cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
نۆڤیگراد
نۆڤیگراد شارێکی ویلایەتی ئیستریای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٬٩٥٠ کەس بووە.
دروشمی کاویانی
دروشمی کاویانی و ناسیۆنالیزم
دروشمی کاویانی لە سەرەتای ئاینی ئیسلامەوە لە نێو بزووتنەوەکانی خاوەن ئاراستەی نەتەوەیی لە ئێراندا ڕۆڵێکی ڕەمزی گێڕاوە و ڕەمزی ڕەوتەکانی دژ بە حکوومەتە ئیسلامییەکانی ئێران بووە. یەعقوب لەیث سەفاری لە کاتی ڕاپەڕینیدا دژی عەباسیەکان لە شیعرێکدا نووسیویەتی: "دروشمی کاویانی (عەلام الکابیان) لەگەڵمدایە و هیوادارم لە ژێر سێبەری ئەو گەلانەدا حوکم بکەم".
نۆڤیگراد
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەراغ ئاو لە کڕۆواتیا پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
دروشمی کاویانی
دروشمی کاویانی و ناسیۆنالیزم
لە سەردەمی مۆدێرن دا دروشمی کاویانی ڕۆڵێکی ڕەمزی لە بزووتنەوە ناسیۆنالیستی و سیاسیەکاندا هەبووە. ئەم سیمبولە نەک هەر لە بزووتنەوە سیاسیە پۆپۆلیستەکاندا جێگەیەکی تایبەتی هەبوو، بەڵکو سیمبولێک بوو کە لە ناسیونالیزمی مۆدێرنی ئێراندا ڕۆڵێکی ئایدیۆلۆژی، فەرهەنگی و فیکری هەبوو و بە سیمبولی نیشتمانپەروەران دادەنرا.
ئەفسانە، ئەفسوناوی
چیرۆکە ئەفسانەییەکان لە دەوری دروشمی کاویانی لە ئەفسانەی ئێراندا دەگەڕێنەوە بۆ ڕاپەڕینی کاوە ئاهەنگار لە دژی زوڵم و زۆرداری زەهاک. زەهاک مەردۆش پادشایەکە بەهۆی نادادپەروەری و دڕندەیی شەیتان شانەکانی ماچ دەکات، لە ماچەکانەوە مار گەشە دەکات. داهاک بۆ ئەوەی بتوانێت بەردەوام بێت، دەبێت ڕۆژانە مێشکی دوو گەنج بداتە مارەکان و کاوە ئاهەنگەر ئەو کەسەیە کە حەڤدە منداڵەکەی کراونەتە قوربانی مار. لەم کاتەدا کاوە پێشبرکێی چەرمەکەی لەسەر دارێک دادەنێت و بەرزی دەکاتەوە بۆ ئەوەی خەڵک لە دەوری کۆببنەوە بۆ ئەوەی خەڵک دژی زەهاک هان بدات. پاشان بە یارمەتی خەڵک کۆشکی حاکمی خوێنڕێژی زەهاک وێران دەکات و فەرەیدون دەخاتە سەر تەختی پاشایەتی. دوای ئەوەی دەگاتە شاهی، فێریدۆن هەروەها فەرمانی دا کە چەرمەکەی پێشبرکێی کاوە بە بۆیەی زەرد و سوور و وەنەوشەیی بهێنێت و زێڕ و گەوهەری بۆ زیاد بکات و ناوی لێنابوو جلی شاهی. وە بەم شێوەیە وشەی دارەفێش کاڤیانی لەدایک بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:وشە و دستەوشە فارسییەکان پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئێران پۆل:CS1 maint: Extra text پۆل:وشە و دەستەوشە فارسییەکان
پێڕستی گوندەکانی شارباژێڕ
شارباژێڕ ناوچەیەکی پارێزگای سلێمانییە کەوتۆتە باکوری ڕۆژهەڵاتییەوە. لەڕووی ئیدارییەوە لە قەزای چوارتا و ناحیەکانی چوارتا(ناوەند) و گاپیڵۆن و سیوەیل و زەلان و سیتەک پێکهاتووە، لەگەڵ ٢١٢ گوند.
شارباژێڕ
ناوەندی قەزا شارۆچکەی چوارتایە.
چــوارتـــــا
لە ٣١ گوند پێکهاتووە.
سیوەیل
لە ٧٢ گوند پێکهاتووە.
گاپیڵۆن
لە ٢٠ گوند پێکهاتووە.
زەلان
لە ٥٣ گوند پێکهاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی سلێمانی
مەحموود سامی ئەلباڕوودی
مەحموود سامی ئەلباڕوودی (بە عەرەبی: محمود سامي البارودي)، (٦ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٩ – ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٤) شاعیرێکی میسری بوو.
ژیان
لە ساڵی ١٨٣٩ لەدایکبووە، خێزانەکەیان تێکەڵاوییان ھەبووە لە کاری فەرمانڕەوایی و سیاسی، لە ڕیزی سەربازیدا پۆستی گرنگی بەدەستھێناوە، خۆی ڕۆشنبیرکردووە بە خوێندنەوەی کەلەپووری عەرەبی، بەتایبەت دیوانی شاعیرە گەورەکان، شعرەکانیانی لەبەرکردووە ھەر لە منداڵی، کاریگەربووە بە شاعیرە مەزنەکانی وەکوو (أبي تمام، البحتري، أبن المعتز، المتنبي، الشريف الرضي)، دیوانێکی چاپکراوی ھەیە بە ناوی (ديوان البارودي)، لە ساڵی ١٩٠٤ کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شاعیرانی عەرەب پۆل:شاعیرانی میسری پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٩ پۆل:مردووانی ١٩٠٤ پۆل:میسرییەکانی بە ڕەگەز یۆنانی پۆل:سەرۆک وەزیرانی میسر
نێفتچیلار (میترۆی باکوو)
نێفتچیلار وێستگەیەکی میترۆیە لە میترۆی باکوو. لە ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٢ کرایەوە.
سەرچاوەکان
نێفتچیلار
حاجی مامیان
حاجی مامیان (Ḧacî mamiyan، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا 179 کەس لە 21 بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
سکرادین
سکرادین شارێکی ویلایەتی شیبێنیک-کنینی کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٬٨١١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
برۆدریک کرۆفۆرد
thumb|وێنۆک|چەپ|برۆدریک کرۆفۆرد برۆدریک کرۆفۆرد (٩ی کانوونی یەکەم ١٩١١ – ٢٦ی نیسان ١٩٨٦) ئەکتەر و دەرهێنەرێکی فیلمی وێڵزی بوو. لە ساڵی ١٩٤٩ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت.
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١ پۆل:مردووانی ١٩٨٦ پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی شاری فیلادلفیا پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
بڕیارنامەی ٦٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٦٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئایاری ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-کۆماری عەرەبیی سووریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٩٩٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:سووریا لە ١٩٩١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩١
ھەڤاڵ کوێستانی
ھەڤاڵ کوێستانی (لەدایکبووی ١٩٥٦ لە گوندی میرزا ڕۆستەمی سەربە چیای کۆسرەت) نووسەرە و خاوەنی چەندین وتار و لێکۆڵینەوەیە و چەندین شیعری شۆڕشگێرانەی نووسیوە.
ژیان
لە ساڵی ١٩٥٦ لە گوندی میرزا ڕۆستەمی سەربە چیای کۆسرەت لەدایکبووە، خوێندنی سەرەتایی لە شارۆچکەی چوارقوڕنە تەواوکردووە، خوێندنی ئامادەیی لە شاری سلێمانی تەواوکردووە، دواتر لە زانکۆی سلێمانی کۆلێژی کشتوکاڵی تەواوکردووە. لە ساڵی ١٩٧١ پەیوەندی بە یەکێتی قوتابیانی کوردستانەوە کردووە، ھاوکات بووە بە ئەندامی پارتی دیموکراتی کوردستان، بەڵام بەھۆی ڕەخنەیەکەوە کە لە ڕۆژنامەی برایەتی ئۆرگانی پارتی بڵاویدەکاتەوە، بەھۆی ناڕەزایەتی ھەندێک بەپرسی لۆکاڵییەوە، بڕیار دەدات واز لە پارتی بێنێت. لە ساڵی ١٩٧٦ پەیوەندی بە ڕێکخستنە نھێنییەکانی کۆمەڵەی مارکسی لینینی کوردستانەوە دەکات، ساڵی ١٩٧٩ دەبێتە پێشمەرگەی یەکێتی نیشتمانی کوردستان و لە ڕاگەیاندنی ئەو حیزبە دەستبەکار دەبێت و ماوەیەک دەبێت بە پرسی ڕادیۆی دەنگی شۆڕشی عێراق. تاوەکو دروستبوونی گۆڕان لە ڕیزەکانی یەکێتی کاردەکات، پێش دروستبوونی گۆڕان لەگەڵ چەند ھەڤاڵێکدا ڕێکخراوێک بەناوی ڕەگ دروست دەکەن و پاشان دەچنە نێو گۆڕانەوە، بۆ ماوەی چوار ساڵ وەکو نوێنەری گۆڕان دەبێتە ئەندامی پەرلەمانی عێراق. خاوەنی چەندین وتار و لێکۆڵینەوەیە و چەندین شیعری شۆڕشگێرانەی نووسیوە، شیعرەکانی دەنگدانەوەیەکی زۆریان ھەبووە، بەتایبەتی لە دوای ساڵی ١٩٧٦، چەند ساڵێک لە بەریتانیا ژیاوە و ئێستا گەڕاوەتەوە و بەیەکجاری لە کوردستان دەژی.
بزووتنەوەی ئەفسەرانی ئازادی سووریا
بزووتنەوەی ئەفسەرانی ئازادی سووریا کە بە لیوای ئەفسەرانی ئازاد یش ناودەبرا، گروپێکی یاخیبووی سووریا بوو کە لە قۆناغی سەرەتای شەڕی ناوخۆیی سووریا لە ساڵی ٢٠١١ دا شەڕی دەکرد. گروپەکە لەو ئەفسەرو سەربازەنە پێک ھاتووە کە لە ھێزە چەکدارەکانی سووریا جیابوونەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سووریا
مادۆنا (گۆرانیبێژ)
مادۆنا (Madonna) گۆرانیبێژ و مۆدێلێکی ئەمریکییە. مادۆنا لە ساڵی ١٩٥٨ لە ویلایەتی میشیگان لە دایک بووە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی پۆل:دەرچووانی زانکۆی میشیگان پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرەمی پۆل:نووسەرانی ژنی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی نیویۆرکی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرە ژنە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨ پۆل:ژەنیارانی ئەمریکی پۆل:جووە ئەمریکییەکان پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک پۆل:کۆچەرانی ئەمریکی لە شانشینی یەکگرتوو پۆل:کچە ئەمریکیە سەماکارەکان پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی پۆل:ژنە ئەمریکیە دەرھێنەرەکانی فیلم پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم پۆل:گۆرانیبێژەکانی شاری نیویۆرک پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە میشیگن پۆل:بەڕێوەبەرانی پیشەسازی مۆسیقایی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی بۆ کۆنترۆڵکردنی دەمانچە پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرە-پۆپەکان
لانسێستن، تاسمانیا
لانسێستن شارێکە لە باکووری ویلایەتی تاسمانیا 'ە وڵاتی ئوسترالیا و لە خاڵی یەکگرتنەوەی هەردوو ڕووباری نۆرزئێسک و ساوت ئێسک کە دەبن بە ڕووباری تامارلانسێستن دووهەم شاری گەورەی تاسمانیە لە دوای ھۆبارت.
گەلهەی شارەکە بریتیە لە ١٠٦،١٠٣ کەس.
بێن جۆنسۆن
بێن جانسۆن (؛ لەدایکبووی ١١ی حوزەیرانی ١٥٧٢–مردووی ١٦ی ئابی ١٦٣٧) شاعیر و شانۆنووسی بەناوبانگی ئینگلیزی ھاوچەرخی ویلیام شێکسپیر بوو. لە وێستمینستەردا لە دایک بوو. ناوی کامڵی بێنجامین جانسۆن (Benjamin Johnson) بوو.
ژیان
لە بنەماڵەیەکی ھەژاردا لە دایک بوو. یەک مانگ پێش لە دایکبوونی باوکی کە قەشە بوو، کۆچی دوایی کرد. دایکی لە دووھەم جاردا مێردی بە پیاوێکی بەننا کرد. بنەماڵەکەی ھەژار بوو؛ بێن مەجبوور بوو زۆر دەس بە پارەکانییەوە بگرێت و بە چنگەکڕکەیەکی زۆرەوە دەیتوانی بچێتە قوتابخانە. بەڵام ڕەفێقێکی تێگەشتووی خەرجەکەی دا تا بتوانێ بڕواتە قوتابخانەی وێستمینستەر. لە دوای دەرچوون لە قوتابخانەی وێستمینستەر ڕووی لە زانکۆی کەمبریج کرد، بەڵام لەوێشدا بە ھۆی دەستەنگییەوە، لە چەن حەفتەیەک زیاتر نەیتوانی بخوێنێت. دواتر چووە ناو ھێزی نیزامییەوە و ڕووی لە مەیدانی شەڕ کرد. لە ھۆلەنددا شەڕی کرد و لەوێ لەگەڵ سەروازێکی دوژمندا شەڕی تەنبەتەنی کرد و کوشتی و دارایییەکەی داگیر کرد و بەرەو ئینگلستان گەڕایەوە. لە ١٥٩٧دا بە ھۆی بەشداری لە شانۆی دوورگەی سەگەکاندا زیندان کرا. ساڵێک دوای ئەوە یەکەمین کۆمێدیی گرنگی خۆی، واتە «ھەرکەس لە حاڵی خۆیدایە» ی، نووسی و ویلیام شێکسپیر تێیدا وەک ئەکتەر لە شانۆخانەی گڵەوبدا ڕۆشتە سەر تەختەی شانۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧٢ پۆل:مردووانی ١٦٣٧ پۆل:شانۆنامەنووسانی سەدەی ١٧یەم پۆل:شانۆنامەنووسانی ئینگلیز پۆل:شاعیرانی ئینگلیز پۆل:نووسەرانی پیاوی سەدەی ١٧یەم پۆل:بەخاک سپاردن لە وێستمینستەر ئەبی
ئاسما
وێنۆک|ڕادەی تووش بوون بە ئاسم لە وڵاتانی جیھان
ئاسم (ناوەکانی دیکە: بەرھەنگ، گژم، تەنگە نەفەسی، ڕەبۆ) (بە ئینگلیزی: Asthma، وەرگیراو لە وشەی یۆنانی ἅσθμα بە واتای «ئاسما» یان «ھەسکە-ھەسک») بریتییە لە نەخۆشییەکی ھەوداری درێژخایەنی بۆرییەکانی کۆئەندامی ھەناسە بە چەند تایبەتمەندییەوە: ١. نیشانەکانی بگۆڕ و گەڕاوگەڕە، ٢. ھەناسە وێستانی کاتی ٣. سپاسمی بڕۆنش.
نیشانەکانی
ئاسم یان تەنگەنەفەسی بەم نیشانانەی خوارەوە ناسراوە: کۆکە، پژمە تەنگبوونەوەی ھەناسە، ھەناسەتوندی، ھەست بە خنکان یان خسەخس و گوشرانی سینگ نیشانە سەرەکییەکانی ئاسمن. لە زۆربەی بژاردەکاندا بەڵغەم ھەیە. جاری وایش ھەیە کە لە دوای ھێرشێکی کۆکە ماددەیەک وەکوو چڵک لە دەم و قورگی تووشبوو بەم نەخۆشییە دێتە دەرەوە. ئەم نیشانانە لەوانەیە چەند جار لە ڕۆژدا یان چەند جارێک لە حەفتەیەکدا ڕوو بدەن. ھەروەھا نیشانەکانی ئاسم لە درێژایی شەو و بەیانی و دوای وەرزش یان لە ھەوای سارددا دەتوانن خراپتر ببن. ھەندەک لە کەسانی توشبوو بەم نەخۆشییە کەمتر تووشی نیشانەکان دەبن تەنیا لە لە ھەندێک کاتی دیاریکراودا وەکوو وەڵامدانەوە بۆ ھۆکارێکی دەرەکی، لەکاتێکدا ھەندێک توشبووی تر بەبەردەوامی تووشی نیشانەکان دەبن.
ھۆکارەکان
ھۆکارەکانی ئاسم تێکڵاوێکن لە ھۆکارە بۆماوەییەکان و ژینگەیی بەڵام ھێشتاکە بە تەواوی ھۆکارەکانی نەناسراوە. ئەم دوو فەکتۆرە چۆنیەتی و تەوژمی نەخۆشییەکە و ھەروەھا چۆنیەتی وەڵامدانەوەی بە دەرمانەکان ئاشکرا دەکات. ھۆکارە ژینگەییەکان بریتین لە پیسبوونی ھەوای ژینگە و بەرکەوتن بە ھەندێک ماددەی ھەستیار لە ژینگە وەک گژوگیا بۆنموونە ھەڵاڵە. دەستپێکردنی ئەم نەخۆشییە پێش تەمەنی ١٢ ساڵی زیاتر ھۆکارەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ھۆکاری بۆ ماوەیی، لە کاتێکدا دەستپێکردنی ئەم نەخۆشییە پاش تەمەنی ١٢ ساڵی ھۆکارەکی زیاتر دەگەرێتەوە بۆ ھۆکاری ژینگەیی.
گەڕاو، سەنگاو
گەڕاو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ئاسما
ھۆکارە ژینگەیییەکان
ئەو ھۆکارە ژینگەییانەی کە دەبێتە ھۆی گەشەکردنی و زۆر دووبارەبوونەوەی نیشانەکان بریتین لە بەرکەوتن بەماددەی ھەستیاری وەک تۆز و خۆڵ، فەروو و پێستی ئاژەڵ، کەڕوو، دەنکە ھەڵاڵە. وە ھەندەک ھۆکاری ژینگەیی تر پیسبوونی کەش و ھەوای ژینگە کە ھۆکارێکی گرینگی ترە، خراپی چۆنێتیی ھەوای ژینگە بە ھۆی پیسبوونی ژینگە بە دووکەڵی پیسی ئۆتۆمبێل و کارگەکان و بەرزی چینی ئۆزۆن. ھەمووی ھۆکارێکە بۆ گەشەکردنی و خراپتر بوونی نیشانەکانی نەخۆشیی ئاسم. ئافرەتانی جگەرەکێش لە کاتی دووگیانیدا وە پاش منداڵبوون زیاتر ئەگەری تووشبوونیان ھەیە بە نیشانەکانی نەخۆشیی ئاسم.
ھۆکارە بۆماوەیییەکان
ھەبوونی ئاسم لە مێژووی ڕەچەڵەکی خێزانی ڕۆڵێکی گرینگی ھەیە تووشبوون بە نەخۆشیی ئاسم. لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠٠٥، ٢٥ چین دیاری کران کە پەیوەندیان ھەیە بە نەخۆشیی تەنگەنەفەسی لە چەند دانیشتەوانێکی جۆراوجۆر، ئەو چینانە بریتین لە: ADAM33 ،IL4R ,LTC4S ,SPINK5 ،CTLA-4 ،IL10 ،GSTM1 زۆربەی ئەو چینانە پەیوەندییان ھەیە بە سیستمی بەرگریی لەش و ھاندانی لەش بۆ ھەوکردن حاڵەتە پزیشکییەکان کە دەبنە ھۆی نەخۆشی ئاسم.
یەکێک کە گرینگترین حاڵەتە پزیشکییەکان کە دەبێتە ھۆی ڕەبوو ھەبوونی ئینگزیمە (لەھەوکردنی بینین) یان گرانەتا. قەڵەوی یەکێکی ترە لە ھۆکارەکانی نەخۆشی ئاسم کە لە ساڵانی داھاتوودا ھەردوو حاڵەتی قەڵەوی و تەنگەنەفەسی ڕووی لە زیادبوون کردووە. ئەوھۆکارانەی کە ڕۆڵیان ھەیە بریتییە لە کەمبوونەوەی فرمانی کۆئەندامی ھەناسە بە ھۆی کۆبوونەوەی بڕێکی زۆر چەوری لە لەش و ئەو ڕاستییەی کەوا دەڵێ شانە ئەدیپۆس چەوری ڕۆڵی ھەیە لە ھاندانی لەش بۆ باری ھەوکردن. گرووپی دەرمانی (بێتا بلۆکەر (وەک) پرۆ پرانۆلۆل) دەبێتە ھۆی سەرھەڵدانی نیشانەکانی ئاسم لەو کەسانەی ھەستیارن پێی. ھەندێک گرووپی دەرمانی تر کە دەبنە ھۆی خراپتر کردنی نیشانەکان کە بریتین لە: (NSAID) ,(Aspirin) ,(Angiotensin converting enzyme inhibitor)
گەڕاو، سەنگاو
جوگرافیا
گەڕاو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەڵاچوغە و لە باشوور لەگەڵ گوندی خوێڵینی کەوەڵە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گەڕاوی حاجی شەریف لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دارەتوو.
ئاسما
دەرمان
ھەتاکوو ئێستا ھیچ دەرمانێک بۆ دەوا کردنی ئاسم کە بتوانێت بە تەواوی نەخۆشییەکە چارەسەر بکات نەدۆزراوەتەوە بەڵام چەندین دەرمان لە بەر دەست دایە کە ژیان کەسی تووشبوو بە ئاسم زۆر باشتر دەکەن. یەکەم دەرمانی ئاسم، دووری کردن لە ئەو شتانەیە کە دەبنە ھۆی ڕوودانی حاڵەتی خنکانی ئاسمی بۆ وێنە گەردەی گوڵ یان تۆز. دەرمانێکی دیکە ھەندێک دوان کە دەبنە ھۆی بۆس کردنی بۆریچەی ھەوا وەکوو: «سەلبۆتامۆل» و «سالمێترۆل» ھەندێک دەرمانی دیکەش ھەن کە دەتوانن یارمەتی حاڵەتی سییەکان بدەن بۆ باستر بوون.
گەڕاو، سەنگاو
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئاسما
پاتۆفیزۆلوژی
ئاسم سەرھەڵ دەدات لە ھەوکردنی درێژنابەنی ڕێڕەوی کۆئەندامی ھەناسە بەتایبەتی بۆڕی و بۆڕیچکەکانی ھەوا کە ئەمەش دەبێتە ھۆی زیاد گرشبوونی لووسە ماسوولکەکانی دەور و پشتی بۆڕیی ھەوا کە ھەموو ئەوانەش دەبێتە ھۆی تەسك بوونەوەی بۆڕی ھەوا و سەرھەڵدانی نیشانەکانی ئاسم.
پشکنین و ناسینەوەی نەخۆشییەکە
ناسینەوەی نەخۆشیی ئاسم زیاتر پشت دەبەستێت بە ھەبوونی نیشانەکانی پژمین، کۆکین، گرانی ھەناسەدان و خراپبوونی نیشانەکان لە کاتی وەرزش، ھەوکردنی ڤایرۆس، بەرکەوتن بە ماددەی ھەستیاری ژینگە و پیسی ھەوای ژینگە.
ھەناسەپێوان
باشترین و تاکە پشکنین بۆ دڵنیابوونەوە لە ناسینەوەی نەخۆشییەکە ھەناسەپێوانە (بە ئینگلیزی: Spirometry)، کە بریتییە لە پێوانی نیسبەتی ھەناسە بەتایبەتی پێوانی قەبارە خێرایی ئەو ھەوایەی کە ھەڵدەمژین و دەیدەنەوە.
چارەسەرکردن
لەکاتێکدا نەخۆشیی ئاسم چارەسەری بنەبڕی نییە و دەکرێ نیشانەکانی زیاتر گەشە بکەن بۆیە باشترین چارەسەر بڕیتییە لە زانین لە ھۆکارەکانی نەخۆشییکە کەواتە (جگەرەکێشان، ئاژەڵ، ئەسپرین) و وازھێنان لێیان. ئەگەر دوورکەوتنەوە لە ھۆکارەکانی نەخۆشییەکە گران بووە وا باشترە نەخۆشەکە چارەسەری پزیشکی وەربگرێت کە پێیان دەڵێن (Bronchodilator)ەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاسما
فرانسیس پۆنژ
فرانسیس پۆنژ شاعیری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
ئایپاد
thumb|[[ستیڤ جۆبزی داهێنەر و دامەزرێنەری کۆمپانیای ئەپڵ لەکاتی پێشکەشکردنی ئامێری ئایپاد ١ ]]
دەرچوونەکان
ماڵپەڕی سەرەکی ئەپڵ
پۆل:بەرھەمەکان، ناساندنی ٢٠١٠ پۆل:رەقەکاڵا پۆل:ئایپاد پۆل:ئای ئۆ ئێس
دڵ
وێنۆک|250px|وێنەی سێ ڕەھەندی کوتانی دڵ
دڵ ئەندامێکی ناوەندییە لە کۆئەندامی سووڕاندا و ئەو ئەندامە ماسولکەییە کە قەبارەکەی دەگاتە نزیکەی قەبارەی مشتەکۆڵەیەک. دڵ دەکەوێتە ناو سنگە کەلێن له پشت ئێسکه کۆڵه‌ی نێوان سییه‌کانه‌وه، که پاڵ به خوێنه‌وه ده‌نێت له ڕێی تۆڕێک لووله‌ی خوێن.
پێکهاته‌ی دڵ
په‌رده‌یه‌کی دوو توێی به‌تین که له توره‌گه ده‌چێت و پێی ده‌ڵێن په‌رده‌ی دڵ(pericardium)، ده‌وری دڵ ده‌دات که شله‌یه‌ک ده‌رده‌دات بۆ که‌مکردنه‌وه‌ی ڵێکخشاندن له کاتی گرژبوونی دڵدا. دڵ به‌هۆی به‌ربه‌ستێکه‌وه که‌ پێی ده‌گوترێت به‌ربه‌ستی دڵ(septum) دابه‌ش ده‌بێت بۆ دوو لا، لای ڕاست و لای چه‌پ. هه‌ر لایه‌کیش بۆ ژوورێكی سه‌روو كه پێی ده‌گوترێت گوێچکه‌ڵه(atrium). ژوورێکی خواروو که پێی ده‌گوترێت سکۆڵه(ventricle) دابه‌شکراوه. تێکڕای لێدانی دڵ لە مرۆڤێکی پێگەیشتوی ساغ دا نزیکەی (٧٢) لێدانە لە خولەکێکدا
خاتوون ئەستی
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
فرێدێریک ویلێم دی کلێرک
فرێدێریک ویلێم دی کلێرک (لەدایکبووی ١٨ی ئازاری ١٩٣٦ – مردووی ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١) سیاسەتوانێکی ئەفریقای باشوور و براوەی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل بوو، کە لە ساڵی ١٩٨٩ ھەتا ١٩٩٤ وەکوو سەرۆک کۆمار و لە ساڵی ١٩٩٤ ھەتا ١٩٩٦ وەکوو جێگری سەرۆک کۆمار خزمەتی کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦ پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل پۆل:پارێزەرانی ئەفریقای باشوور پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئەفریقای باشوور
بڕیارنامەی ٦٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
لوی برۆکیێ
لویی برۆکیێ نووسەر و شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠ پۆل:مردووانی ١٩٧٦
سوپێتار
سوپێتار شارێکی ویلایەتی سپلیت-دالماتیای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٬٨٠٧ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەراغ ئاو لە کڕۆواتیا پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
ئۆبرۆڤاتس
ئۆبرۆڤاتس شارێکی ویلایەتی زاداری کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٬٦٧٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
ئەیالەتی دولکادر
ئەیالەتی دولکادر یان ئیالەتی مەرعەش (بە تورکیی عوسمانی:  ایالت ذو القادریه / دولقادر،  بە ڕۆمانی:Eyālet-i Ẕū l-Ḳādirīye / Ḍūlḳādir) یەکێک بوو لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی. ڕووبەری ڕاپۆرتکراوی لە سەدەی نۆزدەھەمدا ٧٧٬٣٥٢ میل چوارگۆشە بووە (٢٠٠٬٣٤٠ کیلۆمەتر دووجا).
دابەشکردنی کارگێڕی
ئەیالەتی دولکادر یان ئیالەتی مەرعەش لە نێوان ساڵانی ١٧٠٠ بۆ ١٧٤٠ لە چوار سەنجاک پێکھاتبوو بەم شێوەیە:
سەرچاوەکان
دولکادر دولکادر پۆل:پارێزگای مەرعەش پۆل:پارێزگای ئادیەمان
بەڕازیل لە ئۆڵۆمپیاد
بەرازیل بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، دوای ئەوەی لە پێنج خولی ھاوینەی ڕابردوو بەشداری نەکرد. لەو کاتەوە ئەم وڵاتە جگە لە ساڵی ١٩٢٨ بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا کردووە. تا ساڵی ٢٠٢٠ وەرزشوانانی بەڕازیل لە ١٨ وەرزشی جیاوازی ھاوینەدا بە گشتی ١٥٠ مەدالیای بەدەستھێناوە. ھەروەھا بەرازیل لە ساڵی ١٩٩٢ەوە بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە، بەھۆی ئەوەی بەرازیل یەکێکە لە وڵاتە گەرمەکان، تا ئەمڕۆ ھیچ وەرزشوانێکی بەڕازیل مەدالیای ئۆڵۆمپیادی زستانەی بەدەست نەھێناوە، ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەرازیل میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو. ئەمە یەکەمجارە وڵاتێکی لە ئەمریکای باشوور میوانداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بکات. ھەروەھا ڕیۆ دی جانیرۆ دووەم شارە لە ئەمریکای لاتینی کە میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە، دوای مەکسیکۆ سیتی لە ساڵی ١٩٦٨، ھەروەھا بەڕازیل وەک میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ حەوت مەدالیای زێڕی و نۆزدە مەدالیای بەگشتی بەدەستھێناوە. سەرکەوتووترین ئاستی گشتی وڵاتەکە لە ئۆڵۆمپیاددا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ ڕوویدا. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی بەرازیل لە ساڵی ١٩١٤ دروست کراوە و لە ساڵی ١٩٣٥ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی دانیپێدانراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:بەڕازیل لە ئۆڵۆمپیاد
کینگستۆن
کینگستۆن (Kingston) پایتەختی وڵاتی جامایکایە وە ھاوکات گەوترین شاری ئەو وڵاتەیە، زۆرینەی خەڵکەکەی بەزمانی ئینگلیزی قسە دەکەن، ژمارەی دانیشتوانی لەساڵی (۲٠۱۱)دا (٦٥۱٫۸۸۰) کەس بووە، گەورەترین شاری ئینگلیزی زمانە لە باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، دەکەوێتە ناوچەی ساری، لە ناوچەی کینگستۆنەوە، لە ساڵی ١٦٩٣ دامەزراوە.
ڕەبیعە، عێراق
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای مووسڵ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ
نۆڤالا
نۆڤالا شارێکی ویلایەتی لیکا-سێنیی کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٬٢٦٤ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەراغ ئاو لە کڕۆواتیا پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
دۆڵپەمۆ
دۆڵپەمۆ (Dollpemo، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٨ کەس لە ٤ بنەماڵەدا بووە.
حافز ئیبراھیم
وێنۆک|حافز ئیبڕاھیم
حافز ئیبراھیم (بە عەرەبی: حافظ إبراھیم)، (١٨٧١ – ١٩٣٢) شاعیرێکی میسری بوو.
ژیان
حافز ئیبراھیم لە ساڵی ١٨٧١ لە خێزانێکی ھەژار ھاتۆتە دنیاوە، بە ھەتیوی گەورە بووە، دوای تەواو کردنی خوێندنی دواناوەندی، بووەتە فەرمانبەر لە پەرتووکخانە، دەستی کردووە بە خوێندنەوە، خۆشەویستیی ئەدەبی لادروستبووە. کاریگەر بووە بە شێخ محەممەد عەبدە، خاوەنی دیوانێکی شعری چاپکراوە و پەخشانێکی ھەیە بە ناوی (لیالی سطیح)، وەرگێڕانی (البؤساء)ی ڤیکتۆر ھوگۆی کردووە لە فەڕەنسییەوە. لە ساڵی ١٩٣٢ کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی عەرەب پۆل:شاعیرانی میسری پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧١ پۆل:مردووانی ١٩٣٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٢
بڕیارنامەی ٦٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٦٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی حوزەیرانی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٩٩٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:قوبرس لە ١٩٩١
ماکس کلێلاند
ماکس کلێلاند (؛ لەدایکبووی ٢٤ی ئابی ١٩٤٢ – مردووی ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١) سیاسەتوانێکی پێشووی ویلایەتی جۆرجیا و لە ئەندامانی پارتی دیموکرات بوو. ئەو لە ساڵی ١٩٩٧ ھەتا ٢٠٠٣ وەکوو سیناتۆری جۆرجیا لە ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا خزمەتی کرد. ‌
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢ پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:سیاسەتوانانی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم
ڕۆدریک
ھەڵبژاردنی ڕۆدریک وەک پاشا مشتومڕی لەسەر بوو و ئەو تەنھا بەشێک لە ئیسپانیای حوکمڕانی دەکرد و نەیارێکی بە ناوی ئاچیلا فەرمانڕەوایی بەشەکەی تری دەکرد. ڕووبەڕووی یاخیبوونی باسکەکان و لەشکرکێشی ئومەوییەکان بووەوە. لە جەنگی وادی لەکە شکستی ھێنا و کوژرا. پێدەچێت ئیگیلۆنا بێوەژنەکەی ھاوسەرگیری لەگەڵ عەبدولعەزیز کوڕی موسا کردبێت کە یەکەم حاکمی موسڵمان بوو لە ئیسپانیا.
بەرموودا
دوورگەکانی بەرموودا، وڵاتێکی خودموختاری ژێر دەسەڵاتی شانشینی یەکگرتوو لە ئوقیانووسی ئاتلانیکدا.
ئۆپوزێن
ئۆپوزێن شارێکی ویلایەتی دوبرۆڤنیک-نێرێتڤای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٬٩١٥ کەس بووە.
بەرموودا
پۆل:بەرمۆدا پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٦١٢ پۆل:گڕکانەکانی بەرموودا پۆل:دوورگەکانی ئۆقیانووسی ئاتلانتیک پۆل:سێگۆشەی بەرموودا پۆل:هەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا پۆل:ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا
ئۆپوزێن
سەرچاوەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
مایک مکفارلاند
مایک مکفارلاند (بە ئینگلیزی:Mike McFarland) ئەکتەرێکی دەنگ و دەرھێنەرێکی ADR، ئەمەریکیە کە لە دۆبلاژکردنی ئەنیمی لە فەنیمەیشن کاریکردووە
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان پۆل:دەرھێنەرانی دەنگ پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پۆل:دەرهێنەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
مەھلەقا مەلاح
مەھلەقا مەلاح (؛ لەدایکبووی ٢١ی ئەیلوولی ١٩١٧ – مردووی ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١) کتێبەوان و ژینگەپارێزی ئێرانی بوو.
مەحموود تەیموور
مەحموود تەیموور (بە عەرەبی: محمود تيمور) چیڕۆکنووسێکی میسڕییە (١٨٩٤–١٩٧٣).
مەھلەقا مەلاح
سەرچاوەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧ پۆل:مردووانی ٢٠٢١
مەحموود تەیموور
ژیان
لە ساڵی ١٨٩٤ لە قاھیرە لەدایکبووە، خوێندنی دواناوەندیشی ھەر لەوێ تەواوکردووە، بەھۆی نەخۆشییەوە لە خوێندن وەستاوە، زۆر کاریگەر بووە بە (محەممەد تەیموور)ی برای، سەفەری بۆ ئەورووپا کردووە لەوێ شارەزایییەکی باشی لەسەر ئەدەبی چیڕۆک بەدەستھێنا، دواتر گەڕایە و دەستی کرد بە نووسینی چیڕۆک و وتار، تاکوو مردنی. خاوەنی کۆمەڵێک بەرھەمە لەوانە (حامل الأثقال) کە لە ساڵی ١٩٥٨ لە قاھیرە بڵاوکراوەتەوە، لە ساڵی ١٩٧٣ کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:چیڕۆکنووسە عەرەبەکان پۆل:چیڕۆکنووسانی میسری پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤ پۆل:مردووانی ١٩٧٣
ڕۆبێر دێسنووس
رۆبێر دێسنووس شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠ پۆل:مردووانی ١٩٤٥ پۆل:ئەندامانی بەرگری فەڕەنسی
گەڕاوی حاجی شەریف
جوگرافیا
گەڕاوی حاجی شەریف لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قاسم بەگزادە و لە باشوور لەگەڵ گوندی مەملەحەی خوێڵینی گۆم و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مەلاحسێن لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گەڕاو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گوموش ھانە
گوموش ھانە شار و قەزای پایتەختی پارێزگای گوموشخانە لە ھەرێمی دەریای ڕەشی تورکیا. شارەکە بەدرێژایی ڕووباری ھەرشیت دایە لە بەرزییەکەی ٥ ھەزار پێ (١٥٠٠ م)، نزیکەی ٤٠ میل (٦٤ کیلۆمەتر) لە باشووری ڕۆژاوای ترابزۆنەوە دوورە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ناوەندی شارستانی گوموشانە ٢٨ ھەزار و ٦٢٠ کەسە. ڕووبەری قەزاکە ١٧٨٩ کیلۆمەتر دووجایە (٦٩١ میل چوارگۆشە), و شارەکە لە بەرزی ١١٥٣ م (٣٧٨٣ پێ) دایە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای گوموشخانە پۆل:شارەکانی تورکیا
دووسەید
دووسەید (Dûseyd، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٦ کەس لە ٨ بنەماڵەدا بووە.
کیم ئونگ-یۆنگ
کیم ئونگ-یۆنگ (لەدایکبووی ٨ی ئازاری ۱۹٦۲)ـیە، ئەندازیاریی شارستانی کۆرییە. کیم ناوی لە لیستی ئینسایکڵۆپیدیای گینسـدایە بۆ ژمارە پێوانەییەکان لەژێر ناوی بەرزترین بەرکەوتی ژیری؛ ٢١٠ خاڵ.
ژیان
کیم ئونگ-یۆنگ لەدایکبووە لە هونگجی-دۆنگ، جانگنیونگ، کانگوۆن، کۆریای باشوور. لەتەمەنی ٦ مانگیدا دەستی بە قسەکردن کردووە و توانیویەتی بخوێنێتەوە بە کۆری، ژاپۆنی، ئینگلیزی، ئەڵمانی وە هەندێ زمانی تر.
کلانیێتس
کلانیێتس شارێکی ویلایەتی کراپینا-زاگۆریێی کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٬٨٥٣ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
مزگەوتی فەیسەڵ
ئەم مزگەوتە گەورەترین مزگەتی جیھان بوو لە ١٩٨٦ تا ١٩٩٣، کاتێک مزگەوتی حەسەنی دووەم لە مەغریب تەواوبوو، و مزگەوتی حەرام لە مەککە و مزگەوتی پێغەمبەر لە مەدینە فراوان کران، ھاتە پلەی چوارەم لە ڕیزبەندیی مزگەوتە گەورەکانی جیھان بە پێی قەبارە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مزگەوتەکانی پاکستان پۆل:مزگەوتەکانی ئیسلاماباد پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی پاکستان پۆل:باڵەخانە ئایینییەکان، تەواوکراوی ١٩٨٦
کاتنامەی کڕاکۆف
وێنۆک|کڕاکۆف لە کۆتایی سەدەی ١٨ ئەمانە کاتنامەی ڕووداوەکانی شاری کڕاکۆف بەدرێژاییی مێژوو.
سەرچاوەکان
پۆل:کاتنامەکانی شارەکانی پۆڵەندا پۆل:کڕاکۆف
بڕیارنامەی ٦٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٦٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی حوزەیرانی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٩٩٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:قوبرس لە ١٩٩١
نیزامیی گەنجەوی (میترۆی باکوو)
نیزامیی گەنجەوی وێستگەیەکی میترۆی باکوویە. لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٦ کرایەوە، ناوی شاعیری کلاسیکی فارسی نیزامیی گەنجەوی لێنراوە.
سەرچاوەکان
نیزامیی گەنجەوی
پێغەمبەرایەتی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:میتۆلۆژیا
کورتترین ڕووبارەکانی جیھان
ژمارەیەک ڕووبار وەکوو کاندیدی کورتترین ڕووبارەکانی عالەم ناسراون. لەم ناوەدا چەمێک کە لە کانی بڵەوە سەرچاوە دەگرێ و درێژیی ١٥ مەترە کورتترینیانە. کانی بڵ یەکێک لە پڕئاوترین کانییەکانی کوردستانە. لێرەدا ژمارەیەک لەم کوڵەچەمانە دەنووسرێن:
سەرچاوە
پۆل:ڕووبارەکان
برایانی سەبری
برایانی سەبری یان نەوەکانی سابیر یاخود برایانی سابیری دەستەیەکی مۆسیقایی پاکستانی بوون کە دەنگبێژی مۆسیقای سۆفی قەواڵی بوون و لە نزیکەوە پەیوەندیان بە جیهانی پەنهانیەوە هەبوو. بە یەکێک لەگەورەترین دەنگبێژانی قەواڵی دادەنرێن لەهەموو سەردەمەکاندا. برا سەبریەکان لەلایەن غوڵام فەرید سەبری و مەقبوول ئەحمەد سەبری برایەوە بەڕێوەدەبرێن زۆر جار بە شای شایانی قەواڵی (پاشای پاشاکانی قەواڵی) ناودەبرێن و بە باڵوێزی هەستبزوێنانی پاکستانیش دەناسرێن. ئەو دەستەیە سەرەتا لە تەمەنی ١١ ساڵیدا لەلایەن مەقبوولەوە دامەزرابوو کە دواتر بە پارتی باچا قەواڵ ناسێنرا. برا گەورەکەیان غوڵام پاش سووربوونی باوکیان چووە پاڵ دەستەکە و ئەو بوو بە سەرۆکی دەستەکە دواتر بە برایانی سەبری ناسێنران. یەکەمین تیپی دەنگبێژی سۆفی گەری بوون کە هونەری قەواڵییان بردە ئەمریکا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا، هەروەها یەکەم تیپی هونەری سۆفیگەری ئاسیایی بوون کە لە هۆڵی کارنگی نیویۆرک لە ساڵی ١٩٧٥ نمایشیان کرد برایانی سەبری لە ئاستی جیهانیدا کۆمەڵێک نمایشی ڕۆحیان بە قەواڵی داوە.
پێشینە
براکانی سەبری لە باوکیانەوە فێری مۆسیقا بوون، عینایەتی حوسێن سەبری و کوڕەکانی لە قەوالی و مۆسیقای کلاسیکی هیندیەوە ڕاهێنانیان کردووە. غوڵام فەرید سەبری و کەمال ئەحمەد سەبری و مەقبوول ئەحمەد سەبری زیاتر زانیاری خۆیان لە مۆسیقادا لە ژێر سایەی مامۆستا فاتحدین خان و مامۆستا ڕەمەزان خان و مامۆستا لەتیف حوسێن خان بەبریلی شەریف پەرەپێداوە. هەروەها زانیاری خۆیان لە بواری نووسینی قەوالی و هۆنراوەکانیان زیاتر کرد لە سایەی حەیرات عەلی شا وارسی کە مامۆستای ڕۆحیەکانیان بوو. یەکەم نمایشی گشتی غوڵام لە فیستیڤاڵی ساڵانەی ئورس(١٩٤٦) لە بەردەم شا لە کالیانا (ئێستا لە هەریانای هیندستان) ئەنجامداوە. بەشداری لەهاندانی لایەنگرانی پارتی قەوالی مەسعود کاڵان خان لەهندستان کردبوو دوای ئەوەی خێزانەکەیان لە کالیانا بەرەو کاراچی پاکستان گواستەوە ئەمیش دوای ئەوەی شارەکەیان کەوتە پارچەی هیندستان لە ساڵی ١٩٤٧. لە پاکستان بازرگانێکی دەوڵەمەند نزیکی کردەوە و لە دانیشتنی شەواندا هاوبەشیی پێ کرد، بەڵام وەڵامی غلام فەرید ئەوە بوو کە ئەو تەنها دەیویست قەوالی بڵێت و ئەو پێشنیارەی ڕەتکردەوە کە گۆرانی و شێوازی تر بچرێت. مەقبوول لە تەمەنی گەنجییەوە بەهرەی مۆسیقیشی نیشاندا، کە لەلایەن مامۆستای خوێندنگاکەیەوە فێری ببو کە دواتر داوای لە باوکی مەقبوول کرد زیاتر هانی بدات و لە بواری مۆسیقادا ڕێنوێنی بکات. ساڵی ١٩٥٥ کاتێک مەقبوول تەمەنی یازدە ساڵان دەبوو، براژنەکەی لە شانۆیەکی شاری کەراچی کاری گۆرانی بۆ وەرگرت و تێیدا یەکەم نمایشی گشتی خۆی پێشکەش کرد دواتر بە هاوکاری باوکی لە تەمەنی یازدە ساڵیدا گروپێکی قەواڵی پێکهێنا و ناوی و یەکەم نمایشی گشتی گروپەکە لە ساڵی ١٩٥٦ لە مەراسیمێکی ئورسدا بوو کە لە ماڵی جەمیل ئامروحی بەڕێوەچوو و بە ئامادەبوونی چەندین قەوال خوێن و دەنگبێژی تر. پاش ماوەیەکی کەم و دوای سووربوونی باوکیان، غوڵام چووە پاڵی و بووە سەرۆکی تیپەکە، کە سەرەتا بە غوڵام فەرید سەبری قەوال دەناسرا دواتر ناوی دەستەکە گۆڕدرا بۆ غلام فەرید سەبری – مەقبوول ئەحمەد سەبری قەوال دەستەکە لە ماوەی گەشتەکانیان بۆ ئەمریکا لە ساڵی ١٩٧٥دا( بەیت گۆردن) پێشنیاری بۆ کردن کە ناوی باندەکە زۆر درێژە، بۆیە گۆڕییان بۆ براکانی سەبری.
کارە لەپێشینەکانیان
برایانی سەبری سەرەتا بە نمایشکردن لە مەزارگە سۆفییەکان و کۆبوونەوەی تایبەت دەستیان بە پیشەی خۆیان کرد، یەکەم تۆمارکردنیان لە ساڵی ١٩٥٨ بە فەرمی لە ژێر ناونیشانی ئێم ئای پاکستان بڵاو کرایەوە، ئوردوو قەوەلی بوو بە ناونیشانی "مێرا کۆی نەهی هەی تیرا سیوە".
١٩٧٠
دەیەی ١٩٧٠ سەردەمی زێرین و سەرهەڵدانی برا سەبریەکان بوو. ئەوان تاکە رۆپی قەواڵین بە پلەی "پۆلی یەکەم" لە کۆمپانیای تەلەفزیۆنی پاکستان. ساڵی ١٩٧٠ حکومەتی پاکستان ناردیان بۆ نیپال وەک نوێنەر بۆ هاوسەرگیرییەکی شاهانە لە ماوەی حەفتاکاندا برایان سەبری گەورەترین نمایشیان لە قەوالی پێشکەش کرد کە بریتی بوون لە "بەهر دۆ ژۆلی میری یا محەمەد"، "تاجدارێ حەرام"، "ئەی شەرابی چۆرد دی پینا"، "خواجە کی دیڤانی"، و "سەر ئی لا ماکان سێتڵەب هوی" چەند قەوالخوێنێک کە لەلایەن ئەوانەوە قەوالیان دەخوێند دەوت تەنانەت لەفیلمەکانیشدا ئامادەبوون که در سال ۱۹۷۰ در فیلم چاند سورج، "Aaye Hai Tere Dar Pe Toh Kuch Le Ke Jaen Ge" در سال ۱۹۷۲ فیلم ایلم، "بهار دو ژولی مری یا محمد" در سال ۱۹۷۵ در فیلم بینال بدل برسات، "بابا فەرید سەرکار" لە فیلمی 1974ی سەستا خوون مێهنگا پانی،[7] "تیری نەزرکرم کا سەحرا میل" لە فیلمی ساچایی ساڵی 1976، "مامور هورها های" در سال ۱۹۷۷ فیلمی به نام دایار پیگهمبران و "خورشید ریسالات" در فیلم سلطان هند در سال ۱۹۷۹. ساڵی 1972 کۆنسێرتێکی خێرخوازیان بۆ دروستکردنی قوتابخانەی منداڵانی پاکستان لە ئەبوزەبی ئەنجامدا هەر لەو ساڵەدا بە هاوکاری ئاژانسەکانی ئەستێرەی ڕۆژهەڵات، برایانی سەبری لە شارەکانی جۆراوجۆری ئینگلتەرا وەک لەندەن، برادفۆرد، بێرمینگهام و مانچستەر نمایشیان کرد کە زۆر بەناوبانگ بوو داهاتی ئەم پرۆگرامانە بەخشرایە سندوقی یارمەتی بومەلەرزە پاکستان براکانی سەبری یەکەم هونەرمەندی قەواڵی بوون کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئەوروپا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوا نمایشیان کرد ئەوان یەکەم نیشاندەری قەواڵی بوون بۆ ڕۆژئاوا کاتێک لە هۆڵی کارنگی نیویۆرک لە ساڵی 1975 نمایشیان کرد، لەلایەن بێیت گۆردن لە کۆمەڵگای ئاسیا بەرزکرایەوە و سپۆنسەریان کرد براکانی سەبری لە ئەمەریکا و کەنەدا لەژێر چاودێری بەرنامەی هونەری نمایشی کۆمەڵەی ئاسیا لە ساڵی 1975 نمایشیان کرد و بەرنامەیەکی قەوەلییان لە سەنتەری تەلەڤیزیۆنی کۆلێژی بروکلین تۆمار کرد. لە ساڵی 1975، برایانی سەبری لە کۆنسێرتی ڕاستەوخۆ لە ئەفریقای باشوور گەشتیان کرد و نمایشیان کرد. چێڤرلێت بە ئیلهامی کۆنسێرتە زیندووەکانیان لە ئەفریقای باشوور ئۆتۆمبێلێکی ئۆتۆماتیکی بەخشی بە برایانی سەبری، کە بەخشیویانە بۆ گەشەکردنی منداڵانی هەژار هەروەها داهاتی کۆنسێرتە زیندووەکانیان بەخشی لەو گەشتەدا بەرەو حەسانەوەی قڕی لە ئەفریقای باشوور براکانی سەبری لە هۆڵی ڕۆیاڵ ئەلبێرت لە 20ی حوزەیرانی 1976 لە فیستیڤاڵی جیهانی ئیسلام نمایشیان کرد. [8] لە مانگی نیسانی 1978 ئەلبومی قەواڵی لە ئەمریکا تۆمار کرا، لە کاتێکدا برایانی سەبری لە گەشتدا بوون پێداچوونەوەی نیویۆرک تایمز ئەلبومەکەی بە "هاوتای سەماکردنی دەروێشەکان" و "مۆسیقای هەست" وەسف کرد. لە ساڵی 1977 براکانی سەبری گەشتی هندستان کرد کۆنسێرتەکانیان لە لایەن چەندین کەسایەتی بەناوبانگی بۆلیوود ئامادە بوون لەو گەشتەدا ئەفتاب ئی ڕیسالات مەدینە می هەی تۆمار کرد کە لە فیلمی بالیوودی ساڵی 1979 سوڵتان هیندی خواجە گاریب نەواز نمایشکرا ڤیدیۆی مۆسیقای ئافتاب ئی ڕیسالات تەنانەت دەرکەوتنێکی لە لایەن برایانی سەبریەوە هەبوو و لێدانێکی بلاکبۆستەر بوو. [10] لە ساڵی 1977 ئەلبومەکەی پاکستانیان تۆمار کرد: مۆسیقای قەوال بۆ کۆمەڵەی مۆسیقای نەریتی یۆنسکۆ کە دواتر لە ساڵی 1990 لە لایەن ئاوڤیدیسەوە بە شێوەی سی دی بڵاو کرایەوە لە ساڵی 1979 کۆنسێرتێکی خێرخوازییان بۆ دروستکردنی قوتابخانەی هونەری کەراچی ئەنجامدا کە دواتر لە ئەلبومی کۆنسێرتی برایانی سەبری لە هۆڵی ئەستۆریۆمی عەلی بەهای بڵاو کرایەوە
١٩٨٠
لە مانگی حوزەیرانی 1981، برایان سەبری لە پەیمانگای شاهانەی ستێرکی لە ئەمستردام نمایشیان کرد کە لە ئەلبومی تاسلیم بڵاو کرایەوە. [11] ساڵی 1982 لەفیلمی سەحارەی لەگەڵ قەواڵی بەناوبانگیان " تاجدارحەرام" دەرکەوتن. هەمان ساڵ لەهۆتێلی میدوەی بۆ دروستکردنی نەخۆشخانەی ئەلشیفا لەنزیک فڕۆکەخانەی کەراچی نمایشیان کرد لە ساڵی 1983 ئەلبومی نازرێ شا کەریمیان بۆ یادکردنەوەی جوبیلی زێڕینی شازادە ئاغاخان بە سپۆنسەری گروپی تاجیکۆ تۆمارکرد داهاتی ئەم ئەلبوومە بەخشرایە نەخۆشخانەی ئاگاخان لە کەراچی [12] لە 3ی ئابی 1985 بەرنامەیەک لە هۆتێل شێراتن کراچی بەڕێوەچوو و 141,500/- بۆ سندوقی لافاوی بەنگلادیش کۆکرایەوە. لە ساڵی 1985دا مەقبوول ئەلبومێکی تەنیایی غەزەلی لەبەردەم بینەرێکی زیندوو لە کەراچی تۆمارکرد؛ ئەلبومەکە وەک ئەیوارگی بڵاو کرایەوە، کە لێدانێکی بلاکبۆستەر بوو. ئەلبومەکە کۆمەڵێک شێعری پەخشانی سووکی هەبوو کە لەلایەن فەرهاد شەهزادەوە نووسراوە. لە ساڵی 1988 ئێم ئای پاکستان ئەلبومی غەزەلی تاکێکی دیکەی بڵاوکردەوە لەلایەن مەقبوولەوە بەناونیشانی ترێ گونگرۆ تۆت گای بۆ کیا کە لێدانێک بوو. هەمان ساڵ گۆرانیەکی قەواڵی بۆ دەرهێنەری موزیک ئەنۆ مەلیک لەفیلمی هیندیی گنگا جامونا ساراسواتی تۆمارکرد کە وێنەی لەسەر میتون چاکرابۆرتی بوو. [14] (پێویستی بە ڕوونکردنەوەیە) لە ساڵی 1989 برایانی سەبری لە کۆنسێرتەکانی ڤیستیڤاڵی WOMAD کە لە بەریتانیا و فەرەنسا بەڕێوەچوون پێشکەشیان کرد. لە ماوەی گەشتەکەیاندا بۆ بەریتانیا لە ساڵی 1989، برایانی سەبری ئەلبومێکیان تۆمار کرد کە لە ساڵی 1990 وەک ئەلبومی یە حەبیب لە ڕیکۆردەکانی جیهانی ڕاستەقینە پیتەر گابریل بڵاو کراوەتەوە. ئەلبوم یا حەبیب لە چوار گۆرانی درێژ پێکهاتووە، کە هەریەکەیان دەنگی بەهێز و هەستیار و زۆر جار بە ئاوازی ڕیتمی، تەبلە و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەکانی هارمۆنیۆمی مێزمەریک پێکدێن، کە سەلماندیان یەکێک لە گەورەترین لێدانەکانی برای سەبرییە
١٩٩٠
لە ساڵی 1990 برایانی سەبری لە کۆنسێرتە جۆراوجۆرەکانی قەوەلی لە ئینگلتەرا نمایشیان کرد لە ساڵی 1991دا غوڵام گەشتی ئەوروپای کرد و لە شانشینی یەکگرتوو و ئەڵمانیاش قاوەلی نمایش کرد هەروەها لە ڤیستیڤاڵی هایماتکلێنجی کە لە ساڵی 1991 لە ئەڵمانیا بەڕێوەچوو، پێشکەش کرد هەمان ساڵ مەقبوول لە کۆنسێرتە جۆراوجۆرەکانی قۆوەلی کە لە ئەفریقای باشوور بەڕێوەچوو، گەشت و نمایشیان کرد لە ساڵی 1992 برایانی سەبری بە سەرۆکایەتی غوڵام و مەقبوول گەشتی ئوسترالیایان کرد و لە شانۆی هۆپ لە شاری مێلبۆرنی ئوسترالیا نمایشیان کرد گەشتەکەیان بۆ ئوسترالیا سپۆنسەر کرا لەلایەن هاوڕێیانی زانکۆی ولۆنگۆنگ. (16) هەمان ساڵ لە کۆکەرەوەیەکی پارە لە دوبەی نمایشیان کرد بۆ سوود وەرگرتن لە نەخۆشخانەی شێرپەنجەی یادگاری شاوکات خانم لە ساڵی 1992دا لە وڵاتانی جۆراوجۆر بۆ فیستیڤاڵی سەڕک نمایشیان کرد لە ساڵی 1993 برایانی سەبری جارێکی تر گەشتی ئەمریکایان کرد و لە کۆنسێرتە جۆراوجۆرەکانی قۆوەلی لەوێ نمایشیان کرد.
٢٠٠٠
براکانی سەبری لە کۆنسێرتەکانی ئاهەنگی نێودەوڵەتی مارکتۆبێردۆرف لە ساڵی 2000 لە ئەڵمانیا نمایشیان کرد. [20] مەقبوول و محمود چەندین گەشتی هیندستانیان ئەنجامدا و ئەلبومەکانی جۆراوجۆریان تۆمار کرد کە لەلایەن تیک میوزیکەوە بڵاوکرانەوە
مەقبوول ئەحمەد سەبری و محمود غەزنەوی سەبری پێشەنگی برایانی سەبری لە مۆسکۆ، 2001
محمود غەزنەوی سەبری نمایش لە مۆسکۆ 2001 لە ساڵی 2001دا، کەمال، دووەم گەورەترین برای سەبری، دوای ئازاردانی دووەمین هێرشی دڵ گیانی لەدەستدا دوای مردنیشی بەکارهێنانی ئامێرەکانی وەک سوارماندال (زێتر) و چیدیە تارەنگ (فلێکساتۆن) لە گروپی برایانی سەبری کۆتایی هات. دواتر هەمان ساڵ، برایان سەبری لە DOM لە فیستیڤاڵی کلتوری ڕۆژهەڵاتی فەرش لە 17ی نۆڤەمبەری 2001 لە مۆسکۆ نمایشیان کرد، کە دواتر لە ساڵی 2003 وەک ئەلبوومی ژیان لە مۆسکۆ – دیوانی بڵاو کرایەوە.
دەرچوانی قوتابخانەی برایانی سەبری
زۆرێک لە برایانی سەبری بە شێوەیەکی زۆر بە سەرکێشتر دەزانن لە نوسرەتی فاتیح عەلی خان (22) عەزیز میان ماستەر بوو لە پێشکەشکردنی مەستەمکردن وەک نزیکایەتی لەگەڵ خوادا و وتی: زیاتر لە 3000 جووت لەگەڵ ئەو میتافۆرەدا. نوسرەتی فاتیح عەلی خان تەواوخواز بوو لە باسکردنی جوانی خالقی سەرنجڕاکێشی مێینەدا. برایانی سەبری چەندین جووتی بەناوبانگ و شیعریان خوێندەوە کە وەک بەشێک لە کەلتووری سۆفیانە، لە خواوەند و نزیکایەتییان پێشکەش دەکرد ئەوان زیاتر سەرنجیان خستە سەر حەمد (ستایشی خودا)، نەعات (ستایشی پێغەمبەری پیرۆز) و مەنقابات ('ستایشی گەل و پیرۆزیەکان'). لە ماوەی 1970کاندا کوپێک لە نێوان دوو گەورەترین گۆرانیبێژی سۆفیدا دەستی پێکرد کاتێک برایان سەبری یەکێک لە گەورەترین لێدانەکانیان بە ناوی "بەهر دۆ ژۆلی میری" بڵاوکردەوە، لە کاتێکدا عەزیز میان گەورەترین لێدانی خۆی لە "شارەبی سەرەکی" بڵاو کردەوە پێشبڕکێکە زۆر شەڕانگێزتر بوو کاتێک برایانی سەبری بە شێوەی قەواڵی بە ناونیشانی "ئەی شەرابی، وۆرد دی پینا" ('ئۆ مەست، دەست لە خواردنەوە هەڵگرن") لە میان تەوژمێکی بەرازیان بڵاو کردەوە ئەم قەواڵیە بوو بە لێدانێکی خێرا، بە شێوازێکی ئاسایی جێگیر و کۆنترۆلکراو و هیپنۆتیک گۆرانی دەوترێت. میان خێرا بوو بۆ گەڕانەوە. لە سێیەمین ڕۆژی دەرچوونی "ئەی شەرابی، وۆرد دی پینا" دایڕشت و تۆماری کرد وەڵامەکەی میان بەخێرایی بوو بە لێدان. لە وەڵامەکەیدا براکانەکەی لادا. میان وتی کە برایان زۆر ئاسایین و پەیوەندی ڕۆحیان لەگەڵ خوای گەورەدا وەک ئەو نیە. کاتێک میان ڕەخنەی لە برایانی سەبری گرت سەبارەت بە زانینیان لە سۆفیگەری و خۆشەویستی خوا، تۆڵەیان کردەوە و بە لێدانەکەیان بە "سەقیە ئاور پیلا" وەڵامیان دایەوە، کە ڕاستەوخۆ سەرنجیان خستە سەر خۆشەویستی مەستیان بۆ خوا و لەسەر بنەمای زانینی سۆفی ئیمی-پاکستان کە هەردوو تۆمارەکەی بڵاوکردەوە، بانگەشەی ئەوەی کرد کە میان و برایانی سەبری زیاتر لە دوو ملیۆن ئێڵ پی و کاسێتیان لەم شەڕە فرۆشتووە هەرچەندە براکانی سەبری و میان ڕکابەرییەکی پیشەیییان هەبوو، بەڵام پەیوەندی دۆستانەیان لەگەڵ یەکتردا هێشتەوە.
ئایفۆن ئێس ئی
250px|بێچوارچێوە|چەپ 250px|وێنۆک|[[ئایفۆن ئێس‌ئی]]
ئایفۆن ئێس‌ئی (بە ئینگلیزی: iPhone SE)، مۆبایلێکی ژیرە دیزاین کراوە لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ. لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٦ بڵاوئەکرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئایفۆن پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان پۆل:مۆبایلەکانی ئەپڵ پۆل:مۆبایلەکانی ساڵی ٢٠١٦ پۆل:ئای ئۆ ئێس
نیکۆتین
نیکۆتین ماددەیەکى بەهێزکەر و بەشێکى چالاکى ناو تووتنە کە ڕووەکێکى گەڵادارە و لەزۆربەى ناوچەکانى جیهاندا دەڕوێت. زیاد لەچارەکێکى هەرزەکارانى وڵاتى بەڕیتانیا جگەرە دەکێشن.
دەرمانەکانى دیکە: لەو دەرمانانەن کە کە یارمەتى جگەرەvarenicline and Bupropion کێش دەدەن واز لەجگەرە بهێنێت. لەسەر سیستەمى دۆپامین کاردەکات لەناو مێشک بۆ کەم bupropion کردنەوەى نیشانەکانى وازهێنانى جگەرە و شەیداى جگەرەکێشان. ئەوانەى ئەم دەرمانانە بەکاردێنن کاتێک واز لەجگەرە کێشان دێنن نیشانەکانى وازهینان وەک بێتاقەتى ئاسانتر مامەڵەیان لەگەل دەکرێت وەک پێشتر بەهۆى ئەم دەرمانانەوە. لەهەر 15 کەس کە ئەم دەرمانە بەکاربهێنیت یەک کەسیان بەتەواوى دەست بەردارى جگەرە دەبێت. دەبێتە هۆى کەمکردنەوەى بەردەوامى ئاستى زیادبوونى varenicline نیکۆتینى ناو مێشک و تامى جگەرەکەش ناخۆش دەکات.لەهەر 8 کەسدا کە ئەم دەرمانە بەکاربهێنێت یەک کەسیان بەتەواوى واز لەجگەرە دەهێنێت. و هەمیشە لەسەرەتادا سەردانى دکتۆرەکەت بکە. ئەو سەرکەوتنەى سەرەوەش کە نوسراوە بۆ ئەوەیە کاتێک یەک دەرمان بەکاربهێنرێت لەیەک کاتدا، بەڵام ئەگەر دوو دەرمانەکە پێکەوە بەکاربهێنرێت ئەوە سەرکەوتنەکە زیاتر دەبێت.
سەرچاوە
ماڵپەڕی سەردەم http://www.bbc.co.uk/2/hi/health/1613447.stm
سڵۆک
سڵۆک (Sillok، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٥٦ کەس لە ٢٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
تسرێس
تسرێس شارێکی ویلایەتی پریمۆریێ-گۆرسکی کۆتاری کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٬٧٦٣ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەراغ ئاو لە کڕۆواتیا پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
تیپی مۆسیقای زانکۆی سلێمانی
ساڵی ١٩٧٦ تیپێکی نوێ لە چوارچێوەی تیپی مۆسیقای زانکۆی سلێمانی بە ستایلی میللی بە ناوی تیپی مۆسیقای میللی زانکۆی سلێمانی دروست کرا.
ئەندامەکان
بەشێک لە ئەندامانی تیپی مۆسیقای زانکۆی سلێمانی:
بەرھەمەکان
ھەندێک لە بەرھەمەکانی تیپی مۆسیقای زانکۆی سلێمانی
مێمار ئەجامی (میترۆی باکوو)
مێمار ئەجامی وێستگەیەکی میترۆی باکوویە. لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٥ کرایەوە، پێشتر ناوی میکرۆڕایۆن بووە و ناوی ئەجامی نەخچیڤانی لێنراوە. لە ١٩ی نیسانی ٢٠١٦ بوو بە وێستگەی گواستنەوە بۆ ھێڵی وەنەوشەیی.
سەرچاوەکان
مێمار ئەجامی
زانکۆی کۆلۆرادۆ (کۆلۆرادۆ سپرینگس)
زانکۆی کۆلۆرادۆ لە کۆلۆرادۆ سپرینگس کە بە (یوسی سی ئێس) ناسراوە بەشێکە لە سیستمی خوێندنگەی زانکۆکانی کۆلۆرادۆ. لە پایزی ٢٠١٤وە یوسی سی ئێس ١١،٠٠٠ خوێندکاری نزیک لە بەدەستهێنانی بڕوانامەو ١،٧٠٠ بەدەستهێنەری بڕوانامەی لە خۆ گرتووە. لە ساڵی ٢٠٠٦دا بەشی پەیمانگای ئەندازیاری و زانستەکان بە چوارهەم نایابترین لە هەموو زانکۆ حکومییەکاندا ناسێندران و هەروەها بەشی ئەندازیاری بە ١٦هەمین بەهێزترین لەسەرو هەموو خوێندنگە ئەندازیارییەکانی بەکەلۆریۆس و بڕوانامەی ماستەرس دیاریکرا.
سەرچاوە
https://en.wikipedia.org/wiki/University_of_Colorado_Colorado_Springs
بڕیارنامەی ٦٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٦٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی حوزەیرانی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ عێراق. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٩٩٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
زانکۆی کۆلۆرادۆ (کۆلۆرادۆ سپرینگس)
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٦٥
بڕیارنامەی ٦٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:عێراق لە ١٩٩١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
ستاری گراد
ستاری گراد شارێکی ویلایەتی سپلیت-دالماتیای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٬٧٥٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەراغ ئاو لە کڕۆواتیا پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە کرواتیا پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
ئاندرێ شامسون
ئاندرێ شامسون ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠ پۆل:مردووانی ١٩٨٣ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
تەھا حوسێن
تەھا حوسێن (بە عەرەبی: طە حسین) ڕۆماننووسێکی میسڕییە (١٨٨٩–١٩٧٣).
ژیان
لە میسر لە ساڵی ١٨٨٩ لەدایکبووە، ھەر لە منداڵییەوە توانای بینینی لەدەستداوە، سەرەڕای ئەمەش لە خوێندن بەردەوامبووە، توانیویەتی بڕوانامەی دکتۆرا لە ئەدەب بەدەستبێنێت، دواتر سەردانی فەڕەنسای کرد و توانی لە زانکۆی سۆربۆن دکتۆرایێکی تر بەدەست بێنێت، دواتر گەڕایەوە وڵاتەکەی و بەردەوامبوو لە کاری ئەدەبی، لە ساڵی ١٩٧٣ کۆچی دوایی کردووە. تەھا حوسێن چواردەجار پاڵێوراوی خەڵاتی نۆبێل لە ئەدەبیات بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆماننووسە عەرەبەکان پۆل:ڕۆماننووسانی میسری پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩ پۆل:مردووانی ١٩٧٣ پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وەرگێڕە میسرییەکان پۆل:نووسەرانی موسڵمان پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس
عەباس بابایی
عەباس بابایی (، ٥ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٥٠–٦ی ئابی ساڵی ١٩٨٧) فڕۆکەوانێکی خەڵکی ئێران بوو.
فێدراڵیزم
وێنۆک|250px|چەپ|نەخشەی وڵاتە فیدرالەکانی ئێستای [[جیھان (بە سەوز)]]
فیدرالیزم یان فیدرالییەت، شێوازێکە لە شێوازەکانی حوکمڕانی کە تیایدا دەسەڵاتەکان بەگوێرەی دەستوور دابەشکراون لە نێوان حکوومەتی ناوەندی و یەکەی تری حکوومەتی بچووکتر دابەشکراون (وەک: ھەرێم و ویلایەتەکان)، ئەو دوو ئاستە ئاماژەپێکراوەی حکوومەت پشت بەیەکتری دەبەستن و بەشداری لەسەروەری دەوڵەت دەکەن و دابەشی دەکەن. دەکرێت فیدرالییەت ئەمانە لە خۆوە بگرێت:
تایبەتمەندیەکانی فیدرالیەت
نووسینەکانی دوو لە چاودێرە سیاسیەکانی ئینگلیز (البێرت دایسی و جیمس برایس) کاریگەریەکی گەورەیان ھەبوو لە سەر سەرەتاکانی تیۆری فیدرالیەت. دایسی دوو مەرجی بۆ پێکھێنانی دەوڵەتی فیدرالی دانا. یەکەمیان بوونی چەند دەوڵەتێک " بە جۆرێک پەیوەندیەکی بەھێزی ناوچەیی و مێژوویی و نەژادی یان لەو جۆرە بەیەکیانەوە ببەستێتەوە بۆ ئەوەی وابکات بتوانێت- لە روانگەی دانیشتوانەکانیانەوە- ناسنامەیەکی نیشتمانی ھاوبەش ھەڵبگرێت. و مەرجی دووەم ئەوەیە " ئارەزووی نیشتمانی لە یەکگرتنی نیشتمانی و پێداگیری لەسەر پاراستنی سەربەخۆیی ھەموو دەوڵەتەکانی ناو یەکگرتنەکە. " یەکێک لە ئاکارە سەرەکیەکانی فیدرالیەت بریتیە لە دابەشکردنی دەسەڵاتەکان. برۆفیسۆر ک. س. ویر لە کارێکی کلاسیکیدا لەبارەی بابەتی حکومەتی فیدرالی پێمان رادەگەیەنێت: " ئایا سیستەمی فەرمانڕەوایی دابەشکرنێکی گەورە لە نێوان دەسەڵاتەکانی ناوەند و ھەرێمەکان بەرجەستە دەکات و ئایا ھەریەکەیان لە چوارچێوەی دەسەڵاتەکانی خۆیدا ھەماھەنگی لەگەڵ ئەوانی تردا دەکات و پشتیان پێدەبەستێت؟" دەرئەنجامی سەرەکی بۆ دابەشکردنی دەسەڵاتەکان خۆی لە لە نا توانایی ھەریەک لە دوو حکومەتەکە ( حکومەت ناوەند و ھەرێمەکان) دەبینێتەوە لە پیادەکردنی ھەمان بڕی ئەو دەسەڵاتەی کە ئەگەر حکومەتەکە حکومەتێکی یەکپارچە و نا فیدرالیبایە دەیتوانی پیادەی بکات.
دەستور لە سیستەمی فیدرالیدا بریتیە لە باڵاترین دەسەڵات کە دەوڵەت دەسەڵاتەکانی لەوەوە وەردەگرێت. و پێویستیشە کە دەسەڵاتێکی دادگەری سەربەخۆ ھەبێت بۆ پووچەڵ کردنەوەی ھەر یاسایەک کە لەگەڵ دەستوردا نەگونجێت. رەوایەتیش رێگرە لەبەردەم فیدرالیەت. بە جۆرێک دەستور دەبێت توند و یەکلاکەرەوە بێت نەوەک فشۆڵ بێت. و پێویستە ئەو رێسایانەی کە لە دەستووری ناوبراودا ھاتوون نەتواندرێت بگۆڕدرێن تەنھا لە لایەن دەسەڵاتێکی باڵاترەوە یان دەستە و دامەزراوەکانی یاسادانانەوە نەبێت. و زۆر بەی جار گرانی گۆڕینی دەستوور دەبێتە ھۆی دروستکردنی ھەستی پارێزگاریکردن.
فیدرالیەت و دیموکراسیەت
فیدرالیەت لە تیۆرەکەی دا سیستەمێکەی دەستوری بەھێز دەستەبەر دەکات کە دیموکراسیەتی فرەلایەنی پشتی پێدەبەستێت، و پەرە بە دیموکراسیەتی نوێنەرایەتیکردن دەدات لە رێگەی دابینکردنی ھاوڵاتیبوونی دوولایەنە لە یەک چوارچێوەی کۆماریدا. و دەتواندرێت ئەم لێدوانە کلاسیکیە بدۆزیتەوە لە پەیماننامەی فیدرالیەت ( The Federalist Paper) کە دەڵێت فیدرالیەت بەشداریدەکات لە بەرجەستەکردنی پرەنسیپی دادپەوەری دادگەری و کەمکردنەوەی کردارە سەرکوتکاریەکانی دەوڵەت. ئەمەش لبەرئەوەی فیدرالیەت، یەکەم: دەتوانێت توانای دەوڵەت لە پێشێلکردنی مافەکان کەمبکاتەوە، لەبەرئەوەی گەرەنتی ئەوەدەکات کە پەرلەمان ئارەزووی سنوردارکردنی ئەو ئازادیانە دەکات کە دەسەڵاتی دەستووریان نیە و ئەو حکومەتەش کە بتوانێتیش ئەمە ئەوا ئارەزووی نابێت. و دووەم: پرۆسە یاساییەکانی دروستکردنی بڕیار لە سیستەمە فیدرالیەکان وادەکات خێرایی حکومەت کەمدەکاتەوە لە رەفتارکردن.
ئەو وتەیەی کە دەڵێت فیدرالیەت یارمەتی دابینکردنی دیموکراسیەت و مافەکانی مرۆڤ دەدات کاریگەری ئەو توێرە ھاوچەرخی ھەڵبژاردنی جەماوەری لەسەرە. لە یەکە سیاسیە بچووکترەکان تاکەکان دەتوان بە شێوەیەکی راستەوخۆ لە حکومەتێکی ستوونی یەکپارچە بەشداریبکەن. سەرباری ئەوەش ئەو تاکە ناڕەزا و توڕانەی کە لەیەکێک لە دەوڵەتەکانی فیدرالیەتەکەدا دەژین بۆیا ھەیە بچن لە دەوڵەتێکی تری نێو فیدرالیەتەکەدا بژین- و بێگومان ئەوەش بە گریمانەکردنی ئەوەی کە دەستور مافی گواستنەوە لە نێوان وڵاتەکانی دەوڵەتی فیدرالی یەگرتوو. و تا ئێستا توانایی سیستەمی فیدرالی لە پاراستنی ئازادیە مەدەنیەکان جێگای مشتومڕە، چونکە زۆربەی جار تێکەڵییەک لە نێوان مافەکانی تاک و مافەکانی دەوڵەت ھەیە. ئەمەش وای کردووە کە دانانی پێوەند لەسەر دەسەڵاتەکانی خحکومەتە خۆجێیەکان پێویست بێت. و پێویستە تێکەڵی لە نێوان ئەو پێوەندانەی کە دەسەڵاتی دادگەری دایان دەنێت—ئەو دەسەڵاتە دەستووریانەی کە بە دادگەری دراوە بەبێ ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ بپەرلەمان—و لە نێوان خودی فیدرالیەتیشدا روونەدات.