cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جەوھەر
بە پێی مانا بەربڵاوەکەی، لە سیستمێکی دیاریکراوی فەلسەفیدا جەوھەر ئەو شتەیە کە بە لای ئەو سیستمەوە بە بنەڕەتی و بنچینەیی دەژمێردرێ و، بوونی سەربەخۆی ھەیە و پشتی بە خۆی بەستووە. ئاوەھا، بۆ ئەتۆمیستێک ئەتۆمەکان جەوھەرن، چونکە ئەتۆمەکان ئەو شتە سەرەتایییانەن کە گشت شتەکانی تریان لێ دروست بووە. ھەر بەم شێوەیە، لە سیستمی دەیڤد ھیوومدا، ئەمپرێسیۆنەکان و ئایدیاکان جەوھەرن و، لە فەلسەفەی ئەفلاتوونیشدا فۆرمەکان کە سەرچاوەی بوونی ھەموو شتەکانن. لەم مانا بەربڵاوەیدا، ھەر سیستمێکی فەلسەفی کە ھۆگری واقیع بێ دان بە بوونی جەوھەردا دەنێ. ڕەنگە تەنیا جیاوازی، شێوازگەلێک لە تیۆرییەکانی پۆزیتیڤیزم یا پراگماتیزم بن کە ئۆنتۆلۆجییان پێ مەسەلەیەکی عورفییە. بە گوێرەی ئەم تیۆرییانە، فاکتەکان پشتگیری لەوە ناکەن کە شتێکی «لە باری ئۆنتۆلۆجییەوە بنەڕەتی» ھەبێت و، بەم بۆنەوە ھیچ شتێک جەوھەر حیساب ناکرێت. مانا دووەمەکەی جەوھەر بەرتەسکتر و تایبەتترە. بە پێی ئەم مانایە، جەوھەر جۆرێک خاوەنبوونی بنەڕەتیی تایبەتە کە ھەندێ تیۆریی فەلسەفی دانی پێدا دەنێن و ھەندێکیش نا. کاتێ لە وەھا مانایەکدا بەکار بچێت، ئیتر ئەمپرێسیۆنەکان و ئایدیاکانی ھیووم جەوھەر نین، گەرچی لە دنیاکەی ئەودا حوکمی خشتەکانی بینای «بوون»یان ھەیە. بە گوێرەی ئەم مەبەستە، ئەوەی کە خاوەنبوونە بنەڕەتییەکان جەوھەرن یان شتێکی تر، وەکوو ڕووداو یا تایبەتمەندیگەلێکی ھەڵکەوتوو لە بۆشاییکات (spacetime)، جێی قسەوباسە.
پێش ئەرەستوو
فەیلەسووفانی پێش سوقرات وایان بیر دەکردەوە کە گەردوون لە یەک یان چەند شتی بنچینەیی پێک ھاتووە. تالیس، بۆ نموونە، پێی وا بوو ھەموو شت لە زاتی خۆیدا «ئاو»ە و، ئاناکسیمینیس ھەموو شتی بە شێوەیەک «ھەوا» دەزانی. بە زمانێکی تر، جەوھەر بۆ تالیس ئاو بووە و، بۆ ئاناکسیمینیس ھەوا. بە پێچەوانەوە، جەوھەر بۆ دیموکریتوس و ئەتۆمیستەکانی تر ئەو شتە زۆر وردانە بوو کە پیان دەوت ئەتۆم.
بەڵام ئەفلاتوون، مامۆستای ئەرەستوو، ئەم ھەوڵە ماتێریاڵیستی و ماددیخوازانەی بە دڵ نەبوو. بە بڕوای ئەو، شتە ماددییەکان کۆپیی فۆرمەکان یان ئایدیاکان بوون. فۆرمیش، بە لای ئەوەوە، ئەو شتە نەبوو کە گشت شتەکانی تری لێ دروست کرابێ، بەڵکوو پرەنسیپێکی حاکم بوو کە ستراکتور و مەبەستی دابوو بە ھەموو شتەکانی دیکە و، لەم ڕووەوەیە کە بە جەوھەر دێتە ئەژمار.
ڕوونکردنەوەی ئەرەستوو
ئەرەستوو لە کاتەگۆرییەکانیدا کە تایبەتی داوە بە ڕێگاکانی بیرکردنەوە لەبارەی شتەکانەوە، جەوھەر بە دانراو (مەوزووع) -ی قەزیە دەبینێ کە دەتوانێ تایبەتمەندی و چۆنایەتی ھەڵبگرێت (ھەڵگیراو، مەحموول)، بەبێ ئەوەی کە خۆی شیاوی ھەڵگیران بێ. بۆ وێنە، سوقرات دەتوانێ چەند سیفەتێک ھەڵبگرێ، بەڵام خۆی نالکێ بە ھیچ شتێکی ترەوە. نیشانەی تایبەتیی جەوھەر ئەمەیە کە سیفەتگەلی جۆراوجۆر پاڵی پێوە دەدەن، بەڵام خۆی ئەو دانەیەیە و ھەر ئەوەشە. ئینسانێک لەوانەیە پیر یا لاو بێ، بەڵام ھەمیشە یەک کەسە و ھەر ئەوە. جەوھەر، بە مانا سەرەکییەکەی، شتێکە کە نە لەبارەی شتێکی ترەوە شیاوی وتنە، نە لە شتێکی تردایە. ئەرەستوو دەڵێ:
پەراوێزەکان
پۆل:ھەبوونناسی
جامی ئەورووپای ١٩٧٠-١٩٧١
جامی ئەورووپای ١٩٧٠-١٩٧١ شانزدەیەمین وەرزی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپایە و ڕۆژی ١٨ی ئابی ١٩٧٠ یەکەمین یاری ئەنجامدراو و کۆتا یاری پاڵەوانیەتیەکە لەڕۆژی ٢ی حوزەترانی ١٩٧١ لەیاریگای وێمبلیی شاری لەندەنی ئینگلتەرا، لەنێوان یانەی ئەیاکس ئەمستەردام و پاناسینایکۆس ئەنجامدرا. لە ئەنجامدا ئەیاکس ئەمستەردام توانی بە ئەنجامی ٢-٠ بەسەر پاناسینایکۆسی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.
ژان بێلێت
ژان بێلێت (؛ لەدایکبووی ٢٥ی ئازاری ١٩٠٨ – مردووی ١٦ی ئازاری ١٩٩١) ھونەرمەندێکی ئوسترالی بوو. ئەو لە تاسمانیا لەدایکبوو، لە ھۆبارت و لە قوتابخانەی ھونەری جوولیان ئاشتۆن لە سیدنی خوێندوویەتی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨ پۆل:مردووانی ١٩٩١ پۆل:خەڵکی ھۆبارت
پڕۆگرامی ئۆریجن
وێنۆک|وێنەیەک لە هێڵکاری دروست کراو بە بەرنامەی ئۆریجن ئۆریجن (Oringin) پڕۆگرامێکی کۆمپیوتەریە کە بۆ کێشانی هێڵکاری و شی کردنەوەی داتاکان سودی لێ دەبینرێت. ئەم پڕۆگرامە بۆ سیستەمی ویندۆز دروست کراوەو.
هێڵکاریەکان لە بەرنامەی ئۆریجن دەشێ لە شێوە دوو دوری (2D) یا سێ دووری (3D) بکێشرێن.
چەند جۆرێک لە فایلی جیاواز وەک ئەگسڵ و وێنە دەشێ داخڵ بەم بەرنامەیە بکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٢
بڕیارنامەی ٦٦٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٦٦٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئابی ١٩٩٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ عێراق-کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٩٣٨‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٠ پۆل:عێراق لە ١٩٩٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق پۆل:شەڕی کەنداو
ئیمۆتسکی
ئیمۆتسکی شارێکی ویلایەتی سپلیت-دالماتیای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٩٬٧٥٤ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا پۆل:ناوچەکانی کۆماری ڤێنیز
بینگ کرۆزبی
thumb|وێنۆک|چەپ|بینگ کرۆزبی بینگ کرۆزبی (٣ی ئایاری ١٩٠٣ – ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧) ئەکتەر و گۆرانیبێژێکی ئەمریکی بوو. لە ساڵی ١٩٤٤ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت.
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:گۆرانیبێژانی جازی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣ پۆل:مردووانی ١٩٧٧ پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەری کۆمیدی پیاوی ئەمریکی پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز پۆل:هونەرمەندان لە کۆمپانیای دیکا ریکۆردز پۆل:ھونەرمەندانی کاپیتۆڵ ڕیکۆردز پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
جامی ئەورووپای ١٩٧١-١٩٧٢
جامی ئەورووپای ١٩٧١-١٩٧٢ حەڤدەیەمین وەرزی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپایە و ڕۆژی ١٩ی ئابی ١٩٧١ یەکەمین یاری ئەنجامدراو و کۆتا یاری پاڵەوانیەتیەکە لەڕۆژی ٣١ی ئایاری ١٩٧٢ لەیاریگای دی کویپی شاری ڕۆتێردامی ھۆڵەندا، لەنێوان یانەی ئەیاکس ئەمستەردام و ئینتەر میلان ئەنجامدرا. لە ئەنجامدا ئەیاکس ئەمستەردام توانی بە ئەنجامی ٢-٠ بەسەر ئینتەر میلانی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.
لۆگن (فیلم)
لۆگن فیلمێکی ساڵی ٢٠١٧ی ئەمریکی درامی و سوپەر ھیرۆیییە کە کەسایەتییە سەرەکییەکەی وۆڵڤرین ھی کۆمیکەکانی ماڕڤڵە، کە ئاکتەر ھیو جاکمن ڕۆڵەکەی دەبینێ، و بڵاوکردنەوەی فیلمەکە لە ئەستۆی کۆمپانیای فۆکسی سەدەی بیستەمە، و بە دەیەم فیلمی زنجیرەی پیاوانی ئێکس ھەژمار دەکرێ، و سێیەم فیلمی تایبەت بە وۆڵڤرین دوای ھەردوو فیلمی X-Men Origins: Wolverine (2009 و (The Wolverine (2013. فیلمەکە لە دەرھێنانی جەیمس مانگۆڵدە، کە بە ھاوبەشی چیڕۆکەکەی لەگەڵ سکۆت فرانک و مایکڵ گرین نووسیوە، و لەنواندنی ئاکتەران پەتریک ستیوارت، بۆید ھاڵبرووک و ستێفن مێرچانت، ڕیچارد ئی گرانت لەگەڵ دافن کینە. فیلمەکە باس لە لۆگنی بەساڵاچوو دەکات کەوا ژیان لەلای سنووری وڵاتی مەکسیک بەسەردەبات، بەڵام دوای زانینی ڕاستییەک، لۆگن بەڕێدەکەوێ بۆ ئەنجامدانی دوایین ئەرکی خۆی.
