cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کەناڵی ئەلشەرقییە
ئامانجگرتن
چەندین ھەوڵ دژی کەناڵی ئەلشەرقییە کراوە لەوانە داخستنی نووسینگەکانی، لێپێچینەوەی یاسایی و کوشتنی ئەندامەکانی کەناڵەکە کە پەیامنێرێکی کەناڵەکە لە کەرکووک دوای ئەوەی نامەیەکی ھەڕەشەئامێزی پێگەیشت کە داوای لێکرابوو واز لە کارکردن بۆ ئەو کەناڵەکە بھێنێت، ھەوڵی تیرۆرکردنی درا، ھەروەھا کەناڵەکە ڕایگەیاندووە کە لە مانگی نیسانی ٢٠٠٩ لەلایەن کەسانی نەناسراوەوە ھەڕەشەیان لێ کراوە پەیوەندیکەرێکی نەناسراو کە خۆی بە "سەر بە سوپای عێراق" فەرمانی پێگەشت بە تەقەکردن لە ستافی کەناڵەکانی بەغدادییە و ئەلشەرقیە لە کاتی خۆپیشاندانەکانی ٢٥ی شوباتی ٢٠١١ ئەم تۆمەتانەش لەلایەن سەرچاوەی ترەوە پشتڕاست نەکراونەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی
پاساو (دادوەری)
پاساو جۆرێک بەرەڤانییە لە دۆسیەکاندا بەم شێوەیە کە کەسی داوالەسەر کە دەستی چووە بە تاواندا بانگەشە دەکا تووشی تاوان ھاتنی بە قازانجی کۆمەڵگا یان بۆ پشتیوانی لە مافێکی زۆر گرنگ (کە لە ناڕەوابوونی تاوانەکە قورسترە) بووە و، بەم بۆنەوە ھەڵە و ناڕەوای نەکردووە. بۆ نموونە، مرۆڤ کوشتن تاوانە، بەڵام ئەگەر کوشتنەکە بۆ پاراستنی خۆ بووبێ، ئەوە ئیتر تاوان نییە. پاساو و بیانوو لێک جیاوازن. پێچەوانەی پاساو، بیانوو ئەو شێوە بەرەڤانییەیە کە حاشا لە تاوانەکە ناکا، بەڵکوو ئەوە دەسنیشان دەکا کە گەرچی تاوانەکە کراوە و لە باری کۆمەڵایەتیشەوە نەخوازراوە، بەڵام سزادانی تۆمەتبارەکە لەگەڵ ئەخلاقدا ناگونجێ، چونکە بۆ نموونە، شێتە، یا مناڵە.
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکەکانی یاسا
سێگۆشە
وێنۆک|سێگۆشە سێگۆشە یەکێک لە شێوە بنچینەیی‌یەکانی ئەندازەیە: چەندگۆشەیەکە خاوەنی سێ کونج یان گۆشەیە و سێ لا یان پەلی ھەیە کە لەتە ھێڵن. سێگۆشەیەک کە سەرەکانی B، A، و C بن بەم جۆرە نیشاندەدرێت: ABC \triangle.
بە گوێرەی درێژیی لاکان
دەکرێ سێگۆشەکان بە گوێرەی درێژیی لاکانیان پۆلێن بکرێن:
چێوەی سێگۆشە
؛
P چێوەیە؛ ھەر کام لە a و b و c ژمارەیەکن نیشاندەری درێژی یەکێ لە لاکان.
ڕووبەری سێگۆشە
ئەگەر بەرھەمی لێکدانی بەرزی و بنکەی سێگۆشەیەک دابەش بە ٢ بکەین، ئەوە ڕووبەرەکەیمان پێواوە.
ھەژمارکردنی ڕووبەری سێگۆشە بەبێ زانینی بەرزیی سێگۆشە
گریمان a و b و c لاکانی ھەر چەشنە سێگۆشەیەک (سێگۆشەی وەستاو - دوولایەکسان - جیالا) بن ڕووبەری سێگۆشە بەم شێوەیە:
لێرەدا ، نیوەی چێوەی سێگۆشەیە. ئەم ھاوکێشە بە ھاوکێشەی ھێرۆن دەناسرێت.
لەتکەرەکانی سێگۆشە
لەتکەری گۆشەیەکی سێگۆشە، ڕاستەھێڵێکە بە سەرێکی سێگۆشەدا دەڕوات و گۆشەکە بەش دەکات بە دوو گۆشەی یەکسان. لەتکەرەکانی گۆشەکانی سێگۆشە، لە خاڵێکدا یەکتر دەبڕن. ئەو خاڵە ھەمان چەقی ناوە بازنەی سێگۆشەکەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:شێوە سەرەتایییەکان پۆل:سێگۆشەکان
یوونێسکۆ
ڕێکخراوەی پەروەردەیی زانستی و کەلتووری نەتەوە یەکگرتووەکان کورتکراوە بۆ یوونێسکۆ (بە ئینگلیزی: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization کورتکراوە: UNESCO) یەکێکە لە بەرنامە ڕێکخراوەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان. لە ١٦ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٤٥ دامەزراوە. لە یوونێسکۆدا ١٩٣ وڵات ئەندامن. بنکەی سەرەکی ئەم ڕێکخراوە لە پاریسە، زیاتر لە ٥٠ نووسینگە و بەشی لە وڵاتانی تری جیھاندا ھەیە.
سکرتێری گشتی
لیستی سکرتێرەکانی گشتی یوونێسکۆ لەوەتەی بنیاتنانی لە ١٩٤٦
کۆنفڕانس گشتی
لیستی دانیشتنەکانی کۆنفڕانس گشتی یونێسکەو لەوەتەی ١٩٤٦:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:یوونێسکۆ پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٤٥
نیوکاسڵ (ئوسترالیا)
نیوکاسڵ شارێکە لە ویلایەتی نیو ساوت وێلز ی وڵاتی ئوسترالیا و لە باکووری شاری سیدنی هەڵکەوتووە. نیوکاسڵ دووهەم شاری گەورەی ئەم ویلایەتەیە و دانێشتوانی بریتین لە ٢٨٨،٧٣٢ کەس.
نیوکاسڵ لە ڕووی دابەشکاریەکانی دوڵەت، یەک گەورە شار هەژمار دەکرێ. ئەم شارە خاوەنی چەندین کانزای بەردی خەڵووزینە و یەکێکە لە گەورەترین هەناردەکەرانی بەردی خەڵووز بۆ دەرەوە. یەکەمین گرووپی ئەورووپیە کۆچکەرەکان لە ساڵی ١٩١٧ دا ئەم ناوچەیان دۆزیەوە. تا پێش ئەو کاتە تەنیا گرووپێک لە خەڵکی خۆجێیی ئوسترالیا لەم ناوچەیە دەژیان.
سەرچاوە
پۆل:نیوکاسڵ (ئوسترالیا) پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز پۆل:ئۆسترالیا پۆل:نیو ساوت وێلز پۆل:دامەزراوانی ١٨٠٤ لە ئوسترالیا پۆل:ناوچەکانی شاریی نیوکاسڵ (ئوسترالیا) پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئوسترالیا پۆل:شارە کەناراوییەکانی ئوسترالیا پۆل:ناوچە ئاوەدانەکان، دامەزراوی ١٧٩٧
کێچاوا
کێچاوا (Kêçawa، بە فارسی: یان ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٢٢ کەس لە ٨٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
خانەی شوان
خانەی شوان چەندین خانەن کە دەوروبەری تەوەرە دادەپۆشن.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆئەندامی دەمار پۆل:ژینناسی پۆل:خانە پۆل:فیزیۆلۆژیای دەماری
تێرمیناڵی تەوەرە
تێرمیناڵی تەوەرە بەشی کۆتایی تەوەرەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:بەشەکانی تەوەرە
کوکتاش (شارۆچکە)
کوکتاش شارۆچکەیەکی شارستانی ڕۆدەکیە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١١٣٤٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
ڕاگەیێنی
وێنۆک|230px|نموونەیەکی سادەی گەیاندن: بنێرێک [[پەیام|پەیامێکی ھەڵگری زانیاری دەگوازێتەوە بۆ وەرگرێک.]] ڕاگەیێنی یان گەیاندن (لە ئینگلیزیدا وشەی communication لە وشەی commūnicāreی لاتینیەوە ھاتوە بە مانای "بەشکردن"). بە گشتی بریتیە لە گواستنەوەی مانایەک لە یەکەیەوە بۆ یەکەیەکی تر بەبەکارھێنانی نیشانە و نیشانەکاری کە ھەردوولا لێی تێ بگەن. لە گەیاندنی تەلیکۆمیشدا بریتیە لە گواستنەوەی زانیاری لە ناوەندێکەوە بۆ ناوەندێکی تر، بەھۆی کەرەستەکانی گەیاندنەوە.
سەرچاوە
پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
فەردین ڕابیت
فەردین ڕابیت (لەدایکبووی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١ لە پیرانشار) یاریزانێکی تۆپی پێی کوردە کە وەکوو وینگەر بۆ یانەی داڵکورد لە سوێد یاریی دەکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:وەرزشکارانی کورد پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئێرانی پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە سوێد
ژۆرژو داریەن
ژۆرژو داریەن ڕۆماننووس و شانۆنووسی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٩یەم پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٢ پۆل:مردووانی ١٩٢١
پێنتاجێسترۆن ئاستەیت
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە پێنتاجێسترۆن ئاستەیت (PGA) ، لەژێر ناوە بازرگانیەکانی (Gestovis جێستۆڤیس) و (Gestovister جێستۆڤیستەر) دا دەفرۆشرێت، دەرمانێکی پڕۆجستینە کە لە ١٩٦١ ناسێنرا لەلایەن کۆمپانیای Vister لە ئیتاڵیا
سەرچاوەکان
پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان پۆل:کۆلکە-سترۆیدەکان پۆل:پڕێگنانێکان پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان
ڕیۆ ٢ (فیلم)
چیرۆکی فیلم
باس لە باڵندەیەک دەکات بە ناوی بلوو لەگەڵ خێزانەکەی دەچنە دارستانی ئەمازۆن لەوێ سەرجەم باڵندەکانی دیکەی هاوشێوەی خۆیان دەدۆزنەوە کە لەترسی مرۆڤەکان خۆیان حەشارداوە
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤ پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کۆمێدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٤ پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە میوزیکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٤ پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان
زانکۆی تۆرۆنتۆ
زانکۆی تۆرنتۆ زانکۆیەکی گشتیی وڵاتی کەنەدا و یەکێک لە بەناوبانگترین زانکۆکانی ئەمریکای باکوور ە. ئەم زانکۆیە لە شاری تۆرنتۆدایە و لە ساڵی ١٨٢٧دا بنیات نراوە. زانکۆی تۆرنتۆ گەورەترین زانکۆی کەنەدایە و بە زۆری بە باشترین زانکۆی ئەو وڵاتە و یەکێ لە بیست زانکۆ باشەکانی دنیا دادەنرێت. ژمارەیەکی زۆر لە کەسایەتییە بەناوبانگەکانی کەنەدا و تەنانەت جیھان لەم زانکۆیەدا خوێندوویانە. ھەتا ساڵی ٢٠١٥ دە کەس لە لێکۆڵەران یان دەرچووانی ئەم زانکۆیە خەڵاتی نۆبێلیان وەرگرتووە.
