cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بابل
بابل شارێکی ئەکەدی لە دووچۆمانی کەڤنار بوو .شارێکی کۆنەو پاشماوەو شوێنەواری شارستانییەکی کۆنی سەر ڕووباری فوڕاتە لە نزیک شاری حللەی ئێستا،لەخوار بەغداوەیە بە ١٦٠ کیلۆمەتر.پاش ڕووخانی ئیمپراتۆرییەتی ئەکاد لەسەدەی ١٩ پێش زاین،ئاموورییەکان گەڕانەوە سەرلەنوێ دەوڵەتێکی یەکگرتوویان دامەزراند(١٨٩٤بۆ ١٥٩٥ پێش زاین).شاری بابلیش لەلایەن یەکەم شای ئەم دەوڵەتە کە (سموابوم) بوو درووستکراو شوورەیەکی لاکێشەیی کە درێژییەکەی ١٨کم بوو بەدەوریدا درووستکرا. ئەم دەوڵەتە بە بابلی کۆن ناسراوە ،کە ١١شا فەرمانڕەوایەتییان کردووە ،گرنگترینیان شەشەم شا بوو کە حامووڕابی بوو (١٧٩٢بۆ١٧٥٠ پیش زاین) وە شاری بابلی کردە پایتەخت و لەو کاتەوە بابل گرنگی پەیدا کرد. بابلییەکان نەتەوەیەکی سامین لە نیوە دوورگەی عەرەبییەوە کۆچیان بۆ ئەوێ کردووە بۆ بابل ،گەلێک یاسایان بۆ بەڕێوەبردنی ئیمپراتۆرییەتەکەیان داناوە گرنگترینیان یاساکانی حامووڕابییە .گرنگییان بە خانووبەرە و ئاوەدانکردنەوە و ئاودێری و کشتوکاڵ و ڕێگاوبان درووستکردن داوە و بازرگانییان پێشخستووە و گەلێ شار و باخچە هەڵواسراوەکانی بابلییان درووستکردووە کە باخچە هەڵواسراوەکان یەکێکە لە حەوت سەمەرەکەی جیهان،پاش ئەوەی ئەم ئیمپڕاتۆرییەتە بەرەو لاوازی چوو لەسەردەمی شا شمسودیتانا ١٦٢٥ بۆ ١٥٩٥ پێش زاین کە دوا شا بوو حیسییەکان لە شاخەکانی زاگرۆسەوە هاتنە خوارەوە و هێرشیان کردە سەر بابل و ئیمپراتۆریەکەیان ڕووخاند و بابلیان وێران کرد و گەڕانەوە شوێنی خۆیان ،دوای ئەوە کاشییەکان بەسەرکردایەتی گنداش بابلی داگیرکردوو دەوڵەتی کاشییەکانی دامەزراند.
چەند زانیارییەک لەمەڕ بابل
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:شارە کۆنەکان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق پۆل:پارێزگای بابل پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات پۆل:بابل پۆل:شام پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە عێراق
گەدە
چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی شوێنی گەدە لە مرۆڤدا گەدە ئەندامێکی ماسوولکەییە لە توورەکە دەچێت بە بەشی خوارەوەی سورێنچکەوە بەندە. گەدە ھەرسی میکانیکی ئەنجام دەدات ئەمەش بە گوشینی خۆراک بە یارمەتی گرژبوونی ماسوولکەکانی. وە لە کاتی ئەم گوشینە، ڕژێنە زۆر بچووکەکانی دیواری گەدە ئەنزیمەکان و ترشێک بەرھەم دێنن، ھەردوو دەردراوەکان بە یەکەوە کاردەکەن لە ھەڵوەشاندنی خۆراک بۆ پارچەی زۆر بچووک، وە ترشەکەش زۆربەی ئەو بەکتریایانە دەکوژێت کە لەوانەیە لەگەڵ خاراک قوت درابن. دوای چەند سەعاتێک دوای ھەرسی میکانیکی و کیمیایی کە بەسەر خۆراک دادێت، خۆراکە ماددەکە دەگۆڕێت بۆ تێکەڵەیەکی خەست پێی دەڵێن کیمۆس.
زیانەکانی مەی لەسەر گەدە
ئەسپرین کەناوی کیمیای ناوی ترشی ئەسیتایل سالیسیلیکە خۆی ئەسپرین ترشێکی لاوازە بەلام گەردە جەمسەردارە لاوازەکانی ئەو ترشە دەتوانن بەپەردەی گەدەدا تێبپەڕن کە ئەویش ھەر لە گەردی بێجەمسەر پێکدێت بەلام لەناو پەردەکەدا زۆر کەلێنە ئاوی بچووک ھەیە کە لەگەڵ ئەسپرینەکەدا یەکدەگرن و کۆدەبنەوە و پێکھاتەی پەردەکە لاواز دەکەن لەئەنجامدا دەبێتە ھۆی خوێن بەربوون خواردنی ھەردەنکێک ئەسپرینی ئاسای دەبێتە ھۆی ونکردنی نزیکی ٢مللیلتر خوێن ئەم بڕە خوێنە ونکراوە بەگشتی ئازاردەر و زیان بەخش نیە بەلام لەکاتی خواردنی بڕێکی زۆر لە ئیسپرین دەبێتە ھۆی زیان گەیاندن ھەرچەندە کاریگەری ئەسپرین ببێتە ھۆی خوێنبەربوونێکی ئاسایی لە ھەندێ کەسدا، شایەنی باسە خواردنەوەی کھوول دەبێتە ھۆی تواندنەوە و تێکردنی ئەسیتیل سالیسیلیک لە گەدەدا و لەویشەوە خوێن بەربوون پەیدادەبێت بۆیە بەگشتی لە رێژەیەکدا دەبێتە ھۆی کوشتنی کەسی بەکارھێنەر ئەگەر بە رێژەی ٠٫٥٠ لە خوێندا.
سەرچاوەکان
پۆل:زگ پۆل:کۆئەندامی ھەرس پۆل:ئەندامەکان
گوندی مشار
دانیشتووانی گوندەکە
دانیشتووانی گوندەکە لە ھۆزی سارمەمیین و لە سەرژمێری ساڵی ١٩٥٧ ژمارەیان ٣٠٣ کەس بوون و لە سەرژمێری ١٩٧٧ ژمارەیان بووەتە ٣٩٤ کەس و تا ئیستا ھیچ سەرژمیرییەک نەکراوە و گوندەکە تاکە گوند بووە لەناوچکەی خۆی کە قوتابخانەی سەرتایی ھەبوو بەناوی میجان و زۆر مامۆستا و دکتۆری و کەسی بەئەزموونی تیادا پەروەردە کراوە.
ئابووری
لەکؤن گوندەکە وەک دیارە دەکەوێتە دەشتێکی بە پیتی گەنم و جۆ و خەڵکی گوندەکە زیاتر بەکاری کشتووکاڵی و مەڕداری خەریکبوون، بەڵام ئێستا زۆربەی خەڵکەکە لە مەخمور و ھەوڵیر دەژین واتا بەس جووتیارەکان خەریکی کشتوکاڵن و مەڕدار نەماوەن.
چۆڵبوونی گوندەکە
گوندەکە لەبەرکوردبوونی لەسالی ١٩٨٥ گوندەکە لەلایەن ڕژیمی عیراق تێکدرا.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی ھەرێم
دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی ھەرێم یەکێکە لە فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.
بەرپرسی ئەم فەرمانگەیە، ئێستاکە نەسرەددین سەعید سندییە.
زیووس
300px|وێنۆک|چەپ|وێنەی زیووس لە سەر پووڵی یۆنانی زیووس (بە یۆنانیی کۆن: Zeús، بە یۆنانیی نووژەن: Días) لە ئایینی کۆنی یۆناندا بە باوکی خوداکان و مرۆڤەکان دەناسرێت. زیووس لە کێوی ئولەمپ دەژیا و لەوێ وەکوو باکێک پادشایەتی بەسەر ھەموو جیھاندا دەکرد. زیووس خودای ئاسمان و زریان بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:میتۆلۆژیای یۆنانی  پۆل:خوداوەندەکانی خۆر
بڕیارنامەی ١٠٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کرواتیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦١٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
٥١٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
زرێبار (ڕوونکردنەوە)
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
٥١٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئەنجومەنی باڵای کاروباری خانمان (ھەرێمی کوردستان)
ئەنجومەنی باڵای خانمان و گەشە پێدان  یەکێکە لە فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.
بەرپرسی ئەم فەرمانگەیە، ئێستاکە د.خانزاد ئەحمەد ە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
بەنگالۆر
بەنگالۆر شارێکی هیندستانە. پایتەختی هەرێمی کارناتاکایە. نزیکەی ٨.٤ ملیۆن کەس لەشارەکە دەژین. پێنجەم گەورەشاری هیندستانە لەڕووی زۆری دانیشتوانەوە. بانگلۆر ٩٠٠ مەتر لەئاستی دەریاوە بەرزە ئەمەش بەرزترین شوێنە لەهیندستان.
ژێدەرەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شار و شارۆچکەکانی ھیندستان پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان
٥١٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دەنی لافێریێر
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی کەنەدی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣ پۆل:کەنەدییە ڕۆمانووسەکانی سەدەی ٢٠م پۆل:ڕۆمانووسە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م پۆل:ڕۆمانووسە کەنەدییەکان بە زمانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی مۆنتڕیال
پێرستی زانکۆکانی مەین
لەم پەڕەیەدا و لە بەستەرەکانی خوارەوە پێڕستی زانکۆکانی ویلایەتی مەین (یەکێک لە ویلایەتەکانی ئەمریکا) نووسراوە.
دەزگای گشتی کاروباری مین (ھەرێمی کوردستان)
دەزگای گشتی کاروباری مین یەکێکە لە فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.
پێرستی زانکۆکانی مەین
ئەمانەش ببینە
پێڕستی زانکۆکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زانکۆکانی مەین پۆل:پێرستی زانکۆکانی ئەمریکا بەپێی ویلایەت
دەزگای گشتی کاروباری مین (ھەرێمی کوردستان)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
حاقە
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:ھۆزەکانی عەرەب
بڕیارنامەی ١٠٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٢٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
فیرعەون
230px|وێنۆک|چەپ|وێنەی فیرعەونێک فیرعەون بە پاشاکانی وڵاتی میسر لە سەردەمی کۆندا دەوترا. فیرعەون کوڕی ڕەع خودای میسری دەژمێریا و خاونی ھەموو ئەو شتەی بوو کە لە میسردا بوو. ئەو خاوەنی ئەرتەش و خەزانە و ماڵ و گیان ھەمووان بوو. فیرعەون لە ئەسڵدا بە واتای ماڵی گەورە بووە، کە ئاماژە بە کۆشکی فیرعەونەکان بوو و دواتر بۆ خۆیان بە کار برا.
