cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بۆچی ناپرسی حاڵم (گۆرانی)
بەیتۆ جان ئەم گۆرانییەی لە سەر پلەی دەنگی ڕێ بە کورمانجی خوێندووە.
پێکھاتە مۆسیقایی
گۆرانیی بۆچی ناپرسی حاڵم لە بواری مەقامدا، سەر مەقامی بەیاتە (تا رادەیەکیش ڕوو بە دەشتی دەڕوات) و لە بواری ریتمیشەوە، چوار زەربییە (چوار چوارم).
بەشی یەکەمی ئەم گۆرانییە (٢ زەربی سەرەتایی) بە تەواوی لە سەر بەیاتە و بەشی ئەوجەکەشی دەڕواتە سەر دەشتی.
شارستانی ئارتۆیس
شارستانی ئارتۆیس پارێزگاییەکی مێژوویی ژێر شانشینی فەڕەنسا بوو کە لەلایەن دووکەکانی بورگندی بەرێوە دەبردرا لە ١٣٨٤ تاوەکوو ١٤٧٧-٨٢، و ویلایەتێک بوو سەربە ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم لە ١٤٩٣ تا ١٦٥٩.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دامەزراوەکانی ١٢٣٧ لە ئەورووپا پۆل:دامەزراوەکانی دەیەی ١٢٣٠ لە فەڕەنسا پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی ١٦٥٩ی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم پۆل:شارستانەکانی پێشووی فەڕەنسا پۆل:پارێزگاکانی پێشووی فەڕەنسا پۆل:حەڤدە پارێزگاکە پۆل:ویلایەت و مەڵبەندانەی لە سەدەی ٩یەم دامەزراون
تیۆریی تەقینەوە گەورەکە
بیردۆزی تەقینەوە گەورەکە سیتکەمێکی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە لە لایەن چەک لۆری و بیڵ پرادی دروستکراوە، کە لەگەڵ ستیڤن مۆلارۆ وەک بەرهەمهێنەری جێبەجێکار خزمەتیان کردووە، کە هەموویان وەک سەرنووسەر خزمەتیان کردووە. لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ لەسەر سی بی ئێس بۆ یەکەم جار پەخشکرا، و لە ١٦ی ئایاری ٢٠١٩، بە ٢٧٩ ئەڵقە بەدرێژایی ١٢ وەرز، هەڵوەشێنرایەوە.
نمایشەکە لە سەرەتادا سەرنجدەخاتە سەر پێنج کەس کە لە پاسادینای کالیفۆرنیا دەژین: لێۆنارد هۆفستادتەر (جۆنی گالیکی) و شێڵدۆن کووپەر (جیم پارسۆنز) کە هەردووکیان فیزیکزانن لە کاڵتیچ، کە هاوبەشی شوقەیەک دەکەن؛ و پێنی (کاڵی کوکۆ)، گارسۆنێک و ئەکتەرێکی بەهیوا لە شوقەی بەرامبەر دەژی؛ و هاوڕێ سەیروسەمەر و شەرمەزارە کۆمەڵایەتییەکانی لیونارد و شێڵدۆن و هاوکارەکانیان، ئەندازیاری فڕۆکەوانی هۆوارد وۆڵۆویتز (سیمۆن هێڵبێرگ) و ستێرفیزیک ڕاج کووسراپاڵی (کوناڵ نەیار). لەگەڵ کاتدا، هەندێک کەسایەتی پاڵپشتیکەر بۆ سەرەکی بەرزکرانەوە، زانای مێشک ئەیمی فەرەح فۆوڵەر و (مایەم بیالیک) زیندەوەرزانی ورد بێرنەدەیت ڕۆستێنکۆوشکی (مێڵیسا ڕاچ) و خاوەنی دووکانی کتێبی کۆمیک ستوارت بڵووم (کێڤن سوسمان) دەگرێتەوە.
نمایشەکە لە بەرامبەر ستۆدیۆی بینەر تۆمارکراوە، و لەلایەن ستۆدیۆکانی تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕازەرز و بەرهەمهێنانەکانی چەک لۆری بەرهەمهێنراوە. بەسەرداچوونەوەی تێکەڵی وەرگرت بۆ وەرزی یەکەمی، بەڵام لەگەڵ وەرزی دووەم و سێیەمدا زیاتر ئەرێنی وەرگرت. لەگەڵ ئەوەی بەسەرداچوونەوەی تیکەڵی هەبوو، حەوت وەرزەکان لەنێو دە باشترین لە نرخاندنی کۆتایی وەرزەکاندا نرخێنرا، لە کۆتاییدا گەیشتە ژمارە ١ی یازدە وەرزەکانی. زنجیرەکە ١٠١١ بۆ ٢٠١٤ بۆ خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم بۆ باشترین زنجیرەی کۆمیدی پاڵێورا و خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم بۆ باشترین ئەکتەر لە زنجیرەیەکی کۆمیدی چوار جار بۆ پارسۆنز بردەوە. لە کۆتاییدا، زنجیرەکە حەوت خەڵاتی ئێمی لە ٤٦ پاڵاوتن بردەوە. پارسۆنز هەروەها گۆڵد گڵۆبی بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەر لە زنجیرەیەکی مۆسیقی یان کۆمیدی لە ٢٠١١دا بردەوە. لە ٢٠١٧دا، زنجیرەکە زنجیرەیەکی پێشەکی بەرهەمهێنا، شێڵدۆنی بچووک، کە لەسەر کەسایەتییەکەی پاسۆنز شێڵدۆن کووپەر دروستکرا و هەر لەسەر سی بی ئێس پەخشکرا. پایڵتێکی جیاواز بۆ وەرزی تەلەڤیزیۆنی ٢٠٠٦-٠٧ بەهەمهێنرا بەس پەخشنەکرا.
بەرهەمهێنان
ئەڵقەی پایڵتی زنجیرەکە لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ بۆ یەکەم جار پەخشکرا. ئەمەیان دووەم پایڵت بوو بۆ نمایشەکە بەرهەمبهێنرێت. شێوەی پایڵتە پەخشنەکراوە لە پایڵتەکە جیاوازبوو. تەنها کەسایەتی سەرەکی کە لە هەردوو پایڵتەکەدا مانەوە لێۆنارد هۆفستادتەر (جۆنی گالیکی) و شێڵدۆن کووپەر (جیم پارسۆنز)، کە لەسەر شێڵدۆن لێۆنارد ناوینراوە، کە کەسایەتییەکی گەورەی تەلەڤیزیۆنی بوو وەک بەرهەمهێنەر و دەرهێنەر و ئەکتەر. کەسایەتییەکی لاوەکی، ئەلیسیا (ڤێنی واتسۆن جۆنسۆن)، لە دیمەنی سەرەتایی هەردوو پایڵتەکە دەرکەوت کە بەشێوەیەکی گشتی وەک خۆی مایەوە. پایڵتی یەکەم دوو کەسایەتی مێینەی سەرەکی تێدابوو - کەیتی، "ژنێکی ڕەقی جادەی خاوەن جێگیرییەکی ناوەکی لاواز" (لەلایەن ئەکتەری کەنەدی ئەماندا واڵاش ڕۆڵەکەی گێڕدرا)، و جیڵدا، هاوکارێکی زانا و هاوڕێی کەسایەتییە سەرەکییە نێرەکان (لەلایەن ئایریس باهر ڕۆڵی گێڕدراوە). شێڵدۆن و لێۆنارد کەیتی دوای جیابوونەوە لە هاوڕێ کوڕەکەی دەبینن، و بۆ هاوبەشیکردنی شوقەکەیان بانگی دەکەن. بینەرەکانی تاقیکردنەوە نەرێنییانە وەڵامی کەیتییان دایەوە، بەڵام شێڵدۆن و لێۆناردیان خۆشویست. پایڵتی یەکەم گۆرانییە سەرکەوتووەکەی تۆماس دۆڵبی «کوێری کردم بە زانست» وەک گۆرانی کردنەوە بەکارهێنا.
لەگەڵ ئەوەی پایڵتی یەکەم هەڵنەگیرایەوە، بەڵام دروستکەرەکانی هەلی دروستکردنەوەی و بەرهەمهێنانی پایڵتێکی تریان پێدرا. ئەکتەرە ماوەکانیان هێنا و نمایشەکەیان بۆ شێوەی کۆتایی ڕێکخستەوە. کەیتی بە پێنی (کاڵی کوکۆ) گۆڕی. پایڵتەکەی یەکەم جار هەرزگیز بە فەرمی بڵاونەکرایەوە، بەڵام لەسەر ئینتەرنێت ئاڵوگۆڕ کرا. لە پێشکەوتنی نمایشەکەدا، چەک لۆری وتی «ئێمە پێش دەوری دوو ساڵ و نیو 'پایڵتی تەقینەوە گەورەکەمان' کرد، وە خراب بوو … بەڵام دوو شتی سەرنجڕاکێش هەبوو بە نایابی کاری دەکرد، ئەویش جۆنی و جیم بوو. ئێمە شتەکەمان بە تەواوەتی نووسیەوە، و دواتر بە کاڵی و سیمۆن و کوناڵ پیرۆزکراین». دەربارەی ئەوەی کا ئایە جیهان پایڵتە سەرەتاییەکە دەبینێت لە دەرچوونی دیڤیدیی داهاتوو، لۆری وتی «واو، ئەوە شت دەبێت. دەبینین. شکستەکانت پیشان بدەن...»
پایڵتی یەکەم و دووەم لەلایەن جەیمس بورۆز دەرهێنرا، بەڵام لەگەڵ نمایشەکەدا بەردەوام نەبوو. پایڵتی دووەمی نوێکراوە بووە هۆی داواکردنی ١٣ ئەڵقە لەلایەن سی بی ئێس لە ١٤ی ئایاری ٢٠٠٧. پێش پەخشکردنی لەسەر سی بی ئێس، ئەڵقەی پایڵتەکە لەسەر دووکانی ئای تیونز بە بەلاش پەخشکرا. نمایشەکە بۆ یەکەم جار لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ پەخشکرا، و لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ بە ٢٢ ئەڵقە هەڵگیرایەوە. نمایشەکە لە بەرامبەر نمایشی زیندوو تۆمارکرا، نمایشەکە لەلایەن ستۆدیۆکانی تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕازەرز و بەرهەمهێنانەکانی چەک لۆری بەرهەمهێنراوە. بەرهەمهێنان لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧دا لەبەر مانگرتنی سەندیکای نووسەرانی ئەمریکا وەستا. دوای نزیکەی سێ مانگ، لە ٤ی شوباتی ٢٠٠٨دا، زنجیرەکە بۆ ماوەیەکی کورت بە زنجیرەی بەخێربێیت بۆ کاپتن گۆڕدرا. لە کۆتاییدا زنجیرەکە لە ١٧ی ئازاری ٢٠٠٨ لە کاتێکی زووتردا گەڕایەوە، و لە کۆتاییدا تەنها ١٧ ئەڵقە بۆ وەرزی یەکەم بەرهەمهێنرا.
دوای تەواوبوونی بایکۆتەکە، نمایشەکە بۆ وەرزی دووەم هەڵگیرایەوە، لە وەرزی ٢٠٠٨-٢٠٠٩ پەخشکرا، و لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ لە هەمان کاتی پێشتر دەستی بە پەخشکردن کرد. لەگەڵ زیادبوونی نرخاندنەکان، نمایشەکە بۆ دوو ساڵ لە وەرزی ٢٠١٠-٢٠١١ لە ٢٠٠٩دا نوێکرایەوە. لە ٢٠١١دا، نمایشەکە بۆ سێ وەرزی تر نوێکرایەوە. لە ئازاری ٢٠١٤دا، نمایشەکە دیسانەوە بۆ سێ ساڵی تر لە ڕێگەی وەرزی ٢٠١٦-١٧ نوێکرایەوە. ئەمە دووەم جار بوو نمایشەکە بۆ سێ ساڵ نوێبکرێتەوە. لە ئازاری ٢٠١٧دا، زنجیرەکە بۆ دوو وەرزی تر نوێکرایەوە، و گەیاندییە کۆکراوەی ١٢ وەرز، و بە درێژایی وەرزی تەلەڤیزیۆنی ٢٠١٨-١٩ پەخشکرا.
شارستانی بورگندی
شارستانی سەربەخۆی بورگندی شارستانێکی سەردەمی سەدەی ناوین بوو (لە ٩٨٢ بۆ ١٦٧٨)ی سەربە ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم. بەشێوەیەکی مێژویی ناوچەکە لەژێر شانشینی بورگندی دامەزراوە. دواتر دەچێتە ژیر شانشنی فرانکەکان.
تیۆریی تەقینەوە گەورەکە
بەرهەمهێنان
زۆرێک لە ئەکتەرانی بیردۆزی تەقینەوە گەورەکە پێشتر لە سیتکەمی ڕۆزان بەیەکەوە بەژداریان کردبوو، کە جۆنی گالیکی، و سارا گیڵبێرت، و لوری مێتکاف (کە ڕۆڵی دایکی شێڵدۆنی گێڕا) و میگن فای (کە ڕۆڵی دایکی بێرنەدەیتی گێڕا). هەروەها، لۆری لە چەند وەرزێکی زنجیرەکەدا نووسەر بوو.
ڕاوێژکاری زانست
دەیڤد ساڵتزبێرگ، پڕۆفیسۆرێکی فیزیا و ئەستێرەناسی لە زانکۆی کالیفۆرنیا، بەسەر سیناریۆ چوویەوە و گوفتوگۆ و هاوکێشەی بیرکارییانە و وێنەی هێڵکاری وەک پاڵشتیکەر پێشکەش کرد. بەپێی بەرهەمهێنەری جێبەجێکار/یەکێک لە دروستکەرەکان بیڵ پرادی «ئێمە لەسەر پێدابی کارێکی ڕاستەقینە شێڵدۆن کار دەکەن کە ئەو بە درێژایی وەرزی [یەکەم] خەریکی شیکارکردنی بێت تا بەرەوپێشتوونی ڕاستەقینە لە دەستەی بەڕێوبردن هەبێت … ئێمە زۆر قورس کارمان کرد تا زانستەکە بەڕاستی وەربگرین.» دەیڤد ساڵتزبێرگ، کە لە فیزیادا دکتۆرای هەیە، وەک ڕاوێژکاری زانست بۆ شەش وەرز خزمەتی کرد و ئامادەیی هەموو تۆمارکردنێک بوو. ئەو سیناریۆی پێشکەشنەکراوی دەبینی کە زانیاری زانستی پێویستبوو بۆی زیادبکرێت، پاشان ئاماژەی بۆ هەڵەی نووسەرەکان دەبرد، کە خۆشیان زانستیان دەزانی. ئەو زۆربەی کات لە تۆمارکردن پێویست نەبوو مەگەر زۆرێک لە زانست، بەتایبەتی بۆ بۆردە سپییەکە، تێیدابێت.
ساڵتزبێرگ هەندێک جار پێویستی بە یارمەتی دەبوو لە زیندەزانی لە مایەم بیالیک، کە دکتۆرای لە زانستی دەماردا هەیە.
گۆرانی دەستپێک و کۆتایی
باندی بەیرنەیکد لەیدیس کەنەدیی ئاڵتەرنەتڤ ڕۆک گۆرانی دەستپێک و کۆتایی نووسی و تۆماریکرد، کە تێیدا مێژوو و  دروستبوونی گەردوون و زەوی تێدایە. لۆری و پرادی داوایان لە گۆرانیبێژی سەرەکی ئێد ڕۆبەرتسۆن کرد گۆرانی دەستپێک و کۆتایی بۆ نمایشەکە بنووسێت دوای ئەوەی بەرهەمهێنەرەکان ئامادەی ئاهەنگێکی باندەکەبوون لە لۆس ئانجلەس. بەڕێکەوت، ڕۆبەرتسۆن کتێبی تەقینەوە گەورەکەی سیمۆن سینگ خوێندبووە، و لە ئاهەنگێکدا دەربارەی ڕاستی گەردوون بەشێوەی ئازادی ڕاپ لەسەری دووا. دوای ماوەیەکی کورت لێی لۆری و پرادی پەیوەندیان پێوەکرد و داوای نووسینی گۆرانی دەستپێکیان لێ کرد. لەبەر ئەوەی پێشتر دەربارەی نووسینی گۆرانی بۆ فیلم و نمایش پێی وترابوو، بەڵام بە ڕەتکردنەوەی تەواو دەبوو لەبەر ئەوەی بەرهەمهێنەرەکان گۆرانی هونەرمەندانی تریان بەدڵدەبوو، ڕۆبەرتسۆن تەنها ئەو کاتەی دەزانێت کە لۆری و پرادی تەنها بەویان وتووە ڕازی دەبێت.
٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧دا، گۆرانییەکە بە تەواوی (١ خولەک و ٤٥ چرکە) بە بازرگانی دەرچوو. لەگەڵ ئەوەی هەندێک لاپەڕەی نافەرمی ناوی گۆرانییەکە بە «مێژووی هەموو شتێک» تۆمار دەکات، بەرگی هونەریی بۆ دیاریکردنی ناونیشانەکە بە «گۆرانی دەستپێکی بیردۆزی تەقینەوە گەورەکە» دیاری دەکات. مۆسیقایەکی ڤیدیۆیی هەروەها لە ڕێگەی تایبەتمەندی تایبەت لەسەر دیڤیدییەکی تەواوی وەرزی چوارەمی زنجیرەکە و بلو رەی دەرچوو. گۆرانی دەستپێکەکە خرایە ناو سەرکەوتوترین ئەلبوومی باندەکە، سەردان لە دوێنێ و ڕۆژی پێشتری، لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١١ دەرچوو. لە ئەیلوولی ٢٠١٥دا، تی ئێم زێد چەند بەڵگەنامەیەکی دادگای ئاشکراکرد تێیدا دەردەکەوێت ستیڤن پەیج، ئەندامێکی پێشووی باندەکەی ڕۆبەرتسۆن، لەسەر گۆرانییەکە داوای بەرزکردۆتەوە، دەڵێت بەڵێنی لە ٢٠٪ لە داهاتەکانی پێدراوە، بەڵام ڕۆبەرتسۆن بۆخۆی هەڵگرتووە.
مووچەی ئەکتەرەکان
بۆ سێ وەرزی یەکەم گالیکی و پارسۆنز و کوکۆ، سێ کەسایەتی سەرەکیی وەرزەکە، بۆ هەر ئەڵقەیەک ٦٠.٠٠٠$ وەرگرت. مووچەکەیان بۆ وەرزی چوارەم بۆ ٢٠٠.٠٠٠$ بەرزبووەوە، پاشان تا سێ وەرز بۆ هەر وەرزێک ٥٠.٠٠٠ تر چووە سەر موچەکەیان، تا لە وەرزی حەوتەمدا گەیشتە لوتکە بە ٣٥٠.٠٠٠$ بۆ ئەڵقەیەک. لە ئەیلوولی ٢٠١٣دا، بیالیک و ڕاوچ دانوستانیان لەسەر ڕێکەوتنەکانیان لە ٢٠١٠ەوە کردەوە. لە ڕێکەوتنە کۆنەکانیاندا، هەر یەکێک لێیان ٢٠.٠٠٠-٣٠.٠٠٠$ بۆ ئەڵقەیەک دەست دەکەوت، لە کاتێکدا لە ڕێکەوتنە نوێکاندا دووقاتیان وەردەگرت، و بە ٦٠.٠٠٠$ دەستیان پێکرد، تا گەیشتنە کۆتاییی ڕێکەوتنەکە بە ١٠٠.٠٠٠$ بۆ هەر یەکێکیان، هەروەها لەگەڵیدا زیادکردنی ساڵی نوێی لەسەر بێت.
لەگە گەیشتن بە وەرزی حەوتەم، گالیکی و پارسۆنز و کوکۆ ٠.٢٥ی پارەی پشتەوەی زنجیرەکەیان وەردەگرت. پێش ئەوەی بەرهەمهێنانی وەرزی هەشتەم دەست پێبکات، سیانەکە لەگەڵ هێڵبێرگ و نەیار دەیانویست ڕێکەوتنەکەیان نوێ بکەنەوە، لەگەڵیدا گالیکی و پارسۆنز و کوکۆ ١$ میلیۆنیان دەویست بۆ ئەڵقەیەک، هەروەها پارەی زیاتری پشتەوەیان دەویست. ڕێکەوتنەکان لە سەرەتای ئابی ٢٠١٤دا واژووکران، و بە سێ ئەکتەرە سەرەکییەکە بۆ هەر ئەڵقەیەک نزیکەی ١$ میلیۆن پێدان بۆ سێ ساڵ، و ئەگەری ئەوەش هەبوو بۆ چوار ساڵ درێژبکرێتەوە. ڕێکەوتنەکە هەروەها پارچەی گەورەتا لە نمایشەکە، و خەڵاتی گۆرانی، ڕێکەوتنەکانی بەرهەمهێنان، و قوڵبوونەوە بەرەو کۆتایییەکانی پشتەوە دەگرێتەوە. هێڵبێرگ و نیار هەروەها توانیان بەسەر ڕێکەوتنەکانیاناد بچنەوە، بۆ هەر ئەڵقەیەک ژمارەیەکی شەش ڕەقەمی وەرگرن، بۆ نزیکەی ١٠٠.٠٠٠ بۆ ئەڵقەیەک بەرزبووەوە کە لە ساڵانی پێشوودا وەریان دەگرت. دووەکە، کە دەیانویست موچەکەیان لەگەڵ گالیکی و پارسۆنز و کوکۆ یەکسان بکەنەوە، واژوویان لەسەر ڕێکەوتنەکە کرد دوای ئەوەی ستۆدیۆکە هەڕەشەی نووسینی کەسایەتی نوێ لە دەرەوەی زنجیرەکە کرد ئەگەر ڕێکەوتنەکە پێشهاتنی کاتی بەرهەمهێنانی وەرزی هەشتەم واژوو نەکرێت. لەگەڵ هاتنی وەرزی دەیەمدا، هێڵبێرگ و نیار گەیشتنە ١$ میلیۆن بۆ ئەڵقەیەک کە لەگەڵ گالیکی و پارسۆنز و کوکۆ یەکسان بوونەوە لەبەر ڕێکەوتنەکەیان لە ٢٠١٤دا.
لە ئازاری ٢٠١٧دا، پێنج کەسایەتی سەرەکی (هێڵبێرگ و نیار و گالیکی و پارسۆنز و کوکۆ) لە سەدا ١٠ی مووچەکەیان کەمکردەوە تا ڕێگەبدەن بیالیک و ڕاچ داهاتەکەیان زیادبکات. ئەمە هێڵبێرگ و نیار و گالیکی و پارسۆنز و کوکۆ خستە نزیکەی ٩٠٠.٠٠$ بۆ ئەڵقەیەک، و لەگەڵیدا گالیکی و پارسۆنز و کوکۆ ڕێکەتنەکانی تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕازەرز وەردەگرت. لەگەڵ گەیشتن بە کۆتاییی نیسان، بیالیک و ڕاچ ڕێکەوتنیان بە ٥٠٠.٠٠٠$ بۆ ئەڵقەیەک واژوو کرد. ڕێکەوتنەکە وای مووچەی دوانەکە کرد لە ١٥٠.٠٠٠-٢٠٠.٠٠٠$ بۆ ئەڵقەیەک زیادبکات بۆ ئێستای.
زانست
زۆربەی زنجیرەکە سەرنج دەخاتە سەر زانست، بەتایبەتی فیزیا. هەر چوار کەسایەتییە سەرەکییە نێرینەکانی زنجیرەکە لە کاڵتیچ کار دەکەن و لە ئیشی پەیوەندیدار بە زانستەوە کار دەکەن، هەروەها بێرنەدەیت و ئەیمی لە بواری زانستیدا کار دەکەن. زۆربەی کات کەسایەتییەکان دەربارەی بیردۆزی زانستی یان هەواڵەکان (بە تایبەتی لەسەرەتای دەستپێکردنی ئەڵقەکاندا) گاڵتە دەکەن و گاڵتەی زانستی دەکەن.
زانست هەروەها تێکەڵی ژیانی ڕۆمانسیی کەسایەتییەکان دەبێت. لێزڵی لە لێۆنارد جیادەبێتەوە کاتێک لێۆنارد لە پشتی سێڵدۆن دەگرێت لە بارەی بیردۆزی تەزوو لەباتی کێشکردنی ئەڵقەی گەردیلەیی. کاتێک لێۆنارد لەگەڵ شێڵدۆن هاوار و رافدا بۆ بەستەڵەکی باکوور دەڕۆن بۆ گەشتێکی زانستی، لێۆنارد و پێنی ناچار دەبن لێکدوور بکەونەوە ئەمەش کاتێک پەیوەندییەکەیان بەرەوپێشتوون پیشان دەدات. ئەو کاتەی بێرندایت گرنگی بە کارەکەی لێۆنارد دەدات، هەر یەکێک لە هاوارد و پێنی ئیرەیی دەیانگرێت، هاوارد ڕووبەڕووی لێۆنارد دەبێتەوە و پێنی داوای فێرکردنی فیزیا لە شێڵدۆن دەکات. هەروەها شێڵدۆن و ئەیمی بۆ ماوەیەک پەیوەندییەکەیان کۆتایی پێهێنا لەبەر وتووێژێک لەسەر ئەوەی کام بوواریان بەرزترە.
میدیای "نێرد"
هەر چوار کەسایەتییە سەرەکییەکە برسی خەیاڵی زانستی و فەنتازیان، ئاشقی کتێبە کۆمیکسەکانن و کۆکەرەوەی کەلوپەلی سەیروسەمەرن.
ستار ترێک، بابەتێکی بەناوبانگی ناو زنجیرەکەیە، شێڵدۆن بەهێزانە هۆگری کەسایەتی سپۆکە، ئەوەندە کە دەستەسڕێکی واژووکراوی لێۆنارد نیمۆی وەک دیاری چەژنی کریسمەس لەلایەن پێنییەوە پێیدرا ئەو نقوومی وروژان و سووپاسگوزاری دەبێت («من دی ئێن ئەی لێۆنارد نیمۆیم لایە؟!»). ئەکتەرانی ستار ترێک: زە ئۆرجیناڵ ستۆری ویڵیام شەتنەر و جۆرج تاکی دەرکەوتنیان ئەنجامدا، لێۆنارد نیمۆی وەک دەنگی کەسایەتییە خۆشەویستەکەی شێڵدۆن میستەر سپۆک دەرکەوت. ئەکتەرانی ستار ترێک: نەوەی دواتر برێنت سپینەر و لێڤار بورتۆن وەک خۆیان دەرکەوتن، وێڵ وێتۆن وەک کەسایەتییەکی خۆی بۆ نمایشەکە گەڕایەوە. لێۆنارد و شێڵدۆن چەند جارێک بە زمانی کڵینگۆن قسەیان کردووە.
هەروەها سەرسامبووانی جەنگی ئەستێرەکان و باتڵستار گالاکتیکا و دکتۆر ھو هەن، و جەیمس ئێڕڵ جۆنز و کاری فیشەر و ماڕک هامیڵ دەرکەوتنی میوانیان ئەنجامدا. لە ئەڵقەی «بڵاوبوونەوەی ترسی باڵنە»دا، کاتێک دواخستنێک لە سەیرکردنی ستار ترێک لەسەر بلە رەی ڕوودەدات، هاورد ناڕەزای دەردەبڕێت و دەڵێت «ئەگەر زوو سەیری نەکەین، جۆرج لوکاس دیسانەوە دەیگۆڕێتەوە» (مەبەستی گۆڕانکارییەکانی لوکاسە لەسەر فیلمەکان). لە «لادانی تڕۆڵە گەرمەکە»دا، کاتی ساکۆفی باتڵستار گالاکتیکا وەک کچی خەونەکانی هاورد دەرکەوت. کەسایەتییەکان حەزوئارەزووی جیاوازیان هەیە بۆ زنجیرەکان، وەک پیاهەڵدانی شێڵدۆن بۆ فایەرفڵای و ناڕەزای بۆ حەزی لێۆنارد بۆ بابیلۆن ٥. بۆ خەیاڵیش، چوارەکە بە بەردەوامی ئاماژە بۆ فیلمەکانی شای ئەنگوستیلەکان و هاری پۆتەر دەکەن. هەروەها هاورد دەتوانێت سیندرەین قسە بکات، کە یەکێک لە دوو زمانی ئێلڤێژی فیلمەکانی شای ئەنگوستیلەکانە.
ڕۆژانی چوار شەممە «ڕۆژی کتێبی کۆمیکس»ی گروپەکەیە، لەبەر ئەوەی لەم ڕۆژەدا حەفتانە کتێبی کۆمیکسی نوێ بڵاودەبێتەوە. ئەو دوکانەی کۆمیکەکان کە ئەوان بۆی دەچن لەلایەن هاوڕێ نێردەکەیان ستوارت بەڕێودەبرێت. لە هەندێک لە بۆنەدا، کەسایەتییەکان جلی کەلتووری پۆپیان لەبەرکرد، کە فلاش و ئاکوامان و فرۆدۆ باگنز و سووپەرمان و باتمان و سپۆک و دکتۆرەکە و گرین لانتێرن و تۆر دەگرێتەوە. کاتێک گرەوێک لەگەڵ ستوارت وێڵ وێتۆندا دەدۆڕێنن، گروپەکە ناچار دەکرێن وەک ژنی پشیلە و وەندەر ومن و کچی شەمشەمەکوێرە و سووپەرگێرڵ جل لەبەر بکەن. دی سی کۆمیکس ڕایگەیاند کە، بۆ ڕیکلامکردن بۆ کۆمیکەکانی، کۆمپانیاکە سپۆنسەری شێڵدۆن دەکات کاتێک تی شێرتی گرین لانتێرنی لەبەرە.
چەند جۆرێک یاری جیاواز پێشکەش کرا، و هەروەها ئاماژەی بۆ کرا، لە زنجیرەکەدا (نموونە: وۆرد ئۆف وەرکرافت، و هێلۆ، و ماریۆ، و دۆنکی دۆنگ و هیتر)، تێیدا یارییە فەنتازیاکانی وەک میستیک وارلۆردس ئۆف کا (کە لە ٢٠١١دا بوو بە ڕاستی) و بەرد-وەرەقە-مەقەست بە شێوەی خۆیان دەگرێتەوە.
ئازادیی ھەڵبژاردن
ئازادی ھەڵبژاردن توانایی مرۆڤە لە ھەڵبژاردن لە نێوان پێشنیارەکانی بەردەمی یان چۆنیەتی کاردانەوەی لە شوێنێکی تایبەتدا بە بێ ئەوەی کە بکەوێتە ژێر کاریگەری ئایین، کۆمەڵگا یان سروشت.
تیۆریی تەقینەوە گەورەکە
دایکی هاورد
لەو گرتانەی لە ماڵی هاورد تۆمارکراوە، لەگەڵ دایکە کەم بینراوەکەی مامەڵە دەکات (لەلایەن کارۆڵ ئان سوسی ڕۆڵی دەنگی گێڕدرا) لە ڕێگەی هاوارکردن لە ژوورێکەوە بۆ ژوورێکی تر. لەگەڵ کەسایەتییەکانی تردا هەر بەم شێوەیە مامەڵە دەکات. ئەو وینە بڵاوەکەی دایکێکی جوولەکە دەداتەوە، وەک نازدانە زیادەکەی بە هاورد یان هەستپێکردنی بە تاوان کاتێک هاورد کێشەی بۆ دروست دەکات. ئەو پشت بە هاورد دەبەستێت، کاتێک بەیانیان داوای یارمەتی لێ دەکات بۆ قژە دەستکردەکەی و مکیاجەکەی. هاورد، بەڕۆڵی خۆی، بە دایکییەوە خۆی بەستۆتەوە، تا ئەو ڕادەی گۆشتی بۆ لەت دەکات، بۆ لای پزیشکی ددان دەیبات، جلەکانی بۆ دەشوات و «سزا»ی دەدات کاتێک بۆ ماوەیەک لە دەرەوە دەمێنێتەوە. تا هاوسەرگیری هاورد لەگەڵ بێرنەدەیت لە کۆتایی وەرزی پێنجەمدا، وای لە دایکی نێۆنارد کە پزیشکێکی دەروونی بوو کرد پێشبینی ئەوە بکات جۆرێک لە نەخۆشی هەبێت، و شێڵدۆن پەیوەندییەکەی ئەو دووانە بە ئۆدیپ ناو دەبات. لە وەرزی ٨دا، دایکی هاورد لە کاتی خەتنیدا دەمرێت، کە هاورد و ستیوارد لەناودەبات، کە بۆ ماوەیەک لەگەڵ دایکی هاورددا دەژیا.
ئازادیی ھەڵبژاردن
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کردەوە پۆل:ھۆدارێتی پۆل:خواناسی پۆل:مێتافیزیک پۆل:فەلسەفەی ئەخلاق پۆل:فەلسەفەی ئایین
تیۆریی تەقینەوە گەورەکە
ئەسانسۆری بینای شوقەکەیان
لەو بینایەی شێڵدۆن و لێۆنارد و پێنی (دواتر ئەیمی) دەژین، ئەسانسۆرەکە بە درێژایی زۆربەی زنجیرەکە ئیشی نەدەکرد، و کەسایەتییەکانی ناچار دەکرد قادرمە بەکاربهێنن. گوفتوگۆ لە نێوان کەسایەتییەکاندا لە کاتی قادرمەکاندا نزیکەی هەموو ئەڵقەکان ڕوو دەدات، زۆربەی کات وەک گواستنەوە لە نێوان دیمەنە درێژەکان خزمەت دەکات. لە ئەڵقەی وەرزی سێیەم «جێبەجێکردنی قادرمە»دا ئەوە دەرخرا کە ئەسانسۆرەکە لە کاتی جێبەجێکردنی لێۆنارد تاقیکردنەوە لەگەڵ سووتەمەنی ساروخ شکا. لە ئەڵقەی پێش کۆتایی زنجیرەکە، ئەسانۆرەکە دەست بە ئیش دەکاتەوە، کە شێڵدۆن تووشی هەندێک دوودڵی دەکات، تا ئەوەی بۆ دەرکەوت کە ئەسانسۆرێکی چاککراو واتە «حاڵەتی کوۆ».
ئازادیی ھەڵبژاردن
سەرچاوەکان
پۆل:فەلسەفەی ژیان
تیۆریی تەقینەوە گەورەکە
پێشوازیکردن
300px|right|thumb| لیجنەی بیردۆزی تەقینەوە گەورەکە لە کۆمیک کۆن ٢٠٠٨
پێشوازی ڕەخنەگران
لەگەڵ ئەوەی پێشوازیکردنی نێودەوڵەتی تێکەڵبوو، نمایشەکە بەردەوامبوو لە وەرگرتنی پێشوازی ئەرێنییانە. کۆکراوەی بەسەرداچوونەوەی ڕاتن تۆمەیتۆز ڕایگەیاند لە ٨١٪ ڕەزامەندیان لە ڕەخنەگرانەوە وەرگرتووە. لەسەر مێتاکریتیک، زنجیرەکە بووە خاوەنی ٦١ لە ١٠٠، کە لەسەر ٢٧ بەسەرداچوونەوە لە ڕەخنەگرانەوە ئامادەکراوە، و بە گشتی بەسەرداچوونەوەیەکی ئەرێنییە. لە ٢٠١٣دا، تیڤی گاید زنجیرەکەی بە #٥٢ لە لیستەکەی بۆ باشترین زنجیرەکانی مێژوو نرخاند.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بیردۆزی تەقینەوە گەورەکە پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕۆز بەرھەمیھێناوە پۆل:بەرنامەکانی سی بی ئێس پۆل:کلتووری گەمژە پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی بلیمەتەکان پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە وەسفی دەنگییان تێدایە
فڕۆکەخانەی ناوخۆییی قورەیات
فڕۆکەخانەی قورەیاتی ناوخۆیی فڕۆکەخانەیەکی ناوخۆییە و نزیکەی ١٠ کم لە پارێزگای قورەیاتی ناوچەی جەوفەوە دوورە و دەکەوێتە باکووری شارەکەوە. لەساڵی ١٩٨٦ کراوەتەوە. بە ٣ قوناغ گەشەی پێدراوە. نوێترین دیزاین و ئەندازیاری بیناسازی بینیوە.
پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی
گیلدان
گیلدان دێیەکە لە گوندستانی سیروان، لە نەوسوود شارستانی پاوە، پارێزگای کرماشان، ئێران.
پیاوی جاڵجاڵۆکەی سەرسووڕھێنەر (کۆمیک)
وێنۆک پیاوی جاڵجاڵۆکەی سەرسووڕھێنەر زنجیرە کتێبێکی کۆمیکی ئەمریکییە، سووپەرھیرۆی سەرەکی کۆمیکەکانی ماڕڤڵ سپایدەرمان وەک پاڵەوانی سەرەکییە تێیدا. بەھۆی ئەوەی لە بەردەوامی سەرەکی پاشکۆکەکە بوو، لە ساڵی ١٩٦٣ وەک گۆڤارێکی دەوری دوو مانگانە دەستی بە بڵاوکردنەوە کرد، بە خێرایی زیادکرا بۆ مانگانە، و بە بەردەوامی بڵاودەکرایەوە، لەگەڵ پچڕانێکی کورت لە ساڵی ١٩٩٥، تا بەرگی دووەمی بە فەرمانی ژمارە دانانی نوێ لە ساڵی ١٩٩٩. لە ساڵی ٢٠٠٣ زنجیرەکە گەڕایەوە بۆ ڕیزبەندی ژمارەدان لە بەرگی یەکەم. ناونیشانەکە ناوبەناو دوو ھەفتە جارێک بڵاوکراوەتەوە، و مانگانە سێ جار لە ساڵی ٢٠٠٨ تا ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە. کەسایەتی سپایدەرمان بۆ یەکەمجار لە فیلمی Amazing Fantasy #15 دەردەکەوێت (ڕێکەوتی بەرگی ئابی ١٩٦٢). زنجیرەکە بەم بڵاوکراوە ھەڵوەشایەوە، بەڵام پێشوازی لە کەسایەتییەکە ئەوەندە ئەرێنی بوو کە گۆڤارێکی نوێ بەناوی پیاوی جاڵجاڵۆکەی سەرسووڕھێنەر لە ڕێکەوتی ئازاری ١٩٦٣ بڵاوکرایەوە. کەسایەتییەکە لەلایەن نووسەر و سەرنوسەر ستان لی لەگەڵ ھونەرمەند و ھاوگرافەر ستیڤ دیتکۆ دروست کراوە. ئەو دووانە لە ساڵی (١٩٦٣ تا ١٩٦٦) ٣٨ ژمارەیان بڵاوکردەوە، دیکتۆ دوای ژمارەی سی و ھەشتەم (#٣٨) ئەو پڕۆژەیەی بەجێھێشت کە پێکەوە ھەیانبوو، لەکاتێکدا ستان لی وەک نووسەری ژمارە تا ژمارەی ژمارە ١٠٠ بەردەوام بوو. دوای ئەمەش زۆرێک لە نووسەر و ھونەرمەندان بەدوای یەکدا کەوتوون بۆ ئەوەی کۆمیکی مانگانەی سەرگەرمییەکانی یەکێک لە ناسراوترین پاڵەوانەکانی گەردوونی مارڤێڵ لە قاڵب بدەن.
گیلدان
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی پاوە
پیاوی جاڵجاڵۆکەی سەرسووڕھێنەر (کۆمیک)
جاڵجاڵۆکەی سەرسووڕھێنەر گرنگترین و نوێنەرترین کۆمیکی مانگانەی ئەم داستانەیە، و تاکە کۆمی کە کە کەسایەتی پیاوی جاڵجاڵۆکەی ھەبووە تا "پیتەر پارکەر پیاوی جاڵجاڵۆکەی سەرسووڕھێنەر لە ساڵی ١٩٧٦. زۆربەی کەسایەتی و خراپەکارەکانی ئەم داستانە لێرەدا بە سپایدەرمان ناسێنراون، و لەوێدا ڕووداوە سەرەکییەکانی چیرۆکەکە ڕوودەدەن. بڵاوکراوەکە بەردەوامە لە کارکردنی بێ پچڕان تا #٤٤١ (تشرینی دووەمی ١٩٩٨) کاتێک مارڤێڵ کۆمیکس لەژێر #١ی بەرگی ٢ (کانوونی دووەمی ١٩٩٩) دووبارە نمایشی دەکاتەوە، بەڵام لە ٤٠ ساڵەی سپایدەرمان، ئەم قیستە نوێیە گەڕایەوە بۆ ژمارەدانانی کۆن، بەردەوامە لەژێر بڵاوکردنەوە ژمارە ٥٠٠ لە ژمارەی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣. ساڵانی یەکەمی کارەکە، لەژێر نووسینی ستان لی و ستیڤ دیتکۆدا ژیانی مەدەنی پیتەر پارکەر دەگێڕنەوە، ھەرزەکارێکی گەنج کە بەختی خراپ بوو بەڵام ھەمیشە لە دۆخێکی باشدا بوو و پیشەی سەرەتایی خۆی وەک سپایدەرمان بوو. پارکەر ژیانی خۆی وەک سپایدەرمان لەگەڵ کارەکەی وەک فۆتۆگرافەرێکی ئازاد بۆ ڕۆژنامەی دەیلی باگڵ (لەژێر سەرنووسەری خۆبەزلزان جەی جۆنا جەیمسۆن) دەجووڵێنێت بۆ ئەوەی بتوانێت خۆی و خاڵۆزا مەی بژیێنێت. لە ھەمان کاتدا پارکەر ناچار بوو مامەڵە لەگەڵ دوژمنایەتی خەڵک بەرامبەر بە سپایدەرمان و دژایەتی ھاوپۆلەکانی فلاش تۆمپسۆن و لیز ئالان لە قوتابخانەی ئامادەیی میدتاون بکات، لە ھەمان کاتدا ھەوڵی دەدا ڕۆمانسییەتێکی بەدبەخت لەگەڵ سکرتێری جەیمسۆن، بێتی برانت دەستپێبکات. لی و دیتکۆ بە گرنگیدان بە کێشەکانی ڕۆژانەی پارکەر، سووپەرھیرۆیەکی داھێنەریان دروست کرد، کە بە کەموکوڕییەکانی و نەبوونی متمانەی خۆی، بوو بە یەکەم سووپەرھیرۆی پێشەنگی ھەرزەکاران نەک ھاوکارێکی ئاسایی.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمیکەکانی سوپەرهێرۆ
پیاوی جاڵجاڵۆکەی ئیتاڵی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
وێنۆک
پیاوی جاڵجاڵۆکەی ئیتاڵی فیلمێکی گاڵتەئامێزی ئوستراڵیە، لە فیلمە ئەکشن و سەرگەرمییە ئیتاڵییەکانی ساڵانی شەست و حەفتاکانە، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٧ لە یوتیووب بڵاوکرایەوە. فیلمەکە کە بە مەبەستی "فیلمێکی ئیتاڵی ونبوو"ە لەلایەن کۆمپانیای ئەلروگۆ ئینتەرتەینمەنتەوە، کە کۆمەڵەیەکی فیلمسازی ئوستراڵیە و لەلایەن داریۆوە پێکھێنراوە. ترەیلەرێک بڵاوکرایەوە، دواتر فیلمێکی تەواو درێژکرا کە لە دە ئەڵقەی بچووک پێکھاتبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧
سێنترۆپۆلیس ئینتەرتەینمێنت
سێنترۆپۆلیس ئەنتەرتینت کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانی فیلمە کە لە ساڵی ١٩٨٥ بە بەرھەمھێنانی فیلمی سێنترۆپۆلیس لەلایەن دەرھێنەری فیلمی ئەڵمانی ڕۆلاند ئیمریچ و بەرھەمھێنەری فیلمی ئەمریکی دین دیڤلین دامەزراوە. لە ساڵی ٢٠٠١، کۆمپانیاکە کۆمپانیایەکی لاوەکی داس وێرک ئەی جی بوو.
مێژوو
لە ساڵی ١٩٩٦ ئیمریچ ستۆدیۆی کاریگەری تایبەتی سێنترۆپۆلیس دەستپێکرد بۆ دابینکردنی کاریگەری ڤی ئێف ئێکس بۆ وێنە جووڵاوەکەی. لە ساڵی ٢٠٠١ داخرا.
لە ساڵی ١٩٩٧، ستۆدیۆ بەشی تەلەڤیزیۆنی خۆی دەستپێکرد سەنترۆپۆلیس تیڤی یەکەم بەرھەمی سەردانکەر، نمایشێک کە لە فۆکس.
لە ساڵی ١٩٩٨، سێنترۆپۆلیس ڕێکەوتنێکی لەگەڵ سۆنی پیکێنس ئینتەرتینمنت بۆ بەرھەمھێنانی وێنە جووڵاوەکان بۆ ستۆدیۆکەی.
دین دیڤلین، ھەرچۆنێک بێت لە کۆتایدا لە ساڵی ٢٠٠١ بەجێی ھێشت بۆ پێکھێنانی ئەلکتریک ئینتەرتەینمنت. کارەبا بۆی ماوەتەوە و گەشەی تەواو کردووە لەسەر ئەو فیلمانەی کە گەشە دەکات، لەوانە ھەشت قیچی قاچی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا پۆل:لۆس ئانجلەس پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٨٥ پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٥ لە کالیفۆرنیا
سیاوگەر
سیاوگەر (Siyawger، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٨ کەس لە ١١ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
پۆرتۆ نۆڤۆ
پۆرتۆ نۆڤۆ پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی بنینە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٢ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٢٢٣,٥٥٢ کەس بووە.
نیوو برۆکتن، ئەلاباما
نیوو برۆکتن (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی کۆفی، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬١٤٦ کەس بووە. ڕووبەری ٢٠٫٧٢ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٥٥٫٣١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پۆرتۆ نۆڤۆ
پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٦یەم پۆل:پۆرتۆ نۆڤۆ
نیوو برۆکتن، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
پێگی مایڵی
پێگی مایڵی خانمەئەکتەر و نووسەرێکی ئەمریکییە. ئەو ڕۆڵی یاریدەدەری گێڕاوە لە فیلمەکانی وەک Alice، The Little Princess، Bandits، The Back-up Plan، و Primary Colors. ڕۆڵی دۆریس دریسکۆڵی گێڕاوە لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی وێبیی شتە نامۆکان. ناسراویشە بۆ کارەکانی لە ڕیکلامە بازرگانییەکاندا، کە پێکدێن لە ڕیکلامێکی تەلەڤیزیۆنی بۆ کرسمەس بۆ چیریۆس کە تیایدا ڕۆڵی داپیرەیەکی گێڕاوە.
ژیانی تایبەتی
مایڵی دوا ناوەندی ست جینی لە ١٩٥٩ تەواوکردووە کە تێکەڵبوو لەگەڵ شانۆدا، و زانکۆی ست جۆنی تەواوکردووە لە ١٩٦٣ بە بڕوانامەیەکی ئەدەب. لە ١٩٧٥ دا ماستەری مرۆیی بەدەستھێنا لە زانکۆی نیویۆرک.
تەلەڤیزیۆن
مایڵی بە میوان بەژداربووە لە چەندەھا زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی وەک Boy Meets World، Liv and Maddie، NYPD Blue، Big Love، Monk، Mike & Molly و Six Feet Under. ئەو ڕۆڵێکی یاریدەدەری گێڕاوە لە فیلمی تەلەڤیزیۆنی ١٩٩٨ی Winchell.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
زانکۆی پرینستۆن
وێنۆک|چەپ|250px زانکۆی پرینستۆن (بە ئینگلیزی: Princeton University)، زانستگایەکی گشتیە لە شاری پرینستۆن، پارێزگای نیوجێرسیی ویلایەتە یەکگرتووەکان. زانکۆی پرینستۆن کە ساڵی ١٧٤٦ی زایینیدا بینا نراوە و ئێستا زانکۆی جیاوازی ھەیە و نزیک بە ھەشت ھەزار کەس خوێندکاری لە لقە جۆراوجۆرەکانی زانستدا وەکوو ئەندازیاری، پزیشکی، یاسا و ھونەردا ھەیە. فیزیکزانی مەزن ئەلبەرت ئاینشتاین لە ساڵانی چلدا لە زانکۆی پرینستۆن وانەی وتوە.
ئەحمەد موختار جاف
ئەحمەد موختار بەگی جاف (١٨٩٨-١٩٣٥) شاعیر و سیاسەتوانی ناوداری کورد بوو.
ژیان
ناوی ئەحمەدی کوڕی وەسمان پاشای گەورەی جافە، کوڕی محەممەد پاشا کوڕی کەیخەسرەو بەگ کوڕی سلێمان بەگ کوڕی عەبدوڵڵا بەگی کوڕی تاھیر بەگی جافە و ناوی دایکیشی عادیلە خانمە کە لە زەبر و زەنگ و رامیاری دا بەناوبانگ بووە. ساڵی ١٨٩٨ لە ھەڵەبجە لەدایکبووە. ئەحمەد موختار بەگ بە لێکدانەوەی ئەبجەدی دەکاتە ١٣١٦ی کۆچی کەبریتییە لە مێژووی لەدایکبوونی و بۆیە ئەو ناوە نراوە.
وەسمان پاشای باوکی و مەحمود پاشای باوکی کە ھەردووکیان میر و لە سەرۆکە ھەرە گەورەکانی خێڵی جافانن، لە لایەن سوڵتانەکانی عوسمانی یەوە پایەو ناوبانگی (پاشا) یەتیان دراوەتی.
ھەرچەندە دەرچووی قوتابخانەو خوێندنگا باڵاکان نەبووە، بەڵام مرۆڤێکی زیرەک و وردبین بووە. بێجگەلەزمانی کوردی، فارسی و تورکی و عەرەبی و کەمێکیش ئینگلیزی زانیوە. تەنانەت بەزمانی فارسی چەند ھەوڵێکی شیعریی ھەیە، خۆی و تاھیر بەگی برای بەدوو شاعیری گەورەی کورد دەژمێردرێن. ئەم شاعیرە بەتوانایە لە ھەموو بوارەکاندا شیعری وتووە و ھەڵبەستە نیشتمانییەکانی لەریزی پێشەوەی ھەڵبەستە نیشتمانییەکانی سەرەتای سەدەی ڕابردوو دادەنرێن.
ئەو ھەستیارە پایەبەرزە بەھۆی فێربوونی ئەو زمانانەوە دەروازەی ھەموو جۆرە ھونەرێکی وێژەیی بە جارێکی لەسەر کرایەوە. ئەحمەد موختار بەگ لاوێکی جوانچاک و سووروسپی و مووزەرد و چاوشین و شۆخ و شەنگ و رووخۆش و دەم بە پێکەنین و باڵابەرز و تەڕپۆش و دڵتەڕبووە، ھەروەکو لە مەیدانی ئازایەتی و ھۆشیاری و زرنگی و سوارچاکی و راوسەیران و نیشانەئەنگاوتندا پاڵەوانێکی ناسراوبووە لە کۆڕی جوامێری و یاریکاری و دەستی ھەژاران گرتن و دڵنەرمی و بەزەیی و نان بدەیەتی و خێرەمەندی و جوامێریش دا بێ ھاوتابووە.
ئەحمەد موختار بەگ لەبەرئەوەی لەبنەماڵەیەکی دەسەڵاتدار و بەناوبانگی جافە، تێکەڵی ڕامیاری و کاروباری دەوڵەتیش بووە. لەڕووی کۆمەڵایەتییەوە کەسایەتییەکی خۆشەویست و خێرەومەند بووە. لە تەمەنی ٢٠ ساڵیدا ھاوسەری بۆخۆی خوازتوە و لە ١٩٢٢دا بووە بە قائیمقامی ھەڵەبجە، لە ١٩٢٤دا کرا بە نوێنەر و لە کۆڕی دامەزراندنی دەوڵەتی عێراقی و لە (مەجلسی) نوێنەراندا تا ساڵی ١٩٣٥.
لە ٦ی شوباتی ١٩٣٥ و لە تەمەنی ٣٨ ساڵیدا کە لەسەر چۆمی سیروان بە کەڵەکی دەپەڕیەوە لە لایەن چەند ناپاکێکی دڵ و دەروون رەقەوە کوژرا، و تەرمەکەی لە تەنیشت گۆڕی تاھیر بەگی لەگوندی عەبابەیلێی نزیکی ھەڵەبجە بە خاک سپێردرا.
ئەحمەد بەگ دوو کوڕ و سێ کچی لە پاش بەجێ ماوون، ناوی کوڕە گەورەکەیان غاندی و بچووکەکەیان ئەفراسیاب بەگە، و کچێکیشی بە ناوی شەمسە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:جاف پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨ پۆل:مردووانی ١٩٣٤ پۆل:کوردەکانی عوسمانی
ئیرلەند
ناوی وڵات
ئەم حکومەتە لە ١٩٢١ تا ١٩٣٧ بە حکومەتی ئازادی ئیرلەند (Irish free state) ناسراوە و لە ١٩٣٧ەوە تا ١٩٤٩ «ئێرە» (Éire) ناوی فەرمی بووە. لە ١٩٤٩ەوە «کۆماری ئیرلەند» ناوی ڕەسمییە و بە ھێنانی وشەی کۆمار، لە باکووری ئیرلەند کە بەشێک لە خاکی شانشینی یەکگرتووە جیادەکرێتەوە. ھەندێ جار بە شێوەی نافەرمی «باشووری ئیرلەند» (Southern Ireland) ئەوترێ.
لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان «ئیرلەند» و لە باشووری کوردستان «ئێرلەندا» ی پێ دەوترێ.
دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ئیرلەند ٤,٦٧٧,٣٤٠ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٠٦ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٥.٦ ساڵە. ھەروەھا ٦٣ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین. ە وڵاتی ئێرلەندا دانیشتوانێکی چڕی لە خۆ گرتوە کە زۆرینەیان (کاسۆلیک) مەزهەبن
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ئەورووپای باکووری پۆل:ئیرلەند پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:کۆمارەکان پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٢ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٩ پۆل:وڵاتانی ئەوروپای باکوور
بڕیارنامەی ١٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دووبەرەکیی سنووری یۆنان و ئەڵبانیا و ھەروەھا بولگاریا و یووگسلاڤیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٨۷‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئالبانیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لە ١٩٤٦ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٤٦ پۆل:بولگاریا لە ١٩٤٦ پۆل:یۆنان لە ١٩٤٦
سووڕی بڕایتۆن
سووڕی بڕایتۆن (بە ئینگلیزی:Brayton cycle) کە سووڕێکی سیرمۆداینەمیکیە بە ناوی زانای ئەمریکی(جۆرج برایتۆن)ناونراوە کە دۆزرەوەی سووڕەکەیە پرۆسەکەیە کە تیایدا باسی بزوێنەری گەرمی پەستان نەگۆر دەکات لە بنەڕەتدا مەکینەی برایتۆن دوو جۆرە پستنی بە کاردەهێنا کە دووجۆر بوون پستنی کۆمپرێسەر و پستنی سوتان بەڵام لە ئێستادا مەکینەی تۆڕباینی گاز و مەکینەی فسقێنەری هەوایی ئەوان زیاتر ئێستا لەسەر بنەمایی برایتۆن کار دەکەن وە لە بنەرەتدا بزوێنەری برایتۆن لەسەر سیستەمی داخراوە بووە بەڵام لە ئێستادا لەسەر سیستەمی کراوە بەکاردێت هەروەها لە کۆندا وەکو شیکەرەوەی سیرمۆداینەمیک بەکاردەهات.
'''شێوازی کارکردنی بزوێنەری برایتۆن: ''' بزوێنەری برایتۆن لە سێ بەش پێکهاتووە یەکەم کۆمپێسەر(compressor)دووەم ژووری تێکەڵکەر(mixing chamber) سێیەم ئیکسپاندەر(expander) ئەوە بزوێنەری برایتۆنی کۆن بوو بەڵام لە ئێستادا بزوێنەری برایتۆن لە جۆری تۆرباینە هەرچەندە برایتۆن پستنی دروست کرد.
کە شێوازی و میکانیزمی بەم شێوە بوو کە هەوا لەدەرەوە دێتە ناو پستنەکە بەهۆی کۆمرێسەرەوە دەپەستێورێ پاشان هەوای پەستێنەراو بەناو ژووری تێکەڵکەر دەروات و کەلەوێدا سوتەمەنی زیاد دەکرێت دواتر هەوای پەستێنراو لەگەڵ سوتەمەنیەکە تێکەڵ دەکرێت دەچێتە بەشی سوتان لە بەشی ژووری سوتان دەسوتێت و ووزەی پێویست بەدەست دێت ئەوە وادەکات هەوای گەرم و بەرهەمەکانی تری سوتان بڵاوبێنەوە لەناو پستەنەکە یان سلیندەرەکە.
خولی برایتۆنی نموونەی لە چوار پرۆسەی سەرەکی پێکدێت:
دووەم: پرۆسەری پەستان هاوتا ( isobaric process)  کەتیایدا هەوای پەستێنراو بەناوی چەمبەری سوتاندا دەروات کەتیایدا سوتەمەنیەکە دەسوتێندرێت و هەوایەکە گەرم دەکات
سێیەم : پرۆسەی گەرمی هاوتا (isentropic process)  هەوای گەرمکراو پەستێنراو ووزەی لێ دەردەچێت بەڵاودەبێتەوە بەناو تۆرباینەکە
چوارەم : پرۆسەی پەستان هاوتا isobaric process) دوبارە گەرم کردنەوەی هەوا
چۆنیەتی زیادکردنی ووزەی بەرهەم هاتوو لە خولی برایتۆن:
رێگای یەکەم: پرۆسەی چەند بارە گەرم کردنەوەی هەوا کەتیایدا هەوایە سوتاوەکە بەناو زنجیرەکەیە تۆربایندا تێپەڕدەبێت پێشە ئەوەی بەرەو هەوای دەرەوە بەتەقێتەوە کە سودی هەیە بۆ زیادکردنی ووزەی بەرهەم هاتوو لەوانەیە هەتا ١٠٠٠ پلەی سیلیزی زیاد بکرێت بەهۆی پرۆسەی دوبارە گەرم کردنەوە لەوانەیە زیان بە کانزای پێکەهاتوی چەمبەرەکە بگەینێت رێکاری تر دۆزراوەتەوە کە پێی دەلێن ( thrust nozzle )  لە جیاتی تۆرباین بەکاردێت کەوا دەتوانێت بەرگەی هەتا ٢٠٠٠ پلەی سیلیزی بگرێت بەڵام ئەم کردارە سوتەمەنی زیاتر دەوێت.
رێگای دووەم : بەهۆی پرژاندنی ئاو بۆ ناو کۆمپرێسەرەکە کە بارستەی شلەی رۆشتوو زیاد دەبێت بەمەش ووزەی بەرهەم هاتوو زیاد دەکات لەناو کۆمپرێسەرەکە وە پلەی گەرمی زیاد دەکات بێگومان ئەمە لە کۆمپرێسەری دووەم ئەو کردارە روودەدات
رێگاکانی زیاد کردنی چوستی برایتۆن سایکڵ:
رێگای دووەم: بەزیاد کردنی گەرمی ئەگەر خولی برایتۆن پەستان کەم بکەینەوە پلەی گەرمی زیاد بکەین ئەوە گازی دەرچوو لە قۆناغی کۆتایی تۆرباینەکە گازەکە لەوانەیە گەرمتر دەبێت لە قۆناغی سەرەتای لەو حاڵەتەدا دەبێت ئاڵوگۆڕکەرێکی بەکاربێت بۆ گواستنەوەی وزەی گەرمی لەگازی دەرچوو بۆ کۆمرێسەری سەرەتا پێش ئەوەی بچێتە ناو ژووری سوتان بەمەش ووزەت گەرمی گوزراو دوبارە بەکاردێتەوە ئەمەش دەبێتە هۆی زیادکردنی چوستی ئەمەش رێگایەک لەدوبارە بەکارهێنانەوەی گەرمی ریسایکڵ. recycle ئەمەش سنوردارە وەکو رێگاکەی پێشوو چونکە گواستنەوەی گەرمی لە  دەرچەی چوونە دەرەوە بۆ دەرچەی چونەژوورەوە لە بنەرەتدا چوستی کەم دەکات هەرچەندە ئامانجی ئێمە ئەوەیە کە چوستیەکەی زیاد بکات چونکە زیاد بوونی گەرمی هەواکە کۆمرێسەرەکە زیاتر ماندوو دەکات بەس ئەمە زیاتر بۆ ئەو مەکینانەی کە هایدرۆجین بەکاردێنن سەرکەوتووترە.
غوڵامڕەزاخان ئەرکەوازی
ژیان
وادەردەکەوێ دوا قۆناغی ژیانی ئەرکەوازی دوور لە مەڵبەندی خۆی لە وڵاتی ئاوارەیی بووبێ و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردبێ. سەرچاوە وا دەگەیەنێ ھاوڕێیانی تەرمی مردوویان گواستبێتەوە عێراقی ئەو سەردەمە کە لە ژێر دەسەڵاتی عوسمانی بوو و لە شاری نەجەف ناشتبێتیان و گۆڕی نادیارە وەکو ھەموو ئەوانەی لە نەجەف و کەربەلا دەنێژرێن. ساڵی مردنی ئەرکەوازی بە ڕوونی نازاندرێ، ئەگەر شەست تا حەفتا ساڵ ژیابێ دەبێ لە نێوان ساڵانی(١٨٤٤-١٨٣٤)دا کۆچی دوایی کردبێ، دکتور مارف خەزنەدار لە کتێبی مێژووی ئەدەبی کوردی، ساڵی (١٨٤٠)ی بۆ کۆچی دوایی شاعیر بە ڕاست زانیوە.
شیعری ئەرکەوازی
شاعیری کوردی گۆرانزەمین سەید ساڵحی نیعمەتوڵڵاھی ماھیدەشتی(١٩٠٧-١٨٣٤) لە بابەت ئەرکەوازییەوە دەڵێ:
شیعری ئەرکەوازی بەشێکە لەو شیعرەی تایبەتمەندی و ئەدگاری تایبەتی خۆی ھەیە، ڕەنگدانەوەی شێوازی ئەدەبی گۆرانییە کە زمانی ئەدەبی کوردیی لە ڕابردوو بووە. شیعری غوڵامرەزا ئەرکەوازی ئیلامی دەچێتە خانەی شیعری شاعیرانی وەک خانای قوبادی و میرزا شەفیعی کولیایی ئەردەڵانی.
شیعری ئەرکەوازی لە ڕووی کێش و قافیەوە ساکار و سادەیە؛ وەکو شیعری ھەموو شاعیرانی شێوازی گۆرانی لە کوردستاندایە. کێشی خۆماڵی دە بڕگەیییە، بە زۆری وەستانێک لە ناوەڕاستدا ھەیە (- - ب --/ ب ب ب - -)، لە ڕووی قافیەوە جووت قافیەیە(مەسنەوی=موزدەویج) (اا، ب ب، ج ج..) ھەندێک جار شاعیر یاری بە قافیە دەکا.
ناوەڕۆکی شیعری ئەرکەوازی
شیعری ئەرکەوازی لە ڕووی ناوەڕۆکەوە بەسەر ئەم مەبەستانەدا دابەش دەکرێ:
ئەم بابەتە شیعرییە لە لای ئەرکەوازی لە بەرھەمی ئەدەبیدا لە ھەموو بابەتەکانی تر زۆرترە، دەتوانرێ بە شاعیری موناجات لە ئەدەبی کوردیدا ناو ببرێ و گەورەترین موناجاتنامەی ئەدەبی لە زمانی کوردیدا ھی ئەوە. لەم بابەتە شیعرە ٢٤ لیریکی ھەیە، ھەمووی دەکاتە ٦١٠ دێڕە شیعر. سەرچاوەی بنچینەیی ئەم جۆرە شیعرەی قورئان و حەدیس و قسەی ئیمام عەلی و ڕووداوی مێژوو و چیرۆکی ئەفسانەیی و زانیاری لە بابەت ئیسلامەوەیە.
ئەرکەوازی دوو شیعری ماتەمنامەی ھەیە بۆ ئەحمەدخانی کوڕی گوتووە کە کۆچی دواییەکەی کارێکی زۆری تێ کردووە. شیعرەکانی بە ناوی «باوەیاڵ»ەوەن. باوەیاڵ ناوی شاخێکی نزیک مەڵبەندی لەدایکبوونی شاعیرە، ئەرکەوازی لە موناجاتە پرسەنامەکەیدا ڕوو دەکاتە باوەیاڵ و گوتوبێژی لەگەڵدا دەکات.
«غوربەت» ناوی لیریکێکی شاعیرە، وێنەی ڕاستەقینە و نموونەی ڕەنگدانەوی ڕۆژانی مەینەتی ئاوارەیی و بەندیخانەیە.
دیوانی ئەرکەوازی دوو پارچە غەزەل دەور دەکاتەوە بە ناوی «زلێخام شوران» و «زلێخام ژ چین». ئەم دوو بەرھەمە لە غەزەلی ئاسایی ئەم جۆرە شیعرەی ئەدەبی کوردی ناچنە دەرەوە، بەڵام ئەوە ھەیە گومانیان لێ دەکرێ کە شیعری شاعیر بن، چونکە مەبەستەکانی دیکەی ئەرکەوازی لە غەزەل و دڵداری و ماچومووچ دوورن، کەچی لەگەڵ ئەوەشدا شێوازی ئەم دوو غەزەلە لەوە دەکا لە بەرھەمی ئەم شاعیرە بژمێرین.
نموونەیەک لە شیعری ئەرکەوازی
وە باوەیاڵ دیم
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی ئیلام پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٠ پۆل:مردووانی ١٨٣٩ پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری پۆل:شاعیرەکانی کوردیی گۆرانی پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏ پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٥ پۆل:مردووانی ١٨٣٤ پۆل:شاعیرانی کورد
زانکۆی کێیسێن
زانکۆی کێیسێن ((恵泉女学園大学, کێیسێن جۆگاکویێن دایگاکو)  زانکۆییەکی تایبەتی ژنانە لە تاما لە شاری تۆکیۆ لە ژاپۆن، لە ١٩٨٨ دامەزراوە زانکۆکە پەیوەندیدارە لەگەڵ قوتابخانەی کێیسێنی کچانی گەنج کە لە ١٩٢٩ لەلایەنی میچی کاوای دۆزراوەتەوە، سکرتێری نەتەوەی یەکێتی ژنانی کریستسیانی ژاپۆنی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکانی ژنان لە ژاپۆن پۆل:زانکۆ و کۆلێژە تایبەتەکان لە ژاپۆن پۆل:زانکۆی کێیسێن پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٨ لە ژاپۆن پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان لە تۆکیۆ ‏ پۆل:دامەزراوە پەروەردەییەکان کە لە ١٩٨٨ دامەزراون
ئەپارتاید
100px|thumb|left|ئاپارتاید؛ دژی ڕەش پێستەکان موزێنبێرگ ١٩٨٥ ئاپارتاید (بە ئینگلیزی: Aparteid) بە شێوەیەک لە دڕندانەترین شێوەکانی جیاوازیی ڕەگەزایەتی دەڵێن. بریتییە لە سیاسەتی جیاوازیی ڕەگەزپەرستییانە، کە ڕەگەز پەرستەکانی ئەفریقای باشوور لە دژی زۆربەی دانیشتووان کە ڕەش پێست و ھیندن لەو وڵاتە بە کاریان دەھێنا.
ئەو شوێنانەی کە بە زۆر بۆیان دیاری دەکرێت تیایا نیشتەجێ بکرێن توانای لێ دەرچوونیان نابێت. تەنانەت پێداویستییەکانی ژیانیان بۆ دابین ناکرێت.
لە ئەنجامی ڕاپەڕینی خەڵک و ھەروەھا ھەڵوێست و کرداری خەڵک و دەوڵەتە پێشکەوتووەکانی وڵاتانی ئاسیا و ئەفریقا، ئاپارتاید بە شتێکی نائاسایی ناسراوە، دەزگای نەتەوە یەکگرتووەکان چەند جارێک ئاپارتایدی بە کرداری دژی مرۆڤ داناوە، بەڵام بە ھۆی سیاسەتی دەوڵەتە ئیمپریالیستەکانەوە - کە خۆی لە خۆیدا ڕیشەو سەرچاوەی ڕەگەز پەرستییە - لە زۆربەی ئەو شوێنانەدا کە دەسەڵاتیان تیا ھەیە ئەم سیاسەتە نالەبارە بەردەوامە و کاری پێدەکرێت.
کەسایەتی ناسراو
لە ساڵی ١٩٦٢ ماندێلا گیرا و لە تەمەنی ٧٢ ساڵی دا ئازاد کرا و دیسان دەستی بە چالاکی بۆ وەرگرتنی مافی مرۆڤایەتی خەڵکی ئەفریقای باشوور کردەوە.
ئەو جار اف. دەبلیو. دیکلێرک سەرۆک کۆماری ئافریقای باشوور لە گەڵ ماندێلا دانیشت و پاش ساڵێک کۆنگرەی نەتەوەیی ئافریقای باشوور سەر کەوت و نلسۆن ماندێلا بە سەرۆک کۆماری ئەفریقای باشوور ھەڵبژێردراو سیاسەتی ئاپارتاید لەو وڵاتە لاچوو.
سەرچاوەکان
پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور پۆل:ڕەگەزپەرستی پۆل:ئەفریقای باشوور لە دەیەی ١٩٦٠ پۆل:ئەفریقای باشوور لە دەیەی ١٩٧٠ پۆل:ئەفریقای باشوور لە دەیەی ١٩٨٠
تیۆریی ئەگەر
وێنۆک|250px تیۆریی ئەگەر بە توێژینەوەی ڕووداوە ئیحتمالییەکان لە ڕوانگەی بیرکاری دەوترێت. بە دەستەواژەیەکی تر تیۆریی ئەگەر بەو لقەی بیرکاری دەڵێن کاری شیتەڵکاری ڕووداوە ھەرەمەکییەکانە. ئەگەر ھەڵسەنگاندنی ئەوەیە کە ڕەنگە چۆن حاڵەتێک ڕوو بدات یان شتیک دروست بێت. ئەگەر لە نێوان "٠" (واتە بەھیچ چەشنێک ڕوو نەدات) و "١" (بە یەقین ڕوو بدات) دایە.
کورتەمێژوو
بیردۆزی ئەگەر لە سەدەی حەفدەھەم لەسەر دەستی زانایانی بیرکاری بلێز پاسکاڵ و فێرما و بیرکارە فەڕانسەوییەکان و کریستیەن ھویگنسی زانای ھۆلەندی سەری ھەڵدا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:تیۆریی ئەگەر
زریانی خولگەیی
وێنۆک|زریانی خولگەیی
زریانی خولگەیی سیستەمێکی زریانییە کە لە ھەوا پێک ھاتووە و بە دەوری خۆی دەخولێت.
سەرچاوەکان
پۆل:دیاردە سروشتییەکان پۆل:کارەساتەکانی ئاووھەوا
فڕۆکەخانەی ناوخۆییی دەوادمی
↵فڕۆکەخانەی دەوادمی ناوخۆیی یان فڕۆکەخانەی ئەمیر سەلمان بن عەبدولعەزیزی ناوخۆیی فڕۆکەخانەیەکی ناوخۆییە و نزیکەی ٢٥ کم لە پارێزگای دەوادمیی ناوچەی ڕیازەوە دوورە. لەسەردەمی شا فەھدی کوڕی عەبدولعەزیزی ئال سعود و لەساڵی ٢٠٠٣ کراوەتەوە. ڕووبەرکەی نزیکەی ٣٦ کم٢.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ڕیاز پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی
تاھیر بەگی جاف
تاهیر بەگی جاف یان تایەر بەگی جاف ( ۱۸۷٥ – ١٩١٨) شاعیرێکی کلاسیکی کوردە. ئەو برای ئەحمەد موختار جاف و کوڕی عادیلە خانم و عوسمان بەگی جافە. تایەر بەگ خوێندنی ئەو سەردەمەی لە ھەڵەبجە تەواو کردووە و بواری بۆ نەڕەخساوە خوێندنی باڵا تەواو بکات، بەڵام بەھۆی تێکەڵاوبوونی لەگەڵ ڕۆشنبیرانی ئەو سەردەمەدا و لە ڕێی خوێندنەوەی سەرچاوە وێژ‌یەییەکانەوە بوو بە یەکێک لە خوێنەوارە ڕوناکبیرەکانی زەمانی خۆی. غەزەلە بەناوبانگەکانی تایەر بەگ تا ئێستاش بایەخی وێژەی خۆیان ماوە. ھۆنراو‌ەکانی بەزمانی تورکی و عەرەبی و فارسی نیشانەی ئەوەن تاھیر بەگ جگە لەوەی کوردی زانێکی بە سەلیقە بووە، لەزمانەکانی تریشدا شارەزاییەکی زۆری ھەبووە.
تایەر به‌گ په‌یوه‌ندیه‌کی به‌رده‌وام و گه‌رمی له‌گه‌ڵ ناری دا بوه.ئه‌م په‌یوه‌ندیه له ڕووی نامه شێعریه‌کانی ناری و تاهێر به‌گه‌وه ده‌ر ئه‌که‌وێت.
چەند ساڵێ‌ پێش دەستپێکردنی جەنگی یەکەمی جیھانی ئەو کاتەی مێجەرسۆن بەناوی «غولام حسێنی شیرازی» لە ماڵی تاھیر بەگا خۆی کردبوو بە خزمەتکار، تایەر بەگ بە زیرەکی خۆی بۆی دەرکەوت ئەم کابرایە ئینگلیزە، بەڵام نھێنییەکەی ھەڵنەماڵی و دوو بەدوو داوای لێ کرد بە زووترین کات ناوچەکە جێ‌ بھێڵێ‌.
تایەر بەگ ساڵی ١٩١٨ کۆچی دواییکرد و لە عەبابەیلێ‌ بەخاک سپێردرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:جاف پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
سێریس (میتۆلۆژیا)
سێریس یەکێکە لە خوداکانی ڕۆمانیەکان، ئەم خودای زەوی و کشتوکاڵ ە.
پۆل:خودا ڕۆمییەکان پۆل:ڕۆمای_کۆن پۆل:خانمەخواکانی بەبەری
سارە پالین
سارە پالین لەدایکبووی ١١ی شوباتی ١٩٦٤ ، کەسایەتی سیاسەتوانی ئەمریکی و حاکمی ویلایەتی ئالاسکا بوو لەساڵانی ٢٠٠٦ بۆ ٢٠٠٩ کە پاڵێوراوێکی حیزبی کۆماری ئەمریکایە.
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی ژنی ئەمریکی پۆل:شارەوانانی واسیلا، ئەلاسکا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی
محەممەد سەدر
محەممەد کوڕی محەممەد سادقی کوڕی محەممەد مەھدی کوڕی ئیسماعیل ئەلسەدر (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٣ لە کازمیە – مردووی ١٩ی شووباتی ١٩٩٩ لە نەجەف) پیاوێکی ئایینی و مەرجەعێکی شیعە مەزھەبی عێراقی ناسراو بوو، کە دژی ڕژێمی بەعس و سەددام حوسێن چالاکی کرد.
ژیاننامە
محەممەد محەممەد سادق سەدر لە ٢٣ ئازاری ساڵی ١٩٤٣ لە ناوچەی کازمیە لەبەغدا لەبنەماڵەیەکی ئایین پەروەر لەدایک بووە، ھاوسەر گیری لەگەڵ کچی مامی خۆیدا کردووە و چوار کوڕیان بووە بەناوی موستەفا و موقتەدا و موئەمەل و مورتەزاوە. محەممەد ھەر لەتەمەنی منداڵیەوە لەحەوزەی زانستی خوێندوێتی و لەتەمەنی ١١ ساڵیدا وانەی نەحوی خوێندووە، لەساڵی ١٩٥٧ چۆتە زانکۆی فیقە و دواتر درێژەی بەخوێندن داوە و لەسەر دەستی خومەینی و خۆیی وانەی خوێندووە. لە شاری نەجەف جێگیر بووە و ھەوڵی داوە پێڕەوی مەزھەبی شیعە بە ھەموو عێراقدا بڵاوبکاتەوە ھەرچەندە لەو کاتە قەدەغەبووە بەڵام لە مزگەوتی کووفە لە نەجەف لەسەر مەزھەبی شیعە نۆێژی جومعە و جەماعەتی دامەزراندووە ئەمەش بۆیە مایەیی نیگەرانی ڕژێمی سەددام حوسێن، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٩١ وەکوو سەرکردەی ڕاپەڕینی شەعبانییە بەشداری کردووە بەڵام لەلایەن دارودەستەکانی ڕژێمی بەعسەوە دەستگیرکراوە. محەممەد سەدر زیاتر لە ٣٠ دیوانی نووسیوە لەبواری ئاییندا و بووەتە سەرچاوەیەکی ڕوحی بۆ زۆربەی شوێنکەوتوەکانی مەزھەبی جەعفەری ھەر بۆیە ڕژێمی سەددام حسێن وەکو دوژمنی خۆی سەیری دەکرد، لە ١٩ی شوباتی ساڵی ١٩٩٩ لەگەڵ ھەردوو کوڕەکەیدا موئەمەل و موستەفا کاتێک بەئۆتۆمبێلەکەی دەگەڕانەوە بۆ ماڵی خۆیان بۆ نەجەف ئۆتۆمبێلێکی میتسۆبۆشی خۆیپیاکێشاوە و دواتر چەند چەکدارێک لەمیتسۆبۆشێکەوە دابەزیون و خۆیی و ھەردوو کوڕەکەیان داوەتە بەر دەستڕێژی گوللە، موئەمەلی کوڕی دەستی بەجێ گیانی لەدەستداوە بەڵام خۆی گەیندراوەتە نەخۆشخانە و لەوێ لەلایەن کەسێک بە ناوی حەمزە زوبەیدی فیشەکێکی ناوە بەسەرێوە و کوشتوێتی، ھەروەھا موستەفای کوڕیشی بەھۆی سەختی برینەکەیەوە گیانی لەدەستداوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣ پۆل:مردووانی ١٩٩٩ پۆل:شیعە عێراقییەکان
عەدنان و لینا
کۆنان کوڕەکەی دواڕۆژ (، میرایی شۆنین کۆنان، ؛ لە ڕۆژھەڵاتی ناوین بە عەدنان و لینا ناسراوە) زنجیرەئەنیمێیەکی خەیاڵیی زانستیی ژاپۆنییە، کە باس لە پێشبینیی کارەساتێک دەکات. یەکەم بڵاوکردنەوەی لە ژاپۆن لەسەر تەلەڤیزیۆینی گشتیی ئێن ئێچ کەی بوو لەنێوان ٣ی نیسان بۆ ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨ی ڕۆژی سێشەممەی سەعات ١٩:٣٠–٢٠:٠٠.
چیرۆک
جەنگی جیھانیی سێیەم لە ساڵی ٢٠٠٨ ڕوویدا نەتەوە بەشەڕھاتووەکان چەندین چەکی مەگناتیسی و وێرانکەریان بەکارھێنا کە بووە ھۆی سووڕانی جەمسەرەکان و لێکبوونەوەی کیشوەرەکان، مرۆڤەکان ھەوڵی ھەلاتنیان دا بەھۆی کەشتییە ئاسمانییەکان، بەلام سەرنەکەوتن تەنیا یەک کەشتی توانی ڕزگاری بێت و بکەوێتە سەر دوورگەیەکی بزر دوایی دوو ساڵ پالەوانی زنجیرەکە لە دایک دەبێت ئەویش (Conan) یان (عەدنان)ە بەلام ئەوانەی سەر دوورگەکە ھەموویان مردوون تەنیا یەکێکی پیر نەبێت کە (عەدنان) بە باپیرە بانگی دەکات، ڕۆژێکیان (عەدنان) لە ڕاوە ماسی دا کچێک دەبینێت بەناوی lana یان لینا و لێرەوە ژیانی بەتەواوی دەگۆرێت. لەلایەن سەردەستەی داگیرکەری ئەو سەردەمەوە دەگەڕێن بە دوای لانەدا و بەبێ ئاگاداری کۆنان لانە دەڕفێنن و باپیری کۆنان لەناو دەبەن. کۆنانیش بۆ ئەو بەڵێنەی بە لانەی دابوو بڕیار دەدات بچێت بەدوایدا بگەڕێت. لە ڕێگا کوڕێک دەناسێت بە ناوی (جیمسی) (عەپسی) پێکەوە لە ھەوڵی دۆزینەوەی لانەدا دەبن و تا دەگەنە قەڵا شوێنی بەندکردنی لانە و سەدان زیندانی تر. پاش ململانێیەکی زۆرو بە ھاوکاری کاپتنێکی دەریاوان لانە ڕزگار دەکەن و سەرجەم دانیشتووانی قەڵا دەچنە دورگەیەک بە ناوی دورگەی (ھیوا) ژیانێکی ئاسایی بەڕێدەکەن.
سەرچاوەکان
http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=899 https://www.flickr.com/photos/40821430@N05/7453086900/
پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی پۆل:خەیاڵ لە ٢٠٠٨ پۆل:کارەکانی ھایاوۆ میازاکی
ئەحمەد قەوام
وێنۆک|ئەحمەد قەوام
ئەحمەدی قەوام (١٨٧٦ تاران -  ١٩٥٥ تاران) ناسراو بە قەواموسەڵتەنه، سیاسەتوانی ئێرانی کۆتایی سەردەم قاجار و سەردەمی پاڵەوییە که پێنج جار بووە بە سەرۆک وەزیرانی ئێران. کارە گرینگەکانی نووسینی فەرمانی مەشرووتە، سەرکوت کردنی بزووتنەوەی دیمۆکراتی ئازەربایجان و چوونە دەرەوەی هێزەکانی یەکیەتی سۆڤییەت لە ئێرانە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مردووانی ١٩٥٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦ پۆل:قاجاڕەکان پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئێران پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٣
زانست لە کلاسیکی دێرییندا
وێنۆک
زانست لە کلاسیکی دێرییندا لێکۆڵینەوە لە کارکردنی جیھان یان گەردوون دەگرێتەوە، کە ئامانجیان ھەردوو ئامانجی پراکتیکییە (بۆنموونە: دامەزراندنی ساڵنامەیەکی متمانەپێکراو یان دیاریکردنی چۆنیەتی چارەسەرکردنی نەخۆشییە جۆراوجۆرەکان)، ھەروەھا لێکۆڵینەوەی پوختە کە سەر بە فەلسەفەی سروشتیین. کلاسیکی دێریین بەشێوەیەکی نەریتی بە قۆناغی نێوان سەدەی ھەشتەمی پێش زایین و سەدەی شەشەمی زایینی پێناسە دەکرێت، و ئەو بیرۆکانەی سەبارەت بە سرووشت کە لەم قۆناغەدا تیۆریزە کرابوون، تەنیا لە زانستدا سنووردار نەبوون، بەڵکو ئەفسانە و ھەروەھا ئایینیان لەخۆ گرتبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی زانست
بڕیارنامەی ١٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٤۷دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بە ڕەسمی ناسینی ناوچەی سەربەستی بێلایەنی دەوروبەری شاری تریێستێی ئیتالیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٩١‌ەم، بە ١٠ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:ئیتالیا لە ١٩٤٧ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٤٧ پۆل:مێژووی فریوولی ڤێنێتسیا جوولیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لە ١٩٤٧ پۆل:ئەورووپا لە ١٩٤٧
ناوچەی کێنترۆن
ناوچەی کێنترۆن ، یەکێکە لە ١٢ ناوچەی یەریڤانی پایتەختی ئەرمینیا. لە ناوەندی شار پێکدێت، ناوەندی بازرگانی شارەکە. ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ ١٢٥ ھەزار و ٤٥٣ کەسە.
کێنترۆن لە ڕۆژاواوە لەگەڵ ناوچەکانی ئاجاپنیاک و مالاتیا-سێباستیا، لە باشوورەوە لەگەڵ ناوچەکانی شێنگاویت و ئێرەبونی، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ نۆر نۆرک و لە باکوورەوە لەگەڵ ئەرەبکر و کاناکەر-زەیتون ھاوسنوورە. ڕووباری ھرازدان بە بەشی ڕۆژاوای قەزاکەدا تێدەپەڕێت.
سەرچاوەکان
کێنترۆن پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئەرمەنستان
نیوو سایت، ئەلاباما
نیوو سایت (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی تالاپوسا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٧٧٣ کەس بووە. ڕووبەری ٢٥٫٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٠٫٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
محەممەد فەرەج
محەممەد فەرەج لەدایکبووی شاری ھەڵەبجەلە ساڵی١٩٥٣، بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئادابی عەرەبیدا لە پارێزگای نەجەف تەواو کردوە. لەڕێی مامۆستا علی عبداللە و پەیوەندی بە برایانی مووسڵمانان کردوە و لەکاتی بوونی ناکۆکی نێوان خەتی یەک و خەتی دووی ئیخوان سەر بە خەتەکەی مامۆستا سەلاح بوە و لەسەرەتای دامەزراندنی یەکگرتووی ئیسلامی یەوە ئەندامی مەکتەبی سیاسی بوە تا ئێستا و بۆ یەک خول ئەندامی پەرلەمانی کوردستان و بەرپرسی لیژنەی مافی مرۆڤ بووە.