە ئیسپانی :Córdoba) شارێکی ئەرژەنتینییە کە دەکەوێتە سەر ڕووباری پریمیرۆ، بە دووری ٧٠٠ کیلۆمەتر لە باکووری بۆینس ئایریسی پایتەخت ھەڵکەوتووە. شاری کۆردۆبا مەڵبەندی پارێزگای کۆردۆباشە، بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتوانی ١٬٣٠٠٬٠٠٠ کەسە کە بە دووەم گەورەترین شاری ئەرژەنتین ھەژماردەکرێت لە ڕووی چڕی دانیشتوانەوە. ناوەندێکی پیشەسازی گرنگە، ھەروەھا خاوەنی ژێرخانێکی دێرین و تۆکمەی مێژوویییە کە بۆ سەردەمی داگیرکاری ئیسپانییەکان دەگەڕێتەوە.
شارەکە لە ٦ی تەممووزی ١٥٧٣ دامەزراوە لەسەردەستی خێرۆنیمۆ لویس دی کابرێرا، ناوەکەی لەناوی شاری کۆردۆبای ئیسپانیا خوازراوە، کۆردۆبا لە دوای شارەکانی بۆینیس ئایرێس و سانتیاگۆ دیل ئیستێرۆ دامەزراوە لە ئەرژەنتین لەلایەن ئیسپانییەکانەوە، شارەکە خاوەنی زانکۆی نیشتمانی کۆردۆبایە (Universidad Nacional de Córdoba)کە بە یەکێک لە زانکۆ ھەرە کۆنەکانی ئەمەریکای باشوور ھەژمار دەکرێت کە لە ١٦١٣ دامەزراوە لەسەر دەستی پیاوانی ئاینی.
زۆرینەی دانیشتوانی شارەکە لە بنچینە ئەورووپیین بەتایبەت ئیتالی و ئیسپانییەکان. ھەروەھا بنەچەی تری وەک ئەڵمانی و ئیرلەندی و پۆرتوگالی و فەڕەنسی و کرواتی و ئینگلیزی لەخۆ دەگرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی ئارجەنتین پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان پۆل:جوگرافیا پۆل:ئەمریکای باشوور پۆل:گەشتیاری لە ئارجەنتین
مەنسوور ئاروەند
مەنسوور ئاروەند زیندانییەکی سیاسیی کوردی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥ لەلایەن ئێرانەوە لە سێدارە درا.
ئەشکەنجەدان
مەنسوور ئاروەند چوار مانگ بێھەواڵ بوو تا ئەوەیکە ١٣ی ڕەزبەری ١٣٩٠ ئیزنی پێ درا لە ماوەی یەک خولەکدا، بە تەلەفۆن بە بنەماڵەکەی ڕابگەیەنێت دەنێردرێەوە مەھاباد. تەنانەت لەو ماوەیەدا ئیزنی ھەبوونی پارێزەریشی نەبوو؛ بەگشتی دوایەش خۆیان پارێزەرێکیان ھەروا بە ڕوالەت بۆ دانا؛ بەشێوەیەک کە مەنسوور قەت چاوی پێی نەکەوت. مەنسوور ئاروەند لەژێر ئەشکەنجەدا شەویلکەی خوارێی، کەپۆی و پێنج - شەش ددانی شکابوو؛ چەند نینۆکی نەمابوو؛ ھێندەیان چاو بەستبوو دەوری چاوی چلکی کربوو؛ وە لەرزە کەوتبوو؛ بۆ ماوەیەکی زۆر بە میچەوە ھەڵیانداوەسی؛ تکە تکە ئاوی ساردیان پێ دادەکرد؛ بە بەرقەوەیان دەکرد، بە شێوەیەک کە مۆرەیەکی پشتی لە فشاری ئەو بەرقە شکابوو؛ گورچیلەکانیشی ساغ نەمابوون و کێشەی ھەناسەشی لێ پەیدا ببوو. لە ئاکامدا لەژێر ھەڕەشەی دەستدرێژی بۆ سەر کچ و بنەماڵەکەی ناچار بە دابپێدانانی زۆرەملی ببوو کە لە ھاوینی ١٣٩١دا پرێس تیڤی بڵاویان کردەوە.
