cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڕێگە
جۆری ڕێگە بەپێی مەتریاڵ
لە ڕابردوودا ڕێگەکان تەنیا لەسەر زەویدا دیاری دەکران و ئەگەر بۆ ھاتوچۆی گالیسکەکان بوونایە دەکوترانەوە. ھەرچەند نموونەی ڕێگەی پێشکەوتووتریش لە شارستانییەتە کۆنەکاندا وەکوو میسر یان ڕۆمای کۆندا بینراوە. بەڵام ئەمڕۆ بە گشتی ڕووی دەرەکیی ڕێگەکان لە ئەم مەتریاڵانە دروست دەکرێت:
ئەحمەد مەتەڕ
لە وتەکانی ئەحمەد مەتەڕ
لە وڵاتان دەسەڵات دز ڕاودەنێت ، کەچی لێرە دز دەسەڵاتە و ئەوانە ڕاو دەنێت کە دزنین!!
ڕێگە
کارایی ڕێگە
وێنۆک|ڕێگە لە چەند توێ ماتریاڵی جۆراوجۆر دروست دەبێت. ڕێگەکان بە تێپەڕبوونی کات کۆن دەبن، دادەوەشێن و ئاستی کاراییان دێتە خوارەوە. ئەم داوەشانە ڕەنگە خۆی لە ڕێی قڵیشی ڕووی ڕێگە یا برینەکانی ترەوە دەربخات. دواتر قڵیشەکان گەورەتر دەبن و ڕەنگە چاڵ لە ڕووی ڕێگەکەدا دروست بکەن. لەم کاتەدا ڕێگەکە پێویستی بە نۆژەنکردنەوە دەبێت. نۆژەنکردنەوەکە ڕەنگە بچووک بێت و تەنیا بە گیراندن یا داپۆشینی قڵیشەکان دوایی بێت یا دەکرێت نۆژەنکردنەوەیەکی گەورە بێت و توێیەکی تازەی ئاسفاڵت یا کۆنکریت بە سەر ڕێگەکەدا بخرێت یا تەنانەت لە بنەڕەتەوە دروست بکرێتەوە.
ئەحمەد مەتەڕ
لە وتەکانی ئەحمەد مەتەڕ
بە گژ ژنەکەیدا چوو و گوتی: ئەتۆ دەنگ مەکە
ڕێگە
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێگەکان پۆل:ئەندازیاریی شارستانی پۆل:ژێرخان پۆل:جۆری ڕێگەکان
ئەحمەد مەتەڕ
لە وتەکانی ئەحمەد مەتەڕ
لە منداڵەکەی تێخوڕی و گوتی: ئەتۆش دەنگت ببڕە
دەنگە دەنگتان ئاڵۆزم دەکاو بیرم دەشێوێنێ
وسسەتان لێوە دەرنەیت
پۆل:زیندووان پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢١ەم
١٥٥٠
ساڵی ١٥٥٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٥٠
جیاوازییەکانی زمانەکانی گادێلی
ھەندێک جییاوازی ئیری (گادێلی ئیری) و گاێلی (گادێلی سکۆتی)
جییاوازیکانی وشەیین
پۆل:زمانی ئیری پۆل:زمانی گادێلیی سکۆتی
شەقاقی
شەقاقی (شکاک) ، یەکێک لە خێڵاتی بە ڕەسەن کوردى شیعەن، کە ئێستا زۆربەیان لە ئازەربایجانى رۆژهەڵات لە میانە و سەراب و هەشتروود لە (دەڤەری تەورێز و پارێزگای ئەردەوێڵ) بڵاو بوونەتەوە. ئەم خێڵە هەنووکە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژهەڵات، لە ناوچەى خاڵخاڵى سەر بە پارێزگای ئەردەوێڵ، لە قۆچان لە پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی و لە بوجنورد لە پارێزگای خۆراسانی باکوور لە ئێرانێ دەژین.
ئەم هۆزە لە سەردەمى قاجارەکان رۆلێکى گرینگیان دەگێڕا و عەلیخانى شەقاقى و کوڕەکەى صادق خانى شەقاقى زۆر لە پێش بوون لاى شاهانى ئێران و حوکمرانیەکەیان بە خاننشینى سەراو (خاناتى سەراب) دەناسرا.
هۆزی شەقاقی بە ڕەچەڵەک کوردن و دەگەنەوە هۆزى گەورەى شکاک کە ئێستا لە ورمێ و وان و جۆلەمێرگ و عەفرین دەژین و لە بنەڕەتدا کۆچەر بوون لە ناوچەى دەشتى ماردین و هەسکیف و فنیک و بۆتان دەژیان. لە گەرمەى شەڕى سەفەوی و  عوسمانی  لە هەرێمى بۆتان و کلیسى  کوردستانەوە کۆچیان پێکرا بۆ دیوى سنوورەکانى ئێران هاوشێوەى هۆزەکانى زەعفەرانلو  و شادلو و کیکانلو. بەشێکیان لە شارەکانی سەراب، هەشتروود، میانە، خەڵخاڵ دامەزران و بەهۆی تێکەڵاویان لەگەڵ ئازەرییەکان، وردە وردە زمانى خۆیان جێهێشت و بە تورکى ئازەرى ئاخاوتن دەکەن، بەڵام ژمارەیەکی کەمیان لە شاری خاڵخاڵ لە ڕۆژهەڵاتی سنجەباد  کە نزیکەی بیست گوندە بە ناوەکانی:  میل ئاغەردان، بەلەکانلو، مستەفا لو، پیرانلو، ئۆجغاز، مورستان، گوڵستانی سەرەوە، حاجی ئاباد، گوڵستانی خواروو، لانبەر، نەواشناق، ئاقبڵاغى کورد، غەفوور ئاباد، کەلار، چالانبەر، داودخانی، خوداگولی قشڵاق، دەلیلەر ، ئەلنەکش، زاویە کورد) و چەند گوندێکی بەشی شەهرود خاڵخاڵ تا ئێستاش بە زمانی کوردی قسە دەکەن. هەروەها بەشێکیان لە شاهیندژ و تیکابى کوردستانن و شیعە مەزهەبن و بە کرمانجى دەدوێن.
هەروەها لە فەلەستین ماڵباتێک بە ناوی شەقاقی و لە سەر ڕێبازی شیعە هەیە کە ڕەنگە پەیوەندییان بە خێڵی شەقاقییەوە هەبێ.
تیرەکانى سەر بە هۆزى شەقاقى (شکاکى):
سەرچاوەکان
ویکى فارسى
ویکیی کورمانجی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھۆزە کوردییەکان
ئای. ئێم. پی
یو مینگ پی (لەدایکبووی ٢٦ی نیسانی ١٩١٧، مردووی ١٦ی ئایاری ٢٠١٩) تەلارسازێکێ ئەمریکایی بوو.
یو مینگ پی ساڵی ١٩٨٢ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەر بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧ پۆل:مردووانی ٢٠١٩ پۆل:نژیاروانانی ئەمریکی پۆل:ئەندامانی لێژنەی ١٠٠ پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
وەستاخدر
وەستاخدر گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
چۆن-ئارق
چۆنارق شارێکی پارێزگای چویه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٨٫٧٠٣ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شارەکانی قرغیزستان
ئیپۆک
ئیپۆک (ئینگلیزی: epoch، خوێندنەوەی بەریتانی: ئیپۆک و ئەمریکی ئەپەک) واتە سەرەتای کاتێکی دیاری کراو. لە زانستی ڕیزکردن و پلەپێداندا، ئیپۆکێک بریتیە لە ساتێک کە هەڵبژێردراوە وەک دەستپێکی 'چاخ'ێک. ئیتر 'ئیپۆک' ئەبێتە هێمایەک بۆ ئەو خاڵەی ماوەکەی پێ ئەژمێردرێت. یەکەکانی ژماردنی کات (بۆ نمونە چرکە) لە 'ئیپۆک'ێکەوە هەژمار ئەکرێن بۆ ئەوەی ڕۆژ و کاتی دەستپێکردنەکە بێ هیچ گومانێک دیاری بکرێت.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کاتناسی
١٥٥١
ساڵی ١٥٥١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
جۆن درایدن
جۆن درایدن (١٩ی ئابی ١٦٣١ - ١٢ی ئایاری ١٧٠٠) کەسایەتیەکی بەناوبانگی ئینگلیزە و بەیەکێک لەناودارترین شاعیر و ئەدیبی ئینگلتەرا دەژمێردرێت، بەتەنھا شیعری نەنوسیوە بەڵکو داھێنانی لە شانۆگەری و ڕەخنەگرتنی ئەدەبی و وەرگێڕاندا کردووە، لە١٩ی ئابی ١٦٣١ لەدایکبووە، سەر بە مەزھەبی کاسۆلیکی ڕۆمانی بووە و بەتوندی داکۆکی لە ئایین و کڵێسای کاسۆلیکی کردووە و لەساڵی ١٦٨١ قەسیدەیەکی بۆ داکۆکیکردن لە ئایین و بیروبڕواکانی بڵاوکردۆتەوە.
١٥٥١
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٥١
جۆن درایدن
جۆن درایدن نزیکەی ٢٧ شانۆگەری نووسیوە بەڵام وەکو دەگێڕنەوە نووسینەوەی شانۆگەری ئارەزووی خۆی نەبووە بەڵکو تەنھا بۆ بژێوی ژیانی ڕۆژانەی خۆی ئەو کارەی کردووە، قەسیدەکانی بەکارھێناوە بۆ ھێرشکردنە سەر ڕکابەرەکانی، ساڵی ١٦٨٨ شا جیمیسی دووەم کورسی شاھانەی لەدەستدا و درایدنیش ئامادە نەبووە بۆ شایە نۆێیەکە دڵسۆزی بنوێنێ‌ و پلە و پایەکەی خۆی بەجێھێشتووە و زۆربەی زۆری کاتی خۆی بۆ وەرگێڕان تەرخانکردووە و لەڕووی رەخنەگرتنی ئەدەبیشەوە زۆر شتی جوانی نووسیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٦٣١ پۆل:مردووانی ١٧٠٠ پۆل:نووسەرانی ئینگلیزی سەدەی ١٧یەم پۆل:شانۆنامەنووسانی سەدەی ١٧یەم پۆل:شاعیرانی سەدەی ١٧یەم پۆل:شانۆنامەنووسانی ئینگلیز پۆل:شاعیرانی ئینگلیز پۆل:نووسەرانی پیاوی سەدەی ١٧یەم پۆل:بەخاک سپاردن لە وێستمینستەر ئەبی
پۆل ئانری دیتریش، بارۆن دۆلباخ
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٨یەم پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:فەیلەسووفانی ئاڵمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٢٣ پۆل:مردووانی ١٧٨٩ پۆل:بێدینەکان پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک پۆل:نووسەرانی پیاوی ئەڵمانی پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی ئابووریزانی پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
سیمان، پاوە
سیمان (Sîman، ) دێیەکە لە گوندستانی ماکوان، لە ناوچەی باینگانی شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی سیمان بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٢٨ کەس لە ٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
چۆلپۆن-ئاتا
چۆلپۆناتا شارێکی پارێزگای ئیسک کوێله لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٨٫٤٤٢ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قرغیزستان پۆل:شارەکانی قرغیزستان
کۆبوورگ
کۆبوورگ شارێکە دەکەوێتە ھەرێمی باڤاریا لە ئەڵمانیا. لە ساڵی ۲۰۰٥وە نازناوی شاری ئەورووپای پێدراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:شارۆچکەکانی باڤاریا
شارستانی جەم
شارستانی جەم یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای بووشێھر کە لە باشووری ئەم پارێزگایە هەڵکەوتووە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری جەمە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای بووشێھر
قەرەقولاک
قەرەقولاک یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئەرزگان ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ٢٫٦٣٣ کەس بووە، کە نزیکەی ١٫٦٣٠ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئەرزگان
زمانی ھیتی
لە دیمەنی زمانناسییەوە ھیتی زمانێکی ھندوئەورۆپایییە بەڵام ھەندێک زمانناسەکان بروایان بەوەیە کە ھیتی زمانێکی سەربەخۆیە و دەتوانین بڵێین زۆر بە زمانە ھندوئەورۆپایییەکان نزیکە.
ھەندێک وشەی ھیتی ئێستا لە زمانی کوردی نوێ دا بەجێ ماون.
ئەم وتارەش ببینە
پۆل:زمانی ھیتی
خایدارقان
خایدارقان شارێکی پارێزگای باتکێنه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٨٫١٦٥ کەس بووە.
١٥٥٢
ساڵی ١٥٥٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
ناسرە
thumb|کەنیسەی کاسۆلیکی جەژنی موژدە لە ناسیرە ناسرە (عیبری: נָצְרַת ناسرەت، ئارامی: ܢܨܪܬ ناصرەث، عەرەبی: النَّاصِرَة‎) پایتەخت و گەورەترین هەرێمی باکوری ئیسرائیل/فەلەستین ە. لە مێژووی مەسیحیەت دا بە شاری منداڵی یەسووعی ناسڕی (عیسا) ناسراوە.
پۆل:شارەکانی ئیسرائیل پۆل:شارە پیرۆزەکان
بڕیارنامەی ٣٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی ئابی ١٩٧٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ فڕۆکەڕفێنی لە لوبناندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧٤٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٣ پۆل:لوبنان لە ١٩٧٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
بڕیارنامەی ٣٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئاگربڕ لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧٤٧‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:شەڕی یۆم کیپور
کارێز، تاجیکستان
کارێز شارۆچکەیەکی شارستانی دەنغەرەە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٩١٦٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
ڕیچارد مایێر
ڕیچارد مایێر (بە ئینگلیسی: Richard Meier)، لەدایکبووی ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٤، تەلارسازی ئەمریکایییە.
ڕیچارد مایێر ساڵی ١٩٨٤ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:جووە ئەمریکییەکان پۆل:زیندووان پۆل:نژیاروانانی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی
١٥٥٣
ساڵی ١٥٥٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
فەلەکناس ئوجا
thumb|فەلەکناس ئوجا فەلەکناس ئوجا (لەدایکبووی ١٧ی ئەیلوولی ١٩٧٦) سیاسییەکی کوردی ئێزیدیییە و ئەندام پەرلەمانی ئەورووپا بووە لەلایەن ئەڵمانیا لەماوەی ١٩٩٩ تاکوو ٢٠٠٩.
فەلەکناس پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ پارتە چەپەکانی تورکیا، بەتایبەت پارتە کوردییەکان ھەبوو و پشتگیری لە لەیلا زانا دەکرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی کورد پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی گەلان (تورکیا) پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:ئێزدییەکانی ئەڵمانیا پۆل:ئەڵمانییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
کایلۆمیکرۆن
وێنۆک|ساختمانی کایلۆمیکرۆنێک
کایلۆمیکرۆن (بە ئینگلیزی: chylomicrone) جۆرێک ھەڵگڕی چەورییە لە ناو خوێن. ھەڵگرەکانی چەوری لە ناو خوێن بە لیپۆپرۆتین دەناسرێن واتە ساز بوون لە لیپید (چەوری) و پرۆتین کە کایلۆمیکرۆن جورێکی زۆر سووکە لە وانە (چونکە پرۆتینی زۆر کەمە؛ تەنیا ١ تا ٢ لەسەد). جۆری چەوری لە ناو کایلۆمیکرۆن زۆرتر لە جۆری تری ئاسیل گلیسرۆلە کە ئەویش زۆر سووکە بۆیە کایلۆمیکرۆن بۆتە سووکترین جۆری چەوری ھەڵگرەکان. تری ئاسیل گلیسرۆڵ(TAG) لە ناو کایلۆمیکرۆن ٨٥ تا ٩٢ لەسەدە. بویە زۆری ئەو چەورییە سووکە بۆتە ھۆی گەورە بوونی تا زۆرتر لە٧٠ نانۆمەتر. کایلۆمیکرۆن لە خوێندا دوای خواردنی خواردەمەنی ھەیە بەڵام لە خوێنی بەرەبەیانی پێش خواردن نابیندرێ.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
وارشۆ
وارشۆ پایتەختی پۆڵەندایە و گەورەترین شاریەتی. دەکەوێتە سەر ڕووباری ڤیستولا و نزیکەی ٢٦٠ کم لە دەریای باڵتیکەوە دوورە و ٣٠٠ کم لە چیای کارپاتەوە دوورە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٤دا بە ١،٧٢٦،٥٨١ کەس خەمڵێندراوە و لەگەڵ ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی پایتەختە گەورەکە ٢،٦٣١،٩٠٢ کەسە، ئەمەش وای کردووە ببێتە یەکێک لە ١٠ گەورەترین شارەکانی یەکێتیی ئەورووپا لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە. ڕووبەری شارەکە ٥١٦.٩ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، شارەکە لە جەنگی جیھانیی دووەمدا خراپ وێران بوو و زیاتر لە ٨٥٪ی بیناکانی وێران بوون.
سەرچاوەکان
پۆل:وارساو پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە پۆڵەندا پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٣یەم
لەشکرگە، پاوە
لەشکرگە (Leşkirge، ) دێیەکە لە گوندستانی ماکوان، لە ناوچەی باینگانی شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی لەشکرگە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ١١٢ کەس لە ٢٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی پاوە
شیعیا
شیعیا بە (عیبری: ישעיהו) بە (عەرەبی: شِعِیِا).
یەکێکە لە پێغەمبەرانی خودا بە پێی ئایینی یەهوودییەت و باوەڕی مەسیحییەت و ئایینی ئیسلام.
بنەچە
ناوی تەواو/ شیعیا کوری ئەمسیا کوری نیریا کوری ئەفنیا کوری بەھشەت کوری عازر کوری بەرخیا کوری پێغەمبەر سولەیمان کوری پێغەمبەر داوودە.
پێغەمبەرایەتی
شیعیا یەکێکە لە پێغەمبەرەکانی نەتەوەی خێڵی بەنی ئیسرائیل یان نەتەوەی خێڵی (جوولەکە).
کات و شوێنی لە دایکبوونی و شەهیدکردنی و شوێنی ناشتنی
لە ساڵی ٧٦٥ی پ. ز لە شاری (قودس/ئۆرشەلیم) لە وڵاتی (فەڵەستین) لە دایکبووە. لە دوایی پێغەمبەری خودا (سولەیمان) بووەتە پێغەمبەر
پێغەمبەر شیعیا ناوی لە قورئانی پیرۆزدا نەھاتووە بەڵکو ناوی لە (آحادیث یان فەرموودەکان)دا ھاتووە. شیعیای پێغەمبەر لە کتێبی ئینجیلدا ناوی بە (ئیشایا) ھاتووە.
پێغەمبەر شیعیا (س. خ)یەکێکە لە پێغەمبەرە کوژراوەکان، کە لە ساڵی ٦٧٩ی پ. ز لە شاری (قودس/ئۆرشەلیم)، لە تەمەنی ٨٦ ساڵیدا شەھیدکراوە. بە دەستی سوپای (ئاشۆری یەھوود) بە (عیبری: אשרי יהוד) بە فەرمانی پاشایەکی دڕندە کە ناوی (حەزقیا) بوو.
پێغەمبەر شیعیا (س. خ) لە شاری (قودس/ئۆرشەلیم) لە وڵاتی (فەڵەستین) نێژراوە…
دیموکراسیی لیبڕاڵ
دیموکراسیی لیبڕاڵ شێوەیەکە لە شێوەکانی دیموکراسی نوێنەران. کە تێیدا توانای نوێنەری ھەڵبژێردراو، لە کارلێکردن لەسەر دەسەڵاتی بڕیار وەرگرتن ملکەچی دەسەڵاتی یاسایە. بەھۆی دەستوورەوە، کە جەخت لەسەر پاراستنی ماف و ئازادیەکانی تاک و کۆ دەکات. (ھەروەھا بە دیموکراسی دەستووری یاخود لیبڕاڵیزمی دەستووری ناو دەبرێت) و کۆت و بەند دەخاتە سەر ئەو ئاستەی کە پێویستە ویستی زۆرینە بسەپێنرێ.
ئەم ماف و ئازادیانە، مافی بوونی دادگاییکردنێکی ڕەوا و مافی موڵکایەتی تایبەت و نھێنێتی کەسێتی و یەکسانی لەبەردەم یاسا و ئازادی قسەکردن و کەم بوون و ئایین لەخۆ دەگرێ. ئەم مافانەش لە دیموکراسی ئازاددا (کە بە "مافە ئازادەکانیش" ناودەبرێن) ھەندێ جار دەستوور زامنیان دەکات، یاخود بەھۆی یاسایەکی نیشتیمانی یاخود تایبەتدا دێنە کایەوە کە ئەمەش دەسەڵات بە جۆرەھا دامەزراوی مەدەنی بۆ بەڕێوەبردن و پاراستنی ئەم مافانە دەدات. ھەروەھا سیستەمە دیموکراسیە لیبڕاڵییەکان بە سینگ فراوان و فرەلایەنی ناسراون:
ھەروەھا دیموکراسیی لیبڕاڵ، بە لێبوردەیی و فرەلایەنی ناسراوە، دید و بۆچونی کۆمەڵایەتی و سیاسی زۆر لێک جیاواز بیر و بۆچونە توندڕۆ و زیادڕۆکانیش لە دیموکراسیی لیبڕاڵیدا بواریان ھەیە پێکەوە بژین و بە پێی بنەما دیموکراسیەکان دەسەڵاتی سیاسی بە دەستبھێنن. لە دیموکراسیی لیبڕڵلدا بە شێوەیەکی خولی ھەڵبژاردن ئەنجام دەدرێن کە تیایاندا گروپەکان بە جیاوازی دیدە سیاسیەکانیان ھەلی بە دەستھێنانی دەسەڵاتی سیاسیان بۆ دەڕەخسێت.
تایبەتمەندیەکانی دیموکراسیی لیبرال
ئەمانەی خوارەوە تایبەتمەندیەکانی دیموکراسیی لیبرالن:
رەخنە
رەخنەگران دەڵێن دیموکراسیی لیبرال بە ەیچ جۆرێک نە دیموکراسیە و نە لیبرال (ئازاد)ە. ھەروەھا دەڵێن دیموکراسیی لیبرال رێز لە بنەمای زۆرینە ناگرێت (تەنھا ئەو کاتە نەبێ کە ھاووڵاتیان داوایان لێدەکرێت نوێنەرەکانیان ھەڵبژێرن) و، ھەروەھا گوایە کە (ئازادی) ئەو دیموکراسیە لەلایەن دەستور یان بڕیاری پێشینە (لە بەریتانیا) لەلایەن نەوەی پێشوو کۆت و بەند کراوە. ھەروەھا دەڵێن بێبەشکردنی ھاووڵاتیان لە مافی دەنگدان لەسەر ھەموو پرسەکان (بەتایبەتی ھەندێ مەسەلەی گرنگی وەک: چوونە جەنگ، ھەموارکردنە دەستوریەکان یان رەتکردنەوەی دەستور... ەتد)، دیموکراسیی لیبرال بەرەو ئاقاری حوکمی کەمینە دەبات. نەیارانی سەرمایەدارەکان، کە مارکسیەکان و سۆشیالیستیەکان و گێرەشێوێنیەکان دەگرێتەوە دەڵێن دیموکراسیی لیبرال بەشێکی تەواوکاری سیستەمی سەرمایەداریە و لەسەر بنەمای چینایەتی دامەزراوەو دیموکراسی تەواو یاخود بەشداربووانە نییە. بە گوتەی ئەوان دیموکراسیی لیبرال بریتیە لە دیموکراسی بۆرژوا کە تێیدا تەنھا خەڵکی دەوڵەمەند حوکم دەکەن. لەبەرئەوە دیموکراسییەکی نایەکسانیە و بوون و کارکردنی بە شێویەک وەبەرھێنانی ئابووری ئاسان بکات. ھەندێکیش دەڵێن کەوا تەنھا (دیموکراسیەتی لیبڕاڵی) یە دەتوانێت ئازادیەکانی تاک مسۆگەر بکات بۆ ھاووڵاتیانی و رێگا بگرێت لە گەشەسەندن بەرەو دکتاتۆریەت. لەم سۆنگەیەوە، حوکمی زۆرینەیەکی توندڕەو بەرەو چەوساندنەوەی کەمایەتیەکان دەڕوات. یەکێک لە دیاردە گرنگەکانی دیموکراسیەتی نوێنەرایەتی، ھەرچۆنێک بێت، ئەو راستیەیە کەوا دەسەڵاتی راستەقینە لە راستیدا تارادەیەک بەدەست دەستەیەکی نوێنەرایەتی بچوکەوەیە. دەسەڵاتەکە ھەرچۆنێک بێت لەلایەن زۆرینەوە بەرێوەدەچێت، بەڵام لە راستیدا بریتیە لە گروپێکی بچوکی ھەڵبژێردراو لەسەر بناغەیەکی جەماوەری.
کۆمەڵگەی کراوە
(دیموکراسیەتی لیبڕاڵی) بەھەمان شێوە رێگایەکە بۆ گەیشتن بە کۆمەڵگەی کراوەی (کارل پۆپەر Karl Popper)، ئەو کۆمەڵگایەی کە تێیدا تاک رێگای پێدراوە چارەنووسی خۆی ھەڵبژێرێت، بە پێچەوانەی ئەوەی لەسەری سەپێندرابێت، ھەروەھا کۆمەڵگا و سەرکردایەتیەکشی دەتواندرێت بگۆڕدرێن لە رێگەی گفتوگۆکردنەوە. دیموکراسیە لیبڕالیخوازەکان بەتەواوی بە شێوەیەکی سادە سەیری کۆمەڵگەی مەدەنی دەکەن وەک باشترین رێگا بۆ رازی کردنی ئارەزووە تایبەتی و کلتوری و ھاوبەشیەکانی کەمایەتیەکان (بەھەمان شێوە زۆرینەش). بە شێوەیەکی دیموکراسی، پشتگیری کردنی ھونەر و کۆمەڵگە تایبەتەکان و یەکێتیە وەرزشیەکان و یان یەکێتیەکانی تر لە ناو کۆمەڵگەی مەدەنیدا، لەلایەن ئەوانەوە بە پشتگیریکردنی ئارەزووەکانی زۆرینە دێتەبەرچاو، جا ئەوە بە ئارەزووی دانەرانی سیاسەتەکان بێت یان بە ئارەزوویان نەبێت.
پەیوەندی لەگەڵ دیموکراسیەتی ناراستەوخۆ
(دیموکراسیەتە لیبڕاڵی) یەکان بریتین لە دیموکراسیەتە نوێنەرایەتیەکان. ھەندێک لەو دیموکراسیانە چەند سیستەمێکی پاشکۆیی راپرسی ھەیە تا توانایەک بدرێت بە دەنگدەران تا دەسەڵاتیان ببێت بەسەر بڕیارەکانی ئەنجومەنی ھەڵبژێردراوی یاسادانان یان بەلای کەم دروستکردنی بڕیار لە رێگەی راپرسی گشتی بەبێ ئەوەی بوار بدەنە ئەنجومەنی یاسادانان قسەی یەکلاکەرەوە بکات لەو بڕیارەدا. سویسراو ئۆروگوای لەو وڵاتە دیموکراسیە لیبڕاڵیە کەمانەن کە سیستەمێکی نوێنەرایەتیان ھەیە گرێدراوە لەگەڵ راپرسی گشتی. وڵاتانی تر لەسیستەمی سیاسیاندا لە پلەیەکی نزمتر راپرسی بەکاردێنن. زیادکردنی پرۆسەی راپرسی لە سیستەمێکی سیاسیدا لەوانەیە یارمەتیدەر بێت بۆ رێگەگرتن لە پەرەسەندنی دیموکراسیەتێکی لیبڕاڵی بەرەو حوکمێکی کەمینە. زانایانی سیاسەت بە شێوەیەکی گشتی کۆمەڵە زانیاریەکی رێکدانراوی تایبەت بەکاردێنن بۆ پێوانی ئەوەی تاچەند وڵاتێک دیموکراسە یان نا، یاخود چەندە نزیک و دوورە لە دیموکراسی. ئەم کۆمەڵە زانیاریانەش ئەمانەن: کۆمەڵە زانیاری دەوڵەت(Polity Data) و ھەروەھا کۆمەڵە زانیاری کۆشکی ئازادی (Freedom House Data). بەپێ ی کۆمەڵە زانیاری کۆشکی ئازادی، ھەر نەتەوەیەک بە کۆی گشتی چوار خاڵ یان زیاتر تۆمار بکات ئەوا بە دیموکراسیەتێکی دەنگپێدراو لە قەڵەم دەدرێت، وەھەر نەتەوەیەکیش دوو خاڵ و نیو یان زیاتر تۆمار بکات ئەوا بە دیموکراسی لیبڕاڵی دادەندرێت.
ئەو وڵاتانەی خوارەوە بە ھەردوو پێوەر نموونەی دیموکراسی لیبڕاڵین: ئوستراڵیا – کەنەدا – وڵاتانی ئەندام لە یەکێتی ئەوروپا – ئایسلەند – ھندستان – ژاپۆن – نیوزیلەند – فلپیین – نەرویج – بەرازیل – وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.
پۆل:دیموکراسی پۆل:ھەڵبژاردنەکان پۆل:لیبرالیزم پۆل:شێوەکانی حکوومەت پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان
کوێک-جانغاق
کوێکژانگغاک شارێکی پارێزگای جەلالاباته لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٧٫٧٩٧ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای جەلالابات پۆل:شارەکانی قرغیزستان
ھەرسین، سەوڵاوا
ھەرسین (Hersîn، ) دێیەکە لە گوندستانی بێساران، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی ھەرسین بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٣٢٣ کەس لە ٩٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
کونەگورگ
کونەگورگ یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی تەقتەق لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
دانیشتوان
بە پێی سەرژمێری ناوخۆیی ناحیەی تەقتەق، لە ساڵی ٢٠١٣دا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە پێکھاتووە لە (٢٦) کەس و (٣) خێزان. - [ ]
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
١٥٥٤
ساڵی ١٥٥٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٥٤
یۆڵە
یۆڵە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ناو
واتای ناوی ئەم گوندە واتە (ڕێگا)، ووشەی (Yol) لەزمانی تورکیادا واتا ڕێگا.
جوگرافیا
یۆڵە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چنگنی و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەڵامیکائیلی بچوک و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ژاڵەی بچوک لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گۆلەمە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھانس ھۆڵاین
ھانس ھۆڵاین (بە ئینگلیسی: Hans Hollein)، لەدایکبووی ٣٠ی ئازاری ١٩٣٤، تەلارسازی ئۆسترالیایییە.
ھانس ھۆڵاین ساڵی ١٩٨٥ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠١٤ پۆل:نژیاروانانی نەمسایی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
بڕیارنامەی ٣٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئاگربڕ نێوان میسر و ئیسرائیل. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧٤٨‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
گادێلیی سکۆتی
گادێلیی سکۆتی یان گایلیک زمانێکی گادێلی لە بنەماڵەی زمانە ھیندوئەورووپایییەکانە، ئەم زمانە وەکو زمانی نەتەوەیی لە وڵاتی سکۆتلەند دەناسرێت.
بڕیارنامەی ٣٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:شەڕی یۆم کیپور
گادێلیی سکۆتی
ئەمانەش ببینە
پۆل:زمانی گادێلیی سکۆتی پۆل:زمانەکانی ئۆسترالیا پۆل:زمانەکانی کەنەدا پۆل:زمانەکانی نیوزیلاند پۆل:زمانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:زمانەکانی شانشینی یەکگرتوو
ژان فرانسوا مارمۆنتێل
ژان فرانسوا مارمۆنتێل شاعیر، مێژووناس، ڕۆماننووس، ئینسایکڵۆپیدیانووس، شانۆنووس و فەیلەسووفی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەنتازیی فەڕەنسی پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:مێژووناسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٢٣ پۆل:مردووانی ١٧٩٩
پیزانا
پیزانا یان Pithana کەیانێک بوو لە سەردەمی برۆنزی ھیتیکان کە فەرواری شاری کوششارای ئاناتۆلیا بوو.
لە کاتی فەروارمەنییەکەی دا پیزانا شاری کانێشی داگیر کرد کە ناوەندی تیکەلیکەی ئاسووریکان و کۆڕی زمانی ھیتی بوو.
ئانیتتا کوڕی ناواژۆی پیزانا یە کە شاری ھاتتوسای بە دەست ھێنا و کردییە پایتەختی ھیتیکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٧یەمی پێش زایین پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٨یەمی پێش زاین
بەندەر دەییەر
بەندەر دەییەر ناوی شارێکە لە پارێزگای بووشێھر. ئەم شارە ٢٠٨ کیلۆمەتر لە بووشێھر دوری هەیە.
دانیشتووان
خەڵک ئەم شارە لە نەتەوەی فارس، عەرەب و کوردن.
ئایین
خەڵکی ئەم شارە موسڵمانن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای بووشێھر
جیف بیزۆس
thumb|بیزۆس لە ساڵی ۲۰۱۰ جیفری پریستۆن "جیف" بیزۆس لەدایکبووی ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٦٤ ، خاوەن و دامەزرێنەر و بەڕێوبەری جێبەجێکار و بەڕێوبەری ئەنجومەنی دارایی ماڵپەڕی ئەمازۆن و کۆمپانیای ئەمازۆنە ، لەساڵی ١٩٩٩ لەلایەن گۆڤاری تایم بە کاریگەرترین کەسایەتی ساڵ دیاریکرا کە ئەو ژمارەی ئە گۆڤارە لە ڕۆژی ٢٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٩ دەرچووبوو ، لەڕۆژی ٦ی ئابی ٢٠١٣ جیف بیزۆس هەڵسا بەکڕینی ڕۆژنامەکە بەبڕی ٢٥٠ ملیۆن دۆلار   لەو ڕۆژەوە ڕۆژنامەکە بووە موڵکی ئامازۆن. جیف بیزۆس دەولە مەنترین کەسی جیهانە بە پلەی یەکەم دێت لە دوای ئەو بیل گەیتس بە پلەی دووەم دیتن.
سەرچاوە
پۆل:زیندووان پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەستێرەگەڕە ئەمریکییەکان پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم پۆل:بازرگانانی بواری فڕۆکەوانی ئەمریکا پۆل:سەرۆکی کۆمپانیا ئەمریکییەکان پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا پۆل:وەبەرهێنەرە ئەمریکییەکان پۆل:خەڵکی ئەمریکایی بە ڕەچەڵەک دانیمارکی پۆل:ئەندازیارانی نەرمەواڵەی ئەمریکا پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی پۆل:خەڵکی شاری مەدینەی واشینگتۆن پۆل:خەڵک لە پیشەسازی بۆشایی ئاسماندا پۆل:پارێزەرانی بۆشایی ئاسمان پۆل:کات کەسایەتیی ساڵ پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان
قاینگدی، قرغیزستان
قاینگدی شارێکی پارێزگای چویه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٧٫٧٧٠ کەس بووە.
