cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مێتاڤێرس
Snow Crash, 1992
مێتاڤێرسەکەی نیل ستیفنسۆن بۆ بەکارھێنەرەکانی دەردەکەوێت وەک ژینگەیەکی شارستانی کە بە درێژایی ڕێگایەکی پانی ١٠٠ مەتر پەرەی سەندووە، پێی دەوترێت شەقامەکە، کە بە تەواوی ٦٥٥٣٦ کیلۆمەتر (٢١٦ کم) بازنەی ھەسارەیەکی بێ تایبەتمەندی، ڕەش، تەواو سپۆرە. متاورس چیست
سەرچاوەکان
پۆل:Category:AR پۆل:Category:VR
ئەشکەوتی شانەدەر
وێنۆک|ئەشکەوتی شانەدەر ئەشکەوتی شانەدەر (Şaneder)
ئە‌م ئە‌شکە‌وتە کە لە باکووری ڕۆژئاوای کێوە‌کانی زاگرۆس، لە کوردستانی عێراق ھە‌ڵکە‌وتوە، خاوە‌ن کۆمەڵێک ئاسە‌واری کۆنی نە‌ناسی زۆر پاراو لە چاخی کۆن بە‌ردی ناوە‌ندی ھە‌تا دوایییە‌کانی نوێ بە‌ردییە. ئە‌م ئە‌شکە‌وتە دەکەوێتە قەزای مێرگەسۆر و سەر بە پارێزگای ھەولێرە. ٢٢٠٠ پێ بەرزە لە ئاستی ڕووی زەریاوە، دەکەوێتە سەر بەرزایی لوتکەی چیای برادۆست و مێژووی ئەم ئەشکەوتە دەگەرێتەوە بۆ سەردەمی بەردینی کۆن بۆ ٨٠٠٠٠ ساڵ بەر لە زایین و بە کۆنترین و گەورەترین ئەشکەوت دادەنرێت لە عێراقدا. لە بەرزایی (١٨ م) و درێژایی (٤٠ م) و پانایی (٢٧ م) کە فراوان دەبێت بۆ ناوەوە تا دەگاتە نزیکایی (٦٠ م). لە ساڵی ١٩٥١ تا ١٩٦١ ھەڵکۆڵینی سەرەتایی تێدا کراوە لەلایەن زانا (ڕالف سولیکی) بە پاڵپشتی بەڕێوەبەرایەتی گشتی شوێنەوار لەو کاتەدا، ئەم ھەڵکۆڵینەش تەواو نەکراوە و لە ئەنجامی ئەم ھەڵکۆڵینەش چوار چین دۆزراوەتەوە.
دیتنە‌وی کۆمە‌ڵێک ئێسکی مرۆڤە‌کانی نیاندەرتاڵ ئە‌م ئە‌شکە‌وتە، وەک خاڵێکی گرینگ ڕە‌چاودە‌کرێ لە لێکۆڵینە‌وەکانی چاخی کۆن بە‌ردی زاگرۆس و ڕۆژھە‌ڵاتی ناوە‌راست. ئە‌م دۆزرانە‌وەیە ڕە‌نگ دانە‌وەیە‌کی زۆری ھەبوو بوو: تا ئە‌و ڕادە‌یە کە نیوی شانە‌دە‌ر بۆ کۆنینە‌ناسە‌کان و تە‌نانە‌ت بۆ خە‌ڵکی ئاسایی و بیر ھێنە‌رە‌وی نیاندەرتاڵە‌کان بووە و ھە‌یە. بە‌ڵام دە‌سکە‌وتە‌کانی شانە‌دە‌ر تە‌نیا تایبە‌ت نییە بە ئاسە‌وارە‌کانی چاخی کۆن بە‌ردی. بڵاوبونە‌وی کتێبی «گۆڕستانی سە‌رە‌تای نوێی بە‌ردی شانە‌دە‌ر» لە لایە‌ن سولکی و ھاوکارانی نیشان دە‌ری ئە‌و ڕاستییە‌یە کە ئاسە‌وارە کۆنینە‌ناسییە‌کانی دوای چاخی کۆن بە‌ردیش، زۆر شتی ھەبوو گوتن پییە. ئە‌م کتێبە بریتییە لە دە‌سکە‌وتی لێکۆلینە‌وی ئاسە‌وارە‌کانی گۆڕستانی توی (ب١)ی سە‌ردە‌می سە‌رە‌تای نوێ بە‌ردی کە لە دوایین ڕوژە‌کانی کۆتایی وەرزی دەرکەوتنی زانستی (١٩٦٠) لە ئە‌شکە‌وتی شانە‌دە‌ر دۆزرایە‌وە.
گۆڕستانی ناو براو لە قوڵایی یە‌ک مەتری لە بنی ئە‌شکە‌وتە‌کە بە درێژایی و پانایی ٦×٦ مەتر لە لای سە‌رە‌وەی ئە‌شکە‌وتە‌کە دیتراوە‌تە‌وە کە لە ئە‌نجامی ئە‌م ھە‌ڵکە‌ندنە‌دا ٢٦ گۆڕ بریتییە لە جە‌ستە‌ی ٣٥ مرۆڤ و دوای پشکنینێکی زۆر بۆ مردووە‌کان دۆزراوە‌تەوە.
مردووە‌کان زیاتر بە شێوە‌ی گرمۆڵە و وەک مناڵ لە نێو سکی دایک دا نێژرابوون و زۆربە‌ی ھە‌رە زۆریان مناڵی ساوا و مناڵی گە‌ورە‌تر بوون. تە‌واوی گۆرستانە‌کە بە توێژێک لە گڵە سوورە و زیخی زە‌رد داپۆشرابوون. نزیک لە نیوە‌ی گۆڕە‌کان کەرەستەی مردوانیان لەگەڵ بوو کە بریتین لە: شتی ڕازێنە‌رە‌وە، ھێلکە شە‌یتان، کە‌رە‌ستە‌ی سازکراو لە ئێسکان، دە‌ستاری بە‌ردی و یە‌ک ملوانکە‌ی مسی. بوونی ئە‌م شتە مسییە، ڕە‌نگە نیشاندە‌ری بوونی جۆرێک پێوە‌ندی بازرگانی لەگەڵ ئاناتۆلی بێت. ئە‌م کۆمە‌ڵە ئیسکلیتی مرۆڤە بۆ یە‌کە‌م جار لە ساڵی ١٩٦٢ بە شێوە‌یە‌کی سە‌رە‌تایی لە لایە‌ن «خوان مؤنیزاگا» لە مززە‌خانە‌ی بە‌غدا لێکۆڵینە‌وەیان لەسەر کرا. «دنیس فرە‌مباخ»، مرۆڤ ناسی لە‌ش، لە ساڵی ١٩٦٩ بۆ دووە‌م جار بە سە‌ر ئە‌م کۆمە‌ڵە لاشە‌یە‌دا چووە کە ڕاپۆرتی ئە‌م لێکۆڵینە‌وەیە‌ی لە گۆڤاری «سومیر» بڵاوکرایە‌وە (١٩٧٠). «ئاناگنوستیس ئاگلاراکیس» ئە‌م لاشە مرۆڤانە‌ی وەک بە‌شێک لە تیزی پلە‌ی دکتۆرای خۆی ھە‌ڵبژارد و ساڵی ١٩٨١ بە سە‌ریان دا چووە و لێکۆڵینە‌وی لە سە‌ریان کرد. ئاگلاراکیس لە لێکۆڵینە‌وەکە‌ی خۆی دا سە‌رنجی زیاتری دا بە خە‌سارناسی لاشە‌کان و بەرنامە‌ی خۆراکی مرۆڤە‌کانی شانە‌دە‌ری لەگە‌ڵ کۆمە‌ڵگە‌ی سە‌رە‌تای نوێ بە‌ردی «چیای خە‌زینە» ھە‌ڵسە‌نگاند کە لە ڕۆژھە‌ڵاتی کرماشان دەسکەوت بوون. بە گوێرە‌ی لێکۆڵینە‌وەکانی ئاگلاراکیس، دانیشتووانی سە‌رە‌تای نوی بە‌ردی ئە‌شکە‌وتی شانە‌دە‌ر لە سە‌ردە‌مانێک دا توشی گرفتی بژێووی ھاتوون و ئاسە‌واری ئە‌م کە‌م بژێوییە لەسە‌ر لاشە‌ی مناڵەکان دە‌بینرێ. ئاسە‌واری ناسی زۆری ددانە‌کانی پێشی مرۆڤە‌کان، تە‌نانە‌ت لە لاشە‌ی لاوە‌کان دا نیشانگە‌ری بوونی خواردە‌مە‌نی وشک و میوە‌ی توێکل دارە لە بە‌رنامە‌ی بژێوی ئە‌و خە‌ڵکە‌دا.
ئازمایشی «ئیزوتوپ»ی ئە‌نجام دراو لەسە‌ر «کلاژن»ی دە‌رھێنراو لە شە‌ش لاشە، زانیارییە‌کی ڕوونترمان لە بە‌رنامە‌ی بژێوی دانیشتووانی سە‌رە‌تای نوێ بە‌ردی شانە‌دە‌ر لە یازدە ھە‌زار ساڵ پێش دا، دە‌خاتە بە‌ردە‌م. بە گوێرە‌ی ئە‌م دە‌سکە‌وتانە گیا، گیای ڕووە‌ک و میوە بە‌شی ھە‌رە زۆری خواردنی ئە‌وانە. بوونی ژمارە‌یە‌کی زۆر دە‌ستاری بە‌ردی، بوونی ئە‌م جۆرە بژێوییە کە بریتییە لە گیا و نیوکی ویشکی گیاکان بیت، ڕادە‌گە‌یینیت.
بڵاوکرانە‌وەی ئە‌م کتێبە لەسەر دە‌سکە‌وتە‌کانی ئە‌شکە‌وتی شانە‌دە‌ر پێداگری گرتن دوبارە‌یە لەسە‌ر گرینگی ئە‌م شوێنە لە ڕوانگە‌ی لێکۆڵینە‌وکانی شوێنەوار ناسی بە‌ر لە مێژووی کوردستان. بێ شک دە‌سپێکردنی دوبارە‌ی لێکۆڵینە‌وەکانی شوێنەوار ناسی ئە‌م ئە‌شکە‌وتە بە کە‌ڵک وەرگرتن لە تە‌کنیک و شێوازی مۆدێرن، بنچ و بنە‌وانە تاریکە‌کانی دیکە‌ی ڕابردووی کوردستان ڕوون دە‌کاتە‌وە.
شانەدەری ١
پاشماوەی شانەدەری ١ پیاوێکی نێردەتاڵ بوو کە بە «ناندی» ناسراوبوو لەلایەن دۆزەرە ھەڵکۆڵەرەکانییەوە و تەمەنی لە نێوان ٣٠ بۆ ٤٥ ساڵان دەبوو کە بە تەمەنێکی زۆر دادەنرێت بۆ مرۆڤی نێردەتاڵ. پیاوی (شانەدەری ١) قەبارەی کەلەسەریی ١٦٠٠ سم٣ بوو، بەرزی باڵای ١٧٠ سم بووە و ھەروەھا جەستەی شوێنەواری شێواندنێکی سەختی پێوە دیاربووە. یەکێک بووە لەو چوار ئێسکەپەیکەرەی بەشێوەیەکی تەواو دۆزراونەتەوە لە ئەشکەوتەکەدا کە نارێکی تاسانی دەروونییان پێوە دیاربووە و لە باری پیاوی شانەدەری ١ دا بە ڕادەیەک ناڕێکییە دەروونییەکە سەخت بووە کە بووەتە ھۆی ئازار پێ گەیاندنی بەشێوەیەکی ڕۆژانە.
نوێترین شیکاری شانەدەری ١ لەلایەن ئێریک ترینکاوس پرۆفیسۆری زانکۆی واشنتۆن و سباستیان ڤیلۆت دکتۆر لە (ناوەندی نەتەوەیی فەڕەنسی بۆ لێکۆڵینەوەی زانستی) پشتڕاستی دەکەنەوە کە گەشەکردنی پێکھاتەی شێوەی ئێسکی لە ڕێڕەوی گوێچکەی دا بووەتە ئەنجامی لەدەستدانی توانای بیستن بەشێوەیەکی سەخت. گەشەکردنی ئەم پێکھاتە ئێسکییە پیشاندەری دیاردەی (گەشەکردنی بە ئێسکبوونی نەزانراو - Of Diffuse Idiopathic Skeletal Hyperostosis - DISH) کە بە نەخۆشی فرۆستییەر ناسراوە. ئەم دەستنیشانکردنە وا لە شانەدەری ١ دەکات ببێتە کۆنترین نموونەی (ھۆمینین – Hominin) بەڕوونی پیشاندەری ئەم بارەیە و لێکۆڵەران پێکھاتە گەشەکردووە ئێسکییەکانیان لە چەندین شوێنی ئێسکەپەیکەرەکەدا دۆزیوەتەوە.
لە ئەنجامی چاکبوونەوەی برینەکانی، شانەدەری ١ توانیوییەتی مەودایەکی کاتی باش بژی پێش مردنی و ئەگەر مرۆڤە نێردەتاڵەکان توانای ئەنجامدانی نەشتەرگەریان ھەبووبێت لەسەر شانەدەری ١ ئەوا دەیسەلمێنێت کە ڕێگاکانیان سەرکەوتوو بووە لە ھێشتنەوە و پاراستنی ژیان دا. ئەگەر وا دابنرێت لەو مەودا کاتییەدا ھەموو برینەکانی چاکبوونەتەوە ئەوا دەکرێت بگەینە ئەو دەرئەنجامەی کە ئەم تاکە (شانەدەری ١) بە زیندووی ھێڵدراوەتەوە لەبەر ھۆکارێکی دیاریکراو. زانا لە زانستی مرۆڤزانی دێرین دا (ئێریک ترینکاوس) پێی وایە کە شانەدەری ١ لەلایەن تاکەکانی دیکەوە یارمەتی دراوە بۆ چاکبوونەوە لە برینەکانی. بەھۆی برین و کاریگەرییە لاوەکییەکانی تاسانە دەروونییەکەیەوە ئەگەرێکی زۆر کەم ھەبووە پیاوی شانەدەری ١ توانای پەیداکردنی سەرچاوەی ھەبووبێت بۆ خێزانەکەی یان توانای بەخشینی ھەبووبێت بە کۆمەڵگەکەی بە شێوەیەکی واتادار و ئەمە دەمانگەیەنێتە ئەو بڕوایەی کە ئەم تاکە بە زیندووی ھێڵدراوەتەوە بەھۆی بەرزی پێگەی کۆمەڵایەتی لە کۆمەڵەگەدا یان ھەبوونی ڕێژەیەکی زۆر لە زانیاری کلتووری لەلای.
شانەدەری ٢
پاشماوەی شانەدەری ٢ پیاوێکی نێردەتاڵ بوو لە تەمەنی ٣٠ ساڵی دا و بەڕێژەیەکی کەم ھەوکردنی جومگەکانی ھەبووە. باوەڕ وایە بەرزی باڵای ١٥٧ سم بووە کە کەمترە لە تێکڕای بەرزی باڵای نێرە نێردەتاڵەکان. ھۆکاری مردنەکەی کەوتنەخوارەوەی بەردەکان بووە لە بنمیچی ئەشکەوتەکەەوە کە بووەتە ھۆی تێکشکانی کەلەسەر و ئێسکەکانی بەشێوەیەکی سەخت. ئێسکی کەلەسەری پەستێوراوەتەوە بە نزیکەی ٥–٦ سم و لە کاتی دۆزینەوەی دا زۆربەری ئێسکەکانی نادیاربوون و لەسەر لاقی چەپی جێگەی ددان بوونی ھەبووە. ھەروەھا بەڵگە ھەیە کە شانەدەری ٢ مەراسیمێکی ماڵاوایی بۆ ئەنجامدراوە و کەڵەکە بەردێکی بچووک دۆراوەتەوە لەسەر گۆرەکەی و ئاگرێکی گەورە کراوەتەوە لە شوێنی ناشتنەکەی دا.
شانەدەری ٣
پاشماوەی شانەدەری ٣ پیاوێکی ٤٠–٥٠ ساڵان بووە لە ئەشکەوتی شانەدەری ١ و ٢ دا دۆزراوەتەوە. برینێک لە چەپی نۆھەم پەراسوویەوە بوونی ھەبووە و ئەم برینە پێشنیاردەکات کە ھۆکاری مردنەکە بەھۆی برینێکی کونکردن (تێژەنین)ەوە بووە بە تەنێکی تیژ. گەشەکردنی ئێسک لە چواردەوری برینەکە دەریدەخات لە دوای برینەکە شانەدەری ٣ بەلایەنی کەمەوە بۆ ماوەی چەند ھەفتەیەک ژیاوە لەگەڵ بوونی تەنەکە لەناو برینەکەدا. گۆشەی برینەکە پیشانی دەدات کە ھۆکارەکە خودیی نەبووە بەڵام ھاوڕێکە لەگەڵ کردەی تێژەنینی بەڕێکەوت یان مەبەستدار لەلایەن تاکێکی دیکەوە. لێکۆڵینەوە نوێیەکان پێشنیاردەکەن کە ھۆکاری برینەکە بگەرێتەوە بۆ ھاویژراوی مەودا درێژەوە.
ئەمە بە سەرەتاترین نموونەی توندوتیژی کەسیی یان دیاریکراو دادەنرێت لە تۆماری بە بەردبووی مرۆڤ دا و تاکە نموونەیە لەنێوان مرۆڤی نێردەتاڵ دا. ھەروەھا بوونی مرۆڤە نوێیە سەرەتایییەکان لە ھەمان سەردەم دا کە خاوەنی چەکی ھاوێژراو بوون لە ڕۆژئاوای ئاسیادا، دەبێتە ھۆی سەرھەڵدانی ئەگەری ھەبوونی ناکۆکی لەنێوان جۆرە جیاوازەکان دا. مرۆڤی شانەدەری ٣ ناڵاندوویەتی بەدەست (ناڕێکی گەشەکردنی جومگەکان - Degenerative Joint Disorder)ەوە لە قاچی دا و بووەتە ھۆی شکاوی یان لەجێ دەرچوون کە لە ئەنجام دا جوڵەیەکەی بە ئازار و سنوورداری ھەبوو. ئێسکەپەیکەرەکە نمایشکراوە لە (ھۆڵی سەرچاوەی مرۆڤ) لە (مۆزەخانەی نەتەوەیی بۆ مێژووی سروشتی) لە شاری واشنتۆنی پایتەخت.
بەستەری دەرەکی
پۆل:پارێزگای ھەولێر پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق پۆل:ئەشکەوتەکانی کوردستان پۆل:شوێنەکانی ھەولێر
ئیلیا
چەپ|thumb|ئیلیای پێغەمبەر ئیلیا (بە ئینگلیزی: Elijah، بە عیبری: אליהו، خوێندنەوە: ئێڵییاھوو) واتە یاھووا خودامە؛ بە عەرەبی: إلیاس، Ilyās) یەکێکە لە پێغەمبەرانی ناو پادشایەتی سامەریا، لەسەردەمی پادشایەتی ئەحابدا (٩ سەدە پێش زایین)، بەپێی پەڕتووکەکانی پادشاکانی کتێبی پیرۆز.
پۆل:پێغەمبەرانی تەناخ پۆل:پێغەمبەرانی قورئان پۆل:پێغەمبەرانی کتێبی پیرۆز پۆل:پێغەمبەران لە ئایینی درۆز
سەفاخانە
سەفاخانە گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی سەفاخانە، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بەدووری (٣٨کم) دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی ساینقەڵاوە.
سەفاخانە ناوەندی گوندستانی سەفاخانەیە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
بڕیارنامەی ١٢٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئازاری ١٩٩٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٩٠ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٩ پۆل:مەغریب لە ١٩٩٩ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مەغریب پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
جەمال نەبەز
جەمال نەبەز (١٩٣٣ تا ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨)، زمانزان، ڕۆژنامەنووس، مێژوونووس، نووسەر و وەرگێڕێکی کوردە، لە ١٩٥٠ خوێندکاری شەریعەتی ئیسلامی و فەلسەفە و بیردۆزی و فیزیک و بیرکاری بوو لە زانکۆی بەغداد. لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨دا لە بەرلین کۆچی دوایی کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:زانا کوردەکان پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:زمانەوانانی کورد پۆل:مردووانی ٢٠١٨ پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا
محەممەد ڕەسووڵ شیرازی
محەممەد ڕەسوول شیرازی (لەدایکبووی ١٩٣٥ لە سەقز، ئێران) شاعیر، نووسەر، وەرگێر و مامۆستا بوو کە لە بواری فێرکاری و پروەردەدا کاری کردووە.
