cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڕەوایی (سیاسەت)
لە زانستی سیاسیدا، ڕەوایی یا شەرعییەت یا مەشرووعییەت بریتییە لە ڕادەی وەرگیراوی و پەسەندکراویی دەسەڵاتێک (زیاتر یاسایەکی حاکم یا ڕژێمێک) لە لایەن جەماوەرەوە. "دەسەڵات" نیشاندەری پێگەیەکی تایبەتە لەناو حکوومەتێکی دامەزراودا، بەڵام "ڕەوایی" نیشاندەری سیستەمێکە لە گۆڕەپانی دەسڕۆیی (sphere of influence) -ی حکوومەتێکدا. ڕەوایی یا شەرعییەتی سیاسی مەرجێکی بنەڕەتییە بۆ حکوومەتکردن، کە نەبوونی، حکوومەت تووشی داتەپین و قەتیسمانەوە لە کاری یاسادانان ئەکا.
وەزارەتی شارەوانی و گەشت و گوزار
وەزیرەکەی ئەم وەزارەتە ئێستاکە نەورۆز مەولوود محەمەد ئەمینە.
ڕەوایی (سیاسەت)
بەستەری دەرەکییەکان
Political Legitimacy - Stanford Encyclopedia of Philosophy
کۆمار
کۆماری شێوازێک لە حکوومەتە کە سەرۆکی وڵات (کە بە سەرۆک کۆمار ناودەبرێ) بە ھەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی خەڵک ھەڵدەبژێریێت و سەردەمی بەرپرسایەتی سەرۆککۆمار بۆ ماوەیەکی دیاریکراوە.
ڕەوایی (سیاسەت)
بەستەری دەرەکییەکان
پۆل:سەروەری پۆل:چاندی سیاسی پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان
وەزارەتی شارەوانی و گەشت و گوزار
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
٤٩٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کۆمار
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمارەکان پۆل:شێوەکانی حکوومەت
ڕایبۆسۆم
چەپ|250px|وێنۆک|پێکهاتەی ڕایبۆسۆمێک ڕایبۆسۆمەکان (بە ئینگلیزی: Ribosomes) ئەو ئەندامۆچکانەن کە زۆرترین ژمارەیان لە زۆربەی خانەکاندا هەیە. بە پێچەوانەی زۆربەی ئەندامۆچکەکانی تر ، ڕایبۆسۆمەکان بە پەردە (Membrane) دانەپۆشراون. هەر ڕایبۆسۆمێک لە دوو ئاوێتەی ئەندامی : پرۆتین و ناوکە ترشی ڕایبی (RNA) پێکدێت. بەستنەوەی پرۆتینەکان و ناوکە ترشی ڕایبی (RNA) لە ناو ناوکی خانەدا ڕوو دەدات بۆ پێکهێنانی ڕایبۆسۆمەکان کە لە پاشاندا بۆ سایتۆسۆل دەگوێزرێتەوە. هەندێک لە ڕایبۆسۆمەکان بە شێوەی بەڕەڵا لە ناو سایتۆسۆلدا دەمێننەوە ، لە کاتێکدا ئەوانی دی بەو ئەندامۆچکەیەوە دەنوسێن کە پێی دەوترێت ناوە پلازمە تۆڕ ( Muluciter cimsalpodne )
سەرچاوەکان
پۆل:ژینناسی پۆل:خانە
کورداڤا
کورداڤا یان کوردئاڤا لادێیەکی نزیکی چیای ئارارات لە پارێزگای ئاگری سەر بە کوردستانی باکوور کە لە تشرینی یەکەمی ١٩٢٧دا وەک پایتەختی کۆماری ئارارات دەستنیشانکرا، کۆماری ئارارات یەکەم کۆماری کوردییە کە خۆی‌ راگەیاندبێت. کۆماری ئارارت لە رۆژھەڵاتی تورکیای ئێستا‌و پارێزگای ئاگری ناوەندەکەی بووە. کۆماری ئارارات کە لەلایەن کۆمەڵەی‌ خۆییبوونەوە سەرکردایەتی دەکرا، لە ساڵی‌ ١٩٢٧ سەربەخۆیی خۆی‌ راگەیاند، ئەمەش لەکاتی شەپۆلی شۆڕشە یەک لەدوای‌ یەکەکانی کوردەکانی باشووری‌ رۆژاەڵاتی تورکیا. شۆڕشی‌ ئاگری لەلایەن ئیحسان نوری‌ پاشاوە سەرکردایەتی دەکرا.
ئەمانەش ببینە
کۆماری ئارارات
ئیبن فەزڵان
خاوە‌ن سە‌فە‌رنامە‌ی ناسراو بە‌ (گە‌شتی ئیبن فە‌زلان)ـە‌؛ ناوی تە‌واوی (بە‌ عە‌رە‌بی: أحمد بن العباس بن راشد بن حماد )ە‌ لە‌ سە‌دە‌ی دە‌یە‌می زایینی دا ژیاوە‌. ساڵی ٩٢١ ز گە‌شتێکی بۆ وڵاتی بە‌لگارە‌کانی ڤۆڵگا کرد تا نامە‌ی خە‌لیفە‌ی عە‌بباسی (المقتدر باللە) بگە‌یە‌نێتە کراڵی رووس وە‌ یاخود‌ شای سلاڤان (بە‌ عە‌رە‌بی: ملک الصقالبە‌) کە‌ ناوی (بە‌ عە‌رە‌بی: ألموش بن یلطوار) بووە‌و وە‌ک زانراوە‌ لە‌ رۆژی ١٢ ئایاری ٩٢٢ گە‌یشتۆتە‌ شوێنی مە‌بە‌ست. ئە‌م مێژووە‌ ئێستا لە‌ تە‌تە‌رستان بووە‌تە‌ رۆژێکی ئایینی موسڵمانان. ‌
سرووش بۆ داھێنان
گە‌شتە‌کە‌ی ئیبن فە‌زلان بووتە‌ مایە‌ی پیتاندنی ئە‌ندێشنە‌ی زۆر لە‌ نووسە‌رو مێژووناس و فیلمسازان. رۆماننوسی ئە‌مریکایی مایکل کریچۆن بە‌ کە‌لک وە‌رگرتن لە‌ زە‌مینە‌ی گە‌شتی ئیبن فە‌زلان رۆمانێکی زانستیی بە‌ ناوی (مردوو خۆرە‌کان:Eaters of the Dead) ساڵی ١٩٧٦ بە‌ چاپ گە‌یاند کە‌ دوواتر لە‌ ھۆلیوود کرا بە‌ فیلمێک بە‌ ناوی (سێزدە‌مین جە‌نگاوە‌ر‌The 13th Warrior) لە‌ دە‌رھێنانی (John McTiernan) و نواندنی ئە‌نتۆنیۆ باندێراس.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی بەغدا پۆل:دۆزەرەوەکانی ئاسیا پۆل:نووسەرانی سەدەی ١٠یەم پۆل:مردووانی سەدەی ١٠یەم پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٠یەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٨٧٠ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم
بڕیارنامەی ١٠٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٠٥ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕواندا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕواندا
جابیی شیللا
پاشا "جابی"ی شیللا ناسراوو بە ھۆی ناونیشانەکەی جابی ماریپکان، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٤٧٩ی زایینی مردووە. ھەڵگری ناونیشانی (ماریپکان)بوو. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٤٥٨ی زایینی تا ٤٧٩ی زایینی بووە. بیستەم پاشای شانشینی شیللا بوو. کوڕە گەورەی پاشا نێمول بوو، وە دایکیشی کچی پاشا شیلسۆنگ بوو. ھاوسەرگیری لەگەڵ کچی کیم میساھون کرد.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:مردووانی ٤٧٩ پۆل:پاشاکانی سەدەی ٥ەم لە ئاسیا
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی پێنجەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٥ەم لە ئاسیا
فرانسوا ئێمانوێل
فرانسوا ئێمانوێل نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
ڤۆڵتێر
فرانسوا- ماریی ئەرۆیت (بە نازناوی ڤۆڵتێر ناسراوە؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی دووەمی ١٦٩٤مردووی ٣٠ی ئایاری ١٧٧٨) ڕووناکبیر، نووسەر، مێژوونووس و فەیلەسووفێکی فەڕەنسی بوو. ڤۆڵتێر بە ڕەخنەکانی لە مەسیحییەت بەتایبەت کاتۆلیک ناوبانگی دەرکردبوو، ھەروەھا بە پارێزەریکردن لە مافەکانی ئازادی ڕادەربڕین، ئازادی ئایین و جیاکردنەوەی کڵێسا لە وڵات.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەنتازیی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٨یەم پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری پۆل:مێژووناسانی فەڕەنسی پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:ڤۆڵتێر پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٩٤ پۆل:مردووانی ١٧٧٨ پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە پۆل:فەیلەسووفانی زمان پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:بێدینەکان پۆل:خوداپەرستەکان پۆل:نوسەران دەربارەی ئاین و زانست
پێڕستی گوندەکانی پاوە
ئەم وتارە پێرستی گوندەکانی شارستانی پاوەیە. شارستانی پاوە لە پارێزگای کرماشان ھەڵکەوتووە و لە ٣ ناوچە و ٥٥ گوند پێکھاتووە.
