cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
باجەڵانی
سەدەی حەڤدەھەم
باجەلانیەکان لەپاڵ عوسمانیەکان بەسەرکردایەتی عەبدا بەگ پێشرەوی جەنگی عوسمانی و سەفەویەکانیان کرد (١٦٢٣–١٦٣٩)ژمارەی چەکداریەکانیان پتر لە ٤٠٠٠ سەرباز دەبوو، ھەروەھا باجەلانیەکان توانیان شارئ بەغدا لە (١٦٣٨)بۆ سولتان مورادی چوارەمی عوسمانیەکان دەست بەسەردابگرن.
عوسمانیەکان ترسێکی زۆریان لە باجەلانیەکان ھەبوو بەوەی میرنشین یان ناوچەیەکی سەربەخۆ ڕابگەیێنن بۆ بەردەوام بۆ مەرامی خۆیان بۆ شەڕ بەکاریان ھێناون لەپێناو نازناوی بچوکی وەک پاشا کە عوسمانیەکان خۆیان گەورەیان کردبوو، بۆیە عەبدا بەگ نازناوی پاشای پێ بەخشرا دوای گرتنی شاری بەغدا و بەزاندنی فارسە سەفەویەکان، دواتر باجەلانیەکان درکیان بە نیازی عوسمانیەکان کرد و نیمچەسەربەخۆییەکیان ڕاگەیاند ئەمەش بە پێی ڕێککەوتنامەی زەھاو (١٦٣٩)کەلەڕێککەوتنامەکە ھاتووە سەرجەم خاکی زەھاو بۆ عەبدا بەگ دەبێت لەبەرامبەردا دەبێت باجەلانیەکان ٢٠٠٠پیاوی شەڕکەر بە ئەسپەکانیانەوە بۆ عوسمانیەکان فەراھەم بکات لەکاتی جەنگ و پێویستی دا ھەروەھا ساڵانە بڕی ٣٠٠ ھەزار قورشی عوسمانی بدەن بە دەولەت وەکو باج و سەرانە. لەگەڵ ئەمەشدا عوسمانیەکان مولکەچی ڕێککەوتنامەکە نەبوون و زیاتر لە ١٢٠٠پیاوی شەرکەری تریان لە باجەلانیەکان برد و ئەوبڕە باجەی کەلەسەری پێک ھاتبوون کەم کەمە زیادیان دەکرد. دەیڤد ماکدوال باجەلانیەکان بە پیاوی ئازا و زیرەک ناودەبات بەجۆرێک کە فارس و تورکەکان لێیان دەترسان.
سەدەی ھەژدەھەم
لە ١٧٣٣ باجەلانیەکان جەنگیان دژی نادرشا ڕاگەیاند و بەسەریدا سەرکەوتن، لەتۆڵەی ئەمەدا نادر شا بەشێکی باجەلانیە بەدیل گیراوەکانی گواستەوە خورەم ئاباد دواتر فارسەکان توانیان کێشە و دووبەرەکی بخەنە ناو باجەلانیەکان و ھۆزە کوردیەکانی ئەوسا کە مردنی کەریم خانی زەندی لێکەوتەوە (١٧٧٩)ئەمە گەورەترین دەستکەوت بوو بۆ نادر شا و سەفەویەکان
سەدەی نۆزدەھەم
سەرکونسەلی ئینگلیز لە ئەرزەڕۆم ئاماژە بەوە دەدات کە باجەلانیەکان لەلایەن عوسمان پاشای باجەلانی سەرکردایەتی دەکرێن (١٨٤٣).
سەدەی بیستەم
ڕەشید پاشای باجەلانی بۆیەکەم جار یەکەم پارتی سیاسی درووستدەکات لەمێژووی نوێی کورد دا کە پارتی (ھیوا) بوو، کە دواتر بۆ بەھێزی بەرەی کورد لە بەغدا دەچێتە پاڵ پارتی دیموکراتی کوردستان لە ١٦ی ئابی ١٩٤٦ لە بەغدا
ڕەشید باجەڵان یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی پارتی هیوا. دڵدار ( یونس ڕەئووف) بۆ یەکەم جار لە هەناوی رێکخراوی (دارکەر) ەوە ١٩٣٧ پارتی هیوای دروست کرد لە ١٩٣٩. بۆ پتر زانیاری بڕوانە کتێبی نوێمان ( دڵدار، ژیانی سیاسی) گەر حەز بکەن بە پی دی ئێف بۆتان دەنێرم. لەو کتێبە بە تێری باسی ڕۆڵی کەسایەتییەکانی ئەو سەردەمەم لە رێکخراوی ( دارکەر)ەوە تا پارتی (هیوا) کردووە
زمان و ئاخاوتن
خێزانی بەگزادەکان و باڵادەستەکان بە شێوەزاری کورمانجی و گۆرانی دەدوێن بەڵام زۆرینەی باجەلانیە ڕەسەنەکانی ئەمڕۆ بەشێوەزاری گۆران و باجەلانی سۆرانی دەدوێن.
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆزە کوردییەکان پۆل:کوردانی باشووری کوردستان پۆل:کوردەکانی ئێران
پاراگوای لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
پاراگوای نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
سادقاوا
سادقاوا یان (ساقاوا) یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٤٧ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٠٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
بۆینگ ٧٤٧
بۆینگ ٧٤٧  فڕۆکەیەکی چوار بزوێنەرە و جەستەی پان و فراوانە و لەلایەن کۆمپانیای بۆینگی ئەمریکییەوە دروستکراوە. فڕۆکەی بۆینگ 747 دووەم گەورەترین فڕۆکەی نەفەرهەڵگری جیھان لە دوای فڕۆکەی ئەیرباس A380.
دروستکردنی فڕۆکەی بۆینگ ٧٤٧ لە سەردەمی خۆیدا بە شۆڕشێکی گەورە لە پیشەسازی فڕۆکەی نەفەر هەڵگر دادەنرا و یارمەتی ھەموو چین و توێژەکانی خەڵکی دا بۆ ئەوەی بتوانن گەشتە ئاسمانییەکان بەکاربهێنن. ئەم فڕۆکەیە بۆ ماوەی چل ساڵ گەورەترین فڕۆکەی نەفەر هەڵگر بوو لە جیھاندا. فڕۆکەی بۆینگ ٧٤٧ بە چوار بزوێنەر و پێکهاتەیەکی دوو نھۆمی دەتوانێت تا ٥٥٠ سەرنشین هەڵبگرێت، بەڵام لە یەک گەشتدا ئەم فڕۆکەیە زیاتر لە ١٠٠٠ سەرنشینی ھەڵگرتبوو. بە پێچەوانەی فڕۆکەی ئەیرباس A380، نھۆمی دووەمی فڕۆکەی بۆینگ 747 تەواو نییە و سنووردارە بە پێشەوەی فڕۆکەکە. لە نهۆمی دووەمی فڕۆکەی بۆینگ ٧٤٧، بەزۆری پلەی یەکەمی فڕۆکەکە ھەیە.
بیرۆکەی دروستکردنی فڕۆکەی ٧٤٧ لەلایەن کۆمپانیای بۆینگەوە لە ناوەڕاستی شەستەکاندا پێشنیارکرا، دوای ئەوە سوپای ئەمریکا گرێبەستێکی لەگەڵ کۆمپانیای بۆینگ واژۆکرد بۆ کڕینی ژمارەیەکی زۆر لەو فڕۆکانە بۆ باشترکردنی بەلەمەکانی. دوای ئەوە کۆمپانیای بۆینگ دیزاینی مۆدێلی سەرنشینی خۆی ڕاگەیاند، کە لە ئەنجامدا فڕۆکەی 747-100 لە ساڵی 1969دا فڕی. دوای ساڵێک لە ساڵی ١٩٧٠ ئەم مۆدێلە ٧٤٧ یەکەم خزمەتگوزاری خۆی بۆ هێڵی ئاسمانی جیهانی پان ئەمریکی دەستپێکرد.
دوایین فڕۆکە کە بۆینگ ٧٤٧-٨ ئێف بوو بۆ کۆمپانیای ئەتڵەس ئایر، لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ لە هێڵی بەرهەمهێنانەوە کەوتە خوارەوە بۆ ئەوەی لە ساڵی ٢٠٢٣دا بگەیەنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان پۆل:Webarchive template wayback links پۆل:Pages with unreviewed translations
ھیۆ ئیم
ھیۆ ئیم (بە کۆری:허임; بە ھانجا:許任;  لەدایکبووی ١٥٧٠ بۆ ١٦٤٧) (لە ناجو لە باشووری پارێزگای جیۆلا لەدایکبووە) پزیشکێکی زانستخوازە کە لە سەردەمی پاشا سیۆجۆنگ لە جۆسۆن لە کۆریای دێرین ژیاوە بەبەشدارییەکانی ناسراوە لە گەشەپێدانی دەرزی ئاژنین
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پزیشکە کۆرییەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:پزیشکە کۆرییەکانی سەدەی ١٧یەم پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧٠ پۆل:مردووانی ١٦٤٧ پۆل:خەڵکی سێئول
گوڵەخانە
جوگرافیا
گوڵەخانە لە باکورەوە هااوسنورە لەگەڵ گوندی مەلاوەیسە و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی گێلەک و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی عامورە لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی قەدەفەری.
سامیە حەسەن
سامیە حەسەن (؛ لە دایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٦٠) سیاسەتوانێکی موسڵمانی تانزانییە. سەرۆکی ئێستای تانزانیایە، یەکەمین سەرۆکی ژن و یەکەمین جێگری ژنی تانزانیا یە لە دوای ھەڵبژاردنی گشتی ساڵی ٢٠١٥ ئەو ولاتە لەگەل جۆن ماغوفولی سەرۆکی پێشووی تانزانیا لە حیزبی شۆڕشگێران کە حیزبێکی دێرینی تەنزانیایە و دووەم حیزبی ئەفریقییە کە ماوەیەکی زۆرە فەرمانڕەوایی دەکات. وەک سەرۆک کۆمار و جێگری سەرۆکی تەنزاینە دیاری کران. لە ساڵی ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٥ وەک ئەندام پەرلەمان خزمەتی کردووە لە ساڵی ١٩٧٨ ھاوسەرگیری کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٠ بەرشداری سیاسەتی کردووە بووەتە ئەندامی حیزبی شۆڕگێرانی تەنزانییە. دوای مردنی سەرۆکی تەنزانییە لە مانگی ئازاری ٢٠٢١ دا بۆ سەرۆکایەتی ولات پلەی بەرزکرایەوە و بووە یەکەم سەرۆک و یەکەم موسڵمانی ژن لە مێژووی وڵاتی تانزانیا ئەو پۆستە وەربگرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:ژنان لە سیاسەت پۆل:ژنە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمە سەرۆکەکان
وڵاتی زستان
وڵاتی زستان فیلمێکی درامی کوردییە، لە دەرھێنانی ھیشام زەمان؛ ساڵی ٢٠٠٧ بڵاو بووەتەوە.
چیرۆک
ڕێناس پیاوێکی کوردی پەنابەرە لە نەرویژ کە لە خانوویەکی دوورکەوتوو لە باکووری ئەو وڵاتە دەژی. کەسوکاری لە کوردستان، کچێکی بەناوی فرمێسک بۆ نیشانە دەکەن و ھەر لەوێش شاییەکیان بۆ ساز دەکەن. تاوەکوو کاری نیشتەجێبوونی فرمێسک جوور دەبێت ئەو جووتە بە تەلەفۆن لەگەڵ یەکتر لە پەیوەندیدان و بە وێنەی یەکترەوە شەو ڕۆژ دەکەنەوە. بەڵام کاتێک یەکتر دەبینن و دوای ماوەیەک کە لەگەڵ یەک ژیان بەسەر دەبەن، بۆیان دەردەکەوێت کە لەگەڵ یەک ڕاست نەبوون و زۆریان درۆ بە یەکتر وتووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە کوردییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧
ڕێبازی دەرفەت
چەپ|وێنۆک|لاپەڕەی پێشەوەی یەکەمین بڵاوکراوەی پەرتووکی ڕێبازی دەرفەت. ڕێبازی دەرفەت، یەکەم پەرتووکی قوتابخانەیی لەبارەی گریمانەی ئەگەری بوو، لەلایەن بیرکارێکی سەدەی ١٨ی فەڕەنسی ئەبراھام دی مۆیڤرەوە نووسرا و بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٧١٨ بڵاوکرایەوە، دی مۆیڤر بە زمانی ئینگلیزی نووسیوویەتی چونکە لەو کاتەدا لە ئینگلتەرا نیشتەجێ بووە، دوای ئەوەی لە فەڕەنسا ھەڵھاتبوو بۆ ئەوەی لە چەوساندنەوەکانیان بەرامبەر ھوگێنۆتەکان ڕزگاری ببێت. ناونیشانی پەرتووکەکە ھاوواتای گریمانەی ئەگەری بوو و بەم پێیەش ئەو دەستەواژەیە لە وتارێکی بەناوبانگی دوای مردنی تۆماس بایسدا بەکارھێندرا، کە وتارێک بەرەو چارەسەرکردنی کێشەیەک لە ڕێبازی دەرفەتەکاندا بوو، کە بۆ یەکەمجار بە وەشانێکی گریمانەی بایس ناسێندرا.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبە بیرکارییەکان
قەڵاتە ڕەشکە
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
بێنین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
بێنین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
ھێڵکاریی ئۆیلەر
وێنۆک|ھێڵکاریی ئۆیلەر روونی دەکاتەوە جۆرە تەنەکانی کۆمەڵەی خۆر روون دەکاتەوە
ھێڵکاری ئۆیلەر (بە ئینگلیزی: Euler diagram) ھۆکارێکە بۆ ڕوونکردنەوەی نمونەی کۆمەڵە و پەیوەندی شتانێک بە شتانێکیترەوە کە گرێدراوی یەکن یاخوود جیاوازی یەکن و نیشاندانی جیاوازیەکەیە، ئەو ھێڵکاریە بە ناوی زانای بیرکاریزانی سویسری لیۆنارد ئۆیلەرەوە کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لیۆنارد ئۆیلەر
سیتک
جوگرافیا
سیتک ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
کەڵھۆڕاوا
کەڵھۆڕاوا یان (کەلۆراوا) یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٧٦ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٣٧٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
خانا سوخوتسکا
خانا سوخوتسکا (؛ لە دایکبووی ٣ی نیسانی ١٩٤٦) کەسایەتی ژنە سیاسەتوان، پارێزەر، مامۆستای زانکۆی پۆلەندییە. ئەو لە ماوەی ٨ی تەممووزی ١٩٩٢ تاکوو ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ بوو بە پێنجەمین سەرۆک وەزیرانی پۆڵەندا. ئەو یەکەمین ژنە لە مێژووی پۆڵەندا و چواردەمینی جیھانە کە پۆستی سەرۆک وەزیرانی وڵات وەربگرێت. ئەو لە ماوەی ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧ تاکوو ٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٠ بووە وەزیری داد.
لە ماوەی ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١ تاکوو ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣، بووە باڵیۆزی پۆڵەندا لە ھۆڵی سی. ئەو ئەندامە لە یانەی مەدرید، دامەزراوەیەکی تایبەتە بۆ بڵاوکردنەوەی ھۆشیاری زیاتر لەبارەی دیموکراسی لە گشت جیھان. ئەو ئێستا مامۆستای زانکۆیە لە زانکۆ ئادەم میتسکیفیچ لە پۆزنان.
ئەو لە بەشی یاسا خوێندنی تەواو کرد و لە زانکۆی پۆزنان بووە توێژەر، بەڵام دواتر دەرکرا بەوەی ڕەتی کردەوە ببێتە ئەندامی حیزبی کۆمۆنیست. دواتر لە ساڵی ١٩٧٥، توانی بڕواننامەی دکتۆرا لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا وەربگرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:Articles with hAudio microformats
ھەسارەی شەموولە
ھەسارەی شەموولە بەو ھەسارۆکانە دەگۆترێ کە یەکێتی فەلەکناسانی نێودەوڵەتی لە ساڵی ٢٠٠٦ بەو ھەسارۆکانەیان دەگۆت کە تەنی ئاسمانین و لە دەوری خۆر دەخوولێنەوە یاخوود لە دەوری ئەستێرەیەک لە کۆمەڵەکە، ئەو ھەسارە شەموولانە ھەسارە نین و ھەروەھا مانگیش نین ھەتا لە دەوری گەڕەستێرەیەک خوول بکەن.
ئەو زاراوەیەیی ھەسارەی شەموولە لە پاشی ساڵی ٢٠٠٦ەوە سەری ھەڵدا لە کاتەکدا کە یەکێتی فەلەکناسانی نێودەوڵەتی چەند تەنێکی کۆمەڵەی خۆری دیاریکرد کە ئەو تەنانە بەشەک لە تایبەتمەندی ھەسارەیان ھەیە بەڵام ھەسارەش نین ھەروەھا مانگیش نین وە قەبارەیان ناگاتە تایبەتمەندی ھەسارەیەک ھەروەھا قەبارەشیان گەورەترە لە تەنە گچکەکانی کۆمەڵەی خۆر، ھەسارە شەموولەکان لە نێوان ئەو دوو جۆرە تەنەدان، ھەروەھا یەکەک لە زانای فەلەکی پێناسەی ھەسارەی شەموولە دەکا و دەڵێت ئەو ھەسارە شەموولانە بە ھەسارەی تەواو دەچن بەڵام ھەسارەش نین، بەڵام پاشی چەندین ساڵ ھێشتا بە تەواو پێناسەیەکی گوونجاوە نەکرایە لۆ ئەو تەنانە.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:گەڕەستێرە کورتەباڵاکان پۆل:کۆمەڵەی خۆر پۆل:چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا
وێستگەی پاس
وێستگەی پاس بریتییە لە شوێنی وەستان و کۆبوونەوەی پاسەکان لەناو شار و نێوان شار و شارۆچکەکان، لە وێستگەکانەوە سەرنشینان سەردەکەون یان دادەبەزن، ھەروەھا (bus bus) پێ دەوترێت لە زمانی کوردی (کاروان سەرا)شی پێدەوترێت یاخود (گەراجی پاسەکان) وێستگەی پاسەکان گەورەترن لە شوێنی وەستانی پاسەکان (یان چەترەپاس). بەھۆی ئەمەوە لە وێستگەوە پاسەکان ئاراستەی شەقام و شارەکان دەکرێن ھەربۆیە لەھەر شارێک وێستگەیەکی سەرەکی پاس(terminal)(کاروان سەرا) ھەیە.
لە وێستگەکان ھێڵی گواستنەوەی جێگیر و خولاو ھەیە، لەم وێستگانە شوێنی چاوەڕوانی بەرفراوان و پشودانی سەرنشینان ھەیە.
وێستگەی گەیشتن (ھاتوان)
وێستگەی گەیشتن یاخود دەروازەی ھاتوان، شوێنێکە کە پێشوازی لە سەرنشینانی ھاتوو دەکات بۆ وێستگەکە و لەوێشەوە بۆ شار یاخود شارۆچکەکە.
گەورەترین وێستگەکانی پاس
لە ھیندستان قەرەباڵغترین وێستگەی پاسی ئاسیا وجیھان ھەیە بەناوی وێستگەی چینای کە لەماوەی یەک کاتژمێردا پتر لە ٥٠١ پاس وەردەگرێت ھەروەھا بەگوێرەی ئامارێکی ساڵی ٢٠١٠ ئەم وێستگەیە لەماوەی ڕۆژێکدا ٣٠٠٠ پاسی بەڕێکردووە کە ٢٥٠٬٠٠٠ سەرنشینیان لەخۆگرتبوو.
گەورترین وێستگەی پاس لە ئەوروپا وێستگەی کامپی سەنتەرە کە کەوتووەتە ناوەڕاستی شاری ھیڵسنکی پایتەختی فینلەندا.