پلەی ئاکادیمی
ئەم زانکۆیە بە باشترین زانکۆی وڵاتی کەنەدا دادەنرێت. بە تایبەت لە ئەندازیاری و زانستی کۆمپیوتەردا لە ئاستێکی بەرزدایە. لە ماوەی ساڵانی ٢٠٠٧ تا ٢٠١٥دا لە ئەندازیاریدا باشترین زانکۆی کەنەدا و یەکێک لە ٢٠ زانکۆی باشی جیھان و ھەر وەھا لە زانستی کۆمپیوتەردا یەکێک لە ١٠ زانکۆ باشەکانی جیھان بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زانکۆکانی کەنەدا پۆل:زانکۆکان لە ئانتاریۆ
٢٥ی کانوونی دووەم
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
بڕیارنامەی ٥١٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥١٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی تەمموزی ١٩٨٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٨٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
نۆورا، نیو ساوت وێڵز
نۆورا شارێکە لە ساوز کۆست ی ویلایەتی نیو ساوت وێلز ی وڵاتی ئوسترالیا.
سەرچاوە
پۆل:ئۆسترالیا پۆل:نیو ساوت وێلز پۆل:نۆورا، نیو ساوت وێلز پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز پۆل:دامەزراونی ١٨٥٢ لە ئوسترالیا پۆل:شارۆچکەکانی نیو ساوت وێلز
ئێڤەنێسنس (ئەلبومی ئێڤەنێسنس)
یەکەم تاکەگۆرانیی ئەلبومەکە، ئەوەی دەتەوێت، لە ٩ی ئابی ٢٠١١دا بڵاوکرایەوە؛ دڵم شکاوە، دووەم تاکی ئەلبومەکە، لە ١١ی تشرینی دووەم بڵاوکرایەوە؛ ونبوو لە بەھەشت لە ٢٥ی ئایاری ٢٠١٢دا بە جیھانی بڵاوکرایەوە و گۆرانی «دیوەکەی تر» وەک تاکێکی ڕێکلامی بۆ ڕادیۆی مۆدێرن ڕۆک لە ١١ی حوزەیراندا بڵاوکرایەوە. لە ساڵی ٢٠١١دا گرووپەکە گەشتی ئێڤەنێسنسی دەست پێکرد بۆ ڕیکلامی ئەلبومەکە، کە سێیەم گەشتی جیھانیان بوو و بە ھاوکاریی ھونەرمەندانی وەک دە پریتی ڕێکلێس و فەیر تو میدلاند بەڕێوە چوو.
پشتینە و نووسین
دوای کۆتاھێنان بە گەشتێکی جیھانی بۆ بەرزکردنەوەی ئەلبومی پێشووی گرووپەکە، دەرگا کراوەکە، ئەیمی لی وتی ئەو «ڕۆیشت و نەیزانی چی تر بکات دوای ئەوە.» بەپێی لی، ئەو کاتە دڵنیا نەبوو کە ئێڤەنێسنس دەتوانێت بەردەوام بێت. دوای ئەوەی بۆ ماوەی ١٨ مانگ پشوویەکی درێژخایەنی دا لە مۆسیقا، ئەو بڕیاری دا کە دووبارە کار بکات لەگەڵ ئەندامانی گرووپەکە و وەک «پڕۆژەیەکی گرووپی لێھات.» لی دانی بە کارەساتێکی دەروونی دا نا: «ھەمووشتێک لەگەڵ کەوتوو زۆر بەخێرایی ڕوویاندا و ئێمەش ھەر بەردەوام و بەردەوام بووین بۆ چەند ساڵێک، دوای ئەوەش یەکسەر دەستمان کرد بە نووسینەوەی تۆماری دوایی [دەرگا کراوەکە]. من پێویست بوو پرسیار لە خۆم بکەم 'ئایا من کێم وەک پێگەیشتوویەک؟'» لە ماوەی پشووەکەیدا، لی دەستی بە وێنەکێشان کرد، سەردانی کۆنسێرتی دەکرد و دەستی بە گوێگرتن لە گۆرانی فۆڵک و سەربەخۆ کرد.
لە پۆستێکدا بۆ سەر وێبگەی ئێڤەنێسنس لە ساڵی ٢٠٠٩، لی نووسیبووی کە گرووپەکە لە پڕۆسەی نووسینەوەی کاری نوێدان بۆ ئەلبومێک بۆ ساڵی داھاتوو (٢٠١٠). بەپێی وەسفەکەی لی، گۆرانییەکان و مۆسیقاکانی ناو ئەلبومەکە پەرەسەندنێکی کارە کۆنەکانە و «باشتر و بەھێزتر و سەرنجڕاکێشترن.» ئەو مۆسیقاکەی ئەلبومەکەی بە ئێپیک، تاریک، گەورە و جوان وەسف دەکرد. لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ سپن، لی تۆمارەکەی بە «خۆش» ناوبرد، و لە ڕوانگەی ئەویشەوە ئەلبومەکە «کارێکی تەواو نوێ بوو» بۆ گرووپەکە: «کاتێک گوێ لە مۆسیقا کۆنەکانمان دەگرم دەبینم لەوکاتەدا لەو ئاستەی ژیانمدا بووم. ئەمە گەشتێکی گەورە بوو و ھەندێک بەش لێی قورس بوون، بەڵام ئەمجارە [ئەلبومەکە] لەبارەی ئەوەوە بوو کە شتەکان زۆر جددی وەرنەگرم.»
نووسین بۆ ئەلبومەکە ساڵی ٢٠٠٩ دەستی پێ کرد، کاتێک لی گۆرانییەکی ئەلیکترۆنی نووسییەوە کە جیاواز بوو لە ستایلەکەی. وتی: «بیرم دێت کە بەردەوام [گۆرانییەکەم] دووبارەم دەکردەوە، ئالوودەی بووبووم وەک ئەوەی چۆن جاران ئالوودەی مۆسیقاکەی ئێڤەنێسنس دەبووم. ئەمەش ڕووناکی من بوو—ڕووناکی ئەوەی کە بە ئاڕاستەی ئەلیکترۆنیدا بڕۆم و ھەندێک لەوەش بێنمە ناو ئەوەی ئێڤەنێسنس دەیکرد.» بە پێچەوانەی دوو ئەلبومەکەی پێش ئەم دانەیە (کە بەگشتی لەلایەن لی خۆیەوە نووسرابوونەوە)، ھەموو ئەندامانی گرووپەکە ئەمجارە بەشدارییان لە نووسین کرد.
تۆمارکردن و پەرەپێدان
کاتێک گرووپەکە لەگەڵ لیلیوایت دەستیان بە تۆمارکردن کرد، وا داندرابوو کە ئەلبومەکە لە ئەیلوول یان ئابی ٢٠١٠دا بڵاو بکرێتەوە، بەڵام لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٠دا، لی لەسەر وێبگەکەی ئێڤەنێسنس وتی کە گرووپەکە لە تۆمارکردن وەستاون بۆ ئەوەی زیاتر کار لەسەر ئەلبومەکە بکەن. بەپێی لی، وایند-ئەپیش تووشی چەند کێشەیەک ھاتبوو کە وای کرد زیاتر بڵاوبوونەوەی ئەلبومەکە دوا بکەوێت. سەرۆکی کۆمپانیای وایند-ئەپ لە دواخستنی بڵاوبوونەوەی ئەلبومەکە پشتگیری لە بڕیارەکەی لی کرد و وتی «ئەو شتەی ئێمە لە وایند-ئەپ دەیکەین ئارامگرتنە. ئەگەر [بەرھەمەکە] باش نەبێت، بڵاو ناکرێتەوە. ئەگەر ساڵێک یان چوار ساڵ بخایەنێت، ئێمە کاتیان پێ دەدەین تاکوو تۆمارێکی باش بنووسین.» دوای سەردانکردنی ستودیۆ بۆ بیستنی تۆمارەکان، سەرۆکی کۆمپانیاکە وتی کە «گوێگرەکانی لی زۆر دڵخۆش دەبن.»
بڕیارنامەی ٥١٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥١٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی تەمموزی ١٩٨٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئێران-عێراق. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٨٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئێڤەنێسنس (ئەلبومی ئێڤەنێسنس)
تۆمارکردن و پەرەپێدان
ئێڤەنێسنس لە نیسانی ٢٠١٠دا، لە ستودیۆی بلاکبێرد لە ناشڤیل لەگەڵ بەرھەمھێنەرە نوێیەکەیان بەناوی نیک ڕاسکیولێنێکز بۆ تۆمارکردنی ١٩ گۆرانیی نوێ دەستیان بە تۆمارکردن کردەوە. لە ١٢ی حوزەیراندا، لی ڕای گەیاند کە ترۆی مەکلاوەرن بە فەرمی گەڕاوەتەوە ناو گرووپەکە، ھەرچەندە پێشووتر بەڕێوەبەرایەتیی گرووپە ئەم شتەی ڕەت کردبووەوە. لی ئەوەشی ڕاگەیاند کە ئەلبومەکە لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١دا بڵاو دەبێتەوە؛ ڕێکەوتەکە لەلایەن وایند-ئەپەوە یەک ھەفتە دواخرا. بەپێی لی، کاتێک ئێڤەنێسنس گەڕایەوە بۆ ستودیۆ، ئەو ویستی ئەلبومەکە ھەتا زووە بڵاو ببێتەوە بەھۆی ئەو کاتە زۆرەی نێوانیان لەگەڵ دەرگا کراوەکە. ھەموو ئامێرەکانی تر لە پڕۆسەی تۆمارکردندا پێش پیانۆ خرابوون و دواتریش لەکۆتاییدا دەنگی لییان خرایە سەر؛ لی وتی کە گۆرانییەکان قورس بوون و وایان لێ کرد کە «پاڵ بە خۆیەوە بنێ.» لی وتی کە بەرھەمھێنانەکەی ڕاسکیولێنێکز ئێڤەنێسنسی کرد بە ئەلبومێکی ڕۆک. لی خۆشحاڵی خۆی بۆ بەرھەمھێنەرەکە دەربڕی و وتی:
بڕیارنامەی ٥١٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢ پۆل:ئێران لە ١٩٨٢ پۆل:عێراق لە ١٩٨٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی ئێران و عێراق
ئێڤەنێسنس (ئەلبومی ئێڤەنێسنس)
تۆمارکردن و پەرەپێدان
نیک بەرھەمھێنەرێکی نایابە. ئەو بەڕاستی لە پلانەکە تێی گەیاندم و یارمەتی دام کە بڕوام بەو بڕیارە ھەبێت کە ئەنجاممان دا. بۆ خۆم زۆر بیرۆکەم ھەیە و ھەندێک جار وای لێ دەھات دەموت «باشە، من دوو ھەڵبژاردەم ھەیە لە ھەموو ئەو شتانەی دەیانکەم!» ئەو نایابە، لەبەرئەوەی ھەندێک جار لەڕووی گۆرانیبێژییەوە یان لەکاتی [پیانۆژەنیدا] پرسیارم لێ دەکرد «بەڕای تۆ کامیان بکەم؟» ئەو لە یارمەتیدانم لە بڕیاردانێکی خێرا باشە. من بەڕاستی بڕوام بە بۆچوونەکانی ھەیە چونکە تۆماری زۆر باش بەرھەم دێنێت.
لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٥دا، لی لە پرۆژەیەکی سەربەخۆدا کەڤەرێکی بۆ گۆرانی «ئازیزەکەم شتێکی خراپ خراپی کرد» ئەنجام دا، کە بە ڕەسەنی گۆرانیی کریس ئیساکە. بەپێی لی، ئەو گۆرانییە لەسەر ئەو تۆمارە بوو کە لەگەڵ لیلیوایت لە ساڵی ٢٠١٠دا بەرھەمیان ھێنابوو. لی وتیشی کە ھیچ کام لە گۆرانییەکانی لەگەڵ لیلیوایت نووسیبوویان لەسەر ئەو ئەلبومە نییە کە لەگەڵ ڕاسکیولێنێکز بەرھەمھاتووە، چونکە کۆمپانیای تۆمارکردنەکە ڕەتی کردبوونەوە. ئەو ناڕەزایەتی خۆی دەربارەی ئەوەی کە چۆن ناچار بووە ھەموو تۆمارەکە دووبارە لە سەرەتاوە بنووسێتەوە دەربڕی کە بە سەختترین ئەلبومی ئێڤەنێسنس ناسراوە.
ناو و بیرۆکە
لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ گۆڤاری کێرانگ! لە حوزەیرانی ٢٠١١، لی وتی کە ئەلبومەکە بە ناوی گرووپەکەوە ناو دەنرێت، و «لە بارەی گرووپەکەوەیە، زیاتر وەک تۆمارێکی گرووپەکەیە.» لە ڕوونکردنەوەکانیدا وتی «ئەم ئەلبومە دەرەنجامی گەڕانەوەی منە بۆ خۆشویستنی کارەکەم، بۆ ئێڤەنێسنس، بۆ ئەو شتەی کە ھۆگری بووم بۆ ماوەی دەیەیەک و بگرە زیاتریش.» لە سەرەتادا بیرۆکەی زۆر ھەبوو بۆ ناوی ئەلبومەکە، بەڵام لی وتی «کە کارەکە بە کۆمەڵ بەرەوپێش برا، ھەستمان کرد کە ئەم کارە شووناسی ئێمە و گرووپەکەمانە و بەھۆی ئەو ھەستانەی لە مۆسیقاکەماندا بوو، تەنیا ناو بوو کە دەگونجا [بۆ ئەلبومەکە]، گەڕانەوەی خۆشەویستییەکەمان بوو بۆ کارەکە بە بەھێزی.» لە چاوپێکەوتنێکی دا وتی کە ١٦ گۆرانی تۆمارکراون، بەڵام ھەموویان لە ئەلبومەکەدا نابن، دواتر بڕیار درا کە دوو جۆر لە ئەلبومەکە دەربچێت: جورێ دیلەکس کە ھەر ١٦ گۆرانییەکەی تێدایە، لەگەڵ جۆری ئاسایی کە ١٢ گۆرانی تێدایە.
وێنەی ئەلبومەکە لە ماڵپەڕی گرووپەکە لە ٣٠ی ئابی ٢٠١١ دەرکەوت. ئەلبومەکە یەکەم ئەلبومی گرووپەکەیە بەبێ وێنەی لی لەسەر بەرگەکەی. لە چاوپێکەوتنێکیدا باسی بەرگی ئەلبومەکەی کرد و وتی: «ھەردوو ئەلبومی پێشوومان من لەسەر وێنەی بەرگەکەیان بووم، و خۆشە بەلامەوە کەسانێک وێنەکە ببینن و بڵێن «ئەوە ئەو کەسەیە» بەڵام ئێستا وا ھەست دەکەم کە ناسراوین و ویستم ئەمەیان جیاواز بێت. ویستم شتێکی نامۆ و سەرسوڕھێنەر بێت وەکوو ئێڤەنێسنس خۆی نەک تەنیا من.» بەرگەکە کە تاریک و تەماوییە، بەستراوە بە ناوی گرووپەکەوە، کە بە واتای «ونبوون وەکو ھەڵم دێت.»
شێوەی مۆسیقی و ئیلھام
وێنۆک|190px|بیۆرک، کە لە وێنەکەدا دەرکەوتووە، لەلایەن لییەوە بە ئیلھام بۆ سەر ئێڤەنێسنس ناودەبرێت. لەکاتی تۆمارکردن لەگەڵ ستیڤ لیلیوایت، لی ئەلبومەکەیانی بە «پەلکەزێڕینەی دەنگی» ناساند، کە گۆرانی بەھێز پێکی ھێناوە. بەپێی وتەکانی لی، کاریگەری مۆسیقای ئەلیکترۆنی لەسەر بوو، ھەروەھا کارێکی زۆریش لە پڕۆگرامسازیی تەپڵەکانیدا ئەنجام درابوو. دوای چەند تۆمارکردنێکی زیاتر لەگەڵ نیک ڕاسکیولێنێکس، لی باسی لە ئامانج و نامەی ئەلبومەکە کرد و دوو باسی سەرەکی ئەلبومەکەی خستە ڕوو، کە پێکھاتوون لە: ڕووخاوی («ڕوخاوی بووە بە نامەیەکی ئەلبومەکە، بە بێ ئەوەی باسی چارەسەر بکات») لەگەڵ ئۆقیانووسەکان. لە بەرنامەیەکی تردا لەگەڵ ئێم تیڤی، لی باسی چەند نامەیەکی تری کرد: «ھەوڵدان بۆ ئازادی، ھەروەھا گۆرانی تێدایە کە تەنیا لەبارەی ئەوەن کە [خۆشەویستی بکەیت].» لی وتی کە ئێڤەنێسنس ئامێری نوێ و کۆنی وەک ھارپ، سینتسایزەر لەگەڵ پەیدانی «مووگ تۆرس» یان لەکاتی تۆمارکردنی گۆرانی «دەرگای نھێنی» و «دڵم شکاوە» بەکارھێناوە. لە چاوپێکەوتنێکی دا لەگەڵ ڕۆژنامەی کیرانگ، لی وتی کە ئیلھامی لە ژیان و ئەزموونی پەیوەندییەکانی خۆی وەرگرتووە.
لی بیۆرکی بە کاریگەر لەسەر ئیڤەنێسنس ناساند. بەپێی قسەکانی لی، تۆمارکردنی ئەلبومەکە خۆش بووە، بەڵام بە شێوازێکی «پۆپی» نا. ھەروەھا ئیلھامی لە ھەوادارانی ئێڤەنێسنسەوە بۆ ھاتووە: «بەڕاستی گوێم لە خۆمە گۆرانی بۆ پەیوەندی خۆم بە ئیڤەنێسنس و گوێگرەکانم دەڵێم. ھەمیشە یەک پەیوەندی گەورە ھەیە کە زۆرترین گۆرانیم بۆ وتووە. وا ھەست دەکەم پەیوەندییە گەورەکەم لەم ئەلبومەدا لەگەڵ ئیڤەنێسنس خۆیەتی، لەگەڵ گوێگرەکان. وابزانم لە ڕووی ھۆنراوەوە زۆر لەبارەی پەیوەندییەک دەبیستن، شەونخوونی لەگەڵ پەیوەندییەک یان خۆشەویستی لە پەیوەندییەکدا، بە زۆری گۆرانی لەو بارەیەوە دەڵێم.»
بۆ ئەم ئەلبومە، گرووپەکە کاریگەری ھونەرمەندانی وەکوو: بیۆرک، دیپیشێ مۆد، ماسڤ ئەتاک، ئێم جی ئێم تی و پۆرسێدیان لەسەر بووە. لویز کۆرنر لە وێبگەی دیجیتاڵ سپای تێبینی ئەوەی کرد کە گیتاری بەھێز و ئامێری تولداری تیژ لە زۆربەی گۆرانییەکانی گرووپەکەدا ھەیە: «ئەیمی لی بە گیتارە بەھێزەکان و ئامێرە تەلدارەکان دەگەڕێتەوە بۆ کاریگەرییە کۆنەکانی سەر گرووپەکە، بە پێچەوانەی ئەو دەنگە ئەلیکترۆنییەی بەرەو ڕووی دەڕۆیشتن.»
مۆسیقا و ھۆنراوە
وێنۆک|ئەیمی لی لەکاتی ژەنینی پیانۆدا لە کۆنسێرتێکی ئێڤەنێسنسدا|170px
پێنجەم گۆرانی بە ناوی «دیوەکەی تر» لە گیتاری پڕ و تەپڵی بەیس و دەنگە «ھوایی و گونجاوەکەی لی» لەگەڵ چەند بەشێکی ستایلی ڕیتم و بلووز پێکھاتووە. لە ڕووی ھۆنراوەوە، گۆرانییەکە لەبارەی مردنەوەیە. «ئەمە بسڕەوە»، کە پێشتر ناوی «ڤانێلا» بوو، لەلایەن ماری ویلێتی گۆڤاری لاودوایەرەوە بە یەکێک لەو گۆرانییانە ناسێنراوە کە لە کۆنسێرتەکان و بە کەسی خۆشترە بەراورد بەوەی بە ھێدفۆن گوێبیستی بیت، ھاوشێوەی «ئەوەی دەتەوێت.». «ونبوو لە بەھەشت» گۆرانییەکی سیمفۆنیک ڕۆکە کە بە پیانۆ دەست پێ دەکات لەگەڵ ئامێری ژێدار و دەنگی لی بەبێ زیادکردنی توێی زیاتر و دواتر زیادکردنی دەنگی گرووپەکە بۆ بەھێزترین بەشی گۆرانییەکە؛ ھۆنراوەکە وێنەدانەوەی ئەزموونی ململانێکانی ڕابردووی لییە، و داوای لێبوردنە بۆ گوێگرەکانی لەبەر بێدەنگیی پێنج ساڵی ڕابردوویان. شێوازی بنیادی گۆرانییەکە بەراورد دەکرێ بە گۆرانی «یۆگا» ی ھونەرمەندی ئایسلەندی بیۆرک. «بێزار» لە ئاوازێکی تەمەڵ و کۆرسێکی دووبارەکراوەی سروودئاسا پێکھاتووە، یەکێکە لە یەکەمین ئەو گۆرانییانەی بۆ ئەلبومەکە نووسراوە، ڕێڕەوێکی بەھێز بۆ گۆرانییە دواھاتەکانی ئەلبومەکە دادەنێت.
«کۆتایی خەونەکە» بە «گیتاری بەھێز دەست پێ دەکات و دواتر بۆ ڕیتمێکی نەرم بە پیانۆ و دەنگە تایبەت و ناسراوەکەی لی دێتەوە خوارەوە.» لە کۆرسەکە دا لی دەڵێت: «دوای دڵت بکەوە تا خوێنی لێ دێت» کە زیاتر پەیامی گۆرانییەکە دەردەخات کە ئەویش «کۆنترۆڵکردنی ژیانی خۆتە.» لی دەربارەی گۆرانییەکە دەڵێت: «لەبارەی ئەوەیە کە تێبگەیت ئەم ژیانە کۆتایی نەھاتووە و چۆن دەبێت بژیت و بە ئازارەکانیشییەوە ژیان لە ئامێز بگریت، پێش ئەوەی ھەموو شتێک کۆتایی بێت. ھەرچەندە ئازارت بدات، واتا تۆ ھێندە زیندوویت. بۆیە ھێندە لە ئازارپێگەیشتن مەترسە کە ژیانت لەدەست بچێت.» «ئۆقیانووسەکان» بە سینتی نزم و دەنگی لی، پێش ئەوەی گرووپەکەش دەنگیان بێت، دەست پێ دەکات. بەپێی لی، گۆرانییەکە «گەورەیە و خۆشی زۆریان بینیوە لە یاریپێکردن پێی.» «ھەرگیز مەگەڕێوە» لەسەرەتادا ناوی «پرتەقاڵی» بووە، و لە لەدەستدان دەڕوانێت لە سۆنگەی کەسێکەوە کە کەسێکی لە کارەساتدا لەدەستداوە. لی وتی کە بۆ گۆرانییەکە و ھۆنراوەکەی کە دەڵێت «ھەموو لە دەست چوو، تەنیا جیھان کە دەمناسی» سروشی لە ڕووداووەکانی بوومەلەرزە و تسونامی ساڵی ٢٠١١ی تۆھۆکو وەرگرتووە. «مەلەکردن بەرەو ماڵەوە» گۆرانییەکی ئێلێکترۆ پۆپی باندەکەیە کە گیتاری گرژ و پیانۆی دڵتەنگ لەخۆ دەگرێت.
بڵاوبوونەوە
پێش بڵاوبوونەوەی ئەلبومەکە، ھەندێک بڕگەی کورتی تراکەکانی بڵاودەکرانەوە، لەوانە تراکەکانی «ئەوەی دەتەوێت» و «دیوەکەی تر»، «ونبوو لە بەھەشت» کە دوابەدوای یەکتری لەسەر ھەواڵەکانی ئێم تیڤی بڵاو دەکرانەوە. ھەندێک لە گۆرانییەکان لە سەرھێڵ بڵاوکرانەوە، وەک «دیوەکەی تر»، کە بۆ یەکەمین جار لە ٢١ی ئەیلوول لە ھۆت تۆپیک پەخشکرا؛ «دڵم شکاوە» لە ٢٧ی ئەیلوول، لەگەڵ «کۆتایی خەونەکە» لە سپین لە ٤ی تشرینی یەکەم. ھەموو گۆرانییەکان لە ٧ی تشرینی یەکەم لەسەر سپین بڵاوکرانەوە. گۆرانیی «دروستکراو لە بەرد» ڕیمیکسێکی لەلایەن دانی لۆھنەر، ناسراو بە «ڕێنھۆڵدەر»، بۆ کرا، کە لەکۆتایی فیلمی جیھانی ژێرەوە: خەبەربوونەوە لێدرا. گۆرانیی «شێوەیەکی نوێ بۆ برینداربوون» لەلایەن ھونەرمەند «فۆتێک» ڕیمیکسی بۆ کرا و لەسەر ساوندتراکی فیلمی تۆڵەسێنەکان دەبیسترێ.
تاکەگۆرانییەکان
«ئەوەی دەتەوێت»، یەکەم تاکەگۆرانیی ئەلبومەکە، لە ٩ی ئابی ٢٠١١ بە شێوەیەکی دیجیتاڵی بڵاوکرایەوە. ھۆنراوەی گۆرانییەکە دەربارەی ئازادییە، کە یەکێکە لە ناوەڕۆکی گۆرانییەکانی گرووپەکە. گۆرانییەکە ژمارە ١ی ھێڵکارییەکانی شانشینی یەکگرتووی بەرکەوت، کە وای کرد ئێڤەنێسنس ببێتە تەنیا ھونەرمەند بە زیاترین فرۆشی تاکەگۆرانییەوە لە ساڵی ٢٠١١دا. گۆرانییەکە لە ژمارە ٦٨ دواتریش ٧٢ی «بیلبۆرد ھۆت ١٠٠» و ھێڵکارییەکانی شانشینی یەکگرتوو جێگیر بوو. ڤیدیۆکلیپی ئەلبومەکە لە بڕۆکلینی نیویۆرک گیراوە؛ بەشێکی ڤیدیۆکە لە خانوویەکی کۆندا گیراوە کە ئێڤەنێسنس لەکاتی نمایشکردنی گۆرانییەکە پیشان دەدات. ڤیدیۆکە لەلایەن مێرت ئەیڤس دەرھێنراوە و لە ١٣ی ئەیلوول بڵاوکراوەتەوە.
«دڵم شکاوە» لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١دا، بەسەر ڕادیۆیەکاندا دابەشکرا. تاکەگۆرانییەکە بە یەکەمین تاکەگۆرانی مەینستریمی گرووپەکە ناسراوە. ڤیدیۆکلیپی گۆرانییەکە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٢ بڵاوکرایەوە. تاکەگۆرانی مەینستریمی «ونبوو لە بەھەشت» لە ٢٥ی ئایار لە جیھاندا بڵاوبووەوە. ڤیدیۆکلیپەکەی لە ١٤ی شوباتی ٢٠١٣ بڵاوکرایەوە، لە ئێڤەنێسنس لەکاتی نمایشکردنی گۆرانییەکە پێکھاتووە. ڤیدیۆکان لەلایەن گوێگرەکانی ئەلبومەکەوە لەکاتی گەشتی گرووپەکە بە جیھاندا گیراون. «دیوەکەی تر» تاکەگۆرانییەکی ڕێکلامی بوو بۆ زیادکردنی فرۆشی ئەلبومەکە کە لە ١١ی حوزەیران بەسەر ڕادیۆیەکاندا دابەشکرا. ڤیدیۆیەکی لیریکی بۆ گۆرانییەکە دروستکرا کە لە ٣٠ی ئابی ٢٠١٢ لەسەر کەناڵی فەرمیی یووتیووبی گرووپەکە بڵاوکرایەوە، لی وتی کە ڤیدیۆی زیاتر بۆ گۆرانییەکە دروست ناکرێ.
پێشوازیی ڕەخنەدار
بە شێوەیەکی گشتی، ئەلبومەکە ڕەخنەی باش و ئەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانی مۆسیقاوە لێ گیراوە. مێتاکریتیک ڕێژەیەکی مامناوەندی بە ئەلبومەکە دا: ٦٣/١٠٠، کە لەسەر بنەمای ٩ ھەڵسەنگاندن داندرا، کە بە شێوەیەکی گشتی وەڵامدانەوەیەکی باشیان لەسەر ئەلبومەکە ھەبووە. پێش بڵاوبوونەوەی، ئەلبومەکە لەسەر چەند پێڕستێک دەرکەوتووە، وەک پێڕستی سپین بە ناوی «٢٦ ئەلبوم کە گرنگترینن»، پێڕستی ئینتەرتەینمێنت ویکڵی بە ناوی «ئەلبومەکانی ئەم پاییزە کە ناتوانین چاوەڕێ بکەین تا گوێمان لێیان بێ»، لەگەڵ پێڕستێکی ڕۆلینگ ستۆن بە ناوی «پێشبینینی مۆسیقای پاییز: بەناوبانگترین ئەلبومەکانی وەرزەکە.» ستیڤ بیبی سەر بە کێرانگ! ٥ ئەستێرەی بە ئەلبومەکە دا و وتی کە بە بێ ڕکابەری یەکێکە لە باشترین و پڕمتمانەترین ئەلبومی گرووپەکە و «باشترین ئەلبومیان ھەتاکوو ئێستا.» ڕیک فلۆرینۆی ئارتیست دایرێکت وتی کە ئێڤەنێسنس باشترین ئەلبومی گرووپەکەیە ھەتاکوو ئێستا و گرووپەکە توانیویانە تاقیکردنەوە بەبێ ئەوەی دەنگی خۆیان لەدەست بدەن بکەن و کەم کەس دەتوانن ئاوا بن.
تیۆن وێبەر لە گۆڤاری سپین کاردانەوەی تێکەڵی ھەبوو بۆ ئەلبومەکە و وتی کە لی زۆر دەستی لە خۆی بەرداوە و دەنگی ئیڤەنێسنس لە سێبەری چەکە نا نھێنییەکەیان دا ون بووە. بەپێی نیک کاتوچی لە ڕۆژنامەی ڕۆلینگ ستۆن، ئێڤەنێسنس تێکەڵەیەکی شیرینی پیانۆ و گیتار و ئامێرە ژێدارەکانە، کە ھێندەی بەرھەمەکانی پێشووی گرووپەکە تیژ نییە. کریس ویڵیامسنی گۆڤاری ڕۆیتەرز دەڵێت ھەموو تۆنە جێگۆڕکێکارەکانی ناو ئەلبومە نوێیەکە لەوە دەچێت کە بۆ نمایشکردنی لەگەڵ کۆتاییی ئەو فلیمە ئاکشنانەدا کە خۆیان زۆر بەرز ڕادەگرن دانرابێت. ئێدنا گەندەرسنی یوو ئێس ئەی تودەی ڕەخنەی لە شێوازی دەرھێنانی ڕاسکولینیکز گرت لەسەر ئەوەی کە توخمی ئەلکترۆنی زۆری تێدایە و دەنگە کلاسیکییەکەی لی تێک دەدا کە نیشانەی دیاریکراوی ئیڤەنێسنس بوون. ھەندێ لە بەشە ئەلکترۆنییەکان تێکەڵی دەبن، بەڵام دەنگە تایبەتمەندەکەی گرووپەکە و ئامێرە ژێدارە خەمناکەکان پێشڕەوی لە دیاریکردنی تۆنی خەمناکی ئەلبومەکە دەکەن. ھەرچەندە دەین پڕۆکۆیەڤی وێبگەی پاپ ماتەرز ڕەخنەی لە ناوی ئەلبومەکە گرت و بە ستراتیژی باندە تازەکانی ناوبرد، بەڵام خۆشحاڵی خۆی لە زیادبوونی دەنگی کۆرس و پیانۆ و ئامێری ژێداری نەرم دەربڕی، بەڵام ھۆشداری لەوەش دا کە گۆرانییەکانی ئەلبومە دیلەکسەکە زۆر باشتر بوون لە جۆرە ئاسایییەکە. ھەروەھا تێبینی ئەوەی کرد کە گرووپەکە بەرەو شێوازی سیمفۆنیک مێتاڵ دەڕوات. ستیڤن ھایدنی وێبگەی ئەی ڤی کڵەب ئەلبومەکەی بە خۆپەرستانە و بێتام و دەبەنگ لە قەڵەم دا.
سەرکەوتنی بازرگانی
ئەلبومی ئێڤەنێسنس لە ژمارەی یەکی بیلبۆرد ٢٠٠ بە ١٢٧٬٠٠٠ فرۆشەوە لە یەکەم ھەفتەی بڵاوبوونەوەی دا جێگیر بوو، کە بوو بە دووەم ئەلبومی گرووپەکە کە لە ژمارە یەکی ھێڵکارییەکەدا خۆی ببینێتەوە. فرۆشەکانی ئەلبومەکە لە ھەفتەی یەکەمدا بەراورد بە ئەلبومی پێشووی گرووپەکە، دەرگا کراوەکە، کەمتر بوو، کە ٤٤٧٬٠٠٠ دانەی لێ فرۆشرا. دوای یەک ھەفتە، ئەلبومەکە بە ٤٠٬٠٠٠ فرۆشەوە کەوتە ژمارە چواری ھێڵکارییەکەوە. ئەلبومەکە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان کەوتە ژمارە یەکی چەند ھێڵکارییەکی تریشەوە و ١٤١ەمین باشترین ئەلبومی فرۆشراوە لەو وڵاتە. ھەتاکوو ئابی ٢٠١٢، ئەلبومەکە ٤٢١٬٠٠٠ دانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لێ فرۆشراوە.
پێڕستی تراکەکان
ھەموو گۆرانییەکان لەلایەن ئێڤەنێسنس نووسراون، جگە لەوانەی لە چەماوەدا ئاماژە بە نووسەرەکانیان کراوە. گۆرانییەکان لەلایەن نیک ڕاسکیولێنیکز دەرھێندراون.
کەسایەتییەکان
سەرچاوەکان لەسەر تێبینییەکانی ئەلبومەکە وەرگیراوە.
ئێڤەنێسنس
تەکنیکی
مۆسیقاژەنی زیاتر
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مۆسیقا لە ٢٠١١ پۆل:ئەلبومە مۆسیقییەکان پۆل:ئەلبومەکانی ٢٠١١ پۆل:ئەلبومەکانی ئێڤەنێسنس
ھەرەکۆل
بنارەکانی ئەم کێوە پێشتر بە داری بەڕوو داپۆشرابوو. ھەروەھا ژمارەی ئاژەڵانی ئەم کێوە زۆر کەم بووەتەوە. ھەرەکۆل کوتووەتە باکووری ڕۆژھەڵاتی دۆڵی بەھرانجی. لە پای ئەم کێوە دا لە خۆرھەڵاتەوە بۆ خۆرئاوا چۆمێک دەڕوات کە لەگەڵ چۆمی بۆتان تێکەڵ دەبێت.
بایەخ
ئەم کێوە و دەوربەری زۆرجار شوێنی تێکھەڵچوونی ھێزەکانی پاراستنی گەل لەگەڵ سپای تورک بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:کێوەکانی کوردستان
تەپەیەزان
تەپەیەزان (Tepeyezan، ) دێیەکە لە ناوچەی خزڵی شارستانی نیاوەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢٠ کەس لە ٢٧ بنەماڵەدا بووە.
کۆمەڵەی شەشەمی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
کۆمەڵەی شەشەم یاخود کۆمەڵەی F یەکێکە لە ھەشت کۆمەڵەکەی جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢ کە یارییەکانی لە ٢٣ی تشرینی دووەم تا ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ بەڕێوەدەچێت. کۆمەڵەکە پێک دێت لەبەلجیکا، کەنەدا، مەغریب و کرواتیا. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکە سەردەکەون بۆ قۆناغی ١٦، سێیەم و چوارەم لە خولەکە دەچنە دەرەوە.
یارییەکان
ھەموو ئەو کاتانەی کە خراونەتەڕوو ناوخۆیین، AST (UTC+3).
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
زمانی ھەوسە
ھاوسا یان ھەوسە (Harshen/Halshen Hausa; عەجەمی: هَرْشَن هَوْسَ) بریتییە لە زمانێکی چادیکی قسەی پێدەکرێ لەلایەن گەلی ھاوسا، بە زۆری لە باکور و نیوەی نێجیریا و باشور و نیوەی نیجەر، لەگەڵ ژمارەیەکی کەم لە چاد، بێنین، و کامیرۆن.
ھاوسا یەکێکە لە بەربڵاوترین زمانەکانی سەر بەخێزانی چادیک کە لەلایەن ٤٧ ملیۆن کەسەوە وەک زمانی یەکەم و ھەروەھا ٢٥ ملیۆن کەسی دیکەش وەک زمانی دووەم قسەی پێدەکەن، بەمەش ڕێژەی قسەکەرانی زمانی ھاوسا دەگاتە ٧٢ ملیۆن وە بەپێی دوایین خەمڵاندنەکان ڕێژەی قسەپێکەرانی ھاوسا ١٠٠ بۆ ١٥٠ ملیۆن کەسن.
دابەشبوونی جوگرافی
وێنۆک|لیستی زمانەکانی نێجیریا لە ساڵی ١٩٧٩ قسەپێکەرانی ڕەسەنی ھاوسا، کە بریتین لە گەلی ھاوسا، زیاتر نیشتەجێی نیجەر و باکوری نێجیریا، باکوری کامیروون و چاد ن.
بۆکۆ (لاتین)
سیستەمی نووسینی ھاوچەرخی زمانی ھاوسا بە شێوە نووسینی لاتین کە بە بۆکۆ ناودەبرێ لە ساڵانی ١٩٣٠ دا لەلایەن ئیدارەی بەرێوەبەری بەریتانیاوە پێشکەش کرا.
عەجەمی (عەرەبی)
زمانی ھاوسا لە کۆندا بە عەجەمی و ئەلفوبێی عەرەبی نووسراوە ھەتا سەدەی ١٧ ھەمین، یەکەمین نووسراوی ھاوسا بریتیی بووە لە ڕیوایەتی نەبی موسا لە لایەن عەبدوڵاھی سوکا.
لە شێوە نووسینی عەرەبی زمانی ھاوسادا چەندین پیتی زیادە و بزوێن بوونیان ھەیە کە لە زمانی عەرەبیدا زۆربەیان بەکار ناھێنرێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانەکانی کۆتدیڤوار پۆل:زمانەکانی تۆگۆ پۆل:زمانەکانی سوودان پۆل:زمانەکانی نێجیریا پۆل:زمانەکانی نیجەر پۆل:زمانەکانی گانا پۆل:زمانەکانی کامیروون پۆل:زمانەکانی بورکینافاسۆ پۆل:زمانەکانی بێنین پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار پۆل:زمانەکانی چاد پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-١ پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢
ئەبھیشەک باچان
ئەبھیشەک باچان لەدایکبووی ٥ی شوباتی ١٩٧٦ لە مۆمبای - ھیندستان، کەسایەتی ئەکتەر و بەرھەمھێنەری فیلمە، کوڕی ئەکتەری بەناوبانگی ھیندی ئەمیتاب باچانـە وێڕای ناسراوی بەھۆی باوکییە بەڵام لێھاتوویی ئەبھیشەک کلیلی سەرکەوتنەکانییەتی، بەبھیشەک لەزنجیرە فیلمەکانی (Dhoom Series) ناوبانگێکی باش و ھەوادارێکی زۆری لەخۆ کۆکردەوە، کە بەشی سێیەمی ئەم زنجیرەیە (Dhoom 3) گەرچی لەساڵی ٢٠١٣ دەرچوو بەڵام توانی زۆرترین داھات لە بۆکس ئۆفیسی بۆلیوود کۆبکاتەوە کە داھاتی تەنیا ئەمە بەشەی کردییە نزیکەی ٨٠ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی لەو کاتەی تەواوی فیلمەکە بە نزیکەی ٢٠ میلیۆن دۆلار وەستا، لەساڵی ٢٠١٤ بە فیلمی (Happy New Year) لەگەڵ ئەکتەری شاروخ خان کە چاوەڕێ دەکرێت ئەم فیلمەش داھاتێکی زۆر و بینەرێکی زۆر لەخۆی کۆبکاتەوە، ئەبھیشەک لەساڵی ٢٠٠٠ەوە تاکوو ئێستا لە کاری ئەکتەری بەردەوامە، یەکەم فیلمی بەناوی (Refugee) لەسالی ٢٠٠٠ بوو کە ئەوکات لەگەڵ خانمە ئەکتەر کارینا کاپوور بەیەکەوە یەکەم فیلمی خۆیان وەشاند.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی پۆل:ئەکتەرانی پیاوی هیندی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دیسلێکسیان هەیە پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ھیندی سەدەی ٢٠ەم
گێلاسی خوێن
چیرۆک
کوڕێکی گەنج دوای ئەوی دەزانێت ناتوانێت ببێتە جادووگەر، بڕیار دەدات ببێتە چیرۆکنووس تا بەم شێوە بە ئاواتەکەی بگات و لە ڕێگەی خەیاڵییەوە شت بخوڵقێنێت بۆیە بۆ خوێندنەوەی زیاتر ڕوو دەکاتە کتێبخانەیەکی گشتی لە گەڕەکی سابووبکەران و لەوێ ھاوڕێیەک دەدۆزێتەوەو بە ھەڵکەوت لە کتێبەکانی باباندا چێرۆکێکی شاراوە دەدۆزنەوە کە باس لە میرنشینی بابان دەکات کە خەون بە نەمریی شاری سلێمانییەوە دەبینن و ھەوڵی بۆ دەدەن.
٢٦ی کانوونی دووەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
بەرەی کوردستانی
بەرەی کوردستانی لە (٨) حزبی باشووریی کوردستان پێکھاتبوو ئەوانیش : یەکێتی نیشتمانی کوردستان،پارتی دیموکراتی کوردستان ، حسک ، پاسۆک ، پارتی گەل ، حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستان ، حیزبی شیوعی کوردستان-عێراق ، بزووتنەوەی دیموکراتی ئاشووری لە ڕۆژی ٢ی ئایار ساڵى ١٩٨٨ راگەیەندرا. مەبەست لە پێکھێنانی بەرەی کوردستانی کارو خەباتی پێکەوەیی بوو بۆ بەرەنگاربوونەوەی ڕژێمی بەعس لە عێراق کە لەو سەردەمە دا کردەوە دژ بە مرۆڤایەتییەکانی بەرامبەر بە گەلی کوردستان و شۆڕشەکەی گەیاندبووە ئەوپەڕی دڕندەیی. ڕاگەیاندنی ئەم بەرەیش لە کاتێکدا بوو کە لەدوای پرۆسەیەکی ٧ قۆناغی لە باشووری کوردستاندا لە ژێر چەپۆکی داگیرکاری بەعس بە ناو پرۆسەیی ئەنفال زیاتر لە ١٨٢٠٠٠ کوردیان زیندە بەچالکرد و سەدان گوند و لادێ و شارۆچکەی کوردستانیان وێران کرد و دەیان هەزار کەسیان ئاوەرەی ئۆردوگا زۆرەملیکانی خۆیان کرد.
گابازەڵە
گابازەڵە (بە ئینگلیزی: Gabazelle، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٥٦ کەس لە ١١٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
عومەر کوڕی عەبدولعەزیز
عومەری کوڕی عەبدول عەزیز کوڕی مەروانی کوڕی حەکەم کوڕی دەبوو عاس کوڕی ئومەیییە، ھەشتەم خەلیفەی ئەمەوییەکان، و پێنجەم خەلیفەی ڕاشدینە بەپێی تێڕوانینی سوننە. ونەژادی لە دایکییەوە دەچێتەوە سەر عومەری کوڕی خەتاب کە دایکی لەیلای کچی عاسم کوڕی عومەری کوڕی خەتتاب بووە، بەمەش خەلیفە عومەری کوڕی خەتتاب دەبێتە باپیرەی عومەری کوڕی عەبدول عەزیز، لە دایک بووە لە مەدینە، وزانست وئوسوڵی ئایینی خوێندوە لەسەر دەستی ساڵح کوڕی کیسان لە مەدینە وزۆر سوودی وەرگرتووە لە زانایانی، پاشان مامی خەلیفە عەبدول مەلیکی کوڕی مەڕوان بانگی دەکات بۆ دیمەشق پایتەختی دەوڵەتی ئەمەوی وفاتمەی کچی کردە ھاوسەری وە کردی بە میر لەسەر ئیمارەیەکی بچووک لە نزیک حەلەب کە ناوی (دەیر سەمعان) بوو وبە والی ئەوێ مایەوە تا ساڵی ٨٦ کۆچی.
شوێنە زانستییەکەی والی مەدینە
ناونراوە بە پێنجەم خەلیفەی ڕاشدین لەبەر ئەوەی ڕێگەی خەلیفەکانی ڕاشدینی گرتووە، خەلافەتی گرتە دەست دوای سولەیمانی کوڕی عەبدول مەلیک لە دیمەشق ساڵی ٩٩ک وناونرا بە خەلیفەی دادپەروەر لەبەر دادپەروەرییەکەی لە حوکمدا، لە ساڵی ٨٧ک خەلیفە وەلیدی کوڕی عەبدول مەلیک کردی بە والی مەدینە، پاشان ویلایەتی تائیفی خستە سەر لە ساڵی ٩١ک بەوەش بووە والی ھەموو حیجاز، وگرنگترین ئیشەکانی عومەر ئەوە بوو کە مەجلیسی ڕاوێژی دامەزراند کە لە دە کەس لە زاناکنی مەدینە پێک ھاتبوو، پاشان خەلیفە سولەیمانی کوڕی عەبدول مەلیک کردی بە وەزیر لە سەردەمی خۆیدا.
وسوفیانی سەوری دەربارەی وتویەتی وەک پێنجەم خەلیفەی ڕاشدین (خەلیفەکان پێنج کەسن، ئەبوبەکر و عومەر و عوسمان و عەلی وعومەری کوڕی عەبدول عەزیز).
لە سەردەمی وەلیدی کوڕی عەبدول مەلیک
کاتێک وەلیدی کوڕی عەبدول مەلیک خەلافەتی گرتە دەست، عومەری کوڕی عەبدول عەزیزی کردە والی مەدینە لە ساڵی ٩٢ تا ٩٣ک.
کاتێک بووە والی مەدینە دە کەسی بانگ کرد لە زاناکانی مەدینە ومەجلیسێکی شورای بۆ دروستکردن داوای لێکردن کە ھاریکاری بکەن لە بە جێ گەیاندنی داد وحەقدا.
ولایەتەکەی فراوان بوو ھەموو حیجازی گرتەوە، وئاسایش ودادی بڵاو کردەوە لە نێو خەڵک، ھەروەک تامی بەزەیی وئارامی دەروونی پێ چەشتن، ستەمکار وخراپەکارەکانی سەردەمەکەی دوور دەخستەوە وبەرپەچی چاونەترس ولادەرەکانیانی دەکرد و لە سەروو ھەموویانەوە (حەجاجی کوڕی یوسف سەقەفی)، وعومەر زۆر ڕقی لێی بوو بەھۆی خراپەکاری وزوڵمەکانییەوە، لە یەکێک لە ساڵەکاندا نوێنەر بوو بۆ حەج عومەر ناردی بۆ لای وەلید وداوای لێکرد کە نەیەڵێت حەجاج بە مەدینە بڕوات لەگەڵ ئەوەی کە دەیزانی حەجاج جێگەیەکی تایبەتی ھەیە لای خەلیفە ئەمەوییەکان، وەلید داواکەی جێبە جێکرد، کە ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی حەجاج بەدگۆیییەکی زۆری کرد بەرامبەر وەلید کە بووە ھۆی لابردنی لە خەلافەت.
وەلیدی کوڕی عەبدول مەلیک دەیویست کە سولەیمانی برای لابات وکوڕەکەی دابنێ لە جێگەی خۆی بۆ وەرگرتنی خەلافەت، زۆریان گوێڕایەڵی بوون، بەڵام عومەری کوڕی عەبدول عەزیز ڕێگەی نەدا وتی (بەیعەتدان بە سولێمان لە گەردنماندایە).
لە سەردەمی سولەیمانی کوڕی عەبدول مەلیک
لە سەردەمی سولەیماندا فرسەت کرایەوە لە بەردەم عومەری کوڕی عەبدول عەزیزدا وکاریگەری دەرکەوت لە زۆر ڕووەوە، سولەیمان لەگەڵ خەلافەتی گرتە دەست عومەری لە خۆی نزیک کردەوە وبوارێکی فراوانی خستە بەردەمی، کردی بە وەزیر وڕاوێژکاری خۆی لە مانەوە و لە سەفەرەکانیدا، وسولەیمان وا دەیبینی کە پێویستی بە عومەرە لە ھەموو شتێکی گەورە وبچوکدا، وەکو وتویەتی، ھەر کە ئەم پیاوەم لێ ون بێت ھیچ کەسێک نادۆزمەوە لیم تێ بگات.
خەلافەتی
300px|وێنۆک|ناوچەکانی ژێر دەستی موسڵمانان، لەسەردەمی عومەری کوڕی عەبدولعەزیز
موبایەعەی خەلافەتی پێدرا دوای مردنی سولەیمانی کوڕی عەبدول مەلیک بەڵام خۆی حەزی پێ نەئەکرد، خەڵکی ھەموو کۆکردەوە لە مزگەوت وپێی وتن کە من تووش بووم بەم ئیشەوە کە نە ڕام لەسەرییەتی ونەداوام کردووە وڕاوێژ بە موسڵمانان نەکراوە، لەبەر ئەوە داوای لێکردن کە خەلیفەیەک بۆ خۆیان ھەڵبژێرن، بەڵام خەڵکەکە بە یەک دەنگ ھاواریان کرد، تۆمان ھەڵبژاردووە ئەی پێشەوای باوەڕداران. بەم شێوەیە موبایەعەی پێدرا لە دیمەشق ساڵی ٩٩ک لە مزگەوتی ئەمەوی.
دوای ئەوە عومەر گەڕایەوە ماڵەکەی وچوە جێگەکەی، لەو کاتە عەبدول مەلیکی کوڕی کە ئەوکاتە تەمەنی ١٧ ساڵ بوو، وھات بە باوکی وت، ئەوە چی دەکەیت ئەی پێشەوای باوەڕداران؟، عومەر وتی ئەمەوێت کەمێک بخەوم وزە لە لەشما نەماوە، عەبدول مەلیک وتی، دەخەویت پێش ئەوەی حەقەکان بگەڕێنیتەوە یۆ خەڵکەکەی ئەی پێشەوای باوەڕداران؟، عومەر وتی دوێنێ شەو نەخەوتم لەبەر سولەیمانی مامت، وکە نیوەڕۆ ھات نوێژ بە خەڵک دەکەم وناحەقییەکان دەگەڕێنمەوە بۆ خەڵکەکەی، عەبدول مەلیک وتی، کێ دەڵێت تا نیوەڕۆ دەژیت؟!، عومەر ھەستا کورکەی لە باوەش گرت وتی، سوپاس بۆ خوا کە کوڕێکی وای پێداوم کە ئاگادارم بکاتەوە بۆ ئایین.
نموونە لەسەر دادپەروەرییەکەی
ماوەی خەلافەتی عومەری کوڕی عەبدول عەزیز ناسراوە بە دادپەروەری و خۆشگوزەرانی لە ھەموو دەوڵەتی ئیسلامیدا، بە شێوەیەک کە پیاوێک زەکات دەردەکات بە دوای ھەژاردا دەگەڕێت بەڵام کەس نابینێتەوە کە پێویستی پێی بێت.
سادەیی ولە خواترسی
عومەر حەز لە سێو دەکات، دەڵێت.
سیاسەتی ناوخۆی
عومەر پیاوێکی لە خواترس بوو وبەرپرسیاری دەوڵەتە گەورەکەی ھەڵگرت بوپەڕی ھەوڵ وتێکۆشانەوە، ویستێکی ڕاستگۆی ھەبوو لە پەیڕەوکردنی دادپەروەری وپارێزگاری لە ھەوڵ وکات کرد وسووربوو لەسەر ماڵی گشتی، ئەوانەی تیابوو کە وا لە خەڵک بکات بە چاوی ڕێز وخۆشەویستییەوە سەیری بکەن.
والییەکانی ھەڵئەبژارد دوای لێوردبوونەوەیەکی ورد، وناسینی ھەموو ڕەوشت وتواناکانیان، کەس پایەی لەلای وەرنەئەگرت ئەگەر توانا وزانست وئیمانی نەبوایە، وئەگەر سەیری ناوی ئەوانە بکەیت کە ھەڵی بژاردو بۆ والی، دەبینیت زانای ئایینی و سیاسی بەتوانا وسەرکردەی فەتحەکان بوون. وعومەر بە باشی ھەڵبژاردن کۆڵی نەئەدا، بەڵکو بەدواداچوون وچاودێری دەکردن، وچاودێری کردنەکەی چاودێری تۆمەتبار نەبوو، بەڵکو چاودێری جێبەجێکردنی سیاسەتە گشتییەکەی دەکرد کە بۆ دەولەتەکەی دای نابوو.
وەک ئەوەی بۆ خۆی زۆر توند وڕەق بوو بەڵام بۆ والییەکانی وای نە دەکرد، بەڵکو زۆری پێ دەبەخشین، وموچەی زۆر باشی بۆ دانابوون تا دووریان خاتەوە لە ھەوڵدان بۆ ڕزق وسەرگەرمی کاروباری موسڵمانان ببن، وڕێگەی لێگرتن کە بازرگانی بکەن، وئازادی کردن لە بەڕێوەبردنی کاروباری ویلایەتەکانیان، ڕاوێژیان پێ نەئەکرد لە کارە گەورەکاندا نەبێت، وبێزار دەبوو لە والییەکان ئەگەر بۆ کاروباری بچووک پێیان بوتایە، ویەکەم کەس بوو کە بەخششەکانی بەنی ئومەیەی وەستاند و بەخششەکانی شاعیرەکانی ڕاگرت.
کۆچی دوایی
خەلیفەی ئەمەوی عومەری کوڕی عەبدول عەزیز کۆچی دواییی کرد ساڵی ١٠١ک ونێژرا لە ناوچەی دەیر سەمعان لە نزیک حەلەب لە سووریا، وھەندێک لە مێژوونوسان دەڵێن، عومەر بە شاراوی بوون شەھید لەسەر دەستی ھەندێک لە بەرپرسەکانی بەنی ئومەیە دوای ئەوەی بەخششەکانی ڕاگرتن ودەسکەوتەکانی گێڕانەوە بۆ ماڵی موسڵمانان، خەلافەتەکەی ماوەیەکی کەم بەردەوام بوو، نزیکەی دووساڵ ونیو بوو، پاشان گەڕایەوە بۆ لای پەروەردگاری بە دادپەروەری لە نێو خەڵکدا کە بە فەرمانی خوا ئیشی کرد لە نێوانیان، وکاتێک کۆچی دوایی کرد یەک پیاو نەبوو لە بەندیخانەکانیدا، ولە سەردەمەکەید زانست بڵاوبوویەوە ومزگەوتەکان زۆر بوون لە ھەموو لایەکی دەوڵەتی ئەمەوی، ولە ماوە کورتەکەیدا جەنگ وەستا لەگەڵ دراوسێکانی وچالاکییەکانی لە ناوخۆی دەوڵەتەکەی فراوان بوو، شەقام وڕێگا وڕێڕەوی ئاسایشی بنیاتنا لە دیمەشق و حەلەب و حومس و شارەک[میسر]] وشارە ئیسلامییەکانی تر وخوێندگەکانی لە ھەموو لایەک کردەوە وکتێبەکان لێیان گیرایەوە وەرگێڕان وزانستی گواستەوە وزۆر چاکسازی تر بە شێوەیەک کە مێژوونوسان بە پێنجەم خەلیفەی ڕاشدین ناوی دەبەن.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٦٨٢ پۆل:مردووانی ٧٢٠ پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٨ەم
حاکم زاملی
حاکم عەباس مووسا زاملی (؛ لەدایکبووی ١ی تەممووزی ١٩٦٥) سیاسەتوانێکی شیعەی عێراقییە  کە وەک جێگری یەکەمی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق خزمەت دەکات. ئەو ئەندامی ڕەوتی سەدرە و لە ئایاری ٢٠٠٦ەوە ھەتا نیسانی ٢٠٠٧ جێگری وەزیری تەندروستی عێراق بووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥ پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق
ئۆرێینج، نیو ساوت وێلز
ئۆرێینج شارێکە لە سێنترال وێست ی ویلایەتی نیو ساوت وێلز ی وڵاتی ئوسترالیا.
سەرچاوە
پۆل:ئۆسترالیا پۆل:نیو ساوت وێلز پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٦
٢٩ی کانوونی دووەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
نگین ئاڵتوونی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١ پۆل:خەڵکی ئیلام پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:وەرزشکارانی کورد
پوما
وێنۆک|350x350پیکسڵ پوما کۆمپانیایەکی گەورەی نێودەوڵەتیی فرە نەتەوەیی ئەڵمانییە کە کڵاوی بەرز و پێڵاوی شێوازی ژیان و جلی وەرزشی و کەلوپەلی وەرزشی دیکە بەرھەم دەھێنێت کە بنکە سەرەکییەکانی دەکەوێتە باڤاریا، ئەڵمانیا، پوما سێیەم گەورەترین کۆمپانیایە بۆ جلی وەرزشی لە جیھاندا کۆمپانیایەکە لە ١٩٤٨ لەلایەن ڕودۆلف دسلێر دامەزراوە، ڕودۆلف و براکەی ئەدۆڵف بەیەکەوە کۆمپانیاکەیان دامەزراندووە، ھاوبەشیان مایەوە تاوەکوو لە ١٩٤٨ ھەردووکیان ڕێکەوتن کە کۆمپانیاکانیان لەیەکتر جیابکەنەوە، کە یەکێکیان ئەدیداس و ئەوی تریش پووما و ھەردوو کۆمپانیاکەش ئێستا دەکەونە ئەڵمانیا.
پوما کۆمپانیایەکی کراوە بووە لەوەتەی ١٩٨٦، لە لیستی بۆرسەی فرانکفۆرت تۆمارە.
لە ٢٠١٧ بەدواوە، پووما زیاتر لە ١٣ ھەزار فەرمانبەری ھەیە بە شێوەی جیھانی و بەرھەمەکانیشی لە ١٢٠ وڵات دابەشدەکات
ئێمیل جانینگز
thumb|وێنۆک|چەپ|ئێمیل جانینگز ئێمیل جانینگز (٢٣ی تەمموزی ١٨٨٤ - ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٥٠) ئەکتەرێکی نەمسایی/ئەڵمانی و ئەمریکی لەدایکبووی سویسرا بوو. یەکەم ئەکتەر بوو کە خەڵاتی ئۆسکاری لە ساڵی ١٩٢٨ پێ بەخشرا.
کالێ
کالێ یا نەمروود یان کالحو (بە عەرەبی: کالح، سوریانی: ܢܢܡܪܕ) شارێکی دێرینی ئاشورییە و دەکەوێتە عێراق، ٣٠ کیلۆمەتر(٢٠ میل) باشووری شاری مووسڵ دوورە، و ٥کیلۆمەتر(٣ میل) لە باشووری گوندی سەلامیەیە، لە دەشتی نەینەوا لە مێزۆپۆتامیای سەرەوە. شارێکی گەورەی ئاشووری بوو لە نێوان نزیکەی ١٣٥٠ پێش زایین تا ٦١٠ پێش زایین. شارەکە دەکەوێتە شوێنێکی ستراتیژی ١٠کیلۆمەتر(٦میل) لە باکووری ئەو خاڵەی کە ڕووباری دیجلە لەگەڵ لقەکەیدا کە زێی گەورەیە یەکدەگرێتەوە. ڕووبەری شارەکە ٣٦٠ ھەکتار بووە(٨٩٠ دۆنم). کەلاوەکانی شارەکە لە دووری یەک کیلۆمەتر(١١٠٠ یارد) لە گوندی نوعمانیەی ئاشووری مۆدێرن لە پارێزگای نەینەوا لە عێراق دۆزرایەوە.
ئێمیل جانینگز
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
کالێ
ناوی نەمروود وەک ناوی ناوخۆیی لەلایەن کارستن نیبور لە ناوەڕاستی سەدەی ١٨دا تۆمارکراوە. لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمدا، شوێنەوارناسانی کتێبی پیرۆز ناوی ئینجیلی کالێ (کالحو ئینجیلی)یان پێشنیار کرد، کە لەسەر بنەمای وەسفکردنی گەشتەکانی نەمرود لە سەرەتای نەوەکانی نووح.
ئێمیل جانینگز
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٤ پۆل:مردووانی ١٩٥٠ پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر
کالێ
ھەڵکۆڵینی شوێنەوار لەم شوێنە لە ساڵی ١٨٤٥ دەستی پێکرد، و لە نێوان ئەو کاتە تا ١٨٧٩ ئەنجامدرا، و پاشان لە ساڵی ١٩٤٩ بەدواوە. چەندین پارچەی گرنگ دۆزرایەوە، زۆربەیان گواسترانەوە بۆ مۆزەخانەکانی عێراق و دەرەوەی وڵات. لە ساڵی ٢٠١٣ ئەنجومەنی توێژینەوەی ھونەر و زانستە مرۆییەکانی بەریتانیا پارەی بۆ "پڕۆژەی نەمرود" دابین کرد، لە دەرھێنانی ئێلینۆر ڕۆبسۆن کە ئامانجی نووسینی مێژووی شارەکە بوو لە سەردەمی کۆن و مۆدێرن، بۆ دەستنیشانکردن و تۆمارکردنی مێژووی بڵاوبوونەوەی شوێنەوارەکانی نەمرود، لە نێوان لانیکەم ٧٦ مۆزەخانە لە سەرانسەری جیھاندا دابەشکراوە (لەوانەش ٣٦ مۆزەخانە لە ئەمریکا و ١٣ مۆزەخانە لە بەریتانیا).
دامەزراندن
پاشای ئاشووری شەلمەنەسەری یەکەم (١٢٧٤-١٢٤٥ پێش زایین) کەلحوی (نەمرود)ی بنیات ناوە و بووە شارێکی گەورە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی ئاشووری ناوەڕاست (١٣٦٥-١٠٥٠ پێش زایین). بەڵام شاری دێرینی ئاسوور وەک پایتەختی ئاشوور ماوەتەوە، وەک چۆن لە ج. ٢٦٠٠ پێش زایین.
پایتەختی ئیمپراتۆریەت
شارەکە ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا کاتێک پاشای ئاشورناسیرپاڵی دووەم (٨٨٣-٨٥٩ پێش زایین)ی ئیمپراتۆریەتی ئاشووری نوێ (٩١١-٦٠٥ پێش زایین) کردی بە پایتەختی خۆی لەسەر حیسابی ئاسوور. لە شارەکەدا کۆشک و پەرستگایەکی گەورەی دروستکرد، کە لە کاتی ڕووخانی سەردەمی برۆنزی ناوەڕاستی سەدەی ١١ تا ناوەڕاستی سەدەی ١٠ی پێش زایین کەوتبووە پلەیەک لە تێکچوون. ھەزاران پیاو کاریان کرد بۆ دروستکردنی دیوارێکی درێژی ٨ کیلۆمەتر (٥ میل) کە دەوری شارەکە بدات و کۆشکێکی گەورە. زۆر نووسراو ھەبوون کە لە بەردی لایمستۆندا ھەڵکەندرابوون لەوانە یەکێکیان کە دەیگوت: "کۆشکی سێدار و سروشت و زەنجەفیل و دار بۆکس و شوتی و دار فستق و تەمریسک، بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی شاھانەم و بۆ ڕەزامەندی ئاغای خۆم بۆ ھەموو سەردەمێک، لەوێ دایمەزراندم. دڕندەی شاخ و دەریاکان، لە بەردی لایمستۆنی سپی و ئەلباستر دروستم کرد و لەسەر دەروازەکانی دامنا." ھەروەھا لە نووسراوەکاندا باس لەو تاڵانکاریانە کراوە کە لە کۆشکەکەدا ھەڵگیراون: "زیو و زێڕ و سرکە و مس و ئاسن، غەنیمەتەکانی دەستم لەو خاکانەی کە ھێنابوومە ژێر دەسەڵاتی خۆمەوە، بە ڕێژەیەکی زۆر وەرمگرت و تێیدا دامنا." ھەروەھا نووسراوەکان باسی ئەو جەژنە گەورانەیان دەکرد کە ناچار بوو بۆ ئاھەنگگێڕان بە بۆنەی فەتحەکانیەوە. ھەرچەندە قوربانییەکانی لە فەتحەکانی ترساو بوون. ھەروەھا لە دەقەکەدا ھاتووە؛ "زۆرێک لە دیلەکانم بردووە و لە ئاگردا سوتاندوومن. زۆرێکم بە زیندووی بردووە؛ لە ھەندێکیان دەستم تا مەچەکیان بڕیوە، لە ھەندێکی تریان لووت و گوێ و پەنجەم بڕیوە؛ چاوی زۆرێکم کوێرکردووە." گەنج و ژن و منداڵەکانیانم سووتاند تا مردن”. سەبارەت بە فەتحێک لە شارێکی دیکەی سەرکەوتوودا نووسیویەتی: "ھەندێک یاخیبوون، پێستی ئاغاکانم لێکردەوە، پێستەکانیان لەسەر کۆمەڵەکان بڵاوکردەوە." ئەو دەیویست شارەکە ببێتە گەورەترین و گەورەترین شار لە ئیمپراتۆریەتەکەدا. باخچەیەکی ئاژەڵان و باخچەی ڕووەکی لە شارەکەدا دروستکرد کە ھەروەھا ئاژەڵ و دار و گوڵی نامۆی تێدابوو کە لە ھەڵمەتە سەربازییەکانی ھێنابوویەوە.
مەراسیمێکی گەورەی کردنەوەی بە ئاھەنگ و ئاھەنگێکی دەوڵەمەند لە ساڵی ٨٦٤ پێش زایین لە ستێلێکی نووسراودا باسکراوە کە لە کاتی ھەڵکۆڵینەکانی شوێنەواردا دۆزرایەوە. تا ساڵی ٨٠٠ پێش زایین کالێ گەشەی کردبوو بۆ ٧٥ ھەزار کەس کە بووە گەورەترین شار لە جیھاندا.
کوڕی شا ئاشورناسیرپال شالمانێسەر سێیەم (٨٥٨-٨٢٣ پێش زایین) بەردەوام بوو لەو شوێنەی کە باوکی وازی لێھێنابوو. لە کالێ کۆشکێکی دروست کرد کە زۆر لە کۆشکی باوکی زیاتر بوو. قەبارەکەی دوو ھێندە بوو و ڕووبەرەکەی نزیکەی ٥ ھەکتار(١٢ دۆنم) بوو و زیاتر لە ٢٠٠ ژووری لەخۆگرتبوو. ئەو شوێنەوارەی دروستکرد کە بە زەقوورەی گەورە ناسراوە، و پەرستگایەکی پەیوەندیدار.
کالێ لە سەردەمی شەمشی عەدادی پێنجەم (٨٢٢-٨١١ پێش زایین)، ئاداد-نیراری سێیەم (٨١٠-٧٨٢ پێش زایین)، شاژن سێمیرامیس (٨١٠-٨٠٦ پێش زایین)، عەداد-نیراری سێیەم (٨٠٦-٧٨٢ پێش زایین)، شەلمانێری چوارەم (٧٨٢-٧٧٣ پێش زایین)، عاشور-دان سێیەم (٧٧٢-٧٥٥ پێش زایین )، عاشور-نیراری پێنجەم (٧٥٤-٧٤٦ پێش زایین)، تیگلات-پیلێسەر سێیەم (٧٤٥-٧٢٧ پێش زایین) و شەلمانێری پێنجەم (٧٢٦-٧٢٣ پێش زایین) وەک پایتەختی ئیمپراتۆریەتی ئاشوور ماوەتەوە. تیگلات-پیلێسەر سێیەم بە تایبەتی، کارە بیناسازییە گەورەکانی لە شارەکەدا ئەنجامدا، ھەروەھا ناساندنی زمانی ئارامیی ڕۆژھەڵات وەک زمانی ئیمپراتۆریەتەکە، کە تا ئێستاش زاراوەکانیان لە نێو ئاشورییە مەسیحییەکانی ناوچەکەدا بەردەوامە.
بەڵام لە ساڵی ٧٠٦ پێش زایین سارگۆنی دووەم (٧٢٢-٧٠٥ پێش زایین) پایتەختی ئیمپراتۆریەتەکەی گواستەوە بۆ دوورشاروکین، و دوای مردنی، سەناحەریب (٧٠٥-٦٨١ پێش زایین) گواسترایەوە بۆ نەینەوا. وەک شارێکی گەورە و شوێنی نیشتەجێبوونی شاھانە مایەوە تا ئەو کاتەی شارەکە تا ڕادەیەکی زۆر لە کاتی ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی ئاشووری بە دەستی ھاوپەیمانییەک لە گەلانی ژێردەستەی پێشوو وێران بوو، لەوانە بابلییەکان، کلدانییەکان، مادەکان، فارسەکان، سەکاکان و کیمێریەکان (لە نێوان ساڵانی ٦١٦ و ٥٩٩ پێش زایین).
نووسینە جوگرافییەکانی دواتر
وێرانەکانی شارێکی بە ھەمان شێوە بە ناوی "لاریسا" لەلایەن زەینەفۆن لە کتێبی (ئەناباسیس) لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین باسکراوە.
شوێنەوارناسی
نووسینە سەرەتاییەکان و مشتومڕ لەسەر ناو
نەمروود
ناوی نەمرود لە پەیوەندی لەگەڵ ئەو شوێنە لە نووسراوەکانی ڕۆژئاوادا بۆ یەکەمجار لە سەفەرنامەی کارستن نیبوردا بەکارھاتووە کە لە مانگی ئازاری ١٧٦٠ لە مووسڵ بووە.
لە ساڵی ١٨٣٠دا، گەشتیار جەیمس سیلک باکینگھام لەبارەی "دوو کەڵەکەوە نووسیویەتی کە پێیان دەوترێت نەمرود-توپێ و شا-توپێ... نەمرۆد-توپێ نەریتێکی پەیوەستە بەوەوە، کە کۆشکێک لەلایەن نەمرۆدەوە لەوێ دروستکراوە".
بەڵام ئەم ناوە بووە ھۆکاری مشتومڕێکی بەرچاو لە نێوان ئاشوورییەکان لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمدا، زۆربەی باسەکە لەسەر ناسینەوەی چوار شاری ئینجیلی بوو کە لە سەرەتای ژیان ١٠دا باسکراون: "لەو خاکەوە چووە ئاشوور، لەوێ نەینەوای دروستکرد، شارۆچکەی ڕەھۆبۆت-ئیر، کالێ و ڕەسەن".
لاریسا / رێسن
ئەم شوێنە لەلایەن گەشتیارێکی بەریتانی کلۆدیۆس جەیمس ڕیچەوە لە ساڵی ١٨٢٠دا، کەمێک پێش مردنی، بە وردی باسی کراوە. ڕیچ شوێنەکەی لەگەڵ شاری لاریسا لە زەینەفۆن ناساند، و ئاماژەی بەوەدا کە خەڵکی ناوچەکە "بەگشتی پێیان وایە ئەمە شارێکی تایبەتی نەمروود بووە؛ و یەکێک یان دوو کەس لەو کەسانەی کە لە مووسڵدا قسەم لەگەڵدا کردووە کە باشتر ئاگادار بوون دەیانگوت ئەوە ئەلئەثور یان عاشوورە، کە ھەموو وڵاتەکە لێیەوە ناوزەد کراوە."
شوێنی نەمرود لەلایەن ویلیام فرانسیس ئاینسۆرسەوە لە ساڵی ١٨٣٧ سەردانی کراوە. ئاینسوۆرس، وەک ڕیچ، شوێنەکەی لەگەڵ لاریسا (Λάρισσα)ی ئەناباسی زینۆفۆن ناساند، بەو ئەنجامە گەیشتن کە نەمرود ڕێسنی ئینجیلی بووە لەسەر بنەمای ناسینەوەی بۆچارت بۆ لاریسا لەگەڵ ڕێسن لەسەر بنەمای ئیتیمۆلۆژی.
ڕەھۆبۆت
دواتر لەلایەن جەیمس فیلیپس فلێچەرەوە لە ساڵی ١٨٤٣ سەردانی ئەم شوێنە کرا. فلێچەر لەبری ئەوە شوێنەکەی لەگەڵ ڕەھۆبۆت ناساند لەسەر ئەو بنەمایەی کە شاری بیرتا کە لەلایەن بەتلیمۆس و ئەمیانۆس مارسێلینۆسەوە وەسف کراوە ھەمان مانای ئیتیمۆلۆژی ھەیە کە ڕەھۆبۆت لە زمانی عیبریدا ھەیە.
عاشوور
سێر ھێنری ڕاولینسۆن باسی لەوە کرد کە جوگرافیناسە عەرەبەکان بە ئارسەر ناویان بردووە. گەشتیارێکی بەریتانی کلۆدیۆس جەیمس ریچ باس لەوە دەکات، "یەکێک یان دوو کەس لەو کەسانەی کە لە مووسڵ قسەم لەگەڵدا کردووە، کە باشتر ئاگادار بوون، دەیانگوت ئەوە ئەلئەثور یان عاشوورە، کە ھەموو وڵاتەکە لێیەوە ناوزەد کراوە."
نەینەوا
پێش ساڵی ١٨٥٠ لایارد پێی وابوو کە شوێنی "نەمرود" بەشێکە لە ناوچەی فراوانتری "نەینەوا" (ئەو مشتومڕە لەسەر ئەوەی کە کام شوێنی ھەڵکۆڵین نوێنەرایەتی شاری نەینەوا دەکات ھێشتا چارەسەر نەکرابوو)، کە ھەروەھا ئەو دوو تەپۆڵکەی لەخۆگرتبوو کە ئەمڕۆ وەک نەینەوا-دروست دەستنیشانکرابوون، و بڵاوکراوەکانی ھەڵکۆڵینەکانی بەم شێوەیە ناویان لێنرا.
کالێ
ھێنری ڕاولینسۆن شارەکەی بە کاڵای کتێبی پیرۆز ناساند لەسەر بنەمای خوێندنەوەیەکی میونیفۆڕمی "لێڤێخ" کە ئەو بە شارەکەوە بەستەوە دوای ئەوەی ئاینسۆرس و ڕیچ بەستنەوەی لاریسای زینۆفۆن بە شوێنەکەوە.