بڕیارنامەی ١٠٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٦ پۆل:لوبنان لە ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
فیرعەون
هەورەها فیرعەون بە پاشای ڕەسەن میسری دەوترێ فیرعەون، ھەبوونی میسر وەک وڵات/شانشین لە ٥٦٦٠ی پێش زایین دەست پێدەکات
سەرچاوەکان
پۆل:نازناوی خانەدانەکان پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی
ئەندازیاریی کارەبا
ئەندازیاریی کارەبا زانستی ناسینی وزەی کارەبایی و ئەلەکترۆنیکە. ئەندازیاریی کارەبا زۆرترین پەیوەندیی لەگەڵ ئەندازیاریی کۆمپیوتەر ھەیە.
ئەندازیاریی کارەبا بوارێکی ئەندازیارییە کە بەگشتی لەگەڵ خوێندن و کەڵکەکانی کارەبا، ئلێکترۆنیک و کارۆموگناتیک سەروکاری ھەیە. ئەم بوارە یەکەم جار، لە دوا نیوەی سەدەی ١٩یەم، دوای تیجاریبوونی تێلێگرافی کارەبایی، تەلەفوون و دابەشکردنی ھێزی کارەبا و بەکارھێنانی، بوو بە پیشەیەکی بەرچاو. پاشان، بڵاوکاری و تۆماری میدیا، ئلێکترۆنیکی کرد بە بەشێک لە ژیانی ڕۆژانە.
داھێنانی ترانزیستۆر و دوای ئەوە خولگە یەکخراوەکان، تێچووەکانی تا ئەو ئاستە ھێنایە خوار کە ئەو دەرفەتە بڕەخسێنێ کە لەم ئەمرازانە تا ڕادەیەکی زۆر لە ھەموو شتومەکی ماڵ کەڵک وەربگیردرێ.
ئەندازیاریی کارەبا ئێستاکە دابەش بووە بەسەر ژێرلقگەلێکی زۆر بەربڵاو کە بریتین لە ئلێکترۆنیک، ئەندازیاریی ھێز، ئەندازیاریی پێوەندییەکان، سیستمگەلی کۆنتڕۆڵ، ئەندازیاریی فرێکانسە ڕادیۆیییەکان، پەرداوتنی سیگناڵ، ئینسترومێنتەیشن و میکرۆئلێکترۆنیک.
بواری ئەندازیاریی ئلێکترۆنیک زۆرجار وەک ژێرلقێکی خودی ئلێکتڕۆنیک ئەبیندرێ بەڵام لەگەڵ گشت ژێرلقەکانی تر وەکوو ئلێکترۆنیکی ھێزی و ئەندازیاریی ھێز ھاوپۆشانی ھەیە.
ئەندازیارانی کارەبا بەگشتی بڕوانامەیان لە ئەندازیاری کارەبا یان ئەندازیاری ئلێکترۆنیک ھەیە. ئەندازیارانی چالاک دەتوانن بڕوانامەی پرۆفێشناڵیان ھەبێ و ئەندامی ڕێکخراوەیەکی پرۆفێشناڵ بن. ئەو ڕێکخراوانە بریتین لە ڕێکخراوەی ئەندازیارانی کارەبا و ئلێکترۆنیک (IEEE) و ڕێکخراوی ئەندازیاری و تکنۆلۆجی (IET). ئەندازیارانی کارەبا لە بەستێنێکی زۆر بەرینی پیشەیی کار دەکەن و شارەزایییە پێویستەکانیشیان جۆراوجۆرن. ئەم بەستێنە بەربڵاوە ھەر لە بیردۆزی بنەڕەتی خولگەوە ھەیە ھەتا شارەزایییە بەڕێوەبەرایەتییەکانی پێویست بۆ بەڕێوەبەری پڕۆژە. ھەروەھا کەرەستە و ئامێرگەلێ کە لەوانەیە تاکە ئەندازیارێ پێویستی بێ، بەربڵاوە و ئەمەش ھەر لە ڤۆڵتپێوێکی سەرەتایییەوە بیگرە ھەتا شیکاریگەرێکی پێشکەوتوو بۆ داڕشتنی ئاڵۆز و نەرمامێری دروستکەر دەگرێتەوە.
٥١٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٠٤٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٤٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی بوروندی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٢٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بوروندی پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:بوروندی لە ١٩٩٦
ژێرار کارامارۆ
ژێرار کارامارۆ شاعیر و ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
مێرگە، کۆیە
مێرگە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
پاڵنەر
پاڵنەر پشتخانێکی تیۆریکە کە ئاکاری پێ ڕوون ئەبێتەوە. نوێنەر و نیشاندەری ئەو ھۆیانەیە کە لە پشتەوەی کارەکان و داخوازییەکان و پێداویستییەکانی ئینسان و گیاندارانی ترەوە وەستاون. بۆ نموونە، برسیەتی پاڵنەرێکە بۆ خواردن. واتە ڕوونی ئەکاتەوە کە ھۆی گەڕان بە دوای خۆراک و خواردندا چییە.
لە ئاژەڵاندا پێداویستییە سەرەتاییەکان پاڵنەریانە. وەکوو پێداویستی بە خۆراک، ئاو، گەرمی، بێوەیی، جووتبوون، پارێزگاری لە مەڵبەند و لە بەچکەکان، یا پێویستی بە ڕزگاربوون لە دەس ئازار و ھەڕەشەوە.
پاڵنەرەکانی ئینسان لە حەنای ھیی ئاژەڵاندا ئاڵۆزترە. ئینسانیش وەک ئاژەڵ پێویستیی بە دۆزینەوەی نان و ئاو و خۆدوورخستنەوە لە ئێش و ئازار ھەیە. ھەر بۆیە ئەم پێداویستییە بنەڕەتی و سەرەتایییانە ئەتوانن پاڵنەری بن بۆ زۆر کار، بەڵام ئینسان پلان و بەرنامەی درێژماوەشی ھەیە کە ئەمە خۆی پاڵنەری درێژماوە داوا ئەکا.
سەرچاوەکان
پۆل:پاڵنەر پۆل:ئاکاری مرۆڤ
٥١٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
مەعارج
سوورەتی مەعارج یان مەعاریج سوورەتی ٧٠ی قورئانە و ٤٤ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
ئێکس٨٦
وێنۆک|Intel 8086 وێنۆک|نمونەیەکی x86 کە Intel Core 2 Duoیە، پێکهاتوە لە چارەسەرکەرێکی فرەناوکەی 64ی بیتی. وێنۆک|وێنەی AMD Athlon - سەرەتای وەشانەکانی - جیاوازە لە ئینتڵ بەڵام گونجاوە لەگەڵ x86 x86 بریتیە لە خێزانێک لە ئەندازەیەکی کۆمەڵە ڕێنمایی بۆدواوە گونجاو کە دروستکراوە لەسەر چارەسەرکەری Intel 8086 و جۆرێکی تریشی کە Intel 8088 بوو. مۆدێلی 8086 لە ساڵی 1987دا ناسێنرا کە ئەوکاتە درێژکراوەی 16 بیتی جۆری 8088 بوو کە تەنها 8 بیت بوو. زاراوەی x86 لەبەر ئەوەی ئەو جۆرە چارەسەرکەرانە کۆتاییەکەیان ژمارەی 86 بوو بۆ نمونە 80186, 80286, 80386 و 80486.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
بڕیارنامەی ١٠٤١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٤١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی لیبەریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٢٤ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لیبێریا لە ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبێریا
گۆڕەپانی دەسڕۆیی
لە بواری پێوەندیگەلی نێونەتەوەیی دا، گۆڕەپانی دەسڕۆیی (sphere of influence) ئەو ناوچە جوگرافیایییە یا ئەو دابەشکارییە تێگەیشتراوەیە کە دەوڵەت یا ڕێکخراوەیەک لە باری کولتووری، ئابووری، سەربازی، یا سیاسییەوە دەسڕۆیییەکی جێی سەرنجی لەوێ ھەیە.
جینجیی شیللا
پاشا "جینجی"ی شیللا، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٢٤ی ئابی ٥٧٩ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٥٧٦ی زایینی تا ٥٧٩ی زایینی بووە. بیست و پێنجەم پاشای شانشینی شیللا بوو. یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. ھاوسەرەکەی ناوی خاتوو جیدۆبوو لە ھۆزی پارک.
گۆڕەپانی دەسڕۆیی
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوەکانی کۆمەڵناسی
جینجیی شیللا
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:مردووانی ٥٧٩ پۆل:پاشاکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٦ەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا
ترشی ئۆکتاتۆنیکی پڕفلۆراید
ترشی ئۆکتاتۆنیکی پڕفلۆراید کورت دەکرێتەوە بۆ PFOA - پی ئێف ئۆ ئەی - و ھەروەھا C8 یان ئەڵقەکاربۆنی ھەشتی ماددەیەکی کیمیایییە کە لە دنیادا بەکاردێ وەک ڕووپۆش و زۆر بواری تری پیشەسازی، مەترسییەکی تەندروستییە و بەمدوایییەش دەسەڵاتداران خستویانەتە ژێر چاودێرییەوە و بەرھەمھێنەرەکانی خۆبەخشانە بەنیازن چیتر بەکاری نەھێنن. مادەکە بریتییە لە ئەڵقەیەکی کاربۆنی کە توانای بەرگەگرتنی یەکجار زۆری ھەیە. ھاوکێشە کیمیایییەکەی: C8HF15O2.
پی ئێف ئۆ ئەی بەکاردێت بۆ زۆر بواری پیشەسازی، تیاندا مۆکێت (فەرش)، بەرگی کورسی و قەنەفە، قوماش و ھەروا کەفی ئاگرکوژێنەوە و زۆر شتی دیکە. پی ئێف ئۆ ئەی لە ١٩٤٠ەکانەوە دروست ئەکرێت بە بڕی یەکجار زۆری پیشەسازیانە.
توێژینەوەیەکی زانستی نزیک یەکێک لە کارەگەکانی کۆمپانیای دوپۆنت تێفلۆن پەیوەندی ڕاستەوخۆی دۆزیوەتەوە لەنێوان ئەم مادەیە و دوو جۆر شێرپەنجە و ھەروەھا چوار نەخۆشی دیکە. زۆرێک لە توێژینەوەی تریش ئەوەیان سەلماندوە کە بەرکەوتنی دەبێتە ھۆی شێرپەنجەی گورچیلە. ئەوترێ کەوا ٩٨٪ی ئەمریکییەکان ئەم مادەیە چوەتە خوێنیانەوە و ھەروەھا تەواوی گیانەوەران و مرۆڤی سەر زەویش.
بەرھەمھێنەری سەرەکی پێرفلۆرۆئکتۆنیک-سەلفۆریک ئەسد (PFOS)، کۆمپانیای 3M کە کورتکراوەی «کۆمپانیای مینەسوتا بۆ کانکردن و بەرھەمھێنان» (ئینگلیزی: Minnesota Mining and Manufacturing) کە لە ساڵی ١٩٠٢ ھەبوو تا ٢٠٠٢، دەستی کرد بە وەستان لە بەرھەمھێنانی ئەم مادەیە دوای ئەوەی ئاژانسی پاراستنی ژینگەی ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا نیگەرانی دەربارەی دەربڕی.
لە ٢٠١٤، ئاژانسی پاراستنی ژینگە ئەم مادەیە و جۆرەکانی تری وەک ژەھرکەری زیندوو دەستنیشان کرد:"PFOA و PFOS دوو مادەی لەحەدزیاتر توانای مانەوەیان ھەیە لە ژینگەدا و توانای بەرگریکردنیان ھەیە لە شیبونەوەی ئاسایی ژینگەیی. بە بەربڵاوی ھەن لە ئاستە بەرزەکانی خواردندا و لە ناو خاک، ھەوا، و ئاوی ژێرزەویشدا ھەن لە زۆر جێگای تەواوی ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا. ژەھراوی، توانای بڵاوبونەوە و کەڵەکەبونی بایۆلۆجی PFOA و PFOS کاریگەری خراپی ھەیە لەسەر ژینگە و مرۆڤیش."
ئاشکراکردن
لە پایزی ٢٠٠٠دا پارێزەرێک بەناوی ڕۆبێرت بیڵۆت، کە بۆ کۆمپانیای پارێزەرانی تافت ستێتینیەس کاری ئەکرد لە شاری چینچیناتی، لە ویلایەتی ئۆھایۆی ئەمریکا کەیسی یاسایی دژی کۆمپانیای دوپۆنت بردەوە کە وای کرد تەواوی ئەو دۆکومێنتانەی کۆمپانیاکە ھەیبوو دەربارەی ئەم مادەیە بدەن بە دەستەوە. زیاد لە ١١٠ھەزار فایل بوو، کە تێیدا چەندین تاقیکردنەوە و توێژینەوەی پارێزراوی کۆمپانیاکە، ھەروەھا ڕاپۆرتی تایبەتی تێدابوو کە چەن دەیەیەک بوو ئەنجامدارابوون لەلایەن ئەو زانایانەی کە کاریان بۆ کۆمپانیاکە ئەکرد. تا ساڵی ١٩٩٣، دوپۆنت ئەیانزانی کەوا «پی ئێف ئۆ ئەی ببوە ھۆی شێرپەنجەی گون، پەنکریاس و لوی جگەر لە ئاژەڵی تاقیگەدا» و کۆمپانیاکە دەستی کردبوو بە لێکۆڵینەوە لەوەی مادەی ھاوشێوەی ئەڵتەرناتیف بدۆزێتەوە. لەسەر ئەم دۆزینەوە گرنگەی بیڵۆت دوو فیلمی دۆکومێنتاری دەرکراوە و براوەی خەڵاتی جیھانییە.
بوونی لە جیھاندا
پی ئێف ئۆ ئەی ھەموو کیشوەرەکانی ژەھراوی کردوە. دوو جۆرە سەرەکییەکەی (PFOA و PFOS) لە زۆرێک لە شتومەکی بەرھەمھێنراودا تا ئێستاش ماون ھەرچەن لە ٢٠٠٢ بەدواوە ئەبوایە چیتر بەکار نەھاتایە. لە تاقیکردنەوە و تویژینەوەی جیاوازدا لەسەر بوونی لە ئاوی زەریاکان، ڕوەک و گیانلەبەرانی تر و ھەروەھا مرۆڤیشدا دەرکەوتوە کە مادەکە لە تەواوی جیاھاندا بوونی ھەیە.
زۆرینەی نەتەوە پێشکەوتوەکانی جیھان بە تێکڕا لە خوێنیاندا ٢ بۆ ٨ تەنۆکە لە ملیارێکدا ھەیە. بەرزترینیش لە کۆریایە کە ٦٠ لە ملیارێکدا. لە پێرو، ڤیەتنام، و ئەفغانستانیش کەمتر لە ١ لە ملیارێک لە خوێنی بەشە دانیشتوواندا دۆزراوەتەوە.
خەزێنەی پرۆگرام
خەزێنەی پرۆگرام (ئینگلیزی: software repository) جێگایەکی هەڵگرتنی پرۆگرامە کە لەوێوە ئەکرێ پاکجێکی نەرمەکاڵا دەربهێنرێت و دابمەزرێنرێت لەسەر کۆمپیوتەرێک.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
سەربەشایەتی (ڕوونکردنەوە)
سەربەش یا سەرپشک بە کەسێک دەوترێ کە لە بەشکردندا بەشی باشی پێ ببڕێ. سەربەشایەتی یا سەرپشکایەتیـیش واتە چۆنیەتیی سەربەش بوون یان ئەو کارەی کە لە کەسی سەربەش دەوەشێتەوە، و دەتوانێ بچێتەوە سەر یەکێ لەمانەی خوارەوە:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
٥١٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھێمن
ناوی تەواوەتی محەممەد ئەمین شێخولئیسلامی موکری ناسراوە بە ھێمن موکریانی (لە بەھاری ١٩٢١ لە مەھاباد لەدایک بووە – لە ١٦ی نیسانی ١٩٨٦ لە ورمێ کۆچی دوایی کردووە) ھۆنەر و نووسەر و وەرگێڕێکی گەورەی کورد بوو.
سەرەتای ژیان
ھێمن کوڕی سەید حەسەنی موکری و لە بنەماڵەی مەلا جامی چۆری بووە. دایکی ناوی زێنەب و کچی شێخی بورھان بووە وا ئێستا بنەماڵەیەکی گەورەی موکریانن. ھێمن بەھاری ساڵی ١٣٠٠ی کۆچی ھەتاوی بە شەوی جێژنی بەرات لە گوندی لاچینی سەر بە شاری مەھاباد چاوی بە گەردوون کەوت. بە بوونی ھێمن شیری دایکی وشک دەبێ و بە شیری ژنێکی دیکە فڕچک (گۆج) دەگرێ و دوای بوونی ئەو، دایکی لەشی ساغ بە خۆیەوە نابینێت.
ھێمن لە ڕۆژگارێکدا لەدایک دەبێت ڕەزاشا جڵەوی میری پێیە و لاسایی ئاتاتورکی دەکردەوە. جل وبەرگی کوردەواری بە تەواوی قەدەغە دەکرێت و ئەوەندەی لە دەستی ھات، سووکایەتی بە خەڵک کرد و شەپکە و تەپلەی ھێنا نێو بازاڕەوە. ھێمن لەم کەش و ھەوایەدا گەورە دەبێت.
ھەژار لە پێشەکی دیوانی سەیفولقوزات دا، بەم جۆرە باسی خۆی و ھێمن دەکات: ھێمن و من دوو منداڵی کرچ وکاڵی لەڕ و قرخن، بە تەمەن دە دوازدە ساڵ بووین، لە خانەقا گەیبووینە یەک، نا خێری گیانمان وانە بخوێنین، خوێندنی چی؟ دوو گێل و حۆلی پەڕ بڵاو، لە یەک دەمدا لە لای دوو مامۆستا دامەزراین، یەکی ڕیش پان، لە عەرەبی شارەزایە و خەتی نییە، ئەوی دی گەردەڵ، فارسی زانە و خەتی خۆشە. جا وەرە شەق و دار بخۆ، خۆ جنێو ھەر باسی ناکرێت، سوێندی کەسم لە سەر نییە، ئەگەر بڵێم تڵپاتی تەڕیش فێر نەبووین، نیسکێک درۆی تێدا نییە، ماڵم ھەقە لە ترێ دزینی ناو ڕەزی، لە پللار دەداران گرتن، لە ڕاوی دووپشک و ئەسپێ و کێچ و جوجە و قوڕ شێلان و ھێلکە لە ھێلانە دەرھێنان، ھیچ کەس تۆزی نەدەشکاندین. بۆ نەگبەتی ھێمن وە شێعر ھاتبوو، ھەروا گارە گاری دەھات، جار و بارە شیعرێکی نیوە و کۆڵەی خواری لاپانی دادەنا، بە فیزەوە نیشانی دەدام. یانی ھا بم ناسە، من چیم، منی کڵۆڵ نەمدەتوانی مێعریش بکەم.
بەو جۆرە ھۆنراوە ووتنی ھێمن لە خانەقاوە سەری ھەڵداوە و پێگەیشتووە. لە گوندی کولیجە لە لای سەید عەوڵای سەید مینە ئەوا پیاوێکی نەخوێندەوار بووە، بەڵام زۆر زانا و تێگەیشتوو دەبێ، ماوەیەک وانە دەخوێنێت و بە گەورەترین مامۆستای، مامۆستا ھێمن دادەنرێت. تەمەنی ھێمن دەچێتە سەر و بۆ یەکەمین و دوایین جار لە گوندی کولیجە شەیدا دەبێ، ئەوینێکی پاک و خاوێن و ئاسمانی، بەڵام ئەم شەیدا بوونە زۆر ناخایەنێت و لێک جیا دەبنەوە و ھەر لەو گوندە فێری سواری و تەقڵە و ڕاوە کەو و کەروێشک دەبێت. ساڵی ١٣١٧ی کۆچی ھەتاوی بەرامبەر ١٩٣٨ی زایینی وا تەمەنی ١٧ ساڵان دەبێت، مامۆستاکەی گوندی کولیجە بەجێ دێڵێت و ئەویش دەگەڕێتەوە بۆ گوندی خۆیان واتە شیلاناوێی ماڵیان چووبووە ئەوێ و مل لە کار و کاسبی دەنێت و بە ڕۆژ خەریکی کاری کشت و کاڵ و شەوانە خەریکی خوێندنەوە و ھۆنراوەدانان دەبێ، باوکی پێی دەزانێت و تێنووسی ھۆنراوەکانی دەسووتێنێت.
پوختەی ژیان
لە ساڵی ١٩٣٨ دەستی لە خوێندن ھەڵگرتووە. لە کاری کشت وکاڵ و بەخێوکردنی مەڕوماڵات لێزان بووە، لەبەرئەوە ساڵی ١٩٤١ دەستی داوەتێ و سەرکەوتووە. ساڵی ١٩٤٢ کە کۆمەڵەی نھێنی ژێ کاف دامەزراوە، بووەتە ئەندام، ناوی نھێنی (ھێمن) و ژمارەی ئەندامیەتی (٥٥) بووە. لە ساڵی ١٩٤٦ کچی خاڵیان بۆ ھێناوە بەبێ ئەوەی چاوی پێ بکەوێت. لە سەرەتادا بەدڵی نەبووە بەڵام لە پاشاندا خۆشی ویستووە. لە دوای ڕووخانی کۆمار و لە سێدارەدانی قازی محەممەد و ھاوڕێکانی، لە زێدی خۆی دوور دەکەوێتەوە و سنوور دەبڕێت و خۆی دەگەیەنێتە قەڵادزێ، ماوەیەک لە مزگەوتێکدا بەنھێنی دەژی، دواتر کاتێک ڕامیاری دەسەڵاتی ئێران بەرامبەر بەکورد نەرم دەبێ و بڕیاری لێبوردن لە ساڵی ١٩٤٨ بۆ ھۆزەکان دەردەکات، ھێمن دەگەڕێتەوە زێدی خۆی و دەست دەکاتەوە بەکاسبی و بایەخ دان بە ھۆنراوە و وێژە، ھەروەھا تا ساڵی ١٩٦٥ لە ژیانی ڕامیاریی دوور نەبووە.
لە دوای شۆڕشی ئیسلامیی ئێران
بۆ جاریکی دیکە ھەوای نووسینی گۆڤار بە مێشکی دادێ و بەھاری ساڵی ١٣٦٤ی کۆچی ھەتاوی بەردی بناغەی گۆڤاری سروە لە شاری ورمێ دادەمەزرێنێ و یەکەم ژمارەی گۆڤارەکە لە سەرەتای ھاوین گەیشتە دەستی خەڵک و ھێمن ئەمە دەڵێ: ئومیدەوارم ئەم سروەیە ھەر بێ و ھەر دڵان ببووژێنێتەوە و ھەر گوڵان بگەشێنێتەوە و ھەر دڵی کوردان خۆش بکا.
سەرای ھێمن
thumb|سەرای ھێمن (ماڵی مامۆستا ھێمن) ماڵی ھێمن کراوەتە بنکەی پاراستنی ئاسەواری ناودارانی فەرھەنگ و ھونەری شاری مەھاباد.
پەیکەرەی مامۆستا ھێمن لە سەرای ھێمن
thumb|پەیکەرەی مامۆستا ھێمن لە سەرای ھێمن، وێنەگەر: کاروان دوورئەندیش پەیکەرەی مامۆستا ھێمن کاری ھونەرمەندی ناسراوی پەیکەرسازی کورد، مامۆستا ھادی زیائەددینی لە ڕێکەوتی ١٠ی خەرمانانی ١٣٩٢ لە سەرای ھێمن پەردەی لە سەر لادرا.
نموونەی شیعری
بەھۆی تاڵی و مەینەتی ژیانییەوە پڕ بە دڵی خۆی دەناڵێنێ و بە ئاوازێکی بە سۆزەوە دەڵێت:
لە شێعرێکی دیکەدا دەڵێ:
شاعیر، شینی یەکجار زۆر دیوە، بەڵام شادی و کامەرانی بە دەگمەنیش نەدیوە و دەزانێ شادی ھەیە، زۆر کەس لە گەڵیا ڕاز و نیاز دەکەن، بەڵام ھێمنی خەمبار ھەر نەیدیوە، لە لای ھەر وەکوو نامۆیەکە، وەکوو دوژمنێکە، بۆ ماوەیەکی کەمیش ڕوو لەو ناکات. مامۆستای بەڕێزمان شێعرە تەڕ وناسکە جوانەکانی، زۆربەی زۆری بە خەم زاخاو داوە، خەم کاری زۆری تێکردووە، بۆیە بە ھیچ جۆرێ ناتوانێ خۆی لە شەپۆل لابدات. ھێمن شاعێری گەل، شاعێری عیشق و ئازادی، دڵە گەورەکەی ھەتا ئەو ڕۆژەی لە لێدان کەوت، بۆ گەلەکەی و ئازادی نیشتمان لێی دا.
بە فەرموودەی خۆی:
نمونەیەک لە ناڵەی جودای
ناڵەی جودای چۆن نەناڵێ ئەودڵەی پڕ ھەستی من چۆن لە ئەژنۆ بێتەوە دوو دەستی من گوێم دەیە ئەی دیدە مەستی قیت و قۆز! تا بناڵێنم وەکوو بلوێر بە سۆز نابێ قەت ناڵەی جودایی بێ ئەسەر جا چ نەی بیکا چ پیاوی دەربەدەر بۆیە ناڵەم تێکەڵی نەی کردووە شیوەنێکم پێیە نەی نەیکردووە لێم گەڕێ با دەربڕم سۆزی دەروون لێم گەڕێ با ھەڵوەرێنم ئەشکی روون شیوەنی من شیوەنی ئینسانییە بانگی ئازادی و گڕووی یەکسانییە شیوەنی من شینی کوردی بێ بەشە ئەو گەلەی حاشا دەکەن لێی و ھەشە چۆن نەناڵێ ئەو دڵە ئەنگاوتەیە بەرد لە بەردی ببتەوە دەنگی ھەیە ژانی ناسۆری جوداییم چێشتووە ھەرچی خۆشم ویستووە جێم ھێشتووە ھەڵبڕاوام من لە یاری نازەنین دەرکراوم من لە خاکی دڵنشین
نموونەی ھۆنراوەی نەتەوەیی
کوردم ئەمن
مردن
ھێمن لەو کەسانە بوو کە تەمەنی مێرمنداڵی و لاوی و پیری خۆی لە سەنگەری فەرھەنگ و ئەدەب و فۆلکلۆر و شۆڕش دا بەخت کرد. پاش دەرچوونی چوار ژمارە لە سروەی ڕەنگینی کوردستان، لە ١٧ی نیسانی ساڵی ١٩٨٦ی زایینی کۆچی دوایی کرد و لەسەر وەسیەتی خۆی لە گۆڕستانی بوداغ سوڵتانی شاری مەھاباد بە خاکیان سپارد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:مردووانی ١٩٨٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١ پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:وەرگێڕە کوردەکان پۆل:خەڵکی مەھاباد پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی ئێرانی پۆل:زانا کوردەکان
تیپی مۆسیقای پیرەمێرد
تیپی مۆسیقای پیرەمێرد گرووپێکی مۆسیقیی کوردی سەر بە چالاکی قوتابخانەکان بوو کە ساڵی ١٩٧٧ لەسەر دەستی سەلاح ڕەووف دامەزرا. تیپەکە نزیک بە شەست ئەندامی بوو کە لە دوو قوتابخانەی کچان و سێ قوتابخانەی کۆڕان ھەڵبژێردرابوون. ئەم تیپە لە سەرەتادا ھەر منداڵانی فێرە مۆسیقا دەکرد بەلام دواتر بوو بە گرووپێکی بەناوبانگی سەردەمی خۆی و تا ساڵی ١٩٩١ چالاک بوو. زۆرینەی ئەندامان لە تیپی مۆسیقای سلێمانی دا بەردەوام بوونەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
یورانیۆم
یورانیوم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە ھێمای کیمیاییی «U» و گەردیلە ژمارەی ٩٢. ماددەیەکە لە سروشتدا کەمە چەند بەکارھێنانی ھەیە بەڵام زۆر جار خراپ بە کار ھێنراوە بە مەبەستی سەربازی بووە بەڵام سوودی زۆری ھەیە وەک دروستکردنی وزەی کارەبا بەڵام ماددەیەکی تیشکدەرە گەر تیشکەکە بە لەشی مرۆڤ بکەویت یان دەیکوژێ بە نارەحەتی یان تو.شی نەخۆشی شێرپەنجەی دەکات کە چارەسەری نییە و پاش ماوەیەک دەمرێت. لە یورانیوم چەند ماددەیەکی بەھێزتر ھەیە کە دەستکردە یان سروشتین بەڵام زیانەکانی لە سوودەکانی زیاترە. ئەگەر یورانیوم چاک بکریت واتە بەکاربھێنرێت لە ھەر جێگەیەکدا ئەوا ئەو شوێنە تووشی پیسبوونی ئەتۆمی دەبێت کە ھەموو شێوەیەکی ژیان تێدا نامێنیت و ناتوانین ئەو جێگەیە بەکار بێنین و بۆ ماوەی نزیکەی ١٠٠٠٠ ساڵ پاک نابێتەوە.
سەرچاوەکان
یورانیۆم
پۆل:یورانیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
پێرستی زانکۆکانی نیوھامپشیر
ئەمانەش ببینە
پێرستی زانکۆکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زانکۆکانی نیوھامشیر پۆل:پێرستی زانکۆکانی ئەمریکا بەپێی ویلایەت
٥٢٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٢٣ی ئازار
٢٣ی ئازار ٨٢یەم ڕۆژی ساڵە (٨٣ لە ساڵی پڕدا). ٢٨٣ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتایی ساڵ.
بۆنەکان
پۆل:ئازار پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
کۆرە ڕم
300px|وێنۆک|چەپ|وێنەی کۆرە ڕم بە دەست چەند سەربازێکی سکۆتلەندییەوە کۆرە ڕم جۆرێکە لە چەکی سپی کە سەرەکەی پێکھاتووە لە ڕمێک و تەورێک. ئەم چەکە چەکێکی کۆنە و لە چینی کۆندا بەکارھاتووە و پێی گوتراوە (گوان داو 关刀). ئەڵمانییەکان و ئەسکەندەناڤییەکانیش لە دەوروبەری سەدەی چواردەیەمدا ئەم چەکەیان بۆ ئەورووپا گواستۆتەوە.
پۆل:چەکە سپییەکان
شارستانی بابۆل
شارستانی بابۆل یەکێکە لە شارستانەکانی پارێزگای مازەندەران، ئێران. ناوەندی ئەم شارستانە شاری بابۆلە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە لە ساڵی ٢٠١٦دا، بەرامبەر لەگەڵ ٥٣١٬٩٣٠ کەس بووە، کە زۆربەیان تەبەرین و لە ئیسلامی شیعە پەیڕەوی دەکەن. ھەروەھا شارستانی بابۆل پڕ لە دانیشتووترین شارستانی تەبەریی زمانی جیھانە.
بڕیارنامەی ١٠٤٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٤٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٢٥ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مەغریب لە ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
مزگەوتی شافعییەکانی کرماشان
230px|وێنۆک|چەپ|وێنەیێک لە مزگەوت مزگەوتی جامیعی شافیعی یان مەزگەوتی شافعیەکانی کرماشان مزگەوتێکی گەورەی سوننەکانی شاری کرماشانە کە لە ساڵی ١٩٤٥دا دروست کراوە.
سەرچاوە
بەکارهێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «مسجد جامع شافعی»، ویکیپیدیای فارسی، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد (١٥ی تشرینی یەکەم ٢٠١٥)
پۆل:مێژووی پارێزگای کرماشان‏ پۆل:مزگەوتەکانی کوردستان‏ پۆل:‏مزگەوتەکانی ئێران پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان
سەلاحەدین دەمیرتاش
سەڵاحەدین دەمیرتاش (بە کوردیی زازاکی: Selahattîn Demîrtaş) نووسەر و سیاسەتمەدارێکی کوردی زازایە، لە نیسانی ساڵی ١٩٧٣دا لە شارۆچکەی پالۆی سەر بە پارێزگای خارپێتی باکووری کوردستان لەدایکبووە. سەڵاحەدین دەمیرتاش لە ساڵی ٢٠٠٧دا لەسەر لیستی پارتی کۆمەڵگای دیموکراتیک (DTP) وەکوو نوێنەری پارێزگای ئامەد بۆتە ئەندامی پەرلەمانی تورکیا و لە دوای قەدەغەکردنی ئەم پارتە لە لایەن دادگای دەستووری تورکیاوە، لە ساڵی ٢٠١٠دا بوو بە ھاوسەرۆکی پارتی ئاشتی و دیموکراسی (BDP)، ئێستاش سەڵاحەدین دەمیرتاش ھاوسەرۆکی پارتی دیموکراتی گەلان ھەدەپەیە.
ناوبراو کوردی زازایە و دەرچووی کۆلێژی یاسایی زانکۆی ئانکارایە. دەمیرتاش بەر لەوەی بە شێوەی ئەکتیڤ بێتە ناو سیاسەت، لە بەڕێوەبەرانی لقی ئامەدی کۆمەڵەی مافی مرۆڤ (IHD) بوو. ناوبراو ھەروەھا لە دامەزرێنەرانی لقی ئامەدی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی و ڕێکخستنی مافی مرۆڤی تورکیاشە.
لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، لەلایەن حکوومەتی تورکیاوە لەگەڵ فیگەن یوکسەکداغ و ئەندامپەرلەمانەکانی ھەدەپە بەتۆمەتی پەیوەندی لەگەڵ پەکەکە دەستگیرکرا.
لە تەممووزی ٢٠٢١، سەلاحەدین دەمیرتاش خەڵاتی ئەو ساڵەی ڤایمەر بۆ داکۆکی کردن لە مافەکانی مرۆڤی وەرگرت.
ئاشنابوون بە دۆزی کورد و ھاتنە ناو سیاسەت
دەمیرتاش دەڵێ لە مانگی ئازاری ١٩٨٨ی زایینی، کاتێک خوێندکاری پۆلی دووی دواناوەندی بووە، بە بیستی دەنگی دروشمی خۆپێشاندەران لە دەرەوەی قوتابخانەکەی لە ئامەد و ئاخافتنی مامۆستاکەیان لەسەر چەرمەسەرییەکانی کورد بەدەست حکوومەتی سەددام حوسێن و کیمیابارانی ھەڵەبجە، بۆ یەکەم جار زانیوییەتی کە ئەویش سەر بەو نەتەوە ستەملێکراوەیە بەڵام ھەر بە پێشنیاری مامۆستاکەی، ھەوڵ دەدا لە سیاسەت نزیک نەکاتەوە ھەرچەند ئەشقی بە موزیکژەنی، لە موزیکی کوردی نزیک دەکاتەوە و ناچار دەبێ ساڵانێک بە دزی دایک و باوکی، گوێ لە گۆرانی کوردی بگرێ. ناوبراو دەگێڕێتەوە کە شوێنبزرکرانی سەرۆکی پارتی ڕەنجی گەل[HEP] لە ساڵی ١٩٩١ی زایینی و دۆزرانەوەی تەرمەکەی پاش سێ ڕۆژ و ئاڵۆزییەکانی ئامەد دوای ئەو ڕووداوە، بۆ یەکەم جار سەرنجی ڕاستەوخۆی ناوبراوی بۆ سیاسەت ڕاکێشاوە. ھەروەھا قۆڵبەستکرانی برایەکی بە تۆمەتی ئەندامەتی لە ڕێکخستنی گەنجانی پەکەکە لە زانکۆی موغوڵا و سزادانی بە ٢٤ ساڵ زیندان بەھۆی نەبوونی دەرفەتی ماددی بۆ گرتنی پارێزەر، وای لێ کردووە کە خوێندن لە بواری بەڕێوەبەری دەریاوانی لە زانکۆی ئیزمیر جێبھێڵێ و ساڵی ١٩٩٣، لە زانکۆی ئانکارا دەست بە خوێندنی یاسا بکات. ساڵی ٩٥، ھەر لە زانکۆ ھەوڵی داوە بچێتە شاخ بەڵام بە گیرانی لینکە تەشکیلاتییەکەی، پلانەکەی لێ ئاشکرا بووە و دواتر بەم ھۆیە بۆ ماوەی ١٥ ڕۆژ قۆڵبەست کراوە.
لە پارێزڤانیی مافی مرۆڤەوە تا سەرۆکایەتیی بەدەپە
دەمیرتاش لە ساڵی ٢٠٠٠وە بۆ ئەملا، لەگەڵ عوسمان بایدەمیر و کۆمەڵێک یاساناس و چالاکی مافی مرۆڤ، لە بەڕێوەبەریی کۆمەڵەی مافی مرۆڤدا بووە و بەدواداچوونی بۆ سەدان دۆسیەی پێشێلکاری مافی مرۆڤ لە باکووری کوردستان کردووە. پاش ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٤دا، بایدەمیر بۆتە شارەداری گەوەرەشاری ئامەد، سەلاحەدین دەمیرتاش جێی ناوبراوی لە سەرۆکایەتیی کۆمەڵەی مافی مرۆڤدا گرتۆتەوە. ناوبراو بە ھۆی بەشداری لە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی ڕۆژ تیڤی لە ساڵی ٢٠٠٦ی زایینیدا، بە تۆمەتی پڕۆپاگەندەکردن بۆ پەکەکە، سەرەتا بە ساڵێک زیندان مەحکووم کرا بەڵام دادگای پێداچوونەوە، دواتر سزاکەی بۆ پێنج ساڵ زیندانی ھەڵپەسێدرا گۆڕی. سەلاحەدین دەمیرتاش لە ساڵی ٢٠٠٧ی زاییندا لە جێگەی خەتیب دیجلە، لە ئامەد وەک کاندیدی سەربەخۆ لە لیستی دەتەپە کاندید کرا و توانی نوێنەری ئەو شارە لە پارلەمانی تورکیا. دەمیرتاش لەو ساڵانەدا وەک جێگری بەرپرسی فڕاکسیۆنی دەتەپە لە پارلەمانی تورکیا درێژەی بە سیاسەت دەدا بەڵام بە داخرانی حیزبەکە لە بەھاری ٢٠٠٩دا، تێکەڵ بە بەدەپەی دەستەخوشکی DTP بوو. دەمیرتاش، پاش داخرانی دەتەپە و قەدەخەکرانی سیاسەت کە زۆربەی دامەزرێنەرانی ئەو حیزبە، لە کۆنگرەی ئاوارتەی پارتی ئاشتی و دیمۆکراسی[BDP]دا بە زۆرینەی ڕەھای دەنگی ئەندامانی کۆنگرە، لە فێبرواری ٢٠١٠دا، وەک یەکەم سەرۆکی ئەو حیزبە ھەڵبژێردرا. ناوبراو لە سێپتامبری ٢٠١١شدا بۆ جاری دووھەم، لەگەڵ «گوڵتەن کشاناک»، وەک ھاوسەرۆکی بەدەپە ھەڵبژێرایەوە. سەرۆکی تازە ھەڵبژێردراوی بەدەپە لەمەودوا بە شێوەیەکی ئەکتیڤتر لە جاران ھاتە ناو سیاسەت و ڕۆڵی چالاکانەی لە وتووێژەکانی ناسراو بە قۆناخی ئۆسلۆ، ڕەوتی ئاشتی، کۆمەڵکوژی ڕۆبۆسکی، دۆسیەی کەجەکە و ھتد گێڕا و بوو بە یەکێک لە سیما ناسراوەکانی تورکیا. لە ساڵی ٢٠١١ش، وەک یەکێک لە بەربژێرانی بەرەی ڕەنج، ئازادی و دێمۆکراسی، لە جۆڵەمێرگ خۆی پاڵاوات و بۆ دووھەم جار وەک پارلەمانتار ھەڵبژێردرا.
ھەدەپە و ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی کۆمار
ساڵی ٢٠١٢ی زایینی، دەمیرتاش و ھاوحیزبییەکانی، بەمەبەستی پێکھێنانی بەرەیەکی بەرفراوانتر لە چین و توێژە جیاوازەکانی کوردستان و تورکیا، حیزبێکی چەترئاسای فرەدەنگ بە ناوی پارتی دێمۆکراتیکی گەلان [HDP]یان دامەزراند. دەمیرتاش لەگەڵ فیگەن یوکسەکداغ، لە ٢٢ی حوزیرانی ھەمان ساڵدا، وەک ھاوسەرۆکانی ھەدەپە ھەڵبژێردران. دەمیرتاش لە لایەن حیزبەکەیەوە لە ئەگۆستی ٢٠١٤ دا وەک بەربژێری پۆستی سەرۆکایەتیی کۆمار دیاری کرا و لەم قۆناخەدا ڕاستەوخۆ لەگەڵ ڕەجەب تەییپ ئەردۆغان، سەرۆک و دامەزرێنەری ئاکەپە و سەرۆک وەزیری ١٢ ساڵی ڕابردووی تورکیا کەوتە ڕکابەریی ڕاستەوخۆ. ناوبراو ھەرچەند لەو ڕکەبەرییە نابەرابەرەدا، سەرکەوتنی بەدەست نەھێنا و وەک سەرۆککۆماری تورکیا ھەڵنەبژێردرا بەڵام لە سەردەمی بانگەشەی ھەڵبژارداندا، توانی سەرنجی زیاتری کۆمەڵگا و مێدیای تورکیا بۆ لای خۆی و حیزبەکەی ڕابکێشێ و ڕێژەی ٩٫٧٦ی دەنگەکان بەدەست بھێنێ. شتێک کە سەرکەوتنی دواتری حیزبەکەی لە ھەڵبژاردنی گشتیی تورکیای مسۆگەر کرد. سەلاحەدین دەمیرتاش، وەک ھاوسەرۆکی ھەدەپە لە ھەڵبژاردنی حەوتی ژووئەنی ٢٠١٥دا، ڕۆڵی سەرەکیی بانگەشەی ھەڵبژاردنی حیزبەکەی لەئەستۆ بوو.
