cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دێگەڵەکۆن
جوگرافیا
دێگەڵەکۆن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دەشتی زاخە و لە باشوور لەگەڵ گوندی قازیاوای شارباژێڕ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی چۆڕک و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دێگەڵەی شارباژێڕ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئۆکسانا کۆرسۆ
ئۆکسانا کۆرسۆ (بە ئینگلیزی: Oxana Corso، لە دایکبووی لە ٩ی تەممووزی ١٩٩٥، سانت پێترسبۆرگ) لە ڕووسیا لە دایکبووە، یاریزانی پارالمپیکی ئیتالییە. خاوەنی ڕیکۆردی جیھانی بوو لە ڕاکردنی چوارسەد مەتری خانمان لە ساڵی ٢٠١٤. ئۆکسانا یاریزانی خاوەن پێداویستی تایبەتە.
ژیان
ئۆکسانا لە ساڵی ١٩٩٥ لە ڕووسیا لەدایک بووە، لە تەمەنی سێ ساڵیدا لەگەڵ بنەماڵەکەی گەیشتە ئیتالیا و لە ڕۆما نیشتەجێی بوون و ھەر لەوێش ئۆکسانە بەخێو کراوە و گەورە بووە، سەرەڕای ئەوەی ئیفلیجی مێشک یاخود شەلەل دەماغ بووە لە یارییە پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢ لە لەندەن توانی دوو مەدالیای زێو بەدەست بھیچنێت ھەروەھا دوو مەدالیای زێڕ لە پاڵەوانییەتی پارالمپیکی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠١٢ بەدەست بھێنێت.
ڕیکۆردکان
{{legend|#FFC569|Current holder}}
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥ پۆل:زیندووان
ئەرسەلان چەڵەبی
ئەرسەلان چەڵەبی (لەدایکبووی ۱۹۸٦ لە بۆکان) شاعیر و نووسەری کوردە؛ خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە و دانیشتووی وڵاتی دانمارکە.
ژیان
ئەرسەلان پێشتر لە کوردستان دوو کۆمەڵە شیعری بڵاو کردووەتەوە. ناوبراو ئەندامی ناوەندی قەڵەمی دانمارکە “Danish Pen” و تاکوو ئێستا شیعرەکانی بۆ سەر زمانەکانی ئینگلیزی و فەڕەنسی و دانمارکی و فارسی وەرگێڕدراون و چاپ و بڵاو بوونەوە. کۆمەڵێک بەرھەمی ئەو شاعیرە ، لە کتێب و گۆڤار و ماڵپەڕی سەر بە بڵاڤۆک و ناوەندە ئەدەبییەکانی ئورووپادا چاپ و بڵاوکراونەتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
|Id=بەرھەمە بڵاوبووەکانی ئەرسەلان چەڵەبی لە گۆڤار و ماڵپەڕە ئەدەبییەکانی ئورووپا
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:شیعر پۆل:خەڵکی بۆکان پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی
کۆشکی پفاوینسێل
کۆشکی پفاوینسێل (بە ئەڵمانی: Schloss Pfaueninsel) بینایەکی ڕۆمانسییە لە کەناری ھاڤێل لە بەرلین. کەشتیی لوستشلۆس بەناوی فرێدریک ویلیامی دووەمەوە دروست کراوە و لە ساڵی ١٧٩٧ تەواو بووە. ئەمڕۆ کۆشکەکە مۆزەخانەی دامەزراوەی کۆشک و باخەکانی پرۆسە لە بەرلین-براندێنبۆرگ.
سەرچاوەکان
پفاوینسێل
جۆن لیسگۆ
جۆن ئارسەر لیسگۆ (؛ لەدایکبووی ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥) ئەکتەر و شاعیر و نووسەر و گۆرانیبێژی ئەمریکییە. بەرھەمھێنەریی لە فیلم و تەلەڤیزیۆن و شانۆ کردووە. لیسگۆ وەرگری ژمارەیەکی زۆر خەڵاتە، کە ئەمانە دەگرێتەوە: دوو خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب، شەش خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم، سێ خەڵاتی گیلد ئەکتەرەکانی شاشە، دوو خەڵاتی تۆنی، و پاڵاوتن بۆ دوو خەڵاتەکانی ئەکادیمی، و خەڵاتی گرامی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥ پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەندامەکانی کۆمپانیای ڕۆیال شکسپیر پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:خۆدزینەوەکان لە ڕەشنووسی جەنگی ڤێتنام پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
١٩٨٢ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1982 (توضيح)
عەلیاوای ڕند
عەلیاوای ڕند گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری باشوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کەڵاباشی قادربەگ
کەڵاباشی قادربەگ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پیرەمەگرون، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کەڵاباشی قادربەگ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کەڵەباش و لە باشوور لەگەڵ گوندی شیلەخان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی موغاغ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی عەواڵان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نەمسا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
Austria at the 2020 Summer Olympics پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
گردئارەق
گردئارەق یان گرد ئارەق یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
قچ قرخ
قچ قرخ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کۆکس، قەزای کفری، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قچ قرخ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حاجیلەر و لە باشوور لەگەڵ گوندی قوبە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سیتەپان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھەودعەلی.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
٦٤٣ (ژمارە)
٦٤٣ (شەش سەد و چل و سێ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٦٤٢ و ٦٤٤.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بەرحوشتر
بەرحوشتر یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب
دووژمنایەتی ئیسلام و موسڵمانانی دەکرد، لە شەڕی ئوحود دا فەرماندەی سوپای موشریکەکان بوو، لە شەڕی خەندەقیشدا فەرماندەی سوپای ئەحزاب بوو، لە شەڕەکەدا فەرمانی گەمارۆدانی مەدینەی دەرکرد لە ھێرشی خەندەق. لە پەیمانی حودەیبییە لەگەڵ موسڵمانان پەیمانی ئاشتی مۆرکرد، پاشان لە فەتحکردنی مەککەدا موسڵمان بوو، پێغەمبەریش پێگەی ئەوی بەرزکردەوە، بۆیە ھەموو ئەوانەی دەچوونە ناو ماڵەکەیەوە باوەڕیان دەھێنا پارێزراو دەبوون و پاشان دای نا بەسەرکردەی نەجران، پاشان لەگەڵ موسڵمانان لە فەتح و لەشکرکێشییەکانیاندا بوو؛ بۆیە بەشداری لە حونەین و تائف کرد و چاوێکی لە ڕۆژی تائف دەرچوو، پاشان چاوەکەی تر لە ڕۆژی یەرمووک، بۆیە کوێر بوو. لە تەمەنی ٨٨ ساڵیدا لە ساڵی ٣١ی کۆچیدا کۆچی دوایی کردووە.
بەرحوشتر
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٥٦٠ پۆل:مردووانی ٦٥٢ پۆل:مردووانی ٦٥٣ پۆل:ھاوەڵەکان پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
ژمارەی کامڵ
وێنۆک|چەپ| لە تیۆریی ژمارەکاندا، ژمارەی کامڵ، بە ژمارەیەکی تەواوی ئەرێنی دەوترێت کە یەکسان بێت بە سەرجەمی بەشدراو‌ە تایبەتەکانی خۆی، (واتە ھەموو بەشدراوە ئەرێنییەکان جگە لە ژمارەکە خۆی).
نموونە
٦ یەکەم ژمارەی کامڵە لەبەر ئەوەی ١+٢+٣=٦، دواتر ٢٨ و دواتر ٤٩٦ و ٨١٢٨.
ژمارە کامڵە جووتەکان
ئیقلیدس سەلماندی ژمارەیەکی کامڵ و جووتە، ئەگەر (2^{p}-1)  ژمارەیەکی سەرەتایی بێت. بۆ نموونە یەکەم، چوار ژمارەی کامڵ کە لە سەرەوە ئاماژەی پێ کرا، بەم پەیوەندییە و بە دانانی چوار ژمارەی سەرەتایی یەکەم لەجیات p بەم شێوەیە بەدەست دێن:
بۆ ئەوەی سەرەتایی بێت، پێویستە p خۆی سەرەتایی بێت.
ژمارە کامڵە تاکەکان
یەکێک لە پرسیارە شی نەکراوەکانی ماتماتیک ئەمەیە: ئاخۆ ژمارەیەکی کامڵ ھەیە کە تاک بێت؟ تا ئێستا ھیچ ژمارەیەکی کامڵی تاک نەدۆزراوەتەوە و لەبارەی بوون یان نەبوونی ژمارەی تاکی کامڵ زانیاریی تەواو لەبەردەست نییە.
باچچان پاندی (فیلم)
پاچچان پاندی فیلمێکی ئەکشنیی و کۆمیدیی ھیندییە لە ساڵی ٢٠٢٢ بەرھەم ھێنراوە و لە دەرھێنانی فەرھاد سەمجییە. لەم فیلمەدا ئاکشای کومار، کریتی سانۆن، جاکلین فێرناندێز، ئەرشەد وەرسی، پانکاج تریپاتی، پراتیک بابار، ئەشوین موشران، ساجید نادیادوالا، ئەحمەد خان و موھان ئاگاشە ڕۆڵیان بینیوە. فیلمەکە لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٢ بە شێوەی شانۆیی نمایشکرا و لە کۆتاییدا وەک شکستێکی بازرگانی گەورە کۆتایی ھات. سەرەتا بڕیار بوو باچان پاندێی فیلمی تامیلی ڤیرام دووبارە دروست بکاتەوە بەڵام دروستکەران سیناریۆکەیان گۆڕی بۆ ئەوەی بیرۆکەیەکی ڕەسەنیان بۆ بھێننە ئاراوە. سەرەتا بڕیاربوو وێنەگرتنی سەرەکی فیلمەکە لە مانگی ئایاری ساڵی ٢٠٢٠ دەست پێبکات، بەڵام بەھۆی قەدەغەی کۆڤید-١٩ لە ھیندستان دواخرا.
سۆسیال دێمۆکڕاسی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
وێنۆک|گوڵە سوور ھێمایەکە بۆ سۆسیالدیموکراسییەکان
باچچان پاندی (فیلم)
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ھیندی پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٢ پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە فیلمسازی پۆل:فیلمەکان دەربارەی تاوانی ڕێکخراو لە ھیندستان پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن ڤیکرام مۆنترۆسەوە تۆمارکراون پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەکشنییە ھیندییەکان
سۆسیال دێمۆکڕاسی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
سۆسیال دێمۆکڕاسی ڕۆژهەڵاتی کوردستان یا دیموکراسیی کۆمەڵایەتی، لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان کۆمەڵەی شۆرشگێڕی زەحمەتکیشانی کوردستانی ئێران تەنها حزبێکە، کە لە سەر بنەمای سۆسیالیسمی کۆمەڵایەتی واتە سۆسیال دێموکڕاسی خەبات دەکات کۆمەڵەی شۆرشگێڕی زەحمەتکیشانی کوردستانی ئێران ساڵی ١٩٦٩ لە لایەن کۆمەڵێک خوێندکاری کورد لە زانکۆی تاران دامەزرا. ساڵی ١٩٨٣ لە گەڵ چەند حزبی چەپی دیکە حزبی کۆمۆنیستی ئێرانیان پێکهێنا وە هەر بەناوی کۆمەڵە چالاکی ئەنجامدا تا دواتر ساڵی ٢٠٠٠ وەک حزبێکی باوەڕ بە سۆسیال دێمۆکڕاسی  وە هەروەها مافی دادپەروەیی کۆمەڵایەتی  لە حزبی کۆمۆنیست هاتە دەر و ئێستا یەکم حزبە کە باوەڕی بە بەهاکانی سۆسیال دێموکڕاسی هەیە جیا لە کۆمەڵە دوو حزبی دیکەش حزبی دێموکڕاتی کوردستانی ئێران (حدکا) و حزبی دێموکڕاتی کوردستان (حدک)لە سەر بنەمای سۆسیالیسمی دێموکڕاتیک بۆ ئێرانێکی دێموکڕاتیکی سۆسیالیست خەبات دەکەن. حزبی دێموکڕاتی کوردستانی ئێران ساڵی ١٩٢٤ دامەزراوە و لە کۆنگرەی سێی خۆی سۆسیالیسمی دێموکڕاتیکی پەسەند کرد. جیاوازی سۆسیال دێموکڕاسی و سۆسیالیسمی دێموکڕاتیک لە سەر چۆنایەتی و چەندە بەکارهێنانی دێموکڕاسییە.
مەجیاوای ئەردەڵان
مەجیاوای ئەردەڵان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا، ناوچەی چەرداوڕۆ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
سۆسیال دێمۆکڕاسی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
گروپی سۆسیال دێموکڕاتەکان
ڕێکخراوی ئینتراناسیونال سۆسیالیست کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران، حزبی دێموکڕاتی کوردستانی ئێران، حزبی دێموکڕاتی کوردستان لە ڕێکخراوی ناوبراودا ئەندامن
مەجیاوای ئەردەڵان
ناو
شوێنی قەڵا ونشینگەی مەجی خان ئەردەڵان خان ومالکی ئەم ناوچە بووە.
جوگرافیا
مەجیاوای ئەردەڵان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
٦٤٤ (ژمارە)
٦٤٤ (شەش سەد و چل و چوار) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٦٤٣ و ٦٤٥.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٩٨٣ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1983 (توضيح)
سیانەی پیتاگۆرسی
سیانەی پیتاگۆرسی سەرەتایی
سیانەی پیتاگۆرسی سەرەتایی، بە سیانەیەکی پیتاگۆرسی دەوترێ کە سێ ژمارەکەی جگە لە یەک ھیچ بەشدراوێکی ھاوبەشیان نەبێت بۆ نموونە (٣٬٤،٥) سیانەیەکی پیتاگۆرسیی سەرەتایییە، بەڵام (٦٬٨،١٠) سیانەیەکی پیتاگۆرسییە بەڵام سەرەتایی نییە.
لە بەرنامەنووسیدا
وێنۆک|
ئەم کۆدە بۆ بەدەستھێنانی ژمارە پیتاگۆرسییەکان بەکار دێت:
نموونە کۆدێک بە زمانی ++C، (سی پلاس پلاس) ئەم کۆدە بە بەکارھێنانی گەورەترین بەشدراوی ھاوبەش ژمارە پیتاگۆرسییەکان دەدۆزیتەوە:
سەرچاوەکان
پۆل:پیتاگۆرس پۆل:تیۆرمی پیتاگۆرس
دیزگەران
دیزگەران گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری زەڕنە، ناوچەی زەڕنە، شارستانی ئەیوان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئەیوان ئەیوان ئەیوان پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
ئەمپێر
پێناسە
ئەگەر لە دوو تەلی ناسک و درێژ و ھاوبەر کە بە دووری یەک مەتر لە یەک و لە جێگایەکی ڤاکیووم دان، تەزووی بەرامبەر و لە یەک ئاراستە ڕەت کەین بە شێوەیەک کە بە یەک مەتر لە یەکێک لە تەلەکان بە ھێزێک بەرامبەر فشار بێنین، تەزوویەک کە لە ھەر یەک لە تەلەکان ڕەت دەبێت بەرامبەر یەک ئەمپێرە. یەک ئەمپێر ھەروەھا بەرامبەر یەک کۆڵن لە چرکەیەک دایە.
ڕووسیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٤
ڕووسیا یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٤، کە لە ١٢ تا ٢٧ی شوبات لە شاری لیلیھامێری نەرویژ بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەکۆکردنەوی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان بۆ جاری یەکەم لە مێژوویاندا دوای ڕووخانی یەکێتیی سۆڤیەت پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا.
ڕەشک
ڕەشک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی زەلان، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ڕووسیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٤
سەرچاوەکان
پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٤ پۆل:ڕووسیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانە بەپێی ساڵ
ڕەشک
جوگرافیا
ڕەشک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئاشی بارام و لە باشوور لەگەڵ گوندی ھەوارەبەرزەی شارباژێڕ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دەشتی زاخە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بەوزان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
خێزانی زمانەکان
550px|وێنۆک|خێزانی زمانەکان لە جیھاندا خێزانی زمانەکان یان خێزانی زمانی بە ئەو کۆمەڵە زمانانە دەڵێن کە لە بنەڕەتدا هاوبەشن و زانایان ناکۆکن لەسەر هەندێکیان، بەڵام پێدەچێت ئەم دابەشکردنە یەکێک بێت لە باشترین دابەشکردنەکان: لە ئەفریقا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست: زمانەکانی ئەفریقی-ئاسیایی لەوانە زمانەکانی عەرەبی، عیبری و ئارامای لە ئاسیا، ئەمازیغ، ئەسیوپیا، سۆمالی و چاد یان لە ئەفریقا زمانەکانی ئیندیگۆی بیابان، لەوانە سەنجی، گەلی تیمبوکتو، فوراویا لە دار فۆر لە سوودان و نوبیە.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانەوانیی مێژوویی پۆل:بنەماڵەکانی زمان
سەرکەوری زراری
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
١٩٨٥ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1985 (توضيح)
عەلی خەڵەف
عەلی خەڵەف گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کۆکس، قەزای کفری، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
عەلی خەڵەف لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چەتاڵ و لە باشوور لەگەڵ گوندی خیاڵ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئاوبارە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گزنگ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦
نەرویژ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦ بوو کە لە ١٧ی تەممووز تا ١ی ئابی ١٩٧٦ لە مۆنتریال لە کەنەدا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٧٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦
٦٤٥ (ژمارە)
٦٤٥ (شەش سەد و چل و پێنج) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٦٤٤ و ٦٤٦.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئازەربایجان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
ئازەربایجان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
ئێم ئای ئێم-١٠٤ پاتریۆت
ئێم ئای ئێم-١٠٤ پاتریۆت جۆرێکی سیستمی مووشەکی ڕووبەر بۆ ھەوای سەرەکییە کە لەلایەن ئەمریکا و وڵاتانی ھاوپەیمان بەکار براوە. بەرھەمھێنانی پەیماندەری بەرگری ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕایتھۆنە و ناوی لە پێکھاتەی سیستمی ڕاداری چەک سەرچاوە دەگرێ.
تاقیکردنەوە بە تەقاندن
وێنۆک|سیستمی ڕاداری AN/MPQ-53 کە لەڕێگەی پاتریۆتەکە بۆ دۆزینەوەی ئامانج، شوێنکەوتن و ڕێنوێنیکردنی مووشەک بەکارھێنراوە. بەر لە یەکەم شەڕی کەنداو، بەرگریی مووشەکی بالیستیکی چەمکێکی نەسەلمێنراو بوو لە جەنگدا. پاتریۆت لەماوەی ئۆپەراسیۆنی دیزێرت ستۆرم، سەرەڕای ئەرکی دژەفڕۆکەیی، دانرابوو تا سکادی عێراقیی ھاتوو یان مووشەکە بالیستیکییە کورتمەوداکانی ئەلحوسەین کە لە ئیسرائیل و عەرەبستانی سعوودی تەقێندرابوون بخاتە خوارەوە. یەکەم بەکارھێنانی جەنگیی پاتریۆت لە ١٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ بوو، کاتێک بە گرفتێکی کۆمپیوتەرییەوە خەریکی دۆزینەوەی ئەوەی دواتر بوو. لەڕاستیدا ھیچ سکادێک لە ١٨ی کانوونی دووەم لە عەرەبستانی سعوودییەوە نەتەقێندرابوون. ئەم ڕووداوە بە شێوەیەکی بەربڵاو وەک یەکەم ڕاوەستاندنی سەرکەوتووی مووشەکی بالیستیکیی دوژمن لە مێژوودا چەواشەکراو بوو.
