cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کۆکتێلی مۆلۆتۆڤ
بەڵام کۆکتێلی مۆلۆتۆڤ هەمیشە لە مەیدانەکەدا ئیمپرۆڤیزە ناکرێت. شتێکی نامۆ نییە کە بە شێوەیەکی بەرفراوان بە ستانداردێکی دیاریکراو بەرهەم دەهێنرێن وەک بەشێک لە ئامادەکاری بۆ شەڕ. هەندێک نموونەی ئەم کارە ئامادەکارییەکانی دژە داگیرکاریی پاسەوانی ناوماڵی بەریتانیا لە کاتی جەنگی دووەمی جیهانیدا و  یەکە خۆبەخشەکانی ئۆکرانیا لە کاتی 2022 لەشکرکێشی ڕووسیا بۆ ئۆکرانیا. لە کاتی جەنگی جیهانی دووەم، تەنانەت کۆکتێلی مۆلۆتۆڤ لە چەند وڵاتێکدا کارگە بەرهەم دەهێنرا، وەک: فینلاند، ئەڵمانیای نازی، یەکێتی سۆڤیەت، سوید  و ئەمریکا، هەندێکیان تایبەتمەندی frangible container و فیوز<name  ="Brandflasche"/> (وەک US Frangible Grenade M1 بۆ نموونە).
سەرچاوەکان
پۆل:داھێنانە فینلەندییەکان پۆل:جیاکاری پۆل:تاوانەکان پۆل:تاوان پۆل:توندوتیژی پۆل:چەکی ئاگرین
ئیسپێچەک
ئیسپێچەک شارۆچکەیەکی شارستانی ڕۆدەکیە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٤٤٩٦ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
ئاڕ ئێن ئەی گوێزەرەوە
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئار ئێن ئەی پۆل:ژینناسی
مەلا عەبدولکەریم مودەریس
مەلا عەبدولکەریمی مودەڕیس (لەدایکبووی ١٩٠١ لە گوندی گوێزەکوێرەی، مەریوان، ئێران – مردووی ٢٩ لەسەر ٣٠ی ئابی ٢٠٠٥ لە بەغدا، عێراق) نووسەر، زانای ئایینی، شاعیر و موفتیی کوردی سەدەی بیستەمە. ئەو زیاتر لە ٦٠ پەرتووکی ئایینی، مێژوویی و وێژەیی بڵاو کردووەتەوە. ھەروەھا تەفسیری قورئانی بە زمانی کوردی و عەرەبی ھەیە. ساغکردنەوە و شیکردنەوەی چەندین شاکاری شیعری کلاسیکی کوردی لە کارە گرنگەکانی تری ئەم کەسایەتییەیە. نموونەی ئەو شاعیرانە بریتین لە مەولەوی، نالی، مەحوی، فەقێ قادری ھەمەوەندی.
ژیاننامە
ئەگەرچی زۆربەی سەرچاوەکان دەڵێن لە دێی تەکیەی ناوچەی خورماڵ لەدایکبووە، بەڵام لە ڕاستیدا لە ماوەی ساڵانی ١٨٩٩ تا ١٩٠١دا لە گوندی گوێزەکوێرەی سەر بەشاری مەریوان ھاتووەتە دنیاوە و ناوی تەواویشی عەبدولکەریم کوڕی محەممەد کوڕی فەتاح کوڕی سلێمان کوڕی مستەفا کوڕی محەممەد خەجێ لە عەشیرەتی قازییە. سەرەتا خوێندنیشی بە قورئان و پەرتووکە ئایینییەکان دەست پێکردووە و گوندەکانی بەیەڵە و بالک و کانی سانان و دەرەتفێ و دووڕۆ گەڕاوە. لەسەرەتای ھەڵگیرسانی جەنگی یەکەمی جیھانیشدا لە مزگەوتی مەڵکەندی شاری سلێمانی نیشتەجێ بووە و دواتر چووەتە مزگەوتی مەلا محەممەد ئەمین بالیکەدەری و لە ساڵی ١٩٢٤ یشدا لە ئاھەنگێکی فراواندا لە شاری سلێمانی مۆڵەی مەلایەتی لەسەر دەستی زانای ئایینی شێخ عومەری ئیبن قەرەداغی وەرگرتووە. دواتر بووە بە مەلای گوندی نێرگسەجار تا لەسەر داوای حەزرەتی شێخ عەلائەددین نەقشبەندی دێتە بیارە کە بە ئەزھەری کوردستان ناسراوە و ڕۆژانە سەدان کەس سەردانیان کردووە. لە ڕاستیدا نازناوی مودەڕڕیس بۆ مامۆستا دەگەڕێتەوە بۆ وانەبێژی خانەقای بیارە کە لەوێ بە ماوەی ٢٥ ساڵ خزمەتی زانست و فەرھەنگی کوردی کردووە.
مەلا عەبدولکەریمی مودەریس لە ساڵی ١٩٦٠ لە مزگەوتی شێخ عەبدولقادری گەیلانی لە بەغدا بەناونیشانی «مودەریس» دامەزراوە، زیاتر لە ٥٠ فەقێ لەسەردەستی مۆڵەتی زانستییان وەرگرتووە، ھەر لەو کاتەوە بەبێ پشوودان خەریکی وانەوتنەوە بووە لە زانستە شەرعی و وێژەی و عەرەبییەکاندا. مەلا عەبدولکەریمی مودەریس چەندین پەرتووک و بەرھەمی وەک نووسینەوەی ژیان و بەسەرھات و شیعری چەندین شاعیری وەک مەولانا خالید و «شێخ عوسمان و سەراجەدین»ی بڵاوکردووتەوە، ھەروەھا چەندین شیعریشی لەژێر نازناوی «نامی» دا بڵاوکردووەتەوە، ھەروەھا ڕۆڵێکی گرنگی ھەبووە لە بەکوردی کردنی فیقھی ئیسلامی و تەفیسری قورئان و تەجویدەکەیدا.
خەمڵاندن
مامۆستا مەلا عەبدولکەریمی مودەریس، لەبەر ئەوەی لەسەر ئاستی عێراقیشدا بە زانایەکی گەورە ناسراو بووە و خاوەنی توانای فتوای ئایینی بووە، بۆیە چەندین ساڵ پۆستی سەرۆکایەتی «کۆمەڵەی زانایانی عێراق»ی بەدەستەوە گرتبوو، لەوەش گرنگتر لەم ساڵانەی دوایی ٣ ھەزار زانای ئایینی سوننی ڕێڕە و کە لە ھەموو پارێزگاکانی عێراق ھاتبوون و لە بەغدا کۆبوونەوە، بەبێ بەشداریکردن و ئاگاداری خۆی جەنابی مەلا عەبدولکەریمی مودەریس بە سەرۆکی (الامانە العلیا للافتاو و التدریس و البحوپ و التێوف) ھەڵبژێردرا، بەڵام لەبەر ئەوەی باری تەندروستی ناجێگیربوو ئەو پۆستەی ڕەتکردبووەوە. وێڕای ئەوەی ماوەیەک ئەندامی کارای کۆڕی زانیاری عێراق-دەستەی کورد بووە، ھەروەھا باوەڕپێکراوی کۆڕی زانیاری وڵاتی ئەردەنیش بوو. مەلا عەبدولکەریمی مودەریس لەتەمەنی ١٠٤ ساڵیدا و لە کاتژمێر ١٢ی شەو لەسەر ٣٠ی ئابی ٢٠٠٥ لە شاری بەغدا کۆچی داویی کرد.
ھەندێک لەبەرھەمەکان
مەلا عەبدولکەریم ژمارەیەک زۆر بەرھەمی بە زمانی کوردی، عەرەبی و فارسی ھەیە. بڕێکیان بریتین لەمانەی خوارەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٠٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١ پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:توێژەرانی ئایینی ئیسلام پۆل:وەرگێڕەکان بۆ کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:زانایانی ئیسلام پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم
لیزمۆر
لیزمۆر شارێکە لە ویلایەتی نیو ساوت وێلز ی وڵاتی ئوسترالیا و لە باکووری شاری سیدنی هەڵژەوتووە. دانیشتوانی لیزمۆر بریتین لە ٢٧،٠٦٩ کەس.د
سەرچاوە
پۆل:دامەزراوانی ١٨٤٣ لە ئوسترالیا پۆل:شارۆچکەکانی نیو ساوت وێلز پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٣ پۆل:نۆرزێرن ڕیڤێرز
یافێس
یافێس (عیبری: יפת، بە مانای پانتایی) لە ئینجیل و عەھدی عەتیق وەکوو یەکێ لە کوڕەکانی نوح ناوی ھاتوە. لە ناو خەڵک ئەو وەکوو گەنج ترین کووڕی نوح ناوی دەرکردوە، بەڵام ھەندێ نوسراو ئەو بە کوورە گەورەی نوح دەزانن. ئەو و ھاوسەرەکەی لە کەسانێ بوون کە سواری کەشتی نوح بوون و ڕزگاریان بوو. یافێس حەوت کووڕی ھەبوو کە یونان، ماجوج، مادا، توبال، تیراس، گومێر و مێشێ ناو نران و لە سەرزەویە کەنار دەریاییەکانی دەریای ناوەڕاست لە ئەوروپا و ئاسیای بچووک بڵاو بوونەوە.
پێنووس
یەکێ لە مناڵەکانی یافێس بە ئۆغوز نێو دەبەن.
سەرچاوەکان
پۆل:کەسایەتیەکانی قورئان پۆل:کەسایەتیەکانی تەورات پۆل:کەسایەتیەکانی ئینجیل پۆل:مناڵەکانی نووح
بڕیارنامەی ٥٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئایاری ١٩٨٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ سیشێل. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٧٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢ پۆل:سیشێل لە ١٩٨٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
بۆغازلیان
وێنۆک|شوێنی بۆغازلیان لەناو تورکیادا بۆغازلیان شارۆچکە و قەزایەکی پارێزگای یۆزگاتە لە ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی تورکیا. لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ی تورکیادا ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٦٧ ھەزار و ١٨٤ کەس بووە کە ٢٩ ھەزار و ٧١٩ کەسیان لە شارۆچکەی بۆغازلیان دەژین.
