cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تووڕە نیم (فیلم)
ستەم و ڕێگری
فیلمەکە بڕیار بوو لە گروپی سینەماکانی ئەفریقا نمایش بکرێت بەڵام کۆمیسیۆنی ھونەری شورای ئیسلامی نامەیەکی بۆ وەزارەتی ھونەر و ئیرشادی ئیسلامی نارد و تێیدا بڕیاری قەدەغەکردنی ئەم فیلمە و ٧ فیلمی دیکە درا بە بیانووی ئەوەی کە ئەو فیلمانە فیتنە و ئاژاوە دەنێنەوە
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤ پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان پۆل:فیلمە فارسییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ بە زمانی فارسی پۆل:فیلمەکان دەربارەی چینە کۆمەڵایەتییەکان
ماکس ڤۆن لاوە
سەرچاوەکان
پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی پۆل:فیزیکزانانی ئاڵمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩ پۆل:مردووانی ١٩٦٠ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست پۆل:نیشانی فەرماندە سوارچاکە ناوازەکانی کۆماری فیدڕالی ئەڵمانیا
بزوێنەری پێنج ھەنگاوی
پێنج سلندەری بزوێنەر کەبەش ناوە یان لە پیستن پێکھاتووە لە ئێستادا بیرۆکەی بزوێنەر کە لەلایەن (جیرھارد سکمیتز لە سالی ٢٠٠٠) .(سکمیتز) بیرۆکەی گەشەکردنی کە لەلایەن (ئیلمور ئینجینییرینگ) و (ئیلمور) نموونەی تاقیگە بەشی ناوەکی سووتانی بزوێنەر کە بەکارھێنانی بلۆکی سلندەری ڕەق لەگەل بزوێن کارەبایی ڕوون و ئاوی ساردی ترومپای و ھەروەھا نموونەی تاقیگە بەکارھێنانی دوو (overhead camshaft) لەگەل پێوانەی کە لە شێوەی قارچک دەچێت لە پەردەی ناو بەشی بزوێنەر بەکاردێ. پێنج نموونەی بزوێنەری تاقیگە زیادبوونی توانا بە دووبارە دەرھاوێشتن تۆرباین؛ و ھەروەھا ڕێژەی بەرزی چووستی و نزمی سووتەمەنی بۆ زیادبوونی چووستی و دووەم سلندەر بە زیادکردنی پرۆسەی کشان بۆ پوختکردنی وزەی زۆر لە سووتەمەنی. (جیرھارد سکمیتز) بیرۆکەی بزوێنەر بە بەکارھێنانی دوو توانای بەرزی سلندەر لەگەل بزوێنەری چوار ھەنگاو(Stroke) سووری توانا دەرھاوێشتنی گاز لەلایەن دوو لە توانای بەرز ئیشکردنی سلندەر یەکێک لە گەورەترین ناوەندی پەستانی نزم کشانی سلندەر دەرھاوێشتەی گەرم بەکاردێ بۆیە بەرھەمھێنانی توانای زیاتر و پەستانی نزم کشانی سلندەری سوورکراو بۆ دروستبوونی باشترین ڕێژەی کشان بێگومان ڕێژەی پەستاوتن نموونەی تاقیگەیی بەشێوەیەکی زۆرباش بەرھەم دەھێنرێ سووتەمەنی بەکارھاتن لەژێر پێوانەی گاز بزوێنەر بە بەکارھێنانی ١٠٪
ڕۆبێر گارنیێ
ڕۆبێر گارنیێ شاعیر و شانۆنووسی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٤ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٥ پۆل:مردووانی ١٥٩٠
کۆنامی
کۆنامی کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی ژاپۆنییە بۆ یاری ڤیدیۆیی و کات بەسەربردن، بارەگا سەرەکییەکەی لە شاری چو لە ویلایەتی تۆکیۆیە، هەروەها کارتی بازرگانی، ئەنیمێ، تۆکوساتسۆ، ئامێری پاچینکۆ، ئامێری یاریکردن و کابینەی ئارکێد بەرهەم دەهێنێت. کۆمپانیای کۆنامی گازینۆی لە سەرانسەری جیهان هەیە و یانەکانی تەندروستی و لەشجوانی لە سەرانسەری ژاپۆن بەڕێوەدەبات. یارییە ڤیدیۆییەکانی کۆنامی بریتین لە میتال گێڕ، سایلێنت هیڵ، کاسلڤانیا، کۆنترا، فرۆگەر، تۆکیمێکی میمۆریاڵ، پارۆدیۆس، گرادیۆس، یو-گی-ئۆ!، سویکۆدن و پرۆ ئیڤەڵوشن سۆکەر. سەرەڕای ئەوەش کۆنامی خاوەنی زنجیرە یاری مۆسیقی بێمانییە، هەروەها گەشەپێدەری پێشووی یارییەکان هادسۆن سۆفتە کە بە یاریەکانی بۆمبەرمان و ئایلاند ئەڤێنتچەر و بۆنک و ستار سۆڵدەر ناسراوە. کۆمپانیای کۆنامی نۆزدەهەمین گەورەترین کۆمپانیای یارییە لە جیهاندا لە ڕووی داهاتەوە. کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٩٦٩ وەک بزنسێکی کرێ و چاککردنەوەی جەوکبۆکس سەری هەڵدا لە شاری تۆیۆناکا لە ئۆساکا لە ژاپۆن لەلایەن کاگێماسا کۆزوکی کە تا ئێستاش سەرۆکی کۆمپانیاکەیە. بارەگای سەرەکی کۆمپانیای کۆنامی لە تۆکیۆیە. لە ئەمریکا کۆمپانیای Aviation Blvd کاروباری یارییە ڤیدیۆییەکانی بەڕێوەدەبات لە ویلایەتی کالیفۆرنیا و لە ویلایەتی نیڤادا کۆمپانیای Paradise کاروباری یاری گازینۆکانی بەڕێوەدەبات.
سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی
مێژوو
کۆمپانیاکە لە ٢١ی ئازاری ١٩٦٩ بە فەرمی دامەزراوە لە ژێر ناوی کۆمپانیای پیشەسازی کۆنامی. لە 19ی ئازاری 1973. دامەزرێنەر و سەرۆکی کۆمپانیاکە کاگێماسا کۆزوکی (بە کاز کۆزوکی ناسراوە) کارێکی کرێی جەوکبۆکس و چاککردنەوەی لە شاری تۆیۆناکا لە ئۆساکا بەڕێوەبرد پێش ئەوەی کارەکە بگۆڕێت بۆ بەرهەمهێنەری ئامێری یاریکردن بۆ یاری ڤیدیۆیی. یەکەم یاری ڤیدیۆیییان کە بە سکە کاری دەکرد لە ساڵی ١٩٧٨ بڵاوکرایەوە، ساڵی دواتر دەستیان بە هەناردەکردنی بەرهەمەکانیان کرد بۆ ئەمریکا.
کۆنامی لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا سەرکەوتنەکانی دەستی پێکرد لە یارییە ئارکێدەکان، لە یاری سکرەمبڵ (١٩٨١)ەوە دەستی پێکرد، دواتر یاریە بەناوبانگەکانی وەک فرۆگەر (١٩٨١)، سوپەر کوبرا (١٩٨١)، تایم پیلۆت (١٩٨٢)، ڕۆک'ن ڕۆپ (١٩٨٣)، تراک ئەند فیڵد (١٩٨٣) و یی ئار کونگ-فو (١٩٨٥). لە زۆرێک لە یارییە سەرەتاییەکانیان مۆڵەتیان بە کۆمپانیاکانی دیکە دابوو بۆ ئەوەی لە ئەمریکا یاریەکانیان بکەنەوە، لەوانە کۆمپانیای ستێرن ئەلیکترۆنیکس، سێگا و گرێملین ئیندستریز. دواتر لە ساڵی ١٩٨٢ لقێکیان لە ئەمریکا دامەزراند بە ناوی کۆنامی ئۆف ئەمریکا، هەر لەم ماوەیەدا بوو کە کۆمپانیای کۆنامی دەستی کرد بە فراوانکردنی کاروباری یارییە ڤیدیۆییەکانیان بۆ بازاڕی بەکاربەری ناوخۆیی دوای ماوەیەکی کورت یارییە ڤیدیۆییەکانی بۆ ئەتاری ٢٦٠٠ لە ساڵی ١٩٨٢ بۆ بازاڕی ئەمریکا بڵاوکردەوە. کۆمپانیاکە چەندین یاری بۆ کۆمپیوتەری ستانداردی MSXی ماڵەوە لە ساڵی ١٩٨٣ بڵاوکردەوە، دواتر لە ساڵی ١٩٨٥دا لەسەر سیستەمی Nintendo Entertainment System بڵاوکردەوە. چەندین ڕێپێدانی کۆنامی لەم ماوەیەدا لەسەر هەردوو پلاتفۆرمەکە دامەزران، هەروەها لەسەر ئەرکەیدەکان، وەکو یاریەکانی گرادیۆس، کاستلێڤانیا، توین بی، گانباری گۆیمۆن، کۆنترا، و میتال گێڕ
پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان
ئۆسترالیا (کیشوەر)
ئۆسترالیا لە نێوان کیشوەرە جیۆگرافییەکاندا بچووکترینە، ھەرچەند کە لە نێوان کیشوەرە زەویناسییەکاندا وا نیە. چ پێناسەیەکی پەسەندکراوی جیھانی بۆ وشەی "کیشوەر" بوونی نیە. پێناسە ناپسپۆڕانەکەی ئەمەیە: "یەکێک لە تەنە بێناوبڕە سەرەکییەکانی وشکایی لە سەر ڕووبەری زەوی". بەم پێناسەوە، کیشوەری ئوسترالیا تەنیا بریتییە لە وشکیی سەرەکیی ئۆسترالیا و نەک دوورگە دەوروبەرەکانی وەکوو تاسمانیا یان نیوگینی. بە ھەر شێوە، لە ڕوانگەی زەویناسی یان جیۆگرافیی فیزیکییەوە، یەک "کیشوەر" بۆی ھەیە کە ڕەفەی کیشوەری (ناحیەی دراوسێی لە ژێر ئاودا) و دوورگەکانی سەر ئەو ڕەفە، کە لە ڕووی پێکھاتەیییەوە بەشێک لە کیشوەرەکە دێنە ئەژمار، ژی لەبەربگرێت. بەم پێناسەوە تاسمانیا، نیوگینی و دوورگەکانیتری نزیک وەکوو دوورگەکانی ئاروو، بەشێکن لە کیشوەری ئۆسترالیا، چونکە ئەوان سەر بە ھەمان وشکیی زەویناسین.
