cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دەستەی پەخشی لوبنانی
بیار ئەلزاھر سەرۆکی ئەنجومەنی بەرێوەبردنەو میر وەلید بن تەڵاڵ میلیۆنێری سعودیایی لە سەدا ٤٩ ی پشکەکانی لە و دەزگایەدا ھەیە و پشکەکانی تر دابەشکراون بەسەر چەند کەسانێکی تری سیاسەتمەدارو ھونەرمەندەوە. ھەروەھا بۆندێکی ھاوپشکی لەگەڵ کەناڵی عەرەبی MBC و بۆندی تر لەگەڵ کەناڵی ترەوە ھەیە.
کەناڵەکانی سەر بە دەستەی پەخشی لوبنانی رۆلێکی کاریگەریان لەسەر تەماشەکەرانی لوبنانی و عەرەبی درووستکرد. کۆمەڵێک بەرنامەی کارلێکی وەک (ستار ئەکادیمی و ستودیو الفن و ھتد) و ھەبوونی بێژەری کارامەی وەک: جیزیل خوری (خاوەنی بەرنامەی (حوار العمر)) و سیمۆن ئەسمەر (لە کلام الناس) و مەی شدیاق و تۆنی خەلیفەو رۆلا سەعد ھۆکار بوون بۆ سەرکەوتنی ئەم کەناڵە.
کانکۆن
کانکۆن شارێکە لە وڵاتی مەکسیک، ڕووبەرەکی بریتییە لە ١٤٢٬٧ کیلۆمەتر دووجا، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە ٨٨٨٬٧٩٧.
سەرچیا
سەرچیا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بنگرد، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سەرچیا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی ھەنجیر و لە باشوور لەگەڵ گوندی مەرگە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خانەڵێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سێوکان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڕۆژبین قزڵ
ڕۆژبین قزڵ یان ڕۆژبین کزڵ (، ) خانمە گۆرانیبێژێکی کوردی باکووری کوردستانە. ڕۆژبین خەڵکی نسێبینی پارێزگای ماردینە و لە ئێستادا نیشتەجێی ئەڵمانیایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:خەڵکی ماردین پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی باکووری
ئۆلف ڤۆن ئۆلەر
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥ پۆل:مردووانی ١٩٨٣ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
سالتیلۆ
سالتیلۆ شارێکە لە وڵاتی مەکسیک، بەرزایییەکەی بریتییە لە ١٦٠٠ مەتر، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە ٨٠٧٬٥٣٧.
ئیمپراتۆر جیتۆ
وێنۆک ئیمپراتۆر جیتۆ (持統天皇, جیتۆ-تینۆ، لەدایکبووی ٦٤٥ تا ١٣ی کانوونی دووەمی ٧٠٣) ٤١مین فەرمانڕەوای ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەواییەکەی لە ٦٨٦ تا ٦٩٧ دەبێت.
لە مێژووی ژاپۆندا جیتۆ سێیەمین کەس بوو لەو ھەشت ژنەی کە فەرمانڕەوایەتی ژاپۆن بکەن. دوو کەسەکەی پێش خۆی ئیمپراتۆر سوکیۆ و کۆگیۆکو/سایمێی بوو. پێنج ژنەکەی تر ئیمپڕاتۆر گێنمێی، ئیمپراتۆر گێنشۆ، ئیمپراتۆر کۆکێن/شۆتۆکو، ئیمپراتۆر مێیشۆ و ئیمپراتۆر گۆ-ساکوراماچی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی ژاپۆن پۆل:لەدایکبووانی ٦٤٥ پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەم پۆل:مردووانی ٧٠٣ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:ژنانی سەدەی ناوەڕاستی ژاپۆن پۆل:کچی ئیمپراتۆرە ژاپۆنییەکان پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان پۆل:ژنە نووسەرە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:ژنە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٨ەم پۆل:ژنە شاعیرە ژاپۆنییەکان پۆل:ئیمپراتۆر تێنمو پۆل:ژنە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:خەڵکی سەردەمی ئاسوکا
زانکۆی سونگکیونکوان
زانکۆی سونگکیونکوان (SKKU یان بە سادەیی وەک: سیۆنگدای، بە ھانگول:성균관대학교; بە ھانجا: 成均館大學校) زانکۆیەکی تایبەتی بەناوبانگی کۆریای باشوورە شوێنەکەی دەکەوێتە شوێنی دێرینی مێژوویی کۆریا سونگکیونکوان، زانکۆکە لە ساڵی ١٣٩٨ دامەزراوە دەکەوێتە ناوەندی سێئول، زانکۆیەکی گرنگی پەروەردەیی مێژوویە کە لە سەردەمی شانشینی جۆسۆن بوونی ھەبووە. دواتر لە سەدەی ١٩ دووبارە زانکۆکە نۆژەن کرایەوە و دواتر کۆرسەکان و شێوازی پەروەردەیی خۆی فراوانتر کرد، بەشێوەیەکی فراوان وەک یەکێک لە باشترین زانکۆ تایبەتەکانی کۆریای باشوور دانراوە، بەناوبانگە بەھۆی دەرچوونی چەندین کەسی کاریگەر لە لە زانکۆکە، زانکۆکە ھاوبەشییەکی نزیکی لەگەل کۆمپانیای سامسۆنگ ھەیە.
زانکۆکە خەرجییەکانی چڕدەکاتەوە لە لێکۆلنەوە و گەشەپێدان، بە زۆری سپۆنسەر و پشتگیری لێدەکرێت لەلایەن کۆمپانیاکانی سامسۆنگ، ھیۆندای، و بریکارەکانی حکوومەت، لەناو زانستخوازەکانی زانکۆکە وەک پرۆفیسۆر پارک نام-گیو کە لە ٢٠١٧ پاڵێوراوبوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا و چەندین زانا و زانستخوازی تر.
بیلبۆرد (گۆڤار)
بیلبۆرد براندێکی میدیایی ئەمریکییە کە بیلبۆرد-ھۆلیوود میدیا گرووپ خاوەنێتی. ڕۆژنامەکە ھەواڵ و ڕووداو و ڕەخنەگرتن لەخۆ دەگرێت. ڕۆژنامەکە بەھۆی چارتە مۆسیقییەکانی وەک بیلبۆرد ١٠٠ و بیلبۆرد ٢٠٠ لە پیشەسازیی مۆسیقادا بەناوبانگە، کە ناودارترین گۆرانییەکان لە چەشنە جیاوازەکانی مۆسیقادا پێڕست دەکات بەپێی ناوبانگەکانیان. بیلبۆرد لە ساڵی ١٨٩٤دا لەلایەن ویلیام دۆناڵدسن و جەیمز ھێنیگن دۆزراوەتەوە، لەو کاتەشەوە توانیوێتی چەند بەرنامەیەکی بەناوبانگی خۆی ھەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆڤارەکانی مۆسیقا
جیزیل خوری
گرنگترین وێستگەکانی ژیانی جیزیل لە بواری راگەیاندندا بریتین لە:
پورتوگال لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢
پورتوگال نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢ بوو کە لە ٥ی ئایار تا ٢٢ی تەممووزی ١٩١٢ لە ستۆکھۆڵم لە سوێد بەڕێوە چوو.
جیزیل خوری
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:مردووانی ٢٠٠٥ پۆل:ڕۆژنامەوانانی لوبنانی پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی بەیرووت
پورتوگال لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢
سەرچاوەکان
١٩١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢
بەرھەمی ئاژەڵ
وێنۆک|گۆشت بەرھەمێکی ئاژەڵییە. بەرھەمی ئاژەڵ پێکھاتووە لەو بەرھەمانەی کە لە جەستەی ئاژەڵ و پاشماوەکانیانەوە دروست دەکرێن. بۆ نموونە: بەرھەمەکانی سپیاتی، ھێلکە، گۆشت، و جگە لەو بەرھەمانەی کە وەک خۆراک بەکاردێن وەک: چەرم، خوری، ئاوریشم و ھتد.
سەرچاوەکان
پۆل:بەرھەمی ئاژەڵان پۆل:مافی ئاژەڵان پۆل:گۆشت پۆل:ڤیگنیزم
چەقەڵی مستەفا
مەحمەشەی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی بەگم قەڵا، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
چەقەڵی مستەفا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مەمەلیان و لە باشوور لەگەڵ گوندی مەحمەشەی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شێخ مارف لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی مام سەید.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئا (کانا)
ئا (بە ھیراگانا:あ بە کاتاکانا:ア) یەکێکە لە پیتەکانی زمانی ژاپۆنی، لە ھیراگانا (あ) لەسەر ستایلی سۆشۆی کانجی (安 -ئان) ھاتووە، لە کاتاکانا (ア) لەسەر وشەی (阿- ئا) کانجی ھاتووە.
شێوازی نووسین
چۆنیەتی نووسینی (ئا) لە ژاپۆنی بەھەردوو شێوەی ھیراگانا و کاتاکانا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانی ژاپۆنی
مەزندەی گۆڵدباخ
300px|thumb=Goldbach partitions of the even integers from 4 to 28 300px.png|چەپ|ژمارە تەواوە جووتەکان لە ٤ تا ٢٨ بە شێوەی سەرجەمی دوو [[ژمارەی سەرەتایی]] مەزندەی گۆڵدباخ لە تیۆریی ژمارەکان و بە گشتی لە بیرکاریدا، یەکێکە لە کۆنترین کێشەکانی بیرکاری کە شی نەکراوەتەوە و نەسەلمێندراوە، بە پێی ئەم مەزندەیە: «ھەر ژمارەیەکی تەواوی جووتی گەورەتر لە ٢ دەتوانرێت بە شێوەی سەرجەمی دوو ژمارەی سەرەتایی بنووسرێت.» بۆ نموونە:
چەپ|وێنۆک|300px|ژمارەی ئەو ڕێگانەی ژمارەيەكى جووت دەتوانرێت بە شێوەی سەرجەمی دوو ژمارەی سەرەتایی بنووسرێت.
کریستیەن گۆڵدباخ لە ساڵی ١٧٤٢ی زایینی لە نامەیەکدا کە بۆ لیۆنارد ئۆیلەری ناردووە باسی لێ کردووە. ئەم مەزندەیە لە سەرەتادا بەم شێوە بووە «ھەر ژمارەیەکی گەورەتر لە ٢، دەتوانرێت بە شێوەی سەرجەمی سێ ژمارەی سەرەتایی بنووسرێت.» بەپێی توێژینەوەیەک لە ساڵی ٢٠١٤دا وا دەرکەوتووە مەزندەی گۆڵدباخ بۆ ھەموو ژمارە جووتەکانی بچووکتر لە
٤ × ١٠١٨
ڕاستە.
کورتەمێژوو
وێنۆک|200px|نامەی گۆڵدباخ بۆ ئۆیلەر لە حوزەیرانی ١٧٤٢
ھەوڵەکان بۆ سەلماندنی مەزندەی گۆڵدباخ
250px|وێنۆک|چەپ|گرافی ژمارەی ئەو حاڵەتانەی لەتوانادایە ژمارەیەکی جووت لە نێوان ٤ و ١٬٠٠٠٬٠٠٠ بە شێوەی سەرجەمی دوو ژمارەی سەرەتایی بنووسرێت. لە ساڵی ١٩٦٦دا چن جینگ ڕان ماتماتیکزانی چینی توانی بسەلمێنیت ھەر ژمارەیەکی جووتی سەربەزیا گەورە دەتوانرێت بە شێوەی سەرجەمی ژمارەیەکی سەرەتایی و ژمارەیەکی تر کە یەکسانە بە ئەنجامی لێکدانی دوو ژمارەی سەرەتایی بنووسرێت. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٩٥دا ئۆلیوێر ڕامار ماتماتیکزانی فەڕانسەوی سەلماندی ھەر ژمارەیەکی جووتی گەورەتر یان یەکسان بە ٤ دەتوانرێت بە شێوەی سەرجەمی شەش ژمارەی سەرەتایی بنووسرێت. لە ساڵی ١٩٣١دا ئیشنیرلمان (١٩٠٥–١٩٣٨) کە لەو سەردەمەدا ماتماتیکزانێکی لاو و نەناسراو بوو سەرکەوتنێکی گرینگی بەدەست ھێنا کە بۆ ھەموو پسپۆڕەکان چاوەڕواننەکراو و سەرنجڕاکێش بوو. ئیشنیرلمان سەلماندی ھەر ژمارەیەکی تەواوی ئەرێنی دەتوانرێت بە شێوەی سەرجەمی بەلایەنی زۆر ٣٠٠٠ ژمارەی سەرەتایی بنووسرێت. ھەرچەند ئەگەر ئەو ئەنجامە بەراورد بکرێت لەگەڵ ئامانجی سەرەکی واتە سەلماندنی مەزندەی گۆڵدباخ، ڕەنگە موزحیک و پێکەنیناوی بێت. بەڵام ئەوە بە یەکەم ھەنگاو دادەنرێت بۆ سەلماندنی مەزندەی گۆڵدباخ.
سەرچاوەکان
پۆل:کێشەکانی ھیلبێرت پۆل:پرسیارە شی نەکراوەکانی ماتماتیک پۆل:کێشەکانی ماتماتیک پۆل:پرسیارەکانی ھیلبێرت
پۆرتیا سیمپسۆن میلەر
پۆرتیا سیمپسۆن میلەر (Portia Simpson-Miller؛ لە دایکبووی ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٥) ژنە سیاسەتوانی جامایکییە، ئەو لە ماوەی ژیانیدا دوو جار بووەتە سەرۆک وەزیرانی وڵاتەکەی، سەرەتا جاری یەکەم لە ماوەی ٣٠ی ئازاری ٢٠٠٦ تاوەکوو ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ بوو، ھەروەھا جاری دووەمیان لە ماوەی ٢٠١٢ تاوەکوو ٣ی ئازاری ٢٠١٦ بوو. ئەو لە ماوەی ٢٠٠٥ بۆ ٢٠١٧، سەرکردایەتی پارتی نیشتمانیی گەلی دەکرد. پۆرتیا دوو جار ڕابەرایەتی لە بەرەی ئۆپۆزسیۆنی وڵاتەکەی کردووە لە ماوەکانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٢ ھەروەھا ٢٠١٦ بۆ ٢٠١٧.
لە ساڵی ٢٠١٢، پۆرتیا لەلایەن گۆڤاری تایم بەیەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیھان دیاری کرا. ئەو ئەندامە لە ئەنجومەنی ژنانی سەرکردەی جیھان، کە ئەم ئەنجومەنە ئەو ژنانەی لەخۆی کۆکردووەتەوە کە لە پلەی سەرۆک کۆمار و سەرۆک وەزیران بوون لە وڵاتانی جیھان.
ژیانی کەسی
پۆرتیا سیمپسۆن میلەر لە ساڵی ١٩٩٨، ھاوسەرگیری لەگەڵ ئرالد میلەر، بەڕێوبەری پێشووی کۆمپانیای کەیبڵ ئەند وایەرلێس کرد. ئەو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی ھەیە لە بەڕێوەبردنی گشتی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سویسرا
وێنۆک ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سویسرا نوێنەری وڵاتی سویسرایە لە پاڵەوانێتییەکانی تۆپی پێ لە ساڵی ١٨٩٥ یەکێتی تۆپ پێی سویسرا دامەزرا ساڵی ١٩٠٤ دەبێتە ئەندامی فیفا. یەکەم یاری نێودەوڵەتی ساڵی ١٩٠٥ بەرامبەر ھەڵبژاردەی فەرەنسا بوو کە بە ئەنجامی (١–٠)یارییەکەی دۆڕاند .١١ جار بەشداری جامی جیھانیی فیفا کردووە یەکەم بەشداری لەم پاڵەوانێتییە لە مۆندیالی ساڵی ١٩٣٤ بوو، ٤ جار بەشداری جامی نەتەوەکانی ئەورووپای کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ پۆل:تۆپی پێ لە سویس
ئاگواسکالینتێس، مەکسیک
ئاگواسکالینتێس شارێکە لە وڵاتی مەکسیک، ڕووبەرەکی بریتییە لە ٣٨٥ کیلۆمەتر دووجا، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە ٩٣٤٬٤٢٤.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٧٥
ڕادێتەر
چەپ|وێنۆک|ئاو-هةوا ڕاگوێزانى سارد کەرەوەی ڕادێتەر ڕادێتەڕ گەرمی دەگۆڕن بەکاردێن بۆ گواستنەوەی وزەی گەرمی لە ناوەندێک بۆ ناوەندێکی تر بۆ مەبەستی سارد کردنەوە هەروەها گەرم کردنەوە زۆربەی جۆڕەکانی ڕادێتەڕ دڕوست کراون بۆ مەبەستی بەکار هئنان لە ئۆتۆمبێل ٫  باڵەخانەکان هەروەها ببواری کارەبا ی ڕادێتەڕ  هەردەم سەرجاوەی گەرمیە بۆ دەورو بەرەکەی هەرجەند ئەمە لە وانەیە بۆ مەبەستی گەرم کردنی ئەو دەورو بەرەبێ یانیش بۆ ساڕدکردنەوەی خۆی بەکاربێنین هەروەکو سارد کردنەوەی مەکینە سەرەڕای  ،ناوەکەی زۆربەی ڕادێتەڕەکان گواستنەوەی بارستای گەرمیەکەیان بەپێی گواستنەوەی گەرمی بە هەوادا لە جیاتی تیشکدانەوەی گەرمی سیستەمی هایپۆکۆستی ڕۆمانی نمونەیەکی زووی جۆری ڕادێتەرە کە لە بۆشایی بالەخانەکان بەکاردەهێنرا بۆ گەرم کردن. فران سان گەلی بازڕگانێکی رووسی بوو لە پروسیان لە دایک بووە لە سان پۆرک ژیاوە داهێنانی ڕادێتەڕی گەرم کردنەوەی  کردوە لە دەوروبەری ساڵی ١٨٥٥ بڕوانامەی داهێنانی ڕادێتەری وەرگرتوە لە ساڵی ۱۸٥۷. بەڵام جۆسف نەیسنی ئەمەریکی ڕادێتەرێکی سەرەتایی داهێنا لە ساڵی ۱۸٤۱ هەروەها زۆر بروانامەی داهێنانی وڵاتە یەکگڕتووەکانی ئەمریکای وەرگرت بۆ گەرم کردنی ئاو و بە هەڵم کردن.
تیشکدانەوە و ڕاگوێزان
گوێزانەوەی گەرمی لە ڕادێتەڕ  روودەدات بەهۆی کردارە میکانیکیە بردەوامەکان : تیشکدانەوەی گەرمی ڕاگوێزان ، بۆ چوونە هەوا یان شلە یان کرداری گەیاندن بۆ هەوا یاخود شلە. ڕادێتەڕ لەوانەیە وزەی گەرمی بگوازێتەوە بە هۆی گۆڕانی  دۆخ(قۆناغ)  بۆ  نموونە ،وشکردنەوەی جووتێک گۆڕەوی .لە ڕاستیدا مەرجی ڕادێتەڕ ئاماژە دەکات بۆ ژمارەیەک لە ئامڕاز کە تێییدا شلەیەک دەسووڕێتەوە بە ناو لوولەیەکی  دانەخراو زۆر جار لەگەڵ پەڕەکان یاخوود ڕیگای دیکەی زیاد کردنی ڕووبەری دەرەوەی زاراوەی " گەرم کەر" ئاماژەیە بۆ پۆلێک ئامراز کە تێیدا سەرجاوەی گەرمی ڕاستەوخۆ ناخرێتە ڕوو.
بۆ ئەوەی ڕووبەری دەڕەوە ( ڕووبەری ڕوو) زیاد بکەین  بۆ ئاڵووگۆڕ کڕدنی گەرمی لەگەڵ دەوروبەرەکەی ،ڕادێتەر پەڕەی زۆڕی هەیە، کە تێدا تیووبەکانی شلە یان هەڵگرتووە لە پەمپەکان بە ناو ڕادێتەڕەوە .هەوا یان شلەی دەرەوە( یان شلەی دیکەی دەرەوە)  بە  پەڕەکان دەکەون کە گەرمیان هەڵگرتووە ئەگەر هەواکە ڕۆیشت یەکسەر لەلایەن پیسی یاخود پەڕەکان زیانی پێگەیشتبوو ئەو کاتە کاریگەری ڕادێتەڕ نامێنێت لە گواستنەوە گەرمی
سەمیر قەسیڕ
سەمیر قەسیڕ ڕۆژنامەوان و پرۆفیسۆرێکی زانکۆ بوو. لە دایکبووی ساڵی (١٩٦٠) لوبنانە، لە باوکێکی دیانی بە رەگەز فەلەستینی و دایکێکی خەڵکی سووریا. ھەڵگری بڕوانامەی دکتۆرا لە مێژووی ھاوچەرخە. خاوەن بیری چەپی دیموکراتخواز بوو لە رۆژنامە و گۆڤارەکانی لوبنان و فەرەنسا دەینووسی. ساڵی ٢٠٠٤ بەشدار بوو لە دامەزراندنی پارتی چەپی دیموکراتخواز لەگەڵ ئەلیاس عەتەلڵا و نەدیم عەبدولسەمەد. دژی ھەژموونی سووریا بوو لە لوبنان. ساڵی ٢٠٠٥ لە لوبنان تیرۆرکرا و ئەنجامدەرانی تا ئێستا نەزانراون. مێردی بێژەری ناودار (جیزیل خوری)ە.
ڕادێتەر
گەرمکردن
alt=Type 21 Convector Radiator|وێنۆک|زەيتى ڕادێتەرى كۆنڤێكتۆرى تەختە، نموونەيى پێوانەيى سيستەمى ناوەندى گەرم دەكات ڕادێتەڕەکان بە زۆری بەکار دەهێنڕێن بۆ گەرم کردنەوەی باڵەخانەکان  لە ناوەندی سیستەمی گەرم کەرەوە ،ئاوی گەرم یان هەندێک جار هەڵم درووست دەکرێ لە ناو بۆیلەرەکان دەسووڕێتەوە بە هۆی پەمپ بۆ ناو ڕادێتەڕەکان لە نێو باڵەخانەکان ئەو گەرمیەی دەگوازێتەوە بۆ دەوروبەرەکەی
سەمیر قەسیڕ
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:مردووانی ٢٠٠٥ پۆل:ڕۆژنامەنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
ڕادێتەر
مەکینەی سارد کردنەوە
چەپ|وێنۆک|مەكينەى ئوتۆمبێل، لەگەڵ ڕادێتەر لە پێشەوە وێنۆک|ڕادێتەرى ئۆتۆمۆبيل لەگەڵ تۆڕێكى دووهەندى بۆڕى: تۆڕ بەمڵاوڵادا دەكەوێت دەڕوات لەلای چەپ، تۆڕى تەريب لە لای ڕاست ڕادێتەڕ بەکاردێ بۆ ساردکردنەوەی بزوێنەری ناوەکی بەزۆری لە ئۆتۆمبێلەکان هەروەها لە پستۆنی بزوێنەری فرۆکە ،شەمەندەفەر،مانتۆڕ،لە وێزگەی بەرهەم هێنانی ڕووەک ،هەروەها لە هەندێک شوێنی دیکەش بزوێنەری تێدایە بۆ ئەوەی بزوێنەرەکە سارد بکەینەوە هەوایە ساردەکە بە ناو بزوێنەڕەکە دادەڕوات لە کاتێکدا کە بزوێنەرەکە هەوای گەرمی هەڵدەمژێت
ساردکەرەوەکە بنچینەکەی ئاوە لەگەڵ هەندێک پێکهاتەی زیادکراوی دیکە وەکو  (glycols)  کە ڕێگڕە لە پەستانی بزوێنەرەکە  ،ژەنگ هەڵهێنان پیس بوون.هەرچەندە لەوانەیە سارد کەرەوەکە بنچینەی چەوری ساردکەرەوەبێت یەکەمین بزوێنەری خری ساردکەرەوە  (Thermo siphons) بەکارهێنا تاوەکو ئێستاش بەکاری دێنن بەڵام بزوێنەرە بچووکەکان پەمپ لە جیاتی بەکاردێنن تاوەکو ساڵی  ۱۹۸۰  یەکانیش لە بۆشایی ڕادێتەر دروست دەکرا لە زیو لەگەڵ مس لە سەرەتایی ۱۹۷۰ یەکان بەکارهێنانی ئەلەمنیۆم زیادی کرد کە یەکسان بوو لەگەڵ زۆرینەی بەکارهێنانی جۆرەکانی ڕادێتەر.بیرۆکەی سەرەکی لە بەکارهێنانی ئەلەمنیۆم کێشی کەمتر دەبوو وە پارەیەکی کەمتر بەکاردەهات. لەو کاتەوەی هەوا قەبارەی گەرمی چری کەمتر بوو بە  بەراورد لەگەڵ ساردکەرەوەی شلە قەبارەی هەوای سارد دبێت بە ناو هەموو بۆشایەکانی ڕادێتەر دابروات بۆ ئەوەی هەوای گەرم بگۆڕێت بۆ سارد بۆ ئەوەی پارێزگای بکریت لە دینەمۆی سەیارە ڕادێتەر ڕاستەوخۆ لە پشت گێر و پئش کۆتایی سەیارە دادەنرێت
ئەلكيترۆن زانى
وێنۆک|هيتسينكێكى ناچاڵاك لەسەر مۆزهێربۆاردێك هەرجەندە ئامێرە کارەبایەکان بچووکتر بوون گەرم بوونی وزەی بە فیرۆ چوو زۆر ئالۆزتر بوو. ڕادێتەڕی بچووک کە ناسراون بە خانەی گەڕمی گۆڕ  بەکاردێن بۆ گواستنەوەی گەرمی لە پێکهاتەی کارەبایی بۆ هەوای سارد.بە بێ بەکارهێنانی ئاو هەرچەندە ئەوا بەستراون بە سەرچاوەی گەرمی وەرگێر .گەرمییەکە دەگوازڕێتەوە بۆ هەوا لە ڕێگەی گەیاندن و گواستنەوە پەیوەندی بچووکترین هاوڕێژە بوونی گواستنەوەی گەرمی پەیوەندی بە پلەی گەرمی ئامێرەکە هەیە بە بەراورد بە دەوروبەرەکەی.
کەشتی ئاسمانی
ڕادێتەڕ دۆزراوەیە وەکو یەکێك لە پێکهاتەکانی کەشتیە ئاسمانیەکان ئەو ڕادێتەڕانەی کاردەکەن وەکو تیشکدانەوەی وزەی گەڕمی بە شێوەی لایت بە گوێرەی پلەی گەرمی کەشتی  ئاسمانی بۆ بزوێنەر چونکە لە بۆشایی ئاسمان گواستنەوەی پلەی گەرمی کارێکی ئاسان نیە لە وێزگەی بۆشای جیهانی ئەو شتەی دەتوانڕێت بە ئاسانی ببینرێ کە پانێڵێکی سپینە بەستراوەتەوە بە سێگۆشە سەرەکیەکە. ئەو شتە دەدۆزرێتەوە ڕادێتەر دەتوانرێت دروست بکرێ لە لایەن مرۆڤ و بێجگە لە مرۆڤیش.
سەرچاوەکان
پۆل:داھێنانە ڕووسییەکان
شەعبان کەندی
جوگرافیا
شەعبان کەندی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە و شیعە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
بەیس (دەنگ)
بەیس دەستەواژەیەکە کە بۆ ناوھێنانی تۆن یان پیچی نزم یانیش قووڵ بەکاردێت. تۆنە نزمەکان لە ١٦-٢٥٦ ھێرتزەوە دەستپێدەکەن (دۆی ٠ بۆ دۆی ناوەند بە پێوەری مۆسیقی). لە مۆسیقادا، ئەم تۆنانە نزمترین نۆتی مۆسیقاکەن. لە مۆسیقای کۆراڵدا، گۆرانیبێژی پیاو بە جۆرە دەنگی بەیس ئەو نۆتانە دەبێژێت. لە ئۆرکێسترادا زۆرجار بە چێلۆ دەژەنرێت.
سەرسیان
سەرسیان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بنگرد، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سەرسیان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تووەسوران و لە باشوور لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کێلەسپی و لە ڕۆژاوا لەگەڵ بەنداوی دووکان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گولی
وێنۆک|چەپ|وێنەی پیاوێکی ٢٤ ساڵە کە تووشی نەخۆشیی گولی بووە. گولی یا پیسی نەخۆشییەکی باکتریاییە کە بۆ ھەزاران ساڵ مرۆڤ تووشی بووە. نەخۆشییەکە باکتریایەک بە ناوی مایکوباکتریوم لیپرە دروستی دەکات. گولی نەخۆشییەکی درێژخایەنە و نیشانەکانی ڕەنگە تا چەن ساڵ لەو کەسەدا کە تووش بووە دەرنەکەوێت. دواتر کە نیشانەکانی دەرکەوت زیاتر پێست و ئەندامە دەمارییە بڵاوەکان دەکاتە ئامانج. ئەگەرچی نەخۆشیی گولی لە سەدەی بیست و یەکدا تا ڕادەیەکی زۆر کۆنترۆڵ کراوە، بەڵام ھێشتاش ساڵانە ھەزارن کەس تووشی نەخۆشییەکە دەبن.
سەرچاوەکان
پۆل:نەخۆشییە بەکترییەکان
ئابرام خاسین
ئابرام خاسین (بە ڕووسی: Абрам Иосифович Хасин; لەدایکبووی ١٥ی شووباتی ١٩٢٣ تا ٦ی شووباتی ٢٠٢٢) یاریزانێکی پسپۆری یاری شەتڕەنج بوو بە شێوەیەکی نێونەتەوەیی لە زاپۆرژیا، ئۆکرانیای کۆماری یەکێتی سۆڤەیت، یەکێتی سۆڤیەت لەدایکبووە. بووبە پسپۆر لە یاری شەتڕەنج لە ساڵی ١٩٦٤ و پسپۆڕی باڵا لە ١٩٧٢.
مردنی ئابرام لە ٦ی شووباتی ٢٠٢٢ لە ئێسن، ئەڵمانیا لە تەمەنی ٩٨ دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣ پۆل:مردووانی ٢٠٢٢ پۆل:یاریزانانی شەتڕەنجی ڕووس پۆل:بەشی ژیاننامە
نەفعی
نەفعی (لە دایکبووی ١٥٧٢ ئەرزڕۆم - کۆچی دوایی ١٦٣٥ ئەستەمبوڵ) شاعیرێکی گەورەی بەڕەچەڵەک کوردە، شیعرەکانی بەزمانی کوردی و تورکی نووسیووە. وێنۆک
ژیان
کەسێک کە لەلایەن نەفعییەوە سوکایەتی پێکراوە، بۆ ئەوەی نەفعی خراپ دەربخات بە (کوردێکی پیس) ناوی دەبات: ئێمە هەمیشە مانای نەفعی ڕوسیحینمان زانیووە
خۆی قەرەجە، بەڵام باوکی کوردی پێلیدە
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧٢ پۆل:مردووانی ١٦٣٥ پۆل:شاعیرانی تورک
چەتۆکەندی
چەتۆکەندی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژھەڵات، ناوچەی ئاراس، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
چەتۆکەندی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قورشاقلو و لە باشوور لەگەڵ گوندی عەزیزکەندی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بەی جان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کەریم ئاوا.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی پۆلدەشت پۆلدەشت پۆلدەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پیامن خوارێ
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ھلێران ھلێران ھلێران پۆل:گوندەکانی شارستانی ھلێران پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
مەکسیکالی
مێکسیکالی شارێکە لە وڵاتی مەکسیک، ڕووبەرەکی بریتییە لە ١١٣٬٧ کیلۆمەتر دووجا، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە ١٬٠٣٢٬٦٨٦.
باوەڕۆستەم
باوەڕۆستەم  گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری خوڕخوڕە، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
باوەڕۆستەم  ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
یۆلیۆس ئەکسلۆرد
یۆلیۆس ئەکسلۆرد (بە ئینگلیزی :Julius Axelrod؛ لە دایکبووی٣٠ ی ئایاری ١٩١٢ - مردووی ٢٩ ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤) زانا و توێژەرێکی خەڵکی ئەمریکا بوو. ساڵی ١٩٧٠ خەڵاتی نۆبڵی لە بواری پزیشکی پێ بەخشرا، بە ھاوبەشی لەگەڵ بێرنارد کاتز و ئۆلف ڤۆن ئۆلەر.
باوەڕۆستەم
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
یۆلیۆس ئەکسلۆرد
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢ پۆل:مردووانی ٢٠٠٤ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل
بوێریی سەگە ترسنۆکەکە
بوێریی سەگە ترسنۆکەکە زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنێکی کۆمێدی ترسناکە. لەلایەن جۆر ئار دیلوۆرت دروستکراوە بۆ کارتوون نێتوۆرک. زنجیرەکە لەلایەن ستۆدیۆی ئەنیمەینشی دیلوۆرت بەرھەم ھاتووە. زنجیرەکە لە چوار وەرز و ٥٢ ئەڵقە پێکدێت. یەکەم ئەڵقەی لە ساڵی١٩٩٩ پەخشکرا.
ئەڵقەیەکی تایبەتی (٢٠١٤)
ئەڵقەیەکی کورت و تایبەتە، بەتایبەتی بەشێوەی (CGI) لە ساڵی ٢٠١٤ دروستکراوە، بە ناونیشانی (The Fog of courage). بە عەرەبی ئەم ئەڵقەیە لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ لەڕێگای یووتیوب بڵاوکرایەوە. ھەروەھا لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا نیشان درا.
بەرھەمھێنان
سەرەتا کارتۆنی بوێریی سەگە ترسنۆکەکە حەوت خولەک بوو کە دروستکرا، بەناونیشانی (مریشکەکە لەبۆشایی ھاتە دەرەوە)، دیلۆرز دەستی کرد بە دروستکردنی ئەڵقەی تر لەگەڵ ھانا باربێرا، کارتۆن نێتۆرک خەرجی دابینکردنی پێشکەش کرد، دیلۆرز لە ساڵی ١٩٨٥، بوو بە ھەڵگری بڕوانامەی بە کالۆریۆسە لە بەشی ڤیژوەل ئارت لە نیویۆرک، لە ساڵی ١٩٩١ ستۆدیۆی تایبەت بەخۆی بۆ دروستکردنی ئەنیمەیشن دروستکرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی پۆل:زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی ئەمریکی ساڵی ٢٠٠٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:یەکەم زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی ساڵی ١٩٩٩ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:کۆتا زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی ساڵی ٢٠٠٢ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی سەگەکان پۆل:کارتۆنەکانی ستۆدیۆی کارتۆن پۆل:پڕۆگرامە ڕەسەنەکانی کارتۆن نێتۆرک پۆل:بوێری سەگە ترسنۆکەکە پۆل:کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٦ ناسێنراون پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە لە کانساس داندراون
پورتوگال لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠
پورتوگال نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠ بوو کە لە ٢٠ی نیسان تا ١٢ی ئەیلوولی ١٩٢٠ لە ئانتورپ لە بەلجیکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠
دالیا ئیتزیک
دالیا ئیتزیک (بە زمانی عیبری: דליה איציק، لە دایکبووی ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٢ لە ئوورشەلیم) کەسایەتی ژنە سیاسەتوانی ئیسرائیلییە، ئەو لە ماوەی کانوونی دووەم بۆ تەممووزی ٢٠٠٧ بە وەکالەت بووەتە سەرۆکی ئیسرائیل. دالیا لە چەند پۆستێکی دیکەدا بووە، لەوانە وەزیری ژینگە (١٩٩٩–٢٠٠١)، وەزیری بازرگانی و پیشەسازی (٢٠٠١–٢٠٠٢) ھەروەھا وەزیری گواستنەوە و گەیاندن لە ساڵی ٢٠٠٥. ئەو چوار جاران وەک ئەندامی کنێسێت ھەڵبژێردراوە.
دالیا خۆی بۆ ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠١٤ پاڵاوت، بەڵام دەرنەچوو دوای بەدەست ھێنانی ٢٨ دەنگ لە کۆی ١١٩ دەنگی ئەندامە بەشداربووەکانی کنێست.
ژیان
دالیا لە دایکبووی ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٢ لە ئوورشەلیم، دایک و باوکی جوولەکەی عێراقی بوون کە ماڵباتیان جێ ھێشتووە و بەرەو ئیسرائیل کۆچیان کردووە. دالیا لە ئامادەییەکی ئایینی خوێندوویەتی و خۆی تەرخان کرد بۆ دین، ھەر بۆیە لە ئەرکە سەربازییەکانی لە ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بەخشراوە. دواتر بەکالۆریۆسی لە وێژە و مێژوو بەدەست ھێناوە لە زانکۆی عیبریی ئورشەلیم، ھەروەھا دواتر بەکالۆریۆسێکی دیکەی لە یاسا وەرگرت. دوای دەرچوونی ئەوا وەک مامۆستا کاری کردووە، دواتر بووەتە جێگری سەرۆکی شارەوانی ئورشەلیم.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢ پۆل:دەرچووانی زانکۆی عیبری لە ئورشەلیم
گۆڤاری ھۆژین
سەرچاوەکان
پۆل:گۆڤارە کوردییەکان پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا
وێنۆک ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا (بە ئوکراینی :збірна України з футболу) نوێنەری وڵاتی ئوکراینایە لە پاڵەوانێتییەکانی تۆپی پێ لە ساڵی ١٩٩١ یەکێتی تۆپی پێی سویسرا دامەزرا ساڵی ١٩٩٢ دەبێتە ئەندامی فیفا. یەکەم یاری نێودەوڵەتی ساڵی ١٩٩٢ بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەجەرستان بوو کە بە ئەنجامی (١–٣)یارییەکەی دۆڕاند. یەک جار بەشداری جامی جیھانی فیفا کردووە ئەویش لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ بوو. ھەروەھا دوو (٢) جار بەشداری جامی نەتەوەکانی ئەورووپای کردووە. وێنۆک
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
ویکیپەرتووک
وێنۆک|گەشەی ھەشت گەورەترین ویکی پەرتووک (بە پێی زمان) لە تەممووزی ٢٠٠٣ تا کانوونی دووەمی ٢٠١٠ ویکی پەرتووک پڕۆژەیەکی ویکیپیدیایە و بەشێکە لە پڕۆژەکانی دامەزراوەی ویکیمیدیا. ویکی پەرتووک لەلایەن دامەزراوەی ویکیمیدیایەوە میوانداری دەکرێت بۆ دۆزینەوەی پەرتووک و ئاماژەکان بە بەکارھێنانی ناوەڕۆکی ئازادی بێ بەرامبەر کە ھەموو کەسێک دەتوانێت دەستکاری بکات و بەشداری بکات بەپێی مەرجەکانی مۆڵەتی بەڵگەنامەسازی ئازادی GNU، پڕۆژەکە لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٠٣ دەستیپێکرد و تەنیا بە زمانی ئینگلیزی بوو، پاشان لە تەممووزی ٢٠٠٤ فراوانکرا بۆ ئەوەی وەشانی بە زمانەکانی دیکە بگرێتەوە، و وەشانی عەرەبی لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٤ دەستی پێکرد، تا مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢١، وەشانی ویکی پەرتووک بە ٧٦ زمان ھەیە، کە ٢٨٦٤٨٢ وتار لەخۆدەگرێت و ١٤٩٠ سەرنووسەری چالاک لەخۆدەگرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:پێشکەشکەرانی کتێبی ئەلیکترۆنی پۆل:پڕۆژەکانی ویکیمیدیا
بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ئۆڵمپیادی هاوینە بە پێی ساڵ
ڕێکخراوەی نێونەتەوەییی کار
سەرچاوەکان
پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩١٩ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی سویسی
سوورڤایڤ (باند)
سوورڤایڤ (زۆرینەی جار بە S U R V I V E دەنوسرێت) باندێکی ئەلیکترۆنیکییە کە لە مایکڵ ستێین، کایڵ دیکسن، ئادەم جۆنز و ماڕک دۆنیکا پێکھاتووە و لە ٢٠٠٩ لە ئۆستن، تێکساس دروستبووە. چوارەکە ئاوازی سینت و ترسناکیان بەرھەمھێناوە بۆ نزیکەی سەدەیەک، و ئەم چەشنانەیان تاقیکردووەتەوە و باشتر بوون تێیدا لەڕێی درەم و سینتە ئاناڵۆگەکانەوە کە لە تەواوی تاکەگۆرانییەکان، تۆمارە درێژخایەنەکان، و ئێڵ پییەکانیاندا بەکاریانھێناوە. ساوندتراکیشیان بەرھەمھێناوە، فیلمی ترسناکی ستایشکراوی ترسناکی میوانەکە یەکەم کاری ساوندتراکیان بوو. باندەکە ناوبانگێکی بەرچاویان دەرکرد کاتێک ئەندامان دیکسن و ستێین ئاوازی زنجیرەی نێتفلیکسی شتە نامۆکانیان سازکرد.
ھەردوو جۆری ساوندتراکەکە جیاجیا پاڵێورابوون بۆ خەڵاتەکانی گرامی بۆ باشترین ئاوازی ساوندتراک لە ٢٠١٧، بەڵام ھیچیان براوە نەبوون. لەھەمان ساڵیشدا، دیکسن و ستێین پاڵێوران بۆ خەڵاتی ئەی ئێس سی ئەی پی بۆ کارکردنیان لەسەر ساوندتراکەکە. دواتر لە ئەیلوولی ٢٠١٧دا، دیکسن و ستێین خەڵاتێکی ئێمییان بردەوە بۆ باشترین مۆسیقای سەرەکیی ڕەسەن بۆ کارکردنیان لەسەر ئاوازی سەرەکیی شتە نامۆکان.
ئایفۆن ٧
ئایفۆن ٧ ، یەکێکە لە بەرھەمە داھێنراوەکانی کۆمپانیای ئەپڵ. ئەم بەرھەمە لە ڕێککەوتی ٧ی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٦ ناسێنرا. لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦ەس بۆ یەکەمین جار خرایە بازاڕەکانەوە. لە ئایفۆنی ٧ بۆ یەکەمین جار لە بەرهەمەکانی دەرچەی بارگاوی و بیستۆکی گوێ کردە لەیەکشوێن دانا.
تایبه‌تمه‌ندیه‌كانی
وێنۆک|220x220پیکسڵ|ئايفۆن ٧ لە ڕەنگى گوڵ
سەرچاوەکان
پۆل:ئایفۆن پۆل:ئای ئۆ ئێس پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان پۆل:ناساندنەکانی ٢٠١٦
مافی داواکراو و مافی ئازادی
ھەندێک لە فەیلەسووفان و زانایانی سیاسی لە نێوان دوو دەستەواژەی مافی داواکراو و مافی ئازادی جیاوازی دائەنێن. مافێکی داواکراو ئەم مافەیە کە بەرپرسیارێتییەکان، ئەرکەکان یان پێویستییەکانی لایەنانی تر سەبارەت بە خاوەن ماف لەخۆ ئەگرێ. لە بەرامبەر ئەمەدا، مافی ئازادی مافێکە کە ئەم پێویستیانە بۆ لایەنانی تر لەخۆ ناگرێ، تەنیا ئازادی یان ئیزنێکی تایبەت بۆ خاوەن ماف دیاری ئەکات.
مافی ئازادی و مافی داواکراو پێچەوانەی یەکن: کەسێک کە مافی ئازادی ھەیە، ئیزنی پێ ئەدرێت کارێک ئەنجام بدات تا ئەم کاتە کە کەس یان لایەنێکی تر مافی داواکراوی نەبێت کە پێش لەم کەسە بگرێت بۆ ئەنجام دانی کارەکە؛ ھەروەھا کەسێک کە مافی داواکراوی ھەبێت لە دژی کەسێکی تر، ئازادی ئەم کەسە بەم ھۆیەوە سنووردار ئەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ماف پۆل:یاسا پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان
سان لویس پۆتۆسی
سان لویس پۆتۆسی شارێکە لە وڵاتی مەکسیک، ڕووبەرەکی بریتییە لە ٣٨٥ کیلۆمەتر دووجا، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە ٨٢٤٬٢٢٩.
کولیاکان
کولیاکان شارێکە لە وڵاتی مەکسیک، ڕووبەرەکی بریتییە لە ٦٥ کیلۆمەتر دووجا، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە ٨٠٨٬٤١٦.
خەلیفەلیان
خەلیفەلیان گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی بەگم قەڵا، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
خەلیفەلیان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دورگەی ئۆروزخان و لە باشوور لەگەڵ گوندی گۆڕخانە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کۆزەکەرێز لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مەمەلیان.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
عادل کەندی
عادل کەندی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژھەڵات، ناوچەی ئاراس، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
عادل کەندی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شیبلوی عەجەم و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئینجەدەرە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی باژاڕۆک لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قورشاقلو.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی پۆلدەشت پۆلدەشت پۆلدەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کوێریتارۆ
کوێریتارۆ شارێکە لە وڵاتی مەکسیک، بەرزییەکەی بریتییە لە ١٬٨٢٠ مەترە، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە ١٬٥٩٤٬٢١٢.
ڕیاڵی سعوودی
وێنۆک ڕیاڵ (بە عەرەبی: ریال سعودي) یەکەی بنەڕەتی دراوی سعوودیە، ڕیاڵیش لە ١٠٠ ھەلەلە پێکدێت، لەلایەن بانکی ناوەندی سعوودیەوە دەردەچێت، دەگۆڕدرێت بۆ دراوی بیانی و ھیچ سنوورێک بۆ گواستنەوەی نەختینەیی دراوەکە نییە بۆ شانشینی سعوودیە و دەرەوەشی. دۆلاری ئەمریکی یەکسانە بە ٣.٧٥ ڕیاڵ. لە ساڵی ١٩٨٦ەوە نرخی ڕیاڵ بەرامبەر دۆلاری ئەمریکی بە ٣.٧٥ ڕیاڵ بەستراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:دراوەکانی ئاسیا
بۆریڤۆج دۆڤنیکۆڤیک
بۆریڤۆج دۆڤنیکۆڤیک (لەدایکبووی ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٠ تا ٨ی شووباتی ٢٠٢٢) دەرھێنەری فیلم و بەرھەمھێنەری ئەنیمێی کرواتی بوو. ئەندامی قوتابخانەی زاگرێبی ستایلی فیلمەکانی ئەنیمێ بوو. لە ١٩٧٧ تا ١٩٨٢ ئەندامی یەکێتی فیلمی ئەنیمێی نێودەوڵەتی بوو
مردنی لە ٨ی شووباتی ٢٠٢٢ لە تەمەنی ٩١ دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠ پۆل:مردووانی ٢٠٢٢ پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئەنیمێ پۆل:سربەکانی کرواتیا
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی توونس
وێنۆک ھەڵبژاردەی تۆپی پێی تونس (بە ئینگلیزی: Tunisia national football team) نوێنەری وڵاتی توونسە لە پاڵەوانێتییەکانی تۆپی پێ لە ساڵی ١٩٥٧ یەکێتی تۆپی پێی تونس دامەزرا. یەکەم یاری نێودەوڵەتی ساڵی ١٩٥٧ بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی لیبیا بوو کە بە ئەنجامی (٤–٢)یارییەکەی بردەوە. پێنج جار بەشداری جامی جیھانی فیفا کردووە یەکەم بەشداری لەم پاڵەوانێتییە لە ساڵی ١٩٧٨ بوو. ھەروەھا ١٩ جار بەشداری جامی نەتەوەکانی ئەفریقای کردووە باشترین ئەنجامیش لەم پاڵەوانێتییە بەدەستی ھێنابێت ساڵی ٢٠٠٤ بوو کاتێک توانی نازناوەکە بباتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
مۆرێلیا
مۆرێلیا شارێکە لە وڵاتی مەکسیک، بەرزایییەکەی بریتییە لە ٦٬٣٠٠ مەتر، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە ٨٤٩٬٠٥٣.
سەرچاوەکان
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە مەکسیک
پورتوگال لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
پورتوگال نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤ بوو کە لە ٤ی ئایار تا ٢٧ی تەممووزی ١٩٢٤ لە پاریس لە فەڕەنسا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٢٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
سۆفیان، مەرگە
سۆفیان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بنگرد، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سۆفیان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خانەڵێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی ھەڵۆنە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دۆڵەگۆم و لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارۆچکەی بنگرد.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڤێستا ٤ (ھەسارۆکە)
وێنۆک|ھەسارۆکەی ڤێستا
ھەسارۆکەی ڤێستا (ھێما:, ) دووەم ھەسارۆکەیە لە ڕیزبەندی بارستییەوە ئاشکراکراوە لە پشتێنی ھەسارەکان کە کاردەکات لە نێوان خوولگەی بارام و کەیوان، وە تیرەکەی ٥٣٠ کیلۆمەترە وە بارستاییەکەی ٩٪ی کۆی تیرەی ھەسارۆکەکانی ئەو کەمەربەندەیە.
ئەو ھەسارۆکەیە لەلایەن زانای ئەڵمانی ھاینرێک وێلیام ئۆلبێرس ئاشکراکرا لە ڕێکەوتی ٢٩ی مارسی ١٨٠٧ دۆزیەوە، ناوەکەی وەرگیراوە لە خوای خانوو لە میتۆلۆژی رۆمانی ڤێستا وێنۆک| زانیاری ڤیدیۆیی دۆکیۆمێنتەری لەسەر ھەسارۆکەی ڤێستا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گەردوون پۆل:کۆمەڵەی خۆر
ڕوقییە حەسەن
ڕوقیە حەسەن محەمەد ، نزیکەی ١٩٨٥ - ئەیلولی ٢٠١٥، ھەروەھا بە ناوە پیشەییەکەی نیسان ئیبراھیم ناسراوە، ڕۆژنامەنووس و بلۆگەرێکی سەربەخۆی سوریا بووە و لە شاری ڕەققەی سووریا بووە. ئەندامی گروپێکی چالاکوانان بوو بەناوی ڕەقە بە بێدەنگی سەردەبڕدرێت, و زۆرجار لە ژێر ناوە پیشەییەکەی نیسان ئیبراھیم دەینووسی. باوەڕ وایە ڕوقییە یەکەم ژنە ڕۆژنامەنووس بێت کە لەلایەن ڕێکخراوی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام سەربڕدرابێت. پۆل:ژنە کوردەکانی ڕۆژاوای سووریا پۆل:مردووانی ٢٠١٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥
ڕێینۆسا
ڕینۆسا شارێکە لە وڵاتی مەکسیک، ڕووبەرەکی بریتییە لە ٣٬١٥٤٬٣٤ کیلۆمەتر دووجا، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە ٦١٢٬١٨٣.
سۆنگ ھێ-کیۆ
سۆنگ ھێ-کیۆ (بە کۆری:송혜교 لەدایکبووی ٢٢ تشرینی دووەمی ١٩٨١) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە، بەھۆی ڕۆلە سەرەکییەکانی لە دراما بەناوبانگە کۆرییەکان بە شێوەیەکی نێودەوڵەتی ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:ھونەرمەندانی کۆمپانیای ئای ئێچ کیو پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی دایگو پۆل:دەرچووانی زانکۆی سێجۆنگ پۆل:خانمەکتەرە منالەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
ڕووناک یاسین
ڕووناک یاسین کارەکتەرێکی درۆیییە کە ھەڵبەستراوی دەستی عیرفان قانعی فەردە. قانعی فەرد کتێبە ساختەکەی خۆی کە ناوی ڕێزان، بیرەوەرییەکانی ڕەعییەتێکی کورد بوو لەژێر ناوی ئەو کەسایەتییە ھەڵبەستراوەدا بڵاو کردووەتەوە. عیرفان قانعی فەرد گوتبووی کە ڕۆناک یاسین پرۆفیسۆر و توێژەر و مامۆستای فۆلکلۆر و ئوستوورەی کوردییە و لە زانکۆی دبلن و زانکۆی ھارڤارد وانە دەڵێتەوە. ئەو ھەروەھا بە درۆ گوتبووی کە کتێبێکی لەم نووسەرە وەرگێڕاوە، بەبێ ئەوەی باس لەوە بکات کە ڕووناک یاسین بوونی نییە و کاراکتەرێکی ساختەیە، کتێبەکەی لەژێر ناوی ئەودا و بە وەرگێڕانی خۆی بڵاو کردبووەوە. ئەو ھەروەھا لە تاران کۆڕی ڕێزلێنانی بۆ ڕووناک یاسین گرتبوو. جگە لەمە نووسراوەی تری لێ وەرگێڕابووە سەر فارسی. دواتر حوسێن حوسێنی لە لێکۆڵینەوەیەکدا دەری خست کە ئەم کاراکتەرە درۆیە و بوونی نەبووە. لەدوای ئەمە قانعی فەرد ڕەخنەی زۆری لەم بارەوە لێگیرا. لە وڵامدا گوتی کاراکتەری ڕووناک یاسین کەسێکی خەیاڵی بووە.
بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ئۆڵمپیادی هاوینە بە پێی ساڵ
لیۆی چوارەم
وێنۆک لیۆی چوارەم (لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٧٥٠ تا ٨ی ئەیلوولی ٧٨٠) ئیمپراتۆرێکی ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی بوو لە ٧٧٥ تا ٧٨٠ی زایینی.
ماری سلێست
ماری سیلێست بریجانتینێکی بازرگانی ئەمریکی بوو، لە ٤ کانوونی یەکەمی ١٨٧٢ لە نزیک دورگەکانی ئەزوور لە زەریای ئەتلەسی بە تێکشکاوی دۆزرایەوە. دۆزینەوەکە لەلایەن بریجانتینێکی کەنەدیەوە بوو بە ناوی «دی گراشیا» (بە لاتینی: Dei Gratia) کە لە بارێکی زۆرخراپدا بوو بەڵام بۆ دەریاوانی دەگونجا، کە بناغەکەی تا ڕادەیەک ڕێک مابوو، بەڵام بەلەمەکانی فریاگوزاری تێدا نەمابوون. دواھەمین ھەمواری تۆمارەکانی دەگەڕایەوە بۆ نۆ ڕۆژ پێش دۆزینەوەی، لە بارەی بەڕێکەوتنی بوو لە نیویۆرکەوە بۆ جەنەوا لە ٧ی تشرینی دووەم، کاتێک کە پشکنینیان بۆ کرد تێبینیان کرد کە بار و کەلوپەلەکانی وەک خۆیان ماون، کە بریتی بوون لە بارێکی ئەلکھول و خواردنەوە مەستییەکان، ھەروەھا کەلوپەلەکانی کاپتنەکە و کارمەندانی سەر کەشتییەکە دەستکاری نەکرابوون و لە جێگای خۆیان بوون. بەڵام کارمەند و کەسانی سەرکەشتییەکە بۆ ھەمیشە کەس نەیبینینەوە و گوێیان لێیان نەبوویەوە.
بناغەی ماری سلیست لە دورگەی سپینسەر لە نۆڤاسکۆشیا دارێژرابوو، لە ساڵی ١٨٦١ بەردەست خرابوو لەژێر خاوەندارییەتی بەریتانی بەناوی «ئەمازۆن» (بە ئینگلیزی Amazon). دواتر لە ساڵی ١٨٦٨ گوێزرابوویەوە بۆ خاوەندارییەتی ئەمریکی، کاتێک کە ناوێکی نوێی لێندرا خرایە کاری دەریاوانی بە شێوەیەکی ئاسایی تاوەکو گەشتە ناودارەکەی ساڵی ١٨٧٢. لە دانیشتنە دادگایییەکەی گیبرالتار ئەفسەرانی دادگاکە بۆچوونی کاری تاوانکاریان دەکرد، پێیان وابوو کارمەندەکانی لەلایەن دەستەیەکەوە ڕفێندراون، کە دەشێت کارمەندی دی گراشیای کەنەدی ئەم کارەیان کردبێ یان ھەرچەتەیەکی تر. بەڵام ھیچ بەڵگەیەک لەئارادا نەبوو بۆیە ھەر لە چوارچێوەی گریمانەکان مایەوە، بەڵام گومانەکان لەسەر خودی کارمەندەکانیشی بوو کە دەشێت زیندوو مابن.
سروشتی دۆزەکە ئالۆزی زۆری تێکەوت لە ھەر دانیشتنێک بۆچوونی نوێ دەھاتە ناو دۆزەکەوە، ڕێچکەی توێژینەوەکان ئالۆز دەبوو ڕۆژبەڕۆژ بەھۆی تێخستنی بابەتی ئەفسانەیی و خەیالاوی. گریمانەکان خۆی لە مانە دەبینییەوە کاریگەری کحولەکان و مەستبوونی کارمەندەکانی بەھۆی ئەو کحولە زۆرەی لە سەری بوو، بوومەلەرزەی دەریایی، باھۆزی دەریایی، ھێرشی چەتەماسی مەزن، ھەروەھا درندەیەکی بەھێزی سەروی سروشتەوە چووەتە سەریان.
لە دوای دانیشتنە دادگایییەکانی گیبرالتار ماری سلیست لە خزمەت بەردەوام بوو لەلایەن دەستەیەک دەریاوانی نوێوە. تاوەکو لە ساڵی ١٨٨٥ لەلایەن کاپتنەکەیەوە تێکشکێندرا لە نزیک کەناراوەکانی ھایتی ئەمەش لە پێناو سوودمەند بوونی لە بیمەکەی. لە ساڵی ١٨٧٢ چەندین جار چیرۆکی ڕفاندنی دەستەکەی گێڕدرایەوە لە شێوەی فیلمی بەڵگەنامەیی و شانۆگەری و فیلم و چیرۆکخوانی، ناوی کەشتییەکەیان نابوو (ڕفێنراوی بێ ھۆکار).
ئەمازۆن
ڕاست|وێنۆک|[[دوورگەی سپێنسەر، وێنەی ساڵی ٢٠١١.]] سەکۆیەکی کەشتی دروستکردن لەسەر کەناراوەکانی کەنداوی فەندی دانرابوو لە دوورگەی سپێنسەر لە نۆڤاسکۆشیا کە کەس نەیدەزانی لە داھاتوو دەبێتە بریجانتینی ماری سیلیست لە ١٨٦٠. کەشتییەکە لە پارچەتەختەی ناوەخۆیی دروست کرابوو، لەگەڵ دوو کۆلەکەی چارۆگەڕاگر، ئامادەکرابوو وەک بریجانتین؛ لەسەر شێوازی کارڤێڵ کاری بۆ کرابوو، لەگەڵ پەیکەرێکی ڕووپۆش بە تەختەی ھاوتەریب و ڕێک. لە ڕێکەوتی ١٨ی ئایاری ١٨٦١ بە ناوی ئەمازۆن لە شارۆچکەی پارسبۆڕۆ تۆمارکرا. بەپێی بەڵگەنامە تۆمارکراوەکان درێژییەکەی ٩٩٬٣ پێ (٣٠٬٣مەتر) بووە پانییەکەی ٢٥٬٥ پێ (٧٬٨ مەتر) بووە بە قووڵی ١١٬٧ پێ (٣٬٦ مەتر) کێشی گشتی ١٩٨٬٤٢ تۆن بووە. لەلایەن ئەنجومەنی بازرگانی ناوەخۆیی کە لە نۆ کەس پێکھاتبوو خاوەندارییەتی دەکرا بەڕێز دویز سەرپەرشتیاری ئەنجومەنەکە بوو، لەلایەن خاوەنەکانی ڕۆبێرت ماکلیلان بە کاپتنی کەشتییەکە ھەڵبژێردرا.
لە گەشتی یەکەمی لە یەکی حوزەیرانی ١٨٦١، کەشتی ئەمازۆن بەرەو پێنج دوورگەکەی نۆڤاسکۆشیا بزوت بە مەبەستی گەیاندنی بارەتەختەیەک کە لە ڕێگای زەریای ئەتلەسی بەرەو لەندەن بەڕێکرابوو. لە دوای سەرکردایەتیکردنی بارەکە لەلایەن کاپتن ماکلیلان بە خراپی نەخۆش کەوت و باری تەندروستی تێکچوو، و کەشتی ئەمازۆن بەرەو دورگەی سپینسەر گەڕایەوە و لە ١٩ی حوزەیران کۆچی دوایی کرد. دواتر چون نۆتینج پارکەر وەک کاپتنی کەشتییەکە جێی ماللیلانی پڕکردەوە و بەرەو لەندەن بەڕێ کەوت، لە گەشتەکەیدا ئەمازۆن ڕووبەروی چەندین سەرکێشی بوویەوە؛ تووشی چەندین ڕووداوی تامپۆن بوویەوە لەگەڵ چەتەماسی مەزن لە نزیک کەنداوی ئیستپۆرت بمین، لە دوای گەشتەکەی لەندەنیش تووشی تامپۆنێکی تر بوویەوە لەگەڵ کەشتییەکی دووچاڕۆگەی و نوقمی دەریای کرد لە نۆکەندی ئینگلیزی.
بەڕێز پارکەر بۆ ماوەی دوو ساڵان سەڕۆکایەتی کەشتییەکەی کرد، کە بەشێوەیەکی گشتی کاری بازرگانی بۆ دوورگەی ھیندی خۆڕئاوا دەکرد. لە تشرینی دووەمی ١٨٦١ بەرەو فەڕەنسا زەریای ئەتلەسی بڕی. لە مارسیلیا تەختەیەکی نەخشداری بۆ سازکرا، لەلایەن ھۆنۆر دی پیلیگرین کە ھونەرمەندێکی دەریایییە و یەکێکە لە قوتابیانی قوتابخانەی مارسیلیا. لە ماوەی نێوان ساڵانی ١٨٦٣بۆ ١٨٦٧لە لایان پارکەرەوە سەرپەرشتی کرا. ئەم ساڵانەی ساڵانێکی ئارام و بێ کێشەبوو؛ یەکێک لە کارمەندانی سەرکەشتییەکە ئاماژەی بەوەداوە کە «ڕۆیشتین بەرەو ھیندی خۆراوا، ئینگلتەرا و دەریای ناوەڕاست—بۆ بازرگانی دەرەکی. ھیچ شتێکی نامۆ ڕووی نەدا». لە تشرینی یەکەمی ١٨٦٧ لە دوورگەی کیپ بریتۆن باڵێکی ئەمازۆن کەوت بەھۆی گێژەلوکەوە، کە زیانێکی زۆری لێکەوت ھەتا خاوەنەکەشی بریندار کرد. لە ١٥ی تشرینی یەکەم ئەلیکساندەر ماکبین کەشتییەکەی لە کەنداوی جلیس لە نۆڤاسکۆشیا ڕاگرت وەک کەشتییەکی لە کارکەوتوو.
خاوەندارییەتی نوێ، ناوی نوێ
لە ماوەی مانگێک، ماکبین کەشتییەکەی فرۆشت بە پیشەوەرێکی ناوەخۆیی، کە ئەویش فرۆشتییەوە ڕیچارد دەبلیو ھینس لە تشرینی دووەمی ١٨٦٨، کە دەریاوانێکی ئەمریکی بوو لە نیویۆرک. بەڕێز ھینس بڕی ١٬٧٥٠ دۆلاری ئەمریکی لە چاکردنەوەی دا، دواتر بری ٨٬٨٢٥ دۆلاری تری لێدا. بەخۆی بووە کاپتنی کەشتییەکە، لە کانوونی یەکەمی ١٨٦٨ لە کۆمەلگەی گومرگی نیویۆرک وەک کەشتییەکی ئەمریکی تۆماری کرد، لەژێر ناوێکی نوێ: ماری سیلیست.
لە تشرینی یەکەمی ١٨٦٩، کەشتییەکە وەرگیرا لەلایەن دانی ھێنس، ئەویش فرۆشتییەوە بە ئەنجومەنی بازرگانی لە نیویۆرک بە سەرۆکایەتی جیمس ئێچ وینچیستەر. لە ماوەی سێ ساڵی دواتر ئەنجومەنەکە چەندین جار گۆڕدرا، لە کاتێک کە وینشستەر نیوەی نرخی لە سەردانابوو. لەم ماوەیە ماری سلیست ھیچ چالاکییەکی نەبوو. لە سەرەتای ساڵی ١٨٧٢ کەشتییەکە چووە ژێرباری نوێکردنەوەیەکی زۆر بە جۆرێک ١٠٬٠٠٠ دۆلاری تێچوو، کە زۆر پان و پۆر کرا. ھەروەھا درێژییەکەی گەیشتە ١٠٣ پێ (٣١ مەتر) پانییەکەی بووە ٢٥٬٧ پێ (٧٬٨ مەتر) لەگەڵ قووڵی ١٦٬٢ پێ (٤٬٩مەتر). ھەروەھا لە گۆڕانکارییە پەیکەرییەکەی بنمیچی دووەمی بۆ زیادکرا؛ ڕاپۆرتی پشکنەرەکەی ئاماژەی بەوە داوە کە بنمیچی دووەمی زۆر درێژکراوەتەوە، لەگەڵ بنمیچێکی نوێ بۆ دواوەی، جێگیرکردنی بناغەکەی بە ئاسن لە بڕی داروتەختە. ئەم نۆژەنکردنەوەیە کێشی کەشتییەکەی بەرزکردەوە بۆ ٢٨٢٬٢٨ تۆن. لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٨٧٢ لێژنەکە کە لە وینچیستەر و دوازدە ئەندامی تر پێکھاتبوون، لەگەڵ دوو بەرھەمھێنی ناوەندی، یەکێک لە دوازدە ئەندامەکە، لەگەڵ چوارکەسی لیژنەکە و کاپتنێک بە ناوی بنجامین سپونەر بریجز.
کاپتن بریجز و دەستەکەی
وێنۆک|کاپتن [[بنجامین بریجز.]] بنجامین بریجز لە ٢٤ی نیسانی ١٨٣٥ لە ویرھام لە شاچوستیس لە دایک بووە، یەکێک بووە لە پێنج کورەکانی کاپتنی دەریاوان ناتان بریجز، کە ھەموویان کاری دەریاوانیان کردووە جگە لە یەکێکیان نەبێت، کە دوانیان بوونەتە کاپتن. بنجامین کریستیانێکی ئایینپەروەر بووە پەرتوکی پیرۆزی بە ڕێکی دەخوێند زۆر پەیوەست بووە بە نوێژەکانی. لە ساڵی ١٨٦٢ لەگەڵ کچە مامەکەی (سارە ئەلیزابێس کوب) ھاوسەرگیری کردووە، مانگی ھەنگوینیان لە دەریای ناوەڕاست بە سەربردووە لە یەک ماڵ لە «فۆرێست کینگ». دوو منداڵیان بووە: کورێک بە ناوی ئارسەر ١٨٦٢، کچێک بەناوی سۆفیا ماتیلدا ١٨٧٠.
لە ماوەی لە دایکبوونی سۆفیا بریجز خاوەنی پێگەیەکی بەرزبوو لە کارەکەی، لەگەڵ ئەمەشدا، چاوی لەوە بووە کە خۆی خانەنشین بکات و لەگەڵ براکاپتنەکەی ئۆلیڤەر کاری دەریاوانی بکەن، تاوەکو پێکرا بەناودەریاکاندا بگەڕێن. بەڵام ھیچ کامێکیان دەستپێشخەریان نەکرد، لە بڕی ئەوە ھەریەکەیان سەربەخۆ بەرھەمھێنانیان کرد لە کەشتی: ئۆلیڤەر لە «جوولیا ئەی ھالوک» بنجامینیش لە ماری سلیست. لە تشرینی یەکەمی ١٨٧٢ بنجامین خۆی سەرپەرشتی گەشتی یەکەمی ماری سلیستی کرد دوای نۆژەنکردنەوە مەزنەکەی لە نیو یۆرک، کە ئاراستەکەی بەرەو شاری جەنەوا بوو لە ئیتالیا، ھەریەک لە خێزان و کچەکەشی لەگەڵ خۆی بردن، بەڵام کوڕەکەی لەگەڵ داپیری لە ماڵ جێھێشت.
بریجز خۆی دەستەی ئەم گەشتییەی ھەڵبژارد. ئەفسەری پلەیەک ئەلبێرت جی ڕیچاردسن کە ھاوسەری کچی خوشکی بوو کەشتییەکە لەژێر سەرکردایەتی بریجز بوو. دووەم ئەندرۆ جێلینجی تەمەن ٢٥ ساڵان بوو، کە بە ڕەسەن دانیمارکی بوو بەڵام لە نیویۆرک لەدایک ببوو. ھەروەھا بە میوانداری ئیدوارد ویلیام ھید، بەھۆی وینشستر ناوی تۆمارکرابوو. چوار دەریاوانەکانی تر بە ڕەگەز ئەلمانی بوون خەڵکی دوورگەی فریزنا بوون، دووبرا ڤۆلکرێت و بوز لۆرێنزێن و ئاریان مارتێنز و جووتلیپ جودسچاد. بە پلەی دەریاوانی تایبەت "دەریاوانی نیازپاک و نمرە یەک ". لە نامەیەک کە بۆ دایکی نووسیبوو بەر لە دەرچوونیان، ئاماژەی بەوە دابوو کە لە دەستەی کەشتییەکەی ڕازییە زۆر؛ و موژدەی ئەوەی پێ ڕاگەیاندوە کە دەستەکە بە ھێمنی کاردەکەن، «کەوایە بەردەوام بن ھەروەک دەستتان پێکرد».
<ul> <li style="display: inline-table;"> <li style="display: inline-table;">
جێھێشتن
وێنۆک|وێنەیەکی بەندەری نیویۆرک کە لەلایەن جۆرج ماکۆرد کێشراوە لە سەدەی نۆزدەھەم. لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٨٧٢، بریجز گەیشتە شۆستەی دەریایی ژمارە ٥٠ کە دەکەوێتە سەر زێی خۆرھەڵاتی شاری نیویۆرک، بۆ چاودێری بارگەکردنی کەشتییەکە بە ئاراستەی جەنەوا کە بارەکەی بریتی بوو لە ١٬٧٠١ بەرمیل کحولی خەست؛ و دوای ھەفتەیەک ھەریەک لە ھاوسەر و کچەکەی ھاوەڵیان کرد. لە ڕۆژی یەکشەممە ٣ی تشرینی دووەمی ١٨٧٢، بریجز نامەیەکی بۆ دایکی دەنووسێت پێی ڕادەگەیێنێت کە ڕۆژی سێشەممە بەندەرەکە جێدێلن بۆی دەنووسێت کە "کەشتییەکەمان لەبارێکی جواندایە و ئاوات دەخوازین کە ڕێگەکەمان باش بێت ".
لە بەیانی ڕۆژی سێشەممە ٥ی تشرینی دووەم، ماری سلیست شۆستەی ژمارە ٥٠ جێدێلێت کە لەسەر پشتی ھەریەکە لە بریجز و ھاوسەری و کچەکەی و حەوت کەس لە دەستەکەی ھەڵگرتبوو. باری کەش و ھەوا جێگیرنەبوو بریجز بریاریدا چاوەڕوان بێت بۆ بارێکی گونجاوتر. بۆیە کەشتییەکەی ڕووبەروو بە دوورگەی ستاتن جێگیرکرد، ئەم دواخستنەی دەرفەتێک بوو تا بتوانێت نامەیەک بۆ ئامۆژنەکانی بنووسێت "ئارتەر من زۆر پشت بەنامە دەبەستم لە بارەی ھەواڵتانەوە، ھەوڵ دەدەم لە ھەرشتێک ئاگادارتان بکەمەوە کە لە سەر پشتی کەشتییەکە ڕوودەدات ". لە ٧ی تشرینی دووەم دوای ئەوەی کەش و ھەوا جێگیربوو ماری سلیست لە نگەرەکەی جێھێشت و دەرچوو بەرە و زەریای ئەتلەسی.
ونبوونی کەشتییەکە
کەشتی دی گراشیا گەیشتە ناوچەی 38.33333°N, -17.25°W لە نیوەی ڕێگاکەی لە نێوان دورگەکانی ئەزوور و کەناراوەکانی پورتوگال لە کاژێر یەکی دوای نیوەڕۆی ڕۆژی چوارشەممەی ٤ی تشرینی دووەم بە کاتی وشکانی (سێشەممە ٥ی تشرینی دووەم بەکاتی دەریا ). کاتێک کاپتن مورھاوس لەلایەن بەرپرسێکی کەشتییەکەی ئاگادارکرایەوە لە باری بە دیکردنی کەشتییەک لە دووری ٦ میل (٩٬٧ کم) بە ئاراستەیەکی ناجێگیر بەرەو دی گراشیا دێت، جووڵەکانی ناڕێکن و وەکوو ئەسپێکی شێت دەبزوێت، مۆرھاوس بۆی دەچێت کە شتێک ڕوویداوە. کاتێک لێک نزیک دەبنەوە ھیچ کەسێک لە سەرپشتی ماری سلیست نابینن، و وەڵامی ھیچ بانگکردنێک نادرێتەوە، بۆیە دیڤۆ و ئەفسەری پلەیەک جۆن ڕایت دەنێرێت بۆ سەرپشتی کەشتییەکە بە مەبەستی پشکنین؛ و لە بەشی دواوەی کەشتییەکە نووسراوە ماری سلیست؛ بۆیە خۆی دەچێتە سەری و دەبینێت کەشتییەکی وێڵە، چاڕۆگەکانی تارادەیەک باشن ھەندێک لە بەشەکانی بە تەواوی لەناوچووبوون، زۆرێک لە ئامێرەکانیشی پەکیان کەوتبوو، پەتەکان بە تەواوی لە ھەرلایەک بەسترابوون، بەڵام گرێکانی پێشەوە و سەرەوەی کراوەبوون، پارچەکانی کەوتبوونە سەرپشتی کەشتییەکە. تاکە بەلەمێکی فریاگوزاری کە مابێتەوە بەلەمێکی بچووک بوو ئەویش لە شوێنێک شاردرابۆوە وەک ئەوەی نەبووبێت، ھەروەھا سندوقی ھەنبانەکەی شکێندرابوو و جووڵەی دەکرد. ھەروەھا بە بڕی ٣٬٥ (١٬١ مەتر) ئاو دزەی کردبووە ناو کۆگاکانی ئەو بڕە ئاوە زۆرە بەڵام جێی نیگەرانی نییە بۆ گەشتییەکی مەزنی لەو شێوەیە. ھەروەھا ئامێرێ ئاوپێوەکە ترازابوو لە شوێنی خۆی (ھێنرابوویە سەر پشتی کەشتییەکە).
دواھەمین تۆمار لە پەراوی تۆماری ڕۆژانەی کەشتییەکە کە لە ژووری ئەفسەری پلەیەک دۆزرایەوە دەگەڕایەوە بۆ ڕۆژی ٢٥ی تشرینی دووەم کاژێر ھەشتی بەیانی (نۆ ڕۆژ پێشتر). شوێنی ماری سلیست تۆمارکرابوو لەو ساتەدا لە 37.01667°N, -25.01667°W بەرامبەر دوورگەی سانتا ماریا لە دورگەکانی ئەزوور؛ بە دووری ٤٠٠ میلی دەریایی (٧٤٠کم) لە شوێنی گەیشتنی بە (دی گراشیا). بەڕێز دیڤۆ بینی کە ناوەوەی ژورەکان نارێک و شێواوبوون بەھۆی ئەو ئاوەی چووبووە ناوییەوە لە ڕێگای پەنجەرەکانییەوە، کە دەبا ڕێک و پێک بووایە. لە ژووری بریجەر دیڤۆ کەلوپەلە تایبەتییەکانی بریجزی بەدی کرد، کە یەکێک لە شتەکان شمشێرێک بوو لەژێر سەرینەکەی، بەڵام زۆرینەی پەراوی کەشتییەکە ونببوون، لەگەڵ کەلوپەلە دەریاوانییەکانی کاپتنەکەی. پێداویستییەکانی چێشتخانەکەی پارێزراو بوون بە جوانی؛ بەڵام ھیچ خواردنێکی ئامادەکراوی لێنەبوو، بەڵام زۆرێک لە کارتۆن لە کۆگاکەی ھەبوون. ھیچ نیشانەیەکی ئاگرکەوتنەوە یان توندوتیژی نەبوو. ئاماژەکان ئەوەیان دەردەخست کە دەستەکە بە ڕێکی لە ڕێگای بەلەمەکانی فریاگوزاری کەشتییەکەیان جێھێشتبوو.
بەڕێز دیڤۆ کاپتن مۆرھاوسی ئاگادارکردەوە لەوەی چی بینیوە لەسەر پشتی کەشتییەکە، بۆیە بریاریاندا کە کەشتییەکە ڕابکێشن بەرەو گەڕوی جەبەل تاریق، بۆ ماوەی ٦٠٠ میلی دەریایی (١٬١٠٠کم). بەپێی یاسای دەریایی کەسی دۆزەرەوە دەبێت واژووی ئەوە بکات کە چەندی دۆزیوەتەوە لەگەڵ کۆی گشتی نرخی کاڵاکە، خەڵاتی شایستەداریش بەپێی ڕێژەی ترسناکی کارەکە دەبێت. کاپتن مۆرھاوس و ھەر حەوت دەستەی کەشتی دی گراشیا سوێندی یاساییان خوارد، کە دیڤۆ و دوو لە کارمەندانی دی گراشیا سەرەتا چوونەتە سەر ماری سلیست، مۆرھاوس و چوار لە کارمەندەکانیشی لەسەر پشتی دی گراشیا ماونەتەوە. کەش و ھەوای ڕێگای گیبرالتار جێگیربوو تا ئاستێکی باش، بەڵام کێشەی کەمی کارمەندیان بۆ دروست ببوو بۆ ھەردوو کەشتییەکە، بۆیە بەرەوپێشچونیان لەسەرخۆ بووە. دی گراشیا لە ١٢ی کانوونی یەکەم گەیشتە گیبرالتار، بەڵام ماری سلیست بۆ ڕۆژی دواتر گەیشت ئەمەش بەھۆی زۆری تەمومژ. ڕاستەوخۆ دانیشتنی دادگایی ڕێکخرا لەلایەن دادگای جێگری شاھانە بۆ ڕزگارکەرانی ماری سلیست. دیڤۆ لە نامەیەک کە بۆ خێزانی دەنووسێت «ناتوانم بەجوانی دەری ببڕم کە چیمان کردووە، بەڵام نیگەران مەبە من باشم، بەھۆی ماری سلیست خەڵاتێکی باش وەردەگرم».
دانیشتنەکانی دادگا بۆ گوێگرتن لە ڕزگارکەران لە گیبرالتار
لە ٢٣ی کانوونی یەکەم بەڕێز فلود فەرمانی دەرکرد بە پشکنینی ماری سلیست، ئەم کارە خرایە ئەستۆی جۆن ئۆستن، ڕوپێوکاری کەشتییەکان، لەگەڵ یاریدەدەرە ژێردەریاوانییەکەی بەڕێز ڕیکاردۆ پۆرتۆنیتۆ. ئۆستن ئاماژەی بەوە داوە کە گرژییەکی توند ڕوویداوە لەسەر بەشێکی کەشتییەکە، جگە لە ھەبوونی خوێن بەسەر شمشێرەکەی کاپتن، ڕاپۆرتەکەی ئەوەی دڵنیا دەکردەوە کە کەشتییەکە ڕووبەرووی شەپۆلی توندی کەش و ھەوا بووەتەوە، لەگەڵ ئەوەش بەڵام ڕۆندانی چەورکردنی بزوێنەرەکەی لە شوێنی خۆی نەبزوایە؛ و ڕاپۆرتەکەی ئاماژەی بەوە نەدابوو کە ڕەنگە کەسێک گەڕاندبێتییەوە شوێنی خۆی، دادگاش ئەم خاڵەی پشتگوێ خست. ڕاپۆرتەکەی پۆرتۆنیتۆش باسی لەوە دەکرد کە کەشتییەکە تووشی ھیچ پێکدادانێک یان تانپۆنێک نەبووەتەوە. ھەروەھا کۆمەلێک لە پشکنەری دەریایی شاھانە پاڵپشتی ڕاپۆرتەکەی ئۆستنیان کرد و تێبینی ئەوەیان کرد کە جێھێشتنەکە بە ئەنقەست نەبووە و ھەروەھا خوێن لەسەر شمشێرەکەی کاپتن ھەیە، ھەروەھا گریمانەی بەکارھێنانی داسیشیان کرد. ھەموو ئەم پشکنینانە گومانیان بۆ فلود دروست کرد کە لە پشت ڕووداوە سروشتییەکان شتگەلێک ڕوویداوە کە دەستی مرۆڤی تێدایە. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٨٧٣، فلۆد ڕاپۆرتەکانی نارد بۆ ئەنجومەنی بازرگانی لە لەندەن، کە تێیدا نووسیبووی دەستەی کەشتییەکە کحولی بەسەرچوویان زۆر خواردووەتەوە و ھێرشیان کردووەتە سەر بەڕێز بریجز و خێزانەکەی و کوشتویانن و ئەفسەری کەشتییەکەش بەھۆی جەلتەی شەکرەیی گیانی لە دەست داوە. کەشتییەکەیان بە تاوێرێک داداوە و بە بەلەمەکانی فریاگوزاری بۆ شوێنێکی نادیار ڕایان کردووە. ھەروەھا فلود پێی وایە مۆرھاوس و دەستەکەی شتێک دەشارنەوە، بە شێوەیەکی گشتی ماری سلیست بەرەو شوێنێکی خۆھەڵات ئاراستەکراوە و تۆمارەکەشی دەستکاری کراوە. ھەروەھا ماری سلیست توانای گەشتی نەماوە و ناشێت جارێکی تر بەکاربێتەوە.