cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بڕیارنامەی ٦٣٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٩ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
داکۆڤۆ
داکۆڤۆ شارێکی ویلایەتی ئۆسیێک-بارانیای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٧٬٢٢٧ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:سلاڤۆنیا پۆل:داکۆڤۆ پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
نیمچەدوورگەی ئیبیریا
thumb|250px|نیمچە دوورگەی ئیبیریا نیمچە دوورگەی ئیبیریا یان ئیبیریا، ناوبراوە بە دوورگەی ئەندەلوس لە سەردەمی دەسەڵاتی ئیسلامی لە ئەندەلوسدا، ئەکەوێتە بەشی باشوری ڕۆژئاوای قاڕەی ئەوروپا، پێک دێت لە ئیسپانیا و پورتوگال و ئەندۆراو و ھەرێمی جەبەل تاریق، ئیسپانیا بەشە گەورەکەی پێک دەھێنێت، و پورتوگال ئەکەویتە بەشی ڕۆژئاوایی، لە باشور و ڕۆژھەڵاتیەوە دەریای ناوەڕاست دەوری داوە، و زەریای ئەتڵەسی و لە باکور و ڕۆژئاواوە دەوری داوە، و بە ئەوروپا ئەگات لە لای باکوری ڕۆژھەڵاتیەوە. چیاکانی پیرانس سنورێکی سروشتیە لە نێوان ئەوروپا و نیمچە دوورگەی ئیبریا، ڕووبەرەکەی ئەگاتە ٥٨٢ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە.
ئیبیریای ڕۆمانی و جێرمانی
thumb|250px|ئیبیریای ڕۆمانی لە ٢١٩ پێش زاینیدا، یەکەم ھێزی ڕۆمانیەکان دوورگەی ئیبریایان گرت، لە ماوەی شەڕی دووەمی بونیقیەدا بەرامبەر قەڕتاجیەکان، خستیانە ژێر دەسەڵاتی ئۆگۆستەس دوای دوو سەدە شەڕ لەگەڵ سیلتیک و ئیبری وفینیقی و یۆنانی و قەڕتاجیەکان، کە بووە ھۆی دروستبوونی شاری ھیسپانیا، ئەمیش دابەش دەبوو بۆ دوو بەش لە دواییەکانی کۆماری ڕۆمانیدا، و لە ماوەی ئیمپڕاتۆریەتی ڕۆماندا دابەش دەبوو بۆ سێ بەش ھەروەک ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی سود مەند ئەکرد بە بەرھەمەکانی لە خواردن و ڕۆنی زەیتون، و کانزاکان. لە دوای ڕوخانی دەوڵەتی ڕۆمانی لەسەر دەستی ھێرشە یەک لە دوای یەکەکانی ھۆزە جێرمانیەکان (بەڕابەڕە)، لە نیمچە دوورگەی ئیبیریاوە ھەندێک لە ھۆزەکانی وەک ڤانداڵ ھاتنە ناوچەکەوە، پاشان قوتە ڕۆژئاواییەکان ھاتنە ناویەوە کەفەرمانڕەوایی ھەموو دوورگەکەیان ئەکرد، ھەتاکو گەیشتنی موسڵمانان لە سەدەی ھەشتی زاینیدا، دوای ناکۆکی لەگەڵ ڕۆمە بیزەنتیەکان.
ئیبریای ئیسلامی
ئەندەلوس دابەش دەبوو بۆ چەند دەوڵەتێکی بچوک و ناکۆک دوای ڕوخانی دەوڵەتی ئەمەوی ساڵی ٣٩٩ک، دیارترینی ئەو دەوڵەتە بچوکانە بەنو عیباد بوو لە ئەشبیلیە و بەنی ھود بوو لە سەرقستە و بەنو ئەفتەس بوو لە بەتلیۆس و بەنی زی لنون بزز لە تەڵیتڵە، بەمەش مەمالیکی ئیسپانی کاسۆلیکی فراوان بوو لەسەر حسابی ئەوان تا توانیان دەست بگرن بەسەر تەڵیتلە، ئەمەش وای کرد کە پاشاکانی مورابیتون کە لە باکوری ئەفریقیا دوڵەتێکی بەھێزیان دانابوو بڕۆن بۆ فریاکەوتنی موسڵمانان لە نیمچە دوورگەکە و ئیسپانیای کاسۆلیکیان تێک شکاند لە داستانی زەلاقەدا. بەڵام مەوحیدون زۆر نەمانەوە تا تێکشکان لە شەڕی عیقاب دا لە ساڵی ١٢١٢ز.
ئیبریا دوای فەتحی ئیسلامی
لە ئەنجامی شەڕی عیقابدا، زۆربەی شارە ئیسلامیەکانی ئەندەلوس کەوتنە دەستی شانشینی قشتالەی مەسیحی، ئیسپانیەکان چەند جەنگێکیان ھەڵگیرساند و لە کۆتایی سەدەی پانزە غەڕناتە ڕوخێنرا. دەوڵەتە بچوکەکان ڕێکخرانەوە بە تێپەڕبوونی کات، بێجگە لە پرتوگال، ئەگەر بۆ ماوەیەکی کەمیش بێت (١٦٤٠-١٥٨٠)ز نیمچە دوورگەکە یەکخرا لە چوارچێوەی یەکێتی ئیبریا، دوای ئەمە نیمچە دوورگەکە ئەم شێوەیەی ئێستای وەرگرت کە پێک ھاتووە لە ئسپانیا و پورتوگال و ئەندۆرا و هەرێمی جەبەل تاریق و سەردینیای بەرز.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەرێمەکانی ئەورووپا پۆل:جوگرافیای ئەندۆرا پۆل:جوگرافیای فەڕەنسا پۆل:جوگرافیای ئیسپانیا
بەردەڕەشی چلچەمە
بەردەڕەشی ھەوەتوو یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٥ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٠٥ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
ڕێکخراوی گەشەپێدانی قوتابیانی کوردستان
رێکخراوی گەشەپێدانی قوتابیانی کوردستان لە ژێر دروشمی پەروەردە -زانست -داھێنان لە بەروەاری ٩/٤/١٩٩٤ لە ھەرێمی کوردستان دامەزراوە. رێکخراوی گەشەپێدانی قوتابیانی کوردستان ڕیکخراوێکی قازانج نەویستە کار دەکات لە پێناو دەستەبەرکردنی مافەکانی قوتابیان و خوێندکاران و   داکۆکی کردن لە مافەکانیان  بةبی ھیچ جیاوازیەکی نەتەوەیی و ئایینی و حیزبی...  کاردەکات  بۆ پێگەیاندن و بەرزکردنەوەی ئاستی رۆشنبیری و زانستی.
دروشمەکانی رێکخراوی گەشەپێدانی قوتابیانی کوردستان
پەروەردە - زانست - داھێنان
بەستەری دەرەکی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
لاکێشە
وێنۆک|250px|لاکێشە لاکێشە یان ڕاستگۆشە چوارلایەکە بە چوار گۆشەی وەستاوەوە، کە ھەر دوو لای بەرامبەر یەکتر بە یەکتر ھاوبەر دەبن. ڕووبەری لاکێشە بریتییە لە درێژی جاران پانی لاکێشەکە. لاکێشەیەک کە ھەموو لایەکانی یەکسان بن چوارگۆشەیە.
ئاندا کانوون
یاسا کوێرە (Andha Kanoon) یان (بەئینگلیزی:Blind Law) فیلمێکی درامی ھیندییە لە ٨ی نیسانی ١٩٨٣ نمایشکراوە تاتینینی ڕاما کاری دەرھێنانی بۆ کردووە و لە ئەکتەرە ناسراوەکانی فیلمەکە ڕاجینیکانت (Rajinikanth) و ھیما مالینی (Hema Malini) و ئەمیتاب باچان.
چیڕۆکی فیلم
فیلمەکە باس لە تۆڵەسەندنەوە دەکات لەلایەن ڤیجای (ڕاجینیکانت) دژی ئەو سێ کەسەی کە لەکاتی مناڵی ئەو باوک و خوشکەگەورەکەیان کوشت وە یاساش نەیتوانی تاوانباران سزا بدات چونکە تاوانبارەکان بە پیلانێکی تۆکمە توانیان دادگا لە سوودی خۆیان کۆتایی پێبھێنن کوشتنی باوکی ڤیجایش لەلایەن ئەو سێ تاوانبارە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی باوکی ڤیجای شایەدی تاوانەکانییان بووە و لەلای پۆلیس شکاتی لێکردبوون لەپاڵ ئەو چیڕۆکە چیڕۆکێکی دیش ھەیە کە باس لە کوێرایی یاسا ودادگا دەکا کە ئەمەیان بەسەر جان نیسار ئەختەر خان ھات (ئەمیتاب باچان) چیڕۆکی ئەویشیان ئەوەیە کە جان نیسار پۆلیسی دارستانە و کارەکانی بەڕێکی جێبەجێدەکات بەڵام بەھۆی کێشەی لەگەڵ سەرمایەدارێکەوە بە تۆمەتی کوشتنی ئەو (ساختەیە) دەگیرێت و بەوھۆیەشەوە ژنەکەی جان نیسار خۆی و مناڵەکەی دەکووژێت، لەکۆتایی فیلمەکە ڤیجای و جان نیسار تۆڵەی خۆیان دەکەنەوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٣ پۆل:فیلمە ھیندییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی پۆل:فیلمە ھیندییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە
تووومبا
توومبا بە ناسناوی (شاری باخچەکان-Garden City) شارێکە لە هەرێمی دارڵینگ داونز لە ویلایەتی کوینزلەند لە وڵاتی ئوسترالیا. ئەم شارە لە ١٢٥ کیلۆمەتری ناوەندی پارێزگاکە، واتا بریزبێن دوورە. ،
لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ی وڵاتەکە دا، دانیشتوانی شارەکە بریتین لە ١٥٧،٦٩٩ کەس.
