cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ھێلکاری پەستان-قەبارە
پەیوەندی نێوان پەستان و قەبارە
ئەگەر سیستەمەکە گازی بێت ئەوا ، دەتوانین یاسای گازی نموونەیی لەسەر ئەنجام بدەین ، کە گۆراوەکانی بریتین لە هەر یەکە لە پەستان و قەبارەو ژمارەی مۆڵی گازەکەو پلەی گەرمیەکەی و کە بە نەگۆری گازەکان بە یەکەوە بەستراون بۆ زانیاری زیاتر سەیی یاسای گشتی گازەکان بکە.. یاساکە بە کورتی بەم شێوەیەیە (قەبارە X پەستان = نەگۆری گازەکان X ژمارەی مۆڵ X پلەی گەرمی) (pv=nrt) لەم یاسایە دەتوانین تێبینی ئەوە بکەین کە پەیوەندی نێوان قەبارەو پەستان پەیوەندیەکی پێچەوانەیە واتا گەر یەکێکیان زیاد بکات ئەو تریان لە بەرانبەر کەم دەکات ، گەر سیستەمێک قەبارەو پەستانی گۆرا ، بۆ نموونە پیستۆنی سەیارە لە بزوێنەری سووتانی ناوەکی دا ئەوا دەتوانین هێلکاریەکمان بەدەست بکەوێت ، وە ئەگەر بێت و رووبەری داخراو بەم هێلکاریە بدۆزینەوە ، ئەوا دەتوانین ئیشی ئەنجامدراو لەلایەن ئەم سیستەمە بدۆزینەوە.
ئیش لە ثێرمۆداینامیک دا
سەیری ئیش بکە.
لە زانستی فیزیادا ئیش دەکاتە
گەر بێت و ئێمە لولەکێکمان هەبێت کە لاناویدا پیستۆنێک هاتوو چون بکات وەکو ئەوەی لە وێنەکەدا دیارە ، ئەوا دەتوانین d_s بە گۆران لە تەوەرەی y حساب بکەین ، وە هەمووشمان یاسای پەستان ئەزانین کە دەڵێ
لێرەدا رووبەر بریتیە لە رووبەی رووی پیستۆنەکە ، گەر ئەم یاسایە لە f ی یاسای ئیش دابنێینەوە ئەوا ،
لەمەوە ئەتوانین تێبینی ئەوە بکەین کە
یان بە سوود وەرگرتن لە یاسای گازی نموونەیی
بە دانانەوە لە هاوکێشەی سەرەوە:-
ئەگەر بێت و کردارەکەمان ئایزۆسێرمەڵ بێت ئەوا هەریەکە ناگۆرێن
کەواتا دەمێنێتەوە
کە ئەمی دواییشیان دەکاتە:-
هێلکاریەکە
گەر بێت و پەستان و قەبارەی سیستەمێکمان چاودێری کردوو زانیاریەکانمان لەلای خۆمان تۆمار کردوو دواتر لە رووتەختێک هێلکاریمان بۆ کرد ئەوا هێلکاری پەستان قەبارەمان دەست دەکەوێت ئەگەر بیت و رووبەری ئەم نەخشەیەی کە دەستمان کەوتووە بدۆزینەوە ئەوا ئەو رووبەرە بریتیە لەو ئیشەی کە ئەم سیستەمە ئەنجامی داوەو بە جووڵ دەپێورێت. بۆ نموونە سەیری ئەم وێنەیە بکەن ، وای دابنێن ئەمە هێلکاری سسورێکی بازنەییە کە باسمان کرد ئەوا هێلکاریەکەی وەکوو روبەرێکی داخراو بەدەر دەکەوێت ، گەر رووبەرە داخراوەکە بدۆزینەوە ئەوا ئیشی یەک سوورمان دەست کەوتووە.ئەم وێنەیە تەنیا بۆ روون کردنەوەیە ، لە راستیدا زۆر لەمە ئاڵۆز ترن
ئەم وتارانەش ببینە
پۆل:تێرمۆدینامیک پۆل:گۆڕانی وزە
سێ گەمژە
سێ گەمژە (بە ھیندی:३ इडियट्स) (بە ئینگلیزی: Idiots 3) فیلمێکی ھیندی کۆمێدیی - ڕۆمانسییە، لە ساڵی ٢٠٠٩ دەرچووە، لەلایەن دەرھێنەری بەناوبانگی ھیندی ڕاجکومار ھیرانی کاری دەرھێنانی بۆ کراوە، ھەریەکە لە ئەکتەران عامر خان و کارینا کاپوور ڕۆڵی تیا دەبینن، دەقی فیلمەکە ھەر لەلایەن ڕاجکومار ھیرانی نووسراوە بەڵام بەیاوەری ئەبھیجەت جۆشی، فیلمەکە لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ پەخشکرا، فیلمەکە لە بنەڕەت بە زمانی ھیندی یە و لە ١٧١ خولەک پێکدێت واتە فیلمێکی درێژە، وە فیلمەکە بەیەکێ لە فیلمە ھەرە سەرکەوتووەکانی ھیندستان دادەنرێت لەبەر ئەوەی یەکەم فیلم بوو بگاتە ئاستی INR392 کۆڕ واتە ٦٤ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی تەنیا لە ھیندستان فیلمەکە توانی ٢٠٢ کۆڕ بەدەستبھێنێت و تائێستاش لەڕیزبەندی پڕداھاتریین فیلمەکانی ھیندستانە گەرچی فیلمەکە لە ساڵی ٢٠٠٩ پەخش کراوە بەر لەو فیلمە ھیچ فیلمێکی دی نەیتوانیوە بگاتە ١٠٠ کۆڕیش بەلام ئەم فیلمە ئەو ڕیکۆردەشی شکاند کە ٢٠٢ کۆڕی لە ھیند بەدەست ھێنا، فیلمەکە ناوی چۆتە ڕیکۆردەکانی گینس لەم ڕووەوە
دەستپێکی فیلم
فیلمەکە بەدرێژایی لەسەر زمانی فەرحان قورەیشی دەگێردرێتەوە، لەسەرەتای فیلمەکە فەرحان گەشتێکی ھەیە بەڵام لەلایەن کەسێکەوە (چەتوور ڕانیگھام) ھەواڵی دۆزینەوەی ھاوڕێی زانکۆی پێدەدرێت، ئەویش لەناوەڕاستی گەشتی فڕۆکەدایە بۆیە بەناچاری خۆی بە نەخۆش نیشان دەدات بۆ ئەوەی فڕۆکەکە بنیشێتەوە، لەئەنجامدا لەکارەکەی سەرەکەوتوو دەبێت، دوایی فەرحان تێل بۆ ھاوڕێیەکی دی دەکات بەناوی ڕاجۆ ڕاستۆگی دوایی بەیەکەوە دەچن بۆ لای چەتوور ڕانیگھام کە ئەو ھەواڵەکەی پێیان گەیاند کە شوێنێ ڕانچۆی دۆزیوەتەوە بەڵام ئەو بە دوو ھاوڕێکەی ڕانچۆی وت کە ئەو لەزانکۆ چاوەڕێتان دەکات، کە ئەوان دەچنە زانکۆ لەوێ چەتوور ڕۆژی ٥ی ئەیلوولیان لەیاد دێنێتەوە کە گرەوی کردووە لەگەڵ ڕانچۆ، لەو ساتەدا چەتوور خۆی بە براوە دەزانێت و سەرنجام لە تەلاری زانکۆی دێنە دەرەوە و دەچن بۆ لای ڕانچؤ…
چیڕۆکەکانی ناو زانکۆ
فیلمەکە بە قووڵی باس لە سێ ھاوڕێ دەکات بەناوەکانی فەرحان قورەیشی و ڕاجۆ ڕاستۆگی و ڕانچۆدداس کاتێ دەچنە زانکۆیەکی ئەندازیاری میکانیک لە وڵاتی ھیندستان بەناوی زانکۆی شاھانە، سەرەنجام دوو ھاوڕێکە سەرسام دەبن بە کارەکانی ڕانچۆدداس چارمان لە بەر ئەوەی ئەو ھاوڕێیەیان گرنگی بەیەکەم بوونی لەزانکۆ نادات و تەنیا گرنگی بە زانست ئەدات و سەرەنجامیش ھەموو ساڵ یەکەمی بەشەکەیەتی، لەگەڵ ئەوەی فەرحان و ڕاجۆ لەسەر ڕانچۆدداس تووشی زۆر کێشە دەبن لەزانکۆ بەڵام ھەر ھاوڕێیەتییان لەگەڵ ڕانچۆدداس بەردەوام دەبێت، ڕانچۆدداسیش لە بەشێکی فیلمەکە ھاوکاری ھاوڕێکانیی دەکا لەوەی بەشوێن ئارەزووییەکانی خۆیان بگەڕێن و کێشەکان بەلاوە نێن وە لە ترس بەدووریان بخات لە تاقیکردنەوەکانی زانکۆ چونکە ھاوڕێکەی فەرحان ئارەزووی لە ئەندازیاری نییە و بەڵکوو ئارەزووی لە ھوونەری فۆتۆگرافییە وە ھاوڕێکەی دیکەیان کە ناوی ڕاجۆیە ترسی لە دەرنەچوون ھەیە لەزانکۆ لەبەر ئەوەی ژیان و ئایندەی خێزانەکەی ئەو بەو ئەوەوە بەندە. لە فیلمەکەدا سێ ھاوڕێکە بەدرێژایی خوێندنی زانکۆ کێشەیان دەبێت لەگەڵ ڕاگری زانکۆکە و تەنانەت جارێک بەھەڵە دەچن بۆ ئاھەنگی خوازبێنی کچی ڕاگرەکەیان لەبەر ئەوەی تووشی برسیێتی بوونە ھەر لە ئاھەنگەکە بۆیەکەمینجار ڕانچۆدداس کچێکی دیکەی ڕاگرەکەیان دەبینێت بەناوی پیا کە دوایی دەبن بە خۆشەویستی یەکتری، لە ئاھەنگەکە ڕاچۆدداس داوا لە پیا دەکات واز لە دەستگیرانەکەی بێنێت لەبەر ئەوەی ئەو بە بلیتی نرخەکان دادەنێت، دوایی لە ئاھەنگە ئاشکرا دەبێت کە سێ ھاوڕێکە بەھەڵە ھاتوون و مەبەستییان خواردنی ئاھەنگە بوو وە بانگێشتیش نەکرابوون دوای ئاھەنگەکە ڤایرۆس، فەرحان و راجۆ بانگ دەکا و پێیان دەڵێ ژوورەکەیان لەگەڵ ڕانچۆ بگۆڕن لەمەوە ڕاجۆ دەچێتە ژووری چەتوور بەڵام فەرحان لای ڕانچۆ دەمێنێتەوە. ڕۆژێکیان سێ ھاوڕێی گەمژەکە باسی کێشەکانی یەکتری دەکەن کە فەرحان ئارەزووی لە فۆتۆیە بەڵام ناتوانێت بە باوکی بڵێ و ڕاجۆش ترسی لە ئایندەی خوشکەکەیە کە تاکوو ئێستا شووی نەکردووە، بەڵام فەرحان