سەرچاوەکان
بۆغازلیان پۆل:پارێزگای یۆزگات
١٧ی کانوونی دووەم
بەستەری دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
ڕۆبێرت دۆنات
فریدریچ ڕۆبێرت دۆنات (١٨ی ئازاری ١٩٠٥ - ٩ی حوزەیرانی ١٩٥٨) ئەکتەر و شانۆکارێکی ئینگلیز بوو. لە سالێ ١٩٣٩ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر لە فیلمی (Goodbye, Mr. Chips) وەرگرت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥ پۆل:مردووانی ١٩٥٨ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان پۆل:ئینگلیزە بەڕەگەز ئەڵمانیەکان
ژوول لافۆرگ
ژوول لافۆرگ نووسەر و شاعیری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٠ پۆل:مردووانی ١٨٨٧ پۆل:شاعیرانی سەدەی ١٩یەم
ھاجیاوا
ھاجیاوا (Haciyawa، ) دێیەکە لە ناوچەی خزڵی شارستانی نیاوەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٩ کەس لە ٩ بنەماڵەدا بووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی نیاوەن پۆل:گوندەکانی شارستانی نیاوەن
کۆمەڵەی دووەمی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
کۆمەڵەی دووەم یاخود کۆمەڵەی B یەکێکە لە ھەشت کۆمەڵەی جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢، کە ھەر کۆمەڵەیەک چوار ھەڵبژاردەی تێدایە. کۆمەڵەکە لە ئینگلتەرا، ئێران، ویلایەتە یەکگرتووەکانی و وێڵز پێکھاتووە. یارییەکانی گرووپی B لە ٢١ بۆ ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بەڕێوەدەچن. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکە سەردەکەون بۆ قۆناغی دواتر، سێیەم و چوارەم لە خولەکە دەچنە دەرەوە. کۆمەڵەی دووەم بە شێوەیەکی بەربڵاو بە " کۆمەڵەی مردن " ئەم خولەی جامی جیھانی وەسفکراوە، ئەوەی زیاتر ئەم کۆمەڵەیەی بەرچاوترکردووە و جێگای مشتومڕە دوژمنایەتی سیاسی نێوان ئێران و شانشینی یەکگرتوو و نێوان ئێران و ویلایەتە یەکگرتووەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
١٨ی کانوونی دووەم
لە دایکبوونەکان
١٩٧١ - پێپ گواردیۆڵا - یاریزان و ڕاھێنەری تۆپی پێی بە ڕەگەز ئیسپانی و ٣٨ەمین ڕاھێنەری ئێستای یانەی مانچستەر سیتی و ٦١ەمین ڕاھێنەری یانەی بەرشلۆنەی ئیسپانی(٢٠٠٨–٢٠١٢) و ٧٩ەمین ڕاھێنەری یانەی بایرن میونخی ئەڵمانی(٢٠١٣–٢٠١٦)
مردنەکان
١٦٨٢ جۆن تایلەر سەڕۆکی ئەمریکا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
لیسگەو
سەرچاوە
پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز پۆل:ئۆسترالیا
مەشروب (ڕوونکردنەوە)
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
کەناڵی جەماوەر
کەنالی جەماوەر کەناڵێکی سیاسی رۆشنبیری کۆمەڵایەتییە بایەخ دەدات بە ھەواڵ و بابەتە کۆمەڵایەتییەکان ، ئۆرگانێکی حیزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستانە بارەگاکەی لە شاری سلێمانییە لە باشووری کوردستان یە ، پە خشی کەناڵەکە لە سەر مانگی دەستکردی نایلسات بە فریکوێنسی 11316*27500 V
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
ڕۆناڵد کۆلمەن
thumb|وێنۆک|چەپ|ڕۆناڵد کۆلمان ڕۆناڵد چارڵز کۆلمان (٩ی شوباتی ١٨٩١ - ١٩ی ئایاری ١٩٥٨) ئەکتەرێکی ئینگلیز بوو، کە لە ساڵەکانی ١٩٣٠کان و ١٩٤٠کاندا بەناوبانگ بوو. کۆلمان لە ساڵی ١٩٤٧ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت.
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:مەرگەکانی پەیوەندیدار بە نەخۆشی لە کالیفۆرنیا پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١ پۆل:مردووانی ١٩٥٨ پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما پۆل:خەڵکی ریچمۆند، لەندەن
فەلسەفەی شیکارانە
فەلسەفەی شیکارانە زاراوەیەکی گشتییە بۆ شێوازێک لە فەلسەفە کە لە سەدەی بیستەم و لە وڵاتانی ئینگلیزی-ئاخێودا سەری ھەڵدا و ئەوترێ بێرتراند ڕەسڵ بناغەدانەریەتی. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، شانشینی یەکگرتوو، کەنەدا، سکاندیناڤیا، ئۆسترالیا و نیوزیلاند، زۆربەی بەشەکانی فەلسەفە لە زانکۆکاندا، خۆیان بە شوێنکەوتووی فەلسەفەی شیکارانە دەزانن. ھەندێک جار وا تێدەگەیێندرێ کە فەلسەفەی شیکارانە دژایەتیی بزاڤگەلی فەلسەفیی تر وەکوو فەلسەفەی کیشوەری، تۆمیزم و مارکسیزم دەکا.
زاراوەی «فەلسەفەی شیکارانە» دەتوانێ ئاماژە بدا بە:
سەرچاوەکان
پۆل:فەلسەفەی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەلسەفەی ھاوچەرخ فەلسەفەی شیکارانە پۆل:مێژووی لۆژیک پۆل:بزووتنەوە فەلسەفییەکان پۆل:مێژووی بیرۆکەکان پۆل:قوتابخانە و نەریتە فەلسەفییەکان پۆل:چاندی ڕۆژاوایی
فێمینیزمی ماددی
بە پێی ئایدۆلۆژیای فێمینیزمی مەتریاڵی سیستمی کاپیتاڵی وە پیاوسالاری هۆکاری سەرەکی کێشەکانی ئافرەتانن. بە پێی ئەم ئایدۆلۆژیایە جێندەر وەکو یاسایەکی کۆمەڵایەتی لە قەڵەم دەدات کە بەزۆر کۆمەڵێک کردار و ئەرک دەسەپێنێت بەسەر یەکێک لە جێندەرەکاندا بە نمونە بەخێوکردنی مناڵ دەبێت ئەرکی ژن بێت. بە پێی ئەم ئایدۆلۆژیایە باشترین ڕێسای ژیان ئەوەیە کە ژنان لە ڕووی کۆمەڵایەتی و ئابووریەوە وەکو پیاوان مامەڵە بکرێن وە پێی وایە گۆڕانکاریەکان دەبێت یەکەمین هەنگاو لە ڕووی کۆمەڵایەتیەوە بێت.
مێژووی ئایدۆلۆژیای فێمینیزمی مەتریاڵی
ئەم دەستەواژەیە لە کۆتایی ساڵەکانی ١٩٧٠ دا لە لایەن سێ بیرمەندەوە خرایە بەرچاوی کۆمەڵگا ئەوانیش ( ڕۆزماری هێنێسی ، ستیڤ جاکسۆن وە کریستین دلفی ). ڕۆزماری هێنسی ئەم بیرۆکەیەی لە فێمینیستە بەریتانی و فەڕەنسیەکانەوە وەرگرتووە کە لە لای ئەوان بەکارهێنانی زاراوەی فێمینزمی مەتڕیاڵیان لە لا پەسەندتر بو وەک لە زاراوەی فێمینزمی مارکسی ، لەبەرئەوەی بەڕای ڕۆزماری مارکسیەت کۆمەڵێک بیڕوڕای هەبوو کە زۆر سەرنجیان خستبووە سەر جۆر و بەرهەمی کارکردن وە فێمینیزمیش سەرنجی تەواوی خستبووە سەر بابتی ئافرەت بۆیە هاستا با داهێنانی زاراوایەکی نوێ ئەویش فێمینزمی ماتریاڵی بوو کە کاری لەسەر یەکسانی ژن و پیاو دەکرد لە ڕۆڵە کۆمەڵایەتیاکانیاندا.
پەیوەندی نێوان هەردوو ئایدۆلۆژیای فێمینزمی مەتڕیاڵی وە فێمینزمی مارکسی
فێمینیزمی مارکسی سەرنج دەخاتە سەر لێکۆڵینەوە و گەڕان بە دوای ئەو هۆکار و ڕێگایانەی کە ژنان بە هۆیانەوە بوونەتە ژێردەستەی سیستەمی کاپیتاڵی وە کەرتی تایبەت. هەروەکو لە پێشتردا ئاماژەی پێکرا کە بیرۆکەی فێمینزمی مەتڕیاڵی بۆ ئەوە داهێنرا کە ببێتە هەنگاوێک و ڕێگەچارەیەکیتر لەبری فێمینزمی مەتڕیاڵی ، لەبەرئەوەی فێمینزمی مەتڕیاڵی سەرکەوتوو نەبوو لە یەکسانکردنی ئەرک و مافەکانی ژنان و پیاوان هەم لە ماڵەوە و لە خێزانەکانیاندا و هەمیش لە کاردا. ئایدۆلۆژیای فێمینزمی مەتڕیاڵی ڕەخنەی ئەوەی لێدەگیرێت کە هەموو هۆکاری پێشێلکردنی مافەکانی ئافرەتی لە پیاوسالاری و سەرمایەداریدا کۆکردۆتەوە ، وە لە خاڵێکیتریشا شکستی خواردووە کە هەموو ئافرەتانی هەموو چینوتوێژەکان بخاتە لێکۆڵینەوەکەوە.
ڕەخنە لەسەر ئایدۆلۆژیای فێمینزمی مەتڕیاڵی
پەیوەندی نێوان هەردوو بیروڕای فێمینیزم و ماتڕیاڵیزم بە ناڕێک و پڕ لە کێشە لەقاڵەم دەدرێت تەنانەت بە ( دوو هاوسەرە بێزارەکە ) ناودەبرێن. تەنانەت زۆرینەی بیرمەندان و خوێنەران لەسەر ئەوە دەوەستن کە ئایدۆلۆژیای فێمینزمی مەتڕیاڵی لە بیروڕاکانیدا لێڵی و ناڕوونی دەبینرێت.
خوێنەران و بیرمەندان دەپرسن کە ئایا هەریەک لە فێمینزمی مەتریاڵی وە فێمینزمی مارکسی جیاوازیەکی ئەوەندە گەورە و بەهێزیان هەیە تاوەکو ببنە دوو ڕێبازی جیا. جگە لەوەش ڕەخنەی ئەوەی لێدەگیرێت کە فێمینزمی مەتڕیاڵی بیرۆکەکانی جیا نەکراونەتەوە وە زۆرترین سەرنجیان خستۆتە سەر ئەوەی کە چۆن جێندەر بابەتێکی کۆمەڵایەتیە. ڕۆزماری هێنسی باس لەوە دەکات کە لەم چەند ساڵەی دوایدا کاریان لەسەر ئەوە کردووە کە چۆن پێناسەی جێندەر بکەن ، وە چۆن پێناسەی ووشەی ژن بکەن بە جۆرێک کەهەموو ژنێکی هەموو ئاستەکانی کۆمەڵگا بگرێتەوە ، وە چۆنیش هەموو ژنێک بگرێتەوە بە بێ ڕەچاوکردنی بنەچە یاخود هەزی سێکسی جیا جیا.
بە هەمان شێوە بیروڕاکانی کریستین دلفیش ڕوو بە ڕووی ڕەخنە بوونەوتەوە لە لایەن هەریەک لە میشێڵ بارێت و ماری مکلنتۆش ، هەردووکیان دەڵێن کە کریستین دلفی لە بڵاوکراوەکانیدا نەیتوانیووە پێناسەیەکی تەواوی پیاوسالاری بکات. بە تایبەت ڕەخنەیان لەو بڵاوکراوەیەی کریستین دلفیە بە ناوی ( بەروە فێمینزمی مەتڕیاڵی) کە تیایدا دلفی سەرنجی تەواوی خستۆتە سەر بەدبەختی و ژیانی سەختی ژنان لەگەڵ مێردەکانیان وە نەیتوانیووە پێشێلکردنی مافەکانی ژنان بە شێوەیەکی جیهانی بخاتە ڕوو.
چل لێت تاجیکستان
چل لێت تاجیکستان شارۆچکەیەکی شارستانی ڕۆدەکیە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١١٩٥١ کەسە.
بڕیارنامەی ٥٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٥ی حوزەیرانی ١٩٨٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٧٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢ پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
تاسیوجاق
تاسیوجاق (ᑕᓯᐅᔭᖅ، بە واتای: کە لە دەریاچەیەک دەچێت کۆمەڵەی گەشتیاری و گەشتیاری نوناڤیک کیوبیک: ڕێبەری فەرمی گەشتیاری نوناڤیک ٢٠٠٧-٢٠٠٨، لاپەڕە ٥٢</ ref>) گوندی باکووری (Inuit کۆمەڵگە) لە نوناڤیک، لە باکووری کێبێک، کەنەدا. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێری ٢٠٢١ی کەنەدا ٤٢٠ کەس بووە.
جوگرافیا
چەپ|وێنۆک|700x700پیکسڵ|دیمەنێکی تاسیوجاق لە باشوورەوە.
تاسیوجاق لە کەنارەکانی دەریاچەی لیف لە سەری بەندەری قووڵ دروستکراوە و چەند کیلۆمەترێک لە باکووری هێڵی دارەکانەوە دوورە، کە دواجار توندرای دارستانەکان جێگەی خۆی دەداتە توندرای جەمسەری باکوور. تاسیوجاق لە ڕاستیدا ئاماژەیە بۆ تەواوی حەوزی گەڵا: دەریاچەی گەڵا، ڕێڕەوی گەڵا و کەنداوی گەڵا. حەوزی گەڵا بەناوبانگە بە بەرزی مەل و با کە بە شێوەیەکی ڕێکوپێک لە ١٥ مەتر زیاترە. چەپ|وێنۆک|هۆتێل lqaluppik لە لێواری باشووری تاسیوجاق بەردی بنەڕەتی ژێر تاسیوجاک پێکهاتووە لە نیشتووی و گۆڕانکاری پێکهاتەی، بە شێوەیەکی سەرەکی بەردی شنی، سلات، گرێیواک و... کانزای ئاسن، دۆلۆمیت، و مافیک بەردەکان لە نزیکەوەن ناوچەکە زۆر دەوڵەمەندە بە دەریایی شیردەر (seal و beluga)، ماسی (Arctic char، Atlantic salmon، [ [ترۆت]])، کۆتر (بەتایبەت کۆتری ئایدەر) و زۆرێک لە باڵندەی دەریایی؛  هەروەها، نزیکەی 1000 میسک-گا لە ناوچەی دەوروبەریدا دەسوڕێنەوە. Gyrfalcons و peregrine falcons بە شێوەیەکی باو لە دوورگەکانی حەوزی گەڵا و بەردەکانی دەوروبەریدا هێلانە دەکەن.
تاسیوجاق ڕێژەیەکی نزم تاید بەندەری هەیە کە پێنج کیلۆمەتر لە باکووری گوندەکەوە دوورە، لە دوورگەی ڕۆی . فڕۆکەخانەی تاسیوجەق چەند کیلۆمەترێک لە باشووری گوندەکەوە هەڵکەوتووە. تاسیوجاق دوا شوێنی مەبەستە بۆ کانۆسوارەکان کە بە پەلەوەردا دەڕۆنە خوارەوە ڕووباری گەڵا.
شتە نامۆکان: مۆسیقا لە زنجیرەی ڕەسەنی نێتفلیکسەوە، وەرزی سێیەم
شتە نامۆکان: مۆسیقا لە زنجیرەی ڕەسەنی نێتفلیکسەوە، وەرزی سێیەم ئەلبومە ساوندنتراکە ناڕەسەنەکەی وەرزی دووەمی زنجیرەی نێتفلیکسی شتە نامۆکانە. ئەلبومەکە، کە پانزە گۆرانیی بەناوبانگی ھەشتاکان لەگەڵ تۆمارێکی ڕەسەنی کاستەکەی تێدایە، لە ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە، لەلایەن لێگەسی ڕیکۆردینگز تا ھاوکات بێت لەگەڵ بڵاوکردنەوەی وەرزی سێیەم. بڕێک وەشانی تایبەتیی ڤاینڵی ئەلبومەکە پێکدێن لە تاکێکی ٧ ئینچ و شتی دیکە، وەک پۆستەر، ستیکەر، پەزڵ، و زیاتر.
سەرچاوەکان
پۆل:مۆسیقای شتە نامۆکان
١٩ی کانوونی دووەم
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
موعاویە کوڕی ئەبووسوفیان
معاویەی کوڕی سەخڕ کوڕی حەرب کوڕی ئومەیە کوڕی عەبد شەمس کوڕی عەبد مەناف ناسراو بە معاویەی کوڕی ئەبوسوفیان, نازناوەکەی باوکی عەبدول ڕەحمان بووە ویەکێک لە کوڕەکانی ئەبو سوفیانی کوڕی حەرب بووە ویەکەم خەلیفەی دەوڵەتی ئەمەویە, والی شام بوو لە سەردەمی خەلافەتی عوسمانی کوڕی عەفان و لە دووای ڕووداوی کوژرانی عوسمان، عەلی بووە خەلیفە کە بووە ناکۆکیان ھەتا عەلی کوژرا پاشان حەسەنی کوڕی عەلی وازی لە خەلافەت ھێنا بۆ معاویە بە پێی ڕیکەوتنێک، وبەم شێوەیە معاویە دەوڵەتی ئەمەوی دامەزراند و دیمەشقی کردە پایتەختی و موبایەعەی وەرگرت بۆ یەزیدی کوڕی پێش مردنی.
نەژادی
کوڕی ئەبو سوفیان (سەخڕ)ی کوڕی حەرب کوڕی ئومەیە کوڕی عەبد شەمس کوڕی عەبد مەناف کوڕی قوسەی کوڕی کیلاب بووە, کە باوکی لە پێشەواکانی قوڕەیش بووە ویەکێک بوو لە داناو خاوەن ڕاکانی مەککەو دایکی معاویە ھندی کچی عەتبەی كوڕی ڕەبیعەی کوڕی عەبد شەمس کوڕی عەبد مناف بووە.
ژیاننامە
معاویە پانزە ساڵ پێش کۆچی موسڵمانان بەرامبەر لەگەڵ ٦٠٣ی زایینی لە مەککە لە دایک بووە، ولە کاتی فەتحی مەککەدا تەمەنی ٢٣ ساڵ بووە، ولەوانە بوو کە ئیسلام بوو کە فەتح کرا.
ئیشەکانی لە سەردەمی ئەبوبەکر
سەرکردایەتی سوپای براکەی (یەزیدی کوڕی ئەبو سوفیانی) گرتە دەست لە خەلافەتی ئەبوبەکردا، وھەڵگەڕاوەکانی کوشت لە شەڕی یەمامەدا، پاشان خەلیفە ئەبوبەکر لەگەڵ یەزیدی برایدا ناردی بۆ فەتحی شام ولەگەڵیا بوو ڕۆژی فەتحی سەیدا و عەرقە و جەبەل و بەیروت لە کەنارەکانی شام.یەکێک لەکارەکانی پەردەداری لەنێوان خۆی و خەڵکی دروست کرد
ولایەتی شام
معاویەی کوڕی ئەبوسوفیان ولایەتی ئوردنی لە شام گرتە دەست لە ساڵی ٢١ک لە سەردەمی عومەری کوڕی خەتاب، لە دوای مردنی یەزیدی برای، خەلیفە عومەر معاویەی کردە والی دیمەشق و دەوروبەری، پاشان خەلیفە عوسمانی کوڕی عەفان کردیە والی ھەموو شام، لە دوای وەفاتی عوسمان ساڵی ٣٥ک دەرچوو لە فەرمانی خەلیفە عەلی کوڕی ئەبوتالیب وداوای حەقسەندنەوەی لە بکوژانی عوسمانی کوڕی عەفان ئەکرد، ولە پێش ئەوەشدا ڕووداوی جەمەل ڕوویدا کە عائشەی کچی ئەبوبەکر خێزانی پێغەمبەر محەمەد ڕووبەرووی خەلیفە عەلی بوونەوە وسەرکردەی سوپاکە تەڵخەی کوڕی عوبەیدوڵڵا وزوبێری کوڕی عەوام بوون کە ھەموویان دەرچوون بۆ ئەوەی حەقی کوژرانی عوسمان بسێنن، ولە دوای ئەو ڕوودوە معاویەش لەگەڵ خەلیفە عەلی کوڕی ئەبوتالیب ڕووبەڕووبونەوە شەڕی سەفین لە نیوانیان ڕوویدا، ولە دوای کوژرانی عەلی، موبایەعە درا بە حەسەنی کوڕی عەلی لە عێراق وحیجاز بەڵام معاویە ڕووبەرووی بۆیەوە وحەسەن بۆ ئەوەی ڕێ لە خوێن ڕشتنی موسڵمانان بگرێت وازی لە خەلافەت ھێنا بۆ معاویە بە مەرجێک دوای خۆی معاویە خەلافەت بگەڕێنێتەوە بۆ حەسەن وحسەینی برای، بەم شێوەیە معاویە بووە خەلیفەی موسڵمانان ودیمەشقی کردە پایتەختی دەوڵەتی خەلافەتی ئیسلامی.
