cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بڕیارنامەی ١١٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی تشرینی یەکەمی 1956دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ سکاڵا لە لایەن میسرەوە دژی فەڕەنسا و بریتانیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 751‌ەم، بە 7 دەنگی لەگەڵ، 2ی دژ و 2ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ میسر پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٦
پلیاندەر
پلیاندەر گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی پلیاندەر بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٤ کەس لە ١٦ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
دەرە بازنە
وێنۆک| دەرە بازنە (Circumscribed circle) یان بازنەی دەوردەر بەو بازنەیە دەوترێت کە بە ھەموو سەرەکانی فرەگۆشەیەکدا دەڕوات. دەتوانرێت فرەگۆشەیەک بدۆزرێتەوە ھەموو سەرەکانی نەکەوێتە سەر بازنەیەک، لەمەوە دەردەچێت ھەموو فرەگۆشەکان بازنەی دەوردەریان نەبێت. بەو فرەگۆشانەی بازنەی دەوردەریان ھەیە دەوترێت فرەگۆشەی سیکلیک یان فرەگۆشەی دەوردراو. فرەگۆشە ڕێکەکان، سێگۆشەکان و ھەموو لاکێشەکان نموونەیەک لە فرەگۆشەی سیکلیکن.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بازنەکان پۆل:سێگۆشەکان
ھەردی سەلامی
ھەردی حوسێن یەحیا (لە دایکبووی ١٩٨٧ سلێمانی) گۆرانیبێژ و ئەکتەرێکی کوردە. لە گەڕەکی ھەوارە بەرزەی شاری سلێمانی لەدایکبووە و دەرچووی بەشی شانۆیە لە پەیمانگای ھونەرە جوانەکان. لە ساڵی ٢٠٢٢، بۆ یەکەمینجار لە فیلمێکی سینەمایی بە ناوی تەمی بابا ڕۆڵی گێڕا.
٢٠٠٧–٢٠١٧
وەک کامێرامان و دەرھێنەر لە تەلەڤیزیۆنەکان کاری کردووە ٦ ساڵ پێش چوونە ناو پیشەی گۆرانیبێژییەوە، دەرھێنانی میوزیک ڤیدیۆی بۆ چەندین ھونەرمەندی کورد کردووە.
٢٠١٧ - ئێستا
یەکەم ئەلبوومی خۆی لە ساڵی ٢٠١٧ لەژێر ناوی (بۆ تۆ دەژیم) بڵاو کردەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧ پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی پۆل:گۆرانیبێژە کوڕەکانی سەدەی ٢١ەم
باوا
عەشیرەی باوا سەر بە خێڵی جاف، عەشیرەتێکە کە لە نێوان ڕۆژهەڵات و باشووری کوردستان نیشتەجێن. ئەم عەشێرەتە شوێنی سەرەتای وە باپیرانیان گوندی دوێتوێ سەر بە شاری جوانڕۆ بووە- بەڵام بە هۆی نەدانی پارەی ساڵانە بە حکوومەتی ئێران بە چەندین جێگەی جیاواز دوور خراونەتەوە. ئەو شارا و گوندانە کە باوایەکانی تێدا نیشتەجێن بەم شێوەیە- ڕۆژهەڵاتی کوردستان: شاری جوانڕۆ-شاری تازاوا-شاری سەرپێڵ زەهاو -شاری ئەزگڵە-شاری مایدەشت. گوندەکانی:بانەگاری (بانەدار) خوار، بانەگاری(بانەدار) قەیخا محەممەد، ناراو، دوێتوێ، چوارزە، وەر خوار، چوارزەوەر ژوور، سەراو بەس، چەمەنزار، زلان. باشووری کوردستان: شاری زەڕایەن. شاری هەلەبجە، شاری دەربەندیخان، شاری هەلەبجەی تازە. گوندەکانی: عازەبان، واران، جەڵیلە، بەڕوێن، چوارداران. خەڵکی عەشیرەی باوا بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە باشوور و ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە ٧٠٠٠ کەس مەزەندە دەکرێ.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی مەریوان
حەسەنقەرە
حەسەنقەرە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی حەسەنقەرە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٠٠ کەس لە ٢١ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
سیفەتی پیتەکان
سیفەتی پیتەکان (بەعەرەبی:صفات الحروف): شێوازی دەرچوونی پیتەکەیە لەدەرچەی تایبەت بەخۆی. زمانی عەرەبی ٢٩ پیتی ھەیە، ھەریەک لەم پیتانە خاوەنی چەندی سیفەتێکن. بەشێوەیەکی گشتی سیفەتی پیتەکان دابەش دەکرێت بۆ دووبەش ١-ئەو سیفەتانەی دژیان ھەیە. ٢- ئەو سیفەتانەی دژیان نییە.
ئەو سیفەتانەی دژیان نییە
-فیکە.
پارێزگای میکاوا
پارێزگای میکاوا (三河国، میکاوا نۆ کنی) پارێزگایەکی پێشووی ژاپۆن بوو، کە ئەمڕۆ لەگەڵ نیوەی ڕۆژھەڵاتی پارێزگای ئایچی یەکخراوە. پارێزگای میکاوا ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگاکانی ئۆواری، مینۆ، شینانۆ، تۆتۆمی.
سیفەتی پیتەکان
ئاشکراو چرپە ()
چرپە:دەنگێکی نزمە کە شاراوەیە لەگوێدا و لە ئەنجامی کرانەوەی دەنگەژێکان و نەھەژاندنیان و ھاتنەدەرەوەی ھەوایەکی زۆری ھەناسە ڕوودەدات.
پارێزگای میکاوا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی ١٨٦٨ لە ژاپۆن پۆل:مێژووی پارێزگای ئایچی پۆل:ئەو ویلایەت مەڵبەندانەی کە لە ١٨٦٨ ھەڵوەشێنراون پۆل:پارێزگاکانی پێشووی ژاپۆن پۆل:بەشی پێداچوونەوە
سیفەتی پیتەکان
ئاشکراو چرپە ()
ئەو پیتانەی کە بە شێوەی چرپە دەخوێندرێنەوە ژمارەیان ١٠ پیتە: زاناکانی زانستی تەجوید بەبەکارھێنانی ئەم دە پیتە ڕستەیەکیان دروست کردووە بۆ ئەوەی بەشێوەیەکی ئاسان لەبەربکرێن:. ئەم پیتانە پێیان دەگوترێت پیتەکانی چرپە لەبەر ئەوەی لەکاتی گوتنیاندا دەنگێکی ناسک و نزمیان ھەیە.
ئاشکرا:دەنگێکی بەرزە و ئاشکرایە لە گوێدا کە بەھۆی لێکدانی دەنگەژێکان و ھەژاندنیان و گرتنەوەی بەشێکی زۆر لەھەوای ھەناسە ڕوودەدات.
ھەموو ئەو پیتانە دەگرێتەوە کە بەشێک نین لە پیتەکانی چرپە و ژمارەیان ١٩ پیتە.
