cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شەیتانپەرستی
بۆ یەکەمجار لە تەوراتدا باسی شەیتان کراوە لە شێوەی فریشتەیەکدا کە چەقۆ دەدات بەو ئایینانەی مرۆڤ پەیڕەوی دەکەن ڕەتیدەکاتەوە دان بە دەسەڵاتی یەھوادا بنێت. بزووتنەوەی شەیتانی لە ساڵی ١٩٦٦ بە دامەزراندنی کڵیسای شەیتان دەستی پێکرد.
زاکر نایک
سەبارەت بە داعش
و ھەروەھا لە کاتی پەخشکردنی وتار لە قوتابخانەیەک پرسیاری لێکرا لەسەر داعش وتی ئەگەر من پێت بڵێم من سەرۆکی ئەمریکام ئایە تۆ دەچیت دەلێی سەرۆکی ئەمریکا ھاتووەتە لای ئێمە؟ نەخێر
بۆچی؟ چونکە دەلێی کەسێکی شێت ھاتووە بە خۆی دەلێ: من سەرۆکم تۆ ناڵێی سەرۆکی ئەمریکا ھاتووەتە لای ئێمە چونکە تۆ دەزانی من سەرۆکی ئەمریکا نیم بۆیە کاتێک ئەو ڕێکخراوانە دەلێن دەولەتی ئیسلام ئایە بیردەکەیتەوە کە ئەوان ئیسلام بن؟
شەیتانپەرستی
ھەموو دەقە ئایینییەکانی ئایینە ئیبراھیمییەکان شەیتان وەک نەیارێک یان دوژمنێک دەڕوانن، بەڵام ھەندێک بەرھەمی وێژەیی ھەن کە شەیتان وەک پاڵەوانێک بەرجەستە دەکەن، وەک نووسینەکانی جۆرج بێرنارد شۆ و مارک توین کە شەیتانپەرستەکان وەریانگرتن.
کۆمەڵە شەیتانییە ھاوچەرخەکان (کە لە دوای ساڵی ١٩٦٠ سەریان ھەڵداوە) مەودایەکی فراوان و جۆراوجۆریان ھەیە، بەڵام دوو ڕەوتی سەرەکی ھەیە: شەیتانپەرستی خودایی و شەیتانپەرستی بێئایینی. شەیتانپەرستی خودایی ڕێز لە شەیتان دەگرێت وەک خوداوەندێکی سەروو سروشتی، بە پێچەوانەی شەیتانپەرستە بێئایینەکان کە خۆیان وەک کەسانێکی بێئایین دەبینن و باوەڕیان بە شەیتانی فێزیکی نییە بەڵکو باوەڕیان بە شەیتانی ھێماییە کە ھێمای ھەندێک تایبەتمەندی مرۆڤە.
زاکر نایک
سەبارەت بە داعش
پێویستە بڵێی دژە دەولەتی ئیسلامی لە عێراق و شام
لە دوبەی
شەیتانپەرستی
ھەرچەندە شەیتانپەرستی لەلایەن کۆمەڵە ئایینییەکانی ترەوە ڕەخنەی توندی لێ گیراوە، بەڵام شەیتانپەرستی لە ھەندێک کۆمەڵگادا پەسەندکراو بووە. بۆ نموونە ئێستا ڕێگە بە شەیتانپەرستان دەدرێت بچنە ناو ھێزە چەکدارەکانی ھێزی دەریایی شاھانەی بەریتانیا، سەرەڕای دژایەتی زۆرێک لە مەسیحییەکان و کۆمەڵە ئایینییەکانی دیکە.
ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٥دا دادگای باڵا مافی شەیتانپەرستانی پاراست کە ڕێوڕەسمەکانیان لە زیندانەکاندا ئەنجام بدەن.
زاکر نایک
سەبارەت بە داعش
لە وتارێکی تر کە لە دوبەی پێشکەشی کردبوو ناکرێ بڵێین دەولەتی ئیسلامی لە عێراق و شام چونکە ئەوان خەلکی بێ تاوان دەکوژن وتی دەبێ بڵێن دژە دەولەتی ئیسلامی لە عێراق و شام ھەروەک لە قورئانیش ھاتوە ئەوەی کەسێکی بێ تاوان بکوژێ وەکوو ئەوە وایە ھەموو مرۆڤایەتی کوشتبێت ئەوەی کەسێک ڕزگار بکات وەک ئەوە وایە ھەموو مرۆڤایەتی ڕزگار کردبێت
سەرچاوەکان
پۆل:ئیسلام و زانست پۆل:زیندووان پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥ پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت پۆل:موسڵمانانی ھیندی
شەیتانپەرستی
دووژمنایەتی بەرامبەر بە شەیتانپەرستی
لێکۆڵینەوە مێژوویی و ئەنترۆپۆلۆژییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە نزیکەی ھەموو کۆمەڵگاکان بیرۆکەی ھێزێکی خراپەکاریان پەرەپێداوە کە دژی مرۆڤە و دەتوانێت خۆی لەناو کۆمەڵگادا بشارێتەوە. ئەمەش بە شێوەیەکی تایبەت باوەڕبوون بە جادووگەرەکان دەگرێتەوە، کە کۆمەڵێک تاکن کە بنچینەکانی کۆمەڵگاکەیان دەشێوێنن و ھەوڵدەدەن زیانیان پێ بگەیەنن، بۆ نموونە لە ڕێگەی کردارەکانی سێکسی خزمایەتی و کوشتن و مرۆڤخۆری. ڕەنگە تۆمەتەکانی جادووگەری بنەمای جیاوازیان ھەبێت کە خزمەت بە ئەرکە جیاوازەکانی ناو کۆمەڵگا بکەن. بۆ نموونە لەوانەیە کار بکات بۆ پاراستنی بنچینە کۆمەڵایەتییەکان، زیادکردنی گرژی لە ململانێی نێوان تاکەکاندا، یان ھەندێک تاک وەک بزنی قوربانی بۆ کێشە کۆمەڵایەتییە جۆراوجۆرەکان بخاتەڕوو.
سەرچاوەکان
پۆل:شەیتانپەرستی
زینوێ
زینوێ یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی حاجی ئۆمەران سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی حاجی ئۆمەران
١٥٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ٨٣٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٣٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئایاری ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-کۆماری عەرەبیی سووریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٢٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٣ پۆل:سووریا لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا
سەیداوە، چۆمان
سەیداوە یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی حاجی ئۆمەران سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی حاجی ئۆمەران
ڕیلا
ڕیلا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای کیوستێندیل لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٬٩٥٩ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کیوستێندیل پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
مێتاکریتیک
وێنۆک|لۆگۆی وێبگەکە مێتاکریتیک وێبگەیەکە کە ڕەخنەی میدیاییی فیلم، ئەلبوم، زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و کایەی ئەلیکترۆنی، لە پێشووتریشدا ڕەخنەی کتێبیشیان کۆدەکردەوە. مێتاکریتیک لە ساڵی ١٩٩٩ لەلایەن جەیسن دایتز، مارک دۆیڵ و جولی دۆیڵ ڕابێرتزەوە دروست کراوە.
دەرزیوەلی
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بۆکان پۆل:گوندەکانی شارستانی بۆکان
مێتاکریتیک
سەرچاوەکان
پۆل:سیستەمە پەسەندکەرەکان
ئارمان تووپێ
ئارمان تووپێ نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٩ پۆل:مردووانی ٢٠٠٦
١٥٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
شۆرە
شۆرە یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی حاجی ئۆمەران سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی حاجی ئۆمەران
بیالا چێرکڤا
بیالا چێرکڤا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٬٩٥٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ماتلاب
ماتلاب زمانێکی بەرنامەسازیی نەسڵی چوارەم و نەرمامێرێکی تایبەت بە کاری زانستیی ژمارەییە. یەکێک لە تایبەتمەندییە زۆر گرنگەکانی ماتلاب ئەوەیە کە لەگەڵ ھەموو شتەکان وەکوو ماتریکس مامەڵە دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانە بەرنامەسازییەکان پۆل:نەرمامێرە ژمارەییەکان پۆل:زمانە بەرنامەسازییە ئاستبەرزەکان پۆل:جەبری ھێڵی
تاژەبان
تاژەبان (Tajeban، بە فارسی: تاژبان) گوندێکە لە بەخشی ئاڵۆت لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٥٣ کەس لە ٣١ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ڕێکخراوەی زانستی فەرھەنگیی ھۆژان
گۆڤاری زانستیی ھۆژین
لە زستانی ١٣٩٣ی ھەتاویدا، ژمارەیەک گۆڤار وەک تایبەتنامەی ڕێکخراوە لە چاپ درا و بڵاو کرایەوە، بەڵام دواتر، گۆڤاری ھۆژین لە ساڵی ٢٠١٧دا وەکوو یەکەم گۆڤاری زانستیی گشتی بە زمانی کوردی بە فەرمی لە ئێراندا بڵاو بووەوە. گۆڤاری زانستیی ھۆژین لەسەر بنەمای ڕۆژنامەگەریی زانستییە بە شێوەیەک کە نوێترینەکانی زانست لە زمانی پسپۆڕانەوە دەگوازێتەوە بە زمانێکی سادە بۆ کۆمەڵگەی کوردستان. تا ئێستا دە ژمارە لەم وەرزنامە زانستییە دەرچووە. گۆڤاری زانستی-فەرھەنگیی ھۆژین بە ژمارەی زنجیرەی پێوانەی نێونەتەوەیی ISSN 2645-5080 دەستنیشان کراوە.
بەھۆی بارودۆخی کۆرۆناوە، ژمارە ٩ و ١٠ی گۆڤاری زانستیی ھۆژین، بۆ یەکەم جار، لە ماڵپەڕی ڕێکخراوەی ھۆژان بەبێ ھیچ تێچوویەک بۆ دەستراگێشتنی گشتی بڵاو کرایەوە.
پلاتفۆرمی سێبەر
ڕێکخراوەی ھۆژان لە ساڵی ٢٠١٩دا یەکەم پلاتفۆرمی یارمەتیی ئابووریی جەماوەریی کوردستانی ڕێک خست. لەم پلاتفۆرمەدا پڕۆژەی تایبەتی دیاری دەکرێت و یارمەتی بۆ ئەو پڕۆژانە کۆ دەکرێتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:چاپەمەنییە کوردییەکان پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
نیرۆ
نیرۆ (نیرۆ کلۆدیەس سیزار ئۆگەستس جێرمانیکس؛ ١٥ی کانوونی یەکەمی ٣٧ی زایینی – ٩ی حوزەیرانی ٦٨ی زایینی) پێنجەمین و دوا ئیمپراتۆری ڕۆمانی لە بنەماڵەی جولیۆ کلۆدیا بوو. ناوی تەواوی لوسیەس دۆمیتیەس ئەھینۆباربس بوو.
دوای ئەوەی خاڵۆ گەورەی وەک کوڕی خۆی ھەڵیگرتەوە، نیرۆ بوو بە ئیمپراتۆر لە ڕۆژی ١٣ی تشرینی یەکەمی ٥٤ی زایینی، دوای ئەوەی کلۆدیەس کۆچی دوایی کرد، ئەگەرچی کە باوەڕ وایە کلۆدیەس لەلایەن ئەگریپینای دایکی نیرۆوە کوژرابێت، ئەمەش لەپێناو ئەوەی دڵنیابێتەوە نیرۆی کوڕی ببێت بە ئیمپراتۆر، نەک بریتانیکسی کوڕی ڕاستی کلۆدیەس.
سەردەمی دەسەڵاتی نیرۆ بە سەردەمی تیرۆر دادەنرێت بەھۆی ئەوەی ژمارەیەکی زۆری کەسانی خانەدان، لەوانە دایکی نیرۆ، بە فەرمانی نیرۆ کوژران. دوای ئەوەی لە کۆتایی دەسەڵاتی بارودۆخی ڕۆم زۆر خراپ بوو، نیرۆ لە ساڵی ٦٨ی زایینی کۆتایی بەژیانی خۆی ھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٣٧ پۆل:مردووانی ٦٨ پۆل:ئەندامی خێزانی شاھانە پەیوەست بە کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە پۆل:خەڵکی دێرینی کۆمەڵگەی پەلکە زێڕینە پۆل:ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکانی سەدەی یەکەم پۆل:زنجیرە فەرمانڕەوایی جولیۆ-کلاودیان پۆل:فیرعەونە ڕۆمانییەکان
تاتارەکان
واتای وشەی تاتار
کۆمەڵێک ھۆزی مۆنگۆل کە لە سەدەی دوازدە و سێزدەی زایینیدا ھێرشیان کردە سەر ڕۆژھەڵاتی عەرەبی و وڵاتانی تری ئیسلامیی. واتای وشەی تاتار دیاری نەکراوە، بەو پێیەی بۆ چینییەکان واتای کۆچەری ھەیە و لە زمانی تورکی کۆنیشدا وشەی «تاترای» دەبینینەوە کە بە واتای ئەو سوارە دێت کە خاوەنی پۆستەیە، وا دیارە وشەی تاتار پەیوەست بووە بە سوارچاکی و بوێرییەوە، ئەمەش ھاوتایە لەگەڵ ئەو شێوازە ژیانەی کە ئەم کەسانە لە یەکەم قۆناغەکانی دەرکەوتنیان لەسەر شانۆی ڕامیاری جیھانیدا ژیاون.
زمانی تاتاری
وێنۆک|تابلۆیەکی مێترۆ بە دوو زمانی تاتاری (لەسەرێ) و ڕووسی (لەخوارە) زمانی تاتاری (tatar tele, tatarça) زمانێکە لە بنەماڵەی زمانە تورکییەکان و زمانی فەرمیی ناوچەی تاتارستانی ڕووسیایە. ئەم زمانە لەلای تاتارەکان قسەی پێدەکرێت و لە ساڵی ٢٠١٥ نزیکەی ٥٬٢٠٠٬٠٠٠ کەس بەم زمانەیان قسە دەکرد.
شیوەڕەش
شیوەڕەش یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی حاجی ئۆمەران سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گوندەکانی چۆمان پۆل:گوندەکانی حاجی ئۆمەران
١٥٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
چیکان
چیکان یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی حاجی ئۆمەران سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی حاجی ئۆمەران
ئەحمەداوا، بۆکان
ئەحمەداوا (Eḧmedawa، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی بۆکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٨١ کەس لە ٣٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بۆکان پۆل:گوندەکانی شارستانی بۆکان
بڕیارنامەی ٨٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٣١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئایاری ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٢٢‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:قوبرس لە ١٩٩٣
دۆبرینیشتێ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بلاگۆئێڤگراد پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
١٥٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئیبن سقلاب
ئیبن سقلاب ناوی تەواوی مۆفەقەددینی کوڕی یەعقوبی کوڕی سقلابی مەقدیسی مەشریقی مەککی. لە ساڵی (٥٥٦ك) لە شاری قودس لەدایکبووە و لە ساڵی (٦٢٥ك) لە شاری دیمەشق کۆچی دوایی کردووە. ناوبانگی بە دکتۆری دەرکردووە.
گایباک
گایباک (بە هانگۆل: 계백؛ بە ھانجا: 階伯)، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٢٠ی ئابی ٦٦٠ مردووە. ژەنەڕالی شانشینی بایکجی بوو. دوای ئەوەی بایکجی لەناو چوو گایباک لە شەڕی هوانگسانبۆل دۆڕا و مرد.
سەڕچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:خەڵکی بایکجی پۆل:مردووانی ٦٦٠ پۆل:ژەنەڕاڵەکانی کۆریا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٦ەم پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٧ەم
بڕیارنامەی ٨٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئایاری ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئێلسالڤادۆر. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٢٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:ئێلسالڤادۆر لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئێلسالڤادۆر
مۆتۆرۆلا
ئەم کۆمپانیایە سەرەتا لە بواری رادیۆو ئامێری بێ تەل دەستی پێ کرد. لەو سەردەمەدا بەناوبانگترین کۆمپانیای رادیۆو بێ تەل Victorola بوو. خاوەنی کۆمپانیای تازە بنیات نراو، پاڵ کالوین، ویستی ناوێک ھەڵبژێرێ کە ھەم لە ناوی ئەو کۆمپانیا بەناوبانگە نزیک بێ، ھەم چەند پیتێکی ناوی خۆشی لەگەڵدا بێ و لە ناوی Motor کە خەڵک زۆر کەلکیان لێ وەردەگرت نزیک بێ، بۆیە وشەی مۆتۆرۆلا لەدایک بوو.
پۆل:کۆمپانیاکان، ھەڵوەشانەوەی ٢٠١١ پۆل:مۆتۆرۆلا پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٢٨ پۆل:وەرگرانی مێدالیای نەتەوەیی تەکنۆلۆژیا
ڕۆبێرت کورتھۆس
وێنۆک ڕۆبێرت کورتھۆس یان ڕۆبێرتی دووەمی نۆرماندی (لەدایکبووی ١٠٥١ بۆ ٣ی شووباتی ١١٣٤) بەتەمەنترین کوڕی وێڵیامی داگیرکەرە و دەچێتە شوێنی باوکی وەک دووکی نۆرمان لە ١٠٨٧، فەرمانڕەوایەتی دەکات تا ١١٠٦.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٠٥٠ پۆل:مردووانی ١١٣٤ پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:خێزانی نۆرماندی
حسێنی کوڕی عەبدوڵڵای دووەم
حسێن کوڕی عەبدوڵڵای دووەم کوڕی حسێن (٢٨ی حوزەیرانی ١٩٩٤ / ١٩ی موحەڕەم ١٤١٥ی کۆچی) شازادەی جێنشینی شانشینی ھاشمی ئوردن لە ٢ی تەممووزی ٢٠٠٩ ـەوە، (بەپێی ھێڵی جێنشینی بۆ تەختی ئوردن) میراتگری تەختی شانشینی ھاشمی ئوردنە دوای باوکی پاشا عەبدوڵڵای دووەم کوڕی حوسێن، ئەو یەکێکە لە ئەندامەکانی بنەماڵەی ھاشمی کە لە ساڵی ١٩٢١ فەرمانڕەوایی ئوردنیان کردووە، لە ساڵی ٢٠١٢ی زایینییەوە شازادە حسێن گەیشتە تەمەنی پێگەیشتنی یاسایی، لە ھەندێک کاتدا وەک حاکمێک لەسەر تەختی شانشینی ئوردن چەندین بەرپرسیارێتی لە ئەستۆ گرت، ھەروەھا لە ژمارەیەک سەردانی نێودەوڵەتی و ناوخۆییدا یاوەری باوکی شا عەبدوڵڵای دووەم بووە، شازادە حسێن لە ساڵی ٢٠١٥ کە گەیشتە بیستەمین ساڵی تەمەنی بوو بە گەنجترین کەس کە سەرۆکایەتی دانیشتنێکی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکانی کردبوو، ھەروەھا دەرکەوتنێکی جیھانی کرد کاتێک لە مانگی ئەیلوولی ئەو ساڵەدا وتارێکی پێشکەش بە کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد لە ساڵی ٢٠١٩دا کە باسی لە توندڕەوی و تیرۆر و چۆنییەتی پاراستنی گەنجان لە گرووپە تیرۆریستییە توندڕەوەکان کرد، شازادە حسێن کوڕی عەبدوڵڵا چل و دووەمین نەوەی پێغەمبەر محەممەدە.
ئاودڕی ھەدسن
وێنۆک|چەپ|270px|ئاودڕی ھەدسن ئاودڕی ھەدسن (بە فەڕانسەیی: baie d'Hudson) یەکێک لە گەورەترین ئاودڕەکانی جیھان و ھەروەھا چوارەمین زەریای گەورەی جیھانە بە ڕووبەری ٨١٩،٠٠٠ کم٢ کە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی کەنەداوە ھەڵکەوتووە. ئەم ئاودڕە لە باکوور و ڕۆژاواوە بە ویلایەتی نوناڤوت، لە باشوورەوە بە ویلایەتەکانی مانیتۆبا و ئۆنتاریۆ و لە ڕۆژھەڵاتەوە بە ویلایەتی کێبێک دەوەرەی گیراوە. لە ڕیگای تەنگەڵانی ھەدسن لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە ئوقیانووسی ئاتلانتیک و لە ڕیگای کانالی فۆکسیش لە باکوورەوە ئوقیانووسی ئارکتیک دەگرێتەوە.
حسێنی کوڕی عەبدوڵڵای دووەم
ڕەچەڵەکی
ناوی حوسێنی کوڕی عەبدوڵڵای دووەمی کوڕی حوسێنی کوڕی تەلالی کوڕی عەبدوڵڵای یەکەمی کوڕی حوسێنی کوڕی عەلی عونی عەبدەلی قەتتادی حوسێنی، عەلەوی ھاشمی قورەیشییە.
منداڵی و فێربوونی
شازادە حوسێن بن عەبدوڵڵای دووەم لە عەممان لە ١٩ی موحەڕەمی ساڵی ١٤١٥ی کۆچی کە ھاوتایە لەگەڵ ٢٨ی تەمموزی ١٩٩٤ی زایینی، کوڕە گەورەکەی شا عەبدوڵڵای دووەم کوڕی ئەلحوسێنە لە ھاوسەرەکەی شاژن رانیا ئەلعەبدوڵڵا، خاوەنی یەک برایە بە ناوی شازادە ھاشم، و دوو خوشک بە ناوەکانی شازادە ئیمان و شازادە سەلمە، حوسێن لە ساڵی ٢٠١٢ خوێندنی ناوەندی لە قوتابخانەی کینگز ئەکادیمی لە شاری مەدابە لە ئوردن تەواو کردووە، ھەروەھا خوێندنی لە زانکۆی مێژووی نێودەوڵەتی لە شاری جۆرج تاون لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەدەستھێناوە، کە لە ساڵی ٢٠١٦دا تێیدا دەرچووە، و شازادە حوسێن دەرچووە لە ئەکادیمیای سەربازی شاھانەی ساندھێرس لە بەریتانیا لە ساڵی ٢٠١٧، لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ پلەی کاپتنی لە ھێزە چەکدارەکانی ئوردن - سوپای عەرەبی بەدەستھێناوە.
کابلێشکۆڤۆ
کابلێشکۆڤۆ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای بورگاس لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٬٩٠٥ کەس بووە.
حسێنی کوڕی عەبدوڵڵای دووەم
مارەیی
ڕۆژی چوارشەممە ١٧ی ئابی ٢٠٢٢، دادگای شاهانەی هاشمی دەستگیرانی شازادە حوسێنی لەگەڵ خاتوو ڕەجوە خالید کوڕی موساعید کوڕی سەیف کوڕی عەبدولعەزیز ئەلسەیف ڕاگەیاند.
کابلێشکۆڤۆ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بورگاس پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ئاودڕی ھەدسن
ئەم ئاودڕە بە ناوی ھێنری ھەدسن دۆزەرەوەی خەڵکی ئینگلیز کراوە کە لە ساڵی ١٦١٠ ئەم ئاودڕەی دۆزییەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئاودڕەکان پۆل:ئاودڕی ھەدسن پۆل:جوگرافیای کەنەدا
جانبڵاغ
جانبڵاغ (Canbillaẍ، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی بۆکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٧٤ کەس لە ٣٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بۆکان پۆل:گوندەکانی شارستانی بۆکان
فرانسوا ئۆژیێرا
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥ پۆل:مردووانی ١٩٧١ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
٦٤ دی دی
وێنۆک٦٤ دی دی یان نینتێندۆ ٦٤ دی دی یەکێکە لە ئامێرە لاوەکییەکانی فلۆپی دیسکی موگناتیسی بۆ کۆنسڵی یارییەکانی نینتێندۆ ٦٤ کە لەلایەن کۆمپانیای نینتێندۆوە پەرەی پێدراوە. لە ساڵی ١٩٩٥، پێش نمایشکردنی نینتێندۆ ٦٤ لە ساڵی ١٩٩٦ ڕاگەیەندرا، و دوای چەندین دواکەوتن لە ژاپۆن لە ١٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩ بڵاوکرایەوە. "٦٤" ئاماژەیە بۆ ھەردوو کۆنسۆلی نینتێندۆ ٦٤ و توانای ھەڵگرتنی ٦٤ مێگابایت و دیسکەکان، و "دی دی"" کورتکراوەی "دیسک درایڤ" یان "داینامیک درایڤ"ە. بە پەیوەندیکردن بە دەرچەی درێژکراوەی ژێرەوەی کۆنسۆڵەکەوە، ٦٤ دی دی ڕێگە بە نینتێندۆ ٦٤ دەدات کە دیسکی موگناتیسی ٦٤ مێگابایت تایبەتمەند بەکاربھێنێت بۆ ھەڵگرتنی زانیاری فراوانکراو و دووبارە بنووسرێتەوە. کاتژمێرێکی کاتی ڕاستەقینە بۆ دیزاینی جیھانی یارییە بەردەوامەکان، و کتێبخانەی فۆنت و دەنگی ستاندارد بەکاردێت بۆ ھەڵگرتنی کارایی زیاتر. یارییەکانی و ئیکسسواراتە ڕەقەکاڵاکانی ڕێگە بە بەکارھێنەر دەدات فیلم و کارەکتەر و ئەنیمەیشن دروست بکات بۆ ئەوەی لەناو یارییە جیاوازەکانی تردا بەکاری بھێنێت و بە شێوەی ئۆنلاین ھاوبەشی بکات. سیستمەکە دەتوانێت لە ڕێگەی خزمەتگوزارییەکی تایبەت بە ئۆنلاین بە ناوی ڕاندنێت پەیوەندی بە ئینتەرنێتەوە بکات بۆ بازرگانی ئەلیکترۆنی و یاری ئۆنلاین و ھاوبەشکردنی میدیا. بە وەسفکردنی وەک «یەکەم ئامێری ھەڵگرتنی زانیاری بەکۆمەڵ کە دەتوانرێت بنووسرێت بۆ کۆنسۆلی یاری ڤیدیۆیی مۆدێرن».
نینتێندۆ «٦٤ دی دی»ی وەک پلاتفۆرمی تەکنەلۆژیای کاراکردن بۆ پەرەپێدانی ژانەرە نوێیەکانی یاری و بەرنامەکان دیزاین کرد، کە چەندینیان بۆ چەند ساڵێک لە پەرەپێدان بوون. تەنھا دە پارچە نەرمەکاڵا بڵاوکرایەوە تاوەکو یەکەکە لە شوباتی ٢٠٠١ وەستێنرا، لەو کاتەدا ١٥ ھەزار بەشداربووی ڕاندنێت بوون. شکستی بازرگانی بوو، بەلایەنی کەمەوە ١٥ ھەزار یەکە بە کۆی گشتی فرۆشرا، ھەرگیز لە دەرەوەی ژاپۆن بڵاونەکرایەوە. زۆربەی ئەو یارییانەی کە جارێک بۆ ٦٤ دی دی پلانیان بۆ دانرابوو وەک یاری ستانداردی نینتێندۆ ٦٤ بڵاوکرانەوە، گواستراونەتەوە بۆ کۆنسۆڵەکانی دیکەی وەک گەیم کیووب، یان ھەڵوەشاونەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠٠٠
١٥٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پیاوێکی شەپقە ڕەشی پاڵتۆ ڕەشی پێڵاو شین
پیاوێکی شەپقە ڕەشی پاڵتۆ ڕەشی پێڵاو شین ڕۆمانێکی فەرھاد پیرباڵە کە باس لە دۆخی پەنابەرانی کورد لە ڕۆژاوا و کێشە و گرفتەکانی کە ڕووبەڕوویان دەبێتەوە، دەکات.
کورتە
"لە پێش دەرگای کافیتریاکە پێی گوتم: تۆ ڕۆمان دەنووسیت؟ گوتم: جار جار. گوتی: بۆچی ئەم بەسەرھاتە ڕاستەقینەی من ناکەیتە ناوەرۆکی ڕۆمانێکت؟ من لچک و لێوی پاڵتۆکەی خۆمم دەھێنایەوە بەر یەک، گوتم: ئەگەر بیشیکەمە چیرۆک، لە کوردستان کەس باوەڕم پێ ناکات. بۆچی؟ دەڵێن ئەورووپا ئەمە نییە کە د. فەرھاد باسی دەکات."
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:ڕۆمانەکان پۆل:کتێبەکانی فەرھاد پیرباڵ
تەوەکەڵ
تەوەکەڵ (Tewekell، بە فارسی: توکل) گوندێکە لە بەخشی ئاڵۆت لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٢٠ کەس لە ٤١ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
زلاتاریتسا
زلاتاریتسا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٬٨٤٥ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
پێڕستی پڕداھاتترین فیلمەکان
وێنۆک|[[جەیمز کامێرۆن ئەو دەرھێنەرەی فیلمەکانی ئەڤاتار و تایتانیک و ڕیزبەندی دووەمی گرتووە لە پڕداھاترین فیلمەکانی مێژوو]]
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
موفتی پێنجوێنی
مەلا عەبدوڵڵای‌ توتنچی‌ ناسراو بە موفتی پێنجوێنی ناوی تەواوی عەبدوڵڵا مەلا کەریم ‌(لەدایکبووی ١٨٨١ گوندی بێستانە — مردووی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٥٢ سلێمانی) شاعیرێکی کورد بوو، چەندان چەپک ھۆنراوەی‌ نیشتمانپەروەری‌ و ڕێنمایی‌ کۆمەڵایەتی‌ ھەیە، یەکێکە لەو کەسایەتییانەی‌ لە پێنجوێن ھانی‌ خەڵکی‌ داوە بۆ ناردنی‌ منداڵەکانیان بۆ فێرگە بە تایبەتی‌ کچان. ئەم دەستپێکە لە منداڵی‌ خۆیەوە دەستی‌ پێکردووە، بە دەستێک پەیداکاری‌ و بەخێوکاری‌ پیشاندەدا و بە دەستێکی‌ تر ھەڵمەتی‌ قەڵەم و ھەڵگرتنی‌ چرای‌ ڕووناککەرەوەی‌ بیری‌ نەتەوایەتی‌ بەرزکردبۆوە. موفتی‌ بە یەکێ‌ لە ڕەچەشکێنانی‌ ئەو بوارە قوڕاوی‌ و تاریکانە بوو کە ھەنگاونانی‌ قەتیس و قەدەغە کردبوو. موفتی‌ پێشڕەو و پێشەنگی‌ بیرە نوێیەکانی‌ زانستی‌ و پەروەردەی‌ ھاوچەرخ و ڕامیاری‌ سەردەم.
ژیاننامە
عەبدوڵڵا مەلا کەریم ناسراو بە موفتی پێنجوێنی ساڵی ١٨٨١ لە گوندی بێستانە لە نزیک پێنجوێن لەدایکبووە. ھێشتا منداڵ بووە کە باوکی مردووە.بەشێک لە خوێندنی لای برا گەورەی مەلا ئەحمەد گەیاندووەتە ئەنجام. ئینجاچووە بۆ سەقز و سابڵاغ(مەھاباد) و بۆکان بۆ مەبەستی خوێندن. لە پاشاندا ڕووی کردۆتە مەریوان و ماوەیەک لەوێ ماوەتەوە ، ھەندێ لە خزمەکانی بەسەرکردۆتەوە، لە دوای ئەمەش گەڕاوەتەوە گوندەکەی و لەوێش لای مەلا ئەحمەدی برای دەستی کردۆتەوە بە خوێندن. ئینجا بەشێک لە خوێندنی لە بیارە بووە لای مەلا عەبدولقادری بیارەیی. ئەم مامۆستایە نازناوی موفتی بۆ ھەڵبژاردووە وەک ڕێزلێنانێک بۆ موفتی ئەو سەردەمەی شاری سنە ناوی (مەلا عەبدوڵڵا موفتی) بووە. لە دوای ماوەیەک دەستی لە خوێندن ھەڵگرتووە، ئیتر بڕیاری داوە ئیجازەی مەلایەتی وەرنەگرێ و مەلایەتیش نەکات. بەم جۆرە گەڕاوەتەوە پێنجوێن و ملی داوە کاسبی و دووکانی تووتنچی داناوە لەگەڵ فرۆشتنی شتومەکی وردەواڵە. ھەڵسوکەوتی موفتی لەناو کۆمەڵگای کۆنەپەرست و دواکەوتوودا جێی ڕەزامەندی نەبووە، تا گەیشتۆتە ئەوەی ھەوڵی کوشتنیان داوە، لە سووتانەکەی ساڵی ١٩٣٦ی پێنجوێن دوکانی سووتاوە و ھەندێ لە ڕەشنووسی شیعری لەناوچووە. لە مانگی ئابی ١٩٤٠ گیراوە. بە پەنجا دینار سزا و نۆزدە ڕۆژ بەندی وازیان لێھێناوە. لە ساڵی ١٩٤٦ز کاتێک کۆماری مەهاباد دامەزرا، هەرچەندە نەخۆش بوو، بەڵام خۆشەویستی ئەم سەربەخۆییەی کوردستان، گەیاندییە ناو جەرگەی ئەم کۆمارە تا بە چزوی خۆی ئاواتی چەند ساڵەی ببینێت، لەوێ چەند پارچە هۆنراوەیەکی بۆ کۆماری کوردستان نووسیوە و لە گۆڤاری هەڵاڵە بڵاوی کردۆتەوە. لە دوای ڕووخانی کۆماری کوردستان گەڕاوەتەوە پێنجوێن.
مامۆستا هەژاری موکریانی لە کتێبی "چێشتی مجێور"دا وەها باسی یادگاری خۆی لەگەڵ موفتی پێنجوێنی دەکات:
تاو هەڵنەهاتبوو لە حەمام دەرچووم. لەسەر دووکانێکم خوێندەوە: «گەلاوێژ». لە چاخانە مامەوە تا دووکان کرانەوە. چوومە «گەلاوێژ»، پرسیم:
- دووکانی موفتی تووتنچی لە کوێیە؟
کابرا بە ترسێکەوە دەستی بە دەمییەوە گرت، یانی دەنگ مەکە. تەواو ترسام. مشتەرییەک لەوێ بوو دەرچوو. خاوەن دووکان گوتی: وەرە، زۆر لە دوورەوە وتی ئەوە جادەی تازەیە و گەڕایەوە. پێداچووم تووشی «موفتی» بووم کە ناوی چکۆڵەی «مەلا کەریم» بوو. لەسەر دووکانێکی ڕووتەکە دانیشتبوو. هەر سڵاوم کرد بگەرمی بەخێرهاتنی کردم:
- دەی چۆنی؟ چاکی شوکر؟ ماڵ و منداڵ چۆنن؟
- هەموو لا بەکەیفن.
- فرۆشتت؟ شوکور خێرت کرد؟ دەی سەرچاوم هاتی!
زۆری ڕست. گوتم: وا دیارە ئەو کڵیشەی دووکاندارە بۆ هەموو مشتەرییەکی دەڵێن.
گوتی: ڕاست دەکەی. دەتۆ کێی؟
- من هەژارم.
دەستی کردە گریان و فرمێسکی دابارین.
- بریا کوێر بام و نەمدیبا شۆڕش تێکچووە.
- ئەم گریانەی پێ ناوێ. ئێستا من چ بکەم؟ چۆن کەس نەمناسێ؟
گوتی: من ماڵ وێرانی بوومەلەرزەم. دوو مناڵم هەن سەروپێچکە. ژنەکەم شەش ساڵە ئیفلیجە و بە دەست ئەودیو ئەمدیوی پێ دەکەین. تاقە ژوورێکی بن عەرزی تاریک و شەدارم بەکرێ گرتووە. ڕۆژانە بە هەزار زەحمەت نانی وشک و چایی لەم دووکانەم پەیا دەکەم. لە مێروولەش بێدەسەڵاتترم. من ناتوانم بتحاوێنمەوە. لێمگەڕێ باسی تۆ بۆ برادەرێک بکەم.
- ئای نەکەی. نامەوێ کەسی دیکە بزانێ. دەوڵەت پێم دەزانێ و دەمداتەوە بە ئێران.
- نا، خاترجەم بە، ئەو برادەرە سەد جار تواوەتەوە و ساف کراوە تا تەواو بۆتە کوردێکی تەواو عەیار و بێ عەیب.
وای کرد کە ملم دا بەو بڵێ. موفتی شاعیر ڕۆیشت و زوو هاتەوە. زۆری پێ نەچوو کابرایەکی درێژی، ڕانک و چۆغە پڕپینەی عەینەکی ئەستوور لە چاوی، ڕیش و سمێڵ تاشراوی، تەمەن بە ناوداچوو پەیدا بوو. نە سەلام و نە کەلام هەر لەڕێوە پێی گوتم:
- ئای ئای لەو پشتێندە گرێ چنە! مەلا دەڵێن هەر گڕێیەکی شەیتانێکی تێدایە. ئەو مێزەرە سپییە ڕیشوودارە چییە؟ تێی ڕیم!
گوتم بە خوا ئەو کابرایە شێتە. دانیشت گوتی:
- هەژار نایەوێ خۆت کز کەی! من چەند جارم وەک تۆ بەسەر هات؛ دروستمان کرد و لێمان ڕووخایەوە. ئێستاش ناهومێد و دڵسارد نیم...
وشیاری‌ نەتەوەیی‌ لای‌ موفتی‌ پێنجوێنی‌
موفتی‌ پێنجوێنی‌ لەو شاعیرانەیە کە بەشێکی‌ زۆری‌ دیوانەکەی‌ تایبەتە بە نەتەوە، یان دەتوانین بڵێن ھەموو دیوانەکەی‌ لە خزمەتی‌ نەتەوەکەیدا بووە، ئەمەش بەو دەلیلەی‌ کە بێجگە لە شیعرە نەتەوەییەکانی‌ کە بەڕوونی‌ ھەستی‌ پێدەکەین لە شیعرە کۆمەڵایەتی‌ و ئەو شیعرانەی‌ بۆ کوڕوکچانی‌ کوردی‌ نووسیوە، یان ئەو شیعرانەی‌ وەک وەسێتنامە بۆ کچ و کوڕانی‌ خۆی‌ نووسیوە، یان بە جوانی‌ سروشتی‌ کوردستاندا وتویەتی‌ .. لە تێکڕای‌ ئەمانەدا ھەستێکی‌ نەتەوەیی‌ پەنھان دەخوێنینەوە و کە ھانی‌ کوڕ و کچانی‌ کورد دەدات بۆ ئەوەی‌ خۆیان بە زانست و زانیارییەوە خەریک بکەن ئەمە لەپێناو نەتەوەکەدایە و ھاوکات کە بابەتە ھەستیارە کۆمەڵایەتییەکانیش دەخاتە بەرباس بۆ ئەوەیە کە نەتەوەکەی‌ سەرفرازبکات و ھەوڵی‌ نوێبوونەوە و گۆڕان بدات تێیدا. با سەرنج لەم نمونەیەی‌ شیعری‌ موفتی‌ بدەین:
موفتی‌ پێنجوێنی‌ وەک خۆی‌ ئاماژەی‌ پێدەکات، تێدەگات دەردی‌ دواکەوتوویی‌ نەتەوەکەی‌ چییە و ئەو دەیگێڕێتەوە بۆ نەبوونی‌ زانست و خۆ بە شت زانینی‌ سەردارانی‌ ئەو سەردەمە، بۆتە دەردی‌ دواکەوتوویی‌ و خۆرەی‌ جەستەی‌ کۆمەڵگەی‌ کوردی‌. ھەر لەو شیعرەدا ئاماژە بە پێشکەوتووی‌ ھەموو وڵاتانی‌ دنیا دەکات و ئەوە دەخاتەڕوو، کە پێشکەوتنی‌ ئەوان بەھۆی‌ ئەو زانستەوەیە، ھەروەھا ئاماژە بە جیاوازی‌ پێشکەوتنی‌ نێوان لوبنان و کوردستان دەکات و دەنووسێت (فەرقی‌ تۆ و لوبنانە بەینی‌ ئاسمان و زەمین). لەم نیوە بەیتەی‌ موفتییەوە دوو حاڵی‌ گرنگ خراوەتەڕوو یەکێکیان ئەوەیە، کە شاعیر ئاواتی‌ خواستووە کە وڵاتەکەی‌ ئەویش وەکو لوبنان پێشبکەوێت و ئەو ھەموو پێشکەوتنانەی‌ ئەوکات لوبنان ھەیبووە بەخۆیەوە ببینێ‌. دووەمیش ئەوەیە کە موفتی‌ شاعیرێکی‌ ئاگادار بووە لە دەوروبەری‌ خۆی‌ و کەسێکی‌ بێئاگا نەبووە لە پێشکەوتنەکانی‌ ئەوکاتەی‌ جیھان بۆیە، نەک تەنھا لەم شیعرەدا، بەڵکو لە زۆر شیعری‌ تریشدا ئەم بابەتە ڕەنگدانەوەی‌ بەرچاوی‌ ھەبووە و لە شیعرێکدا بەناوی‌ ( سۆز ) کە شیعرێکی‌ پێنج خشتەکییە موفتی‌ باس لەوە دەکات کە ئەم کوردە ھەر خەوتووە و بێدا نابێتەوە بۆ ئەوەی‌ بگات بە زانست و وشیاربێتەوە ئەو دەنووسێت:
موفتی‌ پێنجوێنی‌ زۆر بە پەرۆشی‌ نەتەوەوە بووە و بێ‌ نەتەوە ئەو ھیچ مانایەک لەنێو ژیاندا نابینێتەوە کە ئەم ھەستە بەشێوەیەکی‌ زۆر واقیعی‌ لە شیعرەکانی‌ ئەم شاعیرەدا ھەستی‌ پێدەکرێت. دەرککردنی‌ موفتی‌ بەو ھەموو شتە لەو سەردەمەدا گرنگییەکی‌ تایبەتی‌ ھەیە و ھەر ئەم گرنگیەشە کە ئەم شاعیرە دەخاتە خانەی‌ نەمرییەوە، چونکە ھیچ شاعیر و نووسەرێک ناتوانێ‌ نەمری‌ بۆ خۆی‌ و بەرھەمەکانی‌ بەدەست بھێنێت ئەگەر شاھیدی‌ ڕاستگۆی‌ قۆناغێکی‌ ژیانی‌ نەتەوەکەی‌ نەبێت و ئەرکی‌ مێژوونووسێکی‌ ڕاستگۆ نەگێڕێت، بۆیە دەکرێت لێرەدا و پاش خوێندنەوەی‌ تەواوی‌ دیوانە پڕ بایەخەکەی‌ موفتی‌ پێنجوێنی‌ ناسنامەی‌ مێژوونوسێکی‌ ڕاستگۆش بدەینە پاڵ‌ ئەم شاعیرە، چونکە ھەموو نووسەرێک بە شێوەیەک لە شێوەکان دەستیان لە نووسینەوەی‌ مێژووی‌ نەتەوەکەیاندا ھەیە، بەڵام ئەوە گرنگە لێرەدا ئەوەیە کام لەو شاعیر و نووسەرانە بوونەتە مێژوونوسێکی‌ ڕاستبێژی‌ سەردەمەکەی‌ خۆیان، کە من پێموایە موفتی‌ لەپاڵ‌ چەند شاعیرێکی‌ وەک نالی‌ و سالم و کوردی‌ و بێکەس و ئەحمەد موختار جاف وپیرەمێرد و قانیع و...ھتد شایەنی‌ ئەو نازناوەیە و ئەوەشی‌ ئەم شاعیرەی‌ خۆستۆتە پەراوێزەوە ڕۆژگارە کە نەیھێشتووە ئاوڕی‌ جدی‌ لێبدرێتەوە. ئەگەر ئەو پێنج خشتەکییەی‌ سەرەوەی‌ موفتی‌ پێنجوێنی‌ بەراورد بکەین بە بەیتێک شیعری ئەحمەد موختار جاف کە دەڵێت:لەخەو ھەستن درەنگە میللەتی‌ کورد خەو زەرەرتانە
ھەموو تأریخی‌ عالەم شاھیدی‌ فەزڵ‌ و ھونەرتانە
لەخەو ھەستن درەنگە میللەتی‌ کورد خەو زەرەرتانە
لە بەراوردکردنی‌ ئەم دوو شیعرەدا ئەوە دەبینین کە ھەردوو شاعیر دەیانەوێت نەتەوەکەیان بەخەبەر بھێنن و بەرەو عیلم زانست ھەنگاو بنێت، بەڵام جیاوازی‌ ئەم دوو بەیتە لەوەدایە کە موفتی‌ پێنجوێنی‌ بەشێوەیەکی‌ زۆر سەرکۆنەی‌ نەتەوەکەی‌ دەکات و ھیچ زانست و ھوشیارییەکیان تێدا نابینێت، بەڵام ئەحمەد موختار جاف ئەوە دەخاتەڕوو کە مێژووی‌ جیھان گەواھیدەری‌ بەرزی‌ ھونەری‌ ئێوەیە. لەمەی‌ ئەحمەد موختار جاف دەکرێت ئێمە دوو بۆچوون بخەینەڕوو یەکەمیان ئەوەیە کە ئەم شاعیرە ویستبێتی‌ نەتەوەکەی‌ ھەڵبنێت و غیرەتیان بخاتەبەر. دووەمیشیان ئەوەبوبێت کە ئەحمەد موختار جاف لەشاردا ژیاوە و تاڕادەیەکی‌ زۆر دنیابینی‌ لە موفتی‌ پێنجوێنی‌ فراوانتر بووە، بەو حوکمەی‌ کە موفتی‌ لە شارۆچکەیەکی‌ وەک پێنجوێنی‌ دوورە دەستدا گیری‌ خواردووە ئەمە وایکردووە، کە ئەحمەد موختار ئاگادار ئەو پێشکەوتنانە بێت کە کۆمەڵگەی‌ کوردی‌ لەو سەردەمەدا خاوەنی‌ بووە و موفتی‌، یان بە کەمی‌ زانییوە، یان کەمێک لێی‌ بێئاگا بووە کە ھەردوو حاڵەتەکەی‌ موفتیش حاڵەتی‌ ئاسایییە ..
گەورەیەک
گەورەیەک بۆ من نەبێ سێبەری
بۆ خۆم بگێڕم لە دەوری سەری؟
بە وشکی بۆچی ببمە مەیتەری
وەختێ دەرکەوێ هەستم لەبەری
هەر خۆی دایمە هەوڵی ژیانی بێ
گەورەیەک چاوی لە فەقیر نەبێ
دەربەست ژیانی جوان و پیر نەبێ
مێمل بە مال و دوژمن بە جان بێ
جوێن و شەقیش بێ بەراتەکەی ئەو
یاخوا ئەو گەورە بەشی نەمان بێ.........
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی Mufti Penjweni پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨١ پۆل:مردووانی ١٩٥٢ پۆل:خەڵکی سلێمانی
مەرزە
وێنۆک|مەرزە
مەرزە ڕوەکێکی بۆنخۆشە کە بە شێوەی خۆڕست لە کێودا دەڕوێ. قازانجی بۆ خواردن و دەرمان لێ وەردەگیرێ. بێسارانی لە شێعرێکدا ئاماژە بە ئەم گیایە دەکا و دەڵێ:
سوورە ھەراڵە و چنوور و شەوبۆ
گوراڵە و مەرزە و وەرکەمەر و لۆ
سەرچاوە
پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان پۆل:گژوگیاکانی کوردستان
بیگ ھیت میوزیک
وێنۆک بیگ هیت میوزیک (پێشتر بە بیگ هیت ئینتەرتەینمنت ناسرابوو) کۆمپانیایەکی سەرگەرمیی کۆریای باشوورە کە لە ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن بانگ شی-هیووکەوە دامەزراوە. لە مانگی ئازاری ٢٠٢١دا لەلایەن کۆمپانیای خاوەنیەوە، هایب کۆرپۆرەیشن، کە پێشتر ناوی کۆمپانیای بیگ هیت ئینتەرتەینمنت ئێڵ تی دی بوو، ناوەکەی گۆڕدرا. لە ئێستادا، تەنیاژەن لی هیوون و گرووپە کوڕەکانی وەک بی تی ئێس و تی ئێکس تی لەم کۆمپانیایەدا درێژە بە چالاکییەکانیان دەدەن. ئەم کۆمپانیایە پێشتریش ماڵی تەنیاژەن لیم جیۆنگ هی، گرووپەکانی ٨ئەیت، ٢ ئەی ئێم و، گلام بوو.
٢٠٠٥–٢٠٢٠: Big Hit Entertainment
کۆمپانیای بیگ هیت ئینتەرتەینمەنت لە ١ی شوباتی ٢٠٠٥ دامەزراوە و، لە ساڵی ٢٠٠٧ گرێبەستی لەگەڵ تیپی میوزیکی سێ کەسیی ٨ئەیت واژۆ کرد. لە ساڵی ٢٠١٠ کۆمپانیاکە گرێبەستێکی بەڕێوەبردنی هاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیای JYP Entertainment واژۆ کرد لەبری گرووپێکی کوڕان بە ناوی 2AM. لەو ساڵەدا، بانگ شی-هیووک وەک یەکەم ئەندامی BTS گرێبەستی لەگەڵ RM واژۆ کرد و دەستی بە ئۆدیشن لە سەرتاسەری وڵات کرد بۆ دامەزراندنی ئەندامانی دیکەی گرووپەکە — بە تی ئێس یەکەمین بەرنامەیان بۆ جەماوەر لەژێر سەرپەرشتیی بیگ هیت لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣ پێشکەش کرد.
لە ساڵی ٢٠١٢ کۆمپانیاکە گرێبەستی لەگەڵ لیم جیۆنگ-هی واژۆ کرد ، و گرووپی کچانی GLAMی وەک هاوکاری لەگەڵ سۆرس میوزیک پێک هێنا. گرووپەکە تا ساڵی ٢٠١٤ چالاک بوو، بەڵام بەهۆی مشتومڕێکەوە کە بەهۆی تێوەگلانی یەکێک لە ئەندامەکانی بەناوی کیم دا-هی-یەوە دروست بووبوو، هەڵوەشایەوە. کیم دوای ئەوەی تاوانبار کرا بە داواکردنی بێدەنگانە (باجی بێدەنگبوون) لە لی بیوونگ-هوون، سزای زیندانی بەسەردا سەپێنرا.
دوای کۆتاییهاتنی گرێبەستی هاوبەشی نێوان بیگ هیت و JYP لە نیسانی ٢٠١٤، سێ ئەندامی 2AM گەڕانەوە بۆ JYP، لە کاتێکدا لی چانگ-مین لەگەڵ بیگ هیت مایەوە بۆ ئەوەی بەردەوام بێت لە کاری تاکەکەسی و وەک بەشێک لە دووانەی Homme. هەروەها لەم ساڵەدا تیپی میوزیکی 8Eight هەڵوەشایەوە دوای ئەوەی گرێبەستەکانی بایک چان و جوو هی لەگەڵ بیگ هیت کۆتاییی هات. لە مانگی ئایاری ٢٠١٥، لیم جیۆنگ هی، دوای تەواوبوونی گرێبەستەکەی کە سێ ساڵە بوو، لە دەزگاکە جیا بووەوە.
لە شوباتی ٢٠١٨، Homme دوای ئەوەی گرێبەستەکەی ئەندام چانگمین کۆتاییی هات، هەڵوەشایەوە. ئەو کۆمپانیاکەی بەجێ هێشت بۆ ئەوەی دەزگای تایبەتی خۆی دابمەزرێنێت، هەموو ئەمانە لە کاتێکدا لی هیوون وەک هونەرمەندێکی تاکەکەسی بەردەوام بوو. لە مانگی ئۆکتۆبەردا گرووپی بی تی ئێس گرێبەستەکەیان لەگەڵ دەزگاکە بۆ ماوەی حەوت ساڵی دیکە نوێ و درێژ کردەوە. بیگ هیت دووەم گرووپی خۆی بە ناوی Tomorrow X Together (TXT) لە مانگی ئازاری ٢٠١٩ بۆ یەکەم جار دروست کرد.
لە شوباتی ٢٠٢١ کۆمپانیای بیگ هیت هاوبەشییەکی لەگەڵ Universal Music Group ڕاگەیاند، کە بریتی دەبێت لە چالاکییەکی هاوبەشی نێوان Big Hit America و Geffen Records لەژێر ناونیشانی کۆمپانیایەکی لۆس ئەنجلۆس و پەرەپێدانی گرووپێکی پۆپ لە ژێر مۆدێلێکی کاریگەر بە کەی پۆپ. هەروەها، Universal Music Group لەمەودوا زیاتر پلاتفۆرمی کۆمەڵایەتیی بیگ هیت بە ناوی «Weverse» بەکار دەهێنێت. لە ئەنجامی ئەم هاوبەشییەدا، بیگ هیت لە مانگی ئۆکتۆبەردا گەیشتە ڕێککەوتنێک بۆ ئەوەی بی تی ئێس دابەشکردنی لە ئەمریکا و چەند وڵاتێکی دیکە لە Sony Music's Columbia Records و The Orchard بگوازێتەوە بۆ Universal.
٢٠٢١–ئێستا: وەک بیگ هیت میوزیک
لە ١٩ی ئازاری ٢٠٢١، کۆمپانیای بیگ هیت ئینتەرتەینمەنت ڕای گەیاند کە ناوی گۆڕاوە بۆ Hybe Corporation بۆ ئەوەی جەختی زیاتر لەسەر یەکە بازرگانی و وەبەرهێنانە فراوانەکانی بکاتەوە. لەگەڵ گۆڕانکارییەکە، ناوی Big Hit record label گۆڕا بۆ Big Hit Music.
لە ١ی نیسانی ٢٠٢١ کۆمپانیای هایب لەڕێگەی بڕیارێکی دەستەی کارگێڕییەوە ڕای گەیاند کە بزنسی لەیبلێ (بیگ هیت میوزیک) لە Hybe جیا دەکاتەوە بۆ دامەزراندنی کۆمپانیایەکی نوێ. کۆمپانیای هایب ١٠٠%ی پشکەکانی لە کۆمپانیا نوێیەکەدا دەبێت.
لە 1ی تەممووزی 2021، بیگ هیت میوزیک لە هایب جیا کرایەوە و بوو بە لقێکی هایب.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی لە ٢٠٠٥ دامەزراون پۆل:کۆمپانیایانەی کەوتوونەتە سێئول
ژان-فرانسوا شابرەن
ژان-فرانسوا شابرەن نووسەر، شاعیر، ڕۆژنامەوان و ڕەخنەگری ھونەریی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠ پۆل:مردووانی ١٩٩٧
ڕۆژی زمانی کوردی
ڕۆژی زمانی کوردی بەرامبەرە لەگەڵ ١٥ی ئایار (٢٥ی گوڵان). لەم ڕۆژەدا لە ساڵی ١٩٣٢ یەکەمین ژمارەی گۆڤاری ھاوار بە دەستی جەلادەت عالی بەدرخان لە شاری دیمەشق لە وڵاتی سووریا دەرکرا. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٥٤ یەکەمین ژمارەی گۆڤاری ھەتاو لە شاری ھەولێر لەم ڕۆژەدا دەرکرا و لە ساڵی ١٩٦٣یش گۆڤاری ڕۆژا نوێ لە شاری ئەستەمبوڵ یەکەمین ژمارەی دەرکرد. لە ئەم ڕۆژە کوردەکانی دانیشتووی پارچەکانی ئازادی کوردستان یان کوردەکانی دوور لە وڵات جەشنی گشتی دەگرن و پەرتووکەکانی بە زمانی کوردی پێشکەشی دۆست و ھەڤالانیان دەکەن.
زانیارییە دامەزراوەییەکان
لە میانی ئاھەنگگێڕانی میھرەجانی زمانی کوردیدا، زۆرێک لە دامودەزگا و لایەنە ڕامیارییەکانی باکووری کوردستان سەرنجیان بۆ ئەو فشارانە ڕاکێشا کە وڵاتی تورکیا لەسەر زمانی کوردی دەیخاتە ڕوو. لایەن و ڕێکخراوەکان داوای فێرکردنی زمانی کوردی و ڕاگرتنی یەکگرتن لە دژی زمانی کوردی دەکەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆژە نەتەوەییەکانی کوردستان
ساروقامیش، فەیزوڵڵابەگیی بۆکان
ساروقامیش (Saruqamîş، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی بۆکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٦٣ کەس لە ٧٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بۆکان پۆل:گوندەکانی شارستانی بۆکان
لۆ
وێنۆک|گوڵ و لق و پۆپی لۆ، هەورامان، نزیک گوندی دەرەکێ وێنۆک|لۆ
لۆ ڕوەکێکی بۆنخۆشە لە تیرەی چەترییەکان کە بە شێوەی خۆڕست لە کێوساندا دەڕوێ. قازانجی دەرمانیی زۆری ھەیە و کالسیۆمی زۆری تێدایە. لە کوردەواریدا وەکوو خۆراکی ئاژەڵان بە کار دێت. بێسارانی لە شێعرێکدا ئاماژە بە ئەم گیایە دەکا و دەڵێ:
گوراڵە و مەرزە و وەرکەمەر و لۆ
سەرچاوە
پۆل:گژوگیاکانی کوردستان
١٦٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
حەسەن کوڕی عەلی
حەسەن کوڕی عەلی کوڕی ئەبووتالیب (بە عەرەبی: ) (٦٢٤–٦٧٠ زایینی) کوڕی عەلی خەلیفەی چوارەم و فاتمە کچی پێغەمبەر محەممەد. لە ئەھلی بەیت و ئیمامی دووەمی شیعەکانە. بەشێک لە مێژوو نووسە سوننیەکان بە پێنچەم خەلیفەی ڕاشدینی دادەنێنن.بەناوبانگە کە حەسەن ژنی زۆری خواستووە و زۆرێکیشی تەڵاق داوە.
ژیانی سیاسسی
لە دوای کوژرانی باوکی لە ساڵی (٤٠کۆچی/٦٦١زایینی) ئەو خەلافەتی وەرگرت ماوەی حکومڕانیەکەی ٦ مانگ بوو. 230px|وێنۆک|مەزاری «ئەل-باقی» شوێنی نێژرانی حەسەن کوڕی عەلی و سێ کەسی تر لە ئیمامانی شیعە
ئاشتەوای
لە ساڵی (٤١کۆچی/٦٦١زایینی) بۆ معاویەی کوڕی ئەبوو سوفیان وازی لە دەسەڵات ھێنا.
بڕیارنامەی ٨٣٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٣٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئایاری ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ عێراق-کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٢٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:عێراق لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کووەیت
عەلی کوڕی حوسێن زەین ئەلعابدین
230px|وێنۆک|مەزاری "ئەل-باقی" شوێنی نێژرانی عەلی کوڕی حوسێن زەین ئەلعابدین و سێ کەسی تر لە ئیمامانی شێعە thumb
عەلی کوڕی حوسێن ناسراو بە زەین ئەلعابدین یان سەججاد (٦٥٩ - ٧١٢ی زایینی) نەبیرەی پێغەمبەر محەممەد و چوارەمین ئیمامی شێعەکانە. دایکی ئەو شازادەیەکی ئێرانی لە بنەماڵەی ساسانی بووکە بە دیل گیرا بوو، باوکی، حوسێن کوڕی عەلی بوو. دوو برایشی بە ناوی عەلی ئەسغەر کوڕی حوسێن و عەلی ئەکبەر کوڕی حوسێن بوو کە هەردووکیان لە شەڕی کەربەلا گیانیان لە دەست دا. عەلی کوڕی حوسێن بە سەججادیش ناسراوە کە بە واتەی کەسێکە کە زۆر سوجدە ئەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٦٥٩ پۆل:مردووانی ٧١٣ پۆل:ئیمامانی شیعە پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم پۆل:کەربەلا
گەلەژێر
گەلەژێر یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی حاجی ئۆمەران سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی حاجی ئۆمەران
تران
تران شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پێرنیک لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٬٨٣٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پێرنیک پۆل:١٠٠ پێگەی گەشتیاری لە بولگاریا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
چرووش
چرووش (Çrûş، بە فارسی: چروش) گوندێکە لە بەخشی ئاڵۆت لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٠ کەس لە ٣ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
سەقزلوو
سەقزلوو (Seqizlû، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی بۆکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٠ کەس لە ١٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بۆکان پۆل:گوندەکانی شارستانی بۆکان
سندۆڵان، پشدەر
سندۆڵان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قەڵادزێ(ناوەند)، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سندۆڵان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی برایم ئاوا و لە باشوور لەگەڵ گوندی بناویلە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گوێزیلە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کێلەسپی.
پەراوێزەکان
جێگا و مەزاری چەند پیاوێکی ئایینی تێدایە کە یەکێک لەوانە، شێخ قادر سەرڕووتی سندۆڵانە، کە زۆر بەناوبانگە.
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گوندەژۆر
گوندەژۆر یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی حاجی ئۆمەران سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
کەنداوی مەکسیک
وێنۆک|چەپ|300px|کەنداوی مەکسیک کەنداوی مەکسیک کەنداوێکی گەورەیە لە ئوقیانووسی ئاتلانتیک، لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەمریکای باکووروە بە ڕووبەری نزیکەی ١/٦ میلیۆن کم٢. ئەم کەنداوە لە باکوور و باکووری ڕۆژاواوە لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان (ویلایەتەکانی فلۆریدا، ئالاباما، میسیسیپی، لویزیانا، تێکساس)، لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ مەکسیک و لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ کووبا ھاوسنوورە. ھەروەھا ئوقیانووسی ئاتلانتیک و دەریای کاریبییش دەگرێتەوە. لە باکوور و ڕۆژاوای کنارێنی ئەم کەنداوە نەوت ھەیە. تۆفانیش بە فراوانی لەم ناوچەیەدا ھەیە، بۆ نموونە تۆفانی کاترینا و تۆفانی ریتا لە ساڵی ٢٠٠٥ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. پیشەی ماسیگری لەم کەنداوەدا زۆرە ئەگەرچی ٦، ٤٠٠ کیلۆمەتر لەم کەنداوە ئۆکسجینی پێویست بۆ ژیانی ناو دەریایەی نییە.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆما ئاوییەکانی مەکسیک پۆل:کەنداوی مەکسیک پۆل:کەنداوەکانی ئۆقیانووسی ئاتلانتیک پۆل:کەنداوەکانی ویڵایەتە یەکگرتووەکان پۆل:سنووری مەکسیک-ویڵایەتە یەکگرتووەکان
گوندەژۆر
پۆل:گوندەکانی حاجی ئۆمەران
فرێدی مێرکوری
فرێدی مێرکوری (ناوی لەدایکبوونی: فەڕوخ بوڵسارا؛ ٥ی ئەیلوولی ١٩٤٦ - ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩١) ھونەرمەند، ئاوازدانەر و بەرھەمھێنەرێکی بەڕیتانی بوو کەوا کەسایەتی سەرەکیش بوو لە ڕۆک باندی کوین. فرێدی کەوا بە یەکێک لە مەزنترین گۆرانیبێژەکانی مێژووی ڕۆک دادەنرێ بە کەسایەتییە تایبەتییەکەی سەر ستەیج و توانای گۆرانیوتنە جیاوازەکەی ناسرابوو بەھۆی تواناکانی قوڕگی.
فرێدی لە ساڵی ١٩٤٦ لە زەنزیبار، لە خێزانێکی پارسی لەدایکبووە. دوای تەواوکردنی قۆناغی سەرەتایی لە ھیندستان، گەڕاوەتەوە زەنزیباڕ بۆ خوێندنی ناوەندی. لە ساڵی ١٩٦٤، خێزانەکەی بەھۆی شۆڕشی زەنزیباڕەوە لە زەنزیباڕ کۆچیان کردووە و لە ئینگڵتەڕا نیشتەجێ بوونە. بەھۆی ئەو توانایەی لە نووسین و وتنی گۆرانی ھەیبووە، فرێدی باندی کوینی لەگەڵ گیتارژەن، بڕایان مەی و تەپڵ ژەن ڕۆجەر تەیلەر پێکھێنا لە ١٩٧٠دا. فرێدی چەندین گۆرانی ناوداری بۆ باندەکە نووسیوە لەنێویاندا "بۆھیمیەن ڕاپسدی"، "کیڵەر کوین"، "سەمبەدی تو لەڤ"، "دۆنت ستۆپ می ناو" و "وی ئاڕ زە چامپیەنس". فرێدی لە ساڵی ١٩٩١، لە تەمەنی ٤٥ ساڵیدا بەھۆی نەخۆشی ئایدزەوە کۆچی دوایی کردووە. ڕۆژێک بەر لە مردنی فرێدی نزیکەکانی خۆی لەو نەخۆشییە ئاگادارکردبوویەوە.
وەک ئەندامێکی کوین، فرێدی خرایە نێو پێڕستی ئەفسانەکانی ڕۆکن ڕۆڵ لە ساڵی ٢٠٠١، ئەفسانەکانی گۆرانی نووسین لە ٢٠٠٣ و ئەفسانەکانی مۆسیقای بەڕیتانیا لە ٢٠٠٤. فیلمی بۆھیمیەن ڕاپسدی، کە لە ساڵی ٢٠١٨ دەربارەی باندەکە کەوتە سینەماکانەوە، بووە پڕ داھاترین فیلمی مۆسیقی-ژیاننامەیی لەسەر ئاستی جیھان. ئەکتەر ڕامی مالیک کەوا ڕۆڵی فرێدی مێرکوری دەگێڕا، بووە براوەی خەڵاتی ئۆسکار، گۆڵدن گڵۆب و بافتا.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٩١ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:وتارەکان بە hCard پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئینگلیز پۆل:پەنابەرانی شانشینە یەکگرتووەکان
گایباک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
گایباک (بە هانگۆل: 계백؛ بە ھانجا: 階伯؛ بە کوردی: چارەنووسی جەنگاوەر گایباک)، زنجیرە درامایەکی کۆریای باشوورە لە ساڵی ٢٠١١ دەرهاتووە، لە ئەکتەران لی سۆ-جین، چۆ جای-هیۆن، ئۆ یۆن-سوو، و سۆنگ جی-هیۆ. لە کەناڵی ئێم بی سی پەخشکراووە لە ٢٣ی تەممووزی تا ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ لە دووشەممان و سێشەممان کاتژمێر ٢١:٥٥ بۆ ٣٢ ئەڵقە.
پوختە
دراماکە باس لە چارەنووسی جەنگاوەر گایباک ئەکات لە ناوەڕاستی سەدەی حەوتەم کاتێ سەرکردایەتی کۆتایی شانشینی بایکجی ئەکات لەدژی سوپای شیللا لە شەڕی شەڕی هوانگسانبۆل.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠١١ دەستیان پێکردووە پۆل:زنجیرە تەلەڤزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشور پۆل:دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کەناڵی ئێم بی سی تیڤی
جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ بیست و دووەمین پاڵەوانییەتییە لە جامی جیھانیی فیفا کە وڵاتی قەتەر بۆ یەکەم جار میوانداری دەکات. ھەروەھا بۆ یەکەم جار لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و دووەم جار لە ئاسیادا دەبێت کە وڵاتێک جامی جیھانی میوانداری دەکات. قەتەر لە ساڵی ٢٠١٠ مافی بەشداریکردنی جامی جیھانی ٢٠٢٢ پێ بەخشرا. پاڵەوانییەتییەکە لە ٢٠ی تشرینی دووەم تاکوو ١٨ی کانوونی یەکەم بەڕێوە دەچێت.
ئەمە حەوتەمین و کۆتا خولی جامی جیھانییە کە ٣٢ ھەڵبژاردە بەشداری دەکات (ئەمەش لە مۆندیالی ١٩٩٨ەوە بووە). لە ساڵی ٢٠١٨ فیفا فراوانکردنی پاڵەوانێتییەکە لەبەرچاو گرت بۆ ئەوەی ٤٨ ھەڵبژاردە لە خولەکە بەشدار بن (کە ئەم بڕیارە لە جامی جیھانی ٢٠٢٦ جێبەجێ دەکات)، لەگەڵ ئەوەشدا لە ٢٢ی ئایاری ٢٠١٩ ئەم بیرۆکەیە بەچەند ھۆکار وازی لێ ھێنرا کە گرنگترینیان ئەوەبوو لێژنەی ڕێکخەر سەرەتا پلانی دانابوو بۆ ٣٢ ھەڵبژاردە لەخۆبگرێت نەک ٤٨ لەم خولەی جامی جیھانی، بۆیە جێبەجێ کردنی ئەم پلانە بۆ جامی جیھانی ٢٠٢٦ دواخرا کە لە ئەمریکا و مەکسیک و کەنەدا بەڕێوەدەچێت. بەھۆی بەرزی پلەکانی گەرمی ھاوین لە قەتەر، ئەمجارەیان جامی جیھانی لە کۆتایی مانگی تشرینی دووەم تا ناوەڕاستی مانگی کانوونی دووەم بەڕێوەدەچێت، بەمەش یەکەم پاڵەوانێتییە کە لە مانگەکانی ئایار، حوزەیران یان تەممووز بەڕێوە ناچێت. بڕیارە یاری کۆتایی لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ کە ڕۆژی نیشتمانی قەتەرە بەڕێوەبچێت.
لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٢، دوای ھەڕەشەی بایکۆتکردن لەلایەن کۆماری چیک و پۆڵەندا و سویدەوە بەھۆی لەشکرکێشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا، فیفا ھەڵبژاردەی ڕووسیای قەدەغە کرد لە یاریکردن لە یاریگای خۆیدا؛ دەبێت یارییەکانی بەبێ ئامادەبوونی ھاندەران لە وڵاتانی بێلایەن ئەنجام بدات. جگە لەوەش ھەڵبژاردەی ڕووسیا ڕێگەی پێنادرێت ئاڵا و سروودی نیشتمانی بەکاربھێنێت، ھەروەھا ناچار بووە لەژێر ئاڵای فیدراسیۆنی نیشتمانی خۆیان کە فیدراسیۆنی تۆپی پێی ڕووسیایە ڕکابەری بکەن. بەڵام لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢ لەسەر ڕاسپاردەی لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی، فیفا بەشداری ڕووسیای ھەڵپەسارد، دواتر پۆڵەندا لە یاری پێش کۆتاییدا بەرامبەر ڕووسیا لە پلەی ئۆفی ئەورووپا پێشەنگی پێدرا. فیدراسیۆنی تۆپی پێی ڕووسیا ڕای گەیاند، تانە لە بڕیارەکە دەدات لە دادگای ناوبژیوانی وەرزش. بەڵام لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٢ داواکەیان بۆ ھەڵگرتنی قەدەغەکردنەکە ڕەتکرایەوە.
ھەڵبژاردنی وڵاتی خانەخوێ
پرۆسەی داواکاری جامی جیھانی ٢٠١٨، ٢٠٢٢ لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ دەستی پێکرد تا ی شوباتی ٢٠٠٩ مۆڵەت درا بە وڵاتان بۆ تۆمارکردنی داواکارییەکانیان لە سەرەتادا یازدە وڵات ئامادەی خۆیان بۆ میوانداریکردنی جامی جیھانی ٢٠١٨ دەربڕی، بەڵام دواتر مەکسیک لە داواکارییەکەی کشایەوە، فیفاش لە شوباتی ٢٠١٠ داواکەی ئەندەنووسیای ڕەتکردەوە پاش ئەوەی نامەی گەرەنتیکردنی پشتیوانی و پشتگیری حکوومەتەکەیان بۆ فیفا وەرنەگرت، لەگەڵ ئەوەش بەرپرسانی حکوومەتی ئەندەنووسیا لاریان نەبوو لە داواکاری بۆ جامی جیھانی ٢٠٢٦. وردە وردە ئەو وڵاتانەی کە لە ئەورووپا نەبوون داواکانیان کشاندەوە ئەمەش دەرخەری ئەوەبوو کە ولاتێکی ئەورووپای میوانداری جامەکەدەکات، دواجار ڕووسیا مافەکەی بەدەستھێنا. بەو شێوەیە وڵاتانی ئەورووپا مافی میوانداری کردنی جامی جیھانی ٢٠٢٢ نەما. دواجار پێشنیاری پێنج وڵات مانەوە بۆ میوانداری کردنی جامی جیھانی ٢٠٢٢ ئەوانیش بریتیبوون لە، ئوسترالیا، قەتەر، ژاپۆن، قەتەر، کۆریای باشوور، و ویلایەتە یەکگرتووەکان ٢٢ ئەندامی ئەنجومەنی بەرێوەبەری فیفا لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ لە زیوریخ کۆبوونەوە بۆ دەنگدان بۆ ھەڵبژاردنی وڵاتی میوانداری ھەردوو پاڵەوانییەتییەکە. دوو ئەندامی پرۆسەی دەنگدان بەتۆمەتی گەندەڵی و وەرگرتنی بەرتیل ھەڵپسێدران. دواجار قەتەر مافی میوانداری کردنی پاڵەوانییەتییەکەی بەدەستھێنا.
پاڵاوتن
یەکێتی تۆپی پێی شەش کیشوەر یارییەکانی پاڵاوتنیان ڕێکخست. سەرجەم نەتەوەکانی ئەندامی فیفا کە لە ئێستادا ٢١١ یان ھەیە، مافی بەشداریکردنیان لە پاڵاوتنەکاندا ھەبووە. قەتەر وەک میوانداری پاڵەوانێتییەکە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی سەرکەوت بۆ پاڵەوانێتییەکە. بەڵام یەکێتی تۆپی پێی ئاسیا، قەتەری پابەند کرد بە بەشداریکردن لە قۆناغی پاڵاوتنەکانی ئاسیا چونکە دوو قۆناغی یەکەم وەک پاڵاوتن بۆ گەیشتن بە جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠٢٣ ھەژماردەکرێت. قەتەر پلەی یەکەمی کۆمەڵەکەی بەدەستھێنا لە بری ئەو لوبنان پێنجەمی کۆمەڵەکەی سەرکەوت بۆ قۆناغی داھاتوو ھەروەھا فەرەنسا پاڵەوانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ بە شێوەیەکی ئاساییی بەشداری یارییەکانی پاڵاوتنی کرد و بەسەرکەوتووی تێپەڕاند. ھەڵبژاردەی سانت لوسیا سەرەتا چووە نێو پاڵاوتنەکانەوە بەڵام پێش یەکەم یاریی لێی کشایەوە. کۆریای باکوور بەھۆی کۆڤید-١٩ لە قۆناغی پاڵاوتنەکان کشایەوە. ساموای ئەمریکا و ساموا ھەردووکیان لە پاڵاوتنەکانی ئۆقیانووسیا کشانەوە. تۆنگا دوای تەقینەوەی تسونامی ساڵی ٢٠٢٢ کشایەوە؛ و ھەروەھا بەھۆی بڵاوبوونەوەی کۆڤید-١٩ لە سکوادەکانیان، ڤانواتوو و دوورگەکانی کوکیش بەھۆی سنووردارکردنی گەشتکردن کشانەوە.
لە کۆی ٣٢ وڵات کە سەرکەوتوو بوون بۆ یاریکردن جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ ، ٢٤ وڵات لە پاڵەوانێتی پێشوودا لە ساڵی ٢٠١٨دا بەشدارییان کردووە. قەتەر تاکە ھەڵبژاردەیە کە یەکەم یاری خۆی لە جامی جیھانیی فیفادا ئەنجام دەدات، بووە یەکەم وڵاتی خانەخوێ (لە دوای ئیتاڵیا لە ساڵی ١٩٣٤)یەکەم یاری پاڵەوانییەتییەکە بکات.
ھەڵبژاردەکانی ھۆلەندا، ئیکوادۆر، گانا، کامیروون و ئەمریکا دوای ئەوەی لە پاڵەوانێتی ٢٠١٨ بەشداریان نەکرد، بۆ جارێکی دیکە گەڕانەوە بۆ پاڵەوانێتییەکە. کەنەدا دوای ٣٦ ساڵ بۆ جارێک دیکە بەشداری کردەوە، دوای یەکەم بەشداریی لە ساڵی ١٩٨٦، ھەروەھا ھەڵبژاردی وێلز دوای ٦٤ ساڵ بۆ جارێک دیکە بەشداری کردەوە، دوای یەکەم بەشدارییان لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨، ئەمەش ماوەیەکی پێوانەیی بوو.
ئیتالیا پاڵەوانی چوارخوولی جامی جیھانیی و پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ بۆ یەکەمجار لە مێژوویدا، بۆ جاری دووەم لەسەر یەک نەیتوانی سەرکەوتن بەدەستبێھێنت و لە یاری پلەی ئۆفی پاڵاواتنەکان یارییەکەیان دۆڕاند. ھەروەھا ئیتالیا چوارەم ھەڵبژاردەیە کە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بەدەستبھێنێت ، نەتوانێت سەرکەوێت بۆ جامی جیھانی فیفا دوای چیکوسلۆڤاکیا بۆ ١٩٧٨، دانیمارک بۆ ١٩٩٤، یۆنان بۆ ٢٠٠٦. ھەڵبژاردەی ڕووسیا بەھۆی لەشکرکێشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا، دورخرایەوە، ھەڵبژاردەی چیلی کە براوەی جامی ٢٠١٥، ٢٠١٦ کوپا ئەمریکا بوو، بۆ جاری دووەم لەسەر یەک نەیتوانی لە قۆناغی پاڵاوان سەرکەوتن بەدەستبھێنێت. مسیر، پەنەما، کۆڵۆمبیا، پیرۆ، ئاسلەندا، سوێد کە سەرجەمیان سەرکەوتوو بوون بۆ جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨، لە پاڵاوتنەکانی جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢ سەرکەوتنیان بەدەسنەھێنا.
ئەو ھەڵبژاردانەی گەیشتنە جامی جیهانیی فیفای ٢٠٢٢:
ئاسیا (٦)
ئەفریقا (٥)
کۆنکاکاف (٤)
کۆنمێبۆڵ (٤)
ئۆقیانووسیا (٠)
یووفا (١٣)
وێنۆک|ڕاست|upright=1.5|{{legend|#0000ff|ھەڵبژاردە سەرکەوتووەکان}} {{legend|#ffbf00|ھەڵبژاردەکانی سەرنەکەوتوو لە پاڵاوتن}} {{legend|#000000|ھەڵبژاردە کشاوەکان یان ڕاگیراوەکان}} {{legend|#cccccc|ئەندامی فیفا نییە}}
تیروپشک
تیروپشکی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ لە ١ی نیسانی ٢٠٢٢ بە ئامادە بوونی نوێنەرانی ھەڵبژاردە سەرکەوتووەکان بە جامی جیھانی و کەسایەتییە وەرزشییەکان بەڕێوەچوو لە شاری دەوحەی قەتەر. ھەڵبژاردە سەرکەوتووەکان بەسەر ٨ کۆمەڵەدا دابەشکران، ھەروەھا ئاستی ھەڵبژاردەکانیش بەسەر چوار ئاست دابەشکرا ڕیزبەندی یەکەمی سەرجەم کۆمەڵەکان لە ھەڵبژاردە ئاست بەرزەکان پێکھاتووە کە لە ڕیزبەندی فیفا لە پلەی پێشەوەن جگە لە ھەڵبژاردەی قەتەر کە وڵاتی خانەخوێیە، ئاستی دووەمی ھەڵبژاردەکان لە پلەی ٨ بۆ ٢٨ پۆلین کران، ئاستی سێیەم لە پلەی ١٦ بۆ ٢٣ پۆلین کران، و ئاستی چوارەم لە پلەی ٢٤ بۆ ٢٩ دانران. سێ پلەی دیکە تەرخان کرا بۆ براوەی یاری نێوان کیشوەرەکان و یاری پاشکۆی یوفا. ڕاکێشانی تیروپشکی جامی جیھانی بە زنجیرەی لە کۆمەڵی ئەی بۆ کۆمەڵی ئێچ دەستی پێکرد یەکەم یاری لە نێوان ھەڵبژاردەی قەتەر و ھەڵبژاردەی ئێکوادۆر لە کۆمەڵی یەکەم ئەنجام دەدرێت لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢.