cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ژاپۆن
وشەڕەتناسی
ناوی ژاپۆن بە ژاپۆنی بە بەکارھێنانی وێنەوشەی کانجی 日本 نووسراوە و بە نیپۆن یان نیھۆن بێژە دەکرێت. پێش ئەوەی لە سەرەتای سەدەی ھەشتەمدا کەڵک لە 日本 وەربگیرێت، وڵاتەکە لە چین بە وا (倭، لە ژاپۆن لە دەوروبەری ساڵی ٧٥٧ بۆ 和 گۆڕدرا) و لە ژاپۆن بە ناوی ناوخۆییی یاماتۆ ناسرابوو. نیپۆن، کە خوێندنەوەی ڕەسەنی چینی-ژاپۆنیی پیتەکانە، بۆ بەکارھێنانی فەرمی، لەوانەش لەسەر پارە و مۆری پۆستە بەکار دەبرێت. نیھۆن بە شێوەیەکی گشتی لە ئاخاوتنی ڕۆژانەدا بەکار دەھێنرێت و ڕەنگدانەوەی گۆڕانکارییەکانی فۆنۆلۆژیی ژاپۆنییە لە سەردەمی ئێدۆدا. پیتەکانی 日本 بە واتای «سەرچاوەی خۆر» دێت.
ناوی ژاپۆن لە وشەی فەڕەنسی Japonەوە ھاتووەتە نێو زمانی کوردییەوە.
جوگرافیا
thumb ژاپۆن پێک دێت لەکۆمەڵێ دوورگە لە ڕۆژاوای ئۆقیانووسی ئارام کە ناوی دوورگەکانیش ھۆنشوو، ھۆکایدۆ، کیووشو و شیکۆکو، لەگەڵ نزیکەی ٦٠ ھەزار دوورگەی زۆر بچووک. ناوەڕاستی ژاپۆنیش لە زنجیرە چیا پێک دێت
دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ژاپۆن ١٢٦٬٩٩٩٬٨٠٨ کەس بووە کە دەکاتە ١٬٧٥ لە سەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٦٬٢ ساڵە. ھەروەھا ٩٣ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.
= ئایین = زۆرینەی ژاپۆنییەکان پەیڕەوی لە بوودیزم و شینتۆ دەکەن. ھەروەھا ڕێژەیەکی کەمیش باوەڕیان بە مەسیحییەت و ئیسلام و یەھودییەت ھەیە
= سەرچاوەکان =
پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ژاپۆن پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٦٦٠ی پ. ز پۆل:کۆمەڵە دوورگەکان پۆل:ئیمپراتۆریەتییەکان
ستانداڵ
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٣ پۆل:مردووانی ١٨٤٢ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٩یەم پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆمانتیزم پۆل:ستێندال
بۆریس جۆنسۆن
ئەلیکساندەر بۆریس دی جۆنسۆن (لەدایکبووی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٦٤) ناسراوە بە بۆریس جۆنسۆن ، سیاسەتوانێکی بەریتانیە، لە ١٣ی تەممووزی ٢٠١٦ هەتا ٩ی تەممووزی ٢٠١٨ وەزیری دەوڵەت بۆ کاروباری دەرەوە و کۆمۆنوێلت بووە و لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٩  تا ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ سەرۆک وەزیرانی بریتانیا بوو.
لە ساڵی ٢٠١٥ەوە ئەندامی پەرلەمانی بەریتانیایە لەسەر ناوچەی ئەکسبرایج و باشووری رایسلیپ، لە ١٣ی تەممووزی ٢٠١٦ەوە هەتا ٩ی تەممووزی ٢٠١٨ وەزیری دەوڵەت بۆ کاروباری دەرەوە و کۆمۆنوێلت بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز پۆل:ئینگلیزە بەڕەگەز ئەڵمانیەکان پۆل:زیندووان پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:سیاسەتوانانی بەریتانی پۆل:پادشاکانی بەریتانیا پۆل:نووسەرانی مانھاتن
فایف، ئەلاباما
فایف شارۆچکەیەکە لە کەرتی دیکەب، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٠١٨ کەس بووە. ڕووبەری ١١٫٤١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٨٩٫٢٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
٩٧٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٥٠ (ژمارە)
٥٠ (پەنجا) (50) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٤٩ و ٥١.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بڕیارنامەی ١٣٢٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٢٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٢١١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:مەغریب لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مەغریب پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
٥٢ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
نەرمیی ئێسک
نەرمیی ئێسک یان ئۆستیۆماڵاسی نەرمبوونی ئێسکەکانە بەھۆی لاوازیی دۆخی مینرالیزاسیۆن یان نەبوونی پێویستی ڤیتامینەکان و ماددەکان (فۆسفۆر و کەلسیۆم) یان ھەڵمژرانی مینرالەکانی بەھۆی چەندین حاڵەتی نەخۆشییەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڤیتامین پۆل:ڤیتامین دی
٥١ (ژمارە)
٥١ (پەنجا و یەک) (51) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٥٠ و ٥٢.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بڕیارنامەی ١٣٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ژنان و ئاشتی و ئاسایش. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٢١٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠
٩٧٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئێرڤین شروێدینگەر
وێنۆک ئێڕوین ڕوودۆڵف جۆزێف شروودینگێر (١٨٨٧ - ١٩٦١) فیزیکزانی ئوتریشی بوو کە چەندین بەرھەمی گرینگی لە "فیزیکی کوانتۆمی"دا ھەیە. شرۆدینگێر لە کارەکان و بەرھەمەکانی خۆیدا (وەکوو: ژیان چییە؟) گرینگیەکی زۆری دەدا بە بوارە فەلسەفییەکانی فیزیک، ئایین و ھەروەھا ئەخلاق.
سەرچاوەکان
پۆل:فیزیکزانانی نەمسایی پۆل:زانایانی ڕەنگ پۆل:فیزیکزانانی ئیری پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک پۆل:مردووانی ١٩٦١ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧
پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:فەیلەسووفانی زانست
خۆشەویستییەکی مەحاڵ!
کاست
ئەدڤیکا یاداف [Advika Yadav] رۆلی تانیا
چیرۆکی فیلم
لە زانکۆی ئەنکریت لە تایلەند کچێک ھەیە جوانترین کچی ئەو زانکۆیەیە و چەندھا کور بە دوایەوەن ناوی کچەکە ئەلیشایە و کوریکی لییە شێتانە ئەو کچەی خۆش دەویت بێ ئەوەی کچەکە بزانیت کورەکە ناوی ئەبھای یە. شەوێکان ئەلیشا و ھاوریکانی ئاھەنگ ئەگێرن و ئەلیشا ئەکەوێتە ئاوێکەوە و ئەبھای رزگاری ئەکات بەلام بێھۆش کەوتووە و ھاوریکانی دووری ئەخەنەوە بێ ئەوەی بھێلن ئەبھای ببینێت و بۆ رۆژی دواتر باوکی ئەلیشا زۆر تورە دەبیت و لە زانکۆ دەری ئەکات. ئەبھای دوای ئەمە ئەبیتە پرۆگارمەر و پرۆگرامێک دروست ئەکات ھەموو سیستەمەکان کۆ ئەکاتەوە تیای دا و رۆژێک وەبەرھێنێک دێت پرۆگرامەکەی لێ بکرێت ئەویش بۆ ئەوەی قسە لەگەل باوکی بکات روخسەت لە وەبەرھێنەکە وەر ئەگریت کاتێک ئەو قسە لەگەل باوکی دەکات وەبەرھێنەکە پرۆگرامەکە کۆپی ئەکات و ئەیدزێت. بۆ فرۆشتنی بەرنامەکە وەبەرھێنەکە روو ئەکاتە سەنگافورە و لەوێ لەگەل یەکیک لە کۆمپانیاکان رێک ئەکەویت. ئەبھای بە دوای وەبەرھێنەکە ئەکەویت بۆ سەنگافورە لەوی ئەلیشا ئەبینیت لە کۆمپانیاکە کە ئەلیشا لەوی پۆستیکی باڵای ھەیە دواتر ئەو ئەچێتە مالی ئەلیشا تا بۆی روون بکاتەوە کە پرۆگرامەکە ھی ئەوە بەلام بەھۆی ھەلە تیگەیشتن ئەلیشا وا ئەزانی بەخێوکەری مندالانە ئەبھایش بۆ ئەوەی لە ئەلیشا نزیک بێتەوە قبولی ئەکات تانیا کچی ئەلیشا زۆر ھارە و ھیچ بەخێوکەریک بەرگە ناگریت لەگەلی بەڵام ئەبھای بریار ئەدات ببیتە بەخێوکەری ئەبھای زۆر جار لە رێگەی فەرمانبەری پاک کردنەوە مالەکە پاک ئەکاتەوە و لە کۆتایدا دلی تانیا بەدەست ئەھینی کاتیک کە یاری رۆک باندی بۆ ئەکریت و پیی ئەلیت تۆ رۆک ستار یت بەھۆی عەینەکەکانیەوە تانیا نازناوی بۆق بۆ ئەبھای دادەنێت کارەکان ئالۆز ئەبێت کاتیک وەبەرھێنەکە بەرنامەکە ئەفرۆشیتە کۆمپانیاکەی ئەلیشا و ھەول ئەدات لە ئەلیشا نزیک ببێتەوە ئەبھای خۆی لە وەبەرھێنەکە ئەشارێتەوە تا خۆی زیاتر لە ئەلیشا نزیک بکاتەوە تا ئەو کاتەی ئەلیشا رازی ئەکات چاویلکە و جلی کۆن ئەکاتە بەری ئەلیشا تا پیشانی بدات خەلک چۆن بیر ئەکەنەوە کاتێک شێوەت سەرنج راکێش نەبێت ئەلیشا بەو جۆرە بیرکردنەوەیەی خەلک بێتاقەت ئەبیت لەگەل نزیک بوونەوی نمایش کردنی بەرنامەکە شەوێکیان وەبەر‌‌ھێنەکە ئەلیشا و ئەبھای ئەبینیت و بە ئەلیشا ئەلێت ئەبھای دوای من کەوتووە تا بەرنامەکە بدزێت ئەو بەخێوکەر نییە ئەلیشا تورە ئەبێت و ئەبھای دەر ئەکات بێ ئەوەی چانسی روونکردنەوە بدات دوای ئەوە ئەبھای ھەموو شتیکی بۆ تانیا باس کردووە ئەویش لە ریگەی گۆرانیەک کە لە کۆنسیرتی سالانەی قوتابخانەکەیان پێشکەشی ئەکات ھەموو شتیک بە دایکی ئەلێت دایکیشی تێدەگات کە ئەو کەسەی ئەبھای وتی ٧ سالە خۆشم دەویت خۆی بووە. دواتر ئەلیشا ئەبھای ئەدۆزێتەوە و پیی ئەلێ ئەویش خۆشی دەوێت و ئەبھای پێی دەلێت کە وەبەرھێنەکە بەرنامەکەی دزیوە ئەچنە ھۆلی پێشانگاکە و کاتێک دەبینن بەرنامەکە ژمارەی نھێنی لەسەرە و ئەبھای بە وەبەرھێنەکە ئەلێ ئەگەر تۆ بەراستی خاوەنی پرۆگرامەکە بیت بە ئاسانی ئەیکەتەوە بەلام وەبەرھێنەکە نایزانیت بۆیە ئەبھای بە ئەلیشا ئەلێ تۆ ئەیزانی ئەویش بیر ئەکاتەوە ئەزانی وشەی نھێنیەکە ناوی خۆیەتی بەمەش فیلمەکە کۆتای دێت
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمە ھیندییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی پۆل:فیلمە ھیندی-زمانەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکانی یاش ڕاج فیلمز
تیپی مۆسیقای مەولەوی
تیپی مۆسیقای مەولەوی گرووپێکی مۆسیقیی کوردی بوو کە ساڵی ١٩٧٧ بە سەرپەرەشتی نامدار قەرەداغی بە یادی تیپی مۆسیقای مەولەوی کۆن لە سلێمانی دامەزرا. ئەم تیپە ھەمان تیپی مۆسیقای کۆمەڵی ھونەر و وێژەی کوردی بوو کە لە کۆمەڵی ھونەر و وێژەی کوردی جیا بۆوە تا تیپێکی سەربەخۆ ساز بکا کە ھەر مۆسیقا لەخۆ دەگرێ. ئەم گرووپە چەند ئاھەنگی بۆ نەخۆشخانەی سیل، خانەی بێ دایک و باوکان و جوتیاران لە ناوچەی قەرەداغ لە جافەران و دەورووبەری ئەنجام داوە. تیپ تا ساڵی ١٩٨٢ کە نامدار قەرەداغی ڕووی لە ھەندەران کرد بەردەوام بوو. گۆرانییە بەناوبانگەکەی حەمەی نێرگز بە ناوی (خەو) بەرھەمی ئەم تیپەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
پووکیی ئێسک
وێنۆک|کووڕی پشت کە زۆرجار بە ھۆی پووکی ئێسکەوەیە
پووکیی ئێسک یان ئوستیۆپرۆزیز حاڵەتی کەم بوونەوەی پتەوی ئێسکەکانە. پووکی ئێسک دەتوانێت بە ھۆی چوونە سەری تەمەن یان حاڵەتی نەخۆشییەوە ڕوو بدات. تووش بوون بە پووکی ئێسک، مەترسی شکیانی ئێسک زۆر دەکات.
ھەروەھا پووکانەوەی ئێسک (osteoporosis) دەبێتە ھۆی کورتبوونی باڵا و شکانی ئێسکەکان، حاڵەتەکە پلەی ناوەند و بەرزی ھەیە، لە حاڵەتی بەرزی نەخۆشییەکە لە دەست دانی باڵا بەشێوەیەکی بەرچاو تێبینی دەکرێت ھەرچۆنێک بێت لەوانەیە ئاگاداری کورتبوونەوە و شکانی دواوەت نەبیت چونکە %٦٦ی لە دەستدانی ئێسکەکانی دواوە بێ ئازارن و ھەستیان پێناکرێت.
لە کەسانی بەتەمەندا ھۆکارێکی سەرەکییە بۆ شکانی ئێسک. ئەو ئێسکانەی کە بە زۆری تووشی شکانەکە بوون و تێبینی کراون بریتین ئێسکی بڕبڕەی پشت، ئێسکی قۆڵ (باسک)، و پشتێنەی حەوز تا شکانی ئێسکەکان ڕوودەدات لەوانەیە ھیچ نیشانەیەک بەدی نەکرێت، لەم حاڵەتەدا ئێسکەکان لەوانەیە بە شێوەیەک لاواز بن کە لە سترێس و فشارێکی ئاسایی تووشی شکان بن. لەدوای چاکبوونەوەی مرۆڤەکە لە ئێسکە شکاوەکان، لەوانەیە تووشی ئازاری درێژخایەن بێت و نەتوانێت چالاکییە ئاساییەکان وەک پێشووتر ئەنجام بدات
پووکانەوەی ئێسک لەوانەیە لەبەر کەمبوونەوەی ئێسکۆڵەکانی ناو ئێسکەکان بێت، پووکانەوەی ئێسک لەدوای وەستانی سووڕی مانگانە لە ژنان (Menopause) و وەستان و کەمبوونەوەی بەرھەمھاتنی ھۆرمۆن لە پیاوان (Andropause) ڕووبدات ھەروەھا نەکردنی وەرزش یان ئەنجامدانی وەرزش بە شێوەیەکی زۆر کەم یەکێکە لە ھۆکارەکان
بێدار بەخت
بێردار بەکێرت（Bedaar Bakht)دوا پیاوسالاری بێ جێگەی مشتومڕی بنەماڵەی شاھانەی ئیمپراتۆرییەتی موغەکان بوو، بنەماڵەی تیمورید.
ژیان
بەردار بەکت لە ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٢٠ لەدایک بووە. دوای مردنی باوکی بەخت جەمشید بەخت لە ساڵی ١٩٢١، حکوومەتی بەریتانیا وازی لە پێدانی خانەنشینی شاھانەی ئیمپراتۆریەتی موغەکان ھێنا لە بەرژەوەندی یارمەتییەکی بچووکی ١٦ پاوەند لە مانگێکدا بۆ بەیدار. دوای دوو ساڵ، مامی بەدال بەکت بەخت و خوشکە بچووکەکەی بەکت، عومەر ئاڵا بیگم، بردە دەھلی بۆ ئەوەی داوای لە حکوومەت بکات مووچەی خانەنشینی بگەڕێنێتەوە، بەڵام دەزگای ھەواڵگری بەریتانیا مامی بەختی دەستگیرکرد و ڕەوانەی دەھلی کرد، مەرجێکی پێشکەش کرد بۆ ئازادکردنی کە… لەگەڵ سەرکردەکانی کۆنگرێس کۆدەبووەوە و ناسنامەی بەکتۆر ئاشکرا نەدەکرد، مامی بەکتۆر ناچار بوو ئەو مەرجە قبوڵ بکات لە بەرامبەر ئازادکردنیدا. لەسەر ئامۆژگاری سەرکردەی موسڵمانانی ناوچەکە، ھێواجا حەسەن نیزامی، پوورە بەکت خۆی و خوشکەکەی ھێنایە کۆلکەتا و ڕووی لە شاھی ئیمام بالای مێژوویی کرد. لەو کاتەوە باکێت دەستی کرد بە وەرگرتنی خانەنشینی بە بڕی ٥٠ پاوەند لە حکوومەتی بەریتانیا تا ھیندستان سەربەخۆیی بەدەست ھێنا و حکوومەت گۆڕا بۆ خانەنشینی ٤٠٠ پاوەند لە مانگێکدا. بەڵام بۆ باکێت، ئەو بڕە پارەیە بەزەحمەت بەس بوو بۆ ئەوەی بتوانێت بتوانێت ژیانی ھاوسەر و منداڵەکانی بژی. بە درێژایی ژیانی لە خەمۆکیدا نوقم بوو، ناوبەناو چێژی لە ئاوازدانانی شیعر وەرگرت. بەکت لە ساڵی ١٩٨٠ کۆچی دوایی کرد بەبێ ئەوەی ھیچ میراتگرێکی نێر بەجێبھێڵێت و پرسی پیاوسالاری بنەماڵەی تیمورید لەو کاتەوە تووشی مشتومڕ بووە. لە نێو نەوەکانی بنەماڵەی تەیمورید کە تا ئێستا لە ژیاندا ماون، بەناوبانگترینیان جاکۆب زیۆدین توسییە. （Yaqoob Ziauddin Tucy
پۆلیمیۆزیتیس
وێنۆک|پۆلیمیۆزیتیس
پۆلیمیۆزیتیس حاڵەتی ھەوکردنی درێژەخایەنی شانەی ماسوولکەییە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەوکردنەکان
٥٣ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ژنێکی منگن
ژنێکی منگن یەکێکە لە نۆڤلێتەکانی کتێبی «خەونی جاڵجاڵۆکەکان و ژنێکی منگن» لە نووسینی شێرزاد حەسەن؛ یەکەم ڕەشنووسی کورتەڕۆمانەکە ساڵی ١٩٨٧ نووسراوە و ساڵی ٢٠٠٦ کۆتایی پێ ھاتووە.