ژیان
شیرازی لە شاری سەقز لە رۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بوو و لە قوتابخانەی بە ناوبانگی دارالفنون خوێندنی سەرەتایی تەواو کرد. پاشان لە زانستگای تەورێز لە زمانی ئینگلیزی بروانەمەی زانستی وەرگرت. ژیانی خۆی بە شیعر و پەرتووک و فێرکاری لە شارەکانی تاران و سنە و سەقز بە سەر برد و زیاتر لە ٣٠ ساڵ لە تەمەنی بە پەروەردە کردنی قوتابیان تەرخان کرد. لە ئاخرین ساڵەکانی ژیانیدا لە مزگەوتی دێمەکاڵان لە شاری سەقز قورئانی فێر خەلک، بە تایبەت گەنجەکان دەکرد و ھانی خەلکی ئەدا بۆ کەلک وەر گرتن لە ڕێنەمایییەکانی قورئان. شیرازی لە ساڵی ١٩٨٩ زایینی کۆچی دوایی کرد.
بۆ ڕێزلێنان لە خزمەتەکانی شیرازی شەقامێک لە شاری سەقز بە ناوییەوە ناونراوە و ھەر وەھا مراسمێکی ڕێز لێنان لە ٢٠١٥ لە لایان زانستگای ئازاد ئیسلامی و شارەداری سەقز بەڕێوە چوو.
بەرھەمەکان
شیرازی پەرتۆکی (بوونیاد جیھان) بەرھەمی مەک میلان لە زمانی ئینگلیزی بە فارسی وەرگێران و لە چاپی دا. ھەر وەھا دیوانی شێعری بە ناو (زەمزەمەی موحیبەت) بڵاو کردەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی سەقز پۆل:شاعیران پۆل:مامۆستایانی کورد
بێن ١٠: پێشبڕکێ دژی کات
پێشوازی
فیلمەکە بەگشتی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت، بەڵام لەلایەن بینەرانەوە ڕەخنەی لێگیرا. برایان لۆری لە کۆمپانیای ڤارایتی فیلمەکەی بە "ھەوادار و خێرا و بە شێوەیەکی سەرسوڕھێنەری خۆش" ناوبرد، و دەستخۆشی لە "کاستی زیرەک"ی فیلمەکەی کرد. ئیمیلی ئاشبی لە کۆمپانیای کۆمۆن سێنس میدیا سێ ئەستێرەی لە کۆی ٥ ئەستێرە خەڵاتی فیلمەکەی بەخشی، لە بەرامبەردا دەیڤید کۆرنێلیۆس لە دیڤیدی تۆڵک فیلمەکەی بە "ورووژێنەر" و "وزەبەخش" ناوبرد.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧ پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:فیلمەکانی بێن ١٠ پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەمریکا دانراون پۆل:فیلمی تەلەڤیزیۆنی لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەردوونە هاوتەریبەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە سووپەرھیرۆکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ پۆل:فیلمە تەلەڤیزیۆنییەکانی کارتۆن نێتوۆرک پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەردوونە ھاوتەریبەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەشتکردن بە کات پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان پۆل:فیلمە تەلەڤیزیۆنییەکان لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان
ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان
ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان یان ئاژانسی پاراستن و زانیاری ئاژانسێکی حکوومی و لێکۆڵینەوەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستانە.
مێژوو
ئاژانسی پاراستن و زانیاری دوای یەکگرتنی ھەردوو ئاژانسی پارتی دیموکراتی کوردستان (بە ناوی پاراستن) و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (بە ناوی زانیاری) و لە ژێر ناوی پاراستن و زانیاری درووست بوو، پاراستن یەکەم جار لە ١٩٦٨ لە لایەن پارتی دیموکراتی کوردستان دامەزرا. ئەم ڕێکخراوە ھەندێ جار وەکوو ڕێکخراوێکی سیخوڕی کوردی ناوی دێت دەزگایەکە بە فەرمی ھێزی دەستگیر کردنی نیە بەڵام کاری پێدانی زانیاری بە دەزگای ئاسایشە کە ھێزی لە ناوچەکەدا لە دەست دایە.
ھەروەھا ئەم دەزگایە لە لایەن پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان دامەزراوە و بودجەی بۆ دابین دەکرێت ھەروەھا بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە کار دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان پۆل:ئاژانسە ھەواڵگرییە عێراقییەکان پۆل:ھێزەکانی ڕێکخستنی عێراقی پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان
ڕۆژاوای ئاسیا
500px|وێنۆک|چەپ|خۆراوای ئاسیا ڕۆژاوای ئاسیا یان ئاسیای ڕۆژاوا بەشی ڕۆژاوا و باشووری ڕۆژاوای کیشوەری ئاسیا پێک دێنێت. وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەگرێتەوە تەنها میسر نەبێ کە تەنیا سينا دەگرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا پۆل:جوگرافیای ڕۆژاوای ئاسیا
ئاموون
200px|وێنۆک|چەپ|ئاموون ئاموون، خواوەندی رۆژ و با و بەپیتی (بەروبووم) ە، یەکێکە لە خواوەندە سەرەکییەکان لە میتیۆلۆژیای میسری کۆندا، ناوەکەشی بەواتای "شاراوە" دێت. گرانە بزانرێت کە ناوەکەی چۆن خوێندراوەتەوە یان گووتراوە وەکوو خۆی، چونکە نووسینی میسڕییە کۆنەکان کە ھیرۆگلیفی بووە، پیتە بێ دەنگەکانی تێدا بەکارھاتووە، بۆیە ناوەکەی بە "أم⁪ن⁬" نووسراوە، بۆیە ئەشێت بە "ئەمین"یش خوێندرابێتەوە.
لاھووتگەری
پەرستنی ئامون (و ئامنرەع دواتر) و ئایینی پەیوەندیدار پێیانەوە لە ئاڵۆزترین تیۆلۆژیاکانی میسری کۆنە. لەبەرزترین وێنەکانیدا، ئامنرەع خواوەندێکی شاراوە بووە وەک چۆن ناوەکەی ھەمان واتا دەگەیەنێت، بەڵام لاھووتییانە؛ تەنھا خواوەندەکە شاراوە نەبووە، بەڵکو ناوەکەی و شێوەشی نەتوانراوە درکییان پێ بکرێت. لەچەند وشەیەکی تردا؛ ئەو ئاڵۆزیی و تەمومژەی دەوریی ئاموونی داوە بەھۆی کامڵیی رەھایەوەیەتی، لەمەشدا لەھەموو خواوەندەکانی تر میسڕی کۆن جیاوازتر بووە. پیرۆزیی ئەو بەجۆرێک بووە کە ھەمیشە جودا بووە لە گەردوونی درووستکراو. پەیوەند بووە بە ھەواوە بۆیە ھێزێکی شاراوەی ھەبووە، ئەمەش ئەوەی بۆ ئاسان کرد کە وەک خواوەندێکی بەرز، بەرزبێتەوە.
ئاموون، خۆی بە درووستکەری خۆی داناوە، (گەرچی قوتابخانەی ھرمۆپۆلیس (ئەشمۆنین/شمۆن/خیمنۆ) ی لاھووتیی وەک یەکێک لە خواوەندەکانی ئەگدود دایناوە، کە لەوێدا وەک ثامون ناسراوە)، ھەروەھا توانای نوێبوونەوە و دووبارە درووستکردنەوەی خۆی ھەیە کە ئەو توانایەی بە خۆگۆڕین بۆ مار و کاژ فڕێدان نوێنراوە، لەگەڵ ئەمانەشدا ھەر بە جیاواز مایەوە لە خەڵک و سەربەخۆ و تەنیا لێیان.
بەیەکگرتنی لەگەڵ رەع، خواوەندی رۆژ، ئاموون لەخەڵک ئاشکرا بوو و دەبینرا، بۆیە ئامنرەعی لەخۆیدا کۆکردەوە وەک وەرگرتنی سیفەتەکانی ھەردوو خواوەند: کە خۆی وەک ئاموون شاراوە و ئاڵۆز و جودا بوو لەگەردوون، و وەکوو رەعیش دیار و ئاشکرا و پەیڕەوکەری ژیانی رۆژانە بوو. بەھەمان لۆژیک پەیوەندیی لەگەڵ ماعت ھەبوو، کە خواوەندیی یەکسانیی و دادپەوەریی بووە لە گەردووندا.
سرووشتی نادیاری ئاموون، یەکگرتنی ئەوی لەگەڵ خواوەندەکانی تر ئاسان کرد. لە تەیبە، ئاموون لەگەڵ مۆنتۆ یەکی گرت، کە خواوەندێکی کۆن بوو، پاشان لەگەڵ رەع یەکییان گرت، ئەمەش رێگەکەی بۆ یەکگرتن لەگەڵ ئەوانەی تریش خۆشتر کرد، دواتر بەناوی ئامنرەعئەتۆم و ئامنرەعمۆنتۆ و ئامنرەعحوراختی و مینئامن ناسران. لێرەوە ئەوە تێبینیی دەکرێت کە ئاموون بەمەبەستی درووستکردنی خواوەندێکی نوێ یەکی نەدەگرت لەگەڵ ئەوانی تر، بەڵکو بۆ یەککردنی توانای خودایی بوو.
لەمیانەی پەرستنی ئاموون-رەع دا، ئایینی میسڕی گەلێک نزیک بووەوە لە یەکتاپەرستیی و یەکگرتن، بەجۆرێک کە خواوەندەکانی تر تەنھا رووپۆشێک بوون بۆ تواناکانی. بەکورتیی، ئەو بوو بە بەرزترین خواوەند و خواوەندێکی تاک و تەنھا.
٨٥٣ (ژمارە)
٨٥٣ (هەشت سەد و پەنجا و سێ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٨٥٢ و ٨٥٤.
ئاموون
لاھووتگەری
ژنەکەی ھەندێ جار بە ئاموونت ناوبراوە، یاخوودە شێوەی مێینەی ناوی ئاموون، بەڵام زۆرینەی جار بەناوی مووتەوە ناسراوە، ھەروەھا سەری مرۆڤێکی ھەبووە کە جووتە تاجێکی لەسەردا بوو، کوڕەکەشیان خۆنسوو بووە، پێکەوە سییانەیی تەیبەیان پێک ھێناوە.
ھەندێک چوونەتە لای ئاموون وەک خواوەندێکی نوێی رێژەیی لە ئایینی میسڕی کۆندا، کە لە تەیبە (کە کۆنترین پەستگاکانی لەوێیە) کە دۆکۆمێنت نەکرابوو ھەتا دەستپێکردنی خێزانی یانزدەھەمی میسڕ، بەڵام لەڕاستیدا باسکراوە لە متۆن ئەھرامدا کە ئەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی پادشا ئوناس، کۆتاکەس لە خێزانی پێنجەمی میسڕ، کە وەک سونبولێک بۆ ھێزی درووستکەر دادەنرێت.
پێشبینیی دەکرێت کە پەرستنی ئاموون لە ھرمۆپۆلیسەوە دەستی پێکرد بێت یاخود بڵێین لەسەرەتادا خواوەنێکی خۆماڵیی بووە لە تەیبە، لەو کاتەدا کە ئەو شارۆچکەیە ھێشتا زۆر گرنگییەکی ئەوتۆی نەبووە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:خوداوەندە میسریەکان پۆل:خوداوەندەکانی خۆر
٨٤٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سسجێندەر
سس جێندەر (یان سس سێسکشواڵ) وەسفی کەسێکە کە ناسنامە جێندەرییەکەی لەگەل ئەو جێندەرە یەک دەگرێتەوە کە بۆی دیاریکراوە لەکاتی لەدایکبوون. زاراوەی سس جێندەر پێچەوانەی زاراوەی ترانسجێندەرە
سەرچاوەکان
پۆل:ناسنامەی جێندەری پۆل:ترانسجێندەر
کچە زەنگین و کورە ھەژار
وێنۆک درامای کچە زەنگین و کورە ھەژار درامایەکی تورکییە کە باسی ژیانی خۆشەویستیی نێوان کوڕێکی ھەژار بەناوی نوڕھان و کچێکی دەوڵەمەند بەناوی بیلیجیک دەکات کە یەکترییان خۆش دەوێت، بەڵام چەندین بەربەست دروست دەبێت و دروست دەکرێت لەبەردەم خۆشەویستییەکەیان کە یەکێک لە ھۆکارەکان بریتییە لە بێبەختیی کوڕە ھەژارەکە کە ھەرجارەو تووشی ڕووداوێک دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تورکیانەی لە ٢٠١٢ دەستیان پێکردووە پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تورکیانەی لە ٢٠١٥ کۆتایان ھاتووە
واو
گرێدان
پۆل:پیتە یۆنانییەکان
ڕۆبێرت دی نیرۆ
ڕۆبێرت ئانتنی دی نیڕۆ جونیەر (لەدایکبووی ١٧ی ئابی ١٩٤٣) ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەرێکی ئەمریکییە. ئەو وەرگری دەیان خەڵاتی جۆراوجۆرە، لەنێویاندا دوو خەڵاتی ئۆسکار، یەک خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب لەپاڵ خەڵاتی ڕێزلێنانی سیسیل بی دیمیل و خەڵاتی پەیمانگای فیلمی ئەمریکی AFI، ھەروەھا شەش جار بۆ خەڵاتی بافتا و جوار جار بۆ خەڵاتی ئێمی و ساگ پاڵێوراوە. دی نیرۆ خاوەن پاسەپۆڕتی ئیتاڵیشە.
یەکەمین ڕۆڵە دیارەکانی دی نیرۆ لە ھەردوو فیلمی Bang the Drum Slowly (١٩٧٣) و Mean Streets (١٩٧٣) بوون. دواتر بۆ ھەردوو فیلمی Taxi Driver (١٩٧٦) و Cape Fear (١٩٩١) کە ھەردووکی لە دەرھێنانی سکۆرسێزی بوون، دووبارە بۆ خەڵاتی ئۆسکار پاڵێورایەوە. دی نیرۆ ڕۆڵی ڤیتۆ کۆرلیۆنێی گەنجی پێدرا لە فیلمی The Godfather Part II (١٩٧٤)، کەوا توانی بەو ڕۆڵەی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر بباتەوە. دووەم خەڵاتی ئۆسکاری بۆ فیلمی Raging Bull (١٩٨٠) لە دەرھێنانی ماڕتن سکۆڕسێزی کە تێیدا ی نیرۆ ڕۆڵی جەیک لامۆتای دەبینی تێیدا. دی نیرۆ بەردەوام بوو لە کاروانی ئۆسکار تاکو دووبارە بۆ خەڵاتی پاڵێوراوە ئەمجارە بۆ فیلمی The Deer Hunter (1978), Awakenings (١٩٩٠), لەگەڵ فیلمی Silver Linings Playbook (٢٠١٢). بۆ ڕۆڵەکانی لە فیلمی ھاوڕێیە چاکەکان (١٩٩٠) و پاشای کۆمێدی (١٩٨٣) دوو پاڵاوتنی خەڵاتی بافتا بەدەستھێنا.
ژیانی سەرەتایی
دایک و باوکی کاتێ زۆر ساویلکە بووە لە یەک جودا بوونەتەوە و دێ‌نیرۆ لە گەڕەکی بچووکی ئیتاڵیەکان لە مەنھەتەن گەورە بوو.
لەبەر جستەی بچووک و بێ‌ڕەنگی سەروچاوی، لە مناڵیدا پێیان ئەوت بابی مێڵک. دی نیرۆ لەپێش دا پێی خۆش بوو بڕواتە خوێندنی ھونەر لە Little Red School House بەڵام دواتر دایکی لە The School of Performing Arts ناوی نووسی. ھەر ئەو خوێندنگەی وا ئەکتەری فیلمەکانی باوکی ئایینی‌ش پێوە بوو درێژە بە خوێندنی تێدا بدات. لە تەمەنی ١٣ساڵیدا دەر کرا و لە شەقامەکانی شار دەگەڵ پۆڵێک لاوانی ھاوتەمەنی خۆی بەڕەڵاییان ئەکرد. دێ‌نیرۆ ئەوەندەی پێی خۆش بوو بڕواتە کۆلێجی ھۆنەرەجوانەکانی ستێلا ئادلێر (لای خۆش بوو بڕواتە ستۆدیۆی ئەکتەری لی ستراسبێرگ.
ژیانی ھونەری
یەکەمین فیلمی دێ‌نیرۆ لە ساڵی ١٩٦٣ لە تەمەنی ٢٠ساڵیدا بە ھاوکاری دەگەڵ برایان دی پاڵما بە ناوی جەژنی زەماوەند درووست کرا ئەگەرچی فیلمەکە ھەتا ساڵی ١٩٦٩ نەڕۆشتە سەر پەردە. زیاتری تەمەنی لە ساڵانی ٦٠دا بە کار کردن لە سەر شانۆکان ڕابرد. لە ١٩٧٨ لە فیلمی ڕاوچی ئاسک (The Deer Hunter) دەوری بینی وەک قارەمانێکی شەڕی ڤیەتنام کە بۆ ئەوە بوو پاڵێوراوی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر. دێ نیرۆ دوو جار خەڵاتی ئۆسکاری بردۆتەوە: جاری یەکەم ساڵی ١٩٧٤ وەک ئەکتەری یاریدەدەر لە شاکارەکەی فرانسیس فۆرد کۆپۆڵا باوکی ڕۆحی ٢ (The Godfather Part II) و جاری دووەم وەک ئەکتەری سەرەکی لە ڕۆڵیجەیک لامۆتالە فیلمی Raging Bull لەگەڵ مارتن سکۆرسێزی. ساڵی ١٩٨٤ بەشداری کرد لە فیلمی ڕۆژێک لە ڕۆژان لە ئەمریکا (Once Upon a Tme in America) کە داستانێکە یان ڕووداوێکە دەربارەی ھاوڕییەتی و خۆشەویستی پەنجا ساڵی نێوان پاڵەوانەکانی فیلمەکە دەدوێ. دوای بینینی دەوری یاریکەرێکی بەیسباڵ لە فیلمی ھێدی لە تەبڵەکە دە (Bang the Drum Slowly) لە ١٩٧٣دا ناو جەماوەر شوێنی تایبەتی خۆی دۆزیوە. ھەر لەو ساڵەدا ھاوکاری پڕئەنجامە‌کەی دەگەڵ سکۆرسیزی دەست‌پێ کرد بە بینینی دەوری لە فیلمی شەقامە پڕ تاوانەکان Mean Streets. لە ساڵی ١٩٧٤ بە بینینی دەوری سەرەکی لە فیلمی باوکی ڕۆحی The Godfather:Part II وەک سەردەمی لاوی ڤیتۆ کۆرلیۆن، لە دەرھێنانی فرانسیس فۆرد کۆپلا، ئەگەرچی تاقی‌کرابوە بۆ دەوری سۆنی کۆرلێۆنێ، مایکڵ کۆرلێۆنێ و کارلۆ ڕیزی لە بەشی یەکەمی باوکی ڕۆحیدا. زانستەکەی یەکەمین خەڵاتی ئۆسکاری بۆ دیاری ھێنا بۆ باشترین ئەکتەری پشتگیریکار، ئەگەرچی لە مەراسیمەکەدا کۆپلای دەرھێنەر لە جیاتی ئەو خەڵاتەکەی وەرگرت. دێ‌نیرۆ یەکەمین بەرندەی خەڵاتی ئۆ‌سکار بوو وا لە فیلمەکەدا بە زمانی ناوچەیەکی بیانی قسەی ئەکرد، زیاتر بە زاراوەی سیسیلی و چەن وشەیەک بە ئینگلیزی. دێ‌نیرۆ و مارلۆن بڕاندۆ تەنیا دوو کەسێک بوون وا بوونە براوەی خەڵاتی ئۆسکار بن بۆ بینینی ڕۆڵی ھەمان کەسایەتی فیلمێک. وێنۆک|دی نیرۆ لەساڵی ١٩٨٨. ناوبانگی ڕاستەقینەی ئەکتەری ناوبراو ئەو کاتە بە تەواوی دەرکەوت کاتێک ساڵی ١٩٧٢ لەگەڵ دەرھێنەری ناسراوی بواری سینەما مارتن سکۆڕسێزی ڕێکەوت بۆ چەند فیلمێک، کە ئەو نزیکیەی نێوانیان بۆ ماوەی سێ گرێبەست بەردەوام بوو، ئەوان یەکەم کاریان بەیەکەوە بە Taxi Driver واتا شوفێری تەکسی دەست پێکرد ساڵی ١٩٧٦، پاشان بە Raging Bull ساڵی ١٩٨٠.
دی نیرۆ لە زۆرینەی فیلمەکانی دەوری کەسێک خاوەن کێشەی دەروونی بینیوە. بە تایبەت فیلمی شۆفیری تاکسی Taxi Driver بۆ دێ‌نیرۆ و نەخشاندنی بێ‌وێنەی نەخشەکەی، ھەتا ھەمیشە ناوی دێ‌نیرۆی پە‌یوەنددا بەو وتەی بە ناو بانگەکەی لە ناو فیلمەکەدا، "لەگەڵ منت بوو؟ (You talkin' to me). لە ساڵی ١٩٧٦ دەگەڵ ژێڕاڕد دێپاردیۆ لە فیلمێکی ژیاننامەییدا کە لە سەردەمی جەنگی جیھانی دووەم ڕوو ئەدا دەوریان بینی بە ناوی ساڵانی ١٩٠٠ (Novecento) لە دەرھێنانی بێرناردۆ بێرتۆلوچێلی کە باسی وێنەی منداڵی ھەتا پیری دوو کەسی ئیتاڵی لە دوو چینی کۆمەڵی جیاوازی دەکا.
