cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پاسپۆرتی عێراقی
پاسپۆرتی عێراقی، پاسەپۆرتێکە، کەدەدرێت بە هاونیشتیمانیانی عێراق. وەهەروەها هەڵگری پاسپۆرتی عێراق دەتوانێت بۆ ۳۱ دەوڵەت گەشت بکات. وە پاسەپۆرتەکە بەسێزمانی جیاواز (زمانی کوردی، زمانی ئینگلیزی، زمانی عەرەبی) نووسراوە. پاسەپۆرتەکە بەشێوەیەکی گشتی بۆ مەبەستی گەشت و گوزار بەکاردێێت.
پێشانگا
وێنۆک|چەپ|پاسپۆرتێکی کۆنی عێراقی
بەستەر
عێراق
٤٠٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تۆگیاک (ڕووبار)
تۆگیاک یەکێکە لە ڕووبارەکانی ویلایەتی ئەلاسکایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کە دەڕژێتە کەنداوی بریستۆل.
درێژی ئەو ڕووبارە ٧٧ کیلۆمەترە.
سەرچاوەی ئەو ڕووبارە لە دەریاچەی تۆگیاکە و دەڕژێتە کەنداوی تۆگیاک لە سێ(٣) کیلۆمەتری ڕۆژاوای تۆگیاک و ٧٢ کیلۆمەتری ڕۆژاوای کەنداوی گوود نیوز.
ھاوینان ژمارەیەکی زۆر ماسی ئازاد لە کارخانەی درووست کردنی کۆنسێرڤی تۆگیاک دەکرێنە کۆنسێرڤ و ئەو پیشەیە بۆ خەڵکی ئەلاسکاگرینگیەکی زۆری ھەیە.
تۆگیاک خۆشیەکی زۆری بۆ ماسیگرانی وەرزشی ھەیە، لەبەرەوەی ھەر پێنج(٥) زۆری ئازاد ماسی ئۆقیانووسی ئارامی تێدا دەست دەکەوێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕووبارەکانی ئالاسکا پۆل:ڕووبار
کوجۆنگی کۆریا
250px|وێنۆک|ئیمپراتۆر "کونگموجێ"ی کۆریا 250px|وێنۆک|ئیمپراتۆر "کونگموجێ"ی کۆریا و شازادەی جێنشین [[یونگهیجێی کۆریا|یونگهیجێ.]]
کوجۆنگی (بە هانگۆل: 고종؛ بە ھانجا: 高宗)، ئیمپراتۆر کونگموجێ (بە هانگۆل: 광무제؛ بە ھانجا: 光武帝)، (٨ی ئەیلوولی ١٨٥٢ - ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩١٩)، بیستوشەشەمین پاشای کۆریا وە یەکەم ئیمپراتۆری کۆریا بوو.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فەرمانڕەواکانی جۆسۆن پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٢ پۆل:مردووانی ١٩١٩ پۆل:فەرمانڕەواکانی کۆریا لە سەدەی ١٩یەم پۆل:خەڵکی سێئول
ئێگێگیک
ئێگێگیک یەکێکە لە ڕووبارەکانی ویلایەتی ئەلاسکایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە کە دەڕژێتە کەنداوی بریستۆل.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕووبارەکانی ئالاسکا
ئاداللای شیللا
پاشا "ئاداللا"ی شیللا، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ١٨٤ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ١٥٤ی زایینی تا ١٨٤ی زایینی بووە. ھەشتەم پاشای شانشینی شیللابوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. زیاتر پێیەووترا ئاداللا ئیساگوم. ئیساگوم ناونیشانێکی بنەماڵەی شاھانەیەیی سەرەتای شیللا بوو. لە نەوەکانی دامەزرێنەری شیللا ھیۆکگۆسێیە، ناوی بنەماڵەیی پارک بوو. کوڕە گەورەی پاشا ئیلسۆنگبوو دایکیشی لە ھۆزی پارک بوو. ھاوسەری گیری لەھەڵ کچی پاشا جیمای کرد، ئەمەش ئەکاتە پلە ھەشتی ھاوسەرگیری خزمایەتی. کۆتا پاشا بوو لە ھۆزی پارک بۆ فەرمانڕەوایەتیی شیللای سەرەتا.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:مردووانی ١٨٤ پۆل:پاشاکانی سەدەی ٢ەم لە ئاسیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٢ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی دووەم
٤١٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
باینجان، بانە
باینجان (Bayncan، بە فارسی: بادمجان) گوندێکە لە بەخشی نەنۆر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٤٩ کەس لە ٤١ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
خاناباد
خاناباد شارێکە لە پارێزگای ئەندیجان لە وڵاتی ئۆزبەکستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ٣٥٫۱٨۱ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئەندیجان پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان
بڕیارنامەی ٩٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٩٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٥ پۆل:لوبنان لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
ڤالێری ئافاناسیێف
ڤالێری ئافاناسیێف ڕۆماننووس و نوازندهی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
٤١١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئوگاشیک
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕووبارەکانی ئالاسکا
ئیمپڕاتۆر سوانی ھان
وێنۆک ئیمپڕاتۆر سوانی ھان (لەدایکبووی ٩١ی پێش زایین بۆ ١٠ی کانوونی دووەمی ٤٨ی پێش زایین) دەیەم ئیمپڕاتۆری ئیمپراتۆریەتی ھان بوو لە مێژووی دێرینی چین، فەرمانرەواییەتیەکەی لە ٧٤ تا ٤٨ پێش زایین دەبێت، وە تەنھا یەکێکە لەو چوار ئیمپڕاتۆرەی کە پاش مردنی نازناوی ئیمپڕاتۆری پێش بەخشرا بێت، (لەنێوان ئەو چوار ئیمپڕاتۆرە بریتین لە ئیمپڕاتۆر گاوۆزۆ، ئیمپڕاتۆر وێن، ئیمپڕاتۆر وو) لە سەردەمی فەرمانڕەواییەتی ئەودا ئیمپراتؤرییەتی ھان لە ڕووی ئابووری و سەربازییەوە بەشێوەییەکی بەرچاو پێشکەوت، وە بەبڕوای زۆربەی مێژووناسان وایە کە سەردەمی ئەو ئیمپڕاتۆرییەتەکە لە باشترین و تەندروسترین سەردەمی خۆیدا ژیاوە دوای مردنی ئیمپڕاتۆر یوان دەچێتە شوێنی لە ٤٨ی پێش زایین.
دە مزگێنی پێدراوی بەھەشت
دە مزگێنی پێدراوی بەھەشت کەسانی باوەڕدار بوون لە ئایینی ئیسلامی لە تاییفەی سوننە مەزهەب کە لە لایەن پێغەمبەری ئیسلام محەمەد مزگێنی چوونە بەهەشتیان پێدراوە.
ئەو دەکەسەی کە پێغەمبەری خودا دەست نیشانیکردوون، کە ئەوان تەنیا کەسانێکن کەلە پێش مردنییان ئاییندەی خۆیان لە (دونیای بێ کۆتایی) دەزانن، کە ئەویش بەهەشتە.
ئەو دە کەسایەتییە کە لەلاین پێغەمبەر مزگێنیی بەهەشتیان پێدراوە، هەریێکیان بەهۆی چەندین کاری چاکە و باشە، کە بۆ ئایینی ئیسلامیان کردبوو پاداشتەکەیان وەردەگرن، وەگشتیان هاوەڵی پێغەمبەر محەمەد بوون.
هەروەکو چۆن پێغەمبەر (محەمەد) فەرموویەتی: زیاترن بەڵام هەر ئەوەندە ناویان لەفەرموودە دا هاتووە
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای عەرەبی
پۆل:فەرموودە پۆل:بەهەشت لە ئیسلامدا پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:بەھەشت لە ئیسلامدا
مارگاریتا پۆپۆڤا
مارگاریتا ستیفانۆڤا پۆپۆڤا (؛ لەدایکبووی ١٥ی ئایاری ١٩٥٧)یاساناس، داواکاری گشتی، پەروەردەکاری بولگاریایە کە لە ساڵی ٢٠١٢ تا ٢٠١٧ جێگری سەرۆکی بولگاریا بووە. پێشتر لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٩ تا ٤ی ئەیلوولی ٢٠١١ لە کابینەی بۆیکۆ بۆریسۆڤ وەک وەزیری داد کاری کردووە. مارگاریتا پۆپۆڤا لە ساڵی ١٩٨٠ لە زانکۆی سۆفیا فیلۆلۆژیای بولگاری تەواو کردووە، دواتریش (١٩٨٩) لە ھەمان زانکۆ یاسایی تەواو کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:جێگرەکانی سەرۆکی بولگاریا پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
بڕیارنامەی ٩٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھایتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٩٦‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:ھایتی لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھایتی
شوعەیب
خوای گه‌وره‌ شوعه‌یبی نارد بۆ خه‌ڵكی مه‌دیه‌ن، گوندی مه‌دیه‌ن ده‌كه‌وێته‌ نێوان شام و حیجازه‌وه‌،‌ خه‌ڵكه‌كه‌شی ده‌وڵه‌مه‌ند بوون و پیان ده‌وترا(أصحاب الأیكة) واته‌: خاوه‌نانی باخه‌كان، هه‌روه‌ها له‌ بازرگانیدا شاره‌زا بوون، چونكه‌ گونده‌كه‌یان ده‌كه‌وته‌ سه‌ر شاڕێگای بازرگانی گه‌وره‌ی نێوان شام و یه‌مه‌ن له‌لایه‌ك و له‌نێوان میسڕ و عێراقیش له‌لایه‌كی تره‌وه‌. قه‌ومی مه‌دیه‌ن باوه‌ڕیان به‌ خوای گه‌وره‌ نه‌بوو، هاوه‌ڵیان بۆ په‌یدا ده‌كرد، خراپترین خه‌ڵك بوون له‌ مامه‌ڵه‌داو له‌ كاری پێوانه‌و كێشانه‌یاندا دزییان ده‌كرد، كێشانه‌‌یان سووك ده‌كێشا، ڕێگایان به‌ كاروانه‌كان ده‌گرت و تاڵانیان ده‌كردن، خراپه‌یان له‌ زه‌ویدا بڵاوده‌كرده‌وه‌و رقیان له‌ خواپه‌رستی بوو، گوێیان نه‌ئه‌دا به‌ حسابی ڕۆژی قیامه‌ت و له‌ سزای خوای گه‌وره‌ نه‌ده‌ترسان، خوای گه‌وره‌ش شوعه‌یبی له‌ ناو خۆیاندا كرد به‌ پێغه‌مبه‌ر تا ئاگاداریان بكاته‌وه‌.
بانگه‌وازی شوعه‌یب
شوعه‌یب به‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی وت: ئه‌ى قه‌ومه‌كه‌م ته‌نها خوا بپه‌رستن چونكه‌ جگه‌ له‌و خوایه‌كی تر نییه‌، كێشانه‌ش كه‌م مه‌كه‌نه‌وه‌ من ده‌تانبینم حاڵتان باشه‌و له‌ خۆشیدان، چونكه‌ ئه‌ترسم رۆژێك ئازار ڕووتان تێبكات و ده‌ورتان بدات. هه‌روه‌ها وتی: ئه‌ی قه‌ومه‌كه‌م با كێشانه‌تان ته‌واو بێت، شتی خه‌ڵكیش به‌بێ نرخ سه‌یر مه‌كه‌ن، خراپه‌كاری له‌ زه‌ویدا بڵاومه‌كه‌نه‌وه‌. شوعه‌یب وتی: خه‌ڵكینه‌ ئه‌و قازانجه‌ی له‌ بازرگانیدا به‌ حه‌ڵاڵ ده‌ستان ده‌كه‌وێ باشتره‌ له‌وه‌ی به‌ حه‌رام و سته‌مكاری و زه‌وت كردن ده‌ستان ئه‌كه‌وێ، چونكه‌ ئه‌وانه‌ی به‌ تاوان و ده‌ست بڕین سامان كۆده‌كه‌نه‌وه‌ پاشه‌ڕۆژیان هه‌ر تێداچوون ده‌بێ‌، من دڵسۆزی ئێوه‌م ئه‌گه‌ر به‌ قسه‌م ده‌كه‌ن، خوای گه‌وره‌ خۆیشی چاودێره‌ و ئاگای لێتانه‌ چی ده‌كه‌ن.
فێڵبازی خه‌ڵكی مه‌دیه‌ن
به‌ڵام گه‌له‌كه‌ی به‌ گاڵته‌ پێكردنه‌وه‌ وه‌ڵامیان ‌دایه‌وه‌، وتیان: ئه‌ی شوعه‌یب ئایا نوێژه‌كانت فرمانت پێده‌كات وازبێنین له‌و بتانه‌ی باووباپیرانمان ده‌یانپه‌رست، یان واز له‌ كه‌می كێشانه‌مان بێنین... پاشان به‌ گاڵته‌وه‌ وتیان: دیاره‌ تۆ زۆر ژیرو ئاقڵی. شوعه‌یب زۆر به‌ نه‌رمونیانی ئامۆژگاری گه‌له‌كه‌ی ده‌كرد و زۆر به‌ ئارام بوو له‌گه‌ڵیاندا به‌ڵام قه‌ومه‌كه‌ی ئه‌و شێوازه‌ جوانه‌ى شوعه‌یب كاری تێنه‌كردن تا ده‌هات زیاتر له‌ شوعه‌یب توڕه‌ده‌بوون.
له‌ناوچوونی خه‌ڵكی مه‌دیه‌ن
خوای گه‌وره‌ ماوه‌یه‌كى زۆری دانێ تا بیربكه‌نه‌وه‌، شوعه‌یبیش وه‌ك باوكێك و مامۆستایه‌ك به‌ ئارامی و به‌ نه‌رمونیانی زۆر هه‌وڵی له‌گه‌ڵدان، به‌ڵام خه‌ڵكی مه‌دیه‌ن باوه‌ڕیان نه‌هێناو له‌ سه‌ر خراپه‌كاری به‌رده‌وام بوون،‌ ئیتر خوای گه‌وره‌ وه‌ك چۆن گه‌لانی خراپه‌كاری پێشووی له‌ناوبرد ـ هه‌ر گه‌له‌ی به‌ جۆرێك ـ، سزای بۆ مه‌دیه‌نیش نارد،‌ گرمه‌یه‌كی زۆر گه‌وره‌ى بۆ ناردن و دنیای لێ هێنانه‌وه‌ یه‌ك و‌ هه‌موویان تێداچوون، ته‌نها شوعه‌یب و بڕوادارانی هاوه‌ڵی نه‌بێ خوای گه‌وره‌ پاراستنىو رزگاری كردن.
بڕوانه‌ ئه‌مانه‌ش
پۆل:مەدیەن پۆل:پێغەمبەران لە ئایینی درۆز پۆل:پێغەمبەرانی ئیسلام پۆل:پێغەمبەرە عەرەبەکان پۆل:پێغەمبەران لەئیسلامدا پۆل:پارێزگای خووزستان
ھاری ھودینی
ھاری ھودینی (لەدایکبوو ئێریک وایز؛ ٢٤ی ئازاری ١٨٧٤ – ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٦) ھەڵاتنزان، چاوبەست، و مەترسیکارێکی ھەنگاریی ئەمریکی بوو، کە بە نمایشی ھەڵاتنەکانی ناسرابوو. ناوە خوازراوەکەی ئاماژەیەکە بە مامۆستا ڕۆحباوەڕەکەی، جادووگەری فەڕەنسی ڕۆبێرت ھودین (١٨٠٥–١٨٧١).
لە سەرەتادا لە ڤودڤیل لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بووە مایەی سەرنج و دواتر بە ناوی «ھاری 'ھاندکەف' ھودینی» لە زنجیرە نمایشێکی لە ئەورووپا، کە بەگژی ھێزی پۆلیسدا دەبووەوە تاکوو بە بەندی بیھێڵنەوە. دواتر گەشەی سەند و نمایشەکانی پێکدەھاتن لە زنجیر، پەتی ھەڵواسراو بە بینای بڵند، چاکەتی بەستەرەوە لەژێر ئاو، و ھەڵاتن لە و ھەناسەگرتن لەنێو قوتووی شیری کەپسکراو کە ئاوی تێدا بوو.
لە ١٩٠٤دا، ھەزاران کەس بینەری بوون کاتێک ھەوڵی ھەڵاتنی دا لە کەلەپچەی تایبەت کە لەلایەن دەیڵی میرەری لەندەنەوە دروستکرابوون، و بۆ کاتژمێرێک بینەرانی لە دڵەڕاوکەدا ھێشتەوە. نمایشێکی تری بریتی بوو لە زیندەبەچاڵکردنی و بە ئاستەم توانی خۆی ڕزگار بکات، و لە حاڵەتێکی نزیک لە شکستدا ڕزگاری بوو. لە کاتێکدا زۆر کەس پێیان وابوو کە ھەڵاتنەکانی ساختەن، ھودینی بە بەڵایەک ناسرابوو لەلای ڕۆحباوەڕە ساختەکان. وەک بەڕێوەبەری کۆمەڵگەی جادووگەرە ئەمریکییەکان، سوور بوو لەسەر پاڵپشتیکردنی ستاندارە پیشەگەرییەکان و بەدرۆخستنەوەی جادووگەرە قۆڵبڕەکان. خێراش بوو لە شکاتکردن لەوانەی کە نمایشی ھەڵاتنەکانیانی دووبارە دەکردەوە.
ھودینی چەند فیلمێکی دروستکردووە بەڵام دواتر وازی لە نواندن ھێناوە چونکە پارەی پەیدا نەکردووە. ھەروەھا فڕۆکەوانێکی بە تامەزرۆش بوو و ئامانجی ئەوە بوو کە ببێتە یەکەم پیاو کە فڕۆکە لە ئوسترالیا لێ بخوڕێت.
سەرەتای ژیان
ئێریک وایس لە شاری بوداپێست لە شانشینی ھەنگاریا لەنێو خێزانێکی جوودا لەدایکبووە. دایک و باوکی ڕابی مایەر ساموێل وایس (١٨٢٩–١٨٩٢) و سێسیلیا ستاینەر (١٨٤١–١٩١٣) بوون. ھودینی یەکێک بوو لە حەوت منداڵ: ھێرمان ئێم. (١٨٦٣–١٨٨٥)، کە زڕبرای ھودینی بوو لەڕێی یەکەم ھاوسەرگیریی ڕابی وایسەوە؛ نەیتەن جەی. (١٨٧٠–١٩٢٧)؛ گۆتفرید ویلیام (١٨٧٢–١٩٢٥)؛ تیۆدۆر (١٨٧٦–١٩٤٥)؛ لیۆپۆڵد دی. (١٨٧٩–١٩٦٢)؛ و کاری گڵادیس (١٨٨٢-١٩٥٩)، کە دوای ڕووداوێکی منداڵی خەریک بوو کوێر ببێت.
وایس لە ٣ی تەمموزی ١٨٧٨دا بە کەشتیی ئێس. ئێس. فرێسیا لەگەڵ دایکی (کە دووگیان بوو) و چوار براکەی گەیشتنە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. خێزانەکە ناوەکەیان گۆڕی بۆ ڕێنووسی ئەڵمانیی «Weiss»، و «Erik» بوو بە «Ehrich». خێزانەکە لە شاری ئاپڵتن لە ویلایەتی ویسکۆنسن نیشتەجێ بوون، باوکی لەوێ وەک ڕابی لە کۆبوونەوەی چاکسازی زایۆنی جویی کاری دەکرد.
بەپێی سەرژمێریی ساڵی ١٨٨٠، خێزانەکە لە شەقامی ئاپڵتن لە ناوچەیەکدا دەژیان کە ئێستا بە ھودینی پلازا ناسراوە. لە ٦ی حوزەیرانی ١٨٨٢دا، ڕابی وایس بوویە ھاوڵاتییەکی ئەمریکی. بەھۆی لەدەستدانی کارەکەی لە زایۆن لە ١٨٨٢، ڕابی وایس و خێزانەکەی ڕوویان کردە میڵواکی و کەوتنە ھەژارییەکی زۆرەوە. لە ساڵی ١٨٨٧دا، ڕابی وایس لەگەڵ ئێریکدا چوونە شاری نیویۆرک، و لەوێ لە خانوویەکی کاتیدا دەژیان لە شەقامی ٧٩یەمی ڕۆژھەڵات. دواتر تەواوی خێزانەکەش لەگەڵیان نیشتەجێ بوون کاتێک ڕابی وایس خانووییەکی ھەمیشەییی دۆزییەوە. لە منداڵیدا، ئێریک چەند کارێکی کردووە، یەکەم دەرکەوتنی گشتیی بریتی بوو لە بوون بە ھونەرمەندێکی جۆلانێ لە تەمەنی نۆ ساڵیدا، و خۆی بە «ئێریک، شازادەی ھەوا» ناو دەبرد. ھەروەھا لە گەنجیدا پاڵەوانی ڕاکردنی سەر وشکانی بووە.
پیشەی جادووگەری
کاتێک وایس بوو بە جادووگەرێکی پیشەیی بە «ھاری ھودینی» خۆی بانگ دەکرد، بیرۆکەی ناوەکەی دوای خوێندنەوەی خۆژیاننامەی جادووگەری فەڕەنسیی ژان یووجین ڕۆبێرت ھودین بۆ ھات لە ساڵی ١٨٩٠. وایس بە ھەڵە پێی وابوو کە i لە کۆتاییی ناوێکدا بە مانای «وەک» دێت لە فەڕەنسیدا. دواتر لە ژیانیدا، ھودینی وتی کە بەشی یەکەمی ناوە نوێیەکەی، ھاری، ڕێزلێنانێک بووە بۆ جادووگەری ئەمریکی ھاری کێڵەر، کە پێی سەرسام بووە، ھەرچەندە پێدەچێت کە لە «ئێری»یەوە وەرگیرابێت، کە نازناوی «ئێریک»ە، و لە خێزانەکەیدا بەو شێوەیە بانگ دەکرا
ھودینی لەلایەن جادووگەر جۆزێف ڕینەوە ڕاھێنانی پێ دەکرا کاتێک کە ھەرزەکار بوو لە یانەی وەرزشیی پاستایم.
وێنۆک|right|upright|ھودینی، c. ١٩٠٠ ھودینی لە ١٨٩١ دەستی کرد بە پیشەی جادووگەری، بەڵام سەرکەوتنێکی وای نەبوو. دواتر لە نمایشێکی ژێر چادردا دەرکەوت لەگەڵ پیاوی بەھێز ئێمیل جارۆ. لە مۆزەخانە دە سەنتییەکان و نواندنە ناسەرەکییەکاندا دەردەکەوت، تەنانەت چەند ڕۆڵێکیشی دەگێڕا وەک «دە وایڵد مان» لە سێرکێکدا. ھودینی لە سەرەتادا سەرنجی لەسەر فێڵی پەڕەی باو بوو. لە کاتێکدا، بە «کینگ ئۆف کاردس» (پاشای پەڕەکان) خۆی ناو دەبرد. ھەندێک جادووگەری پیشەگەر – بەڵام ھەموویان نا – ھودینییان بە تەڕدەستێکی بەتوانا ناو برد کە تەواوی شارەزایییەکەی نەبووە، و ئەوەندە زیرەک نەبووە تێیدا کە شارەزایی پەیدا بکات لە ھونەرەکەدا. دوای ماوەیەکی کەم، دەستی کرد بە تاقیکردنەوەی نمایشی ھەڵاتن.
لە ١٨٩٤دا، کاتێک لەگەڵ براکەیدا «داش» (تیۆدۆر) نمایشیان دەکرد لە دورگەی کۆنی لەژێر ناوی «برایانی ھودینی»، ھودینی نمایشکارێکی بینی بە ناوی ویڵھێڵمینا بیاتریس «بێس» ڕاھنەر. لە سەرەتادا داش حەزی لە بێس بوو، بەڵام بێس ھاوسەرگیریی لەگەڵ ھودینی کرد، و جێگەی داشی گرتەوە لە نمایشەکانیاندا، و بە «ھودینییەکان» ناسران. بۆ تەواوی پیشەی نمایشی ھودینی، بێس وەک یاریدەدەری دەردەکەوت.
ھودینی لە ١٨٩٩دا ناوبانگێکی زۆری پەیدا کرد کاتێک بەڕێوەبەر ماڕتن بێکی بینی لە سەینت پۆڵ، مینەسۆتا. بێک بە نمایشی کەلەپچەی ھودینی سەرسام بووبوو، بۆیە پێشنیاری ئەوەی کرد کە سەرنج بخاتە سەر نمایشی ھەڵاتنەکانی و لە گۆڕەپانی ڤودڤیلی ئۆرفیەم جێی بۆ دابین کرد. دوای تێپەڕبوونی چەند مانگێک، لە گەورەترین ھۆڵەکانی ڤودڤیلدا نمایشی دەکرد. لە ١٩٠٠دا، بێک زنجیرە نمایشێکی بۆ ھودینی ڕێکخست لە ئەورووپا. دوای چەند ڕۆژێک بە چاوپێکەوتنی سەرنەکوتوو، بریکاری بەڕیتانیی ھودینی ھاری دەی یارمەتیی دا تاکوو چاوپێکەوتنێک لەگەڵ سی. دەنداس سلەیتەر ببەستێت، بەڕێوەبەری ئەو کاتەی شانۆی ئاڵھامبرا. ھودینی بە ویلیام مێلڤیڵ شاد بوو و ڕوونکردنەوەیەکی لەسەر ھەڵاتن لە کەلەپچەی دا لە سکۆتلەند یارد. ھودینی ئەوەندە سەرکەوتوو بوو لە ھەڵخەڵەتاندنی پۆلیسەکاندا کە توانی بۆ شەش مانگ جێی خۆی بکاتەوە لە شانۆی ئالھامبرادا. نمایشەکانی سەرکەوتنێکی گەورەیان ھەبوو و مووچەکەشی زیادی کرد بۆ ٣٠٠ دۆلار لە ھەفتەیەکدا.
لە کۆلن، ھودینی شکاتی لە ئەفسەرێکی پۆلیس کرد بە ناوی وێرنەر گراف، کە وتبووی ھودینی بە بەرتیلدان خۆی ڕزگار دەکات لە زیندانەکان. ھودینی دۆسیەکەی بردەوە بە کردنەوەی قاسەی دادوەرەکە (دواتر وتی کە دادوەرەکە بیری چووە قفڵی بکات). بەم سەرمایەدارییە نوێیەیەوە، ھودینی جلێکی کڕی کە وترابوو بۆ شاژن ڤیکتۆریا دروستکراوە. دواتر پێشوازییەکی گەورەی ڕێکخست کە تێیدا دایکی پیشانی خزمەکانی دا و جلەکانی پۆشیبوو. ھودینی وتوویەتی کە ئەو ڕۆژە خۆشترین ڕۆژی ژیانی بووە. لە ١٩٠٤دا، ھودینی گەڕایەوە بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و خانوویەکی کڕی بە ٢٥،٠٠٠ دۆلار ، خانوویەک کە بە بەردی قاوەیی دروستکرابوو لە ٢٧٨ دەبلیو. شەقامی ١١٣یەم لە ھارلێم، نیویۆرک سیتی.
لە ماوەی زنجیرە نمایشێکیدا لە ئەورووپا لە ١٩٠٢دا، ھودینی سەردانی بلوای کرد بە مەبەستی بینینی ئێمیل ھودین، کوڕی ژان یووجین ڕۆبێرت ھودین، بۆ چاوپێکەوتنێک و ڕەزامەندی وەرگرتن بۆ سەردانکردنی گۆڕی ژان یووجین. ھودینی ڕێگەی پێنەدرا کە سەردانی گۆڕەکەی بکات، بەڵام سەرەڕای ئەوە سەردانی کرد. ھودینی پێی وابوو کە نادادپەروەرانە مامەڵەی لەگەڵ کراوە و دواتر باسی یەکتر بینینەکەی کرد بە شێوەیەکی نەرێنیانە لە گۆڤارەکەیدا، وتی کە «زۆر بێئەدەبانە مامەڵەم لەگەڵ کرا لەلایەن مادام دەبلیوو. ئێمیل ڕۆبێرت ھودینەوە». لە ١٩٠٦دا، پەیامێکی نارد بۆ گۆڤاری فەڕەنسیی L'Illusionniste و وتی: «بە دڵنیایییەوە چێژ لە وتارەکەم دەبینن کە لەسەر ڕۆبێرت ھودین نووسیومە لە گۆڤارەکەمدا. بەڵێ، ھاوڕێی ئازیزم، دەتوانم لە کۆتاییدا کەسە زۆر خۆشەویستەکەت تێک بشکێنم، کە کە لەمێژە خراوەتە سەر پایەیەک کە شایەنی نەبووە.»
وێنۆک|250px|right|ھاری ھودینی پێش بازھەڵدان لە [[پردی ھارڤاردەوە لە بۆستن لە ١٩٠٨]] لە ١٩٠٧ەوە ھەتاوەکوو ١٩١٠یەکان، ھودینی بە سەرکەوتنێکی زۆرەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا نمایشی دەکرد. خۆی لە زیندان، کەلەپچە، زنجیر، پەت، و چاکەتی بەستەرەوە ڕزگار دەکرد، کە زۆرینەی کات بە پەتێکەوە ھەڵواسرابوو لەبەرچاوی بینەرانی سەر شەقامدا. لەبەر لاساییکەرەوەکانی، ھودینی لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٠٨دا وازی لە «نمایشی کەلەپچە»کەی ھێنا، و دەستی کرد بە ھەڵاتن لە قتووی شیری پڕ لە ئاوی داخراو. ئەگەری شکستھێنان و مەرگ بینەرانی دەورووژاند. ھودینی نمایشی ھەڵاتنەکەشی فراوانتر کرد، و تێیدا ڕێی بە خەڵک دەدا کە ئامێری سەیروسەمەرەی بۆ جێ بھێڵن تاکوو بیبەستێتەوە. ئەم ئامێرانە بریتی بوون لە سندووقی بزماراوی (کە ھەندێک جار دەخرایە ژێر ئاوەوە)، کوڵێنەری کەپسکراو، چەرچەفی تەڕ، جانتای پۆستە، و تەنانەت گەدەی نەھەنگێک کە کەوتبووە سەر کەناری بۆستن. بیرەسازەکانی سکرانتن، پێنسڵڤەینیا، و شارەکانی تر بەگژ ھودینیدا چوونەوە تاکوو لە بەرمیلێکی پڕ لە بیرە ھەڵبێت.
زۆرینەی ئەم نمایشانە لەگەڵ بازرگانی ناوخۆیی ڕێکخرابوون کە یەکێکە لە سەرەتاترین بەکارھێنانەکانی بازاڕدۆزیی ھاوبەش. لەجیاتیی بانگەشەکردن بۆ ئەو بیرۆکەیەی کە لەلایەن ڕۆحیانەتەوە یارمەتیی دەدرێت، وەک برایانی دەیڤنپۆرت و زۆری تر دەیانکرد، بانگەشەکانی ھودینی پیشانی دەدا کە لەڕێی ڕاگوێزیی سەرووسروشتییەوە ھەڵاتنەکانی ئەنجام دەدات، ھەرچۆنێک بێت ھودینی ھەرگیز دانی بەوەدا نەناوە کە ھێزی سەرووسروشتیی ھەبووبێت.
دوای بەدواداچوونێکی زۆر، ھودینی کۆمەڵە وتارێکی نووسی لەسەر مێژووی جاووگەری، کە پەرەی پێ درا و بوویە دەرخستنی ڕۆبێرت ھودین کە لە ١٩٠٨ بڵاوبوویەوە. لەم کتێبەدا ھێرشی کردە سەر کەسە زۆر خۆشەویستەکەی پێشووی، ڕۆبێرت ھودین، و بە درۆزن و قۆڵبڕ ناوی برد لەبەر ئەوەی کە وتبووی کە ئەو ماشێنی خۆکار و کاریگەرییەکانی وەک خۆڕاگرتنی ئاسمانیی داھێناوە، کە چەندەھا ساڵ لەوەپێش بوونیان ھەبووە. زۆرینەی تاوانبارکردنەکانی لە کتێبەکەدا باسکرابوون ڕەتکرانەوە لەلایەن جادووگەران و توێژەرەوان کە لایەنگری ڕۆبێرت ھودین بوون. جادووگەر جان ھوگارد دواتر کتێبێکی نووسی کە کتێبەکەی ھودینیی بەدرۆخستەوە.
وێنۆک|upright|پۆستەرێک کە بانگەشە بۆ ھەڵاتنی ھودینی لە «سەبەتەیەکی گەشتی زۆر پتەو و گەورە» دەکات ھودینی لە سێرکەس بوش لە بەرلین لە ئەڵمانیا لە ٢١ی ئەیلوولی ١٩١٢دا، خانەی ئەشکەنجەدانی ئاویی چینیی ناساند. بە سەرەوژێری لە ژوورۆچکەیەکی شووشە و ئاسنین بەسترابووەوە کە پڕ بوو لە ئاو، و توانی بۆ زیاتر لە سێ خولەک ھەناسەی خۆی بگرێت لەژێر ئاودا. ھودینی بەردەوام بوو لە ئەنجامدانی ئەم نمایشە بۆ تەواوی ژیانی.
لە ماوەی پیشەکەیدا، ھودینی ھەندێک لە فێڵەکانی ڕوونکردبووەوە لە کتێبەکانیدا کە بۆ کۆڕی جادووگەران نووسیبووی. لە نھێنییەکانی کەلەپچە (١٩٠٩)دا، دەریخست کە چەند قفڵ و کەلەپچە دەکرێنەوە بە ھێزی تەواو، ئەوانی تریش بە قەیتانی پێڵاو. کاتەکانی تر، قفڵشکێن و کلیلی شاراوەی لەگەڵ خۆی ھەڵدەگرت. کاتێک بە پەت و چاکەتی بەسترەوەوە دەبەسترایەوە، بۆشاییی جووڵاندنی بە گەورەکردنی شان و سنگی بەدەست دەھێنا، بە دوورخستنەوەی قۆڵی لە لەشی.
بۆ زۆرینەی ژیانی پیشەیی، ھودینی نمایشەکانی زۆر گەورە بوون لە ڤودڤیل. بۆ چەندان ساڵ، خاوەنی زۆرترین مووچە بوو لە ڤودڤیلی ئەمریکیدا. یەکێک لە ناسراوترین جادووە ناھەڵاتنەکانی ھودینی لە نیویۆرک ھیپۆدرۆم نمایش کرا، و لە نمایشەکەدا فیلێکی تەواو پێگەیشتووی ونکرد. ئەم فێڵەی لە جادووگەر چاڕڵس مۆریت کڕیبووەوە. لە ١٩٢٣دا، ھودینی بوویە سەرپرشتیاری مارتینکا، کۆنترین کۆمپانیای جادووی ئەمریکا. کۆمپانیاکە لە ئێستاشدا ھەر بەردەوامن.
ھەروەھا وەک سەرپەرشتیاری کۆمەڵەی جادووگەرە ئەمریکییەکانیش ڕۆڵی ھەبووە لە ١٩١٧ەوە تاکوو مردنی لە ١٩٢٦. کۆمەڵەکە لە ژووری پشتەوەی فرۆشگەی جادووی ماترینکاوە دروست بوون لە نیویۆرک، و پەرەی سەند لەژێر سەرپەرشتیی ھاری ھودینی لەنێوان ١٩١٧ بۆ ١٩٢٦. ھودینی باشترین خەیاڵی جادووگەری بوو. ئەنجامی دروستکردنی تۆڕێکی نێودەوڵەتیی گەورە و یەکگرتوو بوو لە جادووگەری پیشەگەر و تازەکار. بچوویایە بۆ ھەر شوێنێک، ناونیشانێکی دوورودرێژی فەرمیی دەدایە یانەی جادووگەرییە ناوخۆیییەکان، لێدوانی دەدا، و ئەندامەکانی بانگێشت دەکرد لەسەر گیرفانی خۆی. وتوویەتی کە «یانەی جادووگەرییەکان بچووکن: بێھێزن ... بەڵام ئەگەر یەک بکەوین کۆمەڵەکە بەھێزتر دەبێت، و ئەوە دەگەیەنێت کە یانە بچووکەکان بەھێز و بەبایەخ دەبن. ئەندامان بەخێرھاتنیان لێ دەکرێت لە ھەر کوێیەک بن و، بە پێچەوانەوە، پشتیوانی ھێڵێکی شار بۆ شار بۆ دۆزینەوەی دەرخەرەکان و ناپەسەندەکان».
وێنۆک|upright|ھودینی بە کەلەپچەوە، ١٩١٨ بۆ زۆرینەی ١٩١٦، کاتێک لە زنجیرە نمایشێکدا بوو لە ڤودڤیل، ھودینی لەسەر گیرفانی خۆی یانە جادووگەرییە ناوخۆیییەکانی کۆدەکردەوە تاکوو بەشداری لە کۆمەڵەی جادووگەرانی ئەمریکا بکەن وەک ھەوڵێک بۆ بووژاندنەوەی ئەو ڕێکخراوانەی کە پێی بێھێز بوو. گرووپی لە بەفەڵۆ، دیترۆیت، پیتسبێرگ، و کانسەس سیتی ڕازی کرد تاکوو بەشداری بکەن. لە لەندەنیش بە ھەمان شێوە، جادووگەری ڕازی کرد تاکوو بەشدار بن. یانەی بەفەڵۆ وەک لقی یەکەم (کە دواتر بوویە ئەنجومەن)ی کۆمەڵەکە بەشدار بوون. ئەنجومەنی ژمارەی ٣ی شیکاگۆ، وەک ناوەکە دەری دەخات، سێیەم یانەی ناوچەیی بوو کە لەلایەن کۆمەڵەی جادووگەرانی ئەمریکییەوە دابمەزرێت، و ئێستا ژمارەی ئەنجومەنەکانی لە سەدەکاندایە. لە ١٩١٧دا، ھودینی دەستوورنامەی ئەنجومەنی ژمارە سێی واژوو کرد و ھێناییە بوون، و ئەو دەستوورنامەیە و ئەم یانەیە بەردەوامن لە بەردەستختنی پەیوەندی بۆ جادووگەرانی شیکاگۆ. ھودینی لە یانەی ھاوشێوەوە لە دیترۆیت، پیتسبێرگ، کانسەس سیتی، سینسیناتی و شوێنی ترەوە بەڵێننامەی پێ گەیشت. ئەمە گەورەترین جووڵانەوە بوو لە مێژووی جادووگەریدا. لەو شوێنانەی کە ھیچ یانەیەک بوونی نەبوو، ھودینی جادووگەری کۆکردەوە، بە یەکی ناساندن، و لە کۆمەڵەکدا جێی کردنەوە.
لە کۆتاییی ١٩١٦دا، یانەی جادووگەری لە سان فرانسیسکۆ کە ھودینی سەردانی نەکردبوون پێشنیاری ئەوەیان دەکرد کە ببنە ئەنجومەن. ھودینی دەوڵەمندترین ڕێکخراوی جادووگەرانی دروست کرد کە توانیویەتی بۆ ماوەیەکی زۆر بمێنێتەوە. لە ئێستادا زیاتر لە ٦،٠٠٠ ئەندام و ٣٠٠ ئەنجومەنی ھەیە لە سەرتاسەری جیھاندا. لە تەممووزی ١٩٢٦دا، ھودینی بۆ نۆیەم جار وەک سەرپەرشتیار ھەڵبژێردرا و وەک ساڵانی پێشوو براوە بوو. ھەموو سەرۆەرشتیارەکانی تر تەنیا بۆ یەک ساڵ لەو پلەیەدا ماونەتەوە. ھودینی سەرپەرشتیاری یانەی جادووگەرانی لەندەنیش بوو.
لە کۆتا ساڵەکانی ژیانیدا (١٩٢٥/٢٦)، ھودینی نمایشێکی پڕاوپڕی تایبەت بە خۆی دەستپێکرد، کە ناوی نا «سێ نمایش لە یەکدا: جادوو، ھەڵاتن، و دەرخستنی ڕێگا قۆڵبڕەکان».
ھەڵاتنە دیارەکانی
وێنۆک|right|upright|«ھاندکەف» ھاری ھودینی، c. ١٩٠٥
پێشبڕکێی دەیڵی میرەر
لە ١٩٠٤دا، ڕۆژنامەی لەندەنیی دەیڵی میرەر پێشبڕکێیەکیان بۆ ھودینی ئامادە کرد تاکوو لە چەند کەلەپچەیەکی تایبەت خۆی ڕزگار بکات کە دەوترا نەتانیەڵ ھاڕت، کلیلسازێک لە بێرمینگام، پێنج ساڵی پێچووە بۆ دروستکردنیان. ھودینی ڕازی بوو لە ١٧ی ئازاردا لە نمایشێکی دوانیوەڕۆییی لە ھۆڵی ھیپۆدرۆم لە لەندەن. دەوترا کە ٤٠٠٠ کەس و زیاتر لە ١٠٠ ڕۆژنامەوان ئامادە بوون بۆ نمایشەکە. نمایشەکە بۆ ماوەی زیاتر لە کاتژمێرێک بەردەوام بوو، و تێیدا ھودینی چەند جارێک لە «خانووی تارمایی»یەکەیەوە ھاتە دەرەوە (پەردەیەک کە بەکار دەھات بۆ شاردنەوەی شێوازی ھەڵاتنەکەی). لە کاتێکدا داوای کرد کە کەلەپچەکانی لێ بکەنەوە تاکوو بتوانێت چاکەتەکەی دابنێت. نوێنەری دەیڵی میرەر، فڕانک پاڕکەر، ڕەتی کردەوە و وتی کە سوودی لێ دەبینێت ئەگەر ببینێت کە چۆن کەلەپچەکان دەکرێنەوە. ھودینی کتوپڕ چەقۆیەکی گیرفانیی دەرھێنا و، کە بە دانی گرتبووی، بەکاری ھێنا تاکوو چاکەتەکی بدڕێنێت. دوای نزیکەی ٥٦ خولەک، ژنەکەی ھودینی ھاتە سەر ستەیج و ماچێکی کرد. زۆر کەس پێیان وابوو کە ژنەکەی کلیلی کەلەپچەکانی لە دەمیدا شاردبووەوە و لەڕێی ماچکردنی ھودینییەوە پێی دابوو. ھەرچۆنێک بێت، وتراوە کە بێس ھەرگیز نەچووەتە سەر ستەیج، ئەم بیردۆزەش ڕێی تێناچێت چونکە کلیلەکە شەش ئینچ بووە. ھودینی دواتر چووە پشت پەردەکەوە. دوای کاتژمێرێک و دە خولەک، ھودینی بە ئازادی ھاتەوە دەرەوە. بینەران ھودینیان خستە سەر شانیان و خۆشحاڵیی خۆیان دەربڕی، دواتر ھودینی لە خۆشیدا دەستی کرد بە گریان. لەو کاتەدا، ھودینی وتی کە ئەم ھەڵاتنەی قورستین ھەڵاتنی ژیانی بووە. refname دوای مردنی ھودینی، ھاوڕێکەی، ماڕتن بێک، لە کتێبی چیرۆکە سەرسووڕھێنەرەکانی پیاوە نھێنییەکانی ویڵ گۆڵدستندا ناوی ھێندرابوو، کە دانی بەوەدا نابوو کە ھودینی ئەو ڕۆژە لە بارودۆخێکی دژواردا بووە و داوای یارمەتیی کردووە لە ژنەکەی. گۆڵدستن بەردەوام بووە و وتوویەتی کە بێس پاڕاوەتەوە لە نوێنەری دەیڵی میرەر تا کلیلەکەی بداتێ، دواتر داویەتی بە ھودینی لەڕێی پەرداخێک ئاوەوە. لە کتێبەکەدا وتراوە کە کلیلەکە شەش ئینچ بووە و لە پەرداخێک ئاودا جێی نەبووەتەوە. گۆڵدستن لەلای خۆیەوە ھیچ بەڵگەیەکی نەبەخشیوە، و چەندەھا ژیاننامەنووسی ھاوچەرخ بەڵگەیان دۆزیوەتەوە (بە تایبەتی لە شێوەی داڕشتنە تایبەتەکەی کەلەپچەکاندا) کە لەوانەیە ھودینی خۆی پێشبڕکێی دەیڵی میرەری ڕێک خستبێت و تێکۆشانە زۆرەکەی بۆ ڕزگاربوونی تەنیا نواندن بووبێت.
ئەم ھەڵاتنە بە قووڵی باس کراوە لە نھێنییەکان لە مۆزەخانە لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ شارەزای ھودینی، جادووگەر و ھەڵاتنزان دۆرۆتی دیتریچی مۆزەخانەی ھودینی لە سکرانتن.
دروستکراوەیەکی تەواوی کەلەپچەکانی دەیڵی میرەر و دروستکراوەیەکی کلیلە شێوە براماھەکەی لە مۆزەخانەی ھودینی لە سکرانتن، پێنسڵڤەینیا بەردەستن. ئەم کۆمەڵە قفڵانە دەوترێت کە تەنیا شەش دانەیان ھەیە لە جیھاندا، و ھەندێکیشیان پیشان نادرێن.
ھەڵاتن لە قتووی شیر
thumb|ھاری ھودینی لە ئەنجامدانی نمایشی ھەڵاتن لە قتووی شیردا، c. ١٩٠٨ لە ١٩٠٨دا، ھودینی نمایشێکی ڕەسەنی خۆی ناساند، ھەڵاتنی لە قتووی شیر. لەم نمایشەدا، ھودینی بە کەلەپچە دەبەسترایەوە و دەخرایە نێو قتوویەکی شیری زۆر گەورەوە کە پڕ کرابوو لە شیر و لە پشت پەردەیەکەوە ھەڵاتنەکەی ئەنجام دەدا. تاکوو کاریگەریی زیاتر بێت، ھودینی داوای لە بینەرانیش دەکرد کە ھەناسەی خۆیان بگرن لەگەڵی لەکاتێکدا لە نێو قتووەکەدا بوو. نمایشەکە بە پۆستەری ھەستبزوێن بانگەشەی بۆ دەکرا کە دەیوت «شکستھێنان واتە مردنێک بە نقوومبوون»، و ھەڵاتنەکە سەرکەوتنێکی گەورەی ھەبوو. ھودینی دوای ماوەیەک نمایشەکەی گۆڕی تاکوو قتووەکە لەنێو سندووقێکی تەختەدا قفڵ بکرێت، و لەنێو قتووەکەدا بە زنجیر یان بە قفڵ دەبەسترایەوە. ھودینی ئەم نمایشەی تەنیا بۆ ماوەی چوار ساڵ ئەنجام دا وەک بەشێکی ئاسایی لە نمایشەکانیدا، بەڵام یەکێکە لەو نمایشانەی کە زۆر پێی ناسراوە. براکەی ھودینی، تیۆدۆر ھاردین، بەردەوامبوو لە ئەنجامدانی نمایشی قتووی شیر و جۆرە تەختەیییەکەشی لە ١٩٤٠ەکاندا.
مۆزەخانەی ئەمریکیی جادوو قتووی شیر و سندووقەکەی ھێشتووەتەوە کە لەلایەن ھودینییەوە بەکار دەھاتن.
دوای ئەوەی زۆرێک لە جادووگەران نمایشی ھاوشێوەی تایبەت بە خۆیان دروست کرد، ھودینی وتی کە نمایشەکە لەلاین مافی لەبەرگرتنەوەوە پارێزراوە و کە ١٩٠٦دا، شکاتی لە جۆن کلێمپێرت کرد، یەکێک لە لاساییکەرەوە وازنەھێنەرەکان. کێشەکە لە دەرەوەی دادگا چارەسەر کرا و جۆن کلێمپێرت ڕازی بوو کە پۆزشتنامەیەک بڵاو بکاتەوە.
خانەی ئەشکەنجەی ئاویی چینی
thumb|right|upright|ھودینی لە ئەنجامدانی نمایشی خانەی ئەشکەنجەی ئاویی چینی
لە دەوروبەری ١٩١٢دا، زۆریی ژمارەی لاساییکەرەوەکان وای لە ھودینی کرد کە نمایشی قتووی شیرەکەی بگۆڕێت بۆ خانەی ئەشکەنجەی ئاویی چینی. لەم نمایشەدا، قاچەکانی ھودینی بە داربەست دەبەسترانەوە، و بە سەرەوژێری نزم دەکرایەوە نێو تانکییەکی شووشەییی پڕ لە ئاو. خانەکەی کە لە داری ماھوون و ئاسن دروستکرابوو پێشێکی شووشەییی ھەبوو، لەڕێیەوە بینەران دەیانتوانی بە جوانی ھودینی ببینن. داربەستەکە لە سەر خانەکەدا قفڵ دەکرا، و پەردەیەکیش ھەڵاتنەکەی دادەپۆشی. لە سەرەتاترین وەشانەکانی ئەم نمایشەدا، قەفەزێکی ئاسنین دەخرایە نێو خانەکەوە و ھودینیش لەنێو قەفەزەکدا دەبەسترایەوە. لە کاتێکدا کە ھەڵاتنەکەی قورستر کردبوو - قەفەزەکە ڕێگری لە جووڵەکردن دەکرد - قەفەزەکە وەک پارێزگارییەک وابوو لە حاڵەتی شکانی شووشەکەدا.
خانە ڕەسەنەکە لە ئینگلتەرا دروستکرا، و لەوێ ھودینی بۆ یەکەم جار ھەڵاتنەکەی ئەنجام دا بۆ ئامادەبووانێک کە لە یەک کەس پێکھاتبوو وەک بەشێک لە شانۆیەکی یەک نمایشیدا بە ناوی «ھودینیی سەرەوژێر». ئەم نمایشە بۆ بەدەستھێنانی مافی لەبەرگرتنەوە ئەنجام درا، تاکوو ھودینی بتوانێت شکات لە لاساییکەرەوەکانی بکات - کە کردی. نمایشەکە بە سەرناوی «خانەی ئەشکەنجەی ئاویی چینی» یان «خانەی ئەشکەنجەی ئاوی» بانگەشەی بۆ دەکرا، بەڵام ھودینی ھەمیشە بە «سەرەوژێر» یان «یوو ئێس دی» (کورتکراوەی Upside down) ئاماژەی پێ دەکرد. یەکەم نمایشی گشتی لە سێرکەس بوش بوو لە بەرلین، لە ٢١ی ئەیلوولی ١٩١٢. ھودینی تا کۆتاییی ژیانی بەردەوام بوو لەم نمایشە.
ھەڵاتنی چاکەتی بەستەرەوە
یەکێک لە نمایشە بەناوبانگەکانی ھودینی بریتی بوو لە بەستنەوەی بە چاکەتێکی بەستەرەوە و بەستنەوەی قولەپێی لە بینایەکی بەرزەوە یان بەرزکەرەوەیەکەوە. ھودینی دواتر ھەڵاتنەکەی ئەنجام دەدا لەبەرچاوی بینەرەکانی کە کۆبووبوونەوە. لە زۆر حاڵەتدا، ھودینی دەیان و ھەزاران بینەری کۆدەکردەوە کە ھاتوچۆی شارەکەی ڕادەوەستاند. ھودینی ھەندێک جار سەرنجی دەزگا ھەواڵگرییەکانی ڕادەکێشا بە ئەنجامدانی نمایشەکە لە بیناکانی دەزگا ناوخۆیییەکانەوە. لە نیویۆرک سیتی، ھودینی نمایشەکەی لە بەرزکەرەوەیەکەوە ئەنجامدا کە بەکار دەھێندرا بۆ دروستکردنی مێترۆی نیویۆرک سیتی. دوای جووڵاندنی لەشی لە ھەوادا، لە چاکەتەکە خۆی ڕزگار کرد. لە ساتی بەرزکردنەوەی لەلایەن بەرزکەرەوەکەوە بۆ ساتی داکەندنی چاکەتەکە بە تەواوی، دوو خولەک و سی و حەوت چرکەی پێچوو. تۆماری فیلمیی ئەم نمایشە لە کتێبخانەی کۆنگرە بەردەستە. تۆماری ھەڵاتنەکانی لە مۆزەخانەی ھودینیش نمایش دەکرێن لە سکرانتن، پێنسڵڤەینیا.
دوای کێشانی بە بینایەکدا بەھۆی ڕەشەباوە لە کاتی یەکێک لە نمایشەکانیدا، وایەرێکی سەلامەتی بە قولەپێی ھودینییەوە دیار بوو، وایەرەکە بۆ ئەوە بوو کە لە بیناکەوە ڕابکێشرێت ئەگەر پێویست بوو. بیرۆکەی ھەڵاتنە سەرەوژێرەکە لەلایەن کوڕێکی لاوەوە بە ناوی ڕاندۆڵف ئۆزبۆرن دەگڵەسەوە (٣١ی ئازاری ١٨٩٥ - ٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦) درابوویە ھودینی، کاتێک لە نمایشێک لە ھۆڵێ شانۆیی شێفیڵد یەکتریان بینی.
ھەڵاتنی سندووقی سەر ئاو
thumb|left|ھودینی لە خۆئامادەکردنی بۆ نمایشی ھەڵاتن لە سندووق c. ١٩١٢ یەکێک لە نمایشە بەناوبانگەکانی تری ھودینی بریتی بوو لە ھەڵاتن لە سندووقێک کە بە بزمار کەپس کرابوو و بە پەتیش بەسترابووەوە و خرابووە نێو ئاوەوە. ھودینی یەکەم جار لە ئیست ڕیڤەری نیویۆرک ئەم نمایشەی ئەنجام دا لە ٧ی تەممووزی ١٩١٢. پۆلیس ڕێیان پێ نەدا کە یەکێک لە لەنگەرگاکانی ئەوان بەکار بھێنێت، بۆیە بەلەمێکی ڕاکێشانی بە کرێ گرت و ڕۆژنامەوانانی بانگێشت کرد کە لەگەڵی بن لەسەر بەلەمەکە. ھودینی بە کەلەپچە و قاچبەست بەسترایەوە، دواتر خرایە نێو سندووقێکەوە و سندووقەکە بە بزمار کەپس کرا، دواتر بە ٩٠ کیلۆ قورقوشم بەسترایەوە. سندووقەکە دواتر خرایە نێو ئاوەوە. ھودینی توانی لە ماوەی ٥٧ چرکەدا ھەڵبێت. سندووقە ڕاکێشرایە سەر وشکانی و وەک خۆی مابووەوە، و کەلەپچەکانیشی تێدا مابوو.
ھودینی چەند جارێک ئەم نمایشەی ئەنجام داوە، و تەنانەت دوو جاریش لەسەر ستەیج، یەکەم جار لە ھامەرستینز ڕوف گاردن کە تانکێکی ٢١،٠٠٠ لیتریی تایبەت دروست کرابوو، و دواتر لە ھیپۆدرۆمی نیویۆرک.
وێنۆک|right|کۆتا پۆستەر کە بانگەشە بۆ نمایشی زیندەبەچاڵکردنی ھودینی دەکات
نمایشی زیندەبەچاڵکردن
ھودینی بە لایەنی کەمەوە بە سێ شێواز نمایشی زیندەبەچاڵکردنی ئەنجام داوە لە ژیانیدا. یەکەم دانەیان لە نزیک سانتا ئانا، کالیفۆرنیا بوو لە ١٩١٥، کە خەریک بوو بەھۆیەوە بمرێت. ھودینی زیندەبەچاڵ کرا، بەبێ تابووت، لە چاڵێکی دوو مەتریدا. ھودینی ھیلاک بوو و شڵەژا لەکاتی ھەوڵدان بۆ خۆڕزگارکردنی و داوای یارمەتیی کرد. کاتێک دەستی گەیشتە دەرەوەی چاڵەکە، بوورایەوە و لەلایەن یارمەتیدەرەکانییەوە دەرھێندرا لە چاڵەکە. ھودینی لە یادنامەکەیدا لەسەر ئەم نمایشەی نووسیویەتی کە «زۆر مەترسیدار بووە» و کە «کێشی زەوی کوشندەیە».
دووەم شێوازی ئەم نمایشەی ھودینی تاقیکارییەکی خۆڕاگرتن بوو کە دروستکرابوو تاکوو نمایشکاری میسڕی ڕەحمان بێی بە درۆ بخاتەوە، کە دەیوت کە ھێزی سەرووسروشتی بەکار دەھێنێت تاکوو لە تابووتێکی کەپسکراودا بمێنێتەوە بۆ ماوەی کاتژمێرێک. ھودینی توانی تۆمارەکەی ڕەحمان بشکێنێت لە ٥ی ئابی ١٩٢٦دا، بە مانەوەی لە تابووتێکی کەپسکراودا کە لە مەلەوانگەی ھۆتێلی شێڵتنی نیویۆرکدا نوقم کرابوو بۆ ماوەی کاتژمێر و نیوێک. ھودینی وتی کە ھیچ فێڵ و ھێزی سەرووسروشتیی بەکار نەھێناوە بۆ ئەنجامدانی ئەم کارە، و تەنیا ھەناسەی خۆی کۆنتڕۆڵ کردووە. ھودینی ئەم نمایشەی لە وای ئێم سی ئەی لە وۆرکێستەر، ماسەچوسێتس دووبارە کردەوە لە ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٢٦، ئەم جارەیان بۆ کاتژمێرێک و یانزە خولەک مایەوە.
کۆتا شێوازی ئەم نمایشە نمایشێکی دوورودرێژی سەر ستەیج بوو کە لە نمایشە پڕاوپڕەکەی ئێوارەیدا بوو. ھودینی ھەڵدەھات دوای بەستنەوەی بە چاکەتێکی بەستەرەوە، بەندیکردنی لە تابووتێکدا، و دواتر ناشتنی لە تانکێکی گەورەی پڕ لە لم. لە کاتێکدا پۆستەر کە بانگەشە بۆ نمایشەکە دەکەن بوونیان ھەیە (کە باسی بەرەنگاربوونەوەکەی دژی ڕەحمان بێی تێدایە بە وتنی «دەروێشە میسڕییەکان بە درۆ خرانەوە!»)، نەزانراوە کە ھودینی ئەم نمایشەی ئەنجام دابێت. نمایشەکە واداندرابوو کە گەورەترین نمایشی وەرزی ١٩٢٧ی بێت، بەڵام ھودینی لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٦دا کۆچی دواییی کرد. تابووتە بڕۆنزەکەی بۆ نمایشەکە دروستکرابوو بەکار ھێندرا بۆ گواستنەوەی لاشەی ھودینی لە دیترۆیتەوە بۆ نیویۆرک دوای مردنی لە ھاڵۆویندا.
ڕۆڵبینین لە فیلمدا
thumb|فیلمی بێدەنگی نھێنییە مەزنەکە (١٩١٩). ماوەی فیلم: ٠٩:٣٩. ئەڵقەی زنجیرەیەکی پانزە ئەڵقەیی کە تێیدا جادووگەر و ھەڵاتنزان ھودینی ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت لە ١٩٠٦دا، ھودینی دەستی کرد بە پەخشکردنی فیلمی ھەڵاتنەکانی وەک بەشێک لە نمایشەکانی لە ڤودڤیل. لە بۆستن، کورتە فیلمێکی پەخش کرد بە ناوی ھودینی ھاکنشمیت دەبەزێنێت. جۆرج ھاکنشمیت زۆرانبازێکی بەناوبانگی ئەو سەردەمە بوو، بەڵام شێوەی ڕووبەڕووبوونەوەکەیان نەزانراوە چونکە فیلمەکە ونبووە. لە ١٩٠٩دا، ھودینی فیلمێکی دروست کرد لە پاریس بۆ سینەما لوکس بە ناوی قارەمانێتییە سەرسووڕھێنەرەکانی ھودینیی بەناوبانگ لە پاریس. فیلمەکە چیرۆکێکی بێسەروبەرەی ھەبوو بۆ دەرخستنی ھەندێک لە ھەڵاتنە بەناوبانگەکانی ھودینی، لەوانە ھەڵاتنی چاکەتی بەستەرەوە و کەلەپچەکردن لەژێر ئاودا. لە ھەمان ساڵدا، ھودینی پێشنیاری ڕۆڵگێڕانی کاپتن نیمۆی بۆ کرا لە وەشانێکی بێدەنگی ٢٠،٠٠٠ کۆمەڵە لەژێر دەریادا، بەڵام پڕۆژەکە نەگەیشتە قۆناغی بەرھەمھێنان.
زۆربەی کات بە ھەڵە وتراوە کە ھودینی وەک ڕاوێژکاری کاریگەریی تایبەت کاری کردووە لە زنجیرەی ھەژێنەری وارتن/ئینتەرناشناڵی نھێنییەکانی میرا، کە لە ئیتاکا و نیویۆرک وێنەی گیراوە، چونکە ھاری گرۆسمەنیش، دەرھێنەری نھێنییە مەزنەکە، وێنەگرتنی زنجیرەیەکی لە ئیتاکا ئەنجام داوە لە نزیک ھەمان کاتدا. ڕاوێژکارەکانی پێکھاتبوون لە ھێروارد کارینگتن و ئالیستەر کرۆوڵی.
ئەبوو عوبەیدە کوڕی جەڕاح
ناوی ئەبو عوبەیدە عامری کوڕی جەڕاحی کوڕی هیلالی كوڕی ئوهەیبی کوڕی مونەبەهی کوڕی حارسی کوڕی فیهری کوڕی مالیکی کوڕی نەضر، لەگەڵ عوسمانی کوڕی مەزعوندا باوەڕی هێنا و کۆچی کرد بۆ حەبەشە لە کۆچی دووەم، بەشداری بەدر و هەموو ڕوداوەکانی تری کردووە، خۆڕاگر بوو لە ڕۆژی ئوحود لەگەڵ پێغەمبەر دا، ئەو دوو ئەڵقەیەی کە چووبوونە ڕوومەت ی پێغەمبەر بە ددان دەریهێنان، ددانە بڕەرەکانی کەوتنە خوارەوە.
ژیانی سەرەتایی
ئەبوو عوبەیدە سەر بە خێڵی (حاریس کوڕی فەهیر) بووە لە هۆزی قوڕەیش. خێڵەکە لە خوارەوەی مەککە نیشتەجێ بوون، شارۆچکەیەک لە حیجاز (ڕۆژئاوای عەرەبستان) و ماڵی قوڕەیشەکان بوو. لە سەردەمی پێش ئیسلامدا (پێش ساڵانی ٦٢٠)، بەلحاریەکان هاوپەیمانی عەبدولمەنناف کوڕی قوسەی (خێڵی باوباپیرانی پێغەمبەری ئیسلامی محەممەد) بوون لە کوتلەی موتەیەبون، لە دژی خێڵەکانی تری قوڕەیشی کە بەنو عەبدولدار سەرۆکایەتی دەکرد. عەبدوڵڵا باوکی ئەبوو عوبەیدە لە سەردارەکانی قوڕەیشەکان بوو لە جەنگی فیجاڕ دژی کۆچەری هەوازین لە کۆتایی سەدەی شەشەمدا. هەروەها دایکیشی قوڕەیشی بوو.
ھاری ھودینی
ڕۆڵبینین لە فیلمدا
لە ١٩١٨دا، ھودینی ڕێکەوتننامەیەکی لەگەڵ بی. ئەی. ڕۆڵفدا واژوو کرد تاکوو لە زنجیرەیەکی ١٥ بەشیدا ڕۆڵ بگێڕێت بە ناوی نھێنییە مەزنەکە (کە لە تشرینی دووەمی ١٩١٨ بڵاوکراوەتەوە). لەبەر ئەوەی لەو کاتەدا باو بوو، زنجیرە فیلمەکە ھاوکات لەگەڵ بڵاوبوونەوەیدا ڕۆمانێکیشی لەگەڵدا بڵاوبوویەوە. بەھۆی گرفتی دارایییەوە، بی. ئەی. پڕۆدەکشنز داخرا، بەڵام بەھۆی نھێنییە مەزنەکەوە ھودینی ڕێکەوتننامەیەکی لەگەڵ فەیمەس پەلەیرس-لاسکی کۆرپەرەیشن/پاراماونت پیکچەرز واژوو کرد، و دوو فیلمی بۆ دروست کردن، یارییە ناخۆشەکە (١٩١٩) و دورگەی ترس (١٩٢٠).
ئەبوو عوبەیدە کوڕی جەڕاح
ژیانی سەرەتایی
ئەبوو عوبەیدە لە دەوروبەری ساڵی ٥٨٣ی زایینی لەدایکبووە. پێش ئەوەی ئیسلام لە باوەش بگرێت، بە یەکێک لە ئاغاکانی قوڕەیش دادەنرا و لە نێو عەشیرەتەکانیدا ناوبانگێکی زۆری هەبوو بە حەیا و ئازایەتی.
هاوەڵاتی پێغەمبەر
تا ساڵی ٦١١ محەممەد بانگەوازی یەکبوونی خودای بۆ خەڵکی مەککە دەکرد. سەرەتا بە بانگهێشتکردنی نزیکترین هاوەڵان و خزمەکانی بە تایبەتی بۆ ڕێگای ئیسلام دەستی پێکرد. ڕۆژێک دوای ئەبوبەکر لە ساڵی ٦١١ لە تەمەنی ٢٨ ساڵیدا بوو بە ئیسلام.
ھاری ھودینی
ڕۆڵبینین لە فیلمدا
یارییە ناخۆشەکە یەکەم فیلمی دوورودرێژی ھودینی بوو و بە باشترینی ناسراوە. بەھۆی سروشتە گڕکێشەکەی فیلمی نایترەیت و ڕێژە کەمەکەی مانەوەیان، مێژووناسانی فیلم فیلمەکەیان بە ونبوو دانا. فیلمەکە یەک دانەی مابووەوە و لە کۆکراوەی کۆکەرەوەیەکی نھێنی کە تەنیا چەند جادووگەرێک کە پێی ئاشنا بووبوون دەیناسن. دیک بڕوکز و دۆرۆتی دیێتریچی مۆزەخانەی ھودینی لە سکارنتن، پێنسڵڤەینیا، دوو جار فیلمەکەیان بینیبوو لەڕێی بانگێشتکردنیانەوە لەلایەن کۆکەرەوەکەوە. دوای چەندین ساڵ لە ھەوڵدان، توانیان کە ڕازی بکەن کە فیلمەکە بفرۆشێت بە تێرنەر کلاسیک موڤیس کە توانی تەواوی فیلمە ٧١ خولەکییەکە نوێ بکاتەوە. فیلمەکە بۆ ماوەی ٩٦ ساڵ لەلایەن خەڵکەوە نەبینرابوو، دواتر لەلایەن تێرنەر کلاسیک موڤیسەوە لە ٢٩ی ئازاری ٢٠١٥دا پەخش کرا، وەک گرنگترین بەرھەمی فێستیڤاڵە چوار ڕۆژییە ساڵانەکەیان لە ھۆڵیوود.
ئەبوو عوبەیدە کوڕی جەڕاح
هاوەڵاتی پێغەمبەر
ئەبوو عوبەیدە بەو ئەزموونە سەختەدا ژیاوە کە موسڵمانان لە مەککە لە سەرەتاوە تا کۆتایی پێیدا تێپەڕیون. لەگەڵ موسوڵمانە سەرەتاییەکانی تردا بەرگەی سوکایەتی و زوڵمەکانی قوڕەیشەکانی گرت. بەو پێیەی یەکەم کۆچ بۆ حەبەشە (ئیمپراتۆریەتی ئەکسوم) سەرکەوتوو بوو، ئەم توندوتیژییە دژ بە موسڵمانان زۆر سەرکەوتوو بوو.
ھاری ھودینی
ڕۆڵبینین لە فیلمدا
وێنۆک|upright|ھودینی بەسەر [[تاڤگەکانی نیاگارادا مەلە دەکات لە دیمەنێک لە فیلمی پیاوەکەی سەروو (١٩٢٢)]] لە کاتی وێنەگرتنی دیمەنێکی ئاسمانیی یارییە ناخۆشەکە، دوو فڕۆکە بە ئاسمانەوە خۆیان بە یەکدا کێشا و مەترسیکارێک کە جێگرەوەی ھودینی بوو بە پەتێک لە یەکێک لە فڕۆکەکانەوە شۆڕ بووبووەوە. بانگەشەیەکی زۆر دەکرا بۆ ئەم دیمەنە "لەسەر فیلم گیراوە" درامییە، و دەوترا کە ھودینی خۆی لە فڕۆکەوە شۆڕبووەتەوە. لەکاتی وێنەگرتنی ئەم فیلمانە لە لۆس ئانجلس، ھودینی خانوویەکی بە کرێ گرت لە لاورێڵ کانیەن. دوای تەواوکردنی دوو فیلمەکەی بۆ ھۆڵیوود، ھودینی گەڕایەوە بۆ نیویۆرک و کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانی فیلمی دروست کرد بە ناوی «کۆمپانیای فیلمی ھودینی». بەرھەمھێنانی بۆ دوو فیلم کرد و ڕۆڵی سەرەکییشی تێدا گێڕان، پیاوەکەی سەروو (١٩٢١) و ھاڵدەینی وەزارەتی ئاسایش (١٩٢٣). دواتر تاقیگەیەکی فیلمی دامەزراند بە ناوی «کۆمپانیای پەرسەندنی فیلم»، و قوماری لەسەر پڕۆسەیەکی نوێی بەرھەمھێنانی فیلمی وێنەی جووڵاو دەکرد. براکەی ھودینی، تیۆدۆر ھاردین، وازی لە پیشەکەی ھێنا وەک جادووگەر و ھەڵاتنزانێک تاکوو کۆمپانیاکە بەڕێوە ببات. جادووگەر ھاری کێڵار سەرمایەنەرەوەیەکی سەرەکی بوو. لە ١٩١٩دا، ھودینی چوو بۆ لۆس ئانجلس بۆ وێنەگرتن. لە ٢٤٣٥ لۆرێڵ کانیەن بوڵیڤارد نیشتەجێ بوو، نیشنگەیەک کە لەلایەن ڕاڵف ئێم. واڵکەرەوە خاوەندارێتیی دەکرێت. دە ھودینی ئیستەیت، دەکەوێتە ٢٤٠٠ لۆرێڵ کانیەن بوڵیڤارد، و وەک ڕێزلێنانێک بۆ ھودینی دروست کراوە.
ئەبوو عوبەیدە کوڕی جەڕاح
هاوەڵاتی پێغەمبەر
لە ساڵی ٦٢٣ی زایینیدا کاتێک محەممەد لە مەککەوە کۆچی کرد بۆ مەدینە، ئەبوو عوبەیدەش کۆچی کرد. کاتێک محەممەد گەیشتە مەدینە، هەر کۆچبەرێکی (موهاجیر) لەگەڵ یەکێک لە دانیشتوانی مەدینە (ئەنساری) جووت کرد، لەگەڵ محەمەدی کوڕی مەسلەمە لەگەڵ ئەبوو عوبەیدە دەبەنە برا لە ئیماندا.
ھاری ھودینی
ڕۆڵبینین لە فیلمدا
پیشەی نواندنی ھودینی و کۆمپانیای پەرەسەندنی فیلم سەرکەوتوو نەبوون، و بەھۆیەوە لە ١٩٢٣ وازی لە کاری نواندن ھێنا، و گلەییی ئەوەی دەکرد کە «پارەکەی لێوەی پەیدا کردووە بەشی ھیچی نەکردووە».
ئەبوو عوبەیدە کوڕی جەڕاح
سیفەتی
باڵابەرز و لاواز بوو، ڕووخساری لاواز بوو، ددانە بڕەرەکانی کەوتبوون، ڕیش ی خاو بوو، دوو کوڕی هەبوو یەزید و عومەیر هەردووکیان مردن و منداڵی نەما، عومەر دەیوت (ئەگەر چارەنوسم بزانیایە و ئەبو عوبەیدە زیندوو بووایە ئەبو عوبەیدەم دەکردە جێنشینی خۆم، ئەگەر خودا لێی پرسیم بۆ وات کردووە؟ دەڵێم گوێم لە پێغەمبەر بوو دەیفەرموو: هەموو پێغەمبەرێک ئەمینێکی هەبووە ئەمینی منیش ئەبو عوبەیدەیە)، ئەو باوکی خۆی کوشت عەبدوڵای کوڕی جەڕاح لە ڕۆژی بەدر لەبەر بێ باوەڕى.
ھاری ھودینی
ڕۆڵبینین لە فیلمدا
لە نیسانی ٢٠٠٨دا، کینۆ ئینتەرناشنەڵ دیڤیدییەکی بڵاوکردەوە و تێیدا فیلمە بێدەنگەکانی ھودینیی تێدا بوو کە مابوونەوە، لەوانە نھێنییە مەزنەکە، دورگەی ترس، پیاوەکەی سەروو، ھاڵدەینی وەزارەتی ئاسایش، و پێنج خولەک لە یارییە ناخۆشەکە. دیڤیدییەکە وێنەھەواڵی نمایشەکانی ھودینییشی تێدا بوو لە ١٩٠٧ەوە بۆ ١٩٢٣، و بەشێکی قارەمانێتییە سەرسووڕھێنەرەکانی ھودینیی بەناوبانگ لە پاریس، ھەرچۆنێک بێت دەوترێت کە ئەو فیلمە نییە.
ئەبوو عوبەیدە کوڕی جەڕاح
وەفاتی
هەر کە ئەبو عبەیدە ڕووی لە جابیە کرد تووشی تاعون بوو. لە کاتێکدا مردن بەسەریدا هەڵواسرابوو، لەگەڵ سوپاکەیدا قسەی کرد:"با هەندێک ئامۆژگاریتان بکەم، کە دەبێتە هۆی ئەوەی هەمیشە لەسەر ڕێگای چاکە بن، نوێژ بکەن.لە مانگی ڕەمەزان بەڕۆژوو بن. سەدەقە بدە. حەج و عەمرە ئەنجام بدەن. یەکگرتوو بمێننەوە و پشتگیری یەکتر بکەن. دڵسۆزبە لەگەڵ فەرماندەکانت و هیچیان لێ مەشارنەوە.  مەهێڵە دونیا لەناوت ببات چونکە ئەگەر مرۆڤ هەزار ساڵیش بژی هەر بەم حاڵەتە کۆتایی دێت کە ئێوە تێیدا من دەبینن سڵاوی خوای گەورە لەسەر تۆ و ڕەحمەتی خودا." لە تاعونی عمواسی وڵاتی ئوردون دا وەفاتی کرد و گۆڕ ەکەیشی لەوێیە، ساڵی 18 ی کۆچی لە خەلافەتی عومەر، لە تەمەنی 58 ساڵیدا."وێنۆک|چەپ|گڵکۆی ئەبووعوبەیدە کوڕی جەڕاح لە [[ئوردندا.]]
ھاری ھودینی
بەستەرە دەرکییەکان
پۆل:ھاری ھودینی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٤ پۆل:جادووگەرە ئەمریکییەکان پۆل:گومانباوەڕە ئەمریکییەکان پۆل:مردووانی ١٩٢٦ پۆل:فڕۆکەوانانی ئەمریکی پۆل:جووە مەجارییەکان پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ھەنگاری-جولەکە
ئەبوو عوبەیدە کوڕی جەڕاح
وەفاتی
پۆل:مردووانی ٦٣٩ پۆل:لەدایکبووانی ٥٨١ پۆل:ھاوەڵەکان پۆل:دە مزگێنی پێدراوی بەھەشت پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:قوڕەیش پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان
مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد
مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد (، ) لە نێوان ساڵانی (١٦٠٩-١٦١٦) لەلایەن سوڵتان ئەحمەدی یەکەمی دەوڵەتی عوسمانی و بە سەرپەرشتی ئەندازیاری بە توانای ئەو سەردەمە سەدەفکار محمد ئاغا دروستکراوە. بەھۆی شوێنەکەی و منارە بەرزەکانیەوە بووەتە یەکێک لە ھەرە شوێنە بەناوبانگەکانی شاری ئەستەمبوڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:مزگەوتەکانی ئەستەمبوڵ پۆل:نژیاروانیی ئیسلامی پۆل:خانووبەرە ئایینییەکان، تەواوبونی ١٦١٦ پۆل:نژیاروانیی لە تورکیا پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئەستەمبوڵ پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا
کیمیابارانی ھەڵەبجە
کیمیابارانی ھەڵەبجە یان کۆمەڵکوژیی ھەڵەبجە لە ١٦ی ئازاری ١٩٨٨ ڕوویدا لە کۆتایی ڕۆژەکانی جەنگی ئێران-ئێراق، لەلایەن ڕژێمی بەعسی عێراقەوە کە شاری ھەڵەبجەی بە گازی کیمیایی کیمیاباران کرد، زیاد لە ٥،٠٠٠ ھاوڵاتی کوردی بێتاوانی پێکھاتوو لە ژن و مناڵ و گەنج شەھیدکران و ١٠٬٠٠٠ کەسی تریش بریندارکران ئەمە جگە لە ونبوونی چەندەھا منداڵ. ئەمڕۆ، ٢٠١٠ کیمیابارانکردنی بە گەورەترین تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی دادەنرێت بە گازی کیمیایی لە مێژووی مرۆڤایەتیدا.
لە دوای دوو دەیە لە کیمابارانی ھەڵەبجە، ئاسەواری کیمیاباران بەسەر بریندارانی ھاوڵاتیانی ھەڵەبجەوە ماوە.
لە درێژەی ھەوڵەکانی ڕێکخراوی چاک ناوبراو لەماوەی دوو ساڵدا، گەورە بازرگانی چەکی کیمیایی، فرانس ڤان ئەنرات ڕاکێشی دادگا کرا و بە تاوانی تاوانکاری جەنگ و کۆمەڵکوژی بەماوەی زیندانی تەنھا ١٥ ساڵ سزا درا.
لە دوای کارەساتەکە، دەوڵەتە زلھێزەکانی وەک بەریتانیا و ئەمریکا ھەڵوێستیان ناڕوون یان ھەستان بە تۆمەتبارکردنی ئێران بە کیمیابارانکردنی ھەڵەبجە. بۆ نمونە، پەرلەمانتاری بەریتانی تۆنی بێن لە ٢٠٠٣ ئەڵێ: «ئێمە چەکەکانمان دابین کرد بۆ سەددام، ئێمە پڕچەکمان کرد، من لە پەرلەمان بووم کە ھەڵەبجە ڕوویدا، باسمان کرد بەڵام پێیان وتین کە ناتوانین ھیچ بکەین چونکە ھاوپەیمانە»
دەرئەنجامە پزیشکی و بۆماوەییەکان
دوای دە ساڵ لە ساڵی ١٩٩٨ لانیکەم ٧٠٠ کەس ھێشتا چارەسەریان بۆ کاریگەرییە توندەکانی ھێرشەکە وەردەگرن، ٥٠٠ کەسیان بە دۆخێکی ناجێگیر دادەنرێن تەنانەت ئەگەر ڕەنگە توندترین بار و دۆخەکان پێشتر گیانیان لەدەستدابێت. لە ڕاپرسییەکانی پزیشکی ناوخۆیی دا ھەڵەبجە ڕێژەی تێکچوونی تەندروستی و لەبارچوون (ژمارەی لەدایکبوونی زیندوو و ١٤ ھێندەی ئاسایی زیاتر)، شێرپەنجەی قۆڵۆن (١٠ ھێندەی ئاسایی زیاتر)، نەخۆشی دڵ (چوار ئەوەندە لە نێوان ساڵانی ١٩٩٠ تاکو ١٩٩٦) بە بەراورد لەگەڵ چەمچەماڵ. جگە لەوەش، «شێرپەنجەکانی تر، نەخۆشیەکانی ھەناسەدان، کێشەکانی پێست و چاو، تێکچوونی توانای منداڵبوون و زاوزێ بە شێوەیەکی بەرچاو زیاترە لە شاری ھەڵەبجە و ئەو ناوچانەی تریش کە تووشی کیمیاباران کراون، ھەندێک لەوانەی لە ھێرشەکە ڕزگاریان بووە یان لەو کاتەدا بە ڕواڵەت تەنھا بە سوکی بریندار بوون دواتر تووشی بوون کێشەی تەندروستی کە پزیشکەکان پێیان وایە ھۆکارەکەی ماددە کیمیاییەکانە، نیگەرانی ئەوە ھەیە کە ھێرشەکە کاریگەری بۆماوەیی بەردەوامی لەسەر دانیشتوانی کورد ھەبێت لەوێدا، بەو پێیەی ڕاپرسییە سەرەتاییەکان دەریانخستووە ڕێژەی کەموکوڕی لە لەدایکبوون زیادی کردووە.
ئاژاوەی پەیکەری ھەڵەبجە ٢٠٠٦
لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٠٣ یادگارییەک بۆ قوربانیانی ھەڵەبجە لەو شارەدا دروستکرا کە ھێشتا تاڕادەیەکی زۆر وێران بووە. لە ١٦ی ئازاری ٢٠٠٦، چەند ھەزار دانیشتووی تووڕە، کە زۆرێکیان خوێندکاری ئامادەیی و زانکۆ بوون، ئاژاوەیان ئەنجامدا لە شوێنی ناڕەزایەیی کە بە پشتگوێخستنی گەڕەکەکان و بە بازرگانیکردن بە دۆخی نالەباری کورد دەیانبینی. خۆپیشاندەران پەیکەرەکەیان سووتاند و زۆربەی سیماکانی لەناوبرد؛ خۆپیشاندەرێکی خوێندکار لەلایەن پۆلیسەوە تەقەی لێکرا و دەیان کەسیش برینداربوون. دواتر پەریکەرەکە کە بە مۆنۆمێنتی ھەڵەبجە و مۆزەخانەی ئاشتی ناسراوە، درووستکرایەوە.
بۆلھیۆی شیللا
پاشا "بۆلھیۆ"ی شیللا، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ١٩٦ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ١٨٤ی زایینی تا ١٩٦ی زایینی بووە. نۆیەم پاشای شانشینی شیللابوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. زیاتر پێیەووترا بۆلھیۆ ئیساگوم. ئیساگوم ناونیشانێکی بنەماڵەی شاھانەیەیی سەرەتای شیللا بوو. لە نەوەکانی چوارەم پاشای شیللا تالھێیە، ناوی بنەماڵەیی سۆک بوو.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:مردووانی ١٩٦ پۆل:پاشاکانی سەدەی ٢ەم لە ئاسیا
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی دووەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٢ەم لە ئاسیا
مەحسون کرمزگویل
مەحسون کرمزگویل (عەبدوڵلا بازنجیر لەدایکبووی ٢٦ـی ئازاری ١٩٦٩) گۆرانیبێژ، ئەکتەر و دەرھێنەر، نووسەری دەق، ئاوازدانەر و بەرھەمھێنەرێکی کوردی تورکیایە لە ڕەچەڵەکی خێڵی زازایی خوارووە. باوکی ناوی چەرکەز بازنجر و دایکی ناوی فایقا ئارکەیە. خاوەنی کۆمپانیایەکی بازرگانی بەرھەمھێنانی مۆسیقایە (پرەستیژ میوزیک)، لە تورکیا تا ساڵی ٢٠٠٢ کە خەڵکی بە بازرگانێکی لێھاتووی ناو دەبەن. خاوەنی چەندین ئەلبومی میوزیک و فیلم و زنجیرە درامایە. دواترین فیلمی بە ناوی (موعجیزە) و دواترین کاری درامای کە وەک دەرھێنەر کاری کردووە بە ناوی Benim İçin Üzülme یە و خاوەنی ٢٣ ئەلبوم و ٩ دراما و ٦ فیلمە.
ژیان
لەدایکبووە لە ٢٦ی ئازاری ١٩٦٩ لە دیاربەکر، تورکیا. وەک ئەندامێک لە خێزانێکی ٢٢ مناڵی. خوێندنی سەرەتایی و ئامادەیی لە قوتابخانەکانی دیاربەکر خوێندووە. ھەر لە تەمەنی زوویدا کاری کرد تا بەشداری خێزانەکەی بکات. و دەستی بە گۆرانیوتن کرد لە ئاھەنگی ژنھێنانەکان تا پارە پاشەکەوت بکات. لە ١٩٨٤، بانگھێشت کرا بۆ ئیستەمبوڵ تا ئەلبومێک بکات بۆ "Güneş Plak" کە بە مانای پارچەی خۆر دێت. و ھەروەھا دەستی بە خوێندن کرد لە لقی دەنگیی زانکۆی ئیستەمبوڵ-پەیمانگای مۆسیقای تورکی. دەستی بە خوێندنی مۆسیقا کرد لە ١٩٨٠ و ٨ ئەلبومی ناپیشەباز (خوازەیی یان نەشارەزایییانە) ی دروستکرد. کارزانیی ئەو بۆ یەکەم جار لە ئەلبومی "Alem Buysa Kral Sensin" دەردەکەوێت لە ١٩٩٣ ھەروەکوو بۆمبێک لە جیھانی مۆسیقا و لە لووتکەی ڕیزبەندیی مۆسیقا دانرا. لە ١٩٩٤، چووە پاڵ کۆمپانیای مۆسیقای پرەستیژ ھەروەک بەرھەمھێنێک. ھونەرمەند، ستایشەکەی بردەوە لەگەڵ فیلمیBeyaz Melek (فریشتەی سپی) کە خۆی نووسین، دەرھێنان و نواندنی بۆ کردووە. لە ٢٠٠٩، Güneşi Gördüm (خۆرم بینی)ی بڵاوکردەوە کە خۆی کاری نووسین، دەرھێنان و نواندنی بۆ کردووە. لە ٢٠١٠، New York'ta Beş Minare (پێنج منارە لە نیویۆرک)ی بڵاوکردەوە کە ئەمەشیان ھەر خۆی کاری نووسین، دەرھێنان، نواندن و دانانی ئاوازی مۆسیقای فیلمەکەی بۆ کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:پیاوە گۆرانیبێژەکان پۆل:گۆرانیبێژانی تورک پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی تورک پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩ پۆل:ھونەرمەندانی تورک پۆل:ئەکتەرە تورکەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨ پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد پۆل:خەڵکی ئامەد پۆل:خەڵکی زازا
وشترمر
مل و لاقی وشترمر زۆر درێژە و دەتوانێ بە خێرایی 98کم لە کاتژمێردا ڕابکا. وشترمر گەورەترین باڵندەی جیھانە و باڵای تا ٢.٥ م. و کێشی تا١٧٠-١٤٠ کگ دەگات. ھێلکەی ئەم باڵندەیە ٢٠ سم و کێشەکەی ١.٥کگە. خۆراکی ئەم باڵندەیە دان و گیا و مێرووە. وشترمر بۆ بەرگری لە خۆی لاقە درێژەکانی بەکار دێنێ و لەقەیەکی دەتوانێ مرۆڤ یان شێرێک تەخت بکا. سالانه‌ ئه‌م بالنده‌یه‌ كێوێكانی 30 بۆ 40 هێلكه‌ ئه‌كه‌ن ئه‌وانه‌شی ماڵین 40 بۆ 50 هێلكه‌ ئه‌كه‌ن هه‌ندێك جۆری ره‌سه‌نی هه‌یه‌ نزیكه‌ی 80 بۆ 100 هێلكه‌ ئه‌كه‌نجووچکی ئەم باڵندەیە لە ٤٠ڕۆژدا سەر لە ھێلکە دەردێنێ و لە سێ و چوار ساڵاندا واڕۆکە دەبێت. ئەم باڵندەیە کۆمەڵژییە و لە گەڵ کەرکێوی و گامێشاندا بەسەر دەبات.
تایبەتمەندی
کێشی وشترمری ڕەگەزی ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا، نێر:١١٥ کگ. و مێ:١٠٠کگ. ، بڕێجار کێشی مێکانیان تا ١٥٦.٨ کگ.یش دەگات.
وشترمرەکان ٤٠ تا٤٥ساڵ دەژین.
زاوزیچ
باڵندەی نێر لە کاتی جووتگیریدا بادەکاتە ملی و دەنەڕێنێ، بەڵام بێجگە لەم کاتپ باڵندەیەکی بێدەنگە.
وشترمر ڕۆژە نە ڕۆژێک ھێلکە دەکا و ھەر جارە ١٤ تا ٢١ ھێلکە دەخاتەوە.
وشترمری ماڵی
ماڵاتی وشترمر بە ھۆی میتابولیسمی بەرزەوە، خێرا گەشە دەکەن و بە ھۆی تەمەنی درێژ و زاوزیچی زۆرەوە لە باری ئابوورییەوە گرنگی تایبەتیان ھەیە. ئەم ماڵاتە بەھۆی ڕێک کەوتن لە گەڵ بارودۆخی جۆراوجۆری کەش و ھەوا(لە ٣٠پلەک ژێر سفر تا ٥٠پلەک ژوور سفر) و کەم خەرج بوونی لە باری ڕاگرتن و دابەستنەوە، زۆر بەقازانجە.
وشترمر بەھۆی گەشەی زۆرەوە، پاش یەک مانگان، ڕۆژێ ٢٠سم. باڵا دەکا و لە تەمەنی یەک ساڵاندا بۆ کوشتار ئامادەیە.
جۆرەکان
٥جۆر وشترمر ناسراوە:
سەرچاوەکان
پۆل:گیانلەبەران، وەسفکراوی ١٧٥٨ پۆل:مەلەکانی ئەفریقا پۆل:مەلەکانی ئەنگۆلا پۆل:مەلەکانی بۆتسوانا پۆل:مەلەکانی کامیروون پۆل:مەلەکانی چاد پۆل:مەلەکانی جیبووتی پۆل:مەلەکانی ئێریتریا پۆل:مەلەکانی ئیتیۆپیا پۆل:مەلەکانی کینیا پۆل:مەلەکانی مالی پۆل:مەلەکانی مۆریتانیا پۆل:مەلەکانی نامیبیا پۆل:مەلەکانی نیجەر پۆل:مەلەکانی سۆمالیا پۆل:مەلەکانی سوودان پۆل:مەلەکانی تانزانیا پۆل:مەلەکانی توونس پۆل:مەلەکانی ئووگاندا پۆل:مەلەکانی بیابانی ڕۆژاوا پۆل:مەلەکانی زامبیا پۆل:مەلەکانی زیمبابوی پۆل:ئاژەڵەکان پۆل:ئەو باڵندانەی نافڕن پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە