cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مێژووی چین
پێش مێژوو
پێش مێژوو بە مانای ئەو کاتە دێت پێش ئەوەی ھیچ تۆمارێک بنووسرێتەوە و ھەڵبگیرێت. لەم حاڵەتانەدا زۆر ئەستەمە تا بتوانین پێناسەی ئەو شتانە بکەین کە لە پێش مێژووی چین دا ڕوویانداوە. مێژووناسان باوەڕبەچەن شتێک دەکەن کە لەم سەردەمەدا ڕوویانداوە. وەک ملیۆن ساڵی پێشوو مرۆڤی ھەستاو. کە سەرەتاترین جۆری مرۆڤە کە لە چین ژیا بێت. و دواتر ٦٥،٠٠٠ ساڵ دواتر مرۆڤی مۆدێرن گەیشتووە بە چین لە ئەفریقاوە. وە بۆ پەیداکردن و گەڕان بەدوای خواردن ڕاوی ئاژەڵی گەورەیان کردووە. وە ھەروەھا دەستیان بە کۆکردنەوەی میوەش کردووە. و ئەمەش وایکردووە چین لە ماوەی ٥٠٠٠ ھەزار ساڵ پێش زایین بتوانێت لەسەر کشتوکالی زانیاری پەیداب بکات. دواتر ھەستاون بە چاندنی برنج و بەرو بوومەکانی تر. وە دواتر و لەدوای ٢٥٠٠ ساڵ پێش زاین، سەردەمی برۆنز دەستی پێکردووە لە چین کە سەردەیم فەرمانڕەواییەتی و چینایەتی پاشاکان و شاژنەکان بووە لە کۆمەڵگاکەدا.
زنجیرە فەرمانڕەوایی سیا
ئیمپراتۆریەتی سیا ھەنێک لە زاناکان باوەڕیان وایە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٤٠٠٠ی پێش زاین، و زنجیرە فەرمانرەواییەکە فەرمانرەوایەتی چینی کردووە. یو (دا یو) یەکەم فەرمانڕەوای ئیمپراتۆریەتەکە بووە، وە سەرچاوەیەکی کەم ھەیە لەسەر ئەم فەرمانرەوایە (بە ئەفسانە ناسراوە)،وە ھەروەھا بەھەمان شێوەی فەرمانرەواییەکانی دوای خۆی.
زنجیرە فەرمانرەوایی شانگ
لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی شانگ، ھەنێک لە سەرچاوە و نووسین و تۆماری سەردەمە ئێستا بەردەستن، کە لەسەر ئێسکە پەیکەر تۆمار کراون و چەندین تۆماری لەم شێوەیە دۆزراونەتەوە. و زاناکان وا بیردەکەنەوە شاری ئەمرۆی ھێنان لە چین نۆیەم و دوا پایتەختی ئیمپراتۆریەتەکە بووە.
زۆربەی مێژووناسە چینییەکان وا بیردەکەنەوە کە زنجیرە فەرمانرەواییەک دوای رووخان یان لاچوونی یەکێکی تر ھاتووە بەڵام ئەگەری ئەوەش ھەبووە دوو زنجیرەی فەرمانرەوایی لەھەمان کات و سەردەم فەرمانرەوایی چینیان کردبێت ئەویش لە بەش و خاکی جیاواز لە چین و سنووری تایبەتی خۆیان ھەبووبێت، بۆ نموونە ھەنێک لە زاناکان وا بیردەکەنەوە کە ئیمپراتۆریەتی سیا و شانگ لەوانەیە لە ھەمان کات فەرمانرەوایەتیی چینیان کردبێت، بەڵام لە شوێن و ناوچەی جیاواز تایبەت بەخۆیان.
سەردەمی بەھار و پاییز
سەردەمی بەھار و پاییز لە نێوانی سەدەی ھەشتەمی پێش زایین بوو. وە ئیمپراتۆریەتی ژۆو درێژەی کێشا، بەڵام وەک جاران کاریگەر نەمابوو و لۆردەکانی ناو ئیمپراتۆریەتەکە دەسەڵاتیان گەورەتر بوو لە پاشا و شوێن فەرمانەکانی پاشاکە نەدەکەوتن و ڕێسا و یاسای تایبەتی خۆیان جێبەجێ دەکرد، ھەرچۆنێک بێت لەم سەردەمە پاشای زۆر دروست بوو لە زۆر شوێنی چین فەرمانرەواییان کرد و چین بووبە چەندین ویلایەتی پارچە پارچە، ھەر یەکێک لەوان لەلایەن پاشایەکی تایبەت بەخۆی فەرمانرەوایەتی دەکرا، لەھەنێک بارودۆخدا، پاشایەک فەرمانرەواییەتی گووندێکی بچووک و ناوچەیەکی سنوورداری دەکرد.
لەم سەردەمەدا بیرۆکە و بیروباوەری زۆر دروست بوو، ھەنێکیان بە گرنگی ماونەتەوە وەکوو: کۆنفووشیزم، تاویزم.
سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان
سەردەمی بەھار و پاییز درێژەی کێشا تا نزیکەی ٣٠٠ ساڵ. لە نزیکەی سەدەی ٥ی پێش زایین. تەنھا حەوت ویلایەتی سەرەکی لە چین مانەوە ویلایەتەکانی تر وەک ویلایەتە بچووکەکان خرابوونە ژێر ویلایەتە گەورە کانەوە. ئەم ویلایەتانە بەردەوام بوون لە جەنگان دژی یەکتر. مێژووناسان بەم سەردەمە دەڵێن سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان بەھۆی ئەم جەنگە بەردەوامانەی کە ئەم ویلایەتانە لە دژی یەکتر دەیان کرد. لە ٢٢١ی پێش زایین، یینگ ژێنگ، پاشای ویلایەتی چین، توانی حەوت ویلایەتە یەک بخاتەوە. و ویلایەتەکەی خۆی بکات بە ئیمپراتۆریەت و خۆی بکات بە ئیمپراتۆر.
زنجیرە فەرمانرەواییی چین
ئیمپراتۆریەتی چین زنجیرە فەرمانرەواییەکی زۆر گرنگ بوو لە مێژووی چین. شوێن فەلسەفەی یاسایی کەوتن (کە فەلسەفەکە دەڵێت ھەموو خەڵک بەشێوەییەکی سروشتی خراپن و پێویستە لەلایەن حکوومەتەوە کۆنتڕۆل بکرێن) پایتەختی ئیمپراتۆریەتەکە سیانیانگ بوو. لەم سەردەمەدا چین بووە وڵاتێکی زۆر بەھێز و زۆر وە بۆ یەکەمجار شتی نوێ جێبەجێ کران. نموونە سیستمێکی یاسایی توند بەڕێوە چوو. و زمان گەشەی سەند. و بنیادنانی شورای مەزنی چین دەستی پێکرد.
زنجیرە فەرمانرەواییەتیی ھان
دوای ڕووخان و ھەڵوەشانەوەی ئیمپراتۆریەتی چین، ئیمپراتۆریەتی ھان لەلایەن لیو بانگ دامەزرا. لە سەردەمی ھان ناوچەکانی چین گەشەی سەند، وە زۆر پێشکەوتن لە زانست و تەکنۆلۆژیا دەستی پێکرد. وە وەک سەردەمی زێرینی چین سەیر دەکرێت.
سێ شانشینەکە
سەردەمی سێ شانشینەکە سەردەمێکە کە تیایدا چین دابەشبوو بەسەر سێ ویلایەت وەکوو: چاوۆ وێی، شو ھان، ڕۆژھەڵاتی وو. لەو سەردەمەدا ڕۆژھەڵاتی ھان تەواوی دەسەڵاتەکانی لەدەست دا. وە ھەنگاو بە ھەنگاو ئیمپراتۆری ھان وازی ھێنا لە فەرمانرەوایی.
زنجیرە فەرمانرەوایی جین
ئیمپراتۆریەتی جین لە ٤٢٠ی پێش زایین لەلایەن سیما یانەوە دامەزرا. ھەرچۆنێک بێت ئیمپراتۆریەتەکە لاواز بوو ئەوکاتەی شازادەکانی ئیمپراتۆرییەتەکە خەریکی شەڕکردن بوون لەگەڵ یەک ئەمە وایکرد ئیمپراتۆریەتەکە بەرەی باکووری لەدەست بدات کاتێک کوودەتاییەک ڕوویدا و کودەتاکە لوۆیانگ و چانگانیان گرت لە ٣١٧.
ئیمپراتۆریەتی جین بەردەوام بوو و بەشی باکووریشی لەلایەن چەن پاشاییەکی سەربەخۆوە بەڕێوە دەبردران کە زۆربەشیان لەلایەن خەڵکانی شانگنو، سیانبێی، چیانگەوە فەرمانرەوایی دەکران.
زنجیرە فەرمانرەوایی سوی
ئیمپراتۆریەتی سوی لەلایەن ئیمپراتۆر وێنەوە دامەزرا. پایتەختەکەی چانگان بوو، زنجیرە فەرمانرەواییەکە بۆیە گرنگ بوو چونکە بەرەی باشوور و باکووری چینی یەکخستەوە.
زنجیرە فەرمانرەوایی تانگ
ئیمپراتۆریەتی تانگ لەلایەن خێزانی لی دامەزرا کاتێک ئیمپراتۆریەتی سوی ھەڵوەشایەوە. وە بۆ ماوەیەکی کورت ئیمپراتۆریەتەکە وەستا کاتێک بۆ دووەم جار ئیمپراتۆریەتی ژۆو دامەزرایەوە (١٦ی تشرینی یەکەمی ٦٩٠ تا ٣ی ئازاری ٧٠٥) ئەمەش کاتێک ئیمپراتۆر وو زێتیان توانی بچێتە سەر تەخت و بووە یەکەم و تەنھا ژنە فەرمانرەوا لە مێژووی چین.
مەیدان، مێرگەسۆر
مەیدان یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی پیران سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
مێژووی چین
پێنج زنجیرەی فەرمانڕەوایی و دە شانشینەکە
لەم سەردەمەدا ململانێ و ناکۆکی سیاسی لەنێوان تانگ و سۆنگ ھەبوو و سەردەمەکە لە ٩٠٧ تا ٩٦٠ی زایینی درێژەی کێشا. لەم سەردەمەدا چین وەک فرە-سیستمی دانی پێدەنرێت. پێنج رێژێمەکە کە ناویان لێنراوە (دواتر) وەکوو تانگی دواتر، ژۆوی دواتر، جینی دواتر، ھانی دواتر، کە بەردەوام لە ململانێ و جەنگ دابوون و بۆ کۆنترۆل کردنی ناوچەکانی یەکتری.
مەیدان، مێرگەسۆر
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
مێژووی چین
زنجیرە فەرمانرەوایەتیی یوان
ئیمپراتۆرییەتەکە یەکەمجار لەلایەن جەنگیزخانەوە فەرمانرەواییەتی کرا کە سەرکردەیەکی مەغۆل بوو دەستی بەسەر ئیمپراتۆریەتی سۆنگ گرتبوو. وەک کەسێکی توند و تیژ وەسف کرابوو. کوڕەکەی کوبلای خان یەکێک بوو لە بەناوبانگترین فەرمانرەواکانی ئیمپراتۆریەتەکە چینی بۆ چەندین کلتووری جیا جیا کردەوە و بەشێوەیەکی زۆر باش ژیانی بۆ چینییەکان خۆشکرد و بەرەوپێشی برد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مێژووی چین
تاج
سەرچاوەکان
پۆل:پاشایەتی
واژێ
واژێ یان ڤاژێ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی پیران سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
گوۆیو (کتێب)
گوۆیو (بە چینی:國語) بە زۆری وەک پەیوەندییەکانی نێوان ویلایەتەکان وەرگێڕدراوە، دەقێکی مێژوویی چینیە کە چەن قسە و لێدوانێکی تیایدا کۆکراوەتەوە تایبەتە بە فەرمانرەواکان و خەڵکی سەردەمی بەھار و پاییز (٧٧١ تا ٤٧٦ی پێش زایین). تیایدا ٢٤٠ لێدوان ھەیە، لە پاشا مووی ژۆو دەست پێدەکات (٩٥٦ تا ٩١٨ی پێش زایین) تا وەکوو کۆتایی ژیانی وەزیر ژیبۆ وەزیری جین لە ٤٥٣ی پێش زایین.
ھەرچۆنێک بێت نووسەری کتێبەکە نەزانراوە، بەڵام ھەنێک جار وا گومان دەکرێت زوۆ چیومینگ نووسەر و بەشداریکەری کتێبەکە بێت.
کتێبەکە لەوانەیە لە سەرەتای سەدەی پێنجەمەوە دەست پێ بکات بەردەوام بێت تاوەکوو کۆتایی سەدەی ٤ەمی پێش زایین.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەقە چینییە کلاسیکەکان پۆل:دەقە مێژووییە چینییەکان پۆل:کتێبە مێژووییەکانی سەدەی پێنجەمی پێش زایین پۆل:بەرھەمی نووسەری نەناسراو
دە دیڤاین کۆنسپیرسی
دە دیڤاین کۆنسپیرسی ئەلبومێکی ساڵی ٢٠٠٧ی ئێپیکاە. ئەلبومەکە لە ١٣ تراک پێکھاتووە و لە ڕێکەوتی ٢٢ی ئابی ٢٠٠٧ بڵاوکراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبومەکانی ئێپیکا پۆل:ئەلبومەکانی ٢٠٠٧
وێستگەی کاریا
وێستگەی کاریا (刈谷駅, کاریا-ئێکی) وێستگەیەکی شەمەندەفەرە لە شاری کاریا، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن. بە ھاوبەشی لەلایەن مێیتێتسو و کۆمپانیای ناوەڕاستی ڕێگای ئاسنینی ژاپۆن بەرێوە دەچێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێستگەکانی ڕێگای ئاسنین لە پارێزگای ئایچی پۆل:وێستگەکانی کۆمپانیای ناوەڕاستی ڕێگای ئاسنینی ژاپۆن پۆل:کاریا، ئایچی
تەختەدوز
جوگرافیا
تەختەدوز ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ھەلون
ھەلون یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی پیران سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
ڤۆدڤیل
وێنۆک|یەکێک لە ڕێکلامی نمایشی ڤۆدڤیلەکان ڤۆدڤیل ( • گۆکردن: ) چەشنێکی شانۆیی کە لە چەند نمایشێکی جیاواز و ناپەیوەندیدار پێکھاتبوو کە بە تایبەت لە ھەردوو وڵاتی کەنەدا و ویلایەتە یەکگرتووەکان بەناوبانگ بوو لە سەرەتاکانی ١٨٨٠کان بۆ سەرەتای ١٩٣٠یەکان. نمایشەکان زۆرجار پێکھاتبوون لە مۆسیقاژەنیی کلاسیکی، سەماکردن، سیحر، کۆمیدیا، لاساییکاری و ئەکرۆباتی. ئەوانەی کە لەم چەشنە ھونەرییە بەشدارییان کردووە پێیان وتراوە «ڤۆدڤیلیان.» بۆ چەند دەیەیەک لەسەر یەک، ڤۆدڤیل بە یەکێک لە سەرکەوتووترین شێوازەکانی کاتبەسەربردن داندراوە لە ڕابردوودا.
سەرچاوەکان
پۆل:چاندی ئەمریکی پۆل:ڤۆدڤیل پۆل:چەشنە شانۆییەکان
مەکسیک لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
مەکسیک نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
کانی زەرد، ڕزگاری
کانی زەرد گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ڕزگاری، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
مرۆڤی ھەستاو
ھۆمۆ ئێراکتس جۆرێکە لە مرۆڤی دێرین کە لە چاخی جیۆلۆجی (پلیستوسین) دا ژیاوە و پێشنیارکراون بە بنەچە و باوباپیرانی چەندین جۆری مرۆڤ وەک (ھۆمۆ ھایدڵ بێرگنسس، ھۆمۆ ئانتسێسەر، نێردەتاڵ، دێنیسوفانز و مرۆڤی نوێ.) کات و سەردەمی دیارنەمانی بابەتێکە جێی ناکۆکی و ناڕێکییە.
کانی زەرد، ڕزگاری
جوگرافیا
کانی زەرد لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھەوارەبەرزە و لە باشوور لەگەڵ گوندی بووەکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەبری مەلا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەڵاڕێویلەی خواروو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مرۆڤی ھەستاو
وا دەردەکەوێت کە ھۆمۆ ئێراکتس زیاتر ھاوشێوەی مرۆڤی نوێ بێت لە لایەنەکانی (شێوازی ڕۆیشتن، بەشەکانی جەستە، بەرزی باڵا و قەبارەی مێشک) دا بە بەراورد بە بنەچەکەی بەناوی ئەسترۆلۆپیسیسینس. ھۆمۆ ئێراکتس بە یەکەمین و کۆنترین بنەچەی مرۆڤ دادەنرێت کە بەشێوەی کۆمەڵەی ڕێکخراو توانای ھەبووبێت لە کردنەوەی ئاگر، بەرھەمھێنانی ئاخافتن، ڕاوکردن و کۆ کردنەوە، ھەروەھا توانایان ھەبووبێت لە چاودێری و بایەخدان بە بریندار و ئەندامە نەخۆشەکانی کۆمەڵەکانیان وە دروست کردنی کاری ھونەری.
توێکارزانی
یەکێک لە خەسڵەتە جیاکەرەوەکانی ھۆمۆ ئێراکتس لە ھۆمۆ سەیپیەن بریتییە لە جیاوازی قەبارەی ددانەکانیان. ھۆمۆ ئێراکتس خاوەنی ددانی گەورەیە لە کاتێک دا ھۆمۆ سەیپیەن خاوەنی ددانی بچووکترە.[٣٩] بە پێی یەکێک لە بیردۆزەکانی ھۆکاری ددان گەورەیی ھۆمۆ ئێراکتس دەگەرێتەوە بۆ پێویستیی خواردنی گۆشت بەشێوەیەکی کاڵ و خاو لە جێگەی خواردنی گۆشت بەشێوەیەکی لێنراو وەک ھۆمۆ سەیپیەن.
لە ساڵی ٢٠٠٩ دا بەھۆی شوێن پێییە دۆزراوەکانی وڵاتی کینیا پشتڕاست کرایەوە کە شێوازی ڕێگە ڕۆیشتن و ھەنگاو ھەڵێنانی جۆری ھۆمۆ ئێراکتس لە پاژنەی پێوە بۆ نووکی پێ بووە بەھەمان شێوەی مرۆڤی نوێ.
دۆزراوە بەردینەکانی ھۆمۆ ئێراکتس دەریدەخات کە قەبارەی مێشکیان گەورەترە لە جۆری ھۆمۆ ھابیلس.
تێکرای بەرزی باڵای ھۆمۆ ئێراکتس خەملێنراوە بە ١٨٠ سم ھاوشێوەی بەرزی باڵای مرۆڤی نوێ و قەبارەی نێرەکانیان ٢٥٪ گەورەتر بووە لە مێیەکانیان کە ئەم ڕێژەیە لە جیاوازیی قەبارەیان دا کەمێک زیاترە لەوەی لە مرۆڤی نوێ دا دەبینرێت و ھەروەھا باوەڕ وایە کە باریک و قەڵەمی بووبێتن و دەست و قاچێکی درێژیان ھەبووبێت.
لە جۆرە جیاوازەکانی (ھۆمۆ)کان دا توانا و کارامەیی لە ھەڵدان دا خەسڵەتێکی گرنگ بووە لە کرداری ڕاوکردن و بەرگری کردن دا کە ئەم توانایە پەیوەست بووە بە کۆمڵە گۆرانێکی توێکاریی و جەستەییەوە. ھۆمۆ ئێراکتس خاوەنی ڕێکخستنێکی شانیی بووە ھاوشێوەی مرۆڤەکان. ئەمە پێشنیاردەکات کە توانای ھەڵدان بە خێراییەکی زۆر دەگەرێتەوە بۆ نزیکەی دوو میلیۆن ساڵ لەمەوبەر.
تەکنەلۆژیا
ھۆمۆ ئێراکتس بە یەکەمین و کۆنترین جۆر دادەنرێن لە دروست کردنی تەوری دەستی لە بەرد ھەرچەندە ئەگەرێکی زۆر ھەیە بەمەبەستی گۆشت بڕین و پارچەکردن بەکارھاتبێتن بەھۆی گەورەیی و قورسیی ئەم تەوارنەوە کە خاوەنی لێوارێکی تیژتر و داتاشراوتر بوون. دۆزینەوە و بوونی ئەم کەرەستانە بەڵگەیە کە ھۆمۆ ئێراکتس توانای پێشبینی کردن و نەخشەسازیان ھەبووە بۆیە ھەستاون بە دروستکردنیان. تا ئێستا بە نەزانراوی ماوەتەوە کە ئایا پۆشاکیان پۆشیوە یان نا و خاوەنی کەرەستەکانی وەک (دەفر و کەرەستە خۆراکییەکان) بوون یان نا.
بەھەمان شێوە پێشنیارکراوە کە (ھۆمۆ ئێراکتس) ی ئاسیایی یەکەمین و کۆنترین جۆری مرۆڤەکان بن لە بەکارھێنانی کەڵەکی تەختەیی بۆ گەشتکردن و پەڕینەوە بە ناوچە ئاوییەکان تەنانەت زەریاکانیش. کۆنترین کەرەستەی بەردیی دۆزراوە لە وڵاتی تورکیا دەریدەخات کە جۆرەکانی (ھۆمینین) لە توانایان دا ھەبووە بە دەروازەی (ئەنادۆڵ) دا لە ڕۆژئاوای ئاسیاوە بەرەو ئەورووپا بپەڕنەوە نزیکەی ١٫٢ میلیۆن ساڵ لەمەوبەر (کە دەکاتە زۆر کۆنتر وەک لەوەی پێشووتر بیری لێ دەکرایەوە).
جۆرە لاوەکییەکانی مرۆڤی ھۆمۆ ئێراکتس
دە کلاسیکڵ کۆنسپیرسی
دە کلاسیکڵ کۆنسپیرسی ئەلبومێکی ساڵی ٢٠٠٩ی ئێپیکاە. ئەلبومەکە لە ١٨ تراک پێکھاتووە و لە ڕێکەوتی ٨ی ئایاری ٢٠٠٩ بڵاوکراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبومەکانی ئێپیکا
دارا
دارا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سراو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان، شارستانی ئەیوان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئەیوان ئەیوان ئەیوان پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
ھەزێر
ھەزێر یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی پیران سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
یەکێتیی نێونەتەوەیی بۆ پاراستنی سروشت
یەکێتی نێونەتەوەیی بۆ پاراستنی سروشت یەکەم ڕێکخراوی ژینگەیی جیھانە کە لە ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٨ دامەزراوە. گەورەترین ڕێکخراوە لە جیھاندا لە ڕووی زانیاری سروشتەوە و بارەگا سەرەکییەکەی لە شاری گلاند لە سویسڕایە و زیاتر لە ٢٠٠ میری و ١٠٠٠ ڕێکخراوی نامیری و نزیکەی ١٠٫٠٠٠ خۆبەخش لەخۆدەگرێت لە ١٦٠ وڵاتی دەوروبەری جیھان، کارەکانی لەسەر بنەمای توێژینەوەی زانستی و یەکخستنی ھەوڵەکانە بۆ بەرەنگاربوونەوەی گۆڕانکارییە نەرێنییەکان لە سروشت لە ڕێگەی تۆڕێکەوە کە لەلایەن ١١٠٠ کارمەند و ٦٢ فەرمانگە پشتگیری دەکرێن کە لەلایەن میری(حکومەت) و کۆمپانیاکانەوە پارەیان بۆ دابین دەکرێت، ڕێکخراوەکە چاودێرێکی فەرمییە لە کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان و یەکێتییەکە ساڵانە لیستی سووری ئەو جۆرە گیاندارانە کە مەترسی لەناچوونیان ھەیە بڵاودەکاتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٨ لە فەڕەنسا پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٤٨ پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکان
فۆرزا ھۆرایزن ٢
فۆرزا ھۆرایزن ٢ یارییەکی ڤیدیۆییی پێشبڕکێیە، کە بۆ ئامێرەکانی مایکرۆسۆفت، ئێکس بۆکس ١ و ئێکس بۆکس ٣٦٠ پەرەی سەندووە. پاشکۆی یاری فۆرزا ھۆرایزنە، حەوتەمیین خولی زنجیرەی فۆرزایییە. وەشانی ئێکس بۆکس ١ لەلایەن «پلەی گراوند گەیمز» پەرەیسەند، وە بۆ ئێکس بۆکس ٣٦٠ لەلایەن «سومۆ دیجیتاڵ» پەرەیسەند، ھەروەھا کۆمپانیای Turn 10 Studios ھاوکاری ھەردوولای دەکرد. کۆتا یاری فۆرزایە بۆ ئامێری ئێکس بۆکس ٣٦٠، یارییەکە پێداچوونەوەی ئەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت، دواتر بەشێکی تری فۆرزا فۆرزا ھۆرایزن ٣ لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە.
یاریکردن
فۆرزا ھۆرایزن ٢ یارییەکی ڤیدیۆیی پێشبڕکێیە، کە ژینگەیەکی کراوەی جیھانی تێدا دەردەکەوێت. یاریزان بەشداری لە فیستیڤاڵی ھۆرایزن دەکات، کە پێشبرکێیەکی خەیاڵییە، لە باشوری فەڕەنسا و باکوری ئیتاڵیا. یارییەکە نزیکەی سێ جار ناوچەی وشککراوەی ھەیە، لە ناوچەی (Forza Horizon)ی پێش خۆی، لەگەڵ ئەو ڕووداوانەی کە لە شاری (فلۆونس، لیگوریا و کۆتێ دەزور) لە نێوان ھەرێمەکانی تردا دیاریکراوە. یاریزانان لە ناوچەکان و لە پێشبڕکێ و بۆنە تایبەتەکاندا دەگەڕێن، بۆ ئەوەی لە یارییەکەدا پێش بکەون. ڕووداوەکان دەکرێت لە شەو و ڕۆژێکدا بەڕێوەبن، وە سیستەمێکی کەش وھەوای دینامیکی بۆ یەکەمجار لە یارییەکی زنجیرەیی فۆرزا دا زیاد کرا. دەکرێت بە شێوازی سۆلۆ یان ھاو-ئۆپ یارییەکە تەواو بکرێت (کاتێک یاریزانێک دەچێتە سەر وەشانی سەرھێڵ لە نەخشەکە دەتوانرێت بە کەسێکی ھەڕەمەکی یان ھاوڕێیەکی بانگێشتکراو تەواو بکرێت). ئەم بەرەنگاریانە بە بەردەوامی نوێ دەکرێنەوە بۆ دابینکردنی بەرەنگاری نوێ لە ھەموو نەخشەکە. شوێنی بینینی ئۆتۆمبێل مۆدێکی ئۆنلاینە، کە یاریزانەکان دەتوانن لەسەر ھێڵ کۆبکەنەوە و بەراوردی ئۆتۆمبێلەکانیان بکەن، ھاوشێوەی دۆخی Forzavista لە Forza Motorsport 5. ھەروەھا یاریزان توانایان ھەیە لەگەڵ یەکتر پێشبڕکێ بکەن، لە ڤێرژنی ئۆنلاینی یارییەکەدا پێشبڕکێکانی وەک خول و خێراکردن و پەڕینەوەی وڵات لە بەرامبەر یاریزانانی تردا یارییان پێ دەکرێت، لەگەڵ جۆرەکانی تری یاری وەک توشبوو و کینگ.
پەرەسەندن و بڵاوکردنەوە
فۆرزا ھۆرایزن دووەم یارییە لە زنجیرەکەدا بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن ستۆدیۆیەکی ترەوە پەرەی پێ بدریت، جگە لە گەشەپێدەری فۆرزا مۆتۆرسپۆرت، تۆرن ١٠ ستۆدیۆ. «پلەی گراوند گەیمز» پێشەنگی گەشەپێدەری فۆرزا ھۆرایزن، تیشکی خستە سەر وەشانی ئێکس بۆکس ١، بە بەکارھێنانی بزوێنەری گرافیک لەForza MotorSport 5 وەک خاڵی دەستپێکیان. لەکاتێکدا بزوێنەرەکە توانای نمایشکردنی ناوەڕۆکی 1080p و ٦٠ چوارچێوەی ھەیە لە چرکەیەکدا، یارییەکە بە 1080p و ٣٠ چوارچێوە لە چرکەیەکدا قوفڵ دراوە، کە بەھۆی سروشتی جیھانی کراوەی یارییەکە کە بە پێویست دەزاندرا. لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٤ Turn 10 studios ١٠٠ بۆ ٢٠٠ ئۆتۆمبێلی ناو یارییەکەی ئاشکرا کرد، کە لەناو یاریکەدا پێشبڕکێی پێدەکرێت. لەکاتی ھەڵبژاردنی «ناوخۆ» بۆ فۆرزا ھۆرایزن ٢، گەشەپێدەران لێکۆڵینەوەیان لەسەر ٣٠ شوێنی جیھان کرد، لەوانە کالیفۆرنیا و ئوسترالیا، سەرەنجام باشووری ئەوروپایان دەستنیشانکرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٤ پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠ پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە
مەحمودان
مەحمودان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری ئەنزەلا نشیو، ناوچەی ئەنزەل، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
مەحمودان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ئێس-٣٠٠ (مووشەک)
300px|چەپ|سیستەمی جەکی دژە فڕۆکە (ئێس-٣٠٠)، لە مەیدانی سوور لە مۆسکۆ، ڕووسیا
بەکارھێنەران
420px|وێنۆک|ناوەڕاست|بەکارھێنەرانی ئیستای سیستمی مووشەکی ئێس-٤٠٠ شین، بەکارھێنەرانی پێشوو سوور
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای عەرەبی.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مووشەکی ڕووبەر بۆ ھەوا پۆل:چەکە دژە بالافڕەکان
ڕووپیەی ھیندی
وێنۆک|ڕووپیەی ھیندی ڕووپیەی ھیندی (ھێما: ₹؛ کۆد: INR) دراوی فەرمی وڵاتی ھیندستانە. یەک ڕووپیە دابەش دەبێت بۆ ١٠٠ پەیسە (بچووکترین یەکەی دراو وەک فلس). لە ساڵی ٢٠١٩ بڕیاری ئەوە درا کە ١ ڕووپیە بکرێتە نزمترین ئاستی دراوی ھیندستان. دڵنیایی بەھای دراوەکە لەلایەن بانکی یەدەگی ھیندستان سەرپەرشتی دەکرێت.
لە ساڵی ٢٠١٠، ھێمای نوێی ڕووپیە (₹) پەسەندکرا، دیزاینەکەی لەلایەن دیزاینەر ئودایا کومار بۆ کرا.
لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦، حکوومەتی ھیندستان ڕایگەیاند کە دراوەکانی ٥٠٠ و ١٠٠٠ ڕووپیەیی دەکشێنێتەوە، لەژێر کاریگەری ئەو بڕیارە لە ھەمان شەودا ئەو دوو دراوە لە بەکارھێنان پەک خران. دواتر لە ١٠ی تشرینی دووەم، دیزاینی نوێی بەھای ٥٠٠ و ٢٠٠٠ ڕووپیەیی دەرچوون. چیتر دراوێک بە بەھای ١٠٠٠ ڕووپیەیی نەما. لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٧، دراوی نوێی ٢٠٠ ڕووپیەی لەسەر خواستەکان زیادکرا. لە تەممووزی ٢٠١٨، دیزاینی نوێی ١٠٠ ڕووپیەیی دەرچوو.
سەرچاوەکان
پۆل:دراوەکانی ئاسیا
ڕێکردنێکی درێژ بۆ ئاو (ڕۆمان)
ڕێکردنێکی درێژ بۆ ئاودا کورتە ڕۆمانێکە لە نووسینی لیندا سو پارک و بڵاوکراوەتەوە لە ساڵی ٢٠١٠. ڕۆمانەکە باس لە چیڕۆکی ڕاستەقینەی «سالڤا دەت» دەکات، کوڕێکی سوودانی ونبوو لە ھۆزی دینکا و چیڕۆکە درووستکراوەکەی «نیا»، کچێکی لادێیی لە ھۆزی «نوێر». لیندا سو پارک ئەم کتێبەی نووسی بۆ پەرەپێدانی پرۆگرامی سالڤا دەت، زیادکردنی ئاو لە سوودانی باشوور.
پۆل:ڕۆمانەکانی ٢٠١٠
ئیروانلی
ئیروانلی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا نشیو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
ئیروانلی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ڕابە!
ڕابە! گۆڤارێکی مانگانەی بەخۆڕاییە ،لەلایەن گەواھیدەرانی یەھوە وە دەردەچێت، گەواھیدەرەکانی یەھوە وەک سەرچاوەیەکی خوێندنی ئاینی تێی دەڕوانن ھەربۆیە لەلایەن شوێنکەوتوانی کۆمەڵەکەوە بەخۆڕایی ئەوماڵ و ئەوماڵ بڵاوی دەکەنەوە ھەربەم ھۆیەشەوە بە بەریڵاوترین بڵاوکراوەکانی لاجیھان ھەژمار دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مەسیحیەت پۆل:بڵاوکراوە ئاینییەکان
ئیروانلی
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (شیعە) پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ڕۆژاوای ژۆو (ویلایەت)
رۆژاوای ژۆو (بە چینی:西周) ویلایەتێکی دێرینی مێژووی چین بوو کە لە سەردەمی شەڕی ویلاتەکان بوونی ھەبوو، پایتەختەکەی بریتی بوو لە ھێنان (河南))، لە سەردەمی مۆدێرنی ئەمرۆدا ئەکەوێتە لوۆیانگ (ڵە چین) کە ناوچەیەکە لە پارێزگای ھێنان
رۆژاوای ژۆو لەلایەن شازادە جیێ لە ساڵی ٤٤٠ی پێش زاین دامەزراوە کە دواتر شازادە ئەبێتە پاشا کائۆی ژۆو و دەچێتە سەر تەختی شاھانە (دووک ھوان) برا بچووکی پاشا ژاۆ بەڕێوەبەرایەتی رۆژاوای ژۆوی پێ دەسپێردرێت.
لە ٣٦٧ی پێش زاینەوە ئەم ویلایەتە بەشی ڕۆژھەڵاتەکەی لێی جیادەبێتەوە، ھەرچۆنێک بێت ھەر ویلایەتە و دووکێکی تایبەت بەخۆی ھەیە، وا دیارە دووکەکانی تری ئەم ویلایەتە ھێرش دەکەنە سەر یەکتر و جەنگ دژی یەکتر ئەکەن، پاشای ئیمپراتۆریەتی سەروو خۆیان پاشاکانی ژۆو، بە نزیکەیی تەواوی ھێزی سەربازی سووپای وڵاتەکەیان لەدەست داوەو کۆنتڕۆلی جارانیان پێناکرێت.
دواتر لە ٢٥٦ی پێش زاین رۆژاوی ژۆو ھێرشی دەکرێتە سەر لەلایەن ویلایەتی چین، ئەمە دوای ئەوە دەبێت کە پاشا نان خەریکی جەنگکردنە لەگەڵ ویلایەتی چوو وە ویلایەتی یان، ھێرشی ویلایەتی چین بۆ سەر رۆژاوای ژۆو ئەنجامەکەی خۆ بەدەستەوەدانی دووک ووی رۆژاوای ژۆو دەبێت، وە ئەمەش وادەکات رۆژاوای ژۆو لەژێر ئیمپراتۆریەتی ژۆو بچێتە دەرەوە، دواتریش پاشای چین دوود وو ئازاد دەکات، لەھەمان ساڵدا، ھەردوو دووک و پاشا نان دەمرن، وە ویلایەتی چین دواین دووکی ژۆو دووردەخاتەوەتەوە بۆ باکووری رۆژاوای ناوچەکە کە لە سەردەمی ئەمرۆدا روژۆو (لە چین)
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ٥ەمی پ.ز پۆل:ھەڵوەشاوەکانی سەدەی ٣یەمی پێش زایین پۆل:ناوچە و ویلایەتانەی لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین دامەزراون پۆل:ویلایەت و ناوچانەی لە سەدەی سێیەمی پێش زایین ھەڵوەشێنراونەتەوە پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
دیزاین یۆر یوونیڤێرز
دیزاین یۆر یوونیڤێرز ئەلبومێکی ساڵی ٢٠٠٩ی ئێپیکاە. ئەلبومەکە لە ١٣ تراک پێکھاتووە و لە ڕێکەوتی ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ بڵاوکراوەتەوە.
ھارونێ
ھارونێ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی پیران سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
ڕووباری گامبیا
وێنۆک
ڕووباری گامبیا زیاتر بە ڕووباری گامبرا ناسراوە ڕووبارێکی سەرەکییە لە ڕۆژئاوای ئەفریقا نزیکەی ١,١٢٠ کیلۆمەتر درێژە. لە فاوتا دجلۆن لە باکووری گینێ بەرەو ڕۆژئاوا دەروات و لە سێنیگال و گامبیا بۆ ئۆقیانووسی ئاتلانتیک لە شاری بانجول.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕووبارەکانی ئەفریقا پۆل:گامبیا پۆل:گینێ پۆل:سێنیگال پۆل:بانجول پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئەفریقا پۆل:ڕووبارەکانی گینێ
مەکسیک لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
مەکسیک نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
ژۆن کلێر تۆدیبۆ
وێنۆک|ژۆن کلێر تۆدیبۆ بەدرێسی ھەڵبژاردەی فەڕەنسا، ئازاری ٢٠١٩. ژۆن کلێر دیمیتری رۆجێر تۆدیبۆ (لەدایکبووی ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٩) یاریزانێکی پیشەگەری فەڕەنسییە کە یاری بۆ یانەی بارسێلۆنای ئیسپانی دەکات لە ڕۆڵی بەرگریکاریدا یان بەرگریکاری ناوەڕاست یاریدەکات.
تۆڵۆس
تۆدیبۆ لە یانەی «لێی لیلا» ەوە پەیوەندی بە یانەی تۆلۆسەوە کرد لە ساڵێ ٢٠١٦. یەکەم یاری خۆی لە ڕێکەوتی ئابی ٢٠١٨ بوو، لە یارییەکی دێربی دژی یانەی «بۆردۆ»، لە ٨٩ خوولەکی یارییەکە بەشداربوو لە بردنەوەیەکی (٢–١) لە یاریگای خۆیاندا. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠١٨، بەشداریکرد لە ٢٦ خوولەکی یاری دژی یانەی «گوینکامپ» لە بردنەوەیەکی (٢–١)دا. تۆدیبۆ ١٠ یاریکرد بۆ یانەکە و توانی ١ گۆڵ تۆماربکات، گۆڵەکە یانەکەی ڕزگارکرد لە دۆڕاندا دژی یانەی «ڕێنس»، ئەنجامی کۆتایی یارییەکە (١–١) بوو.
بارسێلۆنا
لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩، تۆدیبۆ ڕێککەوت لەگەڵ یانەی «بارسێلۆنا» تا بەخۆڕایی پەیوەندی بە یانەکەوە بکات بەبێ بەرامبەر لە تەممووزی ٢٠١٩، کاتێک کە ڕێککەوتنەکەی لەگەڵ یانەی «تۆلۆس» کۆتاییدەھات. بەڵام، بارسێلۆنا پلانەکەیان گۆڕی و یاریزانەکان گواستەوە بۆ ڕیزەیان لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩. تۆدیبۆ بوو بە بیست و دووھەمین یاریزانی فەڕەنسی کە پەیوەندی بە یانەی بارسێلۆناوە بکات و ژمارە ٦ی پێبەخشرا. تۆدیبۆ یەکەم یاری خۆی لەگەڵ بارسێلۆنا لە خوولی ئیسپانیدا دژی یانەی «ئێس دی ھوێسکا» بوو لە ڕێکەوتی ١٣ی نیسانی ٢٠١٩. تۆدیبۆ ستایشێکی زۆری بۆ کرا دوای یارییەکە.
لەگەڵ ھەڵبژاردە
تۆدیبۆ یەکەم یاری بۆ یانەی نێودەوڵەتی فەڕەنسای ئاستی تەمەنی ژێر ٢٠ ساڵان لە ڕێکەوتی ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ بوو، لە یارییەکی یەکساندا لە یارییەکی دۆستانە لەگەڵ یانەی نێودەوڵەتی سویسڕای ئاستی تەمەن ژێر ٢٠ ساڵان.
دەستکەوتەکان
بارسێلۆنا
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پورتوگال پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
بەکتریاناسی
وێنۆک|250x250پیکسڵ|وردەگرافێکی [[ئیشریکیا کۆلای، نەخۆشخەرێکی باو.]] بەکتریاناسی لق و پسپۆڕییەکی ژینناسییە کە لێکۆڵینەوە لە پێکھاتەناسی، ژینگەناسی، جێنەتیک و زیندەکیمیای بەکتریا و ھەروەھا چەندین لایەنی دیکەی پەیوەندیدار پێیانەوە دەکات. ئەم ژێربەشەی میکرۆبناسی ناسینەوە، پۆلێن و تایبەتمەندیی جۆرە بەکتیرییەکان دەگرێتەوە. بەهۆی لێکچوونی ھزر و کار لەگەڵ میکرۆبەکانی تر جگە لە بەکتریا، وەک سەرەتایی، کوارگ و ڤایرۆس، ویستێک ھەبووە بۆ ئەوەی بواری بەکتریاناسی وەک میکرۆبناسی فراوان بکرێتەوە. پێشتر زۆرجار ئەم زاراوەیانە ھاوواتایانە بە کار دەھێنران. ھەر چۆنێک بێت، دەتوانرێت بەکتریاناسی بە زانستێکی جودا پۆلێن بکرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەکتریاناسی
خێزانی وێسێکس
خێزانی وێسێکس کە ناسراوە بە سێردیکینگەکان و بنەماڵەی ساکسۆنی ڕۆژاوا، دەگەڕێتەوە بۆ ئەو خێزانەی کە بە شێوەیەکی نەریتی لەلایەن سێردیک دامەزراوە، کە لە سەرەتای سەدەی شەشەمەوە حوکمی وێسێکس لە باشووری ئینگلتەرا دەکرد. خێزانەکە دوای بەھێز بوونی پاشا ئێکگبێرت لە ساڵی ٨٠٢ زاڵ بوو بە سەر باشووری ئینگلتەرا. ئەلفرێدی مەزن لە کۆتاییی سەدەی نۆیەمدا ئینگلتەرای لە داگیر کردنی ڤایکینگەکان ڕزگار کرد؛ و لە ساڵی ٩٢٧دا نەوەکەی ئەتێلستان بوو بە یەکەم پاشای ئینگلتەرا. سەردەمە کارەسات بارەکەی ئیتیلرد بە داگیرکارییەکەی دانمارکەکان لە ١٠١٤ کۆتایی ھات. لە ساڵی ١٠١٦دا ئیتیلرد و کوڕەکەی ئێدمۆندی دووەم ھەوڵیان دا بەرگری لە دژی ڤایکینگەکان بکەن، بەڵام دوای مردنیان، دانیمارکییەکان لەلایەن پاشا کانۆتی مەزن و کوڕەکانی تا ساڵی ١٠٤٢ فەرمانڕەواییان کرد. پاشان خێزانی وێسێکس بە کورتی دەسەڵاتی بەدەست ھێنا لەژێر ئێدواردی دانپێدانان کە کوڕی ئیتیلرد بوو، بەڵام لە دوای ھێرشی نۆرمانەکان بۆ ئینگلیز لە ساڵی ١٠٦٦دا لەدەستی دا. ھەموو پاشاکانی ئینگلتەرا لە سەردەمی ھێنری دووەم لە خێزانی وێسێکسن لە ڕێگەی ماتیلدای سکۆتلەندی،کە نەوەی ئێدمۆندی دووەم بوو وە هەرەها ھاوسەری ھێنری یەکەم بوو..
شاری کۆن
شاری کۆن  یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی سرۆچک،قەزای سەید سادق و پارێزگای سلێمانیە لە باشووری کوردستان. شاری کۆن دەکەویتە باکوری رۆژھەڵاتی شاری سلیمانی لەناوچەی شارباژێر، ئەم گوندە لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ ناحیەی سرۆچک خراوەتە سەر قەزای سەید سادق. لە ئێستادا ئەم گوندە چۆڵە وە بەشێکە لە گوندی مۆریاس.
شوێن
ئەم گوندە لە باکورەوە گوندی مۆریاس و لە باشورەوە گوندی هەنجیرە و لە ڕۆژهەڵاتەوە گوندی شێرەبەرە لە ڕۆژاواوە گوندی دەرەتەتە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی سلێمانی
ڕیکویم فۆر دە ئیندیفرێنت
ڕیکویم فۆر ئیندیفرێنس ئەلبومێکی ساڵی ٢٠١٢ی ئێپیکاە. ئەلبومەکە لە ١٣ تراک پێکھاتووە و لە ڕێکەوتی ٩ی ئازاری ٢٠١٢ بڵاوکراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبومەکانی ئێپیکا پۆل:ئەلبومەکانی ٢٠١٢
لاسۆکێ
لاسۆکێ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ھەڵشۆ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
لاسۆکێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھەورەبانە و لە باشوور لەگەڵ گوندی بێکلۆی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زێوەنارە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شێخ جونەت.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
قەڵاقوچاڵی
قەڵاقوچاڵی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ڕزگاری، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قەڵاقوچاڵی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گوڵەجۆی حەمەجان و لە باشوور لەگەڵ گوندی ملەسوور و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی پیازەجاڕ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی درۆزنەی بچوک.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کارەکتەر (فیلمی ١٩٩٧)
کارەکتەر یان کەسایەتی فیلمێکی ھۆڵەندی-بەلجیکییە، لەسەر بنەمای پڕفرۆشترین ڕۆمانی فێردیناند بۆردیویک و ھەروەھا لەدەرھێنانی میۆک ڤان دیمە. فیلمەکە خەڵاتی ئەکادیمی بۆ باشترین فیلم بە زمانی بیانی بردەوە لە ٧٠یەمین بۆنەی خەڵاتی ئەکادیمی، فیلمەکە بە نواندنی فێدجا ڤان ھوویت و جان دکلێر و بێتی شوورمانە.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٧ پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩١٠ پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٢٠ پۆل:فیلمە بەلجیکییەکان بە زمانی ھۆڵەندی پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئانتوێرپ وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری بروسێل وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری گێنت وێنەیان گیراوە
شارستانی ئەزنا
شارستان ئەزنا یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای لوڕستانە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری ئەزنایە.
دە کوانتم ئینێگما
دە کوانتم ئینێگما ئەلبومێکی ساڵی ٢٠١٤ی ئێپیکاە. ئەلبومەکە لە ١٣ تراک پێکھاتووە و لە ڕێکەوتی ٢ی ئایاری ٢٠١٤ بڵاوکراوەتەوە.
شارستانی ئەزنا
ئەمانەش ببینە
پارێزگای لوڕستان
دە کوانتم ئینێگما
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبومەکانی ئێپیکا پۆل:ئەلبومەکانی ٢٠١٤
شارستانی ئەزنا
ئەمانەش ببینە
ئەزنا
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی_پارێزگای_لوڕستان
١٨٥٨ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٨٥٨ لە نەرویژ
ئەمیرعەباس ھوەیدا
وێنۆک|هوەیدا
ئەمیر عەباس هوەیدا (١٩١٩-١٩٧٩) ئابوورزان، سیاسەتوان و سەرۆک وەزیرانی ئێران لە سەردەمی محەممەدڕەزا پەھلەوی بوو. هوەیدا بۆ ماوەی ١٣ ساڵ سەرۆک وەزیرانی ئێران بوو کە ئەمە درێژترین ماوەی سەرۆک وەزیری لە مێژووی ئێراندایە. هوەیدا لە دوای شۆڕشی ئیسلامیی ئێران لە ساڵی ١٩٧٩ لە سێدارە درا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سیاسەتوانە ئێرانییەکان پۆل:ئێرانییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٩ پۆل:مردووانی ١٩٧٩ پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی پۆل:سەرۆک وەزیرانە ئیعدام کراوەکان پۆل:نووسەرانی ئێرانی پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئێران
لی تان تۆنگ
وێنۆک لی تان تۆنگ (لەدایکبووی ٣٠ی ئازاری ١٠٢٣ تا ١ی شووباتی ١٠٧٢) ناوی کەسی لی نیت تۆن سێیەم پاشای زنجیرە فەرمانرەواییەتی لی بوو و ھەشتەم فەرمانرەوای ڤیێتنام بوو. لە سەردەمی فەرمانرەوایی خۆیدا گەشەی بە کشتووکاڵ دا، و یاسا خراپەکانی کپ کردەوە و زۆر فێرگەی کۆنفۆشیووسی و بودیزمی بنیادنا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٢٣ پۆل:مردووانی ١٠٧٢ پۆل:ئیمپراتۆرەکانی زنجیرە فەرمانڕەوایی لی پۆل:فەرمانڕەوا ڤیێتنامییەکانی سەدەی ١١ەم پۆل:فەرمانڕەوا ڤیێتنامییەکان
مەکسیک لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
مەکسیک نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
مێژووی ئەرژەنتین
وێنۆک مێژووی ئەرژەنتین باسکردنە لە مێژووی وڵاتی ئەرژەنتین و ئەو ڕوودا و و پێشھاتانەی لە سەدەکانی ڕابردوو لەم ناوچەیە ڕویداوە بەمەبەستی ئاشنا کردنی نەوەکانی ئێستا بە ڕابردووی ئەم وڵاتە. بۆیەکەم جار لە ساڵی ١٥٠٢ ئەوروپییەکان پێیان خستە ناوخاکی ئەرژەنتین کە بریتی بوون لە ئیسپانییەکان، داگیریان کردوو وەک بەشێک لە ئیمپراتۆرییەتەکەیان ھەژماڕیان کرد، تاوەکو ساڵی ١٨١٦ کە ئازادی خۆیان ڕاگەیاند، پاشان ڕووبەروی ململانێی ناوەخۆیی بوونەوە لەنێوان بەرەی پاڕێزگاران و لیبرالییەکان لەسەر ئاستی سەربازی و ڕامیاری. لەماوەی دەست بەسەرداگرتنی تاوەکو سەربەخۆیی پێکدادانێکی زۆر ڕووی دا لەنێوان سەربازانی ئیسپانیا و دانیشتوانە ڕەسەنەکەی، ئیسپانییەکان ناویان نابوو بانھۆزی بیابان بۆ لەناوبڕدنیان، بەڵام گەلە ڕەسەنەکە توانی پێگەی خۆی بپاڕێزێت کە بە نەتەوەی سێڵکنام دەناسرێت. لەماوەی ساڵانی ١٨٦٤–١٨٧٠ ئەرژەنتین بەشداری جەنگی ھاوپەیمانی سێ قۆڵی کرد لە دژی پاراگوای شان بەشانی بەڕازیل و ئوروگوای، ئەم جەنگە بەخوێناویترین جەنگی ئەمەریکای لاتین ھەژماڕدەکرێت، کە تێیدا ھاوپەیمانانی سێقۆڵی سەرکەوتن، باراگوای سێ چارەگی دانیشتوانەکەی لەدەست دا، بەجۆڕێک ڕێژەی ڕەگەزی نێڕ تا ئاستی سفر دابەزی لەگەڵ لەدەستدانی ١٥٤٠٠٠ کم چوارگۆشە، کە ھەریەکە لە بەڕازیل و ئەرژەنتین لەنێوان خۆیان دابەشیان کرد. وێنۆک|بوێنس ئایریس ١٥٣٦
فەڕمانڕەوایی پێڕۆنی
لەماوەی ساڵەکانی ١٩٤٦–١٩٥٥ خوان پێڕۆن ئەرگەنتیناس فەڕمانڕەوایی ئەرژەنتینی کرد، دواتر گەڕایەوە سەر فەڕمانڕەوایییەکەی لە ساڵی ١٩٧٣ بەڵام لە ساڵی١٩٧٤کۆچی دوایی کرد و خێزانەکەی ئیزابێڵ پێڕۆن دەسەڵاتی گرتەدەست، ئەمیش لە ساڵی ١٩٧٦بەھۆی نیمچەکودەتایەکی سەربازی لە دەسەڵات دابەزی.
ڕۆژگارە سەختەکانی
لەماوەی ساڵانی ١٩٧٦–١٩٨٣ ئەرژەنتین لەلایەن ئەنجومەنێکی سەربازییەوە بەڕێوە چوو، کە بەماوەیەکی دیکتاتۆری دەناسرێت بەجۆرێک بەندیخانەکان پڕببون لەبەندی، لەگەڵ شوێن بزڕکردنی ٣٠٠٠٠ ھاوڵاتی ئەژەنتینی، دەست بەسەرداگرتنی ئافرەتان و منداڵان بەجۆرێک ٥٠٠ منداڵ لە بەندیخانەکان لەدایک بوون، ئەم ڕژێمە کۆتایی پێ ھات دوای جەنگی ڤۆکلاند لە١٩٨٢، لە ساڵی ١٩٨٣ ھەڵبژاردنیان ئەنجام دا و ڕژێمێکی دیموکراتیان لە وڵات دامەزڕاند.
سەردەمی دیموکراتی
ماوەی دوای پەیرەوکردنی دیموکراتی بەوە دەناسرێتەوە کە وڵات توشی قەیران و گڕژییەکی زۆڕی کۆمەڵایەتی و ئابووری بویەوە، ئەمیش بەھۆی ھەموو ئەم قەرزە زۆڕانەوەبوو کە ڕائول فۆنسێن ی سەڕۆکی پێشوو لە ساڵی ١٩٨٠ بەرەو ژووڕ لە وڵاتان قەرزی کردبوو، جگە لەچەندین گەندەڵی سەرلێشێوایی کارگێڕی پڕۆسەی بەڕێوەبردنی وڵاتی پەک خست، لەماوەی نێوان ٢٠٠١–٢٠٠٢ ھاوڵاتیانی ئەرژەنتینی لەبڕسان و بێ کاری پارەیی کەوتنە شەقامەکان، میللەت توانای بەڕگەگرتنی نەما لەوکاتەی بانکەکانیش بەتاڵ بوون میللەت ھێڕشی کردە سەرکۆشکی پاشایی و سەڕۆک بە فڕۆکەیەکی تایبەتی خۆی ھەڵات و خەڵک دەستیان گرت بەسەر کۆشکەکەی. لە ساڵی ٢٠٠٣ دوای قەیرانەکانی ٢٠٠١–٢٠٠٢ سەڕۆک کۆشکەکەی جێھێشت دەسەڵاتەکەی کەوتە دەست خێزانی کریستینا فرناندێز دێ کێرشینا لەماوەی ساڵانی ٢٠٠٣–٢٠٠٧ توانی باڕی ئابوری وڵات ڕابگرێت و پەیوەندییەکانی ئەرژەنتین لەگەڵ جیھانی دەرەوە و بانکی نێودەوڵەتی درووست بکاتەوە، توانی وڵات ببوژێنێتەوە تا کۆتایی تەمەنی فەرمانڕەوایی وڵاتی کرد دوای ئەوەی تا ساڵی ٢٠٠٧ توانی سەرجەم قەرزەکانی ئەرژەنتین بگەڕێنێتەوە.
سەرچاوەکان
مێژووی ئەرژەنتین بە فارسی
دە ھۆلۆگرافیک پرینسیپڵ
دە ھۆلۆگرافیک پرینسیپڵ ئەلبومێکی ساڵی ٢٠١٦ی ئێپیکاە. ئەلبومەکە لە ٢٠١٢ تراک پێکھاتووە و لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦ بڵاوکراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبومەکانی ئێپیکا
مارتێنسایت
وێنۆک|پەیکەری بەلوری مارتێنسایت مارتێنسایت بریتیە لە ستیلێکی زۆر ڕەق کە پەیکەری بەلوری ھەیە. ئەم ناوە بۆخاتری گەورە زانای کانزاناسی ئاڵمانی «ئەدۆڵف مارتێنس» (١٨٥٠ بۆ ١٩١٤ ز) ناو نراوە. بە شێوەی بەراورد کردن دەتوانین بڵێین گشت ئەو پەیکەرە بەلوریانەی کە دروست دەبن بە بێ گۆڕانی پەرش بوون. مارتێنسایت ھەروەھا ئەو ماددە کانزاییانەش دەگرێتەوە کە دەنکۆڵە بەلوریەکانی لە شێوەی وەرەقەیە (plate-shaped crystal grains).
تایبەتمەندیەکان
مارتتێنسایت لە ستیلی کاربۆنی دروست دەبێ بە ھۆی ساردکردنەوەیەکی خێرا (کوینچ کردن). لەم پڕۆسە خێرایەدە کاربۆن دەرفەتی تەواوی نابێ کە لەپەیکەرەی بەلوری دەرچێت، کە پێی دەگوترێ سێمینتایت (Fe3C). لەپلەی گەرمی بەرزدا جۆرێکیتری فەیس مان ھەیە کە پێی دەگوترێ ئەوستێنایت. ئەوستێنایت (γ-Fe) یا فەیزی گاما-ئاسن، پێکھاتوە لە گیراوەی ڕەقی ئاسن و ھەندێ ماددەی تر وەک کاربۆن و سلیکۆن. لە ئەنجامی کوینچ کردن دا فەیزی (face centered cubic - FCC) دەگۆڕێ بۆ (body-centered tetragonal) کە پڕ بوە لە کربۆن. ڕەقترین ستیل ٤٠٠ برینێڵە، لە کاتێکدا مارتێنسایت دەتوانێ بگاتە ٧٠٠ برینێڵ. وێنۆک|شێوەی مایکڕۆسکۆپی فەیزی مارتێنسایت پڕۆسەی دروست بوونی مارتێنسایت لە ناو ماددەکە کاتێک دەست پێدەکات کە پلەی گەرمیەکە بگاتە پلەی گەرمی دەست پێکردنی مارتێنسایت (Martensite Start - Ms)، لەم کاتەدا فەیزی ئەوستێنایت بە شێوەیەکی میکانیکی ناجێگیر دەبێت. کاتێک پڕۆسەی کوینچ کردن جێبەجێ دەکرێ، ڕێژەیەکی بەرچاو لە ئەوستێنایت کتوپڕ دەگۆڕێ بۆ مارتێنسایت تا پڕۆسەی گۆڕانکاریەکە تەواو دەبێ لە پلەی گەرمی مارتێنسایتی کۆتایی (Martensite finish - Mf).
سەرچاوەکان
پۆل:پۆڵا پۆل:کانزاکان پۆل:کانزاناسی پۆل:زانستی ماددە
وێستگەی ئایزوما
وێستگەی ئایزوما (逢妻駅, ئایزوما-ئێکی) وێستگەیەکی شەمەندەفەرە لە شاری کاریا، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن. لەلایەن کۆمپانیای ناوەڕاستی ڕێگای ئاسنینی ژاپۆن بەرێوە دەچێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێستگەکانی ڕێگای ئاسنین لە پارێزگای ئایچی پۆل:وێستگەکانی کۆمپانیای ناوەڕاستی ڕێگای ئاسنینی ژاپۆن پۆل:کاریا، ئایچی
وێستگەی فوجیماتسو
وێستگەی فوجیماتسو (富士松駅, فوجیماتسو-ئێکی) وێستگەیەکی شەمەندەفەرە لە شاری کاریا، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن. لەلایەن مێیتێتسو بەرێوە دەچێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێستگەکانی ڕێگای ئاسنین لە پارێزگای ئایچی پۆل:کاریا، ئایچی
ئەی تی ئاند تی
ئەی تی ئاند تی (بە ئینگلیزی AT&T) گەورەترین کۆمپانیای تۆڕی پەیوەندییە لە جیھاندا و یەکێکە لە گرانبەھاترین کۆمپانیاکانی جیھان. کۆمپانیاکە لە نیوەی دووەمی سەدەی نۆزدەھەمدا لەلایەن ئەلێکساندەر گراھام بێڵ و گاردینەر گرین ھوبارد و تۆماس ساندەرز دامەزرا بەڵام دواتر بوون بە چەند لقێکی جیاوازەوە و لقی ئەمریکا ناوی خۆی گۆڕی بۆ SBC بەڵام دوای ئەوەی ژمارەیەک لە لقەکانی دیکەی کۆمپانیاکە و ژمارەیەک کۆمپانیای کۆمپانیای دیکەی کڕی دووبارە گەڕانەوە بۆ بەکارھێنانی ھەمان ناوی پێشوو. ساڵی ٢٠١٨ کۆمپانیاکە کۆمپانیای تایم وارنەری بە بەھای ٨٥ میلیارد دۆلار کڕی و ناوی کۆمپانیاکەی لە «تایم وارنەر»ەوە گۆڕی بۆ «وارنەر میدیا». بە کڕینی کۆمپانیای تایم وارنەر AT&T خاوەندارێتی چەندین کەناڵی تەلەڤزیۆنی بەدەستھێنا کە سەر بە تایم وارنەر بوون وەک کەناڵی سی ئێن ئێن بەڵام بەرپرسانی AT&T دڵنیاییان دا کە ھیچ گۆڕانکارییەک لە ئەجێندای کەناڵەکە و دەستەی بەڕێوەبەرایەتی ناکەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆمپانیا ھۆلدینگەکانی سەربە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە پۆل:پێکھاتەکانی پێشووی تێکڕای پیشەسازی داو جۆنز پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە
کانزای شوشەیی
سەرچاوەکان
پۆل:کانزاناسی پۆل:داڕشتەکان پۆل:زانستی ماددە پۆل:شووشە
دە سۆلێس سیستم
دە سۆلێس سیستم ئەلبومێکی ساڵی ٢٠١٧ی ئێپیکاە. ئەلبومەکە لە ٦ تراک پێکھاتووە و لە ڕێکەوتی ١ی ئەیلوولی ٢٠١٧ بڵاوکراوەتەوە.
بۆ مستێک دۆلار
بۆ مستێک دۆلار ناونیشانی یەکەم ئەڵقەی دۆلەرز تریلۆجی لە دەرهێنانی سرجۆ لئۆنه کە لە ساڵی ١٩٦٤ دا یەکەم جار نمایش کراوە. لئۆنە فیلمەکەی لەسەر بنەمای یوجیمبۆی ئەکیرا کۆرۆساوا دروست کرد. ئەم فیلمە کلینت ئیستوودی کردە ئەستێرە.
دە سۆلێس سیستم
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبومەکانی ئێپیکا
بۆ مستێک دۆلار
چیرۆک
لە گوندێک هیچ بۆنێکی نییە و تەنیا بۆنی مەرگی تێت. یاسا نییە و چەک قسەی یەکەم و کۆتایی هەیە. نامۆیەک (یاری بە کلینت ئیستوود) دەچێتە ئەم گوندەوە و ئەمەش سەرەتای سەرکێشییەکی نوێیە ...
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئیتالییەکان پۆل:فیلمەکانی ١٩٦٤ پۆل:فیلمە ئیتاڵییەکانی دەیەی ١٩٦٠ پۆل:فیلمە ئیسپانییەکانی دەیەی ١٩٦٠ پۆل:ئەو فیلمانەی لە مەکسیک داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئەلمێریا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکانی ئەڵمانیای ڕۆژاوا
ئاردی
ئاردی ناوی پاشماوە و دۆزراوەی ئێسکی بە بەردبووە لە جۆری (ئاردپیسکس ڕامدیس) کە باوەڕ وایە جۆرێکی شێوە مرۆڤ و شێوە مەیموون بووبێت و مێژووەکەی دەگەرێتەوە بۆ ٤٫٤ میلیۆن ساڵ لەمەوبەر. دۆزراوەکە بە یەکێک لە تەواوترین نموونەکانی جۆری (ھۆمینید) ی سەرەتایی دادەنرێت و زۆربەی ئێسکەکانی (کەلەسەر، ددان، ئێسکی سێبەند (حەوز)، دەست و قاچ) ی بەتەواوی دۆزراونەتەوە و لە نموونەی (ئاسترۆلۆپیسیکس ئەفێرینسس) کە بە «لوسی» ناسراوە تەواوتر و بێ کەموکورترە. تێکڕای ١٢٥ پارچە ئێسکی بەردین دۆزرابۆوە.
وشەزانی
وشەی (ئاردی) واتای «نھۆمی زەمینی» ھەیە و وشەی (ڕامدیس) ش واتای (ڕەگ-سەرچاوە) دەگەیەنێت لە زمانی عفاری دا کە پیشانی دەدات جۆری ئاردی لەسەر زەوی ژیاوە و ڕەگ و ڕیشەی خێزانی مرۆڤە.
دۆزینەوە
ئێسکەپەیکەری ئاردی لە گوندی (ئارامیس) نزیک ڕووباری (ئاواش) لە وڵای ئێسوپیا لە ساڵی ١٩٩٤ دا لەلایەن خوێندکارێکی زانکۆوە دۆزراوەتەوە بە ناوی (یوھانس ھایلی سیلاسی) کە پارچە بەشێکی ئێسکی دەستی ھاڵدابۆوە. دواترھەڵکۆڵین و دەرھێنانەکە بەڕێوەچوو لەلایەن کۆمەڵێک زاناوە کە سەرپەرشتی دەکران لەلایەن زانای مرۆڤناس (تیم د. وایت) لە زانکۆی کالیفۆرنیا-بێرکلی و لەلایەن کۆمەڵێکی نێودەوڵەتی لە زانایان ھەڵسەنگاندن و شیکاری بۆ دەکرا کە (ئۆین لەڤجۆی) سەرپەرشتی دەستەی زیندەزانی دەکرد. لە ڕێکەوتی ١ی مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٩ دا گۆڤاری (زانست - Science) ھەستا بە بڵاوکردنەوەی حەوت وتاری لە کۆمەڵەیەکی سەرچاوە کراوەدا کە چەندین وردەکاری و زانیاری دەربارەی جۆری (ئاردپیسکس ڕامدیس) و ژینگەی لەخۆدەگرت. بە بەردبووەکان لە نزیک پاشماوەی ئاژەڵەوە دۆزرابۆوە کە نیشاندەری ئەوەیە نموونەکە لە جۆرە ژینگەیەکی دارستاناوی دا ژیاوە بە پێچەوانەی ئەو باوەڕ و بیردۆزەی پێشووتر بوونی ھەبووە کە زیندەوەرە دوو پەلەکان لە ساڤاناوە سەرچاوەیان گرتووە. ئاردی یەکەمین بە بەردبوو نەبوو کە پەردە لەسەر جۆری (ئاردپیسکس ڕامدیس) لابەرێت بەڵکو یەکەمین پاشماوەکانی ئەم جۆرە لە ساڵی ١٩٩٢ لە ئێسۆپیا دۆزراوەتەوە بەڵام نزیکەی ١٧ ساڵی ویستووە تا ھەست بە گرنگیی ئەم دۆزراوەی ئەم جۆرە بکرێت.
وردەکاری مرۆڤی ئاردی
کێشی ئاردی نزیکەی ٥٠ کیلۆگرام و بەرزی باڵای ١٢٠ سم بووە. لەسەر دوو پێ ڕۆیشتووە و خاوەنی پەنجەی گەورە دەست و قاچ بووە بەمەبەستی ئاسانکاری کردن بۆ سەرکەوتن بەسەر دارەکان دا. وا خەملێنراوە کە ڕۆیشتن لەسەر دوو پێیەکەی بۆتە ھۆی ئاستەنگ دروستکردن لە جوڵەکانی دا بەڵام یارمەتیدەر بووە لە خستنەوەی ژمارەیەکی زیاتری وەچە.
ھەرچەندە دۆزینەوەی ئاردی گرنگییەکی یەکجار زۆری ھەبوو وە چەندین زانیاری نوێی بەخشیە بابەتی (ئاردپیسکس) و پێگەی ئەم جۆرە لە پەرەسەندنی مرۆڤ دا بەڵام ھێشتا نەزانراوە کە ئایا جۆری ئاردی پەیوەستدارە بە جۆری (ھۆمۆ سەیپیەن) ەوە یان نا. دەربارەی پێکھاتەی جەستەی ئاردی، زانایانی بەردینەکان تێبینیان کردووە کە خاوەنی جەستەیەکی تایبەت و بێھاوتایە لەبەر ئەوەی ھەردوو خەسڵەتەکانی مەیموونە لەناوچووەکان و (ھۆمینید) ە سەرەتاییەکانی ھەیە.[١٠]
١٨٥٩ لە نەرویژ
'ڕووداوەکانی ساڵی ١٨٥٩ لە نەرویژ
ڕەگێ خاب
ڕەگێ خاب فیلمێکی فارسییە. لە دەرھێنان و بەرھەمھێنانی حەمید نیعمەتوڵڵا و نووسینی مەعسومە بەیاتە. لە ٢٠١٥ بەرھەمھێندرا و لە ٢٠١٧ بڵاو کرایەوە.
کورتە
مینا دوای جیابوونەوەی لە ھاوسەرەکەی بەدوای ئیشێک و شوێنی مانەوە دەگەڕێ. بەدرێژاییی گەشتەکە چاوی بە کامران، بەڕێوەبەری خواردنگەیەک کە لەوێ کاری دەکرد دەکەوێت. کامران پەنای دەدات. مینا لەژێر کاریگەریی پاڵپشتی و خۆشەویستیی کامرانەوە دەکەوێتە خۆشەویستیی ئەوەوە، و کامرانیش پەرۆشە و حەز لە مینا دەکات. ڕۆژان تێدەپەڕن و خۆشەویستیی مینا بۆ کامران کەم دەکات و دەگاتە لوتکە، بەڵام کامران چیتر بەردەوام نابێت…
خەڵاتەکان
* کوروش تەھامی لە یازدەھەمین خولی فێستڤاڵی ڕەخنەگران و نووسەرانی فیلم خەڵاتی دیپلۆمی شانازیی بۆ باشترین ئەکتەری لە ڕۆڵی سەرەکی وەرگرت.
مۆسیقا
لە دەستپێکی ھەفتەی دووەمی نمایشی فیلمی «ڕەگێ خاب»، پەردە لەسەر ڤیدیۆکلیپەکەی فیلمەکە بە دەنگی ھومایوون شەجەریان و ئاوازی سۆھراب پوورنازری لادرا. سەرەڕای ساوندراکی فیلمەکە، ئەلبومی «ڕەگێ خاب» چوار پارچە شیعر، لەوانەش: «آهای خبردار»، «رگ خواب»، «ابر می‌بارد» و «گریه می‌آید مرا» بە ھۆنراوەکانی ئەمیر خەسرەو دەھلەوی، حوسەین مەنزەوی و ڕۆمی لەخۆ دەگرێت. ئیشەکە لەلایەن ئۆرکێسترای مۆسیقای سی ئای ئێفی بولغاری، و بە ئامادەبوونی تەھمورس پوورنازری، ھوشیار خەییام و شین کاراسکۆ وەک تاکژەن کراوە. بە ڕابەرایەتیی ئاوازدانەری ئەمریکی دەیڤد گارنەر، ئاوازدانەر و ڕابەری ئۆرکێسترا بەردیا کیارس و باسیست ئارین کەشیشی لە ڕێکخەرانی ئەلبومەکەن.
لە ڕاپرسییەکان
لە نیوەی یەکەمی ٢٠١٨، سێزدە ڕەخنەگری ڕۆژنامەی فیلم ٢٤ خاڵیان لە ٢٨ پێی دا. لە ڕوانگەی ڕەخنەگرانی ئەم ڕۆژنامەوە ھەر سێ فیلمی «ماجرای نیمروز»، «ڕەگێ خاب» و «ڤێلاکان» بەرزترین خاڵیان وەرگرتووە.
باڵیۆز
ڕێکخراوەی نەھێشتنی توندوتیژیی کۆمەڵایەتی، فیلمی «ڕەگێ خاب»ی دەرھێندراوی حەمید نیعمەتوڵڵای وەک نموونە فیلمێک لە بواری نەھێشتنی ئازارە کۆمەڵایەتییەکان ناساند.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان پۆل:فیلمە فارسییەکان پۆل:فیلمە گیراوەکان لە تاران پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی پۆل:فیلمەکان دەربارەی بێوەژنی پۆل:فیلمەکان دەربارەی لەباربردن پۆل:فیلمەکانی حەمید نیعمەتوڵڵا پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦ پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧
ئاردی
وردەکاری مرۆڤی ئاردی
ھەرچەندە بابەتی ئەوەی کە ئایا ئاردی توانای جوڵەی دوو پێی ھەبووە یان نا ھێشتا جێی ناکۆکی و گفتوگۆیە چونکە پەنجە گەورەی لادراوی پێ خەسڵەتێک نییە لە زیندەوەرە دوو پێیەکان دا. بەڵام پاشماوە دۆزراوەکانی لاق، قاچ، ئێسکی سێبەندە و دەستەکانی پێشنیاری ئەوە دەکەن کە بەشێوەیەکی ھەستاو (پشتڕێک) ڕۆیشتووە کاتێک لەسەر زەوی بووە و لەسەر چوار پێ رۆیشتووە کاتێک لە ناو درەختەکان دا بووە. بۆ نموونە پەنجە گەورەکانی ھەندێک لە پێی دوور کەوتۆتەوە بەمەبەستی زیادبوونی و باشتربوونی توانای گرتنی لق و پۆپی دارەکان.
ئاردی لەسەر بەندی پەنجەکانی نەرۆیشتووە بەڵکو تەنھا لەپی دەستەکانی بەکارھێناوە بۆ جوڵان لەنێوان لقی درەختەکان دا. لە کاتی دۆزینەوەی ئاردی دا ھەندێک لە ددانەکانی ھێشتا پەیوەستبوون بە ئێسکی شەویلگەیەوە و ھەروەھا شوێنەواری خورانی میانی ددانی پێوە دیاربووە کە پێشنیار دەکات ژەمە خۆراکەکەی پێژھاتبێت لە میوە و گوێز. ھەمان قەبارەی ددانەکان کەڵبەکان لە نێر و مێیەکان دا بوونی ھەبووە کە پێشنیار دەکات لە کەمبوونەوەی ناکۆکی نێوان نێر-نێر و دروستبوونی پەیوەندی بەھێز لە نێوان نێر و مێ دا بۆیە لە جۆری (ھۆمینید)ەکان دا گۆرانکارییە بنچینەییەکانی زاوزێ و ھەڵسوکەوتە کۆمەڵایەتییەکان ڕوویداوە زۆر لەپێش گەورەبوونی مێشک و دەست پێ کردن بە بەکارھێنانی کەرەستە بەردینەکان.
ئەلیگوودەرز
ئەلیگوودەرز شارێکە لە پارێزگای لوڕستانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان. ئەلیگوودەرز لە نیگای جەماوەرەو پێنجەمین شاری گەورەی لوڕستانە. | پۆتانەکان            =
ئەمانەش ببینە
پارێزگای لوڕستان
شارستانی ئەلیگوودەرز
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای لوڕستان پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
دوێوێرانی سەروو
دوێوێرانی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سراو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان، شارستانی ئەیوان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئەیوان ئەیوان ئەیوان پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
بێلا پۆرچ
دینەری تایلۆر ناسراو بە بێلا پۆرچ کەسایەتییەکی بەناوبانگی سۆشیال میدیا و گۆرانیبێژە. لە ڕێگەی ڤیدیۆکانی تیک تۆکەوە ناسنامەی بەدەستھێنا و بە خێرایی فۆڵۆوەرێکی زۆری کۆکردەوە بەھۆی کەسایەتی کاریزماتیک و ستایلە ناوازەکەیەوە. ھەروەھا بێلا پۆرچ گۆرانیبێژێکی بەتوانایە و چەندین کلیپی بڵاوکردووەتەوە کە ملیۆنان بینەری لە سۆشیال میدیادا بەدەستھێناوە. ھەروەھا بە دیمەنە جیاوازەکەی ناسراوە، لەنێویاندا تاتۆی گورگە ئایکۆنییەکەی کە بووەتە ھێمایەکی ناسراوی براندەکەی. بە گشتی بێلا پۆرچ ئەستێرەیەکە سەریھەڵدا لە جیھانی سۆشیال میدیا و بە بەھرە و کەسایەتی سەرنجڕاکێشی بینەرانی سەرسام کردووە
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧ پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:زیندووان
خەزانی پاییز
وەرزی پاییز لەو ڕۆژە دەست پێدەکات کەوا خۆڕ لە ھێڵی کەمەرەیی زەوی ڕەت دەبێت و بەیەکسانی لەنێوان ھەردوو جەمسەری باکور و باشوری زەوی دەبێت، بەمە ماوەی شەو و ڕۆژ یەکسان دەبن لە ھەموو شوێنێکی جیھان، وە ئەم ڕۆژە دەتوانینین بە ڕۆژی کەوتنی ستونی خۆڕ ناوی ببەین.
ڕوونکردنەوە
ھاتنی پاییز ڕۆژێکی دیاریکراوی نیە بەڵام لەماوەیەکی دیاریکراو ڕوو دەدات ئەمیش بەھۆی شێوە و قەبارەی زەوی، وە ھێلی کاتی ناوچەکان (پۆتانەکان)، کە ھەرشوێنەو بەپێی پێگەی جوگرافیەکەی ڕوو دەدات، وەک بۆنمونە لەناوچەیڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و کوردستان بەتایبەتی لە ٢١ سێپتێمبەر دەست پێدەکات کە کوردەکان بە ڕەزبەر ناوی دەھێنن و دەکاتە یەکەم ڕۆژی وەرزی پاییز، بەڵام لە ناوچەکانی باکوری گۆی زەوی وەک ئەسکەندەنافیا لە ٢٢ و ٢٣ سێپتێمبەر دەست پێدەکات.
لەبنەڕەت دا شەو و ڕۆژ یەکسان نابن بەڵام ئەم دیاردەیە دوای دووسێ ڕۆژ ڕوو دەدات ئەمیش بەھۆی شکانەوەی تیشکی خۆڕەلەجەمسەرەکانی زەوی، کە تیشکەکانی خۆڕ لەبەرگەھەوای زەوی دەمێننەوە وە دونیا بە ڕووناکی دەھێڵنەوە بەمە ڕۆژ و شەو وەک یەک بەیەکسانی دەردەکەون،
لەو ڕۆژدەدا دەبینین کە خۆڕ کە لەخۆڕھەڵاتەوە ھەڵدێت بە ماوەی دوازردە کاژێر دەگاتە خۆڕئاوابوون، ئەگەر بێت و لە یەکێک لەجەمسەرەکانی زەوی سەیری بکەین دەبینین بەھەمان ماوە خۆڕ ھەڵدێت و ئاوا دەبێت، ھەربەم ھۆیەشەوە دەڵێن ڕۆژ و شەو یەکسان دەبێت.
سەلیم کەندی
سەلیم کەندی یان تەپەلار گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا نشیو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
لوسیدیتی
لوسیدیتی ئەلبومێکی ساڵی ٢٠٠٦ی دیلەینە. ئەلبومەکە لە ١٢ تراک پێکھاتووە و لە ڕێکەوتی ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ بڵاوکراوەتەوە.
خەزانی پاییز
ڕوونکردنەوە
وێنۆک|230x230پیکسڵ|لە نیگاربەردێکی پەرسیپۆلیس، کە بەمەبەستی یەکەم ڕۆژی سەری ساڵی فارسی کێشراوە، سەری شێر و سەری چێڵ بەیەکسانی نزیکی یەک بوون،[[ماد ەکانیش بە حەوت سەد ساڵ بەر لەزایین توانیویانە ڕەزبەر دیاری بکەن.]]
سەلیم کەندی
جوگرافیا
سەلیم کەندی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
لوسیدیتی
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبومەکانی دیلەین
قەڵاڕێویلەی سەروو
جوگرافیا
قەڵاڕێویلەی سەروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەرناوە و لە باشوور لەگەڵ گوندی تیلەکۆی بچوک و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھەوارەبەرزە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھەوارە لارە.
سەلیم کەندی
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (شیعە) پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
خەزانی پاییز
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پاییز
قەڵاڕێویلەی سەروو
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
وێستگەی ھیگاشی-کاریا
وێستگەی ھیگاشی-کاریا (東刈谷駅, ھیگاشی-کاریا-ئێکی) وێستگەیەکی شەمەندەفەرە لە شاری کاریا، پارێزگای ئایچی، ژاپۆن. لەلایەن کۆمپانیای ناوەڕاستی ڕێگای ئاسنینی ژاپۆن بەرێوە دەچێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێستگەکانی ڕێگای ئاسنین لە پارێزگای ئایچی پۆل:وێستگەکانی کۆمپانیای ناوەڕاستی ڕێگای ئاسنینی ژاپۆن پۆل:کاریا، ئایچی
یەڤگێنی پریگۆژین
یەڤگێنی پریگۆژین (لەدایکبووی ١ی حوزەیرانی ١٩٦١)، سەرۆکی گرووپی ڤاگنەر، و متمانەپێکراوی نزیکی سەرۆکی ڕووسیا ڤلادیمێر پوتین تا ئەو کاتەی لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٣دا کودەتایەکی گوماناوی دەستپێکرد پریگۆژین  ھەندێک جار بە " چێشتلێنەری پوتین " ناودەبرێت، چونکە خاوەنی چێشتخانە و کۆمپانیاکانی خواردن و خواردنەوەیە کە خزمەتگوزاری پێشکەش بە کرێملین دەکەن.