cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پەمپی سوتەمەنی
پەمپی کارەبایی
ئی سی یوو سێک لەوانەیە بەرنامە بۆدانراو بێت تا دوور لە ترومپای سووتەمەنی دا بخات ئەگەر ئەوان خواروو ھەست بکەن بە یان سفر فشاری ڕۆن، بۆ نموونە ئەگەر بزوێنەرەکە نشستیێکی کۆتاییی دووچار بووە (لەگەڵ مەترسیی دواتری ئاگر لە بەشی بزوێنەر).
سووتەمەنییەکە ناردن ئەنجومەنی یەکە لەوانەیە تێکەڵەیێکی ترومپای سووتەمەنیی کارەبایی بێت، فلتەرەکە، و ئامرازی ئەلیکترۆنی بەکار دەھێنن بۆ بڕی سوتەمەنی بپێون لە تانکەکە بەڕێی سەرئاوێک ھاوپێچی کرد بۆ سێنسەیێک کە داتا دەنێرێت بۆکە داش-مۆونتەد پێوەری سووتەمەنی. سووتەمەنییەکە ترومپا بە خۆی بەشێکی تا ڕادەیەک ھەرزانە. بەڵام میکانیکیێک لە گەراجێک لەوانە بوو بژاردەیێکێت ھەبێت تاکە تەواو ئەنجومەنی یەکە دا بمەزرێنێت. link=https://en.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Fuelpump.jpg|ڕاست|وێنۆک|پەمپی سوتەمەنی کارەبایی
دەرچە و پەمپی ھییلیکس کامێرا ھاژۆراو پلەنجەتر پەمپی جۆرن کە کار دەکەن لە نیوە (rpm) بزوێنەر بۆ چوار بزوێنەری دەگەشێتەوە و لە ھەمان ئاپییێم لە حالەتەکەی دوو ھەنگاودا. پەمپکە وەکو ئەوەیێک پەمپی جۆری پستنی یە بەڵام لە جیاتی پستنێک ئەوێک ماچین پلەنجەتر ئەوەی نییە ھیچ مۆری ھەیە.
کاتێکەکە پلەنجەتر دەگاتە بەرزترین خاڵی بێجولە، ئینجێکشن دەبێتە ناو سلندەر تەواو دەکرێت و ئەوە دەھێنرێتەوە لەسەر ھەنگاوی بەرەو خوارەوەی لەلایەن بەھارێکی پەستان. چونکە بەرزیی نەرمەی گویی کامێرا ناتوانێت بەئاسانی بگۆڕێرێت،
بڕی سووتەمەنییە ترومپا بۆ ئینجێکتەکە کۆنترۆل دەکرێت لەلایەن تاقچکەیێک و ئامرازی باڵ بەست کە پلەنجەتر دەخولێتەوە بڕی گۆڕاوی سووتەمەنی ڕێ دەدەن بۆ ڕووبەر لەسەرەکە پلەنجەتر.
دەروازە و دەرچەی چونەدەر شوێن دیاری دەکرێن لەسەر دوو لایەکە ترومپا دیواری لوولەک سووتەمەنی ڕێ دەدەن تا بڕوات بەناو ژووری پەستان ھەتاکە پلەنجەتر بھاژۆرێت دوو دەرچەکەی دا دەخات و دەست بە جوولەی پەستان دەکات.
دەرچەی چونەدەرسوتەمەنی دەخاتە ناو تانکی بزوێنەر. پاشان سووتەمەنییەکە بەھێزێک دەکرێت بەناوێک دەوەستێت زمانە دەپشکنێت، تا باکفلۆو ڕێ بگرێت بۆ لووتی ئینجێکتەر لە پەستان کە دەتوانن تێ بپەڕن ١٨٬٠٠٠ (psi) یەکەیەکە بۆ پێوانە کردنی پەستان.
سەرچاوەکان
پۆل:بەشەکانی ئۆتۆمۆبیل پۆل:پێکھاتەکانی بزوێنەر
ناوچەی تۆمارنەکراو
وێنۆک|چەپ|نیشانەی گوندی ترانزێتی سەنتەری کۆنترا کۆستا، ناوچەی تۆمارنەکراو لە ناوچەی کۆنترا کۆستا، [[کالیفۆرنیا، لە باکووری شاری والنات کریک.]] ناوچەی تۆمارنەکراو (Unincorporated area) ئەو ناوچەیە کە لە ڕووی یاسایییەوە تۆمار نەکراوە، لەبەر ئەوە لە پۆلێنەکان وەک شار، ھەرێم یان ویلایەت ناگرێتەوە. ناوچەیەکی تۆمارنەکراو ناوچەیەکە کە لەلایەن کۆمپانیایەکی شارەوانی ناوخۆیییەوە بەڕێوەنابرێت. کۆمەڵگە و ناوچە فراوانە ناکۆمپانییەکان تایبەتمەندییە جیاکراوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و کەنەدان.
سەرچاوەکان
پۆل:حکوومەت
پارێزگای میسان
وێنۆک|چەپ|پارێزگای میسان
پارێزگای میسان (بە عەرەبی:محافظة ميسان) یەکێک لە پارێزگاکانی عێراقە کە کەوتۆتە ڕۆژھەڵاتی ئەم وڵاتە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری عەمارەیە.
بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٣ ژمارەی دانیشتووانی ٨٠٣،٠٠٠ کەس بووە.
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:پارێزگای میسان میسان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٥
سەلام کۆیی
سەلام قادر محەممەد ناسراو بە سەلام کۆیی (لەدایکبووی ١٩٥٥ لە ھەولێر، عێراق – مردووی ١٧ی ئابی ٢٠٢١ لە ھەولێر) ئەکتەرێکی کورد بوو. لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو دەستی بە کاری ھونەری کردووە، و نزیکەی ٥٠ ساڵ لە بواری نواندندا کار و بەرھەمی ھەبووە. لە دیارترین ئەو درامایانەی ڕۆڵی تێدا گێڕاوە ئەمانەن: ھەبوو نەبوو، مەمی ئالان، ڕەجەب و تاپۆ حەقی چییە. دوایین کاری لە فیلمی دوانەی ئازادی بوو کە ڕۆڵی کەسایەتیی سەرەکیی بەرجەستە کردووە.
ژیاننامە
سەلام کۆیی لە ١٩٥٥ لە گەڕەکی سەعدوناوەی شاری ھەولێر لەدایکبووە. دەرچووی ئامادەییی بەشی ژمێریارییە. لە ٢٠ی شوباتی ١٩٦٩ بە شانۆگەریی چارەڕەش دێتە دونیای ھونەر، ھاتنە ناو دونیای ھونەری لەگەڵ ھونەرمەندان «فەیسەڵ محەممەد ساڵح، جەلال بەیار، عەلی ئەحمەد و سوبحی کۆیی» بووە. ماوەی شەش ساڵ لەگەڵ ھونەرمەند ئیبراھیم حەکیم بەرنامەی «ئاوێنە»یان پێشکەش کردووە. سەلام کۆیی لە ھەر کارێک بە شتێک ناسراوە بۆ نموونە، لە ھەبوو نەبوو بە «عەزە قۆڵبڕ»، لە تاپۆ حەقی چییە بە «حاجی یادگار» ناسرابوو.
مردن
سەلام لەم ساڵانەی دوایی تووشی چەند نەخۆشییەک بووبوو لەوانەش نەخۆشیی شەکرە، و لە ٢٠١٩، نەشتەرگەریی دڵی بۆ کرابوو. سەلام لە کاتژمێر ٩ی ١٦ی ئابی ٢٠٢١ تووشی جەڵتەی مێشک بوو و بەپەلە ڕەوانەی نەخۆشخانەی ڕۆژاوای ھەولێر کرا. لە بەرەبەیانی ١٧ی ئابی ٢٠٢١، سەلام لە ھەمان نەخۆشخانە کۆچی دواییی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەکتەرە کوردەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥ پۆل:مردووانی ٢٠٢١
لەتکەری شەیتان
لەتکەری شەیتان یان بکوژی ئەھریمەنەکان (، گۆکردن: کیمێتسو نۆ یایبا) مانگا و ئەنیمێیەکی ژاپۆنییە کە ئەلقەداڕێژان و وێنەکێشانی لەلایەن کۆیۆھارو گۆتۆگی دا بۆ کراوە ئەلقەکە شوێن تانجیرۆ کامادۆ، کوڕێکی گەنج کە دەبێتە لەتکەری شەیتان دوای ئەوەی خێزانەکەی لەلایەن شەیتانەکان لەناوبران و خوشکەکەی نێزوکۆ کە بووە بە شەیتان، ئەلقەدارشتنەکەی لە کۆمپانیای شوێشا ی گۆڤاری شۆنن مانگادا بۆ کراوە لە ھەفتانەی شۆنن جەمپ لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ تا ئایاری ٢٠٢٠، لەگەڵ بەرگەکانی کە لە ٢٣ تۆنکۆبۆن پێکھاتوون، بە ئینگلیزی لەلایەن ڤیز میدیادا بڵاوکراوەتەوە و ھەروەھا شوێشا بەشداریشی لە بڵاوکردنەوەکە کردووە لە گۆڤارە ئۆنلاینەکەی ڤیز میدیادا.
ئەنیمێکە ٢٦ ئەلقەکەی لەخۆگراوەتەوە و بەرھەمھێنراوە لەلایەن کۆمپانیای یوفۆتەیبڵ کە لە ژاپۆن بەخشکراوە لە نیسان تا ئەیلوولی ٢٠١٩، ئەلقەکەی تری لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ دا بڵاو کراوەتەوە بەناوی فیلمی بکوژی ئەهریمەن: شەمەندەفەری بێ کۆتایی لە کانوونی یەکەم، مانگاکە زیاتر لە ١٢٠ ملیۆن کۆپی لێ فرۆشرا، لەناویشیاندا ڤێرشنە دیجیتالییەکانیش ئەمەش وایکرد ببێتە یەکەم و باشترین فرۆشراوی مانگا لە مێژووی فرۆشتن و کڕینی مانگادا، ئەلقەکانی ئەنیمێکە ژمارەیەک خەڵاتی پێبەخشرا و وەکو باشترین ئەنیمێ ساڵی ٢٠١٠ دەستنیشان کرا.