٤٩٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
وەزارەتی کاروباری دەرەوەی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
وەزارەتی کاروباری دەرەوەی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا یەکێک لە پانزدە وزارەتەکانی حکوومەتی فێدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە. بنکەی ئەم وەزارەتە لە واشینگتۆن دایە.
ئەرکەکان
وەزارەتی کاروباری دەرەوەی ئەمریکا، ئەرکی بەڕێوەبردنی سیاسەتەکانی دەرەوە و ڕێکخستنی پێوەندییە نێونەتەوەیییەکانی ولایەتە یەکگرتووەکان لەسەر ئەستۆیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەزارەتەکانی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:دامەزراوەکانی ١٧٨٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
وەزارەتی سامانە سروشتیەکان (ھەرێمی کوردستان)
وەزیرەکەی ئەم وەزارەتە ئێستاکە عەبدوڵڵا عەبدولڕەحمان عەبدوڵڵا (ئاشتی ھەورامی)یە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
بڕیارنامەی ١٠٣٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٣٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاجیکستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٠٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تاجیکستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:تاجیکستان لە ١٩٩٥
سیرینا ویلیامز
thumb|سیرینا ویلیامز لەکاتی یاریکردن سیرینا ویلیامز لەدایکبووی ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٨١، وەرزشوانی ئەمریکی و یاریزانی پیشەگەری تێنسی سەرزەوییە، لە ئێستادا لە پلەی یەکەمی یاریکەرە ژنەکانی جیھانە بۆ یاری تێنسی سەرزەوی، سیرینا ویلیامز براوەی سێ مێدالیای زێڕە لە یارییەکانی ئۆلەمپیکی ھاوینە لەساڵانی ٢٠٠٠ - ٢٠٠٨ -٢٠١٢، دەستپێکی بە ئەزموونیی بوونی یاریکردنی بۆ ئەیلوولی ١٩٩٥ دەگەڕێتەوە.
دەستکەوتەکان
لەیاری تاکدا
پۆل:زیندووان پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨ پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢ پۆل:مێدالیاوەرگرانی زێڕی ئۆڵمپیکی ئەمریکی پۆل:یاریزانانی تێنیس لە ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٠ پۆل:یاریزانانی تێنیس لە ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨ پۆل:یاریزانانی تێنیس لە ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:ژنە نووسەرەکانی خۆژیاننامە پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف
ئەدێلاید
ئەدێلەید ناوەندی ویلایەتی ئۆسترالیای باشوورە کە زۆرترین دانیشتوانیشی لە خۆ گرتوە و پێنجەمین شاری پڕ دانیشتووی ئۆسترالیایە، ئەو شارە نزیکەی ١، ٢٩٠، ٠٠٠ی دانیشتووی ھەیە، بە دانیشتوانی شاری ئەدێلەید، «ئەدێلەیدیەن» دەوترێ.
ئەدێلەید شارێکی کەنار دەریایە کە لە کەناری ڕۆژھەڵاتی کەنداوی "سێینت ڤینسێنت" لە "ئەدێلەید پڵێین" درووست کراوە. ئەو شارە لە باکووری نیمچە دوورگەی "فلۆریۆ" نێوان "کەنداوی سێینت ڤینسێنت" و زنجیرە چیا نزمەکانی "لافتی" ھەڵکەوتووە. شار تا ٢٠ کیلۆمەتر زیاتریش بەرەوە زنجیرە چیاکان زیادی کردوە، لە حاڵێک دا کە نزیکەی ١٠٠ کیلۆمەتر لە "گاولێر" و سنورە باکووریەکانی لە کەناری "سێلیکس" دوورن.
ئەدێلەید لە ساڵی ١٨٣٦ وەکوو ناوەندی نیشتە جێ کردنەوەی پەنابەرە ئازادە بەریتانیەکان درووست کرا و وەکوو ڕێزگرتنێک لە شاژن ئەدێلەید (ھاوسەری ئەڵمانی، شا ویلیەمی چوارەم) ئەدێلەید ناو نرا. کۆلۆنێل ویلیام لایت، داڕشتنی شارەکەی کرد و شوێنەکەی لە نزیک ڕووباری "تۆڕێنز" ھەڵبژارد، شوێنێک کە شوێنی سەرەکی ژیانی خەڵکی "کاوورنا" بوو
لایت نەخشەی ئەدێلەیدی بە شێوەیەک داڕشت کە وەکوو تۆر وایە و شەبەکە شەبەکەیە کە شەقامی پان (بولڤار) و مەیدانی گەورەی بۆ دانراوە کە دەوریان بە پاڕک گیراون، ئەدێلەید ھەر لە سەرەتای درووست بوونی لەسەر بنەمای ئازادی ئایینی و پابەندبوون بە پێشڕەوی سیاسی و ئازادی شارۆمەندیەکان درووست بوو، و ھەر بۆیەش پێ دەڵێن "شاری کەنیسەکان".
وەکوو ناوەندی حکوومەتی و بازرگانی ئۆسترالیای باشوور، ئەدێلەید دام و دەزگای زۆری لە خۆدا جێ کردۆتەوە. زۆرتری ئەو ناوەندانە لە ناوەندی شار و لە درێژایی (بولڤار) ی "نورس تراس" شەقامی "کینگ ویڵیەم" و شوێنە جۆراوجۆرەکانی ناوەندی شار کۆبوونەتەوە.
ھەنووکە ئەدێلەید بە ھۆی بۆنە جۆراوجۆرەکانی، ڕووداوە وەرزشیەکان، خواردن، خواردنەوە، کەلتوور، خەتی کەنار دەریای دوور و درێژ و ئامرازە سەربازیە جۆراوجۆرەکان نابانگی ھەیە. ئەو شارە لە پێڕستی گۆڤاری ئێکۆنۆمیست بۆ ئەو شارانەی باشترین شوێنن بۆ نیشتە جێ بوون لە ٢٠١٠ دا، لەناو دە شاری یەکەمی جیھان دابوو و لە ساڵی ٢٠١١ لە لایەن "شۆڕای مڵکەکانی ئۆسترالیا" باشترین شاری نیشتە جێ بوون ناونرا.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٦ پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئوسترالیا پۆل:شارەکانی ئۆسترالیای باشوور پۆل:شارە داڕێژراوەکانی ئوسترالیا پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان
ئاسن
ئاسن (بە ئینگلیزی|Iron) ،ناوە لاتینیەکەی {Ferrum} یەکێکە لە توخمە کیمیاییەکان، ھێماکەی (Fe) و گەردیلەی ژمارە (٢٦) كه‌ یه‌كیكه‌ له‌ كونترین توخمه‌ كان كه‌ دوزراونه‌ته‌وه‌.گرینگه‌ بۆ ژیانی مرۆڤ و گیانه‌وه‌ر چونكه‌ ده‌چیته‌ ناو خۆین هه‌روه‌ها زۆر گرینگه‌ یو رووه‌ك چونكه‌ به‌شدار ده‌بیت له‌ دروستبونی كلوروفیل ئاسن چواره‌م پیكهاته‌ی تۆیكلی زه‌ویه. توخمی ئاسن لە خشتەی خولیدا لە دوای مەنگەنیز(manganese) و لە پێش کۆباڵت(cobalt) دێت ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ دۆخ:ڕەق
CAS Number CAS7439-89-6
تێچووی دروستکردنی ١٠٠ گرام cost per 100 grams
0.528USD
توێکڵی ئەلیکترۆنی Electron shell
K2 L8 M14 N2 O0 P0 QO R0
کێشی ئەتۆمی (بارستە مۆڵی) Atomic weight
55.845(g/mol)
چڕی ماددە Density
7.88 (g/cm³)
خاڵی توانەوە Melting point
خاڵی کوڵان Boiling point
2862.0°C 5183.6°F 3135.15K
پۆل:کانزا گوازراوەکان پۆل:ئاسن پۆل:توخمە کیمیایییەکان پۆل:زانستی ماددە پۆل:ماددەکانی بینا
وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە
وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە یەکێکە لە وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان. وەزیرەکەی ئەم وەزارەتە ئێستاکە شۆڕش ئیسماعیلە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
زلدراوە
زل دراوە بریتییە لە شیکردنەوە و بە دەست ھێنانی زانیاری لە دراوەیەک کە سێ تایبەتمەندیی سەرەکیی ھەبێت. یەکەم، قەبارەی گەورە بێت. دووھەم، خێرا بێت. سێھەم، جۆراوجۆر بێت. ناوی زل دراوە ھەم بۆ تەکنیکەکان و ھەم بۆ خودی تاقمە دراوەکەش بە کار دەبرێت. بە ھۆی ئەم تایبەتمەندیانەوە کە ئاماژەیان پێکرا، تەکنیکە کلاسیکەکانی شیکاریی دراوە چیتر لە زل دراوەدا بە کەڵک نایەت. وەک نموونەیەک واڵمارت ھەموو سەعاتێک 2.5 بێتابایت دراوە لە کڕیارەکانی کۆ دەکاتەوە. ھەر پێتابایت یەک ملوێن گێگابایتە. یا وەک نموونەیەکی تر ھەموو چرکەیەک چەندین ھەزار تویت لە تویتەردا دەنووسرێت. شیکردنەوە و تێگەیشتن لە ھەمووی ئەم دراوانە کە قەبارە و خێراییەکی سەرسووڕھێنەریان ھەیە، پێویستی بە تەکنیکەکانی زل دراوە ھەیە.