بنەماڵە
سەلاحەدین دەمیرتاش لە ساڵی ٢٠٠٢ی زاینییەوە لەگەڵ باشاک دەمیرتاشی مامۆستا ژیانی ھاوسەری پێکھێناوە و باوکی دوو کچ بە ناوەکانی دەلال و دڵدایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣ پۆل:پارێزەران پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی گەلان (تورکیا) پۆل:پارێزەرەکانی مافەکانی مرۆڤ پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان پۆل:خەڵکی زازا
وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
سەرچاوەکان
پۆل:حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
پالۆمار ٥
وێنۆک| وێنەیەکی پالۆمار ٥ لەلایەن [[ڕوپێوی سلۆوانی دیجیتاڵی ئاسمانی]]
پالۆمار٥ گەلەستێرەیەکە لە گەردوون دەکەوێتە کۆئەستێرەی مار، ئەو گەلەستێرەیە دیتراوە لەلایەن واڵتەر باد لە ساڵی ١٩٥٠ و لەلایەن ئەلبێرت جۆرج ویڵسۆنەوە جەختی لەسەر کراوە لە ساڵی ١٩٥٥سەرەتا ناوی (Serpens) بوو بەڵام دواتر ناوی گۆڕا بە (palomar5)، گەلەستێرەکە کاریگەرە بە کێشکردنی ڕێگای شیری و چەندین ئەستێرە لەخۆ دەگرێت کە بارستاییان زیاتر و کەمترە لە خۆری خۆمان بە مەزەندەی زیاتر بوون بە ٥٠٠٠ جار گەورەتر لە بارستایی خۆری خۆمان درێژاییەکەشی مەزەندە دەکرێ بە ٣٠،٠٠٠ ساڵی ڕووناکی
بەستەری دەرەکی
پۆل:گەردوون
بابۆل
بابۆل (، ) ناوەندی شارستانی نەوشەھر و شارێکە لە پارێزگای مازەندەران، ئێران. لە ساڵی ٢٠١٢دا، ژمارەی دانیشتووانی بەرامبەر لەگەڵ ٢١٩،٤٦٧ کەس لە ٦٦،٩٤٤ خێزاندا بووە.
مرۆڤناسی
وێنۆک|300px|بڵاوبوونەوەی زمانی تەبەری لە پارێزگاکانی ئێراندا
خەڵکی ئەم شارە وەکوو خەڵکانی تری ناوچەی تەبەرستان لە نەتەوەی تەبەری پێکدێن و بە زمانی تەبەری قسە دەکەن.
کەسانی ناودار
200px|وێنۆک|[[ئیمامعەلی حەبیبی]] وێنۆک|200px|[[بەشیر باباجانزادە]] وێنۆک|200px|[[دڵکەش]]
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای مازەندەران
جۆرج بیزە
وێنۆک جۆرج بیزە (لە دایکبوی ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٨مردنی ٣ی حوزەیرانی ١٨٧٥) ئەلێکساندەر سیزار لیۆپۆلد بیزێت، ئاوازدانەری فەڕەنسی سەردەمی ڕۆمانتیک بوو. زیاتر ناسراوە بە ئۆپێراکان. بیزە چەند سەرکەوتنێکی بەدەست ھێنا کە یەکیک لەو کارانە کارمێن، بوو کە بوو بە یەکێک لە بەناوبانگترین و بەردەوامترین کارەکانی لە تەواوی ئۆپێرادا.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٨٧٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٨ پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:ئاوازدانەرانی پیانۆ پۆل:مۆسیقاژەنی کلاسیکی منداڵان
وشە
وشە بریتییە لە کۆی چەند پیتێک کە یەکەیەکی سەربەخۆی واتادار پێکدێنێن.
پەراوێزەکان
پۆل:وشەکان
٥٢١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
نانسی ئوستۆن
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:وەرگێڕە کەنەدییەکان پۆل:نووسەرانی ژنی کەنەدی پۆل:وەرگێڕەکانی فەڕەنسی–ئینگلیزی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣ پۆل:کەنەدییە ڕۆمانووسەکانی سەدەی ٢٠م پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:نووسەرە ژنە کەنەدییەکانی سەدەی ٢٠م پۆل:ڕۆمانووسە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م پۆل:نووسەرە ژنە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م پۆل:ڕۆمانووسە کەنەدییەکان بە زمانی فەڕەنسی پۆل:ژنە ڕۆمانووسە کەنەدییەکان
ڕیشار میێ
وێنۆک ریشار میێ نووسەر و دەستکاریکەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە. لە ساڵی ١٩٩٤ خەڵاتی ئێسیی لە ئەکادیمیی فەڕەنسیی بردەوە، بۆ کتێبەکەی بە ناوی لی سۆز دێ لانگ.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
ماریاما ئێندوای
ماریاما ئێندوای نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
تەدمور
وێنۆک تەدمور (بە عەرەبی: تدمر) یان پالمیرا (بە ئینگلیزی: Palmyra) شارێکی کۆنی مێژوویی بووە کە ئێستا دەکەوێت پارێزگای حومسی سووریا. لە دوو ھەزار ساڵ پێش زایینەوە ئاوەدانی تێدا بووە وەک کاروانسەرا و شوێنی حەوانەوەی ڕێبوارانی بیابان ناوبانگی ھەبووە. لە سەدەی سێیەمی زایینیدا زۆر دەوڵەمەند و دەسەڵاتدار بووە و لە بەرامبەری ساسانیەکان و ڕۆمدا وەستاوە. لە کۆتاییدا، لە ساڵی ٢٧٣ی زایینیدا بە دەستی ڕۆمییەکان وێران کراوە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شام پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئیمپراتۆرێتیی بیزانس پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە سووریا
بڕیارنامەی ١٠٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کرواتیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٢٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٦ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا
بەیسیک
وێنۆک|نموونەیەک لە کۆدی بەیسیک بەیسیک (BASIC)، (کورتکراوەی Beginner's All-purpose Symbolic Instruction Code) یەکێکە لەزمانەکانی پڕۆگرامسازی پێشکەوتوو. لەساڵی ١٩٦٤ پڕۆگرامەکە لەلایەن جۆن کێمێنی و تۆماس کورتزەوە لە کۆلێژی داتماوت وەشێنرا. بەیسیک بەیەکێ لە ساکارترین پڕۆگرامەکانی پڕۆگرامسازی دادەنرێت چونکە خوێندنەوە و نووسینی فرمانەکان لە پڕۆگرامەکە لەزمانی ئینگلیزییەوە زۆر نزیکە.
نموونەی کۆدی بەیسیک
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان پۆل:زمانە بەرنامەسازییەکان
٥٢٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک
خەڵاتێکی سویدیی-بنچینەیی پێشکەشکراوی نێودەوڵەتییە. ئەم خەڵاتە لەلایەن زانای سویدیی ئەلفرێد نۆبڵەوە دانرا، بەجۆرێ کە لە وەسییەتنامەکەیدا ئاماژەی بەوە کردووە و گرێ بەستی پڕکردۆتەوە (لە یانەی سویدیی-نەرویجیی) لە ٢٧ ی تشرینی دووەمی ١٨٩٥، بەوەی کە ساڵانە ئەم خەڵاتە ببەخشرێت. بۆ یەکەم جار ئەم خەڵاتە لە فیزیکدا بەخشرا بە ویلیام کۆنراد رۆنتگن لە ساڵی ١٩٠١ بەھۆی دۆزینەوەی تیشکی ئێکس.
لە ساڵی ٢٠٠١ تا ئێستا
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک پۆل:خەڵاتی نۆبێل
جینپیۆنگی شیللا
پاشا "جینپیۆنگ"ی شیللا، لە ٥٦٧ی زایینی لەدایکبووە و لە ٦٣٢ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٥٧٩ی زایینی تا ٦٣٢ی زایینی بووە. بیست و شەشەم پاشای شانشینی شیللا بوو. یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:پاشاکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا پۆل:پاشاکانی سەدەی ٧ەم لە ئاسیا
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٦ەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٧ەم پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەم پۆل:شاژن سیۆندۆکی شیللا
٥٢٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تەرگینە
تەرگینە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
ئەگەر بمریت دەتکوژم
وێنۆک|پۆستەری فیلمی ئەگەر بمریت دەتکووژم ئەگەر بمریت، دەتکوژم (Si tu meurs, je te tue) فیلمێکی دەرھێنەری کورد ھونەر سەلیمە کە بە زمانەکانی کوردی و فەڕانسییە. ئەم فیلمە تێکەڵێکە لە میلۆدراما، کۆمێدیا و تراژیدیا. ئەکتەرەکانی بریتین لە یوناتان ساکاییس (Jonathan Zaccaï)، مێیێن دێمۆنگێۆ (Mylène Demongeot)، گوڵشیفتە فەراھانی و Özz Nüjen، Menderes Samancılar، Billey Demirtaş ، Nazmi Kırık.
چیرۆک
فیلیپ، کە پیاوێکی فەرەنساییە و بەر لە ماوەیەک لە زیندان بەر بووە، لەگەڵ ئەڤدالدا یەکتر دەناسن. ئەڤداڵ پەنابەرێکی کوردە بۆ تۆڵە سەندنەوە بە دوای یەکێک لە لە تاوانبارانی جەنگی عێراقدا دەگەڕێت. فیلیپ و ئەڤدال دەبن بە ھاوڕێ و ئەڤدال لە ئەتێلێکەی فیلیپدا، کە کەوتووە دوانھۆمی خانووییەکی پاریسەوە، دەمێنێتەوە. ئەڤدال مارەبڕاوی خۆی ھەیە، ناوی سیبایە و گەڕاوەتەوە بۆ کوردستان لە ھەوڵی ئەوەدایە کە لەگەڵ ئەڤدالدا لە فەرەنسا بە یەکتر بگەنەوە. بەڵام ئەڤدال، لەناکاو، بە دڵڕاوەستان دەمرێت و فیلیپیش دەبێت لە ماوەیەکی کورتدا چارەیەک بۆ لاشەکەی بدۆزێتەوە.
