cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئەولیا چەلەبی
ژیاننامەی
ئەولیا شارەزاى کولتوری ئیسلامی بوو بە هەر سێ لقەکەیدا کە بریتین لە ئەدەبیاتی عەرەبی، فارسی و تورکی،.
نووسینەکانی
لە دوایین ساڵانی ژیانیدا خۆی تەرخان کردووە بۆ وانەبێژى زانستەکان بە پێی میتۆدی شێخەکانی ئەو سەردەمە، لە نێو کتێبەکانی لەسەر مێژوو کتێبی (کشف الضنون) کە ڕۆژئاواییەکان ناسراون وەکو فەرهەنگی لاتینی bibliographicum. یەکێکە لە گرنگترین بەرهەمە بیبلۆگرافییەکان، ئەم ئینسایکلۆپیدیایە کە باس لە نزیکەی هەژدە هەزار ناونیشانی کتێبی کلتوورى دەکات.
هەروەها چەندین کتێبی دیکەی نووسیوە لەوانە:
کتێبى سیاحەتنامەى (جیهان نما)
یەکێک لە کتێبەکانی ئەولیا چەلەبی بە ناوی "چیهان نما" یە، بەرهەمێکە کە هەموو زانیارییە جوگرافییەکانی ئەو سەردەمەی تێدایە. ئەم کتێبە لە دوو کاتى جیادا نووسراوە و بە دونیابینی یەکەم و دونیابینی دووەم ناسراوە. ئەو زانیاریانەی لەم بەرهەمەدا هاتوون تەنها لە گەڕیدەو جوگرافیاناسانی موسڵمانەوە وەرنەگیراوە، بەڵکو لە نووسەرانی ئەوروپی وەک گ. مێرکاتۆر و ل. هۆندیۆس و هەروەها لە بەرهەمەکانی ئۆرتێلیۆس و کلۆڤێریۆسەوە وەرگیراوە. لەم کارەدا زانیاری دراوە دەربارەی ناو و شوێن و بارودۆخی جوگرافی و ناوەندە کارگێڕییەکان و شارە گەورەکان و ڕێگاوبان و خانوو و ئاسانکاری و بینا و مێژوویی شارەکان. باسێکى دوورە درێژى کوردستانیشى تێدایە لە مەلاتیەوە تا وورمێ. لە شەرى نێوان نوێنەرى سەربازى دەوڵەتى عوسمانى و میر ئەبدال خانى بەدلیسى ئامادە بووە. وێنۆک|نەخشەى ورمێ و تەورێز
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ١٦٥٧ پۆل:مێژوونووسانی موسڵمان پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٩ پۆل:نووسەران بە زمانی عەرەبی پۆل:خەلکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی پۆل:خەڵکی ئەستەمبوڵ پۆل:حەنەفییەکان پۆل:تورکە عوسمانییەکان
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەفغانستان
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەفغانستان ( Tīm-e Millī-e Fūtbāl-e Afghānestān) ھەڵبژاردەی نیشتمانی تۆپی پێی ئەفغانستانە و لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئەفغانستانەوە بەڕێوەدەبرێت. لە ساڵی ١٩٢٢ دامەزراوە، یەکەم یاری نێونەتەوەیی خۆیان بەرامبەر ئێران لە کابول، ١٩٤١ ئەنجامدا. پاشان ئەفغانستان لە ساڵی ١٩٤٨ پەیوەندی بە فیفا و لە ساڵی ١٩٥٤ پەیوەندی بە یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا کرد. ئەفغانستان تا ئێستا بەشداری جامی ئاسیای ئاسیا نەکردووە.
ئیبن نەدیم
کوڕی نەدیم محەممەد کوڕی ئیسحاق موعتەزیلی (نەزانراو- ٣٨٤ی کۆچی) (نەزانراو- ٩٩٤ی زایینی) مێژوونووس و ژیاننامەنووس و پۆلێنکار و کۆکەرەوەی تۆمارەکان، لە شاری بەغدا لەدایکبووە. نووسەری پەرتووکی ناسراوی «پەرتووکی فەھرەست». کە لە ساڵی ٩٣٨دا بڵاویکردەوە و لەبارەیەوە لە پێشەکییەکەیدا گوتی کە ھەموو ئەو پەرتووکە عەرەبی و نا عەرەبییانەی کە دەرچوون کۆیکردوونەتەوە، بەمجۆرە کوڕی نەدیم یەکەم کۆکەرەوە بووە لە جیھاندا، وەک چۆن پێشتر تەنھا پەرتووک ھەبووە ئەو کەسەی کە ھۆنراوە و شاعیرانی پۆلێن دەکرد کە پێیان دەگوت چینەکان. ھەر ئەو بوو وشەی فارسی فەھرەستی ھێنایە ناو زمانی عەرەبی.
سەرچاوەکان
پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٠یەم پۆل:مردووانی دەیەی ٩٩٠ پۆل:کیمیاگەرانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام پۆل:کیمیازانانی ئێرانی
١٤٨٠
مردنەکان
پۆل:١٤٨٠
بولگاریا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
بولگاریا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤ بوو کە لە ٤ی ئایار تا ٢٧ی تەممووزی ١٩٢٤ لە پاریس لە فەڕەنسا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٢٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
پۆل:بولگاریا لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧ یارییەکی تۆپی پێ بوو بۆ دیاریکردنی براوەی جامی کیشوەرەکانی ساڵی ١٩٩٧. یارییەکە لە ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧ لە یاریگای نێودەوڵەتی شا فەھد، لە ڕیازی پایتەختی عەرەبستانی سعوودی، لە نێوان ھەڵبژاردەی ئوسترالیا و ھەڵبژاردەی بەڕازیل بەڕێوەچوو. بەڕازیل بە ئەنجامی ٦–٠ یارییەکەی بردەوە و بۆیەکەمجار نازناوەکەی بەرزکردەوە.
کۆماری کۆنگۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
کۆماری کۆنگۆ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
تابلۆی بەتاڵ
کتێبەکە لە ساڵی ٢٠٠٣ دا ھەڵبژێردرابوو بۆ خەڵاتی ئەڤینتز (خەڵاتی کۆمەڵەی شاھانەیی بۆ کتێبی زانستی) وە یەکێک بوو لە کۆتاییەکانی خەڵاتی پیوڵیتیزەر.
کورتە
پینکەر مشتومڕدەکات لەسەر ئەوەی کە زانستی مۆدێرن دوەستێت لەسەر سێ ڕێبازی لێکبەستراو کە سەرەکیترین بینینی سروشتی مرۆڤ پێکدەھێنێنن لە ژیانی فیکریدا:
مێرسێدس-بێنز پۆل-ئێکس
مێرسێدس-بێنز پۆل-ئێکس (بە ئینگلیزی Mercedes-Benz X-Class) ئۆتۆمبێلێکی بارھەڵگری نایابە کە لەلایەن کۆمپانیای مێرسێدس بێنزی دایملەر بەرھەم ھێنراوە. مێرسێدس-بێنز پۆل-ئێکس بە یەکەم بارھەلگری پیکاب دادەنرێت کە بە ئاستێکی بەرز دروستکرابێت. پۆل-ئێکس بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٧ لە شاری کاپێ لە پێشانگایەک ئاشکرا کرا.
تابلۆی بەتاڵ
کورتە
پینکەر ئاماژە بەوە دەکات کە ئەم ترسانە زنجیرەی نیین و بیردۆزی تابلۆی بەتاڵ (مرۆڤ بێ ھیچ زانیارییەکی زکماکی دێتە دونیاوە) لە ڕاستیدا ھەڕەشیەکی گەورە دەبێت گەر ڕاستبێت بۆ نموونە: یەکسانی سیاسی پێویستی بە لێکچوون نییە بەڵام ئەو سیاسەتانەی کە مامەڵە لەگەڵ خەڵکی دەکەن وەکو تاک پێویستی بە یەکسانی ھەیە؛ لە کاتێکدا بەرەوپێشچوونی ڕەوشت پێویست ناکات تێیدا مێشکی مرۆڤ سروشتییەن خاڵی بێت لە پاڵنەری خۆپەرستانە، بەڵکو تەنھا پاڵنەری دیکەی ھەبێت بۆ بەرھەڵیستی کردنیان؛ لە کرۆکی ژیان دا پێویست نییە ئەو پرۆسەیەی مێشکی لێ دروست بووە ھیچ ئامانجێکی ھەبێت بەڵکو ئامانجە سەرەکییەکە تەنھا مێشک خۆیەتی. نووسەر گفتوگۆدەکات لەسەر ئەوەی بنچینەی بەھای ئەخلاقی بەو شێوەیەی لە تابلۆی بەتاڵ دا ناسێنراوە دەکرێت بگۆردرێت لە داھاتوودا بە ڕێگەی دۆزینەوەی تاقیکاری، وە زیاتر لەسەری دەڕوات و دەڵێت تابلۆی بەتاڵ لە ڕاستی دا ناڕێکە لەگەڵ زۆرێک لە دژکاری دیاردە کۆمەڵایەتییە بەدەکان لە کاتێک دا تابلۆی بەتاڵ دەکرێت لەباربکرێت بۆ چێژ بینیین لە کۆیلایەتی و لەناوچوون.
ھیچ بەھانەیەکی لێکنەچوونی بۆماوەیی و جێنشینی سیاسی پشتگیری باڵی ڕاست ڕەوەکان ناکات وەکو پینکەر ئاماژەی پێ دەکات کە ئەگەر ھەموو کەس ھاوتا بن لە ڕووی تواناوە ئەوە دەکرێت پێ لەسەر ئەوە دابیگرێت کە پێویستە ھەمووان دەرفەتی یەکسانیان بۆ برەخسێنرێت. لە لایەکی ترەوە ئەگەر ھەندێک کەس توانای زکماکی کەمتریان ھەبێت لە دەرەوەی دەسەڵاتی خۆیان ئەوا دەکرێت پشتگیری دابەشکردنەوەی سیاسەتەکان بکرێت بۆ کەسە کەم تواناکان. ئابووری لایس فایەر بنیاتنراوە لەسەر بیردۆزی بکەری ژیرانە لە کاتێکدا ساکۆلۆژیای پەرەسەندوو پێشنیار دەکات خەڵکی چەندەھا ئامانج و ڕەوشتی جودایان ھەیە لەگەڵ بکەری ژیرانەدا ناگونجێت. بەرزکردنەوەی پێوەری ژیان بۆ ھەژاران زۆرجار وەکو بەھانایەک بەکاردێت کە نایەکسانی نابێت کەم بکرێتەوە، بەڵام ساکۆلۆژیای پەرەسەندوو پێشنیاری ئەوە دەکات کە جگە لە لایەنی مادی بارودۆخی نزم خۆی لا خۆیدا ساکۆلۆژییەن ھیلاکەرە و لەوانەیە ببێتە ھۆی مامەڵەی ترسناک و بێ ھیوایی وە ڕێخۆشکەربێت بۆ زیادکردنی نایەکسانی کۆمەڵگا. لە کۆتایی دا بە ھەمان شێوە روونکردنەوە پەررەسەندووەکان دەکرێت یارمەتیدەری چەپڕەوەکان بێت بۆ دانانی سیاسەتێک زیاتر ئاوێتە بێت بە پشتگیری گشتی.
مێرسێدس-بێنز پۆل-ئێکس
لە ساڵی ٢٠١٥ کۆمپانیای مێرسێدس ڕایگەیاند کە کار لەسەر دروستکردنی پیکابێکی بارھەڵگر دەکەن و پێشبینی کرا کە لە کۆتایی ٢٠١٧ بخرێتە بازاڕەوە، بەڵام بەهۆی کەمی فرۆشی پول ئێکس لەبازاڕەکانی جیهاندا مێرسێدس ڕایگەیاند کە لە ئایاری ٢٠٢٠ ەوە کۆتایی بە بەرهەمهێنانی پۆل ئێکس دەهێنن.
تابلۆی بەتاڵ
کورتە
ھەروەھا پینکەر چەند نموونەیەک دەدات لەسەر ئەو زیانانەی کە باوەڕی وایە مرۆڤ بێ ھیچ زانیاریەکی زکماکی دێتە دونیاوە:
مێرسێدس-بێنز پۆل-ئێکس
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆتۆمبێلە ئاڵمانیەکان پۆل:یەکەکانی کات
تابلۆی بەتاڵ
ڕا ئەرێنیەکان
دەرووناس دەیڤد بەس ئاماژە بەوە دەکات کە "لەوانەیە گرنگترین کتێبی سەدەی ٢١ بێت کە چاپکراوە". دەیڤید باراشی دەرووناس نووسویەتی "بیرکردنەوە و نووسینی پینکەر پلە یەکە لەوانەیە لەوەش باشتر بێت". زانای زیندەزانی پەرەسەندن ریچارد دۆکینز دەڵێت "کتێبی تابلۆی بەتاڵ ئیشێکی جوانە، ناڵێم لە کتێبی (غەریزەی زمان) یان (مێشک چۆن ئێش دەکات) باشترە بەڵام ھێندەی ئەوان کتێبێکی باشە، کە ئەوەش بە دڵنیاییەوە پیاھەڵدانێکی زۆر بەرزە."
ڕا نەرێنییەکان
زانای ساکۆلۆژیایی ڕەوشت دکتۆر ھێنری شلێنجەر دوو ڕەخنەی نووسویوە کە جەختدەکاتەوە لەسەر گرنگی فەێربوون. زانایەکی تری ساکۆلۆژیایی ڕەوشت، ئلیۆت ا. لودڤیگ ڕەخنە دەگرێت لە وەصفی پینکەر بۆ شێوازی ڕەوشت و دیدگەی لە توێژینەوەی ڕەوشت. جۆن دپرێیەی فەیلەسوف گفتوگۆدەکات کە کتێبەکە زیادەڕۆی دەکات لە ڕوونکردنەوە زیندەزانییەکان و داواکارە بۆ یەکسانی بابەتەکان. زیندەزان ئەلێن ئۆڕ روونی دەکاتەوە کە نووسینەکەی پینکەر وردی و بەڵگەی زانستی تێدا نییە و وەکو "زانستی نەرم" پێشنیازی دەکات. زانای ئەنترۆپۆلۆجیا تۆماس ھیلاند ئێریکسن باسی ئەوە دەکات کە زۆربەی مشتومڕەکانی پینکەر ناتەواو بوون چونکە شێوازی گفتۆگۆی ناتەواوی بەکارھێناوە و بە زەقی ھەڵبژاردنی کۆمەڵێک بەڵگە وەکو جێ باسی سەرەکی تێکستەکانی. تۆماس دەنووسێت "لەوانەیە لاوازترین تێکشکێنەری ژانرای کتێبەکانی وەک تابلۆی بەتاڵ ناڕاستگۆی بیروڕا بێت (ھێنانەوەی بەڵگە لەسەر بە ھەڵە پیشاندانی دیدی ئەوانی دیکە)، ئاوێتەبوو بە باوەڕی چارەسەری ئاسان بۆ کێشەی ئاڵۆز. "
ھەروەکو ئێریکسن، لویس مینداد نووسینەکانی بە دڵ نییە و تێبینی دەکات کە پینکەر بەھەڵە تێگەیشتووە و بە ھەڵە دایناوەتەوە دێرێکی ڤێرجینیا وڵف کە گوایە دەڵێت "لە مانگی ١٢ یان نزیک لە مانگی ١٢ ساڵی   ١٩١٠ دا، سروشتی مرۆڤ گۆردراوە،" (وەڵامی پینکەر بۆ وڵف "وڵف ھەڵەبوو، سروشتی مرۆڤ لە ساڵی ١٩١٠ یان لە ھیچ ساڵێکی دواتردا ناگۆردرا.") لە کاتێک دا نووسنینە ڕاستەکەی وڵف  بەم شێوەیە نووسویەتی " لە مانگی ١٢  یان نزیک لە مانگی ١٢ ساڵی ١٩١٠ دا، کارەکتەری مرۆڤ گۆردرا." و لەو کاتەدا نووسینەکەی لەسەر خەیاڵ بوو.
ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام
ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام (بە ئینگلیزی کورتکراوەتەوە بۆ SDG) یان ئامانجە جیهانیەکان کۆکراوەی ١٧ ئامانجە جیهانییە کە پێکەوە بەستراون و دیزاینکراون بۆ ئەوەی ببنە "پرۆگرامێکی هاوبەش بۆ ئاشتی و خۆشگوزەرانی بۆ خەڵک و هەسارەکە، لە ئێستا و بۆ داهاتوو". SDGs لە ساڵی ٢٠١٥ دامەزراون لەلایەن کۆمیتەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان و بە مەبەستی گەیشتنە ساڵی ٢٠٣٠. ئەم ئامانجانە لە بڕیارێکی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان دانراون کە پێی دەوترێت بەرنامەی ٢٠٣٠ یان ئەوەی کە بە بەرنامەی ٢٠٢٠ ناسراوە. ئامانجەکان گەشەی پێدرا لە بەرنامەی گەشەپێدانی دوای ٢٠١٥ وەک چوارچێوەی گەشەپێدانی جیهانی داهاتوو بۆ سەرکەوتنی ئامانجەکانی پەرەپێدانی هەزارە کە لە ٢٠١٥ کۆتایی پێهات.
١٧ ئامانجە تایبەتەکان بریتین لە:
بوروندی لە ئۆڵۆمپیاد
بوروندی لە ئۆڵۆمپیاد بوروندی بۆ یەکەم جار لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٩٦ بەشداریی کرد و لەو کاتەوە وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەشدارییان لە سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. بوروندی ھیچ کات بەشداریی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی نەکردووە. ڤینۆستێ نیۆنگابۆ وەک یەکەم وەرزشوانی ئەم وڵاتە مەدالیایەکی زێڕی لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بەدەست ھێنا و فرانسین نیۆنسابا ٢٠ ساڵ دواتر لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ مەدالیایەکی زیوی بردەوە.
ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام
هەرچەندە ئامانجەکان فراوانن و پشت بە یەکتر دەبەستن، بەڵام دوای دوو ساڵ (٦ی تەممووزی ٢٠١٧) SDGs زیاتر "کارانە" بوون بە بڕیارێکی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لەلایەن کۆمیتەی گشتیی نەتەوە یەکگرتوەکانەوە پەسەند کرا. بڕیارەکە ئامانجی دیاریکراو دیاری دەکات بۆ هەر ئامانجێک، لەگەڵ ئاماژەکان کە بەکاردێن بۆ پێوانەکردنی پێشکەوتن بەرەو هەر ئامانجێک. ساڵی بەدەستهێنانی ئامانجەکە بەگشتی لەنێوان ساڵانی ٢٠٢٠ بۆ ٢٠٣٠. بۆ هەندێک لە ئامانجەکان، هیچ ڕێکەوتی کۆتایی دیاری نەکراوە.
بوروندی لە ئۆڵۆمپیاد
سەرچاوەکان
پۆل:بوروندی لە ئۆڵۆمپیادەکان پۆل:وەرزش لە بوروندی
ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام
بۆ ئاسانکاری لە چاودێریکردن، ئامرازی جۆراوجۆر هەن بۆ شوێنکەوتنی و بینینی پێشکەوتن بەرەو ئامانجەکان. هەموو مەبەستەکان ئەوەیە کە داتاکان زیاتر بەردەست بکەن و بە ئاسانی تێبگەین. بۆ نموونە، بڵاوکراوەی ئۆنلاین SDG Tracker، کە لە حوزەیرانی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە، داتای بەردەست لە سەرجەم ئاماژەکان پێشکەش دەکات. ئامانجەکان سەرنج دەخەنە سەر چەندین کێشە جیاواز، وەک یەکسانیی ڕەگەزی، پەروەردە و کەلتور. کاریگەرییەکی جددی و کاریگەرییەکانی پەتای کۆڤید-19 هەبوون لەسەر هەموو ١٧ ئامانجەکان لە ساڵی ٢٠٢٠. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/N1529189.pdf/page1-220px-N1529189.pdf.jpg|وێنۆک|گۆڕینی جیهانمان: بەرنامەی ٢٠٣٠ بۆ پەرەپێدانی بەردەوام (بڕیارنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان ژمارە A/RES/70/1), کە ئامانجەکانی تێدایە (ئۆکتۆبەری ٢٠١٥) link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Sustainable_Development_Goals.svg/280px-Sustainable_Development_Goals.svg.png|چەپ|وێنۆک|١٧ ئامانجەکەی پەرەپێدانی بەردەوام
سەرچاوەکان
پۆل:پەرەسەندنی بەردەوام
فای گەورە
وێنۆک|پەیژەی فا، نۆتەکان بەرەو سەرەوە و دواتریش بەرەو خوارەوە دووبارە بوونەتەوە. فای گەورە ( • یان کلیلی F) پێکھاتووە لە پەیژەیەکی گەورە کە لەسەر کلیلی فایە و پیچەکانیشی پێکھاتوون لە F, G, A, B♭, C, D, و E. ئەم کلیلە تەنیا یەک نزمی ھەیە کە سیی نزمە.
سەرچاوەکان
پۆل:کلیلە مۆسیقییەکان پۆل:پەیژە مۆسیقییە گەورەکان
پەرتووکی فەھرەست
220x400px|وێنۆک|پەرتووکی فەھرەست فەھرەست، پەرتووکێکە لە نووسینی نووسەر و ژیاننامەنووس کوڕی نەدیم، کە تێیدا ھەموو پەرتووک و بابەتەکانی عەرەبی کە لە سەردەمی خۆیدا بڵاوکراونەتەوە، پەرتووکەکانی تایبەت بە ئایینەکان، فیقھ، یاسا، و پادشا و شاعیران و زانا و بیرمەندە بەناوبانگەکانی کۆکردووەتەوە. لە وەرگێڕانی مەرزبانیدا ڕای گەیاندووە کە لە ساڵی ٣٧٧ی کۆچیدا کار لەسەر نووسینی دەکات، لە ساڵی ٣٨٥ کۆچیدا کۆچی دوایی کردووە و چەندین بەرگی کەتانی تێیدا بەجێھێشتووە،
وەزیری مەغریب لە ساڵی ( ٤١٨ی کۆچی ) تەواوی کردووە. تەنھا ئەوە نەبێت کە وەزیرەکە بەدواداچوونەکەی نەگەیشتە ئێمە، بە بەراورد بەو شتانەی کە یاقوت لێیەوە دەیگواستەوە. وادیارە خەڵک کۆچی دوایی ھەندێک لە ھاوچەرخەکانی کوڕی نەدیمیان لێ وەرگرتبێتەوە، وەک کوڕی نەباتە کە دوای ساڵی ( ٤٠٠ی کۆچی ) کۆچی دوایی کردووە و کوڕی جنی لە ساڵی ( ٣٩٢ ). زانستە مرۆییەکانی بەسەر دە لقدا دابەش کرد، کە دەرئەنجامی کوولتووری عەرەبی سەردەمی خۆی ھەڵمژی. دەتوانرێت وەک بنەمایەک بۆ پۆلێنبەندی «دەیەمی دیوی» ھەژمار بکرێت، کە لە ساڵی ١٨٧٦ دەرچووە، چوار ساڵ دوای چاپکردنی فەھرەست.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرهەنگە ژیاننامەییەکان پۆل:فەرھەنگە ژیاننامەییەکان
خۆریش ھەڵدێت
خۆریش ھەڵدێت یەکەم ڕۆمانی نووسەری ئەمریکی ئێرنست ھێمینگوەیە کە لە ١٩٢٦ چاپ کراوە، کۆچبەرە ئەمریکی و بەریتانییەکان وێنا دەکات کە لە پاریسەوە گەشت بۆ فێستیڤاڵی سان فێرمین لە پامپلۆنا دەکەن تا سەیری ڕاکردنی گاکان و شەڕی گاکان بکەن. وەک ڕۆمانێکی مۆدێڕنیستی سەرەتایی، پاش چاپ و بڵاوبوونەوە پێداچوونەوەی جۆراوجۆری کەوتە سەر. ژیاننامەنووسی ھێمینگوەی واتە جێفری مایەرز ئەو ڕۆمانە وەک «گەورەترین بەرھەمی ھێمینگوەی» ئاماژە پێدەدات و توێژەری ھێمینگوەی، لیندا واگنەر-مارتن وەک گرنگترین ڕۆمانی ھێمینگوەی ئاماژەی بەو بەرھەمە کردووە. ڕۆمانەکە لە تشرینی یەکەمی ١٩٢٦ لە لایەن سکریبنەرزەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان چاپ کرا. ساڵی دواتر، جۆناتان کەیپ ئەو ڕۆمانەی لە لەندەن و لەژێر ناوی فیێستا لە چاپ دایەوە. پاشان بەردەوام چاپ کراوەتەوە.
ئەو ڕۆمانە، ڕۆمانێکی کلیلدارە: کەسایەتییەکان کەسانی دەوروبەری ھێمینگوەین و ڕووداوەکانیش بەتایبەت دەگەڕێنەوە بۆ سەردەمی ژیانی ھێمینگوەی لە پاریس لە بیستەکانی سەدەی ڕابردوودا و گەشتێک بۆ ئیسپانیا لە ١٩٢٥ بۆ فێستیڤاڵی پامپلۆنا و ڕاوەماسی لە پیڕنە. بڕوا و باوەڕی ھێمینگوەی ئاوایە کە «نەوەی ونبوو»—کە وەک نەوەیەکی ڕووخاو و ڕۆچوو و تا ڕادەیەکی زۆر خەسارلێکەوتووی شەڕی یەکەمی جیھانی پێناسە دەکرێت—لە ڕاستیدا بەھێزە و توانای ھەڵکردنی زۆرە. ھێمینگوەی لەم بەرھەمەدا دەپەرژێتەوە سەر بابەتی وەک خۆشەویستی و مەرگ، ھێزی بووژاندنەوەی سروشت و چەمکی جوامێری.
پێشینە
لە بیستەکانی سەدەی ڕابردوودا ھێمینگوەی وەک ھەواڵنێری بیانی بۆ تۆرێنتۆ ستار ئیشی دەکرد و لە پاریس دەژیا. بۆ نووسینی ڕاپۆرتێک لەسەر شەڕی یۆنان و تورکیا گەشتی بۆ سمیرنا کرد. ناوبراو دەیەویست ئەزموونەکانی ڕۆژنامەوانی خۆی بۆ نووسینی چیرۆکە خەیاڵییەکان دەکار بێنێ و لەسەر ئەو باوەڕە بوو کە چیرۆکێک دەتوانێ بگەڕێتەوە بۆ ڕووداوە ڕاستەقینەکان.
ھێمینگوەی لەگەڵ ھاوژینەکەی واتە ھەدلی ڕیچاردسۆن ساڵێ ١٩٢٣ سەردانی فستیڤاڵی سەن فەرمینیان کرد لە پامپلۆنا و ئەمەش دەگەڕایەوە سەر ئەوەیکە ھێمینگوەی سەیرکردنی شەڕی گاکانی پێخۆش بوو. ئەم دووە جارێکی دیکە و لە ساڵی ١٩٢٤دا سەردانی پامپلۆنایان کرد و گەشتێکی زۆر خۆش و پڕچێژیان تێپەڕاند، جاری دووھەم چەند کەسی دیکەشیان لەگەڵ بوو، دۆرمەن سمیز، جان داس پاسۆس، دانۆڵد ئۆگدەن ستیوارت و ھاوژینەکەی. ھەروەھا بۆ جاری سێھەم لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٢٥دا گەشتی پامپلۆنایان کرد و لە ھوتێلی ھاوڕێیەکی ھێمینگوەی بەناوی خوانیتۆ کوینتانا مانەوە. لەو ساڵەدا ناوبراوان کۆمەڵێک جۆراوجۆر کۆچەری ئەمریکی و بەریتانیان لەگەڵ خۆیان بردبووە پامپلۆنا. ھاوڕێیەکی سەردەمی منداڵی ھێمینگوەی لە میشیگان بە ناوی بیڵ سمیز، ستیوارت، دوف کە تازە لە مێردەکەی جودا بووبووەوە، لەیدی تویسدەن و خۆشەویستەکەی بە ناوی پەت گازریە و ھارۆڵد لوئیب. بیرەوەرییەکانی ھێمینگوەی کە چەندین سەفەر دەگرێتەوە ڕەنگە لەباری کات و زەمەنەوە چوارچێوەیەکی دیاریان نەبێ و لە ڕۆمانەکەدا باسی ھەر دوو ساڵەکەی ١٩٢٤ و ١٩٢٥ دەکرێ. ھێمینگوەی سەرنجی چووبووە لای دوف و ئێرەیی بە لوئیب دەبرد کە ئەو دواییانە لەگەڵ دوف کەین و بەینێکی ڕۆمانسیانەی ساز کردبوو، پاش تێپەڕینی حەفتەیەک شەڕ و ناکۆکی کەوتە نێوان ئەو دوو پیاوە. لە بەرامبەر ئەم تێمەدا کاریگەریی ماتادۆرێکی خەڵکی ڕوندا بە ناوی کایێتانۆ ئۆردۆنز دەھاتەوە کە بوێری لە گۆڕەپانی شەڕەگاکاندا سەرنجی ھەمووانی ڕاکێشا بوو. ئۆردۆنز بۆ ڕێزلێنانی ھاوسەرەکەی ھێمینگوەی گوێی گایەکی پێشکەش کرد کە لە گۆڕەپانی شەڕەگادا کوشتبووی. لە دەرەوەی پامپلۆنا ڕاوەماسی لەبەر پیسبوونی ئاوی چۆمی ئیراتی تێکچوو.
پوختەی چیرۆکەکە
بەڕواڵەت ئەو ڕۆمانە چیرۆکێکی ڕۆمانسیانەی نێوان پاڵەوانی چیرۆکەکە کە پیاوێکە بە نێوی جەیک باڕنێز -پیاوێک کە بەرکەوتەی شەڕی جیھانییە و توانای سێکسی لەدەستچووە- لەگەڵ ژنێکی ڕووسپی تەڵاقدراو بە نێوی برێت ئەشڵی. جەیک ڕۆژنامەوانێکی ئەمریکییە کە لە دەرەوەی وڵات دەژیت، لە حاڵێکدا کە برێت دوو جار تەڵاقی وەرگرتووە، ژنێکی بەریتانیە و قژەکانی کورتن و پێوەندیی ڕۆمانسیانەی جۆراوجۆری ھەیە و ھێمایەکە بۆ ئازادیی سێکسی نوێ لە بیستەکاندا. پێوەندیی نێوان برێت و یەک لە ھاورێیانی جەیک دەبێتە ھۆی ئەوەیکە جەیک تووڕە بێت و ھاوڕێیەتی لەگەڵ ڕۆبێرت کۆھێنی ھاوڕێی کۆتایی پێ بێنێت، فریودانی ماتادۆرێکی تەمەن ١٩ ساڵ بە نێوی ڕۆمێرۆ لە لایەن برێتەوە دەبێتە ھۆی ئەوەیکە جەیک لەنێو خەڵکی پامپلۆنا بێ ئابڕوو بێت.
پاریس و نەوەی ونبوو
سەرەتای کتێبی خۆریش ھەڵدێت دەگەڕێتەوە بۆ بیستەکانی سەدەی ڕابردوو و پاریس. ئەمریکییەکان لەبەر جیاوازیی زۆری نرخی دراو بەرەو فەرەنسا ڕۆیشتوون و ٢٠٠ ھەزار کەسی ئینگلیزی زمان لەو وڵاتە دەژین. پاریس تریبوون ساڵی ١٩٢٥ لە ڕاپۆرتێکدا دەنووسێت کە پاریس نەخۆشخانەیەکی ئەمریکی، کتێبخانەیەکی ئەمریکی و ژوورێکی بازرگانی ئەمریکی تێدایە. زۆرێک لە نووسەرە ئەمریکییەکان ھیوایان بە ئەمریکا نەماوە چونکە لە ئەمریکا ئازادی بۆ نووسین و ھونەر لە چاو ئەورووپا کەمترە (بۆ نموونە ھەر لەو سەردەمەیدا کە ھێمینگوەی لە پاریس دەژیا، کتێبی ئوولیس کە بەرھەمی جەیمز جۆیس ی ھاوڕێی ھێمینگوەی بوو لە نیویۆرک قەدەغە کرا و سووتێندرا).
ژنان و خۆشەویستی
برێت ئەشڵی ئەو بێوەژنەی دوو جار لە مێردەکانی پێشووی جودا بۆتەوە نوێنەر و ھێمای ژنانی نوێی ئازادە لەو سەردەمەدا (لەبیستەکاندا جودابوونەوە لە ھاوژین ئاسان و باو بوو لە پاریسدا). جەیمز ناگێڵ لەسەر کەسایەتی برێتی نێو ئەو ڕۆمانە دەنووسێت: ھێمینگوەی بە برێت یەک لە ڕاکێشەرترین و ئەفسووناویترین ژنانی سەدەی بیستەمی لە ئەدەبییاتی ئەمریکادا خولقاندووە. ناوبراو کە پێوەندیی سێکسی زۆر و جۆراوجۆری ھەیە ژیانی شەوانەی لە کافەکانی پاریس تێپەڕ دەبێت. لە پامپلۆنا ئاگری ئاژاوەیەک خۆش دەکات و ھەر کە برێت ئامادەیە پیاوان زیاتر دەخۆنەوە و زیاتر شەڕ و ناکۆکییان دەکەوێتە نێوان. ھەروەھا ماتادۆرێکی گەنج بەناوی ڕۆمێرۆ فریو دەدات و دەبێت سرێس لە فستیڤاڵەکەدا. ڕەخنەگران ئەم کەسایەتییە وەک ژنێکی ئاڵۆز و ڕەمزاوی ئاماژە پێدەدەن. دانۆڵد دایکر لەسەر ئەو کەسایەتییە دەنووسێت: "ھێمینگوەی ھاوسەنگییەکی زیرەکانەی لەنێوان ھاوخەمی و دژایەتی بەرامبەر ئەو ژنە ڕاگرتووە". ئەو ژنە بەرگەزندە، لێبوردەیە و سەربەخۆیە- ئەم تایبەتمەندییانە دەچنە پاڵ ژنانی دیکەی نێو ڕۆمانەکەش کە ئەوانیش یان ڕووسپین یان لووتبەرز و خۆبەزلزان.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانەکانی ئێرنست ھێمینگوەی پۆل:ئەو پەڕانەی بەستەری پڕۆژەی گەتنبێرگیان ھەیە
ڕۆبن گرین
ڕۆبن گرین نووسەر و بەرھەمھێنەرێکی ئەمریکییە. بەرھەمھێنەری جێبەجێکاری زنجیرەی سۆپڕانۆکانی کەناڵی ئێچ بی بۆ بووە.
سەرچاوەکان
<references group="" responsive="1"/>
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پۆل:نمایشكاران پۆل:دەرچووانی زانکۆی برۆون پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
سوورەتی مەدینەیی
سووڕەتی یان ئایەتی مەدینەیی بریتی یە لەو قورئانەی (سورەت یان ئایەت) کە جوبریل  دروودی خوای لەسەر بێت دایبەزاندۆتە سەر پێغەمبەر (‏ﷺ‏) لە پاش کۆچکردن، باداگرتنەکە لە دەرەوەی (مەدینە)ش بوو بێت، لە بیست و ھەشت سوورەت پێک ھاتووە. وێنۆک
نمونەیک کە خوای گەورە دەفەرمووێت:«الیوم أکملت لکم دینکم وأتممت علیکم نعمتی ورضیت لکم الإسلام دینا» «3-سورة المائدة» بە بەشێک دادەنرێت لە قورئانی مەدینان، ھەرچەندە دابەزینی لە عەرەفەبوو لە کاتی حەجی ماڵئاوایی.
تایبەتمەندی سورەتی مەدینەی
‏1- بانگەوازکردنی موسڵمانان بۆ تێکۆشان و خۆبەخشین لەپێناو خودا (الجھاد فی سبیل اللە)، ‏چونکە موسڵمانان لەکاتێکدا کۆچیان کرد لە (مەککە) وە بۆ (مەدینە) دەوڵەتی ئیسلامیان پێکھێنا، ھەر بۆیەش پێویستیان بە بەرگری ھەبوو لە ئاین و دەوڵەتی خۆیان، ھەر بۆیەش لە قورئانی (مەدەنی) دەبینین ھاندان ھەیە بۆ تێکۆشان و جەنگ لەبەر خودا، ھەروەکو خودا دەفەرمێت: ‏
‏ [إِنَّ اللَّھَ اشْتَرَی مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَنْفُسَھُمْ وَأَمْوَالَھُمْ بِأَنَّ لَھُمُ الْجَنَّةَ یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّھِ] [التوبة: 111 ].
‏ واتە: بەڕاستی خوای گەورە نەفس و ماڵی ئیماندارانی کڕیوە بەرامبەر ئەوەی کە بەھەشتیان بۆ ھەیە، ئەمەش بەوەی ئیمانداران جەنگ دەکەن لەپێناوی خوادا.‏
‏2- باس کردن و ڕوون کردنەوەی حوکمەکانی ئیسلام وەکو باس کردنی سوو خواردن (الربا) ‏کە خوای گەورە بڕیاری ئاشکرا کردنی جەنگی کردووە دژی ئەنجامدەری، ھەروەکو دەفەرمێت: ‏ [یَا أَیُّھَا الَّذِینَ آَمَنُوا اتَّقُوا اللَّھَ وَذَرُوا مَا بَقِیَ مِنَ الرِّبَا إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّھِ وَرَسُولِھِ] (البقرة 278-279).
واتە: ئەی ئیمانداران تەقوای خوا بکەن، وە وازبھینن لەوەی ماوەتەوە لە بەردەستان لە سوو(ربا) گەرخۆتان بە ئیماندار دەزانن، جا ئەگەر واز نەھێنن ئەوا ئاگاداربنەوە بە جەنگێک لەلایەن خواو پێغەمبەرەوە(‏ﷺ‏) دژتان...‏
‏3- دانانی سزای دیاری کراو، واتە: (الحدود)، وەکو دانانی حەدی زیناو دزی وغەیری ئەمانە، ‏بۆنمونە: خودا دەفەرمێت: ‏
‏ [وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَیْدِیَھُمَا] (المائدة: 38).
‏ واتە: دز جا چ پیاو بێت یان ئافرەت ئەوا پێویستە دەستیان ببڕن.‏
‏4- ئاشکرا کردنی خوڕەوشتە خراپەکانی دوو ڕوەکان،لەبەر ئەوەی لە قۆناغی (مەدینە) وە لەدوای جەنگی بەدردا دووڕوویی دەرکەوت، بۆ نموونە خودا دەفەرمێت: ‏
‏ [وَمِنَ النَّاسِ مَنْ یَقُولُ آَمَنَّا بِاللَّھِ وَبِالْیَوْمِ الْآَخِرِ وَمَا ھُمْ بِمُؤْمِنِینَ] (البقرة: 8).
‏ واتە: ھەندێک لەخەڵکی ھەیە (واتە دووڕووەکان) دەڵێن بڕوامان ھێناوە بەخواو ڕۆژی دوایی، ‏بەڵام لەڕاستیدا ئەوان ئیماندار نین.‏
‏5- کپ کردنی دەمی خاوەن کتێبەکان (أھل الکتاب) لە جوولەکەو غەیری ئەوان، ‏وەگفتوگۆکردن لەگەڵیاندا، بۆ ئەوەی قسەیان نەمێنێ. ھەروەکو خودا دەفەرمێت: ‏
‏ [وَلَا تُجَادِلُوا أَھْلَ الْکِتَابِ إِلَّا بِالَّتِی ھِیَ أَحْسَنُ إِلَّا الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْھُمْ] (العنکبوت: 46) واتە: ‏گفتۆگۆ مەکەن لەگەڵ گاور و جولەکە بەباشترین شێواز نەبێت، بەزانیاری و ڕەوشتی جوان و نەرمی ووتە و بانگەشە کردن بۆ چاکە.. بەڵام ئەوانەی کە مەبەستیان حەق نی یە لەوان، بەڵکو تەنھا دەیەوێ خۆی بیباتەوە ئەوا گفتۆگۆکردن سوودی نی یە لەگەڵیدا.‏
‏6- باسکردنی سەرکەوتنی موسڵمانان لەجەنگەکانیاندا،خودا دەفەرمێت: [وَلَقَدْ نَصَرَکُمُ اللَّھُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ] (ال عمران: 123).
‏ واتە: بەڕاستی خودا ئێوەی موسڵمانانی سەرخست لە غەزای بەدردا لەکاتێکدا ئێوە کەم و زەلیل بوون لەژمارەو چەکدا
خەسڵەتەکانی سورەتەکانی مەدینە
•لە سوڕەتەکانی مەدینە باس لە سروتە ئاینیەکان دەکرێت وەک پەرستن و مامەڵەکردن و سنوور دانان لە ئیسلام و سیستەمی خێزان و میرات و خێری تێکۆشان و پەیوەندییە کۆمەڵایەتیەکان و پەیوەندییە نێو دەوڵەتییەکان لە کاتی شەڕ و ئاشتی و بنەماکانی حوکم کردن و چەند بابەتێکی تری شەرعی ..ھتد.
•لە سوڕەتەکانی مەدینە ئاڕاستەیەک بۆ دواندنی (موخاتەبە)ی ئەھلی کتاب وەک جولەکە و فەلەکان(مەسیحیەکان) و بانگیان دەکات بۆ ناو ئاینی ئیسلام و ھەروەھا باسی ئەو کەسانە دەکات کە لە ئەھلی کتابن و دەستکاری کتێبە ئاسمانیەکانیان کردووە.
•لە سوڕەتەکانی مەدینە زۆر باسی دوو رووەکان(مونافق) دەکات و رەفتاریان ئاشکرا دەکات و دەروونیان شی دەکاتەوە و نھێنیەکانیان ھەڵدەماڵێت و باسی مەترسی ئەو جۆرە کەسانە دەکات لەسەر ئاینی ئیسلام.
پێڕستی سووڕەتەکان
پێڕستی سووڕەتەکانی مەدینەی:
ئەمانش ببینە
سوورەتی مەککەیی
پێڕستی سووڕەتەکانی قورئان
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای عەڕەبی
https://kurdzone.net/mobile/Topic_4448_4
پۆل:مەدینە
جیراڵد گاردنەر
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٤ پۆل:مردووانی ١٩٦٤
سەدەف عەسگەری
سەدەف عەسگەری (بە ئینگلیزی: Sadaf Asgari)، لە دایکبووی ٥ی ڕەزبەری ١٩٩٧، خانمە نواندکارێکی ئێرانییە. زیاتر بە ڕۆڵەکانی لە فیلمەکانی دیارنەمان (٢٠١٧)، یەڵدا (٢٠١٩) و دەستەی کچان (٢٠٢٢) ناسراوە. خەڵاتی باشترین ڕۆڵگێڕی بەدەستھێنا لە کورتە فیلمێکدا لە فێستیڤاڵی فیلمی سەندەنس ساڵی ٢٠٢٠ بۆ تاقیکردنەوە (٢٠١٩). لە ساڵی ٢٠٢٢ ڕۆڵی سەرەکی بینی لە فیلمی تا سبەنێ لە دەرھێنانی عەلی عەسگەری.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧ پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی تاران
سیی نزمی گەورە
چوارچێوە لە تیۆری مۆسیقادا، سی-نزمی گەورە پەیژەیەکی گەورەیە کە لەسەر سیی نزمە (♭B). پیچەکانی B♭, C, D, E♭, F, G, و A ھەموو بەشێکن لە سی-نزمی گەورە. دوو نزم لەم پەیژەیەدا ھەن.
سەرچاوەکان
پۆل:کلیلە مۆسیقییەکان پۆل:پەیژە مۆسیقییە گەورەکان
مێوژە
مێوژە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خدران، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
مێوژە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە باشوور لەگەڵ گوندی ڕووبار، خەلەکان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی باداوان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەحرەین
هەڵبژاردەی تۆپی پێی بەحرەین ھەڵبژاردەی نیشتمانی تۆپی پێی بەحرەینە و لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی بەحرەینەوە بەڕێوەدەبرێت. کە لە ساڵی ١٩٥١ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٦٦ پەیوەندی بە فیفا کردووە. هەرگیز نەگەیشتوونەتە جامی جیھانیی فیفا, لە جامی ئاسیای ٢٠٠٤ پلەی چوارەمی بەدەستهێنا، لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا لە ئۆزبەکستانی بردەوە بەڵام لە قۆناغی پێش کۆتاییدا بە ئەنجامی ٤-٣ بە ژاپۆن دۆڕا. دواتر بەحرەین لە یاری پلەی سێیەمدا بە ئێران دۆڕا و بەم شێوەیە پلەی چوارەمی بەدەستهێنا. لە ساڵی ٢٠١٩ ساڵێکی زێڕینی بەسەربرد، بۆ یەکەمجار هەردوو پاڵەوانێتی تۆپی پێی ڕۆژئاوای ئاسیا و جامی کەنداوی عەرەبی بەدەستهێنا.
بەستەری دەرەکی
پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
بولگاریا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨
بولگاریا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨ بوو کە لە ١٧ی ئایار تا ١٢ی ئابی ١٩٢٨ لە ئەمستەردام لە ھۆلەند بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
پۆل:بولگاریا لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
عارف عەبدولڕەزاق
عارف عەبدولڕەزاق (لەدایکبووی ١٩٢١ - مردووی ٣٠ی ئازاری ٢٠٠٧) ماوەی ١١ ڕۆژ سەرۆکوەزیرانی عێراق بووە لە لە ئەیلوولی ١٩٦٥. لە ١٧ی ئەیلوولدا بەفڕۆکە دەچێتە میسڕ دوای ئەوەی شکست دێنێت لەکودەتاکردن بەسەر عەبدولسەلام عارف. لە ١٢ی حوزەیرانی ١٩٦٦، سەرکردایەتی شکستێکی دیکەی کرد لە دەستبەسەرداگرتنی حکوومەتی سەرۆکوەزیران عەبدولڕەحمان بەزاز وە سەرۆک عەبدولڕەحمان عارف.
کلیل (مۆسیقا)
لە تیۆری مۆسیقادا، کلیل پێکھاتووە لە کۆمەڵێک پیچ، یان پەیژەیەک، کە بنەمای مۆسیقا کلاسیکی و مۆسیقا ڕۆژاوایییەکانە، ئەم کلیلانە ناکرێت بۆ ھەموو ئامێرێکی میوزیکی بەکاربێت کە بریتین لە (سۆڵ، فا، دۆ)
عارف عەبدولڕەزاق
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١ پۆل:مردووانی ٢٠٠٧ پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق
کۆماری کۆنگۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
کۆماری کۆنگۆ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
قەڵای زێرزەوان
وێنۆک|وێنەیەک لە ئاسمانی قەڵاکەوە. قەڵای زێرزەوان (بە کورمانجی: Kela Zêrzewan) قەڵایەکی وێرانبووی ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتییە، کە مەبەستی سەربازی بەکاریان ھێناوە. دەکەوێتە سنووری پارێزگای دیاربەکر، باکووری کوردستان، باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیا. لە ساڵی ٢٠١٤، قەلاکە دۆزرایەوە. لە نیسانی ٢٠٢٠ ھەواڵی ئەوە بڵاوکرایەوە کە قەڵاکە دەچێتە ناو پێرستی شوێنەوارەکانی یوونێسکۆ.
قەڵاکە لە ساڵی ٢٠١٩، زیاتر لە ٣٥٠ ھەزار گەشتیاری ھەبووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئامەد
مەحموود مەلیجی
مەحموود مەلیجی ئەکتەرێکی ناوداری میسرە لە ساڵی ١٩١٠ لە شاری قاھیرە لە دایک بووە و ساڵی ١٩٨٣ لە تەمەنی ٧٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی ١٩٣٩ لەگەڵ ژنە شانۆکاری میسری (عەلەویە جەمیل) ھاوسەرگیریان کردووە. زۆر ناسراوە بە رۆڵی کەسایەتی بەدکار و پیاوخراپ لە سینەمای میسریدا.
بنەماڵەی ھونەرمەند لە ئەسڵدا ھی گوندی (مەلیج) ن لە پارێزگای منوفیە. بە گوێرەی ژنە نووسەری میسری (دورریە محەممەد عەونی) مەحموود ملیجی لە بنەڕەتدا کوردە.
سەرەتاکانی مەحموود مەلیجی لە ھونەردا بە رۆڵی بچووک بووە لە سەر شانۆکانی ئەوسادا، یەکەم فیلمی سینەمایی کە رۆڵی تێدا بینی ساڵی ١٩٢٧ بوو بە ناوی (ماچێک لە بیابان). لە تەمەنی کارییدا مەلیجی لە نزیکەی ٣١٨ فیلمدا بەشدار بووە بە رۆڵی جیاجیا. ھەروەھا لە دەیان سیریالی تەلەفزیۆنی و شانۆگەرییدا نمایشی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠ پۆل:مردووانی ١٩٨٣ پۆل:سیناریۆنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
گوڵتەپەی سێڵاوتان
گوڵتەپەی سێڵاوتان  گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سێڵاوتان، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
گوڵتەپەی سێڵاوتان  ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
گەورەدزی ئۆتۆمۆبیل ٦ (ناونیشانی کاتی)
گەورەدزی ئۆتۆمۆبیل ٦ لەلایەن کۆمپانیای ڕۆکستار گەیمزەوە پەرەی پێدەدرێت. ئەمە بەشی ھەشتەمی زنجیرەی سەرەکی زنجیرە یارییەکانی گەورەدزی ئۆتۆمۆبیل دوای جی تی ئەی ٥ و شازدەھەمین یاری ئەم زنجیرەیە. دوای چەندین ساڵ لە قسە و باس و دزەپێکردن، ڕۆکستار پشتڕاستی کردەوە کە یارییەکە لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢ لە قۆناغی پەرەپێداندایە. گرتە ڤیدیۆیییەکانی وەشانی تەواونەکراو لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢٢ بە شێوەی ئۆنلاین دزەپێکرا، کە بە یەکێک لە گەورەترین دزەپێکردنەکان لە مێژووی پیشەسازی یارییە ڤیدیۆیییەکان وەسفکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:جی تی ئەی
چیچەکلی باشقەڵا
چیچەکلی باشقەڵا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری باشقەڵا، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
چیچەکلی باشقەڵا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە و شیعە)پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
میی نزمی گەورە
وێنۆک|نۆتەکانی پەیژەکە لە خوارەوە بەرەو سەرەوە و بە پێچەوانەوە میی نزمی گەورە ( • بە ♭E ھێما دەکرێت کە بە واتای میی نزم دێت) پەیژەیەکی گەورەیە کە لە پیچەکانی E♭, F, G, A♭, B♭, C, و D. پێکھاتووە. پەیوەندیدارەکان پێوەی لە پەیژەی بچووک دۆی بچووکە.
سەرچاوەکان
پۆل:کلیلە مۆسیقییەکان پۆل:پەیژە مۆسیقییە گەورەکان
ساری بێگلویا مووسا
ساری بێگلویا مووسا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەراندێز، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
ساری بێگلویا مووسا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە و شیعە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
بولگاریا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦
بولگاریا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦ بوو کە لە ١ تا ١٦ی ئابی ١٩٣٦ لە بەرلین لە ئەڵمانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٣٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦
پۆل:بولگاریا لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
بڕوانامە
وێنۆک بڕوانامە بەڵگەنامەیەکە گەواھی دەدات لەسەر ئەوەی ئەو کەسەی بڕوانامەکەی بەدەستھێناوە چەند قوناغێکی خوێندنی بڕیووە یان تاقیکردنەوەی کردووە یان بەژداری خولی کردووە. دەکرێ بڕوانامە بۆ مەبەستی تریش جگە لە خوێندن بدرێ، وەک: بڕوانامەی پیشە، بڕوانامەی مردن، بڕوانامە بۆ مەبەستێکی دیاریکراو.
سەرچاوەکان
پۆل:بڕوانامەکان
حیزبی فاشیستی نەتەوەیی
وێنۆک|لۆگۆی حیزبی فاشیستی نەتەوەیی حیزبی فاشیستی نەتەوەیی حیزبێکی ئیتالی بوو لەلایەن بێنیتۆ موسۆلینییەوە لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٢١ دامەزرا. حیزبەکە لە ١٩٢٢ حوکمی ئیتالیای کرد ئەمەش پاش ڕێپێوانە سەربازییەکەی ڕۆما لەوساڵەدا. حوکمڕانی حیزبەکە تا ساڵی ١٩٤٣ بەردەوامبوو. لەماوەی حوکمڕانی حیزبەکە سەرجەم حیزبەکانی دیکە قەدەغەکران و وڵات بە سیستەمی تاک حیزبی بەڕێوەبرا، ھەربۆیەش حیزبە لیبڕالە ئۆپۆزسیۆنەکان بەحکوومەتی فاشی ئیتالییان دەگووت دیکتاتۆری تۆتالیتاری بەڵام خودی حیزبەکە تۆتالیتاربوونی خۆی ڕەتنەدەکردەوە و بەلایەنی باشەی حوکمڕانی خۆیان دەزانی.
بەر لەحیزبی فاشیستی نەتەوەییە، ئەوا مۆسۆلینی حیزبی شۆڕشگێری فاشیستی لە ١٩١٥ دامەزراند بەڵام دوای دەنگھێنانی کەم لەھەڵبژاردنی ١٩١٩ ئەوا لە ١٩٢١ بڕیاردرا ناوی حیزبەکە بگۆڕن بۆ حیزبی فاشیستی نەتەوەیی کە ھەڵگری بیرێکی نەتەوەیی ئیتالی بێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٢١ پۆل:فەرھەنگی زانستی سیاسی
تێریۆن لانستەر
تێریۆن ڵانستەر کەسایەتییەکی خەیاڵی زنجیرە ڕۆمانە داستانە فەنتازیاکانی گۆرانی سەھۆڵ و ئاگری نووسەری ئەمریکیی جۆرج ئاڕ. ئاڕ. ماڕتن و زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی کایەی تەختە پاشایەتییەکانی لەسەر دروست کراوە. تێریۆن لەو کەسایەتییە دیارانەیە کە چیرۆکەکە لە ڕووانگەی ئەوانەوە لە ڕۆمانەکاندا گێڕدراوەتەوە، و ٤٩ بەشی ھەیە لە ڕۆمانەکاندا کە زۆرترین بەشە. کەسایەتییەکە لەسەر بیرۆکەیەک کە بە مێشکی مارتندا ھات لە کاتی نووسینی پیرۆزگای با ساڵی ١٩٨١ دروست کراوە، و بە جوانترین بەرھەمەکانی مارتن دانراوە و بە بەناوبانگترین کەسایەتی بەپێی ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز دادەنرێت. مارتن لە لێدوانێکیدا وتی کە تێریۆن خۆشەویسترین کەسایەتیی زنجیرەکەیە لەلای.
تێریۆن لە کایەی تەختە پاشایەتییەکان (١٩٩٦) پێشکەشکرا و پاشان لە بەریەککەوتنی پاشاکان (١٩٩٨) و ڕەشەبای شمشێرەکان (٢٠٠٠) دەکەوت، ھەرچەندە ئەو یەکێک بوو لەو کەسایەتییە سەرەکییانەی لە ژەمێک بۆ قەلەڕەشەکاندا (٢٠٠٥) دەرنەکەوت بەڵام لە ڕۆمانی دواتردا سەمایەک لەگەڵ ئەژدیھاکاندا (٢٠١١) ھاتەوە. کەسایەتییەکە ھەروەھا بڕیارە لە ڕۆمانی دواتردا بای زستان دەربکەوێت. ناوبانگی کەسایەتییەکە وای کرد مارتن و چاپخانەی کتێبی بانتام گاڵتەچێتی و داناییی تێریۆن ڵانستەر بڵاوبکاتەوە، کە کۆمەڵێک وێنەی قسەی وەرگیراوی تێریۆنی ڕۆمانەکانە لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٣دا.
تێریۆن کورتەباڵایە و لە خێزانی ڵانستەری لۆردەکانی کاستەرلی ڕۆکە، کە یەکێک لە دەوڵەمەنترین و بەھێزترین خێزانەکانی کیشوەری خەیاڵی ویسترۆسن. لە چیرۆکەکەدا، تێریۆن پێگەکەی وەک ڵانستەر بەکاردەھێنێت بۆ کەمکردنەوەی ئەو زوڵمەی بە درێژایی ژیانی لێکراوە، کە خودی خێزانەکەشی دەگرێتەوە، بەتایبەتی باوکی و خوشکەکەی. تێریۆن بە ئارەق و خۆنوقمکردن لە ڕابواردندا کەمییەکانی کەم دەکاتەوە، ئەمەش چونکە دەزانێت ھیچ کەس بە جدی وەری ناگرێت. ئەو کاتەی فەرمانڕەوایییە ئاشتییەکەی ڕۆبەرت باراسێۆن خەریکبوو تێکدەچوو، تێریۆن دەبینێت کە خێزانەکەی بەباشی ئامادەنین بۆ بەڕێوبردنی شتەکان. لەگەڵ گەورەبوونی شەڕی ناوخۆ، دوای ئەوەی توانی ژیانی خۆی ڕزگاربکات لە تۆڵەکردنەوەی کاتێلین ستارک و خوشکەکەی لیزا ئارین، باوکی ئەو و پاشای نوێ جۆفێری دەنێرێت بۆ پایتەخت کینگز لاندنگ تا کۆنتڕۆڵی ئاسایش بکات. تێریۆن ئازار دەکێشێت لەگەڵ پاراستن و بەھێزکردنی شارەکە و خێزانەکەی کە ڕقیان لێیەتی و ڕەتی دەکەنەوە مەترسییەکانی دەوریان ببینن؛ ئەو کاتەی باوکی دەگەڕێتەوە، تێریۆن دەوردەدرێت بە فێڵ و پیلانگێڕی لە دادگای شاھانەی پاشا جۆفێری، کە خوشکەکەی سێرسی یەکێک بوو لەوان. تێریۆن دیسانەوە بە نرخێکی گران ڕزگاری دەبێت، لە ویسترۆس ڕزگاری دەبێت و خۆی دەبینێتەوە کەوتووەتە مەترسییەکی گەورەتر بێ ئەوەی توانا ھەمیشەیییەکانی خێزانی ڵانستەری لەژێر دەستدا بێت.
باسکردن
کایەی تەختە پاشایەتییەکان (١٩٩٦) تێریۆن بە کوڕی سێیەم و بچووکی دەوڵەمەند و خاوەن دەسەڵات تایون ڵانستەرە و جوانا ڵانستەرە کە لەکاتی لەدایکبوونیدا مرد. خوشکە گەورەکەی سێرسی ڵانستەر شاژنی ویسترۆسە بەپێی ھاوسەرگیری کردنی لەگەڵ پاشا ڕۆبەرت باراسێۆن، و برا دووانەکەی سێرسی جەیمی ڵانستەر یەکێکە لە پاسەوانانی شاھانە. تێریۆن وا باسکراوە کە کورتەباڵایەکی ناشرینی چاو ڕەنگ جیاواز، یەکێک سەوز و یەکێک ڕەش، قژی وەک ئەندامەکانی تری خێزانەکەی زەردە بەڵام پەیوەندییەکی ئاڵۆزی لەگەڵ ئەندامەکانیدا ھەیە. تێریۆن لەبەر شێوەکەی وەک «تەبەقەی دووەمی خانەدان» مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، بەڵام تایبەتمەندی و خۆشگوزەرانی لە خێزانەکەیەوە وەردەگرێت. دایکی جوانا لە کاتی لەدایکبوونی دەمدا مردووە، ھەرلەبەر ئەمەش تایۆن و سێرسی ڕقیان لێیەتی. لەکاتێکدا تایۆن ھیچ خۆشەویستییەکی بۆ تێریۆن نییە، بەڵام ئەو ھەست بە ئەرک دەکات بەرامبەر کوڕەکەی، کە لە دەستی ڵانستەرەکاندا بەخێوی دەکات، و ڕێگەدەدات بەشێک لە سامانی خێزانەکەی بەکاربھێنێت. جیاواز لە تایۆن و سێرسی، جەیمی ھەستێکی زۆری بۆ تێریۆن ھەیە و بە نەرمی و ڕێز و ھاوڕێیەتی و خۆشەویستی مامەڵەی لەگەڵ دەکات. لێڤ گرۆسمان لە ڕۆژنامەی تایم نووسی:
تێریۆن زیرەک، و خنجیلانە، و خوێنەرێکی باشە، ھاوبەشی باوکی دەکات لە بەڕێوبردن و جووڵە سیاسییەکان. گروسمان کەسایەتییەکەی بە «کورتەباڵایەکی گاڵتەچی، و ڕەخنەگر لە ڕەچەڵەکی بەرز» باسکردووە و بە «فوڵتاز مارتن» ناویناوە. دەیڤد ئور لە ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز وتی کە تێریۆن «گاڵتەجاڕ، و سەرخۆش، و حەزپێنەکراو، و ئەو بە ھەموو ڕوونییەکەوە زیرەکترینی ناو ڕۆمانەکانە.» تێریۆن ھاوسۆزی پیشانی حەزپێنەکراوەکان و ئەوانەی خراپ مامەڵەیان لەگەڵ کراوە دەدات چونکە خۆی حەزلێنەکراوە، و نوسخە تەلەڤیزیۆنییەکەی بە کوڕە ناشەرعییەکەی نێد ستارک دەڵێت: «ھەموو کورتەباڵاکان لە چاوی باوکیان زۆڵن.» لەگەڵ ئەوەشدا، ئەو زۆربەی کات سەیری شێوەکەی و کارە قۆڕەکانی دەکرێت، لەباتی کارە باشە و چاکەکانی. تۆم شیبی لە واڵ ستریت جۆرناڵ یاماژەی بەوە کرد کە کەسایەتییەکانی تر بە کەم سەیری تێریۆن دەکەن کە وتی: «بوونی وەک کورتەباڵایەک وەک جۆرێک لەقەڵغان کار دەکات، ئەمەش چونکە لەگەڵ ئەوەی بەئەگەرێکی زۆر ئەوە زیرەکترین کەسایەتی لیستی کەسایەتییەکانە، ھیچ کەسێک بە جدی وەری ناگریت.» دانی بەوەدا نا گاڵتەچێتی و تەڵەکەبازییە لاسارانەکەی ئامێری بە زیندوو مانەوەیەتی، ئەکتەر پیتەر دینکلاگ بۆ نیویۆرک تایمزی باسکرد کە تێریۆن «دەزانێت کە ھیچ توانایەکی لەگەڵ شمشێردا نییە و ئەم جیھانە زۆر توندوتیژە… ناتوانێت لەم جیھانە بمێنێتەوە، بەپێی ھێزەکەی خۆی، ھەربۆیە خەڵکی بە گاڵتەکانی دەبەزێنێت، ئەو پێکەناوییە.» لە بەریەککەوتنی پاشاکاندا، تێریۆن چێژ لە دەسەڵاتە نوێکەی دەبینێت بەڵام دەبینێت ھەوڵە دڵسۆزەکانی بۆ دابینکردنی جێگری حوکومی کوڕە خوشکەکەی جوفری براسیۆن چەند ھەوڵێک شێواندێتی و بە پیلانگێڕی و گەڕان بۆ بەرژەوەندی تاکەکەسی لە دادگای شاھانە تێکدراوە.
دروستکردن
تێریۆن لەو کەسایەتییە دیارانەن کە چیرۆکەکە لە ڕووانگەیەوە گێڕدراوەتەوە لە ڕۆمانەکاندا، و ھەریەکێک لە دەیڤد ئورر لە ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز و لیف گرۆسمان لە گۆڤاری تایم بە یەکێک لە «مەزنترین دروستکراوەکان»ی مارتن پێناسەیان کردووە. دانا جینیگز لە ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز تێریۆنی بە «کورتەباڵایەکی تاڵ و بلیمەتە، گاڵتەچێتییەکەی، و خۆپیشاندنەکەی، و مرۆڤایەتییە ڕەھاکەی کردوویەتی بە ئەستێرەی زنجیرەکە (سەرخۆشە زۆربەی کاتەکان)». تۆماس ئێم. واگنەر لە لە ٢٠١١دا نووسی کە کەسایەتییەکە «بە ئەگەرێکی زۆر پاڵەوانێکی دژە نەریتییە کە بەھێزترینی خەیاڵی سەردەمە». دان کویز لە ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز لە ٢٠١٢دا وتی «بۆ زۆرێک لە ئاشقانی ڕۆمانەکان، تێریۆن بە یەکێک لە خۆشەویسترین کەسایەتییەکانی ناو دەیان پاشاکان، و جەنگاوەرەکان، و کچەکان، و کۆیلەکان، و شاژنەکان، و دڕندەکانی ناو جیھانی جۆرج ئاڕ. ئاڕ، مارتن دادەنرێت». مارتن وتی «خوێنەرەکانم ھاوسۆزی لەگەڵ حەزپێنەکراوێک، و ھێرشکراوەسەرێک، لەگەڵ کەسێک کە ئازاردەکێشێت دەکەن لەباتی ھاوسۆزیکردن لەگەڵ کوڕێکی درەوشاوە.»
تێریۆن یەکەم جار لە یاری تەختەکان (١٩٩٦) دەرکەوت، پاشان لە بەریەککەوتنی پاشاکان (١٩٩٨) دەرکەوت و پاشان لە ڕەشەبای شمشێرەکان (٢٠٠٠) دەرکەوت. ئەو یەکێک لەو کەسایەتییە سەرەکیانە بوو کە «زۆر بیرکرا» کاتێک لە ژەمێک بۆ قەلەڕەشەکان (٢٠٠٥) دەرنەکەوت، بەڵام مارتن لە ٢٠٠٦دا لە ماڵپەڕە ئەلیکترۆنییەکەی پارچەیەک لە بەشێکی بڵاوکردەوە کە تێریۆنی تێدایە لە ڕۆمانەکەی دواتری سەما لەگەڵ ئەژدیھاکان. پێش بڵاوکردنەوەی سەمایەک لەگەڵ ئەژدیھاکان لە ٢٠١١دا، مارتن دڵنیای بوونی تێریۆنی لە ڕۆمانەکەدا دا و بە یەکێک لەو «کەسایەتیانەی خەڵکی چاوەڕێین» پێناسەی کرد. گرۆسمان لەگەڵ ماتندا ھاوڕابوو کە نووسی «ئێستا کامێرا بۆ کەسایەتییە سەرەکییەکان گەڕایەوە، جۆن سنۆو، و دنیریس تارگارین، و تێریۆن لانستەر.» ھەروەھا جەیمس بوونویزیک لە گۆڤاری تایم وتی گەڕانەوەی ئەم «کەسایەتییە خۆشەویستانە» «تایبەتمەندی گێڕانەوەی» بەسەر سەمایەک لەگەڵ ئەژدیھاکان بەخشیوە لەباتی ژەمێک بۆ قەلەڕەشەکان. لە نیسانی ٢٠١٢دا، مارتن ژمارەیەک لە ڕۆمانەکەی داھاتووی بای زستان بۆ تێریۆن خوێندەوە لە گۆنگرەی Eastercon; و دواتر لە کۆنگرەی Worldcon لە ئابی ٢٠١٣دا ژمارەیەکی تری تێریۆنی خوێندەوە و پاشان لە بەرنامەی گۆرانی سەھۆڵ و ئاگری فەرمی لەسەر سیستەمی ئای ئۆ ئێس لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤ بڵاوکرایەوە.
لە ٢٠١٣دا، کتێبەکانی بانتام کتێبێکی بە ناوی گاڵتەچێتی و داناییی تێریۆن ڵانستەر کە کۆمەڵێک وێنەی وتەکانی تێریۆنی ناو ڕۆمانەکانە.
پێشخستن
تێریۆن لەگەڵ دەستپێکردنی زنجیرەکەدا خنجیلە و حەزی بۆ زانین ھەبوو، و بە پێگەی خێزانەکەی پارێزرابوو بەڵام ھەموو کات لەژێر گاڵتەپێکردنێکی شاراوەدا بوو. لەگەڵ ئەوەی ئەو زیرەکترینی خێزانەکەیەتی و بەڵام ھەموو کات بە سووک سەیر دەکرێت و بە بەردەوامی پەراوێز دەکرێت. تێریۆن سوود لەو تایبەتمەندیانە دەبینێت کە وەک ئەندامێکی لانستەرەکان پێی دەدرێت، بەڵام بە باشی لایەنە نەرێنییەکانی خۆی و ئەوەی شەرمەزارییە بۆ خێزانەکەی دەزانێت. لە سەرەتادا تێریۆن تاکەکەسی خێزانی لانستەرەکان بوو ھاوسۆزی لەگەڵ ستارکەکان ھەبێت، بەڵام خێرا لە شەڕی نێوان دوو خێزانەکە دەچەقێت. دوای ئەوەی وەک زیندانی دەبرێت و پێشکەشی دادگای دەکرێت «ھەموو تواناکانی لە پەیوەندیکردندا دەبێت بەکاربھێنرێت بۆ زندوومانەوە». لەگەڵ چوونی ستارکەکان و لانستەرەکان بۆ شەڕی تەواوەتی، تایون تێریۆن بە بەڕێوبردنی کارەکانی کینگس لاندینگ دەسپێرێت، کە داندەنێت بە زیرەکی کوڕەکەی و ئەوەی تواناکانی بۆ ماوەتەوە. تێریۆن پیلاندەگێڕێت بۆ ھەڵوەشاندنەوەی کارە بێماناکانی جێفری و سێرسی پیلان دەگێڕێت کە بە ئەنجامی پێچەوانە بۆ ئەوانەی دەیکات دەگەڕێتەوە بەڵام «کورتەباڵای ئاڵۆسکاو» خۆی دەدۆزێتەوە «لە نێوان سیستەم و کارەساتەکان ھەڵواسراوە کاتێک ھەوڵدەدات لەدەستدانی لانستەرەکان بۆ ھەموو شتێک بووەستێنێت». تۆماس ئیم. ماگنەر لێدوانی تێریۆنی بە تاکەکەس لە نێوان زاڵبوونی ئاژاوەی بەسەر خێزانەکەی و ئەو دووانەی ڕسوای دەکەن بە «ساتە یەکلاکەرەوەکە» وەسفکرد. ڕۆبەرت جۆنسۆن لە گۆڤاری بووکلیست تێریۆن بە کەسایەتی کلاودیوسی ڕۆمانی نووسەری ئینگلیزی ڕۆبەرت گرەیڤس "I, Claudius" دەچوێنێت.
لە ڕەشەبای شمشێرەکاندا، تێریۆن پۆستی دەستی پاشای لێدەسێنرێتەوە و ئیشێکی مەحاڵی لێ داوا دەکرێت کە چارەسەرکردنی بواری دارایی شاھانەیە، و ھەموو ئیشەکانی پێشووی تێریۆن لە ھێڵانەوەی جوفیری لە حوکومدا و پاراستنی کینگس لاندینگ لە داگیرکردن لەبیر دەکرێت. جوفری بە ھاتنەوەی تایون ئازایەتی وەردەگرێت، بە ئاشکرا سووکایەتی بە تێریۆن دەکات، و ئەو کاتەی جوفری دەکوژرێت، ھەمووان تێریۆن تۆمەتبار دەکەن. سێرسی ھەرچی لە توانایدایە دەیکات تا تێریۆن تاوانبار دەربکەوێت لە دادگادا. لەگەڵ ئەوەی بێتاوانە ھەربۆیە کینەوڕق لای زۆر زیاد دەکات، لەبەر ئەوەی تێریۆن دەزانێت مردن لەبەردەم دەرگایەتی، تێریون لادانێکی تاریک دەکات. مارتن ڕوونی دەکاتەوە:
تێریۆن «خۆشەوستی سەرسامبووان» دەگەڕێتەوە لە ڕۆمانی سەمایەک لەگەڵ ئەژدیھاکاندا، کە ڕای کردووە لە وێسترۆس لەبەر کوشتنی شای و تایون و ئەو «حەپەساوە لە کارەکانی». لە لەڕێی زەریای تەسک لە بنتۆس و کەنداوی کۆیلەکان، خێرا خۆی دەدۆزێتەوە لە «خراپترین ھەلومەرجی شەرمەزارکەر و ناخۆش کە بەشێکی زۆری بینیبوو لە ژیانیدا». گۆڤاری بووکلیست ئاماژە بە «توانا مەزنەکەی لە ڕاھتن لە گواستنەوەی لە زیندانییەوە بۆ پیلانگێڕ بۆ کۆیلایەتی بۆ بەکرێگیراو بێ ئەوەی کاریگەرییەوە تەکتیکییەکەی لەدەستبدات». لەکاتێکدا تێریۆن خاوەنی «فێڵبازییە ڕەقەکەیەتی کە لە ڕابردوو یارمەتی داوە»، تێریۆن بەپێی تۆماس ئێم. فاگنەر «گەرمترین و ھاوسۆزترین ساتەکانی» پێشکەش دەکات لە ڕۆمانەکەدا.
ڕووداوەکان
وێنۆک|بدیل=شعار یُظھر أسدًا ذھبیًا علی رایة حمراء|لۆگۆی خێزانی لانستەر و لەسەری قسەکانیان ھەیە: "گوێ لە نەڕەم بگرە!"
یاری تەختەکان
لە یاری تەختەکاندا (١٩٩٦)، تێرئۆن سەردانی وینتەرفیڵ بارەگای خێزانی ستارک دەکات لەگەڵ کۆمەڵەکەی پاشا ڕۆبەرت باراسیۆن. ئەو کاتەی لەوێیە تێریۆن لە کوڕە زۆڵەکەی نێد ستارک جۆن سنۆو نزیک دەبێتەوە، کوتانێک بۆ کوڕەکەی تری نێد بران ستارکی تازە پەککەوتە دروست دەکات تا یارمەتی بدات سواری ئەسپ ببێت. لە ڕێگەی ڕۆشتنەوە تێریۆن لەلایەن ژنەکەی نێد کاتلین وەک زیندانی دەبرێت، کە باوەڕی وایە ئەم فەرمانی ھەوڵەکەی کوشتنی کوڕەکەی برانی داوە. کاتلین تێریۆن دەبات بۆ لای خوشکەکەی لیزا ئارین لە ھێلانە. تێریۆن داوای دادگایییەک بە شمشێربازی دەکات کە بەکرێگیراو برۆن نوێنەری دەبێت، و ئازادی بۆ دەباتەوە. بە بەکارھێنانی تەڵەکەبازی و بەڵێندان بە خەڵات، تێریۆن دڵسۆزی ھۆزەکانی دۆڵەکە بەدەست دەھێنێت کاتێک بەڕێوەیە بۆ بارەگای سوپای لانستەرەکان. دوای سەرسامبوونی تایون بە ھەستە سیاسییەکانی کوڕەکەی، ئەو دەکات بە دەستی پاشا وەک ھەوڵێک بۆ کۆنتڕۆڵی جێفری. ئەو کاتەی لە بارەگاکەیە، تێریۆن لەشفرۆشێک بە ناوی شای دەناسێت و لەگەڵ خۆی دەیبات بۆ پایتەخت.
بەریەککەوتنی پاشاکان
تێریۆن لە بەریەکەوتنی پاشاکان (١٩٩٨) دەگاتە کینگز لاندینگ، و یەکسەر دەست دەکات بە ڕێکخستنی ئەو ئاژاوەی لە جێفری و سێرسی دروستیان کردووە. لە ھەوڵدا بۆ یەکخستنی پایتەخت، تێریۆن دەست دەکات بە لابردنی ھاوەڵانی سێرسی لە دەسەڵات. کاتێک قێزی دەبووە لە ھەڵسوکەوتەکانی جێفری و شکستی سێرسی بۆ کۆنتڕۆڵکردنی، تێریۆن بە ئاشکرا دژی پاشا گەنجەکە دەوەستێت و ھەوڵدەدات بارومتە شاھانەیییەکە سانسا ستارک بپارێزێت. تێریۆن پیلانێک بۆ پاراستنی کینگس لاندینگ لە ھێرشەکەی ستانێس باراسیۆن دادەنێت، خۆشی لە پێشەوەی سوپاکە شەڕ دەکات. لە ناوەڕاستی شەڕەکەدا تێریۆن لەلایەن یەکێک لە پاسەوانانی شاھانەوە ھێرشی دەکرێتە سەر بەپێی ئەو فەرمانەی پێی کراوە بۆ کوشتنی. تێریۆن گومان لە جێفری و سێرسی ھەیە، بەڵام نەیتوانی لە ھیچیان تۆڵە بکاتەوە.
ڕەشەبای شمشێرەکان
لە کاتی چاکبوونەوەی لە ڕەشەبای شمشێرەکاندا (٢٠٠٠) تێریۆن خۆی دەدۆزێتەوە زۆربەی لووتی لەدەستداوە، تایونی گەڕاوە پۆستی دەستی پاشای بۆ خۆی ھەڵگرتووەتەوە. تێریۆن بە پۆستی وەزیری پارە خەڵات دەکرێت بۆ سەرکردایەتییە سەرکەوتووەکەی. دوای ئەوەی بە پیلانگێڕی خێزانی تایرێڵ دەزانێت بۆ بەدەستھێنانی وینتەرفیڵ لە ڕێگەی ھاوسەرگیریکردن لەگەڵ سانسا، تایون کوڕەکەی تێریۆن ناچار دەکات ئەو ھاوسەرگیری لەگەڵ سانسا بکات. لەبەر ھاسۆزی لەگەڵ سانسا، تێریۆن ھاوسەرگیرییەکەیان بە ناتەواوی جێ دەھێڵێت، ئەمەش پێچەوانەی فەرمانی باوکێتی کە داوای میراتگر دەکات لێی. جێفری لە ھاوسەرگیرییەکەی لەگەڵ مێرگری تایرێڵ ژەھراوی دەکرێت، و سێرسی خێرا تێریۆن تۆمەتبار دەکات، دەستگیر دەکرێت. لەگەڵ لەیادکردنی کارە باشەکانی پێشووی، تێریۆن دادگای دەکرێت لەگەڵ سێرسی ھەموو بەڵگەکان ڕێک دەخات تا ئەو تۆمەتبار بکرێت. تێریۆن دڵی دەشکێت کاتێک شای دژی دەوەستێت لە دادگادا، و لە دڵتەنگیدا تێریۆن داوای دادگای بە شمشێربازی دەکات، کە سێرسی بە دانانی گریگۆر کیجاینی نەبەزێنراو وەڵام دەداتەوە. ئۆبراین مارتێل ڕازی دەبێت شەڕ بۆ تێریۆن بکات، بەڵام دەمرێت لە شەڕەکەدا. تێریۆن بە تاوانبار ڕادەگەیەنرێت و بۆ زیندان دەگوازرێتەوە تا ئەو کاتەی سزاکەی جێبەجێ دەکرێت. جەیمی بە یارمەتی فاریس تێریۆن ڕزگار دەکات، و لە کۆتاییدا دان بەوەدا دەنێت کە لەوەی تایون بە ژنی یەکەمی کردبووی بەژداربوو. تێریۆن لە توڕەی دا سوێن دەخوات تۆڵە لە خێزانەکەی بکاتەوە کە ھەموو تەمەنی خراببوون لەگەڵی، و درۆ لەگەڵ جەیمی دەکات کە ئەو جێفری کوشتووە. تێریۆن پێش ڕاکردنی دەچێت تا ڕووبەڕووی تایون ببێتەوە، و شای لە جێگای تایون دەدۆزێتەوە. لە توڕەی دا دەیخنکێنێت و پاشان دواتر باوکی بە تیر دەکوژێت، و لە ویسترۆس ڕادەکات لە کەشتییەک فاریس ئامادەی کردووە.
سەمایەک لەگەڵ ئەژدیھاکان
لە سەمایەک لەگەڵ ئەژدیھاکاندا (٢٠١١) تێریۆن بۆ بنتۆس گەشت دەکات و خۆی دەدۆزێتەوە لەژێر پاراستنی بازرگانی دەوڵەمەند ئیلیریۆ موباتیس دایە. لەوێ دەزانێت کە فاریس و ئیلیریۆ دەیانەوێت خێزانی تارگارین بھێننەوە سەر دەسەڵات لە کاتی کوژرانی پاشای شێت ئێرێس تارگارینی دووەم. لەسەر ئامۆژگاری فاریس تێریۆن بڕیار دەدات بچێتە پاڵ کچەکەی ئێریس دنیرس لە میرین، تا تەختی ئاسنین وەرگرێتەوە. لە کۆتاییدا بۆی دەردەکەوێت دوو لە ھاو-ڕێکانی ئەوانە نین کە دەڵێن. یەکەمیان جۆن کۆنینجتۆنە، دەستی پاشای پێشوو کە لە پۆستەکەی دوور خرایەوە، دووەمیان دەڵێت کە ئەو ئێگۆن تارگارینی شەشەمە، نەوەی ئێریس، کە فاریس فڕاندبووی و بە منداڵێکی تر گۆڕیبووەوە و دواتر ئەو منداڵە لە کاتی داگیرکردنی خێزانی لانستەر بۆ پایتەخت کوژرا. لە کاتی وەستانیان بۆ پشوو لە ڤۆڵانتێس، تێریۆن سەردانی ماڵێکی لەشدرۆشی دەکات و لەوێ جورا مۆرمۆنت دەیناسێتەوە و دەستگیری دەکات کە پێیوایە ڕادەستکردنی ئەندامێکی لانستەر ڕازی دەکات بگەڕێتەوە خزمەتی. بەس پێش ئەوەی بگەنە میرین، کۆیلەچییەکان دەستگیریان دەکات کە لەو کاتەدا دەوروبەری شارەکەیان دابوو، و ئەو کاتەشی تاعون بڵاو دەبێتەوە لە ناو بارەگای کۆیلەچییەکان، تێریۆن پیلانی ڕاکردنیان دەگێڕێت بە چوونە ناو گرووپێکی بەکرێگیراو بە ناوی دووەم کوڕەکان. لە بەرامبەر بوونی بە ئەندام، تێریۆن بەڵێنی سامانی کاسترلی ڕۆک جێگای باو باپیرانی دا، لەبەر ئەوەی مافی خۆیەتی لەبەر ئەوەی تایون مردووە، و جەیمی ڕەتکردووەتەوە. تێریۆن خێرا درک بەوە دەکات کۆیلەچییەکان خەریکن دەدۆڕێن، ھەربۆیە ھەوڵدەدات کوڕانی دووەم ڕقزی بکات دڵسۆزی خۆیان بگۆڕن.
زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی
دوو نووسەر/بەھەمھێنەری جێبەجێکار دەیڤد بێنیۆف و دی. بی. وایس بیرۆکەی وەرگرتنی زنجیرەکەی مارتنیان بۆ ئێچ بی ئۆ لە ئازاری ٢٠٠٦دا پێشکەش کرد، و کەناڵەکە لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٧دا مافی بەرھەمەکەی وەرگرت. یەکەم ئەکتەر کە ھەڵبژێردرا پیتەر دینکلاگ بوو بۆ ڕۆڵی تێریۆن لە ئایاری ٢٠٠٩دا. بێنیۆف و وایس وتیان دیکلانگ خنجیلانەیە و «زۆر زیرەکە»، و یەکەم ھەڵبژاردەیان بووە بۆ ڕۆڵەکە، چونکە «مرۆڤایەتییە ڕاستگۆکەی، کە چینێک لە زیرەکی گاڵتەجاڕانەی وشک دای پۆشیووە، زۆر بە باشی لەگەڵ کەسایەتییەکە گونجاوە». لەبەر ئەوەی بە سەرچاوەکە ئاشنا نەبوو، دینکلاگ وریابوو لە یەکەم چوپێکەوتنی لەگەڵ بەرھەمێنان؛ بەو پێیەی خۆی کورتەباڵایە «[دینکلاگ] ڕۆڵی ئێلڤێک یان لیبرکان ناگێڕێت» ئەو -وردە لە ھەڵبژرادنی ڕەگەزی ڕۆڵەکەی- و ئەو ھەر لەو کاتەدا لە ڕۆڵگێڕانی کورتەباڵای ترمبکین لە فیلمی ئەرشیڤەکانی نارنیا: شازادە قەزوین تەواوبووبوو. بێنیۆف و وایس بە دیکلانگیان وت کەسایەتییەکە «جۆرێکی جیاوازی کەسە بچووکەکانە لە فەنتازیا»یان بە مانایەکی تر «ڕیش نا، پێڵاوی شریتی نا، مرۆڤێکی ڕاستەقینەی ڕۆمانسی». دیکلانگ پێش ئەوەی چاوپێکەوتنەکە کۆتایی بێت واژووی لەسەر ڕۆڵگێڕانی کەسایەتییەکە کرد، و بەشێک لە ھۆکارەکەی دەگڕێتەوە بۆ ئەوەی ئەوان «پێیان وتم چەند ناوبانگێکی گەورەی ھەیە». مارتن لەسەر ھەڵبژاردنی دیکلانگ بۆ ڕۆڵەکە وتی «ئەگەر ڕۆڵەکەی قوبووڵنەکردایە، ئۆو، یەی خوایە، نازانم چیمان دەکرد». بێنیۆف زیادی کرد «کاتێک کتێبەکانی جۆرجم خوێندەوە، بڕیارمدا تێریۆن لانستەر یەکێک لە مەزنترین کەسایەتییەکانی ناو ئەدەبە. تەنھا ئەدەبی فەنتازیا نا - بەڵکو ھەموو ئەدەب! پیاوێکی بلیمەت، و گاڵتەچی، و حەزباز، و سەرخۆش، پەرشوبڵاو بە ھەمان پێست؛ و بۆ ئەوەی ڕۆڵەکەی دەگێڕا تەنھا یەک ھەڵبژاردن ھەبوو».
ڕووداوەکان
وێنۆک|جلێک لە جلەکانی پیتەر دینکلانگ لە یاری تەختەکاندا.