حوکم
١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢ - ٢٣ی جۆزەردانی ١٣٩١ لەلایەن لقی یەکی دادگای شۆڕشی مەھاباد بەتۆمەتی دژایەتی لەگەڵ خودا واتە محاربە و ئەندامییەتی حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک) بە سێدارە حوکم درا. ٢٣ی سەرماوەزی ١٣٩٣، لە زیندان بە مەنسوور ڕاگەیەندرا حوکمەکەی بۆ زیندانی ھەتاھەتایی کەم بووەتەوە.
لە سێدارەدان
٧ی ئایاری ٢٠١٥ - ١٧ی گوڵانی ١٣٩٤ مەنسوور ئاروەند بۆ شوێنێکی نادیار ڕاگوێزرا. ١٥ی حوزەیران - ٢٥ی جۆزەردان داوایان لە بنەماڵەکەی کرد بچنە کن بەرپرسی گرتووخانەی میاندواو. لەوێ پێیان وتن ڕۆژێک لەوە پێش واتە (١٤ی حوزەیران - ٢٤ی جۆزەردان) لە سێدارە دراوە؛ دە حاڵێکدا لە گەوایی مردنەکەیدا ڕێکەوت (٢٧ی ئایار - ٦ی جۆزەردان) و ھۆکاری مردنەکەیشی نادیار و شوێنی گۆڕەکەیشی میاندواو نووسراوە. ئیزنی دوایین دیدار بە بنەماڵەی مەنسوور ئاروەند نەدرابوو، کەلۆپەلەکانیشی نەدراوە بە کەسوکارەکەی؛ ھەروەھا نەیانھێشت لە مزگەوت سەرەخۆشی بۆ دابنێن.
سەچاوەکان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:مردووانی ٢٠١٥ پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد پۆل:شەھیدانی کورد
ئێرانی سەفەوی
وێنۆک|ئیمپراتۆریەتی سەفەوی لە سەردەمی شا عەباسدا شانشینی سەفەوی یان ئێرانی سەفەوی یەکێک بوو لە گەورەترین ئیمپراتۆرییەتەکانی ئێران دوای لەشکرکێشی عەرەبەکان کە لەلایەن بنەماڵەی سەفەوییەکانەوە لە ساڵی ١٥٠١ تا ١٧٣٦ حوکمڕانی کرا. ئیمپراتۆرییەتی سەفەوی زۆرجار بە سەرەتای مێژووی ھاوچەرخی ئێران ناودەبرێت. گۆڕینی ئێرانییەکان لە سوننە بۆ شیعە لە ماوەی سەدەی ١٦ تا ١٨ لە سەردەمی شانشینی سەفەویدا بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕوویدا. سەفەوی خانەدانی ئێرانی،  تورکی       و ئەوان شیعە بوون کە نزیکەی ٢٣٥ ساڵ حوکمڕانی ئێرانیان کردووە لە ساڵانی ٨٨٠ تا ١١١٤ی زایینی (ھاوتا لەگەڵ ١١٤٨–٩٠٧ ز و ١٧٣٦–١٥٠١ ز). ئیمپراتۆرییەتی سەفەوی لە تەورێز لەلایەن شا ئیسماعیلی یەکەم لەسەر بنەمای دیدگا و سیاسەتی سەفەوییە شیعەکان لە ساڵی ٨٨٠ دامەزرا و دوا پاشای سەفەوی شا سوڵتان حسێن بوو کە لە ساڵی ١١٠١ لەلایەن ئەفغانییەکانەوە شکستی ھێنا و دواتر لەلایەن ئەفغانییەکانەوە شکستی ھێنا نادر شا لە ساڵی ١١١٤. شانشینی سەفەوی لەناوچوو. سەردەمی سەفەوی بە یەکێک لە گرینگترین قۆناغە مێژوویییەکان لە ئێران دادەنرێت، چونکە ھەشت سەد و پەنجا ساڵ دوای لەناوچوونی ئیمپراتۆرییەتی ساسانییەکان، حکوومەتێکی مەرکەزی ئێران توانی بۆ یەکەمجار حوکمڕانی ھەموو ئێران بکات. دوای ئیسلام چەند شانشینی ئێرانی وەک تاھێری و سەفەری و سامانییەکان و بنەماڵەی تاھیرییەکان و زیاری و بۆی و سەربەدەر و مۆزەفەری ھاتنە سەر دەسەڵات، بەڵام ھیچیان نەیانتوانی ھەموو ئێران بگرێتەوە و یەکڕیزی لە نێوان ھەموو ناوچە جوگرافییەکانی ئێراندا دروست بکەن لەو کاتەدا کات؛ و یەکێتییەکی سەربەخۆ دروست بکەن. سەفەوییەکان