cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جۆزێف کوین
ژیاننامە
جۆزێف لە لەندەن، ئینگلتەرا لەدایکبووە. لە باشووری لەندەندا گەورە بووە، لە ٢٠٠٧ەوە تا ٢٠١٢ لە خوێندنگەی سەربەخۆی ئیمانوێل خوێندوویەتی؛ دواتر چووەتە بەشی درامای ئەکادیمیای مۆسیقا و ھونەری دراماتیکیی لەندەن، لە ٢٠١٥دا لە زانکۆ دەرچووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤
چارەسەری ھۆرمۆنیی ترانسجێندەر (نێر بۆ مێ)
چارەسەری ھۆرمۆنیی تراسنجێندەر لە نێر بۆ مێ (جۆری MTF) چارەسەرێکی ھۆرمۆنییە، بۆ چارەسەرکردنی جێندەر لە کەسانی ترانسجێندەر لە نێر بۆ مێ     بۆ ئەوانەیە کە دەیانەوێ بچنەوە سەر جێندەری ڕاستەقینەی خۆیان. ئەوانەی ئەم چارەسەرییە وەردەگرن نائارامی جێندەریان ھەیە و ئەو جێندەرەی کە لەکاتی لەدایکبوون بۆیان دیاریکراوە لەگەل ناسنامە جێندەرییەکەیان ناگونجێت. ھەرچۆنێک بێت نەبوون یان کەمبوونی نائارامی جێندەری لە کەسێک رێگری لەوە ناکات ترانسجێندەر بێت، ھەموو کەسێکی ترانسجێندەر وەکوو یەک نین لە ھەست پێکردنی نائارامی جێندەری و حاڵەتەکە پلەی ھەیە لە کەسێک بۆ کەسێکی تر جیاوازە. چارەسەری ھۆرمۆنیەکە ھاوکاری کەسانی ترانسجێندەر ئەکات تا ژیانیان باشتر بێت و باشتر بتوانن بژین وەک باشتربوونی ستایلی ژیان و ھەست و سۆز و کەمبوونەوەی خەمۆکی کە بەھۆی نائارامی لە جێندەر ڕوودەدات
شێواز
بەپێی لێکۆڵینەوەیەک گرنگە پڕۆجێسترۆن زیاد بکرێت بۆ ئێسترۆجین و دژە ئەندرۆجینەکان لەبەر ئەوەی یەک: گەشەی مێینەبوون زیاد دەکات، دوو سیستمی بەرھەمھێنانی تێستۆستیرۆن کەمدەکاتەوە، سێ: بەسەرکەوتوویی گەشە بە مەمکەکان دەدات بۆ پلەی چوار/پێنج، شەش: یەکخستنەوەی ئێسک، حەفت: باشترکردنی شێوازی خەوتن، سوودبەخشە بۆ سیستمی سووڕی خوێن.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە پۆل:ترانسجێندەر پۆل:چارەسەری ھۆرمۆنی مێینەبوون
بڕیارنامەی ١١١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی کانوونی دووەمی ١٩٥٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی فەلەستین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٧١٥ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سووریا لە ١٩٥٦ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٥٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
ئەدۆنێ
حیماسەی ئەدۆنێ یەکێ لە گرنگترین شێعرەکانی وێژەی ئیتالیایە کە بە قەڵەمی شاعیری ئیتالیایی جامباتیستا مارینۆ نووسراوە و یەکەم جار لە ساڵی ١٦٢٣دا لە پاریسدا بڵاو کراوتەوە. ئەم شێعرە سەبارەت بە عەشقی ئەدۆنیس و ڤێنووس نووسراوە. ئەدۆنێ کوڕێکی زۆر جوانخاس و خۆشەویستی ئافرۆدیت یان ڤێنووس ماخۆی جوانییە. هەروەها سەرۆکی دەستەیەک جەردەش حەزی لە ئەدۆنەیە. تەنانەت حەیوانەکانیش مەستی جوانیی ئەو کوڕە دەبن، بە جۆرێ کە لە ئاخرەوە بە دەستی بەرازێک دەکوژرێ کە دەیەوێ لەگەڵی عەشقبازی بکات. ئەم شێعرە پڕە لە دیمەن و دەستەواژەی ئیرۆتیک.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:میتۆلۆژیای ڕۆمی
شارستانی شنۆ
شارستانی شنۆ یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ھەرێمی موکریان لە ئێران ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم شارستانە شارۆچکەی شنۆیە. لە باکوورەوە لەگەڵ شارستانی ورمێ، لە باشوورەوە لەگەڵ شارستانی پیرانشار، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شارستانی نەغەدە و لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ ھەرێمی کوردستان ھاوسنوورە.
لە ڕۆژئاوای دەریاچەی ورمێ نزیکەی ١٣٠٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە. ئەم شارستانە بە شاخی بەرز دەورە دراوە کە تەنانەت لە لوتکەی ھاوینشدا بە فێنک دەمێننەوە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارستانە یەکسانە بە ٧٣٨٨٦ کەس. خەڵکی ئەم شارستانە بە کوردی قسە دەکەن.
زمان
زۆربەی دانیشتوانی شارستانی شنۆ بە زمانی کوردی(سۆرانی) دەدوێن،  کە ھەم بە زاراوەی ناوخۆیی(نزیک لە زاراوەی ڕەواندز و ھەولێر) و ھەم شێوەزاری موکریانی قسە دەکەن. خەڵکی ئێڵی ھەرکی بە کرمانجی قسە دەکەن.
ئایین
دانیشتوانی شارستانی شنۆ ئیسلام(سوننەن). نزیکەی ٩٦٪ شافعی و ٤٪ حەنەفین.
ئیڵ و ھۆزەکان
لە نێو ئێڵەکانی شارستانی شنۆ دەتوانین ئاماژە بە زەرزا و سادات و ھەرکی و مامەش و شکاک و ئێڵەکانی تری موکری بکەین.
شەڕی ئێران و عێراق
ھەروەھا لە کاتی شەڕی ئێران و عێراقدا شارستانی شنۆ کیمیاباران کرا. لە ڕۆژانی دوای پەسەندکردنی بڕیاری ژمارە ٥٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەلایەن ھەردوو لایەنی جەنگەوە، واتە بەرامبەر کۆماری ئیسلامی ئێران و ڕژێمی بەعسی عێراق. لە ٢ی ئابی ١٩٨٨، فڕۆکەکانی سوپای بەعسی عێراق ھێرشیان کردە سەر ھەندێک ناوچەی شارستانی شنۆ و لەو ھێرشانەدا گازی دەماری خەردەلیان بەکارھێناوە. دوای ئەو ھێرشانە نزیکەی دوو ھەزار و ٧٠٠ کەس بریندار بوون. لەم ھێرشانەدا کە کاتژمێر ٢:٤٥ خولەکی بەیانی (٢ی ئابی ١٩٨٨) ڕوویدا، کاتێک خەڵکی شنۆ خەوتبوون، ژمارەیەک خانووی نیشتەجێبوون و دەوروبەریان لە لای رۆژئاوا و باشووری رۆژئاوای شار لە ناوچەکانی بەردە بەردە زارد. کەچەڵاوا و مام تامر لە لایەن فڕۆکەکانی گاگارین سەر بە رژێمی عێراق ھێرشیان کرایە سەر. ھەروەھا لە راپۆرتەکەیدا شاندی نەتەوە یەکگرتووەکان ژمارەی بریندارانی ٢٦٠٠ کەس راگەیاندووە.
گوندەکان
جبریلاوێ، سەوجە، گوندەوێڵە، حەسەننووران، ئاڵیاوێ، گورگاوێ، تاچیناوێ، نەڵیوان، پووشاوێ، میراوێ، ھێ، شێخان، گوندی مەلا عیسا، کانی سپی، گەڵاز،چە لاش. پۆڵێ، قوڕووشاوێ، سەرگیز، دێشەمس، قەرەسەقەل، پرداوێ، خانلەر، قەزەناوێ، سۆفیان، کانی ڕەش و پێروان، جەڵدیان، سینگان، خورشت، کانی سۆرک، بێمزورتێ، دواوان، چەپەراوێ، بابخاڵاوێ، کانیڕەش، قەڵاتیان، شێخان ، تاژەندەرێ، بێتریان، کیسەڵاوێ، دڕوو، پێگەڵە، سەردەرێ، باڵاگیر، قەرەسەقەل، چەشمەگۆل، سەنگەرێ، گوندی مام برایم، دووڕبە، گرکاشان، بێژاوێ، شاوانێ، زمێ، ئاڵکاوێ، ...
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانی شنۆ شنۆ پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کوچک خواروو
کوچک خواروو (Kuçik xwarû، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٢٢ کەس لە ٤٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ڕێگەی
وێنۆک|بۆب مارلی رێگەی جۆرێک لە مۆسیقایە کە لە دەیەی ٦٠ی سەدەی ٢٠ی زایینی لە وڵاتی جامایکا پەیدا بووە.
پەڕاوێز
پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا
زارا غوڵامی
زارا غوڵامی ناسراو بە ئەوین (١٩٩٥سەقز-٢٠١٧باشیک)یەکێک بوو لە ژنە پێشمەرگەکان، کە لە ڕیزەکانی پارتی ئازادیی کوردستان خەباتی دەکرد و لەگەڵ پێشمەرگەکانی ئەو پارتە بەشداری شەڕەکانی دژی داعشی کردوو و بەسەختی بریندار کرا و بەھۆی سەختی برینەکەی شەھید بوو.
