cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فیلم لە ٢٠٠٦
ھەڵسەنگاندنی ساڵ
ڕەخنەگری فیلمی ئەفسانەیی فیلیپ فڕەنس لە گاردیان ساڵی ٢٠٠٦ بە "ساڵێکی ناوازە بۆ سینەمای بەڕیتانی" وەسف کرد. بەردەوام بوو لە جەختی لەوە کردەوە، "٦ لە دەرھێنەرە بەناوبانگەکانمان فیلمە تاکەکەسییەکانیان دروستکردووە کە جیاوازی ڕاستەقینەیان ھەیە: "چیرۆکی کەڵەشێر و گا لە نووسینی مایکل وینتەربۆتۆم، پاڵم دی ئۆر بای جۆ کە جۆ دەھەژێنێت لە نووسینی کێن لۆچ، پرێستیج لە نووسینی کریستوفر نۆلان، شاژن لە نووسینی ستیڤن فرێرس، یونایتد ٩٣ی پاوڵ گرینگراس و کوڕانی مێژوو لە نووسینی نیکۆلاس ھایتنەر." دوو دەرھێنەرە گەنجەکە یەکەم دەرکەوتنیان ئەنجامدا، ھەردووکیان ڕوانگەیەکی زەردیان بۆ بەڕیتانیا ھاوچەرخ پێشکەش کرد: ڕێگای سوور لەلایەن ئاندرا ئارنۆڵد و ڕۆڵی لەندەن بۆ برایتۆن لەلایەن پۆڵ ئاندرۆ ویلیامس. سەرەڕای ئەوەش، ئەلفۆنسۆ کوارۆن، ئەکتەرە بەھرەمەندەکەی مەکسیکی، ھاتە ئێرە بۆ دروستکردنی فیلمی منداڵانی مرۆڤ. ھەروەھا ڕایگەیاند، "لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ناوبانگی م. نایت شیامالان لە ھەستی شەشەم بە ڕوخساری متمانەپێکراو لەگەڵ خانم لە ئاودا، بەڵام ڕۆمانی کۆچکردووی مارتن سکۆرسێس بۆ چەندین ساڵ باشترین بوو، و لە کۆتاییدا لەگەڵ جاک نیکڵسن بوو. جگە لەمە، باشترین فیلمە ئەمریکییەکان سیاسی بوون (سیریانا، شەوێکی باش، و بەختێکی باش، جیھانی نوێ)یان زۆر کەسی بوون (مێس شین، منداڵە بچووکەکان، شەمشەمەکوێرە و ماسی). بەداخەوە، وێنەکەی ئۆلیڤەر ستۆن ١١ی ١١ی ئەیلوولی سەنتەری بازرگانی جیھانی ھیچ کامیان نەبوو. سینەمای ئاسیایی زنجیرەیەک لە درامای تراژیدی و فیلمە ترسناکەکانی بەرھەم ھێناوە. باشترین فیلمی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا بریتی بوو لە مردنی بەڕێز لازارێسکۆ، دیمەنێکی وێرانکەر لە ڕۆمانیا کە سیوسکۆ لەپشتیدا بەجێھێشت. زۆربەی باشترین فیلمەکانی ڕۆژاوای ئەورووپا لە فەڕەنسا ھاتبوون، لەگەڵ فیلمی (Cache)ی مایکڵ ھانیک، کە زۆرترین وێنە لە ساڵی ڕابردوودا لە مارییەنبادەوە باس کراوە. خەڵاتی ١٨ بڕوانامە لەلایەن بی بی ئێف سییەوە بۆ Bus و Destricted کۆتایی بە ھەڵوەشاندنەوەی سانسۆرکردن ھێناوە، بەڵام نەک پۆلێنکردن، و چیای برۆکباک لە ئەنگ لی ھەنگاوێکی ڕاستەقینە بوو بۆ پێشەوە بۆ نوێنەرایەتیکردنی ھاوڕەگەزخوازان لە سینەمای سەرەکی، ھەرچەندە گۆری ڤیدال دەڵێت کە ژێرنووسی ھاوڕەگەزی ھەیە بۆ ھەموو ڕۆژاوایییەکان. لەگەڵ ئەوەشدا، ناوازەترین ڕووداوی ساڵەکە، یان پێکەوە، بڵاوکردنەوەی نزیکەی لە یەک کاتدا بوو بۆ یەکەم دەرھێنانی فیلمی تۆمی لی جۆنز The Three Burials of Melquiades Estrada و دۆکیومێنتاری ئەل گۆری "ڕاستییەکی ناڕەحەت". کێ پێشبینی دەکرد لە ساڵانی شەستەکاندا، کاتێک ئەوان لە ھارڤارددا ھاوژینی ژوور بوون و لەلایەن ئێریک سیگالەوە وەک مۆدێلی ھاوبەش بۆ ئۆلیڤەر بارێت چوارەم لە چیرۆکی خۆشەویستی، کە ھەردوو جۆنز و گۆری وەک ئەستێرەی فیلم کۆتاییان دێت - ئەگەر، لە حاڵەتی گۆری، بە ڕێکەوت و کاتی؟
شێخ نەھرۆ کەسنەزانی
فەرمایشتەکانی شێخ نەهرۆ کەسنەزانی
22. شێخ عەلی هەکاری
فیلم لە ٢٠٠٦
بەرزترین داھاتی فیلمەکان
باشترین ١٠ فیلم کە لە ساڵی ٢٠٠٦ لە جیھاندا بڵاوکراوەتنەوە بەم شێوەیەیەن:
شێخ نەھرۆ کەسنەزانی
فەرمایشتەکانی شێخ نەهرۆ کەسنەزانی
23. شێخ ئەبو فەرەجی تەرتوسی
فیلم لە ٢٠٠٦
سەرچاوەکان
پۆل:فیلم لە ساڵەکان پۆل:فیلم لە ٢٠٠٦
شێخ نەھرۆ کەسنەزانی
فەرمایشتەکانی شێخ نەهرۆ کەسنەزانی
24. شێخ عەبدولواحیدی یەمانی
25. شێخ ئەبوبەکری شیبلی
26. شێخ جونەیدی بەغدادی
27. شێخ سری سقطی
28. شێخ مەعروفی کەرخی ، لێرەشەوە شێخ مەعروفی کەرخی لە دوو ڕێگاوە تەریقەتەکەی وەرگرتووە :
ڤایۆلین
وێنۆک|چەپ|150px ڤایۆلێن کە هەندێک جار بە کەمانچە ناسراوە، کۆردۆفۆنێکی دارە (ئامێری ژێدار) لە بنەماڵەی کەمانچەدا. زۆربەی کەمانچە جەستەیەکی دارێکی کونیان هەیە. بچووکترین و بەم پێیەش بەرزترین ئامێرە (سۆپرانۆ) لە خێزانەکەدا کە بە شێوەیەکی بەردەوام بەکاردەهێنرێت. کەمانچە بە شێوەیەکی گشتی چوار ژێ پێکدێت (هەندێکیان دەتوانن پێنجیان هەبێت)، بەزۆری بە پێنجەمی تەواو بە نۆتەکانی G3، D4، A4، E5 ڕێکدەخرێن ، و زۆرترین جار بە کێشانی کەوانێک بەسەر ژێیەکاندا دەژەنرێت. هەروەها دەتوانرێت بە پەنجەکان (pizzicato) و لە حاڵەتە تایبەتمەندەکاندا بە لێدانی ژێیەکان بە لایەنی دار کەوانەکە (col legno) یاری پێبکرێت.
کەمانچە ئامێرێکی گرنگە لە چەندین جۆری مۆسیقادا. لە نەریتی کلاسیکی ڕۆژئاوادا زۆرترین بەرچاو دەکەون، چ لە ئەنسەمبڵەکان (لە مۆسیقای چامبەر تا ئۆرکێسترا) و چ وەک ئامێری سۆڵۆ. هەروەها کەمانچە لە زۆر جۆری مۆسیقای فۆلکلۆردا گرنگە، لەوانە مۆسیقای وڵات، مۆسیقای بلوگراس و لە جازدا. کەمانچەی کارەبایی بە جەستەی ڕەق و پیزۆئێلکتریکی لە هەندێک جۆری مۆسیقای ڕۆک و فیوژنی جازدا بەکاردەهێنرێت، پیکاپەکان بە ئامێری گەورەکەر و بڵندگۆوە دەبەسترێت بۆ بەرهەمهێنانی دەنگ. کەمانچە لە زۆرێک لە کولتوورەکانی مۆسیقای غەیرە ڕۆژئاوادا جێگیر بووە، لەوانە مۆسیقای هیندی و مۆسیقای ئێران. زۆرجار ناوی کمانچە بەکاردێت بەبێ گوێدانە جۆری مۆسیقای کە لەسەری دەژەنرێت.
کەمانچە بۆ یەکەمجار لە ئیتالیا لە سەدەی ١٦ ناسرا، لەگەڵ هەندێک گۆڕانکاری زیاتر لە سەدەی ١٨ و ١٩ ڕوویدا بۆ ئەوەی دەنگ و پرۆژێکشنێکی بەهێزتر بە ئامێرەکە بدرێت. لە ئەوروپا وەک بنەمایەک بۆ پەرەپێدانی ئامێرە ژێدارەکانی دیکە کە لە مۆسیقای کلاسیکی ڕۆژئاوادا بەکاردەهێنران، وەک ڤیۆلا کاری دەکرد.
پێکهاتەکانی کەمانچە بەزۆری لە جۆرە جیاوازەکانی دار دروست دەکرێن. دەتوانرێت کەمانچە بە ڕیخۆڵە، پێرلۆن یان ژێیەکی دروستکراوی تر، یان پۆڵا ببەسترێت. ئەو کەسەی کەمانچە دروست بکات یان چاکی بکاتەوە پێی دەوترێت لوتیەر یان کەمانچە ساز. ئەو کەسەی کەوان دروست دەکات یان چاکی دەکاتەوە پێی دەوترێت ئارکیتێر یان کەوان ساز.
ئیتیمۆلۆژی
وشەی "کەمانچە" بۆ یەکەمجار لە ساڵانی ١٥٧٠ لە زمانی ئینگلیزیدا بەکارهاتووە. وشەی "کەمانچە" لە "کەمانچەی ئیتاڵی، بچووککراوەی ڤیۆلایە. زاراوەی "ڤیۆلا" لە دەربڕینی "کەمانچەی تێنۆر"ەوە هاتووە لە ساڵی ١٧٩٧، لە ڤیۆلای ئیتاڵی و پرۆڤێنساڵی کۆن، کە لە لاتینی سەدەی ناوەڕاستەوە هاتووە بە (vitula) وەک زاراوەیەک کە بە واتای "ئامێری تاردار" دێت، ڕەنگە هاتبێت لە ڤیتولاوە،و یان خوداوەندی ڕۆمانی خۆشی...، یان لە کرداری لاتینی پەیوەندیدار (vitulari)، "هاوارکردن لە خۆشی یان بەرزبوونەوەدا ." زاراوەی پەیوەندیدار "Viola da gamba" ، لە ئیتاڵییەوە هاتووە، بە واتای وشەیی "ڤیۆلایەک بۆ قاچ" (واتە بۆ گرتنی لە نێوان قاچەکاندا)." کەمانچە بریتییە لە "فۆڕمی مۆدێرن لە ڤیۆلا دا براچیۆی بچووکتر و سەدەی ناوەڕاست". ("ڤیۆلای قۆڵ")
کۆک کردن
چەپ|وێنۆک|The pitches of open strings on a violin
٤ ژییەکەی ئەم ئامێرە لەسەر دەنگەکانی سۆل، ڕێ، لا می کۆک دەبێت.
دۆزینەوەی
کەمان یاخود ڤیۆڵین دۆزراوەتەوە لە سەدەی ١٦ شازدەهم لە وڵاتی ئیتالیا"دواتر لە سەدەی ١٨ و ١٩ لە وڵاتەکانی ئەوروپا پەرەی پێدراوە
سەرچاوەکان
پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا پۆل:داھێنانە ئیتالییەکان پۆل:کەمانەکان
زولفیقار
“زولفیقار” شمشێرێکی بەناوبانگە لەناو موسڵماناندا، بۆیە شیعەکان بە یەکەم شمشێر دەزانن کە عەلی کوڕی ئەبو تاڵیب پێش شەڕی بەدر دروست کراوە، لەکاتێکدا سوننەکان بە دیاری دەزانن لە پێغەمبەر محەممەد (ص) بۆ عەلی کوڕی دەبی تالیب کە خاوەنی شمشێرێکی تیغ بوو. سەرچاوەی ناوەکەی ئەوەیە کە ئەلقیفار ھەڵکەندن و چەقۆ لێدان دەکات و شمشێرە بڕاوەکە بە شمشێری «زولفیقار» لەبەر ئەوەی کونی لە گەنجەکانی حەسەندا ھەبووە، و دەوترێت کونەکە پەرەگرافێک بووە. غەنیمەتەکانی جەنگ لەلایەن پێغەمبەر محمدەوە گیراوە لە ڕۆژی بەدردا، کاتێک لە بنەڕەتدا لانبیح بن الحجاج الصحمی، و پێغەمبەر (ص) گواستیانەوە بۆ عەلی بن دەبی تالیب لە سەریئاشتی و ئەم شمشێرە لێی جیا نەبووەوە، و لە ڕۆژی فەتحدا بەو شمشێرەوە چووە ناو مەککە؛ و ئەو کەسە بوو کە لە کاتی شەڕی ئوحوددا بینینێکی لە ناویدا بینی و دەست و کڵاو و ئەڵقە و مێش و کۆڵی و بنی شمشێرەکە لە زیو بوون. وێنۆک|زولفیقار شمشێری [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتاڵیب]]
فەرموودە
لەلای سوننە
ئەھلی سوننەتی الجماعە پێیان وایە ئەو کەسەی دوای پێغەمبەر محمد ئاڵای بردووە ئەبو دوجانە، کاتێک لە ئەنەسەوە گێڕدراوەتەوە کە فەرموویەتی: پێغەمبەری خودا صلی اللە علییە وسلم شمشێرێکی بردووە لە ڕۆژی ئوحوددا، بۆیە وتی: "کێ ئەمەم لێ وەردەگرێت؟"، بۆیە دەستەکانیان درێژ کرد، ھەریەکەیان وتی: "ئا من" وتی: "کێ بە مافی خۆی وەردەگرێت؟"، بۆیە خەڵکەکە خۆیان ڕاگرت، بۆیە ئەبو دوجانە وتی: "من بە مافی خۆی وەریدەگرم" بۆیە وەری گرت و لەگەڵ سەرۆکی موشریکەکاندا دابەشی کرد. لە کاتی جەنگدا لەبەردەم دوژمنەکاندا بە ڕۆیشتنەکەی دەجووڵاند، بۆیە پێغەمبەری خودا کاتێک دەیبینی بەو ڕۆیشتنە دەڕوات وتی: (ئەمە ڕۆیشتنێکە کە خودا ڕقی لێی دەبێتەوە، تەنھا لە شوێنێکی وا نەبێت).
ئیبن عودەی لەسەر دەسەڵاتی عیسا بن مەھران فەرمووی: فەرموودەی ھەڵبەستراوی گێڕاوەتەوە.
ابن الجوزی لە کتێبی (المودعة الأحدیث المرفع) دا فەرموویەتی: ئەم فەرموودەیە صەحیح نییە، و ئەوەی تۆمەتبار کراوە عیسا بن مەحرەنە.
النساعی فەرمووی: فەرموودە واز لێ ھێنراوە.
لە لیسان المیزان ھاتە سەر دەسەڵاتی ئیبن حەجەر سەبارەت بە درۆکانی عیسا بن مەھران.
ابن کثیر لە کتێبی (البیدایە و النیھایە) دا فەرموویەتی: زنجیرەیەکی لاوازی گواستنەوە و حەدیسێکی مونکەرە.
سەبارەت بە گێڕانەوەی ناو شیعەکان ئەوەیە کە “لە ڕۆژی ئوحوددا ھاوەڵانی پێغەمبەر محمد شکستیان ھێنا بەجۆرێک کە تەنھا عەلی بن دەبی تالیب و ئەبو دوجانە سەمک بن خورشا لەگەڵیدا مانەوە، پێغەمبەر محمد پێی فەرموو. ئەی ئەبو دوجانە ئایا گەلەکەت نابینی؟ فەرمووی: بەڵێ، فەرمووی: ڕاستی لای گەلەکەتانە، فەرمووی: ئیتر بەیعەتتان بە خودا و پێغەمبەرەکەی داوە، فەرمووی: ئێوە لە چارەسەردان، فەرمووی: سوێند بەخوا قوڕەیشەکان قسە ناکەن کە من تۆم بێھیوا کرد و ڕام کرد تا تامی ئەوەی کە تامی کردبوو، بۆیە پێغەمبەر خوای گەورە لە خۆی و خێزانەکەی پاداشتی باشی دایەوە، و عەلی ھەر جارێک بوو گرووپێک ھێرشیان کردە سەر پێغەمبەری خودا، دوعا و سڵاوی خوای گەورە لەسەر خۆی و بنەماڵەکەی بێت، لەسەر دەسەڵاتی پێغەمبەری خودا، دوعا و سڵاوی خوای گەورە لەسەر خۆی و خانەوادەکەی بێت، تا گلەیی و ئینکاری کرد، بۆیە جبریل ھاتە خوارەوە بۆ لای و فەرمووی: ئەی محمد ئەمە دڵنەوایی عەلی بۆ تۆیە، لە ئاسمانەوە: ھیچ شمشێرێک نییە جگە لە زولفیکار، و ھیچ گەنجێکیش نییە جگە لە عەلی).
سەرچاوەکان
پۆل:عەلی کوڕی ئەبووتالیب پۆل:میتۆلۆژیای ئیسلامی پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:ژینی محەممەد پۆل:شیعە پۆل:سوننە
چوار پێشەواکەی سوننە
چوار پێشەواکەی سوننە ئەو زانا ئایینیانەن کە هەموو موسڵمانانی سوننە ڕێکەوتن لە سەر پیشەوایەتییان بە هەموو ئاڕاستەکانیانەوە، و ئەو پێشەوایانە ڕێکەوتوون لە سەر ئوسوڵەکانی فیقهـ، و جیاواز بوون لە هەندێک لە لقەکاندا، و ئەو لقانەی تێایدا جیاواز بوون چوار مەزهەبە زانستییەکەی سوننەیان پێکهێناوە (حەنەفی، مالیکی، شافعی، حەنبەلی) و ئەو چوار پێشەوایە بە پێی ڕیزبەندی دەرکەوتنیان ئەمانەی خوارەوەن؛
ئیمام ئەبووحەنیفە
ناوی نوعمان کوڕی سابتە، ناسراوە ئەبووحەنیفە، بە نەژاد فارسییە، لە کووفە لە دایکبووە ساڵی ٦٩٩ز بەرامبەر ٨٠ی کۆچیی لەوێ پەروەردە بوو و کۆچی دوایی کردووە لە بەغدا ساڵی ٧٦٧ز بەرامبەر ١٥٠ک، هەندێک لە مێژوونوسان بە یەکێک لە شوێنکەوتووانی دادەنێن لە هەمان کاتدا هەندێکی تریان بە شوێنکەوتووی شوێنکەوتووەکان دادیدەنێن.
لە بازرگانی قوماشدا ئیش کردووە و بە بەخشندەیی و دەستپاکی و ڕاستگۆیی ناسراوە بووە، ناودارتریین فێرخوازەکانی ئەبوویوسف و محەمەد حەسەن شەیبانی بوون.
ئیمام مالیک
لە ناسراوترین فێرخوازەکانی؛ ئیمام شافعی و ئەبوعەبدول ڕەحمان کوری قاسم و ئەبو محمەد عەبوڵڵا کوڕی وەهەب بوون.
ئیمامی شافعی
محەمەد کوڕی ئیدریس شافعییە، لە دایکبووە لە غەززە ساڵ ٧٦٧ز بەرامبەر ١٥٠ک و کۆچی دوایی کردووە ساڵی ٨٢٠ز بەرامبەر ٢٠٤ک، لای ئیمام مالیک خوێندوییەتی لە مەدینە و لەگەڵ ئەوەی پێشەوا بووە لە زمانی عەرەبیدا پێشەوا بووە لە فیقهـ و ئوسوڵدا، و لەگەنجیدا لە پێناوی بە دەستهێنانی زانستدا ڕۆیشتووە بۆ مەککە پاشان بۆ مەدینە و پاشان بۆ یەمەن و بەغدا و پاشان بۆ میسر کە لەوێ بنەمای مەزهەبە نوێکەی دانا.
لە ناودارترین فێرخوازەکانی، یووسف کوری یەحیا بوەیتی و ئیسماعیل کوڕی یەحیا بوون.
ئیمام ئەحمەد
ئەحمەد کوری حەنبەل کوڕی هیلال کوڕی ئەسەد شیبانییە، لە دایکبووە ساڵی ٧٨٠ز بەرامبەر ١٦٤ک لە بەغدا و هەر لەوێ کۆچی دوایی کردووە لە ساڵی ٨٥٥ز بەرامبەر ٢٤١ک، فێرخوازی ئیمام شاافعی بووە، پیشەوا بووە لە فەرموودە و فیقهدا و لە کتێبەکەیدا (موسنەد) هەزاران فەرموودەی کۆردۆتەوە.
شارستانی چابەھار
وێنۆک|چەپ|275px|جێگەی شارستانی چابەھار لە [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستاندا بە ڕەنگی سوورەتی نیشان دراوە]] شارستانی چابەھار یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای سیستان و بەلۆچستانی ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری چابەھارە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە لە ساڵی ٢٠١٦دا بەرامبەر لەگەڵ ٢٠٣٬٢٩٣ کەس بوون کە زۆربەیان بەلۆچن و لە ئیسلامی سوننە پەیڕەوی دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای سیستان و بەلۆچستان پۆل:شارستانی چابەھار پۆل:شارستانەکانی ئێران
بڕیارنامەی ١٦٥٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٥٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٣٦٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦ پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٦ پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
مستەر ھوو ئس دە بۆس
ئارون ڕوپیش ماینی زیاتر ناسراوە بە مستەر ھوو ئس دە بۆس، تۆڕی ئینتەرنێتی ئینگلیزییە، بە ناوەڕۆکی تەکنەلۆژی ناسراوە.
پیشە
لە بنەڕەتدا ماینی دەستی کرد بە ناوەڕۆکی یارییە ڤیدیۆیییەکان بۆ یوتیوب. کاتێک تەمەنی ١٤ ساڵان بوو، براکەی یەکەم مۆبایلەکەی پێبەخشرا، ZTE Blade. ماینی بڕیاریدا ڤیدیۆیەک لەسەر دروست بکات؛ «زۆر کەس تەماشای کرد، و ڤیدیۆکە زۆر باشتر بوو لەوەی چاوەڕوانی دەکرد». لەوێشەوە، سەرنجی خۆی خستە سەر دروستکردنی ڤیدیۆی مۆبایلە زیرەکەکان، کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی ئاراستەی کەناڵەکەی.
ماین لە زانکۆی وۆرک خوێندنی ئابووری خوێند. لەماوەی خوێندنی، ڕاھێنانێکی ڕاھێنانیان ھەبوو لە Pricewaterhouse Coopers. ئەو ھەشت ھەفتەیەی بە «زۆر ئاسایی و بێزارکەر» دادەنا. کاتێک لەوێ بوو، ماینی زۆرجار کارەکانی تەواو دەکرد «زۆر بەخێرایی» و دەست دەکرد بە نووسینی بیرۆکەکان بۆ ڤیدیۆی نوێی یوتیوب کە لەو ئێوارەیەدا تۆمار بکرێن. لە کۆتایی ڕاھێنانەکەی لەگەڵ Price Waterhouse، ماینی کارێکی ئاست-دەستیان پێدرا کە مووچەی نزیکەی ٣٥٬٠٠٠ پاوەند (نزیکەی ٤٦٬٠٠٠ دۆلار) بوو. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەو کارەی ڕەتکردەوە و پیشەکەی لە یوتیوبدا پێشڕەوی کرد.
ماینی لە سەرەتادا تەرکیزی لەسەر ڤیدیۆ دەربارەی مۆبایلە زیرەکەکان کرد، لەوانە پێداچوونەوەی مۆبایلە زیرەکییەکان. لەگەڵ زیادبوونی ژمارەی شوێنکەوتووانی کەناڵەکە، ماینی شوێنی ڤیدیۆی خۆی فراوان کرد بۆ داپۆشینی لاپتۆپەکان، ئۆتۆمبێلەکان و تەنانەت پاککەرەوەی بۆشایی. ھەروەھا ڤیدیۆی دروست کردووە کە تێیدا بیرۆکە ڕاستگۆیەکانی سەبارەت بە بابەتەکانی وەک دەستێوەردانی میدیا لەلایەن کۆمپانیاکانی تەکنەلۆجیا و مێتاڤەرس پێشکەش دەکات. لە ساڵی ٢٠١٥، ماینای فێرکارییەکی زیاد کرد لەسەر دروستکردنی پڕۆفێکتەرێکی ھۆلۆگرام 3D لەڕێی دروستکردنی pyramid کە پێکھاتووە لە ماددەی ئاوێنەکراو و دانانی لەسەر شاشەی مۆبایل. ڤیدیۆکە لە The Daily Dot و CNBC بڵاوکرایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت پۆل:یوتیووبەرە کوڕەکان پۆل:زیندووان
١٣٨١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ناوچە (DNS)
ناوچەی DNS (بە ئینگلیزی: DNS Zone) بەشێک لە ناوخانە (namespace) -ی سیستەمی جیھانیی ناوی پاوانە کە بەرپرسیارەتیی بەڕێوەبردنی ڕادەست کراوە.
پێناسە
ناوخانەی DNS بەھۆی RFC 1034 و RFC 1035 -ەوە پێناسە کراوە. ئەو ناوخانەیە لە شێوازێکی دار-ئاسای زنجیرەپلیکانەییدا دابەشکراوەتە سەر پاوانگەلی ئاست-خوارتری یەکلەسەریەک کە وەکوو ڕیزێکی پێچەوانە-یەکەمایەتیپێدراو لە ناوەکان (بە یەکەمایەتیی بەرەوخوار، لە ڕاستەوە بۆ چەپ، ھەر ئاست بە خاڵێک لە ئاستی سەرتر جیا دەکرێتەوە، بۆ نموونە، sub-b.sub-a.example.com) سەروبەریان پێدراوە.
لە ڕووی کارگێڕییەوە، ھەر ئاست یان گرێ لە زنجیرەپلیکانەکەدا نیشاندەری سنوورێکی دەسەڵاتدارییە بۆ بەڕێوەبردنی ناوخانەکە. دەسەڵاتی سەر ھەریەک لە ئاستەکانی ھەریەک لە لقەکانی داری ناوخانەکە ڕادەستی بنکە یان ڕێکخراوەیەک (وەکوو تۆمارگەی پاوانی ئاست-سەری وڵات، یان وەکوو کۆمپانیا یان تاکێک کە مافی بەکارھێنانی ژێر-پاوانێک لە سیستەمەکەی کڕیوە) کراوە. بە ئەم بەشانەی سیستەمی ناوی پاوان دەوترێ "ناوچە". لەوانەیە ناوچەیەک تەنھا داگری یەک پاوان بێ، یان دەشتوانێ لە زۆر پاوان و ژێر-پاوان پێک ھاتبێ. بەڕێوەبەری ھەر ناوچەیەکیش، بە نۆبەی خۆی، بۆی ھەیە دەسەڵاتی سەر بەشەکانی ناوچەکەی خۆی بسپێرێتە کەسانی تر.
پاوانەکانی ئاستی دووھەم
زۆرێک لە تۆمارگە ئاست-سەرەکان دەرگەی ناوخانەکەیان بۆ تۆمارکردنی پاوانەکانی ئاستی دووھەم لە ھەمووان کردۆتەوە. ھەر تۆمارکردنێک پارێزگاریکردن لە ژێرخانێکی تەکنیکی و کارگێڕی بۆ بەڕێوەبردنی بەرپرسایەتیی ناوچەکەی دەخاتە ئەستۆی تۆمارکەرەوە. بەڕێوەبردنی ناوچە، سپاردنی پاوانگەلی ئاست-خوارتر بە کەسانی دیکەش لەخۆ دەگرێ. ھەر سپاردنێکیش بە واتای دانی دەسەڵاتی بێسنوور بەسەر پاوانە ڕادەستکراوەکەیە.
پۆل:سیستمی ناوی پاوان
مالیکی
فیقهی مالیکی یەکێکە لە چوار فیقهەکانی سوننە، کە بیروڕا فیقهیەکانی پێشەوا مالیکی کوڕی ئەنەس دەردەخات، فیقەێکی ڕوون و سەربەخۆ بوو لە سەدەی دووەمی کۆچیدا پێک هات، گرنگترین بیرۆکەکانی گرینگی دانە بە ئیشەکانی خەڵکی مەدینە، و ڕێگەنەدان بە دەرچوون لە فەرمانڕەوای ستەمکار.
دروستبوون و پێشکەوتن
فیقهی مالیکی دامەزرا لەسەر دەستی مالیکی کوڕی ئەنەس، لە سەرەتاکانی سەدەی دووی کۆچیی، و پێش کەوت لەسەر دەستی فێرخوازەکانی لە دوای خۆی.
شان و شکۆی بەرز بوویەوە، و بنکەی مەزهەبی مالیکی فراوان بوو لە حیجاز و مەدینە و زۆر بەخێرایی بڵاوبوویەوە لە باکووری ئەفریقا. لە ساڵی ٢٣٧ک قازی میسر هاوەڵەکانی شافعی و ئەبووحەنیفەی کردە دەرەوە لە مزگەوت، و تەنها هاوەڵەکانی مالیک مانەوە، و قازی حارس کوڕی سکیین ڕۆلێکی بەرچاوی هەبوو لە بڵاوبوونەوەی فیقهی مالیکی لە میسر.
دەوڵەتی موڕابیتەکان لە مەغریب لەسەر فیقهی مالیکی ئەڕۆیشتن، و کتێبیان لەسەر ڕاکانی بڵاو ئەکردەوە، فیقهەکە فراوان بوو و بنکەی داکووتا، ئیبن حەزم وتوویەتی؛ (دوو فیقه بە دەسەڵات و سەرکردایەنی بڵاوبوونەوە لە سەرەتای دەست پێکردنیاندا، ئەوانیش فیقهی حەنەفی بوو لە ڕۆژهەڵات و فیقهی مالیکی بوو لە ئەندەلوس).
بنەماکانی فیقهی مالیکی
ئیمام مالیک بە ئاڕاستەی زاناکانی مەدینەدا ڕۆیشت لە دانانی ئەو بنمایانەی ئیجتیهادی لەسەر بنیاتنا، و پاشان کردنی بە بنەما بۆ مەزهەبەکەی، و ئەو بەڵگانەی زاناکانی مەدینە پشتیان پێ ئەبەست هەر ئەو بەڵگانە بوون کە سوننە پشتیان ئەبەستێت، ئەوانیش؛ قورئان و سوننەت و ئیجماع و قیاس بوون، بەڵام لەوانی تر جیاوازبوون لە پشت بەستنیان بە فەرموودە و مەرجەکانی قبوڵکردنی و ئیشکردن پێی، پاشان ئەڕۆیشتن بەرەو قیاس، و مەزهەبی مالیکی جیادەکرێتەوە بەوەی پشتی بە ئیشەکانی خەڵکی مەدینە ئەبەست؛
ئیمام مالیک لە پایانکردنی فیقهدا پەیڕەوێکی هەبوو نەینووسیوەتەوە وەک ئەوەی هەندێک لە پەیڕەوەکانی نووسیوەتەوە لە گێڕانەوەدا، لە ئیجتیهاد و پایانکردنەکانیدا گەڕاوەتەوە بۆ سوننەت و ووتەی هاوەڵەکان و شوێنکەوتووان و ڕا و ئیجتیهاد و پاشان ئیشی خەڵکی مەدینە.
زاناکانی فیقهی مالیکی وەک زاناکانی فیقهی حەنەفی چوونەتە لقەکانەوە و ئەوەی بۆ ئوسوڵ بووە لێیان دەرهێناوە و ئەو ئوسوڵانەیان نوسیووەتەوە وەک بنەماکانی مەزهەبی مالیکی.
و وردترین ئامار بۆ بنەماکانی فیقهی مالیکی ئەوەیە کە قرافی لە کتێبەکەیدا ئاماژەی پێداوە، ئەوانیش ئەمانە؛ قورئان و سوننەت و ئیجماع (کۆبوون)ی خەڵکی مەدینە و قیاس و ووتەی هاوەڵەکان و عادات و تەقالید و ئیشەکانی خەلکی مەدینە.
بڵاوبوونەوە
فیقهی مالیکی زۆر بە فراوانی لە حیجاز بڵاوبوویەوە لەبەر ئەوەی شوێنی مالیکی کوڕی ئەنەس خۆی بوو، هەروەها مەزهەبی مالیکی لە ئەندەلوس بڵاوبووبوویەوە.
لە بەغدا بڵاوبوویەوە بەهۆی پاڵپشتی کردنی دەسەڵاتی عەبباسیەوە بۆی، و لە بەسڕە دەرکەوت پێنج سەدە دوای بڵاوبوونەوەی لە حیجازدا.
لە وڵاتی فارس دەرکەوت و لاواز بوو لە سەردەمی دەوڵەتی سەفەویدا
فیقهی مالیکی بە زۆرینە دادەنرێت لە مەغریب و میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان و بەحرەین و قەتەر و کووەیت و سوودان و میسر، و بەشی ڕۆژهەڵاتی عەرەبستانی سەعوودی و ناوەند و ڕۆژئاوای ئەفریقا و ژمارەی شوێنکەوتووانی ئەگاتە زیانر لە ١٥٠ ملیۆن کەس لە جیهاندا.
سەرچاوەکان
پۆل:سوننە پۆل:مالیکی
بڕیارنامەی ١٦٥٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٥٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی گورجستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٣٦٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئەبخازیا و گورجستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەبخازیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦ پۆل:ئەبخازیا لە ٢٠٠٦ پۆل:گورجستان لە ٢٠٠٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گورجستان
١٣٨٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
شەدانە
وێنۆک شەدانە (بە ئینگلیزی: Cannabis) ڕوەکیکە گەڵاکانی لە شێوە نزیکن لە گیای گەزگەسک (گەزنە). شیرەی ئەم گیایە بە کار دێت بۆ بەنگکاری و سڕکردن. کە بە ماریجوانا دەناسرێت. قەدی ئەم ڕوەکە بۆ دروستکردنی گوریسی نایاب بە کاردێت کە لە کوردستان بە «کندر» ناسراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان پۆل:گژوگیاکان پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
چیاکانی سولەیمان
چیاکانی سلێمان (پشتۆ:) درێژکراوەیەکی باکوور-باشوورە لە سیستەمی چیایی باشووری ھیندوکوش لە ئەفغانستان و پاکستان ئەم چیایانە پێکھێنەری قەراغی ڕۆژھەڵاتی تەختەی ئێران و لێواری باکووری ڕۆژھەڵاتی تەختەی بەلووچستان. دەکەونە ناوچەکانی زەبول و قەندەھار و لۆیە پەکتییەی ئەفغانستان و لە پاکستانیش لە بەشی باکووری پارێزگای بەلووچستان و چەند ناوچەیەکی باشووری ڕۆژاوای خیبەر پەختۆنخوا و پەنجە درێژ دەکەنەوە ھاوسنووری چیای سلێمان لە باکوور، کوێستانی وشکی ناوەندی ھیندوکوشن، کە بەرزایییەکانیان تا ٣٣٨٣ مەتر درێژ دەبێتەوە، لە ڕۆژھەڵاتشەوە دەشتای دۆڵی ڕووباری ئیندۆسن لەگەڵ چیاکانی کێرتار لە باشووری پاکستان، ئەو شتانە پێکدەھێنن کە بە پارێزگای جیۆلۆجی سلێمان- کیرتار ناسراون.
ناسراوترین لووتکە لە چیاکانی سلێمان، لووتکەی دووانەکەی تەختی سلێمانە بە ٣٤٨٧ مەتر کە دەکەوێتە نزیک دێرەی ئیسماعیل خان لە پاکستان، نزیکە لە سنووری ھەردوو ویلایەتی باشووری، بەرزترین لووتکە ھەرچۆنێک بێت زەرگون غەرەیە بەبەرزی ٣٥٧٨ مەتر لە نزیک کویتەی پاکستان بەرزترین لووتکەی دواتر لە پارێزگای بەلووچستان گردی خەیلەفاتە بەبەرزی ٣٤٧٥ مەتر کە دەکەوێتە ناوچەی زەیراتی پاکستان و بە دارستانی زەیرات جونیپەر بەناوبانگە و داری ماکرۆپۆدای جونیپەری تێدا گەشە دەکات.
جوگرافیا
قەراغی ڕۆژھەڵاتی زنجیرەچیای سلێمان (٤٥٠ کم) لە پاسی گۆمال لە پارێزگای خەیبەر پەختوونخوای پاکستانەوە تا نزیک شاری جاکوباوای پارێزگای سنە بەڕێوە دەچێت و لەوێوە زیاتر درێژ دەبێتەوە بۆ باشووری ڕۆژاوای پەنجە.
لەئەفغانستان لێواری خۆراوایی مەوداکە ھەر لەدەوری پارێزگای لۆیەی باکووری پکتیا دەست پێدەکات کە لەگەڵ زنجیرەی کێوی بابادا کۆدەبنەوە. لە باشوورەوە چاویان بە زنجیرەی سپین غەر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی گردێز لە پارێزگای پەکتیا دەکەوێت، بەڵام بەرەو ڕۆژاوا، زنجیرە چیاکان وردە وردە لە باشووری ڕۆژاوای قەندەھار بەرەو ھلمند و حەوزی سیستان دەڕۆن.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن پۆل:زنجیرەچیاکانی پنجاب (پاکستان) پۆل:چیاکانی سولەیمان پۆل:زنجیرەچیاکانی بالۆچیستان (پاکستان) پۆل:بەرزاییە ئیرانییەکان پۆل:زنجیرەچیاکانی ئەفغانستان
١٤ی تەممووز (فیلم)
١٤ی تەممووز (، ) فیلمێکی کوردییە لە دەرھێنانی ھاشم ئایدەمیر؛ ساڵی ٢٠١٧ بەرھەم ھاتووە.
چیرۆک
دەوڵەتی تورکیا لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٨٠دا کوودەتایەکی سەربازی ئەنجام دەدات و خەباتی کورد لە پێناو مافی مرۆڤ و ئازادیدا سەرکوت دەکات - بوون و شوناس و زمان و کولتووریان نکۆڵی لێ دەکرێت و دوور دەخرێنەوە. دەیان ھەزار کورد زیندانی دەکرێن. لە بەرامبەر ئەم زوڵم و دڕندەیی و پێشێلکردنی مافی مرۆڤدا، شۆڕشگێڕانی کورد لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢دا مان لە خواردن دەگرن؛ فیلمی ١٤ی تەممووز باس لە زوڵم و زۆرداریی دەوڵەتی تورکیا و خۆڕاگریی شۆڕشگێڕانی کورد لە زیندانی ئامەد دەکات.
نمایشردن
ئەم فیلمە تاوەکوو ئێستا لە زیاتر لە ١٠٠ شوێن نمایش کراوە و بەشداری زۆر فێستیڤاڵی ناوخۆیی و نێونەتەوەیی کردووە، بەشێک لەوان بریتین لە:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە کوردییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
١٣٨٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
حیزقیل
حیزقیل چوارەم پێغەمبەری بەنی ئیسرائیل (یان جوولەکە) بوو کە دوای پێغەمبەر یووشەع نێردراوە. لە فەرموودەدا ھاتووە کە پێغەمبەر حیزقیل گەلەکەی خۆی بۆ جیھادی بانگ کرد، بەڵام گەلی بەنی ئیسرائیل ئامادە نەبوو بۆ جیھاد چونکە دەیانویست بە ھەموو جۆرێک دەسەڵات بەدەستبھێنن، ئینجا بڕیاریان دا کە لە بابل بڕۆن. ئینجا ماڵ و حاڵی خۆیان بە جێھێشت. خودای گەورەش مردنی پێبەخشین و، ھەموویان بە سزای خودای گەورە گیانیان لەدەست دا. بەڵام دواتر خودای گەورە ئەو مردووانەی زیندوو کردەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پێغەمبەرانی ئیسلام
زنجیرەچیاکانی ھیمالایای خوارەوە
زنجیرەچیای ھیمالایەی خوارەوە (نیپالی: पर्वत शृङ्खला) - ھەروەھا پێی دەوترێت ھیمالایەی ناوەکی یان لیسەر ھیمالایە یان ھیماچال - زنجیرە چیایەکی گەورەی ڕۆژھەڵات - ڕۆژاوایە کە بەرزایییەکانی ٣٬٧٠٠ بۆ ٤٬٥٠٠ م بە درێژایی زنجیرەکە، بە بەرزترین شوێنی ھەریەکە لە ھیندستان و نپال و بۆتان و پاکستان دادەنرێت، ھەروەھا ھاوتەریب لەگەڵ زنجیرەی شیوەلیکی خوارەوە یان چۆریا (ئۆنتەر ھیمالیا) بۆ باشوور. پیر پەنجەل گەورەترین زنجیرەچیاکانی ھیمالایەن.
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرەچیاکانی پاکستان پۆل:زنجیرەچیاکانی نیپال پۆل:زنجیرەچیاکانی ھیندستان پۆل:زنجیرەچیاکانی بووتان پۆل:زنجیرەچیاکانی هیمالایا
ڕێباز (فیقھ)
مەزهەبە زانستییەکانی سوننە یان هەر مەزهەبێکی فیقهی هەڵدەسێت بە پایانکردنی حوکمە شەرعیەکان لە لە کتێب و سوننەتدا بە پێی بنەماو ئوسوڵی زانستی دیاریکراو، و ئەکرێت ناوببرێن بە خوێندنگە مەزهەبیەکان لەبەر ڕێکەوتنیان لە بیرو باوەڕ و ئوسوڵ و شەریعەتدا بەڵام هەندێک جیاوازن لە حوکمە پایان کراوەکاندا.
مەزهەبە سوننیەکان
چوار مەزهەب هەن لە سوننەدا کە بە شێوەیەکی فراوان بڵاو بوونەتەوە لای خەڵکانی سوننە و بە فەڕمی باس دەکرێت لە زۆربەی کتێبەکاندا، کە ئیجتیهادە زانستیەکانی چوار پێشەواکەی سوننە ئەگرێتەوە.
مەزهەبەکانی سوونە بە پێی ڕیزبەندی مێژوویییان ئەمانەی خوارەوەن؛
مەزهەبی حەنەفی
خاوەنی ئەم مەزهەبە پێشەوا ئەبووحەنیفە نوعمان کوڕی سابتە، ناسراوە بە ئیمامی ئەعزەم واتە پێشەوای مەزن، بە نەژاد فارسییە، لە کووفە لە دایکبووە ساڵی ٦٩٩ز بەرامبەر ٨٠ی کۆچیی لەوێ پەروەردە بوو و کۆچی دوایی کردووە لە بەغدا ساڵی ٧٦٧ز بەرامبەر ١٥٠ک، هەندێک لە مێژوونوسان بە یەکێک لە شوێنکەوتووانی دادەنێن لە هەمان کاتدا هەندێکی تریان بە شوێنکەوتووی شوێنکەوتووەکان دادیدەنێن.
بنەمای پەیڕەوی ئیجتیهادی ئەبووحەنیفە پشت ئەبە ستێت بە قورئان پاشان سوننەتە ڕاستەکانی پێغەمبەر، و خەلیفەکانی ڕاشدین و هاوەڵەکان بە گشتی، پاشان ئەچێتە سەر قیاس، بەڵام پابەند نیە بە ڕای شوێنکەوتووەکانەوە، و زۆر توند بووە لە وەرگرتنی فەرموودەدا و دڵنیا نەبوو بێت لە فەرموودەیەک وەرینەگرتووە، و قیاسی بە باشتر ئەزانی لە فەرموودەیەک کە دڵنیا نەبوونایە لێی، هەروەها ئەبووحەنیفە ئەو عادەتانەی وەرئەگرت کە دژی هیچ کام لە دەقە شەرعیەکان نەبوونایە بە تایبەت لە بواری بازرگانیدا کە شارەزاییەکی باشی هەبووە تیایدا.
مەزهەبی مالیکی
دامەزرێنەری ئەم مەزهەبە پێشەوا مالیکی کوڕی ئەنەسە ناسراوە بە شێخی ئیسلام، لە مەدینە لە دایکبووە لە ساڵی ٧١١ز بەرامبەر ٩٦ک، و کۆچی دوایی کردووە ساڵی ٧٩٥ز بەرامبەر ١٧٩ک، بنەماکانی یاسادانان لای مالیک لە قورئان و سوننەتەوە وەرگیراوە، و قسەکەرەکان لە مەدینە زۆر بوون و یەکتریان ئەناسی، و مالیک قیاسی ڕەت نەکردۆتەوە، یان حوکمەکانی داناوە لەسەر تێڕوانینەکانی کە خەڵکی مەدینە لەسەر ڕێکەوتبوون و لە پاشماوەی فەتواکانی خەلیفەکانی ڕاشدین و هاوەڵەکانی وەرئەگرت بە مەرجێک پێچەوانەی مەبەستە شەرعیەکان نەبن.
مەزهەبی شافعی
دامەزرێنەری ئەم مەزهەبە پێشەوا محەمەد کوڕی ئیدریس شافعییە، لە دایکبووە لە غەززە ساڵ ٧٦٧ز بەرامبەر ١٥٠ک و کۆچی دوایی کردووە ساڵی ٨٢٠ز بەرامبەر ٢٠٤ک، لای ئیمام مالیک خوێندوییەتی لە مەدینە و مۆتەی مالیکی لەبەرکردووە لە بەغدا بە (سەرخەری فەرموودە) ناسراوە، و پاشان سەفەری کردوو بۆ میسر و و مەزهەبەکەی لەوێ بڵاو بوویەوە.
و بنەمای یاسادانان لای شافعی قورئان و سوننەتی پێغەمبەرە، هەروەها کۆبوون و ئیجماعی هاوەڵەکان و خەڵکی مەدینەی وەرئەگرت، بەڵام ئیجماعی هەموو زاناکانی نەتەوەی بە باشتر ئەزانی لەبەرئەوەی ئەوەی بەرژەوەند یەکڕیزی نەتەوە بوو، پاشان قیاس و ئیجتیهادی وەرگرتووە.
مەزهەبی حەنبەلی
خاوەنی ئەم مەزهەبە پێشەوا ئەحمەد کوڕی حەنبەلە، لە دایکبووە ساڵی ٧٨٠ز بەرامبەر ١٦٤ک لە بەغدا و هەر لەوێ کۆچی دوایی کردووە لە ساڵی ٨٥٥ز بەرامبەر ٢٤١ک، فێرخوازی ئیمام شاافعی بووە، لە دایکبووە و ژیاوە لە سەردەمی عەبباسیدا، کە گفتوگۆی زانستی و قسەیی تێدابووە، و ئەیبینی لەو گفتوگۆیانەدا لە ڕاستییە شەرعیەکان دەرئەچوون، ئەحمەد کوری حەنبەل پشتی بە فەرموودە بەست و مەزهەبەکەی بە پارێزگار ناسراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
تەوێڵە
تەوێڵە شارۆچکەیەکە، کەوتووەتە سنوری نێوان ڕۆژھەڵاتی کوردستان وباشوری کوردستان، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان، عێراق.
جوگرافیا
تەوێڵە لە باکوورەوە ھاوسنورە لەگەڵ گوندی کەیمنە و لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی پاڵانیان و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی زەفەر لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی بەڵخە.
مێژوو
وێنۆک|تەوێڵە لە ساڵی ١٩٥٦.|ڕاست دروستبوونی ئەم ناوچەیە نەزانراوە بەھۆی دێرینی ناوچەکەوە جوانی سروشتەکەی زۆری باخ و باخات و کانیاوی شێوەیەکی جوانی دڵڕفێنی بەخشیوەتە ناوچەکە. کاریگەری زۆری ھەبووە لەسەر نووسەر و شاعیر و ئەدیب و مێژوونووس و پیاوانی ئایینی بۆیە زۆربەیان لە تێکست و نووسینەکانیاندا ئاماژە یان پێداوە، وەک مامۆستا (عەبدولڕەقیب یوسف، معبدولغەفور، شاکرخەێبان، مامۆستا عەبدولڕەزاق، شاکر فەتاح، مامۆستا گۆران) زۆری تریش لە مێژووی ڕێبازی تەسەوفدا ئەم ناوچەیە پێگەیەکی دیاری ھەبووە بە ئەزھەری کوردستان ناوی براوە. دانیشتووانی ئەم ناوچەیە بە زۆری میوان دۆستن بەڵگەش بۆ ئەمە نەبوونی ھیچ ئوتێل و میوانخانەیەکە لە ناوچەکەدا و خاوەن نەریتی جۆر بە جۆرن لەوانە نەبوونی ھیچ دوژمنایەتییەک لە ناوچەکەدا بۆ ماوەی زیاتر لە (٥٠ساڵ) دانیشتووانی ئەم ناوچەیە بە دوورن لە گەلێک نەریتی دوا کەوتوانەی وەک (ژنبەژن گەورە بە بچووک کچدان لە بری خوێن شیربای و زۆر شتی تر) پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان زۆر بە ھێزن لەم ناوچەیەدا ھەموو تاکێکی تەوێڵە دەبێت پیشەیەکی دەستی بزانێت بۆ ئەوەی پشت بەخۆی ببەستێت لە ژیانیدا لە ڕووی دیندارییەوە گەورەترین خانەقای ئەو ناوچەیە لە تەوێڵە دایە بووەتە مەملەکەتی عیشقی سەدان عەلامەی دینی وەک (مەولەوی و شێخ سیراجەددین شێخ بەھادین و شێخ عوسمان) ئەم کەسایەتیانەش ڕۆژانێک ئەستێرەی گەشی دین بوون لە سەرانسەری کوردستاندا مورید و تەکیە و خانەقایان ھەبووە ڕێنوێنی خەڵکیان کردووە بۆ دینداری خانەقای تەوێڵەش ئێستا خاوەنی موویەکی پێغەمبەری ئیسلام (محەممەد) کە دیاری دەوڵەتی عوسمانی بووە بۆ ئەو ناوچەیەوە تەوێڵەیەکانیش زۆر ڕێزی ئەو مووە دەگرن دەیپارێزن چونکە بە موڵکی خۆیانی دەزانن لە خانەقای تەوێڵە دا شتێکی ئەنتیکەی تری لێیە کە بە کەشکۆڵ ناودەبرێت لە شێوەی فانۆسێکی سیحری دایە ڕەنگی قاوەیەکی تێرە لە ناو ڕۆنی ورچدا کوڵێنراوە تا ئێستا ماوە.
شوێنەوار
ئەم شارە دێیە ئەگەر بە وردی تێیدا بگەڕێیت بە سەدان شوێنەوارت بەرچاو دەکەوێت کە ھەر یەکێکیان پێناسەی سەردەمەکەی خۆیەتی و ڕازێکی لە پشتەوەیە ھەموویان پێکەوە دەلالەت لە دێرینی ئەم ناوچەیە دەکەن.
خزمەت گوزاری
لە ساڵی (١٩٢٨)ز قوتابخانە براوەتە ئەم ناوچە یە لە (٢٦ی ئەیلوولی ١٩٥٦) وەلی عەبدوڵڵا و چەند یاوەرێک سەردانی ئەم ناوچەیەی کردوە لەلایەن خەڵکی تەوێڵەوە و لە ماڵی لێپرسراوی ئەو کاتە (ڕەئیس محمد سان ئەحمەد) پێشوازی کراوە ھەموو دێیەکەش بە فەرش و موج ڕازێنراوەتەوە بۆیە دوای ئەو سەردانە کارەبا و ئاوی بۆ ھاتووە.
گورجستان لە ئۆڵۆمپیاد
گورجستان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٤ وەک وڵاتێکی سەربەخۆ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی (ھاوینە و زستانە)کردووە. وەرزشوانانی گورجستان پێشتر وەک بەشێک لە تیمی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٥٢ تا ١٩٨٨ بەشداری یارییەکانیان کردووە، لە ساڵی ١٩٩٢ بەشێک بوو لە تیمی یەکگرتوو. وەرزشوانی ئەم وڵاتە بە شێوەیەکی گشتی خاوەنی ٤٠ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن کە زۆربەی مەدالیاکان لە یاری بەرزکردنەوەی قورسایی، جودۆ ،زۆرانبازی بەدەست ھێنراون. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی گورجستان لە ساڵی ١٩٨٩ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٩٣ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێنرا.
تەوێڵە
خزمەت گوزاری
220px|وێنۆک|دیمەنێک لە باخەکانی نزیک تەوێڵە
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:پارێزگای ھەڵەبجە
گورجستان لە ئۆڵۆمپیاد
تێبینییەکان
<references group="تێبینی" />
یانەی تۆپی پێی چێڵسی
یانەی چێڵسی یانەیەکی یاری تۆپی پێیە لە وڵاتی بەریتانیا، بنکەی یانەکە لە باشووری ڕۆژاوای شاری لەندەنە، لە ١٥ی ئازاری ١٩٠٥ دا دامەزراوە، یانەکە یاریگایەکی ھەیە بەناوی ستامفۆرد بریدج و تۆد بۆیلی سەرۆکایەتی یانەکەی لەبەردەستە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی لەندەن پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٥ لە ئینگلستان پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٥ پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئینگلستان پۆل:یانەی تۆپی پێی چێڵسی پۆل:یانەکانی پرێمیەرلیگ
١٣٨٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٦٥٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٥٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٦ی شوباتی ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٣٦٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦ پۆل:کۆتدیڤوار لە ٢٠٠٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆتدیڤوار پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبێریا
١٣٨٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٦٥٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٥٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی شوباتی ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی ھایتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٣٧٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦ پۆل:ھایتی لە ٢٠٠٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھایتی
زابۆل
زابۆل ناوەندی شارستانی زابۆل لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستانی ئێرانە. لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە بەرامبەر لەگەڵ ١٣٤،٩٥٠ کەس بووە.
مرۆڤناسی
زۆرینەی خەڵکی شاری زابۆل لە سیستانییەکان و ھەندێکی تریش لە بەلۆچەکان پێکدێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای سیستان و بەلۆچستان
١٣٨٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
١٣٨٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کۆکیتلام
وێنۆک|سەنتەری شارۆچکەی کۆکیتلام کۆکیتلام شارێکە لە ویشکانی خوارەوەی کۆڵۆمبیای بەریتانی لە کەنەدا. کۆکیتلام بە شێوەیەکی سەرەکی لە دەرەوەی شارەکانە، شەشەم گەورەترین شاری پارێزگاکەیە، بە ژمارەی دانیشتووانی ١٤٨٬٦٢٥ کەس لە ساڵی ٢٠٢١، و یەکێکە لە ٢١ شارەوانی کە میترۆ ڤانکۆڤەری پێکھێناوە. سەرۆکی شارەوانی ناوی ڕیچارد ستیوارتە.
سیمۆن فرایزەر لە ساڵی ١٨٠٨دا بە ناوچەکەدا گەڕا و ڕووبەڕووی گەلانی سالشی کەناری ڕەسەن بووەوە. ئەورووپییەکان لە ساڵانی ١٨٦٠ دەستیان بە نیشتەجێبوون کردووە. فرایزەر میڵز، کارگەیەکی دار لە کەناری باکووری ڕووباری فرایزەر لە ساڵی ١٨٨٩ دروست کرا و تا ساڵی ١٩٠٨ ٢٠ خانوو، فرۆشگا، پۆستەخانە، نەخۆشخانە، بلۆکی ئۆفیس، سەرتاشخانە، ھۆڵی حەوز و پەرستگایەکی سیخ ھەبوو.
مێژوو
خەڵکی کەناری سالش یەکەم کەس بوون کە لەم ناوچەیەدا ژیاون و شوێنەوارناسیش داگیرکردنی بەردەوامی خاکەکە بۆ لانیکەم ٩ ھەزار ساڵ پشتڕاست دەکاتەوە. دەوترێت ناوی کویکوێتلم لە زاراوەیەکی سالشی کەنار دەریاکانەوە وەرگیراوە "kʷikʷəƛ̓əm" بە واتای "ماسی سوور بەرەو سەرەوەی ڕووبارەکە".
سەرچاوەکان
پۆل:Webarchive template wayback links پۆل:Articles with hAudio microformats پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن
تیشکی ئێکس
چەپ|220px|وێنۆک|تیشکی ئێکس بەشێکە لە [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی]] تیشکی ئێکس یان تیشکی سینی ( یان X-ray) درێژە شەپۆل زۆر کورتی ھەیە و لە سنووری پێوانەی گەردیلەدایە، بۆیە ھەمیشە بەھۆی وزەکەیەوە وەسف دەکرێت نەک بە درێژییە شەپۆلەکەی. زانای ئەڵمانی ڤیلھێڵم ڕۆنتگن کە بە دۆزەرەوەی تیشکی ئێکس دەناسرێت بە ڕێکەوت تیشکی ئێکس دۆزییەوە، لەو کاتەدا کە تاقیکردنەوەی دەکرد لەسەر لوولەی تیشکە کاسۆد. پاش ھەفتەیەک بە تیشکی ئێکس وێنەیەکی دەستی ژنەکەی گرت. ئەم وێنەیە زۆر بە ڕوونی ئەڵقەی شووکردن و ئێسکەکانی تێدا دەرکەوتبوو. ڕونتگن ئەم دیاردەیەی ناونا تیشکی X) X-ray) بۆ دەرخستنی ئەوەی کەوا ئەم تیشکە چ جۆرێکی نەناسراو لە تیشک، وە ھەتا ئێستاش ئەم ناوە ھەر بەکاردەھێنرێت.
بەکارھێنان
ئەم تیشکە بەکاردەھێنرێت بۆ بواری پزیشکی و پزیشکی ددانیش. ھەروەھا دەزگاکانی ئاسایش لە فڕۆکەخانە تیشکی ئێکس بەکاردێنن بۆ زانینی ئەوەی چی لەناو جانتاکاندایە.
سەرچاوە
پۆل:فیزیکی پزیشکی پۆل:زانستی ماددە
پردی سوور
پردی سوور ( ھەروەھا بە پردی کۆنی ھرازدان ناسراوە و ھەروەھا بە پردی خۆجە پلاڤ ناسراوە: Խոջա Փլավի կամուրջ) پردێکی وێرانەی سەدەی ١٧یە لەسەر ڕووباری ھرازدان لە یەریڤانی ئەرمەنستان. ناوی لێنرا «سوور» چونکە وەک چۆن لە توفی سوور دروست کراوە. ھەروەھا پردەکە بە "پردی خوجا-پلاڤ" ناونرابوو بۆ خۆجا-پلاڤ، پیاوێکی دەوڵەمەندی خەڵکی کاناکەر کە پارەی ئاوەدانکردنەوەی بۆ دابین دەکرد.
کۆی درێژی پردەکە ٨٠ مەتر بووە و بەرزییەکەی ١١ مەتر بووە. کەوانە بوو. دوویان لە ناوەڕاستدا بوون و چەقۆکێش بوون، دوو کەوانەکەی تر لە کەناری ڕووباری ھرازدان بوون.
پێش بوومەلەرزەکەی ساڵی ١٦٧٩ پردێک لە ھەمان شوێن ھەبوو بەڵام بەھۆی بوومەلەرزەکەوە وێران بوو. پەیوەندی ئابووری لە نێوان قەڵای یەریڤان (لە شوێنی کارگەی شەرابی یەریڤانی ئارارات) و دەشتی ئارارات دابین دەکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:پردەکانی یەریڤان
١٣٨٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٦٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی شوباتی ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ئەفغانستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٣٧٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦ پۆل:ئەفغانستان لە ٢٠٠٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفغانستان
شەپۆلی مایکرۆیی
چەپ|220px|وێنۆک|تاوەرێکی مایکرۆیی پەیوەندییە تەلەفۆنییەکان لەسەر گردێک لە [[نیوزیلاند]] شەپۆلی مایکرۆیی (بە ئینگلیزی: Microwave) درێژییان لە نێوان (٣٠سم) و (١مم) دایە ، ئەم شەپۆلانە بە بەشێک لە شەبەنگی شەپۆلەکانی ڕادیۆ دادەنرێن. شەپۆلی مایکرۆیی بەکاردەهێنرێت بۆ لێکۆڵینەوە لە ئەستێرەکان و پەیوەندیکردن بە مانگە دەستکردەکانەوە کە لە خولگەکانی خۆیاندا دەسوڕێنەوە ، هەروەها بۆ گەرمکردنەوەی ژەمە خواردنەکان. فڕنە مایکرۆییەکان شەپۆلی مایکرۆیی درێژ بۆ برژاندنی گەنمەشامی بەکاردێنن. هەروەها شەپۆلی مایکرۆیی بۆ ناردنی زانیاری بەکاردێت چونکە دەتوانن بەناو هەور و دووکەڵ و تەمومژدا بڕۆن. تاوەرە مایکرۆییەکان کە لە هەموو شوێنەکانی جیهاندا بڵاوبوونەتەوە پەیوەندییە تەلەفۆنیەکان دەگوێزنەوە. هەروەها داتاکانی کۆمپیوتەر لە شارێکەوە بۆ شارێکی تر دەبەن. شەپۆلە مایکرۆییەکان کە درێژی شەپۆلەکانیان کورتە لە ڕاداردا بەکاردەهێنرێن. ڕادار لە ئیشکردندا پرتەی شەپۆلی مایکرۆیی دەنێرێت و بەهۆی دانەوەیان لە ڕووی تەنەکانەوە دەتوانێت ئەو تەنانە کەشف بکات کە بەریان کەوتوون.
گواتیمالا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
گواتیمالا یەکێک بوو لە ولاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ.٢٤ وەرزشوان (١٠پیاو، ١٤خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە پازدەهەمین بەشداربووی گواتیمالا بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٥٢. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی گواتیمالا نەیانتوانی هیچ مەدالیایەک بەدەست بهێنن.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:گواتیمالا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
بڕیارنامەی ١٦٦٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٦٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی شوباتی ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٣٨٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦
ئیخوان موسلمین
لە سەرەتادا کۆمەڵەکە کاری بڵاوکردنەوەی ئیسلام، نەھێشتنی نەخوێندەواری، دروستکردنی نەخۆشخانە و گەشەپێدانی بازرگانی بچووک بوو. دواتر ھاتە ناو گۆڕەپانی ڕامیارییەوە، ئامانجی ڕامیارییان وەدەرنانی کۆلۆنیالیزمی بەریتانی بوو لە میسر، لەپاشان دامەزراندنی وڵاتێک بوو بەپێی شەریعەتی ئیسلام.
گرووپی ئیخوان بەردەوام بووە لە گەشەکردن لە نێو وڵاتانی عەرەبی، ئەمەش وێڕای ئەو بەربەستانەی کە ھاتنە پێشییەوە لە سەرەتای ١٩٤٨ تاکوو ئەمڕۆ، کە پلانی کووشتن و تیرۆرکردنیان لەدژدا گێڕدراوە. دواتر بۆ ماوەیەک ئیخوان بەرەو لاوازی چوو تاکوو کۆتایی ھاتنی جەنگی شەش ڕۆژەی ساڵی ١٩٦٧، کاتێک شەپۆڵی ئیسلامی بەرەبەرە زاڵ دەبوویەوە بەسەر ناسیۆنالیزمی عەرەبی ئەمەش لە پاش شکستی عەرەب بوو لە بەرامبەر ئیسرائیل. لەوکاتەدا ئیخوان لەلایەن سعودیە پشتگیری دەکرا بەوەی ھەردووکیان لەدژی سیستمی کۆمۆنیزم بوون.
دوای ساڵانێک لە دژایەتیکردنی ئیخوان لەلایەن حکوومەتە عەرەبییەکان، لەگەڵ ھاتنی ناڕەزایییەکان و بەھاری عەرەبی ئەوا ئیخوان جارێکی دیکە توانی خۆی بەیاسایی بکاتەوە لەنێو چەند وڵاتێکی عەرەبی. لە ساڵی ٢٠١٢، محەممەد مورسی توانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی میسر بباتەوە و ببێتە سەرۆکی ئەو وڵاتە، بەمەش ناوبراو بوو بەیەکەمین سەرۆکی ھەڵبژێردراوی میسر لەڕێگای ھەڵبژاردنەوە. دوای دروست بوونی چەند ناڕەزایییەکی دیکە لەسەر ئیخوان، ئەوا دەسەڵاتی ئیخوان لە میسر ھێنرایە خوارەوە لەڕێی کودەتایەکی سەربازییەوە لەلایەن عەبدولفەتاح سیسی. دواتریش جارێکی دیکە ئیخوان لەو وڵاتە قەدەغەکرا و لە لیستی ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان تۆمارکرا، ھەریەکە لە سعوودیە و ئیماراتیش ھەمان ڕێکاریان گرتەبەر بە قەدەغەکردنی ئیخوان لە وڵاتەکانیان. کۆمەڵەی ئیخوان خۆیان وەک ڕێکخراوێکی ئاشتیخواز و دیموکراسی دەزانن.
لە ئەمڕۆدا کەسایەتییە دیارەکانی ئیخوان لە قەتەر و تورکیا نیشتەجێن. کۆمەڵێک وڵات کۆمەڵەکەیان وەک گرووپێکی تیرۆریستی ڕاگەیاندووە لەوانە سعوودیە، ئیمارات، میسر، ڕووسیا، سووریا و بەحرەین. وێنۆک|[[حەسەن بەننا|حەسەن بەنا دامەزرینەری ئیخوان موسلمین]]
دەستنیشانکردن وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی
وڵاتان و ڕێکخراوەکانی خوارەوە بە فەرمی ئیخوان موسلمینیان وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی دەستنیشان کردووە.
ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی لیبیا كه‌ بنكه‌كه‌ له‌ تۆبروک، ھه‌روه‌ھا له‌ ۱٤ی ئایاری ۲۰۱۹، ئیخوان موسلیمینی وه‌ک گرووپێكی تیرۆریستی دەسنیشان کرد.
ئیخوان لە کوردستان
لە باشووری کوردستان، حیزبی یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان لە سەرەتای دامەزراندنییەوە وەک حیزبێک بە ئایدۆلۆژیای ئیخوان موسلمین دەرکەوت، یەکگرتوو لە پەرلەمانی کوردستان و پەرلەمانی عێراق ئەندامی ھەیە و بەژدارە لە ھەڵبژاردنەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:کودەتای ٢٠١٣ی میسر پۆل:شۆڕشی میسر (٢٠١١) پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٢٨ پۆل:سیاسەتی میسر پۆل:مێژووی ئیسلام پۆل:تیرۆریزمی ئیسلامی پۆل:گرووپە ئیسلامییەکان
١٣٨٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
عەبدولکەریم قاسم
وێنۆک|تەرمی عەبدولکەریم قاسم دوایی گولەباران کردنی لەلایەن بەعسییەکانەوە عەبدولکەریم قاسم (لەدایکبوونی ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩١٤ – مردووی ٩ی شوباتی ١٩٦٣) ئەفسەرێکی ناسیۆنالیزمی سەردەمی پاشایەتی و یەکەم سەرۆکوەزیران و فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی عێراق دوای دەسەڵاتی پاشایەتی، و یەکێک لە سەرکردەکانی شۆڕشی ١٤ی تەممووزە.
عەبدولکەریم قاسم لە ٢١ ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩١٤ لە خێزانێکی پێنج کەسی لەدایکبووە، لە باوکێکی موسڵمانی سوننە، و دایکێک لە خێزانێکی شیعە و دوو برای ھەیە بە ناوەکانی حەمید قاسم، لەتیف قاسم، ھەروەھا خاوەنی دوو خوشک بووە، دوای تەواوکردنی قۆناغەکانی خوێندن لە قەزای شەمییە سەر بە پارێزگای قادسیە وەک مامۆستا کاری کردووە، و دواتر چووەتە خزمەتی سەربازییەوە.
لە ساڵی ١٩٣٢ پاش ئەوەی ڕاگەیەندرا کە سوپای عێراق پێویستی بە ئەفسەری نوێ ھەیە، بۆیە عەبدولکەریم قاسم چووە ناو کۆلێژی سەربازی و لە ١٥ ی نیسانی ١٩٣٤ بە پلەی لیوای دووەم دەرچووە پلە سەربازییەکانی بڕیوە و تا بووەتە فەرماندەی لیوای نۆزدە کە دوایین پلەی سەربازی قاسم بووە لە دامەزراوە سەربازییەکان.لە زۆرێک لە شەڕ و بزووتنەوەکاندا بەشداری کردووە، وەک شەڕی فەلەستین و یەکەم بزووتنەوەی فورات، ھەروەھا لە شۆڕشی ڕەشید عالی گەیلانی بەشداری کردووە. و ھەروەھا بەشداری زۆر خولی سەربازی کردووە، چەندین خەڵات و مەدالیای وەرگرتووە، لەو ڕاپۆرتانەی کە لەبارەیەوە نوسراون، ئەفسەرێکی باشە، زۆر ڕەوشت بەرزە، ھەروەھا دەبێتە یەکێک لە ئەفسەرە بەتواناکانی سوپا. پاش ئەوەی لە سەرەتای پەنجاکان کۆمەڵەی ئەفسەرە ئازادیخوازەکان دامەزرا قاسم بووە ئەندامێکی کارا و ئامانجی سەرەکیان ڕووخاندنی سیستمی پاشایەتی بوو.
لەگەڵ عەبدولسەلام عارف سەرکردایەتی شۆڕشی ١٤ی تەممووزیان کرد و توانیان دەسەڵاتی پاشایەتی بڕوخێنێت و کۆماری عێراق ڕابگەیەنێت و ئەمەش بووە ھۆی دەستگیرکردن و کوشتنی زۆرێک لە ئەندامانی بنەماڵەی شاھانە و کەسانی نزیک لێیەوە، ھەروەھا سەرەتای سەردەمێکی نوێ دەستی پێکرد، ئەم شۆڕشە کاردانەوەی ناوخۆیی و نێونەتەوەیی و عەرەبی لێکەوتەوە، عەبدولکەریم قاسم خۆی بوو بە سەرۆک وەزیران تاوەکوو ٨ی شوباتی ساڵی ١٩٦٣ کاتێک لە کوودەتایەکی بەعسییەکان گولەباران کرا لە ھەمان ڕۆژ.
قاسم لە سەردەمی دەسەڵاتداریدا، لەنێو خەڵکیدا بە زەعیم (سەرکردە) ناسرابوو.
سەرەتای ژیان و پیشە
باوکی عەبدولکەریم، قاسم محەمەد بەکر فەزلی ئەلزوبەیدی جووتیارێکی باشووری بەغدا بووە و موسڵمانێکی سوننەی عێراق بوو. باوکی لەماوەی جەنگی جیھانیی یەکەمدا کۆچی دوایی کردووە، ئەمەش بە ماوەیەکی کەم لە دوای لە دایکبوونی عەبدولکەریم بوو. دایکی قاسم، کەیفییە حەسەن یەعقووب ئەلسەکینی موسڵمانێکی شیعە فەیلی کورد بووە و خەڵکی بەغدا بووە.
عەبدولکەریم قاسم لە ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩١٤ لە ناوچەی مەھدییە لەدایکبووە کە ناوچەیەکی ھەژارنشینی بەغدایە لەلای چەپی ڕووبار، کە ئێستا بە کەرخ ناسراوە، ئەو بچووکترین کوڕی نێوان سێ کوڕی ماڵەکەیان بوو.
شۆڕشی ١٤ی تەممووز
قاسم لە ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨، جووڵەی سەربازانی حکوومەتی بەرهێنا، وەک دەرفەتێک بۆ دەستبەسەرداگرتن و کۆنتڕۆڵکردنێکی بەغدا و ڕووخاندنی دەسەڵاتی پاشایەتی. پاشا و چەند ئەندامێکی بنەماڵەی شاهانە و هاوکارە نزیکەکانیان، لەنێویاندا سەرۆکوەزیران نوری ئەس-سەعید ، کوژران.
کودەتاکە لەلایەن بزووتنەوەی ئەفسەر و مەدەنییە ئازادەکانەوە پلانی بۆ داڕێژرا، کە هەرچەندە ئیلهامیان لە بزووتنەوەیەکی هاوشێوە و هاوناو لە میسر وەرگرتبوو، بەڵام بەو شێوەیە پێشکەوتوو و یەکگرتوو نەبوو. هەر لە ١٩٥٢ەوە شانەی سەرەتایی بزووتنەوەی ئەفسەرانی ئازاد و مەدەنییەکانی عێراق لەلایەن قاسم و عەقید ئیسماعیل عارفەوە سەرکردایەتی دەکرا، پێش ئەوەی دواتر ئەفسەرێکی پیادە کە لە ژێر دەستی قاسمدا خزمەت دەکات پەیوەندی پێوە بکات کە دواتر دەبێتە نزیکترین هاوکارەکەی، عەقید عەبدولسەلام عارف. تا کاتی کودەتاکەی تەممووزی ١٩٥٨، کۆی ژمارەی ئەو بریکارانەی کە بەناوی ئەفسەرە ئازادەکانەوە کاریان دەکرد، بەرزبووەوە بۆ نزیکەی ١٥٠ کەس کە هەموویان وەک زانیاریدەر یان نێوانیان لە زۆربەی یەکەکان و ناوەندەکانی سوپادا چێندرابوون.
کودەتاکە کاتێک دەستی پێکرد کە شا حوسێنی ئوردن لە ترسی ئەوەی ڕاپەڕینێکی دژە ڕۆژئاوا لە لوبنان بەرەو ئوردن بڵاوبێتەوە، داوای هاوکاری عێراقی کرد. بەڵام عەقید عارف لەبری ئەوەی بەرەو ئوردن هەنگاو بنێت، سەرکردایەتی کەتیبەیەکی کرد بۆ ناو بەغدا و دەستبەجێ کۆماری نوێ و کۆتایی ڕژێمە کۆنەکەی ڕاگەیاند.
شا فەیسەلی دووەم فەرمانی بە پاسەوانی شاهانە کرد کە هیچ بەرخۆدانێک پێشکەش نەکەن، و خۆی ڕادەستی هێزەکانی کودەتاکە کرد. نزیکەی کاتژمێر ٨ی بەیانی، کاپتن عەبدولسەتار سەباعە ئەلئیبوسی، کە سەرکردایەتی گروپی هێرشبەرە شۆڕشگێڕییەکەی لە کۆشکی ڕیهاب دەکرد، کە هێشتا شوێنی نیشتەجێبوونی سەرەکی شاهانە بوو لە ناوەڕاستی بەغدا، فەرمانی بە پاشا، شازادەی جێنشین عەبد ئەلئیلا، شازادەی جێنشین هیام ('هاوسەرەکەی عەبد ئەلئیلا)، شازادە نەفیسە ('عەبد ئەلئیلا)، دایکی شازادە، وە شازادە  عابدیە عەلی (پووری فەیسەڵ) کرد لەگەڵ چەند خزمەتکارێک بۆ ئەوەی لە حەوشەی کۆشکەکەدا کۆببنەوە (پاشا گەنجەکە هێشتا نەچوو بوو بۆ ناو کۆشکی شاهانەی تازە تەواوکراو). کاتێک هەموویان گەیشتنە حەوشەکە پێیان گوترا کە ڕوویان لە دیواری کۆشکەکە بکەن. پاشان هەموویان لەلایەن کاپتن عەبدولسەتار، ئەندامی کودەتاکە بە سەرۆکایەتی قاسم تەقەیان لێکرا و کوژران.
لە دوای ئەو کودەتایە دڕندانەیە، کۆماری نوێی عێراق ڕاگەیەندرا و ئەنجوومەنێکی شۆڕشگێڕانە سەرۆکایەتیی دەکرد. لە سەرۆکایەتیدا ئەنجومەنی سەروەری سێ کەسی بوو، کە لە ئەندامانی سێ گروپی سەرەکی کۆمەڵایەتی/نەتەوەیی عێراق پێکهاتبوو. محەمەد مەهدی کوبە نوێنەرایەتییشیعەی عەرەبی دەکرد؛ خالید نەقشەبەندی وەک کورد ؛ و نەجیب ئەلروبەیعی وەک نوێنەری عەرەبی سوننە. ئەم ئەنجومەنە سێ قۆڵییە بڕیار بوو ڕۆڵی سەرۆکایەتی بگرێتە ئەستۆ. کابینەیەک دروستکرا، کە لە کۆمەڵەیەکی بنکەفراوانی بزووتنەوە سیاسییەکانی عێراق پێکهاتبوو، کە دوو نوێنەری پارتی دیموکراتی نیشتمانی و ئەندامێکی ئەلئیستقلال و نوێنەرێکی بەعس و یەکێکیان مارکسی تێدابوو.
قاسم دوای دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵات، پۆستی سەرۆک وەزیران و وەزیری بەرگری وەرگرت، هاوکات عەقید عارف وەک جێگری سەرۆک وەزیران و وەزیری ناوخۆ هەڵبژێردرا. ئەوان بوونە باڵاترین دەسەڵاتی عێراق بە هەردوو دەسەڵاتی جێبەجێکردن و یاسادانان. محمد نەجیب ئەل رەبیعی بوو بە سەرۆکی ئەنجومەنی سەروەری (سەرۆکی دەوڵەت)، بەڵام دەسەڵاتەکەی زۆر سنووردار بوو.
لە ٢٦ی تەمموزی ١٩٥٨، دەستووری کاتی پەسەندکرا، بە چاوەڕوانی یاسایەکی هەمیشەیی کە دوای ڕیفراندۆمێکی ئازاد ڕابگەیەنرێت. بەپێی بەڵگەنامەکە، عێراق بڕیار بوو کۆمارێک بێت و بەشێک بێت لە نەتەوەی عەرەبی لە کاتێکدا ئایینی فەرمی دەوڵەت وەک ئیسلام ناوی هات. دەسەڵاتەکانی یاسادانان بە ئەنجومەنی وەزیران دەدرا، بە ڕەزامەندی ئەنجومەنی سەروەری، لە کاتێکدا ئەرکی جێبەجێکردن بە ئەنجومەنی وەزیرانیش دەدرا.
سەرۆکوەزیران
قاسم دوای دیاریکرانی بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران، دوای ماوەیەکی کەم لە کودەتاکە لە تەممووزی ١٩٥٨ دەستبەکاربوو. ئەم پۆستەی بەدەستەوە بوو تا لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩٦٣ لادرا.
سەرەڕای کارکردن بۆ پەسەندکردنی دەستوورە کاتییەکە، حکومەتی نوێی عێراق بە سەرۆکایەتی قاسم بووە دەسەڵاتێکی خۆسەپێن. سەرەتای سەرهەڵدانی ئەوەش بۆ بوون بە "تاکە سەرکردە" بە جیابوونەوە لە نێوان قاسم و هاوپیلانگێڕەکەی عارف دەستی پێکرد. سەرەڕای ئەوەی یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانی شۆڕش پەیوەندیکردن بوو بە بزووتنەوەی پان عەرەبیزم و پراکتیزەکردنی سیاسەتەکانی قەومیە (ناسیۆنالیزمی عەرەبی)، بەڵام کاتێک قاسم لە دەسەڵاتدا بوو، زۆری نەخایاند بۆچوونەکانی گۆڕا بۆ ئەوەی ئەمڕۆ بە قاسمیزم ناسراوە. قاسم کە ئامادە نەبوو زۆر لە نزیکەوە خۆی بە ناسری میسر ببەستێتەوە، لایەنگری گروپە جیاوازەکانی ناو عێراق بوو (بە تایبەتی سۆسیال دیموکراتەکان) کە پێیان دەگوت کارێکی لەو شێوەیە مەترسیدار دەبێت. لەبری ئەوە خۆی بینی کە دەنگدانەوەی بۆچوونەکانی نوری سەعید خۆی دەبینییەوە بە گرتنەبەری سیاسەتی نیشتمانیی عێراق" لە پێش شتەکانی دیکەوە. ئەمەش بووە هۆی دابەشبوون لە حکومەتی عێراق لە نێوان قاسمی ناسیۆنالیستی عێراقی کە دەیویست ناسنامەی عێراق بریتی بێت لە سێکولاریزم و ناسیۆنالیستی مەدەنی و لە دەوری ناسنامەی میزۆپۆتامیادا دەسوڕێتەوە. لە بەرامبەردا، ناسیۆنالیستە عەرەبەکان کە بەدوای ناسنامەیەکی عەرەبیدا دەگەڕان بۆ عێراق و پەیوەندییەکی نزیکتر لەگەڵ باقی جیهانی عەرەبیدا خۆیان گرێ بدەن.
بە پێچەوانەی بەشێکی زۆری ئەفسەرە سەربازییەکانەوە، قاسم لە شارۆچکە عەرەبییەکانی باکووری ڕۆژئاوای سوننە نەهاتبوو، هەروەها هاوبەشی حەماسەتی ئەوان نەبوو بۆ پان عەرەبیزم: ئەو لە دایک و باوکێکی تێکەڵاوی سوننە-شیعە بوو و خەڵکی باشووری ڕۆژهەڵاتی عێراق بوو. بۆیە توانای مانەوەی لە دەسەڵاتدا وابەستەی هاوسەنگییەکی لێهاتووانەی نێوان کۆمۆنیستەکان و پان عەرەبییەکان بوو. قاسم بۆ زۆربەی ماوەی سەرۆکایەتییەکەی هەوڵیدا هاوسەنگی لەگەڵ پەرەسەندنی ڕەوتی پان عەرەبی لە بواری سەربازیدا هاوسەنگ بکات.
قاسم لە ڕێی دەرکردنی یاسای ٨٠، زەویوزارەکانی کۆمپانیا و نوخبەکانی دەسەڵاتی شاهانەی وەرگرتەوە، بەگوتەی لایەنگرانی ئەوا ئەو زەویانەی بە خەڵکی ئاسایی و هەژارداوە. قاسم هەوڵیدا هاوسەنگی سیاسی بە کەڵک وەرگرتن لە نەیارانی تەقلیدیی پان-عەرەبیزم و ڕاستڕەو و ناسیۆنالیستەکان بپارێزێت. تا شەڕی لەگەڵ یاخیبووە کوردەکان لە باکوور، توانی دڵسۆزی سوپا بپارێزێت.