شکست لە زەھران
لە ٢٥ی شوباتی ١٩٩١، سکادێکی عێراقی لە بنکەی سەربازیی زەھرانی عەرەبستانی سعوودیی دا، کە بووە ھۆی کوشتنی ٢٨ سەربازی دەستەی ئەرتەشی ١٤یەمی سوپای ئەمریکا.
لێکۆڵینەوەیەکی حکوومەت ئەوەی ئاشکرا کرد کە ڕێگریکردنە سەرنەکەوتووەکەی زەھران بەھۆی ھەڵەیەکی نەرمامێری بوو لە ھەڵسووڕاندنی مۆری کاتەکانی سیستمەکە. تۆپخانەی مووشەکە پاتریۆتەکە لە زەھران بۆ ماوەی ١٠٠ سەعات لە کاردا بوو، و لەو کاتەشدا کاتژمێری ناوەکیی سیستمەکە بە یەک لەسەر سێی چرکەیەک کەم بووەوە. بەھۆی خێراییی مووشەکەکەوە ئەمە بەرامبەر بوو بە لەدەستدانی ٦٠٠ مەتر.
سیستمی ڕادارەکە بەسەرکەوتوویی سکادەکەی دۆزییەوە پاشان پێشبینیی کرد کە لەکوێ بۆی بگەڕێت. لەگەڵ ئەوەشدا، مۆری کاتەکانی لێدانەکانی دوو ڕادارەکە کە بەراورد کرابوون بە شێوەیەکی جیاواز گۆڕدرابوون بۆ فلۆتینگ پۆینت: یەکیان بەدروستی، و ئەوی تر ھەڵەیەکی بەرھەم ھێنا. لە ئەنجامدا، جیاوازیی نێوان لێدانەکان ھەڵە بوو، بۆیە سیستمەکە لە بەشێکی ھەڵەی ئاسمانی ڕوانی و ھیچ ئامانجێکی نەدۆزییەوە. بەبێ ھیچ ئامانجێک، وا دانرابوو کە یەکەمین دۆزینەوە شوێنپێھەڵگرتنێکی ساختە بێت، و مووشەکەکە لە سیستمەکە لابرا. ھیچ ڕێگریکردنێک سەرکەوتوو نەبوو، و سکادەکە لە کۆگایەکی ئەلخوبەر، بەسەر بنکەیەکی سەربازیی کاتیی دا و بووە ھۆی کوشتنی ٢٨ سەرباز، کە یەکەم ئەمریکیگەل بوون بەو سکادانەی کە عێراق دژی عەرەبستانی سعوودی و ئیسرائیل تەقاندبوونی کوژران.
دوو ھەفتە بەرلەمە و لە ١١ی شوباتی ١٩٩١، ئیسرائیلییەکان کێشەکەیان ناساند، و سوپای ئەمریکا و ئۆفیسی پرۆژەی پاتریۆتیشیان، کە دروستکەری نەرمامێرەکەیە، ئاگادار کردەوە. وەک چارەسەرێکی کاتی، ئیسرائیلییەکان پێشنیاری خستنەوەکاری کۆمپیوتەرەکانی سیستمەکەیان بەشێوەیەکی ڕێکوپێک کردبوو. دروستکەری نەرمامێرەکە لە ٢٦ی شوبات نەرمامێری نوێکراوەی دابین کرد و دایە دەستی سوپا.
ڕێژەی سەرکەوتن بەرامبەر بە وردی
لە ١٥ی شوباتی ١٩٩١ و لەماوەی شەڕی کەنداو، سەرۆک جۆرج ئێچ دەبلیوو بوش چوو بۆ کارگەی دروستکردنی پاتریۆتی ڕەیتیۆن لە ئاندۆڤەر، ماساچووسێتس، و ڕای گەیاند کە «٤١ پاتریۆت بەرامبەر ٤٢ سکادە: ٤٢ سکاد پێوە بوونە، و ٤١ ڕێیان لێ گیراوە!» بەپێی ڕاگەیەنراوەکەی سەرۆک، ڕێژەی سەرکەوتن تا ئەو شوێنەی شەڕەکە سەروو ٩٧٪ بوو.
لە ٧ی نیسانی ١٩٩٢، تیۆدۆر پۆوستڵ لە ئەنستیتۆی تەکنۆلۆژیی ماساچووسیتس، و ڕووڤن پێداتسوور لە زانکۆی تێل ئەڤیڤ لەبەردەم لیژنەیەکی ئەنجومەنی نوێنەران شایەتییان دا، و ئەوەیان خستە ڕوو کە بەپێی شیکارییە سەربەخۆکانیان بۆ شریتە ڤیدیۆیییەکان، ڕێژەی سەرکەوتنی سیستمە پاتریۆتەکە لەخوارووی ١٠٪ بوو، و ھەتا ڕەنگە ڕێژەی سەرکەوتنی سفریش بووبێت.
ھەروەھا لە ٧ی نیسانی ١٩٩٢، چارلز ئەی. زرەیکێت لە قوتابخانەی حکوومیی کەنەدیی ھارڤارد و پیتەر دی. زیمرمن لە ناوەندی لێکۆڵینەوەی ستراتیژی و نێونەتەوەیی شایەتییان لەسەر ھەژمارکردنی ڕێژەکانی سەرکەوتن و وردی لە ئیسرائیل و عەرەبستانی سعوودی دا و زۆرێک لە قسە و مێتۆدۆلۆجییەکانی ڕاپۆرتەکەی پۆوستڵیان دەرھێنا.
بە وتەی زیمرمن، گرنگە کە کاتی شیکردنەوەی ئەدای سیستم لەکاتی شەڕدا، تێبینیی جیاوازیی نێوان دەستەواژەکان بکرێت:
بە گوێرەی بنەما ستانداردەکانی تەقاندن، بەتێکڕایی چوار پاتریۆت بەرەو ھەر سکادێک تەقێندرابوو –  لە عەرەبستانی سعوودی بەتێکڕایی سێ پاتریۆت تەقێندرابوو. ژمارەی زۆری مووشەکە تەقێندراوەکان ئاماژە بۆ ئەوە دەکات کە متمانەی کەم بە مووشەکی تاک ھەیە و ڕێژەیەکی بەرزتری سەرکەوتنیش بۆ ڕاگرتن لەڕێگەی ھێزی برووتەوە بەدی ھاتبوو. بۆ نموونە، ئەگەر یەک پاتریۆت ڕێژەی سەرکەوتنی ٥٠٪ی ھەبێت، ئەوا دوو مووشەک ٧٥٪ی کاتەکە ناھێڵێت، و سێ مووشەکیش ٨٧٫٥٪ی کاتەکە ناھێڵێت. بۆ ڕێگریکردنێکی سەرکەوتوو دەبێت تەنیا یەک مووشەک لێی بدات، بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە کە مووشەکەکانی تر نایانەوێت لێی بدەن.
وێنۆک|ئەنتێنا ماست گرووپ(AMG)ی پاتریۆت، دەستەیەک گەیاندنی ٤ کیلۆواتیی سەروو فریکوێنسیی بەرز (UHF) عێراقییەکان سکادەکانیان دیزاین کردەوە و ئەمەش ڕۆڵی خۆی ھەبوو. عێراق بە لابردنی قورساییی سەری مووشەکەکە تا خێرایی و مەودای ھاوێشتنەکەی زیاد بکات سکادەکانی خۆیی دیزایین کردەوە، بەڵام گۆڕانکارییەکان مووشەکەکەیان لاواز کردبوو، و کاتی فڕین مووشەکەکەی ناجێگیر کردبوو، کە ئەمەش وا لە سکادەکە دەکات کە کاتی دابەزینی لە مێسۆسفێر تێک بشکێت. ئەمە ژمارەیەکی زۆرتری ئامانجەکانی دەرخست چونکە ڕوون نەبوو کە کام پارچە سەرەمووشەکەکەی تێدایە.
ئۆپەراسیۆنی ئازادکردنی عێراق (٢٠٠٣)
پاتریۆت بۆ جاری دووەم لە ٢٠٠٣ لەنزیک عێراق دامەزرێنرا، کە ئەمجارە بۆ دابینکردنی بەرگریی مووشەکی و ئاسمانی بوو بۆ ئەو ھێزانەی کە شەڕی عێراق دەکەن. ھەردوو مووشەکی GEM و ی پاتریۆت PAC-3 ڕێژەیەکی سەرکەوتنی زۆر بەرزیان لە ڕاگرتنی مووشەکە بالیستیکییە بەرنامەڕێژکراوەکانی ئەلسەموود ٢ و ئەبابیل-١٠٠ ھەبوو. لەگەڵ ئەوەشدا، ھیچ مووشەکێکی بالیستیکیی دوورمەودا لەماوەی ئەو ململانێیەدا نەتەقێندرابوو. سیستمەکان لە کووەیت و عێراق جێگیر کرابوون و، بەسەرکەوتوویی ژمارەیەک مووشەکی ئاست بۆ ئاستی دوژمنیان بە بەکارھێنانی PAC-3یەکی نوێ و مووشەکەکانی GEM لەناو برد. لە ٢٣ی ئازاری ٢٠٠٣، تۆپخانە مووشەکییەکانی پاتریۆت تووشی سێ ڕووداوی تەقەی دۆستانە بوونەوە، کە بوونە ھۆی کەوتنەخوارەوەی تۆڕناڵدۆیەکی ھێزی ئاسمانیی شاھانە و مردنی ھەردوو ئەندامی تاقمەکە، ئەفسەری پلەیەکی ھێزی ئاسمانی، (فڕۆکەوان) کێڤن باری مەین و (ڕێنیشاندەر/ئەفسەری سیستمەکانی چەک) ئەفسەری پلەیەکی ھێزی ئاسمانی، دەیڤد ڕیس ویڵیامس. لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٠٣، ئێف-١٦ سی جەی فایتینگ فاڵکۆنێکی ھێزی ئاسمانیی ئەمریکا، مووشەکێکی دژەتیشکدانەوەی ھارمی بەرەو تۆپخانەیەکی مووشەکیی پاتریۆت تەقاند دوای ئەوەی ڕاداری پاتریۆتەکە فڕۆکەکەی کردە ئامانج و ئامادەی تەقاندن بوو بەرەو ڕووی، کە ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی فڕۆکەوانەکە سەری لێ بشێوێ و بە سیستمی مووشەکیی SAMی عێراقیی بزانێت چونکە فڕۆکەکە لە جەنگی ئاسمانیدا بوو، و لە ڕێگادا بوو بۆ ئەرکێک بەرەو بەغدا. لە ئەنجامدا، مووشەکی ھارم، سیستمی ڕاداری پاتریۆتەکەی لەناو برد، بەڵام ھیچ زیانێکی گیانیی لێ نەکەوتەوە. لە ٢ی نیسانی ٢٠٠٣، دوو مووشەکی PAC-3، ئێف ئەی ١٨-ھۆرنێتێکی ھێزی دەریاییی ئەمریکایان خستە خوارەوە، کە بووە ھۆی کوشتنی ئەفسەری ھێزی دەریاییی ئەمریکی، ناتان دی. وایت لە ڤی ئێف ئەی–١٩٥، کە بەشێکە لە CVW-5.
خزمەت لە عەرەبستانی سعوودی
لە ٦ی حوزەریرانی ٢٠١٥، تۆپخانەیەکی پاتریۆت بەکارھێنرا تا مووشەکێکی سکاد کە لەلایەن یاخیبووە حووسییەکانەوە وەک کاردانەوە بۆ دەستتێوەردانە سەربازییەکەی عەرەبستانی سعوودی لە یەمەن لە عەرەبستانی سعوودی تەقێندرابوو، خرایە خوارەوە. سکادێکی تر کە لە وێستگەیەکی کارەبای پارێزگای جیزان تەقێندرابوو، لەلایەن پاتریۆتێکی سعوودی لە ٢٦ی ئابی ٢٠١٥ ڕێگریی لێ کرا.
عەرەبستانی سعوودی دەڵێ کە مووشەکێکی تری بالیستیکیی دوورمەودا بەرەو مەککە تەقێندرابوو، بەڵام لەلایەن پاتریۆتێکی سعوودی لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ ڕێگریی لێ کرا. ھەرچەندە سەرچاوە حووسییەکان دەڵێن کە ئامانجی مەبەستداری مووشەکەکە بنکەی ھێزی ئاسمانی بوو لە فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شا عەبدولعەزیز لە جەددە، کە دەکەوێتە ٦٥کم (٤٠میل) لە باکووری خۆراوای مەککە.
لە ٢٥ی ئازاری ٢٠١٨، بە شێوەیەکی ڕوون و ئاشکرا مووشەکێکی تر کە لە یەمەنەوە تەقێندرابوو، لەڕێگەی مووشەکێکی پاتریۆتەوە لە ڕیاز ڕێگریی لێ کرا. بەڵام بەپێی ڤیدیۆکان، شارەزایانی مووشەکی لەڕێگەی دەزگا ھەواڵییەکان گومانیان لە کاریگەریی بەرگریی عەرەبستانی سعوودی دروست کرد؛ یەکێک لە مووشەکەکان ھەر لەدوای تەقاندنی دەتەقێتەوە و یەکێکی تریش لە ھەوادا بەرەو ڕیاز بادەداتەوە.
لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩، ھەر شەش فەوجەکەی سیستمی بەرگریی مووشەکی پاتریۆت کە عەرەبستانی سعوودی خاوەنیان بوو، دەزگا نەوتییەکانی ئارامکۆیان لە ھێرشێک بۆ سەریان نەپاراست.
لە ٧ی ئایاری ٢٠٢٠، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە چوار تۆپخانەی دژەمووشەکی پاتریۆتی خۆی، دووانیانی لە عەرەبستانی سعوودی لابرد، کە دوای دامرکاندنەوەی گرژییەکانی لەگەڵ ئێران، کێڵگە نەوتییەکانی خۆیی پێیان دەپاراست. ئەوە بڵاو بووەوە کە لەجیاتیی ئەوانە، شوێنی تۆپخانەکان بە تۆپخانەکانی سعوودیە خۆی پڕ دەکرێتەوە.
لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢١، کاتێ کە پێشبڕکێیەکی فۆرمولا ئی لە قەراغی شار لە دەرعیە بەڕێوە دەچوو، تۆپخانەیەکی پاتریۆت ڕێگریی لە مووشەکێکی بالیستیکیی حووسییەکان کرد کە بەسەر ڕیاز تەقێندرابوو. پێشبڕکێکە بە ئامادەبوونی شازادەی جێنشین، محەممەد کوڕی سەلمان بەڕێوە چووبوو.
خزمەت لە میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
بە وتەی سەرتیپ موراد توڕایق، فەرماندەی ھەندێ لە ھێزە یەمەنییە ھاوپەیمانەکانی عەرەبستانی سعوودی بە سەرکردایەتیی عەرەبستانی سعوودی کە ئێستاکە لە یەمەن لە شەڕدان، سیستمە بەرگرییە ئاسمانییەکانی پاتریۆت کە لەلایەن میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان (ئیمارات)ەوە بۆ یەمەن دامەزراون، دوو مووشەکی بالیستیکی کە لەلایەن حووسییەکان تەقێندرابوون بەسەرکەوتوویی ڕاگرت. لە ١٤ی تشرینی دووەم، ژەنەڕاڵ توڕایق بە ڕۆژنامەی دە ناشناڵی ئەبوو زەبیی ڕاگەیاند کە درەنگانی دوێنێ یەکەم مووشەک لە ناوچەی غەفینە خرایە خوارەوە و دووەم دانەش بەرلەوەی لەو بینایە بدات کە ناوەندی کۆنتڕۆڵی ئەو ھێزانەی تێدا بوو کە لە پارێزگاکانی ماریب و بەیزا لە کاردان، ڕێگریی لێ کرا. وێنەی مانگی دەستکردی ئێرباس بۆ بەرگری و بۆشایی کە لەلایەن جەینزەوە وەدەست ھاتبوو دوو یەکەی تەقاندنی پاتریۆت کە ھەریەکەیان تەنیا دوو مووشەکھاوێژی ھەبوو پیشان دا، کە لە ١ی تشرینی یەکەم لە نیشتنگەی فڕۆکەی سەفیر لە پارێزگای ماریب دامەزرێنرا.
مەشقی تاڵیسمن سەیبر
لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢١، سوپای ئەمریکا تۆپخانەیەکی مووشەکە پاتریۆتەکانی لە مەشقی تاڵیسمن سەیبر لە ناوچەی ڕاھێنانی شۆڵواتەر بەی لە کوینزلاندی ئوسترالیا بەکارھێنا. سوپای ئەمریکا چەند مووشەکێکی وەستێنەری PAC2یان تاقی کردەوە، و بەسەرکەوتوویی فڕۆکە بێفڕۆکەوانە بە ئامانجگیراوەکانیان ڕاگرت.
خزمەت لە پۆڵەندا
لە ٩ی ئازاری ٢٠٢٢، بەپێی وتەی فەرماندەییی ئەورووپیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئەوە ڕاگەیەندرا کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دوو سیستمی بەرگریی ئاسمانیی پاتریۆت ڕەوانەی پۆڵەندا دەکات تا «بە شێوەیەکی چالاکانە بەرپەرچی ئەگەری ھەر مەترسییەک بۆ سەر خاکی ئەمریکا و ھێزە ھاوپەیمانەکان و ناتۆ بداتەوە.» ئەم ھەنگاوانە لە ئەنجامی ھێرشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا گیرانە بەر.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مووشەکی ڕووبەر بۆ ھەوا پۆل:چەکە دژە بالافڕەکان
قادراوا، قەزای ھەولێر
قادراوا یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
هەڵبژاردنی گشتی تورکیا (٢٠٢٣)
ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی و پەرلەمانی تورکیا لە ١٤ی ئایاری ٢٠٢٣ بەڕێوەچوو، ئەردۆغان و کلیچدارئۆغڵو زۆرترین دەنگیان بەدەستھێنا، خولی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی یتورکیا لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣ بە بەشداریی ئەو دوو کاندیدایە بۆ سەرۆکایەتیی تورکیا بەڕێوەچوو و تیایدا ئەردۆغان بە ڕێژەی زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەكان، بۆ پێنج ساڵی تر كرایەوە بە سەرۆك کۆماری توركیا. لەم ھەڵبژاردنەدا ڕێژەی بەشداریكردن گەیشتە ٨٨٫٤٨٪ كە بەرزترین ڕێژەی بەشداریکردن لە مێژووی ھەڵبژاردنەکانی تورکیا و ڕۆژھەڵاتی ناوینە. وێنۆک|دابەشبوونی دەنگەكان بە گوێرەی پارێزگاكان وێنۆک|هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی 2023 (نەخشەی دەنگەكان)
بەرواری چالاکییەکە
لە وەڵامی ئەو هەواڵە نافەرمیانەی سەبارەت بە دواخستنی هەڵبژاردنە نیشتمانییەکان لە تورکیا بەهۆی بوومەلەرزەکەی تورکیاوە، ئەردۆغان ڕایگەیاند: "هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی و پەرلەمانی لە ١٤ی ئایار بەڕێوەدەچێت". ئەمە لە کاتێکدایە کە وادەی هەڵبژاردنە گشتییەکانی تورکیا لە ١٨ی حوزەیران دیاریکرابوو، بەڵام ئەردۆغان نزیکەی مانگ و نیوێک لەمەوبەر ڕایگەیاندبوو کە پارتی داد و گەشەپێدان پێی خۆشە زووتر ئەو هەڵبژاردنانە ئەنجام بدات.
لە خولی یەکەمدا هیچ کام لە کاندیدەکان زیاتر لە ٥٠%ی دەنگەکان بەدەست نەهێنا و خولی دووەمی هەڵبژاردنەکان لە ٢٨ی ئایار بە کێبڕکێی نێوان ئەردۆغان و کلیچدارئۆغڵو بەڕێوەچوو و تیایدا ئەردۆغان دیسان بۆ پێنج ساڵی تر هەڵبژێررایەوە.
کاندیدەکان
شەش کەس کاندیدبوونی خۆیان بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی کۆمار ڕاگەیاند.
سەرچاوەکان
پۆل:هەڵبژاردنەكانی سەرتاسەری توركیا (ئایاری 2023)
مۆزەخانەی جوولەکەکان (بەرلین)
مۆزەخانەی جوولەکەکانی بەرلین (Jüdisches Museum Berlin) لە ساڵی ٢٠٠١ کراوەتەوە و گەورەترین مۆزەخانەی جوولەکەکانە لە ئەورووپا. مۆزەخانەکە لەسەر ڕووبەری سێ ھەزار و ٥٠٠ مەتر چوارگۆشە (٣٨ ھەزار پێی چوارگۆشە) مێژووی جوولەکەکان لە ئەڵمانیا لە سەدەکانی ناوەڕاستەوە تا ئێستا دەخاتە ڕوو، بە فۆکەسی نوێ و سینۆگرافیای نوێ. لە سێ بینا پێکھاتووە، دوو لەوانە زیادکردنی نوێن کە بە تایبەتی بۆ مۆزەخانەکە لەلایەن تەلارساز دانیال لیبێسکیندەوە دروستکراون. مێژووی ئەڵمانی-جوولەکە لە کۆکراوەکان و کتێبخانە و ئەرشیفدا بەڵگەدار کراوە و لە بەرنامەی ڕووداوەکانی مۆزەخانەکەدا ڕەنگ دەداتەوە.
مۆزەخانەکە لە ساڵی ٢٠٠١ەوە تا مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ زیاتر لە یازدە ملیۆن سەردانیکەری ھەبووە و یەکێکە لە مۆزەخانە زۆرترین سەردانیکەری ئەڵمانیا.
بەرامبەر ئەنسەمبڵی بیناسازی، ئەکادیمیای دبلیو مایکل بلومێنتاڵ لە مۆزەخانەی جوولەکەکانی بەرلین دروست کرا – ھەروەھا دوای دیزاینێکی لیبێسکین – لە ساڵی ٢٠١١/٢٠١٢ لە ھۆڵی پێشووی بازاڕی گوڵ. ئەرشیف، کتێبخانە، بەشی پەروەردەی مۆزەخانە، ھۆڵی وانەوتنەوە و باخچەی ڕەوەند ھەموویان لە ئەکادیمیاکەدا دەدۆزرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مۆزەخانەکان لە بەرلین پۆل:مۆزەخانەکان کە لە ساڵی ٢٠٠١ دامەزراوە
زمانی کۆڕگواھێ
کۆڕگواھێ زمانێکی توکانیە لە کۆلۆمبیا.
زمانەکە لە فلیمی «لە دەرەوەی تاریکییەکە» بەکارھێنراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانەکانی کۆلۆمبیا
زینھار
زینھار گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ئەحمەداوا، ناوچەی تەختی سڵێمان، شارستانی تیکاب، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
زینھار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شێرەمەرد و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەرەقیە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قازان کەندی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کۆسەی پیری.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی تیکاب تیکاب تیکاب پۆل:گوندەکانی شارستانی تیکاب پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
١٩٨٦ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1986 (توضيح)
برایانی زێ زێ
حوسێن شۆخ کەمان (١٩٣٩ له سەقز) ناسراو بە زێ زێ ھونەرمەند و گۆرانیبێژی رۆژهەڵاتی کوردستان که زیاتر له نیو سەدەیه که له بواری موسیقای فۆلکلۆری کوردی چالاکیەکانی بە رێوە دەبات و ئیش دەکا.
بە ھاتنی زێ زێ بۆ نێو ئەو کۆڕە گرووپێکی باش دامەزرا کە بە برایانی زێ زێ لە ناو خەڵکدا ناوبانگیان دەرکرد:زێ زێ لە تەمەنێکی کورت وکەمی ١٥ ساڵاندا ژیانی ھاوبەشی پێکھێناوە کە پێنج کچ و کوڕێکی ھەیە. لە پرسی ئەوەیدا بۆچی پێیان وتوون زێ زێ؟! ھەمووجارێ کاک حسەین لە وڵامدا بە بزەوە ئەوە دەڵێ: کە بە منداڵی زوانم گرتووە، وتوومە زازا، زازی، زێ زێ، ئەوە بوو کە زێ زێ یان بڕی بەسەرمدا و لە دوایشدا وەک نازناوێکی ھونەری لێھات بۆمان.
ئەم ھونەرمەندە ناسراوەی کورد گەلێ گۆرانی لە سەردەمی خۆیدا تۆمار کرد ھەرچەند ھەر بە ئامێری سەرەتایی وەک زەرب و نایەیە بەڵام بە پیت وبەرەکەتە و دەیان گۆرانی بەناوبانگ وەک “شەمامەوخاڵخاڵە’ سویبە باڵابەرز”ئای بۆ ھەلامە” و ھەندێ گۆرانی دیکەی فولکلۆری بە تایبەت فولکلۆڕی ناوچەی سەقز لە فەوتان ڕزگار بکات کە ھەتا ئێستا سەرجەم ٦٤ گۆرانی بۆ رادیۆی سنە و ورمێ تۆمار کردوە و بۆ کەناڵی سێی تەلەڤیزیۆنی ئێران کە ئەودەم تەنیا کاتژمێرێک لە شەودا بە کوردی بەرنامەی ھەبوە گۆرانی زۆری وتووە کە ڕەنگ بێ لە ئەرشیڤدا مابێتەوە.
جارێکیشیان لەگەڵ مامۆستا عەزیز شاھرۆخ و محەمەدی یاسینی چەند گۆرانیان بۆ ڕادیۆی ورمێ تۆمار کردووە. ئەو ھونەرمەندانەی کە کاتی خۆی لە رادیودا ژەنیاری گۆرانییەکانی زێ زێ بوون تەنیا دوو کەسن بە ناوەکانی تۆفێق تارژەن و موسەیب شادابی کەمانچەژەن کە ھەردوویان ژەنیارانانی گەورەی ئەودەم بوون وخەڵکی شاری تیکابن
لەم یەک دووساڵەی دواییشدا کۆنسێرتێکی گەورەی پێش کەش کرد بە ھاوکاری ژەنیارانی سەقزی بەڕێزان، فەرەیدوونی کۆھزادی، عەلی تاھێری، ساسانی ساڵحی و جەماوەرێ تر ئەو کۆنسێرتەیان رێ خست و لە شارەکانی سەقز، سنە، چابەھار، کامیاران و دیواندەرە ش بەرێوە چوو،.
١٩٨٧ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1987 (توضيح)
برایانی زێ زێ
ھونەرمەند زێ زێ ھەمیشە لەگەڵ خەڵکدا ژیاوە و ھەر لە سەرەتاوە خۆشەویستی خەڵک ودۆستانی بوە لە گەڵ گۆرانیبێژانی سەردەمی خۆی نێوانی خۆش بوە. لە گەڵ حەسەن زیرەکی ھونەرمەندیش گۆرانی لە دیوەخانەکانی ئەوکاتی ماڵاندا لە شاری سەقز پێشکەش کردوە و وەک خۆی باسی دەکا تەنانەت لە کاتی ژن ھێنانیدا حەسەن زیرەک کە ئەودەم لە ماڵی عەبە خڕەدا لە گەڵ زبێدەخانمی ھاوسەری کرێنشین بوو، وەک برازاوا قۆڵی خێزانی زێ زێ ی گرتوەو لە ماڵی بابی بە گۆرانی ھاتەدەر با بێتە دەر ھێناویەتە دەر. کە ئێستایش زێ زێ ھەر خۆشەویستی خەڵکەو لە نێوشارو گەڕەک وبازاڕدا وەک ھونەرمەندێکی نەتەوەیی یادگاری سەردەمانی زووی سەقز چاوی لێدەکەن و جێی رێزی ھەموو دانیشتوانی سەقزو ناوچەکانیەتی. زێ زێ لە ڕۆژی ٢ی خەزەڵوەری ٢٧١٥ی کوردی و ١٣٩٤ی ھەتاوی کۆچی دوایی کرد. ڕۆحی شاد و یادی بەرز.
بەرهەمەکان
دەیان بەرهەم و گۆرانی کوردی لە لایەن برایان زێ زێ پێشکەش کراون که تاقمێک له وانه لێره باس کراوە:
پێوەندیەکان
پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی سەقز پۆل:ئاوازدانەرانی کورد
زێوێی شارباژێڕ
زێوێ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی زەلان، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
زێوێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی نۆڕەباب و لە باشوور لەگەڵ گوندی گۆزی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بەوزان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاڵەک.
ناحیەی سەرقەڵا
ناحیەی سەرقەڵا یەکێکە لە حەوت ناحیەی قەزای کفری لە ئیدارەی گەرمیان لە پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی سەرقەڵایە. ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی سەرقەڵا لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٩٬٠٦٣)کەسە.
لە سەرەتای درووست بوونی ئەم ناحیەدا ناوی ناحیەی شێروانە بوو، بەڵام لە دوایدا ناوی بووە ناحیەی سەرقەڵا.
ناو
ئەم ناحیەیە لە سەرەتادا کە دروست بوو ناوی شێروانە بوو، بە ناوی قەڵای شێروانەوە ناونرا، تاوەکوو ساڵی ١٩٧٥ ناوەکەی گۆڕدرا بە ناحیەی سەرقەڵا. ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارەدێی سەرقەڵایە.
وشەی سەرقەڵا وشەیەکی لێکدراوە(سەر+قەڵا)، سەر: ڕۆپک، دوند، سەری چیا، قەڵا: لە شوێنێکی زۆر بەرز دروستدەکرێت وەکو چیا، بۆ ئەوەی دوژمن بە ئاسانی نەیگاتێ، لەسەر لێواری (قوللە)ی بۆ کراوە بۆ پاسەوانی کردنی قەڵا، سەرا و کۆشک تەلاری قەلاداری تێدا دروستکراوە. لە شارەدێی سەرقەڵادا شوێنەوارێکی لێیە بە ناوی(گۆڕ و گردۆڵکەی سەرقەڵا) کەوەک قەڵایەکی کۆن وایە بەسەر گردێکەوە، ناوی ئەم شارەدێیە لەوەوە ھاتووە.
جوگرافیا
ناحیەی سەرقەڵا ھاوسنوورە لەگەڵ:
ڕووبەر
ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٦٢٦کم٢)یە لە (٣٫١٪) پارێزگای سلێمانی پێکدەھێنێت و (٢٢٫٤٪) قەزای کفری پێکدەھێنێت.
دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم ناحیەیە کورد، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دانیشتوانی ئەم ناحیەیە (٩،٠٦٣)کەسە.
لەسەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا(١٩١٨ - ١٩٥٨)
حکوومەتی تازە پێکھێنراوی عێراق ھەستا بەڕێکخستنەوەی یەکە کارگێڕییەکان، ئەم پرۆسەیە ھاوشێوەی سەردەمی پێشووی خۆی بە جیاوازییەکی کەمەوە بەڕێوەچوو.
* لە نێوان ساڵانی(١٩٢٦-١٩٣٦)
400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کارگێڕی پارێزگای کەرکووک لە ساڵی ۱۹۳٦دا، قەزای کفری (ڕەنگی شین)
* لەنێوان ساڵانی(١٩٦٥-١٩٧٧)
350px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ناحیەی شێروانە(سەرقەڵا) لە ساڵی ۱۹٦۹دا 350px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی سەرقەڵا لە ساڵی ۱۹۷٥دا
* لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:
لەم ماوەیەدا پارێزگای سلێمانی و پارێزگای ھەولێر و پارێزگای دھۆک لە لایەن بەرەی کوردستانیەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی گوندەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە ھەرێمی کوردستان دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ پەرلەمانی کوردستان پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە.
* لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا:
لە دوای ڕاپەڕینی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ھەموو ئەو قەزا و ناحیەیانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.
کارگێڕی
ئەم ناحیەیە لە ٣٣ گوند پێکھاتووە:
ئێلڤیرا باش
ئێلڤیرا باش (لەدایکبووی ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٥١) وێنەکێشێکی ئەلمانیە بەھۆی کارە جوانیەکانیەوە لە وێنەکێشانی ئافرەتان ناسراوە. لە بەرلین ئەژیەت و کاردەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١ پۆل:زیندووان پۆل:وێنەکێشە ئەڵمانییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:وێنەکێشە ئەڵمانییەکانی سەدەی ٢١کەم
عەلی قەندۆ
عەلی قەندۆ گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری باشوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
عەلی قەندۆ ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئۆم
ئۆم یەکەیەکە بۆ پێوانی Electrical Resistance لە دەزگای ئێس ئای کە بە ناوی فیزیکزانی خەڵکی ئەڵمانیا جۆرج ڕیمۆن ئۆم ناو نراوە.
پێناسە
یەک ئۆم بە resistance نێوان دوو خاڵ لە یەک ماددە دەگوترێت کاتێک کە پۆتەنشڵی کارەبایییەکی سابت و بێ جووڵە بەرامبەر یەک ڤۆڵت نێوان ئەم دوو خاڵە دروست بێت و ئەو پۆتەنشڵی کارەبایییە، تەزوویەک بەرامبەر یەک ئەمپێر دروست بکات. ئەم ماددە نابێت خۆی بەرھەمھێنەری ئەلکتریکی بێت.
ژماردنی ھێز و resistance بە کەڵک وەرگرتن لە یاسای ئۆم و جوول:
سەرچاوەکان
پۆل:یەکە داڕێژراوەکانی ئێس ئای
گرێتا توونبەری
گرێتا تینتین ئەلیونوورا ئارنمان توونبەری (FRSGS) (؛ لەدایکبووی ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣) کچە چالاکوانێکی سویدیی بواری گۆڕانی ئاووھەوایە. گرێتا لە ژمارەیەکی زۆر خۆپیشانداندا سەبارەت بە گۆڕانی ئاووھەوا بەشداریی کردووە. گرێتا کاتێک بە قسەکانی، باسەکانی گۆڕانی ئاووھەوای خستەوە بیری جیھان ناوبانگی لە جیھان پەیدا کرد، ھەروەھا بەھۆی بچووکیی تەمەنی و شێوازی قسەکردنی ڕاستەوخۆ (بێ پێچ و پەنا) بەناوبانگە. گرێتا ڕەخنەی لە سەرکردە جیھانییەکان گرتووە، کە تا ئێستا ھیچ کارێکی جدییان لەسەر بابەتی گۆڕانی ئاووھەوا نەکردووە.
چالاکییەکانی گرێتا ئەوکاتە دەستی پێ کرد، کە دایک و باوکی ڕازی کرد کە بۆ کەمکردنەوە شوێنپێی کاربۆنیان ھەندێک کەرستە لە ماڵەوە بەکارنەھێنن. لە ئابی ٢٠١٨، کاتێک تەمەنی ١٥ ساڵان بوو، مانگرتنی لە خوێندن ڕاگەیاند، لەبەردەم پەرلەمانی سوێد داوای کارکردنی بەھێزتری دەکرد لەمەڕ گۆڕانەکانی ئاووھەوا. بە گرتنی دروشمی Skolstrejk för klimatet (مانگرتنی خوێندنگە بۆ ئاووھەوا)، بەزوویی خوێندکارانی دیکەش لە شوێنی خۆیان دەستیان بە ناڕەزایی دەربڕین کرد. دواتر بەیەکەوە، بزاڤی مانگرتنی خوێندنگەیان بۆ ئاووھەوا لەژێر ناوی Fridays for Future (ھەینییەکان بۆ داھاتوو) ڕاگەیاند. دوای ئەوەی گرێتا بانگھێشتی کۆنفرانسی گۆڕانی ئاووھەوای نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١٨ کرا، مانگرتنی خوێندکاران ھەموو ھەفتەیەک لە شوێنە جیاجیاکانی جیھان دەکرا. لە ٢٠١٩، لە چەندین شار خۆپشاندانی گەورە ئەنجام درا، کە ھەریەکەیان بە بەشداری زیاتر لە ملیۆنێک کەس، زۆرینەش خوێندکار بوون. بۆ ئەوەی بە فڕۆکە گەشت نەکات، گرێتا بە پاپۆڕ چووە کۆڕبەندی کارکردن لەسەر ئاووھەوا، کە لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ٢٠١٩ بەڕێوەچوو. لەوێ لە وتارەکەیدا، گرێتا بە ڕستەی «چۆن دەوێرن؟» ڕەخنەی لە سەرکردەکان و جیھان لەبارەی کەمتەرخەمییان لەسەر گۆڕانەکانی ئاووھەوا گرت. قسەکانی توونبەری دەنگدانەوەی گەورەی میدیاییی بەدوای خۆیدا ھێنا.
بەناوبانگبوونی گرێتا لەپڕێکدا، وای کرد وەک سەرکردەیەک چاوی لێ بکرێت، لە ھەمان کاتیشدا بکرێتە ئامانجی ڕەخنەگرتن. کاریگەرییەکانی گرێتا، لەلایەن گاردیان و ڕۆژنامەکانی دیکەوە بە «کاریگەریی گرێتا» وەسف کرا. گرێتا چەند خەڵاتێکی پێ دراوە لەوانە: شانازینامەی ھاوڕێیەتی لە کۆمەڵگەی جوگرافیی شاھانەی سکۆتلاندی؛ لەلایەن گۆڤاری تایم وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتیی ساڵ ھەڵبژێردرا، کە ناوبراو بچووکترینیان بوو؛ ھەروەھا لەلایەن فۆربزەوە، لە پێڕستی ١٠٠ بەھێزترین ژنانی ٢٠١٩ ھەڵبژێردرا. ھەروەھا بۆ بردنەوەی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل بۆ ساڵانی ٢٠١٩، ٢٠٢٠ و ٢٠٢١ پاڵێوراو بووە.
گرێتا وڵاتانی زۆر گەڕاوە کە خەڵک و سیاسەتوانەکان دەربارەی کێشەکانی گۆڕانی ئاووھەوا ئاگادار بکاتەوە. لە زۆر شوێندا وەکوو نەتەوە یەکگرتووەکان و کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا دەربارەی ئامانجەکانی قسەی کردووە. ھەروەھا خۆپیشاندانی مناڵانی جیھانی ڕاگەیاندووە بۆ ئاگادارکردنەوەی وڵاتەکان لە مەترسییەکانی قەیرانی ئاووھەوا.
سەرەتای ژیان
گرێتا توونبەری لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣ لە ستۆکھۆڵم، سوێد لەدایکبووە. دایکی گرێتا، مالینا ئێرنمان، مێزۆ-سۆپرانۆیێکە و باوکی، سڤانت توونبەری، ئەکتەر، نووسەر و بەرھەمھێنەرە. باپیری، ئۆلۆف توونبەری، ئەکتەرە. گرێتا خوشکێکی ھەیە بە ناوی بیاتا، کە سێ ساڵ لەو بچووکترە و لە ئێستادا گۆرانیبێژە.
کێشەی دەروونی
توونبەری لە تەمەنی ٨ ساڵیدا دەربارەی کێشەکانی ئاووھەوای زانی، و لەوە تێنەدەگەیشت کە بۆچی کارێکی زۆر کەم بۆ چارەسەری ئەم کێشە گەورەیە کراوە. بارودۆخەکە ئەوی دڵتەنگ کردبوو، ھەربۆیە قسەی نەدەکرد و نانی نەدەخوارد، کە لە ئەنجامدا و لەماوەی دوو مانگدا ٢٢ کیلۆ لە کێشی خۆی لەدەست دا. ھەروەھا تووشی نەخۆشیی تێکچوونی بیر، ڕاڕایی (OCD)، ھەروەھا کۆنیشانی ئەسپێرگەری بوو. لە یەکەم وتاری لەسەر داواکاری کارکردن بۆ کێشەی ئاووھەوا، گرێتا ھۆکاری بێدەنگبوونی لە ھەندێک باردا بۆ بارودۆخی تەندروستیی خۆی گەڕاندەوە، مەبەستی لەوەش ئەوەیە کە ئەو «تەنیا لەکاتی پێویستیدا قسە دەکات.»
گرێتا ماوەی سێ بۆ چوار ساڵان، بەرلەوەی مان لە قوتابخانە بگرێت تووشی خەمۆکی بووبوو. کاتێک دەستی بە دەربڕینی ناڕەزایی کرد، دایک و باوکی پشتگیرییان نەدەکرد. باوکی لەوبارەیەوە وتی «[ئێمە] ڕێز لەوە دەگرین کە ئەو دەیەوێت بۆی دەجەنگێت. ئەو دەتوانێت لە ماڵەوە بەخەمباری بمێنێتەوە، یانیش لەدەرەوە ناڕەزایی دەرببڕێت، کە بەمە دڵشادبێت». نەخۆشییەکانی گرێتا لەلایەن دایکییەوە باسکرا و ئەمەش دەنگدانەوەی لە ئاستی سوێد پەیداکرد. دواتر کەمپەینێکیان بۆ یارمەتیدانی خێزانەکانی دیکە کە منداڵەکانیان ھەمان نەخۆشییان ھەیە کرد. گرێتا لەمبارەیەوە وتوویەتی کە ڕاستە کۆنیشانی ئەسپێرگەری لەپێشتردا کارەکانی ئەوی سنووردار کردووە، بەڵام ڕوانینی خۆی بۆ ئەو شتە نەخۆشی نییە، بەڵکوو «ھێزێکی گەورەیە».
چالاکی لە ماڵەوە
بۆ ماوەی دوو ساڵان، گرێتا ئالنگاریی خێزانەکەی بۆ دوورخستەوە لە شتوومەکی ناپێویست و ئەو شتانەی زیان بە ژینگە دەگەیەنن کرد، و بۆ ئەوەش بوو بە ڤیگان، دووبارە بەکارھێنانەوەی کەرستەکان ھەروەھا وازھێنان لە گەشت بە فڕۆکە بە مەبەستی پاراستنی ژینگە. گرێتا لەبارەی ڕازیکردنی دایک و باوکییەوە وتی ھەوڵمدا بەڕێگای گرافیک و دراوە (داتا) بۆیان بسەلمێنم، بەڵام سوودی نەبوو. گرێتا ئاگاداری دایک و باوکی کردەوە کە ئەوان داھاتووی ئەو دەبەن. وازھێنان لە گەشتی فڕۆکە، مانای وازھێنانی دایکی بوو لە کاری گۆرانیبێژی ئۆپێرا.
لە ٢٠١٥، دایکی وازی لە فڕین ھێنا و دوای ساڵیک، دایکی پشتگیریی لە بڕیاری کچەکەی کرد. خێزانی گرێتا لە کێڵگەیەک لە دەرەوەی شار سەوزە بەرھەمدێنن، و بە یارمەتیی خانەی خۆری کارەبا بەرھەمدێنن. ئەوان ئۆتۆمۆبیلی کارەبایی بەکار دەبەن. دایکی ئەو کتێبێکی لەبارەی ئۆتیزم و ماخۆلان نووسیوە و بۆ کچەکانی بڵاوکردووەتەوە. گرێتا کۆنیشانی ئەسپێرگەری ھەیە. گرێتا سوپاسی دایک و باوکی دەکات، کە بەدەنگ داواکارییەکەی چوون و بۆئەوەی ئومێد بەو بدەن تاکوو گۆڕانکاری دروست بکات شێوازی ژیانیان گۆڕی. ئەم چیڕۆکە خێزانییە لە کتێبی «دیمەنەکان لە دڵمەوە» باسکراوە.
لە چاوپێکەوتنێکی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، لە تۆڕی بی بی سی، باوکی گرێتا وتی ژنەکەی وازی لە گەشتی فڕۆکە ھێناوە چونکە ئەو دەیەوێت کچەکەی بپاریزێت نەوەک وەک بابەتێکی ئاووھەوا: «بۆئەوەی ڕاستی بڵێم، دایکی ئەو کارەی نەکردووە بۆ پاراستنی ئاووھەوا. ئەو بۆ پاراستنی مناڵەکەی وا دەکات چونکە بینی ئەو کارە چەندە لای ئەو بەمانایە، و کاتێک ئەم بڕیارەی دا، بینی کە بەھۆی بڕیارەکەوە چەندە گرێتا پڕ وزە بووە.»
مانگرتن لەبەردەم پەرلەمانی سوێد
لە ٢٠ی ئابی ٢٠١٨، توونبەری کە ئەوکاتە لە پۆلی نۆ بوو، بڕیاریدا نەچێتە قوتابخانە تاکوو ٩ی ئەیلوول، ھەڵبژاردنی گشتی سوێد. ناڕەزایییەکانی دەستپێکرد لەماوەی ھاتنی گەرمی و ئاگرێکی زۆر لە سوێد، کە بەلانی کەمەوە ٢٦٢ ساڵە سوێد ئەو گەرمییەی بەخۆیەوە نەدیتبوو. داواکارییەکانی گرێتا، بریتیبوون لە حکوومەتی سوێدی بەکارھێنانی کاربۆن کەمبکاتەوە بەگوێرەی ڕێککەوتننامەی پاریس، بۆ ئەوەش ئەو لەماوەی سێ حەفتەدا، ھەموو ڕۆژێک لەبەردەم پەرلەمانی سوێد ناڕەزایی دەردەبڕی لەکاتی دەوامی قوتابخانەدا لەگەڵ بەرزکردنەوەی نووسراوی Skolstrejk för klimatet (واتە:مانگرتن لەخوێندن بۆ ئاووھەوا).
گرێتا لەبەرەی بۆچوونی مامۆستاکانی وتوویەتی ئەوان بۆچوونی جیاوازیان لەبەرامبەر من و نەچوونە قوتابخانە ھەبووە: «خەڵک وابیردەکەنەوە کە من کارێکی باش دەکەم، بەڵام مامۆستاکانم دەڵێن دەبێت وازبێنم.» وێنۆک|پاسکیلێک لە سوێد، کە کە وتەیەکی گرێتای لەسەرە: "گۆڕانی ئاووھەوا دەبێت وەک قەیران مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت! ئاووھەوا گرنگترین کێشەی ھەڵبژاردنەکانە!" (١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨)
چالاکی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان
گرێتا وێنەی یەکەم ڕۆژی مانگرتنەکەی لە تۆڕەکانی ئینستاگرام، تویتەر و تۆڕەکانی دیکە بڵاوکردەوە، وێنەکان دەنگدانەوەی باشیان ھێنا. ئەوڕۆژە گرێتا، لەلایەن چالاکوانی گەنجی دیکەوە پشتگیری لێکرا، بۆ ڕۆژی دواتر لەلایەن چەند چالاکوانێکی ناسراوەوە فۆلۆو (شوێنکەوتن) کرا. نوێنەرێکی بانکی نۆردیای فرلەندی، یەکێک لە توویتەکانی گرێتای توویتکردەوە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ ھەزار شوێنەکەوتووەکانی لەو تۆڕە. لەماوەی کەمتر لە حەفتەیەک، گرێتا بووە ڕووماڵی گرنگی میدیا جیھانییەکان.
یەکێک لە کۆمپانیا سویدییەکانی تۆڕی کۆمەڵایەتی، کە گرنگی بە گۆڕانەکانی ئاووھەوا دەدات، بەناوی 'ئێمە کاتمان نییە' (WDHT)، ئینگمار ڕەنتزۆگ دامەزرێنەرەکەی لەبارەی گرێتاوە وتی ئەو تەنیا بۆ خۆناساندن و بەناوبانگبوون مانیگرتووە، ئینگمار قسەکانی لە تۆڕەکانی فەیسبووک، ئینستاگرام و کەناڵی یوتیووبی کۆمپانیاکەی بڵاوکردەوە. دواتر ئینگمار داوای لە گرێتا کرد کە وەک خۆبەخش کاری ڕاوێژکاری بۆ کۆمپانیاکەی بکات. دوای ڕازیبوونی، ئەوا ئەو ناوی گرێتای بەبێ پرسی ئەو بەکاردەھێنا بۆ کۆکردنەوەی پارە بۆ ڕێکراوەکەی، کە ناوبراو بەڕێوبەری جێبەجێکاری بوو. گرێتا ھیچ پارەیەکی لەلایەن کۆمپانیاکە پێنەندرا، ھەروەھا گرێبەستەکەشی وەک خۆبەخش ھەڵوەشاندەوە، دوای ئەوەی زانی لەژێر ناوی ئەو، کۆمپانیاکە پارە کۆدەکەنەوە.
لە دوای تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، چالاکییەکانی گرێتا لە تەواوی ئەورووپا بوو بەباس، لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانیشیدا، بەردەوام شوێنکەوتووی زیاددەبوو لەنێویشاندا کەسایەتییە ناسراوەکان ھەبوون. گرێتا لە دوای کانوونی یەکەمی ٢٠١٧، و ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی گشتی ٢٠١٨، بەردەوامی بە مانگرتنەکانی دەدا لە ڕۆژانی ھەینی. ئەو بووە سەرچاوەی ئیلھامبەخش، بۆ قوتابیانی جیھان تاکو مانبگرن. لەو مانگەدا، زیاتر لە ٢٠٠ ھەزار قوتابی لە ٢٧٠ شاردا مانیانگرت.
ناڕەزایی و وتاردانەکان لە ئەورووپا
ڕاست|وێنۆک|شوێن گرێتا بکەون! مانگرتن بۆ ئاووھەوا، درووشمێکی ناڕەزایییەکان، لە [[بەرلین.]] وتاردانەکەی گرێتا، لەکاتی کۆنفرانسی ٢٠١٨ی گۆڕانی ئاووھەوای نەتەوە یەکگرتووەکان بەجیھان بڵاوبوویەوە. لە کۆنفڕانسەکە، گرێتا بەسەرکردەکانی جیھانی وت، ئەوەندە گەورە نین تاکوو لەم باسە وەک خۆی تێبگەن. لە نیوەی یەکەمی ٢٠١٩، بەشداریکرد لە کۆمەڵێک گردبوونەوە و ناڕەزایی قوتابیان لە شارە جیاوازەکانی ئەوورپا، ھەروەھا بانگێشتکرا بۆ ئامادەبوون و قسەکردن لە چەند کۆڕبەندێک و دانیشتنێکی پەرلەمانی جیاواز. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩، کۆڕبەندی ئابووری جیھان، گرێتا وتارێکی پێشکەشکرد و وتی «ماڵەکانمان لەنێو ئاگردایە». گرێتا بۆ پەرلەمانی ئەورووپا، بەریتانیا و فەڕەنسا بانگێشتکرا، کە دواتر لەلایەن چەند سیاسییەکی ڕاست ڕەو بایکۆتی دانیشتن لەگەڵ ئەو کرا. لە دیدارێکی کورتدا، پاپا فرانسیس سوپاسی چالاکییەکانی کرد و ھانی بەردەوامبوونی دا. لە ئازاری ٢٠١٩، وەک جاران، گرێتا بەردەوامبوو لە ناڕەزایییەکانی بەردەم پەرلەمانی سوێد لە ڕۆژانی ھەینی، ھەروەھا ژمارەیەک خوێندکاریش دەھاتنە پاڵییەوە. بەقسەی باوکی، چالاکییەکانی ئەو ڕێگری نەکردووە لە ئەنجامدانی ئەرکەکانی قوتابخانەی، بەڵام ئەو کاتەکانی کەمبوونەتەوە. بە نمرەیەکی باش لە قوتابخانەی ناوەندی دەرچوو. لە تەممووزی ٢٠١٩، بەپێی ڕاپۆرتێکی گۆڤاری تایم، ئەوا ئەو ساڵە بۆ گرێتا دەبێتە ساڵێکی دابڕان لە خوێندن، بەھۆی دیدارەکانی لەئەمریکا بۆ بینینی ئەو کەسانەی لەبواری ئاووھەوا کاردەکەن.
ساڵی دابڕان
لە ئابی ٢٠١٩، توونبەری، گەشتی ئۆقیانووسی ئاتلانتیک کرد، کاتێک لە بەندەری شاری پلیموت، ئینگلتەڕا گەشتی کرد بەرەو نیویۆرک، ئەمریکا، گەشتەکە لەڕێگای یەختێکی ١٨ مەتری بوو، کە کەل و پەلی وزەی خۆر و ژێردەریایی تێدابوو. شێوازی گەشتکردنەکە بۆ گەیاندنی پەیامی کەم بەکارھێنانی دووکەڵ بوو، بەمەبەستی پاراستنی ژینگە. کەناڵی فەڕەنسا ٢٤، ھەواڵی ئەوەی بڵاوکردەوە کە دەستەیەک دەچنە نیویۆرک، بۆئەوەی دواتر یەختەکە بگەڕێننەوە ئەورووپا. گەشتەکە ١٥ ڕۆژی خایاند، لە ١٤ تاکوو ٢٨ی ئابی ٢٠١٩. گرێتا بانگێشتکرابوو بۆ شایەتیدان لە لیژنەی قەیرانەکانی ئاووھەوا لە کۆنگرێسی ئەمریکا لە ڕۆژی ١٨ی ئەیلوول. لەبڕی شایەتیدا، ئەوا گرێتا بە ٨ ڕستە ڕاپۆرتی ئای پی سی سی لەبارەی گەرمبوونی زەوی بە ١٫٥ سلیزی وەک بەڵگەیەک پێشکەشکرد. وێنۆک|گرێتا توونبەری، لەکاتی وتاردان لە ڕێپێوانی ٢٠١٩ی [[مۆنتریال، کەنەدا.]]
کۆڕبەندی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئاووھەوا
لە ٢٣ی ئەیلوول، توونبەری لە کۆڕبەندی کارکردنی نەتەوەیەکگرتووەکان بۆ ئاووھەوا بەشداربوو لە نیویۆرک. لەو ڕۆژەدا، ڕێکخراوی یوونیسێف ڕایگەیاند کە گرێتا و ١٥ منداڵی چالاکوانی دیکە، بەیەکەوە سکاڵا لە دژی پێنج وڵات تۆماردەکەن کە کار بە ڕێنمایییەکانی کەمکردنەوەی دووکەڵ ناکەن، کە لەڕێککەوننامەی پاریس لەسەری ڕێککەوتبوون، وڵاتەکانیش: ئەرژەنتین، بەڕازیل، فەڕەنسا، ئەڵمانیا و تورکیا بوون. سکاڵاکە ئالنگاری ئەو وڵاتانەی دەکرد لەسەر بژاردەی سێیەم لە پڕۆتۆکۆلی ڕێککەوتننامەی مافەکانی منداڵ. ئەو پڕۆتۆکۆڵە، ڕێگا بە مندڵان دەدات یانیش نوێنەرەکانیان، کە دەتوانن سکاڵا بکەن کاتێک ھەستدەکەن مافەکانیان پێشێل کراوە، ئەوکاتە لیژنەی مافەکانی منداڵ، لەئەگەری سەرکەوتنی سکاڵاکە، بۆیان ھەیە لێپرسینەوە لەگەڵ ئەو وڵاتانە بکەن.
ڕۆژھەڵاتی ئێران
وێنۆک|پارێزگاکانی ھەڵکەوتوو لە ڕۆژھەڵاتی ئێران ڕۆژھەڵاتی ئێران لە پارێزگاکانی خۆراسانی باکوور، خۆراسانی ڕەزەوی، خۆراسانی باشوور و سیستان و بەلۆچستان پێکدێت کە لە زۆربەی پارێزگاکان لەگەڵ وڵاتانی ئەفغانستان، پاکستان و تورکمانستان ھاوسنوورن. لە ھەندێک سەرچاوەکاندا پارێزگای کرمان وەکوو بەشێک لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ئێران دادەندرێت. بەشێکی گەورەی ڕۆژھەڵاتی ئێران کەشوھەوایەکی گەرم و وشکی ھەیە.
گرێتا توونبەری
کۆڕبەندی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئاووھەوا
لە کۆڕبەندەکەدا، گرێتا بەسەرکردەکانی جیھانی وت: "ئەوە شتێکی تەوا ھەڵەیە. من نەدەبوو لێرەبم. دەبوو لە قوتابخانە بم لەلایەکی دیکەی ئۆقیانووسەکە بم. لەگەڵ ئەوەش دێن بەئێمە دەڵێن بەھیوا بین؟ چۆن دەوێرن! ئێوە خەونەکانی من دزی و مندڵیی منتان پڕ کرد لە قسە بەتاڵەکانتان. وە ھێشتا پێم وایە من یەکێکم لە کەسە بەبەختەکان، خەڵکانێک ھەن ئازار دەچێژن. خەڵکانێک ھەن دەمرن. تەواوی سیستمی ژینگە ڕووخاوە. ئێمە لەسەرەتای لەناوچوونە گەورەکەین. وە ھەموو ئەوشتەی کە ئێوە دەتوانن قسەی لەسەربکەن پارە و چیڕۆکە ئەفسانەکانی گەشەسەندی ئابوورییە. ئێوە چۆن دەوێرن!"
ڕۆژھەڵاتی ئێران
شارەکانی مەشھەد، زاھیدان، نەیشابوور، بوژنۆرد، بیرجەند، زابۆل، چابەھار، سەبزەوار و کرمان لە شارە گرنگەکانی ئەم ناوچەیەن.
گرێتا توونبەری
مانگرتنی پایزی گۆڕانەکانی ئاووھەوا
لە کەنەدا، توونبەری بەشداریکرد لەچەند ناڕەزایییەک لە شارەکانی مۆنتریال، ئێدمنتن وە ڤانکۆڤەر لەنێویشاندا بەشداربوو لە ڕێپێوانی ٢٧ی ئەیلوول، مانگرتنی جیھانی بۆ ئاووھەوا لە مۆنتریال. مانگرتنی قوتابخانەکان بۆ ئاووھەوا، لە ڕۆژانی ٢٠ بۆ ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ بەبەشداری چوار میلیۆن کەس بەڕێوەچوو، بەقسەی یەکێک لە ئامادەکارەکان. لە مانگرتنەکەی مۆنتریال، سەدان ھەزار کەس بەشداربوون، کە بەیەکێک لە گەورەترین ڕێپێوانەکانی مێژووی شارەکە دادەنرێت. سەرۆکوەزیرانی کەنەدا، جەستن ترودۆ بەشداری لە ڕێپێوانەکە کرد، وە لەگەڵ گرێتا بۆ ماوەیەکی کەم قسەیانکرد. لە ئەمریکا، گرێتا بەشداربوو لە ڕێپێوانی شارەکانی نیویۆرک ستی، لۆوا ستی، لۆس ئەنجەلۆس و ڕارلۆت دینڤەر. لە زۆربەی قسەکانی لە شارە جیاوازەکان، گرێتا ئاماژەی بەودەکرد کە ئێستا لەسەر خاکی سوورپێستەکانە و تا ئێستا مرۆڤایەتی سوود لەئەزموونی ئەوان وەردەگرێت.
ڕۆژھەڵاتی ئێران
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئێران پۆل:پارێزگای خۆراسانی باکوور پۆل:پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی پۆل:پارێزگای خۆراسانی باشوور پۆل:پارێزگای سیستان و بەلۆچستان پۆل:پارێزگای کرمان