cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئەدۆبی پریمێر پرۆ
ئەدۆبی پریمێری پرۆ یەکێکە لەبەرهەمەکانی کۆمپانیای ئەدۆبی، بەرنامەیەکی تایبەتە بە دەستکاریکردنی ڤیدیۆ. بەشێک لەکەناڵە تەلەفزیۆنییەکانی وەک بی بی سی و سی ئێن ئێن بەرنامەکە بەکاردەهێنن. وە چەندین فیلم بەرنامەکەیان بۆ دەستکاری (Edit) بەکارهێناوە وەک فیلمی Monsters لەساڵی ٢٠١٠. ئەدۆبی پریمێری پرۆ بۆ سیستەمی کارگێری مایکرۆسۆفت ویندۆز و ماک ئۆ ئێس بەردەستە. مێژووی بەرنامەکە بۆ کانوونی یەکەمی ١٩٩١ دەگەڕێتەوە کەئەوکاتە تەنیا پاڵپشتی لە ماک ئۆ ئێس دەکرد وە لە ئەیلوولی ١٩٩٣یەوە پاڵپشتی لەو مایکرۆسۆفت ویندۆزکرد.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەدۆبی کرییەیتیڤ سویت پۆل:نەرمامێرەکانی ئەدۆبی پۆل:نەرمامێری دەستکاریکردنی ڤیدیۆ
کانی سەیی
کانی سەیی (Kanî seyî، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٩ کەس لە ١٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ھانیس کریبس
ھانیس کریبس (لە دایکبووی ٤ی مارسی ١٨٩٨ - مردن ٢ی ئایاری ١٩٤٥) جەنەراڵێکی سەربازی سوپای ئەڵمانیا بوو کە لە ماوەی جەنگی جیھانی دووەمدا یەکێک بوو لە کەسایەتییە سەربازییەکان. لەدوای ئەوەی سوپای نازی تووشی شکان بوو ھەوڵی دا لە ڕێگای دانوستان لەگەڵ ئەرتەشی سوور سۆڤیەت پرسی خۆبەدەستەوەدان تاوتوێ بکات بەڵام بێ ئەنجام بوو، دوای دوو ڕۆژ لە خۆکوشتنی ھیتلەر ئەویش لە ٢ی ئایاری ١٩٤٥ لە بەرلین خۆی کوشت.
پارکی سامی عەبدولڕەحمان
وێنۆک|دیمەنێک لە دەریاچەی دەستکردیی پارکی سامی عەبدولڕەحمان.
پارکی سامی عەبدولڕەحمان سەوزایی یان پارکێکە دەکەوێتە شاری هەولێر و بە یەکێک لە گەورەترین پارکەکان لە عێراق دادەنرێت لەڕووی ڕووبەرەوە ، پارکەکە چەندین خزمەتگوزاری هەیە لەوانە کافتریا و مارکێت و ڕێستورانت وە لەپارکەکە چەندین دیمەنی گوڵ و گوڵزار و دەریاچە و و سەوزایی دەبینرێت و لەگەڵ بوونی تابلۆ یا مۆنۆمێتی ڕەش کە ناوی شەهیدەکانی ١ی شوباتی تیا نووسراوە
بەستەری دەرەکی
پۆل:شوێنەکانی ھەولێر پۆل:پاڕکەکانی کوردستان پۆل:پاڕکەکانی ھەولێر
پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکان، تەواوبوونی ٢٠٠٦
جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢
جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠١٢، یان یۆرۆی ٢٠١٢، ١٤ەمین پاڵەوانێتی ئەوروپا بوو بۆ تیپە نیشتمانییەکانی تۆپی پێی پیاوان کە لەلایەن یوفا ڕێکخرابوو. پاڵەوانێتی کۆتایی کە لە نێوان ٨ی حوزەیران و ١ی تەمموزی ٢٠١٢ بەڕێوەچوو، بە هاوبەشی لەلایەن پۆڵەندا و ئۆکرانیا (هەردووکیان میوانداری یەکەمجارەیان بوو) بوون. لە کۆتاییدا، ئیسپانیاوە بووە پاڵەوان، کە لە یاری کۆتایی لە شاری کیێڤ، بە ئەنجامی ٤-٠ لە ئیتاڵیایان بردەوە.
یۆرۆی ٢٠١٢ لە هەشت یاریگا ئەنجامدرا، لە هەر وڵاتێکی میواندار چوار یاریگا بەکارهاتن. پێنج یاریگای نوێ بۆ پاڵەوانێتییەکە دروستکران و میواندارەکان سەرمایەگوزارییەکی زۆریان لە باشترکردنی ژێرخانەکانی وەک هێڵی ئاسن و ڕێگاوبانەکان کرد، ئەمەش لەسەر داوای یەکێتی تۆپی پێی ئەوروپا بوو. یۆرۆی ٢٠١٢ ژمارەی پێوانەیی ئامادەبووانی بۆ فۆرماتەکەی ١٦ تیپی تۆمارکرد، بۆ بەرزترین ئاستی ئامادەبوونی کۆی گشتی (١،٤٤٠،٨٩٦) و تێکڕای ئامادەبوون لە هەر یارییەکدا (٤٦،٤٨١).
ئیسپانیا بووە یەکەم هەڵبژاردە کە دوو پاڵەوانێتی ئەوروپا لەسەریەک بەدەستهێناوە، هەروەها سێ پاڵەوانێتی گەورەی لەسەریەک ( یۆرۆ ٢٠٠٨, مۆندیالی ٢٠١٠ و یۆرۆ ٢٠١٢). ئیسپانیا پێشتر بە بردنەوەی مۆندیال بەشداری جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣ی بەدەستهێنابوو، بۆیە ئیتاڵیا پلەی دووەمی بەدەستهێنا لەبری ئەوە سەرکەوتنی بەدەستهێنا. وەک لە یۆرۆی ٢٠٠٨ لە نەمسا و سویسرا، هەردوو وڵاتی میوانداری ٢٠١٢ لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا دۆڕان.
چەند یاریزانێک بوونە گۆڵکاری یۆڕۆی ٢٠١٢، کە گشتیان ٣ گۆڵیان کردبوو، بەڵام بەهۆی ئەوەی فێرناندۆ تۆرێس گۆڵێکی درووست کرد و کەمترین خولەکی ئەو یاریزانانەی کرد کە سێ گۆڵیان تۆمارکرد بوو، وەک تاکە براوەی پێڵاوی زێڕین بۆ پاڵەوانێتییەکە دەستنیشانکرا.
داخوازی میوانداریکردن
میوانداریکردنی چالاکییەکە سەرەتا بە پێنج پێشنیار کێبڕکێی لەسەر کرا کە نوێنەرایەتی حەوت وڵاتیان دەکرد: کرواتیا-مەجارستان، یۆنان، ئیتاڵیا، پۆڵەندا-ئۆکرانیا و تورکیا. لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٥، دوای ڕەچاوکردنی سەرەتایی داتاکانی پێشنیارەکان لەلایەن یوفا، هەردوو پێشنیاری یۆنانی و تورکیا لە پرۆسەکەدا نەهێڵران، دەرەنجام سێ بژاردە مانەوە.
لە ئایاری ٢٠٠٦دا، ئەمەش قۆناغی دووەمی پرۆسەی هەڵبژاردنی بەدوای خۆیدا هێنا، کە بریتی بوو لە سەردانیکردنی یەکێتی تۆپی پێی ئەوروپا بۆ هەموو کاندیدەکان. بڕیار بوو بڕیاری کۆتایی لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ لە نیۆن ڕابگەیەنرێت، بەڵام ئەمە دواخرا بۆ ئەوەی "کاتی زیاتر بدرێت بە کۆمەڵەکانی پێشکەشکردن بۆ وردکردنەوەی پێشنیارەکانیان". لە ١٨ی نیسانی ٢٠٠٧، کاندیدکردنی پۆڵەندا و ئۆکرانیا بە دەنگی لیژنەی بەڕێوەبەری یەکێتی ئەوروپا هەڵبژێردرا، لە کۆبوونەوەیەکدا لە کاردیف. ئەوە یەکەمجار بوو کە یەکێتی تۆپی پێی ئەوروپا لە ساڵی ١٩٧٦ ەوە ڕێکخراوی پاڵەوانێتییەکە ببەخشێتە وڵاتانی بلۆکی ڕۆژهەڵاتی پێشوو.
پۆڵەندا-ئۆکرانیا بووە سێیەم هەوڵی هاوبەشی سەرکەوتوو بۆ پاڵەوانێتی ئەوروپا، دوای ئەوانەی بەلجیکا-هۆڵەندا ( ٢٠٠٠ ) و نەمسا-سویسرا ( ٢٠٠٨ ). کاندیدەکەیان زۆرینەی ڕەهای دەنگی بەدەستهێنا، هەر بۆیەش براوەی هەڵبژاردنەکە ڕاگەیەندرا، بەبێ ئەوەی پێویستی بە خولی دووەم هەبێت. ئیتاڵیا کە دەنگەکانی دیکەی بەدەستهێنا، بە پاڵێوراو دادەنرا بۆ بردنەوەی میواندارییەکە، بەڵام ڕووداوەکانی توندوتیژی هاندەران و سکانداڵ و یاریکردن بە ئەنجامی یارییەکان بە شێوەیەکی سەرەکی وەک هۆکاری پشت شکستەکەیان ئاماژەیان پێکرا.
دواتر هەندێک گۆڕانکاری لە پلانی سەرەتایی پێشنیارەکاندا ڕوویدا، سەبارەت بە شوێنەکان، پێش ئەوەی یەکێتی ئەوروپا هەشت شاری میوانداری لە ساڵی ٢٠٠٩دا پشتڕاست بکاتەوە. لە کاتی پرۆسەی ئامادەکارییەکان لە پۆڵەندا و ئۆکرانیا، یوفا چەندین جار نیگەرانی خۆی دەربڕی سەبارەت بە ئامادەکارییەکانیان بۆ میوانداریکردنی چالاکییەکە, لەگەڵ کاندیدە جیاوازەکان کە وەک میوانداریی جێگرەوە دیاریکران وەک ئەگەری باشتر نەبوون؛ بەڵام لە کۆتاییدا یەکێتی ئەوروپا هەڵبژاردنی ئەوانی دووپاتکردەوە.
پاڵاوتن
تیروپشکی پاڵاوتنەکانی یۆرۆی ٢٠١٢ لە وارشۆ لە ٧ی شوباتی ٢٠١٠ ئەنجامدرا. پەنجا و یەک تیپ چوونە نێو یاریگاکانەوە بۆ ئەوەی ڕکابەری لەسەر ئەو چواردە پلەیەی کە لە یاری کۆتاییدا مابوونەوە، شانبەشانی پۆڵەندا و ئۆکرانیا هاوکارە میواندارەکان. تیپەکان بەسەر نۆ گروپدا دابەشکران، تیروپشکەکە بۆ یەکەمجار پلەبەندی نوێی هەڵبژاردەی یەکێتی تۆپی پێی ئەوروپا بەکارهێنرا بەمەبەستی دیاریکردنی ئاستەکان. وەک پاڵەوانی پێشوو، ئیسپانیا بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی خرایە لیستی یەکەمەوە. پرۆسەی پاڵاوتنەکان لە ئابی ٢٠١٠ دەستی پێکردووە و لە تشرینی دووەمی ٢٠١١ کۆتایی هات. لە کۆتایی قۆناغی پاڵاوتنەکانی کۆمەڵەکان لە تشرینی یەکەمی ٢٠١١، نۆ براوەی کۆمەڵەکان بە شێوەیەکی خۆکارانە سەرکەوتنیان بەدەستهێنا، لەگەڵ بەرزترین پلە پلەی دووەمەکان، چوار تیمی ماوەش لە نێوان ئەو ٨ تیمە ئەنجامدرا کە پلەی دووەمیان بە خاڵی نزمتر بەدەستهێنا بوو، لە نێویاندا ٤ تیپ سەرکەوتن بۆ پاڵەوانییەتییەکە.
