cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئێرفۆیل
خێرایی ھێواشی فرۆکەکە کە کەمترە لەخێرایی دەنگ کە یەکێک لە ھۆیەکامی ڕووی یاریدەدەری فرین بۆ نموونە باڵێکی شێوەیەکی تایبەتی ھەیە یان ئەتوانین تایبەتمەندی نوێی باڵەکەی دوو سەری ھەیە کەیەکێکیان لێواری خڕە ئەوەی دووەمشیان لێواری تیژە لەگەل پێکەھاتەی چەماوەیی کە ھێزی سەر چەماوەکە و خوار چەماوەکە لێی پێکدێت ڕووەکانی فرین کارەکانیان دیزاین کراوە لەگەڵ ئاودا واتا بەھۆی ئەو شلەیەوە ئیش دەکەن ئەمیش پێی دەوترێت ھایدرۆفۆیل تێبینی ھەر وشەیەک ھایدرۆی تیابوو واتە کار لەگەل ئاوادا دەکات یاخود بەھۆی ئەوەو ئیش دەکات بەرزکەرەوەی سەر ڕووی فرین سەرەتا ئەبێتە ھۆی گۆشەی لێدان کە ئەو گۆشەیە کە ئەکەوێتە نێوان ھێلی سەرچاوەی سەر فرۆکەکە و ئاراستەی ھاتنی با کاتێ ھەوا ڕوودەکاتە گۆشەی گونجاوەکە ئەو ڕووی فرین ئەو ھەوایەی کە دێتە لای ئەبات بەبۆنەی باڵە جێگیرەکانی فرۆکەکە یان ئەو ھێزەی کار ئەکاتە ڕووە خوار کە ئەبێتە ھۆی ئەنجامی دروستبوونی ھیزێک بە پێچەوانەی ئاراستەی لادانی ھەواکەوە ئەم ھێزە پێی ئەوترێ ھێزی داینەمیکی ھەوا ئەم ھێزە لەم بەشانە پێکدێت (بەرزکەرەوە ڕاکێشەر)
زۆرینەی ڕووەکانی فرین گۆشەی لێدانی موجەب پێکدێنن و پێویستیان پێیەتی بۆ بەرزبوونەوەی فرۆکەکە بەڵام دوورووی پێچەوانەی ھەیە کە کاردەکاتە سەر باڵەکانی فرۆکەکە
ھێزی بەرزکەرەوە ئەتواندرێت بووترێ ئەگەرێتەوە ڕاستەوخۆ بۆ تێکرایی خێرایی سەرەوە، خوارەوە بەبێ ژمارەیی پەستان واتا ئەم پەستانە جیاوازییەکەی دەکات بەبەکارھێنانی بیردۆزەکان…
کریس ھادفیڵد
کریس ئۆستن ھادفیڵد (؛ لەدایکبووی ٢٩ی ئابی ١٩٥٩) ئەستێرەگەڕی خانەنشین، ئەندازیار، فڕۆکەوانی شەڕکەر، و مۆسیقاژەنێکی کەنەدییە. یەکەم کەنەدی بوو کە چالاکیی لەدەرپێڕاگوێزی لە بۆشاییی دەرەکی ئەنجام دا، کاری ھەڵفڕینی بۆ دوو ئەرکی مەکۆی بۆشایی کردووە و ھەروەھا وەک فەرماندەری وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی (ISS) کاری کردووە. پێش ئەوەی وەک ئەستێرەگەڕ کار بکات، بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ لە ھێزە چەکدارەکانی کەنەدا وەک فڕۆکەوانی شەڕکەری فەرمانداری ئاسمانی کاری کردووە.
ئێرفۆیل
باڵەکانی فرۆکەکە بەشێوەی سێ دووری لەسەر ڕووەکانی فرین ھەر وەک لەباڵەکان و ڕۆتەری ھەلیکۆپتەر دایە ڕووەکانی فرین دەتواندرێ بیدۆزینەوە لەپانکەکان و پەروانەکان و کۆمپرێسەر و پەستێنەر و تۆربینەکان)
کریس ھادفیڵد
ژیانی تایبەتی
کریس لە سارنیا، ئۆنتاریۆ لە دایک بووە. دایک و باوکی ڕۆجەر و ئێلەنۆر ھادفیڵدن کە لە میڵتن، ئۆنتاریۆ دەژین. کریس لە کێڵگەیەکی گەنمەشامی لە ئۆنتاریۆی باشوور گەورە بووە. ئەندامی کۆمەڵەیەکی پێشڕەوایەتی بوو کە لە گۆڕەپانەکانی میڵتن کۆ دەبوونەوە. لە مناڵییەوە حەزی لە فڕین بووە و لە تەمەنی نۆ ساڵیدا حەزی لە بوون بە ئەستێرەگەڕ کردووە، دوای ئەوەی نیشتنەوە لەسەر مانگی ئەپۆلۆ ١١ی لە تەلەڤیزیۆن بینی. ھاوسەرگیریی لەگەڵ کچەھاوڕێی قۆناغی ئامادەیی، ھێلین کردووە، سێ مناڵیان ھەیە: کایڵ، ئیڤان و کریستین ھادفیڵد. کریس پێش ئەوەی ببێتە فڕۆکەوانی تاقیکردنەوەیی، لە ناوچەی بەفرەخلیسکێی گلێن ئیدن ڕاھێنەری بەفرەخلیسکێ بووە.
ئێرفۆیل
وەھەروەھا چارۆگەکان لەفرۆکەدا یاریدەری ڕووی فرینە ھەروەک ئەو بەلەمە چارۆکەکان دارانەی لە ژێرەوەیان ڕووبەرێکی ئاوی ھەیە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو ڕووبەرە ئاویە (سێنتەر بۆرد) کە ھەیە لەناو جەرگەی بەلەمەکاندا کەوای لێدەکات بەردەوام بێ لەرۆشتن و ڕێگری دەکات لە نووقووم بوون ھەروەک ئەچوێندرێت بەھەمان ئەو وێنەی سێ دوورییە و ھەمان کارو بنەما کەلە ڕووەکانی یاریدەریی فرین فرۆکە دا ھەن وە لەمەلەکردن و فرین تایبەتمەندی لەدروستکراوەکاندا نەک تەنھا لەماندا بەڵکو لەماسی و ڕووەکەنان و زیندوەرەکان و زیندەورە وردبینەکانش ڕووەکانیشی یاریدەری فرینن بەھۆی ھەواوە یاخود بەھۆی ئاوەوە بەسەری جێبەجێ دەکرێت یەکێک لە نموونە باڵی باڵندەو لەشی ماسی و ژیشکی دەریاییە باڵی ڕووەکانی فرین ئەتوانێ ھێزێک دروست بکات بەئاراستەی خوارەوە بۆ سەر ماتۆرە خولاوەکان کە ئەمەش ئەبێتە ھۆی دروستبوونی جوڵە لەنێوان لاشەی فرۆکە و ئەو ڕووبەرەی تیایەتی کاتێ کە با ڕێگری لێ ئەکرێت بەھۆی قابێکی تەختەوە کەبینایەکی ڕووی پردێکەوە کە ئەمانەن ھەمووی شت وئەم شتانە ھێزی ڕاکێشەر یان ھێزی داینەمیکی ھەوا پێکدێنن کە ئەستونە لەسەر ئاراستەی با بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە کە ئەم شتانە یاسای ڕووەکانی فرین و بەسەریدابێ بەبێ ئەبی یاریدەری ڕووەکانی فرین توانایەکی زۆریان لەبەرزکردنەوەی شتەکاندا یان بلێین خۆیاندا ھەیە لەبەرزکردنەوەە وە کەمتر لەراکێشان یاریدەری ڕووەکانی فرین ئەتوانێ بەکاربھێندرێ دیزانکردنی فرۆکە وپانکە و ڕۆتەر و باڵەکان و تۆربینەکان و بەکارھێنانی لەئەندازیاری زانستی داینەمیکی ھەوا
کریس ھادفیڵد
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩ پۆل:گیتارژەنانی کەنەدی پۆل:ئەستێرەگەڕە کەنەدییەکان پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:خەڵکی میڵتن، ئۆنتاریۆ پۆل:خەڵکی سارنیا پۆل:فەرماندەرانی وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی
ئێرفۆیل
چەماوەی بەرزکەرەوەی ڕاکێشەر لە تونێلی ھەوایی دادەنرێت بۆ فەحسکردن لە لای ڕاستەوە پیشان دەدرێت چەماوەکە ڕووەکانی فرین پیشان ئەدا ئەو دوو ڕووە موجەبەی گە لە ڕووەکانی فریندان کەایێ کۆمەلێ ھێزی بەرزکەرەوە دروست ئەبێت لە سەر گۆشەی لێدانی سفر لەگەل زیاد بونی گۆشەکە <گۆشەی لێدان> ھێزی بەرزکەرەوە زیادەکات لە پەیوەندییەکی ھێلیتوشدا پێی ئەوترێت لاری چەماوەی بەرزکەرەوە.
ھێزی ڕوبەرەکە جیا ئەکاتەوە خێرایی دەکات کە ئەمەش گۆشە وەستاوەکە ئتێئەپەرێنێت ئالوگۆری ئەستور بوونی چینە سنوردارە ئەستورەکە کاریگەری شوەی ڕرووەکانی فرین ئەگۆرێت و بە تایبەت کاریگەری دوو ڕووە لێکنە جووەکەی کەرووەکان فرێیدان کەم ئەکاتەوە کە ئەمەش شێوازی ھەموو جولەکان ئەگۆرێت و ئەبێتە ھۆی کەمبوونەوەی سوری بەرزبوونەوە چینە سنوردارە ئەستورەکە ئە بێتە ھۆی زیادبوونی پەستانی ڕۆشتن (ھێزی ڕاکێشان) کەواتە ھەموو ھێزی ڕاکێشانەکە بە شێوەیەکی تیژ زیاد دەکات بە نزیک یان بە لای خالی وەستان.
دیزاینی ڕووی یاریدەدەری فرۆکە بریتییە لە لاییە نە سەیرەکەی داینەمیکی ھەواو ڕووە جۆراوجۆرەکەنی فرین سیستەمی جیاوازی فرین پێکدەھێنێت.
ئەو دوو ڕووە لێکنەچوی کەلە بالەکانی فرۆکەدان ئەتوانێ ھێزی بەرزکەرەوە لە گۆشەی لێدانی سفر دروستبکات.
لە کاتێکدا ڕووە لێکچووەکەی بالی فرۆکە لە وانەیە باشتر و ڕێکتر مەودایەکی فرین و سوران دروستبکات ھەروەک لە فرۆکەی ئەیرۆ بانیکەیدایە کە قورسترە لە فرۆکە ئاسای تر.
