cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئۆبلاستی تامبۆڤ
وێنۆک|ئۆبلاستی تامبۆڤ ئۆبلاستی تامبۆڤ (بە ڕووسی: Тамбо́вская о́бласть، ئۆبلاستی تامبۆڤسکایا) ڕەگەزێکی فیدراڵی ڕووسیایە (ئۆبڵاستێکە). ناوەندی کارگێڕییەکەی شاری تامبۆڤە. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٠٩١٩٩٤ کەس بووە
ئەندامی
ماددەی ئەندامی بریتییە لە ئاوێتەیەک کە گەردیلەی کاربۆن تیایدا بەکار هاتبێت. بە شێوەیەکی گشتی پێکھاتەی سەرەکی گشت گیانلەبەران (وەکو ڕوەک یان ئاژەڵ) لە گەردی ئەندامی دروستبوونە.
ئۆبلاستی تامبۆڤ
ئایین
بەپێی ڕاپرسییەکی ساڵی ٢٠١٢، ٧٨٫٤٪ی دانیشتووانی ئۆبلاستی تامبۆڤ پابەندن بە کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی ڕووسیا، ئەمەش وای کردووە ببێتە بابەتێکی فیدراڵی کە زۆرترین ڕێژەی ئەم ئایینە لە ھەموو وڵاتەکەدا ھەیە. جگە لەوەش، ١٪ مەسیحی گشتی بێ پەیوەندین، ٧٪ی دانیشتووان ڕای دەگەیەنن کە «ڕۆحیین بەڵام ئایینی نین»، ١٠٪ بێدینن، ٣٫٦٪ شوێن ئایینەکانی دیکە دەکەون یان وەڵامی پرسیارەکەیان نەداوەتەوە.
ئەندامی
سەرچاوەکان
پۆل:کیمیای ئەندامی
ئۆبلاستی تامبۆڤ
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆبلاستی تامبۆڤ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٣٧
ستیڤن دۆگڵاس
ستیڤن دۆگڵاس یەکێکە لە ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم، و ڕۆڵی لە چەندین فیلمی ئەمریکیدا بینیووە.
لۆکسمبۆرگ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢
لۆکسمبۆرگ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢ بوو کە لە ١٩ی تەممووز تا ٣ی ئابی ١٩٥٢ لە ھێلسینکی لە فینلاند بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٥٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢
قومری
وێنۆک قومری (بە ئینگلیزی: laughing dove) جۆرێکی باڵندەیە، لە خێزانی کۆترەکانە، و پێشی دەگوترێت کۆتری بچووک یان کۆترە باریکە، نشینگەکەی چەندین ناوچەی جیاواز دەگرێتەوە، وەک ئەفریقا و ڕۆژھەڵاتی ناوین و باکووری ئاسیا و ڕۆژاوای ئوسترالیا، لە ناوچە وشک و نیمچە بیابانییەکاندا دەژی، کە بە زۆری بە تاک یاخود جووت دەبینرێن. مەترسی لەناوچوونی لەسەر نییە چونکە باڵندەیەکی خۆ گونجێنەرە و بەھۆیەوە بە ئاسانی دەتوانێت ڕزگاری ببێت لە زۆرینەی ھەلومەرجەکاندا، دەنگی ئاواز خوێندنەکەی ھاوشێوەی پێکەنینی مرۆڤە، ٥ جۆری ھەیە کە جیاوازییەکەیان تەنھا لە ڕووی قەبارە و تۆخی ڕەنگەوەیە.
سەرچاوەکان
https://zaniary.com/blog/5fdc8f0824d84/قومری
https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/قومری
نائەندامی
نائەندامی بریتییە لەو ئاوێتانەی کە لە پێکھاتەی دا لە هایدرۆجین-کاربۆن (H-C) بەتاڵ بێت.
جێگیرکردنی وشە
وێنۆک لە پرۆسەی زمانی سروشتی (NLP)، جێگیرکردنی وشە زاراوەیەکە بەکاردێت بۆ نوێنەرایەتیکردنی وشەکان بۆ شیکاریی وتار، بە شێوەیەکی نموونەیی لە شێوەی ئاراستەبڕی بەھای ڕاستەقینە کە واتای وشەکە کۆد دەکات بۆ ئەوەی ئەو وشانەی کە نزیکترن لە بۆشایی ئاراستەبڕدا چاوەڕوان دەکرێت لە واتادا ھاوشێوەن. جێگیرکردنی وشە دەتوانرێت بەدەست بھێنرێت بە بەکارھێنانی کۆمەڵێک مۆدێلی زمان و تەکنیکی فێربوونی تایبەتمەندی کە وشە یان ڕستەکان لە زاراوەکە نەخشە دەکرێن بۆ ئاراستەبڕ بە ژمارە ڕاستەقینەکان. ڕێگاکان بۆ دروستکردنی ئەم نەخشەدانانە بریتین لە تۆڕە دەمارییەکان، کەمکردنەوەی قەبارەیی لەسەر ڕیزکراوەی وشە ھاو-جێگاکان، مۆدێلی ئەگەری، ڕێگای بنچینەی زانین، و نوێنەرایەتی ڕوون لە چوارچێوەی ئەو چوارچێوەیەدا کە وشەکان تێیدا دەردەکەون. جێگیرکردنی وشە و دەستەواژەکان، کاتێک بەکاردەھێنرێن وەک نوێنەرایەتی بنچینەیی، ئەوە نیشان دەدەن توانایان ھەیە لە زیادکردنی بەرزکردنەوەی ئاستی کارکردن لە ئەرکەکانی NLP وەک شیکردنەوەی سینتاتیک و شیکاری ھەستیی.
لی ئیل-ھوا
لی ئیل-ھوا (لەدایکبووی ٢٤ی شوباتی ١٩٧١) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە، یەکەم جار لە ١٩٩١ دەستی بەکاری نمایش و ڕۆلگێران کرد، لە چەندین درامای تەلەڤیزیۆنی کۆریا دەرکەوتووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:خەڵکی باکووری پارێزگای گیۆنگسانگ پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
کۆڵمانسکۆپ
وێنۆک|دیمەنێکی ئاسمانی کۆڵمانسکۆپ. کۆڵمانسکۆپ (ئەفریکایی: Kolmannskuppe) شارێکی مۆتەکە ئامێزە لە بیابانی نامیب کە کەوتۆتە باشوری نامیبیا لە کیشوەری ئەفریکا، بەدووری ١٠ کم لە بەندەرە شاری لودێریتز(Luderitz) دوورە، ئەم شوێنە بۆیەکەم جار دۆزرایەوە لە لایان شوفێرێکی ئەڵمانی بەناوی جۆنی کیڵمان ئەمیش بەھۆی گەردەلولی بیابانەوە بارھەڵگرەکەی پەکی دەکەوێت لەم شوێنەو نوقمی لم دەبێت لەکاتی ھەوڵدانی بۆ دەرھێنانی ترومبێلە بارھەڵگرەکەی دەبینێت شوێنێکی دەوڵەمەندە بە ئەڵماس.
لەساڵی ١٩٠٨ کرێکارێک بەناوی زەکەریاس لێوەڵا بۆیەکەم جار توانی پارچەیەک ئەڵماس بدۆزێتەوە، پاشان لەلایان ئۆگێست ستاچ سەرپەرشتی ناوچەکە کرا کە بەڕێوەبەری ھێلی ئاسنینی ئەڵمانیش بوو لە نامیبیا، دوای ماوەیەک ڕووبەرێکی فراوان لەناوچەکە لەلایان ئەڵمانەکانەوە دەستی بەسەردا گیرابەناونیشانی (Sperrgebiet).
پاشان ناوچەکە وەک کانێکی ئەڵماس ناسێندرا و لەلایان ئەڵمانەکانەوە شارۆچکەیەکی نوێ لەشوێنەکە دروست کراو و ژمارەی دانیشتوانی بەرزبویەوە لەلایان خێزانی کرێکارانی کانەکە، دواتر پەرەی زیاتر بەشارەکە دراو ھەموو ھۆکارەکانی ژیان و خۆش گوزەرانی بۆ دروست کرا وەک نەخۆشخانە و ھۆڵی کۆبونەوە و وێستگەی بەرھەم ھێنانی کارەبا و قوتابخانە و ھۆڵی شانۆ و وەرزش و کارگەی دروست کردنی سەھۆڵ و وێستگەی شەمەندەفەر و تایبەتمەندیەکانی تری شار.
لەدوای جەنگی جیھانی یەکەم بەھۆی دابەزین و کەم بوونەوەی ئاستی ئەڵماس لەکانەکە ئەڵمانەکان و کرێکارەکان ناوچەکەیان جێھێشت و وەک شارێکی بێ بەرھەم جولە مایەوە، لەساڵی ١٩٥٤ لیژنەیەکی پسپۆر لە زەوی ناسان سەردانی شارەکەیان کرد و ڕایانگەیاند بەھۆی ھەڵکۆلین و لاوازی ژێرخاکی بیابانەکە ناوچەیەکی مەترسیدارە و ئەگەری داڕمانی زەوی لێ بەدی دەکرێت لەھەر ساتێکدا، پاشان وەک ناوچەیەکی سەرنج ڕاکێش و گەشتیاری ناوزەند کرا کە شارەکە پڕبوو لە گەشتیار و وێنەگری کەناڵەکانی ڕاگەیاندن و لێکۆلینەوە، بەوەی شارێکی درەخشاوە گۆڕدراوە بە شارێکی وێرانە و چۆڵ، لە ڕۆژگاری ئەمڕۆماندا گەشتیاران تەنھا لە ڕۆژانی یەک شەممە بۆیان ھەیە سەردانی ئەم شارە چۆڵ و وێران بوویە بکەن ئەمیش دوای بەدەست ھێنانی ڕەزامەندی کاربەدەستانی ناوچەکە لە کاژێر ٩:٣٠ بەیانی تاوەکو ١١:٠٠ شەو.
پەنگوین
وێنۆک پەنگوین یان بەتریق پەنگوینەکان کۆمەڵێک باڵندەی نەفڕی ئاویین. ئەوان بەشێوەیەکی تایبەت لە نیوەگۆی باشوور دەژین، تەنھا یەک جۆریان ھەیە، کە پەنگوینی گالاپاگۆس لە باکووری ھێڵی یەکسانبوون دۆزرانەوە. ژیان لە ئاودا بۆ ئەوان زۆر گونجاوە، پەنگوینەکان پەلە تاریک و سپییەکانیان پێچەوانە دەکەنەوە بۆ مەلەکردن، زۆربەی پەنگوینەکان خواردنیان لەسەر ماسی و ماسی کویدە و شێوەی تری ژیانی دەریایی دەست دەکەوێت، کە لە کاتی مەلەکردن لەژێر ئاودا دەیانگرنە بەر. بە نزیکەیی نیوەی ژیانیان لەسەر وشکانی و نیوەکەی تری لە دەریادا بەسەر دەبەن.