ئاسناوێ
ئاسناوێ، یەکێک لە گوندەکانی شارستانی شنۆیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٦، ئەم گوندە لە ٧٤ بنەماڵە پێکھاتووە و ژمارەی دانیشتوانەکەی ٤٤٠ کەس بووە.
سیمبیان
سیمبیان (بە ئینگلیزی Symbian) سیستەمی کارپێکردنی ژێدەرکراوەی تایبەت بە مۆبایلە و زۆرترین بازاڕی لە سیستەمەکانی مۆبایل داگیرکردووە بە شێوەیەک کە لە ھەر ١٠ مۆبایلێک چواریان سیستەمی سیمبیانی لەسەرە. لە سەرەتاوە لە لایەن Symbian ltd ـیەوە پەرەی پێ دراوە تا لە حوزەیرانی ساڵی ٢٠٠٨ نۆکیا پشکەکانی تری Symbian ltd کڕی و دامەزراوەی سیمبیانی دروست کرد.
سیمبیان و سەرچاوەکراوە
پاش نیوەڕۆی ڕۆژی ٤/٢/٢٠١٠ سیستەمی کارپێکردنی Symbian OS تەواوی کۆدەکانی کرد بە سەرچاوەکراوە و خرانە بەردەست بۆ پەرەپێدەران. پێشتر تەنھا ناووکی Kern سیستەمەکە لەڕێگەی مۆڵەتی گشتی Eclipse خرابووە بەردەست، بەم کردارە ھەموو داوانامە و نەرمەکاڵاکانی سیستەمەکە کراون بە سەرچاوەکراوە. ھەنگاونان بەرەو ژێدەرکراوەبوونی سیمبیان لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە دەستی پێکرد پاش ئەوەی نۆکیا زۆرینەی پشکەکانی ئەو کۆمپانیایەی کڕی و، دامەزراوەی سیمبیانی دروستکرد. کە ئەمەش یەکێکە لەو ھەوڵانەی نۆکیا داویەتی بۆ زیندوکردنەوەی سیمبیان بەتایبەت لەدوای ئەو گەشە خێرایەی iPhone و Android و دابەزینی ڕێژەی بەکارھێنانی سیمبیان، زۆرێک پێیان وایە کە سیمبیان سیستەمێکی کۆنە و وردەوردە بەکارھێنانی ڕوو لە کەمی دەکات و سیستەمەکانی تری جێگەی دەگرنەوە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:مێژووی نەرمامێر پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مۆبایل پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان پۆل:سیستمی کارپێکردنی ARM
٢٥ی کانوونی یەکەم
ڕووداوەکان
٢٠٢١: فڕینی ئاریان ڤی-ئەی٢٥٦، ھەڵگری تەلیسکۆپی جەیمز وێب ، لە ناوەندی بۆشاییی گویانا بە بۆشایی ھەڵدرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی یەکەم
باڵانسی لێکۆڵەری ملیۆنێر: بێسنوور
باڵانسی لێکۆڵەری ملیۆنێر: بێسنوور (富豪刑事 Balance:UNLIMITED) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەنیمێی ژاپۆنییە کە لەلایەن کلۆڤەروۆرکس بەرھەم ھێنراوە، و لەلایەن تۆمۆھیکۆ ئیتۆ دەرھێنراوە و لە ڕۆمانی لێکۆڵەری ملیۆنێر ئیلھامی وەرگرتووە کە لەلایەن یاسوتاکا تسوتسوی نووسراوە.
بۆ یەکەم جار لە ٩ی نیسانی ٢٠٢٠دا لە ماوەی ئەنیمێی نۆیتامینای کەناڵی فوجی تیڤی نمایش کرا، بەڵام بەھۆی گشتگیربوونی کۆڤید-١٩ دوای ئەڵقەی دووەم بەرنامەکانی دواخست. زنجیرەکە لە ١٦ی تەممووزەوە دەستی بە پەخش کردەوە تا ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠٢٠ دەستیان پێکردووە پۆل:ئەنیپلێکس پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی پۆل:ئەنیمێ و مانگای لێکۆڵەرەکان پۆل:ئەنیمێ و مانگا لێڵەکان پۆل:نۆیتامینا
سکووڵی پەروەردە زانستییەکانی زانکۆی سلێمانی
سکووڵی پەروەردە زانستەکان یەکێکە لە سکووڵە زانستییەکانی زانکۆی سلێمانی کە ئامانجی پێگەیاندنی مامۆستایە بۆ خوێندنگا ئامادەییەکانی وەزارەتی پەروەردەی حکومەتی ھەرێمی کوردستان/عێراق لە بوارەکانی فیزیا، ماتماتیک، کیمیا، زیندەوەرزانی‌و زانستی کۆمپیوتەر.
لە ٣٠ی حوزەیرانی٢٠٠٧ دا ئەم سکووڵە کرایەوە وە بە دوو بەشی زانستی دەستی پێکردووە کە بەشەکانی فیزیاو ماتماتیکە. سەرەتا بۆ ھەر بەشێک (٥٠) پەنجا خوێندکاری وەرگرت. وە بە بەردەوام لە ھەوڵ‌و کاردان بۆ بە دەست ھێنانی پێداویستییە زانستییەکانی ئەم سکووڵە لە (مامۆستا‌ و پێداویستی تاقیگەو سەرچاوەی زانستی)
زانکۆ
زانکۆی سلێمانی
سەرچاوە
سکووڵی پەروەردە زانستییەکانی زانکۆی سلێمانی
پۆل:سکووڵەکانی زانکۆی سلێمانی
دەربڕین (ڕوونکردنەوە)
دەربڕین یان وتە دەتوانێت بە یەکێک لەمانە ئاماژەبکات:
پۆژێگا
پۆژێگا شارێکی ویلایەتی پۆژێگا-سلاڤۆنیای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٦٬٤٠٣ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:سلاڤۆنیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٣یەم پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
ژان پێلێرن
ژان پێلێرن شاعیری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٥ پۆل:مردووانی ١٩٢١
بەردەسپی (گوندی دیواندەرە)
بەردەسپی‌ یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٩ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٦٢ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
٢٦ی کانوونی یەکەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی یەکەم
زیمبابوی لە ئۆڵۆمپیاد
زیمبابۆی بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا کرد. لەو کاتەوە جگە لە ساڵانی ١٩٣٢، ١٩٥٦ ،١٩٦٨ ،١٩٧٦ بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. پێشتر لە ساڵانی ١٩٢٨ و ١٩٦٠ و ١٩٦٤ لەژێر ناوی ڕۆدێسیادا بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کردبوو، زیمبابۆی ساڵی ٢٠١٤ بەشداری ئۆڵۆمپیادی زستانەی کرد. وەرزشوانانی زیمبابۆی بە گشتی خاوەنی ھەشت مەدالیای ئۆڵۆمپیادن بەدەستھێناوە (سێ زێڕ، چوار زیو و یەک برۆنزی) کۆمیتەی ئۆڵۆمپیادی زیمبابۆی لە ساڵی ١٩٣٤ دامەزراوە.
ڕەحیم سوڵتانی
ڕەحیم سوڵتانی کوڕی شەریف، کوڕی حەسەن، کوڕی سوڵتان، کوڕی مستەفا، ناسراو بە ھەژێن کوردستانی شاعیر و نووسەر و وەرگێڕی کورد و ھەروەھا دەرسوێژ و بەڕێوەبەری گشتیی کۆمەڵی فەرھەنگی و فێرکاریی سۆما (فێرگەی زمانی کوردی) لە ٢٥ی ڕێبەندانی ساڵی ١٣٤٧ی ھەتاوی لە شاری مەھاباد لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و مامناوەندیی لە مەھاباد تێپەڕکردووە، کارناسی و ماستەری لە زمان و ئەدەبی فارسی وەرگرتووە و پاشان دکتۆرای ئەدەبیاتی بەراوردیی لە ناوەندی زانست و تەکنۆلۆژیای ئێران لە تاران وەرگرتووە. زۆربەی ژیانی خەریکی توێژینەوە و وانەگوتنەوە بووە و لە بارودۆخی پڕگرفتی تەمەندا نەبەزیوە و خەریکی ڕاژە و لێکۆڵینەوەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨
سکووڵی پزیشکی ددانی زانکۆی سلێمانی
سکووڵی پزیشکی ددانی زانکۆی سلێمانی لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە بە ھەوڵ و توانای ھاوبەشی حکومەتی ھەرێمی کوردستان و سەرۆکایەتی زانکۆی سلێمانی و پزیشکانی ددان لە شاری سلێمانی. لەو کاتەوە، سکووڵی پزیشکی ددان گۆڕانکاری زۆری بەخۆوە بینیوە لە کردنەوەی بەشی زانستی و نۆرینگەی پزیشکیی ددان و تاقیگەی نوێ و وە ھەروەھا پێگەیاندنی مامۆستای پسپۆر لە گشت بوارەکانی پزیشکیی ددان بۆ فێرکردنی خوێندکاران.
