cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڕۆبێرت ھوک
سەرەتای ژیانی
ڕۆبێرت ھۆک ا لە ساڵی ١٦٥٣ لە شاری فرێش ۆتەر لە دایک بووە لە دوورگەی ئایڵ. دایکی ناوی سیسیلی گایلیس و باوکی ناوی جۆن ھۆک بووە. ڕۆبێرت دووا منداڵ بووە لە نێو خوشک و براکانی کە دوو خوشک و دوو برا بوون. ھۆک حەفت ساڵ جیاوازی تەمەنی ھەبوو لەگەل منداڵی پێش خۆی. باوکی ھۆک قەشە بوو لە کەنیسەی ئینگڵتەرا کە لە ھەمان کاتدا سەرپەریشتی ھەموو کەنیسەکانی فرێشوەتەری دەکرد. ھەروەھا ھەردوو مامەکانی ڕۆبێرت ھۆک پیاوی ئایینی کەنیسە بوون. وا چاوەروان دەکرا کە ڕۆبێرت ھۆک دوای تەواو کردنی خوێندن لە کەنیسە کار بکات. بە بۆنەی ئەوەی کە باوکی ڕۆبێرت بەڕێوەبەری قوتابخانەیەک بوو، دەیتوانی لە ماڵەوە یارمەتی کوڕەکەی بدا لە خوێندن، ئەمەش ڕەنگە بەھۆی ڕەوشی خراپی تەندروستی ڕۆبێرت بووبێت. باوکی ڕۆبێرت لایەنگری دەسەڵاتی پاشایی بوو و بۆیە یەکێک بوو لەو کۆمەڵە خەڵکەی کە وەک ڕێزێک چوون بۆ لای چارلیس (پاشای ئینگڵەند) کاتێک ھەڵات بۆ دورگەی وایت، ھەروەھا ڕۆبێرتیش کە گەورە بوو لایەنگری سیستەمی پاشایەتی بوو.
ڕۆبێرت ھۆک ھەر لەتەمەنی گەنجێتی، زۆر ئارەزووی تێبینی کردن و کاری میکانیکی و وێنە کێشان کردوو، کە ئەم ئارەزووانەش بە درێژایی ژیانی ھەوڵی بەرجەستەکردنیانی داوە. ڕۆبێرت ھۆک ھەڵسا بە جیا کردنەوەی کاتژمێرێکی زیوی و دروستکردنی تەختە کە بە گشتی بە باشی کاری دەکرد. ھەروەھا فێری وێنە کێشان بوو و ئامرازی تایبەت بە خۆی لە خەڵوز و گەچ و بەردی کانزایی دروستکردبوو.
ڕۆبێرت ٤٠ پاوەندی بۆ بەجێ مابووەوە لە دوای مردنی باوکی کە لە سالی ١٦٤٨ کۆچی دوایی کرد. بەو بڕە پارەیە توانی کارێکی بەردەستی بەمەستی فێربون بۆ خۆی بکڕێ. سەرەڕای باری تەندروستی خراپی ڕۆبێرت و ھەبوونی شارەزایی لە بواری میکانیکدا، باوکی ڕۆبێرت ھەر لە خەیاڵی دابوو کە کورەکەی ببێ با کاتژمێر دروستکەر یان نەخشەکێشی دیکۆراتی ھێڵی ڕوناکی، ھەرچەندە ڕۆبێرت حەزیشی لە وێنەکێشان بوو.
ڕۆبێرت قوتابییەکی زیرەک بوو. کە وەک بەردەستی کردن چوو بۆ لەندەن، لەوێ دەستی بە خوێندن کردو بە سەرکەوتوانە لەژێر دەستی ساموێل کاوپێر و پیتەر لێلی دەیخوێند. دوای ماوەیەک توانی بچێتە قوتابخانەی وێست مینیستەر لە لەندەن بە سەرپەرشتیاری دکتۆر ڕیچارد بۆسبای. ھۆک توانی فێری لاتینی و یۆنانی ببێ و ھەروەھا کەمێک زمانی عیبری خوێند و، خۆی فێری توخمەکانی ئیقلیس (زانایەکی یۆنانی بیرکاری) کرد. دواتریش، ھەر لەوێ دەستی بە فێربونی میکانیکی کرد کە بەدرێژایی ژیانی بەردەوام بوو تێیدا.
سەرچاوەکان
پۆل:فیزیکزانانی ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٦٣٥ پۆل:مردووانی ١٧٠٣ پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز پۆل:فەیلەسووفانی سروشتی
بایکجیی نوێ
بایکجیینوێ یان بایکجییکۆتایی (بە ھانگۆل: 후백제؛ بە ھانجا: 後百濟)، یەکێک بوو لە کۆتا سێ شانشینەکەی کۆریا لەگەڵ ھوگۆگۆریۆ و شیللا. بەفەرمی لەلایەن ژەنەڕاڵێکی یاخیبووی شیللا، کیۆن ھۆن لە ٩٠٠ی زایینی دامەزرا. و لە ٩٣٦ی زایینی لەلایەن سوپای پاشا تایجۆی گۆریۆ ڕووخێنرا.
سەرچاوە
پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٨٩٢ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی دەیەی ٩٣٠ پۆل:مێژووی کۆریا پۆل:وڵاتانی پێشوو لە مێژووی کۆریا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٩٠٠ پۆل:ھەڵوەشانەکانی ٩٣٦
٤٢٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ژان مەیێ
ژان مەیێ مۆسیقار و نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
بۆیەن سەروو
بۆیەن سەروو (Boyen serû، بە فارسی: بوئین علیا) گوندێکە لە بەخشی نەنۆر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٥٤ کەس لە ٦٢ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
شەوبۆ
وێنۆک|چەپ|وێنەی گوڵە شەوبۆیەکی سپی شەوبۆ، شەڤبۆ یان شاوبۆ گیایەکە لە تیرەى خاجییەکان (Cruciféres). ئەم گیایە چەند جۆری ھەیە. بەرزیی بڕێک جار ٣٠ تا ٧٠ سانتیمەتر. گوڵی بڕێک لە جۆرەەکانی بە بۆنخۆشی بەناوبانگە. ناوە لاتینەکەی ماتیۆلایە کە لەبەر پیەترۆ ئاندریا ماتیۆلی ڕوەکناسی سیەنا ئەوە ناوەی لێ نراوە.
سەرچاوە
پۆل:ڕوەکە باخییەکان پۆل:گوڵەکان پۆل:گژوگیاکانی کوردستان
وەنەوشە
وێنۆک|جۆرە وەنەوشەیەک کە لە کێوەکانی کوردستاندا بە جۆرێکی خۆڕسک دەڕوێ وێنۆک|ڕەنگەکانی دیکەی گوڵی وەنەوشە وەنەوشە، وەنۆشە یان بنەوشە (بە لاتینی: Viola) گوڵێکە لە بنەماڵەی وەنەوشەییەکان (Violaceae). ئەم گوڵە بە چەند ڕەنگ بەتایبەت مۆر یان بەنەوش ھەیە و ڕەنگە لەبەر ڕەنگی گوڵەکەی ئەم ناوەشی پێ درابێت. وەنەوشە وەکوو دەرمانیش کەڵکی لێ وەردەگیرێ. وەنەوشە زۆر لە وێژەی کوردی و فارسیدا بە کار براوە، ئەمەش دوو ھۆکاری ھەیە یەکەم ڕواڵەتی جوانی گوڵەکەی، دووھەم لار بوونەوەی ساقەتەکەی کە گوڵەکەی بە کەچئەستۆ دەر دەخا.
وەنەوشە لە وێژەی کوردیدا
بێسارانی دەڵێت:
واتە (وەرگێڕانی پیرەمێرد):
مەحوی دەڵێت:
حاجی قادری کۆیی دەڵێت:
سەرچاوەکان
پۆل:ڕوەکە باخییەکان پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان پۆل:گوڵەکان
٤٣٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
خەبات (گەڕەگ)
گەڕەکی خەبات، یەکێکە لە گەڕەکە دێرینەکانی شاری سلێمانی و دەکەوێتە باشوری ئەو شارەوەو نزیک پارکی وڵوبەو شەقامی بازنەیی مەلیک مەحمودە و شەقامی سەرەکییە. گەڕەکەکانی چوار دەوری بریتین لە (حاجیاوا - سەرشەقام - سەرکارێز - زمناکۆ). گەڕەکی خەبات ژمارەیەکی زۆر دانیشتووی تێدایەو بەوە ناسراون کە کەسانی دڵسۆزو نیشتمان پەروەرو دیندارن و ڕۆڵێکی گەورەیان ھەبووە لە ڕاپەڕینە مەزنەکەی بەھاری ١٩٩١ لەگەڵ ئەمانەشدا چەند ھونەرمەندێکی مییللی ھەیە. گەڕەکی خەبات پێک دێت لە زیاتر لە ٣٤ کۆڵان و کۆمەڵیک شوێنی گرنگ و قوتابخانەی تێدایە لەوانەش: سەرشەقام - یانزەی ئازار - ڕێزە - خەبات - شەونم - مەشخەڵان)
پۆل:گەڕەکەکانی شاری سلێمانی
بڕیارنامەی ٩٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی نیسانی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٢١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٥ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٥ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
بژاردە
لە کۆمەڵناسیدا، بژاردە یان ئێلیت (لە وشەی لاتینیی eligere-ەوە ھاتووە بە واتای "ھەڵبژاردن") گرۆیەکی کۆمەڵایەتیی تا ڕادەیەک بچووکە لەناو کۆمەڵگەیەکی گەورەدا کە ئەندامانی ناوازەن و تازیاریگەلێکیان ھەیە کە ئەوانەی پلەکانی خوارتر ئاواتەخوازی ئەو تازیارییانەن.
ھۆت تۆپیک
ھۆت تۆپیک پێکھاتووە لە فرۆشگەیەکی ئەمریکی کە پۆشاک و شمەکی جوانکاری و مۆسیقای چاندی پێچەوانە دەفرۆشێت. کۆمپانیاکە تیشک دەخاتە سەر ئەوانەی ئارەزوو بە مۆسیقای ڕۆک دەکەن و زۆرینەی کڕیارەکانیان ھەرزەکاران یان پێگەیشتووانی گەنجن. بەپێی سەرچاوەکان، ٤٠٪‏ی داھاتی ھۆت تۆپیک بە فرۆشتنی تیشێرتی گرووپە مۆسیقییە ڕۆکەکان دەست دەکەوێت.
سەرچاوەکان
پۆل:چاندی پێچەوانە پۆل:ساڵی ١٩٨٩ لە کالیفۆرنیا دامەزراوە
ئادەم
ئادەم (بەعیبری: אָדָם، بەعەرەبی: آدم‎) کەسایەتییەکە لەنێو سەرەتای بەدیھێنان(سیفری تەکوین)، قورئان و پەرتووکی ئیقاندا ناوی ھەیە. بەپێی ئایینە ئیبراھیمییەکان، ئادەم یەکەمین مرۆڤە.
پله‌وپایه‌ی ئاده‌م
لەقورئاندا، باوەڕ وەھایە کە خودا وه‌ڵامی فریشته‌كانی دایه‌وه‌، و دڵیانی ئارام کردەوە و فریشته‌كانی تێگه‌یاند؛ كه‌ خودا ڕێزێكی زۆری له‌ نه‌وه‌ی ئاده‌م گرتووه‌ و به‌ده‌ستی خۆی ئاده‌می دروست كردووه‌و له‌ گیانی خۆی گیانی پێداكردووه‌. ڕاسته‌وخۆش ئاده‌می فێری ناوەكان و زانیارییه پێویستییه‌كان كردووه‌ به‌جۆرێك ھه‌تا ئاماده‌ییان ھه‌بێ له‌ ڕاستییه‌كان و سوننه‌ته‌كانی خودا و له‌ یاساكانی ناو گه‌ردوون تێبگه‌ن، به‌مه‌ش ئه‌توانن له‌سه‌ر زه‌وی ده‌سه‌ڵات په‌یدابكه‌ن و زه‌وی نۆژه‌ن و ئاوه‌دان بكه‌نه‌وه‌. الله، یاخود خودای ئیسلام ویستی وابوو پیشانی فریشته‌كانی بدات كه‌ ئه‌و دروستكراوه‌ی ئه‌وان له‌ پله‌و پایه‌یان كه‌مده‌كرده‌وه‌ له‌وان زاناتره‌ و زانیاری له‌وان فراوانتره‌. خودا‌ داوای لێكردن ناوی چه‌ند شتێكی دیاریكراوی بۆ بھێنن به‌ڵام فریشتەكان ناوی ئه‌و شتانه‌یان نه‌زانی و بۆیان ده‌ركه‌وت خودا‌ خاوه‌نی داناییه‌ و هه‌رچی ئه‌و ویستی نه‌كردبێ ئه‌وان نایزانن، بۆیه‌ یه‌كسه‌ر وتیان: "ئێمه‌ پاكو بێگه‌ردی بۆ خودا‌ دائه‌نێین و سه‌رپێچی ویستی خودا‌ له‌ هیچ شتێكدا ناكه‌ین." پاشان خودا‌ فه‌رمانی به‌ ئاده‌م كرد ئه‌ویش ناویی شته‌كانی ھێنا، ھه‌تا فریشته‌كان پله‌و پایه‌ی ئاده‌م بزانن و له‌سه‌ر ده‌ستی ئاده‌م فێری ناوه‌كان ببن.
ڕێزگرتنی ئادەم
قورئان باس لەوە دەکات كه‌ خودا‌ ئاده‌می له‌ قوڕێكی ڕه‌ش له‌ باشترین شێوه‌دا دروست كرد و له‌ گیانی خۆی فوی پیاداكرد و كردییه‌ مرۆڤێكی رێكوپێك، پاشان خودا‌ فه‌رمانی به‌ فریشته‌كان كرد سوجده‌ی ڕێز بۆ ئاده‌م ببه‌ن، به‌م شێوه‌یه‌ خودا‌ ڕێزی زۆری له‌ ئاده‌م و نه‌وه‌ی ئاده‌م گرت. قورئان بەم جۆرە باس لە ڕێزی خودا بۆ ئادەم دەکات:
له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌بێ نه‌وه‌ی ئاده‌م زۆر سوپاسی ئه‌م نیعمه‌تانه‌ بكات، ئه‌ویش به‌ به‌جێهێنانی مافی خودا‌ و به‌ندایه‌تی بۆ كردنی.
سوجده‌ی فریشته‌كان بۆ ئاده‌م و سه‌رپێچیكردنی ئیبلیس
قورئان باس لە وەدەکات کە له‌به‌رئه‌وه‌ی فریشته‌كان خۆیان به‌ كه‌م گرت و خۆیان به‌ گه‌وره‌ نه‌زانی؛ سه‌ركه‌وتنیان له‌ تاقیكردنه‌وه‌كه‌ی خودا‌دا به‌ده‌ست هێناو سوجده‌ی ڕێزیان بۆ ئاده‌م بردو به گه‌وره‌و به‌ڕێزیان دانا. به‌ڵام ئیبلیس خۆی به‌ گه‌وره‌زانی و سه‌رپێچی فه‌رمانی خودا‌ی كرد و بوو به‌ یه‌كێك له‌ بێ بڕوایان. كاتێكیش خودا‌ ده‌رباره‌ی هۆی سوجده‌ نه‌بردنی پرسیاری له‌ ئیبلیس كرد، ئیبلیس وتی: "به‌ڕه‌گه‌ز من له‌ ئاده‌م باشترم، منت له‌ ئاگر دروستكردووه‌ به‌ڵام ئاده‌مت له‌ قوڕ دروست كردووه‌، ئاگریش له‌ قوڕ پاكترو گه‌وره‌تره‌." به‌و شێوه‌یه‌ ئیبلیس وای گومان برد كه‌ كه‌س له‌و به‌ تواناتر نییه‌ و وتی: "من له‌ ئاده‌م باشترم"، لەباوەڕی ئیسلامیشدا ئەمە به‌ ئاشكرا سه‌رپێچیکردنی خودا‌یە و لەخۆبایبوونە.
دەركردنی ئیبلیس لە بەهەشت
قورئان دەگێڕێتەوە کە دوای ئه‌وه‌ی ئیبلیس خۆی له‌وه‌ به‌ گه‌وره‌تر زانی كه‌ فه‌رمانی خودا‌ جێبه‌جێ بكات و تانه‌و ته‌شه‌ری له‌ دادگه‌ری و زانستی خودا‌ دا، خودا‌ش پاداشتی سه‌رپێچی كردنه‌كه‌ی دایه‌وه‌ و له‌ به‌زه‌یی خۆی و له‌ به‌هه‌شتی سه‌ر زه‌وی ده‌ریكرد. ئیبلیسیش داوای له‌ خودا‌ كرد كه‌ تا رۆژی دوایی بیهێڵێته‌وه‌ و ژیانی پێ بدات، خودا‌ش قه‌بووڵی كرد. موسوڵمانان بڕوایان وایە کە ئامانجی ئیبلیس له‌مه‌دا بریتی بوو له‌ به‌كارهێنانی وزه‌و تواناكانی له‌سه‌ر لێشێواندن و گومڕاكردنی ئاده‌میزاد، به‌مه‌ش جه‌نگ دروست بوو له‌ نێوان ئاده‌م و نه‌وه‌كانی له‌ لایه‌ك و ئیبلیس و نه‌وه‌كانیشی له‌ لایه‌كی تر. خودا‌ش‌ ویستی وا بوو مرۆڤه‌كان تاقی بكاته‌وه‌و ئاده‌میزاد به‌ ویستی خۆی ڕێگای خواویستیی و به‌هه‌شت هه‌ڵبژێرێت نه‌ك به‌ زۆری خوای خودا. به‌م شێوه‌یە موسوڵمانان وا باوەڕیانە کە دژایه‌تی نێوان ئیبلیس و ئادەم و نێوان نه‌وه‌كانیان دژایه‌تییه‌كی دێرینه‌. دیسان بەشێک لە باوەڕی ئیسلام و فێرکردنەکانی بەو جۆرەیە کە ئه‌بێ ئاده‌میزاد هۆشیار و وریا بێ له‌و فێڵ و شێوازانه‌ی ئیبلیس، كه‌ له‌ رێیانه‌وه‌ ئه‌یه‌وێ تووشی سه‌رپێچییه‌كانی خودا‌یان بكات.
دروستكردنی حەوا
له‌ پاش ئه‌وه‌ی خودا‌ ئیبلیسی له‌ بەهەشت ده‌ركرد، ئاده‌م به‌ ته‌نها مایه‌وه‌، بۆیه‌ خودا‌ ویستی وابوو هه‌ر له‌ خۆی هاوڕێیه‌كی له‌و به‌هه‌شته‌دا بۆ دروست بكات، به‌وشێوه‌یه‌ خودا‌ خه‌وی له‌ ئاده‌م خستوو له‌ په‌راسویه‌كی ئاده‌م حه‌وای دروست كرد تا ببێته‌ مایه‌ی ئارامی ئاده‌م و هاوڕێیه‌تی یه‌كتر بكه‌ن.