ھەرچەندە نزیکەی ھەموو جۆرە پەنگوینەکان ڕەسەنن، بۆ بەشی باشووری ھێمیسفیر دەگەڕێنەوە، بەڵام تەنھا لە کەش و ھەوای سارددا نادۆزرێنەوە، لە ڕاستیدا تەنھا چەند جۆرە پەنگوینێک تا ئێستا لە باشوور دەژین، چەندین جۆر لە ناوچەی میزاجیدا دەدۆزرێنەوە، بەڵام یەک جۆر پەنگوین بەناوی گالاپاگۆس لە نزیک گۆی زەوی دەژی. گەورەترین جۆری زیندوو پەنگوینی ئیمپراتۆرە، بە تێکڕایی گەورەکان نزیکەی ١٬١ مەتر بەرزن، کێشی ٣٥ کگم، بچووکترین جۆری پەنگوین «پەنگوینی بچووکی شینە» کە بە پەنگوینی پەری ناسراوە، دەوری ٣٣ سم باڵایانە، کێشیان ١ کیلۆ دەبێت. لەناو پەنگوینەکاندا، پەنگوینە گەورەکان لە ناوچە ساردەکاندا نیشتەجێن، لەکاتێکدا پەنگوینە بچووکەکان لە کەشوھەوای خۆش و تەنانەت خولگەییدا دەدۆزرێنەوە.
وشەڕەتناسی
وشەی پەنگوین بۆ یەکەم جار لە سەدەی ١٦ وەک ھاوتایەک بۆ ئەکی گەورە دەردەکەوێت، دۆزەرەوە ئەورووپییەکان بۆیان دەرکەوت کە بە پەنگوین ناسراون، لە بەشی باشووری نیوەگۆی زەویدا دەژین؛ ھێشتا مشتومڕ لەسەر ناوی پەنگوین دەکرێت، وشەزانی وشەی پەنگوینی بە پیتی لاتینییەوە گرێدا، واتە «چەوری»یان «نەوت». لە ساڵی ١٨٧١ وشەی لاتینی پێنگوینس لە پۆلێنکردنی زانستیدا بەکار ھاتووە، بۆ ناوکردنی (Pinguinus impennis، واتە پەنگوین بەبێ پەڕەکانی فڕین)، کە لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەیەمدا بەرەو لەناوچوو چوو. ھەروەک لە لێکۆڵینەوەی بۆماوەیی ساڵی ٢٠٠٤ پشتڕاستکراوەتەوە، پەنگوینەکان سەر بە خێزانی ئەکەکانە (ئەک: باڵندەیەکی شێوەی پەنگوینە). سەرەڕای ئەو لێکدانانە پەنگوین ئەک نین، و لە نزیکەوە پەیوەندیان بە ئەکی گەورەوە نییە.
پۆڵێنزانی و پەرەسەندن
ژمارەی جۆری پەنگوینەکان گفتوگۆی لەسەر کراوە بەپێی ئەوەی کە دەسەڵات پەیڕەوی دەکات، جیاوازی زیندەیی پەنگوین لەنێوان ١٧ بۆ ٢٠ جۆری زیندوودا جیاوازی ھەیە، ھەموویان لەناو خێزانێکن بەناوی (سوھنیسێین). مێژووی پەرەسەندن لە پەنگوینەکان توێژینەوەی باشی بۆ کراوە، و پیشاندەری بایۆجیۆگرافیای پەرەسەندنە، ھەرچەندە ئێسکی پەنگوین لە ھەر ڕەگەزێک جیاوازی زۆری لە قەبارەدا ھەیە، و بەچەند نموونەی باش ناسراون، ھەروەھا ھەندێک بابەتی تایبەت بە پەنگوین پێش مێژوو لە ساڵی ٢٠٠٥ بڵاوکراونەتەوە.
پەنگوینەکان و مرۆڤەکان
پەنگوینەکان ھیچ ترسێکی تایبەتیان لە مرۆڤ نییە و زۆر جار لە گرووپەکانی خەڵک نزیک دەبنەوە، ئەمە لەوانەیە لەبەر ئەوە بێت کە پەنگوینەکان ھیچ درندەیەکی زەوییان نییە، لە جەمسەری جەمسەرەکان یان دوورگەکانی دوور لە کەنار دەریا. سەگەکان ڕاوی پەنگوینەکان دەکەن، لەکاتێکدا لە جەمسەرەکان لە مرۆڤەکان بە سەگ ڕاوی پەنگوینەکانیان بۆ خواردن دەکرد، بەڵام سەگەکان لە ماوەیەکی زۆرەوە لەجەمسەری یونتاریکەوە قەدەغە کراون، جگە لە سەگەکان پەنگوینەکان لە دەریادا مەترسیان ھەیە، لە ڕاوکەران وەک کۆسە و نەھەنگی بکوژ و پڵنگی دەریا. لە حوزەیرانی ٢٠١١، پێنگوینێکی ئیمپراتۆر ھاتە کەنار دەریای پێکا پێکا لە نیووزلەندا، ٣٢٠٠ کم لە گەشتەکەی بۆ ئەنتارکتیکا بەردەوامبوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پەنگوینەکان پۆل:ئەو باڵندانەی نافڕن
شێری بەوری
وێنۆک|چەپ
شێری بەوری گیاندارێکی مەمکداری دووڕەگە لە نێرینەی شێر و مێینەی بەور کە بەرھەمەکەی بونەوەرێکی لێچووی شێرە لەگەڵ خەتە سەرنجڕاکێشەکانی سەر پێستی بەور. بەوە جیادەکرێتەوە کە لە ھەردوو ئەو گیاندارانەی لێوەی پەیدابووە گەورەترە، تەنانەت بە گەورەترین جۆر لە خێزانی پشیلە دادەنرێت لە جیھاندا.
تایبەتمەندییە فیزیکییەکان
شێری بەوری بە گەورەترین جۆر لە خێزانی پشیلە دادەنرێت لە جیھاندا. کە ڕەنگە درێژیەکەی بگاتە ٣٫٠٣ مەتر وە لە ھەردوو باوانی گەورەترە وە کێشەکەی زیاتر لە ٣٥٠ بۆ ٥٥٠ کگم. وە لە بەوری سیبیری گەورەترە ھەرچەندە ڕەنگە لە سرووشتدا بگاتە ٣٠٠ کگم بەڵام ئەمە بە جیاوازی دەمێنێتەوە لەگەڵ شێری بەوری سەرەڕای ئەوەش زۆربەی کات نەزۆکە. وە ڕەنگە شێری بەوری ھاوشێوەی شێری ئەشکەوتی ئەمریکی بێت کە لەناوچووە. وێنۆک|چەپ
ھەڕقەڵ: سەرکردەی شێرەکان
وێنۆک|چەپ|ھەڕقەڵ سەرکردەی شێرەکان لەگەڵ ڕاھێنەرەکەی
ھەڕقەڵ بەناوبانگترین شێری بەوریە تا ئێستا کە لە مەیامی، فلۆریدا کێشی دەگاتە ٤١١ کیلۆگرام واتا دووھێندەی کێشی شێری ئاسایی وە لە زۆربەی بەرنامە تەلەفزیۆنی و گۆڤارەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەرکەوتووە. وە چووە ناو پەرتووکی گینس بۆ شکاندنی ژمارەکان بە ناوی گەورەترین پشیلە لە جیھاندا بێ ڕکابەر ھەتا ئێستا.
ژیان لەگەڵ خەڵک
بۆ یەکەمجار بینراوە لە سەرەتای سەدەی نۆزدە لە ئەورووپا، وە یەکێک لە ھونەرمەندەکان وێنەی کۆمەڵێک بێچووی ئەم جۆرە لە گیاندارانی کێشاوە لە ساڵی ١٨٢٥. وادادەنرێت کە شێری بەوری تازەیە لە بووندا وە ناتوانێت لە دارستاندا بژیت لەبەر نەگونجانی لە گەڵیدا بەھۆی زلی و باڵا گەورەکەی.
دووڕەگێکی ھاوشێوە
بەوری شێری یان Tigon دووڕەگێکی ھاوشێوەی شێری بەوریە بەڵام بە جیاوازی ئەوەی کە لە جووتبوونی نێرینەی بەور و مێیینەی شێر دێتە بوون.
جوزۆ میگۆری
پشکنەر میگۆری یان جوزۆ میگۆری بریتییە لە کەسایەتییەکی ئەنیمێ و مانگای لێکۆڵەر کۆنان، ئەو لە ناوچەی بێکا پشکنەر و سەرۆکی پۆلیسە، ئەوە دەربارەی ناسراوە کە ئەو ھەرگیز کڵاوەکەی لە سەری داناکەنێت بە ھۆی ڕووداوێک لە پێشتردا لە کاتی ئەنجامدانی کارەکەی لە بەشی پۆلیسدا بەسەری ھاتووە، وە کۆنان لە شیکار کردنی دۆسیەکانیدا یارمەتی دەدات، جا ئەمەش لە ڕێگەی ئاماژە کردن بێت یان بە بێھۆش کردنی کۆگۆرۆ مۆری و لە قسە کردن لەباتی بێت.
پۆل:لێکۆڵەرانی پۆلیسی خەیاڵی پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا پۆل:کەسایەتییەکانی لێکۆڵەر کۆنان
گرێ سپی
گرێ سپی شارێکە لە سووریا. کەوتووەتە پارێزگای ڕەققە. دانیشتووانی شارەکە ١٤٬٨٢٥ کەسن. گرێ سپی ٣٥٠ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. شارەکە نزیکە لە سنووری تورکیا. لە شەڕی ناوخۆیی سووریا، شارەکە سەرەتا لە ساڵی ٢٠١٢ کەوتە دەست سووپای سووریای ئازاد، دواتر لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن ھێزەکانی داعش گیرا. دواتر لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لەلایەن ھێزەکانی یەپەگە ئازادکرا. لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، شارەکە لەلایەن تورکیا و ھێزە سوورییە ھاوپەیمانەکانی دەستی بەسەرداگیرا.
قولەسوتاو
قولەسوتاو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کەلار(ناوەند)، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کۆمەڵگەی ویکیپیدیا
کۆمەڵگەی ویکیپیدیا بە کۆمەڵ و تاک بە ویکیپیدیا ناسراوە کۆمەڵگەیەکی ئۆنلاینە کە خۆبەخشانە ویکیپیدیا دروست دەکات و پارێزگاری لێدەکات کە ئینسایکلۆپیدیایەکی ئۆنلاینە. لە مانگی ئابی ٢٠١٢ەوە وشەی «ویکیپیدیا» بووەتە نووسراوێکی فەرھەنگی ئۆکسفۆرد.
ڕەنگە ویکیپیدیاکان خۆیان بە بەشێک لە بزووتنەوەی ویکیمیدیا بزانن کە تۆڕێکی جیھانییە لە بەشداربووانی خۆبەخش لە ویکیپیدیا و پڕۆژە پەیوەندیدارەکانی دیکە کە لەلایەن دامەزراوەی ویکیمیدیایەوە میوانداری دەکرێت.
ئامار
لە نیسانی ٢٠٠٨، نووسەر و وانەبێژ کلەی شیرکی و زانای کۆمپیوتەر مارتن واتنبێرگ کۆی گشتی ئەو کاتەی کە لە دروستکردنی ویکیپیدیادا بەسەریان بردووە بە نزیکەی ١٠٠ ملیۆن کاتژمێر خەمڵێنراوە. لە تشرینی دووەمی ٢٠١١، نزیکەی ٣١٫٧ ملیۆن ئەکاونتی بەکارھێنەری تۆمارکراو لە سەرانسەری ھەموو چاپە زمانەکاندا ھەبوون کە نزیکەی ٢٧٠٬٠٠٠یان «چالاک» بوون (لانی کەم مانگانە یەک دەستکارییان ئەنجام دەدرا). وێنۆک|ئاماری سەرنووسەری ویکیپیدیا (٢٠٠٨) توێژینەوەیەک کە لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە دەری خستووە کە بنکەی بەشداربووانی ویکیپیدیا «بەزەحمەت ١٣٪ ژن بوون؛ تێکڕای تەمەنی بەشداربوویەک لە ناوەڕاستی بیستەکاندا بووە». توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١١ لەلایەن توێژەرانی زانکۆی مینیسوتا دەری خستووە کە مێینەکان ١٦٫١٪ی ئەو ٣٨٤٩٧ سەرنووسەرەیان پێکھێناوە کە لە ماوەی ساڵی ٢٠٠٩ دەستیان بە دەستکاریکردنی ویکیپیدیا کردووە لە وتارێکی نیویۆرک تایمزدا لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١١دا، نوام کۆھین تێبینی ئەوەی کردووە کە بەپێی ڕاپرسییەکی دامەزراوەی ویکیمیدیا لە ساڵی ٢٠٠٨دا، ١٣٪ی بەشداربووانی ویکیپیدیا لە ڕەگەزی مێن. سو گاردنەر، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری پێشووی دامەزراوەی ویکیمیدیا، ھیوای خواست تا ساڵی ٢٠١٥ بەشدارییەکانی ژنان بۆ ٢٥٪ زیاد بکات لیندا باش، سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانی بۆ توێژینەوە لەسەر ژنان، ئاماژەی بە جیاوازیی ئەم ئامارانەی سەرنووسەری ویکیپیدیا کرد لەگەڵ ڕێژەی سەدی ئەو ژنانەی کە لە ئێستادا بڕوانامەی بەکالۆریۆس و ماستەر و دکتۆرا لە ئەمریکا تەواو دەکەن (ھەموویان بە ڕێژەی ٥٠٪ یان زیاتر).
سەرچاوەکان
پۆل:ویکیپیدیا پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن
یاسای بڕاگ
وێنۆک|کاتێک تیشکی ئێکس لەگەڵ گەردیلەکانی بەلورێک کارلێک دەکات وێنۆک|پەرشی تیشکی ئێکس یان پەرشی بڕاگ یاسای بڕاگ یاسایەکی ماتماتیکییە کە بۆ دۆزینەوەی دووری نێوان گەردیلەکانی پێکهێنەری بەلور بەکاردێت. :
لێرەدا d بریتییە لە دووری نێوان ڕیزە گەردیلەییەکان، θ بریتییە لە گۆشەی بڕاگ، λ بریتییە لە درێژی شەپۆلی تیشکی بەکارهاتوو.
جۆرجی پێنجەم
جۆرجی پێنج (جۆرج فرێدریک ئێرنست ئەلبێرت بە ئینگلیزی: George Frederick Ernest Albert لە دایکبوون ٣ی حوزەیرانی ١٨٦٥مردن ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦) پاشای شانشینی یەکگرتوو و دۆمینیۆنی بەریتانی و ئیمپراتۆری ھیند بوو، لە ٦ی ئایاری ١٩١٠ ھەتا مردنی لە ١٩٣٦.
جۆرج لە سەردەمی داپیرەکەی کە شاژن ڤیکتۆریا بۆ لەدایک بوو، جۆرج کوڕی دووەمی ئەلبێرت ئێدوارد شازادەی وێڵز بوو؛ و لە ڕیزی سەرکەوتن بۆ تەختی پاشایەتی بەریتانیا لە پشت باوکی و برا گەورەکەی شازادە ئەلبێرت ڤیکتۆر سێیەم بوو. جۆرج لە ساڵی ١٨٧٧ تا ١٨٩٢ لە ھێزی دەریایی شاھانەی بریتانیا خزمەتی دەکرد، ھەتا مردنی چاوەڕواننەکراوی برا گەورەکەی لە سەرەتای ساڵی ١٨٩٢ ڕاستەوخۆ خستییە ڕیز بوو تەختی پاشایەتی. بە مردنی ڤیکتۆریا لە ساڵی ١٩٠١، باوکی جۆرج وەک ئێدواردی حەوتەم چوە سەر تەختی پاشایەتی و جۆرج بۆ بە شازادەی وێڵز. لە ساڵی ١٩١٠ بوو بە پاشا-ئیمپراتۆر لە دوای مردنی باوکی.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠ پۆل:مردووانی ١٩٣٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٥ پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی
دوو تاڵ قژ: کچانی ونبووی دەرسیم
دوو تاڵ قژ: کچانی ونبووی دەرسیم فیلمێکی بەڵگەنامەیییە، لە دەرھێنانی نەزاھەت گویندۆغان. فیلمەکە لە ساڵی ٢٠١٠ بە زمانی تورکی بڵاوکرایەوە. ئەم بەڵگەفیلمە دواتر ئامادەکرا و کرا بە کتێبێک بەھەمان ناوەوە.
فیلمەکە باس لە ڕەشەکوژیی دەرسیم دەکات لە ساڵی ١٩٣٧، لە چاوی دوو کچی ئەوکاتە کە ئێستا تەمەنیان گەیشتۆتە ھەشتا ساڵی، ئەو دوو ژنە بیرەوەرییە تاڵەکانی ئەوکاتە بۆ بینەران دەگێڕنەوە.
بۆ فیلم و کتێبەکە، ھەر دوو بەرھەمھێنەر نەزاھەت گویندۆغان و کازم گویندۆغان لە شارە جیاجیاکانی تورکیا گەڕان بەدوای ئەو کچ و ژنە ڕزگاربووانەی کە لە ڕەشەکوژیی دەرسیم دەربازیان بووە، لە ئەنجامدا توانیان ١٠٠ ژن بدۆزنەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکان بە زمانی تورکی
دورەیکیش
دورەیکیش شارێکە لە سووریا. کەوتووەتە پارێزگای تەرتووس. دانیشتووانی شارەکە ١٣٬٢٤٤ کەسن. دورەیکیش ٤٠٠ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. ناوی شارەکە لە زمانی لاتینی وەرگیراوە و بەمانای سێ ئەشکەوت دێت.
قەرەبڵاغی خواروو
قەرەبڵاغی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی کشاوەرز، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
قەرەبڵاغی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مەسجد و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئاغچەمەسجید و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئالی چین لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەرەقۆیونلو.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
باوۆ سین
باوۆ سین (١٥٢ تا ١٩٢) لۆرد، سیاسەتمەدار و ژەنەڕاڵ بوو لە سەردەمی رۆژاوای ئیمپراتۆریەتی ھان لە سەردەمی دێرینی چین
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٢ پۆل:ژەنەڕالەکانی ژێر چاوۆ چاوۆ پۆل:ژەنەڕالەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان لە شاندۆنگ پۆل:سیاسەتمەدارەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان لە شاندۆنگ پۆل:فەرمانبەرەکانی ژێر چاوۆ چاوۆ پۆل:لۆردە جەنگییەکانی ئیمپراتۆریەتی ھان
درووستبوونی گەلە ئەستێرە
گەلە ئەستێرە یان گەلەکسی بە ئینگلیزی: (galaxy) چەند کۆمەڵە ئەستێرەیەکن کە بەدەوری کونێکی ڕەش لە گەردوون ئەخولێنەوە. وێنۆک|وێنەی گەلە ئەستێرەی ئەندرۆمێدا ژمارەی گەلە ئەستێرەکان لە گەردوون بە ١٠٠ تریلیۆن مەزەندە دەکرێت لەلایەن ناساوە.
درووستبوونی ئەستێرە
دوای تەقینەوە گوەرەکە یان بیگ بانگ چەند مادەیەک لێوەی دەرچوون لەوانە گاز کە بە پێکھاتەی سەرەکی ئەستێرە دا دەندرێت بەو شیوەیە گازەکان کۆ بوونەوە و لێک جیا دەبوونەوە ھەتا بوون بە چەند تۆپەلە گازێک کە وزەی گەرمی دەردەپەڕێنن لەوەوە ئەستێرەکان دروستبوون.
درووستبوونی گەلە ئەستێرە
ڕاست|وێنۆک|وێنەی کونێکی ڕەش لە ڕاستیدا گەلە ئەستێرە دەگەڕێتەوە بۆ دروستبوونی کونە ڕەشەکان بەھۆی کونە ڕاشەکانی گەردوونەوە دروستبوون، ئەم کوونە ڕەشانە بەھۆی ئەو ھێزە کێشکرەدنە زۆرەی کە لە ناویاندا ھەیە ھەموو مادەیاک ڕادەکێشنە ناو خۆیانەوە ھاوشێوەی گسکی کارەبایی، بەمشێوازەش ئەستێرەکان ڕا دەکێشن ئەوەش بووە ھۆکاری درووستبوونی گەلە ئەستێرە.
گردەبلێژ
گردەبلێژ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
گردەبلێژ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
شەڕی سەفین
وێنۆک| شەڕی سەفین ئەم شەڕە لەدوای شەڕی جەمەل بەیەک ساڵ ولەساڵی ٣٧ی کۆچی لەشوێنێک بەناوی صفین کەدەکەوێتە کەناری ڕۆژاوای رووباری فورات ڕوویداو ھۆکارەکەشی بەھۆی کوشتنەکەی عوسمان کوڕی عەفانبوو کەماوەیەکی زۆر بەسەر کوشتنەکەیدا تێپەڕی بوو بکوژەکانیش سزا نەدرابوون بۆیە کۆمەڵێک لەمەکەوە کەدیارترینیان نوعمان کوڕی بەشیر بوو کراسەکەی عوسمانی ھەڵگرت کەبەخوێنەکەیەوە ھەڵگیرابوو پەنجەکانی نانلەشی پێدا ھەڵواسیبوو کەنانلە ئەو ژنەیە کەویستبووی دەستی ئەوانە بگرێت کەھاتبوون بۆ کوشتنی عوسمان کە شمشێرەکەیان دەگرێت وئەوانیش ڕای دەکێشن پەنجەکانی لێ دەبێتەوەو ئەوانیش ئەم پەنجانەیان تائەوکاتە ھەڵگرتبوو لەورۆژەدا بەکراسەکەی عوسمانیاندا ھەڵواسیبوو بردیان بۆ معاوییە وئەویش لەسەر مینبەری مزگەوتەکەدا پێشانی نوێژکەرانی دەدات جەماوەرەکەی پێ دەوروژێنێت، عەلی کوڕی ئەبووتالیب لەوکاتەدا خەلیفەدەبێت وبڕیاردەدات معاوییە لەسەر کارلابدات کەوالی شام بووە بەڵام موعاویە کوڕی ئەبووسوفیان بڕیارەکە ڕەت دەکاتەوە. لەم سەروبەندەدا معاوییە وھەندێک لەلایەنگرانی دەڵێن ئێمە بەیعەت بەوکەسە نادەین کەداڵدەی بکوژانی عوسمانی داوە وئەگەر ئەیەوێ ئێمە بەیعەتی بدەینێ دەبێ بکوژانی عوسمان سزابدات، عەلی کوڕی ئەبو تالیب ھەوڵی زۆری داوخەڵکێکی زۆری ناردە لای معاوییە بەڵام معاوییە وەڵامی عەلی ناداتەوە، تارۆژێک کەسێک دێتە لای عەلی ونوێنەری معاوییە دەبێت بەعلی دەڵێ تۆ لەشەست ھەزار پیاوی ئایینیت نەپرسییەوە کەلەبەردەم کراسەکەی عوسماندا گریان لەدیمەشق، بەڵام عەلی وتی من لەبەرامبەر خوێنی عوسماندا بێ تاوانم وتێگەیشت کەمعاوییە شەڕی دەوێت بۆیە داوای لەقەیسی کوڕی سەعد کردکە لە میسر ەوە خەڵک کۆبکاتەوە و دەبوو موسای ئەشعەری لە کوفە ئامادەسازی بکات وداوای لەعوسمانی کوڕی حونەیف کرد کە کار بۆ کۆکردنەوەی خەڵک بکات وبەرەو شام بەرێ کەوتن ومحمد کوڕی حەنەفی کرد سەرلەشکرو عەبدوڵڵا کوڕی عەباسی کردە سەرکردەی دەستە ڕاست و عومەر کوری ئەبو سەلمەشی کردە سەرکردەی دەستەچەپی لەشکرەکەی وبەرەو شام بەرێکەوتن، بەڵام کە معاوییە ئەمە دەبیستێ ئەویش سوپاکەی بەرەو سفین دەبات ومەزەندە دەکرێت کەسوپاکەی عەلی کوڕی ئەبو تالیب ١٣٠ی ھەزار جەنگاوەر بوبن وسوپاکەی معاوییەش ٨٠ ھەزار جەنگاوەر بوبن دوای چەند شەرێک لە نێوانیان معاوییە ھەستی بەوەکرد کەبەرگەی سوپاکەی عەلی ناگرێت، بۆیە ھەستان بەھاندانی خەڵک بۆ ناوبژیوانی وعەلیش ڕازی بوو شەرەکە کۆتایی ھات وھەردوو سوپاکە گەرانەوە ناوچەکانی خۆیان ولەکۆتاییدا حەفتاھەزار کەس لەھەردوو لا کوژران، ٤٥ ھەزار لەسوپاکەی معاوییە - ٢٥ ھەزاریش لەسوپاکەی عەلی.
ئەمانەش ببینە
شەڕی جەمەل
سەرچاوەکان
پۆل:شەڕەکان پۆل:٦٥٧
ڤایرۆسی ھانتا
وێنۆک|وێنەیەکی گەورەکراوی ڤایرۆسی ھانتا لە جۆری سین نەمبەر
ئەمیرەسەن
ئەمیرەسەن (، ) گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری کوڕانی، ناوچەی کوڕانی، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
ڤایرۆسی ھانتا
ئۆرتۆھانتا ڤایرۆس (بە ئینگلیزی: Orthohantavirus) یاخود ھانتا ڤایرۆس، ڤایرۆسێکی تاک شریتی (RNA)ـیە لە خانەوادەی (Hantaviridae)ـیە. ئەم ڤایرۆسە لە باری ئاسایی خۆی توشی گیانەوەرە قڕتێنەرەکان دەبن، بەڵام ئەوان توشی نەخۆشی ناکەن.
ئەمیرەسەن
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ڤایرۆسی ھانتا
مرۆڤەکان لەوانەیە توشی نەخۆشی ببن بەھۆی ئەم ڤایرۆسەوە ئەویش لەبەر بەرکەوتنی مرۆڤ بە میز، پیسایی یاخود لیکی دەمی قڕتێنەرەکانەوە. ھەندێک لە جۆرەکانی ئەم ڤایرۆسە دەبنە ھۆی نەخۆشی کوشیندە لە مرۆڤ وەک نەخۆشی تای خوێنبەربوون و نەخۆشی گورچیلەیی (HFRS) کە ئەم نەخۆشیە لە ئاسیا و ئەورووپا زۆرە، ھەروەھا نەخۆشی سیەکان (HPS) کە ئەمەیان لە ئەمریکا باوە و بە جۆرە نوێیەکە ناسراوە. بەڵام ژمارەیەکی زۆری تر لەم ڤایرۆسە ھەیە کە ھیچ نەخۆشی لە مرۆڤ دروست ناکەن.
نەخۆشی سیەکان زیاتر بەھۆی ئەو دەنکۆڵانە ئاوەیە کە لە کاتی ھەناسەدان یان پژمینی قڕتێنەرەکان دەردەپەڕن، ھەروەھا بارودۆخی واش ھەیە کە بە ھۆی میز و پیسایی قڕتێنەرەکان بڵاودەبنەوە و مرۆڤ توشی نەخۆشیەکە دەکەن.
ئەو گیانەوەرانەی دەبێتە ھەڵگری ھانتا ڤایرۆس
جۆرە جیاوازەکانی قڕتێنەرەکان سەرەکیترین جۆری گیانەوەرن بۆ توشبوون یاخود ھەڵگربوون بە ڤایرۆسی ھانتا. بەگشتی ئەم ڤایرۆسانە دەبیندرێن لەم گیانەوەرانە (مشکی ئاسک، مشکی پێ سپی، جرجی خوڕی، جرجی برنج). کەچی لە گیانەوەرانی وەک (مشکی گەربیل، ھامێستەر، بەرازی گینایی، و ئەوگیانەوەرانەی قڕتێنەرنین وەک مەڕوماڵات) نابینرێن.
تووشبوونی مرۆڤ
بەلێ! مرۆڤەکان ئەگەری توشبوونیان ھەیە بەھۆی ھەڵمژنی ئەو دلۆپە ئاوانەی (تەنکۆڵە تەماویانەی) کە لە دەمی قڕتێنەرەکانەوە دەرپەڕیون و مرۆڤ لەکاتی ھەناسەدان ھەڵیان دەمژێت بێ ئەوەی ھەستیشی پێبکات. ھەروەھا دەکرێت لە رێگەی بەرکەوتنی راستەوخۆ مرۆڤ توشی ئەم ڤایرۆسە ببێت.
کە ئەمەش دەکرێ لە رێگەی گەزی قڕتێنەرێک بێت یاخود لە رێگەی تەپ و تۆزی پیس بوو بە ڤایرۆسەکە و بەرکەوتنی لەگەڵ برینی سەر پێست، جۆگەی لوت (کەپوو), یاخود بەرکەوتنی تۆز لە پەردەی چاوەوە. ھەروەھا ئەگەری ئەوەش ھەیە کە لە رێگەی دەم واتە خواردنی پیس بوو بە ڤایرۆسەکە بەھۆی قڕتێنەرێکەوە رووبدات، ڤایرۆسەکە توانای مانەوەی ھەیە لە ژینگە بۆ ماوەیەکی درێژ ئەمەش وادەکات کە ئەو کەلوپەڵانەی کە قڕتێنەرێک بەرکەوتنی لەگەڵ ھەبووبێ ببێتە سەرچاوەیەکی تری توشکردن.
ئەو جۆرە ڤایرۆسەی کە لە ئەمریکا بینراوە لە کەسَک بۆ کەسێکی تر ناگوازرێتەوە و نەخۆشیەکەش لە باروودۆخێکی کەم مەترسیدار بۆ باروودۆخێکی کوشیندە ھەیە واتە جیاوازی ھەیە لە نێوان توشبوان لە رووی مەترسی نەخۆشیەکە. چەندین نەخۆشی کاریگەریان ھەیە لەسەر سیەکان و گورچیلەکان، لەوانەیە پێویستیان بە ئەوە ھەبێ کە لە نەخۆشخانە بخەوێندرێن و مەترسی گیانی ھەبێ.
نیشانەکانی
دوای (٢ تا ٤) ھەفتە لە بەرکەوتن دەردەکەون و زۆر پێکچوونی ھەیە لە پەرسیو (تا، لەرزین، ژانەسەر، ژانی ماسولکەکان). لەوانەیە سەرگێژە، ژانە سک، دڵتێک ھەڵاتن، رشانەوە، یاخود سکچوونیشی بەدواوە بێت.
خۆپاراستن
کۆنترۆل کردن و ێگری کردنی قڕتێنەرەکان لە ھاتنە ژوورەوە یان بوونیان لە دەورووبەرت، داختن و گرتنی ئەو کونانەی کە تیرەیان لە نیو ئینج زیاترە لە ماڵ و شوێنی کار. دوورکەوتنەوە لە ھەموو ئەو کەلوپەڵانەی کە قڕتێنەرەکانی پێ دەگیرێن وەک تەڵەکان. زەبالەکان باش دابخڕێن بۆ ئەوەی رێگری بکرێن لە زۆر بوونی ئەو گیانەوەرانە و بڵاوبوونەوەیان.
مێژوو
ڤایرۆسی ھانتا بە شێوەیەکی تەواو بڵاوبوویەوە لە نێوان سەربازانی ئەمریکی و کۆری لە ساڵانی (١٩٥٠–١٩٥٣) لە ماوەی جەنگی کۆریادا، بەھۆکاری ھێرشی ڤایرۆسی ھانتا لۆ سەربازان نێزیکەی ٣٠٠٠ سەرباز نەخۆش کەووتن و تووشی خوێن بەربوون و تاسان ھاتن و رێژەی مردن لە نێویاندا ١٠٪ بوو، لەبەر ئەو ھۆکارەش بوو ناوی لێنرا ھانتا ڤایرۆس ناوەکە سەرچاوەی رووباری ھانتان (Hantan) بوو لە وڵاتی کۆریای باشوور.
ھەروەھا بەپێی ھەواڵی راگەیاندنەکان لە مانگی ئازاری ٢٠٢٠ کە پیاوێک تووشی ئەو ڤایرۆسە بوە لە شاری یونان، ھەروەھا ھەمان پیاو مردوە لە ناو پاسێکدا لە کاتێکدا لە رێگابوە بەرەوو شاری شاندونگ، بەپێی ھەواڵێکی گڵۆباڵ تایمز نێزیکەی ٣٢ کەس ئاشکرا کراون کە ھەڵگری ئەو ڤایرۆسەن لە ھەمان ساڵدا.
سەرچاوەکان
- سەنتەری (CDC)
o https://www.cdc.gov/hantavirus/hps/index.html
- بنکەی زانیاری (NCBI)
o https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4737898/
- سایتی (MedScape)
o https://emedicine.medscape.com/article/982142-overview
- سایتی (Orpha)
https://web.archive.org/web/20171130002243/http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/OC_Exp.php?lng=en&Expert=340
پۆل:نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان
جێسیکا لەنگ
جێسیکا لەنگ (لەدایکبووی ٢٠ی نیسانی ١٩٤٩) خانمەکتەرێکی ئەمریکییە. ئەو سێزەھەمی خانمە ئەکتەرە کە سێ تاجی نواندنی وەرگرتبێت،   لەبەرئەوەی بووەتە براوەی دووجار خەڵاتی ئۆسکار، سێ جار براوەی خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم، ھەروەھا جارێکی خەڵاتی تۆنی. جگە لەم خەڵاتانە ئەوا جێسیکا بووەتە براوەی خەڵاتی سکرین ئەکتەر ئەواردز ھەروەھا پێنج جاریش خەڵاتی گۆڵدن گلۆبی بەدەستھێناوە. ئەو دووەم خانمەئەکتەرە، کە ببێتە براوەی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەئەکتەر لەدوای وەرگرتی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەکتەری پاڵپشت. ھەروەھا ئەو سێیەمین خانمەئەکتەرە کە دوو پاڵاوتنی ھەبێت لە خەڵاتەکانی ئۆسکار لە ماوەی یەک ساڵدا.
لە ساڵی ١٩٧٦، لانج بۆیەکەمینجار لە فیلمی کینگ کۆنگ ڕۆڵی گێڕا، ئەم فیلمە دووبارەکردنەوەی فیلمێکی ١٩٣٣ بوو بەھەمان ناوییەوە، بەھۆی ئەم فیلمەوە خەڵاتی ئەستێرەی تازە لە خەڵاتەکانی گۆڵدن گلۆب بەدەستھێنا. لە ساڵی ١٩٨٣، بەشداریکرد لە فیلمی Tootsie، بەھۆی ئەم فیلمەوە خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت بەدەستھێنا. لە ساڵی ١٩٩٤، بەھۆی بەشداریکردنییەوە لە فیلمی ئاسمانی شین (Blue Sky) بووە براوەی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەکتەر.
جێسیکا خەریکی کاری وێنەگریشە، تا ئێستا چوار کتێبی فۆتۆگرافەریی بڵاوکردووەتەوە. ئەو باڵیۆزی چاکەخوازی یوونیسێفە، بەتایبەتیش لە ڕووبەڕووبوونەوەی ڤایرۆسی ئایدز لە کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ و ڕووسیا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە فەڕەنسا پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:وێنەگرانی ئەمریکی پۆل:وێنەگرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە وێنەگەرەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم پۆل:ژنە ئەمریکییە فۆتۆگرافەرەکان پۆل:باشترین خانمەکتەری پشتگریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی پۆل:باشترین خانمەکتەر لە بردنەوەی خەڵاتی گۆلدن گڵۆب (فیلم) پۆل:خانمەکتەرانی ڕۆلی سەرەکی براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە بۆ کۆمەڵە زنجیرەیەک یان فیلم پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:ژنە مۆدێلەکانی کالیفۆرنیا پۆل:بەرهەمهێنەرە تەلەڤیزیۆنییەکانی مینیسۆتا پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:بەرھەمھێنەرە تەلەڤیزیۆنییەکانی مینیسۆتا
دەیڤد تیولیس
وێنۆک|دەیڤد لە ٢٠٠٨|170px دەیڤد ویلەر ھەروەھا ناسراوە بە دەیڤد تیولیس دەرھێنەر و سیناریۆنووس و نووسەر و ئەکتەرێکی ئینگلیزییە، لە بواری شانۆ و سینەما و تەلەڤیزیۆن. تیولیس بە ڕۆڵی لە فیلمی نەیکد (١٩٩٣) ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا و بەھۆیەوە خەڵاتی باشترین ئەکتەری لە فێستیڤاڵی فیلمی کان بەدەستھێنا. ڕۆڵە سەرکەوتووەکانی بریتین لە ڕیموس لوپین لە فیلمی ھاری پۆتەر (٢٠٠٤-٢٠١١)، و سێر پاتریک مۆرگان/ئارێس لە فیلمی ژنی سەرسووڕھێن (٢٠١٧). لەنێو فیلمەکانی تر کە بریتین لە فیلمی خۆرگیرانی گشتی (١٩٩٥)، جەیمس و شەربەتی زەبەلاح (١٩٩٦)، ئەژدیھا (١٩٩٦)، حەوت ساڵ لە تبت (١٩٩٧)، شانشینی بەھەشت (٢٠٠٥)، کوڕە بێجامە خەتخەتەکە (٢٠٠٨)، ئەسپی جەنگ (٢٠١١). بیردۆزی ھەموو شتێک (٢٠١٤)، ئەنۆمالیسا (٢٠١٥)، بیر لە کۆتایی ھێنانی شتەکان (٢٠٢٠)، و فیلمی داھاتووی ئاڤاتاری ٣ (٢٠٢٤). ھەروەھا نووسەری ڕۆمانی کۆچکردوو ھیکتۆر کیپلینگە کە لە ساڵی ٢٠٠٧دا بڵاوکراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز
لۆکسمبۆرگ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
لۆکسمبۆرگ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦ بوو کە لە ٢٢ی تشرینی دووەم تا ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦ لە مێلبۆرن لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٥٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
ئەتارب
ئەتارب شارێکە لە سووریا. کەوتووەتە پارێزگای حەلەب. دانیشتووانی شارەکە ١٠٬٦٥٧ کەسن. ئەتارب ٣١٠ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. شارەکە ٢٥ کیلۆمەتر لە حەلەب دوورە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی سووریا
سۆنگ ھا-یون
سۆنگ ھا-یون (لەدایکبووی ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٦) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە دوای ڕۆلەکەی لە درامایەک لە ٢٠١٧ بە شێوەیەکی فراوان ناسرأ.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی سێئول پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:ھونەرمەندانی چێژبەخشی جەی وای پی
شێخ تەھای نەھری
شێخ تەھای شەمزینی یا شێخ تەھای نەھری شێخی تەریقەتی نەقشبەندی و کەسایەتیی ئایینیی کوردی سەدەی نۆزدە بووە. شێخ تەھا باوکی شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری کەسایەتیی شۆڕشگێڕی کورد بووە. تەھا خەلیفەی مەولانا خالیدی نەقشبەندی بووە و لە ناوچەی شەمزینان و بڕێک لە موکریان تەریقەتی نەقشبەندیی برەو پێداوە. ئەو لەگەڵ محەممەدشای قاجاڕدا پەیوەندییەکی نزیکی ھەبوو و ھەر لەسەر ئامۆژگاریی ئەو خەدیجە خانمی کوردستانی، دایکی عەباس میرزا، بوو بە ژنی محەممەد شا. جگە لەمە شێخ تەھا کتێبێکی عەقیدەی بە زمانی کوردیی سۆرانی لێ بە جێ ماوە، کە بە پەخشان نووسراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زانا کوردەکان پۆل:نەقشبەندی
گەرمک حاجی عەلی
گەرمک حاجی عەلی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کەلار(ناوەند)، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گەرمک حاجی عەلی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی نازێی گەورە و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی ڕزگاری(سمود) و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گۆبان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کەواچەرمۆ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بەھانگارە
بەھانگارە (بە ھیندی: भानगढ़) گوندێکی ھیندستانە، بە گوندە وێرانە مێژوویییەکە بەناوبانگە. سەر بە شارەوانیی ڕەژگارە لە ناوچەی ئەلواری پارێزگای ڕاژەستان، ھاوسنوورە لەگەڵ پارکی نیشتمانیی ساریسکا تایگەر ڕیسێرڤ(Sariska Tiger Reserve).
بەھانگارە شوێنێکە کەوتۆتە نێوان ژایپۆر و دێھلی وە بە وێرانەکە ناسراوە، ناوچەیەکی بەر لەمێژووە گرنگیەکی زۆری ھەیە لەلایان ھیندۆسەکانی ماندێری گۆپیناس و شیڤ و ھانومان و گانێش و ڤیشاڵ دەڤتا و لاڤینا دەڤی و کەشاڤ. ئەم ناوچەیە بەدرێژایی ڕێگای سەرەکیەکەی شوێنی بازاڕگەری ھەیە لەگەڵ خزمەتگوزاری و پەڕستگا و کۆشک، تەواوی گوندەکە بە تەپۆڵکە داپۆشراوە و سەر تەپۆڵکەکانیش بە دیواری بەرردین پەرژین کراوە. کە پێنج دەرگای ھەیە بۆ ھاتوچۆ.
ئەم گوندە لەساڵی ١٥٧٣ دروست کراوە، لەسەردەمی فەڕمانڕەوایی کاکواھاڕاژپۆت لە ناوچەی ژایپوربەئاگوانت. لەدوای ھێرشی مەغۆلەکان بۆ سەر گوندەکەو ناوچەکە لە ١٧٢٠ گوندەکە خەڵکی تێدا نەماو ڕۆژبەڕۆژ ژمارەیان کەم بویەوە تاوەکو ١٧٨٣وەک گوندێکی ئاینی و گەشتیاری ناسرا.
لە ئێستا چوونە ژوورەوە لە دوای خۆڕھەڵاتن و پێش خۆڕئاوا قەدەغەیە، بۆ ھەموو کەسێک، ئەم قەدەغەکردنە بەشێوەی یاسایی لەلایان فەرمانڕەواکانی ھیندستان دەرچوە و ھەرکەسێک سەرپێچی بکات بە توندترین شێوە سزا دەدرێت.
زانیاریی زیاتر
Mandawa, Devi Singh (2001) dîroka Kcwahon. Jodhpur (di Hindi)
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شارە قەدەغەکراوەکان پۆل:شارە چۆڵکراوەکان پۆل:ھیندۆیزم پۆل:شارەکانی ھیندستان
شۆگاکوکان
شۆگاکوکان بریتییە لە بڵاو کەرەوەیەکی ژاپۆنی بۆ کتێبە وێژەییەکان و فەرهەنگ و گۆڤارەکانی مانگا و فیلەکانی دی ڤی دی. بنکەی فەرمی کۆمپانیاکە دەکەوێتە چیۆدا، تۆکیۆ لە ژاپۆن.
کۆمپانیاکە دامەزراوە لەگەڵ دوو کۆمپانیای تردا کە بریتین لە سوییشا و هاکوسینشا، هەر سێ کۆمپانیاکە بە پاڵ یەکەوەن لە چیۆدا، تۆکیۆ و بانگ دەکرێن بە کۆمەڵەی هیتۆتسۆباشی.
بەناوبانگترین چیرۆکی نەخشێنرداوی (مانگا) پێشبووڕکێی گەورەیە.
١٩٩٢ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٩٢ لە نەرویژ
مردنەکان
.
متمانەپێکراوی ویکیپیدیا
بڕواپێکردن بە ویکیپیدیا یان متمانەپێکردن بە ویکیپیدیا ئاماژەیە بۆ متمانەپێکراوی، پشتڕاستکردنەوە، وردبینی ویکیپیدیا و مۆدێلی دەستکاریکردنی بەکارھێنەرەکەی، بەتایبەتی لە وەشانی زمانی ئینگلیزیدا. ئەمە یەکێکە لەو بابەتانەی کە لە سەرچاوە جیاوازەکاندا بە بەراورد لەگەڵ ئینسایکلۆپیدیاکانی تر یان سەرچاوە تایبەتمەندەکان و لە لایەنە جیاوازەکانەوە لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە لەوانە ئامار، پێداچوونەوەی بەراوردکاری، شیکاری نەخشە مێژوویییەکان و خاڵە بەھێز و لاوازە سروشتییەکانی شێوازی نووسین.
لە ساڵی ٢٠٠٥ گۆڤاری سروشت ئەنجامی توێژینەوەیەکی بڵاوکردەوە کە تێیدا زانیارییەکانی ژمارەیەک بابەتی زانستی لە ویکیپیدیا بەراورد کران لەگەڵ ناوەڕۆکی وتارە ھاوتاکانیان لە ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا. لەم لێکۆڵینەوەیەدا داوا لە پێداچوونەوەی ھاوتا کرا کە زانیارییەکانی بابەتەکان بپشکنن (بەبێ ئەوەی بزانن سەر بە کام ئینسایکلۆپیدیایە)، ھەرچەندە ڕەخنە لە شێوازی نووسینی ویکیپیدیا گیرا، بەڵام دەرەنجامەکە ئەوە بوو کە جیاوازییەکی کەم لە ڕووی وردی زانیارییەکان لە نێوان ئەو دووانەدا ھەیە. متمانەی ئەم توێژینەوەیە لەلایەن ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکاوە جێی مشتومڕ بوو و بریتانیکاش وێڕای بەرگریکردن لە پرۆسەی پێداچوونەوەکەی، ئاماژەی بە کێشەکانی توێژینەوەکانی سروشت و دەستنەکەوتنی دەستڕاگەیشتن بە داتا خاوەکانی کرد و بە جێی متمانە نەبوو ناوی برد. جگە لەوەش کۆمپانیای بریتانیکا ئەنجامی پێداچوونەوەی خۆی بە داتای بەردەست بڵاوکردەوە، کە بۆی دەرکەوتووە کە ھەڵەکانی ویکیپیدیا یەک لەسەر سێی زیاتر دەستنیشانکراون. ھەروەھا وەڵامی بریتانیکا بە وەڵامی سروشت پێشوازی لێکرا کە بە تەواوی بەرگری لە ناوەڕۆکەکەی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:ویکیپیدیا
١٩٩٣ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٩٣ لە نەرویژ
سیما ھویی
سیما ھویی (مردن ٢٠٨) ناو:دیساۆ، ڕەبەنێک بوو لە سەردەمی رۆژاوای ئیمپراتۆریەتی چین ئەژیا لە مێژووی دێرینی چین
لەناو ڕۆمانی (ڕۆمانس لە سێ شانشینەکە)
لە بەرگی ٣٧ی ڕۆمانی مێژوویی سەدەی ١٤یەمی زاینی، لە ڕۆمانس لە سێ شانشینەکە دا نوسراوە سیما ھویی کەسێکی بێ خەم و خامۆش بوو، کە پەیوەندیەکی نزیکی ھەبوو لەگەڵ ڕاوێژکار پانگ تۆنگ، ھەروەھا لە تۆمارەکە پانگ تۆنگ وەک برا بچووک ئاماژە پێدەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتیی ھان پەیوەیست بە سێ شانشینەکە پۆل:خەڵکانی ھێنان
ئۆبەرھاوسن
ئۆبەرھاوسن شارێکە لە ئەلمانیا لە ویلایەتی ڕاینی باکوور، لە ناوچەی ڕوور، ڕێژەی دانیشتووانەکەی بە ٢٢٠،٠٠٠ خەمڵێنراوە. وە شارەکە بە پیشەسازی قۆرخکراوە. شارەکە فێستیڤاڵی فیلمێکی کورتی نێونەتەوەیی پەخش دەکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی باکووری ڕاینی-وێستفالیا پۆل:ئۆبەرھاوسن
بێلچیتێ
بەلچیتە گوندێک یان شارەدێیەکە لە پارێزگای زەڕەگۆزە لە ئیسپانیا، بەدووری ٤٠ کم کەوتۆتە باشوری خۆڕھەڵاتی زەڕەگۆزەوە، ئەم شوێنە پێشتر پایتەختی کامپۆ دێ بەلچیتە بووە ناوچەیەکی دەشتەنیە بە تەپۆڵکە دەورە دراوە، بەلچیتە یەکێکە لەناوچە ھەرە وشکەکانی ئەڕاگۆن.
لەساڵی ١١٢٢ لەلایان ئەلفۆنسۆی بوێر دروست کراوە وەک قەڵایەک بۆ پاراستن و چاودێریکردنی سنور.
لە ١٥ یۆنیۆی ١٨٠٥ جەنگێکی خوێناوی بەخۆیەوە بینی بەھۆی ناکۆکیەکانی نێوان فەڕەنسا و ئیسپانیا.
لەماوەی نێوان ٢٤ ئۆگست و ٧ سێپێمبەر ١٩٣٧ ھێزەکانی میری ئیسپانیا و ھێزە بەرھەڵستکارەکانی ئەو وڵاتە لەم قەڵایە جەنگێکیان کرد و کەوتە ژێردەستی حکومەتەوە، پاشان شارەکە لە ١٩٣٩چۆڵکراو وەک شوێنەوارێکی جەنگ پاڕاستراو خەڵکەکەش لە ناوچەیەکی نزیک بە بەلچیتە نیشتەجێکران.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شارە قەدەغەکراوەکان پۆل:شارە چۆڵکراوەکان پۆل:شارەکانی ئیسپانیا پۆل:شارە ئەوروپیەکان
فاتیما ئێمبای
فاتیما ئێمبای (لە دایکبووی ١٩٥٧) پارێزەری مۆریتانییە، لە وڵاتەکەی چەند کەمپەینێکی سازکردووە لەبارەی مافەکانی مرۆڤ. لە ساڵی ٢٠١٦، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.
ژیان
ئێمبای لە ساڵی ١٩٥٧ لەدایکبووە. لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا بە زۆر بەشوودەدرێت بە پیاوێکی ٤٥ ساڵان، بەڵام لەگەڵ خێزانەکەی جەنگا بۆ ئەوەی بچێتە خوێندن. لە ماوەی ١٩٨١ بۆ ١٩٨٥ لە بەشی یاسا و ئابووری لە زانکۆی نواکشوت خوێندوویەتی، ئەو بووە یەکەم ژنە پارێزەر لە وڵاتەکەی (مۆریتانیا).
لە ١٩٩١، فاتیما ھاوکاربووە بۆ دامەزراندنی کۆمەڵەی مافەکانی مۆرڤی مۆرتانی، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٦ خۆی بوو بە سەرۆکی کۆمەڵەکە. لە ساڵی ١٩٩٨، دوای ئەوەی لە تەلەڤیزیۆنێکی فەڕەنسی، ڕاپۆرتێک لەسەر کۆیلایەتی ئاشکرا لە مۆریتانیا پەخشکرا، بەھۆی بەشداربوونیان لە ڕاپۆرتەکە ئەوا فاتیما و سەرۆکی ئەوکاتی ڕێکخراوەکە شێخ سەعید بەبێ ئاگاداری دەستگیردەکرێن. فاتیما بە ١٣ مانگ زیندانیکردن حوکمدەکرێت بەوەی لە ڕێکخراوێکی ناحکومی ئەندامە. دواتر ھەوڵدرا دووبارە دەستگیربکرێتەوە بەھەمان تۆمەت، بەڵام لەلایەن سەرۆکی وڵات لێبووردنی بۆکرا، ئەمەش لەدوای درووستبوونی فشارە نێودەوڵەتییەکان. فاتیما بەر لەو ڕاپۆرتەش کاری لەسەر کۆیلایەتی لەوڵاتەکەی کردبوو، لە ساڵی ١٩٨٧ بەھۆی چالاکییەکانیەوە ماوەی ٦ مانگ زیندانیکرا.
ئێمبای لەئاستی نێودەوڵەتی ناوبانگی پەیداکرد، کاتێک لە دۆکیومێنتارییەکی کەناڵی بی بی سی دەرکەوت لەسەر چالاکییەکانی خۆی، ھەروەھا «پرسی دەستدرێژی سێکسی لە مۆریتانیا» و ھاوتاکردنی پرسی دەستدرێژی سێکسی و زینا.
لە ساڵی ٢٠١٣، لەگەڵ سێ کەسی دیکە لە وڵاتی کۆماری ئەفریقای ناوەندی، دەستەیەکیان پێکھێنا، لە ساڵی ٢٠١٥ ڕاپۆرتی کۆتاییان لەسەر ئەو گرووپ و لایەنانەی کەبوونەتە ھۆی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لە کۆماری ئەفریقای ناوەندی لە ساڵانی ٢٠١٢ بەدواوە بەخشییە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧ پۆل:ژنانی مۆریتانی پۆل:زیندووان پۆل:چالاکوانی ژنانی مۆریتانی پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
سەن پیکچەرز
وێنۆک سەن پیکچەرز ستۆدیۆیەکی بڵاوکردنەوەی فیلم و بەرھەمھێنانی ھیندییە کە بنکەکەی لە چێنای ھیندستانە. ئەمە یەکەی تۆڕی تەلەڤیزیۆنی خۆرە کە بەشێکە لە گرووپی خۆر. دامەزراوە لە ساڵی ٢٠٠٠، دەستی کرد بە بەرھەمھێنانی فیلمی تەلەڤیزیۆنی (Siragugal) و دواتر دەستی کرد بە بەرھەمھێنان و دابەشکردنی فیلمەکانی زمانی تامیل.
لۆکسمبۆرگ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
لۆکسمبۆرگ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠ بوو کە لە ٢٥ی ئاب تا ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٠ لە ڕۆما لە ئیتالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
چاپەمەنی ئازاد لە لۆس ئەنجلس
وێنۆک چاپەمەنی ئازاد لە لۆس ئەنجلس زۆرجار وەک یەکەم ئاماژەی پێدەکرا و گەورەترین بوو لە ڕۆژنامە ژێرزەمینییەکانی دەیەی ١٩٦٠، لە ساڵی ١٩٦٤ لەلایەن ئارت کونکین دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو بڵاوکراوانەی لە ١٩٦٥ دامەزراون پۆل:ئەو ڕۆژنامانەی لە لۆس ئەنجلەسی گەورە بڵاوکراونەتەوە
١٩٩٤ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٨٨ لە نەرویژ
٢٠٨ (ژمارە)
٢٠٨ ژمارەیەکی سروشتییە کەتووەتە نێوان ٢٠٧ و ٢٠٩.
ئاڵای بێ وڵات
ئاڵای بێ وڵات فیلمێکی بەڵگەنامەیییە و لە دەرھێنانی بەھمەن قوبادییە، کە لە ساڵی ٢٠١٥ دەرچوو. ھەریەکە لە ھێلی لەڤ و نەریمان ئەنوەر لە فیلمەکەدا دەردەکەون. فیلمەکە باس لە گەلی کورد، جەنگ لە ڕۆژھەڵاتی ناوین وە ئەوەش پشاندەدات کە وێڕای ئەوەی کورد ژمارەیان ٤٥ میلیۆن کەسە بەڵام تا ئێستا وڵاتێکیان نییە.
چیڕۆک
چیڕۆکی فیلمەکە لەسەر دوو کەسایەتییە، یەکەمیان ھێلی لوڤ کە وەک گۆرانیبێژێکی پۆپ دەیەوێت چاوی جیھان بخاتە سەر کورد و کوردستان. لەلایەکی دیکەشەوە نەریمان فڕۆکەوانێکی کوردە، کە بەھۆی کارەکەیەوە پێیەکی شکاوە، بەڵام نەریمان کەسێکی کۆڵنەدەرە و دەیەوێت فێرگەیەکی فڕۆکەوانی بۆ منداڵانی کورد دابمەزرێنێت بەڵام دایک و باوکی منداڵەکان دوای زانینی چیڕۆکی نەریمان، ئامادەنین منداڵەکانیان ڕەوانەی فێرگەکە بکەن. سەرباری زەحمەتییەکانیشی بەڵام نەریمان لەو خەونەی وازناھێنێت.
نمایش
فیلمەکە لە چەندین فیستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەیی نمایشی ھەبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە عێراقییەکان
ڤۆیجر ٢
وێنۆک| وێنەکی خەیاڵی گەشتکەر ٢
گەشتکەر ٢ ئەوە کەشتیی ئاسمانیە و لەلایەن دەزگای ناساەوە لە ٢٠ی ئابی ١٩٧٧ بۆ لێکۆلینەوە لەسەر ھەسارە دەرەکیەکان، ئەو ئامێرە لە چارچێوەی بەرنامەی گەشتکەر ڕەوانەی دەرێی زەوی کرد و ١٦ ڕۆژ پێش ناردنی گەشتکەر ١ گەشتکەر ٢ نێردرایە دەرێی زەوی..
سەرچاوەی وزەی ئامێر
بەشەکی زۆری ئامێرەکان وزە لە خۆر وەردەگرن بە ھۆکاری وزەی خۆری بۆشایی بۆ بەردەوامیدان بە ھێز و کارەبایەکەی، و ھەروەھا ئامێرەکە پێکھێنەری تھێرمۆێلێکتریکی توخمی تیشکدەر کە دەبەسترێ بە گەرمی دووڕوو کە لە جێرمانیۆم و سیلیکۆن دروست دەکرێ،
ئامانجی ناردنی ئامێرەکە
ھەر کەشتییەک کە دەنێردرێتە دەرێی زەوی بە چەند ئامانجەک دەنێردرێ، و کەشتی ئاسمانی گەشتکەر ٢ بە چەند ئامانجەک نێردرا ئەوانیش:
ئاندرێ کۆلمۆگۆرۆڤ
وێنۆک|ئاندرێ کۆلمۆگۆرۆڤ ئاندرێ نیکۆلایڤیچ کۆلمۆگۆرۆڤ (بە ڕووسی: Андре́й Никола́евич Колмого́ров; ٢٥ی نیسانی ١٩٠٣ – ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٧) بیرکارێکی سۆڤیەت بوو کە بەشداری لە بیرکاری تیۆری ئەگەرەکان، تۆپۆلۆژیا، لۆژیکی ئینتێزی، گێژاو، میکانیکی کلاسیک، تیۆری زانیاری ئەلگۆریتم و ئاڵۆزی حیساباتی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣ پۆل:مردووانی ١٩٨٧ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ستالین پۆل:دەرچووانی زانکۆی ویلایەتی مۆسکۆ پۆل:کەسانی خەڵکی تامبۆڤ پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:مێژووناسانی بیرکاری پۆل:ماتماتیکزانانی ڕووس پۆل:زانایانی سیستەمەکان
قادر عەبدوڵڵا
وێنۆک|قادر عەبدوڵڵا، ٢٠١٢
قادر عەبدوڵڵا ، ناوی ڕاستەقینەی حوسێن سەجادی قایم مەقامی فەراھانییە، ١٢ی دێسەمبەری ١٩٥٤ لە ئەراک لەدایک بووە و لە وڵاتی ھۆڵەندا نیشتەجێیە.
ژیاننامە
قادر عەبدوڵڵا یەکێکە لە نەوەکانی میرزا ئەبولقاسم قایم مەقامی فەراھانی کە یەکێکە لە سیاسەتمەدارە بەرچاوەکانی سەردەمی قاجار. ساڵی ١٩٨٨ ڕۆیشتووەتە ھۆڵەندا و پاش فێربوونی زمانی ھۆڵەندی، بەو زمانە نووسیویەتی و لە ماوەیەکی کەمدا بووەتە یەکێک لە نووسەرە بەناوبانگەکانی ھۆڵەندا. ناوبراو ٢٢ ساڵە لە ھۆڵەندا دەژی و کتێب و بەرھەمەکانی بەو زمانە دەنووسێ. ڕۆمانەکانی بۆ زیاتر ٢٧ زمان وەرگێڕدراون. ھەندێک لە ڕۆمانەکانی وەک سەفەری بوتڵە بەتاڵەکان، خانووەکەی مزگەوتێ و خەتی بزماری کراونەتە کوردی.
وەرگێڕان بۆ کوردی
تا بە ئێستاکە کتێبەکانی ژێر لە قادر عەبدوڵڵا بە زمانی کوردی وەرگێڕاوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئێرانی پۆل:ڕۆماننووسانی ئێرانی پۆل:زیندووان
کۆتاییی دونیای نەفرەتی
کۆتاییی دونیای نەفرەتی زنجیرە درامایەکی تەلەڤیزیۆنی بەریتانیی کۆمێدیای ڕەشە، لە ڕۆمانێکی گرافیکی لەژێر ھەمان ناو وەرگیراوە، کە لە نووسینی چارڵز فۆرسمنە. ھەر ھەشت ئەڵقەی زنجیرەکە بۆ یەکەم جار لە کەناڵ ٤ لە شانشینی یەکگرتوو لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ پەخش کران، دواتر ھەر ھەموو بەشەکانی لە ئۆڵ ٤ بڵاوکرایەوە. ئەم بەرھەمە بە ھاوبەشی لەگەڵ نێتفڵکس بەرھەم ھاتووە، کە دواتر لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ لە سەرتاسەری جیھان لەسەر تۆڕی نێتفڵکس بڵاوکرایەوە. ئەم زنجیرەیە باس لە جێمس (ئەلێکس لاوتەر)ی ١٧ ساڵان دەکات، کە پێی وایە پەشێوی دەروونی ھەیە، ھەروەھا باس لە ئەلیسا (جێسیکا باردن)ی قوتابی سەرەڕۆی ھاوپۆلەکەی جێمیس دەکات، کە دەرفەتی ڕاکردن لە ژیانە ناخۆشەکەی ماڵی لە جێمس دەبینێت.
ئەم زنجرەیە لە کورتەکۆمێکی فۆرسمن وەرگیراوە، کە دواتر ھەمووی لە بەرگی کتێبێکدا لە ساڵی ٢٠١٣ کۆکراوەتەوە. دروستکەری زنجیرەکە جۆناتان ئینتویستلی پەیوەندی بە نوسەرەکەی دەکات بۆ دروست کردنی فلیمێک، کورتە فلیمێک لە ساڵی ٢٠١٤ لێی بەرھەم ھات. دواتر لە جیاتی پرۆژەی فلیمەکە، زنجیرەیەکی ھەشت ئەڵقەیی لێ دروست کرا، کە لە نیسانی ٢٠١٧ دەست بە تۆمارکردنی کرا. زنجیرەکە لە نووسینی چارڵی کۆڤێلە، و ئەڵقەکانیشی لە لاین ئینتویستلی و لوسی کێرنەیک دەرھێندراوە. وەرزی دووەمی تا وەکو ئێستا ڕانەگەیندراوە، ھەر چەندە ئینتویستلی و کۆڤێڵ و لاوتەر، ھەموویان ئاماژەیان بە ئەگەری دروست کردنی لە داھاتوودا کردووە.
زنجیرەکە لە لایەن ڕەخنەگڕانەوە پێشوازی باشی لێکراوە، ستایشی نووسین، بەرھەم ھێنان و وروژاندنی بابەتەکانی ناوی کراوە، ھەروەھا ستایشی نواندنی ھەر دوو ئەکتەری سەرەکی لاوتەر و باردن کراوە. زنجیرەکە بۆ خەڵاتی تەلەفزیۆنی بەریتانی بۆ ساڵی ٢٠١٨ پاڵێوڕاوە لە بەشی باشترین زنجیرە دراما.
چیڕۆک
جەیمس کوڕێکی ١٧ ساڵانە و پێی وایە کە نەخۆشی دەروونی ھەیە. ئەو ئاژەڵەکان تەنیا بۆ خۆشی دەکوژێت، بەڵام بە تێپەربوونی کات لەوە بێزار دەبێت. ئەو بڕیار دەدات کە مرۆڤ بکوژێت. لەبەر ئەوە ئەلیسای ھاوپۆڵی دەکاتە ئامانجی پرۆژەکەی. ئەلیسا کچێکی دەم درێژی سەڕەڕۆی ١٧ ساڵانە کە ئەویش کێشەی لە ماڵ و ژیانی خۆیی ھەیە. ئەو پێشنیاری ڕاکردن دەخاتە بەردەم جەیمس، بەو ھیوایەی بە ھۆی ئەو سەرکێشییەوە، لە ماڵە پڕ لە کێشەکەی دوور بکەوێتەوە، جەیمس بەوە ڕازی دەبێت، چونکە ئەویش لە دەرفەتێک وا دەگەڕا بۆ ئەوەی ئەلیسای نێچیری بکوژێت. ھەردووکیان پێکەوە دەست بەو سەرکێشییەی سەر شەقامەکانی ئینگلتەرا دەکەن، لەوێوە پەیوەندییان پەرە دەستێنێت.
پەرەپێدان
زنجیرەکە لە کارێکی کۆمیکی وەرگیراوە کە بە ھەمان ناوە و لە نووسینی چارڵز فۆرسمنە. لە سەرەتادا وەکوو کورتە کۆمێکی خۆبڵاوکراوە بڵاوکراوەتەوە، دواتر ھەموو بەشەکانی وەکوو ڕۆمانێکی وێنەدار لە لایەن قانتاگرافیکس لە ساڵی ٢٠١٣ چاپکراوە. دواتر دووبارە لە بەرگێکی ڕەق لە ساڵی ٢٠١٧ چاپکرایەوە.
لەو کاتەی کە فۆرسمن خەریکی بڵاوکردنەوەی کتێبەکەی بوو، جۆناتن ئینتویستلی پەیوەندی پێوە دەکات تاوەکوو بۆ کارێکی سۆمایی وەریبگرێت. لە سەرەتادا بیرۆکەکە ئەوە بوو کە بکرێتە فلیمێکی ئەمریکی، دواتر بریار درا وەکو زنجیرەیەک لە ئەنتەرنێت بڵاوبکرێتەوە. فلیمەکە لە لایەن فلیم ٤ دروست کرا، ئینتویستلی تێچووی کورتە فلیمەکەی گرتە ئەستۆی خۆی. لە ساڵی ٢٠١٤ کورتە فلیمەکە دروست کرا، کە چەند ئەکتەرێک لەو ئەکتەرانەی کە لە زنجیرە دراماکە بەشداربوون، نوواندنیان لەو فیلمە کرد. دەرھێنەرەکەی ئینتویستلی و بەرھەمھێنەرەکەشی دۆمینیک بۆچانچان بوو؛ جێسیکا باردن ڕۆڵی ئەلیسای بینی. لە جیاتی ئەلیکس لاوتەر، کرێگ ڕۆبێرتس ڕۆڵی جەیمسی بینی.
ھەرچەندە پێشوازی لە کورتە فلیمەکە زۆر باشبوو، بەڵام ھیچ کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنان نەیانویست وەبەرھێنان لە بیرۆکەی دروست کردنی فلیمێکی درێژ بۆ چیڕۆکەکە بکەن. ئینتویستلی و بۆچانان بریاریاندا بیکەنە زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنی لەگەڵ کلارکوینویل فلیمس، کە دواتر بەشداریکردنی کەناڵ ٤ و نێتفڵکسی بەدوایدا ھات. فۆرسمن ھیچ ڕۆڵێکی فەرمی لە بەرھەمھێنانی زنجیرەکە نەبوو، ئەو دەیویست کار لە کۆمێکەکەی تەواو بکات، ھەر چەندە وینتویستلی بە شێوەیەکی بەردەوام ڕاوێژی پێدەکرد و لە بەڕێوەچوونی کارەکانی پرۆژەی زنجیرەکە ئاگاداری دەکردەوە.
وێنەگرتن
یەکەم ئەڵقەی ئەم درامایە لە نیسانی ٢٠١٧ دەست بە کاری وێنەگرتنی کرا، بە چەند ھەفتەیەک پێش بڵاوکردنەوەی لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، کارەکانی وێنەگرتنی تەواو بوو. ھەرچەندە لە ئینگلتەرا وێنەی گیرا، بەڵام بە شێوازێکی ئەمریکی کارەکانی ئەنجام درا، وینتوستلی کاریگەری زنجیرەکانی توین پیکس و فارگۆی لەسەر ھەبوو. بە زۆری، دیمەنی ئەڵقەکان لە ناوچەکانی دەورووبەری ساری وێنەیان گیرا، لەگەڵ چەند شوێنێکی تری ستۆدیۆکانی واکینج، براکنێل و لۆنکرس. یەکێکیتر لە شوێنی وێنە گرتنەکە لە لیزداون ئۆن سی بوو. ئینتویستلی، بەزۆری دیمەکانی لە پێشەوە دەگرت، بە تایبەتی لە ئەڵقە سەرەتاییەکان، کاتێک لە ناو چوارچێوەی دیمەنەکە تەنیا یەک کەسایەتی تێدا دەبوو، ئەمەش بۆ گەیاندنی ڕاستەوخۆی کاردانەوەی کەسایەتییەکانی ناوی لە کاتی گاڵتە کوشندەکان.
ڕووداوەکانی زنجیرەکە لە ڕۆژانی ئەمڕۆ ڕوودەدات، بەڵام ئینتویستلی ئامانجی ئەوە بوو کە زنجیرەکە ئەو ھەستە بدات کە ڕووداوەکانی ناوی لە نێوان ساڵانی ١٩٨٨ بۆ ٢٠٠٦ ڕووی داوە. ھەروەھا، شێوازی ژەمی نان خواردنی ئێوارە، شێوازی ساڵانی حەفتاکانە، گۆرانییەکانی ناوی، گۆرانی ساڵانی پەنجا و شەست و حەفتاکانی سەدەی ڕابردووە، لەگەڵ گۆرانی ڕەسەنی زنجیرەکە کە ھی گراھام کۆکسۆنە، کە ئەندامی دامەزرێنەری باندی بلورە. ئینتویستلی لە باسی مۆسیقای کاکسن بە مۆسیقا تاریکەکانی کۆڵانەکانی شارۆچکەکان دەچووێنێت، تێبینیش دەکرێت کە گۆرانییەکانی لە ئەڵقە کۆتایییەکانی لە دیمەنی ئەفسەرە پۆلیسەکان بەکارھێنراوە.
تەواوکردنی چاوەڕوانکراو
یەکەم وەرزی، تەواوی چیڕۆکە ڕەسەنەکەی فۆرسمنی ڕووماڵ دەکات. لە ٢٥ی کانوونی دوومی ٢٠١٧، جۆناتن ئینتویستلی باسی لە وەرزی دووەمی کرد، دووپاتی کردەوە و وتی «ئێمە زیاتر گەڕان دەکەین و دەبینین کە چی بکەین بۆ ئەوەی جیھانەکە فراوانتر بکەین.» لە پاشان، ئینتویستلی ئاشکرای کرد کە نێتفڵکس تامەزرۆی ڕوودانی وەرزی دووەمە. نووسەری زنجیرەکە چارلی کۆڤێیل وتی «پێم وایە، چەندان چیڕۆکمان ھەیە کە دەتوانین بیانگێرینەوە.» و پێشی خۆشە کە زیاتر لەسەری بنووسێت. ئەلێکس لاوتەر لە چاوپێکەوتنێکدا خۆشحاڵی خۆی بۆ وەرزی دووەم ڕاگەیاند و وتی کە دەرفەتێک بە کۆڤێیل دەدات کە زیاتر گەڕان لە نێو ئەندێشەکانی بکات.
بڵاوکردنەوە
زنجیرە ھەشت ئەڵقەیەکە، یەکەم ئەڵقەی خۆی بۆ یەکەم جار لە کەناڵی چوار لە شانشینی یەکگرتوو لە ٢٤ ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە، لە پاشان ھەر ھەشت ئەڵقەی لە ئۆڵ ٤ بڵاوکرایەوە. کۆتاییی دونیای نەفرەتی بە ھاوبەشی لەگەڵ نێتفڵکس و بە شێوەیەکی تایبەتی بۆ بەشداربووانی لە سەرتاسەری جیھان لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە. لە کۆتاییی ھەفتەی یەکەمی پەخشەکە، فرۆشی ڕۆمانە وێنەدارەکە بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزبوویەوە.
کاردانەوەی ڕەخنەگرانە
کۆتاییی دونیای نەفرەتی، لە ئێستادا ھەڵگری ڕیزبەندی ڕەزامەندییە بە ڕێژەی ٩٨٪ لە وێبگەی ڕۆتین تۆمەیتۆزە بە تۆمارکردنی ٤١ پێداچوونەوە، کە دەکاتە ڕێژەی ٨٫٢ لە دە.
پێداچوونەوەر دانێیل فیێنبێرگ لە ھۆلیوود ڕیپۆرتەرز، ستایشی نووسینی دراماکە و کارەکتەر و گۆرانییەکانی ناوی دەکات، ھەروەھا ستایشی نواندنی ئەکتەرە سەرەکییەکانی دەکات ھەر یەک لە ئەلێکس لاوتەر و جێسیکا باردن، و بە «ھەشت ئەڵقەی گەوھەری کۆمیدیای ڕەشی بەریتانی» وەسفی دەکات. ھەروەھا کێڵی لاولێر لە یوئێسئەی تودەی بە «بەردڵ» باسی دەکات و ستایشتی نوواندنی ئەکتەرە سەرەکییەکان و بیرۆکە و نوسین و بەرھەم ھێنانی دەکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس پۆل:دراماکانی تەلەڤیزیۆنی کەناڵ ٤ پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
فاڵسێتۆ
فاڵسێتۆ (، لە فالسۆی زمانی ئیتالییەوە وەرگیراوە کە بە واتای ھەڵە دێت) ئەو تۆماری دەنگەیە کە سەر بە فریکوێنسی مەودای سەروو دەنگی مۆدالەوەیە، نزیکەی یەک ئۆکتەیڤ سەروو ئەوە. ئەم دەنگە بە لەرینەوەی قەراغەکانی کۆردەکانی دەنگ دەریەت. ھەردوو زایەند دەتوانن ئەم شێوازە دەنگە بەکاربێنن، ھەروەھا لەکایی وتووێژکردنی ئاساییش ئەم دەنگە بەکاردێت. بە ھۆی ئەوەی کە ڕێگە بە بەکارھێنەر دەدات نۆتی سەروو دەنگی ئاسایی خۆیەوە لێبدات، ناوی فاڵسێتۆ یان ھەڵە لەم تەکنیکە نراوە، واتە بە ھەڵخەڵەتێنەر ناسراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:جۆرەکانی دەنگ پۆل:دەنگی مرۆڤ