cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کشومات
ئاگەداری گەمارۆدان
پێویستە لەسەر یاریزانی پێشکەوتوو ئاگەداری گەمارۆدان بن، سێ حاڵەتی گەمارۆدان ھەیە کە دەکرێت لەم جۆرە گرتنانەدا دەربکەوێت و پێویستە لەسەر یاریزانی پێشکەوتوو خۆی لێ لابدات.
پاشا و قەڵا
بەو پێیەی قەڵا ناتوانێت بە شێوەیەکی تیرەیی بجوڵێت و لە مەترسی بردندایە، لەم لایەوە ناتوانێت گەمارۆی پاشا بۆ لێوارەکە بدات بە پێچەوانەی شاژن و دەبێت پاشا ڕاستەخۆ یارمەتی بدات، گرتن لە لێوارەکە لەلایەن پاشا و قەڵاکەوە بە دوو شێوە ئەنجام دەدرێت: «سێگۆشەکە مرد» کە بریتییە لە وەستانی دوو پاشاکە بەرامبەر یەک و پاشا گەمارۆدراوەکە بە لێوارەکەوە دەبێت و قەڵاکە لە ڕاست بێت یان چەپ گرتن بە قەڵاکە ئەنجام دەدات (شێوەی ١)، بۆ شێوەی دووەم «سووچەکە مرد» بە قەڵاکە دەردەکەوێت و پاشا بۆ لایەک گەمارۆ دەدرێت و دەگیرێت.
ژمارەی جووڵەکان
ئەگەر جووڵەکە بۆ سپییەکە بوو، و لەسەر تەختەکە بێجگە لە پاشاکان قەڵاکەی لێنەبوو، ئەوا سپییەکە بە ھەر حاڵەتێکی سەرەتایی (سەیری شێوەی ٣ی سەرەوە بکە) ھەڵسێت بە ئەنجامدانی گرتن بە ١٦ جووڵە بە لایەنی زۆرەوە، ئەمەش بەم شێوەیە:
1Ra4 Ke5 2.Kg7 Kf5 3.Kh6 Ke6 4.Ra5 Kf6 5.Kh7 Ke6 6.Kg6 Kd7 7.Kf7 Kc7 8.Ke7 Kb6 9.Rf5 Kc6 10.Rh5 Kb7 11.Kd7 Kb6 12.Rg5 Kb7 13.Rg6 Kb8 14.Kc6 Ka8 15.Kb6 Kb8 16.Rg8#
ئەگەر جووڵەکە بۆ سپییەکە بوو و لەسەر تەختەکە تەنیا پاشاکان و فیلەکان ھەبوون، ئەوا سپییەکە لە ھەر حاڵەتێکی سەرەتاییەوە (سەیری شێوەی ٣ی سەرەوە بکە) ھەڵسێت بە ئەنجامدانی گرتن ئەوەش بەلایەنی زۆرەوە بە تەنیا ١٩ جووڵە. ئەوەش بەم جووڵانە:
ئاگەداری بۆ گەمارۆدان
دوو نموونە لەسەر حاڵەتی گەمارۆدان لە گرتنی پاشا و فیلەکاندا.
پاشا و فیل و ئەسپ
یەکێکە لە قورسترین جۆری گرتنە سەرەکییەکان لە ڕووی جێبەجێکردنەوە لەبەر ئەوەی ناتوانێت دیوارێکی ھێڵی بۆ ڕێگریکردنی پاشا لە ڕاکردن یان چوونە پێشەوە بۆ بردنی دوو پارچەکە دروست بکات، ھەروەھا ناکرێت ئەم گرتنە ئەنجام بدرێت بێجگە لەو سووچانەی کە فیلەکە کۆنتڕۆڵی کردوون.
دوو شێوەکەی بەرامبەر حاڵەتە سەرەکییەکانی گرتنی فیل و ئەسپ پیشان دەدات، لە حاڵەتی یەکەمدا پاشای سووچەکە بە فیلەکە گیراوە کە دەکرێت بە درێژایی ھەر چوارگۆشەیەکی ئەو تیرەیە لە کاتێکدا لەسەر پاشا و ئەسپەکەیە لەو چوارگۆشانەدا بن کە ھێرش دەکاتە سەر چوارگۆشەی g8 و h7 ئەمەش بۆ ئەوەی پاشا ڕا نەکات.
حاڵەتی دووەم گرتن بە ئەسپ بۆ پاشا لە لێواری تەختەکەدا پیشان دەدات لە دووری یەک چوارگۆشە لە سووچەکە، کاتێک دەکرێت ئەسپ لە ھەر چوارگۆشەیەکی تردا بێت و کشیش ئەنجام بدات، لە کاتێکدا پاشا پێویستە لە دژی پاشای بەرامبەر بێت بۆ ئەوەی فیلەکە و چوارگۆشەکانی ڕاکردن بپارێزێت کە فیل و ئەسپەکە نایپارێزن.
ژمارەی جووڵەکان
ئەگەر جووڵەکە بۆ سپییەکە بوو و لەسەر تەختەکە بێجگە لە پاشا و فیل و ئەسپەکە پارچەی تری لەسەر نەبوو ئەوا سپییەکە دەتوانێت لە ھەر حاڵەتێکی سەرەتاییەوە (سەیری شێوەی ١ی خوارەوە بکە) ھەڵسێت بە کش و مات لە بە لایەنی زۆرەوە تەنھا ٣٣ جووڵەدا، بێجگە لە حاڵەتی سەرەتاییدا کە پاشا ھەڵدەستێت بە چەتاڵ بۆ دوو پارچە کە ناکرێت بەیەکەوە ڕزگار بکرێن، و ئەم گرتنە پێویستی بە سەرنجێکی زۆر گەورەیە چونکە گەر ھەڵەیەک ھەبێت ئەوا بە ھۆیەوە ھەڵەی زۆر ڕوو دەدات جا یان دووبارە بوونەوەی حاڵەتە سێدانەکە یان گەمارۆدانە، و یەکێک لە جووڵەکانی گرتنەکە:
ئاگەداری بۆ گەمارۆدان
شێوەی دووانی نموونەیە لەسەر حاڵەتی گەمارۆدان؛ سپییەکە ھەر ئێستا ھەڵسا بە جووڵەی +Na3 و گەر ڕەشەکە Kc1 کرد پێویستە لەسەر سپییەکە فیلەکەی بۆ پاراستنی بجووڵێت چونکە گەر ببرێت ئەوا یەکسان دەبن لەبەر نەبوونی پارچەی پێویست بۆ ئەنجامدانی گرتن، بەڵام گەر فیلەکە بجووڵێت ئەوا حاڵەتەکە گەمارۆدانە.
بیروڕاکان دەربارەی فێربوونی ئەم شێوازە جیاوازە لە یەکتر، ئەمەش چونکە ڕوودانی زۆر کەمە، جەیمس ھاویڵ گرتن بە دوو فیلەکە لە کتێبەکەیدا باس نەکردووە بەڵام گرتن بە فیل و ئەسپی باسکردووە و وتوویەتی کە تەنیا سێ جار ڕووبەڕووی بۆتەوە (ھەر سێکیان لە حاڵەتی پارێزگاریدا) و زۆرتر لە گرتن بە دوو فیلەکە ڕوو دەدات، لە کاتێکدا جێریمی سایلمن گرتن بە دوو فیلەکەی زیاد کردووە و گرتن بە فیل و ئەسپی زیاد نەکردووە ئەمەش چونکە تەنیا یەک جار ڕووبەڕووی بۆتەوە، و ھاوڕێکەی جان واتسن ھەرگیزی ڕووبەڕووی نەبۆتەوە.
سایلمن وتی: «فێربوونی بەڕاستی کاتێکی پێویستە، ئایە بەڕاست لەسەر یاریزانە چەندین کاتژمێر لە کاتە بەنرخەکە بە خوێندنی کۆتاییەکی یارییەکەوە بەسەر بەرێت کە بەلایەنی زۆرەوە جارێک یان دوو ڕووبەڕووی دەبێتەوە؟»
پیلانەکەی ناپۆلیۆن
لە بەناوبانگترین گرتنەکان کە لەوانەیە لە سەرەتاوە تووشی یاریزان ببێت و بەم جووڵانە دەکرێت: ھەروەھا دەکرێت لە ڕێگەی جووڵەکان کەمێک جیاوازی ڕوو بدات: مەبەست لێی بەکارھێنانی لاوزی f7 کە تەنھا پاشا لە سەرەتایی یارییەکەوە پاسەوانی لێ دەکات و بە شاژن و فیلەکە ھێرشی بکاتە سەر.
گەمژەکە گیرا
ھەروەھا بە «بە دوو جووڵە مرد» ناسراوە: بریتییە لە خێراترین گرتن کە دەکرێت ئەنجام بدرێت لەگەڵ نموونەی سەرەکی لە ڕێگەی ئەم جووڵانەوە:
دەکرێت ئەم نموونانە کەمێک بگۆڕێت، بۆ نموونە گەر سپییەکە لەباتی f3 بۆ f4 بگۆڕێت یان سەرەتا بە G4 دەست پێ بکات، ھەروەھا سپییەکە دەتوانێت e5 بۆ e6 بگۆڕێت، و ھەروەھا دەکرێت ئەم گرتنە بۆ زیاتر لە دوو جووڵە درێژ ببێتەوە گەر سپییەکە لە جووڵەی دووەمدا یاری بە g4 نەکات و یاری بە جووڵە یان چەند جووڵەیەکی تر کرد کە کارگەری لەسەر ئەم گرتنە نابێت.
شێوازەکەی ئەوەیە یاریزانەکە پارچەکانی ئاسۆکانی F و G بجووڵێنێت کە ڕێگە بە شاژنی ڕکابەرەکە (ھەندێک جار فیلەکەی) ھەڵسێت بە گرتن بە درێژایی تیرەکەی کە ناتوانرێت بگیرێت.
