cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بڕیارنامەی ١١٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٩٨ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:قوبرس لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ قوبرس
دایکی ھیند
دایکی ھیند (بەئینگلیزی: mother india) فیلمیکی تراژیدی - درامی ھیندییە لە ساڵی ١٩٥٧ بەرھەمھێنراوە، لە ڕۆڵگێڕانی نەرگز و سونێل دەت و راجێندرا کومار و راج کومار. فیلمەکە لەدەرھێنانی مەحبوب خانە و لە نێوان باشترین ٢٥ فیلمی بۆلیوود دادەنرێت لە مێژوودا. یەکەمین فیلمی ھیندییە کە نێردرا بۆ خەڵاتی ئۆسکار وە فیلمەکە بووە یەکێک لەپێنج پاڵێوراوە کۆتاییەکانی خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین فیلمی بیانی بەڵام لەکۆتاییەکاندا بەجیاوازی یەکدەنگ شکستیھێنا.
چیرۆکی فیلم
چیرۆکی فیلمەکە باسی کاتێک ئەکا کە پڕۆژەیەکی ئاو دروست کردنی کۆتای دێت و بانگی رادھا (نیرگز) ئەکەن ئەو پڕۆژەیە بکاتەوە و ئەویش ڕابردووی خۆی بیر ئەکەوێتەوە کە تازە ھاوسەرگیری کردبوو. ھاوسەرگیری نیوان رادھا و شابوو بەم شێوەیە دەبێت کاتێک دایکی رادھا قەرزێکی زۆری دایکی شابووی لەسەرە و ناتوانی بیداتەوە بۆیە خەڵک و دەم سپی گوندەکە داوا دەکەن کە رادھا بدرێت بە کورە تاقانەکەی دایکی شەبوو واتا شابوو کاری شابوو کشتوکاڵ بوو لە زەویکی تەواو بەرداوی و ناخۆش دا. دواتر ڕۆژێک لە کاتی کارکردنا دەستی شابوو بەر تاشە بەردێکی گەورە دەکەوی و ناچار دەبن دەستی ببڕنەوە کە دوای ئەوە ناتوانی ئیش بکات ھەست بە شەرمەزاری ئەکات کە لە بەروبوومی ژنەکەی ئەخوات و دەرەبەگی ئەو ناوچەیە بە ناوی لالا زۆر فشار ئەخاتەسەری بۆیە بڕیار ئەدات گوندەکە جی بھێڵێ و سەری خۆی ھەڵگری دوای ماوەیک لە سەرھەڵگرتنی شابووی مێردی ڕادھا منداڵە بچوکەکەی و خەسووی کۆچی دوای ئەکەن و تەنھا رادھا و ھەردسێ کوڕەکەی ئەمێنن دوای ماوەیک ڕەشەبایەکی بەھیز و لافاوێکی بەھێز ھەڵدەکات و تەواوی لادێکە تێک ئەدات لالا دەستی یارمەتی بۆ رادھا درێژ ئەکات لە بەرامبەر جەستەی رادھا بەڵام ئەو بە توندی ڕەتی ئەکاتەوە و منداڵی چوارەمی ئەبێتە قوربانی ڕەشەبا و لافاوەکە لەگەڵ ئەوەی زۆربەی خەڵکی لادێکھ بڕیاری جێھێشتنی لادێکە ئەدەن بەڵام ڕادھا بڕیار ئەدات بمێنێتەوە و خانۆکەی چاک بکات. دوای چەندھا ساڵ بیرجو و رامو ھەردوو کوڕەکەی ڕادھا گەورە بوون و ڕامو کوڕە گەورەکە کەسێکی لەسەرخۆ دەرکەوت و دوای ماوەیەک ھاوسەرگیری کرد بەڵام بیرجو کوڕێکی سەرشێتی لێ دەرچوو دوای زۆربەی کچانی لادێکە کەوتبوو بەتایبەت کچەکەی لالا، ئەم توڕەێی بیرجو لە کۆتای دا خەتەر بوو. دوای ماوەیەک بیرجو ھێرش ئەکاتە سەر لالا و پاوانی ھاوسەرگیری دایکی کە وەک رەھنێک لای لالا ئەبێت ئەیدزێ دواتر بیرجو لە گوندەکە ئەچێتە دەرەوە و ئەبێتە ڕێگر بەڵام دایکی بەڵێنی لێ وەر ئەگرێ کە زەرەری بوو ماڵی لالا نەبێ دوای ماوەیک روپای کچی لالا ھاوسەر گیری ئەکات و بیرجو لە ڕۆژی ھاوسەرگیری خۆی و عەسابەکەی دین ھاوسەرگیریەکە تێک ئەدەن و بیرجو حەقی ئەوەی لالا بەسری ھێنان لەو ڕۆژەیا لالا ئەکوژیت و کچەکەی ئەفڕێنێت لە کاتێک بە ئەسپ کچە ئەفڕێنێ رادھای دایکی بیرجو فیشەکێک ئەنێت بە بیرجوەوە و ھەر لە باوشی خۆی گیان لەدەست ئەدات و فیلمەکە ئەگڕێتەوە سەرتا کاتێک ڕادھا پیرە و پڕۆژە ئاوەکە ئەکاتەوە و ئاو ئەچێتە ناو کێڵگەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمە ھیندییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی پۆل:فیلمە دووبارە دەرھاتووە ھیندیەکان
عەدلی ڕۆمی
عەدلی ڕۆمی یەکەم یاریزانی عەرەبی یاریی شەتڕەنجە، ڕەچەڵەکی دەگەڕێتەوە بۆ ئەنادۆڵ، ھەروەھا ئەو یەکەم کتێبی بەرھەم ھێنا لە بواری شەتڕەنج لە ژێر ناونیشانی «کتاب الشطرنج»
سەرچاوەکان
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم
ما وان
ما وان (چینی سادەکراو:马琬، دێرین:馬琬) وێنەکێشێکی سروشت، خۆشنووس، شاعیر بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی یوان، لەدایکبوون و مردنی نەزانراوە،
ژیان
لە جیانگینگ (江宁، مۆدێرن: نانجینگ) لەدایکبووە و دواتر لە سۆنگجیانگ ژیاوە، لەلایەن یانگ وێیژێن فێرکراوە، شێوازی وێنەکێشانی سروشتی ما وان ناوی "ھوانگ گۆنگوانگ" بووە کە شێوە کێشانێکی ڕوون و نەرم لەخۆ دەگرێت.
خەڵاتی وێژەی لاوانی ئەڵمانی
خەڵاتی وێژەی لاوانی ئاڵمانیایی (بە ئاڵمانیایی: Deutscher Jugendliteraturpreis) خەڵاتێکی ساڵانەیە کە لە ساڵی ١٩٥٦ەوە لە لایەن وەزارەتی فێدراڵ بۆ کاروباری خێزان، خانەنشینان، ژنان و لاوانەوە بە مەبەستی دۆزینەوە و پاڵپشتیی کارە بەرچاوەکانی وێژەی منداڵان دامەزراوە. ئەمە تەنیا خەڵاتی ئەدەبیی ئاڵمانیایە کە لە لایەن دەوڵەتەوە پارەی بۆ سەرف دەبێت. لە ڕابردوودا، نووسەرانێک لە زۆر وڵاتانەوە براوەی ئەم خەڵاتە بوونە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵاتەکان، دامەزرانی ١٩٥٦
سەمیرا بێلیل
سەمیرا بێلیل نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە فەڕەنسا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:مردووانی ٢٠٠٤ پۆل:نووسەرانی جەزائیری پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە
سوقرات
سوکرات (بە یۆنانی: Σωκράτης، سۆکراتیس؛ ٤٦٩ی پ.ز - ٣٩٩ پ.ز) فەیلەسووفێکی یۆنانی کۆن بوو کە بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی فەلسەفەی ڕۆژئاوایی دادەنرێت. سوکرات کەسایەتییەکی لێڵ و ناڕوونی ھەیە لە مێژووی فەلسەفەدا. ئەو ھیچ نوسراوەیەکی لە خۆی بەجێ نەھێشتووە؛ ئەوەی کە ئەمڕۆکە دەیزانین لەسەری ھەمووی بەھۆی نووسراوەکانی نووسەرانی پاش خۆیەوەیە، بەتایبەت نووسراوەکانی پلاتۆن و زینۆفۆن کە دوان لە قوتابییەکانی بوون.
فەلسەفەی سۆکرات
تەنھا ئەوەی بۆمان ماوەتەوە لەنێو سەدە کۆنەکان، گفتوگۆکانی پلاتۆنیە، کە زۆرترین و بەربڵاوترین دەقەکانە کە باس لە سوکرات و کەسایەتییەکەی ئەکات. بەپێی ناساندنی کەسایەتی سۆکرات کە لە گفتوگۆ و دەمەتەقێکانی پلاتۆندا ھاتووە، سۆکرات بەناوبانگبووە لە بەشدارییەکانی لە فەلسەفەیی ئەخلاقیدا. لێشییەوە گاڵتەجاریی سۆکراتی و شێوازی سۆکراتی (ناسراو بە Elenchus) ھاتەکایەوە. تائێستاش شێواز و رێچکەی کۆتایی لەزۆر بوارەکاندا بە بەربڵاویی لە گفتوگۆدا کاری پێدەکرێت. لەگەڵ ئەوەی جۆرێکیشە لە بیداجۆجیا (زانستی پەروەردەکردن)، کە ئەمەش گورزەیەک پرسیار دەخاتەڕوو کە مەبەست لێیان، دەستکەوتنی وەڵامی تاکڕەو یا تەنھایی «نییە»، بەڵکو ھۆکارێکە بۆ ھاندانی بیرکردنەوەی بەقووڵی لە بابەتی ئاراستەکراو. ئەو سۆکراتەی کە پلاتۆن باسی کردووە، زۆرێک لە پێشخستن و پەرەپێدانی لەنێو زانستی زانیاری و لۆژیکدا ئەنجامداوە، و کاریگەری بیکردنەوەکان و شێوازەکانی زۆر بەھێزبووە بەجۆرێک کە بۆتە بنەما و بناغەیەک بۆ زۆرێک لەکارە فەلسەفییە رۆژئاواییەکان کە دوای خۆی ھاتووەتەکایەوە. سۆکرات، بەیەکێک لە فەیلەسووفە کۆنە ھەرە ئاڵۆز و نادیارەکان دادەنرێت.
کێشەی سۆکراتی
پێکھاتنی شێوەی کەسایەتی مێژوویی سۆکرات وەک خۆی و بۆچوون و تێرامانە فەلسەفییەکان ئەرکێکی کێشەدارە لە باشترین کاتەکاندا. ئەمەش ناسراوە بە کێشەی سۆکراتیی (Socratic Problem)، سۆکرات ھیچ دەقێکی فەلسەفیی بەجێنەھێشتووە. ناسینی سۆکرات و ئاشنابوون پێی تەنھا لەڕێگەی دەقی گفتوگۆ و پەخشانەکانی خوێندارەکانییەوەیەتی. پلاتۆ بەپێشەنگی ئەو خوێندکارانە دادەنرێت، لەگەڵ ئەوەشدا، ھەروەھا کارەکانی ھەریەک لەمێژوونووسان زەینەفۆن، ئەرستۆ و ئەریستۆفانیس زانیاریی گرنگییان تێدایە دەربارەی سۆکرات. جێی ئاماژەیپێدانە کە گرانیی لەناسینی کەسایەتی راستیی سۆکرات ھەڵەقوڵێ لەخودی کار و دەقە فەلسەفیی و دراماتیکییەکانەوە نەک پەڕتووک و دەقی مێژوویی. بەکرداریی، جگگە لە نووسراوەکان مێژوونووس تۆسیدیدیس (کە ناوی نە سۆکرات نە ھیچ فەیلەسووفێکی تری نەھێناوە لە نووسراوەکانیدا)، ھیچ نووسراوێکی مێژوویی کۆن و نوێ نییە لەسەر سۆکرات کە باس لەسەر شوێن و کاتی رووداوەکان بکات. ئەوەی لەمەشەوە دێتە ئەنجام ئەوەیە کە ئەو سەرچاوانەی باسی سۆکرات دەکەن وەسفی تەواوی مێژوویی بەگرینگ نازانن، ھەروەھا زۆرینەشییان سەرخەری سۆکراتن (ئەوانەی کە سۆکراتییان دادگاییکردن و تاوانبارییان کرد، ھیچ بڕوانامەیەکییان بەجێ نەھێشتووە). لەمەشەوە، مێژووناسەکان گرانییەک دەدۆزنەوە لە رێککەوتنی ئەم دەقە جیاوازانەی کە ئەو پیاوانە نووسیوییانە، کە دیارە مەبەست لە نووسینییان تۆمارکردنی وەکخۆیی و خۆگربووە لەژیانی سۆکرات و ژیانی. دەرەنجامی ئەو ھەوڵ و ماندووبوونە ھیچ راستییەکی پێوە دیارنییە، بەڵکو ئەنجامێکی رێککەوتووە. بەشێوەیەکی گشتی، ئەفڵاتوون سەرچاوەیەکی زۆر باوەڕپێکراوە و زۆرترین زانیاری تێدایە لەسەر ژیانی سۆکرات و فەلسەفەکەی. لەھەمان کاتدا، ئەفڵاتوون لە نووسینە وێژەییەکانیدا ھەندێک زیادەڕەویی کردووە سەبارەت بە سۆکرات، بەشێوەیەک کە ھەندێک شتی باس کردووە کە رەنگە سۆکرات ھەرگیز باسی لێنەکردبێت و پێی ھەڵنەستابێت، ئەو لێکدانەوەیەی کە پلاتۆ بەکاریبردووە لە قسەکانیدا لەسەر سۆکرات ئیدی سۆکراتی راستی بێت یان ئەو سۆکراتەی کە پلاتۆ باس و وەسفی کردووە، لەھەر گفتوگۆ و لێدوان و پەخشانێکدا، بابەتی پڕ باس و فرەقسەیە.
سەرباری ئەوە، لەزۆرێک لەبەڵگە مێژوویی و نووسراوەکانەوە رووندەبێتەوە کە سۆکرات تەنھا کەسایەتییەکی درووستکراوی خەیاڵی پلاتۆ نەبووە. گەواھیدان و بەڵگەنامەکانی ھەریەک لە زەینەفۆن و ئەرستۆ، و لەگەڵ یەکێک لە شانۆگەرییەکانی بەناوبانگەکانی ئەریستۆفانیس بەناوی شانۆگەریی ھەورەکان (The Clouds)، وادەکەن کە وێنەی کەسایەتی سۆکرات تەواو درووستبێت لەبەرچاو، دوور لە وەسفی پلاتۆ بۆ سۆکرات.
شێوازی سۆکراتیی
ڕەنگبێ وتەکانی سۆکرات گرنگیی ھزری ڕۆژئاوایی نواندبێت لە مەنھەج/شێواز ـی مشتومڕکردن و گەیشتنە بەرەنجامدا بەندبوو بە شێوازی گفتوگۆکردنەوە، ئەمەش زۆرتر ناسراوە بە شێوازی سۆکراتی یان "شێوازی ئیلنخۆس" (کە بەواتای مشتومڕکردن دێت)، و سۆکرات ھەستا بە جێبەجێکردنی ئەم شێواز و مەنھەجە لە خوێندنی تێشگەیشتنە بناغەییە ئەخلاقییەکان وەکو چاکە و یەکسانی. ئەفڵاتوون یەکەم کەس بوو کە گوزارشتی شێوازی سۆکراتیی کرد لەنێو گفتوگۆ سۆکراتییەکاندا، چونکە بۆ چارەسەرکردنی کێشەیەک، ڕەنگە شیبکرێتەوە بۆ چەندین پرسیار، وەڵامەکانیشی کاردەکەن بەشێوەیەکی ڕیزبەندییانە بۆ گەیشتن بە چارەسەرێکی خوازراو. کاریگەریی ئەم شێوازە، ئەمڕۆ ڕەنگ دەداتەوە لە بەکارھێنانی شێوازی زانستی دا، کە قۆناغی خەمڵاندن یەکەمین قۆناغەکانییەتی. گەشەپێدان و بەپیشەکردنی ئەم مەنھەجە لە دیارترین ئەو کارانەبوو کە سۆکرات بەردەوام دەیکرد، ھەروەھا ھەردووکیان وایان کرد کە سۆکرات عەبای دامەزرێنەریی فەلسەفەی سیاسی و زانستی ئەخلاق یان فەلسەفەی ئەخلاقیی، لەبەربکات. ھەروەھا جیاکردنەوە و بەرز نرخاندنی وەک دیارترین کەسایەتییەکان لەھەموو بابەت و تەوەرە سەرەکییەکانی پەیوەندیدار بە فەلسەفەی ڕۆژئاوای. بۆ ڕوونکردنەوە لەسەر چۆنییەتیی بەکاربردنی شێوازی سۆکراتیی، کۆمەڵێک پرسیار خرانەڕوو بۆ یارمەتییدانی ئەو کەس و گرووپانە تا گوومان و بۆچوونە بنەڕەتییەکانییان و ڕادەی زانینییان دیارییبکەن. مەنھەجی سۆکراتیی مەنھەجێکی سلبییە، پشتبەستووە بە لەناوبردنی گریمانەکان، ئەویش بە دەستەکەوتنی گریمانەی باشتر لەڕێگەی دیاریکردنی گریمانەی خراپ کە بەرەو کەموکوڕیی دەچێت پاش لەناو دەبرێت. ئەم شێواز/مەنھەج ـە بەشێوەیەک دروستکراوە کە مرۆڤ وا بکات بە گریمانە و بۆچوونەکانیدا بچێتەوە و لە تەندرووستیی گریمانەکەی دڵنیابکاتەوە. لەڕاستیدا، سۆکرات جارێک فەرمووی: (دەزانم کە بڕوام پێناکەن، بەڵام دیارترین وێنەی سەرکەوتنی مرۆڤایەتی بریتییە لە مەسەلەی خۆییەتی و مەسەلەی کەسانی تر.).
سەرچاوەکان
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٥ەمی پ.ز پۆل:فەیلەسووفانی یۆنانی کۆن پۆل:مردووانی ٣٩٩ی پ.ز پۆل:لەدایکبووانی ٤٧٠ی پ.ز پۆل:بیرە ئاسنییەکان پۆل:جێدەستدیار پۆل:زۆرەملێ خۆکوژەکان پۆل:مرۆڤە کلاسیکەکان پۆل:فەیلەسووفانی یۆنانی پۆل:بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە پۆل:فەیلەسووفانی یاسا پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:سوقرات پۆل:چاندی ڕۆژاوایی پۆل:فەلسەفەی ڕۆژاوا پۆل:گومانە ئەکادیمیەکان
ژاپۆن نۆیز (مۆسیقا)
ژاپۆن نۆیز پێکھاتووە لە چەشنێکی مۆسیقا. نیک کاینی ڕۆژنامەی وایەر "ھونەرمەندەکانی ژاپۆژاو وەکو مێڕزبۆو، ھیجۆکایدان (ھییۆکیدان) وەھەروەھا ئینکەپاسیتنتس ی دیاری کردوە وەک یەکێک لە سەرەکیترین کەسەکان بۆ بە پەرەسەندکردنی مۆسیقای ژاوەژاو (مۆسیقای نۆیز) لەوەتەی ساڵانی ١٩٩٠.
ھەندێک ھونەرمەندی ژاپۆنی ژاوەژاو ھەست بە ناڕحەتی دەکەن کاتێک کە دەخرێنە ژێر چەتری "ژاپۆژاو"، دەڵێن کە ئەم زاراوەیە ڕێگایەکە بۆ فەرامۆشکردنی جیاوازیەکان. لەنێوان ئەو ھونەرمەندانەی کە بە پێویستی بە دوای یەکتر ناگەڕێن و ھەمان ئامانجیان نیە وەیان ھەر یەکتریش ناناسن بەتەواوەتی.
پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا
کلەی، ئەلاباما
کلەی (، ) شارێکە لە کەرتی جێفەرسۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٩٬٧٠٨ کەس بووە. ڕووبەری ٢٥٫٨٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٧٤٫٩٧ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
دەریای تیمۆر
دەریای تیمۆر دەریایێکە لە بەشی کۆتایی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا کە لە باکوورەوە لەگەڵ دوورگەی تیمۆر، لە ڕۆژھەڵات، دەریای ئارافۆرا، لە باشوور ئوسترالیا و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ ئۆقیانووسی ھیند ھاوسنوورە. شاری ئوسترالی داروین تەنیا شارێکی گرینگە کە کەناریەکانی دەریای تیمۆر لەخۆیدا جێدەکاتەوە. ئەم دەریایە ٤٨٠ کیلۆمەتر بڵاو بۆتەوە و پانتاییەکەی ٦١٠٬٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. قووڵترین بەشی ئەم دەریایە لە باکوورەکەی دایە و قووڵیەکی نزیک بە ٣٬٣٠٠ مەتری ھەیە.
زۆرێکی لە گەردەلوولە گەرمەسێریەکان لەم ناوچەیە سەرچاوە دەگرێ یان ھەر نەبێ پێیدا تێدەپەڕێ. دەریای تیمۆر نەو و گازێکی زۆر بوونی ھەیە. دەرھێنانی نەوت لەم ناوچەیە لە پرۆسە دایە و چەندین پڕۆژەی تر پێشنیار کراون و لە داھاتوو دا جێ بە جێ دەکرێن. ھەنووکە بە ھۆی بوونی ئەم سەرچاوە سرووشتیانە ناکۆکی لە نێوان وڵاتانی دەورووبەری دەریاکە دا بووةی ھەیە
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوییەکانی ئوسترالیا پۆل:شوێنە ئاوییەکانی تیمۆری ڕۆژھەڵات پۆل:دەریاکان پۆل:دەریاکانی ئیندونیزیا پۆل:کەنارەکانی خاکەکانی باکووری ئوسترالیا پۆل:دەریاکانی ئۆقیانووسی ھیند
٧٦٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٧٦٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڕیگا
ریگا پایتەختی وڵاتی لاتویایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٧٠٦,٤١٣ کەسە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
پۆل:شارەکانی لاتڤیا پۆل:شارە بەندەرییەکانی لاتڤیا پۆل:ڕیگا پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە لاتڤیا پۆل:شارەکانی لاتویا پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک
ئۆڤیێدۆ
ئۆڤیێدۆ (بە ئیسپانی: Oviedo) ناوەندی پارێزگای ئاستۆریاسی ئیسپانیایە .دانیشتووەکانی ۲۲۱۲۲۲ کەسن و پانتایی ۱۸۶ کیلۆمەتری چوارگۆشەی داگیر کردووە.
زۆربەی دەزگا کارگێڕیە فەرمیەکانی ناوچەی ئاستۆریاس لە شاری ئۆڤیێدۆدان.
ھەروەھا شاژنی ئێستای ئیسپانیا، لێتیسیا ئۆرتیس خەڵکی ئەم شارەیە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەم پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئیسپانیا
وو شیسیان
وو شیسیان (چینی دێرین:吳石仙، سادەکراو:吴石仙) ھەروەھا وەک وو چینگیون ناسراوە وێنەکێشێکی سروشت بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی چینگ کاتی لەدایکبوونی نەزانراوە، لە نانجینگ لە پارێزگای جیانگسو لەدایکبووە، دواتر لە شانگھای و ژاپۆن ژیاوە
ماریا کلارا
وێنۆک|150px ماریا کلارا پاڵەوانی مێستیزایە لە ڕۆمانی نۆلی مێ تانگێرێ، کە ڕۆمانێکی خۆزێ ڕیزاڵ، پاڵەوانی نیشتمانی فلیپینە. لەو کاتەوە ناو و کارەکتەری ئەو بووەتە وشەیەکی لاوەکی لە کولتوری فلیپینیدا بۆ نموونەیەکی نەریتی و ژنانە. لە ڕۆمانەکەدا ماریا کلارا وەک جوانترین و بەناوبانگترین خانمی شارۆچکەی سان دیێگۆ دادەنرێت. ڕۆمانی کاسۆلیکێکی پەرستراو بوو، بوو بە کۆی فەزیلەت، "خۆبەزلزان و خۆپاکرەوە" و بەخشراو بە جوانی و نیعمەت و سۆز، لەلایەن ڕیزالەوە وەک "وێنەی نموونەیی" ژنێکی فلیپینی کە شایەنی ئەوەیە لەسەر "پایەی شەرەفی پیاو" دابنرێت، بەرزکرایەوە. لە بەشی پێنجەمدا، ماریا کلارا و سیفەتەکانی زیاتر لەلایەن ڕیزالەوە وەک "ڕازاندنەوەیەکی ڕۆژھەڵاتی" بە چاوی "دابەزین" و "ڕۆحێکی پاک" وەسف کرا.
٧٦٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
عەبدوڵڵا بەگی ھەورامان
عەبدوڵڵا بەگی ھەورامان ناوی تەواوی عەبدوڵڵا بەگ کوڕی حەمە شەفیع بەگە، کە شۆڕشگێڕێکی سەرەدەمی حەسەن سانی ھەورامانی تەخت بووە. لە ساڵی ١٨٧٩ لەدایکبووە و لە ساڵی ١٩٤٤ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی ١٩٣٠ دا بۆ ماوەی ١٠ ساڵ زیندان دەکرێ لەو حوزن و زاخەدا ئیلھام بۆ ھۆنراوەکانی دەچنێتەوە. زۆربەی ھۆنراوەکانی لە بەندیخانەدا وتونی.
سەرچاوە
کتێبی : سەربوردێکی ھەورامان و سەردانێکی تەوێڵە ، نووسینی : عبدالرزاق عبدالرحمن محمد. لاپەڕە/٢٣٨.
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
ماتیاس ئێنار
ماتیاس ئێنار  نووسەر و وەرگێڕی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢١ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ھونەر و وێژە بە پلەی ئەفسەر (فەڕەنسا) پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
دیار (گۆرانیبێژ)
ژیانی ھونەری
لە سەرەتادا دیار لە کۆمەڵەی بەرخۆدان دەست بە بلاوکردنەوەی گۆرانی کرد. لەدوای ١٩٩٠ بە جیا ئەلبومەکانی دروست دەکردن و بڵاودەکردنەوە. زۆربەی گۆرانییەکانی سەبارەت بە کورد، کوردستان، و زۆرداریی دەوڵەتی تورکیایە، بەڵام گۆرانی ئەڤینداریشی ھەیە. زۆربەی گۆرانییەکانی بە شێوەزاری کوردیی کورمانجین. چەند گۆرانییەکیشی بە کوردیی سۆرانی و ھەندێکیشی بە تورکی ھەیە دژ بە ڕژێمی تورکیا.
ژیانی کەسی
دیار ھاوسەرگیری لەگەڵ دەنیز دەمان کردووە. تا ساڵی ٢٠٠٤ نەیدەتوانی بێتەوە کوردستان.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد پۆل:زیندووان
خەلیل خەمگین
خەلیل خەمگین  (Xelîl Xemgîn) گۆرانیبێژێکی کوردە. لە شاری عەفرین لەدایکبووە. یەکێک بووە لە ئەندامانی کۆمەڵەی بەرخۆدان.
بەستنەوە بە دەرەوە
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:ئەندامانی کۆمەڵەی بەرخۆدان
کەنداوی کارپێنتاریا
کەنداوی کارپێنتاریا کەنداوێکی تەنکاوە و لاکێشەییە لە دەریای ئارافۆرا و ئۆقیانووسی ئارام کە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ئوسترالیا هەڵکەوتووە. ئەم کەنداوە ٤٩١ کیلۆمەتر پان و ٥٩٥ کیلۆمەتر درێژە و پانتاییەکی نزیک بە ٣١٠،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەی هەیە. هەروەها قووڵایی لە قووڵترین شوێنی دەگاتە ٧٠ مەتر. ئە، کەنداوە تا چەندین سەدە گرینگی پێ نەدرا بەڵام لە دوای دۆزینەوەی سەرچاوەی سرووشتی وەکوو باکسایت، مەنگەنیز و مەیگوو تێیدا و سوود وەرگرتن لێی لە کۆتایی سەدەی بیستەم ، ئەم کەنداوە گرینگی جیهانی پەیدا کرد، کانزای باکسایتی کەنداوی کارپێنتاریا لە کەنارەکانی ڕۆژهەڵاتی و لە نزیک ویپا دایە.
بەشی ڕۆژهەڵاتی کەنداوەکە سەرەتا لە لایەن هۆلەندیەکان دۆزرایەوە و ویلم یانسێز لە ١٦٠٦ ئەم شوێنە گەڕا. ئەبێل تاسمان بە نۆرەی خۆی بەشی باشوور و ڕۆژاوای ئەم دوورگەیەی لە ١٦٤٤ دا دۆزیەوە، بەم حاڵەشەوە ئەم کەنداوە بە شەڕەفی پیتێر دو کارپێنتیێر، بەڕێوەبەری کۆمپانیای هیندی ڕۆژهەڵاتی هۆلەند کە لە ساڵی ١٦٢٨ دا ئەم دەشتە ئاوییەی بینی کرا بە کارپێنتاریا
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئۆسترالیا پۆل:کەنداوی کارپێنتاریا پۆل:جوگرافیای خاکەکانی باکوور. ئوسترالیا پۆل:جوگرافیای کوینزلەند پۆل:کەنداوەکان پۆل:کەنداوەکانی ئۆقیانووسی ئارام
بڕیارنامەی ١١٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٩٩ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
بی ئێم ئای
بی ئێم ئای (BMI) کورتە‌ی دە‌ستە‌واژە‌ی (Body Mass Index)ە،‌ واتە‌: "نوانە‌ی بارستە‌ی لە‌ش"، کە‌ پێوە‌ندیی نێوان (کێش = وە‌زن = weight) و (بە‌رزی، باڵا height) پیشان دە‌دات. ھە‌رچی "کێش"ی مرۆڤ بچێتە‌ سە‌رە‌وە‌ (BMI)ش بە‌رزتر دە‌بێتە‌وە‌ و بە‌و جۆرە‌ مرۆڤ زیاتر دە‌کە‌وێتە‌ بازنە‌ی مە‌رگە‌ی زووڕە‌سە‌وە‌. بە‌دە‌ستھێنانی (BMI) زۆر ئاسانە‌، (کێش) دابە‌ش دە‌کە‌ینە‌ سە‌ر (بە‌رزی * بە‌رزی). بە‌ڵام بە‌ مە‌رجێ کە‌ کێشە‌کە‌ بە‌ کیلۆگرام و بە‌رزیییە‌کە‌ بە‌ مە‌تر بێت نە‌ک بە‌ سانتیمە‌تر. ئە‌و ژماردنە‌ بە‌گوێرە‌ی خوارە‌وە‌ دە‌توانین بنووسین ئە‌گە‌ر لە‌ چە‌پە‌وە‌ بۆ ڕاست بخوێنرێتە‌وە‌: (بە‌رزی * بە‌رزی) / کێش = BMI
نموونە
ئە‌گە‌ر کە‌سێک کێشی ٩٧ کیلۆگرام و باڵای ١٧٤ سانتیمە‌تر بێت، لە‌ پێشدا دە‌بێ بزانین باڵاکە‌ی بە‌ مە‌تر دە‌بێتە‌ چە‌ند، کە‌ ئە‌ویش دوو بۆر (کۆما) لە‌ ژمارە‌کە‌ دە‌چینە‌ دواوە‌، کە‌ لێرە‌دا‌ دە‌کاتە‌ ١٬٧٤ مە‌تر. (BMI)ە‌کە‌ی ئاوا دە‌ژمێرین:
فەتحوڵڵا بەگی جافرسان
فەتحوڵڵا بەگی جافرسان لە نۆدشە لە ساڵی ١٨٩٣ لەدایکبووە، لە سەردەمی جافرسان دا حاکمی بەلەبزان بووە. هۆنراوەی زۆری هەبووە ، بەڵام کەمیان دەستکەوتوون.
بی ئێم ئای
نموونە
یان بە‌م شێوە‌یە‌ لە‌ چە‌پە‌وە‌ بۆ ڕاست دە‌یژمێرین: ٣٢ = (١٬٧٤ * ١٬٧٤) / ٩٧ = BgeditMI
فەتحوڵڵا بەگی جافرسان
سەرچاوە
کتێبی : سەربوردێکی هەورامان و سەردانێکی تەوێڵە ، نووسینی : عبدالرزاق عبدالرحمن محمد. لاپەڕە/٢٤٠.
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
بی ئێم ئای
نموونە
واتە‌ (BMI)ە‌کە‌ی دە‌بێتە‌ (٣٢). بە‌گوێرە‌ی خشتە‌ی خوارە‌وە‌ دە‌زانین کە‌ ئە‌و کە‌سە‌ دە‌کە‌وێتە‌ خانە‌ی "زۆرقە‌ڵە‌و obese"، کە‌ پزیشکە‌کان وە‌کوو نە‌خۆشییە‌ک چاوی لێ دە‌کە‌ن و گە‌ر مرۆڤێ بکە‌وێتە‌ ئە‌و بازنە‌یە‌وە‌‌، ھە‌ڕە‌شە‌ی ژیانی لێ دە‌کرێت و دە‌بێ بیرێ بۆ قە‌ڵە‌وییە‌کە‌ی بکاتە‌وە‌. خشتە‌ی خوارە‌وە‌ کە‌ لە‌ ساڵی (١٩٨٥) لە‌لایە‌ن "WHO"، )ڕێکخراوی تە‌ندروستیی جیھانی World Health Organization) بڵاو بۆتە‌وە‌، نرخە‌ سنوورییە‌کانی (BMI) پیشان دە‌دات:
ئاوارتە‌ ئە‌م شێوازە‌ بۆ ئە‌و کە‌سانە‌ نابێت کە‌ وە‌رزشوانن و کێشیان لە‌ جیاتیی بە‌ز و چە‌وری بە‌ ماسوولکە‌ چووە‌تە‌ سە‌رە‌وە‌، ھە‌روە‌ھا بۆ منداڵی کە‌متە‌مە‌ن و بۆ مرۆڤێ کە‌ باڵای لە‌ڕادە‌بە‌دە‌ر بە‌رز بێت نابێت. پوختە‌ (BMI) شێوازێکە‌ بۆ پیشاندانی پێوە‌ندیی نێوان کێش و باڵای مرۆڤ. ھە‌رچی (BMI) زیاتر بێت مرۆڤ زیاتر تووشی نە‌خۆشیی خوێنبە‌رە‌کان و نە‌خۆشیی دڵ دە‌بێت کە‌ دە‌بێتە‌ ھۆی مە‌رگی ناوە‌خت. بۆیە‌ مرۆڤ دە‌بێ ھە‌وڵ بدات کە‌ (BMI)ی لاشە‌ی لە‌ ئاستێکی ئاساییدا ڕاگرێت، کە‌ ئە‌ویش لە‌ڕێی خۆراکی لە‌بار و وە‌رزش و جموجووڵ بە‌دە‌ست دێت.
پۆل:نیشانەکانی پزیشکی پۆل:ماتماتیک لە پزشکیدا
حەپسەخانی نەقیب
حەپسەخانی نەقیب (١٨٩١ – ١٢ی نیسانی ١٩٥٣) سیاسەتوان، چالاکوان، مامۆستا، چاکەکار و فێمینیستی کورد بوو. یەکەمین قوتابخانەی ئافرەتانی لە کوردستان لە خانووەکەی خۆیدا کردەوە.
ژیان
حەپسەخان کچی مەعرووفی بەرزنجی و نەوەی کاک ئەحمەدی شێخ و لە ساڵی ١٨٩١دا لە سلێمانی ھاتووەتە دنیاوە. مەعرووف بەرزنجی باوکی «نەقیب» بووە. ئەم پلەی نەقیبیەشی لەلایەن حکوومەتی عوسمانییەوە پێبەخشراوە بەو ھۆیەوە کە نوێنەری سادات و شێخان بووە.
ساڵی ١٩٢٣دا، کە سمکۆی شکاک ھاتە سلێمانی و پێشوازیی لێ کرا، ژنانی سلێمانی بە کاریگەریی حەپسەخان ڕۆڵی بەرچاویان ھەبووە و ڕژاونەتە سەر شەقامەکان.
لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٣٠دا، یەکەمین کۆمەڵەی ژنان بە ناوی کۆمەڵەی ئافرەتانی کورد بە سەرۆکایەتیی حەپسەخانی نەقیب دامەزراوە. حەپسەخانی عیرفانەفەنی - خێزانی جەمیل سائیب - سکرتێری بووە و بارەگای تایبەتیشیان ھەبووە. بێگومان دروستکردنی کۆمەڵەیەک لەلایەن ژنێکەوە بۆ داکۆکیکردن لە ماف و داواکانی ژنان لە ناوەڕاستی نیوەی یەکەمی سەدەی ڕابردوودا، نموونەیەکی کەم وێنەیە، تەنانەت لەو ڕۆژگارەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیشدا.
ساڵی ١٩٣٠، نامەیەکی سیاسیی مێژوویی بۆ ڕێکخراوی کۆمەڵەی نەتەوەکان لە جنێڤ نووسی و ڕاشکاوانە داوای مافی کوردی کرد لەسەر خاکی کوردستان، کە دەنگێکی باشی دایەوە.
کاتێک کە کۆماری مەھاباد دامەزرا، حەپسەخان بە ھەموو توانایەکی دارایی پشتگریی ئەو کۆمارەی کرد. قازی محەممەد سپاسنامەیەکی تایبەتی بۆ نارد و ڕێزێکی زۆری لێنا.
لە تەمەنی ٦٢ ساڵیدا، لە ڕۆژی ١٢ی نیسانی ١٩٥٣، بە شێرەپەنجە کۆچی دواییی کرد و لە گردی سەیوانی شاری سلێمانی بە خاک سپێردرا.
منداڵ
حەپسەخان تەنیا کوڕێکی هەبوو، ئەویش لە تەمەنی یەک ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ژنانی کورد پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١ پۆل:مردووانی ١٩٥٣ پۆل:کوردەکانی عوسمانی
سەنتەر پۆینت، ئەلاباما
سەنتەر پۆینت (، ) شارێکە لە کەرتی جێفەرسۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٦٬٩٢١ کەس بووە. ڕووبەری ١٥٫٨٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٬٠٦٦٫٢٣ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
کانجی
وێنۆک|وشەی کانجی نووسراوە بە [[ھیراگانا (ڕاست) و بە کانجی (چەپ)]] کانجی قورسترین بەشی زمانی ژاپۆنییە بەتایبەتی بۆ بیانییەکان. کانجی بەکاردێت لەگەڵ ھیراگانا و کاتاکانا بۆ نووسینی زمانی ژاپۆنی. زمانەکە بریتییە لە ڕەچەڵەکی چینی و لە سەدەی پێنجی زایینی لە کاتی گواستنەوەی دینی بووزی بۆ ژاپۆن جێگیر بووە و ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە زمانی ژاپۆنی تەنھا زمانی زارەکی بوو بەڵام ئەوان کانجیان برد و دەستیان کرد بەبەکار ھێنان و نووسین پێی.
ژمارەی کانجی
ژمارەی بڕگەکانی کانجی ٥٠٬٠٠٠ پیتە بەڵام دوای جەنگی جیھانی دووەم کەم بووەوە بۆ ١٩٤٥ پیت.
سەرچاوەکان
پۆل:سیستمی نوسینی ژاپۆنی پۆل:کارەکتەرە چینییەکان پۆل:ڕۆژھەڵاتی ئاسیا پۆل:باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
ماریا ڤاڵڤێردی
وێنۆک|130px ماریا ڤاڵڤێردی (لەدایکبووی ٢٤ی ئازاری ١٩٨٧) خانمەکتەرێکی ئیسپانییە. لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا، ڤاڵڤێردی ڕۆڵێکی گەورەی لە فیلمی لا فلاکێزا دێل بۆلچێڤیکدا ھەبوو، کە بۆ ئەم فیلمە خەڵاتی باشترین ئەکتەری نوێی لە ١٨ەمین خەڵاتی گۆیا بەدەستھێنا. فیلمەکانی دیکەی بریتین لە مێلیسا پی. لە ساڵی ٢٠٠٩ تا ٢٠١٤ ڤاڵڤێردی پەیوەندی لەگەڵ ئەکتەری ئیسپانی ماریۆ کاساسدا ھەبووە کە لەگەڵیدا لە سێ فیلمدا ڕۆڵی سەرەکی گێڕاوە. لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٧، ڤاڵڤێردی ھاوسەرگیری لەگەڵ گوستاڤۆ دودامێل، بەڕێوەبەری ڤەنزوێلی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧ پۆل:زیندووان
مێخەک
وێنۆک|ڕاست|چەپکەمێخەکێک لە کوردستاندا
پۆل:گژوگیاکانی ئیندۆنیزیا پۆل:ڕوەکەکان، بەکارگیراو لە ئایورڤێدا پۆل:بەھارات
٧٦٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گۆ جون ھی
گۆ جون ھی (لەدایکبووی ٣١ی ئابی ١٩٨٥) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە، لە ٢٠٠٣ دەستی بە کاری ڕۆلگێران کردووە ئەو زنجیرە درامایانەی بەشدار تێدا کردووە پەخشکراون لە ئێم بی سی ، ئێس بی ئێس ، کەی بی ئێس دوو، تی ڤی ئێن ، جون ھی پاڵێوراو بووە بۆ لە چەندین خەڵاتی فیلم و دراما لەوانە وەک (٢٥مین خەڵاتەکانی ئێم بی ئێس دراما، ٣٤مین خەڵاتەکانی ئێم بی ئێس دراما)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس پۆل:خانمەکتەرانی سێئول پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥ پۆل:زیندووان پۆل:مۆدێلەکانی سێئول
جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣
جامی کیشوەرەکانی فیفیای ٢٠١٣ نۆییەمین پاڵەوانییەتییە لە جامی کیشوەرەکانی فیفا بۆ یاری تۆپی پێ، ئەم پاڵەوانییەتییە لە ڕۆژی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣ لە وڵاتی بەڕازیل دەست پێ دەکات کە تاکوو ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣ کۆتایی دێت، بەبەشداری ٨ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نیشتمانی، یارییەکان لەشەش شاری جیاواز بەڕێوە دەچن.
تیپە بەشداربووەکان
١ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا بەھۆکاری ئەوە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا ھەردوو جامی جیھانی فیفای ٢٠١٠ و جامی نەتەوەکانی ئەوڕووپای ٢٠١٢ی بردەوە بەم ھۆیەش کورسییەک بۆ ھەڵبژاردەیەک دەمایەوە بەو خاڵەی کە ئیتالیا دووەمی جامی نەتەوەکانی ئەوڕووپای ٢٠١٢ بوو بۆیە بوو بەشداربوویەکی ئەم پاڵەوانییەتییە.
خەڵاتەکانی پاڵەوانان
یەکێتیی تۆپی پێی جیھانی ناسراو بە فیفا ٢٠ میلیۆن دۆلاری وەک خەڵاتێک بۆ براوەکانی پاڵەوانییەتییەکە داناوە کەئەمەش ١٤% زۆرترە لە چاو پاڵەوانیەتی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣.
شار و یاریگاکان
شەش یاریگا بەکاردێن بۆ بەڕێوەچوونی یارییەکان لەشەش شاری جیاواز.
پەراوێز
پۆل:جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣ پۆل:تۆپی پێ لە ٢٠١٣
بڕیارنامەی ١١٨١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٨١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی تەمموزی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سیەرالیۆن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٠٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سیەرالیۆن پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:سیەرالیۆن لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سیەرالیۆن
لۆرا گۆدێ
لۆرا گۆدێ نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
ئێچ تی ئەکسس.
ئێچ تی ئەکسس. جۆرێکە لە فایلی کۆمپیوتەر کە بەکاردێت لەسەر وێب سێرڤەر یان وێب ھۆست بۆ کۆنتڕۆلکردن و ڕێکخستنەوە بەدەست گەیشتن و دەستکاریکردنی بەشەکانی وێب سایت لەسەر ھۆست یان سێرڤەرێک ، بۆ نموونە قەدەغەکردنی بەکارھێنەران بۆ کردنەوەی بەشێکی تایبەتی وێب سایتەکە کە ببێتە ھۆی فشار، زیادبوونی ترافیک لەسەر سێرڤەرەکە و کێشەی بۆ دروست بکات.
لە ڕێگەی ئێچ تی ئەکسسەوە دەتوانی فایلێکی دیاریکراو قەدەغە بکەیت یان بیشاریتەوە یان پاسۆرد بخەیتە سەری، یان بەستەری سەرەکی وێب سایت (index) بگۆڕیت
سەرچاوەکان
پۆل:ئینتەرنێت
دەشتی زەھاو
دەشتی زەھاو دەشتێکی گەورەی کوردستانە کە لە نزیکی شاری سەرپێڵ لە پارێزگای کرماشاندایە.
قەزای دوجەیل
سەرچاوەکان
دوجەیل پۆل:قەزاکانی عێراق
کارێل مێنین
کارێل مێنین نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
٧٦٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
١٠١٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئاستۆریاس
ئاستۆریاس (به زمانی ئیسپانی: Asturias) یەکێکه له ١٧ بەشه سەربەخۆکانی ئیسپانیا، ئەو بەشەش خۆی یەکێکه له ٥٠ پارێزگای ئیسپانیا،. پایتەختەکەی شاری ئۆڤیێدۆیه. ئەو پارێزگایه ٧٨ ناوچە له خۆ دەگرێ.
زمان
تەنیا زمانی فەرمی لەو پارێزگایه، زمانی ئیسپانیه. لەو پارێزگایه جگه له زمانی ئیسپانی، زمانی خۆیی خەڵکی ناوچەکەش هەیه که به زمانی ئاستۆریایی نوزەد دەکرێ و نزیکەی ٤٠٠،٠٠٠ کەس قسەی پێ دەکا، له ناوچه ڕۆژهەڵاتیەکانی ئەو پارێزگایه زمانی ئۆناویایی به کار دێت.
شوێنه کەڤناریەکان
thumb|لێتیسیا ئۆرتیس شاژنی ئیسپانیا، خەڵکی ئاستۆریاسه
٧٦٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سەنتەر، ئەلاباما
سەنتەر (، ) شارێکە لە کەرتی چێرۆکی، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٬٤٨٩ کەس بووە. ڕووبەری ٢٩٫٨٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١١٦٫٨٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما پۆل:شارەکانی ئەلاباما
ئەلیل
ئەلیل (ئینگلیزی: Allele) یەکێکە لە شێوە جێگیراوەکانی بۆھێل، دەکەونە سەر کڕۆمۆسۆمەکان، بەرپرسن لە گواستنەوەی ڕووخسارە بۆماوەیییەکان، کە لە ئەنجامی بازدانەوە پەیدادەبن.
بڕیارنامەی ١١٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی تەمموزی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆماری ئەفریقای ناوەندی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٠٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
زمانی ئاستۆریایی
زمانی ئاستۆریایی زمانی باو له پارێزگای ئاستۆریاسی ئیسپانیایه. ژمارەی ئاخێوەرانی ئەو زمانهیان تا ٥٠٠،٠٠٠ کەس خەمڵاندوە.
بڕیارنامەی ١١٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری ئەفریقای ناوەندی پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:کۆماری ئەفریقای ناوەندی لە ١٩٩٨
زمانی ئاستۆریایی
ئەو زمانه له ئیسپانیا زمانی فەرمی نیه و تەنیا له ناوچەکانی خۆی به کار دێت، له ڕۆژهەڵاتی پارێزگای ئاستۆریاس زمانێکی تر به ناوی زمانی ئۆناویایی به کار دێت، که کێشەی لەسەر هەیه ئاخۆ ئایا ئەو زمانه لقێکه لە زمانی ئاستۆریایی یان نا
عەبدوڵڵا ئەقدەسی ڕەزاوی
عەبدوڵڵا ئەقدەسی ڕەزاوی (ناوی تەواوی عەبدوڵڵای کوڕی فەتحوڵڵا ئاغای ڕەزاوە؛ لەدایکبووی ساڵی ١٩٢٢ لە ڕەزاو)، دەستی بە خوێندن کردووە و پاشان چووەتە سنە لای زانای بەرزی کورد ئایەتوڵڵا مەردۆخی خەریکی خوێندنی ئیسلامی بووە. دواتریش لای چەند زانایەکی تر ڕێزمان و ڕەوانبێژی خوێندووە. ئیتر گەڕاوەتەوە زێدو مەڵبەندەکەی خۆی و بووەتە نووسەری تایبەتی (حەسەن خانی ڕەزاو) و ئیتر بە میرزا عەدوس ناسراوە و پاشان لە کاری دەوڵەتیدا دامەزراوە و دواتر بووە بە بەڕێوەبەری شارەوانی مەریوان. لە ساڵی ١٩٨٥ لە سلێمانی کۆچی دوایی کردووە و لە گردی سەیوان نێژراوە.
زمانی ئاستۆریایی
سەرچاوه
پۆل:زمانەکانی ئیسپانیا
عەبدوڵڵا ئەقدەسی ڕەزاوی
سەرچاوەکان
کتێبی سەربوردێکی ھەورامان و سەردانێکی تەوێڵە، نووسینی: عبدالرزاق عبدالرحمن محمد. لاپەڕە/٢٥٣.
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢ پۆل:مردووانی ١٩٨٥
ئەلێکساندەر گراھام بێڵ
ئەلێکسەندەر گراھام بێڵ (٣ی ئازاری ١٨٤٧ – ٢ی ئابی ١٩٢٢) لە سکۆتڵەندا لەدایک بووە، داھێنەر و زانا و ئەندازیارێکی ئەمریکی بوو، بە یەکەم داھێنەر و دۆزەرەوەی ئامێری تەلەفۆن دادەنرێ. ھەروەھا یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی کۆمپانیای تەلەفۆن و تەلەگرافی ئەمریکیی (AT&T) لە ساڵی ١٨٨٥.
باوک و باپیر و برای بێل کاریان لەسەر زمانی ڕەوانبێژی و قسەکردن دەکرد و دایک و خێزانی بێل کەڕ بوون، کە ئەمەش کاریگەری زۆری لەسەر کارەکانی بێل ھەبوو لەماوەی ژیانیدا. لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بیستن و قسەکردن وای لە بێل کرد کە ئامێری گوێگرتن دروست بکات و بێڵی گەیاندە ئەو ئاستەی کە یەکەم بڕوانامەی داھێنانی ئەمریکی بۆ تەلەفۆن وەربگرێ لە ٧ی ئازاری ساڵی ١٨٧٦. بێڵ ئەو داھێنانەی وەک ڕێگرێک دەبینی لە کارەکانی وەکو زانایەک بۆیە بەکارھێنانی تەلەفۆنی ڕەتدەکردەوە لە تاقیکردنوەکانی.
بێڵ چەندین داھێنانی تریشی ھەبووە لە قۆناغەکانی دواتری ژیانی، لەوانە داھێنانی ھێڵە پەیوەندییەکان لەنێو ئاودا وھایدرەفۆیل کە بۆ دوورخستنەوەی شەپۆلی ئاو بۆ بەلەم بەکاردێ و زانستی فرۆکەوانیی. ھەرچەندە بیڵ یەکێک نەبووە لە ٣٠ دامەزرێنەرانی ڕێکخراوی ناشنەڵ جیۆگرافی، بەڵام کاریگەرییەکی زۆری لەسەر گۆڤاری ناشنەڵ جیۆگرافی ھەبووە لەو کاتەی کە بە دووەم سەرۆکی گۆڤارەکە دامەزرا لە ٧ی مانگی یەکی ١٨٩٨ تاکوو ١٩٠٣.
جگە لە کارە زانستییەکانی، بێڵ داکۆکیکاری زۆرەملێی پرۆسەی خەساندن بووە، ھەروەھا وەک سەرۆکی چەندین ڕێکخراوی تایبەت بە کۆپی کردنی جینی مرۆڤ بۆ ھەڵبژاردنی ئاکاری بۆماوەیی خوازراو کاری کردووە.
ئەلێکساندەر بێڵ لە شاری ئێدنبیرە لە سکۆتلاندا لە ٣ی ئازاری ساڵی ١٨٤٧ لە دایک بووە. ماڵی خێزانەکەی لە گەڕەکی ساوث چارلۆت ستریت بووە، ئێستا بەردێکی لێیە کە نیشانەی شوێنی لە دایک بوونی ئەلێکساندەر گراھام بێڵە. بێڵ ٢ برای ھەبووە: مێلڤیڵ جەیمس بێل (١٨٤٥–١٨٧٠) و ئێدوارد چارلیس بێڵ (١٨٤٨–١٨٦٧) کە ھەردووکیان بە ھۆی نەخۆشی سیلەوە کۆچی دواییان کرد.
یەکەم داھێنانی
ھەر لە تەمەنی منداڵیدا، بێڵ ئارەزووی زانینی ھەبوو دەربارەی جیھانی دەوروبەریی. ھەر لە بچووکییەوە ھەڵدەستا بە کۆکردنەوەی نموونەی ڕووەکی و لێکۆڵینەوەی لەسەریان دەکرد. نزیکترین ھاوڕێی ناوی بێن ھاردمان بوو کە دراوسێشیان بوو و خێزانەکەی کاری ئاشی ئاردیان دەکرد. لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا بێڵ ئامێرێکی دەستکردی دروستکرد کە پێکھاتبوو لە ئاسنێکی خولاوە و چەند فڵچەیەک. دوای ئەوەی ئامێری ھاڕینی دروستکرد لە ئاشەکە، لەوێ بەکاردەھێنراو بۆ ماوەیەکی زۆر بە بەردەوامی کاری پێ دەکرا. باوکی بێڵ کە ناوی جۆن ھاردمان بوو وەک خەڵاتێک شوێنێکی بچوکی کارکردنی دا بە ھەردوو کوڕەکە بۆ ئەوەی کاری داھێنان بکەن لەوێ.
ھەر لە سەرەتای ژیانیدا بێڵ حەز و ئارەزوویەکی سروشتیانە و بەھرە ھەبووە بۆ ھونەر و شعر و مۆسیقای کە دایکی ھاندەری بووە. بەبێ ھیچ ڕاھێنانێکی فەرمی، فێری ژەنینی پیانۆ بوو و بووە پیانۆژەنی خێزانەکەی. ھەرچەندە بێل بە سروشتی خۆی کەسێکی ھێمن و کەمدوو بوو، بەڵام حەزی بە لاسایی کردنەوەی دەنگەکان دەکرد «واتە فێڵی دەنگەکان» وەک ئەوەی لە ناخەوە بدوێ و بەم شێوەیە دڵی میوانەکانی خۆشدەکرد لەکاتی سەردانەکانیان.
لە دەستدانی ھەستی بیستنی دایکی لە ناخەوە کاریگەری کردبووە سەر بێڵ (دایکی ھەستی بیستنی دەستی بە کەمبوون کرد کاتێک بیڵ تەمەنی ١٢ ساڵ بوو)، ھەروەھا فێری زمانی پەنجەکان بوو بۆ ئەوەی بتوانێ لە تەنیشتیدا دابنیشێت و بە بێ دەنگی ئەو باسانەی کە لە دەوروبەری دەگوزەرا لە ھۆڵی خێزانەکەیدا پێیرابگەیەنێت. ھەروەھا شێوازێکی قسەکردنی دانا کە بە شێوەیەکی ڕوون و تۆنێکی ھاوسەنگ بە ئاراستەی نێوچەوانی دایکی دەدوا بۆ ئەوەی دایکی بە ڕوونی لیی تێبگات. ھەر ئەو بارودۆخەی دایکی وای لە بێڵ کرد کە لەسەر دەنگەکان لێکۆڵینەوە بکات.
خێزانی بێڵ بۆ ماوەیەکی درێژ بوو کە وانەی ڕەوانبێژیان دەگوتەوە. باپیری، ئەلێکساندەر بێڵ لە لەندەن و، مامی لە دەبلین و، باوکی لە ئێدنبڕا، ھەموویان ڕەوانبێژ بوون. باوکی زۆر بەرھەمی بڵاوکردەوە لەسەر ئەم بابەتە، تەنانەت ھەندێکیان تاوەکوو ئیستاش ھەر ماون و دیارن بە تایبەت کتێبی «پێوەری ڕەوانبێژ» کە لە ساڵی ١٨٦٨ لەشاری ئێدنبڕا بڵاوکراوە. ئەم کتێبە ١٦٨ جار چاپ کرا لە بەریتانیاو نزیکەی یەک چارەگ میلیۆن کۆپی تەنھا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لێ فرۆشترا. لەم لێکۆڵینەوەیەدا، باوکی باسی ڕێگاکان و چۆنییەتی فێرکردنی کەسانی نابیست و لاڵ دەکات کە چۆن بتوانن وشەکان و جوڵەی لێوی کەسی بەرامبەر بخوێننەوە بۆ ئەوەی باشتر تێبگەن. باوکی بێڵ، بێڵ و براکانی تەنھا فێری نووسین نەکرد بەڵکو فێری ئەوەشیانی کرد کە چۆن بتوانن وشەکان بناسنەوە لە ڕێگای دەنگ و ھێماکانیان. بێڵ بە شێوەیەک بەھرەمەند بوو کە توانی ببێتە بەشێک لە ڕوونکردنەوە گشتییەکانی باوکی و توانی سەرنجی ئامادەبووان بۆ تواناکانی خۆی ڕابکێشێت. ئەو توانای جیاکردنەوەو تیگەیشتنی قسەکانی ھەبوو لە ھەموو زمانێکدا لەوانەش زمانی لاتینی و سکۆتڵەندی تەنانەت زمانی سانسکیرتیش. ھەروەھا توانای خوێندنەوەی ھەبوو لەم زمانانە بە بێ ئەوەی پێشتر ھیچ شارەزایییەکی ھەبووبێ لە دەنگاکان و شێوازی دەربڕینی وشەکانیان. .
خوێندن
ھەر لە بچوکیدا، بێڵ وەکو براکانی لەلایان باوکییەوە لە ماڵەوە وانەیان پێ دەوترا. لە تەمەنی بچوکیدا چووە قوتابخانەی ئامادەیی ئێدنبڕای شاھانە لە سکۆتڵاندا و لەتەمەنی ١٥ ساڵیدا بەجێی ھێشت کە تەنھا ٤ کۆرسی لەوێ خوێند. لە قوتابخانەی ئامادەییدا نمرەکانی باش نەبوون و ڕۆژانی نەھاتووشی زۆر بوو.
ئارەزووی سەرەکی ھەر لە زانست بوو بە تایبەتی زیندەزانی و گرنگی بە بابەتەکانی تر نەدەدا لە قوتابخانە. ئەوەش وای کرد کە باوکی لێی توڕە بێت. دوای جێھێشتنی قوتابخانە بێڵ چووە لەندەن بۆ ئەوەی لەگەڵ باپیرەی بژیت. لە میانەی ئەو ساڵەی کە لەگەڵ باپیرەی دەژیا، خولیای خوێندن دووبارە لە ناخی بێڵ دروست بوو. ئەوەش وای کرد بە شێوەیەکی جددی چەندین کاتژمێربە گفتوگۆی قوڵ و خوێندن بەسەر ببات. باپیرەی بێڵ زۆر ھەوڵی دەدا بۆ ئەوەی نەوەکەی فێری قسەکردن بە ڕوونی و بە باوەڕەوە بکات کە ئەمەش ئەو لێھاتووییانە بوون کە لە دواڕۆژدا وەکو مامۆستایەک پێوستی پێ دەبێ.
بێڵ لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا دەستی بە کاری وانە وتنەوەی مۆسیقا و وتار کرد لە ئەکادیمیای وێستۆن ھاوس لە ئێلگن، مۆرای، لە سکۆتڵاند. ھەرچەندە خۆی وەک قوتابییەک وانەی لاتین و یۆنانی دەخوێند، بەڵام خۆی وانەی دەداوە بۆ بەدەستھێنانی ژەمە خۆراک و ١٠ پاوەند بەرامبەر ھەر وانەیەک. ساڵی دواتر چووە زانکۆی ئێدنبڕا پاش ئەوەی براکەی مێلڤڵ ساڵی پێشووتر چووبووە ھەمان زانکۆ. لە ساڵی ١٨٦٨و ماوەیەکی کەم پێش ئەوەی بچێتە کەنەدا لەگەڵ خێزانەکەی، بێڵ بەشداری تاقیکردنەوەی کۆتایی ساڵی کرد و لە زانکۆی کۆلێژی لەندەن وەرگیرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:داھێنەرانی ئەمریکی پۆل:داھێنەرانی کەنەدی پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئێدینبەرە پۆل:دەرچووانی کۆلێجی زانکۆییی لەندەن پۆل:فیزیکزانانی ئەمریکی پۆل:فیزیکزانانی کەنەدی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٧ پۆل:مردووانی ١٩٢٢ پۆل:داھێنەرە ئەمریکییەکان لە سەدەی ٢٠می زایینی پۆل:کۆچبەرە کەنەدییەکان بۆ ئەمریکا پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ئاوەڵی ژمارەی ئاوێتە
وێنۆک| ڕوونکردنەوەی ئەندازەیی ژمارەی ئاوێتەی (z) و ئاوەڵەکەی (\bar{z}) لەسەر [[ڕووتەختی ئاوێتە.]] لە بیرکاریدا ئاوەڵی ژمارەی ئاوێتەی '''
x + iy
ژمارەیەکی ئاوێتەیە بەم شێوە
x - iy
''' . بەشی ڕاستەقینەی ھەر دوو ژمارەی ئاوێتە و ئاوەڵەکەی یەکسانن و ھەر دوو بەشی خەیاڵی لە نیشانەدا، پێچەوانەی یەکترن. ئاوەڵی ژمارەی ئاوێتەی z=a+ib \, (لێرەدا a و b ژمارەی ڕاستەقینەن)، بە  ھێما دەکرێت (دەخوێندرێتەوە زێد بار) و یەکسانە بە.
نموونە
لە شێوەی جەمسەریدا، ئاوەڵی یەکسانە بە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ژمارە ئاوێتەکان
ماریا ڕاسپوتین
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨ پۆل:مردووانی ١٩٧٧ پۆل:ژنە نووسەرەکانی یادەوەری
بڕیارنامەی ١١٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی تەمموزی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کرواتیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٠٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٨ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا
شارەزوور
دەشتی شارەزوور دەکەوێتە باشوور و باشوورى ڕۆژهەڵاتى شارى سلێمانى و بەگرنگترین و گەورەترین دەشتى ناوچەی شاخاوی دادەنرێت، تێکڕاى درێژی لە ڕۆژهەڵاتەوە بۆ ڕۆژاوا نزیکەى (٤٥) کیلۆمەترە و پانیەکەى لەنێوان (١٥-٢٠) کیلۆمەتر و لەهەندێ شوێن دەگاتە (٢٥) کیلۆمەتر، بەرزییەکەى لەئاستى ڕووی دەریاوە لەنێوان (٤٥٠-٦٠٠) مەترە، چیاکانى هەورامان لە ڕۆژهەڵات و چوارتا لە باکوور و باڵامبۆ لەباشوورەوە دەوریان داوە، بەڵام لەئاڕاستەى باکوورى ڕۆژاوایەوە دەشتى سلێمانییە.
خاکى ئەم دەشتە بە بەرزى ڕێژەى بەپیتیەکەى ناسراوە، بەهۆى ئەو نیشتەنیانەى جۆگە ئاوییەکان لەچیاکانى دەوروبەریەوە بۆى دێنن، ئاوى تانجەرۆ و سەرچاوەکانى دیکەى زەڵم و چەقان بەشەکانى ناوەڕاست و ڕۆژهەڵاتى دەشتەکە ئاودێرى دەکەن.
لەڕۆژهەڵاتى دەشتەکەدا بەنداوى دەربەندیخان دروستکراوە، کە ڕووبەرێکى بەرفراوانى دەشتەکەى داپۆشیوە.
لەڕووى کارگێڕییەوە ناوچەکانى قەزاى شارەزوور و بەشێکى فراوانى پارێزگاى هەڵەبجە و بەشی باشوورى ناحیەى تانجەرۆ دەکەونە ئەم دەشتەوە.
ناو
١- وا دەردەکەوێت کە وشەی شارەزوور لە دوو وشەی کۆنی کوردی: شاھ (شا) و رەزوور (دارستان) پێکھاتووە کە بە سەر یەکەوە واتای "دارستانی شاھانە" دەدات.
٢- لەوانێیە وشەی شارەزوور لە دوو وشەی کۆنی کوردی : شارە (شار) و زوور (کۆن) یان (گەرم) پێکھاتووە کە بە سەر یەکەوە واتای "شارەکۆنەکە" یان "شارەگەرمەکە دەدات
مێژوو
لە سەدەی چوارەمی زایینیدا ھەندێ لە شارەزوورییەکان کە چوونەتە سەر ئایینی مەسیحییەت، بە دەستی شای ساسانی دەکوژرێن.
ھراکلیووس (Heraclius) ئیمپراتۆری ڕوومی لە مانگیی ٢ی ساڵی ٦٢٨ی زایینی لە شارەزوور بووە.
لە ساڵی ٦٤٢ی زایینی لە دەشتی شارەزووردا شەڕی نێوان ساسانییەکان و سوپای ئیسلام ڕوو دەدات و ئیسلام دێتە ناوچەی شارەزوور.
دەسەڵاتی شارەزوور، لە سەدەی ١١ تاوەکوو سەدەی ١٦، بە دەستی میرنشینی ئەردەڵانەوە بووە. شوێنەوارەکانی ئەو سەردەمە لە «یاسین تەپە»دا بە جێ ماوە.
لە ساڵی ١٥٥٤ ناوچەکە دەکەوتە دەستی عوسمانییەکان و ئەیالەتی شارەزوور دادەمەزرێت.
سەرچاوەکان
سەرچاوە: ڕۆڵى هۆکارە سیاسییەکان لەدابەشبوونى پارێزگای سلێمانی، جاسم محەمەد محەمەد عەلى، سلێمانى، ٢٠٠٨ پۆل:باشووری کوردستان پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
ڤالێری ئێمرێجێن
ڤالێری ئێمرێجێن ڕۆماننووس، ھونەرمەند و فیلمسازی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢
٧٦٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھێلیکەیز
وێنۆک|هیلیکەیز
ھێلیکەیز (ئینگلیزی: Helicase) ئەو ئەنزیمەیە کە ھەردوو زنجیرەکەی دی ئێن ئەی (DNA) لە یەکتری جیادەکاتەوە لە ماوەی کرداری دووھێندبوونی دی ئێن ئەی دا.
میللا جۆڤۆڤیچ
میلیکا بۆگدناڤنا جۆڤۆڤیچ ناسراو بە میللا جۆڤۆڤیچ لە دایکبووی ١٧ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٧٥ە، ئەکتەر و گۆرانیبێژ و مۆدێلە لە تەمەنی ١٠ ساڵییەوە دەستی بە کاری مۆدە کردووە، بۆ یەکەم جار لە فیلمی The Fifth Element ڕۆڵی لیلیۆی بینووە کەفلمێکی خەیاڵی زانستی و ئەکشنە لەساڵی ١٩٩٧ دەرچوو. ھەروەھا ئەکتەری سەرەکی رێزیدێنت ئیڤڵ (زنجیرە فیلم)ە
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان پۆل:ژنە مۆدێلە ئەمریکییەکان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
گۆ مین سی
گۆ مین سی (لەدایکبووی ١٥ی شووباتی ١٩٩٥) خانمەکتەر، مۆدێل، دەرھێنەر     لە فیلم و درامادا پاڵێوراوە و براوەی چەندین خەڵاتە  وەکوو براوەی خەڵاتەکانی ئێس بی ئێس دراما بۆ باشترین خانمەکتەری نوێ ، پالێوراو بۆ خەڵاتەکانی گراند بێڵ بۆ باشترین خانمەکتەری پشتگیریکەر
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:ھونەرمەندانی چێژبەخشی مایستیک پۆل:ژنە دەرھێنەرەکانی فیلمی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی زنجیرەکانی سەر وێب
ب
ب یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی و ھەروەھا دووەمین پیتی ئەلفوبێی عەرەبییە کە نیشاندەری پیتی Bیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. ناوی ئەم پیتە «بێ»یە.
پۆل:پیتە عەرەبییەکان
٧٧٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دەربەندی بەس
دەربەندی بەس ئاوڕێیەکە کە دوورگەی تاسمانیا لە بەشی باشووری ئوسترالیا لە ویلایەتی ڤیکتۆریا جیا دەکاتەوە. یەکەم ئەورووپی کە دەربەندی بەسی دۆزیەوە جۆرج بەس بوو و لە ساڵی ١٧٩٧ دا بەم کارە هەڵساوە، بەم هۆیەشەوە دواتر ناوی ئەم دەربەندەیان بەس دانا. ئەم دەربەندە ٣٥٠ کیلۆمەتر پان و ٥٠٠ کیلۆمەتر درێژە و مامناوەندی قووڵیەکەی دەگاتە ٦٠ مەتر. زیاتر لە ٥٠ دوورگە لەم دەربەندە دا بوونیان هەیە.
ئەم دەربەندە سەرچاوەی سرووشتی گاز و نەوتی تێدایە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئۆسترالیا پۆل:دەربەندی بەس پۆل:دەربەندەکانی ئوسترالیا پۆل:دەربەندە دەریاییەکان پۆل:جوگرافیای تاسمانیا پۆل:جوگرافیای ڤیکتۆریا، ئوسترالیا
کلیدەر
کلیدەر(بە فارسی: کلیدر)، چیرۆکێکی درێژی دە بەرگیە کە بە زمانی فارسی لە لایەن نووسەری فارس مەحموود دەوڵەت ئابادیەوە نووسراوە. کلیدەر یەکێک لە ناسراوترین داستانە درێژەکانی زمانی فارسیە و بە زمانی ئاڵمانییش وەرگێڕدراوە.
فەرھەنگی ھەنبانەبۆرینە
فەرھەنگی ھەنبانەبۆرینە فەرھەنگێکی کوردی بۆ کوردیی ناوەندی و فارسییە. ھۆنەر و نووسەری بەناوبانگی کورد ھەژار موکریانی ئامادەی کردووە و چەند کەسێکی تریش بەشدارییان تێدا کردووە. ڕزوان متەوەسل و ھادی موڕادی و ماجد ڕۆحانی و مەحموود موفتی و سەید ئەحمەد سەعادەتی ھاوکاریی نووسەریان کردووە. فەرھەنگەکە واتای ٥٧٨٨٨ وشەی گشت شێوەزارە کوردییەکانی لەخۆ گرتووە. فەرھەنگەکە ساڵی ١٩٩٠ لە تاران یەکەمین چاپی بە دوو بەرگ بڵاو کراوەتەوە. دواتر بە وەشانێکی یەک بەرگی و لە ١٠٣٥ لاپەڕە چەندین چاپی دیکەی لێ بڵاو کراوەتەوە. ڕێنووسی فەرھەنگەکە بە ئەلفبێی عەرەبیی کوردییە و ھەندێک لە ڕێنووسی یەکگرتووی ئێستای کوردی جیاوازە و لە پێشەکییەکەیدا ڕوون کراوەتەوە.
کلیدەر
ناوەرۆک
کتێبی کلیدەر بە باسی ژیانی بنەماڵەیەکی ڕەوەندی کوردی خوراسانی دەس پێدەکات کە لە سەردەمی دوای شەڕی جیھانیی دووەمدا دەژین. لە دوایی دا ئەم بنەماڵە کە بە تایەفەی "کەلمیشی" ناسراون، لەگەڵ کۆمەڵێک لە خەڵکدا دژ بە خانەکانی شاری سەبزەوار شۆڕشێک ساز دەکەن. دەوڵەت ئابادی لە کلیدەردا بە باشی ھەژاری و بێدەسەڵاتیی خەڵکی ئێرانی ئەو سەردەمە و نەبوونی ئازادیی لە نێوان کۆمەڵگادا نیشان داوە. گەلێک وتار و یادداشت لە لایەن لێکۆلەران و خاوەن ڕایانەوە لە سەر ئەم ڕۆمانە نووسراوە. کتێبی "بیست سال با کلیدر" (بە کوردی: بیست ساڵ لەگەڵ کەلیدەر) کۆمەڵێک لەو وتارانەی لە خۆ گرتووە. چیرۆکی ئەم شۆڕشەی کوردانی کەلمیشی لە بنەڕەت‌دا ڕاستە و تەنانەت تا ئەو ساڵانەی دوایی چەند کەسێک لە کاراکتەرەکانی ئەم ڕۆمانە مابوون. بەڵام بەپێی پێویست و نیاز دەوڵەت‌ئابادی ڕەنگ و بۆی وێژەیی پێ‌داوە و لک و پۆپی لێ زیاد کردووە. گوڵ‌محەممەد پاڵەوانی سەرەکیی ڕۆمانەکەیە و لە واقیع‌دا شۆڕش‌هەڵایسێنەکە بووە و کاتی خۆی لە ئاکام‌دا شەهید دەکرێ و ئەمنیەکانی دەوڵەت لەگەڵ تەرمی بێ‌گیانی وێنە دەگرن و لە ڕۆژنامەیەکی ئەو سەردەمەدا بڵاو دەبێتەوە. دەوڵەت‌ئابادی دەڵێ کە یەکەم جار ئەو وێنەیەم دیت شڵەژام و هەموو شتێک لەوێوە سەری گرت.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبە فارسییەکان پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٧٧ پۆل:کتێبە ئێرانییەکان پۆل:ڕۆمانە ئێرانییەکان پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی فارسی
فەرھەنگی ھەنبانەبۆرینە
ناونان
نووسەر لە پێشەکییەکەیدا لە بارەی ناونانی فەرھەنگەکەوە نووسیویەتی:"ناوی وشەدانەکەی خۆم ناوە «ھەنبانەبۆرینە»، کە لە چیرۆکاندا دەڵێن: ھەر چیت بوێ دەستی تێ خە دێتە چنگت."
ناوەڕۆک
وشەکانی فەرھەنگەکە بە گوێرەی ڕیزبەندیی پیتە ئەبجەدییەکان دانراون. لەگەڵ ھەر وشەیەکدا ھاوواتایەکی دیکەی کوردی یان چەند دانەیەک نووسراون و جارجارەش بە پێناسەیەکی کورت واتای وشە ناڕوونەکان لێک دراوەتەوە و بەشێکی کەمیش لە وشەکان نموونەیان بۆ ھێنراوەتەوە. دواتر لەپاڵ واتا کوردییەکان واتای فارسییان نووسراوە.
بەشداران
وەک لە پێشەکیی فەرھەنگەکەدا ھاتووە ئەم چەند کەسەش ھاوکاریی نووسەریان کردووە:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەرھەنگە کوردییەکان پۆل:کتێبەکانی ١٩٩٠ پۆل:کتێبەکانی ھەژار
سەنتەرڤیل، ئەلاباما
سەنتەرڤیل شارێکە لە کەرتی بیب، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬٧٧٨ کەس بووە. ڕووبەری ٢٤٫٨٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١١١٫٧٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٣ پۆل:شارەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
ناوی زانستی
ناوی زانستی لە دوو وشە پێک دێت. وشەی یەکەم ئاماژەیە بۆ ناوی توخم Genus name وشەی دووەم ئاماژەیە بۆ ناوی جۆر Specie name. بەمەش مرۆڤ دەناسرێت بە مرۆڤی ژیر Homo sapiens وشەی یەکەم توخمەکان دیاری دەکات، وشەی دووەم جۆرەکەمان بۆ دیاری دەکات و بە ژیر وەسفی دەکات. ئەم سیستمەی ناولێنان بە سیستمی ناونانی دووانی Binomial nomenclature دەناسرێت. ناوی توخم بە پیتی گەورە دەستپێدەکات و ھێڵێک لەژێر ھەردوو ناوەکەدا پێکەوە دەکێشرێت، یان بە پیتی لار دەنووسرێت. زانا کارلۆس لینایۆس  Carlus linnaeus(1707-1778) ئەم سیستمەی داھێنا و ھەزاران زیندەوەرانی پۆلێنکرد و تاکو ئێستا سیستمی لینایۆس بۆ پۆلێنکردن و ناونانی دووانی بەکار دێت. لەبەر ئەوەی ناوی زانستی پشت بە زمانی لاتینی دەبەستێت دەربڕینەکە باوە لە زمانە جیاوازەکاندا. زاناکان لە ھەموو جیھانداوا لێدەکات کە بتوانن ھەمان ناو بۆ زیندەوەران دیاری بکەن و بیانناسن. دەکرێت ناوی زانستی ببێتە وەسفێک بۆ زیندەوەرەکە وەک لە ئەمیبادا Chaos chaos ناوەکەی ئاماژە بەوە دەکات کە بە بەردەوامی شێوەکەی دەگۆڕێت. دەکرێت ناوی زانستی ھەڵبژێردرێت بۆ ڕێزلێنانی کەسێکی دیاریکراو. ھەروەھا دەکرێت ئاماژە بە شوێنی جوگرافی زیندەوەرەکە بکرێت. ناوی جۆری گوڵەکان Linnae borealis ئاماژە بۆ ناوچەی باکوور دەکات کە ئەم جووڵەی تێدا گەشە دەکات؛ کە ناوچەیەکی جیاکردەوە بوو لای لینایۆس) Borealisمانای باکوور). ناوی زانستی پشیلە (Felis domesticus)ناوی زانستی پڵنگ(Felis tigarus) ناوی زانستی گەنمەشامی(Zea maize). .
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ژینناسی
١٦ی نیسان
١٦ی نیسان ١٠٦ەم ڕۆژی ساڵە (١٠٧ لە ساڵی پڕدا). ٢٥٩ ڕۆژ دوورە لە کۆتایی ساڵەوە.
بۆنەکان
پۆل:نیسان پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
١٩٧٤
سەدەی ٢٠ەم | سەدەی ٢١ەم ١٩٦٩ | ١٩٧٠ | ١٩٧١ | ١٩٧٢ | ١٩٧٣ | ١٩٧٤ | ١٩٧٥ | ١٩٧٦ | ١٩٧٧ | ١٩٧٨ | ١٩٧٩
١٩٧٤ بەرانبەر ساڵی ٢٦٧٤ی کوردییە.
ئایار
پۆل:١٩٧٤ پۆل:ساڵەکان
پ
پ یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردییە کە نیشاندەری پیتی Pیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. «پ» لەو پیتانەیە کە بە ئەلفوبێی عەرەبی زیاد کراوە. ناوی ئەم پیتە «پێ»یە.
پۆل:پیتە فارسییەکان پۆل:پیتە عەرەبییەکان
ئاکیورا
وێنۆک|ھێما ئاکیورا لقێکی گرنگی کۆمپانیای ئۆتۆمۆبیلی ھۆندایە، لەوەتەی ئازاری ١٩٨٦ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کەنەدا دامەزراوە و دواتر لە ١٩٩١ بە ھۆنگ کۆنگ و لە ٢٠٠٤ بە مەکسیک ناسێنرا چین لە ٢٠٠٦، ڕووسیا تا ٢٠١٤ (چیتر لە ڕووسیا بەردەست نییە)، کوەیت لە ٢٠١٥، ھەروەھا تا ٢٠١٨ش لە ئوکراینا دەفرۆشرا. لقەکە بۆ پێشکەشکردنی ئۆتۆمۆبێلە بەنرخ و مۆدێل بەرزەکان دانراوە. پێش ھۆندا زۆربەی ئۆتۆمبێلە ژاپۆنییەکان بەشێوەیەکی ئابووری دروستکراوبوون لەڕووی دیزاین و مۆدێلەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٦ لە ژاپۆن پۆل:کۆمپانیاکانی ئۆتۆمۆبیل لە ژاپۆن
٧٧١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سیلڤان تێسون
سیلڤان تێسون نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی پاریسی
پۆلیمەرەیزی دی ئێن ئەی
thumb|شێوەی سێ دووریی ئەنزیمی پۆلیمەرەیزی دی ئێن ئەی
ئەنزیمی پەڵمەرەی دی ئێن ئەی یان دی ئێن ئەی پۆڵیمیرەیز (بە ئینگلیزی: DNA Polymerase) بریتییە لەو ئەنزیمەی کە ھانی دروستبوونی دی ئێن ئەی دەدات، لە ڕێگەی زیادکردنی نیوکلیۆتایدەکان بۆ ھەر زنجیرەیەکی بنەڕەتیی دی ئێن ئەی.
سەرچاوە
پۆل:دی ئێن ئەی پۆل:ئەنزیمەکان
ئەنزیمی پەڵمەرەی ئاڕ ئێن ئەی
ئەنزیمی پەڵمەرەی ئاڕ ئێن ئەی یان ئاڕ ئێن ئەی پۆڵیمیرەیز (ئینگلیزی: RNA Polymerase) ئەو ئەنزیمەیە کە ھانی دروستبوونی ئاڕ ئێن ئەی دەدات بە بەکارھێنانی زنجیرەیەک لە گەردی دی ئێن ئەی وەکوو قالب.
سەرچاوە
پۆل:ئەنزیمەکان پۆل:ئار ئێن ئەی