cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڕەخنەگەری لەسەر ئیسلامییەت
دوژمانەیتی کردنی ڕۆژئاوا
بەهۆی ئەوەی کە ئیسلام وەڵامی هەموو شتێکی پێیە، بۆیە هەموو کێشە و ناکۆکییەکان کە کۆمەڵگەی ئیسلامی پێوەی دەناڵێنێت هۆکارەکەی بێ باوەڕەکان و دەسیسەچیەکانن (چ مەسیحی یان جولەکەکان بن). زۆرجار هێرش دەکرێتە سەر مەسیحیەکان و جولەکەکان لە وتارە بنچینەییە سەرەکیەکان دا. لە وڵاتی میسڕ، قبتیەکان کە دانیشتوانی ڕەسەنن زۆرجار هێرشیان دەکرێتە سەر. لە ئەغڤانستان، چالاکەوانە مرۆییە ڕۆژئاواییەکان (سەرەڕای ئەوەی کە زۆربەیان پێشینەیەکی "سیکۆڵار - عەلمانی"یان هەیە) بە فەرمی تاوانبار و تۆمەتبار دەکرێن چونکە هاوپیشەن لەگەڵ شاندە مەسیحیەکان دا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئیسلامی سیاسی پۆل:ڕەخنە لە ئیسلام
١٦٤٦
ساڵی ١٦٤٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
بانی ماران
جوگرافیا
ئەم گوندە لە ڕووی دابەشبوونی شوێنی جوگرافیاکەیەوە کەوتووەتە بەشی باشووری خۆراوای شاری کۆیە و بەشی باشووری ناحیەی شۆڕش(دێگەڵە) لە بناری چیای دێدەوان و بەری ڕۆژھەڵاتی بە ستی شرغەیە و وە لەگەڵ ھەریەکە لە گوندەکانی شاخە پیسکەلە ڕۆژھەڵات و بایزئاغا و بەردبڕ لە بەشی باشووری و ھەردوو بانەقەڵات شێخان و بانەقەڵات گەردی لە باکوورییەوە ھاوسنوورە. لە ڕووی پێگەی ئەسترۆنۆمییەوە گوندی بانی ماران دەکەوێتە نێوان ھەردوو بازنەی پانی(٤٥٫٥٤–٣٦٫٠٢)ی باکوورو ھەردوو ھێڵی درێژی (٥٣٫٣١–٤٤٫٢٢)ی خۆر ھەڵات.
سامبا
thumb|سەماکەرێک سامبا دەکات لەیەکێک لە فیستیڤاڵەکان سامبا جۆرێکە لە سەماکردن و میوزیک و گۆرانیگووتن کە لەبنەچەدا تایبەتە بە چاندی وڵاتی بەڕازیل ھاوکات لە ڕۆژئاوای ئەفریکا ئەم جۆرە سەمایە لە بۆنەکان بایەخدارە. سامبا لە کەرنەڤاڵەکانی بەڕازیل زۆر بەکاردێت و مۆسیقای سامبا یەکێکە لە کۆنترین مۆسیقایەکانی بەڕازیل.
بانی ماران
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
سامبا
بەناوبانگترین مۆسیقاژەنە بەڕازیلییەکانی سامبا مارتینھۆ دی ڤێلا، بێزیرا دا سێلڤا، زیکا پادۆگینھۆ و جۆرج ئاراگاو لە خۆ دەگرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:سامبا
قەرەخان
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
بڕیارنامەی ٢٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی حوزەیرانی ١٩٦٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٢٨٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٦
ئاولیمۆ
ئاولیمۆ یان لیمۆیاو (بەئینگلیزی: Lemonade) بریتییە لە ئاوی لیمۆی ترش.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
١٦٤٧
ساڵی ١٦٤٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٤٧
نیواش
نیواش (Nîwaş، ) دێیەکە لە گوندستانی گەورکی نەڵێن، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣١ کەس لە ٢٦٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
پارێزگای پەکتیا
پەکتیا (پەشتۆ/فارسی: پکتيا‎) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە ڕۆژھەڵاتی ئەو وڵاتە. لە ١١ قەزا پێکدێت.
ژێدەرەکان
پەکتیا پۆل:پارێزگای پەکتیا
پیەر دو ڕیێر
پیەر دو ریێر نووسەر، وەرگێڕ، مێژووناس و شانۆنووسی سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٦ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٥ پۆل:مردووانی ١٦٥٨
دەوڵەتی خۆشبژیوی
دەوڵەتی خۆشبژیوی یەکێ لە شێوەکانی حکوومەتە کە تێدا دەوڵەت بە لەبەرچاوگرتنی بنەواشەگەلێ وەک ھەلی یەکسان، عادڵانە بەشکردنی سەروەت و، بەرپرسیارەتیی کۆمەڵگا لە بەرامبەر ھاووڵاتیانی کەمدەس و داماودا، خۆشبژیویی کۆمەڵایەتی و ئابووریی ھاووڵاتیان ئەپارێزێ و پەرەی پێ ئەدات.
لەم سیستمە سیاسییەدا، دەوڵەت ئەبێ بیمەی دەرمانی نەخۆشی و بیمەی بێکاری و بیمەی خانەنشینی و یارمەتیی ماڵ و خێزان، ھەر لە مناڵییەوە تا سەری پیری بۆ ھەمووان دابین بکات.
مارتین لووتەر کینگ دووەمی
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل پۆل:مردووانی ١٩٦٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩ پۆل:چالاکوانە ئەمریکییەکانی مافەکانی مرۆڤ پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:پیرۆزەکانی ئەنگڵیکان پۆل:کات کەسایەتیی ساڵ پۆل:ڕەخنەگرانی مارکسیزم پۆل:چالاکوانەکانی مافی مرۆڤ پۆل:چالاکوانانی مافە مەدەنییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی دژە جەنگی ڤێتنام
١٦٤٨
ساڵی ١٦٤٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٤٨
دەوڵەتی خۆشبژیوی
ڕەخنەگرانی ئەم سیستەمە لەسەر ئەو خاڵە پێ دائەگرن کە ھاووڵاتیان لەم جۆرە دەوڵەتانەدا لەشقورس ئەبن و ھەوڵی ئیش و کار نادەن.
مێژوو
بیمەی کۆمەڵایەتی لە ساڵی ۱۸۸۰ لە ئاڵمانیا و، دواتر لە ۱۹۱۴ لە بریتانیا ڕەواجی پەیدا کرد. زاراوەی دەوڵەتی خۆشبژیویش جاری یەکەم لە لایەن حیزبی کرێکاری بریتانیا لە چلەکانی سەدەی بیستەمدا بەکار ھێنرا.
سەرچاوەکان
پۆل:دەوڵەتی خۆشبژیوی پۆل:ئابووری پۆل:ئابووری سیاسی پۆل:سەرمایەداری
خوێنی شاراوە لە پیسایی
خوێنی شاراوە لە پیسایی بە (ئینگلیزی: Fecal occult blood) ئەم پشکنینە بەکاردێت بۆ دۆزینەوەی و دیاریکردنی خوێن لە ناو پیسایی دا کە ناتوانرێت بە چاو ببینرێت، ئەگەر خوێن لە ڕێگەی پشکنینی خوێنی شاراوەی پیسایییەوە دەستنیشانکرا، لەوانەیە پێویست بە پشکنینی زیاتر بکات بۆ دیاریکردنی سەرچاوەی خوێنبەربوونەکە. پشکنینی خوێنی شاراوەی پیسایی تەنھا دەتوانێت بوونی خوێن یان نەبوونی خوێن دەستنیشان بکات — ناتوانێت دیاری بکات کە ھۆکاری خوێنبەربوونەکە چییە.
ئامانجی پشکنین
پشکنینی خوێنی شاراوەی پیسایی بە شێوەیەکی باو وەک پشکنینی سکرینکردن بەکاردێت بۆ یارمەتیدانی دۆزینەوەی شێرپەنجەی کۆڵۆن و ڕیخۆڵە پێش ئەوەی نیشانەکانت ھەبێت. ھەروەھا تاقیکردنەوەکە سوودی دیکەی ھەیە. لەوانەیە کاتێک ئەنجام بدرێت کە نیگەرانی خوێنبەربوون لە کۆئەندامی ھەرسدا ھەبێت لە حاڵەتەکانی ترەوە.
جۆرەکانی پشکنین
بەشێوەیەکی سەرەکی دوو جۆری ھەیە:
سەرچاوەکان
پۆل:پشکنینەکانی خوێن پۆل:پیسایی
بڕیارنامەی ٢٢٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٢٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٦٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: گویانا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٢٨٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٦ پۆل:مێژووی گویانا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
پێزانین
وێنۆک|[[گوڵدانی ڕوبین و شەشپاڵووی نیکەر بە زۆرتر لە یەک شێواز پێدەزانرێن.]] پێزانین، جیا لە بەکارچوونی بە مانای "لەبەرچاوگرتنی چاکەی کەسان"، بریتییە لە ڕێکخستن، دەسنیشانکردن و، لێکدانەوەی زانیاریگەلی بەدەستھاتوو لە ڕێگەی ھەستی ئەندامانی لەشەوە بە مەبەستی ئاگارداربوون و  تێگەیشتن لە ژینگە و دەوروبەر. کاتێ لەم مانا دووەمەدا بەکار ببرێ، پێحەسیان و ھەستپێکردن -یشی پێ ئەوترێ.
بۆ ئەوەی پێبزانرێ پێویستە ئەندامە ھەستییەکانی لەش، وەکوو چاو و گوێ و پێست، ئەوەی لە جیھانی دەرەوە وەری ئەگرن بیکەن بە سیگناڵ و بینێرن بۆ سیستەمی دەماری؛ کە ئەمەش بە نۆبەی خۆی پێویستیی بەوە ھەیە کە ئەندام بە شێوەی کیمیایی یا فیزیکی ھان بدرێ. وەک نموونە، بۆ بینین پێویستە ڕووناکی لە تۆڕینەی چاو بدرێ، یا بۆ بۆنکردن ئەبێ مۆلیکیولەکانی بۆن بچنە ناو لووتەوە و، بۆ بیستن پێویستە شەپۆلەکانی دەنگ لە گوێدا بلەرێنەوە.
