cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پارێزگای ھەولێر
ھاوینەھەوارەکانی ھەولێر
ھاوینەھەواری حاجی ئۆمەران:''' دەکەوێتە باکووری شاری ھەولێر بە دووری ١٨٠ کم، پلەی گەرمای دەگاتە ٣٠ پلە لە ھاویندا. ئەم شوێنە بەسەوزایی چیاکانی ناوبانگی دەرکردووە، ھەروەھا بەسروشتەکەی و ھەڵقوڵاوەکانی بەتایبەتی سەرچاوەی ئاوی کانزایی شێخی باڵەکیان کە خەڵکی سەردانی دەکات بۆ چارەسەری ھەندێ نەخۆشی وەکو (جگەر و پێست)، بۆیە لە ھاوین دا ئەم شوێنە ناودەبرێت شوێنی گەشتوگوزاری چارەسەری.
سەری ڕەش و پیرمام: دوو ناوچەی نزیک شاری ھەولێرن، لە ھەولێرەوە بە ئۆتۆمبێل بۆ شارۆچکەی سەلاحەدین ١٥ خولەک ڕێگەیە، ئەو شوێنەی لە بەرزایییەوە دەڕوانێتە دەشتی کاکی بە کاکی ھەولێر. مەودای ڕاستەوخۆی لە گەڵ تورکیا ١٨٠ کیلۆمەترە. بەڵام ئەوێش لە زمانی خەڵکەوە سەلاحەدین نییە و مەسیفە. لە بەرزترین خاڵی مەسیف کە بە یەکێک لە چیا بەرزەکانی کوردستان دێتە ئەژمار، سەری ڕەش ھەڵکەوتووە؛ و لەو شوێنەوە باشووری کوردستان بەڕێوە دەبرێ چونکە شوێنگەی سەرەکی سەرۆکی ھەرێمی کوردستانە. ئێستا پیرمام (مەسیف) بووەتە بارەگای سەرەکی پارتی دیموکراتی کوردستان و جەرگەی فەرمانرەوایەتی کردنی کوردستانە و ھەمو ھێزە سیاسییەکانی پارتی و ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان لە پیرمامن و ئارامترین شوێنە بە تایبەتی لە دوای تەواوبونی تونێلی ھەولێر-شەقڵاوە کە لەژێر چیای سەربەنەوە تێدەپەڕێت سەلاحەددین دەبێتە جومگەی پاراستنی کوردستان، ھەر کە دەگەیت بە ناو شارۆچکەی پیرمامدا چەندین کۆشک و ڤیلا سەرنجت ڕادەکێشێت، و لە ئێستادا چەندین پلانی تۆکمە ھەیە بۆ ئەم شارۆچکەیە لە ڕووی ئاسایشی و گەشتیارەوەبەلام بە ھەبوونی پلانێکی گەورە و تۆکمەی پارێزڤانی، و سەری ڕەشیش تەنھا ٥ دەقیقە لە ناو مەسیفەوە دورە شوێنی حەوانەوەی سەرۆک مسعود بەرزانی یە، ئێستا بارەگای سەرۆکایەتی ھەرێم و پارتییان لێیە.
کشتوکاڵ
ھەروەک دەزانرێت ھەرێمی کوردستان بەوە دەناسرێت کە کۆنترین شوێنە کە مرۆڤ لەمێژووی خوێدا کشتوکاڵی لێوە کردبێت، ئەوەتا لەھەولێرو لەگوندی (زار چەمی) یەکەم گوندی کشتوکاڵی لەجیھاندا لەنزیک (شانەدەر) ھەبووە. ھەولێری پایتەخت بەوەجیا دەکرێتەوە کە کەشوھەوای یەکجار باش و زەویەکی بەپیت و بەرەکەتی ھەیە. بەیانیان وەزرەکان لەھەولێر دوو وەرزی چاندن ھەیە (ھاوینە و زستانە) کە لەم پێدەشتەدا لە وەرزی ھاوین بەرھەمەکانی وەک (تەماتە، خەیار، باینجان، شفتی، باڵندە، پیاز، سیر، کونجی، توتن، گوڵە بەرۆژە، فاسولیا، کودی.. ھتد) دەچێندرێت. سەبارەت بە بەرھەمەکانی زستانە ئەوا بریتییە لە (گەنم، جۆ، نیسک، نۆک، پاقڵەمەنییەکان. گەر سەیرێکی بەرھەمی پارێزگا بکەین لە بواری کشتوکاڵدا بەروبوومی سەرەکییەکان دەکرێتە چەند بەشێک:
جێگای ئاماژەیە کە قوڵی ئاوی ژێر زەوی لەو پارێزگایە بەپێی وەزارەتی کشتوکاڵ بریتییە لە ١٠٠–١٥٠ مەتر کە ئاوێکی سازگارە و ڕادەی سوێریی ٤٠٠/١٠٠٠٠٠٠ ملم سێجایە، ھەرچی ئاوی سەر زەوییە لەنێوان ١٠–١٥مەترو لە ئەوانی تر سوێرترەو تەنیا بۆ ئاودێری بەکاردێت لەبەر ئەویش دەشتەکانی پارێزگا زۆر بەپیت و بەرەکەتن و ژمارەیەکی زۆر بیر ئیرتوازی لێدراوە لەدەشتەکانی (ھەولێر، ھەریر، کویسنجەق، مەخمور). سەبارەت بە ڕووبەری پارێزگای ھەولێر ١٤٤٧ کم دووجایە کە دەکاتە ٣٫٣٪ی ڕووبەری عێراق.
سەرچاوەکان
* پۆل:مانگیلەی بەپیت ھەولێر ھەولێر پۆل:پارێزگاکانی باشووری کوردستان پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو
جەیمز بۆند
200px|وێنۆک|وێنەی خەیاڵی، سیخوڕ (جەمس بۆند) لە ڕۆژنامەی (دەیلی تەلەگراف)
200px|وێنۆک|[[دانیێل کرەیگ، کە لە چەند فیلمێکدا ڕۆڵی جەیمس بۆندی بینیوە.]]
جەیمز بۆند یاخوود (007) بە(ئینگلیزی: James Bond) کەسایەتییەکی خەیاڵی نێو ڕۆمان و چیرۆکەکانە، کە لەساڵی (۱۹٥٤) لەلایەن (یان فلێمینگ)، نووسەری بەریتانی دروست کراوە. تا ئێستا چەندین کەس ڕۆڵی ئەم کەسایەتییەی بینیوە لە فیلمەکاندا، کەتێیاندا چەندین کەسایەتی و ئەکتەری جیاواز ڕۆڵی سیخوڕ (جەیمس بۆند)یان بینیوە، هاوکات جەیمس بۆند لە ناو خەڵکدا بە (007) دەناسرێت، کە کۆدێکی تاییەتی ئەوە لە (دەزگای هەواڵگری بەریتانیا). یەکەمین فیلم لە ساڵی (۱۹٥۳) بە ناوی (Casino Royale) بڵاو کراوەتەوە، وە کۆتا فیلمی لەساڵی (۲۰۱٦) بەناوی (Skyfall) وە فیلمی (Spectre). گشت زنجیرە فیلمەکانی جەیمس بۆند لە سەرانسەری جیهاندا، خاوەن بینەر و پشتگیرییەکی زۆرن، کە هاوکات لەگەڵ بڵاوبوونەوەی هەر یەکێک لە فیلمەکانی لەکۆی پەخشیاندا داهاتێکی زۆر کۆدەکەنەوە.
ڕۆمانەکان
وێنۆک|وێنەی گۆڵدن ئای، [[جامایکا. کە تێیدا یان فلێمینگ، گشت ڕۆمانەکانی جەیس بۆندی تێدا نووسی]]
چەک
چەک و ئامرازە جەنگییەکانی، جەیمس بۆند لە گشت زنجیرە فیلمەکانی، چەکی پێشکەوتوو و بەهێزن. ئەویش بەهۆی ئەو کردەوە و چالاکییە گرنگانەی کە بۆ دەزگاکەی (دەزگای هەواڵگری بەریتانیا) و وڵاتەکەی ئەنجامی دەدات.
ئۆتۆمبێل
thumb|left| ئۆتۆمێلی (Aston Mrtin DB5) کە لە فیلمی (Goldfinger) لە لایەن جەیمز بۆندەوە، بەکارهێنراوە.
هەرچی تایبەت بە ئۆتۆمبێلە، هەروەکو چەکەکانی جەیمس بۆند چەندین جۆری ئۆتۆمبێلی جیاوازی پێبەخشراوە، بە تایبەتی ئۆتۆمبێلی جۆری (ئەستۆن ماڕتن) تایبەت. جۆریکی ئۆتۆمبێلی (ئەستۆن مارتن: Aston Martin DB)، کە لە چەندین فیلمدا بەکارهێنراوە، ئۆتۆمبێلەکە لەساڵی (۲۰۰٦)دا بەبڕی (۲٫۰۹۰٫۰۰۰) دۆلار کە بڕی زیاتر (۱ملیار) پاوەند دەکات، بە کەسێکی سەرمایەدار و کۆکەرەوە فرۆشرا
ئەو کەسایەتییانەی کە ڕۆلی جەیمز بۆندیان بینیوە
تا وەکوو ئێستا حەوت کەسایەتی و ئەکتەری جیاواز، ڕۆڵی جەیمس بۆندیان بەشێوازی جیاواز و فیلمی جیاواز، و هاوکات لەکاتی جیاوازدا بینیوە. وەکوو:
باری نێڵسۆن (Barry Nelson)، لەدەستپێکی ۱۹٥٤
سین کەنەری (Sean Connery)، ساڵانی ۱۹٦۲ - ۱۹٦۷
جۆرج لازینبی (George Lazenby) ساڵی (۱۹٦۹)
ڕۆجەر مۆر (Roger Moore) ساڵانی (۱۹۷۳ - ۱۹٥۸)
پیرس بڕۆسنان (Pierce Brosnan) ساڵانی (۱۹۹٥ - ۲۰۰۲)
دانیێل کرەیگ (Daniel Craig) ساڵانی (۲۰۰٦ - تاکوو ئێستا).