بیرۆکەی فیلمەکە لەمانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ دەستپێکرد، کاتێک مانگۆڵد بۆ نووسینی فیلمەکە ھەڵبژێردرا و سوودی لە کۆمیکی "لۆگنی بەساڵاچوو - Old Man Logan" بینیبوو. لە ساڵی ٢٠١٤ جاکمن گەڕانەوەی خۆی ڕاگەیاند و لەھەمان کاتیشدا گوتی دوایین جار دەبێت کەوا ئەم ڕۆڵە بەرجەستە دەکات، ئەمەش دوای ١٧ ساڵ دێت، کەوا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٠ ئەم ڕۆڵەی گێڕا. وێنەگرتنی فیلمەکە لە مانگی ٥ی ٢٠١٦ دەستیپێکرد و لە٨ی ٢٠١٦ش بەکۆتا ھات.
لۆگن بۆیەکەمجار لە ٦٧ەمین فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی بەرلین نمایش کرا لە ١٧ شوباتی ٢٠١٧، و لە ٣ی مارسی ٢٠١٧ لە ئەمریکا، و ١٠ی مارسی ٢٠١٧ لە سینەماکانی کوردستان. فیلمەکە بەشێوەیەکی گشتی نمرەی نایاب پێدرا لەلایەن ڕەخنەگران لە وێبسایتی IMDB خاوەنی نمرەی ٨٫٧ و لەوێبسایتی Rotten Tomatoesیش ڕێژەی ٩٣٪ی پێدراوە و بە یەکێک لە باشترین فیلمە وەرگیراوەکانی کۆمیک دادەنرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سووپەرهێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی ئەمریکی پۆل:ئەو فیلمانەی لە تەکساس لە ئەمریکا نمایش دەکرێن پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەمریکا دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو ئۆرلینز وێنەکەی گیراوە پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەکشنییە خەیاڵییە زانستییەکانی ساڵی ٢٠١٧ پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە خەمناوییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی مانەوە پۆل:فیلمەکان دەربارەی مەرگ پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کچ پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای بەرھەمەکانی مارک میلەر پۆل:ئەو فیلمانەی لە مەکسیک داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون پۆل:فیلمی لایڤ ئەکشن لەسەر بنەمای کۆمیکەکانی ماڕڤڵ پۆل:فیلمەکانی تی ئێس جی ئینتەرتەیمێنت پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان پۆل:فیلمەکان بە چەشنی ڕۆژاوایی نوێ پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ھەتیوەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە تێکساس، ئەمریکا نمایش کراون پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە درامییە دەروونییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە درامییە دەروونییە ئەمریکییەکان
پای
وێنۆک|250px|کاتێ تیرەی بازنەکە ١ بێت، چێوەکەی دەبێتە π، کە یەکسانە لەگەڵ ئەو مەودایە لە یەک سووڕانەوەدا دتلێتەوە. پای (هێمای پیتی ئەلفوبێی یۆنانی: \pi) ژمارەیەکی نەگۆڕی بەناوبانگە لە بیرکاریدا کەڵکی زۆری لێ وەردەگیرێ. لە ئەندازەی ئیقلیدسیدا ئەم ژمارەیە لە دابەشکردنی چێوەی بازنەیەک بە سەر تیرەکەیدا بە دەست دێت و بە نزیکی دەکاتە: ٣٫١٤١٥٩ و ژمارەی ڕەنووسەکانی بێکۆتایە. ئەم ژمارەیە لەمێژەیە ناسراوە، بەڵام یەکەم کەس کە پیتی یۆنانیی πی بۆ بەکار ھێنا ویلیام جۆنز، بیرکاری وێڵزی بوو کە لە ساڵی ١٧٠٦دا ئەم پیتەی بۆ دانا.
سەرچاوەکان
وێنۆک|بە نیوەتیرەش حیسابی بکەین، چێوە = 2 x پای x نیوەتیرەی بازنەکە.
پۆل:شیکاریی ئاوێتە پۆل:پای پۆل:زنجیرە ماتماتیکییەکان
ئیسماعیل قەمەندار فەتاح
ئیسماعیل قەمەندار فەتاح (Fattah, Ismaïl Kamandâr) لێکۆڵەر و زمانناسی کوردە کە بە ھۆی نووسینی کتێبی بنزارەکانی کوردیی باشووری: خوێندنەوەی زمانناسی و شێوەزارناسی بە زمانی فەڕەنسی ناسراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:زمانەوانانی کوردی پۆل:زیندووان
بۆڵینگ
وێنۆک|کایەزانێک لەکاتی ھەڵدانی تۆپی بۆڵینگ بۆڵینگ کایەیەکی تاکە، تێیدا کایەزانێک ھەڵدەستێت بە لێدانی تۆپەکە بۆ ئەوەی بە بووتڵەکان بکەوێت و خاڵ تۆمار بکات.
مێژوو
بۆ یەکەمین جار ئەم کایەیە لەلایەن ئیمپڕاتۆڕە ڕۆمانییەکان و یۆنانیەکان و میسڕیە کۆنەکان ئەنجام دراوە لە ٢٠٠٠ ھەزار ساڵی ڕابردوو. ئیمپڕاتۆڕە یۆنانییەکان بۆ مەشقی سەربازەکانیان ئەم کایەیان داھێناوە کە چەندەھا جووڵەی فیزیایی ھەیە بۆ بەھێزکردنی ماسوولکەکان.
تەندروستی
ئەم کایەیە سوودی بۆ ماسوولەکەکان ھەیە وە بۆ لاوازکردنیش سوودی ھەیە چونکە کێشی تۆپی کایەکە زۆرە، و تەنانەت زۆرکەسیش ناتوانن تۆپەکە بەئاسانی بەرز بکەنەوە.
ماونت گەمبیێر
سەرچاوە
پۆل:لایمستۆن کۆست پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٥٤ لە ئوسترالیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥٤ پۆل:شارەکانی ئۆسترالیای باشوور پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:ئۆسترالیا
پاساو
بە شێوەیەکی زۆر گشتی، پاساو یا پاسا ڕوونکردنەوەیەکە کە نیشان دەدات کردەوە یا ھەڵوێستێک چەندە لەگەڵ ستاندارد و پرەنسیپدا تەبایە. پاساودان یا پاسادان واتە ڕوونکردنەوە و بەڵگەھێناوە لەسەر دروستی و ڕەوا بوونی کارێک، یا کۆشش بۆ بەڕێوجێ نیشاندانی ئەو کارە. بۆ وێنە کردەوەی تاوانکارانەی کەسێ لەوانەیە بەپێی یاسا پاساوی بێت (پاساو (دادوەری) ببینە).
مەعریفەتناسان گرنگی دەدن بە تایبەتمەندییە مەعریفەتییەکانی باوەڕ، کە یەکێک لەوانە پاساوە. تیۆریی پاساو بەشێکە لە مەعریفەتناسی کە تێ دەکۆشێت لە پاساودانی قەزیەکان و باوەڕەکان تێ بگات. لە مەعریفەتناسیدا، پاساو ڕوونکردنەوەیەکە کە دەری دەخات باوەڕەکانی کەسێک چەندە لەگەڵ مەعریفەتدا تەبان، ھەرچەند لە بابەت ئەوەوە کە ئەمە بەوردی چ مانایەک دەدات بڕێ یەکنەکەوتوویی ھەیە. ھەندێ کەس دەڵێن «تەبایی لەگەڵ مەعریفەتدا» دەگەڕێتەوە بۆ ئەوە کە ئاخۆ باوەڕەکان دروستن یا نە، ئەوانی تر دەڵێن دەگەڕێتەوە بۆ ئەوە کە ئاخۆ باوەڕکان بە مەعریفەت و ناسیاری دەژمێردرێن یا نە. کەسانێکی تریش ھەن کە دەڵێن دەگەڕێتەوە بۆ ئەوە کە ئاخۆ ئەو باوەڕانە بە شێوازێکی ڕێکوپێک و بەرپرسانە پێک ھاتوون و جێگیر بوون یا نە.
یەکێک لە شرۆڤە بەناوبانگەکانی پاساو ئەمەیە کە تەنیا کاتێک باوەڕێک بۆ خاوەنەکەی پاساودارە کە ئەو کەسە ھۆکار و بیانووی گونجاوی بێت بۆ دەست ھەڵنەگرتن لە باوەڕەکە. ئەگەر A بانگەشەیەک بکات و B لێی بکەوێتە گومانەوە، کاری دواییی A ڕەنگە ئەوە بێت کە پاساوی بۆ بێنێتەوە. پاساو ڕاڤەیەکە ڕۆشنی دەکاتەوە بۆچی باوەڕەکە ڕاستە.
نموونەکان
باوەڕێکی زۆر سادە و ئاشکرا کە ڕەنگە کەسێ بیبێت ئەوەیە کە ئاسمان شینە. ئەگەر یەکێکی تر بێت و لەو کەسە بپرسێ بۆچی لەو باوەڕەدای کە ئاسمان شینە؟ لەوانەیە بڵێ ھەروا لە خۆوە دەڵێم، یا بڵێ لە چارەنووسمدا وا نووسراوە. ئەگەر ھات و بەو چەشنە وەڵامی دایەوە، ئەوە نەیتوانیوە پرسیارکەرەکە دڵنیا بکات لەوە کە بیانوو و ھۆکارێکی شیاو و گونجاوی ھەیە بۆ دەست ھەڵنەگرتن لە باوەڕەکەی. واتە، تەنانەت ئەگەر ئاسمان لە واقیعیشدا شین بێ، باوەڕەکەی بێپاساوە. بەڵام، ئەگەر وتی لە بیرمە دواجار کە سەیری ئاسمانم کرد شین بوو، یا ئێستا کە سەیری دەکەم شینە، ئەو کات پرسیارکەرەکە قورستر لە وەڵامەکەی دەنەوێت. واتە ئەم جارە باوەڕەکەی پاساودراوترە. یا بۆ وێنە لەوانەیە کەسێ بەو بۆنەوە کە لە ناسنامەکەیدا ڕۆژی لەدایکبوونی ۱۵ی مانگی حەوت نووسراوە، باوەڕی وا بێ کە لە ۱۵ی مانگی حەوتدا لە دایک بووە. ئێستا ئەگەر لە واقیعدا یەک ڕۆژ زووتر واتە ڕۆژی ۱۴ی مانگی حەوت لە دایک بووبێ و، بەھەڵە لە ناسنامەدا ڕۆژی ۱۵ تۆمار کرابێ، ئەو کات دەتوانین بڵێین باوەڕەکەی نادروستە، گەرچی بەباشی پاساو دراوە.
وشەڕەتناسی
وشەی پاساو لە بنەڕەتدا بە مانای «وەڵام»ە و ھاوڕیشەیە لەگەڵ وشەگەلی فارسیی «پاسخ» بە مانای وەڵام و، «سخن» بە مانای قسە و وتاردا.
سەرچاوەکان
پۆل:فەلسەفە پۆل:زانین پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
گلینا
گلینا شارێکی ویلایەتی سیساک-مۆسلاڤینای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٩٬٤٦٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
مارس ئاودیسی
وێنۆک| وێنەیەکی خەیاڵی مارس ئاودیسی
مارس ئاودیسی (بە ئینگلیزی: mars odyssey) کەشتیەکی ئاسمانی وڵاتی ئەمریکایە لە ٧ی نیسانی ٢٠٠١ ناردرایە دەرێی ەوی بە ئامانجی گەیشتن بە خوولگەی هەسارەی سۆر، هەڵدانەکەش لە ناوەندی کینیدی بۆشاییەوە بوو، ئەو کەشتیە ئاسمانیە لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٠١ گەیشتە ئامانجەکەی و دەستیکرد بە لێکۆڵینەوەکانی، گرنگی لێکۆڵینەوەکانی شیکردنەوە و بە دەرخستنی ئەو تیشکە زیانبەخشانە بوو کە زیان بە مرۆڤ دەگەینن لۆ ئەوەی هەر کاتەک مرۆڤ گەشتی سەر هەسارەی بارامی کرد خۆیانی لێ بپارێزی.
لە نێزیکی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ مارس ئاودیسی ژمارەیەکی پێوانەیی شکاند لەسەر کەشتی ئاسمانی مارس گڵۆباڵ سرڤیۆر بە درێژترین کەشتی ئاسمانی کارا لە دەوری خوولگەیەک.
سەرچاوە
پۆل:گەردوون پۆل:کەشتییە ئاسمانیەکان پۆڵ:هەسارەی سۆر
بڕیارنامەی ٦٦٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٦٦٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی ئەیلوولی ١٩٩٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ عێراق-کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٩٣٩‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٢ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٠ پۆل:عێراق لە ١٩٩٠ پۆل:کووەیت لە ١٩٩٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کووەیت پۆل:شەڕی کەنداو
جامی ئەورووپای ١٩٧٢-١٩٧٣
جامی ئەورووپای ١٩٧٢-١٩٧٣ ھەژدەیەمین وەرزی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپایە و ڕۆژی ١٣ی ئەیلوولی ١٩٧٢ یەکەمین یاری ئەنجامدراو و کۆتا یاری پاڵەوانیەتیەکە لەڕۆژی ٣٠ی ئایاری ١٩٧٣ لەیاریگای ئەستێرەی سووری شاری بێلگرادی سربیا، لەنێوان یانەی ئەیاکس ئەمستەردام و یوڤێنتوس ئەنجامدرا. لە ئەنجامدا ئەیاکس ئەمستەردام توانی بە ئەنجامی ١-٠ بەسەر یوڤێنتوسی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.
ژۆزێف دێلتێی
ژۆزێف دێلتێی شاعیری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤ پۆل:مردووانی ١٩٧٨ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
پۆڵ سادلەر
پۆڵ لیندزی سادلەر ، لەدایکبووی ٢٩ی نیسانی ١٩٥٥ لە هێندەرسەن، تێکساس. پارێزەرێکی ئەمریکییە، ئێستا لە سان ئەنتۆنیۆ ئەژیت کە لەنێوان ساڵانی ١٩٩١ بۆ ٢٠٠٣ خزمەتکاری ئەنجومەنی نوێنەرانی تێکساس بووە. لە ساڵی ٢٠١٢ کاندیدکرا بۆ ئەنجومەنی پیرانی تێکساس لە ٦ی تشرینی دووەم، بە تێد کروزی کۆماری دۆڕا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥ پۆل:زیندووان پۆل:تێد کروز
قەڵاگە
قەڵاگە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
زانستکار
زانستکار ئەو کەسەیە کە پسۆرە لە بوارێکی دیاریکراوی زانستدا و لەسەر بنەمای توێژینەوەی زانستی و بەکارهێنانی میتۆدی زانستی لە دیاردە سروشتییەکان دەکوڵێتەوە زانینی نوێ بەرهەدەهێنێت. زانستکار پێویستە پسپۆڕیی لەبوارێکی دیاریکراودا هەبێت و هەڵگری بڕوانامەی دکتۆرا (PhD)بێت لە بوارێکدا و توێژینەوەی زانستی بکات لە دامەزراوەیەکی زانستیدا. کەسی زانستکار ئەنجامی دۆزینەوەی توێژینەوەکانی دەخاتە بەردەم دەستەیەک زانستکاری دیکە کە ئەوان بەکارەکانیدا دەچنەوە و بەو پرۆسەیەش دەوترێت peer review. پاشان ئەو توێژینەوە نوێیە بڵاودەکرێتەوە. پاش ئەوەی توێژینەوە نوێیەکەی ئەو زانستکارە لە هەڵسەنگاندنی peer review دەردەچێت، ئەوکات دەبێتە بابەتێکی زانستی تاقیکراوەی سەلمێندراوە و دەبێتە بەشێک لە کۆی زانینی زانستی لە سەرتاسەری دنیادا و کاریپێدەکرێت. لە زمانی کوردیدا وشەی "زانا" بەکارهێنراوە بۆ وەسفکردنی کەسی زانستکار، بەڵام وشەی "زانا" زۆر ورد نیە لەبەر ئەوەی بە شارەزای ئاینییش دەوترێت زانای ئاینی. بۆ خوێندنەوەی وتارێکی زمانەوانی لەبارەی ئەم جووتماناییەوە، بڕوانە زانست و زانستکار
بۆق
وێنۆک|چەندین جۆر بۆق
بۆق یان قربۆق جۆرەیەک لە وشکاویەکانە، واتە گیانلەبەرێکە ھەم لەناو ئاودا دەژی و ھەم لەناو ویشکایی. بۆقە پێگەیشتووەکان قاچی بەھێزیان ھەیە بۆ بازدان و زمانێکی درێژیان ھەیە بۆ گرتنی نێچیر. بۆقەکان لە ھەموو ناوچەکانی جیھاندا دەژین جگە لە شوێنە زۆر ساردەکان وەکوو جەمسەری باشوور یان ئانتارکتیکا.
سوڕی ژیانی بۆق
ھەتا ھێلکەی بۆقەکان دەبێت بە بۆقێکی پێگەیشتوو، چەند قۆناغ تێپەر دەکات. پاش ئەوەی ھێلکەیەک دەتروکێ بۆقەکە پێنەگەیشتووە پێی دەوترێت سەرە مێکوتە و پێویستی بەوە ھەیە لە ئاودا بژی لەم قۆناغەدا بە کلکە درێژەکەیەوە مەلە دەکات دەست بە خواردن دەکات و قاچەکانی دەر دەکەون، پاشان سەرە مێکوتە کلک و ڕیشوەکانی ون دەبن و سیەکانی دەردەکەون و بواری ژیانی سەر وشکایی پێ دەبەخشن.
سەرچاوەکان
پۆل:بۆقەکان پۆل:ئاژەڵەکان
ڕۆبێرت نۆزیک
وێنۆک|Robert Nozick 1977 ڕۆبێرت نۆزیک (Robert Nozick - ١٩٣٨ ھەتا ٢٠٠٢) فەلسەفەوانی سیاسی و مامۆستای زانکۆی ھاروارد و خەڵکی ئامەریکا بوو. نۆزیک لە دەیەکانی حەفتاکان و ھەشتاکاندا لە ناودارترینەکان بوو. زۆرتر بە ھۆی پەرتووکی "ئانارشی، دەوڵەت، و یوتۆپیا"وە ناسراوە.
پۆل:مردووانی ٢٠٠٢ پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢١ەم پۆل:جووە ئەمریکییەکان پۆل:فەیلەسووفانی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی پۆل:فەیلەسووفانی شیکارانە پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ماساچووسیتس پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨
پۆل:فەیلەسووفانی سیاسیی ئەمریکی پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە پۆل:فەیلەسووفانی جوو پۆل:فەیلەسووفانی ئابووریزانی پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
گێڵدەرە
گێڵدەرە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی سرۆچک، قەزای سەید سادق و پارێزگای سلێمانییە لە باشووری کوردستان. گێڵدەرە دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری سلێمانی لە ناوچەی شارباژێر، ئەم گوندە لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ ناحیەی سرۆچک خراوەتە سەر قەزای سەیدسادق.
ناو
ناوی گوندی گێڵدەرە سێ بۆچوونی لەسەر ھەیە. بێگومان بە سەرنجدان لە ناوی (گیڵەرە) و بەراورد کردنی لە نێوان وشەی (گێڵە Gila) کە ڕەگ و ڕیشەیەکی تورکی ھەیە، لەگەڵ وشەی (گێڵارە /گێڵەرەھـ Gelareh)، کە ڕەگ و ڕیشەیەکی کۆنی کوردی ھەیە دەگەینە ئەو ڕاستییەی کە ناوەکە کوردییە نەک تورکی.
جوگرافیا
دەکەوێتە پارێزگای سلێمانی، لە قەزای سەیدسادق، ناحیەی بەرزنجە(سرۆچک). گوندەکانی دەورو پشتی لە ڕۆژھەڵاتەوە بەرزنجە و چنارەی شێخ تەھا و باساک، لە ڕۆژئاواوە کاژاو و پوشێن، لە باکوورەوە شوکێ و وەندەرێنە و باراو، لە باشوورەوە مایاوا و مۆریاس و دەشتی زەڵێ.
مێژوو
مێژووی درووست بوونی ئەم گوندە دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە (٨٠٠) ساڵ لەمەوبەر، کە شوێنی بنەماڵەی (حاجی شێخ خالیدی کاژاوی کوڕی سەید محەممەد تاج عارفین ئەبووەفای پووشێنی) ی بووە، کە ژمارەیان (٣–٤) ماڵێک بووە، کە لە حاجی خاڵ خۆی و چەند کوڕێکی پێک ھاتووە و لە کاژاو بوون، و سوودیان لە ئاو و لەوەڕگەی ناوچەکە وەرگرتووە و بەو ھۆیەوە لێی نیشتەجێ بوون.
بەڵام بەو ھۆیەی کە جوگرافیای ئەم گوندە لە ناوچەی میزۆپۆتامیادایە، کە لانکەی شارستانییەتی جیھانە ھەر لە کۆنەوە ئاوەدان بووە، بۆ گەواھیدانی ئەم مێژووەش ئەو شوێنە ئاسەوارە کۆنانەیە کە لەم گوندەدا ھەیە.
مێژووی بوون بە ناحیە
لە سەردەمی میرنشینی ئەردەڵان دا ناحیەی سرۆچک ناوچەیەکی فراوان بووە. ھەر لە چەناخچیانەوە ھەتاوەکو (پاش کێو) بووە (شاری کۆن) شارێکی گەورە بووە… قەڵای سرۆچکیش قەڵایەکی قایم و سەخت بووە کەم کەس وێرابێتی خۆی لێ بدات. بەڵام کاتێک عوسمانییەکان ئەم وڵاتەیان داگیرکرد و لە ساڵی (١٨٥١) ی زایینی کۆتاییان بە میرنشینی بابان ھێناوە، سرۆچکیش بوو بە بەشێک لە دەوڵەتی عوسمانی و کاربەدەست و مدیرناحیەکانیشی لەلایەن سوڵتانەوە دانراوە.
لەم سەردەمەدا گێڵدەرە بووە بە ناوەندی ناحیە. زۆر لە بەڕێوبەرانی ناحیەکە کە زۆربەیان کورد بوون بەرپرسی ناحیەی سرۆچک بوون لە گێڵدەرەدا، لەوانە:
کاتێک ئینگلیزەکان ھاتنە سلێمانی ئەوانیش چەند بەڕێوبەرێکیان داناوە:-
لە ساڵی (١٩٣١) ناوەندی ناحیە گوێزرایەوە بۆ بەرزنجە یەکەم بەڕێوبەری ناحیە لە بەرزنجەدا (ڕەشید سدقی بەگ) بووە
پێش ڕاگواستن و داگیرکردن
پێش ڕاگواستن و داگیرکردنی، ژمارەی خێزانەکانی ئەم گوندە دەگەیشتە ١٤٠ خێزان، لەسەردمی شۆڕشی ئەیلوول و شۆڕشی نوێی گەلەکەماندا، گێڵدەرە دوو جار دەڕوخێنرێت، بۆ دوا جار لە ساڵی ١٩٨٧ بەتەواوەتی داگیر و خاپوور کراوە و پاشان خەڵکەکەشی بەرەو ئۆردوگا زۆرەملییەکان گوزراونەتەوە، تەنیا لەبەر ئەوەی شکست بەشۆڕشی گەلی کورد بھێنرێت‌ و ڕۆحی نەتەوەیی لەنێو دڵی میللەتی کوردا لەڕیشەوە دەربکرێت. لە دوای راپەڕینە مەزنەکە، خەڵکی گێڵدەرە بۆ جارێکی تر دەچنەوە سەر زێدی باوباپیرانیان‌ و ئاوەدانی دەکەنەوە. ئێستا ژمارەی دانیشتووانەکەی دەگاتە زیاتر لە ٥٠ خێزانە، ئەمە جگە لەوەی چەندین خێزانی تر تەنیا لە وەرزی ھاوین‌ و کاتی کشتوکاڵکردندا بەشێوەیەکی کاتی دەگەڕێنەوە بۆ سوود وەرگرتن‌ و خزمەتکردنی باخەکانیان‌ و فرۆشتنی بەرووبومەکانیان. ئەم گوندە زۆربەی زەویەکانیان دێمین‌ و باخی زۆری بەرداریان ھەیە، وەکو ھەرمێ و ھەڵوژە ھەروەھا خاوەنی ڕەزێکی زۆرن لەبەر ئەوەی سەرچاوەی ئاویان زۆر کەمە بۆ بەراو، بۆیە سەوزەوات لەم گوندەدا زۆر کەمە یاخود باشتر وایە بڵێین ھەر خێزانێک تەنیا بەشی پێویستی خۆی بەراو دەکات وەکو بامێ و تەماتە و سەوزەوات.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی سلێمانی
بنکۆڤاتس
بنکۆڤاتس شارێکی ویلایەتی زاداری کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٩٬٤١٧ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
سیمۆن بلاکبێرن
وێنۆک سیمۆن بلاکبێرن (Simon Blackburn - لەدایکبووی ١٩٤٤) فەیلەسووف و مامۆستای زانکۆی بریتانیایی‌یە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:فەیلەسووفانی شیکارانە پۆل:زیندووان پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢١ەم پۆل:فەیلەسووفانی ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤ پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
کۆتر
کۆتر دەستەیەک لە گیانلەبەرانە کە بە ھەر دوو شێوازی ماڵی و کێویلکە پەیدا دەبێت.
جامی ئەورووپای ١٩٧٣-١٩٧٤
جامی ئەورووپای ١٩٧٣-١٩٧٤ نۆزدەیەمین وەرزی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپایە و ڕۆژی ١٩ی ئەیلوولی ١٩٧٣ یەکەمین یاری ئەنجامدراو و کۆتا یاری پاڵەوانیەتیەکە لەڕۆژی ١٧ی ئایاری ١٩٧٤ لەیاریگای شا باودوینی شاری برۆکسلی بەلجیکا، لەنێوان یانەی بایەرن میونخ و ئەتلەتیکۆ مەدرید ئەنجامدرا. لە ئەنجامدا بایەرن میونخ توانی بە ئەنجامی ٤-٠ بەسەر ئەتلەتیکۆ مەدریدی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.
بڕیارنامەی ٦٦٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٦٦٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی ئەیلوولی ١٩٩٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ عێراق-کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٩٤٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٠ پۆل:عێراق لە ١٩٩٠ پۆل:کووەیت لە ١٩٩٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کووەیت پۆل:شەڕی کەنداو
ئوبونتو
thumb|لۆگۆ thumb|ئوبونتو کۆتا وەشانی ١٢٫٠٤ بێتا چەپ|وێنۆک|Ubuntu 8.04 ئوبونتو (Ubuntu) سیستەمێکی کارپێکردن (operating system)ێکی پێشکەوتووە و یەکێ لە دابەشکراوە زۆر باوەکانی لینوکسە، کە بە ھاوکاریی بەکارھێنەران، لەسەر بنەمای (گنو/لینوکس) پێک ھاتووە. ئەم سیستەمە باشترین و نوێترین نەرمەکاڵاکانی دنیای سەرچاوەکراوەی لەخۆ گرتووە کە بۆ کۆمپیوتەرە ھەڵگرتەنییەکان، کۆمپیوتەرە ڕوومێزییەکان desktops کۆمپیوتەرە راژەکارییەکان Servers بێوێنەیە.
وەک ھەموو سیستمێکی تری کارپێکردن، دەتوانی بچیتە ناو ئینتەرنێتەوە، نامە ئەلەکترۆنییەکانت بخوێنیتەوە، بەڵگەنامە و دەق و ھتد بەرھەم بھێنی، وێنەکانت دەسکاری بکەی، یاریی کۆمپیوتەر بکەی، کار لەسەر دەنگ و ڤیدیۆ بکەی.
نرخی ئووبوونتوو
ئوبونتو بەخۆڕایییە و بەخۆڕاییش دەمێنێتەوە. (تێچووی مۆڵەتنامە licencing fee)ی بۆ نادەی. دەتوانی ئوبونتو داگری، بەکاری بھێنی، بیدەیتە ھاوڕێکانت و بنەماڵەکەت، دەتوانی لە فێرگە و فەرمانگە بەکاری بێنی، ھەمووی ھەر بەخۆڕایی.
ھەر شەش مانگ جارێ وەشانێکی نوێی ئوبوونتو بۆ کۆمپیوتەری ڕوومێز و کۆمپیوتەری ڕاژەکار بڵاو دەکرێتەوە، بەم پێیە دەتوانی ھەموو کاتێ خاوەنی دوایینترین و باشترین بەرنامەکان بی کە جیھانی [ژێدەرکراوە opensource] دەتوانێ پێشکەشی بکات.
پێداویستییەکان
ھەموو ئەو شتانەی کە پێویستت پێیان بێ لەسەر یەک (سی‌دی)ن و بریتییە لە (ژینگەکارێکی تەواو a complete working environment). نەرمەواڵەکانی تر سەرھێڵ لەبەردەستدان. (دامەزراندنە گرافیکییەکان) ئەگەری ئەوەت دەدەنێ کە خێرا و سانا بکەویتە ڕێ. دامەزراندنێکی ستاندارد دەشێ کەمتر لە (٢٥) خولەک بخایەنێ.
کاتێ سیستەمەکە دامەزرا، ڕاستەوخۆ ئامادەی بەکارھێنانە. لەسەر (ڕوومێز desktop)ەکەت ڕیزێک تەواوت بۆ دەردەکە‌وێ بۆ کاری بەبەرھەم، وەکوو ئینتەرنێت، پرۆگرامە گرافیکییەکان، یاری و ھتد:
پاڵپشتی ئوبونتو
بەشگەیەکی ئەورووپی بە ناوی (Canonical Ltd) پاڵپشتیی بازرگانی لە ئوبونتو دەکات و داھات و قازانجی سەرەکیی خۆی نە لەڕێی فرۆشتنی ئوبونتو، بەڵکوو لەڕێی گرێبەستە پاڵپشتییە بازرگانییەکان و ڕاژەئەندازیارییەکان دابین دەکات. ئەم بەشگەیە پاڵپشتیی (٢٤) کاژێرەی ھەیە لە حەوت ڕۆژی ھەفتەدا. ھەر لە نزیکەی (٥٠٠) بەشگەی بازرگانییەوە بگرە ھەتا کۆمەڵێ زۆر قوتابخانە و دامەزراوەی دەوڵەتی و ئەنیستیتۆی لێکۆڵینەوەیی، پاڵپشتیی لێ دەکەن.
جۆرەکانی ئوبونتو
ئوبونتو بۆ مەبەستی جۆربەجۆر، چەند جۆرێکی ھەیە:
بۆ وێنە لە قوتابخانە و فێرگەکاندا کەڵک لە وەشانی (ئدووبوونتوو Edubuntu) وەردەگیرێ.
نەرمەواڵەکانی ئوبونتو
نزیکەی (١٠٠٠) گورزەی نەرمەواڵە پێشەکی دادەمەزرێن و نزیکەی (١٣٠٠) گورزەش پاڵپشتیی فەرمییان ھەیە. سەرەڕای ئەوانە پتر لە (١٦٠٠٠)
نەرمەواڵەگورزە، پاش دامەزراندنی ئوبونتو ئامادەن لەسەر سیستەکەمەت دامەزرێن. ئەم دامەزراندنانە لەڕێی ئیینتەرنێتەوە دەبن و تەنھا بە چەند کرتەیەک ڕوو دەدەن. سەرەڕای ئەوانە گەلێ گورزەی تر ھەن کە ھێشتا پاڵپشتیی ڕەسمییان وەرنەگرتووە و لەلای خەڵکەوە بەکار دەبرێن.
ژمارە و ناوی بڵاوبووەکان
ژمارەی ئەوانەی بڵاو دەبنەوە بەگوێرەی ساڵ و مانگی بڵاوبوونەوە دیاری دەکرێن. ئەم ناوانە پاش ھەر بڵاوبوونەوەیەک، لەلایەن (Mark Suttleworth)
دامەزرێنەری ئوبونتو، بە ھەمووان ڕادەگەیەنرێن. ئەمانە تا ئێستە بڵاو بوونەتەوە:
وەرگێڕان
وەک وترا ئوبونتو بە ھاوکاریی بەکارھێنەران بەدی ھاتووە، ھەروەھا لەلایەن بەکارھێنەرانەوە خەریکە وەردەگێڕدرێت بۆ سەر زمانە جۆربەجۆرکانی دنیا. خەڵکی ھەر وڵاتێک گرووپ و دەستەیەکی پێک ھێناوە و خەریکن وردە وردە زاراوە جۆربەجۆرەکانی ئوبونتو کە پتر لە ھەزاران زاراوەن، وەردەگێڕن بۆ سەر زمانی خۆیان.
لێرە لیستەی ھەموو زمانەکان دەبینرێن: https://translations.launchpad.net/ubuntu/gutsy/+translations
وەک لە لیستەکەدا دەبینی دوو گرووپی کرمانجی و سۆرانییش بۆ زمانی کوردی پێک ھاتوون، ھەر گرووپێک بەرپرسێکی ھەیە، ئەگەر پێت خۆش بوو ببی بە ئەندامی ئەو گرووپە، دەتوانی خۆت تۆمار بکەی و دواتر ئیمەیلێک بۆ بەرپرسی گرووپەکە دەنێری، پاش ئەوەی ئەویش وەرتی گرت، خۆکار دەچیتە ناو گرووپەکەوە و دەتوانی دەست بکەی بە وەرگێڕانی زاراوەکان کە پتر لە چەند ھەزارێکن. لە وەرگێڕاندا ھەرچەند سەربەستی، بەڵام بۆ ئەوەی وەرگێڕانێکی تێروتەسەل بکەی، نابێ ھاوکاری، ھاوپرسی و ڕێنووسێکی یەکگرتووت لەبیر بچێت.
پوختە
سیستەمی کارپێکردنی کۆمپیوتەرەکان، بۆ نموونە ویندۆز، ھەموو جارێ وەشان (version)ی نوێتریان دەردەچێ، ئەمە جگە لە پرۆگرامەکانی نووسینگەی وەکوو نووسین و ژمێریاری و ھتد، کە ھەر کاتێ بتەوێ وەشانە نوێکانی بەکار ببەی دەبێ پارەیەکی زۆر بۆ ئەو مەبەستە تەرخان بکەی. ئووبوونتوو ئەلتەرناتیڤێکی باشی ئەو مەبەستەیە کە ھەمووی بەخۆڕایییە. ھەرکاتێکیش نوێ بکرێتەوە، ھیچی تێ ناچێت بۆ نوێکردنەوەیان. ھەروەھا پاڵپشتیی [پاراستن security]یشی ھەر بەخۆڕایی لەگەڵدا دەبێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
وێبگەی ئوبونتو
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٤ پۆل:سیستەمی کارگێڕی پۆل:لینوکس پۆل:دابەشکراوەی لینوکس پۆل:سیستمی کارپێکردنی ARM پۆل:سیستمی کارپێکردنی پاوەر پی سی پۆل:وتارە قسەکراوەکان
زەکەریا
زەکەریا بە (عیبری:זכריה) بە (عەرەبی:زكريا) کەسایەتییەکە بە پێی ئایینە ئیبراهیمییەکان، و لەئیسلامدا یەکێکە لە پێغەمبەران. وێنۆک|تابلۆی زەکەریا و فریشتە لەلایەن [[دومنیکۆ گیرلاندایۆ]]
لە یەهوودییەتدا
زەکەریا لە ئایینی یەهوودییەت دا، یەکێکە لە پێغەمبەرانی خودا و باوکی یوحەنا ی پیاوچاکە. یەکێکە لە پێغەمبەرەکانی بەنی ئیسرائیل و فەرمانڕەوای بەنی ئیسرائیل بووە. لە تەوراتدا ئاماژە بە تەمەنی پێغەمبەر زەکەریا نەکراوە.
لە مەسیحییەتدا
زەکەریا بە پێی مەسیحییەت و کتێبی پیرۆز بە پێغەمبەر وەسف نەکراوە، بەڵکو بە پیاوچاک وەسف کراوە. کە مێردی خاتوو (ئەلیسابات) و باوکی پێغەمبەر (یوحەنا)یە. کە لە کتێبی پیرۆزدا ناسراوە بە یەحیای لە ئاوهەڵکێش. لە کتێبی پیرۆزدا زەکەریا (١٢٥) ساڵ ژیاوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پێغەمبەرانی ئیسلام
شەممە
شەممە یەکەمین ڕۆژی ھەفتە (ڕۆژژمێری کوردی) ، لەم ڕۆژەدا جوولەکە بەڕۆژوو دەبن وەک جەژن یان نەریتێکە لای ئەوان. .
پۆل:ڕۆژەکانی ھەفتە پۆل:شەممە
بنزارەکانی کوردیی باشووری (کتێب)
بنزارەکانی کوردیی باشووری: خوێندنەوەی زمانناسی و شێوەزارناسی (بە فەڕەنسی: Les Dialectes Kurdes Meridionaux: Etude Linguistique et Dialectologique) کتێبێک سەبارەت بە شێوەزاری کوردیی باشوورییە کە ئیسماعیل کەماندار فەتاح لێکۆڵەر و زمانناسی کورد نووسیویەتی. ئەم کتێبە بە زمانی فەڕەنسی لە ٩١٩+٢٢ پەڕە نووسراوە و لە ساڵی ٢٠٠٠ەوە لە لایەن پەخشانگەی پیتێرز لە شاری لۆڤێن لە فەڕەنسا چاپ و بڵاو کراوەتەوە.
ئەم کتێبە لەسەر بنەمای تێزی دکتۆرای نووسەر لە بواری زمانناسی لە زانکۆی پاریسی ٧ لە فەڕەنسادا نووسراوە کە لە ژێر ناوی شێوەزارەکانی کوردیی باشوور: خوێندنەوەی زمانناسانەی شێوەزاری کرماشانی-فەیلی (کەڵھوڕی، کرماشانی، خانەقینی، بەیرەیی-شیروانی، مەڵکشایی-ئەرکەوازی) (بە فەڕەنسی: Dialectes kurdes du sud: étude linguistique du dialecte Kirmanshahi-fayli (Kalhori, Kirmanshah, Khanaqini, Bayray-Shirwani, Malikshay-Arkowazi)) لە ساڵی ١٩٨٨ بەرگری لێ کراوە.
ناونیشان
کتێبی بنزارەکانی کوردیی باشووری بە ناونیشانی ژێرەوە بە چاپ گەیشتووەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبە فەڕەنسییەکان پۆل:کتێبە زمانناسییەکان پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٠
ئامێدیۆ ئاڤۆدگادرۆ
ئامدۆ ئاڤۆدگادرۆ ناسراوبە ئاڤۆدگادرۆ لە (۹ی ئابی ۱۷۷٦) لە شاری تۆرینۆی ئیتالیا لەدایکبووە، لە (۹ی تەمموزی ۱۸٥٦) لە تەمەنی ۷۹ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.
ژیان
ئاڤۆدگادرۆ لە ڕێکەوتی (۹ی ئابی ۱۷۷٦) لە شاری تۆرینۆی ئیتالیا لە دایکبووە، باوکی دادوەر بووە و زۆری پێ خۆش بوو کە منداڵەکەشی ھەر ڕێچکەی ئەو بگرێتە بەر. ئامدۆ لە تەمەنی ۱٦ ساڵیدا بڕوانامەی بەکالۆریۆسی بەدەست ھێناوە و لە تەمەنی ۲۰ ساڵیدا (دکتۆرا) کەی وەرگرت. بەڵام ماوەیەک لەو پیشەیەی وەڕس بوو و رووی لە ماتماتیک و فیزیک کرد. ناوبراو لەتەمەنی (۳۳) ساڵیدا بوو بە مامۆستای فیزیکی "کۆلێژی پاشایەتی" و "رچیلی" لە باکوری ئیتاڵیا. لەساڵی (۱۸۱۱) گریمانە ناودارە "مولوکول (وردیلە)" یەکەی کەدواتر لەبیر کرا، لە گۆڤارێکی فەرەنسیدا بڵاو کردەوە. لەو سەردەمەدا بەھۆێ شەڕ و کێشمەکێشە نێوخۆییەکان، زانکۆ لە بارودۆخێکی نالەبار دابوو. پۆلەکانی وانەوتنەوەی "ئاڤۆدگادرۆ" بەھۆی گۆرانی بەرپرسانی وڵاتەوە زوو زوو دادەخران و دەکرانەوە. لەمەودای نێوان ساڵانی (۱۸۲۰ تاکوو ۱۸٤۰) زانکۆکان داخران و "ئاڤۆدگادرۆ" وەکو مامۆستایەکی "فیزیکی" زانکۆ چوو بۆ (تورین). بیرمەندان لە ڕابردودا شێوازی جۆراوجۆریان بۆ پێوانەی "وردیلە گازیەکان" بەکار دەھێنا، بەڵام "ئامدۆ" سەلماندی کە قەبارەیەکی یەکسان لەھەر گازێک، ڕێژەی وردیلەکانی یەکسانن بەمەرجێک گازەکە لە بواری گەرما و گوشارەوە لەدۆخێکی یەکسان دابێت. جێگای ئاماژەیە کەئەمڕۆ ئەو گریمانەیە لە کیمیادا بەناوی "ئاڤۆدگادروۆ" بەناوبانگە. ھاوکات دەبێت بووترێت کە زانا جۆن داڵتۆن بناغەدانەری بۆچونی گەردیلەیی لەسەر ئەو باوەڕە بوو کە فورموڵی کیمیایی ئاو (H٢O)یە. لەساڵی (۱۸۰۸) زانا جۆزێف گی لۆساک بەو تاقیکارییانەی کەبە ئەنجامی گەیاند، بەشێکی زۆر لە بۆچونەکانی داڵتۆنی ڕەتکردەوە، بەڵام لەساڵی (۱۸۱۱) ئاڤۆدگادرۆ بە چەپکردنی بابەتی گریمانەی وردیلەییم(ولوکی)، بۆچونەکەی "داڵتۆن"ی تەواوکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٦ پۆل:مردووانی ١٨٥٦ پۆل:کیمیازانانی ئیتالی
ئیزیرتوو
ئیزیرتوو یان قەڵایچی گرینگترین شوێنەوارێکی مێژووییە کە شوێنەوارناسانی ئێرانی و بیانی ئاماژەی پێدەکەن و وەک پێتەختی ماناکان ناساندویانە. ئیزیرتوویە ھەڵکەوتوو لە ٨ کیلۆمەتری باکوری رۆژھەڵاتی بۆکانەوە.