بەستەرە دەرکییەکان
زانستی تەجوید
دەرمان لە ڕێگەی دەم
وێنۆک|دەرمان لە ڕێگەی دەمەوە دەرمان لە ڕێگەی دەمەوە ڕێگایەکە بۆ وەرگرتنی چارەسەر و ڕزگار بوون لە نەخۆشی کاتێک بەرھەمێک لە ڕێگەی دەمەوە دەخورێتەوە لە ڕێگەی Per os, P.O لە لاتینی بە واتای لە ڕێگەی دەمەوە دێت. ھەنێک جار بەکاردێت بۆ شێواز و ڕێگای وەرگرتنی دەرمان کە لە ڕێگەی دەمەوە بخورێنەوە دەرمانەکان لەوانەیە زیاتر لە ڕێگەی دەمەوە بخورێنەوە لەبەر ئەوەی کاریگەری سیستەمی زیاتری ھەیە، بۆ نموونە لە ڕێگەی خوێنەوە دەتوانێت بەناو لاشەدا سوڕانەوە بکات
کاریگەری
ھەرچۆنێک بێت دەرمان لە ڕێگەی ژێرزمان دەکرێت کاریگەرتر خێراتر کاربکات لەوەی دەرمان لە ڕێگەی دەمەوە قوت بدرێت بۆ ناو گەدە و لەوێشەوە سیستمی ھەرس مامەڵەی لەگەڵ بکات و چەندێک لە پێکھاتەکانی تێک بشکێنێت
ھەرچۆنێک بێت دەکرێت لەچەن حاڵەتێکدا دەرمان لە ڕێگەی ژێرزمان بەکارنەیەت وەکوو ھەبوونی برین یان کرانەوەی چەن بەشێک لەناو دەمت کە تووشی ھەستیاری ببێت بە دەرمانەکە، یان ئەو خۆراکەی دەیخۆیت یان جگەرە کێشان کاریگەری نێگەتیڤی ھەیە لەسەر ڕێگای بەکارھێنانی دەرمان لەژێرزمان
سەرچاوەکان
پۆل:دەرمانناسی پۆل:دەرمانەکان پۆل:زاراوە پزیشکییەکان
ئاندریە ماری ئەمپێر
وێنۆک|ئاندریە ماری ئەمپێر ئەندریە ماری ئەمبێر (ماوەی ژیان٢٠ی شووباتی ١٧٧٥ لە لیۆن لە فەڕەنسا هەتا ١٠ی حوزەیرانی ١٨٣٦، زانایەکی بیرکاری فەرەنسی بووە و چەندەھا تاقیکردنەوەی لەسەر دیاردەی وزەی موگناتیزی کردووە لە ٢٠ یەنایری ساڵی ١٧٧٥ لە لیۆنی فەرەنسا لەدایک بووە و تاکو ساڵی ١٧٩٦ لەوێ ژیانی بەسەر بردووە، باوکی فێری زمانی لاتینی کردووە، بەڵام کاتێک ھەستی کردووە ئارەزووی لە خوێندنی بیرکاریە فێری ئەم بابەتەشی کردووە، کاتێک کە تەمەنی گەیشتۆتە ١٤ ساڵ، ٢٠ فەرھەنگی قەوارە گەورە خوێندۆتەوە، لەتەمەنی ١٩ ساڵیدا شتی زۆری زانیوە دەربارەی بیرکاری و زانست و مێژوو و شیعر و فەلسەفە. کاتێک کە شۆڕشی فەرەنسا ھەڵگیرسا ئەمبپێر و باوکی لە لیۆنی فەرنسا مانەوە چونکە پێیان وابووە لەناو شاردا گیانیان پارێزراو دەبێت، بەڵام کە شۆڕ بەرپا بوو باوکیان وەکو قوربانیەک بردووە و لەسێدارەیان داوە، ئەم ڕوداوەش ئەمپێری تووشی شۆک کردووە، ساڵی ١٧٩٦ چاوی بە خاتوو جولی کاڕون کەوتووە کە کچە ئاسنگەربووە و ماڵیان لەنزیک لیۆنەوە بووە و ساڵی ١٧٩٩ لەدوای ئەوەی یەکتیران خۆشویستووە ھاوسەرگیریان کردووە، ساڵی ١٨٠١ گوازراوەتەوە بۆ بۆرج وەکو مامۆستای فیزیا و کیمیا و ھاوسەرکەی بەنەخۆشی و کوڕەبچوکەکەی لە لیۆن بەجێھێشتووە تاکو لەساڵی ١٨٠٣ ھاوسەرەکەی کۆچی دوایی کردووە. ئەو ڕۆژەی ھاوسەرەکەی کۆچی دوایی کردووە ئەمپێر نووسیوێتی ((خواوەندم، خواوەندی بەبەزەیی، لەبەھەشتا لەگەڵ ئەو کەسانە کۆمبکەرەوە کە لەسەر زەوی ڕێگەی خۆشەویستیانت لێگرتم))،،، کۆچی ھاوسەرەکەی خەموپەژارەیەکی زۆر گەورەی خستۆتە دڵێوە بەجۆرێک پەنای بردووە بۆ خوێندنەوەی ئینجیلی پیرۆز و باوکانی کڵێساکان. بەھەوڵ و تێکۆشانی خۆی پلەی لە لیۆن و پاریس وەرگرتووە و دواتر لە ساڵی ١٨٠٩ کراوە بەمامۆستای بیرکاری، ساڵی ١٨١٤ ھەڵبژێردراوە بۆ ئەندام لە پەیمانگا، ناوبانگی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە پەیوەندی نێوان ووزە و موگناتیزی دۆزیوەتەوە، لە ١٠ یۆنیۆی ساڵی ١٨٣٦ لەتەمەنی ٦١ ساڵیدا لە فەرەنسا کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٥ پۆل:مردووانی ١٨٣٦ پۆل:فیزیکزانانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد پۆل:کەسانی پەیوەندیدار بە کارەبا
زمانی بولگاری
وێنۆک|خوێندوارەکانی زمانی بولگاری لە جیھاندا: {{Legend|#0080FF|ئەم وڵاتانەی زمانی بولگاری فەرمییە}}{{Legend|#88C4FF|ئەم وڵاتانەی کە زمانی بولگاری لەلای کەمینەیەکی بەرچاو قسەی پێدەکرێت}} زمانی بولگاری زمانێکە لە بنەماڵەی زمانە ھیندوئەورووپایییەکان کە ئێستا لە وڵاتی بولگاریادا زمانێکی فەرمییە. ھەروەھا زمانی بولگاری لەلای پەنابەران و کەمایەتییەکانی ھەندێک لە وڵاتانی تر بەکاردەھێنرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:زمانەکانی ئوکراینا پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار پۆل:زمانەکانی بولگاریا پۆل:زمانەکانی تورکیا پۆل:زمانەکانی ڕۆمانیا پۆل:زمانەکانی سربیا پۆل:زمانەکانی کۆماری مەقدوونیا پۆل:زمانەکانی مۆلدۆڤا پۆل:زمانەکانی یۆنان
عەشیرەتی باوا
ئەمانەش ببینە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
شێوەزاری ئیرۆنی
ئیرۆنی یان ئیرۆنی (بە ئۆسێتی: Иронау) یەکێکە لە دوو شێوەزاری سەرەکیی زمانی ئۆسێتی؛ زمانی ئۆسێتیش خۆی یەکێکە لە زمانە ئێرانیەکان. زۆربەی خەڵکی ئالان ئەم شێوەزارە بە کار دێنن، بە تایبەت لە ڕۆژھەڵات، باشوور و ناوەندی ئۆسێتیای باکوور- ئالانیا. زۆربەی ئیرۆنیەکانی خۆیان بە ئیر و ناوچەکەیان بە ئیریستان دەناسێنن.
پەراوێز
پۆل:زمانی ئۆسێتی پۆل:زمانەکانی ڕووسیا
بڕیارنامەی ١٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی تشرینی دووەمی 1956دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی مەجارستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 754‌ەم، بە 10 دەنگی لەگەڵ، 1ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٦
سێوڕ
سێوڕ گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی سێوڕ بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢٣ کەس لە ٣٢ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
پارێزگای ئەرزنگان
پارێزگای ئەرزنگان یەکێک لە پارێزگاکانی کوردستانی باکور، لە ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری ئەرزنگانە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ئەرزگان ئەرزگان ئەرزگان پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان
ڤێن دیزەڵ
ڤین دیزێل (ئینگلیزی: Vin Diesel)، (ناوی تەواو: Mark Sinclair)، (لەدایکبووی ١٨ی تەممووزی ١٩٦٧). ئەکتەر و بەرهەمهێنەر و دەرهێنەری فیلمی ئەمریکییە. بەبەشدارییەکانی لە زنجیرەفیلمی خێرا و توڕە (Fast and Furious) دەناسرێتەوە. لەساڵی ١٩٩٠ لە فیلمی (Awakenings) بۆ یەکەم جار دەرکەوت.ڤین لەساڵی ٢٠١٥ لە فیلمی خێرا و تووڕە ٧ و فیلمی دوایین ڕاوکەری جادووگەر دا دەرکەوت کە هەردووکیان فیلمێکی سەرکەوتوو بوون.
ژیانی سەرەتایی
دیزل لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لەگەڵ برادووانەکەی لە ۱٨ی تەمووزی ۱۹٦۷ دایک بووە و ناوی تەواوی (mark sinclair) ە.پیشەی ئەکتەر ،دەرھێنەر ، سکرینرایتەر ، بەرھەمھێنەرە. لە ساڵی ۱۹۹۰ دەستی کردووە بە کاریی ھونەری و تا ئێستا بەردەوام و چالاکە. وە لەگەڵ یارەکەی paloma jimenezi خاوەنی سێ منداڵن. وە دایکی دیلورا شیرلین کە ئەستێرەناس بووە وە دیزل راگەیاند کە ئەو لە (ڕەگەزی نادیارە) ە و ھەرگیز باوکە بایلوجیەکەی نەبینیوە وە ھەروەھا ووتویەتی تەنھا ئەوە لە دایکمەوە دەزانم کە ڕەگەزم لە چەند نەتەوەیەکی جیاوازە .و پەیوەندی دایک و باوکم نا شەرعيە .دیزل یەکەم جار لە تەمەنی حەوت ساڵی لەسەر شانۆ دەرکەوتتوە لە شانۆی (dinosaur door) لە نوسینی باربراگارسۆن .دیزل بە درێژای تەمەنی ھەرزەکاری کاری شانۆیی دەکرد و لە زانکۆی ھنتر لە نیویۆرک دەیخوێند و یەکەم ڕۆڵی دیزل لە دەرکەوتنێکی کورت دا بوو کە پێشتر لە ھیچ درامایاکیدا رۆڵی ناگێرابوو دەرکەوتنەکەی لە (awakenings) بوو لە ۱۹۹۰، دواتر کاری دەرھێنان و نوسین و بەرھەمھێنانی بۆ کورتە فیلمی درامی multi-facial لە ۱۹۹٤ وە فیلمیەکە ھەڵبژێردرا بۆ نمایشکردن لە فیستیفاڵی کان لە ۱۹۹٥.دیزل لە یەکەم فیلمی درێژ دەرکەوت strays ۱۹۹۷ کە لە نوسینو و دەرھێنانی و بەرھەم ھێنانی دیزل خۆی بوو فیلمەکە ھەڵبژێردرا بۆ کێبرکێکردن لە فیستیفاڵی sundance لە ۱۹۹۷. دوای ئەوە بە دەنگی بەژداری کرد ل فیلمی ئەنیمەیشنی (the iron giant ۱۹۹۹)   وە سەرکەوتنی لە دوو فیلمی دیکە بە دەستھێنا لە (the fast and the furious)لە ۲۰۰۱  و لە فیلمی ئەکشنی (XxX) 2002 لە ساڵی ۲۰۰٤ لە رۆڵی ریدیك لە فیلمی  (the chronicles on riddik)کە لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بە دەست نەھێنا لە  چاو ئەو بودجەی بۆی تەرخان کرابوو. دیزل لە فیلمێکی کۆمیدی دەرکەوت ئەویش فیلمی (the pacifier) لە ساڵی ۲۰۰٥ کە فیلمەکە سەرکەوتنی بەدەستھێنا. وە ھەر لە ساڵی ۲۰۰٥ لە فیلمی (find me guilty) بەڵام سەرکەوتنی بەدەستنەھێنا تەنھا ۲ ملیۆن دۆلاری بە دەستھێنا کە فیلمەکە خۆی بودجەکەی ۱۳ ملیۆن دۆلار بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی نیویۆرکی پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت) پۆل:دووانە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
ئەحمەواوای سونج
ئەحمەواوای سونج (Eḧmewaway siwinc، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٤ کەس لە ٤ بنەماڵەدا بووە.
ژاک ئیڤێر
ژاک ئیڤێر ڕۆماننووسی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
پڕۆجێستۆجین (دەرمان)
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە پڕۆجێستۆجین، ھەروەھا بە پرۆجستادین، جێستاجین یان جێستۆجین ئاماژەی پێ کراوە، دەرمانێکە کە ھەمان کاریگەریی سروشتیی ھۆرمۆنی کچان (پرۆجێسترۆن) لە لاشەدا بەرھەم دەھێنێ.
ژاک ئیڤێر
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی دەیەی ١٥٧٠ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٦یەم پۆل:لەدایکبووانی ١٥٢٠ پۆل:مردووانی ١٥٧٠ پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٥٤٠ پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم
پڕۆجێستۆجین (دەرمان)
سەرچاوەکان
پۆل:دەرمانەکان پۆل:دەرمانەکانی دژە ئەندرۆجین پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان
کاریگەریی ئایۆنی ھاوبەش
کاری ئایۆنی ھاوبەش (ئینگلیزی: Common-ion effect) ئەو دیاردەیەیە، کە بە ھۆیەوە تێکردنی ئایۆنێکی ھاوبەشی نێوان دوو تواوە، دەبێتە ھۆی نیشتن یان کەمکردنەوەی ئایۆنێن.
سوود و بەکارهێنانی ئایۆنی هاوبەش:
١-نیشاندنی ماددە ڕەقەکان لە گیراوە تێرەکاندا.
٢-کەمکردنەوەی توانای ئایۆنینی ماددە بە ئایۆن بووەکان لە گیراوە تێرەکانیاندا.
٣-کەمکردنەوەی ترشێتی بۆ ترشی لاواز (PH زیاد دەکات).
٤-کەمکردنەوەی تفتێتی بۆ تفتی لاواز (PH کەم دەکات).
٥-کەمکردنەوەی توانەوێتی خۆێیەکان.
٦-بەکاردێت لە کیمیای شیکاریدا.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھاوسەنگیی کیمیایی پۆل:گیراوەکان
زمانی ئۆسێتی
230px|وێنۆک|چەپ|زمانەکانی ئێستای قەوقاز زمانی ئۆسێتی یەکێکە لە زمانەکانی لقی ڕۆژھەڵاتی زمانە ئێرانیەکان. ئەم زمانە ئێستا لەلایەن خەڵکی ئەلان لە گورجستان و ڕووسیا بە کار دێت. ژمارەی ئاخێوەرانی ئەم زمانە ٧٠٠٬٠٠٠ کەسە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانی ئۆسێتی پۆل:زمانەکانی ڕووسیا پۆل:زمانەکانی گورجستان
ھەژانی مێشک (فیلم)
هەژانی مێشک (بە ئینگلیزی :Concussion) فیلمێکی ئەمەریکی ژیاننامەیی پزیشکی و وەرزشی ساڵی ٢٠١٥ەیە. فیلمەکە لە دەرهێنان و نووسینی پیتەر لاندسمانە ، و چیڕۆکەکەشی لە کتێبی (Game Brian)ەوە وەرگیراوە کە تیایدا باسی ڕووداوی ڕاستەقینە دەکات و تیایدا باسی دکتۆرێکی نەیجیری بەناوی دکتۆر بێنێت ئۆمالو (ویل سمیت) دەکات کە دژی یەکێتی خولی نیشتمانی تۆپی پێی ئەمریکی دەوەستێتەوە و دەڵێ کەوا یاری ڕەگبی دەبێتە هۆی زیان گەیاندن بە مێشک و بەمهۆیەشەوە تووشی مەینەتیەکی زۆر دەبێت.فیلمەکە لە نواندنی ئەکتەرانی ئەلێک بالدوین ، گوگو مباثا ڕۆ و ئەلبێرت بڕوکسیشە.کۆمپانیای کۆڵۆمبیا پیکچەرز فیلمەکەی لە ڕێکەوتی ٢٥ی دیسەمبەری ٢٠١٥ بڵاوکردەوە.فیلمەکە بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەر (ویل سمیت) پاڵێورا ، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو لە دەستبەرکردنی خەڵاتەکە.
چیڕۆکی فیلم
بە گوێرەی لیکۆڵێنەوەکانی ئۆمالۆ مێشکی مرۆڤ بەرگەی بەریەککەوتنێک دەگرێت کە خێرایەکەی تاکو ٦٠گیگاهێرتزە ، لە کاتێکدا بەشێوەیەکی گشتی خێرایی پێکدادانی سەری دوو یاریزانی تۆپی پێ ئەمریکی ١٠٠گیگاهێرتزە. ئومالو لە لێکۆڵێنەوەکەیدا بۆی دەردەکەوێت کە ئەم پێکدادانە بەردەوامانە لە مەودای درێژدا دەبێت هۆی ئەوەی یاریزاناکە تووشی نەخۆشیەکی ببێت بە ناوی ”سی تی ئی” کە لە بنەڕەتدا کاردەکاتە سەر هزری مرۆڤ و وایلێدەکات ئەقڵی خۆی لە دەست بدات. لە کۆتایشدا چارەنوسی ئەو یاریزانانەی کە توشی ئەو نەخۆشییە دەبن خۆکوشتنە.
دکتۆر ئومالو دژایەتیەکی گەورە دەکرێت لەلایەن بەرپرسانی خولی نیشتمانی تۆپئ پێیەوە، بەو پێیەی دەزانن ئەگەر بێتوو لێکۆڵێنەوەیەکی وەها مەترسیدار ئاشکرا ببێت و خەڵکی پێی بزانێت ئەوا هیج دایک و باوکێك منداڵەکانی خۆی ناخاتە بەر دەست وەرزشێکی وەها کوشندەوە بەمەش پارە و سامانێکی زۆریان لە دەست دەردەچیت. هەر لەسەروبەندی ئەوەی کە ئومالو سەرقاڵی چۆنێتی ئاشکرا کردنی لێکۆڵێنەوەکەیە لەگەل دکتۆر جولیاندا دەبێتە گفتوگۆ و مشتومڕیان. دکتۆر ”جۆلیان” بە توڕەبونێکی زۆرەوە ناوی کۆمەلێک ماددەی پزشیکی مەترسیدار دێنێتەوە کە یاریزانەکان لەخۆیانی دەدەن یاخود دەیخۆن تاکو بەردەوام لە هەمان ئاستی بەرز بمێننەوە. دکتۆر جۆڵیان دەلێت” تۆ دەبێت لەو جیهانەدا بیت بۆ ئەوەی تێبگەیت، تێبگەیت لەوەی کە دەبێت هەموو شتێک بکەیت بۆ ئەوەی ئەوان لە یارێکەدا بمێننەوە. ئەوان گرنگی بە لایەنی تەندروستی نادەن بەڵکو ئەمە بازرگانیە بۆ ئەوان.”
بێگومان بەرپرسانی خولی نیشتمانی تۆپی پێی ئەمریکی لەسەرەتاوە بەهەموو شێوەیەک بەرپەچی دکتۆر ئۆمالو دەدەنەوە و لێکۆڵێنەوەکە بە درۆ دەخەنەوە، دەلێن تۆپی پێ ئەمریکی نابێتە هۆکاری هیچ نەخۆشیەکی مەترسیدار و لەو کاتانەشدا دکتۆر بێنیت ئومالو منداڵەکەی لەدەستدەدا لە نەخۆشخانە و بەیەکجاری ورەی دەروخێ هەربۆیەش بڕیاردەدات ماڵی بگوازێتەوە کالیفۆڕنیا.دوای سێ ساڵ لەو ڕووداوە یەکێک لە ئەندامانی دەستەی بەڕێوبەرایەتی خولی ڕەگبی ئەمەریکی بەناوی "دەیڤ دویەرسن" دووچاری نەخۆشیەکە دەبێتەوە کە ئەویش نەخۆشی " سی تی ئی "ە ، هەربۆیەش بڕیاری خۆکوشتن دەدات و نامەیەک لەدوای بەجێدەهێڵێت و داوادەکات گرینگی بە توێژینەوەکەی دکتۆر بێنێت ئومالو بدرێت دان بەو نەخۆشیەی ئومالو دەنێت و لە ناکەمەدا دەلێ کە مێشکیشی بە خۆبەخشانە بدەنە توێژینەوەکە.هەربۆیەش لە کۆتایشدا کە ناچار دەبن و دداندەنێن بەڕاستی لێکۆڵێنەوەکەی دکتۆر ” بێنێت ئومال”دا، بەهیچ شێوەیەک هەنگاوی جیدی نانێن بۆ بەرنگاربوونەوەی ئەم نەخۆشییە مەترسیدار یاخود هەڵناستن بە وەستاندنی یارێکە یاخود لا هەڵناستن بە دەرکردنی بڕیاری گرنگ کە لایەنی کەم لە توندوتیژی گەمەکە کەم بکاتەوە.
لەکۆتاییدا ئۆمالو لەلایەن بەرپرسانی کۆشکی سپیەوە هەلێکی گەورەی کاری پێدەدرێ ، بەڵام ڕەتی دەکاتەوە و دەیەوێ هەر وەکو جاران بە ئاسایی خۆی کار بکات.
دەرچوون
کۆمپانیای سۆنی فیلمەکەی لە ڕێکەوتی ٢٥ی دیسەمبەری ٢٠١٥ بڵاوکردەوە.
و لەیەکم ڕۆژی نمایشیدا لە بۆکس ئۆفیس توانی ٣٥ ملیۆن دۆلار کۆبکاتەوە لەسەرانسەری ئەمەریکا و کەنەدا.
هەروەها لەکاتی زۆربەی یاریەکانی ڕەگبی ڕێکلامی بۆ دەکرا.
مشتومڕ و کاردانەوەکانی فیلمەکە
خێزانی یاریزان (دەیڤ دویەرسن) ، کە یاریزانێکی پێشووی ڕەگبی بوو لەفیلمەکەدا لەکۆتاییدا خۆی دەکوژێ ، ڕایانگەیاند کەوا کەسایەتی دویەرسن بەخراپی نیشاندراوە کاتێ بە دکتۆر بێنێت دەڵێ "بگەڕێوە بۆ ئەفریقا" ، "دوورکەوە لە یاریەکەمان".هەروەها لە دیمەنێکی تری فیلمەکە دویەرسن گاڵتە بەیاریزانی پێشووی ڕەگبی ئەندرێ واتەرز دەکات کاتێ داوای چارەسەری مێشکی دەکات لە یەکێتی نیشتیمانی ڕەگبی.خێزانی دویەرسن ڕایانگەیاند کە ئەم دیمانانە گشتیان لە ڕاستیەوە دووربوون.
هەروەها لە لێدوانێک  بۆ میدیاکان ئەکتەر ویل سمیث گوتی : " بەڕاستی گێڕانی ئەو ڕۆلە کارێکی زۆر سەخت بوو ، بەتایبەت کە خۆم هەوادارێکی سەرسەختی یاری ڕەگبیم " ، هەروەها سەبارەت بە کاردانەوەکان گوتی " زۆرجار یاریزانی ڕەگبی پەیوەندیم پێوە دەکەن و پێم دەڵێن کەوا فیلمەکە لای ئەوان وەک فیلمێکی ترسناک و تۆقێنەر وایە ، بۆیە منیش ئەم ڕۆڵەم لا سەخت بوو".
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی سەبارەت بە خۆکوژی پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا دانراون پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە درامییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس نیوتن ھاواردەوە تۆمارکراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠٠٥ داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشنت داندراون پۆل:فیلمەکانی ڤیلەیج ڕۆدشۆ پیکچەرز پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون
سوورەچۆم
سوورەچۆم (Sûreçom، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٧ کەس لە ١٢٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
دۆم
دۆمەکان لە عێراق
دۆمەکان وەکو کەمینە لە عێراق دەژین ڕەگوڕیشەیان دەگەڕێتەوە بۆ ھیندستان. بەپێی سەرچاوەیەک ژمارەیان لە دەوری ٥٠ ھەزار کەس بووە لە ساڵی ٢٠٠٥ دا لە عیڕاقدا. زۆربەی کات لە گوند و کۆمەڵگای نیشتەجێبونی دورەپەرێز لە دەوروبەری شارەکاندا دەژین. لە ھەریەک لە پارێزگاکانی بەغداد، بەسڕە، نەینەوا، موسەنا، دیوانییە و ھەندێ شاری ھەرێمی کوردستاندا بوونیان ھەیە. یەکێ لە شارەکانی پارێزگای دیالەش بە ناوی کەنعانەوە یەکێکە لە نشینگە گرنگەکانی ئەم کەمینەیە.
دوای جەنگی ٢٠٠٣
یەکێ لە نیشتگەکانی تری ئەم کۆمەڵە بە ناوی شارۆچکەی کاولییەکە دەکەوێتە ١٠٠ میل لە باشووری شاری بەغداد. ئەوەندەی زانراوەئەو شارۆچکەیە وێرانکرا لەلایەن سوپای مەھدییەوە بە پاساوی ئەوەی کە دانیشتووانەکەی بنەمای ڕەوشتیی پەسەندیان نییە. ئەمانە بوونە ھۆی ئەوەی کە زۆرینەی دۆمەکانی عیراق کۆچ بکەن بۆ دەرەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەورووپا دۆم پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:گروپە نەتەوەییەکانی باکووری ئەفریقا پۆل:گروپە نەتەوەییەکانی باشووری ئاسیا پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سووریا پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لوبنان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی کۆسۆڤۆ
شێخشەربەتی
شێخشەربەتی گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی شێخشەربەتی بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٧٨ کەس لە ٤٥ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
ڕووباری جێھلۆم
جێهلۆم گەورەترین و ڕۆژاوایی ترینیانه لەو پێنج ڕووبارەی پەنجاب پێک دێنن. درێژایی ئەو ڕووباره نزیک به ٧٧٢ کیلۆمەتره.
بەشی هەره گەورەی پەنجاب له ڕیگای پێنج ڕووباری بیاس، ڕووباری جێهلۆم، ڕووباری چێناب، ڕووباری ڕاوی، ڕووباری ساتلۆج ئاودەدرێن.
سێ ڕووباری گرینگی سند، پەنجاب و جێهلۆم ڕۆڵێکی گرینگیان هەیه له کشت و کاڵی پاکستان دا، سەرچاوەی هەرسێی ئەو ڕووبارانه له جاموو و کەشمیری هیندستانه.
سەرچاوه
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:(شهر) پۆل:ڕووباره نێنەتەوەییەکانی ئاسیا پۆل:ڕووبارەکانی پاکستان پۆل:ڕووبارەکانی جاموو و کەشمیر پۆل:ڕووبارەکانی هیند پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا پۆل:ڕووبارەکانی ھبندستان پۆل:ڕووبار
پارێزگای ئێچیگۆ
پارێزگای ئێچیگۆ (越後国، ئێچیگۆ نۆ کنی) پارێزگایەکی کۆنی ژاپۆن بوو لە ناوەڕاستی باکووری ژاپۆن، ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگاکانی ئیواشیرۆ، کۆزکی، شینانۆ، ئێچو. لە ئەمڕۆدا بریتیە لە پارێزگای نیگاتا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پۆلە شاردراوەکان
ھێرشە تێرۆرستییەکانی ١ی شوبات
هێرشە تێرۆرستییەکانی ١ی شوبات کارەساتێکی دڵتەزێن بوو کە لە ١ی شوباتی ٢٠٠٤دا هەردوو مەڵبەندی ٣ی ڕێکخستنی هەولێری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و لقی ٢ی پارتی دیموکراتی کوردستانی لە یەکەمین ڕۆژی جەژنی قورباندا و لەیەک کاتدا کردە ئامانج. دواتر ڕێکخراوی تێرۆریستی ئەلقاعیدە بەرپرسیارێتی کارەکە گرتە ئەستۆ و زۆرتر لە ١٠٠ کەس لەم ڕووداوەدا گیانیان لەدەست دا. ئەم ڕووداوە لە هەولێری پایتەختی هەرێمی کوردستان ڕوویدا.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی ھەولێر
کاردانەوەی لابردن
کاردانەوەی لابردن (ئینگلیزی: Elimination reaction) کاردانەوەیەکی کیمیایییە، گەردێکی سادەی وەکوو ئاو یان ئەمۆنیا، لە گەردیلە کاربۆنە دراوسێیەکانی گەردێکی ئەندامی لادەبێت.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کاردانەوە کیمیایییەکان پۆل:کاردانەوەکانی لابردن پۆل:میکانیزمەکانی کاردانەوە
عەلی
عەلی ئەکرێت ئاماژە بێت بۆ:
ململانێی ئیسلامیی کوردستان
ململانێی ئیسلامیی کوردستان ململانێیەکی میلیشیایی بوو لە نێوان گرووپی ئیسلامی ئەنسارولئیسلام و حیزبی پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە کوردستانی عێراق. ململانێکە لە ساڵی ٢٠٠١ دەستی پێ کرد، بەڵام لە شەڕی نێوان ھێزە ئەمریکییەکان دژی حکوومەتی ئێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ بە شکستی گرووپەکە کۆتایی ھات. دوای کۆتایی ھاتنی شەڕەکە، گرووپەکە ھێشتا لە ئەنجامدانی شەڕ دژی ھەردوو حیزبەکە بەردەوام بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ململانێکانی ۲۰۰۱ پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٣ پۆل:عێراق لە ٢٠٠٣ پۆل:عێراق لە ٢٠٠٢ پۆل:عێراق لە ٢٠٠١
شێخ عەتار
شێخ عەتار گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی شێخ عەتار بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٨٨ کەس لە ٤٢ بنەماڵەدا بووە.
شڕێک ٢
شڕێک ٢ فیلمێکی ئەنیمەیشنە لە ساڵی ٢٠٠٤ لەلایەن دریم وۆرکس ئەنیمەیشن بەرھەم ھێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمب ئەنیمەیشنی دەربارەی ئاژەڵان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان دەربارەی دراگۆن پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠٠٤ پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کۆمێدییەکان پۆل:فیلمە ھاوڕێییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان دەربارەی شێوەگۆڕین پۆل:فیلمەکان دەربارەی نەفرەت پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی پۆل:فیلمە هاوڕێییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی هاوڕێیەتی پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی ئەمریکا پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠٠٤ پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییەکانی ساڵی ٢٠٠٤ پۆل:فیلمە خەیاڵییەکانی ساڵی ٢٠٠٤ پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:برایانی گریم پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس ئەنیمەیشن پۆل:فیلمەکانی درێم وۆڕکس پیکچەرز پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی چیرۆکە ئەفسانەییەکان پۆل:مشتومڕەکانی فیلم لە ئیسرائیل پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەرییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەرمانەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان پۆل:فیلمەکان کە لەسەر بنەمای پووسی پووت لەپێ داندراون پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ئەندرۆ ئادەمسۆن پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی کۆنراد ڤێرنۆن پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی کێلی ئەسبوری پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی ئارۆن وارنەر پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی جۆن ئێچ ویلیامز پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھاری گرێگسۆن-ویلیامزەوە تۆمارکراون پۆل:فیلمەکان کە لە قەڵاکاندا ڕوودەدەن پۆل:فیلمەکان کە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا ڕوودەدەن پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی ئەندرۆ ئادەمسۆن پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جۆ ستیلمان پۆل:دێوەکان لە فیلمە ئەنیمەیشنییەکان پۆل:فیلمەکانی شڕێک پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
سێرگەی ئایزنستاین
سەرچاوەکان
پۆل:دەرھێنەرانی شانۆی ڕووس و سۆڤیەتی پۆل:داھێنەرانی ڕووس پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی سۆڤیەتی پۆل:مردووانی ١٩٤٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨
عوسمانی دووەم
سوڵتان عوسمانی دووەم کوڕی ئەحمەد کوڕی محەممەد کوری موڕادی سێیەم، ھەستا لە دژی مامەکەی مستەفای یەکەم و لایبرد و حوکمی لێوەرگرت ساڵی ١٦١٨ و خۆی حوکمی گرتە دەست کاتێک لە تەمەنی ١٣ ساڵیدابوو و وڵات لەژێر مەترسی ناوخۆیی و دەرەکییدا بوو و کارووباری ولات تێک چوو بوو، عوسمانی دووەم لەگەڵ کەمی تەمەنی ویستی چاکسازی ئەنجام بدات و ژیان بگەڕێنێتەوە بۆ دام و دەزگاکانی دەوڵەت بەڵام نەیتوانی ئەوە بکات و ڕێگەیان گرت، سوپای ئینکیشاری لاواز بوون لە شەڕدا و یاخی ئەبوون و عوسمانی دووەم ویستی دەرسیان دابدات و بە سەربازی نوێی ڕاھێنراو جێگەیان بگرێتەوە لەبەرئەوە سوپای ئینکیشاری شۆڕشیان لێکرد و کوشتیان لە ٢٠ی ئایاری ١٦٢٢ز.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سوڵتانە عوسمانییەکانی سەدەی ١٧یەم پۆل:تورکە عوسمانییەکان پۆل:خەڵکی ئەستەمبوڵ پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٤ پۆل:تاوانەکانی ١٦٢٢ پۆل:مردووانی ١٦٢٢
بڕیارنامەی ١٢١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٦ پۆل:ژاپۆن لە ١٩٥٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
کێلەزیندان
کێلەزیندان یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی ئاشتی لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
قەتەون
قەتەون گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی قەتەون بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢٤ کەس لە ٢٤ بنەماڵەدا بووە.
پارتی ناوچە دێموکراتیکەکان
پارتی ناوچە دێموکراتیکەکان یان دەبەپە (بە کورمانجی: Partiya Herêman a Demokratîk، بە تورکی: Demokratik Bölgeler Partisi) کە لە پێشوودا بە ناوی پارتی ئاشتی و دیموکراسی یان بەدەپەیش دەناسرا٬ پارتێکی سیاسی لە باکووری کوردستان و وڵاتی تورکیا کە ھاوکات لەگەڵ داخستنی پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی دامەزرا. دەبەپە لەسەر ئەگەری داخستنی پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی لە ٣ی ئایاری ٢٠٠٨ دامەزرا. لە یەکەمین کۆنگرەی ئاسایی دەبەپە (کە ئەوکاتە ناوی بەدەپە بوو)، کە لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ لە ئامەد بەڕیوە چوو، شارەداری پێشووی گمگم، دەمیر چەلیک وەکوو سەرۆکی گشتی دەبەپە ھاتە ھەڵبژاردن.
قەتەون
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
پارتی ناوچە دێموکراتیکەکان
ھێمای پارتی ناوچە دێموکراتیکەکان
ھێمای ئەم پارتە بریتییە لە دارێکی بەڕوو لە سەر زەمینەیەکی زەرد. بەڕوو لە فەرھەنگی کوردەواریدا نیشانەی خۆراگری و سووربوون و سەربەرزییە.
بەدەپە لە پەرلەمانی تورکیا
لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی تورکیا لە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١١ کوردەکانی تورکیا لە چوارچێوەی بەرەی ڕەنج، ئازادی و دیموکراسی (بەدەپە) کە لە ژمارەیەک کاندیدی سەربەخۆ پێکھاتبوون، توانیان بە ڕێژەی ٦%ی دەنگەکانی ھەڵبژاردن، ٣٦ کورسی پەرلەمان مسۆگەر بکەن.
ڕێبەرەکان
پێشتر سەڵاحەدین دەمیرتاش و گوڵتان کشاناک بەشێوازی ھاوبەش سەرۆکی ئەم پارتی بوون. لە سێیەمین کۆنگرەی دەبەپە لە ڕێکەوتی ١٢ی تەممووزی ٢٠١٤ ھاوکات بە گۆڕاندنی ناوی پارتیەکە بە «پارتی ناوچە دێموکراتیکەکان» یان «دەبەپە»٬ ھاوسەرۆکانی پارتیەکەش گۆڕاندران و ئەمینە ئاینا و کامێران یوکسەک بوون بە ھاوسەرۆکانی تازە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٨ لە تورکیا پۆل:حیزبەکانی تورکیا پۆل:حیزبەکانی باکووری کوردستان پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠٠٨ پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
کاردانەوەی گۆڕینەوە
کاردانەوەی گۆڕینەوە (بە ئینگلیزی: Substitution reaction) کاردانەوەیەکی کیمیایییە، گەردیلەیەک یان زۆرتری گەردیلەکانی گەردێکی تێدا دەگۆڕێت، بە گەردیلە یان کۆمەڵە گەردیلەیەکی تر.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کاردانەوە کیمیایییەکان پۆل:کاردانەوەکانی گۆڕینەوە
پارێزگای ئەردێخان
پارێزگای ئەردێخان یەکێک لە پارێزگاکانی باکووری کوردستانە کە لە ئەوپەڕی باکووری ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ناوچەی مەدیتەرانە ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری ئەردێخانە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ئەردێخان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢١ پۆل:پارێزگاکانی تورکیا پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان
ژیل دو گووبێرڤیل
ژیل دو گووبێرڤیل ڕۆژنامەوانی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٢١ پۆل:مردووانی ١٥٧٨ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٦یەم پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم
شلەسێو
شلەسێو (Şilesêw، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥ کەس لە ١٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
شۆفێری تاکسی
شۆفێری تاکسی فیلمێکی ئەمریکیی ١٩٧٦ە لە دەرھێنانی ماڕتن سکۆڕسێزی، لە نووسینی پۆوڵ شرەیدەر، و ڕۆڵگێڕانی سەرەکیی ڕۆبێرت دێ نیرۆ، جۆدی فۆستەر، سیبیڵ شێپەرد، ھاڕڤی کیتڵ، پیتەر بۆیڵ، لیۆنارد ھاریس، و ئالبێرت بڕوکس. فیلمەکە لە نیویۆرک سیتیی خراپ بوو و مایەپووچدایە دوای جەنگی ڤیەتنام، فیلمەکە دوای تراڤس بیکڵ (ڕۆبێرت دێ نیرۆ) دەکەوێت، شۆفێرێکی تاکسی و کۆنەسەربازێک، و بارودۆخە دەروونییە ڕوو لە داچوونەکەی کاتێک شەوان لە شاردا کار دەکات.
ماڕتن سکۆڕسێزی دەیویست فیلمەکە وەک خەونێک وابێت بۆ بینەران، پیاوە ھەڵەکە (١٩٥٦) و شڵپەیەکی گەورەتر (١٩٧٣) ئیلھامی سەرەکیی بوون. لەگەڵ سینەماتۆگرافەر مایکڵ چاپمان، وێنەگرتن لە ھاوینی ١٩٧٥ لە نیویۆرک سیتی دەستی پێ کرد، و ئەکتەرەکان پارەی کەمتریان وەردەگرت تا دەستەی بەرھەمھێنان دڵنیا بن لەوەی کە پڕۆژەکە دەتواندرێت بە داھاتێکی کەمی ١٬٩ ملیۆن دۆلار تەواو بکرێت. بەرھەمھێنان ھەمان ساڵ تەواو بوو، و مۆسیقای فیلمەکە لەلایەن بێرنارد ھێرمانەوە سازکرا، کە کۆتا ئاوازدانانی بوو پێش مردنی؛ فیلمەکە پێشکەش بوو بە ئەو.
بیۆپی بایکجی
پاشا بیۆپ (بە هانگۆل: 법왕؛ بە ھانجا: 法王)، لە دایبوونی نادیارە بەڵام لە ٦٠٠ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایی کەمبووە لەنێوان ساڵانی (٥٩٩ز بۆ ٦٠٠ز). ٢٩ـەم فەرمانڕەوای بایکجیـبوو. کە یەکێکە لە سێ شانشینەکەی کۆریا. کوڕە گەورەی پاشا هایـە.
شۆفێری تاکسی
لە ٢٠١٢دا، بە ٣١ەم باشترین فیلم ناو برا لە ڕاپرسیی ڕەخنەگرانی دەساڵەی سایت ئاند ساوند، کە لەگەڵ باوکی ڕۆحی بەشی دووەم بەروارد کرابوو، و پێنجەم باشترین فیلم لە ڕاپرسیی دەرھێنەراندا. لە ١٩٩٤دا، فیلمەکە بە واتادارێکی «کولتووری، مێژوویی، جوانیناسی» دانردرا لەلایەن کتێبخانەی کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکان، و ھەڵبژێردرا بۆ پاراستن لە تۆمارگەی فیلمی نێودەوڵەتیدا.
ئاڵتوون خواروو
ئاڵتوون خواروو (Alltûn xwarû، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٢٢ کەس لە ٥٨ بنەماڵەدا بووە.
شۆفێری تاکسی
چیرۆک
تراڤیس بیکڵ کۆنەسەربازێکی ٢٦ ساڵی ھێزە دەریایییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و جەنگی ڤیێتنامە کە بە پی تی ئێس دییەوە دەناڵێنێت و بە گۆشەگیری دەژی لە نیویۆرک سیتی. تراڤیس وەک شۆفێرێکی تاکسیی شەوانە کار دەکات تا مامەڵە لەگەڵ خەوزڕانە دەرێژخایەنەکەی بکات. ئەو زووزوو سەیری فیلمە پۆڕنەکان دەکات لە شەقامی ٤٢ەم و یادنامەیەکی ھەیە کە بەردەوامی تێیدا دەنووسێت و ھەوڵ دەدات تا دەتوانێت پەندی تێدا بنووسێت، وەک «تۆ ئەوەندە تەندروستیت کە ھەستی پێ دەکەیت.»
بیۆپی بایکجی
پوختە
کورتەی فەرمانڕەوایی بیۆپ ئەگەڕێتەوە بۆ قەدەغەکردنی هەموو کوشتاری وەک ڕاوکردن و سەربڕین. فەرمانی کرد بە ئازادکردنی هەڵۆکان و سوتاندنی ئامرازەکانی ماسی گرتن. بەپێی سامگووک یوسا، ئەم قدەغەکردنە ئەنجامدرا لە دوازدەهەمین مانگی ٥٩٩.
شۆفێری تاکسی
چیرۆک
تراڤیس شەیدای بێتسی دەبێت، خۆبەخشی کامپەنی سێنەتەر و پاڵێوراوی سەرۆککۆمار جاڕڵز پاڵنتین. دوای ئەوەی دەبینێت بێتسی لەگەڵ یەکێک لە ھاوپیشەکانیدا قسە دەکات لە ئاوێنەکەیەوە، تراڤیس دەچێت تا خۆبەخشی بکات وەک بیانوویەک تا قسەی لەگەڵدا بکات، دواتر دەیبات بۆ قاوەخانەیەک. بێتسی ڕازی دەبێت تا ژوانێکی تر بگرن، لە ژوانی دووەمدا تراڤیس دەیبات تا سەیری فیلمێکی پۆڕنۆگرافی بکەن؛ بێتسی لە قێزەونیدا دەڕوات. تراڤیس ھەوڵدەدات لەگەڵی ئاشت ببێتەوە، بەڵام ھەوڵەکانی بێکەڵک دەبن. لە تووڕەییدا، خۆی دەکات بە نووسینگەی کامپەینەکەی کە بێتسی کاری تێدا دەکات و دەمەقالێی لەگەڵدا دەکات پێش ئەوەی تۆم داوای لێ بکات کە بڕوات.
ئاڵتوون خواروو
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
شۆفێری تاکسی
چیرۆک
بەھۆی تووشبوونی بە نیگەرانیی سەر بە بوون و بینینی لەشفرۆشییەکی زۆر لە سەرتاپای شارەکەدا، تراڤیس لەگەڵ ویزاردی ھاوڕێی قسە دەکات دەربارەی بیرکردنەوەکانی، کە بەرەبەرە توندوتیژتر دەبن؛ ھەرچۆنێک بێت، ویزارد دڵنیای دەکاتەوە کە باش دەبێت. لە ھەوڵی دۆزینەوەی شتێک تا تووڕەیییەکەی تێدا بەتاڵ بکاتەوە، تراڤیس دەست دەکات بە ڕاھێنانێکی جەستەییی توند. شۆفێرێکی تاکسیی ھاوڕێی باسی چەکفرۆشێکی بازاڕی ڕەشی لا دەکات، ئاندیی «ئاسان»، و تراڤیس چوار دەمانچەی لێ دەکڕێت. لە ماڵەوە، تراڤیس ڕاھێنان لەسەر دەرھێنانی چەکەکانی دەکات، و دانەیەکیان دەستکاری دەکات تا بتوانێت بیشارێتەوە و بەخێرایی دەریبھێنێت لە قۆڵی. ھەروەھا دەست دەکات بە ئامادەبوون لە کۆبوونەوەکانی پاڵنتین تا ئاسایشی شوێنەکە بزانێت. شەوێک، تراڤیس دەچێتە فرۆشگایەک تا خواردن بکڕێت، و دەبینێت کە دوکاندارەکە، مێلیۆ، دزی لێ دەکرێت و ھەڕەشەی لێ دەکرێت. تراڤیس تەقە لە دزەکە دەکات و دەیکوژێت. کاتێک تراڤیس دەڵێت کە مۆڵەتنامەی نییە بۆ تفەنگەکەی، مێلیۆی سپاسگوزار (ناسیاوێکی تراڤیس) زۆری لێ دەکات کە بڕوات، و دەڵێت کە «خۆی گرینگیی پێ دەدات».
لە گەشتەکانی بە چواردەوری شارەکەدا، تراڤیس زووزوو تووشی ئایرس دەبێت، لەشفرۆشێکی منداڵ، و دەیەوێت ڕزگاری بکات. تراڤیس داوای لێ دەکات کە واز لە لەشفۆرشی بھێنێت. دوای ئەوە، تراڤیس قژی بە شێوازی مۆھاوک دەتاشێت و لە کۆبوونەوەیەکدا ئامادە دەبێت و دەیەوێت پاڵنتین بکوژێت. ھەرچۆنێک بێت، لەلایەن ئەندامانی وەزارەتی ئاسایشی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە ڕاو دەنرێت کە دەیبینن دەمانچەکەی دەردەکات.
ئەو ئێوارەیە، تراڤیس دەڕوات بۆ لەشفرۆشخانەکەی ئایرس تێیدا کار دەکات و ڕووبەڕووی دەویتەکەی دەبێتەوە، «سپۆڕت»، و دواتر تەقەی لێ دەکات. ئەو دەچێتە باڵەخانەکەوە و دەست دەکات بە شەڕەتفەنگ لەگەڵ مشتەرییەکانی تری ئایرس و چەند گوللەیەکی بەردەکەوێت. تراڤیس دەتوانێت دوو پیاوەکە بکوژێت، و دواتر لەگەڵ پاسەوەنەکدا دەیکات بە شەڕ، و تراڤیس چەقۆیەکی لێ دەدات و دەیکوژێت، پێش ئەوەی لەسەر قەنەفەیەکدا پاڵ بکەوێت لە تەنیشت ئایرس، کە دەگرێیت. تراڤیس ھەوڵ دەدات خۆی بکوژێت، بەڵام گوللەی لێ بڕاوە. کاتێک پۆلیس دەگەنە شوێنی ڕووداوەکە، تراڤیسی ورووژاو لاساییی تەقەکردن لە سەری دەکات پێش لە ھۆشچوونی بەھۆی برینەکانییەوە.
تراڤیس ستایش دەکرێت لەلایەن ڕۆژنامەکانەوە و بە پاڵەوانێکی خۆیاساگێڕ دادەندرێت و سزا نادرێت بۆ کوشتنەکانی. ئەو پەیامێکی لەلایەن باوکی ئایرسەوە پێ دەگات، کە تێیدا سپاسی دەکات. دوای چاکبوونەوە، تراڤیس دەگەڕێتەوە بۆ سەر کار، و بە تووش بێتسییەوە دەبێت کە سواری تاکسییەکەی دەبێت؛ ئەوان بە دۆستانە گفتوگۆ دەکەن، و بێتسی دەڵێت کە چیرۆکەکەی خوێندووەتەوە لە ڕۆژنامەکان و تراڤیس خۆشحاڵ دەبێت کاتێک بێتسی دڵنیای دەکاتەوە کە پاڵنتین پاڵاوتنی حیزبەکەی بردووەتەوە پێش وتنی «ھیوادارم بیباتەوە». تراڤیس دەیباتەوە بۆ ماڵەوە و، کاتێک بێتسی جانتاکەی دەکاتەوە بۆ ئەوەی پارە بدات، تراڤیس زەردەخەنە دەکات و دەڕوات بێ ئەوەی پارەی لێ وەربگرێت. ھەرچۆنێک بێت، کاتێک دەڕوات، تراڤیس نیگەران دەبێت دوای بینینی شتێک لەڕێی ئاوێنەکەیەوە.
کاست
ناو و کەسایەتییەکان وەرگیراوە لە:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٧٠ پۆل:فیلمە ئینگلیزییەکانی دەیەی ١٩٧٠ پۆل:فیلمە دەروونییە ھەستبزوێنەکانی دەیەی ١٩٧٠ پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ھۆشیارە ئەمریکییەکان پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان) پۆل:فیلمەکان دەربارەی سەرکوتییە سێکسییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھەرزەکاران پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون
مورادی چوارەم
موڕادی چوارەم کوڕی ئەحمەدی یەکەم کوڕی محەمەدی سێیەم کوڕی موڕادی سێیەم، ھەژدەیەم خەلیفەی عوسمانییە و لە نێوان ساڵانی ١٦١٢ تا ١٦٤٠دا ژیاوە، ماوەی ١٧ ساڵ حوکمی کرد لە ١٦٢٣وە و کاتێک لە تەمەنی ١١ ساڵیدا بوو، لە سەردەمی ئەمدا بەغدا خرایە سەر دەوڵەتی عوسمانی لە ساڵی ١٦٣٩ز، زۆر حەزی بە شیعر ئەکرد ھەروەک مۆسیقییەکی لێھاتوو بوو.
خەلافەتی گرتە دەست لە دوای لابردنی موستەفای مامی، و لەبەرئەوەی لە تەمەنێکی مناڵدا بوو، ئینکیشاری سەرەتا دەستیان بە سەردا گرت، یاخیبوونێک ڕوویدا لە بەغدا و خەلیفە سوپایەکی بۆ ناردن بەڵام سەفەوییەکان چوونە بەغداوە و دەستیان بە سەردا گرت، و لە دوای مردنی شا عەبباسی سەفەوی و جێگرتنەوەی بە کوڕە بچوکەکەی، عوسمانییەکان سوودیان لەو فرسەتە وەرگرت و گەمارۆی بەغدایان دا.
وەرگرتنی دەسەڵات
کارووباری وڵات تێکچوو بوو، ئاژاوە و پێکدادان ھەموو لایەکی گرتبوویەوە، و بە بەردەوام بوونی ئەم بارودۆخە لە دوای سوپای ئینکیشاری عوسمانی دووەمیان کوشت جارێکی تر موستەفای یەکەمیان لە جێگەی دانا، پاشان ھەستان بە لابردنی موستەفای یەکەم و موڕادی چوارەمیان لە جێگەی دانا کە لە تەمەنی ١١ ساڵیدابوو، بەھۆی بچووکی سوڵتان موراد دایکی (ماھپەیکەر کۆسەم سوڵتان) کە بە بەھێزترین سوڵتانی ئافرەت دەناسرێت لە مێژووی دەوڵەتی عوسمانیدا، بوو بە نائیبەی سەڵتەنات و چەندین ساڵ خۆی بە تایبەت فەرمانڕەوایی دەوڵەتی عوسمانی کرد تا سوڵتان موراد گەورە بوو و جڵەوی لە دایکی وەرگرتەوە و وەک باپیرانی دەستی کردەوە بە فەتح
ویلایەتی سوڵتان
لە سەرەتای دەسەڵاتی موڕادی چوارەمدا دەوڵەتی عوسمانی گیرۆدەی ناجێگیری و پێکدادان و ئاژاوەی ناوخۆیی بوو، و لە ھەموو لایەکدا سەربەخۆیی ڕائەگەیەنرا لە دەوڵەت، و دەوڵەتی سەفەوی سوودی لەم فرسەتە وەرگرت و دەستی گرت بەسەر بەغدادا، و دەوڵەت ھەوڵی دا بیگەڕێنێتەوە بەڵام بە ھۆی یاخیبوونی ئینکیشاری لە سەدڕی ئەعزەم نەیانتوانی.
شۆڕشی ئینکیشاری
خەسڕەو پاشا یەکێک بوو لە سەدری ئەعزەمەکان کە سوڵتان لایبرد، پەنای بردە بەر ئینکیشارییەکانی ئیستەنبوڵ و چۆن ئەیویست ئاڕاستەی ئەکردن، و ئینکیشاری شۆڕشیان کرد لە پایتەختدا و داوای گەڕاندنەوەی خەسرەو پاشایان ئەکرد، دوای ئەوەی سوڵتان ڕەتی کردەوە ئینکیشاری ھەستان بە کوشتنی حافیز پاشای سەدڕی ئەعزەمی ئەو کاتە لە بەردەم سوڵتاندا.
و سوڵتان ئەیزانی خەسرەو پاشا لە پشت ئەو شۆڕشەوەیە، فەرمانی کرد بە گرتنی، بەڵام خۆی نەدا بە دەستەوە کە ئەوەش یەکەم جار بوو لە دەوڵەتی عوسمانیدا ڕووبدات وەزیر لە فەرمانی سوڵتان دەرچێت، بەڵام ئەو ھیزانەی ڕاسپێردرابوون بە گرتنی دەستیان بە سەردا گرت لە کۆشکەکەیدا و کوشتیان لە ١١ی ئازاری ١٦٣٢ز، و لە ڕۆژی دواتردا ئینکیشاری شۆڕشیان دەست پێکرد، بەڵام سوڵتان بە توندی لە بەردەمیاندا وەستا.
جێگیربوونی ئاسایش
ماوەی جێگیری کۆسەم سوڵتان کۆتایی پێھات کە نۆ ساڵی خایاند، و موڕادی چوارەم دەستی گرت بەسەر کاروباری دەوڵەتدا، دوای ئەوەی بە توندی رووبەڕووی شۆڕشگێرەکان بوویەوە و ھەموو ئەوانەی کوشت کە دەستیان لە ئاژاوەکەدا ھەبوو، شۆڕشەکە ھێور بویەوەو بارودۆخ جێگر بوو، و سوڵتان ھەستا بە دەرکردنی ئەو بڕیارانەی کە یاسایان ئەگەڕاندەوە بۆ دەوڵەت، تاکو یەک لایی بێتەوە بۆ گەراندنەوەی ئەو خاکانەی لە دەستیان داوە.
سوڵتان لە سەرکردەی سوپایەکی گەورەدا ڕۆیشت بەرەو وڵاتی فارس لە ساڵی ١٦٣٥ز و دوا ئەوە چەند شەڕێک کەوتەوە لە نێوانیان و لە نێوان سەفەوییەکان، تا لە کۆتاییدا شای سەفەوی ڕازی بوو بە ڕێکەوتن و وازی لە شاری بەغدا ھێنا بۆ عوسمانییەکان لە بەرامبەر ئەوەی ئەریوانی بۆ بگەڕێننەوە، وتوێژ ماوەی دە مانگ لە نێوانیان بەردەوام بوو، و ڕێکەوتنامە بە سترا لە ١٩ی ئەیلوولی ١٦٣٩ز بەناوی ڕێکەوتننامەی زەھاو بۆ دیاریکردنی سنوری عوسمانی - سەفەوی.
وەفاتی سوڵتان
ھەشت مانگ لە دوای گەڕاندنەوەی سوڵتان لە ھەڵمەتە بەھێزەکەی، کۆچی دوایی کرد لە ٨ی شوباتی ١٦٤٠دا و تەمەنی نزیکەی ٢٨ ساڵ بوو و مناڵی لە دوا بە جێ نەما. سوڵتان موڕادی چوارەم بە یەکێک لە سوڵتانە گەورە عوسمانییەکان دادەنرێت، کە یاسای گێڕایەوە بۆ دەوڵەت، و دیسیپلینی گەڕاندەوە بۆ سوپا، و خەزێنەکانی دەوڵەت ژیانەوە.
ویلیام شارپ
وێنۆک|ویلیام شارپ ویلیام شارپ لە ١٦ی حوزەیرانی ساڵی ١٩٣٤ لە بۆستن لەدایک بووە و لە ساڵی ١٩٩٠ لەبواری زانستی ئابووریدا خەڵاتی نۆبێلی بەدەستھێناوە. بەھوی ڕوداوە جیھانیەکانی ساڵی ١٩٤٠وە ڕۆشتووە بۆ تێکساس، لەدوای ھەڵگیرسانی شەڕی جیهانیی دووەمەوە ڕۆشتووە بۆ باکوری کالیفۆرنیا و دواتر ڕۆشتووە بۆ باشووری کالیفۆرنیا و پەیوەندی کردووە بە زانکۆی کالیفۆرنیاوە لە لۆس ئەنجلۆس و بەڕیوەبردنی کارەکانی خوێندووە، ساڵی ١٩٥٥ بڕوانامەی لیسانسی لە وێژەدا وەرگرتووە، ساڵی ١٩٥٦ بڕوانامەی ماستەری لە وێژەدا بەدەستھێناوە. ویلیام شارب ئەو کاتەی دەستی کردووە بەخوێندنی دکتۆراە لەبواری ئابووریدا، ساڵی ١٩٥٦ وەکو شارەزایەکی ئابووری لە دامەزراوەی ڕاند کاری کردووە، ساڵی ١٩٦١ ڕۆشتووە بۆ سیاتڵ و لە زانکۆی واشنتن لەبەشی بازرگانی خوێندوێتی، ساڵی ١٩٦٨ بەمەبەستی بەشداری کردن لە دروستکردنی قوتابخانەیەک بۆ زانستی کۆمەڵگا ڕۆشتووە بۆ زانکۆی کالیفۆرنیا، ساڵی ١٩٧٠ زانکۆی ستانفۆرد ناردوێتی بەشوێنیا تاکو لەبەشی بازرگانی دەست بەکاربێت، ساڵی ١٩٧٤ دەستی کردووە بە توێژینەوەی سیاسەتی وەبەرھێنان و لەساڵی ١٩٧٨ کتێبێکی لەسەر وەبەرھێنان بڵاوکردۆتەوە و سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێناوە. ویلیام شارب لە ساڵی ١٩٧٦ بۆ ساڵی ١٩٧٧ وەکو ئەندامی تیمی توێژینەوەی وەبەرھێنان لە نووسینگەی نیشتیمانی بۆ تویچژینەوەی ئابووری کاری کردووە، ساڵی ١٩٨٠ بۆتە سەرۆکی دارایی یەکگرتووی ئەمریکا، ساڵی ١٩٨٣ لە گەڵ پەیمانگای نێودەوڵەتی بەشداری لە بەرنامەی ستانفۆرد کردووە بۆ بەڕێوبەرایەتیکردنی وەبەرھێنانەکان لە ژنێف و لەندەن و ساڵی ١٩٨٦ وەکو بەڕێوەبەری ئەو بەرنامەیە کاری کردووە و لە ساڵی ١٩٩٠ لەبواری زانستی ئابووریدا خەڵاتی نۆبڵی بەدەستھێناوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤ پۆل:زیندووان پۆل:ئابوورزانانی ئەمریکی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئابووری
بازەرگان (شار)
بازەرگان یان بازرگان شارەدێیەکە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا دەکەوێتە باکوری پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران و ناوەندی ناوچەی بازەرگانە.
بە دووری (١کم) لە سنوری تورکیاوە دوورە و بە دووری (١٥کم) لە شارۆچکەی ماکۆوە دوورە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏ پۆل:شارستانی ماکۆ
پارێزگای کای
پارێزگای کای (甲斐国, کای نۆ کنی) پارێزگایەکی کۆنی ژاپۆن بوو، کە ئەمڕۆ پارێزگای یاماناشیە، کای ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگاکانی ساگامی، سروگو، شینانۆ، ماساشی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەشی پێداچوونەوە پۆل:پارێزگاکانی پێشووی ژاپۆن پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی ١٨٧١ لە ژاپۆن پۆل:ئەو ویلایەت مەڵبەندانەی لە ١٨٧١ ھەڵوەشێنراونەتەوە
مێدرۆکسی پرۆجێسترۆن ئاستەیت
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە پێدرۆکسی پرۆجێسترۆن ئاستەیت (ئێم پی ئەی)، پرڤێرا یان دیپۆ پرۆڤێرا، دەرمانێکی جۆری ھۆرمۆنی پرۆجستینە، کە لەژێر ناوی بازرگانی (پرۆڤێرا، دیپۆ پرۆڤێرا) دەفرۆشرێ بۆ چارەسەری کۆنترۆلی دووگیانی و چارەسەری ھۆرمۆنی وەستانی سووڕی مانگانە بەکاردێت.
سەرچاوەکان
پۆل:دەرمانەکان پۆل:دەرمانەکانی دژە ئەندرۆجین پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی سێ بی-ھایدرۆکسی سترۆید دیھایدرۆجینەیس پۆل:پڕێگنانێکان پۆل:دژە گۆنادۆترۆپینەکان پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:چارەسەری ھۆرمۆنی مێینەبوون پۆل:دەرمانە گرنگەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی
تازاوای سۆفی بلە
تازاوای سۆفیبلە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی تازاوای سۆفیبلە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٣٤ کەس لە ٣٠ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
مستەفای یەکەم
موستەفای یەکەم کوڕی محەممەد کوڕی موڕاد کوڕی سەلیمی دووەم، لە نێوان ساڵانی ١٥٩١ تا ١٦٣٩ز ژیاوە، حوکمی دەوڵەتی عوسمانی گرتە دەست لە ساڵی ١٦١٧ بۆ ماوەی سێ مانگ، گوێی نەئەدا بە کاروباری دەوڵەت و ھەتا ھیچی لە بارەیەوە نەئەزانی، ئیشی کرد لەسەر کوشتنی براکانی وەک سوڵتانەکانی پێش خۆی، و لە ساڵی ١٦١٨ کوڕی براکەی عوسمانی دووەم لایبرد لەسەر حوکم، بەڵام جارێکی تر حوکمی گرتەوە دەست دوای ئەوەی ئینکیشاری عوسمانی دووەمیان کوشت لە ساڵی ١٦٢٢، تەنھا یەک ساڵ حوکمی کرد و لابرا لەلایەن کوڕی براکەی موڕادی چوارەم لە سالی ١٦٢٣ و لەسەر دەستی سوپای ئینکیشاری و خاوەن مەبەستەکان، ووتراوە کە عەقڵی لاواز بووە.
پارێزگای باڵکەسیر
پارێزگای باڵ کەسیر یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی مەرمەرە ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری باڵ کەسیرە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای باڵکەسیر پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
کاتۆد
کاسۆد (ئینگلیزی: Cathode) ئەو جەمسەرەیە، کە کردەی لێکردنەوەی تێدا ڕوودەدات.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:جەمسەرەکان
دەرەھەر
دەرەھەرد گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی دەرەھەرد بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٥٢ کەس لە ٣٨ بنەماڵەدا بووە.
بڕیارنامەی ١٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٤ی کانوونی دووەمی 1957دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی ھیند-پاکستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 765‌ەم، بە 10 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و 1ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
دەرەھەر
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
بڕیارنامەی ١٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کێشەی پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٧
کیتۆن
وێنۆک|کۆمەڵەی کیتۆن
کیتۆن (ئینگلیزی: Ketone) ئاوێتەیەکی ئەندامییە، کۆمەڵەیەکی کاربۆنیلی تێدایە، کە بەستراوە بە دوو کۆمەڵەی ئەلکیلەوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆمەڵە فرمانییەکان پۆل:کیتۆنەکان
تازەشار
تازەشار یەکێک لە شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوای ئێران و شارستانی سەڵماسە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:شارستانی سەڵماس
پۆنتیوس دێ تیار
پۆنتیوس دێ تیار شاعیری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
تەشکە
تەشکە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی کاکەمەند، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پۆنتیوس دێ تیار
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٥٢٠ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٢١ پۆل:مردووانی ١٦٠٥
تەشکە
جوگرافیا
تەشکە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی لکاوەی تازە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی سارد و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خوامراد لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مەنزەرئاوا.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گۆڕیچە
گۆڕیچە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی گۆڕیچە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٤ کەس لە ١٤ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
سەرفکردنی سووتەمەنی لە ئۆتۆمۆبیلەکان
سەرفکردنی سووتەمەنی یان ئابووری سووتەمەنی لە ئۆتۆمۆبیلەکان پەیوەندی نێوان مەودای ڕۆیشتن لەلایەن ئۆتۆمبێلەکە و بڕی سووتەمەنی بەکارھاتوو نیشان دەدات. بەکارھێنانی سووتەمەنی دەتوانرێت پێوانەبکرێت بە قەبارەی سووتەمەنی بە مەودای ڕۆیشتن یان مەودای ڕۆیشتن بە ھەر یەکەیەکی قەبارە لە سووتەمەنی. لەبەرئەوەی بەکارھێنانی سووتەمەنی ئۆتۆمبێل ھۆیەکی گرنگە لە پیس بوونی ھەوا، و لەبەرئەوەی ھاوردەکردنی سووتەمەنی بەشێکی گەورەی بازرگانییە، زۆربەی وڵاتان مەرجی تایبەت بەسەر ئابووری سووتەمەنیدا دەسەپێنن. ڕێگەی جیاواز بەکاردێت بۆئەوەی لە توانای ڕاستەقینەی ئۆتۆمبێل نزیک ببنەوە. وزەی ناو سووتەمەنی پێویستە بۆئەوەی ئۆتۆمبێلەکە زاڵبێت بەسەر بەفیڕۆدانە جۆراوجۆرەکان (بەرگری ھەوا، لێخشاندنی تایە، ھتد) کە دروستدەبن لەکاتی پاڵنانی ئۆتۆمبێلەکە و لەکاتی دابینکردنی وزە بۆ سیستەمی ئۆتۆمبێلەکە وەک سیستەمی داگیرساندن و سیستەمی لەبارکردنی ھەوا. دەتوانرێت پلانی جۆراوجۆر بەکاربھێنرێت لە ھەریەک لە گۆرینەکان لە نێوان وزەی کیمیاوی لە سووتەمەنییەکە و جووڵە وزە لە ئۆتۆمبێلەکە. ڕەفتاری لێخوڕ کاردەکاتە سەر ئابووری سووتەمەنی، ھێنان و بردن وەک تاودانی لەپڕ و (brake)ی قورس دەبێتە ھۆی بەفیڕۆدانی وزە. ئابووری سووتەمەنی پەیوەندی نێوان مەودای ڕۆیشتن و بڕی سووتەمەنی بەکارھاتووە.
ئابووری سووتەمەنی دەتوانرێت بە دوو شێوە دەرببڕێت:
یەکەی سووتەمەنی بە مەودای دیاریکراو:
بە شێوەیەکی گشتی بە لێتر بۆ ١٠٠ کیلۆمەتر پیشاندەدرێت (ل/١٠٠کم)، لە زۆربەی وڵاتە ئەورووپییەکان، چین، ئەفریقای باشوور، ئوستوراڵیا و نیوزیلاند بەکاردێت. بەریتانیا و ئێرلەندا و کەنەدا ڕێ بە بەکارھێنانی لیتر بە ١٠٠ کیلۆمەتر یان میل بە گاڵۆنی ئیمپڕاتۆری دەدەن. لەزگەی سەر جامی ئۆتۆمبێلە تازەکانی ولایەتە یەکگرتووەکان بەکارھێنانی سووتەمەنی ئۆتۆمبێلەکە بە گاڵۆن بە ١٠٠ میل پیشان دەدات، لەگەل ڕێگە باوەکە کە میل بە گاڵۆنە. ژمارەی بچووک واتە کاراترە، لەکاتێکدا ژمارەی گەورە واتە کەمتر کارایە.
یەکەی مەودا بە یەکەی دیاریکراوی سووتەمەنی:
ئاماری ئابووری سووتەمەنی
یەکەمین توێژینەوە بۆ دیاریکردنی ئابووری سووتەمەنی لە ولایەتە یەکگرتووەکان(Mobil Economy Run))بوو، کە ڕووداوێک بوو ھەموو ساڵێک بەڕێوە دەچوو لەساڵانی ١٩٣٦ بۆ ١٩٦٨ (جگە لەکاتی جەنگی جیھانی دووەم). ئەمە بەڕێوە چوو بۆئەوەی کارامەیی سووتەمەنی ڕاستەقینە دەستەبەر بکات لە کاتی ڕۆشتنی ئۆتۆمبێلەکە لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێک لەسەر ڕێگەی ڕاستەقینە لەگەڵ ھاتوچۆی ئاسایی و دۆخێکی ئاسایی کەش وھەوا. (Mobil Oil Corporation) سپۆنسەری کرد و (United States Auto Club) ڕێی پێداو بەکاریخست. لە توێژینەوەکانی دوایتر، تێکڕای ئابووری سووتەمەنی بۆ ئۆتۆمبێلی سەرنشین لە ساڵی ١٩٧٨ لە ولایەتە یەکگرتووەکان باشتربوو لە ١٧میل بە گاڵۆن (١٣٫٨ل/١٠٠کم)، لە ساڵی ١٩٨٢ بەرز بۆوە بۆ ٢٢میل بە گاڵۆن (١٠٫٧ل/١٠٠کم). تێکرای ئابووری سووتەمەنی بۆ ئۆتۆمبێلی مۆدێل ٢٠١٧ بۆ بارھەڵگری سووک و ئۆتۆمبێلی بەرز (SUVs) لە ولایەتی ئەمریکا ٢٤٫٩میل بە گاڵۆنە (٩٫٤ل/١٠٠کم).