چیای_ئیڤرست
ڕێچکەی باشووری خۆرهەڵات
ڕێچکەی باشووریی خۆرهەڵات لەبەری نیپال لەبەرزی ٥٣٨٠ مەترەوە دەست پێدەکات بۆ لووتکەکەی. گەشتەکان بەزۆری لە کاتماندۆوە دەفڕن بۆ لوکلا (٢٨٦٠ مەتر) و بەناو بازاری نامچیدا تێدەپەڕن. دواتر شاخەوانان بەرەو خێوەتگەی بنچینە دەڕۆن کە زۆربەی کات شەش بۆ هەشت ڕۆژ دەخایەنێت، لە ڕێگادا ڕاهێنان دەکەن بۆ بەرزی و نزمی دژوار بۆ ئەوەی ڕێگری بکەن لە نەخۆشی بەرزایی. کەلوپەل و پێداویستیەکانی سەرکەوتن لەلایەن یەکەکان و زڕگایەکان و شێرپاییە کۆڵبەرەکان لە خێوەتگەی بنچینەوە هەڵگیراوە کە دەکەوێتە سەر ناوچەی سەهۆڵبەندانی خومبوو ، کاتێک هیلاری و تۆنزینگ لە ساڵی ١٩٥٣ بەرەو ئیڤرست بەڕێ کەتن، هاوگەشتە بەریتانییەکان لە دۆڵی کاتماندۆوە دەستیان پێکرد(کە زیاتر لە ٤٠٠ شاخەوان و کۆڵبەری لەخۆگرتبوو) ، چونکە لەو کاتەدا هیچ ڕێگایەک لە ڕۆژهەڵات زیاتر نەبوو. شاخەوانەکان ماوەی دوو هەفتە لە خێوەتگە بنچینەکە بەسەر دەبەن. لەو ماوەیەدا، کۆڵبەر و چەند شاخەوانێکی گەشتی ئاسمانی پەتی و پەیژەیان لە هەوراز و کەندەڵانەکانی تاڤگەی بەفرینی خۆمبوو دا دانا. سەهۆڵەکە یەکێک لە مەترسیدارترین بەشەکانی ڕێگاکە دادەنرێت. لەم بەشەدا چەندین شاخەوان و کۆڵبەر مردوون. جا بۆ کەمکردنەوەی مەترسیەکە، زۆربەی کات شاخەوانان پێش بەرەبەیانی بە باشی دەست دەکەن بە هەڵوەرەکردن و ڕێکردن. لە خێوەتگەی یەکەوە، شاخەوانان ڕێگا دەبڕن بۆ کۆلی خۆراوا بۆ بنکەی بەرامبەر کێوی  لۆتسێ لەچیای ئیڤرست، کە خێوەتگەی دووەم یان خێوەتگەی پێشکەوتووی بنکە (ABC) ی لێیە لە بەرزی ٦٥٠٠ مەتر دامەزرێنراوە کۆلی ڕۆژاوا دۆڵێکی تەختە، بە نەرمی بەرز دەبێتەوە، کە نیشانی کراوە لەلایەن قەراغێکی لاوەکی گەورە لە ناوەندەکە، کە ڕێگری لە گەیشتنی ڕاستەوخۆ بۆ سەرەوەی کووم دەکات، شاخەوانەکان ناچارن لە لای ڕاستی دوور، نزیک بنکەی نوپتسێ بپەڕنەوە، بۆ ڕێگایەکی بچووک کە بە "گۆشەی نوپتسێ" ناسراوە. کوومی ڕۆژئاو اش بە "دۆڵی بێدەنگی" ناودەبرێت وەک تۆپۆگرافیای ناوچەکە بە گشتی با بەرەو سەرەوە دەچێت. بەرزایی و ڕۆژێکی ڕوون و بێ با دەتوانێت کوومی ڕۆژاوا گەرم بکات بۆ شاخەوانان بۆیە لە خێوەتگای بنچینەی پێشکەوتووەوە، شاخەوانەکان بەرەو ڕووی لووتسێ لەسەر ڕەوشی جێگیر تا خێوەتگەی سێ بەرز دەبنەوە، کە دەکەوێتە سەر لێژێکی بچووک لە بەرزی ٧٤٧٠ م لەوێوە، ٥٠٠ مەتری تر دەبڕن بۆ خێوەتگەی چوارەم لە کۆلی باشوور بە بەرزی ٧٩٢٠ مەتر. لە خێوەتگەی سێیەمەوە بۆ خێوەتگای چوارەم، شاخەوانەکان ڕووبەڕووی دوو بەرەنگاریی زیاتر دەبنەوە:( جنێڤ سپۆر و باندە زەردەکان) جنێف سپۆر پەراسەیەکی ڕەشە کە لە ساڵی ١٩٥٢دا ناوی لێنراوە گوریسێکی جێگیرە یارمەتی شاخەوانەکان دەدات بۆ تێپەڕبوون بە سەر ئەم باندە بەردە بەفرپۆشە. باندە زەردەکە بەشێکە لە مەڕمەڕ و فیلیت و نیمچەشیست، هەروەها پێویستی بە نزیکەی ١٠٠ مەتر