cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ھۆ چی مین
وردەکارییەکانی ژیانی ھۆ چی مین پێش هاتنە سەر دەسەڵات لە ڤێتنام نادیارە. زانیاری لەسەر لەدایکبوونی و ژیانی سەرەتایی ناڕوون و جێگەی مشتومڕی ئەکادیمییەکانە. بەلایەنی کەمەوە چوار ژیاننامەی فەرمی هەیە کە زانیاری جۆراوجۆر لە ناو، ڕۆژی لەدایکبوون باسدەکەن، وە سەرچاوە نافەرمییەکانیش جیاوازی گەورەتر نیشان دەدەن.
جگە لەوەی سیاسەتمەدار بووە، نووسەر و شاعیر و ڕۆژنامەنووسیش بووە. چەندین کتێب و بابەت و شیعری بە زمانەکانی چینی و ڤێتنامی و فەرەنسی نووسیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد پۆل:ھۆ چی مین پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ڤیێتنام پۆل:سەرۆک وەزیرانی ڤیێتنام پۆل:دوور لە وڵاتانی ڤیێتنامی لە فەڕەنسا پۆل:دوور لە وڵاتانی ڤیێتنامی لە ھۆنگ کۆنگ پۆل:دوور لە وڵاتانی ڤیێتنامی لە یەکێتیی سۆڤیەت پۆل:شاعیرانی ڤیێتنامی پۆل:مردووانی ١٩٦٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠ پۆل:فەرمانڕەوا کۆمۆنیستەکان پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین
ڕۆبێرت لویس ستیڤنسن
thumb|ڕۆبێرت لویس ستیڤنسن ڕۆبێرت لویس ستیڤنسنلە ١٣ی تشرینی دووەمی ١٨٥٠ لە شاری ئیندیبێرگی ھەرێمی سکۆتلەندای باکووری ئینگلتەرا لە دایک بووە، وە لە ساڵی ١٨٨٠ ژیانی ھاوسەری پێک ھێناوە وە لە ٣ی کانوونی یەکەمی ١٨٩٤ لە تەمەنی (٤٤) ساڵیدا کۆچی دوای کردوە لە گوندی ڤایڵما نزیکەی چوار کیلۆمەتر دورە لە باشوری شاریئاپیای پایتەختی وڵاتی ساموا. ڕۆماننووسێکی سکۆتلەندی بوو، وە شاعیر و وتارنووس و مۆسیقاژەن بوو، زۆربەی کارەکانی لەلاین ناودارانی سکۆتلەنداوە بەرز نرخێنراوە، بەرھەمە دیارەکانی {دورگەی گەنجینە، ڕفێندرا، کەیسە نامۆکەی دکتۆر جیکڵ و بەڕێز ھاید، منداڵەکانی باخچەی بەیت (بەیتی شیعری)، ناودارێکی ئەدەبی بوو لەماوەی تەمەنیدا، و ئێستا لە پلەی (٢٦)ە مینە لە جیھاندا، نووسینەکانی بوبونە مایەی سەرسامی بۆ زۆربەی نووسەرانی وەک (جۆرج لویس بۆھێز، بۆرتۆڵت برێکت، مارسێڵ پرۆس، ھێنری جەیمس، کۆنۆن دۆیێڵ، چێساری پاڤێسی، ئیمیلۆ سالگاری، ئینست ئیمینوەی، ڕۆجێرت کیپلن، جاک لەندەن، ڤلادمێر نابۆکۆڤ، جەی. ئێم. باری، چی. کەی. چێستۆتۆن)، وە زۆربەی نوسینەکانی وەرگێڕدراون بۆ سەر زمانە جیھانییەکان.
پۆل:ڕۆماننووسانی سکۆتلاندی پۆل:مردووانی ١٨٩٤ پۆل:شاعیرانی سکۆتلاندی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٠ پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئێدینبەرە پۆل:ڕۆبێرت لویس ستیڤنسۆن
ئەندازەی شیکارانە
وێنۆک|250px|پۆوتانە دیکارتییەکان ئەندازەی شیکارانە، کە ھەروەھا ناسراوە بە ئەندازەی پۆوتان یان ئەندازەی دیکارتی، بریتییە لە کۆڵینەوەی ئەندازە بە بەکارگرتنی دەزگای پۆوتان و بنەواشەکانی جەبر و شیکاری. ڕێنێ دێکارت و فێرما لە سەدەی ۱۷ زایینی بە دامەزرێنەرانی لقی ئەندازەی شیکارانە دەناسرێن.
ئەندازەی شیکارانە بنچینەی زۆرێک لە گۆڕەپانە تازەکانی ئەندازەیە و بەبەربڵاوی لە بوارە جۆربەجۆرەکانی فیزیک و ئەندازیاری‌دا دەچێتە کار.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندازەی شیکارانە
گوانتانامۆ
وێنۆک| گیراوان لە کاتی گەیشتنیان لۆ گرتوخانەی گوانتانامۆ به‌ندینخانه‌ی گوانتانامۆ ئەو بەندینخانەیە له ٢٣ شوباتی ١٩٠٣ له‌سه‌رده‌می (تیۆدۆر ڕۆزفێڵت)ی ٢٦هه‌مین سه‌رۆکی ئه‌مه‌ریکا دروست دامه‌زرا. ئەکەوێتە دوورگه‌ی گوانتانامۆ له باشوری خۆرهه‌ڵاتی ووڵاتی (کوبا)٩٠ میل لە فلۆریداوە دوورە و لەلایەن ئەمریکاوە بەڕێوەدەبرێت. لە جەنگی ئیسپانیا و ئەمریکا لە ساڵی ١٨٩٨ کوبا لەژێر دەسەڵاتی ئیسپانیادا دەبێت و ئەمریکاش ئەم شوێنە ئەکاتە بنکەی سەربازی دژی ئیسپانیا. لە ساڵی ١٩٠٣دا ئەمریکا کوبا دەگرێت و ئەم ناوچەیە بەڕێککەوتن لەکوبا وەردەگرێت و دەڵێت کە بەکاریدەهێنێت بۆ بنکەی سەربازی و کاری خەڵووز. لە ٢٠٠٣ لە مانگی ٧دا زۆرترین ڕێژەی زیندانیی تێدابوو کە ٦٨٤ کەس بوون و ٦ ساڵ دواتر و کە ئۆباما بووە سەرۆک ڕێژەکە بوو بە ٢٤٢ زیندانی. لە ساڵ ٢٠٠٩ ئۆباما وتی بە ١ ساڵ گوانتانامۆ دادەخەین، به‌ڵام تائێستا دانه‌خراوه. منداڵترین زیندانی لە گوانتانامۆ تەمەنی ١٤ ساڵ بوو کە ئەفغانی بوو، لە ساڵی ٢٠٠٢ دەستگیرکرابوو. بەتەمەنترینیش پیاوێکی پیر بوو بەناوی محەممەد کە ٨٩ ساڵ بوو. لە ساڵی ٢٠٠٢ دەستگیرکرابوو، ئەمیش ئەفغانی بوو بەڵام دوای چەند مانگێک ئازاد کرا. زیندانییەکان لە خەڵکانی ٣٥ وڵاتی جیاواز پێکهاتبوون که‌ئه‌ویش ئه‌م ووڵاتانه بوون :- [ ئازه‌ربێجان - ئوردن - ئوسترالیا - ئه‌فغانستان - ئیمارات - ئۆزبه‌کستان - ئۆگه‌ندا - ئه‌ندۆنیسیان - ئێران - به‌حره‌ین - به‌لجیکا - بۆسنه‌وهه‌رسك - تونس - جه‌زائیر -دانیمارك - ڕووسیا - زامبیا - سعودیه - سودان - سوریا - سوید - سۆماڵ - تاجیکستان -عێراق - فه‌ڵه‌ستین - قه‌ته‌ر - کوێت - لوبنان - لیبیا - مالیزیا - میسر - مه‌غریب - مۆریتانیا - ویلایه‌ته‌یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا - یه‌مه‌ن]. ٩ زیندانی لەگوانتانامۆ مردوون و ٣ دانەش خۆیان کوشتووە. سەبارەت بە داخستنی گوانتانامۆ ئەمریکا بووە بە دوو بەشەوە. پارتەکەی ئۆباما و کلینتۆن کە دیمووکراسییەکانن پێیان وایە دەبێت دایبخەن، بەڵام کۆماریەکان و کاندیدەکەیان کە ترەمپە دەڵێن کە ئەم بەندینخانەیە پێویستە و نابێت دابخرێت. بەپێی توێژینەوەیەک لە ساڵی ٢٠١٢دا، ٧٠٪ی ئەمریکییەکان لەگەڵ داخستنی گوانتانامۆ نین. . سزادان لە گوانتانامۆ زۆر بێویژدانانە و نامرۆڤانەیە و چەندەها سزای قورس لێرە هەیە وەک: -سزای دەروونی -لێدان -ساردکردن و گەرمکردنی خانەکان -خواردن لێگرتنەوە -زیندانی تاکەکەسی -ڕێگەنەدان بەخەوتن -خواردن بەزۆر پێدان -ژاوەژاو بۆ ئازاردانی مێشک -پێدانی ئاوی دەریا یان سوێر بەزۆر لە ١٦\٨\٢٠١٦ دا بڵاوکرایەوە کە لەسەرەتای کردنەوەی گوانتانامۆ ٧٧٩ کەس زیندانی کراون تا ئێستا. ئێستا ٦١ زیندانی لە گوانتانامۆن کە ٢٠ کەسیان دەگوێزرێنەوە و ٧ کەسیان دۆسییەکانیان لەبەردەم دادگادایە و ٣٤ کەسیش دەهێڵرێنەوە. گوانتانامۆ ٤ کامپی سەرەکی تێدایه‌ئه‌م ٤ دانەیه‌ش بریتین لە: -کامپى دەلتا -كامپى ئيكۆ -كامپى ئيگوانا -كامپى ئێكس ڕاى بێجگە لەم چوارە کەمپێک هەیە بەناوی (کەمپی ٧) کە زۆر نهێنییە و شوێنی کەسە گەورەکانە. کەمپی ئێکس ڕەی زۆرترین زیندانیی لەخۆگرتبوو بەڵام دواتر داخرا. کەمپی دەلتا ئێستا بەتاڵە و لەوانەیە دابخرێت. کامپی ئیکۆ ٢٤ کاتژمێر چاودێری ئەکرێت و کامپی ئیگواناش شوێنی کەسە منداڵەکانە و زستانی ساڵی ٢٠٠٤ داخرا لەبەر چۆڵی و ساڵی ٢٠٠٥ دووبارە ٣٨ کەسی تێدا دەستبەسەر کرا و کردیانەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەشکنجە
گایرۆی بایکجی
پاشا "گایرۆ"ی بایکجی (بە هانگۆل: 개로왕، 근개루왕؛ بە ھانجا: 蓋鹵王، 近蓋婁王)، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٤٧٥ز مردووە، بیست و یەکەم فەرمانڕەوایی بایکجی بوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٤٥٥ز بۆ ٤٧٥ز)بوو. کوڕە گەورەی بیستەم پاشا بیو بوو. لە پێدادانەکەی پایتەختی بایکجیدا مرد، لە ڕۆژگاری ئێستادا ئەکاتە سێئول.
