cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
غوڵامڕەزا تەختی
گەنجی و ھاوسەرگیری
ڕۆژی پێنجشەممە ١٢ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٦ لەگەڵ شەھلا تەواکلی ھاوسەرگیری کردووە (لە ھەندێک ماڵپەڕدا بە ھەڵە باسی ڕێکەوتی ٣٠ی بەھمەن کراوە، ئەمەش بەھۆی لە دایکبوونی بابەک لە ئەیلوولی ١٩٦٧دا، قسە و باسێکی ھەڵەی لێکەوتووەتەوە). ئەنجامی ئەم ھاوسەرگیرییە کوڕێک بوو بە ناوی بابەک کە لە ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٧ لەدایکبووە. شەھلا تەواکولی ڕۆژی ٢٧ی خەرمانانی ٢٠١٤ لە تەمەنی ٦٨ ساڵیدا لە نەخۆشخانەی ئێرانمێھری تاران کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی فارس پۆل:شیعە ئێرانییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠ پۆل:مردووانی ١٩٦٨ پۆل:خەڵکی تاران پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان پۆل:خاوەن میدالیای ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ساڵی ١٩٦٠ پۆل:خاوەن میدالیای ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٦٠
کانی کەوەی کۆن
کانی کەوەی کۆن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی وارماوا، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی کەوەی کۆن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مالوانی حەمەی عەزیز و لە باشوور لەگەڵ گوندی دەق و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تەپەکەڵ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی داری قەلان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مۆتە (ڕوونکردنەوە)
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
حەنانە شەھشەھانی
ھانانە شەھشاھانی (لەدایکبووی ٤ی ئازاری ١٩٨٩)، ئەکتەری فیلم و تەلەڤیزیۆنییە. خوێندنی مۆسیقای کردووە. پسپۆڕییەکەی کەمانچەژەنە. بۆ یەکەمجار لە تەمەنی ٤ ساڵیدا لە زنجیرەی " Final Shot " ڕۆڵی گێڕاوە و دوای ئەوە چەندین کاری منداڵانی لەگەڵ کاک شاپوور غەریب ھەبووە. دوای ئەم چالاکییانە چەند ساڵێک بۆ درێژەدان بە خوێندن چووە ئەمریکا و لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا گەڕایەوە بۆ ئێران و یەکەم بەرھەمی فیلمی زاگرۆس بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی پۆل:خەڵکی تاران پۆل:زیندووان
بریکارەکانی شیڵد
بریکارەکانی شیڵد زنجیرەکەی تەلەڤیزیۆنییە لەلایەن جۆس وێدۆن و جێد وێدۆن و مۆریسا تاناچاروین بۆ کۆمپانیای پەخشی ئەمریکی دروستکراوە دەربارەی ڕێکخراوێکی خەیاڵی شیڵد (بەشی دەستوەشان و جێبەجێکردنی ستراتیجی نیشتیمانی)، کە دەزگایەکی سیخوڕیی ئاشتی لە جیھانێک لە سووپەرھیرۆ و ڕووداوی سەیروسەمەر، لەسەر ڕێکخراوێکی مارڤڵ کۆمیکس بە ھەمان ناوەوە. ڕووداوەکانی زنجیرەکە دەکەوێتە جیھانی سینەماییی مارڤڵەوە (MCU) و لەگەڵ ڕووداوی فیلمەکان و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی تردا دەڕوات. زنجیرەکە لەلایەن ستۆدیۆکانی ئەی بی سی و تەلەڤیزیۆنی مارڤڵ و بەرھەمھێنانەکانی موتانت ئەنەمی بەرھەمھێنراوە، لەگەڵیدا جێد وێدۆن و مۆریسا تاناچاروین و جێفری بێڵ وەک شۆڕەنەر خزمەتیان کردووە.
ئەستێرەکانی زنجیرەکە کڵارک گرێگ وەک فێڵ کۆڵسۆن، ھەمان ڕۆڵی زنجیرە فیلمەکان دەبینێتەوە، لەگەڵیدا مینگ نا وێن، و برێت داڵتۆن، و کڵوی بێنێت، و ئیان دێ کاێستکەر، و ئیلیزابێس ھێنسترێج بەژداربوون. لە وەرزەکانی دواتردا، نیک بڵەد، ئەدریان پاڵیکی، و ھێنری سیمۆنز، و لوقا میتچێڵ، و جۆن ھانا، و ناتالیا کۆردۆڤا باکڵی، و جێف وارد ھاتنە ناوەوە. بریکارەکانی شیڵد لەگەڵ جۆرەھا حاڵەت و دوژمنی سەیروسەمەر مامەڵە دەکەن، وەک ھایدرا، ئینھیومانز، نموونەی ھاوشێوەی ژیان، ڕەگەزە بێگانەکان وەک کری و کڕۆنیکۆمز، و گەشتکردن بەناو کاتدا. ھەندێک لە ئەڵقەکان ڕاستەوخۆ لەگەڵ فیلمەکانی (MCU)یان زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی تر بەریەک دەکەون، بە تایبەتی کاپتن ئەمریکا: سەربازی زستان (٢٠١٤) کە بە شێوەیەکی گەورە کاریگەری لەسەر وەرزی یەکەمی زنجیرەکە ھەبوو. ھەروەھا لەگەڵ گرێگدا، ئەکتەرانی تر بە درێژایی MCU وەک ڕۆڵەکانی میوان دەرکەون.
جۆس وێدۆن، نووسەر و دەرھێنەری تۆڵەستێنەکان (٢٠١٢)، دوای دەرچوونی فیلمەکە لە ئابی ٢٠١٢دا دەستی بە پێشخستنی پایڵتی شیڵدی کرد، لە تشرینی یەکەمدا گرێگ دەربارەی بەردەوامبوون لە ڕۆڵەکەی پێی ڕاگەیەندرا. زنجیرەکە بە فەرمی لە ئایاری ٢٠١٣ لەلایەن ئەی بی سی ھەڵگیرایەوە. زنجیرەکە ھەوڵیدا لاسای بەرھەمھێنانی زنجیرە فیلمەکانی MCU لەسەر بوجەی زنجیرەیەک تەلەڤیزیۆنی دابێنێت، لەکاتێکدا دەبوو بەپێی مەرجەکانی MCU بڕوات کە ستۆدیۆکانی مارڤڵ و فیلمەکان دای دەنێت. مکیاجەکەی لەلایەن ستۆدیۆکانی ئۆپتیک نێرڤزی گلین ھێتریک، کاتێک لێگەسی ئیفێکتس لە کارگەرییە کردارییەکاندا بەژداربوو. ئاوازدانەر بێر مککێری ئەنجامی ھەر ئەڵقەیەکی بە ئۆکسترایەکی تەواو تۆمارکردووە، لەکاتێکدا کاریگەرییە بینراوەکان لەلایەن چەند فرۆشیارێکی جیاواز دروستکراوە و بۆ چەندین خەڵاتی جیاواز پاڵیوراون.
زنجیرەکە لەسەر ئەی بی سی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣ بۆ یەکەم جار پەخشکرا، و لەگەڵ دوو بەشی کۆتایی وەرز لە ئابی ٢٠٢٠، بە کۆکراوەی ١٣٦ ئەڵقە بە درێژایی حەوت وەرز ھەڵوەشێنرایەوە. دوای دەستپێکردنی وەرزی یەکەم بە نرخاندنێکی بەرز بەڵام بەسەرداچوونەوەیەکی تێکەڵ، نرخاندنەکان نرمبوونەوە و بەسەرداوونەوەکان زیادیان کرد. نرخاندن لەگەڵ وەرزەکانی دواتردا بەردەوامبوو لە دابەزین، بەڵام زیاتر لەگەڵ ھەر وەرزێکدا، لەکاتێکدا بەەرداچوونەوەکان لەگەڵ وەرزەکانی دواتردا بە بەردەوامی ئەرێنی بوون. زۆرێک لەو کەسایەتییانەی بۆ زنجیرەکە دروستکراوە بۆ جیھانی کۆمیک و بوارەکانی تری ڕاگەیاندن پێشکەش کراوە. زنجیرەیەکی سەر ئینتەرنێت، بریکارەکانی شیڵد: مەنجەنیق، لەسەر ئێلینا «یو یو» ڕۆدریگوێز لە کۆردۆڤا باکڵی، لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ لەسەر ABC.com دەرچوو. ھەندێک کاری تر پیلانی بۆ گێڕدرا، بەڵام ھەرگیز جێبەجێ نەکرا.
پێشخستن
دوای ئەوەی کۆمپانیای واڵت دیزنی لە ٢٠٠٩دا مارڤڵ ئینتەرنمەنتی لە کڕی، ئەوان ڕایان گەیاند کە بەشی تەلەڤیزیۆنی مارڤڵ لە ژێردەستی جێف ڵۆب دروستکراوە. لە مانگەکانی دواتردا، چەندین پایڵت لەسەر کاتالۆگی مارڤڵ بۆ پێشخستن کاری لەسەر کرا. لە تەممووزی ٢٠١٢دا، تەلەڤیزیۆنی مارڤڵ بۆ دروستکردنی زنجیرەیەکی نوێ کە بکەوێتە ناو جیھانی سینەماییی مارڤڵەوە (MCU) لەگەڵ ئەی بی سی چووە گوفتوگۆوە. زنجیرەکە بە «'ناوکی بیرۆکە' لەگە ژمارەیەک لە سیناریۆ کە ئاشکرا دەکرێت، بە نمایشێکی پۆلیسی ئاست بەرزەوە» ئاماژەی بۆ کراوە. لە ٧ی ئابی ٢٠١٢دا، جۆس وێدۆن دەربارەی بەژدارێتی لە زنجیرەکەدا ڕاگەیەندرا. وێدۆن نووسین و دەرھێانی بۆ فیلمی سەرکەوتووی MCU تۆڵەستێنەکان (٢٠١٢) کرد، لە ٨ی ئابدا، وێدۆن، لەگەڵ براکەی جێد و براژنەکەی مۆریسا تاناچاروین چاویان بە ڵۆب کەوت تا بیرۆکەکەیان دەربارەی زنجیرەکە بگەیەنن، لەگەڵیشیا ڕۆژەکانی دواتر چاوپێکەوتنیان لەگەڵ ستۆدیۆکانی ئەی بی سی و تۆڕی ئەی بی سی ئەنجامدا. لە کۆتایی ئابدا، ئەی بی سی داوای پایڵتی بۆ زنجیرەیەک بە ناوی شیڵد کرد، لە نووسین و دەرھێنانی جۆس وێدۆن، لەگەڵیدا جێد وێتۆن و مۆریسا تاناچاروین لە نووسین بەژداربن. بەڕێوبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای دیزنی بۆب ئایگەر دوای سەیرکردنی بڕگە ٤٧ی مارڤڵ وەن شۆت گڵۆپی سەوزی بۆ زنجیرەکە ھەڵکرد.
لە نیسانی ٢٠١٣دا، ئەی بی سی ڕای گەیاند زنجیرەکە بە ناونیشانی بریکارەکانی شیڵد دەبێت، و بە فەرمی لە ئایاری ٢٠١٣ بۆ وەرزێکی تەواوی ٢٢ ئەڵقەیی ھەڵگیرایەوە. جێد وێدۆن و مۆریسا تاناچاروین و جێفری بێڵ وەک شۆڕەنەری زنجیرەکە خزمەتیان کردووە، لەگەڵ ھاتنی بێڵ بۆ نمایشەکە بۆ یارمەتیدانی جووتە بێ ئەزموونەکەی پێشوو بۆ دیارکردنی دەستەی کارکردن و «گوایتنەوە لە نێونن سیاسەتی ستۆدیۆ و تۆڕەکان»، وتی، «کاری من یارمەتیدانی ئەوانە فێرببن ئەوە بکەن، بۆ ئاڕاستەکردنی کەشتییەکە کاتێک ئەوان فێردەبن.» جۆس وێدۆن پێش ئەوەی دەست بەکارکردن لەسەر تۆڵەستێنەکان: سەدەی ئاڵترۆن (٢٠١٥) بکات یارمەتی ئەوانی دەدا. زنجیرەکە بۆ وەرزی دووەم لە ئایاری ٢٠١٤، و سێیەم لە ئایاری ٢٠١٥، چوارەم لە ئازاری ٢٠١٦دا، نوێکرایەوە.
لە ئەیلوولی ٢٠١٦دا، تاناچاروین کاتێک باسی کۆتا کۆتاییی زنجیرەکەی دەکرد، وتی "تۆ ھەموو کات بۆپێشەوە دەڕۆیت، تا کەسێک پێمان بڵێت بووەستن، ئێمە بەردەوام دەبین لە ڕۆشتن." جێد وێدۆن زیادیکرد "ھەموو کات لە بەشی دواوەی مێشکت بیرۆکەت بۆ تەواوکردنی ھەیە کاتێک پێت دەڵێن 'ئەمە ئەوەیە کوڕینە'، بەڵام ئێمە ھێشتا نەگەیشتووینەتە ئەوێ." لە ئایاری ٢٠١٧ داوای وەرزی پێنجەمی زنجیرەکە کرا، بێڵ وتی کە ئەوان «ھەستێک دەربارەی چۆن حەز دەکەن نمایشەکە تەواو بێت ھەیە. ئێە تەنھا پێویستمان بەوەیە بزانین کەی ئەو کاتە دێت تا بە باشی دروستی بکەین.» جێد وێدۆن بەردەوامبوو «ئامانجمان پێشتر زانینە، چونکە پێم حەزدەکەین بە شێوەیەکی ڕازیکەرانە چیرۆکەکە دابنێین». نووسەرەکان دەیانویست ئەڵقەی کۆتایی وەرزی پێنجەم کۆتا ئەڵقەی وەرزەکە و زنجیرەکە بێت، لەگەڵیدا ھەندێک لە بابەت کە دەگۆڕا گەر بیانەوێت بۆ وەرزی شەشەم نوێی بکەنەوە. «ئێمە ئامادەین گەر ئەمە کۆتایی بێت. بەدڵنیایییەوە وای لێ دەکەین شایستەبێت.» لەگەڵ ئەوەشدا زنجیرەکە لە ئایاری ٢٠١٨دا بۆ وەرزی شەشەم نوێکرایەوە، و وەرزی حەوتەمی کۆتا لە تشرینی دووەمی ٢٠١٨دا نوێکرایەوە. وێدۆن ەم دوو وەرزەی کۆتایی بە ئاست بەرزکردنەوە لە یاریدا بەراورد کرد، ھەر بۆیە نووسەران «کەمێک ئازادیان» دەستکەوت.
نووسین
بێڵ ڕوونیکردەوە کە ئەو، جێد وێدۆن، تانچارۆین زۆربەی کات بێ گەڕنەوە بۆ ڵۆب، بەیەکەوە سەرپەرشتی ھەموو بڕیارە داھێنەرییەکانی زنجیرەکە دەکەن. ئەو کاتەی شۆڕەنەرەکان زنجیرەکە دەنووسن، یەک کەس دەتوانێت سیناریۆکە بنووسێت و ئەوانی تر چیرۆکی ناوبڕ دەنووسن، تا بتوانرێت ھەر چەند ھەفتەیەک چیرۆکەکە بشکێنرێت. ئەگەر بەرھەمھێنەرە جێبەجێکارەکان واژوویان لەسەر چیرۆکەکە کرد، ئەندامێکی دەستەی نووسەران نووسراوێکی ورد ئامادە دەکات، تێبینی لەسەری لە شۆڕەنەرەکان وەردەگرێت، سیناریۆیەکی تەواو دەنووسێت، تێبینی لەسەری لە ئەی بی سی و دەستەی بەرھەمھێنان وەدەگرێت، پاشان ئەڵقەکە بەرھەم دەھێنێت.
ئایسکرێم
ئایسکرێم، بەستەنی یان مۆتە (ئایسکرێم لە کرێمی بەستووەوە ھاتووە ) خۆراکێکە لە شێوەی شیرینییەکی بەستوو، بە گشتی وەکوو سووکەخۆراکێک یان شیرینییەک دەخورێت. عادەتەن لە بەرھەمە شیرییەکان دروست دەکرێت، وەکوو شیر و کرێم. لەگەڵ ھەندێک میوە و زیادکراوی دیکەی وەکوو ڤەنێلا، چوکلێت و توفرەنگی تێکەڵ دەکرێت. لەڕێی تێکردنی چەند جۆرێکی شەکرەوە تامەکەی شیرین دەکرێت، و لەڕێی ھەندێک بۆیە و ماددەی ترەوە ڕەنگ و تامی پێ دەدرێت.
بریکارەکانی شیڵد
نووسین
لە کانوونی دووەمی ٢٠١٣دا، جۆن وێدۆن ھەر کاریگەرییەکی زنجیرەکانی تری چەماندەوە، وەک ھەوڵەکانی فۆکس موڵدەر و دانا سکاڵی لە فایلەکانی ئێکسدا، و ڕوونیکردەوە کە لەگەڵ ئەوەی نمایشەکە کەسانی خاوەن ھێزی تێدایە و لەگەڵ چیرۆک گێڕانەوەی خەیاڵی زانستی، ئەوە سەرنج دەخاتە سەر «کەسەکانی دەوروبەر… خەڵک لە لێواری سەرکێشییە گەورەکان.» دوای ئەوەی زنجیرەکە زیاتر کەسانی خاوەن ھێزی پێشکەش کرد، بێڵ سەرنجی دا کە بینەران «وادیارە زیاتر وەڵامی کەسە خاوەن ھێزەکان دەداتەوە و لەگەڵ ئەوەی دەستی بەسەردا ناگرێت و نمایشەکەدا بەدەوریدا ناسوڕێتەوە، وەک پێکھاتن و تام بۆ چیرۆکەکان، ئێمە بەڕاستی چێژی لێ دەبینین.» جێد وێدۆن ئاشکرای کرد کە زنجیرەکە لەگەڵ وەڵامدانەوەی گشتی بۆ خاوەن ھێزەکاندا دەڕوات، وتی «داینامیک لە جیھاندا گۆڕاوە. یەک کەس ھێزی ھەبوو، و لەلایەن تۆڵەستێنەوەکان لەوانەیە شەش کەس بووبن … ئێستا زۆر زیاتر بڵاون، ھەر بۆیە وەڵامدانەوە لە خەڵکی لەسەری ھەیە.»
ئایسکرێم
یەکەم کارگەی دروستکردنی ئایسکرێم لە ١٨٥١ لە مێریلەند کراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئایسکرێم پۆل:شیرینییە بەستووەکان پۆل:دێسێرەکان پۆل:بەرھەمەکانی شیر
بریکارەکانی شیڵد
نووسین
دەربارەی ھاوسەنگی نێوان دروستکردنی مادەیەکی نوێ و ڕاکێشانی لە ئەفسانەکانی ئێستا، بێڵ ئاماژەی بەوە کرد کە گێڕانەوەی چیرۆکێک کە ھەر یەکێک لە سەرسامبووانی مارڤڵ و سەرسامنەبووانی ڕکابەرانەیە، ئەمەش بۆ زنجیرەکەیە کە ئاماژە بۆ فیلمەکانی MCU یان کۆمیکەکان تا بە شێوەیەک بۆ ھەموو بینەران کار بکات، بەڵام زیاتر بۆ سەرسامبووان مانا بگەیەنێت. دەربارەی ئەو شێونەی زنجیرەکە دەتوانێت لە کۆمیکەوە وەری گرێت، جێد وێدۆن ڕوونیکردەوە کە ھەندێک شوێن ھەیە زنجیرەکە بۆی نییە بۆی بڕوات، و ئەوان لە کۆتاییدا کۆمیکس تەنھا بۆ بیرۆکە وەرگرت بۆ چیرۆکی خۆیان بەکاردێنن. تاناچاروین ئەوەی ڕوونکردەوە کە، «ئێمە ھەموو کات لە کۆمیکس بیرۆکە وەردەگرین و پێی کاریگەر دەبین، بەڵام بە دڵنیایییەوە لە نمایشەکەدا، ئێمە ھەموو کات ڕۆڵی خۆمان ئەنجام دەدەین.» دەربارەی بەراوردی نێوان مەودای زنجیرەکە و فیلمەکان، بێڵ وتی ئەی بی سی و مارڤڵ لەگەڵ بودجەی زنجیرەکە بەخشندە بوون، و بەرھەمھێنان لە تۆڕەکە ڕازییە، بەڵام ھیچ نییە گەر بە فیلمەکن یان زنجیرەی وەک یاری تەختەکان بەراوردی کەیت. ئەو ڕونیکردەوە کە زنجیرەکە ھەوڵ دەدات "ساتەکانی مارڤڵ" بە باشترین شێوە دروست بکات، ئەو ئاماژەی بە دا کە ھەندێک ساتی لەبیر نەکراو بچووکترە، ساتی کەسایەتییەکان‌—شتێک کە بە ڕاستی لەسەر تەلەڤیزیۆن کار بکات—ھەر بۆیە زنجیرەکە لەبەر ئەمانە ھەوڵدەدات لەگەڵ ئەوەی ناتوانێت ڕووبەر و قەبارەی ئەمانە ھەڵبگرێت. جێد وێدۆن ڕوونیکردەوە کە ئەوان ڕیزبەندێکەی دەپارێزن و ھەوڵ دەدەن تەنھا ئەوەی پێویستە بۆ ھێڵانەوەی چیرۆکەکە لە چوارچێوەکەدا ئەنجام بدەن، بۆیە «گەر دڕندەیک لەسەر ئۆتۆمبێلێک نیشتەوە، لەباتی پیشاندانی ھەموو دڕندەکە باز بە پاسماندا دەدات، ئێمە دەمانەوێت لە ئۆتۆمبێلەکەدا لەگەڵ ئەم جۆرە کەسدا بین.»
کچە ئەکتەر مینگ ما وێن کاتی گۆڕانی نێوان وەرزەکانی یەکەم و دووەمی دایەپاڵ یەکتر (لە ٨ی ئێوارەی ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ ٩ی ئێوارەی ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان) بۆ ڕەخساندنی ھەلێک بۆ نووسەران تا زیاتر لە ھەندێک بابەتێکی دیاریکراودا ھەتەر بن، زیاتر تیژبن لە دیمەنە شەڕییەکانی وەرزی دووەم، کاتێک لە وەرزی یەکەوە دەبووایە زیاتر ئاگەداربن چونکە لە کاتی خێزانیدا نمایش دەکرا. لە ئەیلوولی ٢٠١٥دا، بێڵ ئاوڕی دوو وەرزی یەکەمی دایەوە و دەربارەی ئەو ڕکابەری و گۆڕانکاریانەی زنجیرەکە قسەی کرد. ئەو ئاماژەی بۆ پێشوازیکردنی نەرێنی سەرسامبووان لەگەڵ ژمارە کەمەکانی کەسایەتییە ناسراوەکانی وەک کۆڵسۆن کرد، ئەو ھەروەھا پاماژەی بەوە کرد کە بینەران دەستیان کردووە بە خۆشویستنی کەسایەتییە ڕاستەقینەکانی زنجیرەکە کە لەگەڵ کاتدا پێگەیشتوون. ھەروەھاش ڕوونیکردەوە کە لەگەڵ زیابوونی ژمارەی کەسایەتییەکان و پەیوەندییە ئاڵۆزەکان لە زنجیرەکەدا، ھەبوونی جووتەی جیاواز و دروستکردنی پەیوتندی سۆزداری نوێ گرنگ بوو، وتی کە «گەر ساتێکی ئارام یان ئەکشن بێت، ئێمە [ھیوادارین] قووڵی خۆشەویستی و گرنگی پێدانی بینەر زیاد بکەین، ھیواشمان بۆ ئەو کەسایەتیانە ھەیە.» ساڵێک دواتر ئامانجی بەرھەمھێنەر بۆ دروستکردنی نەریتێکی بەرەو پێشچوون "دۆزینەوەی پێکھاتە و شەڕی نوێ" لە نێوان کۆمەڵەی جیاواز لە کەسەکان دووبارە کردەوە، بە ڕەچاوکردنی زۆرێک لە ڕێوشوێن [ببینە] ھەمان کەسەکان ھەمان شت بۆ ماوەی پێنج ساڵ دەکەن و کەسایەتییەکان گەشە ناکەن یان ھیچ ناگۆڕێن."
دوای خوێندنەوەی سیناریۆی فیلمەکانی دواتری MCU، نووسەرەکان و بەرھەمھێنەرەکان لە سەرەتادا پیلانێکی گشتیان بۆ نمایشەکە تا کۆتایی وەرزی سێیەم دانا. لە ئایاری ٢٠١٦دا، کڵوی بێنێت کۆتایی وەرزی سێیەمی بە «کۆتایی یەکەم کتێبی شیڵد. … کۆتایی شتێکی گەورەتر و دەستپێکی پاوازێکی تەواو نوێ بۆ نمایشەکە» بەراورد کرد. ڕوونیکردەوە کە «ئەو چیرۆکانەی لە وەرزی یەکەمدا دەستمان پێکرد لە کۆتایی وەرزی سێیەمدا تەواوبوو، ئێمە ھەندێک زیانی زەبەلاحمان لە خەڵک کە لە وەرزی یەکەمی نمایشەکەوە لەگەڵمان بوون ھەیە. لە خوێندنەوەی خشتەکەوە لە یەکەم ڕۆژی کۆمەڵەکە، بەدنیایییەوە وزەیەکی نوێی زنجیرەکە ھەیە» بۆ پێشەوە دەڕوات. دواتر زنجیرەکە بۆ وەرزی چوارەم بۆ کاتژمێر ١٠ی شەو جووڵێنرا. جێد وێدۆن وتی نووسەران ھیوادارن بەھۆی ئەم گۆڕانەوە «بەرەو کەمێک تاریکتر لابدەن»، ڵۆب زیادیکرد «ئەو بەدڵنیایییەوە ھەل پێشکەش دەکات. نازانم ئەوە بە شتەکان شێوەیەکی گەورە دەگۆڕێت [لەگەڵ ئەوەشدا]. مەبەستم، لە کۆتایی ڕۆژەکەدا، مارڤڵ ھەمیشە ئەو نمایشانەی لە نێوان PG-13 و PG-16 ئیش دەکات پێشکەش دەکات. ئێمە لە ھیچ کاتێکی نزیکدا دێدپووڵ لەسەر [ئەی ی سی] دروست ناکەین.» مارڤڵ «لەگەڵ ئەی بی سیدا قسەیەکی درێژی دەربارەی ئەوەی دەتوانین فڕێی بدەین کردووە، گەر بوترێت» لە کاتە نوێکەدا، کە بووە ھۆی زیادکردنی گۆست ڕایدەر وەرزێک بۆ یەکێک لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی نێتفلیکس مارڤڵ، لەبەر ئەوەی مارڤڵ ھەستی کرد «کە ئەم کەسایەتییە ڕاستبوو تا چیرۆکە [تاریکتر و زیاتر توندووتیژەکان] ئێستا بڵێت»، زیادکردنی ئەو بۆ شیڵد یارمەتی دەربوو چونکە «چاوەڕواننەکراو بوو». ڵۆب ھیواداربوو کۆکردنەوەی کاتەکانی دواتر و زیادکردنی گۆست ڕایدەر وا لە ھەندێک بینەران کە وازیان لە سەیرکردنی زنجیرەکە ھێناوە لە وەرزەکانی پێشوودا ھەلێکی تر بە زنجیرەکە بدەن.
ڕۆڵگێڕان
سارا ھالین فین، بەڕێوبەری ڕۆڵگێڕانی فیلمەکانی MCU، لەگەڵ ھاوبەشەکەی تامارا ھەنتەر، وەک بەڕێوبەری ڕۆڵگێڕان لە وەرزی یەکەمی زنجیرەکەدا خزمەتیان کردووە. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢دا، کاغەزێکی ڕۆڵگێڕان بۆ پێنج ڕۆڵی سەرەکی نێردرا، لەگەڵ فیندا، نووسینگە لە لەندن، ئوستوڕڵیا، نیویۆڕک، ڤانکۆڤەر، تۆرۆنتۆ، لۆس ئانجڵەس بۆ تاقیکردنەوەی ئەکتەرەکان دروستکرا. لە نیویۆرک کۆمیک کۆن، جۆس وێدۆن، کێڤن فیج و کڵارک گرێگ ڕایانگەینند کە گرێگ لە ڕۆڵەکەی وەک فێڵ کۆڵسۆن لە ئایرۆن مان، ئایرۆن مان ٢، سۆر، تۆڵەستێنەکان، وەن مارڤڵ لە پایڵتەکەدا دەگێڕێتەوە، و «سەردێڕی» زنجیرەکە دەکات. ھەروەھا لە تشرینی یەکەمدا، کچە ئەکتەر مینگ نا وێن وەک مێلیندا مەی ھەڵبژێردرا. مانگەکەی دواتر، ئیلیزابێس ھێنسترێج و ئیان دێ کاێستکەر وەک جێما سیمۆنز و ڵیۆ فیتز بەدوای یەکدا ھەڵبژێردران، و برێت داڵتۆن وەک گرانت وارد ھەڵبژێردرا. داڵتۆن ١٥ پاونی (٦٫٨ کیلۆگرام) زیادکرد پێش ئەوەی دەست بە تۆمارکردنی ڕۆڵەکەی بکات. لە کانوونی یەکەمدا، کڵوی بێنێت لە نێوان زیاتر لە ٤٠٠ کچە ئەکتەر بۆ ڕۆڵی سکای، شەشەم ڕۆڵ و کەسایەتی سەرەکی وەرزی یەکەم، ھەڵبژێردرا. بێڵ کەسایەتییەکەی بە «قورسترینە بۆ دۆزینەوە» بانگ کردووە چونکە پێویستە «گەوھەری وێدۆنی پاڵەوان–بەھێز، زیرەک، بە ئاگا» بێت، کە قورسبوو لە ٢٠ ساڵدا بیدۆزیتەوە. سکای لە وەرزی دووەمدا دەرکەوت ناوی دێیزی جۆنسۆنە، و لە وەرزی سێیەمەوە ئیتر بە «سکای» بانگ نەکرا.
لە کۆمیک کۆنی سان دیێگۆ ٢٠١٤، نیک بڵەد وەک کەسایەتی لانس ھەنتەر بۆ وەرزی دووەم ڕاگەیەندرا، لەکاتێکدا کەسایەتی بۆبی مۆرێس ئاشکرا کرا. لەو ئابەدا، ھێنری سیمۆنز وەک ئەلفۆنزۆ «ماک» ماکێنزی ھاتە ناو دەستەی ڕۆڵگێڕانەوە، وەک دووبارەبووەوە، و ئادریانێ پالیکی بۆ ڕۆڵی میوان مۆرێس ھەڵبژێدرا، و یەکەم دەرکەوتنی لە ئەڵقەی «مریشک لە ماڵی گورگەکە» دا بوو. مانگەکەی دواتر، ھەموو ڕۆڵە سەرەکییەکانی وەرزی یەکەم، بە زیادکردنی بڵەد، دڵنیاکرانەوە کە سەرەکی دەبن بۆ وەرزی دووەم. پالیکی لە ئەڵقەی «دوای شۆکەکان» ھاتە نێوانیان. لە شوباتی ٢٠١٥دا، ڵوک مێتچێڵ وەک لینکۆڵن کامبڵ، ڕۆڵێکی سەرەکی بۆ دوو وەرز و نیو، ھەڵبژێردرا.
ھەموو ئەکتەرە سەرەکییەکانی وەرزی دووەم بۆ وەرزی سێیەم گەڕانەوە، لەگەڵ زیادبوونی سیمۆنز و میتچێڵ، لە ڕۆڵە دووبارەبووەکانیان بەرزکرانەوە. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٥دا، ئینھیومانز ھایڤ پێشکەش کرا، بۆ بەشی دووەمی وەرزی سێیەم، ئەو دەستی بەسەر تەرمی گرانت وارددا گرت، دیسانەوە لەلایەن برێت داڵتۆنەوە ڕۆڵی گێڕدرا. ناتالیا کۆردۆڤا باکڵی و جۆن ھانا وەک ئێلێنا "یۆ یۆ" ڕۆدریگۆز ھۆڵدن ڕادکڵێف بەدوای یەکدا پێشکەش کران. بڵەد و پالیکی دەستەی ڕۆڵگێڕانی سەرەکیان لە ئەڵقەی «گولەی جیابوونەوە»ی وەرزی سێیەم جێھێشت، و بۆ ڕۆڵگێڕانی نمایشەکەی ئەوکاتە زۆرترین داواکاری مارڤڵ چوون. داڵتۆن و میتچێڵ لە دوای مردنی کەسایەتییەکانیان لە کۆتایی وەرزی سێیەمدا ڕۆشتن.
وێن، بینیت، دی کستکەر، ھێنسترایج، سیمۆنز، باکڵی بۆ وەرزەکانی شەش و حەوت گەڕانەوە، و واردیان بۆ زیادبوو. بەپێی ڕووداوەکانی ئەڵقەی کۆتاییی وەرزی پێنجەم، کە تێیدا کۆڵسن مرد، گرێگ تێبینی دا «ھەندێک شتی سەرنجڕاکێش ھەیە دەربارەی ھەبوونی من» لە وەرزی شەشەمدا، بە تایبەتی لەگەڵ یادەوەرییەکان، یەو دڵنیا نەبوو کە ئایە سەرەکی دەبێت، ئەو دەبوو بگەڕێتەوە، ھەر وەک وەرزەکانی پێشوو. گرێگ بە تەواوەتی لە وەرزی شەشەمدا گەڕایەوە بەڵام ڕۆڵی کەسایەتییرکی نوێی، سارج، گێڕا. بۆ وەرزی حەوتەم، گرێگ وەک نمونەی ژیانی هەڵخەڵەتێمەری کۆڵسن بەژداری کرد، لە کاتێکدا دی کاستەر بەهۆی چەند ڕێکەوتنێکی پێشوو زۆربەی وەرزەکە نەیتوانی بەژداربێت، یەکەم دەرکەوتنی لە ئەڵقەی یازدەی وەرزەکەدا بوو، ئەو بۆ ڕۆڵەکەی لە وەرزەکەدا بە میوانێکی تایبەت ڕەچاوکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرە ئەکشنە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان پۆل:تێرۆریست لە تەلەڤیزیۆندا پۆل:زنجیرە ئەکشنییە ئەمریکییەکان
جەین فۆندا
جەین سیمۆور فۆندا  (لە دایکبووی ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧)، خانمەئەکتەری ئەمریکی، چالاکوانی سیاسیی، ژینگەدۆست و پێشتریش نمایشکاری جلووبەرگ. ئەو چەندین خەڵاتی سینەمایی پێدراوە لەوانە دوو جار خەڵاتی ئۆسکار، دوو خەڵاتی بافتا، حەوت خەڵاتی گۆڵدن گلۆب، خەڵاتێکی خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم، خەڵاتێکی ئەی ئیف ئای بۆ کارەکانی لە ژیانی ھونەریدا، خەڵاتی شانازی گۆڵدن ڵایۆن، ھەروەھا خەڵاتی.
لە ساڵی ١٩٦٠، بۆیەکەمینجار لە شانۆگەرییەک بەناوی کچێکی بچووک ھەبوو (There Was a Little Girl) دەرکەوت، کە بەھۆیەوە پاڵێوراو بۆ خەڵاتی تۆنی بۆ باشترین خانمەئەکتەری شانۆ، دواتر ھەر لە ھەمان ساڵدا بۆیەکەمینجار لەسەر شاشەی سینەما بە فیلمی کوڕەی درێژ (Tall Story) دەرکەوت. دواتر لە ساڵانی شەستەکان ناوبانگی دەرکرد ئەمەش دوای بەشداری کردنی بوو لە فیلمەکانی Period of Adjustment (١٩٦٢)، Sunday in New York (١٩٦٣)، Cat Ballou (١٩٦٥)، Barefoot in the Park (١٩٦٧)، ھەروەھا Barbarella (١٩٦٨).
فۆندا حەوت جار بووەتە پاڵێوراوی بردنەوەی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەکتەر. لە ساڵی ١٩٦٩، بۆ یەکەمینجار لە فیلمی؟They Shoot Horses, Don't They پاڵێوراوکرا. لە ساڵی ١٩٧١، بە فیلمی Klute بۆیەکەمینجار، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٧٨ بە فیلمی Coming Home بۆ دووەمینجار بووە براوەی ئۆسکار بۆ پۆلینی باشترین خانمەئەکتەر.
جگە لە کاری ئەکتەری ئەوا فۆندا وەک چالاکوانیش کاری کردووە، لە حەفتاکان دژی جەنگی ڤیەتنام کاری کردووە، کە بەھۆ ھەیەوە لە ھۆڵیوود خرایە لیستی ڕەشەوە. دواتریش لە ساڵی ٢٠٠٣ دژی جەنگی عێراق چالاکی کردووە و لەدژی توندووتیژی دژ بە ژنان گردبوونەوەی کردووە، فۆندا خۆی وەک کەسایەتییەکی فێمێنیست و ژینگە دەناسێنێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:سۆسیالیستە ئەمریکییەکان پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧ پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:خانمەکتەرانی ڕۆلی سەرەکی براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە بۆ کۆمەڵە زنجیرەیەک یان فیلم پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەرویجی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:گۆڕین بۆ مەسیحییەت پۆل:چالاکوانانی مافە مەدەنییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی دژە جەنگی ڤێتنام پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
سامسۆنگ گالاکسی نۆت ۹
سامسۆنگ گالاکسی نۆت ٩ یەکێکە لە موبایلە ھۆشمەندەکان کە لەسەر سیستمی ئەندرۆید دیزاینکراوە، لەلایەن کۆمپانیای سامسۆنگ گەشەیپێدراوە و خراوەتە بازاڕەوە وەک بەشێک لە زنجیرەی سامسۆنگ گالاکسی نۆت. لە ٩ی ئابی ٢٠١٨ وەک جێگری نۆت ٨ نمایشکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:سامسۆنگ گالاکسی پۆل:مۆبایلەکانی سامسۆنگ پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان
مۆزەخانەی دەریایی
مۆزەخانەی دەریایی مۆزەخانەیەکی شاری بێلیزە، مۆزەخانەکە دەکەوێتە شەقامی بەرەی باکوور، تێرمیناڵ مارین لە پردی سوینگ لە وێستگەی ئاگرکوژێنەوەی پێشوو، مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٦٦ کرایەوە. The museum opened in 1996. لەپاڵ مۆزەخانەی کەناری ناوچەی نزیک، ئەرکیان ئەوەیە کە لەڕێگەی زنجیرەیەک بەڵگەنامەی دێرین و بەلەم و تابلۆ و چەند پێشانگەی ترەوە سەردانیکەران لەبارەی مێژووی کەشتی دەریایی و کەشتی دروستکردنەوە لەسەر مێژووی بێلیز پەروەردە بکەن.
یاریی مناڵان (فیلمی ١٩٨٨)
یاری مناڵان ( فیلمێکی ئەمریکییە، کە لە جۆری ترسێنەر و ھەستبزوێنە. لە ساڵی ١٩٨٨ بەرھەمھێنراوە و لە دەرھێنانی تۆم ھوڵەندە.
چیرۆک
دایکێکی تەنیا بوکەڵەیەک وەک دیاریی ڕۆژی لەدایکبوون بە کوڕەکەی دەدات، بەڵام بێئاگا لەوەی لەلایەن ڕۆمی بکوژێک دەستی بەسەردا گیراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٨ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٨٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٨٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی مناڵان پۆل:ئەو فیلمانەی لە شیکاگۆ داندراون پۆل:فیلمە سەربەخۆیییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە ١٩٨٨ داندراون
سیخوڕی
وێنۆک|چەپ|[[ڕیچارد سۆرج سیخوڕێکی یەکێتیی سۆڤیەت (١٩٤٠)]] سیخوڕی، دوزمانی، بەزاخی، بەزاجی یان شووفاری بریتییە لە کاری بەدەستھێنانی ھەواڵی پۆلێنبەندیکراو بەبێ ڕێگەدان و ئاگاداری خاوەنەکەی. یەکێک لە نموونە بەرچاو و کۆنەکانی تاوان دژی ئاسایشی نەتەوەیییە. سیخوڕی بەشێوەی باو تاوانێکی ڕێکخراو و لە ھەمان‌ کاتدا فرەنەتەوەیییە لەبەر ئەوەیکە لەناوی زانیارییە ھەرەپێویستەکانی وڵاتێک لە ڕێگەی پێکھاتەیەکی ڕێکخراو و ھێزی مرۆیی، نەک ئامرازێ وەکوو ماھوارەی ھەواڵیی وڵاتەکان، دەکەوێتە بەر دەستی وڵات یان وڵاتانێکی تر.
گاروو مافزانی ڕۆژاوایی لە پێناسەی سیخوڕیدا دەڵێت: سیخوڕی بریتییە لە کۆکردنەوە و خاوەنێتیدانی زانیارییەکان و ڕاھێنانەکانی بەڵگە بەکەڵکەکانی وڵاتێکی دەرەکی لە دژی ئاسایشی وڵاتێکی دەرەکی تر. سیخوڕی ڕەنگە لە توێژ و کۆمەڵەکانی بچووکتریش ڕوو بدات. وەکوو نموونە ڕەنگە ھەندێک کەس ھەواڵەکانی تایبەتی خەڵک بە پێی پاڵنەرانی جیاواز کۆ بکەنەوە. ھەروەھا ڕەنگە ھەندێ لە ماڵپەڕەکان یان نەرمەواڵەکان ھەواڵە تایبەتییەکانی خەڵک کۆ بکەنەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:یاسای تاوانی پۆل:سیخوڕی پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی پۆل:ئاسایش
ڕێڕەوی مار
ڕێڕەوی مار ڕۆمانێکە لە ساڵی ١٨٩٠ لەلایەن برام ستۆکەرەوە بڵاوکراوەتەوە. و سەرنج دەخاتە سەر ئەفسانەی قەشە پاتریک کە لە ئێرلەندا پاشای مارەکانی بردەوە. ھەروەھا ڕۆمانەکە تیشک دەخاتە سەر چیرۆکێکی خۆشەویستی پەشێو نێوان کەسایەتی سەرەکی و کچێکی جووتیار. ئەمە دووەم ڕۆمانی برام ستۆکەر بوو. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٩٠ لە شانشینی یەکگرتوو چاپ کرا و بڵاوکرایەوە. ڕۆمانەکە پێشەکی چیرۆکی «دراکولا»ی ستۆکەرە، بەڵام تاکە ڕۆمانی بووە کە لە ئێرلەندای زێدی خۆی نووسیوویەتی.
بەستەسێنی سەروو
بەستەسێنی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ژاراوە، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سینەمای ساموڕای
سەرچاوەکان
پۆل:چەشنەکانی فیلم
سیندی ئەرلیت باوتێستا
ناوبانگ
سیندی ناسرا کاتێک لە ڕۆژی ١٥ی تەممووزی ٢٠١٥، لە ھوتێلێکی ئایاکوچۆ لەلایەن کوڕە ھاوڕێکەیەوە (ئەدریانۆ پۆزۆ ئەریاس) ھێرشی کرایە سەر. بەپێی گرتەیەکی تۆمارکراوی ھۆتێلەکە، ناوبراو تووشی ھێرشی جەستەیی و قژڕاکێشان دەبێتەوە، ھەروەھا بووە ھۆی زیانگەیاندن بەیەکێک لە قاچەکانی سیندی. وێڕای ئەوەی بەڵگەکان لەدژی تاوانبارەکە ڕوون بوو، بەڵام دادگا لە تەممووزی ٢٠١٦، لەلایەن سێ دادوەرە بڕیاریدا کە سزاکە بۆکاتێکی دیکە ھەڵبگیرێت. بڕیارەکە بووە ھۆی ناڕەزایی گەورە لەئاستی وڵات، بەتایبەت لە لیمای پایتەختی پیروو. لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦، دادگای باڵا بڕیارێکی نوێی دا بە سزادانی تاوانبار بە تاوانی ھەوڵدان بۆ کووشتن و دەستدرێژی سێکسی. لە ٨ی تەممووزی ٢٠١٩، تاوانبار بە زیندانیکردن بۆ ماوەی ١١ ساڵ لەزیندان بەتاوانی ھەوڵدان بۆ کووشتنی ژن وە دەستدرێژی سێکسی ڕوون سزادرا.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠ پۆل:ژنانی پیروو پۆل:ژنە چالاکوانەکانی پیروو پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
یەنگجە قازی
یەنگجە قازی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەکشلوچای، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
یەنگجە قازی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە و شیعە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
قیلینجلی
قیلینجلی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا ئەڤراز، ناوچەی نازی، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ئێرانی قاجاڕی
وێنۆک|نەخشەی ئێران لە سەردەمی شانشینی قاجار لە سەدەی نۆزدەھەمدا. ئێرانی قاجاڕی نازناوێکە کە ئاماژەیە بۆ قۆناغێکی ١٣٠ ساڵەی مێژووی ئێران لە نێوان ساڵانی ١١٧٥ بۆ ١٩٢٥ ی زایینی (١٢١٠ بۆ ١٩٦٥ی زایینی) لەژێر دەسەڵاتی شانشینی قاجاڕدا. ناوە فەرمییەکانی ئێران لەم قۆناغەدا دەوڵەتی ئێران و دەوڵەتە داخراوەکانی ئێران بوون  و لە جیھانی ڕۆژاواشدا ئێران وەک قۆناغەکانی پێشوو بە پارس ناودەبرا. دامەزرێنەری قاجار ئێران ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ. پاش داگیرکردنی قەوقاز و سەرکوتکردنی ھەموو فەرمانڕەوا و فەرمانڕەواکانی ناوخۆ، لە تاران نیشتەجێ دەبێت و ناوی لێنا پایتەخت. ئاشنابوون بە شارستانییەتی ڕۆژاوا و پەیماننامە گرنگەکان بووە ھۆی دەستپێکردنی شۆڕشی دەستووری. دوای ئەو شۆڕشە دەستوورییەی کە لە سەردەمی موزەفەرەدین شا محەممەد عەلی شا ڕوویدا، پاشای دواتر، محەممەد عەلی شا، دژی وەستایەوە و پەرلەمانی داخست. ململانێ ناوخۆیی و دەرەکییەکان بووە ھۆی نائارامی لە وڵاتدا و دوا پاشای قاجاریش ئەحمەد شا قاجار بوو کە لە ساڵی ١٩٢٥ لە دەسەڵات لادرا و ڕەزا پەھلەوی بوو بە شای ئێران.
قیلینجلی
جوگرافیا
قیلینجلی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئێرانی قاجاڕی
ھەوڵدان بۆ شانشین
دوای ڕاپەڕینی ئەفغانستان و ڕووخانی حکوومەتی سەفەوی، شا تەحمەسابی دووەم - پاشای دەربەدەری سەفەوی، پاش ماوەیەک ھەڵھات بۆ پارێزگای مازەندەران و فەتح عەلی خان قاجار خزمەتەکەی پەسەند کرد. فەتح عەلی خان قاجار بوو بە فەرماندەی دووەمی سوپای تەحمەساب و لە ڕاستیدا تەحماسب یارییەکی دەستی فەتح عەلی خان بوو؛ بەڵام کاتێک نادر شا پەیوەندی بە فەیلەقی تەحمەسابەوە کرد، فەتح عەلی خان پێگەی پێشووی لەدەستدا و بە ھاندانی نادر لە مەشھەد کوژرا. حوسێن گوڵی خان
قیلینجلی
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە پەیڕەوی ئایینی ئیسلام(شیعە) دەکەن.
تورک وێران
تورک وێران گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ھولەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
قیلینجلی
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
تورک وێران
جوگرافیا
تورک وێران لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گەدەلی و لە باشوور لەگەڵ گوندی قزل قەور و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی حەسەن لۆلان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تۆمارئاغاج.
ئێرانی قاجاڕی
سەرچاوەکان
پۆل:قاجاڕەکان پۆل:مێژووی قەوقاز پۆل:مێژووی داغستان پۆل:مێژووی ئەرمەنستان پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئێران پۆل:ئێران لە سەدەی ١٨یەم پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٥ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٩٦ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٨٥ پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە پۆل:وڵاتە پێشووەکان
تورک وێران
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
وەرەقە کوڕی نەوفەل
وەرەقە کوڕی نەوفەل ئامۆزای خەدیجەی کچی خوەیلید، پاڵپشتیکاری پێغەمبەر محەممەد، بەشێک لە زانایانی ئیسلام دەڵێن یەکێک بووە لە ھاوەڵان، یەکێک بووە لە کۆمەڵە خەڵکەی پێش ئیسلام لەسەر بیروباوەڕی یەکتاپەرستی مابوونەوە. دوای ئەوەی پێغەمبەر محەممەد قورئانی بۆ دادەبەزێت خەدیجەی خێزانی دەیبات بۆ لای وەرەقە و پێغەمبەریش بەسەرھاتی دابەزینی قورئانی بۆ باسدەکات، ئەویش دەڵێت ئەوەی بۆ تۆ ھاتووە ھەمان ئەو وەحییەیە کە بۆ پێغەمبەر موسا ھاتووە خۆزگە گەنج دەبووم تاوەکوو پاڵپشتت بم کاتێک گەلەکەت لە وڵاتی خۆت دەرت دەکەن.
لیبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
لیبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
وشەڕەتناسی
وشەڕەتناسی (وشە+بنەڕەت، -ھەروەھا بە ئێتیمۆلۆژیا یان ئێتیمۆلۆژی ناسراوە) پێکھاتووە لە لێکۆڵینەوە لە مێژوو و سەرھەڵدانی وشەکان و گۆڕانی واتاکانیان بە درێژایی کات ڕووندەکاتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زمان پۆل:وشەڕەتناسی
شێری ئەشکەوتی ئەورووپی
وێنۆک|[[ئێسکبەندێک لە مۆزەخانەی مێژووی سرووشتی، ڤیێنا]] شێری ئەشکەوتی ئەورووپی (ناوی زانستی: Panthera leo spelaea) شێرێکە کە لە چاخی بەفرین لە ناوچەکانی باکوور لە ئاسیا و زۆربەی بەشەکانی ئەورووپا ژیاوە. قەبارەکەی لە قەبارەی شێری ئێستا گەورەترە، و ھەندێک لە ئێسکەکانی ئەم شێرە لە ئەشکەوتەکانی ئەورووپا دۆزراونەتەوە.
خواردن
خواردنی شێری ئەشکەوتی ئەورووپی ئاسک و ئەو گا گەورانە بوون کە لە ھەمان سەردەمدا ژیاون.
ھۆکاری لەناوچوون
زانایان وای بۆ دەچن کە ھۆکاری لەناوچوونی شێری ئەشکەوتی ئەورووپی گۆڕانی ئاو و ھەوایە کە پێش ١٢٠٠٠ ساڵ بە نزیکەیی ڕوویداوە، کاتێک زەوی ڕووبەڕووی شەپۆلێکی ساردی توند بۆوە کە بووە ھۆی مردنی چەندین جۆر لە گیانداران دواتر دوای تێپەڕبوونی چەند ھەزارێک لە سەدە زەوی ڕووبەڕووی شەپۆلێکی گەرمی توند بۆوە، کە بووە ھۆی ئەوەی ھەندێک لە ڕووبەری زۆر لە گیا بگۆڕێن بۆ بیابان، ئاژەڵە گیایەکانیش خواردنیان نە دۆزیەوەو مردن ئەمەش بووە ھۆی مردنی شێری ئەشکەوتی ئەورووپی لەبەرئەوەی گیا خۆرەکان بە سەرچاوەیەکی بنەڕەتی دادەنرێن بۆ ئەو.
١٩٦٧ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٦٧ لە نەرویژ
مردنەکان
ناو و پیشە -ساڵی لە دایک بوون
حونەین کوڕی ئیسحاق
وێنۆک|ڕووناکی لە دەستنووسی ھونەین کوڕی ئیسحاق ئەلعیبادی لە ئیساگۆگێ حونەین کوڕی ئیسحاق (٨٠٩ - ٨٧٣ز) زانستیار و وەرگێڕ و پزیشکی مەسیحی نەستۆریای سەدەی نۆی زایینی بووە، ھەروەھا یەکێک بوو لە پرۆفیسۆرەکانی بزووتنەوەی وەرگێڕان.
ژیان
لە شاری بەغدا لەدایکبووە و خوێندنی سەرەتایی لە شاری شام تەواو کردووە. لە تەمەنی گەنجیدا گەڕاوەتەوە بەغدا و بە ئامادەبوونی یۆھانا ئیبن مەسویە پزیشک و وەرگێڕ لە دەرباری ھارون ڕەشید و بەڕێوەبەری بەیت ئەلحیکمە خوێندوویەتی. چونکە زۆر زیرەک بوو، زۆرجار لەگەڵ مامۆستاکەدا دەمەقاڵەی دەکرد، ئەمەش بووە ھۆی دەرکردنی. پاشان دەستی کرد بە فێربوونی زمانی یۆنانی و چووە بەسرە بۆ لای زمانزانە بەناوبانگەکەی خەلیل ئیبن ئەحمەد. لە ساڵی ٢١١ی کۆچی دا گەڕایییەوە بەغدا و پەیوەندی بە خزمەتی جبریل بن بەختیشوا پزیشکی مەعمون کرد. لەسەر داوای جبرێل و یۆحەنا ئیبن مەسویە، کتێبەکانی گالێن، لەوانە «ئەسنەف الحمییەت» و «کیتاب فی القاوی الطبع» لە یۆنانییەوە وەرگێڕاوە بۆ عەرەبی.
سەرچاوەکان
پۆل:مەسیحییەکانی عێراق پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:مردووانی ٨٧٣ پۆل:پزیشکە عەرەبەکانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام پۆل:پزیشکەکانی سەدەی ٩یەم
سینەمای ئیسپانیا
وێنۆک|140px سینەمای ئیسپانیا ئاماژەیە بۆ کۆی ئەو بەرھەمە سینەماکاریانەی کە لە ئیسپانیا یان لەلایەن سینەماکارانی ئیسپانی لە دەرەوەی ئیسپانیا دروستکراون. ئەمڕۆ سینەمای ئیسپانی پلەیەکی بەرچاوی لە جیھاندا ھەیە، ئەمەش دەرئەنجامی کارە داھێنەرەکان و پێشکەوتنە تەکنیکییەکانییە. لە مێژووی دوور و درێژی سینەمای ئیسپانیادا، لویس بوونویێل یەکەم سینەماکاری ئیسپانییە کە ناوبانگێکی جیھانی بەدەستھێناوە، دواتر پێدرۆ ئەلمۆدۆڤار لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا. لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە ئەو زیانە ئابوورییەی کە بە جەستەی سینەمای ئیسپانیا گەیاندراوە، وای کردووە ئیسپانیا زیاتر سەرنجی لەسەر بەرھەمھێنانی ھاوبەش بێت. لە ساڵی ٢٠١٣دا بەرزبوونەوەی باجی بەھای زیادکراو لەسەر نرخی بلیتی سینەماکانی ئیسپانیا بووە ھۆی ئەوەی نرخی بلیتەکان بە ڕێژەی ٢١٪ باز بدات.
سەرچاوەکان
پۆل:سینەمای ئیسپانیا
دووبارە دروستکردنەوە
دووبارە بەرھەمھێنانەوە, بنیاتنانەوەی یان دووبارە دروستکردنەوە (بە ئاماژەیە بۆ دووبارە بەرھەمھێنانەوەی فیلم، زنجیرە تەلەڤیزیۆنی، یاری ڤیدیۆیی، یان کات بەسەربردنی ھاوشێوە کە پێشتر بەرھەم ھێنراوە. دووبارە دروستکردنەوە ھەمان چیرۆکی ڕەسەن دەگێڕێتەوە بەڵام ئەکتەری جیاواز بەکاردەھێنێت و لەوانەیە بابەتەکە بگۆڕێت یان ژینگەی کولتووری چیرۆکەکە بگۆڕێت.
و زاراوەی دووبارە دروستکردنەوە دەتوانێت ئاماژە بە ھەر شتێک بکات لە کۆمەڵێک توخمدا کە لە فیلمەکەدا دووبارە بەکاردەھێنرێتەوە: واتە تەنیا دەتوانێت ئاماژەیەکی ئاماژەپێکراو یان ئاماژەپێکراو بە فیلمەکەی پێش خۆی بکات، یان دەتوانێت دووبارە بەرھەمھێنانەوەی دێڕ بە دێڕ بکات. بە گشتی ئەم زاراوەیە ئاماژەیە بۆ وەشانێکی نوێی فیلمێکی کۆن.
فیلم
فیلمێکی دروستکراو فیلمێکی پێشووتر وەک سەرچاوەی خۆی بەکاردەھێنێت. بۆ نموونە فیلمی Ocean's Eleven لە ساڵی ٢٠٠١ دووبارە دروستکردنەوەی فیلمی Ocean's Eleven (فیلمی ١٩٦٠) ە.
جگە لەو فیلمانەی کە فیلمی پێشوو دروست دەکەنەوە کە وێنەگرتن بۆ وێنەگرتن، زۆربەی دووبارە دروستکردنەوەکان گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە کارەکتەرەکان و پڵۆت و ژانر و تەوەری فیلمەکەدا دەکەن. بۆ نموونە پڵۆتی فیلمی The Thomas Crown Incident لە ساڵی ١٩٦٨ لەسەر دزییەکی بانکە، لەکاتێکدا دووبارە دروستکردنەوەی فیلمەکەی The Thomas Crown Incident (1999) بریتییە لە دزینی تابلۆیەکی بەنرخ. نموونەیەکی دیکە فیلمی Scarface ە کە لە ساڵی ١٩٨٣ لەگەڵ ئەلپاچینۆ دروستکرایەوە. وەشانی ١٩٣٢ (Wounded Face (١٩٣٢)) باس لە بازرگانی نایاسایی مەی دەکات، لەکاتێکدا کارەکتەرەکانی وەشانی ١٩٨٣ قاچاخچی کۆکاین.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوەکانی فیلم و ڤیدیۆ پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن
وێمبڵی
وێنۆک|دیمەنێکی ئاسمانی وێمبڵی، کە بەشێک لە های ڕۆد و ناوچەی پیشەسازی و وێمبڵی ئارێنا و یاریگای وێمبڵی نیشان دەدات وێمبڵی شارۆچکەیەکی سەرەکییە لە گەڕەکی برێنت لە باکووری ڕۆژاوای لەندەن لە ئینگلتەرا، ٨ میل (١٣ کم)یش لە باکووری ڕۆژاوای چارینگ کرۆس. وێمبڵی لە ساڵی ١٨٩٤ەوە پەرستگایەکی مەدەنی جیاوازە و لە ساڵی ١٩٣٧دا وەک بەشی شارەوانی میدلێسێکس ھەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٦٥ ناوچەکە لەگەڵ ناوچەی ویلسدن تێکەڵکرا کە بەھۆی ڕووباری برێنت جیاکرایەوە، بۆ دروستکردنی ناوچەی برێنت لەندەن، لەو کاتەوە بەشێک لە لەندەنی گەورەی پێکھێناوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوچەکانی لەندەن
فیزیا لە سەردەمی شارستانیەتی ئیسلامی
وێنۆک|ئیبن ھەیسەم خاوەنی دۆزینەوەکانی ئۆپتیک و ئاشکرا کردنی تایبەتمەندییەکانی ڕووناکی. فیزیا لە سەردەمی شارستانیەتی ئیسلامی گرنگی دانی موسڵمانان بە فیزیا دەستی پێکرد دوای چالاکیە وەرگێڕانەکان کە کتێبی یۆنانیەکان وەرگێڕدرا لەوانە کتێبەکان و بیردۆزەکانی ئەرەستوو و ئارکیمیدز و بێجگە لەوانیش، وە یەکێک لەو ھۆکارانەی کە وای کرد لەو سەردەمە فیزیا لە گەشەکردن بێت بریتی بوو لە ھەبوونی ئامێر وەک ئیستیرلاب و ھەروەھا زانینیان بۆ میکانیک (علم الحیل). درەوشانەوەی ئاشکرا کردنی فیزیا لای موسڵمانان دەستی پێکرد لەگەڵ دەرکەوتنی ئیبن ھەیسەم کە ئۆپتیکی دامەزراند و تایبەتمەندیەکانی ڕووناکی ئاشکرا کرد گرنگترینیان ئەوە بوو کە ڕووناکی لە تەنەکانەوە دێت بۆ چاو بە پێچەوانەی ئەوەی کە فەیلەسووفە یۆنانیەکان دەیانوت. پاشان داھێنانەکان و زانست گەشەی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سەردەمی زێڕینی ئیسلام پۆل:مێژووی زانستی ئیسلامی پۆل:مێژووی فیزیک
حیزبی کۆمۆنیستی ئێران (دەیەی ١٩٢٠)
حەیدەرخان عەمووئۆغلی کە یەکێک لە ڕێبەرانی شۆڕشی مەشرۆتەخوازیی ئێران بوو وەکوو سیکرێتەری گشتیی ئەم حیزبە ھەڵبژێردرا. دامەزرانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران لە ئاکامی دامەزرانی کۆماری سۆڤیەتی گیلان قەوما کە ساڵێکی پێشتر لەلایەن میرزا کووچەک خان و شۆڕشوانەکانی دارستان (بزووتنەوەی دارستان یان جەنگەلییەکان) دامەزرابوو.
حیزبەکە لە ساڵی ١٩٢١ و ھاوکات لەگەڵ داکەوتنی کۆماری سۆڤیەتی گیلان قێخە کرا، بەڵام ئەندامەکانی حیزبەکە چالاکیی خۆیانیان ھەتا ساڵی ١٩٤١ کە حیزبی توودەی ئێران دامەزرا و بوو بە حیزبێکی کۆمۆنیستی فەرمی لە وڵاتی ئێران بەشێوەی نەھێنی بەردەوام کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:حیزبە کۆمۆنیستەکان لە ئێران
گریگ ئابی
گریگ ئابی یەکێکە لە ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم، و ڕۆڵی لە چەندین فیلمی ئەمریکیدا بینیووە.
بەلک
بەلک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ژاراوە، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بەلک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کوڵکوڵە و لە باشوور لەگەڵ گوندی دێلو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی جۆلانان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گردئێستر.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سینەمای کووبا
وێنۆک|وێنەی یەکێک لە سینەماکانی کووبا|140px سینەمای کووبا ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلم لە کووبا. سینەما لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا ھاتە ناو کوبا. پێش شۆڕشی کوبا لە ساڵی ١٩٥٩ نزیکەی ٨٠ فیلمی درێژ لە کوبا دروست کران کە زۆربەیان میلۆدراما بوون. دوابەدوای شۆڕش، کوبا چووە سەردەمی زێڕینی سینەما. سینەماکارە بەناوبانگەکانی کوبا بریتین لە ئۆمبێرتۆ سۆلاس و خوان کارلۆس تابیۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی سینەما
مێژووی ئەڵمانیا
وێنۆک
مێژووی ئەڵمانیا باسکردنە لە مێژووی وڵاتی ئەڵمانیا و ئەو ڕوودا و و پێشھاتانەی لە سەدەکانی ڕابردوو لەم ناوچەیە ڕوویداوە بەمەبەستی ئاشنا کردنی نەوەکانی ئێستا بە ڕابردووی ئەم وڵاتە. وشەی ئەڵمانی (دۆیتش) (بە ئەڵمانی: Deutsch) لە زمانی کۆنی ئەڵمانی سەرووە ھاتووە و بە واتای تایبەت بە خەڵکە. لە سەدەی پانزدەھەمی زایینی دا ناوی فەرمی حکوومەتی ئەڵمانیا تۆیتۆنیۆم ڕێگنۆم (بە لاتین: Teutonium Regnum) بوو کە بە واتای حکوومەتی وڵاتە ئەڵمانیایییەکانە. ناوی ئێستای ئەڵمانیا واتە "Deutschland" ھەر لەم وشەوە وەرگیراوە.
ھۆزە ئەڵمانییەکان و ئیمپڕاتۆرییەتی فڕانکەکان
200px|وێنۆک|ڕاست|نەخشەی ئیمپڕاتۆری ڕۆم لەگەڵ ئەڵمانیا بەپێی زانیارییەکان وا دەرکەوتووە کە ھۆزە ئەڵمانییەکان لە سەردەمی بڕۆنزی نۆردیک یان سەردەمی ئاسنی پێش ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆم پێک ھاتوون. ئەوان لە سەرەتادا لە باشووری سکاندیناڤیا و باکووری ئەڵمانیا بوون و دواتر لە سەدەی یەکەمی بەر لە لەدایک بوونی مەسیح، بەرەو باشوور و ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا ڕۆیشتوون و لێرەدا، واتە لە ڕۆژھەڵات و ناوەندی ئەورووپا، لەگەڵ ھۆزە کێلتەکان، گوولەکان، ئێرانییەکان، بالتیکییەکان و سلاڤیکەکان ئاشنا بوون. لە سەردەمی ئیمپڕاتۆریی ئاگۆستووس بە سەر ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆمدا، بۆ یەکەم جار لەلایەن ڕۆمییەکانەوە ھێرش کرایە سەر ئەڵمانیا و ھۆزە ئەڵمانییەکان. لە نێوان ئەم ھۆزانەدا، ھۆزی چێرووشان بە سەرکردایەتیی ئارمینیووس توانییان ڕۆمییەکان شکست پێ بێنن. دوای ئەم شەڕە، لە ساڵی ١٠٠ زایینیدا بۆ یەکەم جار ناوی ھۆزە ئەڵمانییەکان بە ناوی ئەو ھۆزانەی کە لە نێوان دوو ڕووباری ڕاین و دانووبدا دەژیێن، ھاتە ناو مێژوونامەی ڕۆمییەکان. ھەر لەم سەردەمەدا بوو کە زۆرینەی ئەو شوێنەی کە ئێستا بە ئەڵمانیا ناوی لێ دەبرێت (وەکوو: ئەڵمانیای ھاوچەرخ، نەمسا، باشووری باڤاریا و ڕۆژاوای ڕینلەند) بوون بە ژێردەستی ھۆزە ئەڵمانییەکان. ئەمانە ھەرکامێکیان دواتر بوون بە یەکێک لە پارێزگاکانی ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆم.
لە سەدەی سێیەمی زایینیدا، ھەندێک لە گەورەترین ھۆزەکانی ڕۆژاوای ئەڵمانیا بەیەکەوە تێکەڵ بوون. لە ساڵی ٢٦٠ی زاییندا ئەردەکانی ئاڵمان کەوتنە ژێر دەسەڵاتی ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆم. لە دوای ھێرشی ھوونەکان لە ساڵی ٣٧٥ی زایینی و ھەروەھا دابەزینی ھێزی ناوەندی دەستھەڵاتی ئیمپڕاتۆری ڕۆم لە ساڵی ٣٩٥ی زایینیدا ھۆزە ئەڵمانیایییە گەورەکان بەرەو باشووری خۆراوا ڕۆیشتن، جا لەورا بوو کە ئەو شوێنەی کە ئەمڕۆ بە ئەڵمانیا ناوی لێ دەبرێت بۆ یەکەم جار پێک ھات.
سەردەمی ئیمپڕاتۆرییەتی پیرۆزی ڕۆم
130px|وێنۆک|ڕاست|وێنەی مارتین لوتەر بناغەدانەری ئایینی پرۆتستان لە ٢٥ی دێسەمبەری ساڵی ٨٠٠ زایینیدا، پاشای فرانکەکان، شارلمان، ئیمپڕاتۆرییەتی جارۆلیژیانی دروست کرد، کە لە ساڵی ٨٤٣ی زایینیدا لەناوچوو و بوو بە دوو ئیمپڕاتۆرییەتی تر. ئیمپڕاتۆرییەتی پیرۆزی ڕۆم لە بەشی ڕۆژاوای ئەم جیابوونەوەیە پێک ھات. ڕووبەری ئەم ئیمپڕاتۆرییەتە لە ڕووباری ئیدێرەوە بوو ھەتا قەراخی باکووری دەریای ناوین. لەو سەردەمەدا ئەڵمانیا لەژێر دەسەڵاتی چەند پاشای بچووک و گەورەدا بوو. ھەتا ساڵی ١٥١٧ زایینی و ھاتنی مارتین لوتەر ھەندێک ململانێی زۆر ھەبوو لە نێوان پاشا ئەڵمانییەکان و ئیمپڕاتۆرییەتی پیرۆزی ڕۆمدا. ھاتنی مارتین لووەتەر، دەستپێکردنی ئەو بە بناغەدانانی ئایینی پرۆتستان و بەفەرمیبوونی ئەم ئایینە لە زۆربەی ناوچە ئەڵمانیایییەکان بوو بەھۆی کێشەیەکی زۆر گەورە لە نێوان ئیمپڕاتۆرییەتی پیرۆزی ڕۆم و ئەڵمانیا کە لە کۆتاییدا بوو بەھۆی دەستپێکردنی شەڕی سی ساڵە لە نێوان ئەم دوو ھێزەدا. ئەم شەڕە کە لە نێوان ساڵانی ١٦١٨–١٦٤٨ی زایینیدا بەردەوام بوو، بوو بەھۆی خراپی و ئاڵۆزییەکی زۆر گەورە لە ناوچە ئەڵمانیایییەکان و ھەر بەم ھۆیەوە دانیشتووانی ئەڵمانیا ٣٠٪ دابەزیی. لە کۆتاییی ئەم شەڕەدا ئاشتیی وێستفالیا لە ساڵی ١٦٤٨ پێک ھات و شەڕی نێوان ناوچە جیاوازەکان لە بواری ئاینییەوە کۆتاییی پێ ھات، بەڵام لەھەمان کاتدا بوو بەھۆی پارچەپارچە بوونی ئەڵمانیا لە نێوان ناوچە دابەشکاراوەکان بەھۆی ئایینەوە. لە ساڵی ١٧٤٠ جیاوازی کەوتە نێوان پاشای نەمسا و پاشای پرۆس و ئیتر لە ساڵی ١٨٠٦ بەھۆی ھێرشی ناپۆلیۆن ئەم دوو وڵاتە ئەڵمانیزمانە بەتەواوی و بۆ ھەمیشە لە یەک جیا بوونەوە.
کونفێدراسیۆن و ئیمپڕاتۆرییەتی ئەڵمانیا
270px|وێنۆک|چەپ|ئیمپڕاتۆری ئەڵمانیا (١٨٧١–١٩١٨) لە دوای ڕووخانی ئیمپڕاتۆرییەتی ناپۆلیۆن لە فەڕەنسا و کۆبوونەوەی ڤییەنا لە ساڵی ١٨١٤، کۆنفێدراسیۆنی ئەڵمانیا (بە ئەڵمانی: Deutscher Bund) پێک ھات، کە بەرھەمی یەکگرتنی لاوازی ٣٩ پارێزگای ئەڵمانی بوو، بەھۆی ناکۆکیی نێوان ئەم پارێزگا سەربەخۆیانە و دەستدرێژییەکانی دەسەڵاتدارانی نەمسایی و بەھێزبوونی بزووتنەوەی ئازادیخوازی لەناو کۆمەڵگای ئەو دەمی ئەڵمانیادا، ئەم کۆنفێدراسیۆنە تووشی گرفت بوو. لە ھەمان کاتدا سەرکەوتنی شۆڕشی فەڕەنسا و ئەو ئامانجە ئازادیخوازانە و نیشتمانپەرستانە کە ئەو خستییە بەرچاو کۆمەڵگای ئەڵمانیا لە کۆتاییدا بوو بەھۆی شۆڕشی ئەڵمانیایییەکان لە ساڵی ١٨٤٨دا. لە ئاکامی ئەم شۆڕشەدا نازناوی ئیمپڕاتۆر بەخشرا بە فرێدریک ویڵھێڵمی چوارەم، بەڵام ئەو ئەم نازناوەی قبووڵ نەکرد و داوای بناغەدانانی دەستووری بنەڕەتیی کرد و خۆی بوو بە پێشەوای ئەم بزووتنەوەیە ھەتا ئەو کاتەی کە ئەم دەستوورە جێگیر بوو.
لە ساڵانی دواییدا، کێشەیەکی گەورە کەوتە نێوان پەرلەمانی ئەڵمانیا و پاشا ویلیامی یەکەم. ئەم کێشانە بوو بەھۆی ململانێی چەکداری و پاشا بەھۆی پێشگرتن لە ئاڵۆزتربوونی باروودۆخەکە، ئۆتۆ ڤۆن بیسمارکی کرد بە سەرۆک وەزیران. بیسمارک لە ساڵی ١٩٦٤ شەڕی بە سەر دانمارکدا سەپاند و لەم شەڕەیشدا سەرکەوتوو بوو، دوای ئەمە بیسمارک ھێرشی کردە سەر نەمسا و ئەو وڵاتەیشی شکاند، لەدوای ئەم شەرە، ئەو فەڕانسەیشی شکست پێ ھێنا و کۆنفێدراسیۆنی وڵاتە ئەڵمانیایییەکانی باکووری دروست کرد. ئەو بەم کارە توانیی دەستی نەمسا لە دەسەڵاتی وڵاتە ئەڵمانیایییەکان کوڵ بکاتەوە. ئەم ئیمپڕاتۆرییەتە نوێیە ئەڵمانییە، بەرلینی کرد بە پایتەختی خۆی. لە دوای ئەمانە بوو کە ھێزی ئەڵمانیا لە ئاستی جیھانیدا ھەڵکشا و دەستی کرد بە ئیستعمار و داگیرکردنی ھەندێک وڵات لە ئەفریقا و شوێنی تر لە جیھان. بۆ وێنە کامێرۆن و تۆگۆ. تیرۆری شازادەی نەمسا لە ٢٨ی جوونی ساڵی ١٩١٤ بوو بەھۆی دەستپێکردنی جەنگی جیھانیی یەکەم. لەم جەنگەدا ئەڵمانیا یەکێک بوو لە ئەندامانی ھێزە ناوەندییەکان. لەم جەنگەدا ھێزە ناوەندییەکان دۆڕان و لە ئاکامدا ئەڵمانیا زۆرتر لە ٢ ملیۆن ئەندامی لەشکری لەدەست چوو. لە ١١ی تشرینی دووەمی ١٩١٨ جەنگی جیھانیی یەکەم کۆتاییی ھات. لە ١٨ تشرینی دووەم، ئیمپڕاتۆری ئەڵمانیا، ویلھێڵمی دووەم و دیکەی شازادەکانی ئەڵمانیا سەرۆکایەتییان بەجێ ھێشت. ئەڵمانیا لە جوونی ١٩١٩ پەیمانی ڤێرسای واژوو کرد. ئەم پەیمانە لەلایەن ئەڵمانییەکانەوە بە سووکایەتی دادەنرا و ڕەنگە یەکێک بێت لە سەرچاوەکانی پێکھاتنی نازیسم.
سەردەمی کۆماری وایمار و دەسەڵاتی نازییەکان
وێنۆک|وێنەی [[ئادۆڵف ھیتلەر، چانسێلۆری ئەڵمانیا (١٩٣٣–١٩٤٥)]] لە سەرەتای دەستپێکردنی شۆڕشی ئەڵمانیا لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩١٨، ئەم وڵاتە دامەزراندنی سیستەمی کۆماریی ڕاگەیاند. بەڵام ململانەی نێوان ھێزە سیاسییەکان بۆ مسۆگرکردنی دەسەڵات بەردەوام بوو. شۆڕشەکە لە ١١ی ئابی ١٩١٩ بە نووسەرانی دەستووری بنەڕەتیی وایمار کۆتاییی ھات. بەھۆی ئەو ناکۆکییە ئابووریانەی کە لە ساڵی ١٩٢٩ ڕووی دا و لەسەرکاربوونی دەوڵەتە لاوازەکان کە یەک لە دوای یەک بە بێ ئەنجامدانی ھیچ کارێکی بەنرخ دەڕووخان بەرەبەرە پەیوەندیی نێوان گەل و حکوومەت لە یەک پچڕا. لە ١٩٣٢، حکوومەتی وایمار بەھۆی واژووکردنی پەیمانی ڤێرسای بە خیانەت لە ئەڵمانیا تۆمەتبار کرا. لە ھەمان کاتدا پارتی نازی و کومۆنیست زۆربەی پەرلەمانیان لەژێر دەستدا بوو. لە کاتی دەستەڵاتداری پاوڵ ڤۆن ھیندێنبوورگ، ئادۆڵف ھیتلەر بە ڕاوێژکار (بە عەرەبی: صدر اعظم) دەستنیشان کرا. لەم ڕۆژەوە بە دوا (٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٣٣) ھیتلەر دەستی کرد بە دامەزراندنی ڕژیمێکی تۆتالیتێر، لە ھەمان کاتیشدا دەستی کرد بە سەرلەنوێ دروستکردنی ئابووری و بازرگانیی ئەڵمانیا، ھەروەھا ھێزە لەشکرییەکانیشی زۆر لەبەرچاو گرت و بەھێزتریانی کرد.
لە ١٩٣٥، ئەڵمانیا دەستی بە سەر سار و ڕینلەندا گرت، کە ھەردووی ئەمانە بەپێی پەیمانی ڤێرسای لە ئەڵمانیا سەندرابوون. لە ساڵی ١٩٣٨ نەمسا و دواتر لە ساڵی ١٩٣٩ چیکوسڵۆڤاکیا کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا. لە ١ی سێپتەمبری ١٩٣٩ ئەرتەشی ڤێرماخت ھێرشی کردە سەر پۆڵەندا، لە لایەکی دیکەیشەوە سوپای سووریش ھێرشی کردە سەر پۆڵەندا، لە ئاکامدا لە ماوەیەکی زۆر کورتدا پۆڵەندا بەتەواوی مسۆگەر بوو. دوای ئەم ڕووداوە بە شێوازێکی فەرمی، بەریتانیا و فەڕەنسا دەستپێکردنی شەڕ لە نێوان خۆیان و ئەڵمانیایان ڕاگەیاند. ئەمە بوو بە سەرەتای جەنگی جیھانیی دووەم. لە ماوەیەکی کورتدا، ئەڵمانیا و وڵاتەکانی تەوەر توانییان دەست بە سەر زۆربەی بەشەکانی ئەورووپا و باکووری ئەفریقادا بگرن. دواتر ئەڵمانیا و ھاوپەیمانەکانی تێکۆشان کە بریتانیا لاواز بکەن و بە جۆرێک ڕێکەوتننامەی دڵخوازی خۆیان بە سەری ئەودا بسەپێنن، بەڵام ئەم پلانە سەرنەکەوت. دواتر ئەم ھێزانە ھێرشیان کردە سەر یەکێتیی سۆڤیەت کە ئەمە بەھۆی بوونی ڕێکەوتن نامەیەک لە نێوان یەکێتیی سۆڤیەت و ئەڵمانیا'' چاوەڕوان نەدەکرا. ھاوکات لەگەڵ ئەم ھێرشەی ئەڵمانیا، ئیمپڕاتۆرییەتی ژاپۆنیش ھێرشی کرە سەر پێرل ھاربری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و بەو جۆرە پەرەی دا بە شەڕی نێوان ھێزەکانی تەوەر و ھاوپەیمانی وڵاتەکان. شەڕی ئەڵمانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ستالینگراد کە بە شەڕی ستالینگراد ناسرا، بوو بەھۆی دۆڕانی ئەڵمانیا و ناچاری کرد بە پاشەکشان لە بەرە ڕۆژھەڵاتییەکان. لە سیپتەمبری ساڵی ١٩٤٣ ئیتاڵیا کە ھاوپەیمانی ئەڵمانیا بوو، لە شەڕەکەدا شکستی ھێنا و کەوتە ژێر دەسەڵاتی ھێزە ھاوپەیمانەکان، ئەمە بەرەیەکی نوێی لە نێوان ئەڵمانیا و ھێزە ھاوپەیمانەکاندا کردەوە. لە ڕۆژی دیدا ھێزە ھاوپەیمانەکان لە ڕۆژاواوە بەرەیەکی تریان بەرەوڕووی ئەڵمانیا کردەوە و دەستیان بە پێشکەوتن بەرەو پایتەخت کرد. لە ٨ی مانگی مەیی ساڵی ١٩٤٥ دوای ڕووخانی بەرلین و بە دەستی سوپای سوور، شەر کۆتاییی ھات. ''
ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات، ئەڵمانیای ڕۆژاوا
230px|وێنۆک|چەپ|دابەشبوونی ئەڵمانیا لە نێوان ھێزە گەورەکاندا لە دوای ڕووخانی ڕژیمی نازی، ئەڵمانیا و شاری بەرلین بوون بە دوو بەشەوە. بەشی ڕۆژاوا کە کەوتە بن دەستی ھاوپەیمانەکان (واتە: فەڕەنسا، ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا و بەریتانیا) بۆ خۆی کرا بە چوار بەشی دیکە. ئەم چوار بەشە بوون بە شوێنی جێگیربوونی ئەو ئەڵمانیاییانەی کە لە وڵاتە دراوسێکان بەھۆی دژایەتی دەرکرابوون. ئەم بەشانە لە ٢٣ی مەیی ١٩٤٩ زایینی پێکەوە لکێندران و بوون بە کۆماری فیدرالیی ئەڵمانیا. بەشەکەی دیکە کەوتە بن دەستی یەکێتی سۆڤیەت و لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٩دا بوو بە کۆماری دیموکراتیی ئەڵمانیا. ئەم دوو کۆمارە بە شێوەی نافەرمی بە ناوی «ئەڵمانیای ڕۆژاوا» و «ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات» دەناسران. ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات بەرلینی کرد بە پایتەختی خۆی، بەڵام ئەڵمانیای ڕۆژاوا پایتەختی خۆی گواستەوە بۆ شاری بۆن، بەڵام ئەم شارەی بە ناوی پایتەختی کاتی ناساند و بەم جۆرە نواندی کە کۆماری ڕۆژھەڵات دەبێ ڕۆژێک بڕوات و ئەڵمانیا یەک بگرێتەوە.
ئەڵمانیای ڕۆژاوا لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا، بەریتانیا و فەڕەنسا یەکیان گرت. دواتر ئەڵمانیای ڕۆژاوا دەستی کرد بە پرۆژەیەکی گەورە بۆ گەشەپێدانی ئابووری لە ساڵی ١٩٥٠ زایینی و سەرکەوتنی زۆری لە ڕێگەی ئەم پڕۆژەوە بە دەست ھێنا. لە ساڵی ١٩٥٥دا بوو بە ئەندامی ناتۆ. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٥٧ دەستی کرد بە بناغەدانانی کۆمەڵەی ئابووری ئەورووپا. لە ھەمان کاتدا ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات بوو بە یەکێک لە ئەندامانی بلۆکی ڕۆژھەڵات. بەڵام بەھۆی لاوازبوونی سۆڤیەت، بارودۆخی ئابووری لە ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات بەرەو دابەزین چوو و ھیچ کاتێک نەگەیشت بە ئاستی ئەڵمانیای ڕۆژاوا. ئەم بارودۆخە بوو بەھۆی کۆچکردنی کۆمەڵێکی زۆر لە خەڵک بۆ ئەڵمانیای ڕۆژاوا. لە ساڵی ١٩٦١، ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات دەستی کرد بە دروستکردنی دیوارێک لە نێوان دوو بەشی بەرلین، بۆ ئەوەی کە پێش بەم کۆچانە بگرێت. ئەم دیوارە (ناسراو بە دیواری بەرلین) بوو بە سیمبۆلێک بۆ شەڕی سارد. ئەم دیوارە لە ساڵی ١٩٨٩ ڕووخا و دیسان بوو بە سیمبۆلێک لە کۆتاییھاتنی شەڕی سارد.
یەکگرتنەوەی دوو ئەڵمانیا
لە ڕۆژی ١٠ی مانگی مارسی ساڵی ١٩٩٤ لەسەر ڕێکەوتننامەی بۆن، بەرلین، بەرلین جارێکی تر بوو بە پایتەختی وڵاتی یەکگرتووی ئەڵمانیا. یەکگرتنەوی ئەڵمانیا بوو بەھۆی بەرزبوونەوەی پلەی ئەو وڵاتە لە نێو یەکێتیی ئەورووپا و ھەروەھا ناتۆ. دواتر ئەڵمانیا وەکوو ئەندامێکی ناتۆ دەستی کرد بۆ ھەناردەکردنی ھێزە چەکدارەکانی خۆی بۆ باڵکان و دواتریش بۆ ئەفغانستان بۆ شەڕ لەگەڵ چەکدارەکانی ڕیکخراوی ئەلقاعیدە.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی ئەڵمانیا
کانی کوێرە
کانی کوێرە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی وارماوا، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی کوێرە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئالان و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی مرواری و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەڵبەزە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دەق.
لیلا ستار
لیلا مارتینز(لەدایک بووی جولای ١٠)بە لیلا ستارئیسکادەش دەناسرێت بەڵام ناوە فەرمییەکەی بریتیە لە لیلا ستار،ڕۆڵگێرێکی ئەمەریکایی ڕەگەز گۆڕە،جوانکاری بواری ئافرەتانە و ڕۆڵگێرێکی گشتی و پێشکەشکاری تەلەڤژیۆنیشە لەچەندین کێبەرکێی شاجوانی بەشداری کردوە و بەیەکەم گۆرانیبێژی ڕاپی لاتینیش دادەنرێت لەجیهان دا.
پێشینەی ژیان و خوێندنی
لیلا ستار وەک لیلا مارتینز لەدایک بوو لە شیکاگۆ،لە ئیلینۆی.ئەو لەHumboldt park ژیا تاتەمەنی هەشت ساڵان لە پاشان ماڵیان گواستەوە بۆ Albany park ئێستاش هەر لە هەمان شوێن دەژێت،خوێندنی ئامادەیی لە خوێندنگای ڕۆزڤێلت تەواوکرد و چوو بۆ زانکۆیTruman University.پاشان بۆ شاری خۆی گەڕایەوە بۆ جارێکی تر.