دوانزە لە شانزە هەڵبژاردەی بەشداربوو لە یۆڕۆی ٢٠٠٨ دووبارە بەشداربوونەوە. ئینگلتەرا و دانیمارک دوای ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٨بەشداریان نەکرد، گەڕانەوەیان بۆ یۆرۆ بەدەستهێنا، کۆماری ئێرلەنداش دوای بیست و چوار ساڵ دوورکەوتنەوە گەڕایەوە و دووەم دەرکەوتنی خۆیان لە پاڵەوانێتی ئەوروپا ئەنجامدا. یەکێک لە هاوکارەکانی میوانداری ئۆکرانیا یەکەمجار وەک وڵاتێکی سەربەخۆ دەرکەوت (پێش ساڵی ١٩٩٢ ئۆکرانیا وەک بەشێک لە یەکێتی سۆڤیەت بەشداری کرد). جگە لە سربیا – بەپێی ڕیزبەندی یوفا لە کۆتایی قۆناغی پاڵاوتنەکاندا – شانزە هەڵبژاردەی ئەوروپا کە پلە بەرزترینیان هەبووە، هەموویان سەرکەوتنیان بۆ پاڵەوانێتییەکە بەدەستهێنا.
ئەم شانزە تیپە سەرکەوت بۆ پاڵەوانیەتییەکە:
دروشمی پاڵەوانیەتیەکە
دروشمی پاڵەوانیەتیەکە کە بە ناوی دروستکردنی مێژوو بە یەکەوە ھەر لە کاتی ئاشکراکردنی لۆگۆی پاڵەوانیەتیەکە ڕاگەیێنرا، دروشمەکە گوزارشت لە یەکگرتنی ھەردوو وڵاتی ئوکراینا و پۆڵەندا دەکات لە ڕابردوو و ئێستاش وەک دوو نەتەوەی بە ھیوای گەورەی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا تێدەکۆشن بۆ پێشکەشکردنی جوانترین ڕوخساریان بۆ بەڕێوەچوونی پاڵەوانیەتیەکی سەرکەوتوویی ئەورووپا. لۆگۆی فەرمی پاڵەوانیەتیەکە لە ١٤ی دیسێمبێری ساڵی ٢٠٠٩ لە ئاھەنگێکی تایبەت لە گۆڕەپانی میخایلیڤیسکا لە شاری کیێڤ پایتەختی ئوکراینا ئاشکرا کرا، لۆگۆیەکە بناغەکەی لە ویسنانکی و ڤیتینانکی وەرگرتووە کە نریتێکی کەلتووری مێژوویی برینی کاغەزە لە وڵاتانی ئوکراینا، پۆڵاند و بیلاڕوسیا، ھونەرەکە سیمبلولی سروشتی پانتایی ھەردوو وڵاتەکە دیاری دەکات.
بەدەستھێنانی شەڕەفی میوانداری لەلایەن پۆلاند و ئوکراینا
ئۆفەری پۆڵەندا و ئوکراینا لە ١٨ی ئەپریل-نیسانی ساڵی ٢٠٠٧ لە لایەن لیژنەی جێبەجێکاری فێدراسیۆنی تۆپی پێی ئەورووپا دەست نیشان کرا ئەمەش دوای سەرکەوتنی بەسەر ئۆفەرەکانی ئیتالیا و ھەردوو و فایلی ھاوبەشی کرۆواتیا - ھەنگاریا ،پۆڵەندا و ئوکراینا دەبێتە سێیەم پاڵەوانیەتی کە بەیەکەوە میوانداری بکەن لە دوای سەرکەوتنی بەلجیکا و ھۆڵەندا لە ساڵی ٢٠٠٠ و نەمسا و سویسرا لە ساڵی ٢٠٠٨، ھەرچەند ئیتالیا فایلێکی زۆر باشی پێشکەش کرد و پاڵێوراوێکی بەھێز بوو بۆ بەدەست ھێنانی سەرکەوتن لە میوانداری کردنی پاڵەوانیەتیەکە بەڵام بە ھۆی تێوەگڵانی لە کەیسی گەندەڵی وەرزشی ئەوا دوور خرایەوە و پۆڵەندا و ئوکراینا ھەڵبژێردران.
دەستەی ناوبژیوانان
فیدڕاسیۆنی تۆپی پێی ئەورووپا ١٢ ناوبژیوان و چوار ناوبژیوانی چوارەمی ـیان دەست نیشان کرد بۆ بەڕێوەبردنی یارییەکانی جامی نەتەوەکانی ئەوڕووپا ٢٠١٢ لە ھەردوو وڵاتی پۆڵاند و ئوکراینا، لە ٢٠ـی دیسێمبێری ساڵی ٢٠١١ ناوی ئەو ناوبژیوانانە ئاشکرا کران و بڕیاردا ھەر یارییەک پێنج ناوبژیوان بەڕێوەی ببەن، یەک ناوبژیوان سەرەکی و دووی یاریدەدەر و دوو ناوبژیوانی تر لە نێزیک گۆڵەکان دەبن، بە ھۆی سەرکەوتنی بەژداری کردنی پێنج ناوبژیوان لە یەک یاریدا لە خوولەکانی چامپیۆنزلیگ و یۆڕۆپالیگ ئەوا بڕیاردرا لەم پاڵەوانیەتیەش بەو سیستمە یاری بکەن ئەمەش بۆ چاودێری کردنی ھێڵی گۆڵ ویارمەتیدانی ناوبژیوانی سەرەکی لە بڕیاردان.
وڵاتانی بەشداربوو
پاڵەوانیەتیەکە بە بەژداری ١٦ ھەڵبژاردە بەڕێوەدەچێت کە ئەمەش فۆڕماتی پاڵەوانیەتیەکە لەوەتەی ساڵی ١٩٩٦، ھەندێک لە فیدڕاسیۆنە ئەندامەکانی ئەورووپا لە ھەوڵی ئەوەدان ڕێژەی بەژداری کردنی ھەڵبژاردەکان زیاد بکەن بۆ ٢٤ ھەڵبژاردە چونکە لە یۆڕۆـی ١٩٩٦ فیدڕاسیۆنی ئەورووپا ٤٨ ئەندام یھەبوو و ئێستاش ڕێژەی ئەندامیەتی بەرز بۆتەوە بۆ ٥٣ ئەندام ھەر بۆیە بەپێی بڕیارەکان ئەوا بۆ جامی نەتەوەکانی ٢٠١٦ ڕێژەی بەژداری کردن بەرز دەکرێتەوە بۆ ٢٤ ھەڵبژاردە.
دوانزە ھەڵبژاردە لە کۆی شانزەی بەژدار بوو بەژداریان لە پاڵەوانیەتی ڕابردوو لە ساڵی ٢٠٠٨ـدا کردووە کە ھەردوو ھەڵبژاردەی ئینگلیزی و دانیمارکی دوا بەژداریان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٢٠٠٤ و ھەڵبژاردەی کۆماری ئیرلەند دواھەمین بەژداری دەگەڕێتەوە بۆ ٢٤ ساڵ پێش ئێستا و ئەمە دەبێتە دووەم بەژداری لە مێژوودا، کەچی ھەڵبژاردەی ئوکراینا یەکەم بەژداری کردنیەتی بە شێوەی وڵاتێکی سەربەخۆ ئەمەش دوای بەژداری کردنی لە ساڵی ١٩٦٠ بەڵام وەک بەشێک یەکێتیی سۆڤیەت. thumb|گرتەیەک لەکاتی تیرووپشکی کۆمەڵەکان لەلایەن پێشکەشکاران ئۆلگا فریموت و پیۆتر سۆبسزنسکی
تیروپشکی پاڵەوانیەتی و ئەنجامی کۆمەڵەکان
تیروپشکی ھەڵبژاردنی کۆمەڵەکانی یارییەکە لە ٢ـی دیسێمبێر-کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١١ لە یۆکڕاین پاڵاس بۆ ھونەرەکان لە شاری کیێڤ ـی پایتەختی ئەو وڵاتە بەڕێوەچوو، ئاھەنگەکە زیاتر لە یەک کاتژمێری پێچوو و لە لایەن ھەردوو پێشکەشکار ئۆلگا فریموت و پیۆتر سۆبسزنسکی پێشکەش کرا.
تۆپ
ئەو تۆپەی یاریەکانی تیادا ئەم پاڵەوانیەتیە پێ بەڕێوە ئەچی لەلایەن کۆمپانیای ئەدیداسی وەرزشی وەشێنرا، ئەم تۆپە بەنێوی تانگۆ ١٢ ەیە کە لە ڕێوەڕەسمێکدا گۆڵپارێزی یانەی ڕیال مەدرید و ھەڵبژاردەی ئیسپانیا ئیکەر کاسیاس ناو و شێوەی تۆپەکە ئاشکرا کرا!
بەختھێنەرەکان
سلاڤیک و سلاڤکۆ ھەردووکیان ماسکۆت یان بەختھێنەری فەرمی یوێفا یۆڕۆـی ٢٠١٢، دووانەن و نوێنەرایەتی پۆڵاند و یۆکڕاین دەکەن بە پۆشینی درێسی ھەڵبژاردەی نیشتیمانی، ئەم دوو ماسکۆتە لە دیسێمبێری ساڵی ٢٠١٠ ئاشکرا کران وە ئەم دوو ناوە لە دوای ڕاپرسیەکی گەورە لەسەر تۆڕی ئینتەرنێت ھەڵبژێردران کە چوار ناوی تر ڕکابەرییان دەکرد کە بریتی بوون لە سیێمۆ و ستریمۆ و کلیمێک، لادکۆ، ھەرچەندە ناوی سلاڤکۆ بە دڵی پۆڵاندیەکان نەبوو چونکە پیتی ڤ لە زمانی پۆڵۆنیدا نیە بەڵکو لە جیاتی ئەو پیتە پیتی و بەکار دەھێنرێت کەچی پیتی ڤ تەنھا لە ووشەیەکی کەم بەکار دەھێنرێت لە قسەپێکردنی ڕۆژانە ھەر بۆیە پۆڵۆنیەکان بڕیاریاندا لە پیتێکی تایبەت بە زمانی خۆیان بخەنە نێو ووشەکە بەڵام فیدڕاسیۆنی تۆپی پێی ئەورووپا ڕێگە نادات ھیچ ئالفابێتێک جگە لە ئینگلیزی لەم جۆرە شتانە بەکار بھێنرێت، دیزاینی ھەردوو ناوەکە لە لایەن کۆمپانیایی زەبەلاحی ئەمریکی واڕنێر بڕۆس دیزاین کراوە.