پاراگوای لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
پاراگوای نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
عەبدولسەلام بارزانی
250px|وێنۆک|چەپ|عەبدولسەلام بارزانی لەگەڵ دەستەیەک لە چەکداران لە ساڵی ۱۹۰۸ شێخ عەبدولسەلام بارزانی دووەم لەسەر بزووتنەوەی سەربەخۆیی کوردستان و ھەوڵەکان بۆ ڕزگاربوون لە دەسەڵاتی عوسمانییەکان ساڵی ١٢٦٩ مانگی، بە سەرکردایەتی شێخ عوبەیدوڵڵا شەمزیینان، بە شێوەیەکی کاریگەر بەشدارییان کرد. ھەروەھا شێخ محەممەد بارزانی کوڕی گەورە و جێنشین شێخ عەبدولسەلام، بەرامبەر بە خوان بەدکاران و بەکرێگیراوانی حکوومەت خۆپیشاندانیان ئەنجامدا و پاش ماوەیەک لەلایەن حکوومەت عوسمانی ماوەیەک لە زیندانی بدلیس زیندانی کرا و پاشان دیپۆرتی مووسڵ کرا. شێخ محەممەد بارزانی پێنج کوڕی ھەبوو: عەبدولسەلام (دووەم)، شێخ ئەحمەد، شێخ محەممەد سدیق، شێخ بابۆ و مەلا مستەفا.
یەکەم ڕاپەڕینی بارزانی لە ڕاستیدا لە ساڵی ١٩٠٩ دا کرا. گەنجانی تورک کە بە کودەتایەک لە ساڵی ١٩٠٩ دا لە دژی سوڵتان عەبدولحەمید ھەموو دام و دەستەکانی دەسەڵات لە تورکیا بە پێچەوانەی بەڵێنەکانی پێشوویان، کەم بە زەخت و گوشار لەسەر گەلان ناتورکیزمیان چڕکردەوە و چالاکی نەتەوایەتییان قەدەغە کرد چەند مانگێک پاشان شێخ عەبدولسەلام بارزانی ڕاپەڕینێکی هەڵگیرساند لە یەکەم شەڕدا لە نێو سوپای ئەو و تورکیا شکستێکی سەختیان پێبەخشین و مەودای ڕاپەڕینیش ھێدی ھێدی درێژ بووەوە بۆ بدلیس لە ساڵی ١٩١٠ دا ھێزەکانی عوسمانی بارزان و بارزانیان لە ناوچەکەیان بە جێھێشت. ئەوان مانەوە ھاوکات عوسمانییەکان یش توانییان لە سێری بدلیسدا سەرکوت بکەن حکوومەتی یەمەن لە ساڵی ١٩١٣ دا ژمارەیەکی زۆر کوردیان دەستگیر کرد بەبیانووی پیلانگێڕان لە دژی حکوومەت. ئەویش دەستگیرکرا و ناوی شێخ عەبدولسەلام ھاتووە ناو. شێخ عەبدولسەلام (دووھەم) کوڕی شێخ محەممەد بارزانی، کوڕەزای شێخ عەبدولسەلامی یەکەم، برا گەورەی مەلا مستەفای بارزانییە. چالاکییە سیاسییەکانی وەک بەرگریکار لەمافەکان میڵی کوردی بە بەشداری لە کۆنفرانسی «الشیوخ کرد و رؤساھم» بە ڕابەرایەتی شێخ محەممەدی قادری لە شاری دھۆک لە ساڵی ١٩٠٧ دەستی پێکرد. لە ماوەی ١٩٠٧ تا ساڵی ١٩١٤ ھەرێمی بارزان لە دژی حکوومەتی عوسمانی ڕاپەسێو لە ناکۆکییە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی سەردەمی ئەو بەژداری کرد و بەردەوام لەگەڵ پیاوان خێڵ بارزان لە دژی سوپای عوسمانی وەستاو شەڕی لەگەڵ کردن، ئەو لە چەند قۆناغێکدایە توانی شکست بە ھێزەکانی حکوومەت بھێنێ دوای ماوەیەک سوپایەکی گرانبەھاترین سوپای عوسمانی و کوردەکانی سەر بە حکوومەت ناوچەی بارزانیان گەمارۆدا، ئەم شەڕە بووە ھۆی شکست پێھێنانی بارزانییەکان و ھەڵھاتنی شێخ عەبدولسەلام و زۆرێک لە بنەماڵەی شێخ لەو کاتەدا بە دیل گیران، مەلا مستەفا بارزانی، منداڵێکی گەنج بوو کە لەگەڵ دایکیدا لە ناو دیلەکاندا بوو. دوای ساڵێک شێخ عەبدولسەلام سوپایەکی کۆکردەوە و گەڕایەوە بۆ شەڕ. عوسمانییەکان ڕۆیشتن، ئەم جارە، ھێزەکانی عوسمانی بەسەختی شکستیان ھێناو حکوومەت مەرجی ھەبوو. بۆ ئاشتی قبوڵ کرا و دیلەکان ئازاد کران و چەند ساڵێک بە ئارامی تێپەڕی و کەسێک بۆ ناوی سەفوت بەیگ لە گوندی شێخ عەبدولسەلامەوە بە تۆمەتی کوشتنێک تۆمەتبارکرا بەو ھۆیەوە بارزانی ھەڵھات و جارێکی تر بارزان بە ھێزی حکوومەت گەمارۆ درا. دوای ماوەیەک شەڕ و کوشتار شێخ عەبدولسەلام خۆی نەدا بەدەستەوە، و بەرەو ئێران ھەڵات و لەگەڵ ئیسماعیل ئاغای سمکۆ پەیمانی دۆستایەتی و ھاوکاری کرد.
لەسێدارەدانی عەبدولسەلام
ڕۆژێک عەبدولسەلام لە ماڵی سۆفیێکدا بە ناوی عەبدوڵڵا میوان بوو، عەبدوڵڵا بە چاوچنۆکی ئاگاداری لەگەڵ تورکەکانا پەیوەندی هەبوو عەبدولسلام دەستگیرکرا. دوای ماوەیەک لە مووسڵ (١٩١٤ زایینی) لەسێدارە درا. دوای شێخ عەبدولسەلامی دووھەم، شێخ ئەحمەدی برای، خێڵی بارزانی بەڕێوەبرد.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی بارزان پۆل:بنەماڵەی بارزانی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧ پۆل:مردووانی ١٩١٤ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان پۆل:شۆڕشگێڕە کوردەکان
جامی شا فەھد ١٩٩٥
جامی شا فەھد ١٩٩٥ دووەم و کۆتا پاڵەوانێتی بوو کە لەژێر ناوی جامی شا فەھد بەڕێوەچوو، پێش ئەوەی پێشبڕکێکە بە شێوەیەکی فەرمی لەلایەن فیفا وەک جامی کیشوەرەکانی فیفا بناسرێت. لە ماوەی ٦ی کانوونی دووەم تا ١٣ کانوونی دووەم ساڵی ١٩٩٥ لە عەرەبستانی سعوودی بەڕێوەچوو، ھەڵبژاردەی دانیمارک لە یاریی کۆتاییدا بە ئەنجامی ٢–٠ لە ئەرژەنتینی پاڵەوانی جامی پێشوو بردەوە.
ھەڵبژاردە بەشداربووەکان
وێنۆک|300x300پیکسڵ|1995 King Fahd Cup participating teams
یاریی کۆمەڵەکان
هەڵبژاردە	یاری	ب:بردنەوە، ب:بەرامبەربوون، د:دۆران خ.ت: خاڵی تۆمارکراو،	خ.ل:خاڵی ڵێکراو، ج.خ:جیاوازی خاڵ، خ:خاڵ
کۆتاییی
یاریی کۆتاییی جامی شا فەهد لە ساڵی ١٩٩٥ لە یاریگای شا فەهی نێودەوڵەتی لە ڕیازی پایتەختی عەرەبستانی سعوودی لە ١٣ی ١ی ١٩٩٥ بەڕێوەچوو، یارییەکە لە نێوان دانیمارک و ئەرژەنتین کێبڕکێی لەسەر کرا. لە کۆتاییدا دانیمارک یەکەم نازناوی جامەکەی بەدەستهێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:Webarchive template wayback links پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی
زەنگنە
زەنگنە یان زەنگەنە ھۆزێکی گەورەی کوردن کە بەزۆری لەناوچەی کرماشان و ھەندێک ناوچەی کوردستانی باشوور نیشتەجێن. ئەم ھۆزە لە ناوچەکانی جیاجیا بە شێوەزارەکانی جیاواز وەکوو ھەورامی، لەکی-زەنگنەیی، کەڵھوڕی و سۆرانی دەدوێن.
بەھۆی چاڵاکی بوێریانەوە لە بزوتنەوە ئازادیخوازەکانی کوردستانەوە لەساڵانی ھەشتاکان لەلایەن ڕژێمی سەددام حوسێنەوە ڕووبەرووی توند و تیژی و ئەنفال و ئاوارەیی بوونەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆزە کوردییەکان
گووفتاری کینەیی
وێنۆک|سیمکارت لە پۆڵەندا بە دروشمی هەڵمەتی دژ بە قسەی ڕقاوی "وشە دەسەڵاتی هەیە، ژیرانە بەکاری بهێنە". قسەی قین-تەوەر بریتییە لە دەربڕینێک کە بەمەبەستی کەمکردنەوە و ناشیرنکردنی یەکێک بەکاردێت، یان بەکارھێنانی زمانێکی زبر و نەشیاو. قسەی قین-تەوەر جۆرە قسەیەکە کە ھێرش دەکاتە سەر تاکەکەس یان کۆمەڵەیەک بە بیانوو و ھۆکاری نەژادی، نەتەوەیی، ئایینی، جۆری ڕەگەز یان کەم ئەندامێتی.
بابەتەکانی ئازادی بیروڕادەربڕین، قسەی قین-تەوەر و یاساکانی قسەی قین-تەوەر جێی مشتومرن. بەپێی یاسای چەند وڵاتێک، قسەی قین-تەوەر بریتییە لە قسە، ئاماژە، ھەڵسوکەوت، نووسین یان نواندنێک کە دەبێتە پاڵنەر بۆ کردەوەی توندوتیژی و سەرھەڵدانی بیرۆکەی پێشینەیی دژی کەسێک یان چەند کەسێک لەسەر بنچینەی ئەندام بوونیان لە کۆمەڵگەیەکی دیاریکراودا.
لە ھەندێک وڵات دا، قسەی قین-تەوەر بە دەستەواژەیەکی یاسایی دانانرێت، بەڵام لە ھەندێک وڵاتی تردا، وەک لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا قسەی قین-تەوەر بەپێی دەستووری وڵات بە یاسایی کراوە و ڕێکخراوە. لە ھەندێک وڵاتی دی دا، قوربانیی قسەی قین-تەوەر دەتوانێت داوا تۆماربکات بەپێی یاسای مەدەنی، یاسای تاوانکاری یان ھەردووکیان.
ماڵپەرێک کە قسەی قین-تەوەری تێدابێت ناودەبرێت بە ماڵپەری قین-تەوەر و لە ناوەڕۆکی چەندین لەو ماڵپەرانەدا بابەت و کورتەی تێدایە کە جەخت دەکەنەوە لە دیدگە و بۆچوونێکی دیاریکراو.
یاساکانی دژی قسەی قین-تەوەر
یاساکانی دژی قسەی قین-تەوەر دەکرێت دابەش بکرێت بەسەر دوو کۆمەڵەدا: ئەو یاسایانەی بەمەبەستی پارێزگاریکردن لە ڕێکوپێکیی گشتی کۆمەڵگە ھاتوونەتە کایەوە و ئەو یاسایانەی بە مەبەستی پارێزگاری لە شکۆی مرۆڤ ھاتوونەتە کایەوە. جۆری یەکەمی یاساکە لەسەر ئاستێکی بەرزتر و توندتر دانراوە بۆیە بە شێوەیەکی بەرچاو و بەردەوام ناسەپێنرێت، بۆ نموونە لە باکووری ئێرلەندا لە ساڵی ١٩٩٢ەوە بە درێژایی بیست ساڵ تەنھا یەک کەس دادگایی کراوە بەھۆی سەرپێچیکردن لە یاساکە بەڵام ئەو یاسایانەی مەبەستەکەی پاراستنی شکۆی مرۆڤە لەسەر ئاستێکی نزمتر دانراون و نەرمترن بۆیە بە ڕادەیەکی زیاتر دەسەپێنرێن، وەک لە یاساکانی وڵاتانی کەنەدا، دانیمارک، فەڕەنسا، ئەڵمانیا و ھۆڵەندا دەبینرێن کە بەشێوەیەکی بەرچاوتر و وردتر دەسەپێنرێن.
ڕیژەی توانست و بەربڵاوی ئینتەرنێت لە جیھان دا بووەتە ھۆکار کە دانانی سنوورێک بۆ ناوەندە ئەلکترۆنی و تەکنۆلۆژییەکان یەکجار سەخت بێت و ھەروەھا پابەندبوونی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە ھەمواری یەکەمی دەستوورەکەیان وای کردوە ئەستەم بێت یاسا و ڕێکاریی جیھانی بۆ ئینتەرنێت بێتە کایەوە.
پەیمانی جیھانی بۆ مافە مەدەنی و سیاسییەکان (ICCPR) ئاماژە دەکات: ھەر داکۆکیکردن و لایەنگرییەک لە قینی نەتەوەیی، ڕەگەزیی یان ئایینی کە ڕێخۆشکەر بێت بۆ جیکاری و توندوتیژی دەبێت بەپێی یاسا قەدەغەبکرێت." پەیمانی بنبڕکردنی ھەموو جۆرەکانی جیاکاری ڕەگەزیی (ICERD) ھەڵدەستێت بە قەدەغەکردنی ھەموو جۆرەکانی ڕەگەزپەرستیی. چەند گفتووگۆ و باس و کۆبوونەوەیەک دەربارەی ئازادی گووفتار لە ئینتەرنێت دا لەلایەن (ڕاسپێدراوی باڵای پەنابەرانی نەتەوە یەکگرتووەکان)ەوە سازکراوە.
ئینتەرنێت
لە ٣١ی ئایاری ساڵی ٢٠١٦ دا، ماڵپەرەکانی فەیسبووک (Facebook)، گووگڵ (Google)، مایکرۆسۆفت (Microsoft) و توویتەر (Twitter) ھەموویان (یاسای کارپێکردنی یەکێتی ئەورووپا)یان پەسەند کرد کە ناچاریان دەکات ھەستن بە پێداچوونەوەی زۆربەی ناوەڕۆکەکانی ماڵپەرەکانیان بەمەبەستی لابردنی ھەر گووفتارێکی کینەیی نایاسایی لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا لەسەر تۆرەکانیان.[١٠٨]
پێش پەسەندکردنی ئەم یاسایە، لە ساڵی ٢٠١٣ دا بە فشاری زیاد لە ١٠٠ کۆمەڵە ماڵپەری کۆمەڵایەتی فەیسبووک (Facebook) ڕێککەوت بە گۆرینی ڕێکار و یاسای گووفتارە کینییەکانیان دوای ئەوەی کە زانیارییە بڵاوکراوەکان پیشانی دەدا کە ئەو بابەتانەی پشتگیری توندوتیژی ناوخۆیی و توندوتیژی سێکسی دەکەن دژی ژنان بووەتە ھۆی کەم بوونەوەی ڕێژەی ڕێکلام کردن لەلایەن ١٥ کۆمپانیای گەورەوە.
زۆرێک لە ڕێکخراوە توندڕەوەکان قسەی قین-تەوەر بڵاودەکەنەوە لەڕێی دانانی پەیامەکانیان وەک لایەنگریی ڕاستەوخۆ. لۆگاریتمی ھەڵسەنگاندنی ناوەڕۆک دەتوانێت ئەو قسە قین-تەوەرانە ئاشکرایانە بگرێت بەڵام ناتوانێت قسە قین-تەوەرە شاراوەکان دەستنیشان بکات. بۆیە ھەرچەندە پەیامێک لە خۆیدا پابەندە بە یاسا و ڕێکاری قسەی قین-تەوەر بەڵام ئەو بیربۆچوونانەی دەیوروژێنێت کە وا لە بەکارھێنەران دەکات قسەی قین-تەوەر بەکاربھێنن لە بەشی لێدوان لەسەر بابەتەکە، ئەوا ئەم بەشانە بە وردی چاودێریان لەسەر نییە بەھاوشێوەی بابەت و پەیامە سەرەکییەکان و تا ڕادەیەکی زۆر کارێکی ئەستەمە قەدەغەکردنیان.
سەرچاوەکان
پۆل:سانسۆر پۆل:ڕەگەزپەرستی پۆل:وشە سیاسییەکان پۆل:ھۆمۆفۆبیا پۆل:مافەکانی مرۆڤ پۆل:جیاکاری
ھەسارەی بچووک
وێنۆک|[[ھێڵکاریی ئۆیلەر روونی دەکاتەوە جۆرە تەنەکانی کۆمەڵەی خۆر روون دەکاتەوە]]
ژمارەیان
سەدان ھەزار ھەسارەی بچووک دیترانەوە لە کۆمەڵەی خۆر لە ساڵی ٢٠٠٩، لەو ساڵەدا بەردەوام ھەسارەی بچووک دەدیترانەوە بە جۆرەک لە یەک مانگی ساڵی ٢٠٠٩ نێزیکەی ٣٠٠٠ ھەسارەی بچووک دیترانەوە، ھەروەھا ھەتا ئێستا ١٥٠٠٠ ھەسارەی بچووک ناوی فەرمی خۆی ھەیە.
چم شەمە
چم شەمە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری گۆران، ناوچەی ناوەندی شارستانی ھلێران، شارستانی ھلێران، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ھلێران ھلێران ھلێران پۆل:گوندەکانی شارستانی ھلێران پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
گۆمەلار
گۆمەلار گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گۆمەلار لە باکورەوە هااوسنورە لەگەڵ گوندی ئاوایی حەمەی فەرەج و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی خێڵی حەمە و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی دێکۆن لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی شەشکی خواروو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
میراودەلی
عەشیرەتی میراودەلی یان میر ئاودەل(میر ئەبداڵ)  یان پشدەری یانیش ئاغاکان ھۆزێکی کوردن پتر لە ٢٠،٠٠٠ خێزان دەبن بەزۆری لە باشووری کوردستان نیشتەجێن بەتایبەت لە ناوچەی پشدەر ھەروەھا ھەندێکیان لە کوردستانی خۆڕھەڵات نیشتەجێن بەتایبەت لەناوچەی سەردەشت. ھۆزێکی دەست ڕۆیشتون و بەھێزن ڕەگ و ڕیشەیان دەگەڕێتەوە سەردەمی زەردەشتیەکان بەڵام سەرەتای ناونانی عەشیرەتەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی بابانەکان و بەشێک بوون لە میرنشینی بابان و سۆران و ئەردەڵان.
مێژوو
میراودەلیەکان چەندین شەڕی گەورەیان کردەوە لەوانە:
۱-شەڕی میراودەلیەکان دژی عوسمانیەکان.
۳-میراودەلیەکان دژی ڕووسەکان.
٤-بەشێک لە میراودەلیەکان پشتگیری شێخ مەحمودیان کرد دژی بەڕیتانیەکان بەشێکیان بە پێچەوانەوە.
سەرجەم ئەو شەڕانە بۆ پاراستنی ناوچەی پشدەر بوو لە داگیرکاری دوژمن.
لە سەرەتای ساڵانی ١٩٩٠ و سەرھەڵدانی بزوتنەوەی ئازادیخواز لە کوردستانی باشوور حکوومەتی عێراق بەرنامە ڕێژی دەکات بۆ خستنەوەی جەنگ لەنێوان ھۆزەکان ھۆزی میراودەلیش لەو جەنگە بێ بەش نەبوە کە بەھۆیەوە شەڕێکی برا کوژی ڕوویدا لەنێوان میراودەلی و ھۆزەکانی تر لەناوچەی پشدەر ئەمەش بووە ھۆی کوشتارگەیەکی زۆر و ئاوارەبوونێکی بەرفڕاوان، بەجۆرێک ھەریەک لەم ھۆزانە بە سەدان پیاو و جوامێریان لەدەستدا.
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆزە کوردییەکان پۆل:پارێزگای کوردستان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران
کێلە چەرموو
کێلە چەرموو یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣١ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٣٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
سیروان بارزانی
سیراون بارزانی (لەدایکبووی ١٩٧١) بازرگان و فەرماندەی سەربازیی کوردە. سیروان برازای مەسعوود بارزانی، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان و سەرۆکی پێشووی ھەرێمی کوردستانە.
پێشمەرگە
سیروان بارزانی لە تەمەنی دوانزە ساڵییەوە، لەگەڵ خێزانەکەی دژ بە ڕژێمی پێشووی عێراق شەڕیان کردووە، و ئێستا فەرماندەی میحوەری مەخموور-گوێری ھێزەکانی ھێزەکانی پێشمەرگەیە. لە پێشمەرگایەتیدا نازناوی "پڵنگی ڕەش"ی پێدراوە.
سەرچاوەکان
[//en.wikipedia.org/wiki/Sirwan_Barzani ویکیپیدیای ئینگلیزی.]
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:بنەماڵەی بارزانی
شوێنی وەستانی پاس
وێنۆک|ساتەکانی پێش گەیشتنی پاسەکە، سەرنشینان لە [[سەنی پێرچس چاوەڕێ دەکەن.]] شوێنی وەستانی پاس شوێنێکە کە لێیەوە پاسەکان دەوەستن، بۆ سەرکەوتن یان دابەزینی گەشتیاران. ئەم شوێنانە دەکەونە سەر شەقامە لاوەکی و سەرەکییەکانی شار و سەرڕێگاکانی دەرەوەی شار، لە شێوەی چەترێکدایە کە سەرنشینان دەتوانن تێیدا چاوەڕوانی پاسەکانیان بکەن؛ لە وێستگەی پاس بچووکترن و کورسی و شوێنی دانیشتنی بچووکی تێدایە، بنمیچەکەی دەتوانێت ھاوڵاتیان بپارێزێت لە تیشکی خۆر و باران، و ھەر چەترێک ناوێک یان ژمارەیەکی تایبەتی خۆی ھەیە.
بێنین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
بێنین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
ئاغبولاغی تەغامین
ئاغبولاغی تەغامین (، ) گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تەغامین، ناوچەی کوڕانی، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ئەم گوندە ناوەندی گوندەواری تەغامینە.
جوگرافیا
ئاغبولاغی تەغامین ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سۆشیالیزمی لیبراڵ
سۆشیالیزمی لیبراڵ فەلسەفەیێکی سیاسیە کە بنەمای لیبراڵ دەخاتە ناو بۆ سۆشیالیزم. سۆشیالیزمی لیبراڵ بە بەراورد لەگەڵ دیموکراتیی کۆمەڵایەتیی ھاوچەرخ بووە ئەو پشتگیری ئابووریی تێکەڵ دەکات کە ئەوە ھەردووک خاوەنداریی تایبەت و خاوەنداریی کۆمەڵایەتی دەگرێتەوە لە بەشی سەرمایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لیبرالیزم پۆل:سۆشیالیزم پۆل:دیموکراسیی کۆمەڵایەتی پۆل:پێشکەوتخوازی
بوروندی لە یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠
بوروندی یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ .٦ وەرزشوان (٣ پیاو، ٣ ژن) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان دەکەن لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە لەوانە مەلەوانی ، بۆکسینگ ، گۆڕەپان و مەیدان. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵمپیادە لە ٢٤ی جولای ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی جولای ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە حەوتەم بەشداربووی بوروندی بوو لە ئۆڵمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٩٦. وەرزشوانانی بوروندی لەسەرجەم بەشدارییەکانی پێشوویان لە ئۆڵمپیاد نەیانتوانیوە هیچ مەدالیایەک بۆ ولاتەکەیان بەدەست بهێنن.
یارییەبەشداربووەکان
لیستی ئەو یارییە وەرزشیانەی کە یاریزانانی بوروندی بەشدریان تێداکردووە لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ تۆکیۆ.
پەیژە (مۆسیقا)
لە تیۆری مۆسیقادا، پەیژە پێکھاتووە لە دەستەیەک نۆتی مۆسیقی کە بەپێی پەردە یان ئاستی تۆن ڕێکخراون. دەکرێت ڕێکخستنەکان لە نزمەوە بۆ بەرز بێت یان بەپێچەوانەوە، جاری واش ھەیە لە نزمەوە بۆ بەرز دەڕوات و دواتر لە بەرزەوە دەگەڕێتەوە بۆ نزم، ئەمەش لە پەیژە بچووکە میلۆدییەکاندا دەردەکەوێت.
سەرچاوەکان
پۆل:پەیژە مۆسیقییەکان پۆل:تیۆری مۆسیقا
یەینکەن
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
گێلەک
گێڵەک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گێڵەک لە باکورەوە هااوسنورە لەگەڵ گوندی گوڵەخانە و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی کوڵکنی حەمەسوور و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی شیرەمەڕ لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی گردی قازی.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
دەربەند، دۆڵ
جوگرافیا
دەربەند ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
تێنشۆ (سەردەمی مۆمۆیاما)
وێنۆک|500x500پیکسڵ تێنشۆ (天正) ناوی سەردەمێکە لە ژژاپۆن لەدوای (年号, nengō,ناوی ساڵ) لەدوای گێنگی و پێش بونرۆکو دێت. دەستپێکی ئەم ساڵە بەناو تەمموزی ١٥٧٣ بۆ کانوونی یەکەمی ١٥٩٢ دەبێت. لەم سەردەمەش ئیمپراتۆر ئۆگیماچی (正親町天皇) و ئیمپراتۆر گۆ-یۆزێی (後陽成天皇) فەرمانڕەوایەتییان کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:سەردەمەکانی ژاپۆن پۆل:دەیەی ١٥٧٠ لە ژاپۆن پۆل:دەیەی ١٥٨٠ لە ژاپۆن پۆل:دەیەی ١٥٩٠ لە ژاپۆن
ھوگێنۆتەکان
وێنۆک|250x250پیکسڵ|کڵێسای ھوگێنۆتەکان لە شاری چارلستن. ھوگێنۆتەکان کۆمەڵەیەکی ئایینی فەڕەنسی و ئەندامی کڵێسای چاکسازی پرۆتستانتی فەڕەنسا لە ماوەی سەدەی شانزە و حەڤدەدا. ئەوانەی کە لە چارەکی دووەمی سەدەی شانزەھەمدا لە ژێر کاریگەری نووسینەکانی جۆن کالڤین بوون و لە نزیکەی ساڵی ١٥٦٠ی زایینیدا بە ھوگێنۆت ناویان دەبردن. لە کۆتایی سەدەی ١٧دا، نزیکەی ٢٠٠ ھەزار ھوگێنۆت دوای زنجیرەیەک چەوساندنەوەی ئایینی لە فەڕەنسا ھەڵھاتبوون بۆ وڵاتانی پرۆتستانتی وەک ئینگلتەرا، وێڵز، دانیمارک، سویسڕا، کۆماری هۆڵەندا، مارگرەڤیاتی ھەڵبژاردنەکانی براندنبۆرگ و پالاتینات (ھەردووکیان لە ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆزدا بوون ، دۆکایەتی پرووسیا، ھەروەھا داگیرکراوەکانی ھۆڵەندا کیپ ھۆپ (ئێستا باشووری ئەفریقا ) و سێزدە داگیرکاری دەستی ئینگلیزی لە ئەمریکای باکوور.
لە ماوەی چەند ساڵی داھاتوودا فەڕەنسا زیاتر لە ٤٠٠ ھەزار دانیشتووانی پرۆتستانتی لەدەستدا. زۆربەیان کۆچیان کرد بۆ ئینگلتەرا و کۆماری هۆڵەندا و ئەمریکا و سویسرا و باشووری ئەفریقا و بوونە ھاوڵاتی تێیدا. ڕۆیشتنی ھوگێنۆتەکان کارەساتێک بوو بۆ شانشینی فەڕەنسا، کە بەشێکی زۆری کاریگەرییە ئابوورییەکانی لەدەستدا. لە ھەندێک شاری فەڕەنسادا کۆچی بەکۆمەڵ بە واتای لەدەستدانی نیوەی دانیشتووانی کرێکار بوو. کۆچی ھوگێنۆتەکان بە کۆچی مێشکەکان دادەنرا، چونکە ژمارەیەکی زۆریان خوێندەوار و پیشەساز و بۆرژوازی بوون، لە ئاوارەییدا ھوگێنۆتەکان لە دامەزراندنی بانکەکاندا کاریان دەکرد و لە زێڕ و بازرگانیدا کاریان دەکرد. ھوگێنۆتەکان بەرھەمدار بوون، بە تایبەت لە پیشەسازی قوماشدا، و زۆرێک لە شارەکانی ئەورووپا حەزیان دەکرد ھوگێنۆتەکان ڕابکێشن و کێبڕکێیان لەسەر ڕاکێشانیان دەکرد بۆلای خۆیان، چونکە لێشاوی کرێکاری لێھاتوو و خوێندەوار دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە بووژاندنەوەی ئابوورییەکانیان، ئەمەش لە ڕاستیدا لە ساڵی ١٩٩٩دا ڕوویدا شارەکانی وەک بەرلینی ئەڵمانیا و ئەمستەردامی ھۆڵەندا و ژنێڤی سویسڕا.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ئەفسانییەکان
نیعمەتاوای سەرێ
نیعمەتاوای سەرێ گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
نیعمەتاوای سەرێ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
عیشق ئاوا
عیشق ئاوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات، ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
عیشق ئاوا ناوەندی گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵاتە.
تێسێرەکت
دروستکردنی تێسێرەکت
وێنۆک|چەپ|400px|دروستکردنی تێسێرەکت وێنۆک|200px|چەپ|. گریمان خاڵێکمان ھەبێت، خاڵ ھیچ ڕەھەندی نییە. ئەم خاڵە لە ئاڕاستەیەکدا ڕادەکێشین. ھێڵێک دروست دەبێت، ھێڵ تەنھا یەک ڕەھەندی ھەیە ئەویش درێژییە. ھێڵێک لە ناکۆتا خاڵ پێکدێت. ئینجا ئەم ھێڵە دەبەین بۆ بۆشایی دوو ڕەھەندی. بە ڕاکێشانی ئەم ھێڵە لە ئاڕاستەیەکدا ڕاستەھێڵێکی تر دروست دەبێت، دوو سەری ئەم دوو ڕاستەھێڵە بەیەک دەگەیەنین، چوارگۆشەیەک دروست دەبێت. ئینجا ئەم چوارگۆشە دەبەین لە بۆشاییەکی سێ ڕەھەندیدا و بەرەو سەرەوە ڕایدەکێشین، واتە بەرزی دەکەینەوە. شەشپاڵوویەک پێکدێت کە لە ناکۆتا چوارگۆشە دروست کراوە. ئەم شەشپاڵووە دەبەینە بۆشایی چوارڕەھەندی و لە ئاڕاستەیەکدا کە ئەستوونە لەسەر ڕەھەندەکانی تر ڕایدەکێشین، تێسێرەکتێک دروست دەبێت کە لە ناکۆتا شەشپاڵوو پێکھاتووە.
عیشق ئاوا
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی پۆلدەشت پۆلدەشت پۆلدەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
تێسێرەکت
وێناکردنی تێسێرەکت
وێناکردنی تێسێرەکت لە دونیای ڕاستەقینەدا کە سێ ڕەھەندییە، شتێکی مەحاڵە، لەبەر ئەوەی تێسێرەکت تەنێکی چوارڕەھەندییە. دەشێت مرۆڤ سێبەرێک لە تێسێرەکت وێنا بکات. لە ڕاستیدا ھەموو ھێڵەکانی تێسێرەکت ڕاستن و لە پێوانەدا یەکسانن و ھەموو گۆشەکانی وەستاون.
ھەڵوەشاندنەوەی تێسێرەکت
وێنۆک|چەپ لە ھەڵوەشاندنەوە یان ڕاخستنی شەشپاڵوویەک شێوەیەکی دوو ڕەھەندی دروست دەبێت (دەشێت لەسەر کاغەزێک بکێشرێتەوە) کە لە شەش چوارگۆشە پێکدێت، ھەروەھا تێسێرەکتێکی ھەڵوەشاو لە ھەشت شەشپاڵوو پێکدێت و شێوەیەکی سێ ڕەھەندییە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:تۆپۆلۆژی پۆل:تۆپۆلۆژی جەبری
سێگۆشەی پاسکاڵ
وێنۆک|ھەر ڕیزێک لە ڕیزەکانی سێگۆشەی پاسکاڵ لە ھاوکۆلکەی کراوەی دوو تێرمی پێکدێت. لە بیرکاریدا سێگۆشەی پاسکاڵ، سێگۆشەی خەییام یان سێگۆشەی خەییام-پاسکاڵ بەو سێگۆشەیە دەوترێت کە لە ڕیزکردنی سێگۆشەیی ھاوکۆلکەکانی کراوەی دوو تێرمی یان کراوەی دوو ڕادەیی پێکدێت. ئەم سێگۆشەیە لە زۆرێک لە وڵاتانی ڕۆژاواییدا بەناوی ماتماتیکزانی فەرانسەوی بلێز پاسکاڵ بە سێگۆشەی پاسکاڵ ناونراوە، ئەگەر چی ماتماتیکزانانی ھیندی، ئێرانی، چینی، ئاڵمانی و ئیتالیایی ، چەندین سەدە بەر لە پاسکاڵ لەم سێگۆشەیان کۆڵیوەتەوە. ھەر بەم ھۆیەوە لە وڵاتانی جۆراوجۆردا، ناوی جیاوازی لەسەر دانراوە، لە ئیتالیا، بە «سێگۆشەی تارتالیا»، لە چین بە سێگۆشەی «یانگ ھویی» و لە ئێراندا بە «سێگۆشەی خەییام»، یان «خەییام-پاسکاڵ» دەناسرێت.
شرۆڤە
وێنۆک|چەپ|300px سێگۆشەی پاسکاڵ، تارتالیا یان، سێگۆشەی خەیام-پاسکاڵ، بریتییە لە ڕیزکردنی سێگۆشەیی ھاوکۆلکەکانی کراوەی دوو تێرمی.
لە کاتی کردنەوەی (a + b)^n، توانی a لە nـەوە بۆ سیفر کەم دەبێتەوە و توانی b لە سیفرەوە بۆ n زیاد دەبێت و کۆی ھەر دوو توانەکانی a و b لە ھەر تێرمێکدا، دەکاتەوە n.
ھاوکۆلکەکانی کراوەی دوو تێرمی لە ڕێگەی ئەم ھاوکێشە دەدۆزرێنەوە:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بلێز پاسکاڵ
پاراگوای لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
پاراگوای نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
زەویی تەخت
وێنۆک|نەخشەیەکی زەوی تەخت کە لە ساڵی ١٨٩٣ لە لایەن ئۆڕلاندۆ فێرگۆسۆن بەرھەم ھاتوە. لە چەند شوێنێکی ئەم نەخشەیەدا ئاماژە بە تەوڕات کراوە. مۆدێلی زەویی تەخت چەمکێکی کۆنە کە لە لایەن زۆرێک لە نەتەوە جیاجیاکانی دونیا باوەڕ پێکراو بوەو و بە گشتی یۆنانییەکان لە پێشەوەی ئەم نەتەوانە بوونە کە پێیان وابووە کە زەوی لە شێوەی دەفرێکی ڕووتەختە. لەبەر ئەوەی کە ڕووبەری زەوی زۆر بەرفراوانە و مەودای دیتنی مرۆڤ دیاری کراوە، وە ھەروەھا تەکنەلۆژیایەکی پێشکەوتوو نەبووە لەو سەردەمەدا، مرۆڤەکان بەم شێوەیەیان بیر کردۆتەوە. ھەروەھا ھێزی ڕاکێشانی زەوی لە سەردەمی کۆن ناسراو نەبوو و بەم ھۆیەشەوە پێیان وابوو گەر کەسێک لە پشتەوەی زەوی بێت دەکەوێتە خوارەوە.
کاتێک لەناو بەلەمێک دادەنیشتن دەریا یان بە شێوەی تەخت دەدیت و ئاسمانیان وەک کاسەیەکی بەراوژوو دەبینی کە بەسەر زەویدا کراوە. ئەو شوێنەی کە ئاسمان و زەوی بەیەک دەگەیشتن ناویان لێنابوو ئاسۆ. ئەم ئاسۆیە وەک بازنەیەک وایە کە ئێوە لە ناوەڕاستی ئەم دا جێگیرن. ئاماژە بەم بیردۆزە، ئەوان وایان بیر دەکردەوە کە بەیانیان ڕۆژ لە ڕۆژھەڵات ھەڵدێت و پاش تێپەڕینی بە بازنەی ئاسماندا لە ڕۆژ ئاوا بەرەو ئاوابوون دەچێت و ڕۆژی دواتر خۆرێکی نوێ لە ڕۆژھەڵات ھەڵدێت کە لەوەی دوێنێ جیاوازە و پێشیان وابوو کە ئاوابوو لەناو دەچێت. ھەندێکیش پێیان وابوو کە کاتێک خۆر ئاوادەبێت دەکەوێتە ناو بەلەمێک و دەگەڕێتەوە بۆ شوێنی یەکەمجاری و بەیانی جارێکیتر ھەمان خۆر ھەڵدێتەوە!
مێژوو
چەپ|وێنۆک|نەخشەیەکی بابلییەکان کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ شەش سەدە پێش زایین.
ھەندێک لە نەتەوەکانی ڕۆژاوای ئاسیا پێیان وابوو کە خۆر وەک گالیسکەیەکی زەرد و پڕ بڵێسەیی وایە کە ھەندێک ئەسپ و باڵندەی نادیار ڕایدەکێشن. و پێشیان وابوو کە خواوەندی خۆر بەیانیان سواری گالیسکەکەی دەبێت و خۆر لە خۆرھەڵاتەوە ڕادەکێشێت بەناو ئاسماندا و لە دەمی ئێوارێ دەیگێنێتە خۆراوا. و کاتێک شەو دادەھات وای دەکرد کە بەبێ ئەوەی کەس بیبینێت دەگەڕایەوە شوێنی دوێنێ و دووبارە خۆی بۆ بەیانییەکی تر ئامادە دەکرد. ئەگەرچی باوەڕیان بە تەخت بوونی زەوی ھەبوو، بەڵام زۆرجار ئەمەشیان بە بیردادەھات کە قووڵاییی زەوی چەندە، و ئایا دەکرێت بە قووڵ کردنی زەوی بگەین بەوسەر زەوی؟ ئەی لە دیوی ئەولای زەوی کەس دەتوانێت بە بێ بەربوونەوە بوەستێت؟ یاخود زەوی خۆی چۆن بەرنابێتەوە؟! ھیندییەکان بڕوایان وابوو بۆ ئەوەی زەوی بەرنەبێتەوە پێویستە چەند فیلێکی گەورە ھەڵیانگرتبێت. ھەروەھا فیلەکانیش لەسەر کیسەڵێکی زۆر گەورەترن و کیسەڵەکەش لەسەر زەریایەکی زۆر بەرفراوان مەلەدەکات. بەڵام دیسان ئەم پرسیارەش دروست دەبوو کە ئایا قوڵایی ئەم زەریایە ئاخۆ چەندە؟! گەرچی خەڵکانی زۆر کۆن ئەم بیرۆکەیەیان ھەبوو بەڵام وەڵامی گشت پرسیارەکانیان لا ئەستەم بوو.
وێنۆک|نەخشەیەکی جیھان کە گریمانە دەکرێت ھی سەردەمی [[ئاناکسیماندرۆس بێت.]] ھەندێک لە یۆنانییەکان کە ٢٥٠٠ ساڵ لەمەوپێش لە کەنارەکانی دەریای سپی دەژیان. یەکێک لەم کەسانە کە ناوی ئاناکسیماندرۆس بوو کە لەبری پەسەند کردنی ئەم بیروباوەڕە خۆی سەیری ئاسمانی دەکرد و لەخۆی دەپرسی: لەڕاستیدا ئەمەی ئەو دەیبینێت شتێکی جیاوازە. ئەو کۆمەڵە ئەستێرەیەکی دەبینی کە لەماوەی شەودا لەشوێن خۆیان دەجووڵان، جگە لە ئەستێرەی جەمسەری باکوور کە لە شوێن خۆی جێگیر بوو. ئەو تێبینی ئەوەی کرد کە ھەندێک لەو ئەستێرانەی (لە ڕوانینی ئەم بیرمەند ەوە ئەستێرەن بەڵام لە ئێستادا بە ھەسارە ناسراون). ھەروەھا تێبینی کرد کە ئەم ئەستێرانە بەشێوەیەکی بازنەیی بە دەوری ئەستێرەی جەمسەری باکوور دەخولێنەوە. ئاناکسیماندرۆس بەوە گەیشت کە دەبێت ئاسمان وەک تۆپێکی بەتاڵ وابێت کە زۆر گەورەیە و بەدەوری تەوەرەیەکدا دەخولێتەوە کە لە سەرێکی گەیشتۆتە ئەستێرەی جەمسەری باکوور و سەرەکەی تری بە ناو زەویدا تێپەڕ بووە. بەپێی تێڕوانینی ئەو نە زەوی و نە ئەستێرەی جەمسەری باکوور لە شوێن خۆیان ناجووڵێن و بەڵکو گشت تەنە ئاسمانییەکانی ترن کە بەدەوری ئەم تەوەرەیەدا دەخولێنەوە. بەم شێوەیە ئاناکسیماندرۆس وای بیر دەکردەوە کە گشت ئەستێرەکان و تەنانەت مانگ و خۆر یش بەم تۆپە گەورەیەوە نوساون و زەویش بە شێوەیەکی تەخت لە ئەم سەر بۆ ئەو سەری داگیر کردووە.
لەو سەردەمەدا و بە پێی ئەم جۆرە بیر کردنەوەیە خەڵکی وایان دەزانی گەر زۆر بڕۆیت لە کۆتاییدا دەگەیت بەو شوێنەی کە زەوی و ئاسمان دەگەن بەیەک و دەشێت گەر کەسێک بگاتە ئەم شوێنە دەست لە خۆر بدات. لەلایەکی تر کەسانێک ھەبوون کە بەشی باکووری زەوی بە کەشتی یا لەڕێی وشکانییەوە گەشتییان دەکرد بۆ بەشی باشووری زەوی و تێبینییان دەکرد ئەو ئەستێرانەی کە لە شوێنە نوێیەکە دەیبینن جیاوازن لەوەی لە ماڵەوە دەیانبینی. ھەروەھا تەنانەت ئەستێرەی جەمسەری باکووریش وردەوردە بەرەو دیارنەمان دەچوو و کاتێک لە باکوورەوە کەسێک بەرەو باشوور ڕێی دەکرد. لە ئەنجامدا ئەوان بەوە گەیشتن کە لەبەر ئەوەی ناتوانرێت ئەستێرەکان لە گشت خاڵێکی سەر زەوی ببینرێت کەواتە بۆی ھەیە زەوی تەخت نەبێت. لەگەڵ ئەمانەشدا، لە کاتی مانگ گیران تێبینی ئەوە دەکرا کە سێبەری زەوی لەسەر مانگ بەشێوەی بازنەیی دەردەکەوێت. وێنۆک|شێوەی بازنەییی سێبەری زەوی کە دەکەوێتە سەر مانگ. لە چەمکی کێشکردنی تەنەکانمان ئەوە دەخرێتە ڕوو کە تەنە گەورەکان کێش کردنی زیاتر دروست دەکەن لەم ئاڵەتەشدا تەنەکان بۆ ئەوەی بەسەرئەکدا نەکەون پێویستە جەڵەیەکی گونجاویان ھەبێت و لەم ئاڵەتەشدا پێویستە تەنەکان لەشێوەی گۆ یا ھێلکەیی بن بۆ ئەوەی ئەم یاسایە پەیڕەو بکرێت.
سەرھەڵدانەوەی ئەم بیردۆزە لە سەردەمی نوێدا
لە سەردەمی نوێ دا لە زۆربەی کۆمەڵگەکان بیروباوەڕی زەویی تەخت سەری ھەڵداوەتەوە، بە جۆرێک کە لە ھەندێ شوێنی جیھان کۆبوونەوەی ساڵانە لە سەر ئەم پرسە ڕێک دەخرێت. بۆ نموونە لە کاڵیفۆڕنیا ساڵانە بە شێوەیەکی ڕێک ئەم کۆمەڵگەیە کۆنگرەی ساڵانە ڕێک دەخەن. کۆمەڵگەی توێژینەوەی نێودەوڵەتیی زەویی تەخت (The International Flat Earth Research Society (IFERS)) کە بە کۆمەڵگەی زەویی تەخت ناسراون لە لایەن ساموێل شینتۆن (Samuel Shenton) لە ساڵی ١٩٥٦ز لە وڵاتی بریتانیا دامەزراوە.
میا مۆتلی
میا مۆتلی (؛ لە دایکبووی ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٥) سیاسەتوانێکی باربادۆسە، سەرۆک وەزیرانی ئێستای باربادۆسە، و سەرۆکی پارتی کرێکارانی باربادۆسە. مۆتلی ھەشتەم کەسە کە وەک سەرۆک وەزیرانی باربادۆس خزمەت بکات و یەکەم ژنە کە ئەو پۆستە وەربگرێت لە مێژووی ئەو وڵاتە. مۆتلی لە چەندین پۆستی وزاری و حکومی کاری کردووە ئەندامی پەرلەمان بووە و دوو جار لە ئەنجومەنی نوێنەرانی باربادۆس سەرکردایەتی ئۆپۆزسیۆنی کردووە، یەکەمجار لە نێوان ساڵەکانی ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١٠ و دووەمجاریش لە نێوان ٢٠١٣ بۆ ٢٠١٨، پارتی کرێکارانی باربادۆسی (BLP) بە سەرۆکایەتی مۆتلی لە ھەڵبژاردنە گشتییەکەی ٢٤ی ئایاری ٢٠١٨ ئەو وڵاتەدا سەرکەوتنێکی مێژوویی بەدەست ھێنا ٣٠ کورسی ئەنجومەنی نوێنەران و ٧٢٬٨٪ی دەنگی جەماوەری بەدەستھێنا، کە بەرزترین ڕێژەی دەنگدان بوو لەھەڵبژادنەکان. لە ٢٥ی ئایاری ٢٠١٨ پۆستی سەرۆک وەزیرانی باربادۆسی وەرگرت.
ئەو لەوەتەی ساڵی ١٩٩٤ لە چەند خولێکی یەک لە دوای یەک بووە پەرلەمانتار لە پەرلەمانی باربادۆدس. میا لە ساڵی ١٩٨٦، بڕواننامەی بەکالۆریۆسی لە یاسا وەرگرت لە سکوڵی ئابووری لەندەن.
خەڵاتی ڕێزلێنان
میا مۆتلێی لەلایەن وڵاتانی دیکە چەند خەڵات و مێدالیایەکی ڕێزلێنانی پێدراوە؛
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥ پۆل:ژنە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی
تەنە بچووکەکانی سیستمی خۆری
وێنۆک| [[گەڕەستێرۆچکەی ٢٤٣]]
تەنەکانی کۆمەڵەی خۆر پاشی ئەوەی یەکێتی فەلەکناسانی نێودەوڵەتی لە ساڵی ٢٠٠٦ پێناسەی لۆ ئەو تەنە گچکانە دانا بە ناوی تەنە گچکەکانی کۆمەڵەی خۆر (بە ئینگلیزی: Small Solar System body٩) ھەروەھا ئەو تەنانە دەخوولێنەوە لە دەوری خۆر، ھەروەھا دەزاندرێ کە یەکێتی فەلەکناسانی نێودەوڵەتی دەربارەی پێناسەکردنی ئەو جۆرە تەنانە لە گەردوون کۆبوونەوەین ئەنجامدایە و پێناسەی ھەسارەی شەموولە و ھەسارەی گچکە و ھەسارەیان کردیە:
<< ھەموو ئەو تەنە کۆتاییانەی کە خوول دەکەنەوە لە دەوری خۆر ناویان لێنانرایە تەنە گچکەکانی کۆمەڵەی خۆر، بەو جۆرەش بی گەڕەستێرۆچکەکانی کۆمەڵەی خۆر و لاشەی تەنەکانی پاشی ھەسارەی نێپتۆن و ھەموو کلکدارەکان و تەنە گچەکانی دیکەش دەگرتەوە >>
ئەوانە بەشەکن لە تەنەکانی کۆمەڵەی خۆر و پێناسەکانیان:
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:کۆمەڵەی خۆر
داروەنە
داروەنە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری گۆران، ناوچەی ناوەندی شارستانی ھلێران، شارستانی ھلێران، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ھلێران ھلێران ھلێران پۆل:گوندەکانی شارستانی ھلێران پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
عاشقەکان بەپێوە دەمرن
عاشقەکان بەپێوە دەمرن فیلمێکی ساڵی ٢٠١٥ی کوردییە، لەدەرھێنانی شەھرامی مەسلەخییە، شوان عەتووف و سروش سێحەت ڕۆڵی سەرەکی لەفیلمەکە دەگێڕن. فیلمەکە بۆیەکەمینجار لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لەسینەمای سالم لە سلێمانی نمایشکرا.
فیستیڤاڵ و خەڵاتەکان
فیلمەکە لەچەندین فیستیڤاڵدا بەشاری کردووە و خەڵاتی بردۆتەوە. فیلمەکە لە سینماکانی ئێران و فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی فەجر لەئێران نمایشکراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمە کوردییەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
ڕیسێرچ گەیت
ڕیسێرچ گەیت بریتییە لە تۆڕێکی کۆمەڵایەتی زانستی بۆ بەیەکەوە بەستنەوەی زانایان و زانست خوازان لە سەرتاسەری جیھان. لەم سایتە دەشێ ئەکاونتێک دروست بکرێ و توێژینەوە، پرسیار، وەڵام دانەوە بخرێتە بەردەست گشت بکارھێنەران.
ئەم سایتە لە ساڵی ٢٠٠٨ لە لایەن دوو پزیشکی ڤایرۆس ناس و زانایەکی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا بنیاد نرا. دواتر بنکەکەی گوازرایەوە بۆ بێرلینی ئەڵمانیا. لە ٢٠١١ تەنھا ٢٥٠٠٠ کەس بەکاری دەھێنا، بەڵام لە ٢٠١٤ بەکارھێنەرانی گەیشتنە شەش میلیۆن کەس.
سەرچاوەکان
پۆل:تۆڕە پرۆفێشناڵەکان پۆل:ڕاژەکانی تۆڕی کۆمەڵایەتی پۆل:وێبگە زانستییەکان
زێندایا
زێندایا ماریی ستۆرمەر کۆڵمان (؛ لەدایکبووی ١ی ئەیلوولی ١٩٩٦) خانمەئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەمریکییە. سەرەتا بە کاری مۆدێلی منداڵ و سەماکەری پاڵپشت دەستیپێکردووە، دواتر بەھۆی ڕۆڵی ڕۆکی بلوو لە سیتکەمی کەناڵی دیزنی بەناوی شەیک ئت ئەپ (٢٠١٠–٢٠١٣) ناوبانگی دەرکرد.
لە ٢٠١٣دا، زێندایا بەشداربووی وەرزی شانزەھەمی زنجیرەی پێشبڕکێی سەما لەگەڵ ئەستێرەکان (Dancing with the Stars). لە ٢٠١٥ەوە تا ٢٠١٦، بەرھەمھێنەر ڕۆڵگێڕی کەی. سی. کووپەر بووە لە سیتکەمی ''کەی. سی. ئەندەرکەڤەر، و لە ٢٠١٩دا، دەستیکرد بە نواندنی ڕۆڵی سەرەکی لە زنجیرە درامای یوفۆریا''ی کەناڵی ئێچ بی ئۆ، کە بەھۆیەوە ستایشێکی باشی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە لێکرا و پاڵێورا بۆ خەڵاتی ھەڵبژاردەی ڕەخنەگران. نواندنەکانی لە فیلمدا بریتین لە چەند دانەیەکی پاڵپشت لە فیلنی موزیکاڵ و درامای گەورەترین ئاھەنگێڕ (The Greatest Showman) (٢٠١٧) و فیلمە سوپەرھیرۆکانی سپایدەرمان: گەڕانەوە بۆ نیشتمان (٢٠١٧) و سپایدەرمان: دوور لە نیشتمان (٢٠١٩).
زێندایا بە تۆمارکردنی گۆرانی و بڵاوکردنەوەیان لەلایەن خۆیەوە دەستی بە پیشەی مۆسیقا کردووە و دواتریش بڵاوکردنەوەی تاکەگۆرانییەکانی Swag It Out و Watch Me لە ٢٠١١، کە لەگەڵ بێڵا تۆرن وتوویەتی. لە ٢٠١٢دا، گرێبەستی لەگەڵ ھاڵیوود ڕیکۆردس کردووە و دواتر یەکەم تاکەگۆرانی بە ناوی Replay بڵاوکردووەتەوە، کە گەیشتووەتە پلەی ٤٠ەم لە لیستی بیلبۆرد ھۆت ١٠٠ لە ئەمریکا. لە ٢٠١٣، ئەلبومەکەی کە بە ناوی خۆیەوە بوو بە پلەی ٥١ەم دەرچوو لیستی بیلبۆرد ٢٠٠. گۆرانیی Rewrite the Starsی ساوندتراکی گەورەترین ئاھەنگێڕ (The Greatest Showman) وەک تاکەگۆرانییەک لە ساڵی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە. تاکەگۆرانییەکە گەیشتە تۆپ ٢٠ی بەریتانیا و لیستە نێودەوڵەتییەکانی ئوسترالیا و پلەی پلاتینۆمی پێدرا لە ئەمریکا و بەریتانیا و دەبڵ پلاتینۆم لە ئوسترالیا.
ژیانی سەرەتایی
لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا، زێندایا چووە گروپێکی سەماکردنەوە بەناوی Future Shock Oakland کە لە بواری ھیپ ھۆپ و سەمای ھولا بوو، زێندایا بۆ ماوەی سێ ساڵ ئەندام بووە.
ناوبراو لە پڕۆگرامی مۆسیقیی CalShakes و مۆسیقیی شانۆیی ئەمریکی خوێندوویەتی. ئەو شانۆییانەی کە تێیدا ناوی ھێنراوە بریتین لە ڕیچاری سێھەم، دوانزەھەم شەو، بەو شێوەیەی حەزت لێیەی ویلیام شێکسپیر.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی پۆل:مۆسیقاژەنە پۆپە مناڵەکان پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی لۆس ئانجلەس
بێنین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
بێنین نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
مەلاوەیسە
مەلاوەیسە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
مەلاوەیسە لە باکورەوە هااوسنورە لەگەڵ گوندی ڕیشێن و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی گوڵەخانە و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی عامورە لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی قەدەفەری.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نەرەڵە
نەرەڵە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەراندێز، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
نەرەڵە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
مێژووی ساسانییەکان
وێنۆک|300x300پیکسڵ| چیرگی شاپووری یەکەم بەسەر ڤالێرییەن (ئیمپراتۆری ڕۆمانی) و فلیپی عەرەب، و فلیپ کە لەبەردەم شای ئێراندا ئەژنۆی داوە زیاتر لە چوار سەدە حکومەتی ساسانییەکان یەکێک بوو لە دوو حکوومەتە گەورەکانی جیھانی شارستانی لەو سەردەمەدا (لە ئاسیای ڕۆژاوا) کە سنوورەکانی درێژکرابوونەوە بۆ دۆڵی ئیندوس و پێشەوا لە ڕۆژھەڵات و ھەندێکجاریش بۆ کەشگار لە باکووری ڕۆژھەڵات. لە باکووری ڕۆژاوا دەگەیشتە چیاکانی قەفقاز و دەربەند لە کەنارەکانی دەریای خەزەر و ھەندێکجاریش تا دەریای ڕەش و لە ڕۆژاواش ڕووباری فورات بە گشتی سنووری ئەم دەوڵەتە بووە لەگەڵ حکوومەتی ڕۆم و جێنشینی ئەو دەوڵەتە کە ڕۆژھەڵاتییە ڕۆما، لەگەڵ بیزەنتین. بێگومان ھەندێک جار ئەم سنوورە زۆر لە ڕووباری فورات تێپەڕی و ھەندێکجاریش بەرەو ئەم دیوی فورات دەچوو، بەڵام بەبێ گوێدانە گرژی و پاڵەپەستۆ، دەکرێ ڕووباری فورات بە سنوورێکی سروشتی نێوان دەوڵەتانی بیزەنتین و ساسانی ھەژمار بکرێت.
توراج مەرییە، مامۆستای توێژینەوەی ئێرانی لە زانکۆی کالیفۆرنیای ئیرڤین و نووسەری کتێبی «ئێرانی ساسانی: سەرھەڵدان و کەوتنی ئیمپراتۆرییەتێک» بە زمانی ئینگلیزی دەڵێت، میراتی ساسانییەکان بۆ ئێران زۆر لەوە گەورەترە شکستی بەرامبەر عەرەبەکان. بە بڕوای ئەو، ئەو میراتە گرنگەی کە ساسانییەکان بۆ ئێران بەجێیان ھێشتووە، پێکھاتنی چەمکی ئێرانە وەک کولتوور و نەتەوەیەک. یەکێک لە توخمە گرنگەکانی پێکھاتنی ئەم چەمکە سەرھەڵدانی خودانامەیە لە سەردەمی ساسانییەکاندا. ئەمە ئەو کتێبەیە کە شاھنامی لێیەوە سەرچاوەی گرتووە. کاک مارییە دەڵێ: گرنگییەکی دیکەی ساسانییەکان ئەوەیە کە لە سەردەمی خوسرەو ئەنوشیروان لە ھەمان سەدەی سێھەمدا مێژووی نەتەوەیی ئێران لەژێر ناوی خودانامەوە کۆکرایەوە؛ و ئەو مێژووە بیرھێنانەوەی ڕابردووە، ئێرانییەکان چی بوون، لە کوێوە ھاتوون، جیھان چۆن دەستی پێکردووە، تا ڕووخانی ئیمپراتۆرییەتی ساسانی.»
پەیوەندی لەگەڵ بیزەنتین
حکوومەتی بیزەنتین کە مامەڵەی لەگەڵ حکوومەتێکی بەھێزی وەک حکوومەتی ساسانی لە ڕۆژھەڵاتی خاکەکانیدا دەکرد و بە بەھێزترین دوژمنی خۆی دەزانی، چ لە ڕۆژاوا و چ لە باکووری خاکەکانیدا، بە تایبەت لە ئەورووپا کێشەی زۆری ھەبوو. ئەم گرفتانە وای کرد حکوومەتی بیزەنتین ھەموو بایەخی خۆی بە سنوورەکانی ڕۆژھەڵاتی خۆی بدات و ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەش حکوومەتی ساسانییەکان ھاوشێوەی حکوومەتی پارتی توانی پایتەختەکەی تیسفۆن لە تەنیشت دیجلە دابنێت و لە نزیکییەکەی نەترسێت لە پایتەخت تا سنوورەکانی دوژمن. حکوومەتی ساسانی لە ڕۆژھەڵات و باکووری سنوورەکانیدا کێشەی زۆری ھەبوو، کە ھەندێک جار دەگەیشتە قۆناغێکی مەترسیدار و ھەڕەشەئامێز. بەم شێوەیە سیاسەتی دەرەوەی حکوومەتی ساسانی بە درێژایی ئەم چوار سەدەیە لە «پەیوەندی لەگەڵ ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا» دا کورتکرایەوە؛ بەڵام حکوومەتی ساسانی لەو ماوەیەدا خۆی نیشان دا کە بە ڕادەی پێویست بەھێزە و توانی وڵاتی ئێران لە زیانە وێرانکەر و مەترسیدارەکان بپارێزێت و ژیانێکی خۆشگوزەران و سەلامەت بۆ خەڵکی ئێران لە ناوخۆی وڵاتدا دابین بکات.
پەردە (مۆسیقا)
پەردە پێزانینێکی دەنگییە کە بە پێی لەرەلەر دابەش دەکرێتە سەر پەیژەی جیاجیاوە؛ کەواتە پەردە خاسییەتێکە لە دەنگدا کە ڕێگە بە خەڵکی دەدات بزانن دەنگەکە بەرزە (زیقنە) یان نزمە (گڕە). پیچ لە مێلۆدییە ڕوونەکاندا دەردەکەوێت.
تێبینییەکان
<references group="lower-alpha"/>
سەرچاوەکان
پەردە پۆل:دەنگناسی (فیزیک) پۆل:دەنگ