cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خالید کوڕی عەبدولعەزیز ئالسعوود
220x400px|وێنۆک خالید کوڕی عەبدولعەزیز کوڕی عەبدولڕەحمان ئالسعوود ( ١٣ شوباتی ١٩١٣ - ١٣ حوزەیرانی ١٩٨٢ز)، شا خالید لەو ڕۆژانە لەدایکبووە کە باوکی سەرقاڵی وەرگرتنەوەی ئەحسا بوو لە تورکەکان، و دڵخۆش بوو بە لەدایکبوونی کوڕەکەی، و ناوی لێنا خالید ، چوارەمین پاشای شانشینی سعوودیە یە، پێنجەمین کوڕی شا عەبدولعەزیزە لە شازادە جەوھەرە کچی موسەعید کوڕی جەلاوی کوڕی تورکی ئالسعوود کە ھاوسەری یەکەمی شا عەبدولعەزیزە لە ئالیسعوود. شا خالید بەیانی یەکشەممە، ٢١ی شەعبانی ١٤٠٢ی کۆچی، کە دەکاتە ١٣ی حوزەیرانی ١٩٨٢ ی زایینی، لە شاری تایف لە تەمەنی ٦٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی ئەلعود لە ڕیاز بە خاک سپێردرا.
٦٩٦ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
خالید کوڕی عەبدولعەزیز ئالسعوود
ژیان
شا خالید لە ژێر چاودێری باوکیدا، شا عەبدولعەزیز، لەکاتی ئامادەکارییەکان بۆ لکاندنی ناوچەکانی دیکەی دەوڵەتی سێیەمی سعوودیە گەورە بووە، بۆیە لە ژێر چاودێری دایک و باوکیدا گەورە بووە، لە تەنیشت براکەی، شازادە محەممەد کوڕی عەبدولعەزیز، لە کۆشکی حوکم لە ڕیاز، پەیوەندییەکەی لەگەڵ محەممەدی برایدا لە منداڵییەوە بەھێز بوو.
لەسەر خوداپەرستی و وردبینی و خۆشەویستی چاکە پەروەردە بووە، بەھۆی ئەوەی لە سروشتدا ئارام بووە و لە فەزیلەتەکاندا بەخشندە بووە. یەکێک لە سیفەتە دیارەکانی بێ فیزی بوو، بەو پێیەی ژیانێکی ئارام و دوور لە خۆشەویستی بە ڕواڵەت و ڕابواردن دەژیا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣ پۆل:مردووانی ١٩٨٢
ئەلێکساندەر ڤۆن ھومبۆڵت
220x440px|وێنۆک|وێنەیەکی ئەلێکساندەر ڤۆن ھومبۆڵت (١٨٤٣) فریدریش ویلھێلم ھاینریچ ئەلێکساندەر ڤۆن ھومبۆڵت ( ١٤ی ئەیلوولی ١٧٦٩ - ٦ی ئایاری ١٨٥٩) نووسەرێکی فەرھەنگی، جوگرافیناس، مێژوونووسی سروشتی، دۆزەرەوە، و لایەنگرێکی کاریگەر بوو لە فەلسەفە و زانستی ڕۆمانسی. برا بچووکی وەزیر و فەیلەسوف و زمانزان ویلھێلم ڤۆن ھومبۆڵت (١٧٦٧-١٨٣٥)ی پڕووسی بووە. کارە چەندایەتییەکەی ھومبۆڵت لەسەر جوگرافیای ڕووەک بناغەی زانستەکانی جوگرافیای زیندەوەری دانا. داکۆکیکردنی ھومبۆڵت بۆ پێوانە جیۆفیزیکییە درێژخایەن و بەرنامەییەکان، بنەمای زانستی موگناتیسی و کەشناسی نوێ بوو.
ھومبۆڵت لە نێوان ساڵانی ١٧٩٩ بۆ ١٨٠٤ بە شێوەیەکی بەرفراوان گەشتێکی زۆری لە ئەمریکادا کرد و بە یەکەم کەس دادەنرێت کە لە ڕووانگەی زانستی نوێوە لێکۆڵینەوە و وەسفیان کردووە. گێڕانەوەی ئەو سەبارەت بەو گەشتە لە کۆمەڵە بەرگێکی گەورەدا لە ماوەی ٢١ ساڵدا نووسراوە و بڵاوکراوەتەوە. ھومبۆڵت یەکێک بوو لە یەکەم کەسەکان کە پێشنیاری کرد ئەو زەویانەی ھاوسنوورن لەگەڵ زەریای ئەتڵەسی (ئەمریکای باشوور و ئەفریقا بە تایبەتی) سەردەمانێک یەک بوون. ھومبۆڵت بەکارھێنانی وشەی گەردوونی لە فەلسەفەی یۆنانی کۆنەوە زیندوو کردەوە، و لە خستنەڕوویەکی فرە بەرگی خۆیدا ھێنایە ناو خستنەڕووی (گەردوون)ەوە، کە تێیدا ھەوڵی یەکخستنی لقە جۆراوجۆرەکانی زانست و کولتوورەکانی زانستی دەدا. ھەروەھا ئەم کارە گرنگە چەمکێکی گشتگیری بۆ گەردوون وەک یەک بوونێکی کارلێککار ھان دا. ھومبۆڵت بە یەکەم کەس دادەنرێت کە باس لە دیاردە و ھۆکاری گۆڕانی کەشوھەوا دەکات کە بەھۆی مرۆڤەوە دروست دەبێت، بە پشتبەستن بەو تێبینیانەی کە لە کاتی گەشتەکانیدا لە ساڵی ١٨٠٠ و دیسانەوە لە ساڵی ١٨٣١دا کە کردوونی.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٩ پۆل:مردووانی ١٨٥٩ پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:دۆزەرەوە ئاڵمانییەکان پۆل:جوگرافیاناسانی ئاڵمانی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
کوڵکنی حەمەسوور
کوڵکنی حەمەسوور گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کوڵکنی حەمەسوور لە باکورەوە هاوسنورە لەگەڵ گوندی گێلەک و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی کوڵکنی فەقێ کەرەم و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی کوڵکنی ئیسماعیل خەسرەو لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی گردی گۆ.
زابینە بێرگمان پۆل
لە ساڵی ١٩٦٦ دەستی بەخوێندنی بەشی پزیشکی کرد لە زانکۆی هەمبۆلدت، دواتر لە ساڵی ١٩٧٢ خوێندنەکەی تەواوکرد. لە ساڵی ١٩٧٩، وەک پسپۆڕی سییەکان دەستبەکاربوو، دواتر لە ساڵی ١٩٨٠ بڕواننامەی دکتۆری لە پزیشکی پێدرا. لە ساڵی ٢٠٠٣ تا ئێستا سەرۆکی ڕێکخراوی خاچی سوورە لە بەرلین.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
.is
is. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتی ئایسلەندە لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا و لە ١٩٨٦دا دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
جەنگی نێوان یۆنان و تورک (١٩١٩-١٩٢٢)
جەنگی نێوان یۆنان و تورک، جەنگێک بوو لە نێوان ساڵانی ١٩١٩–١٩٢٢ ڕوویداوە، ئەم جەنگە لە نێوان ھەریەک لە نەتەوەی یۆنانییەکان و بزووتنەوەی نەتەوەییی تورک ھەڵگیرسا بۆ بەدەست ھێنانی پشکی یۆنان کە لەلایەن ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییەوە داگیرکرابوو وەک بەشێک لە جەنگی جیھانیی یەکەم ھەژمار دەکرێت.
لە ئەنجامدا، حکومەتی یۆنان داواکارییەکانی بزوتنەوەی نەتەوەییی تورکی وەرگرت و دانی بەشکستەکەی ھێنا و گەڕایەوە ئەو شوێنانەی کەلە پێش ھەلگیرسانی جەنگدا بۆیە خاکی ڕۆژھەڵاتی ترەیس لە ڕۆژاوای ئەنەتۆلیای بۆ تورک بەجێ ھێشت. ئەمە وای کرد کە ھاوپەیمانانی جەنگ پەیمانی سیڤەر بەلاوە بنێن و پەیمانەکی تر مۆر بکەن لەگەڵ بزووتنەوەی نەتەوەییی تورک بەناوی پەیمانی لۆزۆن. بە مۆر کردنی ریککەوتنامەی لۆزۆن سەربەخۆییدا بە بزووتنەوەی نەتەوەی تورک لەسەر خاکەکانی ئەنەتۆلیا، ئیستەنبول و ڕۆژھەڵاتی ترەیس.
چوارچێوەی جوگرافیای رامیاری
جوگرافیای رامیاری ناوچەکە گۆڕدرا کە دەرئەنجام پێکدادانی جەنگی جیھانیی یەکەمی لێ بووەتەوە بە دابەشکردنی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی کە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا بڵاوە بوو بوو. یۆنانییەکان فەرمانێکیان وەرگرت لەلایەن وڵاتانی ھاوپەیمانی سیقۆڵی بۆ ئەوەی لە سمیرنا جێگیر ببنەوە وەک بەشێک لە دابەشکردنەکە. لە ماوەی جەنگەدا، بە ئیمزاکردنی پەیماننامەی سیڤەر لە ١٠ی ئابی ١٩٢٠دا بە ھەرەسی ھێنانی حکومەتی عوسمانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی دابەش کرا بەسەر زلھێزە براوەکاندا.
