cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سوودان
حوکمی ئینگلیزی-میسری
لە ئاداری ١٨٩٦ سۆپای ئینگلیز بە فەرماندەیی هێربەرت کیچنەر بە هاوکاری میسر دەستیان بەهێرشکرد بۆ گەڕاندنەوەی سودان بۆ ژێر دەسەڵاتی خۆیان تا لە ١٨٩٨ شاری ئوم دەرمان کەوت کە پایتەختی دەوڵەتی مەهدیەکان بوو، بەوەش سوودان خرایە ژێر فەرمانڕەوایی دووانەیی ئینگلیزی-میسری بەپێی رێکەوتنی ١٨٩٩ نێوانیان، بەپێی رێکەوتنەکە دەبێت حاکمی سەربازی مەدەنی ئینگلیز بێت و ئەوان دیاری دەکەن و دەسەڵاتی رە‌های دەبێت بەسەر کاروباری سودانەوە.
ئابووری
ئابووری سوودان پشت دەبەستێت بە سەرچاوە سروشتیەکانی وەک نەوت و گازی سروشتی، هەروەها کشتوکاڵیش بەشێکی تری ئابووریەکەی پێکدێنێت بەهۆی بوونی رووبەرێکی فراوانی زەوی کشتوکاڵی لە پێشوودا بە سەبەتەی خۆراکی جیهان ناوی دەرکردبوو. یەدەگی نەوتی سەلمێنراوی ٦.٨ ملیار بەرمیلە بەوەش لە ریزبەندی ٢٠هەمین دێت لەسەر ئاستی جیهان، لەکاتێکدا یەدەگی سەلمێنراوی گازی سروشتی بریتیە لە یە ١ملیار مەتر چوارگوشە. پەمۆ، کۆنجی، بایگوێز و بنێشتی عەرەبی گرنگترین بەرهەمە کشتۆکاڵیەکانی پێکدێنێت، سوودان لە پلەی یەکەم دێت لەسەر ئاستی جیهان لە بەهەمهێنانی بنێشتی عەرەبی بە رێژەی ٨٠٪ کۆی بەرهەمی جیهان. هەروەها یەدەگێکی کەمی هەیە لە کانزاکانی ئاسن، مس، کڕۆم، تونگستین، مایکا، زیو، زێر و یۆرانیۆم. سامانی ئاژەڵ لە ئابووری سووداندا بە پلەی دووەم دێت لە رووی ژمارەی ئەو کەسانەی لەو بوارەدا کاردەکەن، بەجۆرێک کە خاوەنی زیاتر لە ١٣٠ ملیۆن سەرئاژەڵە، سەرەڕای ئەوەی خاوەنی سامانی ماسیە لە ئاوە شیرینەکان و دەریای سووردا. دوای جیابوونەوەی باشوور تێکڕای رێژەی هەڵئاوسان بە شێوەیەکی تۆند بەرز بوویەوە کە تێکڕای رێژەی ساڵانەی هەڵاوسان گەیشت بە ١٥ لەسەد، هەروەها بەشی سودان لە بەرهەمهێنانی نەوت دوای جیابوونەوەی سودانی باشوور کەمی کرد بۆ ١٣٥ هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا، چۆنکە سێ چارەکی نەوتی وڵات بەر سوودانی باشوور کەوت، پێشبینی دەکرێت تا ساڵی ٢٠٣٠ ئاستی بەرهەمھێنان بەرز بکرێتەوە بگات بە ٣٢٠ هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا، ئەوەش دوای وەبەرهێنان و گەڕان، هەروەها دووبارە بە کارخستنەوەی ئەو کێڵگانەی بەهۆی گرژیەکانی ناوچەکەوە وەستێنرابوون.
دەسەڵاتی جێبەجێکردن
لە سێ ئاستی دەسەڵات پێکدێت، دەسەڵاتێکی سەرۆکایەتی ناوەندی کە سەرۆک کومارە لە ترۆپکی دەسەڵاتە و نوێنەرایەتی دەوڵەت دەکات، لە هەمان کاتدا سەرۆکی حکومەت (سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران)ە، هەروەها دەسەڵاتی هەرێمەکانی بەدەستەوەیە کە ژمارەیان ١٨ هەرێم(ویلایەت)ە والی هەرێمەکان نوێنەرایەتی دەسەڵاتی سەرۆک دەکەن.
دەسەڵاتی یاسادانان
پێک دێت لە پەرلەمانێکی ناوەند دابەش دەبێت بۆ دوو ئەنجومەن بریتین لە ئەنجومەنی نیشتیمانی و ئەنجومەنی هەرێمەکان (ویلایەتەکان)، ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتیمانی لە ئێستادا ژمارەیان ٣٤٩ ئەندامە.
دەسەڵاتی دادوەری
پێکدێت لە دادگای باڵا لە ناوەند و هەندێک لە ویلایەتەکان، هەروەها دادگای تێهەڵچوونەوە و دادگای بەرایی پلە یەک، پلە دوو و پلە سێ لە سەرجەم هەرێمەکاندا، سەرەڕای بوونی دادگای میللی کە لە شار و لادیکاندا بوونیان هەیە سەرۆکی خێلەکان لەخۆ دەگرێت تیایدا کار بە حوکمی عورفی دەکرێت.
لایەنە سیاسیەکان
زیاتر لە سەد پارتی سیاسی تۆمارکراو لە سوداندا هەیە کە گرنگترینیان:
بە عەرەبی (حزب الأمة القومى ) بە یەکێک لە دێرینترین پارتەکانی سودان هەژماردەکرێت لە ١٩٤٥ دامەزراوە، لە سەردەمی داگیرکاری ئینگلیزدا بە سەربەخۆیی خوازەکان ناوی دەرکردبوو دروشمیان بریتیبوو لە سودان بۆ سودانیەکانە.
بە عەرەبی (الحزب الاتحادي الديمقراطي) مێژووی دامەزراندنی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی جوڵانەوەکانی دژی داگیرکاری ئینگلیز بە دیاریکراوی لە ساڵی ١٩٤٦ لەو سەردەمەدا میسڕ پشگیری دەکرد بە هۆی بۆچوونەکانیەوە بەرامبەر بە یەکێتی سوودان و میسر.
بە عەرەبی (الحركة الإسلامية) مێژووی ئیخوان موسلیمین لە سودان دەگەرێتەوە بۆ ناوەڕاستی چلەکانی سەدەی بیست، بەڵام بەشێوەیەکی فەرمی لە ١٩٦٩ حەسە تورابی بە ئەمینداری بزووتنەوەی ئیسلامی لە سودان هەڵبژێدرا، لە ساڵی ١٩٨٠ جیابوونەوە لە ڕیزەکانی ڕوویدا و پارتێکی نوێیان دروستکرد بە ناوی ئیخوان موسلیمین، حەسەن توڕابیش لە ساڵی ١٩٨٦ پارتێکی تایبەت بەخۆی راگەیاند بە ناوی بەرەی ئیسلامی نەتەوەیی.
بە عەرەبی (المؤتمر الوطني) پارتی دەسەڵاتدار تا کوتایی سەردەمی عومەر بەشیر، هەروەها لە پاشماوەی پارتەکەی حەسەن تورابیە لە ١٩٩٨ دامەزراوە.
پارتی شیۆعی سودان
بە یەکێک لە پارتە دێرینەکان دادەنرێت لە ساڵی ١٩٤٦ لە لایەن بەرهەڵستکارانی داگیرکاری ئینگلیزەوە دامەزراوە، درێژکراوەی جوڵانەوەی شیوعیەتی میسریە کە لەو کاتەدا چاڵاکبوو.
بزووتنەوەی چاکسازی
کێشەی باشووری سوودان
ئینگلیزەکان ترسیان هەبوو لە یەکگرتنی باکوور و باشووری سوودان بەبڕوای ئەوان بەشی باشوور دەچەوسێنرێنەوە لە لایەن باکوورەوە بەهۆی ئەوەی نەخوێدەوار و دوورەپەرێزن، بەڵام راگەیاندنیشی وەک وڵاتێکی سەربەخۆ رووبەروی ئاستەنگی زۆر دەبوویەوە لە گرنگترینیان نەبوونی سەرچاوەی سروشتی و دەروازەی دەریایی بۆیە لە کوتاییدا بڕیاریاندا بخرێتەوە سەر سوودان، بەڵام ئەوە بووە هۆی بۆ ماوەکی درێژ شەڕی چەکداری لە نێوان هەردوو بەردەوام بێت تا ساڵی ٢٠١١ و ئیمزاکردنی رێکەوتنی ئاشتی وەرگرتنی سەربەخۆیی.
پێشانگا
thumb|left|The large mud brick temple, known as the Western Deffufa, in the ancient city of [[Kerma]] thumb|left|Fortress of [[Buhen, of the Middle Kingdom, reconstructed under the New Kingdom (about 1200 B.C.)]] thumb|[[Nubian pyramids in Meroë.]] thumb|Kušiya soldier of the [[Achaemenid army, circa 480 BCE. Xerxes I tomb relief.]] thumb|The great mosque of [[Sennar, built in the 17th century.]]
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:ئەندامانی لووتکەی عەرەبی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:باکووری ئەفریقا پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٦ پۆل:سوودان پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا پۆل:کۆمارە فێدراڵەکان
بڕیارنامەی ١٤٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ گەڵاڵەی دەرکردنی رێنامەی کیمبەرلی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٦٩٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣
کات
کات لە مێژە کە لە بوارەکانی دین و فەلسەفە و زانستدا بابەتێکی گرنگی تاوتوێکردن و لێکۆڵینەوە بووە، بەڵام ناساندنی بە شێوەیەک کە «بە دەور خۆ سووڕانەوە» ی تێدا نەبێت و وەبەردڵ ھەموو بوارەکانیش بکەوێت، شتێکە کە تاکوو ئێستا بەردەوام خۆی لە زانایان دزیوەتەوە. لەگەڵ ئەمەشدا، بوارگەلی جۆربەجۆری وەک کاسبی، پیشەسازی، وەرزش، زانست و، ھونەر، گشت لە ڕوانگەی خۆیانەوە کاتیان تێکەڵ بە سیستمی پێوانیان کردووە.
لە فیزیکدا، کات ئەوەیە کە کاتژمێر دەیڵێت.
کات لە سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکان ناسراو بە «ئێس ئای» و، سیستمی نێونەتەوەییی چەندایەتییەکاندا، یەکێک لە چەندایەتییە بنەڕەتییەکانە. یەکەی کات لە ئێس ئای چرکەیە. مەبەست لە بنەڕەتیبوونی کات ئەوەیە کە بۆ ناساندنی چەندایەتییەکانی تر، وەک خێرایی و تاو، بەکار دەبرێت و، بەم بۆنەوە ناساندنی خۆی لە ڕێگەی ئەم چەندایەتییانەوە نەگونجاوە و، پێناسەیەک کە بەم شێوەیە بە دەست بێت پێناسەیەکی بازنەیی دەبێت. پێناسەی کرداریی کات ھەم لە کاروباری ژیانی ڕۆژانە و ھەم لە تاقیکردنەوەگەلی پێشکەتوودا کەڵکی زۆری ھەیە. لەم پێناسەیەیدا، مرۆڤ دەتوانێت لە ڕێگای چاوەدێریکردنی ژمارەیەکی دیاریکراو لە دووپاتبوونەوەی ڕووداوێک کە سووڕی تێدایە (وەک ھاتوچووی ئاونگێک کە ئازادانە دەلەرێتەوە) یەکەیەکی ستاندارد وەکوو چرکە بە دەست بێنێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان پۆل:دیاردە فیزیکییەکان پۆل:کاتجێ پۆل:مێتافیزیک پۆل:مێژووی بیرۆکەکان پۆل:مێژووی زانست پۆل:مێژووی فەلسەفە پۆل:ھەبوونناسی پۆل:واقیع پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی پۆل:بابەتە سەرەکییەکان پۆل:بڕی بنچینەیی ئێس ئای پۆل:ڕێژەی فیزیایی پێوانەیی
سەدەی ٤ەم
وێنۆک|چەپ|[[نیوەگۆی ڕۆژهەڵاتی لەسەرەتای دەستپێکردنی سەدەی 	چوارەمی زاییندا]] بەپێی تۆمارەکانی مێژوو، سەدەی چوارەم (بەپێی ڕۆژژمێری جولیانی و ئانۆ دۆمینی/پێش زایین)، ئەو سەدەیەیە کە بەردەوام بووە لە ٣٠١ ەوە بۆ ٤٠٠.
پۆل:ھەزارەی ١ەم پۆل:سەدەی ٤ەم پۆل:سەدەکان
بڕیارنامەی ١٤٦٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٦٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ منداڵان و تێکھەڵچوونی چەکدارانە. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٦٩٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣
فرانک ڕیکارد
فرانکلین ئێدمۆند ڕیکارد ؛ لەدایکبووی ٣٠ی ئەیلوولی ١٩٦٢ یاریزانی پێشووی تۆپی پێ و ڕاھێنەری پێشووی ھۆڵەندییە و وەک یاریزانی یاریزانی ناوەڕاست یان بەرگریکار یاری ئەنجامداوە. ڕیکارد یاریی بۆ ئایاکس ئامستردام، ڕیال زاراگۆزا و ئەی سی میلان کرد و ٧٣ جار نوێنەرایەتی ھەڵبژاردەی ھۆڵەندای کردووە و ١٠ گۆڵی تۆمارکردووە لە پیشەی ڕاھێنەریدا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا و سپارتا ڕۆتردام و یانەی بارسێلۆنا و گاڵاتاسەرای و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سعودیە بووە.
بەیەکێک لەباشترین یاریزانی ناوەڕاستی مێژووی تۆپی پێ و بەیەکێک لەباشترین یاریزانەکانی نەوەی خۆی دادەنرێت، لە ساڵی ٢٠١٠ ڕیکارد لەلایەن ڕۆژنامەی بەریتانی دەیلی تەلەگراف وەسف کرا وەک ئەوەی کە «یاریزانێکی لۆک بوو و ھیچ کەموکورتی نەبوو».
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢ پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ھۆڵەندی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پورتوگال پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٨٨ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٩٢ پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ھۆڵەندی پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:فیفا ١٠٠ پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
ڕێبوار سەعید
ڕێبوار سەعید (لەدایکبووی ١٩٦٢ لە تەوێڵە، ھەڵەبجە) ھونەرمەندێکی شێوەکاری کوردە. ڕاگری کۆلێژی ھونەرەجوانەکانە لە زانکۆی سلێمانی. سەرۆکی ڕێکخراوی ھونەریی ئارت ئین کۆمۆنە لە لەندەن، ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری ڕێکخراوی باڵندە بارانە لە فەڕەنسا، ئەندامی ھەمیشەیی ڕێکخراوی کولتووریی میلیونیم ئەوەردە. خاوەنی خەڵاتی باشترین پڕۆژەی ھونەریی ماستەرە لە دانیشگای میدل سیکس لە لەندەن لە ساڵی ١٩٩٩، خاوەنی بڕوانامەی باشترین پڕۆژە سەرکەوتووەکانی میلیۆنیم ئەوەردە لە ساڵی ٢٠٠٣ لە بەریتانیا.
ژیان
ڕێبوار سەعید لەدایکبووی ساڵی ١٩٦٢ی شارۆچکەی تەوێڵەیە و ساڵی ١٩٩٧ کۆلێژی ھونەری لە لەندەن تەواو کردووە و ساڵی ١٩٩٩ لە زانکۆی میدڵ سیکس بڕوانامەی ماستەری بەدەستھێناوە. ساڵی ١٩٨٣ بۆ ساڵی ٢٠١٠ بەشداری زیاتر لە ٥٠ پێشانگای ھاوبەشدا لە سلێمانی، ھەولێر، تاران، پاریس، ئیسپانیا، لەندەن، کەنەدا، ئەمریکا، تۆکیۆ و پۆڵۆنیا کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢ پۆل:زیندووان پۆل:شێوەکارانی کورد
ڕۆسنەفت
ڕوسنەفت (بە ڕووسی: Росне́фть؛ شێوازی خوێندنەوەی: [rɐˈsʲnʲefʲtʲ]) بریتیە لەکۆمەڵێک ھاوبەشگای یەکگرتووی بواری ووزە بەتایبەت لەبوارەکانی نەوت و پێکھاتەکانی نەوت، ئەم ھاوبەشگایە لەلایەن حکومەتی ڕووسیاوە بەڕێوەدەچێت، بارەگای سەرەکی کەوتۆتە شاڕی مۆسکڤە ی پایتەختی ڕووسیا لەشەقامی بالچوگ کە دەڕوانێتە ڕووباری مۆسکڤە و نزیک بە کرملن ە. ڕۆس نەفت لەڕێزبەندی یەکەمی ھاوبەشگاکانی بواری نەوتە لە ڕووسیا ئەمیش دوای ھەڵوەشاندنەوەی ھاوبەشگای یۆکۆس ی مەزن، بەپێی ھەڵسەنگاندنەکانی ساڵی ٢٠١٦ ھاوبەشگای ڕۆس نەفت لەڕێزبەندی ٥١ەمین ھاوبەشگاکانی بواری نەوتی جیھانی بووە کە داھاتی گەیشتۆتە٦٤٫٧٥بلیۆن دۆلار.
چاوخشانێک
ڕۆس نەفت بۆ یەکەم جار لە دوورگەکانی ساخاڵین دەستی کردوە بە گەڕان و دۆزینەوە و دەرھێنانی نەوت و گاز کە کەوتۆتە ناوچەی سێبیریا لە خۆڕھەڵاتی سێبیریا، ڕۆس نەفت کاری کردوە لە کێلگەنەوتیەکانی ھەرە باشووری ڕووسیا و چیچان و دەریای ڕەش و ھەرێمی کوردستانی باشوور. ڕۆس نەفت زیاتر گرنگی دەدات بە کێلگەنەوتیەکانی خۆڕھەڵاتی ڕووسیا بەتایبەت ئەو ناوچانەی دەڕواننە دەریاوە بەھۆی پێویست نەبوونی بە بۆڕی نەوت لەکاتی گواستنەوەی ھەرچەندە لەکێلگەنەوتیەکانی باشووڕی ڕووسیا پەنا دەبات بە بۆڕی و ترومبێڵی بارھەڵگر بۆ  گواستنەوەی بەرھەمەکانی، ڕۆس نەفت زیاتر بەرھەمەکانی بۆ وێستگەی بەندەری تواپسێن نیێفت پرۆدیکت دەنێرێت کە وێستگەیەکی بەرھەمھێنانی تەکنەلۆژی و پیشەسازی ڕووسیە. لە٢٩دیسێمبەری ٢٠٠٦ دەھاتی بڕی٨٣٫٩٠٨ بلیۆن دۆلاربوو بەڵام ئاستی داھاتی بەڕێژەی ٪٢٠دابەزی لە ساڵی ٢٠٠٩ ئەمیش بەھۆی دابەزینی نڕخی نەوت بوو لەبازاڕەکانی جیھان دا، ڕۆس نەفت لە ٪٧٥٫١٦ مولکی حکومەت و میریە، لە ٪١٩٫٧٥ مولکی ھاوبەشگایەکی ئینگلیزیە کە بارەگای سەرەکیەکەی لە لەندەنی پایتەختی بەریتانیایە، ئەم ھاوبەشگا ئینگلیزیە لە ڕێکەوتی٧دیسەمبەری ٢٠١٦ لە ٪١٩٫٥ی بەشی خۆی لە ڕۆس نەفت فڕۆشت بە کەسێکی نادیار.
نەوتی ئیسار
لە ئۆکتۆبەری ٢٠١٦ ڕۆس نەفت دەستی کردوە بەبەرھەم ھێنانی نەوت لە کێلگەکانی ئیسار لە ھیندستان، داھاتی گەیشتۆتە١٣بلیۆن دولار تاکو ئێستا(٢٠١٧).
کارگێڕی
چەپ|وێنۆک ناوی بەڕێوەبەرانی ھاوبەشگای ڕۆس نەفت تاوەکو ڕێکەوتی ٤ی دێسەمبەری ٢٠٠٦٫
بەستەرە دەرەکیەکان
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٩٣
دروپال
thumb|لۆگۆی دروپالدروپال بریتیە لە سیستەمی بەڕێوەبردن بۆ ناوەڕۆکی وێبگەکان (CMS)، خۆڕاو سەرچاوەکراوە بە زمانی پی ئەیچ پی دەنوسرێتەوە و، دابەش دەکرێت لە ژێر گنو دا، بەکارھاتووە لە کۆتا سیستەمەکانی کۆمەڵێک جۆری ماڵپەڕەکانی جیھان وەک جۆرەکانی ماڵپەڕی کەسێتی یاان ماڵپەڕی کۆمپانیا زەبەلاحەکان و گەلێک ماڵپەڕی وڵآتان و شوێنە گرنگەکان وەک حکومەتی بەڕیتانیا و کۆشکی سپی وەشانی ناسراوی دروپال ناسراوە بە Drupal core، کە چەند تایبەتمەندیەک لە خۆ دەگرێت کە زۆر سەرەکین بۆ جۆرەکانی (CMS)وە سیستەمی بەڕێوەبردنێتی کە زۆر دیارکەوتووە، وە دەتوانێ بەکارھێنەر خۆی تۆمار بکات پارێزگاری لە زانیاریە تاکە کەسیەکانیان بکات، ھەروەھا دروست کردنی لیستە و بەڕێوەبردنیان، RSS، دەستکاریکردنی خوازراو بۆ لاکان، بەڕیوەبردنی چوونەژوورەوەکان، بەڕیوەبردنی سیستەم. ھەروەھا دروپاڵ لە کاتی دامەزراندن خۆی ماڵپەرێکی سادەت بۆ ئامادە دەکات، و بۆ وێبلاگ یان بۆ مەکۆ بەکاردەبرێت.
مێژوو
دروپاڵ لە بنەرەتدا نوسراوە لە لایەن دراس بایتەر وەک بۆردێک، دروپاڵ بوو بە پرۆژەی سەرچاوەکراوە لە ساڵی ٢٠٠١ـدا. دروپاڵ بنچینەیی لە وشەی ئەڵمانی " druppel" دروست بووە، کە بە مانای دڵۆپ دێت وەک (دڵۆپی ئاو). وشەی دروپاڵ خۆی وەرگیرابوو لە ماڵپەڕی Drop.org کە ئێستا نەماوە، کە ئەمەش بە پێی تێپەڕبوونی کات بوو بە دروپاڵ. بایتەر دەیویست ماڵپەڕی Drop بانگبکات (کە بە ئەڵمانی "گوند"دێت) بۆ مەبەستی کۆمەڵایەتی زیاتر، بەڵام بەھۆی نوسینی ناوەکەوە بەھەڵە بوو بە دروپاڵ کە خۆیشیان دوای پێیان باش بوو دروپاڵ بێت، لەبەر ئەوەی خۆشە لە خوێندنەوەدا.
نوێکردنەوەی خۆکار
دروپاڵ بە شێوەکەی خۆکارانە بەڕێوەبەر ئاگادار دەکاتەوە لە ھەر گۆڕانکاریەک یان ھەر بابەتێکی گرنگ ڕووبدات، کە ئەمەش زۆر گرنگە لەبەر ئەوەی لە وەشانی نوێ ئاگادارت دەکاتەوە و زیاتر پارێزگاری دەکرێت. وە ھەروەھا وەشانەکەت ڕێک دەخاوتەوە لەگەڵ ھەموو تایبەتیە نوێیەکان کە بڵاودەکرێتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نەرمامێر پۆل:ئەو نەرمامێرانەی کە بە پی ئەیچ پی درووستکراون پۆل:نەرمامێرەکانی بەڕێوەبردنی ناوەڕۆک پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٠ پۆل:نەرمامێرە خۆڕاییەکان کە بە پی ئێچ پی بەرنامەڕێژ کراون پۆل:نەرمامێرەکانی گەشەپێدانی وێب
جەبەل شەمس
جەبەل شەمس یان بەکوردی چیای خۆر (بە عەرەبی:) کێوێکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی عوممان لە باکووری شارۆچکەی ئەلحەمرا. بە جەبەل شەمس دەناسرێت چونکە بەھۆی بەرزی لووتکەوە یەکەم شوێنی وەرگرتنی خۆرە لەعەممان بەرزترین لووتکەی زنجیرە چیای ئەل حەجەرە. ناوچەیەکە خاوەن دیمەنی بەناوبانگە کە دەکەوێتە ٢٤٠ کم (١٥٠ میل) لە مەسقەتەوە. لە ھاویندا پلەی گەرما لە دەوروبەری ٢٠°C (68°F) و لە زستاندا بۆ کەمتر لە ٠ °C (32°F) دادەبەزێت. ھەروەھا جەبەل شەمس دۆڵی ئەلنەخور لەخۆ دەگرێت کە ئەوەندە سەرنج ڕاکێشە کە بە ناوی گەورە دۆڵی عەرەبەوە نیشاندراوە. لەنزیکییەوە چیای ئەخدەر ھەیە کە یەکێکی ترە لە لووتکە دیارەکانی ناوچەکە
بەرزترین لوتکەکانی
بەرزترین لووتکەی شاخەکە لووتکەی باکوورە، کە لەلایەن بنکەیەکی سەربازییەوە داگیرکراوە و ناوچەیەکی سنووردارە وەزارەتی گەشتوگوزاری عوممان، لووتکەی باکوور بە ٣٠٠٩ م (٩٨٧٢ پێ) ھەژماری کردووە.
ھەروەھا شاخەکە دووەم لووتکەی ھەیە، لووتکەی باشوور، کە بە ئاشکرا بۆ گەشتکردن لە ڕێگەی ھێڵی خێرای دەبلیو ٤ کە لەلایەن وەزارەتی گەشتوگوزاری عوممانەوە دروست کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:بەرزرترین شوێنی وڵاتەکان پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن پۆل:چیاکانی عومان ‏ پۆل:چیاکانی حەجەر ‏ پۆل:دوو-ھەزارییەکانی ئاسیا ‏
گرانت گەستن
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
گوندەواری ئەنزەلا نشیو
گوندەواری ئەنزەلا نشیو لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە دوو گوندەواری ناوچەی ئەنزەل لە شارستانی ورمێ، لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی قۆلنجیە.
دانیشتووان
بەپێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (١٨,٧٥٣) کەس و (٩,٨٣٠)نێر و (٩,٢٨٧)مێ و (٤,١٩٧)خێزان پێکھاتووە. دانیشتووانی ئەم گوندەوارەیە زۆرینەی لە کورد و کەمینەی لە ئازەری و ئاشوورییەکان و ئەرمەنییەکان و کورەسوننی پێکھاتووە.
جوگرافیا
گوندەواری ئەنزەلا نشیو ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندەوارانە:
دابەشی کارگێڕی
لە (٣٢) گوند پێکھاتووە:
گوندە کوردەکان
پێکھاتووە لە ٢٧ گوند.
گوندە کورد و ئازەری و کورەسوننییەکان
پێکھاتووە لە ١ گوند.
گوندە کورد و کورەسوننییەکان
پێکھاتووە لە ٣ گوند.
گوندە کورد و مەسیحییەکان
پێکھاتووە لە ١ گوند.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:ناوچە گوندنشینەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا
١١٢٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بێرد
بێرد کۆمەڵگەیەکی شارەوانی شارۆچکە و شارەوانییە لە پارێزگای تاڤوش لە ئەرمینیا. شارۆچکەکە دەکەوێتە ڕۆژاوای ڕووباری تاڤوش و ٢١١ کیلۆمەتر (١٣١ میل) لە یەریڤانەوە دوورە و بە شاخی نزم دەورە دراوە. لە نزیک شارەکە وێرانەکانی قەڵای تاڤوش (سەدەی ١٠). بەپێی سەرژمێریی فەرمی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی بێرد ٧٩٥٧ کەسە
پەستاندنی داتا
پەستاندنی داتا (ئینگلیزی: Data compression) ئەو پڕۆسەیەیە کە بەکاردێت بۆ هەڵگرتنی زانیاری بە بەکارهێنانی واڵایی کەمتر، بەبێ لەدەستدانی توانای گەڕاندنەوەی بۆ دۆخی ڕەسەنی خۆی لە کاتی پێویست. لە زانستی کۆمپیوتەردا پەستاندن بەکاردێت بۆ پاشەکەوتکردنی شوێن لەسەر دیسک یاخود خێراترکردنی گواستنەوەی زانیارییەکان (بۆ نموونە لەسەر ئینتەرنێت). وە دوو جۆر پەستاندن هەیە: پەستاندنی بەخەسار و پەستاندنی بێخەسار. بەرامبەر پەستاندنی داتا، لابردنی پەستاندنی داتا هەیە؛ کە زانیارییەکان دەگەڕێنێتەوە شێوەی ڕەسەنی خۆیان.
هەرچەندە پەستاندن سوودی زۆرە بەڵام بەخۆڕاییش نییە، بۆ بەکارهێنانەوەی داتاکە، دەبێت سەرەتا پەستاندنی داتاکە لاببردرێ. ئەمەش کات و توانای پڕۆسێسکردنی پێویستە. بەمەش کات دەکرێتە قوربانی بۆ بەدەستهێنانی واڵایی زۆرتر. وە یەکێک لە خاڵەکانی تر لە کاتی بەکارهێنانی پەستاندن کە پێویستە لەبەرچاو بگیرێ ئەوەیە کە ئەگەر پەستاندنی بەخەسار بەکاربهێندرێ، بەشێک لە داتاکە ون دەبێت.
بێخەسار
ئەلگۆریتمەکانی پەستاندنی  بێخەسار سوود لە دووبارەبوونەوەی داتا وەردەگرن بۆ ئەوەی داتا بپەستێنن بەبێ لەدەستدانی زانیاری، بۆ ئەوەی بتواندرێ پێچەوانە بکرێتەوە. ئەم جۆرە پەستاندنە بەهۆی ئەوەوە دەشێ کە زۆربەی داتاکان دووبارەبوونەوەیان تێدایە. بۆ نموونە هەندێک بەشی وێنەیەک دەکرێ هەمان ڕەنگیان هەبێت؛ لە بری ئەوەی ئەو شوێنە بە "پێکسڵی سوور، پێکسڵی سوور، ..." هەڵبگیرێت، دەتواندرێ بە "١٣٥ پێکسڵی سوور" هەڵبگیرێ، بەمەش واڵاییەکی زۆر بەردەست دەبێت بەبێ لەدەستدانی هیچ زانیارییەک.
چەندین ڕێگا هەیە بۆ کەمکردنەوەی قەبارەی پەڕگە بەبێ لەدەستدانی زانیاری. ڕێگاکانی ڵێمپێڵ-زیڤ (LZ) لە بەناوبانگترین ڕێگاکانن. DEFLATE یش جۆرێکە لە LZ کە گرنگی بە خێرایی لابردنی پەستاندن و ڕێژەی پەستاندن دەدات، لە بەرامبەردا پەستاندنی بەهۆی ئەو ڕێگایە دەکرێ هێواش بێت. DEFLATE لە PKZIP، Gzip، و PNG بەکارهاتووە. یەکێک لە شێوازەکانی دیکەی پەستاندن ئەلگۆریتمی LZW (ڵێمپێڵ-زیڤ-وێڵچ)ــە کە لە وێنەی GIF بەکارهاتووە. وە ڕێگایێکی دیکەش کە شایەنی باس بێت ئەلگۆریتمی LZR (ڵێمپێڵ-زیڤ-ڕێنو)ــە کە بنچینەی شێوازی Zip ــە.
بەخەسار
پەستاندنی داتای بەخەسار پێچەوانەی پەستاندنی داتای بێخەسارە. لەم جۆرە شێوازانە، ون بوونی هەندێک لە زانیارییەکان ئاساییە. ئەم جۆرە پەستاندنە هەندێک زانیاری ناگرنگ فڕێدەدات بۆ واڵاکردنی شوێن، لەبەر ئەمەش ڕێژەی پەستاندنی زۆرترە لە شێوازی یەکەم. وێنەی JPEG و پەڕگەی دەنگیی MP3یش ئەو ڕێگایە بەکاردەهێنن.
لایەنی تیۆری
ئەلگۆریتمە بەناوبانگەکانی پەستاندن بە زۆری زۆر ئاڵۆزن بۆ ئەوەی زۆرترین چوستییان هەبێت، بەڵام بیرۆکەی پەستاندن بیرۆکەیەکی سادەیە. بۆ نموونە ئەگەر سەیری ئەو چەند پیتە بکەیت: "AAAAABBBCCCCA" دەبینی پیتەکان هەر یەکەی چەندین جار دووبارە بووەتەوە، دەتواندرێ هەمان داتا بەم شێوەیە بنووسین: "5A3B4C1A". جاری یەکەم ١٣ پیتی پێویست بوو، بەڵام لە جاری دووەم کەم بوویەوە بۆ تەنها ٨ پیت. کەواتە ڕێژەی پەستانەکەی دەکاتە ١٣:٨ (بە سێزدە بۆ هەشت دەخوێندرێتەوە).
یاخود ئەگەر سەیری ئەو دوو دێڕە شیعرەی پیرەمێرد بکەین:
ئەو دوو دێڕە هۆنراوەیەی پیرەمێرد ٢٦ وشەیە، و لە ١١٣ پیت و ٢٢ بۆشایی پێکدێت. ئەگەر ئەو دوو دێڕە هۆنراوەیە لە ناو پەڕگەیەکدا هەڵگرین و هەر یەک لە پیت و بۆشاییەکان یەک یەکەی بیرگە بگرن، ئەوا قەبارەی پەڕگەکە دەبێت ١٣٥ یەکە. بۆ ئەوەی قەبارەکەی کەم بکەینەوە، دەبێت بەدوای دووبارەبووەکاندا بگەڕێین. ئەگەر سەیری هەڵبەستەکە بکەین دەبینین: کەواتە هەردوو دێڕ لە تەنها ١٥ وشە پێکهاتووە، حەوتیان دووبارە نەبووبوونەتەوە: (میوانی، گوڵێ، خەیاڵی، دولبەرم، بۆ، بە، بووم). ئەگەر خشتەیەک بۆ وشە دووبارەبووەکان درووست بکەین و هەر یەکەی ژمارەیەکی بۆ دابنێین بۆ نیشانکردن، بەم شێوەیە دەبێت:
ئێستا ئەگەر هۆنراوەکە بنووسینەوە بەڵام لە شوێنی وشە دووبارە بووەکان تەنها ژمارەکانیان دابنێین، هۆنراوەکە بەو شێوەیە دەبێت: دوو دێڕەکە ئێستا زۆر کورتتر بووەتەوە لە جاران، بەڵام ئێستا دەبێت لیستەکەش لە گەڵ پەڕگەکە هەڵبگیرێت. ئەگەر وادابندرێ کە هەر پیت، ژمارە یان بۆشاییەک یەک یەکەی بیرگەی پێویستە ئەوا قەبارە دوو دێڕەکە لە ئێستادا ٧٠ یەکەیە و قەبارەی لیستەکە (بە ژمارەکانیشەوە) ٤٦ یەکەیە. بە هەردووکیان دەکاتە ١١٦ یەکە. لە کاتێکدا پێش پەستاندنەکە پێویستی بە ١٣٥ یەکە بوو. کەواتە ١٩ یەکە پاشەکەوتکرا. لەوانەیە ١٩ یەکە زۆر نەبێت، بەڵام ئەوە تەنها دوو دێڕە، ئەگەر هەموو دیوانی پیرەمێرد بپەستێندرێ، ئەوا واڵاییەکی زۆر پاشەکەوت دەکرێ.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆگەی کۆمپیوتەر پۆل:تەکنۆلۆژیای فیلم و ڤیدیۆ
ئەندازیاریی خۆراک
200px|وێنۆک|چەپ|کارگەی نان لە [[ئەڵمانیا.]] ئەندازیاریی خۆراک (بە ئینگلیزی: Food Engineering) بریتییە لە بوارێکی ھەمەچەشنەی زانستە فیزیکییەکان کە بوارەکانی زانست و زانستی خۆراک و زانستی ئەندازیاری لەخۆدەگرێت بۆ خۆراک و ئەو پیشەسازییانەی کە پەیوەندییان بە خۆراکەوە ھەیە. لە ئەندازیاریی خۆراک، یاسا و بنەماکانی ئەندازیاریی کشتوکاڵ، ئەندازیاریی میکانیک و ئەندازیاریی کیمیا بەکاردەھێنرێن بۆ کەرەستە خۆراکییەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:تەکنۆلۆژیا و زانستە جێبەجێکارەکان پۆل:ئەندازیاری پۆل:ئەندازیاریی خۆراک پۆل:خۆراک پۆل:ڕشتەکانی ئەندازیاری
١١٢٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٤٦١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٦١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٦٩٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٣ پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
گونگنای سیۆنگ
گونگنای سیۆنگ ھەروەھا بە شاری گونگنای ناسراوە (بە ھانگۆل: 국내성؛ بە ھانجا: 國內城)، وە دووەم پایتەختی شانشینی کۆریای کۆن شانشینی گۆگۆریۆ بوو. ئەم شوێنە لەم ڕۆژگارەدا ئەکەوێتە جیلین (集安)، جیلین ناوچەیەکی چینـە. چێوەی دەروەی قەڵاکە پێوانە ئەکرێ بە ٢،٦٨٦ مەتر
مێژوو
ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ببێتە پایتەخت لەلایەن دووەم فەرمانڕەوای شانشین، پاشا یوری لەماوەی ١٠ـیەم مانگی ساڵی ٣ی دوای زایین. شارەکە چەند جارێک تاڵان کرا تا ئەو ئەوکاتەی کە پاشا گوانگیتۆی مەزن بوو بە نۆزدەم فەرمانڕەوا. بە شیوەیەکی بەرچاو خاکی گۆگۆریۆی گەورەکرد ھێزێکی پتەوی دروست کرد لە باکووری ئاسیا. کاتێک پاشا گوانگیتۆ مرد لە ٤١٣ی دوای زایین، کوڕەکەی، جانگسو، تەختی پاشایەتی بۆ ئەمێنێتەوە و پایتەخت ئەگوازێتەوە بۆ پیۆنگیانگ لە ٤٢٧ز. پێش ئەوەی گۆگۆریۆ بڕوخێ، گونگنای-سیۆنگ ئەکەوێتە ژێر دەستی ھاوپەیمانی شیللا-تانگ کاتێک ژەنەڕاڵ یۆن نامسینگ، کوڕی یۆن گایسۆمۆن، شارەکەیان بەدەستەوەدا لە ٦٦٦ز. گۆگۆریۆ بەھۆی خۆبەدەستەوەدان ڕوخا لە ساڵی ٦٦٨ز کاتێک سوپای تانگ پیۆنگیانگیان گرت وە پاشا بوجانگ وە یۆن نامگیۆن بران بۆ سجن.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆریا پۆل:کۆریای باکوور پۆل:ئاسیا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:شارە دێرینەکانی کۆریا پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان پۆل:پایتەختە پێشووەکانی کۆریا پۆل:گۆگۆریۆ پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە چین
ھێز (فەلسەفە)
هێز هەندێ جار لە لایەن زانا ڕامیاریەکانە پێناسە دەکرێ بە توانای کاریگەرخستنە سەر هەڵسوکەوت و ئاکاری ئەوانی تر جا بەرگری لەگەڵ بێت یان نا. جیاوازی دەسەڵات لەگەڵ هێز لەوەدایە لە پێکهاتەی کۆمەڵایەتییدا دەسەڵات هێزێکە کە بە یاسایی کراوە لە لایەن پێکهاتەی کۆمەڵایەتیەوە.
هەروەها ببینە
پۆل:باروخ سپینۆزا پۆل:میشێل فوکۆ پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:زاراوەکانی کۆمەڵناسی
ئیمامی نەوەوی
ئیمامی نەوەوی باوکی زەکەریا یەحیا کوڕی شەرەفی نەوەویە (٦٣١ کۆچی - ١٢٣٣ / ٦٧٦ کۆچی - ١٢٧٧) بەناوبانگە بەناوی نەوەوی ئەو نوێکار و فەقیھێک و زمانەوانێکی موسڵمانی سوننەیە، بەناوبەنگ بووە بە کتێبەکانی و بەرھەمە جۆراوجۆرەکانی لە بواری فیقھی ئیسلامی و فەرموودەی پێغەمبەری موسڵمانان محەممەد (د. خ) و زوبان و وەرگێران، وەسف دەکرێت بەوەی کەوا نوێکار و ڕێکخەری مەزھەبی شافعی یە، چونکە سەقامگیری کاری نێوان فەقیهەکانی مەزھەبی شافیعی لەسەر ڕای ئەوە، و نەوەوی بە شێخی شافیعییە ناوزەند دەکرێ.
ڕێڕەوی خوێندن
کاتێک تەمەنی دەگات بە دە ساڵان باوکی لە دوکان دایدەنێت، لەوێدا خەریکی فێربوون و لەبەرکردنی قورئانی پیرۆز دەبێت تاوەکو خەتمی دەکات و تەواو دەبێت. لە گوندی نەوە دەمێنێتەوە تادەگاتە تەمەنی ١٨ساڵی و دواتر دەچێتە دیمەشق لە ساڵی ٦٤٩ی کۆچی نەوەوی دەچێتە شام و لەوێ لەژێر دەستی موفتی عەبدولرەحمانی کوری ئیبراھیمی کوری فزاری دەخوێنێت، نەوەوی بۆ ماوەی بیست و ھەشت ساڵان لە دیمەشق مایەوە ھەموو ژیانی لەوێدا لە خانووێکی بچوک لە قوتابخانەی ڕواحییە بەسەربرد، ھەر خەریکی نوسین و فێربوون و فێرکردن و دانانی کتێب بوو. سەرۆکایەتی (دار حدیث الاشرفیە - دەزگای فەرموودەی ئەشرەفییە) ی پێبەخشرا و سەرۆکایەتی کرد تاوەکو وەفاتی لە ساڵی ٦٧٦ی کۆچی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٣٤ پۆل:مردووانی ١٢٧٧ پۆل:زانایانی فەرموودە پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان
گونار بێرگ
وێنۆک|گونار بێرگ گونار بێرگ (لە ٢٩ی ئابی ١٩٤٠ لەدایکبووە)، سیاسەتمەدارێکی نەرویجییە بۆ پارتی کرێکاران، لە شاری ئێتنێ لە ویلایەتی ھۆردالاند لەدایکبووە. بێرگێ لە ساڵی ١٩٦٩ تا ١٩٩٣ نوێنەرایەتی ڕۆگالاند دەکات لە پەرلەمانی نەرویج. وەزیری دارایی بووە لە ساڵانی ١٩٨٦–١٩٨٩، وەزیری حکوومەتی خۆجێی و گەشەپێدانی ھەرێم بووە لە ساڵانی ١٩٩٢–١٩٩٦، ھەروەھا وەزیری ھاوکاری باکوور بووە لە ساڵانی ١٩٩٢–١٩٩٦. دوای کاری سیاسی بەڕێوەبەری گشتی بەڕێوەبەرایەتی نەوتی نەرویج بووە لە ساڵانی ١٩٩٦–٢٠٠٧. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٩٧ تا ٢٠٠٢ ئەندامی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویژ بووە، لە ساڵی ٢٠٠٠ تا ٢٠٠٢ وەک سەرکردە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠ پۆل:وەزیرانی دارایی نەرویژ پۆل:زیندووان
زانکۆی تاران
چەپ|وێنۆک|دەروازەی زانکۆی تاران زانکۆی تاران یا زانستگای تارانکۆنترین زانستگای ئێرانە کە ساڵی ١٩٣٤ لە سەردەمی ڕەزا شا بنیات نراوە.
زانکۆی ئەندازیاریی ئاوەدانی (عومران) زانستگای تاران لە ساڵی ٢٠١١ی زایینی دا بە پێی ڕادە بەندی ناسراوی QS، لە بەینی دووسەد زانکۆی باشی دنیادا بە خەڵکی پیشان درا.
سەرچاوەکان
پۆل:زانکۆکانی تاران پۆل:فێرکاری لە تاران پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٣٤ پۆل:نژیاروانیی ئێرانی پۆل:زانکۆکانی ئێران پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی زانستی نێودەوڵەتی پۆل:زانکۆی تاران
١١٢٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئارکاتاکا
ئارکاتاکا (بە ئیسپانی: Aracataca)، ئەم شارۆچکەیە ئەکەوێتە شاری مەغدەلێناـی هەرێمی کاریبێـی کۆلۆمبیا. لە ساڵی ١٨٨٥ دامەزراوە. بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠٠٥ ژمارەی دانیشتوانی ئەم ناوچەییە ٥١،٩٧٥ کەس بووە. ئەم شارۆچکەیە زیاتر بەوە ناسراوە کە شوێنی لەدایکوونی ڕۆماننووس و براوەی خەڵاتی نۆبێلی وێژە گابریێل گارسیا مارکێزـە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆلۆمبیا
ئەل ڕیحلە ئەدیداس
ئەل ڕیحلە ئەدیداس ئەو تۆپەیە كە بۆ یاری تۆپی پێ دروستكراوە و تۆپی فەرمی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ ی قەتەر ە كە لەلایەن كۆمپانیای ئەدیداس ی ئەڵمانیەوە دروستكراوە.
ئەل ڕیحلە بە تۆپی زیرەک دەناسرێتەوە بەهۆی بوونی سیستەمی هەستەوەری زیرەک تیایدا کە زانیاری ووردی جوڵەی تۆپەکە دەدات بە سیستەمی ڤیدیۆی یارمەتیدەری ناوبژیوان VAR.
ناو
ناوی ئەم تۆپە ئەل ریحلە بە زمانی عەرەبی ە، کە بە مانای "گەشتەکە" دێت لە زمانی کوردی و بە مانای "The Journey" دێت لە زمانی ئینگلیزی. کە ئەم ناوەش لای کەلتووری ئەدەبیاتی عەرەبی چەند مانایەکی تایبەتی هەیە بە نموونە گەشت کردن بۆ گەڕان بەدوای زانست ، گەشت کردن بەرەو ماڵی خوا (حەج)، کتێبی بەناوبانگی الرحلة ی ئیبت بەتووتە.
تەكنیك
ئەم تۆپە پێش هەموو یاریەك پێویستی بە بارگاویکردن هەیە بەهۆی بوونی چەند هەستەوەرێکی وورد تێیدا IMU Sensor كە لە توانایدایە لە چرکەیەک ٥٠٠ سیگناڵ بنێرێت بۆ هەموو کامێرا کانی ناو یاریگا و سیستەمی ڤیدیۆی یارمەتیدەری ناوبژیوان.
تەکنەلۆژیای ئەم تۆپە لەلایەن فیفا و کەنیکسۆن ەوە پەرەی پێدراوە لە شاری میونشن.
ئەل حیلم
تۆپی ئەل حیلم ئەدیداس لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ڕاگەیەندرا بۆ یاریەکانی قۆناغی پێش کۆتایی و کۆتایی. ئەل حیلم بە واتای "خەونەکە" دێت لە زمانی کوردی و بە واتای "The Dream" دێت لە زمانی ئینگلیزی کە ئاماژەیە بۆ خەونی هەموو نەتەوەیەک بۆ بەرزکردنەوە جامی جیهانی فیفا. ئەل حیلم جۆرێکی تری تۆپی ئەل ڕیحلەیە کە هەمانی تەکنیکی ئەل ڕیحلەی تێدابەکارهاتووە ئەوە نەبێت ڕووکەشەکەی گۆڕدراوە بەشێوەیەک ئاماژە دەکات بە ئاڵای ووڵاتی قەتەر و ئەو ووڵاتانەی میوانداری یاریەکانی ئەو دوو قۆناغە دەکەن لەگەڵ ئەوەش هێڵێکی زێڕینی تێدایە وەک ئاماژەیەک بۆ جامە ئاڵتونیەکەی فیفا. ئەل حیلم بە پێنجەمین تۆپی تایبەت دادەنرێت تایبەت بە یارییەکانی کۆتایی.
تایبەتمەندی
ئەل ریحلە بەوە لە هەموو تۆپەکانی جامی جیهانی پێشووتر جیادەکرێتەوە کە لە دروستکررنیدا رەنگ و چەسپی ئاوی بەکارهێنراوە بۆ پاراستنی ژینگە، خێراتر دەفڕێت لە کاتی هەڵدانیدا لە چاو هەموو تۆپەکانی پێش خۆی لە مێژوودا، لە ٢٠ پارچەی دەرەکی درووست کراوە کە ٨ یان پێك هاتوون لە سێگۆشە ی یەکسانی پچووک پچووک و ١٢ دانەشیان لە سێگۆشەی گەورە، بەرگی ئەم تۆپە لە چەرمی پۆلی یوریسین درووستکراو کە وا لە تۆپەکە دەکات بەردەوامیەکی زیاتری هەبێت بە ووردی لە کاتی فڕیندا.
ئەم تۆپە لەلایەن ئەدیداس ەوە چەندین تاقیکردنەوە و لێکۆڵینەوەی بۆکراوە بۆیە بە ووردترین و باوەڕپێکراوترین و خێراترین تۆپ دادەنرێت لەچاو هەموو تۆپەکانی پێش خۆی کە بەکار‌هێنراون لە جامی جیهانیدا. وێنۆک|ئەل ریحلە لە دەستی [[گۆڵپارێز|گۆڵ پارێز ێکی ئەڵمانی]] ئەل ریحلە بە شێوازێك ڕووکەش کراوە کە گوزارشت لە کەلتوور و تەلارسازی و ئاڵا ی وڵاتی قەتەر دەکات.
بەرهەم‌ هێنان
کۆمپانیای ئەدیداس ئەل ریحلە لە ووڵاتانی چین و پاکستان بەرهەم دەهێنێت.
سەرچاوە
https://en.wikipedia.org/wiki/Adidas_Al_Rihla
پۆل:جامی جیھانی فیفای ٢٠٢٢
زانستپەروەرانی کورد
زانستپەروەرانی کورد گرووپێکی زانستییە،‌ لە ڕێکەوتی ١٥/٠٣/٢٠٠٣ پێک ھاتووە بۆ ئەوەی لەسەر تۆڕی جیھانیی ئینتەرنێت، ڕاژەی زمانی کوردی بکات.
بە دیدێکی زانستانەوە لە زمانی کوردی ورد دەبێتەوە و دژی قەتیسبوونیەتی و پێی وایە زانستی پێ دەنووسرێتەوە. بایەخ بە ڕێنووسی یەکگرتووی کوردی دەدات بۆ دژوەستانی ئاڵۆزیی شێوەنووسینەکان.
لە ھەوڵی دانانی فەرھەنگی جۆربەجۆر، بەتایبەت فەرھەنگێکی ئایتییە کە بەرھەمی گرووپێکە. لە ھەر کوێش پێویست بووبێ، بە لەبەرچاوگرتنی یاسا و ڕێساکانی وشەسازی، زاراوەی نوێی ڕۆ ناوە و زانستییانە دایڕشتووە و پێناسی بۆ داناوە و، نەیھێشتووە زمانی کوردی لەو بوارەدا‌ پەکی کەوێت.
پرۆژە و پرۆگرام و بەرھەمی بەسوود و فێرگە و لێکۆڵینەوە و وتاری زانستی و بابەتی فێرکاری و تاقیکاری و ھتدی ئاراستە کردووە. لە داھاتووشدا لەسەر ئەو ڕێبازە بەردەوام دەبێت و پێی وایە ھێشتا لە سەرەتای ڕێگایە.
بەستەر بۆ دەرەوە
پۆل:ماڵپەڕ پۆل:وێبگە کوردییەکان
١١٢٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئۆتۆ بلێھر
وێنۆک|ئۆتۆ بلێھر ئۆتۆ ئەلبێرت بلێھر (١٧ی شوباتی ١٨٤٧–١٣ی تەممووزی ١٩٢٧) پارێزەر و سەرنووسەری ڕۆژنامەی نەرویجی بووە. وەک سیاسەتمەدارێک کە نوێنەرایەتی پارتی لیبراڵ دەکات. لە ساڵی ١٩٠٢ تا ١٩٠٣ لە کاتی یەکێتی نێوان سوید و نەرویج و لە ساڵی ١٩٢١ تا ١٩٢٣ دوای ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتی نێوان نەرویج و سوید ھەشتەمین سەرۆک وەزیرانی نەرویژ بووە.
ژیانی تایبەتی
لە ساڵی ١٨٧٦ لەگەڵ چالاکوانی مافی ژنان ڕاندی بلێھر (١٨٥١–١٩٢٨) ھاوسەرگیری کردووە، ھەردووکیان ھاوبەشی دامەزرێنەری کۆمەڵەی نەرویجی بوون بۆ مافەکانی ژنان، کە دواتر ھاوسەرەکەی بووە سەرۆک. ئۆتۆ بلێھر لە ساڵی ١٨٩٨ خەڵاتی خاچی گەورەی ڕێزلێنانی سانت ئۆلاڤی پێبەخشرا، ھەروەھا وردبینی کۆمیتەی نۆبڵی نەرویجی بووە لە ساڵی ١٩٠٣ تا مردنی لە ئۆسلۆ لە ماوەی ساڵی ١٩٢٧. باوکی ئیڤیند بلێھر بووە کە وەزیر بووە لە ڕژێمی کویسلینگ لە جەنگی جیھانی دووەمدا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٧ پۆل:مردووانی ١٩٢٧ پۆل:وەزیرانی دارایی نەرویژ پۆل:وەزیرانی دادی نەرویژ پۆل:سەرۆک وەزیرانی نۆرویژ
دەنکە ھەنارە (فیلمی ١٩٣٣)
دەنکە ھەنارە (ھەروەھا ناسراو بە بێتی بوپ لەنێو دەنکە ھەنارە) کورتە ئەنیمەیشنێکی ئەمریکیی ١٩٣٣ی نێو زنجیرەی بێتی بوپە و لەلایەن فلێیشەر ستودیۆزی ماکس فڵێیشەرەوە بەرھەم ھاتووە. دەیڤ فڵێیشەر وەک دەرھێنەر ئاماژەی پێ کرابوو، ھەرچەندە ھەموو ئەنیمەیشنەکە لەلایەن ڕۆڵاند کراندەڵەوە کرابوو، کە خۆی ھەلی دروستکردنی دەنکە ھەنارەی بەخشییە خۆی وەک خەڵاتیک بۆ تەرخانکردنی چەندەھا ساڵی بۆ ستۆدیۆکانی فڵێیشەر. فیلمەکە، کە شەش مانگی پێچوو تا تەواو ببێت، وەک شاکاری کراندەڵ و خاڵی وەرچەرخانێکی گرینگی سەردەمی زێڕینی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دادەندرێت.
چیرۆک
ئاوێنەیەکی جادوویی کە کاب کۆڵۆوەی دەخاتە ڕوو دەڵێت کە بێتی بوپ «جوانترینی جیھانە»، کە شاژن تووڕە دەکات. شاژن فەرمان بە پاسەوانەکانی بیمبۆ و کۆکۆ دەکات کە سەری بێتی ببڕن. بێتی بە چاوی فرمێسکەوە دەبەنە نێو دارستانەکەوە؛ لە کاتی ئامادەکردن بۆ لەسێدارەدانی، وازی لێ دەھێنن بە تێکشکاندنی چەکەکانیان، بەڵام دەکەونە چاڵێکەوە پێش ئەوەی بتوانن ئازادی بکەن. بێتی خۆی ئازاد دەکات و دەکەوێتە ڕووبارێکی بەستووەوە، و بەھۆیەوە چواردەوری بە تابووتێکی سەھۆڵی دەگیرێت. تابووتەکە دەکەوێتە نێو ماڵی حەوت کورتەباڵاکەوە، کە بێتیی بەستوو ھەڵدەگرن بۆ نێو ئەشکەوتێکی جادوویییەوە، و بەلای کۆکۆ و بیمبۆدا تێپەڕ دەبن. شاژنە خراپکارە، کە ئێستا بووەتە ژنێکی جادووباز، شێوەی کۆکۆ دەگۆڕێت بۆ سەر شێوەی تارمایییەک لە کاتێکدا کۆکۆ بلوزی نەخۆشخانەی سەینت جەیمس دەڵێت. لە کاتێکدا کە دوژمنەکانی لە کۆڵ دەبێتەوە، شاژنەکە دووبارە لە ئاوێنە جادوویییەکە دەپرسێتەوە کە کێ جوانترینی جیھانە، بەڵام ئاوێنەکە دەتەقێتەوە و دووکەڵێکی جادوویی دروست دەکات کە بێتی و کۆکۆ دەگەڕێنێتەوە بۆ دۆخی ئاسایییان و شێوەی ساژنەکە دەگۆڕێت بۆ سەر شێوەی دێوێکی شێوە ئەژدیھای ناحەز. دێوە شێوە ئەژدیھاکە ڕاویان دەنێت تاکوو بیمبۆ زمانی دێوەکە دەگرێت و ڕایدەکێشێت، کە ناوەوەی دێوەکە دەباتە دەرەوە و وای لێ دەکات ڕابکات. بێتی، کۆکۆ، و بیمبۆ بە شێوەیەکی بازنەیی ھەڵدەپەڕن و فیلمەکە کۆتاییی دێت.
یادگار
سەماکردنەکەی کۆکۆ (کە ھەندێک جووڵەی لە "موونوۆک" و "داب" دەچێت) لە کاتی وتنی گۆرانیی «نەخۆشخانەی سەینت جەیمس» لەسەر تۆماری کاب کۆڵۆوەی ڕۆتۆسکۆپ کرابوو.
فیلمەکە لەلایەن کتێبخانەی کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە بە «گرینگ لەڕووی کولتوورەوە» داندرا و بۆ ھەڵگرتن ھەڵبژێردرا لە تۆمارگەی نێودەوڵەتیی فیلم لە ١٩٩٤. لە ھەمان ساڵدا، لە پلەی ١٩یەم ھات لە پێڕستی ٥٠ مەزنترین کارتۆنەکانی ھەموو کات کە لەلایەن ئەندامانی بواری ئەنیمەیشنەوە داندرابوو. فیلمەکە مافی لەبەرگرتنەوەی ھەیە و پاراماونت خاوەنییەتی لەبەر ئەوەی مافی لەبەرگرتنەوەی لە ١٩٦١ نوێ کراوەتەوە. ڤیدیۆکلیپێک بۆ تاکەگۆرانیی «مێرکیوری»ی ٢٠١٧ی ھونەرمەندی تراپ مێتاڵ گۆستمەین چەند پارچەیەکی کارتۆنەکەی تێدایە، ھەروەھا تاکەگۆرانیی ٢٠٢٠ی نایف تۆکی درەیک.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٣٣ پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان پۆل:کارتۆنەکانی بێتی بووپ
بڕیارنامەی ١٤٦٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٦٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی گورجستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٦٩٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئەبخازیا و گورجستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەبخازیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:ئەبخازیا لە ٢٠٠٣ پۆل:گورجستان لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گورجستان
ئیساگۆجی
ئیساگۆجی پێشەکییەکە بۆ ناساندنی کاتەگۆرییەکانی ئەرەستوو کە فەیلەسووفی نەوئەوفلاتوونی، پۆرفیریۆس، نووسیویەتی و خستوویەتە سەرەتایەوە. نووسرانی دەگەڕێتەوە بۆ چەن سەدە دوای ئەرەستوو، لە نێوان ساڵەکانی ٢٦٨ تا ٢٧٠دا. وێنۆک|دەسنووسی عەرەبیی ئیساگۆجی
پۆرفیریۆس ئەم نامیلکە چکۆلەیەی کاتێ لە دوورگەی سیسیلدا ژیانی بە سەر بردووە، لەسەر داواکاریی سیناتۆری ڕۆمی، خریسایۆریۆس، نووسیووە. ئیساگۆجی لە واقیعا شەرحێکە لەسەر ئەو شتانەی کە بە لای ئەرەستووەوە بە تێگەیشتەگەلی تێکڕایی حیساب دەکران و لە سەرچاوە عەرەبییەکانی مەنتیق و لە سەرچاوە لاتینییەکانی سەدەکانی ناویندا بە کوللیاتی خەمس یان پێنج تێکڕایی ناسرابوون. پۆرفیریۆس لە نووسراوەکەی خۆیدا بەبێ ئەوەی زۆری لێ ورد بێتەوە دەپەرژێتە سەر چۆنایەتیی بوونی ئەم پێنج تێکڕایییە و پەیوەندییان لەگەڵ یەکترا. گەرچی ئەم نووسراوەیە بە ھیچ بارێکا گرنگایەتییەکی وای نییە، بەڵام چارەنووسی وا بوو کە چەن کەسێک لە شرۆڤەکارانی نووسراوەکانی ئەرەستووە ڕاڤە و شرۆڤەیان لەسەر نووسی کە بەرچاوترینیان بۆیتیۆس بووە. ئەو جگە لە شرۆڤە، سەرلەنوێ وەریشی گەڕاندەوە. ئەم نووسراوەیە لە سەدەکانی ناویندا وەھا ناوبانگ و گرنگایەتییەکی بە دەست ھێنا کە لە سەرانسەری ئەو سەردەمانەدا بە گرنگترین سەرچاوەی پوختەی مەنتیق دەژمێردرا. لە ڕۆژھەڵاتیشدا، سەرەتا بە سوریانی و پاشان بە عەرەبی وەرگێڕدرا و بە لای فەیلەسووفانی موسڵمانیشەوە خاوەن گرنگایەتیی تایبەت بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
دەقی ئینگلیزیی ئیساگۆجی
کۆماری چیک
چیک یان کۆماری چیک (بە زمانی چیکی: Česká republika) وڵاتێکی کیشوەری ئەورووپایە. پایتەختەکەی شاری پراگە. ئەم وڵاتە دەکەوێتە ناوەڕاستی کێشوەری ئەورووپا.وڵاتەکە لە باکوری خورهەڵات لەگەڵ وڵاتى پۆڵەندا لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ سلۆڤاکیا لە باشوریش لەگەڵ نەمساو لە ڕۆژئاوا و باکوری ڕۆژئاوا لەگەڵ وڵاتی ئاڵمانیا هاوسنورە.
بڕیارنامەی ١٤٦٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٦٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٦٩٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:مەغریب لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مەغریب پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢، پێک دێت لەو وڵاتانەی بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی پازدەیەمی ھاوینە، کە لە ١٩ی تەممووز تا ٣ی ئابی ١٩٥٢ لە ھێلسینکیی پایتەختی فینلاند بەڕێوە چوو. لەم خولەدا ٤٬٩٥٥ (٤٬٤٣٦ پیاو، ٥١٩ ژن) لە ٦٩ نەتەوەی جیاواز لەم خولەدا بەداریان کرد. وەرزشوانانی ئەمریکا بۆ جاری نۆیەم لە مێژوودا پلەی یەکەمیان بەدەست ھێنا لە کۆکردنەوەی زۆرترین مەدالیای زێر، وەرزشوانانی سۆڤیەت و مەجەرستان پلەی دووەم و سێیەمیان وەرگرت.
سەرچاوەکان
پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە
دەستپێک
<templatestyles src="دەستپێک/styles.css"/>
<div id="mp-left" class="aside" style="border-radius: 0.5em; width: 41%; float: left; border: 1px solid #dbe7ff; box-sizing: border-box; padding: 0 1em 1em; background: #eaf3ff;">
١١٣٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
چیتان بھاجەت
چیتان بھاجەت لەدایکبووی ٢٢ی نیسانی ١٩٧٤. نووسەر و ستوننووس و سیناریۆنووسی ھیندییە. چیتان ناسراوە بەھۆی نووسینی ڕۆمانە ئینگلیزییەکانی کەلەجۆری دراما و کۆمێدین و دەربارەی چینی ھەژار و گوندی ھیندییەکانە.
ڕۆمانەکانی بھاجەت زیاتر لە حەوت میلیۆن دانەی لێفرۆشراوە. لەساڵی ٢٠٠٨ ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز چیتانی بە پڕفرۆشترین نووسەری ھیندی دانا کە بەئینگلیزی بنووسێت لەساڵی ٢٠١٠، گۆڤاری تایم بەیەکێ لە کەسایەتییە کاریگەرەکانی ساڵی هەژمارکرد
چیتان سیناریۆی بۆ فیلمەکانی کا پۆ چێ (Kai Po Che!) و دوو ناوچە (2 States) و کیک (Kick) و کچە ھاوڕێی نیوە (Half Girlfriend) نووسیوە.
ژێدەرەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤ پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی ھیندی پۆل:پەنجابییەکان
کتێبی کۆمیک
left|thumb|288x288px|کتێبی کۆمیک کتێبی کۆمیک ئەو کتێبانەن کە لەسەر بنەمای کۆمیک داڕێژراون. کتێبەکانی کۆمیک پڕن لە وێنەی بچووک لەگەڵ هەندێ قسەی کەم. کۆمیک لە ساڵانی ١٩٩٠ەکان دەستی پێکرد. باوترین پاڵەوانانی کۆمیک بریترین لە باتمان و سوپەرمان. هەروەها کۆمپانیاکانی کۆمیک بریتین لە کۆمیکەکانی ماڕڤل و کۆمیکەکانی دی سی. زۆربەی کۆمیکەکان دەربارەی پاڵەوانەکانن، بەڵام هەندێکجاریش دەربارەی شتی جیاوازی و دوور لە خەیاڵی دەر دەکرێن. کارەکتەرەکانی کۆمیک بە زۆری لە کتێب و یارییە ڤیدیۆییەکان و فیلم و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەردەکەون، بە نموونە زنجیرەی فلاش.
سەرچاوەکان
پۆل:کامیکس پۆل:گۆڤارەکان پۆل:فۆرماتی کۆمیک
بڕیارنامەی ١٤٦٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٦٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٧٠٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:کۆتدیڤوار لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆتدیڤوار
چێوە
وێنۆک|250px| فورمووڵی چێوەی [[لاکێشە.]] چێوە یان دەوراندەور ، بوارێکە ڕووبەرێکی گەمارۆ داوە. وێنۆک|250px|کاتێ تیرەی بازنەکە ١ بێت، چێوەکەی دەبێتە π، کە یەکسانە لەگەڵ ئەو مەودایە لە یەک سووڕانەوەدا دتلێتەوە.
چێوەی بازنە
چێوەی بازنەیەک بە تیرەی d لە ڕێگەی ئەم ھاوکێشە دەدۆزرێتەوە:
ئەگەر لە پەیوەندی سەرەوەدا لەجیاتی تیرە، نیوەتیرەی بازنەکە بەکار بێنیت ئەوا:
لەم دوو پەیوەندییەدا، d تیرەی بازنە و r بریتییە لە نیوەتیرەی بازنە و \pi بریتییە لە ژمارەی پای، کە لە دابەشکردنی چێوەی بازنەیەک بە سەر تیرەکەیدا بەدەست دێت و بە نزیکی دەکاتە ٣/١٤١٥٩٢٦٥٣٥٨٩٧٩٣.
سەرچاوەکان
پۆل:درێژایی پۆل:ئەندازەی سەرەتایی
١١٣١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ستوونە شکاوەکە
وێنۆک|تابلۆی ستوونە شکاوەکە ستوونە شکاوەکە (بە ئیسپانی: La Columna Rota) تابلۆیەکی زەیتییە لەلایەن وێنەکێشی مەکسیکی فریدا کالۆ لە ساڵی ١٩٤٤ کێشراوە، بەماوەیەکی کورت لەدوای نەشتەرگەریەکەی بۆ سەر دڕکەپەتکی. لە ئێستادا، تابلۆ ڕەسەنەکە لە نووسینگەی مارک گیبنی، هۆڵی زایگەر لە زانکۆی نۆرت کالیفۆرنیا ئەشڤیل هەڵگیراوە.
تابلۆکە وەک زۆرێ لە بەرهەمەکانی دیکەی کالۆ، دەربڕینە لەو ئازار و ناڕەحەتییانەی کە لە ژیانیدا ڕووبەڕووی بوویەوە، لەگەڵ ئەوەش جیاواز لە بەرهەمەکانی دیکەی فریدا، کە پەپوو، سەگ، مەیموون یان کەسێکی دیکەی تێدابووە، بەڵام لەم تابلۆیە فریدا بەتەنیا دەرکەوتووە.
١١٣٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٤٦٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٦٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی شوباتی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھەڕەشەی ئاشتی و ئاسایشی نێونەتەوەیی بە ھۆی چالاکییە تیرۆریستییەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٧٠٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:کۆلۆمبیا لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ھەرێم، ٢٠٠٩
thumb|جوگرافیای هەرێمی کوردستان بەپێی ئەو شوێنانەی مافی دەنگدانیان هەبوو thumb|[[مەسعود بارزانی براوەی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی هەرێم]] ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان لە ٢٥/٧/٢٠٠٩ لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی نوێنەرانی پەرلەمانی کوردستان بەڕێوە دەچێت. ٢.٥ ھاووڵاتی لە سێ پارێزگای ژێر دەسەڵاتی حکومەتی ھەرێمی کوردستان مافی دەنگ دانیان ھەیە. ئەمە بۆ یەکەم جارە سەرۆکی ھەرێمی کوردستان بە دەنگی خەڵکی ھەڵدەبژێردرێت. سەرۆکایەتیی‌ ھەرێمی‌ کوردستان لە ساڵی ١٩٩٢دا ھەڵبژاردنی‌ بۆ کرا، بەڵام ھیچ کام لە پاڵێوراوەکان دەنگی‌ پێویستیان نەھێنا.
خانەقین
خانەقین یا خانەقی شارێکی باشووری کوردستانە کە زۆربەی دانیشتووانی کوردن، خانەقین ناوەندی قەزای خانەقین و سەربە پارێزگای دیالە،گەرمیان‌یە. سنووری ئیدارەی خانەقین لەنێوان ھێڵی پانیی (٣٤°٢٠′٠″N باکوور) و ھێڵی درێژی (٤٥°٢٣′٠″E). ڕووبەری ئیداریی ٣٩١٥ کم٢، و بەرزایی لە ئاستی دەریاوە ٢٠١ مەتر.
قەزای خانەقین کەوتووەتە نێوان قەزای کفری لە باکوورەوە. قەزای مەنەلی و شاخی حەمرین سنووری لە باشووردا دیاری دەکات. ڕووباری سیروان لە ڕۆژاوا و سنووری عێراق و ئێران لە ڕۆژھەڵات.
دیمۆگرافیای دانیشتووان
لە ساڵانی حوکمی ڕژێمی بەعسدا، گۆڕانکارییەکی زۆر بەسەر پێکھاتەی دانیشتووانەکیدا ھات کە بە پرۆسەی تەعریب ناسراوە. کوردی ڕەسەنی خەڵکی شارەکە بەزۆر دەرکران و دوورخرانەوە بۆ باشووری عێراق، عەرەبی ئەوێ لە شوێنەکانیان نیشتەجێ کران. دەستکرا بە ڕووخاندنی دیھاتەکان وەکوو بانمیل، مەلا عەزیز، قولە یەھودی و پێوکەونەیکەنە و چەندین دیھاتی دیکە.
ڕووخاندنی پاڵاوگەی نەوتی خانەقین کە بەپاڵاوگەی ئەڵوەند ناسرابوو. گواستنەوەی کرێکارەکانی بۆ شارەکانی دیکەی عێراق. دروستکردنی چەندین گەڕەک بۆ نیشتەجێکردنی عەرەبی تەعریب لە خانەقین، بۆ نموونە: گەڕەکی لە ئەرکەوازی، (٧ نيسان) لە کارێز،  لە مەڵکشای،  لە عالیاوەی کوێخا زۆراب،  لە تۆڵەفرۆش،  لە یوسف بەگ کە ھەر گەڕەکێکی لە (١٠٠–١٥٠) خانوو پێکھاتبوو.
مێژوو
شاری خانەقین زۆر دێرینە، بەدرێژایی مێژوو شوێنی نیشتەجێی مرۆڤ بووە. ھەبوونی ڕووباری ئەڵوەن کە بەم ناوچەیەدا دەروات، ڕۆڵێکی دیاری ھەبووە لە ئاوەدانیبوونی و بەپیتکردنی خاکەکەی. زەویوزاری دەوروبەری ڕووباری ئەڵوەن بۆ کشتوکاڵ و بەکارھێنراوە ھەر بۆیە مرۆڤ لێی نیشتەجێ بووە و بووەتە خاڵیکی گرنگی ڕێگای ھاتووچۆ لە نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا کە ئەوسا بە ڕێگای خۆراسان ناسراوە. لە سەردەمی مەملەکەتی گۆتییەکان (٨ سەدە پێش‌زایین)، ناوی خانەقین وەکوو (ئاوارتیوم) ھاتووە. لە کاتی تێپەربوونی ئەسکەندی گەورە بەو ناوچەیەدا (٣ سەدە پ. ز) ناوی وەکوو (ئارتیمیتا) لە مێژووی یونانی کۆن ھاتووە. ناوی مەرکەزی ویلایەتی سابینا لە نووسراوەکانی سەردەمی ئاشورییەکان بە (خودون) ھاتووە کە دەکاتە شوینی ئێستای خانەقین.
ئاشکەرایە کە ھاتنی ھێزی ئیسلام بۆ خانەقین پاش شەڕی جەلەولا بووە لە نێوان موسڵمانان و ساسانییەکان لە ساڵی ٦٣٧ (١٦ی کۆچی)، شەڕەکە ٨ مانگی خایاند و موسڵمانەکان سەرکەوتن و بەردەوام بوون لە داگیرکردنی ناوچەکە بەرەو خانەقین و حەلوان (سەرپێڵ زەھاو). کەواتە ھەر لەو سەردەمەدا ناوی خانقین بووە بەھەمان شێوەی ئێستا. لەکاتی ھاتنی مەغول بۆ داگیرکردنی بەغدا لە تۆڵەی شکاندنی ھێڕشی پێشتریان لە ساڵی (٦٣٤ ھجری)، لە ساڵی (٦٣٥ کۆچی) خانەقین بەتەواەی ڕووخێنراوە. خانەقین ناوی وەکوو (کاروانسەرا و حەلوان) یش ھاتووە، حەلوان یان ئەلوان، ئەلوەن ناوی مەرکەزی چەند شارێک بووە کە دەکاتە ئێستای سەرپێڵ زەھاو.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق پۆل:شارەکانی عێراق پۆل:خانەقین پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیالە پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق
گوندەواری ئەنزەلا ئەڤراز
گوندەواری ئەنزەلا ئەڤراز لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێکە لە دوو گوندەواری ناوچەی ئەنزەل لە شارستانی ورمێ، لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ئەم گوندەوارە گوندی قەرەباغە.
دانیشتووان
بەپێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندستانە (٥,٧٧٠) کەس و (٢,٩٠٨)نێر و (٢,٨٦٢)مێ و (١,٧٢٦)خێزان پێکھاتووە. دانیشتووانی ئەم گوندەوارەیە لە کورد و ئازەری و ئاشوورییەکان و ئەرمەنییەکان پێکھاتووە.
جوگرافیا
گوندەواری ئەنزەلا ئەڤراز ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندەوارانە:
دابەشی کارگێڕی
لە (٧) گوند پێکھاتووە:
گوندە مەسیحییەکان و ئازەرییەکان
پێکھاتووە لە ١ گوند.
گوندە ئازەرییەکان
پێکھاتووە لە ٥ گوند.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:ناوچە گوندنشینەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا پۆل:جوگرافیای پارێزگای ورمێ
ھێرشەکەی ٢٠١٦ی نیس
وێنۆک|شوێنی ڕووداوەکە، وێنەی ٢٠٠٤ ھێرشەکەی ٢٠١٦ی نیس لەئێوارەی ١٤ی تەمموزی ٢٠١٦ بارهەڵگرێکی گواستنەوە هێرشیکردە سەر ئاهەنگێکی جەماوەری کەبەبۆنەی بەبۆنەی ڕۆژی نیشتمانیی فەڕەنسا لەشاری نیس ڕێکخرابوو. لەئەنجامدا بەلانی کەمەوە ٨٤ کەس کووژران. هێرشکەرەکەش کە کەسێکی فەڕەنسی - توونسی بووە لەلایەن هێزەکانی پۆلیس کووژرا.
ژێدەرەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
مۆنستەر (مانگا)
ئۆرجیناڵ، و چاپ کراوە لە ھەژدە پەرتووکدا. وە لە ساڵی ٢٠٠٤ ئەنیمێی لێ بەرھەم ھێنرا لەلایەن مادھاوس کە پێکدێت لە ٧٤ زنجیرە، پەخش کراوە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٤ و ٢٠٠٥ لە کەناڵی ئێن تیڤی.
مانگای مۆنستەر تایبەتمەندە بە لێکۆڵینەوە و ئاڵۆزی و دیکۆری ئەورووپی کاتێک کە ھەموو ڕووداوەکانی دەسوڕێتەوە لە ئەورووپا لە کۆتایی سەدەی بیستەم. مانگاکە وا لە خوێنەر دەکات لەکەشێکی وروژا و جۆش و خرۆشێکی گەورەدا بژی، شێوەی گێڕانەوەی ڕووداوەکانی زنجیرەکە زۆر دەچێتەوە سەر شێوەی ڕۆمانە ئەورووپییەکان.
مۆنستەر یەکەم کاری ئوراساوا بوو کە سەرنجی نێونەتەوەیی لە خۆیەوە کۆبکاتەوە.
خەڵاتەکان
١. چیرۆکەکە بووە خاوەنی خەڵاتی "جیاواز" لە فیستیڤاڵی ھونەری ڕاگەیاندنی ژاپۆنی لە ساڵی ١٩٩٧، وە خەڵاتی شۆگاکوکان بۆ مانگا لە ساڵی ٢٠٠١.
٢. یالسا خستییە ناو خشتەی ئەو ڕۆمانانەی خاوەنی وێنەیەکی مەزنن لە ساڵی ٢٠٠٧.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەنیمێ و مانگای لێکۆڵەرەکان پۆل:ڕۆمانە ژاپۆنییەکان پۆل:کۆمپانیای مادھاوس پۆل:ئەنیمێ و مانگای وروژێنەر پۆل:ئەنیمێی ڤیز میدیا پۆل:مانگای ١٩٩٤ پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:سێینن مانگا پۆل:مانگای شۆگاکوکان پۆل:مانگای ڤیز میدیا
شانۆ
چەپ|250px|وێنۆک|شانۆ چەپ|250px|وێنۆک|گۆڕەپانی شانۆ شانۆ باوکی ھونەرەکانە و سەرەتایەکەی بۆ سەردەمی یۆنانیەکان و ڕۆمانییەکان دەگەڕێتەوە، کاتێک کە شانۆ تاکە ھۆکار بووە بۆ دەربڕینی ھونەری لە دوای زۆرانبازی و پێشبرکێکان. لەسەر ئەکتەری شانۆ پێویستە ھێزێکی تایبەتی ھەبێ و بتوانی سەرنجی جەماوەر ڕابکێشی بەدرێژایی کاتی شانۆ. چونکە زۆر جار ڕێڕەوی گەورە ھونەرمەندانی گۆڕیووە لەسەر شانۆ وەک ئەکتەر، بەھۆی بەدەر کەوتنی ھێزی ھێنانە پێکەنینی جەماوەر، کە بەھۆیەوە ڕێڕەوی ژیانیان گۆڕاوە.
شانۆ ماندوبوونێکی تایبەتی دەوێت لە ئەکتەر، بە تایبەت ئەگەر ڕۆڵی قارەمانی شانۆ یان بەلایەنی کەمەوە ڕۆڵێکی سەرەکی پێ سپێردرابێ، کە بەھۆیەوە بەتەواوی ھێزو توانای لە ئامادەباشیدا بێت، بەدرێژایی ھەر سێ کاتژمێر، کە ماوەی پێشکەشکردنی شانۆیە، وە دەبێ ھەڵبستێت (بە گۆڕینی جلو بەرگ و ماکیاژ... ھتد) بە پێی دیمەن. لە گرنگترین جیاکەرەوەکانی شانۆ، ڕۆشنبیرکردنی خۆشەویست و، لایەنگرەکانیەتی، بە شێوەیەکی نائاسایی، چونکە ناچار دەبێت کە پەرتووک و، بابەتی زۆر بخوێنیتەوە لە ھەموو بوارەکان و، خووێندنەوەی ئەو ڕۆڵەی کە پێی ھەڵدەستێت، لەھەموو ڕووەکانیەوە و، تێکھەڵکێشەکانی بزانێت بەتایبەتی ئەگەر ڕۆڵێکی مێژوویی، یان ئایینی، یان ڕۆڵی یەکێک لە نووسەرە بەناوبانگەکان بنوێنی.
شانۆی نوێ
زۆر جۆر و شێوەی شانۆی ئەزموونی سەردەمانە سەریان ھەڵداوە، کە شۆڕشێک بوون بە سەرشێوازە کۆنەکەی شانۆی سەرەتا و ناوەڕاست و، کۆتایی ئامێز.