cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بڕیارنامەی ١١٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٨ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
ویلایەتیی ئادەماوە
ئادەماوە یەکێکە لە ٣٦ ویلایەتەکەی نێجیریا پایتەختەکەی ناوی یۆلایە.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٩١ لە نێجیریا پۆل:ویلایەتەکانی نێجیریا پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١
سەردەمی پاڵەوانەکان
سەردەمی پاڵەوانەکان (بە کۆری: 영웅시대 ، بە ئینگلیزی: The Age of Heroes) زنجیرە درامایەکی کۆرییە کە مێژووی گەشەی ئابووریی وڵاتی کۆریای باشوور دەگێڕێتەوە و ژیانی ئەو قارەمانانە نیشان دەدات کە وڵاتی ھەژاری کۆریای پاش شەڕی جیھانیی دووەمیان کرد بە وڵاتێکی پێشکەوتووی ئابووری. ئەو سەردەمە لە مێژووی کۆریا بە «موعجیزەی ڕووباری ھان» ناسراوە. سەردەمی پاڵەوانەکان لە تەمموزی ٢٠٠٤ تا ئازاری ٢٠٠٥ لە کەناڵی MBC پێشکەش کراوە. ساڵی ٢٠١٣ش دۆبلاژکراوی کوردیی ئەم درامایە لە کەناڵی کوردستان تیڤیەوە بڵاو کرایەوە.
موحسین چاوەشی
موحسین چاوەشی حوسێنی (؛ لەدایکبووی ٣٠ی تەممووزی ١٩٧٩ ) مۆسیقاژەن، گۆرانیبێژ، بەرھەمھێنەری تۆمار و گۆرانینووسی ئێرانیی بە ڕەچەڵەک کوردە.
ژیانی سەرەتایی
موحسین چاوەشی حوسێنی لەدایکبووی خوڕەمشار، ئێرانە. خێزانی چاوەشی کوردی خەڵکی پارێزگای کوردستان بوون، بەڵام دواتر چوونەتە خوڕەمشار و موحسین لەوێ لەدایکبووە. دواتر ڕۆیشتوونەتە مەشھەد، و خوێندنی لەوێ تەواکردووە.
سەردەمی چالاکییەکان
موحسین چاوەشی دوای ئەوە دیبلۆمی لە ژمێریارییدا بەدەستھێناوە و کۆتایی بەخزمەتی سەربازییەکەی ھێناوە، چالاکییەکانی لەبواری مۆسیقا لە ساڵی ٢٠٠٢ لە ئەلبومی نەفرین دەستپێکرد. لەوکاتەوە تائێستا ١٥٠ پارچە مۆسیقای بڵاوبووەتەوە لە ١٠ ئەلبوم و ھەروەھا چەندین گۆرانی تاکی ھەیە. ھەروەھا گۆرانیی فیلمی سەنتووری گووتووە کە لە دەرھێنانی داریوش مێھرجویییە؛ و موحسین لەبارەی تۆماریی دەنگەکەی بۆ فلیمی سەنتووری دەڵێ: «چارەیەکی ترم نەبوو جگەلەوەی لەماڵەوە و لە یەکێک لە ژوورەکانمان کاری تۆمارکردنەکەی ئەنجام بدەم. بەھاوکاری دایکم بەتانییەکمان بە بزمار کوتایە سەروو پەنجەرەی ژوورەکە و دیوارەکانیشی بە بەتانی دامان پۆشی ھەتاکو دەنگەکەخراپ دەرنەچێ. دایکم لە ژوورەکە چووە دەرەوە و بە بەتانییەک لەدەرەوە، ڕووی دەرەوەی ژوورەکەشی داپۆشی. لەئەملاوە، بەتانییەکیشم لە خۆم پێچا ھەتاکو بتوانم لە کۆتاییدا بۆشایییەکم ھەبێ مایکرۆفۆنەکە بگرم. لەدوای ئەم ھەموو سەرکەشییە، بەتانییەکەم کێشایە سەرسەرم و لەو ڕەوشەشدا گۆرانییەکەم وت. کەلەژێر بەتانییەکە ھاتمە دەرەوە، کەسایەتی «عەلی سەنتووری» لەدایکبوو. ھەمان نوسخەی گۆرانییەکە کۆتایی ھات و بڵاوکرایەوە». ھەروەھا بە ناونیشانی گۆرانیبێژی فلیمی سینەمایی ١٠٠لامپ کە لەدەرھێنانی سەعید ئاغاخانی ھەلبژێردرا. موحسین چاوەشی لەبارەی ئەم کارەوە ڕای گەیاند: " «من بەتایبەتی بۆ سەیریکردنی ئەم فلیمە بانگێشت کرام و تێگەشتم کە لایەنێکم لە بابەتی کۆمەڵایەتییەکەیدا. فلیمێک کە پاڵەوانەکەی بەدەستی خۆی تووشی بەرەنگارییەکی گەورە دەبێ و بۆ وازھێنانی لە ھەوڵدایە و بەملا و ئەولادا دەکەوێ. لەم فلیمەدا بە موحسین تەنابەندەی ئەکتەر سەرم سووڕما و چومە ژێرکاریگرییەوە. ھەر لەوێدا ھەستم کرد کە پێویستە بۆ ھاوکاری ئەم جۆرانە بێمە ناوکارەکەوە.
کۆنسێرت
لەکاتی بڵاوبونەوەی ئەلبومی نەفرین ھەتاکو ئەمڕۆ، دەنگوباسی زۆر ھەبووە بۆ ئەنجامدانی کۆنێسێرت لەلایەن جاوشییەوە و ژمارەیەک کەس بەکارێکی خراپیان لەقەڵەم داوە ، موحسین چاوەشی ھۆکاری ئەنجام نەدانی کۆنسێرت دەگەڕێنێتەوە بۆ مۆڵەت پێنەدانی (ھەتا پێش ئەلبومی یە شاخە نیلوفر (بە کوردی: چڵێک نیلوفەر) وایدەگووت بەڵام دواتر دەیگووت بەھۆی دەستکورتییەوە (بەڕیژەیەکی زۆر بەھۆی ئەمەوەیە) ناتوانێ ئەنجامی بدات. لەگەڵ ئەم بارودۆخەدا، لە مانگی پێنجی ساڵی ٢٠٠٩ لەنامەیەکدا بۆ ھەوادارانی بەیان کرد کە خەریکی ئامادەکردنی کۆنسێرتە کە لەدوای بڵاوکردنەوەی ئەلبومی ژاکت ئەنجامی دەدات، بەڵام لەدوای ماوەیەک و بڵاوبونەوەی ژاکت ئەم شتە ڕووینەدا و بڕیاڕەکە ھەڵوەشایەوە و ھەتاکو ئێستا ئەنجامی نەدراوە. تا ماوەیەکی پێشوو شەھاب ئەکبەری بەرپرسی کۆکردنەوەی گرووپی چاوەشی بوو. ئەگەری ھەیە کە لەپێش ئەوەوە کەسێکی تر بەلێنی دابێت بەرپرسیارییەتی ئەم کارەی بکات. بەڵام لەم ساتەدا لەگەڵ بەھرۆز سەفاڕیان کارەکانی ئەنجام دەدات وێنۆک|دەنگی ڕاستەوخۆی موحسین چاوەشی لە گۆرانی خاکستر (بە [[زمانی کوردی|کوردی: خۆڵەمێش)]] لەوانەیە ھیچ گۆرانیبێژێک نەبووبێ کەبە تێپەڕبوونی ١٠ساڵ لەبەناوبانگ بوونی ھیچ کۆنسێرتێکی نەکردبێ. ئەمە بووەتە ھۆی ئەوەی کەدەڵێن چاوەشی توانای ئەوەی نییە بەراستەوخۆ گۆرانی بڵێت، بەڵام خۆی دەڵێ باشتر لەھەمووان توانای گۆرانی ڕاستەوخۆی ھەیە.
وتنی ڕاستەوخۆ
موحیسن چاوەشی تاکو ئێستا، لە ڕاھێنانەکانیدا ھەردوو گۆرانی «زخم زبون» (بە کوردی: تانە) و «خاکستر» (بە کوردی: خۆڵەمێش)ی بەشیوەی ڕاستەوخۆ کارەکانی ئەنجام داوە.
گۆرانی بە کوردی
بۆ یەکەمین جار، لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٥ەدا لە گۆرانییەکی ھاوبەشی لەگەڵ سینا سەرلەکدا بە ناوی مینا، توانیان گۆرانییەکی ھاوبەشی کوردی و لوڕی بخوێنن پێکەوە. کە ئەمە یەکەمین ھەنگاوی چاوەشی بوو بۆ گوتنی گۆرانی بە زمانی دایک.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی پۆل:خەڵکی بە ڕەگەز کورد پۆل:خەڵکی خوڕەمشار پۆل:زیندووان پۆل:ژەنیارانی ئێرانی پۆل:ژەنیارانی پۆپی ئێرانی پۆل:ژەنیارانی کورد پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:گۆرانینووسانی ئێرانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩
ت
ت یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی و ھەروەھا چوارەمین پیتی ئەلفوبێی عەرەبییە کە نیشاندەری پیتی Tیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. ناوی ئەم پیتە «تێ»یە.
پۆل:ئەلفوبێی عیبری پۆل:پیتە عەرەبییەکان
١٢ی ئایار
٧ی ئایار | ٨ی ئایار | ٩ی ئایار | ١٠ی ئایار | ١١ی ئایار | ١٢ی ئایار | ١٣ی ئایار | ١٤ی ئایار | ١٥ی ئایار | ١٦ی ئایار | ١٧ی ئایار
ڕووداوەکان
١٩٤٧ - راگەیاندنی سەربەخۆیی مەنگۆلیا.
مردنەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:ئایار
ئەرمەنستان
ئەرمەنستان یان ئەرمینیا بە فەرمی کۆماری ئەرمەنستان وڵاتێکی دەورگیراو بە وشکانییە کە لە بەرزایییەکانی ئەرمەنی لە ڕۆژاوای ئاسیا ھەڵکەوتووە. ئەرمەنستان بەشێک لە ناوچەی قەوقاز پێکدێنێت و لەگەڵ گورجستان لە باکوور، ئازەربایجان و کۆماری ئارتساخ لە ڕۆژھەڵات، تورکیا لە ڕۆژاوا و ئێران و کۆماری خۆبەڕێوەبەری نەخچیڤان لە باشوور ھاوسنوورە. یەریڤان پایتەخت و گەورەترین شاری ئەم وڵاتەیە..
مێژوو
alt=ئەرمەنستان پێش زاین|وێنۆک|نەخشەی شانشینی ئەرمەنستان ساڵی ٩٥ بۆ ٦٦ پ. ز
پارێزگاکان
ئەرمینیا بۆ ١٠ پارێزگا جیادەکرێتەوە یەریڤان پایتەختی وڵاتە. سەرۆکی جێبەجێکار لە ھەر دە پارێزگاکە ناوی مارتزبت واتە (سەرۆک مارتز) حوکمەتی ئەرمینیا دایمەزراندوە.