ڕیزەکەی دوواوە گیرا
ھەروەھا بە گرتنی باڵکۆن دەناسرێت، کە بریتییە لە گرتنێک لە ڕێگەی شاژن یان قەڵا بە درێژایی ڕیزی دواوە (ئەو ڕیزەی کە لە سەرەتایی یارییەکەدا پارچەکانی تێدایە) ئەنجام دەدرێت، کە تێیدا ئەو پاشایەی کە تووشی گیران بووە ناتوانێت بۆ سەرەوە بجووڵێت یان ناتوانێت خۆی لە کش لابدات؛ ئەمەش چونکە خانەکانی پاڵی بە پارچە ھاوڕێکان (بە گشتی پارچەیە بەڵام دەکرێت شتی تریش بێت) گیراوە.
دەکرێت گرتنی ڕیزی دوواوە ڕووبدات ئەگەر:
خنکێنەرەکە گرا
خنکێنەرەکە مرد بریتییە لە کش و ماتێک لەلایەن ئەسپەکەوە ئەنجام دەدرێت و پاشا تێیدا لە مەترسیی گرتندایە و ناتوانێت ھیچ بکات لەبەر ئەوەی بە پارچەکانی دەوور دراوە، ھەروەھا بە گشتی لە سووچێکی تەختەکەدا ڕوو دەدات:
(ڕەشەکە ھەڵدەستێت بە گرتن ھەروەھا ھەمان مەرجەکان سپییەکانیش دەگرێتەوە)
گرتنە بەدوایەک نەھاتووەکان
لە ھەندێک حاڵەتی کەمدا دەکرێت گرتن لە ڕێگەی پاشا و ئەسپ دژی پاشا و قەڵا ئەنجام بدەیت.
ستاما گیرا
ناوەکەی لە یاریزان فیلیپ ستاما وەرگیراوە و گرتنێکی ناچاری نییە. ئەگەر یاریزانی بەرامبەر لە جووڵەکانیدا ھەڵە بکات و چەشنەکەی پارچەیەکی لاوەکی بێت (واتە ئاسۆکانی A یان H) و لە دووری دوو جووڵە لە بەرزکردنەوە بێت و پاشا لە خانەکەی خوارەوەی بێت (شێوەی ١)، بەم جووڵانە جووڵە و بردنەوە بۆ سپییەکەیە:
'''1Nb4+ Ka1 2. Kc1 a2 3. Nc2#'''.
ھەروەھا سپییەکە دەباتەوە گەر جووڵەکە بۆ ڕەشەکە بوو.
'''1Ka1 2. Nc1 a2 3. Nb3#١'''. ئەم گرتنە لە یارییەکی ڕاستەقینەی نێوان نۆگیراس دژی میکاڵ کۆنگۆرا لە پاڵەوانێتییەکی کوبی ٢٠٠١دا دەرکەوتووە (شێوەی ٢)، و بە جووڵەکانی '''81Kc2 Ka1 82. Nc5 Ka2''' بەردەوام بوو، ئەگەر (82...a2 ئەو کات 83. Nb3#).
پاشان '''83. Nd3''' و گەیشتین بە حاڵەتی شێوەی ١ لەگەڵ جووڵە بۆ ڕەشەکە
پاشان '''83Ka1 84. Nc1 تا ڕەشەکە خۆی ڕادەست دەکات، و بەڵام دەکرا یارییەکە بەردەوام بێت بە جووڵەکانی 84a2 85. Nb3#'''.
پاشا و دوو ئەسپ
مەحاڵە کشومات بە پاشا و دوو ئەسپەکە ئەنجام بدرێت، لەکاتێکدا گرتن دەکرێت ئەنجام بدرێت (شێوەی ١)، لە شێوەی دووەمدا گەر ڕەشەکە بە 1.. ?Ka8 یاری بکات ئەوا دەکرێت سپییەکە بە جووڵەی 2. Nbc7# دەتوانێت بیگرێت، بەڵام دەکرێت ڕەشەکە یاری بە 1..Kc8 بکات و خۆی لە ھەڕەشە دەرباز بکات، ئەرکی ڕەشەکە زۆر ئاسان و بچووکە و پێویستی بە بیرکردنەوەیەکی قووڵ ناکات، کە تەنیا پێویستە لەسەری خۆی لە حاڵەتی گرتنەکەی لابدات و شێوەی تر بەکار بھێنێت.
لە شێوەی سێیەمدا یەکێک لە ئەسپەکان پاسەوانی چوارگۆشەی c1 دەکات بەمەش ئەسپەکەی تر ئەرکی گرتن دوای 1Ndc3+ Ka1 ھەیە، و سپییەکە پێویستی بەوەیە ئەسپەکەی لە e2 بۆ c2 بگوازێتەوە، بەڵام گەر ئەنجامدانی ئەوە بجووڵێت ئەوا گەمارۆدان ڕوو دەدات.
لە ھەندێک حاڵەتدا دەکرێت دوو فیل و پاشاکە گرتن دژی پاشا و پارچەیەک (یان چەند پارچەیەک) بسەپێنیت، بەڵام پیلانی بردنەوە لە یاری ڕاستەقینەدا زۆر قورسە، کە بریتییە لە گەمارۆدانی پارچەکانی ڕکابەر بە یەکێک لە ئەسپەکان و پاڵنانی پاشا بۆ گەمارۆدان و پاشان ھێنانی ئەسپێکی تر بۆ ئەنجامدانی گرتن.
پاشا و سێ ئەسپ
دەکرێت پاشا و سێ ئەسپ گرتن لە ماوەی ٢٠ جووڵەدا بسەپێنن (بەدانانی ئەوەی کە پاشا ناتوانێت لە سەرەتادا یەکێک لە ئەسپەکان ببات)، ئەم حاڵەتانە بێجگە لە بابەتەکانی شەتڕەنجدا نەبێت ئەمەش چونکە بەلایەنی کەمەوە یەکێک لە ئەسپەکان دەبێت بە پارچەیەکی بەرزکراوە، و زۆر کەم ھۆکارێک بوونی دەبێت (وەک خۆلادان لە گەمارۆدان) کە داوا دەکات پارچەیەک بۆ بێجگە لە شاژن بەرزبکاتەوە.
کشومات لە کۆتایی یاری و بابەتەکانی شەتڕەنج
گرتن لە کۆتایی یاریدا جیاوازە و ژمارەی جووڵەکانی ھۆکاری دەرکەوتنی پێڕستی زانیارییەکانی کۆتایی شەتڕەنج و بابەتەکانی شەتڕەنج بوو.
لە کۆتایی یارییەکەدا پێڕستەکان بەپێی ژمارەی پارچەکان لەھەر لایەنێک و ژمارەی جووڵە پێویستەکان بۆ گرتن بوونی دەبێت، ئەنجامەکانی ئەم پێڕستانە بایەخ بە یاسای دووبارە بوونەوەی حاڵاتی سیانی نادات و حاڵەتی شێوازەکانی فۆرسیت و ئێدواردز دەدات ھەروەھا جووڵەکانی (بەلایەنی کەمەوە ئەوەی گرتن دەکات) ناچاری نییە و دەکرێت لادانێکی بچووک ھەبێت، بۆ نموونە دەدۆزینەوە درێژترین گرتن لە کۆتایی یاریدا بە شەش پارچە بێ سێ سەرباز بۆ ھەر لایەک پێویستی بە ٢٦٢ جووڵە ھەیە (سەیری شێوەی لای چەپ بکە)، ھەروەھا ژمارەی جووڵەکان بەپێی ژمارەی پارچەکان بەرز دەبێتەوە.
درێژترین گرتن تا ئێستا
لێکۆڵەر بورزاتسکی و ئەندازیار یاکوف کۆنفال بە بەکارھێنانی بەرنامەی کتێبەکانی و بە بەکارھێنانی ڕێگای «قوڵی بۆ گۆڕین» کە درێژترین گرتن لە حەوت پارچە بێ سێ چوار سەرباز پێویستی بە ٥١٧ جووڵەیە دەدۆزێتەوە، پاشان دواتر لە ٢٠٠٩دا حاڵەتێکی ھاوشێوە کە ٥٤٥ جووڵەی پێویستە دەدۆزرێتەوە (شێوەی ١)، ھەمان لێکۆڵەرەکان دواتر ئەوەیان دڵنیا کردەوە کە ئەمە درێژترین گرتنە لە حەوت پارچەدا بێ سەرباز، ھەروەھا لەگەڵ سەربازەکاندا حاڵەتێک ھەیە کە پێویستی بە ٥٤٩ جووڵەیە (شێوەی ٢)، کە واتە زیاتر بە چوار جووڵە.
بۆ شێوەی سێیەم تێیدا بابەتی شەتڕەنج کە دژایەتی یاسای دووبارە بوونەوەی حاڵەتی سیانی ناکات دەردەکەوێت و ھەردوو جووڵەکان لەلایەنی سپی و ڕەش ناچارییەوە، ئەم بابەتە لە گۆڤاری بابەتەکانی شەتڕەنج لە ڕێگەی دانیمارکی وۆڵتەر جۆرجینسن لە ساڵی ١٩٧٦ بڵاکراوەتەوە و پێویستی بە ٢٠٠ جووڵەیە، ھەروەھا لە ھەمان ساڵدا ئاندری شیرۆن گۆڕانێکی بچووکی لە ژمارەی جووڵەکاندا دۆزییەوە و ژمارەی جووڵەکانی بۆ ٢٠٣ جووڵە بەرزکردەوە.
