cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کۆمار دەرئوفتادە
کوژران
دوای ئەوەی کە ژینا ئەمینی کچە کوردی سەقزی لە شاری تاران لە لایان پۆلیسی ڕەوشتی حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران دەستبەسەر و ئەشکەنجە کرا و هەر بەم بۆنەوە گیانی خۆی لە دەس دا، خۆپێشاندانێکی بەربڵاو لە کوردستان و سەر تا سەری ئێران بە ڕێوە چوو. پیرانشاریش وەکوو هەموو شارەکانێ‌تر لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان تێکەڵی ئەم خەباتە بوو کە لە ئەنجامدا چەندین شەهیدی لێ کەوتەوە. کۆمار دەرئؤفتادە‌ش یەکێک بوو لە شەهیدانی ئەم شارە.
تەرمی کۆمار دەرئۆفتادە لە ٩ی خەزەڵوەری ١٤٠١ لە دێی "زێوکە"ی سەر بە شاری پیرانشار بە خاک سپێردرا.
کاردانەوەکان
خۆشبەختم ئەگەر لە سەر هیچ نەکوژراوە لە سەر ئازادی و خاکی شەهید بووە.
خۆشبەختم کە شەهید بوو. جەرگ بڕین زۆر ناخۆشە نەودیوە.
لە شەوێ دیوە من جەرگم کون کون بووە. بەڵام با فیدای ئەو خاکەی بێ.
بەخودای بێ تاوان ىوو. بە زاتی خودای هەر چی بەڵایە لێی نەبوو ئەوان کوشتیان.
ڕۆحمێ  بە یەکێن ناکەن. لێرە هەڵدەستین جاسووسێ دەکەین، خۆ دەفرۆشین، نەتەوەن دەفرۆشین".
سەرچاوەکان
پۆل:کوژراوانی خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران پۆل:خەڵکی پیرانشار پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
گراند پریکس
گراند پریکس خەڵاتێکی گەورەی فێستیڤاڵی فیلمی کانە کە لەلایەن لیژنەی دادوەری فێستیڤاڵەکەوە دەبەخشرێتە یەکێک لە فیلمە درێژەکانی کێبڕکێکار. دووەم خەڵاتی بەناوبانگی فێستیڤاڵەکەیە لە دوای پاڵمێ دۆر. پێش دروستبوونی، خەڵاتی تایبەتی دەستەی سوێندخواردن "پلەی دووەم"ی بەدەستھێنابوو. لە ساڵی ١٩٩٥ەوە ناوی فەرمی خەڵاتەکە بە سادەیی خەڵاتی گەورەیە، بەڵام لە ساڵی ١٩٦٧ەوە دوو ناوی دیکەی ھەبووە: خەڵاتی گەورەی تایبەت بە دەستەی دادوەری (١٩٦٧-١٩٨٨)، خەڵاتی گەورەی دادوەری (١٩٨٩-١٩٩٤). جگە لەوەش نابێت ئەم خەڵاتە لەگەڵ خەڵاتی گەورەی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلم تێکەڵ بکرێت کە ناوی پێشووی خەڵاتی پاڵم دی ئۆرە کە بەرزترین خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کانە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڤستیڤاڵی فیلمی کان پۆل:پێرستی فیلمەکان بەپێی خەڵات
٧٤٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
خوان کارلۆسی یەکەم
خوان کارلۆسی یەکەم یان خوان کارلۆس ئالفۆنسۆ ڤیکتۆر ماریا (؛ لەدایکبووی ٥یکانوونی دووەمیی ١٩٣٨ لە رۆما، ئیتالیا)، پاشای پێشووی ئیسپانیا بوو.
لە ٢٢ی نۆڤەمبری ١٩٧٥، دوو ڕۆژ دوای کۆچی دوایی فرانسیسکۆ فرانکۆ دیکتاتۆری پێشووی ئیسپانیا، خوان بە پێی ئەو یاسایەی فرانکۆ داینابوو، گەییشتە پاشایەتی.
خوان کارلۆس لە ساڵی ١٩٥٥ لە تەمەنی ١٧ ساڵی دا چوو ئیسپانیا و لە ساڵی ١٩٦٢ ھاوسەرگیری کرد لەگەڵ شازادە سۆفیای یۆنان، کچی پاول پاشای یۆنان.
ماریانۆ راخۆی سەرۆک وەزیرانی ئیسپانیا لە ٢ی مەی ٢٠١٤ ڕایگەیاند کە خوان کارلۆس دەیھەوێ بە قازانجی کووڕەکەی فلیپ، شازادەی ئاستۆریاس واز لە پاشایەتی بێنێ.
لە ڕێکەوتی ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ بە لەسەر کار لاچوونی، بە فەرمی فلیپ، شازادەی ئاستۆریاسی کرد بە پاشای ئیسپانیا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨ پۆل:زیندووان
دەوڵەتی ئەییووبی
ئەییووبیەکان فەرمانڕەوایەکی سونە موسڵمانی کوردی بوون ئەگەڕێنەوە سەر تیرەی ڕەوەندی کە سەر بە ھۆزی ھەزەبانی بوون ، لەلایەن سوڵتان سەڵاحەدین ئەییووبی دامەزرێندرا لە میسڕ، ئەییووبیەکان لە کۆتایەکانی سەدەی ١٢ تاکو ناوەڕاستی سەدەی ١٣ فەرمانڕەوایەتی شام و حیجاز و یەمەن و تونس و بەشێکی مەغریب و میسڕو بەشێکی کوردستان و باکووری میزۆپۆتامیایان دەکرد. سەڵاحەدین یەکەمجار بوو بە وەزیری فاتمیەکان لە ١١٦٩، پێش ئەوەی کۆتای بە خەلافەتی فاتمی بێنێ لە ١١٧١. لە دوای تێپەڕ بوونی سێ ساڵ کە گەورەی سەڵاحەدین سوڵتان نورەدین زەنگی فەرمانڕەوای زەنگیەکان لە شام کۆچی دوای کرد لە ١١٧٤ سەڵاحەدین ناسناوی سوڵتانی لەخۆ نا. لە چەند دەساڵانی دواتر ئەییووبیەکان دەسەڵاتیان فراوان دەکەن وە تاکو ١١٨٣، ئەییووبیەکان دەست دەگرن بە نوبیاو(باکووری سودانی ئێستا) حجاز و یەمەن و تاکو تونس وە دەست بەسەر ھەموو ئەو ناوچانە دەگرن کە پێشتر لە ژێر فەرمانڕەوای زەنگیەکان دا بوو کە شام و سوریاو باکووری میزۆپۆتامیاو بەشێکی بەرفراوانی کوردستان. وە لە ١١٨٧ توانیان دەست بەسەر چەند شارێک لە شام بگرن کە لە ژێر دەستی شانشینی و میرنشینە خاچ پەرستەکان دا بوون، بەتایبەتی شانشینی ئوروشەلیم وە کۆتایان بە فەرمانڕەوای خاچدروشمەکان ھێنا لە قودس، بەڵام خاچدروشمەکان توانیان دەست بەسەر چەند شارێک بگرنەوە بەڵام نەیان توانی دەست بەسەر قودسدا بگرنەوە لە ١١٩٠کان.
لەدوای مردنی سەڵاحەدینی ئەییووبی لە ١١٩٣ز، کوڕەکانی و کەس و کاری جەنگیان دژی یەک بەرپا کرد بۆ بەدەست هێنانی دەسەڵاتی سەنتاسەری. لە کۆتایدا، براکەی سەڵاحەدینی ئەییووبی عادلی یەکەم لە ساڵی ١٢٠٠ز توانی سەرکەوێت. کە هەموو ئەیووبیەکانی سوڵتانی میسڕ نەوەی عادلی یەکەم بوون. لە ساڵانی ١٢٣٠یەکان، میرەکانی ئەییووبی لە شام سەربەخۆی خۆیان بەدەست هێنا لەدەست فەرمانڕەوای ئەییووبیەکانی میسڕ. ئەم دابەش بوونە بەردەوام بوو تا هاتنی سوڵتان ساڵح ئەیوب ناسراو بە ئەبو فتوح بۆ دەسەڵات لە ١٢٣٩ز، کە توانی هەموو ناوچەی ژێر دەسەڵاتی ئەییووبیەکان بهێنێتەوە ژێر فەرمانڕەوای یەک دەسەڵات. لە ساڵی ١٢٤٩ز، سوڵتان ساڵح دەمرێت وە توڕان شای کوڕی بۆ ماوەی چەند مانگێک دەبێتە سوڵتانی میسڕ کە لە ١٢٥٠ز لەلایەن مەمالیکەکان تیرۆر دەکرێت. کۆتا فەرمانڕەوای ئەییووبیەکان بە ناوی ناسڕ یوسف لە ساڵی ١٢٦٠ بەدەستی مەغۆلەکان دەکوژرێت، بەمەش کۆتای بە دەسەڵاتی ئەیووبیەکان هێنا وەکو هێزی مەزنی ناوچەکە.
نەژاد
دامەزرێنەری خێزانی ئەییووبی، نەجمەدین ئەییووب سەرکردەیەکی سەربازی بوو لە ناو زەنگیەکان کە خیزانەکەی لە ئەرمینیاوە ھاتبوون، وسەرەتا بوو بە والی تکریت پاشان والی دیمەشق، لە دواتردا براکەی ئەسەدەدین شێرکۆ و سەڵاحەدینی ئەییووبی کوڕی بوونە سەرکردەی فاتمیەکان.
ئەم خێزانە سەر بە ھۆزێکی کوردە، یەکێکە لە ناودارترینی ھۆزە کوردیەکان لە ڕووی ڕەچەڵەکەوە، ئەم ھۆزەش بە ڕەوادی ناسراون. لە شارۆچکەی دوینی سەر سنوری ئازەربایجان لە نزیک شاری تفلیسی ئەرمەنیەوە ھاتوون و ئەیوبیەکان دەدرێنە پاڵ ئەیوبی کوڕی شادی.
شادی باپیرە گەورەیان ھەندێک پۆستی کارگێڕی لە قەڵای تکریتدا پێ سپێردرا کە لەو کاتەدا موڵکی بەھرۆزی خزمەتگوزاری سوڵتانی سەلجوقی محەمەدی کوڕی مەلیکشاە بوو، شادی لەگەڵ دوو کوڕەکەیدا نەجمەدین ئەیوب و ئەسەدەدین شێرکۆدا گواستیەوە بۆی و پلە بە پلە بە پۆستە کارگێڕیەکاندا سەرکەوت تا پۆستی شحنە (پۆلیسی) وەرگرت و کاتێک کۆچی دوایی کرد نەجمەدین ئەیوب بووە جێ نشینی و بە ھۆی جوامێری و دەستپاکیەوە سوڵتانی سەلجوقی قەڵای تکریتی پێ سپارد و ئەویش بە باشترین شێوە بەڕێوەی برد. ھەروەک ئەسەدەدین شێرکۆی مامی سەڵاحەدین لە پێشەوەی ئەمیرەکاندا بوو لای سەلجوقیەکان و ناوچەیەکی بەرفراوانیان بۆ تەرخانکردبوو لە تکریت و دەوروبەریدا.
مێژووی دامەزراندن
250px|thumb|دیواری ئەیووبی لە پارکی ئەزھەر، قاھیرە مێژوو نوسان جیاوازن لەسەر دامەزراندنی دەوڵەتی ئەیوبی، ھەندێک لەو کاتەوە دایدەنێن کە سەلاحەدین وەزارەتی گرتە دەست لە خەلافەتی فاتیمیدا ساڵی ١١٦٩ز و ھەندێک ئەیگەڕێننەوە بۆ گەڕاندنەوەی وتاری ھەینی بۆ خەلیفەی عەبباسی لە قاھیرەدا کە مردنی خەلیفە عازید لیدینڵڵا و کۆتایی دەوڵەتی فاتیمی بە دواداھات لە ساڵی ١١٧١ز، لەگەل ئەوەی دەسەڵاتی سەڵاحەدین لەو کاتەوە دەست پێدەکات کە وەزارەتی گرتە دەست کە ھەناوێک بوو بۆ دەستگرتن بەسەر فاتیمیەکاندا، بەڵام وەک شەرعیەت ھەر سەر بە دەسەڵاتی نورەدین زەنگی بوو ھەتا نورەدین وەفاتی کرد ساڵی ١١٧٤ز، لەبەر ئەوە ئەم ساڵە بە ساڵی ڕاست دادەنرێت بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی ئەیوبی، کە خەلیفەی عەبباسی موستەئزی بیلا دانی پیانا لە ساڵی ١١٧٥ز.
میسر
ھەریەک لە نورەدین زەنگی و عەموری بە دەم داواکانەوە ھاتن، نورەدین زەنگی سوپایەکی بە سەرکردایەتی ئەسەدەدین شێرکۆ و سەڵاحەدینی ئەیوبی نارد لە سالی ١١٦٤ز، و خاچپەرستەکان بە سەرکردایەتی عەموری ئامادەبوون بۆ چوونە میسر، ودوای چەند ھەڵمەتێک سوپاکەی نورەدین زەنگی خاچپەرستەکانیان شکاند، و دەستیان گرت بەسەر ھەردوو وەزیرە ڕکەبەرەکەدا و ئەسەدەدین شێرکۆ پایەی وەزیری وەرگرت لە ساڵی ١١٦٩ز.
ئەسەدەدین وەک فەرمانڕەوایەکی تەواو بوو بەسەر میسرەوە دوای ئەوەی خەلیفەی فاتیمی عازید کردی بە وەزیر، شێرکۆ زۆر لێھاتوو بوو لە فەرمانڕەواییدا، و لە ماوەیەکی کەمدا توانی دەست بەسەر کاروبارەکاندا بگرێت، و نزیکەی سێ مانگ لەو پایەدا بوو کاتێک کۆچی دوایی کرد و سەڵاحەدینی برازای شوێنی گرتەوە.
و سەڵاحەدین سەندنی خەلافەتی لە فاتیمیەکان تەواوکرد کە دەوڵەتەکەیان لە داڕماندا بوو، و سەڵاحەدین سەرکەوتوو بوو لە بەرەنگاربوونەوەی ھەڵمەتی خاچپەرستەکان ساڵی ١١٦٩ لە دوای مردنی شێرکۆ، و سەڵاحەدین حاکمی تەواو بوو لە میسر، بەمەش پایەکانی دەوڵەتی ئەیوبی دامەزرا لەگەڵ ئەوەی سەڵاحەدین تا ئەو کاتە لە خزمەتی نورەدین زەنگی ئیشی ئەکرد و سەر بەو بوو.
دیمەشق
لە دوای مردنی نورەدین زەنگی و ڕاکردنی کوڕەکەی (ساڵح ئیسماعیل) ی مناڵ بۆ حەلەب، سەڵاحەدین گەڕایەوە دیمەشق، و لە سەڵەکانی دواتردا سەڵاحەدین دەسەڵاتی فراوان کرد بەسەر ھەرێمەکانی شامدا، ھاوکات لەگەڵ بەرەنگاربوونەوەی ھێرشی خاچپەرستەکان، کە بەسەریاندا سەرئەکەوت لە ڕووبەڕوونەوەکاندا.
دوای ئەوەی دەسەڵاتی لە دیمەشق جێگیر بوو، سوڕایەوە بۆ ڕووبەڕوونەوەی خاچپەرستەکان و لە جەنگدا بوو لەگەڵیان تا کۆچی دواای کرد، و گەورەترین سەرکەوتنی بە سەریاندا فەتحی قودس بوو لە ٢ تشرینی دووەمی ١١٨٧ز لە دوای شەڕی حەتین.
یەمەن
کاتێک ئەسەدەدین شێرکۆ دەرچوو بەرو باشوور بەلای دەریای سووردا دەسەڵاتی خۆی فراوان کرد بەسەر یەمەندا و خستیە ژێر دەسەڵاتیانەوە.
دوای سەڵاحەدین
و لە دوای وەفاتی سەڵاحەدین شانشینەکەی بەش کرد لە نێوان ھەر سێ کوڕەکەیدا، کوڕە گەورەکەی (ئەفزەڵ) دیمەشقی گرتە دەست کە ئەبوایە سوڵتان بوایە بەسەر ناوچەکانی ترەوە چونکە لە دیمەشق بارەگای سەڵاحەدین و ناوەندی دەوڵەت ھەبوو، و ھەروەھا عەزیز میسری وەرگرت و زاھیر حەلەب. ناکۆکی کەوت نێوان کوڕەکانی سەڵاحەدینەوە عەزیز و زاھیر دانیان نەئەنا بە حوکمی ئەفزەڵی برایاندا، لەم میانەیەشدا والیەکانی باکور وەک زەنگیەکان و ئەرتەقیەکان سەربەخۆیی خۆیان گەڕاندەوە، و عادل توانی ھەوڵەکانیان لەناو بەرێت.
لەم کاتانەدا نێوان ئەفزەڵ و عەزیز گەیشتە داڕوخان، و عادل چەند جارێک ھەوڵیدا ڕیکیان بخات بەڵام لە دوا جاردا عادل لایبردن و خۆی دەسەڵاتی گرتە دەست، و جارێکی تر دەوڵەتی ئەیوبی یەک خستەوە و دیمەشقی کرد بە پایتەختی.
دوای عادل
خانەکانی مەغۆل دەستیان گرت بەسەر ئەیوبیەکاندا لە دیمەشق و حەلەب ساڵی ١٢٦٠، بەڵام دوای ئەوەی مەمالیک مەغۆلیان شکاند لە شەڕی عەین جالوتدا و حوکمی ئەیوبیەکانیان وەرگرت لە حومس ساڵی ١٢٦٢ز، و لقی ئەیوبیەکان لە حەمما بەردەوام بوو تا ساڵی ١٣٤٤ز و سوریا و میسر لە ژیر حوکمی مەمالیکدا بوون.
ھەروەک لقێکی سەربەخۆی ئەیوبیەکان ھەبوو لە یەمەن و ھەروەھا لە دیاربەکر.
سەرچاوەکان
پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٣٤١ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١١٧١ پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەفریقا پۆل:مێژووی ئەفریقای باکوور پۆل:مێژووی کورد پۆل:مێژووی شام
کریستۆف ئۆنۆرێ
کریستۆف ئۆنۆرێ نووسەر و دەرھێنەری فیلمی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:سیناریۆنووسانی فەڕەنسی
٧٤٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تۆما پاری
تۆما پاری نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
٧٥٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تۆرشاون
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دوورگەکانی فارۆ پۆل:بەندەرەکان و لەنگەرگاکانی دوورگەکانی فارۆ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٠یەم پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا پۆل:شارەکانی دوڕگەکانی فارۆ پۆل:تۆرشاون
سینگاپوور لە ئۆڵۆمپیاد
سینگاپوور بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەو کاتەوە بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە دەکات. لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤ وەک بەشێک لە تیمی مالیزیا بەشداری کرد، ھەروەھا بەھۆی لەشکرکێشی یەکێتی سۆڤیەت بۆ سەر ئەفغانستان بایکۆتی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ کرد. ساڵی ٢٠١٨ بۆیەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی کرد. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە خاوەنی پێنج مەدالیای ئۆڵۆمپیادن.
دەریای ئارافۆرا
دەریای ئارافورا دەریایێکی نەچەندان قووڵ و تەنکاوە لە ئۆقیانووسی ئارام و لە نێوان دەریاکانی کۆرال و دەریای تیمۆر دایە کە ئوسترالیا و گینەی نوێ لێک جیا دەکاتەوە. چەند دوورگەی ئیندۆنیزیا لەم دەریایە دان.
زانیاریەکان
دەریای ئارافورا کە پانتایی نزیک بە ٦٥٠،٠٠٠ کیلۆمەتری لەخۆ گرتووە لە باکووری کەنارەکانی ئوسترالیا و کەنداوی کارپێنتاریا و باشووری کەنارەکانی گینەی نوێ هەڵکەوتووە. ئاوەکانی ئەم دەریایە لە ڕۆژاوا تێکەڵی دەریای تیمۆر لە باکووری ڕۆژاوا دەریای باندا و دەریای سێرام دەبێت. هەروەها ئەم دەریایە لە ڕۆژهەڵات دا لە ڕێگەی گەلی تۆرس پەیوەندی بە دەریای کۆرالەوە هەیە. گەلی تۆرس یەکێکە لە پڕمەترسی ترین تێپەڕگە ئاوییەکانی جیهان و دەریای ئارافۆراش بە هۆی هەبوونی شوێنی نادیاری تەنکاو کاری لێخووڕینی کەشتیەکانی ئاستەنگ کردووە.
قووڵی گشتی دەریای ئارافورا لەنێوان ٥٠ تا ٧٠ مەترە کە دەیخاتە ئاستی دەریا تەنکاوەکانی جیهان.
سەرچاوە
پۆل:ئۆسترالیا پۆل:دەریای ئارافورا پۆل:دەریاکانی ئیندونیزیا پۆل:دەریاکان پۆل:کەنارەکانی خاکەکانی باکووری ئوسترالیا
فێستیڤاڵی مەنکی بەفت
فێستیڤاڵی مەنکی بەفت ساڵانە لە شاری لۆپبوری لە تایلەند بەڕێوەدەچێت. لە ساڵی ٢٠٠٧دا، فێستیڤاڵەکە بریتی بوو لە پێدانی سەوزە و میوە بە مەیموونی ناوخۆیی کە ژمارەیان نزیکەی ٢٠٠٠ بوو، لە پارێزگای لۆپبوری لە باکووری بانکۆک. فێستیڤاڵەکە لەلایەن ڕۆژنامەی گاردیانی لەندەنەوە لەگەڵ فێستیڤاڵەکەی ئیسپانیا بۆ بازدانی منداڵان بە یەکێک لە سەیرترین فێستیڤاڵەکان وەسفکرا.
فێستیڤاڵی فیلم
وێنۆک
یەکەمین فێستیڤاڵی فیلمی گرنگ لە جیھاندا لە ساڵی ١٩٣٢ لە شاری ڤێنیز بەڕێوەچوو، فێستیڤاڵە گرنگەکانی دیکەی فیلم لە جیھاندا (فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی بەرلین، فێستیڤاڵی فیلمی کان، مۆسکۆ و کارلۆڤی ڤاری) پەیوەست بوون بە ڕووداوەکانی ساڵانی ١٩٤٠ و ١٩٥٠. فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ئەدینبۆرگ لە سکۆتلەندا کە لە ساڵی ١٩٤٧ دامەزراوە، درێژترین فێستیڤاڵی فیلمە لە جیھاندا. فێستیڤاڵی فیلمی ئەمریکای باکوور لە شوێنی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلم و ڤیدیۆی کۆلۆمبۆس لە ساڵی ١٩٥٣ دامەزراوە کە بە خەڵاتی مەسیحیش ناسراوە. بەپێی ئاماری دامەزراوەی ھونەری فیلمی جوڵاو لە سانفرانسیسکۆ، "خەڵاتی مەسیح" یەکێکە لە بەناوبانگترین پێشبڕکێب کۆمەڵایەتی، پەروەردەیی، بازرگانی و نافەرمیەکانی ئەمریکا، ھەروەھا کۆنترین ئاھەنگە لە جۆری خۆیدا لە ئەمریکای باکوور کە تەمەنی ٥٤ ساڵە.
گلوتێنین
گلوتێنین پرۆتێئینی ئاردی گەنمە کە لە دوو بەشی گەورە و چکۆله دروست کراوه. ئەم پرۆتێئینە له گەورەترین و قورسترین پۆلیمەرەکانی سروشتییە کە وەزنی  مولکولی  دەگاتە ١٠ میلیۆن. گلوتێنین دەبیتە ھۆی قایەم بوون و کێشھاتنی ھەویر.
یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران
یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران یانەیەکی تۆپی پێی نیشتەجێی تاران لە ئێرانە کە لە خولی نایابی کەنداوی فارس بەشدارە. ئەو یانەیە لە ساڵی ١٩٤٥دا دامەزراوە و ھەتا ئێستا دوو جاران پاڵەوانێتیی ئاسیای بەدەستھێناوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٥ لە ئێران پۆل:وەرزشی ئێران
گلوتێنین
سەرچاوە
پۆل:گلوتێنەکان
بڕیارنامەی ١١٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٧١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٥ی حوزەیرانی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سیەرالیۆن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٨٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
شێر
thumb|شێرێک چاوەڕێی نێچیرەکەی دەکات شێر (ناوی زانستی: Panthera leo) بەشێکە لە خێزانی پشیلەکان گیانلەبەرێکی گۆشتخۆرە کێشی نزیکەی ٢٥٠ کیلۆگرام دەبێت، بە زۆری شێر لە کیشوەری ئەفریقا لە ھەرێمی دارستانی ساڤانا و زەوی گیایی و کەشوهەوای مام ناوەند دەژین. thumb|دەم و ددانی شێرێکی مێینە
پەراوێزەکان
پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی سینگاپور پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٧٥٨ پۆل:شێرەکان پۆل:ئای یوو سی ئێن لیستی سووری جۆرە لاوازەکان پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
زانکۆی نیشتمانیی مەنگۆلیا
زانکۆی نیشتمانی مەنگۆلیا زانکۆیەکی گشتییە کە بە پلەی یەکەم دەکەوێتە شاری ئولانباتار لە مەنگۆلیا. لە ساڵی ١٩٤٢ دامەزراوە کۆنترین دامەزراوەی خوێندنی باڵایە لە مەنگۆلیا، و لە سەرەتادا بۆ ڕێزلێنان لە خورلوگین چۆیبالسان ناوی زانکۆی دەوڵەتی چۆیبالسان لێنراوە. لە ساڵی ١٩٤٣ فاکەڵتیی تەکنیکی ئاژەڵان پێکھێنرا. لە ساڵی ١٩٦٩ پەیمانگای پۆلیتەکنیکی لەژێر NUM دامەزرا، کە پێکھاتبوو لە فاکەڵتییەکانی ئەندازیاری شارستانی، ئەندازیاری کارەبا، جیۆلۆجی و کانگا، ئەندازیاری میکانیکی، و ئابووری ئەندازیاری.
تا ساڵی ٢٠١٨، زیاتر لە ١٨ ھەزار خوێندکار لە پرۆگرامە جیاوازەکاندا ناویان تۆمارکردووە کە زۆربەیان بە زمانی مەغۆلی دەوترێنەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زانکۆکانی مەنگۆلیا پۆل:پەیمانگا پەروەردەییەکان کە لە ١٩٤٢ دامەزراون
بڕیارنامەی ١١٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:ھیندستان لە ١٩٩٨ پۆل:پاکستان لە ١٩٩٨ پۆل:مێژووی ناوکیی پاکستان
وانگ میان
.وانگ میان (بە چینی:王冕 لەدایکبووی ١٢٨ بۆ ١٣٥٩) ھەروەھا وەک ژوشی شانۆنگ ناسراوە، وێنەکێش و شاعیرێکی چینی بوو لە سەردەمی ئیمپڕاتۆرییەتی یوان دواتر بە سەرکەوتوویی دەبێت بە فەرمانبەری حکوومەت، وانگ دواتر بەھۆی وێنەکێشانی خوونچەی ھەڵووژە دەناسرێت،
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٨٧ پۆل:مردووانی ١٣٥٩ پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپراتۆریەتی یوان پۆل:وێنەکێشەکانی ژێجیانگ پۆل:ھونەرمەندانی شاوۆسینگ
لەدایکبوونی پاکیزانەی یەسووع
thumb|left|250px|[[مزگێنی پێدان بە مریەم، لەلایەن گویدۆ رێنی، ١٦٢١ز.]] لەدایکبوونی پاکیزانەی یەسووع (بەئینگلیزی: Virgin Birth of Jesus)، یەکێکە لە باوەڕە بنچینەییە گشتییەکان لە مەسیحییەتدا، بەجۆرێ کە مەسحییەکان باوەڕییان وایە کە مریەمی پاکیزە، سکی پڕبووە بە یەسووع بەهۆی هێزی رۆحی پیرۆزەوە بەبێ ئەوەی هیچ مرۆڤێک لەگەڵیدا خەوتبێت یان سێکس روویدا بێت. لەسەرهەمان بنەما، مەسیحییەکان پێیان وایە ئەم لەدایکبوونە هێنانەدی پێشگوێیەکەی پێغەمبەر ئەشیعایە کەلە پەڕتووکەکەی خۆیدا لە پەیمان کۆندا لە ١٤:٤٧ دا باس لە لەدایکبوونی ماشیح دەکات لە پاکیزەیەک.
هەردوو مەسیحییەکان و موسوڵمانەکانیش لەسەر لەدایکبوونی یەسووع لە پاکیزە، کۆکن، بەڵام بەجیاوازی لەسەر لێکدانەوەی رۆحی و عەقیدی ئەم لەدایکبوونە.
سەرچاوەکان
پۆل:موعجیزەکانی یەسووع پۆل:پێشبینییە هاتووەدییەکانی ئەشعیا پۆل:مریەم لە کتێبی پیرۆزدا
یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول
یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول یانەیەکی ئینگلیزییە و بەشداربووی خولی پیشەگەرەکانی ئینگلیزییە، کە ناسراوە بە پرێمەر لیگ. یانەکە مێژووێکی درێژی ھەیەو لە ٣ی حوزەیرانی ١٨٩٢ دامەزراوە. بارەگای یانەکە دەکەوێتە شاری لیڤەرپوول، یانەکە ١٩ جار خولی پرێمەر لیگی بەدەست ھێناوە.
جامە ئەورووپییەکان
خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا شەش جار: ١٩٧٦–٧٧, ١٩٧٧–٧٨, ١٩٨٠–٨١, ١٩٨٣–٨٤, ٢٠٠٤–٠٥, ٢٠١٨–١٩
خولی ئەورووپا (یۆڕۆپا لیگ) سێ جار: ١٩٧٢–٧٣, ١٩٧٥–٧٦, ٢٠٠٠–٠١
جامی سووپەری ئەورووپا سێ جار: ١٩٧٧, ٢٠٠١, ٢٠٠٥، ٢٠١٩
ماڵپەڕی فەرمی
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٨٩٢ پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئینگلستان پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩٢ لە ئینگلستان پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩٢ پۆل:وەرزشی لیڤەرپوول پۆل:یانەکانی پرێمیەرلیگ پۆل:یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول
کوبایاشی ئیسا
وێنۆک|وێنەیەکی ئیسا کە بە دەستی موراماتسو شومپۆ کێشراوە کوبایاشی ئیسا شاعیری ژاپۆنیی بوودایی سەدەی ھەژدە و نۆزدەیە.
ژیان
لە ١٥ی حوزەیرانی ١٧٦٣ی زایینی له دایک بووه. ژیانێکی ناخۆش و پڕخەمی بووە. کاتێک که دوو ساڵی بووە دایکی کۆچی دوایی کردوە و له ته‌مه‌نی ١٤ ساڵی‌دا دایه‌گه‌وره‌ی مرد. دواتر سێ منداڵ و یه‌که‌م هاوسه‌ری مردن. له سێ ساڵی کۆتایی‌دا له‌گه‌ڵ کیژێکی ساموڕایی زه‌ماوه‌ندی کرد. ئیسا له هایکۆیه‌کانیدا باس له ژیانی پڕ له غه‌م و په‌ژاره‌ی خۆی ناکات و تا ماوه‌یه‌کی زۆر له سه‌ر شێوازی باشوو و یووسا بۆسۆن شێعری ده‌هۆنێوه به‌ڵام له ته‌مه‌نی چل ساڵیدا گه‌یشته لوتکه‌ی شێوازی شێعری خۆی. ئه‌و زمانی کووچه بازاڕو زاراوه جۆراوجۆره‌کانی هێنایه ناو هایکۆکانی خۆی. ئیسا لە ٥ی تەممووزی ١٨٢٨ی زایینیدا له گوندەکەی خۆی کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شاعیرە ژاپۆنییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٣ پۆل:مردووانی ١٨٢٨ پۆل:شاعیرانی سەدەی ١٩یەم پۆل:خەڵکی پارێزگای ناگانۆ
پێڕستی ئەڵقەکانی تاج
تاج زنجیرە درامایەکی مێژوویییە سەبارەت بە سەردەمی شاژن ئێلیزابێتی دووەم، دروست کراوە و زۆربەی چیرۆکەکەی لەلایەن پیتەر مۆرگانەوە نووسراوە و لەلایەن لێفت بانک پیکچەرز و سۆنی پیکچەرز تێڵەڤژن بۆ نێتفلیکس بەرھەم ھاتووە. یەکەم وەرزی زنجیرەکە لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦، دووەم وەرز لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧، سێیەم وەرز لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩، و چوارەم وەرزیش لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە نێتفلیکس پەخش کرا. پێشبینی دەکرێت وەرزی پێنجەم لە ساڵی ٢٠٢٢ پەخش بکرێت.
ڕووسیا
ڕووسیا یان ڕووسیای فیدراڵی گەورەترین وڵاتی جیھانە کە لە ٨٥ ھەرێمی فیدراڵ پێکھاتووە، مۆسکۆ پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتە، ڕووسیا یەکێکە لە وڵاتە زلھێزەکانی جیھان.
جوگرافیا
ڕووسیا لە باکووری ئاسیا و لە ڕۆژھەڵاتی ئەورووپادایە و لەگەڵ زەریای ھێمنی باکوور و زەریای بەستەڵەکی باکوور و دەریای ڕەش و دەریای قەزوین و دەریای باڵتیک سنووری ھاوبەشی ھەیە. ڕووسیا لەگەڵ ١٤ وڵاتی ئاسیایی و ئەورووپایی سنووری ھاوبەشی وشکانیی ھەیە و لەگەڵ وڵاتانی کەناری دەریاکانی ژاپۆن و بێرینگ و قەزوین و دەریای ڕەش و باڵتیک پەیوەندیی دەریاییی ھەیە. ڕووسیا لە باکووری ئاسیا و لە ڕۆژھەڵاتی ئەورووپادایە و لەگەڵ زەریای ھێمنی باکوور و زەریای بەستەڵەکی باکوور و دەریای ڕەش و دەریای خەزەر و دەریای باڵتیک سنووری ھاوبەشی ھەیە.
دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠٢٢ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ڕووسیا ١٤٥ ملیۆن کەس بووە کە دەکاتە ١٫٩٣ لە سەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان، تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٨٫٤ ساڵە ھەروەھا ٧٤٪ دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.
ئایین
لە ڕووسیا چەندین ئایینی جیاواز یونیان ھەیە و بەشێوەیەکی گشتی زۆرینەی دانیشتووانی وڵات پەیڕەوی لە ئایینی مەسیحی ئۆرسۆدۆکسی دەکەن و ڕێژەیەکیش شوێنکەوتەی ئایینی ئیسلامی سوننە مەزھەبن کە دانیشتووانی ھەرێمەکانی چیچان و داغستان و چەند ناوچەیەکی تری ڕووسیان.
مێژووی دەسەڵاتی ڕووس
ڕووسیا ٢١ کۆماری ئۆتۆنۆمیی ھەیە کە ھەندێکیان وەک چیچان و داغستان بەھۆی ئەوەی ھەوڵی جیابوونەوەیان دەدا، لەم ساڵانەی دواییدا بە دەیان جار کەوتوونەتە بەر پەلاماری سوپای ڕووسیا، ڕووسیا تا بەر لە سەدەی ١٨ نە دەسەڵاتێکی ئەوەندە بە ھێز بوو نە ڕووبەرەکەشی تا ئەو ڕادەیە فراوان بوو، بەڵام لە سەرەتاکانی سەدەی ١٨ قەیسەری ڕووسیا «پێتری مەزن» ھەوڵێکی زۆری دا بۆ بەرەوپێشبردن و پێشخستنی ڕووسیا و فراوانکردنی خاکەکەی، لە ساڵی ١٩١٧ شۆڕشی کۆمۆنیستیی بەلشەفیی ڤلادیمیر لێنین لە ڕووسیا سەرکەوت و کۆتاییی بە دەسەڵاتی قەیسەرەکان ھێنا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ڕووسیا دامەزرا.
ڤلادیمیر لێنین مرۆڤێک بوو کە بە عەقڵی خۆی و بە فیکری کارڵ مارکس و فرێدریش ئەنگەڵس، مێشکی لایەک لە جیھانی داگیر کرد و نیشتمانی ڕووسەکانی ئەوەندەی تر ناودار کرد، لێنین یەکێک بوو لەو مێژووسازانەی کە توانییان لەدوای دەسەڵاتی قەیسەرەکان ڕووسیا وەکو وڵاتێکی بەھێز بێننە ناو مەیدانی سیاسەتی نێودەوڵەتی، ئەمەش پاش تێپەڕبوونی ٧٤ ساڵ لە دەسەڵاتی سۆسیالستی کە پڕ بوو لە ململانێ لەگەڵ ڕۆژاوا کە بە شەڕی سارد ناسراوە. ئەم یەکێتییە لە ساڵی ١٩٩١دا ھەڵوەشایەوە و ئەوەی لێی بەجێ ما فیدراسیۆنی ڕووسیایە.
ئابووریی ڕووسیا
ئابووری ڕووسیا پیشەسازییە و وزەی ئەم ئابوورییەش لە گازی ناوخۆوە دابین دەکرێ، ڕووسیا گەورەترین پاشەکەوتی غازی سروشتیی جیھانی ھەیە. ڕووسیا وەک حەوتەمین ئابووریی گەورەی جیھان دادەنرێ. ئابووریی ئەم وڵاتە لەسەر بنەمای سەرمایەداری و کەرتی تایبەت دامەزراوە کە ئەمەش بە پێچەوانەی ئابووریی داخراوی سەردەمی سۆڤیەتە.
یەڵتسین و ڕووخانی سۆڤیەت
بناغەدانەری ڕووسیای نوێ بۆریس یەڵتسین، یەکەم سەرۆک کۆماری ڕووسیا بوو کە بە شێوازێکی دیمۆکراتیک ھەڵبژێردرا. یەڵتسین لە ساڵی ١٩٣١ لە ناوچەی ئۆراڵ لە بنەماڵەیەکی جووتیار لەدایک بوو. پلە یەک لەدوای یەکەکانی لە حیزبی کۆمۆنیست بڕیی. لە ساڵی ١٩٨٥ لەلایەن میخائیل گۆرباچۆف –دوایین ڕێبەری سۆڤییەت- بە مەبەستی بەڕێوەبردنی مۆسکۆ و ڕووبەڕوبوونەوەی گەندەڵی ناو سیستمی حیزب بانگ کرا بۆ پایتەخت. چاکسازییەکانی یەڵتسین ڕق و نەفرەتی کۆمۆنیستە موحافزکارەکانی لە ئەو وروورژاند. کار گەیشتە ئەوەی کە تەنانەت لە ئەنجامدا بکەوێتە بەر ھێرشی میخائیل گۆرباچۆف. لە ساڵی ١٩٨٨ ئەندامێتیی خۆی لە مەکتەبی سیاسیی حیزبی کۆمۆنیست ھەڵپەسارد و دوو ساڵ دواتریش بە تەواوەتی لە حزبی کۆمۆنیست ھاتە دەرەوە. یەڵتسین ئیدی شتێکی ھەبوو کە حیزبکەی جارانی نەیبوو؛ ئەوەش پشتگیریی جەماوەری بوو. ئەو لەگەڵ ھاووڵاتیانی ئاساییدا ھەڵپەڕکیی دەکرد و قەسەی خۆشی لەگەڵدا دەکردن. ھەر بەوەش لە ساڵی ١٩٩١ بووە یەکەم سەرۆک کۆماری ھەڵبژێردراوی ڕووسیا. لە ڕوانگەی ڕۆژاوایییەکانەوە بەھۆی داکۆکیکردنی لە دامەزراندنی سیستەمێکی دیموکراتیک، یەڵتسین کەسایەتییەکی دیموکرات بوو. ھەر لەو ساڵەدا موحافزکارە توندڕەوەکان ھەوڵی کودەتایان دا، بەڵام یەڵتسین گۆرباچۆفی کردەوە بە سەرۆکی حزب و بەم جۆرە ویستی لە لایەک کودەتاکە بێ کاریگەر بکات و لە لایەکی تریش ویستی ڕۆڵ و پێگەی گۆرباچۆف لاواز بکات. دوابەدوای ئەوەش حزبی کۆمۆنیستی وەک حزبێکی نایاسایی لە قەڵەم دا کە ھێشتا کۆڵەکەی دەسەڵات بوو. لە کۆتاییی ئەو ساڵەشدا یەکێتیی سۆڤیەت ھەڵوەشایەوە. لە ساڵی ١٩٩٣ فەرمانی بە سوپا دا تا ھێرش بکەنە سەر پەرلەمان چونکە لەلایەن کۆمۆنیستەکانەوە داگیر کرابوو. یەڵتسین لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ جاری دووەم بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری ھەڵبژێردرایەوە و تا ساڵی ١٩٩٩ز لە پۆستەکەیدا مایەوە، لەو ساڵەدا بەھۆی نەخۆشییەوە دەستی لە کار کێشایەوە و ڤلادیمیر پۆتین سەرۆکی ئەو کاتەی دەزگای ھەواڵگری (کا گ ب) جێگای گرتەوە، یەڵتسین لە ساڵی ٢٠٠٧ لە تەمەنی ٧٦ ساڵی دا ماڵاواییی لە ژیان کرد، ڤلادیمیر پۆتین سەرۆکی ڕووسیا و دەسەڵاتداری ڕاستەقینەی ئێستای وڵاتە، پاڵەوانی سەرەکیی داستانی ھەستانەوەی ڕووسیایە لە دوای ئەو ڕووخانە گەورەیەی کە لە ساڵی ١٩٩١ دا تووشی بوو.
دەسەڵاتی ئێستای ڕووسیا
سەرۆک کۆماری ئێستای ڕووسیا ڤلادمیر پوتینە، کە دەسەڵاتداری ڕاستەقینەی ڕووسیایە. سیاسەتی ئێستای ڕووسیا بریتییە لە ھاوکاری و خۆنزیککردنەوە لە ڕۆژاوا و ڕەواندنەوەی ناکۆکییەکانی نێوانیان، بەڵام پەلھاوێشتنی ناتۆ بەرەو ڕۆژھەڵات و بەفەرمی ناسینی کۆسۆڤۆ لەلایەن ڕۆژاواوە کاریگەریی نیگەتیڤی ھەبووە لەسەر پەیوەندییەکانی نێوانیان، لەم دوایییانەشدا شەڕی ڕووسیا و ئوکراینا ئەوەندەی دیکە ئەم پەیوەندییانەی ئاڵۆز کردووە. وێنۆک|ڤلادمیر پۆتین و دمیتری مێدڤێدێڤ
ڤلادمیر پوتین
پوتین کە ئێستا سەرۆکی ڕووسیایە بە یەکێک لە کەسیایەتییە دیارەکانی ناوی سیاسەتی ئێستا ھەژمار دەکرێت، پۆتین وەرزشکارە و پشتوێنی ڕەشی ھەیە لە یاریی جۆدۆ، ئەو ناترسێت لەوەی کە بچێتە ناو کافتریایەکی شەوانە و لەگەڵ ھاووڵاتیانی ئاساییی مۆسکۆ تەماشای یاریی تۆپی پێ بکات، بە نیوەڕووتی وێنە دەگرێ و باکی نییە لەوەی کە لە ڕاگەیاندنەکاندا بڵاو بێتەوە، پۆتین متمانەی بە خۆی ھەیە و یەکێک لەو سەرۆکانەی جیھانە کە جاربەجار جلوبەرگی فەرمی لەبەر ناکات، لە پەیوەندییە دیپلۆماتییەکانیدا بۆینباخ نابەستێ و جاری واش ھەیە چاکەتەکەی دەدات بەسەر شانیدا، ئەمەش ئەو پیاوەیە کە بووەتە پاڵەوانی سەردەمی بوژانەوەی ڕووسیا، پۆتین لەبارەی شۆڕشی سووریاوە وتی دەبێ تەنیا گەلی سووریا بڕیاردەر بێ، نابێ ھیچ ھێز و لایەنێ دژیان بوەستێت ھەر بۆیەش ڕووسیا لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرووەکاندا ڤیتۆی خۆی بەکار ھێنا دژی ھێرشکردنە سەر سووریا.
ھونەر لە ڕووسیا
ھونەر لە ڕووسیا گرنگییەکی ئەوتۆی پێوە نادرێت تەنیا ئەوەی لایان گرنگ بێت لەم بوارە شانۆگەری و مۆسیقا و گۆرانی لەشانۆگەری کۆمێدیا زۆرترین داواکاری ڕووسییەکانی ئەوکاتی لەسەر بوو بەڵام لەبەر ئەوەی دەسەڵاتی ڕووسیا ھەردەم لە گۆڕانکاری بوو بۆیە گرنگی ھونەر کەمترە لەوڵاتانی تر بەڵام لەدوای بلۆکی سۆشیالستی و نەمانی یەکێتی سۆڤیەتی ھاتنی دیموکراسییەت بۆ ڕووسیا تا ڕادەیەکی باش لە ئێستا دا گرنگی بە بواری ھونەر دەدرێت بەتایبەتی ڕەوتی سینەما و گۆرانی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ئەورووپای ڕۆژھەڵات پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٨٦٢ ڕووسیا پۆل:کۆمارە فێدراڵەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١ پۆل:نەتەوەکانی ئی ٧ پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی پۆل:ئەوراسیا پۆل:وڵاتانی ئەورووپای باکوور پۆل:کۆمارەکانی یەکێتی سۆڤیەت
١٢ی نیسان
۱۲ی نیسان ۱۰۲ەم ڕۆژی ساڵە (۱۰۳ لە ساڵە پڕەکاندا)، ٢٦۳ ڕۆژ دەمێنێت بۆ کۆتایی ساڵ.
بۆنەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:نیسان
ئێدوارد بەرنشتاین
ئێدوارد بەرنشتاین (١٨٥٠-١٩٣٢) بەرچاوترین کەسایەتی نێو سۆسیالدیموکراسی مۆدێرنە کە خۆی سیاسەتوان، ئەندامی پاڕڵمان و کارمەندێکی بانک بوو لە ئاڵمان. دە پەیوەندی کێشەی نێوان مارکسیستە ئۆرتۆدۆکسەکان و لێنینیستەکاندا لەمەڕ بزووتنەوەی نێونەتەوەیی کرێکاران لە دەستپێکی سەدەی ١٩دا، ئێدوارد ئاماژە بە ھێزێک دەکا بزوێنەر دەڕەوتی سۆسیالیستی کە دەبێ لەسەر بنەمایەک بە بایخی سەلماو دە پەیوەندی دەگەڵ عەداڵەتی کۆمەڵایەتیدا کە بتوانێ ئەژمارێکی لە ڕادە بەدەر لە خەڵک ھان بدا بە مەبەستی ڕێفۆڕمێکی ھێمنانە دە کۆمەڵگادا. ئەوەش تەنیا لە ڕێگای ئاشتەوایی و دوور لە توندوتیژی و دیموکراتانەوە‌ دەکرێ مسۆگر بێ.
بەرنشتاین‌ ھەر چەشنە شۆڕشێکی بە پێی توندوتیژی و دیکتاتۆری کە ڕەخسێنەری دامەزراندنی کۆمەڵگایەک لەسەر بنەمای بایخەکانی سوسیالیزم بێ ڕەتدەکاتەوە. ئەو لەمەڕ پێداگری شەخسی خۆی لەمەڕ ئاڵوگۆڕ دە کۆمەلگادا دەڵێ: «گەشە دە کۆمەلگادا بە پێی ھەڵسوکەو‌تی دڵخوازانەی مرۆڤەکانە» ئەوەش شتێکە نامۆ دەگەڵ مێژووی فەلسەفەی توونەدەتەبیاتی مارکسیسمی ئۆرتۆدۆکس، سەرکەوتوویی سوسیالیزم دە «دابینکردنی پێداویستییەکانی مێژووییدا» دەزانێ.
ژیان
ئێدوارد بەرنشتاین لە دایکبووی ٦ ژانوییەی ١٨٥٠ لە بەڕلین و ١٨ دێسامبری ساڵی ١٩٣٢ ش دەمرێ و ‌فەیلەسووفێکی سۆسیالیست و ئەندامی پاڕڵمانی ئاڵمان بووە.
بەرنشتاین خۆی لە پێشدا مارکسیست بووە بەڵام دوایە لەو ئیدۆئۆلۆژییە شۆڕشگێڕییە دوور دەکەوێتەوە و دەبتە ‌بناخەدانەری شتێک کە دوایە دوو کەرت بوونی جەبھەی سۆسیالیستی بە سۆسیالدیموکراسی و کۆمۆنیستی لێدەکەوێتەوە. بەرنشتاین و زۆربەی ئەوانی دیکەش دە ئینترناسیونالی دووھەمدا لەسەر ئەو باوەڕە بوون کە دەکرێ بە ڕێفۆرم کۆمەڵگای ھەنووکە(مەوجوود) بەرەو سۆسیالیزم ببردرێ. ھەندێک وتاری ڕۆژنامەی نێئوزیت مارکسیست بوونی بەرنشتاین دەباتە ژێر پرسیار و بۆچوونەکەی بە ھی رێفۆرمیستێک دادەنێ کەمەبەستی خۆگونجاندن‌ دەگەڵ بۆرژوازی پێوە دیارە کە ئەوەش بەرەو ڕووی ھەڵوێستی توندی ڕۆزا لوکزامبۆرگ و کارڵ لیبکنێخت دەبێتەوە. دە کتێبی «ھەلومەرجی سۆسیالیستی و ئەرکی سۆسیالدیموکراسی»دا وەک ئەندامێکی پاڕڵمان ڕەخنە لە ماتریالیزمی مێژوویی کارڵ مارکس دەگرێ و ماتریالیزمی مێژوویییەکی نوێ کە بە «ماتریالیزمی مێژوویی دووانە» ناسراوە پێشنیار دەکا.
ڕۆزا لوکزامبۆرگ وتارێکی ڕەخنەگرانە لە سەر ناوەرۆکی کتێبەکەی بەرنشتاین دەنووسێ بە ناوی «ڕیفۆرمی کۆمەڵگا یان شۆڕش؟» کە ڕووی قسەکانی بەر لە ھەموو شت دە بۆچوونی بەرنشتاین لەمەڕ دیموکراسییە .ئەوڕۆ ئەو شێوە ڕێفۆڕمە دە سوسیالیزمدا بە رویزیونیسم ناسراوە چونکوو بە ئاڵوگۆر دە بۆچوونە بنەمایییەکانی ئیدئۆلۆژی مارکسیسم دادەنرێ.
ئەوەی کە زۆرتر بەرنشتاین بەو‌ ھۆیەوە کەوتۆتە ژێر ڕەخنە کە ھەڵوێستی لەمەڕ مارکسیسم کە ئیدئۆلۆژی خۆیشی نەبووە، نییە بەڵکوو ھەڵوێستی ئەو وەک ئەندامێکی پاڕڵمان لەمەڕ بەشداریکردنی ئاڵمان دە شەڕی ھەووەلی جیھانیدایە. ئەغڵەب ئەو بە دەستی پشت پیلانگێڕی کوشتنی ئێبێرت و شەیدمان دەزانن.
بەرنشتاین دە دواییدا لە ھەڵوێستی خۆی لە مەڕ شەڕ پاشگەز دەبێتەوە و تێوەگلانی دە گیران و کوژرانی کارڵ لیەبکنیخت و ڕۆزا لوکزامبۆرگ ڕێبەری بزووتنەوەی کۆماریخوازی وێینمار بە فەرمی ڕەتدەکاتەوە. ئێدوارد بەرنشتاین ئەوڕۆ بە بناخەدانەریێکی گەورەی سۆسیالدیموکراسی ئورووپایە دەناسرێ.
مەمەدۆ مەحموود ئەندۆنگۆ
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
مەریوان وریا قانع
بەستەر بۆ دەرەوە
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد
ئیدا دالسێر
ئیدا دالسێر (٢٠ی ئابی ١٨٨٠ – ٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧) ھاوسەری یەکەمی دیکتاتۆری فاشیستی ئیتالیا، بینیتۆ موسۆلینی بوو.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٠ پۆل:مردووانی ١٩٣٧
گزیلۆلۆژی
230px|وێنۆک|چەپ|کۆتەی دار (ئەو ئەڵقانەی کە بۆ بە دەست ھێنانی تەمەنی دار بەکەڵک دێن، لێرەدا بە جوانی دیارن) گزیلۆلۆژی یان  زایلۆلۆژی یەکێکە لە دیسیپلینەکانی دارناسی بۆ خوێندنەوە و دیاریکردنی تەمەنی دار و چێو. زانستی گزیلۆلۆژی پێکھاتەی چێو، پێکھاتەی کیمیایی، تایبەتمەندی میکانیکی و ئۆرگانیکمان بۆ دەر دەخات. ئەم زانستە دێرینناسان یارمەتی دەدات بۆ دۆزینەوەی مێژووی کتومتی ژیانی ئەو چێوانە. مێژووی خانوو یان ھەر کەرەستەیەکی دیکە کە لە چێو دروست بووە لە ڕێگای پسپۆریگزیلۆلۆژیەوە دەردەکەوێت.
سەکینە جانسز
سەکینە جانسز (بە لاتینی: Sekîne Cansiz) یەکێکە لە دامەزرێنەرە ھەرە ناودارەکانی نێو پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK) و ھاوخەباتی نزیکی عەبدوڵڵا ئۆجەلانە. ساڵی ١٩٥٨ لە دێرسم (Tunceli)ی باکووری کوردستان لە بنەماڵەیەکی کوردی عەلەوی ھاتۆتە دونیاوە. لە سەرەتای حەفتاکانەوە خۆی خزاندە ناو چالاکی سیاسیەوە، ساڵی ١٩٧٨ لە میتینگی دامەزراندنی پارتی کریکاراندا کە لە لجێی ئامەد  سەکینە بە ناوی نھێنی سارە‌ نوێنەری ھەرێمی خارپێت (ئەلەزیز-Elâzığ) بوو و لە کۆی ٢٢ ئەندام، یەکەم ئەندامی مێینەی ناو رێکخراوەکە بوو. ساڵی ١٩٧٩ لەلایەن دەوڵەتی تورکیاوە بە تاوانی تیرۆر دەستگیرکراوە و لە پاش شۆڕشی ١٩٨٠ لە زیندانی ناوداری ئامەددا گیرا، لەوێ ئەشکەنجە کرا بەڵام دوای ڕزگاربوون لە زیندان دیسان دەستی کردەوە بە چالاکیە پێشووەکانی. پاش دەرچوونی لە زیندان ساڵی ١٩٩١ پەیوەندی بە حیزبەوە کرد لە دۆڵی بیقاع لە لوبنان و دواتر چیاکانی خواکورکی برادۆست لە باشووری کوردستان. لە سالانی دواتر چووە ئەورووپا و لە ١٩٩٨ مافی پەناھندەیی سیاسیی لە فەڕەنسا وەرگرت و بوو نوێنەری حیزب لە ئەورووپا.
ناوودەنگی سەکینە
سەکینە یەکێک لە ئەندامە چالاکەکانی بزووتنەوەی کوردی بوو. ساڵی ٢٠١٣ لە ٩ی کانوونی دووەمی (جەنیوێری) لە پاریس تیرۆر کرا لەگەڵ دوو لە ئەندامانی ھاوخەباتی خۆی کە لەیلا_سۆیلەمەز و فیدان دۆغان بوون. ئۆجەلان پاش تیرۆرکردنی لە ئیمرالیەوە و لە گەرمەی دانوستان لەگەڵ حکوومەتی ڕەجەب تەییب ئەردۆغاندا، رایگەیاند کەوا بە کوشتنی سەکینە و ھەڤاڵانی ڕەشەکوژیی دەرسیم دووبارە کرایەوە. رەنگدانەوەی تێرۆرکردنی سەکینە لە ناو کوردەکان و وڵاتانی ڕۆژاوا مەزن بوو و لە پاریس خۆپیشاندان بۆ چەند رۆژ بەردەوام بوو، لەم خۆپیشاندانانەدا میت (ئیستخباراتی تورکیا) شەرمەزار کرا.
سەرچاوەكان
پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:ژنانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨ پۆل:تیرۆرکراوانی کورد پۆل:ئاپۆییستەکان پۆل:سیاسییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان پۆل:چالاکانی کورد پۆل:ژنانی سیاسیی کورد پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان
١٣ی نیسان
بۆنەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:نیسان
سریلانکا لە ئۆڵۆمپیاد
سریلانکا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کردووە، جگە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦ بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھیچ کاتێک بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە نەکردووە. وەرزشوانانی سریلانکا خاوەنی دوو مەدالیای زیوی ئۆڵۆمپیادن کە ھەردووکیان لە گۆڕەپان و مەیدان بوون. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی سریلانکا لە ساڵی ١٩٣٧ دامەزراوە و ھەمان ساڵ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێنرا.
سەرچاوەکان
پۆل:سریلانکا لە ئۆڵۆمپیاد
سووریا لە ئۆڵۆمپیاد
سووریا بە فەرمی کۆماری عەرەبی سووریا، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، دوای ئەوە سوریا لە چوار ئۆڵۆمپیادی داھاتوودا بەشداری نەکرد (ھەرچەندە لە ساڵی ١٩٦٠دا وڵاتەکە لەگەڵ میسر بەناوی کۆماری یەکگرتووی عەرەبی بەشداری کرد). سوریا لە ساڵی ١٩٦٨ بەشداری کردووە لەو کاتەوە جگە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦ بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھەروەھا سوریا ھیچ کاتێک بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە نەکردووە. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەگشتی خاوەنی چوار مەدالیایی ئۆڵۆمپیادن. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی سوریا لە ساڵی ١٩٤٨ دامەزراوە و ھەمان ساڵ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بە فەرمی ناسێراوە.
بڕیارنامەی ١١٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی حوزەیرانی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٩١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
٧٥٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
جیھانی سۆفیا
جیھانی سۆفیا (بە نەرویجی: Sofies verden) ڕۆمانێکی ساڵی ١٩٩١ە لە نووسینی نووسەری نەرویجی یۆستاین گاردەر. ڕۆمانەکە باسی سۆفی ئامندسن دەکات، کە گەنجێکی نەرویجییە کە پێشکەش کراوە لە مێژووی فەلسەفەدا لەلایەن ئالبێرتۆ نۆکس، کە فەیلەسووفێکی تەمەن ناوەڕاستە.
جیھانی سۆفیا بوو بە پڕفرۆشترین کتێب لە نەرویجدا و خەڵاتی ئەدەبیی ئەڵمانیی گەنجانی بردەوە لە ساڵی ١٩٩٤دا. وەرگێڕانە ئینگلیزییەکە لە ساڵی ١٩٩٥دا بڵاوکرایەوە، وە بوو بە پڕفرۆشترین کتێبی جیھان لەو ساڵەدا. بە گوێرەی ساڵی ٢٠١١ ڕۆمانەکە وەرگێڕدراوەتە سەر پەنجاونۆ زمان، لەگەڵ زیاتر لە چل میلیۆن کۆپیی چاپ فرۆشراوە. ئەمە سەرکەوتووترین ڕۆمانی نەرویجییە لەڕووی بازرگانییەوە لە دەرەوەی نەرویجدا، وە کراوە بە فیلم و یاری کۆمپیوتەریش.
کورتەی چیرۆکەکە
چیرۆکەکە سەبارەت بە کچێک نووسراوە بە ناوی سۆفیا کە نزیک تەمەنی پازدە ساڵیدایە و لە نزیک ساڵڕۆژی لەدایکبوونی، ھەندێک نامە و کاسێتی ڤیدیۆیی لە لایەن کەسێکەوە بە ناوی ئالبێرتۆ نۆکس بۆ دەچێت کە تێیاندا ھەندێک پرسیاری سەرنجڕاکێش ئاراستەی سۆفیا دەکات وەکوو، ئەتۆ کێی؟ جیھان چۆناوچۆن دروست بووە؟ سەرەتا لەم نامانەدا باس لە یۆنانی کۆن، سوکرات، و پرسیارە سەرەکییەکانی ژیانی مرۆڤ دەکرێت. دوای چەند نامەیەک سۆفیا و ئالبێرتۆ یەکتری دەبینن و بەردەوام چاوپێکەتنیان دەبێت و باس لە تیۆرییە فەلسەفییەکانی یۆنانی کۆن، سەدەکانی ناوین، ڕۆنسانس، سەردەمی ڕووناکبیری و سەردەمی ھاوچەرخ دەکەن. چیرۆکەکە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش خوێنەری ڕۆمانەکە لەگەڵ مێژووی فەلسەفە ئاشنا دەکات و لە درێژایی ڕۆمانەکەدا ھەندێک ڕووداو، سەرنجی خوێنەر ڕادەکێشن ھەتا درێژەی چیرۆکەکە بخوێنیتەوە.
فیلم
لە ساڵی ١٩٩٩دا جیھانی سۆفیا کرا بە فیلمێکی نەرویجی لەلایەن سیناریۆنووس پیتەر سکاڤلان. فیلمەکە لە دەرەوەی نەرویجدا بە گشتی بڵاونەکرایەوە. کیێرستی ھۆڵمن خەڵاتی ئاماندای بردەوە بەھۆی ڕۆڵەکەی لە فیلمەکەدا.
تەلەڤیزیۆن
لە ساڵی ١٩٩٩دا فیلمەکە پێشکەش کرا بە زنجیرەیەکی ھەشت ئەڵقەیی تەلەڤزیۆنی لە ئوسترالیا و ئایسلەندادا، دیسانەوە لەلایەن پیتەر سکاڤلانەوە سیناریۆکەی نووسرابوو.
ھەروەھا کرا بۆ تەلەڤیزیۆن لە ساڵی ١٩٩٥ لەلایەن پۆڵ گرینگراس و لە بی بی سی پەخشکرا وەک بەشێک لە ذە لەیت شۆ. ڕۆڵە سەرەکییەکانی ئەم جۆرەیان پێکھاتبوو لە جێسیکا مارشاڵ-گاردینەر بە ڕۆڵی سۆفیا، جیم کارتەر بە ڕۆڵی ئالبێرت نۆکس، و تویگی بە ڕۆڵی دایکی سۆفیا.
کایەی تەختە
لە ساڵی ١٩٩٢دا کرا بە یاریی تەختە لەلایەن ڕۆبێرت ھاید و کێن ھاوارد، وە بڵاوکرایەوە لەلایەن سۆفیسیتیکەیتد گەیمس/سنووردار. یارییەکە پێکدێت لە تریڤیای وەڵامدانەوە لەسەر فەیلەسووفە بەناوبانگەکان و ڕێگە بە یاریکەران دەدات کە قسەبکەن بۆ چەندان خوولەک لەسەر باباتە فەلسەفیەکان وەک مافی ئاژەڵ.
کایەی کۆمپیوتەر
لە ساڵی ١٩٩٨دا کرا بە ڤیدیۆ گەیمێکی کۆمپیوتەر و ماک سیدی ڕۆم لەلایەن مەڵتیمیدیا کۆرپۆرەیشن. یارییەکە ڕێگە بە یاریکەران دەدات کە فێرببن دەربارەی فەلسەفە وەک کە لە کتێبەکەدا ھەیە، کە لەھەمان کاتدا گۆڕینی شتە پاش-خەیاڵییەکان بۆ جیھانێکی خەیاڵیی.
مۆسیقا
باندی ڕۆکی ئینگلیزی بەناوی سپیریتوەلایزد ناوی ئەلبوومەکەی ساڵی ١٩٩٧یان نا خانمان و بەڕێزان ئێمە سەرئەکەوین لە بۆشایی ئاسماندا دوای دێڕێک لە ڕۆمانەکەدا.
ئەلبوومەکەی باندی ڕۆکی چینیی بەیبی فۆرمولا کە ھەر بەناوی خۆیانەوەیە تراکێکی تێدایە بەناوی جیھانی سۆفیا (苏菲的世界).
خەڵاتەکان
ڕۆمانی جیھانی سۆفیا بوو بە پڕفرۆشترین ڕۆمانی نەرویج، ساڵی ١٩٩٤ خەڵاتی وێژەی لاوانی ئاڵمانیاییی پێبەخشرا، بە ٥٣ زمان وەڕگێڕاوە و زیاتر لە سی میلیۆن کۆپی لێی چاپکراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کارەکانی یۆستاین گاردەر پۆل:ڕۆمانەکان پۆل:ڕۆمانە فەلسەفییەکان پۆل:ڕۆمانە نەرویژییەکان کە کراونەتە فیلم
تاجیکستان لە ئۆڵۆمپیاد
تاجیکستان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٦ وەک نەتەوەیەکی سەربەخۆ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە وەرزشوانانی ناردووە بۆ بەشداریکردن لە ھەموو یارییەکانی ئۆڵۆمپی ھاوینەدا. ھەروەھا تاجیکستان لە ساڵی ٢٠٠٢ بۆیەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیان کرد لێژنەی ئۆڵۆمپیادی تاجیکستان لە ساڵی ١٩٩٢ دروست کراوە و لە ساڵی ١٩٩٣ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێنرا.
سەرچاوەکان
پۆل:تاجیکستان لە ئۆڵۆمپیاد
ئاننا گاڤالدا
ئاننا گاڤالدا ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:ڕۆژنامەوانانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
سەبارەت بە نامۆیان و پیاوان
سەبارەت بە نامۆیان و پیاوان فیلمێکی ڕووسیییە بە دەرھێنەریی ئالێکسەی بالابانۆف کە لە ساڵی ۱۹۹٨دا دروست کراوە. فیلمەکە سەبارەت بە پۆرنۆگرافی و چەتەیی مۆدێرن لە کۆمەڵگای ڕووسیادایە.
سەرچاوە
گاردییەن؛ سەبارەت بە نامۆیان و پیاوان
بەستەری دەرەکی
ماڵپەڕی فیلمەکە لە ئای ئێم دی بی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ڕووسی پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٨ پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٠٠
ڕێکیاڤیک
ریکیاویک پایتەختی وڵاتی ئایسلەندە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١٢٠,١٦٥ کەسە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٨٦ پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئەورووپا پۆل:ڕێکیاڤیک پۆل:شارەکانی ئایسلەند پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا
بڕیارنامەی ١١٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٩٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٨ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
ئەحمەد مەسعوود
ئەحمەد مەسعوود (؛ لەدایکبووی ١٠ی تەممووزی ١٩٨٩) سیاسەتوانێکی ئەفغان و دامەزرێنەری بەرەی بەربەرەکانیی نیشتمانیی ئەفغانستانە. ئەو کوڕی فەرماندەی سەربازی و وەزیری پێشووی بەرگری ئەفغانستان، ئەحمەد شا مەسعوودە. ئەو لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦ وەکوو سەرۆکی دامەزراوەی مەسعوود دیارکرا. لە ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩، ئەحمەد مەسعوود لە گۆڕی باوکی وەکوو جێگری ئەو لە دۆڵی پەنجشێردا ڕاگەیەندرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩ پۆل:دەرچووانی کۆلێجی کینگز لەندەن
شیکاریی ڕاستەقینە
وێنۆک|200px| یەکەم، چوار سەرجەمی بەشی [[زنجیرەی فورییە لە شەپۆلێکی چوارگۆشەییدا. زنجیرەی فورییە یەکێک لە ئامرازە گرینگەکانی شیکاریی ڕاستەقینەیە.]] شیکاریی ڕاستەقینە یەکێک لە لقەکانی شیکاریی ماتماتیکییە کە تایبەتمەندی و چۆنیەتی ڕەوشتی فانکشنە ڕاستەقینەکان شرۆڤە دەکات. ھەندێک لەو چەمکانەی لە شیکاریی ڕاستەقینەدا تاوتوێ و پێناسە دەکرێن بریتین لە، پاشیەکی (sequences) و زنجیرەی ژمارە ڕاستەقینەکان، ڕادەی پاشیەکی، بەردەوامی (continuous)، جیاکاری (differentiation) و تەواوکاری (integration) و پاشیەکی فانکشنەکان.. لێرەدا شیکاریی ڕاستەقینە لە شیکاریی ئاوێتە جیا دەکرێتەوە، کە کاری خوێندنەوە و مامەڵەکردن لەگەڵ ژمارە ئاوێتەکان و فانکشنە ئاوێتەکانە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شیکاریی ماتماتیکی پۆل:شیکاریی ڕاستەقینە
لۆگ فۆر جەی
لۆگ فۆر جەی ئەپاچی لۆگ ٤ج ئامرازێکی چوونەژوورەوەی جاڤایە کە لە بنچینە نووسراوە لەلایەن سیکی گولچو. ئەمە بەشێکە لە خزمەتگوزارییەکانی ئەپاچی بۆ تۆمارکردن، پرۆژەی دامەزراوەی سۆفتوێری ئەپاچی. Log4j یەکێکە لە چەندین چوارچێوەی چوونەژوورەوەی جاڤا.
گولکو لەو کاتەوە دەستی بە پرۆژەکانی ئێس ئێڵ ئێف ٤جی و لۆگباک کردووە، بە مەبەستی پێشکەشکردنی جێگرێک بۆ لۆگ ٤جی.
١١ی نیسان
بۆنەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:نیسان
لۆگ فۆر جەی
تیمی ئەپاچی لۆگ٤ج لە وەڵامی کێشەکانی Log4j 1.2 و ١٫٣ و java.util.logging و Logback پەرەی بە لۆگ ٤جی ٢ دا دا کە لەو چوارچێوەیانەدا دەرکەوتن. لەگەڵ ئەوەشدا، لۆگ ٤جی ٢ تەلارسازییەکی پێوەکراوی پێشکەش کرد کە وای لێدەکات لە پێشی نەکەی زیاد بکرێت. Log4j 2 لەگەڵ ڤێرژنەکانی 1.x گونجاو نییە، ھەرچەندە «گونجێنەر» بەردەستە. لە ٥ی ئابی ٢٠١٥، کۆمیتەی بەڕێوەبردنی پرۆژەی خزمەتگوزارییەکانی ئەپاچی لۆگیگ ڕای گەیاند کە ١ ی تۆماری ١ گەیشتووەتە کۆتایی ژیان و بە بەکارھێنەرانی تۆماری ١ ئامۆژگاریان کرد بۆ بەرزکردنەوە بۆ ئەپاچی لۆگ ٤ج ٢
لە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١، ھەروەھایەکی سفری ڕۆژانە کە بەشداری لە سێدارەدانی کۆدی ھەڕەمەکی دەکات لە لۆگ ٤جی ٢ لەلایەن تیمی ئاسایشی ھەوری ئەلی بایبە بڵاو کرایەوە و دیسکریپتەرەکەی "Log4Shell" دا. ئەوە دیاری کراوە لەلایەن تێنبڵ وەک "تاکە گەورەترین، گرینگترین زیانبەخشی لە دەیەی ڕابردوودا".
ئەپاچی لۆگ٤جەی ٢
یەکێک لە ناسراوترین تایبەتمەندییەکانی Log4j 2 بریتییە لە نمایشی «ھەنگھرۆنی لۆگەرس». Log4j 2 بەکاردێت لە تێکدەری LMAX. کتێبخانەکە پێویستی قفڵی ناوکی کەم دەکاتەوە و دەدای چوونەژوورەوە زیاد دەکات بە ھۆکاری ١٢. بۆ نموونە، لە ھەمان ژینگەدا Log4j 2 دەتوانێت زیاتر لە ١٨٬٠٠٠٬٠٠٠ نامە لە چرکەیەکدا بنووسێت، لەکاتێکدا چوارچێوەکانی تری وەک لۆگباک و Log4j 1 تەنھا < ٢٬٠٠٠٬٠٠٠ نامە لە چرکەیەکدا بنوسن.
ئاستی تۆماری Log4j
ئەم خشتەیەی خوارەوە ئاستی چوونەژوورەوەی ناوەوە و نامەکان لە Log4j پێناسە دەکات، لە دابەزینی ڕێکخستنی ھەروەھا. ستوونی لای چەپ دیزاینی ئاستی لۆگ لە Log4j لیست دەکات و ستوونی لای ڕاست وەسفێکی کورت بۆ ھەر ئاستی تۆمارێک پێشکەش دەکات.
ئاستەکانی تۆماری تایبەتمەند
Log4j 2 ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات بۆ پێناسەکردنی ئاستی چوونەژوورەوەی خۆیان. ئامڕازی مۆلیدەی کۆدی سەرچاوە دابینکراوە بۆ دروستکردنی Loggers کە پشتگیری ئاستی تۆماری ئاسایی دەکەن بە ھەمان شێوەی بۆ ئاستی چوونەژوورەوەی ناوەکی. ئاستی چوونەژوورەوەی تایبەتمەند یان دەتوانن تەواوکەر بن یان شوێنی ئاستەکانی چوونەژوورەوەی چەسپێنراو بگۆڕن.
شێوەپێدانی Log4j
Log4j دەتوانرێت لە ڕێگەی فایلی شێوەپێدان یان لە ڕێگەی کۆدی جاڤاوە ڕێکبخرێت. فایلەکانی شێوەپێدان دەتوانرێ بنووسرێت لە XML, JSON, YAML, یان تایبەتمەندییەکانی فۆرماتی فایل. لەناو شێوەپێدانێک، دەتوانی سێ پێکھاتەی سەرەکی پێناسە بکەیت: Loggers, Appenders, و layouts. ڕێکخستنی چوونەژوورەوە لە ڕێگەی فایلێکەوە ئەو سوودەی ھەیە کە تۆمارکردن دەتوانرێت ھەڵبکرێت یان بکوژێنرێتەوە بەبێ ھەموارکردنی ئەو بەرنامەیەی کە Log4j بەکاردێنێت. ئەپلیکەیشنەکە دەتوانێت ڕێگە پێ بدرێت بە چوونە دەرەوە کار بکات ھەتا کێشەیەک ھەیە، بۆ نموونە، و پاشان نوسخە دەکرێت بە سادەیی بە دەستکاریکردنی فایلی شێوەپێدانەکە بگۆڕدرێتەوە.
لۆگەرەکان ناونراون بۆ شوێنی نامەی تۆمار. ئەوان ناوەکانن کە ناسراون بە بەرنامەی جاڤا. ھەر بڵاگێک بە شێوەیەکی سەربەخۆ ڕێکبخرێت بۆ چ ئاستێک لە چوونە ژوورەوە (FATAL, ERROR, ھتد) لە ئێستادا تۆمار دەکات. لە ڤێرژنە سەرەتایییەکانی Log4j، ئەمانە پێیان دەوترێت بابەت و پێشینە، بەڵام ئێستا بە ھەندێک پێیان دەوترێت لۆگەر و ئاست. لۆگەرێک دەتوانێت نامەکانی تۆمار بنێرێت بۆ چەندین بەرجەستەکەر.
دەرھاویشتە ڕاستەقینەکان لەلایەن ئەپیندەرەکانەوە ئەنجام دەدرێن. ژمارەیەکی زۆر لە ئەپدەرەکان بەردەستن، لەگەڵ ناوی وەسفکراو، وەک فایل ئەپندەر، ڕۆلدفایل ئەپدەر، کۆنسول ئەپدەر، SocketAppender, SyslogAppender، و SMTPAppender. Log4j 2 ئەپلیدەرەکانی زیاد کرد کە بۆ ئەپاچی فلوم دەنووسن، جاڤای بەردەوامی API، ئەپاچی کافکا، داتابەیسەکانی NoSQL، فایلەکانی بیرگە- نەخشەکێشکراو، فایلە ھەڕەمەکییەکانی Access و کۆتایییەکانی ZeroMQ. ھەمەجۆری ئەپلیکەیندەرەکان دەتوانن ھاوپێچ بکرێن بۆ ھەر Loggerێک، بۆیە دەکرێت ھەمان زانیاری تۆمار بکەیت بۆ چەند بەرھەمێک؛ بۆ نموونە بۆ فایلێک بە شێوەی ناوخۆیی و بۆ گوێگرێکی ناوکی لەسەر کۆمپیوتەرێکی تر.
کاربەرنامەکان لەیئاوتەکان بەکاردێنن بۆ فۆرماتی چوونەناوی تۆمارەکان. ڕێگایەکی بەناوبانگ بۆ فۆرماتی فایلەکانی تۆماری یەک-ھێڵ لە-یەک-کات دا مۆدێلی لائاوتە، کە زنجیرەیەکی نموونەیی بەکاردێنێت، زۆر وەک چاپی کرداری C / C++. ھەروەھا فۆرماتەکانی HTMLLayout و XMLLayout ھەیە بۆ بەکارھێنان کاتێک HTML یان XML فۆرماتەکان گونجاوترن، بە ڕێکو پێک. Log4j 2 لەیئاوتی زیادکرا بۆ CSV, Graylog درێژکراوەی فۆرماتی تۆمار (GELF), JSON, YAML و RFC-5424.
لە Log4j 2، فیلتەرەکان دەتواندرێن پێناسە بکرێن لەسەر توخمەکانی شێوەپێدان بۆ پێدانی کۆنتڕۆڵی زیاتر بە دانەوێڵەی ورد لەسەر کام چوونەناوەکانی تۆمار دەبێت چارەسەر بکرێن کە لەلایەن Loggers و Appenders. جگە لە فلتەرکردن بە ئاستی تۆمار و ھاوچەشنی دەربڕینی ئاسایی لەسەر دەزووی نامە، Log4j 2 پاڵێوەکانی تەقاندن، فلتەرەکانی کات، فلتەرکردن لەلایەن تایبەتمەندییەکانی ڕووداوی تۆماری تر وەک نیشانەکان یان نەخشەی دەقی دەزوو و فیلتەری سکریپتی JSR 223.
لە شێوەپێدانەکانی Log4j 2 خەسڵەتی بارەکە بۆ TRACE دادەنێن بۆ ناردنی دەرھاتی چوونەژوورەوەی باری ناوخۆ بۆ دەرەوەی ستاندارد. بۆ چالاککردنی چوونەژوورەوەی بارودۆخ پێش ئەوەی شێوەپێدانەکە بدۆزرێتەوە، تایبەتمەندیی Java VM -Dorg.apache.logging.log4j.simplelog.StatusLogger.level=trace بەکاربێنە.
لە Log4j 1، تایبەتمەندی Java VM -Dlog4j.debug بەکاربێنە.
بۆ زانینی ئەوەی فایلی شێوەپێدانی log4j2.xml لە پشکنینی getClass.getResource("/log4j2.xml") بارکراوە.
ھەروەھا شێوەپێدانی «بێ شێوە»یان «گریمانەیی» لە Log4j ھەیە، کە کاربەرنامەی جاڤای ئامێری Log4j کە ھیچ شێوەپێدانێکی Log4jی نییە. ئەم چاپە بۆ ئاگادارکردنەوەی ئاگادارکردنەوەکە کە بەرنامەکە ڕێکنەکەوتووە، و URL بۆ وێبسایتی Log4j کە وردەکاری لەسەر ئاگادارکردنەوە و شێوەپێدانەکە دەدۆزرێتەوە. ھەروەھا چاپکردنی ئەم ئاگادارییە، کاربەرنامەی تۆماری ٤جی ڕێکنەبراوە تەنھا ھەڵە یان تۆماری کوشندە چاپ دەکات بۆ ستانداردی دەرەوە.
نموونە بۆ Log4j 2
TTCC فۆرماتی نامە بەکاردێت لەلایەن log4j. تی تی سی سی ھێمایە بۆ پێکھاتەی جۆری تایم دەزوو. ئەم شێوازەی خوارەوە بەکاردێنێت:
دەرھاتی نموونە
٤٦٧ [سەرەکی] INFO org.apache.log4j.examples.Sort - دەرچوون لە شێوازی سەرەکی.
بەندەرەکان
log4js - دەرگایەک بۆ جاڤاسکریپت. تۆماری ٤جێس لەژێر مۆڵەتی دامەزراوەی سۆفتوێری ئەپاچی بەردەستە. یەکێک لە تایبەتمەندییە تایبەتەکانی Log4js توانای چوونەژوورەوەی ڕووداوەکانی وێبگەڕە لە دوورەوە لەسەر سێرڤەرەکە. بەکارھێنانی Ajax دەکرێت بۆ ناردنی بۆنەکانی تۆمارکردن لە چەند فۆرماتێک (XML, JSON, PLAIN ASCII, ھتد) بۆ سێرڤەرەکە بۆ ئەوەی لەوێ ھەڵبسەنگێنرێت. ئەم کاربەرنامانەی خوارەوە بۆ تۆماری ٤جەکان جێبەجێ دەکرێن: ئەیاکس ئەپندەر، کۆنسول ئەپدەر، فایل ئەپندر، جەی ئێس کۆنسولا ئەپندەر، مێتاگاپندر، و ویندۆز ئیڤێنتس ئەپدەر. ئەم پۆلانەی لەیئاوتی خوارەوە دابین کراون: BasicLayout, HtmlLayout, JSONLayout, و XMLLayout. نوێترین وەشانی ساڵی ٢٠٢١ ٢٫٠ بوو لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨.
log4javascript - بەندەرێکی تر بۆ JavaScript. log4javascript چوارچێوەی چوونەژوورەوەی جاڤاسکریپتە لەسەر بنەمای تۆماری ٤جی. نوێترین وەشانی ساڵی ٢٠٢١ ١٫٤٫١٣ بوو کە لە ٢٣ی ئایاری ٢٠١٥دا بڵاوکرایەوە.
JSNLog - بەندەرێک بۆ جاڤاسکریپت. بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی نامەکان لە loggers ی JavaScript لە لۆگەکانی لای ڕاژەکارەکە بە بەکارھێنانی بەشی لایەنی ڕاژەکاری .NET کە بەستراوەکان لەگەڵ Log4Net, NLog, Elmah یان Common.Logging دا، دای دەنێت. ئەمە بۆ دابینکردنی لۆگێکی یەکخراو بۆ ڕووداوەکانی لایەنی کڕیار و سێرڤەر. داواکردنی ناسنامەکان پەیوەندی بە ڕووداوەکانی پەیوەندیدار بە بەکارھێنەرێکی دیاریکراوەوە ھەیە. شێوەپێدان لەڕێی فایلی لایەنی ڕاژەکار وێب. شێوەپێدانەوە. پشتگیری لە چوونەژوورەوەی جیاکاری دەکات کە بریتین لە شوێنەواری لەسەر یەک. لە ساڵی ٢٠٢١ نوێترین ڤێرژن ٣٫٠٫٠ بوو و نوێکردنەوەکان بە شێوەیەکی ڕێک و پێک ئەنجام دراون.
Apache Log4net - بەندەرێک بۆ Microsoft .NET Framework. ئەم کارە سەرەتایییە لەلایەن نیۆۆرکس ئەنجام درا و لە مانگی شوباتی ٢٠٠٤ بەخشرا بە دامەزراوەی سۆفتوێری ئەپاچی. چوارچێوەکە ھاوشێوەی تۆماری ٤جی ڕەسەنە لەکاتێکدا سوود لە تایبەتمەندییە نوێکان وەردەگرێت لە کاتی ڕاکردنی .NET. چوارچێوەی ناسینەوەی ھێلانەکراو (NDC) و چوارچێوەی دەستنیشانکردنی نەخشەکراو (MDC) دابین دەکات. نوێترین وەشانی ساڵی ٢٠٢١ ٢٫٠٫١٣ بوو.
لۆگ٤پێرل - بەندەری پێرل لە لۆگ٤ج. وەشانی ١٫٤٩ی شوباتی ٢٠١٧ ئێستا بوو وەک ساڵی ٢٠٢١.
Apache log4php - «چوارچێوەی چوونەژوورەوەی فرەجۆر بۆ پی ئێچ پی. لە بنەڕەتەوە بەندەری ئاپاچی لۆگ٤ج بۆ پی ئێچ پی، گەشەی کردووە بۆ ئەوەی تایبەتمەندییە تایبەتەکانی پی ئێچ پی لەخۆ بگرێت.»
PL-SQL-logging-Utility گونجاندنێکە لە log4j لە PL/SQL.
Log4db2 ئامرازێکی چوونەژوورەوەیە بۆ DB2 بۆ LUW کە ڕێنمایی SQL بە کۆدی SQL PL بەکاردێنێت.
Apache Log4cxx - چوارچێوەی چوونە ژوورەوە بۆ سی++ نەخشێنراوە دوای ئەپاچی لۆگ٤ج، کە ئەپاچی پۆرتبڵ ڕاکردن بۆ زۆربەی کۆدی تایبەت بە پلاتفۆرم بەکاردێنێت و دەبێت لە ھەر پلاتفۆرمێک کە لەلایەن ئەی پی ئاڕ پشتیوانی دەکرێت، بەکاربھێنرێت. لە ئێستادا لەژێر ێکخستندایە، نوێترین وەشانی ٠٫١٢٫١ە، لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاو کراونەتەوە.