cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نوخشە ناسح
ژیانی کەسی
نوخشە ناسح هاوسەرگیری کردووە، خاوەنی دوو کچە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:ژنانی کورد پۆل:خەڵکی ھەڵەبجە پۆل:ژنانی سیاسیی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
ئاسک (شێرکۆ بێکەس)
''ئاسک: شانۆگەرییەکی شیعرییە لە پێنج تابلۆدا' کتێبێکی شیعری شێرکۆ بێکەسە. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٧٨ چاپ و بڵاو کراوەتەوە.
کتێبناسی
پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس
کۆماری ئەفریقای ناوەندی لە ئۆڵۆمپیاد
کۆماری ئەفریقای ناوەندی لە ئۆڵۆمپیاد کۆماری ئەفریقای ناوەندی لە ساڵی ١٩٦٨ بۆ یەکەم جار بەشداریی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەیان کرد. لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ بەشێوەیەکی بەردەوام بەشداریی ئۆڵۆمپیادیان کردووە. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە تا ئێستا ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیادیان بەدەست نەھێناوە. ھەروەھا ھیچ وەرزشوانێکیان بەشداریی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیان نەکردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆماری ئەفریقای ناوەندی لە ئۆڵۆمپیادەکان
ساوتھامپتن
ساوتھامپتن شارێکە لە شارەکانی شانشینی یەکگرتوو یان ئینگلەند کە کەوتووەتە باشووری ڕۆژھەڵاتی لەندەن. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٨ لە ٢٦٩٬٧٨١ کەس پێک ھاتووە.
وێنۆک|ساوتھامپتن
مێژووی ئەم شارە بۆ سەردەمی بەردین دەگەڕێتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەندەرەکان و لەنگەرگاکانی دەریای مانش پۆل:بەندەرەکان و لەنگەرگاکانی ھەمپشیر پۆل:شارۆچکەکانی ھەمپشیر
ساموا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
ساموا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
چنارۆکی بڵباس
چنارۆکی بڵباس گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی جوارقوڕنە، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
چنارۆکی بڵباس لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گرتک و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی کەند و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھیزۆپی بچوک و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سماقوڵی گەلی.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
یوون ئیون-ھێ
یوون ئیون-ھێ (بەکۆری: لەدایکبووی ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٤) خانمەکتەر، گۆرانیبێژ، بازرگان، مۆدێلی کۆریای باشوورە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤ پۆل:گۆرانیبێژەکانی کەی-پۆپ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی سێئول پۆل:خانمە گۆرانیبێژە پۆپەکانی کۆریای باشوور پۆل:کچە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور پۆل:دەرچووانی زانکۆی سایبەری کیونگ ھی پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:گۆرانیبێژەکانی سێئول پۆل:گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١ەم لە کۆریای باشوور
شارستانی دێنا
شارستان دێنا یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەدە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری سی سەختە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد
سۆلڤانگ، کالیفۆرنیا
سۆلڤانگ شارێکە لە شارستانی سانتا باربارا لە کالیفۆرنیا. بەپێی سەرژمێری ٢٠٢٠ ڕیژەی دانیشتووانەکەی ٦،١٢٦ خەملێنراوە، و لە ١٩١١ دامەزراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا پۆل:شارەکانی شارستانی سانتا باربارا، کالیفۆرنیا پۆل:دامەزراوەکانی ١٩١١ لە کالیفۆرنیا پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٥ لە کالیفۆرنیا
مێژووی بالێ
وێنۆک|تابلۆی بالێی شاهانەی بلباو، ئیسپانیا لە ساڵی ١٦٢٦. بالێت شێوەیەکی ڕەسمی سەمایە کە بنەڕەتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ فەرمانڕەوایی سەردەمی ڕێنیساینسی ئیتاڵیا لەسەدەکانی پازدە و شازدەدا. بالێت لە ئیتاڵیاوە بۆ فەڕەنسا بڵاوبووەتەوە و بە یارمەتی کاترین دێ مێدیچی، کە بالێت زیاتر پێشکەوت لەژێر کاریگەرییە ئەریستۆکراتییەکەی. لە نموونە زۆر زووەکانی بەرەوپێشبردنی کاترین بۆ بالێت لە ڕێگای "paradis d'Amou، کە ئەوەش کارێکە لە ئاھەنگی ھاوسەرگیری کچەکەیدا پێشکەشیکرد، لە Marquerite de valoisـەوە بۆ ھێنریی چوارەمی فەڕەنسا. پارەی ئەرستۆکراتی بەرپرس بوو لە قۆناغە سەرەتایییەکانی بەرەوپێشبردن لە "تەختەی شانۆی بالێت"، کە ئەوکاتە پارەی شاھانە بڕیاری دەدا لەسەر بیرۆکە و ئەدەب و مۆسیقای بەکارھاتوو لە بالێتدا کە بەشێوەیەکی سەرەکی درووستکرابوو بۆ خۆشحاڵکردنی چینی ئەرسترۆکراتی لەوکاتەدا. بۆیەکەمجار "بالێی دادگا" بەشێوەیەکی ڕەسمی ساڵی ١٥٧٣ پێشکەشکرا، کە "Ballet des polonais" بوو. شێوەی ڕاستی بۆ خۆشحاڵکردنی پاشایی، " بالێی دی پۆلۆنی" لەلایەن کاترین دێ مێدیچ داواکرا بۆ بەخێرھاتنی باڵوێزە پۆڵەندییەکان کە سەردانی پاریسیان دەکرد لەکاتێکدا ھینری ئەنجۆ دەسەڵاتی پۆڵندای گرتەدەس. لە ساڵی ١٥٨١دا، کاسرین دی میدیشی تەختەیەکی شانۆی تری لە ئەستۆ گرت، بالێی کۆمیک دی لارین، بەڵام ھاوبەشی پێکرد لەگەڵ ئازار دی بوجوێولکس کە بالێکەی ڕێکخست. کاترین و بالتازار دی بوجویلکس بەرپرس بوون لە پێشکەشکردنی یەکەم بالێت لە دادگا بۆ جێبەجێکردنی پرەنسیپەکانی ئەکادیمیای بایف، لەڕێگای پێکەوە لکاندنی ھۆنراوە و سەما و مۆسیقا و دیزاینکردنی شوێنەکان بۆ گەیاندنی چیرۆکێکی درامی یەکگرتوو. سەرەڕای ئەوەش، سەرەتای ڕێکخستن و بەرەوپێشبردنی "تەختەی شانۆی بالێت" دۆزرایەوە و کارتێکراو بوو و بەرھەمھێنرا لەلایەن ئەرستۆکراتەکانی ئەو سەردەمەوە، بۆ پڕکردنەوەی ھەردوو چێژە کەسییەکانیان و پێویستییە پڕوپاگەندە سیاسییەکان.
لە کۆتایییەکانی سەدەی حەڤدەدا، لویی چواردەیەم ئەکادیمیای Royale de musique (ئۆپرای پاریس) ی دامەزراند کە وەک یەکەم تیپی شانۆی بالێتی پیشەگەر دەرکەوت، کە ئەویش تیپی ئۆپێرای پاریسە. کاریگەری زمانی فەڕەنسی لە زاراوەی بالێی ئەم مێژووەدا ڕەنگیداوەتەوە. بەخێرایی بالێی شانۆیی شێوەیەکی سەربەخۆی لە ھونەر وەرگرت، سەرەڕای ئەوەی ھێشتا بەشێوەیەکی بەردەوام پەیوەندیداری بە ئۆپراوە دەپارێزێ، و لە دڵی ئەورووپاوە بۆ وڵاتەکانی دیکە بڵاوبۆوە. بالێی شاھانەی دانیمارکی و بالێی ئیمپراتۆری ڕووسی لە چلەکانی سەدەی حەڤدەدا دۆزرایەوە و دەستیکرد بە گەشەسەندن بەتایبەتی پاش پەنجاکانی سەدەی ھەژدە؛ و لە ساڵی ١٩٠٧ بالێی ڕووسی بۆ ڕۆڵی خۆی گەڕایەوە بۆ فەڕەنسا، کە گرووپێکی بالێی سێرجی دیاجیلفت و شوێنکەوتەکانی بەشێوەیەکی تایبەتی کاریگەربوون. بالێت بەخێرایی لە سەرانسەری جیھاندا بڵاوبۆیەوە لەگەڵ دابەشکردنی کۆمپانیای نوێ، لەوانەش بالێی شاھانە لە لەندەن (١٩٣١)، بالێی سان فرانسیسکۆ (١٩٣٣)، شانۆی بالێی ئەمریکی (١٩٣٧)، بالێی وینپیگی شاھانە (١٩٣٩)، بالێی ئوستورالی (١٩٤٠)، و بالێی شاری نیو یۆرک (١٩٤٨)، و بالێی نیشتیمانی کەنەدی (١٩٥١)، و ئەکادیمیای نیشتیمانی بۆ بالێ و بڕوا لە ھیند (٢٠٠٢).
لە سەدەی بیستدا، ڕێچکەکانی بالێت بە بەھێزی بەردەوام بوو لە پێشکەوتن و کاریگەری بەسەر سەمای ئاھەنگە میوزیکییە فراوانترەکان، بۆ نموونە، لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، جۆرج باڵانتین، دیزاینەری سەماکان لە ئەمریکا، شتێکی پەرەپێدا کە ئێستا ناسراوە بە بالێی کلاسیکی نوێ، و پێشکەوتنەکانی دواتری بالێی نوێ و زالێی پاش ھەیکەلی گرتووە، بۆ نموونە لە کارەکانی ویلیام فورسیثدا بینرا لە ئەڵمانیا.
بنەڕەتی وشەی "بالێ" ڕەنگدانەوەی مێژووەکەیەتی، وشەی بالێ لە فەڕەنسیدا دێت و و پاشان لەلایەن زمانی ئینگلیزییەوە براوە لە دەوروبەری سەدەی حەڤدەدا. وشەیەکی فەڕەنسییە کە بنەڕەتی دەگەڕێتەوە بۆ بالیتۆی ئیتاڵی، کە کورتکراوەی ballaیە (سەما). لە کۆتایدا شوێنەواری بالێ دەگەڕێتەوە بۆ وشەی ballareی ئیتاڵی، کە بەمانای "سەما" دێت.
سەردەمی ڕێنیساینس-ئیتاڵیا و فەڕەنسا
بالێت ڕەچەڵەکی کەوتووەتە تەختەی شانۆی ڕێنیساینسەوە وەک گەشەسەندوویەکی فیستیڤاڵی تەختەی شانۆ لە ئیتاڵیا، کە ئاھەنگی ھاوسەرگیری ئەرستۆکراتەکان ئاھەنگی مەزن بوون. تەنوورەی کورت و نەعلی بالێت و کارەکانی بورانت بەکارنەدەھێنران. دیزاینی کۆریۆگرافییەکان لە جوڵەکانی سەمای دادگاەوە وەرگیران. ھونەرمەندانی نمایشکار پۆشاکی سەردەم لەبەردەکەم. بەنیسبەت ژنانەوە، ئەوە مانای عەبای ڕەسمی دەگەیاند کە قاچەکانیان تاپاژنەپێ دادەپۆشی. بالێت سەرەتا ھاوبەشیکار بوو، و لە کۆتاییدا جەماوەر پەیوەندیدەکات بە سەماکەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:بالێ
ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی
وێنۆک|وێنەی ڕۆژنەمای کوردستان ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی ڕۆژێکە کە لە ٢٢ی نیسان، لە ھەموو ساڵێک یاد دەکرێتەوە ئەمەش بەبۆنەی ساڵیادی دەرچوونی یەکەم ڕۆژنامەی کوردی بەناوی ڕۆژنامەی کوردستان، کە لەلایەن میقداد میدحەد بەدرخان لە قاھیرە لە ساڵی ١٨٩٨. ھاوکات ئەمڕۆژە بە ساڵڕۆژی دامەزراندنی سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی کوردستان دادەنرێت، کە ئەم سەندیکایە لە ساڵی ١٩٩٨ دامەزرا.
چاد لە ئۆڵۆمپیاد
چاد ساڵی ١٩٦٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کرد. لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ تا ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بەشێوەیەکی بەردەوام بەشداری خولەکانی کردووە. چاد بایکۆتی بەشداریکردنی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦، ١٩٨٠ کرد. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە تا ئێستا نەیانتوانیوە مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد بەدەست بھێنن. ھەروەھا چاد بەشداری ھیچ خولێکی ئۆڵۆمپیادی زستانەی نەکردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:چاد لە ئۆڵۆمپیادەکان
کاوەی ئاسنگەر (شێرکۆ بێکەس)
''کاوەی ئاسنگەر: داستانێکی ھۆنراوەیی سەر شانۆیە لە نۆ تابلۆدا' کتێبێکی شیعری شێرکۆ بێکەسە. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٧١ چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ئیحسان فوئاد لە سەر ئەم کتێنە پێشەکیی نووسیوە.
کتێبناسی
پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس
ناحیەی کۆیە
ناحیەی کۆیە(ناوەند) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق، ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیەیە لە (٤٤)گوند پێکهاتووە.
جوگرافیا
ناحیەی کۆیە لە باکوورەوە ھاوسنورە لەگەڵ ناحیەی سکتان و ناحیەی هیران، لە باشوورەوە لەگەڵ ناحیەی ئاشتی و ناحیەی تەقتەق، لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ناحیەی خەلەکان و ناحیەی چوارقوڕنە، لەڕۆژاواوە لەگەڵ ناحیەی شۆڕش.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆیە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
ساموا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
ساموا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بوو کە لە ٢٣ی تەممووز تا ٨ی ئابی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
کامیروون نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
پۆل:کامیروون لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
سکۆلاستیزم
سکۆلاستیزم زۆرتر لەوەی کە فەلسەفە یا تیۆلۆجی بێ، میتۆدێکە بۆ فێربوون. ھەر بۆیە، بۆ پەرەدان بە مەعریفەت لە ڕێگای ئاکامگرییەوە و، بۆ ھەڵوەشانەوە و نەھێشتنی ناتەبایییەکان، بەھێزەوە پێداگری لە دیالیکتیک دەکا. ئەندێشەی سکۆلاستیک بەوە ناسراوە کە بە شێوەیەکی تێروتەسەل بابەتەکان شی دەکاتەوە و جیاوازییەکان بەوردی دەسنیشان دەکا. ئەمە لە قوتابخانە و لە نووسراوەکاندا شێوەی مشتومڕ و شەڕەقسە دەگرێتە خۆی؛ مژارێک لە ھۆرتەوبەرەیەکی کۆنەوە دەکرێتە پرسیار و دەھێنرێتە پێشەوە، وەڵامی پێ دەدرێتەوە، لە بەرامبەر پێشنیاری وەرنەگیراودا پێشنیاری تر پێشکەش دەکرێ و بەڵگەی لەسەر دەدرێ و، ھەوڵ دەدرێ بەڵگەکانی لایەنی بەرامبەر ڕەت بکرێتەوە. بە ھۆی ئەم پێداگرییەوە کە لەسەر میتۆدی دیالیکتیکیی چڕوپڕەوە ھەیبوو، سکۆلاستیزم ئاقیبەت لە زۆرێک لە بوارەکانی تری لێکۆڵینەوەشدا بە کار بردرا.
سکۆلاستیزم لە سەرەتای خۆیدا بەرنامەیەک بوو کە لە لایەن ژمارەیەک لە ھزرڤانانی مەسیحییەوە ڕێبەرایەتی دەکرا. ئەوان دەیانویست دەستوورنامەکان و دەقەکانی دابونەریتی خۆیان ڕێک بخەن و، تیۆلۆجیی مەسیحی و فەلسەفە، بەتایبەت فەلسەفەی ئەرەستوو و ئەفلاتوونیزمی نوێ، پێک بگونجێنن و لەگەڵ یەکترا ئاشتیان بکەنەوە. لە نێوان فەیلەسووفانی سکۆلاستیکدا، ئەوانەی لەوانی تر ناودارترن بریتین لە تۆماس ئەکویناس و ویلیامی ئۆکامی و دانس سکەوتەس و ئەلبێرتوس مەگنوس.
نسێ
نسێ: شیعر کتێبێکی شیعری شێرکۆ بێکەسە. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٩٩ چاپ و بڵاو کراوەتەوە.
کتێبناسی
پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس
چواردارانی سەروو
چواردارانی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەمۆ، قەزای ھەڵەبجە(ناوەند)، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سی سەخت
سی سەخت شارێکە لە پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد. ئەم شارە ٣٥ کیلۆمەتر لە یاسووج دوری هەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد
سان مارینۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
سان مارینۆ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠ بوو کە لە ٢٥ی ئاب تا ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٠ لە ڕۆما لە ئیتالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
زاز (گۆرانیبێژ)
ئیزابێل جیفرۆی ناسراو بە زاز  (لە دایکبووی ١ی ئایاری ١٩٨٠) گۆرانیبێژ و هۆنراوەنووسی فەڕەنسییە، کە هەریەکە لە ستایلی جاز، مۆسیقای فەڕەنسی، مۆسیقای سۆڵ و ئاکۆستیکی تێکەڵ کردووە. ئەو بە گۆرانی دەمەوێت (Je veux) ناوبانگی دەرکرد، کە یەکێک بوو لە گۆرانییەکانی ئەلبوومی زاز کە لە ١٠ی ئایاری ٢٠١٠ بڵاوکرایەوە.
سەرەتای ژیان
زاز لە دایکبووی تور، فەڕەنسایە. دایکی مامۆستای زمانی ئیسپانی بوو، وە باوکیشی لە کۆمپانیایەکی بواری کارەبا کاری دەکرد. زاز تیۆری مۆسیقای خوێندووە، بەتایبەت لەسەر ئامێرەکانی ڤیۆلۆن، گیتار و پیانۆ. لە ساڵی ١٩٩٤ چووە شاری بۆردۆ، لەوێ بۆ ساڵێک وەرزشی دەکرد لەگەڵ وانەوەرگرتنی مۆسیقا. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠، سکۆلارشیپێکی وەرگرت کە بەمهۆیەوە توانی بچێتە سکوڵی مۆسیقای هاوچەرخ لە بۆردۆ. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٦ بۆ ژیانکردن چووە پاریس.
زاز لە ساڵی ٢٠٠١، بە گۆرانی "Fifty Fingers" لە گرووپی شینەکان دەستی بەکاری هونەری کرد.
بەستەری دەرەکی
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠ پۆل:گۆرانیبێژە فەرەنسییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنی گۆرانیبێژی پۆپ پۆل:ژنە گۆرانیبێژە فەڕەنسییەکان لە سەدەی ٢١م
داروقەبر
داروقەبر گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی جوارقوڕنە، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
داروقەبر لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گەلی گوڵان و لە باشوور لەگەڵ گوندی بێستانە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەسرۆک و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی میرسەید.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سمایڵی
لە تشرینی دووەمی ساڵی لوفرانی ناوەکە و دیزاینەکەی لە فەرەنسا ھێمای بازرگانی کرد لەکاتێکدا وەک ڕۆژنامەنووسێک لە فرانس سۆیر کاری دەکرد. زاراوەی کێبڕکێکار وەک ڕوخساری زەردەخەنە و ڕوخساری دڵخۆش بەکارھێنران پێش ئەوەی کۆدەنگی لەسەر زاراوەی زەردەخەنەیی (سمایڵی) ھەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:دەموچاو پۆل:ئیمۆتیکۆنەکان
لاناس
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان
گوراناوی قازی
گوراناوی قازی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی سەندوس، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
کیم سۆ-یۆن
کیم سۆ-یۆن (لەدایکبووی ٢ی ئەیلولی ١٩٨٠) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە بەباشترین شێوە لە ڕۆلەکانی لە ژمارەیەک درامای بەناوبانگی کۆری ناسراوە.
مایکڵ شانن
مایکڵ کۆڕبێت شانن (لەدایکبووی ٧ی ئابی ١٩٧٤) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. شانن دوو جار بۆ خەڵاتی ئۆسکار پاڵێوراوە بۆ ھەریەک لە فیلمەکانی Revolutionary Road (٢٠٠٨) و Nocturnal Animals (٢٠١٦). بۆ زنجیرەی Boardwalk Empire کە تێیدا ڕۆڵی نێڵسن ڤان ئاڵدنی دەبینی سێ جار بۆ خەڵاتی سکرین گیڵد پاڵێوراوە. شانن بۆ ڕۆڵە جیاوازەکانی ناسراوە، کەوا ھەردوو ڕۆڵی درامی و کۆمێدی بەرجەستە دەکات لە فیلمەکانی.
گوراناوی قازی
جوگرافیا
گوراناوی قازی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەڵاجوق و لە باشوور لەگەڵ گوندی گوراناوی قەزاق و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی عەلی مەلیک لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی عەلیاوا.
مایکڵ شانن
سەرچاوەکان
<references group="" responsive="0"/>
ئاسکە بریندارەکە
ئاسکە بریندارەکە تابلۆیەکە لە ساڵی ١٩٤٦، لەلایەن وێنەکێشی مەکسیکی-سوریالیستی، فریدا کالۆ کێشراوە. ھەندێکجار تابلۆکە بە ئاسکە بچووکەکەش ناودەھێندرێت. تابلۆکە دەربڕینە لە کۆتایی ژیانی فریدا. ئەو لە تالۆکەدا سیمبوڵەکانی سەردەمی پێش کۆلۆمبی، بوودیزم و کریستیانی بەکارھێناوە.
مایکڵ شانن
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤ پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە ویلایەتی کێنتەکی
ئاسکە بریندارەکە
فریدا کالۆ لە تەمەنی لاویدا تووشی ڕووداوێکی ھاتووچۆ ھات، کە بەو ھۆیەوە لە ژیانیدا چەندین جار نەشتەرگەری بۆکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:تابلۆکانی فریدا کالۆ پۆل:ئاو لە ھونەر پۆل:ئاسک لە ھونەر پۆل:تابلۆکانی ١٩٤٦ پۆل:ڕاوکردن لە ھونەر
گوراناوی قازی
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
زەرقەلی
ژیاننامە
زەرقەلی بە ڕەچەڵەک عەرەبە. لە گوندێک لە دایکبوو نزیک تۆلێدۆ. ئەو دەستی بە کارەکانی کرد دوای ساڵی ٤٢٦ی کۆچی (١٠٤٨ز) لەگەڵ سەعید ئەندەلوسی بۆ ئەمیر مەئمونی تۆلێدۆ و دواتر بۆ ئەمیر موعتەمید کوڕی عەباد. زەرقەلی بە وەرگرتنی پێگەیەکی پێشەنگ لە سەردەمی سەعید ئەندەلوسی لە ساڵی ٤٢٨ی کۆچی (١٠٥٠ز) بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ چاودێری خۆری ئەنجامدا. وێنۆک|تۆلێدۆ، ئەندەلوس کە تیایدا زەرقەلی وێنا دەکرێت وەک کانزاساز ڕاهێنرا بەهۆی لێهاتوویەکانیەوە نازناوی (ئەلنییکاچ) لێنا (واتا:نەخشێنەری کانزاکان). وە زۆر لێهاتووبوو لە بواری فەلەکناسی و ئەندازەدا. ئەو بەوە ناسرابوو کە لە بۆنە جیاوازەکاندا وانەی دەگووتەوە، وە ئەزموون و زانیارییە بەرفراوەکانی لە کۆتاییدا وایلێکرد ببێتە پێشەنگی فەلەکناسی لە سەردەمی خۆیدا. هەروەها زەرقەلی داهێنەریش بوو کە بەرهەمەکانی وایکرد تۆلێدۆ ببێتە ناوەندی ڕۆشەنبیری ئەندەلوس. هەروەها ئەو لە بەرهەمەکانی جێفری چۆسەر ئاماژەی پێکراوە وەک (نەخشێنەر).
لە ساڵی ٤٦٣ی کۆچی (١٠٨٥ز) تۆلیدۆ لەلایەن پاشای مەسیحی کاستیل ئەلفۆنسۆی شەشەمەوە داگیرکرا. زەرقەلی و هاوکارەکانی ناچاربوون هەڵبێن. بەڵام نازانرێت کە زەرقەلی بەساڵاچوو بەرەو کۆردۆبا هەڵهاتووە یان لە کەمپەکانی پەنابەری مۆرۆکان مردووە.
بەرهەمەکانی کاریگەرییان هەبوو لەسەر ئیبن باجە، ئیبن توفەیل، ئیبن ڕوشد، ئیبن حەمماد، نورەدین بیتروجی.
لە سەدەی ١٢هەمدا گێراردی کرێمۆنە بەهەمەکانی زەرقەلی وەرگێرا سەر زمانی لاتینی و وەک فەلەکناس و ساحیر ئاماژەی بە زەرقەلی کردووە. ڕەیگیۆ مۆنتانۆس کتێبێکی لەسەدەی ١٥ لەسەر سوودەکانی سەحیفەی زەرقەلیە نووسیووە. لە ساڵی ١٥٣٠ زانای ئەڵمانی یەعقوب زیگلەر شرۆڤەیەکی لەسەر یەکێک لە بەرهەمەکانی زەرقەلی نوسیووە. لە ساڵی ١٥٣٠ نیکۆلاس کۆپەرنیکۆس بەرهەمەکانی زەرقەلی و بەتتانی وەردەگرێ.
کیم سۆ-یۆن
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نایاب لە ڕۆلگێران، و خانمەکتەرانی براوە خەڵاتی ئەستێرەیی ئاپان پۆل:نایابی لە ڕۆلگێران، خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی ئەستێرەیی ئاپان پۆل:باشترین خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور پۆل:دەرچووانی زانکۆی دۆنگگوک پۆل:خانمەکتەرانی سێئول پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠ پۆل:زیندووان
کیم نام-جوو
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:نایاب لە ڕۆلگێران، و خانمەکتەرانی براوە خەڵاتی ئەستێرەیی ئاپان پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور پۆل:دەرچووانی زانکۆی کیونگ ھی پۆل:خانمەکتەرانی پیۆنگتایک پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:زیندووان
نەتەوەی بێدەوڵەت
ئەم دەستەواژەیە ساڵی 1983 و لەلایەن زانایەکی زانستە سیاسییەکان بە ناوی ژاکووئێز لیروێز داهێنراوە و یەکەم جار لە کتێبی L'Écosse, une nation sans État لەسەر هەلومەرجی سەیر و سەمەرەی سکۆتلەند لە حکومەتی بەریتانیا، ئاماژەی پێدراوە. دواتر لە لایەن زانا سکۆتلەندییەکان وەک داڤید مەککرۆن، میشائیل کیتینگ و تی ئێم دیڤاین، قبووڵ کرا و لە نووسیندا بوو بە باو.
نەتەوە بێ دەوڵەتەکان یان بە چەند وڵاتدا بڵاو بوونەتەوە (بۆ نموونە خەڵکی یاکسانگ لیمبۆ کە دەکەونە ڕۆژهەڵاتی نیپال، سیکیم و دارجیلینگی هیندستان و باکووری ڕۆژئاوای بەنگلادێش کە هەموویان بەشێکن لە نەتەوەی یاکسانگ لیمبۆ؛ و خەڵکی یۆروبا کە دەکەونە وڵاتانی ئەفریقی نێجریا، بێنین و توگۆ) و یان بەشێکن لە ئاپوورەی وڵاتێک یان پارێزگایەک کە دەکەوێتە ژێر دەسەڵاتی حکومەتێکی گەورەتر (وەکوو ئۆیغوورەکانی چین کە نیشتەجێی ناوچەی خودموختاری شینجیانگی ئۆیغوورن). هەندێ لە نەتەوە بێ دەوڵەتەکان لە ڕابردوودا وڵاتێکی سەربەخۆیان هەبووە و دواتر لە لایەن حکومەت یان وڵاتێکی دیکەوە داگیر کراون؛ بۆ نموونە ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی تبت لە ساڵی 1913ەدا بە فەرمی قبووڵ نەکرا و ساڵی 1951 جارێکی دیکە کۆماری چین ئەو ناوچەیەی داگیر کردەوە و داوای ئەوە دەکات کە تبت بەشێکی جودانەکراوە و حاشاهەڵنەگرە لە وڵاتی چین، لەحاڵێکدا کە حکومەتی تبت لە تاراوگە لەسەر ئەو باوەڕەیە کە تبت وڵاتێکی سەربەخۆیە و ئێستا بە شێوەی نایاسایی داگیر کراوە. کۆمەڵێک لە گرووپە ئەتنیکییەکان سەردەمێک بێ دەوڵەت بوونە و دواتر بوونەتە دەوڵەت (بۆ نموونە نەتەوەکانی بالکان وەک کرۆڤاتەکان، سیربەکان، بۆسنیاییەکان، سلۆڤێنیەکان، مۆنتەنەگرۆییەکان و مەقدوونییەکان سەردەمێک هەموویان بەشێک بوون لە وڵاتی فرەنەتەوەی یۆگۆسلاڤیا؛ پاش دابەشبوونی یۆگۆسلاڤیا ژمارەیەکی زۆر دەوڵەت-نەتەوەی نوێ دامەزران).
نەتەوە بێ دەوڵەتەکان ڕەنگە ئاپوورەیەکی ئێجگار زۆر و گەورەیان هەبێ، بۆ نموونە کورد ەکان کە ئاپوورەیان بۆ پتر لە 30 ملیۆن کەس مەزندە دەکرێ و وەک گەورەترین نەتەوەی بێ دەوڵەت پێناسە دەکرێن. چەندین نەتەوەی بێ دەوڵەت دەتوانن لە یەک ناوچەی جوگرافیایی یان یەک وڵاتدا بژین؛ بۆ نموونە تواریگ، تۆبۆ، ڕفیانز و کابیلە لە باکووری ئەفریقا؛ چاین، کاچاین، کارێن، مۆن، ڕەخینە، ڕۆهینگیا و شان لە میانمار؛ یان گالیکیانز، کانتابریانز، ئەستوریانز، ئارگۆنیز، باسکی، کەتەلانز، ڤالنسیەنز و ئەندەلۆسیەنز لە ئیسپانیا.
نەتەوە-دەوڵەتەکان و نەتەوە بێ دەوڵەتەکان
پێوەندیی پێکەوەژیانی نێوان نەتەوەکان و دەوڵەتەکان سەرەتای ئەورووپای ڕۆژئاوای مودێڕن سەری هەڵدا (سەدەی هەژدەیەم) و دواتر لە ڕێگای داگیرکارییەوە (ئیستیعمار) هەناردەی وڵاتانی دیکەی جیهان کرا. لە حاڵێکدا دەوڵەت-نەتەوەکانی ئەورووپای ڕۆژئاوا ئەوڕۆ خەریکن کۆمەڵێک لە دەسەڵاتەکانیان ڕادەستی یەکێتی ئەورووپا دەکەن، زۆرێک لە وڵاتە داگیرکراوەکانی پێشوو ئێستا پێداگرانە داکۆکی لە چەمکی نەتەوە-دەوڵەت دەکەن. بەم حاڵەشەوە، هەموو خەڵکی وڵاتانی فرەکەلتوور زانیاری تەواویان لەسەر بوونی نەتەوەی بێ دەوڵەت نییە. هەروەها هەموو دەوڵەتەکان دەوڵەتی نەتەوەیی نین، گرووپی ئەتنیکی جۆراوجۆر بوونیان هەیە کە لە وڵاتانی فرە نەتەوەدا دەژین و حەسێبی نەتەوەی بێ دەوڵەتیشیان بۆ ناکرێ.
تەنیا بەشێکی چکۆلەی گرووپە نەتەوەییەکانی جیهان پێوەندییان بە دەوڵەت-نەتەوەوە هەیە. میناهان ئەو ڕێژەیەی سەتا 3 خەمڵاندووە. پاشماوەیان دابەش کراونەتە سەر یەک یان چەند دەوڵەت. ئەگەرچی لە جیهاندا زیاتر لە 3000 نەتەوە بوونی هەیە، ساڵی 2011 تەنیا 193 وڵات ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان بوون و کەمتر لە 20ی ئەم وڵاتانەش لە بواری ئەتنیکییەوە وەک دەوڵەت-نەتەوەی یەکدەست هەژمار دەکرێن. بۆیە دەوڵەت-نەتەوەکان ئەوەندەش کە بیر دەکەینەوە زۆر و باو نین، و نەتەوە بێ دەوڵەتەکان زۆرینەی نەتەوەکانی جیهان دەگرنەوە.
ناسیۆنالیزم و نەتەوە بێ دەوڵەتەکان
خەڵکێک کە ڕەچەڵەک و ڕیشە، مێژوو، زمان، کەلتوور، دابونەریت یان ئایینی هاوبەشیان هەیە لە ڕێگای هۆشیاری و بەئاگاهاتنەوەیەکی نەتەوەییەوە دەتوانن ببنە نەتەوەیەک. نەتەوەیەک ئەتوانێ بەبێ دەوڵەت بوونی هەبێ هەر بەو چەشنەی نەتەوە بێ دەوڵەتەکان نموونەی ئەم دیاردەیەن. شارومەندی هەمیشە پیشاندەری نەتەوەی تاکێک نییە. لە وڵاتانی فرەنەتەوەدا، شوناس و نەتەوەی جۆراوجۆر دەتوانن پێکەوە بژین یان ڕکابەریی یەک بکەن؛ بۆ نموونە لە ناسیۆنالیزم ی ئینگلیزیی بەریتانیادا، ناسیۆنالیزمی سکۆتلەندی و ناسیۆنالیزمی وێڵزی بوونیان هەیە و ناسیۆنالیزمی بریتانی ڕایگرتوون.
داواکانی نەتەوە بێ دەوڵەتەکان و گرووپە ئەتنیکە خودموختارەکان
لە درێژەدا لیستێک لە گرووپە ئەتنیکی و نەتەوەییەکان دەبینن کە بەپێی وتارە سەربەخۆکانی ویکی پێدیا بزووتنەوە و خەباتی سەربەخۆییخوازانەی بەرچاویان تێدا هەبووە.
نەتەوە بێ دەوڵەتەکانی پێشوو
هەندێ لە نەتەوە بێ دەوڵەتەکان سەربەخۆیی خۆیانیان بەدەستهێناوە. بۆ نموونە یۆنانییەکان پێش شەڕی سەربەخۆیی یۆنان، و خەڵکی ئایڕلەند پێش شەڕی سەربەخۆیی ئیڕلەند و بەنگالیی ەکان پێش شەڕی ئازادیی بەنگلادیش.
تا پێش ڕاگەیاندرانی سەربەخۆیی ئیسرائیل، جوولەکە کانیش وەک نەتەوەی بێ دەوڵەت ئاماژەیان بۆ دەکرا، ئەگەرچی کۆمەڵێکیش لەسەر ئەو باوەڕەن کە گرووپە جۆراوجۆرەکانی جوولەکەکان تایبەتمەندیی زۆر جیاوازیان هەیە وەک جیاوازبوونی زمان، کەلتوور، هەرێم و ئەمەش گومان و پرسیار دەخاتە سەر ئەوەیکە جوولەکەکان نەتەوەیەکی یەکدەست و یەکڕیز بن.
لە درێژەی ڕووخان و دابەشبوونی یەکێتی سۆڤیەت و ڕووخان و دابەشبوونی یۆگۆسلاڤیا چەندین گرووپی ئەتنیکی وڵاتی سەربەخۆی خۆیانیان پێکهێنا.
نەتەوە بێدەوڵەتەکان کە ھەرێمی خۆبەڕیوەبەرییان ھەیە
ئەمەی خوارەوە پێڕستی ئەو نەتەوانەیە کە بزووتنەوەی سەربەخۆییی بەرچاویان ھەیە.
ئەو دەوڵەتانەی کە لە ژێر بەشی نیشتماندا ڕیزبەندی کراون، وڵاتانی گرووپە نەتەوەیییەکانن کە ماڵی سەرەکیی خۆیانن و ئێستا میوانداری زۆرینەی (زیاتر لە نیوەی) دانیشتووانەکەیان دەکەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سەروەری پۆل:جیابوونەوە پۆل:جوگرافیای چاندی پۆل:ئۆتۆنۆمی پۆل:کوردستانی گەورە پۆل:کوردستان پۆل:کەتەلۆنیا پۆل:سەربەخۆیی پۆل:داگیرکاری پۆل:ئەمپریالیزم
جەیمی لی کێرتیس
جەیمی لی ھەیدن-گێست (لەدایکبووی ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٥٨) خانمەکتەر، چالاکوان و نووسەرێکی ئەمریکییە. کێرتیس بە ڕۆڵی لۆری سترۆد لە زنجیرە فیلمەکانی Halloween دەناسرێتەوە کە تاکوو ئێستا لە پێنچ بەشی فیلمەکەدا دەرکەوتووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨ پۆل:ژنە داھێنەرەکان پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:باشترین مۆسیقاژەن یان خانمەکتەری کۆمیدیاکار لە بردنەوەی گۆلدن گلۆب (تەلەڤیزیۆن) پۆل:باشترین خانمەکتەرە پشتگریکەرەکان لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی بەریتانی بافتا پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:خەڵکی ئەمریکایی بە ڕەچەڵەک دانیمارکی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ھەنگاری-جولەکە پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان پۆل:باشترین خانمەکتەری پشتگریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی
سەرخمە
سەرخمە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی جوارقوڕنە، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سەرخمە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دووپشکە و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەمتەران و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گوڵەک و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گەلی گوڵان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
حاجی ئاوا، بەمۆ
حاجی ئاوا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەمۆ، قەزای ھەڵەبجە (ناوەند)، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
کەنداوی تارانتۆ
چەپ|وێنۆک|نەخشەیەک کە کەنداوی تارانتۆ نیشان دەدات. کەنداوی تارانت  یان تارانتۆ (بە ئیتاڵی: Golfo di Taranto) لە دەریای ئایۆنی لە باشووری ئیتاڵیا. کەنداوەکە شێوەیەکی نیمچە چوارگۆشەی ھەیە و درێژی و پانییەکەی ١٤٠ کیلۆمەترە. بە سەرەکانی سانتا ماریا دی لیوکا (ڕۆژھەڵات، ئاپولیا ) و کۆلۆنا (ڕۆژئاوا، کالابریا ) دەورە دراوە.
حاجی ئاوا، بەمۆ
جوگرافیا
حاجی ئاوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چواردارانی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەیتول لە شارستانی سەلاسی باوەجانی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی پاشا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خەرکەنی.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
کامیروون نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بوو کە لە ٢٣ی تەممووز تا ٨ی ئابی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
برادفۆرد
برادفۆڕد شارێکی شانشینی یەکگرتوو یان ئینگڵەندە لە یۆرکشیری ڕۆژاوا کە لە سێزدە کیلۆمەتری شاری لیدز ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمارییەکانی ساڵی ٢٠١٨ ژومارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٥٣٧١٧٣ کەس بووە کە چوارەمین شاری پر حەشیمەتی ئینگڵەند بە ئەژمار دێت. لە دوای لەندەن ئەم شارە زیاترین ژومارەی موسڵمانانی تێدا نیشتەجێ بووە کە زیاتریان خەڵکی وڵاتی پاکستانن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:برادفۆڕد پۆل:شارەکانی ئینگلستان پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئینگلستان
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سەرچاوەکان
Cameroon at the 2020 Summer Olympics پۆل:کامیروون لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
نیتینۆڵ
نیتینۆڵ ( یان Nickel titanium) لە دوو کانزای نیکڵ و تیتانیۆم پێک ھاتوە بە ڕێژەی یەکسان، ناوی تیجاری خۆی لە ھەر دووک ماددەی بەشدار و ئەو تاقیگەیەی کە ماددەکەی لێدۆزرایەوە وەرگرتوە. لە ناو داڕشتەی شێوە بیرمەند باشترین جۆریانە کا جیڕیەکی موناسبی ھەیە و لەگەڵ جەستەی مرۆڤیش گونجاوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زانستی ماددە
ژنێک و دوو پیاو
ژنێک و دوو پیاو ڕۆمانێک لە لیۆنارد فرانکە.
وەرگێڕان بە کوردی
شێرکۆ بێکەس ئەم ڕۆمانەی لە زمانی عەرەبییەوە وەرگێڕاندووە سەر زمانی کوردیی سۆرانی کە لە ساڵی ٢٠٠٠ لە شاری سلێمانیدا لەلایەن دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم لە ١٢٦ لاپەڕە بە چاپ گەیشتووەتەوە.
کتێبناسی
پۆل:کتێبەکانی لیۆنارد فرانک پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٠
شارەكانی ھەرێمی كوردستان
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Kurdistan_2012.png/250px-Kurdistan_2012.png|وێنۆک|250x250پیکسڵ| سنوورەکانی ھەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٢ بەپێی ماڵپەڕی فەرمانگەی ئاماری ھەرێمی کوردستان و شار و شارۆچکە سەرەکییەکانی ھەرێم. ئەمە لیستی شارەکانە لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق.
سەرچاوەکان
<references group="" responsive="1"/>
پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان پۆل:پێرستەکانی پەیوەندیدار بە عێراق پۆل:پێرستەکانی شارەکانی ئاسیا پۆل:شارەکانی عێراق پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان
ئاپولیا (ئیتاڵیا)
ئاپولیا (بە ئیتاڵی: Puglia) ناوچەیەکە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئیتاڵیا لە ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ دەریای ئەدریاتیک و لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ دەریای ئایۆنی دەریای یۆنان و لەگەڵ گەرووی ئۆترانتۆ و کەنداوی تارانتۆ. بەشی باشووری بە سالێنتۆ ناسراوە، نیمچە دوورگەیەک کە پاژنەی ئیتاڵی پێکدەھێنێت. ڕووبەری ئەم خاکە ١٩٣٤٥ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٤ ملیۆن کەسە. ئەم ھەرێمە لەگەڵ ناوچەکانی تری ئیتالیا ھاوسنوورە، وەک مێلیسا لە باکوور و کەمبانیا لە ڕۆژئاوا بزلکاتە لە باشووری ڕۆژئاوا. دراوسێکانی بریتین لە یۆنان و ئەلبانیا لە سەرانسەری دەریای ئایۆنی و دەریای ئادریا. ناوچەکە تا باکووری مۆنتی گارگانۆ درێژ دەبێتەوە، و گەواھیدەری دوا قۆناغەکانی جەنگی دووەمی پونیک بووە.
لاودەرمێلک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
لاودەرمێلک زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی کۆمیدیی ئەمریکییە لەلایەن پیتەر فەیرڵی و بۆبی مۆرت دروستکراوە و لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لەسەر بینەر بۆ یەکەم جار پەخشکرا. ئەکتەرانی زنجیرەکە ڕۆن ڵیڤینگستۆن، وێڵ ساسۆ، ڵاورا مینێڵ، ئانجا ساڤسیک، مات فراسەر، تۆبی لیڤنس، ماڕک براندۆنن. لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٨دا بینەر ڕایگەیاند کە زنجیرەکە بۆ وەرزی سێیەم نوێدەکەنەوە.
ئاپولیا (ئیتاڵیا)
سەرچاوەکان
پۆل:پولیا پۆل:کۆڵۆنیا (ڕۆمان) پۆل:ھەرێمەکانی ئیتالیا
فڕۆکەی گەشتیاری
وێنۆک|فڕۆکەیەکی نەفەرھەڵگری بۆینگ ٧٤٧ دەفڕێت وێنۆک|ئێرباس A380 گەورەترین فڕۆکەی گەشتیاری جیھان
فڕۆکەی گەشتیاری یان فڕۆکەی نەفەرھەڵگر فڕۆکەیەکە کە عادەتەن گەشتیارێکی زیاتر لە فڕۆکە چکۆلەکان هەڵ ئەگرێ  و کێشەکەی قورسە و قەبارەیەکی تاڕادەیەک گەورەتری ھەیە لە فڕۆکەی ئاسایی
جووڵەی گەشتیارەکان لەلایەن هێڵە ئاسمانیەکان و فڕۆکە گەشتیارییەکان، بە بازرگانی پۆلێن کراوە و ئەم جۆرە فڕۆکانە تەنیا بۆ لایەنی گەشت و گواستنەوەی گەشتیارەکان بەکاردێن.
ئەمڕۆ چەندین کۆمپانیا لە جیهان ھەن کە فڕۆکەی گەشتیاری بەرھەم دەھێنن بۆ وێنە ئێرباس، بۆینگ، بۆمباردێر، ئەی تی ئاڕ، کۆماک و ئیمبرەیر کە بۆ بەرهەم هێنان و فرۆشتنی فڕۆکەکانیان بە وڵاتانی دونیا لە پێشبرکێی گەورەدان لەگەل یەکتر.
سەرچاوەکان
پۆل:ھێڵی ئاسمانی پۆل:داھێنانە ڕووسییەکان
ئیعتیکاف
ئیعتیکاف  بە مانای پابەند بوون و مانەوەیە لە مزگەوتێکدا بە نیازی خواپەرستی و نییەتی لە خوا نزیک بوونەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕەمەزان پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
سان مارینۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
سان مارینۆ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨ بوو کە لە ١٢ تا ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لە مەکسیکۆ سیتی لە مەکسیک بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
سەدوبیست، تانجەرۆ
سەدوبیست گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
سەدوبیست گوندێکی جوان ودڵڕفێنە لەڕوی ئیداریەوە سەربەپارێزگای سلێمانی قەزای ناوەندناحیەی تانجەرۆ(عەربەت)بەرزیی لەئاستی ڕوی دەریا (750م) (2460پێ)سەدوبیست لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەماوات و لە باشوور لەگەڵ گوندی زڕگوێز و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی یەکماڵە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شێخ عەوڵا.لەڕوی مێژویەوە لەم ناوچەدا ژیان هەبوەو بەڵگەش لەسەر ئەمە چەند شوێنەوارێکە لەم گوندە لەوانە گۆڕی جولەکەکان کەدەکەوێتە باشوری گوندەکەو نزیکە لەناو ماڵەکان دوەم گردەڕەش ئەویش ئەویش قەڵایەکی دەست کردەوشوێنەوارێکی مێژووی گرنگە ئەشکەوتی شێخ مەولانا ئەویش شوێنەوارێکی گرنگە نیشانەی ئەوەیە کەکۆن لەشاخی سەدووبیست ژیان هەبوە لەسەردەمی چاخی بەردین کەشاخی سەدوبیست بەشێکە لەنجیرە چیای بەرانان کەدەکەوێتە باکوری گوندەکە .لەسەرناوی گوندی سەدوبییست چەند گێڕانەوەیەک هەیەلەوانە کەوتۆتە زەویی کەرتی ژمارە 120ی ئەوکات و ناوەکە لەوەوە هاتبێ هەندێکی تر دەڵێن لەم سنورەکاتی لەکاتی فتوحاتی ایسلامدا جەنگێک ڕویداوە لەنیوان سوپای ئیسلام و زەردەشتیەکانداسەدوبیست کەسێک کوژرابێ و ناوەکە لەوەوە هاتبێ ئەمەش گێڕانەوەی دەماودەمەو هیچ سەرچاوەیەک نیە.بۆیەکەم جار ئەم گوندە ئاوەدان کراوەتەوەو بۆتە شوێنی نیشتە جێ بون ماڵی تێدا دروست کراوە لەلایەن چەند بنەماڵەیەکی لەک عبدول قادر لەک و ئامۆزاکانی لەساڵی 1800زبەدواوە لەگوندی بەردەکەڕەوە هاتونوجێگربون وئەم  گوندوئاوەدان کردۆتەوە وردە وردە بنەماڵەکانی تر هاتون و لەم گوندە نیشتە جێ بوون لەوانە مام قادر کەدەکاتە باوکی علی مام قادر و ئەم گوندە ئێستا فراوان بوەو نزیکەی 500ماڵ لەخۆدەگرێت خەڵکەکەی خەریکی کاری شتوکاڵی و بەخێو کردنی مەڕوماڵات بون
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پێشانگای نەتەوەیی ھونەری بیانی
پێشانگای نەتەوەیی هونەری بیانی پێشانگایەکە دەکەوێتە مەیدانی سانت ئەلیکساندەر نیڤسکی لە شاری سۆفیا، بولگاریا. ئەم پێشانگایە وەک پەیمانگایەکی نەتەوەیی کار لەسەر هونەرەکانی نا-بولگاری دەکات. لە سەدەی ١٩ەم دامەزراوە.
ساسکیا ساسەن
ساسکیا ساسەن (لەدایکبووی ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٤٧) کۆمەڵناسێکی ئەمریکی-ھۆلەندییە کە بۆ شیکارییەکانی سەبارەت بە بەجیھانیبوون و کۆچی نیودەوڵەتی مرۆڤان ناسراوە و ناوبانگی دەرکردووە. ئەو پڕۆفیسۆری کۆمەڵناسی لە زانکۆی کۆڵومبیایە و ھەروەھا پڕۆفیسۆری میوانە لە سکوڵی ئابووری لەندەن. ساسەن زاراوەی شاری جیھانی داھێناوە.
بنەماڵە و ژیانی سەرەتایی
ساسەن ساڵی ١٩٤٧ لە لاھای ھۆلەند لەدایک بووە. ساڵی ١٩٤٨ دایک و بابی ساسەن، ویڵەم ساسەن و مییەپ ڤان ڤوورت، دەڕۆنە ئەرژەنتین و بنەماڵەکەیان لە بوێنس ئایریس دەژین. بابی ھاوکار و یارمەتیدەری نازییەکان بوو، ڕۆژنامەوانێکی نازی و ئەندامی وافەن-ئێس ئێس. لە ساڵانی ١٩٥٠، ویڵەم ساسەن ھاتوچووی لەگەڵ ئادۆڵف ئایخمەن بوو ئەو کاتەی ھەردوویان لە ئەرژەنتین دەژیان و ساسکیا دیداری ئەو لە ماڵەکەیان بە منداڵی وەبیر دێتەوە. ھەروەھا ساسکیا ساسەن بەشێک لە ھەرەتی لاوەتی لە وڵاتی ئیتالیا ماوەتەوە و پێنج زمان دەزانێ.
ئەو مێردی بە ڕیچارد سەنێتی کۆمەڵناس کرد. ئەو کوڕێکی لە ھاوسەرگیری یەکەم بە ناوی ھلاری کووب-ساسەن ھەیە.
پەروەردە
لە ١٩٦٦ەوە، ساسەن بۆ ماوەی یەک ساڵی لە ھەر یەک لە زانکۆی پۆیتیەی فەڕەنسا، زانکۆی ساپینزای ڕۆما و زانکۆی بوێنس ئایریس بۆ خوێندن و توێژینەوە لە فەلسەفە و زانستی سیاسی تێپەڕ کردووە. لە ١٩٦٩یەوە، ساسەن کۆمەڵناسی و ئابووری لە زانکۆی نۆتردامی ئیندیانا خوێندووە و لەوێ پلەی ماستەری لە ساڵی ١٩٧١ و پلەی دکتوری لە ساڵی ١٩٧٤ بەدەست ھێناوە. ئەو ھەروەھا پلەی ماستەری فەلسەفەی لە زانکۆی پۆیتییە ساڵی ١٩٧٤ بەدەست ھێناوە.
پۆستە ئەکادیمییەکان
پاش بوون بە پۆست-دکتوری لە ناوەندی کاروباری نێودەوڵەتی لە زانکۆی ھارڤارد، ساسەن پێگەی ئەکادیمی جۆراوجۆری لە ناوخۆ و دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەدەست ھێنا، وەک کورسی پڕۆفیسۆری ڕاڵف لویسی کۆمەڵناسی لە زانکۆی شیکاگۆ. ئەو ئێستا لە زانکۆی کۆلومبیا خەریکی وانە گوتنەوەیە. ھەروەھا پڕۆفیسۆری بانگھێشتکراوی ئابووری سیاسی لە بەشی کۆمەڵناسی لە سکوڵی ئابووری لەندەنە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خوێندکارێکی پێشووی زانکۆی بۆینس ئایرس
شێخ عەوڵا
شێخ عەوڵا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شێخ عەوڵا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەماوات و لە باشوور لەگەڵ گوندی قارەمان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سەدوبیست، تانجەرۆ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گڵەزەردە، بەرانان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گۆلێتا، کالیفۆرنیا
گۆلێتا شارێکە لە باشووری شارستانی سانتا باربارا لە کالیفۆرنیا. بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٠ ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە ٥٥،٢٠٤ کەس خەملێنرابوو، لە سەرژمێری ٢٠٢٠ ڕێژەی دانیشتووانەکەی ٣٢،٦٩٠ کەس بووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا پۆل:شارەکانی شارستانی سانتا باربارا، کالیفۆرنیا پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ٢٠٠٢ لە کالیفۆرنیا
سنووری چین و ڕووسیا
وێنۆک|نەخشەی چین، لەگەڵ ڕووسیا لە باکوور سنووری چین و ڕووسیا سنووری نێودەوڵەتی نێوان چین و ڕووسیایە. دوای دیاریکردنی کۆتایی کە لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ ئەنجامدرا، قەبارەکەی ٤٢٠٩٫٣ کیلۆمەتر (٢٦١٥٫٥ میل)ە، و شەشەم درێژترین سنووری نێودەوڵەتییە لە جیھاندا.
سنووری چین و ڕووسیا لە دوو بەشی نابەردەوام پێکدێت کە جیاکراونەتەوە: بەشی درێژی ڕۆژھەڵات لە نێوان مەنگۆلیا و کۆریای باکوور و بەشی ڕۆژاوای زۆر کورتتر لە نێوان کازاخستان و مەنگۆلیا
سەرچاوەکان
پۆل:سنوری چین و ڕووسیا پۆل:پەیوەندییەکانی چین و ڕووسیا پۆل:سنوورەکانی ڕووسیا پۆل:سنوورەکانی چین پۆل:سنوورە نێودەوڵەتییەکان
سان مارینۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
سان مارینۆ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ بوو کە لە ٢٦ی ئاب تا ١٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٧٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
گردجان
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کەنەدا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٠
کەنەدا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٠ بوو کە لە ٢٠ی ئایار تا ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٠ لە پاریس لە فەڕەنسا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٠
شارستانی گەچساران
شارستان گەچساران یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەدە کە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەم پارێزگایە هەڵکەوتووە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری دووگۆنبەدانە.
سەربانی نەوتی ئێران
یەکەی ئۆپەراسیۆنی ژمارە یەکی گەچساران بە سەربانی نەوتی ئێران دەناسرێت یەکەکە کە دەکەوێتە باشووری ڕۆژهەڵات و ٢٠ کیلۆمەتر لە شارستانی گەچساران لە ناوچەیەک بە ناوی سەقلاتۆن، لە ساڵی ١٩٣٢ دا خرابووە کار و دەکەوێتە بەرزایی ٣٢١١ پێ لە ئاستی دەریا بە توانای بەرهەمهێنانی ٢٤٥ هەزار بەرمیل نەوت لە ڕۆژێکدا، یەکەکە ١٥٧ هەزار بەرمیل نەوت لە ڕۆژێکدا لە ٦٧ بیر کۆدەکەنەوە و جیای دەکەنەوە، لە ئەنجامدا ئەم جیابوونەوەیە لە ڕێگەی خانەی پەمپکردنی گۆرەوە بۆ دەرەوە دەگوازرێتەوە بۆ تێرمیناڵ خارک. هەروەها ڕۆژانە زیاتر لە ١٠٤ ملیۆن پێ سێجا غاز لەڕێگەی ئەم یەکەیەوە دەگەیەنینە وێستگەی بەهێزکردنی فشاری گازی گەچسەران ژمارە ١ و دابینکردنی خۆراکی پاڵاوگەی شیراز کە نزیکەی ٤٠ هەزار بەرمیلە لەڕۆژێکدا، هەروەها بەرپرسی ئەم یەکەیە. نەوتی ئەو یەکە لە جۆری قورس هەرچەندە ئەو یەکە لە کاتی شەڕی ئێران و عێراق لەلایەن فڕۆکە عێراقییەکانەوە کرایە ئامانج، بەڵام بەهۆی ئەوەی لە بەرزایی بەرزەوە بوو، هەرگیز زیانی زۆری پێنەگەیاندبوو، ئەو یەکە تا ئێستا بەردەوام لە سوڕی بەرهەمهێناندا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد
لی بۆ-یۆنگ
لی بۆ-یۆنگ (لەدایکبووی ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٩) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نایاب لە ڕۆلگێران، و خانمەکتەرانی براوە خەڵاتی ئەستێرەیی ئاپان پۆل:باشترین خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩ پۆل:زیندووان
دۆن جۆنسن
دۆناڵد وەین جۆنسن (لەدایکبووی ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٩) ئەکتەر، دەرھێنەر، بەرھەمھێنەر، گۆرانبێژ و ئاوازدانەرێکی ئەمریکییە. دیارترین ڕۆڵی لە زنجیرەی ساڵی ھەشتاکان Miami Vice بوو کە ڕۆڵی جەیمس سۆنی کرۆکێتی بینیوە و رۆڵی ناوبراو خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب ی بردۆتەوە.
سەرچاوەکان
<references group="" responsive="1"/>
نیۆمارکسیزم
ئەم تێڕووانینە ھەوڵی داوە لە ڕێگەی جێگەکردنەوە بۆ جەوھەر و تێکەڵکردنی فاکتەری ڕێبازە فیکرییەکانیتر وەک پێکھاتەخوازی (ئاڵتووسێر)، ئایدیالیزمی ئەڵمانی (لوکاچ)، ئێگزیستانسیالیزم یان بوون بڕوایی (سارتەر) و دەروون‌شیکاری (ژیژێک) پێداچوونەوە و گەشە بە مارکسیزمی ئۆرتۆدۆکس بدات.
لە ڕووی مێژوویەوە، زۆربەی کەسایەتییە بەرچاوەکانی مارکسیزمی نوێ ھەر وەک ھێربێرت مارکوزە و زۆرینەی ئەندامانی قووتابخانەی فرانکفۆرت کۆمەڵناس و دەروونناس بوون.
سەرچاوەکان
پۆل:تیۆریی مارکسیستی پۆل:نیۆمارکسیزم پۆل:چەپی نوێ
خێراییی ھایپەرسۆنیک
وێنۆک|200x200پیکسڵ|وێنەی (CFD)ی ناسا ئێکس-٤٣A ماک ٧. وێنۆک|ڕوواڵەتی خێرایی لە ئەندازە دەرچوو ماک ٥. لە ئایرۆدینامیک، خێراییی ھایپەرسۆنیک یان خێرایی سەروودەنگ ئەم خێراییەن کە لە خێرایی دەنگ زیاترن، کە ئەم خێراییانە لە خێرایی ماک ٥ ەوە بەرەو سەرەوەی دەست پێدەکەن.
ژمارەی ماکی ورد کە دەتوانێ بڵێ فڕین لە خێراییی ھایپەرسۆنیک دەگۆڕدرێ، لەبەر ئەوەی فیزیای تاک دەگۆردرێ لە جووڵەی ھەوادا (وەک جیابونەوەی گەردی و بە ئایۆن بوون) ڕوودەدەن لە خێرایی جیاواز، ئەم کاریگەرییانە بە کۆمەڵ گرنگ دەبن لە دەوری ماک ٥–١٠. خێرایی لە ئەندازە دەرچوو دەتوانرێ لە لایەکی ترەوە پێناسە بکرێ بەم خێراییانەی کاتێک گەرمی دیاریکراو دەگۆردرێ لەگەڵ پلەی گەرمی لێشاو وەکو جووڵە وزەی تەنێکێی جوڵاوە کە گۆردراوە بۆ گەرمی.
مەودای بەرامبەربوونی خورپەی بچوک
لەگەڵ زیادبوونی کێشی جەستە، چڕی دواوەی لاری خورپە پێکدێت بەھۆی جەستە ھەروەھا زیادیش دەکا، کە دەگونجێ لەگەڵ کەم بوون لە قەبارە لەدواوەی خورپەکە بەھۆی پاراستن لە بارستەی. ھەروەھا دووری نێوان خورپە لارەکە و جەستەکە کەم دەکا لە ژمارە بەرزەکانی ماک.
چینی نەبوون
کاتێ کە ژمارەی ماک بەرز دەبێتەوە، ئێنترۆپی دەگۆرێ لە دەوری خورپەکە ھەروەھا زیادیش دەکا، کە دەبێتە ھۆی دروست بوونی ھێزێکی گەورەی نەبوونی پلە لاری و لێشاوێکی گەرداوی بەرز کە تێکەڵە لەگەڵ سنوری چینەکە.
کارلێکردنی لینجی
بەشێکی گەورەی جووڵە وزە کە پەیوەست بووە بە لێشاو لە ژمارە بەرزەکانی ماک دەگۆڕێ لەناو وزەی ناوەکی لە شلەکە بەھۆی کاریگەرییەکانی لینجی. زیاد بوون لە وزەی ناوەکی پێدەزاندرێ بە زیادبوون لە پلەی گەرمی. لەو کاتەی پەستانەکە پلە لاری ئاسایییە بۆ لێشاوەکە لە سنوری چینەکە بە نزیکی سفڕە تا نزم بۆ خێرایی زۆری مام ناوەندی ژمارەکانی ماک، زیادبوون لە پلەی گەرمی بە ھۆی سنوری ڕێکەوتوی چین لەگەڵ نزمبونەوە لە چڕی. ئەمە وادەکا خوارەوەی سنوری چینەکە فراوان بێ، تاوەکو سنوری چینەکەی سەر جەستکە ئەستور تر بێ و بتوانێ لەگەڵ شەپۆڵە خورپەکەی نزیک جەستەکە یەک بگرێ.
لێشاوی پلە گەرمی بەرز
پلە گەرمییە بەرزەکانی شێوەی لینجی دەبنە ھۆی ناھاوسەنگی سیفاتی لێشاوی کیمیایی ھەر وەکو پەیداکردنی جووڵە و جیابونەوە و بە ئایۆن کردنی گەردی ئەنجام لە لێچونی گەرمی و تیشکی.
پۆلێن کردن بۆ سیستەمەکانی ماک
ھەر چەندە «بێ خێرایی دەنگ» و «خێراتر لە دەنگ» ئاساییانە ئاماژە دەکەن بۆ خێراییەکەنی خوارتر و سەروتر خێرایی نێوخۆی دەنگ لەسەر یەک، داینامیکیە ھەواییەکان زۆربەی کات ئەم مەرجانە بۆ ئاماژەپێکردنی مەودایەکی دیاریکراوی لە گرنگیەکانی ماک. ئەمە ڕوودەدات چونکە «سیستەمی ترانسۆنیک» ھەیە لە دەوروبەری M=١ کاتێ کە نزیکراوەکانی ھاوکێشەی ناڤیێر-ستۆکس بەکار ھاتووە بۆ دیزایینکردنی بێ خێرایی دەنگ کە چی تر بەکار نایێ، بەشێکیان چونکە لێشاوە نێوخۆییەکان تێپەڕ بوونە لە M=١ ھەرچەندە کاتێ ژمارە ماکە سەربەخۆکە لە خوارەوەی نرخەکەشە.
سیستەمی خێرایی زۆر ئاساییانە ئاماژە دەکات بۆ کۆمەڵێک لە ژمارەی ماک کە لەوانەیە بەکار ھاتبێ؛ بۆ نموونە، کاتێ کە لێشاوی ھەوا کاردانەوەی کیمیایی نابێ و کاتێ کە گواستنەوەی گەرمی لە نێوان ھەوا و ئۆتۆمبێل کە لەوانەیە فەرامؤش کرا بێ لە شیکاری. بە گشتی ناسا «بەرزی» خێرایی زۆر پێناسە دەکا بە وەکو ھەر ژمارەیەکی ماک لە ١٠ بۆ ٢٥، و دوبارە یەم خێراییانە دەنوسێتەوە کە لە ماک ٢٥ گەورەترن. لەم سیستەمەدا تەیارە ئیشکەوتوەکان تەیارەی ئاسمانی و تەیارەی ئاسمانی ھەمەجۆرن.
لەم خشتەیەدا، سیستەمەکان یان مەوداکانی نرخی ماک دانراون لە جیاتی ماناکانی بێ خێرایی دەنگ و خێراتر لە دەنگ.
تیژیە چونیەکەکان
ڕێزبەندی کردنی لێشاوی ھەوا پشت دەبەستێ بە ژمارەی تیژیە چونیەکەکان، کە وادەکا ئاسانکاری بۆ ژمارە بێکۆتاکانی نزیک لێکۆڵینەوە بکات بۆ گروپە لێکچوەکان. خێرایی نزیک لە دەنگ و لێشاوانەی کە دەپەسترێتەوە، ماک و ژمارەکانی ڕاینۆڵدز تەنھان کە دەتوانن ڕیزبەندی زۆربەی لێشاوەکان بکەن.
لێشاوت زۆر خێرا، ھەر چەندە، پێویستی بە تیژی چونیەکی تری ھەیە، یەکەم، ھاوکێشەی شیکاری بۆ گۆشەی خورپەی لار تاکو ببێ بە ژمارەی ماک لە (~>١٠) ژمارەی ماکی بەرز. دووەم، شێوەی بەھێزی خورپەکان لەدەوری جووڵەی جەستەی ھەوایی واتای ئەمە دەدات تەوژمە سەربەخۆکانی ژمارەی ڕاینۆڵدز بەسود نییە بۆ سەنگاندنی ڕەوشتی چینی سنورەکانی سەرەوەی جەستە (ھەر چەندە ھەر گرنگیشە). لە کۆتاییدا، پلەی گەرمی زیاد بووی لێشاوە زۆر خێراکان مانای ئەوە دەدات کاریگەرییەکانی گازی ڕاستەقینە گرنگ دەبن. لەبەر ئەم ھۆکارە، لێکۆڵینەوە لە خێراییە زۆرەکان زۆربەی کات ئاماژە بۆ جووڵەی گەرمی ھەوایی دەکات، نەک جووڵەی ھەوایی.
پێشەکی لە کاریگەریەکانی گازە ڕاستەقینەکان مانای ئەمە دەدات گۆڕاوی زۆر داواکراوە بۆ باسکردنی باری تەواوی گاز. لەکاتێکدا گازی جێگیر دەتوانرێ بە سێ گۆڕاو باس بکرێ (پەستان، پلەی گەرمی، گەرمی نەگۆڕی کاریگەر)، و گازی جوڵاوە بە چوار (خێرایی لێشاو)، گازێکی گەرم لە کیمیای ھاوسەنگدا پێویستی بە باری ھاوکێشەکان ھەیە بۆ پێکھاتەی کیمیایی گازەکە، و گاز لەناو ناھاوسەنگیدا شیکاری ئەم ھاوکێشانە دەکات بە بەکارھێنانی کات وەکو گۆڕاوێکی زیادکراو. ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت لە لێشاوی ناھاوسەنگدا، شتێک لە نێوان ١٠ تا ١٠٠ گۆراو لەوانەیە داواکراو بێت باسکردنی گاز لە ھەر کاتێکدا. سەرباری، لێشاوە زۆر خێراکان (ئاساییانە بە پێناسە دەکرێ وەکو ژمارەی نۆدسنی سەروی ٠٫١)
بەدوای ھاوکێشەکانی ناڤیێر-ستۆکس مەکەوە.
لێشاوی خێراتر لە دەنگ ڕێزبەند کراون بە پێی وزەی کۆکراوەیان، شی کراوەتەوە وەک کۆکراوەی ئێنتالپی (مێگا جوول\ کگم)، پەستانی کۆکراوە (کیلۆ پاسکال-مێگا پاسکال)، پەستانی وەستاو (کیلۆ پاسکال-مێگا پاسکال)، پلەی گەرمی وەستاو (کلڤن)، یان خێرایی لێشاو (کم\چرکە).
سیستەمەکان
لێشاوی خێراتر لە دەنگ دەتونرێ بەنزکی جیابکرێتەوە بۆ ژمارەی سیستەمەکان. ھەڵبژاردنی ئەم سیستەمانە زەحمەتن، لەبەر شێواوی سنورەکانیان کە دەتوانرێ کاریگەریەکی دیاریکراو بدۆزرێتەوە.
گازی بێخەوش
لەم سیستەمەدا، گازەکان دەتوانرێ ھەر وەکو گازی نموونەیی دابنرێ. لێشاو لە سیستەمەدا ھەر سەر بە ژمارەی ماکن. چونیەکەکان دەست دەکەن بە پشت بەستن بە بەکارھێنانی دیواری پلەی گەرمی نەگۆڕ، لەجیاتی دیواری گەرمی نەگۆڕ کە بەکاردێ لە خێرایی نزمتر. سنووری نزم لەم ناوچەیەدا لە دەوروبەری ماک ٥. کە ڕامجێتەکان ناچوست دەبن، و سنوری بەرز لە دەوروبەری ماک ١٠–١٢.
گازی نموونەیی دوو-پلە گەرمی
ئەمە لە کۆمەڵەی سیستەمی گازی بێخەوش دایە، کە دەتوانرێ گازەکە بە پێکھاتەی کیمیایی تەواو دابنرێ، بەڵام خولانەوەکان و لەرینەوەکانی پلە گەرمییەکانی گازەکە دەبێ بە جیاکراوە دابنرێت، کە پێشەنگ دەبێ بۆ دوو نموونەی پلە گەرمییەکان. سەیری نموونەی نۆزڵی خێراتر لە دەنگ بکە، کە لەرینەوەی بەستوو گرنگ دەبێ.
گازە جوداکراوەکان
لەم سیستەمەدا گازەکانی جووت گەردیلەیی یان فرە گەردیلەیی (گازەکان لەزۆربەی بەرگە ھەوادا دەدۆزرێنەوە) دەستپێک بۆ جودا وەکو ئەوەی دێن بۆ پەیوەندی لەگەڵ خورپە لارەکان کە دروستکراوە لەلایەن جەستە. ڕووی ھاندان دەورێکی ھەیە لە شیکارییەکانی گەرمبوونی ڕوو، مانای ئەمە دەدات ڕووی ماددەکەش کاریگەری ھەیە لەسەر ماددەکە. سنوری خواری ئەم سیستەمە کە ھەر پێکھاتەیەکی تێکەڵەی گاز یەکەمجار دەست دەکات بە جودا بونەوە لە خاڵی وەستان لە لێشاوەکە (کە بۆ نایترۆجین لە دەوروبەری ٢٠٠٠ کلڤن) لە سنوری سەروتری ئەم سیستەمە، کاریگەریەکانی بە ئایۆن بوون دەست دەکا کاریگەری لەسەر لێشاوەکە.
گازی بە ئایۆنکراو
لەم سیستەمەدا ئەلیکترۆنی بە ئایۆنکراوی لێشاوێکی وەستاو گرنگ دەبێ، و ئەلیکترۆنەکان دەبێت بە جیاکراوەیی دانرابێت. بەزۆری پلە گەرمی ئەلیکترۆن بە جیاکراوەیی لەو پلە گەرمییەی کە لە پێکھاتەی گازەکان دا ماوە دانراوە. ئەم سیستەمە ڕوودەدات بۆ لێشاوی سەربەخۆ کە خێراییان لە دەوری ١٠–١٢ کم\چرکە دایە. گازەکانی ئەم سیستەمە بە نموونەی گازی پلازمای بێ تیشکدانەوە دادەنرێن.
سیستەمی زاڵ بوونی-تیشکدان
لەسەرو دەوروبەری ١٢ کم\چرکە، گەرمی دەگوازرێتەوە بۆ ئۆتۆمبێلێک کە دەگۆڕێ لە بوونی بە شێوەیەکی زاڵ بوونی بەردەوامی بۆ زاڵ بوونی تیشکدانەوە. نموونەی گازی ئەم سیستەمە بۆ دوو جۆر دابەش دەبێ:
نموونەکردنی گازی بە چاو باریک زۆر گرانە، لەو کاتەوەی، لەبەر شیکاری تیشکدانەوە لە ھەر خاڵێک، ژماردنی بیردۆزی فراوانی توان زیاد دەکا کاتێ کە ژمارەی خاڵەکان زیاد دەکا کە بە وردی لێکۆڵراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئایرۆدینامیک پۆل:خێراییی ھەوا
لۆمپۆک، کالیفۆرنیا
لۆمپۆک شارێکە لە شارستانی سانتا باربارا لە کالیفۆرنیا. ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە لەوەتەی ٢٠١٠ بە ٤٢،٤٣٤ خەملێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی شارستانی سانتا باربارا، کالیفۆرنیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٨ پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٨٨ لە کالیفۆرنیا
گلۆک
300px|وێنۆک|چەکی گلۆک. گلۆک یاخوود  چەکی گلۆک بە(ئینگلیزی: Glock؛ Glock pistol) چەکێکی سووکی تایبەتی درووستکراوی وڵاتی نەمسایە. چەکەک لەجۆری چەکە سوک و مەدا کورتبڕەکانە، چەکەکە ٩ گوولە ھەڵدەگرێت، کە تایبەت بۆ کردەی سەربازی بەکاردەھێدرێت. چەکەک بەشێوەیەکی گشتی لەلایەن پۆلیس و سەربازی نێوخۆی وڵاتەکان بەکاردەھێندرێت.
مێژوو
چەکەکە لەلایەن یەکێک لە ئەندازیارە نەمساییەکانەوە 'گاستۆن گلۆکەوە درووستکراوە و سەرەتا لەلایەن سووپای وڵاتەکە بەکارھێندراووە. ھەروەھا چەکەکە لەساڵی ١٨٨٠ەوە تاووەکو ئێستا لە کردە سەربازی و ئەمنیەکەن بەکاردەھێندرێت. چەکەکە تاووەکو ئێستا بە ٥ نەوەدا تێپەڕیوە کە ھەرەکیان بە شێوە و تایبەتی جیاواز درووستکراون.
تایبەندمەندی
چەکەک لەڕووی کێشەوە، خاونی کێشێکی کەمترە لە چاو چەکەکانی تر.
سەلامەتی
چەکەک بەشێوەیەک دیزاینی بۆ کراوە کە خاوەن سێ سەلامەتیی سەربەخۆیە.
ژێدەرەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:چەکەکان
قەڵپ
قەڵپ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەمۆ، قەزای ھەڵەبجە (ناوەند)، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قەڵپ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مۆرتکە و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی گڵێجاڵ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بانی بۆڵان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سەراو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئێمیلیا شۆپان
ئێمیلیا شۆپان (؛ ٩ی تشرینی دووەمی ١٨١٢—١٠ی نیسانی ١٨٢٧) خوشکی بچووکی ئاوازدانەری پۆڵەندی فرێدریک شۆپان بوو. لە مناڵییەوە توانای ھونەری و وێژەیی ھەبووە، بەڵام لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد، ڕەنگە بەھۆی دەردەباریکەوە بووبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:خێزانی شۆپان پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٢ پۆل:مردووانی ١٨٢٧
جولیا ئۆرموند
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥ پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز پۆل:خانمەکتەرانی ساری
سان مارینۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦
سەرچاوەکان
١٩٧٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