بەرزنجە
مێژووی بەرزنجە
مێژووی دروست بوونی ئەم شارۆچکەیە دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە (٨٠٠) ساڵ لەمەو بەرو، بۆ لەوەڕاندنی مێگەل و، ڕانە مەڕی بنەماڵەی (حاجی شێخ خالیدی کاژاوی کوڕی سەیید محەممەد تاج عارفین ئەبووەفای پووشێنی) ی، کە ژمارەیان (٣–٤) ماڵێک بووەو، لە حاجی خاڵ خۆی و، چەند کوڕێکی پێک ھاتووەو، کوڕەکانی دیکەشی لە کاژاوبوون، و سودیان لە ئاو و، لەوەڕگەی ناوچەکە وەرگرتووەو، بەو ھۆیەوە لێی نیشتەجێ بوون، وەلێ بەڵگەیەکی دروست لەبەردەست دانییە، کە لەوکاتەدا چی بە (بەرزنجە) ی ئێستا وتراوە و، دوورنییە (زنج) یان بۆ بەکاربردبێت، یان ھاوشێوەی ئەم ناوە وەکو: (زنجەکان، زنجان، زنجیان، زنجەکە، زنجی، …….) و دیارە ئەم قسەیەش لەخۆوە ناکەین، بەڵکو پشت دەبەستین بە ناوی ھەنووکەیی (بەرزنجە)، کە دووای ھاتنی ھەردوو کوڕەکەی عاریف و، پیری زاھیدی ھەمەدانی، (بابا عەلی)، بەسەریدا بڕاوەو، بە (بەرزنجە) ناوی دەرکردووە. چونکە ھەردوو مامۆستاو، زانای ناسراو (سەیید عیسا و سەیید مووسای بەرزنجی) ھەستان بە دروست کردنی (مزگەوت) ێک لەبەر دەم ئەو (٣–٤) خانووەی لە شێوەی (زنج) دا بوون و، بەمەش ناوی (بەر – زنج – ە) بەسەر ناوچەکەدا بڕا. گۆڕینی ناوی ئەو شوێنەی چەند کەپر و، زنجێک و، (٣–٤) ماڵێکی تێدا بووەو، شوێنی (حاجی شێخ خالیدی کاژاو) ی بووە، بۆ شارۆچکەیەک بەناوی (بەرزنجە) دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی (٦٨٦کۆچی)، کە ھەر لەو ساڵەشدا حوجرەو، مزگەوتی (بەرزنجە) دروست کراوە. دەگێڕنەوە و، دەڵێن: «ھەردوو کوڕەکەی (باباعەلی ھەمەدانی کوڕی یوسفی نوربەخشی ھەمەدانی) بەناوەکانی (سەیید عیسا وسەیید مووسا ی نوربەخشی) دووای تەواو کردنی خوێندنی ئاینییان لای زانای بەناوبانگ (خواجە ئیسحاقی خەتڵانی) و، وەرگرتنی خەرقەو، تەریقەتیش لە (موحەمەدی نووربەخشی) برایان، بۆ حەج و، زیارەتی ماڵی خوا دەکەونە ڕێ و، لەکاتی گەڕانەوە یاندا ڕێیان دەکەوێتە (بەرزنجە) ی ئێستاو، شەوێک لە خەودا پێغەمبەری نازدار موحەمەدەلمستەفا (د. خ) فەرمانیان پێدەدا نەگەڕێنەوەو، لەوێ بمێننەوە، ئیدی ئەوانیش بڕیاری مانەوە دەدەن و، ئەم ڕووداوەش ڕێکەوتی ساڵی (٦٨٦کۆچی) بووەو، (سەیید موحەمەدی نووربەخشی) براشیان، کە دامەزرێنەری (تەریقەتی نووربەخشی) یە، بۆ کاری بانگەواز و، ئیرشاد دەچێت بۆ (ھەرات) و، لە دووای مردنی ئەم زانا ناسراوە سێ نەوە بەناوەکانی (جەعفەر، محەممەد، شاە قاسم) بە جێماوە.». وەک لە پەرتووکی (روچە الجنان) دا ھاتووە، لە دووای دروستکردنی حوجرەو، مزگەوتی (بەرزنجە)، سەیید مووسای برا گەورە، فاتیمە خانی کچی حاجی شێخ خالیدی کاژاوی دەخوازێ و، ئیدی لێرەوە ژن و ژنخوازی لە نێوان نەوەکانی (سەیید مووساو سەیید عیسای بەرزنجی) لەگەڵ نەوەکانی بنەماڵەی (خالیدی) دروست دەبێت و، بەتەواوی ئەم دووبنەماڵەیە تێکەڵاو دەبن. سەیید مووسای بەرزنجی دووای ماوەیەک دەرس وتنەوەو، پێگەیاندنی چەند کەسێک و، بەناوبانگ بوونی حوجرەو مەدرەسەی (بەرزنجە)، دەرسوتنەوە جێدەھێڵێ بۆ (سەیید عیسا) ی برای و، (حاجی خاڵی کاژاوی) و، خۆیشی بۆ ڕێنووێنی و ئیرشاد دەچێت بۆ (ئاغجەلەر) و، لەوێ، لە ساڵی (٦٩٦کۆچی) و، لەتەمەنی (٤٠) ساڵیدا، بەدەستی چەند کەسێک دەکوژرێت و، براکەی و، بنەماڵەی (خالیدی) تەرمەکەی دەھێننەوە بۆ (بەرزنجە) و، لەگۆڕستانی (بەرزنجە) دا، کە بە گۆڕستانی (اھل لاالە الا اللە) ناسراوە بەخاکی دەسپێرن. لە دووای کوژرانی سەیید مووسای بەرزنجی، سەیید (عیسا) ی برای خێزانەکەی ئەو، کە کچی حاجی شێخ خالیدی کارژاو بووە ئەخوازێ و، دوواتریش ژنی دووەمی کە (دایرەک خاتوونی کچی حسەین بەگی جەڵد) بووە دەھێنێ و، بەگوێرەی پەرتووکەکانی (بحر الانساب) لە ھەردوو ژنەکەی (١٢) کوڕ و، چەند کچێک بە جێماوەو، بەپێی پەرتووکی (بنەماڵەی زانیاران) ی زانای گەورەی کوردمامۆستا مەلا عەبدولکەریمی موددەڕیسی بیارەی (خوودا لێی خۆشببێت) تەنھا (٣) کوڕی سەیید عیسای بەرزنجی بەناوەکانی (عەبدولکەریم، حەسەن، حسەین) لە گوندی (بەرزنجە) دا ماونەتەوەو، وەچەیان خستۆتەوەو، ئەوانی دیکە ھەریەکەو، بەلایەکدا ڕۆیشتوون، وەلێ بەپێی ھەندێک سەرچاوەی دیکە ھەندێک لەو کوڕانەی کە بەرزنجەیان جێھێشتووە بۆ خوێندن و، زانست و زانیاری کۆکردنەوە ڕیشتوون و، دووای تەواو کردنی خوێندنیان گەڕاونەتەوە بۆ بەرزنجە، ئەگەرچی پاشان بەرزنجەیان جێھێشتۆتەوە، وەلێ نەوەو بنەماڵەی سەربەخۆیان لە بەرزنجەدا پێکھێناوە، وەکو میر ئەحمەد میرە سور، سەیید محەممەد. لە ساڵی (٧٥٤کۆچی) دا، سەیید عیسا – ش لەتەمەنی (٨٨) ساڵیدا کۆچی دووای دەکات و، لە گۆڕستانی (بەرزنجە) و، لە تەنیشت براگەورەکەیەوە بەخاک دەسپێردرێت.