cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ھیوی کامبێڵ
ھیوی کامبێڵ کەسایەتییەکەی خەیاڵییە، و پاڵەوانی سەرەکی زنجیرە کتێبی کۆمیکی کوڕەکانە، کە لەلایەن گارس ئینیس و داریک ڕۆبەرتسۆنەوە دروستکراوە و بە شێوەیەکی بینراو دوای سیمۆن پێگ دیزاین کراوە. ئەندامی گروپی دەستەی ھاورێکانە کە کۆمەڵێک وریان بە سەرۆکایەتی بێڵی بەچەر و خۆیان بە دوژمنی سەرەکی ئەی ترەین ناساندووە. دوای مردنی ھاوڕێ کچەکەی ڕۆبن لە دەستی ئەی ترەین، پەیوەندی بە گرووپێک بەناوی ھاورێکان دەکات بۆ ئەوەی تۆڵە بکاتەوە، دواتر دەبێتە بەرژەوەندی خۆشەویستی ئانی ژانوی/ستارڵایت. ھیوی لە ژێر کاریگەریی بەچەردا تا دێت بێبەزەیی و دڕندەتر دەبێت لەگەڵ پێشکەوتنی زنجیرەکەدا.
سەرچاوەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی زنجیرەی دەستەی ھاوڕێکان پۆل:کەسایەتییەکان کە لەلایەن گارس ئینیسەوە دروستکراون پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە تووشی نەخۆشی فشاری دەروونی دوای کارەسات بوون پۆل:کەسایەتییە کۆمیکە ئەمریکییەکان پۆل:کەسایەتییەکانی داینامیت ئینتەرتەیمێنت پۆل:ھاکەرە خەیاڵییەکان پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٦ ناسێنراون پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە ھێزێکی سەرووسروشتی پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە چاکبوونەوەی خێرا پۆل:کەسایەتییەکانی کۆمیکە ئەمریکییەکان پۆل:کەسایەتییەکانی دی سی کۆمیکس کە دەتوانن بە خێرایی سەرووسورشتی بجوڵێن پۆل:کەسایەتییە وریاییەکان لە کۆمیکەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وریاییەکان پۆل:کەسایەتییەکانی ویڵدستۆرم
لیتیۆم (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)
لیسیوم (ئینگلیزی: Lithium) گۆرانییەکی گروپی ڕۆکی ئەمریکی ئێڤەنێسنسە. لە فیبرواری ٢٠٠٦ بڵاوکراوەتەوە وەک دووەم تاکی ئەلبومی دەرگا کراوەکه‌.
بەلۆچیی ڕۆژاوا
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زمانی بەلۆچی پۆل:بەلۆچستان پۆل:زمانەکانی بەلۆچستان، پاکستان پۆل:زمانەکانی پاکستان پۆل:زمانەکانی تورکمانستان پۆل:زمانەکانی ئەفغانستان پۆل:زمانەکانی ئێران پۆل:زمانەکانی پارێزگای سێستان و بەلۆچستان پۆل:زمانەکانی پارێزگای خۆراسانی باشوور پۆل:زمانەکانی پارێزگای کرمان پۆل:زمانەکانی پارێزگای گوڵستان پۆل:زمانەکانی پارێزگای مازەندەران
کێڤین بۆکێیلی
کێڤین بۆکێیلی ڕۆماننووس و فیلمنامەنووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣ پۆل:مردووانی ٢٠١٤
سێمێی
سێمێی شارێکە لە پارێزگای کازاخستانی ڕۆژھەڵات لە وڵاتی کازاخستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ٣١٢١٣٦ کەس بووە. سێمێی لە ساڵی ١٧٨٢ەوە شارە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کازاخستانی ڕۆژھەڵات پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە یەکێتیی سۆڤیەت پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧١٨ پۆل:شارەکانی کازاخستان پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان
بڕیارنامەی ١١١٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١١٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی تەمموزی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کرواتیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٠٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
حەیران عەلیشا
سەید محەمەد ساڵحی ماییدەشتی ناسراو بە حەیران عەلیشا شاعیر و عاریفی کوردی سەدەی سیانزەی کۆچی مانگییە. بڕێک ھۆنراوەی بە کوردی لێ بە جێ ماوە. ژمارەیەکی زۆر لە گۆرانیبێژانی کورد شیعرەکانیان کردووە بە گۆرانی، وەک شارام نازری کە لە ئەلبۆمی حەیرانیدا ھۆنراوەی ئەوی خوێندوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شاعیرەکانی کوردیی گۆرانی
٦٦٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گەڕەکی داھۆڵەکان (فیلم)
گەڕەکی داھۆڵەکان فیلمێکی کوردییە، لە دەرھێنانی حەسەن عەلی مەحموود؛ ساڵی ٢٠١٠ بەرھەم ھاتووە و بەشداریی زیاتر لە بیست فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی کردووە و براوەی چوار خەڵاتی جیھانیش بووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە کوردییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٠
ویڵیام ھیووەڵ
thumb|200px|ویڵیام ھیووەڵ (١٧٩٤ – ١٨٦٦) ویڵیام ھیووەڵ (William Whewell – لەدایکبوون: ١٧٩٤، مردن: ١٨٦٦) خەڵکی ئینگلیز، زۆرزان، زانستیار، کەشە، فەیلەسووف، ئایینناس و دیرۆکناسی زانست بوو. ئەو کارتێکەرییەکی زۆری لەسەر زانستیارە گەورەکانی ڕۆژگاری خۆی بوو: جۆن ھێرشڵ، چارڵز داروین، چارڵز لیەڵ و مایکڵ فارادەی. ھەروەھا ئەو داھێنەری ھەندێک زاراوەیە کە ئەمڕۆژە بەکاردەھێنرێن، بەرچاوترینیان وشەی scientist  (= زانستیار) ە (لە ساڵی ١٨٣٣دا).
ژیان و کار
ھیووەڵ لە بنەماڵەیەکی ھەژار لە لەنکەستێر لەدایکبوو. باوکی دارتاشێک بوو کە دەیخواست کوڕەکەی لە داھاتوودا کارەکەی بگرێتە بەر، بەڵام ئەو ڕاتبەیەکی لە زانکۆی ترینیتی‌ وەرگرت و بۆ خوێندن چوو بۆ ئەوێ (ساڵی ١٨١٢). دواتریش بوو بە مامۆستای زانکۆ.
ستێپنۆگۆرسک
ستێپنۆگۆرسک شارێکە لە پارێزگای ئاقمۆلا لە وڵاتی کازاخستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ٤٧٧٠٥ کەس بووە. ستێپنۆگۆرسک لە ساڵی ١٩٦٤ەوە شارە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئاقمۆلا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٥٩ پۆل:شارەکانی کازاخستان پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان
پردی بەرسیرین
وێنۆک پردی بەرسیرین دەکەوێتە گوندی بەرسيرين لە پارێزگای ھەولێر، کە ١٨ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی قەزای سۆران دوورە. ئەم پردە تا ئەمڕۆش بەکاردێت، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی فەرمانڕەواییی میر محەممەد کە لەلايەن وەستا ئيبراھيم ماويلى دروستکراوە. بەرزی پردەکە چوار مەترە و بە ئەندازەی ٢٫٥ مەتر پانە. ئەم پردە لە بەرد و پلاستەر دروستکراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پردەکانی کوردستان پۆل:پردەکانی عێراق
٦٦٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گووگڵ کرۆم
وێنۆک گووگڵ کڕۆم نەرمامێرێکی گەڕانی وێبە. یەکێکە لە بەرھەمە سەرکەوتووەکانی کۆمپانیای گووگڵ. کرۆم بۆ کۆمپیوتەر، تابلێت و مۆبایلە زیرەکەکان بەردەستە. گووگڵ کڕۆم بە پڕۆگرام داڕێژی «C++, assembly, Python، جاڤا سکریپت» ساز کراوە، یەکەم وەشانی گووگڵ کڕۆم لە ساڵی ٢٠٠٨ دروستکراوە، یەکێ لە تایبەتمەندییەکانی ئەم وێب گەڕۆکە بوونی وێب کۆگا (Chrome Web Store) کە بەکارھێنەران دەتوانن تایبەتمەندی زۆر بکەن لەوانە گۆڕینی ڕووکار.
سیستمی کارپێکەری
ئەو سیستمە کارپێکەریانەی کە پاڵپشتی گووگڵ کڕۆم دەکەن:
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٨ پۆل:نەرمامێرەکان بە زمانی سی++ پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ پۆل:وێبگەڕەکان
بڕیارنامەی ١١٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی تەمموزی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کرواتیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٠٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٧ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا
ئینتەرنێت ئێکسپلۆرەر
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٥ پۆل:ئینتەرنێت ئێکسپلۆرەر پۆل:مێژووی ئینتەرنێت پۆل:نەرمامێرە لەکارخراوەکانی مایکرۆسۆفت پۆل:وێبگەڕەکان پۆل:نەرمامێرەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠ پۆل:نەرمامێرەکانی ئێکس بۆکس وەن
بێئاتریس ئامێر
بێئاتریس ئامێر نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
بێرنار کوشنەر
thumb|بێرنار کوشنەر بێرنار کوشنەر لەدایکبووی ١ی تشرینی دووەمی ١٩٣٩، کوشنەر لەباوکێکی جوو و دایکێکی پرۆتێستانت لەدایکبوو، کوشنەر کەسایەتی پزیشک و سیاسیی فەڕەنسییە، لەسەردەمی سەرۆککۆماری فرانسوا فیون دا وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا بوو ئەمەش لەماوەی ١٧ی ئایاری ٢٠٠٧ تاکوو ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣،  بەلەوەش لەماوەی ٢ی نیسانی ١٩٣٩ تاکوو ٢٩ی ئازاری ١٩٩٣ وەزیری تەندرووستی فەڕەنسا بووە، کوشنەر لایەنگری حیزبی کۆمۆنیستی فەڕەنسا بوو لە شەستەکان پاش ڕووی لە حیزبی سۆسیالیستی فەڕەنسا کرد لەپاشان ڕووی لە حیزبی چەپی ڕادیکالی لەپاشا گەڕایەوە حیزبی سۆسیالیستی فەڕەنسی، لەگەڵ دانیەل میتەران ژنی سەرۆککۆماری پێشووی فەڕەنسە سەردانی کوردستانی کردووە.
پەراوێز
پۆل:جووە فەڕەنسییەکان پۆل:پزیشکە فەڕەنسییەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩ پۆل:بەرپرسە فەڕەنسییەکان لە نەتەوە یەکگرتووەکان
جامی براوەکانی جامی ئەورووپا
جامی براوەکانی جامی ئەورووپا پێشبڕکێیەکی تۆپی پێی یانەکانی ئەورووپایە کە لە ساڵی ١٩٦٠ دامەزراوە و دوو ساڵ دوای دامەزراندنی لەلایەن یوفاوە دانی پێنرا، بەردەوام بوو لە ڕێکخستن تا ئەو کاتەی لە ساڵی ١٩٩٩ ھەڵوەشایەوە و لەگەڵ جامی یەکێتی ئەورووپا دا تێکەڵ کرا بە ناوی خولی ئەورووپا (بە ئینگلیزی :Europa League). یانە براوەکانی جامی ناوخۆیی (وەک پاڵەوانەکانی ئینگلتەرا و جامی فا لە ئینگلتەرا) دەگەیشتە پاڵەوانێتییەکە.
پردی لاندڤاسەر
وێنۆک|پردی لاندڤاسەر
جامی براوەکانی جامی ئەورووپا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕووداوە وەرزشییەکان، دامەزرانی ١٩٦٠ پۆل:جامی براوەی جامی یەکێتی ئەورووپا
پردی لاندڤاسەر
پردی لاندڤاسەر پردێکی پەرزە دەکەوێتە وڵاتی سویسرا لەمانگی ٣ ساڵی ١٩٠١ دەست کراوە بەدروستکردنی لە ساڵی ١٩٠٢ تەواو بووە لە مانگی ١٢ ساڵی ١٩٠٢ کراوەتەوە. درێژی ئەم پردە ١٣٦م بەرزی ٦٥م و ٦ نێوانی تێدایە بە بەردی قسڵ دروستکراوە، لەلایەن Alexander Acatos دیزاینی بۆ کراوە و شەمەندەفەر بەسەریدا دەڕوات.
پێشانگا
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە سویس
بڕیارنامەی ١١٢١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧
تالدقۆرغان
تالدقۆرغان شارێکە لە پارێزگای ئالماتی لە وڵاتی کازاخستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ١١٤٧٢٨ کەس بووە. تالدقۆرغان لە ساڵی ١٩٤٤ەوە شارە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئالماتی پۆل:شارەکانی کازاخستان پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان
لی ئیلیا
لی ئیلیا (؛ لەدایکبووی ١٩ی شوباتی ١٩٩٠) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە. لی یەکەم دەرکەوتنی بە ڕۆڵی سەرەکی لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی تۆپی باسکە لە تەلەڤیزیۆنی تی ڤی ئێن بوو. دوای چەند ساڵێک لە گێڕانی ڕۆڵی پاڵپشت، دووبارە لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی لێکۆڵەرە باشەکە ڕۆڵی سەرەکیی وەرگرت.
ژیانی سەرەتای
لی ئیلیا لە بنەماڵەیەکی پرۆتستانت لەدایک بووە. دایک و باوکی لە پەیمانی کۆندا بە ناوی ئیلیا ناویان لێناوە. لی لە منداڵییەوە فێری ئەسپ سواری، تایکواندۆ، بالێ، مۆسیقای دەنگی بووە. لە پەیمانگای ھونەری سیئۆل لە بواری نواندن خوێندوویەتی.
پیشە
دوای یەکەم دەرکەوتنی، بۆ ماوەی چەند ساڵێک ڕۆڵی پاڵپشتی لە ژانرە جۆراوجۆرەکاندا گێڕا. ھەندێک لە ڕۆڵە دیارەکانی لە ساڵی ٢٠١٨–٢٠١٩ ئەنجامیداون وەک: درامای یاسایی خاتوو حامورابی، پاشایەتیی مۆدێرن دوایین ئیمپراتۆر، و درامای سیاسیی سەرۆکی ئەرکان.
لی یەکەم کاری سینەمایی بە ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی کۆمیدیی ڕۆمانسیی کچە سەرۆکەکەم لە ساڵی ٢٠١٩ بوو.
لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١، ڕاگەیەندرا کە لی گرێبەستی لەگەڵ King Kong by Starship کۆتاییی ھاتووە.
لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢، لی گرێبەستی لەگەڵ دەزگای Ungbin ENS واژوو کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:باشترین ئەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ئێم بی سی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خەڵکی باشووری پارێزگای گیۆنگسانگ پۆل:دەرچووانی پەیمانگای ھونەرەکانی سێئول پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠ پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کۆری پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس
پەرتووکی مەرگ
چیرۆکەکەی باس لە خوێندکارێکی دواناوەندی دەکات بە ناوی لایت یاگامی، کە پەرتووکێک دەدۆزێتەوە کە لە جیھانی ڕۆح کێشانەوە ھێنراوەتە سەر زەوی، بەھۆی ئەو پەرتووکە لایت دەتوانێت ناوی تاوانبارانی جیھان تێیدا بنووسێت و بیانکوژێت. ئامانجی لایت دروست کردنی جیھانێکی خاڵی لە تاوانە و وای لێدێت لایت خۆی بە خواوەند دادەنێت و دەیەوێت جیھان پاک بکاتەوە لە تاوانباران. مردنی ئەم ھەموو تاوانبارە دەبێتە ھۆی سەرنج ڕاکێشانی لێکۆڵەر «ئێڵ» کە دەیەوێت بزانێت ھۆکاری مردنی ئەو تاوانبارانە چین، بەمەش لایت سەرکێشیەکانی درێژتر دەبنەوە.
زنجیرە ئەنیمێکە لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ دەستی کرد بە پەخشکردن کرد و لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ کۆتایی ھات بە ٣٧ زنجیرە.
چیرۆک
باسی کوڕێک دەکات بەناوی (لایت یاگامی) کە ڕۆژێک پەرتووکێکی ھەڵدەگرێتەوە کە لەجیھانی ڕۆح کێشانەوە نێردراوەتە سەر زەوی ، ئەو پەرتووکە ناوی ھەر کەسێکی تیا بنووسرێ ئەوا دوای کەمتر لە خولەکێک دەمرێت، لایتیش دەست دەکات بە نووسینی خراپترین تاوانبارەکانی جیھان لەو پەرتووکە ، بەڵام مردنی ئەو ھەموو کەسە سەرنجی ئێف بی ئای ڕادەکێشێت و بۆیەش لێھاتووترین لێکۆڵەرەەوەی سەر زەوی دێنن بەناوی L تاکو بزانێ کێ لەپشتەوەی ئەو مردنانەوەیە ئینجا بەزمەکە زۆر خۆش دەبێت لەو لیکۆلێنەوەیەدا.
فیلم
لە ئەپریلی ٢٠١٥ ، ئەوە ڕاگەیاندرا کە ساڵی ٢٠١٦ بەشێکی تر لە زنجیرەکە بڵاودەکراتەوە بەڵام ئەمجارەیان بەشێوەی فیلم دەبێت. thumb|180x180px|وێنەیەکی پەرتووکەکە
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:ئەنیمێ و مانگا لێڵەکان پۆل:شۆنن مانگا پۆل:ئەو مانگایانەی گۆڕدراوە بۆ فیلم پۆل:مانگای ڤیز میدیا پۆل:ئەنیمێ و مانگای لێکۆڵەرەکان پۆل:پەرتووکی مەرگ پۆل:ڕۆمانە ژاپۆنییەکان پۆل:کۆمپانیای مادھاوس پۆل:ئەنیمێ و مانگای وروژێنەر پۆل:ئەنیمێی ڤیز میدیا پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٣ پۆل:مانگاکانی ٢٠٢٠ پۆل:ئەنیمێی مادمان ئینتەرتەینمنت پۆل:مانگای مادمان ئینتەرتەینمنت پۆل:مانگای شوئیشا پۆل:زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی دەربارەی هەرزەکاران پۆل:فیلمە ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٨
٦٦٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ستارڵایت
وێنۆک
ستارڵایت کەسایەتییەکی خەیاڵییە لە زنجیرەی کتێبی کۆمیک بەناوی ھاوڕێکان، لە زنجیرەکەدا ناوی ئانییە، کە لەلایەن گارس ئینیس و داریک ڕۆبەرتسۆنەوە دروستکراوە. وەک ستارڵایت ئەندامی حەوتە، کە کۆمەڵێک پاڵەوانی سەرەکیین کە لەلایەن ڤۆتەوە پارەیان بۆ دابین دەکرێت، ھەروەھا خۆشەویستی کەسایەتی ھیوی کامبێڵە. ئانی ئەندامی پێشووی گروپی گەنجانی ئەمریکییە و توانای فڕین و دەستکاریکردنی ڕووناکی ھەیە. بە درێژایی زنجیرەکە وەک یەکێک لە تاکە ئەندامانی حەوتەکە نیشان دەدرێت کە پاڵنەرێکی خۆپەرستانە و خێرخوازانەی ھەیە، بەڵام کاتێک نھێنی تاریکەکانی ڤۆت و ئەندامانی دیکەی حەوتەکە دەبینێت بێ ھیوا دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی زنجیرەی دەستەی ھاوڕێکان پۆل:کەسایەتییەکان کە لەلایەن گارس ئینیسەوە دروستکراون پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٦ ناسێنراون پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە تووشی نەخۆشی فشاری دەروونی دوای کارەسات بوون پۆل:کەسایەتییە مێیینەکانی کۆمیکەکانی دی سی پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە ھێزێکی سەرووسروشتی پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە کێشەی خواردنیان ھەیە پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ناوەکی یان تیشکدانەوەیان هەیە پۆل:کەسایەتییەکانی داینامیت ئینتەرتەیمێنت پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە چاکبوونەوەی خێرا پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان هەیە پۆل:سووپەرھیرۆ مێییەکانی دی سی کۆمیکس پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە دەتوانن دەستکاری ڕووناکی بکەن پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ناوەکی یان تیشکدانەوەیان ھەیە
ئالێکسی جێنی
ئالێکسی جێنی نووسەر و مامۆستای زانکۆی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣ پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
قەزای سەید سادق
قەزای سەید سادق یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی سەید سادقە. ژمارەی دانیشتوانی بریتیە لە ٩١٬٥١١ نەفەر.