درووشمی نازیەکان
ئاژانسی ھەواڵی بی بی سی ڕیپۆرتاژێکی لەو دوو وڵاتە ئەنجامداوە کە ماوەی مانگێکی خایاندووە، تێیدا بە بەڵگەی ڤیدیۆیی سەلماندووێتی کە چۆن لە یاریگاکانییان سوکایەتی بە یاریزانە ڕەش پێستەکان دەکرێت و تا ئێستاش سڵاوی ‘ نازی ‘ بەکاردەھێنرێت. لەگەڵ ئەوەش پۆلیسی وڵاتەکە تەنیا بۆ ئەوە ئاگادارکراونەوە کە گیانی ئامادەبووانی یاریگا بپارێزن بۆیە زۆرێ لەیاریکەرانی ئیتالیا و ئینگلتەڕا نەیانھێشت خێزانەکانیان ھاوسەفەریان بن لەبەر مەترسی لە ئوکراینا وە لە وڵاتی پۆلەنداش بەم دواییە تەقینەوەیەک ئەنجام درا کە زۆرێک لە وڵاتان خەریک بوو بەم ھۆیەوە پاشەکشە بکەن بەڵام لەکۆتایی بەشداریان کرد سۆڵ کامبڵی کاپتنی پێشووی ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا لەم دواییە بۆ ڕاگەیاندنەکان لەبارەی ئەم کێشەیەوە بەم شێوەیە دواوە:
کەناڵ و میدیاکان و گواستنەوەی یاریەکان
تی ڤی پی گشت یارییەکانی پۆڵاند دەگوازێتەوە کەچی ھەردوو کەناڵی ئێن تی یو و تی ئاڕ کەی گشت یارییەکانی وڵاتی یۆکڕاین دەگوازنەوە. لە یەناییری ساڵی ٢٠١٢ ئاشکرا کرا کە کۆمپانیایی تێلیکۆمی پۆڵاندی و کۆمپانیایی ئۆڕانج توانیان یەکەم تاقی کردنەوەی تەکنۆلۆژیایی گواستنەوەی ڕاستەوخۆ تاقی بکەنەوە لە زیاتر لە ٢٠ شوێنی جیاوازی پۆڵاند و یۆکڕاین لە شارە گەورەکان، یاریگاییەکان، ھوتێل و شوێنی کۆنفڕانسەکان کە تاقی کردنەوەکەش سەرکەوتوو بوو.
دانانی ھێلی ئینیەرنێتی خێرا
بەپێی ڕێنماییەکانی فیدڕاسیۆنی تۆپی پێی ئەوروپی ئەوا پێویستە کۆمپانیایی تێلیکۆمی پۆڵۆنی ئینتەرنێتێکی خێرا بە خێرایی ١٤٠ گێگا بایت بۆ یەک چرکە ئامادە بکات لە یاریگاییەکانی پۆڵاند و ھێڵێکی تر بە خێرایی ٢٨٠ گێگا بایت ئامادە بکات بۆ پەیوەندی ڕاستەوخۆیی نێوان پۆڵاند و یۆکڕاین، ئەمەش بە ھۆی گواستنەوەی یارییەکانی ئەم پاڵەوانیەتیە بە شێوازی ئێچ دی و ٣دی، ھەروەھا پێویستە بۆ ھەر یارییەک ٣١ کامێرای کوالیتی بەرز ئامادە بکات بۆ ئەوەی ڕووداوەکان بە جوانترین شێوە بگوازرێتەوە سەرباری ھەندێک کامێرای زیادە بۆ چالاکیەکانی تری دەرەوەی یاریگا وەک ڕیکۆرد کردنی گەیشتنی ھەڵبژاردەکان بۆ یاریگا و پرێس کۆنفڕانس و ھەروەھا ئەنجامدانی چاوپێکەوتن لەگەڵ یاریزانان و ئەوانی تر. بارەگای سەرەکی گواستنەوە و پەخش کردنی یارییەکان لە ھۆڵی ئێکسپۆی نێونەتەوەیی دەبێت لە شاری واڕسۆی پایتەختی پۆڵاند.
فرۆشتنی بلیتی یاریەکان
بلیت یان تیکیتی یارییەکان ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی پێگەی فەرمی فیدڕاسیۆنی تۆپی پێی ئەوروپی فرۆشران و ڕێژەیەکی تر دابەش کران بەسەر ھەر ١٦ فیدڕاسیۆنە بەژدار بووەکانی یۆڕۆی ٢٠١٢، بەپێی ئامادە کردنی فۆڕمی تیکیتەکان ئەوا لە مارس-ئازار ـی ساڵی ٢٠١١ بڕی ١٫٤ میلیۆن بلیت ئامادە کران بۆ ھەر ٣١ یارییەکانی پاڵەوانیەتیەکە، کەچی زیاتر لە ١٢ میلیۆن داواکارییان پێگەیشت بۆ بەدەست ھێنانی فۆڕمی تیکیتەکە، ئەمەش بە بەراورد لەگەڵ پاڵەوانیەتی ڕابردوو بە ڕێژەی ١٧٪ زیادی کردووە کە ڕیکۆردی مێژوویی لە ڕوویی تیکیت فرۆشتنەوە شکاند لەسەر ئاستی پاڵەوانیەتیەکانی نەتەوەکانی ئەورووپا. نرخی بلیتەکان لە قۆناغی کۆمەڵەکان و لە کورسی پشت گۆڵەکان بە ٣٠ یۆڕۆ بوو کەچی بۆ یاری فایناڵ و لە کورسی لای سەرەکی یاریگا نرخی بلیت بەرز بوەوە بۆ ٦٠٠ یۆڕۆ، بەڵام نرخەکە لە بازاڕی ڕەشدا زۆر زیاترە و ڕەنگە بۆ یاری فایناڵ خۆی لە ٣٠٠٠ یۆڕۆ بدات.
کۆمەڵە و یاری و ئەنجامەکان
لەم پاڵەوانیەتیە ١٦ تیپ بەشدارن ھەر ٤ تیپێک دابەش دەکرێنە سەر کۆمەڵێک واتە ژمارەی سەرجەمی کۆمەڵەکان ٤ کۆمەڵەیە، وە بەپێی یاسای یەکێتی تۆپی پێ ئەورووپا لەھەر کۆمەڵێک ٢ تیپی یەکەم سەردەکەون بۆ قۆناغی ھەشتەم وە لە قۆناغی ھەشتەم تەنیا چوار ھەڵبژاردە ئەمێننەوە کە بە چوارگۆشەی زێڕین ناسراوە لەم چوار ھەڵبژاردەیە دوانیان دەگەنە کۆتایی پاڵەوانیەتیەکە وە براوەی کۆتایی دەبێتە پاڵەوانی خوول، وە لەم پاڵەوانیەتیە یاری بۆ دیاریکردنی پلەی سێیەم و چارەم ناکرێت!
یەکەم و دووەمی ھەر کۆمەڵەیەک دەگەنە قۆناغی ٨!
قۆناغی چوار گۆشەی زێڕین یان غۆناغی چوار تیپی کۆتایی ئەو ھەڵبژاردانەی لە یاری قۆناغی ٨ بباتەوە دەگاتە ئەم یاریە
ئەو ھەڵبژاردەیەی یاری قۆناغی چوار گۆشەی زێڕین بباتەوە دەگاتە یاری کۆتایی
باشترین یاریزان
چەپ|150px|وێنۆک|[[ئەندرێس ئەنێستا]] ئەندرێس ئەنێستا ئەستێرەی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا بە باشترین یاریزانی یاری کۆتایی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا و باشترین یاریزانی پاڵەوانێتییەکە دەستنیشانکرا. ھەرچەندە ھیچ گۆڵێکی لە یارییەکەدا تۆمارنەکرد بەڵام ئەنێستا ھاوکارییەکی زۆری ھاوڕێیکانی کرد و ھەمیشە سەرچاوەی مەترسییەکانی ئیسپانیا بوو لە یاریی کۆتاییدا. ئیسپانیا و ئینیێستا لە ماوەی ٤ ساڵی ڕابردوو سێ نازناوی یەک لەسەریەکیان بەدەستھێناوە کە بریتین لە ٢ نازناوی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا و جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠.
سەرچاوەکان
پۆل:گەشتیاری لە ئەورووپای ڕۆژھەڵات پۆل:جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢
مێریتۆکراسی
حکوومەت و ڕێکخراوە مێریتۆکراتییەکان جەخت لەسەر زیرەکی (بەھرە) و خوێندنی فەرمی و تایبەتمەندییەتی، نەوەک ئەو جیاوازیانەی کە ھەن وەک چینی کۆمەڵایەتی و نەتەوە و ڕەگەز، دەکەنەوە. لە واری کرداریدا، توێژینەوەکان لەسەر جووڵەی کۆمەڵایەتی ئاماژە بەوەدەکەن کە ھەموو ئەو مەرجانەی کە بە بێلایەنانە ڕەچاودەکرێن لە کۆتاییدا لە بەرژەوەندی منداڵەکانی ئەوکەسانە دەکەوێتەوە کە بە ڕێگەیەک لە ڕێگەکان سوودمەند دەبن. ئەمەش بە ھەمان شێوە دیاردەیەکی داروینیزمییە، لەکاتێکدا ھەموو دایک و باوکێک کۆشش بۆ دروستکردن و دەستەبەرکردنی ژیانێکی باشتر بۆ منداڵەکانیان دەکات و گەیاندنی سوودەکانی زانیاری و ئازایەتی و سەرچاوەکانی خۆیان دەبەخشنە منداڵەکانیان بۆ ئەوەی سەرکەوتنی منداڵەکانیان دڵنیابکەنەوە. ئەمەش ھێزێکی غەریزییە لە نێو زۆر لە ئاژەڵە ئاڵۆزترەکانی سەر ڕووی زەوی، کە لە ناویاندا مرۆڤ تەنھا یەکێکە، ھەیە. زۆر لە کۆمەڵگا مۆدێرنەکان (ھەریەکە ڕێژەی سەرکەوتنی جیاوازیان بەدەستھێناوە) لە ڕێگەی دەستێوەردانی دەوڵەت لە خوێندن و چاودێری کۆمەڵایەتی و لێبوردنی باج و بەخشینی پارە بۆ ھەرمنداڵێکەوە ھەوڵی خەفەکردنی ئەو فاکتەرانەی نایەکسانیان داوە. مێریتۆکراسییەکان باوەڕیان بە پرەنسیپی یەکسانی دەرفەتەکان لە ڕێگەی یەکسانی لەبەردەم یاسا و کۆمەڵگایەکی دوور لە نەژادپەرەستی و ڕەگەزپەرەستی و چەمکەکانی تر ھەیە بەڵام ئەوان نە پاڵپشتی لە یەکسانیبوون و نە داوای یەکسانبوون دەکەن. بۆ ڕوونکردنەوەی ئەمە تۆ مافی ئەوەت ھەیە لە کیَ و کەی ویستت کاربکەیت بەڵام مافی ئەوەت نییە کارتپێبدرێت. یان بە داڕشتنێکی جیاواز بڵێین کەس ئەرکی لەسەر شان نییە کە کارت بۆ دابینبکات، چونکە کار بەدەستھێنان پاداشتی ئەوەیە کە لە ڕێگەی شایستەبوون و لێھاتوویەوە بەدەستیدەھێنیت.