لە ھەموو پارێزگایەک کۆمەڵەیەک ھەن ھەر کۆمەڵەیەک. ئۆتۆنۆمی ھەیە و جێگیرگە ھەیە جێگیرگە یان شارە یان گوند. لە ساڵی ٢٠٠٧، لەناو ئەرمینیا ٩١٥ کۆمەڵەی ناوخۆی ھەیە، ٤٩ لەم ناوچانە شارە و٨٦٦ گوندە؛ و پایتەخت یەریڤانە، بۆ دوازدە ھەرێم پێکھاتوە حوکمی ئۆتۆنۆمی پێ بەخشراوە.
دیپلۆماسی
alt=ناوچەی قەرەباغ|وێنۆک|نەخشەی ناوچەی قەرەباغ و دەوروبەری ئەرمینیا کێشەی سیاسی لەنێوان ئازەربایجان و تورکیا ھەیە بەتایبەت لە ناوچەی قەرەباغ کە ئەرمینیا و ئازەربایجان ھەردووکیان بەخاکی خۆیانی دەزانن ڕووبەری ٤٤٠٠ کیلۆمەتر چوار گۆشەیە، لە ساڵی ١٩٨٧ ئەرمینیا داوای ناوچەی قەرەباغی لە یەکێتی سۆڤیەت کرد کە ئەو کات حوکمی ئۆتۆنۆمی بوو (الحکم الذاتی) لەژێر دەستەڵاتی حوکمەتی ئازەربایجان بوو، دوای ڕوخانی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١ یەکێتی سۆڤیەت بوو بە ١٥ وڵاتی سەربەخۆ یەکێک لەو وڵاتانە ئازەربایجان و ئەرمینیا بوو، دوای ڕوخانی یەکێتی سۆڤیەت جەنگ لە نێوان ھەردوولا دروست بوو ئەرمینیا توانی دەست بەسەر قەرەباغدا بگرێت ھەتا جەنگی ١٩٩٤ لە نێوان ئەرمینیا و ئازەربایجان کە ئەرمینیا پشتگیری ھەرێمی قەرەباغی دەکرد کە کۆماری ئەرمینیای تێدا دامەزرا دوای ڕوخانی یەکێتی سۆڤیەت.
دانیشتوانی قەرەباغ
بەپێی سەرژمێری ساڵی ١٨٢٣ ٩١٪ لەسەدی دانیشتووانی گوندەکان موسلمانن بەڵام تەنھا ٩٪ یان ئەرمەنین.
بەرزایەکانی قەرەباغ
پێشتر کوردەکان زۆربەی دانیشتووانی قەرەباغیان پێک دەھێنا بەڵام بەھۆی سۆڤیەت دژی نەتەوە کەمینەکان ژمارەی کوردەکان کەمی کرد بەھۆی تورک کردن (التتریک) تورکی ئازەری بە زۆری کۆچیان کرد بۆ ڕووسیا و کازاخستان دواتر لەوێ ھەمویان مردن.
ئێستا ھەرێمەکە ژمارەی دانیشتووان ١٤٥ ھەزار کەسە زۆربەی زۆریان ئەرمەنی ئارسۆدۆکسین.
جوگرافیا
alt=نەخشەی بەرز و نزمی ئەرمەنستان|وێنۆک|جوگرافیای ئەرمەنستان ئەرمەنستان بە گشتی ناوچەیەکی شاخاوییە بەرزترین شاخی ئاراگاتسە کە دەکەوێتە خۆراوای ئەرمەنستان، لە ئارتیک، کە بەرزییەکەی ٤٠٩٢ مترە، و تەنھا لە ناوچەی یەریڤان و تالین و ئەرماویر ناوچەیەکی شاخاوی نییە ١٩٠٠ کم٢ دەبێت کە دەکاتە ٦٬٥ ی خاکی ئەرمەنستان پێک دێنێت.
دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئەرمەنستان ٢٬٩٨٣٬٩٩٠ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠٤ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٣ ساڵە. ھەروەھا ٦٤ لە سەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.
ژمارەیەک لە دانیشتووانی ئەرمەنستان لە نەتەوەی ئێزیدین.
ئایین
ئایینی خەڵکی ئەرمەنستان ٧٣٪ لە مەسیحییەتی گریگۆری، ٥٪ لە ئیسلام (سوننە)، ٤٪ لە کاتۆلیک و ١٨٪ لە ئەوانەی دی پێکدێت.
بێن ١٠
بێن ١٠ زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە کە لەلایەن «مان ئۆف ئەکشن» دروست کراوە و لەلایەن ستۆدیۆکانی کارتۆن نێتۆرکەوە بەرھەم ھێنراوە. چیرۆکەکە لە دەوری بێن تێنیسۆن دەسوڕێتەوە کە کوڕێکی تەمەن ١٠ ساڵە و ئامێرێکی سەیر دەدۆزێتەوە کە لە کاتژمێر دەچێت (کە پێی دەوترێت ئۆمنیتریکس). ئەم کاتژمێرە دی ئێن ئەی بێگانە لەخۆدەگرێت و ڕێگەی پێدەدات بگۆڕێت بۆ دە بێگانە جیاوازەکان. بینەران بەلای کارەکتەرە خەیاڵییەکانیدا ڕادەکێشرێن، و کارتۆنەکە پڕە لە ئەکشن و سەرگەرمی، زنجیرەکە ستایشی زۆری ڕەخنەگرانی بەدەستھێناوە، سێ خەڵاتی ئێمی لە سەرانسەری جیھاندای بەدەستھێناوە و داھاتی زیاتر لە ٤٬٥ ملیار دۆلاری لە فرۆشتنی تاکەکەسیدا بەدەستھێناوە. زنجیرە فیلمەکە چوار فیلمی ھەیە، کە لە نێوان مانگی ئابی ٢٠٠٧ تا ئازاری ٢٠١٢ لە کارتۆن نێتۆرکەوە پەخشکرا و درێژترین زنجیرەی ڕەسەنی کارتۆن نێتۆرکە تا ئێستا.
سەرچاوەکان
پۆل:خەیاڵ دەربارەی شێوەگۆڕین پۆل:فیلمەکانی بێن ١٠ پۆل:زنجیرەکانی کارتۆن نێتوۆرک
مەھاتما گاندی
موھانداس کەرمچاند گاندی (لەدایکبووی ٢ی تشترینی یەکەمی ١٨٦٩–٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٤٨) سیاسەتوان و ڕێبەرێکی ڕووحی ھیندی بووە.
ژیاننامە
لە ٢ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٦٩ لە (بور بەندەر) لە ناوچەی (گاجارات) ی ھیندستان لە خێزانێکی پارێزەر کە باکگراوندێکی سیاسی دوورودرێژیان ھەیە لە دایک بووە، لە ڕابردوودا باپیری و پاشانیش باوکی سەرۆک وەزیرانی ناوچەی (بور بەندەر)بوون.
وەک لاوە ھاوتەمەنەکانی خۆی لەوڵاتەکەیدا زوو چووەتە بنباری ژنھێنان و لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا ژنی ھێناوە و چوار منداڵی لەو خێزانەی ھەبووە.
لە ساڵی ١٨٨٨ بۆخوێندنی یاسا چووەتە لەندەن و لەسەرەتادا ویستویەتی وەکو ھەرگەنجێکە ڕۆژھەڵاتی کە چووبێتە ڕۆژاوا ژیان بەسەر بەرێت، بەڵام ھەرزوو بەڵانسی خۆی وەرگرتووەتەوە و پەیوەست بووەتەوە بە خوێندن و ئاینەکەیەوە و بەردەوام لە ھەوڵی زیاتر خۆرۆشنبیریکردندا بووە.
ئەو کەسێک بووە کە پشتی بە خوراکی گیایی بەستووە و کۆمەڵەیەکیشی لەو پێناوەدا دامەزراندبوو، وەختێک خوێندنی یاسای تەواوکردوو لە ساڵی ١٨٩١ گەڕایەوە ھیندستان ھەستیکرد کە لە کاری پارێزەریدا ناگاتە ئامانج و لەگەڵ ویستی ویدا یەکناکاتەوە، ڕێگایەک نییە بۆ سەرکەوتن، بۆیە دەمێک کاری عەریزە نووسی دەکات، پاشان بەگرێبەستێک بۆ ماوەی یەک ساڵ لەگەڵ کۆمپانیایەکی ھیندی ڕوو دەکاتە (ناتال) لە باشووری ئەفریقیا بۆ کارکردن. لێرەوە بە سەرەتاکانی تێکۆشانی ناتوندوتیژی ئاشنا دەبێت.
گاندی و چالاکییەمانی
ساڵی ١٨٩٣ گاندی و خێزانەکەی چوونە ناوچەی ناتال لە باشووری ئەفریقیا و دەستیبەکارەکانی کرد، لەوێدا ئاشنابوو بە ململانێی و تێکۆشانی ناتوندوتیژی، ناوچەکەی ئەو شوێنێکی کرێکاری بازرگانی بوو، کرێکاران دابەشببوون بەسەر سێ بەشدا:
لە نێوانیشیاندا پەیوەندییەکی کەم ھەبوو، ھەر لەوێدا گاندی ئاشنابوو بەسیاسەتی رەگەزپەرستی حکوومەتی باشووری ئەفریقیا کە ئەوکات ھندستان و باشووری ئەفریقیا لەژێر دەسەڵاتی بەریتانییەکاندابوون.. ئەو بەوە ئاشنابوو کە حکوومەتی ڕەگەزپەرستی باشووری ئەفریقیا لە ڕێگەی دەرکردنی یاسا و باجەوە فشاری زۆر دەخاتە سەر دانیشتووانی ڕەسەنی وڵاتەکە و ڕێگەگرتن لە ھاتنی ئاسیایییەکان.
لەو ماوەیەی لەوێ مایەوە ماڵەکەی کردە شوێنی دیدار لەگەڵ تێکۆشەران و ھاورێیانیدا و ھەژارەکانی کردە ئامانجی کاری و خۆی فێری کاری فریاکەوتن کردوو و داھاتەکانی ھەموو بۆ ئەوکارانە خەرج دەکرد، واتا ھاوکاریکردنی ھندی و ھەژارەکان، ئەو ھەزاران عەریزەی بۆ ڕەشپێستەکان نوسی دژ بە دەسەڵاتی سپی پێستەکان، ھەروەھا ڕێکخراوی (کۆنگرەی ھیندی) دروستکرد، بڵاوکراوەی (رای ھیند) ـی دەرکرد کە بە زمانەکانی وێنۆک|342x342پیکسڵ|گاندی ساڵی ١٨٧٦ ئینگلیزی و سێ زمانی ناوخۆیی ھندی دەریکرد.
لەگەڵ ھاوڕێکانیدا چوونە دەرەوەی شار و ناوچەیەکیان بۆ خۆیان دروستکرد بە ناوی (فینیکس) لە ساڵی ١٩٠٤ بڕیاریدا بمێنێتەوە لە باشووری ئەفریقیا، مانەوەکەی بەھۆی ئەوەوە بوو کە دەسەڵاتداران بڕیاریاندا کە دەرفەت نەدەن بە ھندییەکان بەشداری دەنگدان بکەن، بەھۆی شارەزای لە بارەی یاساکانەوە گاندی توانی داوای ھندییەکان لە دەسەڵاتداران بباتەوە و بەشداری ھەڵبژاردن بکەن، ئەو چەندین جار ڕووبەڕووی دەستگیرکردن بووەتەوە کە دواینیان لە ساڵی ١٩٠٦ بوو بەھۆی تازەنەکردنەوەی مۆڵەتی مانەوە بەپێی یاسای نوێ کە بەیاسای ئاسیایییەکان ناسرابوو، لە بەرامبەر ئەو یاسایە خۆپیشاندانی گەورەی ھندییەکان دروست بوو، چینییەکانیش چوونە ڕیزیان، بەم ھۆیەوە زیندانەکان پڕاوپڕبوون لە ئاسیایی، گاندی ھندیییەکانی ھاندا کە شاندێک بنێرنە بەریتانیا بۆ گفتوگۆکردن لەبارەی داواکانیان، گاندی بۆ تێکۆشانی مەدەنی یاسایی دژ بە یاسا ئاسیایییەکە چەند مەرجێکی دانا: وێنۆک|266x266پیکسڵ|گاندی وخێزانی ١٩٠٢ شاندەکە لە بەریتانیا چاویان کەوت بە وەزیری ناوچە کۆلۆنیالکراوەکان کە لە ڕووی شاندەکەدا بێزارە خۆی دەربڕی، بەڵام لە ژێرەوە ھانی دەسەڵاتدارانی ناوچەکەی باشووری ئەفریقیای دا کە یاساکە جیًبەجێبکات وخودموختاری پێببەخشێت. بۆیە یاساکە جێبەجێکراو گاندی و سەرکردەکانی دیکە خۆپیشاندانەکان دەستگیرگران و دواتر دەسگیرکرایەوە.
جارێکی دیکە لە ساڵی ١٩٠٨ زیندانی کراو و پاشان بەردرا، گاندی و یاوەرانی ھەستیانکرد کە بوونەتە ئامانجی پۆلیس، بۆیە بڕیاریاندا کە بەرگەی ھەڕەشە و لێدان و برسێتی بگرن و پەنا نەبەنە بەر توندوتیژی، دەنگوباسی ئازاردانی ھندییەکان لە باشووری ئەفریقیا گەیشتەوە ھیندستان، بۆیە لەژێر فشاری خەڵکدا حاکمی وڵات ناڕەزاینامەیەکی نارد بۆ باشووری ئەفریقیا لە وبارەیەوە، دۆخەکە وەکو خۆی مایەوە تا لە ساڵی ١٩١٤ دەسەڵاتداران داوای یەکلاکردنەوەی کێشەکەیان کرد، بە شێوەیەک لە شێوەکان چارەکرا و تێکۆشانی ناتوندوتیژی لەوێدا وەبەرھەمھات.. ساڵی ١٩١٥ گاندی گەڕایەوە ھیندستان و دەستی کردەوە بە تێکۆشان لەلایەک ڕووبەڕووبوونەوەی کێشە کۆمەڵایەتییەکان کە توێژی پەسندنەکراوەکان (المنبوژین) توشی ببون کە گاندی بە (منداڵەکانی خودا) ناوی بردن، لەولاشەوە دژ بە داگیرکەری بەریتانی.
لە ئاستی ناوخۆ: لەبەرامبەر یاسای جیاوازیکردن و دانانی نوێنەری کەم بۆ پەسندنەکراوەکان لە ھەڵبژاردنەکاندا، گاندی بڕیاری مانگرتن تا مردنی دا. ئەمەش لایەنەکانی ناچارکرد ڕێکەوتنی (بۆنا) مۆربکەن و نوێنەرایەتی پەسندنەکراوەکان زیادبکەن، لە ئاستی داگیرکەراندا: بەشێوەیەکی گشتی ھەڵوێستی مەبدەئی و تووند بووە بەرامبەر بە داگیرکاری، بەڵام لەوتووندییەوە ھەندێک جار نەرمی نواندووە وەکو قۆناغێکی تاکتیکی.
بۆ نموونە لە کاتی شەڕی یەکەمی جیھانی لەتەک بەریتانییەکاندابووە دژ بەنەیارانیان، ھەر لەسەرداوای حاکمی بەریتانیش بەشداری کۆبوونەوەی سەربازی کردووە لە (دلھی) زۆرجاریش نەیارانی بەمانە تاوانباریانکردووە، بەڵام لە ھەمان کاتدا لە ساڵەکان ١٩١٨-١٩٢٢ بەراشکاوی زۆر سوور بووە لەسەر سەربەخۆیی ھیندستان، لە ساڵی ١٩٢٢ یشدا سەرکردایەتی بزاوتێکی جەماوەری مەدەنی کرد دژ بە بەریتانییەکان، کە لە ئەنجامدا پێکدادان ڕوویدا، ئەوەش وایکر کە گاندی بزاوتەکە ڕابگرێت، بەڵاًم بەریتانییەکان بڕیاریاندا شەش ساڵ دووریبخەنەوە، بەڵام لەژێر فشاری لایەنگرانیدا ساڵی ١٩٢٤ ھێنایانەوەو ئازادیانکرد.
ساڵەکانی کۆتایی تەمەنی
ساڵی ١٩٣٤ گاندی دەستیکێشایەوە لە کارکردنی حیزبی لە نێو ڕیزی (حزبی کۆنگرەی ھیندستان) بەتەواوی خووی داوە بەرکارکردن لە پێناوی چاکسازی ئابووری کە گوندەکانی ھیند پێوەی دەیانناڵاند، داوای لە حیزبی پێشووی کرد کە بەشداری ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ١٩٣٧ بکات کە یاسای نوێ تا ئاستێک شەفافییەتی دەستەبەر کردووە لە ھەڵبژاردنەکاندا، بەڵام سەرلەنوێ و لە ساڵی ١٩٤٠ دەستی دایەوە خۆپیشاندانی درێژخایەن و ماوەی یەک ساڵی تەواوی خایاند، ئەودەم بەریتانییەکان بە شەڕی جیھانی دووەمەوە خەریک بوون، بۆیە وەفدێکیان ناردە لای بزووتنەوە سەربەخۆخوازەکانی ھیند بۆ بارودۆخ ئارامکردنەوە، بەڵام ڕازی نەبوون.
بۆیە لە ساڵی ١٩٤٢ گاندی گوتارێکی گرنگی پێشکەشکرد کە تێیدا بە بەریتانییەکانی گوتبوو (ھیند بەجێبھێڵن تاوەکو ڕێزدارن)، بەریتانییەکان بەم گوتارە ڕازینەبوون، بۆیە وێڕای ئەوەی کە گاندی پشتگیری ئەوانیکرد لە شەڕی جیھانی، بەڵام خۆی و لایەنگرانی کەوتنە زیندانەوە، تا لە ساڵی ١٩٤٤ ئازادکرا.
لە ساڵەکانی ١٩٤٤ و ١٩٤٥ کاتێک کە ھیند بەرەو سەربەخۆیی دەڕۆشت مەیلی جوداخوازی لە نێو موسڵمانەکانی ئەوێدا سەریھەڵدا بەسەرۆکایەتی (محەممەد عەلی) ئەمەش بووە ھۆی شەڕێکی خوێناوی لە نێوان موسڵمان و ھیندۆسەکان، گاندی ھەوڵیدا یەکێتی نیشتمانی بپارێزیًت، بەڵام بێ سوودبوو، تا کار گەیشتە جیابوونەوە، ئەوەش شەڕی ھیند و پاکستانی لێ دروست بوو، بەھۆی کشمیرەوە، لە نێو خۆی ھیندیشدا کەمینە موسڵمانەکان بوونە ئامانجی تووندڕەوە ھیندۆسیەکان، گاندی بەردەوام داوایدەکرد کە ڕێزیان لێبگیرێت و ئازار نەدرێن، ئەو ھەڵوێستەی گاندی تووندڕەوە ھیندۆسەکانی تووڕەکرد، بۆیە بڕیاریاندا بیکوژن، ئەوەبوو لە ڕێکەوتی ٣٠ی شوباتی ١٩٤٨ لە تەمەنی ٧٨ ساڵیدا بەدەستی تووندڕەوێکی ھیندۆسی کوژرا. شایەنی باسە پێشووتر پێنج جار ڕووبەڕوی ھەوڵی کوشتن ببۆوە.
سەرچاوەی ئیلھامەکانی گاندی لە ناتوندوتیژیدا
وێڕای ئەزموونی فێربوونی لە ژیانی ڕۆژانەوە لە باشووری ئەفریقیا و وڵاتەکەی خۆی کە شوێنی ناکۆکی بوون، لە ھەمانکاتیشدا گاندی وەکو کەسێکی ڕۆشنبیر لەژێر کایگەری چەندین بیروبۆچوون و نووسەر و کتێبدابووە، لەوانە (سروودی تۆباوی) کە داستانێکی شیعری ھیندۆسیە لە سەدەی سێزدەی پێش زاین نوسراوە و بە فەرھەنگی ڕۆحی خۆی داناوە و بۆی گەڕاوەتەوە.
ھەروەھا کتێبە (ئامۆژگاری چیا)ـی ئینجیل و کتێبی (تا دوا پێاو)ـی فییلەسووفی ئینگلیزی (جۆن راسکین) کە باس لە باشەی ھەموو جۆرەکانی کاری دەستەجەمعی دەکات، لەولاشەوە کتێبی (ھەڵگەڕانەوەی مەدەنی)ـی شاعیری ئەمریکی دیڤد تۆرۆ. لەتەک ھەموو ئەوانەشدا لەژێر کاریگەری گەورە ئەدیبر ڕوسی (تۆلستۆی) دا بووە، باوەڕە سۆفیگەرییەکانی خۆشی لە کە مخواردن و سادەپۆشین و بێدەنگی (بەتایبەتی ھەموو دووشەمووانێک بێدەنگە نواندوو لە ھەفتەدا)، ئارامگرتن و پەلەنەکردن لە ھەڵسوکەوت و بڕیارداندا، ئەو یڕوایەی لادروستکردبوو کە دەبێت مرۆڤ پێش ئەوەی ھەوڵی گۆڕینی خەڵکبدات، دەبێت خۆی بگۆڕێت.
گاندی و ناتوندوتیژی
گاندی بە دامەزرێنەری جۆرێک تێکۆشان دادەنرێت کە لە سیاسەتناسیدا پێی دەگوترێت (بەرەنگاربوونەوەی ئاشتیانە) یاخود فەلسەفەی ناتوندوتیژی (ساتیاراھا) کە لەسەر چەندین بنەمای ئاینی و سیاسی و ئابووری دامەزراوە و بە کورتی ناوەڕۆکەکەی بریتییە لە ئازایەتی و ڕاستی و ناتوندوتیژی، کە ئامانجی نوشوستگەیاندنە بە دوژمن لە ڕێگەی ھوشیاری تەواو بەرامبەر بە کێشەکە و دروستکردنی ھێزی ناتوندوتیژی لەبەرامبەریدا.