تێبینییەکان
<references group="lower-alpha"/>
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شەتڕەنج
بەرماڵی فڕیو
بەرماڵی فڕیو یاخود بەرماڵی ئەفسانەیی، بریتییە لە بەرماڵێک کە دەتوانێت مڕۆڤ ھەڵبگرێت و بیگوازێتەوە لەشوێنێکەوە بۆ شوێنێکی دوور لەماوەیەکی کورت دا.
بەرماڵ لە وێژە دا
یەکێکە لەئامرازە تەواوکەرەکانی چیڕۆکی ھەزار و یەک شەو، کە لەچیڕۆکی میر حوسێن کوڕی میری گەورەی ھیندستان دەست پێدەکات، کە چۆن میر حوسێن گەشت دەکات بۆ شاڕی بەسناگار (ڤیژایاناگارا) ی ھیندستان بۆ کڕینی بەرماڵێکی ئەفسوناوی، ئەم بەرماڵە بەجۆڕێکە کە ھەرکەسێک بچێتە سەری دابنیشێت دەتوانێت بیگوازێتەوە بۆ ئەوشوێنەی کە کەسەکە بیری لێدەکاتەوە بەجۆڕێک کەسەکە دەبات لەماوەیەکی کەم وە دەشتوانێت بیگەڕێنێتەوە ھەمان شوێنی خۆی لەھەمان ڕۆژدا شوێنەکە ھەرچەندە دووریش بێت. چیرۆکی ئەم بەرماڵە پڕژاوەتە سەر گەلێک شاکاری وێژەیی و ڕۆشەنبیری میللەتانی جیاواز لەسەرانسەری جیھان. چەپ|وێنۆک|یەکێک لە تابلۆکانی ڤاسنێتسۆڤ لەبارەی هەمان بابەت وا دەگوترێت بەرماڵەکەی سولەیمان لە کوتاڵی حەریری سەوز چنرابێت بە پەڕەیەکی زەردی زێڕین  لێوارکرابێت بەجۆڕێک دڕێژیەکەی حەوت میل بووە و پانیەکەشی حەوت میل کاتێک سولەیمان لەسەری دانیشتوە توانیویەتی لەسەری پازبدات ڕووبەروو بە ئاڕاستەی با، وە توانیویەتی بەئاسمانی دەریا دا بفڕێت وە سولەیمان فەرماندەری بایەکان بووە کاتێک فەرمانی پێکردوون ئاراستەی بایەکان بەتەواوی بەرماڵەکەیان بۆ شوێنی گونجاو ئاڕاستەکردوە، ھەروەھا لەناو کوردانیش وا وتراوە کە شێخ عەبدولقادری گەیلانی توانیویەتی بەھۆی بەرماڵەکەیەوە بەسەر ئاوی ڕووباری دیجلە دا بڕوات پاشان بەرزبۆتەوە بۆ ئاسمان بەھۆی بەرماڵەکەیەوە ھەروەک سولەیمان (پەرتوکی"قصائد الأحجار الکریمة"لە نووسینی شێخ محمدی کوڕی یەحیا)، ھەروەھا لەفەرھەنگی ڕووسەکاندا وەھا ھاتوە کە بابا یاگا توانیویەتی کچێک بەناوی ئیڤانکا لەگەڵ خۆی سواربکات و چەندین خەڵاتیشی پێ بدات، ھەروەھا لەچەندین بەرھەمی خۆڕئاوایی و ئاسیایی وەک پەرتوک یاخود فیلم کاری لەسەرکراوە. چەپ|وێنۆک|بەرهەمێکی بێرترام چاندلەر بۆبەرگی ڕۆمانی (بەرماڵی ئەفسوناوی) کەلەساڵی ١٩٥٩چاپ کراوە و بڵاوکراوەتەوە.
پۆل:چاندی عەرەبی پۆل:فۆلکلۆری عەرەبی پۆل:فۆلکلۆری ئێرانی پۆل:میتۆلۆژیای فارسی پۆل:سولەیمان
زەینەب کچی محەممەد
زەینەب کچی محەممەد کوڕی عەبدوڵڵا گەورەترین کچەکانی پێغەمبەر محەممەد لە ھاوسەرەکەی خەدیجە کچی خوویلید و دە ساڵ پێش مژدەی پێغەمبەرایەتی لەدایکبووە، و کۆچی کردووە بۆ مەدینە، لە ساڵی ٨ی کۆچی لەگەڵ ھاوسەرەکەی کۆچی دوایی کردووە وکوڕی ئامۆزاکەی ئەبوو عاس کوڕی ڕەبیع و تەمەنی لەو کاتەدا نزیکەی سی ساڵ بوو.
مردن
زەینەب لە سەردەمی ژیانی پێغەمبەر محەممەد لە ساڵی ٧ی یان ٨ی کۆچی کە دەکاتە ٦٢٩ زایینی لە تەمەنی نزیکەی ٢٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە و دەگێڕدرێتەوە کە ھۆکاری مردنەکەی بەھۆی ئەوەی نەخۆش کەوتووە لەکاتی کۆچکردنی بۆ مەدینە بەھۆی لەبارچوونی دووگیانییەکەیەوە، و نەخۆشییەکەی کۆتایی نەھات تا مردنی نەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:محەممەد پۆل:لەدایکبووانی ٥٩٩ پۆل:مردووانی ٦٢٩ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم پۆل:ژنەکانی سەدەی ٦ەم پۆل:مناڵانی محەممەد پۆل:ژنە سەحابەکان
ڕۆمانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
ڕۆمانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بوو کە لە ٢٣ی تەممووز تا ٨ی ئابی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
شێخ مەنسوریان
شێخ مەنسوریان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خەلەکان، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شێخ مەنسوریان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ شارەدێی خدران و لە باشوور لەگەڵ گوندی ڕووبار، خەلەکان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شیوەشان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سێوەسەن.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کەیپ ھۆرن
وێنۆک|300x300پیکسڵ|ترۆپکی ھۆڕن وێنۆک|300x300پیکسڵ| کیپ ھۆڕنیانتۆپکی ھۆڕن (بەھۆڵەندی: Kaap Hoorn) (بەئیسپانی: Cabo de Hornos) دواھەمین بەشی خوارەوەی ئەمەریکای باشورە، لەبەشی ژێرەوەی چیلی. پ فیلم شۆتین دەریاوانی ھۆڵەندی ناوی ھۆڕنی لێنا ئەمەش بەھۆی ناوی ئەوشاڕۆچکەوە کەخۆی تێدا لەدایک بوو لە ھۆڵەندا لەساڵی ١٦١٦ز، بەشێکی زۆڕ ڕووبەری کیپ ھۆڕن دەڕوانێتە دەریا، وە بەرزایی و چاڵی زۆڕ تێدایە بەجۆرێک ھەندێک ناوچەی دەگاتە بەرزی ١٨٠ بۆ ١٥٠ مەتر. بەھۆی خراپی کەشە کەوە ڕێژەیەکی کەم ڕوەکی لێ دەڕوێت، زریانی گەورەی ھەیە، لەگەڵ ئەوەش دەریاوانان ڕووی تێدەکەن لەڕێگای نۆکەندی پەنەما وە، بەھۆی ئەوەی کیپ ھۆڕن خاڵی بەیەک گەیشتنی ھەردوو ئۆقیانوسی گەورەی جیھان ئەتلەسی و ھێمنە بوەتە جێگای درووستبوونی و بەریەک کەوتنی شەپۆڵە مەزنە زەریای یەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:سەردەمی زێڕینی ھۆلەند پۆل:چیلی
ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا
وێنۆک|مۆرکی سەرەکی مەجلیسی پیرانی ئەمریکا ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا لە سەد سیناتۆر پێک ھاتوە کە ھەر ویلایەتێک دوو سیناتۆری بەر دەکەوێت. سیناتۆرەکان بۆ ماوەی شەش ساڵ ھەڵدەبژێردرێن و دەتوانن چەند جار ھەڵبژێردرێنەوە.
چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ|تابڵۆیەک لە سەنای (مەجلیسی پیران) ئەمریکا (١٨٥٠ز)
سەرەتا
لە ساڵی ١٧٨٩ز تا ١٩١٣ سیناتۆرەکان لە لایەن پەڕلەمانەوە دیاری دەکران، بەڵام دوای ١٩١٣ز ڕاستەوخۆ لە لایەن ھاووڵاتیانەوە ھەڵدەبژێردرێن.
کۆمیتە سەرەکیەکان
چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ|یەکێک لە کۆمیتەکانی سەنای ئەمریکا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دامەزراوەکانی ١٧٨٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ئەنجوومەنی پیرانی ئەمریکا
بۆرما لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢
بۆرما نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢ بوو کە لە ١٩ی تەممووز تا ٣ی ئابی ١٩٥٢ لە ھێلسینکی لە فینلاند بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٥٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢
خولخولە
خولخولە گوند ێکە، کەوتووەتە گوندستانی قەرەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
خولخولە ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
١٠٠٠٠٠٠٠٠٠ (ژمارە)
thumb|300px|left|وێناکردنی توانەکانی دە لە یەکەوە تا ١ ملیار ١٬٠٠٠٬٠٠٠٬٠٠٠ (یەک ملیار) ژمارەیەکی سروشتییە کە دوای ٩٩٩٬٩٩٩٬٩٩٩ و پێش ١٬٠٠٠٬٠٠٠٬٠٠١ دێت.
بە ھێمای زانستی، بەم شێوە دەنووسرێت ١٠٩.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
جونگ ئیون-چای
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور پۆل:خەڵکی بوسان
بوسان
بوسان وەک پوسان ئەخوێنرێتەوە دووەم شاری کۆریای باشوورە لە زۆری ژمارەی دانیشتووان و بەناوبانگی لەدوای سێئولەوە. ڕێژەی دانیشتووانی ئەگاتە ٣.٤ ملیۆن کەس شارێکی مێژوویی، ئیکونۆمی، ناوەندی پەروەردەیی باشووری ڕۆژھەڵاتی کۆریای باشوورە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بوسان پۆل:شارە تایبەت و شارەوانییەکان لە کۆریای باشوور
باشبوزوق (هەیتە)
٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەى باشبوزوقێکى ئەرنائووت لە میسر سەدەى نۆزدەهەم وێنۆک| کۆمەڵێک لە هەیتەى باشبوزوق، پۆستکارتی عوسمانی وێنۆک| هەیتەى ئەفریقی بە فلچەى ژان لیۆن جێرۆم باشبوزوق ،  هێزێکى سەربازى نانیزامى ناو سوپای عوسمانی بوون. بە شێوەیەکی سەرەکی لە  ئەلبان و چەرکەس و کورد پێک دەهاتن بە هەیتەش ناسرا بوون ،  بەڵام دواتر هەموو نەتەوەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی گرتەوە وەک تەتەر ەکانى کریمیا و موسڵمانەکانى  ئەوروپا و باکوورى ئەفریقا. هەیتەى باشبوزوق بە نەترس و ئازا ناویان دەرکردبوو ، بەڵام وەک گروپێکی هەڕەمە و دڕندەش بەناوبانگ بوون. کە دەوڵەت بژێوى نەدەدان دەستیان بە  تاڵانکردن و راونان و رووتاندنەوەى خەڵکی مەدەنی دەکرد. وشەى تورکى باشى بوزوق başıbozuk بە واتاى سەر شێت یان بێ سەرکردە و نانیزامى دێت.
بنەچە و مێژوو
هەرچەندە سوپای عوسمانی هەمیشە نانیزامى و سەربازی ئاسایی لەخۆدەگرت، بەڵام ئەو فشارەی لەسەر سیستەمى دەرەبەگى عوسمانی کە بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی فراوان بوونى سنوورى ئیمپراتۆریەتەکەوە دروست بوو، پێویستی بە پشتبەستنی زیاتر بوو بە سەربازە ناڕێکخراوەکان. لەلایەن حکومەتەوە چەکپۆش دەکران و پشتیوانى دەکران، بەڵام مووچەیان وەرنەدەگرت و یەکپۆشی و نیشانەی جیاوازیان لەبەردا نەبوو. مووچە و بژێویان زیاتر لەسەر تاڵانکردنى ئەو شوێنانە بوو کە شەڕیان تیا دەکرد. . زۆربەیان بریتى بوون لە هێزى پیادە. سووارەکان بە ئاقنجى دەناسران. بەهۆی کەمى مەشق، توانای ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سەربازی گەورەیان نەبوو، بەڵام بۆ ئەرکەکانی دیکەی وەک سیخوڕی و هەواڵگرى و نژدەیی باشبوون. هەر کاتێکیش پشێویان خولقاندبایە دەوڵەتى عوسمانی بە زۆر چەکی لێ دا دەماڵین.
سوپای عوسمانی لەمانەی خوارەوە پێکهاتبوو:
ژێدەر
<references group="" responsive="0">
کاوڵان، ماوەت
کاوڵان گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کاوڵان لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی گرویس لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی شاناخسێ و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی مەروێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ماشان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ناوچەی تیانھێ
ناوچەی تیانھێ (بە چینی:天河区) یەکێکە لە یازدە ناوچانەکانی گوانگژۆو و پایتەختی پارێزگای گوانگژۆو، لە چین ناوی تیانھێ بە مانای ڕووبار لە ئاسمان یان گەردوون دێت، وە ھەروەھا ناوێکی چینییە بۆ ڕێگای شیری ھاوسنوورە لەگەڵ ناوچەکانی وەک ناوچەی یوێسیو بەرەو ڕۆژاوا، ناوچەی باییون بەرەو باکوورو ناوچەی ھوانگپو بەرەو ڕۆژھەڵات، ناوچەی ھایژو بەرەو باشوور، کە لەیەکتریش جیابوونەتەوە بەھۆی ڕووباری مرواری.
مێژوو
دانیشتووانی ئەم ناوچەیە پێش تۆمارکردنی مێژوو لە سەردەمی شارستانی نیۆلیسیک جێگیر بوون لە بەشی لاونگدۆنگ (龙洞村) لە سەردەمی زنجیرە فەرمانڕەوایی سۆنگ ناوچەی تیانهێ ناوی داشویسو (大水墟؛ شارۆچکەی ڕووباری گەورە) بوو، ڕووبەری ناوچەی تیانهی بۆ ماوەی زیاتر لە دوو هەزار ساڵ بەشێک بوو لە شارستانی پانیوو، بەڵام لە نێوان ساڵانی ١٩٣٧ بۆ ١٩٥٨ وردە وردە ئەم ناوچەیە خرایە ژێر ئیدارەی گوانگژۆو، بەڕزگارکردنی گوانگژۆ لە تشرینی یەکەمی ١٩٤٩دا دوو ناوچە لە ناوچەی تیانهێ هەبوون، کە ناویان شاھێ (沙河区) و شیپای (񋇻牌区) بوون، لە ساڵی ١٩٥١ هەردوو قەزاکە یەکخراون بۆ مەڵبەندی بایوون کە تازە دامەزرابوون، لە کاتێکدا پێنج ساڵ دواتر بایوون زیاتر تێکەڵ کرا لەگەڵ ناوچەی هوانگپو و سیانجیاوۆ بۆ پێکهێنانی ناوچەیەکی گشتگیری دەوروبەری شار (郊区)، لە ساڵی ١٩٦٠دا جیاوچوو هەڵوەشایەوە و ئەو ناوچەیەی کە لە تیانهیێ هاوچەرخ پێکهاتبوو بوو بەناوچەی هوانگپو، لە ساڵی ١٩٨٥ بەشێک لە جیاوکوو جیابووەوە و دواتر حوکومەتی چین بەفەرمی ناوچەی تیانهێی دامەزراند.
کەیپڤەرد لە ئۆڵۆمپیاد
کەیپڤەرد لە ساڵی ١٩٩٦ بۆیەکەم جار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد. لەو ساڵەوە تا ئێستا بەبەردەوامی وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەشداری خولەکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی کردووە. ھەرچەند تا ئێستا ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیادی نەبردووەتەوە ھەوەھا ھیچ وەرزشوانێکیان بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیان نەکردووە. کەیپڤەر زیاتر لە یاریی ماراسۆنی پیاوان بەشداری دەکات باشترین ئەنجامیشی لەو پێشبڕکێیەی ئۆڵۆمپیاد لە ساڵی ٢٠٠٨ بوو کاتێک توانییان لە پلەی ٤٨ جێگیربن. ساڵی ١٩٨٩ لێژنەی ئۆڵمپی کەیپڤەر دامەزار و ساڵی ١٩٩٣ بەشێوەیەکی فەرمی ناسێندرا.
سەرچاوەکان
پۆل:کەیپڤەرد لە ئۆڵۆمپیادەکان
ئەبوو عاس کوڕی ڕەبیع
ئەبوو عاس کوڕی ڕەبیع هاوەڵ و زاوای پێغەمبەری خودایە، ھاوسەری کچەکەیەتی بەناوی زەینەب، و باوکی ئوومامە، کە پێغەمبەر لەکاتی نوێژەکانیدا ھەڵیدەگرت، و باوکی عەلی کوڕی ئەبی عاسە.
بنەچە
ناوی ئەبوو عاس کوڕی ڕەبیع کوڕی عبدولعەزا کوڕی عەبدوو شەمس کوڕی عبدولمەناف کوڕی قوسەی کوڕی کیلاب کوڕی مەررە کوڕی کەعب کوڕی لوئەی کوڕی غالب کوڕی فەھر کوڕی مەلیک کوڕی ئەندر کوڕی کینانە، عەبشەمی ئەلقوڕەشی ئەلکینانی.
بازرگان
بازرگان ئاماژەیە بۆ کەسێک کە کارەکەی مامەڵەی بازرگانییە و لەبەر ئەوەی مامەڵەی بازرگانی کڕین و فرۆشتنە بۆ مەبەستی قازانج، بۆیە ھەموو ئەو کەسانەی خەریکی کڕین و فرۆشتن یان بەکرێدانی موڵکی گواستراو بە بازرگان ناسراون. چونکە بەپێی ماددەی ٥٨٨ی یاسای بازرگانی، قەوارە یاساییەکانیش دەتوانن ئەو ماف و بەرپرسیارێتیانەیان ھەبێت کە یاساکە بۆ تاکەکان دایمەزراندووە، بۆیە کۆمپانیا بازرگانییەکانیش بە بازرگان دادەنرێت.
ئەبوو عاس کوڕی ڕەبیع
بنەچە
و ناوی ئەبی عاس: ئەلقاسم، و وترا: موقەیسم، و وترا: لەقیت، و گوترا: میھشەم، و گوترا: موھەشیم، و گوترا: ھوشەیم، و گوترا: یاسر، و گوترا: زوبەیر، و مورزبانی دەفەرموێت: (ناوی قاسم جێگیرە). و لەبارەی محەممەد کوڕی زەححاک، لەبارەی باوکی فەرموویەتی: «ناوی ئەبی عاس کوڕی ڕەبیع قاسم» زووبەیر فەرموویەتی: «و ئەمە لە ناوەکەیدا سەلمێنراوە».
خەراجیان
خەراجیان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
خەراجیان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گەڵباخ و لە باشوور لەگەڵ گوندی یەخیماڵی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی چوارتاق و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کۆزەڕەقە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
جەیمز وارد-پراوز
جەیمز مایکڵ ئێدوارد وارد-پراوز (، لەدایکبووی ١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئینگلیزە کە وەک ناوەڕاستێک یاری بۆ یانەی تۆپی پێی ساوتھامپتنی پرێمیەرلیگ و ھەڵبژاردەی نەتەوەییی ئینگلتەرا دەکات.
دەستکەوتەکان
ساوتھامپتن
ئینگلتەرا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤ پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا
یەکێتیی جیھانی پۆست
یەکێتیی جیھانی پۆست بەھۆی رێککەوتنامەی بێن لە ساڵی ١٨٧٤ دامەزراوە، ئاژانسی تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکانە کە سیاسەتی پەیوەندی پۆستی لەنێو نەتەوەکانی ئەندام ڕێک دەخات.
سەرچاوەکان
پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان
جی ئێس ئێم
وێنۆک|هێمای جی ئێس ئێم کە بۆ نیشاندانی ئامێرە گونجاوەکان بەکاردێ. سێ خاڵ، نیشاندانی سێ ئامێری ناوخۆ و یەک خاڵی تریش نیشاندەری [[ڕۆمینگ|ڕۆمینگە.]] جی ئێس ئێم ؛ کورت دەکرێتەوە بۆ (Global System for Mobile Communication سیستمی جیھانی بۆ پەیوەندیکردنی تەلەفۆنی) ستانداردێکی جیھانی پەرەپێدراوە لەلایەن پەیمانگا ستانداردەکانی تۆڕەکانی پەیوەندیی ئەورووپا ETSIیەوە بۆ ڕوونکردنەوەی پرۆتۆکۆڵە بەکارھێنراوەکان لەلایەن نەوەی دووەمی مۆبایلی دەستییەوە یان تابلێت. یەکەمجار لە فینلەندا لە مانگی ١٢ی ساڵی ١٩٩١دا دروستکرا.
فریزەڵە
فریزەڵە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خەلەکان، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
فریزەڵە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سێکانیان و لە باشوور لەگەڵ گوندی قامیشە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گردەسوران و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شیوەشان، ئاشتی.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شارستانی بۆن
شارستانی بۆن یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری بۆنە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی_پارێزگای_چوارمەحاڵ_و_بەختیاری
ھەرقل
ھەرقل ھەندێک جار پێی دەوترێت ھەرقلی یەکەم، ئیمپراتۆری ڕۆمانی ڕۆژھەڵات بوو لە ساڵانی ٦١٠ تا ٦٤١. سەرھەڵدانی بۆ دەسەڵات لە ساڵی ٦٠٨ دەستی پێکرد، کاتێک ئەو و باوکی ھەرقلی گەورە، سەرکردایەتی ڕاپەڕینی کرد دژی ناباوەڕ فەوقەس.
ھارووت و مارووت
ھارووت و مارووت ھارووت و مارووت ناوی دوو فریشتەیە کە لە ئایەتی ١٠٢ی سورەتی بەقەرەدا ھاتووە. دوو فریشتە بوون دابەزێنرانە سەر زەوی بۆ ناوچەی بابل بۆ ئەوەی خەڵکەکە فێری سیحر بکەن و یارمەتییان بدەن سیحری جادووگەرەکان پووچەڵ بکەنەوە. بەڵام پێش فێرکردنی سیحر ھەمووان ئاگادار دەکرانەوە لەوەی کە ئێمە بۆ تاقیکردنەوەی ئێوە لێرەین، بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی ھەڵە سیحر بەکارنەھێنن. بەڵام زۆرێک بوونە بێ باوەڕ و سیحریان بە شێوەیەکی خراپ بەکارھێنا لەبری ئەوەی بە شێوەیەکی دروست بەکاری بھێنن. تا وای لێھات ژن و مێرد پێ لەیەک جیا دەکردەوە.
وێنۆک|دەستنووسێک لە کتێبی سەرسامی بوونەوەر و شتە نامۆکان کە ھارووت و مارووت نیشان دەدات وەک سزا یەک لەسەر ڕەخنەکانیان لە تاوانباری ھەڵواسراون لە قورئاندا سووڕەتی بەقەرە لە ئایەتی ١٠٢ ناوی ھارووت و مارووت ھاتووە.
بە تێڕامان لەم بابەتە، چەند شتێک تێدەگەیت:
ھەموو شتێک جگە لە مانای ڕواڵەتی قورئان لە باسی دۆخی ئەم دوو فریشتەیەدا: لە ئیسرائیلییەکانەوەیە، و ئەو شتانە ڕەت دەکرێتەوە کە سەلمێنراوە سەبارەت بەبێ ھەڵەییی فریشتەکان، بەگشتی، بەبێ ھیچ جیاکارییەک ئەمەش بۆ سەرچاوە بنەڕەتەکەی دەگێڕدرێتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فریشتەکان لە ئیسلامدا پۆل:فریشتەکان پۆل:فریشتەی کەوتوو پۆل:بابل
مرۆڤ بەرامبەر سروشت
'''مرۆڤ بەرامبەر. كێوى''' کە هاوکات بە (مانەوە لە ژيانى كۆتايى، يارى مانەوە لە ژيان..) دەناسرێت. زنجیرەفیلمێکی شانشینی یەکگرتووە. کەتێیدا سەربازی پێشووی هێزە تایبەتییەکانی بەریتانیا، بێر گریلز لە زنجیرە فیلمێکی جیاواز و لەچەند شێنی دوورەدەست گۆی زەوی کێبڕکێی سروشت و کارە ئەستەمەکان دەکات. زنجیرەکە پێکهاتووە لە ٦٦ بەشی جیاواز لەیەک و ١٠ بەشی تایبەتی لە نێو ٧ وەرزدا کە هەریەک لە بەشەکان پێکهاتتوە لە ٤٥ خوولەک، کە لە لایەن (کەناڵی دیسکەڤەری)یەوە بەرهەمهێنراون.
ژێدەرەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زنجیرە فیلمەکان
ڕووسیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
ڕووسیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
بۆرما لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
بۆرما نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦ بوو کە لە ٢٢ی تشرینی دووەم تا ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦ لە مێلبۆرن لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەیدحوسێن
سەیدحوسێن  گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سێڵاوتان، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
سۆسیالیستە دیموکراتەکانی ئەمریکا
وێنۆک سۆسیالیستە دیموکراتەکانی ئەمریکا (بە ئینگلیزی: Democratic Socialists of America, DSA) ڕێکخراوەیەکی سوودنەخوازی سۆشیالیست و ڕووتێکەری کرێکاران لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە کە ئەیدیۆلۆجیای ئەندامەکانی لە کشانێکی نێوان سۆسیالدیموکراسی ھەتا سۆشیالیزمی دیموکراتیکدایە. ڕیشەی ئەم ڕێکخراوەیە ھەڵدەگەڕێتەوە سەر پارتی سۆسیالیستی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کە یۆجین دێبز، نۆرمەن تامس و مایکل ھەرینگتۆن لە سەرکردەکانی بوون. مایکل ھەرینگتۆن کە سەرکردەی باڵی کەمینە کە دژ بە وەرچەرخاندنی حیزبەکە بەڕەو سۆسیالدیموکراتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە چوارچێوەی پەیماننامەی نەتەوەیی ١٩٧٢ ڕاوەستابوو، کۆمیتەی ڕێکخەری سۆسیالیستی دیمۆکراتی دامەزراند. ئەم کۆمیتەی ڕێکخەری سۆسیالیستی دیمۆکراتە کە مایکل ھەرینگتۆن ناوی «پاشماوەی پاشماوە»ی لەسەری دانابوو بەزوانە بوو بە گەورەترین گرووپی سۆسیالیستی دیموکراتی ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە ساڵی ١٩٨٢ کۆمیتەی ڕێکخەری سۆسیالیستی دیمۆکرات لەگەڵ بزووتنەوەی ئەمریکای نوێ یەکیان گرت کە یەکێتییەک بوو لە ڕۆشنبیرانێک کە لە بزووتنەوەکانی چەپی نوێی دەھەی ١٩٦٠ ھەڵسابوون و ئەندامەکانی پێشووی پارتییە سۆسیالیست و کۆمۆنیستەکانی چەپی کۆن.
سەیدحوسێن
جوگرافیا
سەیدحوسێن  ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
بۆرما لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
سەرچاوەکان
١٩٥٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
سۆسیالیستە دیموکراتەکانی ئەمریکا
سەرچاوەکان
پۆل:سۆشیالیستە دیموکراتەکانی ئەمریکا پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٨٢ پۆل:پارتی سۆسیالیستی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ڕێکخراوە فێمینیستییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ڕێکخراوە دژە فاشیستییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ڕێکخراوە دژە ڕەگەزپەرستییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ڕێکخراوە سۆشیالیستە دیموکراتەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ڕێکخراوە چەندبەرولایییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ڕێکخراوە پێشکەوتنخوازەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:دژە زایۆنیزم لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
مەحمودێ
مەحمودێ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی چەمچەماڵ(ناوەند)، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
مەحمودێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سۆفی حەسەن و لە باشوور لەگەڵ گوندی شاحەسەن و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تەپەسوورە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی چراغەڕووتە.
تیمار
چەپ|211x211پیکسڵ تیمار  جاران لە   ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا پارچە زەوییەک بوو دەدرا بە کەسێک یان گروپێک لە بەرامبەر کارێکی دیاریکراودا و داهاتى ساڵانەی تیمار کەمتر بوو لە بیست هەزار ئەفچە.
سیستەمی تیمار لە ساڵی ١٨٣١ی زایینی پاش جێبەجێکردنى تەنزیمى جەدید لەلایەن دەوڵەتەوە هەڵوەشایەوە، وەک ئەویش سیستەمی (زەعامەت)،.
لە کوردستاندا ئێستاش چەند شوێن و ئاواییەک بە ناوى تیمار و تیمارۆک ماون، کاتى خۆى بەو سیستەمە دراون بە ئاغا و بەگ و میرە کوردەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:ئابووری ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی پۆل:جۆرەکانی دابەشکارییەکانی وڵاتەکان
دژۆخار دودایێڤ
دژۆخار موسایێڤیچ دودایێڤ (١٥ی شوباتی ١٩٤٤ – ٢١ی نیسانی ١٩٩٦) ژەنەڕاڵێکی ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت و سەرکردەیەکی جوداخوازی چیچان بوو، یەکەم سەرۆکی کۆماری چیچانی ئیچکیریا بوو، کە ناوچەیەکی جیابووەوە لە باکووری قەفقاز، لە ساڵی ١٩٩١ تا تیرۆرکردنی لە ساڵی ١٩٩٦.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤ پۆل:مردووانی ١٩٩٦ پۆل:جەنەراڵەکانی ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت
ناوم ئێڕڵە
من ناوم ئێڕڵە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکی سیتکەمی ئەمریکییە لە لایەن گرێگ گاڕسیا دروستکراوە کە لەسەر تۆڕۆ تەلەڤیزیۆنی ئێن بی سی لە ۲۰ی ئەیلوولی ۲۰۰٥ بۆ ۱٤ی ئایاری ۲۰۰۹ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پەخشکرا. لە لایەن تەلەڤیزیۆنی فۆکسی سەدەی بیستەم بەرهەمهێنرا و جەیسن ڵی ڕۆڵی کەسایەتی ئێڕڵ هێکی گێڕاوە. زنجیرەکە هەروەها لە لایەن ئەکتەرانی ئیسان سوپلی و جەیمی پڕێسڵی و نادین ڤێڵازگاز و ئێدی ستیپڵز ڕۆڵی گێڕدراوە.
پۆل:ناوم ئێڕڵە پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:نمایشەکانی تۆڕی ئێن بی سی پۆل:کارما پۆل:یەکەم دەرکەوتنی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٥ پۆل:بەرنامەکانی تۆڕی ئێن بی سی پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییەکانی فۆکس لە سەدەی ٢٠ەم
ھال فیلم مەیکەر
کۆمپانیای ھال فیلم مەیکەر (بە ژاپۆنی:株式会社ハルフィルムメーカー، خوێندنەوە: کابوشیکی گایشا ھارو فیرمو مێکا) ستۆدییەکی ژاپۆنی ئەنیمێیە کە لە ئابی ١٩٩٣ لەلایەن ستافی پێشووی تۆێی ئەنیمەیشنەوە دامەزراوە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ژاپۆنییەکان پۆل:کۆمپانیا ژاپۆنییەکانی دامەزراوەی ١٩٩٣ پۆل:کۆمپانیا ژاپۆنییەکانی ھەڵوەشێنراوی ٢٠٠٩
کوڕەداوێی بچووک
کوڕەداوێی بچوک گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کوڕەداوێی بچوک لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی کوڕەداوێی گەورە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کونجرین و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی گۆڕانکە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئامادین.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بۆنی خۆشی گەنم
بۆنی خۆشی گەنم یان بۆنی گەنم  گۆرانییەکی داریووشە کە لەلایەن شەھیار قەنبەرییەوە نووسراوە و لەلایەن ڤارۆژانەوە ئاوازدانان و ڕێکخستنی بۆ کراوە، و لە ساڵی ١٩٧٢دا بڵاوکراوەتەوە. ئەم گۆرانییە لە ئەلبومی بۆنی گەنمی داریووشدا بڵاوکراوەتەوە.
بەھۆی ئەم گۆرانییە و گۆرانیی «بن بەست» و «ڕەھایی» و، داریووش و شەھیار قەنبەری دەستگیر کران.
حەمید حامی، یەکێک لە گۆرانیبێژانی ناوخۆی ئێران، ئەم گۆرانییەی لە ئەلبومێکدا بە ناوی بۆنی گەنمدا وتووەتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گۆرانییەکانی داریووش
دارەڕەش
دارەڕەش گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
دارەڕەش لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سولەکان و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی ھەنجیر، تانجەرۆ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گەدان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سوێراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
زەلکەی خواروو
زەلکەی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی قەرەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
زەلکەی خواروو ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
قامیشە، خەلەکان
جوگرافیا
قامیشە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی فریزەڵە و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئیڵاڵە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گردەسوران و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قازبەگیان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شلەی ئەلێکتڕۆڕیئۆلۆجیک
وێنۆک|500x500پیکسڵ|ھەر وەک دەبینرێ دوای ئەوەی کە بوارێکی کارەبایی دەخرێتە سەر شلەی ئەلێکتڕۆڕیئۆلۆجیک، تەنۆلکە ھەڵواسراوەکان بەشێوەی زنجیر ئاسا یەک دەگرن و ماددەکە لە شێوەی شل بۆ شێوەی نیمچە ڕەق دەگۆڕێت.
شلەی ئەلێکتڕۆڕیئۆلۆجیک بریتیە لەو شلە ھۆشمەندانە لە توانای خۆگونجاندنیان ھەیە لەگەڵ کاریگەریە دەرەکیەکان. ئەم جۆرە شلانە بەشیکن لە ماددە ھۆشمەندەکان کە لە زۆر بواری جیاجیادا سودیان لێدەبینرێت. لەم شلانەدا تەنۆلکەگەلێک بەربڵاون کە بە گشتی نەگێنەرن بەڵام ووڵام دانەوەیان بۆ بواری کارەبایی باشە. کاتێک کە بوارێکی کارەبایی دەخرێتە سەر ئەم جۆرە شلانە، لینجی شلەکان گۆڕانکاریان بەسەر دێت. بوارە کارباییەکە لە توانایداھەیە ماددەکە لە دۆخێکی شێوە شل بگۆڕێت بۆ شێوە جڵ. پاش لاچونی بوارە کارەباییەکە لە ماوەی چەند میلی چرکەیەک دەگەڕێتەوە شێوەی یەکەم.
زانایەکی ئەمریکایی بە ناوی وێڵز ئەم تایبەتمەندیەی لە ساڵی ١٩٤٩ز لە مەقالەیەک دا بڵاوی کردەوە.
بەکارھێنانەکان
بەکارھێنانی ئەم شلەیە لە کلاج و بابەتە پەیوەندیدارەکانی ھایدرۆلیک سودیان لێدەبینرێت. وێنۆک|394x394پیکسڵ|دەبڵ، یا لەناوبەری شۆک (Shock damper) کە سودی لەم جۆرە شلەیە بینیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زانستی ماددە
جەنگی سی ساڵە
جەنگی سی ساڵە بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردرا
تاگێک لەسەر شەڕی سی ساڵە داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر پێوەری و١٠ی سڕینەوەی خێرا کراوە، چوونکە وادیارە وتارەکە دووبارەیە یان لەبەرگیراوەی وتارێکە کە پێشووتر سڕدراوەتەوە.
چەک زیتۆ
چارڵز کارمین زیتۆ (؛ لەدایکبووی ١ی ئازاری ١٩٥٣) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، ڕاھێنەری بۆکسێن، ھونەرمەندی سەربازی، پاسەوانێکی ناودار، ڕاھێنەری پێشووی بۆکسێن و سەرۆکی پێشووی بەشی بۆکسێنی «ھێڵس ئەنجێڵس»ی نیویۆرکە.
جەنگی سی ساڵە
جەنگی سی ساڵە بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردرا
ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە سەردانکردنی پەڕەکە و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری سیاسەتەکان و ڕێساکان بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ ، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.
چەک زیتۆ
ژیانی تایبەتی
زیتۆ لە نیویۆرک لەدایک بووە، دووھەمی سێ منداڵی چارڵز زیتۆ سر و گلۆریا فریکییە، کوڕی بۆکسەرێکی پرۆفیشناڵی کێش مامناوەندییە، زیتۆ لە تەمەنێکی زووەوە فێربوو کە چۆن شەڕ بکات و بەرگری لە خۆی بکات. زیتۆ لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا وازی لە خوێندن ھێنا، و ھاوسەرگیری لەگەڵ خۆشەویستەکەی کرد، کە ناوی کاتی بوو، تێوەگلانی زیتۆ لەگەڵ یانەی «Hell Angles» لە کۆتایدا بووە ھۆی جیابوونەوەیان.
جەنگی سی ساڵە
جەنگی سی ساڵە بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردرا
جەنگی سی ساڵە ئەو جەنگەبوو کەلەنێوان وڵاتە و ئیمپراتۆرە ئەوروپیەکان بەڕێوەچوو لەساڵی ۱٦۱۸ تا ۱٦٤۸. جەنگەکە لە ۱٦۱۸/٥/۲۳ دەستیپێکرد ، لە ۱٦٤۸/٥/۱٥ ماوەی ۲۹ ساڵ و ۱۱مانگ و ۳هەفتە و ۱ڕۆژی خایاند. شوێنی جەنگەکە: کیشوەری ئەوروپا بەتایبەت وڵاتی ئەڵمانیا ئەو جەنگە بەدرێژترین جەنگی ئەوروپیەکان دادەنرێت لەنێوان ئەوروپیەکان لەماوەی ئەو جەنگەدا چەندین شەڕ و جەنگی تر ئەنجامدراون کە چەندین ناوی تر لەشەڕەکانی تر نراون وەکو جەنگی (چیا سپی ، پیلسن ، لۆمنیس ، سابلەت ، ویستێرنتز ، ئۆپنهێم ، ویمفن ، ڕاین ، بامبێرگ ، فرانکفۆرت ، وۆڵگاست)چەندی تر.
چەک زیتۆ
یانەی ھێڵس ئەنجێلس
زیتۆ عاشقی ماتۆرسکیلە، یانەی نوێی «ماتۆڕسکیل ڕۆچێلی» دامەزراند، کە دواتر لەگەڵ چینگ ئەلینگ نۆمادس یەکیان گرت. پاشان زیتۆ لە یانەکە ڕۆیشت و چووە ناو ھێڵس ئەنجێلس. لە ساڵی ١٩٨٤ زیتۆ یارمەتی دروستکردنی بەشی «Hells Angels New York Nomad» دا، دواتر بووە سەرۆکی یانەکە، لە ساڵی ٢٠٠٥ زیتۆ ھێڵس ئەنجێلسی جێ ھێشت، دوای ٢٥ ساڵ، بۆ ئەوەی سەرنج بخاتە سەر پیشەی نواندنەکەی.
جەنگی سی ساڵە
لایەنە بەشدارەکان
بەرەی یەکەم :< سوید (لەساڵی ۱٦۳۰ەوە بەشداریکرد) دانیمارک (۱٦۲٥ تا ۱٦۲۹ بەشداربوو) کۆماری حەوت یەکگرتووەکەی هۆڵەندا فەرەنسا (لەساڵی ۱٦۳۵ەوە بەشداریکرد) شانشینی بۆهیما (لەساڵی ۱٦۱۸ تا ۱٦۲۰ بەشداریکرد) سەکسۆنی هەرێمی پەلەتاین (تا ساڵی ۱٦۲۳ بەشداریکرد) پڕوسیا برۆنسویک لیونبێرگ ئینگلترا (۱٦۲٥ تا ۱٦۳۰ بەشداریکرد) سکۆتلەندا (۱٦۲٥ تا ۱٦۳۸ بەشداریکرد) تڕانسلڤانیا پاڵپشتانی ئەو بەرەیە (دەوڵەتی عوسمانی ، ڕوسیا) بەرەی دووەم: ئیمپراتۆری ڕۆمای پیرۆز زمان کاتۆلیکەکان نەمسا شانشینی بۆهیمیا (ئەو شانشینە سەرەتا تا ساڵی ۱٦۲۰ لەبەرەی یەکەم بوو بەڵام لەدوای ساڵی۱٦۲۰ هاتە ناو بەرەی دووەم) ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا هەنگاریا شانشینی کرواتیا دانیمارک (لەساڵی ۱٦٤۳ تا ۱٦٤٥ بەشداریکرد) پاڵپشتانی ئەو بەرەیە (ئوکراینا ، پۆڵەندا
قەبارەی هێزەکانیان
لەبەرەی یەکەم< ۱٤۹هەزار سویدی ۳٥هەزار دانیمارکی و نەرویجی ۷۷هەزار هۆڵەندی ۱٥۰هەزار ئەڵمانی ۱٥۰هەزار فەڕەنسی ۳۰ تا ٤۰هەزار بۆهیمی ۳۰هەزار هەنگاری ٦هەزار ترانسلاڤی ٦۰هەزار سوارەی عوسمانی ئەو وڵاتانەی زۆرترین هێزیان بەکارهێنا لەبەرەی دووەم ۳۰۰هەزار ئیسپانی ۱۰۰ تا ۲۰۰ هەزار ئەڵمانی نزیکەی ۲۰هەزار کرواتی و هەنگاری هەنگاریەکان هەندێکیان لەبەرەی یەکەم و هەندێکیان لەبەرەی دووەم بوون <img src="content://com.samsung.android.memo/file/4198dc9a-f601-688d-0000-0158544b6906" orientation="0" altText="600px-The_Hanging_by_Jacques_Callot.jpg.png"  width="608" />
ئاقچە (دراو)
وێنۆک|وێنەیەکی ئاقچەی سوڵتان موڕادی دووەم ١٤٣١ز ئاقجە دراوێکی زیوینی سەردەمی حوکمڕانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەە و لە ھەموو خاکە ژێردەستی عوسمانییەکاندا باو بووە. ڕەگی وشەی ئاقچە لێکدراوی ئاق (سپی) و پاشگری چە. دەگوترێ لە زمانی مەنگۆلییەوە ھاتووە کە بە واتای زێڕ یان تەلی سپی.
جەنگی سی ساڵە
زیانەکان
۸ملیۆن کەسی سڤیل زیانیان پێگەیشت بەهۆی ئەوجەنگە درێژخایەنە.
ئاقچە (دراو)
یەکەم ئاقچەی عوسمانی لە ساڵی ٧٢٩ی کۆچی (١٣٢٩ ی زایینی) لە شاری بورسا لێدراوە. شێوە سەرەتایییەکانی بێ نەقشن ھاوشێوەی درھەمی سەلجوقی. ئەو کات ئاقچە سێ پارە بوو. ، لە ساڵی (١٦٨٨ز)، لەگەڵ چاکسازییە دراوییەکانی سوڵتان سلێمانی دووەم دراوی ئاقچە قەدەغە کرا و لە جیاتی ئەو قڕوش باو کرا.
سەرچاوەکان
پۆل:یەکە کۆنەکانی پێوان پۆل:ئابووری ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی پۆل:ئابووری ئیسلامی پۆل:پارە
جەنگی سی ساڵە
ئەنجامی جەنگەکە
سەرکەوتنی ئاینی پرۆستانت بەهێزبوونی ئەو ئاینە سەرەوخواربوونی کاتۆلیک و بێ هێزبوونی سەرکەوتنی بنەماڵەی هەبسبۆرگ سەربەخۆیی بوونی هۆڵەندا لە ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا ئیسپانیا زاڵبوو بەسەر باشوری هۆڵەندا و لۆکسمبۆرگ ڕژێمی دەرەبەگی تووشی بێهێزی بوو لە کیشوەری ئەوروپا
سەرچاوە
https://web.archive.org/web/20160112164000/http://www.en.wikipedia.org/
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
کیم سۆ-ھێ
کیم سۆ-ھێ (بەکۆری: 김소혜; بە ھانجا:金素慧;  لەدایکبووی ١٩ی تەمموزی ١٩٩٩) خانمەکتەر و گۆرایبێژی کۆریای باشوورە.
سەرچاوەکان
<references group="lower-alpha" />
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩ پۆل:گۆرانیبێژەکانی سێئول پۆل:خانمەکتەرانی سێئول پۆل:ھونەرمەندانی چێژبەخشی سوینگ پۆل:کچە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمە گۆرانیبێژە پۆپەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١ەم لە کۆریای باشوور پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی زنجیرەکانی سەر وێب پۆل:خانمەکتەرانی شانۆگەری میوزیکی لە کۆریای باشوور
ڕووسیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
ڕووسیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
بۆرما لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
بۆرما نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠ بوو کە لە ٢٥ی ئاب تا ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٠ لە ڕۆما لە ئیتالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
کاریگەریی دەنینگ-کروگەر
250px|وێنۆک|کاریگەریی دەنینگ-کروگەر لە دەروونناسیدا، کاریگەریی دەنینگ-کروگەر بریتییە لە لایەنگریەکی تێگەیشتن کە تێیدا خەڵکانێکی خاوەن توانای کەم لە کارێکدا توانای خۆیان بە زیاتر دەبینن. پەیوەندیدارە بەو لایەنگرییە تێگەیشتنەی بە «سەرکەوتنی وەھمی» و لەوەوە سەرچاوە دەگرێ کە ئەو جۆرە کەسانە توانای دەرککردن بە بێتواناییی خۆیان نییە. بەبێ بەئاگابوون لە پشت-تێگەیشتن (مێتاکۆگنیشن بە ئینگلیزی)، خەڵک ناتوانن بابەتیانە بەتوانایی و بێتوانایی خۆیان ھەڵسەنگێنن.
ھەر بەو شێوەیەی لەلایەن دەرونناسان دەیڤید دەنینگ و جەستین کروگەرەوە باسکراوە، مەیلانەکە لە وەھمێکی ناخییەوە سەرچاوە دەگرێ کە تێیدا کەسانی کەمتوانا و کەسانێکی تریش لە ھەڵەکردنیان بۆ ھەڵسەنگاندنی خەڵکانی ترەوەیە دەبێتە ھۆی ئەم کاریگەرییە.
ڕیمۆنتادا
وێنۆک|350x350پیکسڵ| یاریزانانی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا لە یاریی ڕیمۆنتادای قۆناغی ١٦ی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بەرامبەر یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان ئاھەنگ دەگێڕن.]] لە وەرزشدا، زاراوەی ڕیمۆنتادا بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بەو بارودۆخانە کە وەرزشکارێک یان یانەیەک دەتوانێت بەسەر زیانێکی گەورەدا زاڵ بێت لە ئەنجام، خاڵ، یان پێگەدا بەرامبەر ڕکابەرەکەیان.
مێژوو
ئەم زاراوەیە لە ساڵانی ١٩٥٠کانەوە لەناو وشەسازیی تۆپی پێی ئیسپانیادا بەکاردەھێنرا بۆ دیاریکردنی سەرکەوتنێک یان ئەنجامێکی چاوەڕواننەکراو. یەکێک لە سەرەتاترین بەکارھێنانەکانی لە ساڵی ١٩٥٦ بوو، لە یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپا کە یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید بە ئەنجامی ٤–٣ لە ستاد ڕیمسی بردەوە، دوای ئەوەی یارییەکە بە دوو گۆڵ لە بەرژەوەندیی ستاد ڕیمسەوە دەستی پێکرد. زاراوەکە بە شێوەیەکی نێودەوڵەتی لەدوای ٢٠١٧ەوە بەناوبانگ بوو، دوای ئەوەی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا لە یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمانی بردەوە بە ئەنجامی ٦–١ لە خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا. لەو کاتەوە، وشەی ڕیمۆنتادا لە زمانی ئیسپانیدا ھەناردەی زمانەکانی تری وەک فەڕەنسی، ئینگلیزی، و کوردی کراوە بۆ وەسفکردنی پلەبەرزکردنەوە یان گۆڕانکارییەکی بەرچاو،  تەنانەت ھەندێک کات لە دەرەوەی گۆڕەپانی وەرزشیش بەکاردەھێنرێت، وەک لە سیاسەتدا. لە ساڵی ٢٠٢١دا، بۆ یەکەمجار وشەکە لەلایەن بڵاوکراوەکانی لارووسەوە خرایە فەرھەنگێکی فەڕەنسییەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زاراوە وەرزشییەکان پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە
مەلاحسێن
مەلاحسێن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی چەمچەماڵ(ناوەند)، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
مەلاحسێن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قولە و لە باشوور لەگەڵ گوندی دووەر و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھەشەزینی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گەڕاوی حاجی شەریف.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کوڕەداوێی گەورە
کوڕەداوێی گەورە گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کوڕەداوێی گەورە لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی میراوا (ڕوونکردنەوە) و لە باشوور لەگەڵ گوندی کوڕەداوێی بچوک و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی دارەبەن (ڕوونکردنەوە) و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئامادین.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پیو
پیو جۆرێک چەوریی گۆشتی مانگا یان مەڕە کە بەشی زۆری لە تریگلیسێرد پێکهاتووە.
لە پیشەسازیدا، پیو ڕێک وەک گۆشتی مانگا یان مەڕ بە توندی پێناسە ناکرێت؛ بەڵکوو پیو چەوریی ئاژەڵییەکە کە لەگەڵ هەندێک پێوەری تەکنیکیدا دەگونجێت، لەوانەش خاڵی توانەوەی. بەگشتی پیوی بازرگانی چەوریێکی تێدایە کە لە ئاژەڵەکانی ترەوە وەرگیراوە، وەکوو گۆشتی خووگ، یان تەنانەت لە سەرچاوەی ڕوەکی.
کۆمپانیای یومێتا
کۆمپانیای یومێتا (بە ژاپۆنی:ゆめ太カンパニー) لە ٢٠٠٩ تا ٢٠١٧ ستۆدیۆییەکی ژاپۆنی ئەنیمێ بوو کە لە ١٩٩٠ یەکخراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشن لە تۆکیۆ پۆل:ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ژاپۆنییەکان پۆل:کۆمپانیاکانی ڕاگەیاندنی جەماوەری کە لە ساڵی ١٩٩٠ دامەزراون
دەلاک و دونیا
دەلاک و دونیا کورتەفیلمێکی کوردییە؛ لە دەرھێنانی شوان عەتووف. ساڵی ٢٠١٨ بەرھەم ھاتووە.
چیرۆک
ڕووداوەکانی ئەم فیلمە لە ساڵی ١٩٨٠وە -واتە دەستپێکی سەرۆککۆماریی سەددام حوسێن- دەست پێ دەکەن و تا ساڵی ٢٠٠٣ -واتە ڕووخانی حکوومەتەکەی- درێژەیان ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمە کوردییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٨
قەڵات، خەلەکان
قەڵات گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خەلەکان، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قەڵات لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئاریشە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی سوور و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی کوردە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پازڵ (گرووپی موزیک)
پازڵ یان گرووپی پازڵ، ناسراو بە پازڵ باند گرووپێکی موزیکی ڕیتم و بلووزی ئێرانییە، کە سەرەتا ئەندامەکانی عەلی ڕەھبەری، ئارین بەھاری و مێھران عەباسی بوون. دوای ئەوەی مێھران عەباسی ئەم گرووپە بەجێھێشت. ئەم گرووپە لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١١ دەستی بە چالاکییەکانی کردووە. پازڵ باند یەکەم ئەلبوومی خۆیان لە ساڵی ٢٠١٦ بڵاوکردەوە و توانیان لە ھاوینی ٢٠١٧ کۆنسێرتێک پێشکەش بکەن، بەزۆری بە دروستکردنی ھەندێک کاریگەری شانۆیی تایبەت دەچنە سەر شانۆی کۆنسێرتەکان.
ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت
وێنۆک|ئاڵای ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت. وێنۆک|ڕاست|فڕۆکەوان [[ئیڤان کۆژێدوب لە کاتی جەنگی دووەمی جیھانیدا]] ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت (بە ڕووسی: Военно-воздушные силы)یەکێک بوون لە ھێزە ئاسمانییەکانی یەکێتی سۆڤیەت. ئەوی تریان ھێزی بەرگری ئاسمانی سۆڤیەت بوو. ھێزە ئاسمانییەکان لە پێکھاتەکانی خزمەتگوزاری ئاسمانی ئیمپراتۆری ڕووسیا لە ساڵی ١٩١٧ پێکھاتوون، و لە جەنگی جیھانی دووەمدا ڕووبەڕووی گەورەترین تاقیکردنەوەیان بوونەتەوە. ھەروەھا گرووپەکان بەشداربوون لە جەنگی کۆریا، و لەگەڵ خودی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵانی ١٩٩١–٩٢ ھەڵوەشایەوە. دواتر سەروەت و سامانی ھێزە ئاسمانییەکانی پێشووی سۆڤیەت دابەشکرا بەسەر چەند ھێزی ئاسمانی کۆمارەکانی پێشووی سۆڤیەتدا، لەنێویاندا ھێزی ئاسمانی نوێی ڕووسیا. «ڕێپێوانی فڕۆکەوانەکان» گۆرانییەکەی بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت پۆل:دامەزرانەکانی ١٩١٨ لە ڕووسیا پۆل:مێژووی سەربازیی ڕووسیا
ڕۆبێرت فۆرستەر
فیلمەکانی تری فۆرستەر بریتین لە Reflections in a Golden Eye (1967), The Black Hole (1979), Alligator (1980), Me, Myself & Irene (2000), Mulholland Drive (2001), The Descendants (2011), Olympus Has Fallen (٢٠١٣), لەندەن کەوت (٢٠١٦) و What They Had (٢٠١٨).
فۆرستەر لە کاری تەلەڤیزیۆنیشدا دەرکەوتنی دیاری ھەبووە لە زنجیرەکانی Banyon (1971–1973), Heroes (٢٠٠٧–٢٠٠٨), و Twin Peaks (٢٠١٧). بۆ ڕۆڵی گەیڵ ئێد گەیلبرەیس لە زنجیرەی گۆڕانی خراپ بووە براوەی خەڵاتی ساتورن بۆ باشترین ئەکتەر. لە تەواوکەری زنجیرەکە ئێل کەمینۆ: فیلمی برێکینگ بادیشدا ھەمان ڕۆڵی بەرجەستە کردەوە کە لەھەمان ڕۆژی مردنی بڵاوبوویەوە و ھاوکات دواھەمین فیلمی ئەکتەری ناوبراو بوو.
مردن
فۆرستەر لە ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ لە تەمەنی ٧٨ ساڵیدا بەھۆی شێرپەنجەی مێشکەوە کۆچی دوایی کرد. دوایین فیلمی بریتی بوو لە ئێل کەمینۆ: فیلمی برێکینگ باد کەوا لەھەمان ڕۆژی مردنیدا بڵاوبوویەوە.
سەرچاوەکان
<references group="" responsive="1"/>
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:مردووانی ٢٠١٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١ پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا
یاریی مەزن
یاریی مەزن  ئەو ناوەیە کە بە ڕکابەرییە سیاسی و سەربازییەکانی نێوان هەردوو ئیمپراتۆریەتی کۆلۆنیالیزمی بەریتانیا و ڕووسیای تزاری لە ئاسیای ناوەڕاست ناودەبرێت. ئەم پێشبڕکێیانە نزیکەی بە درێژایی سەدەی نۆزدەهەم بەردەوام بوون. جگە لەو وڵاتانەی کە دەکەونە ئاسیای ناوەڕاست، هەموو ئەم کێبڕکێیانە کاریگەری ڕاستەوخۆیان لەسەر وڵاتانی وەک قاجار ئێران و هیندستانی بەریتانیا و ناوچەی تبت هەبووە. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە
سەرچاوەکان
پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ڕووسیا پۆل:سیاسەتی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا پۆل:شەڕی سارد پۆل:مێژووی پاکستان پۆل:مێژووی ئەفغانستان پۆل:Pages with unreviewed translations
زەلکەی سەروو
زەلکەی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی قەرەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
زەلکەی سەروو ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ڕووسیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
ڕووسیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
دووجای تەواو
لە بیرکاریدا، دووجای تەواو ژمارەیەکی تەواوە کە دەتوانرێت بەشێوەی جارانی ژمارەیەکی سروشتی لە خۆیدا بنووسرێت بۆ نموونە ٢٥ دووجای تەواوە، چونکە دەتوانرێت بە شێوەی ٥×٥ بنووسرێت. دووجای تەواو ژمارەیەکی نانەرێنییە، دەشێت بەم شێوەیش پێناسە بکرێت، ژمارەیەک کە ڕەگی دووجاکەی ژمارەیەکی تەواو بێت، بۆ نموونە \sqrt{9}=3 واتە ٩ دووجای تەواوە. ئەگەر ژمارەیەک دووجای تەواو نەبێت نرخی نزیککراوەیی بۆ ڕەگە دووجاکەی بەکار دەھێنرێت. ئەم ژمارانە خاوەنی تایبەتمەندی سەرنجڕاکێشن بۆ نموونە، ژمارەی بەشدراوەکانیان ژمارەیەکی تاکە. یان ئەنجامی کۆکردنەوەی ژمارە تاکە یەک لەدوای یەکەکان دووجای تەواوە بە زمانی بیرکاری: