cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی تورکی
سەرچاوەکان
پۆل:تورک پۆل:مەسیحییەت لە تورکیا پۆل:گرووپە مەسیحییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی
کۆمەڵەی ئاگادارکەرەوەکان
کۆمەڵەی ئاگادارکەرەوەکان (بە ئوردوو: تبلیغی جماعت‎، بە عەرەبی: جماعة التبلیغ، بە بەنگاڵی: तबलीगी जमात) یەکێکە لە بزووتنەوە ئیسلامییە هاوچەرخەکان، لە ساڵی ١٩٢٦ مەولانا موحەممەد ئەلیاس ئەم بزووتنەوەیە بە مەبەستی ئاگاداریی ئیسلامی، لە ھەرێمێک لە نزیکی دێهلی، هیندستان دەستیپێکرد و بەرەبەرە لە تەواوی ھیندستان و دواییش لە ھەندێک وڵاتی تردا بڵاو بووەوە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئیسلام لە بەنگلادێش پۆل:ئیسلام لە ھیندستان پۆل:ئیسلام لە پاکستان
ئابوور
ئابوور یا ئابووری بریتییە لە بەرھەمھێنان، بەشینەوە یان گۆڕێنەوە و، بەکاربردنی شمەک و ڕاژە لە ناوچەیەکی جوگرافی. لەم پێناسەیەدا، شمەک و ڕاژە ڕادەدارن و، ئەو کارانەی کە لەسەریان دەکرێت (بەرھەمھێنان، بەشێنەوە، گۆڕێنەوە و، بەکاربردن) لەلایەن بریکارانی جیاجیاوە دەکرێن. بریکار دەتوانێت تاکەکەس بێت، ڕێکخراوە بێت، کاسبییەکی تایبەت بێت، یا تەنانەت حکوومەت بێت. ئابووری وڵاتان زور جار لە دوو کەرتی گشتی و کەرتی خۆوەندی پێکدێت
فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی ئەنیمەیشنی ئەنسی
وێنۆک|فێستیڤاڵەکە لە ساڵی ٢٠١٤ فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ئەنیمەیشنی ئانێسی بە فەرمی بە زمانی ئینگلیزی بە فێستیڤاڵی ئانێسی کورت دەکرێتەوە، یان بە سادەیی ئانێسی. لە ساڵی ١٩٦٠ دروست کراوە و لە سەرەتای مانگی حوزەیران لە شارۆچکەی ئانێسی لە فەرەنسا دەستیپێکردووە. سەرەتا فێستیڤاڵەکە ھەر دوو ساڵ جارێک ڕوودەدات، لە ساڵی ١٩٩٨ بووە بە ڕووداوێکی ساڵانە، یەکێکە لە چوار فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ئەنیمەیشن کە لەلایەن کۆمەڵەی نێودەوڵەتی فیلمی ئەنیمەیشن سپۆنسەر دەکرێت.
ئابوور
لە ڕابردوو، وا دەزانرا کە تەنیا سەرچاوەگەلی سروشتی، کار و سەرمایە سنووری ئابوور دیاری دەکەن. لە وەھا ڕوانگەیەک تەکنۆلۆژیا (کە دەتوانێت پرۆسەکان ئۆتۆماتیک و خێراتر بکاتەوە و، ئەو بڕە پارەیە کە بۆ بەڕێوەبردنی کارەکان خەرج دەکرێت داشکێنێت) و نوێکاری (بەرھەمگەلی نوێ، بازاڕگەلی نوێ) لەبەرچاو نەگیرابوون.
ئابووری ھەر ناوچەیەک ئاکامی کۆمەڵێک پێواژۆیە و بەستراوەتەوە بە چاند، مێژوو، پەروەردە، گەشەی تەکنۆلۆژیایی، ڕێکخراویی کۆمەڵایەتی، پێکھاتەی سیاسی و، سیستەمی یاساییی ناوچەکەوە، ھەروەھا جوگرافیا، سەرچاوە سروشتییەکان و، ژینگەناسیش لە ھۆکارگەلی سەرەکین. کۆی ئەم ھۆکارانە پێکھێنەری ئەو بەستێن و ھەلومەرجەن کە ئابوور تێیدا کار دەکات.
وشەڕەتناسی
چەند تێبینییەک لەسەر ڕەگ و ڕیشەی وشەی ئابوور ھەیە. ویکیفەرھەنگ پێی وایە ئابوور لە «عبور»ی عەرەبی کەوتووەتەوە. عەلی نانەوازادە دەڵێت لەوانەیە ئابوور و «ئاپوریشن»ی پاڵەوی بە مانای بەرھەم و داھات ھاوڕیشە بن. ئابۆری=ئا+بۆری a+borî ئابۆری بەواتای کەرستە و پێویستی بووراندن (ی ژیان) دێت.
٨١٧ (ژمارە)
٨١٧ (هەشت سەد و حەڤدە) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٨١٦ و ٨١٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٦٠٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پری ئیریس بۆ باشترین کورتەفیلمی ئەنیمەیشن
خەڵاتی پریکس ئایریس بۆ باشترین کورتە فیلمی ئەنیمەیشن خەڵاتێکی ساڵانەی فیلمە کە لەلایەن سینەمای کیوبیکەوە پێشکەش دەکرێت وەک بەشێک لە پرۆگرامی پریکس ئایریس، بۆ ڕێزلێنان لە باشترین کورتە فیلمی ئەنیمەیشنی ساڵ کە لەناو سینەمای کیوبیکدا دروستکراوە.
قەڵا
وێنۆک|250x250پیکسڵ|قەڵای ئێگێسکۆڤ (بە دەنمارکی: Egeskov) لە جەزیرەی فین دەنمارک وێنۆک|250x250پیکسڵ|قەڵای ئالکازار لە [[سگۆبیا ئێسپانیا]] بورج لە ڕابردوودا دژ یان قەڵا خانوویەکی بەھێز بووە کە لە درێژەی سەدەکانی میانیدا بە دەستی مرۆڤ و حکوومەتەکان دروست کراوە بۆ پاراستنی شار و وڵات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:قەڵاکان پۆل:چاندی ئەورووپی پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکان بەپێی جۆر
٨١٨ (ژمارە)
٨١٨ (هەشت سەد و هەژدە) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٨١٧ و ٨١٩.
ڕووبەڕووبوونەوەکانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
(†) ئەو ھەڵبژاردانە نەماون.
(*) ئەنجامەکانی ئەڵمانیای ڕۆژئاواش دەگرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێیەکان
بڕیارنامەی ١٠٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٧٢٢ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
ویکیپیدیای تەبەری
{{Infobox website }}
ویکیپیدیای تەبەری یان ویکیپیدیای مازەندەرانی (بە تەبەری: مازرونی ویکی‌پدیا / تبری ویکی‌پدیا) یەکێکە لە وەشانەکانی ویکیپیدیا کە بە زمانی تەبەری دەنووسرێت، ویکیپیدیای تەبەری وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن.
ویکیپیدیای تەبەری ھەتا ئێستا ' ھەژماری بەکارھێنەرانی تێدا دروست کراون، ' بەڕێوەبەر و  وتاری ھەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئینسایکڵۆپیدیای تەبەری تەبەری پۆل:زمانی تەبەری
٦٠٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٦٠٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
خەڵاتی جون فۆرای
خەڵاتی جون فۆرای   خەڵاتێکی دەستەی دادوەرییە کە دەدرێت بە تاکەکان وەک ڕێزلێنانێک بۆ کاریگەرییەکی بەرچاو و خێرخوازانە یان خێرخوازی لەسەر ھونەر و پیشەسازی ئەنیمەیشن. لەلایەن کۆمەڵەی نێودەوڵەتی فیلمی ئەنیمەیشن، ئاسیفا-ھۆلیوود لە خەڵاتی ساڵانەی ئانی لە ساڵی ١٩٩٥ەوە. ناوی لێنراوە بەناوی ئەکتەری دەنگی جون فۆرای.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٥ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:خەڵاتەکانی فیلمی ئەمریکی
٦١٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ماریلین دێبیۆل
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
دەفەی سینگ
٣٢٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی دەفەی سینگ لە کتێبی لەشناسی گرەی دەفەی سینگ یان قەفەسی سینگ بەشێکە لە بەشی ژوورەوەی لەشی مرۆڤ. ئەرکەکەی پاراستنی دڵ، سیی، جەرگ، خوێنبەرە و خوێنھێنەرە سەرەکیەکان و ھەندێک ئەندامی زۆر پێویستی تری لەشە.
خەڵاتی وینسۆر مەککەی
خەڵاتی وینسۆر مەککەی خەڵاتێکە دەدرێت بە تاکەکان وەک ڕێزلێنانێک بۆ بەشدارییەکانی تەمەن یان پیشەیی لە ھونەری ئەنیمەیشن لە بەرھەمھێنان، دەرھێنان، ئەنیمەیشن، دیزاین، نووسین، نواندنی دەنگ، کاریگەری دەنگ، کاری تەکنیکی، مۆسیقا، وانەوتنەوە پیشەییەکان و بۆ ئەوانی تر  ھەوڵەکان کە بەشدارییەکی نایاب لە باشی لە ئەنیمەیشندا نیشان دەدەن. خەڵاتەکە لە ئاھەنگی ساڵانەی خەڵاتی ئانی پێشکەش دەکرێت، کە لەلایەن کۆمەڵەی نێودەوڵەتی فیلمی ئەنیمەیشن، ئاسیفا-ھۆلیوود پێشکەش دەکرێت. خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە، و ناوی لێنراوە بۆ ڕێزلێنان لە ئەنیمەیشنکەری پێشەنگ وینسۆر مەککەی.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵاتەکان کە لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزران
سۆشیالیزم
سۆشیالیزم یان سۆسیالیزم یان  کۆمەڵاگری سیستمێکی ئابوورییە کە خوازیاری خاوەنایەتی بە کۆمەڵی ئامرازەکانی پێکھێنان و سەرکردایەتی بە کۆمەڵ لە ئابووریدایە, لە سەرەتادا سۆشیالیزم و کۆمۆنیزم ھاوواتا بوون بەڵام لە ئێستادا بە دوو سیستەمی جیا دەبینرێن بەوەی لە ڕووی ھزری ئابووری بازاڕ و ئابووری سەرمایەداری جیاوازبوونە ، بیروباوەڕێکی دیکەی سۆشیالیزم ئەوەیە کە دەبێت ئامێر و کاڵا بۆ خزمەتکردنی بەکارھێنەر درووستکرێن نەک بۆ قازانجکردن.
وشەی سۆشیالیزم
سۆشیالیزم خۆی وشەیەکی فەڕەنسییە بە واتای دەستە کۆمەڵ دێت، سۆشیالیزم قۆناغێکە کە ئابووری وڵات بە پێی یاسا لە دەستی میری دایە، دژی سەرمایەداری کە لە دەستی سەرمایەدارەکاندایە.
بۆچوون و مێژوو
ئۆین کە پیاوێکی وێڵزی بوو کە یەکەم پەیڕەوانی بانگەوازی سۆسیالیست بوو لەساڵی ١٨٤١، کە ئێستاش ئۆین بە پێشەنگی بزووتنەوەی ھەرەوەزی چاوی لێدەکرێت، ئۆین پێی وا بوو کە کرێکاران دەبێت خۆیان خاوەنی کارخانە بن و کاریشی لێبکەن ئەوسا بەشە داھات و سوودەکەی لەنێوان خۆیان، کارل مارکس و فرێدریش ئەنگلز چەندین پەرتووکیان نووسی لەسەر سەرمایەداری و کرێکار و سۆشیالیزم و کۆمۆنیست کە دواییش لە مانیفێستێکیان بڵاوکردە و کە بوو بە بیرۆکەی کۆمۆنیستی بەنێوی مانیفێستی کۆمۆنیست.
لەماوەی سەدەی نۆزدەھەمیش چەندین شێوەی لایەنیی سۆسیالیستی درووست بوون کە بە باڵی چەپ و باڵی ڕاست ناسران، و بیرۆکەی سۆسیالیست دیموکراسی کە تێکەڵەیەکی سەرمایەداری و کۆمۆنیزمییە پەرەی سەند کە تا ھەنووکەش چەندین لایەنی سۆسیالیست دیموکراسی وڵاتەکان بەڕێوە دەبەن لە وێنەی وڵاتی فەڕەنسا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سیستەمە ئابوورییەکان پۆل:ئابوورەکان پۆل:ئابووری سیاسی پۆل:سۆشیالیزم پۆل:بزاڤە سیاسییەکان
٨١٩ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٦١١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
.ch
ch. دۆمەینی ئینتەرنێتی وڵاتی سویسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
پەراسوو
٣٠٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی پەراسووێک پەراسوو (بە ئینگلیزی: Rib، بە لاتین: Costae) ئێسکێکی لەشە و لە لەشی مرۆڤ دا ١٢ جووت لەم ئێسکە ھەیە. پێکەوە ئەم ١٢ جووتە پەراسووە قەفەسی سینگ پێک دەھێنن.
پۆل:کۆئەندامی ئێسکبەندی
ئاسیفا
ئاسیفا کورتکراوەی "کۆمەڵەی نێودەوڵەتی فیلمی ئەنیمەیشن" کۆمەڵەیەکی نێودەوڵەتی دروستکەران و خۆشەویستانی فیلمە ئەنیمەیشنەکانە. ئەم کۆمەڵەیە لە ساڵی ١٩٦٠ لەلایەن ھەندێک لە گەورەکانی فیلمە ئەنیمەیشنەکارەکانی وەک نۆرمان ماکلارێن لە شاری ئانسی لە فەرەنسا دامەزراوە. مەبەست لێی ئاڵوگۆڕکردنی زانیارییە لەسەر شێوازەکانی ئەنیمەیشن و ئاگادارکردنەوە لە چالاکییەکانی ئەنیمەیشن لە جیھاندا. ئاسیفا لە زیاتر لە ٣٠ وڵاتدا لقی ھەیە. ئامانجە بنچینەییەکانی ئاسیفا بریتین لە: ھەوڵدان بۆ بەرزکردنەوەی ھونەری ئەنیمەیشن و ناساندنی بە کۆمەڵگا، دروستکردنی تێگەیشتن و پەیوەندی فەرھەنگی و ھونەری لە نێوان ئەندامەکاندا، ھەروەھا پاراستن و بەرزکردنەوەی بەرژەوەندیی سینەماکاران و ئەنیمەیشنکاران و ئەوانی دیکە کە لەم پیشەیەدا کاردەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٦٠
٨٢٠ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئادارۆک
ئادارۆک یان گوڵە مزگانی یان گوڵە مزیانی (بە لاتینی: Papaver) گوڵێکه‌ له‌ سەرەتای به‌هاردا ده‌پشکوێ و بە چەندین ڕەنگی جوان جوان هەیە. ئەم گوڵە جوان و چووکەیە، لە بنەماڵەی Ranunculaceae یە کە ئەوانیش بە نۆرەی خۆیان دەبن بە ٥٨ بنەماڵەیتر و هەموویان پێکەوە زیاتر لە ١٧٥٠ جۆرن کە وەک لە ناوە ئینگلیزیەکەیدا دەردەکەوێ، ناوەکان بە پێی شێوازی ڕەنگەکانیان لێک جیا دەبنەوە.
ژێدێرەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕوەکە باخییەکان
مارکوس ھێدیگێر
مارکوس ادیگر شاعیر و وەرگێڕی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
خانەکانی شۆڕش
خانەکانی شۆڕش ڕێکخراوێک بوون کە بە گوتەی خۆیان "گەریلای نێو-شار" بوون، لە نێوان ساڵانی ١٩٧٣ تاکو ١٩٩٥ چالاکیان ھەبووە. ئەم رێکخراوە وەک یەکێک لە مەترسیدارترین گروپە چەپڕەوەکان وەسفکراون لەلایەن وەزارەتی ناوخۆی ئەوکاتی ئەڵمانیای ڕۆژاوا وە. بە گوتەی ئۆفیسی داواکاری فیدڕاڵی ئەڵمانی، خانەکانی شۆڕش بەرپرس بوونە لە ١٨٦ ھێرشی جۆراوجۆر کە ٤٠ی لە ڕۆژئاوای بەرلیندا ئەنجامدراون.
خانەکانی شۆڕش ناسراون بەوەی دەستیان ھەبووە لە ڕفاندنی فڕۆکەی ئەیر فڕانس بە ھاوکاری بەرەی گەل بۆ ئازادکردنی فەڵەستین و دواتر نیشتنەوەیان لە فڕۆکەخانەی ئێنتەبی وڵاتی ئوگەندا. ئەندامانی بەشداربوو لەو ڕفاندنە بەشێوەیەکی کات مافی پەنابەریان لە وڵاتەکە وەرگرتبوو تاکو دواتر لە ئۆپەراسیۆنی ئێنتەبی کوژران لە ٤ی تەمووزی ١٩٧٦.
سەرچاوەکان
پۆل:Pages using deprecated image syntax
ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی
350px|وێنۆک|چەپ|گەورەییی ئێمپراتۆریەتی ڕۆمانی لەوپەڕی گەشیەی خۆیدا. 230px|وێنۆک|چەپ|گەورەییی ئێمپراتۆریەتی ڕۆمانی لەوپەڕی گەشیەی خۆیدا. ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم ( بە ئینگلیزی: Roman Empire بە عەرەبی: الإمبراطوریة الرومانیة بە لاتینی: Imperium Romanum) لە سەدەی سێیەمی پێش زایینیدا دامەزرا و تا سەدەی پێنجی زایینی لە ئەورووپای ڕۆژئاوا بەردەوام بوو. ئەو ئیمپراتۆریەتە بوو کە گەیشتە ئەوپەڕی توانا و بەھێزیی خۆی و فراوانبوونی ناوچەکانی، ئەمەش لە کۆتاییی سەدەی یەکەم و کۆتاییی سەدەی دووەمی زایینیدا بوو. ئیمپراتۆرییەکە لەو ماوەیەدا ئەورووپای ڕۆژئاوا و بەلقان و ئاسیای بچووک و وڵاتی شام و میسر و لیبیا و تونس و جەزائیر و مەغریبی لەخۆگرت و قەڵەمڕەویشی تا ئێران و ھیند و سوودان و گەلە جەرمەنییەکانی ڕۆژھەڵاتی ڕاین و باکووری دانووب چوو.
بەڵام ئەم ئیمپراتۆرییە لە سەدەی سێیەمی زایینیەوە بەرەو قۆناغی داڕمان و لێکھەڵشان چوو، ئەمەش بەھۆی چەندین ھۆکارەوە کە بووە ھۆی ئەوەی لە کۆتاییدا لە ساڵی (٤٧٦ زایینی) بڕووخێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان پۆل:ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەفریقا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٤٣٥ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٧ی پ. ز پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی ٤٧٦
پۆل:مێژووی دەریای ناوین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٥ەم پۆل:چاندی ڕۆژاوایی
یوسرا ڕەجەب
یوسرا ڕەجەب کەمەر (١٩٧٧ لە خانەقین - )، سیاسەتوانی ژنی کورد، ئەندامی تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان ، و پەرلەمانتاری فراکسیۆنی نەوەی نوێ لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە پارێزگای سلێمانیە.
ژیان
یوسرا ڕەجەب کەمەر لە ساڵی ١٩٧٧ لە شاری خانەقین سەر بە پارێزگای دیالە‌ لە بنەماڵەیەکی کوردی فەیلی لە دایک بوو. لە ساڵی ٢٠٠٢ بڕوانامەی ماستەری یاسای نێودەوڵەتی گشتی لە زانکۆی سلێمانی وەرگرتووە. ئەندامی دامەزراوەی مافی مرۆڤی IWPR لە پارێزگای دیالەیە. ماوەیەک وەکوو ڕاوێژکاری ئاسایی و وێژە و زمانی عەرەبی لە ڕاگەیاندن کاری کردووەتەوە، و لە ساڵی ٢٠٠٣ لە پرۆگرامێکی تایبەت بە ژنان لە ڕادیۆ تەوار لە سلێمانی بەرھەمی پێشکەش کردووەتەوە. بە دوای ئەوەیش وەکوو مامۆستا لە زانکۆی گەرمیان کار دەکات، و جگە لەمە وەکوو پارێزەر لە سلێمانی و دیالە کاری کردووەتەوە. یوسرا ڕەجەب لە ھەڵبژاردنی پارێزگاکان ساڵی ٢٠٠٩ لە لایەن لیستی گۆڕان کاندیدا بوو.
ئەندامێتیی پەرلمان
یوسرا ڕەجەب ھاوسەرۆکی تەڤگەری ئازادی ھەرێمی گەرمیانە. لە ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠١٨ی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بۆ نوێنەرایەتی پارێزگای سلێمانی لەسەر لیستی نەوەی نوێ (ژمارەی ١٢٠) کاندید بوو و ھەڵبژێردرا. ئیستاش لە پەرلمانی عێراق ئەندامی فراکسیۆنی نەوەی نوێیە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی خانەقین پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:ژنانی کورد پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:سیاسییەکانی تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان
کەناڵی دیزنی
کەناڵی دیزنی (کورتکراوەتەوە بۆ دیزنی) تەلەڤیزیۆنی پێویست بەبەشداری ئەمریکییە وەک موڵکی سەرەکی کەناڵی مارکەی دیزنی کاردەکات، یەکەیەکی بەشی ناوەڕۆکی گشتی دیزنی لە کۆمپانیای واڵت دیزنی یە. ئەم کەناڵە لەڕاستیدا بانگدەکرا بە کەناڵی دیزنی لە ساڵی ١٩٨٣ تا ١٩٩٧، دوای کورتکرایەوە بۆ دیزنی لە ١٩٨٣ تا ٢٠٠٢، و لە ئێستادا بانگدەکرێت بە کەناڵی دیزنی.
لە سەرەتادا پرۆگرامەکانی کەناڵی دیزنی پێکهاتبوو لە زنجیرە دراما، و بڵاوکردنەوەی فیلمی شانۆیی و دروستکراو بۆ تەلەفزیۆن و هەڵبژاردنی بەرنامەکانی تری لە بەشی سێیەم، کەناڵی دیزنی- کە پێشتر وەک خزمەتگوزارییەکی پارەدان کاریدەکرد - لە سەرەتادا بەرنامەکانی بەرەو خێزانی لە ماوەی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا خستە بازاڕەوە، و دواتر تا ساڵانی ٢٠٠٠ بۆ منداڵانی بچووکتر کردەوە.
تا مانگی ئایاری ٢٠٢٢، کەناڵی دیزنی بە وایەری ئاسای و مانگی دەستکرد، زیاتر لە ٨٨ ملیۆن ماڵ لە ئەمریکا و بۆ ملیۆنان کەس لە سەرانسەری جیهان بەردەستەکرا بۆ سەیرکردن. و ناوەڕۆکی کەناڵی دیزنی بە، ئۆنلاین، مۆبایل، پلاتفۆرمی VOD و ئەپی DisneyNOW بەردەستە. لە سەرانسەری جیهاندا ٤٦ کەناڵی دیزنی بە ٣٣ زمان بەردەستە.
سەدەی ١٥یەم
---Sidenote START--- سەدەی ١٥یەم یان سەدەی ١٥ھەم، سەدەی پازدەھەم یان سەدەی پانزەھەم لەساڵی ١٤٠٠ تا ١٥٠٠ بەردەوام بووە و لەو ماوەیەدا ئەم ڕووداوانە ڕوویان داوە.
کەناڵی دیزنی
سەرچاوەکان
پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی دیزنی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٨٣ پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی مناڵان پۆل:کۆمپانیای واڵت دیزنی پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٨٣ لە کالیفۆڕنیا
سەدەی ١٥یەم
داھێنان و دۆزینەوە و باس کردن
پۆل:ھەزارەی ٢یەم پۆل:سەدەکان
پۆل:سەدەی ١٥یەم
سی (ئەندام)
٣٢٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی سی و بەشە ناوەندیەکانی سی یان پشک بەشی سەرەکیی کۆئەندامی ھەناسەیە و شوێنی تایبەتی مامەڵەی گازەکانە لە نێوان ھەوا و خوێندا.
ئەندامێکە ھەناسەدان تێیدا ئاوگۆری ئۆکسجینی ھەوا بە دوانۆئۆکسیدی کاربۆنی ھاتووە لە خوێنەوە دەکرێ ئەندامێکی شێوە تورەگەییە ئۆکسجین لە ھەواوە وەردەگرێ و دەگەیەنێت بە خوێن
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامەکان پۆل:سی پۆل:توێکاریی مرۆڤ بەپێی ئەندام
٦١٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٠٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٧٢٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٦ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
ژێرۆم ئێس
ژێرۆم ئێس نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
٦١٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڕێنێ دێکارت
ڕێنێ دێکارت (بە فەرەنسی ʁəne dekaʁt) (لەدایکبوون ١٥٩٦- کۆچی‌دوایی ١٦٥٠)   فەیلەسووف، بیرکار و شارەزای فیزیک و نووسەری خەڵکی فەڕەنسا بوو کە زۆرتری تەمەنی لە ھۆڵەندا بەسەر برد. نازناوی «باوکی فەلسەفەی نوێی» پێ‌درا و زۆرینەی گەشەی فەلسەفەی ڕۆژئاوایی کە لە ڕۆژگاری ئەمڕۆشدا دەیبینین، درێژەی نووسراوەکان و بیرەوەریەکانی ئەوە. بە تایبەت کتێبی «ڕامانگەلێک لە فەلسەفەی ئەولادا» ئێستاکەش وەک بەشی سەرەکی خوێندن لە زانکۆکانی فەلسەفە بەکاردێت. کاریگەریی دێکارت لەسەر بیرکاری و ماتماتیک بە ڕوونی دیارە؛ سیستەمی پۆتانەکانی دێکارت (بە ئینگلیزی: Cartesian coordinate system - بە فارسی: سیستم مختصات دکارتی) ڕێگە دەدات شێوە ھەندەسییەکان لەسەر ھاوکێشە جەبرییەکان بەیان بکرێن. دێکارت وەک باوکی ئەندازەی شیکارانە ناسراوە. ھەروا دێکارت بە یەکێک لە ئەندامانی شۆڕشی زانستیی دەزانن.
لە زۆربەی بابەتەکاندا، ڕوانگەی دێکارت جیاوازبوو لە پێشینیانی خۆی. لە «ئارەزووی ڕۆح» لە نووسراوەیەکی نوێی پێشوو، ئەوەی ئەمڕۆ بە ناوی ھەست و سۆز دەیناسین، ئەوندە بەرز ڕوانیویەتی کە خۆی لە سەربابەتی دا دەڵی: «وەک ئەوەی پێش ئەمە کەسی دیکە ھیچی لەسەر نەوتووە». زۆرێک لە بەشەکانی فەلسەفەی دێکارت کەڵکی لە سیستەمی فەلسەفی ئەرەستوو وەرگرتووە و بە شێوەیەک، زیندوو کردنەوەی ستۆیسیزمی سەدەی ١٦ی زایینی و فەیلەسووفانی وەک سەنت ئاگۆستین بووە. لە فەلسەفەی سرووشتییدا لەگەل خوێندنگاکانی ئەو سەردەم لەسەر دوو خاڵی گەورە جیاوازی ھەبوو: یەکەم دژ بە شیکردنەوەی ماتێریاڵ بوو بە مادە و شێوە، دووھەم: دژی ھەرجۆرە داخوازییەکی کۆتایی بوو؛ چ ئیلاھی چ سرووشتی. لە ئایینناسیدا لەسەر تاک‌بوونی دەسەڵاتداری خودا بۆ کردەوەی خولقاندن سوور بوو.
کارەکان
دێکارت دەورێکی زۆری بوو لە باوکردنی فەلسەفەی عەقڵانییەت لە سەدەی ١٧دا. دواتر باروخ سپینۆزا و گۆتفرید لایبنیتس پشتیوانییان لێکرد. و بە توندی لە لایەن پشتیوانانی فەلسەفەی ئەزموون ڕەخنەیان لێگیرا. ئەم سێ کەساییەتیە ھەروا کە لە فەلسەفەدا خاوەن ڕوانگە بوون لە ماتماتیکدا پێش دەڕۆشتن و دێکارت لەگەڵ لایبنیتس ھاوکاری یەکیان دەکرد لە زانستی بیرکاریدا. دێکارت وەک داھێنەری سیستەمی پۆتانەکانی دێکارت، ئەندازەی شیکارانە داھێنا و ڕێگەی کردەوە لە نێوان ئەندازە و جەبردا.
نوسراوە دیارەکان
وتە زۆر بەناوبانگەکەی دێکارت ئەمە بوو: «من بیر دەکەمەوە، کەواتە ھەم» (فەڕەنسی: Je pense, donc je suis - ئینگلیزی: I think, therefore I am; or I am thinking, therefore I exist).
سەرچاوەکان
[//en.wikipedia.org/wiki/René_Descartes دێکارت لە ویکیپیدیای ئینگلیزی]
پۆل:نووسەران بە زمانی لاتینیی سەدەی ١٧یەم پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٧یەم پۆل:دوور لە وڵاتانی فەڕەنسی لە سوید پۆل:دوور لە وڵاتانی فەڕەنسی لە ھۆڵەندا پۆل:ماتماتیکزانانی فەڕەنسی پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:زانایانی فەڕەنسی پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٦ پۆل:مردووانی ١٦٥٠ پۆل:ڕێنێ دێکارت پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:فەیلەسووفانی سروشتی پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری پۆل:نووسەرانی پیاوی سەدەی ١٧یەم پۆل:مێژووی جەبر پۆل:مێژووی ئەندازە پۆل:مێژووی لۆژیک پۆل:مێژووی ماتماتیک پۆل:مێژووی زانست پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی پۆل:فەلسەفەی ڕۆژاوا پۆل:نوسەران دەربارەی ئاین و زانست
٨٢١ (ژمارە)
٨٢١ (هەشت سەد و بیست و یەک) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٨٢٠ و ٨٢٢.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بڕیارنامەی ١٠٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی تاجیکستان سەبارەت بە سنووری نێوان تاجیکستان و ئەفغانستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٧٢٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تاجیکستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:تاجیکستان لە ١٩٩٦
ھێکتۆر بێرلیۆز
ھێکتۆر بێرلیۆز (؛ لەدایکبووی ١١ی کانوونی یەکەمی ١٨٠٣ – مردووی ٨ی ئازاری ١٨٦٩ لە پاریس) دانەری مۆسیقا و ئاوازدانەر و نووسەر و ڕەخنەگرێکی بەناوبانگی فەڕەنسی بوو. یەکێک لە بەناوبانگترین سەمفۆنیاکانی ئەم ئاوازدانەرە ناوی «سەمفۆنیای فانتاستیک» ە کە بەھۆی سەرکەوتنییەوە ناوبانگێکی گەورەی پەیداکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاوازدانەرانی ئۆپێرا پۆل:ئاوازدانەرانی ڕۆمانتیک پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٣ پۆل:مردووانی ١٨٦٩ ھێکتۆر بێرلیۆز پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم
بەیبوون
ژێدێرەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
زمانی عەرەبی
وێنۆک|220px|عەرەبی تاکە زمانی فەرمی (سەوز)، عەرەبی یەکێک لە زمانە فەرمییەکان (شینی توند)، عەرەبی زمانی فەرمیی ھەرێم/ناوچە (شینی کاڵ) زمانی عەرەبی گەورەترین زمانەکانی گرووپی زمانە سامییەکانە لە باری قسەپێکەرانەوە و یەکێکە لە زمانە ھەرە بەربڵاوەکانی جیھان کە ٤٢٢ ملیۆن کەس قسەی پێ دەکات، و قسەپێکەرانی بەربڵاون لەو ناوچەیەی کە پێی دەوتری ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا، لەگەڵ زۆرێک لە شوێنەکانی تری جیھان کە لە دەوروبەری ئەم وڵاتانەن وەکوو: ئێران، تورکیا، چاد، مالی، سینیگال، ئێرتریا. زمانی عەرەبی گرنگییەکی تایبەتی ھەیە لە لای موسڵمانان، چونکە زمانی قورئانە، و زۆربەی زۆری خوداپەرستی لە ئایینی ئیسلامدا بەبێ زمانی عەرەبی ناکرێ، ھەروەھا زمانی عەرەبی زمانێکی سەرەکیی بۆنەکانە لە چەند کڵێسایەکی کریستیانی لە وڵاتە عەرەبییەکاندا. ھەروەھا زمانی عەرەبی زۆرێک لە کارە ئایینییەکان و بیرمەندییەکانی جوولەکەکانی پێ نووسراوە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا.
عەرەبی زمانی فەرمییە لە ھەموو وڵاتە زۆربە عەرەبەکان، ھەروەھا زمانێکی فەرمییە لە وڵاتانی سێنیگال، مالی، چاد، ئێرتریا. ھەروەھا زمانی عەرەبی وەک یەکێک لە زمانە فەرمییەکانی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان دانراوە.
زمانی عەرەبی ٢٨ پیتی نووسراو لە خۆ دەگرێ و ھەندێک لە زمانەوانانیش پێیان باشە یپتی ھەمزە (ء) زیاد بکرێ بۆ پیتەکانی زمانی عەرەبی وببێتە ٢٩ پیت. عەرەبی لە ڕاستەوە بۆ چەپ دەنووسرێ ھەر بەشێوەی زمانی فارسی و زمانی عیبری و بەپێچەوانەی زۆربەی زۆری زمانەکانی تری جیھان، و
لە سەرەوەی پەڕە بۆ خوارەوە دەنووسرێ.
(زمانی ضاد) ئەو ناوەیە کە عەرەبەکان زمانی عەرەبی پێ ناو دەبەن لە بەر ئەوەی لە باوەڕی ئەواندا تەنھا زمانە کە ئەو پیتەی تیادا بێت.
پۆلێنکردن
زمانی عەرەبی سەربە خێزانی زمانە سامییەکانە کە بەشێکە لە زمانە ئەفرۆئاسیایییەکان.
ئاخافتن
زمانی عەرەبی تەنھا زمانە کە وشەی (ضاد)ی تیادا بەکاردەھێنرێت تەنانەت زمانی ئەلبانیش کە ئەم وشەی تیادایە لە زمانی عەرەبییەوە وەرگیراوە لە کاتی گەیشتنی عوسمانییەکان بۆ ئەو وڵاتە بۆ بڵاوکردنەوەی ئیسلام.
زاراوەکانی زمانی عەرەبی
زاراوەیەکی زۆر لە زمانە عەرەبییەکان ھەن کە دەتوانرێت دابەش بکرێت بۆ:
زمانی عەرەبی لە نەتەوە یەکگرتووەکان
کارکردن بە زمانی عەرەبی بە پشتبەستن بە بڕیارنامەی ژمارە ٨٧٨ی ئەنجومەنی گشتی لە دانیشتنی نۆیەمی خۆی لە ڕێکەوتی ٤ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤دا، وەک زمانی کارکردنی ساڵی ١٩٥٥ دەستیپێکرد، لە ساڵی ١٩٦٠ یونسکۆ بڕیاری بەکارھێنانی زمانی عەرەبی لە کۆنفرانسە ناوچەیییەکان دا کە لە ساڵی ١٩٥٤دا ڕێکخرابوو وڵاتانی عەرەبی زمان و وەرگێڕانی بەڵگەنامە و بڵاوکراوە سەرەتایییەکان بۆ زمانی عەرەبی.
لە ١ی ١ی ١٩٨٣ زمانی عەرەبی بوو بە زمانێکی فەرمی لە ئەنجومەنی ئاسایش و ئەنجومەنی ئابووری و کۆمەڵایەتی، بە پشتبەستن بە بڕیارنامەی ٢١٩ی ئەنجومەنی گشتی لە دانیشتنی ٣٥ی ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٠، کە مەرجی ئەوەی دابوو، بەپێی ئەم بڕیارە، زمانی عەرەبی پێویستە بە قەبارەی ستافی ھەریەک لە زمانە فەرمییەکان و زمانەکانی تری کارکردن بێت، بەمەرجێک زمانی عەرەبی ھەمان پێگەی ھەبێت کە بە زمانە فەرمی و کارپێکراوەکانی تری پێدراوە، ئەنجومەنی ئاسایش داوای ناساندنی زمانی عەرەبی وەک زمانی فەرمی و کارکردن دەکات، ئەنجومەنی ئابووری و کۆمەڵایەتی بۆ ناساندنی زمانی عەرەبی وەک زمانێکی فەرمی لە ماوەی درەنگتر نەبێت لە ١ی کانوونی دووەمی ١٩٨٣ی زایینی. لە جێبەجێکردنی ئەم دوو بڕیارەدا، بەشەکانی وەرگێڕان و لێکدانەوەی عەرەبی لە بارەگای ئەمیندارییەتی گشتی لە نیویۆرک و ژنێڤ و ڤیێنا و نایرۆبی، یەکەی پرۆسێسی دەقی عەرەبی، بەشی تۆمار وشە بە وشە، و بەشی دەستکاریکردنی بەڵگەنامە فەرمییەکان دامەزران، بەشی ڕاستکردنەوە، و بەشی بڵاوکردنەوە، کە ھەموویان بەشی کاروباری کۆبوونەوەی گشتی و خزمەتگوزارییەکانی کۆنفرانس پەیڕەو دەکەن. ھەروەھا دوو بەشی وەرگێڕانی عەرەبی لە کۆمیسیۆنی ئابووری بۆ ڕۆژاوای ئاسیا دامەزران کە بارەگا سەرەکییەکەی لە بەیرووت و کۆمیسیۆنی ئابووری بۆ ئەفریقا کە بارەگا سەرەکییەکەی لە ئەدیس ئەبابایە. لە ھەمان کاتدا بەشی خزمەتگوزاری پەخش و بەشی پەروەردەی زمانی عەرەبی دامەزران، و خزمەتگوزاری کتێبخانەی داگ ھامارسکیۆڵد، خزمەتگوزاری تەلەڤیزیۆنی، ئینتەرنێت و خزمەتگوزاری تەکنەلۆژی تەکنیکی سەردەمییانە وەک ناسینەوەی دەنگ، خزمەتگوزاری تەلەکۆنفڕانس، وەرگێڕانی دوور و لێکدانەوەی دوور، ھاوشێوەی زمانە فەرمییەکان و زمانەکانی تری کارکردن.
ڕۆژی جیھانی زمانی عەرەبی
نەتەوە یەکگرتووەکان ھەموو ساڵێک لە ھەژدەی کانوونی دووەمدا ڕۆژی جیھانی زمانی عەرەبی بەڕێوەدەبات، لەم ڕێکەوتەدا لە ساڵی ١٩٧٣ی زایینی، ئەنجومەنی گشتی زمانی عەرەبی وەک زمانێکی فەرمی بۆ کارکردن وەرگرت، بەمەش بووە یەکێک لەو شەش زمانەی کە نەتەوە یەکگرتووەکان تێیدا کاردەکات، ئەوانیش: عەرەبی، ئینگلیزی، فەڕەنسی، چینی، ڕووسی و ئیسپانی. یانەی عەرەبی لە نەتەوە یەکگرتووەکان ساڵانە لە ڕێگەی نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییە عەرەبییەکانەوە ئەم بۆنەیە بەڕێوەدەبات، ھەروەھا پێشانگای پەرتووک و بەرھەمی ھونەری بۆ وڵاتانی عەرەبی بەشدار لەم ئاھەنگەدا سازدەکات، ئەمە جگە لەوەی ئاھەنگێکی جۆراوجۆر سازدەکات کە وشە و ھۆنراوە و بڕگەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرێت لە پەرەگرافەکانی ھونەری فۆلکلۆری عەرەبیدا.
ئامارەکان
لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٠، سەرچاوەکان ئاماژەیان بە ڕاپۆرتێکی تایبەتمەند کردووە کە تێیدا ھاتووە زمانی عەرەبی گەشەیەکی بەرزی بەدەستھێناوە لەنێو لیستی دە زمانی بەکارھێنراوی ئینتەرنێتدا، بەو پێیەی پلەی حەوتەمی بەدەستھێناوە لە ڕێژەی بڵاوبوونەوە کە ١٧٫٥٪ بووە کە لە زمانەکانی دیکە زیاتر چووەتە پێشەوە، لەنێویاندا فەڕەنسی.
بەگوێرەی ئەو ئامارانەی لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٧ بڵاوکراونەتەوە، زمانی عەرەبی لەڕووی ژمارەی بەکارھێنەرانی زمان لە ئینتەرنێتدا پلەی چوارەمی بەدەستھێناوە و ١٧٣٫٥ ملیۆن بەکارھێنەری ھەیە.
لە ٣١ی ئازاری ٢٠٢٠ زمانی عەرەبی پلەی چوارەمی بەدەستھێنا لە ڕێژەی قسەکەرانی لە ئینتەرنێتدا کە نزیکەی ٥٫٢٪ بوو.
نووسین بە دێڕەکانی دیکە
زمانی عەرەبی بە ئەلفوبێی عەرەبی نووسراوە، کە زۆر زمانی دیکەی پێ نووسراوە، زمانی عەرەبی ٢٩ پیتی ھەیە، ھەروەھا ھەمزە بە یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێ دادەنرێت، بەپێی کۆدەنگی زمانناسان، ھەرچەندە بەگشتی پەسەندە کە ٢٨ پیتی ھەیە، سەبارەت بە ڕوانگەی مێژوویی، سیباوەی سەرچاوەی ئەلفوبێی عەرەبی کردە ٤٠ پیت، کە لە فرێکوێنسی و کاتدا جێگیر بوو، و ئەوەی ئێستاش.
مشتومڕ لە وشە عەرەبییەکان
ھەموو زمانێک کۆمەڵە دەنگێکی دیاریکراو لەخۆدەگرێت بۆ نموونە زمانی عەرەبی ئەو دەنگانە (وشە) دەگرێتەوە کە لە زمانی ئینگلیزی یان ئوردوودا نادۆزرێتەوە بۆیە قسەکەرانی ھەر زمانێک ئەلفوبێیەک بەکاردەھێنن کە ڕێگەیان پێدەدات ئەو دەنگانە بنووسن کە لایان گرنگە، جا لە زمانی خۆیانەوە بێت یان لە زمانەکانی دیکەوە (وەک زمانی قورئان). ھاوتابوونی پیتەکان واتە نووسینی زمانێک لەگەڵ پیتەکانی زمانێکی تر، بەو پێیەی توانای دامەزراندنی ھەیە لە زمانێکەوە بۆ زمانێکی تر و بە پێچەوانەشەوە. بۆ نموونە نووسینی زمانی عەرەبی بە پیتی لاتینی یان ڕۆمانی، لەکاتێکدا نووسینی زمانێکی دیکە جگە عەرەبی بە پیتی عەرەبی ھەندێک جار بە (العروبە) ناسراوە، ھەندێکجاریش بە ھاوئاھەنگی پیتە عەرەبییەکان، (العروبە) جیاوازە لە بەعەرەبکردن، بەو پێیەی ئەم دووەمیان دووبارە داڕشتنەوەی وشەیەکی بیانییە بە زمانی عەرەبی. بۆ نموونە وشەی (تلفاز) لە بەعەرەبکردنەوە وەرگیراوە، بە پێچەوانەی وشەی (تلیفزیون) کە لە (العروبییە) وەرگیراوە.
خەتی (المسند)
چەندین دێڕی (مسند) بۆ نووسینی زاراوەی زمانی عەرەبی بەکارھێنرا پێش بڵاوبوونەوەی ئەو شتەی کە ئێستا بە ڕێنووسی عەرەبی ناسراوە، بەتایبەتی زاراوە کۆنەکانی باکووری عەرەبی کە سەفایی و تەمودی و ئەحسایی و نووسراوەکانی دیکەیان بۆ دۆزرایەوە. خەتەکانی (المسند) لە نیمچە دوورگەی عەرەبیدا نەما، و لە ئیتیۆپیا مانەوە تا گەشەیان کرد و بوون بە نووسینی جەعزی.
نووسینی عەرەبی جوولەکە
پێش شەپۆلی کۆچەکانی سەدەی بیستەم زۆربەی جوولەکەکانی میزراھی و سەفاردی بە زاراوەی عەرەبی قسەیان دەکرد کە کاریگەری عیبری و ئارامییان لەسەر بوو و زۆرێک لە نووسەرانی جوولەکەش ئەلفوبێی عیبری دەستکاریکراویان بەکارھێنا بۆ نوێنەرایەتیکردنی ئەم زاراوانە و عەرەبی پاراو، و پیتی خاڵبەندی زیادەیان بۆ زیادکرد، نوێنەرایەتی ئەو بزوێنانە دەکەن کە لە زمانی عیبریدا بوونیان نییە. ئەم ئەلفوبێیە لە بازنەکانی ئەدەبی جوولەکەکاندا لە سەدەکانی ناوەڕاستدا بڵاوبووەوە، بەتایبەتی لە ئەندەلوس، و ھەندێک لە پەرتووکە گرنگەکانی جوولەکەکانی پێ نووسراون، لەوانە: پەرتووکی ئەمانەتەکان و بیروباوەڕەکان لەلایەن سەعید ئەلفەیومی، پەرتووکی ڕێنمایی بۆ پابەندبوونی دڵەکان لەلایەن ئیبن باقودە و پەرتووکی دەلالەت بۆ سەرلێشێواوەکان لە نووسینی موسا بن مەیموون و نووسینەکانی سلێمان بن گابیرۆل.
مێژووی زمانی عەرەبی بە پیتی لاتینی
زمانی عەرەبی بە پیتی لاتینی لە بارە مێژوویییە دەگمەنەکاندا نووسرابوو:
سەردەمی مۆدێرن
440x220px|وێنۆک|تەختەکلیلی عەرەبیبەھۆی گەشەسەندنی گەورەی بواری کۆمپیوتەر لە جیھانی عەرەبیدا، کیبۆرد ھەڵگری پیتی عەرەبی بەرھەم ھێنرا، کە زمانی عەرەبی بەدەستی پشتگیری نەکردن لەم بابەتە و بەکارھێنانی پیت و ژمارەی لاتینی لە نووسین و چاتکردن لەسەر تۆڕ تووشی کێشە بوو، ھەرچەندە چاتکردن بە بەکارھێنانی پیتی عەرەبی بەناوبانگە، بەڵام بەکارھێنانی پیتی لاتینی ھێشتا بەناوبانگە و ئەمەش بە گوتەی ھەندێک لە گەنجان دەگەڕێتەوە بۆ خێرایی و ئاسانکاری و نەرمی نووسینی پیتی لاتینی بە بەراورد بە زمانی عەرەبی، نووسینی عەرەبی بە پیتی لاتینی شێوازێکە کە لە سەرەتای سەرھەڵدانی مۆبایل و ئینتەرنێتەوە لەناو گەنجاندا بڵاوبوویەوە، ئەم نووسینە کە ھەندێک پێی دەڵێن «عەلەربیش» واتە گەنجان وشەی عەرەبی بە لاتینی دەنووسن، بۆ نموونە ڕستەیەک: چۆن دەنووسیت “kaifa elahawal” یان “kaifa ela7wal” (واتە: حاڵتان چۆنە؟)یان لا حول ولا قوة إلا باللە (واتە: ھیچ ھێزێک نییە جگە لە خودا) “isa”، و وشەی دیکە، پیتە عەرەبییەکان کە ھاوتایان لە زمانی ئینگلیزیدا نییە، بە ژمارە دەگۆڕدرێن بەم شێوەیەی خوارەوە الھمزە == ٢، پیتی عەین = ٣، پیتی (ح) = ٧، پیتی (خ) = ٥ یان '٧،(ط) = ٦، و (ص) = 9.
نووسینی عەرەبی
زمانە عەرەبییە کۆنەکان بە ڕێنووسی (المسند) و ڕێنووسە کۆنەکانی باکووری عەرەبی وەک تەمودی و سەفایی نووسراون، پاشان ڕێنووسی نیبتی ھاتە ناو زمانی عەرەبی مۆدێرن - و دەگوترێت کە دەگەڕێتەوە بۆ نابت بن ئیسماعیل -. بەجۆرێک ئەو ھێڵە جێگەی ھێڵی تامودی گرتەوە لە باکووری دوورگەکە، و بوو بە ھێڵی پەسەندکراو لە «زمانی موداری عەرەبی مۆدێرن» (کە دەگەڕێتەوە بۆ ھۆزی مودار). سەبارەت بە زمانی حەمیر «عەرەبی باشوور،» ھێڵی پێشبینییەکەی پاراست ئەمەش لە کاتێکدایە کە ڕێنووسی نیبتی - کە باوکی خەتنووسی عەرەبی مۆدێرنە - لە گەشەکردندا بوو، ھەروەھا کۆنترین دەقی عەرەبی دۆزراو بە ڕێنووسی نیبتی نووسراوە، کە ئەو نووسراوەی (النمارە) کە لە سووریا دۆزراوەتەوە، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٣٢٨ی زایینی، لە سەردەمی پێش ئیسلامدا، ڕێنووسە مۆدێرنەکانی دیکە بۆ زمانی مودار ھەبوون، وەک: ڕێنووسی حەیری بە بەراورد بە ئەلحەیرە، و ڕێنووسی ئەنباری بە بەراورد بە ئەلئەنبار، و کاتێک ئیسلام ھات، ئەو ڕێنووسە لە قوڕەیشدا بەکارھێنرا، فۆنتی نیبتی گەشەسەندوو بوو، کە ئەو ڕێنووسەیە کە نووسەرانی پێغەمبەر محەممەد لە نووسینی پەیامەکانی بۆ پاشا و فەرمانڕەواکانی ئەو سەردەمە بەکاریان دەھێنا، لە وێنەی ھەندێک لەو پیتانەدا جیاوازی لەگەڵ خۆشنووسی عەرەبی مۆدێرن کە لەو دێڕە پەرەی سەندووە، ئاماژەی پێکراوە. ھەندێک لە پسپۆڕان پێیان وایە کە ڕێنووسی نیبتی لە زمانی عەرەبی کۆن پەرەی سەندووە و کۆنترین دۆزینەوەکانی تێدا نووسراوە بریتین لە «نووسراوی زابد» (٥٦٨ زایینی) و «نووسراوی ام الجمال» (٥١٣ زایینی)، سەبارەت بە نووسراوەکانی سەبایی، بریتین لە کۆنترین نووسراوی عەرەبی کە مێژووی ھەندێکیان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی١٠٠٠ پێش زایین.
زاراوەی ئاخاوتن و پاراو
فرەیی زاراوەکان لە سەردەمی نەزانیدا لە نێو عەرەبەکاندا ھەبووە، کە زاراوەیەک بۆ ھەریەک لە ھۆزەکان ھەبوو. ئەم دۆخە دوای ھاتنی ئیسلام بەردەوام بوو. لە دیارترین ھۆکارەکان کە بووە ھۆی دروستبوونی زاراوەی عەرەبی جیاواز لە کۆندا ئەوەیە کە عەرەبەکان لە سەرەتای سەردەمی خۆیاندا نەخوێندەوار بوون، نە بازرگانی و نە ئیمارە و نە ئایین ئەوانیان نەدەبەستەوە لەگەڵ یەکتری، کەواتە شتێکی ئاسایی بوو زمانیان وەک یەک نەبوو، لە سەفەر و کاریگەری تێکەڵاوی و دابڕان، تێکچوونێک لە زمانەکەدا وەک ھاوواتا بوون و زاراوە جیاواز لە ڕاگەیاندن، بنیادنان و ڕستەسازی. لە دیارترین شێوەزار و دەربڕینەکان: عەجعەجە قوزاعە، کە بە واتای دڵی یائ کە جیمێک لە دوای ئەلعەین، و دوای یائی (المتشددە)، وەک شوانێک کە دەڵێت: ڕاعج.
پەیوەندی نێوان ئەندامانی یەک ھۆز بە بەکارھێنانی زاراوەی خۆیان ئەنجام دەدرا، بەڵام کاتێک کەسێک قسەی لەگەڵ خەڵکی ھۆزێکی تر دەکرد ئەوا ئەو یەک زمانی باوی بەکاردەھێنا بۆ تێگەشتن. ئەم دۆخە دوای ھاتنی ئیسلامیش بەردەوام بوو. پێدەچێت زۆربەی زاراوە ئاخاوتنە مۆدێرنەکان لە سەردەمی فەتحە ئیسلامییەکاندا زۆر گەشەیان کردبێت، لە ئەنجامی کۆچی موسڵمانانی عەرەب و تێکەڵبوونی زاراوەکانیان لەگەڵ یەکتری، و پاشان تێکەڵبوونیان لەگەڵ موسڵمانە نوێیەکان بە زمانی جگە عەرەبی (کە زۆرێکیان ئەمڕۆ خەڵکی عەرەبین)، لەوێ دەستیان کرد بە فێربوونی زمانی عەرەبی، بەڵام ئەوان - بە سروشتی - نەیانتوانی بە تەواوی بەو شێوەیە قسەی پێبکەن کە عەرەبەکان دەیڵێن، بۆیە زاراوە کریۆلەکان لەژێر کاریگەری زمانە ناوخۆیییەکان پێکھاتبوون، و گەشەیان کرد بەدرێژایی سەدەکان تا گۆڕا بۆ زاراوە ئاخاوتنە مۆدێرنەکان.
بە عەرەبکردن
دەستەواژەی تەعریب یان بەعەرەبکردن لە داب و نەریتی عەرەبی ھاوچەرخدا بە چوار واتای جیاواز بەکاردێت و لەوانەیە ئاماژە بە واتای دیکە بکات، ھەندێکجار دەبێتە ھۆی سەرلێشێواوی و تێکەڵاوکردن:
و ھاوتەریبە لەگەڵ ئەم واتایە کە بریتییە لە “ عەرەبیکردنی کۆمپیوتەر-تعریب الحاسوب ” - بۆ پەسەندکردنی زمانی عەرەبی وەک ھاتنە ژوورەوەکان و دەرچوونەکان- کمدخلات ومخرجات، و سۆفتوێرە پەیوەندیدارەکان، بەجۆرێک کە زمانی عەرەبی ببێتە زمانی سەرەکی بۆ مامەڵەکردن لەگەڵیدا، بڕوانە پێواژۆکردنی زمانی سروشتی.
بەعەرەبکردن بریتییە لە دروستکردنی وشەی عەرەبی بۆ دەربڕینی ئەو زاراوانەی کە بە زمانەکانی تر ھەن کە واتا یان ناوێکی عەرەبییان نییە، بەعەرەبکردن یان بە شێوەیەکی ھەڕەمەکی ئەنجام دەدرێت کە دەبێتە ھۆی دروستکردنی زاراوەیەکی نوێی کۆمەڵگا یان بنیادنان بۆ واتایەکی نوێ وەک وشەی تەلەڤیزیۆن (التلفزیون) وەک نموونە یان بە شێوەیەکی سیستماتیک (مەرج نییە زانستی بێت یان ڕاست بێت) لە ڕێگەی کۆکەرەوەکانی (مجامع) زمانی عەرەبی وەک نموونە و لە جیھانی عەرەبیدا چەندین ئەکادیمیای زمانی عەرەبی ھەن کە لە بەعەرەبکردنی زاراوەکانیان جیاوازن، ئەمەش سەرلێشێواوییەکی گەورە دروست دەکات لە نێوان بەکارھێنەرانی ئەم زاراوانە. ڕەنگە ئەوەندە بە شێوەیەکی وشەیی (حەرفی) عەرەبی بکرێت کە واتای تەکنیکی خۆی لەدەست بدات، یان ڕەنگە لەسەر بنەمای تێنەگەیشتنێک بێت لە زاراوە بێگانەیەک، و ڕەنگە ھەوڵی پۆشینی وشەیەکی عەرەبی کۆن بە شێوەیەکی نوێ بە شێوەیەکی سەیر و سەمەرەی ڕەگێکی مانادار یان پەیوەندیدارەوە بپۆشێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانەکانی جەزائیر پۆل:زمانەکانی بەحرەین پۆل:زمانەکانی چاد پۆل:زمانەکانی دوورگەکانی قەمەر پۆل:زمانەکانی جیبووتی پۆل:زمانەکانی ئێریتریا پۆل:زمانەکانی گیبرالتار پۆل:زمانەکانی عێراق پۆل:زمانەکانی ئیسرائیل پۆل:زمانەکانی ئوردن پۆل:زمانەکانی کووەیت پۆل:زمانەکانی لوبنان پۆل:زمانەکانی لیبیا پۆل:زمانەکانی مۆریتانیا پۆل:زمانەکانی مەغریب پۆل:زمانەکانی عومان پۆل:زمانەکانی فەلەستین پۆل:زمانەکانی قەتەر پۆل:زمانەکانی عەرەبستانی سعوودی پۆل:زمانەکانی سۆماڵیا پۆل:زمانەکانی سۆماڵیلەند پۆل:زمانەکانی سوودان پۆل:زمانەکانی سووریا پۆل:زمانەکانی ترینیداد و تۆباگۆ پۆل:زمانەکانی توونس پۆل:زمانەکانی یەمەن پۆل:زمانەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان زمانی عەرەبی پۆل:زمانەکانی پارێزگای خووزستان پۆل:زمانەکانی پارێزگای بووشەھر‏ پۆل:زمانەکانی پارێزگای ئیلام‏ پۆل:زمانەکانی پارێزگای ھورمزگان پۆل:زمانەکانی پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی پۆل:زمانەکانی کامیروون پۆل:زمانەکانی مالی پۆل:زمانەکانی نیجەر پۆل:زمانەکانی سێنیگال پۆل:زمانەکانی باشووری سوودان پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار پۆل:زمانەکانی کوردستان پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-١ پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢ پۆل:زمانە سامییەکان پۆل:زمانەکانی فلیپین پۆل:زمانەکانی گامبیا
٦١٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٦١٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دۆلاری ئوسترالی
دۆلاری ئوسترالی نێوی دراوی وڵاتی ئوسترالیا یە کە بە کورتی وەکوو AUD ئەی یوو دی دەخوێندرێتەوە. ئەم دۆلارە لەم وڵات و ناوچانەی خوارەوەش بەکار دێت: کیریباس، دوورگەی نۆرفۆلک، دوورگەکانی کریستین، ھەر دۆلارێکی ئوسترالیا پێک ھاتووە لە سەت سێنت.
دراوە کانزاکان (ئاسن): ٥ێنج سێنتی، دە سێنتی، بیست سێنتی، پەنجا سێنتی، یەک دۆلاری و دوو دۆلاری. سکە یەک دۆلاری و دوو دۆلاریەکان زەرد و ڕەنگی ئەوانیتر زیویە. ھەموو سکەکان لە ڕوویەکیان دا وێنەی شاژن ئێلیزابێتی دووەم یان لەسەرە.
دراوە کاخەزیەکان: پێنج دۆلاری، دە دۆلاری، بیست دۆلاری، پەنجا دۆلاری و سەت دۆلاری.
بایەخی دۆلاری ئوسترالیا بەرانبەر بە دۆلاری ئەمریکی لە ساڵی ٢٠٠٠ دا کەمتر لە ٠،٥ بووە کە لە ساڵی ٢٠٠٧ دا بە گەشەیەیکی زۆر گەیشتووەتەە ٠،٨.
کۆدی دراوی ئوسترالیا بریتیە لە ٤٢١٧ کە لە سێ کوورتکراوەی نێونەتەوەیی و مێژووی دەرچوون و سەنەدی پارەکە لە لایەن نەتەوە یەکگرتووەکان یان (ISO International Organization for Standardization) پێک ھاتووە. کوورتکراوەکە AUDیە کە زیاتر بە $.A یان بە شێوەی نافەرمی AU$ نیشان دەدرێ.
دۆلاری ئوسترالیا شەشەم دراوی گۆڕینەوەی پڕبایەخی بۆرسەی جیھانییە. ئەم دۆلارە بە نۆرە لە دوای دۆلاری ئەمریکا، یۆرۆ، یێن، پاوەندی ستەرلینگی و فڕانکی سویسری لە مامەڵە دراویەکانی جیھان دا بەکار دەبرێ.
دۆلاری ئوسترالیا لە ڕووی نرخی دەسکەوتی بەرز لەم وڵاتە دا، تێکەڵ نەبوونی دەوڵەت لە بازاڕی بۆرسەی دەرەکی، دامەزرانی ئابووری و دەوڵەت و قازانجی مامەڵە بازرگانیەکان بە تایبەتی لەگەڵ وڵاتە ئاسیاییەکان لە جیھان دا باوە.
مێژوو
یەکەم جار دۆلار لە ١٤ی فێبرواری ١٩٦٦ دا دەرچوو و ھەر دوو دۆلاری ئوسترالیا بەرانبەری یەک پاوند و یانیش لەبەرانبەری دا دە «شلینگ» دەدرا. لە ساڵی ١٩٦٧ دا دوای ئەوەی «ستەرلینگ» بەرانبەر دۆلاری ئەمریکی دابەزی، بۆ یەکەم جار دۆلاری ئوسترالیا پێش ستێرلینگ کەوتەوە، ھەر لە ھەمان کات دا یەک دۆلاری ئوسترالیا بە ١،١٢ دۆلاری ئەمریکا گۆڕایەوە.
یەکەم سێری دۆلارەکان لە ساڵی ١٩٦٦ لە یەکەی ١، ٢، ١٠، و ٢٠ دۆلاری، لە ھەمان سایزی دراوەکانی پاوندی پێشوو لە چاپ دران. ٥ دۆلاری لە ١٩٦٧ دوای پەسەند بوونی پارەکانی تر لای خەڵک ھاتە بازاڕ، یەک دۆلاری لە ١٩٨٤ دا جێگای خۆی دا بە پارەی ئاسن و چوار ساڵ دواتر یانی لە ١٩٨٨ دا ئاسنی دوو دۆلاری جێگای لەگەڵ پارەی پۆلیمێر گۆڕیەوە. ٥٠ دۆلاری لە ١٩٧٣ و دواتر ١٠٠ دۆلاری لە ١٩٨٤ وەکوو وڵامێک بۆ ئاوسان و ئاسانکاری لە مامەڵە گەورەکان دا دەرچوو.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆسترالیا پۆل:ئابووری ئوسترالیا پۆل:دۆلار پۆل:یەککەی دراو بە پێی وڵاتان پۆل:دراوەکانی ئاسیا پۆل:دراوەکانی ئۆقیانووسیا
بڕیارنامەی ١٠٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕاسپێری سەبارەت بە دانانی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٧٢٥ەم، پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦
ئالان مارک
ئالان مارک شاعیر، نووسەر و وتارنووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
ئەنجامی یارییەکانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
ئەنجامی ڕووبەڕووبوونەوەکانی ئیسپانیا لەمێژووی خۆیدا.
٨٢٢ (ژمارە)
٨٢٢ (هەشت سەد و بیست و دوو) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٨٢١ و ٨٢٣.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
لویس ئارمسترۆنگ
thumb|لویس ئارمسترۆنگ لویس ئارمسترۆنگ (٤ ی ئابی ١٩٠١، نیو ئۆرلێنز، لویزیانا - ٦ ی حوزەیرانی ١٩٧١، نیویۆرک) سترابێژ و ژەنیاری جاز ی ئەمەریکیی بوو.
ژیانی
ئارمسترۆنگ لە خێزانێکی هەژار لە نیو ئۆرلێنز لەدایک بووە، دواتر لەلای دایکی ژیاوە، فێری ژەنین بووە لەسەر ئامێری کۆرنێت کاتێ کە لە ماڵی منداڵان ژیاوە، لەو کاتەدا لەگەڵ تیپی مۆزیکی جازدا ژەنیوییەتی لە شەقامەکانی شاردا. لەساڵی ١٩٢٢، لویس شوێنی گوازییەوە بۆ شیکاگۆ بۆ کارکردن لەوێ وەک ژەنیار لە نیپیجۆ کینگ ئۆلیڤەر. ساڵی ١٩٢٤ چووە ژیانی هاوسەرگیرییەوە لەگەڵ لیلییان هاردن. ئارمسترۆنگ ژمارەیەکی زۆری لە رەقەپەپکەی تۆمارکراوی تۆمارکرد، لەگەڵ دەستەگەلێک بەناوی "پێنج گەرمەکە" و "حەوت گەرمەکە" و "ساڤۆی بۆل روم فایڤ". هەروەها ئارمسترۆنگ پێشڕەویی گرووپێکی گەورەی دەکرد لە ساڵی سییەکان و چلەکانی سەدەی پێشوو. لەنێو ئەو کارانەیدا کە زۆرترین سەرکەوتنی بەدی هێنا؛ هالۆ دۆلڵی، مایک دە نایف، هەروەها ئارمسترۆنگ وەکوو ئەکتەریش لەنێو فیلمەکاندا ناسراوە، وەکوو لە فیلمەکانی: نیو ئۆرلێنز (١٩٤٧)، هالۆ دۆلڵی (١٩٦٩).
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ پۆل:گۆرانیبێژانی جازی ئەمریکی پۆل:مردووانی ١٩٧١ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:گۆرانینووسانی ئەفریقی-ئەمریکی پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز پۆل:هونەرمەندان لە کۆمپانیای دیکا ریکۆردز پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
٦١٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سێ چەکدار
300px|وێنۆک|چەپ|وێنەیەک لە کتێبەکە (١٨٩٤) سێ چەکدار (بە فەڕەنسی: Les trois mousquetaires) ڕۆمانێکی نووسەری فەڕەنسی ئەلیکساندر دوومایە. ئەم ڕۆمانە لە مەڕ چیرۆکی ژیان و پاڵەوانیەتیەکانی سێ کەس لە چەکدارەکانی شای فەڕانسە، لویی سێزدەیەم و ھەروەھا کوڕێکی لاو بە ناوی دارتانیانە، ئەم چوار کەسە پەیمان دەبەستن کە لە ھەموو کێشە و گرفتەکانی ژیان یاری (ھاوکار و ھاوبەش)ی یەک بن و پشتی یەکتر بەر نەدەن.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانەکانی ١٨٤٤ پۆل:ڕومانەکانی ئەلیکساندر دووما پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە کۆمیک پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە یاری ڤیدیۆیی
٨٢٣ (ژمارە)
٨٢٣ (هەشت سەد و بیست و سێ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٨٢٢ و ٨٢٤.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بڕیارنامەی ١٠٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٩١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕاسپێری سەبارەت بە دانانی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٧٢٥ەم، پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦
ویکیپیدیای ئازەربایجانی
{{Infobox website }}
ھەتا ٨ی ئابی ٢٠١١ ئەم ویکیپیدیایە بە زیاتر لە ٨٠٫٠٠٠ وتار لەناو ویکیپیدیاکاندا جێگەی چڵویەکەمی پێ بووە. ویکیپیدیای ئازەربایجانی لەنەزەر دەستکاری لە وتارەکاندا بە ٢٢ ئیمتیاز لە ڕێزبەندیی خوارەوەی ویکیپیدیاکاندا جێی گرتووە. ویکیپیدیای تورکی ئازەربایجانی بە بەکارھێنانی ئەلفوبێی لاتین دەنووسرێت.
ھەروەھا چواردە دەروازەیشی ھەیە کە ئەمانەن: نژیاروانی، ژینناسی، کیمیا، مێژوو، ئیسلام، جوگرافی، وێژە، پزیشکی، فەلسەفە، سینەمای ئازەربایجانی، سەربازیی ئازەربایجانی، ھەروەھا دەربارەی وڵاتە دیاریکراوەکان وەکوو جۆرجیا، تورکیا و ئازەربایجان خۆی.
ویکیپیدیای ئازەربایجانی ھەتا ئێستا ' ھەژماری بەکارھێنەرانی تێدا دروست کراون، ' بەڕێوەبەر و  وتاری ھەن.
مێژوو
وێنۆک|کتێبی ویکیپیدیای ئازەربایجانی لە ٢٠١٠، کتێبەکانی ویکیپیدیای ئازەربایجانی لەلایەن پرۆفیسۆر ڕاسیم عەلیگولیێڤ و زانا ئیرادا ئەلئەکبەرۆڤا بڵاوکرانەوە. کتێبەکە لەلایەن ئالۆڤسات عەلیێڤ دەستکاری کراوە.
ھەوڵەکانی کۆمەڵگە
بۆ ئەوەی گرفتەکان چارەسەر بکرێن، لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠دا کۆبوونەوەیەکی لەناکاو لە باکوو ڕێکخرابوو. نزیکەی ٩ بەکارھێنەر بەشدارییان تێیدا کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئینسایکڵۆپیدیا تورکییەکان ئازەربایجانی پۆل:زمانی ئازەربایجانی
یاسمینا ڕێزا
یاسمینا رێزا ڕۆماننووس، شانۆنووس و ئەکتەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:جووە فەڕەنسییەکان پۆل:وەرگێڕە فەڕەنسییەکان پۆل:جووە ئێرانییەکان پۆل:نووسەرانی ئێرانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩ پۆل:جوو بوخارایییەکان پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
ئەحمەدی خاسی
وێنۆک|وێنەیەک لە یەکەمین دێڕەکانی مەولوودی نەبی کە [[مەولوودنامە|مەولوودنامەیەکی دانراوی ئەحمەدی خاسییە.]] مەلا ئەحمەدی خاسی یەکەمین نووسەر بە زمانی کوردی (زازاکی)یە. لە ساڵی ١٨٦٧ لە لجێ هەزان هاتۆتە دنیاوە. لە ١٨ی شوباتی ١٩٥١ لەوێ کۆچی دوایی کرد. ناوی ئەو ئەحمەدی سۆفی حەسەنییە. لە دنیای شیعریدا بە خاسی، ئەحمەدی خاسی و سەیدانی خاسی و خۆجەی خاسیش دەناسرێت. ناوی باوکی حەسەن و ناوی دایکی مەدینایە. ناوی باپیری مەلا عوسمانە ناوی باوکی باپیری ئەمەر و ناوی باپیری باپیری خان ئەحمەدە. لە بنەڕەتدا لە عەشیرەتی خاسانن. خاسان لە سەر سنووری داری هێنی و لجێ ژیاون. باپیرەی مەلا عوسمان دێت بۆ هەزان و لەوێ مەلایەتی دەکات و لەوێ دەمێنێتەوە. خاسی خوێندنی خۆی لە مەدرەسەی مەسعوودییەی ئامەد تەواو کردووە و ئیجازەی خۆی لە دەستی موفتی ئیبراهیم ئەفەندی گرتووە (یەکی ڕەبیعولئاخری هیجری). پەروەردەی سۆفییەتی لای شێخی نەقشبەندی شێخ عەبدولقادری هەزانی تەواو کردووە، ئیجازەی شێخەتی وەرگرتووە بەڵام شێخەتی نەکردووە. یەکەم کتێبی کوردیی خۆی بە ناوی مەولدی کوردی لە ساڵی ١٨٩٢دا نووسی و لە ساڵی ١٨٩٩ لە ئامەد لە ٤٠٠ دانەدا چاپ و بڵاو کردەوە. ئەحمەدی خاسی بە زمانی عەرەبی، فارسی، تورکی و کوردی نووسیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٨٦٠ پۆل:مردووانی ١٩٥١ پۆل:کوردەکانی عوسمانی پۆل:شاعیرانی کورد
پێرستی گوندەکانی ڕوانسەر
شارستانی ڕوانسەر لە پارێزگای کرماشان ھەڵکەوتووە و لە ٢ بەخش و ١٤٣ گوند پێکھاتووە.
سۆناکشی سینھا
سۆناکشی سینھا لەدایکبووی ٢ی حوزەیرانی ١٩٨٧. سۆناکشی لەخێزانێکی ھوونەری لەدایکبووە کە باوک و دایکی پێشتر ئەکتەربوون، کە باوکی ناوی (Shatrughan Sinha)یە و دایکیشی ناوی (Poonam Sinha)یە. یەکەم کاری سۆناکشی وەک ئەکتەر لە ساڵی ٢٠١٠ لە فیلمی (Dabangg) بوو بەڕۆڵی ڕاججۆ پاندی وە دووەمین کاریشی لەبەشی دووەمی ھەمان فیلمدا بوو (Dabangg 2) کە لە ساڵی ٢٠١٢ نمایشکرا.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی بیھار پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی مومبای پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ھیندییەکان پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان
ئای دی ئی
وێنۆک|anjuta، پڕۆگرامێکی ئای دی ئییە بۆ نووسینی کۆدی زمانی C و ++C ئای دی ئی (IDE) (کورتکراوەی:Integrated development environment) بەرنامەی کۆمپیوتەرە کە یارمەتی بەکارهێنەر و پڕۆگرامسازان دەدات بۆ نووسینی کۆد و بەرنامەکان. ئەم بەرنامانە بەزۆری کۆمپایلەری خۆیان هەیە بۆ چاککردنەوەی هەلەکان وە (interpreter)یشییان هەیە وە لەناو (Source code)یشدا نووسینەکان ڕەنگدار دەکەن بۆزۆرتر تێگەیشتن.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نەرمامێر
٦١٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
جێرۆم دەیڤید سالینجەر
جێرۆم دەیڤید سالینجەر لە ١ی ١ی ١٩١٩ لە شاری نیوۆرک لە دایکبووە. لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەندا لە دایک بووە. بەناوبانگترین بەرهەمی پاسەوانێک لە مەزرایە. ئەو لە ساڵانی لاوێتییەوە دەستیکردووە بە نووسین و سەرئەنجام یەکەمین چیرۆکی کورتی لە ساڵی ١٩٤٠ نووسی. سالینجەر بەردەوامی دا بە نووسین، تا ئەوەی کە پەیوەندی بە سووپاوە کرد و لە جەنگی جیهانی دووەمدا، لە ئۆوروپا جەنگا. سالینجەر دوای گەڕانەوەی بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان، لە ساڵی ١٩٤٦ و دەستپێکی ژیانی دووبارەی بە نووسینەوە پەیوەستکرد و نووسینەکانی لە زۆر لە ڕۆژنامەکان بڵاو دەکردەوە. لە ساڵی ١٩٥١ دا سالینجەر ڕۆمانە باڵاکەی واتە 'پاسەوانێک لە مەزرا'ی نووسی. (ئەم ڕۆمانە لە لەیەن ژووان جەلال‌ـەوە کردراوە بە کوردی)
سالینجەر لە دەستپێکی دەیەی ٦٠ی زاینی، کاتێک ناووبانگی پەیداکرد، کەمتر بڵاوکاریی دەکرد و لە کۆمەڵ دوورکەوتەوە. لە ساڵی ١٩٦٥ دوای بڵاوکردنەوەی چیرۆکێکی دیکەی، تەواوی ژیانی لە دوورەپەرێزیدا بەسەربرد و نهێنیگەلی لەگەڵ خۆی شاردنەوە. بەڵام ئەمە بەناوبانگتری کرد.
سەرئەنجام جیرۆمی دیڤد سالینجەر لە تەمەنی ٩١ ساڵیدا و لە ٢٧-١-٢٠١٠ لە کۆرنیش دنیا بەجێ‌دەهێڵێت.
سەرچاوە
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:مردووانی ٢٠١٠ پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:جووە ئەمریکییەکان پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٩ پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک لیتوانیا-جوولەکە پۆل:نووسەرانی مانھاتن
ناوچەی ٥١
ناوچەی ٥١ خاوەنی زۆرترین نھێنییە لەسەر ڕووی زەوی، نە بەڕاستی نە بە ئینتەرنێت نە بە ھیچ تەکنەلوژیایەکی پێشکەوتوو تاکو ئێستا نەتوانراوە ڕاستیی ئەم شوێنە بە جیھان ڕابگەیەنرێت بەھۆی گرنگی و نھێنیی ئەم شوێنەوە، ئەمریکا تەواوی نھێنییەکانی ئەم شوێنەی بە پێشکەوتووترین تەکنەلۆژیا پارازتووە، وە ڕێگری لە مێشێکیش ئەکات لە دووری ٢٠کم لەم جێگەیە نزیک بێتەوە.
پاراستنی ناوچەکە
thumb|سنووری ناوچەی ٥١ کە تێیدا نیشانەی ئاگادارکرنەوە دراوە کە ئاماژە بەوە دەدا وێنەگرتنی ناوچەکە قەدەغەیە و بەزاندنی سنووری ئەم ناوچەیە ئەنجامی کوشندەی دەبێ. CIA ئەمریکی وەکو گەورەترین ھێز لە پشت پارێزگاریکردنی ئەم ناوچەییە وە بەجۆرە تەکنۆلۆجیایەک چاودێری ئەم ناوچەیە ئەکرێت کە مرۆڤی تا ٥٠ ساڵی تر چاوی بەم جۆرە زانستە ناکەوێت،لەدووری ٢٠ کیلۆمەترەوە کەس ناتوانێت ١سم لێی نزیک بێتەوە چونکە ئەم جێگایە بەجۆرێک کۆنترۆڵ کراوە کە پلەی گەرمی لەشی مرۆڤ ئەخوێنێتەوە کە لەدووری ٢٠کم لەو جێگەیەوە بێت، وە توانای خوێندنەوە بەردانە خوارەوەی ھەموو جۆرە تەنێکی ئاسمانی ھەیە وە ڕادارەکانی توانای بینیینی ئەو فڕۆکانەیان ھەیە کە خۆیان لەڕادار ون ئەکەن و لە ھەوادا دیار نامێنن. thumb|وێنەیەکی ناوچەکە کە لە دوورەوە گیراوە thumb|کامێرایەکی بەرز کە جاودێری تەواوی دەوروبەری ناوچەی ٥١ دەکات.
بیردۆزە جیاکان و بوونەوەری ئاسمانی
سەرەتا کاتێک تەکنەلۆجیا بەرەو پێشچوو بەگشتی لەناو جیھاندا و ئاسانی پەیوەندی تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان لە ساڵەکانی ٢٠٠٠ چەند قسەیەکی زۆر لەسەر ئەم ناوچەیە کرا دەگووترا و ئێستاش لەبارەی ئەو پرسەوە قسەی زۆر دەکرێت کە ئەم ناوچەیە جێگای دابەزینی بوونەوەرە ئاسمانیەکانە وە وە کۆمەڵێک بوونەوەر لێرە دەستیان بەسەردا گیراوە وە ھەندێکیش ئەڵێن جەنگی مرۆڤ ئەو بوونەوەرانە لێرە دروست بووە ھەموو ئەوبوونەوەرانە لێرە کوژراون وە ھەندێکیی تریش ئەڵێن جێگای پەیوەندی مرۆڤ و بوونەورە ئاسمانیەکانە کە لێرە گفتووگۆ دەکەن و ئەو تەکنۆلۆجیایەی ئەمریکا ھەیەتی ھەمووی ھی ئەم بوونەوەرانەیە و ئەمریکا لەبەرامبەردا پلاتینیۆمان ئەداتێ تا لە دەفرەکانیاندا بەکاری بێنن،بەڵام تاڕادەیەک ئەم قسانە سەد لە سەد ڕاست نیە. ئەم ناوچەیە لەلایەن وڵاتانی ترەوە داوا کراوە کە ئەمریکا ڕاستی ئەم ناوچەیە دەربخات وە ھەندێک ھەواڵ بڵاو بوونەوە کە پێشکەتووترین جۆری چەک و فڕۆکە بەرھەم دێت لێرە کە ئەمانەن:
لەساڵی ١٩٤٧ لە نیومەکسێک و دانیشتوانی گوندی ڕۆزێڵ ئەوەیان گێڕایەوە کە تە نێکی ئاسمانی کە وەکوو دەفری فڕیو وابوو لە نزیک ئەم نوچەیە کەوتۆتە خوارەوە گومان دەکرا کە ئەم دەفرە ویستبێتی لە ناوچەیەکەوە بەرەو ناچویەکی تر بڕوات لەم ٥١ کەوتۆتە خوارەوە، وە ئەوەی ئەم قسانە پشڕاست ئەکاتەوە ئەوەیە کە سوپای ئەمریکا دوای ڕووداوەکە دەست بەجێگەیشتنە ئەوێ و ئەوناوچەیان منع تەجەول کرد و خەڵکی گوندەکەیان لەناو ماڵەکانی خۆیانا دەستگیر کرد، وە دواتر تەواوی شوێنەواری دەفرەکەیان پاک کردەوە و ھیچ شوێنەوارێکیان نەھێڵا وە ئەوکەسانەی لەو ناوچەیە نزیک بوونەتەوە و ھەندێک شتیان بەچاوی خۆیان بینیوە دەڵێن لەوێ ژێرزەمینێکی چەن کیلۆمەتری ھەیە کەسەرجەم لاشەی ئەو بوونەوەرانە لەوێ پارێزراوە و توێژینەوەیان لەلایەن زیرەکترین پزیشکەکانەوە لێئەکرێت.بەڵام لە ساڵی ١٩٥٥ دەنگۆی ئەوە بڵاوکرایەوە کە وێنەی ئەوپزیشکەی پشکنین بۆ لاشەکە ئەکات تەنھا فلیمێک بووە ھیچی تر.