ڕێکخراوەی_خەباتی_شۆڕشگێڕی_کوردستان
له‌ دابه‌ش كرانی یه‌كه‌مه‌وه‌ كورد به‌ ته‌واوی هه‌ستی به‌ بێ به‌شی كرد، هه‌ستی ئازادیخوازیی رۆژ له‌دوای رۆژ زیاتر ده‌بوو به‌تایبه‌ت كه‌ له‌لایه‌ن هه‌ر دوو داگیركه‌ره‌وه‌ به‌بێ ره‌حمانه‌ ده‌چه‌وساوه‌ و سه‌ركوت ده‌كرا. ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ ده‌ستیان دایه‌ راگواستنی به‌شێك له‌ هۆزه‌ كورده‌كان به‌ره‌و ناوچه‌ دووره‌كان، عوسمانیه‌كان به‌ره‌و ئه‌رزه‌رۆم و ئه‌ناتۆڵی و سه‌فه‌وییه‌كان به‌ره‌ و خوراسان كه‌ زۆربه‌یان دوای چه‌ند سه‌ده‌، زمان و فه‌رهه‌نگ و ره‌گه‌زی خۆیان لێ وون نه‌بووه‌و هه‌ر نه‌فرین ده‌نێرن بۆ ئه‌وانه‌ی رایان گواستن. گه‌لی كوردستان له‌دوای دابه‌شكرانی به‌سه‌ر چه‌ند وه‌لاتدا، وه‌ك غه‌واره‌و گه‌لی بێ به‌ش و جێی گومان چاویان لێكراو ئه‌و روانینه‌ ناحه‌زو ناپه‌سه‌نده‌ی داگیركه‌ران، له‌ماوه‌ی سه‌د ساڵی رابردوو، وای كرد كه‌ كورد ده‌ست بداته‌ خه‌بات، له‌ به‌رانبه‌ر سته‌مء داگیركاریدا، به‌تایبه‌ت ئه‌و خه‌بات و فیداكارییه‌ له‌ماوه‌ی١٠٠ ساڵی رابردوودا، ده‌یان هه‌زار قوربانیی لێكوتۆته‌وه‌و ده‌ربه‌ده‌ری و ماڵ وێرانی و بێ سه‌ر و شوێن بوونی كوردی به‌دواوه‌ بووه‌. سته‌م و درِنده‌یی ده‌سه‌لاتداره‌ خۆبه‌ زل زان و ملهورِه‌كان له‌دژی كورد و تێكرِای دانیشتوانی ئه‌و وه‌ڵاتانه‌ی كوردیان به‌سه‌ردا دابه‌ش كراوه‌، به‌رِاده‌یێكه‌ كه‌ دڵی هه‌ر مرۆڤێكی خاوه‌ن هه‌ست ده‌ته‌زێنێ. وه‌ك سه‌ركوتی شۆرشه‌كانی شێخ سه‌عیدی پیران و شێخ ره‌زای ده‌رسیم و به‌ند و ته‌بعید كرانی شێخ عه‌بدولا نه‌هری و راگواستن و كوژرانی هه‌زاران كه‌س له‌ نه‌ته‌وه‌ی كورد له‌ توركیه‌. هه‌روه‌ها وێرانكردنی ٤٠٠٠ دێی كوردستانی عێراق و كاره‌ساتی دڵته‌زێنی ئه‌نفال كه‌ له‌لایه‌ن رژیمی عێراق به‌رِێوه‌چوو، و تیایدا نزیكه‌ی ١٨٢ هه‌زار كورد بێ سه‌ر و شوێن كرا و شاری هه‌ڵه‌بجه‌و چه‌ند گوند له‌لایه‌ن رژیمی پێشووی عێراقه‌وه‌ كیمیاباران كرا و پێنج هه‌زار كه‌س تیایدا له‌ناو چوون. له‌ئێرانیشدا وێران كردن و كاولكردنی شارو دێ كان و قه‌تل و عامی هاونیشتمانانی كورد له‌ نه‌غه‌ده‌و قارنه‌ و قه‌لاتان و سۆفیان و ووسوكه‌ند و ساروقامیش و ئێعدامی به‌كۆمه‌ڵ و بێ به‌زه‌ییانه‌ی پیرو لاوی كورد به‌ فه‌رمانی جیهادی خومه‌ینی و قازیه‌ به‌ناو شه‌رعیه‌كانی و ئێعدامی سه‌دان مرۆڤی شورِشگێری كورد له‌ماوه‌ی نزیك به‌ مانگێك له‌ساڵی ١٣٦٧ی كۆچی خۆری، ته‌نیا به‌ تاوانی بوونی پێوه‌ندی به‌ هێزه‌ شۆرِشگێرِه‌كان، داواكردنی مافه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كان، هه‌روه‌ها ترۆری ده‌یان تێكۆشه‌ری سیاسی و فه‌رهه‌نگی و نووسه‌ر و رووناكبیر، له‌ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌. له‌ وه‌لاتی سوریه‌ رێژیمه‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌كه‌كان، نه‌ته‌وه‌ی كوردیان به‌ خراپترین شێوه‌ سه‌ركوت كردوه‌ و حاشا له‌ بوونی كراوه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ دوای هاتنه‌ سه‌ركاری حافیز ئه‌سه‌د هیچ جۆره‌ مافێك به‌ كورد به‌ ره‌وا نه‌بیندراوه‌ و تا ئێستاش به‌شێكی زۆری ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ له‌ مافی ناسنامه‌ بێ به‌شه‌ و به‌شێكی به‌رچاو له‌ نیشتمانه‌كه‌ی وه‌ك عه‌فرین و كوبانی و زه‌هریه‌ و ئه‌حمه‌دیه‌ له‌لایه‌ن داگیركه‌رانه‌وه‌ راگواستنی زۆره‌ ملی كوردیات تێدا كراوه‌. ئه‌وانه‌ و ده‌یان نموونه‌ و به‌ڵگه‌ی حاشاهه‌ڵنه‌گری دیكه‌ له‌سه‌ر سته‌مگه‌ری و ملهورِیی داگیركه‌ران و ده‌سه‌لاته‌ نامه‌شروعه‌كان هه‌ن كه‌ ئه‌و سته‌مگه‌رییانه‌ به‌ڵگه‌ن بۆ سه‌لماندنی ئه‌و راستیه‌ی كه‌ خه‌باتی جه‌ماوه‌ری كورد بۆ وه‌ده‌ست هێنانی مافه‌ بنچینه‌ییه‌كانی، خه‌باتێكی ره‌واو مه‌شروعه‌. به‌پێی ده‌ستووری ئیسلامی پیرۆز و باقی ئایینه‌ ئاسمانیه‌كان و سه‌رجه‌م یاسا مرۆییه‌كان، راوه‌ستان له‌ به‌رانبه‌ر زاڵم و ته‌عه‌داكار ئه‌ركێكی پێویسته‌ و نه‌ته‌وه‌ و مرۆڤه‌كان هاندراون بۆ رزگار بوونیان له‌ ده‌ست سته‌م، خه‌بات بكه‌ن و رێگه‌ نه‌ده‌ن زوڵمیان لێ بكرێ. ب ـ گه‌لی كورد كه‌ گه‌لێكی خاوه‌ن مێژووی چه‌ند هه‌زار ساڵه‌یه‌ و له‌ نیشتمانی خۆیدا ژیاوه‌، مافی ره‌وای خۆیه‌تی بۆ ده‌سته‌به‌ر كرانی ماف و ئازادیه‌كانی تێبكۆشێ و له‌و پێناوه‌شدا هه‌موو تواناو رێگه‌ درووست و ره‌واكان بۆ خه‌بات كردن تا هاتنه‌ دیی ئامانجه‌كانی، به‌كار بێنێ. گه‌لی كورد ده‌بێ به‌ هه‌وڵی سیاسی و بڵاوكردنه‌وه‌ی زانیاری و ته‌بلیغات، سه‌رنجی رای گشتیی جیهانی و ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵاته‌ خاوه‌ن هێزه‌كان و ناوه‌نده‌كانی پارێزه‌ری مافی مرۆڤـ و رێكخراوی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان راكێشێ بۆ پشتیوانی له‌ خه‌باتی ره‌وای خۆی. ج ـ گه‌لی كورد حه‌قی خۆیه‌تی وه‌ك نه‌ته‌وه‌یێكی مێژوویی و خاوه‌ن توانا، ده‌وری له‌ به‌رِێوه‌بردن و ئیداره‌كردنی له‌ ئێراندا هه‌بێ و ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر نیشتمانی خۆیدا به‌خۆی بێ و ده‌بێ ده‌سه‌ڵاتداری ناوه‌ندی ، له‌جیات سه‌ركوتی كورد و داگیركردنی كوردستان و مۆڵدانی هێزی سه‌ربازی، هاوكاریی كورد بكا بۆ ئه‌وه‌ی نیشتمانیان گه‌شه‌ پێ بده‌ن له‌ هه‌موو بارێكه‌وه‌. د ـ گه‌لی كورد له‌ كوردستانی ئێران، له‌دوای ئه‌وه‌ی هه‌ستی به‌ ژێرده‌ستی كرد، خه‌بات و تێكۆشانی بێ ووچانی به‌رامبه‌ر به‌ داگیركه‌ران درێژه‌ پێ داوه‌. له‌ شۆرِشی گه‌لانی ئێران دژبه‌ رژیمی پاشایه‌تی له‌ساڵی ١٣٥٧ی كۆچی خۆریدا، تێكرِای خاوه‌ن باوه‌رِان به‌ ئازادی له‌و شۆرِشه‌دا به‌شدار بوون و گه‌لی كوردیش ده‌ورێكی كاریگه‌ر و سه‌ره‌كیی هه‌بوو له‌ سه‌ركه‌وتنی ئه‌و شۆرِشه‌دا و له‌ راماڵینی پێگه‌ی ده‌سه‌ڵاتی په‌هله‌وی له‌كوردستاندا. ئه‌و خه‌بات و راپه‌رِینه‌ یه‌كگرتووه‌ی خه‌ڵكی ئێران به‌ كورد و فارس و تورك و عه‌ره‌ب و بلوچ و باقی قه‌وم و دین و مه‌زهه‌ب و بیروبۆچوونه‌كان به‌و ئامانجه‌ بوو كه‌ ئیتر به‌ یه‌كجاری كۆتایی به‌ سته‌م و بێ عه‌داڵه‌تی دێ و هه‌موو نه‌ته‌وه‌كان له‌ ئێراندا به‌ مافه‌ ره‌واكانیان ده‌گه‌ن. ه ـ به‌رهه‌می راپه‌رِینی ١٣٥٧ی گه‌لانی ئێران له‌لایه‌ن خومه‌ینی و په‌یره‌وانیه‌وه‌ و به‌ هێنانه‌ مه‌یدانی ده‌سه‌ڵاتێكی تاكرِه‌وانه‌ و غه‌یره‌ دیموكراتیك و ناره‌وا، له‌ژێرناوی پیرۆزی ئیسلامدا به‌فیرۆ درا، خه‌ڵكی ئێران به‌ تێكرِا و خه‌ڵكی كوردستان به‌تایبه‌ت بۆئه‌وه‌ی به‌ری ره‌نج و خوێنی شه‌هیدان له‌ فه‌وتان و له‌ ناوچوون رزگار بكه‌ن كه‌وتنه‌ خۆ، هه‌ر به‌و مه‌به‌سته‌ش له‌ سه‌رانسه‌ری ئێران و كوردستان له‌ ساڵی ١٣٥٨ی كۆچی خۆری به‌دواوه‌، جه‌ماوه‌ر به‌ رێپێوان و نارِه‌زایه‌تی، بێزارییان له‌ ده‌سه‌ڵاتی نوێ ئاشكرا كرد. به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی نوێ، له‌جیات وه‌ڵامی به‌ڵێ بۆ داوای جه‌ماوه‌ری راپه‌رِیو و بێزار له‌سته‌م، به‌ به‌كارهێنانی هێزی سه‌ركوت، بێ به‌زه‌ییانه‌ كه‌وتنه‌ گیان خه‌ڵك و میتینگ و نارِه‌زایه‌تی و كۆبوونه‌وه‌ی جه‌ماوه‌رییان دایه‌ به‌ر په‌لامار و هه‌زاران كه‌سیان راپێچی زیندان و چاڵه‌رِه‌شه‌كان كرد و ده‌یان رۆڵه‌ی تێكۆشه‌ریان له‌ژێر شكه‌نجه‌دا شه‌هید كرد و سه‌رله‌نوێ زیندانه‌ چۆڵ كراوه‌كانیان به‌ رۆڵه‌ تێكۆشه‌ر و ئازادیخوازه‌كان، ئاوه‌دان كرده‌وه‌. گه‌لی چه‌وساوه‌ی كورد له‌ كوردستانی ئێران ئومێدواربوو به‌ رووخانی رژیمی په‌هله‌وی، كۆتایی به‌ ره‌نج و مه‌ینه‌تی ده‌یان ساڵه‌ی بێ، به‌ڵام زۆری پێ نه‌چوو، رووبه‌رِووی سته‌مێكی تاقه‌ت پرِوكێنتر و درِندانه‌تر بوه‌وه‌. سه‌ره‌رِای سته‌مه‌ بێ به‌زه‌ییانه‌كان، گه‌لی كورد به‌رده‌وام داوای ئاشتی و لێك تێگه‌یشتنی كردوه‌. هه‌ر به‌و مه‌به‌سته‌ش چه‌ندین ده‌سته‌ی نوێنه‌رایه‌تی بۆ ووت ووێژ له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتدارانی رژیم دیاری كرد. هه‌یئه‌ته‌كانی نوێنه‌رایه‌تی كورد زۆربه‌ جیددی هه‌وڵیان دا كه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی ئێران رازی بكه‌ن مافه‌ ره‌واكانی كورد بسه‌لمێنن. به‌ڵام ئاخونده‌كان له‌ وه‌ڵامی داوا ره‌واكانی خه‌ڵكی كوردستان دا ده‌ستیان دایه‌ هه‌رِه‌شه‌ و چاو سوور كردنه‌وه‌ و هه‌ڵوێستی غه‌یره‌ دیموكراتی و هێرشی نیزامی بوونه‌ هۆی سه‌رهه‌ڵدانی جه‌نگێكی خوێناوی و ناچار كردنی گه‌لی كوردستان به‌ دیفاع له‌ خۆی و نیشتمانی. به‌ فه‌رمانی جیهاد جه‌نگی نارِه‌وای خومه‌ینی له‌ دژی خه‌ڵكی كورد ده‌ستی پێ كرد و پاسدار و باقی هێزه‌ سه‌ركوتگه‌ره‌كان و خه‌ڵخاڵی ی جه‌للاد و به‌ناو قازی شه‌رع ره‌وانه‌ی كوردستان كرا، كه‌ چۆنی پێی خۆش بێ و چه‌نده‌ حه‌زی لێ بێ درِندانه‌ لاو و پیری كوردستان بنێرێته‌ مه‌یدانه‌كانی گولله‌باران و مه‌رگ. خه‌ڵخاڵی له‌ماوی چه‌ند رۆژدا، ده‌یان لاو و پیری كوردی شه‌هید و به‌و جینایه‌ته‌ی لاپه‌رِه‌یێكی ره‌ش و قێزه‌ونی بۆ ده‌سه‌ڵاتداریی ئاخونده‌كان تۆمار كرد، كه‌ تا ژیان ده‌مێنێ، له‌بیر كورد و ئازادیخوازان ناچێته‌وه‌. هێرشی پاسداره‌ به‌كرێگیراوه‌كان بۆ سه‌ر كوردستان و سوتاندن و وێران كردنی چه‌ندین شارو دێی كوردستان و هه‌رِه‌شه‌ و كوشتن و زیندانی كردنی لاوه‌كان و كه‌سایه‌تیه‌ ئازادیخوازه‌كان، جه‌ماوه‌ری كوردستانی ناچار كرد بۆ دیفاع له‌خۆیان و پارێزگاری له‌ نیشتمانیان، ده‌ست بده‌نه‌ خه‌بات و به‌ربه‌ره‌كانێ له‌به‌رانبه‌ر رژیمی ده‌سه‌ڵاتداری دژ به‌ ماف و ئازادی و دواكه‌وتووی ویلایه‌تی فه‌قیه‌. دیفاع كردنی جه‌ماوه‌ری كوردستان و هێزه‌ تێكۆشه‌ر و ئازادیخوازه‌كان درێژه‌ی هه‌یه‌ و خه‌باتی جه‌ماوه‌ری كوردستان له‌م ساڵانه‌ی دواییدا گه‌لێك به‌رچاوتر و په‌ره‌گرتووتر بووه‌ له‌ ساڵانی رابردوو. و ـ له‌دوای هێرشی پاسدار و ئه‌رته‌شی به‌كرێگیراو بۆسه‌ر كوردستان و كوشت و برِی خه‌ڵكی كورد به‌ تاوانی دژی ئینقلاب و دژی ئیسلام، به‌ برِیاری جه‌ماوه‌ری كوردستان بۆ دیفاع له‌ نیشتمان و تێكۆشان بۆ هاتنه‌ دیی ئامانجه‌ ره‌واكان و ئازادی، ژماره‌یێك له‌ مامۆستایانی ئایینی و كه‌سایه‌تیه‌ تێكۆشه‌ره‌كانی كوردستان به‌ رێبه‌رایه‌تی مامۆستا سه‌یید جه‌لال الدین حوسێنی، كه‌ پێشتر له‌ژێر ناوی ده‌فته‌ری مامۆستا شێخ عزالدین دا چالاكیی سیاسی نیزامیان ئه‌نجام ئه‌دا، بیریان له‌ پێك هێنانی سازمانێكی سیاسیی نه‌ته‌وه‌یی و ئیسلامی كرده‌وه‌ كه‌ به‌ بۆچوونێكی جیاواز له‌ رێبازی هێزو لایه‌نه‌كانی دیكه‌ی گۆرِه‌پانی خه‌بات بێته‌ مه‌یدان و په‌رچه‌مدار و پێشرِه‌وی ئه‌و جه‌ماوه‌ره‌ بێ كه‌ خاوه‌نی بیرێكی نه‌ته‌وه‌یی و ئیسلامین، هه‌ربۆیه‌ له‌ ٥ی خه‌رمانانی ساڵی ١٣٥٩ی كۆچی خۆری به‌رانبه‌ر به‌ ٢٧ ئه‌گۆستی ١٩٨٠ی زایینی، پێكهاتنی سازمانی خه‌باتی نه‌ته‌وایه‌تی و ئیسلامیی كوردستانی ئێران (خه‌بات)یان راگه‌یاند. ز ـ به‌ راگه‌یاندنی سازمانی خه‌بات، خاوه‌ن بیرانی ئه‌و رێبازه‌و به‌شێكی به‌رچاو له‌ جه‌ماوه‌ری كوردستان دڵخۆش و هیواداربوون. خه‌ڵك به‌زوویی پێشوازی گه‌رمی له‌ سازمانی خه‌بات كرد، له‌ چه‌ندین شار و ناوچه‌ له‌ باكوور تا باشووری كوردستانی ئێران بنكه‌ و رێكخراوه‌كانی سازمان داندران و كادر و پێشمه‌رگه‌كانی سه‌ره‌رِای كه‌ند و كۆسپی زۆر هه‌ڵسوورِانی سیاسی نیزامیان له‌ به‌رانبه‌ر هێزه‌ به‌كرێگیراوه‌كانی رژیمی ئاخوندیدا ده‌ست پێ كرد. به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ به‌ هۆی كۆسپ و ته‌گه‌ره‌ی جیاجیا كه‌ له‌لایه‌ن هێزو لایه‌نه‌كانی دیكه‌، خرانه‌ سه‌ر رێگه‌ی كار و چالاكی كادر و پێشمه‌رگه‌كان، سازمانی خه‌بات نه‌یتوانی وه‌ك پێویست ئه‌رك و كاره‌ ته‌بلیغی و ته‌شكیلاتیه‌كانی ئه‌نجام بدا. هه‌ر بۆیه‌ ناچار بوو بۆ په‌ره‌ پێ دانی سیاسه‌ت و هه‌ڵوێستی سه‌ربه‌خۆ و بێ لایه‌نانه‌ی خۆی له‌ هێندێك ناوچه‌ی كوردستان به‌ نهێنی هه‌ڵسوورِێ. ح ـ سه‌ره‌رِای بوونی ئه‌و گشته‌ كۆسپ و ته‌گه‌رانه‌ به‌خۆشیه‌وه‌ سازمانی خه‌بات توانی به‌ره‌و پێش بچێ و سه‌ربه‌خۆیی سیاسی و ته‌شكیلاتیی خۆی بپارێزی و له‌ماوه‌ی زیاتر له‌ ٣٣ ساڵ مه‌وجوودیه‌تی له‌ مه‌یدانی خه‌باتدا، ئه‌ركه‌ نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی به‌رِاستی و پاكی به‌جێ بێنێ. سازمانی خه‌بات واقعییه‌ت و ماهییه‌تی رژیمی ناسیوه‌ و هه‌ربۆیه‌ درووشمی رووخانی رژیم یه‌كێك له‌ درووشمه‌ سه‌ره‌كی و نه‌گۆرِه‌كانیه‌تی.