cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئێلسالڤادۆر لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
ئێلسالڤادۆر یەکێک بوو لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ. ٥وەرزشوان (٣ پیاو، ٢خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە دوازەھەمین بەشداربووی ئێلسالڤادۆر بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٦٨. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی ئێلسالڤادۆر نەیانتوانی ھیچ مەدالیایەک بەدەست بھێنن.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
٧١٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ناوچەی ئالن، ئۆھایۆ
وێنۆک
ناوچەی ئالن ، ناوچەیەکە لە ویلایەتی ئۆھایۆ. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٠ ڕێژەی دانیشتووانی ئەم ناوچەییە ١٠٦،٣٣١ کەس بووە. ئەم ناوچەیە لە ساڵی ١٨٢٠ دروستکراوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ناوچەکانی ئۆھایۆ پۆل:ناوچەی ئالن، ئۆھایۆ
ڕێز (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
ڕێز: زنجیرەی ئەرجوان چۆزەر زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی سەر ئینتەرنێتی تورکییە ئەڵقەی یەکەم لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ پەخشکرا، لە بەرھەمھێنانی بلو تیڤی و ئینتەر میدیایە، و لە دەرھێنانی عەلی تەنەر باڵتەجییە، و نووسینی ئیرکان مەحەمەد ئەردەمە.
سوور، ئامەد
سوور (Sûr) یەکێکە لە ناوچەکانی ئامەدە. زۆربەی خەڵکەکەی کوردن، لەڕووی ئایینیشەوە موسڵمان، عەلەوی، و مەسیحین.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ناوچەکانی دیاربەکر
پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٨ لە تورکیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٠٠٨
لۆران مۆڤینیێ
لۆران مۆڤینیێ نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:زیندووان
کلینت ئیستوود
کلینت ئیستوود (لەدایکبووی ٣١ی مایۆی ١٩٣٠) ئەکتەر و دەرھێنەر و ئاوازدانەری ئەمەریکیە. کلینت توانیویەتی دووجار خەڵاتی ئۆسکار بباتەوە: جارێک وەک دەرھێنەر بۆ فیلمی (Unforgiven) لەساڵی ١٩٩٢، و ھەروەھا وەک بەرھەمھێنەر بۆ فیلمی (Million Dolar Baby) لەساڵی ٢٠٠٤. ئیستوود خاوەنی زۆرترین فیلمی کاوبۆییە، ھەروەھا بەناوبانگترین ڕۆڵی لە سیانەی فیلمی (دۆلار) بووە، کە دەنگدانەوەیەکی تایبەتی ھەبوو بۆ ئەم ئەکتەرە.
ژیانی سەرەتایی
ئیستوود لە سان فڕانسیسکۆ، کالیفۆڕنیا لەدایکبووە، ئیستوود بە ڕەگەز ئێرلەندیە، ھەروەھا کاتێ لەدایکبووە بە سامسۆن بانگ کراوە وەک ئاماژەیەک بۆ کێشی کاتی لەدایکبوونی کە ١١ پاوەند بوو.
ژیانی پیشەگەری
ئیستوود لە چەندەھا فیلمی دەرکەوتووە لەوەتەی ساڵانی ١٩٥٠ەکان  ، لەوانە سیانەی دۆلار (Dolar's Triology) لەساڵانی ١٩٦٤ بۆ ١٩٦٦، (Dirty Harry) لەساڵی ١٩٧٢. ھەڵاتن لە ئەلکەتراز لەساڵی ١٩٧٩. ھەروەھا ئستوود وەکو دەرھێنەریش چەندەھا فیلمی مەزنی دەرھێناوە لەوانە (Space Cowboys)، (Mystic River) و ھەروەھا فیلمی (American Sniper) کە دواتر پاڵێوراو کرا بۆ نۆ خەڵاتی ئۆسکار، و توانی دانەیەکیش بباتەوە.
ژیانی تایبەتی
ئیستوود لەساڵی ١٩٥٣ ھاوسەرگیری لەگەڵ ماگی جۆنسن کردووە ، دواتر لەساڵی ١٩٨٤ جیا بوونەتەوە. دوو منداڵیان ھەیە. دواتر لەساڵی ١٩٩٦ دینا ڕیوزی مارە کرد، و لەویش منداڵێکیان ھەیە. ئەو ئیستا لە کالیفۆڕنیا دەژی لەگەڵ خێزانەکەی.سکۆت ئیستوود کوڕی بچووکیەتی و لەئێستاشدا کلینت یارمەتیدەری بووە لە زۆربەی کارە ھونەریەکانی.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠ پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنەر پۆل:زیندووان پۆل:بێدینەکان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:فڕۆکەوانانی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان پۆل:میوزیکژەنەکانی سان فرانسیسکۆ پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم پۆل:مولحیدانی ئەمریکا پۆل:وەبەرهێنەرە ئەمریکییەکان پۆل:براوەی باشترین دەرهێنەری گۆڵدن گڵۆب پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا پۆل:ئاوازدانەرانی سەدەی ٢١ەمی ئەمریکی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئاوازدانەرانی تۆماری فیلمی ئەمریکی پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان پۆل:ئاوازدانەرانی نێری تۆماری فیلمی ئەمریکی پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو ئەمریکییانەی خاوەنی چێشتخانەن پۆل:براوەی باشترین دەرھێنەری گۆڵدن گڵۆب پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
ژانی گەل (فیلم)
ژانی گەل فیلمێکی کوردی ساڵی ٢٠٠٧ە کە لەلایەن جەمیل ڕۆستەمییەوە دەرھێنراوە. نزار سەلامی، بە کەسایەتی جوامێر کەسایەتی سەرەکی فیلمەکە دەگێڕێت. چیرۆکی فیلمەکە لەسەر بنەمای ڕۆمانی ژانی گەلی ئیبراھیم ئەحمەدە. فیلمەکە نێردرا بۆ ٨٠یەم خەڵاتی ئەکادیمی بۆ وەرگرتنی خەڵاتی ئەکادیمی باشترین فیلمی زمانی بیانی، بەڵام وەک پاڵێوراوێک وەنەگیرا.
ژانی گەل لەلایەن ھێرۆ ئیبراھیم ئەحمەدەوە پشتگیری مادی لێکراوە و تێچوونی فیلمەکەش نەزانراوە.
چیرۆک
فیلمەکە باس لە کوڕێک دەکات بە ناوی جوامێر کاتێک خێزانەکەی، کاڵێ دووگیانە و ژانی ھەیە، جوامێر دەچێت مامانێک بھێنێت تا مناڵەکەیان ببێت، بەڵام لەناکاو بەڕێکەوت دەکەوێتە نێو خۆپیشاندانێکی کوردەکانەوە کە داوای ئاشتی و برایەتی لە نێوان کورد و عەرەب دەکەن. جوامێر ئەیەوێت لە خۆپیشاندانەکە بێتە دەرەوە و بڕوات بەدوای مامانەکەدا، بەڵام حکوومەت چواردەوری خۆپیشاندانەکە دەگرێت و گوللەبارانیان دەکات. جوامێر بریندار دەکرێت لەگەڵ چەندین بریندار و کوژراوی تردا دەگوازرێتەوە بۆ ئەمنەسوورەکە، لەوێ لەلایەن ناپاکێکەوە بە ڕێکخەری خۆپیشاندانەکە دەناسرێنرێت. جوامێر.
کاتێک جوامێر بەڕێ دەکەوێت بۆ گوندەکە، لەلایەن پێشمەرگەوە بۆ چەند ڕۆژێک دەستبەسەر دەکرێت تا لە کۆتاییدا لێی دڵنیا دەبن کە جوامێر ناپاک نییە و کەسێکی نیشتمانپەروەرە. یەکێک لە سەرکردەکان کە جوامێر دەناسێت ئەیباتە سەر دوو گۆڕ و پێی ئەڵێت کە گوندەکە لەلایەن حکوومەتەوە بۆمبباران کراوە و ھەموو دەنیشتووانی گوندەکە شەھیدبوون.
کاتێک جوامێر دەبێتە پێشمەرگە، ئامۆزاکەی لە نامەیەکیدا بۆی، پێی ئەڵێت کە خێزانەکەی بە ئازاری کوڕەکەیەوە گیانی لەدەست داوە مناڵەکەشی نەژیاوە. حکوومەتیش خانووەکەی ڕووخانووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٥٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧ پۆل:فیلمە کوردییەکان پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان پۆل:وشە و دستەوشە کوردییەکان
وەرزەکانی بەرزەخ
150px|thumb|left|روورووبەرگی کۆمەڵە جیرۆکی "وەرزەکانی بەرزەخ "
وەرزەکانی بەرزەخ، ناوی کومەڵە چیرۆکێکە کە سەعید سلێمانی کردویەتی بە کوردی و ھەڵبژاردەیەکە لە کورتە چیرۆکی فارسی. کتێبەکە لە خۆگری ئەم چیرۆکانەی خوارەوەیە: ھەر وەک وەرگێڕی ئەم بابەتە ئەڵێ: کۆی ئەم چیرۆکانە لە ساڵەکانی ٨٠ تا ٨٥ی ھەتاوی واتە ٢٠٠١ تا ٢٠٠٦ی زایینی دا ناوبەناو وەرگێڕدراون. بە وتەی وەڕگێری ئەم بەرھەمانە جێی ئەم چیرۆکانە لە ناو کتێبخانەی کوردیدا چۆڵ بووە بۆیە دەستی داوەتە وەرگێڕاندیناین و تەنیا مەبەستی کاری چاپەمەنی نەبووە.
لە وەرگێڕی ئەم بابەتە چەندین بابەتی تر چاپ کراون:
٧١٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بەردی ڕەشید
وێنۆک|بەردی ڕەشید بەردی ڕەشید یان بەردی ڕۆزیتا بەردێکی مێژوییە کەمێژوویەکەی دەگەڕێتەوە بۆسەردەمی میسری کۆن، لە ساڵی ١٧٩٨ لەلایەن سەربازێکی ناپۆلیۆن بۆناپارت. لەسەر بەردەکە نووسراوێک بەوەرگێڕانی سێ زمان دۆزراوەتەوە کە ئەوانیش زمانەکانی ھیرۆگلیفی و زمانی خەڵکی ئاسایی میسری و یۆنانی کۆن. ئەمەش دەبێتە لایەنێکی یاریدەدەر بۆ تێگەیشتن لەنووسراوەکانی میسری کۆن (ھیرۆگلیفی). لەئێستادا ئەم بەردە لە مۆزەخانەی بەریتانیا پارێزراوە لەشاری لەندەن.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بەردەکان
بانکۆک
بانکۆک (بە ئینگلیزی:Bangkok) گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی تایلەندە. ناوی ئەم شارە بە مانای (شاری فریشتەکان) دێت. لە ساڵی ١٧٨٢ بووە پایتەختی ئەم وڵاتە.
بابەتی پەیوەندیدار
پایتەختی دەوڵەتانی جیھان
پۆل:بانکۆک پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تایلەند پۆل:پارێزگاکانی تایلەند پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٨یەم پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:کەنداوی تایلەند
جێنیفەر فانگ
وێنۆک جێنیفەر فانگ سینەماکارێکی ئەمریکییە (نووسەر، دەرھێنەر، بەرھەمھێنەر)، بە فیلمە درێژەکانی ئەدڤانتەجۆس (٢٠١٥) و نیوەی ژیان (٢٠٠٨) ناسراوە. ئەدڤانتەجۆس بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵی فیلمی سەندەنس لە ساڵی ٢٠١٥ نمایشکرا و خەڵاتی تایبەتی دەستەی سوێندخواردنی بەدەستھێنا بۆ دیدگای ھاوبەش، و لەسەر بنەمای کورتە فیلمە خەڵاتکراوەکەی بە ھەمان ناو دروستکرا. فیلمی نیوە ژیان بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵی فیلمی سەندەنس لە ساڵی ٢٠٠٨ نمایشکرا و خەڵاتی "باشترین فیلم"ی لە ژمارەیەک فێستیڤاڵی فیلمدا بەدەستھێنا لەوانە فێستیڤاڵی فیلمی ھونەری جێن، فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ئاسیایی ئەمریکی سانفرانسیسکۆ (ئێستا بە CAAMFest ناسراوە). ھەروەھا خەڵاتی "Emerging". خەڵاتی دەرھێنەر" لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ئاسیای ئەمریکی.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ژنە ئەمریکیە دەرھێنەرەکانی فیلم
بڕیارنامەی ١١٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٥٠ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ناوچەی ئاشلەند، ئۆھایۆ
وێنۆک
بڕیارنامەی ١١٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
ناوچەی ئاشلەند، ئۆھایۆ
ناوچەی ئاشلەند ، ناوچەیەکە لە ویلایەتی ئۆھایۆ. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٠ ڕێژەی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە ٥٣،١٣٩ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ناوچەکانی ئۆھایۆ پۆل:ناوچەی ئاشلەند، ئۆھایۆ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٦
٧١٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
خی (پیت)
خی (گەورە: Χ، چکۆلە: χ؛ بە یۆنانی: Χι) بیست و دوویەمین پیتی ئەلفوبێی یۆنانییە و لە دەستگای بژاردنی یۆنانیدا لەگەڵ ٦٠٠ بەرابەرە.
پۆل:پیتە یۆنانییەکان
تیێری ھێنری
سەرەتای ژیانی
ناوی تەواوی تێری دانیال ھێنریە (Thierry Daniel Henry) لەڕێکەوتی ١٣ ـی ئۆگەستی ساڵی ١٩٧٧ لە ناوچەی لێس ئالیسی ووڵاتی فەرەنسا لەدایک بووە ، یاریزانێکی تۆپی پێی فەرەنسیە و تاوەکو وئێستاش بەردەوامە لەسەر خزمەتکردن بەبواری وەرزش و تۆپی پێ ، سەرەتای دەست پێ کردنی وەک یاریزانێکی لاو لە سەرشەقامەوە لەگەل چەند ھاوڕییەکی سەری ھەڵداوە ، لەساڵی ١٩٩٠ـەوە ڕووی کردە یانەی مۆناکۆ و لەوێ وەک یاریزانێکی پیشەگەر ناسرا و پاشان لەساڵی ١٩٩٧ بوو بە یاریزانێکی نێودەوڵەتی لەو کاتەی بانگشتی ھەڵبژاردەی لاوانی فەرەنسا کرا بۆ خوار تەمەنی ٢٠ ساڵان ، زیاتر بە جیھان ناسرا کاتێک ڕووی کردە یۆڤانتۆس و لەوێوە بەبڕی ١١ ملیۆن پاوەند بۆڕیزەکانی ئارسیناڵ و لەوێشەوە بە ٢٤ ملیۆن بۆ بارسا و دواتر بۆ یانەی نیۆڕک ڕید بۆڵس و تاوەکوو ئێستاش بەردەوامە لە یاری کردن لە ڕیزی ئەو یانەیە.
باوکی ھێنری خەڵکی ووڵاتی گوادالوپە و دایکیشی خەڵکی ناوچەی مارتینۆکوێ ـیە کە سەر بە ووڵاتی فەرەنسایە ،خۆیشی لە شاری لێس ئۆلیس ـی سەربە پاریسی پایتەخت لەدایک بووە ، ھەر لەسەرەتاوە حەزی بەیاری کردن کردووە و لەتەمەنی حەوت ساڵیەوە بەھرەیەکی زۆری ھەبوو بۆیە ڕاھێنەر کلاودی چیزێلی بانگێشتی ھێنری کرد بۆ یانەی ناوخۆیی لێس ئۆلیس کە تیمێکی بچوک بوو ، بەڵام پاشان باوکی ھینری کوڕەکەی بردە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و پەیوەندی کرد بە یانەی پالاسیاو لەساڵی ١٩٨٩ ، کەچی دوای ئەوە باوکی ھێنری کێشەی دروست کرد لەگەڵ یانەکە و کوڕەکەی گەڕاندەوە بۆ فەرەنسا و پەیوەندی کرد بەیانەی ئی ئێس ڤیری چاتیلۆنەوە و لەو یانەیەش دووسآڵ یاری کرد.
ھێنری لەگەڵ خانمێکی ئینگلیزی ھاوسەرگیری پێکھێنا کەناوی نیکۆڵا مێری ـە و بە کلارا ناسراوە لە بەرواوری ٥ ـی تەمووزی ساڵی ٢٠٠٣ و ئاھەنگی گواستنەوەکەشی لە کۆشکی ھای کلێر بوو ،لە ٢٥ـی مایۆی ٢٠٠٥ ئەم دوو ھاوسەرە یەکەم منداڵیان بوو بەناوی “تی” ،کەچی لە مانگی کانونی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٨ دوای ئەوەی ھێنری پەیوەندی کرد بەیانەی بارسێلۆناوە خێزانەکەی تەڵاق ـداو بڕی دە ملیۆن جونەی ئیستەرلینی وەک مەرجی ھاوسەر گیریەکە ـدا بە ھاوسەرەکەی پێشووی ، و دوای ئەمە گەڕایەوە بۆلای ھاوڕێ کۆنەکەی کە لەسآڵی ٢٠٠١ ناسی بووی و یەکێک بوو لە دەستەی ھاندەرانی یەکێتی تۆپی باسکەی ئەمریکی و ناوی یاندریا ڕایاکێکە ،ھێنری زیاتر لە جارێک باسی لەوە کردبوو کە ئارەزووی بەیاری باسکە ھەیە.
مۆناکۆی فەڕەنسی (١٩٩٢- ١٩٩٩)
لەسآڵی ١٩٩٠ ڕاھێنەر ئاڕنۆڵد کاتالانۆ نوێنەرەکانی نارد بۆ بینینی یاریەکی یاریزانی تێری ھێنری لەو یاریە ـدا ئاسکە ڕەشەکە بەتەنھا شەش گۆڵی تۆمار کرد لەکاتێک ـدا یانەکەی بە ئەنجامی شەش بەسفر یاریەکەی بردەوە ،دوای یاریەکە ڕاستەوخۆ کاتالانۆ بانگێشتی ھێنری کرد بۆ یانەی مۆناکۆ چونکە خۆی لەوێ ڕاھێنەر بوو. لەگەڵ یانەی مۆناکۆ ھێنری ئاستێکی بەرزی ھەبوو و لەکۆی ١٠٥ یاری توانی بیست گۆڵ تۆمار بکات کە ئەمەش ڕێژەیەکی باشە بۆ یاریزانێک کە تەمەنێکی زۆر بچوکی ھەبوو ،
ئەرسناڵی ئینگلیزی (١٩٩٩- ٢٠٠٧)
لە ئابی ساڵی ١٩٩٩ ھێنری نەیتوانی خۆی لە ئیتاڵیا بگرێت و شووێنی خۆی لە کاڵچیۆ بۆ نەکرایەوە بۆیە بەناچاری و بەڕازی بوونی ھەردوو لا (یانەکە و خۆی) بڕیاری فرۆشتنی درا بەیانەی ئارسیناڵی ئینگلیزی بەبڕی ١١ ملیۆن جونەی ئیستەرلینی (پاوەند) ، لەژێر چاودێری ڕاھێنەری فەرەنسی ئارسین فینگەر کە پێشتر لە یانەی مۆناکۆ ڕآھێنەری بوو بوو دەستی بە یاری کردن کرد ، یانەی ئارسیناڵ ئەو ھۆکارە بوو کە ھێنری کرد بە ئەستێرەیەکی فەرەنسی و جیھانی ، ساڵی یەکەم لەگەڵ گەنەرز زۆر ناخۆش بوو چونکە لە ھەشت یاری یەکەم ـدا ھێنری نەیتوانی گۆڵ تۆمار بکات و خەریک بوو بێ ھیوا ببێت ھەرچۆنێک بێت ئەو وەرزە بوونە دووەی ئینگلتەرا لە دوای مانچیستەر یونایتدەوە و لە جامی یەکێتی ئەوروپاش (یۆرۆپا لیگ) ـی ئێستا پلەی دووەمی بەدەست ھێنا کە بەیانی گەڵاتاسەرای تورکی دۆڕا .پێشتر ھێنری ھەڵگری جامی نەتەوەکانی ئەوروپای ساڵی ٢٠٠٠ بوو, وەرزی دووەمی ھێنری تاڕادەیەک باشتر بوو لەگەڵ ئارسیناڵ و لەڕاوەدوونانی مانیۆش بەردەوام بوون و ھێنری لەو ساڵە ـدا واتا ٢٠٠٠-٢٠٠١ لە کۆی بەنجاو سێ یاری تەنھا ٢٢ گۆڵی تۆمار کرد و سێ گۆڵیشی درووست کرد ،کەچی وەرزی سێیەمی باشتر بوو و دەست کەوت و نازناوەکان ھاتنە نێو مەیدان و ھێنری یەکەم نازناوی خۆی لەگەڵ گەنەرز بەدەست ھێنا لەسەر باڵانسی یانەی چێلسی بوو کاتێک یاری کۆتایی جامی یەکێتی ئینگلیزی لێ بردەوە بە دووگۆڵی بێ وەڵام لە ووەرزە ـدا ھێنری ٤٣ سێ گۆڵی لە ھەموو پاڵەوانێتیەکان ـدا تۆمار کرد ،کەچی دواتر لەساڵی ٢٠٠٢ ھێنری نەیتوانی سەرکردایەتی فەرەنسا بکات لە پاڵەوانێتی جامی جیھانی کۆریا و ژاپۆن و بەشێوەیەکی چاوەڕوان کراو ھەڵگری نازناوەکە لە قۆناغی کۆمەڵەکان کرایە دەرەوە ، دەست کەوت و نازناوەکانی ھێنری درێژەیان ھەبوو ساڵ بەساڵیش ئاستی بەرز دەبوەوە ، لەساڵی ٢٠٠٥ دوای ئەوەی یاریزان پاتریک ڤێرا ڕووی کردە یانەی یۆڤانتۆس تێری ھێنری بەشێوەیەکی فەرمی بووە کاپتاین و سەرکردەی ئارسیناڵ. بەگشتی دەتوانین بڵێین :- تیێری ھێنری، لە ١٩٩٩ تاکو ٢٠٠٧ بۆ ئاڕسیناڵ یاریکردووە. ٢٢٦ گۆڵی تۆمار کردووە لە ٣٦٩ یارییدا… ١٧٤ گۆڵی لە خولی ئینگلیزیی بووە، حەوت گۆڵ لە جامی یەکیەتیی ئینگلتەرا، دوو گۆڵ لە جامی ئینگلتەرا، ٤٢ گۆڵ لە پاڵەوانیەتییە ئەوروپییەکاندا. یەک گۆڵیش لە جامی قەڵغانی خێرخوازییدا. زۆرترین ژمارەی یاری کە یاریزانێکی ئاڕسیناڵ بۆ ھەڵبژاردەی وڵاتەکەی ئەنجامی دابێت : تیێری ھێنری، ٨١ یاری بۆ فەڕەنسا ئەنجام داوە. یەکەمین یاریزانانی ئاڕسیناڵ کە مێداڵی جامی وڵاتانی ئەوروپایان وەرگرتبێت: ئێمانوێل پێتیت، پاتریک ڤیێیرا و تیێری ھێنری ( ھەموویان لە یۆرۆی ٢٠٠٠).
بەرشلۆنەی ئیسپانی (٢٠٠٧- ٢٠١٠)
thumb|تێری ھێنری بەدرێسی بلوگرانا (بەرشلۆنە) لە ٢٥ ـی حوزەیرانـی ٢٠٠٧ ، یاریزانی یانەی ئارسیناڵی ئینگلیز ھەموانی توشی شۆک کرد و یانەی ئارسێناڵی بەجێ ھێشت و رووی کردە خولی لالیگای ئیسپانیا و یانەی بارسێلۆنای ھەرێمی کەتەلۆنیا لەبەرامبەر ٢٤ ملیۆن یۆرۆ و بۆماوەی چوار سآڵ و بە مووچەی ساڵانەی شەش ملیۆن یۆرۆ ،ھێنری بەھۆی کێشەکانی ئارسیناڵ ـەوە و دیار نەبوو چارەنوسی ئارسین فینگەر بڕیاری ـدا یانەی ئارسیناڵ بەجێ بھێڵێت و لەگەڵ یانەی بارسێلۆناش لە باڵی چەپ یاری دەکرد ،
وەرزی یەکەم لە کەتەلۆنیا یاریزان ھێنری لە جڵ و حەوت یاری بەژداری کرد و نۆزدە گۆڵی تۆمار کرد و یانزە گۆڵی دروست کرد ،
کەجی وەرزی دووەم ئاستی زۆر بەرزتر بوەوە و لە چل و دوو یاری بیست و شەش گۆڵی تۆمار کرد و دوانزە پاسی ـدا (گۆڵی دروست کرد ) ،
بەڵام لەوەرزی سێیە ئاستی زۆر دابەزی و لەسی و دوو یاری بەژداری کرد کەچی تەنھا چوار گۆڵی تۆمار کرد و سێ گۆڵیشی دروست کرد ،
لەکۆتایی ـدا ھێنری لە بارسا لەو سێ وەرزە ـدا ١٢١ یاری ئەنجام ـدا و ٤٩ گۆڵی تۆمار کرد و ٢٦ گۆڵیشی درووست کرد.
ھێنری بۆ یەکەم جار لە مێژووی ـدا توانی خولی یانە پاڵەوانەکان بەدەست بھینێت دوای ئەوەی لەساڵی ٢٠٠٨-٠٩ لەسەر حسابی یانەی مانچێستەر یوونایتد بوونە پاڵەوان
نیو یۆڕک ڕێدبۆڵس (٢٠١٠–٢٠١٤)
یاریزان ھێنری یانەی بارسێلۆنای بەجێ ھێشت و ڕووی کردە خولی ئەمریکا کە ناسراوە بە (MLS), لەڕێکەوتی ٢٥ـی مانگی شەشی ساڵی ٢٠١٠ تێری ھێنری واژۆی لەسەر گریبەستێکی یانەی نیو یۆڕک ڕید بۆڵسی ئەمریکی کرد و بوە یاریزانی ئەو یانەیە ، ھێنری بووە دووەم یاریزان لە دوای دێڤد بێکھام کە پەیوەندیان بەو خولەوە کردوبوو ،یەکەم یاری بۆ ھێنری لەبەرامبەر یانەی ھۆستۆن بوو لە دوای شەش ڕۆژ لە واژۆ کردنی گریبەستەکەی و لە ویاریە ـدا یانەکەی توشی بەرامبەر بوون ھات بە دووگۆڵ کە ھەردوو گۆڵەکە ھێنری درووستی کرد ،یەکەم گۆڵی تێری لەگەڵ نیو یۆرک ڕید بۆڵس دەگەڕێتەوە بۆ بیستو ھەشتی ئۆگەستی ٢٠١٠ کاتێک لەیانەی سان جۆسێیان بردەوە بە دوگۆڵی خاوێن ،لەیەنایەری ئەم ساڵ ٢٠١١ ھێنری گەڕایەوە شاری لەندەن و لەگەڵ یانەی ئارسیناڵ دەستی مەشق کردن کرد بەڵام وەک میوان و دەیویست پارێزگاری لە توانای جەستەییەکەی بکات.
ھێنری بەبەڕی ٢,٠٠٠ دوو ھەزار دۆلار سزا درا بەھۆی ئەوەی بووە ھۆی پێکانی گۆڵپارێز و یاریزانی یانەی داڵاس کیڤن ھارتمان لە ڕێکەوتی ١٦ ـی ئۆگەستی ٢٠١٠ دوای ئەوەی لەکاتی ئاھەنگ گێرانی دوا تۆمار کردنی گۆڵێک.
لەگەڵ ھەڵبژاردەی فەڕەنسا
کاروانی وەرزشی تێری ھێنری لەگەڵ ھەڵبژاردەی فەرەنسا زۆر باش بوو و دەستکەوتی گەورەشی بەدەست ھێناوە ، سەرەتای دەست پێکردن و بانگێشت کردنی بۆ یاریە نێودەوڵەتیەکان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٩٧ شان بەشای ھاوڕێی و ھاوپیشەکانی وەکوو ویلیام گالاس و داڤید تریزیگێ ، ڕاھێنەر ئیمێی جاکیە زۆر سەرسام بوو بە ئاستی ھێنری و بانگێشتی ڕیزی ھەڵبژاردەی فەرەنسای خوار تەمەن بیست ساڵانی کرد و یەکەم یاری نێو دەوڵەتیشی لەبەرامبەر ھەڵبژاردەی باشوری ئەفریقیا بوو لە ئۆکتۆبەری ھەمان ساڵ واتا ١٩٩٧ کاتێک ھەڵبژاردەی فەرەنسا یاریەکەی بردەوە بەئەنجامی ٢-١. دوات ڕاھێنەر ئیمێی ھێنری ناردە ھەبژاردەی یەکەم و بەژداری پێ کرد لە جامی جیھانی ١٩٩٨ کاتێک فەرەنسا لە یاری کۆتایی لە ھەڵبژاردەی بەرازیلی بردەوە بە دووگۆلی زیدانی گۆڵێکی پیتی.
ھێنری بە گۆلکاری مێژووی ھەڵبژاردەی فەرەنسا دێتە ناسان بە کۆی ٥١ گۆڵ لە کۆی ١٢٣ یاری و بەڕێژەی ٠.٤٢ گۆڵ لەھەر یاریەک ـدا.
مۆناکۆ
خولی فەرەنسی یەک جار ١٩٩٦–٩٧
جامی فەرەنسا یەکجار ١٩٩٧
ئارسیناڵ
thumb|تێری بەدرێسی ئەرسیناڵ
خولی پریمەرلیگ دووجار ٢٠٠١–٠٢, ٢٠٠٣–٠٤
بارسێلۆنا
خولی ئیسپانی دوو جار ٢٠٠٨–٠٩, ٢٠٠٩–١٠
جامی شای ئیسپانی جارێک ٢٠٠٨–٠٩
جامی سوپەری ئیسپانی جارێک ٢٠٠٩
خولی یانە پاڵەوانەکان یەک جار ٢٠٠٨–٠٩
جامی سوپەری ئەوروپی جارێک ٢٠٠٩
جامی جیھانی یانەکان جارێک ٢٠٠٩
نیو یۆرک ڕید بۆڵس: جارێک خولی کۆنفرانسی ڕۆژھەڵاتی ئەمریکا
براوەی (وەرزێکی ئاسایی) ٢٠١٠
گەڕانەوە بۆ ئەڕسناڵ
لەوەرزی ٢٠١١-٢٠١٢ بە شێوەیەکی خواستن گەڕایەوە ئەرسناڵ دوای پشووی خوولی ئەمریکا ،، تێری ھێنری لەیەک یاریدا توانی گۆل تۆماربکات و یانەکەی گەیاندە کۆتا یاری کاڕلینگ کاپ
دەستکەوتەکانی لەگەڵ ھەڵبژاردەکەی
جامی جیھانی (مۆندیال ) جارێک بدەستی ھێناوە و یەک جاریش دووەم بوو ١٩٩٨; -: ٢٠٠٦
جامی کیشوەرەکان یەک جار ٢٠٠٣
نازناوی تاکەکەسی
ناوی لە ھەڵبژاردەی یۆفا ھاتووە لە ساڵی : ٢٠٠٠ گۆڵکاری جامی کیشەوەرەکان بوو لە سآڵی : ٢٠٠٣ بەدەست ھێنانی تۆپی زێڕینی جامی کیشوەرەکان : ٢٠٠٣ ناوی لە تیمی جامی جیھای ھات لە مۆندیالی: ٢٠٠٦ باشترین یاریزانی لاوی خولی فەرەنسی : ١٩٩٦–٩٧ باشترین یاریزانی خولی ئینگلیزی : ٢٠٠٢–٠٣, ٢٠٠٣–٠٤ ھەڵبژێردراو بۆ خەڵاتی باشرتین یاریزان : ٢٠٠٤, ٢٠٠٥ ھەڵبژێردراو بۆ خەڵاتی باشترین یاریزانی خولی ئینگلیزی : ٢٠٠١–٠٢, ٢٠٠٣–٠٤, ٢٠٠٤–٠٥, ٢٠٠٥–٠٦. باشترین یاریزانی ئەوروپا : ٢٠٠٣, ٢٠٠٦ پێکھاتەی نموونەی خولی ئینگلیزی بۆ ساڵ : ٢٠٠١, ٢٠٠٢, ٢٠٠٣, ٢٠٠٤, ٢٠٠٥, ٢٠٠٦ باشترین یاریزانی ساڵ لە ئینگلتەرا : ٢٠٠٢–٠٣, ٢٠٠٣–٠٤, ٢٠٠٥–٠٦ باشترین ھێرشبەر : ٢٠٠٦ ناوی لە تیمی یۆفا : ٢٠٠١, ٢٠٠٢, ٢٠٠٣, ٢٠٠٤, ٢٠٠٦ باشترین یاریزانی فەرەنسا : ٢٠٠٠, ٢٠٠٣, ٢٠٠٤, ٢٠٠٥, ٢٠٠٦ ھۆڵی ناودارنی ئینگلیزی : ٢٠٠٨ تۆمارکردنی جوانترین گۆڵ بەڕیتانیا : ٢٠٠٣ باشترین یاریزانی مانگ لە خولی ئینگلیزی : لە مانگی April ٢٠٠٠, سێپتەمبەر٢٠٠٢, جێنیوەری ٢٠٠٤, ئەپرێل ٢٠٠٤ فیفا ١٠٠ یاریزان تایم ١٠٠: ٢٠٠٧ دەساڵ لەسەر یەک بەژداری لە خولی ئینگلیزی کردووە لە ٢٠٠٠ -٢٠١٠ جیاواز
میدالیایی ناپۆلیۆن پۆنابێرت کە تایبەتە بە ئەفسانەکان : ١٩٩٨
سەرچاوەکان
[ماڵپەڕی یاریگا http://www.yariga.net]
پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢ پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٣ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:فیفا ١٠٠ پۆل:دوور لە وڵاتانی فەڕەنسی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٠ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨ پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧ پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس پۆل:یاریزانە دیاریکراوەکانی ئێم ئێڵ ئێس پۆل:هاندەرانی هۆڵی ناوبانگی تۆپی پێی ئینگلیزی پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا
سابین ئارانا
٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی سابین ئارانا سابین ئارانا ناوی تەواوی سابین پۆلیکارپۆ ئارانا گۆیری، (بە ئیسپانی: سابینۆ ئارانا)، نووسەرێکی گەورەی باسکی و دامەزرێنەری ڕێکخراوی ئیتا بوو، کە بە باوکی نەتەوەیی گەلی باسک دادەنرێت.
بەستەر بۆ دەرەوە
پۆل:مردووانی ١٩٠٣ پۆل:مێژووی باسک پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٥
دەرکەوتەی دڵخوازی مەرگ
200px|وێنۆک|ڕووبەرگی کتێبی "دەرکەوتەی دڵخوازی مەرگ "
دەرکەوتەی دڵخوازی مەرگ، ناوی کتێبێکە لە نووسینی سەعید سلێمانی، ئەم کتێبە لێکۆڵینەوەیەکە کە پێکھاتوە لە چەندین وتار بە ناوەکانی:
لە نووسەری ئەم بابەتە چەندین بابەتی تر لە چاپ دراون:
ئەلێکساندر نەژار
ئەلێکساندر نەژار نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ھونەرمەندانی لوبنانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
٧١٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کەمال کلچدارئۆغلو
کەمال کلچدارئۆغلو (لەدایکبووی ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٨ لە قسلە، تورکیا) کەسایەتی ڕامیاریی سۆسیالدیموکراسی و عەلەوی تورکییە و سکرتێری گەورەترین پارتی ئۆپۆزسیۆنی تورکییە (جەھەپە). کەمال لە ٢٠٠٢ەوە ئەندام پەرلەمانی پەرلەمانی تورکیایە لەسەر شاری ئەستەنبوڵ. لە ساڵی ٢٠١٢ کرایە جێگری سەرۆکی ڕێکخراوی سۆسیالیست ئینتەرناسیۆنال. لە ساڵی ٢٠٠٩ خۆی پاڵاوت بۆ ھەڵبژاردنی شارەوانیی ئەستەنبوڵ کە توانی ٣٦.٨٪ دەنگەکان مسۆگەر بکات.کاندیدی هاوبەشی جەهەپە و هاوپەیمانی نەتەوەییە بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی تورکیا لە ساڵی ٢٠٢٣.
ژیان
کەمال کڵچدار ئۆغلو لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٨ لەدایکبووە. بە ڕەگەز کوردە و خەڵکی دێرسیمە. باوکی یەکێک بووە لەوانەی کە لە شۆڕشی دێرسیمدا بەشداری کردووە، بەڵام خۆی شانازی بە کورد بوونی خۆیەوە ناکات بەڵکو وەک تورکمان خۆی ناساندووە، بە منداڵی و لاوی دەست فرۆشی کردووە بۆ ئەوەی ژیانی خۆی مسۆگەر بکات؛ لە زانکۆی ئەنقەرە (غازی) زانکۆی ئابووری خوێندووە، ساڵی ١٩٧١ لە وەزارەتی دارایی کاری کردووە و پاشان بۆ بەشداریکردن لە ھەندێک خولی شارەزا بوون ڕەوانەی فەڕەنسا کراوەو پاش گەڕانەوەی لە ھەمان وەزارەت کاری کردووە و پلەی بەرزبووەتەوە، کاتێک تۆرکوت ئۆزال وەزیری دارایی بوو، کڵچدار ئۆغلۆ لە نزیکی ئەو کاری کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٢ بۆ یەکەمجار لەسەر ئاستی ئەستەمبوڵ بوو بە ئەندام پەرلەمان، لە مانگی ئابی ٢٠١٢دا بوو بە جێگری ڕێکخراوی سۆشیالیست ئەنتەرناسیۆنال. ئەم پیاوە بەر لەوەی ناوی زۆر بڵاو بێت، چەندین دۆسیەی گەندەڵی ئاشکرا کرد بە تایبەت لەناو پارتی داد و گەشەپێدان کە دووان لەوانی ناچار کرد دەستلەکاربکێشنەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:سیاسەتوانە تورکەکان
گینێی ئیستوایی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
گینێی ئیستوایی یەکێک بوو لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ. ٣وەرزشوان (٢ پیاو، ١خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە دەهەمین بەشداربووی گینێی ئیستوایی بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٨٤. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی گینێی ئیستوایی نەیانتوانی هیچ مەدالیایەک بەدەست بهێنن.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
ئەنسۆلین
230px|وێنۆک|چەپ|مۆلێکوولی ئەنسۆلین بە کراوە ئەنسۆلین ھۆرمۆنێکە کە لەلایەن پەنکریاسەوە دروست دەکرێت. کاری سەرەکی دەستبەسەرداگرتن و ڕاگرتنی ڕێژەی گلووکۆزە لە خوێندا، کاتێک گلووکۆز لە خوێندا زیاد دەبێت، ئەنسۆلین ھانی ھەڵمژینی دەدات بۆ خانەکان و دواتر گلووکۆز لە خانەکاندا وەک وزە بەکاردەھێنرێت یان لە شێوەی گڵایکۆجین و چەوریدا ھەڵدەگیرێت.
نەبوون یان کەمی ھۆرمۆنی ئەنسۆلین لە لەشدا دەبێتە ھۆی نەخۆشییەکانی شەکرە.
پۆل:ھۆڕمۆنەکان پۆل:پزیشکی پۆل:بەرھەمی ئاژەڵان پۆل:ھۆرمۆنەکانی مرۆڤ
٩ی نیسان
۹ی نیسان ٩۹ەم ڕۆژی ساڵە (۱۰۰ لە ساڵە پڕەکاندا)، ٢٦٦ ڕۆژ دەمێنێت بۆ کۆتایی ساڵ.
.ac
ac. دۆمەینێکی ئەلکترۆنییە بۆ ئەو ماڵپەڕانەیە کە پەیوەندییان بە دوورگەی ئسێنشنەوە ھەیە و لە ساڵی ١٩٩٧ کەوتەکار، سەنتەری زانیاری ڕایەڵە کە بەشێکە لە نووسینگەی کۆمپیوتەر و ئینتەرنێت سەرپەرشتی دەکات.
تۆمارکردنی پێگە بۆ ھەمووان کراوەیە. ئەم پاوانە وەکو کورتکراوە بۆ ناوەندە ئەکادیمییەکان بەکاردەھێنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان پۆل:پاوانی ئاست-سەر پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
فرانسیسکۆ فرانکۆ
فڕانسیسکۆ فڕانکۆ (بە ئیسپانی: Francisco Franco) (٤ی کانوونی یەکەمی ١٨٩٢ - ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥) دیکتاتۆری ئیسپانیا بوو لە ساڵی ١٩٣٥ەوە تا مەرگی لە ساڵی ١٩٧٥دا. فڕانکۆ لە بیستەکانی سەدەی پێشوودا ببوو بە کەمتەمەنترین جەنەڕاڵی سەرانسەری ئەورووپا. لە شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا کە سێ ساڵی خایاند (لە ١٩٣٦ەوە تاکوو ١٩٣٩) بەشداری کرد و لە کۆتاییی ئەو شەڕەدا بە کۆدەتا حکوومەتی گرتە دەست و تا ڕۆژی مردنی بە  شێوەی سۆشیاڵ دیموکراسی وڵاتەکەی بەڕێوە برد، کە ھەمان شێوەی ھیتلەر و ماسۆلینی بووە. فرانکۆ زمانی ئیسپانیی کرد بە زمانی فەرمیی ئیسپانیا و زمانەکانی تری ئیسپانیا وەکوو کاتالانی و باسکی چەوساندەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئیسپانیا پۆل:مردووانی ١٩٧٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢
زمانی نایینی
زمانی نایینی یەکیکە لە زمانەکانی ناوەندی ئێران، کە لە دەستەی زمانەکانی ڕۆژاوای ئێران جێ دەگرێت. ئاخێوەرانی ئەم زمانە ٧٠٣٠ کەسن کە زۆربەیان لە شارستانی نایین لە پارێزگای ئەسفەھاندا دەژێن.
وێژە
وێژەی زمانی نایینی لەدرێژای مێژوودا بە شێوەی زارەکی بووە و بریتیە لە ھۆنراوەکانی فۆلکلۆر، پەندی پێشینان و مەتەڵەکانی گەلێری. لە ساڵی ٢٠١٨دا محەممەدعەلی عەسگەری کۆمەچێرۆکی بە ناوی ھوشڤا بە زمانی نایینی چاپ کرد. ئەو ئامانجی خۆی لەم کارە پارێزکردنی زمانی نایینی لە مێژوو و ناساندنی بە نەوەکانی داھاتوو ڕایگەیاندووەتەوە. ئەم کتێبە بە ناونیشانی ژێر گەیشتووەتە بە چاپ:
نموونەیەک لە دەقی نایینی
سری کووچە حاج مورادوش ئیدی. مری سادە و بی سر و سودایی بوی. تویی یە کوتاب‌فرووشی کارو شیکە. یە کولایی کامڤاییش ڤ سرونا و خوی یە عێینەک پیالەیی و یە کوت و شەلڤار یەشمی گو سری زانووھاش بریومیە بوی. ھیممیشە ئنگاری دارتو خوی ئیکی ئختولاتو شیکە. نیازعەلی سیگە گو ڤش رەسا یە سەلامی بیلندو شیکە. حاج موراد جی گو یە خوردە چورتو پورتوش پارو گرتایو بوی جووۆڤش ڤەدا: «عەیلکوم‌ئەسەلام مەش‌نیاز». بەعد ئەزوش ڤەرەسا: «چوتوری ئاموو؟» نیازعەلی جی در جووۆڤش شڤات: ئەلحەمدوللا. خودا رو شوکر. ھونوم گو زندە ھم». حاج موراد خوی سودایی بیلندتەر شڤات: «ھوزار سالە بوی ئامو!» نیازعەلی جووۆڤش ڤەدا: «ئامو ھوزار سالومو ڤا چوکارکیری. سەی سال ڤ سومو.» و بەعد شیوی لڤ ئیخندا. حاج موراد جی ئیخندا. نیازعەلی یە پاشوش لاریکیشا و ئوشوی تا ڤ کیە رەسا.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانە ئێرانییەکان پۆل:زمانەکانی ئاسیا پۆل:زمانەکانی ئێران پۆل:زمانەکانی پارێزگای ئەسفەھان
٧١٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دەریاچەی ئێیر
دەریاچەی ئێیر لە کاتی پڕئاوی گەورەترین دەریاچەی ئوسترالیا هەژمار دەکرێ. ئەم دەریاچەیە لە ویلایەتی ئوسترالیای باشوور هەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٨٤٠ لە لایەن کەسێک بە ناوی  ئێدوارد ئێیر بینراوە و ڕاگەیێندرا. ئەم دەریاچەیە لە حەوتسەت کیلۆمەتری باکووری ئەدێلاید هەڵکەوتوو.
دەریاچەکە نزمترین خاڵی ئوسترالیایە و لە ئاستی دەریاکانەوە ١٥ مەتر نزمترە. پانتایی دەریاچەکە لە وەرزی پڕئاوی دا ٩،٥٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە و بەرزیەکە بە شێوەیەکی مامناوەند نزیکەی مەتر و نیوێکە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئۆسترالیا پۆل:ئوسترالیای باشوور پۆل:دەریاچەکانی ئوسترالیا پۆل:دەریاچەکانی ئوسترالیای باشوور پۆل:فار نۆرس
خێرۆ عەبباس
وێنۆک|خێرۆ عەبباس خێرۆ عەبباس (Xêro Abbas) (لەدایکبووی ١٩٦٢ لە قامیشلۆ)، گۆرانیبێژێکی کوردە. لەو ساڵانەدا پەیوەندی لەگەڵ موزیک و گۆرانی زیادتر بوو. لە ١٩٨٩ چووە نێو کۆمەڵەی بەرخودان.
لە ١٩٩٨ یەکەم ئەلبومی بە ناوی «غەریبۆ» بڵاوکردەوە، ئەم ئەلبومە لەنێو کوردان پێشوازییەکی باشی لێ کرا. لە ٢٠٠٢ بەشداری ئاھەنگی نەورۆزی یەک ملیۆن کەسیی ئامەدی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢ پۆل:خەڵکی قامیشلۆ پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان پۆل:ئەندامانی کۆمەڵەی بەرخۆدان
فی
فی (گەورە: Φ، چکۆلە: φ، لە بیرکاریدا: ϕ؛ بە یۆنانی: Φι) بیست و یەکەمین پیتی ئەلفوبێی یۆنانییە و لە دەستگای بژاردنی یۆنانیدا لەگەڵ ٥٠٠ بەرابەرە.
بڕیارنامەی ١١٥٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٥٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی گورجستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٥١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
فی
پۆل:پیتە یۆنانییەکان
ڕۆناڵد واین
thumb|ڕۆناڵد گیڕالد واین لەساڵی [[٢٠٠٩.]] ڕۆناڵد گیڕالد واین لەدایک بووی ١٧ی مەی ساڵی ١٩٣٤ لە ئەمریکا ، ناوبراو کار لەسەر پیشەسازی ئەلیکتڕۆنی دەکات و یەکێکە لەدامەزرێنەرانی کۆمپانیای ئەپڵ بەهاوبەشی ستیڤ جۆبس و ستیڤ وۆزنیاک.
فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس
وێنۆک
کابول
کابول گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی ئەفغانستانە. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی شاری کابول بریتییە لە ٣٬٩ ملیۆن کەس.
ئەمانەش ببینە
پۆل:ئەفغانستان پۆل:شارەکانی ئەفغانستان پۆل:کابول پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کابول پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
حەوتەنامەی سیروان
حەوتەنامەی سیروان، گۆڤارێکی دوو زمانە کوردی و فارسییە کە لە ساڵی ١٩٩٩وە لە شاری سنە دەردەچێت، سیروان وەکوو یەکێک لە پێشەنگەکانی رۆژنامەگەری کوردی ئێران ناوئەبردرێت کە بەشێکی زۆر لە نووسەران و شاعیران بەرھەمەکانی خۆیان تێدا بڵاوکردۆتەوە. جەوازی بڵاوکرانەوەی ئەم گۆڤارە بە ناوی (سازمان ھمیاری‌ھای شھرداری سنندج) دراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی فارسی
ماری ئێندیای
ماری ئێندیای نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
داکا
شاری دەکا بە ئینگلیزی (Dhaka) پایتەختی وڵاتی بەنگلادیشە. ئەم شارە بە ژمارەی دانیشتوانی زیاتر لە ١٢ ملیۆنەوە گەورەترین شاری وڵاتی بەنگلادیشە. ئەم شارە ٩یەم گەورەترین شارە لە جیھاندا.
بابەتی پەیوەندیدار
پایتەختی دەوڵەتانی جیھان
پۆل:مێژووی بەنگال پۆل:باشووری ئاسیا پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
٧١٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کەپا
کەپا (گەورە: Κ، چکۆلە: κ یا ϰ؛ بە یۆنانی: Κάππα) دەیەمین پیتی ئەلفوبێی یۆنانییە و لە دەستگای بژاردنی یۆنانیدا لەگەڵ ٢٠ بەرابەرە.
دێزمۆند تووتوو
دێزمۆند تووتوو (لەدایکبووی ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣١ – مردووی ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١) سەرقەشە و ئایینناسێکی ئەنگلیکانی ئەفریقای باشوور بوو، کە بەھۆی چالاکییەکانی لە بوارەکانی مافەکانی مرۆڤ و دژە جیاوازییە ڕەگەزییەکان ناسراوە. ئەو لە ساڵی ١٩٨٤دا خەڵاتی ئاشتیی نۆبێلی وەرگرت.
بەشداریکردن لە پرسی کورد
تووتوو لە پرسی کورد ڕۆڵی ھەبوو و لە ساڵی ٢٠١٠دا نامەیەکی ئاراستەی ڕەجەب تەییب ئەردۆغان، سەرۆک وەزیرانی ئەو کاتەی تورکیا کرد و بۆی نووسی: «نیگەرانم لە ھەڵکشانی پێکدادان لەنێوان خەڵکی تورک و کورد کە تێیدا لە ھەردوولا گەنجی بێتاوان گیان لەدەستدەدەن. دانووستاندنی ئاشتییانە تاکە ڕێگەی چارەسەرە بۆ کێشەکە. باوەڕمان وایە کێشەی کورد لە ڕێگەی گفتوگۆی ئاشتییەوە لەگەڵ سەرکردایەتیی ژیری خەڵکی کورد چارەسەر دەکرێت».
بڕیارنامەی ١١٥١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٥١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٥٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
دێزمۆند تووتوو
مردن
تووتوو لە شاری کەیپ تاون، ئەفریقای باشوور لە ڕێکەوتی ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ و لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا، بەھۆی شێرپەنجە کۆچی دواییی کرد.
بڕیارنامەی ١١٥١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٨ پۆل:لوبنان لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
دێزمۆند تووتوو
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١ پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن پۆل:دەرچووانی کۆلێجی کینگز لەندەن پۆل:چالاکوانانی مافەکانی کۆمەڵگای پەلکەزێرینە لە باشووری ئەفریقا پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
٧١٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
شوێنەوارناسی
وێنۆک|250px شوێنەوارناسی دیسیپلینێکی زانستیە کە خوێندنەوە لەسەر ئۆبژەکان دەکات، دێرینەناس پشکنینی میژووی مرۆڤ لە سەردەمی پیش میژووەوە تا سەردەمی ھاوچەرخ دەکات لە ڕێگای ھەموو ئەو کەرەستانەی کە لە کۆنەوە بە جێ ماون و لە ڕێگای پشکنینی دێرین ناسانەوە دەدۆزرێنەوەزانیاری سەبارەت بە دۆنیای کۆن دەخاتە بەر چاو. ئەو کەرەستانە بریتین لە ئێسقان، گۆزە، بینا، زێڕ، شێوەکاری، ژێربینا، چەک، بەردەنووس و ھتد. دێرینەناس زۆربەی بەڵگەکان لە ڕێگەر کاری مەیدانییەوە (ڕاپرسی، پشکنینی ژێر زەوی، لێکدانەوەی دۆزراوەکان) و دەست دەھێنێت. وشەی شوێنەوارناسی Archeology، وشەیەکی یۆنانی کۆنە، ἀρχαιολογία، و ڕیشەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ἀρχαίος = ancien et λόγος = وشەی لێدوان / وتار. شوێنەوارناسی بە سەر چەندین بەشی تردا دابەش دەبێت کە ھەر کامەو لایەنیک لە کاری دێرین ناسی لە خۆی دەگڕێت و لە پشکنینی سایتێکێ دێریندا کە گرووپێک کاری لەسەر دەکەن، ھەر کەسە و بەپێی پسپٶری خۆی خوێندنەوە لەسەر پشکنراوکان دەکات. دێرین ناسی یارمەتیمان دەدات لە ڕێگەی شتە دۆزراوەکانەوە مێژوو و مەتریالە بە کار ھێنراوەکان و چۆنییەتی ئاو و ھەوا و چۆنییەتی ژیانی خەلکانی کۆن بناسین. ڕیشەی شوێنەوارناسی دەگەڕێتەوە بۆ یۆنانی کۆن، سیریاک ئانکۆنە یان چیریاکۆ پیتزیکۆلی- Cyriaque Ancône یان Ciriaco de' Pizzicolli - (١٣٩١–١٤٥٥)ی زایینی، وەک یەکەم دێرینەناس ناوی لێ دەبرێت کە پشکنینی لەسەر پەرستگەی دۆلفی یان نیکۆپۆلیسی دیپیر کردوە. شوێنەوارناسی وەکوو زانستێک یەکەم جار لە ساڵەکانی ١٨٨٠ی زائینی لە ئەورووپا پیناسە کراوە و ئەم ڕوانگەیە لە سەدەی ١٩یەم گەسەی سەندوە.
پۆل:مرۆڤناسی
ئۆمیکرۆن
ئۆمیکرۆن (گەورە: Ο، چکۆلە: ο؛ بە یۆنانی: Όμικρον) پازدەیەمین پیتی ئەلفوبێی یۆنانییە و لە دەستگای بژاردنی یۆنانیدا لەگەڵ ٧٠ بەرابەرە.
پێڕستەکان
پۆل:پیتە بزوێنەکان پۆل:پیتە یۆنانییەکان
تا (نیشانەی نەخۆشی)
وێنۆک|گەرمی پێو، ئامێرێکی پزیشکییە بۆ زانینی ڕێژەی پلەی گەرمی و زانینی کەسی تووشبوو بە تا. یاو یان تا واتە بەرزبوونەوەی پلەی گەرمای لەش بۆ زیاتر لە٤٠ تا ٤٥ پلە. تا جۆرێک بەرتەک‌نیشاندانی لەشە لە بەرانبەر تەنە بیانییەکان وەک بەکتریا و ڤایرۆس، کەواتە یاو نەخۆشی نییە بەڵکو یەکێک لە نیشانەکانی نەخۆشی. کەسێک کە تووشی یاو دەبێت، جیا لە بەرزبوونەوەی پلەی گەرمای لەشی، ھەست بە لەرزین، خێرا لێدانی دڵ و سەرما دەکات.
بەڕێوەبردن
وێنۆک|تابلۆی «کچێکی نەخۆش» لەلایەنن مایکڵ ئەنکەرەوە وێنەی کێشراوە، لە مۆزەخانەی نیشتمانی دانمارک ھەڵگیراوە. تا مەرج نیە چارەسەر بکرێت. زۆربەی خەڵک بەبێ چاودێری پزیشکی چاک دەبنەوە. تا بە دەگمەن بەرز دەبێتەوە بۆ ئاستێکی مەترسیدار. زیان بە مێشک نادات تاوەکو پلەی گەرمی ٤٢ پلەی سەدی. وە بە دەگمەن تای چارەسەر نەکراو دەگاتە ٤٠٫٦ پلەی سەدی. چارەسەر کردنی تا لەو کەسانەی کە توشبووی بۆگەن بوونی خوێنن (sepsis) کار لە دەرئەنجامی ئەو نەخۆشییە ناکات.
پێوانەی پارێزگار
ھەندێک لە بەڵگەی سنووردار پشتگیری لە شووشتن و ئیسفەنج کردن بە ئاوێکی تۆزێک گەرم بۆ ئەو منداڵانەی کە تا یان ھەیە دەکات. بەکارھێنانی پانکە و فێنک کەرەوە لەوانەیە بڕێک لە پلەی گەرمییەکەی کەمبکاتەوەو ئاسودەیی زیاد بکات. ئەگەر پلەی گەرمی یەگجار بڵند ببێتەوە بۆ ئاستی فرەتا (Hyperpyrexia) پێویستی بە ساردکردنەوە ھەیە بە شێوەیەکی خێراو توندڕەو (بە گشتی بە شێوەیەکی میکانیکی ئەنجام دەدرێت بە ھۆی کرداری گەیاندن بە دانانی چەندین کیسەی بەفر لەسەر جەستەی کەسەکە یان راستەو خۆ نقووم کردنی ناو ئاوێکی بەفراوی) بە گشتی خەڵک ئامۆژگاری دەکرێت بە ئاو خواردنەوە بە پێی پێویست. ئایا زیاتر خواردنەوەی شلە نیشانەکان باشتر دەکات یاخود کاتی ئەو نوخۆشیانەی کە پەیوەندیان بە ھەناسە ھەیە کەم دەکاتەوە وەکو نەخۆشی ھەڵامەت دیاری نەکراوە.
دەرمان
ئەو دەرمانانەی کە تا کەم دەکەنەوە ناو براون بە (antipyretics) دژە تا. (ibuprofen) جۆرێکە لە دژە تا بۆ کەمکردنەوەی تا لە مناڵان بەکاردێت. کاریگەرترە لە (acetaminophen) ئەم دوو دەرمانە ئاساییە بەیەکەوە بەکاربێن بۆ چارەسەر کردنی تا لە مناڵان. توانایی (acetaminophen) بە تەنیا کەمە لە چارەسەر کردن. (Ibuprofen) بە ھێزترە لە (aspirin) بۆ چارەسەر کردنی مناڵ. بەکارھێنانی (aspirin) ئاماژە پێ ناکراوە بۆ منداڵ و ھەرزەکار ئەوانەی تەمەنیان لە نێوان ١٦ بۆ ١٩ ساڵە لەبەر مەترسی (Reye's syndrome) کە لە ٢٠–٤٠٪ توشبووەکانی دەمرن.
بەکارھێنانی ھەریەکە لە (Ibuprofen) و (paracetamol) لە یەک کاتدا یاخود گۆڕانکاری کردن لە نێوانیاندا کاریگەری زیاترە وەک لەوەی بە تەنیا بەکاربێن. وەڵامدانەوە یاخود وەڵامنەدانەوە بۆ دەرمان دیاری ناکات کە مناڵەکە توشی نەخۆشیەکی مەترسیدار بووە.
درمە دەردزانی
نزیکەی ٥٪ ئەو خەڵکەی کە دەچنە ژووری باری لە ناکاو (emergency room) تا یان ھەیە.
دەستنیشان کردن
مەوداییەکی فراوان بۆ پلەی گەرمی ئاسایی لەش دۆزراوەتەوە. پلەی گەرمی ناوەندی وەک پلەی گەرمی ڕێکەیی ورد ترە لە پلەی گەرمی چێوەیی. تا دەستنیشان دەکرێت کاتێک پلە گەرمی دەگاتە ھەریەک لەو ئاستانە:
لە مرۆڤێکی تەندروست و پێگەیشتوو پلەی گەرمی ئاسایی دەم بریتییە لە ٣٣٫٢–٣٨٫٢ پلەی سەدی بۆ ڕێکەیی بریتیە لە ٣٤٫٤–٣٧٫٨ پلەی سەدی وە بۆ پەردەی گوێ(پەرەی گوێ) ٣٥٫٤–٣٧٫٨ پلەی سەدییە. بۆ بن باڵ ٣٥٫٥–٣٧ پلەی سەدییە.
پلەی گەرمی ئاسایی پشت بە چەندین ھۆکار دەبەستێت وەک تەمەن، ڕەگەز، کاتی ڕۆژ، ئاستی چالاکی، پلەی گەرمی چواردەوری. زیاد بونی پلەی گەرمی ھەموو کاتێک مانای تا ناگەیێنێت. لە کاتی ڕاھێنانی وەرزشی بۆ کەسێکی سروشتی پلەی گەرمی لەش بەرزدەبێتەوە بەڵام ئەمە بە تا ھەژمار ناکرێت چونکە لە ڕێژەی سروشتییە. بەڵام لە ھەندێک کاتدا پلەی گەرمی «ئاسایی» لەوانەیە تا بێت، ئەگەر بۆ کەسەکە بەرز بێت. بۆ نموونە مرۆڤی پیر کە پزیشکانە لاوازن توانای کەمتریان ھەیە بۆ بەرھەم ھێنانی گەرمی جەستەیی بۆیە پلەی گەرمییەکی ئاسایی وەک ٣٧٫٣ پلەی سەدی لەوانەیە نیشانەی تا بێت.
سەرچاوەکان
پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی پۆل:تا
فرانسواز نیمال
فرانسواز نیمال نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
دۆلاری ئەمریکی
thumb|وێنەی دراوی دۆلاری ئەمریکی دۆلاری ئەمریکی جۆرێکە لە دراوەکانی جیھانی کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و پاناما و ئیکوادۆر و ئێلسالڤادۆر بەکاردەھێنرێت و لەزۆربەی وڵاتانی جیھانی ئەم دراوە بەمەبەستی بازرگانی و گەشتکردن و کۆمەڵێ کاری تر بەکاری دەھێنن کە ھێماکەی (USD) یان ($) و بچکووترین یەکەی دۆلار پێی دەڵێن سەنت.
سەرچاوەکان
پۆل:ناساندنەکانی ١٧٩٢ ئەمریکی پۆل:دراوەکانی ئاسیا‏ پۆل:دراوەکانی ئەفریقا پۆل:دراوەکانی ئەمریکاکان‏ پۆل:دراوەکانی ئۆقیانووسیا‏ پۆل:دراوەکانی شانشینی ھۆڵەندا‏ پۆل:دراوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان‏ پۆل:دراوەکانی ئێکوادۆر‏ پۆل:دامەزرانەکانی ١٧٩٢ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:مێژووی ئابووری
شەبەک
شەبەک پێکهاتەیەکن لە عێراق و کوردستانی باشوور. دانیشتووی دەوروبەری بەرتلە و قەرەقۆش (حەمدانیە)ی رۆژھەڵاتی شاری مووسڵن کە سەر بە پارێزگای نەینەوایە لە باکووری‌ عێراق. مێژووی پەیدابوونیان لەم دەڤەرەدا دەگەرێتەوە بۆ سەدەکانی دوای دامەزرانی دەوڵەتی سەفەوی لە ئێران و ھەڵمەتەکانیان بۆ سەر خاکی کوردستان و عیڕاق کە ئەوسا بەشێک بوون لە دەوڵەتی عوسمانی. بەلای ھەندێک لە میژوناسان شەبەک‌ بەشێکن لە کوردی‌ گۆران لە ھەمان رۆژگاری پەیدابوونی زەنگەنە و رۆژبەیانی و لەک لە مووسڵ ئاکنجی بوونە. ووردتر لە دەورانی حوکمڕانی نادر شای ئەفشار لە سەدەی ھەژدەمی زاییندا.
زمانی شەبەک
زمانی شەبەکەکان لە بنەرەت دا زاراوایەکی ھەورامیە، کە لە دەرەوەی کوردستان دا بە گۆرانی دەناسرێ. بەڵام ئەم زاراوە گەلێک لێکچوونی لەگەڵ زاراوای سۆرانی ھەیە. دوایین بەرھەمی تایبەت بە شێوەزاری شەبەک و باجەلان لە دوو توێی کتێبێکدا بڵاوکراوە بە ناوی (فەرھەنگی شەبەک) بەرھەمی ئامادەکراوی توێژەر (ھەردەوێل کاکەیی) و چاپکراوی پرۆژەی ئنستیتیوتی کەلەپووری کوردییە٢٠١٢. 150px|وێنۆک|چەپ|فه‌رهه‌نگى شه‌به‌ك 2012
پێکھاتەی شەبەک
زۆربەی شەبەک لەو ھۆزە کوردانە پکھاتوون کە بە پەرتەوازەیی لە دەڤەری بەردەڕەشی نزیک‌ ئاکرێ (ناوچەی گۆران نشین) و ھە‌ولێر و کەرکووک و گەرمیاندا بڵاو بونە. گرینگترینیان: زەنگەنە‌ ، باجەلان ، رۆژبەیانی، داودە‌، لەک، ئۆمەربل و زراری. ئاخاوتی ئەم ھۆزانە بە گشتی شێوەزارێکی گۆرانە و کاریگەری کرمانجی و عەرەبی وتورکی پێوەدیارە. بە حوکمی ھاوسێیەتیان لەگەڵ کوردی بادینان و ھۆزە عەرەب و تورکمانەکانی مووسڵ. ‌
ئاینی شەبەک
شەبەک موسڵمانن، بەشێکیان سوننەی شافعین و بەشە زۆرەکەشیان شیعەن و خاوەن بیروباوەڕی تایبەتن. کە نزیکە لە بیروباوەڕی یارسانەکانی کوردستانی رۆژھەڵات و ھەمەدان. جیاوازی مەزھەبی شەبەک لە موسڵمانەکانی دەوروبەر جۆرێک لە دابڕانی کۆمەڵایەتی خوڵقاندووەکە بە تێپەربوونی کات بووەتە ھۆکاری گۆشەگیربوونیان لە ناو جغزێکی تەسکدا. خۆ دوورە پەرێزگرتنیان لە ھاوسێکانیان کاریگەری لە سەر شێوەی بیرکردنەوەیان ھەبووە. بۆچوونی مەزھەبی زاڵتر بووەو ھۆشیاریی نەتەوەیی کز کردووە. نووسراوێکی ئایینیی بە ناوی بویروقە و کە بە شێوەزاری ئازەری یا زمانی تورکەمانی نووسراوەو دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی سەفەویکانی ئێران.
مێژوو
شەبەک لە لایەن دەسەڵاتدارانی دەوڵەتی عوسمانی و حاکمانی مووسڵ ھەمیشە بە چاوی نۆکەری بێگانە سەیر دەکران، ئەم روانینە ھەمیشە ناوبرێکی درووستکردبوو لە نێوان ئەوان و دەسەڵاتدارانی ناو مووسڵ کە بە گشتی سوننە مەزھەب‌ بوون. ھەمیشە داپڵۆسینێکی مەزھەبی و نەتەوەیی لە سەر گوندنشینانی شەبەکدا ھەبووەو خاکەکیان بە سەر موڵکدارانی موسڵ دابەشکراوەو دانیشتووان کراون بە وەرزێر. کە دەوڵەتی عیڕاق دامەزرا بارودۆخەکە باشتر نەبوو. لە سەرژمێریە یەک لە دوایەکە‌کاندا دووچاری ستەم و پەراوێزکردن ‌بوونەوە. ساڵی ١٩٨٧ پاش دەرچوونی بڕیارەکانی بە عەرەبکردن زۆر لە شەبەک لە خاکی خۆیان ئاوارە کران بە مەھانەی ئەوەی کە خۆیان بە کورد داناوە ‌‌.ئێستا زیاتر لە ٦٠،٠٠٠ شەبەک لە شاری موسڵ و ٣٥ گوندی دەوروبەری دا دەژین. لە سەردەمی بەعسییەکان دا شەبەکەکانیش وەکوو ھەموو کوردەکانی دیکە ئەشکەنجە دران. رەژیمی بەعس بە شوێنی ئەوە بوو کە ناسنامەی کوردەواری شەبەکەکان بسڕێتەوە و ئەوان وەکوو عەرەب بناسێنێ. ھەر وەسا کە زەلامێکی شەبەک وتیوە «ئەگەر ئێمە کورد نەبووین، بۆ بەعسییەکان ئێمەیان لە ماڵەکان و شوێنەکانمان کردە دەر؟!». لە ئاخرین بزاوکە دا، شەبەکەکان بە گشتی داخوازیان لەوە کرد کە شوێنەکانیان بێتە تێکەڵی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان. لە پاش روخانی رژێمی سەددام ٢٠٠٣ دووبارە دوچاری داپڵۆسین بوونەوە ئەم ئەمجارە لەلایەن توندڕەوەکانی القاعیدە. یەک نوێنەریان لە پەرلەمانی عیڕاقدا ھەیە بە ھەڵبژاردنی کۆتا.
پەتموس
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە یۆنان پۆل:دوورگەکانی یۆنان پۆل:مەسیحیەت پۆل:یۆنان پۆل:گەشتیاری لە یۆنان پۆل:دوورگەکانی دەریای ناوین
شەبەک
شەبەک و پلانی خۆ بە کەمینە ناساندن‌
بە ھۆی بە سیاسەتکردنی شەبەک و ھەوڵدان بۆ کەمکردنەوەی کاریگەری جوگرافیای دانیشتوانانی کورد لە موسڵ، پلانێکی بەکار ھەیە بۆ ناساندنی شەبەک وەک کەمینیەیکی نەتەویی جیا لە کورد. بۆ ئەم مەبەستە حزبی سیاسی ودارایی و پشتگیری سیاسی ناوخۆ و دەرەکی (بە تایبەت لە ھەندێک ناوەندی شۆفینی لە ناو تورکیا) بۆ تەرخانکراوە. ‌
حەرب کوڕی ئیسماعیل کرمانی
ئیمام حەربی کوڕی ئیسماعیل کوڕی خەلەف کرمانی لە ساڵی ١٩٠ ھیجری لەدایک بووە لە ساڵی ٢٨٠ ھیجری کۆچی دوایی کردووە. یەکێکە لە زانایانی فەرموودەناسی، نەسەبەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سیرجیان کە یەکێکە لەگەورەترین ھەرێمەکانی کرمان ویلایەتێکی ناسراوە ناحیەیەکی گەورەیە خاوەنی چەندین شار و گوندی فراوانە کەلەنێوان فارس و مکران و سجستان وخراسان دایە، و حەرب یەکێک بووە لە قوتابییەکانی ئەحمەد کوڕی حەنبەل.
شەبەک
ژێدەرەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عێراق پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ئایینەکانی کوردستان
حەرب کوڕی ئیسماعیل کرمانی
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٨٩٣
دیوالی
وێنۆک|ماڵێک لەهیندستان ڕازێندراوەتەوە بەڕووناکی بەبۆنەی فیستیڤاڵی دیوالی
دیوالی فیستیڤاڵێکی گەورەی ئاینییە، کە ماوەی ٥ڕۆژ دەخایەنێت، کە لەلایەن پەیڕەوانیی ئایینەکانیی هیندووئیسم، سیکیزم و جاینیزم بەهۆکاری جیاوازەوە دەکرێتەوە. فیستیڤاڵەکە هەمووساڵ لەوەرزی پاییز ئەنجامدەدرێت کە بە فیستیڤاڵیی ڕووناکی دەناسرێت بەوەی لە فیستیڤاڵەکە مۆم دادەگیرسێنن و یاری ئاگرین دەتەقێنن، ئەمەش بۆ ئەوەیە کە ئەوان لەو ئومێدەدان بەهۆی ئەوەوە ڕووناکی بەسەر تاریکی، و باشە بەسەر خراپەدا سەربکەوێت. فیستیڤاڵەکە بەگشتی لە ھەموو جیھان بەتایبەت لەوڵاتانی ڕۆژهەڵات، وە باشووری ئاسیا دێتە ئەنجامدان.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نەریتەکان بە ئاگر خۆش کردن
فەرموودەی سەحیح
فەرموودەی سەحیح بەو فەرموودەیە دەوترێت کە ڕشتەی گێڕانەوەکەی بەیەکەوە بوستراوە و بچڕانی تێدا نییە و نائاسایی و هۆی لەکادارکردنی تێدا نییە و کەسانی ناو ڕشتەکە یەک لەدوای یەک کەسی لەخواترس و ئاگادار بن و متمانەدار بن لە لەبەرکردن و تەواوکردن و هێنان و گواستنەوەی فەرموودەدا.
بڕیارنامەی ١١٥٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٥٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٥ی شوباتی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆماری ئەفریقای ناوەندی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٥٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری ئەفریقای ناوەندی پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:کۆماری ئەفریقای ناوەندی لە ١٩٩٨
فەرموودەی سەحیح
ڕشتەی گێڕانەوەی فەرموودەکە بچڕانی تێدا نەبێت
مەبەست لەوەیە کە هەر یەکێک لەو کەسانەی کە لە ڕشتەی گێڕانەوەی فەرموودەدا ناویان هاتووە، دەبێت بە یەکێت لەو ڕێگانەی وەرگرتنی فەرموودە و لەوەی پێش خۆی وەریگرتبێت و ئیتر هەتا دەگاتە پێغەمبەر.
کەواتە ئەگەر پچڕانێکی نیێنی یان ئاشکرایی تێدا نەبوو ئەوا فەرموودەیەکی سەحیح دادەنرێت. بەپێچەوانەوە بە فەرموودەی مونقەتیع دادەنرێت.
فەرموودەکە سەلامەت بێت لە دەقێکی نائاسایی
ئەو کەسەی فەرموودەیەک دەگێڕێتەوە نابێت پێچەوانەی وتەی چەند گێڕەوەیەک بێت کە هەمان فەرموودەیان گێڕاوەتەوە و کەسی متمانەدار بوون، و هەندێک لەزانایان وا پێناسەیان کردووە کە ئەو فەرموودە تەنها کەسێک گێڕاویەتیەوە.
فەرموودەکە سەلامەت بێت لەهۆیەک کە لەکەداری بکات
هۆیەکە کەدەبێتە هۆی لەکەدار کردنی فەرموودەیەک کە بەڕواڵەت لە فەرموودەی سەحیح دەچێت، لەبنەڕەتدا دەبێت ئەو هۆیەی تێدا نەبێت، هەستکردنی بەبوونی ئەو هۆیە تەنها بۆ کەسانی پسپۆڕ ئاسانە کە زۆر شارەزا و زانابن لە فەرموودەناسیدا.
٧١٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
فەرموودەی سەحیح
گشت گێڕەوەکانی لەخواترس بن
واتە گێڕەوەکانی عادل بن و عادیلیش بەو کەسە موسڵمانە عاقڵە باڵغە دەوترێت کە زۆر بەپارێز و لەخواترسە، بەجۆرێک کەفەرمانەکانی شەرع جێبەجێ دەکات و خۆی لەتاوانی گەورە و بەردەوام بوون لەسەر تاوانی بچووک بەدوور دەگرێت، و خۆشی لەهەموو ئەو کردار و گوفتارانە دوور دەخاتەوە کە بەئەندازەی نەریت کاریگەری خراپیان دەبێت لەسەر مەردایەتی و کەسایەتی و ڕێزی مرۆڤ لەناو کۆمەڵگادا.
گشت گێڕەوەکانی بیرتیژ بن
بەو گێڕەوە دەوترێت کەئەوەی وەری دەگرێت و دەیگێڕێتەوە بەچاکی و بەتەواوی لەبەری بێت و لەبیری نەکات.
واتە لەو کاتەی کەلەخزمەت مامۆستاکەیدا دانیشتووە و گوێی لێدەگررێت و فەرموودەکەی لێوەردەگرێت، پێویستە زۆر بەئاگا و هۆشیار بێت بەجۆرێک کەهەر وشەیەک مامۆستاکەی دەری دەبڕێت، ئەم بەچاکی و بەتەواوی لەبەری بکات یان بینووسێتەوە یان بیپارێزێت. بەحاڵەتەش دەوترێت .
هەروەها دەبێت ئەوەی کە لەبەری کردووە مەگەر زۆر بەکەمی ئەگینا لەبیری نەچێتەوە و هەر کەی بیەوێت بتوانێت وەکو چۆن بیستوویەتی لەمامۆستاکەی، هەر بەو شێوەیەش بیگەیەنێت بە کەسانی تر. ئەم حاڵەتەش پێی دەوترێت .
جۆرەکانی فەرموودەی سەحیح
زانایان یەکدەنگن لەسەر ئەوەی کە فەرموودەی سەحیح دوو جۆری هەیە:
صحیح لذاته
ئەو فەرموودە سەحیحەیە کەلەسەرەتا پێناسەکراوە.
ئەم جۆرە نموونەی زۆرە، لەوانە ئەو فەرموودانەی کە هەردوو ئیمامی بوخاری و ئیمامی موسلیم گێڕاویانەتەوە واتە ن. وەکو فەرموودەی «  » کە سوفیانی کوڕی عویەینە لە عەمرەوە، ئەویش لە ئەبو هورەیرەوە، ئەویش لە پێغەمبەرەوە گێڕاویەتیەوە.
بۆیە بەم ناوەوە ناونراوە چونکە خۆی لەو ڕێگەیەوە کە لێیەوە گێڕدراوەتەوە سەحیحە و پێویست ناکات بگەڕێین بەشوێن ڕێگەی تردا تاوەکو پێی بەهێز بکەین، چونکە خۆی بەهێزە.
صحیح لغیره
ئەم فەرموودەیە خۆی لەبنەڕەتدا فەرموودەی حەسەنە بەڵام لەچەند ڕێگەیەکەوە گێڕدراوەتەوە، ئیتر هەموو ڕێگاکان هەموویان وەک یەکن یاخود هەندێکیان لەهەندێکیان بەهێزترن.
ئەم جۆرە فەرموودە بۆیە بەم ناوەوە ناونراوە، چەنکە گەر تەماشای بکەین لەهیچ کام لەو ڕێگایانەی کەلێیەوە گێڕدراوەتەوە، نەگەیشتۆتە پلەی سەحیح، بەڵام بەهەموو ڕێگاکانەوە بەهێز بووە تاوەکو گەیشتۆتە ئەو پلەیە، کەواتە بەهۆی ڕێگاکانی ترەوە بە سەحیح دادەنرێت، ئەگینا سەحیح نیە.
نموونەش بۆ ئەم جۆرە سەحیحە، زانایان ئەم فەرموودەیەیان هێناوەتەوە بە نموونە کە لەڕێگەی ( موحەممەدی کوڕی عەمری کوڕی عەلقەمەوە، ئەویش لە ئەبوو سەلەمەوە، ئەویش لە ئەبوو هورەیرەوە، کە پێغەمبەر فەرموویەتی:
« ». )
ئیبن سەلاحی شارەزووری دەڵێت: ئەو موحەممەدە بەڕاستگۆیی وخۆپارێزی بەناوبانگە، بەڵام لەڕووی لەبەرکردن و ڕێکخستنەوە لاواز بووە، بۆیە هەندێک لەزانایان بەلاوازیان داناوە، بەڵام هەندێکی تر بەمتمانەداریان داناوە چونکە ڕاستگۆ بووە، بەڵام لەبەر ئەوەی کە ئەم فەرموودەیە لە ڕێگەیەکی ترەوە گێڕدراوەتەوە، ئیتر ئێمە ترسمان نەماوە لەلاوازی ئەو موحەممەدە لەڕووی لەبیرچوونەوە و ڕێکخستنەوە، بەمەش جێگەی ئەو کەمە بەشەی کەتێدا بووە پڕکراوەتەوە، بۆیە ئێستا ئەم فەرموودەیە بە سەحیح دانراوە.
حوکمی فەرموودەی سەحیح
تەواوی فەرموودەناسان زانایانی شەرعی ئیسلام و ئوسوڵییەکانیش یەکدەنگن لەوەدا کە فەرموودەی سەحیح یەکێکە لەبەڵگە شەرعییەکان، و هیچ کەسێک ناتوانێت کاری پێ نەکات، هەر بۆیە لەزمانی زۆرێک لە بیرمەندەکانەوە هاتووە: کە ئەگەر فەرموودەی سەحیح بینرا، ئەوا دەبێت واز لە بۆچوون و ڕای مەزهەبەکەی بهێنێت، و کار بەو فەرموودە سەحیحەکە بکرێت.
پلەی دەقی فەرموودە سەحیحەکان جیاوازە
بەشێوەیەکی گشتی زانایان حەدیسی سەحیحیان کردووە بە ٧ پلەوە لەڕووسی هێزی بەبەڵگەبوون و کارپێکردنەوە، ئەمەش ڕیزبەندییەکەیە لە بەهێزترینەوە: