cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یاریگای ئۆڵمپیسکی
یاریەکانی جامی نەتەوەکانی ئەرووپای ساڵی ٢٠١٢
یاریگای ئۆڵمپیسکی کە یەکێکە لە گەورەترین یاریگاییەکانی ئەوروپا سێ لە یارییەکانی کۆمەڵەی چوارەمی یۆڕۆی ٢٠١٢ لە خۆ دەگرێت کە ھەڵبژاردەکانی ئینگلتەرا،فڕانسا،سوید و یۆکڕاین لە خۆ دەگرێت سەرباری ئەمەش یارییەکی کوارتێر فایناڵ و یاری فایناڵیش ھەر لەسەر ئەم یاریگاییە دەبێت.
پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی کیێڤ پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی ئوکراینا پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی ئۆڵمپیک پۆل:وەرزشی کیێڤ پۆل:یاریگا وەرزشییەکانی یەکێتیی سۆڤیەت پۆل:یاریگا وەرزشییەکانی ئوکراینا
لوتفی
لوتفی نازناوی شیعریی شاعیری کلاسیکی کورد شێخ لەتیف کوڕی شێخ ڕەزا شێتەی کوڕی شێخ مارف قوولەی کوڕی شێخ فەتاح قوولەی کوڕی شێخ حەسەن قوولەی کوڕی شێخ محێدین کەرکووکی کوڕی شێخ حەسەن گڵەزەردەی بەرزنجییە. دایکی ناوی حەلاوە خانی کچی شێخ مەحموودی قوولەیە.
مردن
لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئایاری ١٩٨٩ لە نەخۆشخانەی ئازادی شاری کەرکووک کۆچی دوایی کرد و بە ئامادەبوونی کوڕەکانی و خەڵکی ڕەحیماوا و دراوسێ و خزم و کەسوکار و شاعیر و پیاو ماقووڵان و پیاوانی ئایینیی لە گۆڕستانی ڕەحیماوا بەخاک سپێردرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥ پۆل:مردووانی ١٩٨٩ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
نێپتۆنیۆم
نێپتۆنیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە ھێمای کیمیاییی «Np» و گەردیلە ژمارەی ٩٣.
سەرچاوەکان
نێپتۆنیۆم
پۆل:توخمە کیمیایییەکان پۆل:توخمە دەستکردەکان
ئایزۆمەری ئەندازەیی
ئایزۆمەری ئەندازەیی (ئینگلیزی: Geometric isomer) ئەو ئایزۆمەرانەن، کە ھەمان ڕیزبوونی گەردیلەیییان ھەیە، بەڵام لە ڕیزبوونی گەردیلەکان لە بۆشاییدا جیاوازن.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئایزۆمەرەکان پۆل:ڕەخەکانی ئەردنیگاری
ئەڤەلۆن
وێنۆک|تۆیۆتا ئەڤەلۆن، مۆدیلی ٢٠٢٠
ئەڤەلۆن ئۆتۆمبێلێکە کە کۆمپانیای تۆیۆتا مۆتۆر لە ئەمریکا لە ١٩٩٤ بەرھەمی ھێنا و دواتر لە کەنەدا و ڕۆژھەڵاتی ناوین دەستی بە بەرھەمھێنانی کرد. تۆیۆتا چەندین نەوەی ئۆتۆمۆبیلی ناساند وەک: لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بەرھەمھێنراوە بۆ پڕکردنەوەی شوێنی تۆیۆتا تاج، کە لە ساڵی ١٩٩٢ لە ئەمریکا بەرھەمەکەی وەستاند. مەکینەکەی ٦ سلیندەر ٣٫٥.
ئەڤەتار (فیلمی ٢٠٠٩)
ئەڤەتار فیلمێکی خەیاڵی زانستی ئەمریکییە، دەرھێنانی ساڵی ٢٠٠٩ی جەیمز کامێرۆنە. چیرۆکی ئەم فیلمە دەچێ بۆ ساڵی ٢١٥٤ لە داھاتوودا، ئەم فیلمە ٢٣٧ ملیۆن دۆلاری تێچووە، و لە نوێترین تەکنیکەکانی فیلمسازکردن کەڵکی لێ وەرگیراوە، کامێراکانی ئەم فیلمە بەتایبەتی دروستکراون، و بە شێوەکانی ٢ ڕەھەندی و ٣ ڕەھەندی بۆ بینین ئامادەکراوە. چیرۆکی ئاڤاتار لە ساڵی ١٩٩٤ دەستی پێکرد، کاتێک جەیمز کامیرۆن ٨٠ پەڕەی لە فیلمەکە نووسی. بڕیار وابوو وێنەگرتنی فیلمەکە لە ساڵی ١٩٩٧ دەست پێ بکات لەدوای تەواوبوونی فیلمی تایتانیک و لە ساڵی ۱۹۹٨ بڵاوبکرێتەوە، بەڵام ئەو کاتە تەکنەلۆژیا ھێندە پێشکەوتوو نەبووە کە لە ئاست بەرھەمھێنانی دیمەنەکانی ئەو فیلمە بێت. فیلمەکە لە لەندەن لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ پەخش کرا، و لە ١٦ی کانوونی دووەمیش لە ھەموو جیھان و ١٨ی ھەمان مانگیش لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پەخش کرا، فیلمەکە چەند تۆمارێکی بۆکس ئۆفیسی شکاند و بووە پڕداھاتترین فیلمی مێژوو لە ئەمریکا و ھەموو جیھان، پێش تایتانیک کەوت کە بۆ ماوەی ١٢ ساڵی ڕابردوو پڕداھاتترین فیلم بوو. بەشێوەیەکی ڕەسمیش ئێستا وا کار لەسەر بەشی ٢، ٣، ٤ دەکرێ و پێشبینی دەکرێ داھاتێکی خەیاڵی تۆماربکات. سەرەرای بەناوبانگی فیلمەکە دوای دوو ھەفتە لە پەخشکردنی لە وڵاتی چین، فیلمەکە قەدەغەکرا بە بیانووی ئەوەی کە فیلمەکە خەڵک لە دژی حکومەتی وڵاتەکە ھان دەدات تاکو خۆپیشاندان بکەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس پۆل:فیلمەکانی خەیاڵی زانستیی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٩ پۆل:فیلمە زانستییە خەیاڵییەکان پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیوزیلاند گیراون پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمی ئەکشنی خەیاڵی زانستی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی پۆل:ئەو فیلمانەی لە دارستانەکان دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەمریکییەکان لە بۆشایی ئاسمان پۆل:پاشکۆی فیلمەکانی ئەڤەتار پۆل:فیلمەکان بە زمانە خەیاڵییەکان پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی جەیمز کامیرۆن پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی جەیمز کامیرۆن پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی جۆن لانداو پۆل:فیلمەکان کە لە سەدەی ٢٢ دانراون پۆل:فیلمەکان کە لەسەر مانگە خەیاڵیەکان دانراون پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جەیمس کامیرۆن پۆل:فیلمەکانی لایتستۆرم ئینتەرتەیمێنت پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان) پۆل:براوەکانی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین فیلمی درامی پۆل:فیلمەکانی دیوون ئینتەرتەیمێنت پۆل:فیلمەکان دەربارەی یاخیبوونەکان پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس ھۆرنەرەوە تۆمارکراون پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین کاریگەری بینراو بەدەستھێناوە پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەری ھونەرییان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنانی ھونەری بەدەستھێناوە پۆل:ئەو فیلمانەی کە سینەماکارەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین سینەماکاری بەدەستھێناوە پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین دەرھێنەر بەدەستھێناوە پۆل:خەڵاتی ھەڵۆی زێڕین (ڕووسیا) بۆ براوەی باشترین فیلمی زمانی بیانی پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە تەکنۆلۆژیا
پارێزگای میاگی
پارێزگای مییاگی(بە ژاپۆنی:宮城県) یەکێک لە پارێزگاکانی ژاپۆنە کە لە ناوچەی تووھۆکو لە دوڕگەی ھۆنشوو ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری سێنداییە.
مارک لۆکلێر
مارک لۆکلێر نووسەر ، ڕۆژنامەوان و ئەکتەر ی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سوسێ
سوسێ یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی کۆیە(ناوەند) لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
مارک لۆکلێر
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٤ پۆل:مردووانی ١٩٤٦
پارێزگای میاگی
چەپ|وێنۆک|نەخشەی پارێزگای مییاگی
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای میاگی پۆل:ناوچەی تۆھۆکو پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٧١ لە ژاپۆن پۆل:پارێزگاکانی ژاپۆن
سوسێ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
ئەرکی لێکردنەوە
ئەرکی لێکردنەوە (Reduction potential) ئارەزووی نیوەکارلێکە، بۆ ڕوودانی نیوەکارلێکی لێکردنەوە، لە خانەیەکی کارۆکیمیاییدا.
ئاوێن
ئاوێن (ئینگلیزی: Hydrolysis) کارلێکێکی کیمیایییە، لە نێوان گەردەکانی ئاو و ئایۆنەکانی خوێی تواوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کاردانەوە کیمیایییەکان پۆل:ھاوسەنگیی کیمیایی
ئەنفیلد
thumb|وێنەی یاریگای ئانفێلد ئانفێلد (بەئینگلیزی:Anfield) یاریگایەکی تۆپی پێیە تایبەتە بە یانەی لیڤەرپوول ، یارگایەکەی دەکەوێتە شاری لیڤەرپوول وە ھەروەھا یاریگایەکە جێگای ٤٥،٢٧٦ ھاندەر لەخۆ دەگرێت یاریگایەکە لەساڵی ١٨٨٤ بەڕەسمی کرایەوە
پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی ئینگلستان پۆل:یاریگا وەرزشییەکانی لیڤەرپوول
ئەڤەتار
"ئەم وتارە لەبارەی خوایێک لە ئایینی ھیندیدایە، بۆ فیلمێک بەم ناوە سەیری ئەڤەتار (فیلم ٢٠٠٩) بکە. " ئەڤەتار (بە ئینگلیزی Avatar) بە کەسایەتییەکی دەستکرد و ئەفسوناوی دەوترێت. ئەم کەسایەتییە لە یاری و فیلمدا بەکارھاتووە. ھەروەھا وشەی ئەڤەتار لەگەڵ ناوی گەورە خواوەندی ھیندوسەکاندا ڤینشو زۆر بەکارچووە و لکێندراوە، ھەر لەزمانی ئەوانیشەوە ئەم وشەیە وەرگیراوە (Avatāra).
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکە فەلسەفیەکانی ھیندۆسی
بڕیارنامەی ٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئایاری ١٩٨٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-کۆماری عەرەبیی سووریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٦٨٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٦ پۆل:سووریا لە ١٩٨٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٦
پەیکەری ئازادی
thumb|پەیکەری ئازادی لە نیویۆرک پەیکەری ئازادی (بە ئینگلیزی:Statue of Liberty) بەبایەخترین شوێن دادەنرێت لە نیویۆرکدا پەیکەرەکە لەلایەن گوستاڤ ئیفێل کاری ئەندازیاری بۆ کراوە، بەڵام لەلایەن فرێدریک بارتۆلدی داتێشراوە، ئەم پەیکەرە ھێمای ئازادییە و ڕۆژانە ھەزاران گەشتیار سەردانی دەکەن کە دەکەوێتە نیمچەدوورگەیەک لە نیویۆرک و دوورگەکەش ناونراوە بە دوورگەی ئازادی، کە پەیکەرەکە وێنەی ژنێکە و مەشخەڵێکی بەدەستەوەیە و بەدەستەکەی تریشی کتێبێکی پێیە کە لێی نووسراوە (٤ی تەممووزی ١٧٧٦) کە ڕۆژی سەربەخۆییی ئەمریکایە و پەیکەرەکە بەرزییەکەی زیاتر لە ٤٦ مەترە کەدەکاتە ١٥٦ پێ ، بەپێی ئامارەکان تەنیا لە ساڵی ٢٠٠٩دا نزیکەی ٢.٣ ملیۆن سەردانیکەری ھەبووە. پەیکەرەکە وەکوو نزیکی نێوان ھەردوولایەن، لەلایەن وڵاتی فەڕەنسا لە ڕۆژی سەربەخۆییی ئەمریکا بەخشرا بە وڵاتەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٨٨٦ پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ١٨٨٦ پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکان، تەواوبوونی ١٨٨٦ پۆل:نژیاروانیی فەڕەنسی پۆل:مێژووی فەڕەنسا پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:درووستکراوەکانی گوستاڤ ئیفێل پۆل:وێناکردنی نەتەوە
ئورگوپ
ئورگوپ شارۆچکە و قەزایەکی پارێزگای نەڤشەھیرە لە ناوچەی ئەنادۆڵی ناوەڕاستی تورکیا. دەکەوێتە ناوچەی مێژوویی کەپادۆکیا و لە نزیک ئەشکەوتی کڵێساکانی گۆرێمێ بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٣٤٣٧٢ کەسە کە ١٨٦٣١ کەسیان لە شارۆچکەی ئورگوپ دەژین. ڕووبەری قەزاکە ٥٦٣ کم٢ (٢١٧ میل چوارگۆشە) دەگرێتەوە، و شارۆچکەکە لە بەرزییەکی تێکڕای ١٠٤٣ م (٣٤٢٢ پێ)دایە. بەپێی سەرژمێری گشتی عوسمانی لە ساڵانی ١٨٨١/٨٢–١٨٩٣، ژمارەی دانیشتووانی کازای ئۆرگوپ ٢٣٠٣٠ کەس بووە، کە لە ١٩٨٨٠ موسڵمان و ٣١٣٤ یۆنانی و ١٦ ئەرمەن پێکھاتووە.
دۆنباس ئارێنا
دۆنباس ئارێنا (بە ئۆکڕانی:Арена Донбас) یەکێکە لەیاریگاکانی تۆپی پێی ووڵاتی ئوکراینا ، ئەم یاریگایە لە ٢٩ی ئابی ساڵی ٢٠٠٩ کراوەتەوە لە شاری دۆنێتسک
پلووتۆنیۆم
پلووتۆنیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە ھێمای کیمیاییی «Pu» و گەردیلە ژمارەی ٩٤.
سەرچاوەکان
پلووتۆنیۆم
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:پلووتۆنیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
خەڵکی خۆجێیی ئوسترالیا
لەگەڵ هاتنی سپی پێستەکان و خەلکانی تر بۆ ئوسترالیا، پێکهاتەی ژیانی خۆجێییەکان کە بە درێژایی هەزاران ساڵ وەکخۆی مابووە بە خەستی تووشی گۆران بوو. ئەرووکە، خۆجێیەکان لەگەڵ هەموو گرووپەقەومی و ڕەگەزییەکانی تر لە شوێنی جۆراوجۆری وڵاتی ئوسترالیا دا دەژین و تا رادەیەک ڕەفتار و شێوازی ژیانی خۆیان پاراستوە،
مێژووی خۆجێیەکانی ئوسترالیا
پشکنینەکانی ڕادیۆکەربۆن کۆنترین ماوەی نیشتەجێبوون لە ئۆقیانووسیا بۆ جچل تا پەنجا هەزار ساڵ پێش ئێستا دەردەخەن. هەرچەندە پشکینینەکانی زێنێتیکی پەیوەندیەکی ڕاستەوخۆ لە نێوان هیچ یەک لە خۆجێیەکانی ئوسترالیا و خەڵکی باشووری ئاسیا نیشان نادا بەڵام لێکۆڵەرەوەکان هەموویان لەسەر ئەم باوەڕەن کە خۆجێیەکان دانیشتووانی کیشوەری ئاسیا بوون کە بەرە بەرە لە ناوچەکانی باشووری ئاسیاوە هاتوونە باکووری ئوسترالیا و لە هەزاران ساڵ دا وەکوو هۆز و خێڵی جیا جیا دا لەم خاکە پانەدا بڵاو بوونەوە.
واپێدەچێ هۆکاری سەرەکی کۆچییان بۆ ئوسترالیا ڕاو و دۆزینەوەی خواردن بووبێ. ئەوان هئەم گرووپە مرۆڤەن کە پێیان دەوترێ ڕاوچی-کۆکەرەوە - (Hunter-gatherer). ئەم شێوازی ژیانە پێش فێربوونی کشت و کاڵ لە نێو مرۆڤەکان دا باو بووە و بەو مانایەیە کە کرووپێک مرۆڤ، هەموو خواردەمەنیە پێویستەکانیان لە ڕێگای ڕاوی ئاژەڵان یان کۆکردنەوەی میوە و گیاکان وەدەست هێناوە. زۆرتری خۆجێیەکانی ئوسترالیا تا پێش هاتنی ئەورووپیەکان بەم شێوەیە ژیاون و زۆرتر کۆچی کورتیان لە ناوچەکانی خۆیان کردووە بۆ وەدەستهێنانی خواردن.
لە ساڵی ١٧٧٠ کاپتن جێیمز کۆک هێزەکانی خۆی لە ناوچەی نیو ساوت وێلزی ئێستا دابەزاند و هەشت ساڵ دواتر ئەم شوێنە بە فەرمی بوو بە داگیرکراوی بەریتانیا. ئەمە بوو بە هۆی کێشەو کاریگەریەکی زۆر بۆسەر خۆجێیەکانی ناوچەکە ، لەبەروەی لەگەڵ هاتنی ئەوان جۆرەکانی تری ژیانییش هاتنە کیشوەری دەستلێنەدراوی ئوسترالیا و نەخۆشیە گیراوەکانی وەکوو تاعوون و کۆلێرا گواسترانەوە بۆ خۆجێییەکانیش. لەڕوویەکی تریشەوە سپیپێستەکان بۆ شارسازی و کشت و کاڵ پێویستیان بە زەوی بوو و بۆیەش خۆجێیەکانیان لەم زەویانەی خوویان پێوە گرتبوو دوور کردنەوە و لەم ڕێگایەدا پەنایان بۆ زۆری لێ کردن برد. بەلام خۆجێیەکی زۆریش خوویان بە خەلکە نوێیەکەوە گرت و لە کۆمەڵگا نوێیەکان دا دەشتیان کرد بە ژیان. باس لەوە دەکرێ کە نەبوونی ئاو و زەوی بوو بە هۆکاری بڵاو بوونەوەی نەخۆشی و هەروەها تووندووتیژی  راستەوخۆی سپیپێستەکان، زۆربەی خۆجێیەکانی کوشت و ڕێژەیان زۆر کەم بۆتەوە.
سەرچاوە
پۆل:خۆجێیەکانی ئوسترالیا پۆل:ئۆسترالیا
محەممەد نووری
‌محەممەد نووری‌ (١٩٢٦ -٢٠٠٩) ناسراو بە عەتری‌ گڵۆڵانی‌ شاعیر و نووسەر و کەسایەتی ناوداری کورد لە ساڵی‌ ١٩٢٦ لە ناوچەی‌ گەورکایەتی‌ بۆکان لە دایک بووە. لە تەمەنی‌ لاوییەوە تێکەڵاوی‌ کار و تێکۆشانی‌ کۆمەڵایەتی‌ و سیاسی‌ بووە. بەتایبەت لە ساڵانی‌ ١٩٤٤ بەو لاوە تا ساڵانی‌ ١٩٤٨ و ١٩٤٩ بە پێی‌ سوڕی دەوران و ئاڵوگۆڕی‌ زەمان، سەیر و سەمەرەی‌ زۆری‌ لە ژیاندا ھاتۆتە پێش، دیارە دوای‌ کۆماری‌ کوردستان وەک زۆربەی‌ نووسەران و شاعیران و تێکۆشەرانی‌ ئەو سەردەمە تووشی‌ دەربەدەری‌ و چەرمەسەری‌ ژیان دەبێ‌. ساڵی‌ ١٩٧٥ لە ھەڵبژاردنی‌ پارلمانی‌ چوارەمی‌ سەردەمای‌ پاشایەتیدا وەک نوێنەری‌ شاری‌ بۆکان لە لایەن خەڵکەوە ھەڵبژێردرا. بە گوێرەی‌ ئەو کۆمەڵە شیعرانەی‌ کە لێرە و لەوێ‌ و بەتایبەتی‌ لە گۆڤاری‌ سروە و لەم دوایانەشدا لە دیوانەکەیدا چاپ کراون هەڵدەگرێ ‌ وەک وێژەرێکی‌ رەسەن و زمان پاراو و شاعیرێکی‌ ناسک خەیاڵ‌ لە قەڵەم بدرێ‌. شێواز و بیر و خەیاڵ و زمانی‌ دەربڕین لە جیھانی‌ شیعری‌ مامۆستا نووریدا‌ بە چەشنێک ئاوێتە بوون کە شێوازێکی شێعری تایبەت بە ئەم شاعیرەی خوڵقاندووە.