پێزانین تەنھا وەرگرتنی ساردوسڕی سیگناڵەکان نییە، بەڵکوو ئەمە فێربوون، ڕابینین و چاوەڕانبوون، بەیادسپاردن و وەیادھێنانەوە و، سەرنجدانە کە شێوەی پێ ئەبەخشن.
لە پێزانیندا ئەتوانرێ دوو پێواژۆک (پرۆسە) لێک جیا بکرێنەوە یەکەم ئاژۆتنە  بە تێخراوە ھەستییەکانەوە بۆ ئەوەی ئەم زانیارییە ئاست-خوارانە بگۆڕدرێن بۆ زانیاریگەلی ئاست-بەرز (وەکوو میناک، دەرکێشانی شێوەکان یا ناسینەوەی تەنەکان). دووەم، ئاژۆتنە بەو شتانەوە کە بە تێگەیشتە و چاوەڕوانییەکان (زانایی) و، میکانیزمەکانی ھەڵبژاردن (سەرنج)-ەوە گرێ دراون.
سەرچاوەکان
پۆل:بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی پۆل:ھەبوونناسی پۆل:فەلسەفەی زەین پۆل:واقیع پۆل:سەرچاوەکانی زانین پۆل:ھزر پۆل:ڕاستی پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک پۆل:فەلسەفەی دەروونناسی
ئەنھێدۆنیا
ئەنھێدۆنیا یاخوود لەدەست دانی چێژ (حەز) جۆرێکی خەمۆکیە کە تووشبوو تیایدا چێژ لەو شتانە لەدەست دەدات کە پێشتر چێژی لێوەردەگرت لەناویاندا (چالاکیەکانی ڕۆژانە) کەسەکە تێبینی ئەوە دەکات کە چێژی لەم شتانە نەماوە کە پێشوو تر ھەیبوو بۆی یاخوود ناتوانێ چێژ دەرببڕێ بەرامبەر شتەکانی کە پێشووتر دەیکرد
نیشانەکان
دوو جۆرە سەرەکیەکەی ئەنھێدۆنیا بریتین لە ئەنھێدۆنیای کۆمەڵایەتی و فیزیکی
ئەنھێدۆنیای فیزیکی بریتیە لە نەبوونی چێژ بۆ کارە فیزیکیەکان وەکوو لەدەست دانی خواردن و دەست دان لە شتەکان
نیشانەکانی ئەنھێدۆنیا بریتین لە
ھۆکارەکانی
ئەنھێدۆنیا بەشێکی سەرەکی خەمۆکیە بەڵام نەک ھەموو ئەوانەی تووشی خەمۆکی بوون واتای ئەوە بێت ئەنھەدۆنیان ھەیە ، دەرمانەکانی پزیشکی وەکوو دەرمانەکانی دژە خەمۆکی کە بەکاردێن بۆ چارەسەرکردنی خەمۆکی ، ئەکرێ ھۆکاری ئەنھێدۆنیا بن.
چارەسەرکردنی
بۆ چارەسەرکردنی پێویستە بچیتە لای کەسێکی پسپۆری بوارەکە ، ھۆکارەکان و کێشەکانت بۆ بدۆزێتەوە ئەگەر ھیچی نەدۆزیەوە لەوانەیە پێشنیاری (دەروونزان)ێک، یاخوود دەرووناسێکی شارەزات بۆ بکات. یاخوود (therapist)ێک، یاخوود ئەتوانێ پێشنیاری ھەر شوێنێکی کوالێتی باشت بۆ بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:بارەکان
جۆزێف گۆبڵز
جۆزێف گۆبڵز یان پاوڵ جۆزێف گۆبڵز (ماوەی ژیان:٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٨٩٧ تاکوو ١ی ئایاری ١٩٤٥)، وەزیری پڕوپاگەندەی سیاسی بووە لەسەردەمی ھیتلەر و ئەڵمانیای نازی و یەکێک بووە لەدیارترین کەسایەتیەکانی حکومەتەکەی ھیتلەر، لە ٢٩ تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٩٧ لەدایک بووە، لە جەنگی جیھانی یەکەمدا وەکو خۆبەخش چووە نێو ڕیزی سوپای ئەڵمانیا بەڵام لەبەر ئەوەی بنی پێی ڕاست بووە ڕەتکراوەتەوە، ساڵی ١٩٢٢ چۆتە نێو حیزبی نازیەوە، کاتێک ھیتلەریش داوای کردووە ببێتە ئەندام لە حیزبی نازی گۆبلز یەکێک لەو کەسانە بووە دژی بە ئەندام بوونی ھیتلەر بووە لە حیزبی نازی بەڵام دواتر بیروڕای گۆڕاوە و بۆتە لایەنگری و یەکێک بووە لە فەرمانبەرەکانی. گۆبلز ڕۆڵیکی گرنگی گێڕاوە لەبڵاوبونەوەی بیرۆکەی نازی لەلای گەلی ئەڵمانیا و ھیتلەر پێش ئەوەی خۆی بکوژێت کردویەتی بەڕاوێژکار، ئەوەندە پڕوپاگەندەی بەھێز بووە ھیتلەری وەکو تاکە کەسێکی دڵسۆز و ڕزگارکەر بۆ ئەڵمانیا و ئەڵمانیەکان پیشانداوە، وەزیری پڕوپاگەندەی نازی بووە و ھاوڕێ و دۆستی ھیتلەر بووە تا دوا ساتەکانی ھیتلەر، بەیەکێک لەئەفسانەکانی بواری جەنگی دەرونی دەژمێردرێت و دوروشمی ئەوە بووە و بەردەوام گوتویەتیەوە ((ئەوەندە پێداگری لەسەر درۆ بکە تاکو خەڵکی باوەڕت پێدەکەن))، بەدامەزرێنەری ھونەری پڕوپاگەندی سیاسی دەژمێردرێت و بەدامەزرێنەری قوتابخانەیەکی ڕاگەیاندنی سەربەخۆ دادەنرێت. لە ١ی ئایاری ساڵی ١٩٤٥ جۆزیف گۆبلز خۆیی و خێزانەکەی و ھەر نۆ منداڵەکەی خۆی کوشتووە، دوای مردنی ھیتلەر داوای لە ژنەکەی کردووە بڕوات حەبی خەو و ژەھر بکرێت تاکو حەبە خەوەکە بدات بەمنداڵەکانی پێش ئەوەی ژەھرخواردیان بکات بنون و ھەست بە ئازاری ژەھرەکە نەکەن، دوای ئەوەی ئەم کارەی بە ژنەکەی کرد ووتی ((من بۆیە منداڵەکانم دەکوژم تاکو لەدوای مردنم ڕوسەکان سوکایەتیان پێنەکەن)) دوای ئەوەی منداڵەکانی خۆی ژەھرخوارد کردوو لەپاش چارەکێک گیانیان لەدەستدا خۆی و خێزانەکەشی خۆیان کوشت.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧ پۆل:مردووانی ١٩٤٥ پۆل:ئادۆڵف ھیتلەر پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھایدلبێرگ پۆل:وەزیرانی ئەڵمانیای نازی پۆل:دیارکەرانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک پۆل:خۆکوژییەکان لە ئەڵمانیا پۆل:فاشیزم پۆل:نازیزم
سەردەرە
سەردەرە (Serdere، ) دێیەکە لە ناوچەی سرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٥٥ کەس لە ٦٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
١٦٤٩
ساڵی ١٦٤٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٤٩
قەزای ئاکرێ
قەزای ئاکرێ یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای دھۆک لە عێراق. ناوەندەکەی شاری ئاکرێیە. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە ١٥٢٬١٢٤ کەس بووە. قەزاکە لە چوار ناحیە پێکھاتووە:
سەرچاوەکان
پۆل:قەزاکانی پارێزگای دھۆک پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
ئەحمەد بریوێ
ئەحمەد بریوێ (Eḧmed brîwê، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٧ کەس لە ٣٩٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ڕیۆ دێ ژانێرۆ
ریۆ دێ جانیرۆ کە زۆرتر بە ناوی ریۆ ناسراوە دووەمین شاری گەورەی بەڕازیلە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٦٥ پۆل:شارە بەندەرییەکانی بەڕازیل پۆل:شارەکانی بەڕازیل پۆل:پایتەختە پێشووەکان پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە بەڕازیل
شارل کوەپۆ داسوسی
شارل کوەپۆ داسوسی ( - ١٦ ی تشرینی یەکەمی ١٦٠٥ پاریس - ٢٩ ی تشرینی یەکەمی ١٦٧٧) نووسەر و مۆسیقاری سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:مردووانی ١٦٧٧ پۆل:ئاوازدانەرانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٥ پۆل:مردووانی ١٦٧٥
پزیشکیی نەخۆشخانە
زاراوەی پزیشکیی نەخۆشخانە بۆ یەکەم جار لەلایەن ڕۆبێرت واکتەر و لی گۆلدمان لە ساڵی ١٩٩٦ لە ڕۆژنامەی پزیشکی ئینگلاندی نوێ دا بڵاوکرایەوە. بواری پزیشکی نەخۆشخانەکە بریتییە لە چاودێری خێرای نەخۆش، وانە وتنەوە، توێژینەوە، و سەرکردایەتی جێبەجێکار کە پەیوەندی بە گەیاندنی چاودێری نەخۆشخانەکانەوە ھەیە. پزیشکی نەخۆشخانە، وەک پزیشکی فریاکەوتن، تایبەتمەندییەکە کە لە دەوروبەری شوێنی چاودێری (نەخۆشخانە) ڕێکدەخرێت، نەک ئەندامێک (وەک نەخۆشی دڵ)، نەخۆشی (وەک ئۆکۆلۆجی)، یان تەمەنی نەخۆش (وەک پزیشکی منداڵان). دەرکەوتنی دەرمانی نەخۆشخانە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەکرێت بەراورد بکرێت و بە پێچەوانەی پەرەسەندنی ھاوتەریبی دەرمانی خێرا لە شانشینی یەکگرتوودا، ڕەنگدانەوەی جیاوازی سیستمی تەندروستی بێت.
فیرکاری
شخانەکە.
بەپێی ئامارێکی دەوڵەتی پزیشکی نەخۆشخانەکە لەلایەن کۆمەڵەی بەڕێوەبردنی گرووپی پزیشکی و کۆمەڵەی پزیشکی نەخۆشخانەکان، ٨٩٫٦٠٪ ی نەخۆشخانەکان تایبەتمەندن بە پزیشکی گشتی ناوخۆ، ٥٫٥٪ لە بەشی تایبەتی منداڵان، ٣٫٧٪ لە ڕاھێنانی خێزانی و ١٫٢٪ لە پزیشکی ھەروەھا داتاکانی ڕاپرسییەکە ڕاپۆرتیانداوە کە ٥٣٫٥٪ ی نەخۆشخانەکان لەلایەن نەخۆشخانەکان/سیستەمی گەیاندنی یەکپارچە و ٢٥٫٣٪ لەلایەن گرووپە نەخۆشخانە سەربەخۆکانەوە دامەزراون.
بەپێی زانیارییەکانی ئەم دوایییە، زیاتر لە ٥٠٠٠٠ نەخۆشخانە ھەیە کە نزیکەی ٧٥٪ ی نەخۆشخانەکانی ئەمریکا ڕاھێنانیان کردووە، ھەموو ناوەندە پزیشکییە ئەکادیمییە پلە بەرزەکانیش دەگرێتەوە.
زاراوەی پەیوەندیدار
ھەرچەندە دەرمانی نەخۆشخانە کێڵگەیەکی گەنجە، بەڵام ھەوڵ دراوە بۆ دابەشکردنی زیاتری کار لە کێڵگەکە.
ئەمانەی خوارەوە نازناوەکانی تری (نەرێنی) بەکار دەھێنرێت:
تێبینییەکان
<references group="تێبینی" />
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕشتەکانی پزیشکی پۆل:نەخۆشخانەکان پۆل:پزیشکیی نەخۆشخانە
١٦٥٠
ساڵی ١٦٥٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
دارستانی بارانی
وێنۆک|شوێنی داستانە بارانییەکانی جیھان
دارستانی بارانی دارستانگەلێکن کە ڕادەی ساڵیانەی باران تێیاندا بە لانی کەمەوە ١٧٥٠ میلیمەترە.
کیم ھیون-می (سیاسەتوان)
وێنۆک کیم هیون-می (بە کۆری: 김현미; Hanja: بە ھانجا:金賢美; لەدایکبووی ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٦٢) سیاسەتمەدارێکی کۆریای باشوورە کە پێشتر وەک وەزیری زەوی، ژێرخانی و گواستنەوە (MOLIT) خزمەتی کردووە لەژێر سەرۆک مانگ جەی-ین لە ٢٠١٧ تا ٢٠٢٠. ئەو یەکەم ژنە کە سەرکردایەتی ئەم وەزارەتە بکات لەو کاتەوەی لە ساڵی ١٩٤٨ دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی دەستەی نیشتمانی (کۆریای باشوور) پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢ پۆل:دەرچووانی زانکۆی یۆنسێی پۆل:زیندووان پۆل:ژنە وەزیرەکانی حکوومەتی کۆریای باشوور
پرۆتۆکۆلی ڕاگەیێنی
پرۆتۆکۆلی ڕاگەیێنی شرۆڤەی چۆنییەتیی داڕێژراویی پەیامگەلی دیجیتاڵ و ڕێساگەلی تایبەت بە ئاڵوگۆڕی ئەو پەیامانەیە لەنێوان سیستەمگەلی کۆمپیوتەری و لە دوور-ڕاگەیێنیدا.
لەوانەیە پرۆتۆکۆلەکان داگری تواناییگەلێک بن وەکوو سەنگاندنی ڕەسەنایەتی یان دۆزینەوە و ڕاستکردنەوەی ھەڵە.
سیستەمەکانی ڕاگەیێنی بۆ ئاڵوگۆڕکردنی پەیامەکانیان فۆرماتگەلی بەباشی-پێناسەکراو بەکار دێنن. ھەر پەیامێک واتایەکی ڕاشکاوی ھەیە کە چاوەڕاون دەکرێ وەرگرەکەی ھەڵخڕێنێ بۆ دانەوەی وەڵامێکی دیاریکراو. کەوایە پرۆتۆکۆل ڕستەزانی، واتازانی و ھەروەھا چۆنییەتیی ھاوھەنگاوکردنی بنێری پەیام و وەرگری پەیام لە پرۆسەی ڕاگەیێنیدا پێناسە دەکا.
لەکاتێکدا لە زانستی کۆمپیوتەردا بۆ پرۆتۆکۆل پێناسەیەکی ڕەسمی کە لای ھەمووان پەسەند بێ بوونی نییە، پێناسەیەکی ناڕەسمی، ھاودەق لەگەڵ ئەوەی پێشتر وترا، دەکرێ ئەمە بێ: «پرۆتۆکۆل شرۆڤەی کۆمەڵێک پرۆسیجەرە کە لە کاتی ڕاگەیێنیدا پەیڕەو دەکرێن».
بڕیارنامەی ٢٢٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
ئاوایی جەلال
ئاوایی جەلال گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پرک
پرک لیستکه‌ک که‌ڤن له‌ ناڤ کورمانجێن خوراسانێ یه‌. پرک ژه‌ په‌یڤا “پر” هاتییه‌ گرتن کو چاخێ برنێ له‌ لیستکێ تێ گۆتن.
لیستکا پرکێ
لیستکێ پرکێ پرتر له‌ ڕۆیێنه‌ نه‌ورۆزێ و بهارێ له‌ ناڤ مێران و جه‌وانان تێ له‌ دار خستن. پرک له‌ سه‌ر ئه‌ردێ نه‌رم و زێده‌تر له‌ سه‌ر ئووله‌نگێ تێ لیستن. چه‌ند نه‌فه‌ر کو ده‌خوازن بلیزن ده‌ونه‌ دو کۆم و هه‌ر کۆمه‌ک چار یا پێنج که‌س ئن. که‌سێن هه‌ر دو کۆمان پێیێن خوا تا سه‌ر قوپکێ هل ده‌ده‌ن و سۆله‌ و کورکێ خوا ژی ڤه‌ردێخنن. خه‌ته‌ک داییره‌یی تێ کشاندن ئێ نیشانییه‌ک مینا داره‌ک یا دیفاله‌ک یا که‌وره‌ک یا تشته‌ک دن ژی له‌ ۱۰۰ – ۲۰۰ مترییێ بێلی ده‌و. کۆمه‌ک ده‌که‌ڤه‌ ناڤ داییرێ و کۆمه‌ک ژی له‌ ده‌ر ده‌سه‌کنه‌. که‌سێن کۆمی ده‌ر تمیشه‌ وه‌ دۆری داییرێ دا ده‌گه‌رن و ده‌ره‌ڤن و باز ده‌ده‌ن. که‌سێن کۆما ناڤ داییرێ ژی تمێشه‌ وه‌ دۆری خێت دا ده‌گه‌رن. برن و بایدان له‌ ڤی لیستکا ڤا یه‌ کو هه‌ر که‌سه‌ک ژه‌ کۆمێ ده‌ر بکوینه‌ ده‌ستێ خوا له‌ سه‌ری یێکێ ژه‌ که‌سێنه‌ ناڤ داییرێ خنه‌ (کومی وی هلینه‌!) و زووزوو بره‌ڤه‌ و خوا بگینه‌ نیشانه‌یێ (دار یا دیفال یا …). قه‌ دوروست وێ چاخێ کو ده‌ستێ وی له‌ سه‌ری یێکێ که‌ت و ڕه‌ڤی که‌سێن کۆما ناڤ داییرێ ژی هه‌ڤدو خه‌وه‌ر ده‌که‌ن و زووزوو ده‌ره‌ڤن کو خوا بگیننه‌ وی و بگرن. ئه‌گه‌ر وی بگرن کۆما ده‌ر ده‌شه‌وته‌ و گه‌رێ هه‌ره‌ ناڤ داییرێ. چاخی کو که‌سه‌ک وی بگره‌ هاکا ده‌وێژه‌ : پڕ! ئه‌گه‌ر ژی وه‌شه‌ نه‌که‌ن وی بگرن و ئه‌و خوا بگینه‌ نیشانه‌یێ ، کۆما ده‌ر برییه‌ و دیسا له‌ ده‌ر ده‌که‌کنه‌. چاخی کو که‌سێن کۆما ده‌ر وه‌ دۆری خێت دا ده‌ره‌ڤن تا کوما که‌سێن ناڤ خێت هلینن ئه‌گه‌ر یێک ژه‌ که‌سێن ناڤ خێت وه‌ لنگێ خوا لێخنه‌ پێقێ یێن ده‌ر دیسا ژی کۆما ده‌ر ده‌شه‌وتن و گه‌رێ هه‌رن ناڤ خێت (ئوورتا داییرێ). چاخی کو که‌سێن ناڤ خێت ده‌خوازن وه‌ لنگێ خوا لێخنن پێقێ که‌سێن ده‌ر گه‌رێ لنگه‌ک وان هه‌تمه‌ن له‌ ناڤ خێت و و ده‌سته‌ک وان ژی له‌ ئه‌ردێ که‌ڤێ. من ژه‌ پرکێ نڤیسی و خزانتیا من هاته‌ بیرا من. ئه‌ید و بهار کو ده‌هات مه‌ خزانان هه‌ڤدو ده‌گرت و ده‌چوونی ئووله‌نگێ ژه‌ سوێ تا ئێڤارکی ده‌لیستنی و مه‌ تێر نه‌ده‌خوار!
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
لویی پانزدەیەمی فەڕەنسا
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٧١٠ پۆل:مردووانی ١٧٧٤
پێست
چەپ|٢٥٠px|وێنۆک|پێکھاتەی پێست
پێست ئەو بەشە لە لەشی مرۆڤە کە ئەندامەکان دادەپۆشی و بەرگری لە تووشی کێشە بوونی ئەوان لەگەڵ ئەو شتانە دەکات کە لە موحیتدان. پێست لە سێ بەشی سەرەکی پێکدێت کە بریتین لە: پێستێکی تەندروست بەشێکی باش لە کۆلاجین، ئیلاستین، گەردەکانی فایبەر، کە وای لێدەکات توندتر بێت، درەوشاوەتر بێت.