فیلمەکان
زنجیرە فیلمەکانی (جەیمز بۆند):
Dr. No
From Russia With Love
Goldfinger
Thunderball
You Only Live Twice
On Her Majesty's Secret Service
Diamonds Are Forever
Live and Let Die
The Man with the Golden Gun
The Spy Who Loved Me
Moonraker
For Your Eyes Only
Octopussy
A View to a Kill
The Living Daylights
Licence to Kill
GoldenEye
Tomorrow Never Dies
The World is Not Enough
Die Another Day
کاسینۆ رۆیال
Quantum of Solace
سکایفۆل
سپێکتەر
پەراوێزەکان
پۆل:زنجیرە فیلمەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:سیخوڕەکان پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان پۆل:ڕۆمانە بریتانیایییەکان کە کراونەتە فیلم پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە کۆمیک پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە یاری ڤیدیۆیی
پارێزگای سلێمانی
پارێزگای سلێمانی یەکێک لە پارێزگاکانی کۆماری عێراق، و یەکێک لەو پارێزگایانەیە کە لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی ھەرێمی کوردستاندایە. ناوەندی پارێزگای سلێمانی، شاری سلێمانیە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ١٬٩٣٦٬٨٩١ کەس مەزەندە کراوە.
جوگرافیا
پارێزگای سلێمانی بەشی ڕۆژھەڵاتی ھەرێمی کوردستان و باکووری ڕۆژھەڵاتی دەوڵەتی عێراق پێکدەھێنێت. لە ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ ئێراندا(پارێزگای کوردستان، پارێزگای کرماشان و پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا)، لە باکوور و باکووری ڕۆژاواوە لە گەڵ پارێزگای ھەولێردا، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ پارێزگای کەرکووکدا، لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ پارێزگای سەلاحەددین و لە باشوورەوە لەگەڵ پارێزگای دیالەدا.
مێژووی کۆنی ناوچەی سلێمانی
ناوچەی سلێمانی، بەھۆیە ناوچەیەکی چیایی و جەنگەڵ و دارستان و ھەوراز و نشێو بووەو دەیان ئەشکەوتی تێدا بووە، ھەر لە کۆنەوە جێگەی مانەوەی مرۆڤ بووە و یەکێک بووە لەو ناوچانەی جیھانە  کە سەرەتایی شارستانییەتی تێدا دەرکەوتووە، لە چاخی بلایستۆسینەوە ئەشکەوت و دۆڵەکانی ئەم ناوچەیە مرۆڤی لەخۆی گرتووە. نزیکەی ھەموو ئەشکەوتەکانی ئەم ناوچەیە جێ پێی مرۆڤی چاخە کۆنەکانی پێوە دیارە و تەنانەت لە ھەندێک ناوچە بێ ھەڵکۆڵین ماددەی ئارکیۆلۆژی وەک پارچە گۆزە و دیزە و ئامرازی بەردین ..ھتد دەدۆزینەوە. بەگشتی ناوچەی کوردستان و بەتایبەتیش ئەوەی ئەمرۆ پێی دەڵین پارێزگای سلێمانی وەک خاڵێکی سەرەتا بۆ مێژووی ڕۆژھەڵاتی ناوین بەگشتی و ناوچەی مێزۆپۆتامیا.
ھەر لەچاخی بەردینی کۆنەوە واتە پێش(١٢٠٠٠٠) ساڵ پێش ئێستا لەھەندێک لە ئەشکەوتەکانی ئەم ناوچەیەدا پاشماوە و جێی پێی مرۆڤی چاخی بەردینی تێدا دۆزراوەتەوە، کە تەمەنی ھەندێک لەوانە دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە ١٢٠ ھەزار ساڵ پێش ئێستا بۆ نمونە ناوچەی بەردە بەڵەک، کە دەکەوێتە باکوری خۆرھەڵاتی چەمچەماڵ بەدووریی دوو کیلۆمەتر. کە چەندین ئامرازی ئارکیۆلۆژی لەلایەن تیمێکی زانکۆی شیکاگۆی ئەمریکی تێدا دۆزراوەتەوە. کە بریتین لە پارچە بەردی ڕاو، ھەروەھا چەنیدن ئێسکی بەبەردبووی ئاژەڵی ئەو سەردەمەی وەک فیل و گا و مەڕ و بزن. کەمێژوویان دەگەڕێتەوە بۆ ١٠٠ ھەزار تا٦٠ ھەروەھا شوێنەواری مێژووی چاخی بەردینی کۆن لە ھەردوو ئەشکەوتی زەرزی لە چەمی رێزان سەر بە ناحیەی سورداشی قەزای دووکان و ئەشکەوتی ھەزارمێرد لە چیای بەرانان لەبەرامبەر شاری سلێمانی دۆزراوەتەوە کە تەمەنیان دەگەرێتەوە بۆ ٦٠ ھەزار ساڵ لەمەوبەر. لەھەردوو ئەو ئەشکەوتەدا چەندین ئێسکی مرۆڤی چاخی بەردینی کۆن دۆزراوەتەوە. ھەمان ئەم ئەشکەوتانە لە چینەکانی سەروتریاندا جێ پێی مرۆڤی چاخی بەردینی ناوەراست و نوێش دۆزراونەتەوە.
لەو قۆناخەنەدا مرۆڤەکان بە کۆمەڵی بچووک لە پێدەشت و ئەشکەوتەکان و نزیک ڕووبارەکاندا ژیاون فێری ڕاوەماسی و بەخێوکردنی ھەندێک ئاژەڵی ماڵی بوون، ئەم مرۆڤە کۆنانە کە لەچاخی بەردینی نوێدا ھەوڵی نیشتەجێ بوونیان داوە بۆ نمونە ناوچەکانی (کەریم شار) لە ناوچەی سلێمانی پێش ١٠ ھەزار ساڵ یەکەمین ھەوڵی نیشتەجێ بوون دەبینرێت. کە بەشێوەی کاتی و ھاوینان تیدا نیشتەجێ بوون و زستانان لەبەر بەفروباران گەراونەتەوە ئەشکەوتەکان.
بەپێی تازەترین لێکۆڵینەوەی شوێنەواری لە گوندی بێستانسووری ناوچەی شارەزوو ١٢ ھەزار ساڵ لەمەوبەر یەکەمین ھەوڵی نیشتەجێ بوون لەوێ ڕوویداوە. بەڵام گوندی چەرمۆ لە چەمچەماڵ کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە ٦٫٧٠٠ ھەزار ساڵ پێش زایین، رەنگە یەکەمین گوندی ھەمیشەی بێت لە ناوچەکەدا، کە ٢٥ خانوو پێکھاتووە و ھەر خانوویەکیان لە چەند ژوورێکی بچووک دروست کراون. ھەروەھا لەم گوندەدا بزن و سەگ ماڵی کراون و خەڵکی ئەم گوندە جگەلە بەخێوکردنی ئاژەڵ و راوکردنیان، کشتوکاڵیشیان زانیووە و دانەوێڵەی وەک گەنم و جۆ و ھەروەھا پاقلەی بەخەڵوززبووی تێدا دۆزراوەتەوە. جگەلە دۆزینەوەی دەسکەوان بۆ کوتانی دانەوێڵە و بەئاردکردنی.
گوندی چەرمۆ بە کۆنترین گوند دادەنرێت کە مرۆڤی کۆنی تێدا نیشتەجێ بوو بێت و کشتوکاڵی کردبێت. لەو گوندەدا پیشەسازی دەفر و ئامانی لە قوڕ دروست کراو و کەلوپەلی کشتوکاڵی و راو پەرەی پێدراوە. جگەلە دروستکردنی خوداوەندی دایک کە چەند پەیکەرێکی بچوکی ژنە بۆ پەرەستنی ئاینی بەکارھێنراون. ئەو گاسنانەی تا ئەم دوایەش کە جوتیارانی کورد بەکاریان دەھێنا بۆ کێڵانی زەوی قەد شاخەکان سەرەتای دروست بوونی دەگەڕێتەوە بۆ گوندی چەرمۆ.
لە ھەرێمی کوردستان بەرەسمی نزیکەی ٣٣٦٤ ناوچەی شوێنەواری تۆمارکراون و بەشێکی بەرچاوی ئەو شوێنەوارانە لە سلێمانی ھەڵکەوتوون، بەڵام ژمارەیەکی ئێجگار کەمیان کنەوپشکنیان بۆ کراوەو بەم ھۆیەش گەلێک نھێنی و رازی مێژووی کۆنی ئەم ناوچەیە ھێشتا لەژێر خاکدا. ناوچەی سلێمانی دائەنرێ بەیەکێک لە شووێنە کۆنەکانی نیشتەجێبوونی مرۆفی سەرەتایی بەپێی لێکۆڵەرەوە و زانکۆ و پشکنەر و پڕٶفیسۆرە جیھانیەکان، لە سەردەمی ( چاخی بەردینی ھەرە کۆن )ەوە مرۆڤ تیایدا ژیاوە لە ماوەی نزیکەی ١٢٠ ھەزار ساڵی ڕابردوو دا کە ناوەندی مرۆڤە سەرەتاییەکان بووە لە مرۆڤی نیادەرتاڵ و ھاوشێوەکانی:
جگەلەوەی بەپێی ئەو شوێنەوارانەی باسکران، سەرەتای کشتوکاڵ شارستانی و نیشتەجێ بوون لە ناوچەکانی کوردستان و بەتایبەت ئەوەی ئەمرۆ پارێزگای سلێمانییە سەری ھەڵداوە، بگرە رەنگە سەرەتای نوسینیش بگەڕێتەوە بۆ ئەم ناوچەیە، لەبەرئەوەی ھەندێک لەمێژوونووسان جەخت دەکەنەوە کە سۆمەرییەکان کە داھێنەری نوسین بوون نوسینی وێنەییان داھێناوە  لە بنەڕەتەوە لەھەمان ئەو خەڵکانەبوون کە پێشتر لەناوچە شاخاوییەکان ژیاون. (دکتۆر پاکیزە رەحیم حلمی) بروای وایە نوسینی سۆمەری بێ پێشینە نییە و مۆرەکانی شوێنەواری تەپە گەورە پلەیەکەم و ھەنگاوی یەکەمی خەتی وێنەی(ھیرۆگلیفی)ن. ھەروەک بەم دواییانە لە ناوچەی رۆژئاوای دەریاچەی دەربەندیخان و لەنزیک گوندی گوڵان لەپارێزگای سلێمانی شوێنەوارێک دۆزراوەتەوە کە بەقەد بە شاخێکەوە وێنەی چەند ئاسکە کێویەک ھەڵکەندراوە، ھەرچەندە مێژووەکەی بەشێوەیەکی زانستی دیاری نەکراوە بەڵام بەرای ھەندێک شارەزا مێژوویان بۆ چاخی بەردینی ناوەراست دەگەڕێتەوە، ئەگەر ئەمەش وابێت دەبێت ھەنگاوی سەرەتایی نوسینی ھێمای لە ناوچەی سلێمانییەوە دەستی پێکردبێت.