لە ناوچەی کە بالەکات کەمترین بالە ێکچووەکانی ڕووی یاریدەدەرن فرۆکە بە کاردەھێنرێ بۆ زیادکردنی گۆشەی لێدانی ئەمەش وادەکات بدووربێ لە فولانەوھی فرۆکە بە دەوری ھێلیکدا.
بەم جۆرە ئەم مەودا گەورەیی گۆشە ئەتوانرێ بەکاربھێنرێ بە بێ پەرتبوونی چینی سنردار
خێراییە کە مەکانی کە لە ڕووی یاریدەەزی فرۆکە ھەیە لێوارێکی فری ھەیە کە بە شێوەیەکی سروشتی پەیوەندی بە گۆشەی لێدانەوە نییە و شێوەی بە دوورییەکاە بە تەواوی شێوەی فرۆ ڕوشاکەن.
ھەر جۆتی بێ نیوە تیرەی چەماوەکە زیاد ئەکرێ پێشئەوەی لە بالەکانی گەورەترین ئەستوربوون بە دەست.
بھێنرێ ئەمەش بۆ کەمکردنەوەی پرتبوونی چینە سنوردارەکەیە ئەمەش درێژە بە باکان ئەدات کە بجولێ لەخالی گەورەترین ئەستوربوونییەوە بۆ لێوەرەکەی.
خێرایە زۆرەکانی ڕووی یاریدەدەری فرین زیاتر گۆشەی دەرئەکەوێ لە شێوەکانی دا و ئەتوانێی لێوارێکی زۆر تیژ پێبگێنی.
ئەو خێراییە زۆرەیئەستوور بوونێکی گەورەی ھەیەکە نزیکی ئەکاتەوە لەێوارەکەی بۆ ئەوەی درێژییەکی زۆری بۆ ئەو خێرایەی ڕوەکانی فرین کە یەکسانە بە خێرایی دەنگ و خێرایی فرۆکە ڕووە لکێنە جووەکانی کەمترە کە ئەوەش ئەبێتە ھۆی کەم بوونەوەی ھەمە جۆری ھێزی ڕاکێشەر.
بالە مۆدێرینەکانی ڕووی فرۆکە ڕووەکانی ڕووی فرینی جیاوازە ب شێوەی جیاواز لە مالەتەکاندا ڕێکخراوە…
لە ھێزی جوەکانی بەرزکەرەوەکاندا فلاپاو سلات ھەیە، فلات لە لێوازی خۆارەوەی بالی فرۆکەدایە وسلا لەلێواری سەرەوەی بالی فرۆکە دایە و ھەردووکیان ھەمان ئیشیان ھەیە ئەوان بەشێوەیەکی کاتی شێوەکانی بالەکان ئەگۆرێت بو ئەوەی ھێزی بەرزکەرەوە زیادبکات وە لە ھەموو فرۆکەیکدا ھەیە ئەتوانرێ بچێتە ناو بالەکان کاتێ ئیشی پێناکرێ.
جولەی بالەکات لە ڕێگەری شلەوە ئەستورییەکی زۆر ھەیە لە ناوەراستی دوورووە لێکنەجووەکە شیکردنەوەکەی بەپێی یاسای ھاوکێشەی navier-stokes لە سەر سێنسەری ھێلی ئەبێ کە پیشان ئەدرێ پەستانە سالبەکە ھەمان کاریگەری ھەیە بۆ کەمکردنەوەی خێرایەکی.
کەوابێ زیادبوونی دوورووە لێکنەجووەکە لە ناوەراستیدا ئەبێتە ھۆی شلە برژێ بە ناو بالەکانیدا بە ڕێژەیەکی زۆر بە خێراەکی زۆر ھەرجۆرێ بێ ھەێ ڕووبەر ڕێگری لە ڕژانی شلە ئەگرێ و سەری لێ ئەشێوێنی کاتێ کە باران ئەبارێ لەسەر بالەکان ڕۆشتن تێکئەچێ لە مالەتە دڵنیایەکاندا حەشەراتئەچێتە ناو بالەکنییەوە ئەبێتە ھۆی کەم ڕپانی شلە.
پێش ئەو توێژینەوەیمناسا کەلەسالی ١٩٧٠ بۆ ١٩٨٠ لەسەر دزینی فرۆکە بوو.
کۆمەلگا لە ڕێی کرداییەوە بەلام جولەی بالەکانبە بۆنەی ڕژانی شلەوە بەشێوەیعەمەلی بەکارنە ئەھێنران و دروسکردنەکان ئیشیان لە سەر ڕووبەر ناتەواوبوون.
بەکارنەئەھێنران و دروسکردنەکان ئیشیان لە سەر ڕوبەر ناتەواوبوون.
بەلام باوریان گۆرا بە دروسکردنی شێوازی نوێگەشەپێدانی بە زیاد کردنی مادە وەک ڕیشالی گرافینی وە شێوازی کانزایی ناسرا.
توێژینەوەکەی [ناسا] لە سالی ١٩٨٠ بەشێوەی کرداری و بە سوود دیزانی بالەانیفرۆکەیان کردبە بە کارھێنانی شلە.
بەخێرایی کەمتر لەدەنگ و ئاستی دەنگ و زیاتر لە؟ خێرایی دەنگ دیزیانینیان کرد خشتەکان دەرکەوتن بە پێناسەکردنی ڕووەکانی یاریدەدەری فرینە وەنمونەش NACA سیستەمەرووە جۆراوجۆرەکانی فرین ھاتنە کایەوە و بەکارھێنران..
نمونەی مەبەستە گشتییەکانی ڕووی یاریدەدەری فرین بە شێوەیەکی فراوان بەکارئەھێنرێ ئێستا.
وە داتاکانی NACA سیستەمیش ئێستا ڕووی یاریدەدەری فرین ئەتوانرێ دیزاین بکرێ بۆ بکەکارھێنان و ئیشکردن بە شێوەی بەربلاو بەھۆی برۆگرامەکانی کۆمپیوتەرەوە
Part 2
وشەزانی ڕووەکانی ڕووی یاریدەدەری فرین و ئەو زاراوەنەی ئەکەرێنەوە بۆ ڕووەکانی یاریدەدەری فرین لەخوارەوە پێناسە کراون
-رووبەری فرین [روبەری سەرەوە ئەگرێتەوە] بە شێوەیەکی گشتی لەگەل خێرایی زۆر و پەستان[روبەری خوارەوە ئەگرێتەوە] پەستانێکی زۆر زیاتری ھەیە لە ڕووبەری فرین.
ئەم پەستانە دابەش بووە بە ڕووبەرەداواتە لەنێوانی ڕووبەری فرین و ڕوبەری پەستان کە ھێزی بەرزکەرەوە
ئەبەخمێنێت بە ڕوو بەستەکەی فرین.
-شێوەی ئەندازەیی ڕووی فرین بە کۆمەلێ وشە وەصف ئەکرێ
-لێواری سەرەوە ئەو خالەیە کە ئەکەوێتە پێشەوەی ڕووی یاریدەدەری فرین گەورەترین چەماوە کەمترین نیوە تیرەی ھەیە.
-لێواری خوارەوە پێناسە ئەکرێ بەھەمان ئەو خالانەی کە گەورەترین چەماوەی تیایە لە دواوەی ڕووەکانی فرین.
ـ ھێلی نێوان خال ئەو ھێلە بە C ھێما ئەکرێ ئەمە سەرچاوەی برگەری بە دووری ڕوەکانی فرینە.
ــ شێوەی ڕووەکانی فرین پێناسە ئەکرێ بە بەکارھێنانی ئەم بارامیتەرە ئەندازەبیاتە:-
ھێلی کەوانەیی ئەو ھێلەیەکە ئەکەوێتە نیوەی خالێک لە نێوان ڕوبەری سەرەوە ڕوبەری خوارەوە شێوەکەی پیشتئەبەستیێ بە ئەستور بوونی بلاوبوونەوەی ھێلی نێوان خالەکە.
ئەستور بوونەکانی جیاوازە بە درێژایی ھێلی نێوان فانکە لەوە ئەچێ بەC ڕێگر بپێورێت:-
ھەندێ بە بارامیتەر گرنگەکان بۆ وەصفکردنی شێوەی ڕووەکانی فرین ھێلیکەەوانەکەو ئەستورییەکانی، بۆ نمونە ڕووەکانی فرین NACA ژمارەیھەیە.
وەک [NACA2415] بۆ ئەوەیبخوێنرێتەوە ئەلێی [٢ - ٤ - ١٥]
بۆ ئەوەی ڕووەکانی ڕووی فرین و ھێلە کەوانەیەکە باس بکرێ ئەبێ ٠٫٠٢ ھێلی نێوان دووخالەکە بکەوێتە٠٫٤ ھێلی نێوانی، خالۆترو لەگەل ٠٫١٥ ھێلی ئەمجا ئەتوانین بلێین گەورەترین ئەستوری ھەیە.
تیۆری ڕووە باریکەکانی فرین تیۆرێکی سادەیە دەربارەی ڕووەکانی یاریدەدەر فرین کە ئەەرێتەوە بۆ گۆشەی لێدان بۆ ئەوەی بەرزی بکاتەوە بێ پەستان خستنە سەر وەک ڕیرانی شلە بە بێ ھەژمارکردنی[viscosty] ئەمە لە لایەن بیرکاریزانی ئەلمانی ـ ئەمریکی داھێنراوە ناوی ماکس مەنگ و دوبارە شارەزای تریشلە سالی ١٩٢٠ ەکاندا.
ئەم بیردۆزە وای کرد کە بە شێوەکی باشتر ئەم شتانە بگات لە ڕووەکانی یاریدەدەری فرینەوە بە شێوەی دوو دوری بە تەنکە کانی فرین.
ئەترازێ وادەبینرێ کە ڕووەکانیرووی فرین ئەستوری بافود viscsty یان سفرە لە دووری بالێکەوە بۆ بالێکی تر.
بیردۆزی ڕووە تەنکاکانیفرین بە شێوەکی تایبەتیناسراوبوو لە ڕۆژی خۆیدا جونکە با بەتێکی بیردۆزی دەرئەکرد بەپێی ئەم تایبەتمەندییەگونگانەی
رووەکانی یاریدەدەری فرین لەدوو دوریدا کە خوارەوە ڕوون کراوەتەوە:-
- لە ڕووی لێکچوەکانی یاریدەدەری فرین، سەنتەری پەستاوتن و سەنتەری کاری داینەمیکی ھەوا چارەکی تەواو لە ھێلی نێوان خالەکاندا لە پێش لێواری سەرەوە
-لەسەر ھێلە کاوانەیەکەی ڕووەکانی فرین سەنتەری کاری داینەمیکی ھەوا چارەکی تەواو لە ھێلی نێوان، خالەکە لائەدا لە پێش لێواری سەرەوە
- ئەو لارییەی بۆ بەرزکردنەوە بەکاردێت* گۆشەی لێدان=٢pi\r
لە ئەنجامی ئەم سێ خالەھێزی بەرزکەرەوە لەرووە لێکچوەکانی فرین لەدووری بالێکەوەبۆ بالێکی تر= Ce=٢pi&
کاتی Ce ھاوکۆلکەی برگەی بەرزکەرەوە، & گۆشەی لێدانە لە گۆشەی نیوەتیرەی.
