cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نۆکیا
قەبارەی فرۆشی بەرھەمەکانی نۆکیا لە ساڵی ٢٠٠٦ دا بەڕێژەی لە سەدا ٢٠ زیادی کردوەو گەیشتوەتە نزیکەی ٥٣ ملیار دۆلار، لە راستیدا فرۆشی نۆکیا زیاترە لە رێژەی بودجەی حکومەتی ناوەندیی فنلەندە کە بودجەکەی بە ٣٩ ملیار دۆلار دەخەمڵێنرێت. وامەزەندە دەکرێت ژمارەی کارمەندانی نۆکیا لەسەرجەم کۆماپانیاکانی فنلەندەو سەرجەم کۆمپانیاکانی جیھان زیاتر بێت، لە ساڵی ١٩٩٢ کە نۆکیا بوبە کۆمپانیای تایبەت بە دروستکردنی ھاند مۆبایل توانیویەتی زیاتر لە ٤٠ ھەزار بواری کارکردن بۆ خەڵک بدۆزێتەوە. وێڕای ھەموو ئەمانەش مەترسی ئەوە ھەیە جۆری بەرھەمەکانی نۆکیا لە ئایندەدا روبەڕوی مەترسی ببێتەوە بەتایبەت کە دەیەوێت لە بازاڕە تازە دروستبوەکانی وەک چین و ھیندستاندا پێگەی خۆی بەھێز بکات کە ئامێری ھەرزانیان تیدا دەفرۆشرێت. یەکێک لەھۆکارەکانی دیکە، کە مەترسی بۆ ئایندەی نۆکیا دروست دەکات ئەوەیە کە رێژەی فرۆشی لە بازاڕەکانی ئەمریکا کەمبوتەوە. ھەر بۆیە بۆ مامەڵە کردن لەگەڵ ئەو کێشەیەدا نۆکیا کاری لەسەر ئەوە کردوە کە مۆدیلی جۆراوجۆر لە سەر سیستمی (سی دی ئێم ئەی) بخاتە بازاڕەوە کە لە ئەمریکادا خواستی زۆری لەسەرە.
بەڵام لەکەڵ ئەوەشدا نابێت لە بیرمان بچێت کە تا ئێستاش کۆمپانیای نۆکیا بێ رکابەرەو باشترین کۆمپانیای دروستکردنی ھاند مۆبایلە لە جیھاندا، بەردەوامیشە لە خستنە رووی باشترین‌ و جوانترین دیزاین بە نرخێکی گونجاو. جگە لە بەرھەم ھێنانی ھاند مۆبایلیش کۆمپانیای نۆکیا گەورەترین کارگەی دروستکردنی کامێرای ژمارەییە لەجیھاندا، ھاوکات گەورەترین کارگەی دروستکردنی ئامیری ئیشپێکردنی موزیکی ئێم پی سرییە.
پەراوێزەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی فینلاند پۆل:نۆکیا پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٨٦٥ پۆل:براندە فینلەندییەکان
کاتنامەی تۆلێدۆ
وێنۆک|توندڕەوییەکی پوینتێ دی سان مارتین لە شاری تۆلیدۆ ئەمانە کاتنامەی ڕووداوەکانی شاری تۆلێدۆ بەدرێژاییی مێژوو.
سەرچاوەکان
تۆلێدۆ
تۆمارقامیش
تۆمارقامیش (Tomarqamîş، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤١٤ کەس لە ٧٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
زنجیرە شۆگنی تۆکوگاوا
شۆگنی تۆکوگاوا یان زنجیرە شۆگنی تۆکوگاوا (ژاپۆنی:徳川幕府، تۆکوگاوا باکفو، ھەروەھا وەک شۆگنی ئێدۆ ناسراو (江戸幕府 ئێدۆ باکفو) فەرمانڕەوایەتییەکی دەرەبەگایەتی بوو لە ژاپۆن لە سەردەمی ئێدۆ لە ١٦٠٣ بۆ ١٨٦٨
زنجیرە فەرمانڕەواییەتییەکە دامەزرا کاتێک لە جەنگی سێکیگاھەرا کۆتایی بە سەردەمی سێنگۆکو ھێنرا و زنجیرە شۆگنی ئەشیکاگا کۆتایی پێھات لەدوای کۆتایی ھاتنی جەنگەکە سەرکردەی ئەوکاتی تۆکوگاوا لێیاسو بووبە شۆگن و ھۆزی تۆکوگاوا فەرمانڕەوایی ژاپۆنی کرد لە قەڵای ئێدۆ لە ڕۆژھەڵاتی شاری ئێدۆ و بە ھاوبەشی لەگەڵ لۆرد و دایمیۆ کانی ئەوسات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سەردەمی ئێدۆ پۆل:ژاپۆن لە سەدەی ١٩یەم پۆل:پۆلە شاردراوەکان پۆل:سەدەی ١٧یەم لە ژاپۆن پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی ١٨٦٨ لە ژاپۆن پۆل:سەدەی ١٨یەم لە ژاپۆن پۆل:ئەو ویلایەت مەڵبەندانەی کە لە ١٨٦٨ ھەڵوەشێنراون
بەحزانێ
بەحزانێ یا بەحزانی (بە عەرەبی: بحزاني، سوریانی: ܒܝܬ ܚܙܢܐ ) شارەدێیەکە لە قەزای مووسڵ لە پارێزگای نەینەوا لە باکووری عێراق. بەحزانێ دەکەوێتە ڕۆژاوای باشووری کوردستان. ھەروەھا دەکەوێتە ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق. ژمارەی دانیشتووانەکەی لە ساڵی ٢٠١٤ بە ١٣٧٫٠٠٠ کەس مەزەندە کراوە، و زۆرینەیان کوردن و کەمینەی ئاشوورییەکانن.
بەحزانێ شارەدێیەکی کوردستانە کە ناوەندی ناحیەی باشیکە سەر بە پارێزگای نەینەوایە. شوێنێکی ستراتیژی ھەیە کە دەکەوێتە نێوان ھەر سێ پارێزگای مووسڵ و پارێزگای دھۆک و پارێزگای ھەولێر. دەکەوێتە سەر چیایەکی نزم کەناوی چیای (گەورک)ە، کە لەسیاسەتی عەرەباندندا بە فەرمی پێی دەوترێت (چیای بەعشیقە) و بەرزییەکەی (٦٨٠م)ە. باشیک ١٣کم لە شاری مووسڵەوە دوورە، شارۆچکەیەکە دەکەوێتە دڵی دەشتی نەینەوا، لە نێوان مووسڵ و شێخان، لە لێوارەکانی چیای مەقلوب.
ناوچەی شارنشینی بەعشیقە و بەحزانێ پێش کۆمەڵکوژی شەنگال سێھەمین ژمارەی دانیشتوانی ئێزدی بووە لە عێراقدا. لە کاتێکدا بەحزانێ بینا کۆنەکانی تێدایە کە چەندین شوێنی کۆنیان تێدایە، بەعشیقە مۆدێرنترە و بە شێوەیەکی سەرەکی لە ژێرخانی نوێتر و تەلارسازی پێکھاتووە. لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٦ داعش ٢٢ گۆڕستانی ئێزدی خاپوور کرد کە دەکەونە بەعشیقە و بەحزانی، کتێبخانە ئێزدییەکان رووخێنران و باخی زەیتوونی پیرۆزی بەناوبانگی بەحزانێ سوتێندرا.
نزیکەی ٨٨٥٪ی دانیشتووانەکەی لە ساڵی ٢٠٢١دا ئێزدین، ١١٥٪ی دیکەش نزیکەی ٣٠٠ خێزانی ئۆرتۆدۆکسی سوریانی و ٩٠ خێزانی کاسۆلیکی سوریانی لەخۆدەگرێت.
ناو
ناوی بەحزانێ لە وشەی سوریانی وەرگیراوە کە بە واتای "ماڵی گەنجینە" دێت.
دانیشتوان
دانیشتوانی بەحزانێ زۆربەیان کوردی ئێزدی وئاشوورییەکانن. ئێزدییەکان لە بەحزانێ و بەعشیقە بە زمانی عەرەبی وەک زمانی دایک قسە دەکەن کە زمانی کوردییە.
مێژوو
بەحزانێ خاکی فەرمی عێراقە بەڵام لە دوای رووخانی سەددام حوسێن لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە ھەرێمی کوردستان وەک خاکی خۆی مامەڵەی دەکات. بەپێی ماددەی ١٤٠ی دەستووری عێراق، پێویستە ریفراندۆم بڕیار بدات کە ئایا دەبێت بەردەوام بێت لە بەڕێوەبردنی لەلایەن حکومەتی ناوەندییەوە یان حکومەتی ھەرێم. تا ئێستاش بە تەواوی لە دۆخی شارەکە تێنەگەیشتوون. بەپێی ئامارەکانی ھیومن ڕایتس وۆچ، UNHCR و ڕێکخراوەکانی دیکەی مافی مرۆڤ خەڵکی شارۆچکەکە ناچارن و ھەڕەشەی توندوتیژییان لێدەکرێت نابێت دەنگ بە خستنەسەری شارەکە بدەن بۆ سەر ھەرێمی کوردستان.
دوای لەشکرکێشی داعش بۆ سەر شارۆچکەکە لە مانگی ئابی ٢٠١٤، دانیشتوانی شارۆچکەکە ھەموویان بەرەوھەرێمی کوردستان ھەڵھاتن. لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٦ لەگەڵ بەعشیقە ئازاد کرا. ئێستا زۆرێک لە دانیشتووانەکەی کە ئاوارە بوون گەڕاونەتەوە و پەرستگا ئێزیدییەکان و کڵێساکانیان ئاوەدان کردووەتەوە.
شوێنە پیرۆزەکانی ئێزیدی
بەحزانێ خاوەنی چەندین مەزارگەی ئێزدییە، لەوانە:
سازمانی فێرکار
وێنۆک| پیتەر سەنج
دیسپلینی پێنجەم
١- 	ئوستادیی کەسەکی Personal Mastery هەم سازمان و هەم تاکەکەس ئامادە بن بۆ:
٢- 	مۆدێلی خەیاڵکرد Mental Models - وێنەی خەیاڵکرد گەر کۆک نەبێ لەگەڵ هەلومەرجی کاردا گرفت پەیدا دەبێ.
٣- 	داڕشتنی وێنای هاوکۆ Building Shared Vision
٤- 	فێربوونی گەلدەست Team Learning
٥- 	دەرکی سەرلەبەر، دەرکی سیستەم System Thinking پێشی دەگوترێ «ڕشتەی پێنجەم» یان «دیسیپلینی پێنجەم» The Fifth Discipline - مەبەست پەی بردنە بە سەرلەبەری سیستەمەکە:
-	دەرک کردنی پەیوەندیی نێوان پارچەکانی سیستەمە، نەک هەر زنجیرەی «هۆکار و دەرئەنجام»
-	پەی بردنە بە گشت پرۆسەی گۆڕانکاری، نەک هەر بینینی پارچەی لێک دابڕاو.
-	ئەم ڕشتەی پێنجەمە بریتییە لە تێکبەستن و لێککاریی هەر چوار ڕشتەکەی سەرەوە لە گشتەیەکی تیۆری و پراکتیکدا.
-	گەر «دەرکی سەرلەبەر» نەبێ، گەر دیدی هەمەلایەنە و گشتگیر نەبێ، وێنا دەشێوێ چونکە سەرچاوەی هەرە گرینگی هێزی وێنا - کە بریتییە لە بڕوا هێنان بە توانای پێکانی ئامانج و ڕاستاندنی وێنا - خامۆش دەبێت.
«ڕێساکانی دیسیپلینی پێنجەم»
١-	ئەم کێشەیەی ئەمڕۆ دەرهاویشتەی «چارەسەرەکان» ـی دوێنێیە Today's problems come from yesterday's "solutions"
جار هەیە کێشەی ئەمڕۆ دەرئەنجامی هەنگاوی زووترە گرتوومانەتە بەر بۆ چارەسەر کردنی کێشەیەکی دیکە. بۆ نموونە ماوەیەک لەمەوبەر کێشەی ناکۆکیی نێوخۆ بە جۆرێک چارەسەر کرا ئەمڕۆ کێشەی دیکەی لێ شین دەبێ. لەبەر ئەوە گرینگە مرۆڤ لە دۆزینەوەی چارەسەردا «دەرکی سیستەم» پیادە بکات، واتە پەیجۆریی ورد بکات لە سەرجەمی بارودۆخ نەک هەر ئەو کێشەیە بە تەنێ.
ئەتڵەسی (ڕووەک)
250px|وێنۆک|چەپ|وێنەی گوڵی ئەتڵەسی ئەتڵەسی (بە ئینگلیزی: Petunia) گوڵێکی زۆر جوانە لە ڕەگەزی Petunia و لە تیرەی "باینجانەکان" Solanaceae، کە گوڵەکانی شێوەی شەیپووریان ھەیە و بۆنیشیان زۆر خۆشە. ڕەنگی گوڵەکانی چەرموو، سوور و بەنەوش و ڕەنگاوڕەنگن. گوڵێکی یەک ساڵە و لە ھێندیک شوێشدا چەند ساڵەیە و لە کەش و ھەوای سازگاردا تا ٦٠ سانیمیتر بالا دەکا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گوڵەکان پۆل:ڕوەکە باخییەکان پۆل:گژوگیاکانی پاکستان
سازمانی فێرکار
«ڕێساکانی دیسیپلینی پێنجەم»
جار هەیە مرۆڤ بەرانبەر کێشەیەکی دیاری کراو، چارەسەرێک هەڵدەبژێرێ زیانبەخشە، بەرانبەر ئەو زیانە تۆ سوورتر دەبی لەسەر چارەسەر و خەمەرە (زیان) زیاد دەکات. لێرەدا بازنەیەکی زیانبەخشی داخراوە دەچەرخێ. بۆ نموونە: بەدەم تەرک کردنی سیگار (جگەرە) کێشانەوە و بۆ خۆڕاگری بەرانبەر پەستانی ئارەزووی کێشان، دەست دەدەیتە زۆرخۆری. کێشت زیاد دەکات. تۆ پێ دادەگری، سوورتر دەبی و زیاتر دەخۆی، کێشت زیاد دەکات... لە کۆتادا کۆڵ دەدەیت و دەگەڕێتەوە سەر خووی جاران و دەکەویتەوە سیگار کێشان. ئەمجا قەڵەویشی هاتە سەر. بۆیە گرینگە مرۆڤ بەر لە هەڵبژاردنی چارەسەر، سەرلەبەری کێشەکە ببینێ، چارەسەر بۆ گشت لایەنەکانی بدۆزێتەوە. تەنها ئەوسا چارەسەر جێگیر دەبێ.
مارلا مێیپڵز
مارلا ئان مەیپلز (بە ئینگلیزی: Marla Ann Maples)، لەدایکبووی ٢٧ی ئۆکتۆبەری ١٩٦٣ لە داڵتن، جۆرجیا. خانمەئەکتەرێکی ئەمریکییە و بۆ ماوەی شەش ساڵان هاوسەری ٤٥مین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان دۆناڵد ترامپ بوو.
سازمانی فێرکار
«ڕێساکانی دیسیپلینی پێنجەم»
زۆر جار مرۆڤ پەنا دەباتە بەر چارەسەرێکی پەلەی کاریگەر بۆ ئەمڕۆ، بیر ناکاتەوە لەوەی سبەی چی دەبێ و چ کاریگەرییەکی لەسەر گشت سازمانەکە دەبێ. چارەسەری خێرا و کورتمەودا دەرئەنجامی باشی نابێت.
مارلا مێیپڵز
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣ پۆل:زیندووان پۆل:خێزانی ترامپ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
سازمانی فێرکار
«ڕێساکانی دیسیپلینی پێنجەم»
٤-	ڕێگەی ئاسان بۆ دەربازبوون لە کێشە زۆر جار دەگەڕێتەوە نێو کێشەکە The easy way out usually leads back in
Senge لێرەدا ئاماژە بە پەندێکی سۆفیگەرانەی دێرین دەکات و دەڵێ بابای سەرمەست لە پەنا چرای کۆڵاندا بۆ کلیلی ماڵەکەی دەگەڕێ. ئەم بابایە دەزانێ کلیلی لە جێیەکی دیکەی تاریک لێ کەوتووە بەڵام بەر چراکەی پێ ڕووناکە، بۆیە لێرە بۆی دەگەڕێ... پەنا بردنە بەر ڕێگە و چارەسەری کورت و ئاسان لە بری ڕیشەدۆزی و پەیجۆریی ورد و خۆماندوو کردن، کێشە چارەسەر ناکات. بگرە زۆر جار ئاڵۆزتریشی دەکات. چارەسەر گەر ئاسان با، زوو دەدۆزرایەوە و پیادە دەکرا. دیارە سەختە بۆیە کێشە هەیە و چاوەڕێی چارەسەری دروست دەکات‌.
٥-	دوور نییە دەرمان لە دەردەکە خراپتر بێ The cure can be worse than the disease
٦-	خێراکەیان خاوترە - کورتەڕێی قەدبڕ لەوانەیە ببێتە دوورەڕێ Faster is slower
مەرج نییە ڕێگە و چارەسەی کورت و خێرا بژارە (ئەڵتەرنەتیڤ، بەدیل) یەکی باش بێت. سیستەمی ئاڵۆز وردبوونەوە و شرۆڤەی سەرانسەری گەرەکە. گۆڕانکاریی پەلەی لێرەولەوێ دەرد دەرمان ناکات. کیسەڵە خاوەکە لە خۆڕا نییە بەرانبەر کەروێشکی تیژڕەو براوەیە.
٧-	«هۆکار و دەرئەنجام» مەرج نییە زادەی یەک جێ و یەک کات بن Cause and effect are not closely related in time and space
گرێی ئاڵۆز و بنەڕەتی لەوەدایە «هۆکار» و «ئەنجام» لە سیستەمی گەورەدا نە هاوکاتن نە هاوجێ. مەرج نییە ئەو کێشەیەی ئێستە لێرە بەرچاوە دەرهاویشتەی ئەم بەشە سازمان و ئەم زەمانە بێت، زۆر جار کێشە زادەی لێککاری و ئاڵۆسکانی بەشێکی دیکە و زەمانێکی دیکەیە.
٨-	دەشێ گۆڕانکاریی بچووک دەرئەنجامی مەزن پێک بێنن بەڵام لە ئاستی هەرە باڵادا کەمتر بەرچاون Small changes can produce big results... but the areas of highest leverage are often the least obvious
ڕێسای گرینگ ئەوەیە مرۆڤ فێر بێت ژێرخانەکانی کێشەکە دەرک بکات، نەک تاکە تاکەی ئەم یان ئەو ڕووداو. پلانی دوورمەودا بۆ چارەسەری گشتگیر باشە نەک چارەی بچووکی خێرا بۆ چارەی کێشەی هەنووکەیی. هێنانی چەند مامۆستایەکی زمانی ئینگلیزی لە وەڵاتێکی وەکوو هیندستانەوە بۆ سەرخستنی ئاستی زمانزانی لە کوردستان، لەوانەیە پاش چەندین ساڵ لە بواری سیاسەت و فەرمانڕەواییدا دەرئەنجامی هەرە گەورەی هەبێ. دوور نییە ببێتە هەنگاوێکی دروست بەرەو نێزیکبوونەوە لە کەنار و پێشاری دێمۆکراسی.
٩-	دەکرێ خاوەنی بیت و بیخۆیت، بەڵام نەک هاوکات You can have your cake and eat it too, but not all at once
مەبەست ئەوەیە جۆرایەتی دامەشکێنە لەبەر ئەوەی کەمخەرج و هەرزانترە. جەخت لەسەر جۆرایەتی سوودی خۆی هەیە. ناچار نابیت پاشکات خەرجیی چاک کردن و گۆڕین و... بگریتە ئەستۆ. گەر دوورمەودا لێی ورد بیتەوە، جگە لە جۆرایەتی، هەرزانیش دەکەوێت، بەڵام ڕێک ئێستە نا. کاتی دەوێت.
بیرۆکەی دێرین هەیە باس لە «سەرلەبەری» و «یەکبوون» ی ژیان دەکات. سازمانیش هەروەهایە. ڕێبەری باش بۆ چارەسەری کێشەی ئاڵۆز دەبێ دەرکی گشتیی هەبێ. ناشێ سیستەمی سەرلەبەری تێکبەستراو، پارچە پارچە بکرێت و هەر پارچەی بدەیتە کەسێک و پاشان چاوەڕێ بی بۆچوونی پارچەپارچەی ئەو کەسانە ببێتە وێنەیەکی سەرلەبەری ئەو سیستەمە. نەخێر! دەبێ وێڕای پارچەکاری، دیدێکی گشتگیری سەرلەبەر هەبێ، دەنا ئەو پارچانە لەخۆڕا و بەربەیار کۆ نابنەوە بۆ دووبارە پێکهێنانەوەی سیستەمەکە.
ڕوانۆک، ئەلاباما
ڕوانۆک (، ) شارێکە لە کەرتی ئێسکامبیا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٦٬٠٧٤ کەس بووە. ڕووبەری ٤٩٫٥١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٢٢٫٦٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
سازمانی فێرکار
«ڕێساکانی دیسیپلینی پێنجەم»
١١-	گلەیی مەکە There is no blame
ڕوانۆک، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
سازمانی فێرکار
«ڕێساکانی دیسیپلینی پێنجەم»
کاتێک كێشە سەر هەڵدەدات مرۆڤ لای ئاسانە گلە و گازەندە لە لایەنی دەرەکی بکات. دەڵێ تاوانی من نییە، لایەنی دیکە - نەیاران، ڕکابەران، دەستی دەرەکی، مێدیا، بازاڕ، بەرهەڵستکاران... هتد - ئەم بەزمە هەڵدەگیرسێنن.
<blockquote style="color:#999; background:white; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> Senge لێرەدا زۆر ڕوون دەڵێ:
((«دەرکی سیستەم» دەڵێ شتێک نییە پێی بگوترێ هەلومەرجی دەرەکی. تەنانەت هۆکاری دەرەکیش بەشێکن لە خودی سیستەمەکە و هەموو هۆکارەکانی ئەو کێشەیە هەر دەکەونە چێوەی ئەو سیستەمەوە. چارەسەر پەیوەستە بە ڕەفتاری تۆ لەتەک «نەیار»‌دا. مرۆڤ دەبێ پەی بە گشت سیستەمەکە بەرێت)).
پوختەی باس
سازمانی فێرکار دەکاتەوە گۆڕانکاریی بەردەوام هەم لە سازمان و هەم لە تاکدا:
-	لە سازمانی فێرکاردا خودفەرمانی، سەرفەرازی (ئەتۆنۆمی) زۆر گرینگە، چونکە مرۆڤ سەرفەراز و خودفەرمان، مرۆڤی خاوەن بڕیار و دەسەڵات بەسەر فێربوونی خۆیدا، باشتر و زیادتر فێر دەبێ. لە سازمانی خودفەرماندا بڕیاری کاری ڕۆژانە لای کارمەندان خۆیانە. بەرپرس و ڕێبەر خەریکی داڕشتنی وێنا و شائامانجن نەک چاودێری و کۆنترۆڵی هاوکاران. جاسووسی و سیخوڕیی بۆ ڕێبەران نەهاتووە.
-	بنەمای ئەم کارە بریتییە لە هەنگاوی هەمەجۆر ڕوەو شائامانجێکی دیاریکراو ئەویش پێکهێنانی گفتوگۆیەکی ئازاد و کراوەیە. تەنها لە بەستێنی ئازاددا مرۆڤ دەتوانێت بیروڕای خۆی دەربڕێ. مرۆڤی سەرفەراز دەتوانێ ڕەخنەگرانە هەڵوێست لە دیدی ڕێبەر و بەرپرسان بگرێت. ئەم زەمینە ئازادەی گفتوگۆیە دەبێتە دەستەبەری پتەوبوونی سازمان و هەڵکشانی گوزەران.
-	«دەرکی سیستەم» واتە بینین و تێگەیشتنی هەم گشتە و هەم وردەی سیستەم. ئەم دیسپلینە بریتییە لە کۆبوونەوەی ئوستادیی کەسەکی، مۆدێلی خەیاڵکرد، وێنای هاوکۆ و فێربوونی گەلدەست لە یەک گشتەی لێککار و هاوئاهەنگدا.
سەرچاوە
سازمانگەری، ئاسۆس شەفیق - کوردستان ٢٠١١
به‌سته‌ری دیکە‌
پۆل:ڕاگەیێنی پۆل:سازمانناسی
مۆسیقاژەنی کاتی
مۆسیقاژەنی کاتی بە کەسێک دەوترێت کە بۆ ماوەیەکی کاتی بۆ نمایشێک یان زیاتر لە گرووپێکی مۆسیقیدا یان لەگەڵ ھونەرمەندێکدا نمایش دەکەن. ئەوان زۆر بە کەمی ناوبانگ دەردەکەن و ھەر وەک یارمەتیدەرێک سەیر دەکرێن لە پڕۆسەی بەرھەمھێنانی مۆسیقادا.
سەرچاوەکان
پۆل:ژەنیاران پۆل:پیشەکان لە مۆسیقادا
ئەپاچی
ئەپاچی (بە ئینگلیزی Apache)
نیشتەجێبوونیان
ناوی خێڵێکی بەناوبانگی ھیندییە ڕەسەنەکانی ئەمریکایە، کە ھەر لە ڕۆژئاوای ئەمەریکاش زیادیان کردووە و تەشەنەیان کردووە. ناوی ئەپاچی لە وشەی یوما Yuma ھاتووە کەواتای جەنگاوەر men-fighting دەگەیەنێت، ھەروەھا سەرچاوەی لە وشەی زونی‌ Zuni وەرگرتووە کە واتای دوژمن دەبەخشێت. لەسەرەتادا ساڵانی ١٥٤٠ و دواتر لە کۆرنادۆ لە‌ ڕۆژھەڵاتی نیومەکسیکۆ ئەژیان، کە زیادیان کرد لە ساڵی ١٦٠٠ گەیشتنە ئەریزۆنا. وێنۆک|350px|Sigesh، کچە ئەپاچییەک، دەوروبەری ساڵانی ١٩٠٥. شێوەی بەستنی سەر و قژی نیشانە بوون بۆ جیاکردنەوەی کچانی ئەپاچی. [[Edward S. Curtis photo.]]
دەسەڵات و شەڕ
ئەم خێڵە زۆر شەڕانی و دڕندەبوون بەرامبەر خێڵ و خەڵکانی دەورووپشتیان، شەڕ و پێکدادان وەک ئارەزوویەکی دڵخۆشکەرەیان وابووە. زۆرجار سەرکەوتنیشیان لەشەڕەکاندا زیاتر ھانی خۆ بە زل زانین و قارەمانێتی دەرخستنیانی داوە، قەت لەگەڵ خێڵ و ڕەچەڵەکەکانی تردا یەک نەبوون، ھەمیشە سەربەگۆبەندبوون و ئاشتییان تێکداوە. لە ئەمەریکای باکوور دا ئەپاچییەکان تاکە خێڵی ھیندی بوون کە سەربەستانە دەجەنگان وە تام و لەزەتیان لە پێکدادان لەلا خۆش بێت. لەگەڵ ئەو شەڕەنگێزیی و ناوبانگە بێ فەڕەیان زۆر دڵسۆز و ئاکارپەسەند بوون بەرامبەر ھاوڕێیەتی و جێی متمانەو باوەڕبوون.
ھەتا ئەمڕۆ ئەم خێڵھشەڕخواز و کۆڵنەدەرە، پەرۆشن بۆ بەئەنجام گەیاندنی ئەو کردەوە ڕەسەنانەی کە خێڵەکەیانی پێ جیادەکرایەوە، بگرە پیاوە دلێرەکانیان لە ھەوڵ و کۆششی ئەوەدان کە ئەم دیاردەیە لەناویاندا بە نەگۆڕی بمێنێتەوە. چەندین کۆمەڵ و خێزانیان لێ جیابۆوە کە ھەندێکیان لە خوارووی کۆلۆڕادۆ، تەکساس و ھەندێکیشیان لە ئەریزۆنا نیشتەجێن.
بەستەری دەرەکی
کلتوری ھیندییە ئەپاچییەکان ماڵپەرەی سەرەکی یاڤاپای نەتەوەی ئەپاچی Yavapai-Apache Nation
سەرچاوە
زانستپەروەرانی کورد / ئەپاچی وەک خێڵی ھیندییەکان
پۆل:خێڵەکان پۆل:نەتەوەکان
شۆڕشی ١٤ی تەممووز
thumb|عەبدولکەریم قاسم و عەبدولسەلام عارف شۆڕشی ١٤ی تەممووز(گەلاوێژ) لە بنەچەدا کودەتای سەربازی لە ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨، لە دژی سیستەمی پاشایەتی و لە دژی مەلیک فەیسەڵی دووەمی عێراق بەئەنجام گەیەنرا کە بە پێی سەرچاوە نافەرمییەکان لەم شۆڕشە بەکۆی گشتی ١٠٠ کەس کوژران، لە ئەنجامی شۆڕش یان کودەتاکە عەبدولکەریم قاسم بووە یەکەم سەرۆک وەزیرانی عێراق، کۆتایی بە دەسەڵاتی پاشایەتی ھێنراو رژێمی کۆماری لە عێراق راگەیێنرا، گەرچی لە سەراتادا بزووتنەوەی تەمموزی ساڵی ١٩٥٨ لە عێراق بانگەشەی بۆ دەستپێکردنی لاپەڕەیەکی نوێ دەکرد، بەڵام زۆری نەبرد سەرانی ئەو بزووتنەوەیە، لە بەڵێنەکانی خۆیان ھەڵگەڕانەوە و دەستیانکرد بە پەیڕەوکردنی سیاسەتی سەرکوتکردنی ھەر بەرھەڵستکارێکی دەسەڵاتی عەبدولکەریم قاسم و فەرمانڕەوایی شیوعییەکانی عێراق، کە لەو سەردەمە بوونە حیزبی دەسەڵاتدار.
شکستی شۆڕش بە کودەتای تر
لە ٨ی شوباتی ١٩٦٣ لەمانگی ڕەمەزاندا حیزبی بەعسی عێراق کودەتای لەدژی حکوومەتەکەی قاسم ئەنجام دا، و تێیدا عەبدولکەریم قاسمیشیان کوشت.
سەرکردەکانی شۆڕش
پۆل:ململانێکانی ١٩٥٨ پۆل:عێراق لە ١٩٥٨ پۆل:سەربزێوییەکانی عێراق
کرۆم ئۆ ئێس
سیستەمی کارپێکەریی کرۆم یان کرۆم ئۆ ئێس سیستمێکی کارپێکەرییە کە لەسەر بنچینەی ناووکی لینوکس دامەزراوە و لەلایەن گووگڵەوە دیزاین کراوە. ئێستا زۆر کۆمپیوتەر سیستمی کرۆم ئۆ ئێسییان لەسەر دامەزراوە، کە پێیان دەوترێت کرۆمبووک. یەکەم وەشانی کرۆم ئۆئێس دەگەڕێتەوە بۆ ٥ـی حوزەیرانی ٢٠١١، ھەر لە تەممووزی ھەمان ساڵ کۆمپانیاکانی سامسۆنگ و ئەیسەر کۆمپیوتەریان خستە بازاڕەوە کە کڕۆم ئۆ ئێسییان لەسەر دامەزرابوو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١١ پۆل:گووگڵ پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ پۆل:لینوکس پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مۆبایل پۆل:سیستمی کارپێکردنی ARM
پێرستی ڕاپەڕینی کوردان
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی کوردستان پۆل:مێژووی کورد پۆل:جیاییخوازی لە تورکیا
ویکیپیدیای فارسی
ویکیپیدیای فارسی (پێشگر: fa) یەکێکە لە وەشانەکانی ویکیپیدیا کە بە زمانی فارسی ناوەندی ئەنووسرێت، ویکیپیدیای فارسیش وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن.
ئامارەکان
ئەم خشتەیەی خوارەوە ھەندێک ئاماری ئێستای ویکیپیدیای فارسی نیشان دەدات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئینسایکڵۆپیدیا فارسییەکان فارسی پۆل:زمانی فارسی
دووڕۆ
دووڕۆ (Dûrro، ) دێیەکە لە گوندستانی ڕەزاو، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی دووڕۆ بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٤٣١ کەس لە ١٢٠ بنەماڵەدا بووە.
شێخ موحەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم لەماوەی ساڵانی ١٩٥٨ تا ١٩٧٩دا نیشتەجێی دووڕۆ بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
کوڵتەپە
230px|وێنۆک|چەپ|کوڵتەپە کوڵتەپە (Kulltepe، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٠١١ کەس لە ٢١٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ئانا ئیڤانۆڤیچ
ئانا شڤاینشتایگەر (بە سربی: Ана Швајнштајгер / Ana Švajnštajger؛ لەدایکبووی ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٨٧)، لە ڕووی پیشەیییەوە بە ناوی ئانا ئیڤانۆڤیچ ناسراوە (Ана Ивановић / Ana Ivanović-]))، یاریزانی تێنسی سربی ژمارە یەکی پێشووی جیھانە. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٨دا پلەی یەکەمی بەدەست ھێنا دوای ئەوەی لە ٢٠٠٨ فەرەنسی کراوەی بردەوە، و بە کۆی گشتی ١٢ ھەفتە ھەڵی گرت.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧ پۆل:یاریزانانی تێنسی ژنی سربی پۆل:یاریزانانی تێنیس لە ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢ پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف
ڕۆزا، ئەلاباما
ڕۆزا شارۆچکەیەکە لە کەرتی یلۆنت، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣١٦ کەس بووە. ڕووبەری ٩٫٧٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٢٫٣٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
لۆران فابیوس
لۆران فابیۆس له دایک بووی ٢٠ی ئووتی ١٩٤٦، له شاری پاریس، یه‌کێک له سیاسه‌توانانی فه‌ر‌انسه و وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئێستای ئه‌و وڵاته‌یه له پێکهاته‌ی ده‌وڵه‌تی فرانسوا ئۆلاند دا. ناوبراۆ له ساڵی ١٩٧٤ به‌م لاوه ئه‌ندامی پارتی سوسیالیسته، نوێنه‌ری هه‌ریمی سان-ماریتیم بووه له ماوه‌ی ساڵه‌کانی ١٩٧٨ تا ١٩٨١ دا و له ساڵی ٢٠٠٢ به‌م‌لاوه ژماره‌یه‌ک به‌پرسایه‌تی حکوومی هه‌بووه، وه‌زیری بودجه له ماوه‌ی ساڵه‌کانی ١٩٨١ تا ١٩٨٣، وه‌زیری پیشه‌سازی و توێژینه‌وه له ١٩٨٣ تا ١٩٨٤ و له هه‌مان ساڵ دا بوو به سه‌رۆک وه‌زیر تا ئه‌و کاته‌ی چه‌په‌کان شکستیان هێنا له ١٩٨٦ دا. دوای هه‌ڵبژێرانه‌وه‌ی دووباره‌ی میتێران و سه‌ر که‌وتنه‌وه‌ی چه‌په‌کان له ١٩٨٨ دا هه‌ڵبژێردرا بۆ سه‌رۆکایه‌تی پارله‌مان و تا ١٩٩٢ به‌رده‌وام بوو له سه‌ر به جێ گه‌یاندنی ئه‌رکه‌کانیدا.
له ١٩٩٥ تا ١٩٩٧ سه‌رۆکی گرووپی سوسیالیسته‌کان بووه له ئه‌نجومه‌نی گشتی فه‌رانسه‌دا. له ساڵی ٢٠٠٠ دا بوو به وه‌زیری ئابووری، بازرگانی و پیشه‌سازی له نێۆ حکوومه‌ته‌که‌ی لیۆنێل ژۆسپان دا.
ژیاننامه
لۆران فابیۆس، کوڕی ئاندرێ فابیۆس(١٩٠٨-١٩٨٤)، له بنه‌ماڵه‌یه‌کی جووله‌که‌ی به ڕه‌چه‌ڵه‌ک ئه‌شکه‌نازی، و خاتوو لوویز مورتیمێر(١٩١١-٢٠١٠)ی ئه‌مریکی‌یه. دواتر، لۆران فابئۆس له که‌لیسای کاتولیکی نوتێر-دام-دۆ-گراس دۆ پاسی‌ شاری پاریس‌دا غوسڵی پاکی دراوه و بووه به مه‌سێحی.
ناوبراو له خوێندێنگه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی نه‌ته‌وه‌یی، له ١٩٧١ تا ١٩٧٣، دا خوێندویه‌تی.
هه‌ڵویستی سیاسی
له بۆاری دیپلۆماتیک دا، فابیۆس شوێن که‌وتووی هێڵی فرانسوا میتێران بووه. دژی ئاپارتاید له ئافریقای باشوور دا وه‌ستاوه‌ته‌وه. له سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌دا لایه‌نگری له مافی مرۆڤ ده‌کا.
سه‌رچاوه
پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی باڵای نۆرماڵ پۆل:جووە فەڕەنسییەکان پۆل:سەرۆک وەزیرانی فەڕەنسا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:وەزیرانی سەرمایەگوزاری فەڕەنسا
جاکلین فێرناندێز
جاکلین فێرناندێز لەدایکبووی ١١ی ئابی ١٩٨٥ لە مەنامە، بەحرەین. جاکلین خانمەکتەری بۆلیوود و نمایشکاری پێشووی جلووبەرگە. لە ساڵی ٢٠٠٦ بووەتە شاجوانی گەردوونی سریلانکا. لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆیەکەمینجار ڕۆڵی گێڕا لەفیلمی عەلائەدین (Aladin) کە شانبەشانی ڕیتیش دیشموک و ئەمیتاب باچان دەرکەوت. بۆ ساڵی دواتر واتە ساڵی ٢٠١٠ بۆجارێکی دیکە لەفیلمی (Jaane Kahan Se Aayi Hai) لەگەڵ ڕیتیش دیشموک دەردەکەوێتەوە ھەمان ساڵ لەگۆرانییەکی تایبەتی لەفیلمی ھاوسفوول (Housefull) دا دەردەکەوێت.
ساڵی ٢٠١١ لەفیلمی Murder 2 دادەرکەوێت و لەم فیلمە سەرکەوتنێکی باشبەدەستدەھێنێت. بەڵام باشترین فیلمی جاکلین بۆساڵی ٢٠١٤ەیە ئەوکاتەی لەفیلمی Kick لەگەڵ سەلمان خاندا دەردەکەوێت و لەئێستادا لەڕیزی حەوتەمی پڕداھاتترین فیلمی بۆلیوودە
لە ساڵی ٢٠١٥ ساڵێکی شکست بوو بۆ جاکلین چونکە لەفیلمەکانی Roy و Bangistan تووشی شکست ھاتن. دواتر لە ٢٠١٦ لەفیلمی ھاوس فوول ٣ دووبارە لەگەڵ ئاکشەی کومار دەرکەوتەوە و سەرکەوتنێکی باشێ بەدەستھێنا وە ھەمان ساڵ لەفیلمی دیشووم لەگەڵ جۆن ئەبرەھام و ڤارون داڤان دەرکەوت لەوێشدا فیلمەکە پلەی ناوەند بوو لە بۆکس ئۆفیس.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی پۆل:دەرچوانی زانکۆی سیدنی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥ پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ڕامین جەوادی
ڕامین جەوادی (بە ئینگلیزی: Ramin Djawadi؛ بە فارسی: رامین جوادی)، لەدایکبووی ١٩ی جولای ١٩٧٤، لە دیسبورگ، ئاڵمانیای ڕۆژاوا. ناوبانگی دەرکرد بەھۆی کارەکانی بۆ کۆمپانیای ئێچ بی ئۆ لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی گەمەی تەختە پاشایەتییەکان و جیھانی ڕۆژاوا.
ئاگرین دڵشاد
ئاگرین دڵشاد خەڵکی شاری کەرکووکە لە دایک بووی ساڵی ١٩٩٥، گۆرانیبێژێکی کوردە. ئەو لە کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان پێشکەشکاری لە چەند بەرنامەیەکی مۆسیقی و پێشبڕکێی گۆرانیگوتن کردووە. ئەو دەرچووی پەیمانگای ھونەرە جوانەکانە، ھەروەھا لە ئێستادا قوتابییە لە کۆلێژی ھونەرە جوانەکان لە زانکۆی سەلاحەددین. لەتەمەنێکی زووەوە و لە ساڵی ٢٠٠٧ ەوە دەستی بە گۆرانی گوتن کردووە، توانیویەتی لەرێی میوزیک و بەرھەمە ھونەرییەکانی خۆیەوە ملیۆنان بینەر و بیسەر لە ھەموو تەمەنەکان لە ھونەرەکەی کۆبکاتەوە.
لە ساڵی ٢٠١٩، لە بەرنامەی زە لێجند لە کەناڵی ئاڤا وەک ئەندامی لیژنەی ھەڵسەنگاندن بەشداربووە لەو بەرنامەیە کە بۆ پێشڕبکێی گۆرانی گوتنە. لە ساڵی ٢٠٢١، ئەلبوومێکی بەناوی ڕەنگار بڵاوکردەوە.
ژیاننامەی
ئاگرین دلشاد لە خێزانێکی ھونەری بەواتای ئەوەی لەسەرەتای منداڵییەوە خولیای ھونەری میوزیک وگۆرانی ھەبووە و بەردەوام بوە لە بەرەو پێشبردنی ھونەرەکەی. تەنھا پاش چەند ساڵێک سلێمانیانی جێھێشتوە و چونەتە شاری کەرکووک و لە دواتردا ھاتوەتە ھەولێر و لە ھەولێر درێژەی بە ژیان وکارەھونەرییەکانیداوە. ئاگرین دڵشاد دەتوانێت بە زمانەکانی (کوردی – عەرەبی – تورکی) بە شێوەیەکی زۆر باش گۆرانی بڵێت و چەند جارێکیش بە زمانەکانی (فارسی-ئینگلیزی-یۆنانی-ئەرمەنی) گۆرانی وتوە. ئاگرین دلشاد بەردەوام لەگەل خوێندنی کۆلێژی میوزیکی خەریکی کاری میوزیک لایڤ بوە و سەدان میوزیک لای یڤ کردووە لە شارەکانی کوردستان بە گشتی و ھەولێر و سلێمانی بەتایبەتر.
خوێندنی
سالی ٢٠٠٧ خویندن سەرەتای لە خوێندنگەی مەولەوی لە شاری کەرکووک تەواوکردوە و پاشان سالی ٢٠١٠ خویندی ناوەندی لە خوێندنگەی بانەڕۆژ لە شاری کەرکووک تەواوکردوە. - ھونەرمەند بەھۆی ئەو خولیایە زۆرەی بۆ میوزیک ھەیبوە ھەر زوو چوەتە پەیمانگای ھونەرەجوانەکانی کەرکووک بەشی میوزیک. لە سالی ٢٠١٠ ھونەرمەند لە ھەڵسەنگاندنی پەیمانگا بە پلەی یەکەم وەرگیراوە و ھەر ٥ ساڵی پەیمانگای بە ئاسیتی یەکەم تەواوکرد لە ساڵ ٢٠١٥. - ھەر لەگەل تەواوبونی خوێندنی پەیمانگا بە بەشی میوزیک، ھونەرمەند ڕاستەوخۆ دەستی کرد بە خوێندنی بەکالۆریۆس لە زانکۆی سەلاحەدین لە ھەولێ دووبارە بە پلەی یەکەم لەسەر ئاستی کۆلێژ وەرگیاراوە و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی بەدەست ھێناوە لە میوزیک لە سالی ٢٠١٩. ئاگرین دلشاد لە ئێستادا خاوەنی بروانامەی دبلۆم و بەکالۆریۆسە لە میوزیک و ھەروەھا شارەزای باشی لە چەندین ئامێری میویزیکی ھەیە.
ئامێرەکانی میوزیک
عود - پیانۆ - کیبۆرد - سەنتوور - جەمبوش - باڵەبان - بلوێر - دووزەلە - زوڕنا - ساز – کەمان - و چەندین ئامێری دیکەی میوزیکی.
بوارەکانی میوزیک
ئاگرین دلشاد جگە لە گۆرانیوتن، شارەزایەکی تەواوی ھەیە لەچەند پیشەیەکی دیکەی پەیوەست بەز ھونەرەوە و دەتوانێ وەک و (ئاوازدانەر، ڕێکخەری میوزیکی، ئەکتەر، نووسەری تێکستی گۆران) ڕۆڵێکی باش بینیوە لە ھونەری کوردیدا.
پێشکەشکاری
ئاگرین دلشاد جگە لە گۆرانیوتن، پڕۆگرامێکی میوزیکی ھەبوە لە تیلفزیونی کوردماکس لەسەرەتای ساڵی ٢٠١٩ بە ستایلیکی نوێ پرۆگرامی ھونەری ھینایە ناو میدیای کوردی و لە ماوەی تەنھا شەش مانگ دا ١٢ پرۆگرامی پێشکەش کردووە بە میوانداری دەیان ھونەرمەندی دیاری ناوچەکە. ئەو پرۆگرامە کاری گەی باشی ھەبووە لەسەر بەرەوپێشبردنی میوزیکی کوردی. لەو ماوە کەمەدا دەنگدانەوەیەکی باشی لە ناو ھەوادارانی ھونەری کوردی ھەبووە و ھەتا ئێستاش بە ملیۆنان بینەری بەرنامەکەی ھەبووە لە تۆرە کۆمە ڵایەتییەکان و یوتیوب.
لێژنەی ھەلسەنگاندن و دادوەری لە پرۆگرامی ھونەری
پاش ئەوەی ئاگرین دلشاد لە ماوەیەکی کەمدا پێگەیەکی جەماوەری باشی ھەبوو لە ناو ھەوادارانی میوزیکی کوردی زۆر بە زووی بوو بە ئەندام لە لێژێنەی دادوەری و ھەلسەنگاندنی یەکیک لە بەھێزێترین پرۆگرامەکانی گۆرانیوتن بە ناوی (زەلیجینت) لە تەلەفیزیونی (ئاڤا تی ڤی) لە ساڵی ٢٠١٩ و لەم پرۆگرامەدا وەک و لێژنە ئاگرین دلشاد لە ٢٥ پرۆگرام بەشدار بوو تەنھا پرۆگرامی کۆتا ماوە کە لەبەر بارودۆخی ئێستا بەھۆی بڵوبونەوەی کۆڤید-١٩ تەواو نەکراوە. ئەوبەرنامەیەژمارەیەکجگار زۆر بینەری بوولەھەرچوارپارچەی کوردستان. ھەتا ئێستاش بینەری بەرنامەکە ڕۆژ بە ڕۆژ لە زیادبوندایە و یەکێک بوە لەو بەرنامانەی کە ھەرچوار پارچەی کوردستان بە تاسەوە بینەریبوون.
بەرھەمەکاتی
ئاگرین دلشاد لە سالی ٢٠٠٧ ەوە دەستی کردووە بە گۆرانیوتن و خاوەنی زیاتر لە ١٠٠ بەرھەمی گۆرانییە و بەڵام سەرجەم بەرھەمەکانی بڵاونەکردووەتەوە. ھونەرمەند ئاگرین دڵشاد چەندین بەرھەمی بە شێوەی ڤیدیۆکلیپ بلاوکردووەتەوە و تەنھا لە سالی ٢٠٢٠ ئەلبومێکی بلاوکردووەتەوە. کە بە ناوی (تێناگەی) بوو و سەرجەم گۆرانییەکانی بەرھەمی نوێن لە ناو میوزیکی کوردی و لە (١٢) «گۆرانی» پێکدێن.
ئەلبوومی تێناگەی
١- گەر ٢- ھەموکەسم ٣- تێناگەی ٤- بڕۆدڵم ٥- درۆیە ٦- دوا نامە ٧- شەڕی دونیا ٨- بڵێم چی ٩- بەداخەوە ١٠- سەعات چەندە ١١- تۆ ئەو کەسەی ١٢- میناگیان
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥ پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پردی سیخوڕەکان (فیلم)
پردی سیخوڕەکان فیلمێکی ساڵی ٢٠١٥ی ئەمریکی مێژوویی و درامی ھەستبزووێنە. لەلایەن دەرھێنەر ستیڤن سپیلبێرگەوە دەرھێنراوە، ئەکتەرەکانی فیلمەکە بریتیین لە: تۆم ھەنکس، ماڕک ڕایلانس، ئامی ڕایان. چیرۆکی فیلمەکە لە ڕووداوێکی ڕاستەقینەوە وەرگیراوە لە سەردەمی شەڕی ساردی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٦٢.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس پۆل:فیلمەکانی درامای سیاسی ئەمریکی پۆل:ئەو فیلمانەی لە بەرلین دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی-ئەڵمانی پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سیخوڕییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سیخووڕییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە درامییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان) پۆل:فیلمەکانی ستۆدیۆی بابێلسبێرگ پۆل:فیلمەکانی درێم وۆڕکس پیکچەرز پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەزگای ھەواڵگری ناوەندی پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی مارک ئی پلات پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن تۆماس نیومانەوە تۆمارکراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشنت داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە بەرلین وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان کە لە ئەڵمانیا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکانی ڕێلیەنس ئینتەرتەیمێنت پۆل:فیلمەکانی تی ئێس جی ئینتەرتەیمێنت پۆل:فیلمەکانی ئامبلین ئینتەرتەیمێنت پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون
سری جایاواردێناپورا کۆتێ
جایاواردێناپورا کۆتێ سری پایتەختی وڵاتی سریلانکایە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠١ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١١٥,٨٢٦ کەس بووە.
ئایاخچی
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
بۆینگ ئەی ئێچ-٦٤ ئاپاچی
270px|چەپ
ئەپاچی (AH-٦٤ Apache) جۆرە کۆپتەرێکی جەنگییە، شارەزایانی بواری سەربازی بەپتەوترین کۆپتەری دونیا ناوی دەبەن، بەھۆی ئەو توانا و شێوازە تەکنیکی وئەندازیاریانەی کە تیایدا بەکارھێنراوە. کۆمپانیای بۆینگی ئەمەریکی دروستیان دەکات، دوو فرۆکەوان لەخۆی دەگرێ کە ھەموو کەرەستەیەکی ژیان پارێزی تیا دابین کراوە بۆیان لەتەقەی دوژمن. کۆپتەری ئەپاچی سیستەمی ڕێ دۆزینەوھNaviagate system ‌بەکار دەبات کە ھەمیشە زانیاریی تەواو و وورد دەخاتە بەردەم فرۆکەوان سەبارەت بە بەرزی و نزمی و دووری لە شوێنی مەبەست بگرە ھەموو پۆ و تانەکانی ئاستی فڕین بەشەو و بەڕۆژ دیارە دەکات و جێگە و ڕێگاکانی دوژمن بە پێوانی وورد دەدات بەدەستەوە. ئەم فرۆکانە کاری پشتگیریی لە ھێزە زەمینییەکانی ڕیزی پێشەوەی جەنگ دەکەن و بۆ تێکشکاندنی زریپۆش و دەبابە و ئامێرە سەربازییەکانی تر زۆر بەکار و گونجاوە، ھەڵگری موشەکی تێکشکێنەریی ستینگەرە Stinger‌ کە تایبەتە بە وێران کردنی زریپۆش. وەک باس دەکری لە جەنگی دووەمی کەنداو دا ساڵی ١٩٩١ دژی سوپای ڕژێمی عێراقی لەناوبراو بەکاربراوە و نزیکەی ٥٠٠ دەبابەی عێراقی تێکشکاندووە.
ناونان
هۆکاری ناونانی ئەم فڕۆکەیە بە (ئەپاچی)، ئاپاچی ئامرازێکی هیندیە سوورەکان بووە کەوەک ئامرێزێکی جەنگ بەکاریان هێناوەو، ئامرازێکی بەهێز بووە کە بەکاریان هێناوە. وە ناونانی ویستی درووستکەرانی بووە کەوەکو ئەم ئامرازە بەهێز بێت.
مێژووی دروستکردنی
لە سەرەتاکانی ١٩٧٠ کاندا، ماکدۆنێل دۆگڵاس بیری لەم جۆرە کۆپتەرە جەنگیانە کردووە، نمونەیەکی لی دروست کرد لەسەر داوای سوپای ئەمەریکی.. ئەبوو ھەر خۆشیان بوونە خاوەنی یەکەم بەرھەمی، ٦٧٥ کۆپتەری تاکو ساڵی ١٩٨٤ لێ دروستکرا. ئەمڕۆ تەنھا ئەمریکییەکان ئەم جۆرە بەکارنابەن، بەڵکوو بەریتانیا، ھۆڵەندا، ئیسرائیلییەکانیش پشتیان پێبەستووە، ڕژێمی لەناوچووی بەعسیش چەندین جار دژی ھێزی لەبن نەھاتووی گەل و ھێزی پێشمەرگە بەکاری بردووە. شایانی باسە کە پەرەپێدانی توانا و کاری تەکنیکی ئەم جۆرە کۆپتەرە بەردەوامە و ھەمەچەشن ڕادار و ئەندازەی سەربازی تیا بەکاردەبرێت. بێگومان ئەم کۆپتەرەش خاڵی لاوازی و کێشەی خۆی ھەیە، بەتایبەت لە ئاو و ھەوای نالەباردا، ھەربۆیە زۆرکات بە کۆپتەری کەش و ھەوا خۆش ناودەبرێت.
یەکێک لە جۆرەنوێیەکانی ئەم کۆپتەرە "لۆنگ بۆو" Apache Longbow AH-٦٤D جۆرە ڕادارێکی تایبەتی پەرەپێدراوی لەسەر دامەزراوە کە تا ٦٠ خاڵی جێ مەبەست دەپشکنێ و بەئەڵقاوئەڵقی ٣٦٠ پلە، بەھۆی ئەم سیستەمە نوێیەشەوە ئەتوانێت کارەکانی بەھەموو ھەلومەرجێکی تەمومژ، دوکەڵ، کەشی نالەبار بەئەنجام بگەیەنێت.
کۆپتەری ئەپاچی ئامادەباش کراوە بە ھەموو کەرەسەیەکی لەناوبردن و وێرانکردن، موشەک و تەقەمەنییەکی زۆر ھەڵدەگریت، بەرامبەر ئەمەش هەر کۆپتەرێک ٣٥ ملیۆن دۆلاری تێدەچێت.
سەرچاوە
زانستپەروەرانی کورد / ئەپاچی وەک کۆپتەری سەربازی
پۆل:سەربازی
بێھرووز غەریبپوور
بێھرووز غەریبپور ھوونەرمەندی کورد لەدایک بووی ساڵی ١٩٥٠ لە شاری سنە ناوبراو دەرھێنەر و شانۆکار و پێشەوای فۆلکلۆرە
بەستەری دەرەکی
پۆل:زیندووان پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی پۆل:سیناریۆنووسانی ئێرانی پۆل:دەرھێنەرانی شانۆی ئێرانی پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی فارسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠ پۆل:شانۆکارانی کورد پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد پۆل:خەڵکی سنە
مۆریس جار
مۆریس جار (ماوەی ژیان: ١٣ی ئەیلوولی ١٩٢٤ تاکوو ٢٨ی ئازاری ٢٠٠٩)، مۆریس ئاوازدانەرێکی فەڕەنسییە. مۆریس ئاوازدانەرێکی سەرکەوتووی فیلمە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤ پۆل:مردووانی ٢٠٠٩ پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا پۆل:دوور لە وڵاتانی فەڕەنسی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
پارکێ دی ماریا لویزا
وێنۆک|پلازا دی ئەمریکا وێنۆک|ڕاست|کۆشکی مودێجار کە ئێستا [[مۆزەخانەی ھونەر و نەریتەکانی سێڤیلیایە]] پارک دی ماریا لویزا (پارکی ماریا لویزا) پارکێکی گشتییە کە بەدرێژایی ڕووباری گوادالکیڤیر لە شاری سێڤیلیا لە ئیسپانیا درێژ دەبێتەوە. ناوچەی سەوزایی سەرەکی سێڤیلیایە.
شێوازی دانان
وێنۆک|شێوازی پارک وەک ئامادەکارییەک بۆ پێشانگاکە، تەواوی کۆتایی باشووری شارەکە پەرەی پێدرا و بوو بە فراوانی باخچە و بلوارە گەورەکان. ناوەندی پارکی دی ماریا لویزا، 'شێوازێکی بەھەشتی مۆری'یە و نیو میل لە نافورە و کۆشک و دیوار و گۆم و کورسی و ئێکسێدرای کاشییە. چاندنی گەشاوەی دارخورما، دار پرتەقاڵ، دار سنەوبەرەکانی دەریای ناوەڕاست و گوڵەبەڕۆژەی ستایلدار ھەیە کە بۆوەرەکانیان لەلایەن دارەکانی ترێیەوە شاراوەتەوە.
پارکەکە وەک باخچەیەکی ڕوەکی کاردەکات. زۆرێک لە جۆرەکانی ڕوەک، ڕەسەن یان نامۆ، نوێنەرایەتی دەکرێن، لەگەڵ پانێڵە پەروەردەیییەکان بۆ ئاگادارکردنەوەی سەردانکەرانی پارکەکە. زۆرێک لە باڵندەکان ماڵی خۆیان لەم پارکەدا دروست دەکەن، کە بە دانیشتووانی زۆری کۆتر ناسراوە (کە بەھۆیەوە بەشێک لە پلازا دی ئەمریکا پێی دەوترێت پارک دی لاس پالۆماس، یان پارک کۆتر). ھەروەھا لە ناوەندی پارکەکەدا چەندین کۆتر و کۆتر و قوو لە نافورە و دەریاچەکاندا دەژین.
نیکۆس ڤێرتیس
نیکۆس ڤێرتیس (بە یۆنانی: Νίκος Βέρτης؛ بە ئینگلیزی: Nikolaos "Nikos" Vertis)، لەدایکبووی ٢١ی ئۆگستی ١٩٧٦، لە خۆرکوم، ھۆلەندا. گۆرانیبێژێکی بەناوبانگی یۆنانییە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی یۆنانی
ڕەسلڤیل، ئەلاباما
ڕەسلڤیل (، ) شارێکە لە کەرتی فرانکلین، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٩٬٨٣٠ کەس بووە. ڕووبەری ٣٤٫٩٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٢٨١٫٠٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨١٩ پۆل:شارەکانی ئەلاباما
ئاسیا
ئاسیا گەورەترین و چڕترین کیشوەری جیھانە. ئەم وشکانییە ٨٬٦٪ی گشت ڕووبەری زەوینی (یان ٢٩٬٩٪ی گشت ڕووبەری وشکانی) داپۆشیوە، و ٦٠ لە سەدی ئاپۆرەی مرۆیی پێکدێنێت. ئاسیا لە نیوەگۆکانی ڕۆژھەڵات و باکووردا ھەڵکەوتووە.
سیفەتە گشتییەکانی کیشوەری ئاسیا == ٥- لە کیشوەری ئاسیا دا جیاوازییەکی زۆری شارستانییەتی مرۆڤایەتی بەدی دەکرێت. زیاتر لە ھەموو کیشوەرەکانی تری جیھان ئەمەش چ لە بواری کۆمەڵایەتی و ئایینی و زمانەوانی بێت یان لە بارەی سروشتی دا وەکو خاک یان لە بارەی بەرزو نزمی ڕووی ھەواوە بێت. لە باشووری ڕۆژئاوای دا نەتەوەکانی وەکو (کورد، عەرەب، تورک، فارس) بەربڵاون لەگەڵ کەمایەتییەکانی تری وەکو (ئەرمەن، ئەزەری) ھەروەھا لە ھیندستان و پاکستان دا کۆمەڵە مرۆڤێکی تری جیاواز لە ڕووی ڕوخسارەوە وەکو (بەنجانی، سیخ، بەنفالی، مەغۆلی) ھەن و لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا دا بڵاون، ھەروەھا لە ڕووی ئایینشەوە جیاوازییەکی بەچاو ھەیە وەکو (ئایینی پیرۆزی ئیسلام) کە لە ناوچەکانی باشووری ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژئاوای کیشوەرەکە نیشتە‌جێن، کە (٢٠٪) ژمارەی دانیشتووانی ئاسیا پێک دەھێنن ھەروەھا لە پاکستان و ئیندۆنیزیا. و ئایینی مووسییەکان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کیشوەرەکە بڵاوە، ھەر یەک لە (بۆرما، تایلەند، ژاپۆن، کۆریای باکوور و کۆریای باشوور) ھەروەھا ئایینی مسیحییەت لە ناوچەکانی ڕۆژئاوای باشووری کیشوەرەکە بڵاون.
ڕوالەتەکانی بەرزونزمی
ڕووی زەوی کیشوەری ئاسیا ڕوڵەتێکی جیاواز و جۆراوجۆری لێ دەردەکەوێت ئەمەش دەگەڕێتەوە بە فراوانی ڕووبەرەکەی لەلایەک و مێژووی جیلۆجی کۆن لەلایەکی ترەوە، گرێی چیای بنچینەیی لێ دەردەکەوێت، چەند زنجیرە چیایەکی لێ جیادەبێتەوە، ھەرچەندە ئەو گەروانەی دەکەونە نێوان ئەم چیایانەوە لەگەڵ ئەوەی فراوانیان لە چەند کیلۆمەترێک تێناپەڕێت بەڵام لەگەڵ شاخەکان دا بوونەتە ھۆی دابڕانی دەشتەکانی ناوەوە لەیەکتر، و بەرزایییەکانی جۆراوجۆرن وەکو زنجیرە چیایە چەماوەیییەکان و کێوو پارچە تاوێری کۆن وەکو نیمچە دوورگەی عەرەبی و بانی (دکن) و پارچەکانی تر لە سیبریا (باکووری ئاسیا).
زنجیرە چیاکان
چەند زنجیرە چیایەکی چەماوە کیشوەری ئاسیا لە گرێی چیاکان جیادەکەنەوەو بانەچەماوەیییەکان چەماوەی نوێ دەکەنە نێوان خۆیانەوە، گرێی ئەرمینیا لە ڕۆژھەڵاتی تورکیا و زنجیرە چیای (بۆنتسی) لێ جیادەبێتەوە بەرەو ڕۆژاوا درێژ دەبێتەوە بە درێژایی دەریای ڕەش لە باکووری تورکیا، و زنجیرە چیاکانی (گورۆس) بە درێژایی کەنارەکانی دەریای ناوەڕاست درێژ دەبنەوە لە باشووری تورکیا چیاکانی عێراق و شامی لێ جیا دەبنەوە.
بانی ئەنادۆڵ کە دەکەوێتە نێوان ھەردوو زنجیرەکەوە، زنجیرەی چیاکانی (یۆرزش) لێی جیادەبێتەوە بەرەو ڕۆژھەڵات، ھەروەھا چیاکانی (ھیندکۆش) لە گرێی ئەرمینا جیادەبێتەوە.
و زنجیرە چیاکانی (قەوقاز) لە باکووری ھاوتەریبێتی، بەڵام زنجیرە چیاکانی (زاگرۆس، کوردستان) لە ڕۆژئاواو لە باشوور دادرێژدەبنەوە و بانی ئێران دەکەوێتە نێوانیان و ئەم زنجیرە چیایانە بە گشتی لە باکووری ڕۆژئاوای و باشووری دا بەیەک دەگەن.
گرێی (بامیر) زۆر جار پێی دەگوترێت (ێقف العالم) کە بەرزایییەکەی (١٢٬٠٠٠ پێیە) لە ڕۆژھەڵاتی گرێکە (١٤) زنجیرە چیای سەرەکی لێ جیادەبێتەوە وەکو (ھیمالایە، کراکۆرم، کۆنلی، تاین، … ھتد) لە باکوورەوە درێژ دەبێتەوە و سنووری دەرەوەی بانی) تبت (ی بەناوبانگ پێک دەھێنێت.
لە ڕۆژھەڵاتی بانی (تبت) گرێی چیای سێیەم دەردەکەوێت لەو شوێنەوە کە چیاکانی (ھیمالایە و کۆنلن) لێ نزیک دەبێتەوە، و چەند بەشێک لە چیاکانی (ھیمالایە) بەرەو باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا درێژ دەبێتەوە لە دوورگەکانی ھیندی ڕۆژھەڵات دا دەبینرێت و بەشێکی تری بەرەو ڕۆژھەڵات درێژ دەبنەوە و بەشێکی تری لە باشووری ێین دەبینرێت، و بەرەو باکووری ڕۆژھەڵات درێژ دەبنەوە.
بەشەکانی ئاسیا
254px|thumb|بەشەکانی ئاسیا بە پێناسەی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]
ئاسیا لە شەش بەش پێکدێت:
(بڕوانە وێنەکھ)
تێبینیەکان
<references group="م" />
سەرچاوەکان
پۆل:ئاسیا پۆل:کیشوەرەکان
ساگرادا فامیلیا
بازلیکی ساگرادا فامیلیا (بە کەتەلۆنی: [bəˈzilikə ðə Lü SəˈɣɾaðəWawˈmiljə]; ئیسپانی: Basílica de la Sagrado Familia; 'Basilica of the Holy Family'؛ ) تەلارێکی گەورەی کڵێسای تەواونەکراوە لە ناوچەی ئیشامپڵ لە بەرشەلۆنە، کاتالۆنیا، و لە ئێستادا گەورەترین کڵێسایەکی کاسۆلیکی ڕۆمانی تەواونەکراوە. لەلایەن ئەندازیاری کەتەلۆنی ئەنتۆنی گاودی (١٨٥٢-١٩٢٦) دیزاین کراوە، کارەکانی ساگرادا بەشێکە لە شوێنەواری میراتی جیھانیی یونسکۆ. لە ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠، پاپا بێنیتسی شازدەهەم کڵێساکە پیرۆز کرد و بە مزگەوتی بچووک ڕاگەیاند.
لە ١٩ی ئازاری ١٨٨٢، بنیاتنانی ساگرادا فامیلیا دەستیپێکرد لەژێر سەرپەرشتی ئەندازیار فرانسیسکۆ دی پۆڵا دێل ڤیلار. لە ساڵی ١٨٨٣، کاتێک ڤیلار وەک سەردەستەی تەلارسازی پڕۆژەکە دەستی لەکار کێشایەوە، گاودی وەک تەلارسازێکی سەرەکی دەستی پێکرد، ئەو پرۆژەکەی بە شێوازە تەلارسازی و ئەندازیارییەکەی خۆی گۆڕی، کە فۆڕمەکانی هونەری نوێ (مۆدێرنیزم) و گۆتکی تێکەڵ کرد. گاودی تەواوی ژیانی خۆی تەرخان کرد بۆ تەواوکردنی ئەم پرۆژەیە، دوای مردنی ئەوا لە ژێرزەمینی کڵێساکە نێژرا. کاتێک لە ساڵی ١٩٢٦ مرد، کەمتر لە چارەکێک لە پرۆژەکە تەواو ببوو.
دەزگای پەروەردەیی فەزالار
دەزگای پەروەردەیی فەزالار دەزگایەکی پەروەردەیی تورکی یە لە ساڵی ١٩٩٤ لە هەولێر دامەزراوە. هەروەها لە ساڵی ٢٠٠٨ بە فەرمی زانکۆی ئیشک ی کردەوە کە دەکەوێتە شاری هەولێر، لە هەمان کاتدا چەند قوتابخانەیەک لە عێراق سەر بە دەزگای پەروەردەیی فەزالارە وەک قوتابخانەکانی ڕوناکی لە هەولێر و دهۆک وە قوتابخانەکانی صلاح ئەدينی ئەیوبی وە کۆلێژی کەرکووک بۆ کچان.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پارێزگای خووزستان
چەپ|وێنۆک|200px|پارێزگای خووزستان پارێزگای خووزستان (بە فارسی:استان خوزستان) یەکێک لە پارێزگاکانی ئێرانە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری ئەھوازە.
پارێزگای خووزستان لە باکووردا لە گەڵ پارێزگای لوڕستان ، لە باکووری ڕۆژھەڵات‌دا لە گەڵ پارێزگاکانی ئەسفەھان و چوارمەحاڵ و بەختیاری ، لە ڕۆژھەڵات‌دا لە گەڵ پارێزگاکانی چوارمەحاڵ و بەختیاری و کوھگیلوویە و بویرەحمەد ، لە باشووری ڕۆژھەڵات‌دا لە گەڵ پارێزگای کوھگیلوویە و بویرەحمەد ، لە باکووری ڕۆژئاوادا لە گەڵ پارێزگای ئیلام ، لە باشووردا لە گەڵ کەنداوی فارس و لە ڕۆژاوادا لە گەڵ وڵاتی عێراق ھاوسنوورە. ئیبن بەتوتە (به فارسی: ابن بطوطه) لە گەشتیارەکەیدا دەڵێت: شاری ئیزە کە پێشتر پایتەختی ئەتابکان لۆرە گەورە بوو، لە ئەم پارێزگاکەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:پارێزگای خووزستان خووزستان پۆل:نیشتنگە لوڕییەکان پۆل:شەڕی ئێران و عێراق پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو
داعش لێرە بوو
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە کوردییەکان
جەیمز براون
وێنۆک|جەیمز براون جەیمز جۆزێف بڕاون (ماوەی ژیان:٣ی ئایاری ١٩٣٣ - ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦) گۆرانیبێژ و مۆسیقاژەنێکی رەشپێستی ئەمریکی بووە، بەدامەزرێنەری فۆنک دەژمێردرێت و ڕۆڵێکی بەرچاوی گێڕاوە لە بەرەوپێشچونی ساول و رینم و ئەند بلوز و گۆسێل، لە ٣ مایۆیی ساڵی ١٩٣٣ لەخێزانێکی ھەژار لەدایکبووە و لەگێڵگەی لۆکە ئیشی کردووە و دواتر بۆتە بۆیاخچی پێڵاو، لەتەمەنی ١٦ ساڵیدا بەتۆمەتی چەتەییەوە دەستگیرکراوە و زیندانی کراوە و لەدوای ٣ ساڵ ئازاد کراوە.
جیمس بڕاون زۆر بەھرەمەند بووە، پێش ئەوە سەماکەر بووە، بەڵام ئەو ئەم ڕۆتینەی شکاندووە و بۆتە یەکەم کەس کە لەیەک کاتدا سەما بکات و گۆرانیش بڵێت، بەباوکی ڕوحی مۆسیقای سۆل دەژمێردرێت، ھەر لەمنداڵیەوە خولیای مۆسیقاژەنینی ھەبووە و مۆسیقاکانی ڕەنگدانەوەی شۆڕشەکانی ڕشتپێستەکانی ئەمریکا بووە.
جیمس بڕاون ئەو کاتەی لەزینداندا بووە چۆتە نێو تیپێکی مۆسیقاوە و لە ساڵی ١٩٥٨ لە باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لەگەڵ ئەو تیپەدا سەرکەوتنی بەدەستھێناوە و زۆربەی زۆری گۆرانیەکانی خۆی دایناون و کەسایەتیەکی بەھێزی ھەبووە، لەدوای ساڵی ١٩٦٣ وە لەسەر ئاستی نیشتیمانیدا ناوبانگی بڵاوبۆتەوە و گۆرانییەکانی زیاترین کڕیاری ھەبووە، ھەندێک لەگۆرانییەکانی تاکو ئەمڕۆش لەبەناوبانگترین گۆرانییەکانی جیھانن، ئەلبومی گۆڵد سویت کە لەساڵی ١٩٦٧ بەرھەمی ھێناوە بە ئەو پەڕی داھێنانی مۆسیقای شەستەکانی سەدەی بیستەم دەژمێردرێت.
جیمس بڕاون لە ٢٥ دیسەمبەری ساڵی ٢٠٠٦ لەتەمەنی ٧٦ ساڵیدا لەشەوی سەری ساڵی نوێدا لە ویلایەتی جۆرجیا کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣ پۆل:مردووانی ٢٠٠٦ پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەفریقی-ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:گۆرانینووسانی ئەفریقی-ئەمریکی
زانکۆی ئەلبێرتا
سەرچاوەکان
ماڵپەڕی زانستگای ئالبێرتا
پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٠٨ پۆل:زانکۆکانی کەنەدا پۆل:زانکۆی ئەلبێرتا
ئیسماعیل (پسپۆری مەنجەنیق)
ئیسماعیل (بە : إسماعيل; چینی: 也思馬因; پین-ین: ئیسوماین ; لە ساڵی ١٣٣٠ مردووە) پسپۆرێکی موسوڵمانی عێراقی بوو، لە سوپای کوبلای خان خزمەتی کردووە لە داگیرکردنی زنجیرە فەرمانڕەوای باشووری سۆنگ.
لەوکاتەوە دەست پێ دەکات کە لە ساڵی ١٢٧١، کوبلای خان نێردراوەکانی دەنێرێت بۆ فارس بۆ بەدەستهێنانی کەسانی شارەزا لە بەڕێوەبردن و کارپێکردنی مەنجەنیق. دواتر عەلائەدین و ئیسماعیل ھەڵدەبژێردرێت بۆ ئەوەی بۆ کوبلای خان بنێردرێت بەمەشەوە ئەوان و خێزانەکانیان نارد بۆ ھەنگژۆو لە چین، کە لەوێ دەستیان کرد بە دروستکردنی مەنجەنیقێکی گەورە کە لە بەردەم دەروازەکانی شارەکە دروستیان کرد.
ئیسماعیل لە ساڵی ١٣٣٠ کۆچی دوایی کرد و لەلایەن کوڕەکەی یعقوبەوە شوێنی گیرایەوە.
سەرچاوە
ئەم وتارە لە وتارێکی کتێبی (A Chinese Biographical Dictionary) ی (Hert Giles) پێکهاتووە، کە ئێستا لە پاوانی گشتییە.
پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتیی یوان پۆل:مردووانی ١٣٣٠ پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی
خۆش قشڵاخ
خۆش قشڵاخ (Xoşqişllax، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٩١ کەس لە ٨١ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
ژێدەرکراوە
پێناسە
مەبەست لە ژێدەرکراوە open source (یاخود سەرچاوەی کراوە) ئەو نەرمەکاڵایانەیە کە سەرچاوەکانی سەربەستن و لەژێر مۆڵەتێکی پێناسکراودا دەتوانرێت پەرەیان پێبدرێت.
مێژوو
دۆزی ژێدەرکراوە و سەربەست کردنی سەرچاوەکان لە پێش دروستبوونی کۆمپیوتەرەوە بوونی ھەبووە. ھاوبەشی کردنی سەرچاوەکان و تێکەڵ کردنیان کردەیەک بووە لە بواری زانستیدا لە مێژەوە بوونی ھەیە.
دەستپێشخەری ژێدەرکراوە Open Source Initiative
ڕێکخراوێکی خۆبەخشانەیە، ساڵی ١٩٩٨ دامەزراوە، کاری فێرکردن، ناساندن و بانگھێشتکردنی بۆ ژێدەرکراوە و ڕێکخستنی کۆمەڵە دروستکراوەکانی تایبەت بەژێدەرکراوە لە ئەستۆ گرتووە. یەکێک لە کارەگرنگەکانی ئەم ڕێکخراوە پێناسکردن و دانانی ڕێگەچارەی باشە بۆ برەودانی ژێدەرکراوە، ھەروەھا ڕێپێدانی کاری بازرگانی و دروستکردنی پردی دڵنیایی نێوان بەکارھێنەران و پەرەپێدەران و حکومەتەکان.
سەرچاوە
پۆل:نەرمامێرە خۆڕایییەکان پۆل:ستانداردەکان
لۆژیک
لۆژیک سەرەتاکانی لە چەندین ژیاری کەونارا وەکوو ھیندستان، چین، و یۆناندا دەبینێتەوە. بەڵام وەکوو گۆڕەپانێکی زانستی یەکەمجار ئەرەستوو لە فەلسەفەدا دایمەزراند.
زیاتر لۆژیک دەکرێتە دوو بەشەوە، ئیستیقرا و قیاس. یەکەمیان لە نموونەگەلی تاکەوە دەگات بە ئاکامێکی تێکڕایی (لە تاکەوە بەرەو تێکڕایی دەچێت)، دووەمیان لە پێناسەکان و بەڵگەنەویستەکانەوە ئاکامەکان دەردەکێشێت (لە تێکڕایییەوە بەرەو تاک دەچێت).
پێناسە
وشەی لۆژیک لە وشەی یۆنانیی لۆگۆس کەوتۆتەوە، کە گەلێ مانای جۆراوجۆری ھەیە، وەک ئاوەز، وتار، یا زمان. لۆژیک، ھەر لە کۆنەوە، ئاوەھا ناسێنراوە: کۆڵینەوە لە یاساکانی بیرکردنەوە یا بەکاربردنی ئەقڵ لە جێگای خۆیدا؛ یا بە زمانێکی تر، تاوتوێکردنی یاساکان و ڕێساکانی ئاوەزانی دروست و بێھەڵە. زۆربەی جارەکان لۆژیک لە ڕوانگەی بەڵگەھێنانەوە و ئاکامگرییەوە چاوی لێ دەکرێ. ئاوەزان جموجووڵی ئەقڵە بۆ ئاکامگری و، پاشان ڕێکوپێککردن و دەربڕینی بە بەڵگە. مەبەست لە بەڵگە کۆمەڵێ پێشەکییە وێڕای ئاکامێک کە لەو پێشەکییانە گیراوە. ئەوەی لۆژیک تامەزرۆیەتی، ئەوەیە کە بزانێ ئاخۆ بەڵگەکە یا ئاکامگرییەکە ساغ و بەبڕستە یا نا؟ یانی ئاخۆ ئاکامەکە دەتوانێ شوێنھاتی پێشەکییەکان بێ یا نا؟
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەرھەستکاری پۆل:لۆژیک پۆل:لقەکانی فەلسەفە پۆل:بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە پۆل:زانستی شێوەیی پۆل:لۆژیکی فەلسەفی پۆل:ئاوەزان پۆل:مێژووی لۆژیک پۆل:مێژووی فەلسەفە پۆل:مێژووی بیرۆکەکان
ڕەتلیج، ئەلاباما
ڕەتلیج (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی کرێنشۆ، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٤٦٧ کەس بووە. ڕووبەری ١٥٫١٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٠٫٧٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
چێن شێن
چێن شێن یان چێن چان (چینی سادەکراو:岑参، چینی دێرین:岑參، لەدایکبووی ٧١٥ بۆ ٧٧٠) یەکیک بوو لە شاعیرە مەزنەکانی ئیمپراتۆرییەتی تانگ شیعرەکانی لە تۆماری سێ سەد شیعرەکان تۆمارکراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:٣٠٠ شاعیرەکەی تانگ پۆل:شاعیرانی ھێنان پۆل:مردووانی ٧٧٠ پۆل:نووسەرانی نانیانگ، ھێنان پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ٨ەم پۆل:لەدایکبووانی ٧١٥
ویکیپیدیای عەرەبی
ویکیپیدیای عەرەبی (پێشگر: ar) یەکێکە لە وەشانەکانی ویکیپیدیا کە بە زمانی عەرەبی ئەنووسرێت، ویکیپیدیای عەرەبیش وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن.
ویکیپیدیای عەرەبی ھەتا ئێستا ' ھەژماری بەکارھێنەرانی تێدا دروست کراون، ' بەڕێوەبەر و  وتاری ھەن. ھەروەھا ویکیپیدیای عەرەبی پلەی ١٥ھەمی لە نێوان ویکیپیدیاکاندا پێیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانی عەرەبی عەرەبی پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە جیھانی عەرەب
ئەیالەتی بەسرە
ئەیالەتی بەسرە (، بە تورکیی عوسمانی: ایالت بصره، بە ڕۆمانی: Eyālet-i Baṣrâ) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو کە ئێستا وەک باشووری عێراق دەناسرێت. ڕووبەری ڕاپۆرتکراوی لە سەدەی نۆزدەھەمدا ٩٨٧٢ میل چوارگۆشە بووە (٢٥٥٧٠ کم٢).
مێژوو
بەسرە لە ساڵی ١٥٣٨ بووە پارێزگایەکی عوسمانی و تا ساڵی ١٥٤٦ حاکمێکی عوسمانی دەستنیشانکرا. دواتر لە سەردەمی شانشینی مەملوکەکانی عێراقدا ئییالێتەکە ژێردەستەی بەغدا بوو، لە ساڵی ١٨٥٠ تا ١٨٦٢ جارێکی دیکە لە بەغدا جیاکرایەوە.
سەرچاوەکان
ئەیالەتی بەسرە بەسرە
مەرداویژ
مه‌رداويژ به‌ فارسى  (Mardāvīj/مرداویج) دامه‌زرێنه‌رى فه‌رمانره‌وايى سه‌ر به‌ خانه‌دانى زيارى يه‌ كه‌ له‌ سه‌ده‌ى ده‌يه‌مى زايين به‌شێكى به‌رفراوانى باكوورى ئێرانى خستووه‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتى خۆى. پاش ئه‌وه‌ى له‌شكرى خه‌ليفه‌ى عه‌باسى له‌ هه‌مه‌دان تێكشكاند و ساڵى 931ز له‌ ئه‌سفه‌هان خۆى وه‌ك ميرى ئێران ناساند.