ساڵی یەکەم- first year
clinically oriented anatomy -توێکاری لەش
dental anatomy - توێکاری ددان
medical terminology- زاراوەی پزیشکی
computer
kurdology- کوردۆلۆجی
physic - فیزیا
chemistry - کیما
biology- زیندەزانی
university work environment
physical education
professional skills
Second year -ساڵی دووەم
anatomy( head & neck )
biochemistry- کیمیای زیندەی
physiology- کارئەندامزانی
prosthodontics-دروستکردنی ددان
dental materials- کەرەستەکانی ددان
histology - شانەزانی
oral histology - شانەزانی دەم
ساڵی سێییەم -third day
Microbiology -وردەزیندەوەرزانی
pharmacology - دەرمانزانی
general surgery- نەشتەرگەری گشتی
oral surgery- نەشتەرگەری دەم و ددان
conservative(operative)  dentistry-چارەسەری ددان
community medicine - پزیشکی کۆمەڵ
prosthodontics- دروستکردنی ددان
Forth year - ساڵی چوارەم
oral pathology- نەخۆشیەکانی دەم
oral imaging ( radiology & other ) وێنەگرتنی دەم
prosthodontics- دروستکردنی ددان
conservative dentistry- چارەسەری ددان
comunity dentistry- پزیشکی ددانی کۆمەڵ
orthodontics- ڕاستکردنەوەی ددان
fith year - ساڵی پێنجەم
oral surgery- نەشتەرگەری دەم
oral medicine- نۆشداری دەم
periodontics- نەخۆشی و نەشتەرگەری دەوروبەری ددان
prosthodontics- دروستکردنی ددان
pedodontics- نۆشداری ددانی منداڵان
orthodontics- ڕاستکردنەوەی ددان
prevethve dentistry- ددانپارێزی
conservative dentistry- چارەسەری ددان
سەرچاوە
زانکۆی سلێمانی/سکووڵی پزیشکی ددان
پۆل:سکووڵەکانی زانکۆی سلێمانی
سەرگیز
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی شنۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی شنۆ
ئەنتۆنیۆ گرامشی
thumb|ئەنتۆنیۆ گرامشی ئەنتۆنیۆ گرامشی (ماوەی ژیان:٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٨٩١ تاکوو ٢٧ی نیسانی ١٩٣٧) کەسایەتی نووسەری ئیتالی و سیاسەتزان و فەیەلەسووفی سۆسیالیزمە وە ئەندام وە ماوەیەکیش سەرۆکی حیزبی کۆمۆنیستی ئیتالیا بوو, ئەنتۆنیۆ لەلایەن بینیتۆ موسۆلینیی ڕژێمی فاشیست دەستگیرکراوە ، ئەنتۆنیۆ یەکێکە لە باشترین بیرمەندەکانی مارکسیزم لەسەدەی بیستەم هاوکات بیرۆکەکانی ئەنتۆنی بە گراماشیزم ناسراوە کە پۆلینکراوە بەسەر ئابووری سیاسی و فەلسەفە و زانستە سیاسییەکان ، میشێل فوکۆ یەکێکە لەو کەسانەی کاریگەر بووە لەسەر فەلسەفەی گراماشیزم.
پۆل:فەیلەسووفانی ئیتالی پۆل:نووسەرانی مارکسیست پۆل:مردووانی ١٩٣٧ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١ پۆل:مارکسیستە ئیتالیاییەکان پۆل:کۆمۆنیستە ئیتالیاییەکان پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان
خەللاد
خەللاد بن خالد شەیبانی سەیڕەفی کووفی، ، ناسناویشی ئەبوو عیسا، (بە عەرەبی: خلاد) لە ساڵی ١١٩ یان ١٣٠ـی کۆچی لە دایک بووە و لە ٢٢٠ کۆچی دوایی کردووە لە کووفە.
یەکێکە لە گێڕەوەکانی حەوت گێڕەوەکانی قورئان، لە ئیمام حەمزەی کووفی گێڕاوەتەوە، ئەو و خەلەفیش ھەردووکییان لای سولەیم بن عیسا ئەویش لە حەمزە ڕیوایەتەییان کردووە. ئەمیش ھەروەکو قورئانخوێنەکانی تر لای چەند کەسێک و چەند کەسێکیش لای خوێندوویانە. فەرموودەشی ڕیوایەت کردووە، ئەبوو حاتەم وتویەتی: ڕاستگۆیە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٧٧٢
بەرقەڵا، دیواندەرە
بەرقەڵا یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٨ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٩٢ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
بڕیارنامەی ٦٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٦٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٦ی تەمموزی ١٩٨٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ وڵاتە داگیرکراوەکان لە لایەن ئیسرائیلەوە. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٨٧٠‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٩ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
سۆفیان (ڕوونکردنەوە)
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی شنۆ
ژاڵەی بچووک
ژاڵەی بچووک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ژاڵەی بچووک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حەمەی بارام و لە باشوور لەگەڵ گوندی قایتەوەنی گەورە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ژاڵەی گەورە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بەکر باجەلان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سینی
سینی شارێکی ویلایەتی سپلیت-دالماتیای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٥٬٢٢٦ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
ئەمپۆل
ئەمپۆلەکان (بە فەڕەنسی: Ampoule) کەپسولێکی شووشەیی یان پلاستیکێکی بێ کونە کە یەک یان چەن دەرمان یان ڤاکسینی تێدایە بە شێوەی چارەسەری ستریل. ھەروەھا دەرزی بە دوو شێوەی لێدان ناو ڕەگ یان لێدان ژێر پێس بە کار دەهێنرێت. بە دڵنیاییەوە، شێوازی نافەرمی هەیە وەک دەرزی ناوەوەیی، ژێرپێتۆیی و ناو دەماریی.
سەرچاوەکان
پۆل:پزیشکی
سکووڵی پەروەردەی چەمچەماڵ
سکووڵی پەروەردەی چەمچەماڵ یەکێکە لەو سکووڵانەی کە سەر بە زانکۆی سلێمانییە دەکەوێتە ناوەندی قەزای چەمچەماڵ،لە دیراسەکردنی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی و نووسراوی سەرۆکایەتی زانکۆی سلێمانی لە ڕێکەوتی (١٥\١٠\٢٠٠٦) بریاری کردنەوەی  ئەم سکووڵە درا،بەفەرمانی وەزارەتی خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی لە ڕێکەوتی (١/١١/٢٠٠٦) لە قەزای ناوبراو کرایەوە ،ئەم سکووڵە سەرەتا لە چوار بەش پێکھاتبوو (کوردی و عەرەبی و پەروەردە و  دەروونناسی و بەشی زانستەرامیارییەکان) پاشان سکووڵی زانستەرامیارییەکان جیا بۆیەوە بوو بە سکووڵێکی جیای سەر بە زانکۆی سلێمانی، پاشان لە بەر پێویستی ناوچەکە بەپسپۆڕی زمانی ئینگلیزی بە فەرمانی زانکۆیی  ژمارە (٧/٢٩/٩٦٠٤) لە ڕێکەوتی (٢٤/٧/٢٠٠٨) بڕیار درا بە کردنەوەی بەشی زمانی ئینگلیزی لە سکووڵی پەروەردەی چەمچەماڵ.
ئامانجی سەرەکی لە دامەزراندن و کردنەوەی ئەم سکووڵە پێگەیاندنی کەسانی پسپۆڕ لە بوارەکانی (زمانی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزی و پەروەردەو دەرونناسی) بە شێوەیەکی زانستی و ئەکادیمی کە بتوانن لە ئایندە خزمەتی پرۆسەی پەروەردە بکەن لە دەڤەرەکەدا.
زانکۆ
زانکۆی سلێمانی
سەرچاوە
پۆل:سکووڵەکانی زانکۆی سلێمانی
٢٧ی کانوونی یەکەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی یەکەم
ئیسکیلیپ
ئیسکیلیپ قەزایەکی پارێزگای چۆرومی تورکیایە، لە کەناری چەپی ڕووباری خزیلرماک، دەکەوێتە ٥٦ کم لە شاری چۆرومەوە، ١٠٠ میل (١٦٠ کم) لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەنقەرە و ٦٠ میل (١٠٠ کم) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کاستامۆنو دوورە. ڕووبەرەکەی ١١٨٧ کیلۆمەتر دووجایە، و بەرزییەکەی ٢٤٦٠ پێیە (٧٥٠ م). ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٣٩ ھەزار و ١٢٤ کەسە، لەو ژمارەیەش ٢٠ ھەزار و ٦٦٠ کەس لە شارۆچکەی ئیسکیلیپ دەژین (تا ساڵی ٢٠١٠). سەرۆکی شارەوانی ناوی عەلی سولوکە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای چۆروم ئیسکیلیپ پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا
سکووڵی زمانی زانکۆی سلێمانی
سکووڵی زمان لە زانکۆی سلێمانی دوای ڕاپەڕینی ساڵی (١٩٩١) کە بووە ھۆی دروستبوونی پەرلەمان وحوکمەتی ھەرێمی کوردستان، بە ھەوڵ و کۆششی زانست خوازان و دڵسۆزانی سلێمانی و کوردستان، ھەوڵێکی چالاکانە و دڵسۆزانە درا بۆ سەرلەنوێ دامەزراندنەوەی زانکۆی سلێمانی. دوای ئەوەی ڕژێمی فاشی بەعس ساڵی (١٩٨١) ئەم زانکۆیەی گواستەوە بۆ شاری ھەولێر و سکووڵی زمان لە ڕۆژی ١٤-١١-١٩٩٢ دامەزراوە و وانەی تیادا وتراوەتەوە.