پەڕاوێز
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای چوی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قرغیزستان پۆل:شارەکانی قرغیزستان
١٥٥٥
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٥٥
ڕۆناڵدۆ
ژیانی خێزانی
ڕۆنالدۆ لە نەخۆشخانەی (سان فڕانسوا کسافیێ) لە ناوچەی (ئیتاگوای) لە ھەرێمی رِیۆ دی جانیرِۆ، لەدووری ٣٠ کیلۆمەتر لە شاری (ڕیۆ) لەدایک بووە، بەناوی ئەو دکتۆرەوە ناونراوە کە یارمەتی لەدایک بوونی داوە وناوی (رِۆناڵدۆ ڤالانتی) بووە. منداڵی سێیەمینی باوک و دایکی (نیلۆ) و (سۆنیا) بووە، لەدوای خوشکی (یۆن) و براکەی (نیلیۆ جۆنیوەر) ھاتۆتە دونیا. نیلۆ کە باوکی رِۆنالدۆیە کورِە گەورەی خێزانێک بووە کە لە حەوت برا پێک ھاتبوون، بەھۆی کەم دەرامەتیەوە لەسەر دەستی شتومەکی فرۆشتووە و نەیتوانیووە بچێ بۆ قوتابخانە، دواتر چۆتە کۆمپانیایەکی تەلەفۆن لە رِیۆ، لەوێش (سۆنیا دۆس سانتۆس براتا) ی دایکی رِۆناڵدۆی ناسیووە و لە ساڵی ١٩٧١ز دا ھێناویەتی، و لە گەرِەکی بینیتۆ ریبیریۆ نیشتەجێ بوون، رِۆنالدۆ لەم گەرِەکەدا ھاورِێیەکی زۆری ھەیە، لە دوای جامی جیھانی ساڵی ٢٠٠٢ز دا، فەرشێکیان بۆ چنی بوو وێنەی ژمارە نۆی لەسەر بوو، ھەروەھا ناوی شەقامی گەرِەکەکەشیان لەو ساوە بۆناوی ئەوەوە گۆرِیوە. پێشتر رِۆناڵدو تا تەمەنی شازدە ساڵی ھەر بە (دادادو) بەم ناوەی کەپێشتر برا بچووکەکەی بانگی دەکرد بانگ دەکرا، ھەروەھا ھاورِێکانی ناویان نابوو (مۆنیکا) کە ناوی پاڵەوانێکی فیلمی کارتۆنی منداڵانە و ددانەکانی بەدەرەوەن ھەروەک رِۆناڵدۆ ددانی لەدەرەوە، ئەمیش ئەم ناوەی زۆر لا ناخۆش بوو و پێی پەست دەبوو. کاتێک کە تەمەنی گەیشتە یازدە ساڵ، دایک و باوکی لێک جیابوونەوە، بەڵام ئەمە ھیچ کارێکی نەکردە سەر رِۆناڵدۆ، چونکە باوکی رِا ھاتبوو لەسەر خواردنەوەی مەی، ئەگەرچی ھانی رِۆناڵدۆشی دەدا بۆ تۆپی پێ، بە پێچەوانەی دایکی، ھەربۆیەش رِۆناڵدۆ بەم دواییە نھۆمێکی بەتەواوی لە باڵەخانەکانی (کوباکابانا)، ھەروەھا چێشتخانەیەکی پیتزای کردە دیاری بۆ باوکی، خانوێکی بەخشی بە خوشک و براکەی. ڕۆناڵدۆ لەساڵی ٢٠١١ کۆتایی بە ژیانی وەرزشی لەگەڵ یانەی کورنتاثی بەڕازیلی ھێنا و ماڵئاوایی یەکجارەکی کرد لە ژیانی وەرزشی. رِۆناڵدۆ لە ژیانیدا زۆر بە ژن سەرقاڵە، ھەردەم بەستراوەتەوە بە ھاوڕێیەک یان دەستگیرانێک یان ژنێک، کە ئەمانەن:
کاروانی یاریکردنی
لە یەکەم ھەنگاوی ژیانی وەرزشیدا، ڕۆناڵدۆ لەگەڵ یانەی کروزێرۆی بەڕازیلی لە وەرزی (١٩٩٣-١٩٩٤)ز دا یاری کرد، لەوێ ئەوکات سەرنجی ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی بەڕازیلی (کارلۆس ئەلبێرتۆ کاریرا) ی رِاکێشا، بۆیە ھێنایە نێو ھەڵبژاردەی بەڕازیل لە جامی جیھانیدا، پاشان لە ساڵی ١٩٩٤ز دا چووە ڕیزی یانەی بی ئێس ڤی ئایندھۆڤنی ھۆڵەندی، بۆ ماوەی دوو وەرز لەگەڵ یانەکە یاری کرد، لەژێر چاودێری ڕاھێنەری ئینگلیزی (سێر بۆبی ڕۆبنسون)، جا کاتێک کە سێر بۆبی ڕۆیشت بۆ مەشقدانی یانەی بەرشلۆنەی ئیسپانی، ڕۆناڵدۆشی لەگەڵ خۆی برد بۆ یانە کاتالۆنییەکە، لە وەرزی ١٩٩٦-١٩٩٧ز یشدا لەگەڵ بەرشلۆنە یاری کرد. لە وەرزی ١٩٩٧-١٩٩٨ز، چووە ڕیزی یانەی ئینتەرمیلانی ئیتاڵی، لە ساڵی ١٩٩٨ز دا بەشداری جامی جیھانی تۆپی پێی کرد، ھەڵبژاردەی بەڕازیل پلەی دووەمی بەدەست ھێنا، ئەمەیش دوای دۆڕانی بەرامبەر بە ھەڵبژاردەی فەڕەنسا لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی (٣–٠)، دواتر لە وەرزی ١٩٩٩/١٩٩٨ز، بەھۆی پێکانێک کە بەر چۆکی ڕۆناڵدۆ کەوت، بۆ ماوەی چەند مانگێک لە یانەکە دابڕا، پاشان لە ساڵی ٢٠٠٠ز دا جارێکی تر ھاتەوە نێو یاری، کە یارییەکە لە نێوان ئینتەرمیلان و لاتسیۆ بوو، بەڵام ھەر دوای حەوت خولەک جارێکی تر چۆکی تووشی پێکان بووەوە، خەریک بوو بەھۆیەوە بەجارێ لە یاری کردن داببڕێ، بەڵام دواتر پاش بیست مانگ لە چارەسەرکردن، جارێکی تر گەڕایەوە نێو یاری، بەڵکو بەشداری لە جامی جیھانی تۆپی پێی ٢٠٠٢ز دا کرد، لە یاری کۆتاییش دوای ئەوەی کە ھەڵبژاردەکە کەوتە بەرامبەر ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا، توانی دوو گۆڵ تۆمار بکات، بەھۆی ئەوەش بوو بە پاڵەوانی جیھانی و گۆڵکاری جامی جیھانی بەکۆی ھەشت گۆڵ، ھەروەھا توانی ببێت بە یەکەم یاریزان کە ژمارەی پێوانەیی بشکێنی و لە شەش گۆڵ زیاتر تۆمار بکات، کە لە جامی جیھانی ساڵی ١٩٧٤ز دا تۆمارکرابوو. پاشان لە ھاوینی ساڵی ٢٠٠٢ز دا ڕۆناڵدۆ چووە ڕیزی یانەی ڕیال مەدریدی ئیسپانی، لە سەرەتای وەرزەکەشدا توانی ھاوکاری تیپەکە بکات بۆ وەدەست ھێنانی نازناوی خولی ئیسپانی، لە جامی جیھانی تۆپی پێی ساڵی ٢٠٠٦ز یدا، توانی پێوانەی ژمارەی گۆڵەکانی یاریزانی ئەڵمانی (گێرد مۆلەر) بشکێنی بە تۆمارکردنی پانزە گۆڵ لە تۆڕی ھەڵبژاردەی (گانا)، لە ڕێکەوتی ٢٧ ی یۆنیۆی ٢٠٠٦ ز دا. دوای ھاتنی (لۆکسمبۆرکۆ) و پاشان (لیلیآ کابیلۆ) کە لەگەڵ یانەی ڕیالدا پێشتر سەرکەوتنی بەدەست ھێنا بوو لە خولی ئیسپانی، بۆ دوور خستنەوەی ڕۆناڵدۆ لە تیپەکە بەیەکجاری، خەریک بوو کێشە دروست دەبوو لەنێوانیان، بۆیە ئەمیش لەگەڵ کاکا دا چوو بۆ ئەی سی میلان.
پی-ئێز-ڤی ئاینھۆڤن
جامی سووپەری ھۆڵەندا (یۆھان کرۆیف) یەک جار: ١٩٩٦
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤ پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ١٩٩٧ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەڕازیلی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ھۆڵەندا پۆل:فیفا ١٠٠ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٩٦ پۆل:مێدالیاوەرگرانی برۆنزی ئۆڵمپیکی بەڕازیلی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٩٥ پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٩٧ پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٩٩ پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا پۆل:براوەکانی باشترین یاریزانی تۆپی پێی جیھان پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ
ئەگین
ئەگین یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئەرزگان ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ٥٫٣٤٠ کەس بووە، کە نزیکەی ٢٫٢٤٠ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئەرزگان
باڵاجوو
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەحنە پۆل:گوندەکانی شارستانی سەحنە
ئیسماعیل مەسقەتی
ئیسماعیل مەسقەتی یان ئیسماعیل مەسقەدی (بە فارسی: اسماعیل مسقطی) ھونەرمەندی مۆسیقازان، ژەنیاری ئامێری تار و گۆرانیبێژێکی کوردی خەڵکی شاری کرماشان بوو کە بە زاراوەی کوردیی کرماشانی گۆرانیی خوێندووە.
ژیان
ئیسماعیل مەسقەتی لە ٢١ی ئازاری ١٩٢٢ لە شاری کرماشان لە دایک بوو. باوکی موحەممەد ئیبراھیم کوڕی موستەفاخانی وەکیل لە قوتابیەکانی تارژەنی گەورە، میرزا ئاقاخانی باوک بوو. لە تەمەنی ١٢ ساڵی بە ژەندنی ئامێری زەرب پێی ھیشت بە جیھانی مووسیقا و لە تەمەنی ١٨ ساڵی بۆ یەکەم جار ئامێری تاری ژەند.
ماوەیەک مامۆستای گەورەی تار بوو لە ئێران، وەکوو مورتەزا نەیی داوود و یەحیا زەڕینپەنجە لە کرماشاندا بوون و ئیسماعیل مەسقەتی لەو ماوەیەدا بوو بە قوتابییان. بە دوای ئەوە بۆ کەڵک وەرگرتن لە ھونەری ئەبولحەسەن سەبا چوو بۆ تاران. مەسقەتی گۆتووە ھەموو گۆرانی کوردیەکانی بە دەستی ئەبولحەسەن سەبا نۆتنووسی کراونەتەوە. ھەمووی گۆرانی کوردیەکانی کە بە دەستی سەبا پێک ھاتبوون لە ئەرشیڤی ڕادیۆ کرماشانەوە، نابوود کراون؛ بەڵام مەسقەتی ھەموویان لە بیر کردبوو و هەتا ڕۆژە دواھەمینەکانی تەمەنی لە بیرەوە دەیانژەند.
مەسقەتی بە دوای فێربوونی تار لە لای ئەبولحەسەن سەبا ھاتەوە بۆ کرماشان و لە کاتی دامەزراندنی ڕادیۆی کرماشان ھەتا شۆڕشی ١٣٥٧ی ئێران لەگەڵ ئەم ڕادیۆ و ئۆرکستێرەکەی ھاوکاریی کرد. مەسقەتی لە لێدانی تار لە ھیچ کەسێک لاساییی نەدەکرد و خاوەنی شێوەی تایبەت بە خۆی بوو و ھەروەھا یەکێک لە مامۆستایانی ھەرە لێزانی بیداھەژەنی بوو. بێجگە لە تار، لە ئامێرەکانی دێکەی مووسیقا وەکوو سێ تار، عوود، ڤیۆلۆن، زەرب، دەف، و دایرەیش شارەزا بوو.
بڕیارنامەی ٣٤٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٤٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھێزە نائاسایییەکانی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧٥٠‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣ پۆل:شەڕی یۆم کیپور
کۆمۆنۆ (میێ)
کۆمۆنۆ (菰野町, کۆمۆنۆ-چۆ) شارۆچکەیەکە دەکەوێتە پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ١ی ئەیلوولی ٢٠٢١، ڕیژەی دانیشتووانی شارەکە بە ٤١،٥٤٢ دەخەمڵێنرێت کۆی گشتی ڕووبەری شارەکە بە ١٠٦٬٨٩ دەخەملێنرێت
گۆتفرید بۆھم
گۆتفرید بۆھم (، لەدایکبووی ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٢٠ – مردووی ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١) نژیاروانی ئەڵمانی بوو.
گۆتفرید بۆھم ساڵی ١٩٨٦ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:نژیاروانانی ئاڵمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠ پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
ڤۆستۆچنی، قرغیزستان
ڤۆستۆچنی شارێکی پارێزگای نارنه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٧٫٠٥١ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شارەکانی قرغیزستان
ژان ژاک کازانۆڤا دو سەنگولت
ژان ژاک کازانۆڤا دو سەنگولت نووسەری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٢٥ پۆل:مردووانی ١٧٩٨
Jean-Jacques Casanova de Seingalt
پوشنگ (تاجیکستان)
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
١٥٥٦
ساڵی ١٥٥٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٥٦
ئەندرۆید جێڵی بین
250px|وێنۆک|ڕووکاری سەرەکی [[ئەندرۆیدی ٤،١ جێڵی بین]]
سەرچاوە
پۆل:سیستەمی کارپێکەری مۆبایل پۆل:ئەندرۆید پۆل:گووگڵ
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٢
قادر زیرەک
قادر زیرەک ناوی تەواوی قادر ئەحمەد مستەفایە (لەدایکبووی ١٩٥٤ - ١٧ یان ١٨ی تەممووزی ١٩٨١) لە گوندی بێرکۆت لەدایکبووە، ھەر لە تەمەنی مناڵییەوە ئەوینی بۆ گۆرانی و مۆسیقای کوردی ھەبوو، خوولیای دەنگ و گۆرانی حەسەن زیرەک بووە و لاسایی ئەوی کردۆتەوە، نازناوی زیرەکیش ھەر بە کاریگەری ئەوەوە بووە. دوو جار لە ژیانی ھاوسەرگیری دەکات لە ١٩٦٩ و ١٩٧٦.
کاری ھونەری
یەکەم گۆرانی کە ناوبانگێکی زۆری ھەبوو لە ١٩٧٧ لە ئێزگەی کوردی لە بەغدا تۆمارکردووە بەناوی (دوورم لە یاران)، لە ١٩٨٠ چەن بەرھەمێکی تریش تۆمار دەکات وەکوو «دوگمەی سینە، ئەمان ساقی، لەبنەوار، بازی کوێستان»،
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:مردووانی ١٩٨١
ناوی لێکدراو
ناوی لێکدراو بریتیە لە ناوێک کە لە زیاتر لە ڕێشەی وشە (Word stem) پێک ھاتووە. لە زمانی کوردی دا ناوی لێکدراو زیاتر پێکھاتووە لە ناوێکی و بەشێکی زێدەکراوی دیکە وەکوو پاشگر، یان ھتد.
لە زمانی کوردیدا بۆ ڕۆنانی ناوی لێکدراو نزیکەی پازدە ڕێگەی جیاواز ھەیە، وەک:
ناو+ ناو: سەرکار
ناو+ ناوبەند+ ناو: کاروبار
ناو+ ئاوەڵناو: کارجوان
ناو+ ڕەگی کردار: کارگێڕ
لە نێو ئەو ڕێگایانە دا، یەکگرتنی (ناو و ڕەگی کردار) زۆر باوە، وەک:
... ... ...
سەرچاوەکان
ماڵپەڕی شەخسیی ھێدی (جەعفەری حوسێنپوور)
پۆل:ڕێزمانی کوردی
شارستانی دەییەر
دابەشکاری کارگێڕی
ئەم شارستانە ٣ ناوچە، ٥ شار و ٦ گوندستانی هەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای بووشێھر
گولی، ساینقەڵا
گولی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەرداوڕۆ، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
گولی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قمیشلو و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەینەرجە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گوێ خراب لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی جبیگلو.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
چەشمیەر
چەشمیەر (Çeşmiyer، ) دێیەکە لە گوندستانی پایگەلان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی چەشمیەر بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٨٨٨ کەس لە ٢٩١ بنەماڵەدا بووە.
سەربەخۆییی دادوەری
سەربەخۆییی دادوەری بریتییە لە ڕێچکەیەک کە پێویستدەکات بڕیارەکانی دادوەری بێلایەنانە بن و نابێت بکەونە ژێر باری لقەکانی تری حکوومەت یان بەرژەوەندییە تایبەتەکان یان کەسانی سیاسی. لە زۆربەی حاڵەتەکاندا سەربەخۆییی دادوەری لە ڕێگەی بەخشینی مەودای درێژ بۆ مانەوەی دادوەران لە کارەکەیان یان ھەندێک جار مانەوەیان بە درێژایی تەمەن وایان لێدەکەن کە نەتواندرێت بە ئاسانی لەسەر کارەکانیان لابدرێن.
تاقوەسان
250px|وێنۆک|وێنەیێک لە تاقوەسان تاقوەسان (جافی: تاقۆسان، فارسی: طاق بستان) کۆمەڵێک وێنە و بەردنووسی سەردەمی ساسانیەکانە کە دەکەوێتە گەڕەکی تاقوەسان لە و باکووری ڕۆژھەڵاتی کرماشان و لە ڕۆژاوای ئێران. ئەم کۆکراوەیە لە سەدەی سێیەمی زایینی دروست کراوە و بایەخێکی ھونەری و مێژوویی گەورەی ھەیە. چەندین دیمەنی مێژوویی وەک تاجلەسەرنانی خوسرەو پەرویز، تاجە تاجنانی ئەردەشیری دووەم، تاجنانی شاھپووری دووەم و سێیەم، ھەروەھا چەندین بەردنووس بە زمانی پاڵەوی و مەراسیمی ڕاوکردنی بەراز لەلایەن سوارەکان و ژەنینی مۆسیقا بە ئامێری چەنگ ھەڵکەندراوە.
سەربەخۆییی دادوەری
لە بەریتانیا
لە بەریتانیا، ئەم لایەنەی جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان کەمتر ھێڵێکی جیاکەرەوەی ڕوون لە نێوانیاندا ھەیە وەک لەو جیاکردنەوەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھەیە. ئەو فاکتەرە سەرەکیانەی کە یارمەتی دڵنیاکردنەوەی سەربەخۆییی دادوەری دەدەن لە سیستەمی بەریتانی بریتین لە: دابینکردنی کۆمەڵایەتی و ماوەی لەسەرکارمانەوە: تاوەکو دادوەران لە توانایاندابێت بە «رێک و پێکی» کارەکانیان بە ڕێوەببەن ئەوا لەسەر کارەکەیان دەمێننەوە، تا ئەو کاتەی دەیانەوێت خانەنشین بکرێن یان تاوەکو تەمەنیان دەگاتە ٧٠ ساڵ ئەوا لە پۆستەکانیان دەمێننەوە.
لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
حکوومەتی فیدرالی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، بۆ نموونە، لەسەرکارمانەوەی بەدرێژایی ماوەی ژیان بە ھەموو ئەندامانی دادگای باڵا و ئەندامانی دادگا ھەرێمییەکان و دادگاکانی تێھەڵچوونەوە دەبەخشێت. دادوەرە فیدرالییەکانی تر ماوەیەکی زۆری لەسەرکارمانەوەیان بۆ دابینکراوە بۆ نموونە پازدە ساڵ لەسەرکارمانەوە بۆ دادوەرانی دادگاکانی ئیفلاسبوون.
تاقوەسان
زیارتر بخوێنە
پۆل:مێژووی پارێزگای کرماشان‏ پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران پۆل:نژیاروانیی ئێرانی پۆل:وشە و دستەوشە کوردییەکان پۆل:ھێماکانی کرماشان پۆل:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata پۆل:خانووبەرە و پێکھاتەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:وشە و دستەوشە فارسییەکان
سەربەخۆییی دادوەری
لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
لایەنێکی تری سەربەخۆییی دادوەری بریتییە لە دەستنیشانکردنی گونجاوی دادوەران. کۆمەڵەی پارێزەرانی باڵای ئەمریکی، کە داکۆکی لەسەر دامەزراندنی دادوەران لەلایەن دەسەڵاتی جێبەجێکردنەوە دەکات کە لەلایەن لیژنەکانی پشکنینەوە پاک دەرچوون (کە پێی دەوترێت " دەستنیشانکردن لەسەر بنەمای لێھاتوویی") جیاوازی و کێشەی لەگەڵ زۆر لە نوێنەرانی ویلایەتەکان لە دەسەڵاتی یاسادانان ھەیە کە ئەوان پێیان باشترە دادوەران لە ڕێگەی ھەڵبژاردنەوە لەلایەن جەماوەرەوە دیاریبکرێن. کۆمەڵەی پارێزەرە باڵاکانی ئەمریکی، و بە گشتی کۆمەڵەی پارێزەرانی ھەرێمەکان، وای دەبینن ھەڵبژاردنی گشتی بۆ دیاریکردنی دادوەران بە قازانجی لێھاتوویی و توانستە سیاسییەکان دەشکێتەوە نەوەک لێھاتوویی و توانستە یاسایییەکان. کێشەی ساڵی ٢٠٠٠ ی نێوان بۆش و ئەڵگۆر کە تێیدا دەنگی ئەو دادوەرانەی لەسەردەمی جۆرج بۆشی باوک دامەزرابوون یەکلاکەرەوە بوو لە یارمەتیدانی دڵنیاکردنەوەی ھەڵبژاردنی سەرۆک بۆشی کوڕ، بەمەش ئەو بڕیارە پێچەوانەی کە لەلایەن دادگای باڵای فلۆریدا درابوو، کە ھەموو ئەندامەکانیان لەلایەن حاکمە دیموکراتەکانی ویلایەتەکەوە دامەزرابوون، سەرەوژێر گۆڕدرا، ئەمەش لەلایەن زۆر کەسەوە وەک پاساوێک بۆ بەھێزکردنی پێویستییەتی سەربەخۆبوونی دادوەری دەبینرێت. ئەم حاڵەتە سەرنجێکی زۆری خستە سەر دەرئەنجامەکانی دادوەری بە پێچەوانەی جەختکردنەوەی تەقلیدی کە گرنگی بە تایبەتمەندییەتی و لێھاتوویییە دادوەرییەکان دەدات.
لە کەنەدا
کەنەدا ئاستێکی سەربەخۆییی دادوەری ھەیە کە تێکەڵکراوە بە دەستوور، و زەمانەتی جۆراوجۆر بە دادوەرانی دادگای باڵا دەدات بۆ سەربەخۆبوون لەژێر سایەی بەشەکانی ٩٦ تا ١٠٠ ی دەستووری ١٨٦٧. ئەمانەش مافەکانی ماوەی لەسەرکارمانەوە (ھەرچەندە لەوەتەی دەستوور ھەموارکراوە ماوەی لەسەرکارمانەوە بۆ تەمەنی خانەنشینی لە ٧٥ ساڵیدا سنووردارکراوە) و مافی بوونی مووچەیەک لەلایەن پەرلەمانی کەنەداوە دیاریدەکات (بەپێچەوانەی ئەوەی لەلایەن دەسەڵاتی جێبەجێکردنەوە دیاریدەکرێت). لە ساڵی ١٩٨٢ ڕێوشوێنێک بۆ سەربەخۆییی دادوەری فراوانکرایەوە بۆ ئەوەی دادگا ئاست نزمترەکانی تریش کە تایبەتمەندن لە یاسای تاوانکاری (بەڵام یاسای شارستان ناگرێتەوە) بگرێتەوە ئەمەش بە گوێرەی بەشی ١١ ی پەیماننامەی کەنەدی بۆ ماف و ئازادییەکان، ھەرچەندە لە کەیسی ڤالێنت ڤ. زە کوین V. The Queen Valente ساڵی ١٩٥٨ ئەوە دیارکەوت کە ئەو مافانە سنووردارن، ھەرچۆنێک بێت ئەوان دەکەونە ژێر باری دیاریکردنی ماوەی لەسەرکارمانەوە و زەمانەتی دارای]]ی و کۆنترۆڵکردنی کارگێڕییەوە.
ساڵی ١٩٩٧ گۆڕانێکی سەرەکی بەخۆیەوە بینی بەرەو سەربەخۆییی دادوەری، لەو کاتەی دادگای باڵای کەنەدا بە پاڵپشتی و داواکاری دادوەرانی ھەرێمەکان ھەڵسان بە دانانی نۆرمێکی دەستووری نەنووسراوە کە زەمانەتی سەربەخۆییی دادوەری بۆ ھەموو دادوەران دەکات، لە ناویشیاندا دادوەرانی یاسای شارستانی و دادگا پلە نزمترەکانیش. ئەو نۆرمە نەنوسراوەیە لە ڕێگەی دیباجەی یاسای دەستوورییەوە (١٩٨٧) جێبەجێدەکرێت. لە دەرئەنجامدا، کۆمیتەکانی قەرەبووکردنەوەی دادوەری بە پێچەوانەی دەسەڵاتی جێبەجێکردن و تەنانەت پەرلەمانیش ئێستا ھەڵدەستن بە ڕاسپاردەکردن بۆ مووچەی دادوەران لە کەنەدا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەستەڵاتی دادوەری پۆل:یاسای دەستووری پۆل:بەرپرسایەتی پۆل:فەلسەفەی یاسا پۆل:سەروەری
گەبزە
گەبزە (بە تورکی: Gebze) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی تورکیا کە دەکەوێتە ناو پارێزگای کۆجائێلی.
بەستەری دەرەکی
پۆل:شارەکانی تورکیا
سوسامر
سوسامر شارێکی پارێزگای جەلالاباته لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٥٫١٤٧ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شارەکانی قرغیزستان
فەرھاد ئەسلانی
فەرھاد ئەسلانی (بە فارسی: فرھاد اصلانی) ئەکتەری شانۆ، سینەما و زنجیرەی تەلەفزیونی ئێرانی یە. فەرھاد ئەسلانی کوردە و لەدایک بووی شاری بیجاڕ لە پارێزگای کوردستان
١٥٥٧
ساڵی ١٥٥٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
نیگاركێشێكی ئیتالی بە ناوی پۆنتۆرمۆ
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٥٧
بڕیارنامەی ٣٤١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٤١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ جێگربوونی ھێزە نائاسایییەکانی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧٥٢‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣ پۆل:شەڕی یۆم کیپور
قەزای شنگال
قەزای شنگال (بە عەرەبی: قضاء سنجار، بە ئینگلیزی: Sinjar District) یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی شنگالە. شنگال لە ناوچە جێناکۆکەکانی کوردنشینە و شوێنی مێژوویی کوردە ئێزیدییەکانە. قەزاکە دوو ناحیەی ھەیە بە ناوەکانی ئەلشمال و قەیرەوان. قەزاکە یەکێکە لە دوو ناوەندی گەورەی دانیشتوان بۆ ئێزیدیان، ئەوی دیکەیان قەزای شێخانە.
مێژوو
ناوبانگی شنگال ھەر لە چەرخی دێرینەوەیە و لەسەردەمی ئاشووری و ڕۆمانی و ساسانییەکانەوە ناوبراوە. لەکاتی فەرمانڕەوایی خەلیفەی عەباسی ئەلمەئموونیشدا لە ٨٢٠ز وەکو ناوچەیەکی لەباری تێڕوانینی ئاسمان(فەلەکی) ھەڵبژێردرابوو. لەسەردەمی عیمادەدین زەنگی (١١٢٧ـ١١٤٦) کرایە پاشکۆیەکی شاری مووسڵ، منارە شوێنەوارییە بە ناوبانگەکەی تێدا درووستکرا و تاوەکو ئێستاش شوێنەوارەکەی ماوە و لە ساڵی ١١٧٤ز سەلاحەدینی ئەییووبی تیایدا گیرساوەتەوە، لە سەردەمی سوڵتان مەحموود ١١٧٥ز کرایە ویلایەتێکی سەربەخۆ و ڕێگە بازرگانییەکەی نێوان مووسڵ و حەلەبی بەیەکەوە گرێ دەدا، کە مەدحەت پاشا حکومڕانی عێراقی لەساڵی ١٨٦٩ز گرتەدەست و تا کۆتایی حوکمی عوسمانییەکان شنگال ھەر قەزایەکی سەر بە ویلایەتی مووسڵ بوو. ناحیەی تەلەعفەریشی بەسەرەوە بوو، لە ساڵی ١٩٣٤ز لەلایەن دەوڵەتی شاھانەی عێراقەوە کرایەوە بە قەزا.
قەزای شەنگال لە ساڵی ١٩٣٤ بە فەرمانی شاھانە دروستکراوە. دوای ڕاپەڕینی ئێزدییەکان لە ساڵی ١٩٣٥ قەزاکە خرایە ژێر کۆنترۆڵی سەربازییەوە. ناحیەی ئەلشیمال کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٣٦ پێکھاتووە، لە ساڵی ١٩٨٧ ھەڵوەشایەوە، ڕووبەرەکەی زیادکرا بۆ ناحیەی شەنگال. قەیرەوان وەک ناحیەیەک لە ساڵی ١٩٧٧ پێکھێنراوە، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٨٧ ھەڵوەشایەوە، و زیادکرا بۆ ناحیەی شنگال. لە ساڵی ١٩٩٤ لە ئەلشەمال و قەیرەوان وەک ناحیەیەکی لاوەکی چاکسازیان تێداکرا.
لە ساڵی ٢٠٠٧ چەند تەقینەوەیەک کە لەلایەن قاعیدە لە عێراق دەستیپێکردبوو، سەدان ئێزیدی لە شەنگال کوژران.
بەپێی زانیارییەکانی سەرچاوە کوردییەکان، تا کۆتایی ھێرشەکە ٩ گۆڕی بەکۆمەڵی ئێزیدی دۆزرابووەوە. ھەروەھا ھەژدە مەزارگەی ئێزدی لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤ەوە لە لایەن چەکدارانی داعشەوە خاپوور کراون. لەگەڵ دۆزینەوەی گۆڕی زیادە، ئێزیدییە دەمامکدارەکان لە کۆتایی مانگی یەکی ٢٠١٥ لەگەڵ سیبایا تۆڵەی ھاوکارە گریمانەکراوەکانی داعشیان لە چوار گوندی موسڵمانان کردەوە. پ.پ.ک، ی.پ.گ و ی.پ.ژ دوای ھەڵاتنی پێشمەرگە لە ناوچەکە، توانیان ھێرشی زیاتر بۆ سەر دوو گوندی دیکە بوەستێنن.
لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ راگەیەندرا کە ناوچەکە گەڕاوەتەوە ژێر کۆنترۆڵی حکومەتی عێراق.
ئێدینبەرە
ئێدینبەرە یەکێکە لە شارەکانی شانشینی یەکگرتوو. ئێدینبەرە پایتەختی سکۆتلاندە.
قەزای شنگال
جوگرافیا
قەزاکە ھاوسنوورە و خاڵی پەڕینەوەیە لەگەڵ سووریا. ئەم قەزایە ١٣٦ کم لە شاری مووسڵەوە دوورە، کە ناوەندی پارێزگای نەینەوایە. چیای شنگال دەکەوێتە ناو قەزاکە.
قەزای شنگال هاوسنووری ئەم شوێنانەیە:
ئابووری
ئابووری قەزاکە بە پلەی یەکەم لەسەر بنەمای کشتوکاڵ دامەزراوە کە بەرھەمە سەرەکییەکانی بریتین لە جۆ، ھەنجیر، گەنم، و تووتن. لە گوندەکانی عەین ئەلغەزەل و حەیالی کێڵگە نەوتییەکان ھەن، کە بەھۆی شەڕی عێراقەوە داخران. لە چیای شنگال گازی سروشتی و کانزا قورسەکان بوونیان ھەیە.
کارگێڕی
قەزای شنگال تاکو سەرەتای ھەشتاکان تەنھا یەک ناحیەی ھەبوو، بەڵام پاش پەیڕەوکردنی سیاسەتی عەرەباندن و لەساڵی ١٩٨٧ ناحیەیەکی دیکەیان بە ناوی ئەلقەیرەوان دامەزراند و درایە پاڵ قەزای شنگال و پارچەیەکی گرنگیان لێدابڕی و خستیانە سەر قەزای ئەلبەعاج.
بەپێی دابەشکردنە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٧ لە ڕووی کارگێڕییەوە قەزای شنگال بەم جۆرەیە:
بەعەرەبکردنی قەزای شنگال
شنگال و ئەو ناوچانەی ئێزیدیەکانی تیادا دەژیان دووچاری گەلێ ھەڵمەتی زۆردارانەی لەناو بردن بوونەتەوە ھەر لە داگیرکردنی عوسمانییەکانەوە بگرە پێش ٤٠٠ساڵ لە مەوبەر تا کۆتایی جەنگی جیھانیی یەکەم.
پاش دامەزراندنی دەوڵەتی عێراقی باری گرانی ئێزیدیەکان سووکتر بوو، گوزەرانیان چاکتر بوو، تاکو عەرەبە بەعسییە شۆڤێنییەکان لە ساڵی ١٩٦٨ جڵەوی حوکمیان گرتە دەست و پەیتا پەیتا دەستیان کرد بەدەرکردنی کوردان لە گووندەکانیان و ژمارەی ئەو گوندانەی کە کوردیان لێ دەرکراوە گەیشتووەتە ١٥٠ گوند.
یەکەم ھەڵمەتی ڕەگەز پەرستانەی بە عەرەباندنی ناوچەی شنگال لە ساڵی ١٩٦٩وە دەستی پێکرد کە کوردی ئێزیدی و موسڵمانیان لە دەیان گوندی کوردی نزیک لە سنووری دەوڵەتی سووریا دەرکرد و لە ١٩٧٠دا عەرەبی شممەر و ئەلبومیتۆتیان لە ناوچەکە نیشتەجێ کرد، لە ١٩٧٤دا کە شۆڕشی چەکداری کورد دەستی پێکردەوە لەدەوری دە کیلۆمەتری ناوچە شاخاوییەکان گوندە کوردییەکانیان قەڵاچۆکرد و پاش نسکۆی ساڵی ١٩٧٥ ئەو شۆڕشگێڕانەی بەشداری شۆڕش بوون ڕاگوێزرانە ناوچەی ئۆتۆنۆمی و ١٥٠٠ خێزانیان بەزۆرەملێ ڕگوێزایە زاخۆ و دھۆک و ھەولێر.
ھەنگاوی ڕەگەز پەرستانەی تریان بە عەرەب نووسینی کوردە ئێزیدییەکانی ناوچەی شنگال و سەرتاپای عێراق بوو لە سەرژمێری ١٩٧٧، ھەنگاوی دوای ئەوەش ئەوەبوو کە دانیشتووانی ١٣٠ گوندی کوردنشینی دیکەی سەر بە شنگالیان ڕاگوێزایە ئەم کۆمەڵگا بەزۆرەملێیانە:
شارەکان
ھەرێمی شنگال لە ١٤ قەزا و بەش و گوندستان پێک ھاتووە کە بریتین لە: سنۆنی، گرعەزیز، گربەنات، گرقەسەب، دەھۆڵا، بۆرک، خانەسوور، وەردیە، دووگری، سیپا، شێخ خدری، کەھیل، رۆژاوا و خەرەباژار
دانیشتووان
دانیشتووانی قەزای شنگال تا بەر لە ھەڵمەتی داعش و پاشەکێشەکردنی ھێزی پێشمەرگ لە ناوچەکە ٤١٢ ھەزار کەس بوو، کە ٤٥٪ی لە کوردانی سەر بە ئایینی ئێزیدی پێک ھاتبوون. کوردە موسڵمانانیش ٤٣٪، عەرەبەکان ١١٪ و ھەروەھا مەسیحییەکانیش ١٪ی جەماوەری ناوچەکە بوون.
زمان
لە ھەرێمی شنگاڵ دوو زمانی کوردیی باکووری و عەرەبی لە ژیانی ڕۆژانەدا بەکاردێن.
ھەڵمەتی داعش
لە ڕۆژی ٣ی ئابی ٢٠١٤ داعش ھەڵمەتی بۆ سەر خەڵکی ھەرێمی ھێناو و بەھۆی پاشەکیشەکردنی ھێزی پێشمەرگە لە ناوچەکە، کۆمەڵکۆژییەکی گەورەی لە سەری خەڵکی ئێزیدیی شنگال ھێناو.
سەرچاوەکان
پۆل:ئێزیدی پۆل:پارێزگای موسڵ پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ پۆل:جوگرافیای کوردستان پۆل:کوردستان
سێرە
سێرە (Sêre، ) دێیەکە لە ناوچەی خزڵی شارستانی نیاوەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨١ کەس لە ١٩ بنەماڵەدا بووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی نیاوەن پۆل:گوندەکانی شارستانی نیاوەن
مۆستا
مۆستا شارێکی ناوچەی ماڵتای باکووری وڵاتی ماڵتایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٥دا ١٦٫٧٥٤ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا گەییشتووەتە بە ١٨٫٦٧٦ کەس.
١٥٥٨
ساڵی ١٥٥٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٥٨
مەڕەماران
مەڕەماران (Merremaran، ) دێیەکە لە گوندستانی ماکوان، لە ناوچەی باینگانی شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی مەڕەماران بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا کەمتر لە سێ بنەماڵە بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە
کۆسمۆس
کۆسمۆس ھەر گەردوونە. وشەیەکی یۆنانیی کۆنە (κόσμος) کە یەکەم جار پیتاگۆرس بەکاری ھێناوە. بەکاربردنی وشەی کۆسمۆس لە جێی گەردوون ئەوە ئەگەیێنی کە گەردوون وەکوو سیستمێکی ئاڵۆز و لە ھەمان کاتدا ڕێکوپێک لەبەرچاو ئەگیرێت، نەک شێواو و بێسەروبەر (بە یۆنانی: χάος؛ خائۆس).
سەرچاوە
پۆل:ئەفلاتوونیزمی نوێ پۆل:گەردوون پۆل:مێژووی فەلسەفە پۆل:مێژووی زانست پۆل:چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا پۆل:گەردوونناسی فیزیایی
نێکسس وەن
250px|بێچوارچێوە|چەپ 250px|وێنۆک|گووگڵ نێکسس وەن
نێکسس وەن یان گووگڵ نێکسس وەن (بە ئینگلیزی: Nexus One) مۆبایلێکی ھۆشمەندی ئەندرۆیدە، دروستکراوی کۆمپانیای گووگڵە، یەکەم دەرچووی زنجیرەی مۆبایلی گووگڵ نێکسسە. ئەم مۆبایلە بڵاوکراوەتەوە لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠.
سەرچاوە
پۆل: ئامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان پۆل: مۆبایلەکانی گووگڵ پۆل:مۆبایلەکانی ٢٠١٠ پۆل:گووگڵ نێکسس
کێنزۆ تانگێ
وێنۆک کێنزۆ تانگێ (بە ئینگلیسی: Kenzo Tange، بە ژاپۆنی:丹下 健三)، (لەدایکبووی ٤ی ئەیلوولی ١٩١٣ و کۆچکردوو لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٥)، تەلارسازێکی ژاپۆنییە.