پەت هەیە بۆ بەسەرداهەڵگەڕانی. لە کۆلی باشوور، شاخەوانەکان دەچنە ناوچەی مەرگەوە ئەو شاخەوانانەی کە پێشنیاری لووتکەیان دەکەن بە شێوەیەکی ئاسایی ناتوانن زیاتر لە دوو سێ ڕۆژ لەم بەرزاییەدا خۆڕاگر بن بۆیە کەش و هەوای ڕوون و نزمی با هۆکاری گرنگن لە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە ئایا هەوڵی لووتکە بدەن یان نا ئەگەر کەش و هەوا لە ماوەی ئەم چەند ڕۆژە داهاوکاری نەکات، شاخەوانەکان ناچار بە دابەزین دەبن و دەگەڕێنەوە بۆ خێوەتگای بنچینە. لە خێوەتگەی چوارەمەوە، شاخەوانان لە نیوەشەوەوە دەست بە لووتکەی خۆیان دەکەن، بە هیوای گەیشتن بە لووتکە (هێشتا ١٠٠٠ مەتری تر لەسەرەوە) لە ماوەی ١٠ بۆ ١٢ کاتژمێردا شاخەوانەکان سەرەتا بە بەرزایی ٨٤٠٠ مەتر دەگەنە "باڵکۆنی" کە پلاتفۆرمێکی بچووکە کە دەتوانن پشوو بدەن و لە لووتکە بۆ باشوور و ڕۆژهەڵات و چێژ لە تیشکی زووی بەرەبەیان وەربگرن، شاخەوانەکان دواتر ڕووبەڕووی زنجیرەیەک لە سەپاندنی هەنگاوی بەردین دەبن کە بە شێوەیەکی ئاسایی ناچاریان دەکات بەرەو ڕۆژهەڵات بۆ ناو بەفری کەمەری قووڵ بڕۆن، مەترسییەکی ڕووژد لە بەردەمیان دەبێت. لە لووتکەی باشوورەوە، شاخەوانەکان بە دوای قەراغی چەقۆی باشووری ڕۆژهەڵاتییەوە دێن(بارەمووس) بە درێژایی ئەو شتەی کە بە "ترایای کۆرنیس" ناسراوە، کە بەفر و بەرد تێکەڵ دەبێت. ئەمە ئاشکراترین بەشی سەرکەوتنە، و هەڵەیەک بۆ لای چەپ تا ٢٤٠٠ مەتر خۆت پێ ناگیرێتەوە، لەکاتێکدا بۆ لای ڕاست ڕاستەوخۆ بەبەرزی ٣.٠٥٠ مەتر ڕووی کانگشونگە. لە کۆتایی ئەم ترەیتەدا دیوارێکی بەردی ١٢ مەتری هەیە پێی دەڵێن هەنگاوی هیلاری، لەبەرزی ٨٧٩٠ مەتر. هیلاری و تەنزینگ یەکەم شاخەوان بوون کە ئەم هەنگاوەیان بڕی و ئەو کارەیان کرد بە بەکارهێنانی ئامێر و پەتی سەهۆڵی سەرەتایی لەو ڕۆژگاردا، شاخەوانەکان بەم هەنگاوە بەرز دەبنەوە بە بەکارهێنانی پەتی جێگیر کە پێشتر لەلایەن کۆڵبەرەکانەوە دانراوە. کاتێک لە سەرەوەی هەنگاوەکە، ئەوە بە بەراوردی ئاسانە بۆ سەرەوە لەسەر بەفری بە گۆشەی مامناوەندەوە، هەرچەندە بەرکەوتنی سەر یالەکە زۆر توندە. لەگەڵ بەرزبوونەوەی ژمارەی خەڵک بۆ سەر شاخ لەم ساڵانەی دواییدا، هەنگاوەکە زۆر جار بووە بە پارچەیەک، کە شاخەوانەکان ناچار بوون کاتێکی بەرچاو چاوەڕێ بکەن بۆ هەڵکردنی پەت، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی کە بە کارامەیی شاخەوانەکان بەرەو سەرەوە و خوارەوەی چیاکە کێشە دروست بکەن. لە دوای هەنگاوی هیلاری، شاخەوانەکان هەروەها دەبێت بەشێکی شل و بەردین دا بڕۆن. شاخەوانەکان بە شێوەیەکی ئاسایی کەمتر لە نیو کاتژمێر لە لووتکە بەسەر دەبەن بۆ ڕێگەدان بە کات بۆ دابەزین بۆ خێوەتگای چوارەم پێش ئەوەی تاریکی دابێت، بۆ خۆلادان لە کێشەی ڕووژد لەگەڵ کەش و هەوای پاشنیوەڕۆ، یان لەبەر ئەوەی کە ڕەنگە تانکی ئۆکسجین تەواو ببێت.