سەرەتا لەم سکوڵەدا تەنیا بەشی زمان وئەدەبی کوردی کرایەوە (١٩٩٢)، ساڵی (١٩٩٣) بەشی زمان و ئەدەبی عەرەبیش کرایەوە و ساڵی (١٩٩٤) بەشی زمان و ئەدەبی ئینگلیزیش کرایەوە.
زانکۆ
زانکۆی سلێمانی
سەرچاوە
سکووڵی زمانی زانکۆی سلێمانی
پۆل:سکووڵەکانی زانکۆی سلێمانی
جۆنی لیڤەر
وێنۆک|جۆنی لیڤەر جۆنی لیڤەر، ناوی تەواوی جۆنی پراکاسا ڕاو جانومالا (لەدایکبووی ١٤ی ئابی ١٩٥٧) ئەکتەرێکی هیندییە کە زیاتر لە فیلمە کۆمێدییەکان لە سینەمای بۆلیوود دەردەکەوێت، هەروەها ناوبراو لە چەندین بەرنامەی ستاندئەپ کۆمێدی دەرکەوتووە. جۆنی لە ساڵی ١٩٨٤ دەستی بە ئەکتەری کردووە لە زۆرتر لە ٣٠٠ فیلم بەشداری ھەبووە. ئەو دوو جار خەڵاتی فیلم فەیری بەدەستھێناوە لە کۆمێدیا ئەوەش بەھۆی فیلمەکانی (Deewana Mastana) لە ساڵی ١٩٩٧ وە (Dulhe Raja) لە ساڵی ١٩٩٨.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی پۆل:کریستیانە هیندییەکان
ئێدمۆند گێتیە
ئێدمۆند گەتیەر (بە ئینگلیزی: Edmund Gettier) لەدایکبووی ١٩٢٧، فەیلەسووفێکی ئامریکایی و مامۆستای خانەنشینی زانکۆی ماساچوسێتە. دەکرێت بڵێین ناوبانگی وی زۆرتر بەھۆی نووسراوەیەکی سێ لاپەڕەیییە لە ژێر سەردێڕی ئاخۆ باوەڕی دروستی پاساوبۆھێنراو زانینە؟ کە ١٩٦٣دا بڵاوکرایەوە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧ پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢١ەم پۆل:فەیلەسووفانی ئەمریکی پۆل:فەیلەسووفانی شیکارانە پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
جۆردانۆ برونۆ
جۆردانۆ برونۆ (بە ئیتالی: Giordano Bruno؛ ١٥٤٨–١٦٠٠) فەیلەسووف، کشیش، بیرکار، شاعیر و ئەستێرەناسی ئیتالیایی بوو.
ژیان
ساڵی ١٥٤٨ لە شاری نۆلای ئیتالیا پاشایەتیی ناپڵزدا لەدایک بوو. ناوی فیلیپۆی لە سەر نرا، بەڵام لە تەمەنی حەڤدە ساڵیدا ناوەکەی گۆڕی بە جۆردانۆ. لە ١٥٧٦دا لە دوای یانزە ساڵ خزمەت لە کڵێسا و دەیرەکان ھەڵھات. لە دوای ئەوەی کە دەستی لە قەشەیی و کڵێسا کێشا ڕۆشت بۆ پاریس و بوو بە باڵوێزی فەڕەنسا لە ئینگلستاندا.
بە کەرەستە و پێوانە سەرەتایی‌یەکانی چوارسەد و پەنجا ساڵ لەمەوبەر، توانی ھەنگاوی گەورە لە زانستی ئەستێرەناسیدا بھاوێ و بناغەی پتەو بۆ دواڕۆژ دابڕێژێ. دوایین جار پێنج گریمانەی زانستی ھێنایە ئاراوە، کە بریتی بوون لە:
چونکە ھەر پێنج گریمانە، دژی زانیارییەکانی کڵێسا و کتێبی پیرۆز بوو، دادگای پشکنینی بیروڕا، بە پێی ١٣٠ خاڵ، برونۆی مەحکووم بە ئیعدام کرد و پاپ کلیمێنتی ھەشتەم حوکمەکەی سەلماند و فەرمانی جێبەجێ‌کردنی دا.
بۆ گەمەی ڕۆژگار، ھەر پێنج گریمانەی برونۆ، ئێستا لە کتێبە دەرسییەکانی منداڵاندا، وەک زانیارییەکی سەرەتایی دەخوێندرێ.
کۆچی دوایی
لە ١٥٩٣دا لە دوای گەڕانەوە بۆ ئیتالیا لە زیندان کرا. برونۆ لە ساڵی ١٦٠٠دا بە حوکمی دەزگای ڕاپشکنینی بیروڕای کڵێسەی کاتۆلیک سووتا.
ڕۆژی ١٧ی شوباتی ساڵی ١٦٠٠ی زایینی، ھەر لەو گۆڕەپانەی شاری ڕۆم، کە ئێستا پەیکەرەی برونۆی لێیە، لە کاتێکدا شەبکەیەکی قووچی ڕەنگاوڕەنگیان نابووە سەری، ھەوەڵ زمانیان بڕی و پاشان بە زیندوویی سووتاندیان. لە ئەو کاتەدا پاپ کلێمەنتی ھەشتەم سەرۆکی ویلایەتە پاپییەکان بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٦یەم پۆل:گەردوونناسانی ئیتالی پۆل:فەیلەسووفانی ئیتالی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٨ پۆل:مردووانی ١٦٠٠ پۆل:گەردوون پۆل:شاعیرانی سەدەی ١٦یەم پۆل:مێژووی فەلسەفە پۆل:مێژووی ئایین پۆل:مێژووی زانست پۆل:مێژووی بیرۆکەکان پۆل:تەلارسازە نووسەرە ئیتاڵییەکان پۆل:شاعیرانی ئیتالی پۆل:فەیلەسووفانی سروشتی پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:کاروباری گالیلۆ پۆل:ئەستێرەناسانی ئیتالی پۆل:نوسەران دەربارەی ئاین و زانست
قەزیە (لۆژیک)
لە لۆژیکدا، قەزیە ئەوەیە کە بە وتەیەک (ڕستەیەکی ھەواڵی) ئاشکرا بووە و دەتوانێ دروست یان زڕ بێت. ھەواڵێکە کە لە پێشدا دانراوە تا زەین لەبارەی دروستی یان نادروستییەوە داوەری بکات و بڕیار بدات. بۆ وێنە، ڕستەکانی «زەوی خرتە» یان «چوار لە پێنج کەمترە» بە قەزیە دەژمێردرێن، چونکە بۆیان دروستی یا زڕی دەست دەدات.
لە قەزیەدا ھەمیشە چەشنێ حوکم و قەزاوەت ھەیە (وشەکانی قەزیە و قەزاوەت لە یەک بنەماڵەن). ھەندێ جار خەبەر یا حوکم -یشی پێ دەڵێن. ئیبنی سینا لە زانستنامەی عەلاییدا دەڵێ:{{blockquote|text=''«لەم وشە تاکانەوە، به شێوەی جۆراوجۆر تێکەڵاوی پێک دێ و، لەوانە یەک جۆریان ئێستا بۆ ئێمە دەشێ و، ئەوەش ئەوەیە کە پێی دەڵێن قەزیە و پێی دەڵێن خەبەر و پێی دەڵێن قسەی بڕیاردەر. وە ئەمەش ئەوەیە کە کاتێ بیبیسی دەشێت کە بڵێی ڕاستە و دەشێت کە بڵێی درۆیە.''»
قەزیە لە سێ بەش دروست دەبێ. یەکێک ئەوەی کە خەبەرەکە لەبارەیەوە دەدرێ، واتە بە ئەرێ یا بە نەرێ شتێک دەخرێتە پاڵی و، پێی دەڵێن دانراو (موضوع). وەک «زەوی» لە ڕستەی «زەوی خرتە». دووەم ئەوەی کە دەخرێتە پاڵ دانراوەوە و، پێی دەڵێن ھەڵگیراو (محمول). وەک «خرت» لە ڕستەکەی سەرەوە. وە سێیەم وشەیەک کە نیشاندەری پاڵدان یا لکانی ھەڵگیراوە بە دانراو و، پێی دەڵێن پێوەندی، وەک «ە» یا «نییە».
قەزیەیەکی دروست بە شێوەی «د» یان «١» یان «T» ھێما دەکرێت و قەزیەیەکی زڕ بە شێوەی «ز» یان «٠» یان «F» دیاری دەکرێت.
جۆرەکانی قەزیە
قەزیەکان لە ڕوانگەی جیاجیاوە شیاوی دابەشکردنن. بەڵام، زۆرتر دەکرێنە دوو بەشەوە: قەزیەگەلی حەملی (یا کاتەگۆریک) و قەزیەگەلی شەرتی (یا ھیپۆتێزیک).
قەزیەی حەملی ئەوەیە کە تێیدا شتێ بەبێ ھیچ شەرتێ، لە پاڵ شتێکی تر دراوە، وەک «ئەحمەد دڵخۆشە»، «ئینسان فانییە»، «کانزاکان تێکڕا دەتوانن کارەبا لە خۆ تێپەڕێنن».
قەزیەی شەرتی ئەوەیە کە تێیدا حوکم بە ڕاستبوون یا ھەڵەبوونی لەپاڵدراوییەک کراوە بە مەرجی وەدیھاتنی لەپاڵدراوییەکی تر. بۆ وێنە، «ئەگەر ئەحمەد ڕەوشتبەرز بێ، دڵخۆشیشە»، یا «ئەگەر دوو دانە لە لاکانی سێگۆشەیەک ھاوئەندازە بن، دوو دانە لە گۆشەکانیشی ھاوئەندازەن».
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەلسەفەی زمان پۆل:لۆژیک پۆل:ھەبوونناسی پۆل:لۆژیکی ماتماتیکی
نەورۆزی کوردەواری
وێنۆک|چەپ|300px|[[نەورۆز|جەژنی نەورۆز لە پاڵنگان]] وێنۆک|مناڵێک بە جلی کوردییەوە ئاگری نەورۆزی بە دەستەوەیە لە دێی [[پاڵنگان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 300px|وێنۆک|چەپ|جەژنی نەورۆز لە ئەستەنبۆل، ٢٠٠٦ نەورۆز، گوڵوس یان سەرساڵ یەکێک لە بۆنە مێژوویییە گرنگەکانی کوردە لە ھەموو شوێنێکی کوردستاندا. کوردەکان لە ھەر شوێنێکدا و لە ژێر دەسەڵاتی ھەر دەوڵەتێکدا نەورۆزیان پیرۆز کردووە. نەورۆز ھەروەھا کاردانەوەی لە وێژە، فەرھەنگ و سیاسەتی کورددا ھەبووە.
مێژوو
نەورۆز بەر لە ھاتنی ئیسلام لەناو کورددا ھەبووە و جەژنێکی گرنگ بووە لەناو زەرتەشتییەکاندا، ئەگەرچی لە ئەڤێستای کۆندا ئاماژەی پێ نەکراوە. دوای ھاتنی ئیسلامیش لەناو گشت پێکھاتە ئایینییەکاندا، واتە موسڵمانان و یارسانیان و ئێزدییان بە زیندوویی ماوەتەوە.
ڕێوڕەسمی نەورۆز
دابونەریتی نەورۆز لەناو کورداندا بەپێی سەردەم تا ڕادەیەک گۆڕاوە، بەڵام بڕێک لەم ڕێوڕەسمانە لە سەرچاوەکاندا تۆمار کراون. بۆ نموونە ئەحمەدی خانی لە مەم و زیندا باسی سەیران و چوونە دەرەوەی کوردان دەکات لە ڕۆژی نەورۆزدا. عارف قەزوینی کە لە سنە بووە باسی ھەڵپەڕکێی کوردەکان لە سەرساڵدا دەکات. بڕێک لە توێژەران نووسیویانە نمایشی میرە نەورۆزە ھەتا سەدەی بیست لە کوردستان ھەبووە.
نگڵ، سنە
نگڵ گوندێکی ناوچەی کەڵاتەرزان، سەر بە شارستانی سنەیە. خەڵکی نگڵ بە شێوەزاری کوردیی ناوەندی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٦٩٧ کەس لە ٤١٤ بنەماڵەدا بووە.
نەورۆزی کوردەواری
ئاگر وەک ھێمایەکی نەورۆز
بەگشتی ئاگر لە باوەڕی کۆنی کوردیدا ھێمایەکی دێرین و پیرۆزە. ھەر لە کۆنەوە بۆچوونیان وەھا بووە کە ئاگر نەک پیس و ئاڵوودە نابێت بەڵکوو شتە پیسەکانیشی پێ پاکژ دەبێتەوە. لە لایەکی دیکەشەوە یەکێک لە بنەما باوەڕییەکانی ئایینی زەردەشت بوونی دوو ھێزی دژ بە یەکە، واتە ئەھریمەن و ئەھورامەزدا. تاریکی ھێمای ئەھریمەنە و ڕووناکی ھێمای ئەھۆرامەزدایە. لە سەردەمی بەر لە ئیسلامەوە خەڵک لە سەربانەکانیان ئاگریان دەکردەوە کە لە ڕۆژی نەورۆزدا فەڕڕی خودایی یا ڕوحی مردووەکان کە دێنەوە بۆ ماڵەوە ماڵەکەیان بدۆزنەوە. ئەم ڕەسمە ئیستە لە نێوان بڕێک لە زەرتەشتییەکاندا ھەر ماوە.
نگڵ، سنە
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سنە پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کوردستان
٢٨ی کانوونی یەکەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی یەکەم
نەورۆزی کوردەواری
لە باکووری کوردستان
وێنۆک|نەورۆز لە [[ئاکرێ لە باشووری کوردستان]] دەوڵەتی تورکیا نەورۆزی بە فەرمی دانەدەنا و تەنانەت قەدەغە بوو. بەڵام دوای سەرھەڵدانی ناسیۆناڵیزمی کوردی لە ١٩٩٠ەکاندا مەجبوور بوو بۆنەی نەورۆز بە فەرمی بکات، بەڵام نووسینی نەورۆز بە کوردی (واتە وەک Newroz) قەدەغە بوو و دەبوا ڕێنووسە فەرمییە تورکییەکە واتە Nevruz بەکار بھاتایە. تا بەر لە ساڵی ٢٠١٢ خەڵک بۆ نووسینی نەورۆز بە w حوکمی زیندانیان دەدرا. ئەمە تەنیا بۆ نەورۆز نەبوو و سێ پیتی کوردی واتە Q, W و X قەدەغە بوون.
دژایەتیی ئایینی
لە نێو کوردە موسوڵمانەکان، بە شیعە و سوننەوە، مشتومڕێکیی زۆر ھەیە دەربارەی حەرامبوونیی نەورۆز، و زۆرێک لەو کوردە موسوڵمانانە پێیانوایە نەورۆز ئاگر پەرستییە و نابێت یادی بکرێتەوە. چواردە سەدەیە کورد موسوڵمان بووە، ھێشتا نەورۆز لە نێو کورد بوونی ماوە، ئەم ڕەوشە ئەوە دەردەخات، کە ئیسلام بە ھیچ شێوەیەک دژی بۆنە و ئاھەنگیی خۆشیی گەلان نیە، دەربارەی ئەم دژایەتی کردنەیی بەشێک لە کوردە موسوڵمانەکان، عەبدولکەریم مودەریس دەڵێت:
نەورۆز لە شیعری شاعیرانی کورد
ھەرچەند مەلای جزیریش لە شیعرێکدا ناوی نەورۆز و سەرساڵی بردووە، بەڵام یەکەمین نووسەر یان شاعیری کورد کە بە کوردی باسی دابونەریتی نەورۆزی کردبێ ئەحمەدی خانی بووە. بۆ نموونە دەڵێ:
بیلجوملە دەچوونە دەر ژ مالان حەتتا دەگەھیشتە پیر و کالان ڕۆژا کو دەبوویە عیدێ نەورۆز تەعزیم ژ بۆمە دەما دل ئەفرۆز
نالی:
تەشریفی نەوبەھارە کە عالەم دەکا نوێ دڵ چونکە میسلی خونچەیە بۆیە دەپشکوێ
نیشانەی نەورۆز وادەی وەھارەن یا نەشئەی ئامای نامەی نیگارەن
وەفایی:
نەسیمی بایی نەورۆزی شەمیمی عەبھەری ھێنا بەریدی عاشقان دیسان پەیامی دولبەری ھێنا نەوید ئەی عاشقانی دڵفگار یار ھاتە سەر خەندە سەڵا ئەی بولبولان دیسان درەختی گوڵ بەری ھێنا
حاجی قادری کۆیی:
ڕۆژتە ئەی بایی نەورۆزی لەبن بەفری گران کانی پێی سڕ بوو چناریش دەستی چوو پەنجەی تەزی سونبولی زوڵف و گوڵی ڕوخسار و سەروی قامەتی مانگی نیسان و گوڵان نەیدی لە نێو باخی وزەوی
حەمدیی ساحێبقران:
نەورۆزە، جەژنە بۆیە چراغانی عالەمە یا ئاگرە لە عومری شێتا کوژایەوە عەرعەر لە لەنجەدایە، لە ڕەقسایە سەروەکان بەرگی چەمەن لە ڕەنگی زومڕەد کرایەوە
حەریق:
دەڵێن وا جەژنی نەورۆزە دڵم پڕ ئاتەش و سۆزە وەرە بۆ جەژنە پیرۆزە بدەم ڕۆحم لەبەر ماوم وەرە سەر چاوەیی چاوم، دەڵێی دەریای عەممانە تەماشای ئەشکی گوڵنارم لە سایەی چاوی خوێناوم
پیرەمێرد:
ئەم ڕۆژی ساڵی تازەیە نەورۆزە ھاتەوە جەژنێکی کۆنی کوردە بە خۆشی و بە ھاتەوە
قانع:
ھەوای شنەی بای نەسیم دیارە مەعلوومە وادەی گوڵ و گوڵزارە
حەقیقی:
مزگێنی بێ ھات ساڵی نوێ خۆشی دوای خۆشی جوێ بە جوێ بڵێن بەخت چیدی نەنوێ ئەستێرەی مەش سەری ناسوێ وەبیرت دێ چمان دی دوێ زوو ڕاپەڕن مەبن شلوێ ئەوا ھات پەیکی ئازادی بە ڕووخۆشی و کەیف و شادی کۆشێ گوڵی گەشی پێیھ مەعلووم بەشی مەشی پێیە
گۆران:
ئەی نەتەوەی کاوەی زنجیر قەف قەف بڕ ڕۆژی نەورۆز دای بە ھەوری زستان دڕ
دڵدار:
گوڵی سوور ئەی کچی نەورۆز ئەرێ کام دەس لەباغی ژین بۆ یەک دەفعە بۆنکردن بەناکامی ئەتۆی ھێنا
ھێدی:
جێژنی کۆن و ساڵی تازەی کوردەواری ھاتەوە ھاتەوە ئاگری خەباتی ئەو گەلە خۆش کاتەوە ھاتەوە جوانتر لە جاران جێژنی کاوەی قارەمان شوێنەواری میدیا باپیرە گەورەی کوردەکان
ئاوات:
ھەژار:
مزگێنی دا بە سروە بای بەھاری وا ھاتەوە نەورۆزی کوردەواری
عەبدوڵڵا پەشێو:
ئەمساڵ بێ چیا نەورۆز ناکەم. بێ بۆنی گیا نەورۆز ناکەم. نەورۆز ناکەم بێ بڵێسەی سووری ئاگر. نەورۆز ناکەم گەر ڕەشبەڵەک تۆز نەکات وبەخۆم نەبمە سەرچۆپیگر.
شپرزە:
شەماڵ لە لووتکەی کێوی نەکەرۆز ھێنایە سەقز پەیامی نەورۆز وتی ئەم جەژنەی کاوە و فەرەیدوون لە کوردانی پاک پیرۆز بێ پیرۆز
ڕەحیم لوقمانی:
ڕۆژ لە ئاسۆی سوور شەوق ئەداتەوە دەڵێ ئەمساڵیش نەورۆز ھاتەوە.. کەوی دڵداری ئازادی و جوانی دەروونی کەیلی سۆزی گۆرانی بەری حەسرەتی دڵ ئەکاتەوە بانگی پەڕاوپەڕ دەنگ ئەداتەوە لە سەر قەندیل و شاھۆ و نەکەرۆز دەڵێ: گەلی کورد نەورۆزتان پیرۆز
زاری:
سەبا ھەستە لە خەو نەورۆز واھات بڵێ با لەشکری زستان بڕوات بەسە جەور و جەفای بەھمەن و دەی لە دڵ سەبر و لە تەن خۆ گیان دەرھات بە سەرمانا کڕێوەی بەفر تاکەی بدات و دابپۆشێ شار و دێھات ھەتا کەی تەم بەری خورشێد بگرێ لە ڕووناکی بەری بن ھەردو باغات.. لە بەندیخانەکەی دەردێ گوڵاڵە؟ ئیلاھی تا بولبول بگات بە ئاوات بە ئاوی شەونمت پێویستە سەوزە سەر و زڵف و دەم و چاوێک بشوات سەبا بێ دێرە نازانی کە «زاری» لە جەوری بەھمەن و دەی چی بە سەر ھات؟
""
بووکی بەھار ڕازایەوە سروشت پڕ پڕ لە جوانییە دەنگی شەتاو جریوەی مەل بەسۆزترین گۆرانییە لە گڤەی باڵی تەیری مەست مەلی خەیاڵ ڕادەچڵەکێ لە ھەرچی دەڕوانی جوانە چی دیمەنە نەھەر یەکێ
ئەمین گەردیگلانی:
بە زەبری مشتی تیشکی خۆر شکا پشتی ڕنوو ئەمڕۆ شنەی با دای ڕنی کفنی سڕی داران بەفوو ئەمرۆ چلوورە و بەستەڵەک پاکی بەجارێ تەفرو توونا بوون عەتر دەڕژێ لە ئاسمان و نەما باوی کولوو ئەمڕۆ
مەلا عومەر ساڵحی ساحێب|کۆلیل:
مەلا غەفوور کەسنەزانی:
سەری ساڵە و سەحەر بۆنی عەنبەری ئەپڕژێنێ لە حەیفی زمھەریری دەبا بولبول بکا شاباش لە بۆ گوڵ کە بووکی ئارەزووی ھاتن بەپیری
ژیلا حوسێنی:
وا نەورۆز دێ و شاخ، دارستان دائەسپارێ کانی و ڕووبار وەک ساڵی پار گوڵاڵەکان بکەن بە ئەڵقەو ملوانک بۆ مل کۆسار زۆر بەپڕتاو نامەی دڵداری دەنێرێ بۆلای ھەتاو دەستی بەسەرخاکدا دێنێ بە ھێمنی ئەیدوێنێ
مەلا ئاوارە:
سەرچاوەکان
پۆل:نەورۆز پۆل:چاندی کوردی پۆل:نەریتەکان بە ئاگر خۆش کردن
ساگوک
ساگوک ( بە ھانگۆل: 사극 ، بە ھانجا:史劇، ) لە کۆری ساگوک نوێنەرایەتی دراما مێژوویەکان دەکات، لەناویان دراما، فیلم ، ئەلقە تەلەفزیۆنیەکان لە ئینگلیزی ساگوک دەگەڕێتەوە بۆ فیلمە مێژوویەکان و ئەلقە تەلەفزیۆنیەکان (کۆریای باشور)
تێبینی
<references group="" responsive="1">
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمە مێژووییەکانی کۆریای باشور پۆل:زنجیرە تەلەڤزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشور پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور
٢٩ی کانوونی یەکەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی یەکەم
فرانسیس کارکوو
فرانسیس کارکوو نووسەر، شاعیر، ڕۆژنامەوان و گۆرانیسازی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦ پۆل:مردووانی ١٩٥٨
François Carcopino-Tusoli, dit Francis Carco
کۆلێژی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی سلێمانی
سکووڵی ھونەر لە زانکۆی سلێمانی یەکەمین سکووڵی بواری ھونەرە لە کوردستان لە ساڵی خوێندنی (١٩٩٨ - ١٩٩٩) دامەزراوە. پێکھاتەی ئەم سکووڵە لە سەرەتاوە ھەتا ئێستا بەشی شێوەکاری لە خۆگرتوە کە ئەم بەشەش لە سێ لقی سەرەکی پێکھاتوە ; کە بریتین لە لقەکانی (نیگار کێشان، پەیکەر سازی، سیرامیک). سکووڵی ھونەر وەک پێداویستیەکی مێژوویی لەم قۆناغەدا دامەزراوە لە پێناو بەدیھێنانی مەبەست و ئامانجگەلێکی تایبەت بە بواری ڕۆشنبیری بە گشتی و ھونەر بە تایبەتی. ئامەنجەکانی سکووڵی ھونەر:-
سەرچاوەکان
سکووڵی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی سلێمانی
پۆل:زانکۆی سلێمانی
کوتینا
کوتینا شارێکی ویلایەتی سیساک-مۆسلاڤینای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٤٬٨٣٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
فەرەیدوون سەدیق
فەرەیدوون سەدیق (بە فارسی: فریدون صدیق، لەدایکبووی ١٩٥٤ لە کرماشان) گۆرانیبێژێکی کوردە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری
میرسەید
میرسەید یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی کۆیە(ناوەند) لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
سینگان
سینگان، یەکێک لە گوندەکانی شارستانی شنۆیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٦، ئەم گوندە لە ١٥١ بنەماڵە پێکھاتووە و ژمارەی دانیشتوانەکەی ٩٢٥ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی شنۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی شنۆ
بڕیارنامەی ٦٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٦٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی تەمموزی ١٩٨٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەمەریکای ناوەندی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٨٧١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پێترینیا
پێترینیا شارێکی ویلایەتی سیساک-مۆسلاڤینای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٤٬٧٨٦ کەس بووە.
ئاخوەڵاخ (براھیماوا)
ئاخوەڵاخی براھیماوا یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٤٣ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٠١ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
کانی ڕەش، شنۆ
کانی‌ڕەش، یەکێک لە گوندەکانی شارستانی شنۆیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٦، ئەم گوندە لە ٦٩ بنەماڵە پێکھاتووە و ژمارەی دانیشتوانەکەی ٤١٦ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی شنۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی شنۆ
٣٠ی کانوونی یەکەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی یەکەم
ئەحمەد موفتیزادە
ئەحمەدی موفتی‌زادە (١٩٣٣ لە سنە – ٩ی شوباتی ١٩٩٣ لە تاران)، ناسراوە بە کاکە ئەحمەدی موفتی زادە، زانای دینی، ئیسلامناس، موجتەھیدی سوننی و شاعیر و چالاکی کوردی ڕۆژھەلاتی کوردستان بوو. موفتیزادە لە ڕێبەرانی بەناوبانگی ئایینی - نەتەوەیی ئێران بوو کە ماوەیەکی زۆر لە بەندیخانەکانی ھەر دوو ڕژێمی پەھلەوی و کۆماری ئیسلامی ئێران بەند کرا. بەرچاوترین داخوازییەکانی بریتی بوون لە:
ژیان
ئەحمەدی موفتی زادە لە ڕێبەندانی ١٣١١ کۆچی ھەتاوی (بەرانبەر بە ١٩٣٣زایینی)، لە بنەماڵەیەکی ناسراو بە "بنەماڵەی موفتی" لە شاری سنە، لەدایکبوو. ناوی باوکی "مەلا مەحموودی موفتی"ی کوڕی "عەللامە عەبدوڵای دشەیی"، خەڵکی دشەی لای پاوە، بوو کە دواتر کۆچیان کردووە بۆ شاری سنە.
ئەحمەدی موفتی زادە لە قوتابخانەکانی ئەو سەردەمەی کوردستانی ئێران و عیراق (وەک سنە، سلێمانی، بیارە، مەریوان و چەندین شاری تر) خوێندوویە. ماوەیەک لە زانستگای تاران لە بەشی زانستە دینییەکاندا دەرسی گوتووە. ئەندامی چالاکی ڕۆژنامەی کوردستان (تاران) و ڕادیۆی کوردی تاران و ھەروەھا ئەندامی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بووە و ھەر بەم بۆنەشەوە لە ساڵی ١٣٤١ دەگیرێت و بەم تاوانانەوە لە بەند دەخرێت:
لە بەندیخانەدا تووشی گۆڕانکارییەکی دەروونی قووڵ دەبێت، کە خۆی بە ئەزموونێکی تایبەتیی عیرفانی دادەنێ و دەبێتە سەرچاوەی گۆڕانێکی بنەڕەتی لە بیر و بۆچوونەکانیدا. بۆ خؤی لە ھۆنراوەیەکی فارسیدا بە ناوی "دیسان پێم دەڵێنەوە" ئاوا باس لەم ئەزموونە دەکات:
وێنۆک|وێنەی ئەحمەد موفتیزادە لە سەردەمی گەنجێتی لە ئاکامدا بەم ئەنجامە دەگا کە ئیمان تاکە ڕێگای ئازادی و ڕزگاری مرۆڤە و گەورەترین دەردی مرۆڤیش: دوور کەوتنەوەیە لە قورئان و سوننەت. دوای ماوەیەک لە زیندان بەر دەبێ و چالاکی دینی خۆی لە ساڵی ١٣٤٢ (ک. ھ.) لە مزگەوتی سەید مستەفای شاری سنە دەست پێدەکا، بۆ خۆی ئاوا دەڵێت:
«دوای ئەم ساڵانە ھەلومەرجێک ڕەخسا کە لە بێ ناوەرۆکی و سەرسەری بوونی کار و ھەوڵەکانی ڕابردووم تێ گەییم و لە ١٣٤٢ بەملاوە بڕیارم دا کە ھێڵی سەوزی سەرەکی ئینقلابی ئیسلامی کە پێغەمبەری گەورە، حەزرەتی موحەممەد، دایداوە، بگرمە بەر و لێی لا نەدەم»
پاش خەلەستن لە بەند، لە ساڵی ١٣٤٣ دەگەڕێتەوە بۆ شاری سنە. لە سنەدا دەکەوێتە ژێر گوشاری ئابووری و سیاسی دەزگای ئەمنی ئەوکاتی ئیران واتە ساواک. لەم سەروبەندەدا خاتوو خەدیجەی خێزانی نەخۆش ئەکەوێت و بۆ دەرمان دەچنە تاران، لەوێ خانم کۆچی دوایی دەکات و موفتیزادە بۆ ھەمیشە دەگەڕێتەوە سنە.
لە ساڵی ١٣٥٨ هەتاوی کە بڵێسەکانی شەڕی ناوخۆی کوردستان گەشە دەستێنێ، بە مەبەستی تێوە نەتلان بە شەڕی ناوخۆ، وێڕای ھاوڕێیانی کۆچ دەکا بۆ کرماشان و زۆری پێ ناچێ لەوێوە دەڕوا بۆ تاران. لە خاکەلێوەی ٦٠دا بە مەبەستی بەرگری لە مافەکانی ئەھلی سوننەی ئێران «شووررای مەرکەزی سوننەت» (شەمس) پێک دێنێ. لە مانگی گەلاوێژی ٦١دا، شەپۆلی قۆڵبەست کردن و لە بەند خستنی لایەنگرانی، لە لایەن دەسەڵاتدارانی کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە دەست پێ دەکا. سەرئەنجام لە گەلاوێژی ١٣٦٩، ئەحمەدی موفتیزادەش قۆڵبەست و ڕەوانەی بەندیخانە دەکرێت. موفتی زادە پاش کێشانی دە ساڵ زیندان و ئەشکەنجە لە بەندیخانەکانی «کۆمیتەی موشترەک»، «قزڵ حەسار» و «ئێڤین»ی تاران، لە گەلاوێژی ١٣٧١ بە دۆخێکی تەندروستی خراپەوە ئازاد دەکرێت. دوای سێ مانگ کەوتن لە نەخۆشخانەی ئاسیای تاران، لە ڕۆژی ٢٠ ڕێبەندانی ١٣٧١، کۆچی دوایی دەکات. تەرمەکەی پاش گەڕانەوە بۆ سنە، لە سەر تەپەی شێخ حەمەباقر ئەسپەردەدەکەن.
بەشێک لە بۆچوونەکانی
□ دزە کردن و زاڵ بوونی سیاسەت و ئارەزووگەلی دژە ئیسلامی، حکوومەتی ئیسلامیی تووشی وەرچەرخان و گۆڕانێکی کۆنە پەرستانە کرد و لەو ڕۆژەوە کە حکوومەتی ملھوڕانەی پاشایەتی، جێگای بە حکوومەتی شوورا و دەوڵەتی خەلافەت لەق کرد، بوار بۆ پرشوبڵاوی و دووبەرەکی خۆش بوو، لە ئاکامدا ھەم دین بوو بە مەزھەب و ھەم ئومەتی واحیدە دابەش بوو.
ئەمڕۆ کەسێکی موسڵمانی شوێنکەوتووی یەکێ لە مەزھەبەکان، شوێنکەوتووی کۆمەڵێک شتە کە بەشێکی لە ئیسلامە و بەشێکی تری لە دەرەوەی ئیسلام. ھەروەھا وتوومانە کە: ھەڵێنجانی ئەحکامی جۆراوجۆر لە ھەر سەردەمێکدا، دەبێ بەرھەمی کردوکۆش و ئیجتەھادی خاوەن ڕایان بە شێوەی شوورایی بێ، تەنیا بەم شێوەیە کە خودا ئەو حوکمە بە حوکمێکی ئیسلامی دەناسێت و وەری دەگرێت.
□ ئیسلامی شوبھە و موسوڵمانی شوبھە؛ شوبھە بریتییە لە: ھەر ڕووداو، بابەت و چەمکێک کە ئەگەر لێی بکۆڵیتەوە پەسەندی مەکتەبی ئیسلام نەبێ، بڵام لە بەر ناچاری، ھەڵە و شتی وا موسوڵمانێک لە جیاتی ئیسلام وەری دەگرێت.
□ تەنیا لە کاتێکدا دەتوانین کەسێک بە کافر دانین کە سوور بزانین ھیچ حوجەت و بەڵگەیەکی لە سەر نەماوە؛ واتە بە تەواوەتی لە ڕاستی و دروستی ئیسلام تێگەیشتووە و نادروستی بیر و بۆچوونی دژ بە ئیسلامیشی بۆ دەرکەوتووە، ھەر وەھا نموونە و وێنەی زیندووی دینیشی دیوە، بەڵام دڵ لە وەرگرتنی نووری ئیمان دەقونجێنێ. (بۆچوونی کەسی لە بابەتی کاکە ئەحمەد، سەبارەت بە کفر و ئیمان)
□(ڕۆڵەی ھاوڕاز و ھاو گرفتاریم/پێم وایە: تەواو دەرس و مۆچیاریم/گشتی ھاوقیمەت ھەر یەک کەلیمەس/یانێ: «محبت»، ئەرزش گشتی ھەس/و... /جا بۆ ئەوە ئەو خۆشەویسییە/ببێتە گیانی، وەسیلە چییە؟/1. یەکەم وەسیلە «ڕێ جۆر کردنە»/ژیان، بەرەو بار ھەژار بردنە/و... /2. خۆ لەتەک چینی ھەژاران، جۆر کە/دۆسی و ھات و چوو، لەتەکیان زۆر کە/3. وەسیلەی سیەم: لە شەرح حاڵی/پێغەمبەران و خاسان بی حاڵی)
ژیانی ئیسلامی
موفتی زادە یەکێک لەو کەسانە بوو کە پەیوەست بوون بە بێداری/سەحوە/نەھزەی ئیسلامی یان بە ئیسلامی کردنی ئیسلام (ئیسلامی سیاسی) و ھەوڵێکی زۆری دەدا کە لە ژێر کاریگەری خوێندنەوەیەکی شۆڕشگێرانە بۆ ئیسلامی سوننی، ئیسلام لە دۆخی کولتور بۆ دۆخی ئیدئۆلۆژی بگۆزێتەوە، دیارە بۆ ئەم مەبەستەش لەگەڵ ڕێبەرانی کۆماری ئیسلامی ھاوکاریی نیزیکی لە سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامیدا کرد بەڵام دوای سەرکەوتنی شۆرش وەکوو ھەموو شۆڕشەکانی جیھان لە پاکتاوکردنی دژبەرانی دوای شۆڕش بوو بە قوربانی بەرژەوەندیەکانی سیستەمی ویلایەتی فەقێ و لە گلاوێژی ١٣٦١ لە تاران قۆڵبەست کرا و ٥ ساڵ زیندانی بەسەر داسپێنراو دواتر ٥ ساڵی تریش لە گرتووخانە و لە ژوورە تاکەکەسیەکاندا توند کرا و سەرەنجام دوای ١٠ سال زیندان و تووشبوون بە چەندەھا نەخۆشی لە گلاوێژی ١٣٧١ ئازاد کرا و لە ٢١ی رێبەندانی ١٣٧١ی ھەتاوی لە نەخۆشخانەی ئاسیای تاران کۆچی دوایی کرد.
لە ئاخرو ئۆخری دەیەی ٥٠ی ھەتاویدا ئەحمەدی موفتی‌زادە لە ژێر کاریگەری بزووتنەوەی ئیسلامی جیھانی ئیسلامی بەگشتی‌و ھەروەھا گوتاری شۆڕشگێڕی ئیسلامیی ئەو سەردەمە لە ئێران، "مەدرەسەی قورئان"ی - کە دواتر بە ناوی مەکتەب قورئان ناوزەد کرا - پێشتر لە مەریوان و دواتر لە سنە بە ھاوکاری چەند کەس لە مامۆستایانی ئیخوانی دامەزراند و داوای ئیسلاحی لە بواری فێرکاری و ڕاھێنانی دینی‌دا پێشکەش کرد کە وا وێدەچێ ئەحمەد دەیھەویست لەو مەدرەسانە دا بەرەیەکی شۆڕشگێڕ بە تێڕوانینێکی شۆڕشگێڕانەی رادیکاڵ لە پڕۆسەیەکی درێژخایەن‌دا، بەرھەم بێنێ، چونکە ئەو لە دوای لادانی شۆڕش لە ئامانجەکانی سەرەکی خۆی دەیگووت کە ئینقلاب زۆر خێرا بە بێ زەمینەسازێکی درێژخایەن دەستی پێکرد، ھەر بۆیەش بە لاڕێ‌و ئینحراف‌دا ڕۆیی. لەلایەکی‌ترەوە ڕەھەندێکی دیکەی، بەرنامەی کاک ئەحمەد، ھەر لە سەر ئەو ھێڵە گشتی‌یە دەرویشت کە رابوونی سەلەفی‌گەری (گەرانەوە بۆ ئیسلامە پاکە بێگەردەکەی سەرەتای ئیسلام‌و خیلافەتی راشیدە) لە سەدەی نۆزدەو بیست دا تەرحی کردبوو.
بەرھەمەکان
لە ئەحمەدی موفتیزادە کۆمەڵێک بەرھەمی نووسراو و تۆمارکراو بەجێ ماوە. نووسراوەکانی بریتین لە کۆمەڵێک کتێب، نامە و چەندین دەفتەری شیعر. پتر لە ٣٠٠کاسێتی دەنگ بە زمانی کوردی و فارسی لە بواری تەفسیری قورئان، بیر و باوڕ، عیبادات و فەلسەفەکانی، سیستەمە فکرییەکان، ئابووری و سیاسی ئیسلام و زانستە ئیسلامییەکانی وەک: زانستە قورئانییەکان، پەروەردە و خێزان بە یادگار ماونەتەوە. بەڵام گرنگترین بەرھەمی کاکە ئەحمەدی موفتیزادە، بزاڤێکی دینی جیاوازە لە کوردستان، کە سەرەتا بە ناوی "مەدرەسەی قورئان" و دواتر بە ناوی مەکتەب قورئان ناوی دەرکرد. ئێستاکە خوێندنەوەی جیاواز لە ڕوانگە و بیر و بۆچوونەکانی ئەحمەدی موفتیزادە لە لایەن لایەنگرانی، بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی چەن لقی جیاواز لە مەکتەب قورئان.
نامەکان
400px|چەپ|دەستخەتی یەکەمین نامەی ئەحمەد موفتیزادە، لە بەندیخانەوە، خەزەڵوەری ١٣٦٧(ک. ه.)
ئەحمەدی موفتیزادە لە بەندیخانەوە کۆمەڵێک نامە و ئامۆژگاری بۆ شاگردانی دەنووسێ و بە نھێنی ڕەوانەی دەرەوەیان دەکا. بەشێک لەم نامانە بۆ شوورای ڕێبەری مەکتەبی قورئانە و لەخۆگری کۆمەڵە بابەتی گرنگ لە سەر دۆز و بزاڤی مەکتەب قورئانە. زۆربەی نامەکانی ئەحمەدی موفتیزادە، ئامۆژگاری دینین بۆ شوێنکەوتووانی. ئەمە بەشێکە لە نامەی ژمارە یەک لە دەفتەری نامەکان، کە لە ڕێکەوتی ٥/٨/١٣٦٧ (ک. ە) نووسراوە و لە ڕیگای بەڕێز ھادی مورادییەوە گەیشتۆتە دەست شاگردانی:
شیعرەکان
ئەگەرچی باری ئەدەبی و ھۆنەری ئەحمەدی موفتیزادە کەمتر ناوبانگی دەرکردووە، بەڵام بەرھەمە ئەدەبییەکانی ئاماژە بە سەرھەڵدانی شێوازێکی نوێی «ئەدەبی دینی کوردی» یان «ئەدەبی پەروەردەیی» دەکا، کە شوێن و پێگەیەکی بەرزی بۆ ڕچاو دەکرێت. ئەم بەرھەمانە، نەختە نەختە سنووری لایەنگرانی تێدەپەڕێنێ و دەریای ئەدەب و وێژەی کوردی دەدۆزێتەوە. بەرھەمە شیعرییەکانی ئەحمەدی موفتیزادە بریتین لە:
چەن نموونە لە شیعرەکانی ئەحمەد موفتیزادە: 300px|چەپ|دیدارە گشتییەکان، ٦٨
بزاڤی مەکتەب قورئان
دوای خەلەستن لە بەندیخانە لە ساڵی ١٣٤٢، خەباتی ئیسلامی خۆی دەست پێدەکا، سەرەتا لە بۆنەکانی دینی، شایی و شین، مەولوویی، جێژنەکان و... بزاڤی ڕۆشنبیری ئیسلامی خۆی بە بانگھێشتنی خەڵک بەرەو دینی ڕاستەقینە دەس پێدەکا. لە سەرەتای ساڵی ١٣٥٦ (ک. ە) دا لە شاری مەریوان، مەدرەسەی قورئان دادەمەرزێنێ و پاشان لە شارەکانی سنە، سەقز و بۆکاندا لق دەکاتەوە. دواتر لە سالی ١٣٥٩ (ک. ە) دا، ناوی مەدرەسەی قورئان دەگۆڕێ بۆ مەکتەب قورئان. سەرەکیترین دۆز و ئامانجی بزاڤی مەکتەبی قورئان بریتی بوو لە: پەروەردە کردنی تاک و کۆمەڵ لە سەر بنەماکانی ئەخلاقی دینی و ڕێخۆش کردن بۆ پێکھێنانی حکوومەتی ئیسلامی. ئەگەرچی لەگەڵ ھەڵسانی بڵێسەکانی شۆڕشی گەلانی ئێران، ئەحمەدی موفتیزادە-بۆ ھاوڕێ بوون لەگەڵ شۆڕش- کاری سەرەکی بزاڤی مەکتەبی قورئان ھەڵدەسپێرێ، بەڵام دوای نووسرانی دەستووری ئێران - کە تێیدا مافەکانی نەتەوەیی، مەزھەبی و چینایەتی ڕچاو نەکرابوو- لە نامەی (١٣٥٩/٤/٢١) ڕوو لە ھاوڕێیانی دەکاو، ڕادەگەیێنێ: کە دەسبەرداری کاری سیاسی دەبن و ھەڵدەگەڕێنەوە سەر کاری سەرەکی خۆیان لە مەکتەب قورئاندا، واتە:بارھێنان و فێرکردنی لە سەر بنەماکانی دین و بانگەوازی ئیسلامی.
ھەڵوێستەکان
□ لە ئەندامانی دانەری دەستووری کۆماری ئیسلامی ئێران بوو کە دوای نووسران و پەسندکرانی لە حسێنیەی ئیرشادی تاراندا ڕایگەیاند:"دەست و قەڵەمتان بشکێ بۆ دەستوور پەسند کردنتان".
□ ئاغاکان بەم ڕێوشوێنەتان ماوەیێک زەبر لە ئیسلام دەدەن، بەڵام دوایی وا لە شیعە دەکەن، تا دنیا دنیا بێ، پشت ڕاست نەکاتەوە.
□ لەو موجتەھدانە بوو کە فتوای ئیرتیداد و ڕەجم (بەردەباران) ی قبوڵ نەبوو.
□ درێژترین ماوەی بەندی ئینفرادی لە بەندیخانەی ئێڤین، بۆ ماوەی ۶ساڵ و ۳مانگ، داوەتە سەر.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:مردووانی ١٩٩٣ پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرەکانی کوردیی گۆرانی پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:خەڵکی سنە پۆل:موسڵمانانی ئێرانی پۆل:سیاسەتوانانی ئێرانی پۆل:مەکتەبی قورئان