cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جۆن ستاینبێک
سەرەتاکانی ژیان
ستێنبێک لە ٢٧ مانگی دووی ساڵی ١٩٢٧ لە سالیناس، کالیفۆرنیا لە دایک بووە. بە ڕەچەڵەک ئەڵمان و ئینگلیز و ئێرلەندی بووە. جۆھان ئەدۆڵف گرۆشتەنبێک (١٩١٣–١٨٢٨) کە دەکاتە باپیرەی لای باوکی، ناوی خێزانەکەیانی کورت کردەوە بۆ ستاینبێک کاتێک کە کۆچیان کرد بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. لە کێڵگەی خێزانیی لە ھایلیگین ھاوس، مەتمان باکوری ڕین-وێسفالیە، ئەڵمانیا ھێشتان بە گرۆشستاین بێک ناسراون.
باوکی ستێنبێک، جۆن ئێرنەست ستاینبێک (١٨٦٢–١٩٣٢) وەک لێپرسراوی گەنجینەی ناوچەی مۆنتێرای کاری دەکرد. دایکی جۆن، ئۆلیڤیا ھامیلتۆن (١٨٦٧–١٩٣٤) کە پێشتر مامۆستای قوتابخانە بوو، پاڵپشتی لە ئارەزووەکانی ستاینبێک کرد بۆ نووسین و خوێندنەوە. خێزانی ستاینبێک ئەندام بوون لە کڵێسەی ئپیسکۆپال ھەرچەندە ساتیبێک دواتر بوو بە بێ باوەڕ. ستاینبێک لە دۆڵێکی دەرەوەی شاردا دەژیا (کە نیشنگەیەکی دوورە دەست بوو) کە دەکەوێتە یەکێک لە بەپیتترین شوێنەکانی دونیا، بە نزیکەی ٢٥ میل لە کەناری زەریای ھێمنەوە. ھەردوو دۆڵ و کەنار دەریاکانی وەک شوێنی ڕووداوەکانی ھەندێک لە چیرۆکەکانی بەکاریھێناوە.
ئەو کاتی ھاوینەکانی خۆی بە کارکردن لە کێڵگە نزیکەکان بەسەر دەبرد، پاشانیش لەگەڵ کرێکارە کۆچبەرەکان لە کێلگەی چەوەندەری سپرێکڵس کاریکرد. لەوێ و لەمیانەی ئەوەوە، زانیاری پەیدا کرد دەربارەی ژیانی تاڵی کۆچبەران و لایەنە نەبینراو و تاریکەکەی سروشتی مرۆڤ، کە ھەموو ئەمانەی کردە بابەتی کتێبەکەی (لە مشک و پیاوەکان). ھەروەھا خۆی بە دەوروبەرەکەی ئاشنا دەکرد و بەسەر دارستانە ناوخۆیییەکە، زەوی و زار و کێڵگەکاندا دەگەڕا. کاتێک لە کۆمپانیای چەوەندەری سپرێکیڵس کاریدەکرد، ھەندێک جار لە تاقیگەکەیاندا کاری دەکرد کە ئەوەش کاتی پێدەدا بۆ نووسین. ئەو توانایەکی میکانیکی زۆری ھەبوو و ھەروەھا ھۆگری چاککردنەوەی ئەو شتانە بوو کە خاوەنی بوو.
ستاینبێک قوتابخانەی ئامادەیی سالیناسی لە ساڵی ١٩١٩ تەواو کرد و پاشان چوو بۆ ئەوەی ئەدەبیاتی ئینگلیزی لە زانکۆی ستانفۆرد لە نزیک پاڵۆ ئاڵتۆ بخوێنێ، بەڵام دواتر بە بێ ئەوەی بڕوانامەکەی وەبگرێ لە ساڵی ١٩٢٥ وازی ھێنا. ئینجا بەرەو نیۆیۆرک گەشتی کرد کە لەوێ لە پیشەی سەیر کاری دەکرد و بەردەوامیش بوو لە ھەوڵدان بۆ نوسین. کاتێک کە لە بڵاوکردنەوەی کارەکانی شکستی ھێنا، گەڕایەوە بۆ کالیفۆڕنیا و لە ساڵی ١٩٢٨وەکو کارگوزار و ڕێپیشاندەری گەشت و گوزار کاری کرد لە دەریاچەی تاھۆی کە بۆ یەکەم جار لەوێ ژنی یەکەمی (کارۆڵ ھێنینگناسی. لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٣٠ ژیانی ھاوسەرگیریان لە لۆس ئەنجلۆس پێکھێنا، کە لەگەڵ ھاورێکانی لەوێ دەستی کرد بە کارکردن بۆ پەیداکردنی پارەی لە ڕێگای دروستکردنی کاری شێوەکاریی بە گەچ.
دوای ئەوەی پارەیان لێبڕا بەھۆی سستی بازاڕ، ستایبێک و کارۆڵ گەڕانەوە بۆ پاسیفیک گروف لە کالیفۆرنیا بۆ کوخێک کە ھی باوکی بوو لە ناوچەی مۆنتێری پێنینسولا کە چەند کۆڵانێک پێش دواسنووری شاری مۆنتێری بوو. خێزانی باوکی ستاینبێک خانوویەکی بێ بەرامبەر و کاغەزیان دا بە جۆن، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٢٨ەوە قەرزیان پێدا کە ئەمەش وایکرد بتوانێ بنووسێت بە بێ ئەوەی پێویستی بە کارکردن ھەبێت.
لە سەردەمی داتەپینی ئابووری گەورە، ستاینبێک یەختێکی بچوکی کڕی و پاشان دەگێڕایەوە کە دەیتوانی تەنھا لەسەر خواردنی ئەو ماسی و قڕژاڵانە بژی کە لە ڕوبارەکە کۆی دەکردنەوە. ھەروەھا لەڕێی سەوزەی تازەی باخەکەی خۆی و کێڵگەکانی دەوروبەری. کاتێک کە ئەم سەرچاوانە بەردەست نەدەبوون، ستاینبێک و ھاوژینەکەی یارمەتی حکومەتیان وەردەگرت، لە ھەندێ حاڵەتی دەگمەنیشدا گۆشتی بەرازیان لە مارکێتی بەرھەمھێنانی ناوخۆیی دەدزی. ھەر چ خواردنێکیان ھەبوایە لەگەڵ ھاوڕێکانیان بەشیان دەکرد. کارۆڵ بوو بە مۆدێل بۆ ماری تالبۆت لە ڕۆمانیCannery Row ی ستاینبێک.
لە ١٩٣٠ ستاینییک چاوی بە زیندەوەرزانی دەریایی ئێد ڕیکێتز کەوت، کە دواتر بوون بە ھاوڕێی نزیک و ھەروەھا بووە ڕێنیشاندەری ستاینبێک بۆ ماوەی ١٠ ساڵی داھاتوو، کە زۆری دەربارەی فەلسەفە و زیندەزانی فێری ستاینییک کرد. ڕیکێتز بە سروشتی خۆی کەسێکی بێدەنگ بەڵام خۆشەویست بوو. متمانەی بەخۆ بوو و خاوەن زانیارییەکی شێوە ئینسایکلۆپیدی بوو لە چەندین بواری جیا جیا، بەمەش بووە جێی سەرنجی ستێنبێک.
ڕیکێتز، وانەی کۆلێژی لەلایەن Warder Clyde Allee وەرگرتبووە، زیندەوەرزان و بیردۆزوانی ژینگەیی بوو کە دواتر کتێبێکی کلاسیکی سەرەتایی دەربارەی ژینگە نووسی. ڕیکێتز بووە لایەنگیری بیرکردنەوەی ژینگەیی، کە تێیدا مرۆڤ تەنھا بەشێکە لە زنجیرەیەکی گەورەی ژیان، کە بەشێکە لە تۆڕێکی ژیانی زۆر گەورەتر کە مرۆڤ بتوانێ کۆنتڕۆڵی بکات یان لێی تێبگات. لە ھەمان کاتدا، ڕیکێتز تاقیگەیەکی زیندەوەرزانی لە کەنار دەریای مۆنتێری بەڕێوە دەبرد، کە نمونەی زیندەزانی دەفرۆشت، وەک ئاژەڵی بچوک، ماسی، ماسی ڕای، ئەستێرەی دەریا، کیسەڵ و چەندین نمونەی تریشی لە ئاژەڵی دەریایی دەفرۆشت بە کۆلێژ و قوتابخانەکان.
لە نێوان ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٣٦، ستاینبێک و ڕیکێتز بوون بە ھاوڕێی نزیکی یەکتر. ھاوسەری ستاینبێک دەستی کرد بە کارکردن لە تاقیگەکەی ڕیکێتز وەک سکرتێر و ژمێریار. ستاینبێکیش بەشێوەیەکی خۆبەخشانە جار جار ھاوکاری دەکردن. پەیوەندییەکی ھاوبەش لەنێوانیان لەسەر بنچینەی خۆسەویستیان بۆ مۆسیقا و ھونەر دروستکرد، ھەروەھا جۆن خۆی فێری زیندەزانی و فەلسەفەی ژینگەیی ڕیکێتز کرد. کاتێک ستایبێک باری دەروونی تێکدەچوو، ڕیکێتز ھەندێک جار مۆسیقای بۆ دەژەنی.
ژیانی تایبەتی
ستێنبێک لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٤٨ بە گەشتێکی لەناکاو گەڕایەوە بۆ کالیفۆرنیا ئەوەی لەگەڵ ئێد ڕێکیتزی ھاوڕێی بێت، کە بە سەختی بریندار ببوو کاتێک شەمەندەفەر خۆی لە ئۆتۆمبێلەکەی دابوو. ڕیکێتز چەند کاتژمێرێک پێش گەیشتنی ستێنبێک کۆچی دوایی کرد. دوای ئەوەی ستێنبێک گەرایەوە ماڵەوە، ڕووبەڕووی داوای جیابوونەوە بوویەوە لەلایەن جوین، کە لە مانگی ھەشت کۆتایی پێ ھات. ستێنبێک ساڵێکی دوای مردنی ڕێکیتزی لە خەمۆکی بەسەر برد.
لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٤٩، ستێنبێک جاوی بە بەرێوبەری شانۆ ئیلیەن سکۆت کەوت لە چێشتخانەیەک لە کارمێل لە کالیفۆرنیا. ستێنبێک و سکۆت دواتر کەوتنە نێو پەیوەندییەکی خۆشەویستی و لە کانونی یەکەمی ١٩٥٠ ھاوسەرگیریان کرد لە دوای ھەفتەیەک لە جیابوونەوەی سکۆت لە ئاکتەر زاکاری سکۆت. ھاوسەرگیری سێیەمی ستێنبێک بەردەوام بوو تا مردنی لە ساڵی ١٩٦٨.
لە ساڵی ١٩٦٢ ستێینبێک وەک ھاوڕێیەک و ڕاوێژکارێک ھاوکاری نووسەری گەنج و سروشتزان جاک ڕودلۆیکرد، کە ھەوڵی دامەزراندنی کۆمپانیایەکی بایۆلۆژی تایبەت بەخۆی دەدا، کە ئێستا بە تاقیگەی Gulf Specimen Marine ناسراوە لە فڵۆریدا. ھاوبەشیی و پەیوەندیان تا مردنی ستێینەک بەردەوام بوو.
لە ١٩٦٦، ستێنبێک گەشتێکی بۆ تەل ئەبیب کرد بۆ سەردانی کردنی چیای ھیوا، کە کۆمەڵگایەکی کێڵگەیییە کە لە ئیسرائیل دامەزرابوو لەلایان باپیرەی، کە براکەی بە ناوی فرێدریک گرۆشستێنبێک لەلایەن چەند دزێکی عەرەب کوژرابوو لە ساڵی ١٨٥٨ و دواتر بە ناوی ئاژاوە لە جەفا ناسرا
ژیان
وێنۆک|thumb|ئەو ماڵەی کە جۆن ستاینبێک لەوێ لە دایک بووە لە ٢٧ی شوباتی ١٩٠٢ لە سالیناسی کالیفۆرنیا لە دایک بوو. ئەو سێیەمین مناڵی بنەماڵەکەیان بوو. تەنیا کوڕی دایک و باوکی خۆی بوو و دوو خۆشک لە خۆی گەورەتر و خۆشکێک لە خۆی چکۆلەتری بوو. باوکی فەرمانبەری خەزانەداری وە دایکی مامۆستای خولی سەرەکی قوتابخانە بوو. لە مناڵیدا کتێبەکانی زۆریەک لە نووسەرانی بەناوبانگی دونیای دەخوێنێتەوە. دواتر مەدرەکی دیپلۆم ھەر لە سالیناس دەگرێت و بەرەو زانکۆی ئستەنفۆڕد دەڕوات و لەوێ بیۆلۆژی(ژیانەوەرناسی) دەگرێتە پێش، بەڵام قەت تەواوی ناکات، لە دوای ئەوە لە زانکۆ دێتە دەروە و بەرەو نیویۆڕک دەچێت. لە نیویۆرک خەریکی کارگەلێکی زۆر جیاواز دەبێت وەکوو: میوەچنی، پاسەبانی ماڵی خەڵک، دەوافرۆشی و دوای ماوەیێکی زۆر دەبێتە ڕۆژنامەوان. ئەوەی کە دیارە ئەوەیە کە ژیانی ئەم نووسەرە لە گەنجی دا دەبێتە ھۆی ئەوە کە لە دوایی دا بتوانێت سەبارەی بە ژیانی خەڵک زاناییێکی زۆری ھەبێت. لە دوای ماوەیێک دەس بە نووسین دەکات و لە ساڵی ١٩٢٩زایینی یەکەمین کتێبی خۆی بە ناوی  جامێک لە زێڕ لە چاپ دەدات. دوای ئەم کتێبە لە ساڵیانی ١٩٣٠–١٩٣٩ زۆربەی ھونراوە بەناوبانگەکانی دەنووسێت وەکوو:  تۆرتیلا فلەت(١٩٣٥) و  مشکەکان و مرۆڤەکان(١٩٣٧) و ھەندێک کتێبی دیکە.
ھاوسەر
ئستاینبێک بۆ یەکەم جار لەگەڵ کارۆل ھێنینگ ژیانی ھاوسەری پێک ھێنا، ئەمە لە نێوان ساڵی ١٩٣٠–١٩٤٢ بوو. بۆ جاری دووھاەم لە ساڵی ١٩٤٣ لەگەڵ جینۆلادین کاگنێرھاوسەری کرد وە لەم ژیانە بوو بە خاوەنی کور، تۆماس(١٩٤٤) و جۆن(١٩٤٦)، ئەم ھاوسەرییە لە ساڵی ١٩٤٨ کۆتایی پێ ھات. بۆ جاری سێھەم، ستاین بێک لە گەڵ ئێلەین ئەندرسن ئسکات لە ساڵی ١٩٥٠ ھاوسەری کرد و ئەم ژیانە تا مردنی ستاینبێک لە ساڵی ١٩٦٨ بەردەوام بوو.
مردن
ئەم نووسەرە لە ٢٠ دێسامبری ساڵی ١٩٦٨ لە نیویۆرک بە ھوی ھەڵوێستانی دڵەوە کۆچی دوایی کرد. لە ٤ مارچی ١٩٦٩ خۆڵەمێشی لە قەورسانی سالیناس بەشی بنەماڵەی ھەمیلتۆن نێژرا.
بیر و باوڕ
ئەم نووسەرە تا ساڵانی کۆتایی تەمەنی خۆی کۆمۆنیست بوو بەڵام بۆ ھۆکارێکی نادیار لە کۆتایی عومری دا دەستی لە کۆمۆنیسم کێشایەوە و ڕووی لە کاپیتالیسمی ئامریکایی کرد.
پەرتووکەکان
پەرتووکەکانی ستاینبێک زۆرتر باس لە باروودۆخی ئابووری کرێکارانی بەشی مووچەداری لە ئامریکای سەردەمی خۆی دەکات، زۆر جار گرفتەکان و چارەڕەشی ئەم خەڵکە بوونەتە بنەمایێک بۆ نووسینی کتێبەکانی ئەو، نموونەیێکی زۆر بەرچاو و ناسراو لەم چەشنە نووسراوانەی ئەو کتێبی «بۆڵەکانی تووڕەیی» ە کە باس لە ژیانی بنەماڵەیەکی ئامرییکایی دەکات کە بەھۆی باروودۆخی نائاسایی ئابووری، ناچار دەبن کۆچ بکەن. یەکێکی تر لە ئەو شتانەی کە زۆر لە کتێبەکانی ئەو دا بەرچاوە خۆشەویستی خاکە، ئەم نووسەرە خۆشەویستیێکی زۆری ھەیە بۆ شوێنی لە دایک بوونی خۆی، لە زۆربای کتێبەکانیشیا ئەو شوێنە کە داستانەکەی تیا بەڕێوە دەچیت ھەر سالیناسە واتە نیشتمانی ستاینبێک.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی پۆل:سۆسیالیستە ئەمریکییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢ پۆل:مردووانی ١٩٦٨ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
ئاھەنگی کردنەوەی یارییەکانی پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠٢٠
ئاھەنگی کردنەوەی یارییەکانی پارالمپیکی ھاوینەی٢٠٢٠ لە ٢٤ی ئابی ٢٠٢١ لە یاریگای ئۆڵمپیکی تۆکیۆ لە ژاپۆن بە ئامادەبوونی وەرزشوانان و شاندی ولاتان و لیژنە پارالمپیکییەکان ئاهەنگی کردنەوەی بەڕیوەچوو. وێنۆک|یاریگای نەتەوەی ژاپۆن کە ناسراویشە بە یاریگای ئۆڵمپیک
ئیزمیر
ئیزمیر (بە تورکی: Izmir) یەکێکە لە شارە گەورەکانی تورکیا ، وە هەروەها سێیەم گەورەترین شارە لە ڕووی دانیشتوانەوە.
هەروەها ببینە
پێرستی شارەکانی تورکیا
سەرچاوە
پۆل:ئیزمیر پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا پۆل:شارەکانی تورکیا
گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژھەڵات
گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژھەڵات لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە دوو گوندەواری ناوچەی چەرداوڕۆ لە شارستانی قوروە، لە پارێزگای کوردستان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی قسڵانە.
دانیشتووان
بەپێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندەوارە (٦,٥٦٢) کەس و (٢,٥٤٠)نێر و (٣,٢٤٠)مێ و (١,٩٩٨)خێزان پێکھاتووە. دانیشتووانی ئەم گوندەوارەیە لە کورد و ئازەرییەکان پێکھاتووە.
جوگرافیا
گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژھەڵات ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندەوارانە:
دابەشی کارگێڕی
لە (١٤) گوند پێکھاتووە:
گوندە کوردەکان
پێکھاتووە لە ٩ گوند.
گوندە ئازەرییەکانیەکان
پێکھاتووە لە ١ گوند.
گوندە کوردەکان و ئازەرییەکانیەکان
پێکھاتووە لە ٤ گوند.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە پۆل:پارێزگای کوردستان
ھەناسەسواری
ھەناسەسواری یان تەنگەنەفەسی حاڵەتی دژواری ھەناسە ھەڵکێشان یان حەڵەتی دامان بۆ ھەناسە ھەڵکێشانە کە ھەستێکی زۆری ناخۆشی ھەیە و مرۆڤ ھەست بە خنکان دەکات. ھەناسەسواری دەتوانێت نیشانیەیێک بێت بۆ نەخۆشی دڵ یان سی و حاڵەتێکی گرینگە کە پێسویتی بە سەرنج زیاتر ھەیە.
فایەرفۆکس سێند
فایارفۆکس سێند بەرنامەیەکی خۆڕاییە و ڕاژەیەکی سەرهێڵی سەرچاوە کراوەیە، لەلایەن پەرەپێدەرانی مۆزێلاوە بۆ ناردنی پەڕگەکات تا قەبارەی ٢.٥ گێگا بایت بە بێبەرامبەر پەرەی پێدراوە لە ٢٠١٧دا. لە ١٢ی مارسی ٢٠١٩ بە شیوەی بێتا بەردەست کراوە.
شێوازی تەکنیکی
کۆدەکانی نوسراوە بە Node.js و بارکراوە لەلایەن Github. پێش بەرزکردنەوەی پەڕگەکان شفرەدەکرێن و شەفرەکە دەکرێتەوە لە کاتی داگرتنی فایلەکان. کۆدی پەڕگە شەفرەکراوەکان بە هیچ جۆرێک نانێردرێت بۆ ڕاژەکان.
سەرچاوە
پۆل:مۆزیلا پۆل:فایەرفۆکس
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی حامید کارزای
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی حامید کارزای (، ؛IATA: KBL, ICAO: OakB) یان فڕۆکەخانەی کابول، فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە دووری ٥ کم لە ناوەندی شاری کابول لە ئەفغانستان. ئەم فڕۆکەخانەیە وەک یەکێک لە فڕۆکەخانە نێونەتەوەیییە سەرەکییەکانی ئەفغانستان دادەنرێت ھەروەھا وەک یەکێک لە گەورەترین بنکە سەربازییەکان ھەژمار دەکرێت لە ناوچەکە، کە توانای نیشتەجێبوونی زیاتر لە سەد فڕۆکەی ھەیە. پێشتر بە فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی کابول ناونراوە و لەناو خەڵکیش ھەر بە فڕۆکەخانەی خواجەی ڕەواش دەناسرێت، ھەرچەندە بە فەرمی لەلایەن چەند ھێڵی ئاسمانییەوە بە ناوی فڕۆکەخانەی حامید کارزای ناسراوە. فڕۆکەخانەکە ساڵی ٢٠١٤ ناوی نوێی خۆی پێبەخشرا بە شەرەفی حامد کارزای سەرۆک کۆماری پێشووی بڕیارەکە لەلایەن ئەنجومەنی نیشتمانی ئەفغانستان و کابینەی سەرۆک ئەشڕەف غەنییەوە پەسەند کرا. فڕۆکەخانەکە لە دەیەی ڕابردوودا فراوان کراوە و نوێکراوەتەوە تەرمینالێکی نوێی نێونەتەوەیی بۆ زیادکرا و تەرمیناڵە کۆنەکەش لەکاتی ئێستادا بۆ گەشتە ناوخۆیییەکان بەکاردێت. ھەروەھا ژمارەیەک بنکەی سەربازی لە دەوروبەری فڕۆکەخانەکەدا دروست کراون، کە لەلایەن ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئەرکی پشتیوانیی ناتۆ (RS) (پێشتر ھێزی ھاریکاری ئاسایشی نێودەوڵەتی، ئایساف) بەکار دەھات. ھەروەھا ھێزی ئاسمانی ئەفغانستان بنکەیەکی ھەیە، لەگەڵ ھەموو ئەمانەش پۆلیسی نەتەوەیی ئەفغانستان ئاسایشی ناو تەرمیناڵەکان دابین دەکات.
مێژوو
وێنۆک|The road entrance to the terminal, with the [[Afghan Air Force's Sukhoi Su-22M-4 which is permanently on display there.]] وێنۆک|The Soviet-built domestic terminal وێنۆک|Control tower with a [[Kam Air aircraft]] وێنۆک|[[Atlas Air plane departing from Kabul Airport]] فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی کابول لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٦٠ لەلایەن ئەندازیارانی سۆڤیەتەوە دروستکراوە. گەشتیارانی بیانی لە ڕێگەی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی کابولەوە دەستیان کرد بە سەردانی کردنی ئەفغانستان ئەم سەردەمە دوای شۆڕشی ١٩٧٨ کۆتایی ھات، بەتایبەتی دوای داگیرکردنی سۆڤیەتی ساڵی ١٩٧٩
ئاسانکارییەکان
فڕۆکەخانەکە دوو بینای تێرمیناڵی ھەیە، نوێیەکە بۆ گەشتە نێودەوڵەتییەکان بەکاردێت و کۆنەکەش کە سۆڤیەت دروستی کردبوو بۆ گەشتە ناوخۆیییەکان بەکاردێت. دروست کرد. فڕۆکەخانەکە حەوت سەکۆی ھەلیکۆپتەری ھەیە کە زیاتر بۆ ھاتوچۆی سەربازی بەکاردەھێنرێن، ئامێرەکانی ئاگرکوژێنەوە ئامادەن، کە ھەریەکەیان لەتوانایاندا ھەیە ١٢ ھەزار لیتر باربکەن و بۆ بواری ٩٠ مەتر ئاو بھاوێژن.
ھێڵی ئاسمانییەکان و مەبەستەکانیان
لە ١٥ی ئابی ٢٠٢١ (کاتژمێر ٢٢:١٠ بەکاتی ناوخۆیی) ھەموو گەشتە بازرگانییەکان لە ئێستادا ڕاگیراون، بەھۆی کەوتنەژێردەستی کابۆل بۆ تاڵیبان.
گواستنەوەی گشتی
پاس و تاکسی و ئۆتۆمبێلی تایبەت گواستنەوە بۆ فڕۆکەخانە دابین دەکەن، ڕێگای گشتی پێک ھاتووە لە چوارساید کە فڕۆکەخانەکە بە کابولەوە دەبەستێتەوە.
مەحمووئاوا
مەحمووئاوا (Meḧmûawa، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٠ کەس لە ١١ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
گاوتاما بوودا
وێنۆک|پەیکەرێکی بودا کە لە سەدەی ٤ەمی زایینیدا دروستکراوە. گاوتاما بودا یان سیدارتا گاوتاما یان شاکیامونی یان سیدهارتا گاوتاما یان بودا مامۆستای ئایینیی ھیندستانی کۆن بووە و دامەزرێنەری بودیزمە. وشەی بودا بە مانای بە ئاگا هاتوو یان ئاگاپێدراوە. کاتی لەدایکبوون و مردنی ڕوون نییە بەڵام مێژوونووسان سەدەی شەشەم یان پێنجەمی پێش زایین بە کاتی ژیانی دەزانن. ناوی ئەم بودایە سیدارتایە.
ئەمڕۆ وڵاتی چین زۆرترین ڕێژەی بودی تێدایە کە دەگاتە زیاتر لە ٢٤٤ ملوێن کەس و لەسەدا ١٨.٢٢ی دانیشتووانەکەی پێک دێنێت و تایلەند  بە پلەی دووەم کە ڕێژەکەی دەگاتە ٥٥ ملوێن و ڤیێتنام و میانماریش بە پلەکانی سێھەم و چوارەم دێن لە زۆری پەیڕەوکردنی ئاینی بودا.
کێرنیکتێروس
وێنۆک|وێنەی [[ئێم ئاڕ ئای|ئێم. ئاڕ. ئای لە نیشتنی بیلیڕووبین لە مێشکدا]]
قابیل و ھابیل
لەقورئاندا
بەپێی باوەڕی ئیسلام و کتێبی قورئان، خودا لەسەر زەویدا دوو کوڕی بەخشی بە ئادەم و حەوا کە ناویان قابیل و ھابیل بوو. قابیل کەسێکی خراپ و دڵ و دەروونێکی پیسی پڕ لە ڕق و کینەی ھەبوو. بەڵام ھابیل کەسێکی چاک و ھێژا و لەخواترس بوو. ھەمیشە ملی بۆ ھەق ئەدا و دڵ و دەروونێکی پاک و بێگەردی ھەبوو. ڕۆژێک لە ڕۆژان ھەردوو کوڕەکەی ئادەم بڕیاریاندا ھەریەکەیان لەپێناوی خوادا شتێک بکاتە قوربانی. قابیل جووتیار بوو؛ زەوی دەکێڵا. ھەستا لەو کشتوکاڵەی ئەیکرد خراپترین بەروبوومی ھێنا و کردی بە قوربانی. بەڵام ھابیل شوان بوو؛ مەڕی بەخێو دەکرد. چاکترین کاوڕی ھەڵبژارد و ھێنای پێشکەشی خودا‌ی کرد. خودا کشتوکاڵەکەی قابیلی وەرنەگرت، چونکە قابیل کارەکەی تەنھا مەبەستی پێی خودا نەبوو. ھەروەھا خواپەرستییەکەی کورتی ھێنا و بەچاکی گوێڕایەڵیی خودا‌ی نەکرد. بەڵام خودا کاوڕەکەی ھابیلی قبووڵ کرد، چونکە ھابیل کارەکەی تەنھا لەبەر ڕەزامەندیی خودا بوو. ھەروەھا لە خودا ترسا و چاکترین و خۆشەویسترین شتی خۆی پێشکەش کرد. قابیل زۆر تووڕە بوو. شەیتانیش فریوی دا و خستییە مێشکییەوە کە خودا ھابیلی لا بەڕێزترە، بۆیە قابیل بڕیاری دا براکەی خۆی بکوژێ. قابیل بە ھابیلی برای وت: "ئەبێ بتکوژم!"، ھابیلیش وتی: "خودا کاری چاکە تەنھا لە کەسە خواترسەکان وەرئەگرێ؛ ئەوانەی لەبەر ڕەزامەندیی خودا خێر و چاکە ئەکەن و بەئاگادارییەوە گوێڕایەڵیی خودا ئەکەن و کەمتەرخەمی و بێموبالاتی لە خواپەرستیدا ناکەن.". بەپێی ئەم بەسەرھاتە، ھابیل بەردەوام ئامۆژگاریی قابیلی کرد کە ئەگەر ئەو بیکوژێ، تاوانێکی گەورەی تووش ئەبێ و خودا‌ش لە ڕۆژی قیامەتدا سزای بۆ ئەوانە داناوە کە ستەم ئەکەن و لەسنوور دەرئەچن. بەڵام قابیل لە خودا نەترسا. گوێی بەو یادخستنەوە و ئامۆژگارییانەش نەدا و دەروونی خۆشی کوشتنی ھابیلی لا جوان کرد. بەو شێوەیە قابیل براکەی خۆی کوشت.
کێرنیکتێروس
کێرنیکتێروس حالەتی ناکۆکی مێشکە بە ھۆی نیشتنی بیلیڕووبین لە ناو خانەکان و شانەکان. بیلیڕووبین بۆ کۆئەندامی دەمار وەکوو ژار وایە و کاتێک ڕادەی بیلیڕووبین لە خوێندا زۆر دەبێت ڕەنگە لە نێو مێشکدا بنیشێت و ببێتە ھۆی ناکۆکی کارکردی ئەو.
قابیل و ھابیل
قەلەڕەشەکە و قابیل و ھابیل
بەپێی ئەم بەسەرھاتە نێو قورئان، دوای ئەوەی قابیل براکەی خۆی کوشت، حەزی نەکرد تەرمی برا کوژراوەکەی ببینێ. بەڵام نەیزانی چی لێ بکات، بۆیە خودا قەلەڕەشێکی بۆ نارد تا فێری بکات چۆن لاشەی براکەی بشارێتەوە. قەلەڕەشەکە بەچکەیەکی مردووی خۆی بەدەمەوە بوو. ھات لە بەرچاوی قابیلدا چاڵێکی ھەڵکەند و بەچکەکەی خۆی تێ کرد. قابیل ھەستی بە لاوازیی خۆی کرد و پەشیمان بووەوە و وتی: "ئەی ھاوار بۆ بێدەسەڵاتیی خۆم! وەکوو ئەو قەلەڕەشەشم پێ نەکرا و نەمتوانی براکەم بشارمەوە."
کێرنیکتێروس
سەرچاوەکان
پۆل:ئاڵۆزیی دەماری پۆل:نەخۆشییە دەگمەنەکان
قابیل و ھابیل
یەکەمین تاوانی کوشتن
بەپێی گێڕاندنەوەی قورئان بێت، کوشتنی ھابیل لەلایەن قابیلی برایەوە، یەکەمین تاوانی کوشتنە کە لەسەر زەوی ئەنجام درا بێت. لەو کاتەشەوە خودا نەوەی ئادەمی ئاگادار کردۆتەوە کە کوشتنی کەسێک بەناھەق لە تاوانە گەورەکانە و ھەرکەسێکیش بێ تاوان بەناھەق بکوژێ ئەوە وەک وایە هەموو خەڵکی جیھانی کوشتوە و سزاکەی دۆزەخە و ئەگەر گیانی کەسێکی ڕزگار کرد ئەوە وەک وایە هەموو خەڵکی جیھانی ڕزگار کرد، ئەگەر چوویتە دۆزەخ ئەوە بۆ هەتاهەتا تێیدا ئەمێنێتەوە و خودا لە بەزەییی خۆی دووری ئەخاتەوە و سزایەکی گەورەشی بۆ ئامادە کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:میتۆلۆژیای ئیبراھیمی پۆل:ئادەم و حەوا پۆل:کەسایەتییەکانی ناو کتێبی پەیدابوون
ئازوما کاگامی
ئازوما کاگامی (بە ژاپۆنی: 吾妻鏡/東鑑,، "ئاوێنەی ڕۆژھەڵات"* تۆمارێکی مێژوویی ژاپۆنە، کە ڕووداوەکانی سەدەی ناوەڕاستی تیادا تۆمارکراوە ، لە ڕووداوەککانی زنجیرە شۆگنی کاماکورا ساڵی ١١٨٠ بۆ شەشەم شۆگن مونێتاکا شینۆی ساڵی ١٢٦٦
ھەروەھا پێی دەوترێت ھۆجۆبۆن (北条本) دوای خێزانی دواتری ھۆجۆ ی پارێزگای ئۆداوارا، کە تۆمارەکەیان لەدەست بوو. پێشووتر بەخشرابوو بە تۆکوگاوا لێیاسو، تۆمارەکە لە ٥٢ بەرگ پێکھاتووە، بەڵام ٤٥مین بەرگی ونبووە تۆمارەکە بە یەکێک لە گرنگترین تۆمارەکانی ژاپۆن دادەنرێت کە دۆزرابێتەوە و مابێتەوە، ڕووداوەکانی سەردەمی کاماکورای تێدا تۆمار کراوە.
مێژوو
تۆمارەکە لە ساڵی ١٢٦٦ تەواو بوو لەژێر سەرپەرشتی ڕاسپێردراو ھۆجۆ، کە تۆمارەکانی پێشووتری ژاپۆنی تێدا تۆمارکراوە. تۆمارەکە باس لە ڕووداو چالاکییەکانی شۆگن دەکات.وەکوو ژیاننامەیەکی شۆگنەکان وایە، بە شێوەیەکی فەرمی وەک ژیاننامەی ھۆزی کاماکورا لێکدەدەرێتەوە. ھەروەھا لەھەنێک بەشی تۆمارەکە زانیاری تریشی تێدایە کە لەناوچەکانی دەوروبەریدا ڕوویانداوە لەو سەردەمە. لەناو تۆمارەکە قسە و جووڵە و چالاکییەکانی شۆگنەکان، ئەرکە سەربازییەکان، شیعر، نووسراو بەشێوەیەکی گشتی تۆمارێکی فەرمی بنەڕەتی ئەوساتی ژاپۆنە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەشی سەردەم پۆل:سەردەمی کاماکورا
ھانۆی
ھانۆی (بە ڤیەتنامی:Hà Nội)، پایتەخت و دووھەمین شاری گەورەی ڤیەتنامە‌. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٦,٥٠٠,٠٠٠ کەس بووە.
پۆل:شارەکانی ڤیێتنام پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١١یەم پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ھانۆی پۆل:شارە بەندەرییەکانی ڤیێتنام پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:دامەزرانەکانی ١٠١٠ پۆل:ھانۆی
جیمین (گۆرانیبێژ)
پارک جی-مین (بە ؛ لەدایکبووی ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥)، بە ناوە ھونەرییەکەی جیمین ناسراوە، گۆرانیبێژ و سەماکارێکی کۆریای باشوورە. لە ساڵی ٢٠١٣ یەکەم دەرکەوتنی وەک ئەندامی گرووپی کوڕانی کۆریای باشوور بی تی ئێس بوو، لەژێر سەرپەرشتی بیگ ھیت ئینتەرتەینمەنت کاردەکات.
ژیانی سەرەتایی و پەروەردە
پارک جی مین لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥ لە ناوچەی گێومجۆنگ لە شاری بوسان لە کۆریای باشوور لەدایکبووە. خێزانە نزیکەکانی بریتین لە دایکی و باوکی و برا بچووکەکەی. کاتێک منداڵ بووە لە قوتابخانەی ھۆدۆنگی سەرەتایی بوسان و قوتابخانەی ناوەندی یۆنسان خوێندوویەتی. لە قۆناغی ناوەندیدا لە ئەکادیمیای Just Dance خوێندوویەتی و فێری سەمای Popping و Locking بووە. جیمین پێش ئەوەی ببێتە فێرخواز، لە قوتابخانەی ئامادەیی ھونەری بوسان سەمای ھاوچەرخی خوێندووە و لە بەشی سەمای مۆدێرن خوێندکاری سەرەکی بووە. دوای ئەوەی مامۆستایەک پێشنیاری کرد کە لەگەڵ کۆمپانیایەکی کات بەسەربردن ئاودیشن بکات، ئەوە بووە ھۆی ئەوەی بچێتە کۆمپانیای بیگ ھیت ئینتەرتەینمەنت.
جیمین لە مانگی ئابی ٢٠٢٠ لە زانکۆی گڵۆباڵ سایبەر دەرچووە، کە پسپۆڕی لە بواری پەخش و کات بەسەربردن بەدەستھێناوە. لە ساڵی ٢٠٢١ەوە لە زانکۆی ئەلیکترۆنی ھانیانگ ناوی تۆمارکردووە، بۆ بەدەستھێنانی ماستەر لە کارگێڕی بازرگانی لە بواری ڕیکلام و میدیادا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەندامەکانی بی تی ئێس پۆل:زیندووان پۆل:کوڕە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور پۆل:کوڕە گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور پۆل:گۆرانیبێژ-نوسەری گۆرانی لە کۆریای باشوور پۆل:گۆرانیبێژانی زمانی ئینگلیزی لە کۆریای باشوور پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی پۆل:گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥ پۆل:میوزیکژەنەکانی بوسان
شیکێن
شیکێن (بە ژاپۆنی:執権) ناونیشانێکی فەرمی بوو لەلایەن ھۆزی ھۆجۆوە خاوەندارییەتی دەکرا، بەشێوەیەکی فەرمی بە مانای ڕاسپێردراوی شۆگن دێت، بەکاردەھات لە نێوان ساڵانی ١١٩٩ بۆ ١٣٣٣، لە سەردەمی کاماکورا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەرەبەکاییەتی لە ژاپۆن پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی
ڕۆنی پینەت
چەپ|وێنۆک| چەپ|وێنۆک|ڕۆنی پینەت ڕۆنی پینەت کە پێشی دەوترێ رۆنی زەوى رۆنێکی دەستکردە دروستدەکرێت لە ڕوەک ێک لە ڕوەکەکە و هەم چەڵتوکیئەو ناوکەش کە ڕۆنەکەی لێ دەردەهێنریت شیاون بۆخواردن وە تام و بۆنێکی بەهێزی هەیە بەزۆری لە ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا و چین و باشووری ئاسیا و چەند وڵاتێکی تریش دروستدەکرێت لە ماوەی جەنگی جیهانی یەکەم دروستکردنی ڕۆنی پینەت بەرەو کەمی ڕۆیی وە پێشی دەوترێ رۆنی ڕوەکی بەزۆری مەبەست لە بەکارهێنانی رۆنی (پینەت) بۆ چێشتلێنان و سورکردنەوە بەکاردێت لە جێی رۆنی برژاندن.
ئەم رۆنە لە ناوک دروستدەکرێت لەبەر ئەوەشە پێی دەوترێ (نەت) لە بەروبومی پاقلەدا ناوکی پاقلە نزیکەی ٪٦٥ بۆ ٪ ٧٥ مادەی سودبەخشی تێدایە وە سەرچاوەیەکی گرنگی ترشی نیکۆتینیە دەتوانرێت چەند بەرهەمێکی لێ دروست بکرێت بەتایبەت سابون لەوکاتەی لەگەڵ رۆنی ڕوەکی تێکەڵ دەکرێت.
بەکارهێنانەکان
ئاسایی کردنەوەی پەستانی خوێن بەشێوەیەک کە کارلێک دەکات لەگەڵ چەندەها هۆڕمۆنی خوێن و لەش کە کاردەکەنە سەر تێپەرینی خوێن بەناو لولوکانی خوێن کەمکردنەوەی پەستان لەسەر مولولەکانی خوێن ئەمەش وادەکات پەستان لەسەر جەستە کەمببێتەوە لەش کەمتر توشی تەقینی مولولەکانی خوێن و جەڵتە ببێت کەمکردنەەوەی ئەگەری توشبون بە شێرپەنجە و سەرەتان : ڕۆنی پینەت ڕۆڵی هەیە لە کەمکردنەوەی ئەگەری توشبونی لەش بە نەخۆشی شێرپەنجە و سەرەتان بەوەی کە ڕۆنی پینەت دەوڵەمەندە بە (پۆڵیفرینەکان) کە ڕۆڵیان هەیە لە کە یارمىتی لەش دەدەن بئ ئەوەی لەش ڕێگری بکات لى توشبون و دەرکەوتنی مادە زیان بەخش و ڤایرۆسیەکان و نیشانەکانی شێرپەنجە لەسەر جەستە بەوەی هەبونی مادە زیان بەخشەکان وادەکات لەش توشی نەخۆشی ببێت بەڵام هەبونی ( پۆڵیفرینەکان) وا لە جەستە دەکات کە کۆئەندامی بەرگری بەهێز ببێت وە بۆ ئەو کەسانەی کە هەستیار و حەساسن بە ڕۆنی پینەت تاقیکردنەوەکان سەلماندویانە کە ڕۆنی پینەت زیان بەو کەسانەش ناگەیەنێت کە پێی حەساسن چونکە ڕۆنی پینەت دەپاڵێورێت و لەو پڕۆتینانە پاکدەکرێتەوە کە دەبنە هۆی هەستیاری و زیان گەیاندن بە لەش تاقیکردنەوەکان سەلماندویانە کە لەسە دا ٦٠ ی ئەو کەسانەی کە بە ڕۆنی پینەت حەساسن و تاقیکردنەوەیان لەسەر کراوە بەوەی ٦٠ لەسەدی ئەو کەسانە کاردانەوەیان هەبووە زیانی پێ نەگەیاندون وە ئەوەش سەلماوەکە ڕۆنی پینەت کاریگەری خراپ لەسەر جەستەدروست ناکات.
ڕۆنی پینەت پوختە دەکرێت لە ناوکی روەکێک بە دووهەنگاو یەکەم دروستکردنی پەستان لەسەری دووەم پاڵاوتنی ڕۆنەکە. مەبەستی سەرەکی لە بەکارهێنانی ئەو رۆنە بۆ چێشتلێنانە بەڵام بۆ سوورکردنەوەش بەکاردێت جۆرێکی ئەو ڕۆنە کە پاڵاوتە نەکراوە بۆسورکردنەوە بەکاردێ چونکە پلەیەکی بەرزی کوڵانی هەیە کە دەکاتە ١٦٠ سیلیزی واتە درەنگتر دەبێت بە هەڵم بەمەش دەتوانرێ زیاتر بەکاربێت وە جۆری پاڵاوتەکراو پلەی کوڵانی دەگاتە ٢٣٢ سیلیزی و ٤٥٠ فەهرەنهایت کە ئەمەشیان هەر بۆ سورکردنەوە بەکاردێت بەڵام بە پلەیکی زیاتر وە دەتوانرێ لە بەکارهێنانی دەرمانیش سودی لێ ببینرێت ڕۆنی پینەت هەندێ جار بۆ چارەسەری هەندێ نەخۆشی پێستیش بەکاردێن.
ئەم جۆرەی ڕۆن وەک گشت جۆرەکانی تری ڕۆن دەپاڵێورێت و بۆنی ناخۆش و مادەی زیانبەخشی تیالادەبرێت لە ڕاستیدا ئەم پڕۆسەیە زۆر بەسودە چونکە ئەو پڕۆتینانەی کە دەبنە هۆی هەستیاری لادەبرێن ئەم ڕۆنە وای لێدەکرێت کە نەبێتە هۆی هەستیاری کە ئەمەش هەواڵێکی خۆشە بۆ ئەو کەسانەی کە هەستیارن بەو جۆرەی ڕۆن ئەم جۆرە لە ناو گشت جۆرەکانی تر بەرزترین بەکارهێنانی هەیە لە ئێستادا لە ناو خواردنە خێراکانی وڵاتی بەڕیتانیا بەکاردێت.
لە قوتو نانی ئەمجۆرەی ڕۆن کەمێک ناڕونە چونکە هەمیشە بەرهەمهێنەرانی ئەم ڕۆنە ڕۆنی دیکە بەم جۆرە لە قەڵەم دەدەن بەمەش کڕیار توشی دودڵی دەبێت بۆ نمونە بەرهەمهێنەران دەڵێن ڕۆنی پاڵاوتەکراوە لە ڕاستیدا نە پاڵ جۆری پاڵاوتەکراو : ئەم جۆرە رۆنە پاڵاوتەدەکرێ پاشان ئەو مادانەی کە دەبنە هۆی هەستیاری و زیانگەیاندن بە مرۆڤ لادەبرێن ئەم جۆرە لە ڕێستورانتەکان بەکاردێت بۆ سورکردنەوەی خۆراک وەک مریشک و گۆشت.
لە سەردەمی ئێستادا زۆربەی خەڵکی توشی نەخۆشی شێرپەنجە دەبن بەهۆی زۆری ڕێژەی چەوری لە خواردنەکانیان لە ساڵێ ٢٠٠٥ ڵێکۆڵەرانی بواری خؤراکی لە ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا ئامؤژگاری خەڵکیان کرد بەوەی ڕێژەی کالؤری و چەوری لە خواردنەکانیان کەمبکەنەوە بۆ رێژەی ٢٠ تا ٣٥ لە سەدی ڕێژەی ئاسای وە بە میوە و جۆرەکانی سەوزە جێگەی چەوری بگرنەوە کە هۆکارێکی سەرەکیە بۆ نەخۆشیەکانی شێرپەنجە لە ڕاستیدا سەوزە و میوە جێگرەوەیکی باشن بۆ چەوری وە لێکؤڵەرانی پزیشکی دڵ لە ئەمریکا ئامژژگاری خىڵکی دەکەن بەوەی دوربکەونەوە لە بەکارهێنانی چەوری و ڕۆن کە زیانی دیاریان بۆ جەستە هەیە وە سەوزە و میوە بە هەموو جۆرەکانیان بکەنە سەرچاوەی خۆراکیان لە سودە تەندروستیەکانی ڕۆنی پینەت ئەمانەن : یەکەم مانەوەی تەندروستی دڵ بە جێگیری وەک پێشتر باسمان کرد رۆنی پینەت سەرچاوەیە بۆ ئەو ترشانەی کە دەبنە هۆی قەڵەوی وە ئەو ترشانەش یارمەتی بەرزبونەوەی تەندروستی لەش دەدەن وەکو کۆلیستڕۆلە بە سودەکان بۆ لەش وە بەرزبونەوەی رێژەی کۆلیستڕۆڵەکان لە خوێندا یارمەتی دڵت دەدەات کە تەندروست بێت و بەدوربێت لە جەڵتەو و نەخۆسیەکانی دڵ و مردنی لەناکاو.
دووەم : مانەوەی جوانی پیست : هەموو جۆرەکانی میوە و رۆنی پینەتیس کەلە روەک وەردەگیرێت سەرچاوەیەکی گەورەی بەدەست هێنانی ڤیتامین (پ) ین کە گرنگیەکی زۆری هەیە لە هێشتنەوەی پێست بە جوانی و ڕێکی کاریگەری دیاری هەیە لە لابردنی مادە زیانبەخشەکان لە پێستدا ڕێگریکردن لە تێکچونی پێست و پیر بون و چرچ بونی پێست و و دەرکەوتنی پێست بە گەنجی و جوانی هۆکاروکەی ڤیتامین ( ئی) یە کە سەر چاوەکەی ڕۆنی پینەتە.
دڵوەران
جوگرافیا
دڵوەران ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
بەروبوومی کشتوکاڵ
ھەبوونی زەوی کشتوکاڵی بەراو و دێمی بەپیت و بوونی ئاوی زۆری سەرزەوی و ژێر زەوی و ئاوھەوای کوێستانی و دابارینی بارانی گونجاو ساڵانە، ئەمانە ھەمووی ھۆکارن بۆ ئەوەی کە بەرووبوومێکی باش بەرھەم بێت لە گەنم و جۆ و نۆک و نیسک و ماش و پەتاتە و تووتن و ھتد لەم شارەدێیەدا.
ھەروەھا کەش و ھەوای گونجاوی ئەم شارەدێیە وەھایە کە دەست بدات بۆ رەز و باخ کە لە باخەکانی سێو و ھەرمێ و قەیسی و گێلاس و ھەڵوژە و قۆخ و ...ھتد. وەچەندەھا دارو درەختی خۆڕسکی بەردار و بێبەر لە ناوچەکەدا ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان
ویکیمیدیا کۆمنز
150px|وێنۆک|لۆگۆی ویکیمیدیا کۆمنز ویکیمیدیا کۆمنز یان بە شێوەیەکی سادەتر کۆمنز یەکێکە لە پرۆژەکانی ڕێکخراوەی ویکیمیدیا کە ئامانجی دروستکردنی سەرچاوەیەکە بۆ پەڕگەی دەنگ و وێنەی ئازاد، زۆرینەی ویکیزمانەکان سوود لە پەڕگە ئازادەکانی کۆمنز وەردەگرن و ویکیی کوردیی سۆرانیش یەکێکە لەمان. ئەرشیفی پەڕگەکانی مێژوویی ئەڵمانیا لە کۆمنزدا ھەن کە نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ پەڕگە دەبن کە ئەمەش سەرچاوەیەکی پڕشەنگە بۆ بگەڕانی ئەم پەڕگانە.
ئامارەکان
[//commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Milestones کۆمنز:کۆمنز:ئاماژەدەرەکان] ژمارە ھەنووکەیییەکان: [//commons.wikimedia.org/wiki/Special:Statistics کۆمنز:تایبەت:ئامارەکان]
کۆمنز لە مۆبایل دا
کۆمنز لە ئێستادا بۆ مۆبایل ئەپڵیکەیشنی بۆ سازێنراوە وەئەپڵیکەیشنەکە بۆ ھەردوو سیستەمی کارگێڕی ئای ئۆ ئێس و ئەندرۆید بەردەست کراوە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پڕۆژەکانی ویکیمیدیا پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون پۆل:وێبگەکانی میدیاویکی
تاوۆ یوانمینگ
تاوۆ یوانمینگ (بە چینی سادەکراو: 陶渊明، بە چینی دێرین:陶淵明، لەدایکبووی ٣٦٥ تا ٤٢٧) ھەروەھا وەک تاوۆ چیان ناسراوە) شاعیر و سیاسەتوانێکی چینی بوو، بەھۆی شیعرەکانی لە سەردەمی شەش شانشینەکە ناسرابوو، لە سەردەمی ڕۆژھەڵاتی شانشینی جین لەدایکبووە و لە سەردەمی لیو سۆنگ مردووە. زۆربەی ژیانی لە گوند بەسەربردووە و خەریکی کشتووکاڵی، خوێندنەوە، خواردنەوەی مەی، و وەرگرتنی بانگھێشتنامەی میوانی، و نووسینەوەی شیعر بووە، و شیعرەکانی ڕەنگدانەوەی ئەو ئازار و خۆشیانەن کە لە ژیانیدا چەشتوونی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٣٦٥ پۆل:مردووانی ٤٢٧ پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی پێنجەم پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتی جین (٢٦٦-٤٢٠) پۆل:سیاسەتوانەکانی ئیمپراتۆریەتیی حین (٤٢٠-٢٦٦) پۆل:چینییە ئەفسانەییەکان پۆل:شاعیرانی لیو سۆنگ پۆل:شاعیرانی جیانگسی
بیلیڕووبین
وێنۆک|[[گەردی بیلیڕووبین]]
بیلیڕووبین مادەیێکی زەرد ڕەنگ و ئاکامی کاتابۆلیزمی ھێمە. ھێم لە نێو ھیمۆگلۆبیندا پەیدا دەبێت کە خودی ھیمۆگلۆبین بەشێکی سەرەکی لە پێکھتەی خڕۆکەی سوورە. بیلیڕووبین لە ڕێگای میزەوە لە لەش دەر دەکرێت. کاتێک کە پلەی بیلیڕووبین لە خوێندا زۆر دەبێت، دەتوانێت نیشانەی حاڵەتێکی نەخۆشی بێت. بۆ وێنە لە کاتی ڕوودانی نەخۆشی زەردووییدا پلەی بیلیڕووبین لە لەشدا زۆر دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:مێتابۆلیزم
باھوبەلی: دەستپێک
وێنۆک|پۆستەری باھوبەلی باھوبەلی: دەستپێک فیلمێکی ھیندی داستانئامێز و مێژووییە لە دەرھێنانی (S. S. Rajamouli)یە. ھەریەکە لە پرابھاس و ڕانا دەگووبەتی و ئەنوشکا شیتی و تەمەنا ڕۆڵی سەرەکی تێدادەگێڕن. فیلمەکە بۆیەکەمجار لە ڕۆژی ١٠ی تەممووزی ٢٠١٥ نمایشکرا. تێچوونی فیلمەکە ١٨ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی بوو لە بەرامبەردا داھاتی فیلمەکە ٩٠ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی بوو. فیلمەکە لە بنەڕەتدا بە زمانەکانی تیلوگویی و تامیلییە و بەدۆبلاژی ھیندیش نمایشکراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە ھیندییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی پۆل:فیلمە ھیندییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمەکان بە زمانە خەیاڵییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە بولگاریا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ھیندییەکان پۆل:فیلمی فرە زمانی ھیندی پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئالاپوژە وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری چالاکودی وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تریسوور وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمە نایابە ھیندییەکان
ئۆپێک
یەکەم سکرتێری گشتیی ئۆپێک لە ساڵی ١٩٦١ەوە ھەتا ساڵی ١٩٦٤ ئێرانی بوو و تاکوو ئێستا ئێران نۆ جار سەرۆکایەتی ڕێکخراوی ئۆپێکی لە ئەستۆ بووە.
وڵاتانی ئەندام
چەپ|وێنۆک|250px|وڵاتانی ئەندامی ئۆپێک لەسەر نەخشەی جیھان
ئەندامانی ئۆپێک بریتین لە ١٢ وڵاتی سەربەخۆ لە سێ کیشوەری جیھانەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دانوستانی نێونەتەوەیی پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٦٠
کردەوەی ماموت
کردەوەی ماموت (بە ئینگلیزی: Operation Mammoth؛ بە ئەڵمانی: Unternehmen Mammut). کردەوەیەک بوو کە نەخشەدانەرەکەی لەلایەن ئەڵمانیای نازییەوە داڕێژرابوو بۆ بەدەست ھێنانی سەرچاوەی ووزەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بەتایبەتی ھەرێمی کوردستان کە ئەوکات لەژێر ھەژموونی بەریتانیادا بوو، ئەڵمانەکان لە ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا و پێشڕەویان کردبوو بۆ بەدەستھێنانی ووزە پەلاماری یەکێتیی سۆڤیەتی ئەو کاتیان دابوو گەشتببونە کەنارەکانی دەریای قەزوین و شارەکانی گرۆزنی و مایکۆب و باکۆ بگرێت کە سەرچاوەی ووزە بوون، ھەروەھا لەبەرەی باکووری ئەفریقا ژەنەڕاڵ ئێرڤین ڕۆمل تاوەکو سنوری میسر ڕۆشتبوو، بۆیە ئەڵمانیا دەیویست لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا پەل بکوتێت. 350px|وێنۆک|ناوەڕاست|بەڵگەنامەی فەرمی کردەوەی ماموت
ناو
کردەوەی ماموت یان ئۆپراسیۆنی ماموت، ناوەکەی لەوەوە ھاتووە کەبەناوی شێخ مەحموودی حەفیدو بووە بەڵام بۆ ئەوەی نھێنی کردەوەکە دەرنەکەوێت چەند پیتێکیان لابردووە و (ماموت) ماوەتەوە.
سەرەتا
میولەر لە کتێبەکەیدا دەنووسێ کە وەکو ئەڵمانیەکی بە پەرۆش بۆ میللەتەکەی لە جەنگی جیھانی دووەمدا بیر لە پلانێک دەکاتەوە یارمەتی وڵاتەکەی بدات بەرەو سەرکەوتن. ئەو پێویستیانەی ئەڵمانیا ھەیبوو بۆ نەوت یادی بۆ ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دەچێتەوە کە پێشتر گەشتێکی تێدا کردبوو. میولەر خۆی ساڵی ١٩٣٦ سەردانی کوردستانی کردبوو پێشتر و شێخ مەحمودی ناسیبوو ھەروەھا لەگەڵ شێخ لەتیفدا سەردانی ناوچەی پشدەری کردبوو و ئاغاکانی ئەوناوەی دەناسی، ئەمە وایلێکرد خۆی وەک شارەزا لەکاروباری کورد خۆی بە مخابراتی ئەڵمانی بناسێنێت، ساڵێک دوای ھاتنەوەشی کتێبێکی بڵاوکردەوە بەناونیشانی “خۆکوتانە ناو کوردستانی داخراو”، لە ساڵی ١٩٤٣دا نەخشەی پلانێک بۆ سەرکردایەتی جەنگی ڕایخی سێیەم دەنێرێت لە بارەی چۆنیەتی سوودوەرگرتن لە نەوتی عێراق بەھۆی کوردەکانەوە، وەک خۆی دەگێڕێتەوە پاش ھەفتەیەک فەرمان لە سەرکردایەتی سوپا دەردەچێت بۆ جێبەجێکردنی کردەوەکە.
میولەر تەواوی ئەندامانی کردەوەکە پێکدێنێت بەڵام پێویستی بە کوردێکی ئازا و شارەزا دەبێت، بۆیە بیری دەکەوێتەوە کە لەساڵی ١٩٤٢ لە ئەستەمبوڵ کەسێکی وەھای ناسیووە و دژی سیاسەتەکانی ئینگلیز بووە کە ئەویش ڕەمزی نافیعە، ھەرزوو دەچێتە ئەستەمبوڵ و ڕەمزی دەدۆزێتەوە و لەمبارەیەوە قسەی لەگەڵ دەکات و ڕەمزی ڕازی دەبیت بەوەی کەنەوتی کوردستان بۆ ئەڵمانیا و لە سایەی ئەڵمانیاوە سەربەخۆی بۆ کورد دەستەبەربێت، بیری سەربەخۆی وای لە ڕەمزی کرد کە ببێتە یاریدەدەری ئەڵمانەکان، دواتر بۆ خولی فێربوونی پەڕەشوتەوانی و بەکارهێنانی چەکی تازە دەچێتە ئەڵمانیا.
دەستپێکردن
پاش ئەوەی تیمەکە پێک دێت و مەشقی سەربازی و پەڕەشوتەوانی و بەکارھێنانی چەک تەواو دەکەن ئامادەدەبن بۆ ئۆپراسیۆنەکە، تیمەکە لەمانە پێک ھاتبوون، ڕەمزی نافیع ڕەشید ئاغا کەوەک شارەزای ناوچەی جوگرافی و ناسراوی ناوچەکە و وەک کوردێک، فەرماندەری دەستەکە میوللەری ئەفسەربوو کە بەدەر لە پلەی سەربازی ئەفسەر و سەرباز لەو ماوەیەی کە لە ئەڵمانیا خەریکی مەشقبوون، ببوو بە ھاوڕییەکی نزیکی ڕەمزی نافع ڕەشید، جگە لە میوللەر و ڕەمزی کەسێکی دیکەش بە ناوی ھۆفمان کە سەربازێکی سەرسەختی نازی بوو، ئاگای لە ورد و درشتی ڕۆژھەڵاتی ناوین بوو، ماوەیەک لە تاران وەکو مامۆستا وانەی بە خوێندکارانی ئێران دەگووتەوە. کەسی چوارەمیش ناوی کانێچین بوو، بە ڕەچەڵەک پۆڵەندی بووە.
تیمەکە لە ئەڵمانیاوە بەڕێدەکەون بۆ ئوکراینا و پاشان بۆ نیمچەدوورگەی کریمیا(قرم) لە ڕێکەوتی ١٧ حوزەیرانی ١٩٤٣ دەگەنە سەر ئاسمانی ھەرێمی کوردستان کەوا بڕیاریان داوە لە ناوچەی پشدەر داببەزن و پەیوەندی بکەن بە (سوارەئاغا)ی سەرۆکی ھۆزی بڵباس کە خۆی پەیوەندی بە ئەڵمانەکانەوە ھەبوو، بەڵام فڕۆکەوانەکە لە شوێنێکی کە دایان دەبەزێنێت، کە ڕۆژئاوای شاری مووسڵە و ناوچەی عەرەب نشینە. کە بەدووری (٢٠٠کم) لەناوچەی بتوێن بە پەڕەشوت دابەزیوون، لەو شوێنەدا چی کەرەستە و پارەی زیاد و چەکێک کە ھێنابوویان بەجێیدەھێڵن خۆیان دێن تا لە قەیاغی گوێر بەرە و قەزای مەخموور، لیوای ھەولێر دەپەڕنەوە، شەو لە دێی تەرجان دەبن، لەوێوە بە سواری وڵاغ دێن تاکو لە دەمەو بەیاندا دەگەنە ھەولێر، لە باغەکەی پشت ماڵی (عەتائوڵا ئاغا)ی مامی ڕەمزی خۆیان پەنھان دەکەن بۆ جل گۆڕین و لەوێوە بە ھاوڕێیەتی ئامۆزایەکی (خورشید) دەچنە دێی بنەسڵاوە کە لە دوورایی سێ سەعات ڕێ بە سواری لە ڕۆژھەڵاتی ھەولێر کەوتووە. ڕۆژی دیکە دەچن بۆ دێی بیۆکە بە نیازی ئەوەی بچن بۆ تورکیا و بەوێدا بگەڕێنەوە بۆ ئەڵمانیا لەبەرئەوەی ئاشکرابوونیان ھەموو ڕێگەیەکی سەرکەوتنی پلانەکەیان لێ دەبەستێت، بە تایبەتی کە ھەرچی کەرەستە و پارە و چەکێکی بۆ شۆڕش پێویست بوو لە کیسیان چوو بوو. ڕێکەوت وەھا دەبێ قاچاغچییەکی ئەو دەوروبەرەی بیۆکە دەیانبینێت کە خۆی کونەفلوسەیی بووە، حکومەتیش (١٠٠٠) دیناری پاداشت دانابوو بۆ کەسێک ھەواڵ لەو کۆمەڵە بدات، کابرای کونەفلوسەییش خەبەرەکەی لە ڕێی جوولەکەیەکەوە بە حکومەت ڕاگەیاند. لە ڕێکەوتی ٢٩ حوزەیرانی ١٩٤٣ لە پێشەوە سێ ئەڵمانیەکە دەگیرێن. ڕەمزی لەو دەمەدا لەگەڵیان نابێت. حکومەت باوک و مامەکانی ڕەمزی دەگرێت. مامێکی (نورالدین ئاغا) بە ئیزنی حکومەت دەچێ بە سۆراغیەوە، داوا دەکا خۆی ڕادەست بکات و خزمەکانی پێوە ڕزگار بن ڕەمزی ویستبووی خۆی بکوژێت بەڵام مامی تەمای ژیانی لەبەر دەنێت و دەیھێنێتە سەرئەوەی کە خۆی بەدەستەوە بدات، لەوە بەولاوە دەیاننێرن بۆ مووسڵ و بەغدا و قاھیرە بە مەبەستی دادگایی کردن و سەرەتا بەحکومی لەسێدارەدان و دواتر حوکمەکەیان بۆدەگۆڕن بە زیندانی بیست ساڵ، پاش کۆتای جەنگ میولەر و ھاوڕێکانی ئازاد دەکرێن و دەچنەوە ئەڵمانیا و ڕەمزیش ڕەوانەی بەغداد دەکرێت و پاش تێکچونی باری دەروونی ئازاد دەکرێت و لەساڵی ١٩٤٧ کۆچی دوای دەکات.
ھۆکاری شکستی کردەوەکە
وەک میولەر لە کتێبەکەیدا باسی دەکات ئاوھا بووە:
کاتێک لە نیمچەدورگەی کریمیاو بەڕێی ئاسماندا دەکەونە ڕێ بەرەو ئامانج. ھەر لەو دەمەدا کە بە ئاشکرا نزیکی شوێنی ئامانج دەبنەوە و فڕۆکەوانەکە چەند سووڕێک بە دەوری شارێکی کارەبا گەشدا دەدات، میولەر دەکەوێتە گومانەوە، فڕۆکەوان لەجیاتی شوێنی ئامانج لە ڕۆژاوای مووسڵ ھەڵیان دەدات. ڕەمزی نافیع بە پرسین دەزانێ جێی دابەزینیان کوێیە و ھیچ لەگەڵ شوێنی ئامانج یەکناگرێتەوە. میولەر ڕوونی دەکاتەوە کە ھەموو کارەکە لە ئەڵمانیاو بە ئینگلیزەکان فرۆشرا بوو. بۆی دەردەکەوێ کە ناحەزەکانی لە ئەڵمانیادا ھەروەکو لە سەرەتاوە ویستیان تەگەرە بخەنە پلانەکەیەوە، دواتریش کە نەیتوانی بیوەستێنن بە دوژمنیان فرۆشت.
سەرچاوەکان
پۆل:شەڕ پۆل:ململانێکانی ١٩٤٠ پۆل:ململانێکانی ١٩٤١ پۆل:ململانێکانی ١٩٤٢ پۆل:ململانێکانی ١٩٤٣ پۆل:شەڕەکانی عێراق پۆل:شەڕەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:شەڕی جیھانیی دووەم
ماویلیان
ماویلیان دێیەکی قەزای رەواندز لە پارێزگای ھەولێر ی باشووری کوردستانە. ئەم گوندە ھەشت كیلۆمەتر لە رۆژهەڵاتی ڕواندز دوورە. لە ساڵی ١٩٨٧دا لە لایەن ڕژێمی بەعس ڕوخێندراوە و لە ساڵی ١٩٩١دا دانیشتووانەکەی گەڕاونەتەوە و ئاوەدان بووەتەوه. لە ڕووی کشتوکاڵییەوە، بەروبومی ترێ بەرهەمێکی بەناوبانگی ئەم گوندەیە. خودی ناوی ماویلیان لە ناوی مێوی ترێ وە هاتووە بە مانای مێوی لێە دێت
کاتابۆلیزم
کاتابۆلیزم بە زنجیرە کارگەلێک دەوترێت کە لە نێو خانەکاندا ڕوو دەدەن و دەبنە ھۆی شکاندنی گەردەکان بۆ بە دەستھێنانی وزە. کاتابۆلیزم بەشیک لە زنجیرە کارەکانی مێتابۆلیزمە.
سەرچاوەکان
پۆل:مێتابۆلیزم
کڕۆمیۆم (وێبگەڕ)
کڕۆمیۆم بە (ئینگلیزی: Chromium) پڕۆژەی وێبگەڕ ی سەرچاوەکراوەی کۆمپانیای گووگڵە. گووگڵ کرۆم و چەند وێبگەڕێکی تر وەکوو ئۆپێرا لەسەر بنەمای کڕۆمیۆم داڕێژراون.
پەراوێزەکان
پۆل:وێبگەڕەکان پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٨ پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ پۆل:نەرمەکاڵایەک کە مۆڵەتی بی ئێس دی بەکاردەھێنێت
کۆخە
کۆخە یان کۆکە حاڵەتی دەرکردنی ھەوایە لە ڕێگەی دەمەوە بۆ خاوێنکردنەوەی ڕێگە ھەواییەکان و سییەکان لە چڵک و تەرەشوحات.
پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی
بەرھەمەکانی ھەپی مادیسۆن
وێنۆک|لۆگۆی کۆمپانیاکەی ئێستا، لە ساڵی 2005ەوە بەکارهێنراوە دڵخۆشی مادیسۆن بە تایبەتی بەڕێوەدەبرێت لۆس ئانجلەس بارەگای سەرەکی فیلم و کۆمپانیای بەرهەمهێنانی تەلەفزیۆن کە لە ساڵی 1999 لەلایەن ئەکتەر/کۆمێدی ئادەم ساندلەر دامەزراوە. ئەم کۆمپانیایە بە ناوی دوو فیلمی ساندلەر ناوی شاد گیلمۆر و بیلی مادیسۆن ە.
تیزاوا
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
مۆدێلەکانی بی ئێم دەبلیوو
مۆدێلەکانی (م) BMW M
ئەم زنجیرەیەی بی ئێم ڤێ پێکھاتوون لە کۆمەڵە ئۆتۆمبێلێکی سپۆڕت (SPORT)، کە بڕێک تایبەتمەندی زیاتری تێدایە، ماتۆڕێکی بەھێز و تەکنیکێکی تایبەتی تێدا بەکارھاتووە کە وای کردووە ئەم ئۆتۆمبێلە خێراتر بێت.
زانکۆی جیبووتی
زانکۆی جیبووتی زانکۆیەکی میللی یە لە ووڵاتی جیبووتی وە لە ساڵی ٢٠٠٦ دامەزرا.
مێژوو
زانکۆی جیبووتی لە ساڵی ٢٠٠٦ بە فەرمانی کۆماری دامەزرا. وە لە ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی قوتابیان ٢،٥٠٠ قوتابی بوو هەروەها لە ساڵی ٢٠١٥ ژمارەی قوتابیان گەیشتە ٧،٠٠٠ قوتابی.
هەروەها ببینە
لیستی زانکۆ عەرەبییەکان
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
سینگاپوور (شار)
شاری سینگاپور (بە ئینگلیسی:Downtown Core (Singapore))، پایتەختی وڵاتی سینگاپورە.
ئانابۆلیزم
ئانابۆلیزم زنجیرە کارگەلێکە کە لە نێو خانەکاندا روو دەدەن و دەبنە ھۆی پێکەوە لکانی گەردەکان و پێکھاتنی ماددەیێکی نوێ. بۆ ئەنجامی ئانابۆلیزم بە پێچەوانەی کاتابۆلیزم، وزە خەرج دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مێتابۆلیزم
ڕشانەوە
وێنۆک|ڕشانەوە، نیگارەیێک لە سەدەی چواردەھەمی زایینی
ڕشانەوە یان ھەڵھێنانەوە (بە ئینگلیزی: vomiting) بریتییە لە هاتنە دەرەوەی ناوەڕۆکی نێو گەدەی گیانداران، لە دەم و لووتەوە. ئەم ناوەڕۆکە دەکرێت خۆراک یان هەر جۆرە ماکێکی تری نێو کۆئەندامی هەرس، وەک زەرداو بێت. گەلێک هۆکار لە ڕشانەوەدا ڕۆڵیان هەیە؛ لەوانەیە بە هۆی خۆراکی گەندەڵ، کاردانەوەی مێشک لە هەمبەر توومۆر، دووگیانی، گوشاری دەروونی و... هتد بێ. بە دۆخی پێش ڕشانەوە دڵ هەڵشێوان یا دڵ پێکاهاتن دەڵێن. ئەگەر ڕشانەوە بەردەوام بێت، بۆ ئاوچن نەبوونی لەش، دەبێت دەسبەجێ دەرمان بەکار بھێندرێت.
ڕشانەوە لەگەڵ هێق کردندا جیاوازە، لە هێقدا خۆراکی هەرساو لە ڕێگەی زەنگلۆکەوە دەگەڕێتەوە ناو دەم، بەڵام بە ئارامی و بێ پژاندن. بەڵام لە ڕشانەوەدا بە گوشار و پژانەوەیە. دڵ هەڵشێوان و ڕشانەوە کاردانەوەیەکی پارێزەرانەیە لە هەمبەر چەندین هۆکار. ئەم هۆکارانە لەخۆ گری شەبەنگێکی بەرینی تێکچوونە، لە دۆخی خۆش خیمەوە هەتا دۆخی فریاکەوتن.
جاری وایە دڵ هەڵشێوان و ڕشانەوە جیا لە یەک ڕوو دەدات، بەڵام بەزۆری دڵ هەڵشێوان دەبێتە هۆی ڕوودانی ڕشانەوە. دڵ هەڵشێوان لەگەڵ ژاکان و بزڕکان، ئارەق کردن و هەست بە برسییەتی هاوڕێیە.
هۆکارەکانی ڕشانەوە
ڕشانەوە دوو هۆکاری سەرەکی هەیە:
میکانیزمی سەرهەڵدان
دڵ هەڵشێوان و ڕشانەوە بە هۆی هەڵزرنگانی دەمارەکانی ببەر لە لایەن ناوەندی ڕشانەوە لە مێشک بۆ سەر ماسوولکەکانی سینگ و سک ڕوو دەدات. نۆرۆترانسیمەترەکانی ڕشانەوە بریتین لە: ئەسیتڵ کوولین، هیستامین، سیرۆتۆنین و دۆپەمین.
سەرچاوە
پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی: کۆئەندامی ھەرس و سک پۆل:پزیشکی پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی پۆل:ڕشانەوە
ھاوڕەگەزخوازی
ھاوڕەگەزخوازی (ھەروەھا ھاوزایەندخوازی؛ ) بریتییە لە پەیوەندییەکی ڕۆمانتیکی و سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان زایەنددا. ھاوڕەگەزخوازی «نەخشێکی ھەتاھەتایی سەرنجی سۆزداری و سێکسیی و ڕۆمانسییە» لە نێوان ئەندامانی ھاوڕەگەز. ھەروەھا «ئاماژەیەکە بۆ ھەستی شوناسی کەسێک لەسەر بنەمای ئەو سەرنج و ڕەفتارە پەیوەندیدارانە و ئەندامییەتی لە کۆمەڵگەیەک کە ھەمان ھەست تیایاندا ھاوبەشە.»
لە پاڵ جیاڕەگەزخوازی و دووڕەگەزخوازیدا، ھاوڕەگەزخوازی یەکێکە لە سێ پۆلە سەرەکییەی خواستی ڕەگەزی زاناکان ھۆکاری سەرەکیی خواستی ڕەگەزی نازانن، بەڵام پێیان وایە بەھۆی کاریگەرییەکی دوولایەنەی بۆماوەیی و ھۆرمۆنییەوە دروست دەبێت، لە پاڵ ئەوانیشدا، کاریگەری کۆمەڵگا لەوانەیە ڕۆڵێک بگێڕێت. زاناکان پێیان وانییە ھاوڕەگەزخوازی ھەڵبژاردەی کەسەکە خۆی بێت. ھەرچەندە ھیچکام لە بیردۆزەکان پاڵپشتییەکی گشتییان نییە، بەڵام زاناکان پشت بەو بیردۆزانە دەبەستن کە لە سایەی ژینناسیدا ھاتوونەتە ئاراوە و دەچنەوە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان. ھیچ بەڵگەیەکی باوەڕپێکراو یان پشتگیراو لەلایەن زانستەوە نییە ئەوە بسەلمێنێت کە خێزان و تەمەنی منداڵی کاریگەرییان لەسەر خواستی ڕەگەزی ھەیە. ھەرچەندە ھەندێک خەڵک پێیان وایە کە ھاوڕەگەزخوازی کردارێکی نا-سروشتییە، بەدواداچوونی زانستی سەلماندوێتی کە ھاوڕەگەزخوازی جیاوازییەکی ئاسایی و سروشتییە و دەرئەنجامێکی خراپ یان نەخۆشیی دەروونی نییە، خۆیشی لە خۆیدا شتێکی خراپ نییە. بەڵگە و لێکۆڵینەوەی پێویست لەبەردەستدا نییە ئەوە بسەلمێنێت کە دەستێوەردانی دەروونی توانای گۆڕینی خواستی ڕەگەزی ھەیە.
باوترین ئەو دەستەواژانەی کە بۆ کەسانی ھاوڕەگەزخواز بەرکاردەھێنرێن لێزبیان و گەین، بەڵام گەی بە شێوەیەکی بەرچاو و دیار بۆ ئاماژەکردن بە ھەردوو مێ و نێرە ھاوڕەگەزخوازەکان بەکاردەھێنرێت. ئەستەمە زاناکان بتوانن بە وردیی یاخود بە نزیککراوەیی ڕێژەی سەدیی کەسانی ھاوڕەگەزخواز یاخود ئەوانەی کرداری سێکسییان لەگەڵ ئەندامانی ھەمان دیاری بکەن، لەبەر چەند ھۆکارێک، لەوانە؛ کەسانی ھاوڕەگەزخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو ھۆمۆفۆبیا و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە ئیسلامییەکاندا ڕووبەڕوویان ببێتەوە. ڕەفتاری ھاوڕەگەزخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئاژەڵانیشدا بینراوە و دیاری کراوە.
زۆرێک لە گەی و لێزبیانەکان، ھەر وەک جیاڕەگەزخوازەکان، لە پەیوەندیی خۆشەویستی و ھاوسەرگیری پاک و دروست دان. ھەرچەندە ماوەیەکی کەمیشە سەرژمێریی دانیشتووان ئەوان لە ئاماری ھاوسەرگیری و پەیوەندییەکاندا پیشان دەدات. پەیوەندییەکانی نێوان ھاوڕەگەزخوازان لە ڕووی سایکۆلۆجییەوە ھەر وەک ھی جیاڕەگەزخوازەکان وایە و ھیچ جیاوازییەکیان تێدا بەدی ناکرێت. کرداری ھاوڕەگەزخوازی بە درێژایی مێژوو ھەبووە و ھەندێک جار پەسەند کراوە و ھەندێک جاری تریش بەپێی ئەو کۆمەڵگەیەی ئەو کەسانەی تێدا ژیاون ئەم دیاردەیە نەفرینی لێکراوە. لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمەوە، جووڵە جیھانییەکان بۆ داواکردنی مافی یاسایی بۆ ھاوڕەگەزخوازان زیادی کرد. داواکارییەکانیان بریتیبوون لە دەستەبەرکردنی مافی شارستانی و ھاوسەرگیری و پاراستن و بەخێوکردنی مناڵە بێسەرپەرشتەکان و پاراستنیان لە توندوتیژی. لە ئێستادا ھیچ مافێک لەلایەن حکوومەتی ئێراق و ھەرێمی کوردستانەوە بە فەرمی بۆ ھاوڕەگەزخوازان دانەندراوە، ئێن ئاڕ تی لە ڕاپۆرتێکدا لەسەر ھاوڕەگەزخوازان ئەمەی دڵنیا کردووەتەوە. لە کۆمەڵگەی کوردیدا، ھاوڕەگەزخوازان بە ھەڵە لەگەڵ لەشفرۆشەکان و مناڵباز و نێربازاندا تێکەڵ دەکرێن، بە تایبەتی ھاوڕەگەزخوازە نێرەکان یاخود گەیەکان، زۆرجار وەک سووکایەتییەک پێیان بە «ھەتیوباز»یان «دوودەگی» بانگ دەکرێن، بەڵام لەڕاستیدا ھاوڕەگەزخوازی ھیچ پەیوەندییەکی بە لەشفرۆشی و مناڵبازی و نێربازییەوە نییە و پەیوەندییەکی ڕۆمانسی و سۆزدارانەی نێوان دوو مرۆڤی پێگەیشتووە.
وشەڕەتناسی
وێنۆک|150px| پارچەیەک وێنەی مێژوویی کە دوو گەی پیشان دەدات، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٥٤٠ی پێش مەسیح. بەپێی زانستی وشەڕەتناسی وشەی ھۆمۆسێکشواڵ، کە لە زمانە بیانییەکاندا بە واتای ھاوڕەگەزخواز دێت، تێکەڵەیەکی یۆنانی و لاتینییە، یەکەم پێکھاتەی لە گریکییەوە وەرگیراوە، ὁμός (ھۆمۆس) کە بەواتای «ھەمان» دێت، و بۆ وەسفکردنی کردار و سەرنجی سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان ڕەگەزدا بەکاردێت، و لێزبیانیزمیش دەگرێتەوە. یەکەم دەرکەوتنی وشەی ھۆمۆسێکشواڵ لە نووسیندا لە نامیلکەیییەکی ساڵی ١٨٦٩ی ڕۆماننووسی نەمسایی کارل-ماریا کێرتبێنیدایە، کە نازانرێت کێ بڵاوی کردووەتەوە. نامیلکەکە دژی ھەندێک یاسای شانشینی پڕوسیا وەستاوەتەوە کە ھەندێک کرداری سێکسیی قەدەغە کردبوو. لە ١٨٨٦دا دەروونناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن لە کتێبەکەیدا بەناوی سایکۆپاتیا سێکسیوالیس ھەردوو ناوی ھۆمۆسێکشواڵ و ھێترۆسێکشواڵی بەکارھێناوە. کتێبەکەی ئەو ھێندە بەناوبانگ بوو لە نێو خەڵکیدا، بوویە ھۆی ئەوەی ئەم دوو ناوە بە فەرمی بەکاربھێنرێن و ببن بە دوو ناوی گشتی.
زۆرێک لە ڕێنیشاندەرەکانی نووسینی ویلایەتە یەکگرتووەکان پێشنیاری ئەوە دەکەن کە کە ھۆمۆسێکشواڵ وەک ناو بۆ کەسێک بەکارنەھێنرێت و لەجێی ئەوە گەی یان لێزبیان بەکار بھێندرێت. ھەندێکی تر پێشنیازیان کردووە کە بە تەواوەتی دەست ھەڵبگیرێت لە بەکارھێنانی ئەو وشەیە لەبەر ئەوەی مێژوویەکی تاریکی ھەیە و وەک سووکایەتییەک وایە، چونکە دەستەواژەکە زیاتر بۆ خووڕەوشتی سێکسی کەسەکە بەکاردێت نەک ھەستە ڕۆمانسییەکانی. گەی و لێزبیان ناودارترین جێگرەوەی وشەکەن کە لە کۆمەڵگەدا بە شێوەیەکی خراپ بەکارنایەن. پیتی سەرەتای ھەر یەک لە وشەکانی لێزبیان، گەی، بایسێکشواڵ و ترانسسێکشواڵ بۆ دروستکردنی وشەی LGBT (ئێڵ جی بی تی) بەکارھێنراون، کە ئاماژەیە بۆ کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە.
گەی خۆی ئاماژەیە بە ھاوڕەگەزخوازیی نێرینە، دەشکرێت بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی کەسانی ئێڵ جی بی تی بەبێ گوێدان بە زایەندیان بەکاربھێنرێت. بەڵام لێزبیان تەنھا تایبەتە بە ھاوڕەگەزخوازانی مێینە. وشەی لێزبیان لە دوورگەی لێسبۆسی یۆنایییەوە وەرگیراوە، لەوێ ھۆزانڤانی یۆنانی سافۆ ھۆزانی سەبارەت بە پەیوەندییە سۆزدارییەکانی لەگەڵ کچانی گەنجدا دەھۆنییەوە.
وێنۆک|زێفیرەس و ھاییسنت لەسەر کوپێکی ئاتیکی، ٤٥٠ی پ.م. کارەکە لە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی بۆستن دەدۆزرێتەوە|150px
ھەرچەندە نووسەرانی کۆن دەستەواژەی ھۆمۆسێکشواڵیان بۆ چوارچێوەیەک بەکارھێناوە کە تەنیا یەک ڕەگەزی تێدا بێت (بۆ نموونە قوتابخانەیەک تەنیا کچی تێدا بێت)، بەڵام لە ئێستادا وشەکە لە ڕێڕەوەکەی لای داوە و تەنھا بۆ خواستی ڕەگەزی و ھەستی سێکسیی کەسێک بەرامبەر بە ڕەگەزی خۆی بەکاردێت.
بە گشتی لەجێی وشەی ھۆمۆسێکشواڵێتی چەند وشەیەکی دیکە بەکارھێنراون، لەوانە؛ ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن، (MSM) کە لە پزیشکیدا بۆ ئاماژەکردن بە چالاکیی سێکسی بەکارھێنراوە. ھۆمۆئیرۆتیک، بۆ کاری ھونەریی بەکاردێت. چەند وشەیەکی دیکە کە وەک سووکایەتی بەکاردھاتوون: کویر، فاگێت، فەیری، پووف و ھۆمۆ. لە سەرەتاکانی ١٩٩٠ەکاندا ئەم وشانە لەلایەن کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تییەوە ئاماژە خراپەکانیان لێکرایەوە، وشەی کویر لە لێکۆڵینەوەی کویر و بیردۆزەی کویر و تەنانەت لە زنجیرەی تەلیفیزیۆنی چاوێکی کویر بۆ کوڕێکی سترەیتدا بەکارھاتووە. (سترەیت بەو کەسانە دەوترێت کە ھاوڕەگەزخواز نین و جیاڕەگەزخوازن). ھەرچۆنێک بێت، گەر کەسێک مەبەستی خراپ بێت لە بەکارھێنانی ئەم وشەیە بە شێوازی لێدوانەکانیدا دیار دەبێت.
ھەندێک جار، لەبری وشەی «ھاوڕەگەزخواز» (کە وشە ڕاستەکەیە)، «ھاوڕەگەزباز» بەکار دەھێندرێت. لە زمانی کوردیدا وشەی شیاوی پەیوەندیدار بە جێندەر و زایەندەوە دانەندراوە، بۆیە ئەو ناوانەی ئێستا لە جێی ھاوڕەگەزخوازی بەکاردێن، دروست نین.
مێژوو
ڕەوشتی کۆمەڵگە بەرامبەر بە ھاوڕەگەزخوازان و مامەڵەکردن لەگەڵیان بەپێی کات و ناوچە جوگرافییاکان گۆڕاوە، شوێن ھەبووە کە ھەموو نێرەکان تێیدا بەشداری پەیوەندی ھاوڕەگەزیان کردووە، لە ھەندێک شوێنیش دیاردەکە پشتگوێ خراوە و پەسەند کراوە، لە ناوچە ئایینییەکانیش بە کفر ناوبراوە و سزای کوشتنی بۆ داندراوە. ڕاست|وێنۆک|تابلۆی خەوتووەکان، کێشراو لەلایەن گوستاڤ کۆربێرت، ساڵی ١٨٦٦ لە کۆکراوەیەکی مرۆڤناسی وردی مێژوویی تایبەتە بە وەسفی چاندی گەلانی پێش-پیشەسازیی، «ھاوڕەگەزخوازی بەبەھێزی پەسەندنەکراوە بە ڕێژەی ٤١٪‏ لە ٤٢ چانددا؛ پەسەند کراوە یانیش پشتگوێ خراوە لەلایەن ٢١٪‏ی خەڵکی و، ١٢٪‏ ئامارێکی وایان نەداوە لەسەر ئەو دیاردەیە. لە ٧٠ گرافی مرۆڤزانیدا، ٧٠٪‏ وا پیشانی دەدەن کە ھاوڕەگەزخوازی نادیارە یان دەگمەنە. ٤١٪‏ش وای نیشان دەدەن کە ھەیە و شتەکە دەگمەن نییە.
لەو چاندانەی کە کاریگەری ئایینە ئیبراھیمییەکانیان لەسەرە، یاسا و کڵێساکان ھاوڕەگەزخوازیان بە لادان لە ئایین و وەستان دژی یاسا و سروشت ناوبرد. ناپەسەند کردن و خراپ سەیری کردنی سێکسی کۆم لە نێوان دوو پیاودا دەگەڕێتەوە بۆ پێش مەسیحییەت بەھەرحاڵ. ئەوە شتێکی دیار بووە لە یۆنانی کۆندا، ناو بردنیشی بە نائاسایی یان ناسروشتی دەگەڕێتەوە بۆ فەیلەسوفی یۆنانی بەناوبانگ ئەفلاتوون.