cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کۆمەڵکوژیی سەیفۆ
200px|وێنۆک|چەپ کۆمەڵکوژیی سەیفۆ یان جینۆسایدی ئاشووری/سریانەکان، زنجیرەیەک ئۆپەراسیۆنی جەنگیی بوون کە لەلایەن ھێزە سەربازی ئیمپراتۆریەتی عوسمانییەوە ئەنجامدراون،  بە یارمەتی گروپی چەکداری نانیزامی کوردی  ژێر فەرمانی ئەفسەرە تورکەکان، کە خەڵکی مەدەنی مەسیحی ئاشووری/سریان/کلدانییان کردبووە ئامانج. ئەم ئۆپەراسیۆنانە کە لە گەرمەو دوای جەنگی جیھانی یەکەمدا لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و ناوچە ھاوسنوورەکانی لەگەڵ  وڵاتی  فارس (دەوڵەتی قاجار) جێبەجێکران. ، بوونە ھۆی کوژرانی سەدان ھەزار ئاشووری / سریانی / کلدانی و  دەرپەڕاندنیان لە زێدی رەسەنی خۆیان لە ناوچەکانی کوردستانی باکوور (باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیا) و رۆژھەڵاتی کوردستان (باکووری ڕۆژئاوای ئێرانی ئێستا). زۆرێک لە زانا و توێژەران ئەم کوشتارە بە جینۆساید دەزانن،  کە ھاوشێوەی جینۆسایدی ئەرمەنەکان و یۆنانیەکان ڕوویداوە.
خەڵکی مەدەنی ئاشووری/سریان/کلدان دانیشتووی باکووری میزۆپۆتامیا  (شارۆچکەکانی ئورفا, ماردین, و میدیات, ھەروەھا ناوچە گوندنشینەکانی ناوچەکانی تور-عابدین, ھەکاری، وان و بدلبس لە باکووری کوردستان، ولە ناوچەی سەڵماس و ورمێ  لەلایەن ئیمپراتۆریەتی عوسمانیەوە کوژران و راگوێزران، لە نێوان ساڵانی ١٩١٤ بۆ ١٩٢٠ ،  ئەوانەی ھەڵاتن لە کوشتارەکان قورتار بوون، لەلایەن بەشێک لە ھۆزە عەرەبییەکانی بیایان ھێرشیان کرایە سەر.  جێێ سەرنجە کە  دیانەکانی مووسڵ و باشووری کوردستان  دووچاری کوشتنی بەکۆمەڵ نەبوون، ھەرچەندە لەو سەردەمەدا بەشێک بوون لە دەسەڵاتی عوسمانی.
ھیچ ئامارێکی ورد بۆ کۆی ژمارەی قوربانییەکان نییە، بەڵام توێژەران ژمارەی قوربانیانی سریانی/ئاشووری لە نێوان ٢٥٠ بۆ ٥٠٠ ھەزار کەس مەزەندە دەکەن. جگە لەم ژمارەیە، نزیکەی دوو ملیۆن ئەرمەنی و یۆنانی لە جینۆسایدی ھاوشێوەدا کوژراون کە بە جینۆسایدی ئەرمەن و جینۆسایدی یۆنان ناسراوە. تورکیا بە فەرمی نکوڵی لەم کوشتارە دەکاو ھەوڵدەدات تاوانەکان بخاتە ئەستۆی سەرۆک ھۆزە کوردەکانی ئەوسا وەک ئەوەی لەگەڵ سمکۆ لە سەڵماس روویاندا بەڵام ھەوڵەکان بۆ بە فەرمی ناساندنی جینۆسایدی ئاشوورییەکان لەلایەن ڕەوەندی ئاشووریی لە ساڵانی نەوەدەکانەوە دەستی پێکردووە. چەند وڵاتێک، لەنێویاندا ئەمریکا ، دانیان بەوەدا ناوە کە ئاشوورییەکان لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا قوربانیی جینۆساید بوون، بەڵام تورکیا ڕەتیدەکاتەوە.
کۆمەڵکوژیی دەشتی ورمێ لە ئێران پاش ئەوە روویدا کە لەشکری رووسەکان کشانەوەو سوپای عوسمانییەکان لە مانگی یەکی ساڵی ١٩١٥  ورمێیان کۆنترۆڵ کرد. ھەندێک لە ھۆزی کوردی ورمێ ھێرشیان کردە سەر شار و ئاواییەکانی دەوروبەری و ئاشووریەکان کە یارمەنیدەری رووسەکان بوون، لە ترسی تۆڵەی کوردەکان، بە پەنایان برد بۆ قەشە ئەمریکاییەکانی ناەندی شار و لە ماڵەکان و کڵێساکانی خۆیان داڵدەیان دان،. لە ھاوینی ساڵی ١٩١٥ ئاشوورییەکانی  ھەکاری پەنایان ھێنایە ورمێ و سەڵماس کە ھێزی سوپای رووسیای قەیسەری لێبوو،  بەڵام ئاشووری/سریان/ کلدانەکانی  وان، دیاربەکر، و... خەربووت دووچاری کوشتاری گەورە بوون  و ھاوکات بوو لەگەڵ کوشتاری ئەرمەن و یۆنانیەکان.
ناوی سەیفۆ
ئەم کۆمەڵکوژییانە بە چەندین ناوی ناوخۆیی ناسرابوون کە ڕەنگە گرنگترینیان “سەیفۆ ” «سیفو» ܣܝܦܐ بێت کە بە واتای (شمشێر) دێت و لە ساڵی ١٩١٥، کاتێک لە ناوچەی تور عابدین/ ھەڤێرکان دەستی پێکرد و پێی گوترا “ شاتۆ دسێڤۆ ” ܫܢܬܐ ܕܣܝܦܐ، بە واتای “ساڵی شمشێرەکە”. ھەروەھا لە ئەدەبیاتی سریانیدا کۆمەڵکوژییەکان ناویان لێنراوە - "ܩܛܠܐ ܕܥܡܐ ܣܘܪܝܐ"“ «قَەطلا دەعَمّا سُورایا»/«قَطلو دعَمّو سُریویو»” بە زمانی سریانی ڕۆژھەڵات و ڕۆژئاوا بە واتای “کۆمەڵکوژی گەلی ئاشووری/ سریانی”. ھەروەھا ناسراوە بە کورتکراوەی “ gtala’ama ” / “ qat’al-ammo ” بە واتای “ پاکتاوکردنی نەتەوەیی ”.
لە تورکیا ، ئەم ڕووداوانە بە شێوەیەکی گشتی بە "قەتلعامی سوریانی ""Süryani Katliamı" یان "Süryani Soykırımı" بە واتای "کۆمەڵکوژی ئاشووری/سوریان" ناسراون  سەرچاوە ڕۆژئاواییەکان ئەم کۆمەڵکوژیانە بە ناوی "سەیفۆ" و "جینۆسایدی ئاشوورییەکان" ناودەنێن.
ھۆکارەکان
توێژەران چەند ھۆکارێکیان بۆ ئەم ئۆپەراسیۆنی قڕکردنە خستەڕوو کە عوسمانییەکان دژی کەمینە مەسیحییەکان ئەنجامیاندا و لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە دەستیپێکرد. و ترسی سەرکردە سەربازییەکانی تورک لەوەی ھەر شۆڕشێک یان شەڕێک لەو ناوچانە دەبێتە ھۆی جیابوونەوەی بەشێکی گەورەی ئیمپراتۆریەتەکە، وەک ئەوەی لە وڵاتانی بەڵکان لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمدا ڕوویدا، کاتێک زۆربەی ئەو ناوچانە لە دەوڵەتی عوسمانی ھەڵگەڕانەوەو سەربەخۆیی خۆیان بەدەستھێنا. ھەروەھا ھەوڵدان بۆ بە تورکیکردنی ئەو گەلانەی کە لە چوارچێوەی دەوڵەتدا دەژین وتاواندنەوەیان لە بۆتەی نەتەوەی تورکدا، کاردانەوەی لێکەوتەوە و بووە ھۆی بڵاوبوونەوەی بیری نەتەوەگەری دژ ئەم سیاسەتە لە نێو گەلانی کورد و عەرەب و ئەرمەنی و ئاشووری  لە ئەنجامدا بووە ھۆی بەکارھێنانی توندوتیژی لەلایەن عوسمانییەکانەوە   یەکەمین جینۆسایدی بەرفراوان لە ساڵی 1895 لە کاتی کۆمەڵکوژیی حەمیدییە دەستیپێکرد، کاتێک سەدان ھەزار ئەرمەنی و ئاشووری لە شارەکانی باشووری تورکیا، بەتایبەتی ئەدەنە و ئامەد کوژران، دوای ئەوەی چالاکوانە ئەرمەنیەکان تۆمەتباران کران بە ھەوڵی تیرۆرکردنی سوڵتان عەبدولحەمیدی دووەم. بەڵام ھۆکاری سەرەکی لە پشت ئەو کۆمەڵکوژییانەی کە بەسەر ئاشوورییەکان/سوریاکاندا ھات، ترسی عوسمانییەکان بوو لە پەیوەستبوون بە ڕووسەکان و شۆڕشگێڕانی ئەرمەنستانەوە، بە تایبەت دوای شکستی یەکەم لەشکرکێشی قەفقاز لە زستانی ساڵی ١٩١٤.
تێوەگلانی کورد لە کۆمەڵکوژییەکاندا، پاش بڵاوبوونەوەی دەنگۆی ئەوەی کە ئەرمەن و ئاشووریەکان لەم ناوچانەدا لە ھەوڵدان بە پشتیوانی رووسیا دوو دەوڵەتی سەربەخۆ، لە سەر حسابی کوردان، لە وان و ئامەد و ورمێ و ھەکاری درووست بکەن و  ئەفسەرانی و لایەنگرانی پارتی لاوانی تورک ئەم دەنگۆیانەیان وەک ھەڕەشە دەگەیاندنە سەرۆک ھۆزە کوردەکان و ھانیان دەدان بۆ ئەوەی لە دژی ئەم ھەوڵانەی رووسیا بوەستنەوە. تەنانەت ئەو کوردانەی دژ بە سیاسەتی دەوڵەت بوون بە دڕندەترین شیواز قەتلوعام کران وەک قەتلوعامی بازید و ئەڵشگرد دژ بە کوردان.
پاشخانی مێژوویی
ژمارەی ئاشوورییەکان لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بە نزیکەی یەک ملیۆن مەزەندە دەکرا و ناوچەکانیان لە ناوجەرگەی کوردستان کە ئێستا بەسەر ئێران و عێراق و تورکیا دابەش دەبێت. مێژوونووسانی وەک دەیڤید گاونت ئاماژەیان بەوە کردووە کە ئاشوورییەکان پێش دەستپێکردنی جەنگی جیھانی یەکەم نزیکەی ٦٠٠ ھەزار کەس بوون.
ئاشوورییەکان لە رۆژئاوای دەریاچەی ورمێ و باشووری دەریاچەی وان (بەتایبەت ناوچەی ھەکاری ) و میزۆپۆتامیا و لە ویلایەتەکانی ڕۆژھەڵاتی دەوڵەتی عوسمانی وەک  ئامەد، ئەرزرۆم و بیتلیس دەژیان. ئیمپراتۆریەتی عوسمانی وەک ھاوڵاتی پلە دوو مامەڵەی لەگەڵ ئاشوورییەکان دەکرد، وەک ئەو مەسیحیانەی کە لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا دەژیان ، و ڕێگرییان لێدەکرد کە پۆستی پلەبەرز لە دەوڵەتەکەدا بەدەستبھێنن.
توندوتیژی بەرامبەر بەم کەمینانە پێش ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانی گەورە ھەر ھەبوو بەڵأم زیاتر مۆرکێکی ناوخۆیی و تەسکی ھەبوو وەک کوشتاری بەدرخانیەکان لە ساڵانی دوای ١٨٤٠ز  کوشتاری سوارەی حەمیدیەی سەر بە دەوڵەت لە ساڵانی ١٨٩٥ و ١٨٩٦. کاتێک سەرکردەکانی سوارەی حەمیدی فەرمانیان لە سوڵتانی عوسمانی وەرگرت، و دژ بە چالاکوانە ئەرمەنەکان لە ئورفا و ئامەد.
ھەڵگیرسانی شەڕ
ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لە ساڵانی ١٨٩٠ دەستی کرد بە ئەنجامدانی کۆمەڵکوژی دژ بە ئاشوورییەکان ئەوسا عوسمانییەکان پەیوەندیەکی باشیان لەگەڵ  ئینگلیز و ئەڵمانەکان ھەبوو  و بەڵێنیان دابوو  بەرگری لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانی بکەن لە بەرامبەر ھێرش و ھەڕەشەکانی ڕووسیادا، لە کاتێکدا ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا لە ھەوڵدا بوو بەرگری لە کەمینەی مەسیحس ئەرتۆدۆکسی ئەرمەن و ئاشووریی رۆژھەڵاتی دەوڵەتی عوسمانی بکات و بۆ مەرامی سیاسی و گوشار دژ بە دەوڵەتی عوسمانی بەکاریان بێنێت
دوای ئەوەی دەوڵەتی عوسمانی جەنگی دژ بە رووسیا و ئینگلیز و فەرەنسا راگەیاند و چووە پاڵ ئەڵمانەکان لە جەنگی گەورەدا، ھێرشی کردە سەر سنوورەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا و جیھادی دژبە  مەسیحییەکان ڕاگەیاند. لە ئۆکتۆبەری ساڵی ١٩١٤ دەستی کرد بە دەرکردن و قەتلوعامی ئاشووری و ئەرمەنەکان لە شاری وان. د ئەڵمانەکانیش دۆخەکەیان قۆستەوە پشتگیری دارایی تەواویان پێشکەش بە عوسمانییەکان کرد لە شەڕەکەیان دژی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا.
بەرپرسیارێتی حکومەتی عوسمانی
لە بارەی بەرپرسیارێتی حکومەتی عوسمانی و ئایا جینۆسایدەکە بە شێوازێکی سیستماتیک بووە یان نا، بۆچوونی جیاواز ھەن. سەبارەت بە بەرپرسیارێتی حکومەتی عوسمانی، ھیلمار کایزەر دەنووسێت، تەڵعەت پاشا لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩١٤ فەرمانی دەرکردنی ئاشوورییەکانی لە ناوچەکە دەرکرد، لە ترسی ھاوکاریکردنیان لەگەڵ ھێزە پێشڕەوەکانی ڕووسیا، بەڵام فەرمانەکە دواخرا و دوای سێ ڕۆژ وازی لێھێنرا بەھۆی نەبوونی سەرباز.
دۆخی پێش جەنگی گەورە
ئاشووری / سریان / کلدان لە کەمینە ئایینی و نەتەوەییە گرنگەکانی ناو ئیمپراتۆریەتی عوسمانین، جکە لەوەی لە شارە گەورەکانی دەوڵەت وەک موسڵ, حەلەب و ئامەد, دەژیان،  بەڵام زۆربەیان لە گوندەکاندا دەژیان لە ناوچەیەکانی ورمێ وە تا ماردین  ھاوسێ لەگەڵ کورد و ئەرمەنەکان دەژیان. توێژەران مەزەندە دەکەن کە ژمارەی پەیڕەوانی کەنیسەی رۆژھەڵاتی (ئاشووری و کلدان) لە نێوان ٤٠٠ بۆ ٥٠٠ ھەزار کەسدا بووە. ھەروەھا سریانی (ئۆرتۆدۆکس و کاسۆلیکی سوریا) ژمارەیەکی ھاوشێوەیان پێک دەھێنا. کە دەکاتە کۆی ژمارەیان ٧٠٠،٠٠٠ - ١٠٠٠،٠٠٠. : گرنگترین ناوچە مێژوویەکانیان بریتی بوون لە :
ھەکاری
چەپ|وێنۆک|200x200پیکسڵ| شوێنی نیشتەجێبوونی پاتریارکەکانی کەنیسەی ڕۆژھەڵات دەکەوێتە قەدشانس لە ھەکاری.
کۆمەڵکوژییەکان:
وێنۆک| مار شەمۆن بنیامین، سەرکردەی ڕۆحی ئاشوورییەکان لە سەردەمی کۆمەڵکوژییەکان.
کۆمەڵکوژی سێرت
وێنۆک|300x300پیکسڵ| سکێچێکی نیگارکێشی ئیتاڵی لیۆناردۆ دی مانگۆ کە لەناوبردنی ژنان و منداڵان نیشان دەدات.
کۆمەڵکوژییەکانی ویلایەتی ئامەد
ڕاست|وێنۆک|334x334پیکسڵ| ڕافایل دی نۆگالێس مێندێز بە جلوبەرگی سەربازی عوسمانی، چەتەیەکی ڤەنزوێلی بوو کە لە جەنگی جیھانی یەکەمدا وەک ئەفسەر لە سوپای عوسمانیدا کاری کردووە. ئەو کۆمەڵکوژییەکانی ئەرمەن و ئاشوورییەکانی بە جینۆسایدێکی پلان بۆ داڕێژراو وەسف کرد.
کۆچکردن بەرەو عیڕاق
وێنۆک|279x279پیکسڵ| بوترۆس ئاغا ، یەکێک لە گرنگترین سەرکردەکانی ئاشووری لە ورمێ، لە کۆنفرانسی لۆزان سەرۆکایەتی شاندی کلدان-ئاشووری کرد. چەپ|وێنۆک|183x183پیکسڵ| یادی کۆمەڵکوژی لە [[پاریس|پاریسی فەرەنسا .]] وێنۆک| مۆنۆمێنتی جینۆسایدی ئاشوورییەکان لە شاری تارزانا لە ئەمریکا.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:مێژووی تورکیا پۆل:مێژووی ئێران پۆل:مێژووی ئایینی مەسیحییەت پۆل:مێژووی عێراق پۆل:پێشێلکاری مافی مرۆڤ لە تورکیا پۆل:جەنگی جیھانیی یەکەم پۆل:کۆمەڵکوژیی 1915 پۆل:ئاشووریەکان پۆل:سمکۆ شکاک
دارستاننشین
وێنۆک
دارستاننشین دزێک بوو کە لە بازگەی ئوسترالیا دەژیا. دارستاننشینەکان زۆرجار شتی گرانبەهایان لە بانکەکان یان ڕاهێنەرەکان دزیوە. زیاتر لە ٢٠٠٠ دارستاننشین لە ماوەی ڕابردووی ئوسترالیا هەبوون، زۆربەیان بە سادەیی تاوانبار و دز بوون. چەند دارستاننشینێکیش هەیە کە بەناوبانگ بوون و وەک پاڵەوان دەبینران کە بەشێکن لە مێژوویەکی درێژ ئەوانیش وەک ڕۆبن ھوود و دیک تورپین لە ئینگلتەرا یان جێسی جەیمز و بیڵی کید لە ئەمریکا.
دارستاننشین دەستەواژەیەکە بۆ وەسفکردنی زەوی بەکاردەهێنرێت کە خەڵکی تێدا ناژی، زەویەکی دوور لە شار، یان دارستان. وشەکە بە شێوەیەکی سەرەکی لە ئوسترالیا، نیوزلەندا، ئەفریقا، کەنەدا، و ئالاسکا بەکاردەهێنرێت.
ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٥٨
ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لە ٥ی ئایاری ١٩٥٨ بەڕێوەچوو. ئەمە دوایین هەڵبژاردنبوو لەسەردەمی شانشینی عێراق ئەنجامبدرێت. زۆربەی حیزبە ئۆپۆزسیۆنەکان لەساڵی ١٩٥٤ هەڵوەشانەوە، لەگەڵ ئەوەشدا تاکە حیزبی سەرەکی ئۆپۆزسیۆن مابێتەوە بەرەی یەکێتیی نەتەوەیی بوو، کە ئەوانیش بڕیاریاندا لەهەڵبژاردنەکە بەشداری نەکەن. کاندیدەکانی لایەنی حکوومەت لەم هەڵبژاردنە ١٤٠ کورسییان لەکۆی ١٤٥ کورسی بەدەستهێنا، پێنج کورسی ماوەش لەلایەن کاندیدە سەربەخۆکان بەدەستهێنران. پەرلەمانی نوێ تەنیا دوو مانگ بەردەوامبوو. لە ١٤ی تەمموز، دەسەڵاتی شاهانە هێنرایە خوارەوە بەکودەتایەکی سەربازی کە ناونرا شۆڕشی ١٤ی تەممووز.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق پۆل:عێراق لە ١٩٥٨
ئەندروو گارفیڵد
ئەندروو ڕەسڵ گاڕفیڵد (لەدایکبووی ٢٠ ئۆگەستی ١٩٨٣) ئەکتەرێکی بەڕیتانی-ئەمەریکیە و بەرهەمهێنەریشە.لەدایکبووە لە لۆس ئەنجلس و لە ئێپسۆمی بەڕیتانیا گەورە بووە و کاری نواندنی سەرەتا بە شانۆ و زنجیرەکانی تیڤی دەستپێکردووە. لەساڵی ٢٠٠٧ بەشداری یەکەم فیلمی کردووە بەناوی Lions for Lambs.گاڕفیڵد یەکەم دەرکەوتنی گەورەی لە ساڵی ٢٠١٠ بوو لە فیلمی The Social Network, کە تیایدا پاڵێوراویش کرا بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب و خەڵاتی بافتا ، هەروەها بۆ فیلمی Never Let Me Goش ، دووبارە بۆ بافتا پاڵێوراو کرایەوە.
گاڕفیلد ساڵی ٢٠١٢ ڕۆلی سپایدەرمانی گێڕا لە هەردوو بەشی The Amazing Spider-Manدا ، هەروەها لەپاڵ فیلیپ سەیمۆر هۆفمانیش بەشداربوو لە شانۆی Death of a Salesman ، کە تیایدا بەمهۆیەوە پاڵێوراو کرا بۆ خەڵاتی تۆنی.لەساڵی ٢٠١٤ ڕۆڵی لە فیلمی 99 Homes گێڕا و وەک بەرهەمهێنەریش بوو. لەساڵی ٢٠١٦دا بەشداربوو لە فیلمی Hacksaw Ridge لە دەرهێنانی مێڵ گیبسن، وە لە هەمان ساڵیشدا بەشداربوو لە فیلمی Silence لەپاڵ ئەکتەر لیام نیسن دا ، و فیلمەکە لەدەرهێنانی ماڕتن سکۆرسێزی بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:جووە ئەگنۆستیکەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی پۆل:مۆدێلی پیاوانی ئینگلیزی پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
دەشتی موغان
دەشتی موغان ناوی دەشتێکە لە ئەوپەڕی باکووری  پارێزگای ئەردەوێل لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران. ↵موغان دەشتێکە لە کەناری باشووری ڕووباری ئاراس و ڕۆژئاوای دەریای قەزوین ، بەشێكی دەكەوێتە ناو سنووری کۆماری ئازەربایجان. ↵موغان خاکی بەپیتە و کەشوهەوای فێنك و رێژەێ بارانی باشە،  ڕووباری ئاراس بەناو خاكەكەیدا دەڕوات و بە یەکێک لە ناوچەکانی چاندن و دروێنەکردنی بەرهەمە کشتوکاڵییەکان دادەنرێت. .
مێژووی موغان
وێنۆک| موغان لە سەردەمی خەلیفە عەباسییەکان مێژوونووسی کۆنی یۆنانی هیکاتیۆس میلێتی باسی لە هۆزێک کردووە بە ناوی "مێک" لە كەنارەكانی ڕووباری ئاراس دەژیان. بە گوێرەی توێژەران مێکەکان هەمان موغەکانن. هێرۆدۆت بە "موکسۆی" ناوی بردوون.
ئەو هۆزانەی لە كۆندا لە خاکی مۆغان نیشتەجێ بوون و پێیان دەگوترا ئازەری یان ئازەربێجانی لە سەردەمی دواتردا ئازەربایجان بەو زەوییە دەگوترا کە دەكەوتە لە نێوان شێروان و ئازەربایجانی ئێراندا بوو. بە گشتی لە سەرەتای سەدەی یەکەمی زاینیەوە ناوی ئازەربایجان لە مێژوودا هاتووە.
بە بۆچوونی مێژوونووس سەعید نەفیسی  ناوی کۆنی مۆغان،  ئامۆکان بووە. ئەم ناو لە كوردستان تا ئێستا باوە.
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای ئازەربایجان پۆل:جوگرافیای ئێران پۆل:جوگرافیای پارێزگای ئەردەوێڵ
ئەلێکس کورتزمان
ئەلێکساندەر ھیلاری کورتزمان، لە ٧ی ئەیلوولی ١٩٧٣ لە دایکبووە، سینەماکاری ئەمریکییە. لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە بە کارەکانی لە زنجیرەی ستار ترێک ناسراوە، ھاوبەشی نووسینی سیناریۆی فیلمەکانی ترانسفۆرمەرز (٢٠٠٧)، ترانسفۆرمەرز: تۆڵەسەندنەوەی کەوتووەکان و ستار ترێک (٢٠٠٩)، ستار ترێک ئینتو دارکنێس (٢٠١٣) و پیاوی جاڵجاڵۆکەی سەرسووڕھێنەر ٢ (٢٠١٤).
سەرچاوەکان
پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
یارد
یارد کورتدەکرێتەوە بە: yd، یەکەی پێوانی درێژایییە و یەکسانە بە ٩١٤٫٤ میلیمەتر یان ٣ پێ؛ یەک پێ یەکسانە بە ١٢ ئینچ و ھەر ئینچ یەکسانە بە ٢٥٫٤ میلیمەتر.
سەرچاوەکان
پۆل:یەکەکانی درێژایی
خانووی دیسپیک
خانووی دیسپیک خانوویەکی بازرگانی کۆنە لە شاری سارایڤۆی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا، لە ساڵی ١٨٨١ لەلایەن یەکێک لە دەوڵەمەندترین و بەرچاوترین خێزانە سربییەکانی سەرایڤۆوە دروستکراوە،  یەکێک لە لقەکانی مۆزەخانەی سارایڤۆیە.
ڕووخانی باڵاخانەی نیشتەجێبوون لە سۆرفساید
لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١، باڵاخانەیەکی ١٢ نھۆمی لە مەیامی، دەوروبەری سۆرفساید، فلۆریدا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داڕووخا. ٩٨ کەس کەوتنە ژێر پاشماوەی داڕووخانەکە و گیانیان لەدەستدا و ١١ کەسی دیکەش برینداربوون. نزیکی ٣٥ کەس لە ٢٤ی حوزەیران لە بەشی ڕووخاوی بینایەکە ڕزگاربوون.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سۆرفساید، فلۆریدا
ئاسفعەلی زەرداری
وێنۆک|ئاسفعەلی زەرداری لە ساڵی ٢٠٠٩
ئاسفعەلی زەرداری (بە ئوردوو: آصف علی زرداری) لەدایکبووی ٢٦ی جووڵای ١٩٥٥ لە وڵاتی پاکستانە. ئەو سیاسەتوان و سەرۆکی حیزبی خەڵکی پاکستانە و لە ماوەی ساڵی ٢٠٠٨ هەتا ٢٠١٣ سەرۆک کۆماری پاکستان بووە. ئاسفعەلی زەرداری هەتا ساڵی ١٩٨٧ کە لەگەڵ بێنەزیر بووتۆ ژیانی هاوسەری پێکهێنا هیچ ناودار نەبوو. بەڵام لە دوای ئەم زەماوەن و بوونی بێنەزیر بە سەرۆکوەزیرانی پاکستان، ئاسفعەلی ناوی دەرکرد.
ئۆرنی ئادەمز
ئۆرنی ئادەمز یەکێکە لە ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم، و ڕۆڵی لە چەندین فیلمی ئەمریکیدا بینیووە.
کاولان
کاولان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
کاولان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
میرزا (ڕۆمان)
میرزا بەشی دووھەمی ڕۆمانی ھاوارەبەرەیە، لە نووسینی فەتاح ئەمیری.
کورتە
"قوربان نەقڵ و نەزیلەی کوردەواری بڕانەوەی نییە، مەسەلەیە دەڵێن: "بەفر ناردییە خوازبێنی ئاڵەکۆکی، ئاڵەکۆک گوتی: بە بەفری بڵێن سەبرێکم لی بگرێ با یاڵ و بژم بێنمەوە، بە دوەری خۆمدا بێم، جا ئەودەمی چۆنی بوێ وا دەکەم. ئێستا ئاڵەکۆک یاڵ و بژی نەھێنابۆوە بای وەعدە ھەڵیکرد. بەفر ناردییە لای ئاڵەکۆک و گوتی پێی بڵێن: ئاڵەکۆکەی پرچنە، چۆڕچۆڕەم کەوتە بنە، چ بکەم لەو ماڵ و ژنە.""
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:ڕۆمانەکان
گردئێستر
گردئێستر گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ژاراوە، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گردئێستر لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سپیرۆ و لە باشوور لەگەڵ گوندی دووچۆمان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بەلک و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سێدەڵان.
لیختنشتاین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
لیختنشتاین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بوو کە لە ٢٣ی تەممووز تا ٨ی ئابی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
بەندی ئایۆنی
بەندی ئایۆنی بریتیە لە بەندێکی کیمیایی کە لە نێوان دوو ئایۆنی بەرگە جیاواز دروست دەبێت، وە بەهۆیەوە ئاوێتەیەک پێک دێت. وێنۆک|سۆدیۆم و فلۆرین بە هۆی بەندێکی ئایۆنی بەیەکەوە بەندی کیمیایی دروست دەکەن. بەرهەمەکە بریتیە لە سۆدیۆم فلۆرین (NaF) یەکێک لە بەرجەستەترین نمونەکان بریتیە لە خوێ کە لە دوو گەردیلەی سۆدیۆم (Na) و کلۆر (Cl) پێکهاتوە. وێنۆک|پەیکەری بەلوری خوێ
سەرچاوەکان
پۆل:زانستی ماددە
مۆزەخانەی ھەرزەگۆڤینا
مۆزەخانەی ھەرزەگۆڤینا مۆزەخانەیەکی شاری مۆستەرە، لە بۆسنە و ھەرزەگۆڤینا، ئەو توخمانەی تێدایە کە پەیوەندییان بە مێژووی ناوچەکەوە ھەیە. مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٥٠ بە ئامانجی دروستکردن و کۆکردنەوە و پاراستن و پێشکەشکردنی میراتی کلتوری و مێژوویی لە ناوچەی مۆستەر و ھەرزەگۆڤینا دامەزراوە، دەکەوێتە ماڵی پێشووی سەرۆک وەزیرانی یۆگۆسلاڤیا دیمال بیجێدیچ کە لە ساڵی ١٩٧٧ لە کاتی پێکدادانی فڕۆکەدا گیانی لەدەستدا. ئەو بینایەی کە لەسەردەمی ئۆسترۆ ھەنگاریادا دروستکراوە، نموونەیەکە لە تێکەڵەی تایبەتمەندی تەلارسازی لەنێوان شوێنی نیشتەجێبوونی شێوازی نەمساو ئۆڕتیناتی. مۆزەخانەی ھەرزەگۆڤینا، چەندین پێشانگای شوێنەواری و ئیتنۆگرافی ھەیە، ھەروەھا ئەو بەڵگەو دۆکیومێنتانەی کە زانیارییان لەسەر ماوە جیاوازەکانی شاری مۆستەر و ھەرزەگۆڤینا پێشکەش کردووە، تێیدایە. ھەروەھا کەلوپەلی مێژوویی بۆ بەکارھێنانی ڕۆژانەی تێدایە.
ڕۆبێرتۆ ئۆرچی
ڕۆبێرتۆ گاستۆن ئۆرچی سیناریۆنووس و بەرھەمھێنەری فیلم و تەلەڤیزیۆنی مەکسیکی-ئەمریکییە، لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٧٣ لەدایک بووە. ھاوکارییە درێژخایەنەکانی لەگەڵ ئەلێکس کورتزمان لە قوتابخانە لە کالیفۆرنیا دەستیپێکردووە.
جوگرافیای ئوردن
وێنۆک ئوردن یان بە فەرمی شانشینی ئوردونی ھاشیمی وڵاتێکی عەرەبی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە ئەکەوێتە باشووری ڕۆژئاوای کیشوەری ئاسیاوە، ڕووبەری خاکەکی ٨٩٬٣٤٢ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. لە باکوورەوە سوریا، لە باشووری خۆرھەڵاتەوە عەرەبستانی سەعوودی، لە باکووری ڕۆژھەڵاتیشەوە عێراق، لە خۆرئاواوە ئیسرائیل و کەنارەکانی خۆرئاوای ڕووباری ئوردن سنوریان لەگەڵ ئەو وڵاتەدا ھەیە، لە باشوریشەوە ٢٦ کیلۆمەتر سنوری ئاوی لە کەنداوی عەقەبەدا ھەیە. لەگەڵ ئەمانەشدا لە ناو وڵاتانی عەرەبیدا ئوردن کەمترین سنوری ئاوی ھەیە. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری عەممانە. کەش و هەوایەکی مام ناوەندی هەیە هاوینانی گەرم و زستانانی ساردە. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ئوردن ٧٬٥٠٤٬٨١٢ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫١٠ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٣٫٧ ساڵە. ھەروەھا ٨٣ لە سەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
سنوور
ژبلی سنوورێن ئوردنێ ئەوێن دگەل ئیسرائیل و سوریا هەین، سنوورێن نیڤدەوڵەتی یێن ئوردنێ هیچ بەربەستەکێ سروشتی نینە. ئەڤ سنوورە دەرئەنجاما چەندین ڕێکەفتنێن نیڤدەوڵەتی بوون وچ ئاریشە ل سەر نەبوون ژ بلی سنوورێن وێ دگەل ئیسرائیلێ هەتا ساڵا ١٩٨٩.
ئەو سنوورێن دگەل سووریا و عیراق و سعوودیێ هەنە گرنگیا وان نە وەکی گرنگیا سنوورێن وێ یە دگەل ئیسرائیلێ ژبەر کو سنوورێن ئوردنێ دگەل وڵاتێن عەرەبی چ جارا نەبوویە ڕێگر ژ هاتنوچوونا ئیجاخێن کوچەرا هەتا ساڵا ١٩٢٥ دەمێ ڕێکەفتنا حەدا هاتیە ئیمزاکرن دناڤبەرا شانشینا ئێکگرتی و شانشینا سعوودی.
ڕووزەڤیزانی
ئەڤ وڵاتە بارا پتر ژ بانییەکێ کو بلندیا وێ دگەهیتە ٧٠٠- ١٢٠٠ متران و یا دابەشبووی ل سەر دوو پارچا و ڕێکا دووڵ نهاڵا و هندەک چیایا. ڕوژئاڤایێ بانی یێ تمامکەرێ لێڤا ڕوژئاڤایێ ڕویبارێ ئوردنێ یە. ئەڤ نهاڵە بەشەکە ژ نهاڵا مەزن و دیماهیکێدا دگەهیتە دەریاچا تەبرییە و نهاڵا ئوردن و دەریاچا مری (کو کویراتیا وێ دگەهیتە ٧٣٠ متر) و دەڤەرا عەرەبە و کەنداڤا عەقەبە ل دەڤەرا دەریایا سووڕ. سنوورێت ڕوژئاڤا بریتییە ل بەشێ خوارێ یێ ڤێ نهاڵێ یە. هەرچەندە ئوردن دکەڤیتە دەڤەرەکا بوومەلەرزی، ئەڤە چەندەها سەدەیە چ عەرد هەژیانێن بهێز ل وێرێ ڕوی نەداینە.
لێڤا ڕۆژهەڵات بارا پتر ژ بیابان پێک دهێت کو گەلەک جۆرێن رووزەڤی تێدا هەنە و گەلەک هشکن. پتریا رووبەرێ ڤێ دەڤەرێ بەشەکن ژ بیابانا سووری و بیابانا باکوورا سعوودی. گەلەک زویرگێن خیزێ یێن مەزن هەنە ب تایبەتی ل ئالی یێ باشوور و ڕۆژهەلاتا باشوور هەر وەسا هندەک دەشتێن خێ ژی هەنە. ژ ئەگەرا هەبوونا گرێن کەڤرێن خیزی و  چیایێن نزم تەنها هندەک تەراش لێ شین دبن کو بو ماوەکێ کورت دمینن ل دویڤ بارانێن کێم کو ل زڤستانێ دبارن. کێم خەلک ل ڤان دەڤەران دژین ئەگەر بەراورد بکەی دگەل دەڤەرێن دیترێ ئوردنێ.
توڕا ئاڤەڕوویان گەلەک یا مەزن و ڤەقەتیایە. گەلەک جارا ئاڤێن بارانی ناگەهنە دەریای چونکی ئاڤا بارانێ ئەوا ل حەوزان کوم دبیت یان دبیتە هەلم یان ژی دچیتە ناڤ عەردی دا. ل ئالی یێ ڕۆژئاڤایێ لێڤا ڕوژئاڤا بیابان هێدی هێدی دچیت هەتا دبیتە بانیا ئوردنی کو بانیەکا راست و ڕاستە و لێڤێن وێ د ڕکن و ژ بەرێن گێچێ پێک دهێن کو بلنداییا وێ دگەهیتە نێزیکی ٩٠٠ متران. بلنداهیا هندەک کومتکان دگەهیتە ١٢٠٠ متران ل بەشێ باکووری و هندەک جارا بلنداهیا وان گومتکان ل بەشێ باشووری پترە ژ ١٧٠٠ متران و بلندترین گومتک چیایێ ڕەمە کو بلنداهیا وی دگەهیتە ١٧٥٤ متران (بەلێ بلندترین بەرزایی ل ئوردنێ چیایێ ئوم ئەل دامی کو ١٨٥٤ متران یێ بلندە کو دکەڤیتە دەڤەرەکا دویر ل باشوورێ ئوردنێ). ئەڤ بانیە ژمێژرا جهێ ژیانا مرۆڤان بوویە.
لایێ ڕوژئاڤایێ بانی یێ دبیتە فڕاکە ب درێژاییا لێڤا ڕۆژهەلاتا ڕویبارێ ئوردن و دەریایا مری و دبیتە تەمامکەرێ لایێ باشوورێ دەریایا مری. پتریان وان نهاڵان ئەوێن کو ڤەرێژا وان دچتە ناڤ بانی یێ ئاڤێ درێژنە ڤێ بانی یێ تەنها د وەرزێ کورتێ زڤستانێدا. ئەڤ نهاڵێن کویر و ڕک گەلەک مەترسیدارن بو گەشتکرنێ گرنگ د دەمێ پڕ ئاڤ بن یان ژی د دەمێ هشک بن.
ڕویبارێ ئوردن یێ کورتە بەلێ ژێدەرێن وی یێ چیایی گەلەک بلندن (نێزیکێ ١٦٠ کێلۆمتران ل باکوورێ ڕێژگەها ڕووباریە ل دەریایا مری). بلنداهیا ژێدەران نێزیکێ ٣٠٠٠ مترایە ل سەر ئاستێ دەریای وپاشی ئاستێ ڕووباری دبیتە ٤٠٠ متران ل ژێر ئاستی دەریای. بەری ڕویبار بگەهیتە دڤەرێن ئوردنی دەریایا ئوردن دروست دکەت کو ئاستێ وی ٢١٢ متران نزمترە ژ ئاستێ دەریای. ژێدەرێ سەرەکی یێ رویبارێ ئوردن ڕویبارێ یەرمووکە. ل نیزیکێ جهێ گەهشتنا هەردوو رویباران ڕویبارێ یەرمووک دێ بیتە سنوور دناڤبەرا ئوردن و ئیسرائیلێ ل ئالی یێ باکوورێ ڕوژئاڤا ڤە و هەر وەسا دێ بیتە سنوور دگەل سووریا ل ئالی یێ ڕوژهەلاتێ باکوور ڤە. ڕویبارێ زەرگە ژێدەرێ دوویێ رویبارێ ئوردنە و ب تمامی بەرزە دبیت ل لێڤا ڕوژئاڤای.
نهاڵەک ب درێژاییا ٣٨٠ کێلۆمتران ل ڕویبارێ یەرمووک دەست پێدکەت و پاشی دبیتە غەورا باشووری و نهاڵا جەیب (کو یا ب نهاڵا عەرەبە یا بەرنیاسە). غەەورا باشووری دەستپێدکەت ل نهاڵا حەما ل ئالی یێ باشوور ڤە هەتا دگەهیتە غەورا فایا نیزیكێ بیست و پێنج کێلۆمتران ل باشوورێ دەریایا مری. نهاڵا ئەلجەیب ١٨٠ کێلۆمتران یا درێژە و دەستپێدکەت ل ڕەخێ باشوورێ دەریایا مری هەتا دگەهیتە عەقەبێ ل ئالی یێ باشوور. بنێ ڤێ نهاڵێ ل هەمی جها وەک هەڤ نیە. ل لایێ باشوور، دەمێ دگەهیتە نزمترین ئاست خوە ل دەریایا مری ددەت (کو لڤێرە ئاستی ڤێ نهاڵێ دگەهیتە ٤٠٠ متر ل ژێر ئاستێ دەریایێ) و پاشی ل ئالی یێ باکوور ئاستێ ڤێ نهاڵێ دگەهیتە سەرڤەی ئاستێ دەریایێ. هەلمبوونەکا بهێز ڕوو ددەت ل ڤێ دەریایێ چونکی پلێن گەرمی بەرزن ب درێژاییا ساڵی. ئەف ئاڤە نیزیکێ ٢٥٠ غرام ژ خوێ یێن نەحەلیای تێدایە د هەر لیترەکێ ل روویێ سەرڤە و دگەهیتە خالا تێربوونێ ل ئاستێ ١١٠ متران.
ئەمانەش ببینە
زنجیرەچیای شەرات
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیا پۆل:جوگرافیای ئوردن
باغلوجە
باغلوجە گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ھولەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
باغلوجە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کڕان و لە باشوور لەگەڵ گوندی قوزلوجە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کوردکەندی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھولەسوو.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
١٩٩٠ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٨٨ لە نەرویژ
بەندی کانزایی
بەندی کانزایی جۆرێکە لە بەندی کیمیایی کە بە هۆی ئەلێکتڕۆنە سەربەستەکان (یا هەوری ئەلێکتڕۆنی) دروست دەبێت. ئەو ماددانەی کە ئەم جۆرە بەندە کیمیاییەیان هەیە، لە ڕاستیدا گەردیلەکانی بە لانی کەم ئەلێکتڕۆنێکی سەربەستیان هەیە کە پەیوەست نیە بە گەردیلەیەکی دیاری کراو. بەم شێوەیە گەردیلەکان وەک ئایۆنێکی موجەب دەردەکەون کە لە ناو دەریایەک لە ئەلێکتڕۆنی سەربەست دان. چونکە ئەلێکتڕۆنەکان سالبن، وەک چەسپ گەریلە کان بەیەکەوە دەبەستنەوە.
چەند سیفەتێکی بەرجەستەی ئەم بەندە بریتیە لە: پێدانی نەرمی (Ductility)، قایمی (strength)، گەیێنەری کارەبایی، گەیێنەری گەرمی، بریقانەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زانستی ماددە پۆل:کانزاکان
ورچی ڕووخسار كورت
وێنۆک|چەپ
ورچی ڕووخسار کورت لە مەمکدارە لەناوچووەکانە کە لەماوەی چاخی بەفرین نیشتەجێی ئەمریکای باکوور بووە. کاتێک کە ڕادەوەستێت درێژییەکەی دەگاتە ٦ پێ لە شانەکانییەوە، و ١٣ پێ لە قاچەکانییەوە،  گەورەترینیان لە قەبارە کێشی زیاتر لە تەنێکە، وە گەورەترین جۆرە لە ورچ کە لەسەر زەوی ژیابێت. وێنۆک|چەپ
ھەڵبژاردە
ھەڵبژاردە یان گوڵبژێر (بە ئینگلیزی: Anthology) لە چاپ و بڵاوکردنەوەی کتێبدا بە کۆمەڵێک لە بەرھەمە ئەدەبییەکان دەوترێت کە لە لایەن کۆکەرەوە ھەڵبژێردراوە؛ ھەڵبژاردە دەتوانێت کۆمەڵێک شانۆنامە، شیعر، کورتەچیرۆک، دەقی گۆرانی یان وەرگیراوەکانێک لە دەقی کارەکانی چەندین نووسەری جیاواز بێت.
وشەی ھەڵبژاردە لە ژانری خەیاڵدا بۆ پۆلێنبەندیکردنی کارەکانی کورتتر وەکوو کۆمەڵەکانێک لە کورتەچیڕۆک یان کورتە ڕۆمان بەکار دەچێت کە بۆ بڵاوکردنەوە لە یەک بەرگدا کۆکرابن، بەڵام لەلایەن چەندین نووسەر نووسرابن و ھەریەکیان خاوەنی کەسایەتییەکان و ڕێکخستنەکانێکی جیاواز و ناپەیوەندیدار بن. ھەروەھا دەتوانێت کۆمەڵێک نووسراوەی ھەڵبژێردراو (کورتەچیرۆک، شیعر و ھتد) لە یەک نووسەر بێت.
سەرچاوە
پۆل:ھەڵبژاردە پۆل:شیعر پۆل:زاراوەناسیی وێژە پۆل:بەرھەم یان خزمەتگوزارییە چەپککراوەکان
بەرگری کارەبایی
بەرگری کارەبایی (بە ئینگلیزی: Electrical resistance) بریتیە لە پێوانی بڕی بەرگری کردنی ماددەیەک لە تێپەڕینی بارگەی کارەبایی باناویدا.
گەیەنەری ڕەھا
گەیەنەری ڕەها بریتیە لە چەند سیفەتێکی فیزیایی کە ماددەیەک وەر دەگرێت وەک: سفر بوونەوەی بەرگری کارەبایی و دورخستنەوەی بواری موگناتیسی. وێنۆک|پارچەیەک موگناتیس کە لەسەر گەیەنەرێکی ڕەها وەستاوە بە بێ بەرکەوتن
مۆزەخانەی جیبووتی
مۆزەخانەی جیبووتی یەکێکە لە مۆزەخانەکانی وڵاتی جیبووتی.
نۆیاوا
نۆیاوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری پەنجە عەلی باشوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
نۆیاوا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
مام ژیلە
مام ژیلە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ژاراوە، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ھاوارەبەرە (ڕۆمان)
ھاوارەبەرە ڕۆمانێکی کوردییە، لە نووسینی فەتاح ئەمیری. میرزا بەشی دووھەمییەتی.
مام ژیلە
جوگرافیا
مام ژیلە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی درگەڵەی مەنگوڕ و لە باشوور لەگەڵ گوندی قڕژاڵەبڕە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سپیرۆ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شروێت.
ھاوارەبەرە (ڕۆمان)
ناوەرۆک
ھاوارەبەرە ڕۆمانێکی گوندییە؛ باس لە زوڵم و زۆریی حکوومەتی ڕەزا شا دەکات، میرزا دەوری سەرەکی دەبینێت و لە گوندێکدا خۆی حەشار داوە. ھاوارەبەرە ھەوایەکی شمشاڵە کە شوانی دێ، بەو زمانە لەگەڵ خۆشەویستەکەی دەدوێت.
مام ژیلە
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھاوارەبەرە (ڕۆمان)
کورتە
"زەمان تێکەڵاوێکە لە تاڵی و سوێری؛ لە چەور و شیرینی؛ لە ھەوراز و لێژی؛ لە بڵیند و نەوی. زەمان ڕۆژێک سوورە و ڕۆژێک شینە. ساتێک ھەورە و کاتێک ساوە. زەمان سێشەشی بەھارێیە."
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:ڕۆمانەکان
زاک سنایدەر
زاک سنایدەر (لەدایکبووی ١ی ئازاری ١٩٦٦) ئەکتەر، دەرھێنەر، سیناریۆنووس، بەرھەمھێنەرێکی ئەمریکییە، بەھۆی بەشدارییەکانی لە چەشنەکانی ئەکشن/زانستی ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان پۆل:مەسیحییە ئەمریکییە زانستخوازەکان پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی زانستی خەیاڵی پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:زیندووان پۆل:سیناریۆنووسانی ویسکۆنسن پۆل:دەرھێنەرانی فیلمە ئەکشنییەکان
ماڵێک لە کاغەز
ماڵێک لە کاغەز بریتییە لە زنجیرە درامایەکی سیاسیی ئەمریکی و لە پێشخستن و بەرھەمھێنانی پۆ ویلیمۆنە کە لەسەر زنجیرەیەکی بەڕیتانی بە ھەمان ناو دروستکراوە کە ئەویش بە ڕۆڵی خۆی لەسەر ڕۆمانێکی مایکڵ دۆبز دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر ماڵپەڕی نێتفلیکس لە ١ی شوباتی ٢٠١٣ بە وەرزێک کە لە ١٣ زنجیرە پێکدێت دەستی بە پەخشکردن کرد. و وەرزی دووەم لە ٤ی شوباتی ٢٠١٤ دەرچوو. پێش ١٠ ڕۆژ لە بڵاوکردنەوەی زنجیرەکە، نێتفلیکس لەسەر نوێکردنەوەی وەرزی سێیەم ڕایگەیاند، کە لە ٢٧ی شوباتی ٢٠١٥ بڵاوکرایەوە. ماڵێک لە پارە بۆ وەرزی چوارەم نوێکرایەوە و لە ٤ی ئازاری ٢٠١٦ پەخشکرا، و وەرزی پێنجەمیش لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٧ پەخشکرا.
چیرۆک
ڕووداوەکانی زنجیرەکە لە واشینگتنی پایتەخت ڕوودەدات، و دەربارەی کەسایەتی فرانک ئەندروۆد (کێڤین سپەیسی) دەدوێت کە ئەو سەرۆکی زۆربەی پارتی دیمۆکراتەکانە لە دەستەی جێگرانی ئەمریکادا کە جێگری ھەڵبژاردنی پێنجەمە لە کارۆلینای باشووردا کە دوای ھەڵبژاردن ئەو بەڵێنەی کە پێیان دابوو بۆ کردنی بە وەزیری دەرەوەی ئەمریکا دەشکێنن و ئەویش پیلانێکی شەیتانانە دادەنێت بۆ تۆڵە کردنەوە و چوونە شوێنێکی بەھێز. زنجیرەی یەکەم لەسەر پراگمەتیزمی ڕەقە، یاریکردن و ھەڵسان بە ئەنجامدانی شتی خراپ لە پێناو بەرژەوەندی گشتی. ئەکتەرانی وەک ڕۆبین ڕایت، و کەیت مارا، و کۆرێی ستۆڵیش ڕۆڵێکی دیاریان ھەیە لە زنجیرەکەدا.
خەڵات و پاڵاوتنەکان
یەکەم زنجیرە بوو کە لەسەر ئینتەرنێت پەخشبکرێت و بتوانێت خەڵاتی ئێمی و گۆڵدن گڵۆب بباتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس پۆل:ماڵێک لە کاغەز پۆل:زنجیرە دراما ئەمریکییەکان پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە خەڵاتی پیبۆدییان وەرگرتووە پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان پۆل:زنجیرەیەکی تەلەفیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی
کریستینا کالۆ
کریستینا کالۆ کالیدرۆن (لە دایکبووی ٧ی حوزەیرانی ١٩٠٨ - مردووی ٨ی شوباتی ١٩٦٤) خووشکی فریدا کالۆ بوو. فریدا لە تابلۆی کریستینای کێشا بوو لەژێر ناوی پۆرترەیتی کریستینا، خووشکەکەم. ھەروەھا دیێگۆ ڕیڤێرا، ھاوسەری فریدا کە لە ماوەیەکدا پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ کریستینادا ھەبوو، ئەوا ئەویش بەھەمان شێوەی وێنەی کریستینای لە چەند کارێکدا بەکارھێنابوو، ڕیڤێرا وێنەی کریستینای بە ڕووتی کێشابوو.
لە ساڵی ٢٠٠١، ڕۆمانی فریدا لە نووسینی باربارا موجیکا، تێیدا ژیانی فریدای لەسەر زاری کریستینا دەگێڕایەوە.
سەرەتای ژیان
کریستینا لە ساڵی ١٩٠٨ لە مەکسیکۆ سیتی، مەکسیک لە دایکبوو. باوکی بەڕەچەلەک ئەڵمانی بوو، گویلێرمۆ لە ساڵی ١٨٩١ بە پەنابەری ھاتبووە مەکسیک. ھەرچەند فریدا کالۆ وتوویەتی کە باوکی جوولەکە بووە، بەڵام لە ڕاستیدا ئەو لەسەر پەیڕەوی لوتەریانیزم بوو. ماتیڵدە (دایکی کریستینا) لە دایکبووی واخاکا بوو، لە باوکێکی ڕەسەن مەکسیکی و دایکێکی ئیسپانی زمان بوو.
کریستینا کچە بچووکی ماڵەکەیان بوو، ئەو سێ خووشکی دیکەی ھەبوو، ئەوانیش ماتیڵدە (بەنزیکی ١٨٩٨–١٩٥١)، فریدا (بەنزیکی ١٩٠٧–١٩٥٤) ھەروەھا ئەدریانا (بەنزیکی ١٩٠٢–١٩٦٨). ئەوان لە ماڵێک لە ناوچەی کۆیۆئاکان، لە مەکسیکۆ سیتی دەژیان.
مردن
کریستینا لە ڕۆژی ٨ی شوباتی ١٩٦٤، لە تەمەنی ٥٥ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:فریدا کالۆ پۆل:مردووانی ١٩٦٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨
عەزیز ئەنساری
عەزیز ئەنساری (لەدایکبووی ٢٣ی فێبرایەری ١٩٨٣) ئاکتەرێکی ئەمەریکیە.بەهۆی ڕۆڵی تۆم هاڤەرفۆردەوە لە زنجیرەی Parks and Recreationدا ناسراوە ، هەروەها ڕۆڵی دێڤ شای بینی لەزنجیرەی تۆڕی نێتفیلکس بەناوی Master of None کەوا لەساڵی ٢٠١٥ دەرچوو و ئەنساری تیایدا ڕۆڵ دەبینێ و درووستیشی کردووە و ئەڵقەکانیش دەنوسێتەوە.
عەزیز لەخێزانێکی هیندی تامیلی مــسوڵمان لەدایکبووە لەوڵاتی هیندستان ، دواتر خێزانەکەی چوونەتە کالیفۆرنیا و لەوێدا گەورەبووە ، وردە وردە لەڕێگای ئەنجامدانی سیمیناری کۆمێدیەوە سەرنجی خەڵکی ڕاکێشاو و توانی بەشداری چەندین فیلم بکات لەوانە Funny People; I Love You, Man; Observe and Report; and 30 Minutes or Less.
سەرچاوە
١.ویکی ئینگلیزی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:پیاوە فێمینیستەکان پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
لیتوانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
سەرچاوەکان
١٩٢٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
چاڵی لمی تۆرسکیند
چاڵی لمی تۆرسکیند چاڵێکی لمی پێشووە کە گۆڕدراوە بۆ باخچەیەکی پەیکەرسازی لە نزیک ئێگتیڤید، ڤێجێلی دانیماڕک. پەیکەرەکان لە ماوەی پێنج ساڵدا تا ساڵی ١٩٩١ لەلایەن ڕۆبێرت جاکۆبسن و ژان کلاریۆپۆت دروست کران.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:چاندی دانمارکی
ڕاکشاندن
وێنۆک|ڕاکشاندن ڕاکشاندن (بە ئینگلیزی: Layering) ڕێبازێکە بۆ زیادکردنی ڕوەک لە ژینگەی سروشتیدا. ئەم ڕێبازە زانی زایەندبەدەرە، واتە بەرھەمەی لێکدانی نێرومێ نییە - لەبەر ئەوە ڕوەکە تازەکە نموونەیەکی پێکەڵپێکی سەرچاوەکەی خۆیەتی. ئەمیان جودایە لە موتوربەکردن کە لێکدانی دوو ڕوەکی جودایە بۆ بەرھەمھێنانی ڕوەکێکی نوێی خاوەن خەسڵەتی تێکەڵ لە دوو سەرچاوەکەی خۆی.
شیکردنەوە
«ڕاکشاندنی سروشتکرد» ئەوەیە کە چڵی ڕوەکێک ھەر خۆڕسک دەگاتە زەوی و ڕیشاڵ پەیدا دەکات. ئەم چڵە ڕەگدارە، پاش ماوەیەک، پەیوەندی خۆی بە دایکەڕوەکەوە دەبڕێت و دەبێتە بەرھەمێکی نوێ.
ڕێبازی ڕاکشاندن ئاڵۆزترە لە چاندنەوەی لاسک و قەڵەم. لە ڕاکشاندندا دایکەڕوەک ھەر خۆی سەرچاوەی خۆراک و ئاوە بۆ ڕوەکە تازەکە ھەتا ئەمیان ڕیشاڵی خۆی تەواو پێک دەھێنێت. ڕاکشاندن بەتایبەتی بۆ دەوەنی بەردار و دەوەنی خۆھەڵگژی وەک یاسەمەن و لاولاو کاریگەرە.
جەی باروچێل
جۆناسەن ئادەم سۆندەرس "جەی" باروچێل (لەدایکبووی ٩ی نیسانی ١٩٨٢) ئەکتەرێکی کەنەدیە. ڕۆڵی جۆش گرینبێرگ دەگێڕێ لەزنجیرەی Man Seeking Woman، و ڕۆڵی جود ئاپاتۆ لەزنجیرەی Uncleared دەبیبنێ. جەی لەچەندین فیلمی سەرکەوتوو دەرکەوتووە لەوانەیە:  Million Dollar Baby, Knocked Up and Tropic Thunder, و بەشداربووە لەفیلمەکانی She's Out of My League, The Trotsky, The Sorcerer's Apprentice, This Is the End, How to Train Your Dragon و بەشی دووەمیشی بەناوی How to Train Your Dragon 2.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢ پۆل:زیندووان پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیستەم پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەک پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی مۆنتریال
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٥
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٥ یارییەکی تۆپی پێ بوو لە نێوان لیڤەرپوولی ئینگلتەرا و میلانی ئیتاڵی لە یاریگای ئۆڵۆمپیادی ئەتاتورک لە ئەستەنبوڵ لە ٢٥ی ئایاری ٢٠٠٥ بەڕێوەچوو بۆ یەکلایکردنەوەی پاڵەوانی وەرزی ٢٠٠٤-٢٠٠٥ی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا.لە ئەنجامدا بەهۆی لێدانەیەکلایکەرەوەکان ٣-٢ یانەی  ئەی سی میلانی ئیتاڵی نازناوەکەی بەدەستهێنا.
بەردەسووری عەلاومھا
بەردەسووری عەلاومھا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کەلار(ناوەند)، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بەردەسووری عەلاومھا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قاسم ئاغا و لە باشوور لەگەڵ گوندی باریکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بەردەسوور لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارۆچکەی کەلار.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
حەکێ
حەکێ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
حەکێ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
قەوزە
وێنۆک|وێنەی چەندین جۆر قەوزە لە بنکی دەریادا قەوزە ناوی نافەرمیی کۆمەڵێکی جۆراوجۆری گیانداری یووکاریۆتە کە فۆتۆسینتەسیس دەکەن. قەوزەکان لە ناو خۆیاندا جیاوازیی زۆریان ھەیە، بۆنموونە جۆری ھەرەبچووکی تەکخانی و جۆری گەورەی فرەخانەیان تێدایە، کە بڕێک لە نموونە فرەخانییەکانیان ھەتا ٥٠ مەتر گەورە دەبن. قەوزەکان بەزۆری لەناو ئاودا پەیدا دەبن و لە بنکی گۆم، چەم، ھەسێڵ و زەریادا دەژین. قەوزەکان ڕۆڵێکی گرنگیان لە ئیکۆسیستەمدا ھەیە. لە ڕێگەی فۆتۆسینتەسیسەوە ئۆکسیژێن دروست دەکەن. ھەروەھا خۆراکی زۆرێک لە گیانلەبەرە ئاوییەکانن، جگە لەمانە کەڵکی ئابوورییان بۆ مرۆڤ ھەیە و لە دەرمان و پیشەسازیدا بە کاردێن.
سەرچاوەکان
پۆل:قەوزەکان
ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران
ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران سەرۆکی وڵات و باڵاترین دەسەڵاتداری سیاسی و ئایینیی کۆماری ئیسلامی ئێرانە. دەسەڵاتی ڕێبەری ئێران لە سەرەوەی سەرۆک کۆمارە و ھێزە چەکدارەکان، دەزگای دادگەری، تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتی و ڕێکخراوە سەرەکییەکانی دیکەی حکوومەتی وەکوو ئەنجومەنی پارێزەران و ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم ملکەچی ڕێبەرن. بەپێی یاسای بنەڕەتی، ڕێبەری ئێران سیاسەتە گشتییەکانی کۆماری ئیسلامی (ماددەی ١١٠)، چاودێریکردنی دەزگاکانی یاسادانان، دادگەری و جێبەجێکردن (ماددەی ٥٧) دیاری دەکات. لە ئێستادا عەلی خامنەیی ئەو پۆستەی پێیە و لە بوارەکانی ئابووری، ژینگە، سیاسەتی دەرەوە، پەروەردە، پلاندانانی نیشتمانی و بەشەکانی تری حوکمڕانی لە ئێران فەرمانی دەرکردووە و بڕیاری کۆتایی داوە. ھەروەھا خامنەیی بڕیاری کۆتایی سەبارەت بە ئاستی ڕوونبوون لە ھەڵبژاردنەکاندا دەدات و کەسانی دەستنیشانکراوی کابینەی سەرۆکایەتی لە کارەکانیان دووریخستوونەوە و گەڕاندونیەوە. ڕێبەر لە ڕووی یاسایییەوە بە «ناپێشێلکار» دادەنرێت و ئێرانییەکان بە شێوەی ئاسایی بەھۆی لێپرسینەوە یان بێڕێزی پێکردنی سزا دەدرێن.
جێگری ڕێبەر
لە سەردەمی سەرۆکایەتیی حەسەن ڕۆحانی، لە نێوان دەنگۆی دابەزینی تەندروستیی عەلی خامنەیی، بە خامنەیی پێشنیار کرا کە پۆستی جێگری ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران دابمەزرێنێتەوە بۆ ئەوەی لە داھاتوودا پۆستەکەی ئاسانتر بدرێتە ڕێبەری نوێ.
جێنشینە ئەگەرییەکان
ھەتا ئێستا باس لە ئەگەری بوونی ئەو کەسانە بە ڕێبەر کراوە (ناوەکان بەپێی تەمەن ڕیزکراون):
باسکراوە مردووەکان
ئەو کەسانەی لە خوارەوە باسیان لێکراوە لە ماوەی ژیانیاندا وەکوو جێگرەوەی ئەگەری سەیر کراون.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٩ لە ئێران پۆل:سیاسەتی ئێران پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی پۆل:عەلی خامنەیی
ئیمریک ئۆبامیانگ
پییەر ئیمریک ئیمیلیانۆ فرانسوا ئۆبامیانگ (بە فەڕەنسی: Pierre–Emerick Emiliano François Aubameyang؛ لە دایکبووی ١٨ی حوزەیرانی 1989) یاریزانی پیشەگەری تۆپی پێیییە لە ھێڵی ھێرشبەر. یاریزانی یانەی بارسێلۆنا و کاپتنی ھەڵبژاردەی گابۆنە. بە یەکێک لە یاریزانە خێراکانی تۆپی پێ دادەنرێت. لەیانەی ئەرسناڵ بە شێوەی خواستن ڕووی کردە یانەی بارسێلۆنە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩ پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:زیندووان پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا پۆل:یاریزانانی لیگ ١ پۆل:یاریزانانی لیگ ٢ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیل پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی بۆروسیا دۆرتموند
تەرمەنی
تەرمەنی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەکشلوچای، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
تەرمەنی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
گەدەلی
گەدەلی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ھولەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
گەدەلی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ماماڵی و لە باشوور لەگەڵ گوندی تورک وێران و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کوردکەندی لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارۆچکەی ساینقەڵا.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
جۆرجی دووەم
جۆرجی دووەم (بە ئینگلیزی George Augustus لە دایکبوون ٣٠ی تشرینی یەکەم / ٩ی تشرینی دووەمی ١٦٨٣ مردن ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٧٦٠) پاشای بریتانیای مەزن و ئیرلەندا، و دوکی برۆنسویک-لونێبورگ (ھانۆڤەر) بوو، لە ١١ی حوزەیرانی ١٧٢٧ ھەتا مردنی لە ساڵی ١٧٦٠ شازادەی ھەڵبژێردراوی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز بوو.
ئالیەڕەش
ئالیەڕەش گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ژاراوە، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ئالیەڕەش لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تازەقەڵا لە شارستانی پیرانشار لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی کاران و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دۆڵەتوو لە شارستانی سەردەشت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کۆزینە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڕەمادی
ھەستانەوەی شارستانی لەسەر خاکی ڕەمادی دەستیپێکرد، بەهۆی دووری شوێنەکە لە ڕووداوەکانی شەڕی ئێران و عێراق، و بە شارێکی گرنگ دادەنرێت بۆ بازرگانی نێوان عێراق و ئەردەن و سووریا، و بە ھێڵی گواستنەوەی خێرا بەستراوەتەوە بە پایتەختی عێراق، بەغدا، جگە لە شارەکانی دیکەی نزیک سنوورەکانی ڕۆژاوای وڵات. و لە شارەکە شوێنی شارستانی زۆر کۆنی لێیە.
شارەکە خاڵی سەرەکی بەرھەڵستی عێراقی بوو لە سەردەمی داگیرکاری ئەمریکا بۆ سەر عێراق. ھێڵی سەرەکیی شەمەندەفەری تێدایە کە بەرەو سووریا دەڕوات.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕەمادی پۆل:شارەکانی عێراق پۆل:شام پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئەنبار پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٦٩ لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات
ھێڵی ھەژاری
وێنۆک|402x402پیکسڵ|ڕێژەی ھەژاری جیھانی ئاستی ھەژاری یان ھێڵی ھەژاری (بە ئینگلیزی: poverty threshold) (بە ئینگلیزی: poverty line) ئاستی داھاتە کە کەسێک یان خێزانێک پێویستی پێیەتی بۆ ئەوەی بتوانێت ژیانێکی گونجاو لە وڵاتێکدا دابین بکات. لێرەوە زاراوەی ئەوپەڕی ھەژاری دەردەکەوێت لە ھەژاری کە بە نەتوانینی دابینکردنی تێچووی کەمترین پێداویستییە پێویستەکانە لە ڕووی خۆراک، جل و بەرگ، چاودێری تەندروستی و شوێنی نیشتەجێبوون. بە واتایەکی تر ئەو کەسانەی لە خوار ھێڵی ھەژاری دیاریکراوەوە دەژین، ئەو کەسانەن کە دەتوانرێت لە دۆخی ئەوپەڕی ھەژاریی وەسف بکرێن.
ھێڵی ھەژاری پەسەندکراوی نێونەتەوەیی نزیکەی یەک دۆلار بوو بۆ ھەر کەسێک، بەڵام بانکی نێودەوڵەتی لە ساڵی ٢٠٠٨ گەڕایەوە و ئەم ھێڵەی بەرزکردەوە بۆ یەک دۆلار و ٢٥ سەنت لە ئاستی ھێزی کڕیندا لە ساڵی ٢٠٠٥، پاشان دواجار بۆ یەک دۆلار و ٩٠ سەنت بۆ ھەر ڕۆژێک لە ساڵی ٢٠١٥ بە نرخەکانی ساڵی ٢٠١١، زۆرێک لە وڵاتان ھی ھێڵی ھەژاری خۆیان دادەنێن بەپێی بارودۆخی خۆیان. بۆ نموونە لە ساڵی ٢٠٠٩دا ھێڵی ھەژاری لە ئەمریکا بۆ تاکێکی خوار تەمەنی ٦٥ ساڵ ساڵانە ١١ ھەزار و ١٦١ دۆلار بووە، و بۆ خێزانێکی چوار کەسی کە دوو منداڵیان تێدایە، ساڵانە ٢١ ھەزار و ٧٥٦ دۆلار بووە.
ئاستی ھەژاری بە کۆی گشتی ئەو سەرچاوە سەرەتاییانە دیاری دەکرێت کە لەلایەن گەورەکانەوە لە ماوەی دیاریکراودا بەکاردەھێنرێن، بەزۆری لە ساڵێک. ھەروەھا ئابووریناسانی وڵاتانی پێشکەوتوو زۆر گرنگی بە نرخی خانووبەرە و تێچووی کرێی خانووبەرە دەدەن، ئەمەش بەھۆی گرنگییەکەیانەوە لە دیاریکردنی ھێڵی ھەژاریدا.
تیپی مۆسیقای گۆران
تیپی مۆسیقای گۆران گرووپێکی مۆسیقیی کوردی بوو کە لە شاری سلێمانی دامەزرا.
ئەندامان
بەشێک لە ئەندامانی تیپی:
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٧
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٧ کۆتا یارىی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا وەرزی ٢٠٠٦-٢٠٠٧ بوو لە نێوان لیڤەرپوولی ئینگلتەرا و میلانی ئیتاڵی لە یاریگای ئۆڵۆمپیاد لە ئەتینای پایتەختی یۆنان لە ٢٣ی ئایاری ٢٠٠٧ بەڕێوەچوو. لە ئەنجامدا یانەی ئەی سی میلان بە ئەنجامی ٢-١ یارییەکەی بردەوە بۆ دووەمجار لەسەر یەک نازناوەکەی بەدەستهێنا.
ئێران کۆلباسی
ئێران کۆلباسی لەدایکبووی ساڵی ١٩٣٩، ئیسفەھان، زمانناسێکی ئێرانییە و مامۆستایە لە پەیمانگای زانستە مرۆیییەکان و لێکۆڵینەوەی کولتووری. تا ساڵی ٢٠١٨ وانەبێژ بووە و لە فاکەڵتی زمانەکانی زانکۆی تاران ئازاد وانەبێژی مێژووی زمانی فارسی و زمانەوانی مێژوویی بەراوردکاری بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرھەنگنووسانی خەڵکی ئێران پۆل:زمانەوانە ئێرانییەکان پۆل:خەڵکی ئەسفەھان پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
ویلۆ سیتی
ویڵۆ سیتی زنجیرە ئەنیمێیەکی ژاپۆنییە کە لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ بۆ یەکەمجار نمایشکرا و تا ٣١ی ئازاری ١٩٩٤ بەردەوام بوو، زنجیرەکە لەلایەن سەنتەری زەهرا دۆبلاژکراوە بۆ زمانی عەرەبی و لە کەناڵی سپەیستۆن نمایشکرا.
زمانی عەرەبی مدينة الصفصاف پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی
پیکەنە
پیکەنە، فیکەنە، فیقەنە، پیک، نال بە زمانەی بڕێک لە ئامێرە مووسیقایە باژەنەکان دەوترێت وەک فلووت، قەرەنەی و دووزەلە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەتەکان و کەلوپەلی ئامێرەکان
لیتوانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨
لیتوانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨ بوو کە لە ١٧ی ئایار تا ١٢ی ئابی ١٩٢٨ لە ئەمستەردام لە ھۆلەند بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٢٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨
ئەوینی سێ شانشینەکە
ئەوینی سێ شانشینەکە (بە چینی دێرین: 三國演義، چینی سادەکراو: 三国演义 خوێندنەوە: سانگوۆ یانیی) ڕۆمانێکی مێژوویی سەدەی ١٤یەمی زایینیە، کە باس لە مێژووی سێ شانشینەکە و کۆتا ساتی ئیمپراتۆریەتی ھان دەکات لە مێژووی دێرینی چین، مێژووی کتێبەکە لە ١٦٩ی زایینی تاوەکوو ٢٨٠ی زایینی کە لەم سەردەمەدا چین دەست بەیەکگرتنەوەی فەرمانڕەوایەتی ئەکات. ڕۆمانەکە بە شێوەیەکی سەرەکی پشتی بەستووە بە مێژووی سێ شانشینەکە 三國志 لەلایەن چێن شۆودا نوسراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانەکانی ئیمپراتۆریەتیی مینگ پۆل:ڕۆمانە مێژووییەکان پۆل:ڕۆمانە چینییەکانی سەدەی ١٤یەمی زایینی پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە کۆمیک پۆل:ڕۆمانە چینییەکان کە کراونەتە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی پۆل:ئەو ڕۆمانانەی چیرۆکەکانیان لەبارەی شاندۆنگەوەیە پۆل:ئەو ڕۆمانانەی چیرۆکەکانیان لەبارەی جیانگسیەوەیە پۆل:ئەو ڕۆمانانەی چیرۆکەکانیان لە بارەی ھونانەوەیە پۆل:ئەو ڕۆمانانەی چیرۆکەکانیان لەبارەی شێنسییەوەیە پۆل:ئەو ڕۆمانانەی چیرۆکەکانیان لە بارەی چۆنگچینگەوەیە پۆل:ئەو ڕۆمانە چینییانەی کراونەتە فیلم پۆل:ئەو ڕۆمانانەی لەبارەی رۆژاوای ھانەوە نوسراون پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە یاری ڤیدیۆیی پۆل:ئەو ڕۆمانانەی لەبارەی سیچوانەوە نوسراون پۆل:ئەو ڕۆمانانەی چیرۆکەکانیان لە بارەی چیانگسوەوە نوسراوە پۆل:ڕۆمانە چینییەکانی سەدەی ١٤یەمی زاینی پۆل:ئەو ڕۆمانانەی لەبارەی ڕۆژاوای ھانەوە نوسراون
مۆزەخانەی باربادۆس و کۆمەڵگای مێژوویی
مۆزەخانەی باربادۆس و کۆمەڵگای مێژوویی ڕێکخراوێکی تایبەتە بەڵام ئەندامبوون کراوەیە، بۆ ھەردوو ئەندام و نائەندام کە حەزیان بە کۆکراوەی زۆرە. لە ساڵی ١٩٣٣ لە زیندانی کۆنی سەربازی گارسۆن دامەزراوە، مۆزەخانەکە نزیکەی ٥٠٠ ھەزار دەستکردی ھەیە، کە مێژووی دەوڵەمەندی دوورگەکان و مێژووی سروشتییان وێنا کردووە، ھەندێک لەو دەستکردانە نەخشە و تابلۆی دێرینی دوورگەکە لەخۆ دەگرێت. جگە لە سەردانی مۆزەخانە بۆ بینینی دەستکردەکانی خۆی، ھەروەھا دەتوانیت زەویەکانی مۆزەخانە بەکرێ ببەیت بۆ بۆنە تایبەتەکانی وەک ئاھەنگ و زەماوەند. ئەندامە دیارەکان بریتین لە سێر جۆن ست کە لە ساڵی ١٩٤٦ تا ١٩٥٩ سەرۆکی ئەنجومەن بوو.
سلاڤ
alt=|وێنۆک|325x325پیکسڵ|نەخشەی جیھان لەگەڵ وڵاتان: {{legend|#008000|سلاڤەکان زۆرینەی نەتەوەکەن}} {{legend|#22B17F|سلاڤەکان کەمینەی دانیشتووانن (١٠٪)}} سلاڤەکان یان سلاڤییەکان گرووپێکی ئێتنۆ زمانەوانی ھیندۆئەورووپیین کە بە زمانە جۆراوجۆرەکانی سلاڤی لە گرووپی گەورەی زمانی باڵتیک-سلاڤی قسە دەکەن. شوێنی ڕەسەنیان لە ئۆراسیان یە، و مەودایان لە ناوەڕاست و ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپاوە درێژ دەبێتەوە بۆ باکوور و ڕۆژھەڵات بۆ باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا، باکووری ئاسیا ( سیبیریا )، قەفقاز، و ناوەڕاستی ئاسیا (بەتایبەت کازاخستان و تورکمانستان ) ھەروەھا لە ڕووی مێژووییەوە لە ڕۆژئاوای ئەورووپا (بەتایبەت ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات ) و ڕۆژئاوای ئاسیا .(لەوانەش ئەنادۆڵ ). لە سەرەتای سەدەی شەشەمەوە بڵاوبوونەوە و زۆربەی ناوچەکانی ناوەڕاست و ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپایان نیشتەجێ بوون. ئەمڕۆ ژمارەیەکی زۆر لە کۆمەڵگەی سلاڤی لە سەرانسەری ئەمریکای باکووردا ھەن، بە تایبەتی لە ئەمریکا و کەنەدا لە ئەنجامی کۆچکردن.
سلاڤەکان گەورەترین گرووپی ئێتنۆ زمانەوانین لە ئەورووپا. ئێستا سلاڤەکان دابەش بوون بەسەر سلاڤەکانی ڕۆژھەڵات (زۆربەی بێلاڕوسی ، ڕووسی ، ڕوسین و ئۆکراینی ) و سلاڤی ڕۆژئاوا (بە شێوەیەکی سەرەکی چیکی، کاشوبی، مۆراوی، پۆڵەندی، سیلینۆس، سلۆڤاک و سۆربی )، و باشوور سلاڤەکان (بە شێوەیەکی سەرەکی بۆسنەییەکان، بولگارییەکان، کرواتییەکان، مەقدۆنیەکان، گۆرانییەکان، مۆنتینیگرییەکان، سربییەکان و سلۆڤینییەکان ).
سلاڤەکان دەتوانرێت بەپێی ئایین دابەش بکرێن. مەسیحیەتی ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات لەلایەن زۆرینەی سلاڤەکانەوە پەیڕەو دەکرێت. سلاڤە ئۆرتۆدۆکسەکان بریتین لە بێلاڕوسییەکان، بولگارییەکان ، مەقدۆنیەکان ، مۆنتینیگرۆییەکان ، ڕوسییەکان ، ڕوسینییەکان، سربییەکان ، و ئۆکراینییەکان و بە داب و نەریتی ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات و ئەلفوبێی سیریلیک و ھەروەھا پەیوەندی کولتوورییان بە ئیمپراتۆریەتی بیزەنتین پێناسە دەکرێن ( سربەکان بە یەکسانی ئەلفوبێی لاتینی بەکاردەھێنن ). دووەم ئایین کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکییە، کە لە گەلانی سلاڤی بریتین لە کرواتییەکان، چیکەکان، کاشوبییەکان، مۆراوییەکان ، پۆلەندییەکان، سیلۆنییەکان، سلۆڤاکییەکان ، سلۆڤینییەکان ، و سۆربییەکان ، و بە کاریگەریی لاتینی و مێژوو و پەیوەندییان لەگەڵ ئەورووپای ڕۆژئاوا پێناسە دەکرێن. ھەروەھا کەمینەی گەورەی پرۆتستانت و لۆتەران ھەیە بە تایبەت لەنێو سلاڤەکانی ڕۆژئاوا وەک گەلانی مێژوویی بۆھێمی و ھوسیین.