cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پێرستی گەڕەکەکانی سلێمانی
گەڕەکی سەرچیمەن
گەڕەکی سەرچیمەن (کە قاوەخانەی سەرچیمەنیشى پێ ئەوترێت) یەکێکە لە گەڕەکە هەرە کۆنەکانی شار و کەوتۆتە نێوان دەرگەزێن و سابوونکەران و گاوران. شێوازە کەلتوورییەکەی خانووە دێرینەکانی ئەو گەڕەکە هەندێکیان هێشتا ماون کە پێویستە لایەنە بەرپرسەکان کار بۆ پاراستن و نۆژەنکردنەوەیان بکەن. ناوی سەرچیمەن لەوەوە هاتووە کە چیمەن و مێرگ و مێرگوزارى تیا بووە. ناوی قاوەخانەکەش ئاماژەیە بەو قاوەخانە کۆنە مێژووییەی کە کاتی خۆی لە گەڕەکەکەدا هەبووە. خاوەنەکەی (حسە کەڕ)ی ناوبووە و یەکێک بووە لە کەسایەتییە کۆمەڵایەتییە ناسراوەکانی شار. ئێواران پیاو ماقوڵانی گەڕەک دەهاتنە ئەم قاوەخانەیە و لە بۆنە ئایینی و نیشتمانییەکاندا چالاکی تایبەتی تیا ئەنجام دراوە. هەرە دیارترین چالاکییەکان دیاردەی هەقایەتخوانی بووە. لە شەوانی ڕەمەزان دا مەلا سمایل کتێبی چیرۆکەکانی ڕۆستەم و مەم و زین و ئەمیر ئەرسەلانی دەخوێندەوە.
-کەسایەتییە ناودارەکانی گەڕەک:
سەرچاوەکان
پارێزگای سلێمانی
پۆل:سلێمانی
سوومار
سوومار لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێک لە شارەکانی لە شارستانی قەسری شیرین لە پارێزگای کرماشانی وڵاتی ئێران. بە پێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٣٢۶ کەس بووە. کە بە ئەم ژمارەی دانیشتووانە، بچووکترین شاری لە ئەژمار دەدرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏ پۆل:شارستانی قەسری شیرین
یانەی وەرزشیی ھامبۆرگا
ھامبۆڕگ ئێس ڤی یانەیەکی تۆپی پێی ئەڵمانییە لە شاری ھامبۆرگ لە ٢٩ی ئەیلوولی ساڵی ١٨٨٧ دامەزراوە، یەکێکە لە یانە بەناوبانگەکانی ئەڵمانیا. یانەکە لە ھەموو وەرزەکانی بۆندسلیگا بەشداری کردووە، و چەندین نازناوەی ناوخۆیی و کیشوەری بەدەست ھێناوە، لەوانە چامپیۆنز لیگ. یەکێک لە یاریزانە بەناوبانگەکان کە یاری بۆ ئەم یانەیە کردووە فرانز پیکنباور و ئۆوی سیلەرن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٨٧ لە ئەڵمانیا پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٨٨٧ پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئەڵمانیا پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ھامبورگ
ھیوو جەکمەن
ھیوو جەکمەن ئەکتەرێکی سینەمای ھۆڵییودە، لە ڕۆژی ١٢ تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٦٨ لە شاری سیندنی پایتەختی وڵاتی ئوسترالیا لە دایک بووە. کوڕی خاتوو نییا گرین ود و کریستۆفێر جۆن جاکمانە کە بەڕەچەڵەک ئینگلیزن و لە ساڵی ١٩٦٧ چونەتە ئوسترالیا. جاکمان چوار خوشک و برای لە خۆی گەورەتر ھەیە و کە ئەم دووەم منداڵیانە کە لە ئوسترالیا لە دایک بووبێت، ھەروەھا خوشکێکی بچکۆلەشی ھەیە کە لە باوکێکی ترە. لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا دایک و باوکی لەیەکتر جیابونەتەوە. پاشان دایکی جاکمان و دوو خوشکەکەی لەگەڵ خۆیدا دەباتەوە بۆ ئینگلتەرا. لەوێ دەچێتە قوتابخانەی پەیمبڵ پەبڵیک. لە ساڵی ١٩٨٦ بەشداری شانۆگەری خانمە قژ زەردەکەم دەکات. لە دوای تەواو بوونی قوتابخانە دەچیتەوە بۆ ئوسترالیاو لەوێ بەشی شانۆ تەواو دەکات. لە ساڵی ١٩٩٦ ژیانی ھاوسەری لەگەڵ دۆبێرا لی فەرنێس پێک دەھێنێت و دوو کچیان دەبێت. جاکمان بە یەکێک لە ئەستێرە درەوشاوەکانی سینەما دادەنرێت، کە زیاتر لە فیلمە دراماکاندا بەشداری دەکات. بەڵام سەرەتای ناوبانگی بۆ فیلمی X-Men نەگۆڕەکان دەگەڕێتەوە کاتێک بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٠ ڕۆڵی وۆلڤرینی بینی. تا ئێستا چەند خەڵاتێکی جیھانی وەرگرتووە. ھیو لەساڵێ ٢٠١٧ بۆ دواینجار ڕۆڵی کەسایەتی وۆڵڤرین/لۆگنی گێڕا لە فیلمی لۆگن، ئەمەش دوای ئەوەی بۆ ماوەی ١٧ ساڵ ئەم ڕۆڵەی دەگێڕا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئوسترالی پۆل:ئەکتەرەکانی تیاتری پیاوی ئوسترالی پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی
کۆشکی خوارو
کۆشکی خوارو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کۆشکی خوارو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کۆشکی ناوەڕاست و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەواڵی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بابەکر لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی عومەرسۆفی.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
١٥١٢
ساڵی ١٥١٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥١٢
یۆنانی کۆن
250px|وێنۆک|چەپ|یۆنانی کۆن لە ناوەڕاستی سەدەی ٦ی پێش زایین یۆنانی کۆن شارستانیەتیێک بوو سەر بە قۆناغی مێژووی یۆنانی کە کۆتایی ھات لە قۆناغی ھونەری یۆنانی کۆنی سەدەی ٨ بۆ ٦ پێش زایین تا کۆتایی سەردەمی کلاسیکی کۆن (٦٠٠ ز). ڕاستەوخۆ دوای ئەم قۆناغە سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاست و سەردەمی بێزەنتی دەستیپێکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:یۆنانی کۆن
سەرپیر
سەرپیر (Serpîr، ) دێیەکە لە گوندستانی ھەورامان تەخت، لە ناوچەی ھەورامانی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی سەرپیر بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٧٤٥ کەس لە ١٨٧ بنەماڵەدا بووە.
شتومەک
شتومەک، یان شمەک یان کاڵا بە ماتێریاڵێک دەوترێت کە مرۆڤ لەبەر بەکەڵکھاتنی دەیکڕێت. کەڵک و سوودەکەشی لەوەدا دەبینێت کە ئەو ماتێریاڵە دەتوانێت بە چەشنێک وەڵامدەری پێویستییەکان یان تێرکەری حەزەکانی بێت. ڕاژە یا خزمەتیش ھەر ئەم سوودە بە مرۆڤ دەگەیەنێت، بەڵام جیاوازیی نێوان شتومەک و ڕاژە ئەوەیە کە یەکەمیان بەرھەست و فیزیکییە، و دووەمیان دەرھەست و ناماددییە. ھەندێک جار وشەی پیتەوا وەکوو ھاوواتای شتومەک و کاڵا بەکار دەبرێت، بەڵام زیاتر ئاماژە بە کەرەستەگەلی خاو و بەرھەمگەلی سەرەتایی دەکات.
وشەڕەتناسی
لە کوردیی باکووریدا بە شتومەک دەڵێن tiştûmişt (تشتومشت = تشت + و + مشت)، و ھەروەھا لە کوردیی باشوورییش چشتومشت Çiştumişt دەڵێن، لەوانەیە شتومەکی سۆرانیش لە وشەی شتومت (شت + و + مت) ەوە کەوتبێتەوە. "شت" کە بە بوونەوەری [زۆرتر] بێگیان دەوترێت، "مت"یش دووبارەبوونەوەی "شت "ە بە دەنگی "م" لە سەرەتاوە، کە لە زۆر وشەی کوردیدا دەبینرێت. ئەگەر وا بێت، شتومەک دەقاودەق واتە شت و شت.
وشەی کاڵاش لە "کالبود"ی پاڵەوی کەوتۆتەوە کە بە واتای تەن و شێوەیە.
سەرچاوەکان
شتومەک پۆل:بیردۆزی بەرخۆر
ئیگا (میێ)
ئیگا (伊賀市, ئیگا-شی) شارێکە دەکەوێتە پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ٣١ی ئابی ٢٠٢١، ڕێژەی دانیشتووانی ٨٨،٨٩٥ دەخەملێنرێت کۆی گشتی ڕووبەری شارەکە دەکاتە ٥٥٨،٢٣
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای میێ
ئوسامە جەمیل
ئوسامە جەمیل عەلی (لەدایکبووی ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٥) سیاسەتوان، نووسەر، ئەکتەر و دەرھێنەرێکی کوردە.
لەساڵی ۱۹۹٤ تاکو ۲۰۰۰ بەڕێوەبەری رادیۆو تەلەفزیۆنی یەکگرتوو بووە.
لە ماوەی ساڵانی ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٤ لەسەر لیستی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان ئەندامی پەرلەمانی عێراق بوو. بەر لەوەش لە چەند کارێکی ھونەری وەک ئەکتەر، نووسەر و دەرھێنەر بەشداریی کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٢، لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی مەمی ئالان بە ڕۆڵی میر ئیزین دەرکەوت.
ئوسامە بەشێکی زۆری ئەزموونی ھونەریی لە کەناڵی ناوخۆییی یەکگرتوو بەدەستھێنا، ھەروەھا زۆربەی کارەکانی لە کەناڵی سپێدە کە سەر بە ھەمان حیزبە پەخش کراوەتەوە. ئوسامە کوڕی جەمیل عەلییە، کە کەسایەتییەکی ئیسلامیی ناسراو بوو لە ھەولێر.
بەرھەمەکان
نوسینی سیناریۆ و دەرھێنانی بۆ ئەم زنجیرانە کردووە:
وەک ئەکتەر بەشداری ئەم درامایانەی کردووە:
ئەو ڕۆمانانەی کە نووسراون و چاپنەکراون:
ئەو ڕۆمانانەی ھێشتا لە نووسیندان:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان پۆل:ئیسلامییەکانی کورد پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد پۆل:زیندووان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:سیاسییەکانی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥ پۆل:نووسەرانی عێراقی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی عێراقی
یانەی بۆروسیا مۆنشنگلادباخ
thumb|لۆگۆی یانەی بوروسیا میونخ گلادباخ بوروسیا میونخ گلادباخ یانەیەکی تۆپی پێ یە لە ١٩٠٠ دامەزراوە لە ووڵاتی ئەڵمانیا یەکێکە لە یانە بەشداربووەکانی بۆندسلیگا خوولی ی ئەڵمانی و یانەکە چەند جارێک بەشدار بووە لە خولی ئەورووپا.
کاراپەتێ خاچۆ
کاراپەتێ خاچۆ (Karapetê Xaço) لە دایکبووی ١٩٠٣ یا ١٩٠٨ گۆرانیبێژی ئەرمەنییە کە ژمارەیەک زۆر گۆرانی و مەقامی کوردیی گوتووەتەوە. لە شاری ئێلح لە باوک و دایکێکی ئەرمەنی لە دایک بووە. خاچۆ بنەماڵەکەی لە کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکاندا لە دەست داوە. لە ساڵی ٢٠٠٥دا کۆچی دوایی کردووە.
١٥١٣
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥١٣
ڤایرۆید
ڤایرۆئیدەکان ڤایرووسی گیاکانن.پێک دێن لە RNA بەبێ بوونی هیچ ناوکەترشێک، ڤایرۆئیدەکان دەبنە ھۆی نەخۆشی لە گیاکان.توانای دووهێندەبوونیان هەیە.لەناوکەترش زیان بە رووەکە خانەکان دەگەیەنن زیان بەو رووەکە خانانە دەگەیەنن کە گرینگی ئابووریان هەیە وەک: پرتەقال،ئاروو،پەتاتە
قجیاوا
قجیاوا (Qiciyawa، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٠٥ کەس لە ٥٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
بڕیارنامەی ٣١٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣١٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی شوباتی ١٩٧٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٤٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
گۆرەویچنە
گۆرەویچنە خێزانە مەلێکن، ورد و چالاک، بە کێشی نزیک ١١ گرەم، دارژی، بەرزەفڕ و نەوێستاوە و زۆر دەنگخۆش. باڵەکانی کورتە و دڵی بەهێزە. مێروو و [کرم]] و جارجاریش دانەوێڵە دەخوا. لە ناو مەلە دەنگخۆشەکاندا لە هەموو بەوزەترە، بەرگەی برسییەتی ناگرێ؛ ئەگەر ٢٤ کاتژمێر برسی بێ، تیادەچێ، بەم بۆنەوە لە زستاناندا زۆریان تیادەچێ.
ئەم مەلە لە خێزانی گۆرەویچنانە(Paridae). ئەم مەلانە بێجگە لە باکووری ئەمریکا نەبێ، لە هەموو دارستانەکان، لێڕەوارەکان، باخ و باخچەکانی دنیا دەبینرێن.
جۆرەکانی گۆرەویچنە
==گۆرەویچنە لە پۆلێنی زانستیی گیانداراندا ==
سەرچاوە
پۆل:مەلان
فیلیپ جانسۆن
فیلیپ جانسۆن (؛ ٨ی تەممووزی ١٩٠٦ لە کێلیڤێلاند، چیۆ – ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥) تەلارسازێکی ئەمریکی بوو. ساڵی ١٩٣٠ گرووپی تەلارسازی و شێوەکاری لە مووزەی پێشکەوتووی ھونەر لە شاری نیویۆرکی دامەزراند و پاشان لە ساڵی ١٩٧٨ کاتێک کە لێژنەی باوەڕپێکراوانی ئەم مووزەیە بوو لەلایەن ڕێکخراوی تەلاسازانی ئەمریکا میداڵی زێڕی پێ بەخشترا و ساڵێک دواتر لە ساڵی ١٩٧٩ ھەوەڵین خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێری مسۆگەڕ کرت.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی - سەردانی 19 August 2011
پۆل:نژیاروانانی ئەمریکی پۆل:مردووانی ٢٠٠٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
ئایەتی شمشێر
ئایەتی شمشێر زاراوەیەکی ئیسلامییە و ئاماژەیە بە ئایەتی پێنجی سوورەتی تەوبە، کە تێیدا خوای گەورە داوا لە موسڵمانان دەکات دوای تەواوبوونی مانگە حەرامەکان لەگەڵ بێباوەڕان بجەنگن تاوەکوو باوەڕ دێنن، نوێژ دەکەن و زەکات دەدەن. .
سەرچاوەکان
پۆل:ئایەت پۆل:ئایەتەکانی قورئان پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:زاراوە قورئانییەکان پۆل:قورئان پۆل:جیھاد
ئیمپراتۆریەتیی ساسانی
وێنۆک|نەخشە ناوچەی ژێر دەسەڵاتی ساسانییەکان ئیمپراتۆریەتی ساسانی یان ساسانییەکان (بە زمانی پاڵەوی:𐭲𐭯𐭩𐭲𐭯𐭮𐭯𐭮 ) دواین ئیمپراتۆریەتیی کوردی پێش ئیسلام بووە. بنەماڵەی ساسانی لە ساڵی ٢٢٤ی زایینی بە تێکشاندنی ئەشکانییەکان حکوومەتەکەیان پێک ھێنا و ھەتا ساڵی ٦٥١ واتە بۆ ماوەی زیاتر لە ٤٠٠ ساڵ یەکێک لە زلھێزەکانی سەردەم بوون و بەرامبەرکێێ ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیان کرددوە،
بەڵگەی کورد بوونی ساسانییەکان لە سەرچاوە کۆنەکانی وەک تەبەری و مەسعودی و ئیبنە بەلخی و حەمزەی ئیسفەهانی دا ئاماژەی پێ کراوە، بۆ وێنە تەبەری نامەکەی ئەردەوانی پێنجەمی ئەشکانیی لە کتێبەکەیدا هێناوە کە بە ئەردەشیری بابەکان دەڵێت:           انک قد عدوت طورک و اجتلبت حتفک ایها الکردی المربّی فی خیام الاکراد من اذن لک فی التاج الذی لبسته»   ئەی کوردی گۆشکراوی ڕەشماڵی کوردان، پێت لە ئاستی خۆت درێژتر کردووە و مەبەستی تاج و تەختت هەیە.
حەمزەی ئێسفەهانی لە " تاریخ ملوک الفرس" دەنووسێت: لە سەردەمی ئەردشیر، کوڕەکەی دەبێتە فەرمانڕەوای خۆراسان، و وەک کوردزاد نێوی دایکی دێنێت.
لە سیرةالفرسی یاقوتی حەمەویدا هاتووە: کاتێ ئەردەشیر دەگاتە مەدائێن ئەوی پێ خۆش دەبێ و هەوڵی ئاوەدانکردنەوەی دەدات. ناو حەوت گەڕەکی مەدائێنیش دێنێت کە نێوی یەکێکیان کوردئافاز یان کوردئاوایە.
یەکەم شای ساسانی، ئەردەشیری یەکەم بووە کە لە ناوچە پارس (پارێزگای فارس) شۆڕشی کردووە و ئیمپراتۆریەتییەکەی دامەزراندووە، ئەردەشیر کوڕی بابەک لە دوو بنەماڵەی گەورەی ناوچەی فارسن بە ناوەکانی شوانکارە و بارزەنگی، بارزەنگییەکان کە دەکەنە بنەماڵەی دایکی ئەردەشیر فەرمانڕەوای فارسن و بە پێی ئاماژەکانی ئیبنە بەلخی لە کتێبی فارسنامە هەردوو بەماڵەی بارزەنگی و شوانکارە کوردن. دوایین شای ساسانی یەزدگێردی سێیەم بووە کە چەند شەڕی گەورەی لەگەڵ سوپای ئیسلام لە سەردەمی عومەر کوڕی خەتتابدا کردووە و لە ھەموویاندا دۆڕاوە.
سەردەمی ساسانییەکان وەک سەردەمی زێڕینی کوردی پێش ئیسلام ناسراوە و کاریگەریی زۆری ھەبووە لەسەر ئەوەی کە دواتر وەک ھونەر و چاندی ئیسلامی ناسرا. ئایینی زەردەشتی و زانایانی ئایینی، ڕۆڵی گرنگی و کاریگەریی زۆریان ھەبووە لەسەر شێوازی حکوومەتدا، لەڕاستیدا هێرشی عەرەب بۆ سەر ئیمپراتۆریەتی ساسانی دەسەڵاتی کورد بوو تێکشکا و ڕێخۆشکەری هێرشی تورک بوو بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاس.
ئایین
زەردەشتی
زمان
پەهلەویی ساسانی
گرێدان بۆ دەرەوە
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٧ەم پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٢٤ پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:مێژووی ئێرانی کەونار
پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان پۆل:مێژووی ئاسیای ناوەندی پۆل:مێژووی شام پۆل:مێژووی داغستان پۆل:سووریای دێرین پۆل:مێژووی دێرینی عێراق
خاکەکانی باکووری ئوسترالیا
خاکی باکوور یان  ناوچەکانی باکووری ئوسترالیا ( به ئینگلیزی : Northern Territory] یەکێکە لە ناوچە سەرەکیەکانی ئوسترالیا، لە باکووری ئەم وڵاتە هەڵکەوتووە کە وەکوو ویلایەت نەناسراوە و دەسەڵاتی ویلایەتێکی تەواوی نیە.
ناوەندی ئەم ناوچەیە شاری داروینە.
گەلهەی ئەم ویلایەتە تۆزێک زیاتر لە دووسەت هەزار کەسە کە کەمترین دانیشتوانی ئوسترالیای لەخۆ گرتووە.
شارەکانی کانیەکانی ئالیس و کاترین دوو شاری تری ئەم ناوچەیەن.
زیاتر لە یەک لەسەر چواری گەلهەی ئەم ناوچەیە خەڵکی خۆجێی ئوسترالیایە کە زۆرترین بوونی خۆجێیەکانی ئوسترالیایە بەرانبەر بە ویلایەتەکانی تر.
هەروەها ناوچەی باکوور تەنیا ناوچەی ئوسترالیایە لە درێژایی مێژوو دا، شەڕی چەکداری لە نزیکەوە بەخۆیەوە بینیبێ.شاری داروین لە شەڕی جیهانی دووهەم دا چەندین جار لە لایەن هێزی هەوایی شاهانەی ژاپۆن بۆردوومان کرا.
جادەکانی ئەم ناوچەیە تا ساڵی ٢٠٠٧ بەربەستی خێراییان نەبوو و داروین لە ساڵی ٢٠٠٤ بۆ یەکەمین جار تێکەڵی هێڵی شەمدەندەفەری نیشتیمانی بوو.
ئەم ناوچەیە بە هۆی بوونی یەکێک لە بنکە سەربازی و ناوبەری سەتەللایتی گرینگی ئەمریکایی ڕێژەیەکی زۆری ئەمریکی تێدایە.
چیای ئایێرز کە خەڵکی ناوچەکە بە چیای ئولورو ناوە دەبەن، یەکێکە لە گرینگترین ئاسەوارە سرووشتیەکانی ناوچەکە و لە گەڵ میراتی جیهانی هەژمار دەکرێ، ئەم چیایە لە ٤٥٠ کیلۆمەتری شاری کانیەکانی ئالیس دایە. تووریزم یەکێکە لە سەرچاوە گرینگەکانی داهاتی ئەم ناوچەیە.
سەرچاوە
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩١١ پۆل:ویلایەتەکانی ئوسترالیا پۆل:خاکەکانی باکووری ئوسترالیا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١١ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ئۆسترالیا
ڕایان مێرفی
ڕایان مێرفی (بە ئینگلیزی: Ryan Murphy) لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٥ لە شاری ئیندیاناپۆلیس لە ویلایەتی ئیندیانا بەرهەمهێنەر و دەرهێنەر و نووسەری ئەمریکییە. alt=ڕایان مێرفی لە پانێڵی PaleyFest 2013 لە بەرنامەی تەلەڤزیۆنی "The New Normal".|وێنۆک|ڕایان مێرفی لە پانێڵی PaleyFest 2013 لە بەرنامەی تەلەڤزیۆنی "The New Normal".
ڕایان ڕۆشتووە بۆ قوتابخانەیەکی کاسۆلیکی و دەرچووی زانکۆی ئیندیانا لە شاری ئیندیاناپۆلیسی ویلایەتی ئیندیانا لە ئەمریکا و پسپۆڕی ڕۆژنامەگەری بووە و وەک ڕۆژنامەنووس لە زۆرێک لە گۆڤار و ڕۆژنامەکانی وەک ڕۆژنامەی لۆس ئەنجلۆس تایمز و نیویۆرک دەیلی نیوز و دەیلی نیوز و ئینتەرتەیمەند و یکڵی، پاشان دەستی کرد بە نووسین و یەکەم فیلمی لە ژێر دەستی ستیڤن سپیلبێرگ بەرهەم هێنرا و یەکەم خەڵاتی ئیمی بۆ دەرهێنان بەدەستهێنا.
ژیانی پێشوو
مێرفی لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٦٥ لە شاری ئیندیاناپۆلیسی ویلایەتی ئیندیانا لەدایک بووە و لە خێزانێکی کاسۆلیکیدا گەورە بووە، باوباپیرانی ئێرلەندی و دانیمارکیین، لە پۆلی یەکەم تا هەشتەم لە قوتابخانەی کاسۆلیکی خوێندوویەتی، لە قوتابخانەی ئامادەیی ناوەندی وارن لە شاری ئیندیاناپۆلیس دەرچووە، دایکی بە ناوی ج ئەندی مێرفی بە "شاجوان پەسنی کردووە کە هەموو شتێکی بەجێهێشتووە بۆ ئەوەی لە ماڵەوە بمێنێتەوە و ئاگاداری دوو کوڕەکەی بێت"،  دایکی پێنج پەرتووکی نووسیوە و زیاتر لە ٢٠ ساڵ لە بواری پەیوەندییە تەلەفۆنییەکان کاری کردووە پێش ئەوەی خانەنشین بێت،  باوکی لە پیشەسازی ڕۆژنامەکان وەک بەڕێوەبەری دابەشکردن کاری کردووە پێش ئەوەی دوای ٣٠ ساڵ خانەنشین بێت.
دوای ئەوەی لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا وەک هاوڕەگەزخواز دەرکەوت، مێرفی یەکەم چارەسەرکەری بینی، کە هیچ شتێکی خراپی لێ نەدۆزیەوە جگە لەوەی "زۆر زوو بوو بۆ بەرژەوەندی خۆی"، لە میانەی چاوپێکەوتنێکیدا لە ساڵی ٢٠١٢ لە ستۆدیۆی ناو ئەکتەرەکان، مێرفی ئیدیعای کرد کە لە قۆناغی ئامادەییدا بە نهێنی لەگەڵ "زۆرێک لە یاریزانانی تۆپی پێ" هاوڕێیەتی کردووە، لە منداڵیدا لە کۆڕێکدا ئاهەنگی گێڕا، کە دواتر کارەکانی لە گلی ئاگادار دەکردەوە.
مێرفی لە زانکۆی ئیندیانا لە بلومینگتۆن خوێندوویەتی، لەوێ پسپۆڕی ڕۆژنامەگەری بووە و ئەندامی ئەنسەمبڵی دەنگی گۆرانیبێژی هوزیێر بوو، لە ساڵی ١٩٨٦ لە ڕۆژنامەی واشنتۆن پۆست شانبەشانی ڕۆژنامەنووس کارا سویشەر ڕاهێنانی کردووە، لە بەشی مۆدە دانرا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥ پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:بەرهەمهێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب پۆل:زیندووان پۆل:نمایشكاران پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی پۆل:بەرھەمھێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم
شیبانیبا
شیبانیبا یا تەل بیڵا (بە عەرەبی: شیبانیبا، ئینگلیزی: Shibaniba) شوێنێکی شوێنەوارییە، و دەکەوێتە گوندی دەراویش لە پارێزگای نەینەوا لە دەشتی نەینەوا لە باشووری کوردستان لە عێراق. لە نزیک شارەدێی بەعشیقە. شاری دێرینی شیبانیبە، دوور نییە لە ئاشوورەوە. ناوی شیبانیبا لە سەرچاوەکانی ئاشوری ناوەڕاستەوە ھاتووە.
مێژووی توێژینەوەی شوێنەوار
دوای چەند پشکنینێکی بچووک کە لەلایەن ئۆستن ھێنری لایاردەوە لە دەوروبەری ساڵی ١٨٥٠ ئەنجامدرا، تێل بیلا لە نێوان ساڵانی ١٩٣٠ بۆ ١٩٣٤ لەلایەن تیمێکی زانکۆی پێنسیلڤانیا و قوتابخانەکانی ئەمریکی بۆ توێژینەوەی ڕۆژھەڵاتی ھەڵکەندراوە. ھەڵکۆڵینەکە لەلایەن ئیفرایم ئەڤیگدۆر سپایسەر لەگەڵ چارڵز باچێ سەرپەرشتی کرا. کارەکە ئاڵۆز بوو بەھۆی ئەوەی کە گردەکە بەسەر ١٨ خاوەندا دابەشکرابوو لەنێویاندا کڵێسایەکی جاکۆبی.
لە ھەمان کاتدا ئەم زانایانە بەدواداچوونیان بۆ شوێنی کۆن و نزیکی پەیوەندیدار لە تەپە گەورە کرد، کە دەکەوێتە نزیکەی ٨کم(٥ میل) باکووری ڕۆژھەڵاتی تەل بیلا.
تەل بێلا و ژینگەکەی
شوێنەکە لە تەپۆڵکەیەکی گەورە پێکھاتووە و نزیکەی ٣٠دۆنم(١٢ھەکتار) دەگرێتەوە.
مێژووی داگیرکاری
ھەندێک بەڵگەی داگیرکاری ھەیە تا دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئوروک، لەوانەش ھەندێک بوونی حووری لە ناوەڕاستی ھەزارەی دووەمدا. بەڵام زۆربەی ماددە ھەڵکەندراوەکان لە سەردەمی ئاشوری ناوەڕاست و ئاشوری نوێن، لەوانەش مادەی گلیپتیک(نەخشی سەر بەرد) و ئێپیگرافی(نووسراوی سەر بەرد). لەوحی ئاشووری ناوەڕاست(نزیکەی ١٤٠٠-١٠٠٠ پێش زایین) لە تێل بیلا/شیبانیباوە بەڵگەی پێدراوە. ناوی شیبانیبا پەیوەندی بەم قۆناغەی مێژوویەوە ھەیە.
شوێنەوارەکانی حووری لە چینی سێیەمی ھەڵکەندەکاندا دەستنیشانکراون. بەراوردکردن لەگەڵ شوێنەوارە ھاوشێوەکانی نوزی وایکرد کە سپایزەر بگاتە ئەو ئەنجامەی کە حوورییەکان پێش ئەوەی بچنە نوزی، لە تەل بیلا نیشتەجێ بوون،
نەبوونی بەڵگەنامەی نووسراو لە بیلا، بە پێچەوانەی نوزی، زیاتر پشتگیری لە ئەنجامەکەی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق پۆل:پارێزگای موسڵ
ژان باتیست دو گرێسێ
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٠٩ پۆل:مردووانی ١٧٧٧
١٥١٤
ساڵی ١٥١٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥١٤
بنکەدراوەی گراف
لە کۆمپیوتەردا، بنکەدراوەی گراف یان گراف داتابەیس بریتیە لە بنکەدراوەیەک کە پێکهاتەی گراف بەکاردێنێ بۆ داواکردنی مانادار لە گرێ، بەستەر و هەروەها تایبەتمەندیەکانی تری بۆ نیشاندان و هەڵگرتنی دراوەکان (داتا)ی ناوی.
left|thumb|308x308px|بنکەدراوی گراف پێک دێ لە گرێ (جەمسەر)، بەستەر و تایبەتمەندی.
لیستی بنکەدراوەکانی گراف
ئەمانە نمونەی بنکەدراوەی گرافن: Neo4J, AllegroGraph, ArangoDB,  BlazeGraph, Cayley, JanusGraph, SparkSee لەگەڵ OpenLink Virtuoso
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:تەکنۆلۆژیای زانیاری
بڕیارنامەی ٣١٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣١٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی شوباتی ١٩٧٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشە سەبارەت بە بارودۆخی ڕۆدیسیای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٤٥‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕۆدیسیا
تووت
تووت (بە کورمانجی: Tût، بە تورکی: Tut)، یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئادیەمان ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ١١٫٥٠٢ کەس بووە، کە نزیکەی ٤٫١٠١ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئادیەمان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئادیەمان
پیتەر ئەبیلارد
پیتەر ئەبیلارد (بە ئینگلیزی: Peter Abelard؛ ١٠٧٩ - ٢١ی نیسانی ١١٤٢) فەیلەسووفێکی فەڕەنسی سەدەی ناوەڕاستی فەلسەفەی قوتابخانەیی و ئایینزان و زانایەکی ژیربێژ بوو.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی - پیتەر ئەبیلارد
پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٢یەم پۆل:زمانەوانانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٠٧٩ پۆل:مردووانی ١١٤٢ پۆل:فەیلەسووفانی زمان
١٥١٥
ساڵی ١٥١٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥١٥
ڤێردەر برێمن
چەپ|وێنۆک|150px|لۆگۆی یانەی ڤێدەربرێمەن thumb|220px |دەرەوەی یاریگا ڤێدەربرێمەن یانەیەکی تۆپی پێ یە لە ٤ی شووباتی ١٨٩٩ دامەزراوە لە ووڵاتی ئەڵمانیا لەشاری برێمەن یەکێکە لە یانە بەشداربووەکانی بۆندسلیگا خوولی ی ئەڵمانی و بەشداری لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا و خولی ئەورووپا.
بەستەری دەرەکی
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٨٩٩ پۆل:یانەکانی تۆپی پێی برێمن پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئەڵمانیا پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩٩ لە ئەڵمانیا
کۆشکی سەرو
کۆشکی سەرو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کۆشکی سەرو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دارەتوو و لە باشوور لەگەڵ گوندی کۆشکی ناوەڕاست و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ڕەمەزان شەشە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی حەیدەرەسوورە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مانگە حەرامەکان
مانگە حەرامەکان لە ئیسلامدا بە ھەر چوار مانگی موحەرەم، زولحەجە، زولقەعدە و ڕەجەب لە ڕۆژژمێری کۆچیدا دەڵێن چونکە جەنگکردن لەو مانگانەدا حەرامە تەنیا بۆ بەرگریکردن نەبێت. .
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:ڕۆژژمێری کۆچی پۆل:مانگەکان
ویلایەتە یەکگرتووە پێکلکاوەکان
ئەیالەتە یەکگرتووە پێکلکاوەکان (بە ئینگلیزی: Contiguous United States) ئاماژە دەدات بە ٤٨ ئەیالەتی ھەڵکەوتوو لە سەر کیشوەری ئامریکای باکوور و لە خوار سنووری کاناداوە، زێدە ناوچەی کۆلۆمبیاش. ئەم دەستەواژە ئەیالەتەکانی ئالاسکا و ھاوایی و ھەموو مەڵبەندەکانی دوور لە کەناری وڵاتی ئەیالەتە یەکگرتووەکان ھەڵاوێر دەکا.
پۆل:دابەشکارییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
لویس باڕاگان
لویس باڕاگان مۆرفین (بە ئینگلیزی: Luis Barragán Morfin)، لەدایکبووی ٩ی ئازاری ١٩٠٢ لە گوادالاخارا، و کۆچکردوو لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨ لە مێکسیکۆ سیتی، ناودارترین تەلارسازی سەدەی بیستەمی مەکسیک دەژمێردرێ کە ساڵی ١٩٨٠ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکەر مسۆگەڕ بکات.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی - سەردانی 19 August 2011
پۆل:نژیاروانانی مەکسیکی پۆل:مردووانی ١٩٨٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر
ئاگایی
ئاگایی چۆنیەتیی وشیار بوون و لە شتێ خەبەردار بوونە. بەتایبەت، تواناییی ڕاستەوخۆ بەدیکردن و ھەستپێکردن و ناسکردنی ڕووداوەکانە. پێناسەیەکی تری دەڵێت ئاگایی ئەو دۆخەیە کە تێیدا سووژە (مرۆڤ یا گیانلەبەر) ئاگای لە خەبەرێکە کە بێپەردە و ڕاستەوخۆ لەبەردەستیەتی و، دەتوانێ بە کاری بێنێ و بە گوێرەی بجووڵێتەوە. ئەغڵەب ئاگایی و وشیاری ھاومانا ڕەچاو دەکرێن.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھۆشیاری
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
یانەی شتوتگارت
وێنۆک چەپ|وێنۆک|150px|لۆگۆی یانەی شتووتگارد
بەستەری دەرەکی
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٨٩٣ پۆل:یانەکانی تۆپی پێی بادن-ڤویرتمبێرگ پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئەڵمانیا پۆل:وەرزشی شتوتگارت پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩٣ لە ئەڵمانیا
میانڕیان
میانڕیان لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێک لە شارەکانی لە شارستانی سەحنە لە پارێزگای کرماشانی وڵاتی ئێران. بە پێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٥٩٨ کەس بووە.
ڕوەوەرێ
ڕوەوەرێ (Rwewerê، ) دێیەکە لە گوندستانی ھەورامان تەخت، لە ناوچەی ھەورامانی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی ڕوەوەرێ بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٤١٩ کەس لە ١٠٧ بنەماڵەدا بووە.
میانڕیان
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏ پۆل:شارستانی سەحنە
ڕوەوەرێ
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
بڕیارنامەی ٣١٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٢
تەختەڕەش (فیلم)
وێنۆک|پۆستەری فیلمی تەختەڕەش (تەختە سیا) لە دەرەوەی ئێران
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٩ پۆل:فیلمە فارسییەکان پۆل:فیلمە ئیتالییەکان پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان
١٥١٦
ساڵی ١٥١٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥١٦
محەممەد ئیسفەھانی
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی تاران پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئێرانی پۆل:ژەنیارانی ئێرانی پۆل:خەڵکی پارێزگای تاران پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران
ھۆش
ھۆش یانی ئاگاداری لە حاڵ و وەزعی خۆ. بە واتایەکی دی، ھۆش حاڵەت یا تواناییی ئاگادار بوونە لەو شتانەی لە دەرەوە یا لە ناو زەیندا ڕوو ئەدات. ھۆش تایبەتمەندیی خاوەنبوونە زیندووکانە و لە مرۆڤدا بە بەرزترین ڕادەی خۆی ئەگات. ھیچ بوونێکی زیندوو بە قەدەر مرۆڤ ئاگای لە خۆی و دەوروبەری نییە. وەکوو حاڵەت، ھۆش ھەمان ئاگایییە، واتە ئەو بارودۆخەی کە خاوەنبوونی زیندوو لە کاتی ھەستپێکردن و دەرکپێکردن و ناسینەوە و جیاکردنەوەدا تێدایە. وەکوو توانایی، ھۆش بەو تایبەتمەندییە لە ھەندێ لە خاوەنبوونە زیندووکاندا ئاماژە ئەکا کە ڕێگەیان بۆ خۆش ئەکا لە «بوون»یان ئاگادار ببنەوە.
وشەڕەتناسی
وشەی ھۆش لە ڕیشەی ھیندوئەورووپاییی و ڕیشەی ھیندوئێرانی و پرۆتۆئێرانیی  بە مانای گوێ و گوێچکەکانەوە ھاتووە.
دیمەنی لە بوارەکانی زانستدا
alt=|وێنۆک|[[جۆن لۆک فەیلەسووفی ئینگلیزیی سەدەی حەڤدە ئاوەھا ھۆش ئەناسێنێ: «ئاگادار بوون لەوەی بە زەینی مرۆڤ خۆیدا تێ ئەپەڕێ». ]]
فەیلەسووفانی ڕۆژاوایی لە دیکارت و لۆک بەم لاوە ھەوڵیان داوە خۆیان لە سروشتی ھۆش و ئەوەی کە جێگەی لە ناو وێنەیەکی گەورەتری جیھان لە کوێیە تێبگەیێنن. بەتایبەت لە دیاردەناسی و لە فەلسەفەی زەیندا زۆربەی پرسیارەکان لە دەور مەسەلەی ھۆشدا ئەسووڕێنەوە. بۆ نموونە: ئاخۆ ھۆش ماددەیە؟ ئاخۆ ئەکرێ کۆمپیوتەر و ڕۆبۆت وشیار بن؟ چۆن ھۆش گرێ ئەخوا بە زمانەوە؟ چۆن ھۆش وەکوو بوون گرێ ئەخوا بە دنیای ئەزموونەوە؟ ڕۆڵی خۆ لە ئەزمووندا چییە؟
لەم دوایییە، لە بوارە جیاجیاکانی زانستی کۆگنیتیڤ وەکوو سایکۆلۆجی و نورۆسایکۆلۆجی و زمانەوانی و مرۆڤناسیدا، ھۆش بووە بە بابەتێکی گرنگی لێکۆڵینەوە. ھەوڵ و تەقالاش لە پلەی یەکەمدا بۆ تێگەیشتنە لەوەی کە لە باری بایۆلۆجی و سایکۆلۆجییەوە بوونی ئاگادارییەکان لە ھۆشدا بە چ مانایە. یا بە زمانێکی تر، بۆ دەسنیشانکردنی پێکەوەبەستراوییەکانی دەمار و دەروونە لە ھۆشدا. زۆرینەی لێکۆڵینەوەگەلی تەجروبی (ئەوانەی لە تاقیگەدا ئەکرێن) بۆ ھەڵسەنگاندنی ھۆش لە مرۆڤەکاندا داوایان لێ ئەکەن ئەزموونەکانیان بە قسە بۆ بگێڕنەوە (بۆ نموونە: «وەختێ من فڵان کار ئەکەم ئەگەر شتێکت بەدی کرد پێم بڵێ»).
لە پزیشکیدا، وشیاری بە ڕوانین لە وریایی و وەڵامدەریی نەخۆشێک ھەڵدەسەنگێندرێت و دەکرێت وەکوو زنجیرەیەک لە دۆخەکان چاوی لێ بکرێت: وریا، بەئاگا لە کات و شوێن، ڕاگەیێنەر، لە گێژیدا و، پاشان وڕێنە، پاشان لەدەستدان و دۆڕانی ھەر چەشنە ڕاگەیێنییەکی مانادار و، کۆتایی دێت بە جووڵەنەکردن لە وەڵامی ھاندانی بەسوێدا.
سەرچاوەکان
پۆل:فەلسەفەی زەین ھۆشیاری پۆل:نیرۆسایکۆلۆژی پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی پۆل:ھەبوونناسی
قەزای بابەک
قەزای بابەک (بە ئازەربایجان: Babək rayonu)یەکێکە لە ٧قەزاکانی کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان. ئەم قەزایە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزاکانی جوولفە، شەھبوز، کەنگەرلی، شاری نەخچیڤان، ھەروەھا پارێزگای ڤایۆتس دزۆری ئەرمینیا و پارێزگاکانی ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات و ئازەربایجانی ڕۆژاوای ئێران. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی بابەکە. تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٧٦ ھەزار و ٢٠٠ کەس بووە
دانیشتووان
بەپێی لیژنەی ئاماری دەوڵەت، تا ساڵی ٢٠١٨، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٧٥ ھەزار کەس تۆمارکردووە، کە بە ڕێژەی ٢٥٠٠ کەس زیادی کردووە (نزیکەی لەسەدا ٠٫٠٣) لەکاتێکدا لە ساڵی ٢٠٠٠دا ٧٢ ھەزار و ٥٠٠ کەس بووە. ٣٧٬٤٠٠ لە کۆی دانیشتووان پیاون، ٣٧٬٦٠٠ ژن. زیاتر لە ٢٦٬٢ لە سەدی دانیشتووان (نزیکەی ١٩٬٧٠٠ کەس) لە گەنجان و ھەرزەکارانی تەمەن ١٤–٢٩ ساڵ پێکھاتوون.
سەرچاوەکان
پۆل:قەزای بابەک
بیردۆزی سیستمەکان
بیردۆزی سیستمەکان بیردۆزێکە سەبارەتی سیستمە ئاڵۆزەکان لە سروشت، کۆمەڵگا، و زانستدا، و چوارچێوەیەکە کە بە ھۆیەوە ھەر کەس دەتوانێت ھەر کۆمەڵیک لە شتان کە بۆ ئامانجی بەرھەمھێنانی ھەندێک ئاکام پێکەوە کاردەکەن ڕاڤەبکات و/یان لێی بکۆڵێتەوە. ئەمە دەتوانێت تاکە ئۆرگانیزمێک بێت، ڕێکخراوە یان کۆمەڵگایەک بێت، یان بەرھەمێکی دەستکردی ئەلیکترۆ-میکانیکی بێت. پۆل:سیستمەکان پۆل:زانستی سیستەمەکان
کرمی قولاپی
کرمی قولاپی کرمێکی مشەخۆرە و لە ڕیخۆڵەی مرۆڤدا ئەژی، لەتەمەنی کرمۆکەی (larva) و پێگەیشتویدا (adult) لەناو ڕیخوڵە باریکە دەژین کە دەبنە ھۆی نەخۆشی لە ڕیخۆڵەدا ئەم کرمە دووجۆری سەرەکی ھەیە دەبێتە ھۆی نەخۆشی لەمرۆڤدا ئەوانیش Ancylostoma duodenale Necator americanus.
گواستنەوە
وێنۆک|سووڕی ژیانی کرمی قولاپی ئەم کرمە دەگوازرێتەوە لەڕێی ھێلکەکەی کە لە پیسایی کەسی تووشبوودا ھەیە.
نیشانەکانی تووشبوون
کێن ئەوانەی مەترسی تووشبوونیان ھەیە؟ ئەوانەی لە شوێنە گەرم و شێدارەکان دەژین و پاکوخاوێنی تیانا کەمە ئەوانەی کە بەبێ پێڵاو بەسەر خۆڵی پیسبوو بەو مشەخۆرە ئەرۆن یاخود پێستیان بەرکەوتەی ڕاستەوخۆی لەگەڵ خاکدا ھەیە نیشانەکانی: دەکرێت ئەوکەسەی تووشی دەبێت ھیچ نیشانەیەکی نەبێت یاخود نیشانەی کەمی ھەبێت بەڵام بەگشتی نیشانەکانی ئەمانەن خوران و سووربوونەوە ئازاری سک سکچون نەمانی ئارەزووی خواردن بێھێزی
دەستنیشانکردن
لەرێگەی بوونی ھێلکەکەیی لە پیساییدا دیاری دەکرێت بە ئامێری مایکرۆسکۆپ
بایەرن ٠٤ لیڤەرکۆزن
چەپ|وێنۆک|150px|لۆگۆی یانەکە
بایەرن لیڤەرکۆزن ٠٤ یانەیەکی تۆپی پێیە لە ١٩٠٤ دامەزراوە لە ووڵاتی ئەڵمانیا لەشاری لیڤەرکۆزن یەکێکە لە یانە بەشداربووەکانی بۆندسلیگا و یانەکە جارێک هەریەکە لە خولی ئەورووپا و خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای بەدەست هێناوە ، وەلە ئێستادا شابی ئالۆنسۆی ئیسپانی ڕاهێنەری یانەکەیە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٤ پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئەڵمانیا پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ڕاینی باکوور-وێستفالیا پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٤ لە ئەڵمانیا
١٥١٧
ساڵی ١٥١٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
سنجق
سنجق (بە کورمانجی: Sinciq، بە تورکی: Sincik)، یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئادیەمان ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ٢٠٫٨٨٨ کەس بووە، کە نزیکەی ٤٫٣٣١ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
١٥١٧
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥١٧
سنجق
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئادیەمان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئادیەمان
کوڵوکۆ
کوڵی دەروون یا کوڵوکۆی دەروون چەشنێک تاقیبوونەوەی وشیارییە کە تا ڕادەیەک کورتخایەنە و، لەگەڵ خۆیدا، چێژ و خۆشی، یا بەپێچەوانەوە، ئێش و ناخۆشی دێنێ و، تین بە جموجووڵ و چالاکیی زەین ئەدا. کوڵوکۆ بنچینەیییەکان بریتین لە شادی، خەفەت، ترس، تووڕەیی، قێز و، سەرسووڕماوی.
ژمارەیەک بابەتی لێکچوو و لێکنزیک ھەن کە پێویستە جیاوازییان بەوردی دەسنیشان بکرێت:
کوڵوکۆکان لە ٣ بەش پێک ھاتووە:
ژان ژاک لو فرانک دو پۆمپینیا
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٠٩ پۆل:مردووانی ١٧٨٤ پۆل:وەرگێڕەکانی ئینگلیزی–فەڕەنسی پۆل:وەرگێڕە فەڕەنسییەکان
خەڵکی پەنجابی
وێنۆک|پەنجابییەکی بەساڵاچوو پەنجابی یەکێکە لە خێزان و عەشیرەتەکانی ھیندوو ئاری کە لە ھەرێم یان ناوچەی پەنجابن کە ھەڵکەوتەی شوێنێکی مێژوویین لە ڕۆژھەڵاتی پاکستان و باکووری ھیندستان. . لە ڕووی ئاینەوە پەنجابیییەکان باوەڕییان بە ھیندوویزم، ئیسلام، ئایینی مەسیحییەت و سیکیزم ھەیە.
دانیشتووان
پەنجابییەکان بەچەند وڵاتێک دابەشبوون کە وا خەملێنراوە ژمارەیان نزیکەی ١٢٠ میلیۆن کەسە ئەوانیش لەو وڵاتانە دابەشبوونە بەزۆری ھیندستان نزیکەی ٣٢ میلیۆن و پاکستان ٧٦ میلیۆن و بەریتانیای گەورە نزیکەی ٢ میلیۆن و ئیمارات نزیکەی ٧٢٠ ھەزار و کەنەدا ٥٠٠ ھەزار و ئەمریکا نزیکەی ٣٥٠ ھەزار کەس دەبن
پۆل:پەنجابییەکان پۆل:گروپە نەتەوەییەکانی باشووری ئاسیا
١٥١٨
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥١٨
قێز
وێنۆک|چەپ| قێز یا قیز یا بێز حاڵەتێکە لە مرۆڤ و ھەندێ گیانلەبەردا کە بە دیتن و بۆنکردن و خواردنی ھەندێ خواردەمەنی و شتی دیکە دڵی تێک ئەچێ. ئەو ھەستە زۆر ناخۆشەیە کە لە وەڵام بە شتێکی دزێو و دڵشێوێندا لە دەروونا ئەھورووژێ و، یەکێ لە شەش کوڵوکۆی بنەڕەتیی مرۆڤە.
سەرچاوە
پۆل:سۆزەکان پۆل:ئەخلاق
کامێیاما (میێ)
کامێیاما (亀山市, کامێیاما-شی)  شارێکە دەکەوێتە باکوری پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ١ی ئابی ٢٠٢١ ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە بە ٤٩،٤٥٧ دەخەملێنرێت، ڕووبەری گشتی شارەکە ١٩٠.٩١ خەملێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای میێ
جوگرافیای دانیشتووان
جوگرافیای دانیشتووان تا ڕادەیەک لقێکی تازەیە لە لقەکانی جوگرافیای مرۆڤی، وێڕای بایەخدانی جوگرافیناسان بە تایبەتمەندییە دانیشتووانییەکان وەکوو بەشێک لە لێکۆڵینەوە هەرێمییەکان، لە ساڵی (١٩٦٦) ویلبر زلینسکی جوگرافیناس، ئەم پێناسەی سەبارەت بە جوگرافیای دانیشتووان خستە ڕوو: " دەتوانین بڵێین جوگرافیای دانیشتووان ئەو زانستەیە وا لەو ڕێگایانە دەکۆڵێتەوە کە بە هۆیانەوە تایبەتمەندی جوگرافی شوێنەکان پێکدەهێنێ، هەروەها لە شوێن و کاتدا لەگەڵ دیاردە دانیشتووییەکان کارلێک دەکا". هەروەها زلینسکی دەڵێ: جوگرافیای دانیشتووان گرنگی بە سێ ئاستی جیاواز دەدات کە ئەمانەن:
١- وەسف کردنێکی سادەی شوێنەکە و ژمارەی دانیشتووان و تایبەتمەندییەکانی.
٢-ڕاڤەکردنی شوێنجێی ئەو ژمارانە و تایبەتمەندییەکانی.
٣- شیکردنەوەیەکی جوگرافی بۆ دیارەدەی دانیشتووان.
بۆگوار کارنبر بەم شێوەیە ڕای خۆی لەبارەی جوگرافیاوە دەربڕیوە: "ئەگەر دیموگرافیا حەقیقەتە دیموگرافییەکان بپێوێ و لێکیان بداتەوە، ئەگەر مێژوونووس شوێن پێی پێشکەوتنی مێژوویی حەقیقەتە دیموگرافییەکان هەڵبگرێ، ئەگەر کۆمەڵناس لە ڕێگای چاودێری کردنی کۆمەڵگای مرۆییەوە، بەدوای هۆکار و ئەنجامەکانی حەقیقەتە دیموگرافییەکانەوە بگەڕێ، ئەوە ئەرکی جوگرافیایە حەقیقەتەکان وەکوو ئەوەی لە ژینگەکانیاندا هەن وەسف دەکات، هەروەها هۆکار و تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی و ئەنجامە کەڵەکەبووەکانی سەری دیراسە دەکات". لە ڕوانگەی ئەوەوە، دیراسەکردنێکی جوگرافیانەی دانیشتووان جەخت دەکاتە سەر سێ لایەن:
١-دابەشکردنی دانیشتووان لەسەر ڕووی زەوی.
٢- پەرەسەندنی کۆمەڵگا مرۆییەکان.
٣- مەودای ئەو سەرکەوتنەی کە جوگرافیا لەو کۆمەڵگایانەدا بەدەستی هێناوە.
جیاوزای بنچینەیی دوو زانستی دیموگرافیا و جوگرافیای دانیشتووان ئەوەیە: دیموگرافیا جەخت دەکاتە سەر کات بەڵام جوگرافیا جەخت دەکاتە سەر شوێن.
سەرچاوە
عەبد سهاونە، فوزی، عبودە سمحە، موسا(٢٠٠٩)، جوگرافیای دانیشتووان، وەرگێڕانی هیوا ئەمین شوانی، چاپی یەکەم؛ دەزگای توێژینەوە و بڵاوکردنەوەی موکریانی: هەولێر.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لقەکانی جوگرافیا پۆل:لقەکانی جوگرافیای مرۆڤی
میێلۆئید
230px|وێنۆک|چەپ|وێنەی چۆنیەتی دابەشبوونی بنەماڵەی خانەکانی خوێنی [[مرۆڤ، شوێنی بنکەی میێلۆئید دیاری کراوە]] میێلۆئید بۆ ناو بردنی بنکەی خانەیێک(سللوول) بە کەڵک دێت کە وا لە مێشکی ئێسک(بە ئینگلیزی: Bone Marrow) هاتووە. لە ناو مێشکی ئێسک دەستەیێک خانە هەن کە ئەرکی درووت کردنی خانەکانی خوێنیان هەیە. ئەو خانەگەلە کە لە خانەی پۆلی میێلۆئید درووت دەکرێن تەواو خانەکانی ناو خوێن لە خۆیدا دەگرێت جگە لە لیمفۆسیتەکان. وشەی میێلۆئید زۆرجار لە ناوبردنی شیرپەنجەکاندا بە کەڵک دێت بۆ ئەوەی کە بنەمای سەرەکی شێرپەنجەکە ڕوون بێتەوە. بۆ وێنە ئەو شێرپەنجە ها لە خوێن دا یا نە، کە ئەگەر بڵێین لووکێمیای میێلۆئید ئەمە واتە شێر پەنجەی خانە سپیەکانی خوێن جگە لە لیمفۆسیتەکان.
سەرچاوەکان
ماڵپەڕی ئی-مێدیسین
پۆل:کۆئەندامی لیمف
کۆشکی ناوەڕاست
کۆشکی ناوەڕاست گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کۆشکی ناوەڕاست لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کۆشکی سەرو و لە باشوور لەگەڵ گوندی کۆشکی خوارو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ڕەمەزان شەشە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی حەیدەرەسوورە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
جەیمز ستیرلینگ
سێر جەیمز ستیرلینگ (بە ئینگلیسی: Sir James Frazer Stirling)، لەدایکبووی ٢٢ی نیسانی ١٩٢٦ لە گلاسکۆ، و کۆچکردوو لە ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٩٢ لە لەندەن، تەلارسازی بریتانیایی، یەکێک لە ناودارترین و کاریگەرترین تەلارسازانی نیوەی دووھەمی سەدەی بیستەمە کە ساڵی ١٩٨١ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.
سەرچاوەکان
[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=James_Stirling_(architect)&oldid=429637700 ویکیپیدیای ئینگلیسی - سەردانی 17 May 2011]
پۆل:مردووانی ١٩٩٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
کەماڵە
کەماڵە (Kemalle، ) دێیەکە لە گوندستانی ھەورامان تەخت، لە ناوچەی ھەورامانی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی کەماڵە بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٦٦٦ کەس لە ١٦٠ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
گوجاراتی
وێنۆک|مەهاتما غاندی کەسی هەرە ناسراوی گوجاراتی گوجاراتی گرووپی ڕەگەزیی مێژوویین لە هیندستان. مەهاتما غاندی و سەردار ڤەللابای پاتل و محەممەد عەلی جەناح و ڤیکرام سەرابهای و ناریندرا مۆدی لە کەسایەتییە بەناوبانگەکانی گوجاراتن. ژمارەی دانیشتوانی گوجاراتییەکان خۆی لە ٦٠ ملیۆن کەس دەبینێت و بەزۆرری بڕواییان بە ھیندوویزم و ئیسلام و جاینیزم و ئایینی زەردەشتی هەیە. دانیشتوانییان بەزۆری لە هیندستان نیشتەجێن کە نزیکەی ٥٥ ملیۆن کەس دەبێت لەو وڵاتە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
بڕیارنامەی ٣١٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣١٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٧٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٥٠‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٢ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٢ پۆل:لوبنان لە ١٩٧٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
یاسا (ڕوونکردنەوە)
چالاکی مرۆڤ
پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە
مشەخۆری نیماتۆدا
نیماتۆدا یاخود کرمی ئەڵقەیی (nematodes ) (round worm) یەکێکە لە کرمە مشەخۆرەکان سەر کە توشی ڕیخۆڵەی مرۆڤ ئەبێت و ئەبێتە هۆی دروستبوونی چەندان کێشەی تەندروستی لە مرۆڤدا ،توێژەران وای ئەخەمڵێنن کە ٥۰۰ هەزار جۆری هەیە و تەنها ٦۰ یان ئەبنە هۆی نەخۆشی لە مرۆڤ و ئاژەڵدا. ئەتوانن بچنە جەستەی مرۆڤەوە لەڕێگەی دەم یاخود یاخود بەرکەوتنی ڕاستەوخۆی بە پیسایی و خۆڵی پیسبوو بەم مشەخۆرە  وە ئەتوانێت بۆماوەیەکی زۆر لە ڕیخۆڵەیدا بمێنێتەوە ، ئەم کرمانە لە درێژیدا جیاوازن هەیانە چەند میلی مەترێکن و  هەشیانە زیاتر تا دوو مەتر ئەڕوات،پێیان ئەوترێت مشەخۆری zoonotic واتە ئەتوانێت لە ئاژەڵەوە بگوازرێتەوە بۆ مرۆڤ ،مناڵان زیاتر توشی ئەم کرمە ئەبن بەهۆی ئەوەی کە هەمیشە پەنجەکانیان کە پیسبووە لە دەمیان دائەنێن و چەندان شتی پیسبوو ئەخەنە دەمیان.
جگە لە مرۆڤ کرمی ئەڵقەیی لەناو ڕیخۆڵەی سەگ و پشیلەشدا هەیە ئەم کرمە کۆمەڵێک جۆری هەیە  وەک ۱.Whipworm ۲.Trichinosis ۳.Strongyloidiasis ٤.Pinworm ٥.Hookworm ٦.Ascariasis
ده‌ستنیشانكردنی
لەڕێگەی پیسایی کە هێلکەی کرمەکەکەی تێدایە هه‌روه‌ها لەڕێگەی فەحسی خوێن ، چونکە ئەم کرمە وا ئەکات ژمارەی eosinophill بەرزببێتەوە
بابەک
بابەک (بە ئازەربایجانی: Babək) شارێکە و شارەوانییەکە و پایتەختی قەزای بابەکە، لە کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان. لە ساڵی ٢٠١٥ بە فەرمانی سەرۆکی کۆماری ئازەربایجان، گوندی قوشادیزە تەسفییە کرا و زیاد کرا بۆ خاکی ئیداری شاری بابەک.
مێژوو
پێش ساڵی ١٩٧٨ ئەو شارۆچکەیە بە تازەکەند (ئازەربایجانی: Təzəkənd) ناسرابوو. بەڵام دواتر ناوەکەی گۆڕدرا بۆ ڕێزلێنان لە ڕێبەری شۆڕشگێڕی سەدەی ناوەڕاستی فارس بابەک خوڕەمدین کە لە عەباسییەکان یاخی بوو. دوای گرتنی لە سەدەی نۆیەمدا بووە شەھید.
سەرچاوەکان
پۆل:قەزای بابەک
پێرسێتی یارییەکانی کاپکەم
[[File:Capcom logo.svg|250px|thumb|لۆگۆی ئێستای کاپکۆم
کاپکۆم کۆمپانیایەکی ژاپۆنییە بۆ پەرەپێدان و بڵاوکردنەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە یەکگرتنەوە لە ١١ی حوزەیرانی ١٩٨٣ پێکهێنراوە. جگە لە یارییە ڤیدیۆییەکانی ئارکێد و بەکاربەر، کۆمەڵێک یاری پینبۆڵ و یاری ئارکێدی ناڤیدیۆیی بەرهەمهێنا. کۆمپانیاکە بە چەندین زنجیرە یاری ناسراوە کە بوونە فرەنچایزی مێگا ملیۆنی، وەکو ستریت فایتەر، مارڤێڵ. کۆمپانیاکە سەدان ناونیشانی لە چەندین فرەنچایزی یاری ڤیدیۆیی لە چەندین پلاتفۆرمی یاریکردندا پەرەپێداوە یان بڵاویکردووەتەوە.
کۆمپانیای کاپکۆم چەندین یاری لە ناوچەکانی دەرەوەی ژاپۆن بڵاوکردەوە، وەک ئەمریکای باکوور و باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا و ئەوروپا. زۆرجار ناوی یارییەکان بۆ ئەو ناوچەیە دەگۆڕدرا. ئەو ناونیشانانەی لە خشتەکەدا بەکارهێنراون، ناونیشانە ئینگلیزییەکانن، مەگەر تەنها لە ژاپۆن بڵاوکرابنەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئامانج پۆل:ھۆکار پۆل:مژارەکان لە چاند
تیم کووک
تیم کووک (؛ لەدایکبووی ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٠) بەر لە شەس حەوتە لە مردنی ستیڤ جۆبز تیم کووک لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١١ تاکوو ئێستا بەڕێوبەری جێبەجێکارییە (CEO) لە کۆمپانیای ئەپڵ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ناوبراو لە ئازاری ساڵی ١٩٩٨ ەوە لە کۆمپانیای ئەپڵ کاردەکات بەر لەکاری بەڕێوبەری جێبەجێکاری ئەپڵ تیم لە ئەپڵ وەک بەرپرسی ژووری (عەمەلیات) - (Chief Operating Officer) کاری کردووە کە ئەم پۆستە بەرزترە لە ھەموو فەرمانبەرانی کۆمپانیاکە، لەئێستادا سەرمایەی تیم کووک ٤٠٠ میلیۆن دۆلار دەخەملێنرێت، تیم کووک ھەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە ئەندازەی پیشەسازی وە ھەڵبگری بڕوانامەی ماستەرە لە بەڕێوەبردن, لە ساڵی ٢٠١٢ تیم کووک لەلایەن گۆڤاری تایمزی ئەمریکی وەک ١٠٠ لە کاریگەرترین کەسایەتی ساڵ ژمێردرا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی
کێڤین ڕۆشێ
کێڤین ڕۆشێ (بە ئینگلیسی: Kevin Roche)، لەدایکبووی ١٤ی حوزەیرانی ١٩٢٢، تەلارسازی ئیرلەندی-ئەمریکایی سەدەی بیستەم، ھەڵگری خەڵاتی تەلارسازی بۆ کارە خولقێنەرەکانی بە شووشە. کێڤین ڕۆشێ ساڵی ١٩٨٢ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.
سەرچاوەکان
[//en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=440306577 ویکیپیدیای ئینگلیسی - سەردانی 19 July 2011]
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢ پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر پۆل:مردووانی ٢٠١٩
١٥١٩
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥١٩
شەریف پاشا
ژیان
ناوی محەمەد کوڕی سەعید پاشای کوڕی حسێن پاشای کوڕی ئەحمەد ئاغای خەندانە. لە شاری سلێمانی لەدایکبووە، لەسەردەمی عوسمانیدا، باوکی گەلێ‌ پلەو پایەی گەورەی پێ‌سپێردراوە و بنەماڵەی خەندان ھاوکارێکی نزیکی پاشاکانی بابان بووە و دوای کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی بابانەکان، لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمدا سەعید پاشا چۆتە ئەستەمبوڵ. شەریف پاشا کە ھاوپۆلی شێخ محمود بەرزنجی بووە لە حوجرەکەی خواجە ئەفەندیدا، لە ئەستەمبوڵ درێژە بەخوێندن دەدات و لەوێ‌ ئیتاڵی و فەرەنسی و یۆنانی فێر دەبێت. ساڵی ١٨٨٥ دەچێتە پاریس و خوێندنی عەسکەری تەواو دەکات و دەبێ‌ بە ژەنەڕاڵ.
ساڵی ١٨٩٠ لە تەمەنی بیست و پێنج ساڵیدا خێزان پێکەوە دەنێت. ھاوسەرەکەی کچی عەباس حیلمی و ئامۆزای مەلیک فاروقی پاشای میسرە. ساڵی ١٨٩٨ دەکرێتە باڵیۆزی دەوڵەتی عوسمانی لە سوید و ماوەی ١٠ ساڵ لەو پۆستەدا ماوەتەوە. لە سەرەتای دامەزراندنی رێکخراوی «ئیتحاد و تەرەقیی تورکی»یەوە پەیوەندی لەگەڵ گەلێک لە سەرانی ئەو ڕێکخراوەدا ھەبووە، بەڵام پاش رووخاندنی دەوڵەتی عوسمانی ئیتحاد و تەرەقی لە رێبازی خۆی لایدا و ھیچ بایەخێکی بە ڕەگەز و نەتەوەکانی تر نەدا، ئەم ھەڵوێستەش وای لە شەریف پاشا کرد لە رێکخراوەکە دوور بکەوێتەوەو دژایەتیشی کردن. ساڵی ١٩٠٨ دەگەڕێتەوە ئەستەمبوڵ و لەگەڵ ئەمین عالی بەدرخان و شێخی شەمزینیدا کۆمەڵەی تەعالی و تەرەقیی کورد دادەمەزرێنێت. لێرەوە کەسایەتی شەریف پاشا وەک سیاسەتمەدارێکی کورد دەردەکەوێت. لەسەر ئەم ھەڵوێستە ئیتیحادییەکان پشتی تێ‌ دەکەن و ھیچ پۆستێکی ئیداری نادەنێ‌.
ساڵی ١٩٠٩ لە پاریس حزبی رادیکالی عوسمانلی دادەمەزرێنێت و ھەر ھەمان ساڵیش گۆڤاری «مەشرووتییەت» لە پاریس دەردەکات. ئەم گۆڤارە، ئەوەی ٥٥ ژمارەی لێ‌ دەرچووە، بانگەواز بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێکی دەستووری پەرلەمانی دەکات لەو بیروباوەڕەی شەریف پاشاوە سەرچاوەی گرتووە کە مافی ھەموو نەتەوەو کۆمەڵەیەکی ژێر دەستە تەنیا لە دەوڵەتێکی دیموکرات و دەستووریدا پارێزراوە.
ساڵی ١٩١٢ لەگەڵ شێخ عەبدولقادری کوڕی شێخ عوبەیدوڵڵای نەھریدا بە تاوانی کوشتنی سەدری ئەعزەم فەرمانی لەسێدارەدانی دراوە، بەڵام ھەڵھاتووە و چووتە میرنشینی مۆناکۆ.
ساڵانی جەنگی یەکەمی جیھانی شەریف پاشا چالاکییەکی ئەوتۆی نەنواند و خۆی بۆ رووداوەکانی پاش جەنگ ئامادەکرد بەو ھیوایەی بتوانێ‌ لە بارودۆخێکی گونجاوتردا داکۆکی لە مافی نەتەوەکەی بکات. لە کۆتایی حوزەیرانی ساڵی ١٩١٨ دا لە شاری مارسیل چاوی بە سێر پێرسی کۆکس کەوت و داوای لێ‌ کرد وەک کاربەدەستێکی حکومەتی بریتانیا چارەنووسی نەتەوەی کورد پشت گوێ‌ نەخات.
گەورەترین چالاکی سیاسی شەریف پاشا لە مانگی ئازاری ١٩١٩دا دەرکەوت، ئەو کاتەی کە بەناوی نوێنەرێکی متمانە پێ‌ بەخشراوی کورد و شێخ مەحمودەوە یاداشتێکی پێشکەشی کۆنگرەی ئاشتی پاریس کرد و نەخشەی کوردستانی گەورەی کرد بە پاشکۆی یاداشتەکەی و داوای کرد دەوڵەتێکی سەربەخۆ بۆ کورد دابمەزرێ‌. بەھۆی یاداشتنامەکەیەوە ھاوپەیمانان ناوی کوردیان خستە بەندەکانی ٦٢ و ٦٣ و ٦٤ی پەیمانی سێڤرەوە کە مانگی ئابی ساڵی ١٩٢٠ پەسەند کرا. سێ‌ ساڵ پاش ئەوە و لە کۆنفرانسی لۆزاندا ھەموو ئاواتەکانی شەریف پاشا ھەرەسیان ھێنا و کارێکی خراپیان کردە سەر باری دەروونیی.
لە کۆتایی ساڵی ۱۹٥۱دا لە شاری ناپۆلی لە ئیتالیا کۆچی دوایی کرد، پێش مەرگی وەسیەتی کردبوو تەرمەکەی بسوتێنن و خۆڵەمێشەکەی بکەنە ناو دەریاوە، چونکە خۆی بە بێوڵات ئەزانی، بەڵام ئاواتەکەیان بەجێ نەھێناو تەرمەکەی گوێزرایەوە بۆ قاھیرە لەگۆڕستانی خدێوییەکان نێژراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان پۆل:خەڵکی ئەستەمبوڵ پۆل:مردووانی ١٩٥١ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٥ پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە سەدەی ١٩یەم پۆل:کوردەکانی عوسمانی پۆل:سیاسەتوانانی خەڵکی ئەستەمبوڵ
محەممەد سدیق موفتیزادە
دوکتور محەمەد سدیق موفتی‌ زادە ساڵی‌ ١٩١٨ لە گوندێکی‌ ناوچەی‌ جوانڕۆ لەدایک بووە. مەلا عەبدوڵای‌ باوکی‌ یەکێک بووە لە زانا ئاینییە بەناوبانگەکانی‌ سەردەمی‌ خۆی‌ و لە تاران نازناوی‌ موفتی‌ کوردستانی‌ پێ‌ دراوە. محەمەد سدیق بە منداڵی‌ خراوەتە بەر خوێندن و بەفەقێیەتی‌ گەلێ‌ شوێن گەڕاوە وەک موکریان و شارەزوور و پێنجوێن و سلێمانی‌ و کەرکووک و رواندز و سەرەنجام لەشاری‌ سنە ئیجازەی‌ مەلایەتی‌ وەرگرتووە. دواتر لە زانکۆی‌ تاران ھەردوو قۆناغی‌ بەکالۆریۆس و دکتۆرای‌ تەواو کردووە و بووە بە مامۆستای‌ زمان و ئەدەبی‌ کوردی‌. لەبواری‌ رۆژنامەنووسیشدا خزمەتێکی‌ زۆری‌ بە ئەدەب و مێژووی‌ نەتەوەکەی‌ کردووە و ئەو ماوەیەش کە لێپرسراوی‌ بەشی‌ کوردی‌ بووە لە رادیۆی‌ تاران گەلێ‌ بەرنامەی‌ گرنگی‌ سەبارەت بە کەلتورو ئەدەب و مێژووی‌ کورد بڵاوکردۆتەوە. ئەم زانا پایە بەرزە چەند لێکۆڵینەوەیەکی‌ گرنگیشی‌ ئامادەکردووە بۆ چاپ کە یەکێکیان سەبارەت بە رێزمانی‌ کوردی‌یە و بەرھەمێکی‌ تریشیان لێکدانەوەو شیکردنەوەی‌ ھۆنراوەکانی‌ مەولەوی‌یە. دکتۆر موفتی‌ زادە لەشیعر نوسینیشدا دەستێکی‌ باڵای‌ ھەبووە و ھەوڵی‌ داوە لەم بوارەی‌ ئەدەبدا ئامۆژگاری‌ میللەتەکەی‌ بکات و پەندەکانی‌ ژیانیان فێربکات. ئەم پیاوە رۆشنبیرە لەتەمەنی‌ شەست و سێ‌ ساڵیدا لە شاری‌ تاران کۆچی‌ دوایی‌ کرد و لە گۆڕستانی‌ (وەیسی‌ قەرەنی‌) نزیک شاری‌ کرماشان بە خاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد
پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
پێرسن ئۆف ئینترەست زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی خەیاڵی زانستیی درامای تاوانی ئەمریکییە. کە لەسەر سی بی ئێس لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١١ بۆ ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٦ پەخشکرا. پێنج وەرزەکەی لە ١٠٣ ئەڵقە پێکدێت. زنجیرەکە لەلایەن جۆناتان نۆلانەوە دروستکراوە، بەرھەمھێنەرە جێبەجێکارەکان نۆلان، و جەی جەی ئەبرامز، و برایەن بورک، گرێگ پلاجیمان، دێنیس زەی، کریس فیشەر بوون.
بەرھەمھێنان
وێنۆک|مایکڵ ئیمێرسۆن ڕۆڵەکەی لە کەسێکی خاوەن گرێنگیپێدان لە نیویۆرک دەبینێت زنجیرەکە بە فەرمی لەلایەن سی بی ئێس لە ١٣ی ئایاری ٢٠١١ ھەڵگیرایەوە، و بۆ یەکەم جار لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١١ دەرکەوت. لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١دا، نمایشەکە داوای وەرزێکی تەواوی وەرگرت. زنجیرەکە لەلایەن سی بی ئێسەوە بۆ وەرزی دووەم لە ١٤ی ئازاری ٢٠١٢ نوێکراوەتەوە، کە لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢ پەخشکرا. سی بی ئێس کەسێکی خاوەن گرێنگیپێدانی بۆ وەرزی سێیەم لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٣ نوێکردەوە، و سارا شاھی و ئەیمی ئەیکەر بوون بە سەرەکی لە زنجیرەکەدا. زنجیرەکە بۆ وەرزی چوارەم لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٤ نوێکرایەوە، و بۆ وەرزی پێنجەمی کۆتایی لە ١١ی ئایاری ٢٠١٥ نوێکرایەوە. تۆمارکردنی دۆبلاژ بۆ زنجیرەکە لە چێری بیچ ساوند ئەنجامدرا. مۆسیقاکەی لەلایەن ڕامین جەوادی دانراوە. ساوندتراکی وەرزی یەکەم لە ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ بڵاوکرایەوە. ساوندتراکی وەرزی دووەم لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ بڵاوکرایەوە. ساوندتراکی وەرزی سێیەم، کە ساوندتراکی وەرزی سێیەم و چوارەمی تێدابوو لە ٢٩ی کانوونی دوەەمی ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە.
پێشوازیکردن
بەپێی سی بی ئێس، پێرسن ئۆف ئینترەست بەرزترین نرخاندنی لەھەر پایڵتێک بەدرێژایی ١٥ ساڵی ڕابردوو وەرگرتووە، ئەوەی یەکێک لە جێبەجێکارەکانی سی بی ئێس ئاماژەی پێکرد «بانگەوازێکی شێتانەی بەربڵاو بەگشتی نایبینیت» وای کرد سی بی ئێس سی ئێس ئاڕ بگوازێتەوە، کە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ لە پێنج شەممەدا پەخشدەکرا، بۆ چوار شەممە، کە بۆشایییەکی بۆ پێرسن ئۆف ئینترەست کردەوە. ئەڵقەی پایڵتەکە بۆشایی کاتەکەی بە ١٣٫٢ ملیۆن بینەر بردەوە.