فەتحە ئیسلامیەکان
لە دوای دامەزراندنی دەوڵەتی ئەمەوی و معاویە خەلافەتی گرتە دەست و دەوڵەتە ئیسلامیەکەی بەھێز کرد فەتحی ئیسلامی دەستی پێکرد، ولە سەردەمی معاویەدا ڕووبەری دەوڵەتی ئیسلامی فراوان بوو و لە ئاڕاستەی وڵاتی ڕۆم و سەند و کابول و ئەھواز و وڵاتی ئەودیو ڕووبار و باکوری ئەفەریقادا، ومعاویەی یەکەم کەشتیگەلی جەنگی دروستکرد لە مێژووی ئیسلامدا و دوورگەی قوبرس وسەقڵیە و ناوچە و دوورگەکانی دەریای ناوەڕاستی پێ فەتح کرد.
معاویە توانی ڕێگە لە دەوڵەتی بیزەنتی تەسک بکاتەوە لەسەر سنورەکانی لەگەڵیاندا ودەستی گرت بەسەر دوورگەی ڕۆدس و ئەڕواد، کە دوورگەی ئەڕواد لەسەر کەنارەکانی شام لە سوریا گرنگیەکی زۆری ھەبوو لەبەر نزیکبوونی لە قوستەنتینیە, معاویە گەمارۆی ئەو شارەی دا ھەرچەن ئەم گەمارۆدانانە زیانێکی گەورەی لە ڕۆم خست بەڵام نەیانتوانی فەتحی قوستەنتینیە بکەن ومعاویە ناوەندی بۆ دروستکردنی کەشتی دەریای دروستکرد لە شارەکانی کەناری شامدا و لە دوورگەی ڕەوزە, ھەروەک ئەو پلانەی جێبەجێکرد بۆ گواستنەوەی عەرەبە موسڵمانەکان بۆ دوورگەکانی دەریای ناوەڕاست بۆ پارێزگاری کردنی وبڵاوکردنەوی ئیسلام تیایدا، موسڵمانان دابەزین لە سەقڵیە ساڵی ٤٨ک.
حالەتی نەتەوەی ئیسلامی پێش ئەوە معاویە خەلافەت بگرێتە دەست
معاویەیبەرپرسەی ئومەی ئیسلامی گرتە دەست، کە سێ بەش بوون لەو کاتانە, بەشی یەکەم، ئەوانەی داوای حەق سەندنی کوژرانی خەلیفە عوسمانی کوڕی عەفانیان ئەکرد، وبەشی دووەم، ئەوانەبوون کە عەلی کوڕی ئەبوتاڵیبیان خۆشئەویست و خۆی نەوەکانیان بە شایانتر ئەزانی بۆ وەرگرتنی خەلافەت کە زۆرینەیان لە عێراق بوون و کەمێکیان لە میسر بوون، وبەشی سێیەم، خەواریجیەکان بوون، کە دژی ھەردوو تاقمەکەی تر بوون وبە لە ئایین لادەریان دائەنان، ویەکەم ئەرکیان بە کوشتنی معاویە و کۆمەڵەکەی عەلی دائەنا، ئەوەی گرنگ بوو بۆ معاویە وقەلەقی کردبوو خەواریجیەکان بوون کە باشی سیاسەت سوودی نەبوو لەگەڵیان وڕۆچوونێکی توند ڕۆچوون لە ئایندا، معاویە دوایان کەوت وبە دوای ئەونەدا چوو کە لە زانیاریە ئیسلامیەکان لایانئەدا. وێنۆک|250px|مزگەوتى ئەمەوى, کە لە سەردەمى معاویە بنیات نرا
دابینکردنی ئاسایش بۆ دەوڵەت
ولەو شتانەی کە بۆ یەکەم جار معاویە لە جیھانی ئیسلامیدا داینا ئەوەبوو کە یەکەم کەس بوو لە ناو خەلیفەکاندا کە ڕایسپارد حوکم بدرێتە دەست کوڕەکەی لە دوای خۆی.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٦٠٢ پۆل:مردووانی ٦٨٠ پۆل:ھاوەڵەکان پۆل:خەلیفە ئەمەویەکان پۆل:خەڵکی مەککە
ئێوارەی پەروانە
ئێوارەی پەروانە ڕۆمانێکی کوردییە لە نووسینی بەختیار عەلی. ڕۆمانەکە پێک ھاتووە لە ٢٢ بەش و بەشێکی کۆتایی. نووسینی دە مانگی پێچووە، لە کانوونی دووەمەوە تا تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٩٧. ڕۆمانەکە لەلایەن ناوەندی ڕھەندەوە لە ساڵی ١٩٩٨ لە سوید بڵاوبووەوە.
دوای بڵاوکردنەوەی ئەم ڕۆمانە، بەجتیار عەلی سەرنجی زۆری بۆلای خۆی ڕاکێشا. ھاوکات ئەم ڕۆمانە دووەم ڕۆمانی بەختیار عەلییە.
کورتەی ڕۆمانەکە
چونکە ھیچ جێیەک نییە بۆئەوەی تێیدا بژین لە شاردا، ژنە گەنجەکان ھەڵدێن بۆ شوێنێک لەسەر بەرزایی شاخەکان، شوێنێک دوور لە دونیا ئەویش «سەرزەمینی عاشقان» ە.
کاتێک پەروانە دیارنامێنێت، دونیا دەڕوخێت بەسەر خوشکەکەیدا کە ناوی خەندانە. ئەو دەگەڕێت بۆ شوێنەوارەکانی پەروانە لەگەڵ ھاوڕێ و ھاودەمەکانیدا. شوێنە شاراواکەی سەر چیا بەرزەکان فێردەبێت کە «سەرزەمینی عاشقان» ە، کە خۆشەویستەکان ویستبوویان ھەموو ھیواکانیانی تێدا بێننە دی. چی ڕوودەدات بەسەر ئەوانەی ڕزگاریان دەبێت ناتوانن وشەیەک بدۆزنەوە؟
فارسی (غروب پروانه)، ٢٠١٧
وەرگێڕانی فارسیی ئەم ڕۆمانە لەلایەن مەریوان ھەڵەبجەییەوە کراوە کە لە ساڵی ٢٠١٧دا لەلایەن «نشر نیماژ» ەوە بڵاوکراوەتەوە. کتێبەکە پێکدێت لە ١٣٦ لاپەڕە.
ئەڵمانی (Perwanas Abend)، ٢٠١٩
لە ساڵی ٢٠١٩، کتێبەکە بە ئەڵمانی لەلایەن دەزگای «یۆنیۆنسفێرلاگ» ی ئەڵمانییەوە بڵاوکرایەوە. کاری وەرگێڕانی کتێبەکە لەلایەن «ڕاوێژ سەلیم» و «ئوتە کانتێرا لانگ» ەوە کراوە و پێکدێت لە ٢٨٨ لاپەڕە.
عەرەبی (مَسَاءُ الفراشة)، ٢٠١٩
کتێبەکە لەلایەن «فەدوا دەروێش» ەوە وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی عەرەبی و لە ماوەیەکی نزیکدا کتێبەکە لەلایەن دەزگای «دار الخان» ی عەرەبییەوە بڵاودەکرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆمانەکان پۆل:ڕۆمانەکانی بەختیار عەلی پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان پۆل:کتێبەکانی بەختیار عەلی
باری ئاوارتە
باری ئاوارتە (بە ئینگلیزی: state of eception) یەکێک لە چەمکەکانی تیۆری یاسای کارڵ شمیتە و هاوشێوەی باری نائاساییە، بەڵام پاڵگەی باری ئاوارتە توانایی حاکمە بۆ دەرباز بوون لە سەروەری یاسا بە ناوی خێر و بەرژەوەندی گشتی. دواتر ئەم چەمکە لە کتێبی «باری ئاوارتە»ی ئاگامبێن پەرەی پێدراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەلسەفەی یاسا پۆل:فەلسەفەی سیاسی پۆل:یاسا نائاسایییەکان
میسێنمادینۆن ئاستەیت
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە میسێنمادینۆن ئاستەیت (MMA)، ھەروەھا وەک (methylenedehydroacetoxyprogesterone میسیلێن-دیھایدرۆسیتۆکسی-پرۆجێسترۆن)ـش ناسراوە (MDAP) و لەژێر ناوە بازرگانییەکانی (سوپەرلوتین) و (ئەنتیجێست) دەفرۆشرێت، دەرمانێکی پرۆجستینە کە گەشەی پێدانی لە چێکۆسلۆڤاکیا بۆ کراوە لە ١٩٦٠ـەکان            لە ڕێگەی دەمەوە بەکاردێت
سەرچاوەکان
پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:کۆلکە-سترۆیدەکان پۆل:پڕێگنانێکان
پۆل مارگۆریت
پۆل مارگۆریت نووسەری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
خشڵ و پۆشاکی ژنانەی موکریان
خشڵ و پۆشاکی ژنانەی موکریان فەرھەنگۆکێکی کوردی بە کوردییە، لەلایەن عەبدوڵڵا سەمەدی ئامادە کراوە و تێیدا چی پەیوەندی بە خشڵ و پۆشاکی ژنانی ناوچەی موکریان ھەیە، ڕاڤە کراوە. ئەم فەرھەنگە بچووکە لە ١٥٦ وشە و ١١٦ وێنەی ڕەنگی پێکھاتووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:موکریان پۆل:فەرھەنگە کوردییەکان
کانیاوی گڕاوان
وێنۆک|کانیاوی گڕاوان وێنۆک|کانیاوی گڕاوان لە زستاندا کانیاوی گڕاوان سەرچاوەیەکی ئاوی لە ناوچەی ڕەبەت لە شارستانی سەردەشتە کە بەھۆی تایبەتمەندیی دەرمانی و سروشتی سەرسەوزی دەوروبەری ناوبانگی ھەیە. گڕاوان لە دەشتێکی یەکدەست سەوز و سەرنجڕاکێش لە نزیک گوندی کانی گوێز لە مەودای دوو کیلۆمەتریی شاری ڕەبەت و لە دوازدە کیلۆمەتریی باکووری رۆژھەڵاتی شاری سەردەشت ھەڵکەوتووە کە خاوەن ئاوی کانیاوییە. ڕووباری زێی بچووک لە تەنیشت ئەو کانیاوە تێدەپەڕێت کە لە وەرزی بەھاردا یەکێک لە پڕئاوترین ڕووبارەکانی ناوچەیە. ئاوی ئەو کانیاوە دەڕژێتە ناو ڕووباری کەڵوێ کە بەشێک لە زێی بچووک دێتە ھەژمار. ھەروەھا گڕاوان کانیاوێکە ئاوەکەی کانزانییە و ھەڵگری خوێیە. ئەو کانیاوە ١٢٠٦ مەتر بەرزە لە ئاستی دەریا. ڕۆژانە ژمارەیەکی زۆر گەشتیار لە شارەکانی ئێران، ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ھەروەھا باشووری کوردستان سەردانی ئەو کانیاوە دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:زێی بچووک پۆل:شارستانی سەردەشت پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی کوردستان
سەرژمێری ٢٠٢١ی کەنەدا
سەرژمێری کەنەدای ٢٠٢١' ژماردنێکی وردی دانیشتوانی کەنەدا بوو کە بەرواری ئاماژەی ١١ی ئایاری ٢٠٢١ بوو.دوای سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦ی کەنەدا دێت کە ژمارەی دانیشتووانی ٣٥،١٥١،٧٢٨ کەس بووە. ڕێژەی وەڵامدانەوەی گشتی ٩٨% بووە، کە کەمێک کەمترە لە ڕێژەی وەڵامدانەوە بۆ سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦. لەژمارەی دانیشتووانی ٣٦،٩٩١،٩٨١ کەسی تۆمارکردووە، کە کەسە۵/۲٪. ساڵی ٢٠١٦ زیادی کردووە.
کۆمەڵەی سێیەمی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
کۆمەڵەی سێیەم یاخود کۆمەڵەی C یەکێکە لە ھەشت کۆمەڵەکەی جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢ لە ٢٢ بۆ ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ یارییەکانی بەڕێوە دەچێت. کۆمەڵەکە پێک دێت لە ئەرجەنتین، عەرەبستانی سعوودی، مەکسیک و پۆڵەندا. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکە سەردەکەون بۆ قۆناغی ١٦، سێیەم و چوارەم لە خولەکە دەچنە دەرەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
مەیگێڕ
وێنۆک|مەیگێڕێک لە کاتی ئامادەکردنی [[کۆکتێلێکی کلاسیکی.]]
مەیگێڕ یان بادەوان (یان ساقی بۆ کچ و ژنان) ئەو کەسەیە کە خواردنەوەی ئەلکھولی پێشکەش بە دانیشتوانی کۆڕی مەینۆشان دەکا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مەیگێڕی پۆل:پیشەکانی ڕاژەی خۆراک پۆل:زاراوەکانی چێشتخانە
٢٠ی کانوونی دووەم
لە دایکبوونەکان
١٩٣٠ - باز ئەڵدڕێن - ئەندازیار و فڕۆکەوانی فڕۆکەی جەنگی و یەکێک لە کەشتیوانەکانی بەڕەگەز ئەمریکی کە لە کەشتی ئەپۆلۆ بۆ سەر مانگ شان بە شانی هاوڕێیەکەی نیڵ ئارمسترۆنگدا کە دوای بوونە یەکەم مرۆڤ کە چوونە سەر مانگ
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
لقەبۆڕیی ھەوا
وێنۆک لقەبۆڕیی ھەوا (ئینگلیزی: Bronchus) ئەو بۆڕییەیە، کە ھەردوو سییەکان بە بۆڕی ھەوا دەبەستێتەوە.
سەرچاوە
پۆل:ژینناسی پۆل:کۆئەندامی ھەناسە
مێیتلەند، نیو ساوت وێلز
مێیتلەند شارێکە لە ناوچەی هانتێر ی ویلایەتی نیو ساوت وێلزی وڵاتی ئوسترالیا، و ناوەندی بەڕێوەبەرایتی هەمان ناوچەشە. ئەم شارە لە ڕێگای زەمینیەوە بە دووری ١٦٦ کیلۆمەتر لە باکووری شاری سیدنی و ٣٥ کیلۆمەتر باکووری ڕۆژاوای نیو کاسڵ. بە دووری ٣٥ کیلۆمەتر لەسەر هایوەی نیو ئینگلەند دەگاتە هێکسهامی نیو ساوت وێلز.
سەرچاوە
پۆل:ئۆسترالیا پۆل:نیو ساوت وێلز پۆل:مێیتلەند، نیو ساوت وێلز پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز
ئیڤان کانکار
وێنۆک|ئیڤان کانکار ئیوان کانکار (ماوەی ژیان:١٠ی ئایاری ١٨٧٦ تاکوو ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩١٨)، بە ھۆی نووسینی کورتەچیرۆک و شانۆنامە لە سەرەتای سەدەی بیستەم‌دا ناوبانگی دەرکرد. ئەو خەڵکی ئسلوون بوو. ئسلوون دەگەڵ سێرب و کرۆواسییەکان بە یەکەوە "نەتەوەی یوگسلاو"یان پێکھێنابوو. کانکار ساڵی ١٩١٨ی زایینی کۆچی دوایی کرد. ژمارەیەکی زۆری ڕۆمان، شانۆنامە و چیرۆکی کورت لە پاش بەجێ ما.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦ پۆل:مردووانی ١٩١٨ پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان
ئیبراھیم کایپاککایا
ئیبراھیم کایپاککایا (لەدایکبووی ١٩٤٩ – مردووی ١٨ی ئایاری ١٩٧٣)، ئیبراھیم یەکێ بوو لە سەرکردە ھەرە دیارەکانی بزووتنەوەی کۆمۆنیستی لە تورکیا وە ئەو دامەزرێنەری حیزبی کۆمۆنیستی تورکیا/مارکسیزم-لینینیزم (TKP/ML) بوو.
بەپێی ڕاپۆرتی دەزگای میت، پارتەکەی کایپاککایا مەترسیدارترین کۆمەڵەی چەپ بوونە لە تورکیا بۆ ھەر حکوومەتێکی ناچەپ لەو وڵاتە. ئیبراھیم لە ئێستادا وەک درووشمی بەرگری دەناسرێت لەلایەن ھەوادارانییەوە وە ئەو بە کۆکەرەوەی بیرۆکە و تایبەتمەندی سەرکردایەتی و بیرمەند دادەنرێ لە مارکسیزم - لینینیزم - ماویزم.
ژیان
کایپاککایا لەدایکبووی ١٩٤٩، ئیبراھیم لەوکاتە بیرۆکەی شۆرشگێری بە خەیاڵی ھات کە خوێندکار بوو لە بەشی زانستی ماتماتیکی لە زانکۆی ئیستەنبوڵ ئەوکات پەیوەندی بە یانەی ئایدیای چەپەوە دەکات، لە ئازاری ١٩٦٨ دەبێتە سەرۆکی ئەو یانەیە یان ڕێکخراوەیە، ئەو لە تشرینی دووەمی ١٩٦٨ لەلایەن زانکۆی ئستەنبۆڵەوە دەردەکرێت ئەمەش لەپاش ئامادەکردی نامیلکەیەک بوو لە دژی ھاتنی ھێزە دەریاییەکانی ئەمریکا. کایپاککایا لە ڕۆژنامەی (کرێکار-جوتیار) دەینووسی وێڕای نووسینی وتار بۆ گۆڤارەکانی Aydınlık (واتە:ڕووناککردن) و TÜRKSOLU (چەپی تورک).
باری حیزب دوای مردنی
حیزبی کۆمۆنیستی تورکیا لەساڵانی ١٩٧٣ تاکوو ١٩٧٣ خۆی ڕێکخستەوە، لەسالی ١٩٧٨ کۆنگرەی یەکەمی بەست، لەسالی ١٩٨١ حیزبەکە لەگەڵ پارتی بەلشەویکی باکووری کوردستان یەکی گرت کە ھاوئایدۆلۆژیا بوون، دوایی چەندین جار ناوی حیزبەکە گۆڕدرا، ئەمڕۆش حیزبەکە نێوی لەو ١٢ ڕێکخراوە تیرۆریستییە چالاکانە کە حکوومەتی تورکیا بەردەوامە لە ڕاوەدوونانیان.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:مردووانی ١٩٧٣ پۆل:کۆمۆنیستە تورکیاییەکان پۆل:مارکسیستە تورکیاییەکان پۆل:شۆڕشگێڕانی لەسێدارەدراو
باری نائاسایی
باری نائاسایی ڕاگەیاندنێکی میرییە کە لەوانەیە بەشێک لە ئەرکەکانی دەسەڵاتەکانی یاسایی، جێبەجێکاری و دادوەری ھەڵپەسێرێت و ھاوڵاتییان ناچار بکات کردەوە و ئاکاری خۆیان بگۆڕن. ھەروەھا باری نائاسایی دەتوانێت ماف و ئازادییەکانی ھاوڵاتییان سنووردار بکات، تەنانەت ئەگەر دەستوور ئەم ماف و ئازادییانەی گەرەنتیش کردبێت. باری نائاسایی زۆرتر بە دوای کارەساتی سروشتی، نائارامیی مەدەنی و شەڕ ڕادەگەیەنرێت. دەستووری زۆر وڵات پێشبینی ڕاگەیاندنی باری نائاسایی دەکات لە ھەلومەرجی نالەباردا بە مەبەستی گەڕاندنەوەی ھێمنی و ئاسایشی وڵات. نموونەی ھەرە بەناوبانگ، بڕگەی ٤٨ی دەستووری وایمار بوو کە ڕێگەی بە سەرۆک کۆمار دەدات بۆ ماوەیەکی کاتی ماف و ئازادییە بنچینەیییەکانی خەڵک ھەڵپەسێرێت. ئەم بڕگەیە ڕێخۆشکەر بوو بۆ سەرھەڵدانی نازیسم لە ئەڵمانیا و کارەساتەکانی ئەو سەردەمە.
سەرچاوەکان
پۆل:یاسای دەستووری پۆل:حکوومەت
ئاقکورگەن
ئاقکورگەن شارۆچکەیەکی شارستانی ڕۆدەکیە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١١٠١٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
بڕیارنامەی ٥٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٦ی حوزەیرانی ١٩٨٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٧٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢ پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
کەریز جەماڵ
کەریز جەماڵ (Kerîz Cemall، ) دێیەکە لە ناوچەی خزڵی شارستانی نیاوەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٨٢ کەس لە ٩١ بنەماڵەدا بووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی نیاوەن پۆل:گوندەکانی شارستانی نیاوەن
لقوپۆپ
لقوپۆپ یان دەندرایت (بەئینگلیزی: Dendrite، کە وەرگیراوە لە ئیغریقی δένδρον " وە دەخوێنرێتەوە دیندرون، بەمانای "درەخت") درێژ بوونەوەی سایتۆپلازمیی دەمارەخانەیە، وریاکەرەوەکان وەردەگرێت.
سەرچاوە
پۆل:ژینناسی پۆل:دەمارەخانە پۆل:فیزیۆلۆژیای دەماری پۆل:شانەی دەماری
ئاگۆنیست
ئاگۆنیست شتێکی کیمیایییە کە دەشکێتەوە بەسەر وەرگرێک و وەرگرەکە چالاک دەکات بۆ ئەوەی زیندەچالاکییەک بکات. بەپێچەوانەوە، دژەئاگۆنیستێک کاردەکات بۆ بەربەستنی وەرگرەکان.
جۆرەکانی ئاگۆنیست
ئاگۆنیستەکان دەتوانن چالاک ببن چالاکارێک وەک ( ھۆرمۆنۆکان، دەمارەگوێزەرەوە) یان لە ڕێگەی بەرھەمھێنەرەکان وەکوو (دەرمان) ئەو دەرمانانەی ئامانجی زیندەچالاکیان دەخەنە سەر وەرگرێک.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە پزیشکییەکان پۆل:فارماکۆدینامیک پۆل:فیزیۆلۆژیا
قولە
وێنۆک|قوللە
قولە پایەیەکی کورتە، کە ناوبەناو لە سەر دیواری شورای شار یا قەڵا دروست کراون، بۆ ئەوەی ئەگەر ھێرشی کرایە سەر، پاسەوانەکان لە سەر دیوارەکەوە لە پەنای ئەو پایە کورتانەدا داکۆکی لە شارەکە بکەن دژی ھێرشھێنەرانی دەرەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:قولەکان پۆل:توخمەکانی بیناسازی پۆل:بیناسازیی قەڵا
بڕیارنامەی ٥١٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥١٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٨٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٧٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢
لووسەماسوولکە
لووسەماسوولکە (ئینگلیزی: Smooth muscle) ماسوولکەی خۆنەویستن. لە جۆگەی ھەرس و لوولەی خوێن و ڕژێنەکاندا ھەن، بەڵام لە دڵدا نین.و شێوەی لە ماسولکە خانەی شێوە تەشیلەیی پێکدێت ناوکیان تاکە میلدارنین   خۆنەویستە
سان پۆل ڕوو
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦١ پۆل:مردووانی ١٩٤٠ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
لووسەماسوولکە
سەرچاوە
پۆل:ژینناسی پۆل:کۆئەندامی ماسوولکە
٢١ی کانوونی دووەم
ڕووداوەکان
1324 کۆچی هەتاوی – بە ڕێبەرایەتی پێشەوا قازی محەمەد و بەشداری ژنان و نوێنەرانی زۆربەی ناوچەکانی کوردستان ، کۆماری کوردستان لە شاری مەهابادی ڕۆژهەڵاتی کوردستان دامەزرا. بەو پێیە پێشەوا بوو بە یەکەم سەرۆک کۆماری کوردستان .
1926 زایینی – ڕۆژنامەی ژیان بە چاپ و بڵاوکردنەوەی یەکەم ژمارەی خۆی لە شاری سلێمانی ، وەشانی خۆی دەستپێکرد.
1986 زایینی – تەرمی  ئەیاز یوسف زاخۆیی ، هونەرمەندی گەورەی کورد ، بە خاک سپێردرا.
1993زایینی – محەمەد ئەرتان ، ئەندامی پارتی ڕەنجی گەل HEP لە کوردستان_ترکیە ، تیرۆر کرا.
1996زایینی – ڕۆژنامەی ئازادیا وڵات لە کوردستان وترکیە بە چاپ و بڵاو کردنەوەی یەکەم ژمارەی ، وەشانی خۆی دەستپێکرد.
مردنەکان
1924 زایینی – ولادیمیر ئیلیچ لێنین ڕێبەری یەکێتی کۆمارەکانی شۆڕەوی کۆچی دوایی کرد.
1950 زایینی – جۆرج ئوروڵ نووسەری بەتوانای ئینگلیزی کۆچی دوایی کرد.
1993زایینی – محەمەد ئەرتان ، ئەندامی پارتی ڕەنجی گەل HEP لە ئێلحی باکوری کوردستان ، تیرۆر کرا.
2002 زایینی – كچی کوردی دانیشتووی ولاتی سوید فاتیمە شاهینداڵ ، بە هۆی خۆشویستنی کوڕێکی سویدی ، لە لایەن بنەماڵەکەیەوە لە ژێرناوی ناموس پەرەستی کوژرا. (وەکوو سەدان ژن و کچی دیکە ، کە ناویان نازانرێ).
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
ئایزۆپرێنالین
link=https://ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Isoprenaline.svg|وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە ئایزۆپرێنالین یاخوود ئایزۆپرۆتێرێنۆل (ناوی بازرگانی: ئایزۆپرێنالین ماکیور Isoprenaline Macure)، دەرمانێکە کە بەکاردێت بۆ حاڵەتی لاوازی لێدانی دڵ، بلۆک بوونی لێدانی دڵ، و بەشێوەیەکی دەگمەن بۆ ڕەبۆش
ترشەکان
ترشەکان (Tirşekan، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٠٤ کەس لە ٨٨ بنەماڵەدا بووە.
قەرەزیائەددین
قەرەزیائەددین یا چاڤشارە، (بە ئینگلیزی Qarah Zia od Din، بە ئازەری Qaraziyaəddin، بە فارسی قرەضیاءالدین)، یەکێکە لە شارۆچکەکانی پارێزگای ورمێ لە ئێرانە. شارۆچکەی قەرەزیائەددین ناوەندی شارستانی چایپارەیە کە لە باکووری ڕۆژاوای ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێراندا ھەڵکەوتووە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارۆچکەیە لە ساڵی ٢٠١٦دا بەرامبەر لەگەڵ ٢٦،٧٦٧و٣ ھەزار و ٦٦٦ کەسیان نێر و ١٣ ھەزار و ١٠١ کەسیان مێ بوون؛ ھەروەھا ژمارەی خێزانەکانی ئەم شارۆچکەیە ٧٨١٩ خێزان بووە. (١٩٨کم) لە شاری ورمێوە دوورە، ھەروەھا (٥٧کم) لە شارۆچکەی خۆییەوە دوورە.
ترشەکان
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
قەرەزیائەددین
بەشەکانی ئەمڕۆی قەرەزیائەددین تێکەڵەیەکن لە گوندەکانی میرزا کەندی و ئاوک و ھاچا کە لە ئێستادا بە زەویەکانی ئاوک بە ئاوک یەئلێری و کێڵگەکانی ھاچا بێ ھاچای یەئلێری ناسراون.
نالیھان
وێنۆک|شوێنی نالیھان لەناو تورکیادا. نالیھان شارۆچکە و قەزایەکی گوندنشینی پارێزگای ئەنقەرە لە ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی تورکیا. و ١٥٧ کم لە شاری ئەنقەرە دوورە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ تورکیادا ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٣٠ ھەزار و ٥٧١ کەسە کە ١٢ ھەزار و ٤٥٧ کەس لە شارۆچکەی نالیھان دەژین. ڕووبەری قەزاکە ١٩٧٨ کیلۆمەتر دووجایە و تێکڕای بەرزییەکەی ٦٢٥ م.
سەرچاوەکان
نالیھان پۆل:پارێزگای ئەنقەرە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئەنقەرە
قەرەزیائەددین
شوێنەوارە مێژووییەکانی ناوچەی چایپارە
وێنۆک|حەمامی قەرەزیائەددین "ڕۆسا کوڕی ئەرگەشتی ئەم پەرستگایەی بۆ نەمری خودا دروست کردووە بە ھێزی خودا. ڕۆسا کوڕی ئارگێشتی قسە دەکات: ئەم زەوییە چۆڵ بوو و لێرە ھیچ شتێک دروست نەکرابوو و وەک خودا فەرمانی پێکردم لێرە بینایەکم دروست کرد و ناوم لێنا شاری ڕۆسا. ڕۆسا کوڕی ئەرگەشتی دەڵێت ھەرکەسێک ئەم نووسراوە تێکبدات و زیانی پێ بگەیەنێت یان بیشکێنێت، خوای خالیدی بە خودای ھەوا و خودای خۆر و خوداوەندەکانی تر دەیخاتە خوارەوە و ناتوانێت ناوی خۆی لە ژێر خۆردا ببینێت. من کوڕی ئەرگەشتیم، پادشای بەھێزم، پاشای وڵاتانم، ئاغای شاری تۆشیام."
ھەرچەندە لە ناوچەکەدا نووسراوی دیکەی بەردینی شارستانیەتی ئورارتوو دۆزراوەتەوە، بەڵام لە دەقی ئەو نووسراوە بەردییەی ناوبراوەوە دەردەکەوێت کە سەرۆکەکانی ئەرگەشتی قەڵای باستەمیان وەک پەرستگایەک بۆ خالیدی دروست کردووە، کە ناوی ڕەسەنی ڕۆزەھالنی بووە. بەڵام لەوەتەی بناغەی ئەم شارە لەلایەن ڕۆسا کوڕی ئارگێشتی دانراوە، لە سەرچاوە ئەرمەنییەکانەوە، ئەم قەڵایە بە شاری ڕۆسا ناسراوە، کە پرۆفیسۆر ھینتز بەپێی ئەم زانیاریانە بە شارەکەی وتووە ڕۆسا.
جگە لەوانەی سەرەوە، لە قەڵای باستامدا کارگەلێکی پەیوەندیدار بە ئەرمەنییەکانەوە ھەیە، کە بە ئورارتووی ناسراوە، بەڵام لە ھەڵکۆڵینەکانی ناوچەی قەڵای سەدەی ناوەڕاست لە بەرزاییەکانی قەڵای باستام، بەردێک دۆزرایەوە کە لێوارەکانی ناڕێک بوو لەسەری خاچی ئەرمەنییەکان نەخشێنرابوو. لەگەڵ ھەڵوەشاندنەوە و شکستھێنانی ئورارتووەکان لەلایەن دەوڵەتانی دراوسێوە، ئەرمەنییەکان چوونە ناو شارستانیەتی ئورارتووەکان لە ناوچەکەدا و لە ماوەی مانەوەی درێژخایەنیان لە ناوچەکەدا، چەندین شوێنەوار و شوێنەوارێکی مێژووییان بەجێھێشت، کە نموونەیان تا ئێستا ماونەتەوە، لەوانە قەڵایەک و ژوورێک بە ناوی بۆزخانە لە بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی گوندی ناوبراودایە.
تاڤێرنیەر، بازرگان و گەشتیارێکی بەناوبانگی فەرەنسی لە سەردەمی سەفەوییەکاندا، چاودێری چوورس دەکات و لەسەری نووسیوە: "لە کۆتیکارەوە دەڕوات بۆ خولۆت بۆ کۆجیە بۆ دەرکاون تا سلێمان سێرا ئەم چوار شوێنە کۆتاییە ٤ کاروانسەرە کە تاڕادەیەک ئاسوودەترن. لە سەلمان سێراوە دەچنە کۆرس(چوورس) و بەی، لقێکی شای ئێرانە و لە قەڵایەکی کۆن دوو کیلۆمەتر نیشتەجێیە، لەوێش بۆ ھەر کاڵایەک دەبێت گومرگی ٩ عەباسی بدات. وە جگە لەوەش یادگارییەکانی بەگ بریتین لە چەند قاپی شەکر و سندوقی شیرینی و پەرداخ مرەبا، چونکە دەستخۆشییەکی کاش دژی ڕێزە و دژی شەرەفی بەگ دەڕوات."
مزگەوتی سوور کە بە مزگەوتی مۆرتێزا قۆلی خان ناسراوە، بینایەکە بە درێژی و پانییەکەی ٩١ x ١٩ مەتر و ژێر پێکھاتەکەی بە ڕووبەرەکەی نزیکەی ٣٦٠ مەتر چوارگۆشەیە، چوار پایەی بەردی لەناو... مزگەوت، وە کەوانە و قوبەی مزگەوتەکە لەسەر ئەم پایە دامەزراون.وە ھەشت ڕەھەندی و چوار ڕەھەندییە و لە سەرەوەی ستوونەکان گەورەترە. بەرزی ھەر ستوونێک ٢ مەتر و دەوری ستوونەکان لە خوارەوە ٢٫٦٠ مەتر و لە سەرەوەی ستوونەکە ٣٫٣٣ مەترە، بەرزی سەقف لە ئەرزی مزگەوتەوە لە شوێنی کەوانەکەی ھەر ستوونێکە و دیوارەکە ٤ مەتر و لە ناوەڕاستی قوبەکان نزیکەی ٦ مەتر دەبێت. ھەروەھا دەتوانرێت پەیکەرێکی کورت ببینرێت کە شێوەی گوڵێک بە ستوونەکان دەبەخشێت. کەوانە مەقرانەکانی مزگەوتەکە لە خشتی سوورەوەکراو دروستکراوە، دیوارە ئەستوورەکانیشی لە ناوەوەی مزگەوتەکەوە لە بەرد دروستکراون، "ڕەنگی سووری مزگەوتەکە" دەگەڕێتەوە بۆ ڕەنگی سووری ھەموو خشتەکان.
جوگرافیا
ئەم شارۆچکەیە دەکەوێتە کەناری ڕووباری ئاغ چای. ئاو و ھەوای قەرەزیائەدین نیمچە ووشکە. زستانی زۆر ساردە و ھاوینی گەرمە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:شارستانی چایپارە
ستیڤ باڵمێر
سەرچاوەکان
پۆل:جووە ئەمریکییەکان پۆل:زیندووان پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦ پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی پۆل:بازرگانان لە نەرمەواڵەدا پۆل:وەرزشوانانی ئەمریکی جولەکە
کۆمەڵەی چوارەمی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
کۆمەڵەی چوارەم یاخود کۆمەڵەی D یەکێکە لە ھەشت کۆمەڵەکەی جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢ کە یارییەکانی لە ٢٢ بۆ ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بەڕێوەدەچێت. کۆمەڵەکە پێک دێت لە فەڕەنسا، ئوسترالیا، دانیمارک و تونس. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکە سەردەکەون بۆ قۆناغی ١٦، سێیەم و چوارەم لە خولەکە دەچنە دەرەوە. ھەریەکە لە ئوسترالیا، دانیمارک و فەڕەنساپێکەوە لە کۆمەڵەی C بوون لە خوولی پێشوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
لینجەپەردە
لینجەپەردە (ئینگلیزی: Mucous membrane) چینێکە لە ڕووکەشەشانە، ڕووەکانی ناوەوەی لەش ناوپۆش دەکات و، ماددەیەکی لینج دەردەدات.
سەرچاوە
پۆل:ژینناسی پۆل:توێکاری
ئیسلام لە کەنەدا
ئیسلام لە کەنەدا ئیسلام ئایینێکی کەمینەیە لە کەنەدا. موسڵمانان لە ساڵی ١٨٧١ەوە لە کەنەدا دەژین و یەکەم مزگەوتیش لە ساڵی ١٩٣٨ دامەزراوە، زۆربەی موسڵمانانی کەنەدا سوننەن، لە کاتێکدا کەمینەیەکی بەرچاو شیعە و ئەحمەدییەن. کۆمەڵێک ڕێکخراوی ئیسلامی و مەدرەسەکان (مەدرەسە) ھەن. ڕاپرسییەکان دەری دەخەن زۆربەی موسڵمانان ھەست بە «زۆر شانازی» دەکەن کە کەنەدی بوون، و زۆرینەیان ئایینین و لانیکەم ھەفتەی جارێک بەشداری مزگەوت دەکەن. زۆرینەی موسڵمانانی کەنەدا لە پارێزگاکانی ئۆنتاریۆ دەژین، و کیوبیک.
سەرچاوەکان
پۆل:ئیسلام بەپێی وڵات
بەردەستێ
وێنۆک|بەردەئەستێ
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بەردە نیشتەنییەکان پۆل:ئاگرکردنەوە پۆل:ئامرازە بەردییەکان پۆل:بەردی بینا
پرتەو
ژیان
ناوی مستەفا بەگی کوڕی عەبدوڵڵا بەگی کوڕی محەممەد کوڕی ئێزدین شێرە، ناسناوی «پرتەوی ھەکاری» یان «شاپرتەوی ھەکاری» بۆ خۆی داناوە، بە بنەماڵە لە میرانی ناوچەی ھەکارییە. لە کتێبی شەرەفنامەدا ناوی بنەماڵە و باپیرانی پرتەو ھاتووە. لە ساڵی ١٧٥٦ لە ناوچەی ھەکاری لەدایکبووە. زانیاریی تەواو لە بارەی ژیان و مردنی نەزانراوە بەڵام دەرکەوتووە کە لە ساڵی ١٨٢٥ کۆچی دوایی کردووە. ناوچەی ھەکاری وەک ناوەندێکی ڕۆشنبیریی دەوڵەمەند کاریگەری ھەبووە بۆ خەمڵاندنی چێژ و خەیاڵی پرتەو. پرتەو شیعرەکانی بە شێوەزاری کرمانجی سەروو نووسیون.
ڕوخسار و ناوەڕۆکی شیعرەکانی
لە ڕووی ڕوخسارەوە، شیعرەکانی لە غەزەل و قەسیدە پێکھاتووە، جگە لەمانەش کۆمەڵێک چوارین و چێنجین و موستەزادی ھەیە. لە ڕووی ناوەڕۆکەوەش، موناجات و ستایشی پێغەمبەر و دڵداریی و وەسفی خۆشەویستیی و سروشت، ھەموو لایەنێکی شیعرەکانی گرتۆتەوە.
شیعری پرتەو
ئەو بڕە شیعرەی پرتەوی شاعیر لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەم دۆزراوەتەوە، دەستنووسەکە لە ساڵی (١٢٢١ک/١٨٠٦ز) ڕەنووس کراوە. مامۆستا تۆفیق وەھبی ڕۆڵی دیاری ھەبوو لە ناساندنی ئەم شاعیرە بە نەتەوەی کورد، وابوو لەسەر لاپەڕەکانی ڕۆژنامەی دەنگی گێتی تازە لە بەغدا (١٩٤٣–١٩٤٧) چەند غەزەل و قەسیدەیەکی شاعیری بڵاوکردەوە.
