cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ماری سلێست
دانیشتنەکانی دادگا بۆ گوێگرتن لە ڕزگارکەران لە گیبرالتار
جیمس وینچستەر لە ١٥ی کانوونی دووەم گەیشتە گیبرالتار، بە مەبەستی دانانی ڕێکەوتێک بۆ وەرگرتنەوەی کەلوپەلەکانی. بەڵام فلۆد داوای ١٥٬٠٠٠ دۆلاری کرد وەک بارمتەی دارایی بەرامبەر بە بیمەی کەشتییەکە. ھەروەھا فلۆد درکی بەمە کرد کە ڕەنگە دەستەکەی بریجەریان کوشتبێت لەگەڵ ئەفسەرەکانی وەک بەشێک لە دەستکەوتنی بەرھەمەکانیڤ. لە ٢٩ی کانوونی دووەم، لە ئەنجامی زنجیرەیەک لە وتووێژ لەگەل فلۆد، وینچستەر بۆی دەرکەوت کە بریجز خاوەن کەسایەتییەکی بەرز بووە، کە دەستبەرداری کەشتییەکەی نەبووە تا دوا توانا ھەوڵی پاراستنی داوە؛ و فلۆد ڕووبەرووی چەندین ڕەخنە بوویەوە کە لە ئەنجامی چەندین لێکۆلینەوەی زانستی دەرکەوتووە ئەو ماددەیەی سەر شمشێرەکەی کاپتن و ھەندێک شوێنی کەشتییەکە خوێن نەبووە. ھەروەھا شەپۆلێکی تری ڕەخنەی تری ئاراستەکرا لەلایەن کونسولی ئەمریکی ھۆراشیۆ سیراج لە گیبرالتار، بەپێی بۆچوونی شوفێلدت کە توێژەرێکی دەریاوانی ئەمریکییە، پێی وابووە ھەموو ئەوانەی ڕوویانداوە دەستی مرۆیی تێدا نەبووە، بەلکو بەھۆی ناھەمواری دەریا و پێکھاتەی کەشتییەکە بووە.
بەھۆی نەبوونی ھیچ شوێن پەنجەیەک، فلود دۆزی ماری سلیستی دایەوە دەست سەرۆکی دادگای تێھەڵچوونەوە لە ٢٥ی شوبات، و دوای دوو ھەفتە بە سەرۆکایەتی کاپتن جۆرج بلاچفۆرد کە لە ماساچوستن ھاتبوو کەشتییەکە گوێزرایەوە بۆ جەنەوا؛ و بەرێز کۆچرین خەڵاتێکی بەبری ١٬٧٠٠ جونەی ئیستەرلینی (پاوەند) پێ بەخشرا لە ٨ی نیسان، کە ئەم برەپارەیە دەیکردە پێنجییەکی نرخی کەشتییەکە و بارەکەی. ئەوە شتێک بوو کەس چاوەڕوانی نەدەکرد، و ڕەخنە لە دەسەڵات گیرا کە خەڵاتەکە کەموکوری ھەیە، چونکە ئەو بڕە ھیچ نییە لەچاو ئەو مەترسییەی کە گرتویانەتەبەر بۆ گواستنەوەی کەشتییەکە بۆ بەندەری گیبرالتار. دواھەمین وتەکانی کۆچرین بووە ھۆی تورەکردنی مۆرھاوس، لە دوای ئەوەی دی گراشیا بارە کحولەکەی لە جەنەوا داگرت بە سەرکردایەتی دیڤۆ، کاپتن مۆرھاوس لە گیبرالتار مایەوە و بەشداری دووەمی گوێگرتنی دادگای کرد؛ و کۆچرینی تاوانبارکرد لەبارەی لە ئەستۆگرتنی سەرپێچییەکانی، ھەروەک ھیکس ئاماژەی پێدا، کە مۆرھاوس و دەستەکەی «لە لیستی گومانلێکراوانی دادگا و تێروانینی گشتی دەمێننەوە بۆ ھەمیشە».
ڕوودانی تاوانەکە
لەگەڵ ئەوەی بۆچوونەکانی فلود شکستی ھێنا لە دادگای گیبرالتار لە بارەی کوشتن و شێواندن، بەڵام گومانەکان ھەر مانەوە. دەستبەسەرداگرتنی بیمەکان لە لایان وینچستەر بوو بە بابەتێکی گوماناوی درێژخایەن، لەسەر بنەمای وتاری ڕۆژنامەکان کە ماری سلیست لە پێناو پارەی بیمە بەو ڕێگایە بردراوە. بەڵام وینچستەر ھەموو ئەو دەنگۆیانەی ڕەتکردەوە، و گوتی ھیچ ڕێککەوتنێک نەبووە لەگەڵ ھاوبەشگاکانی بیمە. لە ساڵی ١٩٣١ وتارێکی گۆڤاری "کوارترلی ڕیڤیۆ" دەڵێت مۆرھاوس چاوەڕێی بەڕێکەوتنی ماری سلیستی کردوە دواتر بریجز و دەستەکەی دەستگیرکردووە و گواستینییەتەوە بۆ سەر دی گراشیا و لە وێ کوشتونی. بەڵام پۆڵ بیج ڕەخنەی لەوە گرتوە بە وەی ئەو بۆچوونە ڕێرەوی لێکۆلینەوەکان دەشێوێنێت بەڵکو دەڵێ: دی گراشیا نیویۆرکی جێھێشت دوای ھەشت ڕۆژ لە بەرێ کەوتنی ماری سلیست، و کەشتییەکی پریش بووە، چۆن توانیویەتی بگات بە ماری سلیست پێش ئەوەی بگاتە گیبرالتار. ھەروەھا بۆچوونی تر ھەیە کە دەڵێن بریجز و مۆرھاوس ھاوبەشی یەکتربووینە لەو کارە ئەمەش بۆ ئەوەی سوودمەندببن لە ڕێژەی ئەو پارەیەی لە بیمە وەری دەگرن. لە نێوان دوو کاپتن ھاوڕێیەتی نییە ئەوە ئەو دەستەواژەیە کە دەڵێن ژیری نییە دوو کاپتن ئەو کارەبکەن. ھیکس بۆچوونی وایە کە «ئەگەرھاتوو مۆرھاوس بریجز ھاوبەشی یەک بن لەو کارە، ئەوە چارەنووسی نییە ئەو نھێنییە بەوەی ھەر ئاشکرادەبێت»، ھەروەھا پرسیارێکی تر دروست دەبێت، ئەگەر بریجز خۆی ونبکات بۆ ھەمیشە ئەی بۆچی کوڕەکەی جێھێشتووە لە دوای خۆی.
بۆچوونی تر ھەیە کە دەڵێت تاوانەکە ئەنجامدراوە لەلایەن چەتە قەرەجەکان، ئەو ھۆزانەی لە خۆڕئاوای مەغریب نیشتەجێن. چارڵز ئێیدی فای لە ڕۆمانەکەی ساڵی ١٩٤٢ ئاماژە بەوە دەکات کە ئەگەرچەتەکان ھەڵساون بە تێکدانی کەشتییەکە بۆچی کەلوپەلە بەنرخەکانی کاپتنەکەیان نەبردووە؛ و لە ساڵی ١٩٢٥ جۆن جێلبێرت لۆکھارت ڕەخنەی ئەوە دەگرێت کە بریجەر کەسێکی خوگری ئایینی بووە کە بەخۆی ھەڵساوە بەکوشتنی سەرجەم کارمەندانی و دواتر خۆشی کوشتوە. لە دواھەمین چاپی پەرتوکەکەی ئاماژە بەوە دەدات کە لەگەڵ نەوەی بریجز ئاخاوتووە و داوای لێبوردنی کردوە و پەشیمانە.
بەلەمەکانی فریاگوزاری
بەپێی بۆچوونی کۆپ، گواستنەوەی دەستەکە بۆ ناو بەلەمەکانی فریاگوزاری بە شێوەیەکی کاتی بووە، چونکە بەپێی ڕاپۆرتەکانی دیڤۆ لە بارەی ئامێرەکان و پەتەکان کە پەتەسەرەکییەکە بۆ ھەڵدانی چارۆگەکەبووە بۆ بەستنەوەی بەلەمەکان بەکاریان ھێناوە بۆیە کراونەتەوە، چونکە دواتر کە ویستویانە بۆ کەشتییەکە بگەڕێنەوە پەتەکە پچراوە یانیش خۆیان پچراندوتیان لە ترسی نقوم نەبوونیان لەگەڵ ماری سلیست بەو بارە قورسەوە. ھەروەھا بیچ بۆچوونی وانییە چونکە چۆن بەلەمەکان بەکەشتییەک دەبەستنەوە کە دەزانن نوقم دەبێت، ھەروەھا نووسەر ماکدۆنالد ھاستینگ دەپرسێت ئەگەر بریجز کە کاپتنێکی بە ئەزموونە چۆن کەشتییەکی مەزن دەگۆڕێتەوە بە بەلەمی فریاگوزاری لە کاتێک کەشتییەکە کەم کەم نوقمیش بێت لە بەلەمەکان باشترە بۆ دەریا، ئەگەر بریجز کارێکی لەوشێوەی کردبێت ئەوە کەسێکی زۆر گێل و نەزان بووە.
دیاردە سروشتییەکان
ڕاست|وێنۆک|باھۆزی دەریایی، وێنەکە لە فلۆریدا گیراوە لە ١٩٦٩، باھۆزی دەریایی بۆچوونێکی ھەرە بەھێزی نھێنی ماری سلیستە. سەرجەم لایەنەکان ھاوڕان لە سەرئەوەی کە کارێکی لەو جۆرە بە سەر کەشتییەک بێت دەشێتەوە بۆ دەریاوانی، لەگەڵ ھەڵگرتنی کەلوپەلێکی زۆر، جگە لە بوونی ڕووداوی نامۆ و ترسناک. بۆ دەستکەوتنی بەڵگە ڕاوێژ لەگەڵ دیڤۆ کراوە، ئاماژەی بەوە داوە کە پەڕین لەسەر کەشتی بەھۆی ئەم باھۆزە گونجاوە؛ و پێی وایە بریجەر کەشتییەکەی جێھێشتوە دوای لە کارکەوتنی ئاوکێشەکانی یان لە کارکەوتنی ھەرشتێکی تر، چونکە پەککەوتنی ئاوکێشەکە بووەتە ھۆی پڕبوونی لە ئاو بەخێرایی. کە بەر تەوژمێکی توندی باھۆزی ئاوی بووەتەوە پێش ئەوەی کەشتییەکەی جێبێلێت ئەمیش بەھۆی ھاتنەناوەوەی ئاوێکی زۆر، کە بووەتە ھۆی پەکخستنی سەرجەم کەلوپەلەکانی ناوی. ھەروەھا دەشێ بەھۆی پالەپەستۆی نزمی ھەواوە بووبێت کە باری نەخوازراوی لەوشێوەیە دروستدەکات و ئاوێکی دێنێتە ناو کەشتییەوە، کە دەستەکە ھەوڵیان داوە ئاوەکە بکەنە دەرەوە بەڵام ڕێژەی ئاوی ھاتوو زۆرتر بووە و بەمەش کەشتییەکەیان نزیک بووە لە نقومبوون.
شیکاری تر پێشنیارکراون کە باس لە بوونی شاخی بەستەلەکی خزراو دەکات کە ھاتووەتە پێشیان، لەترسی پێکدادان زوتر کەشتییەکەیان جێھێشتوە ئەمیش بەھۆی کەمی وزەی با، یانیش بەھۆی بوومەلەرزەی دەریایییەوە بووە. بەڵام بەڵگە ھایدرۆگرافییەکان ئەوە نیشاندەدەن کە شاخە بەستەلەکە خزراوەکان ناگەنە ئەوشوێنە و ئەگەر ڕووشبدات کەشتی تر دەیبینن. بەرێز بیج وەک پاڵپشتی بۆچوونەکانی دەلێ ماری سلیست وەستاوە بەھۆی کەمی تەوژمی با بۆیە بە بەلەمە فریاگوزارەکانی بەرەو دوورگەی سانتاماریا جێھێشتوە. بۆچوونەکە دەڵێ بریجز، بەھۆی لەکارکەوتنی چاڕۆگەکانی بەلەمەکانی بەکارھێناوە بەئاراستەی وشکانی. دواتر با ھەڵی کردووە و ماری سلیستی لەگەڵ خۆی بردووە، ھەروەھا دەڵێ بەھۆی زۆرمەستی دەستەکەی کەشتییەکەیان جێھێشتوە. لاوازی ئەم بۆچوونە ئەوەیە کە ئەگەر با ھەڵی نەکردوە ئەی بۆچی پەتی چاڕۆگەکانی پچراوە ھەروەھا زۆرێک لەچاڕۆگەکانی پێچراوەتەوە.
ھەروەھا بۆچوونی بوومەلەرزەی دەریا لەئارادابوو کە لەترسی تەقینەوەی باری ماری سلیست و سەرجەم کەلوپەلەکانی پێشوتر کەشتییەکەیان جێھێشتووە؛ پچراندنی پەتەکانیش بەمەبەستی کەمکردنەوەی پالەپەستۆی با پچرێندراون. ڕۆژنامەی نیویۆرک وۆرلد لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٨٨٦بۆ خۆپارێزیان لەتەقینەوەی بارە کحولەکە کەشتییەکەیان جێھێشتووە. ھەمان ڕۆژنامە لەوەشانێکی ٩ی شوباتی ١٩١٣ باس لە بوونی گاز دەکات لەئەنجامی دزەکردنی گازی ژەھراوی لەچەند بەرمیلێک و ترس لە ڕوودانی تەقینەوە بەدی کراوە لەبارەکەی ماری سلیست. بەڕێز ئۆلیڤەر کۆپ ئامۆزای بریجز زۆر پاڵپشتی ئەو بۆچوونە دەکات چونکە دزەکردنی گازەکە بۆنێکی زۆری لەناو کەشتییەکە بڵاوکردووەتەوە بۆیە بریجز فەرمانی پێکردوون بەخێرایی کەشتییەکە جێبێلن؛ و بەھۆی پەلەییان لەجێھێشتنی کەشتییەکە پێش تەقینەوەی، بریجز سەری لێشێواوە لەبری بڕینی پەتی بەلەمەکان پەتی چاڕۆگەکانی بڕیوە؛ و دەشێت بەھۆی ھەڵکردنی شنەبایەک لەم ساتەدا بەلەمەکانی لە کەشتییەکە دوورخستبێتەوە سەرەرای خۆبەدەستەوەدانیان بەوبارەی تێیکەوتوون. بەڵام کەمی زیانەکان و کەمی ئەگەرەکانی تەقینەوە و بەڵگەی ساغی کەستییەکە ئەم بۆچوونەی ڕەتکردووەتەوە. لە ساڵی ٢٠٠٦ ئەندریا سیلا وەک کۆلێژی لەندەنی زانکۆیی بۆ کەناڵی پێنجی شانشینەیەکگرتوەکان تاقیکاری ئەوە دەخاتە ڕوو کە ئەگەری تەقینەوە ئەگەرێکی بەھێزبووە. ئەندریا سیلا نموونەی کۆگایەکی پڕ لە کحول و کاغەزی کارتۆنی نیشانداوە کاتێک گازی بۆتان گڕدەگرێت کە لەکحولەکان دەردەچێت چ تەقینەوەیەک دروستدەکات، بەڵام جیاوازییەکە ئەوەیە کە لە کۆگای ماری سلیست ھەوا ھەبووە و پلەی گەرماش بەرز نەبووە سەرەرای نەبوونی ھیچ ئاگرێک."
پەککەوتنی ئاوکێشەکانی
ئێستا بۆچوونێکی نوێ ھەیە -کە لە شێوەی بەڵگەنامەیی "چیرۆکی ڕاستەقینەی ماری سلیست " لەلایەن "کەناڵی سمیسۆنیان"  لە ساڵی ٢٠٠٧- ونبونی کەشتییەکە ئامادەکرا؛ کە دەڵێ ڕەنگە بەھۆی لە کارکەوتنی ئاوکێشەکەی بووە بە تەواوی. چونکە ماری سلیست لە سەرەتا بۆ گواستنەوەی خەلووز بە کارھاتووە، کە بە کاشینک بە ناوبانگ بووە، دواتر بە مەبەستی ھەڵگرتنی کحول بە کاریان ھێناوە. بۆیە ئاوکێشەکە لە سەرەوە بووە چونکە دەستەکەی ھەوڵی چاککردنەوەیان داوە لە سەرەوە، چونکە ئاو سەرتاپای پەیکەری کەشتییەکەی گرتبۆوە، و کاپتنەکەش ھیچ جێگرەوەی تری نەبووە بۆ زاڵبوونی بە سەر زۆری ڕێژەی ئاوەکە. ھەروەھا وەھای بۆ دەچن کە کرۆنۆمیترەکەشی کێشەی ھەبووە، ھەربۆیە بریجز فەرمانی بە چۆلکردنی کەشتییەکە کردووە، چونکە پێی وابووە نزیکیش بووینە لە دوورگەی سانتا ماریا، کەچی لە ھێندەش نزیک نەبووینە کە ماوەی ١٢٠ میلیان لە نێوان بووە.
داستان و مێژووی نادروست
وێنۆک|ئارسەر کۆنان دوێل کە کورتەچیرۆکێکی لە ساڵی ١٨٨٤ نووسی کە زۆرترین خوێنەری لە بارەی ماری سلیست ھەبوو. لە دوای ڕووداوەکە، ھەموو بۆچوونە ڕاستی و خەیاڵییەکان بوونە یەک. لە حوزەیرانی ١٨٨٣ لۆس ئەنجلۆس تایمز چیرۆکی ماری سلیستی بڵاوکردەوە بە وردییەکی زۆری وەک: "ھەموو چارۆگەکان ڕێک بوون، بە خێرایی چارۆگەکان ببەستن، بە پەتەکە نا بەلکو بە شوێنێکی تر … ئاگرەکە بڵێسەی کرد لە چێشتخانەکە. نانی ئێوارە بەتام نابێت بەلکو بە ساردی دەیخۆین… تۆماری کەشتییەکە تاوەکوو ساتی دۆزینەوەی بوو ". و دوای بیست ساڵ لە تشرینی دووەمی ١٩٠٦لە گۆڤاری "ئۆڤەرلاند مۆنسلی ئاند ئاوت وێست مەگەزین " ماری سلیست ھاتەوە بەرباس بەڵام بە شێوەی کەشتییەکی شکۆدار لە شوێنێک کە نزیکەی ١٤٠٠میل لە باشووری شوێنی ڕاستەقینەی بوو. لەگەڵ چەندین وردەکاری نادروست، وەک ناونانی ئەفسەری پلەیەک بە بریجز، ھەبوونی مریشکێکی زیندوو لەسەر پشتی کەشتییەکە.
بەھێزترین گێڕانەوە، کەزۆرینەی لایەنەکان لە سەری ھاوڕان لە بارەی ماری سلیست کە ھەرگیز لە بیرناکرێت، چیرۆکەکەی وەشانێکی یەنایەری ١٨٨٤ بوو لە گۆڤاری "زە کۆرنھێل مەگەزین ". کە کارێکی نایاب بوو لە بارەی کەشتییەکە دوای بیست و پێنج ساڵ ئارسەر کۆنان دویل چیرۆکێکی نووسی لە ژێرناوی "ژ، ھەباکوک جیفسنز ستەیتمێنت" کە ھیچ پەیوەست نەبوو بە ڕاستییەکان. کە ناوی لە کەشتییەکەی نابوو (Marie Celeste)، ناوی کاپتنەکەش جی دەبلیو تیبس بوو، گەشتەکەش لە ساڵی ١٨٧٢ ڕوویدابوو شوێنەکەش لە بۆستنەوە بوو بەرەو لشبۆنییە، کەشتییەکە چەندین ڕێبواری لە خۆگرتبوو یەکێک لە ڕێبوارەکان ناوی جیفسۆن بوو. لە چیرۆکەکەی گەشتیارێکی تر ھەبوو کە ڕقی لە ڕەگەزی سپی پێست دەبوویەوە، کە سەرجەم دەستەکە ھێرش دەکەنە سەر تیبس و کەشتییەکەش ڕاپێچ دەکەن بەرەو کەناراوەکانی خۆراوای ئەفریکا. لێرەدا، سەرجەم کەسانی سەرکەشتییەکە دەمرن و تەنھا جیفسۆن دەمینێتەوە ئەمیش بەھۆی ئەوەی خاوەنی ھێزێکی ئەفسوناوی بوو. دویل نەوێرا لە شێوەی بەرگ چاپی بکات ھێندە ناراستی تێدابوو، کونسولی ئەمریکی لە گیبرالتار گوتی سەرتاپای چیرۆکەکەم خوێندەوە نەمتوانی بەشێکی بچووکی ڕاستیشی لێ بەدی بکەم.