لەوساتەدا بە ڕانچۆ دەڵێ تۆ پیات خۆش دەوێت و دەشترسی بە ئەم بڵێیت، ئەگە رتۆ وات بەو وت کە خۆشت دەوێت ئەوا منیش دەچم بۆ فۆتۆگرافەری و واز لە ئەندازیار دەھێنم وە ڕاجۆش پشتگیری فەرحان دەکات و بە ڕانچۆ دەڵێ ڕاستە تۆ دەتوانیت ئامۆژگاری خەڵکی بکەیت بەڵام خۆشت ناتوانیت جێبەجێیان بکەیت لێرەوە گرەو دەکەن کە ئەگەر ڕانچۆ چوو بە پیا بڵێت خۆشم ئەوێیت ئەوا ڕاجۆ و فەرحان واز لە ترس دەھێنن و بەدوای ئارەزوو و کار دادەگەڕێن، لەدواییدا ڕانچۆ کارەکە ئەنجام دەدا و لەگەڵ ھاوڕێکانی شەوەکە دەچن بۆ ماڵی ڤایرۆس و لەوێ بە پیا دەڵێت کە خۆشی ئەوێت بەڵام لەکاتی ڕۆیشتیان بۆ دەرەوەی ماڵی ڤایرۆس، ڤایرۆس لە خەو ھەڵدەستێ و ڕاجۆ دەبینێت کە میزی بە بەردەرگای ماڵەکەی دا کردووە بۆیە بۆ ڕۆژی دوایی ڕاجۆ بانگ دەکات بۆ نووسینگەکەی کە خۆی پەڕەی دەرکردنی خۆی بنووسێت و واژووی بکات وە ڤایرۆس چانسێکی قوورستری دەداتێ کە گەر بڵێت ڕانچۆشی لەگەڵ دابووە ئەوا لە ڕاجۆ خۆش دەبێت و تەنیا ڕانچۆ دەردەکرێ، بەڵام ڕانجۆ ھیچییان قبووڵ ناکات و لەپەنجەرەی نووسینگەکەی ڤایرۆس خۆی فێ دەداتە خوارێ لە ئەنجامدا تووشی شۆکبوون دەبێت و دوایی بە ھۆی ڕانچۆ و ھاوڕێکانییەوە تەندرووستی بەباشی دەچێت و چاکک دەبێتەوە و دوایی فەرحان و ڕاجۆ ناچار دەبن بەڵێنەکانیان بێننە دی کە بە ڕانچۆیان دابوو شەوەکە لە ئەنجامدا فەرحان و ڕاجۆ گەیشتن بەوەی دەیان ویست واتە فەرحان بوو بە فۆتۆگرافەر ئەمەش دوای وتووێژ لەگەڵ باوکی وە ڕاجۆش کاری دۆزییەوە لە ئەندازەی میکانیک.
کۆتاییەکانی فیلم
لەدوای ئاھەنگی دەرچوون ڕانچۆ لەگەڵ ھاوڕێکانی دووردەکەونەوە ئەمەش بەھۆی ئەو چیڕۆکەی ڕانچۆ کە ڕۆڵی کەسێکی دی بینوە ئەو وەک قوتابی لەجێگای کوڕێکی دەوڵەمەند دەیخوێند کە کاتی خۆی بەر لە کۆلێژیش لەجێگای کوڕە دەوڵەمەندەکە دەچووە قوتابخانە، باوکە دەوڵەمەندەکە کە زانی لەجێگای کوڕەکەی دەچیت بڕیاری دا ئەم کارە تاکوو زانکۆ بەردەوام بێت و ئەو لەجێگای کوڕەکەی خۆی بڕواننامەی زانکۆی بۆبێنەوە، دوای ئاشکرابوونی ئەم چیڕۆکە کە ڕانچۆ خۆی ناوی کوونسوو کوانگرووە، لەلایەن فەرحان و ڕاجۆ ھێشتا ھاوڕێیەتییان لا دەمێنێت و بەدوای دەگەڕێن و دووبارە پیا لە ئاھەنگی ھاوسەرگیری دەڕفێنن و بۆلای کوونسوو کوانگروو دەچن بۆ قوتابخانە زانستییەکە کە لەلایەن کونسوو کوانگروو بەڕێوەدەبردێت، لەکۆتایی فیلمەکەش ھاوڕێکان یەکتری دەبیننەوە و خۆشەویستیی نێوانیشیان کەم نابێتەوە و پیاش بە کوونسوو دەگات و چەتووریش دان بە دۆڕانی گرەەوەکەی دادەنێت.
میوزیک
The film's soundtrack is composed by Shantanu Moitra with lyrics penned by Swanand Kirkire.
داھات
فیلمەکە لە ١٨٠٠ ھۆڵی سینەمایی لە ھیندستان نمایشکرا، لەگەڵ ٢، ٢١٥ ھۆڵ لە تەواوی جیھان.
بۆکس ئۆفیسی ھیندستان
ئەو فیلمە نێوی چووە نیو پێرستی ڕیکۆردەکانی ئینسایکڵۆپیدیای گینس بەھۆی زۆر بینەریی و داھاتیی لە مێژووی فیلمەکانی بوولیوود وە تاکوو ئێستاش لە لیستی باشترین و پڕ داھاتترین فیلمەکان ماوەتەوە، فیلمەکە لە تەواوی جیھان ٥٥ میلیۆن دۆلاری کۆکردەوە تەنیا بە پەخشکردن لە ھۆڵەکانی سینەما.
زمانی کوردی
تا ئێستا ھیچ کەناڵێکی سەتەلایت یان ئاسمانیی کوردی مافی ئەم بەرھەمەی نییە بۆ پەخشکردن، تاکە کەناڵ کە ئەم فیلمەی پەخشکردبێت و بەزمانی کوردی وەشانی کردبێت ئەوا کەناڵی نیوڵاین تیڤی بەڵام کەناڵەکە لۆکاڵییە لە سنووری ھەندێ ناوچەی باشووری کوردستانە وە مۆڵەت و مافی پەخشیشی نییە، تا ئێستا لەلایەن ھیچ دەزگایەک دژی ئە جۆرە پەخشانە لە کەناڵە لۆکاڵییەکانی باشووری کوردستان سکاڵای تۆمانەکراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٩ پۆل:فیلمە ھیندییەکان پۆل:فیلمە کۆمێدییەکان پۆل:فیلمە کۆمێدییە ھیندییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی پۆل:فیلمەکانی سەبارەت بە خۆکوژی پۆل:ئەو فیلمانەی دەکەونە هیماچال پرادێش
بڕیارنامەی ٦٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٦٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٩٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ عێراق-کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٩٤٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٠ پۆل:عێراق لە ١٩٩٠ پۆل:کووەیت لە ١٩٩٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق پۆل:شەڕی کەنداو پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کووەیت
پنتی ھاوھێزی
پنتی ھاوھێزی (ئینگلیزی: Equivalence point) ئەو پنتەیە، کە دوو گیراوە بەکارھێنراوەکەی کردەی سەنگاندن، بە بڕی کیمیایییانە ھاوتای تێدایە.
لەیدی ئەنتیبێلوم
وێنۆک|ئەندامانی گرووپی لەیدی ئانتێبێڵووم لەیدی ئانتێبێڵووم (بە ئینگلیزی: گرووپێکی مووسیقای ئەمریکییە. لە ساڵی ٢٠٠٦ی زایینیەوە لە شاری نەشویڵی ویلایeتی تێنێسی دەستی بە کار کردووە. لە درێژایی ساڵانی چالاکی خۆیاندا ھەتا مانگی مەیی ساڵی ٢٠١٣، پێنج ئاڵبۆمیان ڕەوانەی بازاڕ کردووە. بەناوبانگترین گۆرانی ئەم گرووپە گۆرانی "Need You Now"ە کە لە ئاڵبۆمێک ھەر بەم ناوە بوو. ئەم گۆرانییە و توانی لە ساڵی ٢٠١١ خەڵاتی گرامی لە سەر باشترین تاکە گۆرانی مسۆگر بکات.
پنتی ھاوھێزی
سەرچاوە
پۆل:سەنگاندن
لەیدی ئەنتیبێلوم
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ٢٠٠٦ پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
پازین
پازین شارێکی ویلایەتی ئیستریای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٨٬٦٣٠ کەس بووە.
وێژەی مناڵان
وێژەی مناڵان پێکدێت لە چیرۆک، کتێب، گۆڤار، و شیعر کە بۆ مناڵان دروستکراوە. وێژەی مناڵانی مۆدێرن بە دوو ڕێگا جیادەکرێنەوە: چەشن یان تەمەنی خوێنەرەکە.
وێژەی مناڵان دەتوانرێت بە چیرۆک بکرێت وەک چیرۆکی پەرییەکان کە لە سەدەی ھەژدەھەمدا تاکە کتێبی وێژەی مناڵان بوون، یان گۆرانی، کە یەکێکە لە بەشە گەورەکەی دابونەریتی گێڕانەوە، کە پێگەیشتووەکان بۆ مناڵانیان دەگێڕایەوە پێش ھەبوونی بڵاوکردنەوەی کیێب. گەشەسەندنی سەرەتای وێژەی مناڵان، پێش ھەبوونی چاپکردن، قورسە بە تەواوی ھەمووی بزاندرێت. تەنانەت دوای داھێنانی چاپیش، زۆربەی چیرۆکەکانی «مناڵان» لە ڕاستیدا چیرۆکی پێگەیشتووان بوون و دەستاکی دەکران بۆ مناڵان. لە سەدەی پازدەھەمەوە زۆربەی ئەدەبیات بۆ مناڵان دەنووسران، بە زۆری لەگەڵ پەیامی ئەخلاقی و ئاینی. وێژەی مناڵان لە سەرچاوەی ئاینییەوە دروستبووە، وەک دابونەریتە پورتیەکان، یان لەلایەن دیدگای فەلسەفیتر و زانستیتر بە کاریگەرییەکانی چارڵز داروین و جۆن لۆک. کۆتایی سەدەی نۆزدەھەم و سەرەتاکانی سەدەی بیستەم ناسراون بە «چاخی ئاڵتوونیی وێژەی مناڵان» چونکە چەندان کتێبی کلاسیکیی مناڵان لەو کاتەدا بڵاوکرانەوە.
مێژوو
یەکێ لە ئەوەڵین کەسانێک کە گرنگیی بە وێژەی مناڵان داوە جۆن لۆک فەیلەسۆف و نووسەری ئینگلیزی سەدەی حەڤدە بووە. ئەو لە وتارێکدا ئاماژەی بەوە کردووە کە مێشکی منداڵان لە کاتی لە دایکبووندا ھیچی تیا نییە، بۆیە پێویستە باوک و دایک کتێبی ئاسان و خۆشیان بخەنە بەردەست و پەروەردەکەیان لەوێوە دەست پێ بکات.
وێژەی مناڵان لە کوردیدا
لە کوردەواریدا مناڵان بە ڕاز و چیرۆکەوە پەروەردە دەبوون. یەکێ لەو شاعیرە کوردانەی کە شێعری تایبەتی بۆ مناڵان نووسیوە عەبدوڵڵا گۆرانی شاعیر بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان  پۆل:خەیاڵ
لودی کوڕی سام
وێنۆک|نەخشەی نەوەی نوح، لە لیدیا، بە دوای یوسفلود (عیبری:לוּד Lūḏ) کوڕی سام و نەوەی نوح بوو، بەگوێرەی تەورات.
نەوەی لود، زۆربەی کات بە شوێن یوسفوس دەکەون، پەیوەندیدارن بە گەلانی جۆراوجۆری ئەنادۆڵەوە، بە تایبەتی لیدیا (لودۆی ئاشووری) و پێشینیانیان، لوویییەکان پەیوەندیان ھەیە. بروانە مێژووی ھێرۆدۆتوس (مێژووەکانی یەکەم، ٧) کە لیدیا یەکەم جار بە ناوی پاشایی خویان لێدوس (Λυδός) ناونران. ھەرچۆنێک بێت، بە پێی مێژووی ھیپۆلیتوسی ڕۆما (پێش ٢٣٤ی زایینی) نەوەی لود لەگەڵ لازۆنس یان ئەلازۆنی دیاری دەکات. (ئەو ناوانەی کە زۆربەی کات وەک جیاوازی «ھەڵیزۆنەکان» گیراون کە لەلایەن سترابۆوە دەوترێت. کە بە درێژایی کەنارەکانی ھاڵیس ژیاون) لەکاتێکدا لێدییەکان لە لودیمی ناوبراوەوە وەرگیراوە، کە لە کوڕی میزرایمن.
سەرچاوەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی ناو کتێبی پەیدابوون
پزیشکی کۆن
چەپ|250px|وێنۆک|ئیسماعیل حەکیمی کورد
پزیشکی کۆن، پزیشکی سونەتی، بە زمانێکی تر پزیشکی خۆماڵی یان(Traditional medicine)، بوارێکی کۆنی زانستی پزیشکییە، کە پێش سەرھەڵدانی سەردەمی پزیشکی نۆباو، لە کۆمەڵگاکانی مرۆڤدا ڕسکاوە و خۆی گرتووە.
پزیشکی کۆن بە دوو بەشی ھزری و کاری دابەش دەبێت. پزیشکی ھزری دەپەرژێتە سەر:
و پزیشکی کاریش لەسەر:
خڵتەکان ئاوێنەی چوار شلەی نێو لەشی مرۆڤن(خوێن، زەرداو، سەودا و بەڵغەم و سروشتەکانیش ئاوێنەی جیھانی دەر، وەرزەکان و ھێماکانی سروشتن(ئاو، ئاگر، خاک و با). Aminijian (لێدوان) ٢٠:١١, ٥ ئایار ٢٠١٣ (UTC)
سەرچاوھ
https://web.archive.org/web/20170626134803/https://fa.wikipedia.org/wiki/طب_سنتی
پۆل:مێژووی پزیشکی پۆل:پزیشکی پۆل:ڕەگەزناسی پۆل:فۆلکلۆر
نەریمان بابان
نەریمان محەممەد عارف ناسراو بە نەریمان بابان (لەدایکبووی سلێمانی، عێراق) گۆرانیبێژێکی کوردە. لە شاری سلێمانی لەدایک بووە. خوێندنی سەرەتایی، ناوەندی و ئامادەییی لە شاری سلێمانی تەواو کردووە و کۆلێژی وێژەیی بەشی مێژووی لە شاری مووسڵ تەواو کردووە. لە ١٩٨٣، تیپی مۆسیقای بابانی دروست کرد و تا ١٩٩٣ لەو تیپە خزمەتی کردووە. لە ١٩٩٥ وڵاتی جێھێشت و بەرەو ھەندەران ڕۆیشت، و لە ئەڵمانیا نیشتەجێ بوو. نەریمان خاوەنی ٦٨ بەرھەمی ھونەرییە، و زۆرینەی ئاواز و ھۆنراوەکانی بەرھەمی خودی خۆیەتی، کە ئەمە جگە لەوەی ئاواز و ھۆنراوەی بۆ چەندین ھونەرمەندی تریش داناوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:مۆسیقای کوردی پۆل:ھونەرمەندانی کورد
نێرگز
نێرگز لە وێژەی کوردیدا
نێرگس لە نووسراوەکانی زۆرێک لە شاعیرە کوردەکاندا ھەیە. زۆر جار لە شێعری فارسی و کوردیدا ئیستیعارە لە چاوە.
نالی: فەرشی کەففی بەری پێتەنەرگس
سەری داخستووەوەک چاوی حەیا
حاجی قادری کۆیی: ڕاستە دڵ خەستەو و بێچارە وەکوو نەرگسی تۆ
نەرگسی مەستی ئەتۆ بەس نییە خوابێکی ھەیە نێرگز لە لای کوردەکان ئارەزووی و خواستی زۆری لەسەرە وە سەیر نییە کەبەناوبانگترین گۆرانی کوردی لەسالانی ٩٠کان گوتراوە گۆرانی (نێرگز نێرگز)ه سوودەکانی گولی نێرگز سودێکی ئێجگار سودی هه یە ١(بۆ هێورکردنەوە و بەهێزکردنی مێشک) ٢(دژی کۆلنج و رەقبوونی ماسوولکەکانە) ٣(بۆ دابەزاندنی گەرمی لەش) ٤(وە رۆنی لێ دەردەکرێت بۆ دروست کردنی بۆن)
گالێریی شێوەکانی نێرگز
پۆل:گوڵەکان پۆل:ڕوەکە باخییەکان پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان پۆل:ڕوەکە ژەھردارەکان پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی وێڵز پۆل:ھێماکانی ھادیس
پۆل:نێرگز
ئاغاسوور
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
ئێسکی بەر
ئێسکی بەر یەکێک لە سێ پاژی سەرەکی ئێسکی کزیەیە، کە دەکەوێتە بەشی پێشەوەی لەگەنە و پاشان لە گەورەییدا لەگەڵ کڵۆک و کەلەکە یەک دەگرن و ئێسکی کزیە پێک دێنن.
کارێزەی ڕەبات
جوگرافیا
کارێزەی ڕەبات لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ژاڵەی کرپچنە و لە باشوور لەگەڵ گوندی دەرزیلە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شیوەباز لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی زینانە.
ئێسکی بەر
ئێسکی بەر پێکھاتووە لە: ئێسکی بەری ڕاست و چەپ لە ناوەڕاست و پێشەوەی لەگەنەدا یەک دەگرن و لکانگەی شەرم (سیمفیزی پووبیس) پێک دینن. لکانگەی شەرم لە ئەندازیاری ئێسکی لەگەنەدا بۆ لێکۆڵینەوە لە زانی ژنان جێگەی سەرنجە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەگەنە
کارێزەی ڕەبات
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سینەما
چەپ|وێنۆک| برایانی لومیێر سینەما (به فەڕەنسی: Cinema)، میدیایەکی دیداری و دەنگی گرنگە لەسەر بنەمای تەکنەلۆژیا, کە جگە لە ڕەهەندی هونەری بە چالاکیەکی ئابووریش دادەنرێت. بە بەرهەمی سینەمایی، دەوترێت فیلم. فیلمێک لەسەر بنەمای سیناریۆ و لەلایەن دەرهێنەرەوە دروست دەکرێت, لەسەر حیسابی بەرهەمهێنەر و کۆمەڵێک ئەکتەر و کامێرامان و بریکارەکانی تر ڕۆڵی تێدا دەگێڕن. سینەما، نوێترین لقی هونەرە و بە هونەری حەوتەم ناسراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە پۆل:میدیای بەکۆمەڵ پۆل:سینەما
گابریێل شۆڤالیێ
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٥ پۆل:مردووانی ١٩٦٩ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
تاوگۆزی
تاوگۆزی ناوی ھۆزێکی کوردە، یەکێکیشە تیرەکانی هۆزی جاف لە ھەردوو کوردستانی ڕۆژھەڵات و باشوور. وێنۆک|کۆمەڵێک خەڵکی تاوگۆزی ناوچەکەیان کە پێی دەوترێت "ناوچەی تاوگۆزی" دەکەوێتە سەر سنووری ھەردوو ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستان، لە ڕۆھەڵات دەکەوێتە بەر ھەردوو شارستانی جوانڕۆ بەخشی کڵاش - شەروێنە، و سەلاسی باوەجانی بەخشی ناوەندیی تازاوە لە پارێزگای کرماشان، دراوسێیە لەگەڵ ھۆزەکانی باوەجانی، قوبادی، ئیمامی، کڵاشی و گوندی مزران. ھەرچی لە باشووریشە ناوچەکەیان دەکەوێتە سنووری ناحیەی بەمۆ لە پارێزگای ھەڵەبجە و قەزای دەربەندیخانی سەر بە پارێزگای سلێمانی و ناحیەی سیروان لە پارێزگای ھەڵەبجە، لەگەڵ ھۆزەکانی شەمێرانی، باوایی، شەرەفبەیانی، نەورۆڵی، ھارونی و گڵێجاڵی ھاوسنوورن. شاعیری بەناوبانگی کورد،مەولەوی لەم ھۆزەیە، و گۆڕەکەی لە گوندی سەرشاتەی سەرووە لە ناوچەکەیان لە باشووری کوردستان.
گوندەکان
ھۆزی تاوگۆزی خاوەنی نزیکەی ٣٥ گوندە، و نزیکەی ٢٠ گوند لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ١٥ گوندیش لە باشووری کوردستان.
ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئەم حەوت گوندەی خوارەوە دەکەونە دەڤەری تاوگۆزی تاوگۆز:
ئەم شەش گوندەی خوارەوە دەکەونە ناوچەی دۆڵی دەرە:
باشووری کوردستان
ئەگەرچی گوندەکانی ناوچەی تاوگۆزی بە شێوەیەکی بەرچاو ئاوەدانن و تاوگۆزییەکان زۆرێکیان گوندنشینن، بەڵام ژمارەیەکی زۆریشیان بە شار و شارۆچکەکانی کوردستاندا بڵاون و نیشتەجێن. لە ڕۆژھەڵات زۆربەی تاوگۆزییەکانی دانیشتووی شارەکانی: کرماشان، جوانڕۆ و تازاوەی سەلاس، لە باشووریش لە شارەکانی: ھەڵەبجە، سلێمانی، دەربەندیخان، سیروان، ھەڵەبجەی تازە و لە ھەولێریش: بنەسڵاوە، کەسنەزان و کەلار، بەڵام بە شێوەیەکی فراوان لە زەڕایەن کە زۆربەی دانیشتووانی ئەو شارۆچکەیە تاوگۆزین.
لەمەڕ جوگرافیای سروشتییەوە دەوڵەمەندە و خاوەنی سەرجەم ڕەگەزەگانی جوگرافیایە وەک چیا، زنجیرەچیا، گرد، چەم و دۆڵ، دەشت، کانی و دەریاچە، ڕووبار، دورگە و ڕووەک و گژوگیای سروشتی، چیای بێزەل و سورمەر و زنجیرەچیاکانی زەواڵی و خۆشک و بەمۆ بەسنوری ڕۆژھەڵاتی دەڤەرەکەدا و ھتد.. و لوتکەچیاکانی سورمەر و دووبرا دەکەونە ئەم ناوچەیەوە. ڕووبارەکانی زمکان، کاسمان و سیروان بە ناوچەی تاوگۆزیدا تێپەڕ دەبن و ھەر لە ناوچەی تاوگۆزیدا یەک دەگرن لە[دورگەی ملەھاڵە] کەپێشتر پێی وتراوە (شەتەکە) کەناوی ھەردوو گوندی سەرشاتەکان لەو ناوەوە وەرگیراوە بۆ پێکھێنانی دەریاچەی دەربەندیخان. ھەروەھا خاوەنی چەندین ھاوینەھەوارە وەک: ھاوینەھەواری پوینە، ھووکانی و تاریکە، لە ڕۆژھەڵات، لە باشووری: بێمارۆک، پشتقەڵا و.. ھتد. لەڕوی ئابوریشە دەڤەرێکی باشە بۆ لەوەڕداری و بەخێوکردنی ئاژەڵ و کشتوکاڵ کردن و بەدەست ھێنانی بەرھەمە خۆڕسکە وەرزیەکانی ساڵ جگە لە بەرھەمی بنێشت و ڕاوەماسی و زۆری تر. وە [مەرزی پشتە] حاڵی حازر لە ھەوڵی ئەوەدان بکرێت بە نێو دەوڵەتی دەکەوێتە ئەم سنورەوە. لەڕوی نیشتمانپەروەری و گیانفیدای نیشتمان خاوەنی سەدان شەھیدە بۆ ئازادی و ڕزگاری گەلی کورد لە ژێر دەستەیی و ستەمی وڵاتە دراوسێکانی...
سەرچاوەکان
کوردیپیدیا سەیید عەبدول‌قادر تاوگۆزی پیرخدری
پۆل:ھۆزە کوردییەکان پۆل:جاف
ئایزۆمەری پێکھاتەیی
ئایزۆمەری پێکھاتەیی یان ئایزۆمەری دروستکاری (ئینگلیزی: Structural isomer) ئەو ئایزۆمەرەیە، کە گەردیلەکان تێیدا بە ڕیزبوونێکی جیاواز بەیەکەوە دەبەسترێن.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئایزۆمەرەکان
چازما
چازما شارێکی ویلایەتی بیێلۆڤار-بیلۆگۆرای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٨٬٤٨٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
سوورێنە
سەرچاوەکان
پۆل:زگ پۆل:کۆئەندامی ھەرس پۆل:ئەندامەکان پۆل:سەر و ملی مرۆڤ
کەناڵی ئازەربایجان
کەناڵی ئازەربایجان یان کەناڵی ورمێ کەناڵێکی تەلەفزیۆنییە کە ناوەندەکەی لە شاری ورمێی پارێزگای ورمێیە. بەرھەمەکانی ئەم کەناڵە ٢٤ سەعاتە بە سێ زمانی فارسی، ئازەری و کوردی پەخش دەبێتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئازەربایجانی پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئێران
سنۆری ستۆرلۆسۆن
وێنۆک|سنۆری ستۆرلۆسۆن
سنۆری ستۆرلۆسۆن لە ساڵی (١١٧٩) لە (دالاسیلسلا، ئایسلەنددا لەیک بووە و لەساڵی (١٢٤١) لە (ڕێیھۆڵت لە ئایسەندا مردووە. ھاوکات ستۆرلۆسۆن یکێک بووە لەشاعیرە ناودارەکانی ئایسلەندا لەسەدەی سێزدەدا. کەھاوکات دووجار بەسەر یاساکانی (سەرۆک کۆمار) دا ھەڵبژێردراو لە ھەمانکاتدا پیاوێکی دەوڵەمندیش بوو. ھۆگرییەکی زۆری لە سیاحەت و سیاسەتدا بوو و لەتەمەنی (٦٢) ساڵیدا بەدەستی زاواکەی کوژرا.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١١٧٩ پۆل:مردووانی ١٢٤١ پۆل:نووسەرانی ئایسلەندی
کەلانە
180px|وێنۆک|چەپ|کەلانە کەلانە نانێکی تایبەتی کوردەوارییە کە لە سەر ساج دروست دەکرێت. کەلانە وەکوو نانی تیری پان دەکرێتەوە و نێوانی بە تەڕەپیاز، پیچک، کنیواڵ یان کەوەری جنراو پڕ دەکرێتەوە. دواتر بە کەرە چەور دەکرێ و بە زۆری لەگەڵ دۆدا دەخورێ. کەلانە زیاتر لە وەرزی بەھاردا دروست دەکرێ و دەخورێ.
که‌لانه‌ بە کۆنترین خواردنی خێرا ناسراوە لە جیهاندا.
کلانه‌ لە شارە کانی ڕۆژهەڵات بە تایبەت لە شاری سەقز هەوادارێکی زۆری هەیە و خواردنێکی ناوخۆیی شاری سەقزە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:چێشتی کوردی پۆل:نانە کوردییەکان پۆل:وشە و دستەوشە کوردییەکان
خاچ پەرست
چەپ|150px|thumb|خاچ پەرستە ناودارەکان. خاچ پەرست یان کریستیان یان مەسیحی یان فەلە یان گاور (بەئینگلیزی: Christian، بەعەرەبی: مسیحی)، کەسێکە کە باوەڕی بە ئایینی خاچ پەرستی ھەیە و پەیڕەوی دەکات. یاخود کەسێکە کە شوێنکەوتووی یەشوا (عیسا)ە و گوێ دەدات و کار دەکات بە بەرنامەکانی. بەپێی سەرچاوەکان بێت خاچ پەرستەکانی جیھان زۆرترین شوێنکەوتوویان ھەیە لەتەواوی جیھان کە ٢.٤ بلیۆن کەس دەبن. ( ئاماری ساڵی 2015 )
زۆرترین ناوچەکانی نیشتەجێبوونیان
ڕێژە زیاتر لە ٢.٤ بلیۆن
پەراوێز
پۆل:ناسنامەی ئایینی
محەممەد (ڕوونکردنەوە)
محەممەد - پەیامبەری ئایینی ئیسلام
کاستاڤ
کاستاڤ شارێکی ویلایەتی پریمۆریێ-گۆرسکی کۆتاری کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٨٬٤٥٨ کەس بووە.
کۆڵن ویلسن
وێنۆک| کۆڵن ویلسن لە ساڵی ١٩٨٤ دا کۆڵن ویلسن (بە ئینگلیزی: Colin Willson) نووسەرێکی بەناوبانگی بەریتانییە، لە ڕێکەوتی ٢٦/٦/١٩٣١ لە شاری لایسیستر لە بریتانیا لە دایکبووە. لە ٥/١٢/٢٠١٣ دا لە سانت ئەوستێڵ کۆچی دوایی کردووە.
ژیاننامە
کۆڵن لە خێزانێکی ھەژاردا گەورەبوو، سەرەتای ژیانی لە شاری لایسیستر بردۆتەسەر، لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا وازی لە خوێندن ھێناوە و دەستی کردوە بەکارکردن لە کارگەکاندا، چەندین کاری جۆراوجۆری کردووە. لە کاتی پشوودا خۆی بە خوێندن و نووسینەوە خەریک کردووە. لە تەمەنی ٢٤ ساڵیدا یەکەم کتێبی نووسی بە ناوی (بێلایەن outsider).
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١
مۆزەخانەی پیکاسۆ مەلەگا
وێنۆک|مۆزەخانەی پیکاسۆ مەلەگا مۆزەخانەی پیکاسۆ مەلەگا مۆزەخانەیەکە لە شاری مەلەگا لە ئەندەلوس لە ئیسپانیا، ئەو شارەی ھونەرمەند پابلۆ ڕوویز پیکاسۆی لێ لەدایک بووە. لە ساڵی ٢٠٠٣ لە کۆشکی بویناڤیستا کرایەوە، و ٢٨٥ بەرھەمی تێدایە کە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی پیکاسۆوە بەخشراون. لە ساڵی ٢٠٠٩، فۆنداسیۆنی پاوڵ، کریستین و بێرنارد ڕویز-پیکاسۆ کە خاوەنی کۆمەڵەکە بوو لەگەڵ مۆزەخانەی فۆنداسیۆنی پیکاسۆ مالاگا کە مۆزەخانەکەی بەڕێوەدەبرد، کە بنکەکەی لە ماڵەکەدایە لەسەر پلازا دی لا مێرسید لە مالاگا کە ھی پیکاسۆ بوو شوێنی لەدایکبوون، و ئێستا مۆزەخانەی کاسا ناتال ("مۆزەخانەی شوێنی لەدایکبوون"). دامەزراوە نوێیە یەکگرتووەکە بریتییە لە "فۆنداشن مۆزەخانەی پیکاسۆ مالاگا. لێگادۆ پاوڵ، کریستین و بێرنارد ڕویز-پیکاسۆ" ("دامەزراوەی مۆزەخانەی پیکاسۆ مالاگا. میراتی پۆڵ، کریستین و بێرنارد ڕویز پیکاسۆ").
