cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بڕیارنامەی ١٣٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی ئازاری ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان ئەریتریا و ئەتیۆپیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٤٩٤ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئێریتریا لە ٢٠٠٢ پۆل:ئیتیۆپیا لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئێریتریا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیتیۆپیا
زاگرۆس جێت
زاگڕۆس جێت هێلیکی ئاسمانی بوو کە بارەگای سەرەکی لە شاری هەولێری ھەرێمی کوردستان بوو. کۆمپانیاکە کە گواستنەوەی سەرنشین و کارگۆی دەکرد لە ناوەوە و دەرەوەی وڵات.
زاگرۆس جێت لە کۆتایەکانی ٢٠١٧ تووشی مایەپووچبوون بوو.
مێژوو
ناوی کۆمپانیاکە لە زنجیرە چیای زاگرۆسەوە هاتووە، هێڵەکە لە (تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥)ەوە لەلایەن گرووپی گرووپی زاگرۆسەوە دامەزرێنرا. کە هاووکات بووە هێڵێکی باوەڕپێکراوو (وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندنی-عێراق).
ئاسیا
عێراق
تورکیا
ئەورووپا
سوێد
سەرچاوەکان
پۆل:ھەولێر پۆل:کۆمپانیا ئاسمانییە ھەڵوەشاوەکانی عێراق
شەڕەکانی خاچپەرستی
thumb|گەمارۆدانی ئەنتاکیە لە نێوان شەڕەکانی خاچپەرستی ھەوەڵ، لەلایەن ژان کۆلۆمب
ھەڵمەتی خاچپەرستی یان شەڕی خاچپەرستی، بە شێوەیەکی گشتی بەو ھەڵمەت و شەڕانە ئەوترێت کە ئەوروپیەکان پێی ھەستان لە کۆتاییەکانی سەدەی ١١ تا سێیەکی کۆتایی سەدەی ١٣ (١٠٩٦-١٢٩١)، بەو ناوە ناسراوە لەبەرئەوەی ئەوانەی بەشداربوون تیایدا لە ژێر ناوی ئاینی مەسیحییەت و دروشمی خاچدا کۆبوونەوە لە پێناوی بەرگریکردن لێی و لەسەر سنگ و شانی جلەکانیان ھێمای خاچیان بە قوماشی سور ئەدووری. ئامانجی سەرەکیان دەستگرتن بوو بەسەر خاکەکانی ڕۆژھەڵات کە لەو کاتانەدا ڕۆژھەڵات سەرچاوەی سەروەتەکان بوو.
ھۆکاری یەکەم لە ڕووخانی بیزەنتییەکان ئەو وێرانبوونە بوو کە لە ئەنجامی ھەڵمەتەکانی یەکەمی خاچپەرستی کەوتەوە کە لە قوستەنتینیەی پایتەختی ئەو کاتەی بیزەنتیەکانەوە دەرئەچوون.
شەڕی خاچپەرستی زنجیرەیەک ململانێی سەربازی ئایینی بوو کە زۆربەی ئەوروپیە مەسیحییەکان لە ژێر ھەڕەشەی ناوخۆو دەرەوەدا چوونە ناویەوە لە دژی موسڵمانان. لە بنەڕەتدا ئامانجی شەری خاچپەرستی داگیرکردنی قودس و زەوییە پیرۆزەکانی موسڵمانان بوو، و سەرەتای دەرچوونی ھەڵمەتەکان لە وەڵامی بانگەوازێکی ئیمپڕاتۆری بیزەنتی بوو بۆ یارمەتی دانی لە دژی فراوانبوونی موسڵمانە سەلجوقیەکان لە ئەنادۆڵ.
ھەروەھا زارەوەی شەڕی خاچپەرستی بەکاردێت بۆ وەسفی ھەندێک لەشەڕەکانی چەرخە نوێکان و ئەوانەی دواتر.
ناونان
thumb|200px|خاچپەرستەکان خاچپەرستەکان لە دەقە عەربیەکاندا بە فەڕەنجیەکان ناوبراوون، و ھەڵمەتە خاچپەرستیەکان بە بە شەڕی فەڕەنج، بەڵام لە ڕۆژئاوادا خاچپەرستەکان چەند ناوی جیاواویان ھەیە وەک باوەڕدارەکانی قەدیس بوتڕس (fideles Sancti Petri) یان سەربازەکانی مەسیح (milites Christ)، و ئەو پاڵنەرە ئاینییەی کە لە خاچپەرستەکاندا ھەبوو خۆیان بە حەجاج ناو دەبرد و ناوی (حەجاجە چەکدارەکانیان) بۆ بەکار ھاتووە لەبەر ئەوەی حەجاج خۆیان چەک ھەڵناگرن، و خاچپەرستەکان پەیمانیان دابوو یان سوێندیان خواردبوو، کە بگەنە قودس.
لە سەردەمەکانی ناوەڕاستدا ئەم شەڕانە لای ئەوروپیەکان بە ڕۆیشتن و سەردان (peregrinatio) و ڕێگا بۆ زەوییە پیرۆزەکان (iter in terram sanctam) ئاماژەیان بۆکراوە، و زارەوەی ھەڵمەتی خاچپەرستی یان ھێرشی خاچپەرستی دەرکەوت لە لێکۆڵینەوەی مێژووناسی بیلات لویسی نۆزدەیەم، لویس ممبور ١٦٧٥.
بارودۆخ لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵات
بوونی ئیسلامی لە زەوییە پیرۆزەکان دەستی پێکرد لەگەڵ سەرەتای فەتحی ئیسلامی بۆ فەلەستین لە سەدەی حەڤدەدا و لە سەردەمی عومەری کوڕی خەتاب، وھیچ ھاتنە ناوەوەیەک نەبوو لەمبارەیەوە و دەوڵەتەکانی ڕۆژئاوا گرنگیەکی کەمتریان ھەبوو بۆ لەدەستدانی قودس، لە سەدەکانی دواتردا لە ڕێگەی غەزووەکانی تری موسڵمانان و سەرکەوتنیان فشارێکی زیادی کردە سەر ئیمپڕاتۆری بیزەنتی ئەرسەدۆکسی ڕۆژھەڵاتی.
لە ھۆکارەکانی تر کە ڕؤڵی ھەبوو لەم گۆڕانکاریەدا لە ھەڵوێستی ڕۆژئاوا بەرامبەر ڕۆژھەڵات ساڵی ١٠٠٩ ڕوویدا، کاتێک خەلیفەی فاتیمی حاکم بیئەمرلا فەرمانی کرد بە تیکدانی کەنیسەی قیامە لە فەلەستین ، ھاوکات لەگەڵ ئەو ئازارانەی بەسەر مەسیحییە ڕۆژھەڵاتیەکانی میسردا ھات ، ھەروەھا عێراق و وڵاتی شام لە سەردەمی خەلیفەی عەبباسی نۆیەم متوەکیل عەلاڵا کە لەگەڵ مەسیحی و یەھودییەکاندا ئازاری ھەموو ئەوانەی ئەدا کە لەگەڵیا نەبوونایە لەسەر مەزھەبی شافعی ، لەگەڵ ئەوەی ئایینی ئیسلام فەرمان ناکات بە تێکدانی کەنیسەکان، لە ساڵی ١٠٣٩ ڕێگە درا بە ئیمپڕاتۆری بیزەتنی تا بنیاتی کەنیسەی قیامە بنێتەوە و ڕێگە بە حەجی مەسیحییەکان درایەوە بۆ زەویە پیرۆزەکان لە پێش و دوای بنیاتنانەوەی کەنیسەکەدا. thumb|200px|پاپا ئەسکەندەری دووەم
بارودۆخی دەوڵەتەکانی ئەوروپای ڕۆژئاوا
بنەڕەتی ھەڵمەتە خاچپەرستیەکان خۆی حەشاردابوو لەو بەروپێشچوونانەی لە ئەوروپای ڕۆژئاوادا ڕوویدا لە کاتێکی پێشتر لە سەردەمەکانی ناوەڕاستدا، ھاوکات لەگەڵ تێکچوونی بارودۆخی ئیمپراتۆری بیزەنتی لە ئەنجامی ھێرشی تورکە موسڵمانەکاندا.
ھەروەھا ھەڵمەتە خاچپەرستیەکان سەرەتا بێجگە لە بەرەنگاری ئیسلام لە دژی نەیارەکانی پاپا ئەجەنگان، خاچەرستەکان لە باکووری فەرەنساوە بەرەو باشووری ڕۆیشتن تا ھەڕاتقە ئەلبیجینسیەکان بکوژن، لە سەرەتای سەەی ١١ بەرگری دروست بوو لە دژی کەنیسەی پاپای ڕۆما و دەستگرتنی بەسەر کاروباری ژیاندا، ناکۆکی توند بەردەوام بوو و لە ساڵی ١٢٠٠دا پاپای ڕۆما کۆنترۆڵی ئەلبیجینسیەکانی بینی بەسەر باشووری فەرەنسادا، لەبەرئەوە شەری خاچپەرستیان ڕاگەیان بەسەریاندا لە ساڵی ١٢٠٩ فەرمانڕەواکانی باکووری فەرەنسا ھەڵمەتیان بردە سەر ئەلبیجنسییەکانی باشوور و ناوچەکانیان دابەش کردن.
سەرەتای شەڕی خاچپەرستی لەو ماوەیەدا دێت کە ئەوروپا سەرکەوت بە گشتی دوای ئەوەی فایکینگ و سلاف و مەجەڕ بوون بە مەسیحی، لەبەرئەوە چینە جەنگاوەرە ئەوروپیەکان بە بێ دوژمن مانەوە، لەبەر ئەوە ترس و تۆقانیان بڵاو ئەکردەوە لە نیو خەڵکدا دەستیان کرد بە تاڵانکردن و ڕێگە گرتن و کوشتن لە نێو خۆیاندا، و لەسەر کەنیسە پێویست بوو کە ھەوڵی کەمکردنەوەی ئەو توند وتیژیانە بدات تا دەست بگرن بەسەر ئاژاوە گشتیەکەدا، لەو کاتانە بوار ڕەخسا بۆ ئەوروپیەکان تا گرنگی بدەن بە بابەتی زەوییە پیرۆزەکان کە موسڵمانان چەند سەدەیەک بوو فەتحیان کردبوو، و کەنیسە ڕۆلێکی بەرچاوی ھەبوو لەو شەڕانەی لە ئیسپانیا دا ڕوویاندا کاتێک پاپا ئەسکەندەری دووەم ساڵی ١٠٦٣ ئەوانەی پیرۆز ئەکرد کە ئەڕۆیشتن بۆ ئەندەلوس، ئەمەش ڕۆڵێکی دیاری ھەبوو لە دروستبوونی بیرۆکەی شەڕی پیرۆز.
پاڵنەری بنەڕەتی
لە دوای سەرکەوتنی سەلجوقیەکان بەسەر بیزەنتییەکاندا، بیزەنتییەکان داوای یارمەتیان لە مەسیحیەکانی فەرەنسا کرد لەسەر ئەو بنەمایەی ھاوئایینن، و پاڵنەرە ئابوری و کۆمەڵایەتیەکان ھۆکاری سەرکی بوون لە بەرگری کردن لە ڕۆمە بیزەنتیەکان.
پاڵنەری ئاینی
بانگەوازی پاپاکان بوو بۆ شەڕی خاچپەرستی کە پاپا ئۆربانی دووەم دەستی پێکرد لە تشرینی دووەمی ١٠٩٥ دوای ئەوەی پیاوە ئایینیەکانی کۆکردەوە لە شاری کلیر مۆنت فرانی فەرەنسی، و زۆربەی ئەو ھەڵمەتانە پاکانەی بۆ ئەکرا بە جێبەجێکردنی (ویستی پەروەردگار) لە ڕێگەی حەجکردن بۆ زەوییە پیرۆزەکان بۆ پاکبوونەوە لە گوناە، و ئەو بانگەوازانە باسی لە ئازاردانی حوکمی ئیسلامی ئەکرد بۆ مەسیحییەکانی زەوییە پیرۆزەکان و دوای ئازادکردنیانی ئەکرد، بە تایبەت دوای تێکدانی کەنیسەی قیامە لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٠٠٩بە فەرمانی خەلیفەی فاتیمی حاکم یبئەمرلا، و ئەم پاڵنەرە ئاینییانە گەڕانە دواوە بە تێپەڕبوونی کات تا گەیشتنە ئاستی تێکدانی شاری قوستەنتینیەی مەسیحی ڕۆژھەڵاتی لە ھەڵمەتی خاچپەرستی یەکەم و چوارەمدا لەسەر دەستی خاچپەرستەکان خۆیان.
پاڵنەری کۆمەڵایەتی
بەپێی یاسای پەیڕەوکراوی میرات لە ئەوروپادا، کوڕە گەورەکە ھەموو موڵکە جێگیرەکانی باوکی و بەندەکانی وەرئەگرێت، و موڵکە ناجێگیرەکان دابەش دەکرێن لە نێو مناڵەکانی تریدا، بە ھۆی ئەمەوە چینێک دروست بوو لە زەنگین و پێشەواکان کە ھیچ موڵکێکیان نەبوو، و نازناوی (بێ زەوی) و (تیاچوو)یان لێنرا لەبەر ئەوەی موڵکی زەوی و زاریان نەبوو، زۆربەی ئەمانە لە ھەڵمەتە خاچپەرستیەکاندا فرسەتی بەدەستھێنانی زەوییان ئەبینی لە ڕۆژھەڵاتدا، و ھەندێکی تر فرسەتی فراوانکردنی موڵکەکانیان ئەبینی بە خستنەسەری موڵکی تازە، ھەروەھا ھەژارەکان بە فرسەتێکی نوێیان ئەزانی بۆ ژیانێکی باشتر و ھۆکارێک بۆ دەرچوونیان لەو ژیانی بەندایەتییە کە تیایدا ئەژیان لە سایەی ڕژێمی دەربەگایەتی ئەوکاتە لە ئەوروپادا، ھەروەھا ویستی شارە کەنارییە ئەوروپیەکان بۆ بەدەستھێنانی دەسکەوتی بازرگانی نوێ لە گواستنەوەی جەنگاوەرەکاندا و ھەروەھا ویستی ھەندێک ئەسپسوارەکانی ئەوروپا لە ڕزگاربوونیان لە ڕژێمی دەربەگایەتی گەندەڵ لە ڕێگەی ژیان لە ڕۆژھەڵاتدا.
پەیوەندی لەگەڵ ئیسلام
پەیوەندیەەکانی دەرەوەی ئەوروپا لەگەڵ ھەڵکشانی ئیسلامیدا دڵنیایی نە دەبەخشی، موسڵمانان کە لەگەڵ بیزەنتییەکان ئەجەنگان لە سەدەی حەوتی زایینییەوە گەیشتنە شاخی بیرینی لە باکووری ئیسپانیا و باشووری فەرەنسا دوای ئەوەی دەستیان گرت بەسەر باکووری ئەفریقادا، ئەو وڵاتە ئەوروپیانەی کە ھاوسنووربوون لەگەڵ دەوڵەتی ئەندەلوسی ئیسلامی لە نیمچەدوورگەی ئیبیریا و دوورگەی سەقڵیە ھەستیان بە ھەڕەشەی کۆنتڕۆڵی ئیسلامی ئەکرد لە سەریان، ئەمەش پاڵینا بە ئەوروپیەکانەوە وەک بەرگریکردنێک لە ناوچەکانیان.
تەنگەژەی نێوان ڕۆما و قوستەنتینیە
پاپای ڕۆما پاڵپشتێکی گەورەی جەماوەری خۆی بینی لە دەستگرتن بەسەر زەوییە پیرۆزەکاندا، ھەروەھا بۆ دەستگرتن بەسەر کەنیسەی ڕۆژھەڵاتی لە قوستەنتینیە کە ڕێگەیەک بوو بۆ یەکخستنەوەی کەنیسەکان لەژێر دەستیدا، و ھۆکارە ئابووری و ڕکەبەرییەکان ڕۆڵێکی بەرچاویان گێڕا لە ھەڵمەتی خاچپەرستی چوارەمدا کە بووە بە ھۆی کەمبوونەوەی بەردەوامیی بەرگری خاچپەرستەکان لە ئیمپڕاتۆری بیزەنتی تا دواتر ڕوخێنرا لەسەر دەستی سوڵتان محەمەد فاتیح.
ھەڵمەتە سەرەکیەکان
جیاکردنەوەی ڕووداوەکانی ماوەی شەڕەکانی خاچپەرستی قورسە، بەڵام مێژوونوسان دابەشیانکردووە بۆ ئەم ھەڵمەتانەی خوارەوە؛ thumb|200px|خاچپەرستەکان ئەچنە قودسەوە لە ١٥ی تەمموزی ١٠٩٩ 1. کەنیسەی قیامە 2. مزگەوتی قوبە سەخڕە 3. دیوارەکان
ھەڵمەتی ھەژارەکان یان ھەڵمەتی جەماوەر
180px|right|thumb|تێکشکانی هەڵمەتی خاچپەرستی جەماوەر ھەڵمەتێک بوو کە ھەژار و بەندەکان و جەماوەرێکی کەمی سوارەکان پێی ھەستان، بە بەڵێنی ڕزگاربوون و بەدەستھێنانی دەستکەوت ھۆکارێکی ڕازیکەربوو بۆ جێھێشتنی ژیانە ناخۆشەکەیان و ئازادکردنی قودس، و ئەم ھەڵمەتە بوتڕس ناسک سەرکردایەتی کرد تا گەیشتە قوستەنتینیەی پایتەختی ئیمپڕاتۆری بیزەنتی، کۆمەڵی خەڵکەکە ئەڕۆیشتن بێ وەستان و بێ ئەوەی چاوەڕوانی فەرمانی سەرکردایەتی بکەن، لە پاش خۆیان وێرانبوون و تاڵاکردنیان بە جێ ھێشت لە مەجەر (ھەنگاریا) و سربیا و یۆنان و ئاسیای بچوکدا، ھەتا ھێزەکانی سەلجوقیە موسڵمانەکان دەستیان بەسەرا گرتن لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٠٩٦ز، و ژمارەی خاچپەرستەکان ٢٥ ھەزار پیاو بوو.
ھەڵمەتی یەکەم
لە ئابی ١٠٩٦ لە لۆرینەوە تابوورەکان جوڵان بە سەرکردایەتی جودفری دی بوبونی چوارەم، و شوێنکەوتووەکانی چوونە پاڵی لە ژێر کاریگەری بانگەوازەکەی ھەڵمەتی ھەژارەکانی لێ دەرچوو، و ئەم دەستانە ڕۆیشتن لە ڕێگەی راین-دانووب کە پێشتر دەستەی جوتیارە ھەژارەکان لێوەی ڕۆیشتبوون، ھەتا گەیشتنە قوستەنتینیە لە کۆتایی ساڵی ١٠٩٦ز.
و ھەلمەتی یەکەم بوو بە ھۆی داگیرکردنی قودس لە ساڵی ١٠٩٩ و دامەزراندنی شانشینی قودسی لاتینی لەگەڵ چەند ناوچەیەکی تری دەسەڵاتداری خاچپەرستی وەک ڕەھا و ئەنتاکیە و تەڕابلس لە شام.
و ئەو ناکۆکیانەی لە نیو فەرمانڕەوا موسڵمانە ناوخۆییەکاندا ھەبوو ڕۆڵێکی دیاری ھەبوو لەو شکستەی توشیان بوو، وەک ناکۆکیەکانی نێو فاتیمییەکان لە قاھیرە و سەلجوقییە تورکیەکانی ئەنادۆڵ لەو کاتەدا، و ھەوڵەکانی دەرکردنی خاچپەرستەکان شکستی خوارد وەک ھەوڵی وەزیر ئەفزەڵی فاتیمی کە گەیشتە عەسقەلان بەڵام دواتر گەڕایەوە لە بەردەم دەستەی پیاوە ڕێگرەکانی خاچپەرستەکان کە دەسەڵاتیان گرت بەسەر ھەندێک ناوچەی شام و فەلەستیندا دواتر.
ھەڵمەتی دووەم
thumb|200px|پێشوازی ڕیمۆندی دووەم بۆ پاشای فەڕەنسا
و لەم ھەڵەمەتەدا، ھەندێک لە شارە گرنگەکانی شام وەک دیمەشق و حەلەب بە دەستی موسڵمانان مانەوە، دەستگیرا بەسەر قودسدا و خاچپەرستەکان وایان ھەست ئەکرد کە ئەرکە ئاینییەکان بە جێ ھێناوە بە گێرانەوەی بەیتولموقەدیس، و خاچپەرستەکان ئەم ھەڕێمەیان کرد بە چوار میرنشینەوە؛ میرنشینی ڕەھا ٤٩٢ک/١٠٩٨ز، و بەرزاییەکانی ڕووباری دیجلە و فوراتی ئەگرتەوە و سنوری باشووری ڕۆژئاوای نزیکبوو لە حەلەبەوە و پایتەختەکەی ڕەھا بوو و لە ھەندێک نەخشەدا بە ناوی ئیدریسا ھاتووە، بەڵام دووەمیان میرنشینی ئەنتاکیە بوو ئەکەوتە ھەرێمی باکوورەوە لە باشوری ڕۆژئاوای میرنشینی ڕەھا، پاشان میرنشینی تەڕابلس ئەھات کە ئەکەوێتە ھێڵێکی تەسکەوە لە سەر کەنار و بچوکترینیان بوو، بەڵام چوارەمیان شانشینی قودس بوو، و سنورەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەگەیشتە بەیروتی ئێستا، پاشان بە دوای ڕووباری ئوردندا ئەڕۆیشت کە ھەندێک فراوان ئەبوو، و بەرەو باشوور ئەڕۆیشت تا کەنداوی عەقەبە، و پایتەختەکەی قودس بوو، بۆ ھەریەکێک لەم میرنشینانە میرێک یان فەرمانڕەوایەک ھەبوو، دەستیان گرت بەسەر قودسدا و سەرکەوتنەکەیان تەواوکرد و ھەموو ئەوروپا لە دڵخۆشیدا بوون، بەڵام ناکۆکیەکان گەڕایەوە نێوانیان بە توندتر.
شەڕی حەتین
لە ٤ی تەمموزی ١١٨٧ شەڕی حەتینی مێژوویی کەوتەوە، کە تیایدا سوڵتان سەلاحەددینی ئەیووبی سوڵتانی شام و میسر قودسی ئازادکرد لە ٢ی تشرینی یەکەمی ١١٨٧ و گەڕاندیەوە بۆ موسڵمانان و سەرکەوتنێکی گەورەی لەم شەڕەدا بەسەر خاچپەرستەکاندا ھێنا و لە قودس کردنیە دەرەوە، ئەمەش بوو بە ھۆی ئەوەی پاپا گریکۆری ھەشتەم بانگەوازی ھەڵمتێکی خاچپەرستی نوێ بکات.
ھەڵمەتی سێیەم
پاپا گریگۆریوسی ھەشتەم بانگەوازی بۆ کرد دوای ئەوەی سەلاحەددینی ئەیووبی قودسی ئازادکرد و گەڕانیەوە بۆ موسڵمانان لە ساڵی ١١٨٧ز، پاشای فەرەنسا فیلیپ ئۆگەست و پاشای ئینگلتەرا ڕیچارد شێردڵ و پاشای ئەڵمانیا فریدریک بارباروسا سەرکردایەتی ئەم ھەڵمەتەیان ئەکرد، بەڵام بەرباروسا خنکا لە ساڵی ١١٩٠ لە ڕووباری لامس و ڕیزەکانی ھێزەکەی پەڕتەوازە بوون، و ئینگلیز و فەرەنسیەکان ئامادەنەبوون بۆ ھەڵمەتەکە تا ساڵی ١١٩٠، و لە ڕێگەی ھەوڵی ڕیچاردی یەکەم بۆ فراوانکردنی دەسەڵأتی خۆی لەسەقڵیە پەیوەندیەکانیان تێکچوو لەگەڵ پاشای فەرەنسا و ھاوپەیمانیەکەی نێوانیان لاواز بوو.
خاچپەرستەکان گەمارۆی عەککایان دا کە خۆی بەدەستەوەدا لە ١٢ی حوزەیرانی ١١٩١، فیلیپ گەڕایەوە فەرەنسا و کوشتارگەیەکیان بەرپاکرد لە عەککا بە فەرمان و لە ژێر سەرکردیەتی ڕیچاردا، پاشان ھەوڵەکانی تەواوکرد بۆ داگیرکردنی شارەکانی تر بەڵام ھەموو ھەوڵەکانی شکستی ھێنا و لە ساڵی ١١٩٢ ڕێکەوتنی بەست لەگەڵ سوڵتان سەڵاحەددین و خاچپەرستەکان پارێزگاریان کرد بە ھێڵێکی کەناری لە سوڕەوە تا یافا، و سەڵاحەددین ڕێگەی دا بە حەجاج و بازرگانەکان بۆ سەردانی شاری قودس و شوێنە پیرۆزەکان.
ھەڵمەتی چوارەم
thumb|right|220px|خاچپەرستەکان ئەچنە قوستەنتینیەوە
پاپا ئینۆقنیتۆسی سێیەم بانگەوازی بۆ کرد لە ساڵی ١٢٠٢، و پلانی سەرەتایی خاچپەرستەکان ئەوەبوو کە ھێزەکانیان بنێرن بۆ میسر، بۆ گورزوەشاندن لە ھێزی ئیسلامی گەورە لە ناوچەکەدا، پاشان لەوێوە ھێرش بەرنە سەر قودس، بەڵام بوندقییەکان کە ئەرکی ئاڕاستەکردن و دابین کردنی ھۆکارەکانی گواستنەوە و خۆراکی ھەڵمەتەەیان لە ئەستۆگرتبوو لە بەرامبەر ٨٥ ھەزار مارکی ئاڵتونی، کاریان کردە گۆڕینی ڕێڕەوی ھەڵمەتەکە و ناردیان بەرەو قوستەنتینیە، لەبەرئەوەی خاچپەرستەکان ئەو بڕە پارەیان دابین نەکردبوو کە لەسەری ڕێکەوتبوون، و ھەڵمەتەکە بوو بە ھۆی تێکدان و وێرانکردنی شاری قوستەنتینیەی پایتەختی ئیمپڕاتۆری بیزەنتی و ناوەندی ڕۆشنبیری ئیغریقی دێرین، و ئەم ھەڵمەتە بوو بە ھۆی ھەڵوەشاندنەوەی ھەڵمەتە خاچپەرستیەکان کە لەوەدوا پێویستیان بە ھۆکار و پاکانەیەکی بەھێز بوو لە کاتێکدا پێشتر ئیشەکە بە دەست کەنیسە بوو.
ھەڵمەتە مناڵانەکان
لە ساڵی ١٢١٢ ڕوویدا و وەک ھەڵمەتی ھەژار و بەندەکانی سەرەتا وابوو لە ساڵی ١٠٩٦، مێژوونوسان جیاوازن لەسەری لەبەر کەمی ئەو نوسراوانەی لەسەری ھەیە.
ھەندێک لە مێژوونوسان ئەم دوو ھەڵمەتە وەک کۆبوونەوەیەکی ھەژار و بەندەکان ئەبیننی کە شکستیان خوارد، و ناونایان بە مناڵانە لەبەرئەوە نیە مناڵبوون بەڵکو وەک دەربڕینێکی وێنەیی بۆ کۆبوونەوەکەیان، بەڵام ھەندێک لە مێژوونوسان ئاماژە بەوە ئەکەن کە کۆمەڵێک مناڵ بەشدارییان تێدا کردووە.
چەندینیان لێ مرد بە ھۆی برسیەتی و بارودۆخی سەختەوە، و پەڕتەوازە بوون و کەوتنە دەستی جەردە دەریاییەکانەوە وەک بەندە فرۆشرانەوە، و بەشداربووەکان لەم دوو ھەڵمەتەدا نەیانتوانی بگەنە زەوییە پیرۆزەکان.
ھەڵمەتی پێنجەم
thumb|200px|وێنەیەک ئەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٥، پاپا ئۆربانی دووەم بۆ کۆمەڵی کۆبوونەوەکە ئەدوێت لە کلیرمۆنت
پاپا ئینۆشنتیۆسی سێیەم ھەوڵی دەستپێکردنی ھەڵمەتێکی خاچپەرستی نوێی دایەوە لە ساڵی ١٢١٣، دەستی پێکرد بە ئامۆژگاری ئایینی ھەتا بەستنی کۆمەڵەی لاتینی چوارەم ساڵی ١٢١٥ و زنجیرەیەک کاروباری لە خۆ ئەگرت کە پەیوەست بوون بە ڕێکخستنی ھەڵمەتە خاچپەرستیەکان.
ھایلەند لەیک، ئەلاباما
ھایلەند لەیک (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی یلۆنت، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٤١٢ کەس بووە. ڕووبەری ٥٫١٥ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٨٠ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
شەڕەکانی خاچپەرستی
ھەڵمەتی پێنجەم
ھێزەکانی مەجەر و باشووری ئەڵمانیا بە سەرکردایەتی ئنداردشی دووەم جوڵان لەگەڵ ھێزە نەمساوییەکاندا و گەیشتنە عەککا لێرەدا وەستان تا ھێزە ئەڵمانی و ھۆڵەندییەکان پێیان گەیشتن، و ڕوویانکردە شاری دومیات لە باکووری ڕۆژھەڵاتی دەلتای میسر لەسەر نیل، و دەستیان بە سەرداگرت لە ساڵی ١٢١٩، و لە ژێر سووربوونی پاپا ئۆنوریۆسی سێیەم و بیلاجیوسی نوێنەردا ھێرشەکەیان تەواو کرد بەرەو مەنسوڕە و لەو کاتەدا زریانی نییل دەستی پێکرد و میسریەکان بەربەستەکەیانکردەوە لەسەر ڕووبارەکە، و موسڵمانان ڕێگەی گەڕانەوەیان لە خاچپەرستەکان گرت و گەمارۆیان دان و سەدانیان لێ نوقم بوو بە ئاوی زریانەکە و ڕێکەوتن ڕوویدا لە ٣٠ی ئابی ١٢٢١ بۆ ماوەی ٨ ساڵ، و پێویست بوو لەسەر خاچپەرستەکان کە دومیات بە جێ بھێڵن، و جێبەجێیان کرد لە سەرەتای ئەیلولی ھەمان ساڵدا وبەمەش ھەڵمەتی خاچپەرستی پێنجەم شکستێکی خێرای ھێنا.
ھایلەند لەیک، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
پشتێنی ڕاوچی
وێنۆک|225px|بڕوانە ھەرسێ ئەستێرەکەی پشتێنەی ڕاوچی کە زۆرجاران لەنێو خەڵکی بە تەرازوو دەناسرێت پشتێنی ڕاوچی یان پشتێنەی ئۆریۆن (بە ئینگلیزی:) کە بە سێ پاشا یان سێ خوشکیش ناسراوە، بریتین لە سێ ئەستێرە کە بەشێوەیەکی ڕێک لەسەر ھێڵێکی ڕاست لە ئاسمانی شەودا بەدی دەکرێن. ئەم سێ ئەستێرە گەشە ھەریەکە ناوێکی ھەیە پێکرا پشتێنەی ڕاوچی دروست دەکەن ئەستێرەی یەکەم لەلای سەرەوە (پشتوێن) ئەستێرەی ناوەڕاست (یەکبوون) ئەستێرەی سێیەم خوارەوە (ناوچە).
شەڕەکانی خاچپەرستی
ھەڵمەتی شەشەم
ئیمپڕاتۆر فریدریکی دووەم ھوھننشتاوفنی ئەڵمانی سەرکردایەتی کرد کە ئەیویست مەبەستەکانی جێبەجێ بکات لە ھاوینی ١٢٢٨، وئەم ھەڵمەتە پیرۆزکردنی پاپای بەدەست نەھێنا، لەبەرئەوە ئیمپڕاتۆر دواکەوت لە جێبەجێکردنی پەیمانەکەی بە ھەڵگرتنی خاچ، فریدریک وتوێژی کرد لەگەڵ سوڵتان کامل کە لە شوباتی ١٢٢٩ ڕیکەوتنیان بەست بۆ ماوەی ١٠ ساڵ سوڵتان دابەزی لە قودس بێجگە لە ناوچە پیرۆزەکەی و بەیت لەحم و ناسرە و بەشێک لە بازنەی سەیدا و تۆرۆن، و ئەمە یەکەم ھەڵمەت بوو کە دەرنەچوو بە پیرۆزکردنی پاپا. thumb|right|180px|لویسی نۆیەم، سەرکردایەتی هەڵمەتی خاچپەرستی حەوتەمی کرد
پشتێنی ڕاوچی
گەڕان بۆ دۆزینەوەی پشتێنەی ڕاوچی لەھەموو ئەستێرەکانی تر ئاسان ترە لە ئاسمانی شەودا. ئەستێرەکان زیاتر یان کەمتر بە شێوەیەکی یەکسان لە ھێڵێکی ڕاستدا دەردەکەون، ھەروەھا دەکرێت وەک پشتێنی جلی ڕاوچی (تیر وەشێن) وێنا بکرێت. ئەوان بەباشترین شێوە لە ئاسمانەکانی شەوی سەرەتای زستانی باکوور/ھاوینی باشوور، بەتایبەتی مانگی کانوونی دووەم لە دەوروبەری کاتژمێر ٠٩:٠٠ی ئێوارەوە دەبینرێن.
شەڕەکانی خاچپەرستی
ھەلمەتی حەوتەم
ئەو تێکشکاندنەی بەسەر دەستەی خاچپەرستەکاندا ھات ساڵی ١٢٤٤ و لەدەستدانی تەواوەتیان بۆ قودس بوو بە ھۆی ڕێکخستنی ھەڵمەتی خاچپەرستی حەوتەم، لویسی نۆیەم پاشای فەڕەنسا سەرکردایەتی کرد و ڕۆیشت بەرەو میسر و ھەڵمەتەکە بەردەوام بوو لە ساڵی ١٢٤٨ تا ١٢٥٤، و دەستیان گرت بەسەر دومیات پاشان مەنسورە، بەڵام موسڵمانان بە سەرکردایەتی پاشای گەورە تۆران شا، سەرکەوتن لە تێکشکاندنی ھێزەکانیان و پاشماوەکانیان گەمارۆدان لە مەنسورە تا خۆیان دا بەدستەوە، و لویس بە دیل گیرا تا فیدیەکەی تەواوکرا ساڵی ١٢٥٠ گەڕایەوە بۆ عەککا و چوار ساڵ تیای مایەوە پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ فەرەنسا بە دەستی بەتاڵ.
ھەڵمەتی ھەشتەم
لویسی نۆیەم دەریکرد لە ساڵی ١٢٧٠ دوای سێ ساڵ دواکەوتن، و ژمارەیەکی کەم لە بارۆن و سوارە فەرەنسیەکان پێی ھەستان و مێژوونوسی ژیاننامەی لویسی نۆیەم کە بۆ ھەڵمەتی پێشتر لەگەڵیا بوو ئەمجارە نەچوو، و پاشا ناچاربوو حەماسی پێشەواکان بە پارە بکرێت بۆ ئەم ھەڵمەتە، و ھەرسێ کوڕەکەی و ھەندێک لە شوێنکەوتووانی پاشا لەگەڵیدا پەیمانی خاچپەرستیان دا و ڕێکەوتن لەسەر ئەوەی ھەڵمەتەکە لە توونسەوە دەست پێبکات. thumb|200px|وێنەیەکی ڕۆمانسی (دوایین خاچپەرست)، زیادبوونی سەرکەوتنەکانی موسڵمانان و تێکشکانەکانی مەسیحییەکان و تێکچوونی ئەوروپا بووە هۆی تەواوبوونی شەڕی خاچپەرستی
وتوێژ دەستی پێکرد لەگەڵ میری توونس و کاتێک خاچپەرستەکان دابەزین لە توونس وتوێژەکە گەیشتە ڕێگەیەکی داخراو، دوای ئەوەی شارلی یەکەم برا بچوکی لویس و پاشای شانشینی نابۆلی پێیان گەیشتن دەستیان گرت بەسەر قەڵای قەرتاجی دیریندا، بەڵام درم بڵاوبوویەوە لەنێو ڕێزی سوارەکاندا و بەھۆی ئەمەوە پاشا مرد لەگەڵ ھەموو ئەندامانی خێزاەکەی بێجگە لە فیلیپی کوڕە گەورەی کە چاکبوویەوە، لە ڕۆژی مردنی پاشادا ٢٥ی ئابی ١٢٧٠ شارلی برای گەیشت و ھێزەکانی بە ھاوکاری ھێزەکانی لویس چەند شەڕێکی سەرکەوتوویان ئەنجامدا لە دژی میری توونس، و لە یەکی تشرینی دووەمی ١٢٧٠ ڕێکەوتنیان بەست و ١٧ ڕۆژ دوای ڕێکەوتنەکە خاچپەرستەکان تونسیان بەجێ ھێشت و ڕۆیشتن.
ھەڵمەتی نۆیەم
چەند ھەڵمەتێکی خاچپەرستی تر ڕوویاندا بێجگە لە سەرەکیەکان لەوانە؛
کاریگەری ھەڵمەتە خاچپەرستیەکان
ھەڵمەتە خاچپەرستیەکان کاریگەرییەکی گەورەیان ھەبوو لەسەر ئەوروپا لە سەردەمەکانی ناوەڕاستدا، لە کاتێکا زۆربەی قاڕەکە یەک بوون لەژێر ئاڵای پاپادا، بەڵام بە ھاتنی سەدەی چواردەی زایینی، بنەما دێرینەکەی مەسیحییەت نەما و بیرۆقراتی ناوەندی پێش کەوت کە لە پاشدا ئەم دەوڵەتە نەتەوەییانەی ئێستایان لێ پێک ھات وەک فەرەنسا و ئینگلتەرا و ئەڵمانیا و ئەوانی تر.
thumb|170px|پەیکەری ڕیچارد شێردڵ لە لەندەن، ئینگلتەرا
ئەوروپیکان کاریگەربوون بە شارستانی عەربی و ئیسلامی لە ماوەی شەڕەکانی خاچپەرستی، بەڵام ژمارەیەک لە مێژوونوسان وا دەیبنن کە کاریگەری گەورە و گواستنەوەی زانیارییە پزیشکی و بیناسازی و زانستەکانی تر لە ناوچەکانی ئاڵوگۆڕی ڕۆشنبیری و بازرگانی ڕوویدا کە لە حاڵەتی ئاشتیدا بوون لەگەڵ میرنشینە ئیسلامیەکان وەک دەوڵەتی نورمانی لە باشووری ئیتالیا و ناوچەکانی تری وەک ئەندەلوس و شارە بازرگانیەکانی وەک بوندقیە و جنوە و ئەسکەندەریە، قەڵا ئەوروپیەکان پێشکەوتن بۆ بینای بەردین بەرز وەک قەڵاکانی ڕۆژھەڵات لە جێگەی قەڵا دارینە سادەکانی خۆیان، ھەروەھا ھەڵمەتە خاچپەرستیەکان ڕۆڵیان گێڕا لە دامەزراندنی شارەکانی ئیتالیا ھەر لە سەرەتاوە سوودمەند بوون لە پەیوەندییە بازرگانی و ئاڵوگۆڕە ڕۆشنبیرییەکەی لە نێوان مەمالیکە خاچپەرستەکان و شارە ئیسلامیەکاندا ھەبوون.
ھەروەھا ھەڵمەتە خاچپەرستیەکان ئاسەوارێکی خوێناوی ھەبوو، لەگەڵ ڕشتنی خوێن لە شەڕکاندا لە ڕۆژھەڵات، کەمایەتییە بێباوەڕەکان ئەیان ناڵاند بە دەستییەوە، ھەڕاقتە ئەلبیجییەکان لە باشووری فەرەنسا و یەھوودییەکان لە ئەڵمانیا و ھەنگاریا ڕووبەڕووی کوشتارگە بوونەوە لەژێر ناوی (بێ باوەڕ) و (بکوژانی مەسیح)، ئەمەش بوو بە ھۆی جیابوونەوەی ڕەگەزی لە نێو نەتەوەکانی ئەوروپادا و یەھودییان جیاکردەوە لە ئەوروپادا لە دەرئەنجامەکانی. ئەمەش بوو بە ھۆی سەرھەڵدانی بیرۆکە نازی و فاشیەکان لە سەرەتاکانی دروستبوونی دەوڵەتە نەتەوەییەکان لە ئەوروپادا.
شەڕی خاچپەرستی لە بیرەوەری مرۆڤایەتیدا
موسڵمانان ھەڵمەتە خاچپەرستیەکان وا دەبینن کە شەڕی بەڕبەڕی بوون و خاچپەرستە مەسیحییەکان ناشرینترین کوشتارگەی خوێناوییەکان بە ناوی مەسحییەتەوە بەرپاکرد و ژن و مناڵ و پیریان کوشت و دەستیان کردبە خراپەکاری و وێران کردن، و خوا لەسەر دەستی بەندە موسڵمانەکانی تێکی شکاندن، ھەروەھا موسڵمانان کەساییەتی سەلاحەددینی ئەیووبی و زاھیر پێبەرس وەک پاڵەوانی ئازادکەر ئەبینن، لە ھەمان کاتدا ئەوروپیەکان کەسایەتیە بەشداربووەکانی شەڕی خاچپەرستی بە پیرۆز دادەنێن، لویس نۆیەم بە پیرۆز و نموونەی باوەڕداری تەواو دادەنرێت لە فەرەنسا، و ڕیچارد شێردڵ بە پاشای نموونەی خاچپەرستی دادەنرێت لە ئینگلتەرا و فریدریک بەرباروساش بە ھەمان شێوەیە لە ڕۆشنبیری ئاڵمانیدا.
ھەروەھا لە ژمارەیەک لە سەرچاوە ڕۆژئاواییەکاندا تێڕوانینێکی ئیجابی ھەیە بۆ ئەو ھەڵمەتانە، بەو بڕاویەی بۆ بڵاوکردنەوەی چاکە بوو و ھەندێک جار بە گشتی زاراوەکە لە چوارچێوەی ئایینیدا بەکاردێت، و ئەم زاراوەیە بەکارھات لەلایەن سەرۆکی ئەمریکییەوە جۆرج بۆش بۆ وەسفکردن ئەو شەڕەی بە شەڕ لەسەر تیرۆر ناوبراوە لە ١٦ی ئەیلولی ٢٠٠١ لە دەربڕینێکدا کە جێگەی گفتوگۆ و لێدوان بوو "This crusade، this war on terrorism is going to take a while." " واتە؛ ئەم ھەڵمەتی خاچپەرستیە، ئەم شەڕ لەسەر ئیرھابە کاتی ئەوێت.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی ئیسلام پۆل:ناکۆکییەکانی پەیوەست بە کاسۆلیکیزمەوە
ئیبراھیم ئەرکال
ئیبراھیم ئەرکال (؛ لەدایکبووی ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٦ – مردووی ١١ی ئایاری ٢٠١٧) ھونەرمەندێکی تورک بوو. کە لەنێوان ساڵانی ١٩٨٤ەوە تاوەکوو مردنی کاری گۆرانیبێژی و ڕۆڵبینینی وەکوو ئەکتەر کردووە.
مردن
لەڕۆژی ١٢ی نیسانی ٢٠١٧دا بەھۆی خوێنبەربوونی مێشکەوە دەگەیێندرێتە نەخۆشخانە. ئێوارەی ڕۆژی سێ شەممە ٩ی ئایاری ٢٠١٧ بە فەرمی ھەواڵی کۆچی دوایی ئیبراھیم ئەرکال بڵاوبوویەوە، بەڵام بەھۆی ئەوەی تەنھا مێشکی وەستابوو ھاوکات دڵی لەکاردابوو، خێزانەکەی ئامادەنەبوون بینێژن.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکان پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مردووانی ٢٠١٧ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧
لوقمان
لوقمانی دانا (بەعەرەبی: لقمان الحکیم)، پیاوێکی دانا و حەکیم بوو و کوڕێکی ھەبوو، ناوی لە قورئان دا ھاتووە لە سوورەتێک بەناوی خۆی، سوورەتی لوقمان.
لوقمان کێیە؟
بۆچوونی زۆربەی زانایان وایە کە لوقمانی دانا پێغەمبەر نەبووە، بەڵکو یەکێک بووە لە بەندە ساڵح و چاکەکارانی خودا، زۆر حەکیم و دانا بووە بۆیە ھەرجارێک ناوی دێت وشەی دانایی بەدووادا دەوترێت. پەند و وتەکانی بە یەکێک لە جوانترین وتەکان دادەنرێت لەلای موسڵمانان.
لوقمان لە قورئان
سوورەتێک بەناوی کراوە کە سوورەتی لوقمانە، کە تیایدا لوقمان ئامۆژگاری و وەسێت بۆ کوڕەکەی دەکات کە قورئان پەندەکانی بە زیندوویی ھێشتووەتەوە، لە یەکەم ئامۆژگاریەکانی ئەوەیە کە بە کوڕەکەی ڕادەگەیەنێ کە ھاوبەش بۆ خودا پەیدا نەکات و شیرک نەکات چونکە بەڕاستی ستەمێکی زۆر گەورەیە.
واتە: بەڕاستی ئێمە داناییمان بە لوقمان بەخشی (پێمان وت) سوپاس و شوکرانەی خوا بکە، جا ھەرکەس شوکرانەی خوا بکات ئەوە شوکرانەی خۆی دەکات (بۆ سوود و قازانجی خۆی)، وە ھەر کەسێ سوپاسی نەکرد ئەوا خودا بێ نیاز و سوپاسکراوە (واتە پێویستی بە سوپاسی کەس نیە).
واتە: جا لوقمان بە کوڕەکەی وت کاتێک ئامۆژگاری دەکرد (وتی) ئەی کوڕی شیرینم ھاوبەش بۆ خوا دامەنێ چونکە بەڕاستی ھاوبەش دانان ستەمێکی زۆر گەورەیە.
واتە: وە فەرمانمان داوە بە ئادەمیزاد بە (چاکی ھەڵسوکەوت کردن) دایک و باوکی، دایکی ھەڵیگرتووە بە دووگیانی (پێی لاواز دەبێ) لاواز لەدوای لاوازی بڕینەوەش لە شیر (لە دوا تەمەنی) دوو ساڵی، کە سوپاسگوزاری من (خودا) و دایک و باوکت بە (ئەی مرۆڤ) تەنھا بۆ لای منە گەڕانەوەتان.
واتە: وە ئەگەر (دایک و باوکت) ھەوڵیان دا لەگەڵت کە شتێ بگەی بە ھاوبەشم کە ھیچ بەڵگە و زانیاریەکت پێی نیە ئەوا گوێڕایەڵییان مەکە، بەڵام لە دونیادا زۆر بە چاکی ھاوڕیتەیان بکە و شوێن ڕێگای کەسێک بکەوە کە بە دڵسۆزی گەڕاوەتەوە لای من، لە پاشا ھەموو ھەر بۆ لای من دەگەڕێنەوە ئینجا لە کار و کردەوەتان لە دونیادا ئاگادارتان دەکەمەوە.
واتە: (لوقمان وتی) ئەی کوڕی شیرینم، بەڕاستی ئەو (چاکە و تاوانە) ئەگەر کێشی تۆوە خەردەلەیەکیش بێت لەناو بەردێکدا یان لە ئاسمانەکان یان لە زەوی دا بێت خودا (لە قیامەتدا) دەیھێنێت بەڕاستی خوا وردبین و ئاگادارە.
واتە: ئەی کوڕی شیرینم نوێژەکان بەجێ بێنە و فەرمان بە چاکە بکە و ڕێگری لە خراپە بکە، ھۆگر و ئارام بە لەسەر ھەر بەڵا و ناخۆشیەک کە تووشت دەبێت بێگوومان ئەوە (ئەو کارانەی کە بۆم باسکردیت) لەو کارە گەورانەیە گە خودا دەیەوێن.
واتە: ڕووت لە خەڵکی وەرمەگێڕە (لووت بەرز مەبە) و بەسەر زەویدا بە ناز و فیزەوە مەڕۆ، بەڕاستی خودا خۆبەزلزان و شانازی کەری خۆش ناوێت.
واتە: وە لە ڕۆیتنتدا بە مامناوەندی بڕۆ (نە توند و خێرا، نە سەبر و ھێواش) و وە لە دەنگیشت نزم بکەرەوە (لە قسەکردندا) بەڕاستی ناخۆشترین و بێزارکەرترین دەنگ دەنگی گوێ درێژەکانە.
((سوورەتی لوقمان ١٢-١٩))
پەراوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:میتۆلۆژیای ئیسلامی
ڕانڤیر سینگ
ڕانڤیر سینگ ناوی تەواوی (ڕانڤیر سینگ بھاڤنانی) بە ئینگلیزی: Ranveer Singh Bhavnani: لە ڕێکەوتی ٦ی تەممووزی ١٩٧٥ لە دایکبووە، لە دوای بەدەستھێنانی بڕوانامەی بەکالۆریۆس لە زانکۆی ئیندیانا، بلومینگتۆن، گەڕایەوە بۆ ھند بۆ کاری فیلم و نواندن، لە ساڵی ٢٠١٠ سەرکەوتووبوو لە ھەڵسەنگاندنی کوڕە پاڵەوانی فیلمی کۆمیدی و ڕۆمانسی باند بەعاجە بارات بوو بە پاڵەوانی ئەو فیلمە لەگەڵ کچە ئەکتەری شەنگ ئانوشکا شارما وە فیلمەکە سەرکەوتنێکی باشی بەدەستھێنا لەلای ڕەخنەگران و وە لەڕووی بازرگانیشەوە.
فیلمی دووەمیشی بەھەمان شێوە لەگەڵ ئانوشکا شارما دا بوو لە ساڵی ٢٠١١ بەناوی خانمان و ڕیکی بەهال لەم فیلمەدا ڕانڤیر ڕۆڵی کەسێکی ساختەچی دەگێڕێت کە ئیشی لە خشە بردنی کچانە، ھەروەھا پارێنیتی چۆپراش بەژدارە لەم فیلمەدا تا ڕادەیەک سەرکەوتووبوو لە بۆکس ئۆفیس بۆ ئەو! وە لە ساڵی ٢٠١٣ ڕۆڵی دزێکی شاراوە دەگڕێت لە فیلمی لوتێرا لەگەڵ سۆناکشی سینھا، وە ھەر لە ٢٠١٣ ڕۆڵی گەنجێک دەگێڕێت لە فیلمی ڕۆمانسی و تراجیدیا دا بە ناوی گۆڵیۆن کی ڕاسلیلا ڕام-لیلا سەرکەوتنێکی بازرگانی زۆر مەزنی بەدەستھێنا وە پاڵێورا بۆ باشترین کوڕە ئەکتەر لە فێستڤاڵی فیلم فێر.
سەرەتای ژیان
ڕانڤیر سینگ بھاڤنانی لە ڕێکەوتی ٦ تەممووزی ١٩٨٥ لە بۆمبای لەدایکبووە باوکی ناوی جاگیت سینگ بھاڤنانی یە و دایکی ئەنجو بھاڤنانی. وە خوشتێکی ھەیە کە لەخۆی گەورەترە بە ناوی ڕیتیکا بھاڤنانی. سینگ کوڕە مامی دایکی کچە ئەکتەری شۆخ و شەنگ سۆنام کاپوور و ڕیا کاپووری بەرھەمھێنەرە.
کامبیز حوسێنی
کامبیز حوسێنی ئەکتەر، ھەنەکچی، نووسەر و پێشکەشکاری ڕادیو و تەلەڤیزیۆنی خەڵکی ئێرانە و ئێستا لە نیویۆرک دەژی. پێشکەشکاری بەرنامەی تەلەڤیزیۆنیی پارازیت بوو کە لە ساڵی ٢٠٠٩ ھەتا ٢٠١٢ لە بەشی فارسیی دەنگی ئەمریکا بڵاو دەبۆوە و زیاتر لە ٣٠ میلیۆن بینەری لە گشت جیھاندا ھەبوو و ئێستا بەرنامەی پۆلیتیک بە ڕێوە دەبا. ھەروەھا پۆدکاستێکی حەفتانە بە ناوی لە ساعت ٥ی ئێوارە، کە سەبارەت بە مەسەلەی مافی مرۆڤ لە ئێرانە بەرھەم دەھێنێ.
ڕانڤیر سینگ
سەرەتای ژیان
ڕانڤیر سینگ ڕوونی دەکاتەوە کە بۆچی دەستبەرداری نازناوی (بھاڤنانی) بووە، دەڵێت چونکە ناوەکەم زۆر درێژ دەبوو وە قورس دەبوو لە دەربڕیندا بۆ زمانەکانی تر، وە نازناوی سینگ نازناوێکی باوە و زوو بڵاودەبێتەوە.
کامبیز حوسێنی
بەستەر بۆ دەرەوە
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥
ڕانڤیر سینگ
سەرەتای ژیان
سینگ ھەموو کات ھیوا خوازبووە ببێتە ئەکتەر، وە ھەر لە منداڵییەوە لە چەندین شانۆگەری و ھەروەھا وتوو وێژی قوتابخانەدا بەژداری کردووە، ڕانڤیر زۆر کات گرنگی بە دانس و نواندن دەدا. بەڵام بۆی دەرکەوت کە ئەوەندە ئاسان نییە ھەلت بۆ بڕەخسێت و بچیتە بۆلیوودەوە. سینگ ڕۆشت بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بڕوانامەی بەکالۆریۆسی بەدەست ھێنا لە ھونەر دا لە زانکۆی ئیندیانا، لە زانکۆ بڕیاری دا بچێتە بەشی نواندن، لە دوای تەواوکردنی خوێندن ساڵی ٢٠٠٧ گەڕایەوە بۆ بۆمبای چەند ساڵێک لە ڕێکلام کاری کرد وەکو نوسەر. پاشان بوو بە یاریدەدەری دەرھێنەر کاری دەکرد بەڵام وازی لەو کارە ھێنا دوای نواندن کەوت، بڕیاری دا کە پرۆفایلەکەی بۆ ھەموو دەرھێنەرەکان بنێرێت وە وتی دەڕۆم بۆ ھەموو جۆرە ھەڵسەنگاندنێک. وە ھیچ ھەلێکی نوێی دەست نەکەوت، ئەوە نەبێت ھەندێک جار بانگدەکرا تەنھا بۆ پاڵەوانی بۆنە لاوەکییەکان.
کارکردن
لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٠ ڕانڤیر سینگ بانگرا بۆ ھەڵسەنگاندنێک لە لایەن شانۆ شارما وە کە بەڕێوبەری ھەڵبژادنی کارەکتەکانی کۆمپانکای یاش ڕاج فیلمزە، پێیان ڕاگەیاند کە ھەڵسەنگاندنێک دەکرێت بۆ فیلمێک بە ناونیشانی Band Baaja Baaraat کە لە جۆری ڕۆمانسی و کۆمیدییە، باس لە دیزاینەرانی ئاھەنگ دەکات. پاشان بەژداری کرد ھەڵسەنگاندنەکە ئەنجامدرا، ئادیتیا چۆپرا جێگری مدیری کۆمپانیای یاش ڕاج فیلمز نواندنەکانیانی بینی نواندنی ڕانڤیری زۆر بەلاوە جوان و گونجاو بوو بڕیاری دا کە ڕانڤیر ڕۆڵی بیتو شارما ببات، وە لەگەڵ ئەوەشدا مانیش شارما بەڕێوەبەری کۆمپانیای یاش ڕاج فیلمزە پێویست بوو کە ڕازی ببێت بە نواندنی ڕانڤیر لەبەرئەوە بۆ ماوەی دوو ھەفتە ڕانڤیر بانگکرا بۆ چەند ھەڵسەنگاندنێکی تر باشان بە فەرمی وەکو کورە پاڵەوانی فیلمەکە دیاری کرا لەبەرامبەر ئانوشکا شارما کە کچە پاڵەوانی فیلمەکە بوو ئەوا بوو یەکەم فیلمی پێدرا!
ئەوە بوو یەکەم فیلمی سەرکەوتوو بوو توانی خۆی بسەلمێنێت، وە توانی خەڵاتی فیلم فێر باشترین کورە ئەکتەر بۆ یەکەم دەرکەوتن بەدەستبھێنێت.
٢٠١١ تاکوو ئێستا
لە دوای فیلمی ڕانڤیرباند بەعاجە بارات. ھەڵبژێردرا بۆ نواندن لە فیلمێکی فیلمێکی نوی وەکو کوڕە پاڵەوان بەناوی خانمان وه ڕیکی بەهال کە لە جۆری کۆمیدی – ڕۆمانسی بوو لە بەرھەمھێنانی ئادیتیا چۆپرا وە دەرھێنانی مانیش شارما کە ڕۆڵی کەسێکی ساختەچی گێڕا و کچانی ھەڵدەخەڵاتاند لەبەر سەروەت و سامانەکەی، بەڵام چەند کچێک ناھێڵن ئاوا بۆی بچێتە سەر پێکەوە تۆڵەی لێدەستێننەوە ئەم فیلمە لە بەژداربوونی ڕانڤیر سینگ، ئانوشکا شارما، پارێنیتی چۆپرا، دیپانیتا شارما، ئەدیتی شارما وە فیلمەکە توانی بڕی ٣٧ کرۆری ھندی واتە ٥٫٩ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی بەدەستبھێنێت لە بۆکس ئۆفیس. وە لە ساڵی ٢٠١٣ ڕانڤیر سینگ بەژداری لە سێیەم فیلمیدا کرد لەگەڵ کچە ئەکتەری سەرنجڕاکێش سۆناکشی سینھا دا کرد لە فیلمێکی ڕۆمانسی و تراجیدیا بە ناونیشانی Lootera لەم فیلمەدا ڕانڤیر ڕۆڵی دزێکی شاراوە دەگێڕێت واتە خۆی بە کەسێکی باش و خۆشەویست خۆی نیشان دەدات تا وای لێدێت سۆناکشی ئاشقی دەبێت. بەڵام ئەم فیلمە ھیچ باش نەبوو لە بۆکس ئۆفیس چونکە بڕی تێچوونەکەی ٢٧ کرۆر بوو ٢٨ کرۆری بە دەستھێنا!! پاشان ھەر لا ساڵی ٢٠١٣ بۆ یەکەم جار ڕانڤیر لە بەرامبەر دیپیکا پادوکۆن نواندنی کرد لە فیلمێکی ڕۆمانسی بە ناونیشانی Goliyon Ki Raasleela Ram-Leela کە سانجای لێلا بھانسالی کاری دەرھێنان و بەرھەمھێنانی کردووە، ئەم فیلمە شێوەیەکی نوێ بوو لە ڕۆمیۆ و جولێتی شیکسپیر، ئەم فیلمە سەرکەوتنێکی زۆر باشی بەدەستھێنا با تایبەتی لە ڕووی بازرگانییەوە بڕی ٢٠٢ کرۆری بەدەستھێنا کە دەکاتە ٣٢ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی. وە فیلمەکە خەڵاتێکی زۆری وەرگرت لە فێستیڤاڵەکاندا وە ھەروەھا ڕانڤیر پاڵێورا بۆ باشترین کوڕە ئەکتەر بۆ ئەو فیلمە. وە ساڵی ٢٠١٤ لە فیلمێکی نوێدا وەکو تاوانبا دەرکەوت لەگەڵ ئارجۆن کاپوور و پریانکا چۆپرا وە ئیرفان خان بەناونیشانی Gunday ھەروەھا ئەم فیلمەش سەرکەوتوو بوو لە فۆکس ئۆفیس، بەڵام ھەر لە ساڵ ٢٠١٤ بەژداری فیلمێکی تری کرد بە ناوی Kill Dil کە دەرھێنانی شاد عەلی بوو بەژداربووان ڕانڤیر سینگ، عەلی زەفەر، پارێنیتی چۆپرا، گۆڤیندا بەڵام ئەم فیلمە زۆر خراپ شکستی ھێنا لە بۆکس ئۆفیس. ساڵی ٢٠١٥ بەژداری لە فیلمێکی کۆمیدی و ڕۆمانسیدا کرد بە ناوی Dil Dhadakne Do لە دەرھێنانی زۆیا ئەختەر وە لەم فیلمەدا دووبارە لە دوای چەند ساڵێت لەگەڵ ئانوشکا شارمادا کۆبوونەوە، ئەم فیلمە لە پاڵەوانییەتی فەرحان ئەختەر، پریانکا چۆپرا، ئەنیل کاپوور، ئانوشکا شارما، ڕانڤیر سینگ، وە توانی سەرکەوتن بەدەست بھێنێت.
کۆتا فیلمی ڕانڤیر سینگ لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ بوو ئەویش فیلمی باجیراو ماستانی بوو ” Bajirao Mastani ” کەسەرکەوتنێکی گەورەی لەبۆکس ئۆفیس بەدەستھێنا کە توانی زیاتر لە ١٨٠ کرۆر کۆبکاتەوە لەھیند وە لەدەرەوەی ھیندیش زیاتر لە ١٠٠ کرۆر. فیلمی باجیراو ماستانی زۆرترین خەڵاتەکانی ساڵیشی بەدەستھێنا و ڕانڤیر سینگیش دەستیگرت بەسەر زۆرترین خەڵاتەکانی باشترین ئەکتەر لەسەرووی ھەموویانەوە فیلم فەیر و ئیفا.
فیلمی داھاتووی ڕانڤیر لە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ دەبێت بەناوی بیفکر “befikre” کە لەگەڵ خانمەئەکتەر ڤانی کاپوور دەبێت و یەکێکە لەفیلمە بەرھەمھاتووەکانی یاش ڕاج فیلمز.
١٠٦٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٣٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی ئازاری ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٤٩٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕواندا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
مەلا محەممەد ڕەبیعی
محەممەد ڕەبیعی ناوسراو بە مامۆستا ڕەبیعی، مامۆستای ئایینی، پێشنوێژی مزگەوتی جامیعی شافیعی کرماشان، نووسەر، شاعیر، کەسایییەتی سیاسی، وێژەری و موناجاتبێژ ڕادیۆ کرماشان و رادیۆی کوردیی تاران، کەسایییەتی کوردی ئێرانیە.
ژیان
محەممەد ڕەبیعی ساڵی ١٣١١ لەگوندێکی ناوچەی دیواندەرە لەدایکبوو و خوێندنی مەلایەتی لە باشوور و ڕۆژھەڵاتی کوردستان تەواوکرد. لە ساڵی ١٣٤٥ی ھەتاوی لە کێبڕکێی نێودەوڵەتیی خوێندنەوەی قورعان لە پاکستان بەشداری کرد، دوای عەبدولباست عەبدوسسەمەد، قاڕیی بەناوبانگی خەڵکی میسر پلەی دووھەمی بە دەست ھێنا. رەبیعی پێش شۆڕشی ئێران بەرنامەیەکی ئایینی لە ڕادیۆ کرماشان بە زمانی کوردی پێشکەش دەکرد. ڕەبیعی خاوەنی ٣٣ کتێبە لە بوارە جیاوازەکان بە زمانەکانی کوردی، فارسی و عەرەبی. دوای شۆڕش و لە ساڵی ١٣٥٧ی ھەتاوی بووە پێشنوێژی سوننییەکانی شاری کرماشان
کۆچی دوایی
ئێوارەی ڕۆژی ١٢ی سەرماوەزی ساڵی ١٣٧٥ی ھەتاوی پەیکەری بێ گیانی لەسەر شەقامێکی شاری کرماشان دۆزرایەوە. پزیشکی دادوەری پارێزگای کرماشان دوای دۆزرانەوەی تەرمی محەممەد ڕەبیعی، ھۆکاری مردنەکەی بە جەڵتەی دڵ لە قەڵەمدا، بەڵام لایەنگران و خەڵکی کرماشان و شارەکانی دیکەی کوردستان ئەوەیان ڕەتکردەوە و ڕایانگەیاند مامۆستا ڕەبیعی لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانی کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە ڕفێندراوە و دواتریش کوژراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی ئێرانی پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:موسڵمانانی ئێرانی پۆل:نووسەرانی موسڵمان پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان
شیرین کەمال
شیرین کەمال ئەحمەد (لەدایکبووی ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٤ لە سلێمانی، عێراق) چیرۆکنووس، شاعیر، وەرگێڕ و نووسەرێکی کوردی ئەدەبی (سەدەی ٢٠–٢١)ە. باوکی پارێزەر و دایکیشی ژنی ماڵەوە بووە؛ و ھاوسەری دڵشاد مەریوانی بووە.
ژیان
شیرین لە بنەماڵەیەکی ئایینیی سەر بە تەریقەتی نەقشبەندی لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٤ لە گەڕەکی سەرشەقام لە سلێمانی لەدایک بووە. لەبەرئەوەی باوکی پارێزەر بووە، ڕۆشنبیرێکی مارکسیی ساڵانی چل و پەنجاکانی سەدەی بیست بووە و بەشداربووە لە بزووتنەوە سیاسییەکانی ئەو سەردەمانەدا، بۆیە شیرین و خوشک و براکانی پەروەردەیەکی ئایینیی سوننەتی نەکراون، ھەستیان بە ھەژموونی (باڵادەستی) ئایین و نەریتە سوننەتییەکان نەکردووە لەناو خێزانەکەیاندا، بەڵکو تاڕادەیەک پەروەردەیەکی مۆدێرنانە کراون.
شیرین قۆناغی سەرەتایی و ناوەندی و دواناوەندیی لە سلێمانی تەواو کردووە، و بەشی وێژەییی پۆلی شەشی لە ئامادەییی سلێمانی تەواو کرد. ھەرچەندە لەمێژ بوو زانکۆی سلێمانی ھەبوو، بەڵام باوکی پێی وت باشترە لە زانکۆی بەغدا بخوێنی بۆ ئەوەی بچیتە شارێکی تر و دونیایەکی تر ببینی. ساڵی (١٩٧٣–١٩٧٤) چووە زانکۆی بەغدا بە مەبەستی خوێندنی زمانی ئینگلیزی، بەڵام کۆنمرەکانی بردییە بەشی زمانی ئەڵمانی، ئەوەش یەکەم دڵشکانی بوو لە ژیانیدا. بڕیاریدا چیتر نەخوێنێت، و دەوامی نەکرد لەو بەشە، دواتر ئامۆزایەکی باوکی کە خۆی دەرچووی بەشی کوردی بوو، ڕازیی کرد بگوازێتەوە بۆ بەشی کوردی ھەر لە زانکۆی بەغدا، بۆیە بەنابەدڵی و بەناچاریی چووە بەشی زمان و ئەدەبی کوردی. ئەو کاتە زانیارییەکی ئەوتۆی لەسەر زمان و ئەدەبی کوردی نەبوو، چونکە ناوەندی و دواناوەندیی بە زمانی عەرەبی خوێندبوو، ھەموو خوێندنەوەکانیشی ھەر بە زمانی عەرەبی بوون. واتا لە زانکۆ زمان و ئەدەبی کوردی ناسی.
دڵشاد مەریوانی
وێنۆک|[[دڵشاد مەریوانی]] شیرین خوێندکاری قۆناغی دووەمی زانکۆ بوو کە دڵشاد مەریوانی بوو بە مامۆستایان، واتا یەکەم جار دڵشادی وەکو مامۆستایەک ناسی، پاشان بوونە ھاوڕێ و خۆشەویست و ھاوسەر. دڵشاد مەریوانی یەکەم ھاندەری بوو بۆ ھاتنە نێو دونیای ئەدەب، لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٧٦ ھاوسەرگیرییان کردوو و بوونە خاوەنی سێ کچ بەناوی: سیڤا، ڕۆزا و لۆنا. بەڵام ھاوسەرگیرییەکەیان تەنیا دە ساڵی خایاندن، تا لە شەوی ١٢ی شوباتی ١٩٨٩دا، بردیان وتیان: ″ھەر دوو سێ پرسیارمان لێی ھەیە و دەینێرینەوە″. حکوومەتی بەعس دڵشادی بە تاوانی فێرکردنی ئەلفوبێی لاتینی بە قوتابییەکانی خۆی دەستگیرکرد، کە گوایە نووسینی کوردی بە لاتینی تاوانێکە لە ئیسلام و عەرەب دەکرێ، لەبەرئەوە لە ١٣ی ئازاری ١٩٨٩ بە گوللە کوژرا.
یارییەکانی ئۆڵمپیک
چەپ|300px|وێنۆک|ھێمای یارییەکانی ئۆڵمپیک یارییەکانی ئۆڵمپیک یان ئۆڵۆمپیاد ڕووداوێکی وەرزشیی جیھانییە. یاریزانانی جۆرەھا وەرزش بەشداری تێدا دەکەن. ھەموو چوار ساڵ جارێک ساز دەدرێت. کاتی خۆی لە یۆنان ساز دەکرا، بەڵام دواتر خانەدانێکی فەڕەنسی بە ناوی پیێر فریدی بارون دی کۆبەرتان، لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەیەمی زایینی زیندووی کردەوە. لە ساڵی ١٨٩٦ تا ئێستا ھەموو چوار ساڵ جارێک سازکراوە، تەنھا لە ماوەی ھەردوو جەنگی جیھانیی یەکەم و جەنگی جیھانیی دووەم نەبێت. لە ساڵی١٩٢٤یشدا یارییەکانی ئۆڵمپیکی زستانەش دامەزرا، بەڵام لەوەتەی ساڵی ١٧٩٤ ئەم یارییانە ناوە ناوە لە ساڵی جیا جیا ساز دەکرێن بەھۆی ڕێکەوتنی یارییەکانی ئۆڵمپیکە ھاوینییەکان.
شیرین کەمال
کوردستانی نوێ
شیرین لە ١٥ی ئازاری ١٩٩٣دا بەفەرمی لە نووسینگەی سلێمانی رۆژنامەی کوردستانی نوێ دەستبەکاربوو بە ناونیشانی راوێژکاری رۆشنبیری. بەرھەمێکی زۆری لەم ڕۆژنامەیە بڵاوکردوونەتەوە، و بۆ ماوەی بیست و یەک ساڵ لەو ڕۆژنامەیە کاری کردووە وەکو لێپرسراوی ئەدەب و ھونەر و دواتریش وەکو سکرتێری نووسین؛ و لۆنای کچیشی کە بەشی ڕاگەیاندنی تەواو کردووە لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە لەوێ کار دەکات، و ئێستا سکرتێری نووسینی ئەو ڕۆژنامەیەیە. شیرین یەکەم بەرھەمی کە بڵاویکردووەتە، کورتە چیرۆک بووە، یەکەم کتێبی چاپکراویشی ھەر کۆمەڵێ چیرۆکە بەناونیشانی (پێش ئەوەی تاریک دابێ). ئەوە تاکە کتێبی چاپکراوی بوو کاتێک دڵشاد مەریوانی ھاوسەری لەژیاندا بوو، لە دوای کوژرانیشی بەدرێژایی ئەو ساڵانە، پازدە کتێبی تری بەچاپ گەیاندووە و بڵاوکراونەتەوە کە پێکدێت لە (کۆمەڵە چیرۆک و شیعر و وەرگێڕان).
یارییەکانی ئۆڵمپیک
مێژوو
چەپ|250px|وێنۆک|یاریگای ئۆڵمپی لە [[یۆنان]] مێژووی ئۆڵۆمپی دابەشدەکرێت بۆ دوو قۆناغ، یەکەمیان مێژووی ئۆڵۆمپی کۆن، لەگەڵ مێژووی ئۆڵۆمپی نوێ.
شیرین کەمال
وەرگێڕان
شیرین دە کتێبی لە زمانی عەرەبییەوە وەرگێڕاوە بۆ کوردی، کە بریتین لە سێ ڕۆمان و سێ کۆمەڵە چیرۆک و دوو کتێبی توێژینەوە و یەک مۆنۆدراما، لەگەڵ چەندین شانۆگەری وەرگێڕدراو؛ و چەندین بەرھەمی بۆ زمانەکانی تر وەرگێڕاون.
یارییەکانی ئۆڵمپیک
مێژووی ئۆڵمپیکی کۆن
شارەزایان مێژووی دروستبوونی ئۆڵمپیکی کۆن دەگەڕێننەوە بۆ ٧٧٦ ساڵ پێش زایین لە وڵاتی یۆنان بە ئاماژەدان بەوەی کە لەسەر دیواری پەرستگاکان نوسراوە، کە چوار ساڵ جارێک یارییەکانی بەڕێوە دەچوون، بەڵام ھەندێکی تر لە شارەزایان مێژووی ئۆڵمپیکی کۆن دەگەڕێننەوە بۆ ١٤٠٠ ساڵ پێش زایین. سەرەتای ڕکابەریکردنی یارییەکانی ئۆڵۆمپی بە یاری ڕاکردن دەستی پێکردووە کە ماوەکەی ١٨٦ یاردە بوو، دواتر زیادکراوە و بووەتە ٨٠٠ یاردە، پاشان یارییەکانی زۆرانبازی و بۆکسێن و پێشبڕکێی ڕاکێشانی عەرەبانە کە چوار ئەسپ ڕای دەکێشا، ھەروەھا ماوەی یارییەکانی ئۆڵۆمپیات لە ڕۆژێک بۆ ٥ ڕۆژی دەخایاند، ھەروەھا بەشدارانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیات بۆ ماوەی مانگێک پێش دەستپێکردنی یارییەکان دەگەیشتنە شوێنی یارییەکان بۆ ئەنجامدانی مەشق و پرۆڤە کردن، خەلاتی وەرزشکارە سەرکەوتووەکانیش بریتی بوو لە شێوەی کلیلێک لە گەڵای زەیتون و پاشان تاجێک دەخرایە سەری سەرکەوتووەکان، ئەم گەڵایانەش پیرۆز بوون چونکە لە نزیک پەرستگاکان دەڕوێنراو (ھەرقل بگرس)یەکەم داری لە نزیک پەرستگای (زیوس) لە ئەسینا چاند. ھەروەھا بەشدارانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیات تەنھا ھاووڵاتیان و وەرزشکارانی ئاسایی بەشدارییان تێدا نەدەکرد، بەڵکو مەلیک و دەسەڵاتدارانی ئەوکاتیش بەشدارییان دەکرد، نموونەش مەلیکی یۆنانی (فیلیپ مەقدۆن) لە سێ خولی یەک لە دوای یەکدا بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاتی کردووە، ھەروەھا ئیمپراتۆری ڕۆمانی (تابیدۆس) بەشداری تێدا کردووە، کە یۆنان بەشێک بووە لە ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆمانی.
شیرین کەمال
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی کورد پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی ژن پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:نووسەرانی ژنی عێراقی پۆل:نووسەرانی کورد
یارییەکانی ئۆڵمپیک
مێژووی ئۆڵمپیکی نوێ
مێژووی ئۆڵمپیکی نوێ لە ساڵی ١٧٦٦ەوە دەست پێدەکات پاش ئەوەی ئۆڵۆمپی کۆن تووشی داڕمان ھات بەھۆی چەند ڕوودانی جەنگ و ڕووداوە سروشتییەکانی وەک (زەمین لەرزە و لافاو و ھتد …). دواتریش فەڕەنسییەکان چەندین ھەوڵیانداو گەڕان بە شوێن پاشماوەکانی ئۆڵۆمپیدا، بەڵام ھەوڵەکانیان بێ سوود بوو، دواتر وەفدێکی ئەڵمانی بە سەرۆکایەتی (ئارنست کۆرتیۆس)ی ئەڵمانی لە ساڵی ١٨٧٥، کە بۆماوەی شەش شاڵ بەردەوام بوون بۆ گەڕان و دۆزینەوەی پاشماوەکانی ئۆڵۆمپی، ھەروەھا سەرکەوتنیان بە دەستھێناو چەند ئاماژەو سەرەداوێکی گرنگیان دۆزییەوە سەبارەت بە مێژووی ئۆڵۆمپی و قۆناغەکانی.
ئۆڵۆمپییە کۆنەکان
یارییە ئۆلۆمپییەکان بە ناسراوترین خولی وەرزشی دادەنرێن لە مێژووی کۆندا. بۆیەیش بەم ناوەوە ناونراوە چونکە ناوی شارێکی یۆنانیە، کە پێشتر پەرستگا بوو. لە ساڵی ٧٧٦پ. ز سەری ھەڵداوە، ھەرچوار ساڵ جارێک لەسەر شەرەفی (زۆس)ی خواوەندی گەورەی یۆنانییەکان و خێزانەکەی (ھیرا) سازئەکرا، و حەوت ڕۆژی دەخایاند. یارییە ئۆڵۆمپییەکان تەنھا وەرزشێک نییە، بەڵکو مانا و سیمایێکی ئایینی و نیشتیمانی ھەیە. مەزەندە دەکرێ کە ھەرقەل شەش وەرزشی داھێنابێ. لەسەدەی پێنجەمی پێش زایین، ژمارەی یاری و پێشبرکێکان گەیشتە ١٣ یاری، ١٠ یاری بۆ پیاوان، ئەوانی تریش بۆ منداڵان، دە یارییەکەش ئەمانە بوون: چوار پێشبڕکێی جۆراوجۆر لە ڕووی دوژمن، زۆرانبازی ئازاد، بۆکسێن، زۆرانبازی یۆنانی، پێشبڕکێی ئەسپ سواری، پێشبڕکێی گالیسکە، پێنج گۆشەکی. یارییەکانی منداڵانیش بریتی بوون لەمانە: دوژمن، زۆرانبازی، بۆکسێن، تۆپی پێ، تۆپی دەست، تۆپی بالە، کە ھەموویان یاری ئۆلۆمپی بوون. وێنۆک|ئاڵای ئۆڵمپیک
ھەڵبژاردە براوەکان
لە ئۆڵەپیادا سێ مەدالیا دەدرێت براوەکان ئەوانیش زێڕ و زیو و بڕۆنز لەخوارە باشترین لەو وڵاتانەی کە ئەنجامی بەرچاویان بەدەست ھێناوە لە ئۆڵەمپیاد ئەم ڕیزبەندە بەر لە ئۆڵەمپیادی لەندەنی ساڵی ٢٠١٢ دانراوە
سەرچاوەکان
پۆل:یارییەکانی ئۆڵمپیک پۆل:ڕووداوە وەرزشییەکان، دامەزرانی ١٨٩٦
شارستانی کۆچنار
شارستانی کۆچنار (، ) یەکێکە لە شارستانەکانی پارێزگای فارس، لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە وڵاتی ئێران. ناوەندی ئەم شارستانە شارۆچکەی چنارشاھیجانە.
ناو
کۆچنار تێکەڵەیەک لە دوو ناوی "چنارشاھیجان" و "کۆمێرا نۆدان".
دانیشتوان
ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە بە پێی سەرژمێری ژمارەی دانیشتووان و خانووبەرە لە ساڵی ٢٠١٦دا ٥٤ ھەزار و ٨٧٦ کەسە و بە ٢٠ھەمین شارستان لە پارێزگای فارس ھەژمار دەکرێت. شارۆچکەی قائیمیە (کە تا ئێستاش خەڵک پێی دەڵێن چنارشاھیجان) ھەروەھا بیستھەمین شارۆچکەیە لە پارێزگای فارس و سێیەمین شارۆچکەیە لە ڕۆژئاوای ئەو پارێزگایە کە ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢٦ ھەزار و ٩١٨ کەسە (١٣٩٥).
جوگرافیا
ئەم شارستانە لە میحوەرەکانی گواستنەوەی پارێزگای فارس، پارێزگای بووشێھر، پارێزگای خوزستان، پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد و یەکتربڕینی شارەکانی شیراز، بووشێھر، یاسووج، ئەھواز و کازیرون ھەڵکەوتووە.
مێژوو
دامەزراندنی ئەم شارستانە یەکێک بوو لە بەڵێنەکانی ھەڵبژاردنی (حوسێن ڕەزازادە) نوێنەری کازیرون لە (ئەنجومەنی ئیسلامی) و دوای ئەوەی شایستەی دەیەمین خولی مەجلیس بوو، ھەوڵیدا ئەم شارستانە دابمەزرێنێت. ئەم پلانە لە لایەن خەڵکی چنارشاھیجانەوە پاڵپشتی دەکرێت، بەڵام لە کازیرون خەڵک دژایەتی دەکەن و ناڕەزایەتییان لەو بارەیەوە وروژاند. یەکێک لە ھۆکارەکانی ناڕەزایەتییەکان ئەوە بوو کە بیشاپور و ئیمام زادە سەید حوسێن و دارستانەکانی دەشت بارام بە بەشێک لە ناسنامەی کازیرون دادەنران. وەزارەتی ناوخۆ رایدەگەیەنێت، پێداچوونەوەی ئاسایی پسپۆڕان بنەمای ئەم پلانە بووە.
زمان
خەڵکی شارستانی کۆچنار لوڕن و بە زمانی لوڕیی باشووری قسە دەکەن. ئەم زاراوەیە ھاوشێوەی زاری بەختیاریە. لەگەڵ زمانی تورکی قاشقایی.
دابەشی کارگێڕی
شارستانی کۆچنار ئەم دوو ناوچەیەی خوارەوەی ھەیە: شارۆچکە: چنارشاھیجان شارەدێ: نۆدان
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای فارس پۆل:شیراز پۆل:شارستانی شیراز پۆل:شارەکانی ئێران
ئەو شارانەی دەکەونە سەر ڕێگای ئاوریشم
ئەم وتارانە ڕێزبەندی ئەو شارانە دەکات کە دەکەونە سەر ڕێگای ئاوریشم. ڕێگای ئاوریشم ڕایەڵێک بوو لە ڕێگا بازرگانییە دێرینەکان کە ئەوروپایان بە ڕۆژھەڵاتی دوورەوە گرێدا، لە دەریای سپی ناوەڕاستەوە تا نیمچە دورگەی کۆریا و کانگاروسینا و کیشوەری ئەفریقای گرتەوە. ڕێگای ئاوریشم لە زۆر شار پێکھاتبوو بۆ ئەوەی گونجاو بێت ئەفریقا و شارەکانی تێدا زیادکرا کۆتایی ڕۆژھەڵاتی ڕێگای ئاوریشم لە ئێستای چیندایە و کۆتایییە سەرەکییەکەی ڕۆژئاوایە ئانتیوخ ڕێگای ئاوریشم سەبارەت بە سەردەمی بنەماڵەی ھان دەستی پێکرد، کە ئیمپراتۆربوو و و حوکمی ئاسیای ناوەڕاستی دەکرد.
بەدرێژایی دەڤەر و ڕێگاکانی ئاوریشم
ناوی شارە سەرەکییەکان، لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە بۆ باشووری ئاسیا ھەروەھا لە ڕۆژئاواوە بۆ ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ئەم ڕێزبەندییە بەپێی ناوی وڵاتانی مۆدێرنی ئەوڕۆ ڕێک خراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم پۆل:پێرستەکانی شارەکانی ئاسیا
تاک (میتافیزیک)
لە میتافیزیکدا، تاک یا ھەندەکی یا جوزئی  پێچەوانەی تێکڕایی یان «کوللی»یە. تێکڕایی بە تێگەیشتەیەک دەوترێ کە دەتوانێ میسداقی زۆر بێ، واتە نموونەی لە چەندین تاکدا دەبێنرێ، وەک مرۆڤ یا کێو. بەڵام تاک تێگەیشتەیەکە کە تەنیا یەک میسداقی ھەیە، وەک نالی یا وەک کێوی شاھۆ.
١٠٦٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھێلزبۆرۆ، ئەلاباما
ھێلزبۆرۆ (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی لۆرانس، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٥٥٢ کەس بووە. ڕووبەری ٤٫٨٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١١٣٫١١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
گاڤار
گاڤار کۆمەڵگەیەکی شارەوانی شارۆچکە و شارەوانییە لە ئەرمینیا کە وەک ناوەندی کارگێڕی پارێزگای گێغارکونیک کاردەکات. دەکەوێتە نێوان چیا بەرزەکانی زنجیرە چیای گێغام لە ڕۆژئاوای دەریاچەی سێڤان بە تێکڕا بەرزییەکەی ١٩٨٢ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە. شارۆچکەکە دەکەوێتە ٩٨ کیلۆمەتر لە ڕۆژهەڵاتی یەریڤانی پایتەختەوە، ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢٠ هەزار و ٧٦٥ کەس بووە بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١. بەپێی خەمڵاندنی فەرمی ساڵی ٢٠١٦، ژمارەی دانیشتوانی گەڤار ١٩٥٠٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای گێغارکونیک گاڤار پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٠ پۆل:پارێزگای ئێریڤان
پشتوێن
وێنۆک|225px|بڕوانە ھەرسێ ئەستێرەکەی پشتێنەی ڕاوچی ئەوەی ھەرە سەرەوە ئەستێرەی پشتوێنەکە، لەکوردەواری پێی دەڵێن براگەورە یان پێشەوا
پشتوێن (بە ئینگلیزی:Alnitak)، (ھێمای گەردوونی: ζ)یان ناوە کۆنەکەی ئۆریۆنیس (لاتینی بۆ زیتا ئۆریۆنیس، کورتکراوەی زێتا ئۆری، ζ ئۆری)، سیستێمێکی ئەستێرەیییە لە دەستەی پێکھێنەرانی پشتێنەی ڕاوچی قەبارەکەی چەند سەدجارێک لە خۆر گەورەترە. یەکێکە لە سێ ئەستێرەی سەرەکی پشتێنەی ڕاوچی لەگەڵ ھەریەکە لە یەکبوون و ناوچە.
ئەستێرەیەکی گەورەی شینی گەرمە بە گەورەیی ڕەھای −٦٫٠ و گەشترین ئەستێرەی پشتێنی ڕاوچییە لە ئاسمانی شەودا بە قەبارەی بینراوی +٢٫٠بەدی دەکرێت. خۆی لە بنەڕەتدا ھەزارەھا ئەستێرەن بەڵام زانست دوو جۆری یەکلایی کردووەتەوە – ئێ و بێ، کە یەکەمیان لەمێژە ناسراوە ھەرچی ئەوەی دووەمە بەم دواییانە دۆزراوەتەوە، ڕووناکی ئەم ئەستێرەیە ڕووناکییەکی گەورەی تێکەڵی بە سێگۆشەی +١٫٧٧ بەرھەم ھێناوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەستێرەکان بە ناوی تایبەت
پێناسەی بازنەیی
پێناسەی بازنەیی پێناسەیەکە کە ئەو زاراوەیەی دەبێ بناسێنرێ خۆی بەشێک لە پێناسەکە بێ، یان پێناسەکە وای دابنێ کە مرۆڤ پێشتر ئاشنایەتییەکی لەگەڵ زاراوەکە ھەیە. پێناسەی بازنەیی یەکێک لە شێوازەکانی ھەڵەوێژییە کە تێیدا بەردەنگ بۆ تێگەیشتن لە مانای شتێ دەسپێردرێتە دەست شتێکی تر، لە حاڵێکدا کە بۆ تێگەیشتن لە شتە دووەمەکە دەبێ شتە ئەوەڵەکە بناسێت. لێرەدا مرۆڤ لە جیاتیی ناساندنی زاراوەکە تەنیا وشەکە دەگۆڕێ، بۆ نموونە ئەگەر کەسێ لە ناساندنی خۆردا بڵێ: «خۆر ئەستێرەیەکە بە ڕۆژدا ھەڵدێ» و، یەکێک بپرسێ ئەی ڕۆژ چییە؟ ئەویش بڵێ «ڕۆژ مەودای نێوان ھەڵاتن و نیشتنی خۆرە»، ئەمە پێناسەیەکی بازنەیییە. چونکە ناسینی «خۆر» ڕاگیراوە ھەتا «ڕۆژ» بناسرێت، ناسینی «ڕۆژ»یش ڕاگیراوە ھەتا «خۆر» بناسرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:لۆژیکی فەلسەفی
ھۆبسن سیتی، ئەلاباما
ھۆبسن سیتی (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی کەلھۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٧٧١ کەس بووە. ڕووبەری ٢٫٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٢٨٥٫٥٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
بڕیارنامەی ١٤٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئازاری ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سیەرالیۆن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٥٠٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.