پۆل:سینەمای کوردستان پۆل:فیلمە کوردییەکان
فرانسواز اوربان-منینگر
فرانسواز اوربان-منینگر نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣
ھونەر سەلیم
ھونەر سەلیم (لەدایکبووی ٩ی ئازاری ١٩٦٤ لە ئاکرێ، باشووری کوردستان) دەرھێنەرێکی کوردە. لە تەمەنی ١٧ساڵیدا بەھۆی سیاسەتەکانی سەددام حوسێن لەگەڵ بنەماڵەکەی لە عێراق دەرچوو و بەرەو ئیتالیا چوون. ئەو یەکەمین فیلمی خۆی لە کوردستان دروست کرد، ئەو فیلمە، فیلمێکی ١٦ میلیمەتری بوو و ئەکتەرەکانی، باوک و براکەی ھونەر سەلیم بوون. بەڵام بەھەمھێنانی ئەم فیلمە بەھۆی بۆمبارانەکانی سەددامەوە ناتەواو مایەوە. لە ئیتاڵیا چاوپێکەوتنێکی بوو لەگەڵ گیلۆ پۆنتێکۆرڤۆ بەرھەمھێنەری ئیتاڵی، ھونەر سەلیم داوای لێ کرد کە فیلمەکەی وەکوو فیلمێکی ناتەواو لە فیسیڤاڵی فیلمی ڤێنیز پیشان بدرێت. فیلمەکە پیشان درا و خەڵاتێشی بردەوە و ھەر ئەمە بوو بە سەرمایە بۆ فیلمەکانی دیکەی ھونەر سەلیم. فیلمەکانی ھونەر سەلیم زۆرتر سەبارەت بە کێشەی کوردن لە ئێران، عێراق، تورکیا و ئەرمەنستان. ئەو ئەم فیلمانەی لەسەر ژانری کۆمێدی دروست کردووە و تەنھا یەک فیلمی لە ژانری جددیدا ھەیە و ئەویش فیلمی «جۆرێک لە ڤۆدکای لیمۆیی لەسەر فەڕانسە» ئەم فیلمە لەبارەی شکستھێنانی سیستمە کۆمەڵایەتییەکانی مرۆڤەوە لە دەیەکانی ڕابردوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:خەڵکی ئاکرێ
٥٢٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دەوڵەتی دەورەدراو
300px|وێنۆک|چەپ|ئەو وڵاتانەی کە سنووری ئاویان نییە دەوڵەتی دەورەدراو یان وڵاتی بێ‌کەنار ئەو دەوڵەتەیە کە ھیچ سنوورێکی ئاوی یاخود کەنارێکی دەریایی یان زەریایی نیە و لە ھەموو لایەکانەوە بە وشکانی دەوڵەتانی دراوسێی دەورە دراوە، ئەگەر سنووری ئاویشیان ھەبێت بەڵام لەگەڵ دەریایەک کە داخراو بێت و نەتوانێت لەگەڵ زەریاکان یەک بگرێتەوە وەکو دەریای کاسپیەن ئەوا ھەر بە دەوڵەتێکی دەورەدراو دادەنرێن، لە ئێستادا تەنیا ٤٥ وڵاتی دەورەدراو لە جیھاندا ھەیە کە زۆربەیان دەکەونە کیشوەری ئەفریقاوە دوای ئەویش ئەورووپا و پاشان ئاسیا و ئەمریکای باشوور ئەمە لە کاتێکدایە کە ئەمریکای باکوور و ئۆقیانوسیا ھیچ وڵاتی دەورەدراویان تێدا نییە.
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:جوگرافیای فیزیکی پۆل:ئەفریقا پۆل:ئەمریکاکان پۆل:ئەوراسیا
٢٤ی ئازار
٢٤ی ئازار ٨٣یەم ڕۆژی ساڵە (٨٤ لە ساڵی پڕدا). ٢٨٢ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتایی ساڵ.
بۆنەکان
پۆل:ئازار پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
ئالان بلۆتیێر
ئالان بلۆتیێر نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:زیندووان
بڕیارنامەی ١٠٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ نامەیەک لە ئەتیۆپیاوە بۆ سەرۆکی ئەنجومەنی ئاسایش سەبارەت بە سوودان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٢٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ناوچەی سان بێرناردینۆ (کالیفۆرنیا)
وێنۆک| وێنەیەکی داون تاونی سان بێرناردینۆ
؛سان بێرناردینۆ' (بە ئینگلیزی : San Bernardino County)‏ یەکەکە لە ناوچەکانی ویلایەتی کالیفۆرنیا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
سەرچاوە
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٥٠ پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥٣
جۆن کیوساک
خۆن کیوساک ئەکتەر و دەرھێنەری ئەمریکایی، ئەو لە دایکبووی ساڵی ١٩٦٦ زایینیە و لە ١٩٨٣وە دەستی بە کاری ھونەری کردووە. ھەتا ئێستا ئەو لە زیاتر لە ٥٠ فیلم دا دەستی ھەبووە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:بلۆگەرە ئەمریکییەکان پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو پۆل:سیناریۆنووسانی ئێڵەنۆی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
ڕەحیم ستێرلینگ
رەحیم ستێرلینگ ناوی تەواوی رەﺣﯿﻢ ﺷﺎﮐﯿﻞ ﺳﺘێﺮﻟﯿﻨگە (ئینگلیزی: Raheem sterling) ﻟەدایکبووی (٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٤)ی جامایکایە. رەحیم یاریزانیێکی پیشەگەری تۆپی پێیە و یاری بۆیانەی چێڵسی دەکات.
ژیان
رەحیم ﻟە ﺑﻨەﻣﺎڵەﯾەﮐﻰ ﺟﺎﻣﺎﯾﮑﻰ ﺩﺍﻧﯿﺸﺘﻮﻭﻯ جامایکا ﭼﺎﻭﻯ ﺑە ﺩﻭﻧﯿﺎ ﻫەڵھێناﻭە ﻭ ﻫەﺭ لەمنداڵیەوە ﺑەﻫﺮەﻣەﻧﺪﯾەﮐﻰ ﻟە خێرایی جوڵانەوە ﻭ ڕﺍﮐﺮﺩﻥ ﻭ شێوازێکی ﮔﻮﺍﺳﺘﻨەﻭەﻯ تۆپی تێداﺩەﺭﮐەﻭﺗﻮﻭە. ﻭ ﻫەﺭ ﺋەﻣەﺵ ﻭﺍﻯ ﮐﺮﺩﻭﻭە ﮐە ﺑﺎﻭﮐﻰ ﻫەﺭ ﻟە منداڵیەوە بینێرێتە یەکێک ﻟە ﺋەﮐﺎﺩﯾﻤﯿﺎ ﻭەﺭﺯﺷﯿەﮐﺎﻧﻰ ﺋﯿﻨﮕﻠەﻧﺪ ﻭ ﻟە ﺋەﮐﺎﺩﯾﻤﯿﺎﻯ (ﮐﻮﯾﻨﺰ ﭘﺎﺭﮎ ڕﯾﻨﺠەﺭﺱ ) ﺩەﺳﺘﻰ ﺑە ﻣەﺷﻖ ﻭ ڕاھێنان، ﮐﺮﺩﻭﻭە ﻭ ﺑە یەکێک ﻟە لێھاتوترین ﯾﺎﺭﯾﺰﺍﻧەﮐﺎﻧﻰ ﺋەﻭ ﺋەﮐﺎﺩﯾﻤﯿﺎﯾە ﻫەﮊﻣﺎﺭ ﮐﺮﺍﻭە، ستێرلینگ ﯾﺎﺭﯾﺰﺍﻧﻰ ﺑﺎڵەﮐﺎﻧﻰ ﯾﺎﺭﯾﮕﺎﯾە ﻭ ﺑە ﮔﺸﺘﻰ ﻟە ﻻﯾەﮐﺎﻧﻰ ﯾﺎﺭﯾﮕﺎﺩﺍ ﺩەﺑﯿﻨﺮێﺖ ﻭ ﯾﺎﺭﻣەﺗﯽ دەرێکی ﺳەﺭەﮐﻰ ھێرشبەرەکانی ھاوڕێیەتی ﭺ ﻟە ﯾﺎﻧەﮐەﻯ ﻭ ﭺ ﻟە ﻫەڵﺒﮋﺍﺭﺩەﮐەﺷﻰ، ڕەﺣﯿﻢ ﻟە ﻫەڵﺒﮋﺍﺭﺩەﻯ ﻭڵﺎﺗەﮐەﺷﻰ ﺑێﺒەﺵ ﻧەﺑﻮﻭە ﻟە ﭘﻠەﮐﺎﻥ ﻭ ﻟە ھەڵبژاردەی ﺋﯿﻨﮕﻠﺘەﺭﺍﻯ ﺧﻮﺍﺭ ﺗەﻣەﻥ (١٧، ١٨ ﻭ ٢١ ) ساڵیان ﯾﺎﺭﯼ ﮐﺮﺩﻭﻭە ﻭ ﻟە ﻫەﻣﺎﻥ ﮐﺎﺕ ﻟە ﺳﺎڵﻰ ٢٠١٢ ـەﺵ بانگێشتی پێکھاتەی ﺳەﺭەﮐﻰ ھەڵبژاردەی وڵاتەکەی ﮐﺮﺍﻭ ﻟەﮔەڵ وڵاتەکەی ﺑەﺷﺪﺍﺭﻯ ﻣﯚﻧﺪﯾﺎﻟﻰ ٢٠١٤ی ﺑەڕﺍﺯﯾﻠﯿﺎﻥ ﮐﺮﺩ.
ﻟﯿﭭەﺭﭘﻮل
رەحیم ﺑەﺭﺩەﻭﺍﻣﻰ ﺑە ﮐﺎﺭﻭﺍﻧەﮐەﻯ ﻟە تەمەنێکی ﮐﻮﺭﺕ ﻟە ﺋەﮐﺎﺩﯾﻤﯿﺎﯾەﮐﻰ ﺋﯿﻨﮕﻠەﻧﺪﻯ ﺩﺍ ﻭ ﺗﺎ ﻣﺎﻧﮕﻰ (ﺷﻮﺑﺎﺕ )ی ٢٠١٠ﻭ ﻟە ﮔﻮﺍﺳﺘﻨەﻭەﻯ ﺯﺳﺘﺎﻧەﻯ ﺋەﻭﮐﺎﺗﺪﺍ (ڕﺍﻓﺎﯾﻞ ﺑﯿﻨﯿﺘێﺰ)ی ڕﺍ‌ھێنەرﺭﻯ ﺋەﻭﮐﺎﺗﻰ ﯾﺎﻧەﻯ (ﻟﯿﭭەﺭﭘﻮﻭل ) ﺑە ﺑڕﻯ (٦٠٠، ٠٠) ﭘﺎﻭەﻧﺪی ئیستەرلینی ڕەﺣﯿﻤ ستێرلینگی ﻟە ﺋەﮐﺎﺩﯾﻤﯿﺎﻯ (QPR)ھێنایە ڕیزی یانەکەیەووە، ﻫەﺭ ﺋەﻡ ﻧﺮﺧە ﺗەﻧﻬﺎ ﺩﻭﻭﺍﻯ ﻧﯿﻮ ﻭەﺭﺯ ﻭ ﻟەﭘﺎﺵ پێشکەشکردنی ئاستێکی ﻧﺎﯾﺎﺏ ﻟەﮔەڵ ھەڵبژاردەی ﺋﯿﻨﮕﻠەﻧﺪ ﻟە ﻣﯚﻧﺪﯾﺎﻟﻰ ﺧﻮﺍﺭ ﺗەﻣەﻥ (١٧ ساڵان) ھەڵکشا ﺑﯚ ٥ ﻣﻠﯿﯚﻥ ﭘﺎﻭەﻧﺪ ﻫەﺭﭼەﻧﺪە ﮐە ﻟەﮔەڵ ﻟﯿﭭەﺭﭘﻮﻭڵ ﻫﯿﭻ ﯾﺎﺭﯾەﮐﯿﺸﯽ ﺋەﻧﺠﺎﻡ ﻧەﺩﺍﺑﻮﻭ. ﺳﺘێﺮﻟﯿﻨﮓ ﯾەﮐەﻡ ﯾﺎﺭﯼ ﺧﯚﻯ ﻟەﮔەڵ ﻟﯿﭭەﺭﭘﻮﻭڵ ﻟە (٢٠١٠-٨-١ ) ﻟە ﯾﺎﺭﯾەﮐﻰ ﺋﺎﻣﺎﺩەﮐﺎﺭﻯ ﯾﺎﻧەﮐەﻯ ﺩﮊﯼ ﯾﺎﻧەﻯ (ﺑﺮﻭﺳﯿﺎ ﻣﻮﯾﻨﺸﻨﮕﻼﺩﺑﺎﺥ )ی ﺋەڵﻤﺎﻧﯽ ﺋەﻧﺠﺎﻣﺪﺍ. ﻟە (٢٠١٢-٣-٢٤)ەﺩﺍ ﺳﺘێﺮﻟﯿﻨﮓ ﺧەﻭﻧەﮐەﻯ ﺑەﺩﯾﻬﺎﺕ ﻭ ﻟە ﯾﺎﺭﯾەﮐﯿﺎﻥ ﻟە ﺩﮊﯼ (ﻭﯾﮕﺎﻥ ﺋەﺗﻠەﻧﺘﯿﮏ ) ﺑە شێوازی ﯾەﺩەﮒ ﻟە ﻧﯿﻮەﻯ ﺩﻭﻭەﻣﻰ ﯾﺎﺭﯾﺪﺍ ھێنرایە نێو ﯾﺎﺭﯾﮕﺎ ﮐە ﺋەﻭﮐﺎﺕ ڕەﺣﯿﻢ ﺑەﺗەﻧﻬﺎ ﺗەﻣەﻧﻰ ١٧ ﺳﺎڵ ﻭ ١٠٧ ڕﯙﮊ ﺑﻮﻭ، ﻭە ﺑﻮﻭە ﺩﻭﻭەﻡ ﮔەﻧﺠﺘﺮﯾﻦ یاریزانێک ﮐە ﻟەﮔەڵ (ڕێﺪﺱ) ﯾﺎﺭﻯ کردبێت، ﻭە ﻟەﭘﺎﺵ ﻣﺎﻧﮓ ﻭ ﻧﯿﻮێﮏ ﻟە ﺩﯾﺎﺭ ﻧەﻣﺎﻥ ﻟە ﭘﺎﺵ ﺋەﻭ ﯾﺎﺭﯾە ﻭ ﻟە (٢٠١٢-٥-١)ەﺩﺍ ڕەﺣﯿﻢ ﺑە ﺷێﻮەﯼ ﯾەﺩەﮒ ﺩﻭﻭﺑﺎﺭە ﻫێﻨﺮﺍﯾەﻭە ﻧێﻮ ﯾﺎﺭﯾﮕﺎ ﻟە ﯾﺎﺭﻯ ﯾﺎﻧەﮐەﻯ ﺩﮊﯼ (ﻓﻮڵﻬﺎﻡ ) ﻫەﺭ ﻟەﭘﺎﺵ ﺋەﻡ ﯾﺎﺭﯾە ﻭ بەشێوەیەکی ﭼﺎﻭەڕﻭﺍﻥ ﻧەﮐﺮﺍﻭ ﻟە ﯾﺎﺭﻯ ﮐﯚﺗﺎﯾﻰ ﯾﺎﻧەﮐەﻯ ﻟەﻭ ﻭەﺭﺯەﺩﺍ ﮐە ﻟە ﺩﮊﯼ (چێلسی ) ﯾﺎﺭﯾﺎﻥ ﺩەﮐﺮﺩ ﻫﺎﺗە ﻧێﻮ ﯾﺎﺭﯾﮕﺎ ﻭ ﺑە یەکێک ﻟە ﺩﯾﺎﺭﺗﯿﻨﻰ ﯾﺎﺭﯾەﮐە ﻫەﮊﻣﺎﺭﮐﺮﺍ ﻭ ﺗﻮﺍﻧﻰ ﻟەﻭ ﯾﺎﺭﯾەﺩﺍ ئەسیستێک پێشکەش ﺑە ھوڕێکانی ﺑﮑﺎﺕ ﻭ ﻟەﮐﯚﺗﺎﺩﺍ ﯾﺎﺭﯾەﮐەﯾﺎﻥ ﺑە ﺋەﻧﺠﺎﻣﻰ (١-٤ ) ﺑە ﺳەﺭﮐەﻭﺗﻦ ﺑە ﮐﯚﺗﺎ ھێنا.
بەستەر
مەنچستەر سیتی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا.
پەراوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:یاریزان پۆل:ئینگلیزەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا پۆل:هەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا پۆل:ئەندامانی فەرمانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانی پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ
بڕیارنامەی ١٠٤٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٤٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٨ی شوباتی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٢٩ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
٥٢٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دووسەرە
دووسەرە گوندێکە دەکەوێتە سنووری جوگرافیای قەزای بەردەڕەش لە پارێزگای دھۆک نزیکەی ١٥٠ مال دەبێت.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پێڕەوی مێژوویی
پۆل:مێژووناسی
ئیمپراتۆر کۆگێن
سەرچاوەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی دووەمی پێش زایین پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین پۆل:ئیمپڕاتۆرە ئەفسانەییەکانی ژاپۆن پۆل:خەڵکی سەردەمی یایۆیی لە ژاپۆن
پاتریک سینتاس
پاتریک سینتاس نووسەر و دەستکاریکەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤
مێژوو
چەپ|150px|وێنۆک|وێنەی ([[کاتژمێری فیل) کە یەکێکە لە داھێنانە گەورەکانی زانای کورد ئەلجەزیری]] مێژوو یان دیرۆک بریتییە لە شیکردنەوە و لێکۆڵینەوە لە ڕابردوو و تێگەیشتن لێی کەسانێک کە سەبارەت بە مێژوو دەنووسن پێیان دەوترێت مێژووناس یان دیرۆکناس. مێژوو گۆڕەپانێکی کۆڵینەوەیە کە بۆ بەدواداچوون و شیکردنەوەی پاشییەکیی ڕووداوەکان لە چیرۆکەکان کەڵک وەردەگرێت و ھەندێجار تێدەکۆشێت شێوەئاساکانی ھۆ و بەرھۆ کە ڕووداوەکان دەستنیشان دەکەن بپشکنێت.
مێژووناسان سەبارەت بە سروشتی مێژوو و بەسوودبوونی لەگەڵ یەکتر دەدوێن.
وشەکان
لە کوردیی باکووریدا، وشەی دیرۆک بەکاردەھێندرێت. دوو تیۆری لەسەر وشەی دیرۆک ھەیە. بەپێی یەکێکیان، دیرۆک لە «دوور»ەوە دێت کە لە ھەندێک لە بنشێوەزارەکانی شێوەزاری کوردیی باکووریدا وەکوو «دیر»یان «دویر» دەوترێت. تیۆرییەکەی تر لەو باوەڕەدایە کە وشەی دیرۆک لە وشەی «چیرۆک»ەوە ھاتووە. ئەم تیۆرییە دووھەمە زۆرتر ڕێیتێدەچێت چونکو وشەی Historyش لە گەلێک زمانەکاندا واتای چیرۆکیش دەدات.
جیندیۆکی شیللا
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:پاشاکانی سەدەی ٧ەم لە ئاسیا پۆل:شازادەخاتوونەکانی شیللا
مێژوو
وشەکان
لە کوردیی ناوەندیدا، وشەی مێژوو بەکاردەھێندرێت کە لە وشەی «مێژ»ەوە وەرگیراوە کە واتە کاتێکی دووری پێش ئێستا.
جیندیۆکی شیللا
سەرچاوە
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٧ەم پۆل:ژنە کۆرییەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەم پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ٧ەم
مێژوو
وشەکان
ھەروەھا ھەندێجار، بەتایبەت لە دەقە کۆنەکاندا، وشەی تاریخ بەکاردەھێندرێت کە عەرەبییە.
سەرچاوەکان
مێژوو پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
پاسادینا (کالیفۆرنیا)
وێنۆک| وێنەیەکی هۆڵی شاری پاسادینا، ناوەندی پاسادینای شارستانی
بڕیارنامەی ١٠٤٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٤٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی شوباتی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی یووگسلاڤیای پێشوو و کۆماری مەقدوونیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٣٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پاسادینا (کالیفۆرنیا)
ڕێژەی دانیشتوان
لە ساڵی ٢٠٠٠ ڕێژەی دانیشتوانی پاسادینا ١٣٣٩٣٦ کەس بوو، لە ساڵی ٢٠٠٧ ڕێژەکە ١٤٦٥١٨ کەس بوو، پاسادینا یەکەک بوو لە ١٦٠ گەورەترین شارەکانی ئەمریکا، هەروەها شەشەم گەورەترین شاری ناوچەی لۆس ئەنجلۆسە.
بڕیارنامەی ١٠٤٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری مەقدوونیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٦ پۆل:کۆماری مەقدوونیا لە ١٩٩٦