سەرچاوەکان
پۆل:مۆزەخانەکان لە مەلەگا پۆل:مۆزەخانە ھونەرییەکان، دامەزرانی ٢٠٠٣
ئافان
ئافان (Afan، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٦٠ کەس لە ٢٥ بنەماڵەدا بووە.Regional Statistics Database. Turkish Statistical Institute ا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد
فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی لەندەن
فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی لەندەن (بە ئینگلیزی: The London Kurdish Film Festival (LKFF)) یەکەمین فێستیڤاڵ بۆ فیلمی کوردییە کە لە ٢٠٠١ەوە دەستی پێکردووە و لەندەندا بەڕێوە دەچێ. ئامانجی فێستیڤاڵ، کە لە لایەن گرووپێک لە کەسانی خۆبەخشەوە بەڕێوە دەبرێت، یارمەتیدانی بەرەوپێشچوون و گەشەکردنی سینەمای کوردییە. ئەم فێستیڤاڵە ھەر فیلمێک لە لایەن دەرھێنەرانی کوردەوە لەسەر ھەر بابەتێک کرا بێت و ھەروەھا فیلمی درێژ و کورتەفیلم و فیلمی دۆکیومێنتییەوە لەسەر کورد کە بەرھەمی دەرھێنەرانی غەیرەکوردن بن پێشاندەدات. لە سینەماکانی لەندەن بە تایبەت لە سینەمای ڕیۆ لە ڕۆژھەڵاتی لەندەندا بەڕێوە دەچێ.
بەستەری دەرەکی
پۆل:فێستیڤاڵەکان
ژان دێ ڤالیێر
ژان دێ ڤالیێر نووسەر، دەرھێنەری فیلم و فیلمنامەنووسی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٥ پۆل:مردووانی ١٩٧٠
ناوەندی ڕۆشنبیری و ھونەریی ئەندێشە
ناوەندی ڕۆشنبیری و ھونەریی ئەندێشە ڕێکخراوێکی ناحکوومییە کە لە ساڵی ٢٠٠٧دا لە شاری سلێمانی دامەزراوە. ئەم ڕێکخراوە چەن بەشی جیاوازی ھەیە کە ھەرکام لە بوارێکی کلتووریدا چالاکن.
چاپ و بڵاوکردنەوەی ئەندێشە
چاپ و بڵاوکردنەوەی ئەندێشە یان ئەندێشە بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە دەزگایەکی چاپ و بڵاوکردنەوەیە کە لە ژێر چەتری ناوەندی ڕۆشنبیری و ھونەریی ئەندێشەدا چالاکی دەکات. ئەندێشە یەکێ لە چاپەمەنییە چالاکەکانی ھەرێمی کوردستانە. ئەندێشە لە پاڵ چاپ کردنی نووسراوەکانی نووسەرە کوردەکاندا، وەکوو بەختیار عەلی و مەریوان وریا قانع، سەرنجێکی تایبەتی داوەتە سەر وەرگێڕانی کارە ئەدەبی و فەلسەفییە گرنگەکانی دنیا.
جۆرج ئێلیۆت
"ماری ئان" یان "ماریان ئێوانز" کەدواتر بە "جۆرج ئێلیۆت ناسرا"، لەڕێکەوتی ۲۲ی نۆڤێمبەری ساڵی ۱۸۱۰ لە (میدلەندز)ی بریتانیا لەدایک بووە.
ژیانی
باوکی واتا "رابێت ئێوانز" خەڵکی وێڵز و کوڕی پیاوێکی (بیناساز و دارتاش) بوو. ناوبراو سەرەتا خۆی بەکاری کشتوکاڵەوە سەرقاڵکرد بەڵام دواتر بوو بە سەرپەرشتی موڵکی "ئاربێری" کەهی کەسێکی خۆجێیی بوو. "ئێوانز" بەهۆی ڕاستگۆیی و هەروەها بەهۆی ئەوەی کە بەتەواوی شەرەزای شێوازی دێهات(لادێ) بوو ، وەک کەسێکی ناسراو و بەڕێز دەهاتە بەرچاو. جۆرج ئێلیۆت بەدرێژایی تەمەنی هۆگری کەسێک بوو کەبۆ ئەو بوایە و ئەوی زیاتر لەکەسانی دیکە خۆش بویستبایە. "ماریان" لەسەردەمی منداڵیدا ئاواتەخوازبوو کەهەموو خۆشەویستیی براکەی بەرەولای خۆی ڕاکێشێت، بەڵام بێ هیوا بوو چونکە "ئایزاک"ی تەمەن ۸ساڵە دەچووە قوتابخانە و تەنیا لەکاتەکانی پشودا لەجیهانی کوڕانە و پیاوانە دەهاتە دەرێ و دەرفەتی ئەوەی بۆ دەڕەخسا کەخوشکە بلاوێنێتەوە. ژیان لە "گریف" و لە بینایەکدا کەبە خشتی سوور ڕازابێتەوە و کۆمەڵێک کەلاوە و کۆخ دەوریان دابێت و گۆمەکەشی بە دارستانەکان داپۆشرابێت، بۆ هەموو مناڵێک ژیانێکی سەرنجڕاکێش دەبێت. باوکی زۆربەی کاتەکان کە بۆ سەردانی موڵکی "ئاربێری" دەچوو. "ئێلیۆت" لە یەکێک لە شیعرە ئاساییەکانی خۆیدا ئەم سەردەمە لەتەمەنی مناڵیی خۆی "بەسەرچاوەی هەموو ئەو شتە باشانە وەسف دەکات کەهەیەتی و باس لە کات و ساتە خۆشەکانی سەردەمی منداڵیی خۆی دەکات". ماریان لەتەمەنی (۱٥) ساڵیدا دایکی لەژیاندا نەما و هەربۆیە وازی لەخوێندن هێناوە. ماریانی شازدە ساڵە هەوڕێ لەگەڵ ژنانی بەساڵاچوو بەو پەڕی دڵخۆشیەوە ئەو کارە تاقەت پڕوکێنانەی بە ئەنجام دەگەیاند. ماریان بەردەوام خەریکی فێربونی زمانی ئیتاڵی و ئەڵمانی و فێربونی مۆسیقا بوو. وە هەروەها خەریکی خوێندنەوەی کتێبیش بووە. ماریان لەگەڵ پیاوێک بەناوی (لوییس) اوسەرگیری کرد. "لوییس" سەرنووسەری "لیدر" بوو کە بەکەمین هەفتەنامەی ڕەخنەگری بریتانی بوو. لویسس کەسێکی لێهاتوو بوو کەخۆی لەهەموو بابەتێک هەڵدەقوڕتاند و هەمیشە قسەی خۆی هەبوو. جۆرج لوییس لە ساڵی ۱۸۷۸ گیانی لەدەست دا. مەرگی ئەو گورزێکی کاریگەر بوو بۆ سەر ژیانی جۆرج ئێلیۆت و ئەویش پاش مردنی هاوسەرەکەی زیاتر لە دوو ساڵ دەوامی نەهێنا. کۆتایی ژیانی جۆرج ئێلیۆت کۆتاییەکی سەیرە، چونکە دوای مەرگی لوییس دەرگاکانی لەسەرخۆی داخست و لە بێ هیواییدا دەژیا و ئامادە نەبوو چاوی بەکەس بکەوێت و دواجار لە مانگی دێسێمبەری ۱۸۸۰ ماڵئاوایی لەژیان کرد.
کارەکانی
ماریان کەپێشوتر زۆر خولیای نوسینی ڕۆمان بوو، بە یارمەتی ئەو عەشق و هاندەری کە هەیببوو، ئاواتەکانی بەدیهات. کارەکەی خۆی بەنوسی چیرۆکێک بەناوی "ئیماس بارتۆن" دەست پێکرد. ئەو چیرۆکە لەساڵی (۱۸٥۷) لەگۆڤاری "بلاک ڤودز" بەناوی خوازیاری "جۆرج ئێلیۆت" لەگاپ دا. ماریان بۆیە ئەو ناوەی بۆخۆی هەڵبژاردن چونکە جۆرج ناوی خۆشەویستەکەی بوو و "ئێلیۆت"یش لەگەڵ جۆرج لەسەرزمان ناخۆش نەبوو. دوو چیرۆکی دواتری ئەویش بەناوەکانی "چیرۆکی عەشقی گیلفیک" و "تۆبەی جەنێت" لە بلاک ڤودزدا چاپکران. هەرسێک چیرۆکەکە لە کتێبێکدا بەناونیشانی "چەند دیمەنێک لەژیانی روحانی" و لەساڵی (۱۸٥۸) چاپکران. کە هاوکات تەمەنی جۆرج ئێلیۆت ۳۸ ساڵ بووە.
گرنگترین بەرهەمەکانی
- سایلاس مارنر (۱۸٦۱) ،    - ڕۆمۆلا ،   - فلیکس هول(۱۸٦٦) ،    - میدل ماچ (۱۸۷۱ - ۱۸۷۲) ،    - دنیل دراند (۱۸۷٤ - ۱۸۷٦) ...
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نووسەرانی ئینگلیز پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٩ پۆل:مردووانی ١٨٨٠ پۆل:فەیلەسووفە بەریتانییەکانی سەدەی ١٩یەم پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن پۆل:فەیلەسووفانی ئینگلیز پۆل:وەرگێڕە ئینگلیزەکان
مازەداران
وێنۆک|ماسی تێترا لە جۆری X-RAY، پەتی دەماری ئەم گیانەورە دیارە
بڕیارنامەی ٦٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٦٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئەیلوولی ١٩٩٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ عێراق-کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٩٤٣‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ١ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٠ پۆل:عێراق لە ١٩٩٠ پۆل:کووەیت لە ١٩٩٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق پۆل:شەڕی کەنداو پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کووەیت
مازەداران
لقی مازەداران، سێ ژێرلقی لێ دەبێتەوە:
سەرچاوە
|طنابداران-ویکیپدیا
پۆل:گیانلەبەران
جودا پی بنیامین
وێنۆک جودا فلیپ بنیامین (بە ئینگلیزی Judah Philip Benjamin لەدایکبوی ٦ ی ئابی ١٨١١مردنی لە ٦ی ئایاری ١٨٨٤) سیناتۆری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بوو لە لویزیانا، بنیامین یەکەم جوولەکە بوو کە پۆستی لە ئەمریکای ھەبوو و یەکەم کەس بوو کە ھەڵبژێردرا بۆ ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١١ پۆل:مردووانی ١٨٨٤ پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز
تێرمۆدینامیک
تێرمۆدینامیک یان دینامیکی گەرمی (، تێرمۆداینامیکس) لقێکی فیزیایە کە باس لە گەرمی و پلەی گەرمی دەکات، ھەروەھا پەیوەندی نێوان ووزە، ئیش، تیشک دانەوە و تایبەتمەندیەکانی ماددە. ڕەفتاری ئەم بڕانە ڕێک دەخرێن بە یاساکانی داینامیکە گەرمی. ئەم زانستە پشت دەبەستێتە پێوانەکردنەکانی مایکڕۆسکۆپی بەڵام بۆ شی کردنەوەی دیاردەکان لە ڕێی ئاماری مایکڕۆسکۆپیەوە ھەوڵی ڕوون کردنەوە دەدات. داینامیکی گەرمی بەشێکە لە زانستی میکانیک، کە گرنگی دەدات بە گواستنەوەی گەرمی بە شێوەی ووزە لە مادەیەکەوە بۆ مادەیەکی تر، ھەروەھا گرنگی دەدات بە گۆرانی گەرمی بۆ جۆرەھا ووزەی تر کە دەتوانرێت سوودی لێ وەربگیرێت تا رادەیەکی زۆر پشت دەبەستێت بە یاسای پاراستنی ووزە کە دەڵێت (ووزە نە دروست دەکرێت، نە لەناو دەبرێت، بەڵام لە شێوەیەکەوە دەگۆرێت بۆ شێوەیەکی تر). ئەم بابەتە لە زۆرێک لە بەشە زانستیەکان دەخوێندرێ، وەک: فیزیک، ئەندازیاری میکانیک و کیمیا. ئەم زانستە کاتی خۆی بۆ بەرز کردنەوەی کارایی مەکینە ھەڵمیەکان بەرەوپێش چوە، بەتایبەتیش لەدوای ئیشیەکانی زانا نیکۆلا لێونارد سادی کارنۆ لە ساڵی ١٨٢٤ ز. ئەو باوەڕی وابوو کە بەرز کردنەوەی کارایی مەکینە ھەڵمیەکان کلیلی سەرکەوتنی فەڕەنسایە لە شەڕەکانی ناپۆلیۆن بۆناپارت. لە ساڵێ ١٨٥٤ لۆرد کێلڤەن بۆ یەکەمجار ووشەی داینامیکی- گەرمی (Thermo-dynamics) بەکارھێنا.
کەناڵی مەھاباد
کەناڵی مەھاباد کەناڵێکی تەلەفزیۆنییە کە ناوەندەکەی لە شاری مەھابادی پارێزگای ورمێیە. بەرھەمەکانی ئەم کەناڵە ٢٤ سەعاتە بە دوو زمانی کوردی و فارسی پەخش دەبێتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی کوردستان پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئێران
پۆرت ئۆگەستا
پۆرت ئۆگەستا شارێکی ویلایەتی ئوسترالیای باشووری وڵاتی ئوسترالیایە. ئەم شارە لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ی وڵاتەکە دا ١٣،٥٠٤ کەس دانیشتووی هەبووە.
سەرچاوە
پۆل:شارەکانی ئۆسترالیای باشوور پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارە کەناراوییەکانی ئوسترالیا پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئوسترالیا پۆل:ئۆسترالیا پۆل:دامەزراونی ١٨٥٢ لە ئوسترالیا پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا پۆل:فار نۆرس
بەندۆک
چەپ|250px|وێنۆک|دیاگرامی جومگ‏‏‏ە‏‏‏ بەندۆک، ،  کۆمەڵێک شانەی فیبراسای دەور جومگەکانن، کە ئێسکەکان پێکەوە شەتەک دەدەن و ناھێڵن لێک بترازن.
بەستەر لە ھەمبەر کێشاندا خۆڕاگرە و بە ئاسانی ناپچڕێ؛ لە کێشانی زۆر قورسدا، وەک بەلاداکەوتنی مەچەکی پێ، ئەگەری کۆڵەوار بوون و پچڕانی ھەیە.
ھەوکردنی بەستەرەکان، ماسینی بەستەرەکان و پچڕانی بەستەرەکان لە باوترین ئازارەکانی جومگەن.
پۆل:توێکاری پۆل:کۆئەندامی ئێسکبەندی
ئیبن ئادەم
ئیبن ئادەم یاخود ئیبنو ئادەم زانای بلیمه‌تی ئایینی و گەردونناسی كورد محه‌ممه‌د كوڕی ئاده‌م كوڕی عه‌بدوڵڵا و ناسراو به "ئیبن ئاده‌م" له ساڵی ١١٦٠ی كۆچی به‌رامبه‌ر به ١٧٤٧ی زاینی له گوندی (ڕوستێ)ی سه‌ر به‌ناوچه‌ی (باڵه‌کایەتی) له پارێزگای ھەولێر هاتۆته دنیاوە.
له سه‌رده‌می منداڵیدا له‌لای باوكی ده‌ستی به خوێندن كردووه له دوایدا له‌لای زانای به‌ناوبانگ "مه‌لا عه‌بدوڵڵا بایه‌زیدی"ی سوخته‌ی زانای مه‌زنی كورد "سیبغه توڵڵای حه‌یده‌ری" درێژه‌ی به خوێندنه‌كه‌ی داوه، ئینجا بۆ ته‌واوكردنی خوێندنه‌كه‌ی له ساڵی ١١٩٢ی كۆچی به‌رامبه‌ر به ١٧٧٨ی زایینی چووه‌ته شاری مه‌هاباد له ڕۆژھەڵاتی کوردستان بۆ فێربوونی زمانی فارسی، ئینجا گه‌ڕاوه‌ته‌وه باشووری کوردستان له‌شاری ڕەواندزی پایته‌ختی میرنیشینێتی سۆران نیشته‌جێ بووه‌ و محه‌ممه‌د پاشای ڕه‌واندزی ڕێزێكی زۆری لێناوه و ئه‌ویش ده‌ستی داوه‌ته وانه گوتنه‌وه و په‌رتووک دانان. دوای ماوەیەکیش محەممەد پاشا کردوویەتی بە ڕاوێژکاری خۆی.
ئه‌م زانا بلیمه‌ته‌ی كورد ناوبانگی زانایی به‌هه‌موو لایه‌كی كوردستان و جیهانی ئیسلامیدا بڵاوبۆته‌وه و گه‌لێک زانای ناوداری وه‌ک مه‌ولانا خالیدی شارەزووری ناسراو بە (مه‌ولانا خالیدی نه‌قشبه‌ندی) و مه‌لا محه‌مه‌دی خه‌تێ ناسراو بە (مەلای خەتێ) و مه‌لا عه‌لی وه‌سانی له‌لایان خوێندووه.
به‌رهه‌مه به‌نرخه‌كانی ئیبن ئاده‌م
مه‌لا محه‌مه‌د ناسراو به ئیبن ئاده‌م له‌ماوه‌ی ژیانیدا زنجیره‌یه‌كی له په‌رتووک و نامیلکه‌‌ی زانستی و فیقهی و زمانه‌وانی و ڕه‌وانبێژی و گەردونناسی داناوه و هه‌موویان به‌زمانی عه‌ره‌بین، چونكه له‌و سه‌رده‌مه زووه‌دا زمانی خوێندن و فێركردنی ڕووداوی ئاینی عه‌ره‌بی یان فارسی بووه.
ئیبن ئاده‌م زانایه‌كی بلیمه‌ت بوو، زانیاریی و پایه‌ی زانستی ئه‌و كه‌سه سه‌رنجی زانا و مێژوو نووسانی له‌هه‌موو لایه‌كدا ڕ‌اکێشاوه، له‌وانه مێژوونووسی كورد "ئیبراهیم ‌‌حه‌یده‌ری" له په‌رتووكه‌كه‌ی "عنوان المسجد"دا له‌باره‌یه‌وه ده‌ڵێ: "گه‌وره‌مان محه‌ممه‌د كوڕی ئاده‌می كوردی، كه‌سێكی گه‌وره‌ی وه‌ک مه‌ولانا خالید نه‌قشبه‌ندی وانه‌ی له‌سه‌ر ده‌ستی خوێندووه‌، پایه‌ی هێنده‌ی پایه‌ی ئیمامی "فه‌خری ڕازی" بووه، پتر له‌سه‌د په‌رتووكی به‌نرخی له‌‌زانسته‌كانی هزری داناوه و زۆربه‌ی ئه‌و په‌رتووكانه‌شی له گوندی "ڕۆستێ" داناوه و هه‌مووشیان په‌سه‌ند و به‌رزوپته‌ون و دوا به‌دوای ئه‌مه‌ش ده‌ڵێ: "داخی گرانم ئه‌و په‌رتووكه به‌نرخانه‌ی كه‌وتوونه‌ته گۆشه‌ی له بیركردن، به‌ڵام هه‌موو زانایانی عێراق دانیان به گرانبه‌هایی به‌رهه‌مه‌كانی داناوه".
مامۆستا شێخ محه‌مه‌دی خاڵ له په‌رتووكه‌كه‌ی "‌الشیخ معروف النودهی البرزنجی"دا له‌باره‌یه‌وه ناوی ٢٧ په‌رتووكی له‌و سه‌د په‌رتووكه‌ی ئیبن ئاده‌می هێناوه، كه بیستن و حه‌فته‌مینیان به‌ناوی "سلسله الذهب" واته "زنجیره‌ی زێڕ"ه له‌ساڵی ١٢٣٤ی كۆچی به‌رامبه‌ر به ١٨١٩ی زاینی دایناوه و له ژیان و به‌سه‌ر هاته‌كانی خۆی ده‌دوێ و باسی ئه‌و ناكۆكیانه ده‌كات كه له‌گه‌ڵ محه‌ممه‌د پاشای ڕه‌واندزدا به‌رپا بوون، كه ئێستا دانه‌یه‌ک له‌م په‌رتووكه ده‌سنووسه له په‌رتووكخانه‌ی پارێزه‌ر و مێژوونووسی كۆچ كردوو "عه‌باس عه‌زاوی" پارێزراوه.