پەراوێز
پۆل:ئۆسترالیا (کیشوەر) پۆل:کیشوەرەکان پۆل:ئۆقیانووسی ھیند پۆل:ئۆقیانووسی ئارام پۆل:ئۆقیانووسی باشوور
بڕیارنامەی ١٥٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٠ پۆل:مێژووی کۆماری کۆنگۆ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
لکاوەی تازە
لکاوەی تازە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی کاکەمەند، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئۆقیانووسی ھیند
230px|وێنۆک|چەپ|ئوقیانووسی هیندئۆقیانووسی هیند یان زەریای هیندی سێیەمین ئوقیانووسی گەورەی سەر زەوییە کە نزیکەی ٢٠% ئاوی جیهانی لە خۆ دەگرێت و ڕووبەرەکەی نزیکەی ٧٤،٩ ملیۆن کیلۆمەتر دووجایە. قووڵترین شوێنی ئەم زەریایە ٨٠٤٧ مەتر قووڵەو بەشی زۆری زەریاکە دەکەوێتە نیوەگۆی باشووری زەوی. هەر سێ کیشوەر ی ئاسیا و ئەفریقیا و ئوسترالیا دەکەونە سەر ئەم زەریایە و ئەم ئۆقیانووسە هاوسنوورە لەگەڵ ئۆقیانووسی ئەتڵەسی و ئۆقیانووسی ئارام وە لە باشووریشەوە دەگاتەوە بە ئۆقیانووسی باشوور.
جوگرافیا
ئەو دەریا کراوانە و تەنگەبەر و کەنداوانەی دەکەونە سەر ئۆقیانووسی هیند بریتین لە:-
ئەفریقا
لەباشوورەوە بۆ باکوور:
ئەفریقیای باشوور، مۆزامبیک، تانزانیا، کینیا، سۆماڵیا، جیبوتی، ئیریتریا، سودان و میسر
ئاسیا
شانسینی عەرەبی سعوودیە، عومان، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان، قەتەڕ، بەحرەین، کووەیت، عێراق، ئێران، پاکستان، هیندستان، بەنگلادێش، میانمار، تایلەند، مالیزیا، ئیندۆنیزیا و تیمۆری ڕۆژهەڵات. ئوردن و ئیسرائیل یش لە ڕێی کەنداوی عەقەبە وە کە لەسەر دەریای سوور ە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ دەکەونە سەر زەریای هیند.
دەوڵەت ە دوورگە کان
ماداگاسکار، سریلانکا، دوورگەکانی قەمەر، سیشێل، ماڵدیڤ و مۆریس و هەروەها دوورگە کانی ڕیۆنیۆن و مایۆت و ناوچەکانی باشوور و ئەنتئارکتیکای فەڕەنسا کە سەر بە فەڕەنسا ن و کۆمەڵە دوورگەی چاگۆس کە سەر بە شانشینی یەکگرتووی بەڕیتانیا یە.
پەراوێز
پۆل:ئۆقیانووسی ھیند پۆل:باشووری ئاسیا پۆل:ئۆقیانووسەکان پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا
پارێزگای کرک کالە
پارێزگای کرک کالە یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی ئاناتۆلیای ناوەندی ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری کرک کالەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای کرک کالە پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
ئیمپڕاتۆر فوشیمی
ئیمپڕاتۆر فوشیمی (伏見天皇,، فوشیمی تێنۆ، ١٠ی ئایاری ١٢٦٥ - ٨ی تشرینی یەکەمی ١٣١٧) ٩٢مین ئیمپڕاتۆری ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانرەوایەتییەکەی لە ١٢٨٧ ب ۆ١٢٩٨ بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:لەدایکبووانی ١٢٦٥ پۆل:مردووانی ١٣١٧ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٣یەم پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان پۆل:خەڵکی سەردەمی کاماکورا (ژاپۆن)
شێخ عیسا
شێخ عیسا (Şêx îsa، ) دێیەکە لە گوندستانی گەورکی سەردەشت، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا کەمتر لە سێ بنەماڵە بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
گڵیە
گڵیە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی گڵیە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨١٤ کەس لە ١٩٠ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
جیڵ ڤالێنتاین
جیڵ ڤالێنتاین (ژاپۆنی:ジル・バレンタイン؛ ئینگلیزی: Jill Valentine)، کەسایەتییەکی خەیاڵی یارییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵی کاپکمە.
سەرچاوە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان پۆل:کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت پۆل:کارەکتەرە مێینەکان لە یارییە ڤیدیۆییەکان پۆل:خەڵکی خەیاڵی ئەمریکی لە یارییە ڤیدیۆییەکاندا پۆل:خانمە هونەرمەندە خەیاڵییە جەنگییەکان پۆل:هونەرمەندە جەنگییە خەیاڵییەکان لە یارییە ڤیدیۆییەکاندا پۆل:ژنێک و سەربازێکی جەنگاوەر لە یارییە ڤیدیۆییەکاندا
نێزڵ
نێزڵ گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی نێزڵ بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٢٢ کەس لە ٥٥ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
جوانی
وێنۆک|پەنجێرەی ڕۆزی رەیۆنات لە [[کڵێسای نۆرت دامی پاریس کە بە جوانترین ھیمای دەرکەوتنی خودا دێتە ھەژمار.]] جوانی تایەبەتمەندی کەسایەتییەک، ئاژەڵێک، شوێنیک، شتێک یان باوڕێکە کە ئەزموونێک لە خۆشی یان ڕازی بوون ئەبەخشێتە مرۆڤ. جوانی وەک بەشیک لە جوانیناسی، کۆمەڵناسی و دەروونناسی کۆمەڵایەتیدا ھەژمار دەکرێت.
سامسۆنگ گالاکسی ئێس ٥ مینی
250px|بێچوارچێوە|چەپ 250px|وێنۆک|سامسۆنگ گالاکسی ئێس ٥ مینی لە ڕەنگی سپی
سامسۆنگ گالاکسی ئێس ٥ مینی (بە ئینگلیزی: Samsung Galaxy S5 Mini) مۆبایلێکی ھۆشمەندی ئەندرۆیدە، دوستکراوی کۆمپانیای سامسۆنگە، ئەم مۆبایلە بڵاوکراوەتەوە لە ١ی حوزەیرانی ٢٠١٤.
سەرچاوە
پۆل: ئامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان پۆل: مۆبایلەکانی سامسۆنگ پۆل: مۆبایلەکانی ٢٠١٤
پۆل:سامسۆنگ گالاکسی
ڕێدتیووب
ڕێدتیووب (بە ئینگلیزی:RedTube) سایتێکی هاوبەش کردنی ڤیدیۆی پۆرنۆگرافییەیە و لە ۲٥ی نیسانی ۲۰۰۷ دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وێبگەکان پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ٢٠٠٦
ئەمیلیا ئێرھارت
ئەمیلیا ماری ئێرھارت فڕۆکەوانی ژنی ئەمریکاییە و یەکەمین ژنە کە توانیویەتی بە فڕۆکە لە سەر ئوقیانووسی ئاتلانتیکەوە تێپەڕبێت.
پەراوێز
پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فڕۆکەوانانی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی ژنی ئەمریکی پۆل:فڕۆکەوانانی ژن پۆل:مردووانی ١٩٣٧ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧ پۆل:مردووانی ١٩٣٩ پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە کەنەدا پۆل:خێزانی وینترۆپ
سەلمان ڕوشدی
سەلمان ڕوشدی لەدایکبووی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٤٧ لە مومبای لە ھیندستان و لەئێستادا لە ئینگلستان نیشتەجێیە، کەسایەتی ڕۆماننوس و نووسەری ھیندی-بەریتانی-ئەمریکییە. کارەکانی ئەو یەکگرتنی ھەردوو چەشنی ڕیالیزمی سیحری و مێژووی خەیاڵییە. لەگەڵ ھەندێک چەمکی دیکە وەک کۆچکردن لە نێوان شارستانەکانی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا، بەشێکی کارەکانیشی پەیوەندیدارە بە ژیانی نیمچەکیشوەری ھیندی.
لەساڵی ١٩٨١ بە کتێبی (Midnight's Children) خەڵاتی بووکەری (Booker Prize)ی بردەوە لەم کتێبەیدا باسی تێپەڕبوونی ھیندستانی کرد لە کۆلۆنیالیزمی بەریتانی بۆ سەربەخۆیی وە لەگەڵ دابەشبوونی ھیند. سەلمان لە بنەماڵەیەکی موسڵمانی لیبرال لەدایکبووە، بەڵام خۆی ئێستا یەکێکە لە ڕەخنەگرانی ئیسلام و بەشێ لە کۆمەڵگای موسڵمانان لە نووسینەکانی ئەو تووڕەن و فەتوای کوشتنیشی لەسەر دراوە.
لە بەناوبانگترین کارەکانی کتێبی (ئایەتە شەیتانییەکان)ە، کە بووە ھۆی دەنگدانەوەیەکی گەورە بە تایبەتی لە جیھانی ئیسلامیدا، بەھۆیەوە چەندین خۆپیشاندان لە سەرانسەری جیھاندا ئەنجامدرا، و لە لایەن ڕووحوڵڵا خومەینی فەتوانی کوشنی بۆ دەرچوو، لەو کاتەوە ڕوشدی لە ژێر ناوی خوازراودا دەژی و لە چاودێری پۆلیسی چڕدایە.
ھۆکارەکانی مشتومڕ لە ڕۆمانی ئایەتە شەیتانیەکان
سەلمان ڕوشدی لە پەرتووکی ئایەتە شەیتانییەکاندا، تەرکیزی کردە سوکایەتی کردن بە پێغەمبەری خودا محمد و ئەوەی کە یارمەتیدەری بووە لەو کارەدا و دروستبوونی ئاژاوە ئەوە بوو لە ڕیوایەتێکدا بوو کە بریتییە لە باسکردنی ڕیوایەتێک لە پەرتووکی بوخاری کە بە فەرموودەی الغرانیق (سەبارەت بە غرانیق: کۆکەرەوەی غرنوق کە باڵندەیەکی سپی مل درێژە موشریکەکان بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە بتەکان لە خودا نزیکیان دەکاتەوە و شەفاعەتیان بۆ دەکەن بۆیە بە باڵندەیان دەشوبھێنن کە بەرز دەبێتەوە لە ئاسمان) و ئەگەر لە گێڕانەوەی ڕاست لە پەرتووکی بوخاری ١٠٢١دا و لە موسلیم باسی غەرانیق نەکراوە، عەبدولواحید الملیحی پێی وتین ئەحمەد بن عەبدوڵڵا نوعەیمی پێی وتین، محمد بن یوسف پێی وتین محمد بن ئیسماعیل پێی وتین، موسەدەد پێی وتین عەبدولواریث پێی وتین ئەیوب لەسەر عەرکەمە لەسەر ابن عەباس پێی وتین کە پێغەمبەر - -: سوجدەی بۆ مەککە برد لەگەڵیدا موسڵمانان و موشریکەکان و جن و مرۆڤەکان سوجدەیان برد،  لە قورئانی پیرۆز [فَاسْجُدُوا لِلَّھِ وَاعْبُدُوا (62)] وە ئێوە سوجدە بۆ خوای گەورە بەرن وە بەتاک و تەنھا عیبادەت بۆ خوای گەورە بکەن، وە پێغەمبەری خوا - صلی اللە علیە وسلم - کە سوورەتی نەجمی خوێندووە گەیشتووە بەم ئایەتە سوجدەی بردووە، وە موسڵمانان و کافران و مرۆڤ وجن و دارو بەردو ھەموو شتێک سوجدەی لەگەڵ پێغەمبەری خوادا بردووە - صلی اللە علیە وسلم -، واللە أعلم.
ژیانی تایبەتی
تاکە کوڕی ئەنیس ئەحمەد ڕوشدییە کە پارێزەرێکی دەرچووی کامبردج بووە و بووەتە بازرگان، ڕوشدی لە شاری مومبای لە ھیندستان لەدایکبووە. لە قوتابخانەی کاتدراڵی جۆن کۆنین لە مومبای خوێندوویەتی، پێش ئەوەی بچێتە قوتابخانەی بەشەناوخۆیی ڕەگبی لە ئینگلتەرا، پاشان خوێندنی بەکالۆریۆسی لە کۆلێژی ئیمپریال خوێندووە، لە زانکۆی کامبریج و لەوێ مێژووی خوێندووە. پێش ئەوەی خۆی تەرخان بکات بۆ نووسین، لە دوو دەزگای ریکلام (ئۆگیلڤی، مازەر و ئایر پارکەر) کاری کردووە.
ڕوشدی چوار جار ھاوسەرگیری کردووە، ھاوسەری یەکەمی ناوی کلارسیا لوارد بووە لە ساڵی ١٩٧٦ تا ١٩٨٧، لەگەڵیدا کوڕێکی بە ناوی زەفەر بووە. ھاوسەری دووەمی ڕۆماننووسی ئەمریکی ماریان ویگینزە، کە لە ساڵی ١٩٨٨ ھاوسەرگیری کردووە و لە ساڵی ١٩٩٣ جیابووەتەوە، ھاوسەری سێیەمی (لە ساڵی ١٩٩٧ تا ٢٠٠٤) ناوی ئەلیزابێس وێست بووە، کوڕێکیان بووە بەناوی میلان. لە ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ خانمە ئەکتەر و مۆدێلی ئەمریکی ھیندی پادما لاکشمی ھاوسەرگیری کردووە. ھاوسەرگیرییەکە لە ٢ی تەمموزی ٢٠٠٧ کۆتایی ھات و لاکشمی ڕایگەیاند کە کۆتایی ھاتنی ھاوسەرگیرییەکە لە ئەنجامی خواستی خۆی بووە. لە ڕۆژنامەکانی بۆلیوود لە ساڵی ٢٠٠٨ باس لە پەیوەندییەکەی لەگەڵ مۆدێلی ھیندی ریا سێن کرا کە خۆشەویستەکەی بوو، ھەروەھا لە وەڵامی ئەوەی لە میدیاکاندا بڵاوکرایەوە، ریا لە بەیاننامەیەکدا وتی: «پێموایە کاتێک تۆ سەلمان ڕوشدی بیت، بە دڵنیاییەوە بێزار دەبیت لە کەسانێک کە ھەمیشە قسەت لەگەڵ دەکەن دەربارەی ئەدەب».
لە ساڵی ١٩٩٩ سەلمان «ڕاستکردنەوەی ڕیشاڵەکان»ی بۆ کراوە کە بە وتەی خۆی تادێت کێشەی کردنەوەی چاوەکانی زیاتر دەبێت. وتیشی: «ئەگەر ئەم نەشتەرگەریەم بۆ نەکرابا بەھیچ شێوەیەک نەمدەتوانی چاوەکانم بکەمەوە».
کاردانەوەکانی ڕۆمانی ئایەتە شەیتانییەکان
ڕۆمانی ئایەتە شەیتانییەکان لە مانگی ڕەزبەر (ئەیلول) ساڵی ١٩٨٨دا بڵاوکردەوە بووە ھۆی ئەوەی لە وڵاتانی جیھانی ئیسلامیدا ھەرا بنێتەوە چونکە کتێبەکە کەسایەتی پێغەمبەر محمدی بە سووکایەتییەوە بە پشتبەستن بە ھەندێک لە گێڕانەوەکانی سەحیحی بوخاری ئاشکرا کرد، ناوی کتێبەکە ئاماژەیە بۆ داب و نەریتێکی ئیسلامی لە پەرتووکەکەدا، بەپێی ئەو داب و نەریتی پێغەمبەر محمد (مەھۆند لە کتێبەکەدا) ئایەتەکانی لە قورئاندا زیاد کردووە بۆ ئەوەی پاساو بۆ بوونی سێ خوداوەند بھێنێتەوە کە لەو کاتەدا لە مەککە پیرۆز کراون، بەپێی ڕیوایەتەکە پێغەمبەر محمد ئەم ئایەتانەی سڕیوەتەوە و گۆڕیوە بەو پاساوەی کە شەیتان لە ڕێگەی زمانی خۆیەوە ئەم ئایەتانەی گوتوە، ئەمەش ناڕەزایی لە جیھانی ئیسلامیدا دروست کرد، کە بووە ھۆی قەدەغەکردنی وەرگێڕان و فرۆشتنی پەرتووکەکە بە زمانی عەرەبی.
لە ١٤ی ڕەشەمە (شوبات)ی ١٩٨٩ فەتوایەک سەبارەت بە بەفیڕۆدانی خوێنی نووسەر سەلمان ڕوشدی بە دەسەڵاتی ئایەتوڵڵا خومەینی ڕێبەری ئینقلابی ئێران لە ڕێگەی ڕادیۆی تارانەوە دەرکرا کە تیایدا ڕایگەیاند کە پێویستە سەلمان ڕوشدی لە سێدارە بدرێت و پەرتووکەکە پەرتووکێکی بێدینە بۆ ئیسلام.
لە ٣ی خەرمانان (ئاب) ١٩٨٩ ھەوڵێکی شکستخواردوو درا بۆ تیرۆرکردنی بە پەرتووکێکی بۆمبرێژکراو ھەوڵی گواستنەوەی پەرتووکەکە درا لەلایەن ئەندامێک لە (حزب اللھ) بەناوی (موستەفا مازح) بەڵام پەرتووکەکە پێشوەخت تەقیوەتەوە و بەھۆیەوە کۆتا ھەوڵی کوشتن درا و دوو نھۆمی ھۆتێلی پادینگتۆن وێران دەکات.
ھەر بەم ھۆیەشەوە سەلمان ڕوشدی ماوەی ١٠ ساڵە بە خۆدزینەوە لە چاوی گشتی دەژی.
فرەقامکی
وێنۆک|پڕقامکی لە دەستدا
سەلمان ڕوشدی
کاردانەوەکانی ڕۆمانی ئایەتە شەیتانییەکان
لەو ماوەی دوای ئەم فەتوایە شەپۆلێکی گەورەی ھێرش و ھەڕەشە لە خاوەن چاپخانەکان و بڵاوکەرەوە و وەرگێڕەکاندا ھات و زۆرێک لە وەرگێڕان و خاوەن چاپخانەکان لەلایەن گروپە ئیسلامیەکانەوە ھەڕەشەیان لێکرا بە کوشتن بە دەستی ئەوان، زۆرێک لە کتێبخانەکان سووتێنران یان تەقێنرانەوە، پێشبڕکێ لە نێوان ھەندێک گروپ ئەنجامدرا بۆ سووتاندنی زۆرترین ژمارە لەم پەرتووکە.
فرەقامکی
سەرچاوەکان
پۆل:پەنجەکان
سەلمان ڕوشدی
کاردانەوەکانی ڕۆمانی ئایەتە شەیتانییەکان
شاژنی بەریتانیا لە پوشپەڕ (حوزەیران)ی ٢٠٠٧ نازناوی "شۆڕشگێڕ"ی پێبەخشی ئەمەش ئاژاوەیەکی نوێی لە جیھانی ئیسلامیدا بەدوای خۆیدا ھێنا، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە ھەندێک لە وڵاتانی ئیسلامی ڕەخنە لەم ڕووداوە بگرن چونکە ئێران بە "دژی ئیسلام"ی زانیوە، لە پاکستان ئەنجومەنی نیشتمانی پاکستان ئەم بڕیارەی ئیدانە کرد و داوای لە بەریتانیا کرد دەستبەجێ ئەم ڕێزلێنانە بکشێنێتەوە ئەندامانی ئەنجومەنی زانایان نازناوی "شمشێری خودا" یان بە ئوسامە بن لادن بەخشی
ھەوڵی تیرۆرکردن
لە ۱۲ی ئابی ۲۰۲۲ لە کاتێکدا خەریک بوو دەست بە وتارێک بکات لە دامەزراوەی چاوتاوکوا لە نیویۆرک، سەبارەت بەوەی کە ئەمریکا پەناگەیەکی سەلامەتە بۆ ئەو نووسەرانەی کە ڕووبەڕووی گۆشەگیری دەبنەوە، ڕوشدی لەلایەن کەسێکەوە ھێرشی کرایە سەر کە بەپەلە ھاتە سەر شانۆکە و چەندین جار چەقۆی لە ملیدا.
سەرچاوەکان
پۆل:سەلمان ڕوشدی پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆماننووسانی بریتانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:زیندووان پۆل:بێدینەکان پۆل:ڕۆماننووسانی ئینگلیز پۆل:نووسەرانی ئینگلیز پۆل:پیاوە فێمینیستەکان پۆل:ڕەخنەگرانی ئیسلام پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان پۆل:ئەو کەسانەی تۆمەتبارن بە بێڕێزیکردن بە ئایین پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای پۆل:سیناریۆنووسانی خەڵکی مۆمبای پۆل:ڕەخنەگرانی بەریتانیا لە ئیسلام پۆل:موسڵمانانی ھیندی پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە
پیرخێران
پیرخەیران گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی پیرخەیران بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٨١ کەس لە ٤٨ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
ھەنگاوی خێرایی دیاریکەر
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کاردانەوە کیمیایییەکان پۆل:جووڵەکیمیا
خێزان
وێنۆک|خێزانێک لە سەر سفرەی خۆراک
شانۆی ھەبیما
وێنۆک|شانۆی ھەبیما، ٢٠١١ وێنۆک|بینایەکی مێژوویی، نزیکەی ١٩٥٠ شانۆی ھەبیما (بە عیبری: תיאטרון הבימה Te'atron HaBima،) شانۆی نیشتمانی ئیسرائیلە و یەکێکە لە یەکەم شانۆکانی زمانی عیبری. دەکەوێتە گۆڕەپانی ھەبیما لە ناوەندی شاری تێل ئەڤیڤ.
خێزان
لە کۆمەڵگای مرۆڤدا، خێزان، بنەماڵە، یان خانەوادە بە دەستەیێک خەڵک دەوترێت کە پێکەوە لە ڕێگای خوێن، پەیوەندی ژن و شوو یان شوێنی ژیانی ھاوبەش، پێوەندییان ھەیە. لە زۆربەی کۆمەڵگاکاندا خێزان شوێنی پەروەردە کردنی منداڵە خێزان پێک دێت لە (دایک،باوک،منداڵێک یان زیاتر).
شانۆی ھەبیما
گەشتێکی نێودەوڵەتی
لە ساڵی ١٩٢٦ شانۆکە یەکێتی سۆڤیەتی بەجێھێشت بۆ گەشتکردن بۆ دەرەوەی وڵات، لە وڵاتانی وەک لاتڤیا، لیتوانیا، پۆڵەندا، فەرەنسا، ئەڵمانیا، ھۆڵەندا و ئەمریکا. بەرھەمەکانیان سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێنا. لە ساڵی ١٩٢٧ کۆمپانیاکە جیا بووەوە و زێماخ و ھەندێک لە ئەکتەرەکان ھەڵیانبژارد لە ئەمریکا بمێننەوە.
خێزان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆمەڵگا
شانۆی ھەبیما
شانۆی نیشتمانی ئیسرائیل
ھەبیمە لە ساڵی ١٩٥٨ەوە بە فەرمی بە شانۆی نیشتمانی ئیسرائیل دادەنرێت، کە ئەو ساڵە خەڵاتی ئیسرائیلی بۆ شانۆ وەرگرتووە. ئەمە یەکەم ساڵ بوو کە خەڵاتەکە بەخشرایە ڕێکخراوێک. لە سەدەی بیست و یەکەمدا، حەبیمە ٨٠ ئەکتەری ھەیە و ١٢٠ ئەندامی دیکەی ستاف لەو کۆمپلێکسەدا کاردەکەن.
نۆژەنکردنەوە
لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٢ شانۆکە دوای چوار ساڵ و نیو لە نۆژەنکردنەوە کرایەوە. تەلارساز ڕام کەرمی ڕاسپێردرا بۆ دیزاینکردنەوەی بینا مێژوویییەکە. زیاتر لە ١٠٠ ملیۆن نیسک وەبەرھێنان لە گۆڕانکارییەکەدا کراوە، کە ٥٠٠ مەتر چوارگۆشەی زەوی و سێ ژووری نوێی پرۆڤەی زیادکردووە. چوار ھۆڵی بیناکە بە تەواوی ئاوەدانکرانەوە. ھەریەکەیان قەبارە و ڕەنگی جیاوازیان ھەیە: ڕۆڤینا شین و جێگەی ٩٣٠ کەسە؛ مێسکین لاڤاندەرە و ٣٢٠ کورسی ھەیە؛ بێرتۆنۆڤ (بە بامارتێف ناسراوە) سەوزە و ٢٢٠ کورسی ھەیە؛ و ھابیما ٤ (پێشتر بە ھاینێکن ناسرابوو) بە دار پانێڵ کراوە و ١٧٠ کورسی تێدایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆکانی شاری تێل ئەڤیڤ پۆل:شانۆی نیشتمانی
پارێزگای ترابزۆن
پارێزگای ترابزۆن یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی دەریای ڕەش ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری ترابزۆنە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ترابزۆن پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
ھاوەڵترش
ھاوەڵترش (ئینگلیزی: Conjugate acid) ترشێکە، کاتێک پەیدادەبێت کە تفتێک پرۆتۆنێک وەردەگرێت.
ھاوەڵتفت
ھاوەڵتفت (Conjugate base) تفتێکە، کاتێک پەیدادەبێت کە ترشێک پرۆتۆنێک بدات.
سەرچاوە
لەم خشتەیەى  خوارەوەدا  چەند  نموونەیەک  هەیە , بۆ هاوەڵترش و هاوەڵتفت  , تا  بچینە خوارەوەى خشتەکە  , هێزی ترشەکە  کەم  دەبێتەوە ترشەکان :                         تفتەکان : HCl ترشی هيدروكلوريك	Cl- كلوريد أيون H2SO4 ترشی كبريتيك	HSO4- كبريتات هيدروجين أيون HNO3 ترشی نيتريك	NO3- نترات أيون H3O+ هيدرونيوم أيون	H2O ئاو HSO4- كبريتات هيدروجين أيون	SO42- كبريتات أيون H3PO4 ترشی فوسفوريك	H2PO4- داي هيدروجين كبريتات أيون HC2H3O2 ترشی أسيتيك	C2H3O2- سرکات أيون H2CO3 ترشی كربونيك	HCO3- كربونات هيدروجين أيون H2S ترشی هيدرو كبريتيك	HS- گۆگردید هيدروجين أيون H2PO4- دايهيدروجين فوسفات أيون	HPO4+ فوسفات هيدروجين أيون NH4+ أمونيوم أيون	NH3 أمونيا HCO3- كربونات هيدروجين أيون	CO32- كربونات أيون HPO42- فوسفات هيدروجين أيون	PO43- فوسفات أيون H2O ئاو OH- هيدروكسيد أيون
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کیمیای ترش-تفت
ئەنجومەنی جوگرافیاناسانی ئەمریکی
ئەنجومەنی جوگرافیناسانی ئەمریکا( یان AAG)، کۆمەڵەیەکی زانستی و پەروەردەیی قازانج نەویستە، ساڵی ١٩٠٤ بنیات نراوە. بۆ زیاتر لە ١٠٠ ساڵە ئەنجومەنی جوگرافیناسانی ئەمریکا لە پێشکەوتن و پەرەسەندنی جوگرافیا بەشدارە. ئەندامانی لە پتر لە ٦٠ وڵاتی جیھانن و لە بواری بیردۆزی، ڕێباز(میتۆد) و پڕاکتیکی جوگرافیا بەشداری دەکەن و ئەوانە لە ڕێگای کۆبوونەوەی ساڵانەی ئەنجومەنی جوگرافیناسانی ئەمریکا، گۆڤارە زانستییەکانی (ساڵانەی ئەنجومەنی ئەمریکایی جوگرافیناسان (Annals of the American Association of Geographer)، جوگرافیناسی پیشەیی (The Professional Geographer)، ڕەخنەی کتێبیAAG( the AAG Review of Books) و جیۆھیومانیتیز (GeoHumanities) ) و ھەواڵنامەی سەرھێڵی AAG بڵاو دەکاتەوە.
سەرچاوە
http://www.aag.org/cs/about_aag
ھاوکێشەی کیمیای گەرمی
ھاوکێشەی کیمیای گەرمی (ئینگلیزی: Thermochemical equation) ئەو ھاوکێشەیەیە، کە بڕی وزەی دەرپەڕیو یان مژراو وەک گەرمی لە کاتی کاردانەوەی کیمیاییدا دەگرێتەوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کیمیای گەرمی
سوڕی ئۆتۆ
چەرخی (otto) ئەوە چەرخی گەرمی داینەمیکی (thermodynamic) نموونەیی باسی کاری نموونەیی پریشکی سووتانی پیستنی بزوێنەر دەکات ئەو چەرخی گەرمی داینەمیکی زیاتر دەبینرێتن لە ناو بزوێنەری ئوتۆمبێلەکان. چەرخی (otto) وەسفی ئەوە دەکات کە چ روودەدات لە بارستایی گاز کاتێک تووشی گۆڕانی پەستان و پلەی گەرمی و قەبارە و زیادکردن و لابردنی گەرمی دەبێت. بارستایی گاز کاتێک تووشی ئەو گۆڕانکارییانە دەبێت پێی دەلێن سیستەم. ئەو سیستەمە لەو حالەتە وەھا پێناسە دەکرێ کە دەبێتە شلگاز (گاز) لە ناو سلندەر.
Power توانا دروست دەبێ لە (otto cycle) کە بریتییە لە گەشەکردنی وزە لە ھەر یەکە لەکات (otto engine) کە پێیدەوترێ چوار سلندەری سووتانی پستن وە ھەروەھا کونی ھەنگاو وە ھەنگاوی پەستێوراو پێویستی بە یەک خولانەوەیە لە بزوێنەری دەسکی شافت وە ھەنگاوی توانا لەگەل گازی دووکەل بێویستیان بە خولانەوەیەکی ترە بۆ ھەردوو خولانەوە یەک ئیش بەرھەم دێنن. لەسەر ئەو شیکرنەوەی تۆر دروستدەکرێ لەلایەن سیستەم Summation of work=W1-2 + W3-4=(U2-U1)+(U4-U3)=+4-5=-1 (دووبارە بەکارھێنانی نیشانەی کۆنگرە لێدەرکردن نیشانەی کەم بەڵگەیە بۆ بە جێھێشتنی وزە لە سیستەم لە کاتی ئیشکردن). لە سوری MKS بەکارھێنانی یەکە بەرھەم دەھێنرێ یەک جوول لە وزە لەسەر شێوەی ئیش.
پیرەومەران
پیرەومەران (Pîrewmeran، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٦٢ کەس لە ٨٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
فیلیپ دێپۆرت
فیلیپ دێپۆرت شاعیری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٦یەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٦ پۆل:مردووانی ١٦٠٦ پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم
پرێمیەرلیگ
پرێمیەر لیگ پاڵەوانێتییەکە لەسەر ئاستی پیاوان بۆ خولی یانەکانی ئینگلتەرا بەڕێوەدەچێت، ساڵانە ٢٠ یانە بەشدار دەبن، ئەم پاڵەوانیەتیە بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ١٨٨٨ بەڕێوەچوو، کە بە خولی ئینگلیزی ناسراو بوو بەڵام لە ساڵی ١٩٩٢ نوێکرایەوە و ناسرا بە پرێمیەرلیگ.
بەپێی یاسای ئەم خولە چوار یانەی ڕیزبەندی یەکەم بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ بەشداری خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا دەکەن. کۆتا سێ یانەی ڕیزبەندییەکەش دادەبەزنە خولی پلەیەکەکانی ئینگلتەرا ناسراو بە چامپیۆنزشیپ.
لە سەرەتای دەستپێکی پرێمەڕلیگەوە واتە لە دوای وەرزی ١٩٩٢/١٩٩٣، ٤٩ یانەی جیاواز بەشداریان لە خولەکە کردووە کە ٤٧ یانەیان ئینگلیزین و دوو یانەش وێلزین.
بردنەوەی نازناوەکە بەپێی یانەکان (لە دوای وەرزی ١٩٩٢/١٩٩٣)
يمكنك مشاهدة مباريات الدوري الإنجليزي مباشرة من الموقع الأصلي ، Premier League TV.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٢ لە ئینگلستان پۆل:پرێمیەرلیگ پۆل:خولە وەرزشییەکان، دامەزرانی ١٩٩٢ پۆل:خولەکانی تۆپی پێ لە ئینگلتەڕا پۆل:خولە وەرزشییە پیشەگەرەکان لە بەریتانیا پۆل:خولە ئاست بەرزەکانی تۆپی پێ لەئەوروپا پۆل:بنکە ڕێکخراوەکان لە لەندەن
لکاوەی کۆن
لکاوەی کۆن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی کاکەمەند، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بڕیارنامەی ١٥٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئابی 1960دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: گابۆن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 891‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٠ پۆل:گابۆن لە ١٩٦٠ پۆل:مێژووی گابۆن پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
تۆرباینی ھەڵمی
تۆڕبینی ھەڵمی شێوەیەکە لە بزوێنەری گەرمی کە ئەو چاکسازییە دادەڕێژێت لە ناو چوستی داینەمیکی گەرمی لە بەکارھێنانی چەند قۆناغێک لە ناو فراوانبونی ھەلمەکە کە لە ئەنجامدا زیاتر نزیک دەبێتەوە لە پڕۆسەی فراوانبونی نمونەیی. لەبەر ئەوەی تۆڕبینەکە جولەی خولاوە بەرھەم دێنێت. کە بە تایبەتی دەگونجی بۆ ئیشپێکردنی مۆلیدەی کارەبایی. لە ٨٥٪ مۆلیدە کارەباییەکانی ولایەتە یەکگرتوەکان ئەمریکا لە ٢٠١٤ بە پەرەکەی ھەلمی کار دەکەن
مێژوو
یەکەم ئامراز کە ئاشکرا کرا وەکو تۆڕبینی ھەڵمی زیاتر بە یارییەکی منالان دەچوو. ئاۆلیپلی کلاسیک ناسێندرا لە سەدەی یەکەم لە لایەن پاڵەوانی ئەلێکساندریا لە ڕۆمانی میسڕی. لە ١٥٥١ تاقی-ئەلدین لە عوسمانی میسڕ تۆڕبینی ھەڵمی ناساند لەگەڵ بەکارھێنانێکی گونجاو کە بریتیبو لە خولانەوەی مریشکی برژاو. تۆڕبینی ھەڵمی لە لایەن جیۆڤانی برانکای ئیتالی و جۆن ویلکینزیش ناسێندرا لە ئینگلتەرا لە ١٦٤٨. ئەو ئامرازانەی لە لایەن تاقی-ئەلدین و ویلکینز ناسێندران ئێستا بە جەگی ھەڵمی دەناسێندرێن. لە ١٦٧٢ تۆڕبینی ھەڵمی پاڵنەری سەیارە دیزاین کرا لە لایەن فێردیناند ڤێربیست. چەندین دانە لەو سەیارەیە بەرھەمھێندرا لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٨ لە لایەن میکانیکێکی ئەڵمانی نەزانراو
تۆڕبینی ھەڵمی ھاوچەرخ داھێندرا لە لایەن چارڵز پارسۆنز کە یەکەم نمونەی بریتیبوو لە بەستانی دینەمۆیەک کە ٧٫٥ کیلۆوات (١٠٫١ ھێزی ئەسپ) ی بەرھەم دەھێنا. داھێنانەکەی تۆڕبینی ھەڵمی پارسۆنز ھەرزان بوو و کارەبایەکی زۆری بەرھەم دەھێناو و بوە شۆرشێک بۆ گواستنەوەی سەربازی دەریایی و شەڕوشۆڕی ئاوی.
تۆڕبینە پەڵنەرەکەی دێ لاڤەل سادەتربوو و ھەرزانتریشبوو و پێویستی بە پاژەی پەستان نەبوو و دەیتوانی لەگەل ھەموو جۆرە پەستانێک کار بکات بەڵام چوستی کەمتر بوو
پیشەسازی
بە یەکەوە زۆرترین فرۆشی تۆڕبینی ھەڵمیان ھەیە لەسەر ئاستی جیھانی بەپێی مەڵپەڕی پلاتس لە ٢٠٠٩–٢٠١٠.
فیرم فۆست و سۆلیڤان ڕاوێژیان لەسەر ئەوە کردوە کە پیشەسازی تۆڕبینی ھەڵم زیاتر دەچەسپێ لە ٢٠٢٠ لە لایەن پیشەسازە بەھێزەکانی چینییەکان چونکە پیشەسازییەکانیان زیاتر دەبێ لە دەرەوەی چین.
جۆرەکان
تۆڕبینی ھەڵمی بە چەند قەبارەیەکی جیاواز بەرھەم دێت کە ھەیە کەمتر لە یەک ھێزی ئەسپ بەرھەم دێنێت
تۆڕبینەکان زیاتر بەکار دێت بۆ بەرھەم ھێنانی کارەبا
لێرەدا چەند پۆلیێن کردنێک ھەیە بۆ تۆڕبینی ھەڵمی
پەڕ و ستەیج دیزاین
پەڕەکان بە گشتی دەجوڵێن بە ھۆی بەرکەوتنی ھەڵمەکە پێیاندا و لە یەک خاڵ یەکتر ناگرنەوە
لە ئەنجامدا خێرایی ھەڵمەکە کەم دەکا بەڵام پەستان کەم ناکا لە کاتێکدا ھەڵمەکە بە ناو پەڕەکاندا دەجولێ. ھەر تۆڕبینێک پێکھاتبێت لە پوڕەی یەک لە دوای یەک و نۆزڵی جێگیر کراو پێی دەڵێن تۆڕبینی پاڵنەر، بڕاون -کێرتس تۆڕبین.
نۆزڵەکان وەکو پەڕەکان بە دیار دەکەون بەڵام لە یەک خاڵ یەکتر دەگرنەوە نزیک شوێنی چونە دەرەوە،
لە ئەنجامدا پەستان کەم دەکا و خێرایی زیاد دەکا لە کاتێکدا ھەڵمەکە بە ناو نۆزڵەکاندا دەجوڵێ.
نۆزڵەکان دەجوڵێن بە ھۆی بەریەکەوتنی ھەڵمەکە پێیاندا و بە ھۆی کاردانەوەی بۆ خێرایی ھەڵمەکە لە خاڵی دەرچوون، ھەر تۆڕبینێک پێکھاتبێت لە نۆزڵی جوڵاوی یەک لە دوای یەک لەگەڵ نۆزڵی جێگیرکراو پێی دەڵێن ڕیاکشن تۆڕبین، پارسۆنز تۆڕبین.
تۆڕبینە خەستکەرەوەکان زیاتر لە وێستگە کارەباییەکان دەبینرێن، ئەو تۆڕبینانە ھەڵمی لە گیزەر وەردەگرن دەریدەدەنە خەستکەرەوە، ھەڵمی دەردراو لە پەستانێکە لە خوار پەستانی ئەتمۆسفیرە، بە کەمی لە دۆخی جیڕی دایە.
تۆڕبینی خەستنەکەرەوە یان پەستانی دواوە بە گشتی بە کاردێت لۆ ئەو بەکارھێنانانەی پرۆسەی ھەڵمی کە ھەڵمەکە بۆ چەن مەبەستێک بە کار دێت پاش دەردانە دەرەوەی لە تۆڕبینەکە، پەستانی ئەگزۆز کۆنتڕۆل دەکرێ لە لایەن ڤاڵڤی ڕێکخەر تا بگونجێ لەگەل ئەو پێویستییەی کە پڕۆسەی پەستانی ھەڵم دەیەوێ، ئەوانە زیاتر لە پاڵاوتنگاکان و ناوچە گەرمەکان کارگەی کاغەز دەبینرێن.
تۆڕبینی دووبارە گەرمکەرەوەش بە تایبەتی لە وێستگە کارەباییەکاندا بەکاردێن. لە تۆڕبینی دووبارە گەرمکەرەوەو ھەڵمەکە دەردەچێ لە ناوچەی پەستان بەرزی تۆڕبین و دەگەڕێتەوەو ناو گیزەر کاتێک گەرمایەکی زۆری دەدرێتێ، پاشان ھەڵمەکە دەگەڕێتەوە ناو ناوچەیەکی پەستان مامناوەندی تۆڕبینەکە و بەردەوام دەبێت لە فراوانبونەکە. بەکارھێنانی دووبارە گەرمکردنەوەو لە ھەر سوڕێک بەرھەمی ئیش زیاد دەکا لە ناو تۆڕبینەکە و ھەروەھا فراوان بونەکە دەگاتە کۆتای پێش ئەوەی ھاڵمەکە خەستبێتەوە و داخورانی پەڕەکان لە کۆتا ڕیز کەم دەکا تا کەمترین. زۆرترین ژمارەی دووبارە گەرمکەرەوەکان لە یەک سوڕ بریتییە لە دوو. چونکە ئەو خەرجییەی لە زۆر گەرمکردنی ھەڵمەکە خەررج دەکرێ زیاد کردنی بەرھەمی ئیش لە تۆڕبین لە کار دەخات.
جۆری تۆربینی دەرھێنەر باون لە ناو بەکارھێنانەکان، لە ناو یەکێک لە جۆری تۆڕبینی دەرھێنەر، ھەڵم ئازاد دەبێت لە قۆناغە جیاوازەکانی تۆڕبین و بەکاردێت بۆ پێویستییەکانی پڕۆسەی پیشەسازی یان دەنێردرێتە گیزەر تا چوستی ھەموو سوڕەکە زیاد بکات، لەوانەیە تەوژمە دەەھێنراوەکان کۆنتڕوڵ بکرێت بە ڤالڤ، یان بەبێ کۆنتڕۆلکراوی بە جێدەھێڵدرێت، ھەڵمی دەرھێنراو دەبێتە ھۆی بە فیڕۆدانی وزە لە قۆناغی داونستریمی تۆڕبینەکە.
تۆڕبینی ھاندەر ھەڵمێکی پەستان نزم بەرھەم دێنێت لە قۆناغی ناوەندی تا ھێزێکی زیاترمان بداتێ.
داپۆشەر یان ئامادەکارییەکانی شەفت
ئەو ئامادەکاریانە پێکدێت لە تاکێک داپۆشەر، تۆڕبینەکانی تێکەڵەی تاندەم لەگەل تێکەڵەی یەکتربڕ. پارچەکانی تاکە داپۆشەر سادەترین شێوازیان لە کاتێک کە تاکە داپۆشەر و شەفت پێکەوەو دەبەسترێن بە مۆلیدە، تێکەڵەی تاندەم بەکاردێت لە کاتێک دوو داپۆشەر یان زیاتر ڕاستەوخۆ پێکەوە دەبسترێن بۆ ئیش پێکردنی تاکێک مۆلیدە، ئامادەکارییەکانی تۆڕبینی تێکەڵەی یەکتربڕ دوو شەفت یان زیاتر پیشان دەدا کە لەسەر یەک ھێڵ نین و دوو مۆلیدە یان زیاتر ئیش پێدەکەن کە ھەر یەکەو بە خێراییەکی جیاواز ئیش دەکەن. تۆڕبینی تێکەڵەی یەکتربڕ بە ئاسایی لە بەکارھێنانە گەورەکان بەکاردێ. دامەزراندنی ناڤاڵی ١٩٣٠–١٩٦٠ ڕوونکراوەتەوە لە خوارەوە، ئەوەمان نیشان دەدا کە تۆڕبینی پەستان بەرز - نزم گێڕی کەمکەرەوەی سادە ئیش پێ دەکا، لەگەڵ تۆڕبینی گەشتی ئاوی لەسەر یەک تۆڕبیینی پەستان بەرز.
دوو - تەوژمی خولاوە
ھەڵمی جوڵاو لێکەوتە و فڕێدانی تەوەرەیی دەبەخشێ بەڵام فڕێدانی تەوەرەی لە ناو تۆڕبینی سادەدا دژ نییە، بۆ ئەوەی درێژە بە ڕاستی ئارەستەی خولانەوە بدەین و ھاوسەنگی بکەین، ئەو ھێزە پێویستە بەرھەڵستی ھێزێکی دژی خۆی بکا، فڕێدانی بیرینگ دەتوانرێت لە شەفتی بیرینگ بەکار بێت، خولاوەکە دەتوانێت دەمی پستۆن بەکار بێنێت ، دەتوانرێت دەبڵ-تەوژم بچێتە ناوەندی شەفتەکە و بێتە دەرەوە لە ھەردوو دەرچەکە، یاخود تێکەڵەیەک لە ھەموو ئەوانە، لە دەبڵ تەوژمی خولاوە پەڕەکان لە ھەر نیوێکدا ڕوویان دژی یەکتر دەکەن بۆیە ھێزە تەوەرەییەکان یەکتری لە ناو دەبەن بەڵام ھێزە لێکەوتەکان بە یەکەوە کار دەکەن، وە ھەروەھا ئەو دیزاینەی خولاوە پێشی دەڵێن دوو-تەوژم، دەبڵ تەوژمی تەوەرەیی یان دەبڵ ئەگزۆز، ئەو ئامادەکارییە باوە لە ناو داپۆشەری پەستان نزم لە تۆڕبینی تێکەڵە
بنەماکانی کارپێکردن و شێوەکاری
تۆڕبینی ھەڵمی نموونەیی وا ڕەچاودەکرێ کە پڕۆسەیەکی ئایسێنترۆپیک بێت، یاخود پڕۆسەی ئینترۆپی نەگۆڕ، کە ئینتڕۆپی ئەو ھەڵمەی کە دێتە ناو تۆڕبینەکە یەکسانە بەو ئینتڕۆپییەی کە تۆڕبینەکە جێدێڵێ، ھیچ تۆڕبینێکی ھەڵمی بە تەواوەتی ئایسێنترۆپیک نییە، بە ھەرحاڵ چوستی ئایسێنتڕۆپیکێکی ئاسایی لە نێوان(٢٠–٩٠٪)یە بە گوێرەی ئەو بەکارھێنانانەی تۆڕبینەکە، ناوەوی تۆڕبین چەندین تاقمی پەڕەو و بەکێت دەگرێتەوە، یەک تاقم لە پەڕەی جێگیر بەستراوە بە داپۆشەر و یەک تاقم لە پەڕەی خولاوە بەستراوە بە شەفتەکە، تاقمەکان ئینتەرمێش دەکەن لەگەل کەمترین کلیریانسی دیاریکراو، لەگەڵ قەبارە و شێوەی تاقمەکان چوستی فراوانبونی ھەڵمەکە جیاواز دەبێت لە ھەر قۆناغێک.
تۆڕبینی پاڵنەر
تۆڕبینی پاڵنەر نۆزڵێکی جێگیرکراوی ھەیە کە تەوژمی ھەڵمەکە دەباتە خێراییەکی زۆری ھاوێژەر، ئەو ھاوێشتنە پێکدێت لە جووڵە وزەیەکی بایەخدار کە دەگۆڕێ بۆ خولاندنەوەی شەفت بە بەکێتێک وەکو- شێوە پەڕی خولاوە، کە ھاوێشتی ھەڵمەکە ئارەستەی گۆڕا، پەستان نزم دەبێتەوە بە تەنھا لەسەر پەڕەی جێگیر، لەگەل زیادکردنی نێت لە خێرایی ھەڵمەکە لە ھەر قۆناغێک،
کاتێک تەوژمی ھەڵمەکە بە ناو نۆزڵدا دەڕوا پەستانەکەی نزم دەبێتەوە لە پەستانی دەروازە تاکو پەستانی دەرچە،
(پەستانی ئەتمۆسفیر یاخود بە گشتی بۆشای خەستکەرەوە)، بەھۆی ئەو ڕێژە زۆرەی فراوانبوونی ھەڵمەکە، ھەڵمەکە لە نۆزڵەکە دەچێتە دەرەوە بە خیراییەکی یەگجار زۆر، ئەو ھەڵمەی کە پەڕەی جوڵاوو بەجێدێڵی بەشێکی گەورەی لەو زۆرترین خێراییە ھەیە کاتێک ھەڵمەکە نۆزڵەکە جێدێڵێت، ئەو وزەیەی کە بە فیڕۆ دەڕوا بەھۆی زۆری خێرایی چونەدەرەوە بە گشتی پێی دەڵێن ھەڵگرتن لەسەر خێرایی یاخود بەجێھێشتنی بەفیڕۆدان.
تیم بێرنەرز لی
تیم بێرنەرز لی (١٩٥٥-) بناغەدانەری ئینتەرنتە کە خۆی خەڵکی ئینگلیسە. داھێنە‌ری ئینتە‌رنێت ناوی (تیم بێرنەرز لی) یە. کە ئێستا بە‌ڕێوە‌بە‌ری تۆڕی جیھانی (www)یە. تیم بێرنەرز لی لە حوزە‌یرانی ساڵی ١٩٥٥ لە شاری لە‌ندە‌ن لە وڵاتی بە‌ریتانیا لە‌دایک بووە. لە ساڵی ١٩٧٦ زانکۆی ئۆکسفۆڕدی بە‌ریتانی تە‌واو کردووە و دە‌ستی کردووە بە کارکردن لە بواری بێتە‌ل.. ئە‌م کارە‌شی زیاتر بۆ مە‌بە‌ستی بازرگانی بووە. لە ساڵی ١٩٩٠ تیم بێرنەرز لی نوسخە‌ی ئە‌سڵی (وێب) ی داڕشت و دوای ساڵێک ئە‌م نوسخە ئە‌سڵییە کاریگە‌ریی زۆر پۆزە‌تیڤی ھە‌بوو بە‌سە‌ر ڕە‌وتی پێشخستنی ئینتە‌رنێت لە جیھاندا. لە ساڵی ١٩٩٤ تیم بێرنەرز لی لە تاقیگە‌ی پە‌یمانگای (ماساتشوستس (بۆ تە‌کنە‌لۆژیا و زانیاری بوو بە ئە‌ندام و ھە‌ر زووش بوو بە مە‌رجە‌عێکی گە‌ورە و ھە‌مووان پرسە رایان پێدە‌کرد. لە ساڵی ٢٠٠٩ سە‌رۆک وە‌زیراتی بە‌ریتانیا داوای لە تیم بێرنەرز لی کرد کە ھاوکاری بکات لە‌پێناو گە‌یاندنی داتا و بە‌یانە‌کان بە ئاسانترین شێوە. ئە‌وە‌ی ماوە بگوترێت تیم بێرنەرز لی تا ئێستاش لە ژیاندا ماوە و لە وڵاتی بە‌ریتانیا و لە شاری لە‌ندە‌ن ژیان بە‌سە‌ر دە‌بات.
تۆرباینی ھەڵمی
تۆڕبینی کاردانەوە
لە تۆڕبینی کاردانەوەدا، پەڕە خوولێنەرەکان خۆیان ڕێکدەخەن بۆ پێکھێنانی نۆزڵی یەکگرتوو، ئەو جۆرەی تۆڕبین ئەو ھێزی کاردانەوەیە بەکاردێنێ کە دروست بووە لە کاتی تاودانی ھەڵمەکە بە ناو نۆزڵدا کە پێکھێنراوە بە خولێنەر، ھەڵمەکە دەنێردرێتە سەر خوولێنەرەکە بە پەروانە جێگیرکراوەکان لە ستەیتۆر، ستەیتۆرەکە بەجێدێڵی وەکو ھاوێژەر کە ھەموو چێوەی بازنەی خوولێنەر پڕ دەکا، پاشان ھەڵمەکە ئاراستەکەی دەگۆڕێ و خێرای زیاد دەکا بە گوێرەی خێرایی پەڕەکان، پەستان نزم دەبێتەوە لەسەر خولێنەر و ستەیتۆر، لە کاتێک کە ھەڵمەکە تاودەدرێ بە ناو ستەیتۆر و خاو دەبێتەوە لە ناو خولێنەردا، بە نەگۆڕانی نێت لە خێرایی ھەڵمەکە لە قۆناغەکاندا، بەڵام بە کەمکردنەوەی پەستان و پلەی گەرمی ئیشی جێبەجێکراو پەرچ دەکاتەوە لە کاتی ئیشکردنی مۆتۆڕەکە.
تیم بێرنەرز لی
ژیاننامە
لە ساڵی ١٩٩١ تا ساڵی ١٩٩٣ تیم بێرنیرز لی بەردەوام لەھەوڵی ئەوەدا بوو پرۆتۆکۆلێک ئامادە بکات ھەتا ڕێ بە ھەموو کەسێک بدرێت پەڕەی خۆی درەوست بکات لە توڕی ئینتەرنێتدا و پێکەوەش ببەسرێتەوە لە تۆرێکی ئازاددا، بۆ ئەم کارە دەبوایە سێ کەرەستەی لەبەردەست بوایە یەکەم زمانێک کە پەڕەکانی پێ دابڕێژرێت و دووەم ناونیشانێک کە پەڕەکانی پێ بناسرێتەوە سێیەم یاسایەک کە سیستەمی گەشتن بە پەڕەکان ڕێک بخات، بۆ چارەسەرکردنی یەکەمیان زمانی بەرھەم ھێنانی پەڕەکانی وێبی داڕشت کە ناسراوە بە (HTML) کە زمانێکی ستاتیکیە بۆ دروستکردنی پەڕەکانی نێت بەکاردێت و بە کۆد دادەڕێژرێت و ناسراوە لە لایەن پراوسەرەکانەوە، دووەم ناونیشانی (URL) دامەزراند ھەتا ھەر پەڕەیەک ناونیشانێکی تایبەت بەخۆی ھەبێت بۆ ئەوەی ھەر کەسێک بتوانێت دەستی بە پەڕەیەکی دیاری کراو بگات کە وەک ناسنامەیەک وایە بۆ پەڕەکان، وە لە کۆتاییدا پرۆتۆکۆلی (HTTP) بنیات نا بۆ ناساندنی لینکەکان. لە کۆتاییدا و لە ساڵی ١٩٩٤ دا پاش ئەوەی کەرەستەکانی بواری وێب سازی و پرۆتۆکۆلی نێودەوڵەتی بەسەرپەرشتی تیم بێرنیرز لی واژوو کرا تۆڕی ئینتەرنێتی جیھانی نایابترین داھێنانی خستە خزمەتی مرۆڤایەتیەوە، ھەر لەم ساڵەدا دامەزراوەی جیھانی بۆ پەرەپێدان وێت (The World Wide Web Consortium (W3C)) بنیات نرا کە تا ئێستاش بەرپرسیارێتی گشتی لە ئەستۆی تیم بێرنیرز لی دایە. تیم بێرنیرز لی بەھۆی ئەم داھێنانە مەزنەوە لە سەرانسەری جیھاندا ڕیزیکی بێ پایانی لێدەگیرێت و وەک سەروەتێکی گەورەی مرۆڤایەتی سەیری دەکرێت ھەربۆیە لە تەواوی جیھانەوە خەڵات کراوە و لەدوای ٢٠٠١ وە زۆریەک لە خەڵاتە ھەرە نایابەکانی جیھانی بەدەست ھێناوە، لە پاش دروستکردن و بنیاتنانی ئەم پرۆژە گەورەوە تا ئێستاش کە لەژیاندایە بەردەوام لە خزمەتی ئەم کارەدا خۆی ھیلاک دەکات و نووسەری نایابترین کتێبە دەربارەی ڕابردو و ئێستا و داھاتووی وێب.
تۆرباینی ھەڵمی
ئیشپێکردن و چاککردنەوە
لەبەر ئەو پەستانە بەرزەی کە بەکاردێ لە سێرکتە ھەڵمییەکان و بەکارھێنانی ماددەکان، تۆڕبینە ھەڵمییەکان و بەرگەکانیان سستی پلەیەکی گەرمیان بەرزە، کاتێک تۆڕبینە ھەڵمەکان گەرم دەکەین بۆ کارپێکردن، دەمەوانە سەرەکییەکانی داخستنی ھەڵم خەتێکی تێپەڕاندنی ھەیە بۆ ئەوەی ڕێگا بە ھەڵمە زیادگەرمکراوەکە بدا بە ھێواشی بە ناو دەمەوانەکەدا تێپەڕ ببێت و خەتەکان گەرم بکات لە سیستەمی تۆڕبینەکە، ھەروەھا گێڕی سوڕاندن قۆرغدەبێت لە کاتێک کر گیچ ھەڵمێک نییە بۆ ئەوەی بە ھێواشی تۆڕبینەکە بسوڕێنێ، دوای یەکەم سوڕانی تۆڕبینەکە لەلایەن گێڕی سوڕاندن، کات دەدرێت بە خولێنەر بۆ ئەوەی ڕووێکی ڕاست وەربگرێت، پاشان گێڕی سوڕاندن قۆرغنابێت و ھەڵمەکە دەچێتە ناو تۆڕبینەکە، یەکەم جار بۆ پەڕەکانی دواوە دوای بۆ پەڕەکانی پێشەوە، بە ھێواشی تۆڕبینەکە دەجووڵێ لە ١٠–١٥رپم تاوەکو تۆڕبینەکە بە ھێواشی گەرم بێت، کرداری گەرمکردنی تۆڕبینە ھەڵمییە گەورەکان لەوانەیە دە کاتژمێر بخایەنێت. لە ئیشپێکردنی ئاسایی، ناھاوسەنگی خولێنەرەکە دەبێتە ھۆی لەرزین، ئەویش بەھۆی خوولانەوەیە بە خێراییەکی بەرز، لەوانەیە ببێتە ھۆی شکاندنی پەڕەکان، بۆ کەمکردنەوەی ئەو سەرکێشییە ھەوڵێکی زۆر دەدرێ بۆ ھاوسەنگ کردنی تۆڕبینەکە، ھەروەھا تۆڕبینەکان ھەڵمە جۆرە بەرزەکان بەکاردێنن، وەکو ھەڵمی زیادگەرمکراو (وشک) یاخود ھەڵمی تێر بە وشکییەکی زۆرەوە، ئەمەش ڕێگری دەکا لە داخورانی پەڕەکان کە بەھۆی ئاوی خەستکراو کە دەپڕژێتە ناو پەڕەکان دروست دەبێت، ھەروەھا ئاوی شل کە بە ناو پەڕەکاندا دەڕوا لەوانەیە زەرەر بە بیرینگی ھاوشتن بگەیەنێت لەسەر شەفتی تۆڕبینەکە، بۆ ڕێگری کردن لەمە، لەگەڵ کۆنتڕۆڵەکان و بەفڵەکان لە ناو گیزەر بۆ دڵنیا بوون لە جۆری بەرزی ھەڵمەکە، ئاوەڕۆی خەستکردنەوەش دانراوە بۆڕی ھەڵمەکان بۆ ناو تۆڕبین.
تیم بێرنەرز لی
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:زیندووان پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:مێژووی ئینتەرنێت پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥ پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست
قامیشە
قامیشە (Qamîşe، ) دێیەکە لە گوندستانی گەورکی سەردەشت، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٩ کەس لە ٤٦ بنەماڵەدا بووە.
تۆرباینی ھەڵمی
ئیشپێکردن و چاککردنەوە
پێداویستییەکانی چاککردنەوە لە تۆڕبینی ھەڵمی ھاوچەرخ سادەن و خەرجیان کەمە (بە گشتی ٠٫٠٠٥دۆلار بۆ ھەر کیلۆواتێک) و ماوەی ئیشکردنیان لە ٥٠ ساڵ تێدەپەڕێت.
ڕێنوێنی خێرایی
کۆنتڕۆڵی تۆڕبین لەگەڵ گۆڤەرنۆڕێک پێویستە، تۆڕبینەکان پێویستە بە ھێواشی ھەڵبکرێن تاکو زیانەکان نەھێڵیت (وەکو نەوەکانی یەک بە یەکی تەزووی کارەبایی)، پێویستی بە کۆنتڕۆڵی خێرایی ورد ھەیە،
تاودانی کۆنتڕۆڵنەکراوی تۆڕبینی خولاوە دەتوانێت خێراییەی زۆر بە دەستبێنێ، کە دەبێتە ھۆکاری ئەوەی کە دەمەوانەی گۆڤەرنۆر و ثڕۆتڵ کە کۆنتڕۆلی تەوژمی ھەڵمەکە دەکەن لە تۆڕبین دابخرێن، ئەگەر ئەو دەمەوانانە ھەڵە بکەن تۆڕبینەکە بەردەوام دەبێت لە تاودان تاوەکو پار چەیەکی دەشکێ، زۆر بە خراپیش، تۆڕبینەکان گرانن بۆ بە دەستھێنانی پیشەسازییەکی ڕێک و ماددەیەکی تایبەت. لە کاتی کارکردنی ئاسایی و ھاوکات لەگەڵ تۆڕی کارەبایی، وێستگەکانی وزە بەڕێوە دەبرێن بە لە سەدا پێنجی کۆنتڕۆڵی خێرایی، ئەوەش ئەوە دەگەێەنێ کە خێرایی باری پڕ ١٠٠٪ و خێرایی ھیچ بار ٪؜١٠٥ ئەوە داواکراوە بۆ کارپێکردنی جێگیر لە تۆڕ بەبێ ئەوەی ھیچ وزەیەک بە فیڕۆ بدات، بە ئاسایی گۆڕانەکان لە خێرایی کەم بەھان، ڕێکخستنەکان لە وزەی دەرچوو دروست دەبن بە ھێواش زیادکردنی کەوانەی دڕووپ بە زیادکردنی پەستانی سپرینگ لەسەر سێنتریفوگال گۆڤەرنۆڕ، بە گشتی ئەوە سیستەمە داواکراوە سەرەتاییەکانی وێستگەکانی وزەن، لەبەر ئەوەی وێستگە کۆنەکان و تازەکان پێویستە گونجاو بن بۆ ھەر گۆڕانێکی لە ناکاوی فریکوێنسی بەبێ پشتبەستن بە پەیوەندییەکانی دەرە
داینەمیکی گەرمی لە تۆڕبینی ھەڵمی
تۆڕبینی ھەڵمی کار دەکات لەسەر ڕێسا سەرەتاییەکانی داینەمیکی گەرمی بە بەکار ھێنانی بەشی ٣–٤ لە سوڕی ڕانکن پشان دراوە لە ھێڵکاری تەنیشت.
ھەڵمی ھەرەگەرمی (یان ھەڵمی وشکی تێر) گیزەرەکە بەجێ دێڵی لە پەستانەکی بەرز و پلەیەکی گەرمی بەرز، لە کاتی چونە ناو تۆڕبین ھەڵمەکە جووڵە وزەیەک بە دەست دێنێت بە بەناوداڕۆیشتنی نۆزڵ(نۆزڵی جێگیرکراو لە تۆڕبینی جۆری پاڵنەر یان پەڕی جێگیرکراو لە تۆڕبینی جۆری کاردانەوە)، کاتێک ھەڵمەکە نۆزڵەکە بەجێ دێڵیت ئەوا بە زۆرترین خێرایی بە ڕووی پەڕەکانی خولاوەی تۆڕبین دەجووڵێ، ھێزێک دروست دەبێت لەسەر پەڕەکان بەھۆی ئەو پەستانەی کە ھەڵمەکە دروستی دەکات لەسەر پەڕەکان کە وادەکات بجووڵێن، مۆلیدە یان ھەر ئامێرێکی تر دەتوانرێت لەسەر شەفتەکە دابنرێت، ئەو وزەیەی کە ھەڵمەکە ھەیبوو ێستا دەتوانرێت ھەڵبگیرێت و بەکاربێت، ھەڵمەکە تۆڕبینەکە بەجێدێڵێت وەکو ھەڵمی تێر (یان تێکەڵەی شل - ھەڵم) لە پەستان و پلە گەرمییەکی نزمتر لەو کاتەی کە ھاتە ناوەوە پاشان دەنێردرێتە خەستکەرەوە بۆ ئەوەی سارد ببتەوە، یاسای یەکەم پێمان دەڵێت کە چەند ئیش بەرھەمدێت لە ھەر یەکەیەکی بارستایی، وای دادەنێین کە ھیچ گەرمییەک ناچێتە دەرەوە و گۆڕان لە جووڵە وزە و ماتە وزە پشت گوێ خراوە بە بەراورد لەگەڵ ئەو گۆڕانەی لە ئینثالپی دیاریکراو ڕوودەدات
ئیشپێکردنی ڕاستەوخۆ
وێستگەکانی وزەی کارەبا تۆڕبیینی ھەڵمی گەورە بەکار دێنن کە مۆلیدەی کارەبایی ئیش پێ دەکا بۆ بەرھەم ھێنانی زۆربەی کارەبای جیھان (نزیکەی لە ٨٠٪)،
گەیشتن بەو تۆڕبینی ھەڵمە گەورانە وێستگەی-ناوەندی بەرھەمھێنانی کرداری کارەبای دروست کرد. لەو کاتەوەی کە بزوێنەری ھەڵمی ئاڵوگۆڕ زۆر قەبارەیان گەورە بووە و کار دەکات لە خێراییەکی کەم، زۆربەی وێستگەکانی ناوەندی وێستگەی وزەی سووتەمەنی فۆسیڵ و وێستگەی وزەی ناوەکین، زۆربەی دامەزراوەکان ھەڵمی گیۆثێرمال یاخود وزەی خۆری کۆکراوە بەکار دێنن بۆ دروستکردنی ھەڵم، تۆڕبینی گەڵمی دەشتوانێت ڕاستەوخۆ سێبتریفوگال پەمپ، وەکو فیدواتەر پەمپ لە وێستگەی وزەی گەرمی. تۆڕبینەکان بەکاردێن بۆ بەرھەم ھێنانی وزەی کارەبا زۆربەیان ڕاستەوخۆ جووت کراون بە مۆلیدەکەیان، کە مۆلیدەکە پێویستە بسوڕێ بە خێراییەکی نەگۆڕ بە گوێرەی فریکوێنسی سیستەمی وزەی کارەباکە، باوترین خێرایی ٣٠٠٠رپم بۆ ٥٠ھێرتز لەگەڵ ٣٦٠٠رپم بۆ ٦٠ھێرتز، لەوکاتەی ڕاکتەرەکانی ناوەکی سنوری پلەی گەرمیان کەمترە لە وێستگەی فۆسیڵی سووتێنراو، لەگەڵ جۆری خراپتری ھەڵم، مۆلیدەی تۆڕبینەکان وا ڕێکخراون کە نیوەی ئەو خێراییە کار پێ بکەن بەڵام لەگەڵ چوار-پۆڵ مۆلیدە، بۆ کەمکردنەوەی داخورانی پەڕی تۆڕبینەکان
پەرەسەندنی زووەکان
پەرەسەندنی تۆڕبینی ھەڵمی جووڵانی ژێرئاوەکان لە ١٨٩٤–١٩٣٥ دەستی بەسەردا گیرابوو بەوەی کە پێویستبوو چوستی کەمی خێرایی پەروانەی کەشتییەکە (کەمتر لە ٣٠٠رپم) بە تێکڕای خەرجی بە بەراورد لەگەڵ بزوێنەری ئاڵوگۆڕ، لە ١٨٩٤ گێڕی کەمکردنەوەی چوست بەردەست نەبوو بۆ وزە زۆرەکان کە داواکراو بووە لە لایەن کەشتییەکان، بۆیە ئیشپێکردنی ڕاستەوخۆ پێویست بووە لە تۆڕبینیا، کە ئیشپێکردنی ڕاستەوخۆی ھەبووە لە ھەر شەفتێکی پەروانە، چوستی خێرایی کەمبۆوە پاش تاقیکردنەوەی یەکەم بە ناردنی تەوژمی ھەڵمەکە بۆ ناو ھەر سێک تۆڕبینی ئیشپێکردنی ڕاستەوخۆ بە شێوازی زنجیرە. بە نزیکەی ٢٠٠ قۆناغی تۆڕبین ئیش دەکەن بە شێوازی زنجیرە. ھەروەھا سێ پەروانە ھەبوون لەسەر ھەر شەفتەک تاوەکو لە خێراییەکی زۆر ئیش بکەن، شەفتی خێرایی بەرزی ھاوچەرخ پیشاندرا لە لایەن تۆڕبینی ئەمریکی وزە ڕوخێنەر، (Uss smith)، کار پێکرا لە ١٩٠٩، کە تۆڕبینی ئیشپێکردنی ڕاستەوخۆ ھەبووە لەگەڵ ھەر سێ شەفت کە دەخوولانەوە بە٧٢٤رپم.
ئامێرکاری و گێڕکاری گەشتی ئاوی
تۆربینی گەشتی ئاوی یەکەم جار پێشبڕکێی لەگەڵ بزوێنەری ئاڵوگۆڕ دەکرد لەسەر ئابووری سووتەمەنی، نموونەیەک لەسەر بزوێنەری ئاڵوگۆڕ کە لەسەر کەشتی خێرا بێت بریتیبوو لە RMS TITANIC، لەگەڵ خوشکەکەی RMS OLYMPIC، لەگەڵ HMHS Britannic، سێ بزوێنەری فراوانبوونیان ھەبوو لەسەر دوو شەفتی دەرەوە، ھەردووکیان تۆڕبینی LPیان ماندوو دەکرد لەسەر شەفتی ناوەڕاست، پاش ھەڵگرتنەوەی تۆڕبینەکان لەگەڵ کەشتی جەنگی دیلاوەیر-کلاس، کاری کرد لە ١٩٠٩، ھێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا گەڕانەوە سەر بزوێنەری ئاڵوگۆڕ لەسەر کەشتی جەنگی نیو یۆڕک-کلاس لە ١٩١٢،
پاشان گەڕانەوە سەر تۆڕبین لە نیڤادا لە ١٩١٤، ھۆی دواکەوتنی ئامێرکاری ئاڵوگۆڕ ئەوەبوو کە ھێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھیچ پلانێکیان نەبوو بۆ کەشتییەکانی پایتاخت تاوەکو خێرایی لە٣٩ کم/ک زیاتر بێت تاوەکو دوای جەنگی جیھانی یەکەم، بۆیە زۆرترین خێرای گرنگتر نەبوو لە ئابووری گەشتەکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان فلیپینی و ھاوایەکانی بەدەست ھێنا وەکو ھەرێمێک لە ١٨٩٨، و کەمبوونی ھێزی دەریای ڕۆیاڵی بەڕیتانی لە تۆڕی جیھانی لە شوێنی کۆوڵینگ، ھێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ١٩٠٠–١٩٤٠ زۆرترین پێویستیان بە نەتەوەکانی تر ھەبووە بۆ ئابووری سووتەمەنی، بە تایبەتی لە جەنگی دژی یابان لە جەنگی جیھانی یەکەم، ئەمە وای لە ویلایەتە یەکگرتووەکان کرد کە ھیچ گەشتکەرێکی ئاوی بە کار نەخات لە١٩٠٨–١٩٢٠، بۆیە ڕوخێنەرەکان داواکرابوون بۆ ئەرکی مەودا دوور، چارەسەری جۆراو جۆر گەشتکەری ئاوی گونجاو بوو بۆ وێرانکەری ویلایەتە یەکگرتووەکان، ئەوانە پێکھاتوون لە بزوێنەری بچووکی ئاڵوگۆڕ لەگەڵ تۆڕبینی گەشتی ئاوی گێڕکراو یان گێڕنەکراو لەسەر یەک یان دوو شەفت، ھەرچۆنێک بێت، یەکجار تۆڕبینی گێڕکراو سەلماندی کە ئابوورییە لە ڕووی خەرجی، لەگەڵ تۆڕبینی گەشتکەری ئاوی لەسەر زۆربەی کەشتییەکان ھەبوون، لە یەکەمەکانی ١٩١٥ ھەموو وێرانکەرە دەریایەکانی نیو ڕۆیاڵ تۆڕبینی تەواو گێڕکراوی ھەبوو، پاشان ئەمەریکاش وایکرد لە ١٩١٧.
لەتکەری گۆشە
لەتکەری گۆشە ، (Angle bisector) کۆمەڵە خاڵێکە لە ڕووتەختێکدا بە دووری یەکسان لە ھەر دوو لای گۆشەکە، بە دەستەواژەیەکی تر لەتکەری گۆشە ئەو تیشکەیە لەسەر گۆشەکەوە دەست پێ دەکات و گۆشەکە بەش دەکات بۆ دوو گۆشەی پێککەوتوو.
تۆرباینی ھەڵمی
ئیشپێکردنی تۆڕبۆ-کارەبا
ھەر چەندە نیو مەکسیکۆ نوێکراوە بە تۆڕبینی گێڕی لە لە ١٩٣١–١٩٣٣، کەشتییە تۆڕبۆ-کارەبا ماوەکان پارێزران
لەتکەری گۆشە
شێوەی کێشانەوەی لەتکەری گۆشە
left|thumb|کێشانەوەی [[لەتکەری گۆشە بە بەکارھێنانی پڕگاڵ]] سەری پڕگاڵەکە لەسەر گۆشەی A دابنێ و بازنەیەک بکێشەوە (چەقی بازنەکە دەکەویتە سەر A و نیوەتیرەی ئەو بازنە دڵخوازە بەھاکەی ھەر چەند بێت) ئەم بازنەیە دوو لای گۆشەکە لە دوو خاڵدا دەبڕێت. ھەمان کراوەی پڕگاڵ بەکار بێنە و ئینجا دوو بازنەی تر بکێشەوە بە شێوەیەک کە چەقی ئەم دوو بازنە، بکەوێتە سەر ھەر یەک لەو خاڵانەی دوو لای گۆشەکە دەبڕن. ئەو دوو بازنە لانیکەم لە خاڵێکدا یەکتر دەبڕن، ئینجا ھێڵێک لەو یەک یان دوو خاڵەی یەکتربڕی بازنەکانەوە تا سەری A بکێشەوە. thumb|لەتکردنی گۆشە|ناوەڕاست|280px
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەندازە پۆل:ئەندازەی سەرەتایی
تۆرباینی ھەڵمی
ئیشپێکردنی تۆڕبۆ-کارەبا
بە درێژایی تەمەنیان،
ئەو سیستەمە دوو تۆڕبینی ھەڵمی گەورەی بەکار دەھێنا تاوەکو ئەو مۆتۆڕە کارەبایانە ئیش پێ بکا لەسەر ھەر چوار شەفتەکە، ئەو سیستەمە سەرەتاکان خەرجی کەمتر بوو لە گیڕی کەمکردنەوە و وای لە کەشتییەکە دەکرد بە ئاسانی پێچ بکاتەوە، لەگەڵ شەفتەکان دەیتوانی بە خێرایی پێچەوانە ببێتەوە و زۆرتر وزەی پێچەوانە بگەیەنێت لە سیستەمی گێڕی.
بەکارھێنانی ئێستا
لە ١٩٨٠یەکانەوە، تۆڕبینی ھەڵمی لە لایەن تۆڕبینی گازی لە کەشتییە خێراکان و بزوێنەری دیزڵ لە کەشتییەکانی تر شوێنی گیراوەتەوە، بێجگە لە کەشتی وزە ناوەکی و ژێرئاوەکان و (LNG)ھەڵگرەکان و چەند کەشتییەکی یاریدەدەر کە ھێشتا جووڵانی ھەڵم بەکار دێنن.
لە ھێزی دەریاییی وڵاتە یەکگرتووەکان کە ئاسایی، سادە تۆڕبینی ھەڵمی وزە پێ دراو ھێشتا لە بەکارھێنانە لەسەر ھەموو بەڵام یەک لەکە پۆلی-زەردەواڵە کەشتیی پەلاماری دوو سروشتەکە شاھانە ھێزی دەریایی دیکەمیشەندی دوایین ئاسایی پۆلی کەشتی جەنگیی ڕووی ستیم-پۆوێرێد، پۆلی-چاونەترسەکە نیشتنەوە لەنگەرگای سەکۆ، لە ٢٠٠٢.
وێستگەی وزەی دیزڵ خەرجیرکی کەمتری دەوێ بۆ ئیش پێکردن لەو کاتەوەی کە ئیشپێکەری کەمتر داواکراون. وزەی ھەڵمی ئاسایی ئیستاش لە ھەندێک کەشتی نوێ بەکار دێت، ھەڵگری (LNG) بەکارھێنانی گیزەری گازی لەگەڵ تۆڕبینێکی ھەڵممیان پێ ئابووری ترە لەوەی کە شلی بکەیەوە.