چیرۆک
چیرۆکەکە لە کاتی ئیمپراتۆر تایشۆ دەست پێدەکات، چیرۆکەکە شوێن تانجیرۆ کامادۆ و نێزوکۆ کامادۆ کە بەدوای چارەسەر دەگەڕێن بۆ چارەسەرکردنی
نێزوکۆ کە گۆراوە بۆ شەیتان، تانجیر و نێزوکۆ دەبنە کەسانێکی نھێنی کە بۆ ماوەی چەن سەدەیەکە دژی شەیتانەکان کاردەکەن کە بە لەتکەری شەیتان ناسراون، شەیتانەکان بەشێکن یان مرۆڤانی پێشوون کە مرۆڤبوونی خۆیان بۆ ھێز فرۆشتووە، تاوان دەکەن وەک لەسەر مرۆڤ دەژین و ھێزی سەروسروشت وەردەگرن لە ڕێگەی مرۆڤ، وەک ھێزەکانی جادوو و ڕێکخستنەوە، شەیتانێک تەنھا لە ڕێگەی سەرییەوە دەتوانێت لەناو ببرێت،
لە ڕێگەی شمشێرێکەوە کە چەن پێکھاتەیەکی تر لە دروستکردنی بەکارھاتووە ناسراوە بە (Sun Steel) لەگەل ژەھر تێکەل کراوە و لە گوڵی wisteria دا دەرھێنراوە، لەتکەرەکانی شەیتان بەتەواوی مرۆڤن، ھەروەھا ئەوان خاوەنی تەنیکی ھەناسەدانی تایبەتن ناسراوە بە Total Concentration Breathing) کە ڕێگەیان پێدەدات توانای سەروسروشتیان ھەبێت و دژە کارلێکەربن. دەربارە تانجیرۆ کەسێکی میھبرەبان و زیرەکە کە لە چیاکان دەژیت لەگەل خێزانەکەیدا، دوای مردنی تانجیرۆ دەست بەکارکردن دەدات بۆ یارمەتی دانی خێزانەکەی دەچێتە گوندەکانی نزیک بۆ ئەوەی ڕەژوو بفرۆشێت، ڕۆژێک لە کاتی گەڕانەوەی بۆ ماڵەوە ھەمووشتێک گۆرانکاری بەسەرھاتووە کە دەگەرێتەوە و دەبینێت خێزانەکەی لەلایەن شەیتانەکانەوە لەناوبراون، تەنھا ڕزگاربوو خوشکەکەی تانجیرۆیە نێزوکۆ، کە نێزوکۆ دەگۆرێت بۆ شەیتان و ھێرش دەکاتە سەر تانجیرۆ بەڵام دوای ماوەیەک کە تانجیرۆ دەگری و قسەی لەگەل دەکات نێزوکۆ ھەست و بیرەوەرییەکانی مرۆڤ نیشان دەدات
دوای دەمەقاڵییەک لەگەل گیو تۆمیۆکا (ئەندام لە ھاشیرۆ گروپێکی باڵای لەتکەری شەیتانن)، تانجیرۆ دوبارە دروستبوونەوە و ڕێکخستنەوەی لەگەل
دەکات دژی شەیتانەکان و بۆ یارمەتی دانی خوشکەکەی
بەرھەمھێنان
لە ٢٠١٣ کۆیۆھارۆ گۆتۆگێ کارێکی کاڕێکی تازەی لە ھەفتایەمین جەمپ ترێزەر نیوکەمە مانگادا پێشکەش کرد :: کاگاریگاری (過狩り狩り)
سێ کاری تازەی تری وەک مۆنجۆ شیرۆ کیۆدای (文殊史郎兄弟) لە دووەم بابەتی جەمپ نێکست دا بڵاوکرایەوە لە ٢٠١٤، ڕۆکۆتسو-سان (肋骨さん)
لە ٣٩ـەمین بابەتی ھەفتانەی شۆنن جەمپدا بڵاوکرایەوە لە ٢٠١٤، ھاێنیوا نۆ زیگزاگ (蠅庭のジグザグ) لە ٢١ـەمین بابەتی ھەفتانەی شۆنن جەمپ
ناونیشانی بۆ دانرا وەک کیساتسو نۆ ناگارێ (鬼殺の流れ) کە بەرھەمەکە بیرۆکەی لەسەر شمشێر و شەیتانەکان ھەبوو کە لەوانەیە بۆ بینەرانی ژاپۆنی ناسراو بێت، بەھۆی تۆنی ئەلقەکانییەوە، نەبوونی پێویستی کۆمیدیا و چیرۆکی ڕەش، پارچە نوسراوەکە پەسەند نەکرا بۆ ئەوەی ئەلقە
دارشتنی بۆ بکرێت، کاتایاما داوای لە گۆتۆگێ کرد کە نوسین لەسەر کارەکتەرێکی ڕووناکتر و ئاسایی تر بکات لەھەمان ڕێکخستن و بابەت
ناونیشانە ڕاستەقینەکەی (کیساتسو نۆ یایبا 鬼殺の刃) بوو بەڵام ھەستیان بەوە کرد ناونیشانی (殺, ساتسو، کوشتن) زیادەڕەوی کردنە و،
وشەی (鬼滅 کیمێتسو) ئاسانتر دەردەکەوێ بۆ تێگەیشتن، ھەرچۆنێک بێت بۆ ناویشانەکە ئامادەکرابوو بەلام گۆتۆگێ وای بیکردەوە کە جوانتر
میدیا
نوسینەوە و وێنەکێشانی لەلایەن کۆیۆھارو گۆتۆگێدا بۆکراوە، کیمێتسو نۆ یایبا: لەتکەری شەیتان لە ٢٠١٦ دا دەستی پێکرد لە ١١ـە مین بابەتەکانی
گۆڤاری شوێشای مانگای شۆنن ھەفتانەی شۆنن جەمپ دا لە ١٥ ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا بۆکرا ئەلقەکانی تەواوکران لە ٢٠٢٠ لە ٢٤ـەمین بابەتی ھەفتانەی شۆنن جەمپ دا بڵاوکرایەوە لە ١٨ ئایاری ٢٠٢٠ شوێشا بەرگەکانی خۆی لە ٢٣ سێ تاکە تانکۆبۆندا کۆکردەوە، بڵاوکردنەوەیان بۆ کرا لە ٣ی نیسانی ٢٠١٦ بۆ ٤ کانوونی دووەمی ٢٠٢٠
ھەر لەھەمان کاتدا شوێشا ئەلقەکانی بە زمانی ئینگلیزی بڵاوکردەوە لە گۆڤاری خزمەتگوزاری مانگا پلەس لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٩
لەکاتی ٢٠ تەممووز ٢٠١٧، لە کۆمیک-کۆنی سان دیێگۆ ڤیز ئەوەی ئاشکرا کرد کە ئەوان ڕێگەپێدانیان بۆ مانگاکە کردووە بۆ مارکێتەکانی ئەمەریکای باکوور یەکەم کتێب لە ٣ ی تەممووزی ٢٠١٨ دا بڵاوکرایەوە
بەشەکانی تر
کیمێتسو نۆ یایبا: تۆمیۆکا گیو گایدێن (鬼滅の刃 冨岡義勇 外伝) دوو بەرگی مانگاکە بڵاوکرایەوە لە بابەتەکانی ١٨ـەمین و ١٩ـەمین ی گۆڤاری شوێشای ھەفتانەی شۆنن جەمپ لە ١ و ٨ ی نیسانی ٢٠١٩، گۆتۆگێ ستایشی کارە ئۆرجینالەکانی کرا و ڕیۆجی ھیرانۆ مانگاکەی دەکێشا
دا بەرھەم ھاتووە لە ئەلقە سەرەکییەکانی مانگاکە
لە ئایاری ٢٠٢٠ کە ئەلقە سەرەکییەکانی تەواوکرا، بەشەکەی تر بە ناونیشانی کیمێتسو نۆ یایبا: ڕینگۆکو گایدێن (鬼滅の刃 煉獄外伝) وێنەکێشانی لەلایەن ڕیۆجی ھیرانۆ، ڕێکخستنی بۆ کرا لەلایەن کیۆجورۆ ڕینگۆکو ئاگاداری نوسرا کە بڵاودەکرێتەوە کارێکی تایبەتیش وێنەکێشان و ئەلقە دارشتنی لەلایەن گۆتۆگێ بۆکرا ڕێکخستنی بۆ کرا لەلایەن کیۆجورۆ ڕینگۆکو بڵاوکرایەوە لە ٤٤ـەمین بابەت لە ھەفتانەی شۆنن جەمپ دا لە ٥ ی تشرینی یەکەم ی ٢٠٢٠ و دوو بەرگی ڕێنگۆکو گایدێن لە ٤٦ـەمین و ٤٧ـە مین بابەتەکانی ھەفتانەی شۆنن جەمپدا بڵاوکرایەوە لە ١٧ تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ کتێبی ٠ مانگاکەی درا بە کیمێتسو نۆ یایبا فلم: شەمەندەفەری موگێن لە ١٦ تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠
کۆکراوەی تانکۆبۆنەکانی گایدن بڵاودەکرێتەوە لە ٤ ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠
ڕۆمانی سووک
ڕۆمانە سووکەکەی ناونیشانی (کیمێتسو نۆ یایبا شیاواسێ نۆ ھانا) ی لێنرا لەلایەن گۆتۆگێ و ئایا یاجیما لە ژاپۆن بڵاوکرایەوە لە ٤ ی شوباتی ٢٠١٩
کە ڕۆمانەکە بابەتە مێژوویەکانی ژیانی تانجیرۆ و زانیتسو باسدەکات، لەناویشایدا ھەروەھاش ژیانی ئاۆویی و کاناوۆ ھەروەھا بەرگێکی تریش لەخۆ دەگرێت کەوا لە گەردوونێکی پەیوەندیدار وەک کارەکتەرەکانی بەشێوەیەکی ئاسایی دەچنە قوتابخانەی ناوەندی.
دووەم ڕۆمان ناونیشانی (کیمێتسو نۆ یایبا کاتاھانێ نۆ چۆ) لەلایەن گۆتۆگێ و یوجیما لە ژاپۆن بڵاوکرایەوە لە ٤ ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، زانیاری لەبارەی ژیانی شینۆبۆ و کانایێ کۆچۆ پێشوو تر و دواتر کە چوونەتە پاڵ لەتکەری شەیتان دوای ئەوەی ھیمێجیما گیۆمی ژیانی ڕزگارکردن
سێیەم ڕۆمان ناونیشانی (کیمێتسو نۆ یایبا کازێ نۆ میچیشیروبی 鬼滅の刃 風の道しるべ) ڕێکخستنی لەلایەن سانێمی شینازوگاوا لە ٣ ی تەممووزی ٢٠٢٠ دا بڵاوکراوەتەوە
چاپی میدیاکانی تر:
کێمێتسو نۆ یایبا کتێبی فەرمی ھاوادارەکان کیساتسوسای کێنبون ڕۆکو (鬼滅の刃公式ファンブック 鬼殺隊見聞録) لە ٤ ی تەممووزی ٢٠١٩ بلاوکرایەوە تیابووی چەنەھا زانیارییە لەسەر کارەکتەرە سەرەکییەکانی ئەلقەکە
ئەنیمی
ئەنیمییەکەی لە خۆگرتنەوەی بۆ کرا لەلایەن ستۆدیۆی (Ufotable) ئاگادارکردنەوەی بۆ کرا لە ٢٧ـەمین ھەفتانەی شۆنن جەمپ لە ٤ ی حوزەیرانی ٢٠١٨ ئەنیمییەکە لەلایەن ھارو سۆتۆزاکیدا بەرھەمھێنانی بۆکرا، لەگەل سکرێپتەکانی ستافی (Ufotable)، یوکی کاجیئورا و (Go Shiina)
دانەری میوزیکی ئەنیمییەکەن، ئاکیرا ماتسوشیما دیزاینەری کارەکتەرەکانی ناو ئەلقەکەیە، ئەنیمییەکە لە ٢٦ ئەلقەکە پێکھاتبوو کە لە ٦ تا ٢٨ ی ئەیلوول ی ٢٠١٩ بەردەوام بوو لە تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ میترۆپۆڵیتان، GTV, GYT, BS11 و کەناڵەکانی تریش،
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەنیپلێکس پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی پۆل:ئەنیمێ و مانگای فەنتازیای تاریک پۆل:ئەنیمێ و مانگای ھونەری جەنگی پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت پۆل:شۆنن مانگا پۆل:مانگای شوئیشا پۆل:مانگای ڤیز میدیا پۆل:میتۆلۆژیی ژاپۆنی لە ئەنیمێ و مانگا پۆل:مانگاکانی ٢٠١٦ پۆل:مانگا پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە پۆل:فەنیمەیشن پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی دەربارەی هەرزەکاران پۆل:خوێن لە خەیاڵدا پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٩ دەستیان پێکردووە
شێوگی سەرەتایی
لە کیمیادا، شێوگی سەرەتایی (بەئینگلیزیی: Empirical formula) سادەترین ڕێژەی ژمارەی گەردیلەکانی گەردی ئاوێتەیەک نیشان دەدات.
کوڕانی مووسا
کوڕانی موسا (بە عەرەبی: بني موسى) بریتین لەو سێ برایەی کوڕانی موسا کوڕی شاکر کە ناویان بریتییە لە ئەبوو جەعفەر محەممەد کوڕی موسا کوڕی شاکر (پێش ٨٠٣ - شوباتی ٨٧٣ز) و ئەبولقاسم ئەحمەد کوڕی موسا کوڕی شاکر (مردن: سەدەی ٩) و ئەلحەسەن کوڕی موسا کوڕی شاکر (مردن: سەدەی ٩) بریتی بوون لە سێ زانای ئیرانی سەدەی ٩ لە بەغداد کە ناسراون بە کتێبەکەیان بە ناوی (ئامێرە خۆکارەکان و کەرەستە میکانیکییەکان - Automatic machines and mechanical devices). یەکێکی تر لە کارە گرنگەکانیان بریتییە لە کتێبی (دەربارەی پێوانەی پانتایی و شێوە گۆییەکان - On the Measurement of Plane and Spherical Figures).
بوغدەکەندی
بوغدەکەندی (Bughdekendî، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٥٦ کەس لە ١٠٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
زنجیرەی چوونیەک
زنجیرەی چوونیەک (ئینگلیزی: Homologous series) لە کیمیادا، زنجیرەیەکە، شێوگی ئاوێتە دراوسێکان بە یەکەیەکی جێگیر لە یەکتری جیاوازن.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کیمیای ئەندامی
بڕیارنامەی ٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٤٩
ئانتۆن چێخۆڤ
thumb|ئانتۆن چیخۆڤ
ئانتۆن چیخۆڤ (بە ئینگلیزی: Anton Chekhov) لە (٢٩ کانوونی دووەمی ١٨٧٠ بۆ ١٥ی تەمووزی ١٩٠٤) کورتەچیرۆک و شانۆنووسی ڕووس بووە کە بەیەکێک لەھەرە نوسەرە بەناوبانگەکان دادەنرێت لە بواری نوسینی کورتە چیرۆکدا.
ژیانی سەرەتای
ئانتۆن چیخۆڤ لە تاگانڕۆگ (Taganrog) لە دایکبووە کە شارێکە لە ڕووسیا. باوکی پاڤیڵ، خاوەنی فرۆشگای سەوزە و میوە بووە. دایکی یەڤگەنیا، ھەندێک جار چیرۆکی مناڵی خۆی بۆ ئانتۆن چیخۆف گێڕاوەتەوە.
لە ساڵێ ١٨٧٦، باوکی چیخۆڤ مایەپووچ بووە. لەوەو دواتر خێزانی چیخۆڤ زۆر ھەژارکەوتن، چیخۆڤ ئەبوایە پارەی خوێندنەکەی خۆی بدایە، ئەم پارەیەی لە ڕێگەی وانەوتنەوەی تایبەتی و ڕاوکردنی باڵندە و فرۆشتنی لەگەڵ نوسینی کورتە چیرۆک بۆ ڕۆژنامەکان پەیدا کردووە، وە ھەرکاتێکیش پارەی زیاتری دەست بکەوتایە بۆ خێزانەکەی دەناردەوە، لە قۆناغی خوێندنی قوتابخەنەدا، کۆمەلێک چیرۆکی زۆری نوسەرە بەناوبانگەکانی خوێندوەتەوە، لەو نوسەرانە میگێل دی سێرڤانتێس و ئارسەر شۆپنھاوەر.
لە ساڵی ١٨٧٦، چیخۆڤ پەیوەندی کردووە بە کۆلێژی پزیشکی لە زانکۆی مۆسکۆ.
دابەشکردنی فیلمی سیلڤەربێرد
دابەشکردنی فیلمی سیلڤەربێرد دابەشکاری نیجیریا فرە نەتەوە میدیا-کۆمپانیای ڕابواردن گروپی سیلڤەربێرد ئەم دابەشکردنە بەرپرسیارە لە هەموو چالاکیەکانی بڵاوکردنەوەی فیلم.
ئانتۆن چێخۆڤ
پیشەی نووسین
لە کاتێکدا کە لەزانکۆی مۆسکۆ بووە، چیخۆڤ کۆمەڵە کورتە چیرۆکێکی زۆری نوسیوە بۆ ئەوەی بتوانێت لەو ڕێگەیەوە پارەی خوێندنەکەی پەیدا بکات و بەشێکیشی بنێرێتەوە بۆ خێزانەکەی.لە ساڵی ١٨٨٦، یەکێک لەھەرە ڕۆژنامە بەناوبانگەکانی ڕووسیا، نیو تایمس (New Times) داوای لێکرد چیرۆک لە ڕۆژنامەکەیاندا بڵاو بکاتەوە. پاشتر بەزووی چیرۆکەکانی ناوبانگیان پەیدا کرد، خەڵاتی پوشکینی وەرگرت بۆ نوسینی کۆمەڵە چیرۆکێک بە ناوی لە زەردەپەڕ (At Dusk).
دابەشکردنی فیلمی سیلڤەربێرد
تێبینیەکان و سەرچاوەکان
پۆل:سینەما پۆل:نێجیریا
ئانتۆن چێخۆڤ
پیشەی نووسین
لە ساڵی ١٨٨٧، چیخۆڤ شانۆییەکی نووسی بەناوی ئیڤانۆڤ(Ivanov) ،چیخۆڤ شانۆییەکەی بە دڵ نەبوو بەڵام ڕەخنەگرەکان بەدڵیان بوو.
لە ساڵی ١٨٩٠ چیخۆڤ ڕۆشت بۆ دورگەی سەخالین بۆ یەکێک لە گرتووخانەکان. قسەی لەگەڵ زۆرێک لە بەندکراوەکان کردوو بۆی دەرکەوت کە زۆر بە خراپی و تووندی مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت. بەندکراوەکان زۆر جار لێیان دەدرێت. ھەروەھا لەو گرتووخانەیە منداڵیشی لێبووە. زۆر بەمە توڕە بوو کتێبێکی دەربارەی دورگەی سەخالین (The Island Of Sakhalin ) بە ناوی کوشتنەکە (The Murder) نووسی.
لە ساڵی ١٨٩٢، خانویەک و کۆمەڵێک پارجە زەوی کڕی لە نزیک مۆسکۆ بەناوی مێلیخۆڤۆ(Melikhovo). لەکاتێکدا لەوێ دەژیا دەستی یارمەتی بۆ دانیشتووی ئەو نزیکانە درێژ دەکردوو بە کڕینی خواردن و جلوبەرگ بۆیان، ھەروەھا چارەسەرکردن و دەرمان پێدان بە نەخۆشەکان.
ھەر لە مێلیخۆڤۆ شانۆی نەورەسەکە (The Seagull)ی نووسی، بە ماوەیەکی کەم دوای ئەمە شانۆی خاڵە ڤانیا(Uncle Vanya)ی نووسی ،دواتر دوو شانۆی گەورەی تری نوسی بە ناوەکانی سێ خوشک(Three Sisters) و باخی گێلاسەکە (The Cherry Orchard) ، ئەم چوار شانۆیە تا ئەمڕۆکەش شانۆی لەسەر دەکەرێت.
ژنھێنان و نەخۆشی و مردنی
لە ساڵی ١٨٩٧ توشی نەخۆشی دەردەباریکە(سیل) دەبێت، پزیشکەکان پێی ڕادەگەیەنن کە دەبێت شێوازی ژیانی بگۆڕێت، بۆیە دەگوازێتەوە بۆ ناوچی یەڵتا و لەوێ ڤێلایەک دەکڕێت پاشان لەوێ ژیانی ھاوسەری لەگەڵ ژنێک دروست دەکات بە ناوی ئۆلگا نایپەر(Olga Knipper)، لە یەلتا ھەندێک چیرۆکە ھەرە بەناوبانگەکانی نوسی یەکێک لەوانە بەناوی خانم لەگەڵ سەگەکەدا(The Lady With The Dog).
لە ساڵی ١٩٠٤ زۆر نەخۆش دەکەوێت و ھەر لە ھەمان ساڵیشدا کۆچی دوای دەکات لە ئەڵمانیا.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٠ پۆل:مردووانی ١٩٠٤ پۆل:شانۆنامەنووسانی سەدەی ١٩یەم پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ١٩یەم پۆل:شانۆنامەنووسانی ڕووس پۆل:ڕۆماننووسانی ڕووس پۆل:پزیشکە ڕووسەکان پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ڕووس پۆل:دەرچووانی زانکۆی ویلایەتی مۆسکۆ
فوجیوارا نۆ کێنشی
فوجیوارا نۆ کێنشی (藤原（徳大寺）忻子، لەدایکبووی ١٢٨٣ - ١٦ی شووباتی ١٣٥٢) خانمەئیمپراتۆر و ھاوسەری ئیمپڕاتۆر گۆ-نیجۆ بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ١٣٥٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٢٨٣
پارێزگای موسەنا
پارێزگای موسەنا یەکێک لە پارێزگاکانی عێراقە کە کەوتووەتە باشووری ئەم وڵاتە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری سەماوەیە.
بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٣ ژمارەی دانیشتووانی ٥٣٨٬٠٠٠ کەس بوو ە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:پارێزگای موسەنا موسەنا
شێوگی پێکھاتن
شێوگی پێکھاتن (ئینگلیزی: Structural formula) شێوگێکە، شوێنی گەردیلە یان کۆمەڵە گەردیلە یان ئایۆنەکان، ھەندێکیان بەپێی ھەندێکی تریان لە گەرددا، و ھەروەھا ژمارەی بەندە کیمیایییەکان و شوێنەکانیان پیشان دەدات.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھاوکێشە کیمیایییەکان
ئابڵوقەی بەغدا (١٢٥٨)
ئابڵوقەی بەغدا، کە لە ١٣ی کانوونی دوەم تا ١٠ی شوباتی ١٢٥٨ی خایاند، بریتی بوو لە داگیرکردن، تاڵانکردن و وێرانکردنی بەغدا، پایتەختی ئیمپراتۆریەتی عەباسی لە لایەن ئیلخانەکانی مەغۆلەوە بە هاوکاری هاوپەیمانەکانیان. مەغۆلەکان لەلایەن هۆلاکۆوە سەرکردایەتی ئەکران.
هولاگو هەڵمەتی خۆی لە فارس لەدژی قەڵای نزاری ئیسماعیلییەکان دەستپێکرد، کە قەڵای عەلاموتیان لەدەستدا. پاشان ڕێپێوانێکی کرد بۆ سەر بەغدا و داوای کرد ئەلمستەعسیم پابەند بێت بەو مەرجانەی کە مۆنگکە بەسەر عەباسییەکان سەپاندویەتی. هەرچەند عەباسییەکان نەیانتوانیبوو خۆیان بۆ ئەو لەشکرکێشییە ئامادە بکەن، بەڵام خەلیفە پێی وابوو بەغدا ناتوانێت بکەوێتە دەست هێزە داگیرکەرەکان و ئامادەنەبوو خۆی ڕادەست بکات. دواتر هولاگو شارەکەی گەمارۆدا و دوای ١٢ ڕۆژ تەسلیم بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
بەلەم
200px|وێنۆک|بەلەمێکی چارۆکەدار 200px|وێنۆک|بەلەمێک لە دەریاچەی ئەنتاریۆ بەلەم یان کەڵەک ئامرازێکی لێخوڕینە بەکاردێت بۆ گواستنەوە لەناو ئاودا، بەلەم ھاوشێوەی کەشتییە. ھەندێک لە بەلەمەکان چارۆکەیان ھەیە، و ھەندێکی تریان توانا بەکاردێنن بۆ سەوڵلێدان، و ھەندێکیشیان کەڵک لە بزوێنەرەکان وەردەگرن.
بەلەمەکان بەزۆری لە دار دروست دەکرێن، و ھەندێک لە پارچەکانیشیان لە کانزاکانی ئاسن و ئەلەمنیۆم. بەلەمە گرانبەھاکان پارچەی وایان تێدایە کە لە فایبەرگلاس و ماددەی تێکەڵەوە دروستکراون. ھەندێک جۆری بەلەم ھەیە کە توانای چوونە ژێر ئاوی ھەیە، پێیان دەوترێت ژێردەریایییەکان.
بەستەرە دەرەکییەکان
*
دارساوێن
دارساوێن (Darsawên، ) دێیەکە لە گوندستانی باسکی کۆڵەسە، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٣ کەس لە ١٤٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
بڕیارنامەی ٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئەیلوولی 1949دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ خەرجەکانی سەفەر و کۆمەگخەرجی ژیان بۆ نوێنەرانی جێگرەوە لە ھەندێک لە لێژنەکانی ئەنجومەنی ئاسایشدا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 448‌ەم، بە 7 دەنگی لەگەڵ، 1ی دژ و 3ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٤٩
شیوەشان
شیوەشان یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی ئاشتی لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
ئەرسەلان باییز
ئەرسەلان باییز ئیسماعیل، لەدایکبووی ساڵی ١٩٥٠ لە گوندی کاریتانیی سەر بە ‌ناحیەی دیبەگەی پارێزگای ھەولێر، ئەندامی مەکتەبی سیاسی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان و لە ئێستادا سەرۆکی پەرلەمانی کوردستانە.
ژیاننامە و چالاکییەکان
ئەرسەلان بایز ساڵی ١٩٥٠ لەگوندی کاریتانی سەر بە ناحیەی دیبەگەی پارێزگای ھەولێر لەدایک بووە، بکالۆریۆسی لە زمانی کوردی لە ‌زانکۆی بەغدا تەواوکردووە، لەساڵی ١٩٧٠دا پەیوەندیکردووە بە ‌کۆمەڵەی مارکسیی لینینی کوردستانەوە، لەساڵی ١٩٧٤ بۆ ساڵی ١٩٧٥ بوە بەپێشمەرگە لە ‌شۆڕشی ئەیلوولدا، لە ساڵی ١٩٧٥دا لەگەڵ خاڵە شیھاب و جەعفەر و چەند سەرکردەیەکی دیکەی کۆمەڵەدا لەلایەن رژێمی بەعسەوە زیندانیی کراوەو تا ساڵی ١٩٧٨ لەزینداندا بووە. ساڵی ١٩٧٩ پاش ئەوەی ئازاد دەکرێت، دەبێتەوە بەپێشمەرگە تا راپەڕینی کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان.
ساڵی ١٩٩٢ یەکەم سەرنووسەری ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ بووە کە رۆژنامەیەکی رۆژانەیە. لەیەکەم کۆنگرەی یەکێتی نیشتمانیی کوردستانیشدا لەساڵی ١٩٩٢دا بەئەندامی سەرکردایەتی ھەڵبژێردرا.
ساڵی ١٩٩٣ تا ساڵی ١٩٩٦ لێپرسراوی مەڵبەندی رێکخستنی ھەولێر بووە، پاشان بۆ ماوەی ١٠ ساڵ لێپرسراوی مەکتەبی رێکخستنی بووە. ھەر لەساڵانی نەوەتەکاندا چەند ساڵێک وەزیری پەروەردە بوو. ساڵی ٢٠٠٠ بڕوانامەی ماستەری لە زانکۆی سلێمانی بەدەستھێناوە، ساڵی ٢٠٠٣ش لە ‌ئەدەبی کوردییدا بڕوانامەی دکتۆرای لەھەمان زانکۆ بەدەستھێناوە.
توێژینەوە و بەرھەمەکانی
لەگەڵ دەیان وتار و لێکۆڵینەوە لەڕۆژنامەکان...
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠ پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان پۆل:سەرۆکەکانی پەرلەمان کوردستان پۆل:زیندووان
گۆتی
ڕەگەز
لە ڕۆژانی ئەمڕۆدا کوردەکان لەڕەگەزدا بە نەتەوەیەک لە گۆتییەکان دەناسرێن.
ئەننا تووم
(٣١٤٦-..... پ. ز) یەکەم پاشای گۆتییەکان بووە، ئەو پاشایە لە سەردەمی فەرمانڕەوایی خۆیدا شەڕی لەگەڵ ئیلامییەکانی ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکەیدا کردووە، ھەروەھا (لوگال زاکیس٢٩٠٠پ. ز) پاشایەکی تری گۆتییەکان بووە. یەکێکیتر لە پاشاکان ناوی (لاسیراب) بووەو ھاوسەردەمی (سارگۆنی ئەکەدی٢٣٣٤–٢٢٧٩پ. ز) بووە. ئەو پاشایە بەردێکی نووسراوی بە زمان و خەتی ئەکەدی بە یادگاری بەجێھێشتووە.
سار لیگاب
(٢٢٢٣–٢٢١٨پ. ز) لە کاتی فەرمانڕەوایییەکەیدا داوای لە ھەردوو خواوەندی (ئیشتار و سین) کردوە بۆ ئەوەی لە شەڕەکانیدا بەسەر دوژمنەکانیدا سەربکەوێت.
ئیریدو پزێر
(٢٢١٨–٢١٩٨پ. ز) یەکێکە لە پاشا بوێرو چاونەترسەکانی گۆتی، چونکە کاتێک بووە بەفەرمانڕەوا، لە بەرامبەر ھێرش و پەلامارەکانی نارامسین (٢٢٥٤–٢٢١٨پ. ز) ی پاشای ئەکەدی بۆسەر ولاَتەکەیان وەستاوەتەوە. لە ئەنجامدا ھێرشێکی گەورەی کردووەتە سەر ولاتی ئەکەد و لە شەڕێکدا بەسەر سوپاکەیاندا سەرکەوتووە. دوای کوشتنی نارامسین زوربەی ولاتی ئەکەدی خستووەتە ژێر دەسەلاَتی خۆیەوە. ئەو سەرکەوتنەش بەھۆی ئەو سەربازە گۆتییانەوە بووە کە لە سەردەمی فەرمانڕەوایی نارامسیندا لە ناو سوپای ئەکەدییدا خزمەتیانکردوە. ھەربۆیە ھاوسۆزی و خزمایەتی سەربازەکان بووەتە ھاوکارو پاڵپشتێکی بەھێز بۆ سوپای گۆتی وەک تۆڵە کردنەوە لە ھێرشەکانی پێشتری ئەکەدی. ھەر لە سەردەمی ئەو پاشایەداو لە دەورووبەری ساڵی (٢٢٠١پ. ز) بڕیاریداوە دەسەلاَت لە ژنەوە بگوازرێتەوە بۆ پیاو.
ئیلۆ لوومیش
(٢١٩٨–٢١٩٢پ. ز) دوای ئەوەی بووە بە پاشای گۆتییەکان، مردنی شار کلی شاری (٢٢١٨–٢١٩٨پ. ز) کوڕی نارامسینی کردووەتە دەرفەت بۆ داگیرکردنی سەرتاسەری ولاتی ئەکەدییەکان. لەو کاتەدا گۆتییەکان جگە لە نیپووری شاری پیرۆزی ئایینی لە باشووری ولاَت، بەشێوەیەکی زۆر دڕندانە زوربەی پەرستگاو پەیکەری خواوەندەکانی دانیشتووانی ئەکەدییان وێرانکردوەو گەنجینەکانیشیان بەتالاَن بردوە.
سەرئەنجام ئیمپڕاتۆرییە گەورەو فراوانەکەی ئەوکاتەی ئەکەدی بەھۆی چەند ھێرشێکی وێرانکەری گۆتییەکانەوە ڕووخاوەوە. دواتر گۆتییەکان شاری بابلیان کردووەتە پایتەختی دەسەلاَتەکەیان. گۆتییەکان لە ئەرکی بەڕێوەبردنی ولاَتدا سیستمی ھەڵبژاردنێکی دیموکراسیانەیان پەیڕەو کردوە بۆ دیاریکردنی پاشای ولاَت، ھەر بۆیە ڕاپرسیان ئەنجامداوە. ئەوەش بە یەکەمین سیستمی فەرمانڕەوایی دادەنرێت لە مێژووی میسۆپۆتامیادا. بە گوێرەی لیستێک کە لە پاشماوەکانی شاری نیپووردا دۆزراوەتەوە، دوای داگیرکردنی ولاَتەکە لەلایەن گۆتییەکانەوە نووسەرە ئەکەدییەکان تۆمارکریانکردوە، لە ئیریدو پزێر (٢٢١٨–٢١٩٨پ. ز) ەوە بەدوای یەکدا ناوی ٢١پاشای گۆتی ھاتووە. لەو کاتەدا ئیلۆ لوومیش ماوەی بەڕێوەبردنی دەسەلاتی بە ٦ ساڵ دەستنیشانکردوە. دوای ئەویش ھەریەکە لە ئیمتا (٢١٩٢–٢١٨٦پ. ز) وئینکیشوو (٢١٨٦–٢١٨٠پ. ز) و نکل لگاب (٢١٨٠–٢١٧٤پ. ز) و شولمی(٢١٧٤–٢١٦٨پ. ز) و ئیگیشووش (٢١٦٨–٢١٦٢پ. ز) ماوەی ٦ ساڵ پاشای گۆتییەکان بوون لەولاتی ئەکەددا، بەلاَم ئینیما بگش (٢١٦٢پ. ز) لە یەکەم ساڵی دەست بەکاربوونییەوە کۆچی دواییکردوە. دوای ئەویش ئیار لگاب (٢١٦٢–٢١٥٠پ. ز) ماوەی ١٢ ساڵ فەرمانڕەوا بووە، چونکە دووجار بەپاشای ولات ھەڵبژێردراوەتەوە. دواتر پاشا ئباتا (٢١٥٠–٢١٤٧پ. ز) ماوەی دەسەلاَتی پاشایەتی لە ناو گۆتییەکاندا کردوە بە ٣ ساڵ. ھەربۆیە ھەریەکە لە ئیار لگش و کوروم و لائەرا بووم لەو ماوە دیاریکراوەدا پاشای گۆتییەکان بوون. پاشان دوای ھەڵبژاردنی ئیبرارووم (٢١٣٧–٢١٣٥پ. ز) ماوەی فەرمانڕەواییکردن بووە بە ٢ ساڵ و ئیبرانووم (٢١٣٥–٢١٣٣پ. ز) و خابالووم (٢١٣٣–٢١٣١پ. ز) و یوزوور سین (٢١٣١–٢١٢٩پ. ز) بەپێیی ئەو ماوەیەی کە دیاریکراوە پاشایەتیانکردوە. دوای ئەوە کاتێک ئیار لگند (٢١٢٩–٢١٢٢پ. ز) بە پاشای گۆتییەکان ھەڵبژێردراوە، ماوەی بەڕێوەبردنی دەسەلاتی بۆ ٧ ساڵ درێژکردووەتەوە. ھەردوو پاشاکەی دوای خۆی وسی ئووم (٢١٢٢–٢١١٥پ. ز) و نەزانراوە (٢١١٥–٢١٠٨پ. ز) ماوەی ٧ ساڵ فەرمانڕەواییانکردوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی ئێران پۆل:مێژووی کوردستان پۆل:مێژووی کورد پۆل:کورد پۆل:ویلایەت و ناوچەکان کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دامەزراون
قەڵای دمدم
مێژوو
بەگوێرەی سەرچاوەکان لە سەردەمی شا عەباسی سەفەوی شای ئێرانییەکان،  قەڵای دمدم لەلایەن خانی لەب زێڕینەوە بنیاتنراوەتەوە لەسەر بناغەی قەڵایەکی کۆنی ڕووخاودا. لە شەرەفنامەدا باس لە (قلعە داود) کراوە کە ئەوسا ١٥٩٥ز بەدەست میرانی یرادۆستەوە بووە. ئێستا ئاسەواری قەڵاکە نزیکەی ١٥ کیلۆمیتر دوورە لە شاری ورمێ و لەسەر تەپۆڵکەیەک لە دۆڵی قاسملوو ھەڵکەوتووە. چیرۆکی خۆڕاگریی قەڵای دمدم لە نێو شێعری شاعیران، بەیتبێژ ڕەنگی داوەتەو و بووەتە ھەوێنی شێعری شاعیرە بەناوبانگەکان: جگەر خوین بە چەندین شیعر لەسەر خۆراگریی و قارەمانییەتیی خانی لەپزێڕین و کوردانی دمدم شیعری ھۆنیوەتەوە.
قاراوای خواروو
قاراوای خواروو (Qaraway xwarû، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٠٦ کەس لە ٩٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
قەڵای دمدم
مێژوو
جودا لەوە ھەتا ئێستا بە شێوەیەکی سەربەخۆ، ٢ ڕۆمان و دیوانێکی شیعری لەلایەن ٣ نووسەری کورد عەرەب شەمۆ و جان دۆست و سەید قادر ھیدایەتی لەبەر ڕووداوی قەڵای دمدم و خۆڕاگریی خانی لەپ زێرین نووسراوە. ڕۆمانی قەڵای دمدمی عەرەب شەمۆ، دیوانی شێعری قەڵای دمدمی جان دۆست و ڕۆمانی بەردینەی سەید قادر ھیدایەتی لەو بەرھەمانەن. لەو ٣ کتێبەدا بە گشتی باس لە نەھامەتی و کوشتاری خەڵکی کورد بەدەستی سوپای شا عەباس کراوە.
پێکھاتەی
قەڵای دمدم لە پێنج بەش پێکھاتبوو:بەشی (سەرەکی و خواروو و سلوک و ناوەند و دەروازەی ڕۆژھەڵات).
لە بەشی ڕۆژھەڵاتی قەڵاکە لە کۆتایی دۆڵەکەدا قولەیەکی زۆر بەرزی ھەیە کە بەتەواوی جڵەوی قەڵاکەی کردووە، و بۆ دابینکردنی ئاو بۆ قەڵاکە لەڕێگای کۆکردنەوەی ئاوی باراناو بووە لەناو ئەستێڵدا (حەوز).
لە بەشی باکووری قەڵاکە چەند کانییەکی ئاوی لێیە کە زۆر کەمە، بەگۆڕیچە ھێنراوە بۆ ناو قەڵاکە بۆ سەر ئەستێڵێک، و قولەیەکی تێدایە لە بەشی سەرەکی و دەڕوانێت بەسەر بەشی سلوکدا.
لە بەشی باشووری قەڵاکە ئەستێڵێک دروست کراوە، لەکاتی زستاندا بەفری تیا کۆدەکرایەوەو لەکاتی بێ ئاویدا بەکار دەھێنرا.
سەرچاوەکان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان پۆل:مێژووی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:قەڵاکان لە ئێران
ڕۆژی دایک (فیلم)
ڕۆژی دایک فیلمێکی کۆمیدیی ڕۆمانسیی ئەمریکییە و لە ساڵی ٢٠١٦ بەرھەمھێندراوە لە دەرھێنانی گاری مارشاڵ و لە نووسینی گاری مارشاڵ خۆی و تۆم ھینس و لیلی ھۆڵاندەر، ئانیا کۆچۆف-ڕۆمانۆ و مات واکەر. فیلمەکە ژمارەیەک ئەکتەری ناودار لەخۆدەگرێت، لەوانە؛ جێنیفەر ئانیستن و کەیت ھەدسن و شەی میشێل و جولیا ڕۆبێرت و جاسۆن سودیکس و تیمۆسی ئۆلیفانت و بریت ڕۆبێرتسۆن و جاک وایتھۆڵ و ھیکتۆر ئەلیسۆندۆ و مارگۆ مارتیندەیل. وێنەگرتنی فیلمەکە لە ١٨ی ئابی ٢٠١٥ لە شاری ئەتلانتای جۆرجیا دەستیپێکرد، فیلمەکە دوایین فیلمی پیشەیی گاری مارشاڵ بوو پێش مردنی لە مانگی تەممووزی ساڵی ٢٠١٦. ڕۆژی دایک بە لە سینەماکانی ئەمریکا لە ٢٩ی نیسانی ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە. لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بە فیلمێکی زۆر خراپ دانرا و ٤٨ ملیۆن دۆلاری لە ئاستی جیھاندا کۆکردەوە، لھ مەراسیمێکی تایبەت بە خراپترین فیلمەکان جولیا ڕۆبێرت کاندید کرا بۆ ڕۆڵبینینی لە فیلمەکەدا و کەیت ھەدسنیش کاندید بوو بۆ خراپترین ئەکتەری پاڵپشتیکار.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦ پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کۆمیدی-درامییە ڕۆمانسییەکانی ساڵی ٢٠١٦ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی پۆل:فیلمە کۆمیدی-درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەیوەندییەکانی دایک و کچ پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە
زمانی بنەڕەتی-ھیندوئەورووپی
زمانی بنەڕەتی ھیندوئەورووپی (PIE) زمانی بنەڕەتی دووبارە-دروستکراوەی زمانە ھیندوئەورووپەیەکانە، کە خەڵکانی باوانی ھیندوئەورووپی قسەیان پێ کردووە. زۆرتر لە یەک سەدەیە کە زمانەوانان ھەبوونی ئەم زمانەیان پەسەند کردووە، و دروستکردنەوەی ئەم زمانە زۆر پێش کەوتووە و بە وردەکاریی تەواوەوە ئەنجام دراوە.
توێژەرانی زانستی بەراورد دەکەن کە نزیک بە ٣٧٠٠ ساڵ بەر لە زایین (واتە بەر لە بڵاوبوونەوە) خەڵکانێک PIEیان وەک یەک زمان بە کارھێناوە، ھەرچەند بەراوردەکان ھەندێجار زۆرتر لە ١٠٠٠ ساڵ ئەملا و ئەولا دەکەن. باوترین گریمانە سەبارەت بە بنەڕەت و چۆنییەتی بڵاوبوونەوەی زمان بریتییە لە گریمانەی کورگان، کە پێی وایە بنەڕەتی ئەم زمانە شوێنێکە لە ستێپی پۆنتیک-کاسپیەن لە ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا و ڕۆژئاوای ئاسیا. لە سەردەمی مۆدێرندا یەکەم جار لە سەدەی ١٨ ویڵیام جۆنز گریمانەی ھەبوونی ئەم زمانەی ھێنایە ئاراوە. ئەو سەرنجی خستە سەر لێکچوونەکانی نێوان سانسکریت، یۆنانیی کۆن، و لاتینی. ھەتا ساڵانی سەرەتای دەیەی ١٩٠٠ ھەندێ شرۆڤەی ڕوون لەبارەی PIE خرانە بەردەست کە ھێشتاش (بە تۆزێ گۆڕانکارییەوە) ھەر جێیباوەڕن.
پۆل:سەردەمی برۆنز پۆل:ھیندی و ئەورووپی پۆل:زمانی بنەڕەتی-ھیندوئەورووپی پۆل:زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان
داودی
ھۆزی داودە یان ھۆزی داودی یەکێک لە ھۆزەکانی کوردە کە نزیکەی ٤ھەزار خێزان بوون لە ساڵی ١٩٢٠ لە دەوروبەری کەرکووک، خانەقین، کفری، کەلار، تاوق و گل نیشتەجێن.
لەنێوان ڕووباری ڕۆخانە و دۆڵی ھۆمربل – عمربیل و کەوتوەتە نێوان ھۆزەکانی شێخان و جاف و تاڵەبانی و زەنگنە و دەلۆ و بەیات؛ و ھەرێمێکی فراوانی گرتووەتەوە، داودە لە ھۆزە دێرینەکانی کوردە و ژمارەیان دەگاتە ٤٠٠٠ خێزان.
ھەر سەبارەت بەم ھۆزە سەرچاوەیەکی دیکە باس دەکات کە چوار ھەزار خێزانن. ھۆزێکی کوردی جەونگاوەری نیمچە کۆچەرە لەسەر ڕۆخەکانی گچکە نیشتەجێن. مەلەوانی چاکیان تێدایە. سوارەی ھەژاریشیان زۆرە. لە کوردەکانی بەبەن.
ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (سووریا)
ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد یان ئەنەکەسە دامەزراوەیکی سیاسییە لەدوای ھاتنی بەھاری عەرەبی یان شەڕی ناوخۆیی سووریا دامەزراوە، ئەم دامەزراوە لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١١، لەشاری ھەولێر و لەژێر سەرپەرشتی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان مەسعوود بارزانی دەستی بە کار کرد. ئەم ڕێکخراوە بەر لە ئەنجومەنی نێونەتەوەیی سووریا دامەزراوە، ئەنجومەنی نەتەوەیی کورد لە ١١ حیزبی کوردیی سووریا پێک ھاتووە. ئەوان فەرمان بە پێشمەرگەی ڕۆژ دەکەن.
پێشینە
ئەنجومەنی نیشتمانیی کوردانی سووریا لە ساڵی ٢٠١١ لە ڕۆژی ٢٦ی تشرینی یەکەم لە ژێر سەرپەرشتیی مەسعوود بارزانی دامەزرا. لەو سەردەمە ١٧ حیزبی کوردانی سووریا بۆ ھەولێر بانگھێشت کراون تا لەورەدا ڕێکخراوێکی کوردی لە بەرامبەر لایەنی پارتی یەکێتیی دیموکراتی (پەیەدە) ڕێک بخەن و بتوانن بەری ئەو پارتی و یەکگرتییەکانی بگرن. ئەم ١٧ حیزبە حەزبەکانی بچۆک و بنەماڵەیی بوون. لە کاتی سەفەر بە ڕەو ھەولێر لە نێوان دوو باڵی حیزبی ئازادی بە ڕێبەرایەتیی مستەفا جومعە جیاوازی کەوت و بە ھۆی جیابوونەوەی باڵی مستەفا ئەوسی ژماری حیزبەکانی ئەم ڕێکخراوە بە ١٨ حیزب گەیشت.
ئاکام
بە دوای ماوەیەک ١٤ حیزب لە ١٨ حیزبەکە لە ئەنجومەنی نیشتمانیی کوردانی سووریا لەگەڵ خۆبەڕێوەبەرایەتیی دیموکراتی ڕۆژاوا ڕێکیان کەوت و بەشێوەی کردارییەوە لە ئەنجومەنی نیشتمانی دابڕێن. بەم ھۆیە ٤ حیزب لە حیزبانەی لە ناو ئەنجومەنی نیشتمانیی کوردانی سووریا بوون، ھاوپەیمانییەکی ھاوبەشیان ڕایگەیاند بە ناوی ھاوپەیمانیی سیاسی کە بریتی بوون لە پارتی ئازادی (مستەفا جومعە)، پارتی ئازادی (مستەفا ئەوسی)، پارتی یەکگرتن فواد عەلێکۆ، ئەلپارتی عەبدولحەکیم بەشار. ئەم چوار حیزبە لە ساڵی ٢٠١٥دا یەکیان گرت و حیزبێکی تازەیان لە ژێر سەرپەرشتیی مەسعوود بارزانی و حیزبی دیموکراتی کوردستانی عێراق دامەزراند بە ناوی پارتی دیموکراتی کوردستان-سووریا (پەدەکە-سە). ئەگەرچی لە ساڵانی پێشوو دیتر زۆربەی حیزبە بچۆکەکانی ئەنجومەنی نیشتمانی لەگەڵ خۆبەڕێوەبەرایەتی ڕێکیان کەوتووە، بەڵام پارتی دیموکراتی کوردستان-سووریا و لایەنی ھۆگری ئەوان لە ناو و ھێماکانی ئەنجومەنی نیشتمانیی کوردانی سووریا (ئەنەکەسە) کەڵک وەردەگێڕێت.
سووڕی ژاناوی
سووڕی ژاناوی یا دیسمێنۆریا (بە ئینگلیسی : Dysmenorrhea) بریتییە لە دەرد و ژانی ناتاوی بەرسک لە ماوەی سووڕی مانگانەدا.
ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (سووریا)
ئاکام
شیای ئاماژەیە لایەنی پارتی یەکێتیی دیموکراتی، ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد و پارتی دیموکراتی کوردستان-سووریا (پەدەکە-سە) وەکوو ھێزی پێبەستراو و سیخڕی حکوومەتی تورکیا پیناسە دەکات و تاوانباری دەکات کە لە کاتی ھێرشی داعش بۆ کۆبانی و ھێرشی تورکیا لە سەر عەفرین ھاوکاریان لەگەڵ حکوومەتی تورکیا کوردووە و بە پێکھێنانی ھێزێکی عەسکەری بڕیاریان دابووە کە بە دوای ڕۆخانی کۆبانی و عەفرین لە ڕێککەوتن لەگەڵ تورکیا لەم شارانە جێگر ببن.
سووڕی ژاناوی
زۆربەی ژنان لە کاتی سوڕی مانگانەدا تووشی ژان و بڕی بەرسک و مناڵدان دەبن. بەڵام ئەگەر ئەم ژانە لە ڕادە بەدەربێ و ببێتە هۆی تێکدانی ژیانی ڕۆژانە، ئەوە بە سووڕی ژاناوی دەناسین.
ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (سووریا)
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠١١ پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان پۆل:حیزبەکانی ڕۆژاوای کوردستان
داودی
ئەم ھۆزە لە دەوروبەری ئاوەسپی نزیک خورماتوو نیشتەجێ بوونە، بایەخ بە کشتوکاڵ و ماڵات بەخێوکردن دەدەن.
ئەم ھۆزە دابەشی سەر دوو بەش دەبن کە بە داودەی کوێستان و داودەی گەرمیان ناسراون، کە داودەی کوێستان لە دەوروبەری مووسڵ ھەن توانایەکی باشیان ھەیە و گوندەکانیان زۆرە. ئەو شارانەی ئێستا ھۆزی داودەی تێدایە: قورەتوو، دوز، کفری، قادرکەرەم، خانەقین، داقوق، کەرکووک و کەلار ئێستا ژمارەیان زیاتر لە ٧٠ھەزار کەسە.
پۆل:ھۆزە کوردییەکان
بڕیارنامەی ٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٥ی تشرینی یەکەمی 1949دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ خەرجەکانی داھاتووی چاودێرە نیزامییەکانی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ئیندۆنیزیادا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 449‌ەم، بە 9 دەنگی لەگەڵ، 1ی دژ و 1ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
شلێسڤیگ-ھۆلشتاین
وێنۆک|ئاڵای شلێسڤیگ-ھۆلشتاین left|200px
شلێسڤیگ-ھۆلشتاین (بە ئاڵمانی: Schleswig-Holstein) یەکێکە لە شانزە ھەرێمەکەی وڵاتی ئاڵمانیا کە کەوتۆتە باکووری ترین شوێنی وڵاتەوە. پایتەختی شاری کیلە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٢ ژمارەی دانیشتوانی ئەم ھەرێمە ٢٨٠٦٥٣١ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شلێسڤیگ-ھۆلشتاین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٦ پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٦ لە ئەڵمانیا پۆل:ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
قاراوای سەروو
قاراوای سەروو (Qaraway serû، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٩٥ کەس لە ١٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
بڕیارنامەی ٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١١ی تشرینی یەکەمی 1949دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ چەکەکان: ڕێکخستن و کەمکردنەوە. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 450‌ەم، بە 9 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و 2ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٤٩
لەشفرۆشی لە عەرەبستانی سعوودی
لەشفرۆشی لە عەرەبستانی سعوودی نایاسایییە. لەشفرۆشی سزای بەندیخانە و شەلاخی ھەیە. لە نیسانی ٢٠٢٠، سزای شەلاخ لێدان لەلایەن دادگای باڵای عەرەبستانی سعوودییەوە ھەڵوەشایەوە و ئێستا بەندیخانە و جەریمەی بۆ دیاریکراوە. ھاووڵاتییانی دەرەوەش دوای تەواوبوونی سزا، وەدەر دەکرێن. ئەگەر لایەنەکان ھەروەھا تۆمەتباری زینا و لەوات ببن، سزاکەیان دەتوانێت مەرگ بێت، کە تاوانەکە دەتوانرێت ھەم بۆ لەشفرۆش و ھەم بۆ موشتەری ئەنجام بدرێت، چۆن ھەر چالاکییەکی سێکسی لە دەرەوەی ھاوسەرگیری نایاسایییە.
زۆربەی ژنانی لەشفرۆش خەڵکی نێجیریا، ئیتیۆپیا، یەمەن، مەغریب، پاکستان و تاجیکستانن.
سەرچاوەکان
* عەرەبستانی سعوودی
ئینریکێ ئیگلێسیاس
وێنۆک|ئینریکێ ئیگلێسیاس
ئینریکێ ئیگلێسیاس (بە ئیسپانیایی: Enrique Iglesias) (لە دایکبووی ٨ی ئایاری ١٩٧٥) گۆرانبێژێکی ئیسپانییە، کوڕی گۆرانیبێژی بەناوبانگی ئیسپانی خولیۆ ئیگلێسیاسە. بە زمانەکانی ئینگلیزی و ئیسپانیایی گۆرانی دەچڕێ. یەکێکە لەو گۆرانیبێژانەی کە ئەلبوومەکانی برەوێکی زۆریان لە بازاڕدا ھەیە. لەگەڵ چەندین گۆرانیبێژی بەناوبانگی تردا گۆرانی چڕیوە وەک جێنیفێر لۆپەز، پیتبووڵ، لیل واین و زۆری تریش. کاتێک کە مناڵ بووە دایک و باوکی لێک جیا بوونەتەوەو پاشان کاتێک کە ئێنریکیێ تەمەنی ٧ ساڵ بووە لەگەڵ باوک و براکەی چوون بۆ مەیامی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. وە ھەروەھا چەند فیلمێک دا بەشداریکردووە و کە بەناوبانگترینیان How I met your Mother. ئەو لە ساڵی ٢٠٠١we لەگەڵ ئاننا کۆرنیکۆڤای تێنیسزانی ڕووسی پەیوەندیان ھەیە کە بۆ یەکەم جار لە ڤیدیۆی ئێسکەیپ یەکتریان دیت و بۆ ماوەی ١٢ ساڵ پێکەوە بوون پاش ئەوەی کە ئاننا چەند جارێک لە ئێنریکە دووگیان بووۆ ئێنریکە نەیھێشتوە کە مناڵەکەیان ببێ ئەو ھاوسەرگیری لەگەڵ ئاننا نەکردوە چونکە ئەو باوەڕی بە ھاوسەرگیری نیە و پێوایە خۆشەویستی بەبێ ھاوسەرگیریش دەبێت. وا پاش ١٢ ساڵ لە مانگی شوباتی ٢٠١٤ ئێنریکی لە ئاننا جیابۆوە.
سەرچاوەکان
[//en.wikipedia.org/wiki/Enrique_Iglesias ویکیپیدیای ئینگلیزی]
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥ پۆل:زیندووان پۆل:دوور لە وڵاتانی ئیسپانی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨ پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:ئەکتەرە ئیسپانییە نێرەکانی تەلەڤیزیۆن پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرە-پۆپەکان پۆل:خوێندکارانی پێشووی زانکۆی میامی
ئۆلیڤەر کان
ئۆلیڤەر ڕۆڵف کان لەدایکبووی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٦٩یە. گۆڵچییەکی پیشەگەری ئەڵمانییە. سەرەتای ژیانی وەرزشی لە یانەی کارلسروھی ئەڵمانی دەست پێکرد و لە گواستنەوەکانی ساڵی ١٩٩٤ بەبڕی ٤٫٦ میلیۆن مارکی ئەڵمانی پەیوەندی بە بایەرن میونخ کرد و تا وازھێنانی لەژیانی وەرز[ی بەردەوام بوو.
ئۆلیڤەر کان تا ئێستا تاکە گۆڵچییە کە تۆپی ئاڵتوونی وەرگرتبێت.
لەساڵانی ١٩٩٦ تا ٢٠٠٦ بەشێک بوو لە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا و لەساڵی ٢٠٠٦ سەرەڕای کرانە دەرەوەی ھەڵبژاردەکەی لە جامی جیھانی ٢٠٠٦، وەکو باشترین یاریزانی پاڵەوانیەتییەکە و باشترین یاریزانی ساڵ دیاریکرا.
لەژیانی وەرزشیدا، ٨ جار بۆندس لیگا و ١ جار خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپای بردووەتەوە..
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢ پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٥ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ پۆل:فیفا ١٠٠ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٩٦ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٠ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩ پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا پۆل:گۆڵپارێزانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
دەشتێ، باسکی کۆڵەسەی سەردەشت
دەشتێ (Deştê، ) دێیەکە لە گوندستانی باسکی کۆڵەسە، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨ کەس لە ٣٧ بنەماڵەدا بووە.
تەختی سلێمان
تەخت سلێمان شوێنێکی مێژوویی لە نزیکی شاری تیکاب و گوندی تەخت سلێمان (نوسرەتاوا) لە پارێزگای ورمێ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. تەخت سلێمان پێشتر ناوی گنزک، گادزا، چئچست و شیچ بووە؛ بەڵام لە ئەوڕۆدا ھەر بە تەخت سلێمان ناو دەبرێت. تەخت سلێمان بە درێژایی مێژوودا شوێنی فەرمانڕەوایی مادەکان، ھەخامەنشییەکان، ئەشکانییەکان، ساسانییەکان و مەغۆلان بووە. دوای ڕووخانی حکوومەتی ئەسکەندەر تەخت سلێمان بووەتە پایتەختی حکوومەتی مادی بچووک.
گوندەواری پەنجە عەلی باکوور
گوندەواری پەنجە عەلی باکوور لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە سێ گوندەواری ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە لە شارستانی قوروە، لە پارێزگای کوردستان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی کانی گەنجیە.
تەختی سلێمان
سەرچاوەکان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران پۆل:ئاورخانەکان پۆل:مێژووی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:نژیاروانیی ئێرانی پۆل:شارستانی تەکاب پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئێران پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:سولەیمان
گوندەواری پەنجە عەلی باکوور
ناو
ناوی ئەم گوندەوارە لە ناوی ( کێوی پەنجە عەلی) کە لە باشووری ئەم گوندەوارەدایە وەرگیراوە، لەبەرئەوەی ئەم کێوە خاوەنی پێنج لوتکەیە و شێوەی پەنجەی دەست دەنوێنێت، ناوی پەنجەی بەسەردا بڕاوە و لەبەرئەوەی (حەزرەتی عەلی) نیشانەی ڕاوەستان و ھێزە بە پەنجەی حەزرەتی عەلییان چوواندوە و ناویان ناوە (پەنجە عەلی).
دابەشی کارگێڕی
لە (١٦) گوند پێکھاتووە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە پۆل:پارێزگای کوردستان
جەلال پەرێشان
جەلال محەممەد عەبدوڵڵا ناسراو بە جەلال پەرێشان (لەدایکبووی ١٩٦٧ لە ھەولێر، عێراق) کۆمێنتاری وەرزشی و ئەندامی پەرلەمانی کوردستانە.
جەلال لە ساڵی ١٩٦٧ لە کەندێناوەی شاری ھەولێر لەدایک بووە. بەکالۆریۆسی لە پەروەردەی وەرزش و دیبلۆمی باڵای لە ژمێریاری بەدەست ھێناوە. لە خولی پێنجەمی پەرلەمانی کوردستان دوای ئەوەی لە لیستی پارتی دیموکراتی کوردستان خۆی ھەڵدەبژێرێت، دەبێتە ئەندامی پەرلەمان، لە هەڵبژاردنەکە زۆرترین دەنگی پارێزگای هەولێری بەدەست هێنا. لەناو خەڵکدا بە جەلال پەرێشان ناسراوە پێش ئەوەی بەشداری لە سیاسەتدا بکات، کۆمێنتارێکی وەرزشی بوو، و بە یەکێک لە ناوە دیارەکانی ئەو پیشەیە دادەنرێت لە ھەرێمی کوردستان. ھەروەھا ماوەیەک لە ئەنجومەنی پارێزگای ھەولێر ئەندام بووە.
جەلال پەرێشان چەند جارێکیش کاری پێشکەشکاریی و هەروەها گۆرانیبێژی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان پۆل:کۆمێنتاری وەرزرشی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
ئیمپڕاتۆر گۆ-نیجۆ
ئیمپڕاتۆر گۆ-نیجۆ (後二条天皇,، لەدایکبووی ٩ی ئازاری ١٢٨٥ - ١٠ی ئەیلوولی ١٣٠٨) ٩٤مین ئیمپڕاتۆری ژاپۆن بوو، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە ١٣٠١ بۆ ١٣٠٨ بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٨٥ پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:مردووانی ١٣٠٨ پۆل:خەڵکی ژاپۆن لە سەدەی ١٣یەم پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٤یەم پۆل:خەڵکی سەردەمی کاماکورا (ژاپۆن)
گوان داوۆگاوۆ
گوان داوۆگاوۆ خۆشنووس، شاعیر، وێنەکێش بوو لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی یوان، لە چیسیان ووسینگ (مۆدێرن ھوژۆو، پارێزگای ژێجیانگ) لەدایک بووە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٦٢ پۆل:مردووانی ١٣١٩ پۆل:شاعیرە ژنە چینییەکان پۆل:ژنە چینییە وێنەکێشەکان پۆل:ژنە خۆشنووسەکان پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی یوان پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان پۆل:خۆشنووسەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان پۆل:شاعیرانی ژێجیانگ پۆل:وێنەکێشەکانی ژێجیانگ پۆل:نووسەرانی ھوژۆو
چوار مەلائیکە
چوار فریشتە هەروەها پێی دەوترێت چوار مەلائیکە بریتیین لە چوار کەسایەتیی ئایینی لە ئایین یارسانن کە لە پەیڕەوانی باوەناوس بوونە و بە دوای مزگانی ئەو لەبارەی لە دایکبوونی سوڵتان سەھاک بە شوێنی دەکەون و دەچن بۆ بەرزەنجە کە گوندی باوانی سوڵتان سەھاک بووە. ناوەکانی چوار فریشتە بریتیە لە داو کەوسوار٬ پیر بنیامین٬ پیر مووسی و موستەفا داوان، چوار فریشتەن. ھەروەھا چوار کەس لە ھەفت تەن بە ئەژمار دێن کە یەکمین کەسانی بوونە کە باوەریان بە سوڵتان سەھاک ھێناوە.
دوونایدوونی چوار مەلائیکە
بە ھۆی باوەری یارسانیەکان بە دوونایدوون٬ چوار فریشتە (داو کەوسوار٬ پیر بنیامین٬ پیر مووسی و موستەفا داوان) دوونی چوار فریشتەی نزیک بە خوا واتە جیبرەییل٬ ئیسرافیل٬ میکاییل و عیزراییل دەزانرێن.
ئەشکەوتی چوار فریشته
لە گوندی بریەخانی لە نزیکی شاری گاوارە لە ناوچەی گۆران لە پارێزگەی کرماشان ئەشکەوتێک بە قەوارەی ٦ متر لە ٦ متر و بەرزایی ١٠ متر لە دوو چین ھەیە کە وێنەی دوو فریشتە لە نێوی لە سەر بەردێک کیشراوەتەوە. وێنەی عەلی کوڕی ئەبووتالیبیش لە سەر بەردێک کیشراوە. یارسانیەکان پێیان وایە کە ئەم ئەشکەوتە بواری چوار کەسایەتیی پایە بەرزی یارسان (داو کەوسوار٬ پیر بنیامین٬ پیر مووسی و موستەفا داوان) بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:یارسان
ئۆپۆزیسیۆن
thumb ئۆپۆزیسیۆن، بەرھەڵستیکار یان موخاله‌فه‌ت زاراوەیەکی سیاسییە کە بریتییە لە پارتێک یان چەند پارتێک کە دژی سیستەمی بەڕێوەبردنی وڵاتن لەلایەن دەسەڵاتدارانی حکوومەت، وە ئەوان پێشیان وایە لەکاتی ھاتنیان بۆ دەسەڵات ئەوان کێشە و گەندەڵییەکان بنبڕ دەکەن، لەزۆربەی وڵاتانی جیھان ئۆپۆزیسیۆن بەشدار نابێت لە پێکھێنانی حکوومەت ئەوەش وەک جۆرێ لەھەڵوێستییان بەرامبەر بە پارتە دەسەڵاتدارەکان، لەزۆرێک لەوڵاتانیش ئۆپۆزیسیۆن بەشداری لەھەڵبژاردنەکان ناکات وەک شەرعییەت نەدان بە ھەڵبژاردنەکە بە گوومانی ساختەکاری لەلایەن لایەنی دەسەڵاتداران، لەزۆرێک وڵاتان دانان یان ڕێگە بەچالاکی گرووپە بەرھەڵستیکارەکان نادرێت لەوێنەی سعودیە و ئیمارات و عەممان ھتد وەھەروەھا ڕژێمی تاک حیزبی کە لەلایەن گرووپە کۆمۆنیستەکان بەتایبەت کۆمۆنیستە کرێکارییەکان بەدامەزراندنی دیکتاتۆری پڕۆلیتاری بەھیچ شێوەیەک ڕێگە بەبەشداریکردنی حیزبی دیکە نادەن چجا ئەو حیزبە حیزبێکی بەرھەڵستیکاری بێت بەوەی ئەوان ڕێگر دەبن لە ھاتنی سیستەمی سەرمایەداری بۆ وڵات ئەوەش لەنموونەی چین و کووبا و لاوس ھیتریش.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زاراوە سیاسییەکان پۆل:فەرھەنگی زانستی سیاسی پۆل:وشە سیاسییەکان
بڕیارنامەی ٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١١ی تشرینی یەکەمی 1949دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ چەکەکان: ڕێکخستن و کەمکردنەوە. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 452‌ەم، بە 9 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و 2ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٤٩
کەسیرە یڵدرم
کەسیرە یڵدرم لە (٢١ی تیشرینی ساڵی ١٩٥١ لە دەپ) لەدایکبووە، ئەندامێکی پەکەکە بووە. ھاوسەری سەرۆکی پەکەکە، عەبدوڵڵا ئۆجەلان بوو، پاش ١٠ ساڵ لە خەبات کردن پێکەوە جیا بوونەوە و کەسیرە چووە ئەوروپا. لەناو پەکەکە، بە فاتیمە ناسرابوو، ئەندامەکانی پەکەکە نازناوانەیان ھەبوو لە کاری ڕێکخراوەی و ڕێخستندا بۆ ئەوەی لەلایەن دەوڵەتەوە نەناسرێنەوە.
ژیان
لەنێو شەش منداڵی عەلی یڵدرم کەسیرە گەورەترین منداڵیەتی، بنەماڵەی کەسیرە لە ساڵی ١٩٤٠دا لە شاری دێرسیم دەگوێزنەوە شارۆچکەی دەپ. پاش تەواوکردنی خوێندنی زانکۆ لە خارپێت لە ساڵی ١٩٧٠ دەبێتە مامۆستا لە خوێندنگەکانی دەپ و گوندی یەنیکۆی، لە ساڵی ١٩٧٤ دا لە ئەنقەرە لە زانکۆی گازی دەستی کرد بە خوێندن لە کۆلیژی ڕۆژنامەگەری، و ساڵی ١٩٧٨ بەشی ڕادیۆ و تەلەفزیۆنی تەواوکرد. ھەر لە ھەمان ساڵدا لەگەڵ عەبدوڵڵا ئۆجەلان ژیانی ھاوسەری پێکدێنن و دەچنە شاری ئامەد.
سووریا
پاش ئەوەی عەبدوڵڵا ئۆجەلان لە دوای کودەتاکەی ساڵی ١٩٨٠، وڵاتی تورکیای جێھێشت و ڕووی کردە وڵاتی سوریا، لەوێ دەستی کرد بەڕێکخستنەوە و پەرەپێدانی پارتەکەی و ئەندامەکانی پارتەکەی ھێدی ھێدی ڕوویان لە سوریا کرد و لە دەشتی بیقاع کەمپیان دروست کرد و خۆیان ڕێکخستەوە لەم سەر و بەندەدا کەسیرە چووە شام، بەڵام بەپێی سەرچاوەکانی پەکەکە و نوسینەکانی عەبدوڵڵا ئۆجەلان کەسیرە ھەر لە سەرەتاوە سەر بەدەزگای سیخوڕی دەوڵەتی تورکیا بووە و ھەوڵی ئەوەی داوە عەبدوڵڵا ئۆجەلان بکوژێت، پاش ئەوەی لەساڵی ١٩٨٨ ئاشکرا دەبێت دادگایی دەکەن و بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ دەردەچێت بەڵام عەبدوڵڵا ئۆجەلان ناھێڵێت بڕیارەکە جێبەجێبکرێت. دەریدەکات لە پارتەکە و لەدوای ئەوەوە دەچێتە ئەوروپا.
ئەورووپا
بە وتەی نوسەر نەجدەت پەکمەزجی لەساڵی ٢٠١٢دا کەسیرە لە کەمپی پەنابەرانە لە ستۆکھۆڵم. کەسیرە لەوەتەی دەرکراوە لە پەکەکە و چووەتە ئەوروپا ھیچ لێدوان و زانیاریەک لەسەری نەبووە.
پەراوێزەکان
پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١ پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:سیاسییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان
ڕاینی باکوور-وێستفالیا
ڕاین-وێستفالیای باکوور (بە ئاڵمانی: Nordrhein-Westfalen) یەکێکە لە شانزە ھەرێمەکەی وڵاتی ئاڵمانیا. ئەم ھەرێمە خاوەنی چەندین شاری ھەرە گەورە و زۆربەی شارە گەورەکانی ئاڵمانیا کەوتوونەتە ئەم ویلایەتە. پایتەختی شاری دوسێلدۆرف. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم ھەرێمە ١٧،٦٣٨،٠٩٨ کەسە.
سەرچاوە
پۆل:ڕاینی باکوور-وێستفالیا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٦ پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٦ لە ئەڵمانیا پۆل:ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
مۆنیکا بێلووچی
مۆنیکا ئانا ماریا بێلووچی (؛ لەدایکبووی ٣٠ی ئەیلوولی ١٩٦٤) خانمەکتەر و نمایشکاری جلوبەرگی ئیتالییە. بێلووچی دەستی بە کاری نمایشکاری کرد وەک یەکەم پیشەی، بە نمایشکردن بۆ دۆلچ ئاند گابانا و دیۆر، پێش ئەوەی بچێتە سینەمای ئیتالیا و دواتر فیلمە ئەمریکی و فەڕەنسییەکان.
ناوبراو ڕۆڵی یەکێک لە بووکەکانی دراکۆلای گێڕا لە فیلمی ڕۆمانسیی Bram Stoker' s Dracula (١٩٩٢) لە دەرھێنانی فرانسس فۆرد کۆپۆلا و ڕۆڵی مالینا سکۆردیا لە فیلمی ئیتالیی ڕۆمانسی و درامیی مالینا (٢٠٠٠). ئەو لە فیلمی ترسناکی Irréversible (٢٠٠٢)دا بوو، و ڕۆڵی ماری مادالێنی گێڕا لە فیلمی درامیی ئینجیلی The Passion of Christ (٢٠٠٤)ی مێڵ گیبسندا.
لە فیلمە خەیاڵییە زانستییەکانی The Matrix Reloaded و The Matrix Revolutionsی ٢٠٠٣دا، ڕۆڵی پێرسفۆنی گێڕا. دواتر ڕۆڵی خۆشەویستێکی بۆندی گێڕا لە فیلمی ٢٠١٥ی سپێکتەری جەیمس بۆنددا.
ژیانی سەرەتایی
بێلووچی لە ٣٠ی ئەیلوولی ١٩٦٤ لە چیتا دی کاستێلۆ، ئەمبریا، ئیتالیا لەدایکبوو، بە تاقانە مناڵی برونێلا بریگانتی و پاسکوال بێلووچی، و لە سان گیوستینۆ گەورەبووە.