ئیبن ئاده‌م و وێژه‌وانی
ئیبن ئاده‌م هه‌ر وه‌ک زانایه‌كی بلیمه‌ت بووه له بواری زانستی ئایینی و فیقھی و لۆژیک و گه‌ردوونناسی و بیركاری و جوگرافیادا، له هه‌مان كاتیشدا ده‌ستی هۆنراوه هۆنینه‌وه‌شی ھەبووه و ئه‌م‌ چه‌ند دێره‌ شیعره‌یان چنگ كه‌وتووه کە لێره‌دا ده‌یان خه‌ینه ڕوو:
هه‌وران كرده گۆڵه‌گۆڵ میكائیلا ئه‌تۆش ده‌ی توتن و ماشان بڕشێنه ده‌با نۆش بێته سه‌رده‌ی ڕۆمی ئه‌وا په‌یا بوون كوتبخانان ده‌كه‌ن ئه‌ی!
ئیبن ئاده‌م ئه‌م هۆنراوه‌یه‌ی داناوه، كه له دوا دوای ژیانی دا بووە (کۆتاییەکانی ژیانی بووە)، ده‌وڵه‌تی عوسمانی میرنیشینی سۆرانی له‌ناوبرد و فه‌رمانی ڕاسته‌وخۆی عوسمانی له شار و گونده‌كانی ئه‌و ناوچانه ده‌ستپێكرد و هه‌رچی كه‌لتووری كورد هه‌بوو له‌ناویان ده‌برد، لێره‌دا ناوی كاربه‌ده‌ستانی عوسمانی به "ڕۆمی" ناوده‌با و له هۆنراوه‌ دانانیشدا نازناوی "واجم"ی بۆ خۆی داده‌نا.
له كۆتایی دا ده‌بێ ئاماژه بدرێت، كه ئیبن ئاده‌م دوازده كوڕی ھەبووه و به‌شێكیان له ڕۆڵه‌ و نه‌وه‌كانی بوونه‌ته مه‌لای زانا و ئێستاكه‌ش نه‌وەكانی له گوندی ڕوستێ و شارۆچكه‌ی ڕه‌واندزی جاران و "سۆران"ی ئێستادا بڵاوبوونه‌ته‌وه.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کەسایەتییە ئایینییە کوردەکان
دوردێڤاتس
دوردێڤاتس شارێکی ویلایەتی کۆپریڤنیتسا-کریژێڤتسیی کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٨٬٢٩٠ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:سلاڤۆنیا پۆل:دوردێڤاتس پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
بڕیارنامەی ٦٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٦٧١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئەیلوولی ١٩٩٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئێران-عێراق. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٩٤٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
شانشینی ڤویرتمبێرگ
thumb|200px|نەخشەی شانشینی ڤوورتمبێرگ لە ناو [[ئیمپراتۆریی ئاڵمانیا]] thumb|200px|تاجی شاھانەی ڤوورتمبێرگ thumb|200px|ئاڵای دەوڵەتی ڤوورتمبێرگ شانشینی ڤوورتمبێرگ (بە ئاڵمانیایی: Königreich Württemberg) ناوی دەوڵەتێک بوو کە لە ١٨٠٦ەوە ھەتا ١٩١٨ لەو ھەرێمەی کە ئێستا پێدەوترێ بادێن-ڤوورتمبێرگ لە ئاڵمانیادا فەرمانڕەوا بوو. ئەو دەوڵەتە لە ڕاستیدا درێژەی دووکنشینی ڤوورتمبێرگ بوو کە ساڵی ١٤٩٥ پێکھاتبوو. پایتەختیشی شاری شتوتگارت بوو.
کشکشێ
کشکشێ، نیسک یا ( به‌ ئینگلیزی Larynx )، ئه‌ندامی به‌رهه‌م هێنانی ده‌نگه‌و به‌شێکه‌ له‌ بۆری هه‌ناسه‌، که‌ له‌ نێوان به‌شی خوارووی قوڕگ ( ئه‌وک ) و نایدا جێگیر بووه‌.
کشکشێ له‌ ده‌نگه‌ژێکان و 9 دانه‌ کرۆژنه‌ پێکهاتووه‌:
پێوه‌ند به‌ ده‌ره‌وه‌
پۆل:گەرووی مرۆڤ پۆل:دەنگی مرۆڤ پۆل:دەنگناسی (زمانەوانی) پۆل:کۆئەندامی ھەناسە پۆل:سەر و ملی مرۆڤ
بادن-ڤویرتمبێرگ
230px|وێنۆک|ئاڵای بادێن-ڤۆرتمبێرگ left|200px بادێن-ڤوورتمبێرگ (بە ئاڵمانی: Baden-Württemberg) یەکێکە لە شانزە ھەرێمەکەی وڵاتی ئاڵمانیا کە کەوتۆتە باشووری ڕۆژاوای ئەو وڵاتەوە. پایتەختی شاری شتوتگارتە. بەگوێرەی ڕووبەر و ژمارەی دانیشتوان، سێھەمین ھەرێمی گەورەی ئاڵمانیایە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:بادن-ڤویرتمبێرگ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥١ پۆل:ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
کارێزەی دەلۆ
کارێزەی دەلۆ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کارێزەی دەلۆ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی میراولی و لە باشوور لەگەڵ گوندی دۆبڕاو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی پەیتەش لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی حەسەن کەنۆشی خواروو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئامێد، مەھاباد
ئامێد (Amêd، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٢٦ کەس لە ٥٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
کریستۆڤەر کۆرێی سمیس
کریستۆڤەر کۆرێی سمیس (بە ئینگلیزی: Christopher Corey Smith ) ئەکتەر و ئەکتەری دەنگی ئەمەریکیە کە لە ئەنیمی و یاریە ڤیدیۆیەکان بەشداری کردووە. یەکێک لە بەشداریەکانی لە ئەنیمی (سەنکاریا) بووە
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
پاکراتس
پاکراتس شارێکی ویلایەتی پۆژێگا-سلاڤۆنیای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٨٬٢٧١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:سلاڤۆنیا پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا پۆل:دامەزراوەکانی ١٢٣٧ لە ئەورووپا
بەھرام بەیزایی
وێنۆک بەھرام بەیزایی نووسەر و دەرھێنەری فیلم و شانۆی ئێرانییە. بەرھەمەکانی تری بریتین لە مۆنتاژکردنی فیلم، بەرھەمھێنانی فیلم، نووسینی وتار، وەرگێڕانی چەند شانۆنامەیەک، نووسینی چیرۆکێک یان دوو چیرۆک و چەند شیعرێک، ھەروەھا لێکۆڵینەوەیەکی زۆری لەسەر مێژوویی و ئەدەبی کردووە، و پرۆفیسۆری زانکۆییە. بەیزایی بەیەکێک لە سینەماکار و متمانەپێکراوەکان و یەکێک لە نووسەران و بیرمەندە دیارەکانی ئەدەب و درامای نوێی فارسی دادەنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨ پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:مێژووناسەکانی شانۆگەری پۆل:شانۆنامەنووسانی ئێرانی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی پۆل:سیناریۆنووسانی ئێرانی پۆل:دەرھێنەرانی شانۆی ئێرانی پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان پۆل:زیندووان پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی فارسی
ئەلیساندرۆ ڤۆڵتا
وێنۆک|وێنەی ئەلیساندرۆ ڤۆڵتا ئەلیساندرۆ ڤۆڵتا لە (۱۸ی شوباتی ۱۷٤٥) لە "کۆمۆ"ی نزیکی شاری میلانی ئیتاڵیا لەدایک بووە. ناوبراو فیزیا ناسێکی ئیتالی بووە.
جامی ئەورووپای ١٩٧٩-١٩٨٠
جامی ئەورووپای ١٩٧٩-١٩٨٠ بیست و پێنجەمین وەرزی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپایە و ڕۆژی ٢٩ی ئابی ١٩٧٩ یەکەمین یاری ئەنجامدراو و کۆتا یاری پاڵەوانیەتیەکە لەڕۆژی ٢٨ی ئایاری ١٩٨٠ لەیاریگای سانتیاگۆ بێرنابیۆی شاری مەدریدی ئیسپانیا، لەنێوان یانەی تۆتنگھام فۆرست و ھامبورگ ئەنجامدرا. لە ئەنجامدا تۆتنگھام فۆرست توانی بە ئەنجامی ١-٠ بەسەر ھامبورگی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.
بڕیارنامەی ٦٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٦٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ وڵاتە داگیرکراوەکان لە لایەن ئیسرائیلەوە. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٩٤٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
جۆرج فرێدریک ھاندڵ
سەرەتا ساڵەکان
پۆل:ئاوازدانەران پۆل:ئاوازدانەرانی ئاڵمانی پۆل:ئاوازدانەرانی ئۆپێرا پۆل:لەدایکبووانی ١٦٨٥ پۆل:مردووانی ١٧٥٩ پۆل:ژەنیارانی ئەڵمانی سەدەی ١٨ھەم پۆل:بەخاک سپاردن لە وێستمینستەر ئەبی
ھەینی
وێنۆک|نوێژی هەینی [[ئیسلام|موسڵمانان لە مزگەوتێک لە مالیزیا]] ھەینی حەوتەمین ڕۆژی ھەفتە (ڕۆژژمێری کوردی)، ڕۆژی ھەینی لای موسڵمانان ڕۆژێکی گەورەیە لەبەرئەوەی ئەوان سەردانی مزگەوت دەکەن بۆ بەجێگەیاندنی یەکێک لە فرمانەکانی ئایینی ئیسلام لەو ڕۆژە، وە ڕۆژی ھەینی لە زۆرینەی وڵاتانی ئیسلامی ڕۆژێکی پشووە. هەروەها لە قورئان سورەتێک هەیە بە ناوی الجموعە (هەینی).
لێپۆگلاڤا
لێپۆگلاڤا شارێکی ویلایەتی ڤاراژدینی کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٨٬٢٥٤ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
ئەلفرێد نۆبێل
ئەلفرێد بێرنھارد نۆبێل (٢١ی تشرینی یەکەم ١٨٣٣ – ١٠ی کانوونی یەکەم ١٨٩٦) کیمیازان و ئەندازیار و داھێنەرێکی سویدی بوو. داھێنەری دینامیت بوو. لەسەر داوای ئەوو و دوای کۆچی دوایی داوایکرد کە ئەو سامانەی کە لە دوا دمێنێت بکرێتە نێو سنوقێک بۆ زۆر بوونی سامانەکە تاکوو بکرێت بە پێنچ خەڵاتی یەکسان بە پێشکەش بە کەسانی شیاو لەچەند بوارێکی جیاوازدا بدرێت. وەلە ساڵی ۱۹۰۱ یەکەمین خەڵاتی نۆبڵ بەخشرا بە جان هنری دونان دامەزرێنەری دەستەی خاچی سوور بەڵام لە وەستیەتنامەکتی دا (ئەلفێرد نۆبڵ) ئاماژەی تەنها بە پێنچ بووار کردبوو بەڵام بانکی ناوەندی سویسڕی بەشێکی تری زیادکرد لە خەڵاتەکە، ئێستا خەڵاتی نۆبڵ لە شەش بواردا دەبەخشرێت، کەئەوانیش (فیزیا، کیمیا، پزیشکی، ئەدەبی، ئاشتی، ئابووری)ن.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵاتی نۆبێل پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٣ پۆل:مردووانی ١٨٩٦ پۆل:کیمیازانانی سویدی پۆل:ئەندازیارانی سویدی پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
عارف عورفی
عارف کوڕی شێخ مەحموود کوڕی مەلا نەسڕوڵڵای قازییە (١٨٩٦ – ١٩٦١) شاعیرێکی کلاسیکی کورد بوو. ناوی «عورفی» ھەڵبژاردووە وەک نازناو بۆ تۆماری شیعریی. لە ناو خەڵکی بە عارف قاپ ڕەش ناسراوە. ئەم ناوە لەوەوە ھاتووە لاقی تووکن بووە و بەشی قاپی پێی ڕەش کەوتووەتە بەرچاو.
ژیان
لە ساڵی ١٨٩٦ لە گەڕەکی گۆیژەی شاری سلێمانی لەدایکبووە. ھێشتا منداڵ بووە دایک و باوکی کۆچی دواییان کردووە و ھەتیو ماوەتەوە ناچار مامی بووە بە باوک بۆی و بەخێوی کردووە. لە تەمەنی منداڵیدا ناردوویانەتە حوجرە و خوێندنی قورئان و کتێبە دانراوەکانی ئەو سەردەمەی تەواو کردووە. لە پاشاندا بووە بە قوتابی سەرەتایی ڕوشدییەی عەسکەری سلێمانی. بەھۆی ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی یەکەم نەیتووانیوە ڕوو بکاتە بەغدا بۆ تەواو کردنی خوێندن. ھەروا ماوەتەوە تا بەھۆی حاجی مستەفا پاشای یاموڵکی بە نووسەر (کاتب) لە بەڕێوەبەرایەتی پۆلیس دامەزراوە.
عورفی لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا سەرباز بووە، بەدیل گیراوە و نێردراوە بۆ ھیندستان. لە پاش کۆتایی جەنگ و دامەزراندنی دەوڵەتی عێراق گەڕاوەتەوە سلێمانی و چووەتە سەر کاری پێشووی تا لە ساڵی ١٩٣٧ چووە بۆ دەورەی مەندووبی (کۆمیسیاری – موفەوەزی) و سێ ساڵی بردووەتە سەر. پاشان لە ساڵی ١٩٣٠ ڕووی کردووەتە خوێندنی بەرزتر چووەتە لەم لایەنەوە تا بووە بە ئەفسەری پۆلیس. ئەم کارەی لە شارەکانی سلێمانی، ھەڵەبجە، پێنجوێن، قەڵادزێ، چوارتا و ھەولێر بردووەتە سەر تا لە ساڵی ١٩٤٩ خانەنشین کراوە.
نەجمەدین مەلا دەڵێت: "گەردوونی ڕۆژگار عارفی خستبووە پایەی پۆلیسییەوە لە سەردەمی پاشایەتی عێراقدا و نزیکەی ٢٥ ساڵ معاونی پۆلیس بوو بێ ئەوەی زیان بە کەسێک بگەیەنێ و کەسێک لێی دڵ زویر بێ."
مردن
لە بەرەبەیانی ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦١ بە نەخۆشی دڵ کۆچی دوایی کردووە، لەسەر ڕاسپاردەی خۆی لە گردی سەیوان نێژراوە.
ھۆنراوەکان
وەسف و دڵداری
لە شیعرێکدا دەڵێ:
لە شیعرێکی دیکەدا دەڵێ:
نیشتیمانپەروەری و کوردایەتی ئەی وەتەن ڕۆحی ڕەوانم قۆچەکەی قوربانتم سەر لێ شێواو، دڵ سووتاوی دەردی بێ دەرمانتم ئاھ چ دەردێکە ئەچێژم ئەی وەتەن بۆ حاڵی تۆ ئەشکی چاوی من دەلیلە ڕۆژ و شەو گریانتم بۆ برینی دەردی دڵ بەس بگری ئەی دایکی وەتەن مەمسووتێنە جانفیدای ئێشەکەی زامانتم ناڵەی قەھری دەروونم ئاسمانی گرتە بەر سۆزی دڵ بۆ ڕۆڵەکانی بێ سەر و سامانتم ئەی وەتەن دایکی ھەزاران تاجدار و ئەنبیا کەسێ لەوان فریا نەکەوتووی بێکەسی و تاوانتم دەردی بێ ئاوی بکێشی تا گوڵی ئەرزی وەتەن ئەی فریشتە چاوەڕوانی قەترەیە بارانتم موشکیلە دەس ھەڵگرم لێت خاکی شیرینی وەتەن ئاخری عومریش ئەسیری خاکەکەی سەیوانتم
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٦ پۆل:مردووانی ١٩٦١
ئەکادیمیای ئەفلاتوونی
thumb|200px|ئاکادیمیاکەی ئەفلاتوون ئاکادیمیا (بە یۆنانی: Ἀκαδήμεια) ساڵی ٣٨٧ی پ.ز لەلایەن ئەفلاتوونەوە لە ئەتینا دامەزرا. ئەرەستوو بیست ساڵ لەوێ خوێندی ھەتا قوتابخانەکەی خۆی بنەڕت نا. لە درێژەی سەردەمی ھێلینیستیدا ئاکادیمیا ھەر مابوو، بەڵام پاش مردنی فیلۆی لاریسا لە ساڵی ٨٣ی پ.ز ئیتر گەیشتە کۆتاییی کاری خۆی.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە یۆنان پۆل:دامەزرانەکانی دەیەی ٣٨٠ی پ.ز پۆل:ئەفلاتوون پۆل:ئەفلاتوونیزمی نوێ پۆل:گومانە ئەکادیمیەکان
ئایس کیووب
ئۆشەی جاکسن سینیەر (بە ئینگلیزی: O'Shea Jackson Sr)، (لە دایکبووی ١٥ی ‌‌‌‌حوزەیرانی ١٩٦٩)، ناسراوە بە ئایس کیووب، ڕاپەر، گۆرانینووس، گۆرانیتۆمارکەر، ئەکتەر و فیلمسازی ئەمریکییە. سەرەتا بووە ئەندامی گرووپی ھیپ-ھاپی (C.I.A)، دواتریش چووەناو گرووپی ڕاپی (N.W.A).
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گۆرانیبێژان پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا پۆل:زیندووان پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانینووسانی ئەفریقی-ئەمریکی پۆل:تۆماری بەرهەمهێنەرانی هیپ هۆپی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:بەڕێوەبەرانی پیشەسازی مۆسیقایی ئەمریکی پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:موسڵمانە ئەفریقی-ئەمریکییەکان پۆل:ڕاپەڕە نێرە ئەفریقی-ئەمریکییەکان پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:تۆماری بەرھەمھێنەرانی ھیپ ھۆپی ئەمریکی پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان پۆل:ھونەرمەندانی کاپیتۆڵ ڕیکۆردز پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
ڕەش (فیلم)
ڕەش فیلمێکی درامی ھیندییە لە ٤ی شووباتی ٢٠٠٥ بۆ یەکەمجار نمایشکراوە، لەدەرھێنانی سانجای لیلایە، ڕانی موکەرجی و ئەمیتاب باچان پاڵەوانی فیلمەکەن. فیلمەکە باس لە پەیوەندی مامۆستا و خوێندکارە کوێر و کەڕەکەی دەکات، چیرۆکی فیلمەکە لە سەر ژیانی ھێلێن کێلەر وەرگیراوە کە یەکەم کەسبوو بتوانیت بڕواننامەی بەکالۆریۆس لە ھونەر بەدەستبھێنێت. داھاتی فیلمەکە ٥.١ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی بوو. فیلمی ڕەش تاکە فیلمە بتوانێت بەیەکجار ھەر ١١ خەڵاتەکەی فیلم فێر بباتەوە ئەمەش ڕیکۆردە بۆ فیلمەکە.
چیڕۆکی فیلم
کچێکی بچووک بەناوی میشێل لەمنداڵییەوە ناتوانێت ببیستێت و ببینێت بۆئەو مەبەستەش دایک و باوکی کچەکە دوایین ھەلی چاکبوونەوە ڕادەستی مامۆستایەک دەکەن بەناوی دیبراج ساھای، ئەم مامۆستایەش دەتوانیت خەونی دایک و باوکەکە بەزیادەوە بھێنێتە دی، تەنانەت تا ئاساتی زانکۆش لەگەڵی بەردەوام دەبێت و پەیوەندییەکی بەتین لەنێوان میشێل و ساھای درووستدەبێت… ڕۆژگار دەڕوات ساھای تووشی نەخۆشی بیرچوونەوە (ئەلزەھایمەر) لەمجارەشدا میشێل ھەوڵدەدات ئەو دەرئاسایەی کە مامۆستاکەی پێشتر بۆی کرد ئەویش بۆ ئەوی دووبارە بکاتەوە لەڕێگای ئەو ئەلفووبێیەی مامۆستاکەی لەگەڵ خۆیدا دەستیپێکرد.
خەڵاتەکان
فیلمەکە چەندین خەڵاتی بردۆتەوە لەوانە خەڵاتەکانی فیلمی نەتەوەیی (National Film Awards) وە Star Screen Awards و IIFA Awards و Zee Cine Awards وە چەندان خەڵاتی دی بەڵام گرنگترینییان خەڵاتی فیلم فێرە کە بە گرنگترین خەڵاتی سینەمایی دادەنرێت لە ھیندستان، وە فیلمەکە خاوەن ڕیکۆردە لەخەڵاتی فیلم فێر چونکە یەکەم فیلمە ھەر ١١ خەڵاتەکەی فیلم فێر بباتەوە ئەوەش لەساڵی ٢٠٠٦ بوو
بەستەر بۆ دەرەوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٥ پۆل:فیلمە ھیندییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی پۆل:فیلم دەربارەی خەڵکی نابیست
پێنجشەممە
پێنجشەممە شەشەمین ڕۆژی ھەفتە (ڕۆژژمێری کوردی).