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٤٧٥ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٥ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی پێنجەم
ھەنارەی خوارو
جوگرافیا
ھەنارەی خوارو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئۆغلیجە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کچان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کرپچنە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خدری سەروو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مەمالیکەکان
مەمالیکەکان زنجیرەیەکی فەرمانڕەوای سەربازەکان بوون حوکمی میسر و شام و عێراق و ھەندێک بەشی نیمچەدوورگەی عەرەبیان کرد زیاتر لە دوو سەدە ونیو ١٢٥٠ تا ١٥١٧ز، نەژادیان ئەگەڕێتەوە بۆ ئاسیای ناوەڕاست پێش ئەوەی لە میسر جێگیر ببن و پاشان لە میسر و شام دوو دەوڵەتی یەک لە دوای یەک دامەزراند (دەوڵەتی مەمالیکی بەحری و دەوڵەتی مەمالیکی بورجی) بوون، و پایتەختەکەیان؛ قاھیرە بوو.
نەژادی مەمالیک
ناونانی مەمالیک ئەگەڕێتەوە بۆ ئەو بەندانەی لە شەڕدا بەدیل ئەگیران یان لە بازاڕەکاندا ئەکڕدران، زۆربەیان سەرباز و سەرکردە بوون لە سوپادا، و دەستیان گرت بەسەر دەسەڵاتدا لە میسر لە کۆتایی دەوڵەتی ئەیوبیدا، وبیرۆکەی یارمەتی وەرگرتن لە مەمالیکەکان لە سەردەمی عەبباسیەکانەوە ھات، و یەکەم کەس بەکاری ھێنان خەلیفە مەئمون بوو، بەڵام خەلیفەی عەبباسی موعتەسیم بیلا سەربازی تورکمانی ھێنا و لە سوپادا داینان دوای ئەوەی متمانەی بە عەرەب و فارسەکان نەما کە دەوڵەتی عەبباسیان لەسەر دامەزرابوو، ئەو خەلیفە و فەرمانڕەوایانە ھانی ھێنانی مەمالیکەکانیان دا، و فەرمانڕەواکانی میسر لە تۆڵۆنی و ئەخشیدی و فاتیمی و ئەیوبیەکان مەمالیکیان بەکارھێنا، و ئەسڵی مەمالیکەکان ئەگەڕایەوە بۆ تورک و ڕۆم و ئەوروپی و چەرکەسی، فەرمانڕەواکان ئەیانھێنان پاشان پشتیان پێ ئەبەستن.
مێژووی مەمالیکەکان
یەکەم دەوڵەتی مەمالیکەکان دەوڵەتی مەمالیکی بەحری بوو و دامەزرا لە کۆتایی ھاتنی دەوڵەتی ئەیوبی لە میسڕ و دیارترین فەرمانڕەواکانی ئەم دەوڵەتە عیزەدین ئەبیک و قەتز و زاھیر بیبرس و مەنسوڕ قلاون و ناسڕ محەمەد کوڕی قلاوون و ئەشرەف سەڵاحەدین خەلیل کە عەکای گێڕایەوە لەگەڵ دوایین قەڵای خاچپەرستەکان لە شام، پاشان یەکسەر بە دوای ئەمدا دەوڵەتی مەمالیکی بورجی دێت بە کودەتایەکی سەربازی سوڵتانی چەرکەسی بەرقوق پێی ھەستا دامەزرا و دواتر ڕووبەڕووی تەیمورلەنگ بوویەوە و ئەو ناوچانەی گێرایەوە کە تەتار داگیری کردبوون لە شام و عێراق و بە بەغداوە، دەوڵەتی مەمالیکی بورجی دەستی پێکرد کە لە سەردەمەکەیاندا دەوڵەتی مەمالیک گەیشتە فراوانترین ئاستی لە سەدەی حەوتی کۆچی، و دیارترین فەرمانڕەواکانیان، بەرقوق و کوڕەکەی فەرەج و ئیناڵ و ئەشرەف سەیفەدین برسبای کە فەتحی قوبڕسی کرد و قانسوە غوری و تۆمان بای بوون.
ئەم مەمالیکانە بەندە بوون ئەیوبیەکان ھێنایانن، دەسەڵاتیان زیادی کرد ھەتا توانیان دەست بگرن بەسەر دەسەڵاتدا لە ساڵی ١٢٥٠ز، پلانی ئەو سەرکردانە ئەوەبوو کە مەمالیکەکانیان لە وڵاتە نائیسلامیەکانەوە ئەھێنا، و لە زۆربەی حاڵەتەکان مناڵ بوون و پەروەردە دەکران بە پێی پاسای تایبەت لە یەکە سەربازیە دابڕاوەکاندا لە جیھانی دەرەوە، تاکو دڵسۆزی تەواویان ھەبێت بۆ فەرمانڕەوا، بەھۆی ئەم ڕژێمەوە دەوڵەتی ممالیک جۆرێک لە جێگیر بوونی ھەبوو کە لەو سەردەمەدا دەگمەن بوو.
مەمالیکەکان لە یەکەم سەردەمی دەوڵەتەکەیان ھەستان بە پەرچدانەوەی غەزوی مەغۆل بۆ سەر وڵاتی شام و میسر و ئەو ڕووبەڕووبونەوەیەش لە شەڕی عەین جالوتدا بوو، دواتر و لە سەردەمی سوڵتان بێبرس (١٢٦٠-١٢٧٧)ز و سوڵتانەکانی پاش ئەو، مەمالیکەکان ھەوڵەکانیان کۆکردەوە لە دژی میرنشینە خاچپەرستەکانی وڵاتی شام، ساڵی ١٢٩٠ز دەستیان گرت بەسەر دوایین قەڵای خاچپەرستەکان لە وڵاتی شام (عەککا).
قاھیرە بوو بە ناوەندێکی سەرکی بۆ ئاڵوگۆری بازرگانی لە نیوان ڕۆھەڵات و ڕۆژئاوادا، بازرگانی پێشکەوت لەگەڵ ئابوری دەوڵەتدا، سوڵتان بەرقوق (١٣٨٢-١٣٩٩) سەرکردایەتی چەند ھەڵمەتێکی سەرکەوتووی کرد لە دژی تەیمورلەنگ و جارێکی تر دەوڵەتی ڕیکخستەوە، و سوڵتان برسبای (١٤٢٢-١٤٥٠)ز ھەوڵیدا دەست بگرێت بەسەر ئاڵوگۆرە بازرگانیەکان لە دەوڵەتەکەیدا، و دواتر ھەستا بە چەند ھەڵمەتێکی دەریایی سەرکەوتوو لە قوبرس.
لە ساڵی ١٤٥٠ز دەوڵەتی مەمالیک کۆنتڕۆڵی لە دەست بەسەر چالاکیە بازرگانیەکان، بارودۆخی ئابوری دەوڵەت تێکچوو، وئەوەی زیاتر دۆخەکەی خراپ کرد دەوڵەتەکانی تر لەسەر حسابی ئەمان پێشکەوتن لە بواری دروستکردنی ئامێرە دەریاییەکان.
ساڵی ١٥١٧ز سوڵتانی عوسمانی سەلیمی یەکەم توانی دەست بگرێت بەسەر دەوڵەتەکەیان، میسر و شام و حیجازی خستە پاڵ دەوڵەتی عوسمانی.
مەمالیک لە کاتی دەوڵەتەکەیاندا شەرعیەتی ئاینیان ھەبوو ئەمش لەبەر ئەوەی خاکەکانی حیجازیان لە دەستدا بوو و میوانداری خەلیفەی یان کرد لە قاھیرە لە ساڵی ١٢٦٠زاینیەوە.
مەمالیکەکان لە ھند
مەمالیکی ھند (سلگنت غلامان) یەکەم مەمالیک کە حوکمی دەلھی کرد لە ھند لە ساڵی ١٢٠٦ تا ١٢٩٠ و قوتبەدین ئەبیک بە دامەزرێنەری ئەو دەسەڵاتە دادەنرێت، کە مەمالیکێکی تورکی بوو لە ھۆزی ئەبیک کە گەیشتە سەرکردایەتی سوپا و فەرمانڕەوای دەستکەوتەکانی شەھابەدین محەمەد غوری لە ھند.
لە دوای مردنی محەمەد غوری لە ساڵی ١٢٠٦ز بە بێ میراتگر، قوتبەدین جەنگا لەگەڵ ڕکەبەرەکانیدا بۆ وەرگرتنی ئیمپڕاتۆری غۆری ھندی و بلاھوری کردە پایتەخت سەرەتا، پاشان دەلھی، و لە ساڵی ١٢١٠ قەتبەدین کتوپڕ کۆچی دوایی کرد وپاشان شەمسەدین تەتمش دەرکەوت و مانەوە ئەم بنەماڵە دەسەڵاتدارە تا کۆتاییان پێھات لەسەر دەستی فەیروز خەلجی دامەزرێنەری دەسەڵاتی خەلجی لە بیھار و پەنیگال.
مەمالیک لە فەڕەنسا
ناپلیۆن تیپێکی لە مەمالیکەکان پێک ھێنا لە کاتی ھەڵەتە فەڕەنسیەکان بۆ سەر میسر و شام لە سەرەتای سەدەی نۆزدەدا، کە دوایین ھێزی مەمالیکی بوون لە مێژوودا، تەنانەت پاسەوانی ئیمپڕاتۆریەتەکەی سەربازەکانی مەمالیکی لە خۆگرتبوو کاتێک ھەڵمەتی بردە سەر بەلجیکا، وپاسەوانی ناوداری ناپلیۆن (ڕۆستان) مەمالیکی بوو لە میسر. و بەدرێژایی سەردەمی ناپلیۆنی تیپی مەمالیکی لە سوپای فەڕەنسیدا ھەبوو.
سەیری ئەمانەش بکە
سوڵتان سەلیمی یەکەم
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەفریقا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:مێژووی گورجستان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٥١٧ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٢٥٠ پۆل:مێژووی ئیسلام
ئیبراھیم ئەفێڵای
ئیبراهیم ئەفێڵای (Ibrahim Afellay)(لەدایکبووی ۲ی نیسانی ۱۹۸٦)، یاریزانێکی پڕۆفیشناڵی هۆڵەندییە. یاری لە ناوچەی ناوەڕاست دەکات بۆ ستۆک سیتی و هەڵبژاردەی تۆپی پێی هۆڵەندا. لەتەمەنی ۱۰ساڵی پەیوەندی بە ئەکادیمیای یانەی ئایندهۆڤن کردوە بۆ پێگەیاندنی یاریزان، دوای چەند ساڵێک سەرخرا بۆ تیپی یەکەم و ماوەی ۸وەرز یاری بۆ یانەکە کرد، دواتر لەساڵی ۲۰۱۱ پەیوەندی بەیانەی بەرشلۆنە کرد بە بڕی ۳ملیۆن یۆڕۆ، بەڵام بەهۆی ئەوەی لەیانەی بەرشلۆنە کەم یاری پێدەکرا یانەی بەرشلۆنە جێهێشت پەیوەندی کرد بەیانەی شاڵکە دواتر پەیوەندی بەیانەی ئۆڵۆمپیاکۆس کردوو ئینجا لە ۲۰۱۵ پەیوەندی بەیانەی ستۆک سیتی کرد.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ھۆڵەندی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە یۆنان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢ پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
خوارەزمشاھییەکان
230px|وێنۆک|پانایی ئیمپراتۆری خواڕەزمی لە ساڵانی ١١٩٠-١٢٢٠ خواڕەزمشاھییەکان بنەماڵەیەکی تورک بوون کە لە ساڵانی ١٠٧٧ ھەتا ١٢٣١ لە بەشێک لە خاکی ئێستای ئێران، ئەفغانستان، تاجیکستان، ئازەربایجان و تورکمانستان حکوومەتی کردوە. ئایینی فەرمی ئەوان ئیسلامی سوننە بوو. خواڕەزمشاھییەکان ھەتا ھاتنی مەغۆلان و ھێرشی ئەوان بۆ سەر ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین لە سەر کار بوون. پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:مێژووی ئێران پۆل:خوارەزمشاھییەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٠٧٧ پۆل:مێژووی ئیسلام
ژیلبێر لێلی
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٤ پۆل:مردووانی ١٩٨٥ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
بەنۆکە
بەنۆکە گوندێکی باشووری کوردستانە، سەر بە ناحیەی خەلیفان، قەزای سۆران، پارێزگای ھەولێر. ژمارەی ماڵەکانی ئەم گوندە زیاتر لە ٥٠ ماڵە لە ساڵی ٢٠١٧. گوند بەنۆکە ڕووبەرێکی زۆری سەوزایی ھەیە کە زۆربەی پێکھاتووە لە داربەڕوو.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:گوندەکانی سۆران پۆل:گوندەکانی خەلیفان پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
ڕادۆمیر
ڕادۆمیر شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پێرنیک لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٥٬٦٣١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پێرنیک پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
زەین بیکا
زەین بیکا لەدایکبووی ٩ی ئابی ١٩٧٤ لە پریتۆریا لە باشووری ئەفریقا. گۆرانبێژ و ھۆنراوەنووسی گۆرانی ئەفریقای باشوورە بەتایبەت لە سروودە ئیسلامییەکان کەپەیوەندی زۆری لەگەڵ میوزیکژەنە ئیسلامییەکان ھەیە لەوانە سامی یوسف و داود وارنزبی.
دیسکۆگرافی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤ پۆل:زیندووان
بڕیارنامەی ٧٣٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٣٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەمەریکای ناوەندی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٣١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:مێژووی ئەمریکای ناوەندی پۆل:مێژووی نیکاراگوا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئێلسالڤادۆر
مڕانە، مەھاباد
مڕانە (Mirrane، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٦٩ کەس لە ٥٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
خلۆکە
وێنۆک|295x295پیکسڵ|خلۆکەیەک خلۆکە (بە ئینگلیزی: Pulley) ئامێرێکی سادەیە پێک ھاتووە لە ڕەوڕەوەیەک چوارچێوەکەی چاڵایەکی ھەیە پەتێک یان تەلێک یا زنجیرێکی بە سەردا تێپەڕ دەبێت. قورسایییەک بە یەکێک لە سەرەکانی پەتەکەوە دەبەسترێت، و ھێزی کارپێکراو (سەپێنراو) دەخرێتە سەر سەرەکەی تری پەتەکە.
خلۆکەی نەبزۆک
وێنۆک|159x159پیکسڵ|خلۆکەی نەبزۆک تەنھا خۆی دەخولێتەوە، بڕی ھێزی کارپێکراو ھەمان بڕی ھێزی دەستکەوتووە، کەواتە سوودی میکانیکیی خلۆکەی نەبزۆک بڕەکەی یەکسانە بە ١. تەوەرەی خلۆکەی نەبزۆک بەشتێکەوە جێگیرە ناجووڵێت، و دەتوانیت بە بەکارھێنانی خلۆکەی نەبزۆک پەتێک توند بکەیت بۆ خوارەوە بۆ بەرزکردنەوەی قورسایییەک بۆ سەرەوە، ئەمەش دەبێتە ھۆی گۆڕانی ئاڕاستەی ھێزەکە. لە بەرزکەرەوەی کارەبایی (ئەسانسۆر) دا خلۆکەی نەبزۆک بەکاردەھێنرێت.
خلۆکەی بزۆک
بە پێچەوانەی خلۆکەی نەبزۆکەوە تەوەرەی خلۆکەی بزۆک جێگیر دەکرێت بەو تەنەی کە دەمانەوێت بیجوڵێنین، خلۆکەی بزۆک ئاڕاستەی ھێز ناگۆڕێت، بەڵکو بڕی ھێزی دەستەکەوتوو زیاد دەکات و ئەو دوورییەی کە ھێزی بەکارھاتوو لەسەری کاردەکات زیاددەکات.
خلۆکەدار
وێنۆک|262x262پیکسڵ|خلۆکەی بزۆک کاتێک قوڕسایییەکە بەرزدەکرێتەوە لەگەڵ قوڕسایییەکەدا دەجووڵێت، سوودی میکانیکیی خلۆکەی بزۆک دەکاتە ٢. کاتێک خلۆکەی بزۆک و خلۆکەی نەبزۆک بەکاردەھێنرێن بەیەکەوە، بە سیستمی پەت و خلۆکەکان دەوترێت خلۆکەدارەکان، سوودی میکانیکیی ئەم سیستمە بەندە لەسەر ژمارەی بەشەکانی ئەو پەتەی کە لە نێوان ھەریەکە لە خلۆکە نەبزۆک بزۆکەکاندا ھەیە.
دەوڵەتی عوقەیلی
عوقەیلیەکان بنەماڵەیەکی دەسەڵاتداری عەرەبی بوون، حوکمی شامیان کرد لە ساڵانی نێوان ٩٧٩ تا ١٠٩٦ز، و بارەگاکەیان موسڵ بوو. لە خزمەتی حەمدانیەکاندا بوون و جێگەیان گرتنەوە لە حەلەب و موسڵ و پاشانسەلجوقیەکان دەستیانگرت بەسەر عوقەیلیەکاندا.
مێژوویان
عەقیلیەکان ئەچنەوە سەر ھۆزی عامری کوڕی سەعسەعە، و لە دوای ڕوخانی دەوڵەتی حەمدانی لەلایەن بوەیھیەکانەوە محەمەدی کوڕی مەسود دەسەڵاتی موسڵی گرتە دەست، و دوای مردنی محەمەد کوڕەکانی بوو بە ناکۆکیان لەسەر دەسەڵات و یەکێک لە نزیکەکانیان ناکۆکیەکانی لە بەرژەوەنی خۆی کۆتایی پێھێنا و لە میانەی ئەم گەڕانە دواواوەی ڕۆڵی بوەیھیەکان، قرواشی کوڕی موقلەد (یەکێک لە سەرکردە عوقەیلیەکان) ھەستا بە سەربخۆیی کردنی دەسەڵاتی، ڕێکەوت لەگەڵ بەنو مەزید لە ناوەڕاستی عێراق کاتێک سەلجوقیەکان ئەھاتن بەرەو ناوچەکە.
دەوڵەتی عەقیلی گەیشتە بەرزترین ئاستی لە سەردەمی موسلیمی کوڕی قرواش، و لاکانی دەوڵەتەکەی فراوان بوو لە بەغداوە لە ڕۆژھەڵاتەوە تا حەلەب لە خۆرئاواوە، لەگەڵ ئەوەی لەسەر مەزھەبی شیعە بوو پشتی فاتیمیەکانی نەگرت و لەگەڵ سوڵتان سەلجوقی ئەلب ئەرسەلان ڕێکەوت، پاشان جارێکی تر موسلیم ھەڵگەڕایەوە و پاڵی دا بە سەرخستنی فاتیمیەکان، ئەمەش وایکرد سەلجوقیەکان دژایەتی بکەن و موسڵیان گرت دوای ئەوەی موسلیم ھەڵھات لێی ولە یەکێک لە شەڕەکاندا لەگەڵیان کوژرا، و عەقیلیەکان بەردەوام بوون لە حوکمی موسل کە لەلایەن سەلجوقیەکانەوە دادەنران، ھەتا بە تەواوی لایانبردن لە ساڵی ١٠٩٣ز، دوای ئەوە کۆچیان کرد بۆ جەزیرە، ھەروەک چەند لقێکی تریان لێبوویەوە و حوکمیان ئەکرد لە عێراق و لقەکانین لە رقە و قەڵای جەعبەر تا ساڵی ١١٦٩ز بەردەوا بوو.
دوای ئەوەی ھەموو دەسکەوتەکانیان لە شام و عێراق لە دەستدا و عەقیلیەکان بەرەو باشور ڕۆیشتن، و لە یەمامە جێگیر بوون، و لە نەوەی ئەمان بەنو عسفوڕە (فەرمانڕەواکانی بەحرەین).
سەرچاوە
پۆل:مێژووی ئیسلام پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی عەرەب پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی شیعە
بیگ ستار
وێنۆک بیگ ستار (بە ئینگلیزی Big Star) گرووپێکی باندی ڕۆکی ئەمریکی بوو کە لە ساڵی ١٩٧١ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لەلایەن ئەلێکس چیلتۆن و کریس بێڵ و جۆدی ستیفان و ئاندی ھەمێل پێک ھات.
نۆڤی پازار، بولگاریا
نۆڤی پازار شارۆچکەیەکە لە پارێزگای شومێن لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٣٬٥٤٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شومێن پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
گی لێڤیس مانۆ
گی لێڤیس مانۆ شاعیر، وەرگێڕ و ناشری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٤ پۆل:مردووانی ١٩٨٠
ڕەمەزان شکور
ڕەمەزان شکور حوسێن محەممەد لەدایکبووی ١٨ی ئابی ١٩٧٦ لە مانگی ڕەمەزانی ساڵی ١٣٩٦ کۆچی، ڕیشەیان دەگەڕێتەوە بۆ ھۆزی جەباری، ڕەمەزان شوکر کەسایەتی بانگخواز و وتاربێژی ئیسلامییە، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ شەهیدکرا.
پەروەردە و گەشەکردن
لە خێزانێکی ھەژار و ڕەنجەبەردا چاوی بە دونیا ھەڵھێنا، خێزانێکی موسڵمان و کاسب، لە شاری کەرکووک لە گەڕەکی شۆرجە گەورە بوو تێیدا تاوەکو دەستی داری گرت، ئەویش وەک برایانی تری شانیدا بە کرێکاری کردن بۆ پەیداکردنی پارووی ژیان.
سیفاتی لاشەیی
پیاوێکی باڵابەرز بوو، دەنگێکی زوڵاڵی ھەبوو، ڕیشێ چڕو پڕێ ڕەشی ھەبوو.
خێزان
مامۆستا دایک و باوکی ماوە و پێنج براو چوار خوشکی ھەیە، ھەروەھا سێ ژنی ھێنابوو لە دوای خۆی دوو خێزانی بە جێ ھێشتبوو، لەگەڵ شەش منداڵ کە چواریان کوڕن (زوبێر، عەبدوللەتیف، داود و موسا) ئەوانی تر کچن (خەدیجە و زەھرا).
ھەوڵ و کۆششی بۆ بە دەستھێنانی زانستی شەرعی
مامۆستا خاوەنی ھیمەتێکی بڵند بوو لە فێربوونی عیلمی شەرعیدا. لە سەرەتادا ھەوڵی تەرخان کردبوو بۆ فێربوونی قورئانی پیرۆز، تاوەکو شارەزایەکی باشی پەیدا کرد. ھەروەھا ھەندێک زانستی سەرەتایی فێربوو دەربارەی (تەوحید و سوننەت). ھەروەھا شارەزای دیاردە شیرکی و بیدعەکان بوو، کە لە ناوخەڵکیدا بەربڵاوبوون.
قوتابییەکان
مامۆستا قوتابییەکی زۆری ھەبوو کە ناژمێردرێن لە ڕێگای وتار و دەرس و ئامۆژگارییەکانیدا، ھەروەھا کۆمەڵێک لە قوتابی فێرخوازی شەرعی دەرسیان لای دەخوێند.
بانگەواز
دەرس و وتارەکانی لە زۆربەی شار و شارۆچکەکانی کوردستان بڵاوبۆوە، کە بوو بەھۆی ھیدایەتی خەڵکانێکی زۆر.
مردن
لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣، لە ڕۆژی سێ شەممە کاتژمێر ٩:٤٥ خولەکی شەو لە کاتی گەڕانەوەیدا لە (پەیمانگای زانستە ئیسلامییەکان) لە (چیمەن) لەسەر ڕێگای سەرەکی سلێمانی – کەرکووک لەلایەن چەند چەکدارێکی نەناسراوەوە تەقەی لێ کراو لە ئەنجامدا گیانی لەدەستدا.
شیر شا سوری
فەریدخان شیر شا سوری (١٤٨٦ – ٢٢ی ئایاری ١٥٤٥)، ناسراو بە شیرخان، دامەزرێنەری شانشینی سوری تەمەن کورت بوو لە باکووری هیندستان. بە ڕەچەڵەک پشتون بووە و پایتەختی خۆی کردووە بە دەهلی.
باکگراوند
فەریدخان، نازناوی شیرخان، سەرەتا سەرباز بووە، پاشان لە سەردەمی بابوردا، گەیشتە پلەی فەرماندە لە سوپای گورکان، پاشان بووە بە والی بیهار. ساڵی ١٥٣٧ کاتێک هومایون کوڕی بابور لەگەڵ سوپاکەی لە پایتەخت دوور بوو، شیرخان کاتێکی گونجاوی بینی و لە ویلایەتی بەنگال دەستی بە یاخیبوون کرد و شانشینی شامی دامەزراند.
شەڕ لەگەڵ هومایون
ڕکابەریی نێوان هومایون و براکەی کامران میرزا بووە هۆی لاوازبوونی هومایون و زۆری نەخایاند شیر شا و بەهادور شا هێرشیان کردە سەر هومایون. سوپای هومایون و سوپای شیرشا لە ساڵی ١٥٣٩/٩٤٥ی زایینی لە "بەگزار" تێکهەڵچوون. هومایون بە سوپا لاوازەکەیەوە ترساوە و نەیویستووە بچێتە ناو شەڕەکەوە و پێی باشتر بوو لەگەڵ شیرشادا بچێتە ئاشتی و حکومەتی بیهار و بەنگال ڕادەست بکات کاتێک ئەفغانییەکان لەناکاو لە پشتەوە هێرشیان کردە سەر سوپای هومایون. . گۆرکانیەکان سەریان سوڕما و هەڵاتن. زۆرێک لە سەربازەکانی سوپای هیندستان یان هومایون لە ڕووباری گەنگز خنکاون، بەڵام هومایون توانی لە ژیاندا بمێنێتەوە و شێرشا بە پاڵەوانێکی ئەفغانی دادەنرێت. هومایون جارێکی تر خۆی بۆ شەڕ ئامادە کرد و لە ساڵی ١٥٤٠ی زایینی/٩٤٧ی زایینی لەگەڵ سوپای شیرشا لە قەنووج شەڕی کرد و جارێکی تر شکستی هێنا و بۆ ڕزگارکردنی ژیانی ناچار بوو تەختی پاشایەتی ڕادەستی نەیارە سەرکەوتووەکەی بکاتەوە. بەڵام بەهۆی ئەوەی کامەرانی برای پەناگەی لە خاکەکەی نەدا، هەڵات بۆ سند و پاشان سەفەری ئێرانی کرد و پەنای بۆ دەرباری شا تەحمەساب برد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٦ پۆل:مردووانی ١٥٤٥ پۆل:دامەزرێنەرانی شار پۆل:پەشتوون
بەڕەی کوردی
وێنۆک|چەپ|بەڕێکی کوردی بەڕک یان (بەڕ، بەڕە، قالیچە، یاخود فەرشی کوردەواری) لە جیھانی مافوورفرۆشان بە مافووری کوردی (Kurdish rug) یاخود کوردستان ناسراوە و دەسکردی وڵاتی کوردستانە، لە ڕووی جوگرافیاوە لە ڕۆژھەڵاتی تورکیاوە دەست پێدەکات تا نزیک چیاکانی تۆرۆس و بەشەکانی خوارووی قەفقاز و باکووری عێراق و ئەرمەنستان و باکووری ڕۆژئاوای ئێران دەگرێتەوە. جوانی بەڕەی کوردەواری لە زاڵ بوونی ڕەنگی شین و سەوز و زەعفەرانی دیارە کە ئاخنراو بە نەخشی میناخانی و حەوزی گوڵزار. پەیکەری مافووری کوردی لە خوری چێنراوە و پتەو و توندە. مافوور و بەڕکی دەسکردی وڵاتی کوردەواری بەمە ناسراوە کە پڕە لە ھێما و ئاماژە، دەستچنی مافوورەکە ھەمیشە دەیەوێت بەسەرھاتی خۆی لە نەخشەکاندا گوزارشت بکات و پەیامێک ئاڕاستەی بینەری بکا. نزیکترین بەڕکی دەوروبەر کە نزیکە لە فەرشی کوردی فەرشی ھۆزی یوروکە لە (ناوەڕاستی ئەنادۆڵ) و فەرشی کوردی خۆراسانە (قۆچان).
لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان فەرشی بیجاڕ، فەرشی سونقوڕ لە ناوچەیی کولیاییی پارێزگەی کرماشان و ھەروەھا گلیمی شاری ھەرسین زۆر ناسراو و بەناوبانگە.
مونجوی بایکجی
پاشا "مونجو"ی بایکجی (بە هانگۆل: 문주왕؛ بە ھانجا: 文周王)، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٤٧٧ز مردووە، بیست و دووەم فەرمانڕەوایی بایکجی بوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٤٧٥ز بۆ ٤٧٧ز)بوو. فەرمانڕەواتییەکەی ناکۆکیەکی زۆری هەبوو لەناو بایکجیدا دوای کەوتنی پایتەخت.
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٤٧٧ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٥ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی پێنجەم
ئێف-٢٢ ڕاپتۆر
230px|وێنۆک|چەپ|وێنەی فڕۆکەی ئێف-۲۲ لەئاسمان بەرنامەی ئێف-٢٢ ڕاپتۆر فڕۆکەیەکی جەنگی پێشکەوتووی ئەمریکایە. لەسەرەتای ساڵی ھەشتاکاندا دەستیپێکرد بۆ دروستکردن و پەرەپێدانی فڕۆکەیەکی جەنگی زۆر پێشکەوتوو، ئەم فڕۆکە جەنگییە بە یەکەمین فڕۆکە جەنگییەکانی وەچەی پێنجەم دادەنرێت و بەتایبەتی بۆ ڕووبەڕوبوونەوەی ھێزی ئاسمانی ڕووسی لەکاتی جەنگی ساردی نێوان ئەمریکا و یەکێتی سۆڤیەتی پێشوودا دروستکراوە. لەگەڵ ڕووخانی دیواری بەرلیندا ئەرکەکانی ئەم فڕۆکە جەنگییانە زیادیان کرد و چەندین ئەرکی تریان پێسپێررا وەک ئەرکەکانی پێکانی ورد و دروستی ئامانجەکانی سەر زەوی.
تایبەتمەندییەکان
ئێف-٢٢ ڕاپتۆر فڕۆکەیەکی جەنگییە کە تەنھا یەک نەفەر ھەڵدەگرێت و دوو بزوێنەری ھەیە. توانای مانۆرکردنی ئێجگار بەرزە و لەھەموو فڕۆکەکانی تری وەچانی پێنجەمی فڕۆکە جەنگییەکان بەتواناترە، دەتوانێ زۆر بە ئاسانی خۆی لە هەر هێرشێک بۆ سەری لابدات ، تەکنۆلۆجیای بەکارھاتوو لەم فڕۆکەیەدا بریتیە لە تەکنۆلۆجیای دزەکی یان ڕادار ڕەوێنی Stealth. ئەم فڕۆکەیە لەسەرەتادا بۆ شەڕکردن لە ئاسماندا دروستکرا، بەڵام دواتر پەرەی پێدرا و توانای ئەوەی پێدرا بۆ ھێرشی سەرزەمینی و شەڕی ئەلیکترۆنیش بەکاربێت. کۆمپانیای لۆکھید بۆ پیشەسازی فڕۆکە بەڵێندەری سەرەکی پڕۆژەکەیە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فڕۆکەکان پۆل:فڕۆکە جەنگیەکان
سوزان ڕایس
پیشە
سوزان لە خولی دووەمی سەرۆک بیڵ کڵینتندا خزمەتی کردووە لە ستافی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتیمانی و ماوەیەکیش ئەندامی وەزارەتی دەرەوە بووە بۆ کاروباری ئەفریقا. ڕایس لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ دا بە کۆدەنگی تەواو لە ئەنجومەنی پیران پەسەند کرا و تاوەکو ساڵی ٢٠١٣ لەو پۆستەدا بوو وەک یەکەم ئافرەتی جامایکی-ئەمریکی. ساڵی ٢٠١٣ سوزان شوێنی تۆم دۆنیلۆنی گرتەوە وەک ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتیمانی دوای ئەوەی دەستلەکارکێشانەوەی دۆنیلۆن لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣ دا ڕاگەیەندرا.
لە ٢٨ی ئازاری ٢٠١٨دا سوزان بوو بە ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەریی نێتفلیکس.
کێبڕکێی ھەڵبژاردنی ٢٠١٨ی ئەنجومەنی پیران لە ویلایەتی مەین
دوای ئەوەی سیناتۆری ئەمریکا سوزان کۆلینز لە ویلایەتی مەین دەنگیدا بە پەسەندکردنی برێت کاڤانۆ بۆ دادگای باڵا، سوزان ڕایس لە ساڵی ٢٠١٨دا ڕایگەیاند کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا ڕکابەری سوزان کۆڵنز دەکات بۆ ئەنجومەنی پیران بەڵام لە نیسانی ٢٠١٩دا سوزان ڕایگەیاند کە نابێت بە کاندید لە ھەڵبژاردنەکەدا.
ئیدارەی جۆو بایدن
لە ١٠ی کانونی یەکەمی ٢٠٢٠دا ڕاپۆرتی ئەوە بڵاوکرایەوە کە ڕایس لەلایەن جۆ بایدنی سەرۆکی ھەڵبژێردراوەوە دیاری کراوە بۆ ئەوەی وەک بەڕێوەبەری ئەنجومەنی سیاسەتی ناوخۆ لە کابینەی حکومەتی جۆو بایدن خزمەت بکات.
ژیانی کەسی
سوزان لە ١٧ی تشرینی دووەمی ١٩٦٤دا لە شاری واشنتۆن لەدایک بوو. لە زانکۆکانی ستانفۆرد و ئۆکسفۆرد خوێندوویەتی. سوزان ئەمریکییەکی بە ڕەگەز ئەفریقییە و داپیرە و باپیرەی جامایکین.
ڕادنێڤۆ
ڕادنێڤۆ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ستارا زاگۆرا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٤٬٥٩٥ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ستارا زاگۆرا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
مەزرا، مەھاباد
مەزرا (Mezra، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٣ کەس لە ٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
بڕیارنامەی ٧٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٣١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کۆماری عەرەبیی لیبیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٣٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:لیبیا لە ١٩٩٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
تیپی مۆسیقای دەشتی
تیپی مۆسیقای دەشتی (ھەروەھا ناسراو بە تیپی ڕۆژاوایی دەشتی و تیپی دەشتی) تیپێکی مۆسیقای کوردی بوو کە لە شاری سلێمانی دامەزرا. شێوازی کاری ئەم تیپە مۆسیقا کوردییە، ڕۆژاوایی بوو و لە ساڵی ١٩٨٠کان بۆ کۆتاییی ١٩٩٠کان بەرھەمی زۆر ناوازەیان پێشکەش بە ھونەری کوردی کرد.
ئەندامەکان
بەشێک لە ئەندامانی تیپەکە:
بەرھەمەکان
ھەندێک لە بەرھەمەکانی تیپەکە:
ستیڤ بیکۆ
وێنۆک بانتو ستیڤن بیکۆ (لە دایک بوی١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦ مردنی لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٧٧) چالاکوانێکی دژە ئاپارتاید لە ولاتی ئەفریقای باشوور بوو. ئەو خوێندکارێکی شەڕکەر بوو کە بە دامەزراندنی بزووتنەوەی وشیاری ڕەش ڕۆڵی بەرچاوی بینی لە شەڕکردن و بەھێزکردنی دانیشتووانی ڕەشپێس لە ئەفریقای باشوور. ستیڤ بیکۆ بە نووسینەکانی ھەوڵیدا ڕەش پیێستەکان بەھێز بکات ئەو بە درووشمی "ڕەش جوانە" ناسراوە، کە خۆی بە من شێوە لە یەکیداوەتەوە: "ئادەمیزاد، وەک مرۆڤێکی باش سەیری خۆت بکە".
باڵندە تووڕەکان
وێنۆک|هێمای کایەی باڵندە تووڕەکان لە سەر [[ئەندرۆید و ئای ئۆئێس]]
ستیڤ بیکۆ
ستیڤ بیکۆ لە کاتی چاودێری پۆلیسدا مرد. ئەو بە «شەھیدێک لە شەڕی دژی ئاپارتاید» ناسراوە، لە کۆتایییەکانی دەیەی ١٩٦٠ و ١٩٧٠ بیرۆکەکانی لە زنجیرەیەک وتاردا کە بە ناوی فڕانک تالک بوو بڵاوکرانەوە.
کووبا لە ئۆڵۆمپیاد
کوبا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەوکاتەوە جگە لە ساڵانی ١٩٠٨، ١٩٢٠، ١٩٣٢ ،١٩٣٦ ،١٩٨٤ ،١٩٨٨ بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھیچ کاتێک بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیان نەکردووە. وەرزشوانانی کوبا بە یەکێک لە سەرکەوتووترین وەرزشوانەکانی ئۆڵۆمپیاد دادەنرێن بە بردنەوەی زێڕ و کۆی گشتی مەدالیاکان. بەپلەی دووەم دێت لە کیشوەری ئەمریکای باکوور لە ڕووی بەدەستھێنانی مەدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە (لەدوای ئەمریکاوەیە)، ھەروەھا لە ھەموو وڵاتانی دیکەی ئەمریکای لاتینی و کەندا زیاتر مەدالیای بەدەستھێناوە. تا ئێستا کوبا میوانداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی نەکردووە. ھەروەھا بەپلەی چوارەم دێت لە کۆکردنەوەی زۆرترین مەدالیای ئۆڵۆمپیاد (دوای ھەنگاریا و ڕۆمانیا و پۆڵەندا) لێژنەی ئۆڵۆمپیادی کوبا لە ساڵی ١٩٢٦ دامەزرواە و لە ساڵی ١٩٥٤ دانیپێدانراوە.
باڵندە تووڕەکان
باڵندە تووڕەکان (بە ئینگلیزی: Angry Birds) یاریەکی تاکەکەسی ئەلیکتڕۆنی بۆ یەکەمینجار لەتشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ وەشێنرا لەلایەن کۆمپانیای ڕۆڤیۆ لەو کاتەوە تاوەکوو ئێستا خەڵکێکی زۆری بەخۆوە سەرقاڵ کردووە، نیگا بۆھێراو بەشێوەیەکی سەرەکی لەلایەن پلانێکی باڵندەی بێ باڵ وە تا ئێستا چەندین وەشان بۆ ئەم یاریە دەرچووە بۆ کۆمپیوتەر و مۆبایلە زیرەکەکان (سماڕت فۆن) تەنانەت لە ڕێگای ئینتەرنێتەوە ڕاستەوخۆ بەکارھێنەران دەتوانن ئەم یاریە بکەن و تام و چێژی لێوەرگرن
کووبا لە ئۆڵۆمپیاد
سەرچاوەکان
پۆل:کووبا لە ئۆڵۆمپیاد
باڵندە تووڕەکان
کورتە باسێکی یاریەکە
بیرۆکەی ئەم یاریە دەگەڕێتەوە بۆ تووشبوونی جیھان بە پەتای ئەنفلۆنزای بەراز کە ماوەیەک جیھانی گرتبۆوە چەندان کەس بەو ھۆیەوە گیانیان لەدەست دابوو ، ھەر بۆیەش ئەم یاریە باڵندەکان دەیانەوێت بەرازە داگیرکەرەکان ڕاوەدوونێن لە شوێنەکانیان تۆی بەکارھێنەری ئەم یاریەش دەبێ یارمەتی باڵندەکان بەیت تاوەکوو بەرازەکان بکووژیت بۆ ئەوەی باڵندەکان بگەڕێنەوە نیشتیمانی خۆیان
ستیڤ بیکۆ
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٧٧ پۆل:مردووانی ١٩٧٧ پۆل:نووسەرانی ئەفریقای باشوور
باڵندە تووڕەکان
وەرزەکانی باڵندە تووڕەکەکان
وەرزەکانی باڵندە تووڕەکە (بە ئنگلیزی :Angry Birds Seasons) ئەم وەشانەی لە ئۆکتۆبەری ٢٠١٠ بڵاوکرایەوە, لەلایەن کۆمپانیای ڕۆڤیۆ (Rovio) ئەم وەشانە سەرەتا بۆ بەرھەمەکانی ئەپڵ و سیستەمی ئەندڕۆید وە سیمبیان دەرچوو بەڵام بەھۆی زۆری داواکاریەوە کۆمپانیاکە ناچار بوو بۆ ئامێری تریش بی وەشێنێت وەک ps3 و x-box و کۆمپیوتەر ھتد...
باڵندەکان لە ڕیۆ
ڕیۆ (بە ئنگلیزی :Rio) ڕیۆ شارێکەی لە بەڕازیل لەم وەشانەدا باڵندەکان دەچنە بەڕازیل دووبارە دەبێ بەکارھێنەرەکە یارمەتیان بات ، ئەم وەشانە پێکدێت لە دوو بەند یەکەمیان ""Smuggler's Den"" وە دووەمیان ""Jungle Escape"" ئەم وەشانە تا ئێستا زۆرتر لە ١٠ ملۆن جار داگیراوە لە ئینتەرنێت ئەمەش زۆری بەکارھێنەری یاریەکە دەسەلمێنێت, ئەم وەشانە لە ئاداری ٢٠١١ بڵاوکرایەوە.
باڵندەکان لە بۆشایی
باڵندەکان لە بۆشایی (بە ئنگلیزی:Angry Birds Space) لە ئاداری ٢٠١٢ بڵاوکرایەوە, ئەم وەشانە باڵندەکان زیاتر توڕەدەکات. بەڵام ئەمجارە جیا لە یاریی باڵندە تووڕەکانی پێشوو، قۆناغەکە لە دەرەوەی زەویە و لە چەندین ھەسارەی جیاوازە.
باڵندەکان دەرۆن
باڵندەکان دەرۆن (بە ئنگلیزی:!Angry Birds GO)دوای ماوەیەکی زۆر لە چاوەڕوانی ھەوادارانی یاری angry birds باڵندە توڕەکان.دواجار لە کانونی یەکەمی ٢٠١٣ ، کۆمپانیای rovio بەشی نوێی یاری باڵندە توڕەکانی خستە بەردەست ھەوادارانی بە ناوی angry birds GO بە شێوەیەکی زۆر جیاوازتر ، لەم بەشەدا گۆڕانکاریەکی زۆری تێدا کراوە ، چونکە لە بەشەکانی تری ئەم یاریە بەشێوەی Touch بوو بەڵام لەم بەشەیاندا بەشێوەی racing ( پێشبڕکێ ) یە ، ئەمەش وایکرد سەرنجی ھەوادارانی ئەم یاریە بەرەو لای خۆی ڕاکێشێت و لە ماوەیەکی کەمدا لە بازارەکانی ئەندرۆید و ئەپڵ بەشێکی زۆر لە خەڵکی دایبەزێنن ...
سەرچاوە
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٩ پۆل:دەیەی ٢٠١٠ مۆد و رەوتەکان پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان گونجێنراون پۆل:ئەو یاریە ڤیدیۆییانەی لە فینلاند پەرەیان پێدراوە پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون
خۆشەویستی لە سەردەمی کۆلێرادا (فیلم)
چیرۆکی فیلم
سەردەمی ڕووداوەکە بۆ کۆتایی سەدەی نۆزدە و سەرەتای بیست دەگەڕێتەوە، باس لە عەشق و دڵداری کوڕ و کچێکی گەنج دەکات کە لەژێر فشاری خانەوادە و ھەڵومەرجی نالەبار کچەکە شوو دەکات بە دکتورێک، مێردەکەی لە قۆناغێک لە قۆناغەکان خەیانەتی پێ دەکات، کورەکەیش ھەردەم دڵی لەلای کچەکەیە، بەڵام لەگەڵ سەدەھا کچ و ژن دەخەوێت و دەوڵەمەندیش دەبێت. لەدوای پەنجا ساڵ بەمردنی مێردی کچەکە، بەیەک دەگەنەوە و دەبنە ژن و مێرد و خۆشەویستی سەردەکەوێت. فلیمەکە لەلایەن رەخنەگرانەوە باش نەوتراوە، بۆ نموونە گۆڤاری تایم، بەیەکێک لە خراپترین ئەو فلیمانەی داناوە کە لە ڕۆمانەوە وەرگیراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٨٨٠ پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٨٩٠ پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٠٠ پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩١٠ پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٢٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە ڕۆمانسییەکان
حامید درودی
حامید درودی لە ساڵی ١٣٤٢ی کۆچیی ھەتاوی لە گوندی چرۆسانە لە ناوچەی بێڵەواری شاری کامیاران لە پارێزگای کوردستان‌‌ ھاتووەتە دونیا و ھەر لە گوندەکەی خۆی نێردایە بەر خوێندن و پاش پۆلی پێنجەم چۆتە شاری کامیاران و لە خوێندنگەی (شبانەروزی) خوێندنی ناوەندی تەواو کردوە و لە دەبیرستانی ھەمان شاردا دوای ساڵێک خوێندن چووتە کرماشان و ساڵێک لەوێ کاری کردووە. لە دواییدا چووەتە‌ ڕیزی پێشمەرگەکانی ھێزی پارتیزانی (بێستوون)ی حدکا لە کرماشان و بووە بە کادری دەرمانی ئەو ھێزە و تاکو ڕۆژی برینداربوونی لە گوندی (لۆن)دا، لەو هێزەدا ماوەتەوە. لە ساڵی ١٩٨٥دا لە لایەن (حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران)ەوە نێردراوە بۆ سوید و لەویش درێژی بە کاری دەرمانی دا و بووەتە‌ کادری دەرمانی لە بەشی دەروونناسیدا. ساڵی ١٩٩٣ گەڕا‌وەتەوە‌ بۆ کوردستان و لە نەخۆشانەی پێشمەرگە (نەخۆشخانەی ئازادی) لە چیای قەندیلدا چەند مانگ کاری دەرمانی کرد و ھاوکات دەورەی ددان کێشان و ددان پڕکردنەوەی دیت و لەو بەشە‌دا دەستی بە کار کرد، تاکو نەخۆشخانەکە گواسترایەوە بۆ شاری کۆیە. دوای ئەوە بنکەی نەخۆشخانە لە کۆیە (ئازادی) سەقامگیر بوو، گەڕایەوە بۆ سوید. ساڵی ١٩٩٥ دیسان گەڕایەوە بۆ کوردستان و دوای ماوەیەکی کورت لەوی خێزانی پێک ھێنا و گەڕایەوە بۆ سوید.
دوای گەڕانەوەدەورەیەکی دوو ساڵەی میدیا (دەنگ و رەنگ و وێنەگری) و گرافیکی کومپیۆتەری خوێند. ساڵی ٢٠٠٦ لە بنکەی تیشک تیڤی لە فەرەنسا دەستی بە کار کرد و ئێستاش لەسەر کارەکەی بەردەوامە. بێجگە لەوەی بەڕێوەبەری بەرنامەی "کلیک" ە، زۆر رۆژیش لە وەشاندا دەمێنێتەوە و مونتاژی دوو بەرنامەی "بێستوون" و "شارۆ"یش دەکا. بێجگە لەمانەش زۆر سروود و گۆرانی لە شێوەی کلیپ دا دروست کردووە.
سەرچاوە
ناوەندی کەمئەندامانی کورد لە سوید
زانستپەروەرانی کورد
ستۆک سیتی
ستۆک سیتی یانەیەکی تۆپی پێی ئینگلیزی پڕۆفیشناڵە. لە خولی نایابی ئینگلیزی (پریمێر لیگ) یاری دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:یانەی ستۆک ستی پۆل:یانەکانی پرێمەر لیگ پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئینگلستان پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٨٦٣ پۆل:یانەکانی پرێمیەرلیگ پۆل:یانەی تۆپی پێی ستۆک سیتی
موەتتەئی مالیک
مۆتە (بەعەرەبی ) پەرتووکی مالیک کوڕی ئەنەسە. کە کۆنترین پەرتووکە کە سەبارەت بە فەرموودەکانی محەممەد، پێغەمبەری ئیسلام نووسرابێت.
موەتتەئ
موەتتەئ لە گرنگترین دانراوەکانی مالیک کوڕی ئەنەسە کە بە دەستی خۆی نووسیویەتی و نزیکەی چل ساڵ خەریکی نووسینی بووە. ھەموو پێشەواکان دانیان پێدا نابوو بە یەکەمی لە ناو ھەموو کتێبەکانی فەرموودەدا لە سەردەمی خۆی و دوای سەردەمەکەی تا سەردەمی ئیمامی بوخاری.
دەربارەی دانەرەکەی
مالیکی کوڕی ئەنەس، (٩٣ک/٧١٥ز – ١٧٩ک/٧٩٦ز)، یەکێکە لە چوار پێشەوا ناودارەکەی سوننە. مەزھەبی مالیکی لە فیقھی سوننەدا ئەگەڕێتەوە بۆی و یەکێکە لە گرنگترین پێشەواکانی فەرموودەکانی پێغەمبەر.
سەرچاوە
پۆل:فەرموودە پۆل:فەرموودەزانی پۆل:کتێبەکانی فەرموودە پۆل:کتێبەکانی ئەهلی سونە و جەماعە
ژرژو شێئادێ
ژرژو شێئادێ شاعیر و نووسەرێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەران بە زمانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی لوبنانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥ پۆل:مردووانی ١٩٨٩ پۆل:شاعیرانی زمانی فەڕەنسی پۆل:خەڵکی ئەسکەندەریە
ڕووپیە
وێنۆک|نەخشەی جیهان بەپێی بەکارهێنانی دراوی ڕووپییە ڕووپیە ناوێکی ناسراوی دراوی وڵاتانی ھیندستان، پاکستان، سریلانکا، نیپال، مۆریس، ئەندەنووسیا، مالدیڤ، وە سیشێل وە پێشتر لە میانمار و ئەفغانستان بەکاردەھات. لەمێژووشدا یەکەم دراو بە ڕووپیا ناوی ھێنراوە لە ٩٠٠ ساڵ بەرلەزایین.
ڕووپییە بەرامبەری دۆلاری ئەمریکی
پۆل:دراوەکانی ئاسیا
سامجیونی بایکجی
پاشا "سامجیون"ی بایکجی (بە هانگۆل: 삼근왕، 삼걸왕، 임걸왕؛ بە ھانجا: 三斤王، 三乞王، 壬乞王)، لە ٤٦٥ی زایینی لەدایکبووە و لە ٤٧٩ی زایینی مردووە، بیست و سێیەم فەرمانڕەوایی بایکجی بوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٤٧٧ز بۆ ٤٧٩ز)بوو. بەپێی سامگووک ساگی کوڕە گەورەی بیست و دووەم پاشا مونجو بوو.
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ٤٦٥ پۆل:مردووانی ٤٧٩ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٥ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی پێنجەم
سپەیس ئێکس کرێو-٣
سپەیس ئێکس کرێو-٣ سێیەمین فڕینی ڕاسپێریی کەشتیی بۆشاییی کرێو دراگۆن و چوارەمین فڕینی پرۆگرامی کارکەرانی بازرگانی بوو. ئەو ڕاسپێرییە لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ لە کاتژمێر ٠٢:٠٣:٣١ی یوو تی سی بە وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی ھەڵدرا.
سونەنی دارمی
سونەنی دارمی (بە عەرەبی) کتێبێکی فەرموودەیە دانراوی شێخی ئیسلام لەسەمەرقەند باوکی محمد عەبدوڵای کوری عەبدوڕەحمانی تەمیمی دارمی ە
سەرچاوە
پۆل:فەرموودە پۆل:فەرموودەزانی پۆل:کتێبەکانی فەرموودە پۆل:کتێبەکانی ئەهلی سونە و جەماعە
میریسێ
میرەسێ (Mîresê، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٦٨ کەس لە ٣٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
زمانی بەرنامەسازی
thumb|چەپ|402px| زمانی بەرنامەسازی یان زمانی پرۆگرامکردن زمانێکی دەستکردە کە داڕێژراوە بۆ ڕاگەیاندنی فەرمانەکان بە ڕەقەکاڵا، بەتایبەتی بە کۆمپیوتەر. زمانەکانی بەرنامەسازی بۆ سازکردنی ئەو بەرنامانەی وا ئاکاری ئامێر کۆنترۆڵ دەکەن بەکار دەبردرێن.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانە بەرنامەسازییەکان
بڕیارنامەی ٧٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: قزاقستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٣٤‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کازاخستان لە ١٩٩٢ پۆل:مێژووی کازاخستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
لووت (ئەندام)
وێنۆک|160px|سیستەمی لووتی مرۆڤ (ناو لووت) وێنۆک|160px|لووتی سەگ، یەکێکە لە ھەستیارترین لووتەکان لە ناو گیانداراندا
لە ڕوانگەی توێکارییەوە بەو زەقییەی دەموچاو کە لە جەستەی مۆرەغەدارەکاندا ھەیە ئەوترێ: لووت یان کەپو. ئەرکی ئەم ئەندامە ھەناسە ھەڵکێشان و ھەناسەدان و ھەروەھا بۆنکردنە لە زۆربەی گیانەوەراندا.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆئەندامی ھەناسە پۆل:سەر و ملی مرۆڤ
کۆکنھۆف
وێنۆک|کۆکەھۆف
کۆکنھۆف گوڵستانێکە لە ھۆڵەندا، لەسەر ڕووبەری ٣٢٠٫٠٠٠ مەتر دووجایە. نزیکەی حەوت ملیۆن گۆزەی گوڵی تێدایە، مێژووەکەی ئەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٦٤١، بەڵام لە ساڵی ١٩٤٩ کراوەتەوە. داھاتی ساڵانەی گوڵ لەم وڵاتە نزیکەی ھەشت ملیار دۆلارە.
لە ٢٠١٥ نزیکەی ١٫٢٠٠٫٠٠٠ کەس سەردانی کردووە کە ٧٥٪ خەڵکی دەرەوەی وڵاتن.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ھەنارەی سەرو
ھەنارەی سەرو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کوولەکە
وێنۆک|کوولەکەی زەرد
کوولەکە یان کەدوو جۆرە سەوزیەکە، کە لە تۆمەکەی و بەرھەمەکەی بۆ خواردن کەڵک وەردەگیرێت.
جۆرەکانی کوولەکە
دوو جۆری تایبەتی کوولەکە بریتین لە:
شوێنی پەیدابوون
بنەڕەتی کوولەکە لە باکووری ئەمریکاوە پەیدا بووە.
سەرچاوەکان
https://web.archive.org/web/20151105195755/http://www.sciencemag.org/content/276/5314/932.abstract
دۆنگسیۆنگی بایکجی
پاشا "دۆنگسیۆنگ"ی بایکجی (بە هانگۆل: 동성왕؛ بە ھانجا: 東城王)، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٥٠١ز مردووە، بیست و چوارەم فەرمانڕەوایی بایکجی بوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٤٧٩ز بۆ ٥٠١ز)بوو. کوڕی گۆنجی، و برا بچووکی بیست و دووەم پاشا مونجو بوو، لە ٤٧٧ز گەڕایەوە لە یاتامۆ بۆ بایکجی دوای بیستنی کە پایتەختی بایکجی کەوتووە.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٥ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی پێنجەم پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٦ەم
پۆمۆریێ
پۆمۆریێ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای بورگاس لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٣٬٦٤١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بورگاس پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ١ەمی پ.ز پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا پۆل:پۆمۆریێ
تۆپی بالە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە
تۆپی بالە لە ساڵی ١٩٦٤ وەک یەکێک لەیارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە پەسەندکرا، بۆ ھەردوو ڕەگەز پیاوان و خانمان. بەڕازیل، ئەمریکا، یەکێتی سۆڤیەت تاکە ھەڵبژاردەن کە مەدالیای زێری ئۆڵمپیادی ھاوینەیان لە یاری بالە بەدەست ھێناوە کاتێک وڵاتەکەی خۆیان میواندای پاڵەوانییەتییەکەی کردووە، لە ھەمانکاتدا بێجگە لەو سێ ولاتە ھەریەکەلە ژاپۆن، پۆڵەندا، ھۆڵەندا، ڕووسیا، فەرەنسا، و یوگۆسلاڤیا مەدالیای زێریان بەدەست ھێناوە. لە خولی تۆپی بالەی خانمان لە ئۆڵۆمپیاد تەنھا چوار ولات توانیویانە لە سەرەتای پاڵەوانییەتییەکە تا ئێستا مەدالیای زێڕ بەدەست بھێنن ئەوانیش بەڕازیل، ئەمریکا، ژاپۆن، کووبا، چین، و یەکێتی سۆڤیەت.
ولاتە بەشداربووەکان
شیکردنەوە
تێبینیەکان
<references group="upper-alpha" />
سەرچاوەکان
پۆل:تۆپی بالە لە ھاوینەی ئۆلۆمپیادەکان پۆل:تۆپی بالە لە بۆنەکانی تایبەت بە وەرزشەکان پۆل:وەرزش لە ھاوینەی ئۆلۆمپیادەکان
تەقتەق
تەق تەق شارۆچکەیەکی خنجیلانەیە سەر بە قەزای کۆیە کەوتۆتە لای ڕاستی زێی بچووک، ٩٠ کیلۆمەتر لە ڕوژھەڵاتی پارێزگای ھەولێر و ٦٠ کیلۆمەتر لە باکووری پارێزگایکەرکووکەوە دوورە.
لە ساڵی ١٩١٨ کراوە بە شارۆچکە لە لایەن حکوومەتی ئەوکاتی عێراقەوە و لە ساڵی ١٩٦٠دا بە بریاری حکومەت بەرێوبەرایەتی شارەوانی تێدا کراوەتەوە. بەڵام لەلایەن رژێمی بەعسەوە لە ساڵی ١٩٨٦ بڕیاری چۆڵکردنی دراوە، لەبەر گرنگی شوێنی جوگرافی وەکو گوندێک بەناوی (عەزیزییە) ماوەتەوە، لە دوای راپەڕینەوەو لە ساڵی ١٩٩٥ لەلایەن حکومەتی ھەرێمی کوردستانەوە دووبارە تەق تەق کراوەتەوە بە شارۆچکە.
سنووری شارۆچکەی تەق تەق بێجگە لە سەنتەری شارۆچکەکە (٢٢) گوند لەخۆدەگرێت، لەو گوندانەی دەکەونە رۆژھەڵاتی شارۆچکەی تەق تەق، بریتین لە گوندەکانی (چۆم حەیدەر، مخەرەس، باغەجنێر، گەرموکی ساتوقەڵا، مەلازیاد، ساتوقەڵا، تەکەلتوو). لە ڕۆژئاوای شارۆچکەکە گوندەکانی (گەرمک، کانی لەلە، ئۆمەرگومبەت و نەحیەی سێگردکان) ھەن. ژمارەی دانیشتووانی زیاترە لە ٢٥ ھەزار کەس، ناوچەیەکی کشتوکاڵی و گەشتیارییە، دەوڵەمەندە بەکانزای نەوت. وە ھەروەھا بووەتە شوێنێکی گرنگ بەھۆی ھەبوونی کێڵگەی نەوتی تەق تەق.
لوی سکوتونێر
لویی سکوتونێر نووسەر و شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥ پۆل:مردووانی ١٩٨٧
خووگ
وێنۆک|خووگێک و توڵەکەی
خووگ یان بەرازی ماڵی (ناوی زانستی: Sus scrofa domestica) گیانلەبەرێکە کە دەستمەۆ کراوە و لەگەڵ مرۆڤدا دەژیێت؛ مرۆڤ لە ئەم ئاژەڵە بۆ گۆشت کەڵک دەگرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:گیانلەبەرە دەستەمۆکان
حەسەن زیرەک
حەسەن زیرەک (٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٢١ لە بۆکان – ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٧٢ لە بۆکان) ھونەرمەند، مۆسیقازان و گۆرانیبێژێکی کورد بوو. بە یەکێک لە بەناوبانگترین ھونەرمەندانی کورد ھەژمار دەکرێت. بەرچاوترین کاری ئەو کۆکردنەوەی گەنجینەیەک لە ھونەری ئاواز و گۆرانیی کوردییە کە بە دەنگی ئەو وتراونەتەوە. حەسەن زیرەک بەھۆی گۆرانییەکانی لە ناو کوردەکانی ڕۆژھەڵات و باشوور ناسراوە. لە ساڵی ١٩٧٢ لە شاری بۆکان، پارێزگای ورمێ کۆچی دواییی کرد و ھەر لەوێش بە خاک سپێردرا.
سەرەتای ژیان
حەسەن زیرەک لە ڕۆژی ٢٩ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٢١ لە مەڵبەندی موکریان لە دایک بووە، شوێنی لەدایکبوونی زۆر ڕوون نییە، بە گوێرەی قسەی خەڵکی شاری بۆکانە و زیرەک لە گەڕەکی قەڵای سەرداری ئەم شارە لە دایک بووە، زۆر کەسیش کە لە نزیکەوە دەیناسن گوندی ھەرمێلە، کە سەر بە شاری سەقزە، بە شوێنی لەدایکبوونی دادەنێن. باوکی ناوی عەبدوڵڵایە و دایکی ئامینی ناو بووە. باوکی لەلای خانانی ئاغای گوندی ھەرمێلە کاری کردووە و لەبەر لێھاتوویی بە زیرەک ناوی دەرکردووە. ناوبراو جگە لە حەسەن دوو کوڕی تری بە ناوەکانی حوسێن و مینە ھەبووە. حەسەن زیرەک لە تەمەنی ژێر دە ساڵیدا لەگەڵ چەند کەس لە دەنگخۆشانی بۆکان لە شایییەکانی ناو شار و گوندەکانی بۆکان گۆرانیی وتووەتەوە. لە حەوت و ھەشت ساڵیدا بەردەستی مسگەری و قاوەچییەتی کردووە و ھەروەھا خزمەتی ماڵە دەوڵەمەندەکانی بۆکانی کردووە. زیرەک ١١ ساڵان دەبێت کاتێک باوکی دەمرێت. لەدوای مردنی باوکی، بنەماڵەکەیان لە دێ بار دەکات و دەچنە شاری سەقز. پاشان دایکی زیرەک شوو دەکاتەوە و ئەمە دەبێتە ھۆی دژواریی زیاتر لە ژیانی ئابووری و کۆمەڵایەتیی زیرەک و خوشک و براکانی. لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا دەگەڕێتەوە ھەرمێلە و لەلای خانانی ئاغای ئەو دێیە بە کارکەر دادەمەزرێتەوە و بۆ درێژەی ژیانی دەست دەکات بە قاوەچییەتی و چاوساغی و بەردەستیی ئاغاوات.
ساڵانی ھەرمێلە و سەقز
ھەر لەو تەمەنەدا دەنگە خۆشەکەی سەرنجی خەڵکی ئەو دێیە بۆ لای خۆی ڕادەکێشێت و ھەموویان ھەوڵی ئەوەیان دەبێت کە زیرەک لە دەنگە خۆشەکەی بێبەشیان نەکات. کاتێک خانان دەبینێت زیرەک دەنگی ئەوەندە خۆشە ئەمجارە زیاتر گرنگی بە ئەو دەدات و ڕێگە دەدات زیرەک بێتە دیوەخان و بە گۆرانی میوانداریی خان بڕازێنێتەوە. لەولاشەوە زیرەکی مێرمنداڵ و دەنگخۆش بۆ بانگھێشتی شەوان و ڕەشبەڵەکی کوڕان و کچانی گوند، و بەزمی شەوانەیان خۆش دەکات. دوای ساڵێک ھەرمێلە و لای ئاغاوات بەجێ دەھێڵێت و ڕوو دەکاتە شار، بە شاگرد لای کەبابچی و وردە کاری تر ژیان دەباتە سەر. ساڵی ١٩٦٠ دێتەوە ھەرمێلە و وەک تفەنگچی لە ماڵی ئاغاوات دادەمەزرێت، و پاشان نێوانی لەگەڵ ئاغا تێکدەچێت و واز لە تفەنگچییەتی و ئازار و ئەزییەتی خەڵک لە پێناو ئاغادا دێنێت و دەچێتە سەقز و دەبێتە شۆفێری مینەخانی ئەردەڵان و لەنێوان سەقز و بانەدا دەست بە کار دەکات.
ئاوارەیی و بەغدا
ڕۆژێک لە ڕۆژان کوڕە جەحێڵەیەکی گوندی قوڕەدەرێ، بە ناوی مەحموود نارنج، بە ئۆتۆمبێلەکەی حەسەن کۆمەڵێک باری دار دەگوازنەوە، لە نزیک گرداییەک ئۆتۆمبێلەکەی حەسەن گڕ دەگرێت و ھاوڕێیەکەی حەسەن لەناو ئۆتۆمبێلەکە دەسوتێت و گیانی لە دەستدەدات. حەسەن لەترسان ڕادەکات و ئاوارە دەبێت تا لە باشوری کوردستان دەگیرسێتەوە. دواتر زیرەک دەگاتە شاری بەغدا و لەوێ بەھۆی چەند کەسێک لە میوانخانەی شومال ئەلکەبیر دادەمەزرێت. لەوێش دەست دەکات بە گۆرانی وتن و لە ماوەیەکی کەمدا بەم ھۆیانە ناوبانگ دەردەکات. چەند کەس لە ناودارانی مۆسیقای کوردی، وەک عەلی مەردان، لە ساڵی ١٩٥٣ زیرەک لەوێ دەبینن و ئەو دەبەنە بەشی کوردیی ڕادیۆ بەغدا و بۆ یەکەم جار دەنگی لە ڕادیۆی کوردیی بەغداد دەبیسترێت و بەم جۆرە مەیدانێکی باش بۆ خۆ نواندنی گۆرانیبێژیی زیرەک پەیدا دەبێت. حەسەن زیرەک لە ماوەی مانەوەی لە بەغدا دەیان گۆرانی تۆمار دەکات، و ئەم گۆرانییانە و ناو و ئاوازی زیرەک بە کوردستاندا بڵاو دەکەنەوە. زیرەک لە ماوەی نزیک بە دە ساڵ مانەوە لە عێراقدا دەبێتە دۆست و ئاشنای زۆر ھونەرمەند و گۆرانیبێژی بەناوبانگی کورد، لە ئەزموون و ڕێنوێنییەکانیان کەڵک وەردەگرێت و سەرنجیان بۆ لای مایە بەھرە ھونەرییە کەم وێنەکەی خۆی ڕادەکێشێت.
گەڕانەوە بۆ ئێران
لە ١٤ی ئابی ١٩٥٨ حەسەن زیرەک گەڕاوەتەوە بۆ ئێران، لەوێ چووە بۆ ڕادیۆی تاران، کرماشان و تەورێز و لەوێوە گۆرانیی خوێندووە. ھەر لەو ساڵەدا لە ڕادیۆی تاران لەگەڵ میدیا زەندی ئاشنا دەبێت و پێکەوە ژیانی ھاوبەش پێک دێنن کە ئاکامی ئەو ژیانە دوو منداڵ بە ناوەکانی مەھتاب(ئارەزوو) و ساکاریان دەبێت. ساڵی ١٩٦٩ حەسەن زیرەک ماڵەکەی دەباتە شاری بانە و لەوێ لە کانی مەلا ئەحمەد چایخانەیەک دادەمەزرێنێت، شانبەشانی ئەو کارەش لە گۆرانیوتن و کاری ھونەری ناوەستێت و لە بەزم و شادی خەڵکدا بەشداری دەکات و بە بۆنەی جۆراوجۆرەوە گۆرانی تۆمار دەکات. پاشان دەچێتە شاری مەھاباد و لە دواکاتەکانی ژیانیشیدا دەچێتە شاری شنۆ. لە شاری شنۆ بە کار و کاسبی ژیان تێپەڕ دەکات. لە ساڵانی ١٩٦٠–١٩٦١ لە شاری سلێمانی لە تیپی شانۆی ھونەرەجوانەکان لەگەڵ سێوەخان و ڕەشۆڵ عەبدوڵڵادا لە شانۆی بووکی ژێر دەواری ڕەش و خەسوو یان ئەژدیھا و تەڕپیر بەشداریی کردووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٧–١٩٦٨ لە شاری سەقز ھۆتێلی سێ ئەستێرەی ھەبووە، کە بۆ خۆی لەوێ گۆرانیی وتووە.
گۆرانییەکان
یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک پشتبەستنی بە گۆرانییە فۆلکلۆرییەکانە. ئەو چاوی بە زۆر ناوچە و مەڵبەندی کوردستان کەوتووە، لێیان ماوەتەوە، لای خەڵکەکەی میوان بووە و ھەڵسان و دانیشتنی لەگەڵیان بووە و لەگەڵ شێوەی ژیانیان و جلوبەرگ و ھەڵسوکەوتیان ئاشنا بووە. ئەو گۆرانییانەی لە خەڵکەوە بیستوویەتی، فێری بووە. ھەرچەندە زیرەک زۆر گۆرانیشی ھەیە کە ھەم ھەڵبەستەکەی و ھەم ئاھەنگەکەی ھی خۆیەتی، زیرەک لە شیعری کوردیش کەڵکی وەرگرتووە. لە ئەو شاعیرانە: نالی، وەفایی، سەید کامیل ئیمامی، کوردی، ئەحمەد ھەردی، پیرەمێرد و ھێمن. زیرەک بۆ وێنە شیعری «شەو»ی سەید کامیل ئیمامی کردووە بە گۆرانی.
حەسەن زیرەک گۆرانیی فارسی و ئازەریی ھەیە، لەو جۆرە گۆرانییانەدا زیرەک ھەڵبەستی کوردیی تێکەڵاو کردوون. «گویلدر» یەکێکە لەو گۆرانییانە کە بە زمانی ئازەری وتوویەتی.
بەشێک لە گۆرانییەکانی:
ھاوڵەنای گۆرانیبێژ
حەسەن زیرەک لەگەڵ زۆر گۆرانیبێژی کورد گۆرانی گوتووە، بۆ نموونە محەممەد ماملێ، مەلا حسێنی عەبدوڵڵازادە، عوسمان بۆکانی، ڕەزا سەقایی، سەید محەمەد سەفایی و ئەحمەد شەماڵ. گۆرانیی «ماڵی بابم بێ وەفا» یەکێک لەو گۆرانییانەیە کە حەسەن زیرەک، محەممەدی ماملێ و مەلا حسێنی عەبدولازادە ساڵی ١٩٥٩ بە یارمەتیی تیپی مۆسیقای کرماشان تۆماریان کردووە. «بەرھەڵبێنە» و «ھەوارە، گوڵم ھەوارە» دوو گۆرانی دیکەن کە زیرەک و محەممەدی ماملێ پێکەوە وتوویانە.