cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تازەکەندئادەخان
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
٥٠٠ ژنی زانستخواز
٥٠٠ ژنی زانستخواز گروپێکی قازانج نەویستە کاردەکەن بۆ بەردەستکردن و بەدەستگەیشتنی زانست بە شێوەیەکی کراوە و گشتی. بۆ ئەم ئەرکەش کاردەکەن بۆ زیاتر کردنی وانەی زانستی و ھاوبەشیپێکردنی بۆ گشتی، وە بۆ بەرگری کردن لە زانست و دادپەروەری.
مێژوو
گروپەکە دەست بەکاربووە دوای ئەوەی بەڵگەنامەی گروپەکە لەلایەن ٥٠٠ ژنی زانستخواز واژووی لەسەر کراوە لەدوای دەستپێکردنی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا بۆ ساڵی ٢٠١٦.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی لە ٢٠١٦ دامەزراون پۆل:ژنان لەناو زانست و تەکنۆلۆژیا پۆل:ڕێکخراوەکانی داکۆکی لە زانست
کۆکا کۆلا (کۆمپانیا)
کۆمپانیای کۆکا کۆلا کۆمپانیایەکی پیشەسازی خۆراکی فرەنەتەوەیی ئەمریکییە، کە گرنگی سەرەکییەکەی لەسەر بەرھەمھێنانی و بە بازاڕکردن و دابەشکردنی خواردنەوە نا کحولییەکانە. بارەگای سەرەکی کۆمپانیاکە لە شاری ئەتلەنتا لە ویلایەتی جۆرجیا. ناسراوترین بەرھەمی ئەم کۆمپانیایە بریتییە لە کۆکا کۆلا کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٨٦ لەلایەن دەرمانسازێکی ئەمریکی جۆن پێمبەرتۆن لە شاری کۆڵۆمبۆس لە ویلایەتی جۆرجیا دروست کراوە و بەرھەم ھێنراوە. مارکەی کۆکا کۆلا و فۆرمولەی بازرگانی لەلایەن ئاسا گریگز کاندلەر لە ساڵی ١٨٨٩ کڕدرا. کاندلەر تا ساڵی ١٨٩٢ تۆڕی دابەشکردنی بەرھەمەکانی کۆکاکۆلای دەستپێکرد و لە ھەمان ساڵدا بە فەرمی کۆمپانیای کۆکاکۆلای دامەزراند. لە ساڵی ٢٠١٣دا کۆمپانیای کۆکاکۆلا پلەی یەکەمی لە لیستی گەورەترین بەرھەمھێنەرانی خواردنەوە و خۆراک لە جیھاندا بەدەستھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیاکان لە تێکڕای پیشەسازیی داو جۆنز پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە
ئیمپراتۆر گۆ-ساکوراماچی
وێنۆک ئیمپراتۆر گۆ-ساکوراماچی (後桜町天皇, گۆ-ساکوراماچی-تێنۆ، لەدایکبووی ٢٣ی ئەیلوولی ١٧٤٠ تا ٢٤ کانوونی یەکەمی ١٨١٣) ١١٧مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو بەپێی کلتووری جێنشینی، لە باوکییەوە ناوی لێنراوە (ئیمپراتۆر ساکوراماچی)، وشەی (گۆ - 後) بە مانای "دواتر" یان "دووەم دانە" دێت. سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١٧٦٢ دەست پێ دەکات تا وازھێنانی لە ١٧٧١.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەرمانڕەوا ژنە ژاپۆنییەکان پۆل:ژنە فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکان پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٧٤٠ پۆل:مردووانی ١٨١٣ پۆل:دەیەی ١٧٤٠ لە ژاپۆن پۆل:دەیەی ١٧٥٠ لە ژاپۆن پۆل:دەیەی ١٧٦٠ لە ژاپۆن پۆل:دەیەی ١٧٧٠ لە ژاپۆن پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ١٨یەم پۆل:فەرمانڕەوا ژنە ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٨یەم پۆل:کچی ئیمپراتۆرە ژاپۆنییەکان پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٨یەم پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی ژاپۆن
کلاودێت ویرلی
کلاودێت ویرلی (Claudette Werleigh؛ لە دایکبووی ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٤٦) ژنە سیاسەتوانی هایتییە، ئەو لە ماوەی ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٩٥ تاکوو ٦ی ئازاری ١٩٩٦ بوو بە شەشەمین سەرۆک وەزیران لە وڵاتی هایتی، ئەو یەکەمین ژنە سەرۆک وەزیرانی وڵاتەکەیەتی. لە ساڵی ١٩٩٩، ویرلی بووە بەڕێوبەری پەیمانگای ژیان و ئاشتی لە ئوپسالا، سوێد.
ژیان
کلاودێت ویرلی لە ڕۆژی ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٤٦ لە شاری کاپ هایتیان لە دایکبووە. خێزانەکەی خەریکی هەناردەکردنی قاوە بوون، هەروەها دایکی دوکانێکیشی هەبوو. بەرلەوەی کلاودێت لە دایکبێت ئەوا باوکی ئەندام پەرلەمان بووە لە پەرلەمانی هایتی و دەستیشی لە کاری سیاسەت کێشاوەتەوە. ئەو لە قوتابخانەیەکی کریستیانی خوێندوویەتی، بۆ خوێندن چۆتە ئیسپانیا، ئەمریکا و مەکسیکیش. دواجار توانی بڕواننامە لە یاسا بەدەست بهێنێت لە زانکۆی پۆرت ئو پرینس، دواتر لەساڵی ١٩٧٨ خۆی وەک پارێزەرێک تۆمار کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژن پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦
شەو
وێنۆک|شەقامی ڕێجێنت، [[لەندەن، کاتژمێر ١٠:٠٠ی ئێوارە]] وێنۆک|[[مانگی سەرگەردان]] شەو (بەرامبەر بە ڕۆژ) واتە مەودای نێوان خۆر ئاوابوون و خۆر ھەڵاتن. لەڕوانگەیەکی ئەستێرەناسییەوە نیوەی ڕووکەشی ھەر ھەسارەیەک لەسیستمی خۆردا کەڕووبەڕووی خۆر دەبێتەوە ڕووناکی ڕۆژەوە نیوەکەی تریش شەو و تاریکە. کاتی تەواو کە شەو دەست پێدەکات و کۆتایی دێت پەیوەستە بە شوێنەکە و بە درێژایی ساڵ دەگۆڕێت، لەسەر بنەمای فاکتەرەکانی وەک وەرز و ھێڵی پانی.
ئەم وشەیە دەتوانێت بە مانایەکی جیاواز بەکار بھێنرێت وەک کاتی نێوان خەوتن و بەیانی. لە پەیوەندی ھاوبەشدا وشەی شەو وەک خواحافیزی بەکاردێت ("شەو باش"). بۆ نموونە: "زۆر خۆش بوو کە تۆم بینی. شەو باش!"، بە پێچەوانەی "بەیانی باش"، "دوانیوەڕۆی باش"، "ئێوارە باش"، "شەو باش" وەک سڵاوێک بەکارناھێنرێت.
شەوی ئەستێرەناسی ئەو ماوەیە لە نێوان ھەنگۆری ئەستێرەیی و بەرەبەیانی ئەستێرەیی کاتێک خۆر لە نێوان ١٨ تا ٩٠ پلە لەژێر ئاسۆوە بێت و ئاسمان ڕووناک نەکاتەوە. وەک لە ھێڵی پانییەوە بینراوە لە نێوان ٤٨٫٥٦ و ٦٥٫٧٣ لە باکوور یان باشووری ئیستوا یان ھێڵی کەمەرەیی، تاریکی تەواو لەدەوری گۆڕانی ھاویندا ڕوونادات.
سەرچاوەکان
پۆل:شەو پۆل:بەشەکانی ڕۆژێک پۆل:دیاردە سروشتییەکان
ستۆدیۆی دراگۆن
کۆمپانیای ستۆدیۆی دراگۆن (بە کۆری:스튜디오드래곤 주식회사; خوێندنەوە: ستودییۆ دوراگۆن جوسیکھیسا) ستۆدیۆیەکی بەرھەمھێنان، بازرگانی، دابەشکاری کۆمپانیایەکی ژێربەشی کۆمپانیاکانی (سی جەی ئی ئێن ئێم) (ئی و ئێم) لە ٣ی ئایاری ٢٠١٦ وەک دووەم بەشی کۆمپانیای (ئی و ئێم) کاردەکات
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ستۆدیۆی دراگۆن پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٦ لە کۆریای باشوور پۆل:لکێنراوەکان بە گرووپی سی جەی پۆل:کۆمپانیا ڕێکلامییەکان کە لە ٢٠١٦ دامەزراون پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:لکێنراوەکان بە گروپی سی جەی پۆل:کۆمپانیایانەی کەوتوونەتە سێئول
بەرموودا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
بەرموودا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤ بوو کە لە ١٠ تا ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
ئێف ئێڵ ستودیۆ
ئێف ئێڵ ستودیۆ (؛ پێشووتر بە ناوی فرووتی لووپز) کارێستگەیەکی دەنگی دیجیتاڵییە کە لەلایەن کۆمپانیای بەلجیکیی ئیمج-ڵاینەوە دروست کراوە. یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی ئەم نەرمامێرە ناوبەستێکی نیگارەیی بەکارهێنەرە کە لەسەر بنەمای ڕیزبەندکەری مۆسیقا دروست کراوە. پڕۆگرامەکە بە چوار وەشانی جیاواز لەسەر سیستمەکانی ویندۆز و ماک ئۆ ئێس بەردەستە، کە پێکھاتوون لە: وەشانی فرووتی، وەشانی بەرھەمھێنەر، دەستەی جیاواز، لەگەڵ دەستەی ھەموو تایبەتمەندییەکان. ئەوانەی نەرمامێرەکە دەکڕن، ھەموو بەرزکردنەوەکان بۆ وەشانی نوێ بە خۆڕایی بەدەست دێنن. ئیمج-ڵاین وەشانێکی ئێف ئێڵ ستودیۆی بۆ ھەو مۆبایلانەی سیستمی ئەندرۆید و ئای ئۆ ئێس بەکار دەبەن بەرھەمھێناوە، وەک ئایپۆد، ئایفۆن، ئایپاد و ئامێرەکانی تر.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی بەرھەمھێنانی مۆسیقا پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٧
ناحیەی گەرمک
ناحیەی گەرمک یەکێکە لە سێ ناحیەی قەزای پێنجوێن لە پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی گەرمکە. ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن لە ساڵی ٢٠٢٠دا (١٣٬٠٩٩)کەسە.
لەگەڵ دروستبوونی قەزای پێنجوێن لە ساڵی ١٩٥٩دا، بۆ ساڵی دواتر ناحیەی گەرمک دروستکرا بە دابڕانی چەند کەرتێک لە ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن.
ناو
ناحیەی گەرمک ناوەکەی لە ناوەندەکەیەوە وەرگرتووە ئەویش شارەدێی گەرمکە. مانای ناوی گەرمک لە زمانی کوردیدا چەند واتایەکی ھەیە.
جوگرافیا
ناحیەی گەرمک ھاوسنوورە لەگەڵ؛ لە باکوورەوە شارستانی سەقز و شارستانی بانە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. لە باشوورەوە ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن. لە ڕۆژھەڵاتەوە شارستانی سەقز و شارستانی مەریوان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. لە ڕۆژاواوە ناحیەی زەلان و ناحیەی سیوەیل.
سەردەمی کۆماری
ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی عەبدولکەریم قاسم (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی عەبدولسەلام عارف، دواتر براکەی عەبدولڕەحمان عارف (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، ئەحمەد حەسەن بەکر (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و سەددام حوسێن (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.
وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی [[پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٦٥دا]]
لەم ماوەیەدا ھیچ گۆڕانکارییەک لە قەزای پێنجوێن ڕووینەدا. 450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی گەرمک
ھەڵوەشاندنەوەی قەزای پێنجوێن و ھێنانەکایەی ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن و بەستنەوەی بە (قەزای الاخوة). 450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٩دا
سەردەمی حکوومەتی ھەرێم
لەم ماوەیەدا پارێزگای سلێمانی و پارێزگای ھەولێر و پارێزگای دھۆک لە لایەن بەرەی کوردستانیەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی گوندەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە ھەرێمی کوردستان دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ پەرلەمانی کوردستان پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە.
کارگێڕی
ئەم ناحیەیە لە ٩٠ گوند پێکھاتووە:
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
ھۆنێست تی
وێنۆک
.it
it. پاوانی ئاست سەری تایبەت بە وڵاتی ئیتالیایە لە سیستمی ناوی پاوانی ئینترنێتدا و لە ١٩٨٧دا دامەزرا.
ھۆنێست تی
ھۆنێست تی کۆمپانیایەکی چای ئۆرگانیکی قوتوو بوو کە بنکەکەی لە شاری بێتیسدا لە ویلایەتی میریلاند بوو. لە ساڵی ١٩٩٨ لەلایەن سێس گۆڵدمان و باری نالیبافەوە دامەزراوە. کۆمپانیاکە لقێکی تەواوی خاوەندارێتی کۆمپانیای کۆکا کۆلا دەکات. چای ڕاستگۆ لە ساڵی ١٩٩٨ لەلایەن سێس گۆڵدمانەوە دامەزراوە کە دەرچووی زانکۆی ھارڤارد و قوتابخانەی بەڕێوەبردنی یێڵ بووە و بیرۆکەی دامەزراندنی کۆمپانیایەکی خواردنەوەکانی بەدەستھێناوە لەکاتێکدا لە قوتابخانەی بازرگانی بووە.
.it
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان پۆل:پێرستی ئەندامی ئەنجومەنی پاوانی ئاست سەری تایبەتی وڵاتی ئەوروپا
لە جیھانێکی تر لەگەڵ مۆبایلە زیرەکەکەم
لە جیھانێکی تر لەگەڵ مۆبایلە زیرەکەکەم (異世界はスマートフォンとともに Isekai wa Sumātofon to Tomo ni) زنجیرە ڕۆمانێکی سووکی ژاپۆنییە لە لایەن پاتۆرا فویوھارد نووسراوە و لە لایەن ئیجی یوساتسوکا کێشراوە. جەی نۆڤڵ کڵەب مافی وەرگێڕانی زنجیرەکەی بۆ ئینگلیزی وەرگرت، و ھەموو ڕۆمانەکانی لە شەش بەشی ھەفتانەییدا لە شوباتی ۲۰۱۷وە بڵاو کردەوە. مانگاکە لە لایەن سۆتۆ لە کادۆکاوا شۆتێن کامپ ئایسدا لە تشرینی دووەمی ۲۰۱٦دا دەستی بە بڵاوکردنەوە کرد. زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەنیمێ لە لەیەن پڕۆدکشن ڕید بەرھەمھێنراوە و لە تەممووز بۆ ئەیلوولی ۲۰۱۷ پەخشکرا. زنجیرەکە لە لایەن کرانچیڕۆڵ مۆڵەتنامەی وەرگرتووە.
چیرۆک
تۆیا کوڕێکی پازدە ساڵانە و لەپڕ بە بریسکەیەک بە ھۆی خوداوە دەیکوژێت، و بۆ قەرەبوو کردنەوەی لە جیھانێکی تر زیندووی دەکاتەوە و ڕێگە دەدات لەگەڵ خۆی شتێک بھێنێت، ئەویش مۆبایلە زیرەکەکەی ھەڵدەبژێرێت، و لەگەڵیشیدا ھەروەھا ھێزی جەستەی زیاد دەکات و توانای ئەنجامدانی جادووی پێ دەدات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی پۆل:جادوو لە خەیاڵدا پۆل:پاشایەتی لە خەیاڵدا پۆل:پڕۆدکشن ڕید پۆل:ڕۆمانە سووکەکان پۆل:سێینن مانگا پۆل:ئەنیمێ و مانگای ئیسێکای پۆل:فەنیمەیشن پۆل:مانگا پۆل:کڕەنچیڕۆل پۆل:مانگاکانی ٢٠١٦ پۆل:ئەنیمێ و مانگای حەریم
پێروو لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
پێروو نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ بوو کە لە ٢٦ی ئاب تا ١٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوە چوو.
ھێزە سەربازییەکانی ئارجەنتین
ھێزە سەربازییەکانی کۆماری ئارجەنتین بریتین لەھێزی سەربازی فەرمی کۆماری ئەرژەنتین، ئەم ھێزە پێک دێت لە سوپای ئەرژەنتین و بەرگری ئاسمانی ئەرژەنتینی و بەرگری دەریایی ئەرژەنتین، سەڕۆک و فەرماندەی گشتی ئەم ھێزانە بریتیە لە سەرۆک کۆماری ئەرژەنتین کە لە لایەن وەزیری بەرگریەوە سەرپەڕشتی دەکرێت، ئەم ھێزانە ھەندێک لە چەکەکان بەخۆی درووست دەکات و ئەوانی تریش ھاوردە دەکات لە ووڵاتە پیشەسازیە پێشکەوتوەکانی وەک ووڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا و ئیسڕائیل و ئەڵمانیا و فەڕەنسا و ئیسپانیا و ڕووسیا و بەڕازیل و بیلاڕووسیا و تورکمانستان و ھۆڵەندا و ئیتاڵیا، لەجەنگە ھەرە بەرچاو و گەورەکانی ئەرژەنتین کە ڕۆڵی سەرەکی تێدا بینیوە بریتیە لە جەنگی ڤۆکلاند و جەنگی کوێت و جەنگی سیزپلاتین و جەنگی پاراگوای، ئەم ھێزە بڕی ٣٥٠ ھەزار سەربازی نێڕ و ٣٣٤ھەزار سەربازی مێی ھەیە.
بناغەی ھێزەکە
لە١٢ یۆلیۆی ٢٠٠٦، سەڕۆک نیستۆر کێرشنێڕ یاساکانی بەرگری جێبەجێکرد بەسەر یەکەکان، ئەم یاسایانەی کە لە ساڵی ١٩٨٨ وەک ھۆکارێک بۆ نوێکردنەوە و چاکسازی دەرچوو بوو، بەڵام کابینەکانی دوای خۆی نەیانتوانی دڕێژە بە جێبەجێکاریە یاساییەکان بدەن، بەپێی یاسا ڕێگا نادرێت سووپای وڵات بەرامبەر بەرەنگاریە ناوەخۆییەکان بەکاربێت تەنھا بەرامبەر دوژمنانی دەرەوە، ھەروەھا دەسەڵاتەکانی سەڕۆکی وڵات کەمدەکاتەوە و فەرمانەکان دەگەردەچێت لەلایەن یەکەسەرکردەکانی سەربازی ھاوبەش. القوات المسلحة (مسؤولة أمام وزارة الدفاع) قوات الأمن (مسؤولة لوزارة الأمن) المؤسسات بين الخدمة
مێژوو
وێنۆک
١٩٥٥–١٩٦٢جەنگی ناوەخۆ
وێنۆک
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئارجەنتین
زایران خوارێ
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ھلێران ھلێران ھلێران پۆل:گوندەکانی شارستانی ھلێران پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ناوەندێک بۆ مێژووی ژنە فەیلەسووفەکان و زانستخوازەکان
ناوەندێک بۆ مێژووی ژنە فەیلەسووفەکان و زانستخوازەکان ناوەندی HWPS بە کورتی، پڕۆژەیەکی زانکۆی پادێربۆرنی ئەڵمانییە، کە تیایدا لێکۆلینەوە لە ژنە فەیلەسووفەکان و زانستخوازەکان لە مێژووی فەلسەفە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زانایانی ژن پۆل:ژنە فەیلەسووفەکان
سورگەی خواروو
سورگەی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەکرەجۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سورگەی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سورگەی سەروو و لە باشوور لەگەڵ مەعەسکەر سەلام و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قولەرەیسی و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کەنەکەوەی شەھیدان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئیمپراتۆر گۆ-مۆمۆزۆنۆ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٨ پۆل:مردووانی ١٧٧٩ پۆل:دەیەی ١٧٧٠ لە ژاپۆن پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٨یەم پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە ئاسیا
لیۆناردۆ ئێس پی.ئەی
'''لیۆناردۆ ئێس پی. ئەی''' کۆمپانیای ھۆشەای ئیتالییە. ئەم کۆمپانیا دووەمین گرووپی گەورەی پیشەسازیی و گەورەترین گرووپی تەکنەلۆجیای پیشەسازییە لە ئیتالیا. ئەم کۆمپانیای چەن نەتەوەیی ئیتالی تایبەت لە تەکنەلۆجیای فڕین، بەرگری ھەروەھا ئاسایش. بنکەی سەرەکی لە ڕۆما و ١٨٠ بنکە ی ھەیە لە ھەموو جیھان.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیاکانی بواری فڕۆکەوانی پۆل:کۆمپانیاکان پۆل:کۆمپانیاکانی ئیتالیا
ڕیزبەندکەری مۆسیقا
وێنۆک|تەکنۆلۆژیای ڕیزبەندکەری دەنگی ھاوچەرخ ڕیزبەندکەری مۆسیقا یان ڕیزبەندکەری دەنگ ئەپلیکەیشنێکە کە توانای تۆمارکردن، دەستکاریکردن و لێدانی مۆسیقای ھەیە، ئەویش بە مامەڵەکردن بە نۆتە و زانیاریی نمایش بە چەند شێوەیەکی جیاواز، وەک میدی و سیڤی/گەیت و ئۆپن ساوند کۆنترۆڵ و دراوەی ئۆتۆمەیشن بۆ کارێستگەی دەنگی دیجیتاڵی و پڵەگینەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:تەکنۆلۆژیای بەرھەمھێنانی دەنگ پۆل:داھێنانە ئێرانییەکان
دوانیوەڕۆ
وێنۆک|300px|[[تورکنشانزپارک لە دوانیوەڕۆیەکی زوودا]] وێنۆک|300px|سەردانیکەرانی مۆزەخانەی ھونەری پایتەخت لە [[شاری نیویۆرک لە دوانیوەڕۆیەکی درەنگدا]] دوانیوەڕۆ بەشێکە لەو ڕۆژەی کە لە نیوەی ڕۆژەوەیە، نیوەڕۆ تا ئێوارە دەخایەنێت. لەم کاتەدا خۆر لە لووتکەیەوە لە ئاسمانەوە لە ئاراستەی ڕۆژاوادا تا ڕادەیەک ماوە بۆ ھێڵی کۆتایی خۆی لە ئاسۆدا. نزیکەی نیوەی کاتژمێرەکانی کارکردن یان پەروەردەی مرۆڤ بە ئاسایی لەم کاتەدا تێدەپەڕێت. ئەمە عادەتەن لە کاتژمێر ١٢:٠٠ بۆ ٤:٠٠ی ئێوارە ڕەچاو دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:دوانیوەڕۆ پۆل:بەشەکانی ڕۆژێک پۆل:دیاردە سروشتییەکان
زمانی ئینۆپیات
زمانی ئینۆپیات یان زمانی ئالاسکا ئینۆت، زاراوەیەکی زمانی ئینۆت کە لە باکووری ڕۆژاوای ئالاسکا قسەی پێ دەکرێ.