چیرۆک
قەسابێکی کوردی خێزاندار، بەناوی مەمۆ شەیدای ژنێکی منگنی عەرەب دەبێت بەناوی لەیلا؛ لەیلا مەسیحی و خەڵکی مووسڵە و دکتۆری ددانە و بۆ ماوەیەکی کورت نیشتەجێی کوردستانە. ڕۆژێک بە ھەڵکەوت ڕێی دەکەوێتە دووکانی مەمۆ و چاویان پێک دەکەوێت.
پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە
ھەڵەبجە ناوەندی پارێزگای ھەڵەبجەیە و بە یەکێک لە شارە گەورە و گرنگەکانی کوردستانی باشوور دەژمێردرێت.
ژنێکی منگن
کەسایەتییەکان
== تایبەتمەندییەکان ==
پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە
قەزای ھەڵەبجە(ناوەند)
ناوەندی قەزا شاری ھەڵەبجەیە: لە ٤ ناحیە و ١٥٠ گوند پێکھاتووە.
ژنێکی منگن
کورتە
"ژنی بە گنەگن دەیکوشتم، زرینگەیەک لە دەنگیان شێتم دەکات، دەنگێکە ھەم کزۆڵە و غەمبارە خاوەنەکەی.. ھەم پڕ ھەوەس و ئارەزووە. کاکە زەنگوڵەی چی و قووڵەقوڵی ئاوی شەربەی چی و نەوای شمشاڵی شمشاڵژەنێکی عاشقی ناگاتێ، ھەمیشە سەدای ئەو دەنگانە، دەنگی کەرخ و پڕی ئەو ژنە منگنانە لە گوێمدا تا ئەمڕۆکەش دەزرینگێتەوە، ھیچ مەل و فڕندەیەکی ئاسمان بەقەد ژنێکی منگن لای من دەنگی خۆش نییە."
پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە
شارەدێی سیروان
لە ٦٥ گوند پێکھاتووە.
ژنێکی منگن
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:ڕۆمانەکان پۆل:کتێبەکانی شێرزاد حەسەن
پێڕستی گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە
شارەدێی خورماڵ
لە ٤٦ گوند پێکھاتووە.
شارەدێی بیارە
لە ٢٧ گوند پێکھاتووە.
شارەدێی بەمۆ
لە ١٢ گوند پێکھاتووە:
سەعداوا حاجی ئاوا
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:پێرستی گوندەکانی باشووری کوردستان
گەدسدن، ئەلاباما
گەدسدن (، ) شارێکە لە کەرتی ئێتۆوا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٦٬٨٥٦ کەس بووە. ڕووبەری ٩٩٫١٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٧١٫٦١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٥ پۆل:شارەکانی ئەلاباما
ھایپەرسیمیسیا
ھایپەرسیمیسیا نەخۆشییەکی دەگمەنە وا دەکات ئەو کەسەی کە تووشی بووە ھەموو ساتێکی ژیانی بیر بێتەوە، بە ھەموو وردەکارییەکانی و گرنگ نییە چەند ساڵ تێپەڕیبێت، ھیچی لەیاد ناکات، کە تا ساڵی ٢٠٢١ تەنھا ٦١ کەس لە جیھاندا تووشی ئەم حاڵەتە بوون.
٥٤ (ژمارە)
٥٤ (پەنجا و چوار) (54) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٥٣ و ٥٥.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٩٧٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٥٥ (ژمارە)
٥٥ (پەنجا و پێنج) (55) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٥٤ و ٥٦.
سپێکتەر (فیلم)
سپێکتەر یان تارمایی (ئینگلیزی: Spectre) بیست و چوارەمین فیلمی جەیمس بۆندە. فیلمەکە دوای فیلمی (Skyfall) دێت کە درێژە پێدەری زنجیرە فیلمی جەیمس بۆندن. فیلمەکە لە ساڵی ۲۰۱٥ درووست کراوەو ئەکتەر دانیێل کرەیگ ڕۆڵی سیخور جەیمس بۆند دەگێڕێت. فیلمەکە لەلایەن (سام مێندس) دەرهێنراوە، هاوکات فیلمەکە لەلایەن هەریەکە لە (مایکڵ گەی ویڵسۆن و باڕبەڕە بڕۆکۆڵی)یەوە بەرهەم هێنراوە. درووستکردنی یلمەکە لە هەریەکە لە شارەکانی لەندەن و ڕۆما و مەکسیکۆ سیتی بووە. بڕی تێچووی فیلمەکە نزیکەی ٢٤٥ میلیۆن و داهاتی فیلمەکەش ٨٨٠٫٧ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی بووە. فیلمەکە لەدوای دووەم زۆرترین داهاتی هەبێت لە زنجیرە فیلمی جەیمس بۆند.
چیرۆک
نامەیەکی نهێنی تایبەت بە ڕابردووی جەیمس بۆند وادەکات بۆند هەڵبستێ بە لێکۆلینەوە لە ڕێکخراوێکی تاوانکاری ، لەکاتێکدا بریکار (ئێم) لە گفتوگۆدایە تاکو دەزگای هەواڵگری بەڕیتانی بەدووربگرێ لە داخستن لەلایەن حکومەتەوە و بۆندیش لە نهێنیەکی دیکە دەکۆڵێتەوە ئەویش ڕێکخراوی سپێکتەرە.
مۆسیقا
وێنۆک|تۆماس نیومان کاری موسیکی فیلمەکە لەلایەن تۆماس نیومانەوەکراوە. لەو فیلمانە کە کاری تێداکردوون زیاترلە ۱۰۰ خوولەک موسیک لەو فیلمانە هەن کە خۆی کاری تێدا کردوون. گۆرانی فیلمەکە و جەند بەشێکی تری زنجیرە فیلمی جەیمس بۆند، لە لایەن گۆرانی بێژی بەناوبانگ ئەدێلەوە، وتراوون.
سەرچاوەکان
<references group="N" />
جەیمس بۆند
بڕیارنامەی ١٣٢٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٢٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بەڕێوەبردنی ڕاپۆرتی لێژنەی سەرۆکایەتیی لە عەمەلیاتی ئاشتی نەتەوە یەکگرتووەکاندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٢٢٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠
٩٧٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
نیشتمانی ھاوبەش (یاداشت)
نیشتمانی ھاوبەش کتێبێکیساڵی ٢٠١٤ی جەستن تروودۆوی سەرۆک وەزیرانی ئێستای کەنەدایە. کاتێک ئەم یاداشتەی چاپ کرد سەرۆکی پارتی لیبراڵی کەنەدا بوو، نیشتمانی ھاوبەش یادگاری و ئەو ئەزموونانەی تروودۆوە کە لەمنداڵییەوە بینیویەتی یاداشتی کردوون.
پێشینە و پوختەی یاداشتەکە
پەرتوکەکە لەلایەن CBC ەوە بە " زۆر بەھەوڵی خۆی بۆ پێناسەکردنی خۆی پێش ئەوەی ڕکابەرە سیاسییەکانی بۆی بکەن " وەسفکراوەو ھەم یادێکی ڕامیاری و کەسییە. ترودۆوو ناونیشانی منداڵی خۆی، تێکشکانی ھاوسەرگیری دایک و باوکی، خەباتی دایکی لەگەڵ کێشەی تەندروستی دەروونی، مردنی براکەی و بڕیاری خۆپێگەیاندنی بۆ نووسینگەی گشتی.
نەخۆشیی بەھجەت
وێنۆک|برینی زار (دەم) لە کەسێکی تووش بوو بە نەخۆشیی بەھجەت
نەخۆشیی بەھجەت حاڵەتی ھێرشکردنی کۆئەندامی بەرگریی لەشی مرۆڤە بۆ سەر ڕەگەکان کە دەبێتە ھۆی ڤەسکولیتیس.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەوکردنەکان پۆل:نەخۆشییە دەگمەنەکان پۆل:کۆنیشانەکان
٥٦ (ژمارە)
٥٦ (پەنجا و شەش) (56) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٥٥ و ٥٧.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بڕیارنامەی ١٣٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێ لە نەتەوە یەکگرتووەکاندا: کۆماری فێدرالی یووگسلاڤیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٢١٥ەم، پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سربیا و مۆنتینیگرۆ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سربیا و مۆنتینیگرۆ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
٥٧ (ژمارە)
٥٧ (پەنجا و حەوت) (57) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٥٦ و ٥٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
تاکیھیکۆ ئینۆی
تاکیھیکۆ ئینۆی (بە ژاپۆنی: 井上雄彦 ئینۆی تاکیھیکۆ) لە دایک بووە لە ۱۲ کانوونی دووەمی ۱۹٦۷ لە کوگاشیما، ژاپۆن. دروستکەر و وێنەکێشی مانگای ژاپۆنییە، یەکێکە لە خۆشەویستانی وەرزش، زۆربەی کارەکانی دەسوڕێتەوە بە دەووری تۆپی سەبەتە کە کوڕان دەکاتە ئامانج. زۆرێک لە منداڵە ژاپۆنییەکان کاریگەر بوون بە کارەکانی تاکیھیکۆ ئینۆی و بۆتە ھۆی بڵاو بوونەوەی یاری تۆپی سەبەتە لە نێوان منداڵانی ئاسیا.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی: Takehiko Inoue
ویکیپیدیای عەرەبی: تاکیھیکو إینوی
پۆل:وێنەکێشانی مانگا پۆل:شۆنن مانگا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:زیندووان
٥٨ (ژمارە)
٥٨ (پەنجا و ھەشت) (58) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٥٧ و ٥٩.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٩٨٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تێل ئەڤیڤ
تێل ئاڤیڤ (بە عیبری:תֵּל־אָבִיב-יָפוֹ) پایتەختی وڵاتی ئیسرائیلە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٤٠٤٬٤٠٠ کەس بووە.
حکوومەتی ناوخۆیی
وێنۆک|ڕاست|[[گۆڕەپانی ڕابین و ھۆڵی شارەوانی تێل ئەڤیڤ کە سەیری باکووری ڕۆژاوا دەکەن]] تێل ئەڤیڤ لەلایەن ئەنجومەنی شارێکی ٣١ ئەندامییەوە بەڕێوەدەبرێت کە بۆ ماوەی پێنج ساڵ بە ھەڵبژاردنی ڕێژەیی ڕاستەوخۆ ھەڵدەبژێردرێت، و سەرۆکی شارەوانییەک کە بۆ ھەمان خول بە ھەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ لەژێر سیستەمی دوو خولیدا ھەڵدەبژێردرێت. وەک ھەموو سەرۆک شارەوانییەکانی دیکەی ئیسرائیل، ھیچ سنوورێکی ماوەی سەرۆکایەتی شارەوانی تەلئەبیب نییە. ھەموو ھاووڵاتیانی ئیسرائیلی کە تەمەنیان لە سەرووی ١٧ ساڵەوەیە و لانیکەم ساڵێک لە تەلئەبیب نیشتەجێن، مافی دەنگدانیان ھەیە لە ھەڵبژاردنی شارەوانییەکان. شارەوانی بەرپرسیارە لە خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان، بەرنامە کۆمەڵایەتییەکان، ژێرخانی گشتی، پلاندانانی شارەکان، گەشتیاری و کاروباری ناوخۆیی دیکە. ھۆڵی شارەوانی تەلئەبیب دەکەوێتە گۆڕەپانی ڕابین. ڕۆن ھولدای لە ساڵی ١٩٩٨ەوە سەرۆکی شارەوانی تەلئەبیب بووە. حولدای بۆ خولی پێنجەم لە ھەڵبژاردنی شارەوانییەکانی ساڵی ٢٠١٨دا ھەڵبژێردرایەوە، بە شکستھێنان بە جێگری پێشووی ئەساف زەمیر، دامەزرێنەری پارتی ھایر. شاری ھولدای بووەتە درێژخایەنترین سەرۆکی شارەوانی شارەکە، کە ماوەی ١٩ ساڵەی شلۆمۆ لاھاتی تێپەڕاندووە. کورتترین پۆستەکەی دەیڤید بلۆچ بوو، کە بۆ ماوەی دوو ساڵ لە پۆستەکەیدا بوو، ١٩٢٥–١٩٢٧.
لە ڕووی سیاسییەوە تەلئەبیب بە قەڵایەکی چەپ ناسراوە، لە ھەردوو بابەتی ناوخۆیی و نیشتمانیدا. دەنگی چەپ بە تایبەتی لە گەڕەکە دەوڵەمەندەکانی ناوەڕاست و باکووری شارەکەدا باو بووە، ھەرچەندە بۆ گەڕەکە چینی کرێکارییەکانی باشووری ڕۆژھەڵات کە مەیلیان ھەیە دەنگ بە پارتە ڕاستڕەوەکان بدەن لە ھەڵبژاردنە نیشتمانییەکاندا، وا نییە. لە دەرەوەی کیبوتزیم، مێرێتز لە تەلئەبیب دەنگی زیاتر وەردەگرێت لە چاو ھەر شارێکی دیکەی ئیسرائیل.
سەرچاوەکان
* پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:شارەکانی ئیسرائیل
ئۆنۆرێ دۆ بالزاک
بەھۆی چاودێریکردنی دەقیقی وردەکارییەکان و خستنەڕووی بێفلتەری کۆمەڵگاوە، بالزاک وەک یەکێک لە دامەزرێنەرانی ڕیالیزم لە ئەدەبیاتی ئەورووپیدا سەیر دەکرێت. ئەو بە کارەکتەرە فرەلایەنەکانی ناوبانگی دەرکردووە؛ تەنانەت کارەکتەرە بچووکەکانیشی ئاڵۆز و لەڕووی ئەخلاقییەوە ناڕوون و بە تەواوی مرۆیین و، شتە بێگیانەکان لێوانلێون لە خەسڵەتەکانی کارەکتەربوون؛ شاری پاریس کە پاشخانێکە بۆ زۆربەی نووسینەکانی، چەندین تایبەتمەندیی مرۆیی لەخۆ دەگرێت. نووسینەکانی بالزاک کاریگەریی لەسەر زۆرێک لە نووسەرانی بەناوبانگ ھەبوو، لەوانە ڕۆماننووسەکان ئێمیل زۆلا، چارڵز دیکینز، مارسێل پرووست، گۆستاڤ فلۆبێر و، ھێنری جەیمز، ھەروەھا سینەماکاران فرانسوا ترۆفۆ و ژاک ڕیڤێت. زۆرێک لە بەرھەمەکانی بالزاک کراون بە فیلم و لە ئیلھامبەخشین بە نووسەرانی دیکە بەردەوامن.
سەرچاوەکان
پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:نووسەرانی فەنتازیی فەڕەنسی پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٩ پۆل:مردووانی ١٨٥٠
بڕیارنامەی ١٣٢٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٢٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٢٣٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٠ پۆل:سووریا لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا
ڕۆماتۆلۆجی
سەرچاوەکان
پۆل:ڕشتەکانی پزیشکی
گەینسڤیل، ئەلاباما
گەینسڤیل (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی سەمتەر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٠٨ کەس بووە. ڕووبەری ٤٫٤٥ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٤٦٫٧٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
گەنت، ئەلاباما
گەنت شارۆچکەیەکە لە کەرتی کۆڤینگتۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٢٢ کەس بووە. ڕووبەری ١٫٧٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٢٥٫٤٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
چەرمی شاموا
وێنۆک|پارچەیەکی چەرمی شاموا چەرمی شاموا یان شامی جۆرە چەرمێکە کە زۆرجار لە پێستی بزنی شاموا دروست دەکرێت، جۆرە بزنێکە کە لەسەر شاخەکانی ئەورووپا دەژیت. ئێستا ئەو جۆرە چەرمە لە پێستی مەڕیش بەرھەم دەھێندرێت. چەرمەکە بە ڕووکەشە سافەکەی ناسراوە لەگەڵ تواناکانی لە ھەڵمژین. چەند شێوازێکی بەکارھێنانی ھەیە و بۆ دروستکردنی چەند شتێک بەکاردێت:
لاسایی کردنەوەی ئەم جۆرە چەرمە ھەیە کە لە بزنی کێوی و بەرازەوە دروست دەکرێت. ئەم بەرھەمە ڤیگن نییە چونکە بەردەوام بەرھەمی ئاژەڵی تێدا بەکاردێت.
سەرچاوەکان
پۆل:چەرم پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ناوچەی تەرواڵ
ناوچەی تەرواڵ لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە چوار ناوچەی شارستانی قوروەیە لە پارێزگای کوردستان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
جوگرافیا
ناوچەی تەرواڵ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم ناوچانە:
گوندەواری لەک
لە (٢٣) گوند پێکھاتووە:
گوندەواری یەڵغوزئاغاج
لە (١٣) گوند پێکھاتووە:
گوندە ئازەرییەکانیەکان
پێکھاتووە لە ١ گوند.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوچەکانی ئێران پۆل:شارستانی قوروە پۆل:ناوچەکانی پارێزگای کوردستان
٥٩ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
سنووری ئێران-تورکمانستان
وێنۆک|ڕاست|نەخشەی سنووری ئێران و یەکێتی سۆڤییەت؛ ئێستا تەواوی بەشی ڕۆژھەڵات سنووری ئێران و تورکمانستان پێکدەھێنێت
درێژی سنووری ئێران و تورکمانستان ١١٤٨ کم (٧١٣ میل) و لە دەریای خەزەرەوە تا سێ خاڵی لەگەڵ ئەفغانستان دەڕوات. عەشقابادی پایتەختی تورکمان تەنھا ١٥ میل لە باکووری ئەم سنوورەوە دوورە و مەشھەد (دووەم گەورەترین شاری ئێران) ٤٧ میل لە باشووری ئەو سنوورە دوورە.
مێژوو
سنوورەکە لە سنووری کۆن و کۆنی فارس و یەکێتی سۆڤیەتەوە بە میرات گیراوە، کە تا ڕادەیەکی زۆر شێوەی ئێستای لە ماوەی سەدەی نۆزدەھەمدا وەرگرتووە دوای داگیرکردنی ئاسیای ناوەڕاست لەلایەن ڕووسیا و لکاندنی خانای کۆکەند و میرنشینی بوخارا لە ساڵانی ١٨٦٥–١٨٦٨. لە ساڵی ١٨٦٩ فارس و ڕووسیا ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کە ڕووباری ئەترێک دەبێتە سنووری نێوانیان. ئەم سنوورە پشتڕاستکرایەوە و پاشان بەرەو ڕۆژھەڵات درێژکرایەوە بۆ دەوروبەری ئەشگابات لە ساڵی ١٨٨١ دوای پێشڕەوی زیاتری ڕووسیا بۆ ناو خاکەکانی تورکمان، و پاشان بۆ سنووری ئەفغانستان لە ساڵی ١٨٩٣؛ سنووردارکردنی جۆراوجۆری زیاتری ئەم سنوورە لە ساڵانی دواتردا ڕوویدا. گۆڕانکاری بچووکی دیکە لە ماوەی ساڵانی ١٩٥٤–١٩٥٧دا ئەنجامدرا کاتێک ئێران و یەکێتی سۆڤیەت (وەک ئێستا) ڕێککەوتن لەسەر دیاریکردنی سنووری ھاوبەشی خۆیان بە شێوەیەکی ڕوونتر، لەنێویاندا ناوچەی دێڵتای ئەترێک کە لەو کاتەوە بەھۆی بچووکبوونەوەی دەریای خەزەرەوە گۆڕانکاری بەسەردا ھاتبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:سنووری ئێران–تورکمانستان
بس (دێ)
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
بڕیارنامەی ١٣٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ یووگسلاڤیای پێشوو و دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٢٤٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:ڕواندا لە ٢٠٠٠ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ٢٠٠٠
سەرۆک کۆماری ئەرمەنستان
سەرۆک کۆماری ئەرمەنستان سەرۆکی دەوڵەتە و گەرەنتیکەری سەربەخۆیی و یەکپارچەیی خاکی ئەرمینیایە کە لەلایەن ئەنجومەنی نیشتمانی ئەرمینیا بۆ یەک خول بۆ ماوەی حەوت ساڵ ھەڵبژێردراوە. لە سەردەمی سیستەمی پەرلەمانی ئەرمینیادا، سەرۆک بە سادەیی کەسێکی فیگەرە و ئەرکی ڕێوڕەسمی لە ئەستۆدایە، زۆربەی دەسەڵاتی سیاسی لە ئەستۆی پەرلەمان و سەرۆکوەزیرانە.
ڤاھاگن خاچاتوریان لە ١٣ی ئازاری ٢٠٢٢ەوە وەک سەرۆک کۆمار کاری کردووە.
ڕۆڵەکان لە دەسەڵاتی جێبەجێکردن
بەپێی مادەی یەکەمی یاسای سەبارەت بە سەرۆکی کۆماری ئەرمینیا کە لە ١ی ئابی ١٩٩١ پەسەند کراوە، سەرۆک سەرۆکی دەسەڵاتی جێبەجێکردنە. بەڵام ئەم خولە لە ساڵی ٢٠٠٧دا بوونی نەما، پێویستە سەرۆکی کۆمار وتار پێشکەش بە خەڵک و مەجلیسی نیشتمانی بکات.
شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمی
شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمی سەرۆکی ئەرمینیا دەکەوێتە شەقامی ٢٦ی باغرامیان لە یەریڤان. لە ساڵی ٢٠١٨ەوە کەتیبەی پاسەوانی شەرەف لە وەزارەتی بەرگری ئەرکی گشتی لە شوێنی نیشتەجێبوونەکە ئەنجام دەدات، کە بەزۆری دەروازەکانی لە کۆتایی ھەفتەدا کراوەن بۆ سەردانکەران و لە ڕۆژانی ھەفتەدا بۆ ماوەیەکی کورت.
سنووری ئۆزبەکستان-تورکمانستان
وێنۆک|ڕاست|نەخشەیەک کە تورکمانستان لەگەڵ ئۆزبەکستان لە باکوورەوە نیشان دەدات.
سنووری تورکمانستان – ئۆزبەکستان سنووری نێوان وڵاتانی کۆماری تورکمانستان و کۆماری ئۆزبەکستانە. بە بەرزی ١٧٩٣ کم (١١١٤م) درێژترین سنووری تورکمانستانە و دووەم درێژترین سنووری ئۆزبەکستانە (لە پشت سنووری ئۆزبەکستان لەگەڵ کازاخستان). سنوورەکە لە سێ خاڵەوە لەگەڵ کازاخستان تا سێ خاڵ لەگەڵ ئەفغانستان دەڕوات.
سنووری تورکمانستان و ئۆزبەکستان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٥ دامەزرا، ئەو کاتە ھەردوو وڵات بەشێک بوون لە یەکێتی سۆڤیەت وەک یەکێتی سۆڤیەتی تورکمان و یەکێتی سۆڤیەتی ئۆزبەکستان بە ڕێککەوت. لەگەڵ ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١، تورکمانستان و ئۆزبەکستان بوونە وڵاتی سەربەخۆ، بەمەش سنووری تورکمانستان – ئۆزبەکستان کردە سنوورێکی نێودەوڵەتی. پەیماننامەیەکی ھاوبەش لە نێوان تورکمانستان و ئۆزبەکستان لە ساڵی ٢٠٠٠ واژوو کرا، کە سنووری دوای سەربەخۆیی وەک سنووری فەرمی نێوان دوو وڵات ناسێندرا و کۆتایی بە دە ساڵێک لە ناکۆکی و ناکۆکییەکانی ھێنا و شێوەی ئێستای سنوورەکە دامەزراند. دوای ئەوە سیاجێکی سنووری دروست کرا.
سەرچاوەکان
پۆل:سنووری ئۆزبەکستان-تورکمانستان پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٢٥
٩٨١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پاپاڵە
پاپاڵە یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٨٦ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١١٥٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
بۆردوومانی سەیرانگای پەرخ
دوای نیوەڕۆی ڕۆژی ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ سوپای تورکیا سەیرنگای پەرخی لە ناحیەی دەرکاری سەر بە ئیدارەی سەربەخۆی زاخۆ بە چوار تۆپ بۆردوومان کرد، بەو ھۆیەوە ٩ کەس کوژران و ٢٥ کەسیش بریندار بوون کە ھەموویان کەسانی سڤیل و گەشتیاری شارەکانی ناوەڕاست و باشووری عێراق بوون کە بۆ گەشت و سەیران سەردانی ئەو شوێنەیان کردبوو. ئەم ڕووداوە لەسەر ئاستی ھەرێمی کوردستان و عێراق کاردانەوەی لێکەوتەوە.
پێشینە
حکوومەتی تورکیا ساڵانە ناوچە سنوورییەکانی نێوان عێراق (ھەرێمی کوردستان)و تورکیا بەمەبەستی لە ناوبردنی چەکدارانی پەکەکە بۆردومان دەکات، ئەوەش وەک بەشێک لە ئاڵۆزییە بەردەوامەکانی کورد و تورکیا. ئەم کارە بووەتەھۆی ئەوەی بەشێکی زۆری دانیشتووانی ناوچە سنوورییەکان شوێنی خۆیان چۆڵ بکەن و ڕووبکەنە ناوچەکانی دوورتر لە سنوور، و لەناوبردنی دەیان دۆنم زەوی کشتووکاڵی و بەرھەکانیان. جگە لەوەی چەندین ئۆپراسیۆن و لەشکرکێشی کردووەتە سەر پەکەکە ھێزیان ھێناوەتە ناو سنووری عێراق کەدواینجاریش لە ١٨ی نیسانی ٢٠٢٢ لەژێر ناوی ئۆپراسیۆنی چنگی کلیل، ھێزە تایبەت و کۆماندۆکانی تورک لەلایەن ھەلیکۆپتەرەکانی UH-60 بلاک ھاوکەوە لە پشت ھێڵەکانی ھێزەکانی پەکەکە لە ھەرێمی زاپ دابەزین شەڕ و ڕووبەڕووبوونەوەی توند لە نێوانیان ڕودەدات. لەماوەکانی ڕابردووش سوپای تورکیا بەبەردەوامی بۆردوومانی ناوچە سنوورییەکانی قەزای زاخۆی کردووە. ھێزەکانی تورکیا بە درێژایی زیاتر لە ٣٠ کیلۆمەتر ھاتوونەتا ناو خاکی عێراق، ٦٤ بنکە و بارەگای لە سیدەکان تا گوندی پەرخێ دروست کردووە. وەک بانگەشەی بۆدەکەن بەمەبەستی دروستکردنی ناوچەی ئارامە.
قوربانییەکان
نۆکەس لە ھێرشەکەدا کوژران بەناوەکانی؛ سەجاد محەممەد جاسم (تەمەن ٢٤) ٬علی سەباح ئیسماعیل (تەمەن ٤٠)، عەباس علاء عەبولئەحمەد (تەمەن ٣٠)، زەھرا خەیری محەممەد (تەمەن ١)، سارە قەیس علی (تەمەن ١٢)، زەھرا قەیس علی (تەمەن ١٦)، تەھا عبدولڕەحمان نیعمە (تەمەن ٢٥)، حسێن عەبدولئەمیر (تەمەن ٥٥)، عەباس محەممەد جەواد. وەزارەتی تەندروستی عێراق ڕای گەیاند دۆخی بەشێک لە بریندار لە ئاستێکی خراپدایە و لەژێر جاودێری چڕن.
بەرپرسیار
حکوومەتی عێراق دوای لێکۆڵینەوە ھێزە چەکدارەکانی تورکیای تۆمەتبار کرد وەک ئەنجامدەری ھێرشەکە، داوای کرد بە فەرمی داوای لێبووردن لە گەلی عێزاق بکەن. تورکیا بەرپرسیارێتی ھێرشەکەی ڕەتکردەوە و لەبری گومانی تۆمەتەکەی خستە پاڵ پەکەکە و ئامادەی خۆی بۆ دۆزینەوای ڕاستییەکان پیشاندا. لە وەڵامدا وەزارەتی دەرەوەی عێراق ھەڵنەگرتنی بەرپرسیارێتی و داننەنان بە ئەنجامدانی ئەو کارە لەلایەن تورکیاوە گاڵتەیەکی ڕەشە، وڵاتەکەی بژاردەی داخستنی سنووری و ئابووری دەخاتە بەرباس.
ھەرێمی کوردستان
نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان لە پەیامێکدا دڵتەنگی و بەخەمەوە بوونی خۆی سەبارەت بەم کارەی تورکیا بڵاوکردەوە لەھەمانکاتیش داوای لە لایەنی تورکیا و پەکەکە کرد شەڕ و ململانێی ناوحۆی خۆیان لە ھەرێمی کوردستان دوربخەنەوە حکومەتی ھەرێمی کوردستان لە ڕێگای بڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوێک ئیدانەی ھێرشەکەی سوپای تورکیا کرد و ھۆکاری ئەم کارەی بۆ بوونی چەکدارانی پەکەکە گەڕاندەوە و ڕای گەیاند «پێکدادانی ھێزەکانی تورکیا و چەکدارانی پەکەکەش لە ناوچە سنوورییەکانی ھەرێم، بوەتە سەرچاوەی ھەڕەشە و مەترسیی بەردەوام بۆ سەر ھاووڵاتییانمان، بۆیە جارێکی دیکەش داوا دەکەین، ھەرێمی کوردستان، لە کێشە و ململانێ ناوچەیییەکان دوربخرێتەوە، بۆئەوەی چیتر ھاووڵاتییانی بێ تاوان، نەبنە قوربانی». یەکێتی نیشیتمان و یەکگرتووی ئیسلامی لە پەیامێکدا ئیدانەی ھێرشەکەیان کرد. ڕۆژی ٢١ی تەممووز لە ڕێوڕەسمێکدا لە فڕۆکەخانەی ھەولێر، تەرمی قوربانیان ڕەوانەی شاری بەغدا کران. لە بەغدا مستەفا کازمی سەرۆک وەزیران لەگەڵ کەسوکاری قوربانییەکان لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بەغدا، بەشدارییان لە ڕێوڕەسمی پێشوازیکردن لە تەرمەکان کرد، ٢١ی تەممووز ماتەمینی گشتی ڕاگەیەندرا.
عێراق
بەرھەم ساڵح سەرۆک کۆماری عێراق ئیدانەی ھێرشەکەی کرد و وەک ھۆکارێک بۆ تێکدانی ئاسایشی گشتی عێراق وەسفی کرد، سەرۆک وەزیرانی عێراق مستەفا کازمی لە بارەی ئەم ھێرشەوە پەیامێکی خێرای بڵاوکردەوە وو ڕای گەیاند ئەم ھێرەش پێشێلکارییەکی زەقە بۆ سەر سەروەری خاکی عێراق. ھیچ پاساوێکی ئەمنی بۆ ئەو ھێرشانە جێگای قبووڵ نییە، داوای لە وەزیری دەرەوەی عێراق کرد کە سەڕۆکایەتی لێژنەیەک بکات بۆ دڵنیابوونەوە لە ئەنجامدەرانی ھێرشەکە. داوایلە باڵیۆزی وڵاتەکەی لە تورکیا کرد بێتەوە بەغدا بەمەبەستی ڕاوێژکردن، " موقتەدا سەدر سەڕۆکی ڕەوتی سەدر لە تویتەر داوای کرد کە ڕێکاری توند لە بەرامبەر ھێرشەکانی تورکیا بۆ سە عێراق بگیرێتە بەر و سکاڵای یاسای لە نەتەوەیەکگرتووەکان لە تورکیا بەرز بکرێتەوە. پەڕلەمانی عێراق ئیدانەی توندی ھێرشەکەی تورکیا دەکات بۆ سەر ھەرێمی کوردستان، ھێرشەکەیان بە پێشلکاری و یاساشکێنی ناوبرد و پشتگیری خۆیان بۆ سەرۆککۆمار دەربڕی بۆ ھەر کارێک لە پێناو پاراستنی سەروەری خاکی عێراق. ئەنجومەنی ئاسایشی عیراق لە کۆبوونەوەیکدا کۆمەڵێک بڕیار و ڕاسپاردەی پەسەند کرد، لەوانە بڕیاریدا سکاڵا لە نەتەوەیەکگرتووەکان دژی تورکیا تۆمار بکات، ھەروەھا کشانەوەی سەرجەم ھێزەکانی تورکیا لە خاکی عێراق. ڕۆژی پێنج شەمە ٢١ی تەممووز وەزارەتی دەرەوەی عێراق باڵیۆزی تورکیای لە بەغدا بانگێشت کرد بۆ پێدانی نامەی ناڕەزایەتی سەبارەت بە ھێرشە بەردەوامەکانی تورکیا بۆ سەر سنوورەکان.
ئاسۆ عومەر سوارە
ژیان
لە ساڵی ١٩٦٣ لە شاری سلێمانی لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٤٦ بنەماڵەکەی لە پێنجوێنەوە کۆچ دەکەن بۆ سلێمانی. یەکەم کوڕى بنەماڵەکەى و دووەم منداڵى ئەو خێزانە بوو. پەیمانگای کارگێری لە بەغدا تەواو کردووە. یەکێک بووە لە ئەندامانی دەستەی بەڕێوەبەری فێستیڤاڵی گەلاوێژ.
مردن
ئاسۆ عومەر سوارە لە ڕۆژی ٣٠ کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ بە نەخۆشی جەڵتەی دڵ کۆچی دواییی کرد، و تەرمەکەی لە ڕێوڕەسمێکی میللی و فەرمیدا لە گۆڕستانی گردی سەیوان بە خاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣ پۆل:مردووانی ٢٠١٩ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی
بڕیارنامەی ١٣٣٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٣٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان عێراق و کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٢٤١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:عێراق لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
٩٨٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
شوان کەریم
شوان کەریم شانۆکارێکی کوردە؛ لە گرووپی شانۆیی سکێچ (SKETCH)دا چالاکە و ساڵی ٢٠١٩ خەڵاتی ساڵانەی غەزەلنووس، بۆ باشترین دەرھێنەری وەرگرت. شوان لەوەتەی ساڵی ١٩٩٤ چووەتە ئەڵمانیا، لەوێ لە زانکۆی هانۆڤەر بەشی هونەری شانۆی تەواوکردووە.
نووسین
ڕۆمانی ھەفتەیەک
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆ
سیمۆن دێ بۆڤوار
سیمۆن دێ بۆڤوار (، ١٩٠٨ - ١٩٨٦) نووسەر و فەیلەسووفی خەڵکی فەڕانسە بوو. سیمۆن نووسەری چەندین کتێبی فەلسەفی و رۆمانە. بەناوبانگترین کتێبی ئەو "ڕەگەزی دووەم"ە کە لە ساڵی ١٩٤٩دا نووسراوە و باس لە دۆخی ژن دەکات لە ئەورووپای سەردەمی خۆیدا و ھەندێک ڕێگە بۆ چاککاری لە دۆخی ژناندا پێشنیار دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:سیمۆن دێ بۆڤوار پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨ پۆل:مردووانی ١٩٨٦ پۆل:ژنانی دووڕەگەزخواز پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات پۆل:سۆسیالیستە فەڕەنسییەکان پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
تازاوای ئاسف
تازاوای ئاسف یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٤٤ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٩١ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
گاردن سیتی، ئەلاباما
گاردن سیتی (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی کەلمەن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٤٩٢ کەس بووە. ڕووبەری ٧٫٨٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٦٢٫٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
یەریڤان
یەریڤان گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی ئەرمەنستانە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ١٬٠٦٠٬١٣٨ کەس بووە. شاری یەریڤان لەلایەن یوونێسکۆ وەکوو پایتەختی جیھانی کتێب لە ساڵی ٢٠١٢ ھەڵبژێردرا. یەریڤان ئەندامی سەر بە شارەکانی ئەورووپایە.
سەرچاوەکان
پۆل:یەریڤان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئەرمەنستان پۆل:پارێزگاکانی ئەرمەنستان پۆل:دامەزرانەکانی دەیەی ٧٨٠ی پ.ز پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەمی پ.ز پۆل:پارێزگای ئێریڤان
فەرھاد پیرباڵ
فەرھاد پیرباڵ (لەدایکبووی ٢٠ی ئابی ١٩٦١ لە ھەولێر، عێراق)  نووسەر، لێکۆڵەر، و مامۆستایەکی زانکۆی کوردە، خەڵکی باشووری کوردستانە و لە ھەولێر دادەنیشێت.
ژیان
فەرھاد پیرباڵ ساڵی ١٩٨٤ زانکۆی سلێمانی خوێندنی تەواو کردووە، ھەمان ساڵ چووەتە ڕیزی یەکێتیی نووسەرانی شاخەوە، ھەر لە ناو یەکێتی نووسەرانی شاخیش یەکەم کتێبی چاپ کردووە، کە شانۆنامەیەکە بە ناونیشانی «ماڵئاوا ئەی وڵاتەکەم» بۆ ئەوەی خزمەتی سەربازی نەکات چووەتە ئێران، ھەشت مانگ لەوێ ماوەتەوە، دوایی چووەتە ئەڵمانیا ئینجا دانمارک و دوو ساڵ لەوێ ماوەتەوە و بە زەمالەی حکوومەتی فەڕەنسا کە لەلایەن ئینستیتیوتی کوردیی پاریسەوە دابەش دەکرا چووەتە فەڕەنسا.
پیرباڵ مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٩٤ گەڕاوەتەوە کوردستان، ھەفتەیەک دوای تەواوکردنی دکتۆراکەی لە زانکۆی سۆربۆن، لە بواری «مێژووی ئەدەبی نوێی کوردی» لە ساڵی ١٩٩٤ لە زانکۆی سەلاحەدین دامەزراوە.
فەرھاد زۆرجار ڕەخنەی لە تێنەگەیشتنی کورد ھەبووە لەبەرامبەر کارەکانی، لە بەرنامەی کەوانەی سوور لە کەناڵی ڕووداو گوتی: «قەرەج شێتەکانی خۆیان فڕێ نادەن، بەڵام ئەنگۆ ئەمنتان فڕێ دایە». لە ١٤ی تەممووزی ٢٠١٩، فەرھاد پیرباڵ ئاگری بەردایە ماڵی وەفایی، کە دەزگایەکی کتێبە، لەسەر قسەی خۆی ئەم کارەی کردووە لەبەرئەوەی مافی بەرھەمەکانی پێ نەدراوە. بەھۆی ئەم کارەیەوە دەستگیر کرا و دواتر لەدادگا ئازاد کرا و لە ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، داوای لێبوردنی لە دەزگاکە کرد. دواى ئەوەى لەساڵی ٢٠١٧ەوە لە زانکۆ دەرکرابوو، بەپێی فەرمانێکى ئەنجومەنى وەزیران لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، دووبارە لە زانکۆی سەڵاحەدین دامەزرێندرایەوە.
ژیانی خێزانی
فەرھاد پیرباڵ سەرەتا لەگەڵ تەرزە جاف ھاوسەرگیریی کرد، لەگەڵ ئەودا کچ و کوڕێکیان بوو بەناوەکانی ڕۆدان و تنۆک. دواتر لە تەرزە جیا بوویەوە. لە ساڵی ٢٠١٦ ھاوسەرگیریی دووەمی لەگەڵ ئالا دڵشاد کرد، کە دەرچووی بەشی یاسای زانکۆی حەیاتە. ھەر لە ھەمان ساڵدا، لەگەڵ ئالا جیابوونەوە.
پیشە و چالاکی
پیرباڵ کاتێک کە لە دانیمارک و ئەڵمانیا بووە، سەرپەرشتیاری بەشی ئەدەب بووە، ھەروەھا وەکوو پەیامنێر و ئەندامی دەستەی نووسەران لە زۆرێک لە گۆڤارەکانی وەکوو خەرمانە و نودەم لە ستۆکھۆڵم، یەکگرتن و دەروازە لە دانمارک، ھیوا لە پاریس، ھەروەھا گەلێک گۆڤاری دیکەش وەکوو دەستەی نووسەرانی گۆڤارەکان کاری کردووە، لە ١٩٩٤ کە ھاتووەتەوە کوردستان لە ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ بەرپرسی لاپەڕە بووە، لە «گۆڤاری وەرگێڕان» سەرنووسەر بووە کە لە وەزارەتی ڕۆشنبیری دەردەچوو، ھەروەھا لە زۆر گۆڤار و بڵاوکراوەی دیکە وەکوو نووسەر یان سەرنووسەر بەشدار بووە.
بەرھەمەکان
وێنۆک|(ڤیدیۆ) لە سیمینارێکیدا فەرهاد پیرباڵ باس لە زمان دەکات لە نێویشیدا زمانی فەڕەنسی و کوردی.
لێکۆڵینەوە
وێنۆک|دیوارێک لە هەولێر کە لەلایەن فەرهاد پیرباڵەوە وێنەی لەسەر کێشراوە.
پارێزگای ئاراگاتسۆن
پارێزگای ئاراگاتسۆن پارێزگایەکی (مارز)ی ئەرمینیایە. دەکەوێتە بەشی ڕۆژاوای ئەو وڵاتە. پایتەخت و گەورەترین شاری پارێزگاکە شارۆچکەی ئەشتەرەکە. لیژنەی ئاماری ئەرمینیا ڕای گەیاندووە کە ژمارەی دانیشتووانەکەی لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١١دا ١٣٢ ھەزار و ٩٢٥ کەس بووە.
دانیشتووان
ڕاست|وێنۆک|ئۆشاکان، گەورەترین گوندی پارێزگای ئاراگاتسۆن بەپێی سەرژمێری سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٨٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای ئاراگاتسۆن (ئەوکات بەشێک بوو لە قەزاکانی ئاپاران، ئاراگات، ئەشتاراک و تالین لە ساڵانی ١٩٣٠–١٩٩٥) ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٤١٦١١ کەس بوو. ٢٤٬٢٧٧ یان ١٧٫١٤٪یان شارنشین بوون، لە شاری ئەشتەراک دابەش بوون، و ١١٧٬٣٣٤ یان ٨٢٫٨٦٪ گوندنشین بوون، لە قەزاکانی ئاپاران (٢١٬٦٥٤)، ئاراگات (١٣٬٤٠١)، ئەشتەراک (٤٢٬٧٠١)، و تالین (٣٩٬٥٧٨) دابەشکراون.
بەپێی سەرژمێری فەرمی ساڵی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتووانی ئاراگاتسۆن ١٣٢٩٢٥ کەسە (٦٦٧٣٨ پیاو و ٦٦١٨٧ ژن)، کە نزیکەی ٤٫٤٪ی تەواوی دانیشتووانی ئەرمینیا پێکدەھێنێت. ژمارەی دانیشتووانی شارەکان ٣١٣٧٦ کەسە (٢٣٫٦٪) و گوندنشینەکان ١٠١٥٤٩ کەسە (٧٦٫٤٪). ئاراگاتسۆن زۆرترین ڕێژەی دانیشتووانی گوندنشینی لە ئەرمینیا ھەیە.
پارێزگاکە ٣ کۆمەڵگەی شارستانی و ١١١ کۆمەڵگەی گوندنشینی تێدایە. گەورەترین کۆمەڵگەی شارستانی ناوەندی پارێزگای ئەشتەراکە کە ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٩٦١٥ کەسە. ناوەندە شارییەکانی دیکەی ئاپاران و تالین ژمارەی دانیشتووانیان بەڕیز ٦٤٥١ و ٥٣١٠ کەسە. گوندی ئۆشاکان بە ژمارەی دانیشتووانی ٤٧٨٠ کەس، گەورەترین شارەوانی گوندنشینی ئاراگاتسۆنە.
خوێندن
تا ساڵی خوێندنی ٢٠١٥–٢٠١٦، پارێزگای ئاراگاتسۆن ١٢٣ قوتابخانەی ھەیە، کە ١١٩ قوتابخانە لەلایەن ئیدارەی پارێزگاکەوە بەڕێوەدەبرێن، لەکاتێکدا ٤ قوتابخانە لەژێر چاودێری ڕاستەوخۆی وەزارەتی پەروەردە و زانستدان. کۆی گشتیی ئەو قوتابخانانە ئەو ٢٠ قوتابخانەیە دەگرێتەوە کە بۆ کەمینە نەتەوەیییەکانی ئێزیدی و کورد دیاری کراون. تا کۆتایی ساڵی ٢٠١٥ ژمارەی خوێندکاران لە قوتابخانەکانی پارێزگاکەدا ١٧ ھەزار و ١٠ خوێندکارە. ھەروەھا لە پارێزگاکەدا یەک قوتابخانە بۆ پێداویستی تایبەت ھەیە.
شارۆچکەی ئەشتاراک شوێنی ٢ دامەزراوەی سەرەکی توێژینەوەیە: پەیمانگای میکایل تێر-میکایلیان بۆ توێژینەوەی فیزیایی و پەیمانگای فیزیای تیشکی و ئەلیکترۆنی.
گوندی بیوراکان شوێنی ڕوانگەی بیوراکانە کە لەلایەن ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەرمینیا بەڕێوەدەبرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ئاراگاتسۆن ئاراگاتسۆن پۆل:جوگرافیای ئەرمەنستان
تازاوای ھێجان
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
سۆنی مۆبایل
وێنۆک|لقی کۆمپانیای سۆنی مۆبایل لە لوند، سوید
سۆنی مۆبایل کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی بەرھەمھێنەری مۆبایلە. بەشێکە لە کۆمپانیای سۆنی، بارەگای سەرەکی لە شاری تۆکیۆی پایتەختی ژاپۆنە. لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١ لە ژێر ناوی سۆنی ئێریکسۆن و وەک کۆمپانیایەکی ھاوبەشی نێوان سۆنی و کۆمپانیای ئێریکسۆن کە کۆمپانیایەکی سویدی بەرھەمھێنەری ئامێرەکانی پەیوەندییە، دامەزراوە. لە ١٦ی شوباتی ٢٠١٢ کۆمپانیای سۆنی پشکی کۆمپانیای ئێریکسۆنی کڕی. کۆمپانیای سۆنی مۆبایل کۆمیونیکاسیۆن دامەزراوەی توێژینەوە و بەرھەمھێنانی لە تۆکیۆ (ژاپۆن)، چێنا (ھیندستان)، لوند (سوید)، پەکین (چین) و دۆڵی سلیکۆن (ئەمریکا) ھەیە. لە ڕووی پشکی بازاڕی جیھانییەوە، سۆنی مۆبایل لە چارەکی یەکەمی ساڵی ٢٠١٢دا دەیەمین گەورەترین بەرھەمھێنەری مۆبایلە لە جیھاندا و لە چارەکی سێیەمی ساڵی ٢٠١٢دا سێیەم گەورەترین بەرھەمھێنەری مۆبایلە زیرەکەکانی جیھانە.
سەرچاوەکان
پۆل:کارگەکانی موبایل
بڕیارنامەی ١٣٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٣١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٢٤٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
دووچاوەکیی ڕەگەزی
دووچاوەکیی ڕەگەزی بە دووچاوەکییەک دەوترێت کە لەسەر بناخەی ڕەنگی پێست یا ئاخێزگەی ڕەگەزی و قەومییەتییەوە داڕیژرابێت. واتە لە نێوان کەمایەتییە ڕەگەزییەکان و ڕەگەزی زۆرینە یا باڵادەستدا فەرق دادەنرێت و بە یەک چاو تەماشا ناکرێن. بۆ وێنە، لە مافی مەدەنی و سیاسی بێبەش دەکرێن، یا لە وەرگرتنی مووچە و پەروەردە و ڕاھێنانی کۆمەڵایەتیدا بێعەداڵەتی و نابەرامبەرییان لەگەڵ دەکرێت، یا ھەقی تێکەڵبوونیان لەگەڵ ھاووڵاتییانی تردا لێ دەستێنرێتەوە.
نموونەی دووچاوەکیی ڕەگەزی سیاسەتی ئاڵمانیای نازی بوو دەرھەق بە خەڵکانی «نائاریایی». بەناوبانگترین ڕژێمێک کە ئەم سیاسەتە نامرۆڤانەی بەڕێوە بردووە، ڕژێمی ئافریقای باشوور بووە کە بە ناوی ئاپارتاید لە ساڵی ١٩٤٨ دیمەنێکی یاسایی و ڕەسمیی بە خۆوە گرت.
بەپێی زیاتر لە ٣٠ ساڵ لە لێکۆڵێنەوەی مەیدانیی دەرکەوتووە کە کە ١پ وڵاتی جیاوازدا ڕێژەیەکی بەرچاو جیاکاریی بەرامبەر پێست ناسپییکان دا دەکرێت لە بوارەکانی (کرێکاری، خانووبەرە و بازارەکان).
لێکۆڵینەوەیەکی ئەنخامدراوە لە ھۆڵەندا کە لە ساڵی ٢٠١٣ دا ئەنجامدرابوو دەریخست کە ڕێژەیەکی بەرز ھەیە لە جیاکاریی کردن بەرامبەر ئەو کەسانەی بەدوای کاردا دەگەرێن و ئاوازی ناوەکانیان لەسەر شێوازی زمانی عەرەبییە.
داگیرکاری ئیمپراتۆری بەڕیتانی بەشێوەیەکی یەکجاری زۆر کاریگەریی لە کلتوورەکانی کۆمەڵگا ئەفریقییەکان کردووە و ھەروەھا ڕەگەزپەرستی شێوازی ئەمریکییش کاریگەریی ھەیە لەسەر زیادبوونی دیاردەی ڕەگەزپەرستی لە وڵاتی نیجێریا. بۆ نموونە، لە وڵاتی لیبریا و بەپێی دەستووری وڵاتەکە کەسانی ناڕەش مافی وەرگرتنی ناسنامەی ھاوڵاتیی بوونیان نییە.
لە ویلایەتە یەکرتووەکانی ئەمریکا و پەیوەست دەستکەوتنی کار، چەندین لێکۆڵینەوەی وردبینی ئەنجامدراوە کە بەڵگەی بەھێز دەستکەوتووە لەسەر بوونی جیاکاریی ڕەگەزیی لە بازاڕی کاری وڵاتەکە کەبەپێی لێکۆڵینەوەکان خاوەنکاران پێشکەشکارە پێست سپییەکانیان پێ باشترە بە ڕێژەی ٥٠٪ بۆ ٢٤٠٪. لێکۆڵینەوەکانی تر بەڵگەی بەھێزی جیاکاریی کردن پیشان دەدەن لە کەرتەکانی (ئۆتۆمبێل فرۆشتن، داخوازینامە دەستەبەری خانوو و خزمەتگوزاری پزیشکی).
کاریگەرییەکانی جیاکاریی لەسەر تەندروستی
لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە کە پەیوەندیی ھەیە لە نێوان جیاکاریی ڕەگەزیی لەگەڵ کێشە تەندروستییە جەستەیی و دەروونییەکان دا و ئەم بەڵگانە لە لێکۆڵینەوەی جیاوازی چەندین وڵاتی ھەمەجۆرەوە بەدەستگەیشتووە.
لە کەرتی تەندروستی دا جیاکاریی ڕەگەزیی و پێشدادوەری کاریگەریی کردووەتە سەر شێوازی چارەسەرکردن و دەستنیشانکردنی نەخۆشی نەخۆشەکان. دەکرێت چەند نموونەیەک ھەبێت کە وتەی نەخۆشەکە بە ھەند وەرناگیرێت و فەرامۆش دەکرێت وەک لەم دواییانەدا لە دۆسیەی یاریزانی تێنس (سێرینا ویڵیماز)دا ڕوویدا کاتێک لە دوای لەدایکبوونی کچەکەی لەڕێی نەشتەرگەرییەوە سێرینا ھەستی بە ئازاز و ھەناسە توندی کردبوو بەڵام دوای چەند جارێک لە دووبارەکردنەوە ئەوجا پەرستارەکان باوەڕیان پێکردبوو و نیشانەکانیان بە ھەند وەرگرتبوو. دەکرا یاریزانەکە گیانلەدەست بدایە ئەگەر سنوور نابوایە لەسەر داواکردنی پشکنینی (وێنەی ئەلکترۆنی - Computerized Tomography – CT scan) کە دواتر لەڕێی پشکنینەکەوە دەرکەوت دیاردەی خوێن مەیینی ھەیە. ئەم دیاردەیە بە یەکێک لە سەدەھا نموونەکان دادەنرێت کە ژنانی پێست ڕەش دووچاری ڕەگەزپەرستیی و جیاکاریی دەبنەوە لە کاتە ئالۆزەکانی دووگیانی دا.
یەکێک لە ھۆکارەکان کە ڕێخۆشکەرە لە بەرزی ڕێژەی گیانلەدەستدان لە دایکانی ڕەش پێست دا بریتییە لە نەخۆشخانەی بار خراپ و نەبوونی دامەزراوەی خزمەتگوزاری تەندروستی لەسەر ئاستێکی پێوانەیی. لەگەڵ ئاڵۆزی و ناجێگری کردەی منداڵ لەدایکبوون لە ناوچە ناپەرەپێدراوەکان دا، بارودۆخەکە سەختر دەبێت کاتێک ڕێژەی ئازاری نەخۆشەکان بە ھەند وەرناگیرێت لەلایەن کارمەندانی تەندروستییەوە. ئازاری بیستراوی نەخۆشە پێست ڕەشەکان بەکەم دەخەملێنرێت و دادەنرێت لەلایەن پزیشکەکانەوە بە بەراورد بە ئازاری بیستراوی پێست سپییەکان کە زۆرجار دەبێتە ھۆی دروستبوونی ھەڵە لە دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکان دا.
سەرچاوەکان
پۆل:جیاکاری پۆل:ڕەگەزپەرستی
٩٨٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تازاوای وەزیر
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
ڕێژە
وێنۆک|ڕێژەی [[پانایی بە بەرزایی لە تەلەڤیزیۆنی ستاندارد.]] لە بیرکاریدا، ڕێژە مەزناھیی چەندایەتییەکان (بڕەکان) بەگوێرەی یەکتر (بەرامبەر بە یەکتر) نیشان دەدا. بەتایبەتی، ڕێژەی دوو بڕ نیشاندەری ئەوەیە کە بڕی یەکەم چەند جار لە بڕی دووھەمدا ھاتووە. واتە ڕێژەی A و B یەکسانە بە بەرکەوتی دابەشکردنی A بەسەر Bدا. نموونە: بۆ ھەر کەوچک شەکەر، دوو کەوچک ئارد پێویستە (ڕێژەی ١ بە ٢، دەنووسرێ ١:٢).
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:جەبر پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی
تازاوای مەڕان
تازاوای مەڕان یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٤ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٨١ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
٩٨٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گاردندەیل، ئەلاباما
گاردندەیل شارێکە لە کەرتی جێفەرسۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٣٬٨٩٣ کەس بووە. ڕووبەری ٥٨٫٤ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٢٣٧٫٨٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٥ پۆل:شارەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
تازاوای مەجیدخان
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
قالاوە
ئەو شوێنانەی بە ڕیزبەندی دەکەونە ئەم گەڕەکەوە: سەرەتا پردی قالاوە، نەخۆشخانەی دکتۆر رەفیق حمجان، نۆڤس پەرۆش بۆ چاککردنی درزی جامی ئۆنۆمبێل، نۆڤس سلێمانی بۆ چاککردنی درزی جامی ئۆتۆمبێل، قوتابخانەی رۆژ، هەفتەبازاڕی دیاری، کوتاڵفرۆشی بەهەشت، فەیس بازاڕ، غەسڵی هەناسە، مارکێی قالاوە، هەرزانبازاڕی هەزاری، مزگەوتی حاجی جەمال کارگەی قەنەفەی پاوە
گەڕەکی قالاوە لە خۆرهەڵاتەوە دراوسێییە لەگەڵ ئابڵاخ و سەربەرزی و شێخ محێ دین، لە خۆرهەڵاتیشەوە شارەوانی، لە باشور و باکورەوەش شێخ فتاح و چوارباخ، هەروەها کەمتر بە 10 مەتر دوورە لە جادەی شەستی سلێمانی.
قالاوە گەرەکێکی کۆنی شاری سلێمانی یە دەکەوێتە خواروی شار لە ئێستا دا ( ئاسایش و ئاوبارییک)یشی پێدەڵێن گەرەکێکی شەعبی شارەو پێکھاتەی تەنھا کوردی کوردستانەو سەرەتا لە ساڵی ٧٠کانی سەدەی ١٩ لەلایەن بەرێز قادری شێلم فرۆشەوە ئاوەدان کرایەوە دواتر گەشەی کردو ئیستا زیاتر لە ١٠٠٠ خانوو ١٥٠٠ خێزانی لێدەژین قالاوە : خاوەنی قوتابخانەی بنەرەتی و باخچەی ساوایانو نەخۆشخانەی حکومی یەو
کارەبای حکومی و ئاوی ھەیەو گەرەکەکانی ھەموی قیرتاو کراون و چیمەنتۆشە
ئیستا دائیرەی گشتی کارەبای سلێمانی لەو گەرەکەیە جگە لەوەی بنکەی سەرەکی کۆمپانیای کوردتێلیش ھەر لەوێێە <
پۆل:گەڕەکەکانی شاری سلێمانی
تازاوای گوڵانە
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
لافاو
وێنۆک|لافاو لە [[ئەڵمانیا، ساڵی ٢٠٠٢]]