کارەکانی دوایی
بەرپرسیار بوونی دی نیرۆ بۆ ڕۆڵەکانی کە لە شێوازی ئەکتەریە تایبەتەکەی سەرچاوەی ئەگرت، بوو بە ھۆی ستایشێکی فراوانی. دی نیرۆ ٢٧کیلۆ کێشی خۆی زیاد کرد و ھەروەھا فێر بوو چۆن باکس بکات بۆ نواندنی دەوری جەیک لامۆتا لە فیلمی گای تووڕە (Raging Bull)؛ ددانەکانی خۆی تیژ کرد بۆ فیلمی (Cape Fear)؛ ماوەی ٦مانگ لە سیسیل ژیانی بردە سەر بۆ باوکی ئایینی٢(The Godfather Part II)؛ ٣مانگ وەک شۆفیڕی تاکسی ئیشی کرد بۆ فیلمی شۆفیڕی تاکسی (Taxi Driver) و فێر بۆ چۆن ساکسیفۆن بژەنێ بۆ فیلمی نیۆیۆرک-نیۆیۆرک. شێوازە تایبەتەکەی دێ‌نیرۆ بۆ ئەکتەری ئەوە بوو کە لە تەواو تاکتیک و ھەستەکان و ئامێرەکانی وا توانای ھەبوو کەڵکی وەر ئەگرت. ھەر بۆیە بۆ نمونە لە فیلمی شۆفیڕی تاکسی لە سیناریۆ لای ئەدا بە زانین و بە شێوازی خۆی کایەی ئەکرد و بە فراوانیش لە لایەن دەرھێنەرەوە پەسند ئەکرا. وێنۆک|دی نیرۆ لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان|فیستیڤاڵی فیلمی کان، ٢٠١١.]] دی نیرۆ بەشداربووە لە چەندین فیلمی کۆمێدیش لەنێویاندا ھەڵاتنی نیوەشەو Midnight Run لە ١٩٨٨، کاتی نمایش Showtime لە ٢٠٠٢، دوانەی سەرکەوتووی ئەمە لێکدەوە (Analyze This)لە ١٩٩٩ و ئەوە لێکدەوە (Analyze That)لە ٢٠٠٢، ھەروەھا دوانی سەرکەوتووی شادبوون بە خێزانەکە (Meet the Parents) لە ٢٠٠٠ و شادبوون بە خێزانی فۆکەرەکان (Meet the Fockers)لە ٢٠٠٤ و فۆکەرە بچووکەکان (Little Fockers) لە ٢٠١٠.
لە ١٩٩٥دا دێ‌نیرۆ لە فیلمێکی پۆلیسی (Heat) لە دەرھێنانی مایکڵ مان، لەگەڵ ھاوڕێ و ئەکتەری دێرین ئەل پاچینۆ پێکەوە ڕۆڵ دەبینین و سەرنجی ڕەخنەگرانیان بۆ لای خۆیان ڕاکێشا ئەو دوو ئەکتەرە بە ناو بانگە لە فیلمی باوکی ئایینی٢دا پێکەوە دەوریان بینیوە بەڵام لە چ دیمەنێکا پێکەوە نەبوون. بەڵام لەم Heatدالە چەند دیمەنێکدا پێکەوەن. فیلمەکانی دواتری دی نیرۆ پێکھاتبوون لە ڕۆڵی لویس گارا لە فیلمی جاکی بڕاون لە دەرھێنانی کوێنتین تارانتینۆ. و فیلمەکانی Men of Honor (٢٠٠٠)، Stardust (٢٠٠٧) و شادبوونەوەی لەگەڵ ئال پەچینۆ بۆ فیلمێکی تری پۆلیسی بەناوی کوشتنی پاک (Righteous Kill). چوارەمین فیلمیان بەیەکەوە فیلمی ئێرلەندیەکە (The Irishman) بوو کە تێیدا دی نیرۆ ڕۆڵی فڕانک شیڕن دەبینێت تێیدا و دووبارە پێشوازیەکی گەرمیان لێکرا لەلایەن ڕەخنەگرانەوە. ھەروەھا دی نیرۆ لە ڕۆڵی موڕەی فڕانکلیندا دەرکەوت لە فیلمی جۆکەر (٢٠١٩).
دەرھێنانی فیلم
لە ١٩٩٣دا دێ‌نیرۆ فیلمێکی درووست کرد بە ناوی چیرۆکێکی بڕۆنکس(A Bronx Tale)، کە تێدا باس لە سەردەمی مناڵی کوڕێک دەکرێ لە ٧٠ساڵ پێش ئێستا لە نیۆیۆرک‌دا و پەیوەندیەکانی دەگەڵ تاوانبارێکی گەڕەک بە ناوی سانی. دێ‌نیرۆ بۆخۆی لە فیلمەکەدا وەک باوکی مناڵەکە دەور ئەبینێت.
لە ھەردوو فیلمەکەی‌دا پەیوەندی دەگەڵ ژنانی ڕەش‌پێست ھەبووە. لە دونیای ڕاستی‌دا بۆخۆی دەگەڵ چەن ژنی ئەفریقی پەیوەندی ڕۆمانسی ھەبووە. thumb|left| ڕۆبێرت دی نیرۆ لەگەڵ ھاوسەرەکەی
ژیانی تایبەت
دی ‌نیرۆ لە ساڵی ١٩٨٩ بەم لاوە لە شاری نیۆیۆرک ژیاوە ھەرگیز بۆی نەکراوە بە تەواوی لە لۆس ‌ئانجلێس ژیان بەرێتە سەر. ھەربۆیە لە نیۆیۆرک لە چەند شوێنی وەک ڕێستورانت و ھۆتێل سەرمایەی داناوە.
لە ساڵی ١٩٩٧دا دێ‌نیرۆ بۆ جاری دووھەم ژیانی ھاوسەری پێک ھێنا. ژنەکەی ناوی گرەیس ھایتاوێر و ھەتا ئێستاش ھەر پێکەوەن. ئێستا لە شوێنەک لە نزیکی نیۆیۆرک ژیان ئەبەنە سەر. کۆڕەکەیان بە ناوی ئێلیە تلە ساڵی ١٩٩٨دا ھاتە دونیا. جگە لە ئێلیەت، دی نیرۆ کۆڕێکی تری ھەیە لە ژنەکەی پێشووی. ھەروەھا دی نیرۆ کچی ژنەکەی پێشووی لە شووی پێشووی وەرگرتە. ھەروەھا دوانەیەکی کوڕی ھەیە بە ناوی جوولیان و ئارۆن لە پەیوەندیەکی لە ڕابردووی دووردا دەگەڵ ژنێکی مۆدێل.
لە ساڵی ٢٠٠٣دا زانی کە شێرپەنجەی پڕۆستاتی ھەیە، بەڵام بە ھۆی زوو پێزانین و ھەروا باری باشی لەشی، بۆ چارە سەرکردنی تووشی کێشە نەبوون و ئێستا بەری نەخۆشینەکە تا ڕادەیەکی زۆر گیراوە. باوکی دێ‌نیرۆ لە ١٩٩٣ و لە تەمەنی ٧١ساڵیدا بە ھۆی شێرپەنجە کۆچی دوایی کرد.
لە ساڵی ١٩٩٨دا لە درێژەی فیلمێکدا لە فڕەنسا، دی نیرۆ لە لایەن پۆلیسی ئەو وڵاتە بۆ ماوەی ٨ کاتژمێر دەست‌بەسەر کرا و پرسینەوەی زۆری لێ‌کرا. دواتر ئازاد بوو و بە ڕۆژنامە‌ی لۆمۆند (Le Monde)، ڕۆژنامە بەناوبانگەکەی فەڕنسا وت: "ئیتر قەد ناگەڕێمەوە بو فەڕەنسا، تەنانەت بە ڕفێقەکانیشم دەڵیم کە بۆ فەڕنسا نەیێن. " دواتر دادوەری ئەو دۆسیە وتی کە دێ‌نیرۆ وەک شایەت پرسیاری لێ‌کراوە نە وەک تاوانبار. لە فیستیڤاڵی فیلمیی ڤێنیس لە ساڵی ٢٠٠٤، وا بڕیاریان دە کە ھاووڵاتی بوونی ئیتاڵی پێشکەش بکەن بە دێ‌نیرۆ. بەڵام سەرۆک وەزیرانی کاتی ئیتاڵی، سیلڤیۆ بێرلۆسکۆنی دژی ئەو بڕیارە وتی کە دێ‌نیرو بە بینینی دەوری تاوانباران ئیتاڵی و ئیتاڵێ-ئەمریکییەکان لەو فیلمانەدا شێوەیەکی ناشیرینی لە ئیتاڵی پیشان جەماوەری دونیا داوە. دوای ھێندە کێشە لە لایەن وەزیری کلتوور و فەرھەنگەوە خەڵاتی ھاووڵاتی بوونی ئیتاڵی پێ‌بەخشرا.
سەرچاوەکان
دێ نیرۆ لە ویکی ئینگلیزیدا
ئایپاد ئێر (نەوەی ١ەم)
سەرچاوە
پۆل:ئایپاد پۆل:ئای ئۆ ئێس پۆل:بەرھەمەکان، ناساندنی ٢٠١٣
جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٨٢
جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٨٢ پاڵەوانیەتییەکی تۆپی پێی ئیسانیایە، لە دوو یاری پێکدێت. لەڕۆژانی ١٣ی تشرینی یەکەم و ٢٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٢، لەنێوان ڕیال سۆسیدادی پاڵەوانی لالیگای ١٩٨١-١٩٨٢ و ڕیال مەدریدی پاڵەوانی جامی شای ئیسپانیای ١٩٨١-١٩٨٢ بەڕێوەچوو.
لەئەنجامدا ڕیال سۆسیداد توانی بەئەنجامی ١-٤ و بەسوود وەرگرتن لەئەنجامی یاری دووەم بۆ جاری یەکەم ببێتە پاڵەوانی جامی سووپەری ئیسپانیا.
سەرچاوە
پۆل:جامی سووپەری ئیسپانیا
٨٤٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
لیلیس
وێنۆک|خاتوو لیلیس بە پێنووسی دانتی گابرێیل رۆسیتی لیلیس، ئەھریمەنی گەردەلوولە لە مێزۆپۆتامیا و لەگەڵ بادا دێت، وا بڕوابوو نەخۆشی و مەرگ دێنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئادەم و حەوا پۆل:میتۆلۆژیای ئیبراھیمی پۆل:ئەفسانەکانی سەروو سروشتی
خانمی یەکەمی ئەمریکا
خانمی یەکەمی ئەمریکا (FLOTUS) ئەو ناونیشانەیە کە دەدرێت بە خێزانی سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەرچەندە ڕۆڵی خانمی یەکەم بە فەرمی پێناسە نەکراوە، بەڵام بە شێوەیەکی دیار لە ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتی ئەمریکادا کاریگەری خۆی ھەیە لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە خانمی یەکەم لەلایەن ستافی فەرمییەوە ھاوکاری کراوە، لە کۆشکی سپی نووسینگەی تایبەت بە خانمی یەکەم ھەیە. جیڵ بایدن خانمی یەکەمی ئێستای ئەمەریکایە، وەک ھاوسەری چل و شەشەمین سەرۆکی ئەمریکا جۆ بایدن. لە ئێستادا چوار خانمی یەکەمی پێشوو دەژین: ڕۆزالین کارتەر ھاوسەری جیمی کارتەر؛ ھیلاری کلینتۆن ھاوسەری بیل کلینتۆن و لۆرا بۆش ھاوسەری جۆرج دەبلیوو بوش و میشێل ئۆبامای ھاوسەری باراک ئۆباما و مێلانیا ترامپ ھاوسەری دۆناڵد ترامپ.
نیمچەدوورگەی سینا
250px|وێنۆک|چەپ|نیمچەدوورگەی سینا نیمچەدوورگەی سینا (عەرەبی: شبه جزيرة سيناء)، دوورگەیەکی بیابانیی شێوە سێگۆشەیییە لە میسر. دەکەوێتە خۆرئاوای ئاسیا و باکووری خۆرھەڵاتی میسر و ڕووبەرەکەی دەگاتە ٦۰۰٨٨ کیلۆمەتری چوارگۆشە و %٦ ڕووبەری میسر پێک دێنێت.
نیمچەدوورگەی سینا ناوچەیەکە لە کیشوەری ئاسیا نەک کیشوەری ئەفریقا.
سەرچاوەکان
پۆل:نیمچەدوورگەی سینا پۆل:نیمچەدوورگەکانی ئاسیا پۆل:جوگرافیای ڕۆژاوای ئاسیا پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:مێژووی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:پارێزگای سینای باشوور
کۆشکی
شاوەیس ناسراو بە کۆشکی (نیوەی یەکەمی سەدەی نۆزدەیەم لە گوندی کۆشک، قەرەداغ – ١٨٨٢) شاعیرێکی کورد بوو. شاوەیس لە دواییدا ناوی گوندەکەی خۆی کردووە بە نازناوی شیعری. لە ناو خەڵکدا بە مەلا شاوەیس ناوبانگی دەکردووە. قۆناغەکانی حوجرەی مزگەوتی تەواو کردووە، لەبەر ئەوە مەلایان پێ وتووە. شاعیر لە ساڵی ١٨٨٢ کۆچی دواییی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:مردووانی ١٨٨٢
ستیگما (پیت)
ستگما د الفابەیا یەونانی گرێدانا ھەرفێن سگمائوو تاو یە. Ϛ ھەرفا مەزنئا ستگما یە. دو ھەرفێن بچووک یێ ستگما ھەنە. ϛ تێ بکارانین،ئە گەرئە و ھەرف د ناڤ پەیڤێ دا یە.
بڕیارنامەی ١٢٣٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٣٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٦ی نیسانی ١٩٩٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی گینێی بیساو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٩١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ستیگما (پیت)
گرێدان
پۆل:پیتە یۆنانییەکان
بڕیارنامەی ١٢٣٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گینێ بیساو پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٩ پۆل:گینێ بیساو لە ١٩٩٩
ئۆرتەلیوس
ئەبراهام ئۆرتەلیوس ( بە ئینگلیزی: Abraham Ortelius ) نەخشەساز و جوگرافیناس کە بە یەکەم دانەری نەخشەی مۆدێرن دەناسرێتەوە کە پێی دەڵێن (Theatre Of The World) واتە شانۆی جیهان. هەروەها دەوترێت کە یەکەم کەس بووە کە پێشنیاری ئەوەی کردووە کە قاڕەکانی جیهان پێشتر یەک پاڕچە بوون و پاشان هاتوونەتە ئەم حاڵەتەی ئێستایان.
چەپ|250px|وێنۆک|نەخشەی (Typus Orbis Terrarum) ، ساڵی ١٥٦٤ز لە ساڵی ١٥٦٤ز دا یەکەم نەخشەی خۆی بڵاوکردەوە کە ناسراوە بە (Typus Orbis Terrarum).
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٥٢٧ پۆل:مردووانی ١٥٩٨
بوخارێست
بوخارێست پایتەختی وڵاتی ڕۆمانیایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١,٩٤٤,٣٦٧ کەس بووە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا پۆل:شارەکانی ڕۆمانیا پۆل:بوخارێست پۆل:شارۆچکەکانی ڕۆمانیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٤٥٠ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٨
باکووری ئاسیا
300px|وێنۆک|چەپ|باکووری ئاسیا باکووری ئاسیا یان ئاسیای باکوور، بەشی باکووری کیشوەری ئاسیایە، بە تەنها وڵاتی ڕووسیا دەستی بەسەرداگرتووە، وشەی باکووری ئاسیا بەکاردێ بۆ ئاماژەکردن بە سیبیریا (کە دەکاتە ئەو بەشە ڕووسیایەی کە لە کیشوەری ئاسیایە).
پۆل:باکووری ئاسیا پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا
ئایپاد ئێر ٢
ئایپاد ئێیر ٢ (بە ئینگلیزی: iPad Air 2)، شەشەمین ئایپادی کۆمپانیای ئەپڵە لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٤ دەرچوو.
سەرچاوە
پۆل:ئایپاد پۆل:ئای ئۆ ئێس
پیتەر فرانکت
پیتەر ڤان رێنسلەر فرانکت (لەدایکبووی ٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٤٧) سیاسەتوانێکی ئەمریکیە، ٣٣مین سەرۆکی ژمێریاری مەریلاند بوو لەوەتەی ٢٠٠٧وە پیتەر بۆ ماوەی ٢٠ ساڵ لە ئەنجوومەنی نوێنەرانی مەریلاند خزمەتی کردووە،
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:زیندووان
ھیتا
حەتا (ھەرفا مەزین Ͱ، ھەرفا بچووک ͱ) تیپا ھەفتەمئا الفابەیا یەونانی یە.
گرێدان
پۆل:پیتە یۆنانییەکان
کریۆلا، ئەلاباما
کریۆلا شارێکە لە کەرتی مۆبیل، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٩٢٦ کەس بووە. ڕووبەری ٣٩٫٢٥ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٤٩٫٠٧ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
بنەماڵەی ئەژدیھا
بنەماڵەی ئەژدیھا زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی فەنتازیای درامای ئەمریکییە کە پێشینەیە بۆ زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی کایەی تەختە پاشایەتییەکان (٢٠١١–٢٠١٩)، ھەردووکیان لەسەر ڕۆمانەکانی گۆرانیی سەھۆڵ و ئاگر بەندن کە لەلایەن جۆرج ئاڕ. ئاڕ. ماڕتن نووسراون. زنجیرە پێشینەکە لەلایەن ماڕتن و ڕایان کۆندڵ بۆ ئێچ بی ئۆ دروست کراوە و چەند بەشێکی لەسەر ڕۆمانی ئاگر و خوێنی ماڕتن بەندە. کۆندڵ و میگێل ساپۆچنیک شۆڕەنەری زنجیرەکەن. ڕووداوەکانی باس لە ٢٠٠ ساڵ پێش ڕووداوەکانی زنجیرەی کایەی تەختە پاشایەتییەکان دەکات (١٧٢ ساڵ بەر لە لەدایکبوونی دینێریس تارگێریەن)، زنجیرەکە باس لە سەرەتای کۆتاییی بنەماڵەی تارگێریەن دەکات، ئەو ڕووداوانەی کە ڕێیان بۆ ڕوودانی شەڕی جێنشینیی تارگێریەن خۆش کرد، کە بە «سەمای ئەژدیھاکان» ناسراوە.
بنەماڵەی ئەژدیھا لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٩دا فەرمانی ڕاستەوخۆ بۆ زنجیرەی پێ درا، لە تەممووزی ٢٠٢٠دا ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان دەستی پێ کرد و لە نیسانی ٢٠٢١دا وێنەگریی سەرەکی لە شانشینی یەکگرتوو دەستی پێ کرد. زنجیرەکە لە ٢١ی ئابی ٢٠٢٢دا بۆ یەکەم جار پەخش کرا. وەرزی یەکەم لە ١٠ ئەڵقە پێک دێت.
نووسین
لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا، کەیسی بلۆیز، سەرۆکی بەرنامەسازیی ئێچ بی ئۆ، ڕای گەیاند کە پڕۆسەی نووسین دەستی پێکردووە و پێشبینیی کرد کە زنجیرەکە لە ٢٠٢٢دا پەخش دەکرێت.
ھەڵبژاردنی ئەکتەران
لە تەممووزی ٢٠٢٠دا دەست بە ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان کرا. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠دا، پادی کۆنسیدین بە ڕۆڵی ڤیسێریسی یەکەمی تارگێریەن ھەڵبژێر درا. لە کانوونی یەکەمدا، ئۆلیڤیا کوک، مات سمیت و ئێما دارسی دوابەدوای یەک بە ڕۆڵی ئالیسێنت ھایتاوەر، دەیمۆن تارگێریەن و ڕینێرا تارگێریەن ھەڵبژێر دران، لەکاتێکدا دانی سەپانی چووە نێو وتووێژەکانەوە بۆ ئەوەی بەشداری لە ڕۆڵێکی نەناسراودا بکات. لە شوباتی ٢٠٢١دا، ڕیس ئیفانز، ستیڤ تووسان، ئیڤ بێست و سۆنۆیا میزونۆ بۆ کاستی سەرەکی زیاد کران. لە مانگی نیساندا، فابین فرانکڵ بە ڕۆڵی سێر کریستۆن کۆل بەشداریی کرد. لە ئایاردا، گراھام مەکتاڤیش بە جلوبەرگی تەواوەوە لە سەرشانۆدا بینرا. ئێمیلی کاری و میڵی ئاڵکۆک لە تەممووزی ٢٠٢١دا بۆ کاستەکە زیاد کران.
زمان
زمانناسی کایەی تەختە پاشایەتییەکان دەیڤد جەی. پیتەرسن، گەڕایەوە بۆ بەردەوامبوون لە کارەکانی لەسەر زمانی دەستکردی ڤالێریانی باڵا.
بڵاوکردنەوە
لە ٢١ی ئابی ٢٠٢٢دا بنەماڵەی ئەژدیھا بۆ یەکەم جار پەخش کرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی ئێچ بی ئۆ پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:کایەی تەختە پاشایەتییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان
٨٤٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٨٥٤ (ژمارە)
٨٥٤ (هەشت سەد و پەنجا و چوار) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٨٥٣ و ٨٥٥.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
دادوەری گشتی ئوسترالیا
دادوەری گشتی ئوسترالیا جێگری پاشایەتی ئوسترالیا (هەنووکە شاژن ئێلیزابێتی دووەم) لە ئاستی فیدڕاڵ یان نیشتمانیە لە ئوسترالیا.
دەسەڵات و کاربەدەستی دادوەری گشتی بریتن لە: دیاری کردنی نێردراوەکان، وەزیر و دادوەرەکان، دەرکردنی ڕەزامەندی شاهانە، دەرکردنی حووکم بۆ هەڵبژاردن. یاسای فەرمی ئەرکی زۆری خستۆتە بەردەم دادوەری گشتی، بەلام لە کردەوە دا ئەو تەنیا ڕێککەوتنەکانی سیستەمی وێستمینیستێر پەێڕەو دەکات و تەنیا لەسەر پێشنیاری سەرۆک وەزیران و وەزیرەکانی تر کار دەکات.
سەرچاوە
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠١ لە ئوسترالیا پۆل:پاشایەتی لە ئوسترالیا پۆل:پەرلەمانی ئوسترالیا پۆل:دەوڵەتی ئوسترالیا پۆل:سیاسەتی ئۆسترالیا پۆل:بەڕیوەبەرانی گشتیی ئوسترالیا پۆل:ئەنجومەنی مەڵبەندی پایتەختی ئوسترالیا پۆل:سیستەمی وێستمینستەر
جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٨٥
جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٨٥ پاڵەوانیەتییەکی تۆپی پێی ئیسانیایە، لە دوو یاری پێکدێت. لەڕۆژانی ٩ و ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٥، لەنێوان یانەی بەرشەلۆنای پاڵەوانی لالیگای ١٩٨٤-١٩٨٥ و ئەتلەتیکۆ مەدریدی پاڵەوانی جامی شای ئیسپانیای ١٩٨٤-١٩٨٥ بەڕێوەچوو.
لەئەنجامدا ئەتلەتیکۆ مەدرید توانی بەئەنجامی ٣-٢ و بەسوود وەرگرتن لەئەنجامی یاری یەکەم بۆ جاری یەکەم ببێتە پاڵەوانی جامی سووپەری ئیسپانیا.
سەرچاوە
پۆل:جامی سووپەری ئیسپانیا
ئایفۆن (نەوەی یەکەم)
ئایفۆن (نەوەی یەکەم) (بە ئینگلیزی: iPhone 1st generation)، یەکەم دەرچووی زنجیرە مۆبایلی هۆشمەندی ئایفۆنە، کە کۆمپانیای ئەپڵ لە ٢٩ حوزەیرانی ساڵی ٢٠٠٧ وەکو یەکەم ئایفۆن خستەڕوو.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئایفۆن پۆل:ئای ئۆ ئێس
کاران جۆھەر
کاران جۆھەر ناوی تەواوی  کاران دارما کاما جۆھەر (بە ئینگلیزی: Karan Johar)لەدایکبووی ٢٥ی ئایاری ١٩٧٢ لە مۆمبای لە مەھاراشترا لە ھیندستان دەرھێنەر و بەرھەمھێنەر و سکرین نووسەر و دیزاینەرێکی فیلمە ھیندییەکانی [[بۆڵیوودە لە وڵاتی ھیندستان. کاران کوڕی وەبەرھەمێنەری فیلمی ھیندی یاش جۆھەرە، جگە لەکاری فیلم کاران پێشکەشکاری تەلەفزیۆنییە و بەرنامەی (Koffee with Karan)ە. یەکەم چالاکی فیلمی کاران لەساڵی ١٩٩٥ بوو کاتێ یاریدەدەری دەرھێنەری فیلمی (Dilwale Dulhania Le Jayenge) بوو، وە  یەکەم فیلمی کاران لەساڵی ١٩٩٨ بوو بەناوی کوچ کوچ ھۆتا ھای (Kuch Kuch Hota Hai) کە کاران لەم فیلمە دەرھێنەر و سیناریۆنووس بوو و لەیەکەم ئەزموونیدا کاران سەرکەوتنێکی باشی بەدەستھێناو لە بۆکس ئۆفیس ١٦ میلیۆن دۆلاری بەدەستھێنا. کاران داھێنانێکی لە سینەمای ھیند ھێنایە کایەوە ئەویش خۆشەویستی سێگۆشەیی بوو کە بینەر لەسەیرکردنی فیلمەکانی کوچ کوچ ھۆتا ھای (Kuch Kuch Hota Hai و کەل ھۆ ناھۆ (Kal Ho Naa Ho) وە (Kabhi Alvida Naa Kehna)وە تەنانەت فیلمی (Student of the Year)یش بۆی ڕووندەبێتەوە. لەساڵی ٢٠١٠ لە فیلمی من ناوم خانە سەرکەوتنێکی دی مەزنی بەدەستھێنا کە کاران جۆھەر کاری دەرھێنان و بەرھەمھێنان و سیناریۆی بۆ کردبوو کە لەداھاتی بۆکس ئۆفیسدا ٢٠٠ کۆڕی ھیندی بەدەسھێنا و ھاوکات بە ھۆی ھەمان فیلم کاران خەڵاتی باشترین دەرھێنەری لە زنجیرە خەڵاتی فیلم فەیر دەستکەوت.
سەرچاوە
پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ھیندی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:سینەمای ھیندی پۆل:بەرھەمھێنەری فیلم پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی خەڵکی مۆمبای پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی پۆل:پەنجابییەکان
دانراو
لە لۆژیکدا، دانراو (بە عەرەبی: موضوع؛ بە ئینگلیزی: subject) ئەو پارەی قەزیەیە کە پارەکەی تر، یانی ھەڵگیراو، ھەڵدەگرێ. وەک «مس» لە قەزیەی «مس کانزایە».
لەبەر ئەوەی کە دانراو ھەڵگری ھەڵگیراوە و شتێک دەخرێتە سەری و باری دەکرێ، دەبێ «ناو» بێ و ناتوانێ ئامراز یا فیعل بێ. لە حاڵێکا ھەڵگیراو ھەم دەتوانێ ناو بێ، وەک «خوا زانایە»، ھەمیش دەتوانێ فیعل بێ، وەک «خوا دەزانێ».
ھەروەھا، پێچەوانەی ھەڵگیراو کە ناتوانێ تاک بێ و پێویستە تێکڕایی بێ، دانراو دەتوانێ ھەم تاک بێ و ھەم تێکڕایی. ھەروا کە ھەموو لۆژیکزانانی موسڵمان و ئەورووپاییش بەڕاشکاوی ڕایان گەیاندووە، کاتێ دانراو تێکڕایی بێ، مەبەست لێی میسداقەکانییەتی نەک تێگەیشتەکەی.
دانراو ھەر ئەوەیە کە لە ڕێزماندا «پاڵپێوەدراو»یا مسندإليه-ی پێ دەوترێ.
بی بی سی چوار
سەرچاوه
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان
چروستانی
چروستانی ناوی مەلا محەممەدی عەبدولڕەحیمی چروستانییە لە ساڵی لە گوندی ئابڵاخ کە ئێستا گەڕەکێکە لە شاری سلێمانی لە دایکبوون، وەک فەقێیەکانی سەردەمی خۆی دەستی کردووە بە خوێندن، بۆ ئەم مەبەستە چەندین ناوچەی کوردستان گەڕاوە و لە زۆر مزگەوتەکان مەلایەتی کردووە. دواجار لە مزگەوتی نەقیب دەبێت بە مەلا. ئەم شاعیرە لە مانگی نیسانی ساڵی ١٩٦٤ز کۆچی دوایی دەکات و لە گۆڕستانی گردی جۆگە بە خاکی دەسپێرن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
نیمچەکیشوەری ھیندی
200px|وێنۆک|چەپ|نەخشەی جوگرافیی نیمچەکیشوەری هیندی نیمچەکیشوەری هیندی ناوچەیەکی گەورەی کیشوەری ئاسیایە کە دەکەوێتە باشووری ئاسیا و ڕووبەرەکەی دەگاتە ٤.٤ کم²، وە ڕێژەی دانیشتووانی دەگاتە ۱.۷٤۹ ملیار (۲۰۱۳). ئەم وڵاتانەی خوارەوە لەخۆدەگرێ :
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نیمچەکیشوەری ھیندی پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا پۆل:کیشوەرەکان پۆل:نیمچەدوورگەکانی ئاسیا پۆل:باشووری ئاسیا
سەن (پیت)
سان (ب ھەرفێ مەزن Ϻ، ب ھەرفێ بچووک ϻ) ھەرفەکی الفابەیا یەونانی بوو. دەنگکرنێ سان [س] بوو. شۆنێ سان ھەرفێ سگما دھات بکارانین، ژ بەر کو وێ ژی جارێ داوی یێ بکارانینێ ھەرفێ سان د ٥. سەدسالا ب.ز. بوو.
گرێدان
پۆل:پیتە یۆنانییەکان
٨٤٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بەعقووبە
بەعقووبە شارێکە لە عێراق کە کەوتووەتە ٥٠ کیلۆمەتری باکووری ڕۆژهەڵاتی شاری بەغدا. ژمارەی دانیشتووای ئەم شارە بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٣، ۴۶۷٬۹۰۰ کەس بووە، کە زۆربەیان عەرەبی سوننی و کەمینەیەکی ئاشووری بوون. بەعقووبە ناوەندی بەرهەمهێنانی پرتەقاڵی عێراقە. ناوی بەعقووبە بە واتای "ماڵی یەعقووب"ە.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق پۆل:قاعیدە لە عێراق پۆل:شارەکانی عێراق پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیالە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٠
جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٠ پاڵەوانیەتییەکی تۆپی پێی ئیسانیایە، لە دوو یاری پێکدێت. لەڕۆژانی ٥ و ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٠، لەنێوان ڕیال مەدریدی پاڵەوانی لالیگای ١٩٨٩-١٩٩٠ و یانەی بەرشەلۆنای پاڵەوانی جامی شای ئیسپانیای ١٩٨٩-١٩٩٠ بەڕێوەچوو.