لە ساڵی ١٩١٣، گۆڤاری "زە ستراند مەگەزین " گێرانەوەیەکی تری خستە سەرزاران باسی لە پیاوێک دەکرد بە ناوی ئێبل فۆسدیک، کە گوایە یەکێک بووە لە سەرنشینەکانی ماری سلیست. لە گێرانەوەکە دەڵێ سەرجەم سەرنشینان لە ئاو نوقم بوون و بوونە خۆراکی نەھەنگەکان جگە لە فۆسدیک. بە پێچەوانەی چیرۆکەکەی دوێل، کە چەندین ھەڵەی تێدابوو وەک: "گریجەر" لە بڕی "بریجز"، و"بۆیس" لە بڕی "مۆرھاوس"، و کچەکەی بریجز کە حەوت ساڵان بوو نەک دووساڵان، دەستەکەشی بە ١٣کەس دانابوو. خەڵکانێکی زۆر باوەریان بە ڕۆمانەکەی لۆرانس جەی کردبوو کە لە ساڵی ١٩٢٠بڵاوکرایەوە. ھەم دیسان چیرۆکی ڕزگاربویەکی تر دەنگۆی دایەوە بە ناوی جۆن پێمبرتن، کە باسی لە جەنگێکی سەختی دەکرد لەگەڵ کەشتی دی گراشیا. بەڵام چەندین ھەڵەی بنچینەیی دەکرد وەک ناونانی(Marie Celeste)بە دوێل، ھەلەی تر لە ناوەکانی تری بەرپرسان. لەگەڵ ئەوەشدا چیرۆکەکەی چوە جێی باوەری خەڵکی ھەربۆیە ڕۆژنامەی نیویۆرک ھیرالد تریبن لە ٢٦یۆلیۆی ١٩٢٦پاڵپشتی چیرۆکەکەی جۆنی دەکرد. ھاستینگ چیرۆکەکەی کیتینگی بە ھەلخەلەتاندن دەچوێنێت ھەتا ئەوبوارەی کە توانای خەیاڵکردنیشی تێدا نەبووە.
لە ساڵی ١٩٢٤ ڕۆژنامەی دەیلی ئێکسپرێس چیرۆکی پاڵەوانێکی دەریاوانی خانەنشین کراوی بڵاوکردەوە بە ناوی کاپتن ار لوسی، کە بە شێوەیەکی زۆر دڵنیا خۆی بە کاپتنی ماری سلیست ناساند، ھاوشێوەی ئەو نەبوو لە نێوان ھەموو چیرۆکە ناراستەکان. لە چیرۆکەکە وێنای ئەوەی کردبوو کە دەستەیەکی ھێرشبەرن؛ کەشتییەکی ھەڵمی وێڵ بەدی دەکەن، کاتێک سەرکەشتییەکە دەکەون دەبینن تۆڕی کراوە، لەگەل بڕی ٣٬٥٠٠جونەی ئیستەرلینی و زێر و زیو. بریاردەدەن کە دەستکەوتەکە لە نێوان خۆیاندا بەش بکەن و بچن لە ئیسپانیا ژیانێکی نوێ دروست بکەن، بۆیە بەھۆی بەلەمی فریاگوزاری خۆیان دەگەیننە کەناراوەکان. باپیرە ھاستینگ دەڵێ ئەمە لە سەرسوورھێنەرترین گێرانەوەکان بوو، کە زۆر دووربوو لە ڕاستییەوە.
ھەروەھا ڕۆژنامەی «چامبەرزس ژۆرنال» لە ١٧ئەیلوولی ١٩٠٤ وتارێکی نووسی لە بارەی سەرنشینانی ماری سلیست کە سەرجەمیان لەلایەن سپیدجێکی مەزنەوە خوراون؛ و بەپێی مۆزەخانەی مێژووی سروشتی ڕەنگە وابێت چونکە سپیدجێکی مەزن درێژییەکەی دەگاتە پازدە مەتر؛ ھەروەھا ناسراوە بە ھێرشەکانی بۆ سەر کەشتیان. بیج ئاماژە بەوە دەکات کە دەشێت بوونەوەرێکی لەو جۆرە ھێرش بکات و دەریاوانەکە و کەلوپەلەکانی بۆ خۆی پەڵکێش بکات. ھەروەھا پێشنیھادی ھێرشی بوونەوەری سەروی سروشتیشیان کردوە؛ کۆمەلەیەکی نامێژوویی بۆ گۆڤاری "بریتش جۆرنال ئۆف ئیسترۆلۆجی " چیرۆکی ماری سلیست "ئەزمونێکی سۆفی گەرایی بووە، پەیوەست بووە بە بیرکردنەوە ژیرییەکان، کە لە سەرووی تێگەیشتنە مرۆیییەکانەوە بووە، وەک قوچەکی جیزە لە میسر و کیشوەری ئەتلانتس. ھەندێکیشیان دەیبەنەوە بۆ سێگۆشەی بەرمۆدە بەو پێیەی ماری سلیست گەشتی بۆ زۆر شوێن کردووە لە زەریای ئەتلەسی. جگە لە چەندین بۆچوونی خەیاڵی ترکە دەڵێن لەلایەن دروستکراوە ئاسمانییەکانەوە ڕفێنراون.
دواھەمین گەشتی
وێنۆک|"بۆچوون وایە کە ئەفسەر بریجز بەکوژراوی خراوەتە دەریاوە "، نیویۆرک تایمز ،٢٤فەبرایەر ١٨٧٣ لە ٢٦یۆنیۆی ١٨٧٣ ماری سلیست جەنەوا ی جێھێشت و لە ١٩ ئەیلوول گەیشتەوە نیویۆرک. ھەموو ئەو دانیشتنانەی دادگای گیبرالتار و قسە وباسی خەڵک و ڕۆژنامەکان وای کرد کەشتییەکی ناحەزبێت و خەڵک خۆشی نەوێت؛ ھاستینگ گوتی «ڕەزاقورس بوو لەسەر شۆستە ئاوییەکە بە جۆرێک کەس نەیدەویست تەماشای بکات». لە فەبرایەری ١٨٧٤ لیژنەی بازرگانی بە نیو نڕخ فڕۆشتییەوە بە پیشەوەرێکی ناوەخۆیی نیویۆرک.
کاتێک کە زانی کونسول نایەوێت بیکرێتەوە نرخەکەی ھێشتا بەرە و ژێرچوو، سەرەتا بیمەی تەواوی پێدرا، بەڵام دواتر کە زانی کەس نرخی بۆدانانێت بریاریدا کەشتییەکە لە ناو بەرێت و سوود لە بیمەکەی ببینێت ، بەڵام بە خێرایی ھەواڵی تێکدانەکەی بڵاوبوویەوە و ئاشکرابوو. لە یۆلیۆی ١٨٨٥دادگایی پارکەر و دوو بارەکەی لە بۆستن بەرێوە چوو بەھۆی ناپاکی و خۆ دزینەوە لە بیمەو زیان گەیاندن بە سامانی دەریایی. پارکەر تاوانبار کرا بە زەرەردان لە بازرگانی دەریایی جگە لە وەی کە بریار دەرچوو بە «تەنھا لە دوورەوە دەتوانێت سەیری پاشماوەی کەشتییەکەی بکات»، سەرەتا ویسترا بە سێدارە حوکم بدرێت. بەڵام دواتر بریارەکانی بۆ ھەموارکرایەوە، لە ١٥ ئاب ڕاگەیێندرا کە پارکەر ناتوانێت پابەندی داواکارییەکان بێت ھەندێک لە ھاوپەیمانەکانی ڕەخنەی توندیان لە دادگا گرت و ھەندێکیشیان ویستیان زیان بە پارکەر بگەیێنن و دۆزی دادگاکەیان بۆ نوێ دەکردەوە. ھاوپەیمانەکانی توانیان سزاکەی بکەنە پێژماردن، دواتر توانیان وا لە داواکاری گشتی بکەن کە لە سکالاکەی بکشێتەوە و دەستبەرداری داواکارییەکانی ببێت. دادگاش تاوانەکەی لە ئەستۆلابرد و ڕێگایدا ئازادبێت، ئەم ماوەیە بووە ھۆی لە کەداربوونی شکۆی پارکەر، بۆیە دوای سێ مانگ لە خەفەتباریدا کۆچی دوایی کرد. یەکێک لە تاوانبارەکانی بە سەختی تووشی نەخۆشی دەروونی بوو ئەوەکەی تریش خۆی کوشت.
یادکردنەوەی کەشتییەکە
لە تشرینی یەکەمی ١٩٥٥، کەشتی "ئێم ڤی ژۆییتا " ، کە کەشتییەکی بزوێنەردار بوو بە کێشی ٧٠تۆن، لە باشووری زەریای ھێمن ونبوو لە کاتی گەشتی نێوان ساموا و توکیلاو لەگەڵ بیست و پێنج کەس لە سەرنشینانی. دوای مانگێک کەشتییەکە دۆزرایەوە بە پەشۆکاوی لە باکووری ڤانوا لیڤۆ بە دووری ٦٠٠میل (٩٧٠کیلۆمەتر) لە ڕێرەوی ئاسایی خۆی. ھیچ کەسێک ھەواڵی لە سەرنشینانییەوە بۆ نەھات، لیژنەی پشکنینیش شکستی ھێنا لە گەیشتن بە ڕاستییەکانی. مێژوو نووسی سەرەکی بۆ دۆزی دەیڤد ڕایت دەڵێت چیرۆکێکی ھەیە وەک چیرۆکەکەی ماری سلیست.
چیرۆکی ماری سلیست بووەتە باسی دوو شانۆگەری ڕادیۆیی کە جەماوەرێکی باشی بۆ کۆبووەتەوە لە ١٩٣٠ کە لەلایەن ئێل جرید پیچ کاری بۆکرابوو، ھەروەھا شانۆیەکەی پیچ لە ١٩٤٩لەسەر شانۆ نمایشکرا. گەلێک لە گێرانەوەکان باسی ڕووداوی سروشتی دەکەن لە بڕی خەیاڵی. لە ساڵی ١٩٣٥ھاوبەشگای فیلمە بەریتانییەکان "ھامەر فیلم پرۆدەکشنز" فیلمی "نھێنی ماری سلیست"  پەخش کرد، (ناوی لێنرایەوەبە "کەشتی  ئامێز"  لەلایەن خەڵکەوە) لە پاڵەوانێتی بیلالۆجوسی کە دەریاوانێکی لێھاتووە. لە ڕووی بازرگانییەوە سەرکەوتنێکی ئەوتۆی وەرنەگرت بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا "شاکارێکی مێژوویییە کە جێگرەوەی نییە". لە ساڵی ١٩٣٨ کورتە فیلمێک نمایشکرا بە ناونیشانی"ئەو کەشتییەی کە مرد " باسی لە کۆمەلێک ڕووداو دەکرد لە بارەی: ڕفاندن، ترس لە تەقینەوە لە بەر بارەکحول، زیندەوەری نامۆ. لە ٢٤ کانوونی دووەمی ١٩٨٠ زنجیرەیەک کاری تەلەڤیژیۆنی ئەنجامدرا لە بارەی "لە بەدواگەڕانی …" بە شێوەی مەتەڵ. لە وەرزی دووەمی زنجیرە تەلەڤیژیۆنی خەیاڵی زانستی لە کەناڵی بی بی سی دکتۆر ھوئاماژەی پێدەدات. لە خەلەکی"گەشتێکی فڕین بەرەو نەمری " (1965)، کە "تاردیس" نیشان دەدات کە ئامێرێکی کاتە تایبەت بە دکتۆر لەسەر پشتی ماری سلیست، و دواتر "دالیکس" نیشاندەدات لەگەڵ ئامێرە تایبەتییەکەی، کە دەستەی ماری سلیست لە ئاو گیردەکات و خۆیان نوقمی ئاوەکە دەکەن و دواتر کەشتییەکان ون دەبن.
دانەر جۆن واڵاس سپینسەر دڵنیایە کە دەستەکە لەلایەن بوونەوەرە ئاسمانییەکانەوە ڕفێندراون، لە یەکێک لە خەلەکەکانی زنجیرەی یارییە ئەمریکییەکان " ڕاستییەکە بڵێ" ساڵی ١٩٧٣دەردەکەوێت، کە بەتەواوی ماری سلیست ھەڵدەبژێرێت بە سەرلێشێواوی کە دەیبات بەرەو سێگۆشەی بەرمۆدە.
لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ "کەناڵی سمیسۆنیان" ی بەڵگەنامەیی "چیرۆکی ڕاستەقینەی ماری سلیست "نمایش دەکات، کە گەلێک لە لایەنەکانی ماری سلیست باس دەکات بێ ئەوەی وەڵامێکی گونجاو بداتەوە.
بیرەوەرییەک لە دورگەی سپینسەر دروست دەکرێت لە شوێنی دروستکردنی بریجانتینەکەی ماری سلیست وەک یادێک بۆ ماری سلیست و دەستەکەی، کە لە شێوەی کەشتییەکی چاڕۆگەدار دایە. ھەروەھا لە گیبرالتار دووجاران پولی دارایی چاپ دەکرێت کە وێنەی ماری سلیستی لە سەرە، لە ماڵدیڤ یش دووجاران پولی دارایی بۆ یادی ماری سلیست چاپ دەکەن چونکە جاری یەکەم بە ھەڵە دەنووسن (Marie Celeste).
تێبینییەکان
<references group="تێبینیی"/>
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕووداوە دەریاییەکان لە ١٨٦٧ پۆل:ڕووداوە دەریاییەکان لە ١٨٧٢ پۆل:ڕووداوە دەریاییەکان لە ١٨٨٥ پۆل:ڕووداوە دەریاییەکان لە تشرینی یەکەمی ١٨٦٧ پۆل:ڕووداوە دەریاییەکان لە کانوونی یەکەمی ١٨٧٢ پۆل:کەشتی تارمایی پۆل:ماری سلێست پۆل:کەشتییەکانی ١٨٦١ پۆل:بریجانتینەکان
کافکا لە کەنار دەریا
کافکا لە کەنار دەریا (، یوومیبێ نۆ کافکا) ڕۆمانێکی نووسەری ژاپۆنی، ھاروکی موراکامییە، یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٠٢ بە ژاپۆنی بڵاو بوویەوە و دواتر لە ساڵی ٢٠٠٥ وەرگێڕدرا سەر زمانی ئینگلیزی، وەرگێڕانە ئینگلیزییەکەی لە پێرستی ١٠ باشترین کتێبەکانی ساڵی ٢٠٠٥ لە ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا بووە و خەڵاتی خەیاڵی جیھانی لە ساڵی ٢٠٠٦ بەدەست ھێناوە.
ڕۆمانی کافکا لە کەنار دەریا لەلایەن ئارام ڕەشیدەوە ساڵی ٢٠١٢ وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی.
کورتە
ئەم ڕۆمانە چیرۆکی دوو کەسایەتی جیاواز دەگێڕێتەوە، یەکیان، کوڕێکی ١٥ ساڵەیە، کە لەدەست باوکە دڵڕەقەکەی لە ماڵێ ڕا دەکات بەشوێن دایک و خوشکەکەیدا دەگەڕێت؛ تا نەیدۆزنەوە ناوی خۆی دەگۆڕێت و خۆی بە ناوی کافکا، خۆشەویسترین نووسەری دەناسێنێت. چیرۆکی دووھەم پیاوێکی پیر بە ناوی ناکاتا، کە لە مناڵییەوە بەھۆی ڕووداوێک توانای بیرکردنەوە و ھۆشی لەدەست داوە، ھەروەھا ناتوانێت بنووسیت و بخوێنیتەوە بەڵام بەپێچەوانەوە توانای قسەکردن لەگەڵ پشیلەکانی ھەیە.
کافکا تامورا
ناوی ڕاستەقینەی ئەم کاراکتەرە ھەرگیز بۆ خوێنەر ئاشکرا نابێت، دوای ئەوەی لە ماڵەوە ڕادەکات، ناوی نوێی کافکا، ھەڵدەبژێرێت. کوڕێکی ١٥ ساڵەی باڵابەرزە کە تەمەنی زۆرتر لە تەمەنی خۆی نیشان دەدرێت. ھەروەھا کوڕی پەیکەرتراشی بەناوبانگ کۆیچی تامورایە. لە تەمەنی چوار ساڵیدا دایک و خوشکەکەی خێزانەکەیان بەجێ ھێشتووە و ڕوخساری ئەوانی لەبیر چووەتەوە. جار و بار لەگەڵ کەسایەتییەکی خەیاڵی بەناوی قەڵەڕەشە قسە دەکات. لە درێژەی ڕۆمانەکەدا ئەم کەسایەتییە خەیاڵییە بە کافکا دەڵێت، دەبێت بەھێزترین پازدەساڵەی دونیا بیت و بەم شێوەیە ھانی دەدات درێژە بە سەفەرەکەی بدات.
ساتورو ناکاتا
ناکاتا یەکێک لەو ١٦ منداڵانە بوو، کە لایەن قوتابخانەوە بۆ گەشتێک بردران. فڕۆکەیەک بەسەریاندا تێپەڕی و بەھۆێ فلاشێکی ڕووناکی لە ئاسماندا، ھەموو ١٦ قوتابییەکە بە بێھۆشی کەوتن. بە پێچەوانەی مناڵەکانی تر کە پاش ماوەیەک چاک بوونەوە، ناکاتا بۆ ماوەی چەندین حەفتە بێھۆش مایەوە و کاتێک بە ئاگا ھاتەوە بۆی دەرکەوت کە ھیچی لەبیر نەماوە تەنانەت ناوی خۆشی، ھەروەھا توانای خوێندنەوەی نەماوە، بەڵام تواناییەکی سەرسوورھێنەر بەدەست دێنیت ئەویش قسەکردنە لەگەڵ پشیلەکان.
خاتوو سائکی
بەڕێوبەری ئەو کتێبخانەیەی ئۆشیما کاری لێ دەکات و کافکا لە زۆربەی ڕۆمانەکەدا لەوێدا دەژیت.
جانی واکەر
پشیلەکوژێک کە پلانی ئەوەیە شمشاڵ لە ڕۆحی پشیلەکان دروست بکات. ناوی جانی واکەر لە برەندێکی ویسکی سکۆتلەندی وەرگیراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆمانەکان لەبارەی پشیلەوە پۆل:ڕۆمانەکانی ٢٠٠٢
سێدەرە
سێدەرە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بنگرد، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سێدەرە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شارستێن و لە باشوور لەگەڵ گوندی دۆڵمازەڵە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خوڕخوڕە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کوێرەکانی.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
خانووەکەی مزگەوتێ
وێنۆک|بەرگی وەرگێڕانی کوردی خانووەکەی مزگەوتێ ڕۆمانێکە بە زمانی ھۆڵەندی نووسراوە لە لایەن نووسەری بە ڕەگەز ئێرانی قادر عەبدوڵڵا و لە ساڵی ٢٠٠٥ بڵاوکراوەتەوە. ڕۆمانەکە باس لە ئێران و سەردەمی شا محەممەدڕەزا پەھلەوییەوە دەکات تاوەکو ڕووخانی ڕژێمی شا و ھاتنە سەر حوکمی ئایەتولڵا خومەینی و مردنی خومەینی لە ڕێگەی خێزانێکی خانووەکەی مزگەوتێ. ڕۆمانەکە لە ساڵی ٢٠٠٧ بە دووەم باشترین ڕۆمانی ھۆڵەندی مێژوو دیاریکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کتێبەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٥ پۆل:ڕۆمانەکانی ٢٠٠٥
عاکیف مامۆ زاگرۆس
خدر خرینگە ناسراو بە عاکیف مامۆ زاگرۆس یان ھەڤال عاکیف (١٩٧٨ لە بۆکان - ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ لە قەڵاتوکان) ئەندامی دامەزرێنەری پارتی ژیانی ئازادی کوردستان و لە پێشەنگەکانی بزووتنەوەی ئاپۆییست لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو. عاکیف مامۆ زاگرۆس لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ لە کارەساتی لافاو لە چیای قەندیل گیانی خۆی لە دەستدا.
ڕانیا کوردی
alt=Rania Kurdi|وێنۆک| ڕانیا کوردی ڕانیە کوردی (لەدایکبووی ١١ی ئازاری ١٩٧٦) ئەکتەر و گۆرانیبێژ و پێشکەشکاری تەلەفزیۆنی ئوردنی - بەریتانییە. ڕانیا خاوەن بەھرەی ھەمەچەشنە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا کە زیاتر لە ٢٠ ساڵدا خۆی بینیوەتەوە لە بواری تیڤی، فیلم، کاری دۆبلاژ، و شانۆدا، بەھۆیانەوە گەشتووەتە لوتکەی مۆسیقای پۆپی عەرەبی.
عاکیف مامۆ زاگرۆس
ژیان
خدر خرینگە لە ساڵی ١٩٧٨ لە شاری بۆکان لە دایک بوو. باوکی وەکوو پێشمەرگەی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بە دەستی ھێزەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران کوژرابوو. خدر خرینگە بوو بە خوێندکاری وێژەی فارسی لە زانکۆی تەورێز. لە ئازاری ساڵی ١٩٩٩ بەدوای ڕفاندنی عەبدوڵڵا ئۆجەلان لەلایەن ڕێکخراوە ھەواڵگرییەکانی تورکیا، ئیسرائیل و ئەمریکا تێکەڵی ڕیزەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان بوو و دەستی کرد بە خەباتی چەکدارانە لە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کوردستان. ئەو لە ئەندامانی دامەزرێنەری پارتی ژیانی ئازادی کوردستان بوو و لە دامەزراندنی ئەو پارتە لە ٤ی نیسانی ٢٠٠٤ خاوەن رۆڵ بوو. ئەو ھەروەھا لە ئەندامانی دامەزرێنەری کۆمەڵگای جەوانانی رۆژھەڵاتی کوردستان (کەجەرە) بوو. خدر خرینگە لە پژاک ناوی شۆڕشگێڕانەی عاکیف مامۆ زاگرۆسی بۆ خۆی ھەڵبژارد.
ڕانیا کوردی
سەرچاوەکان
پۆل:ژنە کوردەکانی ڕۆژاوای سووریا پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
عاکیف مامۆ زاگرۆس
ژیان
خدر خرینگە لە ڕۆژی ٥ی تشرینی دوومی ٢٠٠٦ لە گوندی قەڵاتوکان لە چیای قەندیلدا بە ھۆی باوبۆران و بەدوای ئەو ھەستانی لافاو ، لەگەڵ ئەندامێکی دیکەی پژاک بە ناوی فەھمی ڕۆستەمی بە ناوی شۆڕشگێڕانەی سیروان ناری خەڵکی مەریوان کە ئەندامی «ناوەندی چاپەمەنیی پژاک» بوو، گیانی خۆیانیان لە دەست دا.
ھەفتەیەک بەر لەم رووداوە دوو گەریلای دیکە بە ناوانی ھۆزان سەرحەد و جەسوور گەڤەر بەھۆی لێدانی برووسکەوە گیانی خۆیانیان لە دەست دابوو.
ئاراس کاردۆخ ئەندامی کۆردیناسیۆنی پژاک لە گۆتوبێژێک لەگەڵ سوھەیلا وەحدەتبەنا وتی بەشێک لە ئەرشیڤەکانی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان لەو لافاوە لەناوچووە.
بڵاو کردنی دەنگ
لە ١ی ئازاری ٢٠٢١دا ماڵپەڕی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان فایلێکی دەنگ بڵاو کردەوە کە لەتێدا عاکیف مامۆ زاگرۆس سەبارەت بە عەبدوڵڵا ئۆجەلان و گرینگێتیی تێکۆشان بۆ ئازادیی ئەو قسە دەکات.
کەڵک وەرگرتنی فەرزاد کەمانگەر لە ناوی مامۆ زاگرۆس
شێرکۆ جیھانی ئەسڵ ئەندامی ڕێکخراوەی بەرگری لە مافی مرۆڤ لە کوردستان و زیندانیی سیاسیی پێشوو دەڵێت فەرزاد کەمانگەر لە بەندیخانە تەلەفۆنی لێ کردووە و نامەیەکی دۆستانە ڕووی بە فەرزاد قوبادی (ھەورام ژیان) لەژێر سەردێڕی «گەڕانەوەی پەڕەسێلکەکان»ی بۆ خوێندووە و داوای لێ کردووە کە نامەکەی بە نازناوی «ڕێبین مامۆ زاگرۆس» بڵاو بکاتەوە. «ڕێبین» ناوی شۆڕشگێڕانەی ناسر قادرزادە لە گەریلاکانی پارتی کرێکارانی کوردستانە و «مامۆ زاگرۆس»یش ئاماژە بە عاکیف مامۆ زاگرۆس دەکات کە فەرزاد کەمانگەر زۆر حەزی لەو دوو ھەڤالە بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی بۆکان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:سیاسییەکانی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان پۆل:ئاپۆییستەکان پۆل:سۆشیالیستە کوردەکان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨ پۆل:مردووانی ٢٠٠٦ پۆل:مردووان بەھۆی لافاو
تۆریۆن
تۆریۆن شارێکە لە وڵاتی مەکسیک، بەرزییەکەی بریتییە لە ١٬١٥٠ مەترە، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە خخخخخ.
تلالنێپانتلا دی باز
تلالنێپانتلا دی باز شارێکە لە وڵاتی مەکسیک، ڕووبەرەکی بریتییە لە ٨٣٬٤٨ کیلۆمەتر دووجا، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە ٧٥٠٬٢٢٤.
پێشەوا ھەورامانی
پێشەوا ھەورامانی (لە دایکبووی ١٩٩١، هەڵەبجە) کەسایەتی میدیاکار و سیاسیی کوردە. لەوەتەی ٥ی تەممووزی ٢٠٢٣ لە پۆستی وتەبێژی حکوومەتی هەرێمی کوردستان کاربەدەستە. پێشتر لە ماوەی ساڵانی ٢٠١٨ بۆ ٢٠٢٣، ئەندامی پەرلەمانی کوردستان بوو.
پێشەوا پێشتر لە ڕاگەیاندنی نووسراو، بیسراو و بینراو کاری کردووە، بەر لەوەی ببێتە ئەندام پەرلەمان پێشکەشکاری هەواڵەکان بووە لە کەناڵی ڕووداو.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١ پۆل:زیندووان پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان
دەستەی لێکۆڵەرە بچووکەکان
تیمی لێکۆڵەرە بچووکەکان (، بە رۆماجی: Shōnen Tanteidan) بریتییە لە کۆمەڵێک کەسایەتی لە ئەنیمێ و مانگای لێکۆڵەر کۆناندا، کە لەلایەن نووسەر گۆشۆ ئۆیاماوە دروست کراوە. ئەوان کۆمەڵەیەک لە قوتابییانی قوتابخانەی تێتانی سەرەتایین، ئامانجیان ئەوەیە ئەو دۆسییە ئاڵۆز و مەتەڵە لێڵانەی کە پێشکەشیان دەکرێت شیکار بکەن. تیمەکە دوای گواستنەوەی کۆنان ئێدۆگاوا بۆ قوتابخانەی سەرەتایی تێتان دروستبوو ئەمەش دوای ئەوەی ئایۆمی و میتسوھیکۆ و گینتا بەوەیان زانی کە ئەو لە ماڵی لێکۆڵەری بەناوبانگ کۆگۆرۆ مۆری دەژی. کۆنان هێنرایە ناو تیمەکەوە و ناوی نرا تیمی لێکۆڵەرە بچووکەکان، وە لە کاتێکی تردا ئای ھایبەرا هاتە ناو تیمەکەوە. و پاش ماوەیەک مامۆستاکەیان خاتوو کۆبایاشی خۆی وەک بەرپرسیاریان ناساند.
هیچ کەس داوایان پێشکەش ناکات مەگەر زۆر کەم نەبێت، و زۆربەی کات تێکەڵی کاری پۆلیس دەبن، یان دوای شیکار کردنی دۆسییەکە بۆ لایان دەگەڕێنەوە. و زۆربەی کات دۆسییەیەکیان بە ڕێکەوت بۆ دێت و تێکەڵی دەبن و لێکۆڵەرە بچووکەکەش بۆ پاراستنیان دێتە ناوەوە، یان کۆنان کاتێک ناتوانێت دۆسییەیەک بە تەنها شیکار بکات ئەوا داوای یارمەتیان لێ دەکات. دکتۆر ئەگاسا هەندێک کەل و پەلی بۆ یارمەتیدانیان لە لێکۆڵینەوەکاندا بۆ داهێناون، وەک هێماکانی تیمەکە و کاتژمێرە ڕووناککەرەوەکان.
کۆنان و تیمی لێکۆڵەرە بچووکەکان
ئەندامەکانی تیمی لێکۆڵەرە بچووکەکان بێجگە لە هایبەرا ڕاستی کۆنان نازانن، بەڵام نهێنی بۆینباخەکەی ئێخەی کە دەنگ دەگۆڕێت دەزانن ئەمەش چونکە کۆنان لە چەندین دۆسییەدا لە بەردەمیاندا بەکارهێناوە. هەندێک جار کۆنان لەو دۆسییانەی کە بە تەنها بۆی شیکار ناکرێت داوای یارمەتییان لێ دەکات، و هەروەها زۆربەی کات هەوڵی دوورخستنەوەیان لە کاری پۆلیس دەدات، ئەو کاتەی لێکۆڵەرە بچووکەکە بوونی نییە هایبەرا بەم ئەرکە هەڵدەستێت.
ئەندامەکانی تر
پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا پۆل:کەسایەتییەکانی لێکۆڵەر کۆنان پۆل:کەسایەتییە مێینەکانی ئەنیمێ و مانگا
پورتوگال لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨
پورتوگال نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨ بوو کە لە ١٧ی ئایار تا ١٢ی ئابی ١٩٢٨ لە ئەمستەردام لە ھۆلەند بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٢٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨
ھاینرێک وێلیام ئۆلبێرس
وێنۆک|دروستکرای ھاینرێک
ھاینرێک وێلیام ئۆلبێرس دکتۆر و فەلەکناسەکی ئەڵمانیە، ئەو زانایە رێگەیەکی نوێی ئاشکراکرد بۆ ژماردنی خوولگەی کلکدارەکان لە ساڵی ١٧٧٩، ئۆڵبرێس لە ١١ی تشرینی یەکەمی ١٧٥٨ لە ئاربرجن لە دایک بووە و لە ٢ی مارسی ١٨٤٠ کۆچی دوایی کردووە ئۆڵبرێس ٦ کلکداری دۆزیەوە و ھەستا بە ژماردنی خوولگەی زۆرەک لە کلکدارەکان، وە ھەروەھا توانیتی ٢ لە ھەسارۆکە بدۆزێتەوە بە ناوەکانی پالاس و  ڤێستا.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:پزیشکی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٨ پۆل:مردووانی ١٨٤٠ پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد پۆل:وەرگرانی خەڵاتی لالاند
شێخ مارف
شێخ مارف گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی بەگم قەڵا، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
شێخ مارف لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شەھرەکی مەھدی و لە باشوور لەگەڵ گوندی سێلەکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کۆزەکەرێز لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی چەقەڵی مستەفا.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
توولکان
توولکان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری چەمێ بەراندێزا نشیو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
توولکان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
پاتریبھا پاتیل
پاتریبھا دێڤیسینگ پاتیل (Pratibha Patil؛ لە دایکبووی ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٤) ژنە سیاسەتوانی ھیندییە، ئەو لە ماوەی ٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٧ تاوەکوو ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٢ بووە ١٢ەمین سەرۆکی ھیندستان. ئەو لە ماوەی ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٦ تاوەکوو ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨ لە پۆستی جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی پیرانی ھیندستان بوو. پاتریبھا پاتیل لە ساڵانی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٧، پارێزگاری ویلایەتی ڕاجستان بوو، ئەو یەکەم ژن بووە کە ئەو پۆستەر وەربگرێت.
ژیان
پاتریبھا پاتیل بڕواننامەی بەکالۆریۆسی لە یاسا بەدەست ھێناوە، دواتریش ماستەری لە زانستە سیاسییەکان وەرگرتووە. پاتریبھا پاتیل لە ڕۆژی ٧ی تەممووزی ١٩٦٥، ھاوسەرگیری لەگەڵ دێڤیسنگ شێکاوەت، کەسایەتی سیاسیی ھیندی کرد. ئەوان بەیەکەوە کچ و کوڕێکیان ھەیە، کوڕەکەشیان ڕاوسەھاب ئەویش کەسێکی سیاسییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمە سەرۆکەکان پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ھیندستان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤
شیبلوی کورد
شیبلوی کورد گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژھەڵات، ناوچەی ئاراس، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
شیبلوی کورد لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ بەنداوی ئاراس و لە باشوور لەگەڵ گوندی عادل کەندی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ بەنداوی ئاراس لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شیبلوی عەجەم.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی پۆلدەشت پۆلدەشت پۆلدەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئاناکسیمینیس
ئاناکسیمینیس زۆرتر بەوە ناسراو و بەناوبانگە کە دۆستی کەمتەمەن یا قوتابیی ئاناکسیماندرۆس بووە. ئاناکسیماندرۆسیش خۆی قوتابیی تالیس بووە و، ئەم سێ کەسە پێکەوە ئەو قوتابخانە فیکرییە پێک دێنن کە بە قوتابخانەی میلیتۆسی ناوی دەر کردووە و وەکوو سەرچاوکەی فەلسفەی ڕۆژاوایی چاوی لێ ئەکرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٦ەمی پ.ز پۆل:فەیلەسووفانی یۆنانی کۆن
ڕووبەرە
ڕووبەرە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری زەردەڵان، ناوچەی جەزمان، شارستانی ھلێران، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. .
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ھلێران ھلێران ھلێران پۆل:گوندەکانی شارستانی ھلێران پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئابووریی تێکەڵ
ئابووریی تێکەڵ بەجۆراوجۆری پێناسە دەکرێت ھەروەک سیستەمێکی ئابووری پێکھاتەی ئابووریی بازاڕ لەگەڵ پێکھاتەی ئابووریی پلانکراو، بازاڕی ئازاد لەگەڵ دەستێوەردان دەوڵەتی، یان کۆمپانیای تایبەت لەگەڵ کۆمپانیای گشتی تێکەڵ دەکات. پێناسەی تەنیا نییە ئابووریێکی تێکەڵ جیا بکاتەوە. یەک پێناسە دەربارەی تێکەڵی بازاڕە لەگەڵ دەستێوەردانی دەوڵەت، ئاماژە بۆ ئابووریی بازاڕی سەرمایە لەگەڵ چاودێری بەھێز، سیاسەتی دەستێوەردان و دابین کردنی حوکمەتی خزمەتگوزاریی گشتی دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:سیستەمە ئابوورییەکان پۆل:ئابووری سیاسی پۆل:سەرمایەداری پۆل:فەلسەفەی سیاسی پۆل:دیموکراسیی کۆمەڵایەتی پۆل:دەوڵەتی خۆشبژیوی
موون گیون-یۆنگ
موون گیون-یۆنگ (بە کۆری: ھانجا: لەدایکبووی ٦ی ئایاری ١٩٨٧) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە لە تەمەنی ١٠ ساڵی دەستی بە کاری مۆدێل کردووە و لە ١٩٩٩ دەستی بە ڕۆلگێران کردووە وەک خانمەکتەرێکی مناڵ.
ئاکاپولکۆ
ئاکاپولکۆ شارێکە لە وڵاتی مەکسیک، ڕووبەرەکی بریتییە لە ١٬٨٨٠٬٦٠ کیلۆمەتر دووجا، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە ٦٨٧٬٦٠٨.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٥٠
کۆنستانتینی پێنجەم
وێنۆک کۆنستانتینی پێنجەم (بە یۆنانیΚωνσταντῖνος, لەدایکبووی ٨ی تەممووزی ٧١٨، تا ١٤ی ئەیلوولی ٧٧٥ی زایینی) ئیمپراتۆرێکی ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی بوو لە ٧٤١ تا ٧٧٥. سەردەمەکەی تۆکمەیی ئاسایشی ئیمپراتۆریەتەکەی بەخۆیەوە بینی بەھۆی ئەو ھەڕەشانەی لە دەرەوە لەسەری بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ٧٧٥ پۆل:لەدایکبووانی ٧١٨ پۆل:ئیمپراتۆرە بێزەنتییەکانی سەدەی ٨ەم
گلیز ٥٨١بی
وێنۆک|وێنەیەکی خەمڵێندراوی گلیزا ٥٨١ بی
گلیزا ٥٨١ بی (بە ئینگلیزی : Gliese 581 b) یەکێکە لە هەسارەکانی دەرەوەی کۆمەڵەی خۆر ، خوولگەکەی دەکەوێتە سەر ئەستێرەی گلیز ٥٨١
ئەو هەسارەیە ئاشکراکرا لە نێوانی ٢ کۆمەڵەی فەلەکناسانی نێوانی وڵاتی فەرەنسا و سویسرا ، و بە یەکجاری ڕایانگەیاند کە هەسارەیەکەی ئاوا هەیە لە ڕێکەوتی ٣٠ تشرینی دووەمی ٢٠٠٥
سەرچاوە
پۆل:گەردوون
لامەرکەزی (ڕوونکردنەوە)
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
سێناجیان
سێناجیان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بنگرد، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سێناجیان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بێموشە و لە باشوور لەگەڵ گوندی خۆشاو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مەرگە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تەنگژە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بێھرووز بووچانی
بێھروز یاریدەدەری دەرھێنەرە، پێکەوە لەگەڵ دەرھێنەری فیلمی ئێرانی ئارەش کامیل سەروەستانی، لە بەڵگەفیلمی چاوکا، تکایە کاتمان پێبڵێ، و چەندان وتاری لە میدیاکانی جیھاندا بڵاوکردووەتەوە دەربارەی دژواریی ئەو پەنابەرانەی کە لەلایەن حکومەتی ئوسترالیاوە لە دوورگەی مانوس بەندکراون، و ھەروەھا چەندان خەڵاتی جۆراوجۆری بردووەتەوە.
یادداشتەکەی بەناوی ھیچ دۆستێک جگە لە چیاکان: نووسراوەکانی دوورگەی مانوس، لە کانونی دووەمی ٢٠١٩دا خەڵاتی ڤیکیۆریا پریمەر بۆ ئەدەب و خەڵاتی ڤیکتۆریا پریمەر بۆ دەقە ناچیرۆکییەکان بردووەتەوە. کتێبەکە لە مۆبایلێکدا بە چەند نامەیەکی دانە بە دانە بەپێی ماوەی کات نووسراوە و لەلایەن ئومێد تۆفیقیانەوە لە فارسییەوە وەرگێڕدراوەتە سەر ئینگلیزی.
تاوسانی
تاوسانی  گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری خوڕخوڕە، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
گوادلۆپ، مەکسیک
شاری گوادلۆپ شارێکە لە وڵاتی مەکسیک، ڕووبەرەکی بریتییە لە ١٥١٬٣ کیلۆمەتر دووجا، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە ٦٩١٬٩٣١.
تاوسانی
جوگرافیا
تاوسانی  ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئەکۆنکاگوا
ئەکۆنکاگوا یان چیای ئەکۆنکاگوا بەرزترین لووتکەی نیوەگۆی باشوور و ھەردوو کیشوەری ئەمریکای باکوور و باشوور ە، بەرزییەکەی لە ئاستی ڕووی دەریاوە ٦٩٦٠٫٨ مەترە، دەکەویتە زنجیرەچیاکانی ئەندێز لە وڵاتی ئەرژەنتین نەزیک سنووری چیلی. یەکێکە لە چیایەکانی حەوت لووتکە ناو دەبرێت لە جیھان دا.
جۆ مین-سو
جۆ مین-سو (بە کۆری: لە دایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٦٥) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥ پۆل:خانمەکتەرانی سێئول پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور
دورانگۆ
دورانگۆ شارێکە لە وڵاتی مەکسیک، بەرزییەکەی بریتییە لە ١٬٨٩٠ مەترە، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە ٦٥٤٬٨٧٦.
پورتوگال لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢
پورتوگال نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢ بوو کە لە ٣٠ی تەممووز تا ١٤ی ئابی ١٩٣٢ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٣٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢
زینایدا گریسیانیی
زینایدا گریسیانیی (Zinaida Greceanîi؛ لە دایکبووی ٧ی شوباتی ١٩٥٦) کەسایەتی ژنە سیاسەتوانی مۆڵدۆڤییە. ئەو تا ئێستا چەندین پۆستی میریی لە حکوومەتی مەڵدۆڤا وەرگرتووە. زینایدا لەوەتەی ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩، بووەتە ١٢ەمین سەرۆکی پەرلەمانی مۆڵدۆڤا. پێشتر لە ماوەی ٣١ی ئازاری ٢٠٠٨ تاوەکوو ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ بوو بە حەوتەمین سەرۆک وەزیرانی مۆڵدۆڤا. ئەو لە ماوەی ساڵانی ٢٠٠٥ بۆ ٢٠٠٨، جێگری سەرۆک وەزیرانی مۆڵدۆڤا بوو. زینایدا لە ماوەی ٢٦ی شوباتی ٢٠٠٢ بۆ ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥، وەزیری دارایی بوو لە حکوومەتی مۆڵدۆڤا.
لە ساڵی ٢٠٠٨ بۆ ٢٠٠٩، سەرکردایەتی پارتی سۆسیالیستی کۆماری مۆڵدۆڤای کرد. ھەروەھا ئە وپێشتر ئەندام بووە لە پارتی کۆمۆنیستی کۆماری مۆڵدۆڤا. ئەو یەکەم ژنە لە مێژووی مۆڵدۆڤا بووبێتە سەرۆک وەزیران.
زینایدا لەگەڵ ئەلێکسی گریسیانیی ھاوسەرگیری کردووە، ئەوان بەیەکەوە خاوەنی دوو منداڵن. زینایدا دەرچووی ساڵی ١٩٧٤ی بەشی دارایی و ئابوورییە لە زانکۆی وڵاتی مۆڵدۆڤا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦ پۆل:ژنە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم
یاریزانی ژمارە یەک ئامادەیە (فیلم)
یەک یاریزانی ئامادە لە ١١ی ئازاری ٢٠١٨ لە باشووری ڕۆژاوا لە ئۆستن لە ویلایەتی تەکساس نمایش کرا، لەلایەن وارنەر برۆس پیکچەرزەوە لە ئەمریکا لە ٢٩ی ئازاری ٢٠١٨ لە سینەما دۆلبی، Reald 3D, Imax 4D بە شێوەیەکی زانستی بڵاوکرایەوە. زیاتر لە ٥٨٢ ملیۆن دۆلاری دروست کرد و پێداچوونەوەی ئەرێنی بە گشتی وەرگرت، ڕەخنەگران ستایشی وێنە و خێرایییەکەی دەکەن بەڵام ڕەخنەیان لە پەرەسەندنی کارەکتەرەکە گرت، تێبینی کرا کە فیلمەکە جیاوازی بەرچاو لە کتێبەکەدا لەخۆدەگرێت و ھەندێک لە ڕەخنەگرانیش گوتیان کە پلانی فیلمەکە بەرەوپێشچوونێک بووە لەسەر ماددەی سەرچاوە. ھەروەھا لە ٩١ەمین خەڵاتی ئەکادیمیا، ٢٤ھەمین خەڵاتی ھەڵبژاردەی ڕەخنەگران و ٧٢ھەمین خەڵاتی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی، کە ھەموویان بۆ کاریگەرییە بینراوەکان بوون، خەڵاتی پاڵاوتنی وەرگرت.
چیرۆک
لە ساڵی ٢٠٤٥ خەڵک بەدوای ئەوەدان لە واقیع دەرباز بن لە جیھانێکی ڕابواردنی واقیعی، بە ناوی Oasis کە ھاودروستکراوی جەیمس ھالیدەی و ئۆگدن مۆرۆ لە یارییە گرەکیورکەیییەکان. پاش مردنی ھالیدەی، ئەو پەیامەی پێشتر تۆمارکراوە، لەلایەن ئاڤاتار ئەنوراکەوە بەجێمابوو، کە یارییەک ڕادەگەیەنێت، خاوەنیێتی Oasis بە یەکەم دەدات بۆ دۆزینەوەی ھێلکەی جەژنی ئیستەر لە ناوەوە، لە پشت دەروازەیەکەوە قوفڵ دراوە و پێویستی بە سێ کلیلە کە یاریزانەکان دەتوانن بە تەواوکردنیان بەدەستی بێننەوە. بەڕێوەبەری جێبەجێکاری پیشەسازی نوێکاری ئۆنلاین IOI کە بە نیازە کۆنترۆڵی Oasis بکات بۆ ئەوەی ڕیکلامە خۆتێھەڵقورتێنەکان بە سەرھێڵ بناسێنێ. IOI ژمارەیەک لە بوتڵەرەکان لەسەر گرێبەستەکان و ھەروەھا سوپایەک لە کارمەندەکان بە ناوی «سیگس» بۆ دۆزینەوەی ھێلکەکە بەکار دەھێنێت. «وەید واتس» ھەرزەکارێکە و لە شاری کۆڵۆمبوسی ئۆھایۆ دەژی لەگەڵ پوری ئەلیس و ھاوڕێ کوڕەکەی ڕیک ئاڤاتار پارزیڤالی ویدی کە بە سۆزە چەکدارەکەی بەشداری لە یەکەم بەرەنگاریدا دەکات، ڕەگەزێکی نەبەزیووە، لەگەڵ باشترین ھاوڕێی ئائێچ و ئارتەمیس، ئەو ئاڤاتارەی کە یەکێک بەناوی پەرزڤال خۆشی دەوێت.
بەرھەمھێنان
وارنەر برۆس لە حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٠ مافی فیلمی بۆ بەرھەمھێنەران «دان فەرەح» و «دۆناڵد دی لەین» دا، ساڵێک بەر لە بڵاوکردنەوەی کتێبەکە. کلاین دانراوە بۆ نووسینی سیناریۆ بۆ فیلمەکە، کە لە دەرھێنانی دۆناڵد دی لاین و دان فەرەح دەبێت. ئێریک ئیسۆن دەقی کلینی نووسییەوە و زاک بین بۆ نووسینەوەی ڕەشنووسەکانی پێشوو لەلایەن کلین و ئیسۆنەوە بەکرێ گیرا. «گوندی ڕۆدشۆ پیکچەرز» بۆ ھاوکاری دارایی و بەرھەمھێنانی فیلمی ھاوفیلم لەگەڵ وارنەر برۆس ھاتە سەر تەختە.
بڵاوکردنەوە
بڵاوکردنەوەی یەک یاریزانی ئامادە لە بنەڕەتدا بڕیار بوو لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ ئەنجام بدرێ، بەڵام بۆ ٣٠ی ئازاری ٢٠١٨ دواخرا، بۆ ئەوەی خۆی لە ڕکابەریی لەگەڵ «جەنگی ئەستێرەکان: دوایین جێدی» بەدوور بگرێت. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ ڕاگەیەندرا، کە ڕۆژی بڵاوکردنەوەی فیلمەکە ڕۆژێک بۆ ٢٩ی ئازاری ٢٠١٨ بەرزکراوەتەوە، فیلمەکە لە ئاستی جیھانیدا لە شانۆی پاراماونت لە ئۆستن لە ویلایەتی تەکساس لە ١١ی ئازاری ٢٠١٨ (وەک بەشێک لە فێستیڤاڵی فیلمی باشووری ڕۆژاوا) نمایش کرا. وارنەر برۆس پیکچەرز فیلمەکەی لە سەرتاسەری جیھاندا دابەشکردووە، کە لە چەند ناوچەی دەرەوەی وڵات بڵاوکرایەوە، لە ھەمان کاتدا کە فیلمەکە بڵاوکرا، پلاتفۆرمی یاری ئۆنلاین ڕۆبۆکس بەو پێیە بۆنەیەکی بەرفراوانیان سازدا. براوەی ڕووداوەکە بەکارھێنەر r0cu بوو. یەک یاریزانی ئامادە لە ٣ی تەممووزی ٢٠١٨، لەسەر4K UHD Blu-ray, Blu-ray 3D, Blu-ray و DVD لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨ بە ڤێرژنی دیجیتاڵ ئازادکرا. فیلمەکە بۆ یەکەم جار لە لووتکەی ئێن پی دی ڤیدۆسکان بۆ یەکەم ھێڵکاری ئاگادارکردنەوە دەرکەوت، بۆ کۆتایی ھەفتەکە لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨ ھێشتنەوەی یەکەم شوێن لەسەر نەخشەکە بۆ کۆتایی ھەفتە کە لە ٤ی ئابی ٢٠١٨ کۆتایی دێت.
پێشوازی
یاریزانی ئامادەیی یەک بڕی ١٣٧٬٧ ملیۆن دۆلاری لە ئەمریکا و کەنەدا کۆکردەوە، ھەروەھا ٤٤٥٬٢ ملیۆن دۆلاری لە ناوچەکانی دیکە کۆکردەوە، کە کۆی گشتی جیھانی بۆ ٥٨٢٬٩ ملیۆن دۆلار بوو، فیلمەکە بە بوودجەی بەرھەمھێنانی ١٧٥ ملیۆن دۆلار بەرھەم ھێنراوە، لەگەڵ بڕی ١٥٠ ملیۆن دۆلاری زیاتر کە لە خەرجی بازاڕکردنی جیھانیدا خەرج کراوە، فیلمەکەش بۆ بەدەستھێنانی ھاوتایی پێویستی بە لانی کەم ٤٤٠ ملیۆن دۆلار بوو، ئەمە ١٢ھەمین فیلمی پڕقازانج بوو لە ساڵی ٢٠١٨.
مۆسیقا
ڤاریتی لە ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦ ڕای گەیاند، جۆن ولیامز، ھاوکارە ئاسایییەکەی سپیلبێرگ بەنیازبووە ئەنجامی فیلمەکە پێکبھێت لەگەڵ ئەوەشدا، لە مانگی تەممووزی ٢٠١٧، ھەواڵی ئەوە بڵاوکرایەوە کە ویلیامز لە جیاتی ئەوە پڕۆژەکەی بۆ کارکردن لە پۆستی سپیلبێرگ جێھێشت، ئالان سیلڤێستری دەستنیشانی کرد بۆ ئەوەی ئەرکی تۆمارکردن لە پلەی ئادی یەک یاریزانی ئامادە لە دەست دابگرن. ئەنجامە فەرمییەکە لەلایەن میوزیکی واتەرتاوەر وەک سیدییەک کە لە ٣٠ی ئازاری ٢٠١٨ دانراوە، بڵاوکرابووە و پێشبینی دەکرا لە ھاوینیشدا ڤینیل و کاسێت بڵاوببیتەوە، سیلڤێستری لەسەر داوای سپیلبێرگ ئاماژە بە موزیکی خۆی دەکات لە گەڕانەوە بۆ داھاتوو لە ناو نمرەی فیلمەکەدا، ھەروەھا وتەیەک لە وێندی کارلۆس و ڕاچێڵ ئیلکیند لە شینینگ بۆ زنجیرەی فیلم لە چاوتێکردنی ھۆتێلدایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٨ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:فیلمە درۆنەکان پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەرە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمە خەمناوییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی دیوون ئینتەرتەیمێنت پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون پۆل:فیلمە سەرکێشییە ھەرزەکارییەکان پۆل:فیلمەکانی ڤیلەیج ڕۆدشۆ پیکچەرز پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس پۆل:فیلمەکانی ئامبلین ئینتەرتەیمێنت پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ھەتیوەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە
سەیدەوان
بەیت ی سەیدەوان، وەک یەکێک لە گرنگترین و بەرچاوترین بەیتە کوردییەکان باس دەکرێت کە لەناوچەی موکریان ی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە لایەن بەشێک لە بەیتبێژانەوە گوتراوە و شێوە و ڕیوایەتی جۆراوجۆری هەیە، ئەحمەد بەحری لێکۆلەری بەیت و باوی کوردی لە کتێبی “گەنجی سەر بە مۆر” دا ئاماژەی بەوە کردووە کە 17 کەس بەیتی سەیدەوانیان گوتووە کە ناوی 15 بەیتبێژ دیارە و دوو بەیت بێژیش نەناسراون.
سوارە ئیلخانیزادە لە تاپۆ و بوومەلێڵ دا و لە چوارچێوەی بابەتێکدا لەژێر ناوی تڕاژێدی سەیدەوان لەسەر ئەم بەیتە دەڵێت:
"ژیانی خێڵاتی هێندێ خوو و رەوشتی تایبەتی خۆی هەیە، کە یەکیان دڵاوایی و بەخشین و ماڵی دنیا بەلاوە کەم بوونە، چونکە لەو چەشنە ژیانەدا ئاسان بژیوی و کەم بەڕێ چوون هەیە و باری ژیانەکە چەشنێکە کە ئادەمیزاد بەرامبەر بە پاشەکەوت کردن و بیر لە بەیانی ژیان کردنەوە بێ دەربەست دەبێ. لەبەر ئەوەیە کە کورد سەربەرزی و ئازایەتی ومیوانگری زۆرە و بەیتی «سەیدەوان» داستانی ئەم چەشنە ژیانە ئەگێڕێتەوە. بەداخەوەم کە وێژەی ئێمە لە ناو گەلانی جیهاندا بڵاونەبۆتەوە، دەنا خوا عالم کە بەیتی «سەیدەوان» زۆر لە «هاملێت»ی «شکسپێر» بەرزترە. شکسپێر لای وایە «هەبوون» یا «نەبوون»، مەبەست یەکێ لەو دوانەن؛ بەیتبێژی «سەیدەوان» ئەڵێ:
«دیلان یا ماتەم.» کامیان مەبەستی ژیانە؟!
خەمی «هاملێت» بەئەندازەی پەژارەی «عەبدولعەزیز»ی ڕۆڵە کوژراو گران نییە."
ناوی ئەو بەیتبێژانەی کە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەیتی سەیدەوانیان گوتووە برتیتین لە: عەلی کەردار ، حەمەدی بەیتان ، حاجی ساڵەی تەورە، مەحمەڵ ڕەسووڵ شێرمۆخ، حەمەدی ئاغای ، مام ئەڵڵا حەمە ڕەسوڵی سۆفی مینە، قالە شین، حەمە ساڵەی محەمەدی کوێخا، حەمەدی کاکۆڵی، حەمەجان ،قادر قادر پوور ڕەحیمی مەحمود حاجی- حاجی حەمەدی ئەسمەرێ.
بەمجۆرە ڕیوایەتەکانی بەیتی سەیدەوان دەبنە 18 ڕیوایەت کە لە لایەن 18 بەیتبێژەوە گوتراون.
یەکەم: شێوەیەکە کە تەنیا بە (دەنگ و ئاواز، بە بێ موسیقا) دەگوترێت. (عەلی کەردار- حەمەدی بەیتان مەحمەڵ ڕەسوڵ شێر موخ حاجی حەمەدی ئەسمەرێ مام ئەڵڵا حەمە ڕەسووڵی سۆفی مینە حەمە ساڵەی محەمەدی کوێخا کاکۆڵی، حەمەجان و ڕەسوڵ ئاوەژەیی و دوو بەیتبێژی نەناسراو.)
دووهەم : بەیتبێژ بە قسە و گێڕانەوە بەیتەکە دەست پێدەکا، دواتر دەیکاتە دەنگ و ئاواز. (حاجی ساڵە تەورە حەمەدی ئاغای قالەشین قادر قادرپوور ڕەحیمی مەحمود حاجی.)
سەرەڕای ئەو کەسانەی ئاماژەیان پێدراوە ئەم دواییانە هونەرمەندێک بەنێوی شۆڕش مەحموودی ئەو بەیتەی گوتۆتەوە.
دەقی بەیتی سەیدەوان بە ڕاوێژی عەلی کەردار:
ئەوە بەهارە چ بەهارێکی لە من بە نیێنی
رەبی خودایە ئەتۆ هەوری رەحمەتێ بێنی
لە داوێنی فەڕەنگی‌یان
لە سەر تاج و هۆبەکەی بابی کاک سەیدەوانی هەڵبڕژێنی
ئەورۆکانە ئەمن زەینی خۆم دەداوە گراوی کاک سەیدەوانی
تۆق و تەلەسم و کرمەکان لە لاجانگێ با رایدەژێنی
یەک لە نەکاو دەیگوت عەبدولعەزیز نێچیرەوانت مردۆ
دەمکوت توخوداکەی کەس دەنگێ نەکا
با دەستی دیلانێ بەر نەبێ
لە بابی سەیدەوانی بێشێنی
ئەوە بەهارە.. رۆڵە سەیدەوان بەهارە
چ بەهارێکی لە من بە دزی
ڕەبی خودایە ئەوە تو هەوری رەحمەتی بێنی
لە لای قوبلەی موبارەک
لە داوێنی فەڕەنگیان
لە سەر قەبری نێوچیرەوانم هەڵبڕێژی
ئەمن زەینێ خۆ دەکردە سەر قەبری کوڕانم
لێی دەرسکا هەڵاڵە و بەیبوونە لە گەڵ گوڵی دە نێرگزی
تو خودا خزمینە کێ دیویەتی لە دەورەتی زەمانەی دا
ئەوە بەهارە رۆڵە سەیدەوان بابم بەهارە
چ بەهارێکی لە من لە نەکاوێ
ئەمن زەینی خۆم دەداوە ماڵ و مەڕەکەی بابی کاک سەیدەوانی
بەرامبەر و پێشانم دەبۆ گۆمە دەڵاوێ
ئەمن زەینی خۆم دەداوە نێری بەرانەکەی کاک سەیدەوانم
هەڵدەپسێنێ سەری هەڵاڵە و بەیبوونە و گیاخاوێ
بۆ کەس نەبوو بڵێ رەبی عەبدولعەزیز
چاوی جاسوسیت کوێر بێ
قامکی پەلاپیتکەت بشکێ
ئەوە سەیدەوانە و تفەنگی خۆت ماوێ
ئەوە بەهارە سەیدەوان بابم بەهارە
چ بەهارێکی لە من شین دەنوێنی
لە لای قوبلەی مبارەک
لە داوێنی فەرەنگی‌یان
لە سەر چادر و چیغەکەی بابی کاک سەویدەوانیم هەڵبڕژێنی
لە غەمی عەبدولعەزیزی دەی
لە بەحری خوێی تێپەڕێنی
توخودا خزمینە کێ دیویەتی لە دەورەتی دە زەمانەی دا
چ بەهارێکی لە من لە شەڕە
یارەبی خودایە ئەتۆ چڵکە هەورێکی بێنی
ببارێنی بارانی رەحمەتێ
قەبری کوڕانم بۆ بکەیەوە تەڕە
ئەمن زەینێ خۆم دەداوە سەر قەبری کوڕانم
لێی دەڕسکا هەڵاڵە و بەیبوون و سوێسن و شللێر و شەشپەڕە
ئەمن دەستم دەدا تفەنگێ خۆم
رووم دەکردەوە چیاێی مەغڵوبێ داسنیان
بۆ بوکنیان بێنمەوە گۆشت بەران و گۆشت مەڕە
بە داوێنی بەردان دا دەڕۆیمە خوارێ
دەمڕوانیە تاقەی سیپانی وێرانبوو
خۆ من نەمدەزانی کاکۆڵی کاکە سەیدەوانیە
لە گەڵ گوڵی کوێستانان
پرشێکە بای شەماڵ لێی دەدا
بە یەکیان دەداتەوە گەڕە
ئەمن تفەنگی خۆم داویشتە سەر بەردی
جاسوسم لێ دەگرت
تەقەم لە تفەنگێ دەهات
تەمی لە سەر نەدەڕەوی
لەوێ سەیدەوانم وەسەر یەک دەگەڕا
ئەلحان ئەگەر بڵێم توخودا خزمینە
دەستی یەک بەردەن و ئەمن دیلانێ ناکەم
پێم دەڵێن عەبدولعەزیز خەرفاوە، شێت بووە و پیرێکی ئاخر شەڕە
چ بەهارێکی لە من بە غللورە
ئەورۆکە ئەمن زەینی خۆم دەداوە سەر قەبری سەیدەوانم
لێی دەرسکا هەڵاڵە و بەیبوون و سوێسن و گوڵە زەمبوورە
شەرت بێ رۆڵە بە شەرتی خودای
لە پاش ئێوە دە لاقم ناکەم چەکمان و
دە شانم ناکەم تفەنگێ سێ تیر و
تازە ناچمەوە ڕاوی نێرێ بەلەکوورە
توخوداکەی خزمینە
کێ دیویەتی لە دەورەتی زەمانێ دا
لە سەر سێ کوڕان ڕا بووک بچنەوە ماڵی بابیان
بە جلی دە سوورە
ئەوە بەهارە رۆڵە سەیدەوان بەهارە
چ بەهارێکی لە من هاڵۆزە
لێی دەڕسکان هەڵاڵە و بەیبوون و سوێسنە و گوڵە نەورۆزە
تازە ناچمەوە ڕاوی نێرێ بەلەبۆزە
ئەوە بەهارە
ئەمن زەینێ خۆم دەکردەوە سەر قەبری کاک سەیدەوانی
لێی دەرسکاوە هەڵاڵە و بەیبوون و سوێسن و گوڵی دانە بە دانە
شەرت بێ رۆڵە سەیدەوان لە پاش ئێوە
دە لاقم نەکەم چەکمان
دە شانم نەکەم تفەنگی سێ تیر و
تازە ناچمەوە ڕاوی ئەوان کێویانە
وەی ڕۆڵە هەر لەو زەمانی تا ئەو زەمانی
هەر لە دەوری شای تا نەوشیرەوانی
توخودا گەلی دە دۆستان
بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەیدەوان
گەلی دە خزمان
بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
سەیدەوان
یەکیان ئی مەلکەوانی
دومیان ئی نێچیرەوان سێهەم ئی سەیدەوانی
بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
سەرچاوەکان
پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ئۆڵمپیادی هاوینە بە پێی ساڵ
سەیدەوان
کێ دیویەتی لە دەورەتی زەمانان دا
لە سەر سێ کوڕان ڕا بووک بچتەوە ماڵە بابانی
مەلکەوانم مرد دەنگم نەکرد
نێچیرەوانم مرد هەر شوکری خودام کرد
بە خودای سەیدەوان خۆڵی گەرمێن و کوێستانێت وەسەری عەبدولعەزیزی کرد
وەی ڕۆ
هەتا ئەو رۆژەی خودا لە من دەکاتەوە دیوانێ
وەسەری عەبدولعەزیزی دەکردەوە خۆڵی کۆکۆیە
بە خودای نازانم نە دەردی پیری گەیوەتە عەبدولعەزیزی پۆل:مۆسیقای کوردی پۆل:فۆلکلۆری کوردی پۆل:بەیتە کوردییەکان پۆل:بەیتبێژانی کورد
بیجان
جوگرافیا
بیجان ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (شیعە)ن.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
سێوکان
سێوکان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بنگرد، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.