cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جیاکاری بەرامبەر بە ئافرەتانی دووگیان
جیاکاری بەرامبەر بە ئافرەتانی دووگیان (سکپڕ) جۆرێکە لە جۆرەکانی جیاکاری پیشەیی کاتێک ئافرەتان دووچاری دەرکردن، دانەمەزراندن لە کار یان جیاکاریی دەبنەوە بەھۆی سکپڕی یان ویستیان لەسەر سکپڕی. جۆرە باوەکانی جیاکاری دووگیانی بریتییە لە (دانەمەزراندن لە کار بەھۆی ڕووکاری سکپڕی ئاشکرا و دیارەوە، دەرکردن لە پیشەکانیان دوای ئاگادارکردنەوەی خاوەن ئیش لە دووگیانی کەسەکە، دەرکردن لە کار دوای مۆڵەتی دایکایەتی یان کەمکردنەوەی مووچە بەھۆی دووگیانییەوە) (ڕێکەوتنامەی نەھێشتنی ھەموو جۆرەکانی جیاکاری دژی ئافرەتان - Convention on the Elimination of all Forms of Discrimination Against Women - CEDAW)ی نەتەوە یەکگرتووەکان ھەموو جۆرە لەکار دەکردن و دوورخستنەوەیەک قەدەغەدەکات کە ھۆکارەکەی دایکایەتی یان دووگیانی بێت و ھەڵدەستێت بە دڵنیابوونەوەی مافی مۆڵەتی دایکایەتی یان قەرەبووی کۆمەڵایەتی ھاوشێوە. ھەرچەندە ئافرەتان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا ھەندێک لە پشتگیری و پارێزگارییان پێ بەخشراوە بەھۆی (یاسای جیاکاری دووگیانی ١٩٧٨)ەوە بەڵام یاساکە لە توانایدا نەبووە بە تەواوی دیاردەکە بنبڕبکات. ھەمواری دەستووری ئەمریکا بە ناوی (ھەمواری مافە یەکسانەکان) دەتوانێت یەکسانی ڕەگەزیی پتەوتر بچەسپێنێت و دڵنیاببێتەوە کە ئافرەتان و پیاوانیش دەتوانن لە ھەمان کات دا ھەم کار بکەن ھەم منداڵیان ببێت.
کوتاوی دی ئێن ئەی
کوتاوی دی ئێن ئەی (بە ئینگلیزی: DNA vaccine) کوتاوێکە لە دی ئێن ئەی بۆ ھۆکاری نەخۆشی دروستدەکرێت، بەڵام ناتوانێت ببێتە ھۆی نەخۆشی.
سەرچاوە
پۆل:ژینناسی پۆل:کوتان پۆل:دی ئێن ئەی
جیاکاری بەرامبەر بە ئافرەتانی دووگیان
پاڵنەرەکان
خاوەنکارەکان جیاکاری بەرامبەر بە ئافرەتانی دووگیان دەکەن بەھۆی چەند ھۆکارێکەوە، ئەوانیش بریتیین لە:
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا لە ساڵی ١٩٧٨ەوە، خاوەنکاران بەپێی یاسا دەبێت ھەستن بە دابینکردنی (بیمەی تەندروستی، مووچە لە کاتی مۆڵەت دا لەگەڵ ھەر پشتگیرییەکی دیکە کە مافی کارمەندی ئافرەتانی خاوەن مۆڵەتی تەندروستی یان کەم ئەندامی بێت) لەگەڵ ئەوەی زیاد لە ٧٠٪ ئەو ئافرەتانەی لە ھێزی کاردان خاوەنی منداڵن بۆیە دیاردەی جیاکاری دووگیانی یەکێکە لە خێراترین جۆرەکانی جیاکاری لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دا و لە ساڵی ٢٠٠٦ دا دیاردەکە نزیکەی ٦٫٥٪ ی ھەموو دۆسیە یاسایییەکانی جیاکاری پێکدەھێنا کە تۆمارکرابوون. بۆ ئەم مەبەستە (ئەنجومەنی دەرفەتی پیشەی یەکسان - Equal Employment Opportunity Commission - EEOC) ھەڵدەستێت بە نێوەندگیری کردن لەنێوان کارمەندان و خاوەنکارەکان دا و تەنھا لە ساڵی ٢٠٠٦ دا دەزگاکە ٤٬٩٠١ داوای بەڕێوەبردووە کە بڕی قەرەبوو و پێژماردنە دارایییەکان لەلایەن ڕێکخراو و دامەزراوە جیاوازەکانەوە گەیشتووەتە ١٠٫٤ ملیۆن دۆلار.
لە ساڵی ١٩٧٨دا کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەستا بە پەسەندکردن و تێپەڕاندنی (یاسای جیاکاری دووگیانی) لە ھەموارێکی بەشی جیاکاری ڕەگەزی بوو لە (یاسای مافە مەدەنییەکان ١٩٦٤).
دواتر لە ساڵی ٢٠٠٢دا، بەرنامەی بیمەی (مۆڵەتی مووچەی خێزان - Paid Family Leave - PFL)ی ویلایەتی کالیفۆرنیا ھەڵدەستا بە فراوانکردنی مەودای قەرەبووی کەسانی کەمئەندامی بێکار بۆ گرتنەوەی ئەو کەسانەشی کە مۆڵەت وەردەگرن بەمەبەستی بەخێوکردنی منداڵێکی ساویلکەی تازەلەدایکبوو. ئەم بەرنامەیە ئەو جۆرە کارمەندانە دەگرێتەوە کە ھەڵدەستن بە وەرگرتنی مۆڵەت بۆ بەخێوکردنی منداڵەکانی خۆیان، منداڵی تۆمارکراو لە ھاوسەرەکانیان یان منداڵی ھەڵگیراوە.
چەندەھا شار و ویلایەتی جیاواز لە وڵاتەکەدا ھەستاون بە تێپەڕاندنی یاسای زیادە بەمەبەستی پاراستنی کارمەندانی دووگیان. لە ساڵی ٢٠١٤دا شاری نیوۆرک ھەستا بە دەرکردنی (یاسای یەکسانی کرێکارانی دووگیان - Pregnant Workers Fairness Act) کە بەرپسیارێتی دەخاتە سەر خاوەنکاران ھەستن بە پێشکەشکردنی ڕێکار و ڕێوشوێنی گونجاو کە شیاوبێت لەگەڵ پێویستییەکانی دووگیانی کارمەندەکە کە ڕێخۆشکەر دەبێت لە ئاسانکردنی شوێن و بارودۆخی کارەکە لە ساڵی ٢٠١٥ دا واشنگتۆنی پایتەخت ھەستا بە پەسەندکردنی (یاسای یەکسانی لە پارێزگاریکردنی کرێکارانی دووگیان - Protecting Pregnant Workers Fairness Act) کە لە ڕێکەوتی ٣ی ئازاری ٢٠١٥ەوە دەچووە بوار جێبەجێکردنەوە [٦] و دواتر لە ساڵی ٢٠١٨ دا بەھەمان شێوە ویلایەتی ماسەچوستز ھەمان کاری ئەنجامدا لەڕێی (یاسای یەکسانی کرێکارانی دووگیان - Pregnant Workers Fairness Act)ەوە و لە ڕێکەوتی ١ی نیسان ٢٠١٨ یاساکە دەچووە بواری جێبەجێکردنەوە.
برۆنوین بانکرۆفت
برۆنوین بانکرۆفت (لە دایکبووی ١٩٥٨) ھونەرمەندێکی ئوسترالییە، و لە نێوان یەکەم دیزاینەرانی مۆدی ئوسترالی کە بانگھێشت کراون بۆ نمایشکردنی کارەکانی لە پاریس. لە تایمەرفیڵد لە نیو ساوت وێڵز لەدایک بووە و لە کانبێرا و سیدنی ڕاھێنراوە، بانکرۆفت وەک دیزاینەری فاشیۆن کاری کردووە و ھونەرمەند و وێنەگر و بەڕێوبەری ھونەرە.
لە ساڵی ١٩٨٥، بانکرۆفت دوکانێکی دامەزراند بە ناوی دیزاینەر ئەبۆریجیناڵس، دەستی کرد بە فروشتنی ئەو قوماشانەی کە لەلایەن ھونەرمەندانی ئەبۆریجیناڵەوە دروست کرابوون بە ئەوانەی خویشییەوە. ئەو ئەندامی دامەزرێنەری کۆمپانیای ھونەرمەندانی بومالی ئەبۆریجیناڵ بوو. کاری ھونەریی بانکرۆفت لەلایەن گەلەری نەتەوەیی ئوسترالیا و گەلەری ھونەری نیو ساوت وێلز و پێشانگای ھونەری ئوسترالیای ڕۆژاوا بەڕێوەدەچێت.
کاری ھونەری بۆ زیاتر لە ٢٠ کتێبی منداڵان دابین کردووە، لەوانە سترادبرۆک دریمتایم لەلایەن نووسەر و چالاکوان ئۆدگێرۆ نۆنۆکۆکال و کتێبەکانی ھونەرمەند و نووسەر سالی مۆرگان ئەو لیژنەی دیزاینی وەرگرتووە، لەوانە یەکێک بۆ دەرەوەی سەنتەرێکی وەرزشی لە سیدنی.
بانکرۆفت مێژوویەکی دوورودرێژی ھەیە لە تێوەگلانی لە بەڕێوەبەرایەتیی چالاکی و ھونەری کۆمەڵگە و وەک ئەندامی تەختەی گەلەری نەتەوەیی ئوسترالیا خزمەتی کردووە. لە ھەڵمەتێکدا بۆ ھۆشیارکردنەوەی نەخۆشی ئایدز لە ئوسترالیا لە وێنەکێشانی نەخۆشی ئایدز (١٩٩٢) بەکارھاتووە. بانکرۆفت خزمەتی کردووە لە بۆردەکانی دەزگای کۆکردنەوەی مافی چاپ ڤایسکۆپی و کۆلێژی ترانبی ئابۆریجیناڵ و بۆردی ھونەرمەندان لە مۆزەخانەی ھونەری ھاوچەرخ، سیدنی.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨ پۆل:زیندووان پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک سکۆتلاندی
سورخاب (شارۆچکە)
سورخاب شارۆچکەیەکی شارستانی جرگەتالە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٣٦٧ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
دێمووسێ
دێمووسێ (Dêmûsê، ) دێیەکە لە ناوچەی خزڵی شارستانی نیاوەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٧٤ کەس لە ١٨٣ بنەماڵەدا بووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی نیاوەن پۆل:گوندەکانی شارستانی نیاوەن
ڕۆمی دو گۆرمۆ
سەرچاوەکان
پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٨ پۆل:مردووانی ١٩١٥ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
٥ی کانوونی دووەم
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
کۆمەڵەی خوێن
500px|وێنۆک|کۆمەڵەکانی خوێن، بە پێی سیستەمی ABO
کۆمەڵەی خوێن (ئینگلیزی: Blood type) بریتییە لە پۆڵێنکردنی خوێن، کە بەندە لەسەر جۆری ئەو دژەپەیداکەرەی کە دەکەوێتە سەر ڕووی خڕۆکە سوورەکان.
دژه‌ په‌یداکه‌ر:ماده‌یه‌که‌ له‌ش ئاگادار ده‌کاته‌وه‌ بۆ به‌رهه‌مهێننی دژه‌ ته‌نێک بۆی.دژه‌ په‌یداکه‌ره‌کان به‌شێوه‌ی سرووشتی له‌ له‌ش دا هه‌ن هانی هیچ وڵام دانه‌وه‌یک ناده‌ن به‌ڵام هه‌رکاتێک دژه‌ په‌یداکه‌ری بێگانه‌ هاتنه‌ ناو له‌ش خانه‌کان وڵام داهنه‌وه‌یان ده‌بێت بۆ به‌رهه‌مهێنانی دژه‌ ته‌نه‌کان. یه‌که‌م گه‌س که‌ توانی کۆمه‌ڵه‌ی خوێن دیاری بکاتKarl Landsteiner که‌سێکی مقاول بوو که‌ نموونه‌ی خێنی چه‌ند کرێکارێکی وه‌رگرت له‌ ئه‌نجامی تێکه‌ڵ کردنیان بینی له‌ هندێکیان خوێن مه‌ینی خرۆکه‌ سووره‌کان روویدا Agglutinating. کاتێک دووسامپڵی جیاوازی خوێن تێکه‌ڵ ده‌کرێ خوێن مه‌ین رووده‌دا له‌ ئه‌نجامی کارلێک کردنی دژه‌ په‌یداکه‌ری خرۆکه‌ی سوور وه‌ دژه‌ ته‌نی پلازما. سه‌رنجی لاندشتاینه‌ر بووه‌ هۆی پۆلێنکردنی کۆمه‌ڵه‌ خوێنه‌کان به‌پێی ئه‌ودژه‌په‌یداکه‌رانه‌ی له‌ خرۆکه‌ی سووردا هه‌ن.
پۆل:خوێن پۆل:بۆماوەزانی
بڕیارنامەی ٥٠١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٠١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٥ی شوباتی ١٩٨٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٣٢‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ھوداپار
پارتی دۆزی ئازاد ناسراوە بە ھوداپار پارتێکی ئیسلامی سوننە کوردییە، یەکەمین پارتی ئیسلامی باکووری کوردستانە کە لەساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە.
بڕیارنامەی ٥٠١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢ پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
ھوداپار
پێشخانی ئەم حیزبە
بەپێی زانیاریەکان ئەو پارتە ھەڵگری ئایدۆلۆژیای حزبووڵان و لەناو کوردەکانی باکوردا وەک باڵی سیاسی ئەو حزبە ناسراون، کە پێشووتر لە باکوری کوردستان بوونیان ھەبوو پاش دروست بوونی ناکۆکیان لەگەڵ دەوڵەت تورکیا قەدەغەی کردن و حیزبەکەیان ھەڵوەشایەوە.
پەراوێزەکان
پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠١٢ پۆل:حیزبەکانی تورکیا پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٢ لە تورکیا پۆل:ڕێکخراوە کوردییە ئیسلامییەکان
ڕۆبن ویلیامز
ڕۆبین ماکلاورین ویلیامز (ئینگلیزی: Robin McLaurin Williams) (٢١ تەممووزی ١٩٥١–١١ ئاب ٢٠١٤) ئەکتەرێکی ئەمریکیی کۆمێدی بوو. زیاتر لە ١٠٠ بەرھەمی فیلم و زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و فیلمی ئەنیمەیشندا بەشداربووە، کە زۆرینەیان کۆمێدی بوون. لە ماوەی کارکردنی لە بواری فیلمسازیدا، چەندین خەڵاتی جیاجیای لەو بوارە وەرگرتووە. چوار جار بۆ وەرگرتنی خەڵاتی ئۆسکار پاڵێوراوبووە و، لە ساڵی ١٩٩٧ بەھۆی ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی (Good Will Hunting) ئەو خەڵاتەی بەدەستھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١ پۆل:مردووانی ٢٠١٤ پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:بەرھەمھێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب پۆل:ئەکتەری کۆمیدی پیاوی ئەمریکی پۆل:بەرهەمهێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دیسلێکسیان هەیە پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:خەڵکی دیزنی پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان پۆل:هونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
٦ی کانوونی دووەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
سەفوەت جەڕاح
سەفوەت عەلی محەممەد مەحمود جەڕاح ناسراو بە سەفوەت جەڕاج (بەکرمانجی: Safwet Cerah)، دەرھێنەر و سینارست و شانۆکار و فیلمساز و ئەکتەری کوردە، لە ١٩٣٥ لە گەرەکی قەڵاتی کۆیە لە دایکبووە، لە تیرەی نانەکەلی بە رەچەڵەک ھەولێریە، لە ٢٠١٠\٧\١٩ کۆچی دوایی کردوە، باوکی عەلی جەراح لە ساڵانی ٢٠ بیستەکان کارمەندی تەندروستی بووە لە کۆیە و ھەولێر نەشتەرگەری ئەنجامداوە بۆیە بەناوی جەڕاح واتە نەشتەرگەر ناسراوە. سەفوەت جەراح لە سەرئاستی عێراق و باشووری کوردستان کاری شانۆ و فیلمسازی کردووە و لەبەر توندوتۆلی و کارەکتەری ھونەریەکەی بە جەنەڕاڵی شانۆی کوردی ناولێنراوە.
لە ساڵی ١٩٥٩ لەبەشی شانۆی پەیمانگای ھونەرەجوانەکانی بەغدا خوێندنی تەواو کردوە، لە دوای ئەوە ناوی دەردەچێت بۆ ئەوەی خوێندنی لە بواری وەرزینی (وەرزشی) شانۆیی لە وڵاتی ئیتاڵیا تەواو بکات بەڵام لەبەر دۆخی نالەباری تەندروستی باوک و دایکی ئەوکات کە نەخۆشبوون نەیتوانی بچێتە دەرەوەی وڵات بۆ خوێندن.
ژیانی و دەسپێکی ھونەری
سەفوەت جەراح لە خێزانێکی بژێوی ژیان مامناوەند ھاتۆتە دونیاوە، باوکی ناوی عەلی محەممەد جەراح لە ساڵانی ٢٠ بیستەکان و ٣٠ سییەکان کارمەندی بەرێوەبەرایەتی تەندروستی ھەولێر بووە، مۆلەتی تەندروستی لە حکومەت وەرگرتووە بۆ (پراکسیس) ی، عیادەی تایبەتی خۆی، وەک پزیشکێک نەشتەرگەری بچووکی بۆ نەخۆشان ئەنجامداوە، وەھەروەھا لە گەڵ (دکتۆر عبد الرزاق) و (دکتۆر سالم مصلاوی) و سەرۆکی تەندروستی ھەولێر ئەوکات (دکتۆر عوسمان ئەحمەد ئاغا) لە بواری نەشتەرگەری کاری کردوە، دایکی سەفوەت جەراح ناوی عەتیە شێخۆ سۆفی ئافرەتێکی نەخوێندەوار بووە بەڵام توانیوێەتی ٧ حەفت منداڵ پەروەردە بکات لەوان ٢ کچ و ٥ کوڕ ناویان بەدریە، ناسکە، محەممەد، عزەدین، جەودەت، مەلا ئەمجەد نانەکەلی کە لە سەفوەت جەڕاح کاتژێرێک بچووکترە لەبەر ئەوە دووانە بوون. سەفوەت جەراح لە ساڵی ١٩٦٩ ژنی ھێناوە خێزانی رۆناک عبد القادر جەمسی ھەرچەندە لە بواری ھونەری کاری نەکردوە بەڵام زۆر ھاندەری و بڕوای بە کارە ھونەریەکانی سەفوەت جەراح ھەبووە، و پێنج منداڵی لێ بووە دوو کچ نەجلە، لەمیا و سێ کوڕ نەجدەت، رافد، عەلی.
دەسپێکی ھونەری دەسپێکی ھونەری دەگەرێتەوە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٣–١٩٥٤ لە شاری ھەولێر وەک ئەکتەر بەشداری شانۆگەری ئوتێڵۆ (Otello) ی کردووە لە دەرھێنانی جەواد رەسول ناجی بە کارەکتەری (دێزدەمونە) کە کارەکتەرێکی ئافرەت بووە لە شانۆگەریەکە، کە ئەوکات لە بەر نەبوونی ئەکتەری ئافرەت لە ناو کوردا شەرەفی یەکەم ئەکتەری ئافرەت لە ناو کورد پێدراوە. لە ساڵی ١٩٧٠ تا ١٩٩٩ کاری بەرێوەبردن و بەرھەم ھێنانی شانۆ و فیلمسازی کردوە، وەک بەرێوەبەر لە دەزگای سینەما و شانۆ و کۆشکی رۆشنبیری و ھونەر لە بەغدا و بەرێوەبەری بەرێوەبەرایەتی سینەما و شانۆ و ھونەرە میلییەکان لە ھەولێر بووە.
واشینگتن پۆست
thumb|کیژۆڵەیەک ڕؤژنامەی واشینگتن پۆست دەخوێنێتەوە، ساڵی ١٩٦٩، لە سەردێری ڕۆژنامەکە نووسراوە کە دوو پیاو چوونەتە سەر مانگ. واشینگتن پۆست گەورەترین ڕۆژنامەی واشینگتن دی سییە، و یەکێکە لە ڕۆژناممە کۆنەکان کە تاکوو ئیستاش بەردەوامە لە چاپکردن، ئەم ڕۆژنامەیە لە ٦ی کانوونی یەکەمی ١٨٧٧ دامەزرا. لە ئێستادا مارتن بارن سەرنووسەری ڕۆژنامەکەیە،  لەڕۆژی ٦ی ئابی ٢٠١٣ کۆمپانیای ئامازۆن ھەڵسا بەکڕینی ڕۆژنامەکە بەبڕی ٢٥٠ میلیۆن دۆلار   لەو ڕۆژەوە ڕۆژنامەکە بووە موڵکی ئامازۆن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٧٧ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:بڵاڤۆکەکان، دامەزرانی ١٨٧٧ پۆل:واشینگتن پۆست پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی
بڕیارنامەی ٥٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣ی نیسانی ١٩٨٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دوورگەکانی فۆلکلاند. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٥٠‌ەم، بە ١٠ دەنگی لەگەڵ، ١ی دژ و ٤ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شانشینی یەکگرتوو
لە ھاوڕێیەتی لابراو (فیلم)
لە ھاوڕێیەتی لابراو بە ئینگلیزی (Unfriended) فیلمێکی سینەمایی ھۆلیوودە، لە جۆری ترسناک - نھێنی - ھەستبزوێنە لە ٢٠١٤ لە ڤیستیڤاڵی فانتاسیا بۆ یەکەم جار پەخش کراوە و لە ٢٠١٥ش چۆتە سینەماکان.
چیڕۆک
فیلمەکە باس لە کۆمەڵە ھاوڕێیەکی قوتابخانە دەکات کە بەیەکەوە لە چاتی سکایپ کۆدەبنەوە و قسە لەگەڵ یەکتر دەکەن. بەڵام ئەو رۆژەیان ساڵیادی مردنی ھاوڕێکەیانە، کە ناوی لاورا بوو بەھۆی ئەوەی ڤیدیۆیەکی ئابڕووبەری بڵاوکرابووەوە لەلایەن کەسێکی نەناسراو خۆی دەکوژێت. لەو رۆژەشیان شتێکی سەیر ڕوودەدا ئەویش کە ڕۆحی کچەکە دەچێتەوە سەر ئەکاونتەکەی خۆی و ھەڕەشە لە ھاوڕێکانی دەکا و تۆڵە لە ھەموویان دەکاتەوە، بەوەی کە ئەوان ڤیدیۆکەیان بڵاوکردۆتەوە.
تایبەتمەندی فیلمەکە
فیلمەکە بەوە ناوی دەرکردووە کە جۆرێکی نوێیە لە فیلم و فیلمی ترسناک، ئەویش بەھۆی ئەوەی تەواوی فیلمەکە لە سکرینی لاپتۆپێکەوە تۆمار کراوە! تەنیا یەک دیمەنی کۆتایی نەبێت کە دەچێتە دەرەوەی سکریینەکە. وە ئەو تەکنیکەش بۆ یەکەم جارە بەکاردێت لە فیلمدا.
بۆکس ئۆفیس
فیلمەکە لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٥ توانی ٣٢٬٤٨٢٬٠٩٠ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە لە ناوەخۆ، وە لە وڵاتەکانی تر ٢٦٬٥٥٤٬٨٤٥ میلیۆن دۆلاری کۆکردەوە. کە کۆی گشتی دەکاتە ٥٩٬٠٣٦٬٩٣٥ میلیۆن دۆلار لە کاتێکدا تەنیا ١ میلیۆن دۆلار تێچووی فیلمەکە بووە! فیلمەکە لە یەکەم رۆژی دەرچوونی توانی ٦٫٨ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا، وە لە ھەفتەی یەکەمیش داھاتەکەی ١٥٫٨ میلیۆن دۆلار بوو.
چارڵز بوکۆڤسکی
thumb|چارڵز بوکۆڤسکی ھێنری چارڵز بوکۆڤسکی (بە ئینگلیزی: Henry Charles Bukowski ) (١٦ی ئابی ١٩٢٠ - ٩ی ئاداری ١٩٩٤) شاعیر، چیرۆکنووس و ڕۆماننووسی ئەمریکیی بە ڕەچەڵەک ئەڵمانییە.
ژیان
ھێنری چارلز بوکۆڤسکی لە ١٦/٨/١٩٢٠ لە شاری ئاندرناخی وڵاتی ئەڵمانیا لە خێزانی ھێنری کارل بوکۆڤسکی لەدایک بووە. دایکی کاترینا فیت ئەڵمانییەکی ڕەسەن و باوکیشی سەربازێکی ئەمریکییە کە پاش جەنگی جیھانی یەکەم بە یەکدی ئاشنابوون. بوکۆڤسکی پێداگرە لەسەر ئەوەی کە ئەو منداڵێکی ناشەرعیە بەڵام ئارسیڤستی ئاندرناخ پیشانی دەدات کە دایک و باوکی بەر لە یەک مانگ لە دایک بوونی ئەو زەماوەندیان کردووە.
بوکۆڤسکی تەمەنی سێ ساڵ بووە کە خێزانەکەی کۆچیان کردووە بۆ ئەمریکا. ئەو لە لۆس ئەنجلس گەورە بووە و بۆ ماوەی پەنجا ساڵ ھەر لەوێ ژیاوە
بوکۆڤسکی لە تەمەنی ٢٤ ساڵیدا یەکەمین چیرۆکی خۆی بڵاو دەکاتەوە لە تەمەنی ٣٥ ساڵیدا دەست دەکات بە نووسینی شێعر
بوکۆڤسکی بۆ ماوەی بیست ساڵ چەندین کاری کردووە لەوانە : ھەڵواسینی پۆستەر لەسەر شاڕێگاکان ، شۆفێری لۆری ، پاسەوانی ، قاپشۆری ، کرێکاریی لە کارگەی درووستکردنی پسکیتی تایبەت بە سەگ ، شیرینی درووستکردن لەگەڵ کارکردن لە بەنزینخانە ، لە کۆتایشدا لە فەرمانگەی پۆستە وەک پۆستەچی بۆ ماوەی پانزە ساڵ کاردەکات. لە ساڵی ١٩٥٥ دا بەهۆی برینی گەدەوە لە نەخۆشخانە دەخرێتە ژێر چاودێریەوە و کاتێک لە نەخۆشخانە دێتەدەرەوە دەستدەکات بە نووسینی شێعر. لە ساڵی ١٩٥٧ دا لەگەڵ شاعیر و نووسەر " باربارا فیری " زەماوەند دەکات بەڵام لە ساڵی ١٩٥٩ دا لە یەکدی جیادەبنەوە
بوکۆڤسکی بۆ ماوەیەکی کەم لە توزان نیشتەجێ بووە, ئەو شوێنەی کە تیایدا لەگەڵ "جۆن وب" و "جیپسی لو" دەبێتە هاوڕێ ئەوان بەرهەمی شێعری "دڵم لەدەستیدا دیلە " ١٩٦٣ و "خاچ بەدەست مەرگەوە" ١٩٦٥ یان بۆ چاپ و بڵاو کردەوە. جۆن وب خەرجی چاپی بەرهەمەکانی بوکۆڤسکی بە قومارکردن لاس ڤیکاس پەیدا ئەکرد
لە ساڵی ١٩٧٦ بوکۆڤسکی بە "لیندا لی بیلی" ئاشنا بوو کە خاوەنی ڕێستورانێک بوو. پاش دوو ساڵ ئەوان لە خۆرهەڵاتی هۆلێۆدەوە, شوێنێک کە بوکۆڤسکی لە هەموو شوێنێک زیاتر تیایدا ژیا , ڕۆیشتن بۆ بەندەری سان پیدرۆ و پاش چەندین ساڵ پێکەوە بوون , دواجار لە ساڵی ١٩٨٥ دا  زەماوەندیان کرد
قۆناغە ناخۆشەکانی ویستگەی ژیانی بوکۆڤسکی لەو کاتەدا کۆتاییان دێت کە گرێبەستێک لەگەڵ "جۆن مارتین"ـی خاوەن دەزگای چاپ و بڵاوکراوەی black sparrow دەبەستێت بە بڕی سەت دۆلار مانگانە هەتا مردن. بوکۆڤسکی لە تەمەنی ٤٩ ساڵیدا دەست لە کارکردن لە فەرمانگەی پۆستە و گەیاندن هەڵدەگرێت و بە شێوەیەکی پیشەیی دەست دەکات بە نووسین هەر بەو جۆرەی کە خۆی لە نامەکەیدا ئاماژەی پێداوە : من دوو ڕێگام لە بەردەمدایە لە فەرمانگەی پۆستە و گەیاندن بمێنمەوە و گەمژەیەکم لێدەربچێت , یاخود لە دەرەوەی ئەوێ بم و جۆرێک خۆم بنوێنم کە نووسەرم و هەردەم برسی بم. من بڕیارم داوە برسی بم. پاش ئەو گرێبەستە "جۆن مارتین" داوا لە بوکۆڤسکی دەکات ڕۆمانێک بنوسێت, چونکە بە بۆچوونی ئەو لەو کاتەدا ڕۆمان لە شیعر پڕفرۆشتر بووە. پاش دوو هەفتە تەلەفۆنەکەی جۆن مارتین زەنگ لێدەدات
بوکۆڤسکی : تەواوم کرد
جۆن مارتین : چیت تەواو کرد ؟
بوکۆڤسکی : ئەو ڕۆمانەی کە داوات کردبوو.
جۆن مارتین : چۆن لە دوو هەفتەدا ڕۆمانێکت نووسی ؟
بوکۆڤسکی : لە ترسا
ترسی بوکۆڤسکی ئەوە بووە کە جۆن مارتین سەت دۆلار مانگانەکەی ببڕێت و گرێبەستەکە هەڵبوەشێنێتەوە, بۆیە لە ماوەی دوو هەفتەدا ئەزموونی پانزە ساڵ کارکردنی خۆی لە ڕۆمانێکدا بەناوی فەرمانگەی پۆستەدا وەسف دەکات.
بوکۆڤسکی لە ٩/٣/١٩٩٤ دا لە " سان پیدرۆ" ی کالیفۆرنیا لە تەمەنی ٧٣ ساڵێدا, چەند مانگێک پاش تەواوکردنی دوایین ڕۆمانی "بازاری" بەهۆی نەخۆشی شێرپەنجەی خوێنەوە کۆچی دوایی کرد. مەراسیمی بەخاک سپاردنەکەی لە ڕێگای ڕاهیبە بوداییەکانەوە بەئەنجام گەیەندرا. لەسەر کێڵی گۆڕەکەی بوکۆڤسکی ئەم دەستەواژەیە دەبینرێت " هەوڵ مەدەن " بەگوتەی لیندا بوکۆڤسکی نووسراوی سەر گۆڕی هاوسەرەکەی بەم مانایە دێت " ئەگەر ئێوە هەموو کاتێکی خۆتان بۆ هەوڵدان تەرخان بکەن, ئەوکاتە هەموو ئەو شتەی کە ئەنجامتان داوە تەنیا هەوڵدان بووە کەواتە هەوڵ مەدەن ئەنجامی بدەن "
بوکۆڤسکی خاوەنی زیاتر لە هەزار پارچە شێعر و سەدان چیرۆک و شەش ڕۆمانە
ڕۆمانەکان :
١- فەرمانگەی پۆستە    ١٩٧١
٢- هەزار پیشە    ١٩٧٥
٣- ژنان  ١٩٧٨
٤- ساندویچی ژامبۆن بە نانی جۆوە  ١٩٨٢
٥-هۆلیۆد  ١٩٨٩
٦-بازاری   ١٩٩٤
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی پۆل:مردووانی ١٩٩٤ پۆل:شاعیرانی ئەمریکی پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجەی خوێن پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠ پۆل:شاعیرانی ئینگلیزی زمان پۆل:شاعیرانی ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
تۆماس ئەکویناس
thumb|تۆماس ئەکویناس
چۆنیەتی پێکەوە گرێدانی مەسیحییەت و فەلسەفە لای توماس ئەکویناس. تێگەیشتنی وی لە توانای سروشتیانەی ناسین لای مرۆڤ.
١ـ لە سەدەکانی یازدە و دوازدەی زاییندا بەرھەمەکانی ئەرەستو لە ئەوروپای رۆژئاوادا ناسران. لە راستیدا لای بیرمەندان ئەوەندەی‌ لێک گریدانی ئەفلاتون بە بیری مەسیحیەوە ئاسان دەینواند، لێک گرێدانی ئەرەستو ئاسان نەیدەنواند. ھۆکاری ئەمە بە دەرەجەی یەکەم بۆ ئەوە دەگەڕایەوە کە ئەرەستو لە سێ بواردا لە گەڵ روانگەی مەسیحی ناتەبا بوو‌: ئەلف) ئەرەستو پێی وابوو کە جیھان بوونێکی ئەزەلی و ئەبەدییە، واتە کەس نەیخوڵقاندووە‌. ب) رۆح لە گەڵ جەستە دەمرێ. واتە رۆح لە دوای مردنی جەستە ناتوانێ بژی. پ) ئەو خودایەی کە ئەرەستو باوەڕی پێی ھەیە بە دوورە لە وێنای خودایەکی خوڵقێنەر و خودایەک کە دەتوانێ لە دەرەوەی جیھان بوونی ھەبێ.
سەبارەت بە روانگەی یەکەم ئەکویناس دەڵێ کە ناتوانین بە شێوەی فەلسەفی تێی‌ بگەین، بەڵام سەبارەت بە دوو روانگەکەی دیکە ھەوڵ دەدا کە بە گوێرەی بۆچوونی مەسیحیانە لێکیان بداتەوە.
٢ـ نەمریی رۆح: ئەرەستو پێی وایە کە فۆرم و تۆز لای مرۆ بریتین لە رۆح و جەستە. بەڵام فۆرم ناتوانێ سەربەخۆ بوونی ھەبێ. کەواتە رۆح فۆرمێکی نەمر نیە. ئەرەستو ھەروەھا توانا رۆحیە جۆربەجۆرەکان لە رووەک و ئاژەڵ و مرۆدا لێک دەداتەوەو پێی وایە ھەر کامیان لە توانای رۆحیی تایبەت بە خۆیان بەھرەمەندن. ئەرەستو پێی وایە کە ھەر توانایەکی رۆحی لە گەڵ ئەو بەشەی جەستەدا دەگونجێ کە پێکەوە دێنەوە (بۆ وێنە دیتن کە توانایەکی رۆحیە تایبەتە بە ئۆرگانی چاو).
ھەروەھا بە بۆچوونی ئەو بیرکردنەوەش توانایەکی رۆحی وابەستە بە ئۆرگانێکی جەستەیە. بابەت و مەتریالەکانی بیرکردنەوە لە رێگای ھەستەوە دەستەبەر دەکرێن (ھوشیاری لە بنەڕەتدا و لە خاڵی دەستپێکی خۆیدا وەک تەختە رەشێکە ھیچی لە سەر نەنووسرابێت)، بەڵام ھەر لەو کاتەدا ئەرەستو باس لەوە دەکا کە رەنگە فۆرمێک بۆ بیرکردنەوە ھەبێ، کە مەبەستیشی لەمە ئەو توانایەیە کە دەبێتە ھۆی بیرکردنەوە (ھۆکاری بیرکردنەوە). بە رای وی "ھۆکاری بیر" نەمر و ئەبەدییە. زۆربەی راڤەکاران پێیان وایە کە مەبەستی ئەرەستو ئەوەیە کە ئەمە لە نێوان مرۆڤەکاندا ھاوبەشە و دیاردەیەکی تاکە کەسی نیە. مەسیحیەت بڕوای بەوە‌یە کە رۆحی تاکەکەس نەمرە. لێرەدا ئەکویناس ئەم بۆچوونەی ئەرەستو وا لێک دەداتەوە کە "ھۆکاری بیر" تاکەکەسیە و بەڵام ھەر لەو کاتەدا ئەبەدی و نەمرە. واتە ئەگەرچی لای ئەرەستو "ھۆکاری بیر" تاکەکەسی نەبوو، بەڵام ئەکویناس خەسڵەتی تاکەکەسیانەی پێ دەبەخشێ. لای ئەرەستو بە مردنی مرۆ ھەم جەستە و ھەم رۆح دەمرن، بەڵام لای ئەکویناس رۆح چونکە پەیوەندی بە "ھۆکاری رۆح"ەوە ھەیە، سەرەڕای تاکەکەسی بوونی، نامرێ.
٣ـ بوونی خودا: ئەرەستو لە سەر "جوڵێنەری بێ جوڵە" قسە دەکا، کە دەستەواژەیەکی گەلێک ناڕوونە. بەڵام ئەرەستو مەبەستی پتر لەمە ئەو وزەیە کە شتێک دەخاتە جوڵە و حەرەکەت لە زنجیرەیەک رووداودا کە ھەرکامیان دەشێ ھۆکاری ئەوی دیکەیان بێت. ئەکویناس ئەم بۆچوونە وا لێک دەداتەوە کە ئەمە ئێمە دەباتەوە سەر یەکەمین جوڵێنەر، واتە ئەو بوونەوەرەی کە یەکەمین ھۆکاری ھەموو جیھانە‌. لە درێژەی ئەمەدا دەڵێ کە ئەمە رێک ئەو پرسیارەیە کە باسی خوڵقێنەری سروشت دەھێنێتە ئاراوە. ئەکویناس پێی وایە کە ئەرەستو وێنایەکی لە سەر خودا وەک یەکەمین ھۆکاری ھەموو شتێک ھەیە، واتە ئەو وێنایەی کە لە گەڵ خودای مەسیحیدا دێتەوە.
٤ـ تێگەیشتنی توماس لە توانا سروشتیەکانی ناسین لای مرۆ: توانای سروشتیانەی ناسین لای مرۆ لەم دوو بەشە پێک ھاتووە: ھەست و بیر. توماس وەک ئەرەستو پێی وایە کە وشیاری مرۆ سەرەتا دەبێ سەرچاوەی زانیاریەکانی خۆی لە ھەستەکانەوە دەستەبەر بکا. بە بێ ھەستەکان مرۆ ھیچی بۆ بیرکردنەوە پێ نیە. وشیاری بە بێ ھەست تەختەرەشەیەکە کە ھیچی لە سەر نەنووسرابێ. وشیاری ئەگەرچی بە بێ شتە بەرھەستەکان ھیچی نیە، بەڵام شتە بەرھەستەکان تەنیا کەرەسەی خاون بۆ بیرکردنەوە. وشیاریی مرۆ ئەم کەرەسە خاوانە دەکا بەو وێنایانەی کە خەسڵەتی وشیاریان دەخرێتە پاڵ. واتە وشیاری مرۆ دەتوانێ ئەمانە لە وێنا ھەستیەکانەوە بەرەو ئەو وشە و دەستەواژە گشتیانە راگوێزێ کە پێکھێنەری پرۆسە و رەوتی بیری ئابستراکتیانەن‌. لێرەدا ئیدی مرۆ لە رێگای ئەبستراکتەوە فۆرم لە تۆز جیا دەکاتەوە.
بە کورتی: ئەکویناس بە پشت بەستن بە دەقێکی ئەرەستو پێی وایە کە رۆح نەمر و ئەنەدییە. ئەو پێی وایە کە "جوڵێنەری بێ جوڵە"ی ئەرستو، یەکەمین ھۆکار یاخود خوڵقێنەری ھەموو جیھانە و ئەم دەستە واژەیە لە گەڵ خودای مەسیحی دەگونجێنێ. توانا سروشتیەکانی ناسین لای مرۆ بریتین لە ھەست و عەقڵ. عەقڵ لە سەر ئەو کەرەسە خاوانە کار دەکا کە ھەست پێی دەدا و دواتر دەتوانێ وشە و دەستەواژە گشتیەکانی لە سەر بنیات بنێ. وێنا عەقڵیەکان تەواو جیاوازن لە وێنا ھەستیەکان.
سەرچاوە
Repitisjonsoversikt for filosofihistorie og vitenskapshistorie...av Anfinn Stigen Cappelen Akademisk Forlag
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٣یەم پۆل:فەیلەسووفانی ئیتالی پۆل:لەدایکبووانی ١٢٢٥ پۆل:مردووانی ١٢٧٤ پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی پۆل:فەیلەسووفانی یاسا پۆل:پیرۆزەکانی ئەنگڵیکان پۆل:جادوو پۆل:نوسەران دەربارەی ئاین و زانست
بوومەلەرزەی ٢٠١٠ی ھایتی
200px|وێنۆک|چەپ|ناوەندی بوومەلەرزەکە لە نزیک پایتەختی وڵات.
بوومەلەرزەکە لە قووڵی ٦.٢ میل (١٠.٠ کیلۆمەتر) ڕووی دا. دەستەی لێکۆڵینەوەی جیۆلۆجی ئەمەریکی(USGS) زنجیرەیەک لەرزەی تۆمار کردووە دە دانە لەوانە هێزەکەکانیان زیاتر لە 5.0 پلە بووە لەوانە دانەیەکیان 5.9 پلە و یەکێکی دیکە بە 5.5 پلە تۆمارکراوە.
بوومەلەرزەکە کە زیاتر لە خولەکێکی خایاند وێرانییەکی گەورەی لە دوای خۆی بەجێھێشت.
پەراوێز
پۆل:ھایتی لە ٢٠١٠ پۆل:بوومەلەرزەکانی ٢٠١٠ پۆل:بوومەلەرزەکانی ھایتی پۆل:مێژووی ھایتی
ڕیچارد ھاریس
ڕیچارد جۆن فرانسیس ھاریس (؛ لەدایکبووی ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٠ – مردووی ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢) ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئیرلەندی بوو. لەسەر ستەیج و لە چەندین فیلمدا دەرکەوتووە، وەک کۆرادۆ زێللەر لە بیابانی سووری میکلانگێلۆ ئەنتۆنیۆ، فرانک ماچین لەم ژیانە وەرزشییەدا، کە پاڵێوراوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر، ھەروەھا وەک پاشا ئارسەر لە فیلمی کامیلۆتی ساڵی ١٩٦٧.
ڕیچارد ڕۆلی ئەرستۆکراتی گێرا کە لەلایەن ئەمریکییە ڕەسەنەکانەوە تۆمارکرابوو لە فیلمی پیاوێک پێی دەگوترا ئەسپ (١٩٧٠)، شەڕکەڕێک بە چەکەوە لە فیلمی ڕۆژاوایی کلینت ئیستوود نەبەخشراو (١٩٩٢)، و ڕۆلی ئیمپراتۆری ڕۆمانی مارکۆس ئۆرلیوس لە فیلمی جەنگاوەر (٢٠٠٠)، فیلمی ھەژمارکردنی مۆنتی کریستۆ (٢٠٠٢) وەک دەبێ فاریا، و ئەڵبەس دەمبڵدۆر لە دوو فیلمی یەکەمی ھاری پووەتەر: ھاری پووەتەر و بەردی فەیلەسووف (٢٠٠١) و ھاری پووەتەر و ژووری نھێنی (٢٠٠٢) دواترینیان ڕۆڵی کۆتایی فیلمەکەی بوو ھاریس لە ئوسترالیا و جامایکا و کەنەدا یەکێک بوو لە یەکەمەکان لە بەریتانیا و ئیرلەندا و ویلایەتە یەکگرتووەکان بە تۆمارکردنی گۆرانی جیمی وێب لە ساڵی ١٩٦٨دا لە پارکی ماک ئارثۆر لە ساڵی ٢٠٢٠ لە ڕیزبەندی ژمارە ٣ لە لیستی تایمزی ئیرلەندی لە گەورەترین ئەکتەرەکانی فیلمی ئیرلەندی تۆمار کرا.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمۆگرافیی دەرھێنەرەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان پۆل:مردووانی ٢٠٠٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠
خەلافەتی ئەمەوی لە ئەندەلوس
خەلافەتی ئەمەوی لە ئەندەلوس یان خەلافەتی کۆردۆبا, دەوڵەتێکی ئیسلامی بوو کە عەبدول ڕەحمان داخل دایمەزراند لە ساڵی ٧٥٦ز، بەوەش میرنشینی قورتوبە کۆتایی پێھات کە ھەر عەبدول ڕەحمان داخل دایمەزراند بوو، بە فەرمی تا ساڵی ١٠٣١ز بەردەوام بوو، دوای ئەوە کۆتایی پێھات بە ھەڵوەشاندنی دەوڵەتی ئەمەوی بۆ چەند دەوڵەتێک.
مێژوو
زنجیرەی دەسەڵاتداری ئەمەوی دامەزرا لەسەر دەستی عەبدول ڕەحمان داخل کوڕی معاویە کوڕی ھیشام، کە لە حەفیدەکانی یەکێک لە گرنگترین خەلیفە ئەمەوییەکانی دیمەشق بوو (خەلیفە ھیشامی کوڕی عەبدول مەلیک), وعەبدول ڕەحمان یەکێک بوو لەوانەی ڕزگاری بوو لەو کوشتارگەیەی عەباسیەکان بەسەر ئەمەوییەکاندا ئەنجامیان دا، وخەلیفەی عەباسی (ئەبوجەعفەری مەنسور)نازناوی بازی قوڕەیشی لە عەبدول ڕەحمان نا لەبەر ئازایەتی وبەھێزی زیرەکیەکەی، ڕایکرد بۆ ئەندەلوس وخەلافەتی ئەمەوی لە ئەندەلوس دامەزراند.
عەبدول ڕەحمان داخل پاشان ھیشامی کوڕی پاشان حەکەمی حەفیدی ئیشیان کرد لەسەر بناغە داڕشتن وبەھێزکردنی دەوڵەتە تازەکەیان، وھەستان بە یەکخستنی خاکە ئەندەلوسە ئیسلامیەکان وجەنگان لەگەڵ مەمالیکە مەسیحیەکان لە باکور.
دەوڵەتی ئەمەوی سەردەمی شکۆ وسەربەرزی بە خۆیەوە بینی لە سەردەمی عەبدول ڕەحمان ئەوسەت، وڵات گەشەسەندنی ئاداب وزانست وبیناسازی وھونەری بەخۆیەوە بینی وگەیشتنە دۆخێکی پێشکەوتووی شارستانی، ھەروەک ئەندەلوسیەکانی ئەو سەردەمە ئەناسرێن بە ڕۆشبیری وئاکاری بەرز، دەوڵەتی ئەمەوی لە ئەندەلوس بووە ناوەندی شارستانیەکی گەورە لە ڕۆژئاوای جیھانی ئیسلامی.
لە دوای ئەم قۆناغە قۆناغێک دێت کە دەوڵەتی ئەمەوی دابەش بوو بۆ چەند بەشێک کە ھەریەکەیان فەرمانڕەوای سەربەخۆی ھەبوو، دۆخی ئەو کاتەی دەوڵەتەکە ھانی مەمالیکە مەسیحیەکانی باکوری دا کە ھەستان وھەوڵی گەڕانەوەی ئەو خاکانەیان دا کە کەوتبووە ژێر دەسەڵاتی حوکمی ئیسلامی.
وڵات ڕووە ڕۆشنبیریەکەی دەرکەوت وناسرا لە سەردەمی حەکەمی کوڕیدا، کە توانی لەسەر سیاسەتەکانی باوکی بەردەوام بێت وسەردەمی گەشەسەندن وبەرەو پێشچوونی دەوڵەتەکە بەردەوام بوو.
لە دوای مردنی حەکەم، ھیشامی کوڕی دەسەڵاتی گرتە دەست کە لە خوار ئەو تەمەنەوە بوو کە ھەستێت بە کاروباری دەوڵەت، خرایە ژێر چاودێری وڕاسپاردنی حاجیب مەنسوڕ.
لە دوای ساڵی ١٠٠٩ز ئەندەلوس چووە قۆناغی شەڕ وناکۆکی ناوخۆوە.
پاشان دوایین خەلیفەی ئەمەوی (ھیشام) ڕوخێنرا لە ساڵی ١٠٣١ز.
لە دوای ئەوە ئەندەلوس چووە سەردەمی مەلیکە تائیفیەکانەوە.
لیستی خەلیفە ئەمەویەکان لە ئەندەلوس
thumb|270px|مزگەوتى کۆردۆبا
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٠٣١ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٧٥٦ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٩٢٠ پۆل:ئەندەلوس پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا پۆل:مێژووی ئەفریقای باکوور پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی ١٠٣١
لوڕی
لوڕی یەکێک لە زمانە ئێرانییەکانە، کە لە شاخەی زمانە ئێرانییەکانی باشووری ڕۆژاوا دەستەبەندی کراوە. لوڕی وێراێ زمانی فارسی لە زمانە ئێرانییەکانی باشووری ڕۆژاوای ئێران بە ئەژمار دێن. زمانی لوڕی لە بەشێکی گەورە لە ئێڕان قسە دەکرێت. زمانی لوڕی لە ناوەند و بەشی باشووری پارێزگای لوڕستان، زۆربەی بەشەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد، نێوەیەک لە پارێزگای چوارمەحال و بەختیاری، بەشی ڕۆژاوای پارێزگای فارس، بەشی ڕۆژاوا و ھەندێک لە شارەکانی ناوەندی پارێزگای ئەسفەھان، نێوەی ڕۆژھەڵاتی پارێزگای خووزستان، بەشەکانێک لە پارێزگای بووشێھر، بەشی باشوور و ڕۆژاوای پارێزگای ھەمەدان، بەشی باشووری پارێزگای مەرکەزی، بەشی باشووری پارێزگای ئیلام، و ھەروەھا شارەکانی گەودین و کەنگاوەر لە پارێزگای کرماشان قسە دەکرێت. جگە لەمانە لە ھەندێک لە پارێزگاکانی دیکەی ئێران وەکوو کرمان، خۆراسان، ئەلبۆرز و تارانیش ئاخێوەرانی زمانی لوڕی دەژێن.
ھەندیک کەس وەکوو شێخ محەممەدی مەردۆخ وادەزانێت کە زمانی لوڕی یەکێک لە بنزارەکانی شێوەزاری کوردیی باشوورییە و بەم ھۆیە بە ھەڵە بە شێوەزاری کوردیی باشووری (شێووەزارەکانی کەڵھوڕی، فەیلی و لەکی) ناوی لوڕییان داوە. ئەمە لە حاڵێکدایە کە شێوەزارەکانی کەڵھوڕی، لەکی و فەیلی بە تەواوی کوردیین و بە شێک لە زمانە ئێرانییەکانی باکووری ڕۆژاوا بە ئەژمار دێن و جیا لە لوڕی و فارسین.
شێوەزارەکانی لوڕی
شێوەزارەکانی لوڕی پێکەوە جیاوازییان ھەیە. بەپێی زانستنامەی ئێرانیکا زمانی لوڕی بە شێوەیەکی گشتی بە دوو شاخەی لوڕیی باکووری و لوڕیی باشووری دابەش دەکرێتەوە. بەڵام دابەشکارییەکانی دیکە وەکوو پێڕستی لینگۆییست زمانی لوڕییان بە سێ شاخەی باکووری، بەختیاری و باشووری دەستەبەندی کردووە. سەرەڕای ئەم دابەشکارییانە زمانی لوڕی سێ شاخەی سەرەکیی ھەیە کە ھەر کامیان بۆ خۆی بریتی لە بنزارەکانێکی جیاجیایە.
نمۆنەیەک لە دەقی لوڕی
لە ساڵانی ڕابردوودا لوڕەکان ئەلفوبێ و ڕێنووسێکی تایبەتیان بۆ خۆی ساز کردووە. ئەم دەقە بە بنزاری لوڕی خورمۆوەیی و ڕێنووسی لوڕی نووسراوە. لوڕیی خورمۆوەیی نزیکترین بنزاراوەی لوڕی بە زمانی کوردییە و زۆربەی وشەکانی لەگەڵ کوردیی باشووری ھاوبەشە.
بەڕێنووسی لوڕی
ایما ھوفتیمو نزیکیا سات چوار و چوار و نیم. ڤنو کاْ پا تٱش بؽن و بیار بؽن کولن کرڌناٛ خٱڤٱر و ڤاْ سورئٱت کول خۉشونن آمادٱ کرڌن سی رٱتاٛ ڤیراٛ قولٛٱ. ٱما قرار نؽان کاْ یٱک دۏ کٱس بسن داْ اٛشگٱفت و بٱقیٱ روئن ڤیراٛ قولٛاْ. چۉن ٱساسیا فراٛی داشڌن کاْ نمی‌تۉنسن ڤا خۉشۊ بیارنشۉ، دۏ کٱس مۉئن داْ اٛشگٱفت، کاْ ھٱم بسناٛ تٱک ٱساسیا ھٱم ناشڌا ھازر بٱکٱن کاْ ڤٱختی ینو گلا هٱردن بوھورن.
بە لاتین
Īmā hoft-ī-mo nezīk-yā sāt-e čuār ö čuār ö nīm. vano ke pā taš b-ī-n ö biār b-ī-n kolen kerde_ne xavar ö ve sörat kol xo-šōn-e-n āmāda kerd-en sī rate vir-e qola.
amā qerār nĪā-n ke yak dö kas bē-s-en de ešgaft ö baqia rö-an vīr-e qola. čūn asās-yā fere-ei dāšt-en ke ne-mĪ-tōness-en vā xo-šō biar-enšō, dö kas man-en de ešgaft ke ham bē-Īs-en tak asā-s-yā ham nāštā hāzer bakan ke vaxti ye-no gelā harden bo-hor-en
بە ڕێنووسی کوردی
ئەو دەقە بە ڕێنووسی کوردی ئاوا دەنووسرێتەوە:
وەرگێرانی کوردیی سۆرانی
ئێمە خەوتبووین ھەتا نزیکییەکانی ساعەتی چوار و چوار و نێو. ئەوانەی کە پای ئاگر بوون و ھەستابووبوون، ھەموویان خەوەر کردەوە و ھەموو بە گورجی خۆیان ئامادە کرد بۆ ڕویشتن بە ڕەو لووتکە. بەڵام بڕیاریان کرد کە یەک دوو کەس لە ئەشکەوتەکەدا بمینن و ئەوانەی دیکە بەڕەو لووتکە بڕۆن. چۆنکە کەلوپەلێکی زۆریان ھەبوو و نەیانتوانیو لەگەڵ خۆیاندا بیانبەن. دوو کەسیان لە ئەشکەوتەکە ماون تا ھەم چاودێری لە کەلوپەلەکان بکەن و ھەم چاشتێک ئامادە بکەن تا کاتێک ئەوانەی دیکە گەڕاون بیخۆن.
ھەندێک لە وشەکانی لوڕی
لوڕیی باکووری:
لوڕیی باشووری:
زمانی ئەچۆمی: (ئەم زمانە بەشێک لە لوڕی نییە)
لوڕیی بەختیاری:
سەرچاوەکان
پۆل:زمانی لوڕی پۆل:زمانەکانی ئێران
شارستانی ماکۆ
شارستانی ماکۆ یان شارستانی مادکۆ، یەکێک لە شارستانەکانی ئێرانە کە لە پارێزگای ورمێ ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری ماکۆیە. ئەم شارستانە ھاوسنورە لە باکورەوە لەگەڵ کۆماری تورکیا و لە باشوورەوە لەگەڵ شارستانی چاڵدێران و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شارستانی پۆلدەشت و شارستانی شەوت و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ کۆماری تورکیا. لە ساڵی (٢٠٠٨) بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی کۆماری ئیسلامی ئێران ئەم شارستانە لەرووی کارگێڕییەوە دابەشکراوە بۆ (٢) ناوچە (ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ و ناوچەی بازەرگان) و (٤) گوندەوار و (١٣٠) گوند و شارستانی پۆلدەشت و شارستانی شەوتی لێ جیاکرایەوە.
شارستانی ماکۆ
وێنۆک|پێکھاتەی شارستانی [[ماکۆ]]
دابەشی کارگێڕی
شارستانی ماکۆ دەکەوێتە باکووریی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا.
ناوچەی ناوەند (ناحیەی ناوەند)
ماکۆ(ناوەند):
گوندستانی چایپاساری باشوور
لە ٤٤ گوند پێکھاتووە:
گوندستانی قەڵاشیو
لە ٣١ گوند پێکھاتووە:
گوندستانی قەرەسو
لە ١٩ گوند پێکھاتووە:
ناوچەی بازەرگان
بازەرگان (ناوەند):
گوندستانی چایپاساری باکوور
لە ٢٤ گوند پێکھاتووە:
گوندستانی ساری سو
لە ١٢ گوند پێکھاتووە:
پێکھاتەی نەتەوەی گوندەکان
ژمارەی گوندکانی دەکاتە ١٣٠ گوند:
کوردنشینەکان ١٠٢ گوند.
ئازەرینشینەکان ١٩ گوند.
گوندە کوردەکانن
پێکھاتووە لە ١٠٢ گوند.
گوندە ئازەری نشینەکان
پێکھاتووە لە ١٩ گوند.
گوندە تێکەڵەی کورد و ئازەرییەکان
پێکھاتووە لە ٩ گوند.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان
دۆسییە دەگمەنەکەی بێنجامین بەتن
دۆسیە دەگمەنەکەی بێنجامین بەتن (بە ئینگلیزی: The Curious Case of Benjamin Button) فیلمێکی ڕۆمانسی و فەنتازی و درامییە. بەرھەمی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا یە لە ساڵی ٢٠٠٨ کە لە لایەن دەیڤد فینچەر ەوە دەرھێنراوە. چیرۆکی فیلمەکە لە کورتە چیرۆکێکەوە وەرگیراوە بە ھەمان ناوەوە لە نوسینی سکۆت فیتزگیراڵد کە لە ١٩٢٢ بڵاوی کردۆتەوە, براد پیت پاڵەوانی فیلمەکەیە و ڕۆڵی کەسێک دەگێڕێت کە تەمەنی بە پێچەوانەوە دەڕوات، کەیت بلانشێتیش ڕۆڵی خۆشەویستەکەی دەگێڕێت, دۆسیە دەگمەنەکەی بێنجامین بەتن توانی لە ٨١ەمین خولی خەڵاتەکانی ئۆسکار سێ خەڵات دەستەبەر بکات وە بە تێچووی ١٦٧ میلیۆن دۆلارەوە توانی زیاد لە ٣٣٣ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ٢٠٠٣ پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩١٠ پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٢٠ پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز پۆل:ئەو فیلمانەی لە فلۆردیا دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو ئۆرلینز وێنەکەی گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ڕۆمانسییە مێژووییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان) پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەیوەندییەکانی دایک و کچ پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی فرانک مارشال پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ١٩٩١ داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠٠٥ داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە دەیەی ١٩٤٠ داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە مۆنتریال وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین کاریگەری بینراو بەدەستھێناوە پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەری ھونەرییان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنانی ھونەری بەدەستھێناوە پۆل:فیلمە ڕیالییزمییە جادووییەکان پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس
٧ی کانوونی دووەم
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
میشیل عەفلەق
میشیل عەفلەق (١٩١٠ لە دیمەشق تاکوو ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لە بەغدا)، فەیلەسووفێکی سووری بوو و ھەڵگری بیروباوەڕی سۆسیالیزم بووە و بە ناسیۆنالیزمی عەرەب دادەنرێت و یەکێکیشە لە دامەزرێنەرانی حیزبی بەعسی سۆسیالیزمی. وە لە بنەماڵەی "ئارتوکدی"ـیەکانە و لە زانکۆی سۆربۆن لە فەڕەنسا خوێندوویەتی.
سەرچاوەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کۆمەڵناسانی سووری پۆل:مردووانی ١٩٨٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠ پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی پۆل:خەڵکی دیمەشق پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
ئەلگۆریتم
ئەلگۆریتم لە گرنگترین چەمکەکانی زانستی کۆمپیوتەرە و بریتییە لە ڕێسا یان پرۆسەیەکی ھەنگاو بە ھەنگاو کە دەرەنجامی دەبێت بە حەل بوونی مەسەلەیەک. ژمارەی ھەنگاوەکانی ئەلگۆریتم دەبێ لە ژمار بێت واتە بێنا نەبێت. ناوی ئەلگۆریتم لە ناوی ئەلخوارەزمی زانای موسڵمانەوە وەرگیراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لۆژیکی ماتماتیکی پۆل:زانستی کۆمپیوتەر پۆل:کۆمپیوتەرەکان پۆل:ماتماتیک و ھونەر پۆل:داھێنانە ئێرانییەکان
دی نوو
دی نوو (Dî nû، ) دێیەکە لە ناوچەی خزڵی شارستانی نیاوەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٩٣٣ کەس لە ٢٣١ بنەماڵەدا بووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی نیاوەن پۆل:گوندەکانی شارستانی نیاوەن
موغسۆ
موغسۆ شارۆچکەیەکی شارستانی جرگەتالە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٦٨١٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
چەندجارە
چەندجارە بۆ ژمارەیەک لە بیرکاریدا بریتییە لە ئەنجامی لێکدانی ژمارەکە لە ژمارەیەکی تەواو، بە واتایەکی تر بۆ دوو ژمارەی a  و b، دەوترێت b چەندجارەی a یە ئەگەر  b=na و n ژمارەیەکی تەواو بێت. بە زمانی بیرکاری بەم شێوە دەریدەبڕن b چەندجارەی a یە:
ئەگەر بەھای a سیفر نەبێت، b÷a یەکسانە بە n بە واتایەکی تر، b توانای دابەشبوونی ھەیە بەسەر aدا. کاتێک a و b دوو ژمارەی تەواو بن، ئەگەر b چەندجارەی ژمارەی a بێت، ئەوا a دەبێتە بەشدراوی b.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ژمێرە پۆل:لێکدان پۆل:ژمارە تەواوەکان
مامۆستاکەم (فیلم)
مامۆستاکەم (先生!、、、好きになってもいいですか?, سێنسێی! … سکی نی ناتێ مۆ یی دێسکا؟, "مامۆستا!... ئاسایە کە تۆم خۆش بوێت؟") درامایەکی ڕۆمانسی ژاپۆنییە بەرھەمھێنانی لەلایەن (تاکاھیرۆ میکی) دا بۆ کراوە بە گویڕەی مانگاکەی ھەمان ناو نوسراوەتەوە لەلایەن کازنێ کاواھارا
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ژاپۆنی پۆل:فیلمە ژاپۆنیەکان پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس. پۆل:فیلمە درامییەکانی ڕۆمانتیکی ژاپۆنی پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان
ئالفرێد کاپو
ئالفرێد کاپو ڕۆماننووس، ڕۆژنامەوان و شانۆنووسی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
کانیێ وێست
کانیێ ئۆماری وێست (لەدایکبووی ٨ ی تەممووزی ١٩٧٧) ھونەرمەندێکی ئەمریکی ڕاپەڕ، نووسەری گۆرانی، دیزاینەر جلوبەرگە. سەرەتا وێست وەک بەرھەممھێنەری (ڕۆکا فێڵا) ناوبانگ دەکرد. دواتر سەرکەوتنێکی مەزنی بەدەستھێنا کاتێک کاری لەسەر گۆرانییەکەی (جەی زی) کرد کە لە ساڵی ٢٠٠١ دەرچوو بەناوی "BluePrint"، و کارکردن بۆ ھونەرمدانی تری وەک لوداکریس،
وێست یەکێکە لەو ھونەرمەندانەی کە زۆرترین بەرھەمیان فرۆشتووە، ئەویش دوای ئەوەی ٢١ ملیۆن ئەلبووم و ١٠٠ ملیۆن ئەلبوومی دیجیتاڵی فرۆشت. جگە لەوانەش توانیویەتی ٢١ خەڵاتی گرامی بباتەوە، کە ئەم ژمارەیەش دەیکاتە تاکە ھونەرمەند کە لەو تەمەنەدا ئەوەندە خەڵاتە گرامییەی بەدەستھێنابێ. گۆڤاری تایمی ئەمریکی ناوی وێستی لە لیستی کەسایەتییە کاریگەرەکان داناوە لەساڵانی ٢٠٠٥، ٢٠٠١ و ٢٠١٤.
کانیێ لە ئێستادا لەگەڵ خانمە نمایشکار کیم کارداشیان ھاوسەرگیریان کردووە، بە یەکێک لە دووانە بەناوبانگەکانی ئەمریکا دادەنرێن، جگە لەوەش خاوەنی منداڵێکیشن بەیەکەوە.
لە ئاھەنگی خەڵاتەکانی کەناڵی MTV، کانیێ لە گوتەیەکی چاوەڕوان نەکراودا ئەوەی ڕاگەیاندا کە ساڵی ٢٠٢٢ خۆی بۆ سەرۆکایەتی ئەمریکا دەپاڵێوێت و متمانەیەکی زۆری بەخۆی ھەیە بۆ دەرچوون بە پلەی یەکەم.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧ پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرەمی پۆل:زیندووان پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی پۆل:بازرگانانی ئەفریقی- ئەمریکی پۆل:گۆرانینووسانی ئەفریقی-ئەمریکی پۆل:نمایشکارانی جلوبەرگی ئەمریکی پۆل:بەڕێوەبەرانی بازرگانی پیشەسازی خۆراکی ئەمریکی پۆل:تۆماری بەرهەمهێنەرانی هیپ هۆپی ئەمریکی پۆل:وەبەرهێنەرە ئەمریکییەکان پۆل:بەڕێوەبەرانی پیشەسازی مۆسیقایی ئەمریکی پۆل:بازرگانانی ئەتلەنتا پۆل:گۆڕین بۆ مەسیحییەت پۆل:تۆماری هونەرمەندانی دیف جام پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی پۆل:کانی وێست پۆل:کیم کارداشیان پۆل:خێرخوازان لە ئیلینۆی پۆل:ڕاپەران لە ئەتلەنتا پۆل:بەرهەمهێنەرانی تۆمارکردن لە ئیلینۆی پۆل:دیزاینەری پێڵاو پۆل:گۆرانیبێژانی ئیلینۆی پۆل:کۆمپانیای وایۆمینگ ئیندیپێندێنت
ھادی عەنابی
وێنۆک|200پیکسڵ| ھادی عەنابی لە کۆڕێکدا دەربارەی بوونەوەری [[بەڕازیل لە ھایتی (جانڤی ٢٠٠٨)]] ھادی عەنابی (١٩٤٤ - ١٢ کانوونی دووەم ٢٠١٠) سیاسەتمەدارێکی تونسی بوو پۆستی نوێنەری تایبەتی ئەمینداری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ھایتی لە چوارچێوەی نێردراوانی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دەستبەردارکردنی سەقامگیری لە ھایتی، پێش ئەمەش پۆستی جێگری ئەمینداری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کارەکانی پاراستنی ئاسایش لە ماوەی ١٩٩٧ بۆ ٢٠٠٧.
پۆل:مردووانی ٢٠١٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤ پۆل:کوژراوانی بوومەلەرزەی ھایتی ٢٠١٠ پۆل:کوژراوی بوومەلەرزە پۆل:کەسایەتیی تونسی پۆل:سیاسەتمەداری تونسی
بڕیارنامەی ٥٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی نیسانی ١٩٨٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٥١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
مێشھەنگوین
وێنۆک|چەپ|مێش ھەنگوێنێک گەردەی گوڵان دەھێنێتەوە بۆ ناو پوورەکەی
ھەنگی ھەنگوێنکەر، کادێنەمێش و ھەنگ (بە ئینگلیزی: honey bee) جۆرە مێروویەکە کە ھەنگوێن دروست دەکا و بە دەستی مرۆڤ کەوی کراوەتەوە. لە ئێستەدا حەوت جۆر ھەنگی ھەنگوێنکەر ناسراوە. ئەم ھەنگانە بەشێکی لە بنەماڵەی ھەنگەکان کە بیست ھەزار جۆریان ھەیە. مێشھەنگوێن و بڕێکی تر لە ھەنگەکان بە پوورەدان ژمارەیان زیاد دەکات.
سەرچاوە
ویکیی ئینگلیزی؛ ١٦ی ئابی ٢٠١٤
پۆل:مێرووەکان پۆل:ھەنگەکان پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
توانای دابەشبوون
توانای دابەشبوون جۆرێک پەیوەندیی بیرکارییە لە نێوان دوو ژمارەی تەواو، بە ژمارەیەک دەوترێت توانای دابەشبوونی ھەیە، بەسەر ژمارەیەکی تردا، کاتێک ئەنجامی دابەشکردنەکە ژمارەیەکی سروشتی بێت و ماوەکەی سیفر بێت، بۆ نموونە ٨ توانای دابەشبوونی ھەیە بەسەر ٤دا. توانای دابەشبوونی ھەندێک ژمارە ڕێسای ھەیە، بۆ نموونە ئەگەر ژمارەیەک سەرجەمی ڕەنووسەکانی لە چەندجارانی ٩ بێت ئەوا توانای دابەشبوونی دەبێت بەسەر ٩دا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دابەشکردن
پێڕستی شارەکانی کازاخستان
ئەمە لیستێکە لە شارەکانی وڵاتی کازاخستان.
شارەکانی تر
پۆل:کازاخستان پۆل:داڕێژەکانی کازاخستان پۆل:شار و شارۆچکەکانی کازاخستان پۆل:پێڕستەکانی شارەکان بەپێی وڵات پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی کازاخستان
١٠ی کانوونی دووەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
٩ی کانوونی دووەم
لە دایکبوونەکان
- ١٩١٣ - ڕیچارد نیکسۆن - ٣٧یەمین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە نێوان ساڵەکانی(١٩٦٩-١٩٧٤) و یەکێک لە تێوەگلاوانی دۆسیەی (Watergate) لە ئەمریکادا کە بەهۆیەوە لە ساڵی ١٩٧٤ لە پەخشێکی تەلەفزیۆنیدا دەستی لەکارکێشایەوە
بۆنەکان
ستیڤ جۆبز یەکەم وەشانی ئامێری ئایفۆنی نمایش کرد، ئەمە بە دەستپێکی شۆڕشێکی نوێی تەلەفۆنی هۆشمەند دادەنرێت لە مێژوودا.
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
ھەنگ
ھەنگەکان (بە ئینگلیزی: Bee) بنەماڵەیکن لە مێرووەکان کە دەفڕن، بە پوورەیی دەژین و گەردەی گوڵ جێبەجێ دەکەن. ھەنگەکان زۆر لە مێروولەکان و زەردەواڵەکان نزیکن. بیست ھەزار جۆر ھەنگی جیاواز لە سەر زەویدا ناسراون. ھەنگی ھەنگوێنکەر و ھەنگەبۆڵە ھەردوو لە بنەماڵەی ھەنگەکانن.
سەرچاوە
ویکیی ئینگلیزی: ١٦ی ئابی ٢٠١٤
پۆل:مێرووەکان پۆل:ھەنگەکان
پیرووزاوا کەڵن
پیرووزاوا کەڵن (Pîrûzawa Kellin، ) دێیەکە لە ناوچەی خزڵی شارستانی نیاوەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٦٢ کەس لە ٦٦ بنەماڵەدا بووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی نیاوەن پۆل:گوندەکانی شارستانی نیاوەن
ژۆرژو کوورتێلین
ژۆرژو کوورتێلین ڕۆماننووس و شانۆنووسی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٨ پۆل:مردووانی ١٩٢٩
Georges Moineaux, dit Georges Courteline
کەشات
کَەشات شارۆچکەیەکی شارستانی جرگەتالە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان.
بڕیارنامەی ٥٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی نیسانی ١٩٨٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ چاد. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٥٨‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢ پۆل:چاد لە ١٩٨٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ چاد
١١ی کانوونی دووەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
ژمارەی جەبریی
ژمارەیەکی جەبریی (بەپێی ئەو زاراوەیەی کە بیرکاری ئەڵمانی کرۆنێکەر بەکاری هێناوە)، یک ژمارەیەکی ئاڵۆز است که وەڵامی هاوکێشە به شکل زیر باشد:
anxn + an−۱xn−۱ + ··· + a۱x + a۰ = ۰
که ضریب‌های a۰ تا an در این معادله چندجمله‌ای، عددهایی گویا باشند.
اگر an = ۱، به ریشه‌های معادلهٔ بالا عدد جبری صحیح گویند.
در حالت کلی اگر ضریب‌های معادلهٔ چندجمله‌ای‌مان از یک میدان دیگری به غیر از اعداد گویا آمده باشند، فرض کنید میدان k، ریشه‌های آن را عددهایی جبری روی میدان k گوئیم و قید نکردن نام میدان در حالتی که در متن اشاره‌ای به میدان خاصی نشده باشد به معنای این است که میدان را اعداد گویا گرفته‌ایم و ریشه‌ها نیز در میدان شکافندهٔ این میدان در نظر گرفته شده‌اند که الزامی ندارد حتماً اعداد مختلط باشد، برای نمونه اگر ضریب‌ها از میدانی با سرشت‌نمای ناصفر بیایند دیگر هیچ گونه رابطهٔ شمولی بین میدان در بردارندهٔ ریشه‌ها و میدان اعداد مختلط وجود ندارد.
anxn + an−1xn−1 + + a1x + a0 = 0
کە ڕێژەکانی a0 بۆ an لەم هاوکێشە فرەژمارییەدا ژمارەی عەقڵانین.
ئەگەر an = 1 بێت، ئەوا ڕەگەکانی هاوکێشەی سەرەوە پێیان دەوترێت ژمارە تەواوەکانی جەبریی.
بەگشتی ئەگەر ڕێژەکانی هاوکێشە فرەژمارەییەکانمان لە مەیدانێکی ترەوە هاتبێت جگە لە ژمارە عەقڵانیەکان، گریمان مەیدانی ↵ و ڕەگەکانی ژمارەی جەبرین لەسەر مەیدانی ↵↵ و ناوی مەیدانەکە دیاری نەکردن لە حاڵەتێکدا کە هیچ مەیدانێکی دیاریکراو نەبێت لە دەقەکەدا ئاماژەی پێکراوە، واتە ئێمە مەیدانەکەمان وەک ژمارەی عەقڵانی وەرگرتووە و ڕەگەکانیش لە بواری دابەشکردنی ئەم بوارەدا لەبەرچاو گیراوە، کە مەرج نییە ژمارە ئاڵۆز بن، بۆ نموونە ئەگەر ڕێژەکان لە a مەیدانێک کە تایبەتمەندییەکی غەیرە سفرە، هیچ پەیوەندییەکی گشتی لە نێوان مەیدانەکەدا نییە لە ڤێکتەرەکەدا هیچ ڕەگ و مەیدانێکی ژمارە ئاڵۆزەکان نییە.
ژمارەیەکی ئاڵۆز کە جەبریی نەبێت، واتە هیچ هاوکێشەیەکی فرەژمارەیی نەبێت کە ڕێژەی عەقڵانی هەبێت کە وەک ڕەگەکەی بدۆزرێتەوە، پێی دەوترێت ژمارەیەکی زاڵ. لە نێوان ژمارە زاڵە بەناوبانگەکاندا دەتوانین ژمارەی سەرەتایی و ژمارەی pi ئاماژە بکەین. یەکەم ژمارەی زاڵ لەلایەن بیرکاری فەرەنسی جۆزێف لیۆڤیل لە ساڵی ١٨٤٤ بە بەڵگەیەکەوە ناسێندرای کرد
گوێچکەڵە
وێنۆک
گوێچکەڵە (ئینگلیزی: Atrium) ژوورێکە لە دڵدا، ئەو خوێنە وەردەگرێت کە بۆ دڵ دەگەڕێتەوە.
سەرچاوە
پۆل:ژینناسی پۆل:توێکاریی دڵ
١٢ی کانوونی دووەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
ئیقلیما
ئیقلیما بە پێی عەھدی عەتیق، یێکەم کچی ئادەمو وخووشکی دوانەی قابیل بوو حەوا لە ێیکەم جاری مناڵ بوونی دوانەی بوو. کووڕێک (قابیل،) و ئەوەی تر کچ (ئیقلیما). ھەروەھا بۆ جاری دووھەمیش دوانەی بوو، کووڕێک ھابیلو کجێک لیوزا. بۆ زۆر بوونی نەسلی ئادەمیزاد، خودا فەرمانی بە ئادەم کرد کە قابیل لەگەڵ دوانەی ھابیل (لیوزا) ھاوسەرگیری بکا و ھابیل لەگەڵ دوانەی قابیل (ئیقلیما). بەڵام ئیقلیما لە لیوزا جوانتر بوو، و برای گەورە (قابیل) ئەوەی پێ قبوڵ نەدەکرا بۆیە ئەو ڕقەی دوای چەند ڕوودنێکی تریش بوو بە ھۆی کووشتنی ھابیل، بەمەش یێکەم تاوانی کووشتن لە لایەن ئادەمیزادەوە ھاتە کردن.
سەرچاوەکان
لغت‌نامە دھخدا
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پەیمانی کۆن
لی مارڤین
thumb|وێنۆک|چەپ|لی مارڤین لە ساڵی ١٩٧١ لی مارڤین (١٩ی شوباتی ١٩٢٤ - ٢٩ی ئابی ١٩٨٧) ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو. مارڤین لە ساڵی ١٩٦٥ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤ پۆل:مردووانی ١٩٨٧ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
گەیەنکەدەمار
گەیەنکەدەمار یان سیناپس (ئینگلیزی: Synapse) جیاکراوەیەکە، کۆتاییی تەوەرە لەگەڵ جەمسەرەکانی لقوپۆپ یان لەگەڵ دەمارەخانەیەکی دیکە یان لەگەڵ خانەیەکی دیکەدا، بەیەکتر دەگەن.