قۆناغی یەکەم: لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)
سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای ھۆزەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو میرنشینی بابان و میرنشینی سۆران بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی میر محەممەدی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری کۆیە و ڕانیە و دەربازی دەستە چەپی زێی بچووکیش بوو. چەندین ناحییەی ئەیالەتی شارەزووری خستە سەر میرنشینەکەی لەوانە ناحیەکانی(عەسکەر، ئاغجەلەر، کێوەچەرمەڵە، چیاسەوز، گڵناغاج، قەسرۆک، گردخەبەر، جبق قلعە و شوان) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا.
ناکۆکی نێوان میرانی بابان ھەر بەردەوام بوو، میر محەممەد بە ھەلی زانی ھێرش بکاتە سەر میرنشینی بابان، وەزیر (عەلی پاشا-والی بەغدا) لەگەڵ حکومەتی ئێراندا ھاوپەیمانییەکی دژی میرنشینی سۆران بەست و ھەردووکیان ھاوکاری سڵێمان پاشای بابانیان کرد، ئەمە لە کاتێکدا ھێزی سۆران لە پێشڕەویدا بوون و گەیشتبوونە سورداش سوپای ھەردوولا لە قەمچوغە گەیشتنە یەک و شەڕێکی قورس لە نێوانیاندا ڕوویدا و سوپای سۆران ناچار بوو پاشەکشێ بکات بۆ کۆیە و ھێزی سڵێمان پاشای بابان کەوتە دوای و لە نزیک کۆیە جارێکیتر شەڕ ڕوویدا، ھێزی بابان و ھاوپەیمانەکانی زیانی زۆریان بەرکەوت و ھەردوولا گەیشتنە ڕێکەوتن کە ھێڵی ڕانیە، بتوێن، خەلەکان، چناران تا زێی بچووک و دەربەند ببێتە سنووری نێوانیان. دوای لە ناوچوونی ھەردوو میرنشینەکە(سۆران لە ١٨٣٦) و (بابان لە ١٨٥١)دا ئەم سنوورە وەک خۆی مایەوە و لیوای سلێمانی (١٧)قەزای لە خۆدەگرت، ئەمەش لە ھەرسێ ساڵنامەی عوسمانی ژمارە(١١-١٢-١٣)دا دەردەکەوێت.
قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)دا
قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی بەغدا بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە: ئەم گۆڕانکاریانە لە ناوەڕۆکی ھەردوو ساڵنامەی دەوڵەتی عوسمانی ژمارە(٢٤) و (٢٧)ی ساڵانی (١٢٨٦ک-١٨٦ۆز) و (١٢٨٩ک-١٨٧٢ز)دا ھاتووە.
وێنۆک|400px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)
قۆناغی سێیەم لەنێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٩١٨)دا
لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی عێراقی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە قەزا و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە ناحیە. یەکە کارگێڕییەکانی باشووری کوردستان دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی ویلایەتی مووسڵ لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە ویلایەتی بەغدا بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر ویلایەتی مووسڵ. خاڵی گرنگی ئەم قۆناغە لەوەدایە کە تۆماری زانیاری وردی یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵنامەی ویلایەتەکاندایە، لە قۆناغی دووەمی سەردەمی عوسمانیدا زێی بچووک کرابووە سنوری نێوان ھەردوو لیوای سلێمانی و ڕەواندز، لەم قۆناغەدا چەمی ژاراوە و زێی بچووک بووە سنووری نێوان سنجاغی شارەزوور و سلێمانی، بە واتایەکی تر ناحیەی پشدەر خرایە سەر لیوای سلێمانی و شوێنی ھۆزەکانی(مەنگوڕ و مامش و ڕەمەک) لە پشدەر جیاکرایەوە و خرایە سەر ڕانیە و ناحیەی شوانیش گەڕایەوە سەر سنجاغی شارەزوور، ھەرچەندە ماوەی ئەم قۆناغە درێژترە و زانیارییەکانیشی لە ئاستی بەرزدایە، گرنگترین ئەم گۆڕانکاریانە ھەڵوەشاندنەوەی قەزای قەرەداغ و ناحیەی زەنگەنە، کە لەبری ناحیەی زەنگەنە ناحیەی گل ھاتووەتە کایەوە و خراوەتە سەر لیوای کەرکووک، بەمەش چەمی ئاوەسپی بووە سنووری نێوان ئەم ناحیەیە و ناوەندی قەزای صلاحیە(کفری).
وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٧٥دا
وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٩٤دا
وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٩١٢دا
لیوای سلێمانی لەسەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا(١٩١٨ - ١٩٥٨)
لەدوای نەمانی دەسەڵاتی عوسمانیەکان و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێ، بۆ چەند ساڵێک ئیدارەی لیوای سلێمانی ڕاستەوخۆ لە ژێر ھەژموونی ئینگلیزدا بوو، بە پێچەوانەی لیواکانی تر کە سەر بە بەغدا بوون، بەڵام دوای واژۆکردنی پڕۆتۆکۆلێک لە نێوان بەریتانیا و عێراقدا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە (١١/تەممووزی/١٩٢٣)دا بڕیاری لکاندنی سلێمانی بە عێراقەوە درا، ئەم بڕیارەش لە ساڵی دوایدا جێبەجێکرا بە ناردنی(٥) ئەندام وەکو نوێنەری لیواکە لە ئەنجوومەنی دامەزراندنی عێراقدا(المجلیس التأسیس العراقی)، دواتر لە کاتی لێکۆڵینەوەی تایبەت بە ناکۆکی نیوان عێراق - تورکیا لە سەر دواڕۆژی ویلایەتی مووسڵ، کۆمەڵەی گەلان لە شوباتی ١٩٢٥ز دا لیژنەی خۆی ڕەوانەی ئەم ویلایەتە کرد، بە کۆتایی ھاتنی ئەم کێشەیە ئیتر سلێمانی بووە بەشێک لە دەوڵەتی عێراق، ئەم سەردەمەش دابەشی سێ قۆناغ دەکرێت.
قۆناغی یەکەم - لە نێوان ساڵانی(١٩١٨ - ١٩٣٦)دا
لەم قۆناغەدا حکومەتی پاشایەتی ھەستا بە:-
بەم شێوەیە لیوای سلێمانی لە سییەکاندا لە(٣)قەزا و (١١) ناحیە پێکھاتبوو.
وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا
قۆناغی دووەم - لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦ - ١٩٤٧)دا
حکومەت لەم قۆناغەدا سەرلەنوێ قەزای پشدەری ھێنایە کایەوە بە دابڕانی لە قەزای شارباژێڕ، بەم شێوەیە ئەم لیوایە لە (٤)قەزا و (١٠) ناحیە پێکھاتبوو، لە پڕۆسەی سەرژمێری ساڵی ١٩٤٧دا زانیاری ورد و تایبەت بە ڕەوشی کارگێڕی لیواکانی عێراق تۆمارکرا، وەکو یەکە کارگێڕییەکان، ڕووبەر و دانیشتوانەکەی، ئەمە لەلایەک و لەلایەکیترەوە پێویستی یەکە کارگێڕییەکان لە دوای تەواو بوونی پرۆسەی یەکلاکردنەوەی مافی زەوییەکانی ھەریەک لەلایەن فەرمانگەکانی تەسوییەوە کێشرا.
سنووری ئەم لیوایە لە سەرەتای ئەنجامدانی پرۆسەی یەکلاکردنەوەی مافی زەوییەکاندا(تسویة) بە پێی بڕیاری (٢٩)ی ساڵی ١٩٣٨دا ″کە بەکردار لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا دەستی پێکرد و تا پەنجاکانیش بەردەوام بوو″.
قۆناغی سێیەم - لە نێوان ساڵان(١٩٤٧ - ١٩٥٨)
لەدوای سەرژمێری ساڵی ١٩٤٧ و کۆتایی ئەم سەردەمە چەندین گۆڕانکاری کارگێڕی لە سنووری ئەم لیوایە ئەنجامدرا، گرنگترینیان فراوان بوونی سنووری ئەم لیوایەیە بە دابڕاندنی قەزای ڕانیە لە لیوای ئەربیل و لکاندنی بەم لیوایەوە.
وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٨دا
پارێزگای سلێمانی لە سەردەمی کۆماریدا (١٩٥٨ - ١٩٩٠)دا
ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی عەبدولکەریم قاسم (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی عەبدولسەلام عارف، دواتر براکەی عەبدولڕەحمان عارف (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، ئەحمەد حەسەن بەکر (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و سەددام حوسێن (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان. ئەم سەردەمە دابەشی پێنج قۆناغ دەکرێت.