قەڵایچی یان ئیزیرتوو لە پەنای گوندێکە ھەر بەو ناوە. لەم گردەدا سەردەما کۆنەکانی چاخی دووی ئاسن (١٢٠٠ تا ٨٥٠ی پێش زایین) و چاخی سێ ی ئاسن (٨٥٠ تا ٥٥٠ ی بەر لە زایین) ی لێ بیندراوە. قۆناغێکی مێژوویی و سێ دەورە بینا سازی و ھەروەھا دەیان خشتی نەخشێندراو بە ئاژەڵە ئەفسانەییەکان دۆزراونەتەوە کە لە لایەن تاڵنچی و قاچاخچییەکانەوە ساتوسەودایان پێکراوە کە دەتوانین ئاماژە بکەین بە ٣٠٠ دانە لەو خشتە نەخشێندراوانە کە ئێستاکە لە مۆزەخانەی تۆکیۆی ژاپۆن پارێزراون. لە گرینگترین شوێنەوارە دۆزراوەکانی ئەم گردەن. وەفدی شوێنەوار ناسی گردی قەڵایچی ئاماژەیان بەوە کردوە کە بە ھۆی جۆری میعماریی ئەو سەردەم و کەڵک وەرگرتن لە لەتە خشت و چارەگە خشت ئەوە دەردەکەوێ کە شارستانیەتیێکی کۆن و گرینگ لە نێو ماناکاندا ھەبووە، ھەروەھا دۆزرانەوەی بەردنووسێک بە خەتی ئارامی کە ١٣ رستەی لێنوسراوە ژمارەیەکی بەرچاو لە خشتی نەخشێندراو بە ئاژەڵە ئەفسانەییەکان ھەموویان ئاماژەیان بە شاری ئیزیرتوو واتە پێتەختی ئەفسانەیی ماناکان کردووە.
تا بە ئێستا کە ٩ دەورەی گەڕان و پشکنین لە لایان شوێنەوارناسانەوە ئەنجام دراوە قوربانگەی سەرکی و ھەروەھا کارخانەی خشتەکانی شاری ئیزیرتوو لە قەراخ شاری بۆکان دۆزراوەتەوە.
لە دەوروبەری قەڵایچی چەند قەڵایەکی سەربازی لە گوندەکانی وەک ئەربەنوس و ساروقامیش و ئاغجێوان کە بۆ پارێزگاری کردن لە پێتەختی دەوڵەت شارەکەیان دەیانمەزراندووە. ھەروەھا بە دۆزرانەوەی پێتەختی ماناکان لە قەڵایچی بۆکان شوێنەوارناسان لە ساڵی ١٩٨٨ دا رایانگەیاند کە ھیگمەتانە واتە پێتەختی مادەکان لە ھەمەدان نییە و بە پێی دوایین لێکۆڵینەوەی ئیحسان یەغمایی، شوێنەوارناسی ناسراوی فارس کە بۆ جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٦ لە وتوێژێکی رەسمیدا داکۆکی لەسەر دەکرد، ئەوە راگەیەندرا کە ھێگمەتانە قەڵایچی بۆکانە و ئەگر ئەم وتەیە بسەلمێندرێ دەبێ مێژووی ئێران کە بنچینەکەی لە سەر ھیگمەتانە دامەزراوە سەرلە نوێ بنوسرێتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان پۆل:گوندەکانی شارستانی بۆکان
ئەدۆڵف ھیتلەر
ئادۆڵف ھیتلەر (١٨٨٩–١٩٤٥ز) پێشەوای پارتی نەتەوەیی سۆسیالیستی ئەڵمانیا ناسراو بە (ئاڵمانیای نازی) و ڕابەری ئەڵمانیا لە سەردەمی دەسەڵاتداری پارتی نازی لە ساڵانی ١٩٣٣ ھەتا ١٩٤٥ بووە. ھیتلەر لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا سەرباز بووە، و لە ساڵی ١٩٢٠ بووە بە ئەندامی پارتی نازی، لە ١٩٢١ دا بووە سەرۆکی پارتەکە.
بەبۆنەی بەشداری لە کوودەتای سەرنەکەوتووی ساڵی ١٩٢٣ ماوەیەک لە بەندیخانە بووە. بە پەرەپێدانی بیرۆکەی نیشتمانپەرەستی و دژایەتی بەرامبەر بە کۆمۆنیزم و جووەکان و ھەروەھا لێدوانە پڕھەستەکانی بۆ جەماوەر و کاربەدەستان، لە سەرانسەری ئەڵمانیا پشتیوانی بۆ خۆی ساز کرد. لە ١٩٣٣ دا بووە سەرۆک وەزیران و زۆر بە خێرایی دیکتاتۆری بنیات نا. ھێندەی ماوە نەخایاند ئەڵمانیا لە بواری سوپا و پێشکەوتنەکانی پیشەسازی بووە یەکێک لە زلھێزەکانی ئەورووپا. ئەڵمانیا ساڵی ١٩٣٩ بە مەبەستی داگیرکردن نەمسا ھێرشی کردە سەر چیکوسڵۆڤاکیا و پۆڵەندا ھەر بۆیە بەڕیتانیا و فەڕەنسا شەڕیان لەگەڵ ئەڵمانیا دەست پێکرد. ئەوە بوو جەنگی جیھانی دووەم دەستی پێکرد. ئەڵمانیا و پشتیوانەکانیان، ھێزەکانی تەوەر و فەڕەنسا و بەڕیتانیا ھێزی ھاوپەیمانان بوون. لە سێ ساڵدا ھێزەکانی تەوەر زۆرینەی بەشەکانی ئەورووپا و ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و باکووری ئەفریقایان داگیر کرد بەڵام لە ساڵی ١٩٤٢ بەدواوە ھاوپەیمانەکان دەستیان کرد بە وەرگرتنەوەی وڵاتە داگیرکراوەکان و لە ١٩٤٥ دا ئەڵمانیا لە ھەموو لاوە دەوری گیرابوو و لە کاتی گرتنی شاری بەرلین ھیتلەر بە فیشەکێک خۆی کوشت. بەرپرسایەتی جەنگی جیھانی دووەم بە تەواوی لە ئەستۆی ھیتلەر دەزانن. ئەو شەڕە کوژراو و بریندارێکی زۆری لێکەوتەوە. زۆرترین ژمارەی کوژراوەکان کۆشتنی بە کۆمەڵی جووەکان دەزانن کە تێیدا نزیکی ٦ ملیۆن کەس کوژران و سووتێنران. ئەو ڕووداوە بە جینۆسایدی ھۆڵۆکۆست ناو دەبەن.
thumb|ڕووپۆشی ڕۆژنامەیەک دوای مردنی ھیتلەر
سەرچاوەکان
* پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئەڵمانیا پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩ پۆل:مردووانی ١٩٤٥ پۆل:مێژووناسانی فاشیزم پۆل:نازیزم پۆل:نووسەرانی نەمسایی پۆل:وێنەکێشە ئاڵمەنییەکان پۆل:دەسەڵاتخوازی پۆل:ھۆلۆکۆست لە ئەڵمانیا پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو پۆل:کات کەسایەتیی ساڵ پۆل:مێژووی جوولەکەکانی ئەڵمانیا پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت پۆل:ڕەخنەگرانی مارکسیزم پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە پۆل:وێنەکێشە نەمسایییەکان پۆل:وێنەکێشە ئەڵمانییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:کاتۆلیکی ڕۆمانی نەمسا پۆل:خەڵکی بێ ڕەگەزنامە پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە
١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڕافایێل بیێنبینیدۆ کروز
ڕافایێل بیێنبینیدۆ کروز ئی دیاز ، لەدایکبووی ٢٢ی مارچی ١٩٣٩ لە مەتانزەس، کووبا. ووتەبێژی گشتی و ئامۆژگاریکارێکی ئەمریکی-کووباییە و باوکی تێد کروزی کاندیدی سەرۆکایەتی پێشوو و ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی تێکساسە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩ پۆل:زیندووان پۆل:تێد کروز پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ڕاب
ڕاب شارێکی ویلایەتی پریمۆریێ-گۆرسکی کۆتاری کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٩٬٣٤١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەراغ ئاو لە کڕۆواتیا
مووری برێج، باشووری ئوسترالیا
مووری بریج شارێکی ئوسترالیە لە ویلایەتی ئوسترالیای باشوور، شارەکە بە دووری ٧٦ کیلۆمەتر لە باکووری شارۆچکەی مێنینجی و ٧٧ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ناوەندی ویلایەتەکە هەڵکەوتووە.
لەسەرژمێری ساڵی ٢٠١١ی ئوسترالیا دا دانیشتوانی شارەکە بریتی بوون لە ١٦٧٠٨ کەس و ئەمەش شارەکەی کردبوو بە چوارەم پڕدانیشتووی ویلایەتی ئوسترالیای باشوور.
سەرچاوە
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٤ لە ئوسترالیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٢٤ پۆل:شارەکانی ئۆسترالیای باشوور پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:ئۆسترالیا پۆل:ناوچەکانی نیشتەجێبوونی ڕووباری موررای
یەکشەممە
یەکشەممە دووھەمین ڕۆژی ھەفتە (ڕۆژژمێری کوردی). ، لەم ڕۆژەدا مەسیحییەکان سەردانی کڵێساکان دەکەن بەمەبەستی نوێژکردن.
پۆل:ڕۆژەکانی ھەفتە پۆل:یەکشەممە
جامی ئەورووپای ١٩٧٥-١٩٧٦
جامی ئەورووپای ١٩٧٥-١٩٧٦ بیست و یەکەمین وەرزی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپایە و ڕۆژی ١٧ی ئەیلوولی ١٩٧٥ یەکەمین یاری ئەنجامدراو و کۆتا یاری پاڵەوانیەتیەکە لەڕۆژی ١٢ی ئایاری ١٩٧٦ لەیاریگای ھامپدینی شاری گلاسگۆی سکۆتلەندا، لەنێوان یانەی بایەرن میونخ و سانت ئێتان ئەنجامدرا. لە ئەنجامدا بایەرن میونخ توانی بە ئەنجامی ١-٠ بەسەر سانت ئێتانی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.
