cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مەیمە
مەیمە شارەدێیەکە لە ناوچەی زێڕیناباد لە شارستانی دێلوڕان لە پارێزگای ئیلام، لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ناوچەی مووسیانە.
مەیمە دەکەوێتە ناوەندی ناوچەی سەراو مەیمە سەر بە شارستانی دێلوڕان و ئەم شارەدێیە کەش و ھەوایەکی شاخاوی مامناوەندی ھەیە.
گەشتیاری
بە ھۆی بەرزییەکەی ١١٩٣ مەتر لە ئاستی دەریاوە، کەش و ھەوایەکی نەرمی ھەیە، کە لە ھاوینەکانی گەرمادا پێشوازی لە میوانان و گەشتیارانی ھەموو شارستانەکە و بەتایبەت شارەدێیەکانی باشووری پارێزگای ئیلام دەکات، ئەم شارەدێیە سێیەم شاری پارێزگای ئیلامە کە شارەوانی ھەیە.
سەرچاوەکان
* پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئیلام پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏ پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران
عیساوێ
عیساوێ گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
عیساوێ لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی دزگان و لە باشوور لەگەڵ گوندی گڵۆمان و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی ئاوەکورتێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خەزێنە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گەشتیاریی کەلتووری
وێنۆک| گەشتیاریی کەلتووری لە [[میسر/قەڕنی نۆزدەهەم.]] چەپ|وێنۆک| گەشتیاران لە قەڵای هێرست, [[کالیفۆرنیا.]] وێنۆک| گەشتیاران خەریکی وێنەگرتنن لە وێرانەکانی پەرستگای khmer Pre Rup کە نموونەیەکە لە گەشتیاری کەلتووری. گەشتیاریی کەلتووری یان گەشتیاریی کەلتوور جۆرێکە لە گەشتیاری کە پاڵنەر و هاندەری گەشتیار دەگەڕێتەوە بۆ فێربوون، دۆزینەوە، تاقیکردنەوە و بینینی بەرهەم یان دیاردە ڕاکێشەرەکانی شوێنی مەبەست. ئەم بەرهەم یان دیاردە ڕاکێشەرانە کۆمەڵێک تایبەتمندی جیاوازی ماددی، هزری، ڕۆحی و سۆزدارانەی کۆمەڵگایەک، هونەر و ئارکیتەکت، کەلەپووری مێژوویی و کەلتووری، کەلەپوور و دابونەریتی چێشت لێنان، وێژە و ئەدەبییات، مۆسیقا، پیشەسازییە داهێنەرانەکان و کەلتوورە زیندووەکان دەگرێتەوە کە پێوەندییان هەیە لەگەڵ شێوازی ژیان، سیستەمی بەها و بایەخەکان و بیر و باوەڕ و دابونەریتەکانی ئەو کۆمەڵگایە.
تێڕوانینێکی گشتی لەسەر گەشتیاریی کەلتووری
گەشتیاریی کەلتووری بابەتی وەک گەنجینەی ئارکیتەکت و شوێنەوارناسی، فستیڤاڵ و بۆنەکانی چێشت لێنان و ئاشپەرزی، مێژوو و کەلەپووری مێژوویی، ئاسەوار و شوێنە گرنگەکان، مۆزەخانە و پێشانگا، پارکە نیشتمانییەکان و باخچەی ئاژەڵان، شوێنە ئایینییەکان، پەرسگەکان و کڵێسەکان دەگرێتەوە. هەروەها ئەم جۆرە گەشتیارییە ناوچە شارییەکانیش دەگرێتەوە بەتایبەت شارە کۆن و مێژووییەکان و بینا و ئاسەوارە کەلتوورییەکانیان وەک هۆڵی شانۆ و هتد.
لە ئەمریکای قەڕنی بیست و یەکدا، پارکە نیشتمانییەکان و کۆمەڵێکی سنوورداری ئەنجومەنی خەڵکە خۆجێیەیەکەی ئەمریکا دەستیان داوەتە پەرەپێدانی "گەشتیاریی عەشیرەیی". ئەگەرچی کۆمەڵێک نیگەرانی و پرسی درێژخایەن لەسەر مەترسییەکانی ئێکۆتووریزم بۆ خەڵکی خۆجێیی ئەمریکا لە ئارادایە بەڵام خزمەتگوزاریی پارکە نیشتمانییەکانی ئەمریکا ئەم دیاردەیەی بەشێوەی ئاشکرا و ڕاشکاوانە ڕاگەیاندووە و دانی بەو جۆرە گەشتیارییەدا ناوە
پاڵپشت و لایەنگرانی گەشتیاریی کەلتووری دەڵێن ئەم جۆرە گەشتیارییە دەرفەتێک بۆ خەڵکی ناوچەکان دەڕەخسێنێن تا لەباری ئابوورییەوە کەڵک لە کەلەپووری کەلتووری خۆیان وەرگرن و هەر ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەیکە قەدرزانیان بن و باشتر بیانپارێزن و لە هەمان کاتیشدا ئەو ڕێگایە بۆ گەشتیاران خۆش دەکات تا بازنەی بیر و تێگەیشتنە تاکەکەسییەکانی خۆیان بەربڵاوتر بکەنەوە. شیاوی باسە کە گەشتیاریی کەلتووری لایەنی نەرێنیشی هەیە. بۆ نموونە ئەگەری ئەوە لە ئارادایە کە کاریگەریی نەرێنی بخاتە سەر خەڵکی خۆماڵی، هاوسەنگی ئابووری تێک بدات، ڕێژەی تێچووی ژیان بەرز بکاتەوە، ژینگە پیس بکات و یان ببێتە هۆی سەرهەڵدانی کێشەی ژینگەیی. هەروەها ئەگەری ئەوەش هەیە کە لەبەر گۆڕدرانی خێرای ژمارەی دانیشتووانی ناوچەیەک ئابووریی ناوچەکە تێک بچێت و هاوسەنگیی نەمێنێت. وێڕای ئەمانەش خەڵکی خۆماڵی ناوچەکان مەترسی ئەوەیان دەکەوێتە سەر کە پاش ڕووبەڕووبوونەوە و بینینی شێوازە نوێکانی ژیان گۆڕانکارییان بەسەردا بێت و پێکهاتەی کۆمەڵایەتییان تێک بچێت.
ئەم شێوازەی گەشتیاری ڕۆژ لەدوای ڕۆژ پەرەی زیاتر دەسەنێت و ئەم دواییانە ڕێکخراوەی OECD لە میانەی ڕاپۆرتێکدا جەختی لەسەر ئەوە کردۆتەوە کە گەشتیاریی کەلتووری دەتوانێت دەورێکی کاریگەری لە گەشەکردنی ناوچەییدا هەبێت لە هەموو ناوچەکانی جیهاندا. لە پێناسەیەکی دیکەدا گەشتیاریی کەلتووری بریتییە لە: "ڕۆیشتنی خەڵک بۆ شوێنە سەرنجڕاکێشەکانی دیکە، دوور لە شوێنەکانی ژیانی خۆیان و بەمەبەستی دەستخستنی زانیاری زیاتر و تاقیکردنەوەی نوێ بۆ قووڵترکردنی تێگەیشتنە کەلتوورییەکانیان". ئەوڕۆ گەشتیاریی کەلتووری تا ڕادەیەک ئاراستەی گۆڕاوە و بەرەو "ئەزموونە" کەلتوورییەکان ڕۆیشتووە. هەروەها ڕەنگە ئەزموونەکانی گەشتیاریی کەلتوور و کەلەپوور بەشێکی سەرەکی ئەزموونە گەشتیارییەکان پێک بێنن.
شوێنە مەبەستەکان
وێنۆک| گەشتیاران لە شارۆچکەی کۆن و مێژوویی-کەلتووری [[:en:Porvoo|پۆرڤوو]] جۆرێک لەو شوێنانەی وەک مەبەستی گەشتیاریی کەلتووری ئاماژەیان بۆ دەکرێ ئەو ناوچە کەلتوورییانەن کە ژیانیان تێدایە. بەسەرکردنەوەی کەلتوورێک بێجگە کەلتووری خۆت وەک ئەوەی سەردانی وڵاتێکی بیانیت کردبێ. شوێنە مەبەستەکانی دیکە بریتین لە شوێنە مێژووییەکان، ناوچە شارییە نوێکان، خەزێنەی نەتەوەیی شارەکان، پیشانگا و فستیڤاڵەکان، پارکە گەشتیارییەکان و ژینگەی سروشتی. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە ئاسەوار و بۆنە کەلتوورییەکان دەفرایەتییەکی ئەوتۆیان بۆ ڕاکێشانی گەشتیار هەیە.
ئەمانەش ببینن
Archaeological tourism
Cultural diplomacy
Cultural tourism in Egypt
Film tourism
Impacts of tourism
Literary tourism
Overtourism
Tourist trap
کۆرگی شاھانە
کۆرگی شاهانە برییتیە لە سەگەکانی کۆرگی وێڵزی پێمبرۆک کە پێشتر شاژنە ئێلیزابێتی دووەم و دایک و باوکی، شا جۆرج شەشەم و شاژنە ئێلیزابێتی شاژنە دایکی خاوەندارێتییان دەکرد. ئێلیزابێتی دووەم هەر لە منداڵییەوە حەزی لە کۆرگی بووە، لە ساڵی ١٩٥٢ەوە تا مردنی لە ساڵی ٢٠٢٢ خاوەنی زیاتر لە ٣٠ کۆرگی بووە.
ئەلیزابێسی دووەم لە هەر کاتێکدا لە نێوان ساڵانی ١٩٣٣ بۆ ٢٠١٨ خاوەنی لانیکەم یەک کۆرگی بووە.
کۆرگی شاهانە لە ئاستی جیهانیدا بانگەشەی بۆ کرا (وەک لە وێنەی بەرگ و بابەتێکی تایبەتمەندی چاپی هاوینی ٢٠١٦ی ڤانیتی فێر). دوای مردن میراتێکی بەردەوامیان بەجێهێشتووە، لە کارە هونەرییە جۆراوجۆرەکاندا دروست کراون و نەمر کراون، وەک پەیکەر و وێنەی پیشەیی و تابلۆ. بۆ نموونە، ئەو دراوە تاجییەی کە یادی یۆبیلی زێڕینی ئەلیزابێسی دووەم دەکاتەوە، شاژن بە کۆرگیەوە دروست کراوە.
شێخ مەند
شێخ مەند گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بازیان، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شێخ مەند لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی باڵۆڵان و لە باشوور لەگەڵ گوندی دەربەندەسوتاو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خێوەتە، بازیان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی مستەفا.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
عالیقەی خواروو
عالیقەی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خدران، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
تسای ئینگ ون
تسای ئینگ ون (لە دایکبووی ٣١ی ئابی ١٩٥٦) کەسایەتی ژنە ئەکادیمی و سیاسەتوانی تایوانییە، ئەو لەوەتەی ٢٠ی ئایاری ٢٠١٦ لە پۆستی سەرۆکی تایوانە. ئەو ئەندامی پارتی پێشکەوتنخوازی دیموکراتە لە تایوان. یەکەمین ژنە لە تایوان ببێتە سەرۆکی وڵات. لەوەتەی ساڵی ٢٠٢٠ بووەتە سەرۆکی حیزبەکەی، هەروەها پێشتریش لە ماوەکای ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١٢ هەروەها ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٨ لەو پلەیەدا بووە لە ناو پارتەکەی.
عالیقەی خواروو
جوگرافیا
عالیقەی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە باشوور لەگەڵ گوندی تووەڕەش و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھەنجیرێ.
تسای ئینگ ون
تسای ئینگ ون لە بەشی یاسا و بازرگانی نێونەتەوەیی خوێندوویەتی، دواتریش بووەتە پڕۆفیسۆری یاسا لە کۆلێژی یاسای زانکۆی سووچۆو و زانکۆی نیشتیمانیی چیننگچی. دواتر گەڕایەوە بۆ خوێندن لە کۆلێژی ئابووری و زانستە سیاسییەکانی لەندەن، لەپاشان لە زانکۆی لەندەن لە بەشی یاسا بڕواننامەی دکتۆرای بەدەستھێنا.
عالیقەی خواروو
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
تسای ئینگ ون
لە ساڵی ٢٠٢٠، تسای لەلایەن گۆڤاری تایم ناوی وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتی ساڵ هات. هەر لەو ساڵەدا لەلایەن دەزگای فۆربیس ناوی تسای لە ڕیزبەندی ٣٧ی بەهێزترین ژنانی جیهان هات.
سەرچاوەکان
پۆل:خانمە سەرۆکەکان پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو
حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو حکوومەتی ناوەندی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا و ئێرلەندای باکوورە. ئەم حکوومەتە سەرۆک وەزیرانێک سەرۆکایەتی دەکات. بەپێی دەستووری شانشینی یەکگرتوو، دەسەڵاتی جێبەجێکردن لەدەستی حاکمدایە، بەڵام ئەم دەسەڵاتە تەنھا لەلایەن سەرۆکوەزیران و کابینەی حکوومەتەوە یان بە ڕاوێژی ئەوان جێبەجێ دەکرێت. ئەندامانی کابینە وەک ئەندامی ئەنجومەنی تایبەت ئامۆژگاری فەرمانڕەوا دەکەن. حکوومەتی ئێستای بەریتانیا لەلایەن ڕیشی سوناک (سەرۆک وەزیران)ەوە سەرۆکایەتی دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:سیستەمی وێستمینستەر پۆل:حکوومەت بەپێی وڵات
مورادلوی ناوەڕاست
مورادلوی ناوەڕاست گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی زەنگەبار، ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی پۆلدەشت پۆلدەشت پۆلدەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئاوابوونی بتەکان
ئاوابوونی بتەکان یان چۆن بە چەکووش فەلسەفە دەکەیت پەرتووکێکی فریدریش نیچەیە، لە ساڵی ١٨٨٨ نووسراوە و لە ساڵی ١٨٨٩ بڵاوکراوەتەوە.
کورتە
لە ماوەی کەمێک زیاتر لە ھەفتەیەکدا نووسراوە، لە نێوان ٢٦ی ئاب و ٣ی ئەیلوولی ١٨٨٨، لە کاتێکدا نیچە لە سیلس ماریا لە پشوودا بووە. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ناوبانگی لەناو ئەڵمانیا و دەرەوەیدا، ھەستی کرد پێویستی بە دەقێکە کە وەک پێشەکییەکی کورت بۆ کارەکانی بێت.
پوختە
نیچە ڕەخنە لە چاندی ئەڵمانی ئەو سەردەمە دەگرێت و بە ناگەشەسەندوو و خراپ و نیھیلیستی دەزانێت و تەقەی دژایەتی دەکاتە سەر ھەندێک کەسایەتی چاندی فەڕەنسی و بەریتانی و ئیتاڵی کە نوێنەرایەتی ئارەزووی ھاوشێوە دەکەن. بە پێچەوانەی ھەموو ئەم نوێنەرە گوماناوییانەی داڕمانی چاند، نیچە چەپڵە بۆ قەیسەر، ناپلیۆن، گۆتە، توسیدیدس و سۆفیستەکان لێدەدات وەک جۆرێکی تەندرووستتر و بەھێزتر. پەرتووکەکە باس لە گۆڕینی ھەموو بەھاکان دەکات وەک دوا و گرنگترین پڕۆژەی نیچە، ھەروەھا چاوێک دەخاتە سەر سەردەمە دێرینەکان کە ڕۆمەکان پێش یۆنانییە کۆنەکانن، گەر تەنیاش لە بواری وێژەدا بێت.
ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو (٢٠١٠)
ھەڵبژاردنی گشتی شانشینی یەکگرتوو لە ساڵی ٢٠١٠ بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٠ ئەندامی پەرلەمانی بەریتانیا لە ٦ی ئایار بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکانی پێشوو لە ساڵی ٢٠٠٥ بەڕێوەچوو. کاتی دەنگدان لە کاتژمێر ٧:٠٠ بۆ ٢٢:٠٠ بوو. ھەروەھا ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ناوخۆیی لە ھەندێک شوێن لە ھەمان کاتدا لەگەڵ ئەم ھەڵبژاردنانەدا بەڕێوەچوو. پارتی دەسەڵاتدار، پارتی کرێکاران، ویستی درێژە بەم کارە بدات. پارتی کۆنەپەرست ھەوڵی دەدا وەک پارتی دەسەڵاتدار ھەڵبژێردرێت و لە ھەڵبژاردنەکاندا سەربکەوێت. ھەروەھا لیبراڵ دیموکراتەکان ھەوڵیاندا کورسی زیاتر لە پارمان بەدەستبھێنن و ھاوسەنگی ھێز تێیدا دروست بکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان
لۆرد ڤۆڵدمۆر
لۆرد ڤۆڵدمۆرت کەسایەتی خەیاڵیی جادووگەرێکی ناو زنجیرە فیلمی ھاری پۆتەری نووسەری بەڕیتانی جەی کەی ڕۆولینگە. لۆرد ڤۆوڵدمۆرت خراپەکاری سەرەکی زنجیرەکەیە و یەکێک لە شەڕانگێزترین کەسایەتییەکانی ئەدەبی ئینگلیزی نوێیە. گەورەی تاریکی ناوی لەدایکبوونی تۆم مارڤۆلۆ ڕیدڵ ، ڤۆولدمۆرت بۆ یەکەم جار لە ڕۆمانی ھاری پۆتەر و بەردی فەیلەسووفەکە دەرکەوت، کە لە ساڵی ١٩٩٧ بڵاوکرایەوە. لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٦ لە لەندەن لەدایکبووە، دوای ئەوە بوو بە ترسناکترین جادووگەری تاریکی بە درێژایی سەدەکان، ئەو دوژمنی سەرەکی ھاری پۆتەرە، بکوژی دایک و باوکییەتی، و کۆتا نەوەی جادووگەر ساڵازار سڵیزیرن کە یەکێک لە چوار دامەزرێنەرەکانی قوتابخانەی ھۆگوارتز بۆ جادوو بووە.
لە کۆمەڵگای جادوودا زۆربەی کات لە وتنی ناوەکەی خۆ بەدوور دەگرن، بە نازناوەکانی: ئەو کەسەی کە نابێت ناوی بھێنرێت و تۆ دەزانیت کێ، لە کاتێکدا شوێنکەوتە بخۆرە مەرگەکانی بە دەستەواژەکانی گەورەی تاریکی یان شازادەی تاریکی ئاماژەی بۆ دەکەن، و ھەروەھاش بە گەورە ئاماژەی بۆ دەکەن. وتنی ناوی ڕاستەقینەی ڤۆڵدمۆرت بە ئازایەتی وەک لە حاڵەتی ئەڵبەس دەمبڵدۆر و ھاری پۆتەر و سیریەس بلاک یان نەزانی وەک ڤێرنۆن دۆڕسڵی دادەنرێت.
ناوی ڤۆڵدمۆرت بە تائی بێدەنگ ، ھەر وەک فەڕەنسییەکان دەیڵێن، دەوترێت، ئەمەش بەپێی ڕۆولینگ کە لە یەکێک لە چاوپێکەوتنەکاندا وتی. بەڵام دوای دەرچوونی فیلمی سینەمایی ھاری پۆتەر و بەردی فەیلەسووفەکە، ئەو کەسایەتییانەی کە ئازایەتی ناوھێانی ڤۆولمۆریان ھەبوو دەستییان بەوە کرد ناوەکە وەک «ڤۆولدمۆرت» بێنن، و لەو کاتەشەوە، «ڤۆولدمۆرت» لە ھەموو فلیمەکان بەکارھێنرا.
لە ئەیلوولی ٢٠٠٦، ڤۆولدمۆرت وەک باشترین خراپەکاری ئەدەبی لە ڕێفراندۆمێکی شانشێنی یەکگرتوو دەستنیشان کرا، ڤۆولدمۆرت توانی لە پێڕستەکەدا یەکەم بێت کاتێک کە سۆرۆن لە شای ئەنگوستیلەکان، و دراکولا لە دراکولا برام ستۆکەر، و لێکس لوتەر لە سوپەرمان و ئۆلاف لە زنجیرەی ڕووداوە نەخواراوەکانی لێمۆن سنەیکی تێدابوو. ڕۆولینگ دڵخۆشی خۆی دەربڕی بەوەی کە سەرپەرشتی کەسایەتییەکەی کردبوو تا بیگەیەنێتە باشترین کەسایەتی پیاو خراپ لە ئەدەبەکەدا، و ئەوەی ڕاگەیاند کە ھەستی ڤۆولدمۆرت لەبارەی ئەم ئەنجامە دڵخۆشییە لەبەر ئەوەی خەڵکی لەکۆتاییدا بۆیان دەرکەوتووە چەند ترسناک و بەدکارە، ھەروەھا بێزارە کە خەڵکی بوێری ئەوەیان ھەیە ناوی بھێنن.
ڤۆولدمۆرت لە ھەموو پەرتووکەکاندا بێجگە لە ھاری پۆتەر و بەندکراوەکەی ئازکابان دەرکەوت، لەم پەرتووکەدا پێشبینی گەڕانەوەی دەرکەوت. ڤۆڵدۆرت لە پەرتووکی یەکەمدا وەک بوونەورێک کە لاشەیەکی تر داگیر کردبوو دەرکەوت، ھەروەھاش لە پەرتووکی دووەمدا وەک بیرەوەرییەکی تۆمارکراو لە یادەوەرییەکانی تۆم ڕیدڵ دەرکەوت، و لە پەرتووکی شەشەمدا وەک بیرەوەرییەکی تۆمارکراو لە ئاشکراکەرێکی جادوویدا دەرکەوت. ئەو بە شێوەیەکی تەواو لە پەرتووکەکانی چوارەم و پێنجەمدا دەرکەوت، و زۆرترین دەرکەوتنیشی لە پەرتووکی ھاری پۆتەر و پیرۆزییەکانی مەرگدا بوو.
لەدایکبوون و گەورەبوون
تۆم ڕیدڵ ھەتیوخانەیەکی گشتی لە لەندەن لە دایکێکی سەر بە لقی جادووی کە ڕاستەوخۆ بۆ ساڵازار سڵیزیرین دەگەڕێتەوە مێرۆپ گاونتە لەگەڵ باوکێکی ئاسایی کە تۆماس ڕیدڵی باوکە. دایکی وەک باوکی ناوی تۆمی پێداوە و وەک باوکی خۆشی ماڕڤۆڵۆی پێداوە، و دوای یەک کاتژمێر لە لەدایکبوونی دایکی مرد.
ڕیدڵ بەشێوەیەکی نادیار گەورە بووە، بەشێوەیەکی نا ڕاستەوخۆ لەو ڕووداوانە تۆقێنەرانەی ھاوەڵەکانی لە ھەتیوخانە تووشی بوون. ئەو زوو توانا جادووگەرییەکانی بۆ دەرکەوت، و توانی کۆنتڕۆڵییان بکات بۆ زیان بە ئەو کەسانە بگەیەنێت کە ڕکییان لێبوو و دەیتوانی قسە بکات بە زمانی مارەکان. ئەو ئەوەی بەڕوونی دەرخستووە کاتێک ئەڵبەس دەمبڵدۆر بۆ بردنی بۆ ھۆگوارتز ھات: دەتوانم وا لە ئاژەڵ بکەم بە گوێم لێ بگرن، و دەتوانم زیان بەو کەسانەی ڕقم لێیانە بگەیەنم.
لە ساڵی ١٩٣٧ جێگری بەڕێوبەری ھۆگوارتز و مامۆستای ماددەی گۆڕینی شێوە ئەڵبەس دەمبڵدۆر ھات تا بە ڕیدڵ بڵێت کە جادووگەرە، و دەتوانێت لە ھۆگوارتز ببێت بە ئەندام، و لەو چاوپێکەوتنەوە دەمبڵدۆر چاوی لەسەر بوو بەڵام تەنانەت ئەویش چاوەڕێی ئەوە نەبوو کە ئەوەی بەرامبەری ببێت بە خراپەکارترین جادووگەری سەدەکان. دەمبڵدۆر بیرەوەرییەکانی دەربارەی ئەو چاوپێکەوتنەی لە چاودێرە جادووییەکەی تۆمارکرد، و لە ١٩٩٦ پیشانی ھاری پۆتەری دا.
ڕیدڵ لە چوون بۆ گەڕەکی دیاگۆن پشتی بە خۆی بەست و یارمەتییەکەی دەمبڵدۆری ڕەتکردەوە، ھەروەھاش بەخۆی داواکارییە خوێندنییەکانی لەڕێگەی سندوقی کۆمەکی ھۆگوارتز دابین کرد.
ڕیدڵ لە ماڵی سڵیزریندا نرخێندراوە، و بە زۆری زیرەکییەکەی، و بە کۆکەرەوەی خەڵاتەکان جیاکراوەتەوە، ئەمەش لەبەر ئەوەی لەسەر شایەنبوونی جادووی چەندین خەڵات و خەڵاتێکی تایبەتی لەبەر خزمەتێکی بۆ قوتابخانەکەی، وەرگرتووە، و رۆن ویزڵی بە ھۆی زۆری پاکردنەوەی قەڵغان و پەرداخەکانی بە ناوی ئاشنا بوو. ھۆڕەس سڵەگھۆڕن پێشبینی ئەوەی بۆ کردبوو کە لە ماوەی بیست ساڵدا دەبێت بە وەزیری جادوو.
ڕیدڵ لە قوتابخانە ناوەکەی فڕێدا و بۆ لۆرد ڤۆڵدمۆرت گۆڕی، و ھەروەھاش دەربارەی میراتەکەی دایکییەوە زانی، کە میراتگری سڵیزرینە ھەر بۆیە ھەوڵی کردنەوەی ژووری نھێنییەکانی دا، و توانی لە ساڵی پێنجەمی قوتابخانەییدا بیکاتەوە، پاشان ناچار بوو دایخاتەوە ڕوبیوس ھاگرێد بە کردنەوەی و ئازادکردنی دڕنەکانی ناوی تۆمەتبار کرد، کە لەسەر ئەمەش خەڵاتی تایبەتی لە قوتابخانەکەی وەرگرت؛ و لە ھەمان ساڵدا (١٩٤١) یادگارییە بەناوبانگەکەی دروستکرد کە ڕۆڵێکی سەرەکی لە پەرتووکی ھاری پۆتەر و ژووری نھێنییەکاندا بینی، و یەکەم ھۆرکروسی دروستکرد.
لە ساڵی ١٩٤٢ لۆرد ڤۆڵدمۆرت بە خێزانی باوکی، خێزانی ڕیدڵ، ئاشنابوو و تیرۆری کردن، ھەروەھا بە خاڵی ماڕڤڵ گاونت ئاشنا بوو و بە تۆەتی گوشتنی خێزانی ڕیدڵ تۆمەتباری کرد و لە زیندانی ئازکابان مرد، ھەروەھا بووە خاوەنی ئەنگوستیلەکەی ماڕڤۆڵۆ گاونت کە بۆ برای دووەمی برای "بڕیڤڵ" (خاوەنی پیرۆزییەکانی مەرگ) دەگەڕێتەوە، پاشان بۆ ھۆرکروس گۆڕی.
ڤۆڵدمۆرت دەستی بە دروستکردنی پەیوەندی کرد و لە دواتریشدا نزیکترین کەسەکانی بوون بە یەکەمین ئەندامەکانی مەرگ خۆرەکان.
لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا، لە ساڵی ١٩٤٥دا ڤۆولدمۆرت ھەوڵیدا ببێت مامۆستای بەرگریکار دژی جادووی ڕەش لە قوتابخانەی ھۆگوارتز بەڵام داواکارییەکەی ھەڵوەشاورایەوە لەبەر ئەوەی ئەزموون و شارەزایی پێویستی نەبوو. ئەو پاشان بۆ وەزارەتی جادوو نەچووەوە و بڕیاریدا لە فرۆشگای بەرگن و برووکس وەک فرۆشیارێک کار بکات. ئەو ھەر لەوێ توانی جامی ھافلباف و سلسالی سڵیزیرین دەست بکەوێت.
ناوەکانی ڤۆڵدمۆرت
ڤۆڵدمۆرت بە ناوی تۆم ماڕڤۆڵۆ ڕیدڵ لەدایکبووە، و دواتریش فڕێیدا، لەبەر ئەوەی لە ھەرزەکاریدا بڕیاریدا ناوی باوکە ئاسییەکەی تا ھەتاھەتایە ھەڵناگرێت. مێرۆپ ڕیدڵی دایکی ئەو ناوەی وەک بیرەوەرییەک لە باوکی و باوکی خۆییەوە لێناوە، ئەویش لەبەر ئەوەی ناوی تۆم زۆر بڵاوە ڕقی لێبوو، زەمەش چونکە خۆی بە جیاواز دەبینێت، بەڵام ئەو بەھەر حاڵ ھەڵی گرت تا ڕەچەڵکی خۆی بزانێت، چونکە ئەو وای دانابوو کە باوکی جادووگەرە، پاشان بۆی دەردەکەوێت ئاساییە بۆیە بە ناوی باپیرییەوە خۆی گرت و دواتریش بۆی پەیوەندییەکەی لەگەڵ باپیرە گەورەی ساڵازار سڵیزیرین دەرکەوت. پاشان بڕیاردا ناوەکەی لە ڕێکخستنەوەی پیتەکانی دروست بکاتەوە.
Tom Marvolo Riddle – I am Lord Voldemort پەرتووکی دووەم
تۆم (ناوی باوکی) ناوێکە لە ئینجیلدا ھاتووە و ھەندێک لە پیرۆزەکان ئەو ناوەیان ھەڵگرتووە و واتە دووانە. بە مەبەست لێی بوونی ھاری پۆتەرە وەک دووانەی. بە ئاشکراش مەبەستی دایکی دەرکەوتووە کە دەیویست باوکی بناسێت.پەرتووکی دووەم
ڕیدڵ Riddle ڕێک واتە مەتەڵ، لە ئینسایکڵۆپیدیای وەڵامدا واتە: ھەر شتێک کە دەبێتە ھۆی سەرسوڕمان بۆ خەڵک.
ڤۆولدمۆرت لە وشەی فەڕەنسی «ڤۆول دی مۆرت» ھاتووە کە بە واتای چۆلەکەی مەرگ دێت.
ڕۆولینگ ئەوەی ئاشکراکرد کە پیتی «ت» لە کۆتایی ناوی ڤۆولدمۆرت بێدەنگە و ناخوێندرێتەوە ھەر وەک لە ناوە فەڕەنسییەکان کە وای لێدەکات ببێت بە «ڤۆولدمۆر» بەڵام ناوەکە ناسراوە لە فیلم و میدیا وەک «ڤۆولدمۆرت». ناوەکە لە دەستەواژەی فەڕەنسی «ڤۆول دی مۆرت» ھاتووە کە بە مانای دوور بوون لە مەرگیش دێت.
ھەڵسانەوە و کەوتنی لۆرد ڤۆڵدمۆرت
ڤۆولدمۆرت بۆ ١٠ ساڵ دیار نەما، بەرەو بەڕیتانیا و وڵاتانی دیکەی بیانی گەشتی دەکرد. لە ئەو ١٠ ساڵەدا، ئەو ناوی لۆرد ڤۆولدمۆرتی بە تەواوی جێگیر کرد و ناوی تۆم ڕیدڵ سڕییەوە. ھەروەھا لەم ماوەیەدا شێوەی جەستەی گۆڕا و تەنانەت لە مرۆڤایەتی دەرچوو. ھەرچەندە وردەکاری دیار نەمانەکەی ئەو نادیارە، دەمبڵدۆر دەڵێت: ئەو زۆر گەشتی کرد، گەشتی کرد لەگەڵ خراپترین جادووگەرەکان، و بەرەو ناخۆشی زۆر و گۆڕانکاری تۆقێنەر تێپەڕی.
دوای ١٠ ساڵەکە، ڤۆولدمۆرت گەڕایەوە لە کریسمس بۆ ئەوەی دیسان ھەوڵی ئەوە بدات دەمبڵدۆر فێری بەرگریکردن لە جادووی ڕەش بکات، کە لەو کاتەدا سەرکردەی ھۆگوارتز بوو، بەڵام دەمبڵدۆر ئەوەی ڕەتکردەوە. دەمبڵدۆر بە ڤۆولدمۆرتی گووت کە لەبارەی گەشتەکەی ئەوی دەزانی و لەبارەی شوێنکەوتەکانی، بخۆرە مەرگەکانی دەزانی کە لەگەڵ ڤۆولدمۆرت بوون لەو کاتەدا.
لە ساڵی ١٩٥٦، ڤۆولدمۆرت دەستەی بخۆرە مەرگەکانی پێکھێنا، کە لە چەند ھاوڕێیەک، وەک: ئەنتۆنین دۆلۆھۆف، تراڤێرس مۆلسبیێر، ئیڤان رۆسیێر، نۆت (باوکی تیۆدۆر نۆت) و ئەڤێری پێکھاتبوو. ڕۆولینگ ئەوەی گووت کە ناوی کۆنی دەستەکە "Knights and the Tower" (بورج و سوارچاکەکان) بووە.
دوای ڕەتکردنەوەی بۆ دووەم جار، ڤۆڵدمۆرت بۆ ماوەیەک تا فەلسەفەکەی دەربارەی خوێن پاکی جادووی بڵاو بکاتەوە کە دەرکردنی خەڵکە ئاساییەکان لە گۆمەڵگای جادوویشی لەخۆ دەگرت ڕۆشت، داواکەشی لە گۆمەڵگای جادوویدا پاڵپشتییەکی گەورەی بەدەستھێنا، تەنانەت چەندین خێزانی دەسەڵاتدار بە تەواوەتی ھاتنە پاڵی، کە بەمەش دەسەڵات و ھێزی ڤۆڵدمۆرت زۆربوونێکی زۆری بەخۆوە بینی.
دەستەکەی بوونە ھۆی زیان و ئاژاوەیەکی زۆر و بە تەواوەتی لە یاسا دەرچووبوون، و ترسێکی زۆر لە بەڕیتانیا پەیدابوو. ڤۆولمۆرت توانای ڕازیکردنێکی زۆری بە ھێنانی زەبەلاح و جنۆکەکان بۆ ناو سوپاکەی دەرخست. فەرمانڕەوایی تۆقین و زاڵی لە ١٩٧٠کانەوە دەستی پێکرد کاتێک ڤۆولدمۆرت کۆمەڵگای جادوویی بۆ دوو لای دژ بە یەک جیاکردەوە. جەنگی نێوان ڤۆولدمۆرت و وەزارەت لە کۆتاییەکانی ١٩٦٠کانەوە بەرەو خراپتر ڕۆیشت.
لەبەر بەتوانایی ئەو، وەزارەت نەیتوانی ھێزەکان بکاتە ناو ئەوەی کە چاوی لەسەر بوو. بە گوێرەی وەزیری جادووی کۆرنێلیەس فۆج بێت، لە کاتی قسەکەردنی لەگەڵ سەرۆک وەزیران لە ساڵی ١٩٩٦، وەزارەتی جادوویی بە دوای ڤۆولدمۆرت دەگەڕان و بۆ ماوەی ٣٠ ساڵ ھەوڵی دەستگیرکردنی ئەویان داوە. بە بەکارھێنانی کۆنتڕۆڵی بەسەر ئاژەڵەکان، ئەو بوونەوەرە تاریکەکان لە سوپاکەی دامەزراندووە، و بە ئەژدیھاو و دیمینتەرزەکان (بوونەوەرێکی تاریکە کە دڵخۆشی مرۆڤان دەخوات، و وادەکات ژیانییان پڕ لە ناخۆشی و تاریکی و نائومێدی بێت) ھێرشی کردە سەر وەزارەتەکە. ڤۆولدمۆرت چەندین کەسی لە پاڵ بوو کە: وێروۆڵف (گورگێک کە دەتواێت ڕووخساری لە گورگەوە بۆ مرۆڤ بگۆڕێت)، خوێنمژ، زەبەلاح، کورتە باڵا و نیمچە مرۆڤی تێیدا بوو.
دەمبڵدۆر دەستەیێکی پێکھێنا کە لە جادووگەری بڕواپێکراو و نزیک لە ئەو بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڤۆولدمۆرت پێکھاتبوون، و نای کۆمەڵەی سیمرخی لێنا لەبەر ئەو سیمرخی ڕێوییەی کە پەڕەکەی ھێزی جادووی بە ڤۆڵدمۆرت دەبەخشێت، و بە شێوەیەکی نھێنی فێڵبازانەی ھاوشێوە بە شێوازەکانی ڤۆڵدمۆرت کاری دەکرد. دەمبڵدۆر توانی شتێک سەرکەونت لە چوونە ناو ڕیزەکانی ڤۆڵدمۆرت و کەم کردنەوەی دەستدرێژییەکانی مەرگ خۆرەکان بە ھاوپەیمانی لەگەڵ جادووگەرەکانی وەزارەتدا کە لە لایەن بارتیمیۆس کروچی باوک ڕێگەپێدان بۆ بەکارھێنانی جادووە قەدەغەکراوەکانی پێ بەخشیبوون، بەدەست بھێنێت، کە ئەمەش بووە ھۆی زیادبوونی توندوتیژی لە نێوانیان. بەڵام بەخت باشی کۆمەڵەی سیمرخ بەردەوام نەبوو کاتێک ڤۆڵدمۆرت ھێرشی کردە سەریان و مەرگ خۆرەکانیش کۆتاییان بە نیوەیان ھێنا.
سەردەمی ھێزی ڤۆڵدمۆرت تا سەدەی ١٩٨٠کان بوو، ئەمەش چونکە سیبێل تڕیلاونی پێشبینی لەدایکبوونی کەسێکی کرد کە شازادەی تاریکی دەبەزێنێت، و تەنھا بەشی یەکەمی پێشبینییەکە لە لایەن سێڤروس سنەیپ بۆی گوازرایەوە، ھەر بۆیەش ئەو بڕیاریدا ئەو منداڵەی کە مەرگی بۆ دێنێت لەناوبەرێت.
ڤۆولدمۆرت دوو بژاردەی ھەبوو: ھاری پۆتەر کوڕی لیلی پۆتەر و جەیمس پۆتەر و نێڤیل لۆنگبەتم، کوڕی ئالیس و فرانک لۆنگبەتم. ڤۆولدمۆرت یەکەم بژاردەی ھەڵبژارد لەبەر ئەوەی ھاوشێوەی خۆی دوو ڕەگەز بوو کە وای لە کۆمەڵەی سیمرخ کرد لە ئەشکەوتی گۆدرێک بیانشارنەوە و پاراستنیان بە جادوویەک کە نھێنی پارێزی پێویستە.
پیتەر پێتیگروو بە نھێنی پارێز ھەڵبژێردرا بەڵام ئەوەی بە دەرفات زانی و ڤۆولدمۆرتی لەبارەیان ئاگادار کردەوە. ھەر بۆیەش شەوی تشرینی یەکەمی ١٩٨١، سەرەتا جەیمس پۆتەر و پاشان لیلی پۆتەری کوشت، دواتر تەلیسمی (ئەڤادا کیداڤرا) کوشندەی لەسەر ھاریی ساوا بەکارھێنا، بەڵام تەلیسمەکە پێچەوانە بووە و لە لاشەکەی جیایکردەوە و بوو بە ڕۆحێکی بەتاڵ. شەڕی یەکەم کۆتایی ھات و ڤۆولدمۆر و دەستەکەی شکستییان ھێنا.
ئاوارەیی
دوای پێچەوانەبوونەوەی تەلیسمەکەی و دەرچوونی لە لاشەی، ڤۆڵدمۆرت سیازدە ساڵی بە بوونەوەرێکی جۆر نەناسراو بەسەربرد پاش ئەوەی ھەموو ھێزەکانی بێجگە لە ھێزی چارەسەرکردن لە لەشدا لەدەستدا، و کاتێک زۆر لاواز بوو، بەڕیتانیای بەجێھێشت و پەنای بردە بەر دارستانێک لە ئەلبانیا و لەوێ بوو بە ئاوارە، و لەوێ لە لاشەی مارەکاندا دەژیا کاتێک چاوەڕێی مەرگ خۆرەکان بوو تا بە ھانایەوە بێن، بەڵام چاوەڕوانییەکەی دە ساڵی خایاند و لە کۆتاییدا ڵۆرنس کوێریڵ کە بیستبووی دارستانەکە پەناگای ئەوە دەرکەوت و بوو بە مامۆستا و ئامۆژگارکەری. لە ڕێگەی کوێریڵ ڤۆڵدمۆرت توانی بۆ بەڕیتانیا بگەڕێتەوە و لەبەر ئەوەش کە لە ھۆگۆرتز مامۆستا بوو توانی ھاتنەوەی بۆ ئەوێ دابین بکات.
گەڕانەوەی ڤۆڵدمۆرت بۆ ھۆگوارتز لە بەشی یەکەم زنجیرەی ھاری پۆتەر و بەردی فەیلەسووفەکەدا دەردەکەوێت و تێیدا دیارە کە بە دوای بەردی فەیلەسووفەکەوەیە کە دەمبڵدۆر ناچار بووبوو لە قوتابخانەی ھۆگوارتز ھەڵی بگرێت ئەمەش چونکە نەناسراوێک لە بانکی گرینگۆتز ھەوڵی دا بیدزێت، ئەوەش یەکەم جار بوو ڤۆڵدمۆرت ھاری پۆتەر ببینێتەوە دوای ئەوەی بووە ھۆی نیشانەکەی نێوچەوانی. وەک ئەنجامێک کە نەیتوانی دەست لە ھاری بدات ئامانجەکەی بە بەدەستھێنانی بەردەکە شکستیھێنا، کوێریڵ مرد و ئەویش جێی ھێشت و ئاوارەییەکەی گەڕایەوە و دوو ساڵ بە تەنھا لەوێ مایەوە.
ڤۆولدمۆر لە ماوەی دووەم ساڵی ھاری پۆتەر لە ھۆگوارتز گەڕایەوە، ئەم جارە لە لاشەی تۆم ڕیدڵ، بەڵام نەک لە چەوری و پێستی ئەودا، بەڵکو لە شێوەی کۆوارێک لەناو یادەوەرییەکی جادوویی کە لەلایەن جێنی ویزڵی، خوشکی ڕۆن، دۆزرایەوە، کە بە کچێک شەرمن و شڵەژاو وەسفکرا و ڕێزێکی زۆری بۆ ھاری ھەیە، کاتێک نیگەران و بۆ ئەو دڵتەنگ بوو، ئەو دەستیکرد بە نووسینەوەی ھەستەکانی لە یاداشتی ڕۆژانەی، ھەستەکانی دەردەبڕی و بۆ تۆم ڕیدڵی دەخوێندەوە کە سۆز و ھەستی بۆ دەردەبڕی. لە کۆتاییەکانی چیڕۆکەکە، کاتێک ڕیدڵ ئەوە بۆ ھاری ئاشکرادەکات کە ئەو و ڤۆولدمۆر ھەمان کەسن، و پێی دەڵێت کە لە ڕێگەی ئەو ترسانەی جێنی لە یادگارییەکەیدا ڕشتوویەتی بەھێزتر بووە، و ئەو ئێستا خاوەنێتی، و ئەوی بۆ کردنەوەی ژووری نھێنییەکان بەکارھێناوە و بازیلیسقی بەڕەڵا کردووە، کە چەند خوێنکارێکی بێئاگای بە بەرد کردووە. دوای شەڕێک، ھاری پۆتەر دەتوانێت کۆتایی بە دڕندەکە، لەگەڵ ڕیدڵ خۆیدا، بھێنێت، کە دوای ئەوەی ھاری یەکێک لە ددانەکانی بازیلیسق دەچەقێنێتە یادەوەرییەکە لەبەرچاو نامێنێت و ون دەبێت.
گەڕانەوە
لە کۆتایی ساڵی سێیەمی ھاری پۆتەر لە ھۆوگوارتزدا (نزیکی ١٩٩٤)، سیبێل تڕیلاونی پێشبیییەکی تری دەربارەی ڤۆڵدمۆرت ئەنجامدا، کە دەڵێت کە خزمەتکاڕەکە پێش نیوە شەو ئازاد دەبێت تا بە گەورەکەی بگات، و گەورەکەشی، بەھێزتر لە پێشوو، ھەڵدەسێتەوە، و پێش نیوە شەوی پێشبینییەکە دەرکەوت سکابەرزی مشکی ڕۆن ویزڵی ھیچ کەسێک نەبوو بێجگە لە پیتەر بێتینگرۆ کە ماوەی سیازدە ساڵە دیارنەمابوو، و بە ڕاکردنی بیتینگرۆ و چوونی بۆ لای ڤۆڵدمۆرت لە دوورخراوەکەی لە ئەلبانیا، بەشی یەکەمی پێشبینییەکە بەدیھات.
ڤۆولدمۆر و شوێنکەوتەکەی، وۆمتێڵ و ناگای، لە ماڵی خێزانیی ڕیدڵ لە دێی ھانلینگتنی بچووک نیشتەجێبوون، ماڵێک کە لە باوک و باپیری بۆی مابووەوە. لە شوێنی نیشتەجێبوونی، ڤۆولدمۆر پەیوەندی لەگەڵ شوێنکەوتەکەی، پارتی کرۆس جر. درووستدەکات و پلانەکەی ئامادە دەکات بۆ ھێنانی ھاری پۆتەر. ڤۆولدمۆر فرانک پیرس دەکووژێت، باخەوانە پیرەکە کە تۆمەتباری کرابوو لەبەر کووشتنی خێزانی ڕیدڵ لەبەر ئەوەی گوێی لە وتووێژەکەی لەگەڵ وۆمتێل گرت، و پارتی کراوچ خۆی دەگۆڕێتە پرۆفیسۆر ئالستەر موودی بە چاوە دەستکردەکەوە، و لێزانانە ڕووداوەکانی پێشبرکێی سێ جادووگەرەکە دەستکاری دەکات تاکوو بە سوودی ھاری پۆتەر تەواوبێت. بەمەش پیلانەکەی ڤۆڵدمۆرت سەردەگرێت و ھاری بە گۆڕستانی هانگلێتنی بچووک، کە خێزانی ڕیدڵ تێیدا نێژراوە، دەگەیەنێت،
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦ پۆل:مردووانی ١٩٩٨ پۆل:ئینگلیزە خەیاڵییەکان پۆل:کەسایەتییەکانی ھاری پۆتەر پۆل:نارسسیزم لە خەیاڵدا پۆل:دیکتاتۆرە خەیاڵییەکان
کانی سپان
کانی سپان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خدران، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی سپان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھەنجیرێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی کەڵەمێوە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی عالیقەی سەروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی مازوو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پڕۆژەی مافی مرۆڤی کورد
پڕۆژەی مافی مرۆڤی کورد (KHRP) پڕۆژەیەکی مافی مرۆڤی کوردە. بارەگای سەرەکی دامەزراوەکە لە لەندەنە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێکخراوەکانی مافەکانی مرۆڤ پۆل:مافەکانی مرۆڤ لە عێراق پۆل:مافی مرۆڤ لە تورکیا پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
گەلی خمێر
گەلی خمێر (بە خمێری: ជនជាតិខ្មែរ) گرووپێکی نەتەوەیی باڵادەستن لە کەمبۆدیا کە نزیکەی ٩٠٪ی دانیشتووانەکەیین، بەشێکن لە کۆمەڵێک گەلی مۆن-خمێر کە دەکەونە باشووری ئاسیا، خمێرەکان بە زمانی خمێری قسە دەکەن و ئایینەکەیان ئایینی بودایە لە لقە تێراڤادییەکەیدا، لەگەڵ ئامادەبوونی ھەندێک لە لایەنگرانی ئایینی ھیندۆسیزم و ئەنیمیزم.
ھونان
ناوی ھونان بە مانای "باشووری دەریاچەکە" دێت دەریاچەکەش ئاماژەیە بۆ دەریاچەی دۆنگتینگ،
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ناوەڕاستی چین پۆل:پارێزگاکانی کۆماری گەلی چین
کۆماری چین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
کۆماری چین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤ بوو کە لە ٤ی ئایار تا ٢٧ی تەممووزی ١٩٢٤ لە پاریس لە فەڕەنسا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٢٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
دوورگەکانی ڤیرجینیای بەڕیتانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
دوورگەکانی ڤیرجینیای بەڕیتانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ بوو کە لە ٢٨ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ١٩٨٤ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
بوربور
بوربور گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری باشقەڵا، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
بوربور ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە و شیعە)پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
کانی پێنج شەمە
کانی پێنج شەمە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بازیان، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی پێنج شەمە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قوشقایە و لە باشوور لەگەڵ گوندی ھالەی سەرچاوە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تەپەڕەش و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاڵی بزاو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بەرزەڵنگ (گیا)
بەرزەڵنگ، یان ئاڵ ئاڵ، زەنگوڵەگيا، گيابەرك (بە لاتینى:Artemisia). گیایەكی باڵابەرزى بۆنخۆشی بە بنجى كوێستانییە، گەڵایەكی شین باوی وردی جوانی هەیە.گلە تیرەی steraceae) Compositae) له‌ جۆری پوونگە. زۆر جۆرى هەیە لەوانەش وەرکەمەر.چەپ|وێنۆک| گەڵاکانی گوڵی بەرزەڵنگى ئەمریکی (گوڵی گەنمەشامی کالیفۆرنیا). چەپ|وێنۆک| بەرزەڵنگی پۆنتیکا چەپ|وێنۆک| گوڵی [[Artemisia pycnocephala (Beach Sagewort).]] چەپ|وێنۆک| بەرزەڵنگ چەپ|وێنۆک| بەرزەڵنگى سانتونیکا چەپ|وێنۆک| ئال ئاڵ چەپ|وێنۆک| گیابەرکى کێوى
تایبەتمەندی ڕووەکی بەرزەڵنگ
گیابەرک یان بەرزەڵنگ، دەوەنە گیایێکە لە بنەماڵەی کاسیکۆیە کە گەڵا و گوڵی بۆنخۆش و تایبەتمەندی دەرمانی هەیە. > شێوەى دەوەنە و بەشەکانی دار، بنی لقەکانیان ڕەقن، لە گەڵا بچووکەکاندا داخراون کە بە پەڵەی سپی داپۆشراون. بەرزییەکەی لە مەترێکەوە بۆ یەک مەتر یان یەک مەتر لە جۆرە جیاوازەکاندا دەگۆڕێت؛ هەندێک جۆر لەسەر زەوی بڵاوبوونەتەوە و هەندێکیشیان بەخێو دەکرێن. بەزۆری گوڵەکانی بۆنخۆشن و تامەکەی تاڵە. ئەم ڕووەکە هەم لە ناوچە شاخاویەکان و هەم لە بیابانەکاندا گەشە دەکات.
تایبەتمەندییە دەرمانسازیەکانى بەرزەڵنگ
سێ بۆ چوار گرام لە تۆزی گوڵە گوڵە نەگوڵاوەکانی لەگەڵ هەنگوین، مرەبا، یان شیر تێکەڵ بکە و بەیانیان بەڕۆژوو بیخۆ، یان ١٠ گرام لە تۆزەکە لە پێنج سەد گرام ئاوی کوڵاودا بکوڵێنە و ئاوەکەی پاڵاوت و بیکە بە سێ بەش ، و بەیانیان و نیوەڕۆ و شەوان بیخۆنەوە زۆر کاریگەرە بۆ ڕزگاربوون لە کرمی ڕیخۆڵە. دوانزە گرام لێی بڕێژە و ئاوەکەی بخۆرەوە و بیدە لە ناوچەکە. بۆ چارەسەری پێوەدانی عەقارەب و تارانتولا بەسوودە. ڕۆژانە بە لقەکانی ددانەکانت بشۆ. کاریگەری سودبەخشی هەیە بۆ بەهێزکردنی پووک و ددانەکان. کۆڵی خۆڵەمێشی لەگەڵ زەیتی زەیتون یان زەیتی ئیریس کاریگەرە لە ڕێگریکردن لە هەڵوەرینی قژ و خێراکردنی گەشەی قژ.
هەندێک لە زانایانی زانکۆی کالیفۆرنیا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆیان دەرکەوتووە کە ڕووەکی بەرزەڵنگ توانای لەناوبردنی زۆربەی خانە شێرپەنجەییەکانی جەستەی هەیە لە ماوەی ١٦ کاتژمێردا. بە گوتەی زانایان، کاتێک ئاسن زیاد دەکرێت بۆ ئەم بەرهەمە، دەبێتە هۆی لەناوبردنی لەسەدا سەد خانە شێرپەنجەییەکانی ناو لەش و ڕێگری لە سەرهەڵدانی خانەی نوێی شێرپەنجەیی دەکات.
تۆلێدۆ، ئیسپانیا
تۆلێدۆ شارێکە لە ئیسپانیا. دانیشتووانەکەی ٨٥٬٠٠٠ کەسن. یەکێکە لە شارە مێژوویییەکانی ئیسپانیا. شارێکی گرنگ بووە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی لە سەدەی ١٨یەم.
بەرزەڵنگ (گیا)
سەرچاوە
پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
تۆلێدۆ، ئیسپانیا
پێشانگا
ناوەڕاست|وێنۆک|777x777پیکسڵ|وێنەیەکی پانۆرامای شارەکە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئیسپانیا پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئیسپانیا
سەدەی سێیەم
سەدەی سێیەم بریتییە لە ماوەیەکی کاتی لە یەکەم ڕۆژی ساڵی ٢٠١ تا کۆتا ڕۆژی ساڵی ٣٠٠ بەپێی ساڵنامەی زایینی.
لەم سەدەیەدا، ئیمپراتۆرییەتیی ڕۆمانی ڕووبەڕووی قەیرانی سەدەی سێیەم بووەوە، دوای چەندین کودەتا دژی فەرمانڕەوایی لە ڕۆما، دوای مردنی سێپتیمیۆس سیڤێرس، و دوای ئەوە بەدەست نافەرمانی غەسانییەکان لە ڕۆژھەڵات و ھۆزەکانی گالیک لە ڕۆژاوا. لە فارس ئیمپراتۆرییەتیی ئەشکانی کۆتایی ھات و ئیمپراتۆرییەتیی ساسانی جێگەی گرتەوە. سەردەمی سێ شانشینی لە چین دەستی پێکرد و ژاپۆن ھاتە ناو سەردەمی کۆفون. یەکەم دەرکەوتنی گەلی خمێر لە کەمبۆدیا دوای دامەزراندنی یەکەم شانشینی خۆیان. ھۆزەکانی بانتو دەگەنە باشووری ئەفریقا. و لە ئەمریکا شارستانیەتی ئادینا جێگەی نەریتی ھۆپوێڵ دەگرێتەوە و شارستانییەتیی مایا دەچێتە ناو سەردەمی کلاسیکەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەزارەی ١ەم پۆل:سەدەی ٣یەم پۆل:سەدەکان
تەفسیری گەورە
تەفسیری گەورە یان تەفسیری ڕازی یەکێکە لە کتێبەکانی فەخرەدین ڕازی. زانایانی ئیسلام ئەو تەفسیرە وەکوو سەرچاوەی بنچینەی سەیر دەکەن بۆ وەرگرتنی زانستەکانی ئیسلام، زانای ناوبراو جگە لەوەی لەو کتێبە شیکردنەوەی ئایەتەکانی قورئان دەکات، لەگەڵ ئەوش باس لە زانستەکانی تریش دەکات، وەک گەردوونناسی.
سەرچاوەکان
پۆل:دەقە ئایینییەکان پۆل:دەقە ئیبراھیمییەکان پۆل:ھەموو وتارەکان بۆ کردنەیەک پۆل:کتێبە ئایینییەکان
ماریوانا
ماریوانا پێکھاتووە لە دەرمانێکی سایکۆئەکتیڤ کە لە ڕوەکی شەدانە دروست دەکرێت. شەدانە بە شێوەیەکی ڕەسەن لە ناوەند و باشووری ئاسیا دەڕوا، ڕوەکەکە بە شێوەیەکی ڕابوێرانە بەکاردێت و ھەروەھا بۆ دزەی مەعنەویش بەکاردێت، وەک دۆزینەوە و ناسینەوەی خود و ھۆکاری تری گیانی، ھاوکات بە شێوەیەکی پزیشکیش بە درێژایی مێژوو بەکارھاتووە. تێترھایدرکانبینۆل، بە کورتی تی-ئەیچ-سی (T-H-C)، پێکھاتەی سەرەکی سایکۆئەکتیڤی ماریوانایە، کە تەنیا یەکێکە لە ٤٨٣ پێکھاتە ناسراوەکانی تری ڕوەکەکە، ٦٥ کنێیبنۆیدی تریشی تێدایە، بە کانبیدیۆلەوە (سی-بی-دی) (C-B-D). ماریوانا بە شێوەی کێشان ھاوشێوەی جگەرە و بەکارھێنانی ئامێری ھەڵمکەر ھەڵدەمژرێت و ھەروەھا لە خواردنیشدا دەخورێت، یاخود بە شێوەی ئاوگ لەڕێگەی زەیتی ماریواناوە بۆ نموونە.
ماریوانا چەند کاریگەرییەکی دەروونی و فیزیکی ھەیە، وەک شادی، گۆڕانکاری لە ھزر و ھۆش و ھەست و کات، کەمبوونەوەی توانای سەرنجدان، لاوازکردنی بیرەوەریی کورتماوە، لاوازیی لە جووڵەی جەستە (ھاوسەنگی و ڕاگیرکاریی ئاسایی سایکۆمۆتۆر)، سرەوتبوون، و زیادبوونی ئیشتیا. کاریگەرییەکان لە ماوەی چەند خولەکێک یان کەمتر دوای کێشان دەست پێ دەکەن، بەڵام دەکرێت ماوەی ٩٠ خولەکی پێ بچێت ئەگەر لەڕێگەی خواردنەوە وەرگیرابێت. دەکرێت کاریگەرییەکان بۆ ماوەی ٢ بۆ ٧ سەعات بەردەوام بن، بەڵام ماوەکە پشت بە ڕێژەی بەکارھاتوو دەبەستێت. ئەگەر بڕی بەکارھاتوو زۆر بێت، دەکرێت بەکارھێنەر تووشی دڵەڕاوکێ ببێت، وڕینە بکات (بە تایبەتی پێی وابێت ھەندێک ڕووداوی ھەڵکەوتی پەیوەندی بەھێزی تاکەکەسیان ھەیە)، خەیاڵاویبوون، ھێرشی پانیک (دڵەڕاوکێی بەھێز)، پارانۆیا، لەگەڵ سایکۆز. پەیوەندییەکی بەرز لە ڕوودانی سایکۆز و بەکارھێنانی ماریوانا ھەیە، بەڵام ھۆدارێتی ئەم بابەتە جێی مشتومڕ و گفتوگۆیە. کاریگەرییە فیزیکییەکان لەسەر جەستەی بەکارھێنەر پێکھاتوون لە: خێرابوونی ترپەی دڵ، قورسبوونی ھەناسەدان، ھێڵنجدان، و کێشەی ڕەفتاری لەو مناڵانەی کە دایکیان لەکاتی سکپڕیدا ماریوانایان بەکارھێناوە؛ کاریگەریی کورتخایەنیش ھەن کە پێکھاتوون لە وشکبوونی دەم و سووربوونەوەی چاوەکان. کاریگەرییە زیاناوییە درێژخایەنەکان پێکھاتوون لە ئاڵوودەبوون، کەمبوونەوەی توانای ھزری (نیرۆکۆگنیشن) لەو کەسانەی بە ھەرزەکاری دەستیان کردووە بە بەکارھێنانی بەردەوام، کۆکەی درێژخایەن، لەگەڵ ھەستیاری بەرامبەر ھەوکردنی سییەکان.
ماریوانا بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ مەبەستی ڕابواردن و کاتبەسەربردن یاخود وەک دەرمانێکی ساڕێژکەر لە ڕووی پزیشکییەوە بەکاردێت، ھەرچەندە ڕەنگە بۆ مەبەستێکی گیانەکیش بەکاربێت. لە ٢٠١٣دا، لە نێوان ١٢٨ بۆ ٢٣٢ ملیۆن کەس ماریوانایان بەکارھێناوە، کە دەکاتە نێوان ٢٫٧٪ بۆ ٤٫٩٪ی دانیشتووانی جیھان لە نێوان تەمەنی ١٥ و ٦٥ ساڵ. ماریوانا یەکێکە لە بەکارھێنراوترین ماددە ھۆشبەرە نایاسایییەکان لە جیھاندا، ھەرچەندە لە ھەندێک لە ناوچەکانی جیھاندا بەکارھێنانی یاسایییە. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٨، زۆرترین بەکارھێنان لەلایەن پێگەیشتووەکانی وڵاتانی زامبیا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، کەنەدا، و نێجیریا بووە.
ھەرچەندە گژ و گیای ماریوانا لە سێیەمین ھەزارەی پێش مەسیحەوە ڕووێندراون، بەڵگەکان وای نیشان دەدەن کە کێشانی ماریوانا بۆ کاریگەرییە دەروونییەکان لایەنی کەم ٢٬٥٠٠ ساڵ لەمەوپێش لە زنجیرەچیای پامیر دەستی پێ کردووە. لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە، بەکارھێنان و مامەڵەکردن بە ماریواناوە بەھۆی چاودێری یاسایییەوە سنووردارکراوە. خاوەنداری، بەکارھێنان و چاندنی ماریوانا لە زۆرێک لە وڵاتانی جیھان نایاسایییە. لە ٢٠١٣دا، ئوروگوای بووبە یەکەمین وڵات لە جیھاندا کە ماریوانا بۆ مەبەستی ڕابرواردن یاسایی بکات. ئەو ڵاتانەی تریش کە دواتر ھەمان ھەنگاویان نا، پێکھاتوون لە کەنەدا، گورجستان، و ئەفریقای باشوور، لە پاڵ ١٨ ویلایەت و دوو ھەرێم و دەڤەری کۆلۆمبیا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەرچەندە بە شێوەیەکی فیدراڵی ھێشتا نایاسایییە.
پزیشکی
وێنۆک|کاریگەرییە کورتخایەنە فیزیکییە سەرەکییەکانی ماریوانا ماریوانای پزیشکی پێکھاتووە لە بەکارھێنانی ماریوانا بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییەکان یاخود باشترکردنی نیشانەی نەخۆشییەکان؛ ھەرچەند ڕێککەوتن لەسەر پێناسەیەکی دیاریکراو بۆ ئەم جۆرە بەکارھێنانە نییە. بەدواداچوونە وردە زانستییەکان لەسەر بەکارھێنانی ماریوانا بۆ مەبەستی پزیشکی زیانیانیان بەر کەوتووە، ئەوەش بەھۆی سنووردارکردنی بەرھەمھێنان و پێناسەکردنی ماریوانا وەک ماددەیەکی نایاسایی لەلایەن زۆرینەی حکوومەتەکانەوە. کۆمەڵە بەڵگەیەکی کەم ھەن لەسەر ئەوەی کە گوایە دەتوانرێت ماریوانا بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییەکانی وەک دڵتێکەڵھاتن و ڕشانەوە لەکاتی وەرگرتنی چارەسەری کیمیایی بەکاربێت، ھەروەھا بۆ باشترکردنی ئیشتیا لەوانەی ئایدزیان ھەیە، یاخود چارەسەرکردنی ئازاری درێژخایەن و گرژیی ماسوولکەکان. بەکارھێنانی ماریوانا لە حاڵەتە پزیشکییەکانی تر بەپێی پێویست ئەنجام نەدراوە تاوەکوو دەرئەنجامی سەلامەتی و کاریگەرییەکەی دەربکەوێت. بەڵگە ھەیە کە پشتگیری بەکارھێنانی ماریوانا و دەرمانە لێوەرگیراوەکانی دەکات بۆ چارەسەرکردنی دڵتێکەڵھاتن و ڕشانەوە لەو نەخۆشانەی لەژێر چارەسەری کیمیایین، ھەروەھا بۆ چارەسەرکردنی ئازاری نەخۆشییە دەمارییەکان و شانەڕەقێ. چەند بەڵگەیەکی لاوازتر پشتگیری بەکارھێنانی ماریوانا دەکەن بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی کۆنیشانەی کەمبوونەوەی ماسوولکەکان لە نەخۆشانی ئایدز، چارەسەرکردنی فێ، جومگەئاوسانی باداری، لەگەڵ نەخۆشیی ئاوی ڕەش، نەخۆشییەکی چاوەکان.
لە ئێستادا، بەکارھێنانی پزیشکیی ماریوانا تەنیا لە کۆمەڵێک ناوچەی کەم یاسایین، کە پێکھاتوون لە کەنەدا، بەلجیکا، ئوسترالیا، ھۆلەند، نیووزیلاند، ئیسپانیا، و زۆرێک لە ویلایەتەکانی ئەمریکا. بەکارھێنانی پزیشکی بە شێوەیەکی گشتی پێویستی بە نووسراوی دکتۆر یان ڕاچێتەیە، و دابەشکردنی دەرمانەکان زۆرجار لە چوارچێوەی یاسای ناوخۆیییەوە ئەنجام دەدرێت.
ڕابواردن
وێنۆک|ڕاست|ماریوانای جۆری ئیندیکا، براندێکی کەنەدی بەکارھێنانی ماریوانا کاریگەریی دوولایەنەی سایکۆئەکتیڤ و فیسیۆلۆجی ھەیە. لە ڕووی دەروونییەوە، ئەو ھەستەی بە بەکارھێنەری دەبەخشێت بە مەستی ناسراوە. ھەستی مەستییەکە دەکرێت بە شێوەیەکی فراوان فەرق بکات، ھۆکاری ئەمەش ئەزموونی پێشووی بەکارھێنەر و ئەو جۆرە ماریوانایەیە کە بەکارھێنەر بەکاری دێنێت، لە پاڵ ھۆکارگەلێکی تریش. لەکاتی کێشانی ماریوانادا، ھەستێکی مەستیی شادیکەر ڕەنگە لە ماوەی تەنیا چەند خولەکێک لە بەکارھێنەردا سەر ھەڵبدات. جگە لە گۆڕانێکی نابابەتی لە تێڕوانین و ورەی بەکارھێنەر، باوترین کاریگەرییە کورتخایەنە فیزیکی و کۆدەمارییەکان پێکھاتوون لە بەرزبوونەوەی ترپەی دڵ (خێرا لێدان یان پەلەپەلی دڵ)، زیادبوونی ئیشتیا، لاوازبوونی بیرەوەریی کورتخایەن و بیرەوەریی کارا، ھەروەھا لاوازبوونی پێکەوەکارکردنی سایکۆمۆتۆر (پەیوەندیدار بە کردەوەی بزوێنەری لە دەرەنجامی چالاکیی دەروونی).
بەکارھێنانی ماریوانا چەندین کاریگەریی دڵخوازانەشی ھەیە، وەک ئارامبوونەوە و حەسانەوە، گۆڕانکارییەکی گشتی لە تێڕوانینی ھزرمەند، زیادبوونی ئاگایی لە ھەستەکان، زیادبوونی شەھوەت، و شێواندنی ئاگایی لە کات و بۆشایی. بە بەکارھێنانی بڕی زیاتر، ڕەنگە کاریگەریی تریش دروست ببێت، وەک گۆڕانی وێنەی جەستەیی، ڕواڵەتی فریودەری بینایی و بیستۆکی، ھەلوەسە، ئەتاکسیا (جووڵەی کۆنترۆڵنەکراوی ماسوولکەکانی جەستە) بەھۆی لاوازبوونی پەرچەکرداری پۆلیسیناپتیک. لە ھەندێک حاڵەتدا، ماریوانا دەکرێت ببێتە ھۆکاری حاڵەتە لێکدابڕانییەکانی وەک دژەبەدیھاتن  و دژەکەسایەتی.
خودایی
ماریوانا لە چەند ئایینێکدا بە پیرۆز ھەژمار کراوە، وەک ئینتیۆجینێک ڕۆڵی گێڕاوە – ماددەیەکی کیمیایی کە لە چوارچێوەی ئایینی، شامانگەری، یاخود خودایی بەکاردێت – لە نیمچەکیشوەری ھیندستان لە سەردەمی ڤێدیکەوە. کۆنترین ڕاپۆرتە پەیوەندیدارەکان بە دۆخی پیرۆزیی ماریواناوە لە نیمچەکیشوەری ھیندستان دەگەڕێتەوە بۆ ئاتارڤا ڤێدا، کە خەمڵێندراوە لە ١٤٠٠ی پێش مەسیحەوە نووسرابێتەوە. خودای ھیندۆسەکان، شیڤا، وەک بەکارھێنەرێکی ماریوانا وەسفکراوە.
لە چاندی نۆژەندا، بەکارھێنانی خودایی ماریوانا لەلایەن پەیڕەوکەرانی بزووتنەوەی ڕاستافاری بانگەشەی بۆ کراوە، کە ماریوانا بە شێوەیەکی پیرۆز و نەریتی بەکار دەبەن، ھەروەھا وەک ئامرازێک بۆ ھاریکاری لە تێبیری و تێڕامان.
شێوازەکانی بەکارھێنانی ماریوانا
ماریوانا دەکرێت بە زۆر شێوازی جیاواز بەکاربێت، بەڵام ھەموو شێوازەکان پشت بە گەرمکردن دەبەستن، تاکوو لە ڕێگەی گەرمییەوە کۆمەڵە ترشەڵۆکی کاربۆکسیلیکیی ترشی تێترھایدرکانبینۆلی (تی-ئەیچ-سی-ئەی) بە تێترھایدرکانبینۆل (تی-ئەیچ-سی) بگۆڕدرێت.
شێوازە باوە بەردەستەکانی بەکارھێنان پێکھاتوون لە:
ئۆون سمیت
ئۆون سمیت (لەدایکبووی ٢ی ئایاری ١٩٧٠) سیاسەتمەداری پێشووی پارتی کرێکارانە و لۆبیستێکی بەریتانییە، کە لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە بەڕێوەبەری پەیوەندییەکانی حکوومەتی بەریتانیا بووە بۆ کۆمپانیای دەرمانسازی بریستۆڵ مایرێس سکویب. سمیس لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٩ ئەندامی پەرلەمان بووە لە پۆنتیپرید.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژنامەوانان بەریتانی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
ماریوانا
کورتخایەن
ھەندێک لەو کاریگەرییە لاوەکییە نەخوازراوانەی کە ڕاستەوخۆ دەردەکەون پێکھاتوون لە کەمبوونەوەی توانای بیرەوەریی کورتخایەن، وشکبوونی دەم، سووربوونەوەی چاوەکان و لاوازبوونی توانای جووڵەیی. ڕەنگە ھەندێک لە بەکارھێنەران تووشی سایکۆزی توند ببن، کە زۆرجار دوای ٦ سەعات توندییەکەی کەم دەبێتەوە یاخود نامێنێت، بەڵام لە ھەندێک حاڵەتی دەگمەندا، ئەو بەکارھێنەرانەی بە شێوەیەکی سەخت و بەردەوام ماریوانا بەکار دەبەن، ڕەنگە ھەست بکەن نیشانەکان بۆ چەند ڕۆژێک دەمێنێتەوە.
بەکارھێنانی کورتخایەن مەترسیی کاریگەریی زیانبەخشی گەورە و بچووکیش زیاد دەکات. کاریگەرییە لاوەکییە باوەکان پێکھاتوون لە سەرەسووڕە، ھەستی ھیلاکی، و ڕشانەوە.
کوشندەیی
گومانکراوە کە ماریوانا یاریدەدەرێکی بەتوانست و کەمتۆمارکراوی مەرگی لەپڕ بێت، یاخود ھەر ھۆی ھۆکارێکی ڕاستەوخۆی مەرگ بێت، بەھۆی ئەو شەکەتییەی لەسەر کۆئەندامی سووڕان دروستی دەکات. ڕاپرسییەکی بەڕێوەبەرایەتی ئیمێرجنسیی ویلایەتەکانی ئۆریگۆن و ئالاسکا کە ١٦ مانگی خایاند، ھۆکاری مەرگی کەسێکی پێگەیشتوویان بە ژەھراوی بوونی توندی ماریوانا خەمڵاند.
درێژخایەن
وێنۆک|پسپۆڕانی ئاڵوودەبوون لە بوارەکانی دەروونپزیشکی، کیمیا، زانستی دادگایی، پەتاناسی، لەگەڵ پۆلیس و خزمەتگوزارییە یاسایییەکانی تر شیکارییەکیان لەسەر ٢٠ بەناوبانگترین ماددە ھۆشبەرە ڕابوێرییەکان ئەنجام دا و دەرکەوت کە ماریوانای پلەی ١١ی لە ڕووی ئاڵوودەبوون، پلەی ١٧ لە زیانی فیزیکی، و ھەروەھا پلەی ١٠ لە زیانی کۆمەڵایەتی بەدەستھێناوە.
کاریگەرییە دەروونییەکان
شیکارییەکی ٢٠١٥ دەری خست کە ھەرچەند درێژیی ماوەی ماریوانا لەخۆگرتنەوە بەستراوەتەوە بە ئەندازەیەکی کەمتری پەکخستنەوە، ھەردووک بیرەوەری ڕوولەڕابردوو (ڕیترۆسپێکتڤ) و ڕوولەداھاتوو (پرۆسپێکتڤ) لاوازبوون لە بەکارھێنەرانی ماریوانادا. نووسەرانی شیکارییەکە گەیشتن بەو دەرەنجامەی کە ھەندێک لە کورتھێنانەکانی پەیوەندیدار بە بەکارھێنانی ماریواناوە لەگۆڕانھاتوون، بەڵام ھەموویان نا.
شیکارییەکی ٢٠١٢ دەری خست کە ناتەواوی لە زۆرینەی مەڵبەندەکانی ناسیاری تەنانەت دوای ماوەی ژەھراویبوونیش پێداگیربوون، بەڵام لەو لێکۆڵینەوانەی بەکارھێنەران داوایان لێکرابوو بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ڕۆژ خۆیان لە بەکارھێنانی ماریوانا بگرنەوە، پێداگیرییەکان نادیار بوون. تەنیا کەمینەیەک بەدواداچوونی ئاست-بەرز لەسەر کاریگەرییە درێژخایەنەکانی ماریوانا لەسەر ناسیاری ئەنجام دراون، و دەرەنجامەکانیش بە شێوەیەکی گشتی نەسازاو بوون. سەرباری ئەوەش، قەبارەی کاریگەرییەکان لە ئەنجامە واتادارەکاندا بە شێوەیەکی گشتی بچووک بوون.
یەکێک لە ڕاپۆرتەکان گەیشت بەو دەرەنجامەی کە ئەگەر چی زۆرینەی توانستە ناسیارییەکان بە بەکارھێنانی ماریوانا زیانیان پێ نەگەیشتبوو، کورتھێنانی پاشماوەیی لە ئەرکە جێبەجێکارییەکاندا دەرکەوتوون. پەککەوتنی ئەرکە جێبەجێکارییەکان زیاتر سازاوە لە دانیشتووانە بەتەمەنترەکاندا، کە ڕەنگە ڕەنگدانەوەی درانەبەری قورستری ماریوانا بێت، یاخود کاریگەرییە ڕوولەپەرەکانی پەیوەست بە بەکارھێنانی ماریوانا لەلایەن ھەرزەکارانەوە. یەکێک لە ڕاپۆرتەکان بووە ھۆی ئەنجامدانی سێ بەدواداچوون کە لە پەیوەندی نێوان بەکارھێنانی خودتۆمارکراوی ماریوانا و بەرکەوتی ژیری (ئای-کیو)یان دەکۆڵییەوە. ئەو بەدواداچوونەوەی شوێنی زۆرترین ئەو کەسانە کەوتبوو کە بەکارھێنەری قورسی ماریوانا بوون دەری خست کە بەرکەوتی ژیری لە کەسانی نێوان تەمەنی ٧–١٣ و ٣٨ کەم بووەتەوە. نزمی توانای ئەکادیمی و زیادبوونی وازھێنان لە خوێندنگە درانە پاڵ بەکارھێنانی ماریوانا، ھەرچەند نەتواندرا پەیوەندییەکی ھۆیی دابمەزرێندرێت لە دەرەنجامەکاندا. بەکارھێنەرانی ماریوانا چالاکی زیاتریان تۆمار کرد لەو ناوچانەی مێشک کە پەیوەندییان بە فەرمانەوە ھەیە، کە لەگەڵ کەمبوونەوەی توانایی پڕۆسەکردندا یەک دەگرێتەوە.
کەمبوونەوەی ڕێژەی باشێتی ژیان بەستراوەتەوە بە بەکارھێنانی قورسی ماریوانا، ھەرچەندە پەیوەندیی ئەم دەرەنجامە نەسازاو و لاوازە بەراورد بە توتن و ماددەکانی تر. ھەرچۆنێک بێت، ئاڕاستەی ھۆدارێتی ناڕوونە.
کاریگەرییە درێژخایەنەکانی ماریوانا ڕوون نین. نیگەرانی لە دەوری سەرھەڵدانی کێشەی بیرەوەری و ناسیاری ھەیە، ھەروەھا مەترسیی ئاڵوودەبوون لەلایەک و سەرھەڵدانی شیزۆفرێنیا لە گەنجاندا لەلایەکی ترەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان
خۆبەدەستەوەدان
خۆبەدەستەودان یان تەسلیم بوون لە ڕووی سەربازییەوە، وازهێنانە لە کۆنترۆڵی خاک، قەڵا، کەشتی یان چەک و تەقەمەنی بۆ زلهێزێکی دیکە. ڕەنگە تەسلیمبوون بە شێوەیەکی ئاشتیانە یان لە ئەنجامی شکست لە شەڕدا ئەنجام بدرێت. دەوڵەتێکی خاوەن سەروەر دەتوانێت دوای شکست لە شەڕێکدا خۆی ڕادەست بکات کە ئەمەش ڕوودەدات بەزۆری بە واژۆکردنی پەیماننامەی ئاشتی یان ڕێککەوتنی تەسلیمبوون. تەسلیمبوون لە مەیدانی شەڕ یان لەلایەن تاکەکانەوە یان کاتێک فەرمان لەلایەن ئەفسەرەکانەوە دەدرێت ئەمانە دەبێتە هۆی ئەوەی ببنە دیلی شەڕ. وێنۆک|لەدەستدانی [[ئورشەلیم|قودس و تەسلیمبوونی فەرمانڕەوا گای ئۆرشەلیم بە سەڵاحەدینی ئەییووبی، دوای شەڕی حەتین لە ساڵی ١١٨٧ی زایینی. ]] وێنۆک|دوایین پاشای [[گرانادا، ئەبوو عەبدوڵڵا محەممەدی دوازدەهەم گرانادا کە دوا قەڵای موسڵمانان بوو لە ئەندەلوس ڕادەستی پاشای کاتۆلیکی فێردیناند دووەم کرد.]] وێنۆک|تەسلیمبوونی فەرماندەیەکی ئیسرائیلی بە هێزەکانی میسر لە ساڵی ١٩٧٣
جین ھی-کیونگ
{{Infobox person|name=جین ھی کیونگ|image=|imagesize=|caption=|birth_date={{birth date and age|1968|9|7}}|birth_place=ئیکسان, باکووری پارێزگای جیۆلا, کۆریای باشوور|occupation=خانمەکتەر • مۆدێل • TV host|yearsactive=١٩٩٤ بۆ ئێ{تا|alma_mater=زانکۆی نیشتمانی کونسان|spouse=|website=|agent=C-JeS Entertainment|module={{Infobox Korean name|child=yes|color=transparent| }}}}جین ھی-کیونگ (لەدایکبووی ٧ی ئەیلولی ١٩٦٨) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەران لە براوەی خەڵاتی گراند بێڵ پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨ پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی باکووری پارێزگای جیۆلا
لیبرە ئۆفیس
لیبرە ئۆفیس(LibreOffice) (گووتن:/li:.brəˈɒ.fɪs/)نەرمەکالایێکی سەرچاوەکراوەیە بۆ ئیشی ئیداری، ھاوشێوەی مایکرۆسۆفت ئۆفیسە. ئەم نەرمەکالا ئازادە لە ژێر مۆپڵەتدانی GNU LGPL پەرەی سەندوو لە لایەن بونیاتی دۆکیۆمێنت(The Document Foundation). خۆدی ئەم نەرمەکالا لە کۆی نەرمەکالاکانی ئۆپێن ئۆفیس لە ساڵی ٢٠١٠. ز داڕێژرا. مەبەست لە خولقاندنی ئەم نەرمەکالا ئەوە بوو کە کۆی سەربەخۆی نەرمەکالای ئیداری بۆ درووستکردنی دۆکیومێنت دروست بکەن کە پاڵپشتی لە ODF بکا ھەر بۆیە ھیچ مافێکی بڵاوکردنی نەبێ. وشەی لیبرەئۆفیس لە وشەی لیبرە (سپانیش یان فرانسە) بە مانای ئازدی گیردراوە و وشەی ئۆفیس (ئینگلیزی) بەمانای ئیدارە ھاتووە. کۆی لینرەئۆفیس بریتییە لە نەرمەکالاکانی دەستکاریکەری وشە(Writer)، دەستکاریکەر و دروستکەری پەرەکانی دەرخستن(Impress)، بنکەدراوەکان(Base)، نیگارکێشی ھێڵ(Draw)، ژمێرەر(Calc)، فرموڵەکانی بیرکاری(Math). لیبرە ئۆفیس بە زمانەکانی سی++،جاڤا و پایسۆن نووسراوە. لیبرە ئۆفیس لە سەر بنەمای ستانداردی ISO/IEC پەڕگەی OpenDocument بە فۆرماتی(ODF) پشتیوانی بۆ پاشکەوتکردن و نیشاندانی پەڕگەکان بۆ خۆی دەکا. ھەروەھا لیبرە ئۆفیس لە فۆرماتە جیاوازەکانی پەڕگە، بەتایبەت لە پەڕگەکانی ئۆفیسی مایکرۆسۆفتیش پشتیوانی و جێبەجێیان دەکان. لیبرەئۆفیس لە سەر زۆر یەک لە سیستەمی کارگێڕیەکان دادەمەزرێ، لەوانە دەتوانین ئاماژە بە ماک،ویندۆز،لینوکس (ھەروا بۆ ئەندرۆیدیش لەبەردەستە) تەنانەت  بی ئێس دییەکانبکەین. ). بە شێوازی سەرھێڵێش لەبەردەستە. لیبرەئۆفیس نەرمەکالای دۆکیومێنتی فەرمی زۆر یەک لە دابەشکراوە بەناوبانگەکانی لینوکسە.   کۆی نەرمەکالاکان لیبرەئۆفیس یەکێک لە چالاکترین کۆی نەرمەکالای سەرچاوەکراوەیە کە ٥٠٪ی لە لایەن Apache OpenOffice یەکێک لە بەرەکانی OpenOffice.org ئەنجام دەبێ. لە ٢٨ خەرمانانی ٢٠١٠ ئەم پرۆژە راگەیێنرا، لە نێوان  مانگی یەکی ٢٠١١ (بۆ وشانی جێگیری) و مانگی ١٠ی ٢٠١١، لیبرە ئۆفیس نزیکەی ٧٫٥ بار دابەزی. لە نێو مانگی ١٠ی ساڵەکانی ٢٠١١ تا ٢٠١٥ ئەم پرۆژە نزیکەی ١٢٠میلیۆن بار لە نێو دابەشکراوە جیاوازەکان لینوکس ناونیشانی داگرتنی بۆ تۆمار بووە. وە لە مانگی ١٠ی ٢٠١٤ تا ٢٠١٥، نزیکەی ٥٥ میلیۆن بەکارھێنەری پێ زیاد بووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
لیبرە ئۆفیس پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١١ پۆل:نەرمامێرەکانی یوونیکس
نمایشی دەنگی
نمایشی دەنگ شێوەیەکی نمایشی شانۆیییە لەسەر ستەیج کە کەسی نمایشکار وەک ئەکتەرێک ڕۆڵ دەبینیت و دەنگی ئەگۆڕێت بۆ ئەو کارەکتەرەی کە نمایشی دەکات، لە نمایشەکە وا دەردەکەوێت دەنگەکە لە شوێنێکی ترەوە دێت.
پێشانگا
چەن شێوازێکی نمایشی دەنگی
حاجی سۆفی
جوگرافیا
حاجی سۆفی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئاغامیرکەندی و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەرەجالو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئۆروج محەمەدکەندی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بیلانچەلی عەجەم.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی پۆلدەشت پۆلدەشت پۆلدەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
گارە (شەمزینان)
گارە ، گوندێکە سەر بە قەزای ناوچیا شەمزینان. پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
ئێستێفان باناخ
ئێستێفان باناخ ؛ لەدایکبووی کۆچی دوایی ١٨٩٢:٣:٣٠, ) ماتماتیکزانێکی پۆڵەندایی بوو. بە گشتی یەکێک بوو لە گرینگترین و کاریگەرترین ماتماتیکزانانی سەدەی بیستەم. باناخ دامەزرێنەری شیکاریی فانکشنی مۆدێرن و ئەندامی سەرەکی قوتابخانەی لوۆو بوو. کاری سەرەکی ئەو کتێبی ١٩٣٢ تیۆریی کردارە ھێڵییەکانە، کە یەکەم توێژینەویە لەسەر تیۆریی گشتی شیکاریی فانکشنی.
ھەندێک لەو چەمکانەی لە ماتماتیکدا بەناوی باناخ ناسراون، بریتین لە، بۆشاییی باناخ، جەبری باناخ، پارادۆکسی باناخ-تارسکی، تیۆرمی ھان-باناخ، تیۆرمی باناخ-ئێشتێنھاوس، تیۆرمی باناخ-ئالاغلو و تیۆرمی خاڵی نەگۆڕی باناخ.