cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مارگریت لە ڤالۆیس
سەرەتای ژیان
وێنۆک|کاترین دوو مدیچی با فرزندانش در سال ١٥٦١: فرانسیس، چارلز نھم، مارگارت و ھنری. مارگریت لە ڤالۆیس لە ١٤ی ئایاری ١٥٥٣ لە شاتۆی شاھانەی سانت جێرمان-ئێن-لای لەدایکبووە، حەوتەمین منداڵ و سێیەم کچی ھێنری دووەم و کاترین دی مێدیچی بووە. سێ برای دەبوونە پاشای فەرەنسا: فرانسیسی دووەم چارڵی نۆیەم و ھێنری سێیەم. خوشکەکەی، ئەلیزابێسی ڤالۆیس، دەبێتە سێیەم ھاوسەری پاشا فیلیپی دووەمی ئیسپانیاو براکەی فرانسیسی دووەم ھاوسەرگیری لەگەڵ ماری شاژنی سکۆتلەندا کرد. لە دەرباری فەرەنسادا ڕێزمان و کلاسیک و مێژوو و کتێبی پیرۆزی خوێندووە. مارگریت جگە لە زمانی فەرەنسی زێدی خۆی فێری قسەکردنی زمانی ئیتاڵی، ئیسپانی، لاتینی و یۆنانی بووە لە تەمەنی ھەرزەکاریدا، ئەو و ھێنری برای ھاوڕێی زۆر نزیک بوون. لە ساڵی ١٥٦٨دا کە دەرباری بەجێھێشت و فەرماندەیی سوپای شاھانە بوو، بەرگری لە بەرژەوەندییەکانی خۆی بە دایکیان سپارد بە خوشکە ١٥ ساڵانەکەی.
مردن
سەرەتای مانگی ئازاری ساڵی ١٦١٥ مارگریت بە شێوەیەکی مەترسیدار نەخۆش کەوت. لە ھۆستێلی دی لا ڕین مارگوێری خۆیدا کۆچی دوایی کرد، لە ٢٧ی ئازاری ١٦١٥. "لە ٢٧ی ئازاردا – پاوڵ فیلیپۆ دی پۆنتچارتراین نووسیویەتی – لەوێ لە پاریس کۆچی دوایی کرد شاژنە مارگریت، تاکە ڕزگاربووی ڕەگەزی ڤالۆیس؛ شازادەیەکی پڕ لە میھرەبانی و چاکە." نیازەکانی بۆ خۆشگوزەرانی و پشوودانی دەوڵەت، و کێ تاکە دوژمنی بوو. ئەو بە قووڵی پەشیمان بووەوە".
سەرچاوەکان
پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٥٥٣ پۆل:مردووانی ١٦١٥ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٦یەم پۆل:نۆسترادامۆس
سەرچنار، ئاغجەلەر
سەرچنار گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سەرچنار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گردخەبەر و لە باشوور لەگەڵ گوندی دارەقوتە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شێخان شێخ بزێنی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی جلمۆرد.
بڕیارنامەی ٤١٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤١٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی بنین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٤٩‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٧
ئابیکییک
آبیکیک شارۆچکەیەکی شارستانی خۆراسانە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٩٢١٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:پارێزگای خەتلان
محەممەد خودابەندە
محەممەد خودابەندە ناسراو بە محەممەد شا یان سوڵتان محەممەد (، لەدایکبووی ساڵی ١٥٣٢؛ لە ساڵی ١٥٩٥ یان ١٥٩٦ کۆچی دوایی کردووە), شای فارس بوو لە ساڵی ١٥٧٨ تا لە ساڵی ١٥٨٧ لەلایەن عەباسی یەکەمی کوڕەکەیەوە ڕووخێندرا چوارەمین شای سەفەوی ئێران بوو و جێگەی براکەی ئیسماعیل دووەمی گرتەوە. خودابەندە کوڕی شا تەحمەسپی یەکەم بووە لە دایکێکی تورکمان بە ناوی سوڵتانوم بێگوم مەوسیلو و نەوەی ئیسماعیلی یەکەم دامەزرێنەری شانشینی سەفەوی. دوای مردنی باوکی لە ساڵی ١٥٧٦، محەممەد بە قازانجی برا بچووکەکەی ئیسماعیلی دووەم تێپەڕێندرا. محەممەد ئازارێکی چاوی ھەبوو کە نزیک بوو لە کوێربوون و بۆیە بەپێی کولتوری شاھانەی فارس نەیدەتوانی ململانێ لەسەر تەخت بکات. بە ڵام دوای دە سە ڵاتی کورت و خوێناوی ئیسماعیلی دووە م محە مە د و ک تاقە میراتگری سە ڕھە ڵدا و ھە ڕوە ھا بە پاڵپشتی ھۆزە کانی قزیلباش لە ساڵی ١٥٧٨دا بوو بە شا. دەسەڵاتی محەممەد بە بەردەوامی لاوازی تاج و شەڕی ناوخۆیی خێڵەکان لە بەشێک لە دووەمین شەڕی ناوخۆی سەردەمی سەفەوییەکاندا دیار بوو. کەسایەتییەکی گرنگ لە ساڵانی سەرەتای دەسەڵاتی محەممەددا خەیر ئەلنیسا بێگومی ھاوسەری بوو کە یارمەتی مسۆگەرکردنی دەسەڵاتی مێردەکەی دا ھەرچەندە ھەوڵەکانی بۆ چەسپاندنی دەسەڵاتی ناوەندی دژایەتی لەلایەن ھۆزە بەھێزەکانی قزیلباشەوە بەدوای خۆیدا ھێنا، کە لە ساڵی ١٥٧٩دا کوژرا. محەممەد بە «پیاوێکی سەلیقەی پاڵاوتە بەڵام کارەکتەری لاواز» وەسف کراوە. لە ئەنجامدا سەردەمی محەممەد بە کوتلەگەرایی تایبەتمەند بوو، کە ھۆزە گەورەکان خۆیان لەگەڵ کوڕەکانی محەممەد و میراتگرانی داھاتوودا یەکخست. ئەم ئاژاوەی ناوخۆیییە ڕێگەی بە زلھێزە بیانییەکان بە تایبەت ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ڕکابەر و دراوسێی دا کە دەستکەوتی خاکی بەدەست بھێنن لەوانە داگیرکردنی پایتەختی کۆنی تەبرێز لە ساڵی ١٥٨٥. دواجار محەممەد لە کودەتایەکدا لە بەرژەوەندی شا عەباسی یەکەمی کوڕەکەی ڕووخێنرایەوە.
سەرەتای ژیانی
محەممەد لە تەبرێز لەدایکبووی سوڵتان-محەممەد میرزا بووە، لە تەمەنی چوار ساڵیدا وەک حاکمی ناونیشانی ھەرات دەستنیشانکرا، دوای ماوەیەکی کەم لە وەرگرتنەوەی شارەکە لە ئۆزبەکییەکان لە ساڵی ١٥٣٧. دەسەڵاتی ڕاستەقینە لالا (مامۆستا-ڕاھێنەر)ی بوو، ئەمیری قزیلباش محەممەد شەرەف ئەلدین ئۆغلی تەکالو، کە بەرپرسیار بوو لە کارە گشتییە بەرفراوانەکان لە ساڵانی ١٥٤٠ کە کۆمەڵگەی ئاودێری و باخچە و مەزارگە و بینا گشتییەکانی دیکەی ھێنایە ھەرات. ئەم ھەوڵانە بە ڕەزامەندی شا تەھمە سپی یەکەم بەرەوڕوو بووەوە و شاعیران و وێنەکێشان و خۆشنووسانی شارەکەیان ڕاکێشا، کە محەممەد ئاشنایان بوو. محەممەد لە ساڵی ١٥٧٢دا وەک حاکمی شیراز دەستنیشانکرا، ناوبانگێکی وەک شاعیر لە شاری ھەرات بەدەستھێنابوو، ناوبانگێک کە «بەھۆی پەروەردە و تیژی مەعریفییەوە ناوبانگ بوو»، بەپێی وتەی سام میرزا، ژیاننامەنووسێکی ھاوچەرخی شاعیران محەممەد کۆمەڵێک ھونەرمەند و ئاژەڵی ماڵی لەگەڵ خۆی ھێنا بۆ شیراز، شارێک کە لە کۆتایی سەدەی پازدەھەمەوە ناوەندێکی لێکۆڵینەوەی فەلسەفی بووە و لەم دواییانەشدا وەک شوێنێک بۆ ڕووناککردنەوەی دەستنووس کە بە شێوەیەکی بەرفراوان سەیر دەکرێت. محمد لە شیراز بوو کاتێک براکەی کە شا کۆچی دوایی کرد.
ھەڕەشەی دەرەکی
وێنۆک|دراوێک کە لە سەردەمی محەممەد خودابەندەدا دروست کراوە وێنۆک|واژووی محەممەد خودابەندە زلھێزە بیانییەکان ناکۆکی فراکسیۆنییان لە دادگای ئێران قۆستەوە بۆ دەستبەسەرداگرتنی خاک بۆ خۆیان. باندەکانی ئۆزبەکستان ھەوڵی داگیرکردنی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئێرانیان دا پێش ئەوەی لەلایەن پارێزگاری مەشھەدەوە بەرپەرچ بدرێنەوە. گرینگترین ڕووداوی سەردەمی محەممەد شەڕ لەگەڵ عوسمانییەکان بوو. لە ساڵی ١٥٧٨ سوڵتانی عوسمانی مورادی سێیەم شەڕێکی لەگەڵ ئێرانی سەفەوی دەستپێکرد کە بڕیار بوو تا ساڵی ١٥٩٠ بەردەوام بێت، لە یەکەم ھێرشدا، وەزیری سوڵتان لالا مستەفا پاشا ھێرشی کردە سەر خاکەکانی سەفەوی کە لە جۆرجیا و شیروان پێکھاتبوون. شیروان پێش کۆتایی ھاوینی ساڵی ١٥٧٨ کەوتە خوارەوە، بەو ڕاستییە ئێستا عوسمانییەکان کۆنترۆڵی نزیکەی ھەموو ناوچەکانی ڕۆژاوای کەنارەکانی دەریای قەزوین کردبوو ھەروەھا ڕێگەی بۆ ھێرشکردنە سەر ئەو شوێنە کردەوە کە لە ئێستادا ناوەکی ئەرمینیا و ئازەربایجانە، کە دواتر لە ساڵی ١٥٧٩ لەلایەن بەشێکی گەورەی تاتارەکانی کریماوە ھێرشیان کرایە سەر، بە سەرۆکایەتی عادل گیرای خانبەڵام لە دژە ھێرشێکی سەرنجڕاکێشدا بە سەرۆکایەتی میرزا سەلمان جابیری و ھەمزە میرزا گیرا و دواتر لە قەزوین پایتەختی سەفەوی ئەو کاتە لە سێدارە درا. سوپایەکی تری عوسمانی بە سەرکردایەتی عوسمان پاشا و فەرھەت پاشا پەڕینەوە بۆ ئێران و لە ساڵی ١٥٨٥ تەبرێزیان گرت سوڵتان محەممەد ھەمزە میرزای نارد بۆ شەڕی عوسمانییەکان بەڵام شازادە گەنجەکە لەم ھەڵمەتەدا کوژرا و شارەکە بۆ ماوەی ٢٠ ساڵ لە دەستی عوسمانییەکاندا مایەوە.
لابردنی و مردنی
کاتێک ئۆزبەکییەکان لەشکرکێشییەکی بەرفراوانیان بۆ سەر خوراسان دەستپێکرد، سەرۆکی فراکسیۆنی ئوستاڵجو قزیلباش لەو پارێزگایە مورشید قولی خان، بڕیاریدا کە کاتی گونجاوە شا ڕووخێنرێت و عەباس میرزا کوڕی محەممەد لە شوێنی ئەو بگرێتەوە کە بەشی مورشید بوو. مورشید و عەباس بە سواری ڕۆیشتن بۆ قەزوین و لەوێ لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٥٨٧دا شازادە بە فەرمانڕەوای نوێی ئێران ڕاگەیەندرا محەممەد ھیچ ھەوڵێکی نەدا بۆ تەحەدای کودەتاکە و لە تەختی پاشایەتی قبوڵ کرد. محەممەد خودابەندە بۆ ماوەیەک لە پایتەخت ژیاوە بەڵام دواتر بەڕواڵەت دوورخراوەتەوە بۆ زیندانی عەلەموت، ھەرچەندە ئەسکەندەر بەگ مونشی (مێژوونووسێکی فارس) تۆماری کردووە کە لە قەزوین لە ماوەیەک لە نێوان ٢١ی تەممووزی ١٥٩٥ و ١٠ی تەممووزی ١٥٩٦دا گیانی لەدەستداوەر.
ھونەر و ڕۆشنبیری
محەممەد شاعیرێکیش بوو کە بە ناوی قەڵەم «فەھمی» بەیت دەنووسی، ھەروەھا حەزی لە نوکتە بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٣٢ پۆل:مردووانی دەیەی ١٥٩٠ پۆل:شیعە ئێرانییەکان
١٩٢٥
ساڵی ١٩٢٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٢٥
ئۆوپن ستریت ماپ
ئۆوپن ستریت ماپ (، بە کوردی: نەخشەی شەقامیی کراوە) (کورت دەکرێتەوە بۆ: OSM) پرۆژەیەکی جیھانییە کە بەشداربووانی نەخشەیەکی ئازادی سەرانسەری جیھان دروست دەکەن. پرۆژەکە لە لایەن ستیڤ کۆست (Steve Coast) لە ساڵی ٢٠٠٤ و لە بریتانیاوە دەستی پێ کرد.
مەڕان خوارۆ
مەڕان خوارۆ یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٣ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢١٢ کەسە.
ئۆوپن ستریت ماپ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون
مەڕان خوارۆ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
فارقین
فارقین، یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای دیاربەکر ھەڵکەوتووە.
بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٨٦.٢٥٦ کەس بووە، کە نزیکەی ٤٢.٧٣٦ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
قەڵای زەمبیلفرۆش
thumb|250px|قەڵای زەمبیلفرۆش. قەڵای زەمبیلفرۆش قەڵایەکی ھەرە کۆنی شاری فارقینە. ئەم قەڵایە لە سەردەمی تیگرانی مەزن بنیات نراوە. ناوی قەڵای زەمبیلفرۆش لە ناوی چیرۆکی گوڵخاتوون و پادشای ھەکاری واتە چیرۆکی زەمبیلفرۆش وەرگیراوە.
نەھەنگی سپی
نەھەنگی سپی گیانەورێکی شیردەری دەریایە، بچووکترین جۆری نەھەنگەکانی سەر گۆی زەویە. شێوەی بە دۆلفین دەچێت رەنگی سپیە بەلام جیا لە نەھەنگەکانی تر پەڕەی مەلەکردنیلەسەر پشتدا نیە. وێنۆک|نەهەنگى سپى
ژیان
لە ھاویندا لە ئاوە زۆر ساردەکاندا دەژیت بە تایبەت لە کەنارەکانی سەرووی ئالاسکا و باکووری رووسیا و کەنەدا لە زەریای سەھۆڵبەندی جەمسەری باکوور. لە زستاندا لە بەر بەستەڵەک و سەرمای دژوار ئەم شوێنانە بەجێ دێڵێ و کۆچدەکات بۆ لێوارەکانی فەرەنسا و گرینلاند. وێنۆک|شوێنى بلاوبوونەوە
شێوە
نەھەنگی سپی چوار تا شەش مەترە درێژە. کێشەکەی لە نێوان یەک تا یەک تەن و نیوە. لە ھەردوو شەویلاگی ناو دەمیدا نزیکەی ھەشت تا دە ددان ھەن. بۆ مەلەکردن پەڕەکانی تەنیشتی وەک سەوڵ بەکاردێنێت. ھەستی بیستنی زۆر بەھێزە, ٣٥ تا ٥٠ ساڵ دەژیت. خۆراکی نەھەنگی سپی زیاتر بریتیە لە گۆشتی ماسی لە جۆری  سەلەمۆن و رەنکە ھەروەھا زیندەوەری دەریاییەکان وەک ئەختەپوت وھی تر.
زاووزێ
نێرو مێی نەھەنگی سپی لە تەمەنی دوای چوارساڵیدا باڵغ دەبن بۆ زاووزێ. ماوەی ئاوس بوونی مێینەکەی١٤ تا ١٥ مانگە. ھەر سێ ساڵ جارێک بێچووە منداڵێکی دەبێت. بۆ ترەکان مێینەی نەھەنگەکە دەچێتە ئاوە فینکەکانی رێژگەی رووبارەکان یان کەنداوەکان. رەنگی بێچووەکەی سپی نیە بەڵکو بۆری مەیلەو شینە. ئەو بێچووە یەک ساڵ لەسەر شیری گوانی دایکی دەژیت تا ددان دەردەکات. پاش ئەوە ووردە ماسی ناو دەریاکان دەخوات.
ڕەوشت
نەھەنگی سپی گیانەوەرێکە بە ڕەوە و بەکۆمەڵ دەژیت ھەر ڕەوە نەھەنگێک لە نزیکەی دوو تا بیست وپێنج نەھەنگ پێکدێت. زۆر ئارەزووی لە یاریکردنە ھەندێک جار بۆ خۆشی و یاری ھاوشانی کەشتیەکانی دەریا مەلە دەکا. لە ناو گۆمە دروستکراوەکانی باخچەی ئاژەڵاندا نەھەنگی سپی زۆر خۆشەویست و سەرنجراکێشە. رەفتاری ژیرانەیەو حەز بە تەماشاکردنی جولانەوەی مرۆڤەکان دەکات. وێنۆک|لەکاتى یارىکردندا
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بڕبڕەداران پۆل:گیانلەبەران پۆل:شیردەرەکانی ئاسیا پۆل:شیردەرەکانی ئەوڕووپا پۆل:شیردەرەکانی ئەمریکای باکوور
١٩٢٧
ساڵی ١٩٢٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٢٧
1901 – 1950
دەرمارەخت
دەرمارەخت شارۆچکەیەکی شارستانی شوغنانە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٢٥٨٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
ھامبورگ
ھامبورگ، شارێکە دەکەوێتە ئەڵمانیا دووەم گەورە شاری وڵاتی ئەڵمانیایە، و ھەشتەمین گەورە شارە لە یەکێتیی ئەورووپا. دووەم بچووکترین ویلایەتی ئەڵمانیایە بەپێی ڕووبەر. ڕێژەی دانیشتووانی ئەم شارە زیاترە لە ١٫٨ ملیۆن کەس.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا پۆل:ھامبورگ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٩یەم پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئەڵمانیا پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی دەریای باکوور پۆل:ئەڵمانیا پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئەڵمانیا پۆل:ویلایەتەکانی ئەڵمانیا پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک
زارۆ ئاغا
200px|وێنۆک|زارۆ ئاغا زارۆ ئاغا (کورمانجی: Zaro Axa) پیاوێکی کورد بوو، بەیەکێک لە تەمەندرێژترین مرۆڤەکان دادەنرێت. لەنێوان ساڵانی ١٧٧٤ و ١٧٧٧ لە دێرسیم لەدایکبووە، و لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٣٤ لە ئەستەمبوڵ مردووە. دەوروبەری ١٥٧ ساڵ ژیاوە. دوای مردنی، لاشەکەی نێرداوەتە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ لێکۆڵینەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٣٤ پۆل:کورد پۆل:کوردە عەلەوییەکان پۆل:کوردانی باکووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٧٧٠ پۆل:کوردەکانی عوسمانی پۆل:کوردەکانی تورکیا پۆل:ئەفسانەی تەمەندرێژی
دەنیز فرات
دەنیز فراات (ماوەی ژیان:١٩٨٢ یان ١٩٨٣ لە وان - باکووری کوردستان تاکوو ٨ی ئابی ٢٠١٤ لە وان) کچە ڕۆژنامەنووس و پەیامنێری کوردی باکووری کوردستان لە ئاژانسی فوراتنیوز ANF کاری دەکرد ، لە ساتی شەڕی داعش بەرامبەر گەریلا و پێشمەرگەکان  دا لە کامپی مەخموور کوژرا (شەهیدکرا) ، دەنیز لەساڵی ١٩٨٩ەوە لە کامپی مەخموور لە باشووری کوردستان دەژیا ئەمەش دوای کۆچکردنی لە وانەوە بۆ مەخموور.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مردووانی ٢٠١٤ پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد
پارێزگای زیلفی
پارێزگای زیلفی (بە عەرەبی محافظة الزلفي) یەک لە پارێزگاکانی ناوچەی ڕیازی ھەرێمی نەجدی سعودیەیە (پارێزگای زیلفی دە کەوێتە باکووری ھەرێمی نەجد و لە باکووری خۆرئاوای ناوچەی ڕیازە).
شاری زیلفی گەورەترین شار و پایتەختی پارچەکەیە. نزیکەی ٢٦٠ کم لە ڕیاز دوورە.
سێیەمین شاری ناوچەی ڕیازە دوای پارێزگای خەرەج لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە و بچووکترین پارێزگای ناوچەکەیە لە ڕووی ڕووبەرەوە زیاتر لە ٩٥٪ی سەوزایییە..
پارێزگای زیلفی یەک لە پارێزگا گرنگەکان بەھۆی شوێنە ستراجییەکەیەوە کە وڵاتی سعودیە بە وڵاتانی ئەنجومەنی ھاوکاری کەنداو بەیەکەوە دەبەستێت.
خزمەتگوزارییەکان
لەناو زیلفیدا زیاتر لە ٢٠ زانکۆ و ٦٠٠ مزگەوت و ٦ ناوەند ھەیە. بریتین لە:
ا/ ناوەندی جوری کەلوپەل: لەخزمەتگوزارییە ئامادەبووەکان (ناوەندی بەرگری شارستانی - ناوندی دەستەی فەرمانکرد بەچاکە و ڕێگری کردن لە خراپە - ناوەندی چاودێری تەندروستی - قوتابخانەکانی کوڕان بەھەر سێ قوناغ - قوتابخانەکانی کچان بەھەر سێ قوناغ - باخچەی ساوایان - خانەی نەسائی بۆ لەبەرکردنی قورئان - نووسینگە بۆ پۆستە - یانەی وەرزشی تەویق - ٢ زانکۆ و زیاتر لە ٣٠ مزگەوت - ژمارەیەک کێڵگە - خزمەتگوزارییەکانی کارەبا و مۆبایل - خزمەتگوزارییەکانی شارەوانی بۆ لێقەماوان و کۆچبەران).
ب/ناوەندی جۆری سویرات (الثویرات): لە خزمەتگوزارییەکانی: (ناوەندی بەرگری شارستانی - ناوەندی چاودێری تەندروستی - نووسینگە بۆ پۆستە - قوتابخانەی سەرەتایی بۆ کوڕان - قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندی بۆ کچان - پڕۆژەی ئاوی نیشتمانی - خزمەتگوزارییەکانی کارەبا و مۆبایل - خزمەتگوزارییەکانی شارەوانی - ٣ زانکۆ و ٦ مزگەوت).
ج/ناوەندی جۆری قوناغ: لەخزمەتگوزارییەکانی (زانکۆ - پڕۆژەی ئاو - پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بۆ کۆچبەران و لێقەوماوان).
د/ناوەندی جۆری سیمنان: لەخزمەتگوزارییەکانی (زانکۆ و ژمارەیەک مزگەوت - خزمەتگوزارییەکانی شارەوانی - خزمەتگوزارییەکانی کارەبا و مۆبایل - قوتابخانە بەھەموو جۆرەکان - شوێنەوار و کۆن - ژمارەیەک کێڵگە).
ھـ/ناوەندی جۆری باخچە: لەخزمەتگوزارییەکانی (ناوەندی چاودێری تەندروستی - قوتابخانەی سەرەتایی بۆ کوڕان - قوتابخانەی سەرەتایی بۆ کچان - ٣ زانکۆ و ٣٠ مزگەوت - پڕۆژەی ئەمیر سەلمانی خێری بۆ نیشتەجێبوون - کارگەی ماست و ھەنگوین - پڕۆژەی بەخێوکردنی ئاژەڵ - تۆڕی ئاو - خزمەتگوزاری کارەبا و مۆبایل - خزمەتگوزارییەکانی شارەوانی - پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بۆ کۆچبەران و لێقەوماوان).
و/ناوەندی جۆری توحم: لەخزمەتگوزارییەکانی (قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندی بۆ کوڕان - زانکۆ - گروپێکی وەزارەتی گواستنەوە - پڕۆژەی ئاو لەژێر دروستکردندایە (لەوانەیە تەواو بوو بێت) - پۆستە - پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بۆ ژمارەی لێقەوماو و کۆچبەر).
ژمارەی دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووان ١٠٩٫٠٠٠ کەسە.
ئاین
ئیسلام و ١٠٠٪ موسڵمانی سوننەن و ئەھلی سوننە و جەماعەن.
زمان
عەرەبی
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڕیاز
ساردکردنەوە بە ڕۆن
ساردکردنەوە بە ڕۆن بریتییە لە بەکارھێنانى ڕۆنى بزوێنەرە وەک ساردکەرەوە تا گەرميى زيادە لە بزوێنەر لا ببات. کاتێک مۆتۆرێک کار دەکات گەرم دەبێت. مۆتۆرە گەرمبووەکە گەرماکە لە ڕێگەی رادیاتۆرێکەوە دەگوێزێتەوە بۆ ڕۆنەکە. ڕۆنە ساردەکە دەگەڕێتەوە ناو ئامێرە گەرمەکە بۆ ئەوەی بە بەردەوامی ساردی بکاتەوە.
بەکارھێنان
‎ساردبوونەوە بە ڕۆن بەشێوەيەكى گشتی بەکاردێت بۆ سارکردنەوەی بزوێنەری مۆتۆڕسکیلی چواستی بەرز کە بە شلە ساردنابنەوە. بە شێوەيەكى نموونەيى، سلندەری مۆتۆڕسکیل بە ھاوە ساردەبێتەوە بەڵام سەری سلندەرەکە سوود دەبینێت لە ساردبوونەوەی زیادە بە ھۆی سیستەمی سوڕانەوەی ڕۆنەوە کە بەردەستە بۆ چەوركردن، ئەم ڕۆنە دەگوازرێتەوە بۆ سەرى سلندەر وەکو شلەی ساردکەرەوە بەکاردەھێنرێت. بە بەراورد لەگەڵ سيستەمێكى ڕۆن کە بەتەنها بەكاردەھێنرێت بۆ چەوركردن، ساردبوونەوە بە ڕۆن پێويستی بە قەبارەیەکی زۆرتری ڕۆن ھەیە
پرۆسپێر مێریمێ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنەوارناسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەنتازیی فەڕەنسی پۆل:مێژووناسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:وەرگێڕەکان لە ڕووسی پۆل:وەرگێڕەکانی ئەلێکساندر پوشکین پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٣ پۆل:مردووانی ١٨٧٠ پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ١٩یەم
ساردکردنەوە بە ڕۆن
بەکارھێنان
ئەگەر ساردبوونەوە بە ھەوا گونجاو بوو لە کاتی فڕینی فڕۆکە یان ڕۆیشتنی مۆتۆڕسکیل ئەوا ساردکردنەوە بە ڕۆن یارمەتی دەرێکی باشە بۆ ساردکردنەوەی زیاتر لە کاتی پێویست دا وەکو فڕۆکە پێش فڕینی یان مۆتۆڕسکیل لە قەرەباڵغی ناو شاردا ئەگەر بزوێنەرەکە بزوێنەری پێشبڕێکی بوو کە گەرمییەکی زۆر بەرھەم دەھێنێت ئەوا ساردکردنەوە بە شلە باشترینە.
لە بزوێنەری فڕۆکەدا ھەندێ جار تووشی کێشە دەبێت بەھۆی ساردبوونەوەی لە ناکاو یان گەرم بوونی لە ناکاو بەتایبەتی لە کاتی نیشتنەوەدا لە کاتی نزم بوونەوەدا ھێزێکی زۆر کەم پێویستە بۆیە بزوێنەر سوتەمەنی کەمی بۆ دەچێت و کەمترین گەرمی بەرھەم دەھێنێت. لە کاتی نزم بوونەوەدا خێرای با زیاد دەکات بڕێکی زیاتر ھەوای سارد دەچێتە ناو بزوێنەرەوە زۆرجار ئەنەش دەبێتە ھۆی درز بردنی سەری سلندەر بەڵام زیاد کردنی ساردبونەوەی سەری سلندەر بە ڕۆن ئەم دیاردەیە کەم دەکاتەوە یان ھەر نای ھێڵێت کە لێرەدا سەری سلندەر بەھۆی ڕۆنەکەوە گەرم دەبێت.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی، وتاری Oil cooling، دوایین گۆڕانکارییەکان لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠.
پۆل:سیستەمەکانی ساردکردنەوەی مۆتۆر
مەڕان سەرۆ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
ئۆنتۆلۆجی
وێنۆک|261x261px|فەیلەسوفی یۆنانی [[پارمێنیدس یەکەم کەسانێک بوە کە زانستێکی ھەڵبژاردوە بۆ کارەکتەرایزکردنی بنچینە سروشتییەکانی واقع.]]
ئۆنتۆلۆجی لقێکی فەلسەفەیە کە دەپەرژێتە سەر تێگەیشتەگەلێک وەک ھەبوون و بوونەشت و واقیع. داگری پرسیارگەلێکە وەک ئەوەی کە چۆناوچۆن خاوەنبوونەکان لە کاتەگۆرییەکاندا پۆل پۆل دەکرێنەوە و کامەیان لە حاند ئەوانی تردا بنەڕەتیترە. ئۆنتۆلۆجی خۆی سەر بە یەکێک لە لقە گەورەکانی فەلسەفە واتە میتافیزیکە و، ھەندێ جار «زانستی بوون» -یشی پێ دەوترێ.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مێتافیزیک پۆل:ھەبوونناسی پۆل:واتا (فەلسەفەی زمان)
دیانا حەداد
دیانا حەداد گۆرانیبێژیکی لوبنانیە کە لە شارۆچکەی "بصالیم" لە جەببەل لوبنان لە ساڵی ١٩٧٦زایینی لەدایک بووە. دیانا حەداد یەکەمین بەرھەمی ھونەری خۆی ساڵی ١٩٩٦ بەناوی (ساکن) بڵاوکردەوە.
ئەلبوومەکانی
لەئەلبومی (شاطر) دا ئاوازی یەکیک لەگۆرانیەکان کوردییە
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:زیندووان پۆل:ھونەرمەندانی لوبنانی پۆل:خەڵکی باشووری لوبنان
١٩٢٨
ساڵی ١٩٢٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
وادخود
وادخود شارۆچکەیەکی شارستانی وەنجە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٩٤٤ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
ھەیم ھەراری
وێنۆک|ھەیم ھەراری لە ساڵی ١٩٠٧ ھەیم ھەراری (شنور زالمان بلومبێرگ) (بە عیبری: חיים הררי (שניאור זלמן בלומברג (١٣ی تەممووزی ١٨٨٣ – ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٤٠) مامۆستا و نووسەر و بانگەشەی عیبری بووە، ئەندامی ئەنجومەنی دووەمی نوێنەران بووە، ئەکتەر و دەرھێنەرێکی ئاماتۆر بووە، یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی 'کۆمەڵەی خۆشەویستانی شانۆی عیبری'، و یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی تەلئەبیب.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٣ پۆل:مردووانی ١٩٤٠ پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئیسرائیلی پۆل:ڕۆژنامەنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:مێژووی تێل ئەڤیڤ
١٩٢٩
ساڵی ١٩٢٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٢٩
فرانکفورت
فرانکفورت شارێکە دەکەوێتە وڵاتی ئاڵمانیا، پێنجەم گەورە شاری وڵاتی ئاڵمانیایایە، بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٠ ٧٦٤،١٠١ کەسە.
کاراز
کاراز یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای دیاربەکر ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ١٥٫٧١٨ کەس بووە، کە نزیکەی ٥٫٨٨٤ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
فرانکفورت
سەرچاوەکان
پۆل:فرانکفورت پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ١ەم پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئاڵمانیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١ەم پۆل:شوێنەکانی ھۆلۆکۆست لە ئەڵمانیا پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئەڵمانیا
کاراز
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر
زەربدار
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
مەرەیەر
مەرەیەر یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٢٩ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٧٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
پۆخڵەمیش
جوگرافیا
پۆخڵەمیش لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بایرام قەڵاسی و لە باشوور لەگەڵ گوندی خەزایی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئۆتاخلی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گەیزەولە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
بڕیارنامەی ٤٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-کۆماری عەرەبیی سووریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٥١‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٧ پۆل:سووریا لە ١٩٧٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا
سایکۆئانالیز
سایکۆئانالیز یان دەروونشیکاری (بە ئینگلیزی: Psychoanalysis) بریتییە لە کۆمەڵێک تیۆری سەبارەت بە سایکۆلۆژی و سایکۆتراپی که له کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمەوە داڕێژراوە. بناغەدانەری سەرەکی سیگمۆند فرۆیدە و دواتر لەلایەن کەسانی دیکەوە پەرەی پێدرا. کەسێک کە بە کەڵکوەرگرتن لە تیۆرییەکانی دەروونشیکاری نەخۆشیی دەروونیی خەڵک چارەسەر دەکا، پێی دەوترێ سایکۆئانالیست.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی دەروونپزیشکی پۆل:سایکۆئانالیز
ئێدگار کینێ
ئێدگار کینێ نووسەر و مێژووناسی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
وێنۆک|گۆڕی ئێدگار لە پاریس
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەنتازیی فەڕەنسی پۆل:مێژووناسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆژنامەوانانی فەڕەنسی پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:وەرگێڕە فەڕەنسییەکان پۆل:مێژووناسانی شۆڕشی فەڕەنسا پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٣ پۆل:مردووانی ١٨٧٥
پەیوەندی (ماتماتیک)
لە بیرکاریدا پەیوەندی ژێرکۆمەڵێکە لە لێکدانی دیکارتی ژمارەیەک کۆمەڵە، بە دەستەواژەیەکی تر پەیوەندی بریتییە لە کۆمەڵە جووتەڕێکخراوێک.
سەرچاوەکان
پۆل:تیۆریی کۆمەڵە
جەلی
جەلی ناوی تەواوی عەبدوڵڵا کوڕی مەلا ئەسعەدی جەلی زادەیە،(١٨٣٤ - ١٩٠٨) شاعیرێکی کورد بوو کە لە ساڵی ١٨٣٤ لە شاری کۆیە لە دایک بووە. سەرەتای خوێندنی حوجرەی مزگەوتی لە لای باوکی بووە. لە قۆناغی فەقێیەتیدا ھاوڕێی حاجی قادری کۆیی بووە. پێکەوە روویان کردۆتە ناوچەی باڵەکیان و لە گوندی شێخ وەتمان لە حوجرەی مەلا محەمەدی کاک عەبدووڵڵا خوێندوویانە. جەلی لە ساڵی ١٨٧١ لەگەڵ باوکی حەجی کردووە لە ماوەی جێبەجێکردنی فەرمانەکانی حەج مەلا ئەسعەدی باوکی کۆچی دوایی کردووە و لە وڵاتی حیجاز بە خاک سپێراوە، ئیتر خۆی گەڕاوەتەوە کۆیە و بووە بەجێنشینی باوکی.
جەلی پێوەندی و ناسیاوی لەگەڵ مەلا و شێخانی دەروێشی ئەو سەردەمەدا بووە ھی وەکو شێخ عومەری بیارەی نەقشبەندی و کاک ئەحمەدی شێخی قادری و موفتی زەھاوی و ھی دیکە. مەلا عەبدوڵڵا "جەلی" ھەڵبژاردووە وەک نازناوی شیعری، ئەمەی لە نازناوی بنەماڵە "جەلی زادە"وە وەرگرتووە. جەلی شاعیر لە ساڵی ١٩٠٨دا کۆچی دواییکردوە.
پەراوێزەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٤ پۆل:مردووانی ١٩٠٨ پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرانی کۆیە پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
سۆتکە، ئاغجەلەر
سۆتکە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شاری زیلفی
شاری زیلفی پایتەختی پارچەی زیلفییە و گەورەترین شارەی پارچەکەیە. دەکەوێتە ناوەندی ناوچەکە و ژمارەی دانیشتوانی نزیکەی ٧٠٠٠٠ کەسە، یەکێکە لەشارە گەورەکانی ناوچەی ڕیازی سعودیە، ٢٦٠ کلم لە ڕیاز دوورە و ڕووبەرەکەی ٥٥٤٠ کلم٢ و نزیکەی ٩٥%ی سەوزاییە.
ئاین
ھەموو دانیشتوان پەیڕەوی ئاینی ئیسلام دەکەن و ئەھلی سووننە و جەماعەن و لەسەر بەرنامەی سەلەفی دروستن.
ژمارەی دانیشتوان
نزیکەی ٨٠٠٠٠ کەس.
سنووری شارەکە
لەباکورەوە لەگەڵ عەلەقە و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شاخی تەویق و لەڕۆژئاواوە لەگەڵ نفود سویرات و لە باشورەوە لەگەڵ ناوەندی باخچە و پارێزگای غات ھاوسنوورە.
سەرچاوە
ویکیپیدیای عەرەبی
موزەفەر پەرتەوماھ
دوکتۆر موزەفەر پەرتەوماھ (٢١ی ئەیلوولی ١٩٣٩، سنە – ١٤ی شوباتی ٢٠٠٦) زانای کوردی بەناوبانگی بواری ئیسلام و فیزیکی ناوەکی بوو.
بەرھەمەکان
لە بەنرختەرین بەرھەمەکانی ئەم زانا کوردە لێکدانەوەی (تەفسیر) قورئان بە کوردی بە ناوی «پرشنگی نووری خودا» بوو، کە دوای مردنی لە لایەن چاپەمەنیی پەرتەوبەیانی سنەوە بڵاو کرایەوە. پۆل:زانا کوردەکان پۆل:فیزیکزانانی ئێرانی پۆل:نووسەرانی ئێرانی پۆل:مردووانی ٢٠٠٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩
لیۆن
لیۆن شارێکە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی ووڵاتی فەڕەنسا ، شارەکە بەدووری ٤٧٠ کیلۆ مەتر لە شاری پاریس کە پایتەختی فەڕەنسا دوورە ،ژمارەی دانیشوانی شارەکە خۆی لە دوو ملیۆن کەس دەدات
سەرچاوەکان
پۆل:لیۆن پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە فەڕەنسا پۆل:پارێزگاکانی فەڕەنسا
وۆڵفگانگ پاولی
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی سویسی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی نەمسایی پۆل:فیزیکزانانی سویسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠ پۆل:مردووانی ١٩٥٨ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک پۆل:کارڵ یۆنگ پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە سویس پۆل:مردنەکان بە شێرپەنجەی پەنکریاس پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل پۆل:فیزیکزانانی جوو پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
مەسعووداوا
مەسعوودئاوا یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٤ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٩٩ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
١٩٣٠
ساڵی ١٩٣٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٣٠
1901 – 1950
دیواری بەرلین
دیواری بەرلین (بە ئاڵمانی:Berliner Mauer) ئەم دیوارە لە ١٣ی ئەیلوولی ١٩٦١، لەلایەن ئاڵمانیای ڕۆژھەڵات بۆ ڕێگەگرتن لە کۆچکەرانی ئاڵمانیای ڕۆژھەڵات و چوونیان بۆ ئاڵمانیای ڕۆژاوا دروست کرا. ئەم دیوارە بوو بە نیشانی شەڕی سارد، بەڵام دوای کۆتایی ھاتنی شەڕی سارد ئەم دیوارە ڕووخێنرا، ئەمەش لە ساڵی ١٩٨٩ ڕووی دا و پاش ئەمە بووە نیشانی کۆتایی ھاتنی شەڕی سارد.
دابەشبوونی ئاڵمانیا
ئاڵمانیای رۆژاوا لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، بریتانیا و فەڕانسە یەکیان گرت. دواتر ئاڵمانیای رۆژاوا دەستی کرد بە پڕۆژەیێکی گەورە بۆ گەشە پێدانی ئابووری لە ساڵی ١٩٥٠ی زایینی و سەرکەوتنی زۆری لە ڕێگەی ئەم پڕۆژەوە بە دەست ھێنا. لە ساڵی ١٩٥٥دا بوو بە ئەندامی ناتۆ. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٥٧ دەستی کرد بە بناغەدانانی کۆمەڵەی ئابووری ئورووپا. لە ھەمان کاتدا ئاڵمانیای رۆژھەڵات بوو بە یەکێک لە ئەندامانی بلۆکی رۆژھەڵات. بەڵام بە ھۆی لاواز بوونی یەکێتیی سۆڤیەت (شۆرەوی) بارودۆخی ئابووری لە ئاڵمانیای ڕۆژھەڵات بەرەو دابەزین چوو و ھیچ کاتێک بە ئاستی ئاڵمانیای ڕۆژاوا نەگەیی. ئەم بارودۆخە بوو بە ھۆی کۆچ کردنی کۆمەڵێکی زۆر لە خەڵک بۆ ئاڵمانیای ڕۆژاوا. لە ساڵی ١٩٦١دا ئاڵمانیای ڕۆژھەڵات دەستی کرد بە دروست کردنی دیوارێک لە نێوان دوو بەشی بەرلین، بۆ ئەوەی کە بەرگری لە ئەم کۆچانە بکات. ئەم دیوارە(ناسراو بە دیواری بەرلین) بوو بە نیشانێکی شەڕی سارد. ئەم دیوارە لە ساڵی ١٩٨٩ ڕووخا و ئەم جارە بوو بە نیشانی کۆتایی ھاتنی شەڕی سارد.
شاری عوقدە
عوقدە (بە عەرەبی العقدة) یەکێکە لەشارەکانی پارچەی باخچە (الروضة)ی پارێزگای زیلفیی سعودیە. بەشێکی باکوری ڕۆژئاوای دەڕوانێتە سەر دۆڵی سەمنان.
دیواری بەرلین
سەرچاوە
}
شاری عوقدە
ژمارەی دانیشتوان
١٠٠٠٠ کەسە.
دیواری بەرلین
سەرچاوە
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٦١ لە ئاڵمانیای ڕۆژھەڵات پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٦١ لە ئاڵمانیا پۆل:مێژووی سەربازی لە ١٩٦١ پۆل:سیاسەت لە ١٩٦١ پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکان، تەواوبوونی ١٩٦١ پۆل:مێژووی ئاڵمانیای ڕۆژھەڵات پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٦١ لە ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٦١ لە ئەڵمانیا پۆل:دیواری بەرلین پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات پۆل:مێژووی ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات
شاری عوقدە
ئەمیری شارەکە
سولەیمان عەبدوڵڵا
تێنمۆن
ئەتسووشی شیراکاوا (؛ لەدایکبووی ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٧١ لە تۆکیۆ) ناسراو بە تێنمۆن ئاوازدانەرێکی ژاپۆنییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:ئاوازدانەرانی ژاپۆنی
١٩٣١
ساڵی ١٩٣١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٣١
شارلو ئۆگووستان سانت بێڤ
شارلو ئۆگووستان سانت بێڤ نووسەر، شاعیر و ڕەخنەگری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٤ پۆل:مردووانی ١٨٦٩
وەنج
وەنج شارۆچکەیەکی شارستانی وەنجە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٩٨٠٤٢ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی گۆرنۆ-بەدەخشان پۆل:شارەکانی تاجیکستان
بڕیارنامەی ٤٢١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٢١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٥٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
زیرەکی، تاجیکستان
زیرەکی (بە فارسی: زیرکی)، شارۆچکەیەکی شارستانی کۆلابە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٢١٥٢٢ کەسە.
بڕیارنامەی ٤٢١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٧ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٧٧ پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
زیرەکی، تاجیکستان
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
سستیی جەرگ
وێنۆک|با کردنی زگی مرۆڤێک بە هۆی ئاسیتی سستی جەرگ سستی جەرگ یان لەکارکەوتنی جەرگ (بە ئینگلیزی: Liver Failure) نه‌توانینی جەرگە بۆ دابینکردنی فرمانی فیزیۆلۆژی ئاسایی خۆی لە دروست کردن و فرمانە مێتابۆلیزمیەکان، کە بۆ دوو جۆر جیاکراوەتەوە: جۆری کتوپڕ یان تیژ (ئەکیووت) و جۆری درێژ خایەن (کڕۆنیک).
کتوپڕ( تیژ)
جۆری کتوپڕی سستی جەرگ بریتیە لە بە خێرایی لە کارکەوتنی خانەکانی جەرگ لە فرمانەکانی خۆیان، بە تایبەتی توانای مەیاندن خوێن و تێکچون و تووشبونی نەخۆشیەکانی مێشک، لەو نەخۆشانەی کە پێشتر ئاگادار نەبوون نە خۆشی جەرگیان ھەیە. پشکنین بۆ ئەم جۆرە پشت ئەبەستێت بە پشکنینی فیزیای ئاسایی، پشکنین لە تاقیگە، ڕابردووی نەخۆشەکە لەگەڵ نەخۆشی بۆ زانینی گۆڕانکاریەکان.
درێژخایەن
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نەخۆشییەکانی جەرگ
شاھید کاپوور
وێنۆک|شاهید کاپوور شاھید کاپوور وە ناسراویشە بە شاھید خەتەر ٢٥ی شووباتی ١٩٨١. ئەکتەری ناسراوی سینەمای ھیندییە، کوڕی پانکەج کاپورە و نیلیماج عەزیمە. یەکەم فیلمی شاھید کاپوور لە ساڵی ٢٠٠٣ بوو بەناوی (Ishq Vishk) کەخەڵاتی فیلم فەیری بۆ یەکەم دەرکەوتنی ئەکتەری پیاوی بردەوە. لەساڵی ٢٠١٤ لە فیلمی "حەیدەر" (Haider) سەرکەوتنێکی مەزنی بەدەستھێنا و نزیکەی ١٠ میلیۆن دۆلاری قازانجبوو فیلمەکە بەر لەوکارەشی شاھید لەفیلمەکانی ڕانجکومار (R... Rajkumar) لە ٢٠١٣ و (Jab We Met) لە ٢٠٠٧ سەرکەوتنی دیکەی بەدەستھێنابوو.
خێزان
شاھید کاپوور لە ٢٥ی شووباتی ١٩٨١ لە دایک بووە کوڕی پانکاج کاپوور و دانسەری کلاسیکە، دایک و باوکی لەساڵی ١٩٨٤ لێک جیابونەوە و ئەو بچووک بوو لەگەڵ دایکی و خوشکەکەی سانا و براکەی ئیشان خەتەر لە نیودەلھی دەژیان لەگەڵ ئەوەش پەیوەندی شاھید لەگەڵ باوکی و باوەژنی سوبریە پاتاک باشە. شاھید لەساڵی ٢٠١٥ لەگەڵ میرا ڕاجپوت ھاوسەرگیری کرد
ئەزموونی ئەکتەری
پێش ئەوەی کاری ئەکتەری دەست پێ بکات شاھید کاپوور لە زۆر لە شریتە سیدیە میوزیکەکان و ریکلامەکان کاری کردووە لەوانە ریکلام بۆ پیپسی لەگەڵ شارۆخان و کاجۆل و رانی موخێرجی و گۆرانیەکانی لە فیلمی kuch kuch hota hai و ڤیدیوی میوزیکی "لە پێش چاوت" لە ساڵی ١٩٩٥ چووە پەیمانگای دەڤار شێماک بۆ ھونەری شانۆ SDIPA و لە فیلمی taal دەرکەوت کە فیلمی سوبھاش گەی بوو لە ساڵی ١٩٩٩ کە سەماکەری یەکێک لە گۆرانیەکان بوو بە ناوی کاھین ئاگ لاگ لاگ گاوی لەگەل ئەکتەر ئەیشواریا رای و لە ئەکادیمیا دەرچوو لە ساڵی ٢٠٠١ و وازی لە کاری شریتی میوزک و ریکلام ھێنا لەم کاتەدا بۆ ئەوەی بتوانێ تەرکیز بخاتە سەر یەکەم دەرکەوتنی لە بۆلیوود لە ساڵی ٢٠٠٣ شاھید ڕۆڵی راجیف ماثور ی بینی و سەرنجی کین گوشی دەرھێنەری ڕاکیشا لە چیرۆکێکی خۆشەویستی ڕۆمانسی کە بە یەکەم ڕۆلی سەرەکی دادەنرێ لەو فیلمە ئامریتا ڕاو بە ڕۆلی شەھناز دەرکەوت و ئەو فیلمە قبوڵکردنی زۆری بەخۆیەوە بینی و شاھید کاپوور توانی خەڵانی فیلم ڤییر وەرگرێت بۆ یەکەم دەرکەوتن لە ئاستی کوڕ ساڵێک دوای ئەوە شاھید کاپور فیلمیکی تری لەگەل گین گۆش دەرھێنا fida لەگەڵ کارینا کاپوور.
و فەردین خان ئەو فیلمە شکستی ھێنا لە بۆکس ئۆفیس بەڵام ڕۆلی شاھید بە ناوازە لەو فیلمە وەسف کرا دواتر لە فیلمی کۆمیدی ڕۆمانسی dil maange more لەگەڵ سوھا عەلی خان و عایشا تاکیا فیلمەکە سەرکەوتوو بوو لە ساڵی ٢٠٠٥ لە سێ فیلم بەژداری کرد بەلام سەرکەوتن یاوەری نەبوو لەگەڵ ئەوەش ڕۆلی جادیف لە فیلمی shikhar پولێنکرا بۆ بەدەستھێنانی ئەستێرەی سەر شاشە.
لە ساڵی ٢٠٠٦ شاھید کاپور لە فیلمی 36 chaina town ڕۆڵێکی زۆر جوانی پیشاندا ھەر لەو ساڵدا و دوای ئەو فیلمە فیلمی کۆمیدی chup chup ke ی پێشکەش کرد بە ھەوادارنی کە تا ڕادەیەک سەرکەوتو بوو دواین فیلمی ساڵی ٢٠٠٦ فیلمی vivah بوو کە لەگەڵ ئەمریتا ڕاو بوو و بووە یەکێک لە سەرکەوتوو ترین فیلمەکانی ئەوساڵە و باشترین سەرکەووتنی بازرگانی بۆ شاھید کاپوور تا ئیستا پالیورارا بوو بەدەستھێنانی خەڵاتی باشترین ئەکتەر لە ئەستێرەی شاشە بۆ دووەم جار لەسەر یەک، لە ھاوینی ساڵی ٢٠٠٦ بۆ یەکەمجار گەشتێکی جیھانی کرد بۆ بینی ئاھەنگی ڕۆکستاری میوزیکی لەگەڵ ھەریەک لە سەلمان خان و کارینا کاپور و جۆن ئەبرەھەم و ئیشا دیول و مالیکا شیرویت و زاید خان. لە ساڵی ٢٠٠٧ شاھید کاپور لە دوو فیلم دەرکەوت یەکەمیان fool & final کە فیلمەکە شکستی ھێنا لە بۆکس ئۆفیس و فیلمی دووەمی ئەو ساڵە jab we met بوو کە یەکێک بوو لە باشترین فیلمەکانی ئەو ساڵە و لەچەند ئاھەنگێکا پالیورارا بۆ باشترین ئەکتەری ساڵ لەوانە فیلم ڤییر دوای ئەوە شاھید کاپوور لە فیلمی kismet conictoin دەرکەوت لەگەڵ ڤیدیا بالان و سەرکەوتنی بەدەست ھێنا و لە ساڵی ٢٠٠٩ شاھیدکاپوور بۆ یەکەم جار لە فیلمی kaminey دەرکەوت لەگەڵ پریانکا چوپرا کڵ شاھید دوو ڕۆلی ئەبینی و فیلمەکە سەرکەوتنێکی زۆر مەزنی دەستەبەر کرد و فیلمی دووەمی ئەو ساڵە فیلمی ڕۆمانسی و کۆمیدی dil bole hadippa بوو لەگەڵ رانی موخێرجی کە سەرکەوتنێکی مامناوەندی دەستەبەر کرد
ە ساڵی ٢٠١٠ لە فیلمی chance pi dance دەرکەوت لەگەڵ جینیلیا دی سۆزا کە فیلمەکە سەرکەوتوو نەبوو لە ڕوی داھاتەوە دواتر لە فیلمی paathshaala لەگەل ئەیشا تاکیا ڕۆلی گێرا دواتر فیلمی badmash company پێشکەش بە ھەوادارانی کرد کە سەرکەوتنێکی مامناوەندی بەدەست ھێنا و کۆتا فیلمی ئەو ساڵە فیلمی کۆمیدی و ڕۆمانسی milenge milenge دەرھێنا لەگەڵ کارینا کاپوور کە بەرھەم ھێنانی لە ساڵی ٢٠٠٥ وە دواکەوتبوو ئەم فیلمە شکستی ھێنا لە بۆکس ئوفیس و لە ساڵی ٢٠١١ شاھید لەگەل سونام کاپور ڕۆلی گێڕا لە فیلمی muasam کە سەرکەوتنێکی تا ڕادەیەک باش بەدەست ھێنا لە مانگی شەشی ٢٠١٢ لەگەڵ پریانکا ڕۆلی گیرا لە فیلمی tere mere kahaani سەرکەوتنێکی مامناوندی بەدەست ھێنا لە ساڵی ٢٠١٣ یەکەم فیلمی شاھید فیلمی کۆمیدی phata poster nikhla hero لەگەڵ ئیلیانا دی کروز کە سەرکەونێکی باشی ھێنا فیلمی دووەمی ھەمان ساڵ فیلمی r...rajkumar بوو لەگەل سوناکشی سینھا کە سەرکەوتنێکی مەزنی ھێنا لە بۆکس ئەوفیس لە مانگی ١٠ ی ٢٠١٣ وە شاھید کاپوور فیلمی دەرھێنەر فیشال بھاردواج پەسەند کرد کە باسی لە تراژیدیای ھاملیت ئەکرد بە ناوی haider لە مانگی ٤ ی ساڵی ٢٠١٤ وێنە گرتنی ئەو فیلمە کۆتای ھات لەگەڵ شەردھا کاپوور و تابی و کەی کەی مینون ڕۆلی گێڕا دواتر لە ساڵی ٢٠١٥ فیلمی shaandar ی پێشکەش کرد فیلمێکی کۆمیدی لەگەل عالیا بھات. لەساڵی ٢٠١٦ لەفیلمی Rangoon لەگەڵ ھەریەکە لە کانگانا ڕاناوت و سەیف عەلی خان دەردەکەوێت.
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی پۆل:خەڵکی دەلھی پۆل:پەنجابییەکان
ئارین میرکان
ئارین میرکان (لەدایکبووی ١٩٩٥ - مردووی ٢٠١٤) کە ناوی تەواوی دیلار گەنج خەمیس بوو فەرماندارێکی یەکینەکانی پاراستنی ژنان (یەپەژە) بوو کە لە کاتی گەمارۆی کۆبانی گیانی لەدەستدا لە شەڕی دژ بە چەکدارانی داعشدا لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤. ئارین لە گردی مشتەنوور شانبەشانی فەرمانداری یەپەژە ڕۆژدا فەلات شەڕی دەکرد کە دواتر بوو بە فەرماندەی گشتیی یەپەژە. ئارین گیانی لەدەستدا دوای خۆتەقاندنەوەی بە ژمارەیەک چەکداری داعشدا لە پێناو ڕزگارکردنی ھاوڕێکانی، چالاکییەکەی ئارین یەکەم چالاکی لەم شێوەیە بوو لەلایەن چەکدارانی یەپەژەوە.
ئارین میرکان تەمەنی ٢٠ ساڵ بوو (یان ٢٢ ) و دایکی دوو منداڵ بوو. حاجی مەنسوور کە لێپرسراوێکی ئەمنی کوردە لە کۆبانی ڕایگەیاند کە شەڕڤانانی کورد ناچار بوون لە گردێکی ستراتیژی (مشتەنوور) لە باشووری کۆبانی پاشەکشە بکەن. ئارین لە دواوە مایەوە و ھێرشی کردە سەر چەتەکانی داعش لەکاتێکدا گەمارۆیان دەدا. لە کۆتاییدا ئارین ئەو تەقەمەنییانەی تەقاندەوە کە بە جەستەیەوەی لکاندبوو و لە ئەنجامدا ١٠ چەکداری داعشی کوشت.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤ پۆل:مردووانی ٢٠١٤ پۆل:یەکینەکانی پاراستنی ژنان پۆل:کەسایەتییە ژنە کوردەکانی سوپای سەربازی و گروپە سەربازییە نافەرمییەکان
مەری بوکچین
مەری بوکچین (١٤/١/١٩٢١ تا ٣٠/٧/٢٠٠٦) نوسەر، مێژونووس و بیرمەندی سیاسیی ئەمەریکی بوو کە لە نیویۆرک لەدایک بوو. کوڕی دایک و باوکێکی ڕووسی جولەکەی کۆچکردوو بوو کە چالاک بوون لە بزوتنەوەی شۆڕشگێڕی ڕووسیدا. داھێنەر لە بوارێکدا کە بە بزوتنەوەی ئیکۆلۆجی (ژینگەناسی) ناسراوە. دانەری ژمارەیەک کتێب و نوسراوە لە بوارەکانی سیاسەت، فەلسەفە، مێژوو، کاروباری ژیانی شار و ئیکۆلۆجیدا. نوسینەکانی وەک "ئیکۆلۆجی و ھزری شۆڕشگێڕی" ١٩٦٤ یەکەم نوسینی بوو بۆ داواکردنی گۆڕانی ڕیشەییی ئیکۆلۆجی.
ئەوترێ کە بیری "کۆنفێدرالیزمی دیموکراتیک"ی عەبدوڵڵا ئۆجەلان سەرچاوەکەی ئەگەڕێتەوە بۆ نوسینەکانی بوکچین.
ئۆجەلان بە وەسف کردنی خۆی وەک "قوتابی"یەکی بوکچین کە دەیەوێت تیۆرییەکانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا پیادە بکات، هەوڵی دا لە سەرەتای ساڵی 2004دا لە ڕیگەی پارێزەرەکانیەوە دیدارێکی لەگەل ڕێک بخات. بوکچین زۆر نەخۆش بوو بۆ قبوڵ کردنی ئەم داخوازییە. لە مانگی مەی 2004دا بوکچین ئەم پەیامەی نارد: "من هیوادارم ڕۆژێک بێت گەلی کورد بتوانن کۆمەڵگایێکی ئازاد و عەقڵانی دامەزرێنن کە ڕێیان پێبدات جارێکی تر بدرەوشێنەوە. ئەوان بە ڕاستی خۆشبەختن کە ڕێبەرێکی زیرەک وەک بەڕێز ئۆجەلانیان هەیە کە ڕێنموونییان دەکات".
کاتێ لە ساڵی 2006دا بوکچین کۆچی دوایی کرد، پەکەکە ئەم زانا ئەمریکییەی وەک "یەکێ لە گەورەترین زانایانی کۆمەڵایەتی سەدەی بیستەم" ستایش کرد و بەڵێنی دا کە تیۆرییەکەی بخاتە بواری کردارییەوە.
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١ پۆل:مردووانی ٢٠٠٦ پۆل:مێژووناسانی ئەمریکی پۆل:فەیلەسووفانی ئەمریکی پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان پۆل:فەیلەسووفانی سیاسیی ئەمریکی پۆل:سۆسیالیستە ئەمریکییەکان پۆل:فەیلەسووفانی جوو پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:فێمینیستە جووەکان پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە پۆل:سۆسیالیستەکانی جوولەکە
ئیسلام لە عەرەبستانی سعوودی
ئاینی ئیسلام ئایینی سەرەکی و ڕەسمی سعوودیەیە و نابێت ھیچ یاسایەک دژ بە یاسا نەگۆڕەکانی ئیسلام بێت (واتە دەقەکانی قورئان و فەرموودەکانی پێغەمبەری خوا موحەممەد بێت. ھەروەھا چەندین شوێنی گرنگ و پێرۆزی تێدایە ئەوانیش قیبلەی موسڵمان (کەعبە لەشاری مەککە) و مزگەوتی پێغەمبەری خوا موحەممەد (لە مەدینەی منەوەرە) و ڕێژەی موسڵمان لە سعودیە ١٠٠٪.
١٩٣٢
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٣٢
1901 – 1950
ئیسلام لە عەرەبستانی سعوودی
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئیسلام لە عەرەبستانی سعوودی پۆل:ئیسلام بە پێی وڵات پۆل:ئیسلام لە ئاسیادا
موعیناوا
موعیناوا یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٢٥ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٧٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
بڕیارنامەی ٤٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٥٤‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
شۆڕجە
جوگرافیا
شۆڕجە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بۆڵقامیش و لە باشوور لەگەڵ گوندی حەیدەرەبەگ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شێخان سورقاوشان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گۆپتەپە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئۆتۆمۆبیلەکان (فیلم)
ئۆتۆمۆبیلەکان ئەنیمەیشنێکی کۆمپیوتەرییە، لە ژانەری کۆمیدیای-وەرزشیدا کە لەلایەن ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی پیکسارەوە دروست کراوە و لەلایەن واڵت دیزنی پیکچەرز بڵاوکراوەتەوە. جۆن لێستەر دەرھێنەری ئەم فیلمە و نووسیویەتی. نووسەرانی دیکەی ئەم فیلمە بریتین لە جۆ ڕێنفت، دان فۆگلمان، کایل مۆرای، فیل لۆرین و یۆرگن کلۆبین. ئۆین ویلسۆن، پاوڵ نیومان، بۆنی ھانت، لاری دیکەیبڵ گای، مایکل کیتۆن، جۆن ڕاتزنبێرگێر، تۆنی شالھۆب، چیچ مارین، جۆرج کارلین، جێنیفر لویس و کاترین ھێلمۆند کاری دەنگی کەسایەتییە ئەنیمەیشنەکان دەکەن. فیلمی ئۆتۆمۆبیلەکان لە ساڵی ٢٠٠٦ بڵاوکرایەوە و پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی ئەنیمەیشن، و خەڵاتی ئانی و خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین فیلمی ئەنیمەیشن بەدەستھێناوە. لە ساڵی ٢٠٠٨ دامەزراوەی فیلمی ئەمریکی ئەم ئەنیمەیشنەی وەک یەکێک لە ١٠ فیلمە ئەنیمەیشنە سەرەکییەکان خستە لیستی فیلمەکانەوە.
چیرۆک
ڵایتینگ ماکوین پێشبڕکێکارێکی تازەپێگەیشتووە و تاکە ئامانجی سەرکەوتنە، بۆیە ڕەوشتی خۆی دەشکێنێت بۆ ئەوەی سەرکەوتن بەدەستبھێنێت. لە یەک ڕۆژدا، دوای بردنەوەی زۆر، ڕکابەرەکەی، چیک ھیکس، لێیەوە سەردەکەوێت، ئەمەش ماکوین توڕە دەکات. ماکوین بڕیار دەدات تۆڵە بکاتەوە، بەڵام لە لایەنگرییەکدا، بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو لە شارۆچکەیەکی کۆن بە ناوی ڕادیاتۆر سپرینگ کۆتایی دێت، بەھۆی ئەو خێرایییە زۆرەوە، پۆلیسەکەی ناوچەکە دەستگیری دەکات و دادوەری سەرۆکایەتی دکتۆر ھادسۆن ھۆرنێت فەرمانی پێدەکات ڕێگای سەرەکی چاک بکاتەوە بۆ سزادانی ماکوین، ماکوین ھەوڵدەدات ڕوونی بکاتەوە کە بە ھەڵە ھاتووەتە ئەم شارە و پێویستی بە پێشبڕکێ ھەیە بۆیە دەبێت ئامادەکاری بکەن، بەڵام بەھۆی نەبوونی دەستڕاگەیشتن بە ئامرازەکانی پەیوەندیکردن و کەسانی دیکە باوەڕ بە قسەکانی ناکەن. پاشان ماکوین چاوی بە ماتەر دەکەوێت کە ئۆتۆمبێلێکی ڕاکێشانی دڵسۆزە و سالی کارێرا پارێزەر و خاوەن ھۆتێلی شارەکەیە، و بۆی ڕوون دەکاتەوە کە ڕادیاتۆر سپرینگ سەردەمانێک شارۆچکەیەکی قەرەباڵغ بووە، و شارەکە وردە وردە لەبیرکرا. ماکوین وردە وردە لەگەڵ شارەکە و خەڵکەکەی ڕادێ و دەبێتە ھاوڕێی ماتەر و ھەموو خەڵکەکە و ھەروەھا عاشقی سالی دەبێت و خەڵکەکەش لە بەرامبەردا متمانەی پێدەکەن. چەند ڕۆژێک دوای ئەم ڕووداوانە، ماکوین ناسنامەی ڕاستەقینەی دکتۆر ھادسۆن دەزانێت و تێدەگات کە دکتۆر ھود ڕۆژێک ئۆتۆمبێلی پێشبڕکێ بووە و بەھۆی ڕووداوێکی ترسناکەوە لە پێشبڕکێ خانەنشین بووە، بەڵام دواتر بڕیار دەدات مەکوین بۆ ئەو پێشبڕکێیە ئامادە بکات، ئەویش وەک مامۆستایەک دەردەکەوێت و ئەزموونەکانی فێری دەکات. دوای ئەوەی لەلایەن دکتۆر ھادسۆنەوە ئامادە دەکرێت، ماکوین دەچێتە پێشبڕکێی جامی پستۆن لەکاتێکدا لە ڕووی ڕەوشتەوە گۆڕاوە بۆ ئۆتۆمبێلێکی تر. دوای ئەوە دکتۆر ھادسۆنیش دەچێتە پێشبڕکێکە بۆ ڕێنماییکردنی ماکوین لە پێشبڕکێکەدا و ھەندێک لە خەڵکی شارەکەش خۆیان نیشان دەدەن بۆ ئەوەی یارمەتی بدەن. دواتر چیک ھیکس کە دەترسێت لە بردنەوەی بەرامبەرەکەی، لایتنینگ ماکوین، ھەوڵدەدات ڕەوشتەکات پێشێل بکات و ئەمەش دەبێتە ھۆی ئەوەی ڕووداوێکی مەترسیدار بەسەر پاشا داینۆکۆدا ڕووبدات کە دوا دەرکەوتنی لە یاریگادا بەسەر دەبات. ماکوین، بە بینینی ئەم دیمەنە و بە بیرھێنانەوەی ئەو ڕووداوەی کە بەسەر دکتۆر ھادسۆندا ھات، بڕیار دەدات یارمەتی پاشا بدات کە دوا پێشبڕکێی خۆی تەواو بکات. لە کۆتاییدا ماکوین بڕیار دەدات لە شاری ڕادیاتۆر سپرینگ بژی و ئەمەش دەبێتە ھۆی ئەوەی کە شاری ڕادیاتۆر سپرینگ جارێکی تر گەشە بکاتەوە.
بەرھەمھێنان
پەرەپێدانی فیلمی ئۆتۆمۆبیلەکان لە ساڵی ١٩٩٨ دەستی پێکرد، کاتێک کۆمپانیای پیکسار بەرھەمھێنانی فیلمی ژیانی مێرووی تەواو کرد. لەو کاتەدا یۆرگن کلوبیان دەستی کرد بە نووسینی سیناریۆیەکی نوێ بە ناوی ئۆتۆمبێلی زەرد، کە باس لە ئۆتۆمبێلێکی کارەبایی دەکرد کە لە جیھانێکی غازخۆردا دەژی و ئیلھامەکەی لە The Ugly Duckling وەرگرتووە، بیرۆکەیەک کە بەھۆی ئەو پێشوازییە خراپەی ھاووڵاتیانی وڵاتەکەی. ھەندێک لە وێنەکێشان و کەسایەتییە ڕەسەنەکان لە ساڵی ١٩٩٨ پەرەیان پێدرا و بەرھەمھێنەران کۆک بوون لەسەر ئەوەی کە ئۆتۆمبێلەکان دەتوانێت فیلمی داھاتووی پیکسار بێت دوای فیلمێکی تر و لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٩دا بڵاوبکرێتەوە، بەتایبەتی لە دەوروبەری ٤ی حوزەیران، بەڵام بیرۆکەکە لە بەرژەوەندی چیرۆکی یارییەکان ھەڵوەشایەوە. دواتر بەرھەمھێنان دەستی پێکردەوە بە گۆڕانکارییە گەورەکانی سیناریۆ، وەک پێدانی بەشە گەورەکانی ماتەر و دۆک و چەند کەسایەتییەکی دیکە. ھەروەھا بۆ خودی ئۆتۆمبێلەکان، لاسێتەر سەردانی ستۆدیۆکانی دیزاینی سێ کۆمپانیای گەورەی دروستکردنی ئۆتۆمبێلی دیترۆیتی کرد، بەتایبەتی جەی مەیس لە کۆمپانیای فۆرد مۆتۆر. لاسێتەر فێری ئەوە بوو کە ئۆتۆمبێلی ڕاستەقینە چۆن دیزاین دەکرێت. لە ساڵی ٢٠٠٦، لاسێتەر باسی لەوە کرد کە چۆن زۆر کاریان کردووە بۆ ئەوەی ئەنیمەیشنەکە باوەڕپێکراو بێت و وتی: "چەندین مانگی پێویست بوو لە تاقیکردنەوە و ھەڵەکردن، و ڕاھێنانی ئەنیمەیشنی تاقیکردنەوە، بۆ ئەوەی بزانرێت ھەر ئۆتۆمبێلێک چۆن دەجوڵێت و چۆن جیھانەکەیان کاردەکات. ئەنیمەیتەرە سەرپەرشتیارەکانمان، دۆگ سویتلاند و سکۆت کلارک و ئەنیمەیتەرە دەرھێنەرەکان بۆبی پۆدێستا و جەیمس فۆرد مێرفی کارێکی سەرسوڕھێنەریان کرد لەگەڵ تیمی ئەنیمەیشن کاریان کرد بۆ دیاریکردنی جوڵە ناوازەکانی ھەر کارەکتەرێک بە پشتبەستن بە تەمەنی و جۆری ئۆتۆمبێلەکەی، ھەندێک ئۆتۆمبێل وایە وەک ئۆتۆمبێلی وەرزشی و زۆر توندترن، ھەندێکی تر ئۆتۆمبێلی کۆنترن لە ساڵانی ٥٠ کە زۆر شلترن و زیاتر وەرگەڕانیان ھەیە. ھەروەھا دەمانویست ھەر ئەنیمەیتەرێک بتوانێت بەشێک لە خۆی بخاتە ناو کارەکتەرەکەوە و خولگەی خۆی پێبدات، ھەموو ڕۆژێک لە ڕۆژنامەکانی ڕۆژانەدا ئەوەندە خۆش بوو چونکە شتگەلێکمان دەبینی کە لە ژیانماندا نەمانبینیبوو. جیھان لە ئۆتۆمبێلەکان زیندوو بوون بە شێوەیەکی باوەڕپێکراو و چاوەڕواننەکراو". بە پێچەوانەی زۆربەی ئۆتۆمبێلە مرۆڤدۆستەکان، چاوی ئۆتۆمبێلەکانی ئەم فیلمە لەسەر جامی پێشەوە دانرابوو (کە لە ئۆتۆمبێلی تۆنکا تاڵکینگ تراک دەچێت، مەبەست لە فیلمێک)، نەک لەناو گڵۆپی پێشەوەدا. بە گوتەی دیزاینەری بەرھەمھێنان بۆب پاولی، "ھەر لە سەرەتای ئەم پڕۆژەیە، جۆن لاسیتەر لە مێشکیدا ئەوە بوو کە چاوەکان لە جامی ئۆتۆمبێلدا بن. یەکێکی تر، پێیوابوو کە چاوەکانی خوارەوە لە نزیک دەم لە کۆتایی پێشەوەی ئۆتۆمبێلەکەدا زیاتر ھەست بە مارێک دەکات، بەو چاوانەی کە لە جامی ئۆتۆمبێلەکەدا دانراون.
بڵاوکردنەوە
لە سەرەتادا بڕیار بوو فیلمی ئۆتۆمۆبیلەکان لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ نمایش بکرێت، بەڵام لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤، وادەی بڵاوبوونەوەی گواسترایەوە بۆ ٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٦. شیکاران وەک نیشانەیەک لە کۆمپانیای پیکسارەوە سەیری گۆڕینی ڕێکەوتی بڵاوکردنەوەکەیان کرد کە خۆیان بۆ فیلمە ھەڵپەسێردراوەکان ئامادە دەکەن. کاتێک ستیڤ جۆبس بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای پیکسار وادەی بڵاوکردنەوەی ڕاگەیاند، ڕای گەیاند کە ھۆکارەکە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی بییەوێت ھەموو فیلمەکانی پیکسار بخاتە خشتەی بڵاوکردنەوەی ھاوینە لەگەڵ فرۆشتنی دیڤیدی کە لە وەرزی بازاڕکردنی جەژندا ڕوودەدات. لە کۆتایی ھەفتەی یەکەمی فیلمەکەدا، فیلمی ئۆتۆمۆبیلەکان ٦٠ ملیۆن دۆلاری لە ٣٩٨٥ سینەما لە ئەمریکا بەدەستھێنا و پلەی یەکەمی لە بۆکس ئۆفیسدا بەدەستھێنا. بۆ ماوەی سێ ساڵ، ڕیکۆردی بەدەستھێنانی بەرزترین کۆتایی ھەفتەی کردنەوەی فیلمەکانی بۆ ھەر فیلمێکی تایبەت بە ئۆتۆمۆبیل ھەبوو تا ئەو کاتەی لە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن فیلمی Fast & Furious تێپەڕی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٦ پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی مناڵان لە ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئۆتۆمبێل پۆل:مشتومڕی فیلمەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا دانراون پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی پۆل:فیلمە هاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کۆمیدییە وەرزشییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی هاوڕێیەتی پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان پۆل:فیلمە کۆمێدییەکان پۆل:فیلمە کۆمێدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کۆمێدییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکان (پاشکۆ) پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان پۆل:مشتومڕەکانی دیزنی پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە بیابانەکاندا ڕوودەدەن پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پیکسار پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز
تەھیمیە
گوندێکی بچووکە لە پارێزگای ئیحسائی نزیکە لە شاخی قارە. نزیکەی ٤٠ مزگەوت و شوێنەواری کۆنی تێدایە کە بو ٧٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە.
پڕژێنەری ڕاستەوخۆی گازۆلین
) هەروەها ناسراوە بە پڕژێنەری راستەوخۆی گازۆلین یان سپارک ئیگنیشن راستەوخۆ تێکردن(sidi) یان تێکردنی فیول ستارتیفاید(fsi). شێوەیەکە لە شێوەکانی تێکردنی سوتەمەنی کە لە بزوێنەر نوێی دوو هەنگاو یان چوار هەنگاو بەکاردێت. گازۆلینەکە لە رێگەی دەرچەیەکەوە بە پەستانێکی زۆر بەرز راستەوخۆ دەچێتە ناو ژووری سوتان بۆ هەر لولەیەک، پێویستە پەستانێکی هەبێت زۆر زیاتر بێت لە پەستانی ئەتمۆسفێر(کەش) کە پێشتر پەستانێکی کەمتر بەکاردەهات لە و پەستانەی ئیستا بەکاریدێنین لە پڕژێنەری راستەوخۆی گازۆلین.
بەکارهێنانی سیستەمی GDI دەتوانێت چوستی بەرز بکاتەوە و دەردانی دوکەلیش کەمبکاتەوە.
يەكەم [ گى دى ئاى ] مەكينە تا بگات بە بەرهەمهێنان پێشكەش كرا لە ١٩٢٥ بۆيێك مەكينەى لۆريى پەستانى-نزم. چەند ئوتۆمبێلى ئەڵمانيێك بۆش ميكانيكى [ گى دى ئاى ] سيستەميان بەكار هێنا لەكە ١٩٥٠كان، لەگەڵ ئەوەشدا بەكارهێنانى تەكنەلۆجياكە دەگمەن مايەوە هەتايێك ئەليكترۆنى [ گى دى ئاى ] سيستەم پێشكەش كرا لە ١٩٩٦ لەلايەن ميتسووبييشى بۆ ئوتۆمبێلى ماس-پرۆدوسد.[ گى دى ئاى ] گرتنەخۆى خێرا بينيووە لەلايەن پيشەسازيى ئۆتەمەوتيڤ لە مسالە بەم دوواييەنەدا، زيادی كردنكردووە لە وڵاتە يەكگرتووەكان لە ٢.٣٪ى بەرهەمهێنان بۆ مۆدێل ساڵ ٢٠٠٨ ئۆتۆمبيل بوو بە نزيكەيى ٥٠٪ بۆ مۆدێل ساڵ ٢٠١٦ بە شیوەیەکی بەرچاو زیادی کرد.
GDI شوێنی خۆی کردەوە لە پیشەسازی ئۆتۆمبێلدا کە لە ساڵی 2008 لە سەدا 2.3 مۆدێلی ئۆتۆمبێلەکان GDI بوون بەلام لە سالی 2015 بەرهەمهێنانی مۆدێلی GDI زیادی کرد بۆ 45 لە سەدا.
بنچینەی ئیشکردنی
شێوازی تێکەڵە (charge)
' ' شێوازی تێکەڵە ' بزوێنەری پڕژێنەری ڕاستەوخۆئاماژە  دەكات بۆ چۆن سووتەمەنيەكە بڵاو دەكرێتەوە بەدرێژايى ژوورى سوتان:
1_ ' شێوازی تێکەڵەی چونيەك 'ەكە سووتەمەنى تێكەڵى هەيە بە يەكسانى لەگەڵ هەواكە بەدرێژايى ژوورى سوتان، هەروەك لە پرژێنەری مەین فۆڵد.
2_ چۆنيەتيى جۆری تێکەڵەی بەنزینی هەڵمکراو ناوچەيێكى هەيە لەگەڵ چڕيێكى زۆر سووتەمەنى لەدەورى پلاكى پڕيشك، و چڕيى کەمی سووتەمەنى(lean mixture) زياتر دوورە لە پلاكى پڕيشك.