محەمەد نووری لە ماوەی ساڵانی ژیانی خۆیدا چەندین بەرھەمی جۆراوجۆری شیعری و نووسراوەی بەپێزی ھێنایە بەرھەم و لە بوارەکانی نووسین و شیعر و ھەڵبەست و پەخشان و زمان و ئەدەبیاتی کوردیدا خزمەتێکی زۆری کرد. نووری ھاوتەمەن و ھاوبیری ھەژار، ھێمن، ئاوات، ھێدی و سەعید ناکام (عەبدوڵڵا مستەوفی) بووە.
ژیان
سەرەتاکانی کاری فەرھەنگی و کۆمەڵایەتی ئەو ھەر لە تەمەنی گەنجێتیدا دەستی پێکرد و لە بارودۆخی فەرھەنگی ئەو ساڵانەی کوردستان و ئێراندا لە بوارەکانی فەرھەنگی و کۆمەڵایەتی و سیاسیدا خەریکی کار و چالاکی بووە. دواتر لە مەھاباد بۆتە ئەندامی کۆمەڵەی ژ.ک و ناوی نھێنی "عەتری" بۆ دیاری کراوە. لە ناوەڕاستی ساڵانی ٤٠کان لە موکریان مامۆستای قوتابخانە بووە. لە میانەی ٧٠کان سەردەمێک نەخۆش کەوتووە و لە نەخۆشخانەی بووعەلی لە تاران ماوەتەوە.
لە ساڵی ١٩٧٥ لە ھەڵبژاردنەکانی سەرتاسەری بیست و چوارەمین خولی پەرلەمان واتە ئەنجومەنی شۆڕای میللی لە تاران وەکوو پەرلەمانتار و نوێنەری خەڵکی شاری بۆکان و ناوچە ھەڵبژێردراوە و لەو ئەنجومەنە لە ٣ کۆمیسیۆندا ئەندام بووە.
محەمەد نووری ئێوارەی دووشەممە ١٩ی ژانوییەی ٢٠٠٩ (رێکەوتی ٣٠ی بەفرانباری ١٣٨٧ ھەتاوی) بە ھۆی نەخۆشییەکی درێژخایەن لە تەمەنی ٨٢ ساڵیدا لە شاری بۆکان کۆچی دوایی کرد.
بەرھەمەکان
ھاوکات لە گەڵ کار و چالاکییەکانی لە بوارە جۆراوجۆرەکاندا لە بەستێنی شێعر و ئەدەب و نووسین، بە زمانی کوردی بە شێوەیەکی بەردەوام کاری کردووە. لە سەردەمی کۆماری کوردستاندا بە نازناوی "عەتری گڵۆڵانی" بەرھەمی لە رۆژنامە و گۆڤارەکان بڵاوکردۆتەوە. لە ماوەی ٦٠ ساڵی رابردوودا سەرجەمی بەرھەمەکانی ئەدەبی و کۆمەڵە شیعر و نووسراوە و نامە و بەسەرھاتی خۆی نووسیوە و بەشێکی ئەو شیعر و نووسراوانەی لە گۆڤاری سروە و گۆڤاری مەھاباد و گۆڤارەکانی ھەرێمی کوردستان لەوانە گۆڤاری رامان و گۆڤاری ئایندە چاپ کراوە.
لە ھاوینی ساڵی ٢٠٠٥ (رێکەوتی خەرمانانی ١٣٨٤) لە لایەن کۆمەڵێک لە شاعیران و نووسەران و رۆشنبیرانی ناوچەی بۆکان کۆرێکی رێز لێنان لە پلە و پایەی بەرزی ئەدەبی محەمەد نووری لە شاری بۆکان بەڕێوە چوو.
ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٦ کۆمەڵێک لە نووسراوە و شیعرەکانی بە ناوی "شەوێک و خەوێک" ، "بستووی ژیان" واتە کتێبی بیرەوەریەکانی محەمەد نووری لە لایەن بنکەی ژین لە شاری سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان چاپ و بڵاوکراوەتەوە. ئەم کتێبە لە نووسینی محەمەد نووری و لە پێداچوونەوە و ئامادەکردنی سەلاحەدین ئاشتی لە ٣١٢ لاپەڕەدا و چاپی یەکەمی لە هەژماری ١٠٠٠ دانەدا چاپ کراوە.
نووری لە بەرھەم و شێعر و نووسینەکانیدا زۆر بە جوانی نیشانی داوە کە بە دڵ و ھەستێکی زۆر پاکەوە لەو پەڕی جوانیناسی و خاوەن ھەستیدا دەنووسێت و عەشق و خۆشەویستی وڵات و پاراستنی زمان و ئەدەبیاتی دەوڵەمەند و رەسەنی کوردی بۆ ئەو گرینگییەکی یەکجار زۆری ھەبووە.
ھەروەھا لە شیعر و ھۆنراوە و پەخشانەکانیدا چۆنییەتی دەربڕینی ھەست و بیری ئەدەبی و فیکریی تایبەت بە خۆی ھەیە و وەکوو شاعیرێک کە خاوەنی ھەستێکی جوان و ناسک بووە، خۆی دەردەخات و بەرھەمەکانی پاش تێپەڕینی زیاتر لە ٥٥ تا ٦٠ ساڵ ھێشتا تازەن و مۆرکی تایبەتی ئەو شاعیرەیان پێوە دیارە و لە نێو جیھانی شیعری کوردیدا ھەر دەدرەوشێنەوە.
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
ئێڤەنێسنس (تۆماری درێژخایەن)
ئێڤەنێسنس یەکەم تۆمارکراوی درێژخایەنی گرووپی ڕۆکی ئەمریکی ئێڤەنێسنسە کە لە ساڵی ١٩٩٨ بڵاو کراوەتەوە. ئەم ئەلبومە نووسراوەتەوە و تۆمارکراوە بە سەربەخۆیانە لەلایەن گۆرانیبێژ، ئاوازدانەر، گۆرانینووس، ژەنیار و بەڕێوەبەری ئێستەی گرووپی ئێڤەنێسنس، ئەیمی لی، لەگەڵ ھاوڕێی نزیکی ئەو کاتەی بە ناوی بێن موودی. ئەم ئی پییە بە سەربەخۆیانە بڵاو کرایەوە و تەنھا ١٠٠ دانەی لێ دروست کرا. ئەم تۆمارانە ھەموویان فرۆشراون لەکاتی کۆنسێرتە کۆنەکانی گرووپەکە لە لیتل ڕاک، ئارکنساس.
پاشەبنەما و نووسینەوە
ئێڤەنێسنس لە ٧ تراک پێکھاتووە، ھەندێک لەم تراکانە (وەک خەیاڵی) لە دواتردا دەستکاری کران و خۆیان لە بەرھەمە سەرکەوتوو ترەکانی گرووپەکە بینییەوە (وەک فۆڵێن). گۆرانییەکان بە زۆری پێکھاتوون لە گیتار، بەیس، تەپڵ و ھەندێک بەشی پیانۆش لە زۆربەی گۆرانییەکاندا دەردەکەوێت. گۆرانی «بۆ کوێ دەڕۆیت» لە تراکەکانی تر کەمێک جیاواز ترە و ئۆرگانی تێدا بەکارھاتووە. ھۆنراوەکان بە گشتی باس لە چیرۆکی خەمناک و تاریک دەکەن، کە بە دەوری خۆشەویستی ساختە و ڕاکردن لە ماڵەوە دە سوڕێنەوە، وەک لە ھەردوو گۆرانی سۆلیتود و ئێکسۆدەس دەردەکەوێت.
موودی وەک «پارچەیەکی سادەی ٧-خولەکی» پێناسەی گۆرانی تێگەیشتن کرد، ئەم گۆرانییە پارچەی دەنگیی لە ھەردوو فیلمی «تێرۆر لە خانوویەکی تۆقین» و «کاتێک پیاوێک ژنێکی خۆش دەوێت» لە خۆ دەگرێت. کۆتا گۆرانی و تراکی سەر ئەلبومەکە بەناوی کۆتایی دەنگی ئۆپێراتیکی لەخۆ دەگرێت لەگەڵ مۆسیقای گۆرانی سۆلیتود.
لەسەر ماڵپەڕی ئیڤترێد، لی وتی کە ھەرچەندە گۆرانی نووسینەوەکە ھەژار بووە، گۆرانییە پێشووەکانی ئێڤەنێسنس جادوویەکی تێدا بووە. ھەروەھا ئەوەی خستە ڕوو کە ئەوان «بە پەرۆش بووین بۆ ھەر [تراکێک]، ئێمە تازە فێر دەبوون کە گۆرانیی خۆیان بەرھەم بھێنن کە بە دڵیان بێت.»
بەرگی ئەلبوم
بەرگی سەر ئی پییەکە پەیکەرێک بیشان دەدات بە ناوی ستین مۆنیومێنت لە لیتل ڕاک، کە داتاشراوەیەکی «فریشتە خەمنامی»یە کە بە ڕەسەنی لەلایەن ویلیام وێتمۆر ستۆرییەوە داتاشراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:تۆمارە درێژخایەنەکانی ئێڤەنێسنس
ئەمەریسیۆم
سەرچاوەکان
ئەمەریسیۆم
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:ئەمەریسیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
تێنسێنت
ھۆڵدینگەکانی کۆمپانیای تێنسێنت ھەروەھا وەک تێنسێنت (腾讯) ناسراوە، چەند کۆمپانیاییەکی فرە نەتەوەیی تایبەت بە تەکنۆلۆژیا و ئینتەرتەینمێنت و کۆمپانیایەکی ھۆڵدینگە بنکە سەرەکییەکەی دەکەوێتە شێنجێن. وە ھەروەھا یەکێکە لەو کۆمپانیا گەورانەی بواری پیشەسازی یاریکردن لە جیھاندا.
لە ١٩٩٨ دامەزراوە، ئەو کۆمپانیا لکێنراوەکانی بەشێوەیەکی جیھانی بەشدارن لە فرۆشتنی چەندین خزمەتگوزاری و بەرھەمی تایبەت بە ئینتەرنێت، لەناویاندا تەکنۆلۆژیای ھۆشمەندە دەستکردەکان تەکنۆلۆژیاکانی تر
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:تێنسێنت پۆل:لقەکانی چین
بڕیارنامەی ٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی حوزەیرانی ١٩٨٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٦٨٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٦
پارێزگای یاماگاتا
پارێزگای یاماگاتا(بە ژاپۆنی:山形県) یەکێک لە پارێزگاکانی ژاپۆنە کە لە ناوچەی تووھۆکو لە دوڕگەی ھۆنشوو ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری یاماگاتایە.
بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ١,١٦٦,٣٠٩ کەس بووە.
چەپ|وێنۆک|نەخشەی پارێزگای یاماگاتا
سەرچاوەکان
پۆل:ناوچەی تۆھۆکو پۆل:پارێزگای یاماگاتا پۆل:پارێزگاکانی ژاپۆن
ئەرکی جەمسەر
ئەرکی جەمسەر (ئینگلیزی: Electrode potential) بریتییە لە جیاوازیی ئەرکی نێوان جەمسەر و گیراوەکەی.
سەرچاوە
پۆل:کیمیای کارەبایی
ئاوازی چیا
ئاوازی چیا یان ئاوازێ چیا (بە کوردیی کرمانجی: Awazê Çiya) گرووپێکی مۆسیقای شۆڕشگێڕانەی کوردییە کە بەھۆی بەرھەمھێنانی سترانەکانی شۆڕشگێڕانە لەسەر بنەمای مۆسیقای ڕەسەنی کوردی و بە زمانی کوردی ناسراوە. گرووپی ئاوازی چیا لە ساڵانی ناوێنی دەیەی ٢٠٠٠ەکان دامەزراوەتەوە. ھەموو ئەندامانی ئەم گرووپە گەریلان.
سزادان بۆ گوێگرتنی سترانەکانی ئاوازی چیا
لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤ دادگایەک لە قەیسەری بۆ ٥٠ سەربازی ئەرتەشی تورکیا کە لەسەری پۆستی خۆیان بە جڵوبەرگی سەربازی بە سترانەکانی گرووپی ئاوازی چیا وەکوو دڵ دخوازێ ھەرە جەنگێ و زاپ، زاپ، زاپێ ھەڵپەڕیبوون داوای لێکۆڵێنەوە سەبارەت بە تیرۆر کرد. مولکیە بیرتانە نوینەری پارتی دیموکراتی گەلان لە پەرلەمانی تورکیا لە جێگری سەرۆک وەزیران پرسیاری کرد کە ئایا ھەڵپەڕین بەم سترانانە قێخەیە و وەزیری بەرگریی نەتەوەیی تورکیا وەڵامی دایەوە کە لەسەر بنەمای بەندی ٢ی مادەی ٧ی یاسای ژمارە ٣٧١٣ی دژەتیرۆر ئەم کارە پرۆپەگەندە بۆ ڕێکخراوەی تیرۆریستی بە ئەژمار دێت و دەبێت دادگا لەم بابەتە لێبکۆڵێتەوە.
سەرچاوەکان
* پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
ئانری ژان-ماری لۆڤێ
ئانری ژان-ماری لۆڤێ شاعیر و وتارنووس ی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٤ پۆل:مردووانی ١٩٠٦
کوریۆم
کوریۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Cm» و گەردیلە ژمارەی ٩٦.
سەرچاوەکان
کوریۆم
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان پۆل:کوریۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
شارستانی تیکاب
شارستانی تیکاو یان شارستانی تیکاب، یەکێک لە شارستانەکانی ئێرانە کە لە پارێزگای ورمێ و رۆژهەڵاتی کوردستان ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری تیکابە. ئەم شارستانە ھاوسنورە لە باکورەوە لەگەڵ شارستانی ھەشتەڕۆ و لە باشوورەوە لەگەڵ شارستانی بیجاڕ و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شارستانی ماە نیشان و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ شارستانی سەقز و شارستانی ساینقەڵا. لە ساڵی (١٩٩٠) بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی کۆماری ئیسلامی ئێران ئەم شارستانە لەرووی کارگێڕییەوە دابەشکراوە بۆ (٢) ناوچە (ناوچەی ناوەندی شارستانی تیکاب و ناوچەی تەختی سڵێمان) و (٦) گوندەوار و (١٠٢) گوند.
دانیشتوانی تیکاوشار
وێنۆک|پێکھاتەی شارستانی [[تیکاب|تیکاو]]
شوێنی مێژووی و گەشتیاری
وێنۆک|زیندانی سڵێمان وێنۆک|قەڵای سەعید سوڵتان شارستانی تیکاو شوێنگەلێکی زۆری شوێنەواری گەشتیاری تیادایە:
چۆم و ڕوبار
لەم شارستانەدا ئاوی چەم و روبارەکان کەمن و ناوی شارستانەکەس ھەر لەم کەم ئاوییەوە ھاتووە، لەبەر ئەوە چۆم و ڕوبارەکانی ئەم شارستانە دابەس دەبن بەسەر سێ جۆردا: تەنھا چۆمی ھەمیشەیی شارستانی تیکاب، چۆمی سارۆخە یان ساروقە کە درێژترین ڕوباری شارستانەکەیە، وە ئەم چۆمە لقێکی سەرەکی ڕووباری زەرینە پێکدەھێنێت. لە چۆمە وەرزییەکان چۆمەکانی (چۆمی قجور و چۆمی حاجی بابا) دەتوانین باس بکەین، لە چۆمە جارجارەکان (چۆمی ریجال) ە.
ئاو و ھەوا
شارستانی تیکاب ئاو و ھەوای ھەروەک ئاو و ھەوای ناوچەی ئازەربایجانە، بەھۆی بەرز و نزمی زۆر لە پەکھاتەی خاکەکەیدا و دووری لە دەریاوە وەھای کردووە کە ڕادەی شێی کەم بێت و ئاو و ھەوای لەزستاناندا سارد و ووشکە سەرمای ھەبێت و لە ھاویناندا گەرما و گرەی ھەبێت، ھەروەھا ڕێژەی باران بارین لەم شارستانەدا (٣٥٠ملم) ە کە وەھای کردووە نیمچە بیابان دەربکەوێت و زەوییەکانی نیوەی بەکەڵکی کشتوکاڵ بێت.
ڕوبەر
ڕووبەری ئەم شارستانە دەکاتە (٢٥٢٣کم٢)، وە کەوتووەتە باسوری ڕۆژھەڵاتی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاواوە، کەوتووەتە ڕۆژاوای ووڵاتی ئێران، ھەروەھا دکاتە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
کارگێڕی
لەبەر ئەوەی لەڕوی کارگێڕییەوە سەربە دەوڵەتی ئێرانە دابەشی کارگێری ووڵاتی ئێران پێکھاتووە لە پارێزگا و شارستان و ناوچە(پەخش) و گوندەوار و گوند، شارستانی تیکاو دابەشی کارگێڕییەکەی بەم جۆرە پێکھاتووە:
ناوچە
گوندستان (گوندەوار)
گوندستانی ناوچەی ناوەند:
گوندستانی ھەوشار
لە ١١ گوند پێکھاتووە:
گوندستانی ئەنسار
لە ١٤ گوند پێکھاتووە:
گوندستانی کەرەفتو
لە ٢٠ گوند پێکھاتووە:
گوندستانی ناوچەی تەختی سڵێمان:
گوندستانی ئەحمەداوا
لە ٢٣ گوند پێکھاتووە:
پێکھاتەی نەتەوەی گوندەکان
شارستانی تیکاب لە دوو نەتەوەی جیاواز پێکدێت کە ئەوانیش کورد و ئازەرین:
گوندە کورد نشینەکان
لە (٦٢) گوند پێکھاتووە:
گوندە ئازەری نشینەکان
لە (٢٠) گوند پێکھاتووە:
گوندە ئەھلی حەق و یارسانەکان
لە (١١) گوند پێکھاتووە:
گوندە تێکەڵەی کورد و ئازەری
لە (٨) گوند پێکھاتووە:
سەرچاوەکان
* پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
پەیکەری داوود
وێنۆک|پەیکەری داوود
پەیکەری داوود لە ساڵی ١٥٠٤ی زایینی، وە دەستی میکێلانجێلۆ، وێنەکێش و پەیکەرتاشی بەناوبانگی ئیتالیایی دروست کرا. پەیکەری داود، ٥٫١٧ مەتر باڵایەتی و لە بەردی مەڕمەڕە. پەیکەری داود یەکێک لە شاکارەکانی سەردەمی ڕینێسانس ە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئیتالیا پۆل:پەیکەرتاشی پۆل:پەیکەرتاشە ئیتالییەکان
ئەرکی جەمسەری پێوانەیی
ئەرکی جەمسەری پێوانەیی (ئینگلیزی: Standard electrode potential) ئەو ئەرکەیە، کە کانزایەک یان ماددەیەکی تر دەری دەخات، لە گیراوەیەکی ئەلیکترۆلیتی لە چاو ئەرکی جەمسەری ھایدرۆجیندا کە بەھای سفری دراوەتێ.
سەرچاوە
پۆل:کیمیای کارەبایی
پۆتەنشڵی کارەبایی
ئەرکی کارەبایی (ئینگلیزی: Electric potential) لە کیمیادا، ھێزی ڕاکێشانی ئەلکترۆنە لە کاسۆد، یان ھێزی پاڵنەری ئەلکتڕۆنە لە ئانۆد، لە خانەی ڤۆڵتاییدا.
سەرچاوە
پۆل:کارۆموگناتیسی
شیعر
شیعر یان ھۆنراوە یان ھۆزان یان ھەڵبەست وتەیەکی ھۆنراوی جادوویییە، کە کار دەکاتە سەر ھەست و ھزری مرۆڤ. لایەنگرانی ھۆنراوەی عەرووزی، کێشی عەرووزی، سەرواوە دیکەی تایبەتمەندییەکانی شیعری کۆن بە پێناسەی شیعر دەزانن و تا ڕادەیەک شیعری ئازاد کە ڕەھا لەم بەندانەیە بە شیعر نازانن. شاعیرانی بەرەی نوێ، بە ڕێز گرتن لە ھەر دوو شیعری کۆن (عەرووزی) و شیعری ئازاد، سنووری دژایەتی نێوانیان بەزاندووە و دەلاقەیەکی تازە و بازتریان بە ڕووی شیعردا کردووەتەوە.
مێژووی ھۆنراوە
کۆنترین ھۆنراوە، ڤێداکانی ھیندووەکانی کەونارایە. کەس بە دروستی مێژووی ھۆنرانی ئەم ڤێدایانە نازانێ، مێژووی کۆنترین ھۆنراوەی ڕیگ ڤێدا بۆ ھەزار تا پێنج ھەزار ساڵ پێش لە زایین دەگەڕێتەوە. گاتاکانی زەردەشتیش سەر بە ڕابردوویەکی زۆر کۆنن، ئەم ھۆنراوانە، وەک یەکەمین ھۆنراوەی بەجێماوی نەتەوەی کورد دێنە ھەژمار. لە ھۆنراوە کۆنەکانی تر دەتوانین پاڵەوانەتی گلگامێش ناو بەرین؛ ئەم ھۆنراوەیە یەکەمین ھۆنراوەی پاڵەوانەتییە. لەو شوێنەدا کە مێژوو دەبڕێتەوە، ئوستوورە دەست پێدەکا. پاڵەوانەتییە گەورەکان لەسەر ئوستوورەکان دامەزراون و ئوستوورە گەورەکانیش بەرھەمی ھەلومەرجەکانی مێژوون. جیھان چەندین پاڵەوانەتی گەورەی بە خۆوە دیوە: ھەموو ئەم پاڵەوانەتییانە بەرھەمی ساتەوەختە زۆر گرنگەکانی مێژووی نەتەوەکانن. چینییەکانی کەوناراش ھۆگری شیعر بوون؛ کتێبی ھۆنراوەکانی شیچینگ لە چینی کۆنەوە بەجێ ماوە.
ناوەکانی تر
لە زمانی کوردیدا ئەم ناوانەش بۆ چەمکی شیعر ھەیە:
ڕوانگەی ئەرەستوو
لە نێو ئەھلی لۆجیک و فەلسەفەی کۆندا، ئەوەی بە گردوکۆیی و تێروتەسەلانە پەرژاوەتە سەر بابەتی شیعر، ئەرەستووە. ئەگەرچی پێش لەویش بوقرات، ئەریستووفانس و ئەفلاتوون لەسەر شیعر قسەیان کردووە، بەڵام ھونەری شیعری ئەرەستوو تەنیا نامیلکەیەکی سەربەخۆ و ڕەخنەگرانەیە کە لەسەر شیعر نووسراوە. ئەرەستوو بیردۆزی ئەدەبی خۆی لەسەر بنەمای «محاکات» (لاسایی ڕووداو) دادەڕێژێ و سێ توخمی کێش (ئیقاح)، وشە (وتە) و ھەماھەنگی بە کۆڵەکەکانی شیعر و کەرەستەکانی موحاکات دەژمێرێت. بە گوێرەی بۆچوونی ئەرەستوو، جۆرەکانی شیعر، واتە حەماسە، تراجیدی، کۆمێدی و جۆرەکانی سەر بەوان وەک گۆرانی، مۆسیقا، شیعری دڵداری، ھەڵپەڕکێ و سەما، پێکڕا لە جەوھەری ھونەریدا ھاوبەشن و جیاوازییان تەنیا بۆ کەرەستەکانی لاسایی (توخمە سیانەکان)، ناوەرۆکی لاسایی و شێوەکانی لاسایی دەگەڕێتەوە.
یاریگای مێتالیست
مێتالیست (بە ئۆکڕانی: Обласний спортивний комплекс «Металіст)، یاریگایەکی تۆپی پێیە لەووڵاتی ئوکراینا لە شاری خارکێڤ، یاریگاکە میواندی پاڵەوانیەتی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠١٢ کردووە.
شیعر
ڕوانگەی ئەرەستوو
ئەرەستوو لە بەشێک لە شرۆڤەکانی خۆی لەمەڕ چییەتی شیعر و کاری شاعیر ئاوا دەنووسێ:
«کاری شاعیر ئەوە نییە کە ڕووداوەکان بە وردی بگێڕێتەوە، بەڵکوو دەبێ بەو جۆرە کە لەوانەیە ڕووی دابێ، نەقڵی بکا. جیاوازی شاعیر و مێژوونووس لەوەدا نییە کە ئەم بە ھۆنراوە ڕووداوێک بگێڕێتەوە و ئەو بە پەخشان؛ چونکە لەوانەیە مێژووی ھێردۆتیش بھۆنرێتەوە، بەڵام بەمە نابێ بە شیعر و ھەر مێژووە. شیعر لە مێژوو فەلسەفیترە و گشتبینترە، بەڵام مێژوو وردبینە و دەپەرژێتە سەر وردەکارییەکان.»
یاریگای مێتالیست
یاریگای متالیست لە شاری خارکیێڤ لە ووڵاتی یۆکڕاین
thumb|یاریگای متالیست لە شاری خارکیێڤ|link=Special:FilePath/Стадіон_ «Металіст»_23-09-2009.jpg
شیعر
ڕوانگەی باوی ڕابردوو
پاش بزاڤی وەرگێڕان و گواستنەوەی بیردۆزەکانی شیعری یۆنانی بۆ جیھانی ئیسلام، ئەم نامیلکانە شەپۆلێک بیروبۆچوونی لە نێو فەیلەسووفانی ئیسلامی بەدی ھێنا؛ فارابی، ئیبنی سینا، ئەبولبەرەکاتی بەغدادی، ئیبنی ڕوشد و خواجە نەسیرەدینی تووسی ھەرکام بەشێک لە بەرھەمەکانیان بە شیعرەوە تەرخان دا. «لەم وتارەدا، تەنیا دەپەرژینە سەر ئەو وتە و واتایانە کە حەکیم (ئەرەستوو) لە شیعر ھۆنیندا سەلماندوویە، بێ ئەوەی بابدەینەوە سەر تەواو واتاکانی شیعر. چونکە خودی حەکیم بۆچوونەکانی لەمەڕ ھەڵەوێژی تەواو نەکردووە. »
یاریگای مێتالیست
یاریەکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢
یاریگای میتالیست کە مێژووێکی کۆنی ھەیە و سەرەتاییەکانی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتایی ٣٠ـیەکانی چەرخی ڕابردوو، ئەم یاریگاییە سێ یاری لە کۆمەڵەی دووەم کە ھەڵبژاردەکانی ھۆڵەندا، دانیماڕک، ئەڵمانیا و پۆرتوگال لە خۆ دەگرێت بەڕێوەدەچێت و یارییەکی تری ئەم کۆمەڵەیە لەسەر یاریگای ئارێنا لڤیڤ بەڕێوەدەچێت.
شیعر
ڕوانگەی باوی ڕابردوو
ئەو پێناسانەی لە کۆندا بۆ شیعر دەکرا، ئەگەرچی مەرجی پێویست (لانیکەم)ی دەگرتەوە، بەڵام داگری ھەموو مەرجەکانی شیعر نەبوو. واتە زۆرتر توخم و ھێما ڕواڵەتییەکانی شیعری دەبینی، نە گیان و جەوھەری دەروونی و میتافیزیکی ئەو. ڕاستییەکانی نێو دڵی شیعر، نە لە وتن دێ، نە وەردەگێڕدرێ و نە دەخرێتە ژێر ڕەخنە. بەم شرۆڤەوە شیعر خودی ژیانە، واتە ئەزموونی ژیان. کەوابوو وەک خودی ژیان نزم و بڵیندی ھەیە. شیعر ھەم شۆر و ئارەزووی ڕەھایە وەک گۆرانی دڵداری وەلی دێوانە و ھەم تێگەیشتن و ژیری ڕەھایە وەک قەسیدەکانی ئەحمەد موفتیزادە و ھەم ئاوێتەیەکە لە شۆر و ژیری وەک شیعرەکانی مەولەوی کورد، نالی و مەحوی.
یاریگای مێتالیست
یاریەکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢
پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی خارکیڤ پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی ئوکراینا پۆل:وەرزشی خارکیڤ پۆل:یاریگا وەرزشییەکانی یەکێتیی سۆڤیەت
شیعر
ھۆنراوەی بڕگەیی
لە ھۆنراوەی بڕگەییدا پایەی کێش، ژمارەی بڕگەی باڵەکانە؛ وەک ھۆنراوەی فولکلوری کوردی کە بیست بڕگەی چوار بەشییە. کێشی بڕگەیی، جۆرێک لە کێشی ھۆنراوە کە چۆنییەتی بڕگەکانی ھۆنراوە (واتە کورت، درێژ و کێشراو) لە بەرچاو ناگیرێت و ژمارەی بڕگەکان، کێشی ھۆنراوەکە پێک دەھێنن. بەم بۆنەوە جاروبار بە کێشی ژمارەییش دەناسرێت. بەم پێیە ھۆنراوەی بڕگەیی بە ٧ بڕگەیی، ٨ بڕگەیی، ١٠ بڕگەیی، ١٢ بڕگەیی و… پۆلێن دەکرێت. نموونەیەک لە ھۆنراوەی بڕگەیی لە مەولەوی کورد و ژمارەی بڕگەکانی:
ھەرچەند وێنەی دەستنووسەکەی ئەم شێعرە لە ھیچ سەرچاوەیەکی جێگەی بڕوادا بڵاو نەکراوەتەو و گومان لە دەستکرد بوونیدا ھەیە. بەڵام ئەم ھۆنراوەیە تەنیا ھۆنراوەی کۆنی کوردیی بڕگەیی نییە، شێعرەکانی سەرەنجام و پیرەکانی یارسان، زۆربەی ئەدەبی گۆرانی و بڕێک لە شێعری سۆرانی و کرمانجی وەکوو شێعرەکانی فەقێی تەیران لەسەر وەزنی بڕگەیین.
ھۆزانی عەرووزی
لە سەرتاسەری ھۆزانی عەرووزیدا، کێشێکی دیاریکراو، بە ناوی بەحر ھەیە. جیاوازی کێشی عەرووزی و بڕگەیی لەوەدایە کە لە عەرووزدا، ھۆزانەکان بڕگە-بڕگە دەکرێن بە کورت، درێژ و کێشراو. نموونەی ھۆزانێکی عەرووزی لە حاجی قادری کۆیی و بڕگە-بڕگە کردنی:
ھەڵبەستی نوێ
ھەڵبەستێ کە بە ئاھەنگ و کێش و سەرواوە نەبەسرابێتەوە. یەکەمین برووسکەی گۆڕانکاری لە ھەڵبەستی کوردی بۆ سەرەتاکانی دەیەی چلی زایینی و بەرھەمەکانی شێخی نووری و شێخ ساڵح دەگەڕێتەوە. ڕەنگە ھەڵبەستی (حەقە ئەمڕۆ)ی شێخی نووری بەس بووبێ بۆ ھەڵگرساندنی شەڕی نێوان کلاسیک و نوێخوازی. شێخی نووری لەم ھۆنراوەیەدا بە تیزەوە چوارچێوە و یاساکانی ھۆزانی کلاسیک دەبەزێنێ. دوایی شێخی نووری لەژێر کارتێکەری وێژەی تورک، بزاڤی نوێخوازی لە ھۆنراوەی کوردی دەجمێنێ و بوار بۆ گۆران خۆش دەکا تا چەندین ساڵ دواتر، شێلگیرانە تێھەڵچێ و ئەو کارە بکا کە نیما لە ھەڵبەستی فارسیدا کردی (ھەرچەن گۆران دایمە شێخی نووری بە ڕچەشکێن و ئاڵاھەڵگری ھۆنراوەی نوێی کوردی دەزانی). بەم پێیە ھۆزانی نوێی کوردی بە دوو قۆناخ دابەش دەبێت: گۆران کە ھۆنراوەی کوردی بە باشی دەناسی، کتوپڕ سەری لە کێش و سەروای عەرووزی بادا و شیعری کوردی لە باری فۆرم و ناوەرۆکەوە گۆڕی. گۆران لەو باوڕەدا بوو کە نیزامی عەرووزی عەرەبی لەگەڵ ڕۆحی شیعری کوردیدا ناگونجێ و بە یەکجاری (کێشی عەرووزی) و (بەرابەری بەیتەکان) و (بڕگەی عەرووزی) وەلانا و گەڕاوە سەر بنەڕەتی شیعری کوردی (کێشی بڕگەیی). گۆران بە ئیمانێکی قووڵەوە دەستی بەم کارە کرد و ڕاشکاوانە دەیگوت: "مۆسیقای بەحرەکانی عەرووزی، بێجگە ئاھەنگ، شتێک بە ھەست و نەستی مرۆڤ نابەخشێت. تەنیا ئەوانە چێژ لەم کێشە دەبینن کە خۆیان دانەری بوون و پێی ڕاھاتوون. شیعری کوردی ئەم دیارییەی بۆ قووت ناچێ." گۆڕانکارییەکانی گۆڕان، زۆر زوو پێشوازی لێکرا و شاعیرانێکی زۆر ڕوویان تێکرد؛ شاعیرانێ وەک: موکری، ھەرەوی و … بە لاسایی گۆران شیعریان ھۆنییەوە. دووپاتە بوونەوەی بەردەوامی شێوازی گۆران بووە ھۆی مەندی و لەجووڵە کەوتنی بزاڤی نوێی شیعری کوردی و سەرھەڵدانی قەیرانێکی تازە. لەگەڵ کرانەوەی چاو و دڵی شاعیران بە شیعری نوێی وڵاتانی دەوروبەر، شیعری ئازاد یان شیعری سپی کوردی چاوی بە دنیا ھەڵێنا. شاعیرانی شیعری ئازاد لە سێ بەرەدا، بریتین لە:
ڕەوتی نوێخوازی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ڕەوتی نوێخوازیی شیعری کوردی، لە کوردستانی ئێران، پاش شەپۆلی گۆڕانکاری شیعری لە وڵاتانی دراوسێ دەستی پێکرد. پاش شۆڕشی شیعری نیما لە ئێران و گۆڕانی شیعری کوردی لەلایەن گۆرانەوە لە کوردستانی عێراق، شاعیرانێ وەک کاک سوارە، ھەڵۆ، ھاوار، چاوە و … بە سوود وەرگرتن لە شۆڕشی شیعری نیما و ڕێکخستنی لەگەڵ وێژە و شیعری کوردی، بەرەو نوێخوازی شیعری کوردی ھەنگاوی باشیان نا. لە ئاخرەکانی دەیەی پەنجای ھەتاوی و سەرەتاکانی دەیەی شەست، شاعیرانێ وەک جەلال مەلەکشا، عەلی حەسەنیانی و شەریف حسەین پەناھی (شەریف) لەم بوارەدا قەڵەمیان بە دەستەوە گرت. لە دەیەی حەفتادا کۆمەڵێک شاعیری لاو سەریان ھەڵدا کە بە ئاگاداری لە گۆڕانکارییەکانی شیعری جیھان، بەرھەمی تازە و جیاوازیان خولقاند. کەسانێ وەک: مارف ئاغایی، فەرەیدوون ئەرشەدی، ژیلا حسەینی، محەممەدساڵح سووزەنی، ڕەحیم لوقمانی، سیمین چایچی، کولسووم عوسمانپوور و … و ھەروەھا لەم ساڵانەدا شاعیرانێکی لاوتر وەک: ئیبراھیم ئەحمەدی نیا، بێھزاد کوردستانی، ئەمین گەردیگلانی و… بە کاری نوێتر و جیاوازتر، کەشێکی تازەیان لە شیعری کوردی بەدی ھێنا.
لە شێوەزاری کوردیی باشووری لە ناوچەکانی کرماشان، ئیلام و ناوچە لەکنشینەکانی پارێزگای لوڕستان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کوردستان، لە سەرەتای سەدەی بیست و یەکەم گۆڕانکارییەکانێکی ئێجگار قووڵێک لە شیعری شێوەزارەکانی کوردیی لەکی و کەڵھوڕی بەدیھینراوەتەوە. شاعیرانێک وەکوو کۆسار بێستوونی، سەعید عیبادەتیان، جەلیل ئاھەنگەرنەژاد، زاھیر سارایی، جەلیل سەفەربەیگی، ئارەش ئەفزەڵی، ڕزا مۆزوونی، شێردڵ ئێڵپووڕ، ناھید محەممەدی، عەلی ئولفەتی، فەریاد شیری، ئیحسان نەجەفی، ڕێوار ئاودانان، مستەفا بەیگی و دەھان کەسێکی دیکە لە شاعیرانی نوێژەنی ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی کوردستانن کە فۆرمەکانی مۆدێرنیان لە شیعری کوردیی باشووری ئەزموون کردووەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:جوانیناسی پۆل:شیعر پۆل:چەشنەکان پۆل:داڕێژە وێژەییەکان پۆل:وتارە قسەکراوەکان
جنۆکەی فەتاحەسور
جنۆکەی فەتاحەسور گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
جنۆکەی فەتاحەسور لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی پنگڵەی دووەری تازە و لە باشوور لەگەڵ گوندی میرەی حەمەحەسەن و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خدری سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گۆیژە.
بەرکیلیۆم
سەرچاوەکان
بەرکیلیۆم
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:بەرکیلیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
ئارێنا لڤیڤ
ئارێنا لڤیڤ یاریگایەکی تۆپی پێ یە لەووڵاتی ئوکراینا لەشاری لڤیڤ ، یاریگایەکە میوانداری پاڵەوانیەتی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠١٢کرد
ئارێنا لڤیڤ لە شاری لڤیڤ لە ووڵاتی یۆکڕاین
thumb|ئارێنا لڤیڤ لە شاری لڤیڤ
یاریکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا
یاریگای لڤیڤ کە لە چەند ساڵی ڕابردوو دروست کراوە یەکێک دەبێت لەو یاریگاییەکانەی کە یارییەکانی یۆڕۆی ٢٠١١ لەسەر بەڕێوەدەچێت،لە میانەی یارییەکانی کۆمەڵەی دووەم سێ یاری لەسەر ئەم یاریگاییە بەڕێوەدەچێت کە ھەڵبژاردەکانی ئەڵمانیا،پۆرتوگال،دانیماڕک و ھۆڵەندا لە خۆ دەگرێت.
پۆل:وەرزشی لڤیڤ پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی لڤیڤ پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی ئوکراینا پۆل:یانە وەرزشییەکان، تەواوبوونی ٢٠١١
بڕیارنامەی ٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٨ی تەمموزی ١٩٨٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٦٩٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٦ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٦ پۆل:لوبنان لە ١٩٨٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
پارێزگای ئیواتێ
پارێزگای ئیواتێ(بە ژاپۆنی:岩手県) دووھەمین پارێزگای گەورەی ژاپۆنە دوای پارێزگای ھۆکایدۆ. پارێزگای ئیواتێ لە ناوچەی تووھۆکو لە دوڕگەی ھۆنشوو ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری مۆرییۆکایە.
بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ١،٣٣٠،٥٣٠ کەس بووە.
چەپ|وێنۆک|نەخشەی پارێزگای ئیواتێ
جەیک جیڵنھاڵ
جاکۆب بێنجامین "جەیک" جیڵنھاڵ  (بە ئینگلیزی: Jacob Benjamin "Jake" Gyllenhaal) (لەدایکبووی ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٠) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، کوڕی دەرھێنەری بەناوبانگ (ستێفن جیڵنھاڵ) ە. جیڵنھاڵ لە تەمەنی ١٠ ساڵی دەستی کردووە بە بەشداری کردن لە فیلم.
لەساڵی ٢٠٠٥ بەشداری فیلمی (Brokeback Mountain)ی کرد کەت توانی خەڵاتێکی بافتا بۆ ڕۆڵەکەی بباتەوە بۆ خەڵاتێکی ئۆسکاریش پاڵێورا، نوێترین دەرکەوتنەکانیشی لە فیلمی (Nightcrawler) و فیلمی (Southpaw) بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ھارڤارد-وێستلەیک پۆل:جولەکەکانی ئەشکەنازی ئەمریکی پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
ماسیی ڕەشی بچکۆلە
ماسی ڕەشی بچکۆلە داستانێکی مناڵانە، لە نووسینی سەمەدی بێھرەنگی نووسەری ئێرانییە. ئەو ئەم داستانەی لە زمسانی ساڵی ١٩٦٨ نووسی. داستانی ماسی ڕەشی بچکۆلە سەبارەت بە ماسیەکی بچووکە کە بە عەشقی دیتنی زەریا ژیانی دەخاتە مەترسییەوە و سەفەرێکی دوور و درێژ بۆ ئەم مەبەستە دەست پێ دەکات.
تێکۆشەر خالید لە زمانی فارسییەوە کردوویەتی بە کوردی
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کتێبە فارسییەکان پۆل:کتێبی مناڵان پۆل:وێژەی ئێران پۆل:وێژەی فارسی
ڕادەدار
وێنۆک|[[ڕوونکردنەوەی فانکشن|ڕوونکردنەوەی فانکشنی ڕادەداری سیانی]] لە بیرکاریدا ڕادەدار (بە ئینگلیزی: Polynomial) بریتییە لە کۆی چەند تێرمێک. توانی گۆڕەکەکانی ڕادەدار دەبێت لە کۆمەڵەی ژمارە تەواوە نانەرێنییەکان بن. ھەندێک ڕادەدار ناوی تایبەتییان ھەیە بۆ نموونە ئەو ڕادەدارەی لە دوو تێرم پێک دێت پێی دەوترێت ڕادەداری دوانی یان دوو ڕادەیی. پلەی ڕادەدار بریتییە لە گەورەترین توانی تێرمەکانی کە ڕادەدارەکە پێک دەھێنن.
فانکشنە ڕادەدارەکان
فانکشنی ڕادەدار بەو فانکشنە دەوترێت کە بە شێوەی ڕێسایەکی ڕادەدار دەنووسرێت. بۆ نموونە فانکشنی f
فانکشنێکی ڕادەدارە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شیکاریی ئاوێتە پۆل:جەبر
سەید کامیل ئیمامی
200px|وێنۆک|سەید کامیل ئیمامی لە گرتووخانەی ورمێ، ١٣٢٥ی ھەتاوی سەید کامیل ئیمامی شاعیر و نیشتمانپەروەر ناسراو بە ئاوات ساڵی ١٩٠٣ لە گوندی زەنبیل سەر بە شاری سەقز لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بووە. ئەم شاعیرە کوڕی سەید عەبدولحەکیم کوڕی سەید عەبدولکەریمی زەنبیلە کە لە ڕێبەڕانی تەریقەتی نەقشبەندی و قادری بوون.
ژیان
ئەم شاعیرە لە نێو خوێندەوار و فەقێدا پەروەردە بووە. سەید کامیل لە لای زۆر مامۆستای ئایینی ناسراوی ناوچەکەی خوێندویەتی و بۆ ماوەیەکیش لە لای مامی واتە حاجی بابەشێخ وەزیری کۆماری کوردستان لە مەھاباد خوێندویەتی. ھەر لەو سەروبەندەدا وەک مرۆڤێکی نیشتمانپەروەر چالاکی ھەبووە، ساڵی ١٩٤٦ لەسەر ھەڵوێستی نیشتمانپەروەرانەی گیراوە و بۆ ماوەی دوو ساڵ لە بەندیخانەکانی بۆکان و سەقز و ورمێ و مەھاباد دەستبەسەر بووە. سەید کامیل ئیمامی شاعیر لەگەڵ زۆربەی شاعیر و ھونەرمەندی ئەو کاتە دۆستایەتی نزیکی بووە وەک سوارە ئیلخانیزادە، ھەژار، عەباس حەقیقی ھەر وەھا لەگەڵ ھونەرمەندی ناسراوی کورد حەسەن زیرەک وەک گۆرانیبێژ و شاعیر پەیوەندییەکی نزیکی بووە. ئەم شاعیرە نیشتمان پەروەرە لە ڕۆژی ٢٧ی تەممووزی ١٩٨٩ کۆچی دوایی کردوە و دیوانێکی شیعری لە پاش بەجێماوە. لە نێو خانەقای زەنبیل، لە پاڵ گڵکۆی شێخانی زەنبیلەوە نێژراوە و گڵکۆکەی دەگەڵ مەزاری شێخان چاوەدێری دەکرێ و جێگەی زیارەتی موریدان و گەشتیارانە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی بۆکان پۆل:خەڵکی سەقز پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣ پۆل:مردووانی ١٩٨٩ پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی
ئاینیشتاینۆم
ئاینیشتاینۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Es» و گەردیلە ژمارەی ٩٩.
سەرچاوەکان
ئاینیشتاینۆم
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:ئاینیشتاینۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
پۆل:ئەلبێرت ئاینشتاین
بەرھەمھێنەری بۆشایی ئاسمانی
وێنۆک|[[مانگی دەستکردی ئای ئەی ئێمی سەر بە ناسا لە ژووری خاوێن]]
پیشەسازی بۆشایی و ئاسمانی کۆمپانیا یان کەسێکە کە بە شێوەیەک لە شێوەکان دیزاین یان کاری دروستکردن و تاقیکردنەوە و فرۆشتن و کاری چاککردنەوەی مەکۆی ئاسمانی مووشەک و مەکۆی بۆشایی یان دەربارەی کەل و پەلەکانیان دەکات. بە نموونە یەکێتیی ئەورووپا و کۆمپانیاکانی تایبەت بە مەکۆ ئاسمانی و بۆشایییەکانی وەک (لیۆناردۆ ئێس پی.ئەی و ئەی ئەی دی ئێس و بی ئەی ئی سیستەمز و تالیس و داسۆ و کۆمپانیای سابی فڕۆکەوانی) بەشێکی گەورەن لە پیشەسازی ئاسمانی و ئەرکە گەڕانەکان لە جیھاندا لەگەڵ دەزگای بۆشاییی ئەورووپی کە یەکەکە لە گەورەترین بەکارھێنەرانی تەکنەلۆژی بۆشایی و ئاسمانی و بەرھەمھێنانیان.
ھەروەھا کە ڕووسیا کۆمپانیا بۆشایی و ئاسمانییە گەورەکانی وەک (ئاوبۆرنبرۆم و کۆمپانیای یەکێتی لۆ پیشەسازی مەکۆی ئاسمانی و بە تایبەت کۆمپانیاکانی میکویان و سوخوی ئالیوشن و تۆپۆلیڤ و یاکوفلیف و ئایرکوت و بێریڤ) کە ڕۆڵەکی گەورەیان ھەیە کە پیشەسازیی ئاسمانی لە جیھاندا.
لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھەر یەک لە وەزارەتی بەرگری (ویلایەتە یەکگرتووەکان) و ناسا گەورەترین بەکاربەری تەکنەلۆژیایی بۆشایی ئاسمانین و بەرھەمھێنەریشین، ھەروەھا ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕێکخەرایەتی ٧٢٪ی ھەموو بازاری پیشەسازی بۆشایی و ئاسمانیی جیھان دەکا، ھەر یەک لە کۆمپانیاکانی (بۆینگ و لۆکھید مارتن و کۆمپانیای یەکگرتوو بۆ پیشەسازی) یەکێکن لە ھەرە کۆمپانیا بەناوبانگەکانی بواری پیشەسازی بۆشایی ئاسمانی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گەردوون پۆل:ھەوابۆشایی پۆل:ئەندازیاریی ئاسمانی
ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی
thumb|بنکەی ڕێکخراوە لە کەنەدا لێبوردنی نێونەتەوەیی ڕێکخراوێکە بۆ پاراستنی مافی مرۆڤ کار دەکات لە ھەمان کاتدا ڕێکخراوەکە حکوومی نییە و ساڵانەش ڕاپۆرتی خۆی ھەیە. ڕێکخراوەکەش لە تەمموزی ١٩٦١ لە شاری لەندەن دامەزراوە لە لایەن پارێزەرێکی ئینگلیز بەناوی پیتەر بینەسۆن. ڕێکخراوەکە لە جیھان ھاوەردارێکی باشی ھەیە نزیکەی سێ میلیۆن کەس ئەندام و پاڵپشتی لە کارەکانی ڕێکخراوەکە دەکەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٦١ لە بریتانیا لێبوردنی نێونەتەوەیی پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٦١
زەینەفۆن
زەینەفۆن یان کسەنەفۆن (یۆنانی: Xenophon)، (Ξενοφῶν) (٤٣٠ - ٣٥٤ پ.ز.) مێژوونووس، فەیلەسووف و سەربازێکی یۆنانی بوو، و قوتابیی سوقرات بوو. ناسراوە بەھۆی نووسینی مێژووی سەردەمەکەی، کۆتاییی سەدەی ٥ەم و سەرەتای سەدەی ٤ەمی پێش زایین. ئاناباسیس بەرھەمە بەناوبانگەکەیەتی.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نووسەرانی یۆنانی کۆن پۆل:فەیلەسووفانی یۆنانی کۆن پۆل:مێژووناسانی یۆنانی کۆن پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
سان سیرۆ
سەرچاوەکان
پۆل:ئەی سی میلان پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی میلان پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریگا وەرزشییەکانی لۆمباردیا
سێنان
سێنان یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی کۆیە(ناوەند) لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
ئانا دو نۆوای
ئانا دو نۆوای شاعیر و ڕۆماننووس ی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦ پۆل:مردووانی ١٩٣٣ پۆل:نووسەرانی ڕۆمانی
کالیفۆرنیۆم
کالیفۆرنیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە ھێمای کیمیاییی «Cf» و گەردیلە ژمارەی ٩٨. کالیفۆرنیۆم مادەەیەکی تیشکدەری بەھێزە، ساڵی ١٩٥٠ لە لایەن چەند زانایەکی کیمیایی لە زانکۆیەکی کالیفۆرنیا دروست کراوە.
ئەم مادەیە بە سەرچاوەیەکی تەواوی نیۆترۆن دادەنرێت، بۆیە لە ئامێرەکانی گەڕان بە دوای نەوت و گاز و ئاو بەکاردەھێنرێت، ئەمە بێجگە لە بەکارھێنانەکانی لە مانگە دەستکردەکاندا بۆ مەبەستی جۆراوجۆر، ھەر لە زانینی کەش و ھەواوە ھەتا مانگە دەستکردە سیخوڕییەکان.
سەرچاوەکان
کالیفۆرنیۆم
پۆل:توخمە دەستکردەکان  پۆل:توخمە کیمیایییەکان
پارێزگای چیبا
چەپ|وێنۆک|نەخشەی پارێزگای چیبا
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای چیبا پۆل:پارێزگاکانی ژاپۆن پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٧٣
بڕیارنامەی ٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٨٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٧٠٨‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٦ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٦ پۆل:لوبنان لە ١٩٨٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
فێرمیۆم
فێرمیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Fm» و گەردیلە ژمارەی ١٠٠.
سەرچاوەکان
فێرمیۆم
پۆل:توخمە دەستکردەکان پۆل:فێرمیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
حاجی قادری کۆیی
وێنۆک|پەیکەری حاجی قادر کۆیی
صەلاحی ئێوە ئیستێکە سیلاحە تەماعی گەورەیی بێ چەک نەکەن نەک
ژیان
ناوی قادر یان عەبدولقادر کوڕی مەلا ئەحمەد کوڕی مەلا ساڵح کوڕی مەلا ئەحمەدی گەورەیە. حاجی قادر حەجی نەکردووە، وشەی حاجی بە مانای ئەوەیە کە لە مانگی حاجیان لە دایک بووە و ھەر لە منداڵییەوە حاجی قادریان پێوتووە. لە ساڵی ١٨١٦ لە گوندی گۆڕقەرەج لە خوارووی ڕۆژاوای کۆیە لەدایک بووە. زۆر منداڵ بووە کە باوکی مردووە و لە ٧ ساڵیدا دایکی ناویەتی بەرخوێندن لای مەلا ئەحمەدی خاڵۆزای. دوای دوو ساڵ دایکیشی دەمرێ ی خاڵۆزاکەی بەخێوی دەکات. لە ھاوینی ١٨٥٣ لەگەڵ مەلا عەبدوڵڵای جەلیزادە بۆ فەقێتی دەچن بۆ گوندی شێخ وەتمان. دوای ماوەیەک بۆ درێژەپێدانی دەرسی مەلایەتی حاجی بە تەنیا ڕوو لە شارەکانی سەردەشت و سابڵاغ و شنۆ دەکات و لە ساڵی ١٨٦٢ ئیجازەی دوازدە عیلم وەردەگرێ و دەگەڕێتەوە بۆ کۆیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٧ پۆل:مردووانی ١٨٩٧ پۆل:خەڵکی کۆیە پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ١٩یەم
جاجم
جاجم تەنراوێکی تەنک و شاش و زبرە. جۆڵا، لە دەزووی خوری دەیچنێت. کەسێک بنوێت ئەشێ بۆ خۆداپۆشین بیدا بە خۆیدا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:جلوبەرگ پۆل:جۆڵایی
سولەیمان
230px|وێنۆک|وێنەیەکی خەیاڵی لە سولەیمان سولەیمان (یان سلێمان) کوڕی داوودە کە بە ڕای موسڵمانان و جووەکان خوا نیعمەتی پێغەمبەرایەتی و پاشایەتی پێ بەخشیبوون. لە پاش مردنی داوود، پێغەمبەر سولەیمان بوو بە جێگری لە پێغەمبەرایەتی و پاشایەتیدا، سولەیمان زمانی باڵندە و مێرووی زانیوە و لێیانتێگەیشتووە. سولەیمان لە قودس بەنزیکەیی ١٠٠٠ ساڵ پێش زایین لەدایکبووە، پادشای مەملەکەتی ئیسرائیل بووە. چل ساڵ حوکمی کردوە شانشینەکەی لە ڕوباری فوڕاتەوە بۆ ڕوباری دۆڵی میسڕ درێژببوەوە سەردەمی ئەو سەردەمی ئاشتی و خۆشی و هەرزانی بوە ئەو ماڵی خوای لە شاری ئۆرشەلیم دروست کردوە
ناوی سولەیمان
ناوی سولەیمان لە بنەڕەتدا عیبرییە، کە بە "شۆلۆمۆ" (Šəlomo)یان "سلومو" دەخوێنرێتەوە، بە (لاتینی: Solomon). عەرەبەکان بە (سلیمان) دەینوسن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:میرەکان بەپێی کتێبی پیرۆز لە سەدەی ١٠یەمی پ.ز پۆل:پێشەوا ئایینییەکان پۆل:کەسایەتییەکانی پەندەکانی پێشینان پۆل:میرەکان بەپێی کتێبی پیرۆز لە سەدەی ١٠یەمی پ.ز پۆل:سولەیمان پۆل:پێغەمبەرانی ئیسلام
سەقز
سەقز یەکێک لە شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە و یەکێک لە کونترین و مێژویی ترین ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوینە کە زۆر گەنجینە و گۆزە و شتی مێژوویی و ئەنتیکی دیکە بە تەمەنی ھەزاران ساڵ لەو ناوچەیە دۆزراوتۆ و لە مووزەخانە گەورە و بە ناوباگەکانی جیھان کۆ کراوەتۆ و دەپارێزرێن.
شارستانی سەقز چوار ناوچەی لە خۆ گرتووە کە بریتین لە ناوچەی ناوەندی، ناوچەی زێویە، ناوچەی ئیمام و ناوچەی سرشیو.
لە ناوچەکانی دەوروبەری سەقز دەیان شوێنی مێژوویی و کۆنی وەک ئەشکەوتی کەرەفتوو و قەڵای زێویە و گۆڕە بەردینەکانی قەپڵانتوو ھەن کە دەگەڕینەوە بۆ سەردەمی پێش ھاتنی ئارییایییەکان.
ناو
ناوی ئەمڕۆی سەقز لە نێوی ھۆزی سەکە، یان سەکا، یان سێکز، بە خەڵات بۆ ئێمە ماوەتەوە و سەقز ھەمان ساکزە. ئەم شارە بۆ ماوەی سەدان سال پایتەختی سەکاکان و مادەکان و مانناکان بووە. لە کاتی دەسەڵاتی ماناکان ناوی ئەم شارە ئیزیرتا بووە بەڵام دوای ھێرشی سەکاکان و گرتنی ناوچەکە بە ساکز یان سەکاکز ناونرا. دوای ھێرشی ھەڤەخشترە پاشای ماد، کە توانی سەکاکان بھێنێتە ژێر دەسەڵاتی خۆی و سەکاکان ببنە بەشێک لە مادەکان ، ئەم شارە بە ناوی سەقز مایەوە. شاری سەقز ھەروەھا پایتەختی «مانایییەکان» (دەوڵەتێ لە دەوڵەتەکانی ماد) پێش سەکاکان بووە.
ھەواناسی و نەخشە
سەقز لە شوێنێکی کوێستاناوی ھەلکەوتووە و بەم ھۆیە کژو ھەوای کوێستانی ھەیە و لە ھاویندا ڕۆژانی گەرم و شەوانی فێنکی ھەیە. بەلام لە زستاندا ھەوایێکی ساردی ھەیە و رۆژانێک دێ کە دەبێتە ساردترین شاری ناوچەکە.
سەقز لە باکوور بۆ بۆکان و مەھاباد، لە ڕۆژھەڵات بۆ بیجار و زەنجان، لە ڕۆژاوا بۆ بانە و باشووری کوردستان و لە باشوور بۆ دیواندەرە و سنە ڕێگای ھەیە. ژمارەی دانیشتووانی سەر جەم شار و گوندەکانی سەقز بەپێی دوایین سەرژمێری فەرمی ٢٣٦/٠٠٠ کەس و ژمارەی دانیشتووانی ناوەندی شارەکە ١٧٠٠٠٠ کەسە.