لەئەنجامدا ڕیال مەدرید توانی بەئەنجامی ٥-١ و بەسوود وەرگرتن لەئەنجامی ھەردوو یارییەکە بۆ جاری سێیەم ببێتە پاڵەوانی جامی سووپەری ئیسپانیا.
سەرچاوە
پۆل:جامی سووپەری ئیسپانیا
بڕیارنامەی ١٢٣٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٣٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی نیسانی ١٩٩٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٩٣ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٩ پۆل:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ لە ١٩٩٩ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
٨٥٥ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٨٥٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٢٢ (ژمارە)
٢٢ (بیست و دوو) (22) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٢١ و ٢٣.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
جۆزەف سی ویڵسن
جۆزەف چارڵز ویڵسنی چوارەم (٦ی تشرینی دووەمی ١٩٤٩–٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩) دیپلۆمات و باڵیۆزێکی ئەمریکی بوو کە ناسرا بەوەی لە ٢٠٠٢دا سەفەرێکی کردبوو بۆ نەیجیریا بۆ لێکۆڵینەوە لەوەی کە ئایا سەدام حوسێن ھەوڵی کڕینی جۆرێکی یۆرانیۆمی ناسراو بە «کێکی زەرد»ی دابوو یان نە. لە تەممووزی ٢٠٠٣دا مانشێتی نیو یۆرک تایمز نوسینێکی ئەم بوو بە سەردێڕی "لە نەیجیریا چیم نەدۆزییەوە؟"، کە تێیدا ئاشکرای کرد کە شتی وا نەبوە. ئەمە لەکاتێکدا بوو ھەردوو ئیدارەی بۆش و بلێر دۆسیەیەکی ناڕاستیان لەسەر سەدام ئامادە کردبوو کە گوایە چەکی کۆکوژی ھەیە. ئەم ڕاستی وتنەش بوە ھۆی ئەوەی کە ئیدارەی بۆش ناوی خێزانەکەی ئاشکرا بکەن وەک کارمەندێکی سی ئای ئەی و تۆمەتی ئەوەیان دایە پاڵی کە ھەردووکیان خیانەتیان لە وڵاتەکەیان کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:مردووانی ٢٠١٩ پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی
شۆ (پیت)
شۆ (ب ھەرفێ مەزن Ϸ، ب ھەرفێ بچووک ϸ) ھەرفێ ھەفتدەھییەم یێ الفابەیا یەونانی یە.
گرێدان
پۆل:زمانی باختەری پۆل:پیتە یۆنانییەکان
دەرھێنەری فیلم
چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی یەکێک لە دەرھێنەرەکان، بۆ دروستکردنی فیلمێک دەرھێنەری فیلم بەو کەسە دەوترێت کە سەرپەرشتی ئەکتەرەکان یان بەشداربووانی ناو فیلمێک بکات لە کاتی دەرھێنانی فیلمی سینەماییدا. دەرھێنەر ڕۆڵی سەرەکی دەبینێت لە دیاریکردنی ئەندامانی کاست و دیزاینی بەرھەمھێنان و ھەموو لایەنەکانی داھێنەرانەی پیشەسازی فیلم. بەپێی یاسای یەکێتی نێودەوڵەتی، دەرھێنەر وەک نووسەری فیلمەکە تەماشا دەکرێت.
دەرھێنەری فیلم ڕێنمایی بە ئەکتەر و ستاف دەدات و بینینێکی گشتگیر دروست دەکات کە لە ڕێگەیەوەوە فیلمەکە ھەستی پێ دەکرێت یان چاودێری دەکرێت، پێویستە بەڕێوەبەرەکان توانای ناوبژیکردنی جیاوازی لەبینینەکانی داھێنەرانە و مانەوەیان لەناو بودجەدا ھەبێت. زۆر ڕێگا ھەیە بۆ بوون بە دەرھێنەری فیلم، چەند فیلمسازێک وەک سیناریۆنووس، سینەماکار، بەرھەمھێنەر، سەرنووسەری فیلم، یان ئەکتەر دەستیان پێکرد، دەرھێنەرانی دیکە ئامادەی قوتابخانەیەکی فیلم بوون. بەڕێوەبەرەکان ڕێگای جیاواز بەکاردێنن. ھەندێکیش پلانی گشتی پێناسە دەکەن و ڕێگە بە ئەکتەرەکان دەدەن دیالۆگەکە لەبەر بکەن، ھەندێکی دیکەش یان ھەر لایەکیان کۆنترۆڵ دەکەن و داوا لە ئەکتەر و ستاف دەکەن بە وردی ڕێنمایییەکان پەیڕەو بکەن.
سەرچاوکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم پۆل:دەرھێنەران پۆل:پیشەکانی میدیای بەکۆمەڵ پۆل:پیشەکانی فیلمسازی
درۆ
درۆ (پێچەوانەی ڕاستی) دەستەواژەیەکی ھەڵەیە کە دەردەبڕدرێت بۆ کەسێک (یان کۆمەڵە کەسێک) لەلایەن کەسێک (یان کۆمەڵە کەسێک) ی ترەوە، لە کاتێکدا ئەو کەسەی بە کارەکە ھەڵدەستێت ئاگادارە لە ناڕاستی دەربڕینەکە.
درۆکردن وەک یەکێ لە رەوشتەکانی مرۆڤ هەر لە سەرەتای بونی مرۆڤایەتیەوە سەری هەڵداوە و زۆر جار کارەسات و رەنگدانەوەیەکی تەواو قورسی لەسەر ژیانی مرۆڤایەتی بەرپا کردوە. ئەم رەوشتە دزێوە تایبەت نیە بە تاکە کەسێک یان کۆمەڵگایەک بەڵکو لە هەموو جیهاندا باوە سەرجەم هەموو مرۆڤێک کەم تا زۆر ماکی ئەم رەوشتەی تێدایە لە هەر چرکەیەکی ژیاندا لەوانەیە درۆیەک بکات. گرێکوێرەی درۆ هەتا سەدان ساڵی داهاتوو پێشبینی لەناوچونی لەلایەن هیچ زانایەکی سۆسیۆلۆژی و سایکۆلۆژی نەکراوە.
هۆکارەکانی درۆکردن
پێشنیاری گونجاو بۆ چارەسەری درۆکردن :
سەرچاوەکان:
١- لیلیان گلاس (٢٠١٨ )، زمانی جەستەی درۆزنەکان ، و: ئیبراهیم بەهائەددین.
کرۆسڤیل، ئەلاباما
کرۆسڤیل شارۆچکەیەکە لە کەرتی دیکەب، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٨٦٢ کەس بووە. ڕووبەری ٢١٫٦٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٨٥٫٨٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
نوورسوڵتان
نوورسوڵتان کە ناوی پێشووی ئاستانا بووە (هەتا ساڵی ٢٠١٩)، پایتەختی وڵاتی کازاخستانە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٧٠٨،٧٩٤ کەس بووە.
دۆم ھێمینگوەی
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
نوورسوڵتان
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی کازاخستان پۆل:پارێزگاکانی کازاخستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٤ پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٠
دۆم ھێمینگوەی
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣ پۆل:فیلمە بەریتانییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون
٢٣ (ژمارە)
٢٣ (بیست و سێ) (23) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٢٢ و ٢٤.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٨٥٦ (ژمارە)
٨٥٦ (هەشت سەد و پەنجا و شەش) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٨٥٥ و ٨٥٧.
جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩١
جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩١ پاڵەوانیەتییەکی تۆپی پێی ئیسانیایە، لە دوو یاری پێکدێت. لەڕۆژانی ١٥ و ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٩١، لەنێوان یانەی بەرشەلۆنای پاڵەوانی لالیگای ١٩٩٠-١٩٩١ و ئەتلەتیکۆ مەدریدی پاڵەوانی جامی شای ئیسپانیای ١٩٩٠-١٩٩١ بەڕێوەچوو.
لەئەنجامدا بەرشەلۆنا توانی بەئەنجامی ٢-١ و بەسوود وەرگرتن لەئەنجامی یاری یەکەم بۆ جاری دووەم ببێتە پاڵەوانی جامی سووپەری ئیسپانیا.
سەرچاوە
پۆل:جامی سووپەری ئیسپانیا
ئەبیناوۆمی ئۆساوا
ئەبیناوۆمی ئۆساوا (لەدایکبووی ٣١ی تەمموزی ١٩٩٧) یاریکەری ژاپۆنی، یاری تۆپی دەستە بۆ تیمی نەتەوەیی ژاپۆنی،
لە ٢٠٢١دا نوێنەری ژاپۆن بوو بۆ پێشبرکێی تۆپی دەستی ژنانی جیھانی لە ئیسپانیا
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧ پۆل:زیندووان
ئەڤا ئادەمز
ئەڤا ئادەمز (بە ئینگلیزی :Ava Addams) خانمە ئەکتەرێکی پۆرنۆگرافی فەرەنسییە، لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە لە پیشەسازی پۆرن کاردەکات.
پێشینەی ژیانی و کارەکانی
لە باوکێکی ئیتالی و دایکێکی ئیسپانی لە جەبەل تاریق لەدایک بووە، پاشان لەگەڵ باوانی کۆچی کردوە بۆ وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا و لە شاری ویستن ی تێکساس گەشەی کردوە، زۆڕ بەباشی دەتوانێ بە زمانەکانی ئینگلیزی و ئیسپانی و فەرەنسی بدوێ.
ئادەمز وەکو ئەستێرەیەکی نمایشکاری بواری شانۆ و ڕۆڵگێرانی فیلم کاری کردوە ھەر لەسەرەتای منداڵیەوە، پاشان کارەکانی چاپەمەنی و شانۆکاری و بواری نووسین کاری کردوە.
ئادەمز وەک یاریدەدەرێکی پزیشکی لە نۆڕینگەیەکی پزیشکی کاری کردوە، بەڵام بەھۆی ئەوەی نەیتوانیوە خوێندنی بواری پزیشکی تەواو بکات ناچاربووە دەستبەرداری بووبێت، پاشان ڕووی کردۆتە کۆمەڵەی برازییەرز brazzers لەگەڵیان دەستی بەکار کردوە وەک ڕۆڵگێرێکی زایەندی (سێکسی).
شاکارە سینەماییەکانی
وێنۆک|ئادەمز لە AVN Awards لەساڵی ٢٠١٥