خاسیەتەکان
زلدراوە کۆمەڵێک خاسیەتی جیاکەرەوەی هەیە لەوانە؛
هەمەجۆری
هەمەجۆری (Variety) مەبەست لێی سرووشتی داتاکانە. لە پێشتردا سیستمی بنکەدراوەی پەیوەندیدار (relational database) کاریگەر بوو ئەوەش لە کاتێک کە زۆربەی داتاکان ڕێکخراو بوون. بەڵام دواتر کە گۆڕان لە سرووشتی داتاکان لە داتای ڕێکخراو بۆ نیمچە ڕێکخراو یان داتای ڕێکنەخراو گۆڕدرا ئەوا ئەو ئامرازانەی لەبەردەست بوون کەوتنە ژێر ئالنگارییەکی بەهێز کە چۆن دەتوانن شیکردنەوە بۆ ئەو جۆرە نوێیە بکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شیکاریی دراوە پۆل:فێربوونی مەکینە پۆل:بنکەدراوە
٥٠١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دەن فرانک
دەن فرانک نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
پالۆمار ٤
وێنۆک| پالۆمار ٤ لە کۆ ئەستێرەی ورچی گەورە
پالۆمار٤ گەلەستێرەیەکە دەکەوێتە کۆئەستێرەی ورچی گەورە، ئاشکراکرا لەلایەن ئێدین هابڵەوە لە ساڵی ١٩٤٩, لە سەرەتادا وا دەزاندرا کە گەلەستێرەیەکی شەموولەیە و ناوی ورچی شەموولەی گەورە بوو، بەڵام پاشان ئاشکراکرا کە گەلەستێرەیەکی گۆییە.
سەرچاوە
پۆل:گەردوون
پالۆمار ١٢
وێنۆک| وێنەیەکی پالۆمار١٢ لەلایەن [[تەلیسکۆپی ھەبڵەوە]]
پالۆمار١٢ یەکەکە لە گەلەستێرەکانی گەردوون لە کۆئەستێرەی کاوڕدا، لەبۆ یەکەمجار ئاشكراکرا لەلایەن تیمی ناشیۆناڵ جیۆگرافیک لەلایەن رۆبێرت جۆن هارینتۆن و فریتز زفیکی بە هۆکاری ڕووپێوی ئاسمانی پالۆمار، فریتیز پێیوابوو کە پالۆمار١٢ گەلەستێرەیەکی کورتە کە نزیکە لە کۆمەڵەی گەلەستێرەی ناوچەیی.
بەستەری دەرەکیی
پۆل:گەردوون
گۆمەتاڵ
گۆمەتاڵ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
باخە ھەڵواسراوەکانی بابل
باخچە ھەڵواسراوەکان نیشانەی لێھاتوویی مرۆڤێکی تاکە کە لە کەشوھەوایەکی وشک و گەرمی بیابان توانی ئەم بەھەشتە لە ڕووەک و درەخت و گوڵ و گوڵزار دروست بکات، ھەڵبەت ئەویش پادشای بابلییەکانە نەبووخەد نەسری دووەم کە دژی یاسای سروشت وەستا، تا دڵی سیمرامیسی ھاوسەری خۆش بکات. ھەڵبەت ئەم شاکارە سحراوییە بە دیواری زەبەلاح و بەربەستی ئاوی چواردەور درابوو تا پارێزراوو بێ لە دەست تەماحکاران و نەیارانی مەملەکەت. پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:بابل
٥٠٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
شارەزووری
شەمسەدینی شارەزووری ناسراو بە شەھرەزووری زانای سەدەی سیانزەی زاینیی کوردە کە بە فەیلەسوف، مێژوونووس، زانستنامەنووس و پزیشکی ئەو سەردەمە دەناسرێت. شارەزووری بە یەکێک ناسراوترین فەیلەسوفانی فەلسەفەی ئیشراق دادەنرێت و شەرحی کارەکانی شەھابەددین سوھرەوەردیی کردووە. شارەزووری ژیانی زانایانی سەردەمی یۆنانی کۆن و زانایانی سەردەمی ئیسلامی نووسیوەتەوە. دوو کتێبی بە زمانی عەرەبی و فارسی لە پزیشکیدا نووسیوە. ناسراوترین کتێبی شارەزووری بەناونیشانی "نزهة الارواح و روضة الافراح" (گەشتی ڕۆحەکان و باخەکانی خۆشی) نوسراوە، ئەوترێ لە ١٢٦٦دا نوسراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زانا کوردەکان پۆل:فەیلەسووفانی کورد پۆل:کورد پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٣یەم پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
٥٠٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
وەزارەتی پلاندانان (ھەرێمی کوردستان)
وەزارەتی پلاندانان یەکێکە لە وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.
ناوە پلازمە تۆڕ
چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی مایکرۆگرافی [[ناوە پلازمە تۆڕ]] ناوە پلازمە تۆڕ (بە ئینگلیزی: Endoplasmic reticulum) بریتییە لە کۆمەڵێک بۆریچکە و تورەکەی پەردەیی. ناوە پلازمە تۆڕ وەک ڕێگایەک لە ناو خانەدا کاردەکات کە بە ناویاندا گەردەکان لە شوێنێکی خانەکەوە دەگوێزرێتەوە بۆ شوێنێکی تر. بڕی ناوە پلازمە تۆڕ لە خانەکەدا بە پێی چالاکیەکانیان جیاوازە. خانە بە شێوەیەکی ئاسایی دوو جۆر ناوە پلازمە تۆڕی تێدایە. ناوەپلازماتۆری لوس smooth endoplasmi reticulum ناوەپلازماتۆری زبر rough endoplasmic reticulum لەیەکەمیاندا رایبۆسۆم لەسەر ڕووەکەی نییە بەڵام دووەمیان رایبۆسۆم لەسەر ڕووەکەیەتی
وەزارەتی پلاندانان (ھەرێمی کوردستان)
وەزیرەکەی ئەم وەزارەتە ئێستاکە عەلی عوسمان حاجی بەدری سندییە.
ناوە پلازمە تۆڕ
سەرچاوەکان
پۆل:خانە
وەزارەتی پلاندانان (ھەرێمی کوردستان)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
سۆجیی شیللا
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:مردووانی ٥٠٠ پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٥ەم لە ئاسیا
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی پێنجەم
ئەندازیاریی لێوارە
ئەندازیاریی لێوارە (بە ئینگلیزی: Coastal Engineering) لقێکە لە ئەندازیاریی شارستانی کە باس لە ئەسەری دەریا بە سەر لێوارە و پێکھاتانە لێوارەییەکان دەکات. لە ئەندازیاریی لێوارەدا ھەوڵ دەدرێت کە بەرگیری لە لافاو و شۆرینەوەی لێوارە بکرێت. ھەروەھا ھەڵکشان و داکشانی ئاوی دەریاش دەبینرێت و کونترۆڵ دەکرێت.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی پۆل: ئەندازیاریی شارستانی پۆل:جوگرافیای کەناراوی
دەزگای گۆڵجی
وێنۆک|شێوەی دەزگای گۆڵجی چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی مایکرۆگرافی دەزگای گۆلجی دەزگای گۆڵجی (بە ئینگلیزی:Golgi apparatus) ئەندامۆچکەیەکی تایبەتمەندە لە ئامادەکردن و گۆڕانکاریکردن لە پێکھاتن و دەردانی ئەو ماددانەی لە ناو خانەدا دروست دەکرێن. ئەم ئەندامۆچکەیە بریتییە لە کۆمەڵێک پەردە کە بە تەواوی لە ناوە پلازمە تۆڕ (Endoplasmic Reticulum) دەچێت. دەزگای گۆلژی گۆڕان لە پێکھاتنی ئەو پرۆتینانەدا دەکات کە ئامادەکراون بۆ ناردن بۆ دەرەوەی خانە بەھۆی ئەو چیکڵدانانەی دەزگای گۆلژی خۆیەوە دروستیان دەکات ، ئەمەش بە ھاوکاری پتەوی لەگەڵ ناوە پلازمە تۆڕ ئەنجام دەدرێت. لەناو ئەم دەزگایەدا گۆڕان لە پرۆتینەکەدا دەکریت بۆ نمونە ئەگەر ئەو پرۆتینە پێکهاتبێت لە 200 ترشی ئەمینی(amino acid) کاتیک ئەچێتە ئەم دەزگایەوە لەوانەیە بڕی ترشە ئەمینیەکە زیاد ببێت یاخود کەمبکرێت بەپێی ئەو زانیارییەی کەلە DNAەوە پێی دراوە
٥٠٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دەزگای گۆڵجی
سەرچاوەکان
پۆل:ژینناسی پۆل:خانە پۆل:ئەندامۆچکەکان
دکتۆری موعجیزە
دکتۆری موعجیزە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکە لە ژانری پزیشکی و درام. لە ۱۲ی حوزەیرانی ۲۰۱۹ لە کاناڵی فاکس (تورکیە) بڵاو کرایەوە.
چیرۆکی ئەم زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە لە چیرۆکی زنجیرە تەلەڤیزیۆنی کۆریایی پزیشکی چاک وەرگیراوە. کەسایەتی سەرەکیی ئەم زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە، عەلی وەفا، دوکتورێکە تووشی نەخۆشیی ئۆتیزم بووە. لە سەرەتادا عەلی، بەھۆی ئەوەی ئۆتیزمی ھەیە، ڕووبەڕووی دژایەتی مامۆستا فەرمان دەبێتەوە، بەڵام دواتر بۆیان دەردەکەوێت عەلی لە دۆزینەوەی چارەسەری نەخۆشەکاندا، پزشکێکی بەتوانایە، بۆیە وەک پزشکێکی نەشتەرگەری لە نەخۆشخانەی بەھایات وەدەگیرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە پزیشکییەکان
پێرسی کەمپ
پێرسی کەمپ نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن (ھەرێمی کوردستان)
وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن یەکێکە لە وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.
وەزیرەکەی ئەم وەزارەتە ئێستاکە ئانۆ جەوھەرە.
ھەڕەمەکانی جیزە
300px|وێنۆک|چەپ|ھەرەمەکانی جیزە ھەرەمەکانی جیزە بریتییە لە بینایەکی گەورەی پیرامیدییە (ھەرەمی) کە بنکەکەی لە زەوی و لوتکەکەی لە ئاسمانە و تایبەتە بە وڵاتی میسر. ئەم ھەرەمانە لەلایەن فیرعەونەکانی میسرەوە لە ڕۆخی خۆراوای ڕووباری نیلدا لەساڵانی ٣٠٠٠ پێش زایین بە دواوە دروست کراون تا کوو ببنە جێی ناشتنیان. فیرعەونەکانی میسر و فەرمانڕەواکانی یەک لە دوای یەک لەسەر ئەم ھەڕەم دروستکردنە بەردەوام بوون، تا کوو سەدەی چوارەمی زایینی (٣٠٠–٣٩٩)، تا ئێستا نزیکەی ٧٠ دانە لەم ھەڕەمانە ماون. شێوەی دروستکردنی پیرامیدییە و لە دەرەوەی بە بەردی سپی ھەڵچنراوە (دروست کراوە) تاکو تیشکی خۆر لێی بدات و شەوق بداتەوە. کۆنترینیان ھەرەمی «زۆسر»ە کە لە حەوت سەکۆی گەورە پێکھاتووە و گەورەترین و بەناوبانگترینیشیان ھەرەمی «خۆفۆ»یە.
وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن (ھەرێمی کوردستان)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
ھەڕەمەکانی جیزە
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی میسر پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە میسر
کێر
وێنۆک|فێربوونی بەشە جیاوازەکان کێر
کێر پێکھاتووە لە ئەندامێکی دەرەکیی لە ئاژەڵە نێرەکاندا کە بۆ سێکسکردن و میزکردن بەکاردێت لە نێو ئاژەڵە نێرینەکاندا.
سەرچاوەکان
پۆل:کێر پۆل:لەگەنە
٥٠٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
وەزارەتی بازرگانی و پیشەسازی (ھەرێمی کوردستان)
وەزارەتی بازرگانی و پیشەسازی یەکێکە لە وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.
وەزیرەکەی ئەم وەزارەتە ئێستاکە كەمال موسلم سەعیدە و بریکارەکەشی عەلی عوسمان عەلیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
نۆک
300px|وێنۆک|چەپ|فەریکەنۆک (نۆکەفەریکە) نۆک (ناوی زانستی: Cicer arietinum یان Cicer) دانەوێڵەیەکە لە خێزانی پاقلەمەنییەکانە و سەر بە بنخێزانی لۆبییەکانە، لە ھەموو جیھاندا ناسراوە و بە چەندین جۆر و شێوە خواردنی لێ دروست دەکرێت.
سوودەکان
300px|وێنۆک|چەپ|نوکی ڕەش و نۆکی سپی
زیانەکان
کەسێک برینی میزڵدانی ھەبێت با نەیخوات، ھەروەھا ئاو خواردنەوە لەگەڵ نۆک یان یەکسەر دوای نۆک خراپە بۆ ئەوانەی گەدەیان سستە، ئەوەشمان بیر نەچێت خواردنی ھەموو شتێک بە ڕێژەیەکی زۆر خراپە بۆیە نابێت نۆک بە ڕێژەیەکی زۆر بخورێت چونکە گازاتی زۆر دروست دەکات و دەبێتە ھۆی با کردنی سک.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣ پۆل:دانەوێڵەکان
بڕیارنامەی ١٠٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٣١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٠٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٥ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
وەزارەتی ھەرێم بۆ کاروباری پەرلەمان (ھەرێمی کوردستان)
وەزارەتی ھەرێم بۆ کاروباری پەرلەمان یەکێکە لە وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.
وەزیرەکەی ئەم وەزارەتە ئێستاکە مەولوود موراد محیەدینە.
سەرچاوەکان
پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
وەزارەتی ھەرێم بۆ کاروباری ژینگە (ھەرێمی کوردستان)
وەزارەتی ھەرێم بۆ کاروباری ژینگە یەکێکە لە وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.
وەزیرەکەی ئەم وەزارەتە ئێستاکە عەبدولڕەحمان عەبدولڕەحیم حەمە ڕەزایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
دیوانی سەرۆکایەتی ھەرێم (ھەرێمی کوردستان)
دیوانی سەرۆکایەتی ھەرێم یەکێکە لە دەمودەزگاکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.
سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتی ھەرێمی کوردستان، ئێستا بەڕێز فەوزی هەریری.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
ئانری ساکی
ئانری ساکی نووسەر و مێژووناسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
بڕیارنامەی ١٠٣٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٣٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦١٠ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مەغریب لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
پاریس
پاریس پایتەختی وڵاتی فەڕەنسایە، کەوتووەتە نزیک ڕووباری سێینی. ئەم شارە لەلایەن ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی جولیان فڕانکلین ەوە دروستکراوە کە سەرەتا پێیان وتووە لوتێتیا (Lutetia)، پاریس گەورەترین شارە لە وڵاتی فەڕەنسا کە ڕووبەرەکەی ١٠٥ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە، نزیکەی ٢٫٥١ ملیۆن ھاووڵاتی لەو شارە دەژین، پاریس بە ناوەندی سەرەکی دادەنرێت بۆ مەبەستی گەشتیاری و چاند (کەلتوور) و ئابووری و سیاسەت و مێژوو و مۆزەخانەی ھونەری لە وڵاتی فەڕەنسا، لەوڵاتەکە چەندین ھۆی گواستنەوە ھەن لەوێنەی دوو فڕۆکەخانە و میتڕۆ چەندینی تر، شارەکە بەفرە چاند دادەنرێت بەوەی زۆرتر لە ٢٠٪ دانیشتووی پاریس خەڵکی دەرەوەی فەڕەنسایە ھەربۆیەش لە پاریس جۆرەکانی جلوبەرگ و خۆراک بە فرە بەرھەم دەبینرێت، لە ڕووی وەرزشەوە چەندین ڕووداوی گرنگ تێیدا ئەنجام دراوە لەگرنگترینییان میوانداری کردنی ئۆڵەمپیادی ١٩٠٠ و ١٩٢٤ و لە یاری تۆپی پێش میوانداری جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨ کە ھەڵبژاردەی نیشتمانی فەڕەنسا جامەکەی بەدەست ھێنا. ئابوری پاریس خاوەن گرنگترین ئابورییە لە فرنسا کە لە سالی ٢٠١١ لە پارەی ناوخو گەیشتە (٨٤٥ ملیار دولار) کە بەم پارەیە نابیتە دەولەمەندترین شوین لە فرنسا بەلکو پینجەمین دەولەمەندترین لەسەر زەوی کە ئەم شتە بووە ھۆی ئەوەی پاریس ببیتە بە شیکی گرینگ لە ئابووری سەر زەوی. زانست و زانیاری پاریس خاوەن برزترین ڕیزەی فیرکردنە لەسەر زەوی لە سالی ٢٠٠٩ نزیکەی (%٤٠) لە پاریسییەکان شھادەی (لیسانس) یان ھەبوو کە گەورە ترین شھادەیە لە فرنسا لە ھمان کاتدا ڕیزەی ئەو کەسانەی کە شھادەی (دبلوم) یان نەبوو کە ٣ یەمین بەرزترین شھادەیە لە فرنسا.
شوێنە گرنگەکانی شار
پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە فەڕەنسا پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ٣یەمی پ.ز پۆل:چاندی ئەورووپی پۆل:چاندی فەڕەنسی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٣یەمی پ.ز پۆل:شوێنەکانی حەجی کاتۆلیک پۆل:هاوەڵانی ڕزگاری پۆل:پارێزگاکانی فەڕەنسا پۆل:شارەکانی میوانی ئۆڵەمپیکی ھاوینی پۆل:ئەو پەڕانەی کێشەیان ھەیە لە پەراوێزەکاندا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان
٥٠٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ژان ڕووئۆ
ژان رووئۆ نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
پێڕستی شارەکان بەپێی ژمارەی دانیشتووان
تێبینییەکان
<references group="lower-alpha"/>
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پێڕستی شارەکان بە پێی دانیشتوان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان بەپێی چەشن پۆل:شار پۆل:شارەکان
منارەی ئەسکەندەرییە
300px|وێنۆک|چەپ|وێنەیەکی خەیاڵی لە منارەی ئەسکەندەرییە کە لە ساڵی ١٩٠٩ زایینیدا کێشراوە. منارەی ئەسکەندەرییە منارەیەکی بەرزە ڕووناکی دەرە لە نیوە دوورگەی فاروس لە نزیک شاری ئەسکەندەرییە لە میسر. بە فەرمانی بەتلیموس فیلادیلفوس ساڵی ٢٨٠ی پێش زایین لەلایەن ئەندازیار دینۆکراتسەوە لە مەڕمەڕی سپی بە بەرزایی ٤٠٠ پێ (١٢١ مەتر) دروستکراوە. ئەم منارە لە چەند نھۆمێک پێکھاتووە ھەر نھۆمێک لە نھۆمەکەی خوارەوەی خۆی بچووکترە. لە سەروو ھەموویانەوە قەفەزێکی گەورەی تێدایە کە چەند مەشخەڵێکی تێدایە شەو و ڕۆژ دەسووتان تاکوو ڕووناکی بداتەوە بۆ ئەو کەشتییانەی کە بە شەو ڕێ دەکەن (گەشت دەکەن). بەھۆی زەریا و زریان و بوومەلەرزەوە بەرە بەرە ڕووخاوە پاشماوەکانی تاکوو کۆتایی سەدەی سێزدەھەم ھەر مابوو. ئەم منارەیەش بە یەکێک لە حەوت سەرسوڕھێنەرەکانی جیھان دانراوە.
پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ئەسکەندەریە
٥٠٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوە (ھەرێمی کوردستان)
فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوە یەکێکە لە فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان. بەرپرسی ئەم فەرمانگەیە، ئێستاکە سەفین دزەیییە، بەرلەویش لەماوەی ئەیلوولی ٢٠٠٦ تاکوو ئابی ٢٠١٩ فەلاح مستەفا بەکر سەرۆکی فەرمانگەکە بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
پەیکەری زیووس
300px|وێنۆک|چەپ|وێنەیەکی خەیاڵی لە پەیکەری زیووس پەیکەری زیووس پەیکەرێکی گەورە و بەناوبانگ و ھونەری بوو و بە یەکێک لە حەوت سەرسووڕھێنەرەکانی جیھان دادەنرێت. لە ساڵی ٤٣٥ی پێش زاییندا ھونەرمەندی یۆنانی فیدیاس لە پەرستگای زیووسی مەزندا دروستی کرد. پەرستگاکە٢٠ مەتر بەرز بوو، لەسەر بنکەیەک کە لە بەردی مەڕمەڕ دروستی کردبوو. بەرزی پەیکەرەکە دەگەیشتە ١٣ مەتر، لەلایەن ئیمپراتۆر تیۆدۆری یەکەمەوە گوازرایەوە بۆ کوستەنتنیە. لە ساڵی ٤٧٥دا بەھۆی ئاگرکەوتنەوەوە سووتا و بنکەکەی کە لە مەڕمەڕی ڕەش دروستکراوە تاکو ئێستا ھەر ماوە. ئەم پەیکەرە لە عاج (واتە ددانی فیل) دروست کراوە و زەبەرجەد موتوربە کراوە. جلوبەرگەکانیشی لە زێڕ بۆ دروست کردووە لەسەر بنکەیەکی بەردی مەڕمەڕ لە شێوەی مرۆڤێکی دانیشتوو لەسەر کورسییەکی لە زێڕ و عاج و داری ئەبەنووس. پەیکەرێکی بچووکی لە زێڕی خواوەند ڤیکتۆریا (کە خواوەندی سەرکەوتنە) بە دەستی ڕاستی ھەڵگرتووە و بەدەستی چەپیشی گۆچانێک کە سەرەکەی پەیکەرێکی شێری پێوەیە. ئەم پەیکەری زیوسە لە جوانی وێنەی نەبووە و شاکارێکی ھونەری بەرزی تەواو بووە.
فەرمانگەی میدیا و زانیاری (ھەرێمی کوردستان)
دیوانی میدیا و زانیاری یەکێکە لە دەمودەزگاکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، کە ھەروەھا وەکوو وتەبێژى حکومەت بە ئەژمار دێت.
بەرپرسی ئەم فەرمانگەیە، ئێستاکە سەفین موحسین دزەییە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
دەیڤد ھێربێرت لۆرێنس
دەیڤد ھێربێرت ریچاردس لۆرێنس (١١ سێپتەمبەر ١٨٨٥ - ٢ مارس ١٩٣٠)، یەکێکە لەگرنگترین رۆشنبیران و وێژەناسانی بەریتانیا لە سەدەی بیستەمدا. بوارەکانی داھێنانی چەندجارە بۆتەوە ھەر لە رۆمانی درێژ تا چیرۆکی کورت و شانۆگەریی و قەسیدەی شیعری و نووسراوی رەخنەگرانە. لەبەناوبانگترین کارەکانی: خۆشەویستەکەی خانم چاتێرلییە. لە ئەدەبی گەشتکردندا نووسینی ھەیە و بڕێکی زۆری لە کاری تر لە فەرەنسییەوە وەرگێڕاوە بۆ ئینگلیزیی، ھەروەھا چەند تابلۆیەکی کێشراویشی ھەیە. کاریگەریی نێگەتڤی شارستانییەتی نوێ لەسەر گەلێک لایەنی مرۆڤایەتی و ژیان و سەرلێشێواندنی ژیان و تێکدانی لەگۆشەنیگای مرۆڤایەتییەوە تەوەرەی زۆرترین کارەکانی ئەم ئەدیبە بووە. ھەندێک لەرەخنەگران پێیان وایە کە زۆر پشتی بە گرتە سێکسییەکان بەستووە بۆ گەیاندنی بیرەکانی.
کورتەیەک لە ژیانی
دەیڤد لە گووندی ئێستوود لە کەرتی تۆتنگھام شایر لەناوچەی ناوەڕاستیی ئینگلتەرا لەدایک بووە، لەخێزانێکی ئیشکەری ئاست مامناوەند، باوکی لە کرێکارانی کانی بەرد و خەڵوز بووە، و دایکی سەرقاڵی فێرکردن و رۆشنبیریی بووە کە باوکیشی پێشتر خەریکی خویندبووە، بەڵام دواتر کە باوکی خەریکی ئیشکردنی کانی بەردوخەڵووز بووە، بەباشی زانیووە کە منداڵەکانی بداتە بەر خوێندن تا وەکو دوایی وەک خۆییان لێ نەیەت، لەپێناوی ئەمەشدا قوربانییەکی زۆری داوە. پاش ململانێیەکی زۆر دایکی لە باوکی جیا بۆوە، دەیڤد ئەم رووداوانە زۆر بە وێنەیەکی ئەدەبییانە لە رۆمانی مناڵان و عاشقان باس دەکات کە تێیدا تێکەڵی کردووە بە دوودڵییەکی سۆزداری کە تووشی مناڵەکان دەبێت و پاشتر ئەمە تووشی پچڕان دەبێت لەنێو ململانێکانی نێو ماڵەکە. دەیڤد خۆشەویستی دایکی بۆ برا گەورەکەی کاتێک کە مرد زۆر کاری تێکرد، بۆیە پێوەی لکا و لێ دانبڕا و ئەمەش دواتر کاردانەوەیەکی گەورەی ھەبوو لەسەر ژیانی، دواتر لەنێو خۆشەویستی دایکیدا کە نەیدەتوانی دەستی لێ ھەڵبگرێت و خۆشەوستی زۆری بۆ ئەو کچۆڵە بچووکەی کە دەیویست بیھێنێت و دەرەنجامیش بۆ دایکی شکایەوە، تووشی پچڕاندن و مەینەتێکی زۆر بوو، ھەروەھا ئەم رووداوەشی لە بەشی کۆتایی رۆمانی مناڵان و عاشقاندا باس کردووە.
دواتر لەکۆتاییدا لەتەمەنی بیست و شەش ساڵیدا و لەدوای مردنی دایکی، چووە ژیانی ھاوسەرێتییەوە لەگەڵ کچێکی ئەڵمانیدا بەناوی فریدا و ژیانییان لەگواستنەوەدا بوو لەنێوان ئیتاڵیا و ئەڵمانیا لەنێوان ساڵانی ١٩١٢ - ١٩١٤، پاشان گەڕایەوە بۆ ئینگلتەرا لەدەوروبەری ساڵانی جەنگی جیھانی یەکەم، ھەروەھا خۆشەویستیش نەبوو لەنێو خەڵکدا بەھۆی ئەوەی کە کەس لەنووسینەکانی و لە پەڕتووکەکانی ناگات.
پۆل:ڕۆماننووسانی ئینگلیز پۆل:نووسەرانی بریتانیی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٥ پۆل:مردووانی ١٩٣٠ پۆل:رۆماننووسان پۆل:نووسەرانی بەریتانیا پۆل:نووسەرانی ئینگلتەرا پۆل:چیرۆکنووس پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ئیتالیا پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان
ڕابیندرانات تاگۆر
ڕابیندرانات تاگۆر (بە ئینگلیزی: Rabindranath Tagore، ٧ مایسی ١٨٦١ - ٧ ی ئابی ١٩٤١) شاعیر و فەیلەسووفێکی ھیندییە. ھەروەھا ھوونەرمەندیش بووە، گەلێک چیرۆک و رۆمان و درامای نووسیوە، شان بە شانی داڕشتنی مۆزیک و دانانی ژمارەیەک گۆرانیی. نووسینەکانی زۆر بەقووڵی کاریگەری ھەبوو لەسەر رۆشنبیرییی بەنگالیی لەماوەی کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەھەم و سەرەتاکانی سەدەی بیستەمدا. لە ١٩١٣ دا، خەڵاتی نۆبێلی لە ئەدەبدا بردەوە، وەک یەکەم ئاسیایی کە ئەو خەڵاتە بباتەوە. خەڵک ھەروەھا بە "گورودێڤ" یش ناوی دەبەن.
تاگۆر لە ساڵی ١٨٦١ لە شاری "کالکتا"ی ھیندستان لەدایک بووە. ئەو بەڕەگەز بەنگالییە. تاگۆر یەکەم ھەڵبەستی خۆی لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا نووسیوە، دواتر گەورەترین و یەکەمین قەسیدەی خۆی لە ١٨٧٧ دا بڵاوکردۆتەوە. یەکەم کورتە چیرۆک و دراماکانی لە تەمەنی شانزەساڵیدا نووسیوە.
کارە گەورە و مەزنەکان تاگۆر: "گیتانجالی"، "گۆرا"، "گاری بایری (نیشتمان و جیھان)" لەخۆ دەگرێت، ھەروەھا چەندین کاری ئەدەبی و ھوونەریی تر. تاگۆر جگە لەمانە، چاکسازێکی رۆشنبیریی بوو.
وەرگێڕانەکان
پۆل:دەرچووانی کۆلێجی زانکۆییی لەندەن پۆل:فەیلەسووفانی ھیندیی ھاوچەرخ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ھیندی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە پۆل:مردووانی ١٩٤١ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦١ پۆل:شاعیرانی ھیندی پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:نووسەرانی سرودی نەتەوەیی پۆل:ڕابیندرانات تاگۆر پۆل:ئاوازدانەری هیندی سەدەی ٢٠ەم
گۆمەشینی شێخان
گۆمەشینی شێخان یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
بڕیارنامەی ١٠٣٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٣٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦١٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٥ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
توور
400*400px|وێنۆک|چەپ|تووری سوور توور (ناوی زانستی: Raphanus Sativus) وە بە (ئینگلیزی:Radish) گیایەکی تەمەن یەک ساڵەیە و لاسکەکەی کە تۆو دەگرێت تا یەک مەتر بەرز دەبێتەوە و گەڵاکانی پان و گەورە و زبرە (دڕە) و ساف نیە، ڕیشەکەی کە وەک پیاز لە ژێر خاکدا سەلک (سەرک) دەکات و گەورە دەبێت، وە بە شێوەیەکی گشتی سێ جۆری ھەیە (سپی و ڕەش و سوور) کە سوورەکەیان لە کوردستاندا زۆرە و زۆری لێ دەخورێت و بە (تورە وردە)ش ناسراوە.
تەوێڵ
thumb|left|200px|تەوێڵ لەسەرووی برۆوەیە
توور
زێدی ڕەسەنی توور ئاسیایە بەتایبەتی چین و ژاپۆن وە لە سەردەمی فیرعەونەکاندا لە میسر چێندراوە، ئەم گیایە سوودی زۆری ھەیە و سەرەڕای سوودەکانیشی نرخەکەی زۆر ھەرازانە ھەر وەک لە کوردەواریدا ئەگەر ھەوڵ بدەن شتێک بێ نرخ بکەن دەڵێن (توورێکی قوڕاویی ناھێنێت)، وە لەم دواییانەشدا دوای ئاشکرابوونی سوودەکانی توور بەتایبەتی بۆ ھەرس کردن و یارمەتیدانی گەدە لە ساڵەکانی نەوەت بەدواوە وتەیەکی تر لەناو خەلکیدا بڵاوبویەوە لەسەر توور و خەلک دەیانووت: (توور سیتۆی کوردییە). (سیتۆ خواردنەوەیەکی گازی بوو وەکو پیپسی و یارمەتی ھەرس کردنی خواردنی دەدا).
تەوێڵ
سەرچاوە
پۆل:سەر و ملی مرۆڤ
توور
بۆ خواردنیشی باشتر وایە توێکڵەکەی بە ئاو خاوێن بکرێتەوە و پاک نەکرێت (نەڕندرێت) چونکە وەکو ھەموو سەوزە و میوەکانی تر توێکڵی تووریش سوودی زۆری ھەیە.
300px|وێنۆک|توور لە کاتی گەشەکردنی دا لە ناو گێلگە
پێکھاتەکانی
لە (١٠٠) گرام تووری خاودا ئەم ڕێژەیە ھەیە لە ماددەکان:-
ھەرەھا بە ڕێژەیەکی زۆر کەم کلۆڕۆفیل و ماددەی (ئەنتی بایۆتیک)ی تێدایە.
300px|وێنۆک|چەپ|تووری سپی و تووری سوور
سەرچاوەکان
پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣
بیۆپھونگی شیللا
پاشا "بیۆپھونگ"ی شیللا، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٥٤٠ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٥١٤ی زایینی تا ٥٤٠ی زایینی بووە. بیست و سێیەم پاشای شانشینی شیللا بوو.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:مردووانی ٥٤٠ پۆل:پاشاکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا
مایتۆکۆندریا
چەپ|350px|وێنۆک|[[ئەندامۆچکەکان:
(١) ناوکیلە
(٢) ناوکەخانە
(٣) ڕایبۆسۆم
(٤) ڤێزیکل
(٥) ناوە پلازمە تۆڕی زبر
(٦) دەزگای گۆلجی (خانە)
(٧) پەیکەری خانە
(٨) ناوە پلازمە تۆڕی لووس
(٩) مایتۆکۆندریا
(١١) سایتۆسۆل
(١٢) لایسۆسۆم
(١٣) سێنتریۆل]] مایتۆکۆندریا یان وزەماڵە ( بە ئینگلیزی: Mitochondria ) ژمارەیەک ئەندامۆچکە (Organelle)ی تا ڕادەیەک قەبارە گەورەن. لە هەموو بەشەکانی سایتۆسۆلدا بڵاو بوونەتەوە، کە لە ناو خانە ناو ڕاستەقینەکاندا هەیە ، وەکو ئاژەڵ ڕووەک و کەڕوو. مایتۆکۆندریا بە پەردەیەکی دوو چین دەورەدراوە. مایتۆکۆندریا بە شوێنی کارلێکە کیمیاییەکان دادەنرێت کە گواستنەوەی وزە لە ئاوێتە ئەندامیەکانەوە بۆ ئەدینۆسینی سێ فۆسفات ( ATP ) دەگوێزێتەوە ، کە بە سەرچاوەی کیمیکە وزە دادەندرێت کە خانەکان بەکاریدەهێنن.
هەندێ لە خانەکان لەناو هەندێ لە زیندەوەرە فرەخانەکاندا مایتۆکۆندریایان لەناودا نیە وەکو (خڕۆکەی سووری شیردەرە پێگەیشتووەکان) ، وە ژمارەیەکی زۆر لە زیندەوەرە تاک خانەکان ژمارەی مایتۆکۆندریاکانیان کەم دەکەنەوە یاخود دەیانگۆڕن بۆ جۆرێکی دیکە لە ئەندامۆچکەی نێو خانە. فرمانی سەرەکی مایتۆکۆندریا بریتیە لە دابینکردنی وزە بۆ خانە بەڵام لەهەمان کاتدا بەشدارە لە کۆمەڵێک فرمانی دیکەی ناو خانەدا وەکو (سیگناڵی خانەکان ، هەمەجۆرکردنی خانە (cellular differentiation ) ، مردنی خانە ( cell death)).
سەرچاوەکان
پۆل:خانە
٥١٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پەرستگای ئارتیمیس
300px|وێنۆک|چەپ|مۆدێلێک لە پەرستگای ئارتیمیس لە [[ئەستەمبوڵ|ئیستانبولی تورکیا]] پەرستگای ئارتیمیس پەرستگەیەکی گەورەیە، یەکێکە لە حەوت سەرسوڕھێنەرەکانی جیھان، لە شاری ئەفسوسی یۆنانی کۆندایە. یۆنانییەکان لە سەدەی شەشەمی پێش زاییندا دروستیان کردووە و دەڵێن ٢٢٠ ساڵ خەریکی دروستکردنی بوون. درێژایی ١٢٢ مەترە و پانایی ٦١ مەترە. دەرگاکانی بە زێڕ و ددانی فیل نەخش کرابوو. ئەم پەرستگایە لە ٣٥٦ پێش زاییندا ھیرۆستراتوس سووتاندی، بەڵام یۆنانییەکان دیسان دروستیان کردەوە، دووبارە گۆتەکان لە ساڵی ٣٢٦ ڕووخاندیان و تا ئێستاش پاشماوەکانی ھەر ماوە. ئارتیمیس دیانایشی پێدەوترێت، ناوی کچی زیۆسی خواوەندی ھەتاوە. دیانا خواوەندی سروشت و ڕاو و شکارە لای یۆنانییەکان و پەیکەرێکی گەورەیان لە شاری ئەفسوس بۆ دروست کردووە. ئەم پەیکەرە بە کچە پاسەوانی پەرستگای ئارتیمیس ناسراوە.
پۆل:نژیاروانیی سەدەی ٦ەمەمی پ.ز پۆل:نژیاروانیی لە تورکیا پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی پارێزگای ئیزمیر پۆل:ئارتیمیس پۆل:ئایینی یۆنانی کۆن
بڕیارنامەی ١٠٣٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٣٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦١٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ژێرالد تێنانبۆم
ژێرالد تێنانبۆم بیرکار و ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
سەرۆکی دیوانی ئەنجومەنی وەزیران (ھەرێمی کوردستان)
سەرۆکی دیوانی ئەنجومەنی وەزیران یەکێکە لە فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.
سەرۆکی دیوانی ئەنجومەنی وەزیران، ئێستاکە نێچیرڤان ئەحمەدە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
٥١١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کەمال جەلال غەریب
کەمال جەلال غەریب (-٢٠٠٦) مامۆستای خوێندنگە و نووسەر و وەرگێڕ و فەرھەنگنووسی بەناوبانگی کورد بوو. کەمال جەلال غەریب ئەندامی یەکێتیی نووسەرانی کورد، ئەندامی یاریدەدەری کۆڕی زانیاریی کورد، سەرپەرشتیاری پسپۆڕی و ئەندامی پەرلەمانی کوردستان بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مردووانی ٢٠٠٦ پۆل:فەرھەنگنووسانی کورد
دەموچاو
left|250px|thumb|روخسای مرۆڤ-تابلۆی [[مۆنالیزای لێئۆناردۆ داوێنچێ ]] دەموچاو یان ڕووخسار بەشی پێشەوەی سەرە کە لە مرۆڤدا لە ناوچاوانەوە (تەوێڵ) تاکو چەناگەیە.
بەشەکانی دەموچاو
left|250px|thumb|دەموچاوی ژنێک بەشەکانی دەموچاو بریتین لە : موو، ناوچاوان (تەوێڵ)، برۆ، پلک، برژانگ، لووت، گۆنا (گووپ)، لێو، دەم، ددان، پێست و چەناگە.
سەرچاوەکان
پۆل:دەموچاو
٥١٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سکرتێری ئەنجومەنی وەزیران (ھەرێمی کوردستان)
سکرتێری ئەنجومەنی وەزیران یەکێکە لە فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان. بەرپرسی ئەم فەرمانگەیە، ئێستاکە ئامانج رەحیمە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
ڕافائێل ئۆبێر
رافائێل ئۆبێر نووسەر و ڕۆژنامەوانی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣ پۆل:نووسەرانی سویسی لە فەڕانسا
جیجۆنگی شیللا
پاشا "جیجۆنگ"ی شیللا، لە ٤٣٧ی زایینی لەدایکبووە و لە ٥١٤ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٥٠٠ی زایینی تا ٥١٤ی زایینی بووە. بیست و دووەم پاشای شانشینی شیللا بوو. بیری ئەکەوێتەوە کە ئەبێ دەسەڵاتی شاھانە بەھێز بکات بۆ مانەوەی شانشینی شیللا. وەک ھەندک لە پاشاکانی شیللا، جیجۆنگ خوێنی شاھانەیی تێدایە لە ھەردوو لایەوە. باوکی (کالمونوانگ - کیم سۆپ-بو)، نەوەی نێمولی ئیساگوم بوو. دایکیشی خاتوو جۆسێنگ کچی نولجیی ئیساگوم بوو.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:لەدایکبووانی ٤٣٧ پۆل:مردووانی ٥١٤ پۆل:پاشاکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی پێنجەم پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٦ەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا
دەستەی وەبەرھێنان (ھەرێمی کوردستان)
دەستەی وەبەرھێنان یەکێکە لە فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان
بڕیارنامەی ١٠٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی گورجستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦١٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پاوانی گشتی
پاوانی گشتی یان خاوەنێتی گشتی، ڕستەیەکی یاسایییە. ئەگەر بۆ بەرھەمێک یان کارێک مافەکانی «سامانی بیری» (Intellectual property) بەسەر چووبێت یان لێی سنرابێتەوە یان لەبەری نەگرێتەوە یان پاراستنی لێوە نەکات ئەوا لە پاوانی گشتیدایە. چەند نموونە بریتین لە زمانی کوردی، بەرھەمەکانی ویلیام شێکسپیر و لودڤیگ ڤان بێتھۆڤن.
* پۆل:یاسای مافی بڵاوکردنەوە
٥١٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دلاوەر عەبدولعەزیز عەلائەدین
دلاوەر عەبدولعەزیز عەلائەدین ساڵی ١٩٦٠ لە کۆیە لەدایکبووە، سەرۆکی ئینستیتیوتی رۆژھەڵاتی ناوەڕاست بۆ توێژینەوە (مێری) یە و پێشتر پرۆفیسۆر بوو لەبواری پزیشکی و تایبەتمەندێتی لە بواری نەخۆشیە بڵاوەکان مایکرۆبایۆلۆجی و سەرۆکی گروپی Molecular Bacteriology and Immunology Group (توێژینەوەی بەکتریۆلۆژی و بەرگریناسیی) لە زانکۆی نۆتینگھام لە بەریتانیا. لە کابینەی شەشەمی حکومەتی ھەرێمی کوردستان / عێراق دا وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی بوو. چەندین بڵاوکراوەی زانستی و توێژینەوەی ھەیە بەزمانی کوردی و ئینگلیزی.
ژیانی پیشەیی
لە دۆڵەسزە و پیرمام و دیبەگە و ھەولێر گەشەی کردوە و چۆتە بەرخوێندن. لە ئامادەیی کوردستان لە ھەولێر دەرچووە کۆلیژی پزیشکی لە شاری بەغداد خوێندوە. لە کۆتایی ساڵی ١٩٨٤ چۆتە بەریتانیا، لەشاری لەندەن نیشتەجێ دەبێت بۆ پەرەپێدان بەخوێندن و تەواوکردنی خوێندنی باڵا لەبواری نەخۆشیە درمەکان tropical medicine. بروانامەی دیپلۆم و ماستەر و دکتۆرای لە زانستی میکرۆبناسی وەدەستھێناوە و دواتر ڕاھێنانی کلینیکی لە نەخۆشیە میکرۆبیەکان Clinical Microbiology تەواو کردووە و لە ساڵی ١٩٩٢ لە کۆلێژی پزیشکیی زانکۆی نۆتینگھامی بەریتانی بووەتە مامۆستا و لە نەخۆشخانەی زانکۆشدا کاری پزیشکی دەکات. شانبەشانی کاری پزیشکی و کاری مامۆستایەتی، توێزینەوەی زانستی لە بواری ھەوی پەردەی مێشک و ژەھراوی بوونی خوێن ئەنجام داوە. لە ناوەراستی نەوەدەکانەوە سەرپەرشتی گروپێکی توێژینەوە دەکات. بەھۆی چالاکی زانستی و توێژینەوەکانی، لە ساڵی ٢٠٠٢ پلەی پڕۆفیسۆری پێ بەخشرا.
لۆبیکردن بۆ نەتەوەیەکی بێ دەوڵەت
لە دەرەوەی کاری پیشەیی، بەشداری لە چالاکی لۆبی کردن کردووە بۆ بەرگریکردن لە مافی مرۆڤی کورد. یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی کۆمیتەی زانستیی کوردی و بەریتانی بۆ داکۆکیکردن لە کورد (ساڵی ١٩٨٨)، و ڕۆڵی سەرەکی لە دامەزراندنی کۆمەڵەی زانایان و پزیشکانی کورد بینی (ساڵی ١٩٨٩)، و وەک سکرتێری ڕێکخراوەکە چالاکی لۆبی کردنی لە دژی بەکارھێنانی چەکی کیمیایی و داکۆکی کردن لە مافی مرۆڤی کورد لە نێو پەرلەمان و میدیای بەریتانی ئەنجام دەدا. ساڵانە، یەکێک بووە لە ڕێکخەرەکانی بیرەوەری ھەڵەبجە و ھاوکاری کردنی قوربانیەکانی چەکی کیمیایی. لە دوای کۆرەو توانی مارگرێت تاتشەر رازی بکات بۆ ئەوەی فشار بخاتە سەر سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا و سەرۆک کۆماری ئەمەریکا بکات بۆ ڕێگرن لە ھێرشەکانی ڕژێمی سەدام و پاراستنی ژیانی پەناھەندەکان. ھەوڵەکانی تاتشەر بوونە ھەوێنی دامەزراندنی ناوچەیەکی ئارام لە ھەرێمی کوردستانی عیراق و زەمینەیان بۆ ھەڵبژاردنی یەکەمین پەرلەمان و حکومەتی ھەرێمی کوردستان خۆش کرد.
وەک چاودێر و بیرکەرەوەیەک لە سەر ئەو بابەتە ستراتیژیانە دەنووسێ کە پەیوەندیان بە ئایندە و چارەنوسی نەتەوەی کورد ھەیە. ھاوکات، بەشداری لە چالاکیەکانی تری کۆمەڵگای کوردی کردووە. لە سەرەتای نەوەدەکان یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی ڕێکخراوی شیک (SCHEIK) بۆ ھاوکاری دەزگاکانی خوێندنی باڵا. چەندین کورسی خوێندن و ڕاھێنانی سەرکردە ئەکادیمیەکانی ھەرێمی پەیدا کردووە و لە سەردەمی نەوەدەکاندا بەشداری چالاکانەی لە ناردنی کۆمەک بۆ زانکۆکان کردووە.
وەزیری خوێندنی باڵا
لە مانگی ئۆکتۆبەری ٢٠٠٩ بە وەزیری خوێندنی باڵا بەشداری لە کابینەی شەشەمی حکومەت بە سەرۆکایەتی دکتۆر بەرھەم ساڵح کرد، و لە مانگی نیسانی ٢٠١٢ دەستی لە کار ھەلگرت. لە ماوەی دوو ساڵی کابینەدا، پڕۆسەیەکی گەورەی ڕیفۆرمی سیستەمی خوێندنی بالای دەست پێ کرد. ئامانجی سەرەکی ڕیفۆرمەکە بۆ داھێنانی کواڵیتی و بەرزکردنەوەی یاستی زانستی زانکۆ و پەیمانگاکان بوو. ڕیفۆرمەکە چەندین تەوەر لەخۆی دەگرێ، لەوانە پرۆسەی دڵنیایی جۆری و زانستخوازی بەردەوام و پەرەپێدانی پڕۆگرامەکان، نوێکاری لە خوێندنی دکتۆرا، ناردنە دەرەوەی خوێندکاران بۆ خوێندنی ماستەر و دکتۆرا، داڕێژتنەوەی پەیکەری کارگێڕی زانکۆکان، دامەزراندن بە سی ڤی، متمانەبەخشین بە زانکۆ ئەھلیەکان، بە ئەلیکترۆنیکردنی پڕۆسەی پێشکەش کردنی زانکۆ، داھێنانی سیستەمی سەلامەتی و تەندروستی، و زۆر گۆڕانکاری تر. لە سەر دابەزینی کواڵیتی کۆتایی بە کارەکانی چوار زانکۆی ئەھلی و سێ کۆلێژی دەرمانسازی و دوو کۆلێژی پزیشکیی ددانی ئەھلی ھێان.
سەرۆکی ئینستیتیوتی مێری
لە ساڵی ٢٠١٤ بووە دامەزرێنەری ئینستیتوتی رۆژھەڵاتی ناوەڕاست بۆ توێژینەوە (www.meri-k.org)، کە تایبەتە بە توێژینەوە و دیراساتی ستراتیژی لە بواری پۆڵەسی (سیاسات) ی حوکمڕانی و سیاسەتی نێودەوڵەتی و ئاسایشی نەتەوەیی. ئینستیتیوتی مێری لە دوای یەک ساڵ لە دامەزراندنیەوە لە ریزبەندی جیھانیدا (کە لە لایەن زانکۆی پێنسیلڤانیا ئەنجام دەدرێت. ) بووە یەکەمی عێراق و ژمارە ٣٥ی لوتکەی وڵاتانی رۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکوری ئەفریکا. ئینستیتوت ساڵانە (دیداری مێری) ئەنجام دەدات کە یەکێکە لە دیارترین کۆنفرانسەکانی کوردستان و عێراق کە سەرکردە بڕیاردەر و داڕێژەرانی سیاسات تێیدا دیبەیتی کراوە و راستەوخۆ لەگەڵ خەڵکی ئاکادیمی و پسپۆڕ ئەنجام دەدەن. لە دیدارەکانی پێشوودا، سەرۆک کۆماری عێراق و سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان و سەرۆکی پەرلەمانی عێراق و سەرکردە باڵاکانی عێراق و ھەرێم و پارچەکانی دیکەی کوردستان بەشدار بوون. مێری بڵاوکراوەی گرنگی بە ھەر سێ زمانی کوردی و عارەبی و ئینگلیزی بڵاو دەکاتەوە.
نووسەر
- لۆبیکردن بۆ نەتەوەیەکی بێ دەوڵەت (٢٠٠٧). ؛
- نیشتیمانسازیی و سیستەمی فەرمانڕەوایەتی خۆماڵی لە ھەرێمی کوردستان (٢٠١٣). ؛
- دەوڵەتسازی: نەخشەڕێگایەک بۆ سەروەرکردنی یاسا و بەدامەزراوەییکردن لە ھەرێمی کوردستان (٢٠١٨).
فەرمانگەی ھەماھەنگی و بەدواداچوون (ھەرێمی کوردستان)
فەرمانگەی ھەماھەنگی و بەدواداچوون یەکێکە لە فەرمانگەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان.
بەرپرسی ئەم فەرمانگەیە، ئێستاکە نووری عوسمان عەبدولرەحمانە.
پێرستی زانکۆکانی کۆنێتیکت
لەم پەڕەیەدا و لە بەستەرەکانی خوارەوە پێڕستی زانکۆکانی ویلایەتی کۆنێتیکت (یەکێک لە ویلایەتەکانی ئەمریکا) نووسراوە.
ئەمانەش ببینە
پێڕستی زانکۆکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زانکۆکانی کۆنێتیکت پۆل:پێرستی زانکۆکانی ئەمریکا بەپێی ویلایەت
بڕیارنامەی ١٠٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٦ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
فرانسوا بون
فرانسوا بون نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وەرگێڕەکانی ئینگلیزی–فەڕەنسی
کۆئەندامی زاوزێی نێرینە
سیستمی زاوزێی پیاوانە (بە زمانی ئینگلیسی: Male reproductive system ) سیستمێکە لە ناو جەستەی مرۆڤدا کە ئەرکی سەرەکی زاوزێی وەئەستۆیە.
بەشەکانی سیستمی زاوزێی پیاوانە
thumb|300px|بەشەکانی سیستمی زاوزێی پیاوانە(بە کوردی) ئەم سیستمە لە کێر، گون، کیسەی گون پێکھاتووە. ھەر گونێک لەخۆگری ئەندازەیەکی زۆر بۆرین(لوولە) کە ئەرکیان درووستکردنی تۆوە. سپێڕمەکان لە ناو ئاڵۆزە یان تۆوبەر (بە زمانی ئینگلیسی:Epididymi) کامڵ ئەبن و رائەگیرێن. بۆریەکی تر لوولەی گوێزەرەوەکان بە بۆری ئاوھاتنەوە ئەنوسێنێ کە ئەم بۆریە خۆی ئەنووسێ بەمیزەڕۆوە (بە زمانی ئینگلیسی:Urethra). سێ دانە لوو (ڕژێن، Gland) کە دوانیان تۆو درووست ئەکەن و یەکیشیان لووی پڕۆستاتە، شلاوێک دەرئەدەن کە ئەرکی خۆراکدان (بژیوکردنی) و راگواستنی سپێرمەکانی وەئستۆیە. ئەم دەردراوانە لەگەڵ تۆوەکاندا شلاوێک درووست ئەکەن بە ناوی ئاو. لە درێژایی جووتبووندا (سێکس کردن)، شانەی رەپکردنی کێر پڕ ئەبێ لە خوێن و ئەبێتە ھۆی رەق و قوت و رەپ بوونی کێر تاکوو بتوانێ بچێتە ناو ئەندامی زاوزێی ژنانەدا (قوز). لە کاتی راحەتبوون، گرژ بوونەوەی ماسولکەکانی کێر وا ئەکات تاکوو ئاوی پیاو لە رێگەی بۆریەکەوە بەرەوە میزەڕۆ و لەوێشەوە بەرەوە دەری کێر بێتە دەر.