cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یوشیھیرۆ تۆگاشی
کارەکانی
بۆتۆبی ڕاست (١٩٨٧)
پێشکەشکاری ڕۆژی لەدایکبوونی تۆندا (١٩٨٧، کە لە ھەفتەنامەی شۆنن بازب بڵاوکراوەتەوە)
ئۆکڵت تانتیدان (١٩٨٨–١٩٨٩، دوو بەش لە ھەفتەنامەی شۆنن جامپ بڵاو کراونەتەوە)
ئانجلی ترسناک (١٩٨٨، لە ھەفتەنامەی شۆنن بازدان بڵاو کرایەوە)
ئوکامی نانتێ کۆکاونەیی (١٩٨٩، کە لە ھەفتەنامەی شۆنن جامب بڵاوکراوەتەوە)
دە دێ شووارو کۆپید (١٩٨٩–١٩٩٠، بە زنجیرەیی لە ھەفتەنامەی شۆنن جامپ)
یو یوو ھاکۆشۆ (١٩٩٠–١٩٩٤، بە زنجیرەیی لە ھەفتەنامەی شۆنن جامپ)
ئاستی ئی (١٩٩٥–١٩٩٧، زنجیرەیی لە ھەفتەنامەی شۆنن بازدان)
ھەنتەر × ھەنتەر (١٩٩٨–ئێستا (ھەتە)، بە زنجیرەیی لە ھەفتانە شۆنن بازب)
٧٧٥ (ژمارە)
٧٧٥ (حەوت سەد و حەفتا و پێنج) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٧٤ و ٧٧٦.
یوشیھیرۆ تۆگاشی
کارەکانی
ئاکوتن وارس (٢٠١٧، لە گراند جامپ بیم، تەنھا چیرۆکەکە، کە لەلایەن ھاچی میزۆنۆوە ڕوونکراوەتەوە)[١٦]
٧٧٥ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
یوشیھیرۆ تۆگاشی
کارەکانی
تری ئێدیت
بایۆھازارد ٣: دوایین کتێبی ڕێنیشاندەری فەرمی ھەڵاتن (١٩٩٩، بڵاوکراوە لەلایەن ASCII)[39]
ڕاوچی فەرمی × ڕێنیشاندەری ڕاوچی (٢٠٠٤، کە لەلایەن شوئیشا بڵاوکراوەتەوە)[٤٠]
یوو ھاکۆشۆ کە کتێبی کەسایەتی جیھانی ژێر زەوی (٢٠٠٥، لەلایەن شوئیشا بڵاوکراوەتەوە)[٤١]
یوو ھاکۆشۆ وێنەکێشانی (٢٠٠٥، کە لەلایەن شوئیشا بڵاوکراوەتەوە)[٤٢]
ئۆبۆ— نو— بۆ چیبۆ— نو- (٢٠٠٥، کە کۆدانشا بڵاوی کردەوە)
ھیتاپی مانگا کێنکیوجۆ ئاڕ (٢٠١١، لەلایەن Shueisha بڵاوکرایەوە
سەرچاوەکان
https://en.wikipedia.org/wiki/Yoshihiro_Togashi
وەرگیراوە لە کتێبخانەی نیشتیمانی فەڕەنسا http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb12567867q
پۆل:وێنەکێشانی مانگا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:زیندووان
زانکۆی سۆفیا
زانکۆی سۆفیا کۆنترین دامەزراوەی خوێندنی باڵایە لە بولگاریا. زانکۆکە لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٨٨٨ دامەزراوە، بۆ ئەوەی وەک دامەزراوەی سەرەتایی خوێندنی باڵا لە بولگاریا خزمەت بکات. سەرەتا چوار وانەبێژی ئاسایی و سێ وانەبێژی زیادە و ٤٩ خوێندکاری ھەبوو. وەک خولێکی پێداگۆژی باڵا دامەزراوە، دوای چەند مانگێک بووە قوتابخانەیەکی باڵا و لە ساڵی ١٩٠٤ بووە زانکۆ
لە ساڵی ٢٠٠١ زانکۆی سۆفیا یەکەم ئاتینای بولگاریا بوو کە فاکەڵتییەکی تیۆلۆژی کردەوە کە لەلایەن کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی نیشتمانییەوە فەرمانڕەوایی دەکرد دوای ڕووخانی کۆمۆنیزم. زانکۆکە ١٦ کۆلێژ و سێ بەشی ھەیە، کە زیاتر لە ٢١ ھەزار خوێندکار تێیدا دەخوێنن. سەرۆکی زانکۆی ئێستا ناوی ئەناستاس گێردژیکۆڤە.
سەرچاوەکان
پۆل:زانکۆی سۆفیا پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٨٨ لە بولگاریا
باخچەی ئاژەڵانی بریستۆڵ
وێنۆک|دەرگای سەرەکی بۆ باخچەی ئاژەڵانی بریستۆڵ. لەلایەن ڕۆد واردەوە گیراوە لە ١٠ی نیسانی ٢٠٠٧ باخچەی ئاژەڵانی بریستۆڵ یەکێکە لە باخچەی ئاژەڵان لە شاری بریستۆڵ لە باشووری ڕۆژاوای ئینگلتەرا. ئەرکی ڕاگەیەندراوی باخچەی ئاژەڵان بریتییە لە "پاراستن و بەرگریکردن لە" جۆراوجۆری زیندوو لەڕێگەی بەخێوکردنی جۆرە لەناوچووەکان، پاراستنی جۆرە مەترسیدارەکان و شوێنی نیشتەجێبوون و پێشخستنی تێگەیشتنێکی فراوانتر لە جیھانی سروشتی".
ژمارەی کۆکردنەوەی شیردەرەکان لە باخچەی ئاژەڵان نزیکەی ٣٠٠ کەسە، کە نوێنەرایەتی ٥٠ جۆر دەکەن، لەوانە: گۆریلا، شێرە ئاسیایییەکان، کەنگەرۆی دارەکانی گودفیلۆ، و پاندای سوور. لەنێو ئەو جۆرانەی کە ئێستا لە بریستۆڵ دەبینرێن کە لە باخچەی ئاژەڵانی دیکەی بەریتانیادا دەگمەنن یان نین، شەمشەمەکوێرەی میوەی لیڤینگستۆن، ئای ئایس و کوۆڵەکانن.
ناوچەی توایلایت لە باخچەی ئاژەڵان یەکەم پێشانگای خۆی بوو لە جۆری خۆی کاتێک کرایەوە، چەندین پێشانگای تری ناوماڵ ھەیە لەوانە خانوویەکی مێروو و پەلەوەر و ئەکواریۆم لەم نێوەندەدا لە دەرەوە چەندین باڵندەخانە و گەمارۆی فۆک و پەنگوین ھەیە. دوورگەکانی دەریاچەکان شوێنی گۆریلا و تامارینی شێری زێڕین و تامارینی شێری سەر زێڕین و گیبۆن و مەیموونی کۆترە.
٣١٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٧٧٦ (ژمارە)
٧٧٦ (حەوت سەد و حەفتا و شەش) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٧٥ و ٧٧٧.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ماریز کۆندێ
ماریز کۆندێ نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
قارعە
سوورەتی قارعە سوورەتی ١٠١ی قورئانە و ١١ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی عادیات دابەزیوە.
ماریز کۆندێ
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧ پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی
قارعە
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:ژیانی دوای مردن
چوگۆی بایکجی
پاشا "چوگۆ"ی بایکجی (بە هانگۆل: 초고왕 ،소고왕 ،속고왕؛ بە ھانجا: 肖古王 ،素古王 ،速古王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٢١٤ی زایینیدا مردووە، ٥ـەم فەرمانڕەوایی بایکجیـبوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (١٦٦ز بۆ ٢١٤ز)ـبوو. کوڕی پاشا گایروـبوو.
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٢١٤ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٢ەم لە ئاسیا پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٣یەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی دووەم پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی سێیەم
بڕیارنامەی ٩٢٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:سۆماڵیا لە ١٩٩٤ پۆل:سۆمالیا لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سۆماڵیا
سوپەر ماریۆ
سوپەر ماریۆ یەکێکە لە یارییە فانتازیاکانی کۆنسڵ کە کۆمپانیای نینتێندۆ دروستی کردووە و کەسایەتی سەرەکی یارییەکە ماریۆیە. سەرەڕای ئەوەش زنجیرەی Super Mario Bros. بە کورتی ناوی لێنراوە ماریۆ، بەناوبانگترین یارییە لە زنجیرە یارییەکانی سوپەر ماریۆ. بەلایەنی کەمەوە یەک یاری Super Mario بۆ ھەموو کۆنسڵی ڤیدیۆیی نینتێندۆ بڵاوکراوەتەوە.
وێنۆک
یارییەکانی سوپەر ماریۆ بەدوای سەرگەرمیەکانی ماریۆدا دەگەڕێن، بەزۆری لە یارییەکانی سوپەر ماریۆ یان قارچکخۆر، یاریزانەکە کەسایەتی ماریۆ کۆنتڕۆڵ دەکات. زۆرجار لویجی برای و ھەندێکجاریش ئەندامانی دیکەی بنەماڵەی ماریۆ لەگەڵیدا دەبن. لەم پلاتفۆرمەی یارییە ڤیدیۆییەکاندا یاریزان دەتوانێت بجوڵێت و باز بدات بەسەر دوژمنەکاندا و بچێتە کۆتایی ھەر قۆناغێک. یارییەکانی ماریۆ بەزۆری چیرۆکێکی سادەیان ھەیە و بڕیارە ئەو شازادەیەی کە خۆشەویستەکەی ماریۆیە و ماریۆ دەیەوێت یادەوەرییەکەی لەلایەن دوژمنی ماریۆوە دزراوە کە کەسایەتی بۆوسەرە و ماریۆ بەدوای ڕزگارکردنی شازادەدا دەگەڕێت. یەکەم ناونیشانی زنجیرەکە بریتی بوو لە Super Mario Bros کە لە ساڵی ١٩٨٥ بۆ سیستمی یاری نینتێندۆ (NES) بڵاوکرایەوە و نزیکەی ئەو چەمک و پێناسەیانەی کە پێناسەی یاریکردنی ماریۆیان لەو یارییەدا کرد تا ئەمڕۆش وەک خۆیان ماونەتەوە. چەندین ھێز و سەرکەوتن و بابەتی تێدایە کە توانای تایبەت بە ماریۆ دەبەخشێت وەک گەورەبوون یان فڕێدانی تۆپی بچووک و گەورە. زنجیرەی سوپەر ماریۆ بەشێکە لە زنجیرەی گەورەی ماریۆ. ئەمەش ژانەرەکانی تری یاری ڤیدیۆیی و ھەروەھا میدیای وەک فیلم، تەلەفزیۆن، میدیای چاپکراو و کاڵاکان دەگرێتەوە. تا مانگی ئەیلوولی ٢٠١٥ زیاتر لە ٣١٠ ملیۆن یاری زنجیرەی سوپەر ماریۆ لە سەرانسەری جیھاندا فرۆشراون، بەمەش باشترین زنجیرە یارییە ڤیدیۆییەکان لە مێژوودا.
سەرچاوەکان
پۆل:دەستوورییەکانی نینتێندۆ پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان
کاتجێ
لە فیزیکدا، کاتجێ یان کات-جێ مۆدێلێکی بیرکارییانەیە کە تیایدا جێ کە سێ-ڕەھەندی‌یە لەگەڵ کات کە یەک-ڕەھەندییە تێکەڵ دەکرێت و یەک پەیوەستار پێکدێنێت.
کاتجێی ئاسایی ئێمە لە بۆشایی یوکلیدیدا تەماشا ئەکرێت، کە تیایدا بۆشایی خۆی بە سێ ڕەهەندی دا ئەنرێ، وە کاتیش ئەکرێتە ڕەهەندی چوارەم. بە یەکخستنی بۆشایی و کات لە یەک چەنلۆدا کە ناسراوە بە بۆشایی مینکۆسکی فیزیاناسان توانیویانە زۆر بیردۆزی فیزیایی سادە بکەنەوە، هەروەها توانیویانە شێوازی بەڕێوەچوونی گەردوون ڕوون بکەنەوە لە ئاستی گەورەتر لە کاکێشان و لە ئاستی بچوکتریش لە ئەتۆم.
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان  پۆل:کات
فیزیک
فیزیا یان فیزیک زانستێکی سروشتییە؛ بریتییە لە تاوتوێکردنی ماددە و جووڵەی ماددە لە بۆشاییدا و ھەموو ئەو شتانەی لەوانەوە دەگیردرێن، وەکوو وزە و ھێز. بەرینتر، شیکارییەکی گشتیی سروشتە بە مەبەستی تێگەیشتن لە چۆنیەتیی ئاکاری جیھان و گەردوون. لە ڕابردووی دوورەوە ھەتا ئێستە فیزیک پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ زانستەکانی بیرکاری و کیمیا ھەبووە.
وشەڕەتناسی
وشەی فیزیا وشەیەکی یۆنانی کۆنە (فیزیک) بە مانای سروشت دێت.
ئەم زانستە لە زمان و نەتەوە جیاوازەکەن بە جیاواز بەکارھاتووە، بۆ نموونە:
فیزیای کۆن
فیزیای کۆن یا کلاسیک بە گشت ئەو بیردۆزانە دەگوترێت کە لە چەند یاسایەکی نەگۆڕی بنچینەیی پێک ھاتوون، وەک میکانیکی کلاسیک، داینامیکە گەرمی، تیۆریی کارۆموگناتیسی، و … ھتد. لەم جۆرە فیزیایەدا بە ھەبوونی چەند زانیارییەک لەسەر دۆخی ھەنووکەیی و مێژووی پڕۆسەکە، دەشێت داھاتووی پڕۆسەکە بە تەواوی بدۆزرێتەوە. بۆ نموونە گەر کەسێک زانیاری ھەبێت لەسەر خێراییی تەنێک، دەتوانرێت بە سوود وەرگرتن لە ھاوکێشەکانی کاینێماتیک بزانرێت دوای کاتێکی دیاریکراو لە داھاتوودا دەگات بە کوێ.
پێڕستی ئەو کەسانەی کە وەرگری خەڵاتی نۆبڵن لە فیزیادا
پێڕستەکە ببینە لێرەوە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زانستە سروشتییەکان فیزیک
بەھادور شای یەکەم
بەھادورشای یەکەم حەوتەمین پادشای میرنشینی گورکانی بوو، لە ماوەی ٥ ساڵەی حوکمڕانیدا، شانشینی گورکانی زۆر لاواز بوو. لە کۆتاییدا لە ٢٧ی شوبات بەھۆی لەدەستدانی تەندروستی کۆچی دوایی کرد.
سەرەتای تەمەن
alt=شازادە موعزەم لە تەمەنی گەنجیدا|وێنۆک|شازادە موعزەم لە تەمەنی گەنجیدا بەھادور شا لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٦٤٣ بە ناوی موعەزەم لە شاری بورھانپور لەدایکبووە و کوڕی سێیەمی ئیمپراتۆری شەشەمی موغەکان ئاورەنگزێب بووە لەلایەن نەواب بای ھاوسەرەکەیەوە.
لە سەردەمی شاجەھان
لە سەردەمی باپیرەیدا، موعەزەم لە ساڵی ١٦٥٣ تا ١٦٥٩ وەک وەزیری لاھور دەستنیشانکرا. موعەزەم لە ساڵی ١٦٦٣دا جێگەی شایستا خان گرتەوە وەک حاکمی دەکان، شیڤاجی ھەڵیکوتایە سەر جەرگەی ئاورانگابادی پایتەختی دەکانی موغەکان لەکاتێکدا موعەزەمی بێھێز ھیچی نەکرد بۆ ڕێگریکردن لێی. ئاورەنگزێب بەم شتە تووڕە بوو، بەتواناترین فەرماندەی خۆی ڕاجا جای سینگی نارد بۆ ئەوەی شیڤاجی و لێرەشدا پەیمانی مێژوویی پوراندار شکست بھێنێت
لە سەردەمی ئاورەنگزێب
alt=ئیمپراتۆر ئاورەنگزێب پێشوازی لە شازادە موعەزەم دەکات. کتێبخانەی چێستەر بیتی|وێنۆک|ئیمپراتۆر ئاورەنگزێب پێشوازی لە شازادە موعەزەم دەکات. کتێبخانەی چێستەر بیتی دوای ئەوەی ڕاجا جای سینگی یەکەم لە پوراندەر لە شیڤاجی بردەوە، لە مانگی ئایاری ساڵی ١٦٦٧دا موعەزەم بەرپرسیارێتی دەکانەکەی پێدرا و لەلایەن مەھاراجا جاسوانت سینگەوە ھاوکاری کرا. لە ساڵی ١٦٧٠ موعەزەم یاخیبوونێکی ڕێکخست بۆ ڕووخاندنی ئاورەنگزێب و ناساندنی خۆی بە ئیمپراتۆری موغەکان. ڕەنگە ئەم پلانە بە ھاندانی مەراتاکان داڕێژرابێت و مەیلی و دڵسۆزی موعەزەم خۆی ئەستەمە بتوانرێت پێوانە بکرێت. ئاورەنگزێب ئەو پیلانەی زانی و دایکی موعەزەمی بە ناوی بێگم نەواب بای نارد بۆ ئەوەی لە یاخیبوون دووری بخاتەوە. موعەزەم گەڕایەوە بۆ دەرباری موغەکان و چەند ساڵی دواتر لەژێر چاودێری ئاورەنگزێبدا بەسەر برد. بەڵام موعەزەم دیسانەوە نزیک بوو لە ڕاپەڕین لە ساڵی ١٦٨٠ لەسەر سیاسەتی زەوی سووتاوی ئاورەنگزێب لە کاتی سەرکوتکردنی یاخیبوونەکانی ڕاجپوتەکاندا. جارێکی تر ئاورەنگزێب بە نەرمی و نەرمی موعەزەمی ڕازی کرد و بە وریایەکی زیاترەوە سەیری دەکرد. بۆ ماوەی حەوت ساڵی داھاتوو، لە ساڵی ١٦٨١ تا ١٦٨٧، مێژوونووس مونیس فاروقی، موعەزەم بە «کوڕێکی گوێڕایەڵی بێ ئیرادە» وەسف دەکات.
یاخیبوونی سیکەکان
وێنۆک|alt=Bahadur Shah, distinguished by a halo, with two other men on an elephant|بەھادور شا لە گەشتێکی سیخەکاندا
بەھادور شا، بە بیستنی ڕاپەڕین بە سەرۆکایەتی بەندا بەھادور لە پەنجاب (ناوچە)|پەنجاب تەنھا ساڵێک دوای مردنی گورو گۆبیند سینگ، دەکانی بەجێھێشت بەرەو باکوور. سیخەکان بە وریایییەوە دەستیان کرد بە جووڵە بەرەو دەھلی و چوونە ناو سەرکاری ھیسار لەوێ دەستیان کرد بە ئامادەکاری بۆ ھەڵمەتێکی سەربازی. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٧٠٩دا ھێرشیان کردە سەر سامانا و لە شەڕی سامانادا فۆجداریان شکست پێھێنا لەکاتێکدا شارۆچکەکەیان دوورخستەوە. پێش ئەوەی سیرھیند لە شەڕی چاپار چیریدا بگرێت، بەندا شەھاباد، سەدھاورا و بانوری گرت. پێش ھاتنی بەھادور شا لە مانگی کانوونی دووەمدا، بەندا سەرکاری سیرھیندی گرتبوو، چەندین پەرگانای سەرکاری ھیسار، و سەرکاری ساھارانپوری داگیرکردبوو.
دوای سەرکەوتن لە سیرھیند، سیخەکان ڕوویان لە دۆئابی گەنجیک کرد. لەگەڵ سەرھەڵدانی کێشەیەک لە پەرگانا دیوبەند و موسڵمانانی سیخ کە گلەیی لە زیندانیکردن و گۆشەگیری لەلایەن فەوجدار جەلالخانەوە دەکرد، بەندا لە ڕێگای جەلال ئاباد بە سەر سەحرانپور ڕێپێوانێکی کرد. فەوجدارەکەی سەحرانپور، عەلی حەمید خان، ھەڵھات بۆ دەھلی لەکاتێکدا سیخەکان شکستیان بە بەرگریکاران ھێنا و شارۆچکەکەیان کەمکردەوە. دواتر ھێرشیان کردە سەر بێھات کە ''پیرزاداکانیان بە کردەوەی دژە ھیندۆسی بەناوبانگ بوون، بەتایبەتی سەربڕینی مانگا. شارۆچکەکە دوورخرایەوە و پیرزاداکان کوژران. پاشان بەرەو جەلال ئاباد ڕێپێوانیان کرد و بەندە داوای لە جەلال خان کرد کە خۆی ڕادەست بکات و زیندانییە سیخەکان ئازاد بکات، بەڵام فەوجدارەکان ڕەتی دەکەنەوە. لە ٢١ی تەممووزی ١٧١٠ ھاتنە ناناوتا و شێخزادە ناوخۆیییەکانیان تێکشکاند. پاشان سیخەکان گەمارۆی جەلال ئابادیان دا بەڵام بەھۆی لافاوەکەی ڕووباری کریشنا کشانەوە بۆ جەلاندەر دوئاب. سیخەکان دەسەڵاتی تازە دامەزراویان بەکارھێنا بۆ لابردنی بەرپرسانی موغەکان و گۆڕینی سیخەکان. بەندا پایتەختی خۆی لە لۆھگار کرد، لەوێ mint. سیستەمی موغەکانی Zamindari ھەڵوەشاندەوە و خاوەندارێتی زەوییەکانی خۆیان بە جووتیاران دا.
مردن
alt=شوێنی کۆچی دوایی شا بەھادوری یەکەم|وێنۆک|شوێنی کۆچی دوایی شا بەھادوری یەکەم بەپێی مێژوونووس ویلیام ئیرڤین، ئیمپراتۆر لە مانگی یەکی ساڵی ١٧١٢ لە لاھور بووە کاتێک "تەندروستی شکستی ھێناوە". لە ٢٤ی شوباتدا دوا دەرکەوتنی گشتی خۆی ئەنجامدا، و لە شەوی ٢٧–٢٨ی شوباتدا کۆچی دوایی کرد؛ بە گوتەی ئاغای موغەکان کاموار خان، بەھۆی "گەورەبوونی سپڵ"ەوە مردووە. لە ١١ی نیساندا تەرمەکەی لەژێر چاودێری بێوەژنەکەی میھر-پەروار و چین قلیچ خان ڕەوانەی دەھلی کرا. لە ١٥ی گوڵان لە حەوشەی مزگەوتی مۆتی (مزگەوتی مرواری) لە مەھرەولی بە خاک سپێردرا، کە لە نزیک دەرگای ساڵی قوتبەدین بەختیار کاکی. دوای ئەو کوڕەکەی جەھەندەر شا کە تا ساڵی ١٧١٣ حوکمڕانی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٤٣ پۆل:مردووانی ١٧١٢ پۆل:پاشاکانی گورکانی لە هیندستان پۆل:خەڵکی ئاگرە پۆل:پاشاکانی گورکانی لە ھیندستان
تەکاسور
سوورەتی تەکاسور سوورەتی ١٠٢ی قورئانە و ٨ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی قارعە دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
٧٧٧ (ژمارە)
٧٧٧ (حەوت سەد و حەفتا و حەوت) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٧٦ و ٧٧٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
خالید حەیدەری
خالید حەیدەری (١٩٥٠ لە مەھاباد - ١٩٨٠ لە کووت) فڕۆکەوانی ھێزی ئاسمانیی کۆماری ئیسلامی ئێران لە کاتی شەڕی ئێران-عێراق بوو، کە تەنیا دوو کاتژمێر پاش ھێرشی عێراق بۆ سەر ئێران لە دەسپێکی ئەم شەڕە بە ئامانجی وڵام دانەوەی ھێرشی عێراق لە ئۆپراسیۆنێک بە ناو ئاڵفا ڕێد ھێرشی کردە سەر شاری کووت. لە ئاکامی پێکانی فڕۆکەکەی لە لایان ھێزی عێراقەو گیانی لە دەست دا. لە ساڵی ٢٠١٢ لە شاری کووت تەرمەکەی دۆزرایەوە و بۆ شاری مەھاباد ڕاگوێزرا.
گۆدیڤا
گۆدیڤا (، بە ئینگلیزیی کۆن: Godgifu واتە خواداو یان دیاریی خودا؛ لەدایکبووی ١٠٤٠ – مردووی ١٠٨٠) بەپێی ئەفسانەکانی ئینگلیس ھاوسەری دووکی ناوچەی کاڤێنتری ئەم وڵاتە بووە کە بۆ ناچارکردنی شووەکەی بە کەمکردنەوەی باجی سەر کۆمەڵانی خەڵک بە ڕووتی بە نێو شار دا دەخولێتەوە.
ئەو کاتێ کە دەبینێت شووەکەی باجی زۆر قورس لە خەڵک دەسێنێت و ئەمە بووەتە ھۆی ھەژاری و نەداری ئەوان، لە شووەکەی داوا دەکات کە باج کەم بکاتەوە، بەڵام شووەکەی ناچێتە ژێر بار و مل نادات. پاش ماوەیەک داواکردن ئاخری شووەکەی مەرجێکی بۆ دادەنێت و پێی دەڵێت ئەگەر تۆ بە ڕووتی بە نێو شار دا بسووڕیتەوە ئەوا من باجی سەر خەڵک کەم دەکەمەوە. گۆدیڤا بەمە ڕازی دەبێت، و خەڵک لە بڕیارەکەی ئەو ئاگادار دەکرێنەوە.
گۆدیڤا بە لەشی ڕووت سواری ئەسپ دەبێت و بە نێو شار دا دەخولێتەوە، بەڵام خەڵک کە پێشتر ئاگادار کراونەتەوە بۆ ڕێزگرتن لەم خانمە ئەو ڕۆژە لە ماڵ نایەنە دەرەوە و درگا و پەنجەرەکان دادەخەن. دواتر لە مێژووی ئینگلیس و کاڤێنتری دا خاتوو گۆدیڤا وەکوو ژنێکی بەڕێز و پاک پێگەیەکی کۆمەڵایەتی بەرز پەیدا دەکات و پەیکەرەکەی لە کاڤێنتری دروست دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆدیڤا پۆل:مردووانی سەدەی ١١یەم
گشکەسە
گشکەسە (Gişkese، بە فارسی: گشکسه) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٣٢ کەس لە ٣٦ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
سوباریەکان
کۆنترین ئاماژەپێکردن بە سووئیەکان دەگەرێتەوە سەردەمی بنەمالە سۆمەریەکان یەکەم دەق دەقی پاشای لەگشە بە ناوی (ئایاناتم) کە دەسەلاتی لە ناوچەکە دا ھەبووە باسیان دەکات کەچۆن ھێرشیان کردووەتە سەریان و باج و سەرانەیان بەسەردا سەپاندوون ھەروەھا دەقی (سەرجۆنی ئەکەدی)ئاماژە بەو ھێرش و داگیر کاریانە دەدات ناوی سوبارتۆ ھاتووە ھەروەھا (نرام سین) لە ھێرشەکەیدا بۆ سەر سوبارتۆ ھەولی داگیر کردنی دەدات باسی سوبارتۆ دەکات لە دەقێک دا ھاتووە کەوا شاری خامازی پایتەختی سوئییەکان بووە ھەروەھا لەھەمانکات دا دەلێ پایتەختی لولوبییەکان بوو ھەروەھا(حامورابی) لەدەقێک دا دەلێت ھێرشم کردە سەر ھەردوو ولاتی سوبارتۆ و گۆتیۆم لە سەردەمی بنەمالەی ئوری سێیەم ئاماژە بە ناوی سوئییەکان دەکات کە چۆن لەگەل عیلامیەکان یەکیان گرتووە توانیویانە شاری ئور بگرن و تێکی بدەن بۆیە لەم دەقە ناویان بە تێکدەر و کاولکار ھاتووە ئەمەش بەلگەیەکە کەوا سوئییەکان پەیوەندی سیاسی و دبلۆماسی یان ھەبووە و توانیویانە ھاوپەیامنییەتی لەگەل دەوروبەر ببەستن لەکۆتای دا ئاشووریەکان توانیان ولاتی سۆبارتۆ دگیر بکەن حوکمیان کۆتایی پێ بھێنن.
ناویان
سەبارەت بە ناویان پێیان دەلێن سووئیەکان لە ناوی ولاتەکەیانەوە ھاتووە سۆمەریەکان بە ناوچەکەیان دەووت سوبار یان شوبار ھەروەھا ئەکەدییەکان دەیان وت سوبارتۆ (تو) لەزمانی ئەکەدی بە مانای ناوچەکە دێت واتە ناوچە سوبار ھەروەک بە ناوەکانی (ئیلام تۆ-مارۆ-ئۆراتۆ)دەوترا لە زمانی سۆمەریش سوبار بە مانای باکوور دێ واتە خەلکی باکوور.
شوێنیان
لە ناوچەی باکووری ڕۆژھەلاتی مووسڵ نیشتەجێ بوون دەسەلاتیان گەیشتووەتە دیاربەکر لە باشووریش کەرکووک واتە ناوچەکانی باشووری کوردستان بەشێک لە ناوچەکانی باکوور ورۆژھەلاتی کوردستانیان لەژێر دەست دابوو تا نزیک دەریای سپی ناوەراست.
ئابووریان
لە ڕووی ئابووری بە دار و بەرد بەناوبانگ بوونە ئەمەش وای کردووە ھۆزەکانی باشوور و ناوەراست ھێرشیان بکەنە سەر وەک لە دەقە مێژوویەکاندا دەردەکەوێ ھەروەھا لە دەقە مسمارییەکان باس لە گەنمی سوباری کراوە جگە لە کۆیلە سوباری لە نووسینێکی شاری ئالالاخ (تل عطشانە) لە سووریا دەردەکەوێ کە ناوچەی سوئییەکان ھەنجیری باشی لێ بووە ئەمەش ئەوە دەگەیەنێ کە سوئیەکان لە لایەنی کشتوکاڵ و باخداری پێشکەوتو بوونە لەچاو ھۆزەکانی دەوروبەریان.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاشوور پۆل:مێژووی ئەرمەنستان پۆل:مێژووی ڕۆژاوای ئاسیا پۆل:ویلایەت و ناوچە ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین پۆل:ویلایەت و ناوچەکان کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دامەزراون
ئەنادۆڵ
ئەناتۆلیا
thumb|300px|وێنەیەکی ئەناتۆلیا بە مانگی دەستکرد گیراوە ئاناتۆلیا یان ناوی ئێستای تورکیای سەردەم ئەنادۆڵ، بە یۆنانی: ανατολή بە فارسی: آناتولی) بە واتای ڕۆژھەڵاتن دێت، نیمچەدوورگەیەکی شاخاوییە لە ڕۆژاوای ئاسیا لەسەر دەریای ناوەڕاست و زۆربەی خاکەکانی تورکیا دەگرێتەوە کە ئەنقەرەی پایتەخت دەکەوێتە ناوچەکەوە، ڕووبەرەکەی بە ٧٤٣،٠٠٠ کم٢ مەزەندە دەکرێت، و دەورەدراوە بە دەریای ئیجە و مەڕمەڕە و دەریای ڕەش، ھەروەھا زۆر جار بە ناوی ئاسیای بچووک دەناسرێت.
جوگرافیای سروشتی
نیمچەدوورگەیەکە لە ڕۆژاوای ئاسیا، و دەکەوێتە نێوان دەریای ڕەش و دەریاس سپی (ناوەڕاست،) و بەشە ئاسیاکەی تورکیا دەنوێنێت، و زۆربەی کات بە ناوی ئەنادۆڵ باس دەکرێت و لە ڕووی جوگرافییەوە بە ئاسیای بچووک دەناسرێت، دەریای ئیجە ناوچەکە لە یۆنان جیا دەکاتەوە لە لای ڕۆژاواوە، و لەلای ڕۆژھەڵاتەوە نیمچەدوورگەکە درێژ دەبێتەوە تا دەگاتە بەرزاییەکانی فورات، و ھەموو ناوچەکەش دەکەوێتە تورکیاوە.
دانیشتووان
بەرزاییەکانی ئەنادۆڵ تاکو ئێستا ڕێڕەوی نێوان ئەورووپا و وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتی دوورە، کە ئەمەش وایلێکردووە چەندین شارستانی ھەمەجۆر و چەندین نەتەوەی جیاواز ببینێت یان پێیدا تێپەڕبن، کە دیارترینیان لیدیەکان و مادەکان و یۆنان و ڕۆمان بوون پاشان عەرەب چەند ناوچەیەکی فراوانیان لێ فەتح کرد و بوونی تورک لە ناوچەکە لە سەدەی دوانزەی زاینییەوە دەرکەوتووە، کاتێک ھۆزە تورکیەکان لە ناوەڕاستی ئاسیا و ئێرانەوە ڕۆیشتن بەرەو ئەنادۆڵ و چەند شانشینێکی بچووکیان تێیدا دامەزراند، و بوونیان جێگیر بوو لە ناوچەکە و لە دوای دامەزراندنی دەوڵەتی عوسمانیەوە، بەم شێوەیە ڕەگەزی تورکی زۆربەی ناوچەکەی گرتۆتەوە لە ئێستادا.
لە ئێستادا ٪٨٠ی دانیشتووانی ناوچەکە تورکن، و کورد ٪١٥ی ناوچەکە پێک دەھێنن، ھەروەھا چەند کەمایەتییەکی بچووک لە خۆدەگرێت لە ئەلبانی، عەرەب، زازایی، ئەرمەنی، ئاشووری، بۆسنەیی، جۆرجی (گورجی)، یۆنانی و جوو ... ھتد.
ئابوور
thumb|250px|دیمەنێکی باشووری ئەنادۆڵ دانیشتووانی ناوچەکە ئیش دەکەن لە کشتوکاڵ و بەخێوکردنی مەڕوماڵات و پیشەسازیدا، و بارودۆخی سروشتیی ناوچەکە یارمەتیدەرە بۆ بڵاوبوونەوەی کشتوکاڵی کێڵگەیی (گەنم و جۆ) و کشتوکاڵی پاقلەمەنییەکان (نیسک) بە شێوەیەکی فراوان لەگەڵ کشتوکاڵی لۆکە و سەوزە و چەوەندەری شەکری و ودرەختە بەردارە ھەمەجۆرەکان، ھەروەھا بارودۆخی سروشتی گونجاوە بۆ پەروەردەکردنی گیانلەبەران. ھەروەک پیشەسازیی چنین و مافوور ھەیە لە ناوچەی قۆنیە ھەروەک پیشەسازیی خواردەمەنیەکان بڵاوە لە ناوچەکە لەگەڵ چەندین پیشەسازی تر لە ناوچەی ئەنقەرە.
مێژوو
ئاسیای بچوک بە یەکێک لەو ناوچانە دادەنرێت کە سەرەتای شارستانی تیا دەرکەوتوو، ئەگەری ئەوە ھەیە کە دانیشتوانی ئەم ناوچەیە بۆ یەکەمجار بەکارھێنانی ئاسنیان ناسیبێت پێش ٣٥٠٠ ساڵ، زاناکانی ئاسەوار چەند نیشانەیەکیان دۆزیوەتەوە کە ئاماژە بە کۆمەڵگەیەکی پێشکەوتوو ئەکات لە ناوەڕاستی باشوری ئاسیای بچوک لە پێش ٦٠٠٠ پێش زاینی، و شانشینی حیسیەکان دەرکەوتوو تیایدا لە ساڵی ١٩٠٠ی پێش زاینی و دانیشتوانی ئیجی جێگیر بوون لە ناوچەکە لە ساڵانی ١٢٠٠ پێش زاینی، ھەروەھا ئاسەواری شارستانی ئیغریقیە کۆنەکانی تیایە کە لە ئاسیای بچوک ژیاون.
ڕۆمان دەستیان گرتووە بەسەر ڕۆژئاوای ئاسیای بچوکدا ساڵی ١٣٣ پێش زایین، و دەستیان گرت بەسەر نیمچەدوورگەکەدا ساڵی ٥٠ی پێش زایین.
بەڕبەڕەکانی ناوەڕاستی ئاسیا دەستیان گرت بەسەر ناوچەکەدا لە سەدەی سێی زایینی، و موسڵمانان شارەکانیان فەتح کرد لە سەدەی حەوتی زاینییەوە، و حوکمی تورکی دەستی پێکرد تیایدا لە ساڵی ١٠٧١زاینییەوە، پاشان ھەڵمەتە خاچپەرستی و مەغۆلیەکان لە سەدەی سیانزە و چواردەی زاینییدا بوو بە ھۆی ڕوخانی دەسەڵاتی سەلجوقی تورکی لە ناوچەکە، وھەروەک سەرەتای ڕێگە بوو بۆ دامەزراندنی دەسەڵاتی عوسمانیەکان لەم ناوچەیەدا.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا پۆل:جوگرافیای یۆنانی کۆن پۆل:جوگرافیای تورکیا پۆل:ئەوراسیا پۆل:جوگرافیای ئەرمەنستان پۆل:جوگرافیای ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان پۆل:ڕۆژھەڵاتی نزیک پۆل:نیمچەدوورگەکانی ئاسیا پۆل:ھەرێمەکانی تورکیا پۆل:پارێزگاکانی فیزیۆگرافیا پۆل:ڕۆژھەڵاتی نزیکی دێرین
نیشانەکاری
نیشانەکاری (بە ئینگلیزی semiosis لە لاتینیەوە بەمانای "نیشانەکردن")، بریتیە لە هەر کردارێک، هەڵسوکەوتێک یان پرۆسەیەک کە نیشانەی تێدا بەکار بهێنرێت لەوانەش بەرهەمهێنانی مانا'یەک. بە کورتی - بریتیە لە پرۆسێسکردن (چارەسەرکردن)ی نیشانە. زانستی نیشانەناسی semiologyیش بریتیە لەو لقەی زانست کە لە بیردۆز و پرۆسەکانی نیشانە ئەکۆڵێتەوە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
بڕیارنامەی ٩٢٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٢٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١ی حوزەیرانی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی یەمەن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٨٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
کۆپنھاگن
کۆپنھاگن (بە دانمارکی: København ؛ بە ئینگلیسی: Copenhagen) پایتەختی وڵاتی دانمارکە. ھەروەھا گەورەترین شاری ئەم وڵاتەشە.
200px|چەپ|thumb| کۆپنھاگنی گەورە لەسەر نەخشەی دانمارک
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١١یەم پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی دانمارک پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا پۆل:شارەکانی دانمارک پۆل:کۆپنھاگن
٧٧٨ (ژمارە)
٧٧٨ (حەوت سەد و حەفتا و هەشت) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٧٧ و ٧٧٩.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
کۆنراد دێترێ
کۆنراد دێترێ نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
ئاسترۆگراف
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:تەلیسکۆپەکان پۆل:ئامێرە فەلەکییەکان پۆل:گەردوون
کۆنراد دێترێ
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەران بە زمانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧ پۆل:مردووانی ١٩٨٥ پۆل:نووسەرانی بەلجیکی لە فەڕانسا
مانا (نیشانەکاری)
زانستی نیشانەکاری مانا بەو شێوەیە دیراسە ئەکات کە نیشانەکە پێکی ئەهێنێت. ئەمە ئەگەڕێتەوە بۆ کارەکانی سەدەی چوارەم و قەدیس ئۆگستین، بەڵام دوو بیردۆزکاری سەدەی نۆزدەش کاریان کردوە لەسەری: چارڵز ساندەرز پیەرس و فێردیناند دو سۆسوە.
ڕێویی سووری کوردستانی
ڕێویی سوور یاخود ڕێویی کوردستانی، کە ناوە زانستیەکەی (Vulpes vulpes kurdistanica)کە ساڵی ١٩٠٦ جێگیر کراوە ئەم جۆرە رێویە لە باکووری کوردستان لە دیوی ئامەد و قەرس و سنوورەکانی نزیک لە بەرزاییەکانی قەفقاسیا دەژیت. رەنگی سوورو بۆری ھەیە و درێژیەکەی ٥٨ تا ٩٠ سم و درێژی کلک ٣٢ تا ٤٩ سم، کێشی ٣ تا ١١ کگم و تەمەنی ئاسایی ٧ تا ١٥ ساڵە. ناوی رێوی کوردستانیکا لەلایەن دەوڵەتی تورکیا قەدەغە کراوەو و تەنھا بە شێوەی کورتی لاتینی: Vulpes vulpes ئەویش بۆ سڕینەوەی ناوی کوردستان. ھەندێک سەرچاوە ئەم کارەی حکومەتی تورکیای وەک (کردەوەیەکی ھۆلۆکۆستانە) ناوبرد دژ بە زانست.
سەرچاوەکان
پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٧٥٨ پۆل:شیردەرەکانی ئاسیا
جێفری ھینتۆن
جێفری ھینتۆن ناوی تەواوی جێفری ئێڤێرست ھینتۆنە. ھینتۆن مامۆستا و لێکۆڵەری بواری زانستی کۆمپیوتەری بەریتانی-کەنەداییە. زۆرترین ناوبانگی بەھۆی کارەکانی لەسەر فێربوونی قووڵ و تۆڕە نۆرۆنییەکانە. لە ساڵی ٢٠١٣ەوە ھاوکات لە کۆمپانیای گووگڵ و زانکۆی تۆرۆنتۆدا کار دەکات. لە ساڵی ٢٠١٧دا ھاوکار بوو بۆ دامەزراندنی بنکەی ڤێکتەر. ئەو ھەروەھا مەدالیای توورینگی وەرگرتووە بە خەڵاتی.
سەرچاوەکان
پۆل:مامۆستایانی زانکۆی تۆرنتۆ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئێدینبەرە پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:زیندووان
نی نی
نی نی (بە چینی: 倪妮؛ بە ئینگلیزی: Ni Ni)، لەدایکبووی ٨ی ئابی ١٩٨٨ لە نانجینگ، جیانگسو. خانمەئەکتەرێکی چینییە، ناوبانگی دەرکرد بەھۆی ڕۆڵبینی بۆ (یو مۆ) لە فیلمی (The Flowers of War - ساڵی ٢٠١١) لەلایەن ژانگ یومۆ دەرھێنراوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:زیندووان پۆل:پۆل:خانمەکتەرە چینییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی چین لە سەدەی ٢١م پۆل:باشترین تازە ھاتووەکان بۆ ناو ھونەر لە بردنەوەی خەڵاتی فیلمی ئاسیا پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە چین پۆل:خانمەکتەرانی چین لە تەلەڤیزیۆن
دەوڵەت باخچەلی
دەوڵەت باخچەلی لەدایکبووی ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٨ لە باھچە لە پارێزگای عوسمانیە. کەسایەتی سیاسیی تورکیایە باخچەلی سەرۆکی پارتی نەتەوەپەرستی تورکیایە (مەھەپە MHP). باخچەلی دەرچووی ئابوورییە لە زانکۆی گازی لە ئەنقەرە. دەوڵەت باخچەلی لەساڵی ١۹٩٩ تاکوو ٢٠٠٢ جێگری سەرۆکوەزیرانی تورکیا بووە لە حکوومەتەکەی (Bülent Ecevit).
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:زیندووان
٧٧٩ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
عەسر
سوورەتی عەسر سوورەتی ١٠٣ی قورئانە و ٣ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی تەکاسور دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
٣٢٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
میشێل ئۆباما
میشێل ئۆباما (به ئینگلیزی: Michelle LaVaughn Robinson Obama) (له دایک بووی ١٧ کانوونی دووەم ١٩٦٤ له شیکاگۆ) هاوسەری سەرۆک کۆماری پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، باراک ئۆباما یە.
ناوبراو دەرچووی ززانکۆی پرینستۆنه و دووکتۆرای یاسای له زانکۆی هاروارد هەیه.
سەرچاوه
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم پۆل:مێژووی ئەفریقی-ئەمریکی پۆل:نووسەرانی ژنی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی پۆل:بێژەرە ئەمریکییەکان پۆل:خێرخوازان لە ئیلینۆی پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی
میرەوا
میرەوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
میرەوا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
زانستی سرووشتی
لە زانستدا، زاراوەی زانستی سرووشتی ئاماژە دەکات بە پێڕەوێکی لەسەر بنەمای سروشتی بۆ تاوتوێکردنی گەردوون. گەردوونێک کە وادەزانرێت گوێڕایەڵ و فەرمانبەری یاساگەلێکە کە بنچینەی سروشتییان ھەیە. زانستی سروشتی ناوکی گشت زانستەکانە.
ھومەزە
سوورەتی ھومەزە سوورەتی ١٠٤ی قورئانە و ٩ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی عەسر دابەزیوە.
زانستی سرووشتی
ھەروەھا، زاراوەی زانستی سرووشتی بەکاردەھێنرێت بۆ جیاکردنەوەی ئەو گۆڕەپانە زانستییانە کە لە میتۆدی زانستی کەڵکوەردەگرن بۆ تاوتوێکردنی سروشت، لە زانستە کۆمەڵایەتییەکان کە لە میتۆدی زانستی کەڵکوەردەگرن بۆ تاوتوێکردنی کۆمەڵگا و ئاکاری مرۆڤ؛ و لە زانستە شێوەیییەکان، وەکوو: بیرکاری و مەنتیق کە میتۆدۆلۆژییەکی تر بەکاردەھێنن.
ھومەزە
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
زانستی سرووشتی
سەرچاوەکان
پۆل:زانست زانستە سروشتییەکان
٧٨٠ (ژمارە)
٧٨٠ (حەوت سەد و هەشتا) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٧٩ و ٧٨١.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بڕیارنامەی ٩٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:ڕواندا لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕواندا
مۆزەخانەی ڕید لۆج، بریستۆڵ
وێنۆک|ڕید لۆج، بریستۆڵ. لەلایەن ڕۆد واردەوە گیراوە لە ١٢ی ئازاری ٢٠٠٧ مۆزەخانەی ڕید لۆج (ئاماژەی تۆڕ ST582731) مۆزەخانەی خانوویەکی مێژوویییە لە شاری بریستۆڵ لە ئینگلتەرا. بینای سەرەتایی تودۆر/ئێلیزابێتان بوو، و لە ساڵانی ١٥٧٩–١٥٨٠ دەستی پێکرد لەوانەیە بە دیزاینی سێباستیانۆ سێرلیۆ بووبێت. قۆناغە سەرەکییەکانی بیناسازی زیادە لە ساڵانی ١٧٣٠ و سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمەوەیە.
مۆزەخانەی ڕید لۆج مۆزەخانەیەکی بێبەرامبەرە بەڵام بە بەخشین بەڕێوەدەچێت، و وەک لقێکی ئەنجومەنی شارۆچکەی بریستۆڵ بەڕێوەدەبرێت. مۆزەخانەکە لە ١ی نیسان تا ٣١ی کانوونی دووەم کراوە دەبێت لە ڕۆژانی شەممە، یەکشەممە، دووشەممە و سێشەممە، کاتژمێر ١١ی بەیانی – ٤ی ئێوارە.
سەرچاوەکان
ڕید لۆج
٣٢١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئەناباسیس
ئەناباسیس بە زمانی گریکی کۆن (Ἀνάβασις) بە واتای رۆیشتن بەرەو ھەوراز یان ھەڵبەزین دێت. شاکاری دیاری نووسەر و جەنگاوەری ناوداری گریک زینۆفۆن (کزینفۆن: Xenophon)ە و لە دوو توێی حەفت کتێب دایە. ‌. لەم نووسراوەدا نووسەر بەگێڕانەوە باس لە بەسەرھاتی خۆی دەکات ( لە یەکێک لە ھەرە بەسەرھاتە مەزنەکانی مێژوو)‌، وەک ویڵ دیۆرانت دەڵێت،. و باسی گەڕانەوەی دە هەزار جەنگاوەری بەکرێگیراوی یۆنانی دەکات لە ئێرانەوە بۆ یۆنان. لە نزیک بابلەوە کەوتونەتە ڕێ بۆ ناوچە شاخاوییەکانی کوردستان، لەوێوە هەڵکشاون بەرەو ئەرمەنستان ئینجا بۆ سەر دەریای ڕەش، لە دەریای ڕەشەوە بە کەشتی گەیشتونەتەوە یۆنان.
گیرانەوە
لەشکری زینۆفۆن لە دە ھەزار چەکداری بەکریگیراو پێکھاتبوو‌ بۆ پشتیوانیکردنی تەلاشەکانی شای ئەخمینی کورش ی بچوک بۆ وەدەستھێنانی تاجی پاشایەتی لە دژی براگەورەکەی (ئەردەشێری دووەم). ھەردوو لەشکرەکە ساڵی ٤٠١ پێش زاین‌ لە کوناکسا(Cunaxa) لە نزیک بابل پێک دەگەن و کۆرش شکست دەھێنیت و دەکوژرێت و یۆنانیەکان بە سەرکردایەتی زینۆفۆن ناچار گەشتی گەڕانەوە بەرەو وڵاتی لیدیا و گریک دەست پێدەکەن بە ئاراستەی باکووری میزۆپۆتامیا بە لێواری رووباری دیجلە بۆ گەیشتن بە دەریای رەش لە بەندەری ترابزون. لەم‌ گەشتەدا کە دەگەنە بناری چیاکان بە ناو خاکی گەلێک دا رەت دەبن، زینفۆن بە کوردوخ ناویان دەبات. بە گوێرەی زانایانی مێژوو و وەرگێرانی کتێبەکە بۆ ئینگلیزی کوردوخی ھەر کوردی ئەمڕۆن و لە نووسراوە جوغرافیا‌کانی رۆژگاری یۆنان و ئەرمەن و رۆمان و ئارامیەکاندا ھەریمەکە‌ بە (کوردویین) و (گوردوین)و (بیت کوردا) (وبیت قردای) ناسرا. گەشتی ئەناباسیس لە گێڕانەوەی وردی بەسەرھات و ئاخاوتنەکانی سەردبدەکانی لەشکرەکەیە لە پێناو خۆ رزگارکردن لەو تەلەزگەیەی دوچاری بوون پاش تێکشکانی لەشکری کۆرش و راونانیان لەلایەن لایەنگرانی شا ئەردەشێرەوە. شەڕی پڕ زیانی سوارچاکانی یۆنان دژ بە کوردە چیانشینەکان یەک لە دژواریەکانی ئەم گەشتەن کە لە دووتوێی کتێبەکەدا باسکراوە. دەرباز بوون لە تەڵەزگەی کوردان ھو گەیشتن بە دەریا یەک لە دیمەنە موژدە بەخشەکان بوو کە سەربازە یۆنانیەکان‌ کاتێک چاویان بە دەریا دەکەوێت پڕ بە گەروو ھاوار دەکەن : دەریا!! دەریا!! وەک دەربڕینی خۆشی رزگاربوونیان لە دەست کوردە پەلاماردەرەکان.
ڕێرەو بۆ کوردوخی
ئەو کاتەی زینفۆن گەشتەکەی دەست پێکرد، ولاتی یۆنان لە ژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتی ئەخمینی دا بوو، ئەخمینیە فارسەکان کە بە ھەخامەنشی ناسراون جێگرەوەی دەوڵەتی مادەکان بوون پێتەختیان لە ھەمەدان (ئەکباتانا) بوو و ئاسەواری بیستوونی نزیک کرماشان یادگارێکی ئەوانە. لە شکرەکەی زینۆفۆن کە‌ دەگاتە (نینەوا)ی پێتەختی ئاشووریەکان، تەنھا شوێنەوارێکی روخاو دەبینێت و چاوی بە ھۆزە‌ مادەکان دەکەوێت کە ئاشوور ساڵی(٦١٢ پێش زاین) بە دەستی ئەوانەوە رووخا. دواتر دەگاتە بناری چیاکان و بۆ یەکەم گوندی کوردنشین. لەوێوە تا گەیشتنیان بۆ لێواری دەریا لەشکرەکە زۆر بە دژواری رێگەی خۆی کردەوە لە نێو گەلێک وەک زینفۆن دەگێرێتەوە :توانیویانە سوپایەکی پاشای پارس کە لە سەد ھەزار سەرباز پێکھاتبوو تێک بشکێنن‌.
سەرچاوەکان
پۆل:کارەکانی کسێنۆفۆن
نەمەشیر
نەمەشیر (Nmeşîr، بە فارسی: نمشیر) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٩٧ کەس لە ٣٠ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
٧٨١ (ژمارە)
٧٨١ (حەوت سەد و هەشتا و یەک) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٨٠ و ٧٨٢.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
زانستی شێوەیی
پۆل:زانست پۆل:لقەکانی زانست پۆل:زانستی شێوەیی
ڤێنیووس کووری-گەتا
ڤێنیووس کووری-گەتا نووسەر و شاعیری لوبنانی-فەڕەنسییە. لەساڵی ١٩٥٩ بەشاجوانی بەیرووت هەڵبژێردرا. لەگەڵ تووێژەرێکی فەڕەنسی بەناوی جان گەتا هاوسەرگیری کردووە. لەساڵی ١٩٧٢ەوە لە پاریس دەژی. تا ئێستا چەندین شیعر و ڕۆمانی بڵاوکردۆتەوە
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:ھونەرمەندانی لوبنانی پۆل:شاعیرانی لوبنانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧
بانکی مۆنتریال
بانکی مۆنتریال ناسراو بە BMO یان بی ئێم ئۆ بانکێکی کەنەداییە. ساڵی ١٨١٧ لە کێبێک دامەزراوە و بنکە سەرەکییەکەی لە شاری مۆنتریالی کەنەدایە، بەڵام لە تۆرنتۆ و ئانتەریۆش بنکەی زۆری ھەیە. یەکێکە لە پێنج بانکە گەورەکەی وڵاتی کەنەدا و چوارەم بانکی گەورەیە لە کەنەدا لە ڕووی سەرمایەیەوە ھەروەھا یەکێکە لە ھەشت گەورەترین بانکی ئەمریکای باکوور و ٥٠ بانکی سەرەکی لە جیھاندا.
سەرچاوەکان
پۆل:بانکەکانی کەنەدا پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
یۆن گایسۆمون
300px|وێنۆک|وێنەی "یۆن گایسۆمون"
یۆن گایسۆمون (بە هانگۆل: 연개소문؛ بە ھانجا: 淵蓋蘇文)، لەدایکبووی (٦٠٣ز - ٦٦٦ز)ـبوو، کەسێکی بەهێز و ڕێکخەری سوپا و دیکتاتۆر و ڕابەری گشتی بوو، لە ڕۆژە کۆتاییەکانی گۆگۆریۆ. کە یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریای کۆن.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مێژووی سەربازی کۆریا پۆل:لەدایکبووانی ٦٠٣ پۆل:مردووانی ٦٦٦ پۆل:ژەنەڕاڵەکانی کۆریا پۆل:خەڵکی گۆگۆریۆ پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٧ەم
فیل (سوورەت)
سوورەتی فیل سوورەتی ١٠٥ی قورئانە و ٥ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی ھومەزە دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
ڕۆژی مناڵان
thumb|چەند منداڵێک ئاھەنگ دەگێڕن بەبۆنەی ڕۆژی جیھانیی منداڵان
ڕۆژی منداڵان ڕۆژێکی جیھانییە کە دەکەوێتە یەکی حوزەیرانی هەموو ساڵێك و تایبەتە بە توێژی منداڵ لە زۆربەی وڵاتانی جیھان یادی دەکرێتەوە بەشێوەی جیاواز و ڕۆژی جیاوازیش، لە ساڵی ١٩٢٥ لە کۆنفڕاسێکی جیھانیی بۆ پاراستنی مافی منداڵان کرا و ڕۆژی ١ی حوزەیران ی کردە ڕۆژی منداڵان، بەفەرمیش لەساڵی ١٩٥٠ ەوە لە زۆربەی وڵاتانی جیھان ڕۆژی ١ی حوزەیران کرا بە ڕۆژی جیھانیی منداڵان جگە لەچەند وڵاتێک کە لەمانگەکانی ئازار و نیسان و ئایار یادەکە دەگێڕن، جگە لە ڕۆژی جیھانیی منداڵان، ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانیش لە ساڵی ١٩٥٤ ڕۆژی ٣٠ی نیسان وەک ڕۆژی دیاریکراوە لەپێناو ھاندانی وڵاتان بۆ لێکتێگەیشتنی زیاتر دەربارەی منداڵان‌و خۆشگوزەرانییان بەر لەنەتەوە یەکگرتووەکانیش لە کۆنفڕانسی ٢٢ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٤٩ فیدڕاسیۆنی دیموکراتی نێودەوڵەتی ژنانی یەکێتیی سۆڤیەت ڕۆژی ٢٠ی تشرینی دووەمی وەک ڕۆژی جەژنی منداڵانی دیاری کردبوو.
پۆل:مناڵی پۆل:ڕۆژەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ڕۆژە جیھانییەکان
٧٨٢ (ژمارە)
٧٨٢ (حەوت سەد و هەشتا و دوو) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٨١ و ٧٨٣.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
کوردانی ئیسرائیل
کوردانی ئیسرائیل مەبەست لە ئەو کۆمەڵەیە کە دانیشتوو یان لەدایکبووی ئیسرائیلن و لە بنەچەدا کوردن، ژمارەی کوردەکانی دانیشتوو لە ئیسرائیل زیاتر لە ٢٠٠٬٠٠٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پەرتبوونی کورد پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئیسرائیل پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین
زمانی ئیندۆنیزی
وێنۆک|ئاخێوەرێکی ئیندۆنیزی زمانی ئیندۆنیزی (، ) زمانی فەرمی وڵاتی ئیندۆنیزیایە. ئیندۆنیزی جۆرێک زمانی ستانداردە لە زمانی مالایی و ھەروەھا بەشێکە لە خیزانی زمانە ئەسترۆنیزییەکان. ئیندۆنیزی چوارەمین وڵاتی پڕدانیشتووی جیھانە کە زۆربەیان بە زمانی ئیندۆنیزی دەدوێن، کە ئیندۆنیزی کردووەتە زمانێکی پڕئاخێوەر لە جیھاندا.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:زمانەکانی ئیندۆنیزیا پۆل:زمانەکانی تیمۆری ڕۆژھەڵات پۆل:زمانەکانی ھۆڵەندا پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار
نامسان (سێئول)
400px|وێنۆک|سێئول لە کاتی ڕۆژئاوابوون ڕووانینی لە پاڕکی نامسانـەوە
چیای نامسان (بە هانگۆل: 남산؛ بە ھانجا: 南山)، لوتکەیەکە، ٢٦٢ مەتر بەرزە، لە ناوچەی جونگ-کو لە ناوەڕاستی سێئول، کۆریای باشوور.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:چیاکانی سێئول پۆل:ناوچەی جونگ، سێئول پۆل:ناوچەی یۆنگسان
وایتی بەلگەر
وێنۆک|وێنەیەکی بەلگەر لە زیندانی ئەلکەتراز، ١٩٥٩ چەپ|وێنۆک|وێنەیەکی گیراوی بەلگەر کاتێ لەگەڵ پۆلیسی ئێف بی ئای (ستێفن فلێمی) دەدوێت، ١٩٨٠ چەپ|وێنۆک|بەلگەر لەساڵی ١٩٩٤
جەیمس جۆسێپ "وایتی" بەلگەر جونیۆر (بە ئینگلیزی: James Joseph "Whitey" Bulger, Jr.) (٣ی ئەیلوولی ١٩٢٩٠–٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨) تاوانبار و بکوژێکی ئەمریکییە. بەلگەر لە پێشوودا سەرۆکایەتی تاقمێکی چەتەیی کردووە بەناوی (وینتەر ھیڵ گانگ) لە شاری بۆستن، دوای دەستگیرکردنی تاوانبار کرا بە تۆمەتی کوشتنی ١٩ کەسی جیا، بەلگەر برای سیناتۆری ویلایەتی ماساچووسیتس بووە لە پێشوودا. ھەروەھا لە پێشوودا بەلگەر ٩ ساڵ زیندانی کراوە لە بەندینخانەی ئەلکەتراز و یەکێکە لەو ٥ کەسە زیندووانەی کە پێشتر زیندانی ئەلکەتراز بوونە و ئێستاش لە ژیان ماون.
لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨دا، بەڵگەر گوازرایەوە بۆ بەندیخانەی ھازلتن. دوای چەند کاتژمێرێک و لە بێ ئاگایی پاسەوانان، بەڵگەر لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا و لە کاتژمێر ٨:٢٠ خولەک بە مردوویی دۆزرایەوە. لەکاتی دۆزینەوەی بەڵگەر لەسەر کورسیە پێچکدارەکەی کەوتبوو و دەرکەوت بە بەکارھێنانی گۆرەوی پڕکراو لە ئاسن لێیدرابوو تاکو گیانی لەدەستدابوو. بەڵگەر بەشێوەیەکی وا دەموچاوی شێوێنرابوو کە نەدەسرایەوە. چاوەکانی لەسەر ھاتنەدەرەوە بوون و زمانیشی نیوە بڕدراو کرابوو. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ھەواڵی کوژرانی، خێزانی قوربانیانی دەستی بەڵگەر دەستیانکردبوو بە ئاھەنگێران. لەلایەکی دیکەوە، کۆنگرێس پاسەوانانی بەندینخانەکەی بە کەمتەرخەم لە قەڵەم دا بەھۆی بێ ئاگاییان لە کوشتنی بەڵگەر. پاڵنەری کوشتنی بەڵگەر نەزانراوە، بەڵام زۆربەی سەرچاوەکان لەسەر ئەوە کۆکن وەک تۆڵەسەندنەوەی ڕێکخراوە چەتەییەکانی تر بووە لەسەر دوژمنایەتیە کۆنەکانیان. لە ساڵی ٢٠١٥ فیلمێک لەسەر ژیانی بەلگەر دەرچوو بەناوی ڕێوڕەسمی ڕەش لە دەرھێنانی سکۆت کووپەر، کە تێیدا ئەکتەر جۆنی دێپ ڕۆلی چەتە بۆستنییەکە دەگێڕێ.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩ پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:زیندووان پۆل:مردووانی ٢٠١٨
بڕیارنامەی ٩٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی حوزەیرانی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کۆماری عەرەبیی چاد-لیبیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٨٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:چاد لە ١٩٩٤ پۆل:لیبیا لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ چاد پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبیا
٣٢٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٧٨٣ (ژمارە)
٧٨٣ (حەوت سەد و هەشتا و سێ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٨٢ و ٧٨٤.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئەشکەوتی کریستاڵ
ئەشکەوتی کریستاڵی دەکەوێتە وڵاتی مەکسیک لەم ئەشکەوتەدا گەورەترین کریستاڵ لە جیھاندا بوونی ھەیە ھەندێک لە کریستاڵەکان قەبارەیان دەگاتە ( ١١ ) مەتر کێشیان زۆرجار خۆی دەدات لە تەن. دووبرا لە بیابانی کەسکسیک کاریان دەکرد لە کاتی چاڵ ھەڵکۆلیندا ئەشکەوتێکی کریستاڵیان دۆزیەوە کە لە قوڵایی نزیکەی ھەزار مەتر زیاتر دەبوو. لە کاتی کارکردنیان ئەم دوو برایە شێوازی جۆراوجۆریان لە کریستاڵ دەدۆزیەوە لە کاتی چاڵ ھەڵکۆلینەکەدا ، وەکو باسی لێوە دەکەن ئەو چاڵەی ھەڵیان کۆڵیوە نزیکەی ١٠٧ عامودیان تێکردوە کە درێژی ھەر عامودێک ١١ مەتر دەبوو.
مێژوو
زانایان باس لەم ئەشکەوتە دەکەن و دەگێرنەوە بەر لە ھەزاران ساڵ ئەم ئەشکەوتە دروست بووە لە ژێر زەویدا بە ھۆی بورکانەکانی ژێر زەوی ، وە ئەم ئەشکەوتە مادەیەکی زۆر لە (کالیسۆم و سلفاتی) تێدایە ، وە ئەو ئاوەی لەم ئەشکەوتەوە ئەرژێتە دەرەوە بەر لە چەندین ساڵ و بە ئێستاشەوە بگرە شێوازی جۆراوجۆر لە کریستاڵ دەبینرێتەوە لە ناو ئاوەکەدا.
جیھاندەر شا
جەهاندەر شا (بە ئینگلیزی : Jahander Shah ) لە ٩ی ئایاری ١٦٦١ - ١٢ی شوباتی ١٧١٣ هەشتەمین پاشای ئیمپراتۆریەتی گورکان لە هیندستان بووە.
حوکمڕانی
جەهاندەر شا ژیانێکی بێ بایەخی بەڕێوەبرد و زۆرجار دەربارەکەی بە سەما و کات بەسەربردن زیندوو دەکرایەوە. ژنێکی دڵخواز و خۆشەویستەکەی هەڵبژارد، لال کونوار، کە تەنها کچی سەماکەر بوو پێش ئەوەی بەرز بکرێتەوە بۆ پۆستی شاژنە هاوسەر. پێکەوە ئیمپراتۆریەتی موغەکانیان تووشی شۆک کرد و تەنانەت لەلایەن کچە ڕزگاربووەکەی ئاورانگزێب، زینات ئون نیسا دژایەتی کران. دەسەڵاتەکەی لەلایەن سێیەم نەوابی قەرناتیک، محەمەد سەعداتوڵڵا خانی یەکەم، کە دی سینگی ئۆرچای کوشت، بە پلەی یەکەم بەهۆی نەوابەوە ڕەتکرایەوە. باوەڕی بەوەی کە ئەو فەرماندەی ڕاستگۆی قەڵای جینجی بووە. خان دەستی بە هەڵمەتێکی چەواشەکاری کرد و ئاماژەی بە جەهاندەر شا کرد وەک دەستبەسەرداگرتنی تەختی موغەکان. بۆ زیاتر بەهێزکردنی دەسەڵاتەکەی، جەهاندەر شا دیاری بۆ عوسمانی سوڵتان ئەحمەدی سێیەم نارد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٦١ پۆل:مردووانی ١٧١٣ پۆل:پاشاکانی گورکانی لە هیندستان
ئانتوان گریزمان
ئانتوان گریزمان لەدایکبووی March 21, 1991ی (ماکۆنی) ی فەرەنسایە. یاریزانێکی پیشەگەری فەڕەنسایە کە یاریی بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا و لە یانەکانی تۆپی پێی ڕیال سۆسیداد، ئەتلەتیکۆ مەدرید و بارسێلۆنا گەمەی کردووە. ئەو لە ھێڵی ھێرشبەردا کایە دەکات.
لە ساڵی ٢٠١٧ هاوسەرگیری ئەنجامداوە لەگەڵ ئیریکا چۆپێرا و خاوەنی دومنداڵە بە ناوەکانی Amaro Griezmann و Mia Griezmann
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١ پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی یانەی ئەتلەتیکۆ مەدرید پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
ھێلسینکی
ھێلسینکی (، ) پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی فینلاند ە.هێلسنکی ٤٠٠ کم لە ڕۆژهەڵاتی ستۆکهۆڵمی پایتەختی سوید و ٣٠٠ کم لە ڕۆژئاوای سەنت پیتەرزبورگ ڕووسیا و ٨٠ کم لە باکووری تالین پایتەختی ئیستۆنیا دوورە. و هێلسنکی گەورەترین ناوەندی سیاسی، پەروەردەیی، دارایی، ڕۆشنبیری و لێکۆڵینەوە لە فینلەندا. هەروەها شارێکی ناوچەیی گرنگە لە دەریای باڵتیک و باکووری ئەوروپا. نزیکەی ۷۰%ی کۆمپانیا بیانییەکان کە لە فینلاند کاردەکەن، لە ناوچەی هێلسنکی نیشتەجێ بوون.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
پۆل:شار و شارۆچکەکانی فینلاند پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٥٠ پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی فینلاند پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا پۆل:شارەکانی فینلاند پۆل:ھێلسینکی
٧٨٤ (ژمارە)
٧٨٤ (حەوت سەد و هەشتا و چوار) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٨٣ و ٧٨٥.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ژان مێتێلوس
ژان مێتێلوس شاعیر، ڕۆماننووس، دراماتورژ و وتارنووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠١٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧
قورەیش (سوورەت)
سوورەتی قورەیش سوورەتی ١٠٦ی قورئانە و ٤ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی فیل دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:قوڕەیش
نامھێی شیللا
پاشا "نامھێ"ی شیللا (بە هانگۆل: 남해차차웅؛ بە ھانجا: 南解次次雄)، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٢٤ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٤ی زایینی تا ٢٤ی زایینی بووە. دووەم پاشای شانشینی شیللابوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. نامھێ تاکە پاشا بوو کە پێیەووترا (چاچانگ). بەپێی سامگووک ساگی، کیم دای-مون ڕوونی کردۆتەوە کە ناونیشانی (چاچانگ) بەمانای (شامان) دێت لە کۆری کۆن. کوڕە گەورەی پارک ھیۆکگۆسێی دامەزرێنەری شانشینی شیللا و خاتوو ئاریۆنگبوو.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:مردووانی ٢٤ پۆل:پاشاکانی سەدەی ١ەم لە ئاسیا
قایر
قایر گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
قایر ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
بناویلە، بانە
بناویلە (Bnawîle، بە فارسی: بناویله کهنه) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢٠ کەس لە ٢٥ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ئاوناسی
ھایدرۆلۆجی
زانستی خوێندنەوە و بەدواداچوونی ئاوی گۆی زەوییە لە بارەی پەیدابوونی سوڕانەوەو دابەش بونی بەتایبەت فیزیایی و کیمیایی ئاو وەشێوەی ئاو لەزەریاو بووندا و پەیوەندی ئەو لەگەڵ بونەوەرەکاندا ئەکۆڵێتەوە بەم شێوەیە تێبینی کراوە کە ھایدرۆلۆجی ووشەیەکی ھەڵبژێراوە دەربارەی تەواوی بوونی ئاو.
مێژووی ھێنانە کایەی ھایدرۆلۆجی (ئاو ناسی)
تا ئەو جێگایەی کە مێژوو نیشانی ئەدات و دیاری کردووە ئاوناسی ئەگەڕیتەوە بۆ سەردەمی سۆمەرییەکان و میسرییەکۆنەکان کەھەنگاوی دروست کردنی بەنداویان دا لە سەر ڕووباری نیل ئەگەڕیتەوە بۆ ٤٠٠٠ ساڵی پێش لەدایک بونی مەسیح ھەر لەو کاتەشدا ھەوڵدانێکی لەو جۆرە لە چین درووست بووە. لە بەردەوامی مێژوو تا١٤٠٠ ساڵی دوای لەدایک بوونی مەسیح فەیلەسوفەکان و زانایانی وەک (ھومر طالس ، ئەفلاتۆن ، ئەرستۆ و پلنی) لە بارەی ھایدرۆلۆجیەوە دەربڕینی جۆراو جۆریان پێشنیار کرد و کەم کەم تێگەیشتنی فەلسەفەو ھایدرۆلۆجیان خستە ناو بۆچوونە زانستیەکانەوە.
ژێرچڵەکانی ھایدرۆلۆجی
ھایدرۆمیتۆرۆلۆجی(Hydrometeorology)یان ئاوو ھەواناسی بەکارھێنانی ئاووھەواناسی(کەش و ھەوا) لە ژێرچلی ھایدرۆلۆجیدایەو بەشێوازێکی تر زانستی ھایدرۆمیتۆرۆلۆجی ئەتوانرێت لەبیرووبۆچوونە ھاوبەشەکانی کەش و ھەوا و ئاوناسیدا بکۆڵێتەوە.
لیمنۆلۆجی (Limnology) زانستی ئاوەکانی ناو وشکانیەکان
زانستی خوێندنەوەی ئاوەکانی ناو وشکانیەکان (دەریاچەو گۆماوەکان و ...) ئەتوانرێت بەناوی زانستی لیمنۆلۆجی(Limnology) ناو ببرێت.پەیوەندی تایبەتی فیزیایی و کیمیایی و بایلۆجی ئاو لەو بارەیەوە لەناو وشکانیەکاندا ئەخاتە بەر باس و لێکۆڵینەوە.
کرایۆجی (Cryology) بەفرناسی
بەفرناسی یان کرایۆجی زانستێکە لە تایبەت مەندیەکانی ئاو لەکاتی بەستندا یان بوون بەبەفردا ئەکۆڵێتەوە. بەزمانێکی تر کریۆلۆجی زانستی بەفرناسیەو لە بەستن و بوون بە بەفری ئاو ئەکۆڵیتەوە بەگشتی.
جیۆھایدرۆلۆجی (geohydrology) زانستی ئاوی ژێرزەوی ناسی
ئەمەیان بەمانای ئاوی ژێرزەوی ناسی دێت. زۆر جار لە نێوان جیۆھایدرۆلۆجی و ھایدرۆجیولۆجی تێکەڵەیەک ئەکرێت .جیۆھایدرۆلۆجی زانستی ئاوی ژێرزەوییە و وە ھایدرۆجیولۆجی ئەچێتەوە بواری زەوی ناسیەوە و ئاو ناسیەوە.
پوتا مولۆجی (Potamology) یان ڕووبار ناسی
زانستێکە بەتایبەت لە جوڵەی ئاوی ڕووبارەکان ئەکۆڵێتەوە.
ھایدرۆگرافی (Hydrograph) تایبەتمەندییە فیزیاییەکانی ئاو
زانستێکە چۆنێتی و تایبەت مەندی فیزیای ئاو بە تایبەت لە پەیوەندی کەشتیوانی پێی دەڵێن ھایدرۆگرافی و زۆر جار لە بارەی شەپۆلەکانەوە ئەکۆڵێتەوە.
ھایدرۆمەتری (Hydrometry)زانستی ئەندازە گیری ئاو
زاننستی ئەندازەگیری ئاو کە ھایدرۆمەتری پێ ئەوترێت زانستێکە بۆ لێکۆڵینەوەی ئەندازەی ئاو لە شوێنە جیاوازەکان شێوەی جووڵەو بوونی ئاوەکان دیاری ئەکات.
زانستی ئۆشیانۆ لۆرگرافی (Oceanolography) زەریاناسی
لە زانستی زەریاناسی (Oceanolography)تایبەت مەندیەکانی فیزیایی و کیمیایی و بایۆلۆجی و ھەموو تایبەتمەندیەکانی تری زەریاکان لەم زانستەوە خویندنەوەی بۆ ئەکرێت. ئەم زانستە خۆی بەشێکە لە زانینی فراوانی زەریاناسی بە گشتی بە (Oceanology) ئەخوێنرێتەوە.
ھەر ساڵێک بەسەر بەشە ووشکیەکەی گۆی زەوی نزیکەی ١١٠،٠٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە ئاو بەشێوەی کەش و ھەواوە ئەچیتە گۆی زەوی و لە جیاتی ئەوەش ٧٠،٠٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە لە زەوییەوە ئەچێتەوە بۆشایی ئاسمان بەشێوەی بە ھەڵم بوون ئەم دوو ژمارەیییە ٤٠،٠٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەی ئاوی تازە لە گۆی زەوی نیشان ئەدات.وە ڕێژەی ئاوی تازەبووی گۆی زەوی بەپێی ئەو ژمارەیە نزیکەی ٧،٤٠٠ مەتری چوارگۆشەی ئەکەوێتە بەر ھەرکەسێک لەم گۆی زەوییەدا.
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای فیزیکی پۆل:ئەندازیاریی ئاو پۆل:ئەندازیاریی ژینگە پۆل:زانستی ژینگە پۆل:زانستی ژینگەیی
٢٠٠٩
سەدەی ٢٠ەم | سەدەی ٢١ەم ٢٠٠٤ | ٢٠٠٥ | ٢٠٠٦ | ٢٠٠٧ | ٢٠٠٨ | ٢٠٠٩ | ٢٠١٠ | ٢٠١١ | ٢٠١٢ | ٢٠١٣ | ٢٠١٤
٢٠٠٩ دەکاتە ساڵی ٢٧٠٩ی کوردی.
تشرینی یەکەم
پۆل:٢٠٠٩ پۆل:ساڵەکان
دۆنکی کۆنگ (کایەی ڤیدیۆیی)
دۆنکی کۆنگ زنجیرەیەکی یاریی ڤیدیۆییە، کە سەرگەرمیەکانی کەسایەتی گۆرێلایەک ھاوشێوەی ناوی دۆنکی کۆنگ لەخۆدەگرێت، لەلایەن شیگێرو میامۆتو لە ساڵی ١٩٨١ دروستکراوە، زنجیرەکە بە پلەی یەکەم لە دوو جۆر یاری پێکھاتووە، بەڵام ھەروەھا ناونیشانی ئەڵقەی زیادە لە ژانەرە جیاوازەکاندا لەخۆدەگرێت. یارییەکە سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا و دوو بەدواداچوونەکەی لە ساڵانی ١٩٨٢ و ١٩٨٣دا بڵاوکرایەوە. لە ساڵی ١٩٩٤دا، ئەم یارییە بە پلاتفۆرمی Donkey Kong Country دەستیپێکردەوە، کە تێیدا Donkey Kong لەلایەن چەندین دوژمنی مرۆڤدۆستەوە دژایەتی دەکرێت، بە شێوەیەکی سەرەکی کرێملینگەکان،  خێڵی تیمساحەکان بە سەرۆکایەتی شا ک.ڕۆل، کە کۆگای مۆزی کۆنگەکانی دزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:دۆنکی کۆنگ پۆل:دەستوورییەکانی نینتێندۆ پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان گونجێنراون پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون
شینزۆ ئابێ
شینزۆ ئابێ (، ئابێ شینزۆ، ؛ ٢١ی ئەیلوولی ١٩٥٤ – ٨ی تەممووزی ٢٠٢٢) سیاسەتوانێکی ژاپۆنی بوو، سەرۆکی پێشووی پارتی لیبراڵ دیموکرات و ٩٠ھەمین سەرۆکوەزیرانی ژاپۆن بوو، لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرا لەجێگای جونیچیرۆ کۆیزومی، کەمتر لە ساڵێک خزمەتی کرد پێش ئەوەی لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ دەستی لەکارکێشایەوە، بۆ ئەوەی یاسوۆ فۆکودا جێگەی بگرێتەوە. دوای ئەوەی پارتەکەی لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٢دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا، شینزۆ ئابێ جارێکی دیکە وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرا و بوو بە ٩٦ھەمین سەرۆکوەزیرانی ژاپۆن. ڕۆژی ٢٨ ئابی ٢٠٢٠، ئابێ بەھۆی نەخۆشی برینی قۆڵۆن، دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن ڕاگەیاند. بەمەش بووە یەکەم کەس لە مێژووی ژاپۆن بۆ ماوەی ٩ ساڵ لە پۆستی سەرۆک وەزیران بمێنێتەوە.
ئابێ لە ٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ ڕۆژی ھەینی نزیک کاتژمێر ١١:٣٠ خولەکی بەیانی بە کاتی ژاپۆن لە میانی وتارێکی ھەڵمەتی ھەڵبژاردن لە نارا، دوو ڕۆژ پێش تەقەی لێکراو و تیرۆرکرا. لە سەرەتادا ئابێ نێردرا بۆ نەخۆشخانە، پۆلیس تەقەکەرەکەی دەستگیرکردووە کە ناوی تێتسۆیا یاماگامی تەمەن ٤١ ساڵە لە شوێنی ڕووداوەکە. پاشنیوەڕۆی ئەو ڕۆژە لە زانکۆی پزیشکی نارا بەھۆی برینەکانییەوە ھەواڵی مردنی ڕێگەیەندرا. ئابێ شەشەمین سەرۆک وەزیرانی ژاپۆنە کە تیرۆر دەکرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەندامانی نیپۆن کایگی پۆل:سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن پۆل:سەرۆک وەزیرەکانی سەدەی ٢١ەم لە ژاپۆن پۆل:سەرۆکی پارتی دیموکراتی لیبڕاڵ (یابان) پۆل:سیاسەتمەدارانی ژاپۆنی سەدەی ٢١ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
٧٨٥ (ژمارە)
٧٨٥ (حەوت سەد و هەشتا و پێنج) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٨٤ و ٧٨٦.