cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شێرپەنجەی مۆخی ئێسک
، ھەوکردنی زوو زوو، و کەم خوێنی لەوانەیە ڕوو بدات. ئاڵۆزکاری لەوانەیەئامیلۆیدۆیسس بگرنەوە. ھۆی شێرپەنجەی مۆخی ئێسک نەزانراوە. لەوانەیە قەڵەوی ھۆکارێک بێت، کەوتنەبەر تیشک وکیمیایی، مێژووی خێزان. شێرپەنجەی مۆخی ئێسک لەوانەیە لە جۆری مۆنۆکڵۆنەڵ گامۆپاتی زۆر بایەخدات دەربکەوێت دەچێتە پێش بۆ شێرپەنجەی مۆخی ئێسک جۆری سمەولدەرینگ کە خانەی پلازمای نائاسایی دژەتەنی نائاسایی بەرھەم دەھێنن، کە دەتوانن گرفتی گورچیلە دروست بکا و ببێتە ھۆی کەمی خوین. خانەی پلازما دەتوانن بارستەیێک پێک بھێنن لە کولەکەی ئێسک یان شانەی نەرم کاتێک یەک دەگرێ، کاتێک یەک پلاسماستۆمابێت بەناوی پلاسماستۆما دەبێت ئەگەر زیاتر لەیەک پلاسماستۆما بێت پێ دەگۆترت شێرپەنجەی مۆخی ئێسک. رێژەی نەمردنی پێنج-سال نزیکەیە ٤٩٪
ھۆکارەکان
ھۆیەکەی مایلومە بە شێوەیەکی گشتی نەزانڕاوە
نیشانەکان
کەم خوێنی دۆزییەوە لە میەلۆما عادەتەن [نۆرمۆستیک] و [نۆرمۆچرۆمیک]ە. ئەو لە بەدیلەوەی کولەکەی ئێسکی ئاساییە بە ھۆی لەلایەن تێ خزین خانەی گرێ و ڕێ گرتنی ئاسایی بەرھەمھێنانی خانەی خوێنی سوور (ھەماتۆپۆیەسیس) لەلایەن ستۆکینەس.
کاری گورچیلەی لاواز بوو لەوانەیە دەر بکەوێت، یان تیژ (ووتە یان ھەمیشە، و لەگەڵ ھەر پلەیێکی توندوتیژی. باوترین ھۆی نشستیی گورچیلە لە میەلۆمای زۆر بەھۆی پرۆتینە سەکرەتەد لەلایەن خانەی خراپ. خانەی میەلۆما پرۆتینی مۆنەکلەونەلی گۆڕان جۆر بەرھەم دەھێنن، زۆربەی یمونۆگلۆبولینسی بەشێوەیەکی گشتی (دژەتەن) و زنجیری ڕووناکیی ئازاد، بوون بە ھۆی بەنائاساییی ئاستی بڵندی ئەم پرۆتینانە لە خوێنەکە. پشت بەستن بە لەسەر قەبارەکەی ئەم پرۆتینانە، ئەوان لەوانەیە دەر بھاوێژرێن بەناو گوورچیلەکە. گورچیلە دەتوانن زیان پێ بگەیەنرێن لەلایەن کاریگەریی پرۆتین یان زنجیری ڕووناکی. رەسۆرپتیۆنی ئێسکی زیاد کردە بە ھۆی ھیپەرکالسمیا و نەپھرۆکالسینۆسیسی ھۆ، بەو جۆرە بەشداری دەکەین بۆ نشستیی گورچیلە. ئامیلۆیدۆسیسێک دوور سێیەمە لە بوونە ھۆکە.
باوترین ھەوکردن پنەومۆنیاس و پیەلۆنەپھریتیسن. نەخۆشیزای نخۆشی لە سیەکانی باو پنەومۆنیای ئێس دەگرنەوە، ئاورەوسی ئێس، و کەی. پنەومۆنیا، لەو کاتەی نەخۆشیزای باو پیەلۆنەپھریتیسنە ھۆی ئی دەگرێتەوە. کەولی و زیندەوەری نەرێی-گرامی دیکە. ەکە مەزنترین ماوەی مەترسی بۆ ڕوودانی ھەوکردن لەکە بەرایی کەم مانگە لەدوای سەرەتای چارەسەرکردن بە مادەی کیمیاوی. زیاد کراوی مەترسیی ھەوکردن بەھۆی کەمیی بەرگریە. ھەرچەندە ئاستی یمونۆگلۆبولینی تەواو بە شێوەیەکی نموونەیی بەرز دەکرێتەوە لە میەلۆمای زۆر، زۆربەیی دژەتەنەکان دژەتەنی مۆنەکلەونەلی ناکاریگەر لێوە خانەی پلازمای کەسێک کە کت ومت لە کەسێکی تر دەچێین. گرووپێکی ھەڵ بژێرراوی خەڵک لەگەڵ تۆمار کراو ھیپۆگاماگلۆبولینەمیا لەوانەیە لە چارەسەری یمونۆگلۆبولینی بەدیل سوود وەر بگرم تا مەترسیی ھەوکردن کەم بکاتەوە.
لیز فریدلاندەر
لیز فریدلاندەر دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی و بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە. فریدلاندەر بەڕەچەڵەک خەڵکی شاری نیویۆرکە و ڕووی لە ویلایەتی پێنسیلڤانیا کردووە بۆ ئەوەی بخوێنێت لە قوتابخانەی کۆنسێرڤاتۆری دراما لە زانکۆی کارنێگی مێلۆن. پاشان ڕووی لە لۆس ئەنجلۆس کردووە و لەوێ لە زانکۆی کالیفۆرنیا سانتا کروز خوێندوویەتی و دواتر لە قوتابخانەی شانۆ و فیلم و تەلەڤیزیۆنی UCLA، دواتر لەوێ سەرکەوتنی بەدەستھێنا.
کلۆرۆفیل
وێنۆک|کلۆرۆفیل بەرپرسە لە ڕەنگی سەوزی زۆرێک لە ڕوەکەکان کلۆرۆفیل بۆیەیەکی سەوزە. وزەی ڕۆشنایی پێویست بۆ ڕۆشنەپێکھاتن دەمژێ.
ئاشلی بێنسۆن
ئاشلی بێنسۆن خانمەکتەر و مۆدێلێکی ئەمریکییە، زۆربەی ناوبانگەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆڵی لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی شۆخە بچووکە درۆزنەکان. ھەروەھا ڕۆڵی لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەی «چۆن دایکتانم بینی» دا بینیوە کە لە ساڵی ٢٠٠٥ دروست کراوە و تا ئێستا پێنج خەڵاتی ئێمی بەدەستھێناوە و وەرزی نۆیەمی ئەم زنجیرەیە لە ساڵی ٢٠١٤ کۆتایی ھات. ھەروەھا بێنسۆن ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی CSI: Miami بینیوە و ھاوبەشی لە فیلمی Going from 13 to 30 شانبەشانی جێنیفر گارنەر و مارک ڕوفالۆ ڕۆڵی سەرەکی گێڕاوە. ڕۆڵی ھانا مارینی لە فیلمی Pretty Little Liars و بریتی لە فیلمی Spring Break بینیوە، کە لەم فیلمەدا لەگەڵ ئەکتەرەکانی وەک جەیمس فرانکۆ و سلینا گۆمێز ڕۆڵی سەرەکی بینیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرانی دووڕەگەزخوازی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان پۆل:کچە ئەمریکیە سەماکارەکان پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی دووڕەگەزخواز پۆل:ژنە مۆدێلەکانی کالیفۆرنیا پۆل:زیندووان
چاد لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
چاد نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
سلۆڤێنیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
سلۆڤێنیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
ئەلفرێد ڕەسڵ واڵس
ئەلفرێد ڕەسڵ واڵس (لەدایکبووی ٨ی کانوونی دووەمی ١٨٢٣ – مردووی ٧ی تشرینی دووەمی ١٩١٣) زانایەکی بەڕیتانی بوو لە بوارەکانی (سروشتزانی، دۆزینەوە، جوگرافی، مرۆڤزانی، زیندەزانی و نیگارکێشان). بەناوبانگترین کارەکانی بریتییە لە داڕشتنی بیردۆزی پەرەسەندن لەڕێی ھەڵبژاردەی سروشییەوە بە شێوەیەکی سەربەخۆ و بەتەنیا و لێکۆڵینەوەکەی دەربارەی بابەتەکە لەگەڵ چەند نووسینێکی چارڵز داروین دا بە ھاوبەشی بە چاپ گەیەنراوە لە ساڵی ١٨٥٨ دا  و ئەمەش ببوە ھۆی ھاندانی داروین لەسەر بڵاوکردنەوەی بۆچوونەکانی خۆی لە کتێبە بەناوبانگەکەی «دەربارەی سەرچاوەی جۆرەکان».
بە ھەمان شێوەی داروین، واڵسیش کارێکی مەیدانی چڕی ئەنجام دەدا. یەکەم جار لە ناوچەی حەوزی ڕووبارەکانی ئامازۆن و دواتر لە کۆمەڵە دوورگەکانی مالای کە توانی ھەستێت بە دۆزینەوە و پێناسەکردنی دابەشکەری ئاژەڵی (ئێستا ناسراو بە ھێلی واڵس) کە ئاژەڵانی کۆمەڵە دوورگەکانی ئەندەنووسیا دابەش دەکات بەسەر دوو بەشی جیاوازدا، بەشی ڕۆژاوا کە زۆربەی ئاژەڵەکانی ئەم ناوچەیە سەرچاوەیەکی ئاسیاییان ھەیە و ھەروەھا لەگەڵ بەشی ڕۆژھەڵات کە ئاژەڵەکانی ناوچەکە سەرچاوەیەکی ئوسترالییان ھەیە.
لە سەدەی نۆزدەھەم دا واڵس بە یەکێک لە زانا و پسپۆرانی پێشەنگ دادەنرا دەربارەی بڵاوبوونەوە و دابەشبوونی جۆرەکانی ئاژەڵ و ھەندێک جار بە «باوکی جوگرافیای زیندەیی» ناوی دەھێنرا. سەرەڕای دۆزینەوە ھاوبەشەکەی لە ھەڵبژاردەی سروشتی دا چەندین بەژداری و کۆمەکی کردووە لە پەرەسەندنی بیردۆزەکانی پەرەسەندن، وەک چەمکی ڕەنگ گۆرینی وریاکەرەوە لە ئاژەڵەکان دا.
بۆچوونە ناباوەکانی وەک پەرەسەندن بەشێوەیەکی بەرچاو سەرنجی واڵسیان ڕادەکێشا. بانگەشەکانی دەربارەی ڕێبازی رۆحی و باوەڕەکانی لەسەر سەرچاوە و سەرەتای نا ماددی مرۆڤەکان ببووە ھۆی تێکدان و خراپکردنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ھەندێک لە ئەندامانی دامەزراوە زانستییەکان.
جگە لە کار و بەرھەمە زانستییەکانی چالاکەوانێکی کۆمەڵایەتی بوو کە ڕەخنەی ھەبوو لەسەر پێڕەوی نادادپەروەرانەی کۆمەڵایەتی و ئابووری (سەرمایەداری - Capitalism) سەدەی نۆزدەھەمی بەڕیتانیا. لە ئەنجامی ئارەزووکردنی لە مێژووی سروشتی دا یەکێک بوو لە یەکەمین زانا دایارەکان کە ھەستا بە پیشاندانی نیگەرانی دەربارە ی کاریگەری ئەو چالاکییانەی مرۆڤ ھەیەتی لەسەر ژینگە.
ڕەنگ گۆرینی وریاکەرەوە و ھەڵبژاردەی سێکسی.
رەنگ گۆرینی وریاکەرەوە یەکێکە لەو بوارانەی پەرەسەندنی ڕەنگی ئاژەڵان کە واڵس کاری لەسەر کردووە[٩٥] و بابەتی ناکۆکیی نێوان واڵس و داروین بوو بە درێژای ژیانیان دەربارەی گرنگی ھەڵبژاردەی سێکسی.
لە ساڵی ١٨٧٦ دا، داروین بۆ واڵس دەنووسێت دەربارەی کێشەیەک لە شیکردنەوەی ئەوەی کە چۆن دەکرێت ھەندێک لە (کرمی پەپوولە – کرمە لیقە - Caterpillar) فێلی ڕەنگیان پەرەپێسەندبێت. داروین باوەڕی وابوو کە چەندین لەو ئاژەڵانەی خاوەنی فێڵی ڕەنگی ئاشکرا و بەرچاون ھۆکارەکەی دەگەرێتەوە بۆ ھەڵبژاردەی سێکسی بەڵام ئەمە لە باری (کرمە پەپوولە) دا دروست نییە. پاشان واڵس وەڵام دەداتەوە کە ھێنری بەیتز سەرنجی داوە لە زۆربەی پەپوولە تایبەتەکان خاوەنەی بۆن و تامێکی نامۆن وە لەلایەن (جۆن جێنەر وێر) پێی وتراوە کە باڵندەکان جۆرێکی دیاریکراوی مێرووی مۆرانەی باوی ڕەنگ سپی ناخۆن چونکە ناخۆش و دڵبردە نیین بۆ تام و خواردن.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:ژینناسانی ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٣ پۆل:مردووانی ١٩١٣ پۆل:نووسەرانی بریتانیی سەدەی ٢١ەم پۆل:چارڵز داروین پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای لێنیانی لەندەن
جەنگی حەوت ساڵە
وێنۆک|کۆلاجی جەنگی حەوت ساڵە لەسەر بنەمای ئەم فایلانە: کۆبوونەوەی لۆرد کلایڤ لەگەڵ میر جەعفەر دوای شەڕی پلاسی، ٢٣ی حوزەیرانی ١٧٥٧ سەرکەوتنی سەربازەکانی مۆنتکام لە کاریلۆن، ٦–٨ی تەممووزی ١٧٥٨ فرێدریکی گەورە لە شەڕی زۆرندۆرف، ٢٥ی ئابی ١٧٥٨ ژەنەڕاڵ ڤۆن لاودۆن لە شەڕی کونێرسدۆرف، ١٢ی ئابی ١٧٥٩ جەنگی حەوت ساڵە (١٧٥٦–١٧٦٣) ململانێیەکی جیھانی بوو کە زۆربەی زلھێزە گەورەکانی ئەورووپا و زۆرێک لە دەوڵەتە بچووکەکانی ئەورووپا و گەلانی ئاسیا و ئەمریکا بەشداری تێدا کرد. بەھێزترین شەڕڤانان لە ھەریەک لە ھاوپەیمانییە دژبەرەکاندا بەریتانیا و فەرەنسا بوون، ھەردووکیان ھەوڵیان دەدا پێشەنگی جیھانی لەسەر حیسابی دەسەڵاتەکەی دیکە دابمەزرێنن. ھاوشانی ئیسپانیا، فەرەنسا چ لە ئەورووپا و چ لە دەرەوەی وڵات بە سوپای وشکانی و ھێزی دەریایی شەڕی بەریتانیای کرد، لەکاتێکدا پرۆسی ھاوپەیمانی بەریتانیا ھەوڵی فراوانکردنی خاکی لە ئەورووپا و چەسپاندنی دەسەڵاتی خۆیدا دەدا. ڕکابەرییە کۆلۆنیالییە درێژخایەنەکان کە بەریتانیایان لە دژی فەرەنسا و ئیسپانیا لە ئەمریکای باکوور و ھیندستانی ڕۆژاوا دروست دەکرد، بە قەبارەیەکی گەورە بەرەنگاریان بووەوە و ئەنجامەکانی لێکەوتەوە. لە ئەورووپا، ململانێکە لە کێشەگەلێکەوە سەریھەڵدا کە بەھۆی جەنگی یەک لە دوای یەکەکانی نەمسا (١٧٤٠–١٧٤٨) چارەسەر نەکرابوون. پروسیا بەدوای کاریگەری زیاتردا دەگەڕا لە دەوڵەتەکانی ئەڵمانیادا، لەکاتێکدا نەمسا دەیویست سیلێسیا وەربگرێتەوە کە لە جەنگی پێشوودا لەلایەن پرۆسەوە دەستی بەسەردا گیرابوو و کاریگەریی پرۆسەکان کۆنتڕۆڵ بکاتەوە.
لە ڕێکخستنەوەی ھاوپەیمانییە نەریتییەکان کە بە شۆڕشی دیپلۆماسی ساڵی ١٧٥٦ ناسراوە، پرۆس بوو بە بەشێک لە ھاوپەیمانییەک کە بەریتانیا سەرکردایەتی دەکرد، کە ھەروەھا ھانۆڤەری ڕکابەری دێرینی پرۆسی لەخۆگرتبوو، لەو کاتەدا لە یەکێتی شەخسیدا لەگەڵ بەریتانیادا بوو. لە ھەمان کاتدا نەمسا کۆتایی بە ململانێی چەندین سەدەی نێوان بنەماڵەی بۆربۆن و ھابسبۆرگ ھێنا بە ھاوپەیمانی لەگەڵ فەرەنسا، لەگەڵ ساکسۆنیا و سوید و ڕووسیا. ئیسپانیا لە ساڵی ١٧٦٢ بە فەرمی لەگەڵ فەرەنسا ھاوپەیمانی کرد، ئیسپانیا ھەوڵی داگیرکردنی پورتوگالی ھاوپەیمانی بەریتانیای دا بەڵام سەرکەوتوو نەبوو، بە ھێزەکانیان ھێرشیان کرد کە ڕووبەڕووی سەربازانی بەریتانیا بوون لە ئیبەریا. دەوڵەتە بچووکەکانی ئەڵمانیا یان پەیوەست بوون بە جەنگی حەوت ساڵە یان بەکرێگیراوان بۆ لایەنەکانی بەشداربوو لە ململانێکان دابین کرد.
ململانێی ئینگلیز و فەرەنسا لەسەر کۆلۆنییەکانیان لە ئەمریکای باکوور لە ساڵی ١٧٥٤ دەستی پێکردبوو لە جەنگێکدا کە لە ئەمریکا بە جەنگی فەرەنسا و ھیندستان ناسرا (١٧٥٤–٦٣)، کە بوو بە شانۆی جەنگی حەوت ساڵە، و کۆتایی بە بوونی فەرەنسا ھێنا وەک دەسەڵاتێکی وشکانی لەو کیشوەرەدا. «گرنگترین ڕووداو بوو کە لە ئەمریکای باکووری سەدەی ھەژدەھەمدا ڕوویدا» پێش شۆڕشی ئەمریکا. ئیسپانیا لە ساڵی ١٧٦١ چووە ناو جەنگەوە و پەیوەندی بە فەرەنسا کرد لە پەیمانی بنەماڵەی سێیەم لە نێوان ھەردوو پاشایەتی بۆربۆن. ھاوپەیمانی لەگەڵ فەرەنسا کارەساتێک بوو بۆ ئیسپانیا، لەگەڵ لەدەستدانی دوو بەندەری گەورە بە بەریتانیا، ھاڤانا لە ھیندستانی ڕۆژاوا و مانیلا لە فلیپین، لە پەیمانی پاریس لە ساڵی ١٧٦٣ لە نێوان فەرەنسا و ئیسپانیا و بەریتانیا گەڕایەوە. لە ئەورووپا، ئەو ململانێ بەرفراوانە کە زۆربەی زلھێزەکانی ئەورووپای ڕاکێشا، سەنتەری لەسەر خواستی نەمسا بوو (بۆ ماوەیەکی زۆر ناوەندی سیاسی ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی پیرۆزی نەتەوەی ئەڵمانیا) بۆ وەرگرتنەوەی سیلێسیا لە پرۆس. پەیمانی ھوبێرتوسبێرگ کۆتایی بە جەنگی نێوان ساکسۆنیا و نەمسا و پروسیا ھێنا، لە ساڵی ١٧٦٣. بەریتانیا دەستی بە سەرھەڵدانی کرد وەک ھێزی کۆلۆنیالی و دەریایی باڵادەستی جیھان. باڵادەستی فەرەنسا لە ئەورووپا ڕاگیرا تا دوای شۆڕشی فەڕەنسا و سەرھەڵدانی ناپۆلیۆن بۆناپارت. پرۆسیا پێگەی خۆی وەک زلھێزێکی گەورە پشتڕاست کردەوە، تەحەدای نەمسا کرد بۆ ئەوەی لەناو دەوڵەتانی ئەڵمانیادا ھەژموونی ھەبێت، بەمەش ھاوسەنگی ھێزی ئەورووپا گۆڕی.
سەرچاوەکان
پۆل:جەنگی حەوت ساڵە
ئۆفرێکتمی
ئۆفرێکتمی پرۆسەیەکی نەشتەرگەرییە بۆ لابردنی ھێلکەدان لە مرۆڤەکان ئەکرێت نەشتەرگەرییەکە ئەنجام بدرێت بەھۆی شێرپەنجەی خانەکان لە ھێلکەدان یان شێرپەنجە یان کیس لە ھێلکەدان بۆ کەمکردنەوەی چانسی بڵاوبونەوەی شێرپەنجە لە ھێلکەدان، یان بەیەکەوە لەگەڵ ھیستێرێکتمی دا دەکرێت.
دەمیلە
دەمیلە بە (ئینگلیزی:stoma) دەرچەیەکە لەو دەرچە زۆرانەی لە گەڵاکانی ڕووەک یان لە قەدەکەیدا ھەیە بوار بەگاز گۆڕکی دەدات
دەربارە
زۆر لە بەشە ھەوایەکانی ڕووەک بە کیوتیکل داپۆشراون کیوتیکل ڕووەک دەپارێزی لە ونکردنی ئاو
سەرچاوە
پۆل:ڕوەکناسی
دێگەڵە
دێگەڵە یەکێکە لە شارەدێیەکانی قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. دێگەڵە ناوەندی ناحیەی شۆڕشە.
شارەدێی دێگەڵە بەدووریی ٣٥ کیلۆمەتر دەکەوێتە باشووری رۆژھەڵاتی شاری ھەولێر، بەدووریی ٢٤ کیلۆمەتر دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای شارۆچکەی کۆیە.
ناوبانگی دێگەڵە زیاتر بۆ سەردەمی شەڕی براکوژی و دوو ئیدارەیی دەگەڕێتەوە لە ھەرێمی کوردستاندا، ئەو کاتەی شەڕ لە نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندا ڕوویدا، بە ھێڵی نێوانیان(ھێڵی تەماس) دەوترا سنوری دێگەڵە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
ھەرمک
جوگرافیا
ھەرمک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شیرێی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی وەرێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بەڕۆژە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خۆران.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ستیڤ بۆیم
ستیڤ بۆیم (لەدایکبووی ٤ی ئەیلوولی ١٩٥٢)، ماوەیەکی زۆرە ئەکتەری کاریگەر و دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی و دەرھێنەری فیلمە لە ھۆلیوود. لە زیاتر لە ٦٠ فیلمدا وەک ئەکتەر بەشداری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٤ەوە لە شاری مالیبو لە ویلایەتی کالیفۆرنیا دەژی.
سەرچاوەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس پۆل:دەرھێنەرانی فیلمە ئەکشنییەکان پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
شاری سەتەلایت
شاری سەتەلایت یان شارۆچکەی سەتەلایت شارەوانییەکی بچووکن کە زۆر نزیکن لە شارە سەرەکییەکە کە شارەکە شوێنێکی سەرەکیی ناوچەکەیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکان بەپێی جۆر
وەرزش لە ئەرمەنستان
سەرچاوەکان
پۆل:وەرزش لە ئەرمەنستان
خەرکنی
خەرکنی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی مەیدان، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
خەرکنی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھۆرێن و لە باشوور لەگەڵ گوندی شاوازی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی حاجی ئاوا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کەمتەران.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھیستێرێکتمی
سەرچاوەکان
پۆل:نەشتەرگەری دانانەوەی جێندەر (مێ-بۆ-نێر) پۆل:پزیشکیی ژنان پۆل:پزیشکیی نەشتەرگەریی ژنان پۆل:کۆئەندامی زاوزێ
برۆنشیت
ھەوکردنی سیەکان
بریتیە لە ھەوکردنی بۆری ھەوا لە سیەکاندا کە دەبێتە ھۆی کۆکە. نیشانیەکانی ئەم جۆرە نەخۆشیە (کۆکە، بەڵغەم، زەحمەتی لەھەناسەدان، ئازاری سنگ…)
بەشێوەیەکی گشتی ھۆکاری ئەو جۆرە ھەوکردنە ڤایرۆسە، وە ئەو ڤایرۆسە دەگواسرێتەوە لە ڕێگەی بڵاوبونەوەی لەھەوا یا لەرێگەی بەرکەوتن. وە یەکێک لەھۆکارەکانی تری ئەو ھەوکردنە بەکتریایە وەک مایکو پلازما نیمۆنی. ھۆکارە ترسناکەکانی تریش وەک توتنی جگەرە، تۆز. وە ئەو نەخۆشیە چارەسەردەکرێت بە دەرمانی پاراسیتامۆل (ئەسیتامینۆفین) یان دەرمانی دژەھەوکردنی ناچەوریەکان (NSAID).
ئەو نەخۆشیە درژخایەنە ناسراوە بە دروسکەری کۆکە کەدەبێتە ھۆی بەڵغەم کە بۆماوەی سێ مانگ یان ساڵێک یان دوو ساڵ دەخایەنێ. زۆربەی ئەوکەسانەخۆشی ھەوکردنی سیەکانیان ھەیە وە نەخۆشی گیرانی سی درێژخایەنیشیان ھەیە. توتنی جگەرە یەکێکە لە ھەرە ھۆکارە باوەکانی ھەوکردنی سیەکان. وەچارەسەری بەوازھێنان لە جگەرە، کوتان، چارسەری درێژخایەن بە ئۆکسجین.
ھەوکردنی سی دژوار
کە یەکێکە لە ھەرە جۆرە باوەکانی ھەوکردنی سی کە لە ٥٪ گەنج و لە ٦٪ منداڵان بەدەستیەوە دەناڵێنن. لە ئەمریکا نزیکەی ٨٫٦ میلیۆن خەڵک بەدەست ئەو جۆرە نەخۆشیە دەناڵێنن.
وە نیشانە باوەکانی ئەو جۆرە نەخۆشیە کۆکە، ھەندێک جاریش بەڵغەم، خیزە، چلم، قورسی لە ھەناسەدان، تا.
وە بۆماوەی پێنج یان دەڕۆژ دەخایەنێت. ھۆکاری ئەو جۆرە نەجۆشیە دەگەرێتەوە بۆ ڤایرۆس، کە بڵاو دەبێتەوە لە ھەوادا کاتێک کەسی توشبوو دەکۆکێت.
چارەسەر
قەدەغەکردنی جگەرە و دوور کەوتنەوە لەو کەسانەی کە جگەرە دەکێش و بەبەردەوام دەست شوشتن. وەچارەسەر بۆ ھەوکردنی سی دژوار بە پاراسیتامۆڵ و NSAIDs بۆ کەمکردنی تا. وە زۆرێک لە سەرچاوەکان دەڵێن کە سەلبوتامۆڵ کە دەرمانێکی باشە بۆ خیزە بەڵام لەوانەیە کار بکاتەسەر دەمارەکان و لەرزین. نابێت ئەنتیبایوتیک بەکاربێت. ھەنگوین و خواردنەوەی شلەکان بە چارەسەرێکی باش دادەنرێت بۆ کەم کردنەوەی نیشانەکان.
ئەو نەخۆشیە لە چەند شوێنێک سەری ھەڵدا وەک یۆنان و چین و ھیندوستان، وە لەبەریتانیا لە ساڵی ١٨٠٨ د. چارلیس بادەم یەکەم کەس بوو کە وەسفی ئەو نەخۆشیەی کردو ناوی نا ھەوکردنی سی دژوار.
نەخۆشی سی دژوار کاری کردۆتە لە ٣٫٤٪ بۆ ٢٢٪ دانیشتوان. بەتایبەت خەڵکانی سەرو ٤٥ ساڵ.
جگەرەکێشەکان یارمەتی بڵاوبونەوەی ئەو جورە نەخۆشیە دەدەن. وە ئەو نەخۆشیە زیاتر لە پیاواندا رودەدات وەک لە ئافرەتان بەھۆی جگەرەکێشانەوە بەڵام لە ٤٪ بۆ ٢٢٪ لە جگەرە کێشەکان ئەگەری توشبوونیان بەو نەخۆشیە نییە.
سلۆڤێنیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
سلۆڤێنیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
سباستیان ئێرارد
(، ٥ی نیسانی ١٧٥٢ - ٥ی ئابی ١٨٣١) ئامێردرووستکەرێکی ئەڵمانی بوو، کە ئامێری فەڕەنسی درووست دەکرد و پسپۆڕی درووستکردنی ئامێری پیانۆ و ھارپ بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٢ پۆل:مردووانی ١٨٣١ پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:کۆمپانیاکانی دروستکردنی پیانۆ
چاد لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
چاد نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
مێژووی ئیسرائیل
مێژووی ئیسرائیل وڵاتی ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٤٨ بە فەرمی دامەزراوە. ھەرچەندە پێویستە مێژووی ئیسرائیل بەو شێوەیە ھەژمار بکرێت کە دوو بەش لە مێژووی جوولەکەکان لە خاکی کۆنی ئیسرائیل و مێژووی دەوڵەتی مۆدێرن ئیسرائیلدا لەخۆدەگرێت. ئەم وڵاتە بە نزیکەیی دەکەوێتە شوێنی شانشینی کۆنی جوولەکەکان، بەو جیاوازییەی کە ئەو خاکە کۆنە کەناری ڕۆژاوای ڕووباری ئوردنیشی لەخۆگرتبوو. ئەم شوێنە شوێنی لەدایکبوونی زمانی عیبری بووە کە ئەمڕۆ لە ئیسرائیل قسەی پێدەکرێت. ھەروەھا لەم خاکەدا شوێنی پیرۆز بۆ ئایینی جوولەکایەتی و مەسیحییەت و ئیسلام و بەھایی ھەیە. سەرەڕای ئەوەی کە خاکی ئیسرائیل بەدرێژایی سەدەکان دەستی لە نێوان ئیمپراتۆرییەتە جیاوازەکاندا گۆڕی، بەڵام زۆربەی دانیشتووانی ئەو خاکە تا سەدەی سێیەمی زایینی وەک جوولەکە مانەوە. ئەم ناوچەیە لەدوای سەدەی سێھەمەوە بەشێوەیەکی زۆر مەسیحییەت کرا و دوای فەتحکردنی موسڵمانان لە سەدەی حەوتەمدا زیاتر موسڵمان تێدا بوو، لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمەوە دیسانەوە جوولەکە زۆری تێدا بوو. لە نێوان ساڵانی ١٠٩٦ بۆ ١٢٩١ز، ئەم ناوچەیە ناوەندی ململانێی نێوان موسڵمانان و مەسیحییەکان بووە لە شەڕەکانی خاچپەرستیدا و دوای ئەوە تا ساڵی ١٩١٧ بە بەشێک لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی دادەنرا.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی ئیسرائیل پۆل:مێژووی جوولەکە بەپێی وڵات
ئێرباس ئەی٣٨٠
وێنۆک|چەپ|ئێرباس ئەی ٣٨٠ەی هێڵی ئاسمانی ئیماڕاتی.
ئێر بەس ئەی٣٨٠ فڕۆکەیەکی گەشتیاری دووانەی پشتێنەی، پشت پانی چوار بزوێنەرییە. درووستکراوی کۆمپانیای ئەوروپی ئێرباسە. کە گەورەترین بەرھەمھێنی فڕۆکەی گەشتیارییە لەھەموو جیھان. بەھۆی گەورەیی لەقەبارەکەیاندا چەندین فڕۆکەخانە ھەڵستاون بەنۆژەنکردنەوە و گەورەکردنی ڕێڕەوی فڕۆکەخانەکانیان. لەساڵی ٢٠١٨دا کۆمپانیاکە ٣٣١ داواکاری پێشکەش کراوە کە تایبەت بوون بەدرووستکردنی ئەی٣٨٠ کەلەنێویاندا کۆمپانیای ئیماڕاتی بۆ فڕۆکەوانی گەورەترین کڕیاری ئەی ٣٨٠یە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فڕۆکەکان
ئەلێکس گرەیڤز
ئەلێکساندەر جۆن گرافز ەدایکبووی ٢٣ی تەممووزی ١٩٦٥، دەرھێنەری فیلم و دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی و بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی و سیناریۆنووسی ئەمریکییە.
سەرچاوەکان
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی یو ئێس سی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥
ھۆمەرسێنانی کۆن
ھۆمەرسێنانی کۆن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پێنجوێن(ناوەند)، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ھۆمەرسێنانی کۆن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خونیانەی کۆن و لە باشوور لەگەڵ گوندی میرمام، پێنجوێن و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھۆمەرسێنانی تازە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بانی خێڵان، پێنجوێن.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شێخ ئەحمەد
شێخ ئەحمەد گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی حەسەنلو، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
شێخ ئەحمەد لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ بەنداوی حەسەنلو و لە باشوور لەگەڵ گوندی بارانی کورد و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی یادگاریان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی حەسەنلو.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی فەڕەنسا لەسەردەمی کۆماری سێیەم
ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی فەڕەنسا لەسەردەمی کۆماری سێیەم لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەران و ئەنجومەنی پیرانەوە ئەنجامدەدران، کە ھەڵبژاردنێکی ناڕاستەوخۆی گشتی بووە.
لەماوەی کۆماری سێیەمدا سیستەمی بەڕێوەبردن پەرلەمانی بوو، دەسەڵاتەکانی سەرۆکی کۆماری سێیەمی فەڕەنسا لە سەرۆکی کۆماری پێنجەمی فەڕەنسای ئێستا کەمتر بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی لە فەڕەنسا پۆل:حکوومەتی فەرەنسا
عەلی ئەسغەر عەباسی ئارام
عەلی ئەسغەر عەباسی ئارام شاعیرێکی کوردی سەدەی بیستەمی ناوچەی ئیلامە. ئەم شاعیرە ھۆنراوەکانی بە کوردیی خوارین نووسیوە. دیوانەکەی بە لێکۆڵینەوە و لێکدانەوەی زاھیر سارایی چاپ بووە. لە ھۆنراوە بەناوبانگەکانی تەخت خانە کە بۆ لاواندنەوەی خانەکانی پشتکۆ نووسراوە. ئارام لە ساڵی ٢٠١٦دا لە تەمەنی ٨٧ ساڵیدا مردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی کورد
نێڵسن کراگ
نیلسۆن کراگ دەرھێنەر و بەرھەمھێنەری ئەمریکییە. ئەو بە کارەکانی لە زنجیرە سنووردارەکەی ئەمازۆن پرایم ناسراوە، کە تێیدا وەک بەرھەمھێنەری جێبەجێکار و دەرھێنەری ئەڵقەی تاقیکاری و بەشێکی زۆری زنجیرەکە کاری کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی یو ئێس سی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨ پۆل:زیندووان پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
سلۆڤێنیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سلۆڤێنیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
مەتن
مەتن بە (عەرەبی:متن) پێکدێت لە پەخشان یان شیعر لە زۆربەی زانستە شەرعییەکان یان زمانەوانییەکان و بەزۆری پوختەیە (کورتەیە) ئەمەش بە مەبەستی لەبەرکردن.
نمونەی مەتن:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی‏
چاد لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
چاد نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
بەردبارانکردنی شەیتان
بەردبارانکردنی شەیتان بەشێکە لە زیارەتی ساڵانەی حەج بۆ شاری مەککەی پیرۆز لە سعودیە. لە کاتی ڕێوڕەسمەکەدا زیارەتکارە موسڵمانەکان بەرد فڕێ دەدەنە سێ دیوار (پێشتر پایە بوو)، کە پێیان دەگوترا جەمارات، لە شاری مینا لە ڕۆژهەڵاتی مەککە. یەکێکە لە زنجیرە کردەوەی ڕێوڕەسمی کە دەبێت لە حەجدا ئەنجام بدرێت. نمایشێکی هێمادارە بۆ پێغەمبەر ئیبراهیم (یان ئیبراهیم)، کە تێیدا سێ پایەی بەردباران کردووە کە نوێنەرایەتی وەسوەسە و سەرپێچی خودا دەکەن. وێنۆک|بەردبارانکردنی شەیتان ساڵی ١٩٤٢
لە جەژنی قورباندا (ڕۆژی ١٠ی مانگی زولحەججە)، حاجیەکان دەبێت بە حەوت بەرد لە جەمەرە گەورە یان جەمرەتی عەقەبە بدەن. دوای تەواوبوونی بەردبارانکردن لە ڕۆژی جەژندا، پێویستە هەموو حاجییەک قژی ببڕێت. لە هەر دوو ڕۆژی دواتردا دەبێت هەر سێ دیوارەکە بە حەوت بەرد لێیبدەن، بە ڕیز لە ڕۆژهەڵاتەوە بۆ ڕۆژئاوا دەڕۆن. بەم شێوەیە لانیکەم ٤٩ بەردی پێویستە بۆ ڕێوڕەسمەکە، هەندێک لە زیارەتکاران بۆ ڕۆژێکی دیکە لە مینا دەمێننەوە، لەو حاڵەتەدا دەبێت دووبارە هەر دیوارێک حەوت جار بەردباران بکەن. ئەو بەردانەی لە بەردبارانکردندا بەکاردەهێنرێن بە شێوەیەکی نەریتی لە موزدەلیفە کە دەشتێکی باشووری ڕۆژهەڵاتی مینایە، شەوی پێش یەکەم فڕێدانی کۆدەکرێنەوە، بەڵام دەتوانرێت لە میناش کۆبکرێنەوە.
شەبەنگی خووە كەرتبوون
شەبەنگی خووە کەرتبوون کە پێشی دەوترێت ناڕێکی شەبەنگی خووە کەرتبوون بوارێکی ناڕێکی دەروونییە لە جۆری گەشەکردنی دەماری وە خووە کەرتبوون و نەخۆشی ئەسپێرجەر دەگرێتەوە
نیشانەکانی ئەم نەخۆشیە لە تەمەنی یەک بۆ دوو ساڵیدا دەردەکەوێت. مانەوەی نەخۆشیەکە بۆ ماوەیەکی زۆر دەبێتە ھۆی سەختکردنی جێبەجێکردنی کاروباری ڕۆژانە و دروستکردن و مانەوەی پەیوەندییەکان و ئیش و کارەکان.
ھۆکاری سەرەکی ئەم نەخۆشییە جێگەی گوومانە. ئەو ھۆکار و مەترسیانەی تووشبوونی ئەم نەخۆشییە زیاتر دەکەن دایک و باوکی بە تەمەن و مێژووی خێزانی نەخۆشی خووە کەرتبوون و چەند ھۆکارێکی بۆماوەیی.
دەرکەوتووە کە نزیکەی ٪٦٤ بۆ ٪٩١ ھۆکارەکان دەگەڕێنەوە بۆ مێژووی خێزانی.
دەستنیشانکردنی نەخۆشیەکە دەکەوێتە سەرنیشانەکانی. ھەوڵدان بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشیەکە بە گشتی ئەگۆڕێت لە نەخۆشێکەوە بۆ نەخۆشێکی تر، ئەمەش چارەسەرکردنی نەخۆشیەکەو فێرکردنی چەند شتێک بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی زیرەکی نەخۆشەکە. ھەندیکجار دەرمان بەکاردێت بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانی نەخۆشیەکە. لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە بەکارھێنانی دەرمان سوودێکی ئەوتۆی نییە.
دووچاربوون بە نەخۆشی شەبەنگی خووە کەرتبوون لە نزیکەی ٪١ی خەڵکییە (٪٦٢٫٢ میلیۆن لە جیھاندا) لە ساڵی ٢٠١٥. ڕەگەزی نێر زیاتر تووشی نەخۆشیەکە دەبن وەک لە ڕەگەخی مێ.
یەکێک لە ماکە دیارەکانی ئەم نەخۆشییە لاوازی بواری کۆمەڵایەتییە و کە دەبێتە ھۆی کێشەی ھاوڕێیەتی و پەیوەندی سۆزداری و ژیانی ڕۆژانە.
چەند لێکۆڵینەوەیەک دەریخستووە کە ئەم نەخۆشییە دەبێتە ھۆی گەورەبوونی مێشک لە ھەندێ شوێن وە بچوکبوونەوەی لە ھەندێ شوێنی تری مێشکدا. ھۆکاری ئەم نەخۆشییە دەگەڕێتەوە بۆ گەشەکردنی نائاسایی دەمارە خانەکان لە قۆناغی گەشەکردنی مێشک لە کۆرپەلەدا.
چڕکردنەوەی بەرنامەی تایبەتی ڕۆشنبیری و چارەسەری ھەڵسوکەوت لە سەرەتای تەمەندا ھۆکارێکی سەرەکییە بۆ یارمەتیدانی منداڵ بۆی ئاگاداری خۆی بکات.
سلۆڤێنیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
سلۆڤێنیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
زاوزێ پێ کردنی دەستکرد
زاوزێ پێ کردنی دەستکرد یان ھەڵبژاردەی دەستکرد بریتییە لەو ڕێکارەی مرۆڤەکان پێی ھەڵدەستن لە بەکارھێنانی لێکدانی ئاژەڵەکان و لێکدانی ڕووەکەکان بەمەبەستی بەدەستھێنانێکی دەستکردی خەسڵەتە ڕووخسارییەکان (فینۆتیپیک - Phenotypic) لەڕێی دیاریکردنی ئەو ئاژەڵ و ڕووەکە نێر و مێیانەی ئەگەرییان زیاترە لە زاوزێ کردنی سێکسی و خستنەوەی وەچە پێکەوە. کردەی لێکدانەکە لەلایەن کەسێکی شارەزا و پسپۆری لێکدانەوە ئەنجام دەدرێت. دەکرێت گوڵ، سەوزە و درەختە میوەدارەکان لەیەکبدرێن لەلایەن کەسانی شارەزای بازرگانی و نابازرگانییەوە و بەرھەمە دانەوێلە گەورە و زۆرەکان بەرھەمی و دەستکردی کەسانی شارەزا و پسپۆرن.
بەکارھێنانی مەبەستداری کردەی لێکدانی دەستکرد بەمەبەستی بەرھەمھێنانی ئەنجامە خوازراوەکان بۆتە کارێکی یەکجار باو و بەربڵاو لە بواری کشتوکاڵ و زیندەزانی تاقیکاری.
لێکدانی دەستکرد دەکرێت مەبەستدار نەبێت (لە ئەنجام کرداری کشتووکاڵ کردن لەلایەن مرۆڤەوە) و ھەروەھا دەکرێت ئەنجامی نامەبەستداری خوازراو و نەخوازراوی لێ بکەوێتەوە. بۆ نموونە، لە ھەندێک دانەوێلەدا زیادبوونی قەبارەی تۆو دەکرێت بگەرێتەوە بۆ چالاکی و کردەی کێلانی زەوی وەک لەوەی کردەی ھەڵبژاردنی مەبەستدار بووبێت بۆ تۆوی گەورەتر. ئەگەرێکی زۆر ھەیە پەیوەستیی و بەندبوون ھەبووبێت لەنێوان ھۆکارە دەستکرد و سروشتییەکان دا کە بۆتە ھۆی ئەنجامی ماڵی کردنی ڕووەکەکان.
لێکدانی دەستکرد لە ناوەندی بەخێوکردنی زیندەوەرە ئاوییەکان
لێکدانی دەستکرد لە ناوەندەکانی بەخێوکردنی زیندەوەرە ئاوییەکان دا گرنگییەکی زۆری ھەیە بەھۆی باشتربوونی بۆماوەییەکان لە ماسی و گوێچکەماسی. بە پێچەوانەی بەرھەمە وشکانییەکانەوە ھەتا ئەم ساڵانەی ڕابردووش سوودەکانی لێکدانی دەستکرد لە ناوەندە ئاوییەکان دا نەدۆزرابۆوو.
خەسڵەتە خوازراوەکان لە کێلگەی بەخێوکردنە ئاوییەکان
سوود و زیانەکان
لێکدانی دەستکرد ڕێگەیەکی ڕاستەوخۆیە لە دەستنیشانکردنی ئەوەی ئایا دەکرێت خەسڵەتێکی دیاریکراو پەرەبسێنێت لە وەڵام دا بۆ ھەڵبژاردن. ڕێگای لێکدانی یەک وەچە ڕێگایەکی ورد و راستەوخۆ نییە و بەکارھێنانی کردەی لێکدانی دەستکرد باشترە بۆ خەسڵەتەکانی وەک جەستەزانی و ھەڵسوکەوت کە پێوانەکردنیان سەختە لەبەرئەوەی پێویستی بەتاقیکردنەوەی ژمارەیەکی کەمتری تاکەکان ھەیە بە بەراورد بە ژمارەی تاقیکردنەوەکانی ڕێگەی یەک وەچە.
سەرەڕای ئەوە ڕێکارەکە چەند زیانێکی ھەیە چونکە ناکرێت تاکە تاقیکردنەوەیەکی ئەنجامدراو لە لێکدانی دەستکرددا بۆ ھەڵسەنگاندنی تەواوی جیاوازییەکانی بۆماوەیی کۆمەڵەیەک بەکاربھێنرێت بۆیە بۆ ھەر خەسڵەتێکی دیاریکراو دەبێت تاقیکردنەوەیەکی تایبەت و جودای بۆ ئەنجام بدرێت. ھەروەھا پێویستیی ئەنجام دانی تاقیکردنەوەکانی لێکدانی دەستکرد لە تاقیگە و خانووی شووشەی دا بۆ ھێشتنەوە و پاراستنی زیندەوەرەکان وای کردووە ئەم ڕێگەی لێکدانە کارێکی ناکردەیی بێت بۆ چەندین زیندەوەر. لەم بارەدا ئەنجامدانی نموونەکانی زاوزێی دەستبەسەرداگیراو کارێکی یەکجار سەختە کە لایەنێکی سەرەکیی لێکدانی دەستکرد پێکدەھێنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندە-تەکنۆلۆژیا
زەلکە، مەیدان
زەلکە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی مەیدان، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
زەلکە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی عەلی پەکان و لە باشوور لەگەڵ گوندی گۆڕگنۆش و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دێ سوتک لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەڵاتەپەی سەروو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)
شەڕی عەرەب و ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٤٨ یان یەکەم شەڕی عەرەب و ئیسرائیل قۆناغی دووەم و کۆتا قۆناغی شەڕی فەلەستین و ئیسرائیل بوو لە ساڵانی ١٩٤٧–١٩٤٩. ئەم شەڕە بە فەرمی بە کۆتایی ھاتنی پارێزگاری بەریتانیا بەسەر فەلەستین لە نیوەی شەوی ١٤ی ئایاری ١٩٤٨ دەستی پێکرد. ھەروەھا لە ھەمان ڕۆژدا میساقی سەربەخۆیی ئیسرائیل دەرچوو. ھەروەھا ھێزەکانی ھاوپەیمانی سەربازیی وڵاتانی عەرەبی لە بەرەبەیانی ١٥ی ئایاردا چوونە ناو فەڵەستینی بەڕیتانیا.
میسرییەکان بە درێژایی کەنارەکانی باشوور پێشڕەوییان کرد و لە نزیک ئەشدۆد وەستان و فەوجەکەی عەرەبی ئوردن و ھێزە عێراقییەکان بەرزایییەکانی ناوەڕاستی فەلەستینیان گرت. ھەروەھا سووریا و لوبنان چەندین ململانێیان لەگەڵ ھێزەکانی ئیسرائیل لە باکوور ھەبووە. میلیشیا جوولەکەکان کە لە سوپای ئیسرائیل کۆبوونەتەوە توانیان ھێزە عەرەبییەکان بوەستێنن. لە مانگەکانی دواتردا توندی ململانێکانی نێوان سوپای ئیسرائیل و سوپای عەرەبی کە ھێواش ھێواش پاڵیان پێواوە بۆ دواوە، زیاتر بوو. سوپای ئوردن و عێراق توانیان زۆرینەی بەرزایییەکانی فەلەستین کۆنترۆڵ بکەن و قودسی ڕۆژھەڵات بگرن بە شاری کۆنیشەوە. ئەو ناوچەیەی میسر داگیری کردبوو سنووردار بوو بە کەرتی غەززە و ناوچەیەکی بچووک لە ئەلفەلوجە کە لەلایەن ئیسرائیلییەکانەوە گەمارۆدرابوو. لە مانگەکانی تشرینی یەکەم و کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٤٨ ھێزەکانی ئیسرائیل ھێرشیان کردە سەر لوبنان و داگیرکردنی نیمچە دوورگەی سینا میسری و ھێزەکانی میسریان لە غەززە گەمارۆدا. دوایین چالاکیی سەربازی لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩ ڕوویدا کاتێک ھێزەکانی ئیسرائیل بیابانی نەگێڤیان داگیرکرد و چوونە ناو دەریای سوورەوە. لە ساڵی ١٩٤٩ ئیسرائیل لە ٢٤ی شوبات و لە ٢٣ی ئازار لەگەڵ لوبنان و ٣ی نیسان و ئوردن و ٢٠ی تەممووز لەگەڵ میسر ڕێککەوتنی ئاگربەستی واژووکرد. لەو ماوەیەدا کۆچ و دەرکردنی عەرەبە فەلەستینییەکان بەردەوام بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:سووریا لە ١٩٤٨ پۆل:شەڕی عەرەب–ئیسرائیل (١٩٤٨) پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٤٨
ئانیانگ, گیۆنگگی
ئانیانگ شارێکە لە پارێزگای گیۆنگگی، کۆریای باشوور، ڕیەژی دانیشتووانەکەی بە نزیکەیی ٦٠٠،٠٠٠ خەملێنراوە، ٢٠مین گەورەترین شارە لە کۆریای باشوور. کە شارێکی سەتەلایتی سێئولە وە بە نزیکەیی ٢١ کیلۆمەتری دەکەوێتە باشووری سێئول، و ١٩ کیلۆمەتری بەرەو سوۆن. بەھۆی مێترۆی ژێرزەمینی ھێڵی چوار و یەکەوە پەیوەستکراوە بە سێئول.
نێڵ مۆریز
نێڵ ئێچ مۆریز (بە ئینگلیزی: Neal H. Moritz) لەدایکبووی ٦ی حوزەیرانی ١٩٥٩، بەرھەمھێنەری فیلمی ئەمریکییە و دامەزرێنەری کۆمپانیای Original Film. زیاتر لە ٧٠ فیلمی جووڵاوی گەورەی بەرھەمھێناوە کە تا ساڵی ٢٠٢١ بە گشتی زیاتر لە ١١ ملیار دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێناوە.
ئانیانگ, گیۆنگگی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای گیۆنگگی
نێڵ مۆریز
سەرچاوەکان
پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی یو ئێس سی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
چاد لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
چاد نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
٩ (فیلمی ٢٠٠٩)
٩ فیلمێکی وێنەی جوڵاو، ئەکشن، زانستیی خەیاڵیی ترسناکی ساڵی ٢٠٠٩یە، کە لەلایەن «شەین ئەکەر» دەرھێنراوە، «پامێلا پێتلەر» کاری نووسینی بۆ کردووە، ھەروەھا لەلایەن جیم لامێلی، تیم بۆرتۆن، تەیمور بێکمامبێتۆڤ، دانا گینز بۆرگ بەرھەمھێنراوە. ئەستێرەی دەنگی فیلمەکە «ئیلیجا وود» ڕۆڵی وەک کەسێکی نادیار دەگێڕا، شان بەشانی دەنگەکانی تر جۆن ڕەیلی، جێنیفەر کۆنێلی، کریستۆفەر پلومەر، کریسپین گلۆڤەر، مارتین لانداو، فرێد تاتاسکریۆ.
ئێگزۆمارس
وێنۆک|وێنەی ئامێری دەرکی مەریخ بایۆلۆجی بۆشایی لەسەر بارام ئەکسۆمارس پرۆژەیەکی گەورەی پێشکەوتووی دەزگای بۆشایی ئەوروپی (ئیسا)، بە ھاوکاری دەزگای بۆشایی رووسی (رۆسکۆسمۆس) بە ئامانجی لێکۆلینەوە لەسەر بوونی ژیان لەسەر مەریخ لە ئێستا و لە رابردووشدا لە رێگەی ناردنەوەی زانیاری لە لایەن ئەو ئامێرەوە کە لەلایەن ٢ مووشەکی پرۆتۆنی رووسی رەوانەی سەر ھەسارەی مەریخدەکرێ، ھەنگاوی یەکەم بە مانگی دەسکرد کە بە یارمەتی سیستەمی TGO و کەشتیەکی بۆشایی جێگیر بۆ بەھای کەش و ھەوا پێویستی بە سیستەمی EDMە، ئەو ئامێرە پێویستە لێکۆلینەوە لەسەر پشتێنەی کەش و ھەوا و وە گەران بە دوای گازی میسان،
٩ (فیلمی ٢٠٠٩)
کۆمپانیای «بایەخی تایبەتمەندییەکان» بەشێوەی شانۆیی لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ بڵاویکردەوە، لەبەر ڕەخنەگرتن بەشێوەیەکی تێکەڵ پێداچوونەوەیان بۆکرد، ٤٨٬٤ میلیۆن دۆلاری پەیداکرد، کە بودجەکەی ٣٠ میلیۆن دۆلار بوو. لەبەر تایبەتمەندی بەرھەمھێنانی بەشێوەیەکی کاریگەر «خەڵاتی ئانی» وەرگرت، لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ لەسەر DVD, Blue-Ray بڵاوکرایەوە. تا ساڵی ٢٠١٩، ئەمە تاکە فیلمی گەورەیی کۆمپانیای «وێنەکانی گەردوون» کە لە ژێر ناوی بایەخی تایبەتمەندییەکان بڵاوی کردووەتەوە.
ئێگزۆمارس
ئامانجە گرنگەکان
ئەو ئامێرە و ھەموو ئامێرە گەردوونیەکان چەندین کەرەستە و کەل و پەلی پێویستە و ئامانجی تایبەتی خۆیان و ھەیە و ھەر ئامێرێکیش ئامانجی جیاوازی ھەیە لە بەدەست ھێنانی زانیاری و لێکۆلینەوە زیاتر لۆ مرۆڤ و مرۆڤایەتی ئامێری (ئێکسۆمارس) یش چەندین ئامانجی ھەیە و دەیەوێ لێکۆلینەوەی زیاتر لەسەر ھەسدارەی مەریخ بکا ئەوانەش:
٩ (فیلمی ٢٠٠٩)
چیرۆک
فیلمەکە باسی ساڵی ١٩٣٠ جیھان دەکات، دیکتاتۆرێک بەناوی «تۆم کەین» فەرمانی دروستکردنی ڕۆبۆتێک دەکات، لەلایەن زانایەک بەناوی «ئالان ئۆپنھایمەر» بۆ ئەوەی ئەو ڕۆبۆتە لە جەنگدا بەکاری بھێنن. زاناکە توانی ڕۆبۆتەکە بە چەند تایبەتمەندییەکی سەیر دروست بکات، ڕۆبۆتێکی زیرەکە، توانای دروستکردنی ڕۆبۆتی تری ھەیە. لەگەڵ ئەوەشدا دیکتاتۆر بەخێرایی ئامێرەکە لە زاناکە وەردەگرێت، پێش ئەوەی زاناکە توانای گیان کێشانی مرۆڤی پێبدات، دیکتاتۆر ڕۆبۆتەکە بۆ جەنگ بەکاردەھێنن، بۆ خاپورکردنی دیکتاتۆری دوژمن، بەڵام ڕۆبۆتەکە جیھانی وێران دەکات، ڕووەک و گیانەوەر و مرۆڤ لەسەر زەوی نامێنێ، جیھان پڕ گاز و کیمیایی دەبێت. لەگەڵ ئەوەی ژیان لەقەراغی تێکدانە، زاناکە ھەوڵی درووستکردنی بووکە شوشەی پەرۆ دەدات، کە بە (ستیتشپونکس) ناسراون، زاناکە گیانی خۆی بە بووکە شوشەکان دەدات، بە ئامێرێکی بچووک کە خۆی دروستی کرد، بووکە شوشەکان بۆ ژیان دەھێنێت، بەڵام خۆی لەکۆتا بووکە شوشە دەمرێت. پاش ماوەیەک، کە کۆتا ستیتشپونک دروستکرا، ژمارەی ٩ی لەسەر بوو. ئامێری ڕوح کێشانەکە لەگەڵ خۆی دەبات، بۆ دەرەوەی ماڵەکە چوو، ژمارە ٢ کە ناوی (مارتن لانداو) دەبینێت، ژمارە ٢ قسەدەکات، بۆ ئەئەوەی ژمارە ٩ قسەبکات، چاکی دەکاتەوە. دواتر ڕۆبۆتێکی ترسناکی چوارپێ ھێرش بۆ ھەردووکیان دەکات، ڕۆبۆتەکە ژمارە ٢ لەگەڵ ئامێری ڕوح کێشانەکە دەبات. پاشان ژمارە ٩ بورجێک دەبنیێت، لەناو بورجەکە ژمارە ١، ژمارە ٥، ژمارە ٦، ژمارە ٨ دەدۆزێتەوە، ھەموویان بەیەکەوەن ژمارە ١ سەرکردەیە و ژمارە ٨ لەشێکی گەورەی ھەیە، پاسەوانی تایبەتی ژمارە ١، ژمارە ٥ ئەندازیاری وێنەیە، ژمارە ٦ کەسێکی جێگیر و ڕاوێژکارە. ژمارە ٩ باسی ژمارە ٢ی دەکرد، کە دەبێت ڕزگاری بکەین، ڕۆبۆتێکی چوار پێ ئەوی بۆ کارگەیەک برد، بەڵام ژمارە ١ ژمارە ٢ی بە مردوو دانا، بەڵام ژمارە ٩ بڕیاری ڕزگارکردنی ئەویدا، ژمارە ٥ و ژمارە ٩ شوێنی کارگەکە دەدۆزنەوە، بەڵام چوار پێکە ھێرشی بۆیان کرد، دواتر ژمارە ٧ کە جەنگاوەرێکی بەتوانایە دەرکەوت، توانی چوارپێکە بکوژێت. ژمارە ٩٬٥٬٧ بینیان، کە ڕۆبۆتە گەورەکە بە ئامێری ڕوح کێسان ژمارە ٢ی کوشت، دواتر ھەر سێکیان لە کارگەکە دوورکەوتنەوە.
ئێگزۆمارس
ئامانجە گرنگەکان
وە لۆ زانیاری زیاتر و لێکۆلینەوەی زیاتر چەند ئامانجی ھەیە ئەوانیش:
٩ (فیلمی ٢٠٠٩)
مۆسیقا
تراکی دەنگی فیلمەکە تەنھا لەسەر «ئایتونس» بڵاوکرایەوە، ھەروەھا ھەشت ڕۆژ پێش فیلمەکە لەسەر ئەمازۆن بڵاوکرا. «دیبورا لۆری» تۆماری فیلمەکەی لە گۆرانی «بەخێرھاتنی ماڵ» دانا، کە لەلایەن Coheed and Cambria وتراوە. دواترین گۆرانی بۆ دوو ترایلەری فیلمەکە بەرکارھێنرا. ھەموو مۆسیقاکان پێکھاتووی «دانی ئەلفمان» و «دیبورا لۆری»، جگە لە (بەخێرھاتنی ماڵ) کە ھۆنراوەکەی لەلایەن کلاودیۆ سانشێر، مۆسیقاکەش ھی Coheed and Cambria.
ئێگزۆمارس
ئامانجە گرنگەکان
وە کاروانی کەشتی ئاسمانی (ئێکسۆمارس) ٢ ھەنگاوە، ھەنگاوی یەکەم لە سالی ٢٠١٦ ئەنجامدرا و ھەنگاوی دووەم لە سالی ٢٠٢٠ ئەنجام دەدرێ
سەرچاوەکان
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان پۆل:گەردوون
٩ (فیلمی ٢٠٠٩)
یاری ڤیدیۆی
بەکورتی پێش فیلمەکە بڵاوکرایەوە، یارییەکە مافی ڕێگە پێدراوبوو، بە ناونیشانی ٩، یارییەکە بۆ ئایفۆن، ئایپۆد تۆچ بوو.
بڵاوکردنەوەی لە میدیاکانی ماڵەوە
فیلمەکە لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ لەسەر DVD و Blue-Ray بڵاوکرایەوە، دوای سێ مانگ و نیو فیلمەکە لە شانۆ بڵاوکرایەوە. لەسەر DVD و Blue-Ray تایبەتمەندی تێدابوو، وەک دەرھێنەر شەین ئەکەر کە کورتە فیلمێکی لە ساڵی ٢٠٠٥ بەھەمان ناو بڵاوکردبۆوە.
ھەڵبژاردنی یاسادانانی فەڕەنسا ١٧٩١
ھەڵبژاردنی یاسادانانی فەڕەنسا ١٧٩١ یەکەم ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی یاسادانان بوو کە لە ئەیلوولی ١٧٩١ بەڕێوەچوو، تەنھا ئەو کەسانە مافی دەنگدانیان ھەبوو کە باجیان دەدا بە دەوڵەت. زۆربەی پاڵێوراوەکان سەربەخۆبوون، بەڵام لەبۆچوونی سیاسی پارتەکانی ئەو سەردەمە نزیکبوون.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھەڵبژاردنە گشتیەکان لە فەڕەنسا
چووپ تەراش
چووپ تەراش گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تورکەمان، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
چووپ تەراش ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە و شیعە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ئوسامە کوڕی مونقیز
ئوسامە کوڕی مونقیز یان ئیبن مونقیز شاعیر و نووسەر و فاریس (شۆڕشگێڕ) و دیپلۆماتکارێکی موسڵمانی سەدەی زێرین بووە لە بنەماڵەی بەنی مونقیز شەیزەر لە باکووری سووریا. ژیانی هاوکات بوو لەگەڵ سەرهەڵدانی چەندین خانەدانی موسڵمانی سەدەی ناوەڕاست و هاتنی جەنگی خاچپەرستی یەکەم و دامەزراندنی دەوڵەتە خاچپەرستەکان. کوڕەزا و جێنشینی ئەگەری ئەمیری شەیزەر بوو، بەڵام لە ساڵی ١١٣١ دەربەدەری بوو و تەواوی ژیانی بە خزمەتکردنی سەرکردەکانی دیکە بەسەر برد. لە دیمەشق دەرباری بوو بۆ بوریدەکان و زەنگیەکان و دواتر ئەیوبیەکان و لە ماوەی نزیکەی پەنجا ساڵدا خزمەت بە زەنگی و نورەدین و سەلاحەدین دەکرد. هەروەها خزمەتی دەرباری فاتمییەکان لە قاهیرە کردووە، هەروەها خزمەتی ئەرتوقیەکان کردووە لە حەسکیف. گەشتێکی بەرفراوانی لە خاکە عەرەبەکاندا کردووە و سەردانی میسر و سوریا و فەلەستین و بەدرێژایی ڕووباری دیجلەی کردووە و چووەتە زیارەت بۆ مەککە. زۆرجار دەستێوەردانی لە سیاسەتی ئەو دادگایانە دەکرد کە تێیدا خزمەتی دەکرد و لە هەردوو شاری دیمەشق و قاهیرە دوور دەخرێتەوە.
لە ماوەی ژیانیدا و ڕاستەوخۆ دوای ژیانی، زۆرترین ناوبانگی هەبووە وەک شاعیر و ئاداب ("پیاوی پیت"). چەندین ئەنتۆلۆژیای شیعری نووسیوە، وەک (کتاب العسا" ("کتێبی ستاف")، لوباب العداب ("ناوکی پاڵاوتنی")، و المنازیل وەعل دیار ("نیشتەجێبوون و نیشتەجێبوون").  )، و کۆمەڵە شیعری ڕەسەنی خۆی.  لە سەردەمی مۆدێرنیشدا زیاتر لە یادی كتاب الإعتیبار ("كتێبی فێربوون بە نموونە" یان "كتێبی تێڕامان") دەكرێت، كە وەسفی درێژی خاچپەرستەكانی تێدایە، كە لە زۆر بۆنەدا كارلێكیان لەگەڵدا كردووە و هەندێكیان  کە بە هاوڕێیان دەزانی.
سلۆڤێنیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
سلۆڤێنیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
ئوسامە کوڕی مونقیز
زۆربەی بنەماڵەکەی لە ساڵی ١١٥٧ لە بوومەلەرزەیەک لە شەیزەر گیانیان لەدەستدا، لە ساڵی ١١٨٨ لە دیمەشق لە تەمەنی ٩٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٩٥ پۆل:مردووانی ١١٨٨
ڕەفتاری زگماکی
ڕەفتاری زگماکی یان ڕەفتاری سکماکی ئەو ڕەفتارەیە کە بەھۆی بۆھێڵەکانەوە بۆماوەیییانە دەگوازرێتەوە. کاوێژکردن لە مانگای بچووک بۆماوەیییانە بەدەستی دێنی، خواستی فڕین لە ھەنگ بۆماوەیییانە بەدەستی دێنێ.
ئەبوو عوبەید ثەقەفی
ئەبوو عوبەید کوڕی مەسعوود ثەقەفی فەرماندە بوو لە سوپای خەلافەتی ڕاشدین. خەڵکی تایف بووە لە ڕۆژئاوای عەرەبستان، و سەر بە هۆزی بەنو ثەقیف بووە.
ڕەفتاری زگماکی
ھەندێ لە ڕەفتاری زگماکی لە لەدایکبوونەوە دەست پێدەکات. لە ھەنگە لەدایکبووە تازەکان توانایەکی زگماکییان ھەیە بۆ مەلەکردن، و ھەندێ ڕەفتاری زگماکی ھەیە پاش چەند مانگێک یان چەند ساڵێک لە لەدایکبوون پەرەدەسێنێ نموونەکەشی ڕۆیشتن لە مرۆڤدا لەگەڵ ئەوەی کە زگماکە بەڵام ئێمە توانای ڕۆیشتنمان نابێ تا نەگەینە ساڵێک.
ئەبوو عوبەید ثەقەفی
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٦٣٤ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:ھاوەڵەکان
سلۆڤێنیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
زەردەچەوە
زەردەچەوە بەری ڕووەکێکە کە لە باشووری ڕۆژاوای ھیندستان دەڕوێت. ھەروەھا لەھەر ژینگەیەکی تری زەوی دەڕوێت، ئەگەر بێت و لە پلەی گەرمیی نێوان ٢٠ پلەی سلیلیزی بۆ ٣٠ پلەی سلیلیزی بێت لەگەڵ لێزمە بارانی بەردەوام. جووتیارەکان بەرەکان کۆدەکەنەوە و تاوەکو بۆساڵی دواتر وشک دەبێتەوە، ئینجا دەیخەنە بازاڕەوە، ھەڵبەت ئێستا لە ڕێگای پیشەسازی لەماوەی ٤٥ خولەکدا بە ئاگردانی کارەبایی وشکی دەکەنەوە، بەڵام سوودە تەندروستییەکەی لەدەست دەدات؛ دواتر دەیکوتن و وردی دەکەن لەشێوەی تۆز کە شێوەی ڕەنگێکی زەردباوی تۆخ یان پرتەقاڵی ھەڵدەگرێت. چەپ|وێنۆک|245x245پیکسڵ|وێنەیەکی توێکاری زەردەچەوە چەپ|وێنۆک|200x200پیکسڵ| کێڵگەیەکی زەردەچەوە لە ھیندستان وێنۆک|زەردەچەوە
سەرچاوەکان
پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣ پۆل:ڕوەکەکان، بەکارگیراو لە ئایورڤێدا پۆل:گژوگیاکانی ھیندستان پۆل:زەنجەفیلییەکان پۆل:بەھارات پۆل:ڕوەکەکانی ڕەنگەکان پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
چاد لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
چاد نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
سانسۆرکردن
وێنۆک|چەپ سانسۆرکردن بریتییە لە سەرکوتکردنی ئاخافتن، پەیوەندیی گشتی یان زانیاریی دیکە، لەسەر بنەمای ئەوەی کە ئەو پارچەیە وەک بەرھەڵیستیکار، زیانبەخش، ھەستیار یان نەگونجاو تەماشا دەکرێت. سانسۆر دەکرێت لەلایەن حکوومەت یان دامەزراویەکی تایبەتەوە جێبەجێ بکرێت.
حکوومەتەکان و ڕێکخراوە تایبەتییەکان دەشێ لە سانسۆرکردندا بەشدار بن. کۆمەڵە یان ناوەندەکانی دیکە دەتوانن پێشنیار یان داخوازینامە پێشکەش بکەن بۆ سانسۆرکردن.[٥] کاتێک یەکێکی وەک نووسەر یان داھێنەرێکی تر سانسۆر دەخاتە سەر بەرھەمەکان یان ئاخافتنی خۆی، بە (سانسۆری خۆیی) ناودەبرێت. سانسۆر لە چەندین ناوەندی میدیاییی جیاوازدا، وەک ئاخافتن، کتێب، مۆسیقا، فیلم و ھونەرەکانی دیکە، چاپەمەنی، ڕادیۆ، تەلەڤیزیۆن و، ئینتەرنێت، لەبەر جۆرەھا ھۆکاری وەک ئاسایشی نەتەوەیی، کۆنترۆڵی خراپەکاری، ڕووتبازیی (پرۆنۆگرافی) منداڵان و وتاری ڕقاوی بە مەبەستی پاراستنی منداڵان یان کۆمەڵە لاوازەکانی دیکە، پیاھەڵدان یان سنووردارکردنی بیروڕای سیاسی یان ئایینی و بۆ ڕێگریکردنی ناوزڕاندنن و داشۆرین ڕوو دەدات.
چاودێریی ڕاستەوخۆ بەپێی جۆر، شوێن و، ناوەڕۆک لەوانەیە یاسایی یان نایاسایی بێت. زۆرێک لە وڵاتان دژی سانسۆر پاراستنی بەهێزیان هەیە، بەڵام ھیچ یەکێک لەم پاراستنانە تەواو بێ خەوش نییە و، زۆرجار بۆ پێویستیی ھاوسەنگکردنی مافە ناتەباکان، بۆ دیاریکردنی ئەوەی کە دەبێ سانسۆر بکرێت یان سانسۆر نەکرێت بانگەشە دەکرێت و، ھیچ یاسایەک نییە دژی سانسۆری خۆیی.
مێژوو
لە ساڵی ٣٣٩ پێش زاییندا، فەیلەسووفی یۆنانی، سوقرات، بەرەنگاریی ھەوڵەکانی دەوڵەتی یۆنانی ئەو کاتەی کرد بۆ چاودێریکردنی وانە فەلسەفییەکانی و، سزای مردن درا بەسەریدا بە خواردنەوەی ژەھر. خوێندکارەکەی سوقرات، پلاتۆ، پشتگیریی لە سانسۆرکردن کردووە لە وتارەکەی با ناوی "کۆمار – The Republic" کە دژی ھەبوونی دیموکراسی بوو. پێچەوانەی پلاتۆ، شانۆنامەنووسی یۆنانی یۆریپیدس (٤٠٦ – ٤٨٠ پێش زایین) بەرگریی دەکرد لە ئازادیی ڕەھای مرۆڤی ئازاد-لەدایک-بوو، بە مافی ئازادیی لێدوانیشەوە. لە ساڵی ١٧٦٦ زایینیدا، سوید بووە یەکەم وڵات کە بەپێی یاسا سانسۆرکردن ھەلبوەشێنێتەوە.
ھۆکاری ژیرانە بۆ سانسۆرکردن
بنچینەی سانسۆرکردن جیاوازە بۆ ھەر جۆرە زانیارییەک کە چاودێری دەکرێت:
سیاسی
سانسۆری توند بوونی ھەبوو لە بەشی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا. بەدرێژایی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا، وەزارەتە جیاوازەکانی کلتور جڵەوێکی توندی نووسەرەکانیان گرتبووە دەست. بەرھەمە کلتوورییەکان ڕەنگ دەرەوەی ئەو پروپاگەندەیە بوون کە دەوڵەت پێویستی پێ بوو. سانسۆری پەسەندکراوی حیزب بە وردی جێبەجێ دەکرا لە ساڵانی سەرەتادا. لە سەردەمی ستانلین دا، ھەتا پەخشی کەش و ھەواش دەکرا بگۆردرێت ئەگەر پێشنیار بکرێت کە خۆر نەدروەشێتەوە لە ڕۆژی ئایار دا. لەژێر دەسەڵاتی نیکۆڵایی چاوشێسکی لە ڕۆمانیا، ڕاپۆڕتی کەش و ھەوا دەستکاری دەکرا کە پلەی گەرما بەرز یان نزم نەبێتەوە لە ئاستێک دا کە ئیش ڕابوەستێت.
کۆماری گەلی چینی شێوازێکی ئالۆزی سانسۆرکردن جێبەجێ دەکات، وەک پرۆژەی قەڵخانی ئاڵتوونی ناو دەبرێت، بۆ چاودێری کردنی ئینتەرنێت. ئامێرە گەڕانە باوەکانی وەک بایدو بەھەمان شێو ھەڵدەستێت بە لابردنی ئەنجامە گەڕاوە سیاسییە ھەستیارەکان.
میدیای کوبا ڕادەپەڕا لەژێر سەرپەرشتی بەشی ئاراستەی شۆرشی حیزبی شیوعی، کە «ستراتیژی پرۆپاگەندە پەرە پێ دەسند و ڕێکی دەخست». پەیوەندی ئینتەرنێت ڕێگەنەدراوە و سانسۆر کراوە.
سانسۆرکردن بەھامن شێوە لە وڵاتە سەرمایەدارییەکان دا (کاپیتەڵیزم) بوونی ھەیە، وەک ئۆرۆگوای. لە ساڵی ١٩٧٣ دا، بە کودەتایەکەی سەربازی دەسەڵات گیرایە دەست لە ئۆرۆگوای و دەوڵەت ھەڵدەستا بە سانسۆرکردن. بۆ نموونە، نووسەر ئێدواردۆ گالیانۆ دەستبەسەر کرا و دواتر ناچار کرا وڵات جێبھێلێت. کتێبەکەی بە ناوی خوێنھێنەرە کراوەکانی ئەمریکای لاتین قەدەغکرابوو لەلایەن باڵی ڕاستڕەوەکانی حکوومەتی سەربازی، نەک تەنھا لە ئۆرۆگوای بەڵکو لە چیلی و ئەرجەنتین.
لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا سانسۆرکردن ڕوودەدات لە ڕێی کتێب، ڤێستیڤاڵی فیلم، سیاسەت و خوێندگا گشتییەکانەوە. سەرباری ئەوە، ڕەخنەگران لە ھەڵمەتی چاکسازی دارایی ویلایەتە یەکگرتووەکان دەلێن کە ئەم جۆرە ھەڵمەتانە دەبنە ھۆی ڕێگری لە وتاری سیاسی بە شێوەیەکی فراوان.
سانسۆری ئایین
سانسۆری ئایینی یەکێکە لە جۆرەکانی سانسۆرکردن کە ئازادی دەڕبڕین کۆنترۆل کراوە یان سنووردار کراوە بە بەکارھێنانی دەسەڵاتی ئایینی یان لەسەر بنچینەی وانەکانی ئایین. ئەم شێوازە لە سانسۆرکردن مێژووەیەکی دوورودرێژی ھەیە و لەلایەن چەندین کۆمەڵگا و ئایینەوە جێبەجێکراون. نموونەکان. وەک دۆزی یاسایی ئەو کاتەی گالیلۆ و سەرکۆنەکردنی سەلمان ڕوشدی لەسەر ڕۆمانی ئایەتە شەیتانییەکان لەلایەن سەرکردەی ئێرانی ئەیاتۆڵا ڕۆحەڵا خومەینی. وێنەی کەسایەتی ئیسلام، محەممەد بە بەردەوامی سانسۆرکراوە. لە ھەندێک وڵاتی سیکۆلار ئەمە پەیڕەودەکرێت بۆ ڕێگا گرتن لە ئازاردانی سۆزی ئایینی.
سەرچاوە پەروەردەیییەکان
ناوەڕۆکی کتێبەکانی خوێندنگا زۆرجار دەبێتە بابەتی گفتوگۆکان، لە کاتێک دا ئامانجەکەی کەسانی گەنجن و دەستەواژەی «شتنەوە» یەکێکە لە باوترین دەستەواژەکان بەکاردێت بۆ ئاماژەپێکردنی ڕووداوە ڕەخنە یان کێشە لەسەرەکان. گێڕانەوەی دڕەندەیییە سەربازییەکان زۆر جێی دەمەقاڵێیە، وەک لە ڕووداوی ھۆلۆکۆست (یان نکۆڵی کردن لە ھۆلۆکۆست)، بۆمبا باران کردنی درێسدن، کۆمەڵکوژی نانکجینگ وەک لە کتێبە مێژوویە یابانییەکان دا ھەیە، کۆمەڵکوژی ئەرمەنییەکان، خۆپیشاندانەکانی گۆڕەپانی تیانانەمین ١٩٨٩ و لێکۆڵینەوەی سەربازی زستانە لە جەنگی ڤێتنام دا.
لە ناوەڕۆکی پەروەردەی قوتابخانەی ناوەندی دا، شێوازی ناساندنی ڕاستی و مێژوو بە ڕادەیەکی زۆر کاریگەری ھەیە لەسەر لێکدانەوەی بیری ھاوچەرخ، بۆچوون و تێکەڵاوبوونی کۆمەڵایەتی. یەکێک لە مشتومڕەکان بۆ سانسۆرکردنی جۆری زانیاری نەشیاو جۆرێتی بەرھەمەکەیە بۆ گەنج. بەکارھێنانی وشەی «نەشیاو» بۆ جیاکاری خۆی لە خۆی دا جێی باسێکی زۆرە، چونکە بە ڕادەیەکی زۆر ماناکەی گۆڕدراوە. لە شوباتی ٢٠٠٦ دا، بەرگێکی گۆڤاری ناشناڵ جیۆگرافیک سانسۆر کرابوو لەلایەن پەیمانگای ڕۆژنامەوانی نەشرەڤاران. بەرگە نەشیاوەکە دەربارەی بابەتی خۆشەویستی بوو، و وێنەیەکی کەپڵی لە ئامێزگیراو شاردرابۆوە لەژێر لازگەیەکی سپی دا.
پەسەندکردنی لەبەرگرتنەوە، وێنە و نووسەر
پەسەندکردنی لەبەرگرتنەوە مافی خوێندنەوە و دەستکاری کردنی نووسینێکە پێش بڵاوکردنەوە. زۆرێک لە چاپکراوەکان ئامادە نیین بە پێدانی پەسەندکردنی لەبەرگرتنەوە بەڵام لە زیادبووندایە بەرەو بوون بە کردەیەکی باو بەھۆی پەشۆکاوی کەسە ناودارەکان. پەسەندکردنی وێنە مافێکی تاکەکەسییە بۆ دەست نیشانکردنی کە کام وێنە بڵاوبکرێتەوە و کام وێنە بڵاونەکرێتەوە. پەسەندکردنی نووسەر بریتییە لە ھەڵبژاردنی نووسەر بەپێی ئەوەی کە ئایا نووسەر ئەو نووسراوانەی دەینووسێت پیاھەڵدانی تێدایە یان نا. بڵاوکەرەوەی ھۆلیوود، پات کینگسلی ناسراوە بە دەرکردنی چەند نووسەرێکی دیاریکراو.
سانسۆری خۆیی
سانسۆری خۆی بریتییە لەوەی کە یەکێک ھەڵدەستێت بە کرداری سانسۆرکردن یان بە نھێنی کردنی وێبسایتی یادەوەری، کتێب، فیلم یان ھەر جۆرێکی تر لە میدیا کە ھی خۆی بێت. ئەمە دەکرێت لە ئەنجامی ترس یان پارێزگاریکردن لە بەرھەم و سەرچاوەی ھەستیار(ڕاستەقینە یان خەیاڵی) بەبێ ھیچ جۆرە فشارێک لەلایەنێکی دیاریکراو یان دامەزراوەیەکی دەسەڵاتەوە. سانسۆری خۆی زۆر جار بەکاردەھێنرێت لەلایەن بەرھمھێنەرانی فیلم، دەرھێنەرانی فیلم، بڵاوکەرەوان، پێشکەشکاری ھەواڵەکان، ڕۆژنامەنووسان، میوزسیانەکان و ھەر جۆرە نووسەرێکی تر، بەوانەشی کە تۆرە کۆمەڵایەتییەکان بەکاردەھێنن.
بەپێی ڕاپرسی ناوەندی لێکۆڵینەوەی پیو و پێداچوونەوەی ڕۆژنامەوانی کۆلۆمبیا، «نزیکەی چارەکێک لە ڕۆژنامەوانە ناوخۆیی و نەتەوەیەکان دەڵێن کە بە ئەنقەست دوورکەوتونەتەوە لە ھەواڵی شیاو، لە کاتێک دا چەندەھای تر دان بەوەدا دەنێن کە ئاوازی دەنگیان کەم/نەرم کردووەتەوە لە ھەواڵەکانیان لەبەر پاراستنی بەرژەوەندی دەزگا ھەواڵییەکانیان. چوار لە دەدا (٤١٪) دان بەوەدا دەنێن کە یەکێک لەو دوانەی سەرەوە یان ھەردووکیان کردووە.»
ھەڕەشە لە ئازادی میدیا بە ڕێژەیەکی بەرچاو بەرزبووەتەوە لە ئەورووپا لەم ساڵانەی کۆتایی دا، بەپێی لێکۆڵینەوەیەک کە لە نیسانی ٢٠١٧ دا چاپ کراوە لەلایەن دەستەی ئەورووپا. ئەمە دەبێتە ھۆی سەرھەڵدانی ترسی جەستەیی یان توندوتیژی ساکۆلۆژیی و خراپترینی ئەنجام دەبێتە ھۆی سانسۆری خۆی ڕۆژنامەنووسەکان.
کتێب
سانسۆری کتێب دەکرێت لە ئاستێکی نەتەوەیی دا بە یاسا بکرێت، وە دەکرێت سزای یاسایی بۆ شکاندنیان دابنرێت. کتێب دەکرێت لەسەر ئاستی ناوخۆ یان کۆمەڵ دا بەرنگاری بکرێت. سەرئەنجام، کتێبەکان دەکرێت لاببرێن لە خوێندگا یان کتێبخانەکان و ھەروەھا ئەم قەدەغەکردنانە لە دەرەوەی ئەو ناوچەیە تێناپەڕێت.