ئەپێورێ بەندێکی بەیەک ھێل ئەم دەربینەی سەرەوە بەکارئەھێنرێ بۆ ھێلی کەونەیی ڕووەکانی فرین کاتێ & بەگۆشەی لێدانەئەم گۆشەی ئەپێورێت بەتیکی ھێزی بەرزکەرەوە صفر لەجیاتی ھێلی نێوان، خال.
وەھەروەھا ئەو ٣ خالەش ئەکرێ ئەنجامی زیترمان باتێ لە برگەی ھاوکۆلکەی بەرزکەرەوە لەھێلی کەوانەی ڕووەکانی فرین.
لە دووری تاکۆتایی نێوان بالەکات.
Ce=Ce0 +2 pi &
کاتێ Ce0 ھاوکۆلکەی بەرزکەرەوە لە گۆشەی لێدانی سفرە.
بە بیردۆزی ڕووەتەنکەکانی فرین ٩سابناکرێ بۆ جولەی شلەکان لە ڕووەکانیفریندا کە ئەمە ماوەتەوە ڕوئەدات کە گۆشەی لێدانی (١٠–١٥) لە ناوەراستی کۆتایەکانی ٢٠٠٠ دا، پێشبینی کردنی تیۆرێکی بۆ لێواری تری بالەکانیبە کاتی جولەی شلە دا خرایە ڕوو لەلایەن walle.j.uarsll لەکاتی نیوەی دکتۆراکەیدا.
توێپینەوە دوا بەدواکانی مۆریس پێکھاتبوو لەوبابەتانەی کە تایبەت بوون بە زانستی تیۆری لەسەر لەسەر لێواری سەرەوەی بالەکانی فرۆکەکە لەکاتی جولەی شلەدا تیۆری (مۆریش) پێشنیارێکی ڕەخنەگرانەی کرد بۆگۆشەی لێدانی لێواریسەرەوەی بالەکانی لەکاتی جولەی شلەدا لەمالەیجیابوونەوەی گشتگیر بە شەکان پێشنیار ئەکرێ لەگیراوەکانی بالەکانی بۆ ژانی ناوەکی تیۆری مۆریس بەپیشانی ئەدا کە ڕژان بەخێرایی کەمتر لە دانگ لە ڕووە تەنکەکانداەتوانرێ وەصف کرێ بەوەی کەلە ناوچە دەرچووە بە دەوری ڕۆژێک لە ھێلی نێوان، خال، چاوەوەی ڕوبەری فرۆکە لوتکەی بە ھێلی نزیک لە یەکترەوەی ئەگەر ڕژان ھەبوو لەدەرەوەی ڕوبەرەکەدا لە لایەن کۆمەلێک لە ڕووە تنکەکانی فرینەوە داگیرئەکرێ ھاوکێشەی مۆرسی.
کۆمەلێک پێکھاتەی تر ڕووەتەنکەکانی فرین پیشانئەدات.
پۆل:ئایرۆدینامیک
سپۆڕ
سپۆڕ بە (ئینگلیزی:Spore) خانەیەکی زۆر بونە یان پێکھاتەی فرەخانەیەکە توانای بەرگریکردنی ھەیە لە بارودۆخی سەختدا  و دەتوانێ پەرەبسەنێ بۆ زیندەوەرێکی
دەربارە
زۆربوون لە کەڕووەکاندا توخمەخانەیە یان ناتوخمەخانەیە. ناتوخمە زۆربون لە کەڕووەکاندا بە دوو شێوە ڕوودەدا لە ریگەی یەکەمی ناتوخمە زۆربوندا، دزوەکەڕووەکان ھەڵدەوەشێن و ھەر پارچەیەک دەبێ بە کەڕوویەکی نوێ وە ھەروەھا دەکرێ ناتوخمانە زۆربون بە بەرھەمھێنانی سپۆرەکان بێ خانەی بچوکی زۆربونی پارێزراون بە دیوارێکی خانەیی ئەستور سپۆرەکان کێشیان کەمە لەوانەیە بەھۆی ھەواوە بڵاو ببنەوە ئەگەر بارودۆخی گەشەکردن گونجاو بوو لە شوێنی نیشتنی سپۆرەکە ئەوا سپۆرەکە گەشە دەکات و کەڕووەیەکی نوێ پێکدەھێنێ
سەرچاوە
پۆل:ڕوەکناسی پۆل:زاوزێ
جۆن برادوود
وێنۆک| جۆن برادوود ( • ٦ی تشرینی یەکەمی ١٧٣٢ - ١٧ی تەممووزی ١٨١٢) دروستکەرێکی پیانۆی سکۆتلەندی بوو، ھەروەھا دۆزەرەوەی برادوود ئێند سەنز بوو، کە شەریکەی دروستکردنی پیانۆ بوو.
دۆنگ ژوۆ
وێنۆک دۆنگ ژوۆ ژەنەڕال و لۆردێکی سەربازی بوو کە لە دوایین سەردەمی ئیمپراتۆرییەتی ھان لە سەردەمی چینی دێرین دا ژیاوە، دۆنگ ژوۆ ژەنەڕال و وەزیرێکی بەدەسەڵات بوو لە حکوومەت و بە زۆر وایکرد کە ئیمپراتۆر شائۆ دەست لە فەرمانڕەوایەتی ھەڵبگرێت و شوێنگرەوەی بۆ دانا کە براکەی سیان ھان بوو. بەگوێرەی سەرچاوەکان ئیمپراتۆر سیان تەنھا بە ناو پلەی ئیمپراتۆری ھەبوو و ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆرییەتەکە تەنھا بەناو دەژیا و لەمانەوە بوو.
جۆن برادوود
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٣٢ پۆل:مردووانی ١٨١٢
دۆنگ ژوۆ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٢ پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢ەم پۆل:مردووانی سەدەی ٢ەم پۆل:پەیوەندیدارەکان بە دۆنگ ژوۆ پۆل:لۆردە جەنگییەکانی ئیمپراتۆریەتی ھان پۆل:ڕاسپێردراوەکانی چین
ھەڵاڵاوا
ھەڵاڵاوا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پێنجوێن(ناوەند)، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
مستەفا ڕەعد عیززاوی
موستەفا ڕەعد عەزاوی نەقشبەندی (بە عەرەبی:) لە ١٩ی نیسانی ١٩٨٦ لە لە خێزانێکی ئاسایی لە شاری بەغدا لەدایک بووە.
ھەڵاڵاوا
جوگرافیا
ھەڵاڵاوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دەرەگورگان و لە باشوور لەگەڵ گوندی ناوکەڵان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کارێز لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مەسۆ.
قیشڵاخلو
جوگرافیا
قیشڵاخلو  ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ھەڵاڵاوا
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بەرزیی پەستانی خوێن
بەرزی پەستانی خوێن (کە ناسراوە بە فشاری خوێنی بڵند) زاراوەیەکی درێـژی حالەتی پزیشکیە کە تێیدا فشاری خوێن لە خوێنبەرەکان لەسەر سووربوون بەرز دەبێتەوە. فشاری خوێنی بڵند بە شێوەیەکی نموونەیی ھیچ نیشانەیەک دروست ناکات. بەڵام فشاری خوێنی بـڵندی درێـژ خایەن دەبێتە ھۆی مەترسی سەرەکی بۆ نەخۆشی خوێنبەری تاجی، جەلتە، شکستی دڵ, گرژبوونی گوێچکەڵە، نەخۆشی خوێنبەری چێوەیی، لە دەست دانی بینین، خڵەفان، نەخۆشی درێژخایەنی گورچیلە.
مستەفا ڕەعد عیززاوی
ژیاننامە
کەسێکی قورئان خوێن و بانگبێژ بووە فێری قورئان بووە لە مزگەوتەکان کە کاتێ منداڵ بووە کاتێک تەمەنی گەیشتە شەش ساڵان لەگەڵ باوکی ئامادە دەبوو لەمزگەوتی (الاسراء) لە حەی الامین وە لە خولی لەبەر کردنی قورئان خوێندوویەتی کاتێک عومری گەیشتە دوانزە ساڵان بووە بچوکترین قورئان خوێن و بانگبێژ لە مزگەوتی الاسراء قوناغەکان خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی بەسەرکەوتوویی تەواو کردووە قۆناغی دواناوەندی لە قوتابخانەی لەساڵی ٢٠٠١ خوێندووە وە لە زانکۆیی امام اعظم خوێندوویەتی وە لەھەمان کاتیشدا تەجویدی خوێندووە وە فێری قیڕائات بووە لەسەر دەستی شێخ علی حەسن داود مۆڵەتی وەرگرتووە لە ھەردوو شێوە خوێندنەوەی (حفس عەن عیسام) و (شوعبە بن عەییاش).
قیشڵاخلو
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
مستەفا ڕەعد عیززاوی
خەڵاتەکان
قورئان خوێن موستەفا لە چەند مزگەوتێ قورئانی خوێندووە لە ناویان مزگەوتی امام الاعظم وە مزگەوتی وە دەنگێکی زۆر خۆش و مەقام زانێکی باش بووە:
بەرزیی پەستانی خوێن
بەرزی پەستانی خوێن بەند کراوە بە بەرزی پەستانی خوێنی سەرەتایی یان بەرزی پەستانی خوێنی دووەمی (لاوەکی). نزیکەی ٩٠–٩٥٪ دۆخەکە دەگەرێتەوە بۆ باری سەرەتایی بەھۆی شێوازی ژیانی دیارینەکراو و ھۆی بۆماوەیی. مەبەستمان لە ھۆی شێوازی ژیان خوێی زیاد لە پێویست، زیادبوونی کێش، جگەرە کێشان، یان کحولە. ٥–١٠٪ دۆخەکانی تر دەگەرێتەوە بۆ باری دووەم بەھۆی نەخۆشی گورچیلە، تەسکبوونی خوێنبەری گورچیلە، نارێکی ڕژێن، یان حەبی کۆنترۆڵی لە دایک بوون.
مستەفا ڕەعد عیززاوی
خەڵاتەکان
لەچەند کەناڵێکی ئاسمانی قورئانەکانی لێدەدرێت وەک کەناڵی ، بەشداری چەندین پێشبڕکێی قورئانی کردووە لە وڵاتی عێڕاق وە یەکێک بووە لە ئەندامانی لە قورئان خوێنانی مجودینی عێڕاق.
کۆچی دوایی
لە ٢٦ی ئایاری ساڵی ٢٠٠٧لە لەئاکامی ڕووبەڕوو بوونەوەیەکی سەربازی لەگەڵ سوپای ئەمریکا فیشەکێک بەری دەکەوێت و شەھید دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق پۆل:موسڵمانە سوننەکان پۆل:خەڵکی بەغدا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:مردووانی ٢٠٠٧ پۆل:قورئانخوێنان پۆل:قورئانخوێنە عێراقییەکان
بەرزیی پەستانی خوێن
فشاری خوێن دەر دەبردرێت بە دوو پێوانە، فشاری بەرز و نزم، کە زۆرترین و کەمترین فشارن. بۆ زۆربەی پیگەیشتوو، فشاری خوێنی ئاسایی لە دۆخی بەرز لە نێوان ١٠٠–١٣٠(mmHg) و لە دۆخی نزمیش ٦٠–٨٠(mmHg) وە فشاری خوێنی بەرز بە دیار دەکەوێ کە فشاری خوێنی ئاسایی لەسەر ٨٠/١٣٠ و٩٠/١٤٠ دەبێت. بۆ مناڵ ئەم ژمارانە دەگۆرێن. چاودێری فشاری خوێنی گەریدە وردترە.
شێوازی ژیانگۆرین و دەرمان دەتوانن فشاری خوێن و مەترسی ئاڵۆزی تەندروستی کەم بکەنەوە. ئەگەر شیوازی ژیان گۆرین نا پێویست بوو ئەوە دەرمان بە کار دێ. تا سێ دەرمان دەتوانێت کۆنترۆلی فشاری خوێن دەکا لە ٩٠٪ خەلک.
نیشانەکان
نیشانەکان لە رێگەی تاقیکردنەوی جەستەییش دەکرێن لە رێگەی بە کار ھێنانی چەند ئامێرێک.
بەرزی پەستانی خوێنی سەرەتایی
پەستانی خوێن بەرز دەبێتەوە لەگەل زیادبوونی تەمەن.
بەرزی پەستانی خوێنی دووەمی (لاوەکی)
ئەم جۆرەیان بە ھۆیەکی دیاری کراو دروستدەبی. نەخۆشی گورچیلە یەکێکە لە ھۆیە سەرەکییەکان. ھەروەھا لە حالەتی رژێنیش دروستدەبێ. چەند ھۆی تریشمان ھەیە وەک قەلەوی، وەستانی ھەناسە لە کاتی خەوتن، سکپری، بچوک بوونی شاخوێنبەر، زۆر خواردنەوەی کحول.
دەستنیشان کردن
دەتوانریت دەستنیشان بکرێت لەسەر بنەمای سووربوونی فشاری خوێنی حەسانەوەی بڵند.
تەکنیکی پێوانە
بۆ ئەوەی دەستنیشانکرنێکی ورد بکەی پێویست دەکات تەکنیکی پێوانەی فشاری خوێنی گونجاو بەکاربێنی. سەرەتا دەبێ کەسەکە بە ھێمنی دانیشێ بۆ ماوەی پێنج خولەک، دواتر سەردەستی فشاری خوێن دەخەینە سەر قۆڵی. دەبێت نەخۆشەکە بە جۆرێک دانشتبێ پشتی رێک راگرتبێ و پێیەکانی بە شێوەیەکی رێک دانابێ. نەخۆشەکە نابێ ھیچ جوڵە بکا. ھەروەھا پێویستە ئەم نەکنیکە لە شوێنێکی ئارام بکری بۆ ئەوەی دکتۆرەکە گوێی لە دەنگەکان بێ لە رێگەی ئامێرەکەی.
نەھیشتن
وا باشترە نەخۆشەکان شێوازی ژیانیان بگۆرن بەر لەوەی دەست بە دەرمان خواردن بکەن.
دەرئەنجام
بەرزی پەستانی خوێن دەتوانێت چەند زیانێکی مەترسی ھەبێ وەک، نەخۆشی تەسک بوونەوەی بۆری خوێن لە دڵ, جەلتە، نەخۆشی بۆری خوێنی چێوەیی، شکستی دڵ, ئاوسانی خوێنبەر، رەق بوونی دەماری خوێن، نەخۆشی گورچیلەی درێژخایەن.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
ئەحمەد بازگر
ژیان
ئەحمەد بازگر کوڕی حەسەن ئاغا نەورۆزی ساڵی ١٩٦١ لە گوندی شندڕەی سەر بە سەردەشت لە دایک بووە. منداڵی و مێرمنداڵی لە ھەژاریدا بەسەر بردووە. ساڵی ١٩٧٩ دژی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران وەستاوەتەوە و چووەتە ڕیزی چەپی خەباتی شۆڕشگێڕی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و بووەتە ئەندامی کۆمەڵە و بە چەک و قەڵەم خزمەتی کردووە. ئەندامی دامەزرێنەری (کانوونی ھونەر و ئەدەبیاتی کرێکاری کوردستان) بووە کە ھاوینی ساڵی ١٩٨٥ دامەزراوە. بەھاری ١٩٩٠ ڕووی لە وڵاتی سوید کردووە. ساڵی ١٩٩٧ لە بواری کۆمەڵناسی و کاری کۆمەڵایەتی لە زانکۆی یۆتۆبۆری خوێندنی باڵای تەواو کردووە. ئەحمەد بازگر وەکوو بەرپرسی ئیداری سۆسیال لە شارەکانی سەر بە پارێزگای یۆتۆبۆری کار دەکا.
شیعر
شیعرەکانی ئەحمەد بازگر ڕەنگدانەوەی بیر و ڕا سۆشیالیستییەکانییەتی و زیاتر باس لە مافەکانی ژن، خەبات، چینایەتی و ئازادی دەکەن. بۆ ماوەی زیاتر لە سی ساڵە بەرھەمەکانی بازگر لە ڕێگەی ھونەرمەندانی کۆڕی بانگەوازی کۆمەڵە و گۆڤار و ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن و ڕۆژنامەکاندا بڵاو دەکرێنەوە، بەڵام تاوەکوو ئێستا دیوانێک کە ھەموو شیعرەکانی شاعیر لەخۆ بگرێ بڵاو نەکراوەتەوە. ئەحمەد بازگر لەمێژ ساڵە سەرقاڵی ھۆنینەوەی شیعرە بەڵام بە ڕادەی پێویست ناسراو نییە و مافی خۆی پێ نەدراوە.
بەرھەمەکان
چەن شیعری ئەحمەد بازگر:
چاد لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
سەرچاوەکان
١٩٨٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
ھێنری ستیکمین کۆکراوە
سەرچاوەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢٠ پۆل:گەمەکانی ویندۆز
پەرەسەندنی ئاست بەرز
پەرەسەندنی ئاست بەرز بریتییە لە پەرەسەندن لە ئاست یان قەبارەیەکی بەرزتر لە ئاستی جۆرەکان (بە پێچەوانەی پەرەسەندنی ئاست نزمەوە کە ئاماژەیە بۆ گۆرانکارییە پەرەسەندووەکان لەسەر ئاستی ئەلیلییە جیاوازەکان لە جۆر یان کۆمەڵەکان دا. بەشێوەیەکی سەرەکی ھەردوو پەرەسەندنی ئاست بەرز و پەرەسەندنی ئاست نزم پێناسەی ھەمان ڕێکار دەکەن بەڵام لە قەبارە و ئاستی جیاوازدا.
سەرەتای دەستەواژەکە
بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ١٩٢٧ دا زانای تایبەت بە زانستی مێرووەکان بە ڕەچەڵەک ڕووسی (یوری فیلیپچینکۆ) ھەستا بە داھێنانی دەستەواژەکانی (پەرەسەندنی ئاست بەرز - Macroevolution) (پەرەسەندنی ئاست نزم - Microevolution) لە کارەکانی دا بە زمانی ئەڵمانی (Variabilität und Variation). لە سەرەتایی کاتی داھێنانی دوو دەستەواژەکەوە ھەتا ئێستا چەندین جار پێداچوونەوە و دووبارە ھەڵسەنگاندنی بۆ کراوە. لە کاتی بەکارھێنانیان دا بۆ ناساندنی دۆزینەوە و بیردۆزەکانیان ھەندێک لە زانایان دەستەواژەکەیان بەدڵ نەبوو. وەک زانای بە بەردبووەکان (ئۆتۆ شیندڤۆلڤ) لە کاتی ناساندنی بیردۆزەکەی بە ناوی (ئارستەداری پەرەسەندن - Orthogenesis) و ئەمە ئەو باوەڕەیە کە زیندەوەرەکان پەرەدەسێنن بە شێوەیەکەی ئاراستەکراوی زانراو بەھۆی «ھێزێکی پاڵنەر» ی ناوەکی.
پەرەسەندنی ئاست بەرز ئەو گۆرانکارییانە لەخۆدەگرێت کە تەنھا لەسەر پێوەرە کاتییە جیۆلۆجییەکان ڕوودەدەن بە پێچەوانەی پەرەسەندنی ئاست نزم کە لەسەر ھەموو پێوەرێکی کاتی ڕوودەدەن.
پەرەسەندنی ئاست بەرز لە زانستی پێکھاتنی نوێ دا
لە زانستی پێکھاتنی نوێ دا لە سەرەتای سەدەی بیستەم دا، پەرەسەندنی ئاست بەرز بە یەکێک لە ھۆکارە چەندلایەنییەکانی پەرەسەندنی ئاست نزم دادەنرا بۆیە جیاکردنەوەی نێوان پەرەسەندنی ئاست بەرز و پەرەسەندنی ئاست نزم جیاوازییەکی سەرەکی پێکناھێنێت و تاکە جیاوازی نێوانیان بریتییە لە کات و قەبارە. وەک سەرنجدانی زانا ئێرنست و. مەیر "پەرەسەندنی گواستراوەی دیاریکراو جگە لە دەرکردن و گەورەکردنی ئەو ڕووداوانەی ڕوودەدەن لە ناو کۆمەڵە و جۆرەکان دا ھیچی دیکە نییە… کارێکی ھەڵە
جۆرەکانی پەرەسەندنی ئاست بەرز
چەندین ڕێگە ھەیە بۆ وێنەکردن و تێگەیشتن لە پەرەسەندنی ئاست بەرز، بۆ نموونە بە سەرنجدانی ئەو گۆرانکارییانەی ڕوودەدەن لە (بۆماوە، پێکھاتە، پۆلێن، ژینگە و ھەڵسووکەوتی زیندەوەران) ھەرچەندە ئەمانە ھەمووشیان پەیوەستن بە یەکترەوە.
پەرەسەندنی خانەیی ڕوودەداست لەڕێی گۆرانی بچووک لەسەر ئاستی خانەیی و گەردیی و بەپێی تێپەڕینی کاتێکی زۆر ئەمە دەکرێت ببێتە ھۆی کاریگەریی کردنە سەر جیینەکانی زیندەوەرەکان. پەرەسەندنی پۆلێنی ڕوودەدات لەڕێی گۆرانە بچووک و کەمەکان لەنێوان کۆمەڵەکان و پاشان جۆرەکان دا و ئەمیش بە لە دوای مەودایەکی کاتی درێژ دەبێتە ھۆی کاریگەریی گەورە لەسەر پۆلێنکردنی زیندەوەرەکان و گەشەکردنی زیندەوەری نوێ لەسەروو ئاستی جۆرەکانەوە. ھەروەھا پەرەسەندنی پێکھاتەیی ڕوودەدات بە گۆرانی بچووک لە پێکھاتەی زیندەوەرێک و دواتر بە پێی تێپەڕینی مەودای کاتیی زۆر کاریگەری گەورەی دەبێت لەسەر پێکھاتەی ئاستە گەورەکان. ئەم دیاردەیە بە جوانترین شێوە شی دەکرێتەوە و بە ڕوونی دەبینرێت لە جۆری دۆلفینەکان دا کە لە سەرەتای پەرەسەندنیان دا خاوەنی پەلی دوواوە بوون لە تەواوی کۆمەڵەکەدا بەڵام دوای ملیۆنان ساڵ پەلەکانی دواوە پاشەکشەی کردووە و بۆتە پەلی ناوەکی.
سەرچاوەکان
پۆل:ژینناسیی پەرەسەندنی
سلۆڤاکیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
سلۆڤاکیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤ە کە لە ٢٦ی تەممووز تا ١١ی ئابی ٢٠٢٤ لە پاریس لە فەڕەنسا بەڕێوە دەچێت.
سەرچاوەکان
٢٠٢٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
نێوە
نێوە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بێتواتە، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
نێوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بێکێل و لە باشوور لەگەڵ گوندی کۆدەڵە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ کۆمەڵگای شکارتە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گردەشێر.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
فایەر میت گازۆلین
فایەر میت گازۆلین گۆرانییەکە لەلایەن گۆرانیبێژ و گۆرانینووسی ئوسترالی سیا تۆمارکراوە، بۆ شەشەمین ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بەناوی «١٠٠٠ فۆڕمی ترس» (٢٠١٤). لەلایەن سیا و گرێگ کورستین و ساموێل دیکسۆنەوە نووسراوە. ھەروەھا کورستین گۆرانییەکەی بەرھەمھێناوە. لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥ لە ئەڵمانیا وەک چوارەم و کۆتا تاکە گۆرانی ئەلبومەکە بڵاوکرایەوە. کلیپەکە لە ٢٣ی نیسانی ٢٠١٥ لە یوتیوب بڵاوکرایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:تاک گۆرانیەکانی ٢٠١٥
سلۆڤێنیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
سلۆڤێنیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بوو کە لە ٢٥ی تەممووز تا ٩ی ئابی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا لە ئیسپانیا بەڕێوە چوو.
ستاینوەی
وێنۆک|لۆگۆ ستاینوەی ئێند سەنز (، ھەروەھا ناسراوە بە ستاینوەی) کۆمپانیایەکی دروستکردنی پیانۆی ئەمریکی-ئەڵمانییە کە لە ساڵی ١٨٥٣دا لە مانھەتانی نیویۆرک دۆزراوەتەوە لە لایەن ھێنریک ئینگلھارد ستاینوێ.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٨٥٣ پۆل:کۆمپانیاکانی دروستکردنی پیانۆ پۆل:براندە ئەمریکییەکان
کەناڵی مۆزامبیک
کەناڵی موزامبیک (بە پورتوگالی :Canal De Moçambiqu) ئاوەڕێیەکە لە ئۆقیانووسی ھیند نێوان دوورگەی ماداگاسکار لە ڕۆژھەڵات و وڵاتی مۆزامبیک  لە کیشوەری ئەفریقا لە ڕۆژاوایدا ھەڵکەوتووە. ئەم ئاوەڕێیە نزیک بە ١٦٥ میلیۆن ساڵ لەمەوبەر و لە سەردەمی دابەشبوونی کیشوەری گەورەی گۆندوانا و ئەو کاتەی کە ماداگاسکار لە کیشوەری ئافریقا جیا بۆتەوە وەدیھاتووە، درێژییەکەی بریتییە لە ١٦٠٠ کیلۆمەتر و پانییەکەی لە ٤٠٠ تا ١٠٠٠ کیلۆمەتر لە گۆڕان دایە.
ھەروەھا قووڵی ئەم کەناڵە لە قووڵترین شوێنی دەگاتە ٣٠٠٠ مەتر کۆمەڵەدوورگەکانی کۆمۆرۆ دەرگای باکووری و دوورگەکانی باسا داندیا و دوورگەی ئوروپا لە باشوری ئەم ئاوەڕێیە دان. ئەم دوورگانە گرینگی ستراتێجییان ھەیە و لەسەر خاوەندارێتییان لە نێوان فەرەنسا و مۆزامبیک ناکۆکی ھەیە.
کەناڵی مۆزامبیک ئاوەڕێیەکی گرینگی کەشتیوانی ڕۆژھەڵاتی ئافریقایە و گشت ڕووبارە گرینگەکانی ماداگاسکار دەڕژێنەوە ئەم کەناڵە. ھەردوو بەندەری ماھاجانگا و تولیاری لەم کەناڵە دا ھەڵکەوتوون و لە کەناری بەرنابەریان دا سەرەتای ڕووباری زامبزی لێیە کە لە ئەنگۆلا وە دێت و سنووری ھەر چوار وڵاتی زامبیا، زیمبابوی، بۆتسوانا، نامیبیا دیار دەکات و دەچێتەوە مۆزامبیک، لەسەر ئەم ڕووبارە بەندەرگەلی ماپوتۆ، مۆزامبیک و بیرای لەسەرە. ھەروەھا چەند تەوژمی زەریایی گرینگ وەکوو مۆزامبیک و تەوژمی گالس بەم کەنداوە دا تێدەپەڕن.
سەرچاوەکان
پۆل:کەناڵی مۆزامبیک پۆل:دەربەندەکانی ئەفریقا پۆل:دەربەندە دەریاییەکان پۆل:تەنگاوە نێودەوڵەتییەکان پۆل:سنووری ناوچەکانی باشوری نیوەگۆی زەوی (فەرەنسا) پۆل:سنوورەکانی ماداگاسکار پۆل:سنوورەکانی کۆمەڵەدوورگەی قەمەر پۆل:سنوورەکانی مۆزامبیک
ئیڤان سپیگل
ئیڤان سپیگل نای تەواوی یڤان تۆماس سپیگل بە(ئینگلیزی:Evan Spiegel) لەدایکبووی (٤ی حوزەیرانی ١٩٩٠) لۆس ئانجلەسە. یەکێکە لە دامەزرێنەرانی پرۆگرامی سناپ چات، بە گەنجترین ملیاردێری جیھانی بۆ ساڵی (٢٠١٥) ناودەبرێت، چونکە لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا سەروەتەکەی (٢) ملیار دۆلار ئەمریکی تێپەڕاندا. سناپ چات؛ پرۆگرامێکە بۆ ئاڵوگۆڕی وێنە و گرتەی ڤیدیۆیی و نامە، بە جۆرێک کە بە شێوەی ئۆتۆماتیکی نامێنن و دەسڕێنەوە و بەکارھێنەر کاتی بۆ دیاریکراوی بۆ بینینی ھەر بڵاوکراوەیەک ھەیە و سەرەتا کردنەوەی ھەر بابەتێکی سناپ چات (١٠) چرکەی تێپەڕی نەدەکرد.
بیرۆکەی درووستکردنی بەرنامەی سناپ چات
یەکیک لە ھاوڕێیەکانی ''ئیڤان ھۆی درووستبوونی بەرنامەکە دەگەڕێنێتەوە بۆ: بیرۆكەی سناپ چات كاتێك دروستبوو، كە هاوڕێكەی هیوای خواستووە دوای ناردنی ئەو وێنانەی بۆ خۆشەویستەكەی.. لای نەمێنێت و رەش ببێتەوە".ئەم رستەیە ئیڤانی توشی بیركردنەوە كرد و هەستایە سەر پێ و وتی:"ئەم بیرۆكەیە یەكسانە بە یەک ملیۆن دۆلار"، بەڵام دواتر دەرکەوت کە وتەکەی ھەڵە بووە سسەبارەت بە مەزەندەی بڕی پارەکەی بەرنامەکە چونکە ئێستا بیرۆکەی درووستکردنی بەرنامەکە بەھاکەی (٢٠) میلیار دۆلاری تێپەڕاندووە. دوای ئەوەی ئیڤان بیرۆکەی ھاوڕێکەی بەھەند وەرگرت و لەگەڵ ریگی ھاوڕێی بڕیاری دامەزراندنی (سناپ چات)یاندا تا بیکەنە پرۆگرامێکی پێشکەوتوو، بەھۆی کەمی شارەزایشیان لە بواری تەکنەلۆژیا پشتیان بە بۆبی مۆرفی ھاوڕێیان بەست بۆ دیزاینکردنی تەواوی پرۆگرامەکە.لە ھاوینی (٢٠١١)دا ھەرسێکیان بەرنامەیەکیان بڵاوکردەوە بەناوی (پیکتابوو) و ئیڤان ھەستا بە دیزاینکردنی لۆگۆکەی و تائێستاش ھەمان ھێما بەکاردێت بۆ ناسینەوەی، ھەر ئەو کات ئیڤان کرا بە سەرۆکی جێبەجێکاری و بۆبی کرا بە بەڕێوبەری تەکنیکی و ریگیش کرا بەڕێوبەری بازاڕکردن لە کۆمپانیاکەیان.
کەڕوو
کەڕوو بە(ئینگلیزی:Mold) کەڕوویەکە لە خوری یان لە لۆکە دەچێ وێنۆک|نمون‏‏‏ەيھ‏‏‏‌ك ل‏‏‏ە‏‏‏ ب‏‏‏ە‏‏‏ ك‏‏‏ە‏‏‏ڕوو بوون وێنۆک|پ‏‏‏ە‏‏‏ر‏‏‏ە‏‏‏س‏‏‏ە‏‏‏ندنی كه‌ڕوو ل‏‏‏ە‏‏‏ لال‏‏‏ە‏‏‏نگی(Clementine)
دەربارە
کەڕوو بە شێوەیەکی دیاری کراو دەگەڕیتەوە بۆ کۆمەڵەیەک لە کەڕووەکان ئەوانیش کەڕووە پیتگۆڕکییەکانن زۆربەی کەڕووەکانی ئەم کۆمەڵەیە لە خاکدا دەژین. شیکەرەوەن بەلام ھەندێ لە کەڕووە پیتگۆڕکێیەکان مشەخۆرن
ئەمانەش ببینە
کارگ
ئیماجن (گال گادۆت)
ئیمەیجن لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٠، ئەکتەری ئیسرائیلی گال گادۆت لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئینستاگرام گرتەیەکی ڤیدیۆیی خۆی بڵاوکردەوە، لەگەڵ کۆمەڵێکی گەورەی ھاوڕێی بەناوبانگ، گۆرانی "Imagine"ی جۆن لێنۆن دەوتەوە، کە ئامانج لێی بەرزکردنەوەی ورە لە بەرامبەر پەتای کۆڤید-١٩.
چاپکردنی ئەندام
وێنۆک|ئامێرێکی|چاپکردنی ئەندامەکانی جەستە کە لەلایەن کۆمپانیایەکی ڕووسییەوە دروست کراوە.
ئەندامی جەستەی چاپکراو ئامێرێکی دروستکاری نەخشە بۆ داڕێژراوە بە مەبەستی جێگرتنەوەی ئەندامەکانی جەستە، کە بە بەکارھێنانی تەکنەلۆژیای چاپکردنی سێ-دووری بەرھەم ھاتون. بەکارھێنانی سەرەکی ئەندامە چاپکراوەکانی جەستە بریتییە لە چاندنەوەی ئەندامەکانی جەستەی مرۆڤ. لەم کاتەدا لێکۆڵینەوەکان گەیشتون بە بەرھەمھێنانی دڵ، گورچیلە و جگەری دەستکردو چەند ئەندامێکی تری سەرەکی جەستە. بۆ ئەو ئەندامانەی کە زیاتر ئاڵۆزن، وەکو دڵ، پێکھاتە بچووکەکانیش وەکو موولوولەکانی دڵ بوونەتە بابەتی لێکۆڵینەوە. بەشێک لە ئەندامەچاپکراوەکان نزیکدەبنەوە لە کردارە پێویستەکان بۆ بەکارھێنانی نۆرینگەیی و تاقیگەیی، و بە شێوەیەکی سەرەکی پێکھاتەی بەتاڵ لەخۆیان دەگرن وەکو ڕژێنەکان، و پێکھاتەی لولەیی وەکو لولەکانی میز.
چاپکەری سێ-دووری ڕێگە دەدات بە پێکھاتنی توێژاڵ-بە-توێژاڵی پێکھاتەی ئەندامێکی جەستەی دیاریکراو بە مەبەستی پێکھێنانی پەیکەرێکی خانەیی. ئەمە دەتوانرێت چاندنی تۆی خانەی لە دوا بێت، کە تێیدا خانەی خوازراو بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ دەخرێنە ناوپێکھاتە پەیکەرییەکە. لەگەڵ ئەمەش دا، پڕۆسەی تێکەڵکردنی خانەکان بۆ ناو ئەو ماددەیەی کە دەتوانرێت چاپبکرێ، لە شوێنی ئەوەی دواتر چاندنی تۆیەکان ئەنجام بدرێت، لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە.
چاپکەری inkjet printer ی گۆڕدراو (چاکسازکراو) بەکارھاتون بۆ بەرھەمھێنانی شانەی زیندەیی سێ-دووری. بەشی ناوەوەی چاپکەرەکە پڕ دەکرێت لە خانەی زیندووی لەکارخراو لەگەڵ ماددەیەکی لینجی زیرەک، کە دواتر بەکاردێت بۆ دابینکردنی پێکھاتەی پەیکەری. شێوازی ھاوبەشی ماددە لینجەکەو خانە زیندووەکان چاپدەکرێن بە بەکارھێنانی زاری چاپکردنی پێوانەیی، لەگەڵ یەکگرتنی خانەکان بە یەکەوە بۆ پێکھێنانی شانە لە کۆتاییدا. لە کاتی تەواو بوون، ماددە لینجەکە سارد دەکرێتەوە و جیا دەکرێتەوە، بەمەش تەنھا خانە زیندووەکان لە دوای خۆی جێدەھێڵێت.
ھەرێمی کوردستان
لە ھەرێمی کوردستان ھەرکەسێک بازرگانی بکات بە کڕین یا فرۆشتن بە ئەندامیێکی جەستەی خۆی یان کەسێکی تر، سزاکەی بریتییە لە بەندکردن بۆ ماوەی (٧)ساڵ زیاتر نەبێت، یان غرامە (١٠ تا ٢٠)ملیۆن دینار وەسزای تاوانبار قورستر دەبێت ئەگەربێت و کەسی بەرامبەر بەھۆی ئەمەوە بمرێت و سزاکەی بریتی دەبێت بە زیندانی کردن زیاتر نەبێت لە (١٠)ساڵ یان غرامە(٣٠ تا ٥٠)ملیۆن دینار
و بەپێیی ماددەی(٤)ی ھەمان یاسای سەرەوە سزای لەسەرنابێت ئەگەر بێت وکەسێک بەمەبەستی ڕزگارکردنی گیانی کەسێکی تر یان لە حالەتی زەرورەوە وەک کارێکی مرۆڤیاتی (بەبێ بەرامبەر) ئەم کارە بکات؛ و یاسا ڕێی پێداوە ھەرکەسێک بە ئارەزوو مەندانە وەسیەت بکات لە دوای مردنی ئەندامی جەستەی ببەخشرێت بەمەبەستی مرۆڤایەتی نەک بازرگانی، و میراتگران بۆیان نییە لەبەرامبەردا ھیچ قازانجێک وەربگرن
ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی فەڕەنسا ١٨٧٣
ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی فەڕەنسا ١٨٧٣ ھەڵبژاردنێکی سەرۆکایەتی بوو کە لەڕۆژی ٢٤ی ئایاری ١٨٧٣ لە فەڕەنسا بەڕێوەچوو.
لەماوەی کۆماری سێیەمی فەڕەنسادا، ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لەپەرلەمان بەڕێوەچوو. پاتریس دو مەکماھون پاڵێوراوی لێیتمیستەکان و جوول گرێڤی پاڵێوراوی کۆمارییەکان کێبڕکێی پۆستی سەرۆکی فەڕەنسایان کرد.
لیو بیان
لیو بیان (لەدایکبووی ١٧٦ تا ٦ ی نیسانی ١٩٠ ی زاینی) ھەروەھا وەک ئیمپراتۆر شاۆی ھان ناسراوە، سیانزەم ئیمپراتۆری ڕۆژھەڵاتی ھان بوو لە سەردەمی دێرینی چین، لە تەمەنی سیانزە ساڵی کاتی مردنی باوکی چووە سەر تەخت، وە فەرمانڕەوایی کرد لە ١٥ ی ئایار بۆ ٢٨ ی ئەیلولی ١٨٩ پێش ئەوەی لەلایەن دۆنگ ژوۆدا لەسەر تەخت لاببرێت.
چاد لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
چاد نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بوو کە لە ٢٥ی تەممووز تا ٩ی ئابی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا لە ئیسپانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
مات مانفرێدی
مات مانفرێدی سیناریۆنووسێکی ئەمریکییە. مانفرێدی خەڵکی شاری پالۆس ڤێردێسە لە ویلایەتی کالیفۆرنیا کوڕی نانسی و جۆرج مانفرێدییە. دایکی بەڕێوەبەری سەرچاوە مرۆیییەکانە لە حکوومەتی شاری تۆرانس لە ویلایەتی کالیفۆرنیا و باوکی پارێزەرێکی تایبەت بووە لە شاری لۆس ئەنجلۆس. دەرچووی زانکۆی براونە و ھەروەھا خاوەنی بڕوانامەی ماستەرە لە سیناریۆنووسی لە پەیمانگای فیلمی ئەمریکی لە لۆس ئەنجلۆس. لەکاتێکدا لە کۆلێژ بوو پەیوەندی بە گرووپێکی کۆمیدی ئیمپرۆڤەوە کرد و لەوێ ھاوبەشی نووسینی داھاتووی فیل ھای ناسی؛ کە بە ڕەچەڵەک ئیتاڵییە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئیتاڵی پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا پۆل:زیندووان پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم
سماق
سەرچاوەکان
پۆل:ڕوەکەکان پۆل:چێشتی عەرەبی پۆل:بەھارات
موئەییەدین عورزی
موئەییەدین عورزی عامری دیمەشقی فەلەکناس و ئەندازەیی عەرەبی سوری سەدەی ناوەڕاست بووە. وێنۆک|دەستنووسی موئەییەدین (ڕیسالە فی کەیفییەت ئەلئەرسەد وما یوحتاجو ئیلا المحی وعمالیحی من التوروق المعادیە الا مەعریفەت عودات الکەواکیب) نوسخەیەکی لە ئێران دروستکراوە، سەدەی پازدەهەم
لە نزیکەی ساڵی ١٢٠٠ەکان لەدایکبووە، پێدەچێت (لە نیسبەی عورزی) لە گوندی عورزی لە بیابانی سوریا لە نێوان تەدمور و ڕەسەفا، لە کاتێکدا پێش ساڵی ١٢٣٩ هاتووەتە دیمەشق، لەوێ وەک ئەندازیار و مامۆستای ئەندازەیی کاری کردووە و بیناسازی کردووە ئامێرەکان بۆ مەلیک المنسوری حومس. لە ساڵی ١٢٥٩دا ڕووی لە مەراغە کرد لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران، دوای ئەوەی لەلایەن نەسیرەددینی تووسی داوای لێکرا کە یارمەتی دامەزراندنی ڕوانگەی مەراغا بدات لە ژێر چاودێری هۆلاکۆ خان. دیارترین بەرهەمەکانی عورزی بریتین لە ڕیسالەت ئەلڕەشد کە ڕیسالێتێکە لەسەر ئامێرەکانی چاودێری و کیتاب ئەلحەیع کە بەرهەمێکە لەسەر فەلەکناسی تیۆری. کاریگەری ئەو لەسەر ئیبن عوبری و قوتبەددین شیرازی دەبینرێت، جگە لەوەی کە لەلایەن ئیبن شاتیرەوە وەرگیراوە.
عورزی بەشداری کرد لە دروستکردنی ڕوانگەی دەرەوەی شارەکە، ئامێری تایبەت و چەرخی ئاوی دروستکرد بەمەبەستی دابینکردنی ئاوی خواردنەوە بۆ ڕوانگەکە کە لەسەر گردێک دروستکرابوو. هەروەها هەندێک لەو ئامێرانەی دروستکردووە کە لە ڕوانگەدا بەکارهێنراون، لە ساڵی ١٢٦١-١٢٦٢. کوڕەکەی عورزی کە هەروەها لە ڕوانگەدا کاردەکات، کۆپییەکی کتێبی کیتاب ئەلحەیای باوکی دروستکردووە و هەروەها لە ساڵی ١٢٧٩دا گڵۆپی ئاسمانی دروستکردووە.
عورزی ئەندامی کۆمەڵەی فەلەکناسی ئیسلامی سەدەی ١٣ و ١٤یە کە چالاک بوون لە ڕەخنەگرتن لە مۆدێلی فەلەکناسی کە لە کتێبی ئەلمەگێستی بەتڵیمۆسدا خراوەتەڕوو. سالیبا بۆدلیانی دەستنیشان کرد. مارش ٦٢١ وەک کۆپییەکی کتێبی کیتاب ئەلحەیعەی عورزی کە لەسەر بنەمای ئەو کتێبە ئاماژەی بەوەدا کە بەشدارییەکانی عورزی پێش تووسی بووە. نۆیگباوەر لە ساڵی ١٩٥٧دا ئاماژەی بەوەدا کە بەرهەمەکانی ئەم کۆمەڵە گەردوونناسانە، ڕەنگە لە ڕێگەی ئیبن ئەلشاتیرەوە، دەبێ لە ئەوروپای سەدەی پازدەهەمدا وەرگیرابن و لە کۆتاییدا کاریگەرییان لەسەر بەرهەمەکانی نیکۆلاس کۆپەرنیکۆس هەبووبێت. ئەمە بە تایبەتی پەیوەندی بە "لێمای عورزی"ەوە هەیە، درێژکراوەی تیۆرمی ئاپۆلۆنیوس کە ڕێگەی دا ئیکوانتێک لە مۆدێلێکی فەلەکیدا بگۆڕدرێت بە ئیپیسایکلێکی هاوتا کە بە دەوری دیفێرنتێکدا دەجووڵایەوە کە لە نیوەی مەودای خاڵی ئێکوانتدا ناوەند بوو.
شێوەزارەکانی ئیمیلیان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانەکانی ئیتالیا
ئاکامباوەڕی
ئاکامباوەڕی یا دەرەنجامباوەڕی یا تیلیۆلۆژی (لە یۆنانییەوە: تیلیۆ «ئاکام، کۆتایی، ئامانج» و لۆگۆس «وتار، ئاوەز») ئەوەیە کە مرۆڤ بە دوای دۆزینەوەی مەبەستێک یا ئاکامێکەوە بێ تا بتوانێ شتەکانی پێ ڕوون بکاتەوە. ئاکار و کرداری مرۆڤ، تا ئەو جێیەی کە لەگەڵ ئەقڵا بخوێنێ، بە گەڕانەوە بۆ ئامانجەکان و مەبەستەکانی، ڕوون دەبێتەوە. لەمەوە، مرۆڤ بەو ئەنجامە دەگات کە شتەکانی تری سروشتیش شوێن ئامانج و مەبەستێ کەوتوون و، بە دۆزینەوەی ئەو ئامانج و مەبەستە، دەتوانێ خۆی لێیان تێبگەیێنێ. ناسراوترین لێکدانەوەی ئاکامباوەڕانە ئەوەی ئەرەستووە کە دەڵێ بۆ بەتەواوی ڕوونبوونەوەی ھەر شتێ، دەبێ چوار ھۆکاری وەدیھاتنی لە بەرچاو بگیردرێن، کە یەکێک لەو چوارە، ھۆکاری دوایینە. ھۆکاری دوایین ئامانج یا مەبەستێکە کە شتەکە بۆ ئەوە وەدی ھاتووە. سێ ھۆکارەکەی تری، بریتین لە ھۆکاری ماددی، ئەو ماددەیەی کە شتەکەی لێ دروست بووە، ھۆکاری شێوەیی، نەخش یا شێوەی شتەکە، ھۆکاری فاعیلی، کەسێ یا شتێ کە ماددەکە دەخاتە قاڵبی شێوەوە.
فرانز لیست
فرانز لیست ( • ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٨١١ - ٣١ی تەممووزی ١٨٨٦) ئاوازدانەر، پیانۆژەنی ڤێرتوسۆ، مایسترۆ، مامۆستای مۆسیقا، ئۆرگنژەن، چاکەکار، و نووسەرێکی ھەنگاریایی سەدەی ١٩ھەم بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨١١ پۆل:مردووانی ١٨٨٦ پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم پۆل:پیانۆژەنانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم پۆل:ئاوازدانەرانی پیانۆ
حەسار، مەیدان
حەسار گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی مەیدان، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
حەسار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی کرمانج و لە باشوور لەگەڵ گوندی باوەیسی گۆدار لە شارستانی سەلاسی باوەجانی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بێلولە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی حاجیلەری خواروو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھێلی بنێت
ھێلی لۆراین کێلینگ (؛ لەدایکبووی ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٨٨) ناسراو بە «ھێلی بنێت»، خانمەئەکتەرێکی ئەمریکییە. بۆ یەکەم جار لە فیلمێک بە ڕۆڵی «پۆپ کۆرا کۆرمان» لە فیلمی کۆمیدی ڕۆمانسی موزیک و گۆرانی ٢٠٠٧ دەرکەوت، و لەو کاتەوە لە چەندین فیلمی تر دەرکەوت، لەوانە «مۆری ھارتلی» ٢٠٠٨، «زانکۆ» ٢٠٠٨، «کونەکە» ٢٠٠٩، «کابۆم» ٢٠١٠، «یەکسانکەر» ٢٠١٤، «کریستی» ٢٠١٤، «ھارکۆرد ھێنری» ٢٠١٥، «حەوت سەرسامکەر» ٢٠١٦، «کچەکەی سەر شەمەندەفەرەکە» ٢٠١٦، «سوپاس بۆ خزمەتەکەت» ٢٠١٧، «قووت» ٢٠١٩.
ژیانی تایبەتی
ھێلی بنێت لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٨٨ لە شاری فۆرت میرس لە فلۆریدا لە دایک بووە. دایک و باوکی، لیلانی و ڕوناڵد کیلینگ، لە کەنیسەیەکدا چاویان بەیەک کەوت، و چوون بۆ فلۆریدا، لەکاتێکدا کە لیلانی دایکی دووگیان بوو. بنێت بە ڕەچەڵەک ئینگلیز، ئەڵمانی، ئیرلەندی، لیتوانیو سکۆتلەندییە، لە شاری ناپۆلی لە فلۆریدا گەورە بوو. دایک و باوکی لە کاتی ٦ ساڵیدا جیابوونەتەوە، و لەگەڵ باوکیدا بەرەو ئۆھایۆ ڕۆیشتن، کە دوکانێکی چاککردنەوەی ئۆتۆمبێلی لەوێ کردەوە. بە بەردەوامی بە دەوری دەوڵەتدا دەسووڕانەوە، دواتر بنێت وتی: «ھیچ کاتێک نەبووە کە زیاتر لە دوو ساڵ لە ھیچ شوێنێک ژیابم، من ھەمیشە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بووم، لەوانەیە من گرنگیم نەدابێت کە خەڵک بیر لە چی دەکەنەوە. ھەروەھا بنێت باسی منداڵی خۆی دەکات، کە لە نێوان ژیانی باوکی لە ئۆھایۆ و دایکی لە فلۆریدا دەژی:(ژیانێکی تا ڕاددەیەکی نائاسایی ژیام تەنانەت کاتێک لە ئۆھایۆ دەژیم لە ناوچە گوندنشینەکان و لە ناوچەکانی قەراغ شار کاتمان بەسەر برد و لە ناوچەکانی شار ھەرگیز ئەنجاممان نەدا ئێمە چوار تایەمان لێدەڕۆیشت. مێزەکان، مێزێکمان ھەبوو لە حەوشەی دواوە ئەوە وەک Huckleberry Finn بوو من ماوەیەک بوو کە دەست لە کار بووم ئەوە قورسە کە ڕوونی بکەمەوە چونکە من لە یەک کاتدا لەگەڵ دایکم و باوکم گەورە بووم بەڵام بە جیا چونکە پێکەوە نەبوون؛ بۆیە من ژنایەتی دایکم و منداڵیم لە باوکمەوە بۆ ھات حەزی لە ڕاوەماسی بوو، بەلەم، تۆپی پێ، بەیسبۆڵ، باسکە بوو بۆیە بەڕاستی ژیانی منی پڕ کرد پاشان دایکم زۆر نەرم و بەھێز بوو، بەڵام ئەو لە ھونەرمەندێک زیاتر بوو. کەواتە باشترین جیھانم ھەبوو). کاتێک بنێت تەمەنی ١٠ ساڵان بوو، لەگەڵ باوکیدا چوو بۆ شاری ستۆوی ئۆھایۆ، لەوێ لە Stow-Munroe Falls High School ئامادە بوو، لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا لە قوتابخانەی مۆدێلی باربیسۆن لە ئەکرۆن لە ئۆھایۆ بەشداری کرد. بنێت لە کۆنفرانسی نێودەوڵەتی مۆدێل و بەھرە لە ساڵەکانی ٢٠٠١ و ٢٠٠٦ بەشداری کرد، لەو کۆنفرانسەدا خەڵاتی گەورەی بەدەستھێنا، لە شانۆکانی قوتابخانەدا ئەستێرەی بۆ کرد و گۆرانی بە گۆرانی بە کۆرس وت. ھەروەھا لە ناپلس لە کاتی خۆیدا لەگەڵ دایکی دەژیا، لەوێ لە ئامادەیی بارۆن جەی کۆلیر بوو، ھەروەھا میوزیک و نواندنەکەی خوێند کاتێک بنێت ١٨ ساڵ بوو، دایکی قایل کرد، بۆ ماوەی سێ مانگ بیباتە لۆس ئەنجلس بۆ ئەوەی بەدوای پیشەیەکی نواندندا بێت. کاتێک کە نزیک بوو لە ماڵەوە، توانی نوێنەرایەتی بکات، لە ڕێگەی ئەو بانگەشەیەی کە بۆ بریکارەکەی شاراوەی کردووە، کە ئاژانسێکی بەپرێستیکی پەیوەندی پێوە کردووە، دەستی کرد بە بەکارھێنانی ناوی کچە خۆشەویستەکەی وەک ناوی شانۆیییەکەی. بنێت لە پەیوەندیدایە لەگەڵ دەرھێنەری فیلمی ئینگلیزی جۆ و ڕایت یەکەم منداڵیان پێکەوە لەدایک بووە، کچێکیان بەناوی ڤێرجینیا ویلۆ، لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ لە گەڕەکی بروکلینی شاری نیویۆرک دەژین.
پیشە
جگە لەوەی بنێت لە تاقیکردنەوەی سێیەمی بوو، ڕۆڵی ئەستێرەی «پۆپ کۆرا کۆرمانی» بۆ یەکەم دەرکەوتنی لە کۆمیدیای ڕۆمانسی ٢٠٠٧ دا، لە مۆسیقا و گۆرانیدا بردەوە. چەندین گۆرانی بۆ فیلمە گۆرانییەکان وتووە، لەوانە "بودا خۆشی" و "ڕێگای گەڕانەوە بۆ خۆشەویستی". ھەر لەو ساڵەدا بە 550 Music/NuSound Records (بەشێک لە ئێپیک تۆمارس)ی واژوو کردووە، و دەستی بە کارکردن لە یەکەم ئەلبوومەکەیدا کردووە، ھەرچەندە ھیچ ئەلبوومێکی بە ھیچ شێوەک بڵاو نەکردەوە. لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٨ لە شاری لۆس ئەنجلس، بنێت یەکەم کۆنسێرتی ڕاستەوخۆی خۆی لە «مینت» نمایش کرد. سەرەڕای یەکەم دەرکەوتنی باش، بنێت نەچووە دەرەوە، لە حوزەیرانی ٢٠١٦ وتی "بۆ من گەشتێکی دوور و درێژ بووە، ھەموو کەس ڕێچکەیەکی جیاوازی ھەیە. نازانم گشتی، چەند باوە ھیچ پلان و ئامانجێکی درێژخایەنم نەبوو، ھەموو ئەو شتانەی کە ھاتووم بۆ لۆس ئەنجلس خەونێک بوو ھیچ کەسێک لە خێزانەکەم ئۆھایۆیان بەجێ نەھێشت لە لۆس ئەنجلس، لە ترساندا بەھرەیەکی زۆرم بینی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان
مۆسیقاناسی
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی مۆسیقا پۆل:جوانیناسی پۆل:پیشەکان لە مۆسیقادا
ھۆمەرسێنانی تازە
ھۆمەرسێنانی تازە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پێنجوێن(ناوەند)، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ھۆمەرسێنانی تازە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خونیانەی کۆن و لە باشوور لەگەڵ گوندی برایم ئاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خونیانەی تازە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھۆمەرسێنانی کۆن.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھەرتەل
ھەرتەل گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بێتواتە، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ھەرتەل لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ساوسێوک و لە باشوور لەگەڵ گوندی سەرگەشت و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بێردبێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بەڕۆژە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
میرنشینی دونبەلی
میرنشینی دونبەلی ناوی دەوڵەتێکی کوردییە کە لەناوەڕاستی سەدەی دەیەمدا بووە تا سەرەتای سەدەی ١٣یەم ھەندێک جار سەربەخۆ و ھەندێک جاریش نیمچە سەربەخۆ ، فەرمانڕەوایەتی بەشێکی ئامەد و ئازەربایجانیان دەکرد. پایتەخت دەوڵەتەکەیان شاری خۆی بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:خانەدانە کوردییەکان پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:باکووری کوردستان
سلۆڤێنیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
سلۆڤێنیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
فرانکلین پیرس
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٤ پۆل:مردووانی ١٨٦٩ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٨٥٠ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
ئانێ کۆفێڵ ساوندەرز
ئانێ کۆفێل ساوندەرز نووسەر و بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە. ئانێ کۆفێل ساوندەرز لە زانکۆی نۆرس وێستەرن لە شاری ئێڤانستن لە ویلایەتی ئیلینۆیس دەرچووە و بڕوانامەی MFA ی لە شانۆنامەنووسی لە زانکۆی ئۆھایۆ بەدەستھێناوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان
شونقاڕ
شونقاڕ گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی حەسەنلو، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
شونقاڕ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بەنداوی حەسەنلو و لە باشوور لەگەڵ گوندی ڕاھدانە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گۆل لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی حاجی فەیروز.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کۆتایی ئیمپراتۆریەتی ھان
کۆتایی ئیمپراتۆریەتی ھان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٨٩ تا ٢٢٠ ی زاینی لە سەردەمی دواین ئیمپراتۆری ئیمپراتۆریەتەکە ئیمپراتۆر سیان، لەماوەی ئەم ساڵانەدا ئیمپراتۆریەتەکە پارچە پارچە دەبوو ھەر پارچەیەک لەلایەن لۆردێک فەرمانڕەوایی ئەکرا و لەژێر کۆنتڕۆلی راستەوخۆی ئیمپراتۆر دەرچووبوو، بە تایبەتی لە کودەتاکەی سەرپێچی زەرد کە ماوەکەی لە نێوان (١٨٥ تا ٢٠٥ زاینی بوو) ھەرچۆنێک بێت پایەکانی ئیمپراتۆرەکە لەلایەن دۆنگ ژوۆوە دەڕوخێنرا ئەمەش وایکرد ئیمپراتۆریەتەکە پارچە پارچە ببێت و ھەر پارچەیەکی لەلایەن لۆردێکەوە فەرمانڕەوایەتی بکرێت. بە ماوەیەک یەکێک لەو لۆردانەی ئیمپراتۆریەتەکە چاۆ چاۆ توانی دوبارە ئیمپراتۆریەتەکە بەشێوەیەک لە شێوەکان یەک بخاتەوە لە ژێر ف ئەرمانڕەوایەتی ئیمپراتۆر سیان بەڵام ئیمپراتۆریەتەکە لەراستیدا لەلایەن چاۆ چاۆدا و لەژێر پەردە فەرمانڕەوایەتی دەکرا.
ھەرچۆنێک بێت ئەم یەکخستنەوەیە زۆری نەخایاند و لەجەنگێک بەناوی قەراخی سوور لە نێوان ساڵانی ٢٠٨ و ٢٠٩ دا، کە جەنگەکە لە نێوان چاۆ چاۆ دژی ھەردوو ھاوپەیمانی سون چوان و لیو بێی دا روویدا و سەرەنجامەکەی بە شکستی چاۆ چاۆدا کۆتایی ھات.
ئەمانەش ببینە
پۆل:دەیەی ١٨٠ پۆل:دەیەی ١٩٠ پۆل:دەیەی ٢٠٠ پۆل:دەیەی ٢١٠ پۆل:دەیەی ٢٢٠ پۆل:کۆتایی ئیمپراتۆریەتیی ھان پۆل:ئیمپراتۆریەتی ھان
وەرزش لە ئەفغانستان
وێنۆک وەرزش لە ئەفغانستان لەلایەن فیدراسیۆنی وەرزشی ئەفغانستانەوە سەرپەرشتی دەکرێن، بەگشتی زۆربەی وەرزشەکان لە لایەن خەڵکی ئەم وڵاتەوە ئەنجام دەدرێن بەڵام تۆپی پێ و کریکێت لە وەرزشەکانی دیکە زیاتر باوترە ھەواداری زیاترە. وەرزشی نەریتی ئەفغانییەکان یارییەکە پێی دەوترێت بوزکاشی کە کۆمەڵیک کەس لە سەر ئەسپ ڕکابەری یەکدی دەکەن. چەندین یانەی وەرزشی تایبەتەیان بۆ دامەزراندووە، ھەروەھا وەرزشەکانی تۆپی سەبەتە، بالە ـ تایکواندۆ، گۆڵف، تۆپی دەست، بۆکسێن، بەرزکردنەوەی قورسایی، گۆڕەپان و مەیدان، خلسکێنەی سەربەفر، شەترەنج، بۆڵینگ و چەندین وەرزشی دیکەش لەلایەن خەلکی ئەفغانستانەوە ئەنجام دەدرێت. وێنۆک
سەرچاوەکان
وەرزش لە ئەفغانستان
پۆل:وەرزش لە ئەفغانستان
قەوزەبەرد
وێنۆک|قەوزەبەردی کالۆپلاکا مارینا لەسەر بەردێک قەوزەبەرد بارستەیەکە لە خانەی کەڕوو و قەوزە کە لە پەیوەندییەکی ھاوگوزەرانیدا گەشەدەکەن. لەسەر دیوار، بەرد و درختەکاندا دەژین. زۆر جۆراوجۆرە و زیاتر لە ٢٠٬٠٠٠ جۆری ناسراوی قەوزەبەرد تۆمار کراوە. بڕێکیان شکڵیان وەک گەڵایە، بڕێکیان وەک شاخ و پۆپی دار و بڕێکی تر وەک لەکە یا پەڵەیەک لەسەر بەرد و دار دەژین.
ناوەکان
ئەم گیانلەبەرە لە کوردیدا چەندین ناوی ھەیە وەک: بڤز، خەنەبەردیلە، خەنەتیفک، خەنەتیلکە، خەنەگورگە، قرێژەبەرد، قۆزەبەرد، قووزەبەرد، قەبزە، قەرزیلە (بن ئاو)، قەزەبەرد، قەوزاخ، قەوزاق، قەوزە، قەوزەکەفر، کڕێژ، کڕێژەبەرد، کرێشەبەرد، کەز، گڵەوز، گڵەوەرز، گڵەوەز، گوڵ‌کوچک، گول‌کەڤرۆک، مەخمەڵێنە.
سەرچاوەکان
پۆل:قەوزەبەردەکان
ساراجوق
ساراجوق گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تورکەمان، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
ساراجوق ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە و شیعە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
جافیراوا
جافیراوا  گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سیامەنسور، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران. ئەم گوندە ناوەندی گوندەواری سیامەنسورە.
جوگرافیا
جافیراوا  ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ڤاجنەپلاستی
ڤاجنەپلاستی پرۆسەیەکی نەشتەرگەرییە کە تێیدا چاکردن و ڕێکخستنەوە لە ئەندامی زاوزێدا دەکرێ. ھەروەھا جۆرێکە لە جۆرەکانی گێنێتۆپلاستی. ھەنێک کات پێویستە لە نەشتەرگەرییەکە پێویستی بە لابردنی خانە شێرپەنجەیییەکان و کوان ھەیە، بۆ ھێنانەوەی بۆ شێوازی ئاسایی خۆی. ئەو نەشتەرگەرییەی لە ئەندامی زاوزێ ئەنجام دەدرێت، بۆ چاکردنەوە و ڕێکخستنەوەی ئەو کێشانەیە کە لە کاتی لەدایکبوون ڕوویانداوە. ھەروەھا لەناو نەشتەرگەرییەکە ئەکرێ، ڕێکخستنەوەش بۆ میزەڕۆ و دەرچە (کۆتا شوێنی ڕیخۆلە) بکرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کرۆمۆسۆم پۆل:کۆئەندامی زاوزێ پۆل:پزیشکیی نەشتەرگەریی ژنان
شێرپەنجەی مۆخی ئێسک
شێرپەنجەی مۆخی ئێسک, ھەروەھا ناسراو بە مایڵۆمەی خانەی پلازما، شێرپەنجەیێکی خانەی پلازمایە، جۆرێکی خرۆکەی خوێنی سپی کە بە شێوەیەکی ئاسایی دژەتەن بەرھەم دەھێنێت. زۆرجار ھیچ نیشانەی سەرەتای تێبینی ناکرێن. ھەروەک ئەودەچێتە پێش، ئازاری ئێسک، خوێنی بەربوون