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
پۆل:زمانی ئینۆپیات پۆل:زمانە ڕەسەنەکانی ئالاسکا پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:زمانەکانی ڕووسیا
دایجۆ تێنۆ
دایجۆ تێنۆ یان داجۆ تێنۆ (太上天皇) ناونیشانێکە بۆ ئیمپراتۆرێک کە واز لە تەختی فەرمانڕەوایەتیی دەھێنێت بۆ جێنشینەکەی.
سەرچاوەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
شێخ حەسینە
حەسینە ئەندامە لە ئەنجومەنی ژنانی سەرکردەی جیهان، کە ڕێکخراوێکی نێونەتەوەییە بۆ گشت سەرۆک وەزیران و سەرۆک کۆمارەکانی جیهان. لە ساڵی ٢٠١٨، حەسینە لە لایەن گۆڤاری تایم وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتی ساڵی جیهان دەست نیشان کرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر پۆل:زیندووان پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
بێتیسدا
وێنۆک|170px
بێتیسدا شارێکە لە ویلایەتی میریلاند لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠دا ٦٠ ھەزار و ٨٥٨ کەسە. وەک کۆمەڵگەیەکی نادامەزراو، بێتیسدا ھیچ سنوورێکی فەرمی نییە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٠ی ئەمریکا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم کۆمەڵگەیە ٦٨٠٥٦ کەس بووە. بارەگای سەرەکی پەیمانگا نیشتمانییەکانی تەندروستی و ھەروەھا سەنتەری پزیشکی واڵتەر ڕید لە شاری بێتیسدا دایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٠
شانشینی کیندە
شانشینی کیندا یەکێک بوو لە ھۆزە گرنگەکانی عەرەبی قەحتانی یەمەن و لە نزیک حەدراماوت دەژیا. دواتر دوای کۆچکردنیان لە باشوورەوە بۆ باکووری نیمچە دوورگەی عەرەبی، لە نەجد نیشتەجێ بوون. پاشان، حکوومەتێکی خێڵەکییان پێکھێنا. لووتکەی دەسەڵاتی کیندا لە سەرەتای سەدەی پێنجەمی زایینی بوو، کاتێک توانی ھیرا بگرێت. خەڵکی بەندەر کۆنگ لە شاری لەنگێ خەڵکی ھۆزی کیندان.
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆزەکانی عەرەب پۆل:مێژووی عەرەبستانی سعوودی پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٤٥٠
تەواوکاریی ڕیمان
پێناسە
وێنۆک|ئەو ژمارەیەی لە سەرەوەی وێنەکە دەیبینیت، یەکسانە بە سەرجەمی ڕووبەری لاکێشەکان، بە زیادبوونی ژمارەی لاکێشەکان ڕووبەری ژێر چەماوەکە زیاتر و زیاتر لە تەواوکاریی فانکشنەکە نزیک دەبێتەوە. لە ئەنجامی دابەشکردنی ماوەی [a,b] یەکبەدوایەکیەکی بەکۆتایی پێکدێت بەم شێوە ، بە ھەر یەک لە دەوترێت یەک ژێرماوە. لە تەواوکاریی ڕیماندا بواری فانکشنەکە دابەشی چەند ماوەی بچووکتر دەکرێت، بەم شێوە ژێر چەماوەکە دابەش دەبێت بە ژمارەیەک لاکێشە و بە زیادبوونی ژمارەی لاکێشەکان، سەرجەمی ڕووبەری لاکێشەکان زیاتر و زیاتر لە ڕووبەری ژێر چەماوەی فانکشنەکە نزیک دەبێتەوە:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بێرنارد ڕیمان
بەرموودا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
بەرموودا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨ بوو کە لە ١٢ تا ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لە مەکسیکۆ سیتی لە مەکسیک بەڕێوە چوو.
شانۆی بێتیسدا
وێنۆک|150px
شانۆی بێتیسدا لە ساڵی ١٩٣٨ دروست کراوە، سینەمایەکی مێژوویی مۆدێرنە و دەکەوێتە "٧٧١٩ ویسکۆنسێن ئەڤینۆ" لە بێتیسدا، میریلاند، ئەمریکا.
ئاشوورییەکان لە سووریا
ئاشووری و سریانی و کلدانییە سوورییەکان (بە سریانی: ܐܬܘܪܝܐ ܕܣܘܪܝܐ) شوێنکەوتووی نەتەوەی ئاشوورین و سەر بە ئایینی کریستیانی سریانین. ئاشوورییەکان نزیکەی یەک لەسەر سێی کریستیانەکانی سووریا و ٤٪ی کۆی دانیشتوانی وڵاتەکە پێکدەھێنن، و زۆرینەیان سەر بە چوار کڵێسای جیاوازن: کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سووریا، کلێسای کاسۆلیکی سووریا، کڵێسای ئاشووری ڕۆژھەڵات و کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی. ئاشوورییەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لە باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا لە ناوچەی جزیرەی سووریا چڕبوونەتەوە، بەتایبەتی لە شار و شارۆچکەکانی حەسەکە، قامیشلۆ، ڕاس ئەلعەین، ئەلمالیکیە، عامودە و تەلتەمر. ھەندێکیان لە شارە گەورەکانی وەک حومس و حەلەب و دیمەشقییشدا ھەن.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سووریا
گینگور
جوگرافیا
گینگور لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شوربوڵاغی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی عیشق ئاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سارخ سو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دزە.
بالاو
جوگرافیا
بالاو ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە) پێکھاتووە.
ڕوت پێری
ڕوت پێری (؛ لە دایکبووی ١٧ی تەممووزی ١٩٣٩ - مردووی ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧) ژنە سیاسەتوانی لیبێریاییە، ئەو لە ماوەی ٣ی ئەیلوولی ١٩٩٦ تاکوو ٢ی ئابی ١٩٩٧ سەرۆکی ئەنجومەنی وڵاتی لیبێریا بوو (ھاوتای سەرۆکی وڵات). ئەو لەکۆتاییەکانی شەڕی ناوخۆیی لیبێریا لەو پۆستەدا بوو، لە ماوەی ١٩٩٠ بۆ ١٩٩٥، بۆ یانزدە جار ھەوڵی نێونەتەوەیی درا بۆ کۆتایی ھێنان بەو شەڕە.
ڕوت بە یەکەم سەرۆکی ژن لە لیبێریا و تەواوی ئەفریقا دادەنرێت. دواتر ھەر لە لیبێریا لەڕێی ھەڵبژاردنەوە ئاڵن جۆنسن سیرلیف وەک دووەم سەرۆکی ژن لەوڵاتەکەیدا دیاری کرا.
ڕوت لە قوتابخانە ڕۆمان کاتۆلیکییەکان دەستی بە خوێندن کرد، دواتر لە زانکۆی لیبێریا خوێندنی مامۆستایی تەواو کرد و لە قوتابخانەی سەرەتایی وانەی گوتووەتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمە سەرۆکەکان پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:مردووانی ٢٠١٧ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩ پۆل:خەڵکی دوورگەی ستەیتن
یەکەکانی ژنانی ئێزدخان
وێنۆک|ئاڵای یەکەکانی ژنانی ئێزدخان (یەژەئە) وێنۆک
یەکەکانی ئافرەتانی ئێزدخان ، گرووپێکی چەکداریی میلیشیایە، کە لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ پێکھێنرا. عێراق ئۆ کۆمەڵگەی یەزیدی دەپارێزێت لە ووشیار ھێرشی گرووپی دەوڵەتی ئیسلامیی و گرووپی ئیسلامیی دیکە کە لەبەر ئایین یەزیدی دەبینن ھەروەک ئایینی گاور. ئەم گرووپە یەکەی ژنانی ھێزی پاراستنی شنگالە و ھەموو ھێزەکانی لە ژنانی ئێزدی پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئێزیدی پۆل:ڕێکخراوە ئاپۆییستەکانی عێراق پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
ڕێزدێنت ئیڤڵ سرڤایڤەر
ڕێزدێنت ئیڤڵ سرڤایڤەر یەکێکە لە کایە ڤیدیۆییەکانی زنجیرەی ڕێزدێنت ئیڤڵ. کایەکە لەلایەن کۆمپانیای تۆس پەرەی پێ دراوە و لە ڕێکەوتی ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ لە ژاپۆن و ٣١ی ئازاری ٢٠٠٠ لە ئەورووپا و ٣٠ی ئابی ٢٠٠٠ لە ئەمریکای باکوور خراوەتە بازاڕەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٠ پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن (کۆنسڵ) پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە پۆل:یارییەکانی ویندۆز
سۆتکە
جوگرافیا
سۆتکە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھەنارانی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی قولەرەیسی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھەنارانی خواروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سورگەی سەروو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئەرژەنتین
وێنۆک|ناوچەی ئیگوازووفالێن، لەسەر سنوری نێوان ئەرژەنتین و [[بەڕازیل وەک یەکێک لەناوچە ھەرە سەرنج ڕاکێشەکانی جیھان.]] ئەرژەنتین، ناوی فەرمی کۆماری ئەرژەنتین (بە ئیسپانی: República Argentina) دووەم گەورەترین وڵاتی کیشوەری ئەمریکای باشوورە، وڵاتێکی فیدراڵییە کە لە ٢٣ ھەرێم پێکھاتووە، لەگەڵ شارێکی ھاوبەش بۆ ھەموو ھەرێمەکان بە ناوی بوێنس ئایریس کە بە گەورەترین و پایتەختی ھەموو ھەرێمەکان دەناسرێت. ئەرژەنتین بە ھەشتەمین وڵاتی گەورەی جیھان ھەژمار دەکرێت، بە چوارەمین وڵات دادەنرێت لە نێو ئەو وڵاتانەی بە ئیسپانی ئاخاوتن دەکەن، ئەمیش دوای مەکسیک و کۆلۆمبیا و ئیسپانیا، و گەورەترین وڵاتی ھەموو جیھانە کە بە زمانی ئیسپانی ئاخاوتن دەکات لە ڕووی ڕووبەرەوە. ڕووبەرە کیشوەرییەکەی بریتییە لە زنجیرەچیاکانی ئەندێز لە ڕۆژاوای ئۆقیانووسی ئاتلانتیک، ئەرژەنتین سنووری ھاوبەشی ھەیە لەگەڵ پاراگوای و بۆلیڤیا و ئوروگوای لە باکوور، چیلییش کەوتۆتە ڕۆژاوا و باشووری، دوورگەکانی فۆڵکلاند (مالڤێناس) و دوورگەکانی جۆرجیای باشوور و ساندویچی باشوور وەک بەشێک لە دوورگەکانی ئەرژەنتین بانگ دەکرێت، بەڵام شانشینی یەکگرتوو داوای ھەموو ئەم دوورگانەی لە ئەرژەنتین کردەوە کە پێشتر بەشێک بوون لە ئیمپڕاتۆریەتەکەی، بەڵام بە گوێرەی ڕێککەوتنامەی جەمسەری باشوور وەک دوورگەکانی جەمسەری باشوور ناسێندران.
ئەرژەنتین بە دووەمین وڵاتی ئەمریکای لاتینی ھەژمار دەکرێت بۆ بەرزیی گەشەی ئابووری و کۆی داھاتی تاکەکەس، و ئەرژەنتین ئەندامە لە کۆمەڵەی ٢٠ و ٣٠ بۆ بەرزیی داھاتی تاکەکەسی، و لە بانکی جیھانی بە ئاستی مامناوەندی بۆ داھاتی تاکەکەسی دادەنرێت.
وشەڕەتناسی
ناوی ئەرژەنتین لە وشەی "argentum" ھاتووە کە بە واتای ڕەنگی خۆڵەمێشی دێت لە زمانەکانی لاتینی، بۆچوونێکی تر ھەیە دەڵێت ناوەکە لە وشەی "ἀργήντος"ی یۆنانییەوە ھاتووە کە بە واتای ڕەنگی سپی دێت، بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٥٠٠ ئەم ناوە لەسەر زاری ئیسپانییە گەڕیدەکانەوە وتراوە ئەمیش بەھۆی ھەبوونی مس لە ژێر خاکەکەیدا.
مێژوو
بۆیەکەم جار لەساڵی ١٥٠٢ ئەوروپیەکان پێیان خستە ناوخاکی ئەرژەنتین کە بریتی بوون لە ئیسپانیەکان، داگیریان کردوو وەک بەشێک لە ئیمپراتۆریەتەکەیان ھەژماڕیان کرد، تاوەکو ساڵی ١٨١٦ کە ئازادی خۆیان ڕاگەیاند، پاشان ڕووبەروی ململانێی ناوەخۆیی بوونەوە لەنێوان بەرەی پاڕێزگاران و لیبرالیەکان لەسەر ئاستی سەربازی و ڕامیاری.
لەماوەی دەست بەسەرداگرتنی تاوەکو سەربەخۆیی پێکدادانێکی زۆر ڕووی دا لەنێوان سەربازانی ئیسپانیا و دانیشتوانە ڕەسەنەکەی، ئیسپانیەکان ناویان نابوو بانھۆزی بیابان بۆ لەناوبڕدنیان، بەڵام گەلە ڕەسەنەکە توانی پێگەی خۆی بپاڕێزێت کە بە نەتەوەی سێڵکنام دەناسرێت.
لەماوەی ساڵانی ١٨٦٤-١٨٧٠ ئەرژەنتین بەشداری جەنگی ھاوپەیمانی سێ قۆڵی کرد لە دژی پاراگوای شان بەشانی بەڕازیل و ئوروگوای، ئەم جەنگە بەخوێناویترین جەنگی ئەمەریکای لاتین ھەژماڕدەکرێت، کە تێیدا ھاوپەیمانانی سێقۆڵی سەرکەوتن، باراگوای سێ چارەگی دانیشتوانەکەی لەدەست دا، بەجۆڕێک ڕێژەی ڕەگەزی نێڕ تا ئاستی سفر دابەزی لەگەڵ لەدەستدانی ١٥٤٠٠٠ کم چوارگۆشە، کە ھەریەکە لە بەڕازیل و ئەرژەنتین لەنێوان خۆیان دابەشیان کرد.
فەڕمانڕەوایی پێڕۆنی
لەماوەی ساڵەکانی ١٩٤٦-١٩٥٥ خوان پێڕۆن ئەرگەنتیناس فەڕمانڕەوایی ئەرژەنتینی کرد، دواتر گەڕایەوە سەر فەڕمانڕەواییەکەی لەساڵی ١٩٧٣ بەڵام لەساڵی١٩٧٤کۆچی دوایی کرد و خێزانەکەی ئیزابێڵ پێڕۆن دەسەڵاتی گرتەدەست، ئەمیش لەساڵی ١٩٧٦بەھۆی نیمچەکودەتایەکی سەربازی لە دەسەڵات دابەزی.
ڕۆژگارە سەختەکانی
لەماوەی ساڵانی ١٩٧٦-١٩٨٣ ئەرژەنتین لەلایەن ئەنجومەنێکی سەربازیەوە بەڕێوە چوو، کە بەماوەیەکی دیکتاتۆری دەناسرێت بەجۆرێک بەندیخانەکان پڕببون لەبەندی، لەگەڵ شوێن بزڕکردنی ٣٠٠٠٠ ھاوڵاتی ئەژەنتینی، دەست بەسەرداگرتنی ئافرەتان و منداڵان بەجۆرێک ٥٠٠ منداڵ لە بەندیخانەکان لەدایک بوون، ئەم ڕژێمە کۆتایی پێ ھات دوای جەنگی ڤۆکلاند لە١٩٨٢، لەساڵی ١٩٨٣ ھەڵبژاردنیان ئەنجام دا و ڕژێمێکی دیموکراتیان لە وڵات دامەزڕاند.
سەردەمی دیموکراتی
ماوەی دوای پەیرەوکردنی دیموکراتی بەوە دەناسرێتەوە کە وڵات توشی قەیران و گڕژیەکی زۆڕی کۆمەڵایەتی و ئابووری بویەوە، ئەمیش بەھۆی ھەموو ئەم قەرزە زۆڕانەوەبوو کە ڕائول فۆنسێن ی سەڕۆکی پێشوو لەساڵی ١٩٨٠ بەرەو ژووڕ لە وڵاتان قەرزی کردبوو، جگە لەچەندین گەندەڵی سەرلێشێوایی کارگێڕی پڕۆسەی بەڕێوەبردنی ووڵاتی پەک خست، لەماوەی نێوان ٢٠٠١-٢٠٠٢ ھاوڵاتیانی ئەرژەنتینی لەبڕسان و بێ کاری پارەیی کەوتنە شەقامەکان، میللەت توانای بەڕگەگرتنی نەما لەوکاتەی بانکەکانیش بەتاڵ بوون میللەت ھێڕشی کردە سەرکۆشکی پاشایی و سەڕۆک بە فڕۆکەیەکی تایبەتی خۆی ھەڵات و خەڵک دەستیان گرت بەسەر کۆشکەکەی.
لەساڵی ٢٠٠٣ دوای قەیرانەکانی ٢٠٠١-٢٠٠٢ سەڕۆک کۆشکەکەی جێھێشت دەسەڵاتەکەی کەوتە دەست خێزانی کریستینا فرناندێز دێ کێرشینا لەماوەی ساڵانی ٢٠٠٣-٢٠٠٧ توانی باڕی ئابوری وڵات ڕابگرێت و پەیوەندیەکانی ئەرژەنتین لەگەڵ جیھانی دەرەوە و بانکی نێودەوڵەتی درووست بکاتەوە، توانی وڵات ببوژێنێتەوە تا کۆتایی تەمەنی فەرمانڕەوایی ووڵاتی کرد دوای ئەوەی تا ساڵی ٢٠٠٧ توانی سەرجەم قەرزەکانی ئەرژەنتین بگەڕێنێتەوە.
جوگرافیا
دیاریکردنی ئەرژەنتین سەختە، وڵاتێکی ئاڵۆزە، بەھۆی بەرفراوانی ڕووبەرەکەی ناوچەیەکی گەورەی دارستانی ھەیە، ناوچە کەناراوەییەکانی بایەکی سارد و ووشکی ھەیە ناوچەیەکی باراناوی کەمەرەیی ھەیە لە خاڵی باکوور بۆ باشوور ٣٤٠ میل دەبێت.
کەش وھەوا و ژینگە
ئەرژەنتین بەشێوەیەکی گشتی کەش وھەوایەکی مامناوەندی ھەیە، بەڵام لەباشووری خۆڕھەڵاتی کەشێکی جەمسەری ساردی ھەیە لەبەری باشووری خۆڕئاواش کەشێکی نیمچە جەمسەری ھەیە، لە سان میگیل دی توکومان و مەندۆزا لەقەدباڵی زنجیرە چیاکانی ئەندێز بومەلەڕزە ڕووی داوە کە بە پەمپاس دەناسڕێت لە لوتکەکانی با یەکی توندو تیژی ھەیە بەجۆڕێک گەردەلول و ھەندێ جار باھۆز درووست دەکات.
لەکۆتا لوتکەی باکووری کەشێکی کەمەڕەیی ھەیە بەڵام لەبەشی باشووری کەشێکی جەمسەری ھەیە، ئەمە ئەوە دەگەیەنێت کە کەش و ھەوایەکی جیاوازی ھەیە، لەبەشی باشووری کەشێکی ھەیە وەک کەش و ھەوای سوێد لەباکووری گۆی زەوی، کەش و ھەوایەکی نالەبار و باراناوی ھەیە بەجۆڕێک دارستانی بەرفڕاوان و چڕی درووست کردوە.
ئەرژەنتین ھەندێ کێشەی ژینگە یی ھەیە کە بڕیتین لە پیس بوونی ئاوی ڕووبار ەکان و لەناوبردنی دارستانەکانی، ئەرژەنتین زۆڕترین ئاستی بەرھەم ھێنانی فاسۆلیا ی سۆیای ھەیە کە خاکەکەی زۆڕ گونجاوە بۆ ئەم ڕووەکە، ئەرژەنتین بەھۆی کێشە ڕامیاریەکانەوە نەیتوانیوە ڕێگا بگڕێت لە پیس بوونی ژینگەی ووڵاتەکەی بەم ساڵانەی دوایی میری چەندین ڕێککاری گرتە بەر یۆ بۆ پاککردنەوە و پاڕاستنی ژینگەکەی بەڵام سەرکەوتوو نەبوو، ئەمیش بەھۆی ئەم قەرزانەوەی بەم ساڵانەی دوایی کەوتۆتە ملی.
یەکینەکانی کارگێڕی
وێنۆک|ناوچەی سەڵتە ئەرژەنتین دابەش دەکرێت بۆ ٢٣ پارێزگا جیا لە بوێنس ئایریس ی پایتەخت کە سەربەخۆیی خۆی ھەیە بەم شێوازەی خواڕەوە:
شارەکان
ئەو ناوچانەی بەڕزترین ئاستی چڕی دانیشتوانیان تێدا کۆبۆتەوە بەگوێڕەی سەرژمێڕی ساڵی ٢٠٠٧:
ئابووری
وێنۆک|نەخشەی ڕووکاری ئەرژەنتین. کشتوکاڵ و بەخێوکردنی ئاژەڵ و پەروەردەی پەلەوەر ی لەسەرچاوە ھەرە ئابووریەکۆنەکانی ئەژەنتینە، بەجۆڕێک لەتوانای دا ھەیە بۆ دەڕەوەی ووڵاتی بنێڕێت، کشتوکاڵ بە پلەی یەکەم دێت وەک سەرچاوەیەکی بەرفراوانی  ئابووری خەڵکەکەی، بەجۆرێک لەوەڕگای باشی ھەیە ھەم بۆ چاندن ھەمیش بۆ ئاژەڵداری، بەخێوکردنی چێڵ یەکێکە لەداھاتە ھەرە باشەکانی، بەڵام بەخێوکردنی مەڕ لەناوچەی باتاگۆنیا برەوی ھەیە لەگەڵ ھەندێ ناوچەی گران چاکۆ، ئەرژەنتین یەکێکە لە وڵاتە ھەرە زلھێزەکانی جیھان بۆ بەرھەم ھێنانی گەنم و خوری و پێست و لۆکە، بەرھەمە کانزاییەکانیشی بریتین لە نەوت و گازی سروستی بە پلە یەک لەگەڵ ھەبوونی چەندین کانی بەردینی وەک مس و ئاسن، ھەروەھا لەنگەرێکی گەورەی کەشتی دەریای ھەیە لە بوێنس ئایریس.
لەماوەی نێوان ١٩٠٠-٢٠٠٠ ئابووری ئەرژەنتین بە بەرزی و نزمی زۆڕ تێپەڕ بووە، کێشە ھەبووە لەگەڵ ھەڵاوسان، تێکچونی ھاوسەنگی دەرکردە و ھاوردە، بەڵام لە ٢٠٠٣ توانڕا ئاستی ھەناردەکردنی ئەرژەنتین بۆ ئاسنێکی باش یان ھاوسەنگ گەڕایەوە.
ھەژاری نەخۆشیەکی بەربڵاوی ئەرژەنتینە، لەساڵی ٢٠٠٣ بڕی ٪٣٧ خێزان ئەرژەنتین لەژێڕ ھێڵی ھەژاڕیەوە دەژین.
لەساڵی ٢٠١١ نزیکەی ٪٦٠ بەرھەم ھێنانی کارەبا بەھۆی نەوتەوە بوو، ھەروەھا بەکارھێنانی ئاو و گازی سروشتی بۆ دروستکردنی کارەبا و کارەبای ئاوی سودی لێبینراوە، بەم ساڵانەی دوایی سوود لە ووزەی ئەتۆمی بینڕاوەی کەتاوەکو ئێستاش لەژێڕکارکردن دایە.
ڕامیاری و وڵات
ڕەشنووسی دەستور لە ١٨٥٣ کەوتەکار (لەساڵی ١٩٩٤ھەموارکرایەوە)، بۆ دابەشکردنی دەسەڵات بۆ دەسەڵاتی ڕاوێژکاری و دەسەڵاتی جێبەجێکاری، دیاریکردنی چۆنیەتی و ماوەی سەڕۆکی وڵات کە چوارساڵ جاڕێک ڕاستەوخۆ لەلایەن خەڵکەوە ھەڵدەبژێڕدرێت، بۆجاری دووەمیش مافی خۆ پاڵاوتنیان ھەیە، سەڕۆکی وڵات و سەڕۆکی ئەنجومەنی وەزیران و سەرجەم وەزیرەکان دەسەڵاتی ڕەھایان ھەیە ھەروەک سەڕۆکی ووڵاتان، کە ھەریەکەیان توانای ھەموارکردنەوەی ماددە یاساییەکانیان ھەیە بەگوێڕەی دەستور و مافی بەکارھێنانی ڤیتۆشیان ھەیە وەک تانەیەک بەرامبەر بڕیارەکانی وڵات.
ئەنجومەنی ڕاوێژکاری ئەرژەنتین بریتیە لە کۆنگڕێسۆ دێ لاناسیۆن، کە پێک ھاتوە لە ئەنجومەنێکی پیڕان بە ٧٢ ئەندام لەگەڵ نوێنەڕانی خەڵک بە ٢٥٧ ئەندام، لە ساڵی ٢٠٠١ بەرەو ژوور ئەندامانی ئەنجومەنی پیڕان ڕاستەوخۆ لەلایەن خەڵکەوە ھەڵدەبژێڕدرێن، کە ماوەی شەش ساڵ خزمەت دەکەن، بۆ ھەر پاڕێزگایەک سێ ئەندامیان دەبێت لە ئەنجومەنی پیڕان، لەنێوان ھەر دوو ساڵێک سێ چارەکی ئەندامان ھەڵدەبژێڕدرێنەوە، ھەرچی ئەندامانی نوێنەڕانی خەڵک بەگوێڕەی ئاستی دەنگەکانیان و ڕێژەی بەشداری ھاوڵاتیان ھەڵدەبژێڕدرێن.
زێڕەڤانی و پاسەوانانی چەکدار
سەڕۆکی وڵات سەڕۆکی گشتی ھێزە چەکدارەکانە، بەپێی یاسا بەرپڕسیارێتی ھەڵدەگرێت بۆ پاڕاستی ئاسایشی ناوەوەی وڵات و پاڕێزگاری سنوورەکانی وڵات.
ھێزە چەکدارەکانی ئەرژەنتین سوپایەکی کارامەن. زیاتر بزانە لە:ھێزی سەربازی ئەرژەنتین
ھێزی پۆلیس
ھێزی پۆلیس لە ئەرژەنتین دابەشکراون بۆ سێ یەکەی سەرەکی:پۆلیسی یەکێتی وڵات و پۆلیسی خۆماڵی و پۆلیسی شارەوانی، پۆلیسی یەکێتی وڵات سەربە پۆلیسی یەکێتی ھاوڵاتیە و پێکھاتوە لە پۆلیسی تاوانناسی و پۆلیسی پاڕاستنی یەکپارچەیی وڵات و پۆلیسی نیشتمانی ئەرژەنتینی و پۆلیسی زانیاری نیشتمانی ئەرژەنتینیە، کە کاری سەرەکیان بریتیە لەچاودێری سنووری وڵات و ڕژێمی سەربازی ووڵاتە، یەکێک لەکارە سەرەکیەکانی تریان بریتیە لە چاودێری بازرگانی ماددە ھۆشبەرەکان و تیرۆر و نەھێشتنی تاوانە، ھەروەھا پاڵپشتی ھێزە ناوەخۆییەکانی تری وڵات دەکەن لەکاتی پێویست، ھەروەھا چەندین فڕۆکەخانەی تایبەت بەخۆیان ھەیە لە سەرانسەری وڵات و سەرپەرشتی کردنی ئاسایشی فڕۆکەخانەکان
پێکھاتەی دانیشتوان
زۆڕینەی شوێنەکانی ئەرژەنتین خاڵین لە دانیشتوان، زۆڕینەیان لە پایتەخت و دەوروپشتی پایتەخت کۆبونەتەوە، ئەمەریکای لاتین بەشێوەیەکی گشتی زۆڕینەی دانیشتوانەکەی بە ڕەگەز ئەوروپین(٪٨٥) ئەمیش بەھۆی کۆچی بە لێشاوی ئەوروپیەکان بوو لەساڵانی ١٨٠٠ بەتایبەت ئیسپانی و ئیتالی ەکان،ئەڵمان ەکانیش زۆڕ ھاتن بۆ ئەرژەنتین بەڵام زمانی فەڕمی بریتیە لە زمانی ئیسپانی، ٪٩٠ لە پەیڕەوانی کریستیانی کاسۆلیک ن، ئەوانەی ھەلسان بە لەناوبردنی ھۆزە ھیندیە ڕەسەنەکان.
کەلتور
کەلتوری ئەرژەنتین کەلتورێکی تێکەڵە بە کەلتوری بێگانەکان و داگیرکاری ئیسپانی بەتایبەت لە ڕووی بەرھەمە وێژەییەکانەوە لەژێڕکاریگەریەکی گەورەی ئەوروپیەکان دایە، لەساڵی ١٩٠٠و پێشتریش ھۆنەرە نوێخوازەکانی وەکیۆبۆڵدو لوگۆنێس و ڕۆمان نووس ئێنریکی لاڕێتا وەک وێژەکارانی ئیسپانی بەرھەمە وێژەییەکانیان دەنووسی.
ھونەری ئەرژەنتینی دەگەڕێتەوە بۆ ھونەری کڵێسای کاسۆلۆکی، ھەرچەندە ناگاتە ئەوئاستە ھونەریە بەرزەی ئەلانکا لە زنجیرە چیاکانی ئەندێز، لەساڵی ١٩٠٠ ھەندێ لە ھونەرمەندە ھیندیە ڕەسەنەکان کۆبونەوە و تابڵۆیەکی نوێیان کێشا، ھەتا مۆسیقیەکانیشیان لەژێڕ کاریگەری ئەوروپادان، لەساڵی ١٨٥٧ خانەی ئۆپێراو شانۆخانەی کۆلۆن لە بوێنس ئایریس دروستکرا، ئەرژەنتین ڕۆڵێکی گەورەی ھەیە لە شایی و گۆڤەندی تانگۆ، کە لەساڵی ١٨٠٠ لەگەڕەکە ھەژارەکانی بوێنس ئایریس پەرەی سەندو بوە بەشێک لە کەلتوری ئەرژەنتین، ئەرژەنتین لەساڵانی ١٩٣٠-١٩٤٠ لەپێشەنگی بەرھەم ھێنانی فیلمە سینەماییەکانی ئەمەریکای لاتین بوو، لە نووسەرە ھەرەباشەکانی ئەرژەنتین لیۆپۆڵدۆ تۆری نیلسۆنە کە بەڕەگەز سوێدیە، لەساڵانی ١٩٠٠ بەرھەمەکانی ناوازەبوون کێشی خۆی ھەیە لەکتێبخانەی ئەرژەنتینی.
کەسایەتیە دیارەکانی ئەرژەنتین
کەسایەتیئەلفرێدۆ دی ستیفانۆ و دیێگۆ ماڕادۆنا و لیۆنێل میسی، لە بواری وەرزشی شوفێری کێبەرکێکاری خوان مانوێڵ فانگیۆ، لەیاری تۆپی سەرمێز گابڕێڵا ساباتینی، یاریزانی تۆپی باسکە ئیمانوێڵ گینۆبیڵی، اویس سکۆلا و ئەندرێس نۆسیۆنی و فابریسیۆ ئۆبێڕتۆ، لەبواری شۆڕش و بەرخودان چەی گیڤاڕا، ئاوازخوێن و سەماکەری تانگۆ کاڕلۆس گاڕدێڵ، مۆسیقا ژەن و ژەنیاری پیانۆ دانیاڵ بارنبۆیم و پیانۆژەن مارسا ئارگێرچ، نووسەر خۆرخی لویس بۆرخیس و خۆلیۆکۆرتازارو ئەدۆلفۆبیۆی کاسارێس وئارنستۆ ساباتۆ و ماکسیما گەورەی نێزەرلاند و پاپای فاتیکان فڕانسیسی یەکەم کاتێک لە ئەرژەنتین ھات بۆ ئیتاڵیا لەژێڕ ناوی خورخی مایۆ.
ھەڵگرانی ڕەگەزنامەی ئەرژەنتینی کەبەڕەگەز ئەرژەنتینی نین،،ھۆنەر ئێڤرێت تۆب و ڕۆڵگێڕڤیگۆ مۆڕتێنسێن و ئەریستۆتالیس ئۆناسیس.
وەرزش
وەڕزشی بنەڕەتی نیشتمانی ئەرژەنتین بریتیە لە پاتۆ کەبریتیە لە ئەسپ سواری یان پۆلۆ، بەڵام زیاتر گڕنگی بە وەڕزشی تۆپی پێ دەدەن بەجۆرێک لەپێشەنگی جیھانن، یانەی نیشتمانی ئەرژەنتین سێ جار خەڵاتی جیھانی(١٩٧٨-١٩٨٦-۲۰۲۲) تۆپی پێیان بەدەست ھێناوە، بۆ چوار جار گەیشتۆتە یاری کۆتایی، جاری دوایی لەساڵی ٢٠١٤ بوو، ھەروەھا خناوکەی زێڕینی ئۆلەمپی بەدەست ھێناوە لە یاری تۆپی پێی پیاوان لەخولی ئۆلەمپی ھاوینەی پیاوان لەساڵی ٢٠٠٤ لە ئەسینای یۆنان و خولی ھاوینەی پیاوانی ٢٠٠٨ لە پەکین چین، یانەی بۆکا ژەنیوەری ئەرژەنتینی سەرکەوتنی بەرچاوی جیھانی بەدەست ھێناوە شان بەشانی یانەی ڕیڤەر پلاتێ لەخولەکانی ئەرژەنتین، لەھەرە بەناوبانگترین یاریزانانی ئەمەریکای لاتینی دیێگۆ ماڕادۆنایە کە ھەوادار و جەماوەرێکی گەورەی لەسەرئاستی جیھان ھەیە، جگە لە ماڕادۆنا ڕێزبەندی ناوی یاریزانانی ئەرژەنتین پڕە لە یاریزانی بەناوبانگ وەک ئەلفڕێدۆ دی ستیفانۆ، ئێنریکی ئۆمەر سیڤۆڕی، ئەنتۆنیۆ ساسترێ، گیولێرمۆ ستابیلێ، ئەمادۆی کاڕیزۆ، ئێڕنێستۆ، گڕیلۆ، ئەدۆلفۆ پێدەرنێرا، ماڕیۆ ئەلبێڕتۆ، ئەنگێڵ ئەمادیۆ، دانیال پاساڕێلا، ڕیکاردۆ ئێنڕیکیۆ، ئۆسکار ڕوگێری، سێڕگیۆ گۆیکۆچێیا، گابڕێڵ باتیستۆتە، گاڤیێر زانێتی، لیۆنێڵ میسی، دیێگۆ سیمیۆنێ، سێرگیۆ ئەگوێرۆ، یاڤیار ماسشێرانۆ و گۆنزالۆ ھیگواین و چەندانی ترلە یاریزانانی تۆپی پێی ئەرژەنتینی. وێنۆک|لیۆنێڵ میسی، یاریزانی یانەی ئەرژەنتین بۆ تۆپی پێ. ھەروەھا ئەرژەنتین سەرکەوتنی گەورەی بەدەست ھێناوە لەیاری تۆپی باسکە، خاوەنی خناوکەی زێڕینی ئۆلەمپیە بۆ یاری تۆپی باسکەی پیاوان لەخولی ھاوینەی ئۆلەمپی پیاوان لەساڵی ٢٠٠٤ لە یۆنان، ھەروەھا خناوکەی زیوی ئۆلەمپی بەدەست ھێناوە لەخولی ھاوینەی ئۆلەمپی پیاوان لەساڵی ٢٠٠٨ لە پەکین چین.
لەچەندین بواری تری وەڕزشی سەرکەوتنی مەزنی بەدەست ھێناوە وەک:یاری تۆپی سەرمێز گولێرمۆ ڤیلاس وگابڕێلا ساباتینی و خوان مارتن دێل پۆترۆ و دەیڤد ناڵباندیان و گاستۆن گاودیۆ، ھەروەھا لەیاری ئەپۆلۆ و ڕەکبی لۆس بۆماس، لەیاری ھۆکیش لاس لیۆناس لەبواری یاری مستەکۆلی و گۆڵف چەندین یاریزانی ھەیە.
بۆساڵی ٢٠١٨ بوێنس ئایریس میوانداری خولی ئۆلەمپی لاوان دەکات.
ڕاگەیاندن
دەزگاکانی ڕاگەیاندنی ئەرژەنتینی زۆر فراوان و ھەمەچەشنن ھەوادارو بینەڕێکی زۆڕیان ھەیە لەسەرتا سەری کیشوەری ئەمەریکای لاتین، چەندین ھاوبەشگای گەورەی بەرھەم ھێنانی بەرنامەی تەلەفزیۆن ھەن کە بەرھەمەکانیان لە ناوەندەکانی ڕاگەیاندنی ئەرژەنتینی و تەواوی ووڵاتانی ناوچەکە پەخش دەکرێن، لەساڵی ١٩٩٩ بەرەو ژوور ئەرژەنتین خاوەنی زۆڕترین دەزگای ڕاگەیاندنی ئەمەریکای لاتین بوو، لەساڵی ٢٠١٤ لە ٪٨٧٫٤ بینەرانی ئەمەریکاو کەنەدا و ئەورووپا لە ھەوادارانی بەرھەمە ئەرژەنتینیەکان بوون.
لەساڵی ٢٠١١ توانڕا تۆڕی ئەنتەرنێت بگەیەنڕێتە تەواوی خاکی ئەرژەنتین بەجۆرێک ٪٦٧ دانیشتوان ئەنتەرنێتیان بەدەست دەگات، وە ٪١٣٧٫٢ ھەڵگری تەزدەنگ (پەلەک) ن.
بەستەرە دەرەکیەکان
پۆل:ئارجەنتین پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باشوور پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٦ پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی پۆل:کۆمارە دەستوورییە فیدراڵییەکان پۆل:نەتەوەکانی جی ١٥ پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان
پێروو لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦
پێروو نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦ بوو کە لە ١٧ی تەممووز تا ١ی ئابی ١٩٧٦ لە مۆنتریال لە کەنەدا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٧٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٦
نیوەشەو
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەشەکانی ڕۆژێک پۆل:شەو
تەڕەزان
تەڕەزان یان تارزان کارەکتەرێکی خەیاڵییە کە بۆ یەکەم جار لە تشرینی یەکەمی ١٩١٢ لە تارزان مامییەکان لەلایەن ئێدگار ڕایس بورووس ئێدگار ڕایس بورۆس (١٨٧٥–١٩٥٠) سەری ھەڵدا و ڕۆمانەکە شوبھاندێکی زۆر گەورە بوو و ھەندێک یش کەسایەتی تەڕەزان بە یەکێک لە بەناوبانگترین کەسایەتییە خەیاڵییەکان دەزانن، تەڕەزان پاش ئەوەی ڕۆمانەکە لە فیلمی منداڵان دا بڵاو کرایەوە، لە فیلمی منداڵان، کتێب، بەرنامەی تەلەڤیزیۆن و ڕادیۆ، بەنزین و ڕیکلام، یاری، یاری، ژێرپۆشی و کەتانی و ٨٨ فیلم لەبارەی کارەکتەری ساڵی ١٩١٨ تا ١٩٩٩ بەرھەم ھێنرا، دەرکەوت. ئەم ڕۆماننووسە ئەوەندە بەناوبانگ بوو کە ھەندێک قەناعەتیان بەوە ھەبوو کە تەڕەزان کارەکتەرێکی ڕاستەقینەیە و یەکێک لە بەناوبانگترین کەسانی بەشداربووی ئەم مشتومڕە، نووسەری ئەمریکی فیلیپ فارمەر (لەدایکبووی ١٩١٨) بوو، کە بە نووسینی چیرۆکی خەیاڵی زانستی ناوبانگی دەردەکرد و تیۆرییەکەی خۆی سەبارەت بە بارانبەکانی نەیزەک لەسەر شاری " نیوتن " ی بەریتانیا لە ١٣ی کانوونی یەکەم خستە ڕوو، ١٧٩٥، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە لە جینی ئەو کەسانەدا کە لە ڕووداوەکە نزیک بوون و ئەم گۆڕانکاریانە بووە ھۆی ئەوەی کە نەوەی توانای نائاسایی لە نەوەی ئەم کاراکتەرو ئەم کاراکتەرانەدا دروست ببێت لە جینی ئەو کەسایەتیانەدا. کەسانی بەناوبانگی سوپەرپاوەر کە نەوەی ئەندامانی ئەو شارەن بە وتەی جووتیار: تەڕەزان، شێرلۆک ھۆڵمز، جەیمس بۆند و پێشتر نەیزەک ھەبوو.
بەستەرە درەکییەکان
پۆل:ئینگلیزە خەیاڵییەکان
شێخ وەساڵ
شێخ وەساڵ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەکرەجۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شێخ وەساڵ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قۆرخودوباش و لە باشوور لەگەڵ گوندی گڵەزەردە، تانجەرۆ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی باریکە، تانجەرۆ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی داراغا.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
زایران سەرێ
زایران سەرێ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری داجیوەن، ناوچەی ناوەندی شارستانی ھلێران، شارستانی ھلێران، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. .
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ھلێران ھلێران ھلێران پۆل:گوندەکانی شارستانی ھلێران پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ناوچەی مێژوویی
ناوچە مێژوویییەکان (یان ڕووبەرە مێژوویییەکان) ناوچە جوگرافییەکانن کە لە ھەندێک کاتدا لە مێژوودا، بنەمایەکی کولتووری، نەتەوەیی، زمانەوانی یان سیاسییان ھەبووە، بەبێ گوێدانە سنوورەکانی ڕۆژانی دوایی. ھەندێک ناوچەی مێژوویی ھەن کە دەتوانرێت بە «چالاک» ھەژمار بکرێن، بۆ نموونە: مۆراویا کە لەلایەن کۆماری چیکەوە بەڕێوەدەبرێت، ھەم بەشێکی دانپێدانراوی وڵاتەکە و ھەم ناوچەیەکی مێژوویییە. ئەوان وەکو سنووردارکردن بۆ لێکۆڵینەوە و شیکردنەوەی گەشەسەندنی کۆمەڵایەتی کولتوورە تایبەتەکانی سەردەم بەکاردەھێنرێن بەبێ ئەوەی ھیچ ئاماژەیەک بە ڕێکخراوە سیاسی، ئابووری یان کۆمەڵایەتییە ھاوچەرخەکان بکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان
بەسەرھاتی خزمەتکار (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
بەسەرھاتی خزمەتکار زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکاییە کە لە ڕووی ڕۆمانی بەسەرھاتی خزمەتکار بەرھەمی مارگرێت ئەتوود، نووسەری کەنەدایی بەرھەم ھاتووە. وەرزی یەکەم ساڵی ٢٠١٧ لە ١٠ ئەڵقەدا لە کەناڵی ھوولوو بڵاو بۆوە؛ وەرزی دوو دەسبەجێ ساز کرا؛ وەرزی سێ ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩ دەستی پێ کرد و ٢٧ی نیسانی ٢٠٢١یش سێ ئەڵقەی وەرزی چوار لەسەر یەک بڵاو کرایەوە.
چیرۆکی فیلم
کوڕانی یاقووب گرووپێکی سیاسی-ئایینی پرۆتێستانتن کە بە لەناو بردنی کۆشکی سپی و کۆنگرە لە ئەمریکا کوودەتا دەکەن و حکوومەت بە دەستەوە دەگرن و ڕژیمی گیلیاد پێک دێنن. لەو ڕژیمەدا ھاوڕەگەزخوازان، کەشەکانی مەسیحی و بەگشتی ھەر کەسەی بەو حکوومەتە ڕازی نەبێ و دژی بوەستێتەوە لە دار دەدرێن. پیاوەکان دەسەڵاتیان بە دەستە و ژنەکانیش لە ماڵەوەن و مافی کارکردن و خوێندن و خوێندنەوە و شارۆمەندییان نییە. ژنان لەو وڵاتە بەسەر چەند چیندا دابەش دەبن: ھاوسەرەکان (بە جلی شین و سەوز و ھەندێک کاتیش سپییەوە)؛ مارتاکان کە کڵفەتی ماڵەوەن (بە جلی تووسییەوە) و خزمەتکارەکانیش کە ئەرکی زاوزێیان لە ئەستۆیە (بە جلی سوورەوەن). دەستەیەکیش ژنی (جل قاوەیی) بە نازناوی پوورێ بەسەر ئەو خزمەتکارانە ڕادەگەن و فێرکاری و ئاگا لێ بوونیان بەوان سپێردراوە. پیس بوونی ژینگە و نەخۆشییەکانی جووت بوون بوونەتە ھۆی کەم بوونی ڕێژەی زاوزێ بۆیەش خزمەتکارەکان پێشکەشی خاوەن دەسەڵاتەکان دەکرێن تاوەکوو منداڵیان بۆ بخەنەوە. ئەم زنجیرە بەسەرھاتی دانەیەک لەو خزمەتکارانەیە بە ناوی جون ئازبۆرن کە بە ئافرۆد بانگ دەکرێ. دەگوترێ ئەم زنجیرە وێچووی ژیانی ژنانی ئێرانییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وروژێنەرە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٧ پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ پۆل:تەلەفزیۆنی فێمینیست پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی دیستۆپی پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی پۆست-ئەپۆکالیپتیک پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنیانەی لە تۆرۆنتۆ وێنەیان گیراوە
ئیمپراتۆر کۆکاکو
وێنۆک ئیمپراتۆر کۆکاکو (光格天皇, کۆکاکو-تێنۆ، لەدایکبووی ٢٣ ئەیلوولی ١٧٧١ تا ١١ کانوونی یەکەمی ١٨٤٠) ١١٩مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو بەپێی کلتووری شوێن گرتنەوە، لە ١٦ کانوونی یەکەمی ١٧٨٠ چووە سەر کار تا واز ھێنانی لە ٧ی ئایاری ١٨١٧ بۆ کوڕەکەی، ئیمپراتۆر نینکۆ. وە خۆی وەک دایجۆ تێنۆ (太上天皇) فەرمانڕەوایەتی کرد تا مردنی لە ١٨٤٠، لەدوای ئەوەوە ئەو ئیمپراتۆرەی وازی ھێنابێت ئەکیھیتۆ بوو لە ٢٠١٩ کە ٢٠٢ ساڵ دوای ئیمپراتۆر کۆکاکو دەبێت
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧١ پۆل:مردووانی ١٨٤٠ پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان پۆل:دەیەی ١٧٨٠ لە ژاپۆن پۆل:دەیەی ١٧٩٠ لە ژاپۆن پۆل:دەیەی ١٨٠٠ لە ژاپۆن پۆل:دەیەی ١٨١٠ لە ژاپۆن پۆل:فەرمانرەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٨یەم پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٩یەم پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٨یەم
ئۆدری ھەپبێرن
ئۆدری ھەپبێرن (لەدایکبووی ٤ی ئایاری ١٩٢٩ – کۆچی دوایی: ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣) ئەکتەر، مۆدیل، سەماکەر و مرۆڤدۆستی بریتانیایی و لەدایکبووی بەلجیکا بوو.
لە ساڵەکانی ١٩٥٠دا هەپبێرن دوو پرۆگرامی بە دەنگ خوێندەوە بۆ یونیسێڤ، کە باسی چیرۆکی منداڵانی ناو جەنگیان ئەکرد. لە ساڵی ١٩٨٩دا دیاری کرا وەک باڵیۆزی نیازپاکی ڕێکخراوی یونیسێف. کە پۆستەکەی پێدرا، وتبووی کەوا شانازی پێوە ئەکات بەو پۆستەوە بۆ ئەوەی بتوانێ یارمەتی بگەیەنێتە منداڵانی تر وەک کەسێک کە خۆی بە منداڵی دووچاری داگیرکاری ئەڵمانەکان بۆتەوە، وە پێی خۆشبوە کە سوپاسگوزاری ڕێکخراوەکە بێت.
سەرەتای ژیان
ئۆدری ھەپبێرن ناوی ڕاستیی خۆی ئۆدری کاتلین روستۆن  لە ۴ ئایاری ۱۹۲۹ لە شاری برۆکسل پایتەختی بەلجیکا لەدایکبوو. باوکی جۆزیف ویکتۆر ئانتۆنی روستۆن ، بانکدارێکی دەوڵەمەندی بریتانیایی و دایکی بارونێس ئێلا ڤان ھیمسترا (Ella van Heemstra) ھۆلەندی بوو. سەردەمی مناڵی ھاوکات بوو لەگەڵ شەڕی جیھانی دووەم. لە تەمەنی شازدە ساڵیدا بۆ ھەمیشە ھۆڵەندی بەجێھێشت و کۆچی کرد بۆ ئینگلستان.
ئەنتۆنیۆ پاریراس
ئەنتۆنیۆ دیۆگۆ دا سیلڤا پاریراس (لەدایکبووی ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٨٦٠، نیتۆری – مردووی ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٧، نیتۆری) وێنەکێشێکی بەرازیلی بوو کە پتر لە بواری نەخشاندن و دیمەنی سروشتی کاری دەکرد.
ژیاننامە
thumb|200px|ئەنتۆنیۆ پاریراس(ڕێکەوتەکەی نەزانراوە، بڵاوکراوەتەوە لە ١٩٢٠)
باوکی زێرینگر بوو کە نۆ منداڵی ھەبوو ئەنتۆنیۆلەھەموویان بچوکتر بوو لە ١٨٨٢ چوە ئەکادیمیای زانکۆیی بۆ ھونەر لە ریۆدی جانیرۆ، بەڵام دوای دوو ساڵ وازی لە زانکۆ ھێنا و چووە لای وێنەکێشی ئەلمانی جۆرج گریم (١٨٨٥)کە ئەوسا پەنابەربوو لە بەرازیل لە کێلگەکان کاری دەکرد و بەخۆرایی وانەی وێنەکێشانی بەھەوادارانی دەدایەوە. دوای دوو ساڵ لەخوێندنی لەلای جۆرج گریم ئاستی ھونەری بەرزبوویەوە و یەکێک لەتابلۆکانی لەلایەن ئیمپراتۆر پێدرۆی دووەم کردرایەوە.
ئەمە بووە ھۆی ئەوەی بتوانێت سەردانی ئەورووپا بکات و بتوانێت بچێتە زانکۆی دی بێل ئارت دی ڤێنیسیا (١٨٨٨)دوای دوو ساڵ گەڕایەوە بەرازیل و بەشداری "Exposição Gerais de Belas Artes "کرد. لەھەمان ساڵ توانی ببێتە مامۆستای دیمەنە سروشتیەکان لە سکێلی ناسیۆنال دی بێلاس ئارتیس (ENBA)، لەسەر ڕێچکەی مامۆستاکەی (گریم) دەڕۆیشت، بەڵام بەھۆی کۆک نەبوونی لەگەڵ ENBA لەبارەی گۆڕینی پەیرەوی خوێندنی، ھەستا بە دامەزراندنی خوێندگەیەکی تایبەت بەخۆی لە ژێرناوی "Escola do Ar Livre".
لە ساڵی ١٩٢٥ وەک باشترین ھونەرمەندی بەرازیلی ھەڵبژێردرا لەلایەن گۆڤاری Fon-Fon، گۆڤارێک بوو لەلایەن رەخنەگری ھونەری گۆنزاگا دۆکی دەردەچوو. ساڵی دواتر ھەمان گۆڤار ژیاننامەی ھونەرمەندی پەخشکرد و چووە ناو "Academia Fluminense de Letras [pt]". لە ١٩٣٣بەشداری دواھەمین پێشانگای خۆی کردلە "Jubileu Artístico" لە ساوپاولۆ. چوارساڵ دوای کۆچی دوایی ستۆدیۆکەی بوو بە مۆزەخانەیەکی ھونەری بەناوی «مۆزەخانەی ئەنتۆنیۆ پاریراس».
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٣٧ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٠ پۆل:ھونەرمەندەکانی سروشت
جینگ تیان
جینگ تیان خانمەکتەرە لە چین، دەرچووی ئەکادیمیای سەمای پەکین و ئەکادیمیای فیلمی پەکینە. بە ڕۆتن و ڕۆڵەکانی لە فیلمی داستانی جەنگی سەردەمی جەنگ (٢٠١١) و فیلمە ئەکشنەکانی سپێشیاڵ ئایدی و چیرۆکی پۆلیس (ھەردووکیان ساڵی ٢٠١٣) ناسراوە. لە سێ فیلمی ئەفسانەیی پیکچەرزدا بەشداری کردووە، شورا مەزنەکە (٢٠١٦)، کۆنگ: دوورگەی کەلەسەر (٢٠١٧). ھەروەھا بە ڕۆڵەکانی لە دراما مێژوویییەکانی ئەفسانەی بان شو (٢٠١٥)، شکۆمەندی شانشینی تانگ (٢٠١٧) و درامای خەیاڵیی جێگیرکراوی بامبۆ ناسراوە. جینگ یەکەمین کاری نواندن لە فیلمی ساڵی ٢٠٠٨ ئەنجامدا، یەکەم زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی درامای سەردەمی One Woman's Saga بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩ پۆل:خانمەکتەرانی چین لە سەدەی ٢١م پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە چین پۆل:خانمەکتەرانی چین لە تەلەڤیزیۆن پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
ئەکواوێدەر
ئەکواوێدەر کۆمپانیایەکی ڕاگەیاندنی ئەمریکییە پێشبینیەکانی کەش و ھەوای جیھان دەخاتەڕوو.
ڕۆسالیا ئەرتیاگا
ڕۆسالا ئەرتیاگا سیرانۆ (Rosalía Arteaga؛ لە دایکبووی ٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦) ژنە پارێزەر، نووسەر و سیاسەتوانی ئیکوادۆر ییە. ئەو لە ماوەی ٩ی شووباتی ١٩٩٧ بۆ ١١ی شووباتی ١٩٩٧، بووە سەرۆکی ئیکوادۆر، بەر لەوەش، لە ماوەی ١٠ی ئابی ١٩٩٦ تاکوو ٦ی شووباتی ١٩٩٧، جێگری سەرۆکی ئیکوادۆر بوو. ئەو بەیەکەمین ژنە سەرۆکی وڵاتەکەی دادەنرێت. لە ئازاری ١٩٩٨، ئەرتیاگا خۆی پاڵاوتەوە بۆ سەرۆکایەتی ئیکوادۆر بەڵام تەنیا ٣٪ دەنگەکانی بەدەستهێنا.
ئەکواوێدەر
ئەکواوێدەر لە ساڵێ ١٩٦٢ لە لایەن جویل مایەرز دامەزراوە، کە خوێندکاری خوێندنی باڵا بووە لە زانکۆی پێنسیلڤانیا و ماستەری ھەیە لە پێشبینی کەشوھەودا و پێشتر لە کۆمپانیایەکی غاز لەو ویلایەتە کاریکردووە.
ڕۆسالیا ئەرتیاگا
ڕۆسالا ئەرتیاگا سیرانۆ ئەندامی دەستەی سەرنووسەرانی ئینسایکلۆپێدیای بریتانیکایە. ئەو ساڵانە وەک خانەنشین بوویێک مووچەی زیاتر لە ٤٨٠٠٠ دۆلار وەردەگرێت. ئەو لەگەڵ پێدرۆ ئەلڤارێس هاوسەرگیری کرد بەڵام دواتر لەیەکتری جیابوونەوە.
ئەکواوێدەر
بەرھەم و خزمەتگوزارییەکان
پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری کەش و ھەوا بە کەناڵە ناوخۆییەکانی ئەمریکا لە نێوێشیاندا کەناڵی Bloomberg Television، و تۆڕی رادیۆکانی ئەمریکا بەشێک لە رۆژنامەکان.
ڕۆسالیا ئەرتیاگا
ڕۆسالا ١٤ کتێبی لە شیعر، کورتە چیڕۆک و وێژە بۆ منداڵان و لاوان بڵاوکردۆتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێکوادۆر پۆل:خانمە سەرۆکەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦
کیپ کانیڤیرال
چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ|کیپ کانیڤیرال لە بۆشایی ئاسمانەوە، لە سالی ١٩٩١ چەپ|وێنۆک|430x430پیکسڵ|نەخشەی کیپ کانیڤیرال. کیپ کانیڤیرال (لە ئیسپانیەوە: Cañaveral) بەشێکە لە پارچەی ناوچەی بریفارد لە فلۆریدا، لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە سالی ١٩٥٠ تاوەکو ئێستاش ناوەندێکی سەرەکی بوە لەبۆ کار و چالاکی گەردوونی بۆشایی، وە زۆربەی ئامێرە گەردوونیەکان لێرەوە رەوانەی دەرەوەی زەوی کراون، وە دەکەوێتە رۆژھەڵاتی میریت کە لەنگەری ئۆقیانووسی ئاتلانتیکە
لە ساڵی ١٩٦٤ ناوی ئەو شوێنە (کیپ کەنەدی) بوو، وەک رێزێک لەبۆ سەرۆکی ئەمەریکاجان ئێف. کێنیدی کە بەرنامەی ئەپۆلۆی دەستپێکرد لۆ سەر مەریخ، بەلام ئەو ناوە دەگەرێتەوە بۆ شەستەکانی سەدەی رابردوو، بەلام دوای دەیان سال ئاماژە بە ناوێک کرا ئەویش (کیپ کانیڤیرال) بوو، ھەر چی ناوی کەنەدی مایەوە لەبۆ ناوەندێکی کەنەدی بۆشایی لە ژێر دەزگای ناسا
سەرچاوەکان
پۆل:واڵایی پۆل:فلۆریدا
ڕووداوی داڕمانی کۆپیاپۆ ٢٠١٠
کۆپیاپۆ کانێکی دەرھێنانی کانزاییە دەکەوێتە ناوەڕاستی بیابانی ئەتەکاما لە چیلی ، وێنۆک|شوێنی ڕووداوەکە لەگەڵ ئامرازەکانی کونکردنی خاک. ڕووداوی داڕمانی کۆپیاپۆ لە ٥ ئۆگستی ٢٠١٠ ڕووی دا بەھۆی داڕمانی چینەکانی ژێڕزەوی لە مس و زێڕ،ئەم کانە کەوتۆتە ناوچەی کۆپیاپۆ ھەربەم ھۆیەوە ئەم ناوەی ھەڵگڕتووە،لەئاکامی ئەم داڕمانە ٣٣ کرێکاری کانەکە  لەھۆینەکانی ژێڕ زەوی گیریان خواردبوو،بە قوڵی ٧٠٠ مەتر بۆ خواڕەوە.
دوای بڵاوبونەوەی ھەواڵەکە ،کارمەندانی فڕیاگوزاری ھەوڵی ڕزگارکردنیان دا،بەڵام بێ ھیوا بوون دوای شکست ھێنانیان لە ھەوڵەکانیان،لە ٢٢ ئۆگست تێبینی ئەوەیان کرد کە ھەر٣٣ کرێکارە گیرخواردوەکان لەژیان دا ماون .
دوای دوو مانگ لە ھەوڵ دان دڵنیا بوونەوە کە سەرجەم کرێکارەکان تاوەکو ئەمڕۆ لە ژیان دا ماون ،بەپاڵەپەستۆی کەس وکاری کرێکارەکان وڵات ھاتە سەرخەت و ھەوڵەکان چڕتر کرانەوە لە ١٣ ئۆکتۆبەری ٢٠١٠ توانڕا چینەکانی خاکەکە ببڕدرێت و بگەنە کرێکارەکان لە ١٤ ئۆکتۆبەر توانڕا یەکەم کرێکار ڕزگاربکرێت ،بەھۆی گالیسکەیەکی تایبەتی لولەییەوە کەلەسەری نوسرابوو فینێکس Fenix ،توانرا ھەر ٣٣ کرێکارەکە ڕزگاربکەن ،بەڵام ھەر ھەمویان باری تەندروستیان ناجێگیربوو.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کارەساتەکان
شەبەنگە بارستایی
چەپ|وێنۆک|400x400پیکسڵ|ھێڵکاریە شەبەنگە بارستایی بۆ گەردێکی دیاری کراو شەبەنگە بارستایی بریتییە لە ھێڵکاریەک کە تەوەرەی ئەستونی بریتیە لە چڕی و تەوەرەی ئاسۆیی بریتیە لە ڕێژەی بارستایی لە سەر بارگە. ھێڵکاریەکە بریتیە لە شی کردنەوەی کیمیایی نمونەیەک لە ڕێی شەبەنی بەدەست ھاتوو. ئەم زانیاریە لەڕێی ئامێری بارستایییە شەبەنگ پێو دادۆزرێتەوە. ئەم ئامێرانەش لە ڕێی چەند تەکنیکێکی جیا ئیش دەکەن و چەند جۆرێکی جیاوازیان ھەیە.