لە کۆتاییی ھاتنی جەنگی جیھانیی یەکەم چەند رێککەوتنامەیەکی نھێنی ئەنجام درابوو لەبارەی دابەش کردنی ئیمۆراتۆریەتیی عوسمانی. یۆنانییەکان وەکو نەتەوە کەمینەکانی ڕۆژھەڵات بەڵێنی بنەڕەتی زۆریان پێدرابوون لەلایەن وڵاتانی ھاوپەیمانە سێقۆڵییەکە کە دوای جەنگ بۆیان ئەنجام بدەن.
ھاوپەیمانەکانی ڕۆژاوا، بە تایبەتیی سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا دەیڤد لۆید جۆرج، بەڵێنی دەستکەوتی خاکی بە یۆنانیەکانی دابوو لەسەر ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی گەر یۆنان ھاوبەش بێ لەبەرەی وڵاتانی ھاوپەیمانان. کەئەم خاکانەی دەگرتەوە ڕۆژھەڵاتی ترەیس، دوورگەکانی ئیمبرۆس (ئیمروز، لە ٢٩ی تەمووزی ١٩٧٩ گۆکچەدا ناوبراوە) و تێنیدۆس (بۆزکادا) و بەشێک لە ڕۆژاوای ئەناتۆلیا کە لە دەوروبەری شاری سمیرنا لەخۆ دەگرێت، کە دانیشتوانی ئەم خاکانە لە ڕەگەزی دانیشتوانی یۆنانی بوون.
ئیتاڵیاییەکان و ئەنگلو فەرەنسییەکان ڕازی نەبوون لەسەر ڕێککەوتننامەی سانت-جین-دی-مەورینی کەلە ٢٦ی نیسانی ١٩١٧ ەوە واژوو کرابوو، ئەم رێککەوتنامەیەی کە «بەرژەوەندییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست» دا بۆ ئیتاڵیاییەکان دیاری دەکرد، بەداگیرکاری یۆنانییەکان بۆ سەر سمیرنا (ئیزمیر تورکیای ھاوچەرخ) بەڵێنامەکە نەگەیشتە ئەنجام کەبە ئیتاڵیا درابوو لەبارەی ئەم خاکانەوە. کاتێک لە ساڵی ١٩١٩ وەکوو شاندی ئیتاڵی چوو بۆ کۆنگرەی ئاشتیی پاریس تووڕەبوونی پێوە دیار بوو لەسەر ئەگەری داگیرکردنی یۆنانییەکان بۆ خاکەکانی ڕۆژاوای ئەناتۆلیا، وە کۆنگرەکەیان جێھێشت تا ٥ی ئایار نەگەڕانەوە پاریس. ئامادەنەبوونی شاندی ئیتالی لەکۆنگرەکە کاراسانی بۆ ھەوڵەکانی لوید جۆرج بۆ ڕازیکردنی فەرەنسا و ئەمریکا بۆ پشتیوانی کردن و یارمەتیدانی یۆنان و ڕێگرتن لە شاڵاوەکانی ئیتاڵی لە خاکەکانی ڕۆژاوای ئەناتۆلیا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن پۆل:پێکدادانەکان لە ١٩١٩ پۆل:١٩١٩ لە یۆنان پۆل:١٩١٩ لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی پۆل:شەڕەکانی یۆنان پۆل:Harv and Sfn no-target errors پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی یۆنانی پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی
کۆسمۆلۆجی
وێنۆک|بواری ئەوپەڕی قووڵی ھەبڵ لە ئەیلوولی ٢٠١٢ تەواو بوو و دوورترین [[گەلەستێرە وێنەگیراوەکانی ئەو کاتە پیشان دەدات. جگە لەو چەند ئەستێرەیەی کە لە پێشەوەن (کە ڕووناکن و بەئاسانی دەناسرێنەوە چونکە تەنھا ئەوان تیشکی شکانەوەیان ھەیە)، ھەر خاڵێکی ڕووناکی لە وێنەکەدا گەلەستێرەیەکە، ھەندێکیان تەمەنیان دەگاتە ١٣٫٢ ملیار ساڵ؛ گەردوونی بینراو بە زیاتر لە ٢ تریلیۆن گەلەستێرە مەزەندەکراوە. ]] کۆسمۆلۆجی یان گەردوونناسی لقێکی فیزیک و مێتافیزیکە کە گرنگی بە سروشتی گەردوون دەدات. کۆسمۆلۆجیی ئایینی یان ئوستوورەیی تەنێکە لە باوەڕەکان کە لەسەر بنەمای وێژەی ئوستوورەیی، ئایینی و ڕازاوی و نەریتەکانی ئوستوورەکانی ئافراندن و پەسڵانناسی دامەزراوە. لە ئەستێرەناسیدا، کۆسمۆلۆجی لێکۆڵینەوە لە کاتناسیی گەردوون دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆسمۆلۆجی پۆل:کۆسمۆلۆجیی فیزیکی پۆل:گەردوونناسی فیزیایی
ھەسارۆکەی ماکێماکێ
وێنۆک|ھەسارۆکەی ماکیماکی لەلایەن [[تەلیسکۆپی بۆشاییی ھەبڵ|تەلیسکۆبی ھەبڵەوە وێنە گیرایە]]
ماکیماکی ھەسارۆکە (ھێما: ; بە ئینگلیزی: Makemake) ھەروەھا بەناوبانگە بە ١٣٦٤٧٢ میکمیک ئەو ھەسارۆکەیە سێیەم ھەسارۆکەیە بەپێی قەبارە لە کۆمەڵەی خۆر، ھەروەھا یەکەکە لە تەنە گەورەکانی پشتوێنی کویپێر، ھەروەھا تیرەکەی سێ لەسەر چاری ھەسارەی پلووتۆیە
وێنۆک|وێنەکی ھەسارۆکەی ماکێماکێ لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦
قەڵاچووخەی خوارۆ
قەڵاچووخەی خوارۆ یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٢٢ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١١٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
مایل کەندی
مایل کەندی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری باشوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
مایل کەندی ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
مەحییەدین حەقشناس
مەحییەدین حەقشناس (لە زستانی ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٢٥ی سنە - کۆچی دوایی ٢٠١٣ / ١٠ / ١٤ لە سنە) کورد بوو و داھێنەری ھۆنراوەی «شارەکەم سنە» بوو.
حەقشناس جگە لە کوردی، شێعری بە فارسییش نووسیوە، ھەندێک لەو شیعرانە کە زۆربەیان ڕەخنەی سیاسی کۆمەڵایەتییان تێدایە لەو کاتەدا لە ڕۆژنامە و گۆڤارە ئەدەبییەکاندا بڵاو کراونەتەوە لەوانە ڕۆژنامەی پارس شیراز. بە بۆنەی ئەم شیعرانە سەردەمێکی لە شاری ھەمەدان وەک تاراوگە بەسەربرد لە تاراوگەدا نەوەستا و چووە پاڵ کۆمەڵگەی ئەدەبی باباتەھێر و لە شێوەی ئەدەبیدا درێژە بە ھەوڵە کۆمەڵایەتییەکانی دا دواتر گەڕایەوە سنە و لە ساڵی ١٩٩٤ بە چاوخشاندنەوە بە ھۆنراوەی شارەکەم سنە بڵاوی کردەوە. حەقشناس لە ١٤ / ١٠ /٢٠١٣ لە سنە کۆچی دوایی کرد.
ئێم کەی ٢ (مانگ)
وێنۆک|ھەسارۆکەی ماکێماکێ لەگەر مانگەکەی ئێم کەی ٢
مانگی ئێس /٢٠١٥ (١٣٦٤٧٢ مانگەکی ھەسارۆکەی ماکێماکێ ھەروەھا نازناوی MK2 پێدرایەلەلایەن ئەو تیمەی کە مانگەکەیان دیتیتەوە لە ٢٦ی ئەپرێلی ٢٠١٦، ئەو مانگە تیرەکەی بە مەزەندەوە نێزیکەی ١٧٥ کیلۆمەترە، مانگی ئێم کەی ٢ بە ٢١٬٠٠٠ کیلۆمەتر لە ھەسارۆکەی ماکێماکێ دوورە.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:کۆمەڵەی خۆر
مەسەلەی ویژدان
مەسەلەی ویژدان چیڕۆکێکی درێژە لەلایەن ئەحمەد موختار جاف بە زمانی کوردیی ناوەندی نووسراوە. کتێبەکە لە ماوەی ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٢٨ نووسراوە، بەڵام لە ساڵی ١٩٧٠ لەلایەن دکتۆر ئیحسان فوئاد  بڵاوکراوەتەوە.
پۆلینی جۆراوجۆر هەیە لەسەر مەسەلەی ویژدان، هەندێک وەک ڕۆمان ناوی دەهێنن، لەلایەکی دیکەوە بەشێ لە سەرچاوەکان وەک نۆڤلێت، چیڕۆک یان چیڕۆکێکی درێژ بەڵام نەک وەک ڕۆمان ناوی ئەم بەرهەمە دەهێنن.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان
پیاوی جاڵجاڵۆکە ٣ (فیلم)
پیاوی جاڵجاڵۆکە ٣، فیلمێکی ئەمریکی ساڵی ٢٠٠٧ە. فیلمەکە لە جۆری (سوپەر هێرۆ)یە. فیلمەکە لە درووستکراوی ستۆدیۆیۆکانی (ماڕڤڵ)ە. وە بڵاوکرداوەی کۆمپانیای کۆلومبیا پیکچەرزە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی.
زێوە، دۆڵ
زێوە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دۆڵ، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
زێوە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
نورە
نورە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیوەیل، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
نورە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەڵاتی سڵێمان و لە باشوور لەگەڵ گوندی سنجەڵێی سیوەیل و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زیکان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی نۆڕەباب.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
٦٩٧ (ژمارە)
٦٩٧ (شەش سەد و نەوەد و حەفت) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٦٩٦ و ٦٩٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
پەنجەی خوارۆ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
.in
in. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتی ھیندستانە لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا و لە ١٩٨٩دا دامەزرا و لە ١٩٩٠دا بە تەواوی کارا کرا.
گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژھەڵات
دانیشتوان
بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (٦٥٧٨) کەس و (٣٣١٠)نێر و (٣٢٦٨)مێ و (١٤٤٥)خێزان پێکھاتووە. دانیشتوانی ئەم گوندەوارەیە زۆرینەی لە کورد و کەمینەی لە ئازەری پێکھاتووە.
دابەشی کارگێڕی
لە ١٨ گوند پێکھاتووە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی پۆلدەشت پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:ناوچە گوندنشینەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا
جافریان
جوگرافیا
جافریان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پاراگوای لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
پاراگوای نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
جامی نەتەوەکانی ئەفریقا
جامی نەتەوەکانی ئەفریقا ( ناودەبرێت پاڵەوانێتییەکی تۆپی پێی تایبەت بە کێوەری ئەفریقایە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا (CAF)سەرپەرشتی دەکرێت. سزای بەسەردا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٧ بەڕێوەچوو. لە ساڵی ١٩٦٨ ەوە ھەر دوو ساڵ جارێک بەڕێوەدەچێت، لە ساڵی ٢٠١٣دا گۆڕاوە بۆ ساڵانی ژمارە تاک و لە ساڵی ٢٠٢٢ گەڕاوەتەوە بۆ ساڵانی ژمارە جووت.
لە یەکەم پاڵەوانێتیدا لە ساڵی ١٩٥٧ تەنھا سێ وڵاتی بەشداربوو بوون: میسر و سودان و ئیتیۆپیا. لە سەرەتادا بڕیار بوو ئەفریقای باشوور بەشداری بکات، بەڵام بەھۆی سیاسەتی ئاپارتایدی پاڵەوانێتییەکە دوورخرایەوە. ژمارەی بەشداربووانی لە ساڵی ١٩٩٨ گەیشتە ١٦ ھەڵبژاردە (بڕیاربوو لە ساڵی ١٩٩٦دا ١٦ تیپ بەشداری پێشبڕکێکان بکەن، بەڵام نێجیریا کشایەوە، و ھەمان شت ڕوویدا لەگەڵ کشانەوەی تۆگۆ لە ساڵی ٢٠١٠)، تا ساڵی ٢٠١٧ تەنھا ١٦ ھەڵبژاردە بەشداریان دەکرد، دابەشی چوار کۆمەڵەکران و یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان سەردەکەوتن بۆ قۆناغی دواتر. لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٧ جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە مانگی یەکەوە گواسترایەوە بۆ مانگی حوزەیران و لە ١٦ ھەڵبژاردەوە بۆ ٢٤ ھەڵبژاردە فراوانتر کرا.
میسر زۆرترینجار بووەتە پاڵەوان (٧ جار)، کامیروون بە ٥ نازناو لە پلەی دووەم و گانا بە ٤ نازناو لە پلەی سێیەمە. میسر لە ساڵانی ٢٠٠٦ و ٢٠٠٨ و ٢٠١٠ لەسەر یەک نازناوەکەی بەدەستھێناوە. سێنیگال پاڵەوانی ئێستای پاڵەوانێتییەکە و لە یاری کۆتایی ساڵی ٢٠٢١ لە میسری بردەوە.
ئەنجامی ھەڵبژاردەکان
ھەڵبژاردە براوە پلەی سێیەم پلەی چوارەم سەرجەم
بێنین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
سەرچاوەکان
١٩٨٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
پەنجەی سەرۆ
پەنجەی سەرۆ یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٢١ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٨٤ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
تۆرادۆرا!
تۆرادۆرا! ڕۆمانێکی سووکی ژاپۆنییە لە لایەن یویوکۆ تاکێمییا نووسراوە و لە لایەن یاسو کێشراوە. دە کتێب لە زنجیرەکە لە نێوان ۱۰ی ئازاری ۲۰۰٦ بۆ ۱۰ی ئازاری ۲۰۰۹ لە لایەن ئەی ئێس سی دەبڵ ئێڵ میدیا وۆرکس لەژێر پەنجەی دێنگیکی بونکۆ بڵاو کراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگای قوتابخانە پۆل:ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانسی کۆمیدی پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی پۆل:ڕۆمانە سووکەکان پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:شۆنن مانگا پۆل:مانگای کارەکانی ڕاگەیاندنی ئاسکی پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٧ پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٩ پۆل:زنجیرەڕۆمانە ژاپۆنییەکان پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ پۆل:زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی دەربارەی هەرزەکاران پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
پلەکەو
پلەکەو گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری گۆران، ناوچەی ناوەندی شارستانی ھلێران، شارستانی ھلێران، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ھلێران ھلێران ھلێران پۆل:گوندەکانی شارستانی ھلێران پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پارێزگای ئەحسا
220x440px|وێنۆک|شوێنی ئەحسا (الاحساء) لە ڕۆژھەڵاتی سعوودییە ئەحسا (بە وتەی ناوخۆیی: الحسا )؛ پارێزگایەکی سعودییە و دەکەوێتە پارێزگای ڕۆژھەڵات و ٣٢٨ کم لە پایتەختی ڕیازەوە دوورە. ڕووبەرەکەی ٣٧٩ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، کە یەکسانە بە ٢٠٪ی خاکی شانشینی سعودیە, بیابانی ڕووبعی خاڵی نزیکەی سێ بە چواری پارێزگاکە دەگرێتەوە، لەکاتێکدا شوێنە پڕ دانیشتوانەکە و چالاکەکان ١٨٪ی پارێزگاکە پێکدەھێنێت لە کۆی ڕووبەر، و لە دوو شاری ھوفوف و ئەلمووبەررەز نوێنەرایەتی دەکرێت، کە لە دە گەورەترین شارن لە شانشینەکە  جگە لە چوار شاری گەورە و ٢٢ گوند. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٧، ئەحسا لە ڕووی ژمارەی دانیشتوانەوە لە پێشەنگی پارێزگاکانی پارێزگای ڕۆژھەڵاتدایە و نزیکەی یەک میلیۆن و ٤١ ھەزار کەسی تێدایە.
ئەحسا نموونەی دیمەنێکی کولتووری نوێبووەوە بە درێژایی مێژوویەک کە زیاتر لە ٦٠٠٠ ساڵ دەخایەنێت، بەھۆی زۆری ئاوەکەی و بەپیتی زەویەکانیەوە و کۆنترین دانیشتووانی ئەو کەنعانانەن کە لە ٣٠٠٠ ساڵ پێش زایینەوە لە ناوچەکە نیشتەجێ کردووە، و نەوەکانیان و زەبەلاحە فینقییەکان کە بەناوبانگ بوون بە ئاودێری و کشتوکاڵ، کە ھاوتایە لەگەڵ بارودۆخی ھەرێمەکە. کلدانەکان لە سەدەی حەوتەمی پێش زایین بەدوایاندا کاتێک لە ساڵی ٦٩٤ پێش زایین لە خاکی بابل ھەڵھاتن، و شاری جەرھائ - جەرعائ یان دامەزراند، کە ھەجەر لەوێ لەسەر وێرانەکانی دامەزرا و پاشان ئەحسای ئەمڕۆ کە کۆمەڵێک شوێنی شوێنەواری لەخۆدەگرێت، و کۆمەڵێک شاری لەناوچوو وەک واست، نازرە، جواسی.
لە پارێزگای ئەحسا گەورەترین کێڵگەی نەوت ھەیە لە جیھاندا کە پانییەکەی ٢٨٠ لە ٣٠ کم، دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی شاری ھوفوف و مێرگی ئەحسا کێڵگەی نەوت زیاتر لە پێنج میلیۆن بەرمیل (٨٠٠ ھەزار مەتر سێجا) نەوت لە ڕۆژێکدا، کە دەکاتە ٦.٢٥٪ی بەرھەمی جیھانی. بەھۆی ئەمەوە قەبارەی بەشدارییەکانی ئەحسا لە بەرھەمی ناوخۆیی شانشین بە نزیکەی ٣٧٨ ملیار ڕیال مەزەندە دەکرێت.
میرانی
میرانی ھۆزێکی کوردن بەشێک بوون لە یەکێتی ھۆزی چۆخسەر لەناوچەی جزیرەی بۆتان، دوای سەربەخۆییان لەناوچەی جزیرەی بۆتان لەباکوری کوردستان دوچاری ڕاوەدوونان بوونەوە لە لایەن عوسمانیەکانەوە کە ناچاربوون بەرەو کوردستانی باشوور ڕێ بکەن و نیشتەجێ ببن.
مێژوو
بەپێی تۆمارەکانی کونسولخانەی ئینگلیز لەبارەی ھۆزە کوردیەکانەوە، ھۆزی میران ھۆزێکی زۆڕ نین بەڵام مەزنن، ھۆزێکن بەزۆری لە چیا بەرزەکانی دەوروپشتی دەریاچەی وان لە باکوری کوردستان نیشتەجێن. میرانیەکان چوونە پاڵ عەلی بەدرخان بەگ لەکاتی پێکھێنانی میرنشینەکەی لە جزیرەی بۆتان. دوای داڕووخانی میرنشینەکە لەلایەن عوسمانیەکان میرانیەکان جێیان شلۆقا و توشی ستەمی عوسمانیەکان بوونەوە بەوەی عوسمانیەکان توانیان دووبەرەکی بخەنە نێوان بەگە میرانیەکانەوە. میرانیەکان ھۆزێکی کۆچەری بوون لە زستانان بەرەو دەشتی نەینەوا کۆچیان دەکرد لە ھاوینانیش بەرەو دەریاچەی وان.
مستەفا پاشای میران
لە ساڵی ١٨٩٠ لەدوای لەناوبردنی عەلی بەدرخان عوسمانیەکان ئاغایەکیان لە جزیرەی بۆتان دامەزراند بۆ بەرێوەبردنی خەڵکەکە بۆیە سولتان عەبدولحەمیدی دووەم نازناوی پاشای دایە مستەفا بەگ و کردیە تاکە فەرمانداری ناوچەکە، دواتر سوڵتان عەبدولحەمیدی دووەم دڵنیا بوویەوە لە نەمانی مەترسی پاشماوەکانی عەلی بەدرخان بەگ دەستی کرد بە لاوازکردن و لەکەدارکردنی مستەفا پاشای میران.
جەنگی جیھانی یەکەم
میرانیەکان پشکی گەورەیان ھەبوو لە سووپای عوسمانیەکان بەتایبەت لەکاتی شاڵاوی عوسمانیەکان بۆسەر بولگاریا بەجۆرێک ھۆزەکە سێ چارەگی پیاوەکانی لەدەستدا.
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆزە کوردییەکان پۆل:چاندی کوردی
٦٩٨ (ژمارە)
٦٩٨ (شەش سەد و نەوەد و هەشت) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٦٩٧ و ٦٩٩.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئیریس (ھەسارۆکە)
وێنۆک| وێنەکی ھەسارۆکەی ئیریس لەلایەن [[تەلیسکۆبی ھەبڵەوە]]
ئاشکراکردن
ئەو ھەسارۆکەیە لە ١٥ی یەنایەری ٢٠٠٥ بە ھۆکاری داتاکان لەلایەن سێ کەسەوە دیتراوە براون، ترۆجیلۆ، راپینویتز لە ڕوانگەی پالومار، ئەو دیتنەوەش بە ھۆکاری تەلیسکۆبەوە بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:گەڕەستێرە کورتەباڵاکان پۆل:کۆمەڵەی خۆر پۆل:تەنە فەلەکییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٥ دۆزراونەتەوە
کوڵکنی فەقێ کەرەم
کوڵکنی فەقێ کەرەم گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کوڵکنی فەقێ کەرەم لە باکورەوە هاوسنورە لەگەڵ گوندی کوڵکنی حەمەسوور و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی تەپی سەفای خواروو و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی تازەدێ لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی گردی گۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
لیندا کارتێر
لیندا کارتێر (؛ لەدایکبووی ٢٤ی تەممووزی ١٩٥١) ئەکتەر و گۆرانیبێژی خەڵکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە. لە ساڵی ١٩٦٨ی زایینی تا ئەمڕۆ خەریکی چالاکییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١ پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان پۆل:ھونەرمەندانی فێمینیست پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
ئەکبەراوا، دیواندەرە
ئەکبەراوا یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٥٣ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٧٦ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
بولگاریا لە یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠
بولگاریا یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ .٤٢ وەرزشوان (١٤ پیاو، ٢٨ ژن) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان دەکەن لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە لەوانە مەلەوانی، جودۆ، گۆڕەپان و مەیدان، جمناسیک، بۆکسینگ، تێنسی سەرمێز، بەرزکردنەوەی قورسایی لەگەڵ چەند یارییەکی دیکەدا. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵمپیادە لە ٢٤ی جوولای ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی جوولای ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە بیست و یەکەمین بەشداربووی بولگاریا بوو لە ئۆڵمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٨٩٦. بە شێوەیەکی گشتی وەرزشوانانی بولگاریا لە سەرجەم بەشدارییەکانی پێشوویان توانیویانە ٢٢٥ مەدالیای جۆراوجۆر لە ناویان ٥٥ مەدالیای زێڕ بۆ ولاتەکەیان بەدەست بھێنن. لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی (١٩٠٠، ١٩٢٠ ،١٩٣٢ ،١٩٤٨، ١٩٨٤) بەشداری نەکرد.
یارییە بەشداربووەکان
پێرێستی ئەو یارییە وەرزشیانەی کە یاریزانانی بولگاریا بەشدریان تێداکردووە لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ تۆکیۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:بولگاریا لە یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:بولگاریا لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
.ایران
.ایران ناوی پاوانێکی ئاست-سەری ناونەتەویکراوی کۆدی وڵاتە کە بە سکریپتی فارسی و تایبەت بە وڵاتی ئێران دابین کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
باقلاوا، دیواندەرە
باقلاوا یان (باقراوا) یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٨٠ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٧٩٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
پاوانی ئاست-سەری ناونەتەویکراوی کۆدی وڵات
پاوانی ئاست-سەری ناونەتەویکراوی کۆدی وڵات (ئینگلیزی: internationalized country code top-level domain) پاوانێکی ئاست-سەرە لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا. ئەم ناوی پاوانە کە بە سکریپتی یان ئەلفوبێی زمانی زکماکی بەکارھێنەر نیشان دەدرێ، وەکوو ئەلفوبێی عەرەبی یان سیستمێکی نائەلفوبێیی وەک کاراکترە چینییەکان. ھەنووکە چەندین ناوی پاوانی ئاست-سەری ناونەتەویکراوی کۆدی وڵات بە ئەلفوبێی عەرەبی، ڕووسی و کارەکتەرە چینییەکان ھەنە کە بریتین لە: و ھتد.
سەرچاوەکان
پۆل:سیستمی ناوی پاوان پۆل:پاوانی ئاست-باڵا
پاراگوای لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
پاراگوای نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بوو کە لە ٢٥ی تەممووز تا ٩ی ئابی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا لە ئیسپانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
ڕوانگەی پالۆمار
وێنۆک| تەلیسکۆبی ئاسمانی لە تاقیگەیی پالۆمار
ڕوانگەی پارانال (بە ئینگلیزی: Palomar Observatory) یەکێکە لە روانگە گەورەکانی وڵاتی ئەمریکا، تەلیسکۆبەکی گەورەی لێ جێگیرکراوە بە تیرەی ٥ مەتر کە ناوی تەلیسکۆبی ھیڵە.
ئەو روانگەیە لە بەرزی ١٧٠٦ مەتر لەسەر چیای پالۆمار بە دووری ٨٠ کیلۆمەتر لە دووری سان دییگۆ، ھەروەھا بۆ ماوەی ٣٠ ساڵ لەسەر یەک گەورەترین تەلیسکۆبی جیھان بووە. وێنۆک|ئاجین شومیکر و کارۆلین شومایکەر لە تەنیشت [[تەلیسکۆبی شمیدت]]
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون
محەممەد عەلی سابوونی
محەممەد کوڕی عەلی کوڕی جەمیلی سابوونی حەلەبی (لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠ – مردووی ١٩ی ئازاری ٢٠٢١ لە حەلەب، سووریا) زانایەکی ئیسلام بوو، بە تایبەتی لە زانستی تەفسیری قورئان، و خاوەنی کتێبی صفوة التفاسیر کە تەفسیرێکی سەردەمە بوو. سەرەتا دەرسی لەلای باوکی زانای حەلەب جەمیل سابونی خوێندووە. دواتر زانستەکانی شەرع و زمانی لەلای زانایانی شارەکە وەک محەممەد سەعیدی ئیدلیبی و محەممەد ڕاغیب تەبباخ خوێندووە. لە ئامادەیی شەرعی (خوسرەوی) ساڵی ١٩٤٩ تەخەڕوجی کردووە. ساڵی ١٩٥٢ شەھادەی شەریعەی لە زانکۆی ئەزھەر بەدەست ھێناوە. نمرەی تەخەسوخی جیھانی لە قەزای شەرعی ساڵی ١٩٥٤ بەدەست ھێناوە.
کارەکان
وێنۆک|لە کاتی تەفسیرکردنی قورئانی پیرۆز لە کاتی وەرزی حەجدا دەرسێکی ڕۆژانەی لە مزگەوتی حەڕام ھەبوو کە وەڵامی پرسیارکەرانی دەدایەوە، و ھەروەھا زیاتر لە شەسسەد ئەڵقەی بەرنامەی تەلەفزیۆنی تۆمار کردووە لە تەفسیرکردنی قورئاندا.
بەرھەمەکان
زیاتر لە ٥٧ کتێبی ھەیە دیارترینیان بریتییە لە (صفوة التفاسیر) کە تێیدا پوختەی وتەی زانایانی تەفسیری باس کردووە. بەشێکی زۆر لە کتێبەکانی وەرگێڕدراون بۆ زمانەکانی کوردی، فارسی، تورکی، و ئینگلیزی.
مردن
لە ١٩ ی ئازاری ٢٠٢١ لە بەرامبەر بە ٦ ی شەعبانی ١٤٤٢ لە شاری ئەستەنبوڵ لە تورکیا لە تەمەنی ٩١ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠ پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان پۆل:زانایانی فەرموودە پۆل:خەڵکی حەلەب
کەمانە
کەمانە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دۆڵ، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
کەمانە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
بێنین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
بێنین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
پردی دیجلە
وێنۆک| دیمەنی شەوانەی پردی دیجلە لە [[ئامەد.]] پردی دیجلە (Pira Dehderî  ) پردێکی مێژووییە لە ئامەد بەسەر ڕووباری دیجلە دەڕوانێت. درووستکردنی پردەکە لە ساڵی ١٠٦٥ تەواو بووە، ژمارەی دە کەوانەیە و درێژی کۆی گشتی 178 m، هەندێکجار پێی دەگوترێت پردی سیلڤانە بەهۆی ئەوەی شوێنەکەی لەسەر ڕێگای سیلڤانە.
پردەکە لەلایەن نیزامەدین و مویید ئەلدەولە لە سەردەمی شانشینی کورد، سەردەمی میرنشینی مەروانییەکان (٩٩٠-١٠٨٥) لەلایەن تەلارساز یوسف کوڕی عوبێد کوڕی سەندجار لە ساڵی ١٠٦٥ دروستکراوە.
بەهۆی تایبەتمەندییە مێژووییەکەیەوە، دوای دروستکردنی پردی مەروانیدز ، هاتوچۆی ئوتومبێل بەسەر پردەکەدا ڕاگیراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:چاندی کوردی پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئامەد
٦٩٩ (ژمارە)
٦٩٩ (شەش سەد و نەوەد و نۆ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٦٩٨ و ٧٠٠.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
خڕگە
خڕگە یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٩٨ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٤٨٥ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
نیعمەتاوای خوارێ
نیعمەتاوای خوارێ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
گردی قازی
گردی قازی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
تازاوای بزنقڕان
تازاوای بزنقڕان یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٧٥ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٣٦٥ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
ڤیۆلیتا چامۆرۆ
ڤیۆلیتا چامۆرۆ (Violeta Chamorro؛ لە دایکبووی ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٩) ژنە سیاسەتوانی نیکاراگوا ییە. ئەو لە ماوەی ٢٥ی نیسانی ١٩٩٠ تاکوو ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧ بووە سەرۆکی وڵاتی نیکاراگوا، بەمەش بووە یەکەم و تاکە سەرۆکی ژن لە وڵاتەکەیدا. لەدوای تەواوبوونی ئەرکەکەی، لە چەند پڕۆژەیەکی ئاشتیخوازی نێونەتەوەیی بەشداریکرد، بەڵام دواتر بەهۆی نەخۆشییەوە خۆی خانەنشین کرد لە چالاکیکردن.
ژیانی کەسی
لە ساڵی ١٩٥٠، ڤیۆلیتا چامۆرۆ لەگەڵ ڕۆژنامەنووس پێدرۆ خواکین چامۆرۆ هاوسەرگیری کرد و خاوەنی پێنج منداڵە. هاوسەرەکەی خەریکی بڵاوکردنەوەی ڕۆژنامەیەک بوو بەناوی (La Prensa)، کە لە خێزانەکەی بۆی مابوویەوە. لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨، هاوسەرەکەی تیرۆر دەکرێت، لەدوای ئەم ڕووداوە ئەوا ڤیۆلیتا خاوەنداریەتی لە ڕۆژنامەکە ڕاگەیاند.
سەرچاوەکان
پۆل:خانمە سەرۆکەکان پۆل:زیندووان پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩
دیسنۆمیا (مانگ)
وێنۆک|ئیریس و مانگی دیسنۆمیا لەلایەن تەلیسکۆبی ھابڵەوە
مانگی دیسنۆمیا (بە ئینگلیزی: Dysnomia ناوە فەرمیەکەی: (136199) Eris I Dysnomia) جۆرە مانگێکی ھەسارۆکەی ئیریسە لەلایەن مایک بروان و تیمەکەی دۆزراوەتەوە.
دۆزینەوە و ھۆکاری ناولێنان
مانگەکە دۆزرایەوە لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٥دا، لە ڕوانگەی کیک لە ھاوای لەلایەن مایک براون و تیمەکەی.
ناوی دیسنۆمیا ناوی کچی خوای دووبەرەکی یە لەلایەن گریکەکانەوە، ئەو ناوەش لەلایەن مایک براونەوە پێشنیارکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:کۆمەڵەی خۆر پۆل:تەنە فەلەکییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٥ دۆزراونەتەوە پۆل:مانگەکانی کۆمەڵەی خۆر
گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژاوا
گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژاوا لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە دوو گوندستانی ناوچەی ئاراس لە شارستانی پۆلدەشت، لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی نازکی سەرووە.
دانیشتوان
بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (٦١٣٨) کەس و (٣٠٣٧)نێر و (٣١٠١)مێ و (١٣٩٨)خێزان پێکھاتووە. دانیشتوانی ئەم گوندەوارەیە زۆرینەی لە کورد و کەمینەی لە ئازەری پێکھاتووە.
دابەشی کارگێڕی
لە ٩ گوند پێکھاتووە:
نێکستەر سیستمز
وێنۆک|پيشاندانگای نەكستەر وێنۆک|تانكى سەرەكى جەنگى لەكلێك نێکستەر سیستم (پێشتر پیشەسازی GIAT یان Groupement des Industries de l'Armée de Terre, گرووپی پیشەسازی سوپا) خاوەن پیشەگەری حکومەتێکی چەکی فەڕەنسییە، لە رۆانە، لۆی دامەزرا.
ڕێکخراوەی گرووپ
نێکستەر گرووپ دابەش دەکرێت بە چەند قەوارەی بچووکتر:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەڕەنسا پۆل:کۆمپانیاکانی فەڕەنسا
نیماکار
نیماکار (، ) گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری گوێرگون، ناوچەی کوڕانی، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
جوگرافیا
نیماکار ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
گەیتن ماتەرازۆ
گەیتانۆ جۆن 'گەیتن' ماتەرازۆی سێیەم (؛ ؛ )، (لەدایکبووی ٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٢) ئەکتەر و گۆرانیبێژێکی ئەمریکییە. یەکەم کاری ڕۆڵگێڕانی لە ستەیجی بڕۆدوەی بوو بەڕۆڵی بینجامین لە Priscilla, Queen of the Desert و ڕۆڵی گاڤرۆچی لە Les Misérables. ناوبراو ڕۆڵی دەستن ھێندرسن دەگێڕێت لە زنجیرەی نێتفلیکسی خەیاڵی زانستیی ترسناکی شتە نامۆکان، و پێشکەشکاری پڕۆگرامی کورتی Prank Encountersی نێتفلیکسە.
ژیانی سەرەتایی
گەیتن لە کۆنێکتیکەت لەدایکبووە، بۆ گەیتانۆ و ھیذەر ماتەرازۆ، بەڵام لە ڵیتڵ ئێگ ھاڕبەر، نیوجێرزی گەورە بووە، و لە قوتابخانەی پاینڵاندی ئایینی ناوەندی لە تەکەڕتن، نیوجێرزی خوێندوویەتی. ئەو برا و خوشکێکی ھەیە، خوشکەکەی، سابرینا، کە لە خۆی گەورەترە و براکەشی، کاڕمێنا، کە لە خۆی بچووکترە.
بە منداڵی، گەیتن زۆر بەژداری لە ھونەردا کردووە، بە تایبەتی گۆرانی گووتن. ئەو ڕاھێنانی دەنگی لە سەنتەری نواندنی ھونەری ستارڵایت لە نیوجێرزی ئەنجام داوە. لە ٢٠١١ دا، لە پێشبڕکێیەکی گۆرانی گووتندا بەژداری کردوو بوو بە سێھەم بە گۆرانییە سۆڵۆکەی «بێن» لە پێشبڕکێی ھونەرەکانی ستارپاوەر لە ئەنکازڤیڵ، کۆنێکتیکەت.
ژیانی تایبەتی
گەیتن بە ڕەچەڵەک ئیتاڵییە.
گەیتن بە نەخۆشیی cleidocranial dysostosis (CCD)ەوە لەدایکبووە، کە نەخۆشییەکە کە بە زۆری کار لە ئێسقان و ددان دەکات، کە وایان لێدەکات کە بەجوانی گەشە نەکەن و تێکبچن، کە خۆشی باسی کردووە، و باسی یەکێک لە نەشتەرگەرییەکانیشی کردووە، لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا، ددانە تێکچووەکانی لابران. دوای ئەوەی کە ھەڵبژێردرا بۆ شتە نامۆکان بۆ ڕۆڵی دەستن ھێندرسن، نەخۆشییەکەی لەگەڵ چیرۆکی کارەکتەرەکەدا تێکەڵکرابوو. ئەو ددانی دەستکرد بەکارئەھێنێت. ناوبراو ڕوەکییە.
کاری خێرخوازی
گەیتن پلاتفۆرمەکانی بۆ ھۆشدارکردنەوەی نەخۆشیی CCD و بۆ کاری خێرخوازیی ڕێکخراوی CCD Smiles بەکاردێنێت، کە ڕێکخراوێکە پارەی نەشتەرگەری ددانی CCD بۆ کەمدەرامەتەکان دەدات. ھەروەھا گەیتن دەستیکردووە بە بەرھەمھێنانی زنجیرە تی شێرتێک کە داھاتەکەی بۆ CCD Smiles دەڕوات. لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانیدا، گەیتن بە فۆڵۆوەرەکانی دەڵێت کە چۆن پارە ببەخشن ڤە CCD Smiles و ھەندێک ئیڤێنت ڕێکدەخات کە خۆیشی تێیدا بەشداردەبێت. لە تشرینی دووەمی ٢٠١٧دا، خوشکەکەی کەمپینێکی لە فەیسبووکدا دەستپێکرد بۆ پەیداکردنی پارە بۆ ڕێکخراوەکە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢ پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
تیۆریی گراف
وێنۆک|چەپ|270px|وێنەی گرافێک بە ٦ سەر و ٧ لێوار
تیۆریی گراف لقێکە لە زانستی بیرکاری کە گرافەکان تاوتوێ دەکات. تیۆریی گراف لە ڕاستیدا بە لقێکی تۆپۆلۆژی دادەنرێت کە پەیوەندییەکی پتەوی لەگەڵ جەبر و بیردۆزی ماتریکسەکانەوە ھەیە. خاڵی دەسپێکی بیردۆزیی گراف دەگەڕێتەوە سەر وتارێکی لیۆنارد ئۆیلەر سەبارەت بە شیکردنەوەی کێشەی پردەکانی کۆنیگسبێرگ لە ساڵی ١٧٣٦.
پێناسە
گراف بریتییە لە کۆمەڵێک سەر، و کۆمەڵێک لێوار کە سەرەکان پێکەوە دەلکێنن. دەگونجێت لێوارەکان سادە یان ئاڕاستەدار بن. گرافی G کە لە کۆمەڵێک سەر بە V دیاری دەکرێت و کۆمەڵێک لێوار E پێکھاتووە، بەم شێوە G = (V,E) ھێما دەکرێت. سەرەکانی گراف بە بازنە یان خاڵێک دیاری دەکرێن و بۆ دیاریکردنی لێوارەکان، لە ڕاستەھێڵ یان کەوانە کەلک وەردەگیرێت.
پەیوەندییەکان و ماتریکسەکان
چەپ|وێنۆک|300px دەکرێت پەیوەندیی نێوان سەرەکانی گرافێک بە یارمەتی ماتریکسێکی سفر و یەک نیشان بدرێت. بەم شێوە کە بەرامبەر بە ھەر گرافێک ماتریکسێک دادەنرێت، بەم ماتریکسە ماتریکسی تەنیشت یان ھاوسێیی دەوترێت. بۆ نموونە لە وێنەی بەرانبەردا گرافێک لەگەڵ ماتریکسی ھاوسێیی گرافەکە دیاری کراوە:
سەرچاوەکان
پۆل:تیۆریی گراف
تەفتێڵە
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
شەڕی مووسڵ (٢٠١٦)
وێنۆک|نەخشەی هێرشکردنی پێشمەرگە و سوپای عێراق بۆ گرتنەوەی مووسڵ لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٦. شەڕی مووسڵ ئەو شەڕەیە لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦   لەلایەن سووپای عێراق و پێشمەرگەی هەرێمی کوردستان بەهاوبەشی لەگەڵ هاوپەیمانەکانییان لەدژی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام دەستیپێکرد بەمەبەستی کۆنتڕۆڵکردنەوەی مووسڵ. ئەمەش دوای ئەوەی شارەکە لە حوزەیرانی ٢٠١٤ لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامی ناسراو بەداعش کۆنتڕۆڵکرابوو. درووشمی شەڕەکەش (ئێمە دێین، نەینەوا).
پاراگوای لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
پاراگوای نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
شەڕی مووسڵ (٢٠١٦)
ڕووکاری شەڕەکە
وێنۆک|300px|پێشووەچوونی هێزەکانی پێشمەرگە
لە حوزەیرانی ٢٠١٤ شاری مووسڵ کە دووەم گەورەترین شاری عێراقە، لەمیانەی شەڕی ٢٠١٤ی مووسڵ کەوتە ژێردەستی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام. وە بەهۆی ئەوەی زۆرینەی دانیشتوانی مووسڵ پەیڕەوی سوننە مەزهەبن ئەوا شارەکە بەئاسانی کەوتە دەست دەوڵەتی ئیسلامی.
ڕاگەیاندنی شەڕ
لەبەرەبەیانی ١٦ تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، حەیدەر عەبادی سەرۆک وەزیرانی عێراق شەڕی کۆنتڕۆڵ کردنەوەی موسڵی ڕاگەیاند.
ڕووماڵی میدیایی
لەئاستی ناوخۆ کەناڵە کوردییەکان و عێراقییەکان شەڕەکەیان بەشێوەی ڕاستەوخۆ گواستەوە، هەروەها میدیا عەرەبییەکانی دەرەوە و جیهانییەکانیش گرنگی تایبەتییان بەو شەڕەدا.
ژێدەرەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مێژووی مووسڵ
فیزیکی ھاوچەرخ
فیزیکی هاوچەرخ یان فیزیکی نوێ بریتییە لەو بەشە لە فیزیک کە لە دوای ساڵی ١٩٠٠وە سەری ھەڵداوە و چەندین بیردۆزی لەخۆ گرتووە وەک بیردۆزی کوانتەم.
فیزیکی کلاسیک و فیزیکی هاوچەرخ زیاتر بە چەند پێوەرێک لێک جیا کراونەتەوە. بۆ نموونە خێرایی زۆر (نزیک لە خێراییی ڕووناکی) یاخود ڕەفتاری تەنۆلکە وردەکان (وەک ئەلێکترۆن و پڕۆتۆن و … ھتد) ڕاڤە دەکرێن بە فیزیکی هاوچەرخ.
سەرچاوەکان
پۆل:فیزیای ھاوچەرخ
مووچە
مووچە بڕەپارەیەکی دیاریکراوە، لەلایەن خاوەنکارەکانەوە بۆ کارمەندەکانیان، لە بەرانبەر ئەو کارەی کارمەندەکان دەیکەن. بڕ و کاتی پێدانی مووچە لە ڕێکەوتننامەی نێوان خاوەنکار و کارمەند دیاری دەکرێت. ئاسایی مووچە ھەر ھەفتەیەک، دوو ھەفتە، یان مانگێ جارێک دەدرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:بەڕێوەبردنی سەرچاوەی مرۆیی پۆل:ھەقدەست و مووچە پۆل:دامەزراندن
کینەی نەژادیی
کینەی نەتەوەیی چەند سەرچاوە و پێشینەیەکی ھەیە کە بۆتە ھۆی ناکۆکی و ململانێ لەنێوان نەتەوەکان دا. لەھەندێک کۆمەڵگەدا ڕەگی ئەم کینە و ململانێیە دەگەرێتەوە بۆ ھۆزایەتی و لە ھەندێک کۆمەڵگەی دیکەدا ھۆکارەکەی مێژوویەکە لە ناتەبابوون، پێکەوەژیانێکی نائاشتی و دوژمنایەتی لەسەر بابەتە کێشەلەسەر و یەکلا نەبۆوەکان. لە زۆربەی وڵاتەکان دا، وروژاندنی کینەی نەژادی و نەتەوەیی بە تاوان و نایاسایی مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت. زۆرجار بیرۆکەی نەتەوایەتی و ھەستی باڵادەستی نەتەوەیی بۆتە پاڵنەر و ڕێ خۆشکەر بۆ ھەڵگیرسانی ململانێ نەژادییەکان و بەکارھێنانی ئەم چەمکەش لەگەڵ وشەی ڕەگەزپەرستی دا بە جۆرێک تێکەڵ بووە.
کینەی نەژادی زۆرجار لەلایەن سەرکردە سیاسیەکانەوە بەکارھاتووە و سودی لێ بینراوە بەمەبەستی بەکارھێنان و خزمەتکردنی کارنامەکەی خۆیان کە ئامانجی سەرەکیان بەھێزکردنی بیرۆکەی نەتەوایەتی یان بەدەستھێنانی دەنگی دەنگدەران بووە لەرێی بانگەشەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی بەکۆمەڵ دژی دوژمنە ھاوبەشەکەیان (چ ئەو دوژمنە ڕاستەقینە بێت یان خەیاڵی بێت).
ئەرکی ڕاگەیاندن
قایل کردنی خەڵکی لەلایەن ڕاگەیاندن رۆلێکی سەرەکی ھەیە لە بڵاوکردنەوە و تەشەنەسەندنی کینەی نەژادی. ڕاگەیاندن ھەڵدەستێت بە بڵاوکردنەوەی پەیامی دیارکراو کە وێنەیەکی نەرێنی دەربارەی کۆمەڵە نەژادییە دیاریکراوەکان پیشانی ڕای گشتی دەدات. فەرمانڕەواییە سیاسیەکان ڕاگەیاندن بەکاردەھێنن بەمەبەستی کارکردنە سەر ڕاوبۆچوونی خەڵکی دەربارەی پروپاگەندەیەکی دیاریکراو. بۆ نموونە، لە ساڵی ١٩٣٠ لە ئەڵمانیای نازی دا، ڕاگەیاندن لە بڵاوکردنەوەی پروپاگەندە کینەییەکان دا بەشێوەیەکی کاریگەری ڕێکخراوبوو لەلایەن جۆسیف گۆبێڵس.
زانیارییە کۆکراوەکانی وڵاتە موسوڵمانەکان پیشاندەری ئەوەن کە تەماشاکردن و ئاگاداربوون لە وێستگەی ئەل جزیرە (الجزیرة) ھاوتایە لەگەل ئاستێکی زیاتری "دژە ئەمریکی بوون" و بەڵام تەماشاکردن و ئاگاداربوون لە وێستگەی (سی ئێن ئێن - CNN) ھاوتایە لەگەل ئاستێکی کەمتری "دژە ئەمریکی بوون" و ئەمەش بەڵگەیە بۆ کاریگەری ڕاگەیاندن لەسەر بیروڕا و بۆچوونی کەسەکان.
دوو جۆر قایل کردن ھەیە: قایل کردنی ڕاستەوخۆ و قایل کردنی ناڕاستەوخۆ.
قایل کردنی ڕاستەوخۆ لە بابەتی ڕاگەیاندن دا بە شێوەیەکی جێگیر کینە زیاد دەکات و دەرئەنجامەکەی لێکەوتنەوەی توندوتیژییە بەرامبەر بە کۆمەڵە نەژادی و نەتەوەییەکان. قایل کردنی ناڕاستەوخۆش، کینەکان ئاراستە دەکات و پاڵنەری ئەو ھەڵسوکەوت و مامەڵانەیە کە توندوتیژی و ئاژاوەی لێ دەکەوێتەوە.
لە مێژوودا بە چەندەھا شێواز و دووبارەبوونەوەی جۆراوجۆر بەردەوام بەکارھێنانی ڕاگەیاندن وەک کەرستەیەک بۆ بڵاوکردنەوە و تەشەنە پێ کردنی وێنەی نەرێنی دەربارەی کۆمڵە نەژادییەکان بوونی ھەبووە. زۆربەی ئەو گوفتارە کینەییانەی کە لەلایەن ڕاگەیاندنەکانەوە ئەنجام دەدرا و سەرنجی زۆربەی جیھانی لەسەر بوو لە ڕواندە و یگۆسلاڤیا بوو، وە ھەروەھا ئەو گوفتار و بڵاوکراوە کینەییانەی نازییەکان و حیزبە فاشیستەکان کە بانگەشەی بۆ کینە و ئاژاوەگێری دەکرد.[٣] لە سەردەمی ئەمرۆدا، تۆرە کۆمەڵایەتییەکان رۆلێکی کاریگەریان ھەیە لە ململانێیە نەژادییەکانی وڵاتی کینیادا و نەژادیی کاریگەرییەکی گەورەی ھەیە لە دیاریکردنی ھێلکارییەکانی دەنگدان لەو وڵاتەدا.
پروپاگەندە
لەگەڵ ڕاگەیاندن دا، پروپاگەندەش رۆلێی سەرەکی ھەیە لە شێواندنی پەیامەکان دا. پروپاگەندە بەشێوەیەکی بەرچاو پەیوەستە بە رژێمە دیکتاتۆرییەکانی سەدەی بیستەمە. وەک لە ڕۆمانی نووسەر جۆرج ئۆرێل بە ناوی (کێلگەی ئاژەڵان - Animal Farm) کە ڕێ خۆشکەر بوو بۆ باسکردن و وروژاندنی بابەتەکان دەربارەی رژێمەکانی ئەو سەردەمە.[٥] بە واتە بنچینەییەکەی پروپاگەندە ھەڵدەستێت بە پشتگیری کردنی باوەڕێک کە دەرئەنجامەکەی ھەستانە بە کردارێک و پروپاگەندە بە مەترسیدار دادەنرێت لە کاتی ھەڵە بەکارھێنانی دا.[٥] لە بەرامبەردا، نووسەران جوێت و ئۆدۆنێڵ پێناسەی پروپاگەندە دەکەن بەوەی کە ھەوڵێکی بە ئەنقەست و ڕێکخراوە بۆ شێوەکردنی دیدگە، زیرەکی و ئاراستە کردنی ھەڵسوکەوتی کەسەکان بۆ بەدەستھێنانی ئامانجی کەسی پروپاگەندچیەکە.[٥]
پروپاگەندە نیشاندەری "ئەفسانەیەکی ڕێکخراوە" کە ئەگەری دۆزینەوە و گەیشتن بە ڕاستی سنووردار دەکات. بەکارھێنانی پروپاگەندە لەلایەن ستالین، ھیتلەر، مۆسۆلینی بۆتە ھاتنە کایەی ئەو بیروڕا ھەڵەیەی کە پروپاگەندە دەبێتە ھۆی شاردنەوەی ڕاستی بۆ ماوەیەکی دوورودرێژ.[٥]
لەگەڵ ئەوانەش دا، چەند کەرەستە و شێوازێکی نوێ سەریان ھەڵداوە بەھۆی پروپاگەندەکانی جەنگی جیھانی یەکەم (١٩١٤ – ١٩١٨) و شۆرشی ڕووسی (١٩١٧). وەک: بروسکە (تەلەگراف)، ڕۆژنامە، وێنە، رادیۆ، فیلم، رێکخراوە گەورەکانی بە دوای بازاری نوێ دا دەگەرێن، سەرھەڵدانی رۆژنامەگەری چاکسازیخواز، کاریگەریی جوڵانەوە ھونەرییەکان، دەرونناسی، زانستی کۆمەڵایەتی و بە بازارکردن.
لە بنەڕەت دا شێوازە جیاوازەکانی پروپاگەندە و جەنگە دەروونییەکان بە ڕێکاری قایل کردن دادەنرێن.[٥] سەرەڕای ئەمانەش، لێکۆڵینەوە تاقیکارییەکان گومان دەھێننە کایەوە دەربارەی کاریگەریی بوونی پروپاگەندە لە وروژاندنی کینەدا و ئاماژە بەوە دەکەن کە پروپاگەندە بە ڕادەیەکی زۆر کەمتر دەتوانێت ڕا و بیروبۆچوون بگۆرێت وەک لەوەی مەزەندە دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕەگەزپەرستی
بورکینافاسۆ لە یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠
یارییەبەشداربووەکان
لیستی ئەو یارییە وەرزشیانەی کە یاریزانانی بورکینافاسۆ بەشدریان تێداکردووە لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ تۆکیۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:بورکینافاسۆ لە یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:بورکینافاسۆ لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
واڵادەشت
واڵادەشت گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری گۆران، ناوچەی ناوەندی شارستانی ھلێران، شارستانی ھلێران، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ھلێران ھلێران ھلێران پۆل:گوندەکانی شارستانی ھلێران پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
دڵوامەدە
دڵوامەدە یان (داڵۆئاوا) یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٠ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٩٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
بێنین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
بێنین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بوو کە لە ٢٥ی تەممووز تا ٩ی ئابی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا لە ئیسپانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
ھەقدەست
ھەقدەست یان کرێ بڕەپارەیەکە، لە بەرانبەر کردنی ئیشێک بە کرێکارێک دەدرێت. بڕەپارەکە ھەژمار دەکرێت بەپێی بڕی ئەو ئیشەی کرێکارەکە کردوویەتی یان بەپێی ژمارەی سەعاتەکان یان ڕۆژەکانی ئیشکردن.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەقدەست و مووچە پۆل:حسابی نیشتیمانیەکان
حەسۆ کەندی
حەسۆ کەندی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەراندێز، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
گەرچێنەی بانی بنۆک
گەرچێنەی بانی بنۆک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گەرچێنەی بانی بنۆک لە باکورەوە هااوسنورە لەگەڵ گوندی بانی بنۆک و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی میری سوور و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی سیاناو لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی نەوێ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھەمەوەند
ھەمەوەند ھۆزێکی کوردنشینن کە لە باشوور و ڕۆژهەڵاتی کوردستان نیشتەجێن، لە باشوری کوردستان بە زۆری لەناوچەی کەلار و چەمچەماڵ و خانەقین نیشتەجێن بەتایبەت لە چەمچەماڵ و خانەقین ھەروەھا لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانیش کەوتونەتە شاری کرماشان و قەسری شیرین، لەکاتی جەنگی نێوان کورد و نادر شا چونەتە پاڵ ھۆزی باجەڵانیەکان بەھۆی ئەمەوە توشی دەردەسەری ئاوارەیی بونەتەوە لەلایەن سەفەویەکانەوە بەجۆرێک ژماڕەیەکی زۆڕیان بەرەو شاری کرمان ڕاگوێزراون.
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆزە کوردییەکان پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
سەراو میرزا
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
ئیدت کرێسۆن
ئیدت کرێسۆن (بە زمانی فەڕەنسی: Édith Cresson؛ لە دایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٣٤) ژنە سیاسەتوانی فەڕەنسییە. ئەو لە ماوەی ١٥ی ئایاری ١٩٩١ تاکوو ٢ی نیسانی ١٩٩٢ بووە یەکەم ژنە سەرۆک وەزیران لە مێژووی فەڕەنسا. ئە لە ماوەی ٢٣ی کاننوونی دووەمی ١٩٩٥ بۆ ١٢ی ئەیلوولی ١٩٩٩ بووە سەرۆکی کۆمسیارانی ئەورووپی بۆ توێژینەوە لە زانست و تەکنەلۆژیا. ئەو ئەندامی حیزبی سۆسیالیستی فەڕەنسای، هەروەها ئەندامە لە ئەنجومەنی ژنانی سەرکردەی جیهان.
جگە لە وەرگرتنی ڕۆڵی گەورە وەک جێندەری مێ، ئەوا لەکاتی دەسەڵاتیدا ئیدت بەڕێوەبردنێکی باشی پێشکەش نەکرد، بەوەی تێوەگلا لە کەیسی گەندەڵی لە ماوەی کارکردنی وەک سەرۆکی کۆمسیارانی ئەورووپی بۆ توێژینەوە لە زانست و تەکنەلۆژیا.
ژیانی کەسی
ئیدت لەگەڵ جاکێس کرێسۆن هاوسەرگیریی کردووە و خاوەنی دوو کچن.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر پۆل:سەرۆک وەزیرانی فەڕەنسا پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤ پۆل:وەزیرانی کشتوکاڵی فەڕەنسا پۆل:ژنە وەزیرەکانی حکوومەتی فەڕەنسا
زێرەڤانی
وێنۆک|250px|لۆگۆی هێزی زێرەڤانی
زێرەڤانی کە بە هێزی زێرەڤانییش دەناسرێت، هێزیکی چەکداری سەر بە وەزارەتی ناوخۆی هەرێمی کوردستانه. کارکردنیان بەشێکە لە فەرماندەییی گشتیی هێزەکانی پاراستنی هەرێمی کوردستان، کە وەکوو بەشێک لە هێزەکانی پێشمەرگە دانراون. کاری زێرەڤانی لەنێو هێزی پێشمەرگە تایبەتە بە هێرشکردن و پاراستنی خەڵکی سڤیل و یارمەتیدانیان.
چەکەکان
هێزی زێرەڤانی وەکوو بەشێک لە هێزەکانی سەر بە هەرێمی کوردستان و وەکوو زۆربەی هێزەکانی تر، بە شێوەیەکی گشتی چەکدارن بە چەکی(AKM - کڵاشینکۆف) و (RPK). چەکەکانی تریش بریتین لە:
ژێدەر
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:باشووری کوردستان پۆل:ھێزەکانی ڕێکخستنی عێراقی
تیۆرمی کۆشی
وێنۆک|upright=1.4|چەپ|لێکدانەوەی ئەندازەیی تیۆرمی کۆشی ئەگەر دوو فانکشنی f و g لە ماوەی داخراوی [a,b] بەردەوام بن و لە ماوەی کراوەی (a,b) توانای گرتەیان ھەبێت و x لە ماوەی (a,b) ھەر چەند بێت سیفر نەبێت، ئەوا خاڵێک وەکوو (c∈(a,b بوونی ھەیە و ئەم ھاوکێشە پاسادان دەکات:
سەلماندن
سەرەتا فانکشنی h بەم شێوە پێناسە بکە کە ھەموو تایبەتمەندیەکانی f دەگرێتەوە: (h(x)=f(x)-k g(x
وا دابنێ k یەکسان بێت بە ئەوا:
لەمەوە دەردەچێت h(a)=h(b) کە بەپێی تیۆرمی ڕۆل c لە ماوەی (a,b) بوونی ھەیە و ھاوکێشەی ؛ پاسادان دەکات کەوایە:
بە دانانی بەھای k لەم ھاوکێشەدا ئەوا:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ژمێرەی جیاکاری و تەواوکاری
ڕۆژژمێری چینی
thumb|Chinese Calendar of 2017 وێنۆک|لاپەڕەیەک لە ڕۆژژمێری چینی ڕۆژژمێری چینی، جۆرێک ڕۆژژمێری ھەتاوی-مانگییە، واتە ھاوکات ھەڵگری تایبەتمەندییەکانی ھەتاوی و مانگییە. بەپێی ئەم ڕۆژژمێرە ھەر مانگ لە ڕۆژی ھیلالی (ھێڤکی) مانگی نوێوە دەست پێ دەکا. دەسپێکی ساڵی چینیش بەپێی شوێنی مانگ دیاری دەکرێ، واتە ئەو کاتەی مانگ دەکەوێتە نێوان ھەڵگەڕانەوەی زستانی (کورتترین ڕۆژی ساڵ و شەوی یەڵدا) و ھاوسانیی بەھاری. بە فەرمی لە وڵاتی چیندا ڕۆژژمێری زایینی دانراوە بەڵام ڕۆژژمێری چینیش بۆ بۆنە و جێژن و پشووەکان کەڵکی لێ وەردەگیرێ. سەرەتای ساڵی نوێی چینی دەکەوێتە نێوان ٢١ی کانوونی دووەم و ٢١ی شوبات. ڕۆژژمێری ئاماژەپێدراو ١٢ مانگی قەمەری ھەیە و ھەر مانگەش لە نیوەشەوی ئەو ڕۆژەوە کە مانگ تاریک دەبێت دەست پێدەکا. ھەر مانگ ٢٩ یان ٣٠ ڕۆژە و ھەر چەند ساڵ یەک جار مانگێک زیاد دەکرێتە سەر مانگە ئاساییەکانی ڕۆژژمێرەکە تا ڕۆژژمێری چینی بەرامبەری لەگەڵ ڕۆژژمێری ھەتاوی لە باری زەمەنەوە بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:چاندی چینی پۆل:ڕۆژژمێرەکان
وێستگەی شەمەندەفەری ئامەد
وێستگەی شەمەندەفەری ئامەد وێستگەی سەرەکیی شەمەندەفەرە لە شاری ئامەد لە باکووری کوردستان، تورکیا. وێستگەکە لەلایەن حکوومەتی تورکیاوە خاوەنداریەتی دەکرێت، گەشتی ھەیە بۆ ئێلح، سێرت، وە ئەنقەرە.
وێستگەکە لەلایەن ھێڵی ئاسنی دەوڵەتی تورکیا لە ساڵی ١٩٣٥ دروست کراوە. بینای وێستگەکە بە شێوازی ئارت دێکۆ دروست کراوە، ھاوشێوەی بیناکانی وێستگەکانی سێواس، مانیسا و مەلەتی.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
باجەڵانی
ھۆزی باجەلان یان باجیلان (یاخود باجوان، باژەلان، باژاروان، بازەلان، باجاروان، ئەمڕۆ بە باجەلان بانگ دەکرێن) ھۆزێکی ڕەسەنی کوردین کە بە شێوەزاری کورمانجی خواروو باجەلانی دەدوێن لە ھەردوو کوردستانی باشور و خۆڕھەڵات نیشتەجێن لەگەڵ ھەندێک لە تیرەیان لە کوردستانی باکور و ئەرمینیا. کە زۆرینەی ئەوانەی باکور لە ئەرمینیاوە کۆچیان پێکراوە بەرەو باکور
ڕەگ و ڕیشەیان
زۆڕینەی کوردناسەکان کۆکن لەسەر ئەوەی کە باجەلانیەکان نەوەی (عەبدا بەگ) ن کە ئەویش دەسەڵاتی لەباوانیەوە بۆ ماوەتەوە باجەڵانیەکان بە درێژایی مێژوو خاوەنی دەسەڵات و ھێز بووینە، ھەرلەسەردەمی مادەکان و لۆلۆییەکان و گوتیەکاندا، عەبدا بەگ میرێکی دەست ڕۆیشتوو بو کە عوسمانیەکان دەسەلاتی ڕەھایان پێ بەخشی تاوەکو شەری فارسە سەفەویەکان بکات لە (١٦٢٣–١٦٣٩).
جوگرافیا
بارەگای سەرەکی باجەلانیەکان لە زەھاو یان سەرپردی زەھاب بووە ئەمەش بەگوێرەی توێژینەوەکانی جەیمس سیلک بەکینگھام (James Silk Buckingham. شوێنەکەیان ھەڵکەوتبووە سەر ڕێگای سەرەکی کرماشان و بەغدا لە دامێنی زنجیرە چیاکانی زاگڕۆژدا، ھەربۆیە ناوی پردی زەھاو یان سەرپولی زەھاو بە شێوەزاری باجەلانی بە واتای پردی زێڕین دێت جگەلەمە باجەلانیەکان پردێکی بەردینی تۆکمەیان لەسەر ڕووباری ئەلوەند درووستکردبوو ئەمەش بەپێی توێژینەوەکانی ئۆستن ھێنری (. Austen Henry)ئەم پێشکەوتن و تێڕامانەی باجەلانیەکان ببوە ھۆی ئاوەدانی ناوچەکە بەجۆرێک کەناڵی ئاوی و پرد و میوانخانە و کۆگا و ئاسایشی ناوچەکەیان پاڕاستبوو ئەمە ببوە ھۆی ئەوەی سەرجەم ڕێبوار و بازرگانان بەناوچەکە تێپەر ببن و باجی خۆیان بدەن.