cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وێستگەی مانای
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێستگەکانی ڕێگای ئاسنین لە پارێزگای ئایچی پۆل:کاسوگای، ئایچی
جەلیل کەریمی
جەلیل کەریمی (١٩٧٩ لە سەقز - ) کۆمەڵناسی کورد، وەرگێڕ و مامۆستای کۆمەڵناسی لە زانکۆی ڕازیی کرماشانە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩ پۆل:کۆمەڵناسانی کورد پۆل:خەڵکی سەقز پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:مامۆستاکانی زانکۆی ڕازی پۆل:وەرگێڕەکانی کوردی–فارسی پۆل:وەرگێڕەکانی ئینگلیزی–فارسی
کێڵگەکانی ناوچەی لۆس ئانجلەس
کێڵگەکانی ناوچەی لۆس ئانجلەس لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا، ئەو ناوچەیەی ئێستا بە ناوچەی لۆس ئانجلەس ناسراوە بە پلەی یەکەم کۆمەڵێک کێڵگە بووە، یان بەخشینی زەوییەکی گەورەی کە لەلایەن حکوومەتەوە دراوە بە دانیشتووانی ئیسپانی و مەکسیک. ئەم کێڵگەیانە فراوان بوون، زۆرجار ھەزاران دۆنم ڕووبەریان بوو، و بۆ بەخێوکردنی ئاژەڵ و مەڕ و ھەروەھا کشتوکاڵ بەکاردەھێنران. یەکێک لە دیارترین کێڵگەکانی ناوچەی لۆس ئەنجلۆس کێڵگەی سان پێدرۆ بوو کە لە ساڵی ١٧٨٤ بەخشرایە خوان خۆسێ دۆمینگێز، ئەم ڕەنجە گەورەیە زیاتر لە ٧٥ ھەزار دۆنم بوو و لە لۆنگ بیچی ئێستاوە تا نیمچە دوورگەی پالۆس ڤێردێس درێژبووەوە.
یەکێکی دیکە لە کێڵگەیە دیارەکان، کێڵگەی لا پوێنتێ بوو کە لە ساڵی ١٨٤٢دا بەخشرایە جۆن ڕۆلاند و ویلیام وۆرکمان، ئەم کێڵگەیە دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی ناوچەی لۆس ئەنجلۆسی ئێستا و زیاتر لە ٤٩ ھەزار دۆنم ڕووبەرەکەی بوو. سیستەمی میسیۆن کە میشن سان گابرێل ئارکانجێل لەخۆدەگرت، ھەروەھا ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە پەرەپێدانی کێڵگەکان لە ناوچەی لۆس ئەنجلۆس. ئەم ئەرکە بەرپرسیار بوو لە ھێنانەکایەی تەکنەلۆژیای نوێی کشتوکاڵی و شێوازی ئاودێری، کە ڕێگەی بە ڕانچۆکان دا کە جۆرەھا بەرھەمی فراوانتر بچێنن، لەوانە ترێ و زەیتوون و لیمۆ. ئەمڕۆ زۆرێک لە کێڵگە ڕەسەنەکان دابەشکراون یان فرۆشراون، بەڵام میراتەکەیان ھێشتا دەتوانرێت لە ناوی زۆرێک لە شار و شەقامەکانی سەرتاسەری لۆس ئەنجلۆس کاونتیدا ببینرێت، ھەروەھا لە چەندین شوێنەوار و بینا مێژوویییەکان کە خاڵی بە ناوچەکەدا گرتووە.
قەرەغیل
قەرەغیل گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری قسڵان، ناوچەی تەرواڵ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
قەرەغیل ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ڕەندا عادیل فەتاح
ڕەندا عادیل فەتاح (لەدایکبووی ١٩٧٩) ژنێکی موسڵمانی ئوسترالییە نووسەری میسر و فەلەستینە.
ژیان
ڕەندا عادل فەتاح لە ئوسترالیا لە سیدنی لەدایکبووە. ڕەندا عادل لە مێلبۆرن گەورە بووە، ئەو ئامادەبووی سەرەتایی کاسۆلیکی و کۆلێژی دووەمی ئیسلامییە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩ پۆل:پارێزەرانی ئوسترالیا پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی موسڵمان
ئەلقۆش
ئەلقۆش یا ئەلکوشکێ (بە عەرەبی: ألقوش، سوریانی: ܐܲܠܩܘܿܫ) شارەدێیەکە لە قەزای تلکێف لە پارێزگای نەینەوا لە باکووری عێراق. ئەلقۆش دەکەوێتە ڕۆژاوای باشووری کوردستان. ھەروەھا دەکەوێتە ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق و دەشتی نەینەوا. ژمارەی دانیشتووانەکەی لە ساڵی ٢٠١٨ بە ١٥٫٠٠٠ کەس مەزەندە کراوە، و لە مەسیحی و کوردی ئێزیدی پێکھاتووە.لە دووری (٤٥کم) دەکەوێتە باکووری مووسڵ.
ناو
وێنۆک|بچووک|200px|ڕاست|خوداوەندی ئاشوور
مەسیحییەت
گرنگی ئەلقۆش بۆ کەنیسەی ڕۆژھەڵات لە نزیکی لە دێری ڕەبان ھۆرمزدەوە سەریھەڵدا، ناوی لێنراوە بەناوی دامەزرێنەری سەدەی حەوتەمی ڕەبان ھۆرمیزد (ڕەببان بە واتای "دەروێش")، کە وەک پیرۆزێک لە کڵێساکانی دابەزینی کەنیسەی ڕۆژھەڵاتدا ڕێزی لێدەگیرێت.
دێرە، لەسەر بناری شاخەکە دروستکراوە، ناوەندێکی فێربوون بوو بۆ کەنیسەی ڕۆژھەڵات کە دوور نەبوو لە ناوەندێکی دیکە بەڵکو لە کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی سریانی. شوێنی ناشتنی پیاوسالارەکانی کەنیسەی ڕۆژھەڵات بوو لە کۆتایی سەدەی پانزەھەمەوە و لە سەردەمی شیمونی شەشەمەوە (١٥٠٣-١٥٣٨) تا کۆتایی زنجیرەی پیاوسالارەکان کە بە ھێڵی ئیلیا ناسراون، شوێنی ئەوان بووە. گۆشەگیر و بڕینی بەفر لە ئەلقۆش لە زستاندا، ھەرگیز نەبووە شوێنی نیشتەجێبوونی ھەمیشەیی ئەوان، و ھێڵی باوکسالارییەکەی بە شێوەیەکی باو بە ھێڵی مووسڵ یان وەک نیشتەجێی ئەلقۆش وەسف دەکرێت.
لە سەدەی ١٧ و ١٨دا، ھێڵی پیاوسالاری "شەرعی" ئەلقۆش کە لە ساڵی ١٥٥٢دا سولاقەی لێی جیابووەوە، لە ڕۆما نزیک بووەوە، بە تایبەت لە سەردەمی ٥٨ ساڵەی ئیلیای ١/١٢ی دێنخا (١٧٢٢-١٧٧٨)، کە چەندین نامەی نارد بۆ ڕۆما، ھەندێکیان پیشەی باوەڕیان لەگەڵ فێرکاری کاسۆلیکیدا دەگونجێت، بەڵام ھیچ دانپێدانانێکی فەرمی پاپا بەدوایدا نەھات. بەڵام ئەندامێکی ئەو بنەماڵەیە بوو کە باوکسالاری نەریتخوازی "شەرعی" لێی ھەڵبژێردرابوون، یوحەنان ھۆرمزد (١٧٦٠-١٨٣٨) کە لە ساڵی ١٧٧٨ەوە خۆی بە کاسۆلیک دەزانی، لە ساڵی ١٨٣٠ وەک باوکسالاری کەنیسەی کاسۆلیکی کلدان ھەڵبژێردرا.
پەیوەندی لەگەڵ پێغەمبەر ناحوم
ئۆستن ھێنری لایارد، کە لە ساڵی ١٨٤٧ سەردانی ناوچەکەی کردووە، ڕاپۆرتی کردوە کە بە "نەریتێکی زۆر کۆن" گوندەکە گۆڕی پێغەمبەری ناحومی تێدایە، کە کتێبی پەیمانە کۆنەکەی بەم شێوەیە دەست پێدەکات: ووتارێک سەبارەت بە نەینەوا. کتێبی بینینەکەی ناحومی ئەلکۆش. لە کاتێکدا جیرۆم شوێنی لەدایکبوونی ناحومی لە جەلیل دانا، لایارد بە نەریتی ئەلقۆش دەزانێت سەرەڕای نەبوونی نووسراو یان پاشماوەی کۆن ھەندێک قورسایی ھەبووە. جولەکەکانی عێراق لە کاتی شەوعتدا زیارەتیان بۆ ئەو شوێنە کردووە، و "ئەو کەسەی زیارەتی گۆڕی ناحوم نەکردووە ھێشتا چێژی ڕاستەقینەی نەزانیوە" قسەیەکی باو بوو. کاتێک جووەکان لە عێراق دەرکران یان بە ئارەزووی خۆیان کۆچیان کرد بۆ ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٤٨، سەرپەرشتیاری جولەکە چاودێری بیناکەی بە کەسێکی کاسۆلیکی کلدانی ناوچەکە سپارد. لە ڕاپرسییەکدا کە لە ساڵی ٢٠١٧ ئەنجامدرا، دەرکەوت کە پێکھاتەکەی لە مەترسی داڕمانیدایە، لە ساڵی دواتردا کارکردن لەسەر جێگیرکردنی دەستی پێکرد.
دیمۆگرافیا
لە مانگی ئازاری ٢٠٢٠ دامەزراوەی شلاما ڕایگەیاند کە ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە ٤٥٦٧ کەس بووە: لەگەڵ ١٠١٥ خێزانی ئایینی کاسۆلیکی کلدان. بەپێی ئامارەکانی ڕێکخراوی نەتەوە و گەلانی بێ نوێنەرایەتی، زۆربەی دانیشتووانەکەی ئاشوورین و ڕێژەیەکی کەمتر لە ئێزدیەکانن. لە ساڵی ١٩١٣، شارۆچکەی ئەلقۆش، بە گوتەی جۆزێف تفینکدجی ٧ ھەزار کاسۆلیکی کلدانی تێدا نیشتەجێ بوو. زۆرێک لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردووەوە کۆچیان کردووە. بەپێی خەمڵاندنەکان لانیکەم ٤٠ ھەزار کۆچبەری "ئەلقوشنایە" و نەوەکانی نەوەی دووەم و سێیەمیان ئێستا لە شارەکانی دیترۆیت لە ویلایەتی میشیگان، گەڕەکی ڕۆژئاوای فێرفیڵد لە سیدنی لە ئوسترالیا و سان دیێگۆ لە کالیفۆرنیا دەژین.
لە مانگی شوباتی ساڵی ٢٠١٠دا ھێرشەکانی سەر خەڵکی سریانی کلدانی ئاشوری لە باکووری عێراق ٤٣٠٠ کەسی ناچار کرد لە مووسڵەوە بەرەو دەشتی نەینەوا ھەڵبێن. لە راپۆرتێکی نەتەوە یەکگرتووەکاندا ھاتووە کە ٥٠٤ ئاشوری بە یەکجار کۆچیان کردووە بۆ ئەلقۆش. زۆرێک لە ئاشورییەکانی مووسڵ و بەغدا لە دوای شەڕی عێراقی دوای ٢٠٠٣ بۆ سەلامەتی ھەڵاتوون بۆ ئەلقۆش. ژمارەی دانیشتوانی شارۆچکەکە لە ساڵی ٢٠٢٠دا بە نزیکەی ٤٦٠٠ کەس مەزەندە دەکرێت.
کەش و ھەوا
ئەلقۆش کەشوھەوای نیمچە وشکی ھەیە(BSh) لەگەڵ ھاوینەکانی زۆر گەرم و وشک، و زستانی تەڕ و فێنک.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ
شیکارکردنی ھاوکێشە
240px|وێنۆک|چەپ| شیکارکردنی هاوکێشەی f(x) = 0 بە بەکارهێنانی [[مێتۆدی نیوتن]] وێنۆک|چەپ لە بیرکاریدا، شیکارکردنی ھاوکێشە ، بریتییە لە دۆزینەوەی بەھای نەزانراوەکانی ھاوکێشە یان بە دەستەواژەیەکی تر دۆزینەوەی کۆمەڵە ژمارەیەک کە ڕەگەکانی ھاوکێشەکەن. ئەو کۆمەڵە پێی دەگوترێت کۆمەڵە شیکاری ھاوکێشەکە. دەشێت ئەو کۆمەڵەیە تەنھا یەک ئەندامی تێدابێت و ھەروەھا دەشێت لە یەکدانە زیاتری تێدابێت و یا دەکرێت بێکۆتا ئەندامی تێدابێت و دەشێت کۆمەڵەی شیکار ھیچ ئەندامێکی تێدا نەبێت، واتە کۆمەڵەکە بەتاڵ بێت.
ڕێگە جیاوازەکانی شیکاریکردنی ھاوکێشە
ھاوکێشە ڕادەدارەکان لە چەندین ڕێگەی جیاواز شیکاری دەکرێن، وەکوو تاقیکردنەوە، شیتەڵکردن، تەواوکردنی دووجا، بەکارھێنانی وێنەی ڕوونکردنەوە، لە ڕێگەی ئەندازەیی و ...
سەرچاوەکان
پۆل:ھاوکێشەکان
ڤێرا ڕۆبین
ڤێرا کووپەر ڕۆبین (؛ ٢٣ی تەممووزی ١٩٢٨–٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦) ژنە ئەستێرەناسیی ئەمریکی بوو. ئەو ناسراوە بەوەی توانی ماددەی تاریک بسەلمێنێت، کاتێک توێژینەوەی لەسەر بارستای ٢٠٠ گەلەستێرە ئەنجامدا.
سەرەتای ژیان
ڤێرا ڕۆبین لە ڕۆژی ٢٣ی تەممووزی ١٩٢٨، لە فیلادیلفیا، پەنسیلڤانیا لەدایکبوو. ئەو خووشکە بچووکی ماڵەوەیان بوو، لەناو دوو خووشکی دیکەیدا. دایک و باوکی جوو بوون کە لە ڕۆژھەڵاتی ئەورووپاوە بەرەو ئەمریکا کۆچیان کردبوو. باوکی فیلیپ کووپەر خەڵکی ڤیلننیوس، لیتوانیا بوو. باوکی ناوی خۆی گۆڕی بوو بۆ ئەوەی کاربکات، ئەو ئەندازیاری کارەبا بوو. دایکی ڕۆس ئەپلیباوم خەڵکی بێسارابیا، مۆڵدۆڤا بوو. دایک و باوکی بەیەکەوە لە کۆمپانیای بێڵ کاریان دەکرد، ھەر ئەوەش ھۆکاربوو کە یەکتری ببینن و دوایی ھاوسەرگیری بکەن. خێزانەکە لە ساڵی ١٩٣٨ بەرەو ئەمریکا کۆچیان کرد. کە ئەوکاتە ڤێرا تەمەنی دە ساڵان بوو.
ئەلێکسیس سۆیەر
ئەلێکسیس سۆیەر چێشتلێنەرێکی بەناوبانگ و نووسەری خواردن بووە و لە سەدەی نۆزدەھەمدا ژیاوە. لە ساڵی ١٨١٠ لە فەڕەنسا لەدایکبووە و لە ساڵانی ١٨٣٠دا ڕووی لە ئینگلتەرا کردووە، لەوێ وەک سەرۆکی چێشتلێنەر لە چێشتخانە و ھۆتێلە بەناوبانگە جیاوازەکاندا کاری کردووە، لەوانە یانەی چاکسازی و کۆگای دامەزراوەی شاھانە.
ڤێرا ڕۆبین
سەرەتای ژیان
ڤێرا ھەر لە تەمەنی زوو حەزی بە زانست و ئەستێرەناسیی بوو، ئەو لەگەل باوکی تێلسکۆپێکیان دروستکرد، بەمەش ڤێرا چاودێری بەردی ئاسمانی دەکرد.
ئەلێکسیس سۆیەر
سۆیەر لە زۆر ڕووەوە پێشەنگ بوو، کۆمەڵێک داھێنانی بە جیھانی چێشتلێنان ناساند. بۆ نموونە ئەو یەکێک بوو لە یەکەم چێشتلێنەرەکان کە سۆبەی غازی بەکارھێنا، کە جێگەی ئاگری کراوە و فڕنی خەڵوزی گرتەوە کە ئەو کاتە بە شێوەیەکی نەریتی لە چێشتخانەکاندا بەکاردەھێنرا. ھەروەھا سۆبەیەکی گەورەی دروست کردووە کە بە سۆبەی سۆیەر ناسراوە، کە سەربازەکان لە سەردەمی جەنگی کریمەدا بۆ لێنانی ژەمەکانیان بەکاریان دەھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٠ پۆل:مردووانی ١٨٥٨
ڤێرا ڕۆبین
خوێندن
لە ساڵی ١٩٤٤، ڤێرا خوێندنی ئامادەیی لە کۆلێجی کۆلێدجی سنیۆر تەواوکرد. لە ساڵی ١٩٤٤، بڕواننامەی لە ئەستێرەناسیی وەرگرت. دواتر ویستوویەتی درێژە بەخوێندن بدات لە زانکۆی پرینستۆن، بەڵام بەھۆی ڕەگەزەکەیەوە وەرنەگیرا، ئەو زانکۆیە بۆ ماوەی ٢٧ ساڵ ھیچ ژنێکی وەرنەگرت بوو. دواتر پێشنیارێکی زانکۆی ھارڤاردی ڕەتکردەوە، ھاوسەرگیری لەگەڵ ڕۆبێرت جۆشوا ڕۆبین کرد، کە دەرچوویەکی زانکۆی کۆرنێل بوو.
دواتر چووە زانکۆی ئۆرێل، لەوێ لە ساڵی ١٩٥١ بڕواننامەی ماستەر لە ئەستێرەناسیی وەرگرت. دواتریش لە زانکۆی جۆرج واشینگتن، خوێندنی دکتۆرای لە بواری ئەستێرەناسیی تەواوکرد، ئەوێ تاکە زانکۆی پایتەخت بوو کە لەبواری ئەستێرەنناسیی بتواندرێت دکتۆرای لێ بخوێندرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو پۆل:مردووانی ٢٠١٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨ پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:وەرگرانی خەڵاتی مەدالیای نیشتمانی بۆ زانست پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک لیتوانیا-جوولەکە پۆل:فیزیکزانانی ژن
سماقە
سماقە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ڕزگاری، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سماقە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دووخڕان و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی ماران و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تەپەسەوز لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی عەزیزقادر.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مۆناکۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦
مۆناکۆ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦ بوو کە لە ١ تا ١٦ی ئابی ١٩٣٦ لە بەرلین لە ئەڵمانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٣٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦
دەروازەی ھیند
وێنۆک|ئیندیا گەیت دەروازەی ھیند یان ئیندیا گەیت (سەرەتا پێی گوتراوە: بیرەوەری ھەموو جەنگەکانی ھیندستان)، شوێنی یادەورییە دەکەوێتە ناوچەی ڕاجپات لە نیوودێلھی ھیندستان. سەرەتا پێی گوتراوە کینگزوەی. دەروازەکە بۆ یادەوەری ئەو سەربازانای ھیندی بەریتانیا درووستکراوە کە لە جەنگی جیھانیی یەکەم بوون بە قوربانی لەساڵانی ١٩١٤ بۆ ١٩٢١ ھەروەھا لە جەنگی ئینگلیزی-ئەفغانی دووەم لەساڵانی ١٨٧٨ بۆ ١٨٨٠. ١٣،٣٠٠ کەس لەنێویاندا سەرباز و ئەفسەری بەریتانیش ھەن.
سەردێلو
سەردێلو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ھەڵشۆ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شێخ سەرمەست
جوگرافیا
شێخ سەرمەست ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (شیعە) پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
وێستگەی ئوشیاما
وێستگەی ئوشیاما (牛山駅, ئوشیاما-ئێکی) وێستگەیەکی شەمەندەفەرە لە شاری کاسوگای، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن. لەلایەن مێیتێتسو بەرێوە دەچێت.
مێژووی پۆڵەندا
سەرچاوەکان
پۆل:مێژوو پۆل:مێژووی پۆڵەندا
سەرۆکی بەڕازیل
سەرۆکی بەڕازیل ، بە فەرمی سەرۆکی کۆماری فیدراڵی بەڕازیل یان بە سادەیی سەرۆکی کۆمار, سەرۆکی دەوڵەت و سەرۆکی حکوومەتی بەڕازیلە. سەرۆک کۆمار سەرکردایەتی دەسەڵاتی جێبەجێکردنی حکوومەتی فیدراڵی دەکات و فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی بەڕازیلە.
سەرچاوەکان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکان بەپێی وڵات پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی بەڕازیل
گۆنگبۆ
گۆنگبۆ (بە چینی:公伯 خوێندنەوە: گۆنگبۆ) سێیەم پاشای وییلایەتی چین بوو لە مێژووی دێرینی چین، ویلایەتەکە دامەزرا کاتێک باپیرەی فێی زی خاکێکی بچووکی پێدرا لەلایەن پاشا سیاۆی ئیمپراتۆریەتی ژۆو، گۆنگبۆ شوێنی باوکی گرتەوە و بۆ ماوەی سێ ساڵ فەرمانڕەوایی کرد و دواتر لەلایەن کورەکەی چین ژۆنگ شوێنی گرایەوە
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت) پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٩یەمی پێش زایین
جێری مەگوایەر
جێری مەگوایەڕ فیلمێکی ئەمریکی ڕۆمانسی، کۆمیدی و وەرزشی ساڵی ١٩٩٦ە، لە نووسین، دەرھێنان و بەرھەمھێنانی کامیڕۆن کرۆو. فیلمەکە خاوەن کاستێکی پڕ ئەستێرەیە بە سەرکردایەتی تۆم کرووز، کوبا گیودینگ جونیەر و ڕین زیلویگەر. دەرچوونی فیلمەکە لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦ی بوو کاتێ کەوتە سینەماکانەوە و لە بڵاوکردنەوەی تڕایستار پیکجەرزە. چیڕۆکی فیلمەکە باسی بریکارێکی وەرزشی دەکات بەناوی جێری مەگوایەر کەوا بەھۆی ئەوەی کاردانەوەی بەھێزی بەرامبەر نادادپەرەوەی ھەیە لە کارەکەی دەردەکرێت و تەنھا یەک وەرزشوان لای دەمێنێتەوە، بۆیە ھەوڵی ئەوە دەدات ئەو وەرزشوانە بگەینێتە لوتکەی یاریکردنی.
فیلمەکە بووە جێگای ڕەزامەندی ڕەخنەگران کەوا ستایشی نواندن و سیناریۆی فیلمەکەیان کرد، ھەروەھا داھاتێکی باشی لە بۆکس ئۆفیس کرۆکردەوە کە توانی ٢٧٣ میلیۆن دۆلار بەرامبەر بودجەیەکی ٥٠ میلیۆن دۆلاری بەدەستبێنێ.
فیلمەکە بۆ پێنچ خەڵاتی ئۆسکار پاڵێوراو کرا، لەنێویاندا باشترین وێنەی ساڵ، باشترین ئەکتەر بۆ تۆم کرووز، باشترین ئەکتەری پشتگیریکار بۆ کوبا کودینگ جونیەر کە توانی خەڵاتەکەش بباتەوە. بەدەر لە خەڵاتی ئۆسکار، فیلمەکە بۆ سێ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبیش پاڵێورا کە تێیدا تۆم کروز خەڵاتی باشترین ئەکتەری فیلمێکی کۆمێدی یان میوزیکاڵی بۆ بردەوە و لە خەڵاتەکانی سکرین گیڵدیش سێ پاڵاوتن و بردنەوەیەک بۆ کوبا گودینگ بەدەستھات.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی تۆم کرووز پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:فیلمە کۆمیدی-درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی کە باشترین ئەکتەری مۆسیقی یان کۆمیدییان تێدایە کە خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بەدەستھێناوە
مریەم سوڵتانی
مریەم سوڵتانی (لەدایکبووی ١٢ی شوباتی ١٩٧٥ لە تاران، ئێران) ئەکتەرێکی سینەما و تەلەڤیزیۆنیی ئێرانییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکان پۆل:خەڵکی تاران پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
مۆناکۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨
مۆناکۆ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨ بوو کە لە ٢٩ی تەممووز تا ١٤ی ئابی ١٩٤٨ لە لەندەن لە ئینگلتەرا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٤٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨
وێستگەی ئایۆشی (مێیتێتسو)
وێستگەی ئایۆشی  (味美駅, ئایۆشی-ئێکی) وێستگەیەکی شەمەندەفەرە لە شاری کاسوگای، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن. لەلایەن مێیتێتسو بەرێوە دەچێت ھەروەھا نزیکە لە وێستگەکەی تر کە ھەمان ناوی "وێستگەی ئایۆشی" ھەیە بەڵام لە ھێلی جۆھۆکو دایە، و لەلایەن کۆمپانیاییەکی جیاواز و کۆمپانیای خزمەتگوزاری گواستنەوەی تۆکای بەڕێوە دەچێت.
کاپتن ئەمریکا: یەکەم تۆڵەسێنەرەوە
کاپتن ئەمریکا: یەکەم تۆڵەسێنەرەوە بریتییە لە فیلمێکی سوپەرھیرۆی ئەمریکی ٢٠١١ لە دەرھێنانی جۆ جۆنستۆنە و لە نووسینی کریستۆفەر مارکوس و ستیفن مکفیلییە، لەسەر کەسایەتی چیرۆکە نەخشێندراوەکانی مارڤڵ کۆمیکس کاپتن ئەمریکا دروستکراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١١ پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١ پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سووپەرهێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆی شێپەرتۆن وێنەیگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون پۆل:فیلمی ئەکشنی خەیاڵی سەرکێشی پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان پۆل:کاپت ئەمریکا (زنجیرەفیلم) پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ساڵی ٢٠٠٦ داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە ئەڵمانیا دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئینگلتەرا وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە شاری مێرسیساید وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی کریستوفر مارکوس و ستیڤن مەکفیلی پۆل:فیلمە سەرکێشییە جەنگییەکان پۆل:فیلمەکانی کاپتن ئەمریکا پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری لیڤەرپوول وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان کە لە ئیتاڵیا داندراون پۆل:کاپتن ئەمریکا (زنجیرەفیلم)
پتر پاڤێل
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:دەرچووانی کۆلێجی کینگز لەندەن
چین ژۆنگ
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت) پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٩یەمی پێش زایین
جوگرافیای ھیندستان
لە ڕووی جوگرافییەوە ھیندستان دەکەوێتە باشووری ئاسیاوە. دەکەوێتە باکووری ھێڵی یەکسانی نێوان ٨–٤' و '٣٧°٦' باکوور و ٦٨°٧' و '٩٧° ٢٥' ڕۆژھەڵاتی ھێلی درێژی. ھیندستان لە پلەی حەوتەمدایە لە جیھاندا لە ڕووی ڕووبەری گشتییەوە ٣٬٢٨٧٬٢٦٣ کیلۆمەتر چوارگۆشە (١٬٢٦٩٬٢١٩ میل چوارگۆشە) ڕووبەری لە باکوورە بۆ باشووری ھیندستان ٣٢١٤ کم (١٩٩٧ میل) و لە ڕۆژھەلاتەوە بۆ ڕۆژاوا ٢٩٩٣ کم (١٨٦٠ میل) ڕووبەرەکەیەتی. سنووری وشکانی ١٥ھەزار و ١٠٦ کیلۆمەترە و ھێڵی کەناراوەکانی ٧٬٥١٧ ھەزار کم (٤٬٦٧١ میل). وێنۆک|زنجیرە چیای ھیمالایا نیمچە دورگەی ھیندی لە بانی تبت جیا دەکاتەوە پلێتی جوگرافیای ھیندستان ٧٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر دروست بووە، دواتر بەرەبەرە بەھۆی ڕووداوە سروشتییەکانەوە فراوان و درێژتر بووەتەوە. ھاوکات لەگەڵ ئەم ڕووداوە سروشتیانەوە، زەریای ھیندی و زنجیرە چیاکانی ھیمالایا دروست بوون. بەشی باشووری ھیندستان، بەسرووشتی ترین پێگەی جوگرافیی وڵاتەکە ماوەتەوە. ھیندستان قەراغی زەریای بە درێژایی ٧٬٥١٧ کیلۆمەتر ھەیە. نزیکەی ٤٣٪ لەو کەنارە ئاوییانە لمین، ھەروەھا ١١٪ بەردی ڕەقن. زۆرینەی ئەو ڕووبارانەی لە ھیمالایا ھەڵقووڵاون، لە نێویاندا ڕووباری گەنگ و براھماپوترا دەڕژێنە کەنداوی بەنگال. ڕووبارە لاوەکییەکانیش وەک گۆداڤاری، مەھەندی. کاڤەری و کریشنا ڕۆڵیان ھەیە لە کەمکردنەوەی ڕوودانی لافاو، لە کۆتاییدا ئەوانیش دەڕژێنە کەنداوی بەنگال. ھەروەھا ڕووبارەکانی نارمادا و تاپتی دەڕژێنە دەریای عەرەبی.ئاووھەوای ھیندستان بەچڕی کەوتووەتە ژێر کاریگەری ھیمالایا و بیابانی تار، ھەردووکیان کاریگەری زۆریان لەسەر وەرزی ھاوین، زستان و بارانبارین ھەیە. چیاکانی ھیمالایا ڕێگری لەو شەپۆلی بایە دەکەن کە لە ئاسیای ناوەڕاست دێت، بەمەش وڵاتەکە گەرمتر دەکەنەوە. بیابانی تار ڕۆڵێکی کاریگەر دەبینێت لە کۆکردنەوەی ھەور لە باشووری ڕۆژھەڵات بەمەش وایکردووە کە وەرزی ھاویندا بارانێکی چڕ ببارێت لەماوەی مانگەکانی حوزەیران بۆ تشرینی یەکەم. ھیندستان بێ بەش نەبووە لە گۆڕانەکانی ئاووھەوا، لە ماوەی ساڵانی ١٩٠١ بۆ ٢٠١٨، پلەی گەرمی ٠٫٧ سلیزی بەرزتر بووەتەوە. خاکی ھیندستان بەرەو وشکبوونەوە و بەبیابان بوون دەچێت.
سەرچاوە سروشتییەکان
سەرچاوە کانزایییە سەرەکییەکانی ھیندستان بریتین لە خەڵوز (لە ڕووی یەدەگەوە پلەی چوارەمی لە جیھاندا ھەیە) ئاسن، مەنگەنیز، میکا، تیتانیۆم، کرۆمیت، گازی سروشتی، ئەڵماس، نەوتی خاو، بەردی قسڵ. یەدەگی نەوتی ھیندستان کە لە کەناراوەکانی مۆمبای لە مەھاراشترا و گوجارات و ڕۆژھەڵاتی ئەسام زیاتر لە ٢٥٪ پێداویستی ناوخۆیی دابین دەکات.
دابەشبوونە کارگێڕییەکان
ھیندستان وەک یەکێتییەکی فیدڕاڵی لە ٢٨ ویلایەت و ٨ ھەرێمی یەکگرتوو پێکدێت. ھەموو ویلایەتەکان، لەپاڵ ھەرێمە یەکگرتووەکانی جامو و کەشمیر، پودوچێری و ھەرێمی پایتەختی نەتەوەیی دەلھی ئەنجومەنی یاسادانان و حکوومەتی خۆجێییان ھەیە. پێنج ھەرێمەکەی دیکەش ڕاستەوخۆ لەلایەن حکوومەتی ناوەندییەوە بەڕێوەدەبردرێن.
• # ئاندرا پرادیش
• # ئەروناچال پرادیش
• # ئەسام
• # بیھار
• # چھاتیسگار
• # گۆوا
• # ھاریانا
• # ھیماچال پرادیش
• # جھارکاند
• # کارناکاتا
• # مادیا پرادیش
• # مانیپور
• # میغالایا
• # میزۆرام
• # ناگالاند
• # ئۆدیشا
• # ڕاجستان
• # تامیل نادو
• # تالانگانا
• # تریپورا
• # ئوتەر پرادیش
• # ئوتەرکەند
• # بەنگالی ڕۆژاوا
• 1. دوورگەکانی ئەندەمان و نیکۆبار
• 2. چەندیگەر
• 3. دادرا و نەگەر ھەڤیلی و دامان و دیو
• 4. جاموو و کەشمیر
• 5. لادەک
• 6. لاکشادویپ
• 7. دێلھی
• 8. پودوچێری
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای ھیندستان
خڵ ئایناڵی خواروو
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئەیوان ئەیوان ئەیوان پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
ستیڤ ماکلین
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:زیندووان
دەیڤید ساسۆن
دەیڤید ساسۆن (تشرینی یەکەمی ١٧٩٢ – ٧ی تشرینی دووەمی ١٨٦٤) لە نێوان ساڵانی ١٨١٧ بۆ ١٨٢٩ گەنجینەی بەغدا بووە، دوای ئەوەی جوولەکەکانی بەغدادی کۆچیان کرد بۆ ئەوێ، بووە سەرکردەی کۆمەڵگەی جوولەکە لە شاری مومبای.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٢ پۆل:مردووانی ١٨٦٤ پۆل:خەڵکی بەغدا پۆل:خێزانی ساسۆن
قوری شکاک
قوری شکاک گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ساری سو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
قوری شکاک ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ژاڵان ڕۆغزایی
ژاڵان ڕۆغزایی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ڕزگاری، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ژاڵان ڕۆغزایی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گڵاڵ کەوەی حاجی نامیق و لە باشوور لەگەڵ گوندی خەڵوە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سەرناوە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی پەڵەوشک.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
لەی جوون
لەی جوون لەدایک بووی ١٦ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٦٩، بلیۆنێرێکی چینیە و ھاودامەزرێنەری کۆمپانیای شاومیە، یەکێک لە گەورەترین کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنەر و دروستکەری مۆبایل لەجیھان.
شاومی
لە ٦ی نیسانی ٢٠١١ کۆمپانیای شاومی دامەزرا لە لایان لەی جوون٫ کۆمپانیایەکی تەکنۆلۆجی بەرھەمھێنەری مۆبایلی زیرەکە.
ژیانی کەسی
لەی جوون ھاوسەرگیری کردووە لە گەڵ چان تانگ، و دوو منداڵیان ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩
کەمالیزم
کەمالیزم (بە تورکی: Kemalizm یان Kamâlizm)، کە لە ئەتاتورکیزمەوە ھاتووە (بە تورکی: Atatürkçülük, Atatürkçü düşünce )، یان بە شەش تیرەکە (بە تورکی: Altı Ok) ناسراوە، ئایدۆلۆژیای فەرمیی دامەزرێنەری کۆماری تورکیایە، و یەکەم بنچینەیی ناسیۆنالیزمە لە تورکیا. کەمالیزم، وەک چۆن لەلایەن مستەفا کەمال ئاتاتورکەوە دوای ڕاگەیاندنی کۆمار لە ساڵی ١٩٢٣دا جێبەجێکرا، بە چاکسازییە سیاسی، کۆمەڵایەتی، کولتووری و ئایینییە بەرفراوانەکانی ئەتاتورک پێناسە کرا، کە بۆ جیاکردنەوەی دەوڵەتی نوێی تورکیا لە دەوڵەتی عوسمانی و ئامێزگرتنی شێوازێکی ژیانی سەردەمییانە و لەسەر شێوازی ڕۆژئاوایی، لەوانە دامەزراندنی شارستانی و بنچینەیەکی دنیاگەرایی و دەرھێنانی دەسەڵاتی پیاوە ئایینییەکان لە دامەزراوە حوکوومی و سەربازییەکان، کە پێی دەگوترێت لایسیزم (بە فەڕەنسی: laïcité)، وە پشتیوانی دەوڵەت لە زانستخوازەکان، و خوێندنی بێبەرامبەر و چەندانی تر. زۆربەی ئەوانە بۆ یەکەمجار لە سەردەمی سەرۆکایەتی ئەتاتورکدا ئەنجامدرا، و بەھۆیەوە دەوڵەتی نوێی تورکیا بە ڕووی جیھاندا کرایەوە. زۆرێک لە بیرۆکە بنەڕەتییەکانی کەمالیزم لە سەردەمی کۆتاییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا لە ژێر چاکسازییە جۆراوجۆرەکاندا دەستیان پێکردووە بۆ ئەوەی لە داڕمانی نزیکیی ئیمپراتۆرییەتییەکە دوور بکەونەوە، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە چاکسازییەکانی ڕێکخستنەکانی دەوڵەت لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمەوە دەستیپێکردووە. گەنجە عوسمانییەکانی ناوەڕاستی سەدە ھەوڵیان دەدا ئایدۆلۆژیای ناسیۆنالیزمی عوسمانی، یان عوسمانیزم، دروست بکەن، بۆ ئەوەی ناسیۆنالیزمی نەتەوەیی لە سەرھەڵدان لە ئیمپراتۆرییەتییەکەدا بڕوخێنن و بۆ یەکەمجار دیموکراسی سنووردار بناسێنن، لە ھەمان کاتدا تایبەندمەندییە ئیسلامییەکان بپارێزن. بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، گەنجە تورکەکان وازیان لە ناسیۆنالیزمیی عوسمانی ھێنا لە بەرژەوەندی ناسیۆنالیزمی سەرەتایی نەتەوەیی تورکی، لە ھەمان کاتدا ڕوانگەیەکی سیاسی دنیاگەرایی گرتەبەر. دوای لەناوچوونی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، ئەتاتورک لەژێر کاریگەری گەنجانی عوسمانی و نەتەوەیی تورکی، سەرکردایەتی ڕاگەیاندنیی کۆماری تورکیای کرد لە ساڵی ١٩٢٣، بە سوود وەرگرتن لە ئایدۆلۆژیای دنیاگەرایی بزووتنەوەکانی پێشووتر و ناسیۆنالیزمیی تورکی، لە ھەمان کاتدا بۆ یەکەم جار پەروەردەی ئازاد و چاکسازییەکانی دیکەی ھێنایە ئاراوە، کە لەلایەن سەرکردەکانی پێشووترەوە لە ڕێنماییەکانی بەڕێوەبردنی تورکیادا چەسپێنراون.
فەلسەفە
کەمالیزم فەلسەفەیەکی نوێخوازییە، کە ڕابەری گواستنەوەی دەسەڵاتە لە نێوان ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی فرە ئایین و فرە نەتەوەیی بۆ کۆمارێکی دنیاگەرایی و دیموکراسی و یەکگرتوویی تورکیا دەکات. کەمالیزم سنووری پڕۆسەی کۆمەڵایەتی لە چاکسازی تورکیادا دادەنێت. ئەتاتورک، کە دامەزرێنەری کەمالیزم بوو، ڕێبازەکەی خۆی و ئایدیۆلۆژیاکەی لە درووستکردنی دەوڵەتێکی دنیاگەرا جێبەجێ کرد، و خۆی لە بیر و باوەڕی ئایینی بەدوور گرت و ڕێبەری خۆی و میراتگرانی ڕۆحی خۆی بە زانست و مێشک پێناسە کرد:
بنەما
شەش تیر یان شەش بنەماکە، بیروڕای کەمالیستی لەسەر شەش ئایدۆلۆژیای سەرەکیی ڕێکخراوە، ئەوانیش: کۆماریخوازی (بە تورکی: cumhuriyetçilik)، پۆپۆلیزم (بە تورکی: halkçılık)، ناسیۆنالیزم (بە تورکی: milliyetçilik)، لایسیزم (بە تورکی: laiklik)، ئاماریزم (بە تورکی: devletçilik)، و ڕیفۆرمخوازی (بە تورکی: inkılapçılık). پێکەوە نوێنەرایەتی جۆرێک لە جاکۆبۆنیزم دەکەن، کە ئەتاتورک خۆی وەکو شێوازێک بۆ بەکارھێنانی حوکمێکی زۆرداریی سیاسیی، بۆ تێکدانی بیرکردنەوە کۆمەڵایەتییەکان، کە لە نێو دانیشتووانی تورکی موسوڵمان وە ئەو کەسانەی زۆر پەیوەستی بابەتە نەریتیی و کولتوورییەکان بوون، کە ئەتاتورک پێی وابوو بەھۆی خۆپەرستی زانا و بانگخوازە ئایینییەکانەوە دروست بووە.
کۆماریخوازی
کۆماریخوازی Cumhuriyetçilik. لە چوارچێوەی کەمالیستیدا، دەسەڵاتی پاشایەتی ڕەھای شانشینیی عوسمانی بە سەروەری یاسا و سەروەری خەڵکی و گیرۆدەیی مەدەنی گۆڕی، لەنێویاندا جەختکردنەوە لەسەر ئازادی، کە لە لایەن ھاوڵاتییانەوە وەک پراکتیزێک دادەنرا. کۆماریخوازی کەمالیستی جۆرێک لە کۆماری دەستووری پێناسە دەکات، کە تێیدا نوێنەرانی خەڵک ھەڵدەبژێردرێن، و دەبێت بەپێی یاسای دەستووری ھەنووکەیی کە دەسەڵاتی حوکوومەت بەسەر ھاووڵاتییاندا سنووردار دەکات، و حوکوومڕانی دەکات. سەرۆکی دەوڵەت و بەرپرسانی دیکە بە ھەڵبژاردن ھەڵدەبژێردرێن نەک میراتگری پۆستەکانیان و بڕیارەکانیان، کە ئەوەش کەوتۆتە ژێر پێداچوونەوەی دادوەرییەوە. کەمالیزم لە بەرگریکردن لە گۆڕانکاری لە دەوڵەتی عوسمانیدا جەخت لەوە دەکاتەوە کە ھەموو یاسا و دەستوورەکانی کۆماری تورکیا، دەبێت ئیلھام لە پێداویستییە ڕاستەقینەکان وەربگرن لەسەر زەوی، و وەک بنەمایەکی بنەڕەتی ژیانیی نەتەوەیی وەربگیرێت. کەمالیزم بانگەشە بۆ سیستەمی کۆماری دەکات وەک باشترین نوێنەری خواستی خەڵک.
لە نێوان جۆرە زۆرەکانی کۆماردا، کۆماری کەمالیست، دیموکراسییەکی نوێنەرایەتی و لیبڕاڵی پەرلەمانییە، کە پەرلەمانێکە نوێنەرانی لە ھەڵبژاردنە گشتییەکاندا ھەڵدەبژێردرێت، سەرۆک کۆمارێکیشوەک سەرۆکی دەوڵەت کە لەلایەن پەرلەمانەوە ھەڵدەبژێردرێت، و بۆ ماوەیەکی سنووردار خزمەت دەکات، سەرۆک وەزیرانێکیش کە لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە دەستنیشان دەکرێت، و وەزیرەکانی تر کە لەلایەن پەرلەمانەوە دەستنیشان دەکرێن. سەرۆکی کەمالیستی دەسەڵاتی جێبەجێکردنی ڕاستەوخۆی نییە، بەڵکو دەسەڵاتی ڤیتۆی سنووردارە، ھەروەھا مافی کێبڕکێی لەگەڵ ڕیفراندۆم ھەیە. کارکردنی ڕۆژانەی حکومەت لە ئەستۆی ئەنجوومەنی وەزیرانە، کە لەلایەن سەرۆک وەزیران و وەزیرەکانی دیکەوە پێکھێنراوە. جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان لە نێوان دەسەڵاتی جێبەجێکردن سەرۆک و ئەنجومەنی وەزیراندایە، وە یاسادانان بۆ دەسەڵاتی پەرلەمان لیژنەی دادوەرییە، کە تیایدا ھیچ لقێکی حکومەت دەسەڵاتی بەسەر لقێکی دیکەدا نییە، ھەرچەندە پەرلەمان ئەرکی سەرپەرشتیکردنی ئەنجومەنی وەزیرانی لەسەرە، کە دەتوانرێت بە دەنگی لێسەندنەوەی متمانە ناچار بکرێت دەست لەکار بکێشێتەوە.
پۆپۆلیزم
پۆپۆلیزم Halkçılık. بە شۆڕشێکی کۆمەڵایەتی پێناسە دەکرێت کە ئامانجی گواستنەوەی دەسەڵاتی سیاسییە بۆ مەدەنییبوون و ھاوڵاتیبوون. پۆپۆلیزمی کەمالیستی نەک تەنھا مەبەستی دامەزراندنی سەروەری گەلە، بەڵکو گواستنەوەی گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی-ئابوورییە بۆ بەدیھێنانی دەوڵەتێکی پۆپۆلیستیی ڕاستەقینە، وە کەمالیستەکان ململانێی چینایەتی و بەکۆمەڵگەرایی ڕەتدەکەنەوە. پۆپۆلیزمی کەمالیستی پێی وایە ناسنامەی نەتەوەیی کۆمەڵایەتی لە سەرووی ھەموو شتێکەوەیە، کۆمەڵایەتییەک کە پێشبینی دەکات: "یەکگرتوویی، جەخت لەسەر ھاوکاری چینایەتی و یەکێتیی نەتەوەیی دەوڵەت دەکاتەوە". پۆپۆلیزم لە تورکیا بۆ دروستکردنی ھێزێکی یەکگرتووە، کە ھەستکردنە بە دەوڵەتی تورکیا و دەسەڵاتی گەل بۆ ھێنانە ناوەوەی ئەو یەکێتییە نوێیەیە بۆ نێو چینەکانیی کۆمەڵگا. ئەتاتورک کە بەتەواوی دژی دەسەڵاتی ئایینی بوو، دەیویست لەڕێگەی دانانی بنچینەیەکی نیشتیمانپەروەریییەوە، زنجیری گەنجان و لاوان بگرێتە دەستی و دژی دەسەڵاتە ئایینییەکان بوەستنەوە، کە دەیگوت:
کە ئەم وتەیەی ئێستا لەنێو کۆمەڵگای تورکیدا باوە، تەنانەت وەک درووشم دەگوترێتەوە.
ناسیۆنالیزم
ناسیۆنالیزم Milliyetçilik. ھەڵمەتی کەمالیستی ئامانجی دروستکردنی دەوڵەتێکی نەتەوەیی بوو لە پاشماوەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی فرە ئایینی و فرە نەتەوەیی. ناسیۆنالیزمی ئەتاتورک لە بیردۆزی ھاوبەشی کۆمەڵایەتییەوە سەرچاوە دەگرێت، کە ئەم سەرچاوەیەش لەسەر بنەمای ناسیۆنالیستە مەدەنییەکان ھاتووەتە بوون، کە ژان ژاک ڕوسۆ و ھاوبەشە کۆمەڵایەتییەکانیی بانگەشەیان بۆی کردووە. ناسیۆنالیزمی ئەتاتورک، دوای ئەوەی ئەزموونی تێکچوونی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی کرد، ئەتاتورک پەیوەندیی و ھاوبەشیی کۆمەڵایەتی، وەک بەرزترین بیرۆکەی خۆی پێناسە دەکرد.
لایسیزم
لایسیزم Laiklik. لە ئایدۆلۆژیای کەمالیدا ئامانجی دوورخستنەوەی دەستوەردانی ئایینییە لە کاروباری حکوومەتدا و بە پێچەوانەشەوە. وە ھەروەھا جیاوازە لە چەمکی سستیی ئەنگلۆ-ئەمریکی دنیاگەرا، بەڵام ھاوشێوەی چەمکی laïcité(دنیاگەرایی فەڕەنسی) لە فەڕەنسا.
ئاماریزم
ئاماریزم Devletçilik. ئەتاتورک لە لێدوان و سیاسەتەکانیدا بە ڕوونی باسی لەوە کردووە کە ڕێبازی سەردەمییانەی تەواوەتی تورکیا وابەستەی گەشەسەندنی ئابووری و تەکنەلۆژیا بووە. بنەمای ئاماریی کەمالیستی بە گشتی بەو مانایە لێکدەدرێتەوە کە دەوڵەت دەبوو چالاکییە ئابوورییە گشتییەکانی وڵات ڕێکبخرێت و بەشداری لەو بوارانەدا بکات کە مۆڵگە و کارگە تایبەتییەکان ئامادە نین ئەو کارە بکەن. ئەمەش دەرئەنجامی ئەوە بوو کە تورکیای دوای شۆڕش پێویستی بە پێناسەکردنەوەی پەیوەندی نێوان سەرمایەداری کۆمەڵایەتی و نێودەوڵەتیی بوو. شۆڕش تورکیای بە وێرانە جێھێشت، بەو پێیەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی سەرنجی لەسەر کەرەستەی خاو بوو و بازاڕێکی کراوە بوو لە سیستەمی سەرمایەداری نێودەوڵەتیدا. تورکیای دوای شۆڕش تا ڕادەیەکی زۆر لە لایەن کۆمەڵگە کشتوکاڵییەوە پشتگیری دەکرا، کە خاوەن زەوی و بازرگانێکی زۆری لەخۆ گرتبوو. جڵەو گرتنی خەڵک لە ئابووری تورکیادا لە ساڵانی ١٩٢٣ تا ١٩٣٠ تەواو بەدیار کەوتووە، واش تواندراوە لە ڕێگەی وەبەرھێنانی ھاوبەشی بیانییەوە کارگەی ئابووریی دەوڵەتیی دابمەزرێندرێت بەڵام دوای ساڵانی ١٩٣٠، گۆڕانکارییەک ڕوویدا بۆ پلانە گەشە پێدەرەکان، لە سەردەمێکدا کە بە گشتی، بە ئیتاتیزم ناودەبرێت. لەم سەردەمەدا دەوڵەت بەشدارییەکی چالاکانەی ھەبووە لە ھەردوو کەڵەکەکردنی سەرمایە و وەبەرھێنان، و ھەروەھا بە لەبەرچاوگرتنی بەرژەوەندییەکانی بازرگانە تایبەتەکان. زۆرجار دەوڵەت ھەنگاوی دەنایە ناو ئەو بوارە ئابوورییانەی کە کەرتی تایبەت نەیاندەگرتەوە، یان بەھۆی بەھێز نەبوون یان بە سادەیی شکستی دەھێنا لەو کارەدا. ئەمانە زۆرجار لە پڕۆژەی ژێرخانی و وێستگەی کارەبا ڕوویدەدا، بەڵام پیشەسازی ئاسن و پۆڵایشی دەگرتەوە، لە کاتێکدا کە خەڵکی باجی کەڵەکەبوونی سەرمایەیان دەدا.
ڕیفۆرمخوازی
ڕیفۆرمخوازی یاخود چاکسازیخوازی Inkılapçılık. بنەمایەکە کە داوا دەکات وڵات دامەزراوە بێت و چەمکە نەریتییەکان بگۆڕدرێنەوە بە چەمکی سەردەمییانە. ئەم بنەمایە بانگەشە بۆ پێویستی گۆڕانکاری بنەڕەتیی کۆمەڵایەتی لە ڕێگەی چاکسازییەوە وەک ستراتیژییەک بۆ گەیشتن بە کۆمەڵگایەکی مۆدێرن و کەشخە دەکات. بە مانای کەمالیستی، ئەگەری گەڕانەوە بۆ سیستەمە کۆنەکان نییە، چونکە بە دواکەوتوو ھەژمار دەکران، لەوانەش خوو گرتن بە داب و نەریتە ئایینییەکان.
ڕیفۆرمخوازی ئێستای کەمالیستەکان، بەرھەمی ئەو چاکسازییانەیە کە لە سەردەمی ژیانیی ئەتاتورکدا ئەنجامدران، چاکسازییەکانی ئەتاتورک لە کایەی کۆمەڵایەتی و سیاسیدا توانیوییەتی سۆزی گەل و لایەنە نەتەوەییەکانی وەک کورد و عەرەب بۆ لای خۆی ڕابکێشێت. تێگەیشتنی ئێستا لەم چەمکە، دەتوانرێت بە بیرۆکەیەکی گەورە وەسف بکرێت. زیاتر دەربارەی ئەم ئایدۆلۆژیایە ئەوەیە، تورکیا و کۆمەڵگاکەی، بە دەستبەسەرداگرتنی دامەزراوەکان لە ئەوروپای ڕۆژئاوا دەبێت جۆر و نەخشەی تورکییان بۆ زیاد بکات و لەگەڵ کولتووری تورکیدا بیگونجێنێت، بە گوێرەی کەمالیزمییەکان، واتا ھەرشتێک کە بوونی ھەیە و پێیدەگوترێت ماددە، مۆرکی تورکی لێبدرێت و وەک کاڵایەکی تورکی بناسێندرێت. وە ئەم چاکسازیانەش، ئەزموونی کولتووری و کۆمەڵایەتی دەوێت، کە ئەمەش لە دامەزراوە پەروەردەییەکانی زانکۆ و قوتابخانەکان ئێستا لە تورکیا فێرخوازان لەسەر بیرێکی کەمالیستی فێردەکرێن، کە نەوەیەکی کەمالیستیی کەمالیزم بەرھەم دەھێنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:تورکیا لە دەیەی ١٩٢٠ پۆل:تورکە عوسمانییەکان پۆل:مێژووی تورک پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی پۆل:پان تورکیزم پۆل:ئایدۆلۆژیاکانی دەوڵەت پۆل:ناسیۆنالیزم پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی پۆل:مستەفا کەمال ئاتاتورک پۆل:پێشکەوتخوازی
ئەسەداوا
زمان
دانیشتووانی ئەم شارە بە زمانەکانی کوردی زاراوەی کەڵهوری و لەکی و فارسی و تورکی ئەفشار و لوڕی قسە دەکن.
ئایین
خەڵکی ئەسەداوا موسڵمانی شێعەن وبەڵام لە ھەندێ لە گوندەکانی ژمارەیەکی زۆریی سوننین.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ھەمەدان
ئاڵاوە
ئاڵاوە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ھەڵشۆ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ئاڵاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئەستێرۆکان و لە باشوور لەگەڵ گوندی شەمەتیو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بادینباڵی خواروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کەستانە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھێزی زەمینیی ڕووسیا
ھێزی زەمینی ڕووسیا لە چەند ساڵی ڕابردوودا لە کۆمەڵێک ململانێدا تێوەگلاوە، لەوانە شەڕی ناوخۆی سووریا، ململانێی ڕۆژھەڵاتی ئوکراینا و شەڕی دۆنباس. ھەروەھا ڕووسیا لە چەند ساڵی ڕابردوودا بەشداری لە کۆمەڵێک مانۆڕی سەربازیدا کردووە، لەوانە مانۆڕەکانی ڤۆستۆک ٢٠١٨ کە بەشێک بوون لە گەورەترین مانۆڕەکانی سەربازی کە لە ماوەی دەیان ساڵدا لە ڕووسیا ئەنجامدراون. ڕووسیا زلھێزێکی سەربازی گەورەیە و ھێزی زەمینی ڕووسیا توخمێکی سەرەکی ھێزی سەربازی ئەو وڵاتەیە. سوپای ڕووسیا وەک ھێزێکی ترسناک دەمێنێتەوە کە دەبێت لە گۆڕەپانی جیھانیدا حسابی بۆ بکرێت.
دووک ژوانگی چین
دووک ژوانگی چین (بە چینی:秦莊公 خوێندنەوە: چین ژوانگ گۆنگ: مردن ٧٧٨ی پێش زاین) فەرمانڕەوایەکی دێرینی ویلایەتی چین بوو پێنجەم فەرمانڕەوای ویلایەتەکە بوو لە ٨٢١ تا ٧٧٨ی پێش زاین.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت) پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٨می پێش زایین پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٩یەمی پێش زایین
حەنا حەبەشی
وێنۆک|حەنا حەبەشی، لە ساڵی ٢٠١٢ لەکاتی وەرگرتنی خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی. حەنا حەبەشی (لەدایکبووی ١٩٨٥، نزیککراوە) چالاکوان و تەلارسازی لیبییە. لە ساڵی ٢٠١٢، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.
ژیان
حەنا لە تەڕابلوس وەک تەلارساز کاردەکات. باوکی فەرماندەی ھێزە ئاسمانییەکان بوو. وێڕای ئەوەی پێشتر لە کایەی سیاسیی چالاک نەبووە، بەڵام لەدوای ھاتنی بەھاری عەرەبی بۆ لیبیا ئەوا حەنا دەبێتە چالاکوان. چالاکییەکانی حەنا، نووسین و بڵاوکردنەوە ڕاپۆرتبوو لە ئینتەرنێت لەسەر چالاکییە چەکدارییەکان لە تەڕابلوس. حەنا یارمەتی ھێزەکانی ناتۆ ی داوە بۆ ھێرشکردن ھەروەھا لەڕاپۆرتەکانی پێی ڕاگەیاندن کە موعەمەر قەزافی چەند کەسی کووشتووە لە دەستپێکی شۆڕشی نوێی لیبیاوە. لە ڕاپۆرتەکانیدا، حەنا باس ئازار و زەحمەتی ژیانی خەڵکی کردووە لەو ساڵانە. حەنا نووسینەکانی بەناوێکی خوازراو بڵاودەکردەوە، نووسراوەکانی لەژێر ناوی نومیدیە بوون، کەناوی شوێنەورێکی بەربەرەکان بوو، ھەموو ئەمانەش بۆ پاراست و سەلامەتی خۆی بووە. دواتر بۆ زیاتر بڵاوکردنەوەی ڕاپۆرت و زانیارییەکانی بۆ مەودایەکی دوورتر، ئەوا ڕێککەوتنێک لەگەڵ دەزگای ئەلجەزیرە واژوودەکات. بەشێکی دیکەی چالاکییەکانی حەنا، لەبواری پاراستنی مافەکانی ژنانە لە لیبیا.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی لیبی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥ پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
وادی ئەلسەلام
وێنۆک|315x315پیکسڵ| دیمەنێکی گۆڕستانی وادی ئەلسەلام وادی ئەلسەلام گۆڕستانێکی ئیسلامییە و دەکەوێتە شاری نەجەف لە عێراق و گەورەترین گۆڕستانە لە جیهاندا. ڕووبەری ئەم گۆڕستانە 1485.5 acre        ، کە زیاتر لە ٦ ملیۆن تەرمی تێدا نێژراون. ساڵانە ملیۆنان کەس سەردانی دەکەن.
گۆڕستانی وادی ئەلسەلام دەکەوێتە بەشی باکووری مەزارگەی عەلی کوڕی ئەبووتالیب لە شاری نەجەف. مێژووی وادی ئەلسەلام دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ساسانی یان پارتی. ئەم شوێنە لە لیستی چاوەڕوانی بۆ سەبت لە یونسکۆدایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نەجەف پۆل:نژیاروانیی عەرەبی پۆل:گۆڕستانەکان پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
مۆناکۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢
مۆناکۆ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢ بوو کە لە ١٩ی تەممووز تا ٣ی ئابی ١٩٥٢ لە ھێلسینکی لە فینلاند بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٥٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢
وێستگەی ئایۆشی (ھێڵی جۆھۆکو)
وێستگەی ئایۆشی (味美駅, ئایۆشی-ئێکی) وێستگەیەکی شەمەندەفەرە لە شاری کاسوگای، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن. لەلایەن کۆمپانیای خزمەتگوزاری گواستنەوەی تۆکای بەرێوە دەچێت. ھەرچۆنێک بێت لیت تێک نەچێت کە وێستگەیەکی تر بە ھەمان ناو ھەیە "وێستگەی ئایۆشی (مێیتێتسو)}وێستگەی ئایۆشی و نزیکە لێیەوە، بەڵام لەلایەن کۆمپانیایەکی تر بەناوی مێیتێتسو بەڕێوە دەچێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێستگەکانی ڕێگای ئاسنین لە پارێزگای ئایچی پۆل:کاسوگای، ئایچی
ژێراوکەوتوو
ژێراوکەوتوو ئامێرێکە کە دیزاین و دروست کراوە بۆ ئەوەی لەژێر ئاودا بجوڵێت. زاراوەی ژێراوکەوتوو بەزۆری بە تایبەتی بۆ ھەر ئۆتۆمبێلێکی ژێر ئاو جگە لە ژێردەریایی بەکاردێت. بە شێوەیەکی ئاسایی ژێردەریایییەکان ئامێر و سیستەمێکی سەربەخۆ و ئۆتۆماتیکییان ھەیە کە بەرپرسیارە لە دابینکردنی وزەی پاڵنەر بۆ ژێردەریایییەکە و دابینکردنی ھەوای پێویست بۆ کارمەندان و تیمی ژێردەریایییەکان، لەکاتێکدا ژێردەریایییەکان بەزۆری سیستەم و ئامێرێکی ناسەربەخۆیان ھەیە کە پشت بە سەرچاوەی دیکە دەبەستێت.
قەرەبولاخ خان
قەرەبولاخ خان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری قسڵان، ناوچەی تەرواڵ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
وێستگەی ساناگێ
وێستگەی ساناگێ (猿投駅, ساناگێ-ئێکی) وێستگەیەکی شەمەندەفەرە لە شاری تۆیۆتا، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن. لەلایەن مێیتێتسو بەرێوە دەچێت.
پەیمانگای بەلجیکا بۆ زانستی بۆشایی و ئاسمان
پەیمانگای بەلجیکا بۆ زانستی بۆشایی و ئاسمان (بە ئینگلیزی : Belgian Institute for Space Aeronomy) (بە ئەڵمانی :Belgisch Instituut voor Ruimte-Aëronomie - BIRA, وە بە فەرەنسی : Institut d'Aéronomie Spatiale de Belgique - IASB) ئەوە پەیمانگایەکی زانستی بەلجیکایە ، خزمەتگوزاریەکی گشتیە وە نمونەی گەڕانە بە دوای زانستەکانی فیزیای بۆشایی و ئاسمان دا
سەرچاوە
پۆل:دەزگاکانی بۆشایی
شارستانی ئەسەداوا
شارستان ئەسەداوا یا سەداوا یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای هەمەدانە.ناوەند ئەم شارستانە، شاری ئەسەداوایە|سەد ئاوایە.
دانیشتووان
دانیشتووانی ئەم شارستانه کە بەپێ سەرژمێری گشتی ساڵی ۲۰۱۶ ژمارەیان ۱۰۷،۰۰۸ بووە.بە زمانەکانی کوردی وتورکی وفارسی قسە دەکەن. کوردەکان بە زاراوەی کەڵهوری و لەکی دەدوێن.وزیاتر لە باکوور ورۆژئاوا دان. گوندەواریەکان چەرداوڕۆ وکولیایی وموسیاوا هەمویان کوردن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ھەمەدان
مەتری شەش و نیو
ھێماکان
فیلمەکە باس لە ئەنجامەکانی دزی دەکات، بە تایبەتی قاچاغ بردن، لە وڵاتێک کە بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر کێشەیێکی گەورەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمە فارسییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان
چیلیک و کەرە (دە مێنتڵست)
چیلیک و کەرە دوو بەشە کۆتایی وەرزی سێیەمی دە مێنتڵستە. ئەوان بەیەکەوە ئەڵقەکانی ٢٣ و ٢٤ی وەرزەکە و بە گشتی ئەڵقەکانی ٦٩ و ٧٠ی زنجیرەکە پێکدێنن. بەشی یەکەم بەرھەمھێنەری جێبەجێکار ئاشڵی گەیبڵ نووسیویەتی و بەشی دووەمیش لە لایەن دروستکەری زنجیرەکە و بەرھەمھێنەری جێبەجێکار برونۆ ھێڵەر نووسراوە. ھەردوو بەشەکە لە لایەن بەرھەمھێنەری جێبەجێکار کڕیس لۆنگ دەرھێنراوە و لە ١٩ی ئایار ٢٠١١ لەسەر سی بی ئێس نمایش کرا.
لە ئەڵقەکەدا پاتریک جەین و سی بی ئای دەربارەی ھەوڵێکی شکستخواردوو بۆ تەقاندنەوەی بەنزینخانەیەک دەکۆڵنەوە. ئەو کاتەی دەردەکەوێت دوژمنەکەی جەین، بکوژی زنجیرەیی ڕێد جۆن، پەیوەندی ھەیە، لەم کاتەدا جەین و تێرێزا ئاشکرای دەکەن کە لە نێو سی بی ئای ناپاکێک ھەیە کە کار بۆ ڕێد جۆن دەکات و سەرۆکە پێشووەکەیان مادڵین ھایتاوەر لە کوشتن بێتاوانە. لەو کاتەی ڕێکسبی و چۆو و ڤان پێڵت ھەوڵ دەدەن سەرۆکی پێشوویان بشارنەوە، جەین پیلانێکی تایبەت بۆ گرتنی ناپاکەکە جێبەجێ دەکات و بکوژەکە بە دەستی خۆی دەکوژێت.
بەشی یەکەم
ئەڵقەکە بە پیاوێک (جێسی لی سۆفەر) ئۆتۆمبێلەکەی لە جی دی گاس & گۆ فوود مارت لە ساکرامینتۆ دەوەستێنێت و زۆر شڵەشاو دیارە. ئەو لە پیاوی وێستگەکە، گوپتا (ڕاڤی کاپور)، نزیک دەبێتەوە بەڵام لە لایەن دوو ئەفسەری پۆلیس دەوەستێنرێت. پیاواکە ئاشکرای دەکات کە بە بۆمبێکەوە بەستراوە، کە دواتر دەتەقێتەوە. لێکۆڵینەوەکان لە لایەن نووسینگەی لێکۆڵینەوەی کالیفۆرنیا (سی بی ئای) بە ئالان دینکلەر دیاری دەکات کە ناچار کراوە (بە بۆمبێکی پێوە بستراو) لە خاوەن کارەکەی، دووکانی کاش ئین مۆشن، ٥٠٫٠٠٠ $ بدزێت.
جەین (سایمۆن بەیکەر) وا لێکدەداتەوە کە دزینی پارەکە بۆ شاردنەوەی دزییە ڕاستەقینەکەیە و ئەوان لە ڕاستیدا ئەو سیدییانەی کە ناوی بریکارەکان تێدایە، دەوێت. ڵیزبن (ڕۆبن تەنی) و جەین سەردانی وێستگەی گازەکە دەکەن، پیاوی وێستگەکە گوپتا دەڵێت کە دینکلەر دەیوست سەردانی توالێت بکات. بۆ ناو توالێتەکە دەچن، لەوێ لەسەر دیوارەکە "AD-297A6 WINDSOR" دەدۆزنەوە، کە پێیان وایە ناونیشانی ئەو شوێنەیە کە لەگەڵ بەرپرس لە دزییەکە تێیدا کۆدەبووەوە.
ڵیزبن ئەو شوێنانەی کە لەوانەیە کۆدەکە بۆی ئاماژە بکات دیاری دەکات. ئەو بە قوتابخانەی ئامادەیی ویندزەر گەیشت. جەین بۆ ئەوێ دوای دەکەوێت و بە بەستراوی بۆمبێکەوە دەیدۆزێتەوە. پەیوندییەک بۆ ئەو مۆبایلەی کە لەگەڵ بۆمبەکەدایە دێت و پێی دەڵێت کە بۆ بنکەی سی بی ئای بچن و سیدییەکانی بۆ بێنن. جەین ڵیزین دەبات، بەڵام لە ناوەڕاستی ڕێگا ئامانجەکەی دەگۆڕێت و بۆ وێستگەی بەنزین دەڕوات و گوبتا کە بەرپرسی لە بۆمبەکەیە دەدۆزنەوە. دوای گەیشت بە بەکارھێنانی گوبتا ئەو بۆمبەکە لە ڵیزبن دەکاتەوە و ئەو دەستگیر دەکەن. بەھەر حاڵ، ئەو بە شێوەیەک خۆی لە کەلەپچەکە ڕزگار دەکات و ھەوڵی ڕاکردن دەدات کە ئەمەش وا لە ڵاڕوش (پرویت تایلۆر ڤینس) دەکات تەقەی لێ بکات.
دواتر دەرکەوت کە جەین ئاشکرای کردووە کە کۆدەکە ساختەیە و ھێرشکەرەکە دەیتوانی لە لایەن مۆبایلەوە ڕێنوێنی بە بۆمب بەستراوەکە بکات. دینکلەر بۆ وێستگەکە ھاتبوو تا سیدییەکە بە گوبتا بدات، بەڵام لەگەڵ دەرکەوتنی دوو ئەفسەرەەی پۆلیس پیلانەکە بەرەو تێکچوون دەچوو، بۆیە گوبتا ئەوی تەقانەوە. دواتر گوبتا پیلانی گرتنی یەکێک لە بریکارەکانی سی بی ئای دانابوو، ئەمەش تا بچێت و سیدییەکان لە شوێنی ھەڵگرتنی بەڵگەکان لە بنکەی سی بی ئای بھێنێت.
یەکێک لە بریکارەکانی ناو لیستی سیدییەکە، ماکس جەیمس، کە پێش چەند کاتژمێرێک کوژرابوو دۆزرایەوە. لەو کاتەی بریکارەکان لە ماڵی جەیمس دەگەڕێن بۆیان دەرکەوت کە ئەو تا مەرگ لە لایەن گوبتاوە ئەشکەنجە دراوە ئەمەش پێش کوشتنی دینکلەر ڕوویداوە، و ئەو بە دوای زانیاری دەگەڕا. دواتر بۆیان دەردەکەوێت کە ئەو پیاوە پەیوەندی خزمایەتی لەگەڵ مادڵین ھایتاوەردا ھەیە یەکسەر جەین بۆی دەردەکەوێت کە ھەموو ئەمانە لە پیلانی ڕێد جۆن بووە، ئەو بە دوای ھایتاوەرەوەیە.
جەین بۆ ژوورەکەی لەو ئوتێلەی جار جار لێی دەمێتەوە دەگەڕێتەوە پاشان دەبینێت ھایتاوەر (ئۆنجەنیو ئێڵز) لەوێیە.
بەشی دووەم
ھایتاوەر ئەوە ئاشکرا دەکات کە جەیمس کوڕە مامەکەی بوو ھەروەھا ئەو کەسە بوو کە پارەی بۆ دەنارد (کە دەردەخات بۆ ڕێد جۆن بە دوای سیدییەکەوە بوو). ئەو لە ئاسایشی خۆی دەترسێت و بڕیاری خۆ بەدەستەوەدانی داوە. جەین داوای دوو ڕۆژی لێدەکات. ئەو داوای یارمەتی ڕیگسبی (ئۆوەین یۆمن)، و چۆو (تێم کانگ) ڤان پێڵت (ئەماندا ڕیگێتی) بۆ گرتنی ناپاکەکەی سی بی ئای دەکات.
پیلانەکە کار دەکات و بکوژەکە بۆ ئەو ژوورەی کە بە بێرترامیان وتووبووم (٦٠٥) دێت. لەو کاتەی کە بکوژەکە ئامێرەکانی کوشت ئامادە دەکات، وەک گوریس و قورسایی و شتی تر، ڕیگسبی و چۆو دێنە ژوورە بەڵام بکوژەکە خۆی بەدەستەوە نادات و خۆی دەکوژێت.
لە ڕۆژی دواتر ڤان پێڵت ئۆلافلەن لەگەڵ خۆی دەبات تا شوێنی لیزبن بگرنەوە. لەم کاتشدا جەین بێرترام بۆ مۆڵێک بانگ دەکات بە بیانووی بینی ھایتاوەر کە دەیەوێت خۆی ڕادەست بکات، ئەمەش بە ھیوایی ڕاکێشانی ڕێد جۆن بوو. ئەو کاتەی ھایتاوەر دەرناکەوێت بێرترام توڕە دەبێت دەستەواژەی "بە کۆتایی گوریسەکە گەیشتوویت" بەکاردەھێنیت، ئەمەش وا لە جەین دەکات لێکدانەوەی ئەوەی کە بکوژەکە دەیویست گوریسەکە بۆ دابەزین لە ٦٠٥ەوە بۆ ژووری ٥٠٥ -ژوورەکەی ئۆلافلەن- بەکاربھێنێت.
ئۆلافلەن و ڤان پێڵت بۆ شوێنی خۆشاردنەوەی ھایتاوەر دەڕۆن. جەین ھەوڵ دەدات لیزبن ئاگەدار بکاتەوە بەڵام پێی ڕانەگەیشت. ئۆلافلەن تەقە لە لیزن کە پۆشاکی پارێزەری لەبەرە دەکات. لیزبن خۆی کۆ دەکاتەوە و بۆ ساتێک سەرنجی ئۆلافلەن دەبات و لەو کاتەدا ڤان پێڵت و ھایتاوەر تەقەی لێ دەکەن.
جەین بە لیزبن دەڵێت بە مۆبایلەکەی ئۆلافلەن پەیوەندی بە کۆتا پەیوەندییەوە بکات و بڵێت کە ئۆلافلەن مردووە. ئەو کاتەی لیزبن پەیوەندی دەکات کەسێک (بڕادڵی ویتفۆرد) کە ڕۆژنامە دەخوێنێتەوە و لە نزیک جەین دانیشتووە ھەڵی دەگرێت و دوای پێی دەوترێت، دەڵێت: "گرنگ نییە. ھەنێک دەبەیتەوە، ھەنێک دەدۆڕێنێت، پێموایە." لیزبن ئەوەی بیستوویەتی بە جەین دەڵێت و جەینیش دڵنیا دەبێتەوە کە ئەو کەسەی لە نزیک ئەو دانیشتووە ڕێد جۆنە. ئەوان کاتێک ڕێد جۆن دەمانچەی لە نێو یەکێک لە ڕۆژنامەکاندا ھەڵگرتووە قسە دەکەن. ڕێد جۆن دەربارەی ئەو شتانەی کە تەنھا بکوژی خێزانەی جەین دەیزانێ قسە دەکات و جەینیش بە تەواوەتی دڵنیا دەبێتەوە کە ئەو ڕێد جۆنە. کاتێک ڕێد جۆن دەست دەکات بە ڕۆشتن جەین بە دەمانچە شاراوەکەی ناو گیرفانی تەقە لە ڕێد جۆن دەکات ئەمەش کاتێک سەیری ناو چاوەکانی ڕێد جۆن دەکات.
ئەڵقەکە بە گەڕانەوەی جەین بۆ سەر مێزەکەی و تەواوکردنی چاکەی و گەیشتنی ئەفسەرەکانی ئاسایش بۆ شوێنەکە تەواو دەبێت.
بەرھەمھێنان
"چیلیک و کەرە (بەشی یەکەم)" لە لایەن ئاشڵی گەیبڵ نووسراوە و بەشی دووەمیش لە لایەن برونۆ ھێڵەر نووسراوە. بەشی یەکەم نۆیەم ئەڵقەی گەیبڵ لە زنجیرەکەدا بوو لە کاتێکدا بەشی دووەم دوازدەیەمی ھێڵەر بوو. ھەروەھاش ئەڵقەکانی دوازدەیەم و سیازدەیەمی دەرھێنەر کڕێس ڵۆنگ بوو.
پێشبینییەکان دەربارەی کۆتایی
لەگەڵ پەخشکردنی کۆتایی، سەرسامبووان و ڕەخنەگران پێشبینی ئەوەیان کرد کە ئایە ھەر بە ڕاست تیمۆسی کارتەر ڕێد جۆنە. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ئینتەرتەینمەنت ویکڵی، دروستکەر برونۆ ھێڵەر بۆ پێشبینییەکان وتی: "جەین دەیویست بزانێت بەڕاست ڕێد جۆنە یان نا. پیاوەکەش بەڵگەی لەسەر ئەوە پێدا. پرسیارەکە دەمێنێتەوە: ئایە ئەوە ڕێد جۆن بوو؟ پرسیارە گەورەکە ئەوە ئەوەیە: جەین لە کوشت ڕزگاری بوو؟" ھێڵەر ڕۆیشت تا بڵێت "ئەوەی لەو دیمەنەت دەستکەوت ئەوەیە کە پێویستە دەستت بکەوێت. پێویستە بینەر باوەڕ بکات. پاتریک جەین دڵنیایە کە ڕێد جۆن بوو... شتەکە ئەوەیە کە ڕێد جۆن گەورەی یارییە مێشکییەکانە. ئەگەر ڕێد جۆن بیویستایە بمرێت، لەوانەیە بیویستایە بەو شێوە بمرێت. یان لەوانەیە ئەو تەنھا بییەوێت جەین وا بزانێت کە مردووە." ئەو کاتەی لە ھێڵەر پرسیارکرا کە ئئایە ئەمە کۆتایی چیرۆکی ڕێد جۆنە، ئەو تەنھا وتی: باشە، بەم شێوەیە سەیری بکە. ئەگەر تۆ... خراپترین دووژمنی خۆت بکوژیت، ئایە ئەمە کۆتایی چیرۆکەکەیە؟ نا. ئەوە دەستپێکی چیرۆکێکی تەواو جیاوازە."
نرخاندنەکان
لە کاتی پەخشە ڕەسەنەکەیدا، "چیلیک و کەرە" ١٤٫١١ میلیۆن بینەر لەگەڵ نرخاندی ٢٫٨/٧ی لە پێگەیشتووەکانی نێوان ١٨-٤٩ بەدەستھێنا. ئەمە دابەزینە کاتێک لەگەڵ ١٥٫٢٢ میلیۆن بینەر و نرخاندنە ٣٫٢ەوەکەی کە کۆتایی وەرزی دووەم "ئاسمانی سوور لە بەیانیدا" بەدەستیھێنا بەراورد دەکرێت. "چیلیک و کەرە" حەوتەم زۆرترین سەیرکردنی ھەفتەی ھەبوو.
ڕەیحانە پارسا
ڕەیحانە پارسا (؛ لەدایکبووی ٢٣ی شوباتی ١٩٩٩ لە تاران) ئەکتەرێکی سینەما و تەلەڤیزیۆنیی ئێرانییە.
ژیان
ڕەیحانە پارسا لە ٢٣ی شوباتی ١٩٩٩ لە تاران لەدایکبووە. دیبلۆمی لە بەشی نمایش لە ھونەرەجوانەکان وەرگرتووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی پۆل:خەڵکی تاران پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩
پێڕاگوێزی ژێراوی سەربەخۆ
پێڕاگوێزی ژێراوی سەربەخۆ (AUV) ڕۆبۆتێکە کە لەژێر ئاودا دەڕوات بەبێ ئەوەی پێویستی بە ھاتنە ژوورەوەی بەردەوامی بەڕێوەبەرێک ھەبێت. پێڕاگوێزی جۆری AUV بەشێکە لە گرووپێکی گەورەتر لە سیستەمی ژێر دەریا کە بە پێڕاگوڵزی ژێر ئاوی بێ سەرنشین ناسراوە.
کرێدت کارد
کارتی کرێدت جۆرێک کارتی بژاردنە  کە بۆ کەسانی یاسایی (ئینگلیزی: legal person) و ئاسایی (ئینگلیزی: natural person) دەردەکرێ. ئەم کارتە بەپێی جۆری گرێبەست، بە خاوەنەکەی توانای ئەوە دەدات کە ھەندێ خزمەت و کەلوپەل بەدەست بھێنێ و سیستمەکە نرخەکەی ببژێرێ. بە وشەیەکی تر ڕادەیەک بایەخ دەدرێتە بەکارھێنەر تاکو پارەیەکی لێ قەرز بکا.
سەرچاوەکان
پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
دووک سیانگی چین
دووک سیانگی چین (بە چینی: 秦襄公 خوێندنەوە: چین سیانگ گۆنگ) فەرمانڕەوای ویلایەتی چینی سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو، فەرمانڕەوایەتی دووک سیانگ لە ٧٧٧ی پێش زاین تا ٧٦٦ی پێش زاین بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت) پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٨می پێش زایین
عەسکەراباد تەپە
عەسکەراباد تەپە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا نشیو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (شیعە) پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