دەستکردن بەتاوان
بەپێی قورئان، خودا‌ ئاده‌م و خێزانه‌كه‌ی له‌ به‌هه‌شتێكی خۆش له‌سه‌ر زه‌وی دانا و هه‌موو خۆشیه‌كانی ئه‌و به‌هه‌شته‌ی بۆ حه‌ڵاڵ كردن، به‌ مه‌به‌ستی تاقیكردنه‌وه‌شیان ته‌نها دارێك له‌ داره‌كانی ئه‌و به‌هه‌شته‌ی لێ قه‌ده‌غه‌كردن، لێره‌وه‌ یه‌كه‌م روبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی نێوان ئاده‌م و ئیبلیس رویدا. ئیبلیس ئه‌وه‌ی به‌ هه‌ل زانی و وه‌سوه‌سه‌ی خسته‌ دڵی ئاده‌مه‌وه‌ و وای تێگه‌یاند كه‌ ئه‌و هاوڕێیه‌تی و ئامۆژگاری به‌ ڕاستگۆیی ده‌كات، كاتێكیش بینیی ئاده‌م و حه‌وا پشتی تێده‌كه‌ن، زیاتر له‌ هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنیان پێی داگرت، تا قایلی كردن به‌وه‌ی بۆیه‌ خودا ناهێڵێ‌ له‌ به‌ری ئه‌و دره‌خته بخۆن تا نه‌بنه‌ فریشته و به‌ هه‌تا هه‌تایی له‌و به‌هه‌شته‌دا نه‌مێننه‌وه‌، سوێندیشی بۆ خواردن كه‌ نییه‌تی پاكه‌ و مه‌به‌ستی ئامۆژگاری كردنیانه‌. به‌ڵام له‌به‌رئه‌وه‌ی ئاده‌م (سه‌ره‌ڕای گه‌وره‌یی پله‌و پایه‌ی لەلای خودا، بەپێی قورئان) ئاده‌میزاده‌ و خودا‌ وه‌ك فریشته‌ له‌ هه‌ڵه‌ و تاوان نه‌ی پاراستووه‌، بۆیه‌ ئاده‌م و حەوا له‌ بیریان چوو كه‌ ئیبلیس دوژمنیانه‌ و كه‌وتنه‌ داویه‌وه‌ و به‌ قسه‌یان كردو له‌ فه‌رمانی خودا‌ ده‌رچوون و یه‌كه‌م كه‌سی تاوانكار بوون، خودا‌ش نیعمه‌تی خۆی لێسه‌ندنه‌وه‌. لەئیسلامدا باوەڕ وایە کە خودا‌ ده‌روازه‌ی ته‌وبه‌ و په‌شیمان بوونه‌وه‌ی بۆ كردنه‌وه‌، ئه‌وانیش به‌ خێرایی ته‌وبه‌یان كرد و خودا‌ش په‌شیمان بوونه‌وه‌یانی لێ وه‌رگرتن و له‌ تاوانه‌كانیان خۆش بوو.
لێبووردن لە ئادەم و دەرھێنانی لە بەھەشت
پاش ئەوەی خودا‌ ئادەمی فێری چۆنییەتی تەوشەكردن كرد و لێی خۆش بوو، لەو بەھەشتە خۆشە دەریھێنان و لە زەویدا داینان و خستنیە تاقیكردنەوەیەكی تری درێژتر، كە ھەلی زۆری تێدایە بۆ پەشیمانی و تەوبەكردن و لێخۆش بوون و چاكسازی. ئەم تاقیكردنەوەیەش كە ململانێی نێوان ئیبلیس و ئادەمیزادە لەسەر زەوی بەردەوام ئەبێت ھەتا ئەو كاتەی زەوی و ھەرچی وا بەسەریەوە بۆ خودا‌ دەمێنێتەوە، ھەروەھا خوداش بۆی ڕوونكرنەوە كە رێنموونی و ھیدایەتیان بۆ رەوانە دەكات، ھەر كەسێكیش لە نەوەی ئادەم رێی ھیدایەتی خودا‌ بگرێت، بەپێی باوەڕی ئیسلام، و لە دوای ھەموو گوناھێك خێرا تەوبە بكات، ئەوە بەختیاری دونیا و دواڕۆژ ئەبێ و وەك ئادەم خودا‌ لێی خۆش ئەبێت، لە سزای سەختی دوا ڕۆژیش رزگاری ئەبێت و ئەچێتە بەھەشتی ھەتاھەتاییەوە.
ئەنفلۆنزای پەلەوەر
لەگەڵ بڵاوبوونەوە و باسکردنی نەخۆشی ئەنفلەوەنزای باڵندە، زۆر پرسیار بە بیرمان دادێت. ئایا ئەم نەخۆشییە دەگوازرێتەوە لە باڵندەوە بۆ مرۆڤ؟ چۆن و بە چ ڕێگایەک؟ و پرسیاری ھەرە گرنگ مەترسی لە خواردنی گۆشتی مریشک ھەیە؟ ئایا نەخۆشییەکە دەگوازرێتەوە بۆ مرۆڤ لە کاتی خواردنی گۆشت یان ھێلکەی مریشگی تووشبوو؟ ژمارەی ئادەمیزادەکانی تووشبوو بە ڤایرۆسی ئەنفلەوەنزای باڵندە (H5N1) و وڵاتەکان تا ڕێکەوتی ١١ی ئازاری ٢٠٠٨. ئەم بابەتە وەڵامی ئەم پرسیارانە و چەندین پرسیاری تر دەداتەوە. زانایان پێیان وایە لەناوبردنی ڤایرۆسی ئەنفلەوەنزای باڵندەی کوشندە چەندەھا ساڵی دەوێت؛ و پێیان وایە زیانی گیانی زۆر زیاتر لە زیانەکانی نەخۆشی (سارس)ی لێ دەکەوێتەوە. ھەردوو ڕێکخراوی تەندروستی ئاژەڵ و ڕێکخراوی خواردەمەنی و کشتوکاڵێ سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان ئاگاداریان داوە کە لە داھاتووی نزیک نەخۆشی ئەنفلەوەنزای باڵندە وەک مەترسی بۆ سەر مرۆڤ و ئاژەڵ و باڵندە ھەر دەمێنێتەوە. لە بەیانێکی بەیەکەوەی ئەو دوو ڕێکخراوە تێییدا ھاتووە کە ئەو ڤایرۆسەی دەبێتە ھۆی ئەو نەخۆشییە بەردەوامە لە بڵاو بوونەوە لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و ھانی حکوومەتەکان دەدات کە زیاتر بەکاری پێویست ھەڵسن بۆ بەرگریکردن؛ و (سامۆیڵ جۆتزی) بەڕێوەبەری بەرھەمھێنان و دروستی ئاژەڵی ڕێکخراوی خواردەمەنی و کشتوکاڵی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان دەڵێ: ((لە بەرژەوەندی دەوڵەتە پێشکەوتووەکان و دەوڵەتە تازە پێگەیشتووەکانە کە وەبەرھێنان (استثمار) لە بواری کۆنتڕۆڵکردنی ئەنفلەوەنزای باڵندەدا بکرێت، چونکە مەترسییەکی بەردەوام ھەیە بۆ بڵاوبوونەوەی ئەم نەخۆشییە و ھیچ دەوڵەتێکیش کە باڵندە و پەلەوەری ھەبێت ناتوانێت چاوپۆشی و پشتگوێ خستن لەم بابەتە بکات.
ئەنفلەونزای باڵندە و ڤایرۆسی ئەنفلەوەنزای باڵندە
ئەنفلەوەنزای باڵندە (Avian flu) پەتایەکی ڤایرۆسی درمی (معدی)یە لە بنەڕەتدا تووشی باڵندە دەبێت. ڤایرۆسی ئەنفلەوەنزای باڵندە چەندین جۆری ھەیە و پۆلینی جۆرەکانی ئەم ڤایرۆسە دەگەڕێتەوە بۆ ژمارەی پڕۆتینی (Hem agglutinin/H-Neuraminidase/N) H&N و لە جۆرەکانی ئەم ڤایرۆسە کە دەبێتە ھۆی نەخۆشی ئەنفلەوەنزای باڵندە و ئادەمیزادیشی گرتووەتەوە و بووەتە ھۆی مردنی ئەمانەن:
و باڵندەی کێوی ھەڵگری ئەم ڤایرۆسەیە و ھۆی سەرەکی گواستنەوەی ئەم ڤایرۆسەیە بۆ پەلەوەری ماڵی.
مرۆڤ چۆن تووشی پەتای ئەنفلەوەنزای باڵندە دبێت؟
- مرۆڤ تووشی ئەم پەتایە دەبێت لە ڕێگای بەرکەوتنی ڕاستەوخۆ لەگەڵ پەلەوەر. - و بە بەرکەوتن بەو شوێن و مەوادانەی کە پیس بووە بە ڤایرۆسی ئەنفلەوەنزا.
و ڤایرۆسەکە لە پەلەورەوە بەھۆی جیقنە و لیک دێتە دەرەوە و بەھۆی ھەواش دەگوازرێتەوە ھەروەھا لە گۆشتی باڵندەی سەربڕاو و سەربڕاو وبەستراو دا ھەی (چونکە پلە نزمەکانی گەرمی ژینگەیەکی لەبارن بۆ مانەوەی ڤایرۆسەکە لە ژیان؛ و ھێلکەش ناوەندێکی دیکەیە بۆ گواستنەوەی ڤایرۆسی ئەنفلەوەنزای باڵندە کە لەناو ھێلکەی پەلەوەری تووشبوودا ھەیە و ھەروەھا لەسەر ڕوکەشی دەرەوەی ھێلکە.
کاربۆن مۆنۆکسید
وێنۆک|200px|مۆدێلی تۆپ و داری کاربۆن مۆنۆکسید وێنۆک|200px|مۆدێلی بۆشاییی پڕکراوی کاربۆن مۆنۆکسید
ئەنفلۆنزای پەلەوەر
مرۆڤ چۆن تووشی پەتای ئەنفلەوەنزای باڵندە دبێت؟
و بەشی زۆری تووشبوان لە ناو ئادەمیزاد بە پەتای ئەنفلەوەنزای باڵندە ئەوانە بوون کە لە لادێ یەکان پەلەوەر لە ماڵەوە یان لە نزیک ماڵەکانیان بەخێو دەکەن واتە بەرکەوتنی ڕاستەوخۆ یان بەرکەوتنی بەو شوێن و مەوادانەی کە پیس بووە بە ڤایرۆسی ئەنفلەوەنزای باڵندە؛ و ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٣ پزیشکێکی ڤێتێرنەری لە ھۆڵەندا بە ڤایرۆسی ئەنفلەوەنزای باڵندە جۆری (H7N7) گیانی لەدەست دا بەھۆی بەرکەوتنی ڕاستەخۆ بە ڤایرۆسەکە.
کاربۆن مۆنۆکسید
کاربۆن مۆنۆکسید (، فورمووڵی کیمیایی: CO، سی ئۆ) گازێکی بێ ڕەنگ، بێ بۆن، بێ تام و گڕکێش و زۆر ژەھراویە کە چڕییەکەی ھەندێک کەمتر لە ھەوایە. کاربۆن مۆنۆکسید لە یەک گەردیلەی کاربۆن و یەک ئۆکسجین پێکدێت. ئەوە سادەترین گەردەیە لە خێزانی ئۆکسۆکاربۆن. لە کۆمپلێسە کیمیایییەکانی کاربۆن مۆنۆکسید، لیگاند بە شێوەی کاربۆنیل دەخوێنرێتەوە. ئەوە گەردەیەکی کلیلی لە زۆرێک لە ڕەوتەکانی کیمیای پیشەسازییە.