لە دیموکراسییەتی نوێنەرایەتی کە تێیدا دەسەڵات بە شێوەیەکی تیۆری لە دەستی نوێنەرە ھەڵبژێردراوەکانە، ڕەگەزە مێریتۆکراتییەکییەکان بریتین لە بەکارھێنانی ڕاوێژی شارەزا و پۆسپۆڕەکان بۆ یارمەتیدانی داڕشتنی سیاسەتەکان و خزمەتگوزارییە مێریتۆکراتییە مەدەنییەکان بۆ جێبەجێکردنی ئەو سیاسەتانە. کێشەی بەردەوامی داکۆکیکردن بۆ مێریتۆکراسی بریتییە لە پێناسەکردنی ئەوەی کە بەتەواوی مەبەست لە لێھاتوویی (Merit) چییە و یان بە شێوەیەکی گرنگ کێ ئەم دیاریکردنە ئەنجامدەدات و لەسەر چ بنەمایەکیش.
ڕەچەڵەکی زاراوەکە
زاراوەی «مێریتۆکراسی» یەکەمجار، بە مانایەکی سووکایەتیپێکردن، لە کتێبەکەی میکایل یەنگ (Rise of the Meritocracy) بەکارھاتووە کە لە داھاتوویەکی خەیاڵی ترسناک و نامرۆڤایەتیانە دادەنرێت کە تێیدا پێگەی کۆمەڵایەتی لە ڕێگەی توانای زیرەکی و ھەوڵدان دیاریدەکرێت. لە کتێبەکەدا، ئەم سیستەمە کۆمەڵایەتییە لە کۆتاییدا دەبێتە ھۆی ڕوودانی شۆڕشێکی کۆمەڵایەتی کە تێیدا جەماوەری گشتی ھەڵدەگەڕێنەوە بەسەر نوخبەی فەرمانڕەوا کە لەخۆباییبوون و خۆیان جیاکردووەتەوە لە ھەستوسۆزی خەڵکی گشتی.
سەرەڕای بنەڕەتی نێگەتیڤانەی بەکارھێنانی ئەم وشەیە، زۆر کەس ھەن باوەڕِیان وایە کە سیستەمی مێریتۆکراسی شتێکی باشە بۆ کۆمەڵگا. لایەنگرانی مێریتۆکراسی دەڵێن سیستەمێکی مێریتۆکراسی زیاتر دادپەروەرانە و بەرھەمھێنەرترە لە سیستەمەکانی تر، و ڕێگە بە کۆتاییھێنان بەو جیاکاریانەی کە لەسەر بنەمای ڕەگەز و نەژادەوە دامەزراون دەدات (ھەر چەندە چینە کۆمەڵایەتییەکان ھێشتا بوونیان ھەر دەمێنێتەوە).
ڕەخنەی سەرەکی یەنگ لەبارەی مێریتۆکراسی بریتییە لەوەی کە سیستەمێکە تێیدا پێگەی کۆمەڵایەتی لەسەر بنەمای خاسییەتی بابەتیانەوە دەستنیشاندەکرێت و دەبێت کە ئەمەش لە ھەر کۆمەڵگایەک پەیڕەو بکرێت ئەو کۆمەڵگایە بە کۆمەڵگایەکی نا یەکسان و نا جێگیر دەھێڵێتەوە. لە بەرئەوەی ئاراستەی ڕەخنەیی تریش ھەن لەو بارەیەوە، لایەنگران و ڕەخنەگرانی ئەو تیۆرە زۆربەی جار بەڵگەی ئەوە دەھێننەوە کە لێھاتوویی (Merit) لەلایەن نوخبەی فەرمانڕەواوە دیاریدەکرێت ئەمەش تەنھا بۆ ئەوەی ڕەوایەتی بدەنە ئەو سیستەمەی کە لە بنەڕەتدا باری کۆمەڵایەتی لەسەر بنەمای چینایەتی و لەدایکبوون و سامانەوە دیاریدەکات.
زۆربەی جار بەرھەڵستکارانی چەمکی مێریتۆکراسی دەڵێن خاسییەتەکانی وەک زیرەکی و کۆشش ناتواندرێت بە شێوەیەکی ورد پێوانە بکرێن (بۆ نموونە، ڕەنگە یەکێک بپرسێت " کیَ زیرەکترە، اسحاق نیوتن یان ئەلبێرت ئەنیشتاین؟"). کەواتە، بە گوێرەی بۆچوونی ئەوان، ھەر پیادەکردنێکی مێریتۆکراسی پلەیەکی زۆری خەملاندن و مەزەندەکردن لەخۆوە دەگرێت و ئەم مەزەندەکردنەش بە شێوەیەکی بۆماوەیی شتێکی خراپە و لایەنگیری تێدادەکەوێت.
داروینیزمی کۆمەڵایەتی
داروینیزمی کۆمەڵایەتی بریتییە لە تیۆرێکی کۆمەڵایەتی کە وا ڕەچاودەکات تیۆری پێشکەوتنی داروین لە ڕێگەی دەستنیشانکردنی سروشتییەوە تەنھا مۆدێلێک نییە بۆ پێشکەوتنی خاسییەتە بایەلۆجییەکان لە ڕەوگەڵێکدا بەڵکو دەکرێت بە سەر دامەزراوە کۆمەڵایەتییەکانی کۆمەڵگەشدا بچەسپێندرێت. داروینیزمی کۆمەڵایەتی لە کۆتایییەکانی سەدەی ١٩ تاوەکو کۆتایی شەڕی دووەمی جیھانی دروستبووە، ھەرچەندە ھەندێک بانگەشەی ئەوە دەکەن کە دەکرێت زانستی زیندەورزانی کۆمەڵایەتی (Sociobiology) ھاوچەرخ وەک فۆرمێکی داروینیزمی کۆمەڵایەتی پۆلین بکرێت. لایەنگرانی داروینیزمی کۆمەڵایەتی زۆرجار تیۆرەکە وەک پاساوھێنانەوە بۆ ئەوەی کە نایەکسانییە کۆمەڵایەتییەکان بەھۆی بوونی مێریتۆکراسییەوەن بەکاردەھێنن. ھەندێکی تر ئەم تێورە بەکاردەھێننەوە بۆ پاساوھێنانەوە بۆ نەژاد پەرستی و ئیمپریالیزم. تا ئەوپەڕیشی لە ڕەخنەکاندا، بەشێک لە داروینیزمی کۆمەڵایەتی وا دەردەکەوێت کە پێشبینی چاکترکردنی توخمی وەچانانەوە و ڕێچکە نەژادییەکانی نازییەکان بکەن.
بە شێوەیەکی گاڵتەئامێز، لەکاتێکدا داروینیزمی کۆمەڵایەتی بەسەر چەمکی پێشکەوتن و دەستنیشانکردنی سروشتی سیستەمە کۆمەڵایەتییەکانی مرۆڤ دەچەسپێت، ھیچ لە ئایدۆلیژیا سیاسی و نیمچە ئاینییە پەیوەندیدارەکان بەو تیۆرەوە نابنە بەشێک لە تێۆرە بنەڕەتییە بایۆلۆژییەکەی داروین بۆ پێشکەوتن. ھاوشێوەش، خودی داروینیزمی کۆمەڵایەتیش مەرج نییە پێویستبکات کە ھەڵوێستێکی سیاسی بەرھەمبھێنێت: ھەندێک لە ھەڵگرانی تیۆری داروینیزمی کۆمەڵایەتی باس لە حەتمییەتی بەرەوپێشچوون دەکەن، لەکاتێکدا ھەندێکی تریان جەخت لەسەر ئەگەری بەرەوخراپچوونی مرۆڤایەتی دەکەنەوە. تەنانەت ھەندێک ھەوڵی ئەوەیانداوە تا داروینیزمی کۆمەڵایەتی لەناو سیاسەتی چاکسازیخوازدا بچەسپێنن. تیۆری داروینیزمی کۆمەڵایەتی لە کارەکانی زۆر لە نووسەرانەوە وەرگیراوە، لە ناویشیاندا ھێربرت سپێنسەر Herbert Spencer و تۆماس مالسەس Thomas Malthus، بەڵام بێجگە لە گووتنی ھەندێک دەستەواژەی ڕوون لە بارەی "رزگاربوون و مانەوە بۆ گونجاوترینە" (داروین وەک سپێنسەر زاراوەی گونجاوترینی بەکارھێناوە بۆ ئەو مانایەی کە " بە باشترین شێوە ڕێک و گونجاوبێت لەگەڵ بارودۆخە ژینگەیییەکە")، ھاوچەرخترین لایەنگرانی داروینیزمی کۆمەلایەتی ھەرگیز ھیچ لە کارەکانی داروینیان نەخوێندووەتەوە و زانیارییەکی کەمیان لەبارەی بایەلۆجی ھەیە.
کۆنفۆشۆس Confucius
«لە فێرکردندا دەبێت ھیچ جیاوازییەکی چینایەتی نەبێت» Analects XV.39.tr.Legge زۆر لە ھەوادارە ڕۆژئاوایییەکانی کۆنفۆشۆس وەک ڤۆڵتیر و H.G. Creel بیرۆکەی شۆرشگێرانەی نوێی کۆنفۆشۆسیان بەدیارخستووە: ئەو ھەڵسا بە گۆڕینەوەی بیرۆکەی مێرخاسی لە ڕێگەی خوێن بە مێرخاسی لە ڕێگەی چاکەکردن. جانزی کە بە زمانی چینی مانای ئەسڵزادە (nobleman) وردە وردە لە ڕێگەی بەکارھێنانی ئەو وشەیەوە لە قسەکانی کۆنفۆشۆس مانایەکی تری وەرگرت بوو بە وشەیەکی تارادەیەک وەک وشەی ئینگلیزی (Gentleman) پیاو چاک. ئەو پیاوچاکە ئاسایییەی کە پەرە بە باشترکردنی خاسییەتەکانی دەدات دەکرێت پێی بووترێت گێنتڵمان، لەکاتێکدا کۆڕێکی بیَ شەرمی شایەک تەنھا «پیاوێکی بچووکە». ئەمەش بوو کە ئەو ڕێگەیدا ھەموو جۆرە قووتابییەک ببێتە پەیڕەوھەڵگری خۆی (فێرکردنەکانی ئەو بەمەبەستی ڕاھێنانی فەرمانڕەواکانی داھاتوو بوو) ئەمەش ئاماژەیەکی ڕوونە کە ئەو بە تەواوی پاڵپشتی لە پێکھاتەی دەرەبەگایەتی کۆمەڵگای چینی نەدەکرد.
ھان فێیزی Han Feizi
سەرباری کۆنفۆشۆسەس، فەیلەسوفێکی تری کۆنی چینی لە ھەمان سەردەم (دەوڵەتی شەڕکەر) داکۆکی بۆ سیستەمی مێریتۆکراسی حکوومەت و کۆمەڵگا کردووە. ئەمەش ھان فێیزی بوو کە بە بەھێزترین لایەنگری قووتابخانەی سەروەری یاسا ناوبانگی دەرکردووە (یان بە فەیلەسوفی یاساکاری ناسراوە). باوەڕی سەرەکی پاساوەکانی بریتییە لە سەروەری ڕەھای یاساکان، لەگەڵ ئەوەشدا ژمارەیەکی زۆرلە ڕەگەزی مێریتۆکراسی لەخۆدەگرێت. یەکێکی تر لە یاساپەروەران شانگ یانگە کە یاساپەروەرێکی جێبەجێکاربوو (قانونی تگبیقی) و بووە ھۆی چاکسازیخوازییە مێریتۆکراسییەکانی دەوڵەتی کین (Qin) بە لابردنی ئەریستۆکراتییەت و پاڵپشتیکردن و بەرەوپێشبردنی تاکە کەسەکان لەسەر بنەمای بەھرەمەندی و زیرەکی و نوێکاری. ئەمە سووپای کینی گەیاندە ئاستە لێوارێکی زۆرگرنگ بەسەر ئەو نەتەوانەی تر کە پەیوەست بوون بە پەیڕەوکردنی سیستەمی کۆنی ئەرستۆکراسی بۆ حکوومەت. ئەم یاساپەروەرییەتییە، ھاوشان لەگەڵ بەھا دژە ئەرستۆکراتی و بەھا لاگیرەکانی بۆ مێریتۆکراسی، وەک بەشێکی سەرەکی لە فەلسەفە و سیاسەتی چینی، ھەرچەندە لە دوای کین دیناستی Qin Dynasty بەسەختی بێھێَزبووەتەوە، بۆ دوو ھەزارەی تر ماوەتەوە.
جەنگیز خان Genghis Khan
مێریتۆکراسی بریتی بوو لە بنەمای سەرەکی بۆ ھەڵبژاردنی سەرکردەکان و ژەنەڕاڵەکانی ئیمپراتۆرییەتی مەنگۆلی. جەنگیز خان ھەرکەسێک کە زیرەک و شیاوی پۆستەکانی زنجیرەی فەرمانداری سوپاکەی بایە ھەڵیدەبژارد. تەنانەت باوەڕی بەو سەرباز و ژەنەڕاڵانەش ھەبوو کە لەھێزی دوژمنەکانی بوون ئەگەڕ وەفایان بۆ سەرکردەکانی خۆیان ھەبووبێت. بۆ نموونە، جەنارەڵەکەی جەنگیزخان جێبە Jebe سەربازێکی ھێزی دوژمن بووە کە ئەسپەکەی جەنگیزخانی لە شەڕێکدا پێکاوە پێش ئەوەی ببێت بە خانێکی پایەبەرز لەلای جەنگیزخان.
ناپلیۆن Napoleon
فەرەنسای ناپلیۆنی (شۆڕگێڕی) بە ھەمان شێوە ھەندێجار دەکرێت وەک وڵاتێکی مێریتۆکراسی ڕەچاوبکرێت. دوای شۆڕشی ١٧٩٢ زۆر بە زەحمەت ئەندامێکی نوخبەی پێشووت دەبینی کە لە پێگەی دەشەڵات مابێتەوە. کەواتە کاتێک ناپلیۆن بەرەو دەسەڵات ھەڵکشا ھیچ بنکەیەکی کۆن و پێشینە نەبوو بۆ ئەوەی کارمەندانی خۆی لێیەوە دەستنیشانبکات و دەبوو ئەو کەسانە ھەڵبژێرێت کە ئەو پێی وابوو کە باشترین کەسن بۆ ئەو کارانە، لەناو ئەو کەسانەش ئەفسەرانی سووپاکەی و شۆڕشگێڕان بوون کە پێشتر لە ناو ئەنجومەنی خەڵک بوون، تەنانەت ھەندێک ئەریستۆکراتیش بوون وەک سەرۆک وەزیران تلیراند (Talleyrand). ھەرچۆنێک بێت دواتر پیادەنەکردنەکانی مێریتۆکراسی بوون بە دامەزراندنی ئەندامانی خێزان و ھاوڕێ و ھاوەڵان لە پێگە گرنگەکاندا (بە تایبەتیش لە سەرکردایەتییە ھەرێمییەکاندا)؛ سۆزداری (انتماْ) رەنگە فاکتەرێکی زیاتر گرنگتر بێت لە تەنھا لێھاتوویی (Merit) لە ئەداکردندا کە حاڵەتێکی ئاسایییە لە سیاسەتدا.
سەنگافۆرە Singapora
لە نێو ئەو دەوڵەتە یەک نەتەوەیییە نوێیانە، کۆماری سەنگافورە ھەوڵی ئەوەدەدات ببێت بە دەوڵەتێکی تەواو مێریتۆکراسی، جەختکردنەوەیەکی زۆر دەخاتە سەر دەستنیشانکردن و ڕێگەخۆشکردن بۆ ھاوڵاتیانی گەنجی زیرەک و لێھاتوو بۆ پێگە و پۆستە سەرکردایەتییەکان. ھەروەھا بە ڕێژەیەکی زۆر پێ لەسەر باوەڕپێکراویەتی ئەکادیمی دەچەسپێنێت، کە وەک پێوەری بابەتیانە ڕەچاودەکرێن ھەم بۆ پێوانەکردنی زیرەکی و ھەمیش بۆ پێوانەکردنی کۆششکردن. مێریتۆکراسی بریتییە لە چەمکێکی سەرەکی سیاسی لە سەنگافورە، بەشێکی بەھۆی ئەو بارودۆخە بووە کە دەوروخوولی سەرھەڵدانی سەربەخۆیی ئەو شاروڵاتەیداوە. سەنگافورە لە ساڵی ١٩٦٥ لە مالیزیایی ھاوسنوری جیاکرایەوە لەبەر لەئەنجامی نەویستنی زۆرینەی گرووپە پەناھەندەکانی (بەتایبەتی بە ڕەگەز چینییەکان) بۆ ڕازیبوون لەسەر ھەڵوێستی تایبەتی کۆمەڵگە چوونییەکە خاوەن خاکەکە (بە تایبەتی مالیزییەکان). حکوومەتی فیدرالی مالیزی پاساوی بۆ بەخشینی مافێکی تایبەتی پێشینە بە مالیزییەکان دەھێنایەوە وەک بەشێک لە مافی لەدایکبوون کە ئەوان خەڵکە خاوەن خاکەکەبوون. سەرکردە سیاسییەکان لە سەنگافورە زۆر بە توندی دژایەتی ئەو سیستەمەیان کرد لە بری ئەوە بانگەشەیان بۆ یەکسانی لە نێوان ھەموو ھاوڵاتیانی مالیزیا دەکرد، لە گەیشتن بە زانکۆکان و گرێبەستە حکومییەکان و دامەزراندنە سیاسییەکان و ھتد، تا دەگات بەوەی کە شایستەترین کەس پاڵیوراو بێت نەوەک ئەو کەسەی کە لەسەر بنەمای پەیوەندییەکان و باکگراوەندی ئیتنیکی دەستنیشاندەکرێت. ئەم دژایەتیکردنە پێشینەیەی نێوان ئەو ویلایەتە و حکوومەتی فیدرالی گەیشتە ئەو ڕادەیەی کە چارەسەرنەکرێت. سەنگافورە جیاکرایەوە و بوو بە شاروڵاتێکی سەربەخۆ.
تا ئەمرۆش، سەنگافورە بەردەوامە لەسەر پەیڕەوکردنی مێریتۆکراسی وەک یەکێک لە بنەما ڕەسمی و ڕێنیشاندەرەکان بۆ داڕشتنی سیاسەتی گشتی ناوخۆ. ھەرچەندە تێبینیکاران بە شێوەیەکی دادپەروەرانە ڕەخنە لەم شارولاتە دەگرن لەسەر ئەوەی کە ئەم بنەمایە بەشێوەیەکی یەکپارچە بەسەر ھەموو لایەنەکاندا جێبەجێناکات بەڵام ڕێکەوتنێکی فراوان ھەیە کە سەرەڕای ئەوەش سەرکەوتنە ئابورییە گەورەکانی ئەو شارولاتە بەشێکی لەئەنجامی جەختکردنەوەی بەھێزە لەسەر بەرەوپێشبردن و پێگەیاندنی سەرکردەی زیرەک و لێھاتووە.
میرنشینی گەورەی فینلەندا
نموونەیەکی تر بریتییە لە فینلەندای سەدەی نۆزدەم کە بە شێوەیەکی فەرمی لەلایەن ئۆتۆکراتەکان (کارزانەکان) فەرمانڕەوایی دەکرا، ھەرچەندە لە ڕووی پراکتیزەکردنەوە ئەمە بۆ چینی خوێندەوار بەجێھێڵدرابوو. ھەرچەندە باوان و سامانی بە میراتگیراو کاریگەریان ھەیە لەسەر دەرفەتەکانی ئاستی خوێندەواری کەسێک، خوێندن و بنەماڵە مەرجی سەرەکی بوون بۆ پێشکەشکردن بۆ فەرمانبەرییەتی و پۆستە حکومییەکان و بەرزبوونەوەی پلە تیایاندا. تا ناوەڕاستی سەدەی بیستەمیش بڕوانامەی ئەکادیمی ھەر بە فاکتەرێکی گرنگ مایەوە بۆ ئەو سیاسەتمەدارانەی کە داوایان لە دەنگدەران دەکرد متمانەیان پێببەخشن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لیبرالیزم پۆل:شێوەکانی حکوومەت پۆل:فەلسەفەی سیاسی پۆل:فەلسەفەی کۆمەڵایەتی پۆل:وشە سیاسییەکان
ئەندرۆید مارشمالۆو
250px|بێچوارچێوە|چەپ 250px|وێنۆک|ڕووکاری سەرەکی مارشمالۆو لەگەڵ هەندێ پڕۆگرامی [[گووگڵ.]]
ئەندرۆید ٦.٥ - ٦.٠.١ "مارشمالۆو"، وەشانێکی ئەندرۆیدی سیستەمی کارپێکەری مۆبایلـە، گەشەپێدراوە لەلایەن گووگڵ، بڵاوکرایەوە لەلایەن گووگڵ لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥.
زورباران
فرانسیسکۆ دێ زورباران (١٥٩٨– ١٦٦٤) (بە ئیسپانی: Francisco de Zurbarán) شێوەکاری مەسیحیی ئیسپانی سەدەی حەڤدەھەمە کە زۆربەی کارەکانی ناوەرۆکی ئایینییان ھەیە.
ژیاننامە
زورباران لە شاری فوێنتێ دێ کانتۆسدا لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئیسپانیادا لە ڕۆژی ٧ی نوامبەری ١٥٩٨دا لە دایک بوو. باوکی پیشەی دووکانداری بوو. باوکی لە ساڵی ١٦١٤دا ناردی بۆ سێڤیل کە لەوێ فێری شێوەکاری ببێ. لە ساڵی ١٦١٦دا یەکەمین تابلۆی بڕوارداری خۆی کێشا کە بێگوناھیی مریەم بوو. ئەو لە ژیانیدا لەگەڵ سێ ژندا زەماوەندی کرد کە یەک لە دوای یەکتر مردن. ئەو ڕۆشت بۆ مادرید و لەوێ لەگەڵ دیێگۆ ڤێلاسکێسدا ئاشنا بوو. فیلیپی چوارەمیش بۆ کارە ھونەرییەکانی پشتیوانیی لێ کرد. لە ساڵی ١٦٦٤دا لە مادرید کۆچی دوایی کرد.
تابلۆکان
ناوەرۆکی زۆربەی تابلۆکانی زورباران ئایینی بوون. گەلێک تابلۆی لە مریەمی پاکیزە و مەسیح و قیددیسەکانی کێشاوە. چەن دانە لە تابلۆکانی بریتین لە:
سەرچاوەکان
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” pp. 384– 387, World Library, Inc., USA.
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٨ پۆل:مردووانی ١٦٦٤ پۆل:شێوەکارە ئیسپانیاییەکان
پێکەنینی گەدا
پێکەنینی گەدا یەکەمین کۆمەڵەچیرۆکی کوردیی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە ؛ لە نووسینی حەسەن قزڵجی، کە چاردە کورتەچیڕۆکی لەخۆ گرتووە و بۆ یەکەم جار ساڵی ١٩٧٢ لە بەغدا چاپ و بڵاو کراوەتەوە.
ناوەرۆک
پێکەنینی گەدا ڕەنگدانەوەی زوڵم و زۆریی ناو کۆمەڵگای ئەو سەردەمەیە کە لەلایەن ئاغا و دەرەبەگ و دارەدەست و جاش و پیاوی دەوڵەت لە خەڵکی چەوساوە کراوە؛ کەسایەتی و چیرۆکەکان نامۆ نین و لەناو کوردستاندا بەدی کراون و بەدی دەکرێن. ھێمن موکریانی لە پێشەکیی کتێبەکەدا نووسیویەتی: «بخوێننەوە تا پتر شاییتان بە زمانەکەتان بێت؛ تا نەخوێننەوە نازانن قەڵەمی سێحراوی مامۆستا قزڵجی چ شوێنەوارێکی بە نرخ و بێوێنەی خوڵقاندووە».
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:کۆمەڵەچیرۆکە کوردییەکان
عەبدوڵڵا ڕەمەزانزادە
عەبدوڵڵا ڕەمەزانزادە (، ساڵی ١٩٦١ (١٣٤٠ ھەتاوی) لە بیجاڕ  لە دایک بووە. دوکتۆرا علومی ساسی  لە ساڵی ١٣٧٦ ھەتاوی لە بەلجیکا گرتوە. بەڵام بە ھۆی پشتیوانی کردنی لە ڕیفۆرمخوازان نەیانھێشت لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٩ بەشداری بکات.
جەنگی یافا (١١٩٢)
شەڕی جافا (٥ی ئابی ١١٩٢) لە سەردەمی جەنگی خاچپەرستاندا ڕوویدا، وەک یەکێک لە زنجیرە هەڵمەتەکانی نێوان سوپای سەرکردە سەلاحەدین و هێزە خاچپەرستەکان بە سەرۆکایەتی پاشا ڕیچاردی یەکەمی ئینگلتەرا (کە بە ڕیچارد دڵشێریش ناسراوە). ئەوە دوا شەڕی جەنگی خاچپەرستی سێیەم بوو، دوای ئەوە سەڵاحەددین و شا ڕیچارد توانیان دانوستان لەسەر ئاگربەست بکەن. هەرچەندە خاچپەرستەکان کۆنترۆڵی قودسیان نەگرتەوە، بەڵام ڕێگە بە زیارەتکارە مەسیحییەکان دەدرا بچنە ناو شارەکە و خاچپەرستەکان توانیان کۆنترۆڵی پارچەزەوییەکی گەورە لە بەیروتەوە تا یافا درێژبکەنەوە.
شەڕەکە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی یەکلاکەرەوە بوو، بەو پێیەی کە سەڵاحەدینی ناچار کرد دانوستان بکات بۆ کۆتاییهێنان بە دوژمنایەتییە دەستبەجێیەکان. شەڕەکە ڕۆحی ئیرادەدارانەی سەلاحەددین و لێهاتوویی تاکتیکی ڕیچاردی نیشان دا. ئەوە دوا ڕووبەڕووبوونەوەی هێزی نێوان هەردوو پاشا بوو پێش ئەوەی پەیمانی یافا کۆتایی بە جەنگی خاچپەرست بهێنێت. شەڕەکە جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کە بوونی خاچپەرستان لە باشووری فەلەستین دڵنیا بێت.
سەرچاوە
پۆل:جەنگەکانی سەلاحەدینی ئەییووبی
کۆڕی زانستیی زمانی کوردی
کۆڕی زانستیی زمانی کوردی لە ئەنجامی بەرێوەچوونی کۆنگرەی زانستی فێرکاری زمانی کوردی بە ھەڵبژاردنی ٢٠ کەس لە نووسەر و ڕۆشنبیر و زمانزانانی کوردستانی ئێران ساڵی ١٣٨١ لە تاران دامەزارو و شەرعییەتی خۆی لە کۆی دەنگی نووسەران و ئەدیبان و ڕۆشنبیرانی کوردستانی ئێران وەرگرتووە.
وەک دەسپێک ئاور ئەدرێتەوە لەو زەروورەت و پێویستییانەی ئێمەی ھاندا بەرەو بەستنی کۆنگرەکە و دواتریش پێکھێنانی کۆری زانستی زمانی کوردی. لە ھەمانکاتدا کە زمان لە لایەنی دیالۆگی خۆیەوە ھۆی سەرەکی گفت‌وگۆ و لێکگەیشتن و پێکەوە گونجانی مرۆڤ و بناغەی شارستانییەتی فیکری و مەعریفی خودی ئینسانە، ھاوکات وەکوو گەورەترین فاکتەری شۆناسی تایبەتی ھەر نەتەوەیەکە و ھیچ نەتەوەیەک بە بێ زمانێکی تایبەت و ھاوبەش وێنا ناکرێت. ھەروەھا پێشکەوتنی نەتەوە و پەرەسەندنی خودی زمانی نەتەوە لە پێوەندییەکی پتەودان، زمان وەکوو بەرھەمھێنەری یەکگرتوویی نێوان نەتەوە و ھەر گرووپێکی ئەتنیش، بۆ نەسرانەوەی ھەر کەمینە و ھەڵگرتنی ھەر یادەوەرییەکی کۆن و نوێی ھەر نەتەوە و گەڵێک گەورەترین فاکتەر و پێداوییستییە. ئەمە وەک باری نەتەوەیی، و وەک باری ئینسانیش زمان ئەو بوونیادەیە ئێمە شعوور و ژیانی خۆمانی لەسەر دادەمەزرێنین و ھیچ دوانەیەک لە جیھاندا نییە ئەوەندەی ئینسان و زمان گرێدراوییان ھەبێ و بە واتایەک ئێمە بێ زمان ھەڵناکەین و ناچاریین لە خۆشەویستی و خزمەتی زمان. ئەمانە وەک دوو پێویستی بنچینەیی چالاکی فەرھەنگی و ڕۆشنبیری ئەو کاتە و تەنانەت ئێستاش لەو زەروورەتانە بوونە ئێمە وەک خۆمان ھەستمان پێکرد و بەرەو پێشوازی چووین، و مەبەست لەو ھەنگاوەش چارەسەرکردنی ھەندێک کێشەی سەرەکی و زەمینەخۆشکردن و دەست پێش خەرییەک بووە بۆ کارکردن و ئاوردانەوەیەکی جیددی و سەردەمیانە لە زمانی کوردی. ئەڵبەت لە بیری نەکەین مێژووی کورد و خەباتی سیاسی ـ فەرھەنگی کورد بە درێژەی تەمەنی خۆی لە سەرنج و گرنگیدان بە زمانی کوردی بێبەری نەبووە و ھەر کات دەرفەتێک ھەڵکەوتبێ و دەسەڵاتێکی کوردی سازبووبێ یان بووژابێتەوە یەکەم فاکتەری ئەساسی، زمان بووە کە کەوتووەتە گەر و بەرجەستە بووتەوە. وەک وترا ئامانجی سەرەکی لە دامەزران و بەرێوەبردنی ئەو کۆرە و زنجیرە دانیشتنەکانی کۆری زانستی زمان، یەکەم: وڵامدانەوەیەکە بەو عەشق و شەوقەی لە دەروونماندا بۆ زمانی نەتەوەکەمان ھەمانە و دووھەم: چارەسەرکردنی ھەندێک کێشەی سەرەکی زمانی کوردییە لەم بەشەدا و دواتر بەپێی توانا ھەوڵێکە بۆ ھاوچەرخترکردنی زمانەکەمان.
ھەڵبژاردنی ئەندامانی کۆری زانستی زمان لەلایەن نووسەران و ڕۆشنبیران و چالاکانی فەرھەنگی کوردستانی ڕۆژھەڵات بووە و ئەم کۆرە بە پێچەوانەی ھەموو کۆر و دانیشتنە فەرھەنگییەکانی کوردستانی ئێران، شەرعییەتی خۆی لە دەنگی ڕاستەوخۆی نووسەران و ڕۆشنبیران وەرگرتووە. ئەندامەکانی ئەم کۆرە ٢٠ کەسن کە ھەموویان ناو و سیمای ناسراون و ھەرکامیان لە فەزای ڕۆشنبیری و فەرھەنگی کوردستانی ڕۆژھەڵاتدا خاوەن پلە و جێگەی تایبەتن.
وەک دیارە مەبەستی ئەم کۆرە کارکردن لەسەر زمانی پێوەری کوردییە و ھەموو کار و چالاکییەکانی لەو پێناودایە و لەم ڕێگەشدا گرینگی دەدەات بە ھەموو زاراوەکان و لە کۆرەکەشدا نێونەری ھەموو زاراوەکان و بن‌زاراوەکانی تێدایە. رێنووسیش ھەر ئەو ڕێنووسەیە کە شێوەیەکی ڕەسمی بە خۆیەوە گرتووە واتە بە ئەلفووبێی عەرەبی. برواشی وایە کار و پروژەیەک سەرکەوتووە کە بەردەوام ڕووبەرووی ڕەخنە و تاوتوێکردنی شارەزایان و پسپۆرانی بواری پرۆژەکە بێتەوە و کۆریش وەک خۆی بەردەوام بانگەوازی ئەوەی کردووە و داواکاری ئەوەیە شارەزایان و پسپۆرانی بواری زمان، بە ڕەخنەگرتن و تاوتوێکردنی زانستیانەی چالاکییەکانی یارمەتی دەری پرۆژەکە و کۆری زانستی بن.
بەستەرە دەرەکییەکان
ماڵپەڕی کۆڕ
پۆل:زمانی کوردی پۆل:وێژەی کوردی
نەقشبەندی
مێژوو
ڕێ و ڕەوشتی نەقشبندی خراوتە پاڵ خواجە بەھائەددین نەقشبەند بوخارایی (٧٩١ ـ ٧١٧ کۆچی). ئیسماعیل بێشکچی دەڵێت سەرچاوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ بەهائەددین نەقشبەندی کە تورکە و دواتر لەلایەن ئیمامی ڕەببانییەوە کە خەڵکی لاهوورە هەندێک دەستکاری کراوە. بەڵام ناتوانین بڵێین بەھائەددین بنیاتنەری ئەو تەریقەتەیە چونکە لە ڕاستیدا تەریقەکەی ئەو، ھەر درێژەی تەریقەتی خواجەکانە — ئەو ڕێ و ڕەوشت و سلووکەی کە خواجە یووسفی ھەمەدانی (٥٣٥ ـ ٤٤٠ کوچی) و خواجە عەبدولخالقی غوجدەوانی (٥٧٥ ـ٤٩٣ کوچی) دایان مەرزاندبوو.
خواجە بەھائەددین، کە ناوبانگی «شاھی نەقشبەند»ە ، لە سەیید ئەمیری کولالەوە تەریقەتی وەرگرتوە و لەپاشان بوو بە زیندووکەرەوە و ڕاستکەرەوەی تەریقەتی خواجەگان و بەم جۆرە، تەریقەتی نەقشبەندی بوو بە کۆکراوەی دەرس و فێرکارییەکانی «عبدالخاق غجدوانی» و «بھا‌ء‌الدّین بخارایی».
ئەم تەریقەتە بە ماوەیەکی زۆر کەم لە ماوەرائونەھر و خوراساندا پەرەی سەند و لەپاش بەھائەددین، جێنشینەکانی ئەو «علاءالدّین عطار» (فەوت ٨٠٢ کۆچی) و «محمّد پارسا» (فەوت ٨٢٢ کوچی) و «یعقوب چرخی» (فەوت ٨٥١ کوچی) دەستیان کرد بە ئیرشادکردن و دەستێکی باڵایان ھەبوو لە بڵاوەپێدانی تەریقەتەکەدا و لەدوای ئەوانیش، خواجە«عبیداللە احرار» (٨٩٥ ـ ٨٠٦) سەری ھەڵدا کە ناودارترین و دسەڵاتدارترینی شێخەکانی چەرخی تەیموور لەنگە و ئەم تەریقەتە لە چاخی ئەحراردا، گەیشتە چیای دەسەڵات و ناوبانگ و پەرەسەندن.
لە باشوور و ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا
230px|وێنۆک|چەپ|خانەقای نەخشی لە ناو بازاڕی خوارۆی شاری [[سەقز]] یەکیک لە گەورەکان و مورشیدەکانی تەریقەتی نەقشبەندی کە لە چەرخی ئەودا نەقشبەندی زۆر بلاو بووەوە، « مولانا شاە غلامعلی عبداللە دھلوی»ە (1824 - 1754). لە سەردەمی ئیرشادی شا عەبدوڵڵادا، خواناس و زانای گەورەی کورد مەولانا خالید نەقشبەندی (ضیاءالدین ابوالبهاء مولانا خالد ذو‌الجناحین شهرزوری) (1826 - 1779) بە ڕێنوێنیکردنی یەکێک لە موریدەکانی ئەو لە سالی 1807 دەچێت بۆ دیھلی لە ھیندستان و لەپاش یەک ساڵ بە وەرگرتنی تەریقە و ئیجازەی ئیرشادەوە دەگەڕێتەوە بو کوردستان و دەست بە ئیرشاد و بڵاوکردنەوەی تەریقەتەکە دەکات و لەو کاتەوە، تەریقەتی نەقشبەندی _ کە تا ئەو سەردەمە لە کوردستاندا ئەوندە ناوبانگ و بڵاوەی نەبووە _ بە جوریک بڵاوە دەکات و پەرە دەستێنێت کە تەنانەت دەسەڵاتداران و زانایان و لەوانە، مامۆستاکانی مەولانا خالیدیش، دەبن بە ھۆگری.
کوڕەکان و کوڕەزاکانی شێخ عوسمان لەدوای ئەو زۆرتر پەرەیان بە تەریقەتەکە دا و پلەیەکی بەرزیان لەنێوان کۆمەڵگای کوردەکانی ناوچەکە بەدەست ھێنا.
بەستەری دەرەکی
پۆل:تەریقەتەکان پۆل:سوننە پۆل:نەقشبەندی
فەیزاوای سەرچەم
فەیزاوای سەرچەم گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شۆڕش، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
فەیزاوای سەرچەم لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی فەیزاوا و لە باشوور لەگەڵ گوندی تەپەدێی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی نورەی سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەرەوەیس.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئیبراھیم کوڕی ئەدھەم
ئیبڕاهیمی کوڕی ئەدهەم «باوكی ئیسحاق»یشی پێ دەگوترێت، ناوی تەواوی ئیبراهیمی كوڕی مەنسوری كوڕی زەیدی كوڕی جابری عەجلی كە بە تەمیمیش ناسراو بووە، ،یەكێكە لە عارفانی سۆفیگەری ئیسلامی - سونه‌. خەڵكی بەڵخە.
وتەكانی
left|thumb|دوانگەی مزگەوتی ئیبراهیمی كوری ئەدهەم لە سوریا.
وەفات
ئیبراهیمی كوری ئەدهەم لە ساڵی ١٦٢ ی كۆچیدا وەفاتی كرد،دەگێردرێـتەوە كەوا لە یەكێ لە شەرەكانی جیهادكردن بووە لە دژی رۆمەكان و شەهید بووە.. ئێستاش گڵكۆی ئەو لە شاری جەبلەی سوریایە و بۆتە مەزارێكی گەورە و مزگەوتێكی لەسەر بونیاتنراوە و ئەهلی تەصەوف بە شكۆوە لە مەرقەدەكەی دەروانن..
سەرچاوەكان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەولیا پۆل:مردووانی سەدەی ٨ەم پۆل:لەدایکبووانی ٧١٨ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم
ئەنقەرە
ئەنقەرە (بە تورکی: Ankara) پایتەخت و دووەم شاری گەورەی کۆماری تورکیایە. ئەم شارە ھەروەھا ناوەندی پارێزگای ئەنقەرەشە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٤,٤٣١,٧١٩ کەس بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:ئەنقەرە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئەنقەرە پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:شارەکانی تورکیا
ئەسپەرگیلوس
نەخۆشی
دەبێتە ھۆی چەندین نەخۆشی مەترسیدار لە مرۆڤدا بە تایبەت جۆری aspergillus fumigatus و aspergillus flavus کە ژەھری ئەفلاتۆکسین بەرھەمدەھێنن و دەبنە ھۆی شێرپەنجە کە مرۆڤ لە ڕیگای خۆراکی پیس بوو بەم کەڕووە تووش دەبێت.
چارەسەر
زۆربەی دەرمانە دژەکەرووەکان بەکاردێن وەک (variconazole ....) بەڵام دەبێت نەخۆش پشکنینی جەرگ و گورچیلە بکات چونکە دەرمانەکان کاریگەری لاوەکیان زۆر بەھێزە بۆ سەر ئەو دوو ئەندامە. بەرگری مرۆڤی ئاسایی توانای لەناوبردنی ژەھرەکەی ھەیە بەڵام ئەو کەسانەی کە بەرگریان لاوازە زیاتر کاریان تێ دەکات و نیشانەکانیان دەردەکەوێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەسپەرگیلوس
ماسیەرسلێمان
ماسیەرسلێمان (Masiyer Silêman، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٦١ کەس لە ٥٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
مەتر
ئەگەر مەتر دووجابکرێتەوە واتە دوو جار لە خۆیدا لێکبدرێتەوە، یەکەی ستانداردی پێواندنی ڕووبەر بەدەستدێت کە پێی دەوترێت مەتری دووجا یان مەتری چوارگۆشە ؛ و ئەگەر سێجابکرێتەوە یەکەی ستانداردی پێواندنی قەبارە بەدەستدێت کە پێی دەوترێت مەتری سێجا یان مەتری شەشڕوو.
لە پێوانەکاریدا ھێمای "م"ی بۆ دانراوە. وشەی مەترەکاری یەکێکە لەو وشانەی کە پیشەوەرەکان بەکاری دەھێنن، مەبەستیان لەوەیە کە پێوانەی شتێک دەکەن بە مەتر.
مێژووی بەکارھێنانی
لە کۆتایی سەدەی ١٨ھەمەوە مەتر وەکوو یەکەیەکی پێوان بەکاردەبرێت. مێژووی پەیدابوونی دەگەڕێتەوە بۆ بڕیارێکی فەرەنسییەکان، لەو دەمەدا کۆمکاری نیشتمانیی فەرەنسا بڕیاری دا کە یەکەیەکی تایبەت ھەبێت بۆ پێوانی دووری.
ڕاگلەند، ئەلاباما
ڕاگلەند شارۆچکەیەکە لە کەرتی سەینت کلێر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٦٣٩ کەس بووە. ڕووبەری ٤٣٫٧١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٧٫٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
مەتر
پەراوێزەکان
پۆل:یەکەکانی درێژایی
ڕاگلەند، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
کارڵ ئۆربان
کارڵ ھاینز ئۆربان ئەکتەرێکی نیووزلەندییە، لە ٧ی حوزەیرانی ١٩٧٢ لەدایکبووە. کاری ھونەری بە دەرکەوتنی لە فیلم و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی نیووزلەندا وەک "زینە: شازادەی جەنگاوەر" دەست پێکرد. یەکەم ڕۆڵی لە ھۆلیوود لە فیلمی ترسناکدا لە ساڵی ٢٠٠٢دا بەناوی "کەشتی تارمایی" بوو. لەو کاتەوە ڕۆڵی سەرەکی لە زۆر فیلمی بەناوبانگدا گێڕاوە، لەوانە وەک ئۆمێر لە قۆناغی دووەم و سێیەمی شای ئەنگوستیلەکان، ھەروەھا وەک ڤاکۆ لە قۆناغی دووەم و سێیەمی زنجیرە فیلمەکانی Riddick. لە ساڵی ٢٠١٣دا ڕۆڵی سەرەکی لە زنجیرەی زانستی خەیاڵیدا گێڕا کە ناوی "نزیکەی مرۆڤ" بوو. لە ساڵی ٢٠١٩ەوە ڕۆڵی بێڵی بەچەر گێڕاوە لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەی ئەمازۆن کە پاڵەوانێکی سەرسووڕھێنەرە لەوێدا بەناوی دەستەی ھاوڕێکان.
ژیانی سەرەتایی
کوڕی دایک و باوکێکی ئەڵمانییە و بە ڕوانین بە زمانەکە قسە دەکات. باوکی دەیویست بەردەوام بێت لە پیشەکەی (بەرھەمھێنەری چەرم)، بەڵام نەیکرد، ھەرچەندە کارل ھەمیشە زۆر چالاک بووە: چەند ساڵێک لە کێڵگەی مامی کاری کردووە و چەندین چالاکیی جۆراوجۆری ئەنجامداوە، لە چاودێریکردنی ئاژەڵەوە تا بڕینی مەڕ یان خۆراک بە بەرازەکان بدەن و ھەڵیانبگرن؛ بەڵام ھەروەھا فێری سواربوونی ئەسپ بوو بە تەواوی، کە لە داھاتوودا زۆر بەسوود بووە بۆی. لە ڕۆژانی خوێندنیدا، لە تەمەنی ١١ و ١٢ ساڵیدا، ڕاپۆرتی لەسەر فرانک سپێنسەر دەنووسی و لە کۆبوونەوەکانی قوتابخانەکاندا دەیوتەوە. یەکەم دەرکەوتنی لە تەلەڤیزیۆن لە بەرنامەیەکدا ڕوویدا کاتێک کارل تەمەنی ٨ ساڵ بوو، ھەرچەندە تەنھا یەک ڕستەی وت. ئۆربان لە قوتابخانەی کڵێسای سانت مارک خوێندوویەتی و لەوێ خۆشەویستی خۆی بۆ نمایشی گشتی دۆزییەوە. یەکەم ڕۆڵی نواندنی لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا بوو، کاتێک تەنھا یەک دێڕی ھەبوو لە ئەڵقەیەکی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەی نیووزلەندای ژنە پێشەنگ. ھەرچەندە لە قوتابخانەکەیدا بەردەوام بوو لە بەشداریکردن لە بەرھەمە شانۆیییەکان، بەڵام تا دوای قۆناغی ئامادەیی جارێکی دیکە بە شێوەیەکی پیشەیی نواندنی نەکردەوە. ئۆربان لە کۆلێژی ویلنگتۆن لە ساڵانی ١٩٨٠–١٩٨٦ خوێندوویەتی. پاشان ناوی خۆی تۆمار کرد لە پرۆگرامی بەکالۆریۆس لە زانکۆی ڤیکتۆریا لە وێلینگتۆن، بەڵام دوای ساڵێک وازی لە خوێندن ھێنا بۆ ئەوەی کاری نواندن بکات. لە چەند ساڵی داھاتوودا جگە لە ڕۆڵی شانۆیی لە ناوچەی وێلینگتۆن لە چەندین ڕیکلامی تەلەڤیزیۆنی ناوخۆییدا بەشداری کرد. لە کۆتاییدا ڕووی لە ئۆکلاند کرد، لەوێ چەندین ڕۆڵی میوانی پێشکەش کرا لە بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان (یەکێک لەوانە ڕۆڵی ئالوودەبووێکی ھێرۆین بوو لە درامای پۆلیس لە پارکدا). پاشان ئۆربان بۆ ماوەیەکی کورت لە ساڵی ١٩٩٥ ڕووی لە بۆندی بیچ لە سیدنی ئوسترالیا کرد و ساڵی دواتر گەڕایەوە نیووزلەندا.
ژیانی تایبەتی
لە ئەیلوولی ٢٠٠٤دا ئۆربان ھاوسەرگیری لەگەڵ ھاوبەشە دێرینەکەی کرد بە ناوی ناتالی ویھۆنگی کە ماکیاژکەر بوو بۆ فیلمی تەلەڤیزیۆنی The Privateers لە ساڵی ٢٠٠٠. پێکەوە دوو کوڕیان ھەیە، ھانتەر و ئیندیان. کوڕی دووەمی ناوی بەھۆی پاڵەوانی ھاوناوی پاشکۆی ئیندیان جۆنزەوە ناونرا، کە ناوبراو ڕای گەیاندووە کە یەکێکە لە زنجیرە فیلمە دڵخوازەکانی. ئەوان لە کۆشکەکەیان کە بە ٥٫٢٥ ملیۆن دۆلاری نیووزلەندی لە بەشی دەوڵەمەندی ھێرن بەی لە ئۆکلاند لە نیووزلەندا دەژیان. ئەو دوو ھاوسەرە لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤ جیابوونەوەیان ڕاگەیاند و لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ خانووەکەیان بە ٦٫٦٥ ملیۆن دۆلاری نیووزلەندی فرۆشت. لە ساڵی ٢٠١٤ تا ٢٠١٨ پەیوەندی لەگەڵ خانمەکتەری بەناوبانگی جیھانی کەتی ساکھۆف ھەبووە. ئۆربان وەک باڵیۆزی کەسایەتییە ناودارەکان بۆ کیدسکان کاردەکات، کە ڕێکخراوێکی خێرخوازییە و لە ئێستادا پشتگیری زیاتر لە ١٦ ھەزار منداڵی بێبەش لە نیووزلەندا دەکات بە دابینکردنی پێداویستییە سەرەکییەکانی وەک خۆراک و جلوبەرگ و پێڵاو بۆیان. لە مانگی ئایاری ٢٠٢٢، یونیسێفی نیووزلەندا پێشوازی لە ئۆربان کرد وەک باڵیۆزی فەرمی بۆ پشتگیریکردن لە ھۆشیارکردنەوەی خەڵک لەبارەی مافەکانی منداڵان چ لە نیووزلەندا و چ لە سەرانسەری جیھان.
لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، ئۆربان، لەگەڵ شۆن ئاستن، شۆن بین، ئۆرلاندۆ بلوم، بیلی بۆید، ئیان ماکیلین، دۆمینیک مۆناگان، ڤیگۆ مۆرتنسن، میراندا ئۆتۆ، جۆن ڕیس-دەیڤز، ئەندی سێرکیس، لیڤ تایلەر، و ئیلیا ود، لەگەڵ نووسەر فیلیپا بۆینز و دەرھێنەر پیتەر جاکسۆن، پەیوەندییان بە زنجیرەی یووتیووبی جۆش گادەوە کرد بەناوی Reunited Apart کە کاستی فیلمە بەناوبانگەکان لە ڕێگەی ڤیدیۆ کۆنفڕانسەوە کۆدەکاتەوە، ھەروەھا بەخشینەکان بۆ ڕێکخراوە خێرخوازییە قازانج نەویستەکان بەرز دەکاتەوە
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە شاری وێڵینگتن
ڕیز ویدەرسپوون
لۆرا جین ڕیز ویتەرسبوون (؛ لەدایکبووی ٢٢ی ئازاری ١٩٧٦ لە ویلایەتی لویزیانا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا) خانمەکتەرێکی ئەمریکییە. ئەو چەند خەڵاتێکی بەدەستھێناوە، لە نێویاندا یەک جار خەڵاتی ئۆسکار، دوو جار خەڵاتی گۆڵدن گلۆب، ھەروەھا یەک جاریش خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم. لە ئێستادا، ڕیز یەکێکە لە گرانترین خانمە ئەکتەرانی جیھان. لە ساڵانی ٢٠٠٦ و ٢٠١٥، گۆڤاری تایم ناوی ھێنا وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیھان. لە ساڵی ٢٠١٩، گۆڤاری فۆربیس ناوی ڕیزی لە ڕیزی ١٠٠ بەھێزترین ژنی جیھان ھێنا. لە ساڵی ٢٠٠٦، لایەن گۆڤاری ئێف ئێچ ئێمەوە بە یەکێک لە ١٠٠ ورووژێنەرترین ژنی جیھان دیاریی کراوە.
ڕیز لە نیو ئۆرلیانز لە خێزانێکی دایک و باوک پزیشک دایکبووە، بەڵام لە ناشڤیل گەورە بووە. ئەو بۆ یەکەمینجار لە ساڵی ١٩٩١، لە فیلمی پیاوێک لەسەر مانگ (The Man in the Moon) دەرکەوت. لە ساڵی ١٩٩٦، بۆیەکەمینجار بەڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی ترس (Fear) دەرکەوت، لە ساڵی ١٩٩ بە دەرکەوتنی لە فیلمی Cruel Intentions بە ڕۆڵی پاڵپشت ئەوا ناوبانگێکی زیاتری پێ بەخشی. لە ساڵی ٢٠٠٥، لە فیلمی Walk the Line بە ڕۆڵی سەرەکی دەرکەوت، بەھۆی فیلمەکەوە خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین خانمەئەکتەر پێدرا.
جگە لە کاری ئەکتەری، ڕیز خەریکی کۆمپانیای دروستکردنی جلووبەرگە بەناوی دراپەر جەیمز، ھەروەھا ئەو چالاکە لەبواری داکۆکیکردن لە مافەکانی ژنان و منداڵان. ڕیز ھاودامەزرێنەری کۆمپانیای تایپ ئەی فیلمزە، کە زیاتر تیشک دەخەنە سەر ئەو فیلمانەی کە ڕۆڵی کارەکتەری ژن زیاترە، تا ئێستا چەند فیلمێک و زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنییان بەرھەمھێناوە.
سەرچاوەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:بازرگانەکانی تێنێسی
بنەماڵەی بارزانی
بارزان کۆنفدراسیۆنێکە بریتییە لە یەکگرتنی نێوان ٧ ھۆزی کوردستان، پێکھاتوون لە ھۆزەکانی: مزووری باڵا، شێروانی، دۆلەمەری، بەڕۆژی، نزاری، ھەرکیی بنەجی، گەردی.
ھاونیشتیمانییانی کۆنفیدراسیۆنی دەڤەری بارزان لە نێوان ١٥٠٫٠٠٠ بۆ ١٧٥٫٠٠٠ کەسدایە.
سەرچاوەکان
* پۆل:ھۆزە کوردییەکان پۆل:پەرتبوونی کورد پۆل:باشووری کوردستان پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:مانگیلەی بەپیت
قاسم بەگزادە
قاسم بەگزادە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شۆڕش، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قاسم بەگزادە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی زەنان و لە باشوور لەگەڵ گوندی گەڕاوی حاجی شەریف و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کونەکۆتر لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دارەتوو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مەعنەویکردن (زانستی کۆمپیوتەر)
لە ئەندازیاریی کۆمپیوتەر و زانستی کۆمپیوتەردا مەعنەویکردن بریتییە لە:
مەعنەویکردن بە گشتی بریتییە لە بابەتێکی بنچینەیی زانستی کۆمپیوتەر و پرۆگرامسازی. پرۆسەی مەعنەویکردن دەکرێ ھەروەھا بە «مۆدێلکردن» بناسێنرێت و نزیکە لە تیۆر و دیزاین.
سەرچاوەکان
پۆل:زانستی کۆمپیوتەر پۆل:دەرھەستکاری پۆل:بەرنامەسازی پۆل:ئەندازیاری بەرنامەسازی
کیران گیبس
لەگەڵ ئارسناڵ
لەساڵی 2004 ەوە لەڕیزەکانی ئەرسناڵ یاری دەکات و بەهەموو ئاستەکاندا تێپەڕیوە تا سەرخرا بۆ ڕیزی پلە یەکی یانەکە لەساڵی 2007 و 3 گۆڵی بۆ ئەرسناڵ تۆمارکردووە و 11 گۆڵی دروست کردووە 61 یاری بۆ ئەرسناڵ ئەنجامداوە لەپلە یەکی یانەکە
لەگەڵ نۆرویچ سیتی
یاری بۆ یانەی نۆرویج ستی کردووە بەشێوەی خواستن و تەنها یەک وەرز ساڵی 2008
لەگەڵ هەڵبژاردەی ئینگلتەرا
لەڕیزی هەڵبژاردەی ئینگلتەراش یاری بۆسەرجەم ئاستەکان کردووە تا خۆی گەیاندۆتە هەڵبژاردەی یەکەم و 2 یاری بۆ ئەنجامداوە
سەرچاوە
ئارسناڵ فۆڕ کورد
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئینگلیز پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا پۆل:هەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا