cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سپەیستوون
کەناڵەکە سەری ھەڵدا بۆ ئەوەی لە خەیاڵی نەوە عەرەبەکاندا بێت، کە زۆری نەخایاند سپەیستوونیان بە یەکەم زانی لەسەر ئاستێکی بەرفراوان لە ناوەڕۆک، چاند، شوناسی عەرەبی، ھاوچەرخی و درووشمدان لە مێشکی ئەو نەوانەدا، لە نەوەکانی ساڵی ٢٠٠٠ تا ئەمڕۆ کە گەواھیدەری کردنەوەی کەناڵەکە بوون.
بیرۆکەی کەناڵەکە لەسەر بنەمای گەشتکردن بۆ بۆشایی ئاسمان و جوڵەکردنە لەنێوان ئەو دە ھەسارەیەی کە کەناڵەکە بۆ پیشاندانی زنجیرەکانی تەرخانیکردووە، بەو پێیەی ھەریەک لەم دە ھەسارەیە نوێنەرایەتی شێواز و جۆرە وێنە جووڵاوێکی دیاریکراو دەکات. سەبارەت بە ھەسارەکان، ئەوانیش؛ ئەکشن، کۆمیدیا، زووموروود، سەرکێشی، وەرزش، بۆنبۆن، ئەلفوبێ، زانست، فیلم، مێژوو، بەڵام ھەسارەی مێژوو لە ئێستادا لابراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیا ئەنیمێیەکان پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی مناڵان
مافی دەنگدانی ژنان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
مافی یاسایی ژنان بۆ دەنگدان بەدرێژایی ماوەی زیاد لە نیو سەدە دامەزراوە و لە سەرەتادا لە چەند ویلایەتێک و یەکەیەکی بەڕێوبردنی ناوچەیی مافەکە بە یاسایی ناسێنرا بە شێوەیەکی سنووردار و پاشان لەسەر ئاستی نەتەوەیی لە ساڵی ١٩٢٠دا.
یەکەم ڕێکخراوی مافی دەنگدانی ژنان لە ساڵی ١٨٦٩دا ھاتە کایەوە لەڕێی دوو ڕێکخراوی جیاواز کە پێشبرکێیان بوو لەگەڵ یەکتردا، یەکێکیان بە ڕابەرایەتی سوزان بی ئەنتۆنی و ئیلیزابێت کادی ستانتۆن و ئەوەی دیکەیان بە ڕابەرایەتی لوسی ستۆن. دوای چەندین ساڵ لە ململانێ و پێشبرکێ لە ساڵی ١٨٩٠دا یەکیان گرت و (کۆمەڵەی نەتەوەیی مافی دەنگدانی ژنانی ئەمریکی - NAWSA) دامەزراند کە سوزەن ب. ئانتۆنیان وەک ڕابەر دیاریکرد.
بەو ھیوایەی دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان بڕیار دەدات بە دەستووری بوونی مافی ژنان بۆ دەنگدان، چالاکەوانانی بوارەکە چەندین ھەوڵیان دا بۆ دەنگدان لە سەرەتای ١٨٧٠کاندا و دوای ڕێگەگرتن لە دەنگدانیان چالاکەوانان داوای یاساییان تۆمار دەکرد. لەڕاستیدا سوزەن ب. ئەنتۆنی سەرکەوتوو بوو کە بتوانێت دەنگ بدات لە ساڵی ١٨٧٢ دا بەڵام دواتر دەستگیرکرا لەسەر کردەکە و لە دادگایییەکی گشتی کراوەدا بە تاوانبار لەقەڵەمدرا کە بووە ھۆکاری تاودانی جۆڵانەوەکە بە گڕوتینێکی نوێوە. دوای ئەوەی دادگای باڵا لە دۆسیەکی ساڵی ١٨٧٥ دا لە دژیان بڕیاری دا، چالاکەوانان دەستیان کرد بە ھەڵمەت و چالاکی بۆ دەیەیەک بە پەیامی ھەموارکردنەوەی دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ ڕێگەدان بە ئازادی مافی دەنگدان بە ژنان ھەرچەندە زۆربەی چالاکییەکان لەسەر بنەمای ویلایەت بە ویلایەت کاریان دەکرد.
لە ساڵی ١٩١٦دا ئالیس پۆڵ حیزبی (ژنانی نەتەوەیی دامەزراند - NWP) کە کۆمەڵەیەکی تێکۆشەر بوون جەختیان دەکردەوە لە تێپەڕاندنی ھەمواری مافی دەنگدانی نەتەوەیی. زیاد لە ٢٠٠ لایەنگری حیزبەکە بە ناوی (پاسەوانە بێ دەنگەکان) دەستبەسەرکران لە ساڵی ١٩١٧ دا بەھۆی مانگرتنیان لە کۆشکی سپی و ھەندێکیان مانییان گرت لە خۆراک و دوای ڕەوانەکردنیان بۆ بەندینخانە دووچاری خۆراک پێدانی بەزۆر بوونەوە. بە سەرکردایەتی کاری چاپمەن کات و دوو ملیۆن ئەندامی (کۆمەڵەی نەتەوەیی مافی دەنگدانی ژنانی ئەمریکی - NAWSA) ھەمواری ئازادی مافی دەنگدانی نەتەوەییان کردە ئامانجی سەرەکی و ژمارە یەکیان. دوای چەند ملمڵانێ دەنگدانێکی سەختی یەک لەدوای یەک لە ئەنجومەنی پیران (کۆنگرێس) و ناوەندی یاسادانانی ویلایەتەکان ھەمواری نۆزدەھەم بوو بە بەشێک لە دەستووری ئویلایەتە یەکگرتووەکان لە ١٨ ئابی ١٩٢٠ و دەڵێت «مافی دەنگدان بۆ ھاوڵاتیانی ویلایەتە یەکگرتووەکان نابێت ڕەت بکرێتەوە یان سنوورداربکرێت بەھۆی ڕەگەزەوە لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکان یان ھەر ویلایەتێکی دی.»
گۆڕانکارییەکان
ھەرچەندە سنووردارکردنی گەیشتن بە ناوندەکانی دەنگدان بەھۆی ڕەگەزەوە بە نادەستووری و نایاسایی کرابوو لە ساڵی ١٩٢٠ بەڵام ژنان بەھەمان ڕێژەی پیاوان نەدەچوون بۆ ناوەندەکانی دەنگدان ھەتا ساڵی ١٩٨٠ کان. لە ساڵی ١٩٨٠ ھەتا ئێستا ژنان بەلایەنی کەمەوە بەھەمان ڕێژەی پیاوان و زیاتریش لە ھەڵبژاردەنەکان دا دەنگیان داوە. جیاوازی ڕێژەی دەنگدان و پەسەندێتی کەسی پاڵێوراو لە نێوان ژن و پیاودا پێی دەوترێت (بۆشایی ڕەگەزیی دەنگدان) و ئەم دیاردەیە کاریگەری ھەبووە لەسەر ھەڵبژاردنە سیاسییەکان و وای لە کەس پاڵێوراو کردووە شێوازی بانگەشەکانی بەو پێیە ڕێکبخات.
لە ساڵی ١٩٢٠ ژمارەی ژنان لە ئەنجومەنی پیران دا ھەنگاو بە ھەنگاو ڕووی لە زیادبوون کردووە و گەشەیەکی تایبەتی بەخۆیەوە بینەوە لە ساڵی ١٩٨١ تا ٢٠١٩. لە ساڵی ٢٠١٩ دا ٢٥ ئەندامی ژنی ئەنجومەنی پیران و ١٠٢ نوێنەری ژن بوونیان ھەبووە.
دوابەدوای پەسەندکردنی ھەمواری نۆزدەھەم زۆرێک لە یاسادانەران ترسی سەرھەڵدانی بەرەی بەھێزی ژنانیان ھەبوو لەئەنجامی پێدانی ماف دەنگدان بە ژنان بۆیە یەکەم یاسا لە دژی دەنگدانی ژنان ھاتە کایەوە بەناوی (یاسای شێپەر-تۆنەری ساڵی ١٩٢١) کە ھەڵدەستا بە فراوانکردنی کردەی سەرپەرشتی و خزمەتی دایکایەتی.
سەرچاوەکان
*
سکرانتن، پەنسلڤەینیا
سکرانتن شارێکە لە ویلایەتە پەنسلڤەینیا. ئەنجومەنی شارەکە دەکەوێتە لاکواکا کاونتی. دانیشتووانی شارەکە بەپێی ئامێرێکی ساڵی ٢٠٠٠، ٧٦ هەزار کەس دەبن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی پێنسیلڤانیا
٢ی ڕەشەمە
٢ی ڕەشەمە ٣٣٨ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٧ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٨ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە
ئاڵای تورکیا
ئاڵای تورکیا ئاڵای نەتەوەیی و فەرمی کۆماری تورکیایە ئاڵاکە کە بە ھیلالی سپی و ئەستێرەیەک لەسەری دروست بووە، بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٨٤٤ لە سەردەمی عەبدولمەجیدی یەکەم ھەڵکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئاڵای وڵاتانی ئاسیا پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان پۆل:چاندی تورکی
ئیتیۆپیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
سەرچاوەکان
١٩٦٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
٣ی ڕەشەمە
٣ی ڕەشەمە ٣٣٩ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٦ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٧ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە
تانزانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
تانزانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
٤ی ڕەشەمە
٤ی ڕەشەمە ٣٤٠ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٥ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٦ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە
بانگو
بانگو (٣٢ تا ٩٢ ی زاینی) مێژووناس و سیاسەتمەدار و شاعیری چینی بوو لە مێژووی دێرینی چین، ناسراوە بەھۆی شیعرەکانی لە کتێبی ھان، دووەم کتێبی مێژوویی چین کە ٢٤ زنجیرە فەرمانڕەوایی تیا تۆمارکراوە.
خێزان
خێزانی بان لە ویلایەتی چوو ژیاون لە سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٣٢ پۆل:مردووانی ٩٢ پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی یەکەمی زایینی پۆل:مێژووناسە چینییەکانی سەدەی یەکەمی زاینی پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتی ھان پۆل:سیاسەتمەدارانی ئیمپراتۆریەتی ھان لە شێنسی پۆل:مێژووناسەکانی شێنسی پۆل:سیاسەتمەدارەکانی سیانیانگ پۆل:نووسەرەکانی سیانیانگ پۆل:شاعیرانی_شێنسی پۆل:مێژووناسانی ئیمپراتۆریەتی ھان
ناتالیزم
ناتالیزم (ھەروەھا پێی دەوترێت پرۆناتالیزم یان پرۆ-بێرس) بیروباوەڕێکە کە پشتگیری لە زۆربوونی مرۆڤ دەکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ناتالیزم پۆل:فەلسەفەی ژینناسی
شارستانی گۆتوەند
شارستان گۆتوەند یەکێ لە شارستانەکانی پارێزگای خووزستانە. ناوەند ئەم شارستانە، شار گۆتوەندە.
دابەشکاری کارگێڕی
شارستان گۆتوەند ٥ شار، ٢ ناوچە و ٤ گوندستانی هەیە.
دانیشتوان
خەڵک ئەم شارە زۆرینەیان کوردە و لە خێڵی بەختیارین.
نیوکاسڵ، دێلەوەیر
نیوکاسڵ شارێکی دێلەوەیر ە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. شارەکە دەکەوێتە پاڵ ڕووباری دێلەوەیر. بەپێی ئامارێکی ٢٠٠٠، دانیشتووانی شآرەکە ٣،٨٦٢ کەس دەبن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی دێلاوێر
شارستانی گۆتوەند
ئەمانەش ببینە
گۆتوەند
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای خووزستان پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
فڕۆکەخانەی ڕەفسەنجان
سەرچاوەکان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی_ئێران
ڕەزا کیانیان
ڕەزا کیانیان (، لەدایکبووی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٥١ لە تاران، ئێران) ئەکتەر و نووسەرێکی ئێرانییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی پۆل:خەڵکی تاران پۆل:خەڵکی فارس پۆل:خەڵکی مەشھەد پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١
٥ی ڕەشەمە
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە
٦ی ڕەشەمە
٦ی ڕەشەمە ٣٤٢ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٣ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٤ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە
تانزانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
تانزانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
ئیتیۆپیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
ئیتیۆپیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤ بوو کە لە ١٠ تا ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
ئازادی (گەڕەکی سلێمانی)
گەڕەکی ئازادی، یەکێکە لە گەڕەکەکانی شاری سلێمانی، دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی شەقامی سی مەتری لە ڕۆژھەڵاتی شاری سلێمانی، دەکەوێتە نێوان گەڕەکەکانی ئیبراھیم ئەحمەد و مامەیارە و ئیبراھیم پاشا و گۆیژە و کازیوە و عەلی کەمال.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گەڕەکەکانی شاری سلێمانی
فڕۆکەخانەی ڕەشت
فڕۆکەخانەی ڕەشت فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە دەکەوێتە شاری ڕەشت، پارێزگای گێڵان، ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی_ئێران
٧ی ڕەشەمە
٧ی ڕەشەمە ٣٤٣ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٢ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٣ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە
وەزەنە
وەزەنە کێوێکە کە لە ۴۰کیلۆمەتری شاری سەقز نزیک گوندی خاپوورەدێ هەڵکەوتووە و بەرزاییەکەی دەگاتە ۲۷۱۵ مەتر. ئەم کێوە یەکێکە لە کێوەکانی زنجیرە چیاکانی زاگرۆس.
زانیاری زیاتر و وردتر لەسەر ئایدز
ناساندنی نەخۆشییەکە:
نەخۆشییەکە دەبێتە ھۆی دابەزینی ھێزی کۆئەندامی بەرگری لەش، کە ڤایرووسی ئێچ ئای ڤی مرۆڤ تووشی ئایدز دەکات دوای سێ قۆناغ. ئەیدز بەھۆی خوێنەوە دەگوازرێتەوە. لە ساڵی (١٩٨١)ەوە تا ئێستا ئەیدز زیاتر لە ٢٥ ملیۆن کەسی کوشتووە.
وەزەنە
بۆ سەر کەوتن بە لوتکەی ئەم کێوە دەبێ تاشەوانەکان بڕۆن بۆ ئاوایی خاپوورەدێ.
زانیاری زیاتر و وردتر لەسەر ئایدز
سەرھەڵدان:
وەزەنە
سەرچاوەکان
پۆل:کێوەکانی کوردستان پۆل:کێوەکانی ئێران پۆل:شارستانی سەقز
زانیاری زیاتر و وردتر لەسەر ئایدز
لە نێوان ساڵانی ١٨٨٤–١٩٢٤ لە ڕۆژاوای ناوەڕاستی ئەفریقا ڕاوچیانی مەیموونی چیمپانزی کاتێ ڕاویان دەکرد لە کاتی ڕاوکردنیان وا بڕوایە کە ھەندێک لە خوێنی مەیموونەکان چووەتە ناو جەستەی ڕاوچییەکان "لە ڕێگای برینەوە، کە خوێنی مەیموونەکان ڤایرۆسی تێدابووە، کە ڤایرۆسەکە بووە بۆ مەیموون ئاسای بووە، بەڵام بکوژە بۆ مرۆڤ ئەویش بریتی بووە لە ڤایرۆسی ئێچ ئای ڤی "ڤایرۆسی دابەزاندنی بەرگریی مرۆڤ" ڤایرۆسی نەخۆشیی ئەیدز.
لە ٤ی تەممووزی ھەمان ساڵ، سەنتەری کۆنتڕۆڵکردنی نەخۆشی «سی دی سی» ئەمریکی، ڕاپۆرتێکی تری بڵاوکردەوە کە جۆرە شێرەپەنجەیەکی زۆر دەگمەنی پێست، پیاوێکی گەنج دەکوژێت! کە پێشتر کەسەکە سەلامەت بووە.
کە ھۆکاری مردنەکە نەخشییە ھەلپەرستەکان بووە.
دوای چەند مانگێکی سەنتەری کۆنتڕۆڵکردنی نەخۆشی «سی دی سی» ئەمریکی، نەخۆشییەکەی ناساند بە ئەیدز.
فڕۆکەخانەی ئازادی
فڕۆکەخانەی ئازادی فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە نزیکەی شاری نەزەرئاباد، پارێزگای ئەلبورز، ئیران.
زانیاری زیاتر و وردتر لەسەر ئایدز
قۆناغەکانی تووشبوون بە نەخۆشی ئایدز:
فڕۆکەخانەی ئازادی
سەرچاوەکان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
زانیاری زیاتر و وردتر لەسەر ئایدز
قۆناغی یەکەم:
بە قۆناغی یەکەم دەڵێن قۆناغی ھاڵھاتن لەبەر ئەوەی ھیچ نەشانەیەکی نەخۆشییەکە دەرناکەوێ لەم قۆناغە مەگەر چەند نیشانەیەکی کەم نەبێ، بەڵام ڤایرۆسەکان دوو ھێند دەبن، ژمارەیان زیاد دەکات. کاتێک کە کۆئەندامی بەرگری دەست دەکات بەھێرشەکەی پلازمەخانەکان دژەتەنەکان دروست دەکەن بۆ پەلاماردانی ڤایرۆسەکە. بۆ تاقیکردنەوەی ھەبوونی ڤایرۆسەکە لەباری تووشبوون پێویست دەکات کە بڕی پەیداکراو لە دژەتەنەکانی ڤایرۆسی ئچ ئای ڤی زۆر دەبێت دوای چەند ھەفتەیەک. تووشبووەکان لەماوەی قۆناغی یەکەمدا ھەست بکەن کە تەندروستییان باشە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەوان دەتوانن خەڵکی دیکە تووش بکەن؛ و لەوانەیە قۆناغی یەکەم ماوە ١٠ ساڵ یان زیاتر بخایەنێت.
قۆناغی دووەم:
سەرەتای دەرکەوتنی نیشانە خراپەکان، ئاماژەیە بەدەستپێکردنی قۆناغی دووەمی نەخۆشی ئەیدز. خانەکانی بی بە بەردەوامی بڕێکی زۆر لە دژەتەنەکان بۆ ڤایرۆسەکە بەرھەم دەێنن، و لە ھەمان کات خانەکانی تی بەردەوام کەمدەبنەوە، ھەر لەو کاتەش کە ڤایرۆسەکە لەدووھێندبوونی خۆی بەردەوامە بە کاوە خۆ. لەگەڵ بێ توانایی کۆئەندامی بەرگری؛ لیمفەڕژێنەکان ھەڵدەئاوسێن و ھەست بە ماندووبوون دەکرێت و کێش کەم دەکات و تالێھاتن دەردەکەوێت بەھۆی گۆرانێ ھەندێ ھۆرمۆن، سکچوونیش ڕوودەدات و تووندیش دەبێت. لەھەندێک تووشبوودا، لەوانەیە لەبیرچوونەوە و شێوازی بیرکردنەوەی نادرووستیش ڕووبدات.
قۆناغی سێھەم:
لە قۆناغی سێیەمدا ژمارەی خانەکانی تی یاریدەدەر کەمدەبنەوە، بەڕادەیەک نەتوانن خانەکانی بی و تی ژەھراوی چالاک بکەن لەپێناو بەرھەڵستیکردنی ڤایرۆسە ھێرشبەرەکە. لەئەنجامی ئەمەشدا بڕی دژەتەنەکان بۆ دژەپەیداکەرەکانی ئێچ ئای ڤی زۆر کەم دەبنەوە. لەناکاو ژمارەی ڤایرۆسەکان زیاد دەکەن، ڤایرۆسەکان لە تێکشکاندنی ئەو بەشە کەمەی خانەکانی تی بەردەوام دەبن. بەمەش دەستنیشانکردنی نەخۆشی ئایدز دەکرێت، ئەو کاتەی کە ژماری خانەکانی تی کەمترە لە ٢٠٠
خانە لە یەک میلی لیتری خوێن یان کەمتر لەو ژمارەیە، بەرامبەر بڕە ئاسایییەکەی کە لەنێوان ٦٠٠–٧٠٠ خانەی تی یاریدەری یاریدەدەر لەیەک میلی لیتر دایە. ھەروەھا دەتوانرێت دەستنیشانی نەخۆشی ئایدز بکرێت لەکاتی دەرکەوتنی تووشبوونی ھەڵپەرست وەکو سیل.
نیشانەکانی ئایدز:-
ئەو نەخۆشەی کە ھەڵگری ڤایرۆسییە دەکرێ چەند نیشانەیەکی لێ دەربکەوێت لە ھەریەک لە سێ قۆناغەکانی نەخۆشییەکە. ھیچ دۆزینەوەیەکی فیزیکی تایبەت نییە بە تووشبوون بە ئایدز. دۆزینەوە جەستەیییەکان لەوانەدا دەرکەوت کە تووشبوونە یان چەند نەخۆشییەکی تریان تووشبوە.
نیشانە باوەکان:
- سەرئێشەی بەردەوام و بەھێز
- لەدەستدانی کێش بەشێوەیەکی خێرا
- ئارەقکردنەوەی زۆر بەتایبەت لە شەودا
- ماندوێتی و بێھێزی بەردەوام
-ھەناسە توندی و کۆکەی بەردەوام
-لاوازبوونی ماسولکەکانی جەستە
- تێکچونی توانای بینین
ئیتیۆپیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
ئیتیۆپیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨ بوو کە لە ١٢ تا ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لە مەکسیکۆ سیتی لە مەکسیک بەڕێوە چوو.
زانیاری زیاتر و وردتر لەسەر ئایدز
-دەرکەوتنی خێرای دژەتەنەکانی ڤایرۆسەکە بە شێێوەی نەخۆشی وەک ئەنفلۆنزا (تا- بێتاقەتی جەستەیی- دەرکەوتنی لیر).
ئیتیۆپیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
سەرچاوەکان
١٩٦٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
زانیاری زیاتر و وردتر لەسەر ئایدز
-دەستپێکی قۆناغی بێ نیشانەیی.
-ھەڵئاوسانی لیمفەکانیش نیشانەیەکی باوە و ددەکرێ وەک نیشانە لە قەڵەم بدرێ.
-دەرکەوتنی نەخۆشی ھەلپەرست کە ھەڕەشەن بۆ سەر ژیانی نەخۆش نم/سیل.
-دەرکەوتنی چەند نیشانەیەک کە ھۆکاری پێناسە کراویان نییە وەک ڕشانەوەی بێھۆکار لەگەڵ دابەزینی کێش بێ ھۆکار.
ڕێگەکانی گواستنەوەی ئایدز:
- گواستنەوەی ئەم نەخۆشییە لەڕێی خوێنەوە: ئاگاداربە ئەو کاتەی پێویستت دەبێت خوێن وەربگریت دەبێت پێشتر پشکنین بۆ ئەو کەسە کرابێت کە دەیەوێت خوێن بەتۆ ببەخشێت، چونکە وەرگرتنی خوێنێک کە بە ڤایرۆسی ئەم نەخۆشییە پیس بوبێت یان بەکارھێنانی دەرزییەکی پیس بوو بە ڤایرۆسی ئەم نەخۆشییە ھۆکارە بۆ تووشبون بەم نەخۆشییە.
- گواستنەوەی ڤایرۆسی ئایدز لەڕێی دەمەوە:
ماچکردن و تێکەڵاوبونی لیکی دوو کەس کە یەکێکیان تووشبوو بێت بە ئایدز ئەوە ئەوە کەسە ساغەکەش لێیەوە تووش دەبێت.
- گواستنەوەی ئایدز لەڕێی سێکس: ئەمە یەکێکە لە بڵاوترین ڕێگەکانی بڵاوبونەوەی ئەم نەخۆشییە مەترسیدارە، مەبەست لەمە سێکس کردن لەنێوان دوو کەسدا کەپەیوەندی ھاوسەرگیری بەیەکیانەوە نەبەستێتەوە و ئەو کەسانەی بەردەوام لەگەڵ کەسی جیاواز سێکس دەکەن ئەوە ئەگەری تووشبونیان بەم نەخۆشییە زۆرە، و ئەو کاتەی پیاو یان ژنی ھەڵگری ئەم ڤایرۆسە سێکس دەکەن ئەوە ڕەنگە ژنەکە دوگیان ببێت و بەو ھۆیەوە منداڵێکی تووشبوو بە نەخۆشی ئایدز بخەنەوە
ئەو ھۆکارانە تووشبوون بە بە ڤایرۆسی نەمانی بەرگری لەشی مرۆڤ زیاد دەکەن.
* دەزگای ئەمریکی بۆ خۆپارێزی پێشنیاری ئەوە دەکات کە پشکنینی ئایدز بۆ ئەو منداڵ و ھەرزەکارانە بکرێ کە گومانیان لێ دەکرێ، و بۆ ھەموو ژنەکی دووگیان.
* سەنتەرەکانی خۆپارێزی و کۆنترۆلکردن پێشنیار دەکەن کە ئەو کەسانەی کە گومانیان لێ دەکرێ کە تووشببن وا باشە ساڵانە پشکنین بکەن.
* ژمارەیدەتوانرێ پشتی پێببەسترێ کە ئایا ئەو کەسە تووشی نەخۆشی ھەلپەرست بووە یان نا. ڕێژەی ئاسایی ئەم خانە بەرگریانە لە ٥٠٠ دەست پێدەکات لە ٢٠٠٠ مایکرۆ لیتر کۆتایی دێ.
* لەو ھەرزەکارانەی کە نەخۆشی ھەوکردنی جگەریان ھەیە لە جۆری (سی) ژمارەی ئەو خانانە زۆر شت دیاری دەکات چونکە لەم ساتەدا ژمارەی خانەکان کەمە.
* لەبەر ئەوەی ژمارەی خانە ناوبراوەکان جیاوازە ژمارەیەکی زنجیرەیی بە گشتی باشە چونکە گۆڕانێکی باش نیشان دەدات.
* لە دوای قۆناغی بێنیشانەیی ژمارەی خانەکان بە ڕێژەی ٧٠٠ خانە لە ھەر مایکۆلیترەک کەم دەکات و دوواتر ھەر کەمترو کەمتر دەنێت.
* و بوونی لە ٢٠٠ خانە لە ھەر مایکرۆ مەترێک بە ئایدز دادەنرێ.
کۆمەڵێک زانیاری زیاتر و شێوازی کۆنترۆلکردن:
ڕێنمایییەکانی بەشی ئێستای تەندروستی و خزمەتگوزاری مرۆیی لەسەر کاتی دەست پێکردنی چارەسەری دژە ڤایرۆسی بەو شێوەیە
دەرمانی دژە ڤایرۆسی چارەسەر پێشنیار کراوە لە ھەموو ئەو کەسانەی کە تووشبوون بە ڤایرۆسی ئایدز بۆ کەمکردنەوەی نەخۆشی ەکانی نەخۆشی ئایدز و مردن و بۆ ڕێگەگرتن لە گواستنەوەی ئێچ ئای ڤی بۆ ئەوانی تر
پانێڵی ڕێنمایی دژەڕیترۆڤیڵ بۆ پێگەیشتوان و ھەرزەکاران، پێشنیاری دەست بەجێ دەست کردن بە ھونەری (یان بە زووترین کات) دەکات پاش دەستنیشانکردنی بۆ زیادکردنی وەرگرتنی بەستەری ART بۆ چاودێری کردن و پەلەکردن و باشترکردنی ڕێژەی کپکردنی ڤایرۆسی.
لەکاتی دەست بەکاربوونی ھونەر، گرنگە نەخۆشەکان پەروەردە بکەین سەبارەت بە سوودەکانی ھونەر و بڵاوکردنەوەی ستراتیژەکان بۆ باشکردنی پەیوەندی و پابەندبوونی چارەسەر
دەستپێشخەری ی ھونەر بە تایبەتی گرنگە لەو نەخۆشانەی کە حاڵەتی پێناسەکردنی ئایدزیان ھەیە، ئەو نەخۆشانەی کە تووشبوونیان بە نەخۆشی ئایدز یان تووشبوون بەم دوایییە، و نەخۆشانی دووگیان ھەیە. دواکەوتنی چارەسەر لەم دانیشتووانە لاوەکیانەدا پەیوەندی بە مەترسی زۆری نەخۆشی مردن و مردن و گواستنەوەی HIV ەوە ھەیە.
بە ویرای بە خۆداگرتنی ڤایرۆس ی یورلە یی کاری بەرگری و کوالیتی گشتی ژیان باشتر دەکات و مەترسی ھە ڕ دوو ئاڵۆزی پێناسەکردنی ئایدز و نا پێناسە کردنی ئایدز دادەبەزێنێت و ڕێگە بە و کەسە دەدەات کە ھەوکردنی ئایدز لە ژیاندا بژی ت نزیک دەبێتەوە لە ئەو کەسانەی کە ھەوکردنی ئایدزیان نییە
ھەموو ئەو کەسانەی کە تووشبوون بە HIV یان HIV یان ڤایرۆسی (ڤایرایڵ) کە کەمتر لە ٢٠٠ دانە یان لەگەڵ ئارت ھەیە، ڕێگە لە گواستنەوەی ڤایرۆسی HIV بۆ ھاوبەشەکانیان دەگرێت نەخۆشەکان لەوانەیە ئەم چەمکە بە "ناتوانرێت بناسێت = نەگوێزراوەوە (U=U)"
یان ئەو کەسانەی کە نەخۆشی ئایدزیان ھەیە کە بەنیازن پشت بە چارەسەر ببەستن وەک خۆپاراستن (TasP)، پێویستە دابینکەران ھەڵسەنگاندنێکی تاکەکەسی بکەن بۆ تۆلەرانسی مەترسی کەسەکە، تەندروستی کەسی، مێژووی پاراستنی ڤایرۆسی سەرکوت کردن لەگەڵ چارەسەر، ھەروەھا دەستگەیشتن بە خزمەتگوزاری تەندروستی تەندروستی و ھونەر، ھەروەھا ئەو ھۆکارانەی تر کە لەوانەیە کاریگەری ان ھەبێت لەسەر توانایان بۆ پاراستنی ئاستێکی بەرزی پەیوەست بوون بە ھونەرەوە.
یەڵدا عەباسی
یەڵدا عەباسی (لەدایکبووی ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٧ لە شاری شیرڤانی خۆراسانی باکوور) گۆرانیبێژ و مۆسیقاژەنێکی کوردی لەدایکبووی خۆراسانە.
ژیاننامە
یەڵدا عەبباسی لە ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٧ لە شاری شیرڤانی خوراسانی باکوور لەدایک بووە. لە تەمەنی یازدە ساڵیدا دووتارژەنی دەست پێکرد. فاتمە ئیسمائیلیان، دایکی یەڵدا، ناسراو بە گوڵچیھرە لە ھونەرمەندانی ڕادیۆ تەلەڤیزیۆنی پێش شۆڕشی ئیسلامی ئێران بوو. دایکی ڕۆڵێکی گرینگی ھەبووە لە سەرکەوتنیدا و بەردەوام پشتگیری لێ کردووە و لە ساڵی ١٩٩١ یەکەم ئەزموونی مۆسیقای یەڵداش ھەر لە تەمەنی چوارساڵیدا لە شانۆیەکی موزیکاڵ لە گرووپەکەی دایکیدا بوو و لەوێدا لە ڕۆڵی پوورە بەرسوورکە بە فارسی «خالە سوسکە» گۆرانی دەوت.
یەکەم ئەلبومی خۆی بەناوی «کووات» واتە «با» لە ساڵی ٢٠١٠ لەگەڵ ھونەرمەند موحسێن میرزادە بڵاو کردەوە و دەنگی خۆی بە جیھان ناساند. ئامانجی یەڵدا ناساندنی چاند و ھونەری خوراسان بە جیھانە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی باکووری پۆل:ژەنیارانی کورد
فەرامەرز قەریبیان
فەرامەرز قەریبیان (؛ لەدایکبووی ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٤١ لە تاران، ئێران) ئەکتەر و دەرھێنەرێکی ئێرانییە. ئەو سێ بار براوەی سیمۆرغی بلوورینی ئەکتەری نەخشی یەکەمی پیاو لە فێستیڤاڵی فیلمی فەجر بووە. فەرامەرز باوکی سام قەریبیانە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرە ئێرانییەکان پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی پۆل:خەڵکی تاران پۆل:خەڵکی فارس پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١
نەخۆشییەکانی دڵ و لوولەکانی خوێن
نەخۆشییەکانی دڵ و لوولەکانی خوێن پۆلێک نەخۆشییە کە دڵ یان خوێنبەرەکان دەگرێتەوە. نەخۆشیەکانی دڵ و خوێنبەرەکان بریتین لە نەخۆشیەکانی خوێنبەرەکان وەک ئەنگینا و سڕبوونی ماسولکەکانی دڵ (بە شێوەیەکی گشتی بە جەڵتەی دڵ ناسراوە).
وێنۆک|وێنەی وردی دڵێک کە ڕیشاڵی (زەرد) و ئامیلۆئیدۆزی (قاوەیی)ی هەیە.
میکانیزمە بنەڕەتییەکان بەپێی نەخۆشییەکە دەگۆڕێت. مەزەندە دەکرێت کە هۆکارەکانی مەترسی خۆراک پەیوەندییان بە 53%ی مردنەکانی نەخۆشی دڵی دڵەوە هەیە. نەخۆشی خوێنبەرەکان، جەڵتەی مێشک و نەخۆشی خوێنبەرەکانی دەوروبەر بریتین لە ڕەقبوونی خوێنبەرەکان. لەوانەیە ئەمەش بەهۆی بەرزی پەستانی خوێن، جگەرەکێشان، شەکرە، کەم وەرزشکردن، قەڵەوی، بەرزبوونەوەی کۆلیسترۆڵی خوێن، خراپی خۆراک، زیادەڕەوی کردن لە خواردنەوەی کحول و مادەبێهۆشکەرەکان، و خراپی خەو، لەنێو شتەکانی تردا بێت.
نەخۆشییەکانی دڵ وەکوو:
ئەو میکانیزمە جیاوازانەی کە ئاماژەی پێکراوە لە سەرەوە ھەمویان جەخت دەکەنەوە لەسەر نەخۆشییەکانی دڵ. نەخۆشییە شانخوێنبەرەکان، جەڵتە، نەخۆشی پیریفیریاڵ (نەخۆشییەکانی چواردەوری دڵ دەگرێتەوە)، لەم نەخۆشیانەدا خوێنبەرەکان تەسک دەبنەوە بەمەش بڕێکی کەمتر لە خوێن دەتوانێت پێیدا تێپەڕ بێت و بگات بە خانەکانی تری لەش.
ھۆکارەکانی نەخۆشیی دڵ
بەرزبونەوەی فشاری خوێن یەکێکە لەو ھۆکارانەی کە دەبێتە ھۆی مردنی ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دڵیان ھەیە بە ڕێژەی ١٣٪ لەکاتێکدا کە تووتن ڕێژەکەی ٩٪، نەخۆشی شەکرە ٦٪، کەمی وەرزش ٦٪، قەڵەوی ٥٪، وا دیاری کراوە کە ٩٠٪ ی نەخۆشییەکانی دڵ دەتوانرێ ڕێگری لێ بکرێ لە مردنی پێش وەختە. نەخۆشییەکانی دڵ یەکێکن لە ھۆکارە سەرەکییەکانی مردن لە ھەموو دونیا جگە لە ئەفریقا نەبێت، لە ساڵی ٢٠١٥ دا ١٧٫٩ ملیۆن حاڵەتی مردن دەست نیشان کرا زیاتر لە ساڵی ١٩٩٠ کە ڕێژەکەی ١٢٫٣ ملیۆن بوو. نەخۆشییەکانی دڵ و جەڵتە ڕێژەی مردنی جیاوازە بەپێی پیاو و ئافرەت لە پیاواندا بە نزیکەی ٨٠٪ دەبێتە ھۆی مردن و لە ئافرەتاندا ڕێژەکەی ٧٥. ٪ بە گوێرەی لێکۆڵینەوە زانستییەکانیش وا دەرکەوتوە کە لە پیاواندا دە ساڵ زوتر ئەتوانرێ دەست نیشانی نەخۆشییەکە بکرێ وەک لە ئافرەتاندا.
نیشانەکانی نەخۆشیی دڵ
ھەر جۆرێکی نەخۆشی دڵ نیشانەیەکی جیاوازی ھەیە، و ھەندێکیشیان نیشانەکانیان وەکو یەکە، ئەگەر لە خۆت یان لە خۆشەویستێکت ئەو نیشانانەی کە لە خوارەوە باس کراوە ھەیە ئەوا پێویستە بە زوترین کات سەردانی دکتۆری پسپۆر لەو بوارە بکەی لە نزیکترین بنکەی تەندروستی. نیشانەکان بریتین لە ٣- خێرابوونی لێدانی دڵ (زیاتر لە ١٠٠ لێدان لە ھەر دەقەیەک) ئەو ھێما و نیشانانەی کە ئاگادار کەرەوەیە بۆ جەڵتەی دڵ:
ئەو نیشانانەی کە وات لێ دەکا بزانی کە تۆ لەوانەیە توشی جەڵتەی دڵ ببی. ئەگەر تۆ ئافرەتی، لەوانەیە تۆش ھەست بە ئازاری سنگ ئێشە بکەی بەڵام نەک ھەمیشە، ئەو نیشانانەی کە تۆ لەوانەیە ھەستی پێ بکەی بریتییە لە: کەمیی ھەناسە، دڵ تێکچوون و ڕشانەوە، ھەبونی ئازار لە پشت، دڵەکزە و نەمانی ئیشتیھا، بێتاقاتی و ماندووبون، و کۆخە
چۆنیەتی خۆپاراستن و کۆنترۆڵکردنی نەخۆشییەکانی دڵ
دەتوانرێ مەترسییەکانی نەخۆشی دڵ کەم بکرێتەوە لە ڕێگەی (خۆراکی تەندروست، وەرزشکردن، خۆبەدورگرتن لە جگەرەکێشان، کەم کردنەوەی بەکارھێنانی ماددە کھولییەکان، وەرگرتنی چارەسەر بۆ (بەرزی فشاری خوێن، نەخۆشی شەکرە، چەوری خوێن) دەکرێ سودبەخشبێت، چارەسەرکردنی ئەو نەخۆشانەی کە نەخۆشی گەروی بەدیان ھەیە لە ڕێگەی پێدانی دەرمانەکانی دژە بەکتریا دەبێتە ھۆی کەمکردنەوەی مەترسییەکانی نەخۆشی دڵ، و بەکارھێنانی ئەسپیرین لەو کەسانەی کە بە پێچەوانەوە تەندروستن سودێکی نادیارە.
چۆنیەتی دیاری کردنی نەخۆشییەکە
ئەو پشکنینانەی کە تۆ پێویستت پێیان دەبێت بۆ دەرخستن و دیاری کردنی نەخۆشی دڵ، لەسەر ئەو جۆری نەخۆشییە ڕادەوەستێ کە دکتۆرەکەت پێی وایە کە تۆ ھەتە، گرینگ نییە ھەر کام جۆری نەخۆشی دڵت ھەبێت دکتۆرەکەت ھەر پسیاریت لێ دەکات دەرباری نەخۆشییەکەو کەسایەتیو نەخۆشی تر کە ھەت بوە یان ئێستا ھەتە یاخود ئەو نەخۆشیانەی کە خێزانەکەت ھەیان بوە لە پێش ئەنجام دانی ھەر پشکنینێک. جگە لە پشکنینی خوێن و گرتنی تیشکی ئێکس ڕەی تۆ پێویستت بە ئەنجام دانی چەند پشکنینی تریش دەبێت بۆ دیاریکردنی جۆری نەخۆشی دڵەکەت، و ئەو پشکنینانەی کە پێویستت پێیان دەبێت بریتین لە:
Electrocrdiogram (ECG)
Echocardiogram (ECO)
٨ی ڕەشەمە
٨ی ڕەشەمە ٣٤٤ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢١ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٢ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
نەخۆشییەکانی دڵ و لوولەکانی خوێن
چۆنیەتی دیاری کردنی نەخۆشییەکە
Strees test
٨ی ڕەشەمە
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە
نەخۆشییەکانی دڵ و لوولەکانی خوێن
چۆنیەتی دیاری کردنی نەخۆشییەکە
Cardiac catheterization
Cardiac computerized tomography (CT scan)
Cardiac magnetic resonance imaging (MRI)
چارەسەرەکانی نەخۆشییەکانی دڵ
نەخۆشییەکانی دڵ ھەر جۆرەو بە شێوازی تایبەتی خۆی چارەسەر وەردەگرێت بەڵام دەکرێ ھەندێک چارەسەر بە شێوەیەکی گشتی بۆ ھەموو جۆرەکانی سود بەخش بێت لەوانە
قەڵا خاجە
قەڵا خاجە شارێکە لە پارێزگای خووزستانی وڵاتی ئێران.
ئەمانەش ببینە
پارێزگای خووزستان
شارستان ئەندیکا
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی_پارێزگای_خووزستان
چارتار
چارتار گرووپێکی مۆسیقیی ئێرانییە کە لە چوار کەس پێکھاتوون و مۆسیقای ئەلیکترۆنیکی و ئاوازی ئێرانییان تێکەڵی یەکتری کردووە و لە ساڵی ٢٠١١وە تا ئێستا چالاکییان ھەیە. چارتار تا ئێستا سێ ئەلبومی ھەیە و لەماوەی کارکردنیدا ھەوادارانێکی زۆریان بۆ خۆیان کۆ کردووەتەوە.
دروستبوون
ئیحسانی شاعیری گرووپ لە ھەمان گفتوگۆدا دەڵێت:
ناو
ئاینی دابەشکاری گرووپ لەبارەی ناوی گرووپەکەیەوە دەڵێت: ئارشی شاعیری گرووپ دەڵێت:
ئەندامان
وێنۆک|گرووپی «چارتار» لە کۆنسێرت لە ڕۆتەردام، ئەیلوولی ٢٠١٦ ئەندامانی گرووپ:
ڕەخنەگران
ھەندێک لە ڕەخنەگران ئەم گرووپە بە گرووپێکی نوێگەر دادەنێن و پێیان وایە چارتار باشترین گرووپی فیوژنی ناو ئێرانە و لەنێوان ڕکابەرەکانیشیدا پڕھەوادارترینە و کۆنسێرتە ناوخۆیییەکانیش بەڵگەی ئەوەن و ھەندێکی دیکەش پێیان وایە کارەکانی ئەم گرووپە دووبارەکردنەوەی کارە کۆنەکانە. ئەندامانی گرووپەکە پێیان وایە چارتار ڕێگایەکی تایبەتە و بیرۆکەیەکی جیایە.
دروشم
چارتار پیاسەیەکە بە ئومێدی ھیچ، سەرگوزەشتەی ساتە ھاوشێوەکانە، لە ترسەوە تا ئومێد، لە گومانەوە تا باوەڕ (باوەڕێک کە کەم سۆراغی کردین)، ئاواز ھۆنراوە و ھەست سەما و تێپەڕینە.
لە سەرەتای ھەر گۆرانییەک ئێمە دێینە دونیا دوای ھەر گۆرانییەک دەھێنینە دونیا ماوەیەکی زۆرە ئەمە بووەتە نەریتی ئێمە.
بەرھەمەکان
یەکەم بەرھەمی گرووپەکە گۆرانیی لە حەسرەتی مانگدا بوو پاشان لە ساڵی ٢٠١٤ یەکەم ئەلبومیان بە ناوی تۆ بارانیت بڵاو کردەوە و پێشوازییەکی چاوەڕوان نەکراوی لێکرا، و لە ساڵی ٢٠١٥ دووەمین ئەلبومیان لەژێر ناوی جادە سەما دەکات بڵاو کردەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ئەدڤێنتیزم
ئەدڤێنتیزم لقێکە لە مەسیحییەتی پرۆتێستانت کە باوەڕی بە ھاتنی دووەمی نزیک ھەیە (یان "دووەم ھاتنەدی") عیسای مەسیح لە ١٨٣٠ کاندا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کاتی دووەم بەخەبەرھاتنی مەزندا کاتێک وانەبێژی باپتیست ویلیام میلەر سەرەتا بە ئاشکرا باوەڕی خۆی بڵاوکردەوە کە دووەم ھاتن لە ھەندێک خاڵدا لە نێوان ١٨٤٣ و ١٨٤٤ ڕوودەدات،شوێنکەوتوانی بە میلەری ناسراو بوون، دوای نائومێدیەکی گەورە، بزووتنەوەی میلەری جیابووەوە و بەردەوام بوو لەلایەن کۆمەڵێک گرووپەوە کە مەزھەبەکانیان جیاواز بوون لە یەکتر، کە لە باوباپیرێکی میلەری باوەوە سەرچاوەیان گرتووە، بە کۆمەڵ بە بزووتنەوەی ئادڤێنتیست ناسراو بوون.
ھەرچەندە کڵێساکانی ئەدڤێنتیست زۆر ھاوبەشن لەگەڵ مەسیحییەتی سەرەکی تئولوجییەکانیان، جیاوازن لەسەر ئەوەی کە ئایا دۆخی میانڕەوی مردوەکان خەوی ناھۆشیارە یان ھوشیاری، جا ئایا سزای کۆتایی بەدکاران لەناوبردنە یان ئەشکەنجەی ھەتاھەتایی، سروشتی نەمر، چ بەدکاران پاش ھەزارە زیندوو دەکرێنەوە، و ھەوەس پیرۆزگای دانیال ٨ ئاماژە بە یەک لە ئاسمان یان یەک لەسەر زەوی دەکات، بزووتنەوەکە ھانی تاقیکردنەوەی ھەموو ئینجیلی داوە کە پێشەنگی ئەدڤێنتیستەکانی ڕۆژی حەوتەم و ھەندێک گرووپی بچووکی ئەدڤێنتیست دەکات بۆ چاودێری کردنی ڕۆژی حەوتەمی شوبات. کۆنفرانسی گشتی ئەدڤێنتیستەکانی ڕۆژی حەوتەم ئەو باوەڕە سەرەکیانەی کڵێسەی کۆکردەوە لە ٢٨ بیروباوەڕی بنەڕەتی (١٩٨٠ و ٢٠٠٥) کە سەرچاوەی ئینجیل وەک بەڵگە بەکاردێنن.
لە ساڵی ٢٠١٠ دا ئەدڤێنتیزم بانگەشەی ئەوەی کرد کە ٢٢ ملیۆن باوەڕدار لە کڵێسە سەربەخۆکاندا بڵاو کراونەتەوە، گەورەترین کڵێسا لە ناو بزووتنەوەکەدا—کڵێسای حەوتەمی ئەدڤێنتیست، لە ساڵی ٢٠٢٠دا زیاتر لە ٢١ ملیۆن ئەندامی ھەبوو.
مێژووی
ئەدڤێنتیزم وەک بزووتنەوەیەکی ناوبڕ دەستی پێکرد. دەنگدارترین سەرکردەی ویلیام میلەر بوو. لە نێوان ٥٠٬٠ بۆ ١٠٠٬٠٠٠ کەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پشتگیری پێشبینییەکانی میلەریان کرد بۆ گەڕانەوەی مەسیح.
دوای «نائومێدی گەورە» لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٨٤٤دا، زۆر کەس لە بزووتنەوەکە وازیان لە ئادڤێنتیزم ھێنا. لەو ئادڤێنتیستانەی کە ماونەتەوە، زۆرینەیان وازیان ھێنا لە باوەڕبوون بە ھەر گرنگییەکی پێغەمبەرانە بۆ ڕێکەوتی ٢٢ی تشرینی یەکەم، بەڵام ئەوان چاوەڕوانی ھاتنەوەی دووەمی عیسای مەسیح بوون.
لەو کەسانەی کە ڕێکەوتی ٢٢ی تشرینی یەکەمیان ھێشتەوە، زۆرێکیان ئەوەیان ھێشتەوە کە عیسا بە وشە نەھاتووە بەڵکو بە ڕۆحییەتی ھاتووە،
و لە ئەنجامدا بە ڕۆحییەتناسان ناسرا. کەمینەیەکی بچووک کە شتێکی کۆنکرێتی ھەبوو لە ٢٢ی تشرینی یەکەم ڕوویدا، بەڵام ئەم ڕووداوە بە ھەڵە لێکدرایەوە. ئەم باوەڕە دواتر دەرکەوت و بە کڵێسای حەوتەمی ئەدڤێنتیست کە گەورەترین جەستەی مابوو ئەمڕۆ.
کۆنگرەی گشتی کەنیسەی خودا لە ساڵی ١٩٢١ دامەزراوە و ٧٬٦٣٤ ئەندامی ھەبوو لە ١٦٢ کەنیسە لە ساڵی ٢٠٠٤ لە ئەمریکا. ئەوە جەستەیەکی مەسیحی ئەدڤێنتیست ڕۆژی یەکەمە کە بە کڵێسای خودای باوەڕی ئیبراھیمی و کەنیسەی کۆنگرەی گشتی خودا (مۆرۆ، گا) ناسراوە.
دروستکردنی کەنیسەی ڕۆژی حەوتەم ئەدڤێنتیست
کەنیسەی ئادڤێنتیستی ڕۆژی حەوتەم گرووپێکی بچووکە کە لە ساڵی ١٩٨٨ لە ئەدڤێنتیستەکانی ڕۆژی حەوتەم شکابوون و لە ساڵی ١٩٩١دا وەک کڵێسایەک خۆی ڕێکخست
٩ی ڕەشەمە
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە
تانزانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی پەیام
سەرچاوەکان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی_ئێران
خەڵاتی نۆبێل لە وێژە
خەڵاتی نۆبێل لە وێژە یەکێکە لە پێنج خەڵاتی نۆبڵ کە ھەموو ساڵێک بە نووسەرێک دەدرێت کە بە وتەی ئەلفرێد نۆبێل دیارترین کاری ئامانج خوازی نووسیوە «کار» بە گشتی کۆکراوەی کارەکانی نووسەرە، ھەرچەندە ھەندێک جار لە دەقی خەڵاتەکەدا، ھەندێک کاری دیاریکراویش باس دەکرێت. ئەکادیمیای سوید بڕیار دەدات کێ، ھەر کەسێک، خەڵاتەکە وەربگرێت. ئەکادیمیاکە لە سەرەتای مانگی تشرینی یەکەمەوە ناوی ئەو خەڵاتکراوە ڕادەگەیەنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵاتی نۆبێل
تانزانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
تانزانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
١٠ی ڕەشەمە
١٠ی ڕەشەمە ٣٤٦ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ١٩ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٠ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە
ئیتیۆپیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
ئیتیۆپیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ بوو کە لە ٢٦ی ئاب تا ١٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوە چوو.
مۆزەخانەی مێژووی ئامۆل
وێنۆک|چەپ|250px|بە شێک لە نھۆمی سێیەمی مۆزەخانەی مێژووی ئامۆل مۆزەخانەی مێژووی ئامۆل مۆزەخانەیەکە دەکەوێتە شاری ئامۆل، کە لە سێ نھۆم و لە گالێریی شوێنەواری، مرۆڤناسی و بەڵگەنامە مێژوویییەکانی ئێران و مازەندەران پێکھاتووە.
ئیتیۆپیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
سەرچاوەکان
١٩٧٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
پێڕستی ڕەنگەکان
thumb|260px|ڕەنگەکان بەشێکی گرنگی [[ھونەری سۆمایی، فاشن، دیزاینی ناوەوە، چەندین بوار و ڕژێمی ترن.]] ئەم پێڕستەی خوارەوە ڕەنگەکان نیشان دەدات. پێڕستەکە ڕەنگەکان و ناوەکانیان نیشان دەدات. بە ھۆڤەرکردنە سەر ڕەنگەکان، بەھاکانی HSV ،RGB، و #hex بۆ ڕەنگەکە دەبینیت.
مۆزەخانەی مێژووی ئامۆل
سەرچاوەکان
پۆل:مۆزەخانەکانی ئێران
بان ژاوۆ
بان ژاو (بە چینی:班昭) مێژووناس و سیاسەتمەدار و فەیلەسوف بوو لە مێژووی دێرینی چین. پەرەی بە مێژوونووسی دا کە براکەی دەستی پێکردبوو لەسەر مێژووی رۆژاوای ئیمپراتۆریەتی ھان، بۆ کتێبی ھان، ھەروەھا کتێبێکی بەناوی وانە بۆ ئافرەتان نوسی، کتێبێکی کاریگەر بوو بۆ ئافرەتان، ھەروەھا خولیایەکی نایابی ھەبوو لە ئەستێرەناسی و بیرکاریزانی و لە نوسینی شیعر، و چەندین کاری بە نوسین بڵاوکردەوە بووە یەکێک لە بەناوبانگترین زانا ژنەکان لە مێژووی دێرینی چین.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٤٩ پۆل:مردووانی ١٢٠ پۆل:مێژووناسە چینییەکانی سەدەی یەکەمی زاینی پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی یەکەمی زایینی پۆل:فەیلەسووفە چینییەکان لە سەدەی یەکەمی زایینی پۆل:نووسەرە ژنە چینییەکان لە سەدەی یەکەمی زایینی پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی دووەمی زایینی پۆل:فەیلەسووفە چینییەکان لە سەدەی دووەمی زایینی پۆل:نووسەرە ژنە چینییەکان لە سەدەی دووەمی زایینی پۆل:نووسەرە چینییەکان لە سەدەی دووەمی زایینی پۆل:نووسەرە ژنە چینییەکان پۆل:فەیلەسووفە ژنە چینییەکان پۆل:مێژووناسانی ئیمپراتۆریەتی ھان پۆل:سیاسەتمەدارانی ئیمپراتۆریەتی ھان لە شێنسی پۆل:فەیلەسووفەکانی شێنسی پۆل:سیاسەتمەدارەکانی سیانیانگ پۆل:ژنە مێژووناسە چینییەکان پۆل:نووسەرەکانی سیانیانگ پۆل:ژنە چینییەکان لە سەدەی دووەمی زایینی پۆل:ژنە چینییەکان لە سەدەی یەکەمی زایینی پۆل:نووسەرە چینییەکان لە سەدەی یەکەمی زایینی پۆل:مێژووناسەکانی شێنسی پۆل:چینییە ئەفسانەییەکان
فڕۆکەخانەی تەبەس
فڕۆکەخانەی تەبەس فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە شاری تەبەس، پارێزگای خۆراسانی باشوور، ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران
١١ی ڕەشەمە
١١ی ڕەشەمە ٣٤٧ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ١٨ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ١٩ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
١٢ی ڕەشەمە
١٢ی ڕەشەمە ٣٤٨ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ١٧ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ١٨ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
تانزانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
تانزانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
خەج و سیامەند
چیرۆکی دڵداری خەج و سیامەند سنوورەکانی رۆژهه‌ڵاتی کوردستانی تێپەڕاندووە و لەلایەن زۆرێک لە هۆنەر و حەیران بێژەکان( بە هەموو زاراوەکانی کوردییه‌وه‌) وەک بەیت وتراوەتەوە. مێژووی ڕوودانی چیرۆکەکە تا ئێستاش هەر ناڕوونە بەڵام بە له‌به‌رچاوگرتنی ناوی کاراکتەری داستانەکە ( ناوەکان کوردین) وا پێدەچێت سەردەمی پێش هاتنی ئیسلام یا ساڵەکانی سەرەتایی هاتنی ئیسلام بۆ ناوچەکە ڕوویدابێ، وەک هەموومان دەزانین لەگەڵ هاتنی ئیسلام بۆ کوردستان ناوە عەرەبیەکان لە کوردستان زیاد بوو تا وای لێ هات بە دەگمەن ناوی کوردی لە مێژووی دوای ئیسلامدا دەبینرێ بۆیەش دەتوانین بڵێین بۆ ئەو سەردەمە دەگەڕێتەوە، بەڵام تا ئێستا لەسەر ئەم چیرۆکە لێکۆڵینەوەیەکی زانستیانە و بابەتیانە نەکراوە ئەوەش کە ماوەتەوە پشتاوپشت و زار بە زار بە نەوەی ئێستا گەیشتووە وەک دەوترێ سیامەند و خەج ئامۆزای یەکتر بوونە و خەوج حەوت برای هەبووە و بەڵام بە هۆی کێشەی بنەماڵەو قسە و قسەڵۆکی خەڵک باوکی خەج، خەج نادات بە سیامەند لەگەڵ ئەوەش دا سیامەند لە ڕێی پیاو ماقووڵان زۆر هەوڵ دەدات باوکی خەج ڕازی بکات بەڵام باوکی خەج ڕازی نابێت،سیامەند و خەجیش ئەوەندەیان یەکتر خۆشویستوە کە گفتیان بە یەکدی دابوو تا مردن لەگەڵ یەک بن،سیامەند ناچار دەبێ خەج هەڵگرێ و بچنە دەر لە ئاوایی و ڕوو دەکەنە چیای سیپان (بەردی گوێز) کە دەڕوانێتە ئاواییەکە بۆیەش دەچن بۆ ئەو چیایە چونکە لە سەر لووتکەکەی ڕا دەیانتووانی جم و جۆڵی خەڵکەکە و بنەماڵەی خەج بخەنە ژێر چاو،هەروەک لە جۆگرافیای ناوچەکەشدا بەدی دەکرێ لە چیای سیپان ڕا دەتوانرێ چاوەدێری و جم وجۆلی خەڵک بکرێ، باوک و براکانی خەج بە شوێنیاندا دەگەڕێن،خەج و سیامەند ماوەیەک لە چیایەکەدا خۆ حەشار دەدەن تا ڕۆژێکیان سیامەند کە لەسەر ڕانی خەج خەوی لێکەوت و کاتێک لە خەو هەڵدەستێ چەندین بزنە کێوی دەبینێ کە بە هەموویان هێرش دەکەنە سەر دانەیەک لە بزنەکان کە ڕەنگی سوورە بەڵام دەرەقەتی نایەن،خەج بە سیامەند دەڵێ ئەو نێریە سوورە تۆی ئەوانی تریش براکانمن کە بە شوێنتەوەن و شەڕت لەگەڵ دەکەن،سیامەند بە بیستنی ئەو قسەیە تیرو کەوانەکەی دەر دێنێ و هێرش دەکاتە سەر نێریە سوورەکەو چەند تیری لێدەدات و دەیکەوێنێت،دوای کەوتنی بزنەکێوێکە سیامەند هەول دەدات  بیکووژێتەوە بەلام بزنەکێوێکە کە بە چەندین جێ بریندارە و خۆ لە خۆڵ دەگەوزێنێ تا سیامەند دێت سەری دەگرێ کە بیکوژێتەوە شەقۆنێک لە سیامەند دەدات، سیامەند لەڕرەوەزە سەخت و بەرزەکانی سیپان دەکەوێتە خوارەوە و بەسەر دارە بەنێکدا دەکەوێ،خەج کە هیچی بۆ یارمەتیدانی سیامەندی پێناکرێ هانا بۆ خەڵکی ئاوایی دەبات بۆ ڕزگار کردنی خۆشەویستەکەی،بەڵام بەهۆی بەرزی و جابەو ڕەوەزەکەی کە سیامەند لێ هەلدێراوە خەڵک هیچیان بۆ ناکرێ،خەجیش کە گفتی بە سیامەند دابوو تا مردن لەگەڵیدا بێ بۆیەش بڕیار دەدا ئەویش خۆ هەلدێرێ و تا دوا ساتەکانی ژیانیش لەگەڵ سیامەند بێ،خەج خۆ هەلدەدێرێتە خوارەوە و دەکەوێتە تەنیشت سیامەند و پێش سیامەند گیانی لە دەس دەدات و هەر دووکیان دەمرن.خەج و سیامەند چیرۆکی دوو دڵدارە کە بوونە قوربانیی داب و نەریتی خێڵەکیی ئەو سەردەمەی کوردستان.
سەرچاوە: تۆحفەی موزەفەرییە، ئۆسکارمان، وەرگێڕانی مامۆستا هێمن
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:وێژەی کوردی پۆل:کتێبە ئەدەبییەکان
ئیتیۆپیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
ئیتیۆپیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ بوو کە لە ١٩ی تەممووز تا ٣ی ئابی ١٩٨٠ لە مۆسکۆ لە یەکێتیی سۆڤیەت بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سێنیگال
بەوەی درووستکراوە لە ١٩٦٠ەکان، یانەکە پێشبڕکێکەرێکی باشن لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقا، کە باشترین ئەنجامیان لە خوولەکە پلەی دووەم بووە لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە مالی لەگەڵ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کامیروون، وە پلەی دووەمیان لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩ لەگەڵ ھەڵبژاردەی جەزائیر کە لە میسڕ بەڕێوەچوو. لە ھەمان ساڵی ھێنانی پلەی دووەم، سینیگال بەشدارییان کرد لە جامی جیھانی فیفا بۆ یەکەم جار و توانییان بگەن بە قۆناغی چارەکی کۆتایی و توانییان ھەڵبژاردەی فەڕەنسا، پاڵەوانی جامی جیھانی فیفای ١٩٩٨ بە شکست بێنن. یانەکە بۆ دووەم جار بەشدارییان لە پاڵەوانەتییەکە کرد دوای شازدە ساڵ و توانییان ٤ خاڵ بەدەستبێنن، بەڵام لە قۆناغی گرووپ دەرکرانە دەرەوەی پاڵەوانەتییەکە.
پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
شارستانی ئەندیکا
دانیشتووان
زۆرینەی دانیشتووان ئەم شارە لە نەتەوەی کورد و خێڵی بەختیارین.
بارودۆخ جوگرافیایی
باکووری بە دزفوول، باکووری ڕۆژئاوای بە لالی، باکووری ڕۆژهەڵاتی بە پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری، ڕۆژهەڵاتی بە ئییزە و لە باشوورەو بە مزگەوت سلێمان ڕێگای هەیە.
ئەمانەش ببینە
پارێزگای خووزستان
قەڵا خاجە
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای خووزستان پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٧ لە ئێران
١٣ی ڕەشەمە
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە
٢٠٠٤ لە نەرویژ
ڕووداوەکان
٢٦ کانوون یەکەم - ٨٤ کەس لە نەرویجییەکان لە نێو ھەزاران کەسدان کە بەھۆی تسونامی ئۆقیانووسی ھیند لە ساڵی ٢٠٠٤ مردن، لەوانە سیگورد کۆن ژەنیاری بەناوبانگی جازی نەرویژی.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەورووپا لە ٢٠٠٤
ئیتیۆپیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
ئیتیۆپیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بوو کە لە ٢٥ی تەممووز تا ٩ی ئابی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا لە ئیسپانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
تانزانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
تانزانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە میسر
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە میسر بەشێکە لە پەتای جیھانیی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩ (COVID-19) کە ھۆکارەکەی نەخۆشی سەختی کۆئەندامی ھەناسەی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ (SARS-CoV-2). لە ڕێکەوتی ١٤ی شوباتی ٢٠٢٠دا یەکەمین باری تووشبوون بە ڤایرۆسەکە لە وڵاتەکەدا پشتڕاست کرایەوە.
لە ١٤ی شوبات دا وەزارەتی تەندروستی میسر یەکەمین باری تووشبوونی لە فرۆکەخانەی نێودەوڵەتی قاھیرە ڕاگەیاند کە کەسێکی بەڕەچەڵەک چینی بوو. ناوەندە حکومییەکانی میسر بە (ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی - WHO)یان ڕاگەیاندبوو لە تووشبووەکە لە نەخۆشخانە خراوەتە ژێر کەرەنتینەوە. یەکسەر دوابەدوای ئەم تووشبوونە ڕێکارەکانی ڕێگەگرتنی بڵابوونەوە جێبەجێ کران لە چاودێری کردنی ئەو کەسانەی بەرکەوتە و پەیوەندییان ھەبووە لەگەڵ کەسی تووشبوو.
کەشتی گەشتیاری ڕوباری نیل
لە ڕێکەوتی ٦ی ئازاردا وەزارەتی تەندروستی میسر و (ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی - WHO) ٦ باری تووشبوونی نوێیان بە ڤایرۆسی (SARS-CoV-2)یان پشتڕاست کردەوە. کەسانی تووشبوو بریتیی بوون لە کارمەندانی کەشتی گەشتیاری ڕوباری نیل کە لە شاری (ئەسوان)ەوە گەشتی دەکرد بۆ شاری (ئەقسەر). سەتاپای کەسانی تووشبوو کە ئەنجامی پشکنینەکانیان ئەرێنی دەرچووبوو خاوەنی ھیچ نیشانەیەکی نەخۆشییەکە نەبوون و بەپێی زانیاری پشکنینەکان ڤایرۆسەکە لە گەشتیارێکی مێینەی بەڕەچەڵەک تایوانی-ئەمریکییەوە لەناو کەشتییەکەدا بڵاوبووەتەوە.
لە ٧ی ئازاردا، ناوەندە تەندروستییەکان حکوومەت ڕایانگەیاند کە ٤٥ کەسی ناو کەشتییەکە پشکنینەکانیان ئەرێنی دەرچووە و کەشتییە گەشتییارییەکە خراوەتە ژێر کەرەنتینەوە لە شوێنی لەنگەرگرتنی کەشتییەکان لە شاری ئەقسەر. لە ٩ی ئازاردا یەکەمین باری تووشبوونی نێودەوڵەتی پەیوەست بە کەشتییەکەوە پشتڕاست کرایەوە دوای ئەوەی کەسێکی بەڕەچەڵەک ئەمریکی گەڕابۆوە وڵاتەکەی و ئەنجامی پشکنینەکەی بۆ ڤایرۆسی کۆرۆنا ئەرێنی دەرچووبوو.
کەمتیار
کەمتیار گیانلەبەرێکی شیردەری گۆشت خۆرە لە پۆڵی کەمتیارەکان، تاوەکو ئێستا تەنھا چوارجۆری لێ دەستنیشان کراوە کە ھەرچواریان ئاژەڵی جومگەداری وشکاوەکین و لە کیشوەرەکانی ئاسیا و ئەفریقیا دەژین. کەمتیارەکان خاوەنی چاوێکی سەوزی کراوەن وەک ڕەنگی چاوی پشیلە و بەرگێکی توکنی تەنکیان ھەیە وەک توکی پشیلە بەڵام نەخشدارە بەشێوەی خاڵ خاڵ. کەمتیارەکان بە شێوەی کۆمەڵ کۆمەڵ دەژین. سەرچاوەی خۆراکیان پاشماوەی لاشەی نێچیرەکانی گیانلەبەرانی ترە، بۆیە پێیان دەڵێن مشەخۆر. ھەروەھا خۆشیان ڕاو دەکەن بەتایبەت لە شەوان چونکە بە ڕۆژ دەچنەوە کوخەکانیان و پشوو دەدەن، ھەروەھا قەبارەی لە گورگ گەورەترە بە تایبەت مل و سەری لەساڵێکدا پێنج تاوەکو شەش بەچکە دەکات، درێژیان دەگاتە مەتر و نیوێک بە بەرزی (٧٠–٩٠ سم).
زێدی ڕەسەنیان
خۆی کەمتیار چوار جۆری ھەیە، جۆری یەکەم کەمتیاری ھێلدار لە ئاسیا و ئەفریقیا دەژین. سێ جۆرەکەی تر کەمتیاری خاڵدار و کەمتیاری قاوەیی و کەمتیاری گورگانی تەنھا لە کیشوەری ئەفریقیا دەژیین بەتایبەت لە دەشت و بیابانەکانی باشووری ئەفریقا. وێنۆک|200x200پیکسڵ|کەمتیارێکی ھێڵدار.
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە میسر
کێشەکانی مافی مرۆڤ
لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠دا لەڕێی ڕاپۆرتێکەوە کە زانیارییەکانی بەند بوو لەسەر نامە و چاوپێکەوتنی نھێنی لەگەڵ زیندانیان دا، ئاماژەی بەوە دەدا کە چەند کەسێک لە چەند بەندینخانەیەکەی میسری تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون. چەندین زیندانی گیانیان لەدەستداوە بەھۆکاری ئەنجام نەدانی پشکنین بۆیان و وەرنەگرتنی چارەسەری پزیشکی پێویست بۆیان دوای دەرکەوتنی نیشانەکانی نەخۆشییەکە. ھەروەھا کۆمەڵەکانی مافی مرۆڤ ڕایانگەیاند کە بە دەیەھا ھەزار کەس لە وڵاتەکەدا خراونەتە بەندینخانەی زۆر قەرەباڵغ و نا پاکژ.
لە ماوەی پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩دا، کارمەندانی تەندروستی ھەستان بە ڕەخنەگرتن و ناڕەزایی دەربڕین بەرامبەر شێوازی مامەڵەی حکوومەت لەگەڵ قەیرانە تەندروستییەکە. میسر پشکنینە (کارلێکی زنجیرەیی پۆلمەرایز - PCR) پەسەندکراوە جیھانییەکانی ڕەتکردەوە و ھەستا بە ئەنجامدانی پشکنینی دژە تەنەکان (Antibody) بۆ دەستنیشان کردنی ڤایرۆسەکە سەڕەرای ڕاگەیاندنی (ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی - WHO) کە پشکنینی دژەتەنەکان توانای دەستنیشانکردنی ڤایرۆسەکەیان نییە بەڵکو ئەو جۆرە پشکنینانە ھەڵدەستن بە دیاریکردنی وەڵامی کۆئەندامی بەرگریی کەسەکە دژ بە ڤایرۆسەکە. پشکنینی خێرا و ھەڕەمەکی دژە تەنەکان لە مانگی نیسان دا لە وڵاتەکەدا دەستی پێکرد کە ھەتا کۆتایی مانگی نیسان نزیکەی ٢٠٠ ھەزار پشکنین ئەنجامدرابوو. وەزارەتی تەندروستی کارمەندانی تەندروستی ڕیزی پێشەوەی پابەندکردبوو بە ئەنجامدانی پشکنین بۆیان لە کۆتایی ھەموو نۆبەکارییەکەدا (شیفتی ئیشکردن) و تەنھا دوای دەرچوونی ئەنجامی ئەرێنی پشکنینی دژە تەن، ئەنجامدانی پشکنینی (PCR) ڕێگەپێدراوبوو.
کەمتیار
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەمتیارەکان پۆل:Articles with 'species' microformats پۆل:گیانلەبەران پۆل:گیانلەبەرانی کوردستان پۆل:شیردەرەکانی ئاسیا
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە میسر
ڕێکارەکانی حکوومەت
لە ڕێکەوتی ١٩ی ئازاردا وەزیری فرۆکەوانی ھەستا بە دەرکردنی بڕیاری داخستنی فرۆکەخانەکان و ھەڵپەساردنی تەواوی گەشتە ئاسمانییەکان. بڕیارەکە لە ١٩ ھەتا ٣١ی ئازار کاری پێ دەکرا.
ھەتا ٢٥ی ئازار، وەزارەتی تەندروستی ڕایگەیاند کە ٢٥ ھەزار پشکنینی (کارلێکی زنجیرەیی پۆلمەرایز - PCR) ئەنجام دراوە.
ھەتا ١٧ی نیسان ٥٥ ھەزار پسکنینی (PCR) ئەنجامدراوە.
ھەتا ٢٣ی نیسان ٩٠ ھەزار پشکنینی (PCR) ئەنجامدراوە.
ھەتا ٩ی مایس ١٠٥ ھەزار پشکنینی (PCR) ئەنجامدراوە.
ناوەندە بیانییەکانی ڕاگەیاندن بڵاویان کردبۆوە کە چەند کەسێک دەستگیرکراون بە تۆمەتی بڵاوکردنەوەی زانیاری ھەڵە و نادروست دەربارەی پەتای جیھانییەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات
١٤ی ڕەشەمە
١٤ی ڕەشەمە ٣٥٠ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ١٥ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ١٦ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە
وزەی میکانیکی
وێنۆک|250x250پیکسڵ| نموونەیەکی سیستەمی میکانیکی سەتەلایتێک بەدەوری زەویدا دەخولێتەوە کاریتێدەکرێ بە هێزی ڕاکێشانی پارێزراو؛ لەبەرئەوە وزە میکانیکیەی دەپارێزرێ. تاودانیسەتەلایتەکە نیشاندراوە بەهەڵگرە سەوزەکە(ئاراستەبڕ) وە خێراییەکەشی بەهەڵگری سوور نیشاندراوە. گەر خولگەی سەتەلایتەکە شێوەی هێلکەییە، هەردوو وزە شاراوەکەی سەتەلایتەکە و جوڵە وزەکەی، دەگۆڕێن لەگەڵ کاتدا بەڵام سەرجەمیان بەنەگۆڕی دەمێنێتەوە. لەزانستە فیزیایەکاندا، وزەی میکانیکی سەرجەمی جووڵە وزە و ماتەوزەیە (وزەی شاراوە). ئەوە جووڵە وزەکەیە هاوبەشە لەگەڵ جووڵە و شوێنی تەنێک. بنچینەی پاراستنی وزەی میکانیکی ئەوە دەردەبڕێ کە لەنێو سیستەمێکی جیاکراوەدا کە تەنها دەخرێتە سەر هێزە پارێزراوەکان (conservative forces) ، وزە میکانیەکە نەگۆڕە. گەر تەنێک بەپێچەوانەی ئاراستەی کۆی وزە پارێزراوەکان بجوڵێت، ماتە وزەکە زیاد دەکات ؛ وە ئەگەر خێرایی(speed) تەنەکە بگۆڕێ ، ئەوا هەروەها جووڵە وزەکەشی دەگۆڕێ. لەهەموو سیستەمە ڕاستیەکاندا، هەرچۆنێک بێت، هێزە نەپارێزراوەکان (nonconservative forces) هەروەک هێزی لێکخشاندن، دەخرێتەڕوو ، بەڵام گەر هێزەکە بڕێکی پشتگوێ خرابوو، ئەوا وزە، میکانیەکەی دەگۆڕێ وە پاراستنەکەشی بەسوودە بەنزیکەیی. لە بەیەککداکەوتنی لاستیکیدا (elastic collision)، وزە میکانیەکە پارێزراوە، بەڵام لەبەیەککداکەوتنی نالاستیکی(inelastic collision) (ناجیڕی), هەندێ لە وزە میکانیکەکە دەگۆڕێ بۆ وزەی گەرمی. هاوهێزی نێوان وزەی میکانیکی ونبوو (بڵاوبونەوە) وە بەرز بوونەوەی پلەی گەرمی، دۆزرایەوە لەلایەن جەیمس پرێسکۆت جووڵ(James Prescott Joule).
چەندین ئامێر بەکاردێن بۆ گۆڕینی وزەی میکانیکی بۆ شێوە وزەکانی تر یاخود پێکهێنانیان، وەک مۆتۆڕێکی کارەبایی کە وزەی کارەبایی دەگۆڕێ بۆ وزەی میکانیکی، بەرهەمهێنەری کارەبایی (مۆلیدە) وزەی میکانیکی دەگۆڕێ بۆ وزەی کارەبایی وە بزوێنەری گەرمی وزەی گەرمی دەگۆڕێ بۆ وزەی میکانیکی.
گشتی
وزە بڕی نائارستەدارە وە وزەی میکانیکی سیستەمێک سەرجەمی وزەی شاراوە ( کە بەشوێنی پارچەکانی سیستەمەکە دەپێورێت) و جووڵە وزەیە (کە هەروەها بە وزەی جووڵە ناو دەبرێت) :
وزەی شاراوە ، U, پشت دەبەستێتە سەر شوێنی تەنێک کە دەخرێتە سەر هێزێکی پارێزراو. بە توانای تەنەکە پێناسە دەکرێ بۆئەنجامدانی کار و زیاددەکرێت کاتێک تەنەکە دەجوڵێ بە ئاراستەی پێچەوانەی ئاراستەی هێز ەکە. گەر (F) هێزی پارێزراو نیشان بدات و ( x ) شوێنەکەی ، ماتەوزەی هێزەکە لەنێوان دوو شوێندا ( x1 ) و ( x2 )دا، پێناسەدەکرێ بە تەواوکاری نێگەتیڤی ( F) لە (x1 ) بۆ (x2 ) :
جووڵە وزە ، K, پشت دەبەستێ بە خێرایی (speed)ی تەنێک و وە توانای جوڵەی تەنێکە بۆ ئەنجامدانی کار لەسەر تەن ەکانی تردا لەگەڵیاندا کاتێک بەریەککدەکەون. کە بەیەک لەسەر دووی بارستایی تەنەکە لەگەل خێرایی دووجا پێناسە دەکرێ، وە کۆی جوڵە وزەی سیستەمی تەنەکان سەرجەمی جووڵە وزەکانی تەنەکە یەک لەدوای یەکەکانە:
بنچینەی پاراستنی وزەی میکانیکی ئەوە دەردەخات کە ئەگەر تەنێک یان سیستەمێک بەتەنها بخرێتە سەر هێزی پارێزراو، وزەی میکانیکی سیستەمێک یان تەنێک بەنەگۆڕی دەمێنێتەوە. جیاوازی لە نێوان هێزی پارێزراو یان نەپارێزراو ئەوەیە کەکاتێک هێزی پارێزراو تەنێک دەجوڵێنێت لە خاڵێکەوە بۆخاڵێکی تر، کاری ئەنجامدراو لەلایەن هێزی پارێزراو سەربەخۆیە( independent پەیوەندی پێوەنیە) لەسەر ڕێگاکە. وە بە پێچەوانەشەوە کاتێک هێزێکی نەپارێزراو کار دەکاتە سەر تەنێک، کاری بەڕێکراو لەلایەن هێزە نەپارێزراوەکە ناسەربەخۆیە ( dependent پەیوەندی پێوە هەیە) لەسەر ڕێگاکە.
پاراستنی وزەی میکانیکی
بەگوێرەی بنچینەی پاراستنی وزەی میکانیکی، وزەی میکانیکی سیستەم ێکی جیاکراوە (عەزل) بە نەگۆڕی دەمێنێتەوە بەگوێرەی کات، هەرچەندی کە سیستەمەکە سەربەخۆیە لە لێکخشاندن و هێزە نەپارێزراوەکان. لەهەر حاڵەتێکی ڕاستیدا، هێزی لێکخشاندن و هێزە نەپارێزراوەکانی تر بونیان هەیە (ئامادەن)، بەڵام لە زۆر باردا کاریگەریان لەسەر سیستەمەکە زۆر بچوکە، کە دەتوانرێ بنچینەی پاراستنی وزەی میکانیکی وەک بە نزیکەیی بەکاربهێنرێت. لەگەڵ ئەوەشدا وزە ناتوانرێ دروستبکرێ یان لەناو ببرێ لەلایەن مرۆڤەوە لە نێو سیستەمێکی داخراودا، دەتوانرێ بگۆڕدرێ بۆ شێوەیەکی تری وزە.