cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بەرەی ئیسلامیی کورد
مێژوو
لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣، سەڵاحەدین ئەلکوردی، وتەبێژی گرووپەکە لە میانی چاوپێکەوتنێکدا ڕای گەیاند، دەسەڵاتی ئیسلامی مافەکانی کورد زامن دەکات و بەرگریکردن لە دانیشتووانی کوردی سووریا ئامانجی سەرەکی گرووپەکە بووە، ھەروەھا ڕای گەیاندووە، گرووپە کوردە ڕکابەرەکانیان لە سووریا بە ڕاستی گرنگی پێنادەن بۆ بەرژەوەندی کورد. ھەروەھا ڕوونی کردەوە کە ئەو گرووپە لە سەرتاسەری ناوچە کوردنشینەکانی باکووری سووریا ھەیە کە لە ئەلبابەوە تا قامیشلۆ و بەڵێ عەبیاد کە لە یەپەگەوە وەریان گرتووە. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤ بەرەی ئیسلامیی کورد بە تەواوی لەگەڵ ئەحرار شام یەکی گرت.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێکخراوە کوردییە سوورییەکان پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٣ لە سووریا پۆل:ڕێکخراوە کوردییە ئیسلامییەکان
پێڕستی ناوچەکانی کووەیت
کووەیت لە شەش پارێزگا پێکدێت کە لە ھەر پارێزگا چەندین ناوچە بوونیان ھەیە.
سەرچاوەکان
* کووەیت کووەیت
ئیسپێریخ
ئیسپێریخ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ڕازگراد لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٩٬٩٥٣ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڕازگراد پۆل:١٠٠ پێگەی گەشتیاری لە بولگاریا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
دۆمینیکا لە ئۆڵۆمپیاد
دۆمینیکا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە. دۆمینیکا تا ئێستا ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیادی بەدەستنەھێناوە. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی دۆمینیکا لە ساڵی ١٩٩٣ دامەزراوە لە ساڵی ١٩٩٨ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی دانیپێدانراوە. دۆمینیکا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی کردبوو.
تەنگ باڵەکە
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
کنێسێت
thumb|کنێست کنێسێت یان کنێسێتی ئیسرائیل وەک پەرلەمانێک وایە تێیدا یاساکان بۆ دەوڵەتی ئیسرائیل دەردەکەن، لە ئێستادا ١٢٠ ئەندام لە کنێست ھەن.
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٩ لە ئیسرائیل پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ئورشەلیم پۆل:پەرلەمانانی جیھان پۆل:ئیسرائیل پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات
پیەر مۆلێن
پیەر مۆلێن (: لەدایکبووی ٢٩ی نیسانی ١٩٠٦ - مردووی ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠) نووسەرێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
ئێترۆپۆلێ
ئێترۆپۆلێ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای سۆفیا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١١٬٣٧١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سۆفیا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ساتیا نادێللا
ساتیا نادێللا (لەدایکبووی ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٧ لە ھیندستان) کەسایەتی جێبەجێکاری بزنسی ھیندی - ئەمریکییە. لەوەتەی ٤ی شووباتی ٢٠١٤ بەڕێوبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای مایکرۆسۆفتە ئەمەش دوای جێگرتنەوەی بەڕێوەبەری پێشوو ستیڤ بالمێر ی گرتەوە. ساتیا خاوەنی بڕواننامەی بەکالۆریۆسە لە ئەندازیاری ئەلیکتڕؤنی و پەیوەندییەکان، دوای ھاتنی بۆ ئەمریکا لە ساڵی ١٩٩٠ توانی بڕواننامەی ماستەر لە زانستی کۆمپیوتەر بەدەست بھێنێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:زیندووان پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی پۆل:بازرگانان لە نەرمەواڵەدا
خانم لەتیف
خانم ڕەحیم لەتیف (لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٩، لە سلێمانی) ژنەچالاکوانێکی لیبرالە، بەرگری لە یەکسانی مافی ژنان دەکات لە کوردستانی عێراق. پەناگەیییەک دابین دەکات بۆ ئەو ژنانەی کە ڕووبەرووی توند و تیژی دەبنەوە لەسەر بنەمای ڕەگەزی.
سەرەتای ژیان و بواری خوێندن
ھەڵگری بڕوانامەیی بەکالوریوسە لە یاسا و زانستە سیاسییەکان ساڵی ٢٠١٤–٢٠١٥ ھەروەھا دبلۆم لە توێژینەوەی کۆمەڵایەتی لە زانکۆی کانتربێری بەریتانی ساڵی ٢٠٠٦.
بواری پیشەیی
خانم لە ساڵی ٢٠٠٠ و بەشداری لە بزووتنەوەی مافی ژنان کردووە لە کوردستان. ساڵی ٢٠٠٢، خانم یەکەم پەناگەی پاراستنی ژنانی دامەزراند لە سلێمانی، پارێزگاری دابین دەکات بۆ ئەو ژنانەی کە ھەڕەشەی کوشتنیان لەسەرە و ڕووبەرووی توندوتیژی دەبنەوە و بۆ قوربانیانی توندوتیژی. خانم بەرێوەبەری ڕێکخراوی ئاسودەیە، کە یەکەم ڕێکخراوی سەربەخۆی ناحکومییە لە عێراق کە کار دەکات بۆ بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ژنان. خانم چەند نامیلکە و کتێبی بڵاوکردووەتەوە بە کوردی وەک «دەرئەنجامەکانی توندوتیژی دژ بە ژنان». ھەروەھا چەندین ڕێکەوتنامە و دۆکیومێنتی نێودەوڵەتی دەربارەی مافی ژنان وەرگێڕاوە بۆ زمانی کوردی.
لە ساڵی ٢٠١٠وە ئەندامە لە نێودەوڵەتی فرۆنتلاین دیفێندەرز، ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١١وە، ئەندامە لە ئەنجومەنی کۆنگرەی نەتەوەیی کورد (کەنەکە)، لە ٢٠٠٦ و ئەندامە لە ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی (ئەمنێستی ئینتەرناشناڵ). و ھەروەھا بەشداربووە لە بڕیاری ١٣٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەگرتووەکان لە عێراق و کوردستان و یەکێکە لە ئەندامەکانی ھاوپەیمانی پلانی نەتەوەیی حکوومەتی عێراقی. ڕاوێژکاری سندوقی جیھانی ژنانە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا. ھەروەھا ئەندامە لە تۆڕی ھۆشیاری لەسەر توندوتیژی.
خانم وەک کاندیدێکی سەربەخۆ پاڵێوراوە بۆ ئەنجومەنی نەتەوەیی عێراق لە ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٥. ئامادەیی ھەبووە لە زۆربەی کۆڕ و کۆنفراس و، وۆرکشۆپ لەسەر ژنان لە بەغداد و شارەکانی تری عێراق. بەشداربووە لە ھەڵمەتی پەسەندکردنی کۆتایی لە %٢٥ بۆ بەشداری ژنان لە دەسەڵاتی یاسادانانی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق.
thumb|کۆبوونەوەی خانم لەتیف لەگەڵ زەینەب بانگورا، نوێنەری تایبەتی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری توندوتیژیی سێکسی لە شەڕدا، لە [[نیویۆرک، ئازاری ٢٠١٦ | چەپ |250px]]
ساڵی ٢٠٠٨، خانم ھەڵبژێردرا وەکو پاڵێوراوێک بۆ خەڵاتی ژنی بوێری وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا و ساڵی ٢٠١٦ پاڵیوراوە بۆ خەڵاتی نیودەوڵەتیی ڤایتەڵ ڤۆیسس بۆ ژنی سەرکردە.
خانم بەشداری کردووە لە زۆربەی ڕاپۆرتی ڕێکخراوە ناوخۆیی و نێودەوڵەتی و میدیا دەربارەی کێشەی ژنان لە کوردستان و عێراق و دیداری لەگەڵدا کراوە لەسەر مافی ژنان لە عێراق.
خانم بە بەردەوامی بەشدار بووە لە چالاکی نێودەوڵەتی و ھەرێمی و ناوخۆدا لەسەر مافەکانی ژنان و توندوتیژی لەسەر بنەمای ڕەگەزی لە عێراق. ساڵی ٢٠١٤، دوای ئەوەی گرووپی تیرۆرستی داعش ھەڵمەتی توندوتیژی یان بەرامبەر یەزیدییەکان کرد، خانم دەستی کرد بە گەڕان بە دوای ئەو ژنانەی کە بوونەتە قوربانی دەستی داعش. لە ئەنجامدا بەلایەنی کەمەوە ٢٠٠٠ژن ڕفێندراون لە کاتی ھێرشە دڕندانەکی داعش. ئە ژنانەی کە ڕایان کردبوو لە دەستی داعش، خانم ھاوکاری و خزمەتگوزاری پێشکەشی ئەو ژنانە کردووە، بەتایبەتی ئەوانەی کە ڕووبەرووی ئازاردان و توندوتیژی بوونەتەوە، فرۆشرا بوون یان توندوتیژی سێکسییان بەرامبەر کراوە.