ناتوندوتیژی بەلای گاندییەوە بە قۆناغدا گوزەر دەکات لەلایەک گەورەکردنی گرفتەکە، لەولاشەوە ھاندنی خەڵک لەدژیدا، چ بەئامانجی لە ناوبردنی یان گچکەکردنەوەی یاخود ھەرنا گەورەتر نەبێت گرفتەکە، بەڵام لای گاندی دوائامانج لە ناتوندوتیژیدا کۆتایی پێنایەت، بەڵکو پێی وایە ئەگەر زەروورەت خواستی بەناچاری پەنادەبرێتە بەر توندوتیژی.
تیرۆرکردن
لە ڕێکەوتی ٣٠ـی شوباتی ١٩٤٨ لە تەمەنی ٧٨ ساڵیدا بە دەستی تووندڕەوێکی ھیندۆسی بە ناوى جودسى کوژرا، ھۆکارى کوشتنەکەشى ئەوەبوو دژى موسڵمانان نەدەوەستایەوە کاتێک لە ساڵى ١٩٥٦ پاکستان جیابویەوە لە ھیند بوە وڵاتێکی سەربەخۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:دەرچووانی کۆلێجی زانکۆییی لەندەن پۆل:فەیلەسووفانی ھیندیی ھاوچەرخ پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:مەھاتما گاندی پۆل:مردووانی ١٩٤٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩ پۆل:فەیلەسووفانی ھیندی پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان پۆل:پارێزەرانی ئەفریقای باشوور پۆل:کات کەسایەتیی ساڵ
ئەنزیمی کەرتکەر
ئەنزیمی کەرتکەر (ئینگلیزی: Restriction Enzyme) ئەو ئەنزیمەیە کە گەردەکانی دی ئێن ئەی نامۆ تێک دەشکێنێت لە ڕێگەی پارچەکردنیان، لە یەکێک لە ھەنگاوەکانی ناسینەوەی دی ئێن ئەیدا.
حوسێن محەممەد
حوسێن محەممەد (لەدایکبووی ١٩٨٠، لە زاخۆ) وەرگێڕ، قانوونناس، و نووسەرێکی کوردە. لەوەتەی ١٩٩٤ نیشتەجێی فینلاندە.
ئەنزیمی کەرتکەر
سەرچاوە
پۆل:زیندە-تەکنۆلۆژیا
حوسێن محەممەد
پیشە
حوسێن لە ساڵی ١٩٩٥ دەستی بە نووسین بە زمانی کوردی کردووە، نووسراوەکانی لە چەند گۆڤار و ڕۆژنامەدا بڵاوبوونەتەوە. لە ١٩٩٩ دەست دەکات بە بڵاوکردنەوەی گۆڤارێکی ئەلیکترۆنی لەڕێی ئینتەرنێتەوە بەناوی مەھنامە. لەگەڵ ئەوەی شیعر و چیرۆکی نووسیون، بەڵام زیادتر وەک وەرگێڕێک ناسراوە. بەرھەمی نووسەرانی ناوداری جیھانی وەرگێڕاوە بۆ سەر کوردی وەکوو جوبران خەلیل جوبران، ئانتۆن چێخۆڤ، ویلیام شێکسپیر، و چەندانی تر. حوسێن محەممەد یەکێکە لە دامەزرێنەر و چالاکانی ویکیفەرھەنگی کورمانجی.
گەردنم ئازاد بکە
گەردەنم ئازاد بکە (بەتورکی:Hakkını Helal Et) زنجیرەیەکی کۆمەڵایەتی تورکیە باس لە گەنجێک بەناوی موراد یەلنیز دەکات دوای بەسەربردن و بەهەدەردانی کاتێکی زۆر بە یاریکردن بە قومار و مەی خواردنەوە و دزی کردن دەگەڕێتەوە لای پەروەردگار و هەوڵی ئەوە دەدات گشت مافی ئەوکەسانە بداتەوە کە لێی خواردوون
سپێدە
سپێدە کەناڵێکی ئاسمانی و دەزگایەکی ڕاگەیاندنی کوردییە. گرنگی بە ڕووداو و ھەواڵ و کێشەکانی خەڵک و کولتوری کوردیی و پاراستنی ناسنامەی نیشتیمانی و نەتەوەیی خەڵکی کوردستان دەدات. سەر بە یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستانە، بارەگایی سەرەکی کەناڵی سپێدە لە ھەولێر ی پایتەختی ھەرێمی کوردستانھ و لە زۆربەی شارو شارۆچکەکانی ھەرێمی کوردستان نووسینگە و ستافی ھەیە.
دروشمەکانی کەناڵ
(ڕاستگۆیی - ھاوسەنگی - پیشەیی)
ئامانج و ئەرکەکانی کەناڵ
١٠-پێشکەش کردنی ڕۆشنبیری گشتی لە بوارە جیا جیاکاندا.
دراما
لەڕووی دراماوە سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەست ھێناوە لە پەخشکردنی زنجیرە دراماکانی ئایینی و کۆمەڵایەتی تورکی و فارسی لە گرنگترین ئەو درامایانە: گەردەنم ئازاد بکە، ڕەھەندی پێنجەم، چێشت لێنەری بەتوانا، ترش و شیرین، سێ بە چوار، ژیانەوە، حەزرەتی یوسف، ستایش ،پیاوی ھەزارڕوو، ھیوایەک لە تاریکیدا، ڤێلاکەی من، بەرەو ھیواکان، ژیان بەشەرتی خەندە، دەردەسەری، تیمی خێرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕاگەیێنەرەکانی باشووری کوردستان پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆمپانیاکانی میدیای بەکۆمەڵ لە عێراق
شەپۆلی سەرووی دەنگ
سه‌ره‌تایه‌كی مێژوویی
هه‌وڵی یه‌كه‌م له‌ گه‌رِان به‌ دوای شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ له‌ ساڵی ١٨٨٢ز له‌لایه‌ن زانای فیزیایی سویسری دانیل كولادین بوو ، كه‌ ویستی خێرایی ده‌نگ بپێوێ به‌هۆی زه‌نگێكی ئه‌ڵمانی له‌ ئاوی ده‌ریاچه‌ی جنێڤا كه‌ رِێگا خۆشكه‌ر بوو بۆ دانانی بیردۆزی ده‌نگ له‌لایه‌ن زانا لۆرد ریلیه‌))))( له‌ ساڵی ١٨٧٧ز كه‌ باس له‌ بنچینه‌كانی فیزیای ده‌نگ و شه‌پۆله‌كانی و گواستنه‌وه‌ و ده‌نگدانه‌وە ده‌كات. توێژینه‌وه‌كان به‌رده‌وام بوون تا یه‌كه‌م سۆنار له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ ساڵی ١٩١٤ز له‌لایه‌ن زانا فسندن دانرا كه‌ بۆ كه‌شتیوانی و دیاركردنی شوێنی كه‌شتیییه‌كانی ئه‌ڵمانیا به‌كارهات لە جەنگی جیهانی یەکەم.
چەپ|300px|وێنۆک|وێنەی ڕێژەی (فریکوێنسی)ەکانی [[شەپۆلی سەرووی دەنگ کە بە ڕەنگی زەرد دیاریکراوە]]
سەرەتای چلەکانی سەدەی بیست
ئه‌م دۆزینه‌وه‌یه‌ له‌ سه‌ره‌تای چله‌كانی سه‌ده‌ی بیست له‌ بواری پزیشكی به‌كار هات له‌لایه‌ن دكتۆری ده‌مار و ده‌روونناس دكتۆر كارل سیۆدۆ كه‌ یه‌كه‌م دكتۆره‌ شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگى به‌كارهێنا له‌ ده‌ستنیشانكردنی نه‌خۆشییه‌كان ئه‌ویش كارێكی ئاسان نه‌بوو چونكه‌ ئێسكی سه‌ر زۆربه‌ی هێزی شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگى ده‌مژی. له‌ ئه‌نجامی هه‌وڵه‌كانی زانایانى فیزیا و ئه‌ندازیارانی میكانیكی كاره‌بایی و زیندەزانی و پزیشكه‌كان و زانایانی كۆمپیوته‌ر و توێژه‌ره‌كان و به‌ پاڵپشتی حكومه‌ته‌كان، ده‌ستنیشانكردنی نه‌خۆشی به‌ به‌كارهێنانی شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ له‌ كلینیكی پزیشكانی ده‌مار و دڵ و چاو ده‌ستی پێكرد شه‌پۆلی به‌كارهاتوو له‌ جۆری (A-mode) كه‌ به‌كارهێنانی ته‌سك و دیاریكراوی هه‌بوو پێشخرا بۆ به‌كارهێنانی شه‌پۆلی جۆری (B-mode) كه‌ زانا دۆگلاس هۆری وه‌ك ته‌كنیكارێكی تیشك به‌كاری هێنا بۆ ده‌ستنیشانكردنی نه‌خۆشی چونكه‌ توانای هه‌یه‌ بگاته‌ به‌شه‌كانی له‌ش بۆ تێگه‌یشتنی كۆئه‌ندامه‌كانی له‌ش ،له‌ زانكۆی كۆلۆرِادۆ له‌ ده‌نگه‌ر به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ جوزێف هۆملس كه‌ پسپۆری گورچیله‌یه‌ به‌شداری له‌ توێژینه‌وه‌كان كرد وه‌به‌ هاوكاری زانا و ئه‌ندازیاران بیلز و بۆساكۆنی .یه‌كه‌م ئامێری شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ (Ultra-sound) دوو لایه‌ن جۆری (B-mode) له‌ ساڵی (١٩٥١)ز به‌كارهێنرا. پاشتر چه‌ند ئامێرێك به‌كارهێنرا كه‌ هه‌موویان قه‌باره‌یه‌كی گه‌وره‌یان هه‌بوو نه‌خۆش ده‌بووایه‌ به‌شێكی یان هه‌مووى له‌ ناو ئاودا بووایه‌ بێ جووڵه‌ بۆ ماوه‌یه‌ك ئه‌مه‌ش كارێكی ئاسان نه‌بوو بۆ ئه‌نجامدانی له‌ كلینیكه‌كان.
له‌ كۆتایییه‌كانی ساڵی (١٩٥٥)ز ئه‌م ئامێرانه‌ پێشكه‌وتنیان به‌خۆوه‌ بینی كه‌ قه‌باره‌ى بچووك كرا و هه‌ستیارى زیاد كرا و ئاسانتر بوو بۆ به‌كارهێنان ئه‌ویش به‌ به‌كارهێنانی قۆلێكی كانزایی كه‌ توانای جووڵه‌ى هه‌بوو له‌ شوێنی پشكنینی نه‌خۆش.ئامێرێكی تری شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ ( Ultra-sound) داهێنرا له‌ ساڵی (١٩٥٥)ز كه‌ تایبه‌ت بوو به‌ پشكنینی ئه‌ندامی زاوزێ ( میهبه‌ل )و كۆم له‌لایه‌ن هه‌ردوو زانا وایڵد ورِید كه‌ له‌ سه‌ره‌تادا زۆر سه‌ركه‌وتوو نه‌بوو و پاشتر چاكسازى بۆ كرا تا وای لێهات ئه‌م ئامێرانه‌ به‌ سه‌ركه‌وتوویی له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كانى ئه‌مریكا و نه‌مسا و یابان و مه‌مله‌كه‌تی یەكگرتووی به‌ریتانیا به‌كار بێ به‌ تایبه‌تیش له‌ بواری پسپۆری ئافره‌تان و منداڵ بوون. ئایان دۆنالد یه‌كێكه‌ له‌ دكتۆره‌كانی ئینگلیز كه‌ به‌ پێشه‌نگ داده‌نرێ له‌ به‌كارهێنانی شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ ( Ultra-sound) كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ جۆرى نه‌خۆشی و كیسه‌كانی ده‌ست نیشان كرد به‌ هاوكاری زانای ته‌كنیكار (تۆم براون) و دكتۆر (جۆن ماكفیار) له‌ساڵی (٧/٦/١٩٥٨)ز و ساڵی (١٩٥٩)ز توانیان قه‌باره‌ى سه‌ری كۆرپه‌ڵه‌ دیار بكه‌ن كه‌ دواتر به‌ رِێگه‌یه‌ك دانرا بۆ زانینی گه‌شه‌ی كۆرپه‌ڵه‌ ، پاشان به‌كار هێنرا بۆ زانینی بارودۆخی كۆرپه‌ڵه‌ له‌ سه‌ره‌تای سك پڕی تا كاتی له‌ دایكبوون و دیاركردنی ئه‌گه‌ری بوونی زیاتر له‌كۆرپه‌ڵه‌یه‌ك و نه‌خۆشییه‌كانی پێش له‌دایك بوون.
چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی کۆرپەلە لە هەفتەی (١٤)یەمیدا پێش ساڵی (١٩٧٢) ز نه‌ده‌توانرا هێلكه‌دان به‌ شه‌پۆلی (B-mode) ببینرێ تا زانای نه‌مساوی (كراتۆچویل) ئەم كاره‌ی ئه‌نجامدا، به‌مه‌ش شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ ( Ultra-sound) بووه‌ به‌شێكی سه‌ره‌كی له‌ پسپۆری ئافره‌تان ، توێژینه‌وه‌كان له‌ یه‌ك توێژینه‌وه‌ى دكتۆر ئایان دۆنالد له‌ ساڵى (١٩٥٨)ز گه‌یشته‌ (٢٩٨) توێژینه‌وه‌ له‌ ساڵی (١٩٧٨)ز، له‌ ئه‌نجامی ئه‌م پێشكه‌وتنه‌ توانرا كۆرپه‌ڵه‌ له‌ ته‌مه‌نی پێنج هه‌فته‌یی ده‌ستنیشان بكرێ له‌ ساڵی (١٩٦٣)ز وه‌ لێدانی دڵی كۆرپه‌ڵه‌ له‌ ته‌مه‌نی حه‌فت هه‌فته‌یی ده‌ستنیشان بكرێ له‌ ساڵی (١٩٦٥)ز وه‌ كه‌م وكورِییه‌كانى گه‌شه‌كردن بزانرێ له‌گه‌ڵ درێژى كۆرپه‌ڵه‌ و بارودۆخ له‌ده‌وریدا له‌ناو سكی دایك به‌مه‌ش كێشی كۆرپه‌ڵه‌ و برِی خۆراك دیار ده‌كرێ.هه‌روه‌ها بوونی كون له‌ پشت (Spine Bifida) پوچ بوونی سه‌ر له‌ كۆرپه‌ڵه‌ (Anencephaly) له‌هه‌فته‌ی حه‌ڤده‌می سک پرِی، ئه‌و هه‌موو پێشكه‌وتنه‌ نه‌ده‌كرا به‌بێ بوونی شه‌پۆلی (B-mode) وه‌ زیادكردنی رِه‌نگی خۆله‌مێشی بۆ ئامێره‌كانی شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ ( Ultra-sound) چونكه‌ پێشتر ته‌نها رِه‌نگی سپی و ڕه‌ش به‌كار ده‌هات.
له‌هه‌شتاكانی سه‌ده‌ی بیست دا زانستی شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ ( Ultra-sound) شۆرشی به‌خۆوه‌ بینی به‌ داهێنانی وێنه‌گرتنی رِاسته‌وخۆ (Real Time Scanner) به‌ شه‌پۆلی (B-mode) كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ ژیانی راسته‌قینه‌ی كۆرپه‌ڵه‌ له‌ جووڵه‌ و لێدانی دڵ و هه‌ڵسوكه‌وتی و هه‌ناسە له‌ ناو منداڵداندا ، یه‌كه‌م ئامێر له‌م بابه‌ته‌ له‌ ئه‌ڵمانیا له‌ ساڵی (١٩٨٥)ز داهێنرا، كه‌ ئه‌و كاته‌ ململانێیه‌كى به‌هێز هه‌بوو له‌ نێوان كۆمپانیاكانى به‌رهه‌م هێنی شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ ( Ultra-sound) بۆ به‌رهه‌مهێنانی ئامێری پێشكه‌وتوو به‌ وێنه‌ی رِوون وئاشكرا كه‌ بووه‌ هۆی پێشكه‌وتنی پسپۆری ئافره‌تان و منداڵ بوون.
هه‌روه‌ها ئامێرى شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگی ( Ultra-sound) ئه‌ندامى زاوزێ میهبه‌لی و كۆم زۆر پێشكه‌وت كه‌ یه‌كه‌م جار له‌لایه‌ن زانایان رِید و وایلد له‌ ساڵی (١٩٥٥)ز داهێنرا ئه‌مه‌ش بیست ساڵی خایاند بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌م ئامێرانه‌ بگه‌نه‌ كلینیكی پزیشك. له‌ ساڵی (١٩٨٥)ز دا كه‌ ئه‌م پێشكه‌وتنه‌ش له‌گه‌ل منداڵی تاقیگه‌(منداڵی شووشه‌) له‌ نه‌مسا هاوكات بوو كه‌ پاشتر ته‌كنۆلۆژیایی دوپلار (Doppler) و (M-mode) به‌كارهات، بنچینه‌ی ئه‌م ته‌كنۆلۆژیاییه‌ له‌ لایه‌ن زانای نه‌مساوی كریستیان دوپلار له‌ ساڵی (١٨٤٢)ز دانرا و له‌ ساڵی (١٩٥٥)ز له‌لایه‌ن یابانییه‌كان به‌كارهات بۆ زانینی جووڵه‌كانی دڵ. له‌ ساڵی (١٩٦٢)ز به‌ به‌كارهێنانی دوپلار زاناكان لێدانی دڵ و رِێرِه‌وى خوێن و پێشكه‌وتنی كۆئه‌ندامه‌كان به‌ وێنه‌ی راسته‌وخۆی رِه‌نگاورِه‌نگ (Real time Color Flow Imaging).له‌هه‌شتاكان و سه‌ره‌تاكانی نه‌وه‌ته‌كان كۆمپانیاكانى به‌رهەم هێنی شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ ( Ultra-sound) زۆر پێشكه‌وت و ئه‌م ئامێرانه‌ بوونه‌ به‌شێكی سه‌ره‌كی له‌كاره‌كانی پزیشكی پسپۆر له‌ مندالبوون وئافره‌تان،پاش ئه‌وه‌ى قه‌باره‌ى ئامێره‌كان بچووك كرایه‌وه‌ و قۆلی پشكنینی ئامێره‌كه‌ شوێنێكی بچووكی گرت له‌سه‌ر له‌شی نه‌خۆش به‌ جووڵه‌یه‌كی سه‌ربه‌ست،له‌وه‌ش گرینگتر ئه‌م وێنه‌ نایابانه‌یه‌ كه‌ به‌ده‌ست دێ و ده‌ستنیشانكردنی ورد به‌مه‌ش ئامێره‌كانی شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ ( Ultra-sound) به‌ پله‌ یه‌ك داده‌نرینً له‌ نێوان ئامێره‌كانی ده‌ستنیشان كردنی نه‌خۆشی كه‌ نه‌ك ته‌نها له‌ ده‌ستنیشانكردنی به‌شه‌كانی له‌ش به‌كاردێ، به‌ڵكو ده‌ستنیشانكردنی كۆرپه‌ڵه‌ له‌ناو منداڵداندا كه‌ بووه‌ زانستێك و پسپۆرییه‌كی سه‌ربه‌خۆ.
پاش ئه‌و پێشكه‌وتنه‌ی كه‌ ئامێره‌كانی شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ ( Ultra-sound) به‌ده‌ستی هێنا و پاش شۆرِشی زانستی له‌ هه‌موو بوارێكدا و پێویستییه‌كانی ژیانی نوێ و به‌كارهێنانی كۆمپیوته‌ر،ئامێره‌كانی شه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ ( Ultra-sound) له‌گه‌ل ئه‌و هه‌موو سه‌ركه‌وتنه‌ى كه‌ به‌ ده‌ستی هێنا جێ ی ره‌زامه‌ندی زانایان نه‌بوو چونكه‌ ده‌یان ویست دووری (بعد) ی سێیه‌م ببینن ئه‌م بیرۆكه‌یه‌ش له‌ ساڵی حه‌فتاكانه‌وه‌ دروست بوو به‌ڵام له‌ هه‌شتاكاندا هاته‌ كایه‌وه‌ ، پاش شۆرِشی ته‌كنۆلۆژیا و به‌رنامه‌ی كۆمپیوته‌ر، له‌ یابان له‌ زانكۆی تۆكیۆ یه‌كه‌م راپۆرت له‌سه‌ر دوری (بعد) سیانی واته‌ پانی و به‌رینی و به‌رزی له‌ ساڵی (١٩٨٤)ز بڵاو كرایه‌وه‌ ویه‌كه‌م سه‌ركه‌وتن له‌ ساڵی (١٩٨٦)ز تۆماركرا به‌ گرتنی وێنه‌یه‌كی سیانی (بعد) بۆ كۆرپه‌ڵه‌ به‌ یارمه‌تی كۆمپیوته‌ر. به‌ پێشكه‌وتنی ئامێرىشه‌پۆلی سه‌رووی ده‌نگ ( Ultra-sound) ی سیانی (بعد) درێژی ماوه‌ی وه‌رگرتنی هه‌ر وێنه‌یه‌ك كه‌ به‌ لاى كه‌م ده‌ خووله‌ك ده‌خایه‌نێ ، بووبه‌ ئاسته‌نگ له‌به‌رده‌م بڵاوبونه‌وه‌ى ئه‌م ئامێرانه‌،له‌ساڵی (١٩٨٩)ز یه‌كه‌م ئامێرى بازرگانی له‌ نه‌مسا دروست كرا به‌ ناوى (Combison-330) ئه‌م ئامێره‌ له‌ جیهاندا پێشكه‌وت به‌تایبه‌تی له‌ یابان و نه‌مسا و به‌ریتانیا و كه‌نه‌دا و چین تا له‌ ساڵی (١٩٩٦)ز له‌ له‌نده‌ن تۆژینه‌وه‌ له‌سه‌ر (بعد) ى چواره‌م كرا كه‌ ئه‌ویش به‌كارهات بۆ به‌ده‌ستهێنانی وێنه‌یه‌كی رِاسته‌قینه‌ ئه‌م كاره‌ش نه‌ده‌كرا بێ پێشكه‌وتنی زانستی كۆمپیوته‌ر.
٧٧٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
حەمەد کەناریڤەند
حەمەد کەناریڤەند (؛ ١٥ی نیسانی ١٩٨٧ لە ئیلام) وەرزشوانێکی ئێرانییە. مەدالیای زێڕینی لە پاڵەوانییەتی کراوەی تایکواندۆ لە ٢٠٠٧ لە ڕووسیا و مەدالیای ئاڵتوونیی لە جامی جیھانیی تایکواندۆ لە ٢٠٠٨ لە مانچستەر بردەوە. ھەروەھا بە باشترین یاریزانی تۆپی پێ ناسرا. پلەی یەکەمی بردەوە لە جامی ئاسیا ٢٠١٠ لە ھیندستان و پلەی سێیەمی بردەوە لە جامی ئاسیای یانە لە ئێران لە ٢٠٠٧.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧ پۆل:زیندووان
١٧ی نیسان
١۷ی نیسان ١٠۷ەم ڕۆژی ساڵە (١٠۸ لە ساڵی پڕدا). ۲٥۸ ڕۆژ دوورە لە کۆتایی ساڵەوە.
بۆنەکان
پۆل:نیسان پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
ج
ج یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی و ھەروەھا پێنجەمین پیتی ئەلفوبێی عەرەبییە کە نیشاندەری پیتی Cیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. ناوی ئەم پیتە «جیم»ە.
پۆل:پیتە عەرەبییەکان
لێکەوت
ڕاستەهێلە سوورەکە لێکەوتی چەماوەیە.|وێنۆک
لێکەوتی چەماوەیەک ، بریتییە لەو ڕاستەھێڵەی کە تەنیا لە یەک خاڵدا چەماوەکە دەبڕێت. ھێڵی لێکەوتی چەماوەی y = f(x) لە خاڵێک وەکوو x = c لەسەر چەماوەکە، ڕاستەھێڵێکە بە خاڵی (c, f(c))دا دەڕوات و لێژیی ئەو ڕاستەھێڵە بریتییە لە f'(c)\, لێرەدا f'\, بریتییە لە گرتەی f\,.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندازەی سەرەتایی پۆل:ئەندازەی شیکارانە پۆل:تۆپۆلۆژی جیاکاری پۆل:ئەندازەی جیاکاری
چەتۆم، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ڕۆلان میشێل ترامبلێ
رۆلان میشێل ترامبلێ نووسەر و شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:شاعیرانی کەنەدی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:ڕۆمانووسە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م پۆل:ڕۆمانووسە کەنەدییەکان بە زمانی فەڕەنسی
٧٧٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١١٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی تەممووزی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩١٠ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:مەغریب لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مەغریب پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
شەڕی عێراق
شەڕی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ دەستی پێکرد، ئەم شەڕە ھێرشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانی بوو بۆسەر عێراق کە بوو بو ھۆی داگیربوونی عێراق.
ئاکامەکان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سیاسەتی عێراق پۆل:شەڕەکانی ئۆسترالیا پۆل:شەڕەکانی ئیسپانیا پۆل:شەڕەکانی پۆڵەندا پۆل:شەڕەکانی دانمارک پۆل:شەڕەکانی ژاپۆن پۆل:شەڕەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:شەڕەکانی عێراق پۆل:شەڕەکانی نیوزیلاند پۆل:شەڕەکانی ھۆڵەندا پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:عێراق لە دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:عێراق لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:عێراق لە ٢٠٠٣ پۆل:عێراق لە ٢٠٠٤ پۆل:عێراق لە ٢٠٠٥ پۆل:عێراق لە ٢٠٠٦ پۆل:عێراق لە ٢٠٠٧ پۆل:عێراق لە ٢٠٠٨ پۆل:عێراق لە ٢٠٠٩ پۆل:عێراق لە ٢٠١٠ پۆل:عێراق لە ٢٠١١ پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٣ پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٤ پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٥ پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٦ پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٧ پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٨ پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٩ پۆل:ململانێکانی ٢٠١٠ پۆل:ململانێکانی ٢٠١١ پۆل:مێژووی ھاوچەرخی عێراق
ئاڵۆزە
وێنۆک|بەشەکانی ئاڵۆزە: A: سەری ئاڵۆزە، B: تەن، C: کلک، D: ڤازدێفران
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
چ
چ یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردییە کە نیشاندەری پیتی Çیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. «چ» لەو پیتانەیە کە بە ئەلفوبێی عەرەبی زیاد کراوە. ناوی ئەم پیتە «چیم»ە.
٧٧٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کلۆئێ دولۆم
کلۆئێ دولۆم ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
ڤیکتۆریۆس
سەرکەوتوو (وەک ڤیکتۆڕیۆوس) کۆمێدیای دۆخی (سیتکەم) کە لەلایەن دان سکینجەر دروستکراوە کە لە بنەڕەتدا لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٠ وە بۆ ٢ ی شوباتی ٢٠١٣ لە نیکلۆدیۆن پەخش کراوە. ئەم زنجیرەیە لە دەوری گۆرانیبێژی ئاواتخواز تۆری ڤێگایە کە (لە لایەن ڤیکتۆریا جەستسەوە بەرجەستە کراوە)، هەرزەکارێک کە لە قوتابخانەی ئامادەیی هونەری نمایشی بەناوی قوتابخانەی ئامادەیی هونەرەکانی هۆلیوود ئامادە دەبێت، دوای ئەوەی لە لە یەکەم ڕۆژیدا لە هوونەری هۆلیوود چاوی بە ئاندرێ هاریس (لیۆن تۆماس)، ڕۆبی شاپیرۆ (مات بینێت)،ڕێکس پاوەرز (بووکەڵەی ڕۆبی)، جەید وێست (ئیلیزابێث گیلیس)، کات ڤالانتاین (ئاریانا گراندێی) و بیک ئۆلیڤەر (ئاڤان جۆگیا) دەکەوێت. ئەم زنجیرەیە یەکەم جار لە دوای خەڵاتەکانی هەڵبژاردنی منداڵان لە ساڵی ٢٠١٠دا نمایش کرا. ئەم زنجیرەیە خەڵاتی باشترین بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی بردەوە لە ٢٠١٢ خەڵاتی هەڵبژاردنی منداڵان و ٢٠١٣ خەڵاتی هەڵبژاردەی منداڵان، لە ئای کارلی دا سەرکەوتن چوار خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم بەدەست هێناوە.
لە ١٠ی ئابی ٢٠١٢ ڕایانگەیاند کە ئەم زنجیرەیە نوێ ناکرێتەوە دوای ڕاگەیاندنی زنجیرەی سپێن ئۆف سام و کات، هەوادارانیڤیکتۆریۆس دڵگرانی خۆیان دەربڕی کە زنجیرەکە هۆکاری کۆتایی هاتنی بوو، بەڵام شنایدەر بە پێچەوانەوە ڕایگەیاند. هەرچەندە ئەکتەرەکان تەنیا سێ وەرزیان وێنە گرتووە، بەڵام کاتێک بڕیاری کۆتایی هێنانی زنجیرەکە درا، نیکلۆدۆن وەرزی سێیەم لە نیوەی دابەشکرد و وەرزی چوارەمی دروست کرد.
چیرۆک
دراماکە باس لە تۆری ڤێگا دەکات کە کچێکی لاوە کە قوبووڵکراوە لە قوتابخانەی هونەرە جوانەکانی هۆڵیهوود، کە قوتابخانەیەکی هونەرییەبۆ منداڵە بەهرەمەندەکانی دراماکە باس لە تۆری و هاوڕێکانی دەکات کە شوێنی خۆی بدۆزێتەوە لە قوتابخانەی هونەرە جوانەکانی هۆڵیهوود، و تەواوکردنی ئەرکەکانی قوتابخانە کە پەیوەندیان بە هونەرەوە هەیە و زاڵبوون بەسەر شتە نائاساییەکان و چاڵنجەکان و قوتابییەکانی تری ناو قوتابخامەکە دەبنە هاوڕێی تۆری لەگەڵ لە ئاندری هاریس و ڕۆبی شپیرۆی سەیر و هاوڕێکەی ڕێکس، کچێکی شیرینی قژ سوور کات ڤالانتاین و جەید وێستی دڵڕەق،(کە دەبێتە فێنرەمیی تۆری) و خۆشەویستە قۆزەکەی جەید بێک ئۆلیڤەر، و خوشکە گەورە بێ بەهرەکە تۆری، کەسایەتیەکانی تر لەگەڵ ئیروین ساکۆویتز مامۆستایەک لە قوتابخانەکە، لەین ئەلێکساندەر ڕاوێژکاری قوتابخانەکە، و سینجن ڤان کلییف کە دەکاتە قوتابییە سەیرەکە لە قوتابخانەکەدا
سەرچاوەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی میوزیکژەنە خەیاڵیەکان
نرخی ڕەھا
وێنۆک|250px لە بیرکاریدا، نرخی ڕەھا یان بەھای ڕووت بۆ ژمارەیەکی راستەقینە بایەخ یان نرخی ئەو ژمارەیەیە بەبێ لەبەرچاوگرتنی نیشانەکەی. بۆ نموونە، ٣ ھەم نرخی ڕەھای ٣یە و ھەم ٣-.
نرخی ڕەھای ژمارەیەک وەکوو a بەم جۆرە نیشاندەدرێت: |a|.
پێناسە
پێناسەی جەبری:
پێناسەی ئەندازەیی |a| ئەو دوورییە لەسەر تەوەری ژمارەکان لە نێوان خاڵی x و خاڵی بنەڕەت.
سەرچاوەکان
پۆل:فانکشنە بیرکارییەکان پۆل:ژمێرەی جیاکاری و تەواوکاری پۆل:نۆرمەکان (ماتماتیک) پۆل:ژمارە ڕاستەقینەکان
نۆکیا N٨٥
thumb|وێنەی نۆکیا ئێن ٨٥ نۆکیا N٨٥ یەکێکە لە مۆبایلە زرنگەکانی زنجیرە Nی نۆکیا کە وەرگری GPS و بێتەلی تیادایە. جووت سڵایدە. خاوەن کامێرایەکی ٥ مێگاپیکسڵ و جووت فلاشی LED ـە. سیستەمی سیمبیان ٩،٣ی زنجیرە ٦٠ی چاپی سێیەمی لەسەرە لەگەڵ گورزەی ٢ـدا (SymbianOS v٩.٣ S٦٠ ٣rd Edition Feature Pack ٢). نۆکیا N٨٥ یەکەمین مۆبایلی نۆکیایە کە خاوەن شاشەیەکی ٢،٦ ئینچی OLED بوو کە بەدوایدا نۆکیا N٧٩ و لە ناوەڕاستی ٢٠٠٩ ـشدا نۆکیا N٨٦ بەھەمان تایبەتمەندی بڵاوکرانەوە.
خ
خ یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی و ھەروەھا حەوتەمین پیتی ئەلفوبێی عەرەبییە کە نیشاندەری پیتی Xیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. ناوی ئەم پیتە «خێ»یە.
پۆل:زمانی گعز پۆل:پیتە عەرەبییەکان
ح
پۆل:ئەلفوبێی عیبری پۆل:پیتە عەرەبییەکان
Het Ḥet Heth Ḥet Chet Het Heth
مێدی بێلاج کاسێم
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە فەڕەنسییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
ئاوات بۆکانی
ئاوات سابیر ناسراو بە ئاوات بۆکانی (لەدایکبووی ۳ی شوباتی ١٩٨٧، گوندی ئەربەنووس، بۆکان، ڕۆژھەڵاتی کوردستان ) گۆرانیبێژ و بەندبێژێکی کوردە.
دەستپێکردنی کاری ھونەری
ئاوات لە ڕۆژھەڵات دەچوو بۆ زەماوەند و گۆرانی گوتن و ئەوکات ئارام (برای ئاوات) بۆ یەکەم جار گەعدەی دووقۆڵی لەگەڵ ھونەرمەند بەختیار سەردەشتی (برای مامۆستا ئیسماعیل سەردەشتی) و ئاوات بۆکانی دادەنێن کە زیکۆ و فەرمان سازەکەیان لێ دەدا. ئەوکات زیکۆ و فەرمان لەگەڵ بەرھەم شەمامی بوون کە زیکۆ ئاوات دەبینێ و قسەی لەگەڵ دەکات کە ھاوکاریان بکات و بە ھونەرمەندی ئاوات بۆکانی و بە سازی زیکۆ و فەرمان تیپی مۆسیقای سەردەشتی ساز بکەن.
ئێستا
لە ساڵی ٢٠٠٥وە لە باشوور ژیان بەسەر دەبات لە ساڵی ٢٠١١وە تیپی مۆسیقای فەرمی ھەیە ناسراوە. لە ساڵی ٢٠٠٩ ھاوسەرگیری کردوە و لە کۆیە باشووری کوردستان نیشتەجێیە و دوو کچی بە ناوەکانی ئانیا و ئایشەم ھەیە. ئاوات بۆکانی ئەوکاتانەی کە بێ کارە سەرقاڵ بە شعر نووسین.
لە ساڵی ٢٠١٧دا ئاوات بۆکانی لە زیکۆ و فەرمان جیا بۆوە و تیپی مۆسیقای سەردەشتی ھەڵوەشا. لەوکاتەوە تا ئێستا ئاوات بۆکانی لەگەڵ بارزان مستەفا و ئەمیر ئەحمەدی تیپی مۆسیقای بۆکانیان پێکھێناوە و دوای ماوەیێک زیکۆ جارێکیتر گەڕایەوە لای ئاوات.
دەستگیرکردن
٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ئاوات بۆکانی کە ئەوکات دانیشتووی کۆیە بووە لەگەڵ سێ کەسی تر دەچن بۆ ناوچەی چنارۆکی گەشتیاری لە نزیک کۆیە، بەڵام بەهۆی دروستبوونی گرژی و ئاڵۆزییەوە ئاوات بۆکانی تەقە لە دوو کەسیان دەکات و برینداریان دەکات و دواتریش بەپێی ماددەی ٤٠٥ فرمانی دەستگیرکردنی بۆ دەرچوو، دوای دوو مانگ لە دەرچوونی فرمانی دەستگیرکردنیشی لە ڕۆژی ٥ی ئازاری ۲۰۱۹ خۆی بەدەستەوەدا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی بۆکان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧ پۆل:زیندووان
چێلسی، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٩٦ پۆل:شارەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
زمانی تورکی
زمانی تورکی (بە تورکی: Türkçe تورکچە) زمانی فەرمیی تورکیا و باکووری قوبرسە. پێشتر و لە کاتی حکوومەتی عوسمانیدا بە ئەلفوبێی عەرەبی (شێوازی عوسمانی) دەنووسرا بەڵام بەھۆی گۆڕانکارییەکانی ئاتاتورکەوە لە ساڵی ١٩٢٨ەوە بە ئەلفوبێی لاتینیی دەنووسرێت.
تایبەتمەندی زمانی تورکی لەوەدایە کە زمانەکە "پێوەلکاندن"ێکی زۆری تێدا بەکاردێت. بنەمای ڕیزبوونی وشە لە ڕستەدا بریتییە لە بکەر-بەرکار-کردار. لە زمانی تورکیدا جۆری ناو و نێر و مێ بوونی نییە. لە زمانی تورکیدا کەسی دووەمی کۆ بەکاردێ وەک ڕێزگرتن لە بەرامبەر، ھەروا کاری کەسی دوەمی کۆش بۆ ھەمان مەبەست بۆ کەسی تاک بەکاردێت.
مێژوو
کۆنترین نوسراوی تورکی ئەگەڕێتەوە بۆ ھەندێ ھەڵکۆڵراو لە مەنگۆلیا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانی تورکی پۆل:زمانە تورکییەکان پۆل:زمانەکانی ئازەربایجان پۆل:زمانەکانی ئەڵمانیا پۆل:زمانەکانی بولگاریا پۆل:زمانەکانی تورکیا پۆل:زمانەکانی ڕووسیا پۆل:زمانەکانی قوبرس پۆل:زمانەکانی کۆسۆڤۆ پۆل:زمانەکانی کۆماری مەقدوونیا پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
لاراڤێڵ
لاراڤێل نەرمامێرێکی خۆرایی و سەرچاوە کراوەیە کە وەک چوارچێوەیەک (فرەیم وێرک) بۆ زمانی پی ئێچ پی کاردەکات. لاراڤێڵ لەلایەن تایلۆر ئۆتوێلەوە دروست کراوە بەمەبەستی گەشەپێدانی نەرمامێرەکانی وێب.
کۆدەکانی لاراڤێڵ لە گیتهەب لە ژێر مۆڵەتی ئێم ئای تی بڵاوکراونەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پرۆگرامسازی پۆل:کۆد پۆل:پی ئێچ پی پۆل:نەرمامێرە خۆڕاییەکان کە بە پی ئێچ پی بەرنامەڕێژ کراون
بڕیارنامەی ١١٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی تەمموزی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی یووگسلاڤیای پێشوو و کۆماری مەقدوونیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩١١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری مەقدوونیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٨ پۆل:کۆماری مەقدوونیا لە ١٩٩٨
فەرەیدوون بەگلەری
فەرەیدون بیگلەری (لەدایکبووی ٩ی ئازاری ١٩٧٠ لە قەسری شیرین) شوێنەوارناسی کورد (ھۆزی جاف، تیرەی نیرژی)، خاوەن دکتۆرای شوێنەوارناسی کۆنەبەردی لە زانستگای (بوردۆ)ی فەرەنسایە و بەرپرسی بەشی کۆنەبەردی مۆزەخانەی نەتەویی ئێرانە. لە شوێنەوارناسی خولەکانی کۆنەبەردی قەدیم و ناوەندی ئێران و عێراق پسپۆرایەتی ھەیە و لەم بوارەدا لێکۆڵینەوە و پشکنینی لە شوێنە جۆراوجۆرەکانی ئێراندا ئەنجامداوە کە دەتوانین ئاماژە بکەین بە لێکۆڵینەوە لە دوو ئەشکەفتە، پشکنین لە ئەشکەوتی مە ڕتاریک (بیستون، کرماشان)، پشکنین لە ئەشکەوتی یافتە (لورستان)، پشکنین لە ئەشکەوتەکانی قلعە بزی (ئیسفەھان) و لەم دواییانەشدا پشکنین لە ئەشکەوتی دەربەند (گیلان). ھەروەھا لێکۆڵینەوەی شوێنەوارناسی زۆری لە ئێراندا بەتایبەت کرماشاندا ئەنجامداوە. لەکاتی لێکۆڵینەوەی شوێنەوارناسی ناوچەی کرماشان لە ساڵەکانی ٢٠٠٩ و ٢٠١٠، بە ھاوکاری سۆنیا شیدرەنگ (پسپۆری شوێنەوارناسی کۆنەبەردی نوێ) زۆرتر لە ١٥٠ ئەشکەوت و پەناگەی بەردییان لە پارێزگای کرماشان بەتایبەت لە ھەورامان و سەلاس باباجانی ناسیوەتەوە. لە ساڵی ٢٠٠٨دا یەکەمین مۆزەخانەی تایبەتی کۆنەبەردی ئێرانی بە ھاوکاری ڕێکخراوەی میراتی کولتوری و شوێنەوارناسی کرماشان بەناوی «مۆزەخانەی کۆنەبەردی زاگرۆس» لەم شارەدا ڕێستووە. ئێستا سەرنووسەری گۆڤاری نێونەتەوەیی شوێنەوارناسی ئێرانی بەئەستۆیە.
بیگلەری تا ئێستا چەند کۆنفرانسی شوێنەوارناسی لە مۆزەخانەی نەتەوەیی ئێران پێکھێناوە کە دەتوانین ئاماژە بکەین بە کۆبوونەوەی زانستی یەکڕۆژە بە ناوی «شوێنەوارناسی و خەڵکناسی گەلە کۆچەرەکان لە ئێراندا» لە بەفرانباری ساڵی ٢٠١٢ی و کۆبوونەوەی زانستی یەکڕۆژە بە ناوی «لێکۆڵینەوەی پێوەندی مرۆڤ و گیانلەبەرەکان لە ڕوانگەی شوێنەوارناسی و جۆراوجۆری زیندەوەری» لە خەرمانانی ٢٠١٤.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:جاف پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی قەسری شیرین پۆل:شوێنەوارناسانی ئێرانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:شوێنەوارناسی
٧٧٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١١٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی تەمموزی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی گورجستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩١٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئەبخازیا و گورجستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:ئەبخازیا لە ١٩٩٨ پۆل:گورجستان لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گورجستان
د
پۆل:پیتە عەرەبییەکان
دەریای تاسمان
دەریای تاسمان بەشێکە ؛ە ئاوەکانی ئۆقیانووسی ئارامی باشوور کە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئوسترالیا و ڕۆژهەڵاتی دوورگەی تاسمانیا و ڕۆژاوای کەنارەکانی نیوزیلاند هەڵکەوتووە.ئەم دەریایە ٢،٢٥٠ کیلۆمەتر پانە و قووڵترین شوێنی زیاترە لە ٥،٢٠٠ مەتر و لە باکوور دتێکەڵی دەریای کۆڕاڵ دەبێ، هەروەها دەربەندی بەس لە نێوان ئوسترالیا و دوورگەی تاسمانیا تێکەڵی ئۆقیانووسی هیند دەکات.
ئارکیمیدز
ئەرخەمێدسی کوڕی سێرەکیوس (یۆنانی کۆن: Ἀρχιμήδης، ڕۆمانی: Arkhimḗdēs، یۆنانیی دۆری [ar.kʰi.mɛː.dɛ̂ːs];، ٢٨٧ پێش زایین - ٢١٢ پێش زایین) بیرکاریناس، فیزیاناس، ئەندازیار، داھێنەر و گەردوونناسێکی یۆنانی بوو. ئەگەرچی شتگەلێکی کەم لەبارەی ژیانییەوە زانراوە، ئەو بە یەکێک لە زانا پێشڕەوەکانی چاخی کلاسیک دادەنرێت. بە گشتی بە مەزنترین بیرکاریزانی چاخی کلاسیک و یەکێک لە مەزنترینی ھەموو سەردەمەکان دادەنرێت. ئەرخەمێدس پێشبینی جیاکاری و تەواوکاریی و شیکاریی مۆدێرنی کرد بە جێبەجێکردنی بنچینەی نەژمێردراوەکان و شێوازی دۆزینەوەی ڕووبەری ھاوکێشە بۆ دەرھێنان و بە وردیی سەلماندنی ژمارەیەک تێۆری ئەندازەیی لەوانە ڕووبەری بازنە، ڕووبەری ڕوو و بارستایی تەنی گۆیی و ڕووبەری ژێر چەماوە.
دەریای تاسمان
دەریای تاسمان بە شەڕەسی دەریاوانی هۆڵەندی ئەبێل تاسمان کە لە ١٦٤٢ پێیدا تێپەڕی بەم ناوە ناونرا. جێیمز کۆک، دەریاوانی ئینگلتەرایی و کەسانی تریش لە دەیەی ١٧٧٠ کەنارەکانی ئوسترالیا و نیوزیلاند بدۆزنەوە.
ئارکیمیدز
دەستکەوتە بیرکارییەکانی دیکەی بریتی بوون لە دەرھێنانی وردیی ڕێژەی پای، دیاریکردن و لێکۆڵینەوەی لولەک کە بە ناوی ئەرخەمێدس خۆیەوە ناونرا و دروستکردنی سیستمێک بە بەکارھێنانی توان بۆ دەرخستنی ژمارەی گەورە. ھەروەھا یەکێک بوو لە یەکەمینەکان بۆ پراکتیزەکردنی بیرکاری لە دیاردەی فیزیاییدا، دۆزینەوەی گیراوەی نەگۆڕ و سەرژمێری، بە شیکردنەوەیەک بۆ بنەمای بەرزکەرەوەشەوە. ئەو بەناوبانگە بە دیزاین کردنی ئامێری وەکو پەمپی ئاو، بەرزکەرەوەی قورسایی، ئامێری بەرگریی جەنگیی بۆ پاراستنی شارەکەی، سێراکیوز، لە داگیرکردن.
دەریای تاسمان
هەبوونی تەوژمی جۆراوجۆری ئۆقیانووسی لەم دەریایە دا بۆتەوە هۆی ئەوەی بەشی باشووری کەش و هەوایەکی ماناوەند و بەشی باکووری کەش و هوایەکی گەرمەسێری هەبێت. هەروەها هەڵکەوتنی ئەم دەریایە لە سەر ڕێگای بایەکانی ڕۆژاوایی بە ناوی Roaring Forties بۆتە هۆکارێک بۆ ئەوەی لە بارێکی گەردەلوولی دابێت. هەبوونی مەیدانی نەوتی لە ڕۆژهەڵاتی ترین خاڵی دەربەندی بەس و هەروەها پیشەی ڕاوەماسی ئابووری ناوچەکە پێکدێنن. شاری سیدنی لە ئوسترالیا، گەورەترین شاری کەناری دەریای تاسمان هەژمار دەکرێ.
ئارکیمیدز
ئەرخەمێدس لەمیانەی دەستبەرسەراگرتنی سێراکیوزدا کۆچی دوایی کرد پاش ئەوەی لەلایەن سەربازێکی ڕۆمانییەوە کوژرا سەرەڕای ئەوەی فەرمانی ئەوەی پێکرابوو کە نابێت ئازاری پێ بگەیەنرێت. سیسرۆ ئەوە دەگێرێتەوە کە کاتێک سەردانی گۆری ئەرخەمێدسی کردووە، گۆڕەکەی سەرڕێژ کراوە بە گۆ و لولەک، کە داواکاریی ئەرخەمێدس خۆی بووە کە لەسەر کێڵەکەی دابنرێت وەک دەرخەری دۆزینەوە بیرکارییەکانی.
دەریای تاسمان
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئۆسترالیا پۆل:دەریای تاسمان پۆل:دەریاکان پۆل:دەریاکانی پەراوێزی ئۆقیانووسی ئارام پۆل:شوێنە ئاوییەکانی ئوسترالیا
ئارکیمیدز
جیاواز لە داھێنانەکانی، نووسینەکانی ئەرخەمێدس لە بواری بیرکارییدا زۆر کەم ناسراو بوون لە چاخی کلاسیکدا. بیرکاریزانانی سەردەمی ئەلیکساندەر دەیانخوێندەوە و لێیان وەردەگرت بەڵام یەکەم کۆکردنەوەی تەواو و گشتگیری نووسینەکانی لە ساڵی ٥٣٠ پاش زایین لە لایەن ئیزیدۆری کوڕی میڵێتیسەوە لە قوستەنتینییەی بێزەنتی ئەنجامدرا لەکاتێکدا سەرنج لەسەر کارەکانی ئەرخەمێدس کە لە لایەن یوتۆشییەسەوە و لە سەدەی شەشەمی پاش زاییندا نووسرا، بۆ یەکەمجار بازنەی خوێندنەوەی کارەکانی فراوانتر کرد. ئەو چەند لەبەرگیراوەیەی نوسینەکانی ئەرخەمێدس کە لە چاخەکانی ناوەڕاستەوە مابوونەوە، سەرچاوەیەکی کاریگەر بوون بۆ زانایان لە سەردەمی ڕێنیسانسدا، لە کاتێکدا دۆزینەوەی چەند کارێکی ئەرخەمێدس لە ساڵی ١٩٠٦ دا کە پێشتر نەزانرابوون لە کتێبی Archimedes Palimpsest دا دەرچەی تری خستە ڕوو لە بارەی ئەوەی کە چۆن گەیشتووە بە دەرئەنجامە بیرکارییەکانی.
ژیاننامە
ئەرخەمێدس لە ساڵی ٢٨٧ ی پێش زایین لە بەندەری شاری سێراکیوز لە سیسیلی لەدایکبووە کە لەو کاتەدا شارەکە داگیرکراوێکی خۆ بەڕیوەبەر بوو لە ناوچەی ماگنا گریشیا. ڕێکەوتی لەدایکبوونی لەسەر بنەمای وتەیەکی مێژووناسی بێزەنتینی یۆنانیی جۆن سێتزسە کە گوتبووی ئەرخەمێدس ٧٥ ساڵ ژیاوە. لە کتێبی The Sand Reckonerدا ئەرخەمێدس باوکی بە ناوی فیدییەس دەناسێنێت، گەردوونناسێک کە ھیچی وای لەبارەوە نازانرێت. پلوتارخ لە کتێبی Parallel Lives دا نووسیویەتی کە ئەرخەمێدس پەیوەندی بە پاشا ھییەرۆی دووھەمەوە ھەبووە کە حاکمی شاری سیراکیوز بوو. ژیاننامەیەکی ئەرخەمێدس لە لایەن ھیرەکڵایدسی ھاوڕێیەوە نوسرا بەڵام کارەکەی ون بوو و ئەوەش وردەکاری ژیانی ئەرخەمێدسی بە نادیاری ھێشتەوە. بۆ نموونە نازانرێت گەر ھاوسەرگیری کردبێت یانیش منداڵی ھەبووبێت. لە ماوەی تەمەنی گەنجیدا ئەرخەمێدس وا پێ دەچێت لە شاری ئەسکەندەرییەی میسڕ خوێندبێتی کە کانۆنی کوڕی سەیمۆس و ئێرۆتاسبنیسی کوڕی سایرونی ھاوزەمانی بوون. وەکو ھاوڕێ ئاماژەی بە کانۆنی کوڕی سەیمۆس داوە بەڵام دوو لە کتێبەکانی The Method of Mechanical Theorems و the Cattle Problemپێشەکییەکەیانی پیشکەش بە ئێرۆتاسبنیس کردووە.
ئەرخەمێدس لە ساڵی ٢١٢ ی پێش زایین لە شەڕی پەنییکدا کۆچی دوایی کرد کاتێک ھێزەکانی ئیمراتۆرییەتی ڕۆمانی بە سەرکردایەتی جەنەڕاڵ مارکۆس کلۆدیۆس مارسیلۆس دوای دوو ساڵ گەمارۆدان دەستیان گرت بەسەر شاری سارکیوزدا. بە پێی وادانانێکی پلوتارخ، لە کاتی دەتبەسەراگرتنی شارەکەدا، ئەرخەمێدس بیری لە دانانی ھێلکارییەکی بیرکاریی کردۆتەوە. سەربازێکی ڕۆمانی فەرمانی پێکرد کە بڕوات بۆ بینینی جەنەراڵ مارسیلۆس بەڵام ئەو ڕەتی کردەوە بڕوات و گوتبووی کە دەیەوێت کارکردن لەسەر ئەو ھێڵکارییە تەواو بکات. سەربازەکە بەمە ھەڵچوو و بە شمشێرەکەی ئەرخەمێدسی کوشت. پلوتارخ وادانانێکی کەمتر ناسراویش دەخاتە ڕوو کە دەکرێت ئەرخەمێدس لە ھەوڵی خۆبەدەستەوەدانی بۆ سەربازێکی ڕۆمانی کوژرابێت. بە پێی ئەم چیرۆکە ئەرخەمێدس کەرەستەی بیرکاری ھەڵگرتبوو و لەبەر ئەوە کوژرا کە سەربازەکە وای بیرکردەوە کەرەستەی بەنرخ بن. دەگوترێت جەنەڕاڵ مارسیلۆس بە مەرگی ئەرخەمێدس زۆر تووڕە بووە و ئەوی بە سەرمایەیەکی زانستیی بەنرخ داناوە و فەرمانی دابوو کە ھیچ زیانێکی پێ نەگات. مارسیلۆس بە ئەرخەمێدسی دەگوت «زەبەلاحی ئەندازە».
١٩ی نیسان
١٩ی نیسان ١٠٩یەم ڕۆژی ساڵە (١١٠ لە ساڵی پڕدا). ٢٥٦ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتایی ساڵ.