شیعەیان کردە ئایینی فەرمی ئێران. شێوازی حوکمڕانی سەفەوی ناوەندی بوو و دەسەڵاتی ڕەھا لە دەستی پاشا بوو. لەدوای دەرکەوتنی حکوومەتی سەفەوی، ئێران گرنگتر بوو و سەقامگیری و یەکپارچەیی بەھرەمەند بوو و لە جیھاندا ناوبانگی دەرکرد. لەو ماوەیەدا پێوەندی ئێران و وڵاتانی ئەورووپا زۆر فراوانتر بوو بەھۆی دوژمنایەتی دەوڵەتی عوسمانی لەگەڵ سەفەوییەکان و ھەروەھا ڕەوتی بازرگانی (بەتایبەت بازرگانی ئاوریشم لە ئێرانەوە). لە سەردەمی سەفەویدا (بەتایبەت نیوەی یەکەمی) شەڕی زۆر لە نێوان ئێران و ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە ڕۆژاوا و لەگەڵ ئۆزبەکەکان لە ڕۆژھەڵاتی وڵات ڕوویداوە، کە بەھۆی کێشەی وشکانی و مەزھەبییەوە بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی داغستان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٧٣٦ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٥٠١
مۆزەخانەی ھێڵی ئاسنی ئەرمەنستان
مۆزەخانەی ھێڵی ئاسنی ئەرمەنستان (بە ئەرمەنی: Հայաստանի երկաթուղու թանգարան) مۆزەخانەی ھێڵی ئاسنین لە شاری یەریڤانی پایتەختی ئەرمەنستان.
لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٩ کۆمپانیای ھێڵی ئاسنی باشووری قەوقاز کە کۆمپانیایەکی شەمەندەفەرە لە ئەرمینیا و خاوەنەکەی ھێڵی ئاسنی ڕووسیایە، مۆزەخانەی ھێڵی ئاسنی لە یەریڤان لە بینای وێستگەی شەمەندەفەری یەریڤان کردەوە. بەپێی وتەی ئەندازیاری سەرەکی سێرگی ھاروتیونیان، کاتەکەی ھاوکات بوو لەگەڵ ڕۆژی نێودەوڵەتی ھێڵی ئاسن، کە لە ٢ی ئابی ٢٠٠٩ بەڕێوەچوو.
مێژووی ھێڵی ئاسنی ئەرمەنستان لە مۆزەخانەکەدا خراوەتەڕوو، لە ساڵی ١٨٩٦ تا ئێستا. لە مۆزەخانەکەدا ١٠ پانێڵ ھەیە کە ھەریەکەیان نوێنەرایەتی قۆناغێکی دیاریکراوی مێژووی ھێڵی ئاسن دەکەن. پێشانگاکە کۆپی بەڵگەنامە مێژوویییەکانی دروستکردنی دەروازەکانی ھێڵی ئاسن لە ئەرمینیا، وێنەی شەمەندەفەرە کۆنەکان، مۆدێلی شەمەندەفەرە کۆن و مۆدێرنەکان و ئامێرەکانی ھێڵی ئاسن لەخۆدەگرێت. ھەندێک لە پێشانگەکان دیاری ھێڵی ئاسنی ڕووسیایە. چەندین شتومەکی گەورەتر لە باخچەیەکدان کە لە مۆزەخانەکەوە دەتوانرێت بچنە ژوورەوە. لوکۆمۆتیڤێکی ساڵانی ١٩٣٠ بە ژمارە ٣ա٧٠٥–٤٦ و گالیسکەیەک (ئەم دووەمیان پێشتر پێشانگای دروستکردنی سیستەمی شەمەندەفەری قەوقاز بوو) لە وێستگەی تەنیشتەوە وەستاون. لە سەردەمی سۆڤیەتدا، مۆزەخانەکە کار نەدەکرد - تەنھا پێشانگایەکی بچووک لەناو ئەو گالیسکەدا نوێنەرایەتی دەکرا کە لەسەر ڕێڕەوەکان وەستابوو.
دۆڵەبەفرە
دۆڵەبەفرە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ژاراوە، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
دۆڵەبەفرە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خەندەکە و لە باشوور لەگەڵ گوندی سوڵتانەدێی تازە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارەدێی ژاراوە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خڕەچەو.