thumb|خانم لە کاتی وەرگرتنی ١٥ھەمین خەڵاتی نێودەوڵەتیی ڤایتەل ڤۆیسز بۆ ژنانی سەرکردە، لە کێنێدی سەنتەر لە [[واشنتۆن، ٩ لە ئازاری ٢٠١٦ | ڕاست |300px]]
خەڵاتەکان
وەک پێزانین و ڕێزلێنان بۆ کارەکانی لە بواری مافەکانی ژنان لە عێراق، خانم ١٥ ھەمین خەڵاتی نێودەوڵەتیی ڤایتەل ڤۆیسز بۆ ژنانی سەرکردە پێبەخشرا. ئێوارەی ٩ ی مارسی ٢٠١٦ خانم لە سەنتەری کینیدی لە واشنتۆن خەڵاتەکەی وەرگرت، لەگەڵ سێ چالاکوانی تر بە ناوەکانی حەفسەت ئەبیۆلا، ئەکانکشا ھەزاری و یوانی سانچێز.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:فێمینیستە ئیسلامییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩ پۆل:فێمینیستە کوردە عێراقییەکان
عەوڵاوا
عەوڵاوا (Ewllawa، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٥٨ کەس لە ٣٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
بڕیارنامەی ٧٤١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:مێژووی تورکمانستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
یاریگای فۆلکسڤاگن
"یاریگای فۆلکسڤاگن" یاریگای تایبەتە بەیانەی فۆلکسبۆرگ، کەدەکەوێتە شاری (فۆلکسبۆڕگ) لەوڵاتی ئەڵمانیا. کە جێگای نزیکەی (۳۰۰۰۰) سی هەزار هاندەر دەبێتەوە تێدا و هۆکاری ناونانی یاریگاکەش بۆ فۆلکسڤاگن ئەوەیە چونکە ئەو کۆمپانیایە سپۆنسەری سەرەکی ئەم یانەیە و لەڕویەکی تر خاوەنی ئەم یانەیە و گشت خەرجیەکانی ئەم یانە و تەنانەت شارەکەش لەسەر ئەستۆی ئەم کۆمپانیایەیە. ئەم یاریگایە لە ڕێکەوتی (۲٦-۲-۲۰۰۲)بنیات نراوە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی ئەڵمانیا
جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨
وێنۆک
thumb|دیمەنێک لە پاڵەوانییەتییەکە لەیاری هۆڵاندا و چیکۆسلۆڤاکیا جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨ پاڵەوانیەتی ژمارە سێی جامی جیھانیی فیفایە کە لەوڵاتی فەڕەنسا بەڕێوەچوو ، ماوەی پاڵەوانیەتییەکە ٤ی حوزەیران تاکوو ١٩ی حوزەیرانی ١٩٣٨ی خایاند ، تیایدا ١٥ هەڵبژاردەی نیشتیمانی بەشدارییان تێداکردبوو ، تیایدا هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا بووە پاڵەوانی پاڵەوانییەتییەکە دوای بردنەوە بەئەنجامی ٤-٢ بە  هەڵبژاردەی تۆپی پێی هەنگاریا  ، لەم پاڵەوانییەتییە لەکۆی ١٨ یاری ٨٤ جار گۆڵ هەژێنراوە وە یاریکەری بەڕازیلی ليۆنيداس بووە گۆڵکاری خوولەکە  بە تۆمارکردنی حەوت گۆڵ.
بەشداربوان
وڵاتی میواندار
ھەمیڵتن، ڤیکتۆریا
هەمیڵتن شارێکە لە ڕۆژاوای ویلایەتی ڤیکتۆریای وڵاتی ئوسترالیا و لە دووڕیانی جووتسایدی جیڵانگ کە لە بەلێرات بۆ ماونت گەمبیێر دەچێت هەڵکەوتووە. دانیشوانی شارەکە بریتین لە ١٠،١٠٤ کەس.
جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨
یاری کۆتایی
پۆل:پاڵەوانیەتییەکانی جامی جیھانی فیفا پۆل:جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨ پۆل:جامی جیھانیی فیفا
ھەمیڵتن، ڤیکتۆریا
سەرچاوە
پۆل:ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:شارۆچکەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:مێلبۆرن پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٥١ لە ئوسترالیا
دایناسۆڕ
دایناسۆڕەکان کۆمەڵێک ئاژەڵ بوون کە ملیۆنان ساڵ لەمەوبەر لە سەردەمی مێزۆزۆیکدا ژیاون. بۆ یەکەمجار نزیکەی ٢٣٠ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر دەرکەوتن و نزیکەی ٦٦ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر لەناوچوون. چەندین جۆری جیاوازی دایناسۆر هەبوون، قەبارەیان لە بوونەوەری بچووک و قەبارەی مریشکەوە دەست پێدەکات تا دەگاتە ڕووەکخۆرە گەورەکانی وەک ئارجێنتیناسۆر کە کێشیان زیاتر لە ١٠٠ تۆن بوو و درێژییەکەی دەگاتە ١٠٠ پێ. هەندێک دایناسۆر وەک Tyrannosaurus Rex و Velociraptor نێچیرێکی گۆشتخۆر بوون و ددان و چنگیان تیژ بوو، هەندێکی تریش وەک Triceratops و Stegosaurus تایبەتمەندی بەرگریان وەک قۆچ یان پلێت لەسەر پشتیان هەبوو. دایناسۆرەکان لە شوێنی نیشتەجێبوونی جیاوازدا دەژیان لەوانە دارستان و دەشت و تاڵاو و بیابان و تەنانەت ژێر ئاویش. هەندێک جۆر دوو پێ بوون (بە دوو قاچ دەڕۆیشتن) لە کاتێکدا هەندێکی تر چوار پێ بوون (بە چوار قاچ دەڕۆیشتن).
زانایان لە ڕێگەی بەردبووەکانەوە زۆر شتیان دەربارەی دایناسۆرەکان زانیووە، کە پاشماوە یان کاریگەرییەکانی زیندەوەرانن کە لە بەرددا پارێزراون. توانیویانە لێکۆڵینەوە لە ئەناتۆمی و ڕەفتار و خۆراک و پەرەسەندنیان بکەن. زۆر بیردۆز هەن سەبارەت بەوەی بۆچی دایناسۆرەکان لەناوچوون بەڵام زۆرترین بیردۆزی پەسەندکراو ئەوەیە کە کاریگەری ئەستێرە بچووکەکان بووە هۆی گۆڕانی کارەساتبار لە کەشوهەوا کە بووە هۆی لەناوچوونیان. ئەمڕۆ دەتوانین بەڵگەی دایناسۆرەکان لە مۆزەخانەکانی سەرتاسەری جیهاندا ببینین کە بەردبووەکانی تێدا نمایش دەکرێن بۆ ئەوەی خەڵک بزانن دەربارەیان.
سەرچاوەکان
پۆل:دایناسۆرەکان
سێرن
ڕێکخراوی ئەورووپی بۆ توێژینەوەی ناووکی (بە ئینگلیزی: European Organization for Nuclear Research) ئەو ڕێکخراوە جیهانییەیە کە ئامانجی ئەوەیە گەورەترین تاقیگەی تەنۆلکەی فیزیایی بەرهەم بێنێت. دەکەوێتە باکووری ڕۆژئاوای شاری جنێف. پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی ئەورووپا پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٥٤ پۆل:سێرن
تێتێڤێن
تێتێڤێن شارۆچکەیەکە لە پارێزگای لۆڤێچ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١١٬٤٢٧ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای لۆڤێچ پۆل:١٠٠ پێگەی گەشتیاری لە بولگاریا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ڕێککەوتننامەی دایتۆن
350px|وێنۆک|چەپ|کاتی واژۆ کردنی ڕێکەوتننامەکە ڕێککەوتننامەی دایتۆن یان ڕێکەوتننامەی ئاشتی دایتۆن (بە ئینگلیزی: Dayton Agreement) بە فەرمی بە رێکەوتنی چوارچێوەی گشتی بۆ ئاشتی لە بۆسنیا و ھەرزۆگۆڤین (General Framework Agreement for Peace in Bosnia and Herzegovina) دەناسرێت. ئەم ڕێکەوتنە کۆتایی بە جەنگی ناوخۆی بۆسنە ھێنا.
ھۆکاری ھەڵسانی جەنگی بۆسنە
لە دوای ھەڵوەشاندنەوەو لێکترازانی بلۆکی خۆرھەڵات بە رابەرایەتی یەکێتی سۆڤیەت، یوگوسلاڤیای جاران، کەوتە بەرشاڵاوی لێکترازان و ھەریەکە لە کرواتیا و سلۆڤینیا و مەسەدۆنیا، سەربەخۆیی خۆیان لە یوگوسلاڤیا، کە بۆ سربەکان مابۆوە، راگەیاند. سربەکان کە ھێشتا کۆماری یوگوسلاڤیایان دەپارست، بە نیاز بوون بە زەبری ھێز ھەموو کەمایەتیەکانی ئەو وڵاتە لە چوارچێوەی کۆمارەکەدا بھێڵنەوە. بێگومان ئەمەش بووە ھۆکاری ھەڵئایسانی جەنگێکی خویناوی لە ناوچەکەدا و جگە لە دەیان ھەزار بریندار و  کوژراو پاکتاوی نەژادی ئەنجامدراو سەدان ھەزارکەسیش ئاوارەبوون.
دەرەنجامی شەڕی ناوخۆی بۆسنە
ئەم جەنگە لە ناوچەی بەلقان لە ماوەی سێ ساڵدا، پتر لە ١٠٠ ھەزار کوژراو و دووھێندە بریندار و دوو ملیۆن ئاوارەی لێکەوتەوە. ھۆکاری راستەوخۆی ئەم جەنگە ھەڵوەشاندنەوەی بلۆکی خۆرھەڵات و سەرلەنوێ داڕشتنەوەی نەخشەی جوگرافی بوو لە نێوان کۆمەڵێکی جیاواز لە گروپە ئەتنیەکانی ناوچەکە. ئەم کێشەیە لە رووی جوگرافییەوە لە ناودڵی ئەوروپادا بوو ھەر ئەمەش بوو کە ئەو کێشەیەی کردە کێشەیەکی ستراتیژی بۆ ئەوروپا و بە ھەموو قورساییەکی خۆیانەوە ھەریەکە لە ئەمەریکا و بەریتانیا و روسیا و فەرەنسا و ئەڵمانیا، لموزیان تێژەنی، تا سەرەنجام لە دیسێمبەری ١٩٩٥ دا بە زەبری ھێز توانیان ئاشتی بسەپێنن.
ھەنگاو بەرەو ئاشتی
بە ھۆکاری نزیک بوونی ناوچەکە لە سەنتراڵی ئەوروپاوە، دەوڵەتە زلھێزەکانی ئەوروپا بۆ رێگا گرتن لە تەشەنەکردنی شەڕو سنوردانان بۆ ئاوارەبوون و جینۆساید، تەواوی توانای خۆیان خستەگەڕ بۆ سەرخستنی ئەم پرۆسەیە و ھێزەکانی پەیمانی ناتۆ جەنگیان لەدژی سربەکان راگەیاندو زەبری زۆر کوشندەیان لێداو بە تەواوی لاوازیان کرد. رێکەوتنی دایتۆن بەسەرپەرشتی ئەمەریکا و بەشداربوونی چەندین لایەنی دیکەی وەک بەریتانیا و فەرەنسا و ئەڵمانیا و روسیا، ئەنجام درا، بۆ دابەشکرانی یوگوسلاڤیای جاران لە نێو ناکۆکەکاندا. رێکەوتنەکە ھەرسێ لایەنی ناکۆک (کۆماری بۆسنەی ھەرزۆگۆڤین، کۆماری کرواتیا، کۆماری یوگوسلاڤیای فیدراڵی) لە بنکەیەکی سەربازی ئەمەریکا کۆکردەوەو لە ١٤ی دیسێمبەری ١٩٩٥ لە پاریس مۆرکرا. ھۆکاری سەرەکی ملکەچ بوونی سربەکان بە رێکەوتنی دایتۆن، زەبرە کوشندەکانی پەیمانی ناتۆ بو لە ھێزی سربەکان و وێرانکردنی ژێرخانی ئابوری ئەو وڵاتە بوو.
ناوەرۆکی ڕێکەوتننامەکە
رێکەوتنی دایتۆن بۆسنەی ھەرزۆگۆڤینای کرد بە دوو کەرتەوە. فیدراسیۆنی بۆسنەی ھەرزۆگۆڤین بەڕێژەی ٥١%ی خاک، کۆماری سربیا بە رێژەی ٤٩%ی خاک. لەناو ئەو نەخشەیەشدا فیدراسیۆنەکانی کروات و شاخی رەش کۆسۆڤۆ بونیان ھەبوو.
لایەنەکان
ئەم لایەنانەی خوارەوە بەشداری رێکەوتنە بوون:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شەڕی بۆسنە
ئەمین عالی بەدرخان
ئەمین عالی بەدرخان (بە بەدرخانی: Emîn Alî Bedirxan) (لەدایکبووی ١٨٥١ لە کریت - مردووی ١٩٢٦ لە میسر) کوڕی بەدرخان بەگە.
کار و پیشە
لە ١٨٨٠کاندا بووە بە بە پشکێنەری دادوەری و لە شار و دادگا جۆراوجۆرەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ھەوڵی ئەوەی داوە ئەو ڕیفۆڕمە دادوەرییانەی کە لە ساڵی ١٨٧٩دا پەسەند کراون، بەجێ بێنێت. لە ساڵی ١٨٨٨دا وەلا نراوە و گۆیا تا ساڵی ١٨٩٤ بێکار بووە. لە سەرەتاکانی دەیەی ١٩٩٠دا ھاوکات لەگەڵ ئەوەی بووە بە ئەندامی شورای شاری قوستەنتینە، لە سەرڕاوە پیشە پیشووەکەیشیان پێ داوەتەوە و نێردراوەتە زۆر شاران وەکوو ئەنقەرە و ئادرنە.
شاربەدەربوون لە ١٩٠٦–١٩٠٨
لە ساڵی ١٩٠٦دا، دوای ئەوەیکە براکەی عەلی شامل بەدرخان و کوڕە مامەکەی عەبدولەرزاق بەدرخان تۆمەتی کوشتنی شارەداری قوستەنتینەیان بەسەردا سەپاوە، ژیانی تەواو گۆڕاوە و شاربەدەریان کردووە.
حەزەکان
ئەمین عالی بەدرخان حەزی لە وێژەی کوردی بووە و خۆیشی شیعری کوردی ھۆنیوەتەوە ؛ ھەروەھا مۆسیقای کلاسیکی ڕۆژاوایی پێ خۆش بووە و بەسەر زمانەکانی کوردی، یۆنانی، فەرانسەوی، عەرەبی و تورکیدا زاڵ بووە.
بنەماڵە
ئەمین عالی دوو جار ژیانی ھاوسەرگیری پێک ھێناوە و خاوەنی ھەشت منداڵ بووە بە ناوەکانی: سورەیا، جەلادەت، کامەران، حیکمەت، تەوفیق، سەفدەر، بەدرخان و مەزیەت.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥١ پۆل:مردووانی ١٩٢٦ پۆل:کوردەکانی عوسمانی
مۆریس زاکس
مۆریس زاکس نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:جووە فەڕەنسییەکان پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦ پۆل:مردووانی ١٩٤٥ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
ڕێزدێنت ئیڤڵ ٤
ڕێزدێنت ئیڤڵ ٤ (ناسراو بە بایۆھازارد ٤ بە ژاپۆنی • شەشەم داڕشتەی ترسڕزگاربوونە لە زنجیرەی ڕێزدێنت ئیڤڵ کە لەلایەن کاپکمەوە بەرھەمھێنراوە/بڵاوکراوەتەوە. یارییەکە بە ڕەسەنی بۆ گەیمکیوب بەرھەمھێنرا بۆ ژاپۆن و ئەمریکای باکوور. کەسایەتی سەرەکی ئەم یارییە پێکھاتووە لە لیۆن سکات کێنێدی، وەکیلێکی حکومەت کە دەنێردرێتە دەرەوە بۆ گەڕان بەدوای کچە ونبووەکەی سەرۆککۆماری ئەمریکا بە ناوی ئاشڵی گرەھام. لەکاتی گەڕان بە چەند شوێنێکی تۆقێنەری ئیسپانیادا، لیۆن تووشی شەڕكردن دەبێت لەگەڵ دانیشتوانەکەی ئەو ناوچانە کە تووش بە ڤایرۆسێک بوون و ئێستاش کەسایەتییەک دەپەرستن کە لە پشتی بڵاوکردنەوەی ڤایرۆسەکەوە بووە. لیۆن لە یەک جار زیاتر چاوی بە جاسوسی ئەمبرێلای ئەو کاتە، ئەیدا وۆنگ دەکەوێت.
لە ساڵی ١٩٩٩دا سەرەتا بانگەشە بۆ یارییەکە کراو وترا کە پەرەپێدانەکەی زیاتری پێدەچێت لەبەرئەوەی یارییە ڕەسەنەکە کە داندرابوو لەجێی بڵاوبکرێتەوە ھەڵوەشێندرایەوە و یارییەکی تری لێ دروست کرا بە ناوی دێڤڵ مەی کرای. ھۆکاری ھەڵوەشانەوەی یارییەکە ئەوەبوو کە لە جیھانی ڕێزدێنت ئیڤڵەوە دوور بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٥ پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢ پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣ پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠ پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان پۆل:یارییەکانی نینتێندۆ گەیم کیوب پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:یارییەکانی تۆڕی پلەیستەیشن پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە پۆل:یارییەکانی وی پۆل:یارییەکانی ویندۆز
شێخ مارفی نۆدێ
شێخ مارفی نۆدێ (١٧٥٣ – ١٨٣٨) ناوی تەواوی سەید محەمەد ناسراو بە مارف کوڕی سەید مستەفا کوڕی سەید ئەحمەدە و باپیرەی سێزدەمینی سەید عیسای بەرزنجی کوری بابەعەلی ھەمەدانییە زانای ئایینی و خواناس، شاعیری کورد، باوکی کاک ئەحمەدی شێخ (ناسراو بە کاک ئەحمەدی سلێمانی) و باپیری شێخ سەعید و باپیرەگەورەی شێخ مەحموودی حەفیدە.
زانای ڕەببانی ، سەید شێخ محمد مەعرووف کوڕی شێخ مستەفای کوڕی سەید ئەحمەدی کوڕی سەید موحەمەدی نۆدێی ناسراو بە كبريت الاحمر کوڕی باوە عەلی وەندەرێنە کوڕی سەید بابە ڕەسولی گەورە کوڕی شێخ سەییدی کوڕی سەید ڕەسول کوڕی سەید قەلەندەری کوڕی شێخ عەبدوالسەیدی کوڕی سەید عیسای ئەحدەب کوڕی سەید حوسەین کوڕی سەید بایەزید کوڕی سەید عەبدوالکەریمی کوڕی سەید عیسای بەرزەنجی کوڕی سەید بابە عەلی هەمەدانی کوڕی سەید یوسفی کوڕی سەید مەنصوری کوڕی سەید عبدالعزیزی کوڕی سەید عبدالله ی کوڕی سەید ئیسماعیلی موحەدیث کوڕی ئیمام موسای كاظم کوڕی ئیمام جەعفەری صادق کوڕی ئیمام موحەمەدی باقر کوڕی ئیمام عەلی زین العابدین کوڕی ئیمام حوسەین کوڕی ئیمامی عەلی و حەزرەتی فاتیمە ی کچی حەزرەتی پێغەمبەر صلى الله عليه و على اله وصحبه وسلم
خوێندنی شێخ مارف
لە ساڵی (١١٦٦ کۆچی - ١٧٥٢ زاینی) لە گوندی نۆدێ سەر بە ناوچەی شارەزور لەدایکبووە ، لەخزمەت باوکی دەستی کرد بە خوێندن ، قورئانی پیرۆزی خەتم کرد ، کتێبە سەرەتاییەکانی نەحو و صەرفی تەواو کرد ، باوکی ناردیە (قەڵاچۆلان) پایتەختی بابانیەکان ، لە قوتابخانەی (غەزائییە) دەستی کرد بە (شەرحی موغنی) ، لەوێ مایەوە هەتا ساڵی (١٧٦٤ ز) ، پاشان چووە (هەزارمەرد) لای مەلا موحەمەدی ئیبنولحاج کتێبەکانی سیوطی و حیسامکاتی و عبدالله یەزدی و مختصر و شەرحی عەقائیدی خوێند ، پاشان شێخ مارف گەڕایەوە قەڵاچۆلان و ماوەیەک لەلای مەلا موحەمەدی غەزائی شەریعەتی خوێند
کرا بە مودەریس لە مزگەوتی قەڵاچۆلان ، هەتا ئیبراهیم پاشای بابان شاری سلێمانی دروست کرد و پایتەختی بابان لە قەڵاچۆلان گواسترایەوە بۆ وێندەر ، کە ئیبراهیم پاشا مزگەوتی گەورەی دروست کرد ، شێخ مارف بوو بە مامۆستای ئەو مزگەوتە ، شێخ مارف تەریقەتی قادری وەرگرتووە لە شێخ عەلی یە کۆسەی دۆڵپەموو ، کە مامی باوکیەتی و هەوەها باپیریەتی لە دایکیەوە ، ئەویش تەریقەتی لە شێخ ئیسماعیلی ولیانی وەرگرتووە
زیرەکی و ڕەوانبێژی شێخ مارف
لە بەلاغە و بەگشتی لە زوبان و وێژەیی عەرەبیدا ئوستادی ڕۆژگاری خۆی بووە ، لە تەفسیر و حەدیس و ئەخبار و تەجوید و قیرائەتیشدا شارەزاییەکی تەواوی هەبووە ، بە هەرسێ زمانی کوردی و عەرەبی و فارسی بەرهەمی هەبووە ، لە پارێزکاری و عیبادەت و بەجێ هێنانی سونەتی حەزرەت (صلی الله علیه وسلم) تا قۆناغی ویلایەت گەیشتووە
ناکۆکی نێوان مەولانا خالید و شێخ مارفی نۆدێ
هەرچەندە بەهۆی هەڵە لێکتێگەیشتن هەندێک کێشەی بچوک لەنێوان مەولانا خالیدی بەغدادی نەقشبەندی و شێخ مارفی نۆدێی قادری ڕووی داوە ، بەڵام دواتر بوون بە دۆستی یەکتر و تەبایی و ئاشتەوایی لەنێوانیان بەردەوامی داوە و شێخ مارفی نۆدێ بە داوای لێبوردنەوە نامەی بۆ مەولانا خالید نوسیوە ((مێژووی ناودارانی کورد - ٣٠١))
کوڕەکانی شێخ مارفی نۆدێ
١) سەید موحەمەد
٢) حەزرەتی حاجی کاک ئەحمەدی شێخ
بەرهەمەکانی
1) لوغەتنامەی ئەحمەدی
3)تخميس قصيدة البردة
4)تخميس قصيدة أءنعم عيشا
5)الإغراب في نظم الإعراب
6)أوثق العرى في الصلاة على خير الورى وێنۆک|436x436پیکسڵ|دەستنوسێکی حەزرەتی شێخ مارفی نۆدێ 7)إيضاحح المحجة و اقامة الحجة على الطاعن في نسب السادة البرزنجية
8)البرهان الجلي في مناقب شيخي السيد علي
9)ترصيف المباني في نظم تصريف الزنجاني
10)تنقيح العبارات في توضيح الإستعارات
11)تخميس قصيدة بانت سعاد
13)تخميس قصيدة الهمزية
14)تحميس لامية العجم
15)الفرائد في علم العقائد
16)البرهان الجلي في مناقب الامام علي (كرم الله وجهه)
17)تنوير العقول في أحاديث الرسول
18)الشامل في العوامل
19)القطوف الداني في حروف المعاني
20)كفاية الطالب في نظم كافية ابن الحاجب
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:خواناسانی کورد پۆل:فەرھەنگنووسانی کورد‏ پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٣ پۆل:مردووانی دەیەی ١٨٣٠ پۆل:خەڵکی پارێزگای سلێمانی
ڤیان پەیمان
ڤیان پەیمان گۆرانیبێژێکی کورد بوو. لە نێوان شەڕی دژ بە داعش بووەتە شەڕڤانی ھێزەکانی یەپەژە. لە ٦ی نیسانی ٢٠١٥دا لەلایەن داعشەوە لە سەری کانی کوژرا.
لەکاتی شەڕکردن لەبەرامبەر داعشدا، ڤیان دووجار بریندار دەبێت لە قاچ و گەدەیدا، دواتر لە دوای چارەسەرکردنی گەڕاوەتەوە بۆ شەڕکردن. ڤیان لەچاوپێکەوتنێکی تۆڕی ئێن بی سی ئەوەی درکاند کە ئەو شەڕ لە کۆبانێ دەکات بۆ ژنانی ڕۆژھەڵاتی ناوین: «ئێمە بەرەنگاری و شەڕدەکەین، لێرە بەتایبەت لە ڕۆژھەڵاتی ناوین ژن وەک پلەدوو سەیردەکرێت. ئێمە لێرە وەستاوین وەک ھێمای ھێز بۆ ھەموو ژنانی ئەم ناوچەیە.»
شەهریار جەمشیدی کەمانچەژەن و ئاوازدانەری کوردی رۆژهەڵات، لە سال ٢٠٢٠دا لە دوایین ئەلبۆمی خۆیدا «رۆژئاڤا وڵاتی خۆرنشینی منە» بەرهەمی «ڤیان» ی پێشکەشکرد بە دەنگبێژ و دلۆڤانی کورد ڤیان پەیمان.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠١٥ پۆل:ژنانی کورد پۆل:ژنان لە جەنگ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:کۆبانی پۆل:یەکەکانی پاراستنی گەل
کۆستینبرۆد
کۆستینبرۆد شارۆچکەیەکە لە پارێزگای سۆفیا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٢٬١٢٠ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سۆفیا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨
پێرستی مەدالیاکان
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨، بە پشت بەستنە بە سەرچاوەکانی لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی (IOC)، جگە لە لێژنەی ئۆڵۆمپیاد چەندین سەرچاوەی دیکە ھەیە باس لە ئاماری جیاوازتر دەکەن، بەڵام دەستەی بەرێوەبەری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بە سەرچاوەی فەرمی دادەنرێت بۆ ئەم بابەتە. ڕیزبەندییەکە بەپێی مەدالیاکانی زێر دانراون، لە کاتی یەکسان بوون لە زیرەکان مەدالیای زیو لە بەرچاو دەگیرێت، ھەروەھا لە یەکسان بوون لە مەدالیای زیو، مەدالیای بڕۆنز لە بەرچاو دەگێریت، لە ئەگەر یەکسان بوون لە سەرجەم زێر و زیو و بڕۆنز یەکسان بێت ئەوە ڕیزبەندییەکە بەپێی ئەلف و بێ دەبێت، ئەمەش سیستەمێکە IOC پەیرەوی دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٢٨ پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە
بڕیارنامەی ٧٤٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٤٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی شوباتی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: ئازەربایجان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٥٢‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:ئازەربایجان لە ١٩٩٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
تیپی مۆسیقای شەھید کارزان
تیپی مۆسیقای شەھید کارزان گرووپێکی مۆسیقیی شۆڕشگێڕانەی کوردی بوو، لە ساڵی ١٩٨١ لە سەردەمی شۆڕشی کوردی بەرامبەر ڕژێمی بەعس بە دەستی ئاراس ئیبراھیم دامەزرا. ئەم تیپە بە ناوی شەھید کارزان عومەر و سێ ھاوڕێ شەھیدەکەی تری لە تیپی مۆسیقای مناڵانی سلێمانی کراوە. چالاکیی ئەم تیپە لە چیاکان و لە ناوەندی شەڕدا بوو و سەرەڕای کەند و کۆسپی، زۆر گۆرانی و سروودیان تۆمار کرد کە ناوەرۆکی زۆرینەیان نەتەوەیییە. تیپی مۆسیقای شەھید کارزان تا ساڵی ١٩٩٠ بەردەوام بوو و لەم ماوەیدا بەگشتی ٥٣ بەرھەمیان ئامادە کرد.
بەرھەمەکان
ھەندێک لە بەرھەمەکانی تیپی مۆسیقای شەھید کارزان
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
ڕۆبێرت ڕید
وێنۆک|250px|کچ و گوڵ، لە بەرھەمەکانی ڕید ڕۆبێرت لویس ڕید (Robert Lewis Reid؛ ١٨٦٢ - ١٩٢٩) نیگارکێشی ئەمپرێسیۆنیستی ئامریکایی بوو.
پۆل:مردووانی ١٩٢٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٢
پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
چەپ|وێنۆک|200px|پارێزگای ورمێ پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا ناوەندەکەی شاری ورمێیە و دوو نەتەوەی سەرەکی تێیدا دەژین کە لە ئازەری و کورد پێکھاتوون. ئەو پارێزگایە لەگەڵ باشوور و باکووری کوردستان ھاوسنوورە.
مێژوو
کاتی سەرھەڵدانی دەوڵەتی سەفەوی لە ئێراندا، بەشێکی ورمێ بەدەستی میرانی برادۆستەوە بوو. لە شاری خۆییش میرانی دومبولی بە ڕەگەز کورد حوکمڕانی شاریان دەکرد. کە شاعەبباسی گەورە بە یارمەتی تورکمانی ئەفشار ھاوردە، ھێرشی بردە سەر قەڵای دمدمی پێگەی میرانی برادۆست، قەڵاکە داگیرکرا و ئەمیرخانی برادۆست لە ناوبرا. دوای ئەم شەڕە خوێناوییە حوکمڕانیی ئەم شارە و دەوروبەری درا بە ھۆزی ئەفشار و دواتر بۆ بەرپەرچدانەوەی ھێرشی کوردی بڵباس ھۆزی قەرەپەپاخیش ھێنرانە دەشتی سندوس و نەغەدە. شۆرشەکانی شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری و سمکۆی شکاک دوو بەرسەرھاتی گرنگ بوون کە کوشتاری خوێناوی و ماڵوێرانیی بەدووای خۆی ھێنا. لە شەڕی جیھانیی یەکەمدا بە پلانێکی نھێنی ماڕشەممونی ئاشووری بە دەستی سمکۆوە کوژرا و ئاشووپی نێوان کورد و ئاشووری زیانێکی گەورەتری بە ھەرێمەکە گەیاند.
دابەشکاری و ئامار
پارێزگای ورمێ لە ١٧ شارستان، ٤٢ شار، ٤٤ ناوچە و ١٤٢ گوند پێکھاتووە. ئامارەکانی پارێزگای ورمێ:
دانیشتووان
دانیشتووانی کورد لەم پارێزگایەدا بە سێ شێوەزاری سەرەکی قسەدەکەن: کوردیی باکووری (کورمانجی) لە شارەکانی ماکۆ تا ورمێ، کوردیی ناوەندی (سۆرانی) لە موکریاندا لە شنۆ تا تیکاب و کوردیی باشووری (کەڵھوڕی) لە شارەکانی تیکاب و هەلۆژین و ھەروەھا ھەندێکیش لە بۆکان ژیان بەسەر دەبەن. شارەکانی بۆکان، مەھاباد، شنۆ، پیرانشار و زەردەشت (سەردەشت) سەدتاسەد کوردن. ئەم پارێزگایە لە کۆنەوە ھەتا ئێستا، پارێزگایەکی کێشەلەسەر لە نێوان کورد و ئازەرییە. وێنۆک|نەتەوەکانی پارێزگای ورمێ{{legend|#DCDC00|کورد}} {{legend|#BE0000|ئازەری}} {{legend|#5CAEBD|ئاشووری}}
دابەشبوونی ھۆزە کوردییەکان لە باکوورەوە بەرەو باشوور بەم شێوەیەیە: جەلالی، میلان، ھەیدەران، شکاک، بەگزادە، برادۆست، گۆران، بەریاجی، مڵکاری، زەرزا، بائۆمەر، مامەش، گەورک، مەنگوڕ، پیران، چەرداوڕۆکان لەک و ھەوشار کورد لە ناوچەی ھەوشار. ھۆزە ئازەرییە تورکمانەکانیش بریتین لە ئەفشار (کە لە کرمان و خۆراسانەوە ڕاگوێزراون) و قەرەپەپاخ (کە لە قەوقازەوە ھاتوون). ئاشووری و ئەرمەنییەکانیش دانیشتووی دێرینی ئەم پارێزگایەن.
بەپێی لێکۆڵینێک لە ساڵی ٢٠١٠ دانیشتووانی پارێزگای ورمێ بە ئەم شێوازەی بوون؛ (ھەر چەند دروستیی ئەم لێکۆڵینە بە چاکی دیار نییە. )
بەستەرە دەرەکییەکان
پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:پارێزگاکانی ئێران پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:پارێزگاکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
قەرەداغ، مەھاباد
قەرەداغ (Qeredaẍ، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٨٧ کەس لە ١٦٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
تریاڤنا
تریاڤنا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای گابرۆڤۆ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١١٬١٣١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای گابرۆڤۆ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
تێگەیشتن
وێنۆک|250px|[[ڕۆبێرت ڕید، تێگەیشتن (١٨٩٦)]] تێگەیشتن یان فامین واتە سەردەرکردنی ئینسان لە بابەتێ کە لە دەرەوە پێی نوێنراوە. وەک ئەو کاتە کە مامۆستایەک پرسێکی ماتماتیک بۆ خوێندکارێک شی ئەکاتەوە و خوێندکارەکە لە سەربەیەکتری بوون و پێک گەیشتنەوەی شتەکان لەو پرسەدا سەر دەر ئەکات.
تێگەیشتن پرۆسەیەکی دەروونییە کە پێوەندیی بە شتێکی دەرھەست یان فیزیکییەوە ھەیە (بۆ نموونە، کەسێک، بارودۆخێک، یان بەتایبەت پەیامێک) و بەھۆیەوە مرۆڤ دەتوانێ لەو شتە بفکرێ و بۆ تاوتوێکردنی چەمکان بەکار بێنێ.
تێگەیشتن و چەمک پێوەندییەکی زۆر نزیکیان ھەیە؛ بۆیە لە زمانی کودریدا ھەندێ جاران بە چەمک دەوترێ تێگەیشتە یان تێگەھ.
ڕوانگەی کانت
کانت دەیوت تێگەیشتن ھێزی دەرکردنی حوکمە لەمەڕ ئەو شتەوە کە بەدی کراوە. ئەم کارەش بە ھۆی چەمکەوە دەکرێ. چەمکیش دوو جۆرە: ئەزموونی و پێش-ئەزموونی. چەمکی ئەزموونی لە ڕێگەی داڕووتاندن و دەرھەستاندنی ئەزموون و ھەستەوە بە دەست ھاتووە، وەک چەمکی «پشیلە». کاتێ حوکم دەکەین «ئەوە پشیلەیە» یانی لەوەی کە دیومانە تێگەیشتووین. چەمکی پێش-ئەزموونی یا چەمکی پێشینی بەو چەمکە دەوترێ کە بە دەرھەستکاری لە ئەزموونەکاندا بە دەست نایێت، خۆی نابینرێ و بەدی ناکرێ، بەڵام ئەقڵ بە بەکارھێنانی دەتوانێ خۆی لەوەی کە بینراوە و بەدی کراوە تێ بگەیێنێ. بۆ وێنە، کە حوکم دەکەین «ئەوە پشیلەیە»، جگە لە چەمکی «پشیلە» کە ئەزموونییە، چەمکێکی تریشمان بە کار ھێناوە کە پێشینییە، ئەویش کانت وتەنی چەمکی «تەواوێتی»یە (totality). حوکمەکە بۆ «تەواوێتی»ی ئەو گیاندارە دەر چووە. یانی زەینی ئێمە لە «تەواوێتی» تێ دەگات و ئەم تێگەیشتنەشی لە ڕێی ئەزموونەوە دەست نەکەوتووە.
ڕوانگەی ھێرمینۆتیک
زانایانی ھێرمینۆتیک دەڵێن فام یا تێگەیشتن ھەمان لێکدانەوە و وەدیارخستنی مەعنای شتەکانە، بۆ وێنە، مەعنای وشەکان و نیشانەکان و ڕووداوەکان. ئەم کارەش لە ڕێگەی تێکەڵکردن و یەکپارچەکردنی ئەو شتانە لە ناو دڵی تەڤاھییەکی مەعناییدا بە ئەنجام دەگات. تێگەیشتن وەرگرتن و گواستنەوەی پەتیی زانیاری نییە؛ لە زانین ئەولاتر دەچێ. بۆ تێگەیشتن مرۆڤ دەبێ ھەم فاکتەکان وەربگرێ و ھەم ئاوێتەی تێکڕایییەکی مەعناداریان بکات و لەوێ لە جێگای خۆیان دایان نێت. بۆ نموونە، کاتێ مرۆڤ سندووقێ ببینێ کە وشەی «fragile» یا «زوو دەشکێت» بە سەریەوە نووسراوە، ھەوڵ دەدا لە ھەڵگرتن و گواستنەوەیدا زۆرتر وشیار و وریا بێ، ئەگەرچی ناشزانێ چیی تیایە. ئەمە لەبەر ئەوەیە کە خێرا ئەو وشەیە ئاوێتەی تێکڕایییەکی مەعنادار دەکا کە لە تەرازی زانیاریی پەتی ئەولاترە، ئەولاتر لە شیکردنەوەی زمانەوانانەی وشەکە. وشەکە بە گوێرەی ئەوەی لە ژیانی خۆیدا بە سەریا ھاتووە و، بە گوێرەی شێوەی ڕوانینی ئەو کولتوورەی تێیدا گەورە بووە بۆ ماڵ و دارایی، لێک دەداتەوە و تەفسیر دەکاتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی پۆل:خۆ پۆل:زانین پۆل:زەین پۆل:ژیری پۆل:مێتافیزیک پۆل:ناسیاریناسی پۆل:ھەبوونناسی
ھۆرشەم، ڤیکتۆریا
هۆرشەم شارێکی ناوچەییە لە ویلایەتی ڤیکتۆریای وڵاتی ئوسترالیا و لەسەر ڕووباری ویمێرا دایە، بە دووری ٣٠٠ کیلۆمەتر (١٩٠ مایل) دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای مێلبۆرن لە سەرژمێری ٢٠٠٦ دا دانیشتوانەکەی بریتی بوون لە ١٤،١٢٥ کەس
سەرچاوە
پۆل:ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:شارۆچکەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:مێلبۆرن
ئەشقی پارەی ڕەش (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
عیشقی پارەی ڕەش (تورکی: Kara Para Aşk) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی تورکییە. لە ١٢ی ئازاری ٢٠١٤ بۆ ١٥ی تەممووز لە کەناڵی (ATV) تورکییەوە پەخشکرا. «ئەشق و پارەی ڕەش» بەرھەم ھێنراوە لەلایەن (karadayı) ھاتووە. ئەم زنجیرە درامایە لە چەندین وڵاتەوە پەخشکراوە.
چیرۆک
چیرۆکی فلمەکە باس لە لێکۆلیارێکی تاوان دەکات بەناوی (عومەر دەمیر) کەبەدوای بکوژی خۆشەویستەکەی دەگەڕێت، کەھاوکاتیش سەرمایەدارێک بەناوی (ئەحمەد دەنیزەر) ەوە کوژراوە و دواتر لێکۆڵیارەکە ئاشقی کچی سەرمایەدارەکە (ئەلیف دەنیزەر) دەبێت. بەڵام بەھۆی کۆمەڵێک بەربەستەوە بۆ ماوەیەک بەیەک ناگەن. ھاوکات بەھۆی ئاشکرا بوونی گەندەڵی و تاوانەکانی ھاوڕێی (ئەحمەد دەنیزەر) (تایەر دۆندار) ەوە لێکۆڵیار (عومەر) ھەوڵی دەستگیرکردنی دەدات بەڵام ناتوانێت چونکە کەسێکی دەست ڕۆیشت و دەسھەڵاتێکی زۆۆر بووە لەنێو گشت دامەزراوەکان. وەلە کۆتایی دا بکوژی دەیتگیرانی پێشووی ڵێکۆلیارەکە ئاشکرا دەبێت، ئەویش برا گەورەکەی لێکۆڵیار (حسێن دەمیر).
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تورکییەکان پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تورکیانەی لە ٢٠١٥ کۆتایان ھاتووە
بنھەنگڵ
thumb|left|200px|بنهەنگڵ، شوێنی پێک گەیشتنی [[باسک و شانە]] thumb|left|200px|بنهەنگڵی تاشراوی کچێک thumb|left|200px|بنهەنگڵی نەتاشراوی کچێک
بنھەنگڵ یان بنباخەڵ یان بنباڵ (بە ئینگلیسی: Armpit) ناوچەیەکە کە لەوێدا باسک و شان بەیەکە ئەگەن.
تووکی بنھەنگڵ
تووکی ڕەشی بنھەنگڵ ھەروەک تووکەبەر لە کاتی پێگەیوییدا (باڵخ بوون)، ئەڕوێ و زیا ئەکات، ئەم تووکە لە ھەر دوو رەگەزی نێر و مێ دا یەکسانە. شێوازگەلێکی زۆر و جیاواز بۆ پاک کردنەوەی بنھەنگڵ لە تووک ھەیە کە باوترین شێواز کەڵک وەرگرتنە لە تیغ (تیخ،تێخ ،گوێزان). ھەروەھا شێوازی "ئێپیلاسیۆن" (بە ئینگلیسی:epilation یان depilation) شێوازێکی پێرفێشناڵ و گرانە بەڵام ئاکامێکی باشتری ھەیە. لە کلتووری مودێڕندا تاشینی بنھەنگڵ لەبەر ھۆکاری جوانیناسی باوتر بۆتەوە.
رەشایی بنھەنگڵ
ئەم ھۆکارە پێوەندی بە ھەلومەرجگەلێکی جۆراوجۆرەوە ھەیە، بۆ نموونە مردنی خانەکانی پێست بە ھۆی عارەق کردنی زۆر و خاوێن و پاقژ نەکردنی بنھەنگڵ.
بنھەنگڵ و سێکس
پاک و خاوێنی بنھەنگڵ لە لای زۆربەی مرۆڤەکان یەکێکە لە مەرجەکانی چێژوەرگرتن لە جووتبوون، بنھەنگڵ یەکێکە لەو ئەندامانەی جەستە کە ھەندێک لە مرۆڤەکان (فێتیشیزمەکان) (بە ئینگلیسی:Fetishism ) وەک بەشێکی سێکسی و چێژھێنەر چاوی لێئەکەن. ھەندێک لە مرۆڤەکان (زیاتر کوڕ) کە پێیان ئەوترێ بنھەنگڵخوازەکان (بە ئینگلیسی:axillism) حەزیان لە خوارد و لێسانەوە و ماچ کردن و بۆن کردنی بنھەنگڵی کچانە.
سەرچاوەکان
پۆل:توێکاریی پەلی سەرەوە
ڕێمۆن ئابێلیۆ
ڕێمۆن ئابێلیۆ نووسەر و فەیلەسووفی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧ پۆل:مردووانی ١٩٨٦
لاری چارڵز
لاری چارڵز (؛ لەدایکبووی ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦) کۆمێدیەن، فیلمنامەنووس، دەرھێنەر، ئەکتەر و بەرھەمھێنەرێکی ئەمریکی بوو.
ژیاننامە
چارڵز لە بڕۆکلین، شاری نیویۆرک، ویلایەتی نیویۆرک لە خێزانێکی جوولەکە لەدایکبوو. ئەو لە لادێی ترامپ، ھەڵکەوتوو لەنێوان کەناری برایتۆن و دوورگەی کۆنەی لە بڕۆکلین پەروەردە کرا.
پاشان دەرچوونی لە خوێندنگای ئامادەییی جۆن دووی، ئەو لە کۆلێژی زانکۆی ڕاتگێرز لە نیوجێرزی خوێندی، بەڵام قوتابخانەی جێھێشت ھەتا بەرھەمە کۆمێدییەکانی ئەنجام بدات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦ پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کۆمیدی پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)
توتراکان
توتراکان شارۆچکەیەکە لە پارێزگای سیلیسترا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٠٬٣٢٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سیلیسترا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دانووب پۆل:١٠٠ پێگەی گەشتیاری لە بولگاریا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ڕووتەختی لێژ
وێنۆک|220x220پیکسڵ|ڕوویەکی لێژ، ئوتێل مۆنتسکۆ، چارترێس، [[فەڕەنسا]] ڕووی لێژ یان ڕەمپ (بە ئینگلیزی: Inclined Plane) ئامێرێکی سادەیە پێکھاتووە لە ڕووتەختێکی (ڕوویەکی ڕاستی) لێژ، کە بەرزکردنەوەی تەنە قورسەکان ئاسان دەکات. بە یەکێک لە شەش ئامێرە سادەکان دادەنرێت کە زانایانی سەردەمی ڕێنێسانس دیارییان کردووە و ھیچ پارچەیەکی جووڵاو لەخۆ ناگرێت.
بەکارھێنانەکان
ڕووی لێژ بە شێوەیەکی فراوان بەکاردێت لە زۆربەی بوارەکانی ژیاندا، بۆ نموونە: لە شێوەی ڕەمپی بارکردن بۆ بارکردن و بەتاڵکردنەوەی (داگرتنی) کەلوپەلەکان لەسەر بارھەڵگرەکان، کەشتییەکان و فڕۆکەکان. ڕەمپی کورسیی خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان بەکاردێت بۆ ڕێگەدان بەو کەسانەی کە ویڵچێر بەکاردەھێنن بەربەستە ستوونییەکان تێبپەڕێنن بە ئاسانی. ھەروەھا پەیژە کارەباییەکانیش شێوەیەکن لە شێوەکانی ڕووە لێژەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:ئامێرە سادەکان
گوێک تەپە
گوێک تەپە (Gwêktepe، ) شارێکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٣٧٧ کەس لە ٨٧٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
جەیمز مەدیسۆن
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:مردووانی ١٨٣٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥١ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم پۆل:فەیلەسووفانی سیاسیی ئەمریکی پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن
ھەلیکۆپتەر
thumb|ھەلیکۆپتەری بێڵ ٢٠٦ تایبەت بە پۆلیسی لە [[لۆس ئەنجلسی ئەمریکا]] ھەلیکۆپتەر ئامێرێکە بۆ گواستنەوە بەکاردێت یان زۆرجار بۆ فریاگوزاری خێرا و سەرەتایی یا لەکاتی جەنگ و شەڕ جۆری تایبەتی لێوەی بەکاردەھێنرێت، مێژووی بیرۆکەشی بۆ پەرتووکێکی ھەر کۆنی چینیەکان دەگەڕێتەوە دواتر وێنەی ئامێرەکە لەلایەن وێنەکێش لیۆناردۆ دا ڤینچی کێشرا.
سەرچاوەکان
پۆل:داھێنانە ئیتالییەکان پۆل:داھێنان
پراتیوشا بانێرجی
پراتیوشا بانەرجی(١٠ی ئابی ١٩٩١-١ی نیسانی ٢٠١٦)، ئەکتەری تەلەڤیزیۆنی هیندی بوو.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١
بڕیارنامەی ٧٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٤٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی شوباتی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کۆماری فێدرالی سۆسیالیستیی یووگسلاڤیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٥٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٢ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٢ پۆل:سلۆڤێنیا لە ١٩٩٢ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٢ پۆل:مێژووی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
ئۆمورتاگ، بولگاریا
ئۆمورتاگ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای تارگۆڤیشتێ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٨٬٨٩٣ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای تارگۆڤیشتێ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
کۆنەکان
وێنۆک|هاڵۆباکتریا یەکێکە لە کۆنەکان
کۆنەکان چەندین جۆرە لە گیانلەبەرانن کە تاکە خانەیین. کۆنەکان ناوکەخانەیان نییە.
دەشتی بەرازگر
دەشتی بەرازگر یەکێکە لە دەشتە پان و بەرینەکانی ناوچەی سنووری (عێراق - تورکیا)، یاخوود نێوان دووپارچەی کوردستان (باکوور، باشوور). دەشتی بەرازگر یەکێکە لەدەشتە گرنگ و بەپیتەکانی ناوچەی سیدەکان. زۆرینەی خەڵکی ئەم دەشتە سەر بەھۆزی برادۆستن. ئەم دەشتە لە کۆمەڵێک گوند پێکھاتوە بەڵام بەشێکیان ئاوەدانن واتا خەڵک تێیدا دەژین وەکو گوندەکانی: (ئێنەمسید، ھارونە، بەرمیزە، بنەوانۆک، چنار، ئێشم، ھەیات، سیرۆ، کانییە ڕەش …). بەڵام ھەندێکیان خەڵک تیاندا ناژێت ئەویش بەھۆی چەند ھۆکارێک کە یەکێکیان گواستنەوەی خەڵکی ئەم ناوچەیە بوو لەلایەن ڕژێمی بەعسی پێشوو و خاپورکردنی گوندەکان و گواستنەوەی خەڵکی ناوچەکە بۆ ئۆردۆگاکانی نزیک شاری ھەولێر، کە لەژێر چاودێری بوون. وەلەڕووی سیاسیشەوە ئەم ناوچەیە بوەتە شوێنی بەربەرەکانێی چەندان لایەن و شوێنی چەنگ وەکو: شەڕی نێوان (پارتی کرێکارانی کوردستان - سووپای تورکیا)، کە بەھۆی ئەم شەڕەوە چەندین زیان بەر ناوچەکە کەووتوە.
گووندە ئاوەدانەکان
کەمینەی گووندەکان ئێستا ئاوەندنن و خەڵکی تیاندا دەژیت، کە بریتی لە: بەرمیزە، ئێنەمسید، ھاروونە، چنار، بنەوانۆک، ھەیات، ئێشم، بندەر، خومار، عەزۆ ئۆمەر غا (کەونە گووند).
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ناوچەکانی کوردستان پۆل:دەشتەکان پۆل:ناوچە شاخاوییەکانی کوردستان پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
کەروێشک
thumb|ک‏‏‏ە‏‏‏روێشکی ماڵی خێرا و تیژڕه‌ون کەروێشک ئاژەڵێکی گیاخۆرەو گۆشت خۆر نییە، کەروێشک دوو جۆری ھەیە (کەروێشکی کێوی، کەروێشکی ماڵی) دیارە کەروێشک بە ھاوشێوەی ئاژەڵەکانی تری وەک سەگ و جوچک و ...ھتد ماڵی نابێت، ئەم جۆرە ئاژەڵە ٤٠ شەو جارێ بێچووی ئەبێت کە کەمتر نین لە ١٠ بێچوو، کەروێشک بۆ زەمینە خۆشکردن بۆ کاتی زاوزێی ھەوڵی ھەڵکەندنی چاڵێکی قوڵ و درێژ دەدات. چەند ڕەنگێکی ھەیە بۆ جوانی و بۆ خواردن بە خێو دەکرێ.
پۆل:ئاژەڵەکان پۆل:کڕکڕاگەکانی کۆسمۆپۆلیتان
خانزادی سۆران
خانزاد بووەتە میری میرنشینی سۆران لەدوای ژەھرخواردکردنی براکەی لە بەغدا لەلایەن کەسێکی چەکدارەوە بەناوی لەشکری. دوای گرتنە دەسەڵاتیش، خانزاد تۆڵەی براکەی کردووەتەوە بە داواکردنی خوازبێنی بۆ کچێک بۆ لەشکری. دواتر کە کاتێک لەشکری و پیاوەکانی لە شنگالەوە گەیشتوونەوە سۆران، خانزاد ئەوانی کوشتووە.
خانزاد لە قەڵای خانزاد فەرمانڕەوایی سۆرانی کردووە. ئەم قەڵایە ماوەتەوە و ٢٢ کیلۆمەتر لە ھەولێر دوورە.
سەرچاوەکان
پۆل:میرەکانی سۆران پۆل:ژنانی سیاسیی کورد پۆل:ژنانی کورد پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ١٧یەم پۆل:کەسایەتییە ژنە کوردەکانی سوپای سەربازی و گروپە سەربازییە نافەرمییەکان
کوبرات، بولگاریا
کوبرات شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ڕازگراد لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٩٬٠٤٥ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڕازگراد پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
نیما یووشیج
وێنۆک|چەپ|180px|نیما یووشیج نیما یووشیج (١٨٩٦–١٩٦٠)٬ شاعیری بەناوبانگی ئێرانی و یەکێک لە گرنگترین داھێنەرانی شێوازی شێعری نوێی فارسیە.
بەستەر بۆ دەرەوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٥ پۆل:شاعیرانی ئێرانی پۆل:مردووانی ١٩٦٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٦ پۆل:ھۆنراوەنووسانی فارس
چەمک
چەمک لە فەرھەنگە کوردییەکاندا بە «مانا و مەبەستی شت» لێک دراوەتەوە. ئەمە ئەوە ئەگەیەنێ کە بۆ نموونە کاتێ ئەوترێ «چەمکی ئازادی» یانی مەبەست لە ئازادی ھەرچییەکە، ئەوە.
چەمک ئەوەیە کە مرۆڤ لە وشە تێ ئەگا، بۆیە ھەندێ جار پێی ئەوترێ تێگەیشتە یان تێگەھ. بە زمانێکی تر، بۆ ھەر چەمکێک وشەیەک ھەیە. بۆ نموونە، وشەی «سەگ» زاراوەیەکە بۆ دەستنیشانکردنی ئەو چەمکەی کە سەگێک ئەوەیە. ھەموو ئەو شتانەی کەسێک لەبارەی سەگێکەوە ئەزانێ ئەبێتە چەمکی زاراوەی سەگ. لەوانەیە چەند زاراوەی جیاواز ئاماژە بە یەک چەمک بکەن، بۆ نموونە، «ترێ» و «ھەنگوور» ھەردوو ئاماژە بە یەک چەمک ئەکەن. لە ھەر زماندا بۆ ھەر چەمکێک زاراوەیەک بوونی ھەیە (یان، ھەروا کە وترا، چەند زاراوە)، ئەگەر نەبێ، ئەوا زمان ھەوڵ ئەدا بۆی بتاشێ یان لە زمانەکانی ترەوە بۆی قەرز بکا.
لە ڕوانگەی فەلسەفییەوە، چەمکان پێکھێنەی ئەندێشە و بیرۆکانن. کەوابوو، لە پرۆسەگەلی سایکۆلۆژیکاڵدا وەکوو پۆلاندن و ھەڵھێنجان و ھاتنەوەبیر و فێربوون و بڕیارداندا گرنگایەتییەکی ئێجگار زۆریان ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:لۆژیک پۆل:فەلسەفەی زمان پۆل:چەمکەکان پۆل:ھەبوونناسی پۆل:فەلسەفەی زەین پۆل:ھزر پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
مۆریس بلۆنشۆ
مۆریس بلۆنشۆ ڕۆماننووس و ڕەخنەگرێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسا بوو. بلۆنشۆ لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٠٧ لە گوندی کوێنی فەڕەنسا لەدایک بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧ پۆل:مردووانی ٢٠٠٣
باقلین
باقلین یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
بڕیارنامەی ٧٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٥ی شوباتی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: سان مارینۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٥٦‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
دۆمینیکای کۆماری لە ئۆڵۆمپیاد
سەرچاوەکان
پۆل:دۆمینیکای کۆماری لە ئۆڵۆمپیاد
کۆئەندامی زاوزێ
کۆئەندامی زاوزێ ئامێری گیانەوەرانە بۆ درووست کردنی گیانەوەری نوێ، لە ھەمان شێوەی خۆیان. ئەم کۆئەندامە لە مرۆڤ دا بریتیە لە ''': سیستەمی زاوزێی ژنانە و سیستەمی زاوزێی پیاوانە. ٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|کۆئەندامی زاوزێ لە پیاو دا.
[[پەڕگە:Female anatomy-nb.svg|٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|کۆئەندامی زاوزێی ژنانە:
پۆل:کۆئەندامی کوێرەڕژێنە پۆل:بەبەری پۆل:کۆئەندامی زاوزێ
مۆنتاژ
مۆنتاژ بەو کارە تەکنیکیانە دەوترێت کە لەکاتی کارکردن لە دروستکردنی فلیمێکدا یان ڤیدۆیەکدا دەکرێت، وەک بڕین، کورتکردنەوە، دەستکاریکردن لە کاتدا و.... وشەکە بۆ مەبەستی جیاواز بەکاردێت و بۆ یەکەم جار لە سینەمادا لەلایەن سێرگەی ئایزنستاین بەکارھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:داھێنانە سۆڤیەتییەکان پۆل:تەکنیکە سینەمایییەکان
بالھای
بالھای (بە ھانگۆل: 발해؛ بە ھانجا: 渤海)، شانشینێک بوو لە ئێستادا ئەکەوێتە کۆریا، ھاوسنوورە لەگەڵ باکووری ڕۆژھەڵاتی چین و پریمۆڕسکی کرایی ڕووسیا. بالھای دامەزرا لەژێر ناوی جین لەلایەن ژەنەڕاڵێکی پێشووی گۆگۆریۆ بەناوی دای جۆ یۆنگ (پاشا گۆ) لە ٦٩٨ دوای دۆڕانیان بەرامبەر خانەدانی تانگ لە تیانمینلینگ، بالھای پایتەختی فەرمی لە (چیاکانی دۆنگمۆ) بوو ئێستا ئەکەوێتە دونھا، پارێزگای جیلین. لە ٧٤٢ گوزرایەوە بۆ ھیلۆنگ.
سەرچاوە
پۆل:وڵاتانی پێشوو لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا پۆل:بالھای پۆل:وڵاتانی پێشوو لە مێژووی کۆریا پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین پۆل:فەرمانڕەوا پێشووەکان لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا پۆل:مێژووی مەنچوریا
پراتیوشا بانەرجی
چەپ|وێنۆک|200px|پراتیوشا بانەرجی پراتیوشا بانەرجی(١٠ی ئوگوستی١٩٩١-١ی ئاپریلی٢٠١٦)، ئەکتەری تەلەڤیزیۆنی ھیندی بوو. ئەو لە زۆر بەرنامە و شەوی تەلەڤیزیۆنی دەرکەوتبوو و ڕێزلێنان و خەڵاتی بەدەست ھێنابوو، بەتایبەت خەڵاتی گۆڵدن پەتال (پەڕەگوڵی زێڕین). لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان، بانەرجی لە زۆرێک بەرنامە و شەوی ڕاستەوخۆ دەرکەوتبوو. بانەرجی یەکەم  بەفەرمی ناساندنی خۆی لە بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی بالیکە ڤادھو(Balika Vadhu) بەدەست ھێنا. ئەمە یەکەم جار بوو ئەو لە جێیەک ڕۆڵی ڕێبەری بەدەست بھێنێ، ناوی ناسراوی ئەو ئاناندی بوو. دواتر لە درامای Pyaar tune kya kiya (ئەوین، ئێوەچ دەکەن) (وەرزی١)دەرکەوت. ئەو لە بەرنامەی ڕاستەوخۆی Jhalak Dikhhla Jaa (وەرزی٥) بەشداری کردبوو بەڵام دواتر لە نێوەیدا بە ھۆی نەخۆشینەوە بەجێی ھێشت.
مەریبۆرۆ، ڤیکتۆریا
دانیشتوانی شارەکە لە سەرژمێری ٢٠١٦ دا بریتی بوون لە ٧،٩٢١ کەس.
سەرچاوە
پۆل:ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:شارۆچکەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٥٤ لە ئوسترالیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٥٤ پۆل:مێلبۆرن
جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٠
جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٠ پاڵەوانییەتی ژمارە چواری جامی جیھانیی فیفایە کەئەمە یەکەم پاڵەوانییەتییە لەدوای جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨ ئەنجام بدرێت کە پێشتر بەھۆکاری جەنگی جیھانی دووەم ڕاگیرابوو، ئەم پاڵەوانییەتییە واتا جامی جیھانی فیفای ١٩٥٠ لە لەوڵاتی بەڕازیل بەڕێوەچوو، ماوەی پاڵەوانییەتییەکە ٢٤ی حوزەیران تاکوو ١٦ی تەممووزی ١٩٥٠ ی خایاند، تێیدا ١٦ ھەڵبژاردەی نیشتیمانی بەشدارییان تێداکردبوو لەنێو سێ کیشوەری جیھان، بەڵام بە ھۆی کشانەوەی چەند ھەڵبژاردەیەک مانەوە ١٣ وڵات وڵاتی خانەخوێ واتا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوروگوای بووە پاڵەوانی پاڵەوانییەتییەکە دوای بردنەوە بەئەنجامی ٢–١ بە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل، لەم پاڵەوانییەتییە لەکۆی ٢٢ یاری ٨٨ جار گۆڵ ھەژێنراوە وە یاریکەری بەڕازیلی ئەردمێر بووە گۆڵکاری خوولەکە بە تۆمارکردنی ھەشت گۆڵ.
ڕۆنێ شار
رۆنێ شار شاعیرێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧ پۆل:مردووانی ١٩٨٨ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەندامانی بەرگری فەڕەنسی
ژیریی دەستکرد
ژیریی دەستکرد (Artificial intelligence) ژیریی ئامێرەکانە؛ ھەروەھا ئەو لقەی زانستی کۆمپیوتەریشە کە مەبەستی ئافراندنی ئامێرە ژیرەکانە. پەرتووکەکانی وانەبێژیی تایبەت بە ژیریی دەستکرد بوارەکەیان وەھا پێناسە کردووە: "شیکردنەوەی بریکارە کۆمپیوتەریە ژیرەکان و دیزاینکردنیان". بریکاری ژیر (Intelligent agent) بە سیستەمێک دەوترێ کە بە دەوروبەری خۆی بزانێ و جۆرێک دەسبەکاری ئەرکەکانی بێ کە بەختی سەرکەوتنی خۆی زۆرینە بکا. جۆن مەککارتی کە خۆی زاراوەی ژیریی دەستکردی داھێناوە لە ١٩٥٦دا، بەم جۆرە پێناسەی دەکا: "زانست و ئەندازیاریی دروستکردنی ئامێرگەلی ژیر".
ژیریی دەستکرد لەسەر ئەو بانگەشەیە دامەزرا کە دەیگوت ژیری ئەو سامانەی مرۆڤە کە بۆی ھەیە ئەوەندە بەوردی بگێڕدرێتەوە کە بتوانرێ بەھۆی ئامێرەکەوە میناکسازی و ھاوشێوەسازی بکرێ. ئەم بانگەشەیە بوو بە ھۆی سەرھەڵدانی بابەتگەلی فەلسەفی سەبارەت بە سروشتی ھزر و سنوورەکانی بەرزەفڕیی زانستی، بابەتگەلێک کە ھەر لە ڕۆژگارانی کۆنەوە چیرۆکەکان و ئوستوورەکان و فەلسەفە گرنگییان پێ دابوو. ئەوڕۆکە، ژیریی دەستکرد بووە بە پاژێکی بنچینەیی لە پیشەسازی و تەکنۆلۆژیادا و بووە بە ڕێگەچارەیەک بۆ زۆرێک لە کێشە ھەرە قورسەکان لە زانستی کۆمپیوتەردا.
سەرچاوەکان
پۆل:ژیریی دەستکرد پۆل:تەکنۆلۆژیا لە کۆمەڵگا پۆل:زانستی شێوەیی
لوکۆڤیت
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای لۆڤێچ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
نێسێبار
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بورگاس پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە بولگاریا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢، پێک دێت لەو وڵاتانەی بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی نۆیەمی ھاوینە، کەیارییەکانی کە لە ٣٠ی تەممووز تا ١٤ی ئابی ١٩٣٢ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتی کالیفۆرنیای ئەمریکا بەڕێوە دەچوو. ١٣٣٢ (١٢٠٢ پیاو، ١٢٦ ژن) وەرزشوان لە ١١٣ یاری جۆراوجۆر پێشبڕکێیان لەسەر بردنەوەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیاد ئەنجام دا. وڵاتی خانەخوێ کە ئەمریکا بوو بە کۆکردنەوەی ٤١ مەدالیای زێڕ و ١٠٣ مەدالیای گشتی پلەی یەکەمی بەدەست ھێنا.
پێرستی مەدالیاکان
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢، بە پشت بەستنە بە سەرچاوەکانی لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی (IOC)، جگە لە لێژنەی ئۆڵۆمپیاد چەندین سەرچاوەی دیکە ھەیە باس لە ئاماری جیاوازتر دەکەن، بەڵام دەستەی بەرێوەبەری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بە سەرچاوەی فەرمی دادەنرێت بۆ ئەم بابەتە. ڕیزبەندییەکە بەپێی مەدالیاکانی زێر دانراون، لە کاتی یەکسان بوون لە زیرەکان مەدالیای زیو لە بەرچاو دەگیرێت، ھەروەھا لە یەکسان بوون لە مەدالیای زیو، مەدالیای بڕۆنز لە بەرچاو دەگێریت، لە ئەگەر یەکسان بوون لە سەرجەم زێر و زیو و بڕۆنز یەکسان بێت ئەوە ڕیزبەندییەکە بەپێی ئەلف و بێ دەبێت، ئەمەش سیستەمێکە IOC پەیرەوی دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە
بڕیارنامەی ٧٤٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٤٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی شوباتی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کەمبۆدیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٥٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئاندرێ فرێنۆ
ئاندرێ فرێنۆ شاعیرێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧ پۆل:مردووانی ١٩٩٣
ھیوا قادر
ھیوا قادر (لەدایکبووی ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦٤) شاعیر و چیرۆکنوس و ڕۆماننوسی کوردە. لە گەڕەکی چوارباخ لە شاری سلێمانی لەدایکبووە.
ھیوا قادر لە قۆناغەکانی خوێندندا
ھیوا قادر خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەی "مەولەوی" خوێندووە و قۆناغی ناوەندیشی لە قوتابخانەی "سیروان" بە تەواو گەیاندووە، لە دوایشدا ساڵێک لە "ئامادەیی سلێمانی" بەشی زانستی خوێندووە. بەڵام لە بەر ئارەزووی زۆری بۆ ئەدەبیات ڕێڕەوی خویندنی گۆریوەو ڕووی لە قوتابخانەی "ئامادەی ھەڵگوردی وێژەیی " کردووە. دوای دەرچوونی لە قوتابخانەی ھەڵگوەرد لە "پەیمانگای ئیداری کەرکوک" ناوی ھاتووەتەوە. بە بۆنەی ڕژێمی بەعس و بە زۆر ھاندانی بۆ ئەوەی ببێت بە "جەیش شەعبی" ناچار کرا کە واز لە خوێندن بھێنێت و ھەڵبێت. بەڵام دوای تەواو بوونی شەڕی نێوان عێراق و ئێران و لێبوردنی گشتی توانی بچێتەوە پەیمانگاو بە سەرکەوتووی پەیمانگا ببڕێت.
سەرەتای نوسین
لە دوای بڕینی ئەم قۆناغە ھەستیارە، لە ناوەڕاستی ھەشتاکانەوە دەستی کرد بە بڵاوکردنەوەی بەرھەمە شیعرییەکانی.
لەگەرمەی ھوتافی شۆڕشگێڕانەو سرودەنیشتیمانییەکانی ڕۆژانی ڕاپەڕیندا، بەتابیعەیەکی عەرەبی توانی دیوانی «چاوەزەردەکان» بنووسێتەوەو کۆپی بکات، دواتریش بەکۆمەکی ھەندێک ھونەرمەندی شێوەکار بەدوو سەد بەرگی لەیەکنەچو و جیاوازەوەیەکەم دیوانی شیعریی خۆی بڵاوکردەوە.