حەج
حەج بنەمای پێنجەمە لە ئەڕکانەکانی ئیسلام بە پێی ئەم فەرمودەیەی پێغەمبەر؛ "بنِي الإِسلَام عَلَى خمس: شَهادة أَن لَا إِلَه إلَا اللَّه وَأَن مُحَمَّدا رَسُول اللَّه، وَإِقَام الصَلَاة، وَإِيتاء الزَكَاة، وَالحَج، وَصَوم رَمَضَان"
- پێغەمبەر موحەممەد (ﷺ) "واتە؛ گوێم لە پێغەمبەر بوو درودی خوای لێبێت ئەیفەرموو؛ ئیسلام لەسەر پێنج بنەما بنیاتنراوە؛ شایەتمانی ھیچ خوایەک نیە بێجگە لە الله و محەممەد پێغەمبەری خوایە، و نوێژکردن و زەکاتدان و حەج و ڕۆژووی مانگی ڕەمەزان."
مەبەست لە حەج
حەج لە ‌لایەنی زمانەوانییەوە نیاز و مەبەست دەگەیەنێت، بەڵام لە ڕووی ئاینیەوە ڕۆیشتن و بەڕێکەوتنە بەرەو ماڵی خودا (بیت اللە الحرام) و چەند شوێنێکی دیکە بۆ بەجێھێنانی چەند پەرستنێکی تایبەتی لە کاتێکی سنووردار و‌ بە شێوەیەکی دیاریکراو. خوای گەورە دەفەرموێ: [إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّةَ مُبَارَکًا وَھُدًی لِّلْعَالَمِینَ ﴿٩٦﴾ فِیھِ آیَاتٌ بَیِّنَاتٌ مَّقَامُ إِبْرَاھِیمَ وَمَن دَخَلَھُ کَانَ آمِنًا وَلِلّھِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَیْھِ سَبِیلاً وَمَن کَفَرَ فَإِنَّ اللە غَنِیٌّ عَنِ الْعَالَمِینَ].... آل عمران ﴿٩٦﴾﴿٩٧﴾
واتە: بەڕاستی یەکەم خانەیەک ک ەبۆ خەڵک دانراوە ئەو خانەیە کە لە مەککەی پیرۆزە، وە ھۆی ڕێنمایی جیھانیانە، لەو شوێنەدا نیشانەی ڕون و ئاشکرای خودای تێدایە، ئەویش شوێنی وەستانی ئیبراھیم (علیە السلام)ە، وەھەرکەس بچیتە ناوی لە ئەمن و ئاسایشدا دەبێت، وە خودا لەسەر خەلک دایناوە چوون بۆ ئەوخانەیە بۆ حەج ھەر کەس کە لە توانای دا ھەبێت، وە ھەر کەس باوەڕی بەوە نەبێت و بێباوەڕ دەبێت، بەڕاستی خودای گەورە دەوڵەمەندە و بێ نیازە لە جیھانیان.
حەج چوونە بۆ مەکک بەمەبەستی بەجێ ھێنانی پەرستنی (تەواف) واتە؛ سوڕانەوە بەدەوری کەعبە، وبەپەلە ڕۆیشتن و ڕاکردنی نێوان سەفا و مەروە (سعی)، و ڕاوەستان لە (عەرەفە) و ھەموو کردەوەو پەرستەناکانی دیکەی حەج، بۆ وەڵام دانەوە و بەجێ ھێنانی فەرمانی خودای گەورە و بۆ ڕەزامەندی بوونی.
حەج لە ژیاندا یەکجارە
زانایان ھەموویان کۆن لەسەر ئەوەی کە حەج دووبارە ناکرێتەوە، و لەتەمەندا یەکجار پێویستە، مەگەر کەسێک نەزر بکات ئەوە دەبێت نەزرەکەی بەجێ بھێنێ، و ئەگەر یەکێک لە جارێک زیاتر بە جیی بگەیەنێت ئەوە خۆبەخشانەیە. وەک لەم فەرموودەیەی پێغمبەر محەمەد دا ھاتووە لە ئیبن عەبباسەوە پێغەمبەر ووتاری بۆ دەداین فەرموی: ((یاأیُھا النَّاسُ کُتِبَ عَلَیکُم الحجّ))، واتە: ئەی خەڵکینە حەجتان لەسەر فەرز کراوە. ئەقرەعی کوڕی حابس ھەڵسا گوتی: ھەموو ساڵێک ئەی نێرراوی خودا؟ فەرمووی: حەج یەکجارە، ھەرکەس زیاتر بکات ئەوە (خۆبەخشانەیە).
حوکمی حەج
حەجکردن فەرزە لەسەر ھەموو پیاو و ژنێک کە تەکلیفی شەرعییان لەسەرە؛ بەومەرجەش کە توانایان ھەبێت و ‌تەنھا جارێک لە ژیانیاندا واجیبە لەسەریان. ھەروەھا بنەمایەکە لە لە ئەڕکانەکانی ئیسلام.
مەرجەکانی پێویست بوونی حەج
زانایان بۆ پێویست بونی حەج لەسەر ئەم مەرجانەی خوارەوە ڕێک کەوتون: ھەرکەس ئەو مەرجانەی تێدا نەبوو حەجی لەسەر پێویست نابێ. چونکە، ئیسلام و بالغی و ئاوەز مەرجی بەدی ھێنانی ئەو شتانەیە کە خودا لەسەر بەندەکانی داناوە لە ھەموو خودا پەرستیەکدا.
لەفەرموودەدا ھاتووە: پێغەمبەر فەرمویەتی: ((رُفِعَ القَلَمُ عَن ثَلاث: عَنِ النَّائِمِ حَتَّی یَستَیقِظَ، وعَنِ الصَّبیّ حَتَّی یشبَّ، وَعَنِ المَعتوھِ حَتّی یَعقِلَ)). واتە: پێنوس لەسەر سێ کەس ھەڵگیراوە: لەسەر نوستو ھەتا ھەڵدەستێ، وە لەسەر منداڵ ھەتا گەورە دەبێت، وە لەسەر شێت ھەتا ھۆشی دێتەوە. وە ئازادیش مەرجە بۆ واجب بونی حەج، چونکە حەج خودا پەرستی یە پێویستی بە کات ھەیە، وە بە مەرج گیراوە تێیدا کە ئەو کەسە بتوانێ، بەڵام خزمەتکار و کۆیلە مەشغوڵە بە کاری گەورەکەیەوە، کە واتە توانای نیە.
پایەکانی حەج و عومرە
thumb|250px|تەواف بە دەوری کەعبەدا کارەکانی حەج و عومرە پێک ھاتووە لە (٤) چوار پایە دەبێ ھەمووی جێ بەجێ بکرێت بەڕای سەرجەمی زانایان ، بەنەکردنی یەک لەو کارانە حەج یا عومرە قەبوڵ نابێت وە ھیچ کارێکی دیکە جێگەی ئەو کارانە ناگرێتەوە. ئەو چوار پایەیە ئەوانەن:
ئامارە وژمارەکان
ئەم ئامارانەی خوارەوە تایبەتە بە ژمارەی حاجیەکانی ناوەوە و دەرەوەی شانشینی سعودیەی عەرەبی؛
سەرچاوەکان
پۆل:حەج پۆل:مەککە پۆل:ئیسلام پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
نزار قەبانی
نزار تۆفیق قەبانی (لەدایکبووی ٢١ی ئازاری ١٩٢٣ – مردووی ٣٠ نیسانی ١٩٩٨) سیاسەتمەدار و شاعیری سوورییە، شیعرەکانی زۆرتر سەبارەت بە ئەوین و دڵداری، ناسیۆنالیزمی عەرەبی، ئیسلام و فێمینیزمن، قەبانی یەکێکە لە بەڕێزترین شاعیرانی عەرەب لە ناو خەڵکی عەرەبدا. نزار بە شاعیری نەتەوەیی لە سووریا دادەنرێت.
سەرەتای ژیان
وێنۆک|نزار لە تەمەنی منداڵیدا|alt=|265x265پیکسڵ نزار قەبانی لە شاری دەمیشق، لە خێزانێکی بازرگان کە لە چینی ناوەند بوون لەدایکبوو. لە ساڵانی ١٩٣٣ تاکوو ١٩٤١، لە کۆلێژی زانستی نەتەوەیی خوێندوویەتی، کە قوتابخانەیەک بووە لەلایەن ھاوڕێیەکی باوکی بە ناوی ئەحمەد مونیف ئەلعیدییەوە بەڕێوە دەبرا. دواتر نزار چووە زانکۆی دیمەشق (تاکوو ساڵی ١٩٥٨ پێی دەگوترا زانکۆی سووریا). نزار لە ساڵی ١٩٤٥دا بڕوانامەی لە یاسا وەرگرت.
لەو کاتەی قوتابی بووە لە زانکۆ، کۆکراوەی شیعرەکان لەژێر ناونیشانی ئەسمەرەکە پێی گوتم (قالت لی السمراء) بڵاوکردەوە. ئەم بەرھەمە کۆکراوەیەکی دڵداری بوو و لە چەند شوێنێک ئاماژەی بە جەستەی ئافرەت دابوو ئەمەش بووە شۆکێک بۆ نێو کۆمەڵگەی کۆنەپەرستی لە دیمەشق. بۆئەوەی ئەم بەرھەمە قبووڵبکرێت، قەبانی کۆکراوە شیعرەکەی پیشانی وەزیری پەروەردە (مونیر عەجلانی) دا. مونیریش یەکێک بوو لە دۆستەکانی باوکی نزار، کە سەرکردایەتی بزووتنەوەیەکی ناسیۆنالیزمی سووریای دەکرد. عەجلانی بەرھەمەی نزاری زۆر بەلاوە پەسەند بوو، وە پێشەکییەکیشی بۆ نزار نووسی بۆ بڵاوکردنەوەی یەکەم کتێبی.
ژیانی دیپلۆماتکاری
لەدوای تەواوکردنی خوێندنی یاسا لە زانکۆ، نزار لە وەزارەتی دەرەوەی سووریا لە چەندین پایتەخت وەک: بەیرووت، قاھیرە، ئەستەمبوڵ، مەدرید و لەندەن دەستی بە کارکردن کرد وەک کونسوڵ یانیش کونسوڵی کەلتووری. لە ساڵی ١٩٥٩، کاتێک کۆماری عەرەبی یەکگرتوو دامەزرا، ئەوا جێگری سکرتێری کونسڵی کۆمارەکە لە چین. لەوکاتەی لەچین بوو، نزار شیعرەکانی بەقووڵی دەنووسی. نزار بەردەوامبوو لە کاری دیپلۆماتکاری تا لە ساڵی ١٩٦٦ دەستی لە کارکێشایەوە. ئەمەش ھاوکات بوو لەگەڵ دامەزراندنی خانەیەکی بڵاوکردنەوە بەناوی خۆی لە بەیرووت.
خێزان
قەبانی دوو خوشکی ھەبوو بە ناوەکانی ویسال و ھەیفا، و سێ برایشی ھەبوو بە ناوەکانی موعتەز، ڕەشید و سەباح. لەدوای نزار، سەباحی برای ناوبانگێکی باشی پەیداکرد بەوەی دەرھێنەری تەلەفیزیۆنی و ڕادیۆیی بوو لە کەناڵە سورییەکان. دواتر لە ھەشتاکان سەباح بوو بە باڵیۆزی سووریا لە ئەمریکا.
باوکی نزار، تۆفیق قەبانی خەڵکی سووریا بوو، لە کاتێکدا دایکی خەڵکی ناوچەکانی تورکیا بوو. باوکی نزار خاوەنی کارگەیەکی دروستکردنی چوکلێت بوو. لەماوەی ئینتدابی فەڕەنسا بۆ سەر سووریا و لوبنان، یارمەتی شۆڕشگێڕەکانی داوە و چەندجارێکیش دەستگیرکراوە. ھەموو ئەوانە کاریگەرییان ھەبووە لەسەر ھەستی شۆڕشگێڕی بۆ نزار. مامی نزار، ئەبوو خەلیل یەکێک بووە لە ڕابەرانی ئەدەبیاتی عەرەبی. خێزانی قەبانی بنەچەیان دەگەڕێتەوە بۆ شاری قۆنیە لە تورکیا.
ھاوسەرگیری
وێنۆک|نزار لەگەڵ دایک، باوک و براکانی|alt=|235x235پیکسڵ لە ژیانی خۆیدا نزار قەبانی دووجار ھاوسەرگیری کردووە. یەکەم ھاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی زەھرە ئاقبیق بووە، کە کچ و کوڕێکیان ھەبووە بە ناوەکانی حەدبا و تۆفیق. کوڕەکەی تۆفیق لە تەمەنی ٢٢ ساڵیدا بەھۆی جەڵدەی دڵەوە گیانی لەدەستدا. نزار بەھۆی مردنی کوڕەکەیەوە شیعرێکی بە ناونیشانی «بۆ شازادەی ئەفسانەکان، تۆفیق قەبانی» نووسی. ژنی یەکەمی نزار، زەھرە لە ساڵی ٢٠٠٧دا کۆچی دوایی کرد.
مردن
لەدوای مردنی بەلقیس، نزار بەیرووتی جێھێشت. لەنێوان شارەکانی جەنەوا و پاریس ھاتووچۆی دەکرد. دواتریش لە لەندەن نیشتەجێ بوو. ماوەی ١٥ ساڵی کۆتاییی ژیانی لەو شارە بەسەربرد. لەو ماوەیەشدا نزار بەردەوام بوو لە نووسینی شیعر و ھەردەم شیعرەکانی مشتوومڕ و لێکدانەوەیان بۆ دەکرا. یەکێک لەو شیعرانەی کە دەنگدانەوەی ھەبوو ئەویش شیعری "کەی مەرگی عەرەب ڕابگەیەنم؟" بوو. لە ساڵی ١٩٩٧ تووشی نەخۆشی دەبێت و بەسەختی تەندرووستی دەگەڕێتەوە. دواتر لە ڕۆژی ٣٠ی نیسانی ١٩٩٨ بە جەڵدەی دڵ کۆچی دوایی کرد. لەوکاتەی لە نەخۆشخانە بوو داوای کردبوو کە لەکاتی مردنی لە دیمەشق بینێژن. بە مردنی تەواوی جیھانی عەرەبی دڵتەنگ کرد، و میدیاکان بەگرنگییەوە ڕووماڵیان کرد و باسی کارە ئەدەبییەکانیان دەکرد.
ئیمپراتۆر ھویزۆنگی سۆنگ
ھەرچۆنێک بێت ئیمپراتۆر بەبەھرەکانی ناسراوە لە شیعر، وێنەکێشی، خۆشنووسی، مۆسیقادا ناسراوبووە، وە پشتگیری لە چەندین ھونەرمەندی سەردەمی خۆی کردووە، وە وێنەکانی ئیمپراتۆر ھویزۆنگ کە ماونەتەوە پۆلێن دەکرێن بۆ شەش ھەزار وێنەی کۆکراوە
نزار قەبانی
ھۆنراوە
وێنۆک|نزار لە ساڵی ١٩٤٤، کاتێک یەکەم ھۆنراوەی بڵاوکرایەوە نزار قەبانی لەوکاتەی تەمەنی ١٦ ساڵان بوو، دەستیکرد بە نووسینی ھۆنراوە. یەکەم ھۆنراوەی بە ناونیشانی ئەسمەرەکە پێی وتم (قالت لی السمراء) بوو. دوای ئەوە لەماوەی نیو سەدە، ٣٤ پەرتووکی ھۆنراوەیی بڵاوکردەوە، لە نێویشیاندا:
ئیمپراتۆر ھویزۆنگی سۆنگ
ژیاننامە
ئیمپراتۆر ھویزۆنگ جگە لەوەی پشتگیری لە ریفۆرم و سیاسەتەکانی وانگ ئانشی کردووە، ئیمپراتۆر ھویزۆنگ کەسێک بووە کە گرنگییەکی زۆری بە ھونەر داوە، وەکوو کۆکەرەوەی تابلۆ، خۆشنووسی، کەلوپەلی ئەنتیک، دروستکردن و بنیاندنانی پێشانگایەک بۆ ھەر یەکێک لەو شتانەی کۆیکردۆتەوە و بەدڵێ بووە، وە نووسینی شیعر بۆخۆی وە شێوازی خۆشنووسی بە تایبەت بۆخۆی دروستکردووە، وە حەزی لە تەلارسازی و دیزاینکردن و ڕێکخستنی باخچە بووە، تەنانەت لە پزیشکیدا بەشداری ھەبووە و شێوازی چارەسەری پزیشکی نووسیوەتەوە وەە ھەروەھا ھاوکاری ئەو کەسانەی کردووە کە ھونەرمەند بوون و ویستوویانە لە تاقیکردنەوە نیشتمانییەکان بەشدار بن، ریفۆرمی بۆ مۆسیقای شاھانەی سۆنگ کردووە فێربوون و بەشداریکردنی لە چەندین بەھرە و شێوازی جۆراوجۆری ھوونەرەکان وادەکات ئیمپراتۆر ھویزۆنگ بە یەکێک لە کاریگەرترین کەسایەتییە چینیەکان دابنرێت.
نزار قەبانی
گۆرانی
چەندین ھۆنراوەی نزار قەبانی لەلایەن گۆرانیبێژەکانی عەرەب گوتراونەتەوە، لەوانە عەبدولحەلیم حافز، ئوم کەلسووم، فەیرووز، کازم ساھر و زۆری دیکە.
ئیمپراتۆر ھویزۆنگی سۆنگ
داگیرکاری جورچیەکان
وادیارە ئیمپراتۆر ھویزۆنگ زۆر گرنگی بە سەربازی نەداوە، ھەربۆیەش سەربازی وڵاتەکەی لاواز بووە، لەسەردەمی خۆیدا ئیمپراتۆریەتی جین (جورچییەکان) ھێرشدەکەنە سەر ئیمپراتۆریەتەکەی،
ھونەر، خۆشنووسی،مۆسیقا، چاند
ئیمپراتۆر بەھرەیەکی مەزنی ھەبووە لە وێنەکێشی، شیعر، خۆشنووسی، ئیمپراتۆر ھەوڵێکی زۆری داوە بۆ گەڕان بەدوای ئەو کەسانەی مامۆستان لە ھونەرە جیاوازەکان، ھەروەھا شوێنێکی دامەزراندووە بەناوی "ھانلین ھوا یوان" (翰林畫院، واتا: خانووی شاھانەی وێنەکێشانی ھانلین) کە شوێنێک بووە باشترین وێنەکێشەکان لە چین بەشداریان تێدا کردووە بۆ کۆکردنەوەی کارەکانیان بابەتە سەرەکییەکانی ئیمپراتۆر لە وێنەکێشان بریتی بووە لە گوڵ و چۆلەکەکان ھەروەھا ئیمپراتۆر ھویزۆنگ ستایلیکی خۆشنووسی تایبەتی داھێناوە بەناوی (瘦金體:: زێڕی بریسکاوە) یەکێک لە ناوەکانی ئیمپراتۆر "سوانھێ" بەکارھاتووە بۆ وەسفکردنی ستایلی وێنەکێشانەکەی لە وێنەکێشی کێو و ئەو تابلۆیانەی کە لوولپێچن.
لە ساڵی ١١١٤ لەسەر داوای فەرمانڕەوای گۆریۆ "یێ جۆنگ" ئیمپراتۆر میوزیک ژەنی وڵاتەکەی دەنێرێت بۆ پایتەحتی گۆریۆ، بۆ ئەوەی بەشداری بکەن لە بۆنەیەکی شاھانەی گۆریۆ، دوو ساڵ دواتر، ئەمجارە ئیمپراتۆر دیارییەکی گەورەتری ئامێرە مویزیکیەکان (کە ژمارەیان ٤٢٨ دانە دەبوو) دەنێرێت بۆ شاھانەی گۆریۆ ھەروەھا ئیمپراتۆر بە پشتاوپشت دەگەڕێتەوە بۆ ژاوۆ مانگفو وێنەکێشی بەناوبانگی یوان.
میزەڵدان (ئەندام)
thumb|350px|left|میزەڵدان (ژمارە ١٢) thumb|300px|بەشەکانی سیستەمی زاوزێی پیاوانە میزەڵدان ئەندامێکە ئەرکی کۆکردنەوەی ئەو میزەی ھەیە کە لە گورچیلەکانەوە دێتە دەر، میزەڵدان ئەم میزە ھەتا کاتی میزکردن لە خۆیدا ڕادەگرێت. دیوارەکانی میزەڵدان لە ماسوولکەی ساف درووست بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامەکان پۆل:کۆئەندامی میز پۆل:ئەندامەکانی لەشی مرۆڤ پۆل:لەگەنە پۆل:میزەڵدان
ئیمپراتۆر ھویزۆنگی سۆنگ
ئاماژەی زیاتر
(زمانی ئینگلیزی)
نزار قەبانی
سەرچاوەکان
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ پۆل:نووسەرانی فێمینیست پۆل:فێمینیستە ئیسلامییەکان پۆل:شاعیرانی سووری پۆل:مردووانی ١٩٩٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣ پۆل:پیاوە فێمینیستەکان پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق پۆل:خەڵکی دیمەشق پۆل:موسڵمانانی سووری
ڕۆژێ ڤێرسێل
رۆژێ ڤێرسێل نووسەری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.