قەزای سەید سادق لە دوو ناحیە پێکھاتووە:
سەید سادق ناوەندی شارەزوورە و لەسەر بەپیت ترین زەوی ھەرێمی کوردستان ھەڵکەوتووە کە دەشتی شارەزوورە، دەکەوێتە باشوری خۆرھەڵاتی شاری سلێمانی و نێوان شارەکانی ھەڵەبجە و پێنجوێن و ھەڵەبجەی تازە و عەربەت و ھەورامان دەبەستێتەوە بە سلێمانیەوە، نزیکەی ٥٠کم لەناوەندی پارێزگای سلێمانیەوە دوورە، ھەروەھا زۆر نزیکیشە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانەوە.
ناو
سەیدسادق بە ناوی پیاوچاکێک بە ناوی «سەید محەمەدسادق کوڕی شێخ عیسای بەرزنجە کوڕی بابا عەلی ھەمەدانی» ناو نراوە کە گۆڕەکەی بە سەر شاخی سەید سادقەوەیە. سەید سادق برای (شێخ عەباس) بووە کە گەڕەکی شێخ عەباسی شاری سلێمانی بە ناوی ئەوەوە ناو نراوە ھەروەھا برای سوڵتان ئیسحاقە کە کاکەییەکانیش بە ڕێبەرێکی گەورەی خۆیانی دەزانن.
جوگرافیا
قەزای سەید سادق ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم قەزایانە: لە باکوورەوە قەزای پێنجوێن و قەزای شارباژێڕ، لە باشوورەوە قەزای شارەزوور، لە ڕۆژھەڵاتەوە قەزای ھەڵەبجە، لە ڕۆژاواوە قەزای سلێمانی.
دانیشتوان
بەپێی ئاماری ٢٠١٧ دانیشتووانی ئەم قەزایە ٩١ھەزار و ٥١١ کەسە، ژمارەی زۆری دانیشتوانەکەی لە ناوەندی قەزاکەدا دەژین کە نزیکەی ٦٥ ھەزار و ٢٦٧ کەسن، ٢٦ ھەزار و ٢٤٥ ھەزار کەسیش لە گوندەکاندا دەژین. بە ھۆی زۆربوونی خێرای ڕیژەی دانیشتووانەکەی لە ٢ی١٢ی٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی کوردستان کرایە قەزا.
کارگێڕی
ناوەندی قەزا شارۆچکەی سەید سادقە.
قەزای سەید سادق قەزایەکی پارێزگای سلێمانییە کەوتۆتە ڕۆژھەڵاتییەوە. لەڕووی ئیدارییەوە لە قەزای سەید سادق و ناحیەکانی ناحیەی سەید سادق(ناوەند) و ناحیەی سرۆچک پێکھاتووە، لەگەڵ ٩٩ گوند.
ناحیەی سەیدسادق(ناوەند)
لە ٦٤ گوند پێکھاتووە.
400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی سەید سادق لە ساڵی ١٩٥٥دا]]
400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی سەید سادق لە ساڵی ١٩٧٧دا]]
ناحیەی سرۆچک
400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی [[ناحیەی سرۆچک لە ساڵی ١٩٤٧دا.]] 400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی [[ناحیەی سرۆچک لە ساڵی ١٩٧٩دا.]]
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان پۆل:قەزاکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:قەزاکانی باشووری کوردستان پۆل:قەزاکانی ھەرێمی کوردستان پۆل:قەزاکانی عێراق پۆل:قەزاکانی کوردستان
پێڕستی پایتەختەکان
پێڕستی خوارەوە، ناوی وڵاتانی جیھان و پایتەختەکانیانی لەخۆگرتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:پێرستەکانی پایتەختەکان پۆل:پێرستەکانی وڵاتەکان پۆل:دەوڵەتەکان
زانکۆی لوبنانی فەڕەنسی
بەستەری دەرەکی
پۆل:فێرکاری لە عێراق پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ٢٠٠٧ پۆل:ھەولێر پۆل:زانکۆکانی عێراق پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر
تێمیرتاو
تێمیرتاو شارێکە لە پارێزگای قەرەغەندی لە وڵاتی کازاخستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ١٧٩٥٢٠ کەس بووە. تێمیرتاو لە ساڵی ١٩٤٥ەوە شارە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای قەرەغەندی پۆل:شارەکانی کازاخستان پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٠٥
ئامێری کاتەکە (فیلم)
چیڕۆکی فیلمەکە لەساڵی ٢٠٠٢ دەست پێ دەکات لەشاری نیویۆڕک و ھەندێ شتیشی خراوەتە سەر کە لە نۆڤلەکە بوونی نییە. باس ئەلێکساندەر ھارتگان دەکات کە شەوێک لەگەڵ خۆشەویستەکەی دەچێتە پیاسەیەک، بەڵام دزێک دێ ڕێیان لێدەگرێت و خۆشەویستەکەی دەکوژێ. ئەلێکساندەر بەمە کاریگەر دەبێ، بۆیە ھەڵدەستێ بە درووستکردنی ئامێرێکی گەڕانەوە بۆ ڕابردوو بۆ ئەوەی بتوانێ چارەنووسی خۆشەویستەکەی بگۆڕێ. فیلمەکە توانی بۆ خەڵاتی ئۆسکاری تایبەت بە مکیاج و جوانکاری پاڵێوراو بکرێ، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو لەبردنەوەی.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی خەیاڵی زانستیی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٢ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون پۆل:دووبارە دروستکردنەوەی فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە خەمناوییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی درێم وۆڕکس پیکچەرز پۆل:فیلمەکان بە زمانە خەیاڵییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەشتکردن بە کات پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:مانگ لە فیلم
بێکۆتایی
وێنۆک|200px|چەپ|نیشانەی ناکۆتا بە چەندین شێوە ناکۆتایبوون (بەم هێمایە ∞ نیشاندەدرێت) ئاماژە دەکات بە چەندین چەمکی جیاواز - زۆرتر گرێدراو بە بیری "بێ سنووری" - کە لە فەلسەفە و بیرکاری و تیۆلۆجیدا دێنە کایەوە.
لە بیرکاریدا، "ناکۆتا یان بێپایان" زۆرتر لەو پێکھاتانە بەکاردەھێنرێت کە وا بۆی دەچن گوایە ژمارەیەکە (بۆ نموونە: لە ژماردن یان پێواندنی شتەکاندا: "ژمارەیەکی ناکۆتا لە تێرمەکان (ڕستەکان)") بەڵام ژمارە نییە و جیاوازە لەگەڵ ژمارە ڕاستیه‌کان. چەمکی ناکۆتایبوون گرێدراوە بە زۆر چەمکی دیکەی بیرکارییەوە: ڕادە، ژمارە ئەلفەکان، کلاسەکان لە بیرۆکەی کۆمەڵدا، کۆمەڵە ناکۆتاییه‌کانی دەیدەکیند، ... .
ھیندستانی کۆن
لە ئیشا ئوپانیشادی یاجورڤێدادا (سەدەی چوارەم تا سێھەمی پێش زایین) ھاتووە: "ئەگەر ئێوە بەشێک لە ناکۆتا بسڕنەوە یان بەشێک بە بێکۆتایی زیاد بکەن، ئەوەی دەمێنێتەوە دیسان ھەر ناکۆتایه‌.
''Pūrṇam adaḥ pūrṇam idam
Pūrṇāt pūrṇam udacyate
Pūrṇasya pūrṇam ādāya
Pūrṇam evāvasiṣyate. ''
ئەوە گشتە، ئەمە گشتە
لە گشت، گشت بەرزدەبێتەوە
کاتێ کە گشت لە گشت دەگیردرێت
ھێشتا گشت دەمێنێتەوە — ئیشا ئوپانیشاد.
یۆنانی کۆن
بەپێی ڕوانگەی نەریتیی ئەرەستوو، یۆنانییە ھیللینیستیکەکان بەگشتی ئەوەیان بەباشتر دەزانی کە لە نێوان ناکۆتایبوونی شیاوی وەدیھاتن و ناکۆتایبوونی وەدیھاتوو جیاوازی دابنێن؛ بۆ نموونە، بە جێگەی ئەوە کە بڵێن "ناکۆتایی ژمارەی یەکەمی بوونیان ھەیە"، ئوقلیدوس بە باشتری دەزانی بڵێت "زۆرتر لەوەی کە لە ھەر کۆمەڵێکی دراوە لە ژمارە یەکەمییەکاندا ھەبێت، ژمارەی یەکەمی بوونی ھەیە".
بە ھەر حاڵ، دوایین ڕاڤەکانی ئەرەشمیدوس ئاماژە بەوە دەکەن کە لانیکەم ئەرەشمیدوس ئاگایییەکی ڕاستەوخۆی لە چەندێتییەکانی خاوەنی ناکۆتایبوونی وەدیھاتوو بووە.
نیشانەی بێکوتاییبوون: ∞
دەستپێکی بەکارھێنانی نیشانەی ناکۆتایبوون، ∞، ناڕوونە. بەڵام زیاتر جان واڵس وەکوو یەکەم کەس ناوی لێ دەبرێت کە ساڵی ١٦٥٥ نیشای ∞ بۆ چەمکی ناکۆتایبوون داناوە.
سەرچاوەکان
پۆل:خواناسی پۆل:فەلسەفەی بیرکاری پۆل:بابەتە ماتماتیکییەکان پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
ویلیام کاھان
ویلیام مۆرتۆن کاھان (بە ئینگلیزی: William Morton Kahan) لەدایکبووی ١٩٣٣ لە تۆرۆنتۆی کانادا بیرکار و زانای کۆمپیوتەرە. دکتۆرای لە زانستگای تۆرۆنتۆ ساڵی ١٩٥٩ وەرگرتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣ پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:جووە زانستخوازەکانی کەنەدا پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ٢١ەم
٦٦٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھۆمڵاندەر
وێنۆک
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمیکەکانی دی سی گەورەخراپەکارەکان پۆل:نارسسیزم لە خەیاڵدا پۆل:بکوژە خەیاڵیەکانی منداڵان پۆل:کەسایەتییە کۆمیکە ئەمریکییەکان پۆل:کەسایەتییەکان کە لەلایەن گارس ئینیسەوە دروستکراون پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٦ ناسێنراون پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە ھێزێکی سەرووسروشتی پۆل:گەورەخراپەکاری نێری کۆمیکەکانی دی سی پۆل:کەسایەتییەکانی داینامیت ئینتەرتەیمێنت پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای دەستکاریکردنی وزەیان ھەیە پۆل:کەسایەتی خەیاڵی کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ناوەکی یان تیشکدانەوەیان هەیە پۆل:کەسایەتییەکانی زنجیرەی دەستەی ھاوڕێکان پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە چاکبوونەوەی خێرا پۆل:کەسایەتییەکانی کۆمیکە ئەمریکییەکان پۆل:کەسایەتییەکانی دی سی کۆمیکس کە دەتوانن بە خێرایی سەرووسورشتی بجوڵێن پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە پۆل:کەسایەتییەکانی ویڵدستۆرم پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ناوەکی یان تیشکدانەوەیان ھەیە
بڕیارنامەی ١١٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی تەمموزی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٠٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٧ پۆل:لوبنان لە ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
بێرتراند ڕەسڵ
بێرتراند ئارتەر ویلیام ڕەسڵ یان بێرتراند ڕەسڵ (لەدایکبووی ١٨ی ئایاری ١٨٧٢ – مردووی ٢ی شوباتی ١٩٧٠) فەیلەسووف، لۆژیکزان، مێژووزان، بیرکار، ڕیفۆرم‌خوازی کۆمەڵایەتی و ئاشتیخوازی بەریتانی بوو. زۆرینەی ژیانی لە بەریتانیا بەسەر برد، بەڵام لە وێڵز لەدایک بوو و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کرد. ڕەسڵ بە بناغەدانەری فەلسەفەی شیکاری دا ئەنرێت لەگەڵ گۆتلۆب فرێگە، هاوکارەکەی جۆرج مۆر و لودڤیگ ڤیتینگشتاین کە قوتابی دکتۆرای بوو. ڕەسڵ بە یەکێک لە لۆژیکزانە دیارەکانی سەرەتاکانی سەدەی بیستەم دائەنرێت. ڕەسڵ لەگەڵ جۆرج مۆردا پێشەنگی "شۆڕشی دژ بە ئایدیالیزم" بوون. .
منداڵی
alt=وێنەی مناڵی ڕەسڵ|ڕاست|وێنۆک|بێرتراند ڕەسڵ بە مناڵی، وێنەیەکیەتی لە پوری/خاڵۆژن/ئامۆژنی بەناوی ئەگاثا وەرگیراوە و لە ماڵیان لە پیمبروک لۆج گیراوە کە تێیدا ڕەسڵ لە ماڵەوە خوێندنی بۆ دابین ئەکرێ تا ساڵی ١٨٩٠ کە ئەچێتە زانکۆی کامبریج. بێرتراند خوشک و برایەکی ھەبوو، لە ساڵی ١٨٧٤ دایکی ئەمرێت و دوای ئەوەش خوشکەکەی. لە ساڵی ١٨٧٦یش باوکی ئەمرێت. بێرتراند و براکەی ئەخرێنە ژێر بەخێوکردنی ماڵە باپیریانەوە کە ئەوترێ زۆر پێداگیرکەربوون لەوەی بە کەلتوری «ڤیکتۆریان» ناوئەبرێ پەروەردە ببن، واتە ئەوەی لە سەردەمی شازادە ڤیکتۆریا باوبوە. باپیریشی کە پێشتر سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا بووە لە ١٨٧٨ ئەویش کۆچی دوایی ئەکات. ئیتر داپیری بە ناوی خاتوو فرانسیس ئێلیەت ڕەسڵ ناوێک گەورەی ئەکات. ئەم خانمە کە خۆی بە ئەسڵ سکۆتلەندی یە، کارێک ئەکات کە ھەندێ لە میراتەکەی بەکاربێت تا دوو نەوەکەی بە «ئەگنۆست/نازانمگەر» پەروەردە بکرێن لەسەر داوای باوکیان.
خوێندن
لە ١٨٩٠ ئەچێتە ترینتی کامبریج، وە داوای ئەوەی بە پلەی یەکەم دەرئەچێت لە فەلسەفە، لە ١٨٩٥ ئەکرێتە یەکێ لە مامۆستاکان لەوێ.
بێرتراند لەساڵی ١٨٩٤ دا لە کامبریج ئەڕوات و لە پاریس لە باڵوێزخانەی بەریتانیا ئەبێت. لە ١٨٩٤ لە مانگی بەفرانبار (١٢)دا ھاوسەرگیری ئەکات لەگەڵ خاتوو ئەلیس پیەرسۆڵ سمیس. لە ١٩٠٠ سەردانی پاریس ئەکات و تێکەڵ بەکارەکانی بیرکاریزانی ئیتالی پیانۆ ئەبێت و ئیتر لە ١٩٠٣ یەکەم شاکاری خۆی بە ناوی بنەماکانی بیرکاری/ ئەنوسێت. لە ١٩١٠ ئەبێتەوە بە مامۆستا لە کۆلێژی ترینتی زانکۆی کامبریج. alt=بێرتراند ڕەسڵ بە [[سەبیلەوە|سنوور|چەپ|بێچوارچێوە|267x267پیکسڵ|بێرتراند ڕەسڵ بە سەبیلەوە]]
دەرەوەی بەریتانیا
لە ساڵی ١٩٢٠ دا سەردانی ڕوسیا ئەکات بۆ توێژینەوە لەسەر بۆڵشەڤیزم. لە پایزی ھەمان ساڵدا ئەچێتە چین بۆ وتنەوەی وانەی فەلسەفە لە زانکۆی پەکین لە چین. لە ساڵی ١٩٢١ ئەوترێ کەوا خێزانەکەی لێی جیا ئەبیتەوە بۆیە ھاوسەرگیری لەگەڵ خاتوو دۆرا بلاک ناوێک ئەکات. ئیتر لە ١٩٢٧ خۆی و خێزانەکەی ھەڵ ئەستن بە کردنەوەی قوتابخانەیەک بۆ منداڵان تا ساڵی ١٩٣٢. دیسان لە ساڵی ١٩٣٥ خێزانی لێی جیا ئەبێتەوە و ژنێکی تر بەناوی پاتریشیا ھێلەنە سپێنس ئەھێنێت. ساڵی دوای ئەوە ئەچێتە ویلایەت یەکگرتوەکانی ئەمریکا و لەوێ لەزۆرێک لە زانکۆ پێشەنگەکانی دنیا وانە ئەڵێتەوە.
دوا ساتەکان
لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٠دا ڕەسڵ بەیاننامەیکی بڵاوکردەوە کە تیایدا سەرکۆنە (ئیدانە)ی "پەلاماری ئیسرائیل لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست"ی کرد، بە تایبەتیش، پەلامارەکانی ئیسرائیل بۆ قوڵایی خاکی میسر لە "جەنگی پووکاندنەوە" (بە عەرەبی: حرب الاستنزاف)دا و داوای ئەکرد کە ئیسرائیل بگەڕێتەوە سەر نەخشەی پێش جەنگە شەش ڕۆژیەکە. ئەمە دوا چالاکی یان گوتاری سیاسی ڕەسڵ بوو. لە ڕۆژی ٣ی شوباتی ١٩٧٠دا لە "کۆنفرانسی نێونەتەوەیی پەرلەمانتاران"دا لە قاهیرە خوێندرایەوە کە ڕۆژی دوای کۆچی دوایی ڕەسڵ بوو. وێنۆک|یادهێنەرەوەیەک لەسەر دیواری ماڵەکەی ڕەسڵ لە لەندەن|ڕاست ڕەسڵ بە ئەنفلوەنزا کۆچی دوایی کرد، لە ڕۆژی ٢ی شوباتی ١٩٧٠دا لە ماڵەکەی خۆی لە وەیڵز. لە ڕۆژی ٦ی شوباتدا جەستەی کرا بە خۆڵەمێش لەسەر ویستی خۆی کە تەنها پێنج کەس تیایدا ئامادە بوون. هەر لەسەر وەسیەتی خۆی هیچ بۆنەیەکی ئاینی بۆ ڕێک نەخرا جگە لە یەک خولەک وەستان، خۆڵەمێشەکەشی ڕژێنرا بەسەر چیاکانی وەیڵزدا دواتر لە هەمان ساڵدا. دوای خۆی موڵکێکی نزیک ١ ملیۆن پاوەنی (بە خەمڵاندنی ٢٠٢٠) بەجێ هێشت. خاتوو کاترین جەین تەیت کە کچی ڕەسڵە لە دوای خۆی لە ساڵی ١٩٧٤دا "دامەزراوەی بێرتراند ڕەسڵ"ی دامەزراند بۆ هێشتنەوە و تێگەشتن لە کارەکانی.
کارە گرنگەکان
ڕەسڵ تێکۆشەری ئاشتیخواز، پاڵپشتی بازرگانی ئازادی نێو نەتەوەکان و دژی دەسەڵاتی بەھێز بوو. ڕەسل بۆ ھەوڵدانە دژەشەڕەکانی لە درێژەی شەڕی جیھانی یەکەم، بۆ بزووتنەوەی دژی ھیتلەر، ڕێگرتن لە بڵاوبوونەوەی چەکی ناوەکی، ڕەخنەگرتن لە دیکتاتۆری سۆڤیەت و تێکەڵ بوونی ئەمریکا لە شەڕی ڤیێتنام، لە بەندیخانە کرا. ڕەسڵ لە ڕێکخستنی دەوڵەتاندا "بە پەرۆشەوە پێشوازی" دەکرد لە بیرۆکەی حکومەتێکی جیهانی.
خەڵاتی نۆبڵ
لەساڵی ١٩٥٠دا ڕەسل بۆ نووسراوە جۆربەجۆر و بەنرخەکانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە و ھونەری وەرگرت. لە نووسینەکانیدا پاڵپشتی کردووە لە ھاوجۆر دۆستی و ئازادیی بیرۆکە. وتاری وەرگرتنی خەڵاتی ئاشتیی ڕەسڵ بەپێز و گرنگبوو، کە وەرگێڕدراوەتە سەر چەندین زمان و لەوانەش زمانی کوردی.
فەلسەفە
لە ئێستادا تەنھا ئەکرێ بوترێت ڕەسڵ جگە لەوەی دامەزرێنەری فەلسەفەی شیکارییە، لەسەر ئەم بابەتانەش نوسیویەتی، مێتافیزیک، لۆژیک (ژیربێژی) و فەلسەفەی بیرکاری، فەلسەفەی زمان، ڕەوشت و مەعریفەتناسی.
ئایین
ڕەسڵ خۆی بە کەسێکی «نازانمگەرا» دا ئەنا. نازانمگەرا ئەوانەن کە نە ئەڵێن خوا ھەیە نە ئامادەن بڵێن خوا نیە. بەڵام خۆی ئەڵێ من بەرامبەر فەیلەسوفەکان وا خۆم ئەناسینم دەنا بەرامبەر خەڵکی سادە ناچارم بڵێم بێ باوەڕم.
لە کتێبی «مێژووی فەلسەفەی ڕۆژئاوادا» ڕەسڵ بناغەی فەلسەفەی دین باس ئەکات و ئەی گەڕێنێتەوە بۆ چۆنێتی گەشەی یۆنانی کۆن کە لە بابلی و میسریە کۆنەکانەوە فێری نووسین بوون و شارستانێتیەکەیان گەشەی کردوە. ھەروەھا لە ھەمان سەرچاوەدا دەربارەی پیتاگۆرس ئەڵێ: «گرێدانی بیرکاری و خواناسی کە لە پیتاگۆرسەوە دەستی پێکرد شێوەپێدەری ئاین بوە لە یۆنانی کۆندا، لە چاخەکانی ناوەڕاست و ھەتا سەردەمی کانتیش». وە ھەروەھا ئەڵێ ئەو تێکەڵ بوونەی دین و «بیرکردنەوەی ئەقڵانی» لەگەڵ دیندا سەرچاوەکەی لە پیتاگۆرسەوە دێت کە لای ئەفلاتون، سەنت ئۆگستین، تۆماس ئەکویناس، ڕێنێ دێکارت، سپینۆزا وە لایبنیز ھەبوە.
ئا لەم گۆشەوە ئازادانە کاتێک باسی مەسیحیە کاتۆلیکەکان ئەکات ئەڵێ: «کەنیسەی کاتۆلیکی لە سێ سەرچاوەوە دەرھێنراوە. مێژوە پیرۆزەکەی ھی جولەکەیە، خواناسیەکەی ھی یۆنانیەکانە، وە یاسا و دەوڵەتەکەشی لانی کەم ناڕاستەوخۆ ئەگەڕێتەوە بۆ ئیمپراتۆریەتی ڕۆم. چاکسازیی پرۆتێستانتیش ھیچی نەکرد ئەوە نەبێ کە بابەتە ڕۆمانیەکانی ڕەتکردەوە، بابەتە یۆنانیەکانی نەرمترکرد وە بابەتە جولەکەییەکانی توندوتۆڵتر کرد».
نەتەوە
ڕەسڵ بڕوای وابوو کەوا نەتەوایەتی کۆن و پێشکەوتوو لە ڕێگای جیھانگیریــەوە وای لێ دێت بە تەواوی نەمێنێت، ھەروەھا بەڕای ئەم نوسەرە ڕەسڵ پێی وابوە کەوا بەڕێوەبردنی جیھان لە لایەن دەوڵەتێکی لیبراڵی نێونەتەوەییەوە لە ڕێگای ئاشتیانە و بە پرۆسەیەکی بێ دەنگ نایەتە دی، بەڵام ئەوە ھیچی لەوە کەمتر نەبوە کەوا ڕەسڵ لەگەڵ دەوڵەتێکی نێونەتەوەیی جیھانیدابوە.
ڕامیاری (سیاسەت)
لە وتاری فەلسەفە و ڕامیاریدا کۆتایی قسەکانی بەوە دێنێت کەوا ئەو پێشنیاری سیستمێکی لیبراڵی بەڵگەگەرایی - ئەزموونگەرایی - (empiricist) دەکات کە ڕای وایە لەگەڵ سۆسیالیزمی دیموکراتیدا ئەگونجێت باشترین جۆری سیستمە بۆ بەڕێوەبردنی وڵات.
ڕەسل لەسەر زۆر لە پرسەکانی بەڕێوەبردن قسەی ڕوون و ئاشکرای هەبووە ، یەکێک لە وتە ناودارەکانی لەسەر دیموکراتی و زۆرینە دەڵێت: پێویست ناکات کەسێکی دیموکراتخواز بڕوای بەوە هەبێت کە زۆرینە هەمیشە بڕیارێکی ژیرانە دەدات. ئەوەی کە پێویستە بڕوای پێی هەبێت ئەوەیە، کە بڕیاری زۆرینە، ژیرانە بێت یان ناژیرانە، دەبێت قبوڵ بکرێت تا ئەو کاتەی زۆرینە بڕیاری پێچەوانە دەدات و دەیگۆڕێت.
کۆمەڵگا
ڕەسڵ بە درێژایی ژیانی خەباتگێڕی سیاسی و کۆمەڵایەتی بوو. ئەو بە درێژایی ژیانی چالاک بوو لە بواری سیاسیدا و نوسراوی ناردوە بۆ سەرۆکەکانی دنیا بۆ ئەو مەبەستانەی ھەیبوون تا کاریگەری بخاتە سەریان.
ڕەسڵ باوەڕی بە «کۆمەڵگای زانستی» ھەبوو، کە شەڕی تیا نەبێت، سنورێک ھەبێت بۆ ژمارەی دانیشتوان وە داھات و خۆشگوزەرانیش بەش بکرێت. ئەو پێشنیاری کرد تەنھا دەوڵەتێکی ئاشتیخواز ھەموو جیھان بەڕێوە ببات.
بژاردەی نووسراوەکانی
وێنۆک|بەرگی چاپی ١٩١٢ی گرفتەکانی فەلسەفە
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:فەیلەسووفانی ئینگلیز پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی شیکارانە پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٢ پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:مردووانی ١٩٧٠ پۆل:بێدینەکان پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان پۆل:نووسەرانی بریتانیی سەدەی ٢١ەم پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئینگلیز پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە پۆل:بێرتراند ڕاسێل پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی ئابووریزانی پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە پۆل:فەیلەسووفانی زمان پۆل:فەیلەسووفانی یاسا پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نوسەران دەربارەی ئاین و زانست پۆل:نووسەران دەربارەی ئایین و زانست
تیرۆریزمی ئیسلامی لە ئەورووپا
سەرچاوەکان
پۆل:تیرۆریزمی ئیسلامی
سیلیکۆن
سیلیکۆن (بە ئینگلیزی: Silicon) یەکێکە لە توخمە کیماییەکان و هێمای گەردیلەیی (Si)یە و گەردیلە ژمارەی (١٤)یە.
پەراوێزەکان
پۆل:سیلیکۆن پۆل:توخمە کیمیایییەکان
ئۆپێرا (وێبگەڕ)
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٦ پۆل:نەرمامێرەکانی ئۆپێرا پۆل:نەرمامێرەکان بە زمانی سی++ پۆل:وێبگەڕەکان پۆل:تەلەنۆر پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٤ پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٥ پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
ستێفان ئودگی
استفان اودگی نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
فەلەستین
فەلەستین (بەعەرەبی: فلسطین، بەئینگلیزی: Palestine، بەلاتینی: Palaestina، بەعیبری: פַּלַשְׂתִּינָה یان פִלַסְטִין) ناوچەیەکی مێژووییە لەناو جەرگەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و بەشی باشوری ڕۆژئاوای وڵاتی شام پێک دەھێنێت، لەمڕۆدا دەورەدراوە بە وڵاتە عەرەبیەکان و بەشێکی زۆری دانیشتوانەکەی بە زمانی عەرەبی ئەدوێن، بەڵام بەشەکەی تر بە عیبری ئەدوێن و شوێنکەوتووی ئاینی یەھودیین، کۆچکردوو و نەوەی نەتەوەکانی ترن، ئەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی دەریای سپی ناوەڕاست و ئاسیا بە باکووری ئەفریقا ئەگەیەنێت لە شوێنی بە یەکگەیشتنی دوو قارەکەدا.
ئەم ناوچەیە چەندین شاری مێژووی و ئاینی گرنگ لە خۆدەگرێت بۆ ھەرسێ ئاینییە یەکتاپەرستیەکە، لەسەرووی ھەموویانەوە (قودس و بەیت لەحم و خەلیل و ناسڕە و ئەریحا و تەبریە). لە ڕووی سیاسی و ئاسایشەوە بە نائارامترین ناوچەی جیھان دادەنرێت بە ھۆی ئەو ناکۆکیانەی لە نێوان ئیسرائیل و فەلەستینییەکاندا ھەیە، فەلەستینی بە دانیشتووە عەرەبەکانی ناوچەکە دەوترێت.
مێژوو
فەلەستین خاکی پەیامەکانە و لانکەی شارستانی مرۆڤایەتیە، و قیبلەی یەکەمی موسڵمانانە و کۆنترین شاری تێدایە کە ئەریحایە، بیست ویەک شارستانی جیاوازی بە خۆیەوە بینییووە لە ھەزارەی ھەشتەمی پێش زاینییەوە، لەسەر خاکی فەلەستین چەندین ڕاستی مێژوویی ئەدوێن لە سەر مێژووی ئەم خاکە، و کەنعانیەکان یەکەم جار نیشتەجێبوون لەم خاکەدا، ھیرۆدەتس و مێژوونەسە یۆنانی و لاتینیەەکانی تر ناوی فەلەستینیان ناوە لە کەنارەکانی خاکی فەلەستین، و ھەندیک جار ئەم ناوەیان بۆ ھەموو زەوییەکانی نێوان کەنار و دۆڵی ئوردن بەکارھێناوە، و لە سەردەمی ئیمپراتۆری ڕۆمانی، فەلەستین بە ھەموو ناوچەکانی دەوروبەری قودس وتراوە، ھەروەھا ئەم ناوە لە سەردەمی بیزەنتییەکان بەکارھاتووە بۆ ئاماژەکردن بەو ناوچانەی کەوتوونەتە ڕۆژئاوای ڕووباری ئوردن، و درێژ دەبێتەوە لە نێوان شاخی کرمل و غەزە لە باشورەوە. thumb|200px|پلانی نەتەوەیەکگرتووەکان بۆ دابەشکردنی فەلەستین، ساڵی ١٩٤٧ز پاشماوەی ئاسەواری مرۆڤ لە ناوچەی باشوری دەریاچەی تەبڕیا دۆزرایەوە، کە ئەگەڕێتەوە بۆ ٦٠٠ ساڵ پێش زایینی، و لە سەردەمی بەردینی نوێدا (١٠٠٠٠ – ٥٠٠٠پ. ز) کۆمەڵگەی کشتوکاڵی جێگیری تیادامەزراوە، و لە سەردەمی مسیندا (٥٠٠٠ – ٣٠٠٠ پ. ز) ئامڕازی مسی و بەردی دۆزراوەتەوە لە قەراغەکانی ئەڕیحا و بیری سەبع و دەریای مردوو، وکەنعانیەکان لە نیمچەدوورگەی عەرەبیەوە گەیشتوونەتە فەلەستین لە نێوان (٣٠٠٠ – ٢٥٠٠ پ. ز) و لە دەورووبەری ١٢٥٠ پ. ز بەپێی گێرانەوەی (یەھودیەکانی سەردەمی دیرین)، بەنی ئیسڕائیل دەستیان گرتووە بەسەر چەند بەشێکی ناوخۆی وڵاتی کەنعانی ناوخۆ، و لە نێوان ساڵانی ٩٦٥ – ٩٢٨ پ. ز مەلیک سولەیمان پەیکەرێکی بنیاتنا لە قودس و لە ساڵی ٩٢٨ پ. ز دەوڵەتی بەنی ئیسرائیل دابەشبوو بۆ شانشینی ئیسرائیل و یەھودا، ولە ساڵی ٧٢١ پ. ز ئاشووریەکان دەستیان گرت بەسەر شانشینی ئیسڕائیلدا، و لە ساڵی ٥٨٦ پ. ز بابلیەکان شانشینی یەھوزایان تێک شکاند و خەڵکەکەیان ڕاگواست بەرەو بابل و پەیکەرەکەیان ڕوخاند. ساڵی ٥٣٩ پ. ز فارس دەستیان گرت بەسەر بابلدا و ڕێگەیان دا بە یەھود بگەڕێنەوە و پەیکەرێکی تریان بنیاتنا، و لە ساڵی ٣٣٣ پ. ز ئەسکەندەری گەورە دەستی گرت بەسەر وڵاتی فارسدا و فەلەستینی خستە ژێر حوکمی یۆنانی، و بە مردنی ساڵی ٣٢٣ پ. ز بەتاڵیسە میسڕیەکان و سلوقییە سورییەکان حوکمی فەلەستینیان گرتە دەست، سلوقیەکان ھەوڵیاندا ئایین و ڕۆشنبیری ھیلینیستی (یۆنانی) بسەپێنن، بەڵام لە ساڵی ١٦٥ پ. ز بەپێی مێژووی یەھودی، مکابیەکان شۆڕشیان کرد بەسەر سلووقیەکاندا و ھەوڵی دامەزراندنی دەوڵەتێکی یەھودی سەربەخۆیان دا، و لە ساڵی ٦٣ پ. ز فەلەستین خرایە پاڵ ئیمپڕاتۆری ڕۆمانی، ڕۆمان بە سەرکردایەتی تیتۆس قودسیان تێکدا لە ساڵی ٧٠ پ. ز، و دووبارە بنیاتنرایەوە لە سەردەمی ئیمپڕاتۆر ھادریانس و ناوی ئیلیا کابیتۆلینای لێنرا لە ساڵی ١٣٥ پ. ز، و فارس سوتاندیان لە ساڵی ٦١٤ز، و موسڵمانان لە ساڵی ٦٣٨ز فەتحیان کرد لە سەردەمی خەلیفە عومەری کوڕی خەتابدا، دوای ئەوەی کلیلەکانی لە بەتڕیکەکەی (سەفرونیوس) وەرگرت، و عەرەب ناویان نا قودس، و خاچپەرستەکان لە ساڵی ١٠٩٩ز دەستیان بەسەردا گرت، و موسڵمانان بە سەرکردایەتی سەلاحەددینی ئەییووبی گێڕایانەوە لە دوای شەڕی حەتین ساڵی ١١٨٧ز، و لە سەدەی شانزە تا سەرەتای سەدەی بیستەم قودس لە ژێر حوکمی عوسمانیەکاندا بوو، و لە سەرەتای سەدەی پانزەدا سوڵتان (سوڵتان سولەیمان قانونی)ی عوسمانی ھەستا بە چاکسازی و نوێکردنەوەی شارەکە و دامەزراندنەوەی دیوارەکانی کە ھەتا ئێستا دەوری شارە دێرینەکەیان داوە.
لە سەردەمەکانی ناوەڕاستدا مەمالیکەکان شکان لەسەر دەستی عوسمانیەکان لە دەوروبەری ساڵی ١٥١٧ز و دەوڵەتی عوسمانی حوکمی فەلستینی گرتە دەست لە ساڵی ١٥١٦، و قوستەنتینیەیان کرد بە فەرمانڕەوایەکی ناوخۆیی لەسەری و وڵات لە ڕووی کارگێڕیەوە دابەش دەبوو بۆ پێنج ناوچە کە ناودەبران بە سناجق ئەوانیش؛ قودس و غەزە و سەفەد و نابلس و عەجلون بوون، و تا ڕادەیەکی زۆر حوکم لە ژێر دەستی فەرمانڕەوا ناوخۆییەکاندا بوو، دووبارە بنیاتی شوێنە گشتیەکانی قودس کرایەوە لەسەر دەستی سولەیمان قانونی ساڵی ١٥٣٧ز. بەشە جیاوازەکانی فەلەستین و وڵاتی شام بە گشتی کەوتە ژێر دەسەڵاتی خێزان و دەسەڵاتی جیاوازەوە لە ماوەی دەوڵەتی عوسمانیدا لە نێوان والی و دوژمنەکانی دەوڵەتی ناوەندی.
فەلەستین مایەوە لە ژێر دەسەڵاتی عوسمانیەکان تا ساڵانی ١٩١٧–١٩١٨ یان تا شەڕی جیھانی یەکەم، لە دوای ئەو بەپێی ڕیکەوتننامەی سایکس بیکۆ دابەشکراو وەک ناوچەکانی تری شام و عێراق.
لە ساڵانی سەرەتای سەدەی بیستدا، بزوتنەوەی سەھیۆنی ھەستا بە ڕێکخستنی کۆچکردنی یەھوودیەکان بۆ فەلەستین، و ھەستان بە ئەنجامدانی چەند تاوانێکی دەمارگیری و ڕەگەزپەرستی لە دژی دانیشتوانی فەلەستین، فەلەستینیەکانیان دەرکرد لە خاکەکانیان بە زۆرەملێ و چەک، پاشان مەجلیسی یەھودی دامەزراندنی دەوڵەتی یەھودی ڕاگەیاند کە ناو دەبرێت بە خاکەکانی ٤٨ و نەتەوە یەکگرتووەکان و زۆربەی وڵاتەکانی جیھان دانیان پێداناوە وەک دەوڵەتی ئیسرائیل، دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیل ڕاگەیەنرا ساڵی ١٩٤٨ز، لەو ساڵە و لە دواتردا چەندین رووبەڕووبوونەوە کەوتەوە لەلایەن فەلەستینی و وڵاتە عەرەبیەکان کە بڕیارەکەی نەتەوە یەکگرتووەکانیان ڕەت ئەکردەوە بە دابەشکردنی خاکەکە بۆ خاکی عەرەبی و ئیسرائیلی.
فەلەستین لە ڕووی ئایینیەوە
فەلەستین گرنگیەکی ئاینی ھەیە لە ھەر سێ ئایینی ئاسمانی ئیسلام و مەسیحی و یەھودی، و لە مێژووەکەیدا چەندین ناکۆکی ئایینی لێ کەوتۆتەوە وەک ھەڵمەتی خاچپەرستەکان و ھەروەھا ھەندێک ناکۆکی عەرەبی ئیسرائیلی ئەگەڕێننەوە بۆ ھۆکاری ئایینی.
لە ئیسلامدا
250px|thumb|مزگەوتی عومەری لە غەزە وەک ڕێزلێنانێک بۆخەلیفە عومەری کوڕی خەتاب دروستکراوە. فەلەستین شوێنێکی گەورەی ھەی لای موسڵمانان، ئەو خاکە پیرۆزەیە کە خوا لە قورئاندا ناوی ھێناوە لە سورەتی ئیسرادا؛ سبحان الذی أسری بعبدە لیلا من المسجد الحرام إلی المسجد الأقصی الذی بارکنا حولە، واتە؛ پاکی و بێگەردی و ستایش بۆ ئەو زاتەی کە شەوڕەوی کرد لە بەشێکی کەمی شەودا بەبەندەی خۆی لە مزگەوتی (حرام، کەعبەی پیرۆزەوە) بۆ مزگەوتی (الاقصی) لە (بیت المقدس) کە دەوروبەریمان پیرۆزو پڕ بەرەکەت کردووە، تا ھەندێک نیشانەو بەڵگە و دەسەڵاتداری و توانایی خۆمانی نیشان بدەین، بەڕاستی ئەو زاتە بیسەرو بینایە. ھەروەھا خوا ناوی خاکی پیرۆزی فەلەستینی لە ئایەتی ٧١ی سورەتی ئەنبیادا ھێناوە، «نجیناە ولوطاً إلی الأرض التی بارکنا فیھا للعالمین» واتە؛ ئێمە ئەویش و - لوط - ی برازایشمان ڕزگار کرد و ناردمانن بۆ (وڵاتی شام) ئەو سەرزەمینەی کە بەرەکەتمان بەسەردا ڕژاندووە بۆ ھەموو خەڵکی. ھەروەھا لە ئایەتی ٨١ی سورەتی ئەنبیادا، ولسلیمان الریح عاصفة تجری بأمرە إلی الأرض التی بارکنا فیھا وکنا بکل شیء عالمین، واتە؛ بۆ سولەیمانیش بایەکی بەھێزو تیژمان ڕەخساند کە بەرمانی ئەو، جاروبار ھاتووچۆی دەکرد بۆ ئەو زەویەی کە بەرەکەتمان بەسەردا ڕژاندبوو و ئێمە بەھەموو شتێک زاناو شارەزاین، و کاتێک خوای گەورە فەرمانی کرد بە پێغەمبەر موسا و بەنی ئیسرائیل بچنە فەلەستینەوە فەرموویەتی؛ «وإذ قلنا ادخلوا ھذە القریة فکلوا منھا حیث شئتم رغداً وادخلوا الباب سجداً وقولوا حطّة نغفر لکم خطایاکم وسنزید المحسنین»، واتە؛ یادی ئەو نیعمەتە بکەنەوە کاتێک وتمان: بچنە ئەم شارەوە (کە قودسە)، جا ھەرچی حەزی لێدەکەن لەوێ لە ھەر جێییەکی بەفراوانی و خۆشی بیخۆن، لە دەروازەی شارەکە بەرێزو کڕنووشی (پێزانینیەوە) بچەنە ژورەوە و بڵێن: خوایە لە تاوانەکانمان ببوورە، ئەو کاتە ئێمەش لە ھەڵە و تاوانەکانتان دەبوورین، ئێمە پاداشتی چاکەکاران لە ئایندەدا زۆر بە زیادەوە دەدەینەوە؛ و گوندەکە مەبەستی ئەریحایە، و لەم وتەییەدا «یا قوم ادخلوا الأرض المقدسة التی کتب اللە لکم ولا ترتدوا علی أدبارکم فتنقلبوا خاسرین» واتە؛ ئەی قەوم و عەشیرەتم بچنە ناو ئەو زەویە پیرۆزەی (القدس)، کە خوا پێویستی کرد لەبەر سوودی خۆتان بچنە ناوی، پاشگەز مەبنەوەو پاشەکشێ مەکەن تا خەسارەتمەندو زەرەرمەند نەبن؛ و لە باسی مەریمی عەزرادا خوا دەفەرموێت؛ «فحملتە فانتبذت بە مکانا قصیاً»، واتە؛ دەستبەجێ مریەم سکی پڕ بوو، (بەغەم و پەژارەوە) بەرەو شوێنێکی دوور ڕۆیشت. شوێنی مەبەست دۆڵێکە ئەکەوێتە نێوان بەیت لەحم و قودس. thumb|220px|right|شاری قودس، پایتەختی فەلەستین
و قودس گرنگیەکی تایبەتی ھەیە لای موسڵمانان و مزگەوتی ئەقسا وەک ناسراوە یەکەم قیبلەی موسڵمانان بووە، و پێغەمبەر محەممەد لێوەی سەرکەوتووە بۆ ئاسمان و ئەم مزگەوتە قیبلەی موسڵمانان بوو بۆ ماوەی شانزە یان حەڤدە مانگ، ھەتا خوا داوای لێکردن قیبلە بگۆڕن، لە دوای ئەوە قیبلەی موسڵمانان بوو بە کەعبە لە مەککەی پیرۆز، و موسڵمانان ناوی بەیتولموقەدەس یان قودسیان لە شارەکەنا لەبەر پیرۆزییەکەی، ھەوەھا موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە مەقامی ئیبراھیم و کوڕەکانی و حەفیدە پێغەمبەرەکانی (ئیسماعیل و ئیسحاق و یەعقوب) و خێزانەکانیان ھەیە لە حەرەمی ئیبراھیمی لە خەلیل، و تێیدا پێغەمبەر عیسا لە دایک بووە، و لە فەلەستیندا چەندین مزگەوتی مێژوویی و دیمەنی ئیسلامی ھەیە وەک مزگەوتی عومەر و مزگەوتی براق لە قودس و مزگەوتی عومەری لە غەزە و بەیت لەحم لەگەڵ مەقامی چەندین پێغەمبەر وەک مەقامی خدر و ئلیاس و داود و ساڵح.
و ئەوەی زیاتر خاکەکانی شام و بەیتولموقەدەس بەڕێز ئەکات، فەڕزکردنی پێنچ نوێژەکەیە لەسەر خاکەکانی.
لە مەسیحییەتدا
کەنیسەی قیامە لە قودس بە یەکێک لە گرنگترین کەنیسەکانی جیھان دادەنرێت، و ھەزران مەسیحی بۆ حەج دێن ساڵانە لە بەیت لەحم و قودس و ناسڕەوە و ناوچە جیاوازەکانی تری فەلەستینەوە.
لە یەھودییدا
یەھود یان جولەکە بە فەلەستین ئەڵێن "אֶרֶץ יִשְׂרָאֵל (دەربڕینەکەی ئیڕێ یسرائیل یان إیرتس یسرائیل) واتە وڵاتی ئیسرائیل یان زەوییە پیرۆزەکان یان زەوی میعاد بەپێی ئەوەلە سەردەمە دێرینە مەسیحیەکاندا ھاتووە، بەپێی بیروباوەڕی یەھودی فەلەستین ئەو زەوییەیە کە شانشینی ئیسرائیلی لەسەر دامەزراوە پێش ئەوەی دابەش بێت بۆ ئیسرائیلی باکوور و یەھوزا، و یەھودەکانی ئێستا خۆیان بە نەوەی خەڵکی شانشینی یەھوزا ئەزانن کە پایتەختەکەیان ئورشلیم (یان شاری قودس) بووە، و لەو باوەڕەدان کە پەیکەری سولەیمانی تیابووە، و ناوەندی یەھودی دێرینە، و تائیفەی سامریین کە نزیکن لە یەھودەوە لە ئاینی و ڕۆشنبیریدا شاخی جرزیم بە پیرۆز دەزانن لە نزیک نابلس.
لە شەریعەتی یەھودییدا چەند ڕاسپاردەیەک ھەیە تەنھا لە زەوییە پیرۆزەکان ئەکرێت جێبەجێ بکرێت و زۆربەی ئەم ڕاسپاردانە پەیوەستن بە کاروباری کشتوکاڵیەوە و دیارترین ڕاسپاردەی شمیتایە.
ناونان و سنوور
thumb|200px|نەخشەی تۆپۆگرافی فەلەستین یەکەم کەس کە ناوی فەلەستینی بەکار ھێناوە بۆ باشووری وڵاتی شام مێژونووسی یۆنانی ھێرۆدۆت بووە لە دانراوەکانیدا لە سەدەی ٥ پ. ز، و ھیرۆدۆت ناوی فەلەستینی بەکارھێناوە وەک زاراوەیەکی جوگرافی و ئاماژەی بە وڵاتی شام وڵاتی ڕافیدەین کردووە بە سوریا و باشوورەکەی بە فەلەستین " (Παλαιστινη "پَڵیْسْتِینِیە یان سوریای فەلەستینی، وا دیارە کە ھێرۆدۆت ئەم ناوەی لە ناوی پلشت وەرگرتووە وک ئاماژەیەک بۆ کەنارەکانی باشوری نێوان یافا و دۆڵی عەریش کە شاری فەلەستینیە بووە، وناوی فەلەستین بەکارنەھاتووە وەک ناوچەیەک کە سنورێکی سیاسی دیاریکراوی ھەبێت تەنھا لە سەدەی دوانزەی زایینیدا نەبێت، کاتێک ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی ویلایەتی یەھوزای ھەڵوەشاندەوە بەھۆی یاخیبوونی یەھوودیەکان لە ساڵی ١٣٢ز و ویلایەتی سوریای فەلەستینی لە شوێنیدا دامەزراند.
ئەو سنورەی ئەمڕۆ ئاماژەی پێ ئەکرێت وەک سنووری فەلەستینی مێژوویی دەرئەنجامی زنجیرەیەک لە وتوێژ و ڕێکەوتنی نێوان ئیمپڕاتۆریەتەکانە کە دەستیان بەسەر ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا گرت لە سەرەتای سەدەی بیست، کە ھەر ئەوەش بوو بە ھۆی داڕشتنی سنوورە سیاسەکان بە گشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا.
جوگرافیا
فەلەستین لە رووی جوگرافیەوە لە چوار ناوچە پێک دێت؛ دەشتە تەختەکان پێک دێت لە دەشتی عەککا ل نیوان ناقورە و حەیفا و دەشتی کەناری گەورە کە شاخی کرمل لە دەشتی عەککای جیا دەکاتەوە؛ و فەلەستین چەندین شاری کەناری لە خۆ دەگرێت لەسەر کەنارەکانی دەریای ناوەڕاست و گرنگترینیان (عەککا و حەیفا و تەل ئەبیب یافا و نتانیا و ئەشدود و عەسقەلانن) و غەزە کە بە گرنگترین شاری فەلەستین دادەنرێت لە ڕووی جوگرافی و ئابوری و دیمۆگرافیەوە. لە شارە کەنارییەکان و دەوروبەریاندا نزیکەی %٦٠ دانیشتووان نیشتەجێن (نزیکەی %٧٥ لە دانیشتووی یەھودن، و %٤٠ دانیشتووی عەرەبن)، و گەورەترین ناوەندە پیشەسازی و بازرگانیەکانیان تیایدایە و ئەم ناوچە کەناریانە بە تایبەت تەل ئەبیب و غەزە زۆرترین چڕی دانیشتوانیان ھەیە.
فەلەستین چەند ناوچەیەکی بە بڕشت لە خۆ دەگرێت گرنگترینیان کێڵگەی باکوری و بن عامر و ھەندێک کێڵگەی ترن لە ناوەڕاستی وڵاتەکە، و پشت ئەبەستن بە بارینی باران کە لە ماوەی پێنج مانگدا دەبارێت لە (تشرینی دووەمەوە تا ئازار)، و دەریاچەی تەبریا بە گرنگترین سەرچاوەی ئاوی سروشتی دادەنرێت بۆ خواردنە و ئاودێری لە ناوچەکەدا.
زمان
زمانەکان لە فەلەستیندا بەم شێوەیە بڵاوبوونەتەوە؛
پێش زایینی
thumb|200px|ھێمایەکی ئاگادارکردنەوە، بە سێ زمان نوسراوە لە پێش زاینیدا لە فەلەستین زمانی کەنعانی دەرکەوتووە کە کەنعانی و فینیقی و عیبرانیەکان پێی ئەدووان، ئەم زمانانە لە فینیقی ئەچن کە بنەڕەتەکەی لە لوبنانە و کەنعانیەکانی باکوری فەلەستین پێی ئەدووان و عیبری بڵاو بوو لە ناوچە شاخاویەکان (زفەی غەربی و قودسی ئێستا) و ناوچە کەنارییەکانی باکوور کەنعانیەکان قسەیان پێکردووە و دوای ئەوان عیبرانیەکان پێی دووان دوای ئەوەی ھاتنە ناو فەلەستینەوە، بەڵام کەنارەکانی باشوور کە ناوچەکانی غەزەی ئێستا و عەسقەلان دەگرێتەوە زمانی فەلەستینی لەناویاندا بڵاو بووە.
لە دوای زایینی
لە دوای ئەوەی بابلی یەھودیان دەرکرد و زمانە کەنعانیەکان لەناوچوون، لە فەلەستیندا زمانە ئارامیەکان بڵاوبوونەوە کە کەنعانیەکان پێی ئەدووان لەگەڵ یەھود و مەسیحی، و بەردەوام بوون پێی تا زمانی عەرەبی بڵاو بوویەوە لە فەلەستیندا وەک زمانی دایک بۆ دانیشتوانەکەی، کە نزیکەی ١٠ سەدە قسەیان پێئەکرد، بەڵام لە ئێستادا نزیکەی %٤٥ی دانیشتوانی فەلەستینە مێژووییەکە پێی ئەدوێن وەک زمانی دایک، ئەمەش بە ھۆی کارەساتی ٤٨ کە بەسەریاندا ھات، و فەلەستینیەکان بە دیالێکتی فەلەستینی ئەدوێن کە یەکێکە لە دیالێکتەکانی عەرەبی گشتی، ئەمیش ئەتوانرێت دابەش بکرێت بۆ چەند دیالێکتێک. thumb|200px|نوسینی عەرەبی لە قودس لە دوای ئینتیدابی بەریتانیا لەسەر فەلەستین زمانەکانی عەرەبی و ئینگلیزی و عیبری بە زمانی ڕەسمی ناوچەی فەلەستینیە مێژوویەکە دانرا لەبەرئەوەی یەکێک لە ناوچەکانی ژێر ئینتیدابی بەریتانی بوو، و زمانی عیبری ھاتە فەلەستینەوە لە سەدەکانی نۆزدە و بیستدا لەگەڵ کۆچکردنە چڕوپڕەکانی یەھود و دامەزراندنی مۆڵگەی نیشتەجێبوونی یەھودی لەسەر خاکی فەلەستین، بەڵام پێشتر قسەکردن بە عیبری زۆر دیاریکراو بوو تەنھا لەسەر ئاستی حاخامە یەھودیەکانی ناوچەکەدا بوو.
لە دوای کارەساتی فەلەستینی ١٩٤٨، زمانی عیبری و عەرەبی دوو زمانی ڕەسمی و بنەڕەتین بۆ دانیشتوانی ناو ئیسرائیل، کە ژمارەی دانیشتووە عەرەبەکان ئەگاتە %٢٠٫٢ی دانیشتوانی دەوڵەتی عیبری، ھەروەھا زمانی عیبری دابەش دەبێت بۆ عیبری دێرین و عیبری نوێ. بەڵام لە غەزە و زفەی غەربی (کە ناوچەکانی دەسەڵاتی فەلەستینین) زۆربەی دانیشتووەکانی بە عەرەبی ئەدوێن کە خۆیان فەلەستینی ئەسڵن یان پەنابەرن و لە شارەکانی ترەوە ھاتوون، جێگەی ئاماژەیە کە ھەردوو نەتەوەکە ھەردوو زمانەکە (عەرەبی و عیبری) بە باشی ئەزانن، لەگەڵ زمانی ئینگلیزی وەک زمانی بیانی، ھەروەھا کەمایەتی ھەن بە زمانی ئەرمەنی ئەدوین کە خۆیان فەلەستینین بەڵام لە نەژادی ئەرمەنیەوە ھاتوون، ھەروەھا زمانەکانی تری وەک روسی و ڕۆمانی و یدیشی و ئەمھەری ھەن کە زمانی کۆچکردووە یەھودیەکانن.
دانیشتوان
یەکەم ئاسەواری ناسراو لە فەلەستیندا ئەگەڕێتەوە بۆ ھۆزێک بە ناوی کەنعانیەکان و ھۆزی ئەمووریەکان، ئەم دوو نەتەوەە ھۆزی کۆچکردوو بوون لە نیمچەدوورگەی عەرەبیەوە لە باکورەوە و جێگیر بوون لە واتی شام و لە فەلەستین بە تایبەتی، ئەمەش جێگیرە و ھەموو میژونوسە ڕۆژھەڵاتی و رۆژئاواییەکان لەسەری ڕێکەوتوون، پاشان چەند نەتەوەیەکی تر نیشتەجیی بوون کە لە دوورگەکانی دەریای سپی ناوەراستەوە ھاتبوون بە تایبەت لە دوورگەی (کریت) ەوە کە ئەمانەش بلیستینیەکان بوون وناوی فەلەسەتین لەوانەوە ھاتووە، و بە تێپەڕبوونی کات بلستینی و کەنعانیەکان نەمان و ھیچ ئاسەوارێکیان نەماوەتەوە.
و لە ناوچەکانی غەزە و زفەی غەربیدا زۆرترین دانیشتوانە رەسەنەکانی فەلەستین ئەژین لەگەڵ پەنابەرەکان لە ناوچەکانی ترەوە ھاتوون کە دەوڵەتی ئیسرائیلی لێ دامەزرا، ھەروەھا چەند کەمایەتیەک مۆڵگەی ئیسرائیلی ھەیە لە یەکە نیشتەجێبووەکاندا لە زفەی غەربی و کەرتی غەزەدا پێشتر؛ و جێگەی ئاماژەیە کە لە ئێستادا زیاتر لە ٥ میلیۆن پەنابەری فەلەستینی ھەیە ئەژین لە دەرەوەی زەوییە فەلەستینیەکان و زۆربەیان کۆدەبنەوە لە ئوردن و سوریا و لوبنان. لەگەڵ سەدان ھەزار فەلەستینی تر کە بە ھەموو لایەکی جیھاندا بڵاو بوونەوە بە تایبەت لە وڵاتەکانی کەنداو و ئەمریکاکان. ئەم خشتەیەی خوارەوە پێکھاتووی دانیشتوانی قەزاکانی فەلەستین ڕوون دەکاتەوە لە کاتی ئینتیدابی بەریتانیدا.
تێبینی؛ لە ھەندی لە نەخشە نیمچەفەڕمیەکاندا دوو قەزای تر بۆ ئەم شانزە قەزایە زیاد کراون ئەوانیش قەزای بەیت لەحم و ئەڕیحان.
سیاسەت
thumb|150px|right|وێنەیەک ھێمایە بۆ ڕاپەڕینی فەلەستین بە فڵچەی کارلۆس لاتوف وشیاری سیاسی لە فەلەستیندا زوو دەستی پێکرد ھەر لە سەردەمی دەوڵەتی عوسمانیەوە ڕۆڵێکی دیاری ھەبوو، و ڕۆشنبیرە فەلەستینیەکان بۆ بەرەنگاری کۆچکردنی یەھود بۆ وڵاتەکەیان ڕۆڵێکی گرنگیان ھەبوو و نزیکەی ١٧ پارتی سیاسیان ڕێکخست بۆ دەربڕینی بیروڕاکانیانو بەرگری کردن لە مافەکانیان.
ئەمڕۆ ناوچەکە لە ڕووی سیاسیەوە ناوچەیەکی ناکۆک دەگرێتەوە، زیاتر لە جارێک ڕووبەڕووی دابەشبوون بۆیەوە، یەکەمیان ساڵی ١٩٣٧ و دووەمیان ساڵی ١٩٤٧، و لە فەلەستینی مێژووییدا دوو پێکھاتووی سیاسی ھەیە یەکێکیان ئیسڕائیلە کە لەسەر خاکی فەلەستین دامەزرا لە دوای کارەساتی ساڵی ١٩٤٨ز، و دووەمیان دەسەڵاتی نیشتیمانی فەلەستینە لە شارە فەلەستینیەکانی وەک
زفەی غەربی و کەرتی غەزەدا ھەن لە ساڵی ١٩٩٤ز، بەڵام لە ڕووی نێودەوڵەتیەوە تەنھا ئیسڕائیل دانی پێدانراوە. ئیسڕائیل بە داگیرکەری بە لایەنێکی داگیرکەر دادەنرێت بۆ خاکە عەرەبیەکانی زفەی غەربی و کەرتی غەزە بەپێی ڕێکەوتننامەی جنێف و بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی ٢٤٢، و فەلەستینیەکان داوای کۆتایی ھێنان بە داگیرکردنی وڵاتەکەیان ئەکەن کە لە ئەنجامی شەڕی ١٩٦٧ ڕوویدا و ڕاپەڕینی یەکەمی فەلەستین ساڵی ١٩٨٧ (ڕاپەڕینی بەرد) ڕوویدا و دووەمیان لە ساڵی ٢٠٠٠ بوو ناونرا ڕاپەڕینی ئەقسا، کە ھەردووکیان درێژبوونەوەی ڕاپەڕینی نوێی فەلەستین بوون کە ساڵی ١٩٦٤ دەستی پێکرد لە دوای دامەزراندنی ڕێکخراوی ئازادکرنی فەلەستینی. thumb|150px|نەخشەی دابەشکردنی فەلەستین ١٩٤٧
کۆچکردن
بەپێی ئاماری فەڕمی ٣٬٣٧٤٬٢٧٥ یەھودی کۆچیان کرد بۆ فەلەستین لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدە ھەتا ساڵی ٢٠٠٦، لەمانەش ٣٣٣٠٤ بە شێوەیەکی یاسایی کۆچیان کرد، لە نێوان ساڵانی ١٩٢٠ و ١٩٤٥ نزیکەی (٥٠٠٠٠–٦٠٠٠٠) یەھود کۆچیان بۆکرد بە شێوەیەکی نایاسایی لەو ماوەیەدا، کە ئەم کۆچکردنانە بوو بە ھۆی زیادبوونی دانیشتووە یھودییەکان.
لە نێوان ساڵانی ١٩٤٧ و تا شەڕی ١٩٤٨ نزیکەی ٧٥٠٠٠٠ عەرەبی فەلەستینی لە وڵاتەکەیان دەرکران، دوای شەڕ فەلەستین دابەشکرا لە نیوان ئیسرائیل و ئوردن و میسر، ئیسڕائیل ڕەگەزنامەی ئیسرائیلی دا بەوانەی لە خاکەکید مابوونەوە و ڕێگەی نەدا عەرەبرەکانی دەرەوەی ئەو سنورە بگەڕێنەوە، ئوردن ڕەگەزنامەی دا بەوانەی لە زفەی غەربی بوون لەگەڵ پەنابەرەکان، بەڵام دانیشتووانی کەرتی غەزە و پەنابەرەکانی بە بێ ڕەگەزنامە مانەوە دوای ئەوەی میسر ڕەگەزنامەیان نەداتێ، پەنابەرەکان ئەمڕۆ نزیکەی نیوەی نەتەوەی فەلەستینی پێک دەھێنن کە ئەگەنە ٤٬٦ میلیۆن کەس (١٩٩٥).