ئەستووری پێست
لە بەشە جیاکانی لەشدا جیاوازە، بۆ نموونە لە بەری دەست و پێدا نزیکەی ١٫٥ مم ئەستوورە، لە پێڵووی چاودا کەمتر لە ٠٫١ مم و زۆر تەنکە. بن توێژ لە پشتدا ئەستوورترینە و ٣٠–٤٠ کەڕەت لە توێژەکەی ئەستوورترە، ھەروەھا چەوریی چینی ژێرپێست لە سک و سمتدا ززرە بە ڵام لە لووت و ناوەڕاستی سنگدا زۆر کەمە.
کونیلەکانی پێست
کونیلەکانی پێست کرانەوەیەکی بچووکن لەناو پێست کە تیایدا چەوری و ئارەقن، ئەگەر کونیلەکانی پێستت گەورەتر بوون لە ڕێژەی ئاسایی ئەوە ئەکرێت بەھۆی:
ئەتوانیت لەماڵەوە بەھۆی چەن ڕێگایەک چارەسەری کونیلە گەورەکانی پێست بکەیت
بەرھەمەکانی جوانکاری و گرنگیدەری پێست
لەوانەیە پێویست بکات ئەو بەرھەمە جوانکاریانە و گرنگیدەرانە جێگۆرکێ پێبکەیت ئەگەر تۆ ھەر بەرھەمھێکی پێست بەکاردێنی بۆ گرنگیدان بە چەوری و زیپکە، لەوانەیە دژی تەندروستی خۆت کاربکەیت، ھەرچۆنێک بێت بەکارھێنانی ئەو بەرھەمانە بۆ ماوەیەکی کاتی ئاسایە بەڵام بۆ ماوەیەکی درێژ ئەکرێ کێشە بۆ پێستت دروست بکات.
خاوێنکردنەوەی پێست
باشترین جۆرەکانی خاوێنکەرەوەی پێست کە چارەسەری زۆری چەوری دەم و چاو ئەکات بەبێ زیان گەیاندن بە چەوریە-سروشتیەکانی ژێر پێست کە یارمەتیدەرن بۆ زیندوو ھێشتنەوەی پێستت ئەوا لەوانەیە ئەو خاوێنکەرەوانە بەکاربێنی کە جەلین. گرنگە لەم خاوێنکەرەوانە دووربکەویتەوە کە تیابووی سابوون و ماددەکانی سڕینەوەن چونکە وادەکەن کونیلەکان گەورەتر دیاربن
بەڵام ئەگەرچی ئەگەر ھاتوو خااوێنکەرەوەکان سوودیان نەبوو بۆت ئەوە چارەسەرێکی باشتر ئەوانەی خوارەوەیە:
ئەم پرۆسەیە ھەموو بەیانیان و شەوان بکە بۆ ئەوەی ڕاگرتنی بالانسی پێستت و کونیلەکانی پێست لە تەندروستیەکی باش
بەکارھێنانی بەرھەمەکانی پێکھاتووی ئاو
بەکارھێنانی بەرھەمە شێکەرەوەکانی پێست کە چەندین پێکھاتەی ئەکتیڤ ھەیە لە بەرھەمھێنانیان لەناویان ڕۆن ئەکادیمیای پێستناسی ئەمەریکی پێشنیاری بەکارھێنانی ئەو بەرھەمە شێکەرەوانە ئەکات کە لە ئاو پێکھاتوون و ڕۆنیان لەناو نییە.
ھەمیشە لابردنی مەیک-ئەپ پێش خەوتن
شتێکی گرنگە کەوا ھەمیشە پێش ئەوەی بخەوین مەیکەپ لابەرین، خەوتن بەم بەرھەمانە، کێشە بۆ کونیلەکانی پێست دروست ئەکات
بەکارھێنانی دژە خۆر
زۆر گرنگە بۆ ئەوانەی گرنگی بە پێستیان ئەدەن ئاگاداری ئەو کاتانە بن کە ڕۆژ لە پێستیان ئەدات، تیشکی خۆر ئەتوانێت پێستەکە وشک بکاتەوە و بیسوتێنێت، والە کونیلەکانی پێست بکات گەورەتر بن، زۆربەی شێکەرەوەکان پێکھاتەی دژە خۆریان تیایە وە پێویستە رێژەی ڕاستەقینەی پاراستنەکەی دژی خۆر لە سی یان بەرەو سەرەوە بێت
خۆ پاراستن لە تیشکی خۆر و باشترین ڕیگاکان لەوانەیە بریتی بن لە
١٦٥١
ساڵی ١٦٥١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٥١
ژیان لە دەرەوەی زەوی
‌ژیان لە دەرەوەی زەوی  پێکھاتوون لەو بوونەوەرانەی لە دەرەوەی گۆی زەوی لە ھەسارەکانی تر دەژین. ھەتاکو ئێستا ھەبوونی ژیانی تر لە دەرەوەی گۆی زەوی نەسەلمێندراوە، ھەرچەندە زاناکن چەند ھەسارەیەکییان دۆزیوەتەوە کە پێیان وایە ئەگەری ژیانی لەسەر ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:ژیان
پەیکەری پێشمەرگە
سەرچاوەکان
پۆل:کەرکووک
زمانی ئەبخازی
زمانی ئابخازی (Аҧсуа бызшәа) زمانی نەتەوەی ئابخازە لە ناوچەی قەوقاز و ئێستا لە وڵاتی ئابخازیا، زمانی فەرمییە.
پۆل:زمانی ئابخازی پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:زمانەکانی ڕووسیا پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
ئاغەڵان
ئاغەڵان (Aẍellan، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٩٣ کەس لە ٥١٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
تاویشە
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
بڕیارنامەی ٢٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: لیسۆتۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٣٠٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
ئانتوان گۆمبۆ
ئانتوان گۆمبۆ نووسەری سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:مردووانی ١٦٨٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٧ پۆل:مردووانی ١٦٨٥
پارێزگای پەکتیکا
پەکتیکا (پەشتۆ/فارسی: پکتیکا‎) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئەفغانستان. کەوتووەتە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەو وڵاتە. لە ١٥ قەزا پێکدێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پەکتیکا پۆل:پارێزگای پەکتیکا
جەمسەری باکوور
جەمسەری باکوور خاڵێکی خەیاڵییە کە باکوورترین شوێنی جیھان دیاری دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای شمالگان پۆل:ڕێدۆزی پۆل:باکووری کەنەدا پۆل:نیوەگۆی باکوور پۆل:جوگرافیای کەنەدا پۆل:ئەلاسکا
کلاسیزم
رێبازی کلاسیزم یان (کلاسیسیزم) (بە ئینگلیزی - Classicism) یەکێکە لە رێبازە ئەدەبیەکان و بزاڤە ھونەریەکان لە سەدەکانی پێش زایین تا کۆتایی سەدەی ١٨ زایینی. ڕێبازی کالسیزم لە سەدەی حەڤدەم لە فەرەنسا سەری هەڵداوە، تەنیا ئەدەبی کۆنی بە ئەدەبێکی بەرز دادەنا و ئەدەبی ناوچەیی لە ئەوروپا رەت دەکردەوە. فرانچۆیس دی ماالربێ، یەکەمین رابەری راستەقینەی ئەم ڕێبازە بووە. کالسیزمی کوردی ئەو ئەدەبە کوردییە کۆنەیە، بە شیعرلە سەدەی یازدەهەم تا جەنگی جیهانی یەکەم لەسەر سیستەمی عەروزی نووسراوەتەوە. ئەدەبێک بوو، لەسەر بنج و بناوانی ئەدەبی ئیسلامی و ئەدەبی رەسەنی خۆماڵی دامەزراوە. ئەو ڕێبازی کالسیزمەی لە ئەدەبی کوردیدا بە دی دەکرێت، جیاوازییەکی زۆری هەیە لەگەل ئەو ئەدەبە کالسیزمەی لە ئەوروپا بەدی کراوە. ڕێبازی کالسیزم لە ئەوروپا سەرچاوەی لە ئیلهام وەرگرتووە، لاسایی بۆچونەکانی ئەفالتون و ئەرستۆ و هۆراس بووە و پەیرەو کردنی یاسا و دەستوری یۆنانی و رۆمانییەکان بووە. لە خزمەتی دەرەبەگ بووە و بە شانۆ و چیرۆک و رۆمان و... دەربرراوە. هەرچی شاعیری کوردەکانن، سەرچاوەی بەرهەمەکانیان (دڵ)ە، نووسینەکانیان پڕ سۆز و هەستە، هیچ بنەمایەکی فەلسەفی نییە. شیعر بەلای شاعیرانی (کالسیزمی کوردی) وەک پیشەیەک وابوو، بەهەوڵ و ماندوو بوون، خۆیان فێری هونەری رەوانبێژی و زمان و زاراوەی تر دەکرد. بەتایبەتی کاریگەری سەعدی شیرازی و کەلیمی هەمەدانی و زۆرانی تر بە شیعری کالسیزمی کوردییەوە دیارە. کالسیزمی کوردی لە سەدەی نۆزدە کۆتایی دێت، لە کاتێک کالسیزمی ئەوروپی لە سەدەی هەژدە کۆتایی دێت. واتا کورد ئەدەبی کالسیزمی نییە و وا باشترە پێی بوترێ ئەدەبی کۆن. نمونەی ئەدەبی کوردی کۆن(کالسیزم): گرنگتیرین و یەکەمین شاعیری کالسیزمی کوردی بابا تاهیری هەمەدانییە، بە شێوەزاری لوڕی نووسیویەتی. لە میری ئەردەلان، بە زاری گۆران، محمد عەبدلقاسم ناسراو بە مەالی پەرێشان. لە سەدەی شازدەهەم میرنشینی جزیرە، زاری نووسینی کرمانجی ژووروو بووە، بە تایبەتی شێوەزاری بۆتان. شاعیرانی گەورەی وەک نالی و سالم و کوردی ، هەر سەر بەو ڕێبازەن.
رەچەڵەکی زاراوەی کلاسیزم
واتای زاراوەی کلاسیزم قۆناغ لە دوای قۆناغ پەرەی سەندووە و واتای تازەی پەیدا کردوە، لە وانە:
یەکەم جار نووسەری رۆمانی، ئۆلیژیلۆس (Auliscellius)بوو، کە لە سەدەی ٢ی زایین دا، لە کتێبی شەوانی ئەتیکا ئەم زاراوەی بەکار ھێنا. ئەمەش لە دوو شوێنی جیادا:
١- Scripter Classicus واتە: نووسراوی چینی سەرەوە
٢- Proletaries Scriptor واتە: نووسراوەی چینی پرۆلیتاریا
ئەم دوو شێوە بەکارھێنانە، خۆی لە خۆیدا سیفەتێکی چینایەتی دایە ئەدەب: ئەدەبی کلاسیکی دایە پاڵ چینی سەرەوەی کۆمەڵ.
سەرچاوەکانی کلاسیزم
دەستوور و بنەماکانی کلاسیزم لە چەندین سەرچاوەی ئێستەتیکییەوە، کە زۆربەیان سەرچاوەی یۆنانی کۆنن، ھەڵێنجراون:
١- ھونەری شێعر (poetic) نووسینی ئەرەستوو (٣٢٢–٣٨٤ پ. ز)
٢- ھونەری شێعر، نووسراوەی ھۆراس (Horace) (٦٥–٦٨ پ. ز)
ئەرەستوو و ھۆراس لەم دوو شاکارەی خۆیاندا بنەما و دەستوورەکانی کلاسیزمیان داڕشتبوو. ئیتالیاییەکان لە سەدەی ١٥ و ١٦مدا چەندین جار ئەم دوو شاکارەیان لە یۆنانییەوە وەرگێراوەتە سەر زمانی ئیتالیایی، ئەمەش بووە ھۆی بڵاوبوونەوەی بنەماکانی کلاسیزم. لە ھەمان کاتدا، نووسەرانی مەزنی گریک و رۆمان (پێش لە دایکبوونی مەسیح) وەک: ئەسکیلۆس، ئۆریپید، ھۆمیرۆس... سەرچاوەیەکی دیکەی کلاسیزمی ئەورووپیی بوون کە لە لایەن نووسەرانی ئەورووپای سەردەمی رێنێسانسەوە، تەنانەت ھەر لە پێشتریشەوە لاساییان دەکرایەوە. تەنانەت ھەندێ رەخنەگر وای دەبینن کە ئەدەبیاتی سەردەمی گریک (سەردەمی یۆنان و رۆمانی دێرین) بە کلاسیزمی کۆن دادنرێت، ئەو کلاسیکەی دواتری ئەورووپاش کلاسیزمی نوێیە.
کلاسیزم و ڕوونی
کلاسیزم لە نووسینی ھوونراوە لەلایەن ئەوڕووپیەکانەوە ئارەزووی لەڕوونیە واتە لە پێشوودا لای ئەوڕووپیەکانەوە ھەر چ بەرھەمێکی ڕوون و ئاشکرایی مەبەستەکانی ھەبووایە دەچووە نێو ڕووکاری کلاسیزم ھەر بۆیەش ڕەخنەگری فەڕەنسی بواڵۆ ئاماژەی بەوە کردووە ھەر نووسەرێکی ڕێبازی کلاسیزمی لەبەرھەمەکەی ھەر ناڕوونیەکی تیا بێ ئەوا لەبەر کەم ئەقڵی نووسەرەکەیە کە نەیتوانیوە دەسەڵاتی بەرامبەر بەرھەمەکەی بشکێت.
کلاسیزمی کوردی
لە کلاسیزمی کوردی بەوە جیا دەکرێتەوە کە گیانێکی نەتەوایەتی تیایە کە ئەم گیانەش لە شێوەزار و ووڵاتانی تر نەبووە جگە لەم گیانەش نووسەرانی کورد کلاسیزم بەکاردەھێنن بۆ نووسینی بەرھەمی خۆشەویستی و غەزەل و پێداھەڵدان و ئایینی و چەند مەبەستێکی تریش.
سەرچاوەکان
پۆل:کلاسیزم
١٦٥٢
ساڵی ١٦٥٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٥٢
مەڵاشوو
چ‏‏‏ە‏‏‏پ|250px|وێنۆک|مەڵاشوو مەڵاشوو یان مەڵاشک یان مەلاژ میچی دەمی مرۆڤان و گواندارانی ترە. مەڵاشوو بۆشایی دەم لە بۆشایی لووت جیا دەکاتەوە و بەسەر دوو بەشدا دابەش بووە، بەشکی ئێسکیی پێشەوە بە ناوی ڕەقەمەڵاشوو و بەشی گۆشتی پاشەوە بە ناوی نەرمەمەڵاشوو. ڕەقەمەڵاشوو بەر لەدایکبوون شکڵ دەگرێ بەڵام ئەگەر بێت و بەتەواوی جۆش نەخوات دەبێتە ھۆی مەڵاشوو قڵێشاو کە نەخۆشییەکی زگماکییە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان مەڵاشوو
مادلێن دو سکوودێری
مادلێن دو سکوودێری وێژەناس و نووسەری سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٧ پۆل:مردووانی ١٧٠١
١٦٥٣
ساڵی ١٦٥٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٥٣
ڕەفیق حەریری
ڕەفیق بەھائەدین حەریری (١ی تشرینی دووەمی ١٩٤٤ – ١٤ی شوباتی ٢٠٠٥) سیاسەتوان و بازرگان بووە. لە ١٩٩٢ تا ١٩٩٨ سەرۆک وەزیرانی لوبنان بوو و لە ٢٠٠٠ تا ٢٠٠٤یش دووبارە بووەتەوە بە سەرۆک وەزیرانی لوبنان.
ڕەفیق حەریری لەلایەن عەرەبەکان بە کەسێکی سەرکەوتوو بینراوە، بەوەی ڕۆڵێکی گرینگی ھەبووە لە کۆتاییھێنان بە شەڕی دەرەکی لوبنان کە ١٥ ساڵی خەیاندبوو، لە ١٩٧٥ بۆ ١٩٩٠. حەریری لە ١٤ی شوباتی ٢٠٠٥ لە بەیرووت تیرۆرکرا. وا گومان دەکرێت تیرۆرەکە لەلایەن حکوومەتی سووریا و حیزبوڵا بێت. ڕەفیق حەریری خاوەن دوو ڕەگەزنامە بووە؛ لوبنانی و سعوودی.
پۆل:مردووانی ٢٠٠٥ پۆل:بیلیۆنێرە لوبنانییەکان پۆل:سەرۆک وەزیرانی لوبنان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
دۆمێنیکۆ مۆدونیۆ
وێنۆک|دۆمێنیکۆ مۆدونیۆ دۆمێنیکۆ مۆدونیۆ (ماوەی ژیان:٩ی کانوونی دووەمی ١٩٢٨ تاکوو ٦ی ئابی ١٩٩٤) گۆرانیبێژ و دانەرێکی ئیتاڵیە و دواتر بۆتە ئەندام پەرلەمانی ئیتاڵیا و دوو جار خەڵاتی گرامی وەرگرتووە، لە ٩ یەنایری ساڵی ١٩٢٨ لەدایک بووە و ھەر لەمنداڵیەوە حەزی کردووە ببێت بە ئەکتەر، لەساڵی ١٩٥١ دوای ئەوەی خزمەتی سەربازی تەواوکردووە پەیوەندی بە قوتابخانەی نواندنەوە کردووە، پاش ماوەیەک لەخوێندن ڕۆڵێکیان لە شانۆگەری فلمینا مارتۆرانۆ داوەتێ و دواتر لە چەند فیلمێکی دیکەش ڕۆڵی بینیوە. ساڵی ١٩٥٧ گۆرانی لاتزریلای مۆدۆنیۆ لە ڤیستیڤاڵی گۆرانی نابۆلی پلەی دووەمی بەدەستھێناوە، ساڵی ١٩٥٨ ڕۆڵێکی گرنکی لە شانۆگەریەکی کۆمیدی بینیوە، ھەر لەھەمان ساڵ سەرەتای گۆڕانکاری ژیانی دەستی پێکردووە کاتێک بە یەکێک لەگۆرانیەکانی بەشداری لە ڤیستیڤاڵی سان ڕیمۆی مۆسیقا کردووە و گۆرانیەکەی پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە و ناوبانگێگی گەورەی لەسەر ئاستی جیھان بەدەستھێناوە، بەتایبەتی لەویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا و ھەردوو خەڵاتی گرامی بەدەستھێناوە و نزیکەی میلیۆنێ کۆپی لەگۆرانیەکانی فڕۆشراوە. لە ساڵی ١٩٥٨ مۆدۆنیۆ بەناو ئیتاڵیاوە بەشداری لە کێبڕکێی یۆرۆفجین کردووە و پلەی سێیەمی بەدەستھێناوە، لەساڵی ١٩٥٩ بۆ دووەم جار لە ڤیستیڤاڵی سان ڕیمۆ بەشداری کردووە و بەیەکێک لەگۆرانیەکانی پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە، ساڵی ١٩٦٠ یش لەھەمان ڤیستیڤاڵ بەشداری کردووە پلەی دووەمی بەدەستھێناوە، ئەم ماوەیە گەیشتە لوتکەی سەرکەوتنەکانی و لەساڵی ١٩٦٥ بۆ جاری دووەم بەناو ئیتاڵیاوە بەشداری لە پێشبڕکێی یۆرۆفجین کردەوە، لەحەفتاکانی سەدەی ڕابردوو سەرقاڵی مۆسیقای کلاسیکی بووە و چەند مۆسیقایەکی داھێناوە و ژمارەیەک قەسیدەی نوسیوە و چەند ئۆپرایەکی نوێشی وتووە. دۆمینیکۆ مۆدۆنیۆ ساڵی ١٩٨٦ ڕوی لەسیاسەتکردووە و چۆتە نێو حزبی ڕادیکاڵی ئیتاڵیەوە، لەساڵی ١٩٨٧ وەکو ئەندامی کۆنگرس ھەڵبژێردراوە و لە ٦ی ئابی ساڵی ١٩٩٤ لەماڵەکەی خۆیدا کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨ پۆل:مردووانی ١٩٩٤ پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
بڕیارنامەی ٢٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پرسیاری سەبارەت بە کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٣٠٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
وەزارەتی زەوی، ژێرخان و گواستنەوە (کۆریای باشوور)
وەزارەتی زەوی، ژێرخانی و گواستنەوە (MOLIT) بەشێکی ئاستی کابینەی حکوومەتی کۆریای باشوورە. بارەگاکەی لە شاری سێجۆنگە.
وەزارەتەکە لە بنەڕەتدا وەزارەتی بیناسازی و گواستنەوە بوو. دواتر وەزارەتی کاروباری دەریایی و ماسی تێکەڵ کرا بە ئاژانسی بیناسازی و گواستنەوە.
کار
ئەرکە سەرەکییەکان بریتییە لە دامەزراندن و ڕێکخستنی سیاسەتی ناوچە نیشتیمانییەکان و یاسا بنەڕەتییەکان کە پەیوەستن بە ناوچە نیشتمانییەکان، پاراستن و پەرەپێدانی ناوچە نیشتمانەکان و سەرچاوە ئاوییەکان، بنیاتنانی شارەکان، ڕێگاکان و نیشتەجێبوون، بنیاتنانیان بۆ کەناراوەکان، ڕووبارەکان، و چاککردنەوەی زەوی، و چاکسازی.
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای کۆریای باشوور پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کۆری
زیندانی ئێڤین
زیندانی ئێڤین بەدناوترین زیندانی ئێرانە. زیندانەکە لە بەرزایییەکانی چیای ئەلبورز لە سەرووی تارانەوەیە. ھەندێک لە ناسراوترین چالاکوان و پارێزەرانی ئێران لەم زیندانەدا ماوەی زیندانییەکەیان بەسەر دەبەن. زیندانەکە ساڵی ١٩٧١، لە سەردەمی محەممەدڕەزا پەھلەوی وەک شوێنی زیندانییانی سیاسی بنیات نرا. لەو کاتەدا جێی ٣٢٠ زیندانی دەبووە؛ دوای شۆڕشی ئیسلامیی ئێران زیندانەکە بۆ لەخۆگرتنی ١٥ ھەزار زیندانی فراوان کراوە. ئێڤین بۆ دڕندەیی و ئەشکەنجە ناوبانگی ھەیە و باوەڕ وایە کە زۆرکەس لەم زیندانەدا بە ئەشکەنجەوە گیانیان لەدەست داوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مافی مرۆڤ لە کۆماری ئیسلامی ئێراندا پۆل:ئێران پۆل:ئێران لە ساڵەکانی سەدەی ٢١ەم
زمانی ئوردوو
زمانی ئوردوو (، ) دەگەڕێتەوە سەر بنەماڵەی ھیندییە ئەورووپییەکان وە زمانی فەرمی وڵاتیی پاکستانە و یەکێکە لە ٢٢ زمانەکەی ھیندستان. شایانی باسیشە زمانی ئوردوو زمانی فەرمییە لە ٥ویلایەتی ھیندستان، نزیکەی ١٥٠ ملیۆن قسەکەری ھەیە لە سەرانسەری جیھاندا.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانی ئوردوو پۆل:زمانی ھیندستانی پۆل:زمانە ڕەسمییەکانی ھیندستان پۆل:زمانەکانی کارناتاکا پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار پۆل:زمانەکانی ئاندرا پرادێش پۆل:زمانەکانی سیند
باغەجنێر
باغەجنێر یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی تەقتەق لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
دانیشتوان
بە پێی سەرژمێری ناوخۆیی ناحیەی تەقتەق، لە ساڵی ٢٠١٣دا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە پێکھاتووە لە (٢٥٠) کەس و (٥٢) خێزان. - [ ]
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
١٦٥٤
ساڵی ١٦٥٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٥٤
پارێزگای یەماتۆ
پارێزگای یاماتۆ (大和国، یاماتۆ نۆ کنی) پارێزگاییەکی کۆنی ژاپۆن بوو، پێشووتر دەکەوتە کینای، لە ئەمڕۆدا دەکەوێتە پارێزگای نارا لە ناوچەی ھۆنشو. لە مێژووی ژاپۆندا سەردەمی یاماتۆ دەگەڕێتەوە بۆ ھەردوو سەردەمی کۆفون و ئاسوکا
سەرچاوەکان
Nussbaum, Louis-Frédéric and Käthe Roth. (2005). Japan encyclopedia. Cambridge: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-01753-5; OCLC 58053128
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەشی پێداچوونەوە پۆل:پارێزگاکانی پێشووی ژاپۆن پۆل:ئەو ویلایەت و مەڵبەندانەی کە لە سەدەی ٧ەم دامەزراون پۆل:ئەو ویلایەت مەڵبەندانەی لە ١٨٧١ ھەڵوەشێنراونەتەوە پۆل:بەشی پێداچوونەوە
بەردەسوور
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
وەرزێری
thumb|جووتیارێکی ئیندەنووسی خەریکی کێڵانی زەویە وەرزێری یان کشتوکاڵ یەکێکە لە پیشە ھەرە دێرینەکانی مرۆڤایەتی. مەبەستی سەرەکی بریتییە لە چاندنی سەوزە و میوە و بەخێوکردنی ئاژەڵ، کە دەبێتە ھۆی بژیوی بۆ وەرزێران (ئەو کەسەی کە وەرزێری دەکات). گرفتەکانی وەرزێری لە جیھاندا نەبوونی باران و تۆوی پێویست و پاڵپشتی دەوڵەت و چەند خاڵێکی تر دەبینێتەوە.
وەرزێری
ماشاو
ماشاو، ئاومرواری، ئاوی سپی یان کەتەراکت جۆرێک نەخۆشی چاوە کە بەرچاو لێڵ دەکا.
ئەم نەخۆشییە بە لێڵ بوونی نیسکەی چاو دەست پێ دەکا و لەگەڵ زۆربوونی لێڵی، چاو کز دەبێ و سۆمای نامێنێ. بەڵام لە ئێستادا ئەم نەخۆشییە لە کاتی گەیشتندا، بە نەشتەرگەرییەکی سادە چارەسەر دەکرێت. thumb|دوو چاوی تووشیار بە ماشاو(ئاومرواری)
ماشاو بە ھێواشی گەشە دەکات و دەکرێت کار لە یەک یا ھەردوو چاو بکات. لە نیشانەکانی ماشاو: کال بوونەوەی رەنگەکان، لێل بینین، کێشە لەگەل روناکی گەش و کێشەی بینین بە شەو. ئەمە دەبێتە ھۆی دروستبونی کێشە لە کاتی لێخورینی ئۆتۆمبێل، خوێندنەوە، یاخود ناسینەوەی خەلک. بینینی لاواز بە ھۆی ماشاوەوە ئەگەری بەربوونەوەو خەمۆکی زیاد دەکات. نیوەی حالەتەکانی کوێر بوون و لە ٣٣٪'ی لاوازبونی بینین لە سەرانسەری دونیا بە ھۆی ماشاوەوەن.
خۆ پاراستن بەکارھێنانی چاویلکەی خۆر و دوور کەوتنەوە لە جگەرە کێشان دەگرێتەوە. نیشانە سەرەتایییەکانی ماشاو بە بەکارھێنانی چاویلکە ئەگەری باشبونەوەیان ھەیە. ئەگەر ئەمەش سوودی نەبوو، تەنھا چارەسەر نەشتەرگەرییە ئەویش بە لادانی ھاوێنە ھەوکردووەکەو دانانی ھاوێنەی دەستکرد لە شوێنی. نەشتەرگەرییەکە تەنھا لە کاتێکدا ئەنجام دەدرێت ئەگەر گرفتی ھەبێت و بە شێوەیێکی گشتی ژیان ئاسوودەتر دەکات. نەشتەرگەری ماشاو لە زۆرینەی ولاتەکان بەردەست نییە بە تایبەتی بۆ ئەو ئافرەتانەی کە لە ناوچە گوند نشینەکان دەژین و ئەوانەی کە نەخوێندەوارن.
نزیکەی ٢٠ میلیۆن کەس بە ھۆی ماشاوەوە بینینیان لە دەست دەدەن. لە ٥٪'ی دۆخەکانی کوێر بوون لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھۆکارەکەی ماشاوە و ھەروەھا ٦٠٪ لە ئەفریقیا و ئەمریکای باشوور بە ھەمان شێوە. کوێر بوون بە ھۆی ماشاوەوە لە ١٠–٤٠ لە ١٠٠٬٠٠٠ مندال لە ولاتە پێشکەوتووەکان روودەدات. زیاتر لە نیوەی دانیشتووانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا تووشی ماشاو دەبن کە دەگەن بە تەمەنی ٨٠ سالی.
نیشانەکان
نیشانەکان لەگەل جۆری ماشاوەکە دەگۆرێن بەلام ئەگەری تێکەلبوونێکی بەرچاویان ھەیە. ئەو کەسانەی رەق بوونی ناوکییان ھەیە زۆر جار تێبینی لاوازبوونی بینینن دەکەن. ماشاوی ناوکی زیاتر دەبێتە ھۆی لاوازبوونی بینینی دوور وەک لە بینینی نزیک. ئەوانەی کە ماشاوی بن کەپسوولی پشتەکییان ھەیە، دیارترین نیشانەیان درەوشاندنەوەیە.
توندی دروستبونی ماشاو (لە کاتی نەبوونی ھیچ نەخۆشیێکی تری چاو) بە ھۆی پشکنینێکی تیژی بینین بریاری لەسەر دەدرێت. نیشانەی تریش زوو زوو گۆرینی چاویلکەو بینینی خەرمانە بە ھۆی تێر ئاو بوونی ھاوێنەی چاو دەگرێتەوە.
تەمەن
تەمەن باوترین ھۆکارە. پرۆتینەکانی ھەوێنە لەگەل گەورە بوونی تەمەن ژمارەیان کەم دەبێتەوە، ئەم پرۆسەیەش بە ھەبوونی نەخۆشی وەک شەکرە و بەرزی فشاری خوێن خێراییەکەی زیاد دەکات. ھۆکاری ژینگەیی وەک ژەھرو تیشکدانەوە، لە نێوانیاندا رووناکی سەرووی وەنوشەیی، کاریگەریێکی بەرچاویان ھەیە. ئەم کاریگەرییانەش بە ھۆی نەمانی میکانیزمە پارێزەرەکانی چاوەوە خراپتر دەبن لە ئەنجامی پەیدابوونی گۆرانکاری لە دەربرینی جین و کردارە کیمیاوییەکانی چاو.
زەبر
زەبری راستەوخۆ دەبێتە ھۆی ئاوسان، ئەستوربوون، ھەروەھا سپی بوونی رێشالەکانی ھەوێنە. ھەرچەندە ئەوسانەکە لەگەل کات کەم دەبێتەوە، بەلام رەنگە سپییەکە ئەگەری مانەوەی ھەیە. لە زەبری راستەوخۆی توند یاخود لەو برینداریانەی کە چاو دەبرێت، ئەو کەپسوولەی کە ھەوێنەکە لەسەری دادەنیشێت ئەگەری تووشبوون بە زیانی ھەیە. ئەم زیانە وا لە شلەی ناوچەکانی تری چاو دەکا بە خێرایی بچێتە ناو ھەوێنەی چاو و ببێتە ھۆی ئاوسان ئینجا سپی بوون ئەمەش رێگری لە رووناکی دەکات لە گەیشتن بە تۆری چاو. ماشاو ئەگەری روودانی لە ٠٫٧٪ تا ٨٪'ە لە دوای زیانی کارەبایی.
سەرچاوەکان
پۆل:کوێری پۆل:چاو پۆل:پزیشکی پۆل:نەخۆشییەکان پۆل:نەخۆشییەکانی چاو
ئاودێری
350px|چەپ|وێنۆک|ئاودێری بە شێوەی میکانیزە 'ئاودێری، ئاویاری، ئاودارەی (بە ئینگلیسی: Irrigation) بریتییە لە گەیاندنی ئاو بە زەوییە کشتوکاڵییەکان بە شێوازی دەسکرد. بە وتەیەکی تر ئاودێری بریتییە لە بەکار ھێنانی دەسکردیی ئاو لە خاک و زەوی. واتە بەشینەوەی ئاو لە سەر زەوی بە مەبەستی ھەڵمژرانی بۆ بەرھەم ھێنانی بەروبووی کشتوکاڵی. ھەرچەن لە جیھاندا ١٥لەسەدی مەزراکان لە ژێر ئاودێریدان و ٨٥٪ بە شێوەی دێمە، بەڵام نیوەی بەروبووی کشتوکاڵی خەڵکی جیھان لەم زەوییە ئاوییانەدا بەرھەم دێت و ئەمە بۆ خۆی گرنگی بابەتی ئاودێری لە کشتوکاڵدا نیشان دەدات.
پەراوێزەکان
پۆل:کشتوکاڵ پۆل:بەڕێوەبردنی ئاو
١٦٥٥
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٥٥
بڕیارنامەی ٢٢٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٢٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕاسپێری سەبارەت بە دانانی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٣١١‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٦
ڕایان گۆسلینگ
ڕایان گۆسلینگ لەدایکبووی ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٨٠. ئەکتەر و مۆسیقی کەنەدییە. سەرەتای کاری هونەری لەیانەی میکی ماوس (١٩٩٣ - ١٩٩٥) بووە. دوای ئەوەش لەچەندین زنجیرە و بەرنامەی تەلەفزیۆنی کاتەبسەربردن بەشداریرکدووە لەوانە، لە تارکی دەترسیت؟ (Are You Afraid of the Dark?) لە ١٩٩٥ وە (Goosebumps) لە ١٩٩٦. لەساڵی ٢٠٠١ بۆیەکەمینجار وەک ئەکتەری فیلم بەشداریکرد لەفیلمی (The Believer) کە ڕۆڵی جوویێکی نازی بینیبوو.
گۆسلینگ ناوبانگی پەیداکرد کاتێک لەساڵی ٢٠٠٤ لەفیلمێکی ڕۆمانسی و درامی بەناوی پەڕاوی یادگارییەکان (The Notebook) بەشداریکرد. لەساڵی ٢٠١٦ەش گۆسلینگ بەبەشداریکردنی لەفیلمی لا لا لاند توانی سەرکەوتنێکی باش بەدەستبهێنێت لە بۆکس ئۆفیس وە خەڵاتێکی زۆریشی بردەوە
ئەپارتمان
300px|چەپ|وێنۆک|ئەپارتمانێک لە وڵاتی چین ئەپارتمان، شوقە، وارخان (بە ئینگلیزی : Apartment) بریتییە لە بینایەکی چەن نهۆمی بە چەند چاوە خانووی لێک جیاوازەوە. هەروەها بە هەرکام لەو چاوە خانووانەش دەگوترێت.
تاڵەجەڕ
تاڵەجەڕ (Tallecerr، ) دێیەکە لە ناوچەی سرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٥٠ کەس لە ٤٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ئاوایی عەزیزبەگ
ئاوای عەزیزبەگ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڕۆژی لاوان
ڕۆژی لاوان، ڕۆژێکی پشووە لە هەندێک لە دەوڵەتەکاندا تایبەت بە لاوانیان، ڕۆژی جیهانی لاوان ١٢ی ئابە بە پێی بڕیاری نەتەوە یەکگرتووەکان، لە هەمان کاتدا هەندێک لە وڵاتەکان ڕۆژی تری بۆ دانراوە، وەک لەم خشتەیەی خوارەوە ڕوون کراوەتەوە؛
سەرچاوەکان
پۆل:چاندی لاوی
ئیمپراتۆریەتیی چینگ
وێنۆک|ئاڵای خانەدانی چینگ لە ساڵی ١٨٨٩ وێنۆک|پانتای ناوچەی دەسەڵاتی خانەدانی چینگ لە ساڵی ١٨٩٠
خانەدانی چینگ یان مەنچۆ یان چینگی مەزن (tɕhíŋ)، دوایین بنەماڵەی پاشایەتی بوون لە وڵاتی چین کە لەنێوان ساڵانی ١٦٤٤ ھەتا ١٩١٢ فەرمانڕەوایەتییان دەکرد، لە ساڵی ١٩١٧دا لە لایەن ڕژێمی مینگەوە هەوڵێک درا بۆ دوبارە زیندوکردنەوەی ئیمپڕاتۆریەتەکە بەڵام لە لایەن کۆماری چینەوە سەرکوتکرا، ئیمپراتۆریەتی چینگ نزیکەی سێ سەدەی خایاند و بنکەیەکی خاکی و نەتەوەیی بۆ چینی هاوچەرخ کۆکردەوە، لەسەردەمی ئەم ئیمپڕاتۆریەتیەدا بە مەزنترین سەردەمی چینییەکان دادەنرێت و چوارەم گەورەترین ئیمپڕاتۆریەتە لە جیهاندا.
• ١٦٣٦–١٦٤٣ ئیمپڕاتۆر هۆنگ تایجی (دامەزرێنەر)
• ١٦٤٤–١٦٦١ ئیمپراتۆر شونزی (یەکەم لە پیکینگ)
• ١٧٢٢–١٦٦١ ئیمپراتۆر کانگکسی (درێژترین)
• ١٧٣٦–١٧٩٦ ئیمپڕاتۆر چیانلۆنگ
• ١٧٩٦–١٨٢٠ ئیمپراتۆر جیاقینگ
• ١٨٢١–١٨٥٠ ئیمپراتۆر داۆگۆانگ
• ١٨٥١–١٨٦١ ئیمپڕاتۆر کیانگفینگ
• ١٨٦٢–١٨٧٥ ئیمپڕاتۆر تۆنگژی
• ١٨٧٥–١٩٠٨ ئیمپراتۆر لەگوانگسو
• ١٩٠٨–١٩١٧ ئێمپڕاتۆر خوانتۆنگ
سەرچاوەکان
پۆل:چین لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:مێژووی مەنچوریا پۆل:مێژووی مەنگۆلیا پۆل:خانەدانی چینگ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨١٢ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٦٤٤ پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا
ژان ڕۆتروو
ژان رۆتروو شاعیر و شانۆنووسی سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی سەدەی ١٧یەم پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٩ پۆل:مردووانی ١٦٥٠
بێزیلە
بێزیله (Bêzîle، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٤ کەس لە ١١٨ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
١٦٥٦
ساڵی ١٦٥٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٥٦
زمانی ئۆیغووری
زمانی ئۆیغووری زمانێکە لە بنەماڵەی زمانە تورکییەکان کە نەتەوەی ئویغور قسەی پێدەکەن لە ناوچەی خودموختاری شینجیانگ (Xinjiang) لە ڕۆژاوای کۆماری گەلی چین، زمانی فەرمییە.
پۆل:زمانی ئویغوری پۆل:زمانەکانی کۆماری گەلی چین پۆل:زمانەکانی کازاخستان پۆل:زمانەکانی قرغیزستان پۆل:زمانەکانی پاکستان پۆل:زمانە تورکییەکان پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
بانگەشە
thumb|بانگەشە لەسەر دیواری هۆڵی سێر لەشاری لەندەن. لە کاسبیدا، بانگەشە (لەوە ئەچێت لە بانگ و ئەشیاوە هاتبێت) ، ڕیکلام (لە فەڕەنسیدا: réclame) یان تەبلیغات (لەفارسیدا: تبلیغات) ھەوڵ و تەقەلایەکە بریتی لە ئاگادارکردنەوە و بەرھەمھێنانی زانیاریی پێویست لە لایەن فرۆشیارانی شتومەک و خزمەتەوە بۆ ئەوەی خەڵک ھان بدەن ھەرچی زۆرتر شتیان لێ بکڕن و بەم شێوەیە فرۆشیان زیاتر بکەن. لە کۆندا، بانگەشە بەو بانگ و ھاوارە ئەوترا کە فرۆشیاری ھەندێ کاڵای لادێیی و کشتوکاڵی لە ئاواییدا ئەیکرد بۆ ئەوەی خەڵک بزانن کە ئەو کاڵایە ھاتووەتە ناو دێیەکەیان. بەڵام ئەمڕۆکانێ بانگەشە زیاتر لە دەزگاکانی ڕاگەیاندنەوە بڵاو ئەبێتەوە، لەوانە تەلەڤیزیۆن، گۆڤار، ڕۆژنامە، ڕادیۆ و ... .
سه‌رچاوه‌كان
پۆل:بانگەشە پۆل:دیزاینی پەیوەندی بەستن
بزوێنەری دیزڵ
بزوێنەری دیزڵ (بە ئینگلیزی: Diesel engine) ھەروەھا ناسراوە بە ھەڵگیرساندن بە پەستاوتن یان بزوێنەری (سی ئای)، ناونراوە لە دوای ڕوودۆلف دیزڵ، بزوێنەرێکی سووتانی ناوەکییە کە سووتەمەنییەکەی تیادا دەسووتێ بەھۆی پلەی گەرمییەکی بەرزی ھەوا لە ناو سلندەرەکە بەھۆی پەستاوتنێکی میکانیکی (پەستاوتنێکی گەرمی جێگیر) ئەم جۆرەیان ڕێک پێچەوانەی ھەڵگیرساندنی بزوێنەرە بە پریشکە وەک بزوێنەری بەنزین (بزوێنەری گازۆلین) یان بزوێنەری گاز (کە سووتەمەنییەکی گازیاوی پێچەوانەی بەنزینە) کە بەکاردێ بۆ سووتانی ئەو تێکەڵەیە کە لە ھەواو بەنزین پێک دێ بە یارمەتی پلاکی پریشکە.
بزوێنەری دیزڵ کار دەکات بە پەستان خستنە سەر ھەوایەکە بە تەنھا، کە دەبێتە ھۆی بەرزکردنەوەی پلەی گەرمی ھەوایەکە لە سلندەرەکە بۆ پلەیەکی گەرمی بەرز کە ئەتۆمەکانی سووتەمەنی دیزڵ لە یەکتری جیا دەکاتەوە دەسووتێن لە ناو ژووری سووتانییەکە کە لە خۆوەوە ھەلدەگیرسێ ڵەگەل ئەو سووتەمەنییەیەی کە تەنھا پێشی ھەوایەکە دەست دەکات بە سووتان، کە بڵاو بوونەوەکە بە شێوەیەکی ناڕێکە کە ئەمەش پێی دەوترێ تێکەڵاوێکی ناڕێکی ھەواو سووتەمەنییەکە. ئەو زەبرەی کە لە بزوێنەری دیزڵ دروست دەبێ کۆنتڕۆل کراوە لەلایەن بەکارھێنانی ڕێژەی ھەوا؛ لە جیاتی خنکاندنی ئەو ھەوایەی کە دیتە ناو ڕێڕەوی چوونەژوورەوە، کە بزوێنەری دیزڵ پشت دەبەستێ بەو سووتەمەنییەی کە بەدوای یەکدا دەسووتێ، لەگەل ڕێژەی ھەوا کە ھەمیشە زۆرە.
بزوێنەری دیزڵ بەرزترین توانای گەرمی ھەیە (توانای بزوێنەر) لە ھەر کردەیەکی ناوەکی و دەرەکی بزوێنەری سووتان بەھۆی ڕێژەیەکی زۆری فراون بوون و ئەو کەمییە بۆماوەیەش دە سووتێ کە توانا دەدات بە گەرمییەکە بەھۆی ھەوایەکی زۆر لە یەکتری جیا دەبنەوە؛ و ئەو لێھاتویە لە دەست چووە کەمەش کە خۆی لێ دەپارێزرێ بە بەراورد لەگەل دوو ھەنگاو یان بزوێنەرەکانی ھەڵگیرساندنی نا-راستەوخۆ بەبیێ ئامادەبوونی سووتەمەنییە نەسووتاوەکە لە دەمەوانەیەکی پێکداچوو کە ھەر چەندە ھیچ سووتەمەنییەک بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ ناڕوا ھاتنەناوەوە/ھەڵگیرساندن دواتر بۆ دەرەوە. ئەو نزوێنەرە دیزڵانەی کە خێرایان کەمە (کە بەکاردێن لە بەلەم و چەندین بەکارھێنانی تر کە لە سەرووی ھەموویەوە کێشی بزوێنەرەکە گرینگ نییە) کە دەتوانێت بگات لێھاتویەکی کاریگەر کە ٪‏٥٥ ە
بزوێنەری دیزڵ لەوانەیە دروست بکرێن ھەروەک دوو-ھەنگاو یان سووڕی چوار-ھەنگاو. ئەوان لەسەرەتاوە بەکار ھێنران ھەروەک بەدیلێکی کاراتر بۆ بزوێنەری ھەڵمی نەجوڵاو. لە ساڵی ١٩١٠کان ئەوان بەکار ھێنرابوون لە ژێردەریا و کەشتییەکان. بەکارھێنان لە بزوینەر، لۆری، ئامرازی قورس و دردرووست کردنی ڕوەکەکان پاشان بەردەوام بوون. لە ١٩٣٠کان، ئەوان لەسەرخۆ دەستیان پێ کرد کە بەکار بھێنرێن لە چەندێک ئۆتۆمۆبیل. لە ١٩٧٠کان، بەکارھێنانی بزوێنەرییەکانی دیزڵ بەشێوەیەکی زیاتر لە ڕێگای کراوەوە ڕێگای داخراو، لە یەکێتیی ئەورووپا زیادی کردووە. بەگوێرەی کۆنرەد ڕییف، تێکڕای ئی یوو بۆ ئۆتۆمبێلەکانی دیزڵ حیسابی کرد بۆ نیوەی سەیارە تازە تۆمار کراوەکان.
بزوێنەرە گەورەکانی دیزڵ لە ھەموو دونیا کە بەکاردێن لە خزمەت کردن ١٤ لوولەکن، دوو ھەنگاون لەگەل ئەو بزوێنەرەکانی دیزڵی واتەرکرافت کە توانایەکی بەرز دروست دەکەن کە نزیکی ١٠٠ مێگا واتە بۆ ھەریەکێکیان.
یەکەم بزوێنەری دێزڵ
یەکەم بزوێنەری دیزڵ: بزوێنەری دیزڵ پشکنینی بۆ کراوە لە کۆمپانیاو کارگەکان کە بەم شێوەیە دروست بکرێ، بە یارمەتی مۆرتز سکرووەتەر لەگەل ماکس فریدریچ گوتەرموە. کە سەرکەوتوو بوو لە ڕازی کردنی ھەردووک کرەپ لە ئێسەن و ماسچینێنفابریک ئۆزبەگ، کە گرێبرستەکیان واژوو کرد لە مانگی چواری ساڵی ١٨٩٣ و لەسەرەتاکانی وەرزی ھاوین بوو لە ساڵی ١٨٩٣, یەکەم نموونەی بزوێنەری دیزڵ دروستکرا لە ئۆگزبەگ لە١٠ مانگی ئابی ساڵی ١٨٩٣، یەکەم داگیرساندن ڕووی دا، ئەو سووتەمەنییەی کە بەکارھات بەنزین بوو لە وەرزی زستانی١٨٩٣–١٨٩٤, و دووبارە بزوێنەری تری دروست کردەوە لە ١٨ ی کانوونی دووەمی ساڵی١٨٩٤، ئەو کەسانەی کە میکانیک بوون ئەوەیان گۆریبوو بۆ دووەم نموونە، و لە مانگی دوو (شوبات) ی ساڵی ١٩٨٤ کە بزوێبەرەکە دووبارە وا دیزاین کراوە کە (٨٨ جار بخولێتەوە لە یەک خولەک) لەگەڵ ئەو ھەواڵانەی، (ماسچینێنفابریک) ئەوگسبرەگس کە وەک گوڵ دەگەشێتەوە بە ٪‏٣٠، کە پێشبینی داواکردنێکی مەزن دەکەن بۆ بزوێنەرێکی کاراتر، لە٢٦ حوزەیرانی ساڵی ١٨٩٥ کە بزوێنەرەکە توانایەکی کاریگەری بەدەست ھێنا بە ڕێژەی لە ١٦٫٦٪کە ڕێژەی بەکارھێنانی سووتەمەنی تێیدا ٥١٩ g.KW -1.hr-١. لەگەل ئەوەشدا سەڕەڕای سەلماندنی چەمکەکە بەڵان ئەم بزوێنەرە بووە ھۆی چاندین کێشە لەگەڵ ئەوەشدا نەیتوانی ھیچ پێشکوتنێک بەخۆیەوە ببینێت بۆیە، کرەپ دەستی کرد بە پووچەڵکردنەوەی ئە گرێبەستەی کە لەگەڵ دیزڵ کردبوویان، و دیزڵ زۆری لێکرا تا دیزاینی بزوێنەرەکە باشتر بکات خێرا ڕۆیشت بۆ نموونەی سێیەمی بزوێنەرەکە لە نێوان ٨ی تشرینی دووەم و٢٠کانوونی یەکەم ساڵی١٨٩٥, دووەم نموونە بەسەرکەوتوی پارێزگاری لێکرا لەسەر مێزی تاقیکردنەوە بۆ ماوەی ١١١ کاتژمێر، کە لە ڕاپۆرتی مانگی یەک (کانوونی دووەم) کە وایان دانا سەر دەکەون
و لە مانگی دوو (شوبات) ساڵی١٨٩٦ کە دیزڵ سێەم نموونەی ڕەچاو کرد کە سوپەر چارگەر بوو (یمانوێڵ) (لاوستێر) ئەو کەسانەبوون کە فەرمانیان پێکرا تا سێیەم نموونە وێنە بکێشن، و ئەم وێنە کێشانەیان تەواو کرد لە ٣٠ی نیسانی ١٨٩٦، لە ھاوینی ھەمان ساڵدا بزوێنەرەکە بزوێنەرەکە دروستکرا و لە ٦ تشرینی یەکەم ساڵی ١٨٩٦. و ئەم تاقیکردنەوانە کران لە سەرەتایەکانی ساڵی ١٨٩٧ یەکەن تاقیکردنەوەی گشتی کە دەستیان پێکرد لە ١ی شوباتی ساڵی ١٨٩٧ بوو، تاقیکردنەوەی مۆرتز سچرۆتێر کە بە تاقیکردنەوەکی سەرەکی بزوێنەری دیزڵ دادەنرێ کە کە تاقیکرایەوە لە ١٧ شوباتی ساڵی ١٨٩٧ کە بزوێنەرەکە بە ڕێژەی kw ١٣٫١ گەڵسەنگێندرا لەگەڵ بەکارھێنانی سووتەمەنییەکی دیاری کراو کە٣٢٤ g.kw -1.hr-١ بەھۆی توانایەکی کاریگەر کە ٢٦٫٦٪. تا ساڵی ١٨٩٨ دیزڵ بووە ملیۆنێر.
تایبەتمەندییەکان
تایبەتماندییەکانی بزوێنەری دیزڵ پێک دێت لە: