cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گلووکۆز
شەکرە
نەخۆشی شەکرە، کۆنیشانێکە لە تێکچوونی مێتابۆلیزمی کاربۆھایدریت، چەوری و پرۆتین، کە لە نەبوونی ئەنسۆلین یان خۆڕاگری شانەکان بە ئەنسۆلین ڕوو دەدات. شەکرە دوو جۆری ھەیە: بەسراو بە ئەنسۆلینەوە، کە لە نەبوونی ئەنسۆلیندا سەرھەڵدەدا و نەبەسراو بە ئەنسۆلین (خۆڕاگر لە ئاست ئەنسۆلین)، کە بەھۆی کەم بوونەوەی ھەستۆکی و کاردانەوەی خانەکان بە ئەنسۆلین بەدی دێت. لەم نەخۆشانەدا میتابوولیزمی گلوکۆز (سووت و سازی گلوکۆز) لە ھەموو خانەکانی لەش بێجگە خانەکانی مێشک تێک دەچێت. لە گرنگترین نیشانەکانی شەکرە: تینوویەتی زۆر، میزکردنی زۆر، خورینی لەش، ماندوویی، تەزینی دەست و پێ، دابەزینی کێش و دەرھاتنی برین و کوان لە پێ کە درەنگ چاک دەبێتەوە. لە زۆربەی نەخۆشانی شەکرەی جۆری دوو، قەڵەوی خۆ دەنوێنێ کە پێویستە ڕچیمێکی خۆراکی تەندروستیان بۆ ڕەچاو بکرێت.
پێوەندی گلوکۆز لەگەڵ دیکەی پێکھاتەکانی لەش
ڕادەی وزەی پێویست لە شەوانەڕۆژێکدا لە ١٦٠٠ کیلۆکالۆری لە دۆخی حەسانەوەدا تا ٦٠٠٠ کیلۆکالۆری بەپێی چالاکی، دەگۆڕێت. ڕادەی سووتەمەنی پاشەکەفتەی مرۆڤێکی ٧٠ کیلۆیی، ١٦٠٠ کیلۆکالۆری لە گڵایکۆجین، ٢٤٠٠٠ کیلۆکالۆری لە پرۆتین، ٣٥٠٠٠ کیلۆکالۆری تری ئەسیل گڵایسرۆڵە. کەوابێ ئەم پاشەکەفتە پێداویستی ئەم مرۆڤە بۆ ١ تا٣ مانگ دابین دەکا، بەڵام ئەم ھەمارە لە ڕۆژێکدا بەتاڵ دەبێتەوە و دەچێتە کار و بەلەز ڕێژەی دادەبەزێ و دەبێ قەرەبوو بکرێتەوە. ترشە چەورەکان ناتوانن ببنە گلوکۆز.
سەرچاوەیەکی گەورەی تری گلوکۆز، ترشە ئامینەکانە کە لە شی بوونەوەی پرۆتینەکان بەرھەم دێت.
کۆنگ فو پاندا
کۆنگ فو پاندا فیلمێکی ئەنیمەیشنی ئاکشن و سەرکەشییە، دەرھێنەری فیلمەکە جۆن ستییڤەنسەن و مارک ئۆزبۆنە. ھەروەھا بەرھەم ھێنراوە لەلایەن دریم وۆرکس ئەنیمەیشنەوە و پاراماونت پیکچەرز بڵاویکردووەتەوە. مۆزیکی فیلمەکە لەلایەن ئاوازدانەر ھانس زیمر وجۆن پۆڵەوە داڕێژراوە. لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨ لە وڵاتە یەکگرتووەکان نمایشکرا. داھاتی فیلمەکە لە یەکەم ڕۆژی نمایشکردنی ٢٠٫٣$ ملیۆن دۆلار و لە ھەفتەیەکدا ٦٠٫٢$ ملیۆن دۆلار و کۆی داھاتی ٦٣١٫٧$ ملیۆن دۆلار بوو. ئەستێرەکانی فیلمەکە بریتیین لە جاک بلاک، داستن ھۆفمان، ئیان ماک شاین، ئەنجلینا جۆولی، جاکی شان، لوسی لیو، دەیفید کڕۆس، سێت ڕۆگین.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨ پۆل:فیلمەکانی پاندای کونگ فو پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠٠٨ پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی-کۆمپیوتەری ساڵی ٢٠٠٨ پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی پۆل:فیلمب ئەنیمەیشنی دەربارەی ئاژەڵان پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمەکانی کۆنگ فو پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پاراماونت پیکچەرز
مێجێسترۆل
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە مێجێسترۆل پڕۆجستینێکە لە گروپی (17α-hydroxyprogesterone - ١٧-ئەلفا ھایدرۆکسی پڕۆجێسترۆن) ھەرگیز نەفرۆشراوەو ئێستا بە شێوەی پزیشکیش بەکارنایەت وێنۆک|چۆنیەتی بەرھەمھێنانی مێجێسترۆل
سەرچاوەکان
پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:کۆلکە-سترۆیدەکان پۆل:پڕێگنانێکان
دەشتێ، مڵکاری سەردەشت
دەشتێ (Deştê، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤ کەس لە ٩١ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
بێبازاڕیی مەزن
وێنۆک|دابەزینی جی دی پی ئامریکا لە درێژایی ساڵانی بێبازاڕیدا
بێبازاڕیی مەزن قەیرانێکی گەورە بوو لە دۆخی ئابووری جیھاندا کە دە ساڵ پێش لە شەڕی جیھانیی دووەم دەستی پێ کرد. لە زۆربەی وڵاتانی جیھاندا بێبازاڕییەکە لە دەوروپشتی ساڵی ١٩٢٩ دەستی پێ کرد و ١٩٤٠ کۆتایی ھات. ئەم بێبازاڕییە ژیانی چەندین میلیۆن کەسی خستە مەترسییەوە و زیانێکی زۆری دا لە ئابووری جیھان.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی ئابووریی دەیەی ١٩٢٠ پۆل:مێژووی ئابووریی دەیەی ١٩٣٠ پۆل:قەیرانە دارایییەکان پۆل:ئابووری جیھانی
شا نیعمەتوڵڵای وەلی
230px|وێنۆک|چەپ|وێنەی قەبری شا نیعمەتوڵڵا لە سەردەمی [[قاجاڕەکاندا]]
شا نیعمەتوڵڵا وەلی لە کەسایەتییە ئایینییەکانی سەدەی ھەشت و نۆی کۆچییە. مەلا عەبدولکەریم مودەریس لە کتێبی بنەماڵەی زانیاراندا ئەم کەسایەتییەی بە کورد و لە نەتەوەی شێخ زەکەریا داناوە.
ژیان و میراتی
لە سەر شوێنی لە دایکبوونی قسە و باسی زۆر ھەیە. کۆمەڵێک شوێنی لە دایکبوونیان لە کرمان داناوە. ئەو کۆمەڵێک شێعری فارسیی لێ بە جێ ماوە. ئەو ھەروەھا کۆمەڵێک شوێنکەوتووی تایبەتی لە ئێراندا ھەیە کە بە نیعمەتوڵڵاییەکان ناویان دەرکردوە.
سەرچاوەکان
1- مودەڕیس، عەبدولکەریم، "بنەماڵەی زانیاران،" چاپەمەنیی ئانا، ١٣٩١ی ھەتاوی؛ ISBN:978-964-6876-59-0
١٦٧٨
ساڵی ١٦٧٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٧٨
کەللەسەری مرۆڤ
alt=کەلەی مرۆڤ|وێنۆک|کەلەی مرۆڤ کەلە (Skull) پێکهاتەیەکی ئێسکییە، سەری ئێسکە پەیکەر (Skeleton) پێک دەهێنێت، پاڵپشتیی پێکهاتەکانی ڕوخسار دەکات و کەلێنێکی پارێزراو بۆ مێشک (Brain) دەستەبەر دەکات، کەلە لە دوو بەش پێک دێت؛ کاسە (Cranium) و شەویلاگ (Mandible)، کەلەی مرۆڤ دەبێتە دوو بەش؛ کاسەی دەماری (Neurocranium) و کاسەی ئەندامی (Viscerocranium) یان پەیکەری ڕوخسار (Facial Skeleton)، شەویلاگ گەورەترین ئێسکی پەیکەری ڕوخسار ە، کەللە گەلێک ئێسک (Bone) و کەلێن (Cavity) و کون (Foramina) و درێژە (Process) و بۆشەڵە (Sinus) لەخۆ دەگرێت.
ناوە کوردییەکان
لە زمانی کوردیدا ئەم وشانەش بۆ کەللەسەر بەکار دێت: کاپۆڵ، کاژەڵاک، کاجیر، قاپیلکەسەر، ئێسکەسەر، پیت، کاتک، کاپۆڵک، کاژە، کافا.
پەراوێزەکان
پۆل:لەشی مرۆڤ پۆل:ئێسکبەندیی مرۆڤ پۆل:سەری مرۆڤ
مەسحەفا ڕەش
مەسحەفا ڕەش یەکێک لە دوو کتێبی پیرۆزی ئایینی ئێزیدیە، کە دانەکەی تریان کتێبی جلوەیە. مەسحەفا ڕەش باسی چۆنیەتی دروست بوونی جیهان، ئادەم و حەوا و چۆنیەتی دەرکردنی ئادەم و حەوا لە بەهەشت دەکات دواتریش باسی ناوی چەندین پاشای کۆنی ئێزیدییەکان دەکات. هەروەها ئەم کتێبە باسی ئەو خۆراکانەی دەکات کە لە ئایینی ئێزیدیدا قەدەغەن.
پەڕاوێز
پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:کتێبە ئایینییەکان
پۆست مالۆن
ئۆستن ڕیچارد پۆست (؛ لەدایکبووی ٤ی تەممووزی ١٩٩٥)، ناسراو بە پۆست مالۆن ، ڕاپەر، بەرھەمھێنەری تۆمار، گۆرانیبێژ و گۆرانینووسێکی ئەمریکییە. مالۆن لە تێکەڵکردنی چەشن و بنچەشنەکانی پۆپ، ھیپ ھۆپ، ئاڕ-بی، و تراپ ستایشی زۆری بەدەستھێناوە. ناوە ھونەرییەکەی لە پاش دانانی ناوی لەدایکبوونی خۆی لە نێو وێبگەیەکی بەرھەمھێنەری ناوی ڕاپەوە داتاشیوە.
یەکەم ئەلبوومی خۆی لە ٢٠١٦ بە ناوی ٢٦ی ئاب بە شێوەی میکس تەیپ بڵاوکردەوە، ھەر لە ٢٠١٦دا یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆی بە ناوی ستۆنی بڵاوکردەوە، لە ٢٠١٨ دووەم ئەلبوومی ستۆدیۆی خۆی بە ناوی بیربۆنگز ئاند بێنتڵیز بڵاوکردەوە. لە ٢٠١٩ سێیەم ئەلبوومی ستۆدیۆی بە ناوی ھۆڵیوود خوێنی بەردەبێت بڵاوکردەوە، و لە ٢٠٢٢ نوێترین و چوارەمین ئەلبوومی ستۆدیۆی بە ناوی ددانێشەی عەیارە دوازدە بڵاوکردووەتەوە.
سەرەتای ژیان
مالۆن لە ٢٠١٠ دەستی بە ژەنینی گیتار کرد و نمایشێکی تاقیکاری بۆ باندێکی ئەمریکی بە ناوی کڕاون دە ئیمپایەر پێشکەش کرد، بەڵام ڕەتکرایەوە دوای ئەوەی کە ژێیەکانی گیتارەکەی لە کاتی نمایشەکەدا پچڕان. مالۆن بایەخە سەرەتایییەکانی خۆی بۆ فێربوونی گیتار لە کایەی ڤیدیۆییی گیتار ھیرۆوە دەست پێکرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥ پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
زمانی ئوکراینی
وێنۆک|300px|نەخشەی بڵاوەی زمانی ئوکراینی لە جێھاندا بەپێی وڵات زمانی ئوکراینی (، بە لاتینی: ukrayins'ka mova) زمانێکی سلاڤییە لە بنەماڵەی زمانە ھیندوئەورووپایییەکان و زمانی فەرمیی وڵاتی ئوکراینایە. ژمارەی ئاخێوەرانی ئوکراینی لە جیھاندا، ٤٠ بۆ ٤٥ ملیۆن کەس بەراورد دەکرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانی ئوکراینی پۆل:زمانەکانی ئازەربایجان پۆل:زمانەکانی کەنەدا پۆل:زمانەکانی کرواتیا پۆل:زمانەکانی مەجارستان پۆل:زمانەکانی کازاخستان پۆل:زمانەکانی پۆڵەندا پۆل:زمانەکانی ڕۆمانیا پۆل:زمانەکانی ڕووسیا پۆل:زمانەکانی سربیا پۆل:زمانەکانی سلۆڤاکیا پۆل:زمانەکانی ترانسنیستریا پۆل:زمانەکانی ئوکراینا پۆل:زمانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار
شۆڕشی چاندیی چین
سەرچاوەکان
پۆل:شۆڕشی چاندیی چین پۆل:مێژووی کۆماری گەلی چین
١٦٧٩
ساڵی ١٦٧٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٧٩
کەچەڵ مینان
کەچەڵ مینان (Keçellmînan، ) دێیەکە لە ناوچەی سرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٤٢ کەس لە ٥٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
بڕیارنامەی ٢٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی حوزەیرانی ١٩٦٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٣٦١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئاسەفاوا
وەیھەج گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەور، ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
بڕیارنامەی ٢٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٧ پۆل:مێژووی ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
ئاسەفاوا
جوگرافیا
وەیھەج ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
مارکا (ڕۆژنامە)
وێنۆک مارکا ڕۆژنامەیەکی وەرزشی ئیسپانییە کەهەموو ڕۆژێک دەردەچێت. ڕۆژنامەکە بەزۆری تیشک دەخاتە سەر یاری تۆپی پێ بەتایبەت چالاکییەکانی یانەی ڕیال مەدرید. مێژووی دامەزراندنی ڕۆژنامەکە دەگەڕێتەوە بۆ ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٨ کە لەساتوەختی شەڕی ناوخۆیی ئیسپانیا بووە. بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٣ ڕۆژنامەکە دووەمپڕفرۆشترین ڕۆژنامەی ئیسپانیا بووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
تازەشار، قادرکەرەم
تازەشار گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تازەشار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەرەچێوار و لە باشوور لەگەڵ گوندی تەختەمینەی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی عەبدوڵاھۆری لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاوایی عەزیزبەگ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ژاک شوسوون
ژاک شوسوون نووسەری سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦١٨ پۆل:مردووانی ١٦٦١ پۆل:لەسێدارەدراوانی فەڕەنسی
١٦٨٠
ساڵی ١٦٨٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٨٠
زمانی تیگرینیا
زمانی تیگرینیا یان تیگرینی (ትግርኛ بەلاتینی: tigriñā) زمانی نەتەوەی تیگرینیایە و زمانێکە لە بنەماڵەی زمانە سامییەکان. لە ئەریتریا و لە ئەتیۆپیا قسەی پێدەکرێ و زمانی فەرمیی وڵاتی ئەریتریایە.
مەلەک تاووس
وێنۆک|نەقشی ھەڵکنراوی مەلەک تاووس مەلەک تاووس یەکێکە لە هەرە پیرۆزەکانی ئایینی ئێزدی. بە بڕوای ئێزدیەکان مەلەک تاووس(جوبرەئیل)یەکەم فریشتەیە کە خودا دروستی کرد و گرنگترین فیگوریشە لە ئایینی ئێزدیدا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئێزیدی پۆل:بووندارە ئەفسانەییەکان پۆل:میتۆلۆژیای کوردی پۆل:میتۆلۆژیای ئێزدی پۆل:میتۆلۆژیای یارسان پۆل:ئادەم و حەوا پۆل:وشە و دستەوشە کوردییەکان
دۆڵەوتوو، مڵکاری سەردەشت
دۆڵەوتوو (Dollewtû، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٩ کەس لە ٢٥٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
لەشفرۆشی لە گورجستان
لەشفرۆشی لە گورجستان نایاسایییە، بەڵام بەتایبەتی لە پایتەختی ئەو وڵاتە، تبلیس بەربڵاوە. بەوتەی وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان، زۆرێک لە ڕێکخراوەی ناحکوومییەکان بارودۆخی سەختی ئابووری بە ھۆکاری لەشفرۆشی لەو وڵاتە دەزانن. لەشفرۆشی لە شەقامەکان، شەرابخانەکان، یانە شەوانەکان، ھۆتێلەکان و قەحبەخانەکان ڕوودەدات. یووئێن ئایدز بەراورد دەکات کە ٦،٥٢٥ لەشفرۆش گورجستان بوونیان ھەیە. لەشفرۆشی مناڵان بووەتە کێشەیەک بۆ ئەو وڵاتە.
سەرچاوەکان
* گورجستان پۆل:کۆمەڵگای گورجی پۆل:چاندی گورجی
بڕیارنامەی ٢٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٦٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٣٦٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٧
حیزبی کۆمۆنیستی چین
وێنۆک|لۆگۆی پارتی کۆمۆنیستی چین حیزبی کۆمۆنیستی چین (بە چینی: 中国共产党) پارتێکی کۆمۆنیست یە لە ساڵی ١٩٢١ دامەزراوە، لە ساڵی ٢٠١٩، زێدەتر لە ٩٠٫٥٩ ملیۆن ئەندامی ھەبووە، ئەمەش بە دووەم زۆرترین ئەندامی حیزب دادەنرێت لە گشت جیھان لەدوای حیزبی بی جەی پی لە ھیندستان.
حیزبەکە بەھۆی شۆڕشی کۆمۆنیستی لە ساڵی ١٩٤٩ەوە فەرمانڕەوایی چین دەکات لەو کاتەوە تاکوو ئێستا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢١ لە چین پۆل:حیزبی کۆمۆنیستی چین پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٢١ پۆل:حیزبەکانی کۆماری چین پۆل:کۆمۆنیزم پۆل:حیزبە کۆمۆنیستییەکان پۆل:ماویزم پۆل:حیزبەکانی سیستەمە تاک حیزبییەکان
١٦٨١
ساڵی ١٦٨١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
سەرچاوە
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٨١
شاخوشین
موبارەک شای لوڕستانی ناسراو بە شاخوشین لە سەدەی چوارەمی کۆچیدا دەژیا و هاوسەردەمی بابا تاھیری ھەمەدانی بووە. شاخوشین یەکێکە لە کەسایەتییە پیرۆزەکانی ئایینی یارسانە.
پەڕاوێز
پۆل:یارسان
خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی کازاخستان
خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی کازاخستان لە ٢ی کانوونی دووەم لەدوای زۆربوونی لەناکاوی بەھای گاز دەستپێکرا. خۆپیشاندانەکان سەرەتا لە شاری پڕنەوتی ژاناوۆزێن دەستیپێکرد، بەڵام بەھۆی زۆربوونی ناڕەزایی لە دەوڵەت و چەسپاندنی نرخەکان بە زووترین کات گەیشتە شارەکانی دیکەی وڵات، بەتایبەت گەورەشاری ئالماتی.
سەرۆک کۆماری کازاخستان، قاسم جۆمارت تۆکایێڤ خۆپیشاندەرانی وەکوو «تیرۆریست» ناساند و دەسەڵاتی دایە ھێزە ئەمنیییەکانی کازاخستان کە بەبێ ھۆشداری تەقە بکەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:٢٠٢٢ لە کازاخستان پۆل:خۆپیشاندانە بەردەوامەکان
زمانی تایلەندی
زمانی تایلەندی یان تایلەندیی ناوین (ภาษาไทย بە لاتینی: Phasa Thai) یان سیامی زمانی فەرمیی وڵاتی تایلەندە.
پۆل:زمانی تایلەندی پۆل:زمانەکانی تایلەند پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار
گەورەقەڵا
گەورەقەڵا (Gewreqella، ) دێیەکە لە ناوچەی سرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٩١ کەس لە ٩٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
بۆب ڕۆس
ڕۆبێرت نۆرمان ڕۆس (؛ لەدایکبووی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٢ – مردووی ٤ی تەممووزی ساڵی ١٩٩٥) وێنەکێشێکی ئەمریکی بوو، فێرکاری ھونەر بوو، ئەو ناسراوترین کەس بوو لە بەرھەمھێنانی وێنەی سروشت و چێژ وەرگرتن لە وێنەکێشان، بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەسەر پی بی ئێس لە ئەمریکا و کەنەدا و ئەورووپا پێشکەشکرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢ پۆل:مردووانی ١٩٩٥ پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە فلۆریدا پۆل:ئەمریکییە وێنەکێشەکانی سرووشت پۆل:کوڕە وێنەکێشە ئەمریکییەکان پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت پۆل:کەسایەتییە تەلەفزیۆنییەکانی فلۆریدا پۆل:نیگارکێشە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
یەکەی چاودێریی چڕ
220px|وێنۆک|یەکەی چاودێریی چڕ یەکەی چاودێریی چڕ یان بەشی چاودێریی چڕ چاودێری بەو نەخۆش و بریندارانە دەکرێت کە ڕەوشی تەندروستییان جێگیر نییە یان مەترسی بۆ سەر ژیانیان ھەیە و پێویستیان بە چاودێریی بەردەوام ھەیە. ئەم بەشەش پێکدێت لە ئامێر و دەرمانی پێشکەوتو بە مەبەستی دڵنیابوون لە کارکردنی ئاسایی جەستەی نەخوشەکە. مێژووی ئەم بەشە دەگەرێتەوە بۆ ساڵی ١٨٥٤ کە فلۆرەنس نایتینجڵ لە جەنگی قرم دا ئەو سەربازانە کە برینی سەختیان ھەبوو لە بریندارەکانی تر جیاکردەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:بەشەکانی نەخۆشخانە
ڕێبەرایەتی
ڕێبەرایەتی Leadership وەک ڕشتەیەکی زانستی، گرینگی دەدات بە شێوازی ڕێبەرایەتی و تۆژینەوەی تایبەتی لێ دەکات. زانا و تۆژەوەران لەم بوارەدا چەندین ڕێچکەی جیاوازیان کردۆتەوە و هەریەکەیان لە ڕوانگەی تایبەتەوە دەربارەی ڕێبەرایتیی نووسیوە.
تۆژەرانی ڕێبەرایەتی
بۆ نموونە:
- ڤێبەر Weber - لە ڕێبازی «بیرۆکراسی» -دا جۆرەکانی دەسەڵاتی کاریزما، نەرێتی و دەستووری لەیەک جودا دەکاتەوە.
- تایلەر	Taylor - لە ڕێبازی تایلەریزم / «کارگێڕیی زانستانە» -دا باس لە بڕیاردانی هۆشەکی دەکات.
- فایۆل	Fayol - لە فایۆلیزم / «کارگێڕیی فەرمانبەرانە» -دا پێگەی فەرماندە و مەودای دەسەڵات لە هەرەمی سازماندا شی دەکاتەوە.
-	تۆژینەوەکانی Hawthorne و زانایانی وەک Mayo, Maslow, McClelland & Herzberg لە ڕێبازی جڤاکی و پێوستیی مرۆڤدا جەخت لەسەر ڕێبەرایەتی دەکەن.
- زانایان Barnard & Herbert Simon پرۆسەی Decision-Making شرۆڤە دەکەن.
- McGregor لە تیۆری X&Y دا جەخت لە ڕوانگەی مرۆڤبینیی ڕێبەر دەکات.
- Henry Mintzberg ڕۆڵی بڕیاردان لە پەیکەربەندیی سازماندا ڕوون دەکاتەوە
- Schein باس لە نەخشی ڕێبەرایەتی و فەرهەنگی سازمان دەکات و...
جۆرەکانی ڕێبەرایەتی
ڕێبەرایەتی بەگشتی سێ جۆرە:
-	ڕێبەرایەتیی دەسەڵاتسەپێن - سەرۆک لێرەدا دەسەڵاتی ڕەهای هەیە، خۆسەپێنە، هەم ئامانج دیاری دەکات و هەم مێتودی کار. خۆی لە سەروو هەموانە، تەنانەت دەستوور و ڕێسا بە ویست و ئارەزووی خۆی دادەڕێژێت و سنووربەزێنیشی لێ دەکات. ئەم جۆرە ڕێبەرایەتییە کاریگەرە بەڵام کورتمەودایە.
-	ڕێبەرایەتیی خەمسارد - ڕێبەرایەتیی بێباک و بێپەروا سازمان تووشی سەرگەردانی دەکات. ڕێبەرایەتی وەها، جاروبار بە پێی پەستانی دەوروبەر یان بۆ پاراستنی بەرژەوەندیی خۆی، بە ناچاری یان بە ئارەزوو دەست لە کاروبار وەردەدات، لە نێو سازماندا دڕی و بێباکی تەشەنە دەکەن.
-	ڕێبەرایەتیی دێمۆکرات - ڕێبەر لێرەدا بۆ دیاری کردنی هەم ئامانج هەم مێتودی پێکانی ئامانج پرسوڕا بە هاوکاران دەکات. بەرپرسایەتی لە سازماندا دابەش دەکات.
ڕێچکەی جیاواز
هەڵبەت ئەمانە شێوازی یەکجار گشتین. ڕێبەرایەتی بە کردەوە وەها ساکار و ڕوون نییە، وردەکاری و شەبەنگی دیکەی زۆرە، بۆ نموونە:
-	«ڕێبەرایەتی دۆخەکی» Situational Leadership -	«ڕێبەرایەتیی فێرکار» Learning Leadership -	«ڕێبەرایەتیی ڕۆشناک» Clear Leadership
سەرچاوە
(Jacobsen, Dag Ingvar & Thorsvik, Jan. Hur moderna organisationer fungerar. Studentlitteratur (2002
(Karlöf, Bengt & Lövingsson, Fredrik Helin. Management från A till Ö. SIS Förlag (2007
(Svedberg, Lars. Gruppsykologi - Om grupper, organisationer och ledarskap. Studentlitteratur. Tredje upplagan. (2003).
«سازمانگەری»
پۆل:فەلسەفەی سیاسی پۆل: سازمانناسی پۆل:ڕێبەرایەتی پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان
عەلی سیستانی
سەید عەلی حوسێنی سیستانی (لەدایکبووی ٤ی ئابی ١٩٣٠ لە مەشھەد) ھەروەھا ناسراوە بە ئایەتوڵڵا سیستانی، یەکیک لە ڕێبەری گەورە مەرجەعییەکانی ئایینی شیعە لە عێراقە، سیستانی بە ڕەچەڵەک ئێرانییە کە لە شاری نەجەفی عێراق دەژی. سەرکردایەتی مەرجەعییەی زانستی ئایینی حەوزەی نەجەفی لە دوای مردنی سەید ئەبوولقاسم خۆیی بە دەست ھێنا.
ژیاننامە
سەید عەلی سیستانی لە شاری مەشھەد لە خورھەڵاتی ئێران لە ٤ی ئابی ١٩٣٠ زایینی لەدایکبووە. باوکی بە قورعە زانای بەناوبانگ سەید محمد باقرە و دایکی کچی سەید ڕەزا میھرەبانی سەرابییە. دایکی ژنێکی زۆر بە تەقوا بوو و ھەر لەبەر ئەوەش زۆر شووی دەکرد بە سیغە چونکە سیغە لە ئایینی شیعەدا باداشتیکی زۆر گەورەی ئاینییە؛ و لەو پیاونەی کە بە سیغە دایکی سیستانی شوویانی پێکردبوو زاناو فەقیھی گەورە سەید محەممەد کوھەکمرییە، بەڵام لەدوای ئەو بۆ ماوەیەک بە سیغە شوو بە ئایەتوڵڵا میرزا محەممەد مەھدی ئەسفەھانی دەکات و دوای ئەو بە سیغە شوو بە زانای بیروز سەید محمد باقر دەکات، لێرەدا دوای ئەو چەند بە سیغە شووکردنە دایکی سەید عەلی سیستانی دوودڵ دەبیت و سەید عەلی سیستانی لە دایک دەبیت، بەڵام دایکی سەید عەلی سیستانی نەیدەزانی کە منداڵەکەی کوڕی کام سەیدەیە. بۆیە ڕۆیشتە حەوزەی زانستی ئایینی لە شاری قوم لە ئێران و لەوێ فەقیھی گەورە سەید حوسێن تەباتەبائی بروجەردی فەتوای بۆ داو و گووتی لەبەر ئەوەی عیلاقەی یەکەم براوە ئەوا سەید عەلی سیستانی کوڕی سیغەی یەکەم نییە و لەبەر ئەوەی سیغەی دووەم و سێیەم لە کاتێکی زۆر لە یەکتر نیزیک کراوە ناتوانرێت دەستنیشان بکرێت کە کام سەید باوکی سیستانییە، بۆیە بە قورعە واتە بە ھەڵبژاردن زانای پیرۆز سەید محمد باقریان ھەڵبژارد وەک باوکی سەید سیستانی. باوکی سەید محەممەد باقر سەید عەلییە کە لە خێزانێکی ئایینی بەناوبانگە. سەید سیستانی نازناوی سیستانییە لەبەر ئەوەی خەڵکی شاری سیستان لە باشووری خۆرھەڵاتی ئێرانە. سەید عەلی سیستانی تاکە مەرجەعێکە لە جیھان کە تا ئێستا ھیچ وتارێکی بە دەنگی نییە و لە زۆر یەک لە ڕێکخراوەکانی جیھان خەڵاتی گەورەیان داناوە بۆ ئەوانەی کە بتوانن وتارێکی دەنگی سەید عەلی سیستانی پەیدا بکەن. ھەروەھا سەید سیستانی بە قوورتارکەری مرۆڤ دادەنرێت و بە ئەلقەی گەیاندن لە نێوان گەلانی جیھاندا؛ و ئەمەش لەبەر فەتوا بەناوبانگەکانی لەربارەی بابەتی جینسی لە جیھاندایە لە پێناوی خزمەت کردن بە مرۆڤایەتی. بە نموونە لە فەتوایەکدا وەڵامی گەنجێکی شیعە دەداتەوە لە دوای ئەوەی کە گەنجەکە لێی دەپرسێت ئایا حوکمی ژن ھێنان بە سیغە کردن جێیە لەگەڵ ژنێکی بۆژی بێت و ئەو ژنە شادە بێنێت بۆ کاتێکی دیاری کراو بۆ مووتعە کردن و دوای کۆتایی ھاتنی مووتعەکە بگەڕێتەوە سەر ئایینە بۆژییەکەی خۆی. سەید عەلی سیستانی دەلێت دەبێت و سیغەکە تەواوە.
سیستانی و ڕۆلی سیاسی
سیستانی دوای ھاتنی ھێزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و بەریتانیا بۆ عێراق ناوبانگێکی زۆری دەرکرد لە بواری سیاسەتدا لەبەر ڕۆلە سیاسییە گرنگەکانی کە باڵپشتی لە ھێزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و شانشینی یەکگرتوو دەکات، و لە ڕۆلە سیاسییە گرنگەکانیدا باڵپشتی کردنی ھەڵبژاردنی پێڕستی ئیئتلافی عێراقی یەکگرتوو دەکات. کە ھێزە گەورەکەی ئەم پێڕستە پەرلەمانی ئەعڵا و ھاوپەیمانەکانی وەکوو حیزبی دەعوەتی ئیسلامی و تەیاری سەدرییە.
خوێندن
سەید عەلی سیستانی ھەر لە منداڵییەوە لە تەمەنی پێنج ساڵی دەستی بە خوێندنی ئایینی کردووە و لە ساڵی ١٩٤١ دەستی بە خوێندنی زانستی ئایینی لە قوم کردووە. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٥١ شاری قوم بەرەو نەجەف جێ دەھێڵێت. لە ساڵی ١٩٦١ دەچێتە مەشھەد و دوای ساڵێک بە شاری نەجەف دەگەڕێتەوە.
سیستانی و داگیرکردنی عێراق لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکا و بەریتانیا
پۆل بریمەر لە کتێبە بەناوبانگەکەیدا بە ناوی «ساڵێکم بەسەر برد لە عێراق» دەلێت سیستانی لە عێراق زۆر یارمەتی ھێزەکانی ئەمریکا و بەریتانیای دەدا و ھەروەھا دەڵێت سیستانی نەیدەویست بە شێوەیەکی ئاشکرا ھەڵسوکەوت لەگەڵ ھێزەکانی ئەمریکا و بەریتانیا بکات بەڵام بە شێوەیەکی بەردەوام نامەی نھێنی بۆم دەنووسی لەربارەی بارودۆخی عێراق. پۆل بریمەر: سیستانی ڕۆژێکی نامەیەکی بۆ ناردم و گوتی نەبوونی چاو پێکەتن لە نێوانماندا لە بەر ڕق لێ بوونەوە نییە بەڵکو لەبەر ئەوەیە کە ئەم شێوە نھێنییە باشترە بۆ بە دەست ھێنانی ئامانجە ھاوبەشەکانمان، ھەرەوەھا گوتی لەوانەیە پشتوانییەکانی لە دەست بدات ئەگەر بێتو بە شێوەیەکی ئاشکرا ھەلسوکەوت لەگەڵ ئەمریکا بکات، و دەلێت لە ماوەی چوار مانگ زیاتر لە ٣٠ نامەی زۆر گرنگی بۆ ناردم و ھەروەھا سەید عەلی سیستانی فەتوای ئەوەی دا نابێت بە ھیج شیوەیەک ڕیگە لە ھێزەکانی ئەمریکا و بەریتانیا بگیرێت، بە بیانووی ئەوەی کە ئەم کارە بە زیانە.
فەتواکانی سیستانی
سەید عەلی سیستانی فەتوای زۆری ھەیە کە زۆر بواری جۆراوجۆر دەگریتەوە. یەکێک لە فەتوا بەناوبانگەکانی ئەوەیە کە نابێت شەڕی ھێزەکانی ئەمریکا و بەریتانیا لە عێراق بکرێت و ھەروەھا فەتوای دا بە واجبی دەنگ دان بە پێڕستی ئیئتیلافی عێراقی شیعی، و گوتی ئەوەی دەنگ نەدات بەم پێڕستە ئەوە دەچێتە ئاگری دووزەخەوە و خێزانەکەشی تەلاق دەدرێت. سەرسوورمانترین فەتوای ئەوەیە کە شیعە دەتوانن لە مانگی ڕەمەزاندا لە کاتی بە ڕۆژووبون ھەتا ٣ دانە جگەرە بکێشێت.
گرنگترین فەتوای سیستانی ئەو شەرعییەت دانەیە بە ھێزەکانی ڕێکخراوی بەدر و سوپای مەھدی سەر بە موقتەدا سەدر و ھەروەھا حیزبی دەعوەتی ئیسلامی لە تەقینەوەی ئۆتۆمۆبیل مین کراو و تەقینەوەکانی مزگەوتە سوننەکان لە ناو خەڵکی مەدەنی شارەکانی سوننی لە عێراقدا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠ پۆل:ڕابەرە ئاینییە ئیسلامییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕابەرە ئاینییە ئیسلامییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خەڵکی مەشھەد پۆل:سیستان پۆل:شیعە ئێرانییەکان
داگیرساندنی دووانە
داگیرساندنی دووانە سیستەمێکە بۆ بزوێنەری داگیرساندنی-پڕیشکدار بەکار دێت، بەھۆیەوە پێکھاتەی داگیرساندنی گرنگ، وەکو پلاکی پڕیشک و موگناتیسی، دووبارە دەکرێنەوە. بەشێوەیەکی گشتی داگیرساندنی دووانە بە زۆری لە بزوێنەری ھەوایی بەکار ھێنراوە، و ھەندێ جار لە ئوتۆمبێل و مۆتۆرسیکل دەدۆزرێنەوە.
داگیرساندنی دووانە دوو سوود دەستەبەر دەکات: لێھاتوویی لە حالەتی شکستی فڕین لە سیستەمێکی داگیرساندن؛ و کاراتر سووتاندنی تێکەڵەی سوتەمەنی-ھەوا لە نێو ژووری سۆزش. [١] [٢] لە فڕۆکەدا، لێھاتوویی تێڕامانی یەکەمە، بەڵام لە ئۆتۆمبیلی دیکە ئامانجی سەرەکی چوستی تەقینەوە و کۆبوونەوەی پێداویستی دەرپەڕاندنی یاسای دەرچوونن.
لێھاتوویی
داگیرساندنی دووانە توانای مەکینە بەرەو پێش دەبات بە دەست پێکردنی گڕی دوانەی پێشەوە، سووتانێکی خێراتر و تەواوتر دەدات و بەو جۆرە توانا زیاد دەکەن. [٤] ھەرچەندە سیستەمی داگیرساندنی دووانە ڕێگەیێکە بۆ بەدەست ھێنانی باشترین سووتان و باشتر بەکارھێنانی سووتەمەنی، دەگمەن دەمێنێتەوە لە ئوتۆمبێل و مۆتۆرسیکل بەھۆی زەحمەتی لە دا نیشتنی دووەم پلاک لە نێو سەری لوولەک (بەم جۆرە، زۆر لە سیستەمی داگیرساندنی دووانە دۆزرانەوە لەسەر ئەو ئۆتۆمۆبیلانەی کە بەرھەمھێنران بە شێوەیەکی نموونەییی دوو زمانە بوون نەک چوار زمانە). باڵێوزی ناش بۆ ١٩٣٢–١٩٤٨ پلاکی تەقێنەری دووانەیان بەکار ھێنا لە بزوێنەرێکی ھەشت سلندەری ڕێک، لەو کاتەوە پاشان ئەلفا ڕۆمیۆ ئەو ئوتۆمبێلانەی پلاکی تەقێنەری دووانەیان ھەبوو داگیرساندنی دووانەیانی بۆ بەکار دەھێنا، ھەروەک ئوتۆمبێلی ھۆندا لەگەڵ زنجیرەی بزوێنەرەکانی [ئای-دی ئێس ئای][i-DSI]، و بزوێنەری کرایسلەری ھاوچەرخ لە جۆری ھێمی [HEMI]. [٥] لە ساڵی ١٩٨٠ نیسان پلاکێکی تەقینەوەی دووانەی دا مەزراند لە مەکینەی نیسان ئێن ئەی پی ئێس - زێد[NAPS-Z]، کۆمپانیای فۆردیش ئەمەی پێشکەش کرد لە بزوێنەرەکانی ١٩٨٩ فۆرد ڕەینجەر و ١٩٩١ فۆرد مەستانگ مۆدێلی چوار-لوولەک. چەند بزوێنەرێکی مێرسێدێس-بێنزی ھاوچەرخ بە ھەمان شێوە دوو پلاکی تەقینەوەیان ھەیە بۆ ھەر لوولەکێک، وەکو بزوێنەرەکانی M112 و M113. ھەندێک مۆتۆرسیکل، وەکو ھۆندە VT500 و دوکاتی مولتیسترادا [Ducati Multistrada]، بە ھەمان شێوە داگیرساندنی دووانەیان ھەیە. [٦]دوکاتی مولتیسترادا مۆدێل ٢٠١٢ مەکینەکەی لەگەڵ " لوولەکی پلاکی-دوانە بۆ تەقینەوەیێکی سافتر و کاراتر "، ئەم گۆڕانە زەبرەکەی بە ڕێژەی ٥٪ بەرز کردەوە و بەکارھێنانی سوتەمەنی بە ڕێژەی ٪‏١٠ زیاد کرد. [٧] زووتر بی ئێم دەبلیوو ئاڕ١١٠٠ئێس مۆتۆرسیکلەکان پلاکێکی پڕیشکی تاکیان ھەبوو لە لوولەک، بەڵام لەدوای ٢٠٠٣ ئەوان بەرزکرانەوە بۆ داگیرساندنی دووانە تا لەگەڵ پێداویستیی یاسای دەرچوون بگونجێن.
سەلامەتی
داگیرساندنی دووانە لە بزوێنەری ھەواییدا دەبێت ڕێگە بە فڕۆکەکە بدات تا توانای بەردەوام بوونی فڕینی ھەبێت بەسەلامەتی لەدوای شکستی سیستەمی داگیرساندن. کرداری مەکینەی ھەوایی لەسەر یەک موگناتیسی (نەک ھەردووک) بە شێوەیەکی نموونەیی ئەنجامی کەم بوونەوەی ئاڕ پی ئێم[rpm] ی دەبێت بۆ دەورو بەری ٧٥ ئاڕ پی ئێم. [٢] بوونی داگیرساندنی دوانە لە وێستگەی توانای فڕۆکەی سەربازی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵەکانی جەنگی جیھانی یەکەم، کاتێک بزوێنەری لەم جۆرە ھەروەک لە ھیسپانۆ-سویزا٨ [Hispano-Suiza8]و مێرسێدیس دی. سێ[Mercedes D.III]، و تەنانەت بزوێنەری خولاو ھەروەک پاشان گینۆم مۆنۆسۆوپاپێ مۆدێل ٩ ئێن ١٦٠ ھۆرس پاوەر (١١٩ کیلۆ وات) پلاکی پڕیشکداری دوانەیان بۆ ھەر لوولەکێک نیشان دا.
ھێولاند ئەی ئی ٧٥ [Hewland AE75]، مەکینەی-ھەواییی یەکڕیزی ٣لوولەکی دروست کرد بۆ ئەی ئار ڤی سوپەر ٢ [ARV Super2]، کە سێ سووڕی داگیرساندنیان ھەبوو، ھەر سووڕێک خزمەتی پلاکێکی دەکرد لە دوو لوولەکی جیاواز. ئەگەر تەنھا یەک لەو سێ سووڕە شکستی ھێنا، ھەر سێ لوولەکەکان ھەر پڕیشک وەردەگرن، و تەنانەت ئەگەر دوو لە سووڕەکان شکستیان ھێنابا، و سووڕە ماوەکان لەوانەیە بەردەوام بن لە کار پێکردنی بزوێنەرەکە لەسەر دوو لوولەک.
داگیرساندنی دووانەی نیمچە
لەو کاتەی داگیرساندنی دووانەی ڕاستی سیستەمێکی جیاوازو لێھاتوو بەکار دەھێنێت ، ھەندێک بزوێنەری باوەڕپێکراو، وەکو لایکەمینگ ئۆ-٣٢٠ -ئێچ٢ئەی دی Lycoming O-320-H2AD بزوێنەرێکی تاک موگناتیسی دڕایڤ-شافت بەکار دەھێنێ کە دوو موگناتیسی جیاواز دەسووڕێنێت. لە کاتی کەمکردنەوەی کێش، ئەمە خاڵێکی تاکی شکست دروست دەکات لە زاراوەی میکانیکی، کە دەتوانن وا لە ھەردوو سیستەمەکانی داگیرساندن بکەن تا لە کار بکەون.
شێوەیێکی سادەی نیوە داگیرساندنی دووانە لەسەر ھەندێک فڕۆکەی بە ناشازی دروست کراو پلاکێکی پڕیشکی تاک بەکار دەھێنێت، بەڵام کۆیلەکە لەبەر دەگرێتەوە و بەرزی دەکاتەوە بۆ ڕێژەیێکی زیاد لە پێویست بە بەراورد لەگەڵ داگیرساندنی تاکی ئاسایی.
شێوەیێکی قووڵتر لە نیوە داگیرساندنی دووانە (وەک لە ھۆندە VT500) بۆ ھەر لوولەکێک کۆیلێکی HT ی تاکی ھەیە کە تەزوو بۆ یەک پلاک دەنێرێت و سووڕەکە تەواو دەکات بەڕێگای دووەم پلاک، نەک بەڕێی زەوی. ئەم سیستەمە ڤۆڵتییەیێکی پێویست داوا دەکات تا لە ھەردوو کەلێنی پلاکەکە باز بدات، بەڵام سوودەکەی ئەوەیە کە ئەگەر یەک پلاک لاک بکات، پلاکە لاک کراوەکە لەوانەیە خۆی بە پاکی بسووتێنێت لە ھەمان کاتدا بزوێنەرەکە بەردەوام دەبێت لە کارکردن.
بزوێنەری وانکێل
بزوێنەری وانکێل [wankel] ژوورێکی سۆزشی درێژیان ھەیە کە تەنانەت بزوێنەری وانکێلی نا ھەوایی لەوانەیە داگیرساندنی دووانە ھەڵ بگرنەوە تا سۆزشی باشتر بەرەو پێش ببەن، لە ھەندێک حالەت وەک [mazda]مازدە ٧٨٧ B کە ئوتۆمبێلی بێشبڕکێیە داگیرساندنی سیانە بەکار دەھێنێت [بەڵگەھێنانەوەی پێویست]. ڕۆژاوای ناوەڕاست زنجیرەی ئەی ئی AE بزوێنەری ھەوایی وانکێل پلاکی دووانەی ھەیە بۆ ھەر ژوورێک، بەڵام ئەمانە شان بە شان دا دەنرێن، نەک یەک لە دوای یەک، کەواتە مەبەستی سەرەکییان باشتر کارکردنە نەک سۆزشی باشتر.
سەرچاوەکان
^ a b Crane, Dale: Dictionary of Aeronautical Terms, third edition, page 177. Aviation Supplies & Academics, 1997. ISBN 1-56027-287-2
^ a b c d Aviation Publishers Co. Limited, From the Ground Up, (27th revised edition), page 67, ISBN 0-9690054-9-0
^ "Dual ignition - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary". Merriam-webster.com. Retrieved 12ی حوزەیرانی ٢٠١٣.
^ van Elderen, Jan (2002). "Raceservice4u Twin plug systems". Retrieved 5 August 2011.
^ Intelligent-Dual Sequential Ignition (iDSI) - The Honda iDSI Archived March 22, 2012, at the Wayback Machine
^ "DUCATI MULTISTRADA 1000 (2004-2009) Review". motorcyclenews.com. Retrieved 30 April 2015.
^ Kevin Ash in Daily Telegraph, page M18, "Motoring Section", Saturday 2٩ ئەیلوول ٢٠١٢
^ ARV Super2 Handbook
^ Jodel.com (n.d.). "Dual ignition on auto engines without dual plugs". Archived from the original on 27 September 2011. Retrieved 2 August 2011.
^ MidWest Engines Ltd AE1100R Rotary Engine Manual
پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
١٦٨٢
ساڵی ١٦٨٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٨٢
ڕۆژێ دو بوسی-ڕابوتین
ڕۆژێ دو بوسی-ڕابوتین نووسەری سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦١٨ پۆل:مردووانی ١٦٩٣
یەڵماز گوندی
لەدایکبووی سالی ١٩٨٣یە، خەلکی شاری ھەولێرە، لە سالی ٢٠٠٢ەوە، شیعر دەنووسێت. شیعرەکانی زادەی خۆشەویستین، ژن ئوو نیشتمان ھەوێنی زۆربەی شیعرەکانیەتی. تا ئێستا دوو کتێبی چاپکراوی ھەیە، یەکیان بە ناوی ( ئەشکی تەمەنێک بۆ تۆ ) ئەوەی تریان ( نالەی بەفر ئوو پشکۆی ئاگر ).
پۆل:شاعیرانی کورد
دیوالان
دیوالان (Dîwalan، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧٢ کەس لە ٤٦۰ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ئەختەر محەممەد مەنسوور
ئەختەر محەممەد مەنسوور ناسراو بە مەلا مەنسوور (لەدایکبووی ١٩٦٨ لە ئەفغانستان – مردووی ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لە پاکستان) سەرۆکی ئیمارەتی ئیسلامی و تالیبان بوو لەدوای مردنی مەلا عومەر. لەکاتی دەسەڵاتی تاڵیبان وەزیری فڕۆکەوانی مەدەنی بووە، و تاوەکوو ساڵی ٢٠٠٧ حاکمی قەندەھار بووە. ساڵی ٢٠١٠ بوو بە جێگری مەلا عومەر.
سەرچاوەکان
پۆل:تاڵیبان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨ پۆل:مردووانی ٢٠١٦ پۆل:پەشتوون
بڕیارنامەی ٢٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
١٦٨٣
ساڵی ١٦٨٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٨٣
ئادانا
ئادانا یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی تورکیا کە دەکەوێتە ناو پارێزگای ئادانا. پێنجەمین قەرەباڵخترین شارە لە تورکیادا و ناوەندێکی سەرەکی بازرگانی و کشتوکاڵە.
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
ئیمپڕاتۆر شۆمو
ئیمپڕاتۆر شۆمو (聖武天皇، شۆمو تێنۆ، لەدایکبووی ٧٠١ - ٤ی حوزەیرانی ٧٥٦) ٤٥مین ئیمپڕاتۆری ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەواییەکەی لە ٧٢٤ بۆ ٧٤٩ بوو لە سەردەمی نارا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:لەدایکبووانی ٧٠١ پۆل:مردووانی ٧٥٦ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ٨ەم پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان پۆل:خەڵکی سەردەمی ئاسوکا
ئەسپی جەنگ (فیلم)
ئەسپی جەنگ فیلمێکی چیڕۆکی جەنگییە لە دەرھینانی (ستیڤن سبیلبرگ)، چیڕۆکی فیلمەکە وەرگیراوە لە کتێبێکی چیڕۆکی منداڵانەوە کە ھی نووسەری بریتانی (مایکل موربورگر) ە و لە سالڵی ١٩٨٢ دا بڵاو کراوەتەوە. فیلمێکی زۆر سەرکەتووە، پێشنیار کراوە بۆ وەرگرتنی خەڵاتی ئۆسکار بەڵام بەدەستی نەھێناوە، بێجگە لە ئۆسکار دوو جار خەڵاتی گۆڵدن گڵوپ ی وەرگرتووە.
چیڕۆک
کورتەی چیڕۆکی فیلمەکە باس لە ڕۆژانی پێش جەنگی یەکەمی جیھانی دەکات لە گوندێک بە ناوی دیڤۆن لە وڵاتی بەریتانیا کە کوڕیکی گەنج لەگەل دایک و باوکیدا لە کیلگەیەکدا دەژین کە باری ئابوریان زۆر خراپەو نزیکە دەربکرین باوکی کورەکە ئەسپیک بەنرخیکی گران دەکریت کوڕە گەنجەکە ھۆگری دەبیت و ناوی دەنێت (جۆوی) و زۆر شتی نایابی فیردەکات پاشان بەھۆی دەستپێکردنی جەنگی جیھانی یەکەمەوە باوکی لەبەر ھەژارییەکی زۆر ناچار دەبێت ئەسپەکە بفرۆشێت، ھەرچەندە کوڕەک زۆر پێداگیری دەکات لە بردنی ئەسپەکە و دوور کەوتنەوە لێی بەڵام بێ سوودە تەنانەت داوا دەکات کە وەکو سەربازێکی خۆبەخش لە جەنگەکە قبوڵی بکەن بۆ ئەوەی لەگەڵ ئەسپەکەی بمێنێتەوە بەڵام لەبەر ئەوەی تەمەنی کەمترە لە ١٨ ساڵ ڕەت دەکرێتەوە و ئەسپەکە دەبرێت بۆ بەرەکانی پێشەوەی جەنگ و چەندین سەرباز و ئەفسەر و کەسانی دیکە لە وڵاتەکانی (ھۆڵندا - ئەڵمانیا - بەریتانیا…)عاشقی دەبن لە کۆتایدا دوای زیاتر لە چوار ساڵ لە مەیدانێکی جەنگی بەریتانیا کە کوڕەکەش بووە بە سەرباز، کۆمەڵێک سەرباز ئەسپەکە لەناو تەلێکی دڕکاویدا دەدۆزنەوە، بەڵام لەبەر ئەوەی زۆر بریندار بووە و ئازاری زۆر پێگەیشتووە بڕیار ئەدەن بیکوژن و ڕزگاری بکەن لە ئازار، بەڵام دوای چەندین ھەوڵ و پاڕانەوەی کوڕەکە و وتنی چەندین نیشانە کە ئەوە ئەسپی خۆیەتی و بە تایبەت ڕایھێناوە وازی لێدەھێنن و تیماری دەکەن. ھەر لە نزیک ئەو ڕۆژانەشدا زەنگی وەستانی جەنگ لێدەدرێت و ئاشتی بەرپا دەبێت، کوڕەکە و جۆوی دەگەڕێنەوە بۆ ماڵەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ١٩١٢ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە درامییە جەنگییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی درێم وۆڕکس پیکچەرز پۆل:فیلمەکان دەربارەی سوپای بەڕیتانیا پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە بەڕیتانییەکان پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جۆن ویلیامزەوە تۆمارکراون پۆل:فیلمەکان کە لە فەڕەنسا داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە کێڵگەدا ڕوودەدەن پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ستۆدیۆکانی لۆنگکرۆس وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان کە لە شاری سوری وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان کە لە ویلتشایر وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکانی ڕێلیەنس ئینتەرتەیمێنت پۆل:فیلمە سەرکێشییە جەنگییەکان پۆل:فیلمە نایابە جەنگییەکان پۆل:فیلمەکانی بەرەی ڕۆژاوا (جەنگی جیھانی یەکەم) پۆل:فیلمەکانی جەنگی جیھانیی یەکەم کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون پۆل:فیلمەکانی ئامبلین ئینتەرتەیمێنت پۆل:فیلمەکان کە لە ھامپشیر وێنەیان گیراوە
تەپەسپی، قادرکەرەم
تەپەسپی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تەپەسپی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ژاڵەی گەورە و لە باشوور لەگەڵ گوندی گەڕاوی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەیتول لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەڵامیکائیلی گەورە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئەنتوان مۆنۆیر
ئەنتوان مۆنۆیر (لەدایکبووی ١٦٧٠ بۆ ١٧٤٧) وێنەکێشێکی فەرەنسی بوو
ژیاننامە
لە پاریس لەدایکبووە ھەروەھا کوڕی ھونەرمەند ژۆن باپتیس مۆنۆیرە وە مامۆستای ھونەرمەند ئەندین دێ کلێمۆنت بوو
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٧٠ پۆل:مردووانی ١٧٤٧ پۆل:وێنەکێشە فەڕەنسییەکان پۆل:ھونەرمەندانی پاریس
بڕیارنامەی ٢٤٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٤٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٣٧١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٧ پۆل:مێژووی ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
١٦٨٤
ساڵی ١٦٨٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٨٤
ھیوا سەعید
نمونەی شیعرەكانی
تۆم خۆشده‌وێ بۆوه‌ی ژیان له‌ ئه‌وینت ده‌ست پێ بکه‌م دڵێکی وام پێ ببه‌خشی چۆله‌که‌یه‌ک له‌ ئاو نه‌که‌م هه‌تا گیانی مێرووله‌یه‌ک وه‌ک گیانی خۆم هه‌ست پێ بکه‌م.
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
باخچەڵە، سەقز
باخچەڵە (Baxçelle، ) دێیەکە لە ناوچەی سرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨١ کەس لە ١٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
عەبدولعەلی بیرجەندی
عەبدولعەلی کوڕی محەممەد کوڕی حوسەین بیرجەندی (بە فارسی: عبدعلی محمد بن حسین بیرجندی) (لە ١٥٢٨ مردووە) گەردوونناس و فیزیکزان و بیرکاریزانێکی فارسی سەدەی شازدەهەم بوو کە لە شاری بیرجەند لە ئێران ژیاوە. زیاتر لە ١٣ کتێب و نامیلکە و پەیامی جیاوازی نووسیوە لەوانە (شرح تذكرة).
سەرچاوەکان
پۆل:زانایانی خۆراسان پۆل:زانایانی سەردەمی زێڕینی ئیسلام پۆل:مردووانی ١٥٢٨ پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست
گۆڕستانی ترامپێڵدۆر
وێنۆک|گۆڕستانی ترامپێڵدۆر گۆڕستانی ترامپڵدۆر (بە عیبری: בית הקברות טרומפלדור)، زۆرجار بە «گۆڕستانی کۆن» ناودەبرێت، گۆڕستانێکی مێژوویییە لەسەر شەقامی ترەمپێلدۆر لە تەلئەبیب لە ئیسرائیل. گۆڕستانەکە ١٠٫٦ دۆنم ڕووبەرەکەیە، و نزیکەی ٥ ھەزار گۆڕی تێدایە.
مێژوو
گۆڕستانەکە لە ساڵی ١٩٠٢ لەسەر پارچە زەوییەکی چۆڵ لە یافا، شەش ساڵ پێش دامەزراندنی ئەھوزات بەیت، یەکەم گەڕەکی تەلئەبیب دامەزراوە، چەندین کەسایەتی گرنگ و نیشتمانپەروەر لە ئیسرائیل لەو گۆڕستانەدا بە خاک سپێردراون. لەنێویاندا دامەزرێنەرانی شارەکە و دانیشتووانی سەرەتایی شارەکە و کەسایەتییە ڕۆشنبیری و مێژوویییەکان، لەنێویاندا موشێ شارێت، سەرۆکوەزیرانی دووەمی ئیسرائیل. گۆڕستانەکە بە ناوی جۆزێف ترامپێڵدۆرەوە ناونراوە دوای مردن و ناشتنی لە ساڵی ١٩٢٠.
کاتێک گۆڕستانەکە کرایەوە، دەکەوێتە دەرەوەی شار، دوور لە ناوچە دانیشتووەکان، بەڵام ئەمڕۆ دەکەوێتە ناوەندی شاری تەلئەبیب، لە باکووری شەقامی ترامپڵدۆر، لە نێوان شەقامی ھۆڤێڤی زیۆن و زیۆن پینسکەر، کە سێ دەرگای چوونە ژوورەوەی لێیە دەروازەکانی گۆڕستان. کۆنترین لەو دەروازانە دەروازەی ڕۆژھەڵاتە. دەروازەی سەرەکی (دەروازەی ناوەڕاست) لە ساڵی ١٩٢٦ دوای ناشتنی ماکس نۆرداو کرایەوە.
کۆنترین بەشی گۆڕستانەکە بەشی ڕۆژھەڵاتە و گۆڕی یەکەمین سەرکردە دامەزرێنەرەکانی شاری تەلئەبیب و ھەروەھا جوولەکەکانی یافا لەخۆدەگرێت. سەبارەت بە بەشی باشووری ڕۆژاواش گۆڕی کەسایەتییە بەناوبانگەکانی تێدایە. گۆڕستانەکانی جەنگی کۆمۆنوێڵسی بەریتانیا گۆڕستانەکە وەک گۆڕستانێکی جوولەکەکان لە تەلئەبیب دادەنێن، کە گۆڕستانێکی جەنگی کۆمۆنوێڵسی تێدایە (١٩٢٠)، سەربازێکی جوولەکە لە فیرقەی ٣٨ی بەریتانیا، کە بە لەشکری جوولەکەکان ناسراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی تێل ئەڤیڤ پۆل:گۆڕستانەکان لە تێل ئەڤیڤ
١٦٨٥
ساڵی ١٦٨٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٨٥
ساڤینیەن دو سیرانو دو بێرژێراک
ساڤینیەن دو سیرانو دو بێرژێراک نووسەری سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
زەرگەتان
زەرگەتان (Zergetan، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا کەمتر لە سێ بنەماڵە بووە.
ساڤینیەن دو سیرانو دو بێرژێراک
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:شانۆنامەنووسانی سەدەی ١٧یەم پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦١٩ پۆل:مردووانی ١٦٥٥
زەرگەتان
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ڤیتۆ کۆرلیۆنێ
ڤیتۆ ئەندۆلینی کۆرلیۆن کەسایەتییەکی خەیاڵیی نێو ڕۆمانی باوکی ڕۆحیی ماریۆ پوزۆ و دوو بەشی سەرەتای نێو زنجیرە فیلمی سەرۆک خێزانە. ڕۆڵ گێڕدراوە لەلایەن مارلۆن براندۆ لە فیلمی سەرۆک خێزان و دواتریش، بە گەنجی، لەلایەن ڕۆبێرت دێ نیرۆوە لە فیلمی سەرۆک خێزان: بەشی دووەم. ناوبراو ھەتیوێکی کۆچبەری سیسیلییە کە ئیمراتۆرییەتێکی مافیا دادەمەزرێنێت. دوای مردنی، مایکڵ، کە گەنجترین کوڕیەتی، جێی دەگرێتەوە وەک دۆنی خێزانی تاوانکاری کۆرلیۆن.
ناوبراو دوو کوڕی دیکەشی ھەیە، سانتینۆ ("سۆنی") و فرێدریکۆ ("فرێدۆ")، و کچێکیشی ھەیە بەناوی کۆنستانزیا ("کۆنی"). ڤیتۆ بە شێوەیەکی نافەرمی ھاوڕێکەی سۆنی، تۆم ھەیگن، ھەڵدەگرێتەوە و بەخێوی دەکات کە دواتر دەبێتە پارێزەر و ڕاوێژکاری.
ڤیتۆ چاودێری بازرگانییەک دەکات کە لەسەر قومارکردن، درووستکردنی مەی بە قاچاغ، و بەرتیلدانی یەکێتی درووستکراوە، بەڵام بە پیاوێکی میھرەبان و بەخشندە ناسراوە کە توندوتیژییەکی ڕەوشت باشانە و دڵسۆزانە بەکاردێنێت بۆ ھاوڕێکانی، و لە ھەمووشی گرنگتر، خێزانەکەی. ھەروەھا ناسراوە بەوەی کە ھەە بە شێوازی کۆن دەڕوات کە داوای گونجاندنی ڕێز دەکات لەگەڵ بارودۆخەکەیدا؛ تەنانەت نزیکترین ھاوڕێکانیشی بە "باوکی ڕۆحی" یان "دۆن کۆرلیۆن" بانگی دەکەن لەباتی "ڤیتۆ".
پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان پۆل:کۆچبەرە خەیاڵییەکان بۆ ئەمریکا
عەلی باپیر
عەلی باپیر وەتمان (لەدایکبووی ١٩٦١ لە سلێمانی، قەزای پشدەر) نووسەر و بیرمەندێکی ئیسلامیی کوردە کە باشتر بە سەرۆکی کۆمەڵی دادگەریی کوردستان ناسراوە. عەلی باپیر زیاتر لە ١١٠ کتێبی بە زمانی کوردی و عەرەبی نووسیوە، و چەندین شریتی دەنگی و وتار و سیمیناریشی ئەنجام داوە. لە ھەولێر خۆی بۆ پەرلەمانی عێراق ھەڵبژارد و لە ھەموو لیستەکانی ھەولێر پلەی یەکەمی وەرگرت. عەلی باپیر لە ھۆزی میراودەلیە.
ژیان و کارو چالاکییەکان
لە ساڵی ١٩٩١دا عەلی باپیر لەگەڵ ھەریەک لە مەلا مەحموودی ئازادیی و مەلا ئەبووبەکری صدیقیدا لەڕێگای پاکستانەوە سەفەری حەج دەکات و نزیکەی سێ مانگی پێدەچێ و وەک شاندێکی ڕەسمیی بزووتنەوەش–کە ئەو کاتە ئەندامی مەکتەبی سیاسیی دەبێ–لەگەڵ ژمارەیەک کەسایەتی دیدار و گفتوگۆی دەبێ چ لە سعودییە و چ لە پاکستانیش، وەک: عمر عبدالرحمنی میسری و برھان الدین ڕبانی. لە پیشاوری پاکستانی سمینارێک بە زمانی عەرەبی دەبەستێ لەبارەی کێشەی کورد و چۆنییەتی چارەسەرکردنییەوە لە ڕوانگەی ئیسلامەوە، و ئەو کاتە لە گۆڤاری «المرابطون» دا بڵاوکراوەتەوە.
عەلی باپیر و کێشەکانی بزووتنەوە
دوای ئەوەی لە مانگی ١٢ی ساڵی ١٩٩٣ دا شەڕ لە نێوان یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و حیزبەکەی عەلی باپیر دەست پێ دەکات، دەرەنجام سەرجەم بنکە و بارەگاکانی بزووتنەوە پاش بەرگرییەکی بەھێز لەلایەن یەکێتییەوە دەگیرێن و ژمارەیەکی زۆریش لە ھەردوولا دەکوژرێن، بەڵام باپیر خۆی بە ھاوکاری چەند دۆستێکی لەگەڵ سێ پێشمەرگەی دیکەدا دەربازی دەبێت. سەرەنجام دەچێتە ناوچە سنوورییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ژمارەیەکی باش لە ھێزی پێشمەرگە لە نزیک قاسمەڕەش و زەڵێ کۆدەکاتەوە، ھاوکات لەگەڵ شەڕی شارەزوور شەڕێکی دیکەی دژ بە یەکێتی لە پشدەر دەست پێ دەکات، پاش چەند مانگێک جەنگ و ڕووبەڕووبوونەوە، لە ئاکامدا، یەکێتی داوای ڕاگرتنی شەڕ دەکات و بەشێک لە داواکارییەکانی حیزبەکەی باپیر بەجێ دێنێت، کە لە گێڕانەوەی بنکە و بارەگاکان و قەرەبووکردنەوەی زیانە ماددییەکاندا خۆی دەنواند. پاش ھاتنەوەی بزووتنەوە بۆ نێو شار و شارۆچکەکانی کوردستان، وەک ئەندامێکی مەکتەبی سیاسی و بەرپرسی مەکتەبی ڕێکخستن لە کاروباری حیزبیدا بەردەوام دەبێ ھەتا مانگی ٨ی ساڵی ٢٠٠٠ کە یەکەمین کۆنگرەی بزووتنەوەی یەکبوونی ئیسلامیی، لە گوندی تەوێڵەی بەسرا، کە لە ئاکامی ئەو کۆنگرەیەدا وەرچەرخان و گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی لە ژیانی ئەودا بەتایبەتی و لە بزووتنەوەدا بەگشتی ڕوویدا.
لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٤ دوای ئەوەی خۆی دەچێتە ناوچە سنوورییەکان و سەرگەرمی کۆکردنەوە و ڕێکخستنەوەی ھێزەکانیان دەبێ، ماوەی چەند مانگێک ھەردوو ھاوسەری بە خۆحەشاردان دەیگوزەرێنن و پاشان ماڵەکەی دەباتە نەغەدە و دواتریش دەیگوازێتەوە بۆ مەریوان و لە ساڵی ١٩٩٥ و ١٩٩٦ دا ماڵی ھاوسەرێکی لە ئەحمەد ئاوا و ماڵی ئەوی دیشیان لە مەریوان دەبێ.
کۆمەڵی ئیسلامیی کوردستان
بەر لەوەی کۆمەڵی ئیسلامیی ڕابگەیەنرێ، باپیر نامیلکەیەکی ٢٥ بڕگەیی نووسی بە ناونیشانی «بنەما شەرعییەکان و ھێڵە گشتییەکانی کۆمەڵێکی ئیسلامیی ڕەسەن» کە لەگەڵ ئەندامانی سەرکردایەتیدا دەیخاتە ڕوو و تاووتوێی دەکەن و ئەو بیست و پێنج خاڵە دەکرێتە بناغەی بەرنامەی بیری و سیاسەتی شەرعیی کۆمەڵ. پێش ڕاگەیاندنی کۆمەڵی ئیسلامیی و دوای بە بنبەست گەیشتنی باری بزووتنەوەی یەکبوون، دەچێتە ماڵی ھەرکام لە: صدیق عەبدولعەزیز، شێخ محەممەد بەرزنجی، ئەحمەد کاکە مەحموود، و بەنۆرە و بە جیاجیا داوا لە ھەرسێکیان دەکات کە ڕابەرایەتی ئەو گۆڕانکارییە بکەن کە خۆی فەرز کردووە، و ئامادەیی بەیعەت پێدان و پشتگیریی کردنی تەواوی خۆیشی و ئەوانەش کە بە قسەی دەکەن بۆیان دەربڕێ، بەڵام ھیچ کامیان ئامادە نابن بێنەپێش.
لە ساڵی ٢٠٠٣ دا بنکە و بارەگاکانی کۆمەڵ لە شارەزوور و ھەورامان لەلایەن ئەمریکاوە مووشەکباران کرا و لە ئاکامدا نزیکی ١٠٠ کەسێکیان لە ئەندام و کادیر و پێشمەرگە لێ شەھید و بریندار دەبێ و سەرەنجام بەپێی ڕێککەوتنێک لەگەڵ یەکێتیدا بنکە و بارەگاکانیان دەگوازنەوە بۆ ناوچەی پشدەر و خۆیشی بە ماڵ و خێزانەوە لە گوندی دارەشمانە نیشتەجێ دەبێ، تاکو لەنزیکەوە سەرپەرشتی ھێزەکان و بنکە و بارەگاکانیان بکات. لە مانگی ١١ی ٢٠٠٥دا و لە یەکەمین کۆنگرەی کۆمەڵی ئیسلامیی دا بە یەکدەنگیی ئەندامانی کۆنگرە بە ئەمیری کۆمەڵ ھەڵبژێردرایەوە. لە ساڵی ٢٠٠٧ دا لەگەڵ شاندێکی کۆمەڵی ئیسلامییدا لە تاران بەشداریی کۆنفڕانسی پشتگیریی کردن لە خەڵکی فەڵەستین دەکات و لەگەڵ خالید مشعلی بەرپرسی مەکتەبی سیاسیی بزووتنەوەی حەماس یەکتر دەبینن.
ڕەخنە
مەلا خدر مستەفا یوونس، سەرۆکی لیژنەی فتوای سۆرانی یەکێتیی زانایانی ئاینی ئیسلامی کوردستان، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ماڵپەڕی وشە، دەڵێت کە عەلی باپیر ھانی چەندین کەسی دا، ھەم لە ناو حیزبەکەی خۆی و ھەمیش گەنجان، کە بچنە ناو داعشەوە دژی پێشمەرگە بجەنگێن، ئەمە لەکاتێکدا کە خۆی نامەیەکی ئیدانەی تەماوی و ناڕوونی نووسیبووەوە کە تێیدا داوای لە داعش کردبوو ھێرش نەکەنە سەر کوردستان، بەڵام زۆر کەس پێیان وابوو ئەوە تەنیا جووڵەیەکی سیاسی بووە و عەلی باپیر و حیزبەکەی ھەمان تێڕوانینی داعشیان ھەیە، کاتێکیش دەنگۆی ئەوە بڵاو بووەوە کە کۆمەڵی ئیسلامی لە ئەسڵدا ڕەتیان کردووەتەوە کە نامەکە بڵاو ببێتەوە، گومانەکان زیاتر بوون.
عەلی باپیر چەند جارێک ڕەتی کردەوە کە لەبەر سروودی نیشتمانی ئەی ڕەقیب ھەڵبستێت، بەبۆنەی بەشێک لە ھۆنراوەکە کە دەڵێت «دینمانە ئاینمان \ ھەر نیشتیمان»، کە بە نیزبەت عەلی باپیرەوە کفر و بێڕێزییە بەرامبەر ئایینی ئیسلام و موسڵمانان. ئەمە وای کرد کە چەند ئەندامێکی تری کۆمەڵیش ھەمان کردەوە ئەنجام بدەن، تاکوو عەبدولستار مەجید، ئەندامی مەکتەبی سیاسی و زاوای عەلی باپیر، داوایەکی یاسایی لەسەر تۆمار کرا لە دادگای تاوانەکانی ھەولێر بە تۆمەتی بێڕێزیکردن بەرامبەر سروودی نیشتیمانیی کوردستان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:ئیسلامییەکانی کورد پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی پۆل:خەڵکی پارێزگای سلێمانی
زەنجەفیل
وێنۆک|چەپ|200px|گیای زەنجەفیل زەنجەفیل یان زەنجەفێڵ ڕووەکێکی یەکساڵەی بە بنەچە لە تیرەی «زەنجەفیلییەکان» (Zingiberaceae)، گەڵاکانی باریک و درێژ و نووک تیژن و لە زەل دەچن و قنچکەکەیان ھەندێک لە لاسکی ڕووەکەکە لە باوەش ئەگرن. گوڵەکانی ھێشوویی و زەردن، باڵای ئەم گیایە تا ١ مەتر بەرز دەبێ، لە ڕیشووی ئەم ڕووەکە ھێندێک لق جوێ دەبنەوە کە لک لکن و ئەم لکانەن کە دەبنە ھەمان زەنجەفیلی بە ناوبانگە، تامی توندە و لە ھێندێک چێشتدا بەکاری دێنن و بۆ دەرمانیش دەشێ، زەنجەفیل بەرگری دەکات لە پێکھاتنی گاز (ھەوا) لە نێو زگدا، ڕیشووەکەی دەچێنن و دوای ئەوەی گەڵاکەی ڕزی ڕیشووەکەی دەردێنن و دوای پاک کردن لە بەر ھەتاو وشکی دەکەنەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان
کەریم خانی زەند
کەریم‌خانی زەند یەکێکە لە حاکمانی وڵاتی ئێران. کەریم خان لە ھۆزی زەند، لە لەک بوو و دایکیشی لە  زەنگنە بووە. وێنۆک|230px
ژیان
کەریم‌خان لە عەشیرەتی زەند لە لەک بوو. بابی ئیناق‌خانی ناو بووە و ڕەئیسی ئێلی زەند لە لەک بوو و دایکی بەیگوم ئاغا زەنگنە لە  زەنگنە بوو. کەریم‌خان لە دێی «پەری» (پیرۆز) لە ساڵی ١١١٩ی ھ. ق چاوی بە دنیا ھەڵێناوە. کەریم‌خان لە نەتەوەی لەک ناوچەی مەلایر بووە. کەریم‌خان لە ساڵی ١١٩٣ – ١١٧٩ حاکمی وڵاتی ئێران بووە و پایتەختی کەریم‌خان شاری شیراز و لەقەبیشی وەکیلولڕەعایا بووە، پیاوێکی عادڵ، زۆر لە خزمەتی خەڵک‌دا بووە و زۆر تێکۆشاوە بۆ خۆش‌گوزەرانی خەڵک و ئاوەدانیی وڵات.
کارەکان
یەکێک لە بەرچاوترین باڵەخانەکانی دەورەی زەندییە، «ئەرگی کەریم‌خانە» کە بە ڕووبەری ١٢٨٠٠ میتری چوارگۆشەیە و ژێرخانی ئەو بەنایە ٤٠٠٠ میتری چوارگۆشەیە و لە ناوەندی شاری شیراز ھەڵکەوتووە. دوای ئەوەی کەریم‌خان شاری شیرازی بە عینوانی پایەتەخت ھەڵبژاردووە ئەو ئەرگەی بۆ شوێنی ژیانی خاووخێزانی دیاری کرد. ئەرگی کەریم‌خان سێ شانشینی ھەبووە، لە باکوور، ڕۆژاوا و باشوور. شانشینی باکووری، تایبەتمەندی زستان بووە، شانشینی ڕۆژاوا، تایبەت بە بەھاران بووە و شانشینی باشوور، تایبەت با ھاوین بووە. لە کەنار و پشتی ھەر شانشینەوە وەتاغ و داڵانی لێ دروست کراوە لە لای ڕۆژاوای حەسار. تالاری ئەسڵی ئەرگ، مەنزڵی ڕەسمی و جێگای ژیان و حەسانەوەی کەریم‌خانی زەند بووە.
شەڕەکان
شەرەکانی کەریم خان بریتی لە دوو بەشن:
مردن
لە ئاخری عومری‌دا نەخۆشی ئازارەباریکەی (سل) گرتووە، بەھۆی پیری کە نزیک بە ٨٠ ساڵ لە عومری تێپەڕیوە ڕۆژ لەگەڵ ڕۆژ بێ ھێزتر بووە. کەریم‌خان دوای ٣٠ ساڵ و ٨ مانگ و ١٢ ڕۆژ حکوومەت کردن لە ١٣ی مانگی سەفەری ١١٩٣ی ھ. ق فەوتی کردووە و دوای فەوتەکەی لە گۆشەی باشووری حەساری ھونەرستانی سەنعەتی نمازی دەینێژن. دوای دەسەڵاتی ئاغا محەممەدخانی قاجار بە سەر شاری شیراز بە دەلیلی کینە و ناخۆشەویستی قەبرەکەی دەداتەوە و ئێسکەکانی دەردێنێ و لە توورەکەی دەکا و دەیبا بۆ تاران و لە کاخی گوڵستان لەژێر پلیکانی ئەو کاخە دەینێژێ ھەتا ھەموو ڕۆژێ بە سەری‌دا ڕابرێ و پێی لێ بنێ. دەڵێن لە زەمانی ڕەزاخاندا دەریانھێناوەتەوە و بردوویانە بۆ گۆڕستانی تاران و لە وێ ناشتوویانە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٧٠٠ پۆل:کورد پۆل:مردووانی ١٧٧٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٧٠٥ پۆل:لوڕ پۆل:فەرمانڕەواکانی زەند
لاق
200px|وێنۆک|لاقی مرۆڤێک
لاق یان قاچ شتێکە بەکاردێت بۆ ڕاگرتن و پاڵپشی شتەکان؛ بەمەبەستی بەرزڕاگرتنیان. مرۆڤەکان و باڵندەکان خاوەنی دوو لاقن. ھەندێکی تەنی دییش لاقیان ھەیە، بە نموونە مێز و کورسی، بۆ ڕاوەستانیان. بە شێوەیەکی ئاسایی گیانلەبەران ٢ یان ٤ لاقیان ھەیە؛ نموونە بڕبڕەداران، بەڵام ھەندێک لە مێرووەکان و جاڵجاڵۆکەکان خاوەنی ٦، ٨، یان ١٢ لاقن، ھەندێک زیندەوەری دی ژمارەیەکی زۆر لاقیان ھەیە، بەڵام ناگەن بە ١٠٠ یان ١٠٠٠ ھەروەکوو خەڵکی باسی دەکەن، یان بەم ژمارانە ناویان ناون. مرۆڤەکان خاوەنی دوو لاقن، کە بەستراون بە پێیەکانەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:توێکاریی گیانلەبەر پۆل:توێکاریی پەلی خوارەوە
شەڕی نێوخۆییی ئەمریکا
وێنۆک|چۆنییەتی لایەنگری ویلایەتەکانی ئامریکا لە ساڵی ١٨٦٤ وێنۆک|چەند دیمەن لە شەڕی ناوخۆ
شەڕی نێوخۆییی ئەمریکا شەڕێک بوو لە نێوان ویلایەتەکانی باکووری ئامریکا بە ڕابەرایەتی ئێبراھام لینکۆن و ١١ ویلایەتی باشوور. ئەم شەڕە لەسەر ڕزگارکردنی بەندەکان بوو؛ کە بە سەرکەوتنی ویلایەتەکانی باکوور کۆتایی ھات.