ژیاننامە
زارا غوڵامی کە لەنێو ھاوسەنگەرانیدا بە ئەوین ناسرابوو، خەڵکی شاری سەقز، ڕۆژھەڵاتی کوردستان و تەمەن ٢٣ ساڵ بوو. لە چەندین شەڕ بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی ناوچەکانی باشووری کوردستان لە دەست چەکدارانی داعشدا بەشداربوو. ئەو کە لە ڕۆژی ٧ی تشرینی دووەم ٢٠١٦ بەھۆی ھاوەنی داعش لە ئۆپەراسیۆنی کۆنترۆڵکردنەوەی شارەدێی باشیک لە ڕۆژھەڵاتی شاری مووسڵ لە باشووری کوردستان بریندارببوو، دوای سێ مانگ و ١٩ ڕۆژ مانەوە بەبێ ھۆشی، ڕۆژی ٢٦ی شوبات ٢٠١٧ لە نەخۆشخانەیەکی شاری ھەولێر شەھید بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی سەقز پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ڕەشەھەرمێ
ڕەشەهەرمێ (Reşehermê، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٣ کەس لە ١٢٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
کانیتەمەرخان
کانیتەمەرخان گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی کانیتەمەرخان بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٣٤ کەس لە ٢٦ بنەماڵەدا بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
جۆرج ئۆروێڵ
ئێریک ئارتور بلێر، ناوە خوازراو: جۆرج ئۆروێڵ (لەدایکبووی ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٠٣-٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٠) ڕۆماننووس، وتارنووس، ڕۆژنامەنووس و ڕەخنەگر بوو. کارەکانی نیشان دەکرێن بە پەخشانی ڕوون و ئاشکرا، ھۆشیاری لەڕووی نادادپەروەریی کۆمەڵایەتی، دژایەتی کردنی تۆتالیتاریانیزم و، ھەروەھا پشتیگیریکردنێکی ئاشکرایانەی سۆسیالیزمی دیموکراتی.
ئۆڕوێڵ ڕەخنەی ئەدەبی و شیعر و چیرۆکی خەیاڵی و ھەروەھا (ڕۆژنامەوانیی وتووێژی- -polemical journalism)ی نووسیوە. ڕۆمانی ١٩٨٤ یەکێکە لە شاکارەکانی ئۆروێڵ کە لە ناو لیستی ١٠٠ کتێبی گەورەی سەدەی بیستەمدایە بەپێی ڕاپرسییەکی بی بی سی لە ساڵی ٢٠٠٣دا لەنێو ئەوانەی وەڵامی ڕاپرسییەکەی بی بی سییان دابووەوە. دێڕی یەکەمی ئەم ڕۆمانە دەڵێت: «ڕۆژێکی ساردی ڕوناکی مانگی ٤ بوو کە کاتژمێرەکان ١٣یان نیشان دەدا». لەم شاکارەیدا ئۆروێڵ ھەندێ دەستەواژەی گرنگی ھێنایە ناو زمانی ئینگلیزی و ھزری گشتییەوە. وشەی ئۆروێڵی بەکار دێت بۆ سیستمێکی داپڵۆسێنەری ڕەھا و، ھەروەھا دەستەواژەکانی برا گەورە بۆ چاودێری دەوڵەت بەسەر خەڵکەوە، تاوانی بیر وەک چەوساندنەوەی خەڵک لەسەر ئازادیی بیروڕا، جووتبیر و پۆلیسی بیر
سەرەتاکانی ژیان
باوکی، ڕیچارد وۆلمێسلی بلەیر، لە بەشی ئۆپیەم لە خزمەتگوزاریی مەدەنیی ھیندی کاری دەکرد. دایکی، ئیدا مابێل بلەیر (کچی لیمۆوزین)، لە مۆلمێن لە بۆرما گەورە بووە کە باوکە فەڕەنسییەکەی خەریکی کاری وەبەرھێنانی نامسۆگەر بوو. ئێریک دوو خوشکی ھەبوو: مارجۆری کە پێنج ساڵ لە خۆی گەورەتر بوو لەگەڵ ئاڤریل کە پێنج ساڵ لەخۆی بچووکتر بوو. کاتێک ئێریک تەمەنی ساڵێک بوو دایکی ئەوو ئاڤریلی برد بۆ ئینگلتەرا. خانووی بابوباپیرانی و ئەو خانووەش کە تێیدا لە دایک بوو لە مۆتیھاری وەک مۆنیومنێتێکی پارێزراو ڕاگەیەندرا کە سەنگی مێژوویی ھەیە.
ساڵی ١٩٠٤ ئیدا بلەیر لەگەڵ منداڵەکانی لە ھێنلی-ئۆن-تەیمس لە ئۆکسفۆردشایەر دەژیا. ئێریک بە یاوەریی دایک و خوشکەکانی پەروەردە کرا و، ئەم خێزانە جگە لە سەردانێکی کورت لە ناوەڕاستی ١٩٠٧ باوکی خۆیان نەبینیبوو تا ساڵی ١٩١٢. بیرەوەریی ڕۆژانەی دایکی لە ساڵی ١٩٠٥ وەسفی چالاکییە کۆمەڵایەتییەکان و حەز و ئارەزووی ھونەریی دەکرد.
ئێریک لە تەمەنی پێنج ساڵی نێردرایە قوتابخانەی دێر لە ھێنلی-ئۆن-تەیمس کە بە ھەمان شێوە مارجۆری خوشکیشی دەچووە ئەو قوتابخانەیە. قوتابخانەیەکی دێری کاتۆلیکی ڕۆمان بوو لەلایەن دێری ئورسولاینی فەڕەنسییەوە بەڕێوە دەبرا کە لە فەڕەنسا دوور خرابووە‌وە دوای ئەوەی خوێندنی کاسۆلیکی لە فەڕەنسا قەدەغە کرا لە ساڵی ١٩٠٣ بە ھۆکاری پەیوەندییەکانی درێیفوس. دایکی دەیویست بچێتە قوتابخانەی گشتی، بەڵام خێزانەکەی نەیاندەتوانی تێچووی خوێندنی بۆ دابین بکەن و، ئەویش پێویستی بە کورسی خوێندنی خۆڕایی بوو. برای ئیدا بلەیر، چارڵز لیمۆوزین، پێشنیاری قوتابخانەی سەینت سیپریانی بۆ کردن لە ئیستبۆرن لە سەسێکس. لیمۆوزین کە یاریزانێکی پیشەگەری گۆلف بوو شارەزای قوتابخانەکە و بەڕێوەبەرەکەی بوو لە ڕێگەی یانەی گۆلفی ئیستبۆرنی شاھانەوە کە چەندین خەڵاتی لە ساڵانی ١٩٠٣ و ١٩٠٤ بەدەست ھێنابوو. بەڕێوەبەرەکە ئامادەیی دەربڕیبوو کە یارمەتی بلەیر بدات تا کورسیی خوێندنی خۆڕایی بەدەست بھێنێت و ڕێگەیەکی دارایی تایبەتی ڕێک خستبوو کە ڕێگەی بە دایک و باوکی دەدا نیوەی کرێی خوێندنی بۆ بدەن. لە ئەیلولی ١٩١١ ئێریک چووە سەینت سیپریان. بۆ ماوەی پێنج ساڵی داھاتوو لە بەشەناوخۆیی قوتابخانەکەدا مایەوە و، تەنیا لە کاتی پشوودا دەگەڕایەوە ماڵەوە. لەو ماوەیەدا و لە کاتی کارکردنی بۆ بەشی خانەنیشینی، دایکی لە شەقامی ٢٣ی کرۆموێل کرێسێنت لە ئێرل کۆرت دەژیا. بلەیر ھیچ شتێکی دەربارەی کەمکردنەوەی تێچووی خوێندنەکەی نەدەزانی ھەرچەندە دواتر «ھەر زوو ئەوەی زانی کە لە ماڵێکی ھەژارترەوە ھاتووە». بلەیر ڕقی لە قوتابخانەکە بوو و، دوای چەندین ساڵ وتارێکی نووسی لەژێر ناوی «ئاوا، ئاوا بوو خۆشییەکان» کە دوای مردنیشی بڵاو کرایەوە، لەبارەی ئەو کاتەوەیە کە لەوێ بووە. لە سەینت سیپریان بلەیر بۆ یەکەمجار سیریل کۆنۆلی بینی کە بووە نووسەر. دوای چەندین ساڵ کۆنۆلی وەک سەرنووسەری ھۆریزۆن چەندین وتاری ئۆروێلی بڵاو کردەوە.
پێش جەنگی جیھانیی یەکەم، خێزانەکەی چوونە شیپلەیک لە ئۆکسفۆردشایر کە لەوێ ئێریک بووە ھاوڕێ لەگەڵ خێزانی بودیکۆن و بەتایبەتی لەگەڵ کچەکەیان بە ناوی جاسینسە. ئەو کاتەی کە یەکەمجار یەکتریان بینی، ئێریک لەسەر سەری وەستابوو لە نێو مەیداندا. کە لێیان پرسیبوو بۆ، گووتبووی: «زیاتر بەرچاو دەبی ئەگەر لەسەر سەر ڕابوەستی نەک لەسەر پێیەکانت». جاسینتە و ئێریک ھۆنراوەیان خوێندووەتەوە‌ و نووسیووە، ھەروەھا خەونیان بەوەوە بینیوە کە ببن بە نووسەری بەناوبانگ. ئێریک گووتبووی کە دەکرێ کتێبێک لەسەر شێوازی (جیھانی خەیاڵاوی نوێ)ی ە.ج. وێلس بنووسێت. لەم ماوەیەدا خۆشیی لە تەقەکردن، ڕاوەماسی و سەیرکردنی باڵندەدا دەبینی لەگەڵ برا و خوشکی جاسینا.
لەو کاتەی بلەیر لە سیپریان بوو دوو ھۆنراوەی نووسی کە لە ھێنلی و ستانداردی باشوری ئۆکسفۆرد بڵاو کرانەوە. پلەی دووەمی بەدەستھێنا لە خەڵاتی مێژوویی ھارۆو، کارەکانی لەلایەن لیژنەی تاقیکردنەوەی دەرەکیی قوتابخانەکە ستایش کرابوون. ھەروەھا کورسی خوێندنی خۆڕایی لە وێلینگتۆن و ئێتۆن بەدەست ھێنا، بەڵام دانانی ناوی لە لیستی خوێندنی خۆڕایی ئێتۆن گەرەنتیی شوێنێکی نەدەدا و ڕاستەوخۆش بۆ بلەیر بەردەست نەبوو. بۆیە بڕیاری دا لە سەینت سیپریان بمێنێتەوە تا کانوونی یەکەمی ١٩١٦ تا ئەو کاتەی شوێنێک لە ئێتۆن بەردەست دەبێت.
بەرھەمەکان
ڕۆمانەکان:
مەولوود
thumb|ئاھەنگ گێڕان لە مزگەوتێک بە بۆنەی مەولوود لە شاری [[ھەولێر ساڵی ٢٠١٣.]] thumb|کۆمەڵەیەک لە مەولوودخوێنان لە مزگەوتێکی شاری ھەولێر بەبۆنەی یادی مەولوود ساڵی ٢٠١٣ مەولوود ڕۆژی لەدایکبوونی محەممەد کوڕی عەبدولڵا پێغەمبەری ئیسلامە و لە ڕۆژمێری ئیسلامیدا دەکەوێتە ١٢ی ڕەبیعەلئەوەل. بە بۆنەی ئەو ڕۆژەش لە زۆربەی وڵاتانی ئیسلامیدا پشووی فەرمییە و موسڵمانان ئاھەنگی خۆشی دەگێڕن، لە پاڵ ئەمانەشدا موسڵمانان دەچن بۆ مزگەوت بە مەبەستی زیکر و گێڕانی مەولوود و خۆشی. لەوێ بە شیعر و وتار باسی ژیان و ڕەوشتەکانی پێغەمبەر و ئیسلام دەکەن و لە زۆربەی وڵاتانی مووسڵماننشین خێر و کاری چاکە ئەنجام دەدرێت لە نموونەی دابەشکردنی شیرینی و خواردن و خواردنەوە.
یەکەم کەس کە بە ڕەسمی یادی مەولوودی کردبێتەوە سوڵتان موزەفەر فەرمانڕەوای شاری ھەولێر بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:محەممەد پۆل:سۆفیگەری پۆل:ژینی محەممەد
زمانی پاڵەوی
زمانی پاڵەوی یا زمانی پەھلەوی زمانێک بووە کە لە سەردەمی ساسانییەکاندا باو بووە، ئەم زمانە دەکرێت بڵێین  بەشێک یان زاراوەیەکە لە زمانی کوردی، چوون ئێستایش وەکوو کوردی فەیلی لە ناوچەکانی خانەقین و جەلەولا و ئیلام و بە گشتی زاگرۆسدا هەیە فەیلی هەمان پەهلەوییە و چوون عەرەبەکان پیتی " پ" ێ یان نییە پهلوەوی سەرەتا کراوە بە فەهلەوی و پاشان فەیلی و هەر ئێستایش لە ناوچەی ئیلام ناوچەیەک بەم ناوە هەیە. زمانی پاڵەویی ئەشکانی، کە ھەندێک جار «پاڵەویی باکووری»یا «پارتی» شی پێدەڵێن، لە ساڵی ٢٥٠ی بەر لە زایینەوە، دوای ھاتنەسەرکاری ئەشکی یەکەم، دەست پێدەکا و ھەتا ساڵی ٢٢٤ی دوای زایین و ڕوخانی دەستەڵاتی ئەشکانییەکان زمانی ڕەسمی دەبێ. دوای ئەوە، چوون ساسانییەکان خۆیان کوردن و زمانەکەیشیان کوردییە زمانی پاڵەویی ساسانی یان خود هەمان فەیلی ئەمڕۆ دەبێتە زمانی فەرمی و پاش ئیسلامیش دەتوانین بڵێین کە زاراوەی گۆرانی کە تا هاته سەر کاری ڕەزاشا لە ئێران زمانی فەرمی شێعر و ئەدەبی زاگرۆس بووە، درێژەی هەمان پاڵەوییە، کە بەداخەوە دوای جێبەجێ بوونی پرۆسەی دەوڵەت نەتەوە لە ئێران و گشتگیر بوونی زمانی فارسی، گۆرانی بڕەوی کەم دەبێتەوە.
وێنۆک
سەرچاوەکان
پۆل:زمانی فارسی پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢ پۆل:زمانە مردووەکان پۆل:مێژووی ئێران پۆل:زمانە کۆنەکان
پییەر ڤیرێ
پییەر ڤیرێ پسپۆڕی خواناسیی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بڕیارنامەی ١١٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٦ی شوباتی ١٩٥٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: سوودان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٧١٦ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سوودان لە ١٩٥٦ پۆل:مێژووی سوودان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سوودان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
کاولان، کۆیە
کاولان یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی ئاشتی لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
پارێزگای شیمۆتسوکی
پارێزگای شیمۆتسوکی (下野国، شیمۆتسوکی نۆ کنی) پارێزگاییەکی ژاپۆن بوو کە لەئەمڕۆدا بە پارێزگای تۆچیگی ناسراوە. شیمۆتسوکی سنووردار بوو لەگەڵ پارێزگاکانی کۆزکی، ھیتاچی، موتسو، شیمۆسا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پۆلە شاردراوەکان پۆل:پارێزگاکانی پێشووی ژاپۆن پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی ١٨٧١ لە ژاپۆن پۆل:ئەو ویلایەت مەڵبەندانەی لە ١٨٧١ ھەڵوەشێنراونەتەوە
ئەبوو زەید بەلخی
ئەبو زەید بەڵخی ناوی تەواوی ئەبوزەید ئەحمەد کوڕی سەهلی بەڵخییە (بە عەرەبی: أبو زيد البلخي) جوگرافیاناس و بیرکاریزان و فیزیکزان و دەروونناس و زانایەکی فارسی موسوڵمان بوو. لە ساڵی ٨٥٠ز لە شامیستیان لە بەڵخ لە ناوچەی خۆراسان (ئەفغانستانی ئەمڕۆ) لەدایکبووە. یەکێک بووە لە قوتابییەکانی زانا کیندی. یەکێک لە کارە گرنگەکانی بریتی بوو لە دامەزراندنی (قوتابخانەی بەڵخی) لە شاری بەغداد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٨٥٠ پۆل:مردووانی ٩٣٤ پۆل:زانایانی خۆراسان پۆل:زانایانی سەردەمی زێڕینی ئیسلام پۆل:زانا موسوڵمانەکان پۆل:بیرکاریزانە فارسەکان پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
لا لیگا
خولی تۆپی پێی ئیسپانیا ناسراو بە لا لیگا پێکدێت لە ٢٠ یانە کە بەشدارن لە خولەکە، لا لیگا بە خولی نایاب (پلە یەک)ی سەر ئاستی پیاوان دادەنرێت بۆ خولەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا، ئەم پاڵەوانییەتییە بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ١٩٢٩ بەڕێوە چوو کە یانەی بارسێلۆنا بووە پاڵەوانی خولەکە، ئەم خولە لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی ئیسپانییەوە بەڕێوە دەبرێت بەڵام سێ وەرز ئەنجام نەدراوە بەھۆی جەنگی ناوخۆیی ئیسپانیا وە
بەپێی یاسای ئەم خولە سێ یانەی ڕیزبەندی یەکەم ڕاستەوخۆ بەشداری خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا دەکەن و کۆتا سێ یانەی ڕیزبەندییەکەش بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ دادەبەزنە خولی پلە دوو (لا لیگا ٢) ئیسپانیا.
بە شێوەیەکی گشتی تا ئێستا ٦٢ یانەی جیاواز بەشداریان لە خولەکەدا کردووە، یانەی ڕیال مەدرید زۆرترین جار ئەم جامەی بەدەست ھێناوە بە ٣٥ جار، وە یانەی بارسێلۆنا بە پلەی دووەم دێت بە بردنەوەی ٢٧ نازناو. وێنۆک|ڕیاڵ مەدرید دوای بەدەستھێنانی خولی ئیسپانی لە ساڵی ٢٠٠٨ وێنۆک|بارسێلۆنا دوای بەدەستھێنانی خولی ئیسپانی لە وەرزی ٢٠٠٥–٢٠٠٦
سوپای بایک جی
سوپای بایک جی سوپایەکی بەهێزی هەر سێ شانشینەکەی کۆریا بوو ژمارەی سەربازەکانی نزیکەی سەد بۆ سەدوپەنجا هەزار سەرباز دەبوو وە ئەم سوپایە لە سەر دەستی هاوپەیمانی (تانگ و شیلا) تێکشکێنرا وە سوپای بایک جی ڕۆڵێکی گەورەی گێڕا بەڵام نەیتوانی بەرگەی سوپای سەدان هەزاری تانگ و شیلا بگرێت کە لە سێ لاوە گەمارۆی بایک جیان دابوو وە یارمەتییەکانی وایش نەیتوانی تانگ و شیلا بوەستێنێت.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
لا لیگا
گۆڵکارانی مێژوو
ڕیزبەندی ئەو ١٠ یاریزانەی کە زۆرترین گۆڵیان لە یارییەکانی لالیگا تۆمارکردووە.
جاز
وێنۆک
لا لیگا
میدیاکان
ئەو کەناڵانەی یارییەکانی خولەکە دەگوازنەوە:
جاز
بلوز جۆرێک لە مۆسیقایە کە گۆرانی و سروودەکانی ڕەشپێستەکانی ئەمریکاوە هاتووە.
لا لیگا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خولەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا لا لیگا پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٨ لە ئیسپانیا پۆل:خولە ئاست بەرزەکانی تۆپی پێ لەئەوروپا
جاز
پەڕاوێز
پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا پۆل:مێژووی ئەفریقی-ئەمریکی پۆل:شێوازەکانی مۆسیقای ئەمریکا پۆل:جاز
کوچک سەروو
کوچک سەروو (Kuçik serû، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٧١ کەس لە ٥٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
نیویۆرک تایمز
thumb|لاپەڕی پێشەوەی ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز لە ژمارەکانی ساڵی ١٩١٤ نیویۆرک تایمز ڕۆژنامەیەکی ڕۆژانەیە لە نیویۆرک دەردەچێت و لە زۆربەی وڵاتانی جیهاندا بڵاو دەکرێتەوە. کۆمپانیای نیویۆرک تایمز خاوەنی ئەم ڕۆژنامەیەیە و هاوکاتیش پازدە ڕۆژنامەی تریش لە چاپ دەدات. هێنری جارڤیس و جۆرج جۆنیس دامەزرێنەرانی ڕۆژنامەکەن و دەزگای ڕۆژنامەکە لە ١٨ی ئەیلوولی ١٨٥١ دامەزراوە.
بەستەر بۆ دەرەوە
پۆل:بڵاڤۆکەکان، دامەزرانی ١٨٥١ پۆل:نیویۆرک تایمز پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٥١ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ڕۆژنامەکانی نیویۆرک
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی
گۆگجە
گۆگجە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی گۆگجە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٨٣ کەس لە ٧٤ بنەماڵەدا بووە.
خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم
خەڵاتەکانی ئێمی بڕایم تایم یان خەڵاتەکانی ئێمی بۆ کاتەکانی لوتکە خەڵاتی ئەمریکیین ئەکادیمیای ھونەر و زانستی تەلەڤیزیۆن بۆ ڕێزلینانی باشترین بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پێشکەشی دەکات کە لە کاتی لوتکەی شەودا پەخش دەەکرێت. خەڵاتە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ۱۹٤۹ درا، و تا یەکەم ئاھەنگی خەڵاتی ئێمی بۆ کاتی ڕۆژ لە سەدەی ۱۹۷۰دا کرا ئەو بە کورتی بە "خەڵاتی ئێمی" ئاماژەی بۆ دەکرا، و "کاتی لوتکە" بۆ جیاکاری لە نێوانیاندا زیادکرا.
خەڵاتەکانی ئێمی بۆ تەلەڤیزیۆن لەگەڵ خەڵاتەکانی ئۆسکار (بۆ فیلم) و خەڵاتەکانی گرامی (بۆ مۆسیقا) و خەڵاتەکانی تۆنی (بۆ شانۆ) یەکسانە. و بە بەنرخترین خەڵات بۆ بوواری تەلەڤیزیۆن دادەنرێت.
سەید حوسێن نەسر
سەرچاوە
١.ویکیپیدیای عەرەبی ٢.ویکیپیدیای ئینگلیزی
چارەسەری ھۆرمۆنیی ترانسجێندەر (مێ بۆ نێر)
چارەسەری ھۆرمۆنیی ترانسجێندەر لە مێ بۆ نێر (یان ئێف تی ئێم) چارەسەرێکی ھۆرمۆنییە بۆ گەڕاندنەوەی کەسەکە بۆ جێندەرە ڕاستەقینەکەی خۆی، ئەوانەی ئەم چارەسەر وەردەگرن نائارامی جێندەریان ھەیە کە ئەو جێندەرەی لە کاتی لەدایکبوون بۆیان دیاریکراوە لەگەل ناسنامە جێندەرەکەیان یەکناگرێتەوە. ھەرچۆنێک بێت نەبوون یان کەمبوونی نائارامی جێندەری لە کەسێک رێگری لەوە ناکات ترانسجێندەر بێت، ھەموو کەسێکی ترانسجێندەر وەکوو یەک نین لە ھەست پێکردنی نائارامی جێندەری و حاڵەتەکە پلەی ھەیە لە کەسێک بۆ کەسێکی تر جیاوازە. چارەسەری ھۆرمۆنیەکە ھاوکاری کەسانی ترانسجێندەر ئەکات تا ژیانیان باشتر بێت و باشتر بتوانن بژین وەک باشتربوونی ستایلی ژیان و ھەست و سۆز و کەمبوونەوەی خەمۆکی
تۆما سێبیێ
تۆما سێبیێ شاعیر، وەرگێڕ و وتارنووسی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
چارەسەری ھۆرمۆنیی ترانسجێندەر (مێ بۆ نێر)
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە پۆل:ترانسجێندەر
تۆما سێبیێ
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٢ پۆل:مردووانی ١٥٨٩
ڤیگنەکانی کوردستان
ڤیگنەکانی کوردستان ڕێکخراوێکی مافی ئاژەڵانە، کە لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨ لەلایەن زانکۆ بەخشییەوە لە شاری ھەولێر دامەزرێنراوە. ڕێکخراوەکە تیشک دەخاتە سەر مافی ئاژەڵان و لە ھەمان کاتیشدا ھانی ژینگەپارێزی و پاراستنی تەندروستی دەدات لە ڕێگەی بانگەشەکردن بۆ ڤیگنیزم و تەکینەوە لە بەکارھێنانی بەرھەمە ئاژەڵییەکان.
ڕێکخراوەکە لە ڕۆژی جیھانیی ڤیگنەکاندا لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨، دوای ٥ مانگ لە دامەزرانی، لە ھەردوو شاری ھەولێر و سلێمانی بە یەکەم چالاکیی فیزیکی خۆی ھەستا. لە سلێمانی، لە پاڕکی ئازادی و لە ھەولێریش لە پاڕکی سامی عەبدولڕەحمان، ڕێکخراوەکە چەندین زانیارییان دەربارەی ڤیگنیزم و شێوازی ژیانی ڤیگن بڵاو کردەوە بە بەخشینی چەند نامیلکە و سووکەکتێبێک کە زانیارییەکانی لەخۆ گرتبوو.
لەدوای چالاکییەکەی ڕێکخراوەکەوە، کەناڵە ناوخۆییەکانی وەک ڕووداو، ئێن ئاڕ تی، کوردستان ٢٤ و چەندین کەناڵی تر چاوپێکەوتنیان لەگەڵ ئەندامانی ڕێکخراوەکە ئەنجام داوە و تیشکیان خستۆتە سەر فەلسەفەی ڤیگنیزم.
دەرکەوتن
سەرەتا ڕێکخراوەکە وەک بلۆگێک بۆ ھۆشدارکردنەوەی خەڵکی دەربارەی ڤیگنزم دروست کرا لە ساڵی ٢٠١٧. تاکوو دامەزراندنی ڕێکخراوەکە بە فەرمی، چالاکییەکانی ڤیگنەکانی کوردستان تەنیا لە بڵاوکراوە پێکھاتبوو لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی فەیسبووک و ئینستاگرام. دوای ئەوەی سەرۆکی ڕێکخراوە چەند چالاکوانێکی مافی ئاژەڵانی ناسی، پێکەوە بڕیاریان دا کە کارەکانیان فەرمی بکەن و وەک ڕێکخراوەیەک کار بکەن، بەم شێوەیە ڕێکخراوەکە لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨ بە فەرمی لەلایەن فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومییەکانی کوردستانەوە، لەژێر ماددەی ١٠ و ١١ی ساڵی ٢٠١١، بڕوانامەی پێ درا و مۆڵەتی کارکردنی وەرگرت.
ڕۆژی جیھانیی ڤیگنەکان
ڕێکخراوەکە لە ڕۆژی جیھانیی ڤیگنەکاندا لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨، دوای ٥ مانگ لە دامەزرانی، لە ھەردوو شاری ھەولێر و سلێمانی، بە یەکەم چالاکیی فیزیکی خۆی ھەستا. لە سلێمانی بە ستافێکی ٥ کەسییەوە لە پاڕکی ئازادی بە نوێنەرایەتی جێگری سەرۆک ژیار عەلی و لە ھەولێریش بە ستافێکی ٤ کەسییەوە لە پاڕکی سامی عەبدولڕەحمان بە نوێنەرایەتی بەخشی خۆی ڕێکخراوەکە بۆنەکەی بەڕێوەبرد. ناوەڕۆکی چالاکییەکە پێکھاتبوو لە دابەشکردنی چەند نامیلکە و سووکەکتێبێک کە زانیاری دەربارەی ژەمە خۆراکییەکان و ڤیتامیناتەکان و کەسایەتییە ناودارە ڤیگنەکانی لەخۆ گرتبوو، لەگەڵ لێدوانی نوێنەران بۆ ئامادەبووان دەربارەی ڤیگنیزم و ھەوڵدانیان بۆ تێگەیاندنی خەڵکی لە فەلسەفەکە.
ئامانج و بیروباوەڕ
ڤیگنەکانی کوردستان لەسەر بنەمای فەلسەفەیەکی ئەخلاقی بەناوی ڤیگنیزم ڕێکخراوەکەیان دامەزراندووە. ڕێکخراوەکە پێی وایە کە ئاژەڵەکان نابێت بۆ ھیچ مەبەستێک لەلایەن مرۆڤەکانەوە بەکار بھێندرێن و سوودیان لێ ببیندرێت. لە چاوپێکەوینێکدا لەگەڵ میدیای «ژیان»دا، بەخشی وتی: «ڤیگنەکان بە فەلسەفەیەکی ئەخلاقی پابەندبوون کە تێیدا ئەو کەسانەی کە باوەڕیان پێی ھەیە، نەک تەنیا لە خواردنەکانیان بەروبوومی ئاژەڵ دەردەکەن، [بەڵکو لە بەکارھێنانی پۆشاکی ئاژەڵیش دەوەستن]، لەبەر ئەوەی بڕوامان وایە [ھەتاکوو جێگرەوە بۆ ئەو شتانە ھەبێت، ئاژەڵەکان] نایانەوێت ببن بە بەشێک لەو جۆرە ئازاردانەی کە لە بازرگانیکردن بە ئاژەڵ دەکرێت.» لە چاوپێکەوتنێکی تردا، بەخشی جیاوازی ڤیگنیزم، کە فەلسەفەی ڕێکخراوەکەیە، لەگەڵ ڤێجێتێریانزیم بۆ ئێن ئاڕ تی ڕوونکردەوە و وتی: «ڤێجێتێریان دەتوانرێت وەک ڕژێمێکی خواردن سەیربکرێت، ئەو کەسانە تەنھا گۆشتی ئاژەڵەکان ناخۆن، بەڵام ڤیگنیزم بەرھەمی ئاژەڵەکانیش ناخۆن و بەکاری ناھێنن، وەک ھێلکە و بەرھەمە سپیایی و شیرەمەنییەکان، چونکە بڕوایان وایە ئەوەی کە لەکێڵگە پەلەوەرییەکاندا دەگوزەرێت کە مترنییە لە کوشتنی ئاژەڵەکان.» ڕێکخراوەکە و ئەندامەکانی ھەڵگری ئەو بیر و باوەڕەن کە بەکارھێنانی ئاژەڵەکان و پاشماوەکانیشیان ھەڵەیە بەھۆی ئەو مامەڵە نائەخلاقییانەی لەگەڵ ئاژەڵەکان دەکرێت و ئەو ئەشکەنجەیەی ئاژەڵەکان لە پیشەسازییەکاندا پێیدا تێپەڕ دەبن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠١٨ پۆل:ڕێکخراوە سوودنەخوازەکان
ئاشتیی سەوز
thumb|لۆگۆی ڕێکخراو رێکخراوەی ئاشتیی سەوز (بە ئینگلیزی: Greenpeace) رێکخراوەیەکی سەرانسەریی جیھانییە و کار بۆ پاراستنی ژینگە دەکات، ساڵی ١٩٧١ لە وڵاتی کەنەدا دامەزرا و لە ٤١ وڵاتی دنیادا نوسینگەی ھەیە و نوسینگەی سەرەکیشی لە ئەمستردامی ھۆڵەندایە.
مێژوو
ھۆکاری سەرەکی دامەزراندنی ئەم رێکخراوە ئەو تاقیکردنەوە ئەتۆمیە بوو کە ئەمەریکا بە نیازبوو لە کەنارەکانی ئالاسکا ئەنجامی بدات، بۆ ئەم مەبەستە پاش دامەزرادنی رێکخراوەکە ھەموو ئەندامەکانیان بە گروپی بچووک بچووک و بە بەلەم لە ناوچەی مەبەست کۆبوونەوە.
ئەم ڕیکخراوە لە ریگای کارە باش و کاریتاسەکانیەوە بە تایبەت بۆ پاراستنی نەھەنگ و سەگی زەریا ناوبانگی زۆر باشی بۆ خۆی پەیا کردووە و لە لایەن سیاسییەکان و میدیاکانیشەوە زۆرترین بایەخ بە چالاکیەکانی دەدرێت، ھەموو چالاکیەکانی ئەم رێکخراوە ئاشتیانە و دوور لە توندوتیژیە.
لەمانگی گەلاوێژی ١٩٨٥دا کاتێک ئەندامانی ئەم گرووپە بە کەشتییەکی مەزنی خۆیان بە تەمابوون لە نزیک نیوزەیلاندەوە ڕیگا لە ئەنجامدانی تاقیکردنەوەیەکی ئەتۆمی فەرەنسی بگرن، لە لایەن ھێزەکانی فەرەنساوە دەستدرێژی کرایە سەر کەشتییەکەیان و بە ھۆی گولەبارانەوە نغرۆی ئاو بوو، لە ئاکامدا ئەندامێکی گرووپەکە کوژرا، ئەم سکانداڵە فەرەنسای ھەژاند و بووە ھۆی ئەوەی وەزیری بەرگری دەستکێشانەوە ڕاگەیەنێت و وڵاتی فەرەنساش لێپرسراوی خۆی بەرامبەر بەو ھێرشە راگەیەنێت.
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٧١ پۆل:ڕیکخراوە نادەوڵەتییەکان پۆل:ئاشتیی سەوز
زانکۆی جۆرج ئۆگەست گوتینگن
زانکۆی جۆرج ئۆگەست گوتینگن زانکۆیەکی ئەڵمانییە و لە ساڵی  ١٧٣٧ دامەزراوە، جگە لە پێگەیاندنی‌ دەیان زانا و لێکۆڵەری‌ نێودەوڵەتی‌، ٤٥ خەڵاتی‌ نۆبڵی‌ لە بواری‌ زانستی‌ و توێژینەوەدا بەدەستھێناوە، لەھەمان کاتدا ھاوبەشی لەگەڵ زانکۆی ماکس پلانگ سۆسایەتی ھەیە، کە ئەوەش بەپێنجەم دەز‌گای توێژینەوەی زانستی لەسەر ئاستی جیھان دادەنرێت. شایانی باسە ئەم زانکۆ، بەشی کوردناسی ھەیە.
بەستەرەکان بۆ دەرەوە
ماڵپەڕی فەرمی.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
بڕیارنامەی ١١٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی نیسانی 1956دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی فەلەستین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 722‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
شرۆڤەکاریی SWOT
وێنۆک| شرۆڤەکاریی SWOT شرۆڤەکاریی SWOT مێتودێکە بۆ شرۆڤەکاریی سازمان، بۆ پەی بردن بە هەلومەرجی سازمان، بە هێز و توانای ناوەکی لە لایەک و دەرفەتی دەرەکی لە لایەک. وشەی SWOT سەرەکۆی ئەم وشانەیە Strengths, Weaknesses, Opportunities & Threats کە دەکاتەوە: هێز، لاوازی، دەرفەت و هەڕەشە.
مێتودی SWOT ئامرازێکە بۆ پەیجۆری هەردوو بواری نێوەکی و دەرەکیی سازمان. بواری نێوەکی دوو لایەنی هەیە: لایەنی هێز و لایەنی لاوازی. بواری دەرەکیش دیسان دوو لایەنی هەیە: لایەنی دەرفەت و لایەنی هەڕەشە.
ئەم شرۆڤەکارییە زۆر گرینگە بۆ ناسینی سازمان و دەرک کردنی هەلومەرجی کار و فراژووتن. پاش شرۆڤەکاریی SWOT ئەوجا بە ڕوونی بۆت دەردەکەوێت ئەو سازمانە لە چ بارودۆخێکدایە و چی پێویستە کاری لەسەر بکرێت:
گەر سەرنج بدەیتە چوارگۆشەی SWOT بۆت دەردەکەوێت کە ستوونی «هێز - دەرفەت» دەبێتە هۆکاری هاندەر ڕووەو پێکانی ئامانج. ستوونی «لاوازی - هەڕەشە» دەبێتە کۆسپی ڕێبەست و کێشە.
سەرچاوە
پۆل:سازمانناسی پۆل:زاراوەکانی کاسبی
تووەسووران
تووەسووران گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی تووەسووران بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤٤ کەس لە ٢٦ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
ژاژووکە
ژاژووکە (Jajûke، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٨ کەس لە ١٥٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
سەی یاقۆ
ژیان
سەید یەعقووب کوڕی سەید وەیسی لە ساڵی١٨٠٢ لە گوندی قەمشەی ناوچەی مایدەشتی کرماشان لەدایک بووە. بە بنەماڵە دەچنەوە سەر سەیدانی سامرەیی و لە قەمشە دەژین. کوردی ئەو ناوچەیە و بنەماڵەی شاعیر لە سەر ئایینزای شیعەی دوازدە ئیمامین. خوێندنی لەسەر دەستووری ئایینی کۆن بووە و لە سەرەتای ژیانیدا ھەوڵی داوە ببێ بە میرزا، واتە خوێندەواری ئەو سەردەمە و بۆ ئەم مەبەستە سەری لە کرماشان داوە، ڕێی کەوتووتە کرند و بێستوون، گەشتی تاران و قوم و شیرازی ھەیە.
دەنگوباسی خوێندەواری و شیعری سەید گەیشتووتە دیوەخانی ئیمام قولی میرزای دوەڵەتشا و پاشان لە لای مامە محەمەدحەسەن خانی فەرمانڕەوای کەلھوڕ وەک نووسەری دیوەخان لە ساڵی١٨٣١ لەوێ دامەزراوە و تا کۆتایی ژیانی لەو ماڵە گەورەیە ماوەتەوە. سەید ڕۆشنبیری چاکی سەردەمی خۆی بووە، بە خەتخۆشی ناوبانگی ەرکردووە و لە زانستی مۆسیقا و بەکارھێنانی ئامێری تەموور ھاوتای کەم بووە و شارەزایی زۆری لە ئاوازی مەقامەکان بە تایبەتی ھۆرە بووە.
ھەندێ لەسەر ئەو باوەڕەن چووبێتە سەر ئایینی یارسان، لە شیعریدا شوێنەواری ئەم ئایینە بەرچاو ناوکەوێ، وا دەگێڕنەوە سەید یەعقووب ھەندێ جار کە تووشی باری عیشق و ڕاکێشانی سۆفیزم دەبوو بەسەر وڵاغەوە غار غارێن و جلیتبازی دەکرد و ھۆرەی دەچڕی. نازناوی شیعری سەید یەعقووب "سەیید"ە، ھەندێ جاریش "سەی یاقۆ"ی بەکارھێناوە، لەبەر ئەوە لە ژیانی شاعیریدا بە"سەی یاقۆ"ش ناسراوە، لە ناو خەڵکی بە سەید یەعقووبی ماھیدەشتی ناوبانگی دەرکردووە. شاعیر لە ساڵی ١٨٨١ کۆچی دواییکردووە و تەرمەکەی براوەتەوە ئاوایی قەمەشە و لەوێ نێژراوە.
شیعرەکان
سەی یاقۆ شیعرەکانی بە شێوەزاری کوردیی گۆرانی نووسیوە و سەرەڕای ئەو شێوەزارەش، ھۆنراوەی بە سۆرانی و ھەورامی داناوە. دیوانەکەی نزیکەی ٢٠ ھەزار ھۆنراوە بووە تیاچووە و نەماوە، ئەوەی ماوە و بە دەست گەییشتووە دەوری ھەزار ھۆنراوەیە، بەڵام بە چاپ نەگەییشتووە. ناوەرۆکی شیعرەکانی ئایینی، وەسفی جوانی سروشت، خۆشەویستی و دڵداری بووە. بە شاعیرێکی کلاسیزم دانراوە و بڕێک لە شاعیرانی فارس و ھەروەھا نالی کاریگەرییان لە سەری بووە. شیعرەکانی وشەی بیانی عەرەبی و فارسی لەخۆدەگرێتەوە و لاسایی کردووە لە شاعیرانی شێوەزاری گۆرانی کە کێشی خۆماڵی بەکاردەھێنێت. شارام نازری یەکێک لە شێعرەکانی سەی یاقۆی لە گۆرانییەکدا بە کار ھێناوە.
بەرھەمی شاعیر وێنەی شیعرێکی بەرزی زمانی کوردییە، زادەی تێکەڵاوی بنزاراوەکانی زمانی کوردی ئەو ناوچانەیە بە زاراوەی گۆرانی و ئینجا موتوربەکردنی ئەمە بە زاراوەی کوردی ناوەندی (سۆرانی).
وێنەیەک لە شیعری سەی یاقۆ:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرەکانی کوردیی گۆرانی پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی کرماشان
دووپلوورە
دووپلوورە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی دووپلوورە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢١٢ کەس لە ٤٢ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
پارێزگای بوردور
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری بوردورە. یانزدە دانە شارۆچکەی تر لەخۆدەگرێت بەناوەکانی: bucak-بوجاک yeşilova-یەشیلۆڤا Altınyayla-ئاڵتنایلا Ağlasun-ئاغلاسون Altınyaylaئاڵتێنایلا Çavdırچاڤدر Çeltikçi-چێلتیکچی Gölhisar-گۆلھیسار Karamanlı-کەرەمانڵی Kemer-کەمەر Tefene-تێفێنێ ئەم پارێزگایە ١٨٢ گوند لەخۆی دەگرێت بە بچووک و گەورەیەوە، لە ناوچە دەریاچەکان لە تورکیا ھەڵکەوتووە کە دەریاچەی گەورە و بچوکی زۆری تێدایە. گەورەترین دەریاچەی ئەم پارێزگایە ، دەریاچەی بوردورە کەدەکەوێتە ناوەندی شار و دیمەنێکی جوانی بەخشیووە بەشار لەکاتی ھاتنە ناوەوەیدا، لەپێشتر یەکێک بووە لە گەورەترین دەریاچەکان لەدوای شاری وان لەھەموو تورکیادا بەڵام لەساڵی ١٩٧٢ بومەلەرزەیەکی بەھێز ئەم شارەی ھەژاندووە کە بووتە ھۆی مردنی خەڵلێکی زۆرو ڕوخانی شار بە تەواوی وە تەقینی خاکی ژێر دەریاچەکەو درزی کردووە ئەم دەریاچەیە کە پێشبینی دەکرێت لەساڵی ٢٠٢٣ کۆتایی بێپێبت و نەمێنێت و وە بۆ مەلەکردن و ھیچ شتێک نابێت. دوھەمین دەریاچە کە دەکەوێتە یەکێک لە شارۆچکەکەی سەر بە بوردور بەناوی یەشیلۆڤا-yeşilova پێی دەوترێت ، دەریاچە سالدا-salda gölü کە شوێنێکی گەشت و گوزاریە خەڵکێکی زۆر لەھەموو شاروو شارۆچکەکانەوە سەردانی دەکەن ئاوێکی ڕونە و شیرنە، بوردور شوێنکە زیاتر خەڵکەکەی سەرقاڵی کاری ئاژەڵ بەخێوکردنن و شیرو پێست و گۆشتی زۆربەی تورکیاو کۆمپانیاکان لە بوردور فەراھەم دەکرێت،
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای بوردور پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
ھەبەکی
ھەبەکی (Hebekî، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٠١ کەس لە ٤٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
پارێزگای بورسا
پارێزگای بورسا یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ڕۆژئاوای ئەو وڵاتە و لە ناوچەی مەرمەرە ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری بورسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای بورسا پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
گوستاڤ ئیفێل
ئەلێکساندەر گوستاڤ ئیفێل بە (ئینگلیزی: Alexandre Gustave Eiffel). لەدایکبووی (١٥ی کانوونی یەکەمی ١٨٣٢) فەڕەنسایە. گوستاڤ ئەندازیاریی شارستانی و تەلارسازی فەڕەنسی بوو، دەرچووی زانستگای ناوەندی پاریس بووە، ئەو سەرەتا بەھۆی درووستکردنی ڕێگاخێراکان لە فەڕەنسا ناوی دەرکرد لەوانە پردی (Garabit viaduct) بەڵام باشترین کار بۆ ناسینەوەی گوستاڤ درووستکردنی تاوەری ئیفێل کە لە ساڵی ١٨٨٩ لە پاریسی پایتەختی فەڕەنسا بنیادی نا. لەبەرواری (٢٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٣) لە پاریس، کۆچی دوایی کردووە.
کاریگەری
250px|وێنۆک|وێنەی کێشراوی [[پەیکەری ئازادی لەلایەن (ئێدوارد مۆران) لە ساڵی ١٨٨٦. کەبەھۆیە شێوەی پەیکەری ئازادی ئاشکراکرا کە شێوەکەی لەلایەن گوستاڤۆوە بۆکرابوو]]
لەکاتی ھەڵگیرسانی شۆڕشێ پیشەسازی لە بەشێک لە وڵاتی ڕۆژئاوایی، گوستاڤ ئیفێل ڕێژەی کارکردنی کەمتربوون، بەھۆی ھۆی جۆراوجۆری ئابووری و ھۆی سیاسی، ئەمە بووبە ھێواش بوونەوەی کاریگەری لە فەرەنسا. بەڵام دواتر و دوای گەشەسەندەوەی پیشەسازی لەو وڵاتە، ئیفێل بەختێکی باشی ھەبوو لەو نێوەندەدا کەتوانی دووبارە پەرە بە بواری ئەندازیاری بداتەوە. ئیفێل خاوەن کۆمەڵێک نەخشەسازی و کاری گرنگە، بەڵام لەھەموویان گرنگتر ھەردوو (بوورجی ئیفێل، پەیکەری ئازادی)ن، کە نەخشەی بۆ کێشاوون. ھەردوو پرۆژەکە گرنگیی ھێمای بێ ئەندازەیی سەدەی (١٩) پیشان دەدەن. بورجەکە ھەروەھا گرنگە بەھۆی بوونی ڕۆڵی لە دا مەزراندنی توانای شارەوەی جوانیی داڕشتەیە ھی ئەو ڕوخسار کە بەزۆری لەلایەن تێڕامانی کرداری دەچەسپێنرێت.
بورجی ئیفێل
قۆناغەکانی دروستکردنی بورجی ئیفێل:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٢ پۆل:مردووانی ١٩٢٣ پۆل:نژیاروانانی فەڕەنسی
بڕیارنامەی ١١٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی حوزەیرانی 1956دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی فەلەستین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 728‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ میسر پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٥٦
مەریوان ھەڵەبجەیی
مەریوان ھەڵەبجەیی (لەدایکبووی ۹ی حوزەیرانی ١٩٦٣) نووسەرێکی کوردە، تا ئێستا خاوەنی ١٦ کتێبە. نووسەری کتێبی سێکس و شەرع و ژن لە مێژووی ئیسلامدا کەبەناوبانگترین کتێبی ئەوەو لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠٥ یەکەم چاپی بڵاوکرایەوەو تا ساڵی ٢٠١٥، ١١ جار چاپکراوەتەوە. ئەم کتێبەی بە شێوەیەکی گشتی باس لە تێڕوانینەکانی شەریعەت و ئاکارو بۆچوونەکانی ئاینی ئیسلام دژ بە ژنان دەکات و مەریوان ویستوویەتی لەڕێی ئەم کتێبەوە بیسەلمێنێت کە چۆن ئایینی ئیسلام دژی مافی ژنانە، لە کتێبەکەیدا ئەوەی ڕوونکردوەتەوە کە قورئان و سەرگوزشتە سەحیحەکان و ژیاننامەی محەممەدی پەیامەبەری ئیسلام لە سەرچاوە سەرەکییەکانی لێکۆڵینەوەکەی ئەون.
مەریوان و یەکەم فەتوای لە عێراق
مەریوان ھەڵەبجەیی زۆری لێکرا کە بڕواتە دەرەوەی کوردستان بۆ نۆرویژ لەبەرئەوەی ڕابیتەی ئیسلامیی کورد فەتوایەکی بە مەرجی ڕاگەیاند کە مەریوان دەبێت بکوژرێت ئەگەر دەستی لەو کارە ھەڵنەگرێت و داوای لێبوردن نەکات بۆ نوسینی کتێبەکە. مەریوان ڕایگەیاند: "مەلاکان و بانگخوازەکان پێیان وتم ئەگەر بڕۆم و داوای لێبوردن بکەم ٨٠ جەڵدم لێدەدەن و دواتر لەگەڵ ئەو کەسانە دەدوێن کە فەتواکەیان لەسەرم داناوە بۆ ئەوەی بڕیار بدەن کە سەرم ببڕن یاخود نا. لەوانەیە بمبورن و لەوانەشە نا. “
مەریوان لەڕێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە بێزارکراو لەڕێی پەیوەندی تەلەفۆنییەوە ھەڕەشەی کوشتنی لێکرا. جارێکیتر، مەریوان ڕایگەیاند کە «ئیسلامییەکان لەڕێگەی ڕادیۆوە جارێکیان پێیان وتم ئەگەر بزانن من لەکوێم و بمدۆزنەوە خۆیانم پێدا دەتەقێننەوە.» بەدوایدا «بەو کتێبە ویستم پارێزگاری لە ژنان بکەم بەڵام یەکەم کار کە کردم ئازاردانی خێزانەکەم بوو.» لە ئەنجامدا، مەریوان ناچاربوو خۆی لە سێبەرەکاندا بھێڵێتەوە لەگەڵ خێزانە دووگیانەکەی و سێ منداڵەکەی تری.
لە وەڵامدا بۆ مەریوان ھەڵەبجەیی، دکتۆر محەممەد گازنەیی، بە خۆپیشاندەرانی ڕاگەیاند کە سووکایەتی پێکردن بە کەسە ئاینییەکان تاوانەو سزاکەشی قورسە. ”ئێمە سزای کوشتن بەو کەسانە دەدەین کە سووکایەتی بە پێغەمبەرەکەمان دەکات بۆ ئەوەی ببن بە وانەیەک بۆ ئەوانی تر. “ گازنەیی ڕایگەیاند. مەریوان فەرمانی دەستگیرکردنی لەسەر درابوو لەو کاتەی کە کوردستانی بەجێھێشت.
تاوانبارکردنی بە سووکایەتی
لە کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٧، مەریوان بە تاوانبار لەقەڵەم درا بۆ «سووکایەتی» (blasphemy). دادگایەک لە ھەڵەبجە سزای دەستگیرکردنی بە مەریوان بەخشی لەبەر چەند نوسینێک کە لە کتێبەکەیدا ھاتبوون وەک: پێغەمبەر محمد ١٩ ژنی ھەبووە، پەیوەندی خۆشەویستی بەستووە لەگەڵ ٩ ساڵانێک کە تەمەنی ٥٤ ساڵ بووە، و دەستدرێژی سێکسی کردووە و بکوژ بووە. لەکاتێکدا کە مەریوان لەدەرەوەی کوردستان بوو، دادگاکە ڕونی کردەوە کە لەگەڵ سەردان کردنەوەی دەستگیر دەکرێت.
دووەم فەتوا لە نەرویژ
لە ئەیلوولی ٢٠٠٨دا، مەلا کرێکار بە توندڕەوانە ھەڕەشەی کوشتنی لە مەریوان ھەڵەبجەیی کرد لە تۆمارکراوێکی دەنگیدا کە لەسەر ماڵپەڕی کوردی Renesans.nu بڵاوکرابووەوە. کرێکار لە تۆمارە دەنگییەکەیدا ڕایگەیاند ”سوێند بە خوا ئێمە ناژین ئەگەر تۆ بژیت. یان تۆ پێش ئێمە دەڕۆیت، یان ئێمە پێش تۆ. “ کرێکار ئەندام و بەڕێوەبەری فەرمی پێشووی گرووپی تێرۆریستی ئیسلامی ئەنسارولئیسلام بووە. کرێکار ھەڵەبجەیی بەراورد کرد بە سەلمان ڕوشدی و ئایان ھیرسی عەلی. کرێکار وەک ھەڵەبجەیی، دانیشتووی نەرویژە وەک ئاوارەیەک. لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٣وە کرێکار دوژمنایەتییەکی توندی ھەبووە دژی ھەڵەبجەیی و داوای کردووە کە مافی پەنابەرێتی لە بسەندرێتەوە. داواکە ڕەتکراوەتەوە. دوای ھەموو شتێک، میریی کوردستان دڵنیا دەکاتەوە کە کرێکار ڕووبەڕوی دادگا ناکرێتەوە.
لە کانوونی دووەمی ٢٠١٢دا کرێکار ھەواڵی دا کە فەتوایەکی ١٢ پەڕەیی لەسەر مەریوان ھەڵەبجەیی تۆمار کردووە لە دادگای ئۆسلۆ دیستریکت. **** * فەتواکە نێردرابوو بۆ چەند بانگخوازێکی ئیسلامی لە جیھاندا. **** * لەکاتێکدا کە کرێکار پێیوابوو دەتوانێت سەلامەتی ھەڵەبجەیی دڵنیابکاتەوە، ئەوەشی ڕونکردەوە کە بەپێی فەتواکە کوشتنی مەریوان ھەڵەبجەیی ڕێگەپێدراوە، جا ئەمە لە ئۆسلۆ بێت یاخود ھەرشوێنێکی تری جیھان. کرێکار دووبارە وەک ھەڕەشە کردنێک ھەڵەبجەیی بەراورد کرد بە تیۆ ڤان گۆخ، دەرھێنەرێکی فیلم کە لە ٢٠٠٤دا لە ھۆڵەندا کوژرا لەسەر دەستی ئیسلامییەکان. **** *
لە ٢٦ی ئازاری ٢٠١٢دا کرێکار سزای ٥ ساڵ لە دەستگیرکردنی پێدرا بەھۆی ھەڕەشەی کوشتنەکانییەوە بەڵام دواتر ئازاد کرا، دواتر مەلا کرێکار دووبارە دەستگیر کرایەوە لەبەرئەوەی ھەڕەشەی لە دوو کورد و ئێرنا سۆلبێرگ کرد.
لە ٦ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٢دا، دادگای کۆرت ئۆف ئەپیڵ کرێکاری تۆمەتبارکرد بە کردەوەی تیرۆریستیانە و بۆیان دەرکەوت کە کرێکار بەرپرسیار بووە لە ٤ ڕوداوی تێرۆرستی و بانخواز کردنی تێرۆرستی. دادگاکە داوای ١٣٠٫٠٠٠ کرۆنەر لە پارەی کرد لە کرێکار بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەو زەرەرانەی کە گەیاندوێتی لەکاتی ھەڕەشەکردنی دژی ھەردوو کوردەکان، ھەروەھا بۆماوەی ٢ ساڵ و ١٠ مانگ دەستگیر بکرێت. کرێکار بۆ ماوەی کەمتر لە ٢٥٥ ڕۆژ دەستگیرکرا پێش ئەوەی کەیسەکەی دابخرێت.
بەرھەمەکان
مەریوان ھەڵەبجەیی لە ساڵی ١٩٨٢دا یەکەم بەرھەمی خۆی بڵاو کردووەتەوە و تا ساڵی ٢٠٠٩ خاوەنی ١٤ کتێبە وەکوو: ئەگەرچی چەندین جار بەوە تۆمەتبار کراوە کە سەرچاوەی ناڕاستی بەکارھێناوە لە بابەتەکانیدا بەڵام ھیچ لێکۆڵینەوەیەک ئەم تۆمەتانەی نەسەلماندووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئاوارە عێڕاقییەکان لە نەرویژ پۆل:خەڵکی ھەڵەبجە پۆل:ڕەخنەگرانی ئیسلام پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣ پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:نووسەران پۆل:نووسەرانی عێراقی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی عێراقی پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:بێدینەکان پۆل:پیاوە فێمینیستەکان پۆل:ئەو کەسانەی تۆمەتبارن بە بێڕێزیکردن بە ئایین
دۆن برادمان
وێنۆک|دۆن برادمان دۆن برادمان (ماوەی ژیان:٢٧ی ئابی ١٩٠٨ تاکوو ٢٥ی شووباتی ٢٠٠١) یاریکەری کریکێتی ئۆسترالییە، بەباشترین تۆپلێدەری کریکێت مەزەندە دەکرێت بۆ هەمیشە. کەڕێژەی تۆپلێدانی بۆ هەریارییەک ٩٩.٩٤ لێدانبووە.
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨ پۆل:مردووانی ٢٠٠١ پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئوسترالیا پۆل:کەسایەتییە سەربازییەکانی جەنگی جیھانیی دووەم پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز
شاسوار
شاسوار گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی شاسوار بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢٩ کەس لە ٢٥ بنەماڵەدا بووە.
ژاک ئامیۆ
ژاک ئامیۆ نووسەر و وەرگێڕی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٦یەم پۆل:وەرگێڕە فەڕەنسییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٣ پۆل:مردووانی ١٥٩٣ پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم
ڕەھەند
ڕەھەند یان دووری (بە ئینگلیزی: Dimension، بە عەرەبی: بُعد)، لە بیرکاری و فیزیکدا، ڕەھەندی بۆشایییەک یان شتێک وەکوو "کەمترین ژمارەی پۆتانەکان (coordinate)ی پێویست بۆ دیاریکردنی ھەر خاڵێکی دڵخواز لە ناو ئەو  بۆشایی یان ئەو شتەدا" پێناسە دەکرێت. پێناسەکە بەو مانایە دێت کەوا ئەگەر لەسەر ھێڵێک خاڵێک دیاری بکەن کە تاک ڕەھەندیە، ئەوا یەک خاڵمان پێویستە. ئەگەر لەسەر ڕووتەختێک خاڵێک دیاری بکەن کە دوو ڕەھەندی ھەبێت ئەوا خاڵێک پێویستی بە دوو ڕەھەند ھەیە بۆ دیاری کردنی خاڵەکە. ھەروا لە بۆشاییەکی ئیقلیدسی سێ ڕەھەندیشدا سێ ڕەھەندمان پێویستە بۆ دیاری کردنی خاڵێک.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕەھەند پۆل:جەبری ھێڵی پۆل:چەمکە ماتماتیکییەکان پۆل:جەبری پەتی پۆل:پێوانەی ئەندازەیی
فیدان دۆغان
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠ پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢ پۆل:تیرۆرکراوانی کورد پۆل:سیاسییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان پۆل:ژنانی کورد پۆل:چالاکانی کورد پۆل:ژنانی سیاسیی کورد
ھەفت تەن
ھەفتەن یان ھەفت تەن ھەفت کەسایەتیی گەورەی یارسانن کە بە باوەڕی یارسانیەکان ھەفت فریشتەی پاکن کە لە ھەر دەورەی ڕاستیدا لە جەستەی ھەفت کەسایەتی سوڕانەوەیان کردووە. لە سەردەمی سوڵتان سەھاک ئەم ھەفت فریشتە لە جەستەی ھەفت یاری سوڵتان بە ناوەکانی پیر بنیامین٬ داو کەوسوار٬ پیر مووسی٬ مستەفا داوان٬ ڕەزبار٬ شائیبراھیم و بابەیادیگار سوڕاونەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:یارسان
سترابۆ
وێنۆک|https://library.si.edu/image-gallery/73448سترابۆ (ئسترابۆن؛ یۆنانی: Στράβων ؛ 63 یان 64ی پێش زایین تا 24ی زایینی) جوگرافیاناس، فەیلەسووف و مێژووناسێکی یۆنانی بوو کە لە ئاسیای بچووک ژیاوە لە سەردەمی گۆڕانی کۆماری ڕۆم بۆ ئیمپڕاتۆریەتی ڕۆم.
ژیان
سترابۆ لە ساڵی 63 یان 64ی پێش زایین لەدایک بووە لە پۆنتۆس (ئاماسیا ی ئەمڕۆ - تورکیا) لە خێزانێکی دەوڵەمەند. سترابۆ لەلای زۆر جوگرافیاناس و فەیلەسووفی یۆنان و ڕۆما خوێندوویەتی. یەکێک بووە لە فەیلەسووفەکانی ستۆیسیزم و لەڕووی سیاسیشەوە ئەندامی ئیمپریالیزمی ڕۆمانی بووە.
چەندین گەشتی بەناوبانگی ئەنجام داوە و وڵاتە جیاوازەکانی ژێر دەسەڵاتی ئیمپڕاتۆریەتی ڕۆم گەڕاوە و تا سنوورەکانی باشووری ڕووباری نیل ڕۆیشتووە لە ئەفریقا بۆ لێکۆڵینەوەی زانستیی مێژوویی و جوگرافی; کە لە ئینسایکلۆپیدیا بەناوبانگەکەی "جیۆگرافیکا" ئاماژەی پێیان داوە. تیایدا لەسەر چەندین وڵات و ناوچەی جیاوازی ئەورووپا و ئاسیا و ئەفریقا دواوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٦٠ی پ.ز پۆل:مردووانی ٢٤ پۆل:مێژوونوسانی یۆنانی سەردەمی ڕۆمان
سەرووچاوە (سەرووچاوە)، بەریاجیی سەردەشت
سەرووچاوه (Serûçawe، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٩ کەس لە ١١٠ بنەماڵەدا بووە.
قامیشلە
قامیشلە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی قامیشلە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٢١ کەس لە ٤٣ بنەماڵەدا بووە.
لوی دێ مازیوور
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥١٥ پۆل:مردووانی ١٥٧٤
کاردانەوەی خستنەسەر
کاردانەوەی خستنەسەر (ئینگلیزی: Addition reaction) کاردانەوەیەکە، گەردیلە یان گەردێکی تێدا دەخرێتە سەر گەردیلەیەکی تر.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کاردانەوە کیمیایییەکان پۆل:کاردانەوەکانی خستنەسەر پۆل:میکانیزمەکانی کاردانەوە
کەمال سیدۆ
وێنۆک|کەمال سیدۆ لە ٢٠١١ کەمال سیدۆ (لەدایکبووی ١٩٦١ لە گوندێکی نزیک عەفرین) مێژووناس و وەرگێڕ، نووسەر و وێنەگرێکی کوردە. لە ساڵی ١٩٩٠ەوە چووەتە ئەڵمانیا و کاری لە ناو حیزبی ئازادی دیموکراتی ئەڵمانیا (FDP) کردووە.
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی عەفرین پۆل:وەرگێڕەکانی عەرەبی–کوردی پۆل:وەرگێڕەکانی ڕووسی–کوردی پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی سووری پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
زانکۆی سلێمانی
زانکۆی سلێمانی (بە ئینگلیزی: University Of Sulaymaniyah) ناسراو بە زانکۆی دایک، چالاک و دەوڵەمەند لە ھەموو بوارە جیاوازەکانی زانست و مرۆڤایەتیدا کە ساڵ لە دوای ساڵ ژمارەی بەش و مامۆستا و خوێندکاری زیاتر لەخۆ دەگرێت یەکێکە لە گەورەترین زانکۆکانی کوردستان و ساڵانە ٤٠٠٠ - ٥٠٠٠ خوێندکاری نوێ وەردەگێت، بە ھەوڵ و کۆششی دڵسۆزان و مامۆستایان و خوێندکاران زانکۆی سلێمانی نەوەی نوێی خستۆتەوە و چەندین زانکۆی تری لە کوردستان لێکەوتۆتەوە و ھەموو سوچێکی ئەم کوردستانەی بە مەشخەڵی زانست و ڕووناکبیری ڕۆشن کردۆتەوە و ئەم زانکۆیەش ئێستا لە ٢٥ کۆلێژ پێکھاتووە نزیکەی ١٤٠٠٠ خوێندکار تێیدا دەخوێنن، جگە لە نزیکەی ٧٠٠ خویندکاری خوێندنی باڵا و ڕۆژ لە دوای ڕۆژ لە گەشەسەندن و پێشکەوتندایە.
مێژوو
350px|وێنۆک|چەپ|دەروازەی کامپی نوێی زانکۆی سلێمانی ھەر لە گواستنەوەی میرنشینی بابان لە قەڵاچوالانی سەخت و دوورە دەستەوە بۆ دەشتاییەکی فراوانی سلێمانی لە ساڵی ١٧٨٤ بناغەی شار دامەزرا، بۆ یەکەم جار لەگەڵ بناغەی شاردا بناغەی مزگەوتی گەورە لێدراو کتێبخانەی میرنشین پاش تەواو بوونی مزگەوتی گەورە لە قەڵاچوالانەوە گوێزرایەوە بۆ سلێمانی کە نزیکەی ٦٠٠٠ کتێبی لە خۆ گرتبوو، کەواتە ئەم شارە ھەر لە سەرەتاوە لەسەر بناغەی سیاسی وڕۆشنبیری دروست بووە، چونکە میرنشین پێویستی بە زمانحاڵێک بووە کە تەعبیر لە ڕەوتی سیاسی میرنشین بکات، بۆیە ھەر لە سەرەتادا گرنگی بە خوێندن و لایەنی ڕۆشنبیر وشیعر و شاعیران و زمانی یەکگرتوو درا، کە ھەتا ئێستاش ئێمە بەردەوامی ئەو زمانەین و لە پێناوی پاراستنی زمانی میرنشیندا ھەوڵ دراوە، تا لە ئەنجامدا بۆ یەکەم جار لە مێژووی کورددا لە ساڵی ١٩٦٨ دا بەپێی یاسای ژمارە ١٤٣ی خوێندنی باڵا لە شاری سلێمانی زانکۆ دامەزرا و ھەر بە ناوی شاری سلێمانییەوە ناونرا زانکۆی سلێمانی.
ڕۆڵی زانکۆی سلێمانی
زانکۆی سلێمانی بە شێوەیەکی زانستی و ئەکادیمی دامەزراوە، کە توانیویەتی ھاوشانی زانکۆکانی تری عێراق خوێندکار لە بوارە جیاجیاکاندا پێبگەیەنێت، وە لەم ڕێگایەشەوە توانرا ڕەوتی کۆمەڵگای کوردی بەرەو پێشکەوتن و شارستانێتی جیھان بڕوات، چونکە زانکۆی سلێمانی توانیویەتی ساڵانە بە سەدەھا خوێندکار لە بوارە جیاجیاکاندا پێبگەیەنێت کە ئەمەش دەبێتە ھۆی گەشەکردن و پەرەسەندنی زانستی و ئابووری و سیاسی و کۆمەڵایەتی و پاشان گۆڕینی ڕەوتی ژیانی مەدەنی لە سلێمانی بەتایبەتی و لە کوردستان بە گشتی، لەبەرئەوە ئەم زانکۆیە بووە چقڵی چاوی دوژمنان، بۆیە ڕژێم بڕیاری گواستنەوەی زانکۆی سلێمانی دا بۆ شاری ھەولێر لە ساڵی خوێندنی ١٩٨١ - ١٩٨٢ وە ناوەکەشی گۆڕی بۆ زانکۆی سەڵاحەدین.
دامەزراندنەوە
پاش ڕاپەڕینی بەھاری ساڵی ١٩٩١ کە بووە ھەوێنی بەرخوودان و وەرچەرخان و گۆڕانی مێژووی گەلی کورد و لە ئەنجامی دامەزراندنی حکومەت و پەرلەماندا و بە ھەوڵ و کۆششی دڵسۆزان و خەمخۆرانی گەلەکەمان جارێکی تر زانکۆی سلێمانی لە ساڵی ١٩٩٢ بەپێی بڕگەی ١ی مادەی ٥٦ی یاسای ژمارە ١ی ساڵی ١٩٩٢ و لەسەر پێشنیازی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە ٢٩ لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ دامەزرایەوە کە سەرەتا سێ کۆلێژی لەخۆ گرتبوو کە ئەوانیش: کۆلێژی پزیشکی، کۆلێژی زمان، کۆلێژی کشتوکاڵ.
تۆمارگای گشتی
وێنۆک|دەروازەی زانکۆی سلێمانی، کەمپی کۆن. یەکێکە لە بەڕێوەبەرایەتییە گرنگەکانی زانکۆی سلێمانی کە سەر بەفەرمانگەی یاریدەدەری سەرۆکی زانکۆ یە بۆ کاروباری خوێندکاران. ئەم بەڕێوەبەرایەتییە کاروباری سەرجەم خوێندکارانی کۆلێجەکانی زانکۆ ڕادەپەڕێنێت وەک (دابەزین و گواستنەوە) ی خوێندکاران لە نێوان کۆلێج و زانکۆکاندا، ساڵانە پلانی وەرگرتنی خوێندکاران دادەڕێژێت و تالە ڕێگەی ئەو پلانەوە خوێندکاران لە زانکۆدا وەربگیرێت.
وە کارێکی تری ئەم بەڕێوەبەرایەتییە دەرکردنی بڕوانامەی دیواربەند بە زمانی (کوردی و ئینگلیزی بۆ دەرچووانی (دکتۆرا، ماستەر، دبلۆمی باڵا، بەکالۆریۆس) وە ساڵانە ئەم بەڕێوەبەرایەتییە دەبێتە (مەڵبەندی ڕاوێژکاری وەرگرتن ژمارە (٢)) بەشێوەیەکی کاتی لەسەر ئاستی پارێزگای سلێمانی.
کتێبخانە
کتێبخانەی ناوەندی زانکۆ لە (١٤/١١/١٩٩٢) دامەزراوەتەوە، لە سەرەتادا خەڵکی زانستخوازی شاری سلێمانی ھاوکاربوون لە بنیاتنانەوەی بە پێشکەش کردنی کتێب و پێداویستی یە تایبەتی یەکانی کتێبخانەکانی خۆیان، پاشان ڕێکخراوە مرۆیی یە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان یارمەتی کتێبخانەکەیان داوە بە دەوڵەمەندکردنی بە سەرچاوەی زانستی.
بینای کتێبخانەی ناوەندی بەزیادکردنی بەشێکی تر فراوانترکرا و ڕووبەرەکەی گەیشتە (١٤٥٣٬٧٢ م٢). کاتی دەوامی فەرمی لە کاتژمێر ٨ ی بەیانی بۆ ٣ ی پاش نیوەڕۆیە. شانبەشانی ٣٨ کارمەند، تەنھا ٣ کارمەندی تایبەتمەند لەبواری کتێبخانەدا کاردەکەن، کە ھەندێکیان خولی تایبەتیان دیوە لە (لوند، عەممان، قاھیرە).
سەرچاوەکانی کتێبخانەی ناوەندی زانکۆی سلێمانی لەسەروو ٤٠ ھەزارەوەیە، کە ١٥٠٠ نامە و ٣٠٠٠ توێژینەوە و ١٥٠٠ پەخشان نامەیە.
کارمەندان و مامۆستایان و خوێندکاران دەتوانن سوود لە تەکنۆلۆژیای ئینتەرنێت وەربگرن لە ڕێگەی سەنتەری ئینتەرنێتی کتێبخانە کە ٣٠ کۆمپیوتەری لەخۆ گرتووە، ھەروەھا خوێنەران دەتوانن لەو رێگەیەوە سوود وەرگرن لە کتێبخانەی گریمانەیی زانستی عێراق "Iraqi Virtual Science Library" کە بریتیە لە کۆمەڵە داتابەیسێکی ئەلیکترۆنی کە پڕن لە کتێب و سەرچاوەی ئەلیکرۆرنی و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە دابین کراوە و لە سالێ ٢٠٠٦ دا پەرەی زیاتری پێدراوە.
لە کانونی دووەمی ٢٠٠٩ وە کتێبخانەی ناوەندی زانکۆی سلێمانی ھەوڵەکانی خۆی خستۆتە گەڕ بۆ دابین کردنی کتێبخانەیەکی دەنگی بە مەبەستی خزمەت گەیاندن بە خوێنەرانی کەم‌ئەندام.
خوێندن
وێنۆک|قوتابی و مامۆستایانی بەشی کوردیی کۆلیجی ئادابی زانکۆی سلێمانی، ساڵەکە نەزانراوە. بۆ خوێندنی بەکالۆریۆس لە زانکۆی سلێمانی، خوێندکاران لەڕێگەی نوسینگەی وەرگرتنی ناوەندی "مکتب قبول المرکزی" لە زانکۆی سلێمانی وەردەگیرێن کە ئەم دەزگایە سەر بە وەزارەتی خوێندنی باڵای ھەرێمی کوردستانە. خوێندکاران لە کۆلێژەکانی زانکۆ وەردەگیرێن بە گوێرەی ویستی خۆیان بە مەرجێک کۆ نمرەی پێوستیان ھەبێت کاتێک کە داواکاری پێشکەش دەکەن بۆ ئەو کۆلێژەی کە مەبەستیانە.