قۆناغی یەکەم - لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥)
وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٦٥دا
قۆناغی دووەم - لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧)
وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٧٧دا.jpg
قۆناغی پێنجەم - لە نێوان ساڵانی(١٩٨٨ - ١٩٩٠)دا
450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٩دا
قۆناغی سێیەم (٢٠٠٣ ٢٠١٤)دا
لەم قۆناغەدا چەند گۆڕانکارییەک لە یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانیدا کرا لەوانەم:
پارێزگارەکانی
لە ساڵی ١٩٢٧وە دوای دانانی مەتەسەریف، ژمارەیەکی زۆر موتەسەریف و پارێزگار سەرۆکی یەکەی ئیداری پارێزگای سلێمانی بوون لەم خشتەیەدا ئاماژەی پێکراوە:
٤٤٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ژمارەزانی
ژمارەزانی بریتییە لە بەکارھێنانی ژمارەکان بۆ لێکدانەوەی خوو و ڕەوشتی کەسێ یا بۆ فاڵگرتنەوە و پێشبینیکردنی داھاتوو. باوەڕێکی زڕزانستییە بە ھەبوونی پەیوەندییەکی مەعنەوی و عیرفانی لە نێوان ژمارەیەک و ڕووداوێکی ڕێکەوتوودا.
لە ژمارەزانیی مۆدێرندا، بە بەکارھێنانی شێوازێک لە چەشنی ئەلفوبێی یۆنانی و عیبری (کە تێیدا ھەر پیتێک ژمارەیەکیش نوێنەرایەتی دەکا) کۆمەڵێ ڕەقەم و ژمارە لەپاڵ ناو و ڕێکەوتی لەدایکبوونی کەسی پرسیارکەر دەدرێ و، لەوەوە سروشتی ڕاستەقینەی و ئەوەی کە لە داھاتوودا چی چاوەڕوانیەتی، دەسنیشان دەکرێ.
بنەڕەتی تیۆرییەکەی پشتەوەی ژمارەزانی لەسەر ئەندێشەکانی فیساگۆرسییەکانەوە دانراوە. ئەوان پیان وا بوو کە دەکرێ ھەموو شتێ بە ژمارە دەرببڕدرێ، چونکە ھەموو شت شیاوی داشکاندنەوەیە بە ژمارە.
لاوس لە ئۆڵۆمپیاد
لاوس بۆ یەکەمجار وەک وڵاتێکی سەربەخۆ لە ساڵی ١٩٨٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەوکاتەوە بەشداربووە لە حەوت خولی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە تائێستا بەشداریان لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا نەکردووە و ھەروەھا نەیاتوانیوە مەدالیای ئۆڵۆمپیاد بەدەستبھێنن بەدەست. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی لاوس لە ساڵی ١٩٧٥ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٧٩ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بە فەرمی ناسێندراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لاوس لە ئۆڵۆمپیاد پۆل:وەرزشی لاوس
باشوان
باشوان (Başwan، بە فارسی: باشوان) گوندێکە لە بەخشی نەنۆر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٥٧ کەس لە ٢٤ بنەماڵەدا بووە.
ئوسترالیەکان
ئوسترالی یان ئاسی یان  بە هاوڵاتیانی وڵاتی ئوسترالیا دەوترێ،  رێژەی ئەم خەڵکە بریتیە لە ٢٣،٥٣٤،٦٩٩ کەس.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئۆسترالیا پۆل:خەڵکی ئوسترالی پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئوسترالیا پۆل:ئاماری گەلهەی ئوسترالیا پۆل:خۆجێیەکانی ئوسترالیا پۆل:کۆمەڵگای ئۆسترالی پۆل:ئاماری گەلھەی ئوسترالیا
٤٤٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ٩٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئایاری ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-کۆماری عەرەبیی سووریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٤١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٥ پۆل:سووریا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا
موئەیەد تەیب
موئەیەد تەیب زمانناس، ھەڵبەستوان و ڕۆژنامەوانێکی کوردە.
موئەیەد تەیب لە ساڵی ١٩٥٧دا، لە شاری دھۆک لە دایک بووە. ھەر لە دھۆکدا خوێندوویە و پاشان لە ساڵی ١٩٨٢دا، نەیتوانیوە زانکۆی بەغدا بە کۆتایی بێنێت. دەمێک پێشمەرگایەتی کردووە و لە بەرامبەر ڕژێمێ بەعس تێکۆشاوە. پاشان وڵات بە جێ دێڵێت و لە ساڵی ١٩٨٣دا لە سوید نیشتەجێ دەبێت. ھەر لە ساڵی ١٩٧٤ ەوە دەستی بە نووسینی ھەڵبەست کردووە. ھەڵبەست و بەرھەمە ئەدەبییەکانی لە زۆربەی ڕۆژنامە و گۆڤارە کوردییەکاندا بڵاو کراوەتەوە، ھەروەھا لە چەند ڕۆژنامە، گۆڤار، ڕادیۆ و تەلەفزیۆن جودادا کاری کردووە. لە گەلێک میھرەجانی ئەدەبی دا بەشداری کردووە. ئەندامێ یەکێتیی نووسەرانی کورد بوو لە باشووری کوردستان و ئێستاش ئەندامێ یەکێتیی نووسەرانی کورد لە سویددایە. دیوانێکی ھەڵبەستیشی بۆ چاپ ئامادە کردووە. موئەیەد تەیب ئێستا بەڕێوەبەری وەشانخانەی سپیرێزە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
دەزگای ھەواڵگریی بریتانی
دەزگای هەواڵگری بەریتانی یان ئێس ئای ئێس (ئینگلیزی: (Intelligence Service (SIS). کەلەهەمان کاتدا بە (ئێم ئای ٦) (ژمارەکانی هەواڵگری سەربازی ٦)دەناسرێت. دەزگای هەواڵگری بەریتانیایە، کەلە ساڵی ۱۹۰۹ دامەزرێنراوە. کە جگە لە دەزگای هەواڵگری، دەزگای هەواڵگری نهێنییە. پێشتر کاری دەزگاکە بە (نووسینگەی خزمەتگوزەرانی نهێنی) بووە. بارەگای سەرەکی دەزگاکە، بینای ئێس ئای ئێسە لەشاری لەندەن، لە بەریتانیا. دەزگاکە کاری هەواڵگری بۆ وڵاتەی دەکات، لەپاڵ گشت دەزگاکانی وڵاتدا. دەزگاکە لەسەرانسەری وڵاتدا خاوەن هەواڵگر و سیخوورە. دەزگاکە لە دوای هەریەکەلە (دەزگای هەواڵگری پاکستان) و دەزگای هەواڵگری ناوەندی ئەمریکا، ناسراوبە (سی ئای ئەی)، سێیەم بەهێزترین دەزگای هەواڵگرییە لەجیهاندا، لەڕووی سیخوڕی و هەواڵگری.
بارەگای سەرەکی
thumbnail|left|200px|بینای (ئێس ئای ئێس) لە (شەقامی ڤاوکس هۆڵ)، [[لەندەن، بەریتانیا.]]
لەساڵی ۱۹۹٥ەوە بینای ئێس ئای ئێس درووستکراوە. لە کەدەکەوێتە شەقامی (ڤاوکس هۆل)، لەسەر ڕووباری سامیس، لەشاری لەندەن بینایەکە لەلایەن (تێری فارێل)ەوە نەخشەی بۆ کێشراوە. بینایەکە، بارەگای سەرەکی دەزگای هەواڵگری بەریتانیایە.
پەراوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ئێلیزابێت ڤۆناربوورگ
ئێلیزابێت ڤۆناربوورگ ڕۆماننووس و نووسەری کورتەچیرۆکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی ژنی خەیاڵی زانستی و فەنتازی پۆل:نووسەرانی ژنی کەنەدی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:ڕۆمانووسە کەنەدییەکان بە زمانی فەڕەنسی پۆل:ژنە ڕۆمانووسە کەنەدییەکان
کۆئەندامی لیمف
230px|وێنۆک|چەپ|شوێنی ھەندێک لە [[ڕەگی لیمفی|ڕەگە لیمفیەکان و لیمفەگرێکانی لەشی مرۆڤ.]] کۆئەندامی لیمف بەشێکە لە کۆئەندامی سووڕان کە لە زیندەوەرە بڕبڕەدارەکاندا بوونی ھەیە. ئەم کۆئەندامە لە گرێ لیمفیەکان و ڕەگە لیمفیەکانەوە پێکھاتووە، ھەندێکیش ئەندامی تایبەت وەکوو سپڵ و تیمووس ھەر بەشێکی ئەم کۆئەندامەن. ئەرکەکانی ئەم کۆئەندامە بریتیە لە گواستنەوەی لیمف بۆ دڵ و ھەروەھا بە ھۆی بوونی لیمفەگرێکان ڕۆڵی ھەیە لە پاراستنی تەندروستی لەشدا.
سەرچاوەکان
پۆل:توێکاریی گیانلەبەر
مزگەوتی گەورەی ئامەد
مێژوو
ئەو مزگەوتەی کەئەمڕۆ پێی دەناسرێتەوە، لەلایەن فەرمانڕەوای سەلجوقی مەلیک شا درووستکراوە. بیرۆکەی دیزاینی مزگەوتەکە، لە مزگەوتی ئومەوی لە دیمەشق وەرگیراوە. لەناو مزگەوتەکە چەندین نووسراو بە شێوازی کوفی ھەیە، وێنەی دوو شێر دەبینرێت کە پەلەماری دوو گامێش دەدەن.
مزگەوتەکە لەساڵی ١١٥٥، تووشی سووتان ھاتووە. مزگەوتەکە بەیەکێک لەگرنگترین و ناسراوترین مزگەوتەکانی میسۆپۆتامیا دادەنرێت. لەوکاتەی ئەم شوێنە لە کڵێساوە کراوە بە مزگەوت، لەلایەن موسڵمان و کریستیانەکان بەکارھاتووە.
بڕبڕەداران
230px|وێنۆک|چەپ|وێنەی هەندێک لە بڕبڕەداران. بڕبڕەداران یەکێک لە گەورەترین ژێرلقەکانی گیانەوەرانی مازەدارە.
گیانەوەرانێ کە لەم تۆرەمەدان پەتەمازەیێک بە ناو پشتیاندا کشاوە. لە بڕبڕەدارەکاندا ئەم پەتەمازە بە بڕبڕاگە دەپارێزرێت.
بڕبڕەداران بەشێکی زۆر لە گیانەوەرانی ئێسکدار پێک دێنن و زیرەکترین و گەورەترین حەیوانەکانی جیهانیش دەگرنە بەر. ئەم ژێرلقە پتر لە 64000 جۆرە لە بڕبڕەداران دەگرێتە خۆ کە بە 7 پۆل دابەش دەبن:
ئەم گیانەوەرانە لەگەڵ ئەوانەی بەر لە خۆیان کە کۆئەندامی پەیکەریان لە دەرەوەی لەشیاندا ھەبوو جیاوازن، بە پێچەوانە ئەم کۆئەندامە لەماندا ھاتووەتە ناو لەشیانەوە.
ئەکادیمیای کوردی
مێژوو
وێنۆک|تەلاری ئەکادیمیای کوردی. وێنۆک|تەلاری ئەکادیمیای کوردی لە تەنیشتەوە.
ئەکادیمیای کوردی درێژە پێدراوی کۆڕی زانیاری کوردە، کە لە بەغدا لە ساڵانی ١٩٧١ ھەتا ١٩٧٨ چالاک بوو. پاش دامەزراندنی بەڕێوبەرایەتی ناوخۆیی کوردی لە باشووری کوردستان، کۆڕی زانیاری کورد زیندوو کرایەوە و بەپێی قانوونی ژمارە ١٢ی ساڵی ١٩٩٧ ئەو دەزگا زانستییە بە ناوی کۆڕی زانیاری کوردستان دامەزرایەوە. کۆڕی زانیاری کوردستان لە ساڵەکانی ١٩٩٨ تا کۆتایی ٢٠٠٠ لە قۆناغی ڕێکخستنەوەدا بوو، دواتر بە بڕیاری سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیرانی ژمارە ٩٥ لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠ەوە، شەفیق قەزاز وەک سەرۆکی کۆڕی زانیاریی کوردستان (بە وەکالەت) دەستنیشان کرا. لە دوای بڕیاری یەکگرتنەوەی ھەردوو ئیدارەی کوردستان لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٧ دا، داوا لە شەفیق قەزاز و کەمال فوئاد کرا کە خەریکی دامەزراندنەوەی ئەنجومەنی کۆڕی زانیاری کوردستان بن. ھەر لەو ماوەدا قانوونی کۆڕی زانیاری کوردستان ھەموار کرا و ناوەکەی کرا بە ئەکادیمیای کوردی.
خولی دووھەم
خولی دووهەمی ئەکادیمیا کە لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١ ھەتا ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥ بەردەوام بوو، ئەنجومەنی ئەکادیمیا بەم شێوەی خوارەوە بوو.
خولی سێھەم
ئەندامانی خولی سێیەمی ئەکادیمیا، لە ڕۆژی ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥ لە ھەڵبژاردنێکی نھێنیدا بەمشێوەیە ھەڵبژێردران.
لیژنەکانی ئەکادیمیا
بۆ جێبەجێ کردنی بەرنامە و کارە سەرەکییەکانی ئەکادیمیا، ئەنجومەنی ئەکادیمیا چەند لیژنەیەکی تایبەتی دروستکردووە لە کەسانی پسپۆر و شارەزا لە ھەموو شێوەزارە جیاوازەکانی زمانی کوردی، کە دەبێ ئەندامێکی کارای ئەکادیمیا سەرپەرشتی ئەم لیژنانە بکات:
پرۆژەی ئینسایکڵۆپیدیای کوردستان
یەکێک لە پرۆژە گرنگەکانی ئەکادیمیای کوردی پرۆژەی ئینسایکڵۆپیدیای کوردستانە، کە ھەموو زانیارییەک لەبارەی کورد و کوردستانەوە دەگرێتە خۆ. ئەم بەرھەمە زانستییە پێشبینی دەکرێت لە دە بەرگدا بێت و زیاتر لە پێنج ھەزار لاپەڕە بگرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانەکانی عێراق پۆل:چاندی کوردی پۆل:زمانی کوردی پۆل:زانا کوردەکان
ماری شاژنی سکۆتلاند
وێنۆک|شاژن ماری ستوارت ماری شاژنی سکۆتلەند یان ماری شاژنی سکۆتلەندییەکان یان ماریی یەکەمی سکۆتلەند، ناوی ماری ستوارت و کچی جەیمزی پێنجەمی سکۆتلەند و دایکی جەیمزی شەشەم بوو. لە ساڵی ١٥٤٢دا لە سکۆتلەند لە دایک بوو و لە ساڵی ١٥٨٧دا بە جۆرێکی تراژیک لە سێدارە درا.
ئەو ھەروەھا کوڕەزای مارگارێت توودۆری کچی ھێنزی حەوتەمی شای ئینگلستان بوو؛ بۆیە دەبوە پوورزازای ماری توودۆر و ئێلیزابێتی یەکەمی ئینگلستان. لە لای خەڵکی عەوامدا، ئەگەر ئێلیزابێت بێ ھیچ منداڵێک بمردایە، ماری جێگری ڕاستەقینەی تاج و تەختی ئەو بوو، ھەروەھا لە لای ئەوانەدا کە ئێلیزابێتیان بە حەرامزادە دەزانی (وەکوو ھەمووی کاتۆلیکەکان و تەنانەت ھێنزی  ھەشتەم خۆشی لە سەردەمێکدا)، ماری ستوارت دەبوا لە ساڵی 1558دا لە سەر تەختی پاشایەتیی ئینگلستان دابنیشتایە.
منداڵی
ماری لە یەکەمین ساڵی لە دایک بوونیدا کۆمەڵێک پاشایەتیی پێشکەش کرا. حەفتەیەک لە لەدایک بوونی تێپەڕ بووبوو کە بە مردنی باوکی بوو بە شاژنی سکۆتلەند. ھێنریی ھەشتەم کە بەھیوا بوو، سکۆتلەند بکات بە بەشێک لە خاکی ئینگلستان، پێشنیاری دا کە بەڵێنی پێ بدەن، کچە ساواکە دەبێتە ژنی ئێدواردی کوڕی، بۆیە ویستی کە بیھێنن بۆ ئینگلستان و لەوێدا وەکوو پڕۆتێستانێک پەروەردە بکرێت تا ببێت بە شاژنی ئێدوارد. دایکی کاتۆلیکی ماری، لەجێی ئەمە، پێشنیاری ھێنزی ی دووھەمی فەڕەنسای قەبووڵ کرد(1548) کە ماری بە ژنی بدات بە کوڕەکەی ئەو کە جێگری پاشای فەڕەنسا بوو. بۆیە لە ترسی ئەوەی کە ماری لە لایەن دەسەڵاتی ئینگلستانەوە بدزرێت، لە تەمەنی شەش ساڵانیدا، نێردرا بۆ فەڕانسە.
لاوی
ئەو لە فەڕەنسا لەگەڵ فڕانسیسی دووھەمدا زەماوەندی کرد و بوو بە شاژنی فەڕەنسا. بەڵام فڕانسیس لە 1560دا لە دوای دوو ساڵ پاشایەتی کۆچی دوایی کرد. ماری کە لە تەمەنی ھەژدە ساڵیدا بێوەژن کەوتبوو، دەیویست لە فەڕەنسا بمێنێتەوە، لەبەر ئەوەی کە زۆر حەزی لەو وڵاتە بوو. بەس ھەر لەو کاتەدا کۆمەڵێکی زۆر لە خەڵکی سکۆتلەند بەرەو ئایینی پڕۆتێستانیزم چووبوون و ئەو مەترسییە ئەو وڵاتەی داگرتبوو کە ناوی لە لیستی ھاوپەیمانەکانی فەڕانسەدا بسڕێتەوە. بۆیە لە ١٤ی ئابی ١٥٦١دا، ماری لە ڕێگەی زەریاوە لە سالەیسەوە، ماڵئاوایی لە فەڕەنسا کرد و گەڕایەوە بۆ سکۆتلەند. ماریی کاتۆلیک لە دوای گەڕانەوەی بۆ سکۆتلەند تووشی ڕاپەڕینە ئایینیەکەی جۆن ناکس بوو. دوو تابلۆ کە لە ئەو سەردەمە بە جێ ماون، بەڵگەی پشت ئەستووری ئەوەن کە ماری یەکێک لە جوانترین ژنانی سەردەمی خۆی بوە. ئەو لە دوای چوار ساڵ مانەوە بە بێوەژنی لەگەڵ لۆرد دارنلیدا زەماوەندی کرد.
سەرچاوە
Will and Ariel Durant, The Story of Civilization, Volume 7, Age of Reason, Pages 134- 160.
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٢ پۆل:مردووانی ١٥٨٧ پۆل:پاشایەتیی ئینگلستان پۆل:پاشایەتیی سکۆتلەند پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:شاعیرانی سکۆتلاندی پۆل:بەخاک سپاردن لە وێستمینستەر ئەبی
بێنار-ماری کۆلتێس
بێنار-ماری کۆلتێس شانۆنووس و حەنەکنووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:مەرگەکانی پەیوەندیدار بە ئەیدز لە فەڕەنسا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:مردووانی ١٩٨٩
کەواساکی، کاناگاوا
وێنۆک کاواساکی (川崎市، کاواساکی-شی) شارێکە لە پارێزگای کاناگاوا لە ژاپۆن، یەکێکە لە شارە سەرەکییەکانی ناوچەی تۆکیۆی مەزنتر و ناوچەی پیشەسازی کێیھین، دووەم شارە لەڕووی چڕی دانیشتووانەوە لە پارێزگای کاناگاوا لەدوای شاری یۆکۆھاماوە دێت، وە ھەشتەمە لەڕووی چڕی دانیشتووان لە ژاپۆن.
لەوەتەی ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧وە چڕی دانیشتووانی شارەکە بە ملیۆنێک و ٥٠٣ ھەزار و ٦٩٠ کەس مەزەندە کراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کاواساکی، کاناگاوا پۆل:شارەکان لە پارێزگای کاناگاوا
٤٤٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ویلیام سیسیل
ویلیام سیسیل (١٥٢٠-١٥٩٨) (بە ئینگلیزی: William Cecil) سیاسەتوانی ئینگلیز و ڕاوێژکاری ئێلیزابێتی یەکەمی ئینگلستان بوو.
سەرچاوە
Will and Ariel Durant, The Story of Civilization, Volume 7, Age of Reason, Pages 1-70.
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٢٠ پۆل:مردووانی ١٥٩٨
لوبنان لە ئۆڵۆمپیاد
لوبنان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەو کاتەوە بەشداری لە ھەموو خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەکردووە جگە لە ئۆڵۆمپیادی ١٩٥٦ وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە تێوەگلانی بەریتانیا و فەرەنسا لە قەیرانەکانی سوێسدا. ھەروەھا لوبنان لە ساڵی ١٩٤٨ەوە لە زۆربەی یارییەکانی ئۆڵۆمپی زستانەدا بەشداری کردووە جگە لە ساڵانی ١٩٩٤ و ١٩٩٨. وەرزشوانانی لوبنان چوار مەدالیایان بەدەستھێناوە، لیژنەی ئۆڵۆمپیادی لوبنان لە ساڵی ١٩٤٧ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٤٨ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندرا.
سەرچاوەکان
پۆل:لوبنان لە ئۆڵۆمپیاد
بڕیارنامەی ٩٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی حوزەیرانی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٤٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:ڕواندا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕواندا
سێرجیۆس سەریکانی
سێرجیۆس سەریکانی (ھەروەھا بە سێرجس ناسراوە) پزیشک، نووسەر و وەرگێڕ بوو. یەکێک بوو لە بەناوبانگترین پزیشکەکانی بێزەنتییەکان، لە (سەریکان)ی ڕۆژاوای کوردستان لە دەوروبەری ساڵانی ٥٠٠ی زایینیی پێش ھاتنی ئیسلام ژیاوە. لە ئەسکەندەریە فێری زمانی یۆنانی بووە، بۆیە لەپاڵ کاری پزیشکی کاری وەرگێڕانیشی کردووە و دەیان کتێبی پزیشکی لە یۆنانییەوە وەرگێڕاوەتە سەر زمانی سریانی، لە ساڵی ٥٣٦ی زایینی مردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٥٣٦ پۆل:نووسەرانی سریانی پۆل:زانا کوردەکان پۆل:زانایانی کورد
کڵاوەڵێ
کڵاوەڵێ (Kllawellê، بە فارسی: کلاه دول) گوندێکە لە بەخشی نەنۆر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧٥ کەس لە ١٥ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
جۆسۆن
شانشینی جۆسۆن یان جۆسیۆن، جۆسان، چوسان، چۆسۆن، چۆسون (بە ھانگۆل: 대조선국؛ بە ھانجا: 大朝鮮國)، یەکێک بوو لە شانشینە مێژوویەکانی کۆریا، وە دوایین شانشینە دەبێت لەدوای دەستپێکردنی سەردەمی مۆدێرنی کۆریا لە ١٩١٠، لەلایەن لی سۆنگگێ دامەزرا، کە بەردەوام بوو بۆ ماوەی پێنج سەدە لە تەممووزی ١٣٩٢ی زایینی تا تشرینی یەکەمی ١٨٩٧ی زایینی. دواتر لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٨٩٧ شانشینەکە ناوی لێنرا ئیمپڕاتۆریەتی کۆریا.
جۆسۆن لەلایەن پاشا تایجۆ و جیۆنگ دۆ جیۆنە وە دامەزرا.
سەرچاوەکان
پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٣٩٢ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٩٧ پۆل:خێزانی شاھانەی کۆریا پۆل:بنەماڵەی ئی پۆل:خانەدانی جۆسۆن پۆل:وڵاتانی پێشوو لە مێژووی کۆریا پۆل:دامەزرانەکانی ١٣٩٢ لە ئاسیا پۆل:ھەڵوەشانەکانی ١٨٩٧ لە ئاسیا پۆل:خێزانی یی
٤٤٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ژان-پیەر پۆچۆنی
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨
زرێبار (کۆوار)
گۆڤاری زرێبار گۆڤارێکی فەرھەنگی، ئەدەبی و کۆمەڵایەتی بوو، کە لە نێوان ساڵەکانی ١٩٩٧ ھەتا ٢٠١٥ بە میتۆدی شیکاری ـ لێکۆڵینەوەیی بە ھەر دوو زمانی کوردی و فارسی بە‌ شێوە‌ی وە‌رزانە‌ دەردەچوو.
پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی فارسی
کورسیکا
كورسيكا دوورگەیەکی فه‌ڕه‌نسييه، ڕووبەری خاکەکەی ٨,٦٨٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەشی ٣٠٩,٦٩٣ كەسە، پایتەختەکەی شاری ئەجاکسێوە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆرسیکا پۆل:دوورگەکانی ئەورووپا پۆل:دوورگەکانی دەریای ناوین پۆل:ھەرێمەکانی فەڕەنسا
کرمانج عێزەت
کرمانج عێزەت قایمقام (فەرمانداری) قەزا (شارستانی) سۆرانە، سۆران یەکێک لە شارەکانی باشووری کوردستانە کە لە پارێزگای ھەولێر دایە و بە دووری ٦٥ کیلۆمەتر لە خاڵی سنووری حاجی ئۆمەران دوورە.
کرمانج عێزەت زیاتر لە دە ساڵە قایماقامی ئەو شارەی بەستۆوەیە.
٤٤٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کانی سوسکە
کانی سوسکە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
سۆھراب سپێھری
230px|وێنۆک|سۆھراب سپێھری
سۆھراب سپێھری (١٩٢٨ - ١٩٨٠) شاعیر و نگارکێشی بەناوبانگی ئێرانییە. سۆھراب لە شاری کاشان لەدایکبوو و لە تاران کۆچی دوایی کرد، ھۆکاری مردنی شێرپەنجەی خوێن بوو. سۆھراب لایەنگری شێعری نوێ بوو و لە گەورەترین شاعیرانی ئەم چەشنە شێعرەیە لە ناو ئێرانییەکاندا. سۆھراب لە شێعرەکانیدا زۆر جار باسی فەلسەفەی ئایینی بوودیزمی کردووە، شێعرەکانی پڕە لە باسی ژیان و مردن، ئەوین، مرۆڤایەتی و سەرخۆشی، کە ھەر ئەمانە سۆھرابی لەگەڵ شاعرانی دیکەی سەردەمی خۆی جیاواز کردووە.
بەرھەمەکان
دیوانە شێعرەکانی سوھراب کە سەرپاکیان بە زمانی فارسی و بە شێوەی شێعری نوێن، بریتین لە:
دواتر ئەو ھەشت دیوانەی سەرێ لە یەک بەرگدا بە ناوی "ھەشت کتێب" تێکخران و بڵاوکرانەوە.
نموونە شعر
ھەڵبەستێک لە سۆھراب لە کتێبی (ھەشت کێتاب): شەوی خەرمانان بە ئاسپایی بە سەر چرکەکاندا تێدەپەڕێ کزەبایێکی فێنک لە قەراغی لێفەکەمۆ خەوم دەڕوێنێت بۆی کۆچ دێت باڵنجەکەم لە دەنگی تەیرەکان خەمڵیوە ... ڕۆژ ئاوا دەبێت و ئەوکاتە ئاسمانگ دێتەوە ناو ئەم کاسە ئاوە
کێیت ئەپتەن
کێیت ئەپتەن (ئینگلیزی: Kate Upton) لەدایکبووی ١٠ی حوزەیرانی ١٩٩٢. نمایشکاری جلووبەرگ و ئەکتەری ئەمریکییە. کێیت بە دەرکەوتنەکانی سەر گۆڤاری (Sports Illustrated Swimsuit Issue) دەناسرێتەوە. لەساڵی ٢٠١٤ بۆیەکەمینجار وەک ئەکتەرێک بۆ ڕۆڵی سەرەکی لەفیلمی (The Other Woman) دەردەکەوێت.
سۆھراب سپێھری
سەرچاوەکان
پۆل:وێنەکێشە ئێرانییەکان پۆل:شاعیرانی ئێرانی پۆل:مردووانی ١٩٨٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
کێیت ئەپتەن
ژێدەرەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:زیندووان
ڕافینیا دیاز
ڕافایل دیاس بێلۆلی (لەدایکبووی ١٤ کانوونی یەکەمی ١٩٩٦)، ناسراوە بە ڕافینھا یاخود ڕافینا، یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری بەڕازیلە کە لە پێگەی باڵدا یاری دەکات بۆ ئیسپانی لا لیگا یانەی بەرشەلۆنە و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل.
ژیانی سەرەتایی
ڕافینھا لەدایک بووی پۆرتۆ ئالێگرێیە، لە بەڕازیل کە دواتر گەورە بووە لە ڕێستینگا، گوندێک دوور لە ناوەڕاستی شار. باوکی بەرھەمھێنەری مۆسیقا بووە. کاتێکی سەختی ھەبووە کە باسی دەکات لەگەڵ دایک و باوکی و برا بچووکەکەی و باڵندەکەیان لە یەک ژوردا ماونەتەوە؛ تووشی سەختی زۆر بوون بۆ ئەوەی پارەی گواستنەوە بدەن و لە ھەندێ کاتدا سواڵیان بۆ خواردن کردووە. بەشێک لە خێزانەکەی دەگەڕێنەوە بۆ ئیتاڵی ڕەسەن.
لە تەمەنی حەوت ساڵیدا، بەشدار بوو لە لەدایکبوونی ڕۆناڵدینھۆ بەھۆی پەیوەندی باوک و مامی لەگەڵ یاریزانەکە. لەوکاتەوە چەندین جار یەکتریان بینیوە و پەیوەندییەکی ھاوڕێیانەیان دروست کردووە.
پێش ئەوەی دەست بکات بە پیشەی تۆپی پێی پیشەگەری، ڕافینھا بەشدار بوو لە پاڵەوانێتییەکانی ڤارزیا ھەتا تەمەنی ١٨ ساڵی، کە وەسفی دەکات بە «تۆڕێک لە یاری سەربەخۆ و پاڵەوانێتی کە ڕێک دەخرێت لەلایەن کۆمەڵەی ناوخۆیی» لە خوار ئاستی ئەکادیمی کە تێیدا ھەر یاریزانێک دەتوانێت بەشداری بکات. یارییەکانی ئەم پاڵەوانێتیانە لە بار و دۆخێکی سەختدا دەکرێن کە تێیدا ھاندەرانی خاوەن یاریگا چەندین کاری نەشیاو لەبەرامبەر یاریزانانی بەرامبەر دەکەن لە نزیک ژوری جل گۆڕین پێش یارییەکان، ھەبوونی تەقە؛ و یاریگای قوڕاوی کە تۆز و لمی لەسەرە، گەرمی زۆر و نەبوونی شەبەکەی گۆڵ و ھەروەھا ھەبوونی تیمی بێ تی شێرت بەھۆی نەبوونی.
ھاوڕێیەتییەکی درێژی ھەیە لەگەڵ برونۆ فێرناندێس، کە دەست پێ دەکات پێش ئەوەی ببن بە ھاو یانە لە یانەی سپۆرتینگ لیشبۆنە. بەپێی ڕافینھا، فێرناندێس یارمەتییەکی گەورەی خۆی و ماوەی یاریکردنی وەک یاریزان داوە. پێش ئەوەی بچێتە یانەی لیدس یونایتد، فێرناندێس بە ڕافینھای وتبوو کە شێوازی یاریکردنی «دەگونجێت بۆ خولەکە» (ئاماژە بۆ خولی نایابی ئینگلیزی پرێمیەرلیگ).
ئاڤای
لە دوای تاقیکردنەوەی شکست خواردوو لەگەڵ ئینتەرناسیۆناڵ و گرێمیۆ، ڕافینھا دەستی کرد بە پیشەی یاریکردن لە ئاستی تۆپی پێی لاوان لەگەڵ ئیمبیتوبا، کە دواتر لەلایەن ئاڤایەوە چاودێری دەکرا. لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا، ڕافینھا دەستی کرد بە ماوەی یاریکردنی لەگەڵ پێکھاتەی خوار ٢٠ ساڵی ئاڤای لە پاڵەوانێتی بەڕازیلی سێریا ئەی لە ٢٠١٤. لە دوای ئەوەی تووشی پێکان بوو، نەیتوانی لە پێکھاتەکە بەردەوام بێت بەڵام بە سەربەخۆ ڕاھێنانی دەکرد. سەرباری گرنگی پێدانی یانە ئاست بەرزەکانی بەڕازیل بۆ ڕافینھا، ئاڤای توانی بیھێڵێتەوە ھەتا ٢٠١٦، کە دواتر ئاستی بەرزی پێشکەش کرد لە جامی ساوپاولۆ بۆ تۆپی پێی لاوان.
ڤیتۆریا گیومارێس
لە ٢ شوباتی ٢٠١٦، ڕافینھا گرێبەستی کرد لەگەڵ یانەی پۆرتوگاڵی ڤیتۆریا گیومارێس، کە لەلایەن دیکۆ چاودێری دەکرا لە جامی ساوپاولۆ، و بوو بە بریکاری کارەکانی لە ڕێکخراوی بریکارەکانی بەناوی وەرزشەکانی دی ٢٠ (ئینگلیزی: D20 Sports)، و گواستنەوەکەی ڕێکخست بۆ ڤیتۆریا. یەکەم یاری خۆی ئەنجامدا بۆ ڤیتۆریا لە ١٣ ئازاری ٢٠١٦ لەبەرامبەر پاکۆس فێرێرا. یەکەم گۆڵی بۆ یانەکە تۆمار کرد لە دژی ماریتیمۆ لە ٢٠ ئابی ٢٠١٦. یەکەم بەشداری کرد لە خولی ئەورووپا ٢٠١٧–١٨ لە ١٤ ئەیلوولی ٢٠١٧ لە دژی ساڵزبۆرگ. یاریزانی نوێی ساڵی بردەوە لە ڤیتۆریا گیومارێس لە ساڵی ٢٠١٧. ١٧ گۆڵی تۆمار کرد لە ماوەی ٤٣ یاریدا (لە ھەموو پاڵەوانێتییەکاندا) لە ماوەی خولی پریمێرای پۆرتوگالی وەرزی ٢٠١٧–١٨ بۆ ڤیتۆریا گیومارێس.
سپۆرتینگ
لە ئایاری ٢٠١٨، گوازرایەوە بۆ یانەی پۆرتوگالی سپۆرتینگ ھەتا ٢٠١٩. یەکەم یاری خۆی کرد لە ١٢ ئاب لە دژی مۆرێنسێ. یەکەم گۆڵی بۆ یانەکە تۆمار کرد لە ٢٠ ئەیلوولی ٢٠١٨ لە دژی قەرەبەگ لە بردنەوەی ٢–٠ دا لە خولی ئەورووپی ٢٠١٨–١٩. ڕافینھا بەشێک بوو لەو پێکھاتەیەی کە جامی پۆرتوگالی بردەوە ٢٠١٨–١٩ و پەنالتییەکی تۆمار کرد لە لێدانە یەکلاکەرەوەکان لە بردنەوە لە دژی پۆرتۆ.
ڕێنێس
گرێبەستی واژوو کرد لەگەڵ یانەی فەڕەنسی ڕێنێس لە ٢٠١٩، کە بڕی گواستنەوەکە بریتی بوو لە ٢١ ملیۆن یۆرۆ. گەورەترین گرێبەستی یانەکە لە مێژوودا. گۆڵێک و ئەسیستێکی تۆمار کرد لە کۆتا یاریدا بۆ یانەکە لە وەرزی ٢٠٢٠–٢١ خولی فەڕەنسی لە دژی ڕیمس کە ٢–٢ بەرامبەر بوون لە ڕێکەوتی ٤ تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠. ھەشت گۆڵی تۆمار کرد و حەوت ئەسیستی کرد لە ماوەکەی لە یانەکەدا، کە یارمەتی ڕێنێسی دا بۆ ئەوەی پلەی سێیەم بەدەست بھێنێت و سەربکەوێت بۆ خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠–٢١ لە ماوەی وەرزی ٢٠١٩–٢٠ خولی فەڕەنسی.
وەرزی ٢٠٢١–٢٢
ڕافینھا یەکەم گۆڵی وەرزەکەی تۆمار کرد لە ٢١ ئابی ٢٠٢١، لە یەکەم یاری لیدس لە یاریگای خۆیدا، بە لێدانێکی نزم لە خولەکی ٧٢دا لە نزیکی جێگای لێدانی یەکلاکەرەوە کە ئەنجامەکەی بەرامبەر کردەوە، و ئەنجام ٢–٢ بوون لەگەڵ ئیڤەرتۆن، کە دواتر پاڵێورا بۆ یەکێک لە جوانترین گۆڵەکانی مانگی ئابی پریمەرلیگ.
ڕافینھا وەرزەکەی لەگەڵ لیدس کۆتای پێھێنا وەک گۆڵکاری یانەکە بە ١١ گۆڵ، لەناویاندا گۆڵی یەکەمی یارییەکەیان لەگەڵ برێنتفۆرد کە بە ئەنجامی ٢–١ بردیانەوە لە کۆتا ڕۆژی وەرزەکە، کە بە لێدانی پەنالتی تۆماری کرد لە دوای ئەوەی فاوڵی لێ گیرا لەلایەن گۆڵپارێزی برێنتفۆرد داڤید ڕایا، بەم بردنەوەیە مانەوەی لیدس لە پریمەرلیگ مسۆگەرکرا.
بەرشەلۆنە
لە ١٣ تەممووزی ٢٠٢٢، ڕافینھا بە گرێبەستێک گەیشتە شاری بەرشەلۆنە و لە ڤیدیۆیەکدا پەیامی بۆ ھاندەران نارد.
ھەڵبژاردە
لە ئابی ٢٠٢١، ڕافینھا بانگکرا بۆ بەشداریکردن لەگەڵ ھەڵبژاردەی بەڕازیل بۆ پاڵاوتنەکانی جامی جیھانی لە دژی چیلی، ئەرژەنتین و پیرۆ.
لە ٧ تشرینی یەکەمی ٢٠٢١، ڕافینھا یەکەم یاری تەواوی خۆی کرد بۆ ھەڵبژاردەی وڵاتەکەی، کە لە کۆتایی تایمی یەکەم بەشدار بوو و یارییەکەیان ٣–١ بردەوە لە دژی ڤێنزوێلا لەکاتێکدا پێشتر لە دوا بوون. ئەسیستی دوو گۆڵی کرد و پەنالتییەکی دروست کرد تەنیا بە یاریکردن بۆ ماوەی ٤٥ خولەک، کە پیاھەڵدانی زۆری بۆ کرا لەلایەن ھاندەران و شیکارەکانی وەرزش.
لە سێیەم بەشداری یاریکردن و یەکەم یاری کە لە سەرەتاوە بەشدار بێت، یەکەم دوو گۆڵی نێودەوڵەتی تۆمار کرد لە یاری پاڵاوتن لە دژی ئۆرۆگوای.
خەڵاتەکان
سپۆرتینگ
تاکەکەسی
سەرچاوەکان
<references group="lower-alpha" />
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پورتوگال پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەڕازیلی پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢
بنیسیۆ دێل تۆرۆ
thumb|بنیسیۆ لەساڵی ٢٠١٤
بنیسیۆ مۆنسێرەیت ڕافایل دێل تۆرۆ سانچێز ناسراوە بە بنیسیۆ دێل تۆرۆ  (لەدایکبووی ١٩ی شوباتی ١٩٦٧) ئەکتەرێکی ئەمەریکی-ئیسپانیە. بنیسیۆ توانیویەتی خەڵاتی ئۆسکار و گۆڵدن گڵۆب بباتەوە بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی (خاڤیەر ڕۆدریگز) لە فیلمی (Traffic) لەساڵی ٢٠٠٢. بنیسیۆ بەشداری چەندین فیلمی مێژوویی ھۆڵیوودی کردووە گرینگترینیان فیلمی (The Usual Suspects) بوو. ھەروەھا بنیسیۆ ڕۆڵی چێ گیڤارای بینی لە فیلمی (Che) لەساڵی ٢٠٠٨ کە دواتر خەڵاتی باشترین ئەکتەریشی پێدرا لە فیستیڤاڵی فیلمی کان. بنیسیۆ ڕۆلێکی بچووکیشی گێڕا لە فیلمی پاسەوانانی گەردووندا، دواتر بۆ بەشی دوومی فیلمەکەش گەڕایەوە و بە ھەمان ڕۆڵ لە فیلمی تۆڵەسێنەکان:کۆتا یاریش دەرکەوت.
بەدەر لەمانە، بنیسیۆ ڕۆڵی ئەفسەری گەندەڵ، ئەلێخاندرۆ، بینی لە ھەردوو فیلمی (Sicario) و تەواوکەرەکەی (Sicario: Day of The Soldado)دا، کە بۆ بەشی یەکەم پاڵێوراو کرا بۆ خەڵاتی باشترین ئاکتەری بافتا. بنیسیۆ بەدەر لە کاری فیلمدا، لە زۆر زنجیرەی تەلەڤزیۆنیشدا بەشداربووە کە دواھەمینیان ھەڵاتن لە بەندینخانەی دانیمۆڕا بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:زیندووان پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر
مالیزیا لە ئۆڵۆمپیاد
مالیزیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٦ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کردووە، و لەو کاتەوە لە ھەموو خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە، جگە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد. مالیزیا بۆیەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە. وەرزشوانانی مالیزیا بە گشتی ١٣ مەدالیای ئۆڵۆمپیادیان بەدەستھێناوە، ھیچ وەرزشوانێکی مالیزی تا ئێستا مەدالیای زێڕی بەدەست نەھێناوە، بەمەش مالیزیا بووەتە ئەو وڵاتەی کە زۆرترین مەدالیای ئۆڵۆمپیادی بەبێ ئەوەی زێڕ بباتەوە. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی مالیزیا لە ساڵی ١٩٥٣ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٥٤ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندرا نرا.
سەرچاوەکان
پۆل:مالیزیا لە ئۆڵۆمپیاد
فیلیپ سیدنی
وێنۆک|سێر فیلیپ سیدنی وێنۆک|مانیومێنتێک بۆ سێر فیلیپ سیدنی لەو جێگەیەدا کە بریندار کرا وێنۆک|مەراسیمی ناشتنی سێر فیلیپ سیدنی فیلیپ سیدنی یان سێر فیلیپ سیدنی (بە ئینگلیزی: Sir Philip Sidney) (١٥٥٤-١٥٨٦) شاعیر، دەرباری و سەروازی ئینگلیز بوو. ئەو کوڕی سێر ھێنڕی سیدنیی حاکمی وێڵز بوو کە سێ جار نوێنەری پاشا لە ئیرلەنددا بوە و فیلیپی دووەمی ئیسپانیا ناوی مەسیحیی لە سەر ناوە و باوکی ئایینیی بوە. دایکی فیلیپ لەیدی ماری دادلیە، کە کچی ئەو دووکی نورسامبێرلەند بوو.
ژیان
لە تەمەنی نۆ ساڵانیدا لە کڵێسەدا کارێکی بە دەست ھێنا کە بەو ھۆوە ساڵانە شەست پۆندی دەگرت. لە تەمەنی دە ساڵیدا ڕۆشتە قوتابخانەی شروزبێری کە زۆر لە کۆشکی لادلەو دوور نەبوو، کە باوکی لەوێدا وەکوو حاکمی وێڵز دەژیا. ئەو کاتەی کە تەمەنی کوڕەکە گەشتە یانزە ساڵ، سێر ھێنڕی نامەیەکی پڕ لە خۆشەویستی و ئامۆژگاریی بۆ نووسی. فیلیپ ئەم دەرسانە بە باشی فێر بوو و لە لای لێسیستەری مامەی و ویلیام سیسیلی ھاوڕێی باوکی گەلێک ئازیز بوو. لە دوای سێ ساڵ خوێندن لە ئاکسفۆرددا، وەکوو ئەندامێکی بچووکی لێژنەیەکی ئینگلیزی نێردرا بۆ پاریس. گەشتە دەرباری چارڵزی نۆھەم و لەوێدا کوشتاری سەنت بارتۆلۆمووی بە چاوی خۆی بینی. وەکوو سەیران، سەفەری بۆ فەڕانسە، ھۆلەند، ئاڵمانیا، بۆھێمیا، لەھستان، مەجارستان، نەمسا و ئیتالیا کرد. لە فرانکفۆرتدا لەگەڵ ھابێرت لانگێتدا، یەکێک لە ڕێبەرانی فیکریی ھاگێنوتەکان، ئاشنا بوو و ئەم دۆستیەی لەگەڵ ئەودا ھەتا مردن بەردەوام بوو. لە ڤێنیزدا پائۆلۆ ڤێرۆنێز نیگارێکی لێ کێشا؛ لە پادوادا بە تەواوی فێری شێوازی غەزەلەکانی پێترارک بوو. لە گەڕانەوە بۆ ئینگلستاندا، لە دەربارەوە بەخێر ھاتنێکی گەرمیان لێکرد و بۆ ماوەی دەوری دوو ساڵ بوو بە یەکێک لە نزیکانی شاژن ئێلیزابێت، بەڵام دوای ئەمە بۆ ماوەیەک لە بەرچاوی شاژن کەوت، لە بەر ئەوەی کە ناڕەزایی خۆی بەرامبەر بە زەماوەندی ئێلیزابێت لەگەڵ دووکی ئالێنسۆندا دەربڕی.
شێعر
سیدنی ئەگەرچی دەوڵەمەن نەبوو، بەڵام بوو بە چالاکترین پشتیوانی وێژەوانانی سەردەمی خۆی. ئەو یارمەتیی بە کەمدێن، ھاکلویت، نەش، ھارڤی، جۆن دۆن، دانیەل و جانسۆن دا و زیاتر لە گشت کەس یارمەتیی سپێنسەری دا. ئیستیفان گۆسۆن کتێبی «قوتابخانەی خراپی»ی خۆی پێشکەش بە سیدنی کرد. فیلیپ سیدنی نووسەری داکۆکی لە شێعرە. سیدنی بە چاوگرتن لە ئەرەستوو و لێکۆڵەرە ئیتالیاییەکان، لەو کتێبەدا شێعری وەکوو "ھونەری چاو لێگرتن و پیشان دانی شتی ڕاستی یان ناڕاستی و نیگاری زماندار کە بۆ فێر کردن و چێژ وەرگرتنی مرۆڤە" ناساند. ئەو ئەخلاقی لە ھونەر زۆر بە گرنگتر دادەنا، ھونەری بە ئامرازێک بۆ فێر کردنی ئاکار دەزانی. ھەر لە ساڵی 1580دا کە کتێبی «داکۆکی لە شێعر»ی نووسی، دەستی کرد بە نووسینی ئارکادیای کۆنتێسی پێمبروک. ئەم کۆنتێسەی خوشکی سیدنی، یەکێک لە ناسراوترین ژنانی ئەو سەدەیە بوو. سیدنی ئەم کتێبەی بۆ خوشکەکەی نووسی. فیلیپ سیدنی لە نووسینی ئەم کتێبەدا چاوی لە ئاکاردیای سانازارۆ (1504) و یووفیوئێز گرتوە.
مردن
لە ساڵی 1585دا سیدنی لە لایەن ئێلیزابێتەوە نێردرا بۆ ھۆلەند تا یارمەتی شۆڕشگێڕەکانی ئەو وڵاتە دژ بە ئیسپانیا بدات. ئەگەرچی ھێشتا تەمەنی نەگەیشتبوە سی و یەک ساڵ بوو بە حاکمی فلاشینگ. ھەر لەو شەڕەدا گوللەیەکی بەر کەوت و دوای بیست و پێنج ڕۆژ برینەکانی ڕەشەوە بوون و کۆچی دوایی کرد.
چۆمھێی شیللا
پاشا "چۆمھێ"ی شیللا، زیاتر بە ناونیشانەکەی ناسراوو بوو چۆمھێ ئیساگوم لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٢٦١ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٢٤٧ی زایینی تا ٢٦١ی زایینی بووە. دوازدەیەم پاشای شانشینی شیللابوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. لە بنەماڵەی سۆک بوو، وە برا بچووکی پاشای پێشوو جۆبونبوو.
فیلیپ سیدنی
سەرچاوە
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” pp. 87–95, World Library, Inc., USA.
چۆمھێی شیللا
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:مردووانی ٢٦١ پۆل:پاشاکانی سەدەی ٣ەم لە ئاسیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٣یەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی سێیەم
فیلیپ سیدنی
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٥٤ پۆل:مردووانی ١٥٨٦ پۆل:شاعیرانی ئینگلیز پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو
بڕیارنامەی ٩٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی حوزەیرانی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاجیکستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٤٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:تاجیکستان لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تاجیکستان
کاشان
وێنۆک|مزگەوتی ئاقا بۆزۆرگ لە کاشان