گەرمای سووتان باوترین سەرچاوەی کاربۆن مۆنۆکسیدە، بەو حاڵە سەرچاوەی ژینناسیی شوێنەواری و زیندەوەری زۆرێک بوونیان ھەیە کە قەبارەیەکی بەرچاو کاربۆن مۆنۆکسید ساز و بڵاو دەکەنەوە. کاربۆن مۆنۆکسید لە سازکردنی زۆرێک لە ئاوێتەکان وەکوو دەرمانەکان، گوڵاوەکان و سووتەمەنییەکان گرنگە. ئەوە لەلایەن زۆرێک لە بوونەوەرەکان وەکوو مرۆڤ ساز دەکرێت. بە بڵاوبوونەوە لە تەوشکدا، کاربۆن مۆنۆکسید دەتوانێت ڕۆڵی لە گۆڕینی کەش و ھەوادا ھەبێت.
ئەنفلۆنزای پەلەوەر
مەترسی پسپۆران چی یە لەم نەخۆشی یە؟
مەترسی ئەوە دەکرێت کە ئەو پەتایە بڵاو ببێتەوە وەک ئەوەی ڕووی دا لە ساڵی ١٩١٨–١٩١٩ کە پەتای ئەنفلەوەنزای ئیسپانی بووە ھۆی مردنی ٢٠–٤٠ ملیۆن کەس، و لە ساڵی ١٩٥٧ پەتای ئەنفلەوەنزای ئاسییەوی بووە ھۆی مردنی ٤ ملۆن کەس، و پەتای ئەنفلەوەنزای ھۆنگ کۆنگ لە ساڵی ١٩٦٨ بووە ھۆی مردنی یەک ملیۆن کەس.
و مەترسی ھەرە گەورەی پسپۆان ئەوەیە کە ئەم ڤایرۆسە واتە ڤایرۆسی ئەنفلەوەنزای باڵندە یەک بگرێت لەگەڵ یەکێک لە ڤایرۆسەکانی ئەنفلەوەنزای کە تووشی مرۆڤ دەبێت و پێکەوە جۆرێکی تازە لەو ڤایرۆسە دروست بێت کە لە مرۆڤێکەوە بگوازرێتەوە بۆ مرۆڤێکی دی.
و ھەروەھا ئەگەری یەکگرتن ھەیە لە کاتی تووشبونی مرۆڤێکی نەخۆش بە ڤایرۆسی ئەنفلەوەنزا بە ڤایرۆسی ئەنفلەوەنزای باڵندە؛ و گۆڕانی ئەنفلەوەنزا (H5N1) بە ڕێگای (Anti-gen Drift)یان بە ڕێگای (Anti-gen Sift) دەبێت.
و ھەرچەندە تووشبوون بە دوو جۆر ڤایرۆس زیاد بێت ئەگەری تریش یان دروستبوونی وێنەی تازەی ڤایرۆس زیاد دەبێت.
خۆپاراستن باشترین چارەسەرھ
بۆ خۆپاراستن لە بڵاوبوونەوەی ئەم پەتایە لە ناو پەلەوە و پڕۆژەکانی پەلەوەر پێویستە:
خۆپاراستنی ئادەمیزاد لەم پەتایە
١- خواردنی گۆشتی مریشک و پەلەوەر:
خواردنی گۆشتی مریشک ھیچ مەترسی دارنییە بە مەرجێک گۆشتەکە جوان بکوڵینرێت یان ببرژێت چونکە ڤایرۆسی ئەنفلەوەنزای باڵندە تەنانەت جۆی (H5N1) کە ھۆکاری سەرەکی پەتای ئەنفلەوەنزای باڵندەیە جۆری (أ)ە زۆر ھەستیارە بە گەرما و لە پلەکانی گەرمای ٧٠س و بەسەرەوە ئەم ڤایرۆسە دەمرێت، ھەر گۆشتێک پلەی گەرمی گەیشتبێتە پلەی کوڵان ھیچ مەترسی لێ ناکرێت.
لێرەدا دەبێ ئاماژە بەوە بکەین و ئاگاداری ئەوە بین کە لە کاتی کوڵان یان برژاندنی گۆشتی مریشک ھەموو جێگایەکی گۆشتەکە بگاتە ئەم پلەیە بەتایبەتی لە کاتی برژانی یان سوورکردنەوەی مریشکی ساغ دەبێت ناوەوەی گۆشتەکە باش سووربوبێتەوە.
٢- ھەڵگرتن و ئامادەکردنی گۆشتی مریشک:
لەکاتی ھەڵگرتن و ئامادەکردن و وردکردنی گۆشتی مریشک دەبێت ڕەچاوی ئەم خاڵانە بکەن:
· شوشتنەوەی دەست بە جوانی بە مادەی پاک کەرەوە و صابون و ھێشتنەوەی کەفەکە بەلای کەمی بۆ ماوەی ٢٠ چرکە و جوانشوشتنی کەلێنی پەنجەکان و ژێر نینۆک زۆر پێویستە.
· شوشتنەوەی جێگای وردکردن و چوقۆ و ھەموو ئەو جێگا و شتانەی کە گۆشتەکە بەری کەوتووە بە تایت و مەوادی پاک کەرەوە بە شێوەیەکی زۆر باش و بە ئاوی گەرم.
٣-مامەڵە کردن لەگەڵ پەلەوەر و باڵندەی زیندوو:
وا چاکە بە ھیچ جۆرێک لە ماڵ و شوێنە گشتییەکان و سەر شەقام و کۆڵان و تەنانەت لە لادێیەکانیش مریشک و مراوی و قاز و پەلەوەر و باڵندە ماڵییەکان بەخێونەکرێت و مامەڵەی لەگەڵ نەکرێت و سەر نەبڕێت. شوێنی بەخێوکردنی مریشکی پڕۆژەکانی پەلەوەر و شوێنی سەربڕینی مریشک تەنھا سەربڕخانە و بەخێوکرد و سەربڕین دەبێ لەژێر چاوەدێری بەیتەری و لایەنە پەیوەندی دارەکان بێت.
٤-مامەڵەکردن لەگەڵ ھێلکە:
ھێلکە ناوەندێکی تری گواستنەوەی ڤایرۆسی ئەم پەتایە. بۆیە پێویستە.
٥-مامەڵەکردن لەگەڵ پەلەوەر و باڵندەی مردوو:
دەبێت پەلەوەر و باڵندە مردوو لەژێر گڵ و لە قووڵایەکی باش بشاردرێتەوە و ژێر گڵ بخرێت و منداڵان ڕێنمایی بکرێن کە لە کۆڵان و شەقام و سەر ڕێگا و سەر ڕێگای قوتابخانە دەست نەدەنە پەلەوەر و باڵندەی زیندوو یان مردوو. ئاگادارکردنەوەی بەیتەرە و لایەنە پەیوەندی دارەکان لە کاتی ھەر نائاسایییەک وەک مردنی نائاسایی پەلەوەر و باڵندە ماڵییەکان و کێویەکان.
سەرچاوەکان
کشتوکاڵ بۆ کورد
ستیڤ ھارڤی
سەرەتا دەستی بە پیشەکەی کرد وەک کۆمیدیاکارێک، لە دەیەی ١٩٨٠ لە بەرنامەکانی شۆو تایم لە ئەپۆلۆ و بەرنامەی ستیڤ ھارڤی کاری کۆمیدیای دەکرد لە کەناڵی تەلەڤیزیۆنی WB ، دواتر بەشداری کرد لە فیلمێکی کۆمیدی لە ساڵی ٢٠٠٠ بەناوی (The Original Kings of Comedy) وە دوایین کۆمیدیای خۆی لە ٢٠١٢ پێشکەش کرد.
ستیڤ ھارڤی خاوەنی ھەردوو بەرنامەکانی فامی فیود و ناودارەکانی فاملی فیودە، وە لەوەتەی ٢٠١٠وە بەرنامەکانی پێشکەش دەکات ، وە ھەروەھا خاوەنی بەرنامەکانی تریشە وەک (Little Big shots, Little Shots Forever Young, و Steve Harve's Funderdome) وە وەک نووسەرێکی خاوەنی چوار کتێبە و چوار کتێبی نووسیوە وەک (وەک خانم ڕەفتار بکە، وەک پیاو بیربکەوە) کتێبێکە دەربارەی پیاوان کە چۆن بیر لە ژنان و ھەبوونی پەیوەندی دەکەنەوە کە لە ئازاری ٢٠٠٩ بڵاوکرایەوە.
لە ٢٠١٧ Steve Harvey Globalی دامەزراند کۆمپانیاییەکی چێژبەخشییە کە کار لەسەر بەرھەمەکانی دەکات، و فاملی فیودی بە ڤێرشنی ئەفریقی دامەزراند، وە خۆی و خێزانی مارجری خاوەنی دامەزراوەیەکی قازانج نەویستن بەناوی دامەزراوەی ستیڤ و مارجری کە تیشک دەخاتە سەر پەروەردەی گەنجان و یارمەتی پێداویستییەکانیان دەدات ، وە براوەی چەندین خەڵاتی ئەکادیمییە لە کار و بەرھەمانەی پێشکەشی کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧ پۆل:زیندووان پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
٤٣١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
مەکتەبی قورئان
لە سەرەتادا لە ساڵی١٣٥٦ لە شاری سنە و مەریوان بە شێوەی قوتابخانەی قورئان دەستی بە کار کرد و خەڵکێکی زۆری ڕاکێشا؛ دوایی ناوی خۆی گۆڕی بۆ مەکتەبی قورئان و ئێستاکە وەکوو بزاڤێکی دینی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا درێژە بە چالاکی دەدات.
ئەحمەدی موفتیزادە کە لە لایەن لایەنگرانییەوە بە «کاکە ئەحمەد» ناو دەبرێت، بزاڤی دینیی خۆی لە سەر بنەماکانی قورئان و سوننەتی حەزرەتی موحەممەد داڕشت.
کاری سەرەکی
کاری سەرەکی مەکتەب قورئان، لە سەرەتاکانی قۆناخی بانگەوازدا بریتییە لە: تەزکیەی خۆ (پاک کردنەوەی دڵ و دەروون و لابردنی ھزر و ڕەوشتی پیس و ناڕەوا) و بانگھێشت و ڕێنوێنی خەڵک، بەپێی بنەماکانی دینی ئیسلام و شێواز و ڕوانگەی تایبەتی ئەحمەدی موفتیزادە، بە بێ چالاکی سیاسی.
بەڕێوەبەری
دوای کۆچی دوایی ئەحمەدی موفتیزادە( ک ١٣٧١-١٩٩٣ ز) ، بەپێی گەڵاڵەی بزاڤی دینی و ئایەتی ﴿و امرهم شوری بینهم﴾، مەکتەب قورئان بە شێوەی شوورایی بەڕێوە دەچێ. شوورای مەکتەبی قورئان بە گوێرەی ڕاسپاردەکانی کاکە ئەحمەد، تاکە بەرپرس و بڕیاردەری ئەم بزاڤەیە. لە قۆناخی سێھەمی بزاڤی دینیدا، واتە پاش مردنی ڕێبەر، ھیچ دەسەڵاتێک ژوور دەسەڵاتی شوورا ناکەوێت.
لقەکان
دوای کۆچی دوایی ئەحمەدی موفتیزادە، جیاوازی بیر و بۆچوون و خوێندنەوە، بووە ھۆی لێک ترازانی ئەندامانی مەکتەب و لێبوونەوەی چەندین خوێندنەوەی جیاواز. تەوەری سەرەکی ئەم جیاوازییانە بریتی بوو لە بابەتی «نظارت = چاودێری». ئەم بەشە لە مەکتەب قورئان پێیان وایە: کە ھیچ بەڵگە و شانەکێ بۆ سەلماندنی نیزارەت، لە ئاسەوار و بەرھەمەکانی کاکە ئەحمەددا نییە و ئەو ئەدرەسانەی کە ئاماژە بە نیزارەت دەکا، ھیچ پێوەندییەکیان بە دوای مەرگی ئەحمەدی موفتیزادەوە نییە.
سەرچاوە
پۆل:مەکتەبی قورئان پۆل:ڕێکخراوە کوردییە ئیسلامییەکان
بڕیارنامەی ٩٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی نیسانی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٢٢‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٥ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٥ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
٤٣٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دژەچاند
چاندی پێچەوانە پێکھاتووە لە وردەفەرھەنگێک کە بەھا و خووڕەوشت و بیروباوەڕە گشتییەکانیان جیاوازە لە کۆمەڵگەی باو، زۆرجار لەبەر بەرپەرچدانەوەی خووڕەوشتە باوکراوەکانی کۆمەڵگە. جووڵانەوەی چاندی پێچەوانە یارمەتی لە دەربڕینی بۆچوون و باوەڕ و ئاوەتەکانی کۆمەڵەیەکی دیاریکراو دەدات. زۆرجار چاندی پێچەوانە دەتوانێت گۆڕانی دراماتیکی لە کۆمەڵگەدا بێنێتە بوون، نموونەی ئەو گۆڕانە مەزنانەی بەھۆی چاندی پێچەوانەوە ھاتوونەتە بوون پێکھاتوون لە: ڕۆمانتیزم (١٧٩٠-١٨٤٠)، بۆھیمیانیزم (١٨٥٠-١٩١٠)، بەرەی بیت (١٩٤٤-١٩٦٤)، ھیپییەکان (١٩٦٤-١٩٧٤)، لەگەڵ وردەفەرھەنگی پەنکی ١٩٧٠ و ٨٠کان.
سەرچاوەکان
پۆل:چاندی پێچەوانە
فەیسەڵی یەکەم
وێنۆک|فەیسەڵی یەکەم فەیسەڵی یەکەم (لە دایکبووی:٢٠ی ئایاری ١٨٨٥ - مردووی ٨ی ئەیلوولی ١٩٣٣، لە تائیف لە سعودیە) یەکەم شای سووریا بوو لە ساڵی ١٩٢٠، یەکەم شای عێراق بوو لە ماوەی (١٩٢١ تاکوو ١٩٣٣).
ژیاننامە
شا فەیسڵی یەکەم کوڕی حوسێنی کوڕی عەلی ھاشمی بنەچەیان دەگەڕێتەوە بۆحوسێن کوڕی عەلی و یەکەم شای عێراق و شای سووریا بووە، لە قوتابخانە فێری زمانی تورکی بووە و لە ژیانی لادێشەوە زمان پاراویی و ئازایەتی وەرگرتووە و مەشقی لەسەر ژیانی بیابان کردووە و فێری ئەسپ سواری و شەڕە شمشێر و شەڕە دەمانچە بووە.
لە ساڵی ١٩٠٥ ھاوسەرگیری لەگەڵ حەزیمەی کچی مامیدا کردووە، لە ساڵی ١٩٠٩ باوکی فەیسەڵی یەکەم کراوە بە شەریفی مەککە، لە ساڵی ١٩١٦ بە پشتگیری بەریتانیا لەکاتی جەنگی کەنداوی یەکەم شۆڕشی لە دژی دەوڵەتی عوسمانی ڕاگەیاندووە، کە توانی سوپای عوسمانی لە مەککە و مەدینە و تائیف و جەدە و یەنبع و عەقەبە دەربکەن.
لە دوای شۆڕشی ٢٠ لە عێراق لە دژی داگیرکاری بەریتانیا، لە ساڵی ١٩٢٠ بەئامادەبوونی ونستۆن چرچڵی سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا کۆنگرەیەک لە قاھیرە سەبارەت بەبارودۆخی عێراق بەسترا و کۆنگرەکە ڕای گەیاند حکوومەتی بەریتانیا سیاسەتی خۆی لە عێراق لە داگیرکارەوە دەگۆڕێتەوە بۆ پێکھێنانی حکوومەتێکی نیشتیمانی.
بەریتانیا ڕای گەیاند بەنیازی دامەزراندنی شانشینی عێراقە و فەیسەڵی کوڕی حسێنیان ھەڵبژارد بۆ ئەوەی ببێتە شای عێراق و لە ١٦ یۆلیۆی ساڵی ١٩٢١ ئەلسێر بیرسی کۆکسی نوێنەری بەریتانیا ڕای گەیاند ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق بڕیاریداوە شازادە فەیسەڵ لەژێر سایەی حکوومەتێکی دەستووری پەرلەمانتاری بکرێت بە شای عێراق و لەدوای ئەوەی لە ٩٦٪ دەنگەکانی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراقی بەدەستھێنا شازادە فەیسەڵ کرا بە شای عێراق.
مردن
شا فەیسڵی یەکەم کوڕی حوسێنی کوڕی عەلی ئەلھاشمی کە شای سووریا و عێراق بووە لە ١ ئەیلوولی ساڵی ١٩٣٣ گەشتێکی کرد بۆ سویسڕا تاکو پشکنینی پزیشکی بۆ خۆی بکات بەڵام لە دوای ٧ ڕۆژ لە ٨ی ئەیلوولی ساڵی ١٩٣٣ ڕاگەیەندرا کە بەھۆی وەستانی دڵەییەوە کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە عێراق پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٥ پۆل:مردووانی ١٩٣٣ پۆل:پاشاکانی عێراق پۆل:عەرەبەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان پۆل:خەڵکی مەککە پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٣ پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی سووریا
پیرغەنی
پیرغەنی (Pîrghenî، بە فارسی: پیرغنی) گوندێکە لە بەخشی نەنۆر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨ کەس لە ١ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ئیرینا شایک
ئیرینا شایک (ڕووسی: Ири́на Вале́рьевна Шайхлисла́мова) خانمەنمایشکەرێکی جلوبەرگی ڕووسیایە. کەلە (٦ی کانوونی دوەمی ١٩٨٦) لە ناوچەی (یەمانجەلینسک، ڕووسیا) لەدایک بووە. خانمە نمایشکەرەکە بۆماوەیەک، کچە ھاوڕێی یاریزانی پورتوگالی، کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ بوو. بەڵام دوایماوەیەک بەھۆیچەند کێشەیەکەوە، کەتاووەکو ئێستا دیارنین، لێک جیابوونەوە. بەڵام لە مانگی ئەپڕێلی ٢٠١٥ ئیرینا شایک، پەیوەندی ھەیە لەگەڵ ئەکتەری ئەمریکی، بڕادلی کۆپەر ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:زیندووان
تووفەرەنگی
thumb|چەند تووفەرەنگییەک تووفەرەنگی (یان شلیک، چلیک، فراولە) ڕووەکێکە لە خێزانی ڕۆز. ناوەکە بۆ میوەکەشی بەکاردێت کە شیرینە و بەزۆری ڕەنگ سوورە.
کانی پەلک
کانی پەلک یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
گەنمەشامی
وێنۆک|گەنمەشامی زەرد وێنۆک|گەنمەشامی فرەیز thumb|Zea mays "Oaxacan Green" گەنمەشامی یان گوڵەپێغەمبەرە یەکێکە لەو دانەوێڵانەی کە بەشێوەیەکی بەربڵاو لە سەرتاسەری جیھان بۆ خواردن بەکاردێت بە تایبەتی لە ھیندستان و وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا. دانەوێڵەکان (Cereals) بەگشتی وەکو سەرچاوەیەکی ئاسان و ھەرزانی وزە سوودیان لێ وەردەگیرێت، ھەر ١٠٠ گرەمێکی زۆربەی دانەوێڵەکان نزیکەی ٣٣٠-٣٥٠ کالۆری بە لەش دەبەخشن، بۆ نموونە ١٠٠ گرەم گەنمەشامی نزیکەی ٣٤٢ کالۆری تێدایە. گەنمەشامی چەندین ڤیتامین لەخۆدەگرێت وەکوو: ڤیتامین A، ڤیتامین E، ڤیتامینەکانی B١، B٢، B٣، B٦، B٩ (فوولات). ھەروەھا گەلێک کانزای گرنگی تێدایە، لەمانە فۆسفۆر، مەگنیزیۆم، زینک، مس، ئاسن، پۆتاسیۆم و سیلینیۆم کە سیفەتی دژەئۆکسانی ھەیە. سوودە تەندروستییەکانی خواردنی گەنمەشامی بریتین لە: پاراستنی پێست لە نەخۆشی، یارمەتیدانی کۆئەندامی ھەرس بۆ ھەرسکردن و ھەڵمژینی خۆراک، پاراستنی تەندروستیی دەمارەخانەکان و فرمانەکانی کۆئەندامی دەمار، رێگرتن لە بەرزبوونەوەی ئاستی کۆلیستیرۆلی خوێن کە ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشی رەقبوونی خوێنبەرەکان و نەخۆشی دڵ زیاد دەکات.
ناوەکانی تر
لە زاراوەکانی زمانی کوردیدا ئەم ناوانەش بۆ ئەم مەبەستە بەکار دێت:
سوودەکان
گەنمەشامی گەلێک مادەی گرنگی تێدایە لەمانە ڤیتامین B١ کە گرنگە بۆ کرداری زیندەپاڵی (میتابۆلیزمی) مادە کاربۆھیدراتییەکان، ڤیتامین B٥ کە چەندین فرمانی لەش گرنگی ھەیە، فوولات کە لەش بۆ درووستکردنی خانەی نوێ سوودی لێ وەردەگرێت و گرنگی زۆری ھەیە لە پێش و لەکاتی دووگیانیدا بۆ پاراستنی کۆرپە لە سەقەتی زگماکی. ھەروەھا گەنمەشامی رێژەیەکی باشی لە ڤیتامین C تێدایە کە مادەیەکی دژەئۆکسانی بەھێزە و سوودی ھەیە بۆ بەھێزکردنی بەرگری لەش بەتایبەتی بەرگری دژی ھەوکردنەکان. گەنمەشامی سەرچاوەیەکی دەوڵەمەنی ریشاڵی خۆراکییە (Fiber) کە رێژەکەی دەگاتە پتر لە ١٨%ی پێویستی رۆژانە کە بریتیە لە ٢٥-٣٥ گرەم بۆ مرۆڤی پێگەیشتوو. گرنگی گەنمەشامی زیاتر لەبەر ریشاڵی خۆراکییە کە ئاستی کۆلیستیرۆل لە خوێندا دادەبەزێنێت و ئەگەریی تووشبوون بە شێرپەنجەی کۆڵۆن دووردەکاتەوە. خواردنی گەنمەشامی حەوتانە دوو جار بە تازەیی یان ھەتا بە فریزکراوی سەرەڕای ئەم سوودە تەندروستییانەی کە لە سەرەوەدا باسکران، یارمەتیدەرە بۆ کۆنترۆلکردنی ئاستی شەکری خوێن بەتایبەتی لە تووشبووان بە نەخۆشیی شەکرەدا. ریشاڵی خۆراکی دوو جۆری ھەیە، جۆری تواوە و جۆری نەتواوە، ھەردووکیان سوودی زۆریان بۆ تەندروستی ھەیە بەتایبەتی بۆ کۆئەندامی دڵ و سووڕان و کۆئەندامی ھەرس.
سەرچاوەکان
پۆل:بەروبوومەکان، سەرچاوەگرتن لە ئەمریکاکان پۆل:گژوگیاکانی گواتیمالا پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣ پۆل:وەرزێری لە ئەمریکای ناوین پۆل:دانەوێڵەکان پۆل:گژوگیاکانی مەکسیک پۆل:گەنمەشامی
دانیێل ماکسیمە
سەرچاوەکان
پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢١ەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
شەھوەت
وێنۆک|وێنەیەک کە پیاوێک نیشان دەدات لەکاتی دروستبوونی حەزی سێکسی بۆ ژنێک شەھوەت ھەستێکی دەروونییە کە دەلالەت لە ئارەزوویەکی زۆر بۆ ئەنجامدانی کرداری سێکس لەگەڵ کەسێک دەکات. بە گشتی شەھوەت لە ئایینەکاندا ڕوویەکی نەرێنی پێ دراوە. ئەگەر پەیوەندییەکی دوولایەنە لەلایەن ئەو دوو کەسەی کە ئەو ھەستەیان ھەیە نەبێت، لەوانەیە ئەمە ببێتە پاڵنەری دەستدرێژیی سێکسی.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەست پۆل:سۆزەکان
یووسف قەرزاوی
یووسف قەرزاوی (لەدایکبووی ٩ی ئەیلوولی ١٩٢٦ - مردووی ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢) کەسایەتی ئیسلامیی میسریییە، سەرۆک و دامەزرێنەری یەکێتیی جیھانی زانایانی موسڵمانان بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦ پۆل:موسڵمانە سوننەکان پۆل:ڕەخنەگرانی شیعە
ئازادە نامداری
ئازاد نامداری (فارسی: ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤ - ٢٦ی ئازاری ٢٠٢١) خانمەئەکتەر و پێشکەشکاری تەلەفزیۆنی ئێرانی بوو.
مەرگ
ئازادە نامداری لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢١ لە تەمەنی ٣٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد بەپێی ھەواڵی ئاژانسە ئێرانییەکان، دوای ٢٤ کاتژمێر لە کوژرانی لە شوقەکەی لە ناوچەی سەعدەتی ئاباد ڕۆژئاوای تاران تەرمەکەی دۆزرایەوە ئاژانسی ھەواڵی مێھر لە زاری سەرچاوەیەکی ئاگادارەوە باسی لەوە کردووە کە ھۆکاری گیان لەدەستدانی خۆکوژی بووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤ پۆل:خەڵکی تاران
دوا ئاڕاستە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمی ھۆلیوود
شەھابەددین عومەر سوھرەوەردی
شەھابەددینی باوکی حەفسی عومەر سوھرەوەردی بەغدادی (١١٤٥ – ١٢٣٤) یەکێکە لە زانایانی ئەھلی سوننە و یەکێکە لە عارفە پایەبەرزەکانی دنیای تەسەوف و سۆفیگەری لە سەدەی حەوتەمی کۆچیدا، دامەزرێنەری تەریقەتی سۆفیگەریی سوھرەوەردییە. خودان کتێبی "عوارف المعارف"ە. ئیبن نەجار لە وەسفی شێخدا ئەفەرمووێت: (شەھابەددین شێخێکی مەزنی سەردەمی خۆی بووە، لە زانستی حەقیقەتدا شارەزا بووە، ھەمیشە خەریکی پەروەردەی موریدانی و دوعاکردن و عیبادەت و خەڵوەت بووە).
ڕەچەڵەک
ئەو شەھابەددینی باوکی حەفسی کوڕی باوکی عەبدوڵای کوڕی عومەری کوری محەممەدی کوڕی سەعدی کوڕی حوسێنی کوڕی قاسمی کوڕی محەممەد عەبدوڵای کوڕی "فیقھـزانی مەدینە" عەبدولڕەحمانی کوڕی قاسمی کوڕی محەممەدی کوڕی "ئەبووبەکری سدیق"ە.
لەدایکبوون و وەرگرتنی زانست
لە مانگی ڕەجەبی ساڵی ٥٣٩ی کۆچی لە سوھرەوەرد لەدایکبووە. زانستەکانی فیقھ و وەعز و سۆفیگەری لە مامیەوە "باوکی نەجیب" فێربووە. بۆ ماوەێکیش ھاوەڵی شێخ عەبدولقادری گەیلانی کردووە، و لەگەڵ چەندان زانای تردا بووە و عیلم و ماریفەتی لێ وەرگرتوون.
وەفات
شێخ شەھابەددین لە بەغدا لە شەوی یەکەمی ساڵی ٦٣٢ی کۆچی وەفاتی کرد. و ھەر لەوێشدا نێژرا و لەسەر مەزاری شەریفەشیدا منارەیێک بونیات نراوە.
سەرچاوەکان
٣. كتێبی "كه‌سایه‌تیه‌ مه‌زنه‌كانی نێو دونیای ته‌سه‌وف / له‌ نوسینی :-یاد نورسی"
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کورد پۆل:لەدایکبووانی ١١٤٤ پۆل:مردووانی ١٢٣٤
تۆتنھام
تۆتنھام ناوی یەکێک لە ناوچەکەنی ھێرینگی لەندەنە کە لە بەشی باکووری لەندەنی گەورە ھەڵکەوتوە، و ڕووبەرێکی ١٠، ٦ کیلۆمەتری داگیر کردوە. کۆشکی ئەلێکساندرا و یاریگای وایت ھارت لێن لەو ناوچەن.
ھەروەھا یانای تۆپانەی تۆتنھام ھۆتسپێر کە لە خولی تۆپی پێی بەریتانیایە ھەر ھی ئەو ناوچەیە.
تێکەڵەی گەلھەی تۆتنھام
تۆتنھام ناوچەیەکی فرە نەتەوەیە کە چەندەھا نەژادی جۆراوجۆری تێدا کۆبۆتەوە، ئەو بەشەی لەندەن یەکێکە لە ناوچەکانی ژیان و کۆبوونەوەی شارۆمەندانی بە ئەسڵ کارایبی کە نەژادی سەرکەی ئەوان ئەفریقیە.
نەتەوەکانی تر کە لەو ناوچە دەژین بریتین لە: باشووری تاتێنھام ھەمەچەشن ترین ناوچەی ئەورووپایە بە شێوەیەک کە ٣٠٠ زمانی جۆراوجۆری تێدا باوە.
سەرچاوە
پۆل:ناوچەکانی لەندەن
ھۆشیار زێباری
ھۆشیار مەحموود محەممەد زێباری ناسراو بە ھۆشیار زێباری (لەدایکبووی ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٣ -) سیاسەتمەداری کورد و عێراقییە. لەماوەی ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤ تاکوو ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ وەزیری دارایی عێراق بووە، بەر لەوەش لەھەردوو خولی ھەڵبژاردندا ٢٠٠٦ و ٢٠١٠ بووەتە وەزیری دەرەوەی عێراق، لە ساڵی ١٩٧٦ بڕوانامەی زانستە سیاسییەکانی لە زانکۆی ئەرەدن لە عەممان وەرگرتووە و ھەڵگری بڕواننامەی ماستەر لە کۆمەڵناسی، ھۆشیاری زێباری ئەندامی لیژنەی ناوەندی و ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستانە.
ژیان
ھۆشیار زێباری لەدایکبووی ١٩٥٣ لە ئاکرێ، بەڵام لە مووسڵ گەورە بووە. ھۆشیار موسڵمانێکی سوننە مەزھەبە. باوکی مەحموود ئاغای زێباری دەکاتە مامی مەسعوود بارزانی، سەرۆکی پێشووی ھەرێمی کوردستان. ھەروەھا خوشکی ھۆشیار زێباری، حەمایل ھاوسەرگیری لەگەڵ مستەفا بارزانی کردووە. ھۆشیار زێباری ھەڵگری ھاووڵاتینامەی عێراقی و بەریتانییە. لە ساڵی ١٩٧٦، بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە کۆمەڵناسی بەدەستھێناوە لە زانکۆی ئەردەن. دواتر لە ساڵی ١٩٨٠، بڕوانامەی ماستەری لە کۆمەڵناسی لە زانکۆی ئیسکس لە بەریتانیا وەرگرتووە.
ھۆشیار لە ساڵی ١٩٧٩، پەیوەندیکرد بە پارتی دیموکراتی کوردستان. لە ھەشتایەکان بوو بە پێشمەرگە لەدژی ڕژێمی بەعس. لە ساڵی ١٩٨٨، بووە ئەندامی لیژنەی ناوەندی لە پارتی. لە ساڵی ١٩٩٢، بووە نوێنەری پارتی لە ئەمریکا و بەریتانیا. دوایی لە ساڵی ١٩٩٩ بووە ئەندامی لیژنەی جێبەجێکار لە پارتی کۆنگرێسی نەتەوەیی عێراقی.
لە دوای جەنگی ٢٠٠٣ لە عێراق، ھۆشیار بووە ئەندامی لیژنەی دادوەری عێراقی. لە ئەیلوولی ٢٠٠٣، بوو بە وەزیری دەرەوەی عێراق. لە ١١ی تەممووزی ٢٠١٤، ھۆشیار زێباری لە پۆستی وەزیری دەرەوە لابرا و حسێن شارستانی جێگەی گرتەوە، ئەمەش وای کرد کە سیاسییە کوردەکان لە کابینەی وەزارەتی نوری مالیکی بکشێنەوە.
لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤، ھۆشیار بوو بە وەزیری دارایی عێراق. لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦، لە پۆستەکەی دوورخرایەوە بەھۆی گەندەڵییەوە و وەڵامنەدانەوەی پرسیارەکانی پەرلەمانی عێراق لەسەر پرسی گەندەڵی. دوای دوورخستنەوەی لە پۆستەکەی، زێباری وتی «ھۆکاری لادانم ھەڵدانەوەی گەندەڵی بەرپرسان بووە.»
لەدوای بەڕێوەچوونی ھەڵبژاردنی پێشوەختەی عێراق ئەنجوومەنی نوێنەران سەرۆک و جێگرانی یەکەم و دووەمی سەرۆکی دەستنیشانکرد ، بڕیاردرا دەرگای خۆپاڵاوتن بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق بکرێتەوە ، ھۆشیاری زێباری سەڕەڕای ئەوەی پێشتر ڕای گەیاند پارتی کاندی نابێت بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری بەڵام دواتر بە شێوەیەکی فەرمی پارتی ئەوی کاندید کرد ، ئەمەش ڕووبەرووی کاردانەوەی زۆری خەڵکی بووەوە بەھۆی ئەوەی پێشتر لەسەر کەیسی گەندەڵی لە کارەکانی دورخرابوونەوە. بەو ھۆیەوە چەند خۆپیشاندانێک دژی لە شاری بەغدا ئەنجامدرا. ڕۆژی ١٣ی شوباتی ٢٠٢٢ دادگای فیدڕاڵی عێراق پێداچوونەوەی بە دۆسیەی ھۆشیار زێباری کردەوە و بەشێوەیەکی فەرمی شیاوبوونی بۆ ئەو پۆستە ڕەتکرایەوە .لە کاردانەوەی ئەو بڕیارەدا زێباری لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانی وتی کە ئەوبڕیارەی دادگا سیاسی بووە نەک یاسایی و بەرگری لە خۆی کرد کە ھیچ کێشەیەکی یاسایی نییە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣ پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق پۆل:خەڵکی پارێزگای دھۆک پۆل:کۆمەڵناسانی عێراقی پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان
ھەرمێ
وێنۆک|چەپ ھەرمێ ، ھەمرۆ میوەیەکی وەرزی ھاوینەیە و دەوڵەمەندە بە ڤیتامینەکانی A،E،C ھەروەھا کانزای دیکەی وەک، کالسیۆم، ئاسن، مانیزیۆم.. ھتد ئەو مادە فسفۆرەی کە لە ھەرمێدا ھەیە ھاوسەنگی دەمارەکان رادەگرێ و دەبێتە ھۆی ئارامبەخشین بەدەمارەکان. ئەو میوەیە یارمەتی راکێشانی مادەی کالسیۆم دەدات، ھەروەھا نەخۆشی نەرم بوونی ئێسک بەتایبەتی لە ئافرەتاندا کەم دەکاتەوە و بۆ کۆ ئەندامی ھەرس کردن زۆر بەسوودە. وێنۆک|100px|ه‏‏‏ە‏‏‏رمێ وێنۆک|100px|گڕك
ھەرمێ ئارامبەخشە، تا کەم دەکات، لابەری تینوییەتیە، ئەوانەی کە بەرۆژون پێویستە بەربانگان ھەرمێ بخۆن. ھەروەھا ئەو میوەیە بۆ سووتانەوەی کۆ ئەندامی میز کردن زۆر بەسوودە، ئەو مادە زیانبەخشانەی لەو کۆئەندامەدا کۆبوونەتەوە لا دەبات و بۆ لابردنی بەردی موسڵدان زۆر باشە.
سوود و پێکھاتەکان
ھەرمێ مەترسی توشبوون بە شێرپەنجەکانی قۆلۆن و مەمک کەمدەکاتەوە، ھەرمێ چەند ترشییەکی تێدایە کە لە شێرپەنجەی گەدە دەمانپارێزێت، بە خواردنی ھەرمێ ئاستی کۆلێسترۆڵ دادەبەزێنێت، ھەرمێ بە پێداویستییەکی گرنگ دادەنرێت بۆ خانمانی دووگیان و شیردەرد، ئەم میوەیە یارمەتی بەھێزکردنی کۆئەندامی بەرگری
ھەرمێ لە پوکانەوە و کەمپتەوی ئێسکەکان دەمانپارێزێت چونکە پێکھاتەکەی یارمەتی ھەڵمژینی کالسیۆم دەدات.
توێکڵی ھەرمێ بەسوودە بۆ تەندرووستی دڵ و بۆرییە خوێنەکان، خواردنی ٢-٣ ھەرمێ لە ڕۆژێکدا چاو دەپارێزێت، ھەرمێ ھەستیاری لەو کەسانەدا درووستناکات کە ھەستیارییان بە ھەندێک میوە ھەیە.
جۆرو ناوەکان
ھەرمێ، ھرمی، ھەمرۆ ، گرسک، کارچک، کارچین، کەرەگێژ ناوەکانی دیکەی ئەم میوەیەیە. کرۆسک کە توێکڵی رەقەو مەیلەو تاڵە و گڕک ئەمەش جۆرێکی چیاییەو شێوە خڕە توێکڵ رەقە، تامی مەیلەو ترشە.
سەرچاوەکان
پۆل:گژوگیاکانی ئاسیا پۆل:گژوگیاکانی ئەورووپا پۆل:گژوگیاکانی ئەفریقای باکوور
باکومان
باکومان (バクマン. ) بریتییە لە زنجیرە مانگایەکی ژاپۆنی لە نووسینی تسوگۆمی ئۆبا و وێنەکێشانی تاکیشی ئۆباتایە وە هەرووەها زنجیرەکە گۆڕدراوە بۆ ئەنیمێ لە ساڵی ۲۰۱۰. چیرۆکەکەی باسی ماشیرۆ و تاکاجی دەکات کە بوون بە مانگاکا و دەیانەوێت یەکێک لە مانگاکانیان بگۆڕن بۆ ئەنیمێ تا ماشیرۆ هاوسەرگیری لە گەڵ میهۆی کچە هاوڕێی بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:شۆنن مانگا پۆل:مانگای ڤیز میدیا پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی پۆل:ئەنیمێی ڤیز میدیا پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٨ پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت پۆل:ئەو مانگایانەی گۆڕدراوە بۆ فیلم پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:مانگای شوئیشا پۆل:زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی دەربارەی هەرزەکاران پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٠ دەستیان پێکردووە پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١١ دەستیان پێکردووە پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٢ دەستیان پێکردووە پۆل:جەی.سی.ستاف
کۆتا سێ شانشینەکە
کۆتا سێ شانشینەکەی کۆریا (بە ھانگۆل: 후삼국시대 یان 후삼국 시대؛ بە ھانجا: 後三國時代)، لە ٨٩٢ی زایینی دامەزراوە تا ٩٣٦ی زایینی. پێکھاتبوو لە شیللا، (ھوبایکجی - "بایکجیی نو"ێ)، (ھوگۆگۆرۆ - "گۆگۆریۆی نوێ").
سەرچاوە
پۆل:ململانێکانی سەدەی ٩ەم پۆل:ململانێکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:مێژووی کۆریا پۆل:سەدەی ١٠یەم لە کۆریا پۆل:کۆتا سێ شانشینەکە
زانکۆی سەڵاحەدین
زانکۆی سەڵاحەدین دێرینترین زانکۆیە لە باشووری کوردستاندا کە کامپی زانکۆکە لە ئێستادا لە شاری ھەولێری پایتەختە، ئەم زانکۆیە یەکەم جار لە شاری سلێمانی دروستکرا لە ساڵی ١٩٦٨، بەڵام گواسترایەوە بۆ شاری ھەولێر لە ساڵی ١٩٨١.
زانکۆی سەڵاحەدین ئەندامە لە کۆمەڵەی زانکۆ نێودەوڵەتییەکان. تاوەکوو ٢٠٠٥ کۆلێژە پزیشکییەکانی ھەولێر لەو زانکۆیە بوو، بەڵام لەو ساڵەوە زانکۆی پزیشکیی ھەولێر ی لێ جیا بوویەوە. جۆری خوێندن لە زانکۆکە خۆڕایییە بەوەی زانکۆیەکی حکوومییە. لە ئێستادا دکتۆر کامەران یونس سەرۆکی زانکۆی سەڵاحەدینە.
کۆلێژەکان
کۆلێژەکانی زانکۆی سەلاحەدین بریتین لە:
بڕوانامەکان
وێنۆک|دەرچوونی بەشێک لە خوێندکارانی زانکۆی سەلاحەدین لە زانکۆیەکە چەندین بڕوانامە بە خوێندکار دەبەخشێندرێت
دەرچووە ناودیارەکانی زانکۆ
چەندین کەسی ناسراو لە زانکۆی سەلاحەدین خوێندنیان بەکۆتا ھێناوە، لەوانە:
بڕیارنامەی ٩٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٤ی نیسانی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٢٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:ڕواندا لە ١٩٩٥
لین تانزھوان
لین تانزھوان، ئەو پیاوەیە نزیکەی (١٣) ساڵ بە دەردی ئەو نەخۆشیە ناڵاندی، تا بە دوا ھەنگاوی جوانکاری و کاری چارەسەری رزگاری دەبێت و چاک دەبێـتەوە، تەنانەت ئێستاش شوێنەواری نەخۆشییەکەی ماوە لە جەستەیدا.
دانیێل دەی لێویس
سیر دانیێل مایکڵ بلەیک دەی لێویس (لەدایکبووی ٢٩ی نیسانی ١٩٥٧) ئەکتەرێکی بەڕیتانییە. خاوەنی ڕەگەزنامەی بەڕیتانی و ئێرلەندییە. دانیێل لەشاری لەندەن لەدایکبووە و ھەر لەوێشدا گەورە بووە، سەرەتاکانی کاری نواندنی بە شانۆ دەستپێکردووە بۆ ماوەی سێ ساڵ.
دانیێل بەوە ناسراوە کاتێک ڕۆلێک وەردەگرێ زۆر بە توندی ڕۆڵەکە دەگرێت تەنانەت لە ژیانی ڕۆژانەشیدا تاکو بتوانێ ڕۆڵەکە بەجوانترین شێوە بگێڕێت، تەنانەت گەر کاریگەری لەسەر تەندروستیشی ھەبێ ، زۆربەی دەرھێنەرەکانی ھۆڵیوود ھەوڵدەدەن دانیێل پەلکێش بکەنە نێو فیلمەکانیان و یەکێکە لە داواکراوترین ئەکتەرەکانی نێو فیلمسازی. دانیێل لەوەتەی ساڵی ١٩٩٨ تەنھا بەشداری لە پێنچ فیلم کردووە، بەڵام گشتیان خەڵاتی مەزنیان بەدەستھێناوە و ڕۆڵەکانی دانیێلیش نایاب بوونە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:زیندووان پۆل:جووە ئینگلیزەکان پۆل:جووە ئەگنۆستیکەکان پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
٤٣٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئێلین دو مۆنفێران
ئێلین دو مۆنفێران ڕۆماننووس ی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
٤٣٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
چیچۆران
چیچۆران (Çîçoran، بە فارسی: چی چوران) گوندێکە لە بەخشی نەنۆر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٦٦ کەس لە ٦٩ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
٤٣٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
داگرتنی مۆسیقا
سەرچاوەکان
پۆل:مۆسیقا پۆل:ھاوبەشیی فایل پۆل:مۆسیقا تۆمارکراوەکان
گێزەر
thumb|وێنەی گێزەر thumb|وێنەی گێزەری جنراو بە چەقۆ گێزەر ڕووەکێکی ڕیشەییە کە زۆربەی جاران پرتەقاڵی ڕەنگە  هەرچەند کە وەنەوش، سپی، زەرد و سووریشی هەیە. گێزەر زۆرجار لە نێو سالاددا بە کاردێت. گێزەر سوودێکی زۆری ھەیە ئەگەر بێتوو بەباشی ئامادە بکرێت و بە رێژەی پێویست بخورێت ( لەوانەیە پێویستی بە راویژکاری پزیشکی ھەبێت) بۆ نمونە گێزەر دژە ئۆکسیدە سەرچاوەیەکی باشی بێتا کارۆتین و فایبەر و ڤیتامین (k1) و پۆتاسیۆمە، سەرچاوەیەکی باشی خۆراکین ھاوڕێی ئەوانەیە ئەیانەوێ کێش دابەزێنن ھەروەھا سوودی ھەیە بۆ چاوەکانیش.
ئێوارەیە (ئەلبوم)
ئێوارەیە ئەلبومی گۆرانیبێژ ناسر ڕەزازییە کە ساڵی ٢٠١٠ بڵاو کراوەتەوە کە یەکەم ئەلبومی ناسرە پاش مردنی ھاوسەرەکەی مەرزیە فەریقی لە ساڵی ٢٠٠٥ بووە. ئەلبومی ئێوارەیە لە ١٤ گۆرانی پێکھاتووە.
گێزەر
پێکھاتەکانی گێزەر
پێکھاتەکان:
٤٣٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تیێرنۆ مۆنێنێمبۆ
تیێرنۆ مۆنێنێمبۆ نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
ئاسیاسێڵ
چەپ|250px|وێنۆک|لۆگۆی کۆمپانیای ئاسیاسێڵ کۆمپانیای ئاسیاسێڵ کۆمپانیای پەیوەندیکردن و تۆڕی گەیاندنی مۆبایلە لە وڵاتی عێراق. ئەم کۆمپانیایە لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ یەکەم جار لە شاری سلێمانی دامەزرا. لەسەر دەستی بازرگان فاروق مەلا مستەفا تۆڕەکانی ئاسیاسێڵ ئێستا لە ھەموو عێراق کاری پێدەکرێت.
ژان ئیشۆنو
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
پێڕستی مردنەکان بەپێی ساڵ
ئەمە پێڕستێک لە مردووەکانە کە بەپێی ساڵ ڕیزبەندی کراون.
سەرچاوەکان
*
بان کی موون
thumb|بان کی موون
بان کی موون لەدایکبووی ١٣ی حوزەیرانی ١٩٤٤، موون کەسایەتی سیاسیی کۆریای باشوورە، بان کی موون ھەشتەمین سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان موون لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ جێگای کۆفی عەنانی سکرتێری گشتی پێشووی گرتەوە، بە پێی دەستووری نەتەوە یەکگرتووەکانیش بۆی ھەیە بۆماوەی ١٠ی ساڵ لەوپۆستەی بمێنێتەوە، بەرلەوەی پۆستی سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان بان کی موون وەزیری دەرەوەی کۆریای باشوور بووە.
بڕیارنامەی ٩٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی نیسانی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کرواتیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٢٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
کۆشکی ئەلێکساندرا
کۆشکی ئەلێکساندرا (بە ئینگلیزی: Alexandra Palace) بینایەکی گەورەیە کە ھی سەردەمی شاژن ڤیکتۆریایە و لەسەر تەپکێک لە پارکی ئەلێکساندرا لە باکووری لەندەن ھەڵکەوتوە. وەکوو ناوەندێکی گشتی گەشتیاری، فێرکاری و ڕابواردن لە ١٨٧٣ی زایینی درووست کراوە و چەند ساڵۆنێکی کۆنسێرت و شانۆ، کۆنفرانس، گالێری، کتێبخانە و مۆزەخانەی لێیە.
ئەو کۆشکە بە شاباشی ھاوسەرگیری، شازادەی کچی دانمارکی لەگەڵ ئیدواردی حەوتەمی ئینگلستان، ناوی نراوە ئەلێکساندرا. ئەو کۆشکە تا ئێستا دوو جار زۆر بە خەستی سووتاوە بەڵام ھەردوو جار نۆژەن کراوەتەوە، یەکەکیان ھەر چەند ڕۆژ دوای کرانەوەی لە ١٨٧٣ یەکەکیشیان لە ١٩٨٠.
بڕیارنامەی ٩٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٥ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا
کۆشکی ئەلێکساندرا
ئەو کۆشکە ئێستا زیاتر بۆ بەڕێوەچوونی پێشانگا و کۆنسێرت کەڵکی لێ وەردەگیرێ، بەڵام لە ١٩٣٠یەوە ستۆدیۆ سەرەکیەکانی کەناڵێ بی بی سی لەوێ دامەزران و لە ١٩٣٦ پەخشی خۆی لەوێوە دەست پێکرد.
سەرچاوە
پۆل:مێژووی تەلەڤیزیۆن پۆل:تەلەڤیزیۆن لە شانشینی یەکگرتوو
٤٣٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ٩٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٩١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی نیسانی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئێلسالڤادۆر. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٢٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
کێوڵێ
کێوڵێ (Kêwllê، بە فارسی: کیوله) گوندێکە لە بەخشی نەنۆر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٥٢ کەس لە ٢٨ بنەماڵەدا بووە.
بڕیارنامەی ٩٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:ئێلسالڤادۆر لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئێلسالڤادۆر
کێوڵێ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ئەندازیاریی پیشەسازی
ئەندازیاریی پیشەسازی (بە ئینگلیزی: industrial engineering) لقێک لە ئەندازیارییە کە پەیوەندیی بە بەڕێوەبەرایەتیی ڕێکخراوەکان و چاکسازی لە پیشەسازییەکاندا ھەیە. ئەندازیاریی پیشەسازی ھەروەھا ھەوڵ دەدا کە سیستەمەکان بە باشترین جۆر کار بکەن و پرۆژەکان لە کاتی دابین کراودا بە پارەی دابین کراو دوایی بێن.
سەرچاوە
Badiru, A. (Ed.) (2005). Handbook of industrial and systems engineering. CRC Press.
پۆل:ئەندازیاریی پیشەسازی پۆل:تەکنۆلۆژیا و زانستە جێبەجێکارەکان پۆل:ڕشتەکانی ئەندازیاری
٤٣٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
عیسا زارعپوور
عیسا زارعپوور (لەدایکبووی ١٩٨٠) سیاسەتوانی کوردی ئێرانی و وەزیری تەکنۆلۆژیای زانیاری و ڕاگەیاندنی ئێرانە، کە لە ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ لەلایەن ئیبراھیم ڕەئیسییەوە ئەو پۆستەی پێدراوە.
ژیاننامە
عیسا زارعپوور لە ساڵی ١٩٨٠ لە شاری ئارووناوا، پارێزگای کرماشان لەدایکبووە. بڕوانامەی ماستەری لە ئەندازیاریی کۆمپیوتەر لە زانکۆی ڕازی وەرگرتووە و ماستەری لە ئەندازیاریی کۆمپیوتەر-سۆفتوێر لە زانکۆی سەنعەتیی شەریف وەرگرتووە. ئەو ھەروەھا دکتۆرای زانستی کۆمپیوتەر و ئەندازیاری ھەیە لە زانکۆی نیو ساوس وێڵزی ئوسترالیا.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی ئارووناوا پۆل:سیاسەتوانانی ئێرانی پۆل:سیاسەتوانانی کورد