نموونەی شیعر
نموونەیەکی شیعری پرتەوی ھەکاری لە ھونەری موستەزاد.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:خەڵکی ھەکاری پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٦ پۆل:مردووانی ١٨٢٥ پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان
پێرسی ویلیامز بریجمان
پێرسی ویلیامز بریجمان (بە ئینگلیزی: Percy Williams Bridgman) (٢١ی نیسانی ١٨٨٢ - ٢٠ی ئابی ١٩٦١) فیزیکزانێکی ئەمریکی بوو، کە لە ساڵی ١٩٤٦ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیکدا وەرگرت لەسەر کارەکانی لەسەر فیزیای پەستانە بەرزەکان. هەروەها بە شێوەیەکی چڕ و پڕ دەربارەی پێڕەوی زانستی و لایەنەکانی تری فەلسەفەی زانست نووسیوە. بریجمان لە ساڵی ١٩٠٠ چووەتە زانکۆی ھارڤارد بۆ خوێندنی بەشی فیزیک هەتا توانی بڕوانامەی دکتۆراش بەدەست بهێنێت.
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی پۆل:فیزیکزانانی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢ پۆل:مردووانی ١٩٦١ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
کەریز سەلادین
کەریز سەلادین (Kerîz Seladîn، ) دێیەکە لە ناوچەی خزڵی شارستانی نیاوەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٠٣٣ کەس لە ٢٦٣ بنەماڵەدا بووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی نیاوەن پۆل:گوندەکانی شارستانی نیاوەن
٢٢ی کانوونی دووەم
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
لوولپێچ
وێنۆک|لوولپێچ(Cochlea)
لوولپێچ (ئینگلیزی: Cochlea) جۆگەیەکی لوولپێچە، لە گوێی ناوەوە، ئەم جۆگەیە پێویستە بۆ بیستن.
سەرچاوە
پۆل:ژینناسی پۆل:کۆئەندامی بیستن
لیمف
لیمف (ئینگلیزی: Lymph) بریتییە لەو شلەیەی لە کۆئەندامی لیمفدا دەسووڕێتەوە. لوولە و لیفەگرێکانیش کۆی دەکەنەوە.
سەرچاوە
پۆل:ژینناسی پۆل:کۆئەندامی لیمف
کارەبا
thumb|هەورە بروسکه یەکێکە لە گرنگترین دیاردەکانی سرووشتی کە بەڵگەیە بۆ کارەبا.
کارەبا دیاردەیەکە کە بریتیە لە کۆمەڵێ دیاردەی دروستبوونی جۆراوجۆر لە بوونی بارگەی کارەبایی ، وە لە دیاردەکانی کارەبا ھەورە تریشقە و کارەبای ستاتیکی بەڵام لە بەکارھێنانی گشتی ووشەی کارەبا ھێمایەکیە بۆ زۆرێک لە کاریگەرییەکانی فیزیای بەڵام لە بەکارھێنانی کرداری زاراوەیەکی شاراوەیە ، دەتوانین بەم زاراوانەی بیناسێنین.
دەربارەی پێشکەوتنی کارەبا
دیاردەکانی کارەبا لەژێر لێکۆڵینەوە دابووە لە کۆنەوە ، بەڵام زانستی کارەبا ھیچ پێشکەوتنێکی ئەوتۆی بەخۆوە نەبینی لەسەدەکانی حەڤدەم و ھەشدەھەم بەڵام لەکۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەم ئەندازیارانی کارەبا پێشکەوتنێکی زۆریان بەدست ھێنا لەبواری پیشەسازی و بەکارھێنانی کارەبا لەناو ماڵان لە کاتیشەوە تەکنەلۆژیای کارەبا گۆڕانکارییەکی خێرای بەخۆوە بینی لەبواری پیشەسازی و پێشکەوتنی کۆمەڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:کارەبا
لۆراکس (فیلم)
لۆراکس (بە ئینگلیزی: The Lorax) فیلمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە. کۆمێدی و خێزانییە. لە ٢ی ئازاری ٢٠١٢ بڵاوکراوەتەوە لەلایەن کۆمپانیای یوونیڤەرساڵ ستودیۆز و ڕۆژی بڵاوکردنەوەی ھاوکات بوو لەگەڵ یادی لەدایکبوونی ١٠٨ ساڵەی د. سویس.
چیڕۆک
باس لە کوڕێک دەکات بە ناوی تێد کە دەیەوێت درەختی ڕاستەقینە بگەڕێنێتەوە بۆ ناو شارەکەی و سروشتەکەی جوان بکات بەڵام تووشی ڕێگرییەکی زۆر دەبێت.
ئەکتەرە دەنگییەکان
تەیلۆر سویفت وەکو ئاودری - کە تێد خۆشی دەوێ
بێتی وایت وەکو داپیرەی تێد
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢ پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان پۆل:فیلمە کۆمێدییەکان پۆل:فیلمە کۆمێدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٢ پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠١٢ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ئەو فیلمانەی لە دارستانەکان دانراون پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠ پۆل:فیلمی فانتازیا-کۆمیدییەکانی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بەرھەم ھێنراون لەلایەن کریس مێلێداندری پۆل:ئەو فیلمانەی کە سیناریۆیان لەلایەن سینکۆ پاوڵ و کێن داوریۆ بۆ کراوە پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ڕووناککردنەوە (کۆمپانیا) پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی یونێڤێرساڵ پیکچەرز پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٢ پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان پۆل:مشتومڕەکانی ڕیکلام و بازاڕکردن لە فیلمدا پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە خەمناوییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە چیرۆکییە ناھێڵییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ورچەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ماسی پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان لەسەر بنەمای کتێبی منداڵان
چوار ھۆکار
وێنۆک|لە یەکێک لە پەیکەرە ناتەواوەکانی [[میکێلانجێلۆ، مەتتا، لە یارانی عیسای پێغەمبەر، خەریکە لە نەزانراو بێتە دەرەوە. خودی پەیکەرتاش و، مەبەستی لە تاشینی پەیکەرەکە و، چۆنیەتیی وێناکردن و تاشینی، ھەر ئەوەندە بۆ پەیکەرەکە پێویستن کە بەردی مەڕمەڕی بەکارھاتوو بۆ دروستکردنی.]] چوار ھۆکار یا چوار ھۆ یا چوار ڕوونکردنەوە، لە ئەندێشەی ئەرەستووییدا، بریتین لە چوار جۆری ڕیشەیی لە وەڵام بە پرسیاری «بۆچی؟»، لە بابەت شیکردنەوەی جووڵان یا گۆڕان لە سروشتدا: ھۆکاری ماددی، ھۆکاری شێوەیی، ھۆکاری فاعیلی و، ھۆکاری دوایین. لەبەر ئەوەی کە بەئاشکرا بە لای ئەرەستووەوە توێژینەوەی ھۆ و ھۆکرد بە مانای گەڕان بە دوای  وەڵامی پرسیاری «بۆچی؟» بووە و، پرسیاری بۆچیش خۆی داوای ڕوونکردنەوەیە، باشتر وایە وەکوو چەشنێک ڕوونکردنەوە چاو لەم چوار ھۆکارە بکرێت. ئەرەستوو خۆی دەڵێ «ئێمە ھیچ ناسیارییەکمان لەبارەی شتێکەوە نییە و ھیچی لێ نازانین، تا وەختێ کە سەرمان لە بۆچییەکەی دەرنەکردووە، بۆ ئەوەش دەبێ ھۆکارەکانی ھەڵبدەین.» مەبەست لە ھۆکارەکانیشی ئەو شتانەیە کە بە جۆرێ دەستیان بووە لە بەدیھاتن و دروستبوونی ئەم شتە:
ماددە (ھۆی ماددیی گۆڕان یا جووڵان): دیمەنێ لە گۆڕان یا جووڵان کە بە ماددە و ماتێریاڵ خۆی دەنوێنێ. بۆ وێنە، ھۆی ماددیی کورسییەک دەتوانێ چێو یا کانزا یا پلاستیک بێ؛ واتە ماددەیەک کە دەستی بووە لە بەدیھاتنی کورسییەکە چێو یا کانزا یا پلاستیکە.
شێوە یا فۆرم (ھۆی شێوەییی گۆڕان یا جووڵان): ڕواڵەتێ کە شتێکی بەدیھاتوو دەیخاتە بەر چاو. شێوە بەدیھاتنی لێھاتووییی ماددەیە و زاتی ماددەیە. ئەوەی کە شتێ دەکاتە یەک شت لەبری چەن شت. بۆ وێنە، ھۆی شێوەییی کورسییەکی پلاستیکی کورسییە، ھیی جەستەی ئینسان ئینسانە و، ھیی سندووقێکی دارین سندووقە.
فاعیل یا جووڵێنەر (ھۆی فاعیلی یا جووڵێنەری گۆڕان یا جووڵان): پێک دێ لە شتانی جیاواز لەو شتەی کە دەگۆڕێ یا دەجووڵێ کە گۆڕانەکە یا جووڵانەکە بەڕێوە دەبەن؛ ئەو شتانەی شێوە دەبەخشن بە ماددە. بۆ وێنە، ھۆی فاعیلیی کورسی دارتاشەکەیەتی، یا وەک ئەوەی ئەرەستوو دەڵێ، ھۆی فاعیلیی کوڕ باوکەکەیەتی.
ئامانج یا مەبەست (ھۆی دواییی گۆڕان یا جووڵان): مەبەستێ کە بوون بۆ ئەوە دەجووڵێ یا دەگۆڕێ، ئامانج و مەنزوورێ کە ماددە بۆ ئەوە شێوە دەگرێ. ئەمە بۆ تۆو لەوانەیە گیا بێ؛ بۆ کەشتی لەوانەیە گەڕان لە دەریاکاندا بێ؛ بۆ تۆپێک کە لەسەر تەپۆڵکەیەکە دەتوانێ ھاتنەخوارەوە بۆ وچان بێ.
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆدارێتی