cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
فیزیکی دۆخی ڕەق
پەیکەری بەلوری
وێنۆک|پەیکەری بەلوری سەھۆڵی ئاو کە بچووکترین بلۆکی پێکھێنەری بریتییە لە گەردی ئاو (H2O)
پەیکەری بەلوری (Crystal stracture) کاریگەری دەخەنە سەر زۆرێک لە تایبەتمەندییە فیزیاویەکانی ماددە. بەھۆی چەند تەکنیکێکەوە دەشێ پەیکەری بەلوری ماددە بزانرێت کە بریتین لە: بەلورناسی تیشکی ئێکس (X-ray crystallography), پەرشی نیۆتڕۆنی (neutron diffraction) و پەرشی ئەلێکتڕۆنی (electron diffraction).
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیزیک پۆل:زانستی ماددە پۆل:کانزاناسی
چاکەکاری
وێنۆک|
چاکەکاری بە ئیشگەلێک دەوترێت کە بە مەبەستی خێرخوازی و بۆ ئامانجە مرۆڤدۆستانەکان کرابێتن.
لە ئەمریکا
لە ئەمریکا چاکەکاری و خێرخوازیی، پێشینەیەکی لەمێژینەی ھەیە و وەک نەریتێکی باوی لێھاتووە. زۆربەی زانکۆکانی ھەنووکەی ئەمەریکا یا بە بەخشینی زەوی و پارە بۆ بەرژەوەندیی گشتی یان بە پیشتیوانیی مرۆڤە خێرخوازەکان درێژە بە چالاکیە زانسییەکانیان دەدەن. لە ناو کارە خێرخوازییەکانی ئەمریکادا کە بەناوبانگن (بێجگە لەو ھەموو ڕێکخراوانەی خوێندنی باڵا وەکوو دامەزراندنی زانکۆی ھارواڕد)، دەکرێ ئاماژە بە دامەزراندنی ۱۰٥ پەڕتوکخانەیی گشتی لە لایەن ئەندڕۆ کارنگی و ھەر وەھا پێشکەشکردنی ۲۰۰ میلیون دۆڵار بە ئێن پی ئار بکرێ. زۆربەی پارکە نەتەوەییەکانی ئەمریکا (وەکوو پارکی نەتەوەیی گڕەند تیتۆن) لە لایەن دەوڵەمەندەکانەوە بۆ پاراستنی ژینگە و بەرژەوەندی گشتی کڕدراون. لە ساڵی ۲۰۱۰ی زایینی، ٤۰ میلیاردلێری ئەمریکا بەڵێنیاندا کە لانیکەم نیوەی ماڵ و دارایی خۆیان بۆ مەبەستی خێرخوازی و مرۆڤدۆستانە بدەنە ڕێکخراوە خێرخوازی سەربەخۆ و ناحوکمیەکان و ngoـیەکان. لە ناو ئەوانەدا ناوی بیل گەیتس، مایکل بلۆمبێڕگ، جۆرج لووکاس ، واڕێن بافت، لەری ئێلیسۆن، پیر ئەمیدیار و پۆل ئالێن بەدی دەکرێ.
دێلیجان
دێلیجان یەکێک لە شارەکانی پارێزگای مەرکەزیی ئێرانە. شاری دێلیجان ناوەندی شارستانی دێلیجانە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٦ بەرامبەر لەگەڵ ٤٠٬٩٠٢ کەس بووە کە زۆربەیان بە زمانی راجی دەدوێن و لە ئیسلامی شیعە پەیڕەوی دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:دێلیجان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دێلیجان پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای مەرکەزی
قەڵایلان
قەڵایلان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری پەنجە عەلی باشوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
قەڵایلان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
گردی نیشانە
گردی نیشانە دووەم خاڵی بەرزە لە دوورگەی ئانتیگوا، لە ئانتیگوا و باربودا. دەکەوێتە زنجیرە چیای شیکێرلی، بەرزییەکەی ٣٦٥ مەترە (١١٩٨ پێ). چیاکە دەڕوانێتە کەناراوەکانی باشووری ئانتیگوا بەرەو ڕۆژئاوای بەندەری فالماوت، بەرزترین خاڵە لە ئانتیگوا و ھەروەھا لە شاخەکانی شیکێرلی.
چیاکانی شیکێرلی
چیاکانی شیکێرلی لە باشووری ڕۆژئاوای دوورگەی ئانتیگوا، لە ویلایەتی ئانتیگوا، باربودا و دوورگەکانی لیوارد لە ڕۆژھەڵاتی کاریبی، زنجیرە چیایێکی نزمن.
مەوداکەی بۆ ١٥ کیلۆمەتر (٩٬٣ میل) درێژ دەبێتەوە، بە درێژایی کەناراوەکانی باشووری دوورگەکە، لە نزیک جۆنسۆن پۆینت لە ڕۆژئاواوە، تا بەندەری فالماوت لە نزیک بەندەری ئینگلیزی لە ڕۆژھەڵات.
ئاغچە قەڵا
ئاغچە قەڵا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەکشلوچای، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
سێ شانشینەکە
سێ شانشینەکە (بە چینی: 三国时代 چینی دێرین:三國時代 خوێندنەوە:سانگوۆ شیدای) لە ٢٢٠ تا ٢٨٠ی زاینی زنجیرە فەرمانڕەوایی بەش بەش بوو لە سەردەمی دێرینی چین کە لەناویاندا ویلایەتی وێی، شوو، ووی تیابوو بە کۆتایی ھاتنی ئیمپراتۆریەتی ھان سەردەمی سێ شانشینەکە دەستی پێکرد کە تیایدا ئیمپراتۆریەتی جین و شانشینی یان لە نیمچەدوورگەی لیاودۆنگ، کە سەردەمەکە بەردەوام بوو لە ٢٣٧ بۆ ٢٣٨
سەرکێشییەکانی گی و ئێستۆپا
سەرکێشییەکانی گی و ئیستۆپا (بە پورتوگالی: As Aventuras de Gui & Estopa) زنجیرە کارتۆنێکی کۆمیدی بەڕازیلیە کە لەلایەن ماریانا کالتابیانۆ دروستکراوە، کە بۆ یەکەم جار لە ٢٠٠٩دا لە کۆمپانیای کارتوون نێتوۆرک پەخشکرا.
سێ شانشینەکە
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین پۆل:سێ شانشینەکە
ئاغچە قەڵا
جوگرافیا
ئاغچە قەڵا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە و شیعە) و مەسیحی پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ئەیلوولی ١٩٥٤
ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٥٤ بەڕێوەچوو، ئەمەش لەدوای ئەوەی پاشای عێراق پەرلەمانی لەکارخست لە ٣ی ئاب. حیزبی ئیتحادی دەستووری جارێکی تر براوەی ھەڵبژاردنەکان بوو بەبەدەستھێنانی ٩٤ کورسی لەکۆی ١٣٥ کورسی.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق
ئەربیلا
ئەربیلا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
ئەربیلا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
کلکداری ھاڵی
کلکداری ھاڵی بەفەرمی پێی دەڵێن ١پی/ھاڵی  کلکدارێکی کورتخولە کە ھەر ٧٥–٧٩ ساڵ جارێک لە زەوییەوە دەبینرێت. ھاڵی تاکە کلکداری کورتخولی ناسراوە کە ڕێکوپێکانە بە چاوی پەتی لە زەوییەوە دەبینرێت، و بەم شێوەیە تاکە کلکداری چاوی پەتییە کە دەشێت دووجار لە تەمەنی مرۆڤێکدا دەربکەوێت. دوایین جار لە ١٩٨٦ لە بەشەکانی ناوەوەی سیستمی خۆری دەرکەوتووە و جارێکی تر لە ناوەڕاستی ٢٠٦١دا دەردەکەوێتەوە.
گەڕانەوە خولییەکانی ھاڵی بۆ سیستمی خۆریی ناوەکی لە لایەن ئەستێرەناسانی جیھانەوە لە لانیکەم ٢٤٠ پێشزایینەوە چاودێری و تۆمار کراوە. بەڵام لە ١٧٠٥ ئەستێرەناسی ئینگلیز ئێدمۆند ھاڵی لەوە تێ گەیشت کە ئەم دەرکەوتنانە دووبارە دەرکەوتنەوەی ھەمان کلکدارن. لە ئەنجامی ئەم دۆزینەوەیەدا، کلکدارەکە بە ناوی ھاڵییەوە ناو نراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کلکداری ھاڵی پۆل:ئەستێرەی بەیت لەحم پۆل:کلکدارە ژمارەدارەکان پۆل:کلکدارە خولییەکان پۆل:کلکدارەکانی نزیک زەوی
لیختنشتاین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
لیختنشتاین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
ناوەندی چاپەمەنی و ڕاگەیاندنی خاک
ناوەندی چاپەمەنی و ڕاگەیاندنی خاک ناوەندێکی بەرھەمھێنان و ڕاگەیاندنی ھزری سەربەخۆیە، کە لە ساڵی ١٩٩٧ لە سلێمانی لەلایەن ھێرۆ ئیبراھیم ئەحمەد دامەزرا. ناوەندی خاک پتر گرنگی بە بواری ھونەر و وێژەی کوردی دەدات بەتایبەت ھونەر و وێژەی مناڵان، ھەروەھا ئامانجی سەرەکی دەزگاکە کلتور و ڕۆشەنبیری ئازادە.
تەلبیە
تەلبیە  ویردێکە حاجیان لەکاتی حەج بەردەوام دووبارەی دەکەنەوە.
ناوەندی چاپەمەنی و ڕاگەیاندنی خاک
مێژوو
ناوەندی ڕاگەیاندنی خاک بۆ یەکەم جار لە گەلەری زاموا لە سلێمانی لە ١٩٩٦ لەلایەن د. شێرکۆ عەبدوڵلا و ئاکۆ غەریب و خەڵات عومەر بە پاڵپشتی خاتوو ھێرۆخان ھەوڵی دامەزراندنی بۆ درا، کە دواتر لە ١٩٩٧ وەک کەناڵێکی ناوەخۆیی تەنھا تەلەڤزیۆنی خاک دەستی بە پەخش کرد، تەلەڤزیۆنەکە تەنھا دەزگایەکی پەخش نەبوو بەلکو بەشی بەرھەم ھێنانیشی ھەبوو کە کاری دەکرد بۆ وەرگێرانی فیلمی بەڵگەنامەیی وسینەما و ئەنیمێ و بەرھەم ھێنانی زنجیرەی تەلەڤزیۆنی وکورتە فیلم، دواتر دەزگاکە پەرەی زیاتری پێ درا و بەشی چاپخانەشی بۆ کراوە کە تایبەت بوو بۆ لەچاپدانی پەرتوکە دانسقە و بە بەھاکان، دەزگای خاک بەشی ئەرشیفی زیادکرد کە کاری بریتی بوو لە کۆکردنەوە و ئەرشیف کردنی ڤیدیۆ ونوسراو و وێنەکانی مێژووی کورد، کە سەرەنجام گۆڤاری سیخورمەشی ھاتە پاڵ ئەمیش بەھۆی گرنگی دانی ناوەندەکە بە کاریکاتێر و ھەواڵی تەنزئامێز، لە ساڵی ٢٠٠٠ ڕادیۆی خاک یش دامەزرا، لەدوای ھاتن و فەراھەمبوونی ئەنتەرنێت لە کوردستان ماڵپەری خاک یش چووە پاڵی و بوو بە ناوەندی چاپەمەنی ڕاگەیاندنی خاک.
تەلبیە
دەقەکەی
( لبَّيك اللَّهُمَّ لبَّيْك، لبَّيْك لا شريكَ لك لبَّيْك، إنَّ الحمْدَ والنِّعمَةَ لك والمُلْك، لا شريكَ لك) واتا "خوایە وەڵامی داواکەی تۆمان دایەوە، هیچ هاوەڵێکت نییە، سوپاس گوزاری و دەسەڵات و ڕۆزی هەر هی تۆیە، هەر تۆی بێ هاوەڵ و هاوبەش ".
ناوەندی چاپەمەنی و ڕاگەیاندنی خاک
پێکھاتە
ناوەندەکە لە چوار دەزگای سەرەکی پێکدێت کە بریتین لە:
تەلبیە
سەرچاوەکان
پۆل:حەج پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
ناوەندی چاپەمەنی و ڕاگەیاندنی خاک
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:میدیای بەکۆمەڵ بە زمانی کوردی پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی
ھەڵاوسانی ئابووری
وێنۆک|300x300پیکسڵ|ھەڵاوسان لە سەرانسەری جیھان (٢٠١٩).
ھەڵاوسانی ئابووری، یەکێکە لە زاراوە ئابوورییە باوەکان، بەڵام سەرەڕای بەکارھێنانی بەربڵاوی ئەم دەستەواژەیە، ھیچ ڕێککەوتنێک لە نێوان ئابوریناساندا نییە سەبارەت بە پێناسەکردنی، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ دابەشبوونی بیرووڕا لەسەر پێناسەکردنی چەمکی ھەڵاوسان، ئەم دەستەواژەیە بەکاردێت بۆ وەسفکردنی کۆمەڵێک دۆخی جیاواز وەک:
پێویست ناکات ئەم دیاردە جیاوازانە لە یەک کاتدا ڕووبدەن، بەو واتایەی کە ئەگەری ھەیە بەرزبوونەوەی نرخەکان ڕووبدات بەبێ ئەوەی لەگەڵ زیادبوونی داھاتی نەختیینەدا بێت، ھەروەھا ئەگەری ھەیە تێچووەکانیش بەرزببێتەوە، بەبێ ئەوەی لەگەڵ زیادبوونی قازانجدا بێت، و ئەگەری ھەیە زیادەڕۆیی لە دروستکردنی پارەی زیادە بەرزبوونەوەی نرخەکان یان داھاتی پارە ڕووبدات.
بە واتایەکی تر دیاردە جیاوازەکان کە ھەریەکەیان دەتوانین بە "ھەڵاوسان" ناویان بھێنرێت، تا ڕادەیەک دیاردەی سەربەخۆن لە یەکتری و ھەر ئەم سەربەخۆیییەیە کە سەرلێشێواوی لە پێناسەکردنی چەمکی ھەڵاوساندا دروست کردووە.
زاراوەی ھەڵاوسان بەو دیاردەیەی کە پێی دەوترێت جیا دەکرێتەوە و بەم شێوەیە کۆمەڵێک زاراوە دروست دەبن کە بریتین لە:
کوردکەندی
کوردکەندی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ھولەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
کوردکەندی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی عەلی باڵتا و لە باشوور لەگەڵ گوندی حەسەن لۆلان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئاقدەرەی سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گەدەلی.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
بەنداوی لەگزی
بەنداوی لەگزی پاش چوار ساڵ تێکۆشان بۆ ھەڵسەنگاندنی سەرچاوە ئاوییەکان و ڕووبارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ساڵانی ١٩٦٨ ھەتا ١٩٧١ دروست کراوە. ئەم بەنداوە گەورەترین بەنداوکانی باکووری ڕۆژاوای ئێرانە کە لە نێوان پارێزگاکانی سنە و ورمێ ھەڵکەوتووە و ئاوی شارەکانی سەقز، بۆکان، تەورێز، میاندواو و مەراغە دابین دەکات. ئاوی پشت ئەو بەنداوە لە چەم و ڕووبارەکانی خوڕخوڕە، سەقز، سارۆقامیش و جەغەتوو لە شاخەکانی نەکەرۆز، چلچەمە و کێلەشین نێوان ناوچەی سەقز و بانە سەرچاوە دەگرێت و ئاوی پشت بەنداوەکە دەگاتە ٨٠٠ ملیۆم مەتری چوارپاڵوو.
سەرچاوەکان
پۆل:بەنداوەکانی کوردستان پۆل:بەنداوەکانی ئێران پۆل:شارستانی سەقز
سینەمای ئیسرائیل
وێنۆک|150px سینەمای ئیسرائیل ئاماژەیە بۆ بەرھەمھێنانی فیلم لە ئیسرائیل لە سەرەتای دامەزراندنی ئەم وڵاتە لە ساڵی ١٩٤٨ەوە. زۆربەی فیلمە ئیسرائیلییەکان بە زمانی عیبری دروست دەکرێن، و بەڵام بەرھەمی تریشی ھەیە کە بەزمانی عەرەبی و ئینگلیز دروست دەکرێن. ئیسرائیل زیاتر لە ھەموو وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی. فیستیڤاڵە نێودەوڵەتییە سەرەکییەکانی فیلم لە ئیسرائیل بریتین لە فێستیڤاڵی فیلمی ئورشەلیم و فێستیڤاڵی فیلمی حەیفا. لە ساڵی ١٩٥٣ سینەما کێرن کە یەکەم سینەمای ناوچەی نەگێڤ بوو لە شاری بێرشێبا کرایەوە. لەلایەن ھیستادروتەوە دروست کراوە و شوێنی دانیشتنی بۆ ١٢٠٠ کەس ھەبووە. لە ساڵی ١٩٦٦دا ٢٫٦ ملیۆن ئیسرائیلی زیاتر لە ٥٠ ملیۆن جار چوونەتە سینەما.
پلەی ستەیشن ٣
200px|وێنۆک|پلەی ستەیشن ٣ پلەی ستەیشن ٣ کۆنسڵێکی کایەی ڤیدیۆیی ماڵەوەیە، کە لەلایەن سۆنی کۆمپیوتەر ئینتەرتەینمێتەوە پەرەیپێدراوە. کۆنسۆڵەکە جێنشینی کۆنسۆڵی پلەی ستەیشن ٢ە، وە بەشێکە لە کۆنسۆڵەکانی براندی پلەی ستەیشن. کۆنسۆڵەکە بۆ یەکەم جار لە ژاپۆن لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ بڵاوکراوەتەوە، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ لە ئەمریکای باکوور وە ٢٣ی ئازاری ٢٠٠٧ لە ئەورووپا و ئوسترالیا.
سەرچاوەکان
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:پلەی ستەیشن ٣ پۆل:ئەو بەرھەمانەی لە ٢٠٠٦ ناسێنراون پۆل:کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە پۆل:پلەیستەیشن (بڕاند) پۆل:کۆنسڵەکانی سۆنی
قڕژاڵەبڕە
قڕژاڵەبڕە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ژاراوە، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قڕژاڵەبڕە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی زودانی تازە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کەوی بابەسان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ڕیشوان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بارەپانە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
١٩٨٦ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٨٦ لە نەرویژ
مردنەکان
٤ ی تشرینی دووەم – تۆرۆلف ڕافتۆ، چالاکوانی مافی مرۆڤ و پرۆفیسۆر لە مێژووی ئابووری (لەدایکبووی ١٩٢٢)
پی ڤی پی سینەما
وێنۆک|130px پی ڤی پی سینەما   کۆمپانیایەکی بەرهەمهێنانی فیلمی هیندییە، لەلایەن Prasad V Potluri دامەزراوە.
ئازاڤەیسی ئاشاغی
ئازاڤەیسی ئاشاغی (، ) گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری کوڕانی، ناوچەی کوڕانی، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
٥٠٠ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
500 (توضيح)
وەزارەتی پەروەردە (ھەرێمی کوردستان)
وەزارەتی پەروەردە یەکێکە لە وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان. لە ساڵی ١٩٩٢ پێکھێنراوە. ئەم وەزارەتە بەرپرسە لە پەروەردە و فێرکردن لە پارێزگاکانی باشووری کوردستان، کە ھەموو قۆناغەکانی باخچەی منداڵان، قوتابخانە بنەڕەتییەکان، قوتابخانە ئامادەیییەکان، و قوتابخانە پیشەیییەکان دەگرێتەوە.
ئاندرێ-فرانک زامبۆ ئەنگیسا
کاروانی یانە
زامبۆ ئەنگویسا لە ساڵی ٢٠١٥ لە ستەید دی ڕیمسەوە چووە مارسێلیا. لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٥ یەکەمین یاری خۆی بۆ پێکھاتەی یەکەم ئەنجامدا لە خولی ئەورووپا بەرامبەر گرۆنیگێن. دوای سێ ڕۆژ، یەکەمین یاریی خۆی لە خولی پلە یەکی فەڕەنسی بەرامبەر لیۆن ئەنجامدا.
فولھام
لە ٣١ی ئابی ٢٠٢١، ئەنگویسا گرێبەستێکی نوێی بۆ ماوەی سێ ساڵ لەگەڵ یانەکەی چامپیۆنشیپ واژوو کرد پێش ئەوەی بە خواستن بچێتە ناپۆلی بۆ وەرزی ٢٠٢١–٢٢.
ناپۆلی
لە ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢، ناپۆلی مافەکانی ئەنگویسای کڕییەوە لە فولھام.
کاروانی نێودەوڵەتی
زامبۆ ئەنگویسا یەکەمین یاری نێودەوڵەتیی خۆی بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کامیرۆن ئەنجامدا لە بردنەوەیەکی دۆستانەدا ١–٠ بەرامبەر تونس لە ٢٤ی ئازاری ٢٠١٧.
نازناوەکان
مارسێلیا
کامیرۆن
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی کامیروونی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:یاریزانانی لیگ ١ پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ناپۆلی
تەواف
وێنۆک|وێنەی تەواف کردن وێنۆک تەواف یەکێکە لە پایەکانی حەج، بریتییە لە حەوت جار سووڕانەوە بەدەوری کەعبە، لە بەردە ڕەشەکەوە دەست پێدەکات و ھەر لەوێش تەواو دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:حەج پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
بەنداوەکانی کوردستان
بەنداوەکانی کوردستان ئەو بەنداوانە دەگرێتەوە کە لە کوردستان دا بنیات نراون، بە مەبەستی بەرگریکردن لە لافاو، کۆکردنەوەی ئاو (بۆ کشتوکاڵ یان خواردنەوە) یان دروستکردنی وزە. کوردستان بەھۆی بوونی شوێنی ئەسترۆنۆمی و ئاووھەوا خاوەنی ڕووبەرێکی بەرفراوانی ئاوییە بەمەبەستی سوودوەرگرتن لەو سەرچاوە ئاوییە چەندین بەنداوی گەورە و بچووک و مامناوەند دروست کراون، کە ھەشت لەوان لە باشووری کوردستانن
جۆرجی یەکەم
جۆرجی یەکم (ئینگلیزی: George Louis ئەڵمانی: Georg Ludwig؛ لە دایکبوون ٢٨ی ئایاری ١٦٦٠مردن ١١ی حوزەیرانی ١٧٢7) پاشای بەریتانیای مەزن و ئیرلەندا بوو و ھەروەھا لە ١ی ئابی ١٧١٤ و دوکی برۆنسویک-لونێبورگ (ھانۆڤەر)بوو، لە ناو ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٦٩٨ ھەتا مردنی لە ١٧٢٧ ئەو یەکەم پاشای بەریتانیا بوو لە خێزانی ھانۆڤەر.
سەرچاوەکان
<references group="lower-alpha" />
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٦٠ پۆل:مردووانی ١٧٢٧
ئەکرەم ئیمامئۆغلۆ
ئەکرەم ئیمامئۆغلۆ (بە تورکی: [ecˈɾɛm iˈmamo; لەدایکبووی ٤ی حوزەیرانی ١٩٧٠) بازرگانێکی تورک، بەڵێندەری خانووبەرە و سیاسەتمەداری تورکە، ئەو لە ئێستادا وەک ٣٢ەمین سەرۆکی شارەوانی ئیستەنبوڵ خزمەت دەکات. ئەکرەم بە ٤.١ ملیۆن دەنگ وەک سەرۆکی شارەوانی هەڵبژێردرا و بە جیاوازی ١٣،٠٠٠ دەنگ براوە بوو بەرامبەر بە ڕکابەرەکەی لە پارتی داد و گەشەپێدان لە ھەڵبژاردنی شارەوانیی ئازاری ٢٠١٩ وەک کاندیدی هاوبەشی هاوپەیمانی نەتەوەیی پارتی گەلی کۆماری (CHP) و پارتی باش (ئی پارتی)، بەڵام تەنها لە ١٧ی نیسانی ٢٠١٩ تا ٦ی ئایاری ٢٠١٩ خزمەتی کرد، کاتێک ئەنجامی ھەڵبژاردنەکە هەڵوەشێنرایەوە. پاشان لە هەڵبژاردنێکی نوێدا لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩ دووبارە هەڵبژێردرایەوە بە جیاوازی ٨٠٠،٠٠٠ دەنگ. پێشتر سەرۆکی شارەوانی شاری بەیلیکدۆزو بوو، ناوچەیەکی ڕۆژئاوای ئیستەنبوڵ، ئەمەش لەنێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ بوو.
لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ەوە دادگایی کرا بە تۆمەتی "سووکایەتیکردن بە بەرپرسانی هەڵبژاردن"، ئیمامئۆغلۆ سزای دوو ساڵ و حەوت مانگ و ١٥ ڕۆژ زیندانی بەسەردا سەپێنرا و لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لەلایەن دادوەرێکەوە لە سیاسەت قەدەغە کرا. قەدەغەی سیاسی هێشتا جێبەجێ نەکراوە چونکە پێویستە سەرەتا لەلایەن دادگای پێداچوونەوە و دادگای قەیسەوە پەسەند بکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەوانانی ئەستەمبوڵ پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
سومێر
سومەر (/ˈsuːmər/) سەرەتاییترین شارستانیەتی ناسراوە لە ناوچەی مێژوویی باشووری میزۆپۆتامیا (باشووری ناوەڕاستی عێراق)، لە سەردەمی چاڵکۆلیتیک و سەرەتای سەردەمی برۆنزی لە نێوان هەزارەی شەشەم و پێنجەمی پێش زایین سەریهەڵداوە. یەکێکە لە شانەخانەکانی شارستانیەت لە جیهاندا، لەگەڵ میسری کۆن، ئیلام، شارستانیەتی کارال-سوپێ، میزۆئەمریکا، شارستانیەتی دۆڵی ئیندوس و چینی کۆن. جووتیارانی سومێری بەهۆی ئەوەی بەدرێژایی دۆڵی ڕووبارەکانی دیجلە و فورات دەژیان، دانەوێڵە و بەرهەمی دیکەیان زۆر دەچاند، ئەو زیادەیەی لێیەوە توانیان شوێنی نیشتەجێبوونی شارەکان پێکبهێنن. مێژووەکەی پرۆتۆنووسین دەگەڕێتەوە بۆ پێش ٣٠٠٠ پێش زایین. دەقە سەرەتاییەکان لە شارەکانی ئوروک و جەمدەت ناسرەوە هاتوون و مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ج. ٣٥٠٠ و ج. ٣٠٠٠ پێش زایین.
هونەر
پۆل:دامەزرانەکانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز پۆل:شام پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق پۆل:پێرستەکانی پۆتانەکان پۆل:ویلایەت و ناوچەکان کە لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین دامەزراون پۆل:سوومەر پۆل:Webarchive template wayback links
لیختنشتاین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
قەلاوە
قەلاوە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ژاراوە، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سینەمای پۆڵەندا
وێنۆک|فێستیڤاڵی فیلمی Off Plus Camera لە [[کڕاکۆف، ساڵی ٢٠١٢]] سینەمای پۆڵەندا مێژووی سینەمای پۆڵەندی نزیکە بەقەد مێژووی سینەماتۆگرافیی (دەرھێنانی فیلمی سینەمایی) درێژە و چەندین سەرکەوتنی جیھانی بەدەستھێناوە. لە ساڵی ١٩٥٥ بەدواوە بەرھەمی دەرھێنەرانی فیلمە بەناوبانگی پۆڵەندا کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ڕەوتە ھاوچەرخەکانی سینەما ھەبووە، لەوانە شەپۆلی نوێی فەرەنسی و نیوریالیزمی ئیتاڵی و تەنانەت سینەمای کلاسیکی ھۆلیوود. دوای جەنگی جیھانیی دووەم، سەرەڕای سانسۆر، دەرھێنەرانی وەک ڕۆمان پۆلانسکی، کریستۆف کیشلۆڤسکی، ئاگنیسکا ھۆڵاند، ئەندری واجدا کاریگەرییان لەسەر گەشەسەندنی ھونەری سینەما ھەبووە. لەم ساڵانەی دواییدا، لەکاتێکدا کە چیتر لەگەڵ سانسۆر و لەگەڵ ژمارەیەکی زۆر لە سینەماکاری سەربەخۆدا تێکەڵ نەبوون، فیلمە پۆڵەندییەکان بە پەسەندکردن لەژێر کاریگەری ھۆڵیووددان. یەکەم سینەما لە پۆڵەندا (ئەوکات لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا داگیرکرابوو) لە ساڵی ١٨٩٩ لە شاری لۆدز دامەزرا، ئەمەش دوای چەند ساڵێک لە داھێنانی سینەماتۆگرافیی.
نینتێندۆ دی ئێس ئای
نینتێندۆ دی ئێس ئای کۆنسۆڵێکی کایەی ڤیدیۆیی دوو شاشەییە کە لەلایەن نینتێندۆوە بڵاوکراوەتەوە. کۆنسۆڵەکە بۆ یەکەم جار لە ژاپۆن لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ بڵاوکراوەتەوە وە بەشێوەیەکی نێودەوڵەتی لە نیسانی ٢٠٠٩ بڵاوکراوەتەوە.
پەرەپێدان
پەرەپێدان نینتێندۆ دی ئێس ئای لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٦ دەستیپێکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:پلاتفۆڕمی دابەشکردنی نەرمەواڵەی مۆبایل پۆل:ئەو بەرهەمانەی لە ساڵی ٢٠٠٨ خراونەتە بازاڕەوە
مایک تایسۆن
مایک تایسۆن (لەدایکبووی ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٦٦ لە شاری نیویۆرک لە ئەمریکا)، بۆکسێنەرێکی خانەنشینکراوی ئەمریکییە. گەنجترین پاڵەوانی پیشەگەری بۆکسێنی کێشی قورسە و یەکێکە لە کەسایەتیییە وەرزشییە بەناوبانگەکانی جیھان. تایسۆن لە ساڵی ١٩٨٥ ھاتە ناو جیھانی بۆکسێنی پیشەگەرەوە. لە ساڵی ١٩٨٦ بووە پاڵەوانی بەشی کێشیی قورس لە ئەنجومەنی جیھانی بۆکسێن، و ساڵی دواتر، پاڵەوانێتی یەکێتی جیھانی بۆکسێن و فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی بۆکسێنی بەدەستھێنا، و بووە پاڵەوانی بێ جێگەی مشتومڕی جیھان لە نێوان ساڵانیی ١٩٨٧ و ١٩٩٠. لە ساڵی ١٩٨٨ لە شەڕێکی یادگاریدا لە ماوەی ٩١ چرکەدا مایکل سپینکسی لە یارییەکە بردەوە و یەکەم دۆڕانی بوو و خەڵاتێکی ٢٠ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێنا. تایسۆن بۆ ماوەیەک وا دیار بوو کە نەدۆڕاوە تا لە ساڵی ١٩٩٠ بە بەستەر دۆگلاس دۆڕا. ساڵی ١٩٩٢ بە تۆمەتی دەستدرێژی سێکسی سزای ٦ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا و دوای ٣ ساڵ ئازاد کرا. دوای ئازادبوونی لە زیندان، دەگوترا کەسایەتییەکەی گۆڕاوە. لە ساڵی ١٩٩٦ تایسۆن پاڵەوانێتی ئەنجومەنی جیھانی بۆکسێن و یەکێتی بۆکسێنی جیھانی بەدەست ھێنایەوە، بەڵام لە ھەمان ساڵدا بە ئیڤاندەر ھۆلیفیڵد دۆڕا و یەکێک لە نازناوی پاڵەوانێتییەکەی لەدەستدا. لە ساڵی ١٩٩٧ لە یاری دووبارە لەگەڵ ھۆلیفیڵد مشتومڕێکی نوێی دروست کرد بە گازگرتن و دڕاندنی بەشێک لە گوێی ئیڤاندەر ھۆلیفیڵد و بۆ ماوەیەک ڕاگیرا.
لە ساڵی ١٩٩٨ لە مۆسیقای ھیپ ھۆپ یان ڕاپ. قۆناغی دووەم کەی ئۆ بەشداری کرد. لە ساڵی ١٩٩٩ جارێکی تر بۆ ماوەیەکی کورت زیندانی کرایەوە. لە ساڵی ٢٠٠٢دا جارێکی تر چانسی وەرگرتنەوەی پاڵەوانێتییەکەی بۆ ڕەخسا. لە کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکەی پێش یارییەکە لەگەڵ لێنۆکس لویس ھێرشی کردە سەر بەرامبەرەکەی و لە قۆناغی ھەشتەمدا لە ڕینگدا کرایە دەرەوە. تایسۆن لە ساڵی ٢٠٠٦ وازی لە وەرزشە پیشەگەرەکان ھێنا دوای دوو دۆڕانی لەسەریەک بە دانی ویلیامز و کیڤن مەکبراید، بە تۆمارکردنی ٥٨ شەڕ و ٥٠ بردنەوە (٤٤ بردنەوە) و ٦ دۆڕان و ٢ یەکسانبوون. تایسۆن بە شێوازی دڕندە و ترسناکانەی بۆکسێن ناسراوە ھەروەھا بە ڕەفتارە مشتومڕاوییەکانی ناوەوە و دەرەوەی ڕینگ. بە ٨٨٪ی سەرکەوتنەکانی بە نۆک ئاوت، لە لیستی ١٠٠ باشترین بۆکسێنەری ھەموو سەردەمەکان لەلایەن گۆڤاری ڕینگەوە پلەی ١٦ی بەدەستھێنا. ھەروەھا لە لیستی «سەختترین بۆکسێنەرانی کێشی قورس لە جیھاندا» لەلایەن کەناڵی ESPN پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە. سکای سپۆرت بە «پێدەچێت کێویترین جەنگاوەر بێت کە تا ئێستا ھەنگاو بنێتە ناو ئەڵقەیەکی پیشەگەرییەوە». ناوی لە ھۆڵی ناوبانگەکانی نێودەوڵەتی بۆکسێن تۆمارکراوە. لە ماوەی کارکردنیدا تا ساڵی ٢٠٠٦ زیاتر لە ٣٠٠ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێناوە، کە زۆربەیان بەھۆی خواردنەوەی کحولەوە لەدەستچووە، بەجۆرێک لە ساڵی ٢٠١٦ گۆڤاری فۆربێس سامانەکەی بە نزیکەی یەک ملیۆن دۆلار خەمڵاندووە. لە دەرکەوتنی لە بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان، دەتوانین دەرکەوتنی دوو خولەکی لە زنجیرەی چۆن دایکتانم بینی ببینین کە لە کەناڵی سی بی ئێس پەخشکرا، ھەروەھا دەرکەوتنی لە بەشی یەکەم و دووەمی فیلمی "ھانگۆڤەر " و دەرکەوتنی لە… فیلمی " ئیپ مان ٣" و ڕۆڵی نوێی لە فیلمی " کیک ". بۆکسەر ٢ و فرۆشیاری چینی و جگە لە دەرکەوتنی لە کلیپێکی ئێمینێم بە ناوی مۆنستەر کە لە ساڵی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە.
سەرەتای ژیان
مایکل جیرارد تایسۆن لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٦٦ لە شاری براونڤیل لە بروکلینی ویلایەتی نیویۆرک لەدایکبووە. برایەکی گەورەی ھەبووە بە ناوی ڕۆدنی (لەدایکبووی ١٩٦١) و خوشکێکی گەورەی ھەبووە بە ناوی دێنیس کە لە شوباتی ١٩٩٠ لە تەمەنی ٢٤ ساڵیدا بەھۆی جەڵتەی دڵەوە کۆچی دوایی کردووە. باوکی بایۆلۆژی تایسۆن لە بەڵگەنامەی لەدایکبوونیدا بە ناوی «پێرسێل تایسۆن» (کە خەڵکی جامایکا بوو)، بەڵام ئەو پیاوەی تایسۆن وەک باوکی ناسیبوویەوە جیمی کیرکپاتریکە. کیرکپاتریک خەڵکی شاری گویرتاون بوو لە ویلایەتی کارۆلینای باکوور و یەکێک بوو لە یاریزانە سەرەکییەکانی بیسبۆڵ لە ناوچەکەدا. کیرکپاتریک ھاوسەرگیری کرد و کوڕێکی بوو بە ناوی جیمی لی کیرکپاتریک، برای نیوە برای تایسۆن، کە یارمەتی دا لە تیپی تۆپی پێی قوتابخانەی ئامادەیی شارلۆت لە ساڵی ١٩٦٥ یاری بکات. لە ساڵی ١٩٥٩ جیمی کیرکپاتریک خێزانەکەی بەجێھێشت و ڕووی لە بروکلن کرد و لەوێ دایکی تایسۆن بە ناوی لۆرنا مای (سمیس) تایسۆن ناسی. کیرکپاتریک بەردەوام لە ھۆڵەکانی حەوزدا قومار دەکرد و لە شەقامەکاندا کۆدەبووەوە. تایسۆن دەڵێت: «باوکم تەنھا کوڕێکی ئاسایی بوو لەسەر شەقامەکان کە گیرۆدەی جیھانی شەقامەکان بوو». لە دەوروبەری کاتی لەدایکبوونی مایک، کیرکپاتریک وازی لە دایک و خێزانەکەی تایسۆن ھێنا و دایکی تایسۆنی بەجێھێشت کە بە تەنیا چاودێری منداڵەکان بکات. کیرکپاتریک لە ساڵی ١٩٩٢ کۆچی دوایی کرد. خێزانەکە لە شاری بێدفۆرد-ستۆیڤێسانت دەژیا تا فشارە دارایییەکان ناچاریان کرد بچنە براونزڤیل کاتێک تایسۆن تەمەنی ١٠ ساڵ بوو. دایکی تایسۆن دوای شەش ساڵ کۆچی دوایی کرد و سەرپەرشتی تایسۆنی تەمەن ١٦ ساڵانی بەجێھێشت بۆ بەڕێوەبەری بۆکسێن و ڕاھێنەری کوس دی ئاماتۆ کە سەرپەرشتیاری یاسایی بوو. دواتر تایسۆن وتی «ھەرگیز دایکم دڵخۆش نەکردم و شانازیم نەکرد بە بینینی من: تەنھا بیرم لەوە دەکردەوە کە مناڵێکی کێوی بە شەقامەکاندا دەسوڕێمەوە و دەگەڕێمەوە ماڵەوە بە جلوبەرگی نوێیەوە کە دەیزانی پارەی نادەم». ھەرگیز دەرفەتت نەبووە قسەی لەگەڵ بکەیت و لەبارەیەوە بزانیت. لە ڕووی پیشەیییەوە ھیچ کاریگەرییەکی نییە، بەڵام لە ڕووی سۆزداری و کەسییەوە چەقێنەرە. تایسۆن بە درێژایی تەمەنی منداڵی لە گەڕەکێکی پڕ تاوانکاریدا ژیاوە. بەپێی چاوپێکەوتنێک، یەکەم شەڕی لەگەڵ گەنجێکی بەتەمەن بووە کە سەری یەکێک لە کۆترەکانی تایسۆنی دڕاندووە. تایسۆن چەندین جار دەستگیرکراوە، تاوانی بچووکی ئەنجامداوە و لەگەڵ ئەو کەسانەدا شەڕی کردووە کە بە دەنگی بەرز گاڵتەیان پێدەکرد. لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا ٣٨ جار دەستگیرکرابوو. خوێندنی لە قوتابخانەی تریۆن بۆ کوڕان لە شاری جۆنستاون لە نیویۆرک تەواو کردووە. بەھرەی بۆکسێنی تایسۆن لەوێ لەلایەن بۆبی ستیوارتەوە دۆزرایەوە کە ڕاوێژکاری دەستبەسەرکردنی نەوجەوانان و بۆکسێنەری پێشوو بوو. ستیوارت تایسۆنی بە شەڕکەرێکی نایاب دەزانی و بۆ چەند مانگێک ڕاھێنانی پێکرد پێش ئەوەی بە کاس دی ئاماتۆ بناسێنێت. تایسۆن لە تەمەنی خوار تەمەنیدا لە قۆناغی ئامادەیی دەرکرا. لە ساڵی ١٩٨٩ دکتۆرای فەخری لە «نامە مرۆیییەکان» لە زانکۆی ناوەندی ویلایەتی وەرگرتووە. تایسۆن لەلایەن بۆکسێنەری پێشوو و ڕاھێنەری ناودار کیڤن ڕۆنی ڕاھێنانی پێدەکرا، ھەندێکجار لەلایەن تێدی ئەتڵەسەوە یارمەتی دەدرا، ھەرچەندە ئەتڵەس لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا لەلایەن دی ئاماتۆوە لە کارەکەی دوورخرایەوە. لە کۆتاییدا کیڤن ڕۆنی ھەموو ئەرکەکانی ڕاھێنانی ئەم جەنگاوەرە گەنجەی گرتە ئەستۆ.
وەرزشی ناپیشەیی
تایسۆن وەک بۆکسێنەرێکی تازەپێگەیشتوو لە ئۆڵۆمپیادی منداڵانی ساڵانی ١٩٨١ و ١٩٨٢ میدالیای زێڕی بەدەستھێنا. لە ساڵی ١٩٨١ لە ڤێ کورتز و لە ساڵی ١٩٨٢ لە کۆڵتۆن براونی بردەوە. دوو جار وەک ئاماتۆرێک شەڕی لەگەڵ ھێنری تیلمان کرد، ھەردو شەڕەکەی بە بڕیار دۆڕاند. تیلمان میدالیای زێڕی کێشی قورس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٨٤ لە لۆس ئانجلەس بەدەستھێنا.
ھەنگاو بنێنە سەر ڕێگای ئەستێرەیی
تایسۆن یەکەم یاری پیشەگەرانەی خۆی لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا لە ٦ی ئازاری ١٩٨٥ لە شاری ئەلبانی لە ویلایەتی نیویۆرک ئەنجامدا. لە قۆناغی یەکەمدا بە کونکاوتی تەکنیکی لە ھیکتۆر مێرسیدسی بردەوە. لە یەکەم ساڵی خوێندنیدا وەک وەرزشوانێکی پیشەگەر ١٥ شەڕی ھەبووە. تایسۆن لە کۆی ٢٨ شەڕی یەکەمی ٢٦ یاریدا بە ناکاوت یان کنۆک ئاوتی تەکنیکی بردەوە. ١٦ لەوانە لە قۆناغی یەکەمدا کرانە دەرەوە. بازنەی ڕکابەرەکانی وردە وردە زیاد بوو بۆ ڕکابەرە نێودەوڵەتی و ناسراوەکان، ڕکابەرەکانی وەک جەیمس تیلیس، دەیڤید جاکۆ, جیس فێرگسۆن، میچ گرین و مارڤیس فرازییەر. سەرکەوتنەکانی سەرنجی میدیاکانی ڕاکێشا و تایسۆن وەک پاڵەوانی گەورەی داھاتووی کێشی قورس مژدەی پێدرا. دی ئاماتۆ لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٨٥ لە سەرەتای ژیانی وەرزشی تایسۆن کۆچی دوایی کرد، ھەندێک پێیان وایە مردنی ھۆکاری سەرەکی بووە بۆ زۆرێک لەو کێشانەی کە تایسۆن لەگەڵ پێشکەوتنی ژیانی وەرزشیدا تووشی بووە. یەکەمین شەڕی تایسۆن کە لەسەر ئاستی نیشتمانی لە ئەمریکا نمایشکرا، لە ١٦ی شوباتی ١٩٨٦ لە یاریگای ھیوستن فیڵدھاوس لە شاری ترۆی پایتەختی نیویۆرک بەرامبەر جێسی فێرگسۆن ئەنجامدرا و کەناڵی ئەی بی سی سپۆرت ڕوماڵی کرد. تایسۆن لە قۆناغی پێنجەمدا فێرگسۆنی خستە خوارەوە بە ئاپەرکات و لووتی شکاوی. لە قۆناغی شەشەمدا فێرگسۆن دەستی کرد بە گرتنی تایسۆن لە ھەوڵێکی ڕواڵەتیدا بۆ ئەوەی ڕێگری بکات لە لێدانی زیاتر. دواجار ناوبژیوان لە نزیک ناوەڕاستی قۆناغی شەشەم شەڕەکەی ڕاگرت دوای ئەوەی چەندین جار ئامۆژگاری فێرگسۆنی کرد کە پابەندی فەرمانەکانی بێت بۆ ئەوەی ھانی بدات بۆ بۆکسێن. سەرەتا شەڕەکە بە بێبەشکردن (DQ) بۆ تایسۆن بەڕێوەچوو. دوای ئەوەی تایسۆن ناڕەزایەتی دەربڕی، بڕیارەکە «گۆڕدرا» بۆ سەرکەوتنی تەکنیکی لە کۆتایی (TKO). لە مانگی تەممووزی ئەو ساڵەدا، دوای ئەوەی شەش سەرکەوتنی دیکەی لە کۆتاییدا تۆمارکرد، تایسۆن لە پەخشێکی ڕاستەوخۆی دیکەی کەناڵی ABC Sports لە شاری گلێنس فۆڵس لە ویلایەتی نیویۆرک بەرامبەر مارڤیس فرازیێر، ڕکابەری پێشووی نازناوی جیھانی کرد. تایسۆن بە ئاسانی سەرکەوتنی بەدەستھێنا و لە چرکەی ٣٠ی شەڕەکەدا بە ئاپەرکاتێکی بەھێز لە زەنگی کردنەوەی یارییەکەدا فرازییەری کەوتە خوارەوە.
لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٨٦، تایسۆن دەرفەتی ئەوەی بەدەستھێنا کە لە یەکەم شەڕی دا شەڕ لەگەڵ ترێڤەر بێربیک بکات بۆ پاڵەوانێتی کێشی قورس لە ئەنجومەنی جیھانی بۆکسێن (WBC). تایسۆن لە قۆناغی دووەمدا لە تەمەنی ٢٠ ساڵ و ٤ مانگیدا بووە گەنجترین پاڵەوانی کێشی قورس لە مێژوودا بە بردنەوەی تەکنیکی (TKO)ی بەرامبەرەکەی. ئاستێکی بەرزی تایسۆن دەستخۆشی زۆری بەدوای خۆیدا ھێنا. تایسۆن بە ھێزی خۆی ھەموو بۆکسێنەرە سەرەکییەکانی ترساند و شەڕەکانی ورد و ھەماھەنگ و کاتیان لەگەڵ خێرایی دەستە گەورەکاندا بوو. ھەروەھا تایسۆن توانای بەرگری بەرچاوی ھەبوو و لەبەردەم لێدانی بەرامبەرەکەیدا بەرگری لە خۆی دەکرد بە شێوازێکی تایبەت کە لەلایەن ڕاھێنەرەکەی کاس دی ئاماتۆ فێری دەکرا. تەکنیکی پەنجەدانی تایسۆن لە شوتی ھوک یان ئاپەرکاتدا ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە سەرکەوتنی تایسۆن بەرامبەر بە ڕکابەرەکانی.
پاڵەوانی بێ جێگەی مشتومڕ
چاوەڕوانییەکان بۆ تایسۆن زۆر بوون و ئامادەکرابوو بۆ بەدەستھێنانی پاڵەوانێتی کێشی قورس. پاڵەوانێتییەک کە بێ گومان بۆ بەرھەمھێنانی پاڵەوانێکی کێشی قورس داڕێژرابوو. تایسۆن لە ٧ی ئازاری ١٩٨٧ لە لاس ڤێگاس لە ویلایەتی نێڤادا بەرامبەر جەیمس سمیس بەرگری لە نازناوەکەی کرد. لەم شەڕەدا بە دەنگی دادوەرەکان بە براوە ناسێندرا. لە مانگی ئایاردا لە قۆناغی شەشەمدا بە کرۆکی تەکنیکی لە پینکلۆن تۆماسی بردەوە. لە یەکەمی ئابدا، نازناوی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی بۆکسێن (IBF)ی لە تۆنی تاکەر بەدەستھێنا لە بڕیارێکی کۆدەنگی دوازدە قۆناغدا بە نمرەکانی ١١١–١١٩، ١١٨–١١٣ و ١١٢–١١٦. تایسۆن بووە یەکەم بۆکسێنەری کێشی قورس کە ھەر سێ پشتێنە سەرەکییەکەی WBA و WBC و IBF لە یەک کاتدا بەدەستەوە بێت. شەڕێکی دیکە کە لە مانگی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵدا بوو، کۆتایی ھات و تایسۆن لە قۆناغی حەوتەمدا بە تایرێل بیگزی خاوەن میدالیای زێڕی کێشی قورس لە ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٨٤ بە کۆتایی ھات.
لەم ماوەیەدا تایسۆن لەلایەن کۆمپانیای یارییەکانی نینتێندۆوە سەرنجی درا. دوای بینینی یەکێک لە شەڕەکانی تایسۆن، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای نینتێندۆی ئەمریکا، مینۆرو ئاراکاوا، سەرسام بوو بە «ھێز و لێھاتوویی» شەڕکەرەکە، ئەمەش وای لێکرد ھاوبەشییەک لەگەڵ تایسۆن پێشکەش بکات لە بەرھەمھێنانی یارییەکان بۆ سیستەمی کات بەسەربردنی نینتێندۆ. یارییەکی ئارکێدی نینتێندۆ بە ناوی Mike Tyson's Punch-Out!!، لە ساڵی ١٩٨٧ بڵاوکرایەوە، کە پێشوازییەکی زۆری لێکرا و زیاتر لە یەک ملیۆن دانە فرۆشرا. تایسۆن لە ساڵی ١٩٨٨ سێ شەڕی ھەبووە. لە ٢٢ی ژانویەی ١٩٨٨ لاری ھۆڵمزی ناسی. پاڵەوانی پێشووی ئەفسانەیی لە قۆناغی چوارەمدا بە تایسۆن دۆڕا. ئەوە تاکە دۆڕان بوو کە ھۆڵمز لە ٧٥ یاریدا تووشی بوو. پاشان لە مانگی ئازاردا، تایسۆن لە تۆکیۆ لە ژاپۆن شەڕی لەگەڵ تۆنی تابس کرد و لەنێو کارەکانی بانگەشە و بازرگانیدا، سەرکەوتنێکی ئاسانی لە قۆناغی دووەمدا بەدەستھێنا. لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨٨، تایسۆن ڕووبەڕووی مایکل سپینکس بووەوە. شەڕەکە دوای ٩١ چرکە کۆتایی ھات کاتێک لە قۆناغی یەکەمدا تایسۆن سپینکسی لە یارییەکە بردەوە. زۆر کەس ئەم کاتە بە لووتکەی ناوبانگ و توانای بۆکسێنی تایسۆن دەزانن.
مشتومڕ و دابەزین
لەم ماوەیەدا کێشەکانی تایسۆن لە دەرەوەی ڕینگەوە دەستی پێکرد. ھاوسەرگیرییەکەی لەگەڵ ڕۆبن گیڤنز بەرەو جیابوونەوە دەڕۆیشت و گرێبەستی داھاتووی لە مەترسیدا بوو. لە کۆتایی ساڵی ١٩٨٨ تایسۆن لە بەڕێوەبەری کارەکەی بیل کیتۆن جیابووەوە و ڕاھێنەرە کۆنەکەی کیڤن ڕۆنی لە کارەکەی دوورخستەوە. لە ساڵی ١٩٨٩دا تایسۆن لەناو گێژاوی کەسی خۆیدا تەنھا دوو شەڕی ئەنجامدا. لە مانگی شوباتدا ڕووبەڕووی بۆکسێنەری بەریتانی فرانک برۆنۆ بووەوە. برۆنۆ توانی لە کۆتایی قۆناغی یەکەمدا تایسۆن بخاتە دەرەوە، بەڵام تایسۆن لە قۆناغی پێنجەمدا برۆنۆی دەرکرد. پاشان تایسۆن لە قۆناغی یەکەمی مانگی تەممووزدا لە کارل ویلیامزی بردەوە. لە شەڕێکدا لە ١١ی شوباتی ١٩٩٠، تایسۆن پاڵەوانێتی بێ جێگەی مشتومڕی خۆی بە باستەر دۆگلاس لە تۆکیۆ دۆڕاند. تایسۆن لە قۆناغی ھەشتەمدا بە ئاپەرکات دۆگلاسی خستە خوارەوە، بەڵام دۆگلاس پێش ئەوەی ژمارەی ناوبژیوان کۆتایی بێت ھەستا و لە دوو قۆناغی داھاتوودا بە توندی لێی دا. دوای شەڕەکە، دەورووبەری تایسۆن ناڕەزایەتییان دەربڕی کە ژماردنی ناوبژیوان خاو بووە و زیاتر لە دە چرکەی خایاند تا دۆگلاس لەسەر پێیەکانی خۆی بوەستێتەوە. لە ٣٥ چرکە لە قۆناغی ١٠، دۆگلاس ئاپەرکاتێکی دڕندانەی پێشکەش کرد و بەدوایدا ھات بە کۆمبۆیەکی چوار پانچ-ھۆک کە تایسۆنی بۆ یەکەمجار لە ژیانی وەرزشیدا کەوتە خوارەوە. دوای ئەوەی لەلایەن ناوبژیوان ئۆکتاڤیۆ میران تایسۆنەوە ھەژمارکرا، لە شەڕەکەدا دۆڕا. سەرەڕای ئەو دۆڕاندنە شۆککەرە، تایسۆن ڕای گەیاندووە، دۆڕاندن بە دۆگلاس گەورەترین سات بووە لە ژیانی وەرزشیدا. ئەو دەڵێت: "پێویستم بەو شەڕە ھەبوو بۆ ئەوەی خۆم ببمە کەسێکی باشتر و خەباتکار". من ڕوانگەیەکی فراوانترم ھەیە بۆ خۆم و بۆکسێن"
شەڕکردنی تایسۆن و ھۆلیفیڵد
تایسۆن ھەوڵیدا بەرگری لە نازناوی WBA بکات بەرامبەر ئیڤاندەر ھۆلیفیڵد کە لە چوارەم جەنگی بەرگریدا بوو. ھۆلیفیڵد لە ساڵی ١٩٩٤ وازی لە یاریکردن ھێنا دوای ئەوەی پاڵەوانێتییەکەی بە مایکل مۆرێر دۆڕاند. لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦ لە لاس ڤێگاس لە ویلایەتی نیڤادا، تایسۆن ڕووبەڕووی ھۆلیفیڵد بووەوە لە فیلمێکدا کە بە «کۆتایی» ناوزەد کرا. لە وەرچەرخانێکی خێرا و سەرسووڕھێنەری ڕووداوەکاندا، ھۆلیفیڵد کە نزیکەی ھیچ چانسێکی سەرکەوتنی لەلایەن شرۆڤەکارانی بێشومارەوە پێنەدرابوو، بە کۆتایی تەکنیکی لە تایسۆنی بردەوە کاتێک ناوبژیوان میچ ھالپەرن لە قۆناغی ١١دا یارییەکەی ڕاگرت. سەرکەوتنی ھۆلیفیڵد لەگەڵ تۆمەتەکانی تیمی تایسۆن بوو کە ھۆلیفیڵد چەندین جار لە کاتی خولەکەدا مشتێکی لە سەری تایسۆن داوە. ھەرچەندە لێدانەکانی سەر بە ھەڵە لەلایەن ناوبژیوانەوە دادەنران. یاری داھاتوویان دەگۆڕێت بۆ دەمەقاڵە.
تایسۆن دژی ھۆلیفیڵد و دوای ئەوە
تایسۆن و ھۆلیفیڵد لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٩٧ جارێکی دیکە شەڕیان کردەوە. سەرەتا بڕیار بوو ھالپەرن ببێتە ناوبژیوان، بەڵام دوای ئەوەی کەمپی تایسۆن ناڕەزایەتی دەربڕی، ھالپەرن لە بەرژەوەندی میڵز لەین دەستی لەکارکێشایەوە. دووبارە یارییەکە کە زۆر چاوەڕوان دەکرا، ناوی لێنرا «دەنگ و توڕەیی» و لە یاریگای MGM Grand Garden Arena لە لاس ڤێگاس ئەنجامدرا کە ماڵی قۆناغی یەکەمە. ڕووداوێکی قازانج بەخش بوو، تەنانەت زیاتر لە وەرزی یەکەم سەرنجی ڕاکێشا و ١٠٠ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێنا. تایسۆن ٣٠ ملیۆن دۆلار و ھۆلیفیڵد ٣٥ ملیۆن دۆلاری وەرگرتووە، کە بەرزترین جانتای بۆکسێنی پیشەگەرانە تا ساڵی ٢٠٠٧. شەڕەکە لەلایەن ١٫٩٩ ملیۆن ماڵەوە کڕدرا و ژمارەیەکی پێوانەیی ڕێژەی کڕینی بە پارە بۆ ھەر بینینێک تۆمارکرد تا ٥ی ئایاری ٢٠٠٧، کە لە کاتی یارییەکانی ئۆسکار دی لا ھۆیا و فلۆید مایوێزەردا شکێندرا. زۆری نەخایاند کە بووە یەکێک لە مشتومڕاویترین ڕووداوە وەرزشییە مۆدێرنەکان، لە کۆتایی قۆناغی سێیەمدا شەڕەکە ڕاگیرا، تایسۆن بەھۆی گازگرتنی ھەردوو گوێی ھۆلیفیڵدەوە لە یاریگاکان دوورخرایەوە. یەکەم جار کە تایسۆن گازێکی لێگرت، یارییەکە بۆ ماوەیەکی کاتی وەستا. ناوبژیوان میڵز لەین دوو خاڵی لە تایسۆن تۆمارکرد و شەڕەکە دەستیپێکردەوە. بەڵام دوای دەستپێکردنەوەی یارییەکە جارێکی دیکە تایسۆن گازێکی لێگرت و لە ئەنجامدا یارییەکە دوورخرایەوە و ھۆلیفیڵد یارییەکەی بردەوە. گازگرتنەکە ئەوەندە توند بوو کە پارچەیەک لە گوێی ڕاستی ھۆلیفیڵد دەربھێنێت، کە دوای یارییەکە لەسەر زەوی ئەڵقەکە دۆزرایەوە. دواتر تایسۆن ڕای گەیاند کە کارەکانی وەک تۆڵەسەندنەوەیەک بووە بۆ ئەوەی ھۆلیفیڵد چەندین جار لێی داوە لە سەری بەبێ ئەوەی سزای ناوبژیوان بدات. لەو سەرلێشێواوییەی دوای کۆتاییھاتنی خولەکە و ڕاگەیاندنی ئەنجامەکە ڕوویدا، لە نزیک ڕینگەکە ئاژاوەیەک لەنێو بینەران ڕوویدا و چەند کەسێک برینداربوون. دووەم یاری تایسۆن و ھۆلیفیڵد یەکەم شەڕی نازناوی کێشی قورس بوو لە ماوەی ٥٠ ساڵدا کە بە دوورخستنەوە کۆتایی ھات.
دوای ڕووداوەکە، دەستبەجێ ٣ ملیۆن دۆلار لە جانتای ٣٠ ملیۆن دۆلاری تایسۆن لەلایەن کۆمیسیۆنی بۆکسێنی ویلایەتی نیڤادا لێبڕدرا (ئەو زۆرترینە کە دەکرا لەو کاتەدا ببڕدرێت). دوای دوو ڕۆژ لە شەڕەکە، تایسۆن بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە و داوای لێبوردنی لە ھۆلیفیڵد کرد لەسەر ئەو کارەی و داوای کرد کە لە ئەنجامی ڕووداوەکەدا بۆ ھەتا ھەتایە قەدەغە نەکرێت. تایسۆن لە میدیاکانی ھەواڵدا بە توندی ئیدانە کرا، بەڵام بەبێ بەرگریکار نەبوو. ڕۆماننووس و شرۆڤەکاری وەرزشی کاترین دان ستوونێکی نووسی و ڕەخنەی لە ھۆلیفیڵد گرت. لەم قۆناغە مشتومڕاوییەدا میدیاکانی ھەواڵ تۆمەتباریان کرد بەوەی کە خۆپەرست بووە لە دژی تایسۆن. لە ٩ی تەممووزی ١٩٩٧ مۆڵەتی بۆکسێنی تایسۆن بە دەنگی کۆی دەنگی کۆمیسیۆنی وەرزشی ویلایەتی نیڤادا ھەڵوەشایەوە. ھەروەھا بەبڕی ٣ ملیۆن دۆلار غەرامە کرا و بڕیاری خەرجکردنی تێچووی دادگای بەسەردا سەپێندرا. لەبەر ئەوەی زۆربەی کۆمیسیۆنە وەرزشییەکانی ویلایەتەکان ڕێز لەو سزایانە دەگرن کە لەلایەن وڵاتانی دیکەوە سەپێنراون، ئەمەش وای کرد تایسۆن لە ئەمریکا بۆکسێن بکات. ھەڵوەشاندنەوەکە ھەمیشەیی نەبوو، چونکە کۆمیسیۆنەکە بە ئەنجامی ٤–١ دەنگیدا بۆ گەڕاندنەوەی مۆڵەتی بۆکسێنی تایسۆن لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨. لەکاتێکدا لە ساڵی ١٩٩٨ دوور بوو لە بۆکسێن، تایسۆن میوانداری چالاکیی سەرەکیی کرد لە ڕیسڵ مەنیای چواردەھەم، کە یاری نێوان شۆن مایکڵز و ستیڤ ئۆستین بوو. تایسۆن وەک میوانداری میوانی یارییەکەی ڕیسڵ مەنیای چواردەھەم ٣ ملیۆن دۆلاری وەرگرت. لە ساڵی ١٩٩٩ تا ٢٠٠٥
لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٩٩ تایسۆن گەڕایەوە ناو ڕینگ بەرامبەر فرانسوا بۆتا لە باشووری ئەفریقا. ھەروەھا یارییەکە بە مشتومڕ کۆتایی ھات. لەکاتێکدا ھەردووکیان سەرەتا کۆنتڕۆڵی شەڕەکەیان کردووە، دەوترێت تایسۆن لە کاتی یەکسانبوونەکەدا ھەوڵی شکاندنی قۆڵی بۆتا داوە. بۆتا لە ھەموو بەشەکانی گۆڵکردندا خاڵەکانی ھەبوو و ئەوەندە متمانەی بەخۆی ھەبوو کە گاڵتە بە تایسۆن بکات لەگەڵ بەردەوامبوونی شەڕەکەدا. بەڵام تایسۆن لە قۆناغی پێنجەمدا بە لێدانی ڕاستی ڕاست بۆتای دەرکرد.
تایسۆن جارێکی دیکە تووشی کێشەی یاسایی بووەوە. لە ٥ی شوباتی ١٩٩٩، تایسۆن سزای ساڵێک زیندانیکردنی بەسەردا سەپێندرا و ٥٠٠٠ دۆلار غەرامەکرا و بڕیاریدا دوو ساڵ سزای تاقیکردنەوە لەگەڵ ٢٠٠ کاتژمێر خزمەتکردنی کۆمەڵایەتی بەسەر ببات دوای ئەوەی لە ٣١ی ئابی ١٩٩٨دا ڕووداوێکی ڕووداوی کە دوو شۆفێر تێیدا بەشداربوون نۆ مانگ لەم زیندانییە بەسەر برد. دوای ئازادکردنی، لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ شەڕی ئۆرلین نۆریس کرد. دوای ئەوەی زەنگەکە لێدرا، تایسۆن بە قەڵغانێکی چەپ نۆریس کەوتە خوارەوە. نۆریس لە پاییزدا ئەژنۆی بریندار بووە و ڕای گەیاندووە، نەیتوانیوە بەردەوام بێت؛ و پێشبڕکێکە بەبێ ئەنجام کۆتایی ھات.
لە ساڵی ٢٠٠٠ تایسۆن سێ شەڕی ھەبووە. یەکەم یاری لە مانگی یەکدا لە شاری مانچستەری ئینگلتەرا بەرامبەر جوولیۆس فرانسیس بەڕێوەچوو. دوای ئەوەی مشتومڕ لەسەر ئەوە دروست بوو کە ئایا تایسۆن ڕێگەی پێدراوە بەشداری ڕکابەرییەکانی وڵاتەکەی بکات، چوار خولەکی خایاند بۆ ئەوەی فرانسیس لە یاریگاکە دەربھێنێت و شەڕەکە لە قۆناغی دووەمدا کۆتایی ھات. ھەروەھا لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٠ لە شاری گلاسکۆ شەڕی لو ساڤاریسی کرد و لە قۆناغی یەکەمدا سەرکەوتنی بەدەستھێنا. ئەم شەڕە تەنھا ٣٨ چرکەی خایاند. دوای ئەوەی ناوبژیوان شەڕەکەی ڕاگرت، تایسۆن بەردەوام بوو و ھەر کە ھەوڵی جیاکردنەوەی بۆکسێنەرەکەی دا ناوبژیوانەکەی خستە خوارەوە. لە مانگی تشرینی یەکەمدا تایسۆن لە قۆناغی سێیەمدا بە ھەمان بڕیاری مشتومڕاوی لە ئەندرۆ گۆلۆتای بردەوە، دوای ئەوەی گۆتۆتا بەھۆی شکانی ڕوومەت و سکاڵا و پێکانەکەی ملی نەیتوانی بەردەوام بێت. دواتر ئەو ئەنجامە گۆڕدرا چونکە تایسۆن ڕەتیکردەوە پشکنینی ماددە ھۆشبەرەکانی پێش شەڕ بکات و دوای پشکنینی میزی دوای شەڕ پشکنینەکەی پۆزەتیڤ بوو بۆ ماریجوانا. تایسۆن لە ساڵی ٢٠٠١ تەنھا جارێک شەڕی کرد، لە قۆناغی حەوتەمدا لە کۆپنھاگن بە TKO لە برایان نیلسنی بردەوە.
لویس دژی تایسۆن
تایسۆن لە ساڵی ٢٠٠٢دا دەرفەتێکی دیکەی ھەبوو بۆ ئەوەی بەشداری پاڵەوانێتی کێشی قورس بکات. لێنۆکس لویس لەو ماوەیەدا نازناوی WBC و IBF و IBO و Lineal ی بەدەستھێنا. وەک شەڕکەرێکی ئاواتخوازی، تایسۆن و لویس بەشدارییان لە کەمپێکی مەشقکردندا کرد لە کۆبوونەوەیەکدا کە لەلایەن کاس دی ئاماتۆوە لە ساڵی ١٩٨٤ ڕێکخرابوو. تایسۆن بەدوای شوێنێکی بۆکسێنی بەناوبانگی ویلایەتی نیڤادا گەڕا بۆ ئەوەی شەڕ لەگەڵ لویس بکات، بەڵام کۆمیسیۆنی بۆکسێنی ویلایەتی نیڤادا مۆڵەتی بۆکسێنی ڕەتکردەوە، چونکە لەو کاتەدا ڕووبەڕووی ئەگەری دەستدرێژی سێکسی بووەوە. دوو ساڵ پێش ئەم شەڕە تایسۆن لە چاوپێکەوتنێکدا لە دەوری شەڕی ساڤاری چەندین لێدوانی ئیلتیھابی بۆ لویس داوە. ئەم لێدوانانە بریتین لە «دڵی تۆم دەوێت، دەمەوێت منداڵەکانت بخۆم». چەند ھەفتەیەک دواتر کۆمیسیۆنی وەرزشی ویلایەتی نیڤادا ڕەتیکردەوە مۆڵەت بە تایسۆن بدات بۆ ئەو شەڕە و پرۆمووەتەرەکانیش ناچار بوون ڕێککەوتنی بەدیل بکەن. دوای ئەوەی چەند وڵاتێک ڕەتیانکردەوە مۆڵەت بە تایسۆن بدەن، دواجار شەڕەکە لە ٨ی حوزەیران لە یاریگای پیرامید ئارێنا لە شاری مەمفیس لە ویلایەتی تێنسی ئەنجامدرا. لویس زاڵ بوو بەسەر شەڕەکەدا و لە قۆناغی ھەشتەمدا بە گۆڵێکی ڕاست تایسۆنی لە یاریگا دەرکرد. تایسۆن دوای شەڕەکە ڕێزی لێگرت و ستایشی سەرکەوتنی لویس دەکات. ئەم شەڕە گەورەترین ڕووداوی داھاتی مێژوو بوو بۆ ھەر ڕووداوێک لەو کاتەدا، داھاتی ٩٫١٠٦ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێنا لە ١٫٩٥ ملیۆن فرۆش لە ئەمریکا.
سەرچاوەکان
پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان پۆل:وەرزشوانانی شاری بروکلین پۆل:پاڵەوانەکانی یەکێتی نێودەوڵەتی بۆکسینگ پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:زیندووان پۆل:Pages with unreviewed translations پۆل:خەڵکی بێدفۆرد–ستویڤێسانت، بروکلین پۆل:ھەموو ئەو پەڕانەی خاوێنکردنیان پێویستە پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا پۆل:موسڵمانە ئەفریقی-ئەمریکییەکان پۆل:بۆکسەرە ئەفریقی-ئەمریکییەکان پۆل:بۆکسەرە نێرە ئەمریکییەکان پۆل:کەسایەتییە وەرزشیییەکانی بی بی سی کە براوەی ئەستێرەی وەرزشی جیھانیین پۆل:بەشداربووانی هۆڵە ناوبانگەکانی بۆکسێنی نێودەوڵەتیی پۆل:پاڵەوانانی یەکێتی جیھانی بۆکسێن پۆل:پاڵەوانانی ئەنجومەنی جیھانی بۆکسێن پۆل:پاڵەوانانی جیھانی بۆکسێنی کێشی قورس پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دوو جەمسەرییان ھەیە پۆل:بەشداربووانی ھۆڵە ناوبانگەکانی بۆکسێنی نێودەوڵەتیی پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
گوڵپاشین
گوڵپاشین گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەکشلوچای، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
گوڵپاشین ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (شیعە) و مەسیحی پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
پێرسی بیشێ شیللی
پێرسی بیشێ شیللی (بە ئینگلیزی: Percy Bysshe Shelley؛ لەدایکبووی ٤ی ئابی ١٧٩٢ - مردووی ٨ی تەمموزی ١٨٢٢) یەکێکە لە شاعیرە بەناوبانگەکانی ئینگلیز. یەکێکە لە شاعیرەکانی قوتابخانەی ڕۆمانسی لە شیعردا. لە ئۆکسفۆرد خوێندوویەتی و گەیشتووەتە پلەیەکی بەرز لە زانیاری و شاعیریدا، لە ساڵی ١٨٢١دا چووە بۆ ئیتاڵیا. شیللی ھەروەک ھەموو شاعیر و زانایان و ڕۆشەنبیرانی دەوری خـۆی ھەستی بە ئێش و ئازاری مرۆڤ و مرۆڤایەتی کردووە، و داوای سەربەستی و ئازادیی مرۆڤی کردووە و خاوەن ئەندێشەیەکی فراوان بوو کە دەیگووت (دەرمانی خراپی و نالەباری دونیا، ئازادی و خۆشەویستییە).
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٢ پۆل:مردووانی ١٨٢٢ پۆل:وەرگێڕە ئینگلیزەکان پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ئیتالیا پۆل:خێزانی شیللی
ئەمیر حەسەنپوور
ئەمیر حەسەنپوور (لەدایکبووی ١٠ی گەلاوێژی ١٩٤٣ لە مەھاباد - مردووی ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ لە تۆرنتۆ)، لێکۆڵەر و زانایەکی کوردی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو. ئەو ئەندامی کۆنفیدراسیۆنی جیھانیی قوتابی و خوێندەکارە ئێرانییەکان-یەکێتیی نەتەوەیی و یەکێتیی کۆمۆنیستەکانی ئێران بوو.
ژیاننامە
ئەمیر حەسەنپوور لە ١٠ی گەلاوێژی ١٩٤٣ لە شاڕی مەھابادی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایک بوو. ھەڵگری بڕوانامەی بەکالۆڕیۆس بوو لە زمانی ئینگلیزی زانکۆی تاران(١٩٦٤)، لە قوتابخانەکانی مەھاباد وانەی ئینگلیزی داوەتەوە لەنێوان ساڵانی (١٩٦٥–١٩٦٦).
بنەمای کارەکانی لەپێناو دیاریکردنی زمانی کوردی و دڕووستکردنی زمانێکی کوردی یەکگرتوو بووە، لەدوای ساڵی ١٩٨٦ لە کەنەدا ژیاوە و بووەتە وانەبێژ لەزانکۆی ویندسۆر و کۆنکۆردیا و زانکۆی تۆرنتۆ. دواھەمین پۆستی بریتی بوو لە مامۆستای شاڕستانییەتە نزیک بەیەکەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. لە گرنگترین کارەکانی گرنگی دان بە بزاڤە دیموکراتی و ئازادیخوازەکان و مافی چاڕەی خۆنووسینی گەڵە ژێڕدەستەکان و کارە ڕەگەزپەرستییەکان و کۆمەڵکوژییە باوەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣ پۆل:مردووانی ٢٠١٧ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:زانا کوردەکان پۆل:خەڵکی مەھاباد پۆل:کۆمەڵناسانی کورد پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان پۆل:مارکسیستە ئێرانییەکان پۆل:مارکسیستە کوردەکان پۆل:مامۆستایانی زانکۆی تۆرنتۆ
پریپیات
پریپیات (ئۆکراین ی: Прип'ять، Prýp'jat )(ڕووسی: Припять) شارێکی مۆتەکە ئامێزە لەباکوری ئوکراینا،نزیک بەسنوری ڕووسیای سپی.
ناونانی بە پریپیات بۆ ڕووباری پریپیاتی نزیک شارەکە دەگەڕێتەوە،ئەم شارە لە ڕێکەوتی ٤ فێبرایەری ١٩٧٠ دروست کراوە ،کە تایبەتمەند بووە بۆ بەرھەم و چاڵاکیە ئەتۆمیەکانی یەکێتی سۆڤیەت،تایبەت بە وێستگەی چیرنۆبڵ بۆ ووزەی ناوەکی،لەساڵی ١٩٧٠ بەشێوەیەکی فەرمی ناسێندرا،کەژمارەی دانیشتوانی ٤٩٣٦٠کەس دەبوو لە ڕۆژێک بەر لە ڕوودانی کارەساتەکەی چیرنۆبڵ.
ئەم شارە دەکەوێتە ناوچەی کارگێڕی ئیڤانکێڤ ڕایۆن ،بەڵام دوای چۆڵبوونی خراوەتە سەر ناوچەی کارگێڕی کیڤ ،ئەم شارە لەکاتی ئێستا دا لەلایان وەزارەتی فڕیاگوزاری لەناکاوی ئۆکراینی سەرپەرشتی دەکرێت بەتەواوی شارەکەو ناوچە کانی دەوروبەری(ئەو ناوچانەی بەر تیشکی چالاکی ئەتۆمیەکەی چیرنۆبڵ کەوتوون).
پێشینەی شارەکە
وێنۆک|250x250پیکسڵ|وێنەیەکی پانی پریپیات لە مانگی مای ٢٠٠٩ وێنۆک|250x250پیکسڵ|دیمەنێک لە وێستگەکەی چیرنۆبڵ بۆ ووزە،کە ئێستا بە ٧٦٣ مایکرۆن تیشکی ئەتۆمی گڵاو بووە لە کاتژمێرێک دا،٢٠٠٣. گەیشتن بەم شارە وەک گەیشتنە بە سەربازگەیەک ،چونکە زۆڕ ڕێوشوێنی سەربازی توند گیراوەتە بەر بۆ پاراستنی ،کە بە پاڕێزگراوترین شارەکانی یەکێتی سۆڤیەت ھەژماردەکرێت.وە ئەم شارە وەک بەرھەمێکی ئەندازیاری ئەتۆمی سۆڤیەت ھەژمار دەکرێت و خاوەنداریەتەکەشی بۆ ئەو دەگەڕێننەوە.لەبنەڕەت دا شوێنی ئەم شارە بە دووڕی ٢٥ کم لە ناوەندی شاری کیڤ دیاری کرا بەڵام لەسەر داواکاری ئەکەدیمیای ئۆکراینی بۆ زانست بۆ شوێنی ئێستای گوازراوەتەوە کە ١٠٠ کم لەناوەندی کیڤ دوورە،بەناوی وێستگەی کارەبایی ئەتۆمی پریپیات ، دوای تەنھا دوو ڕۆژ لە ڕوودانی کارەساتەکە ئەم شارە چۆڵ کراو داخرا تاوەکو ئێستا.
ساڵانێک دوای ڕوودانی چیرنۆبڵ
وێنۆک|250x250پیکسڵ|چەرخ و فەلەکی پریپیات،وەک ئەوەی ئێستا دەبینرێت لە ناوەڕاستی شارەکە(گیمناسیۆم) ڕاست|وێنۆک|مەلەوانگەی ئەزور لەناوەڕاستی شارەکە بەرلە [[کارەساتی چێرنۆبڵ|ڕوودانی چیرنۆبڵ.]] ڕاست|وێنۆک|مەلەوانگەی ئەزور لەناوەڕاستی شارەکە دوای ڕووداوەکەی چیرنۆبڵ ٢٠٠٩. لەساڵی ١٩٨٦ شاری سڵاڤوتچ درووست کرا وەک شوێنگرتەی پریپیات ،دوای ڕووداوەکەی چیرنۆبڵ،کە بە دووەمین گەورە شار دادەنرێت کە کرێکار و ئەندازیار و زاناکانی وێستگەی کارەبای پریپیاتی لەخۆگرتبێت (CIS).
یەکێک لەوێنە ھەرە ناواز و سەرنج ڕاکێشانی شارەکە وێنەی چەرخ و فەلەکەکەی پریپیاتە کە چەندین ساڵە بەکارنەھێنراوە و وەک خۆی ماوەتەوە ،کەوتۆتە ناوەڕاستی شارەکە لە باخچەیەکی گشتی شارەکە.
ژێرخانی شارەکەو ئامارەکانی
وێنۆک|پریپیات بەر لە ڕوودانی کارەساتەکەی چیرنۆبڵ. ئاماری ڕووداوەکانی شارەکە لە ١ژەنیوەری ١٩٨٦
ئەمانەش ببینە
مۆزەخانەی کارەساتی چێرنۆبڵ
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کارەساتی چێرنۆبڵ پۆل:پریپیات پۆل:شارە قەدەغەکراوەکان پۆل:شارە چۆڵکراوەکان
قەرەسوو
قەرەسوو یان خوەرەسوو (، ) ڕووبارێکە لە دەشتی کرماشان کە لە ناو خوودی شاری کرماشان تێدەپەڕێت. ئەم ڕووبارە لە سەراوی ڕوانسەر لە باکووری ڕۆژاوای کرماشان سەرچاوەی گرتووە و لە دوای تێپەڕبوون لە شار، لە ناوچەی فەرامان لەگەڵ ڕووباری گاماسیاو تێکەڵ دەبێتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان پۆل:ڕووبارەکانی ئێران پۆل:ھێماکانی کرماشان
ئەریک
ئەریک گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
ئەریک ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئەندرۆید ١٢
ئەندرۆید ١٢ دوازدەھەمین وەشانی سەرەکی و ١٩ھەمین وەشانی ئەندرۆید، ئەو سیستەمی کارپێکردنی مۆبایل کە لەلایەن  ھاوپەیمانی مۆبایلە کراوەکان بە سەرۆکایەتی گووگڵ. یەکەمین تاقیکاری لە ١٨ی ئایاری ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە. ئەندرۆید ١٢ بە ئاشکرا لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە، لە ڕێگەی پڕۆژەی سەرچاوە کراوەی ئەندرۆید. (AOSP) و لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بۆ ئامێرە پشتگیریکراوەکانی گووگڵ پێکسڵ بڵاوکرایەوە. ئەندرۆید ١٢ بەناوبانگترین وەشانی ئەندرۆیدە لەسەر مۆبایلە زیرەکەکان بە ڕێژەی ٣٠٫٠٣٪. یەکەم مۆبایلەکان کە ئەندرۆیدی ١٢یان ھەبوو پیکسڵ ٦ پرۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندرۆید پۆل:سیستمی بەکارخەری
چیای ئۆباما
چیای ئۆباما بەرزترین خاڵە لە چیای شیکێرلی لە دوورگەی ئانتیگوا، دەکەوێتە ناوچەی باشووری ڕۆژئاوای دوورگەکە لە ١٧°٢'٣١ باکوور ٦١°٥١'٤" ڕۆژئاوا، بەرز دەبێتەوە بۆ بەرزی ٤٠٢ مەتر (١٬٣١٩ پێ).
ناوچەکە میراتێکی کلتوری گەورەی ھەیە و لە کاتی کۆیلایەتیدا بۆ کێڵگەی کانی شەکر بەکار ھاتووە، ناوەکە لە خاوەن کۆیلەکان پەیدا بووە، کە چیرۆک دەربارەی مەترسییەکانی پیاوی تەختەدار دەگێڕێتەوە، کە گیانی لە دەستدا و لە چیاکان دەژیا. ئەمەش بۆ ئەوە بوو کە کۆیلەکان لە ڕاکردن بەرەو چیاکان لاببەن. ڕاکردووەکان توانییان لە چیاکان نیشتەجێبوونیان دروست بکەن و لە ڕاستیدا بۆ ئەوەبوو کە دوور لە کۆیلایەتی بژین.
سەرچاوەکان
پۆل:بەرزرترین شوێنی وڵاتەکان
نینتێندۆ ٣دی ئێس
نینتێندۆ ٣دی ئێس کۆنسۆڵێکی کایەی ڤیدیۆییە کە لەلایەن نینتێندۆوە بەرھەمھێنراوە. نینتێندۆ کۆنسۆڵەکەی لە ئی تریی ٢٠١٠ لە ١٥ی حوزەیران ڕاگەیاند.
سەرچاوەکان
پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:بەرھەمەکان، ناساندنی ٢٠١١
جومانجی: بەخێربێیت بۆ دارستان
جومانجی: بەخێربێیت بۆ دارستان فیلمێکی کۆمیدیی سەرکێشی ئەمریکییە، دەرھێنانی جەیک کەسدان، لەلایەن کریس ماککێن، ئێریک سۆمەرس، سکۆت ڕۆزنبێرگ و جێف پینکەر کاری نووسینی بۆکراوە. ئەستێرەکانی فیلمەکە دوەین جانسن، جاک بلاک، کێڤن ھارت، کارن گیلان، نیک جۆناس و بۆبی کاناڤاڵی، سێیەم قیستی مافی دەستووری جومانجییە، پاشکۆیەکی ڕاستەوخۆی جومانجی (١٩٩٥)، کە لە کتێبی منداڵانی ساڵی ١٩٨١ بە ھەمان ناو لەلایەن کریس ڤان ئەلسبورگەوە سەرچاوەی لێنرا. چیرۆکەکە سەرنج دەخاتە سەر کۆمەڵێک ھەرزەکار کە لە جومانجییەوە دێن، دواتر دەگۆردرێن بۆ یارییەکی ڤیدیۆیی، بیست و یەک ساڵ دوای ڕووداوەکانی فیلمی ١٩٩٥. خۆیان لە یارییەکە وەک کۆمەڵێک کەسی جیاواز دەدۆزنەوە، بەدوای تەواوکردنی گەڕاندا دەگەڕێن، لە پاڵ یاریزانێکی تردا کە لە ساڵی ١٩٩٦ گیری خواردووە.
پاشکۆیەک، جومانجی : ئاستی دواتر لە ١٣ی کانونی یەکەمی ٢٠١٩ بڵاوبووەتەوە.