cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئانە فرانک
دیپۆرتکردنەوە و مردن
ئۆتۆ فرانک یەکێکبوو لە ڕزگاربووەکانی ئاشویتز. لەدوای تەواوبوونی جەنگەکە، ئەو گەڕایەوە ھۆڵەندا بۆ ئەمستەردام بۆ ئەوشوێنەی کە لەلایەن جان و میپ گیس، خێزانەکەیان حەشاردابوو. لەوێ زانی کە ژنەکەی، ئیدت مردووە، بەڵام بەو ئومێدەبوو کە کچەکانی ڕزگاریان بووبێت. دوای تێپەڕبوونی چەن حەفتەیەک، ئەوا زانی کە مارگۆت و ئانە مردوون. دواتر کە ویستی لەبارەی ھاوڕێی کچەکانی بزانێت، ئەوا بۆی دەرکەوت زۆرێک لەوانیش مردوون. سان لیدەرمان، کە چەندجارێک لە یادنامەکەی ئانە باسکراوە، ئەوا لەگەڵ دایک و خووشکەکەی ڕزگاریان ببوو. بەشێکی دیکە لە ھاوڕێیان دوو خووشکەکە ڕزگاریان بوو، کە دوای ڕزگاربوونیان ڕوویان کردە سوویسرا، بەریتانیا و ئەمریکا.
یادنامەی کیژۆڵەیەک
وێنۆک|وێنەیەک لەیەکەم یادنامەی ئانە فرانک.
بڵاوکردنەوە
لە تەممووزی ١٩٤٥، دوای ئەوەی خاچی سوور مردنی ھەردوو خووشکە فرانکەکەی ڕاگەیاند. میپ گیس یادنامەکەی ئانی بە ئۆتۆ دایەوە، کە ناوبراو ھەڵی گرتبوو بەو ئومێدەی ڕۆژێک بیداتەوە بە ئان. دواتر ئانە لەمبارەیەوە وتی کە ھەرگیز نەیدەزانی کە ئانە بەمشیوەیە باش دەنووسێت لەسەردەمی خۆ حەشاردنەوەکەیان. لە یادەوەری خۆیدا، ئۆتۆ باس لەئازاری خوێندنەوەی یادنامەکەی ئانە کرد، ھەروەھا باسی لەوەشکرد کە بۆیەکەمینجار ھەندێک لایەنی شاراوەی کچەکەی زانیوە، کەبەشێک لەو بەشانەی یادنامەکە ئەوا ئانە وتووێژی لەبارەیانەوە لەگەڵ کەس نەکردووە، «ئەوە بۆمن مایەی سەرسووڕمان بوو… ھەرگیز لەبارەی قووڵی ھەست و بیرکردنەوەکانیم نەدەزانی… ئەو ھەموو ئەوشتانەی لەخۆیدا ھەڵگرتبوو.» لەسەر ئەوەی کە حەزی کردووە ببێتە نووسەر، ئەوا ئۆتۆ دەستیکرد بەھەوڵەکانی بۆ بڵاوکردنەوەی یادنامەکە.
یادنامەکەی ئانە دەربڕینی ھەست و سۆزە تایبەتەکانی بوو لە چەند کاتێکی جیاواز کە نەیدەھێشت کەس بیخوێنێتەوە. ئەو وەسفی خێزانەکەی، کەسەکانی دەورووبەری و باروودۆخەکانی ئەو سەردەمەی کردووە. لە ئازاری ١٩٤٤، ئانە گوێبیستی یەکێک لەبەرنامەکانی ڕادیۆ لەلایەن گریت بۆلکیستن بوو کە ئەندامێکی حکوومەتی دوورخراوەی ھۆڵەندا بوو، لە لەندەن دەژیا. لەبەرنامەکە گریت ئاماژەی بەوەکرد کە کاتێک جەنگەکە کۆتایی دێت، ئەوا تۆمارێکی گشتی درووستدەکات بۆ خەڵکی ھۆڵەندا لەکاتی ژیانیان لەژێر داگیرکاری ئەڵمانیا. لە قسەکانیدا ئاماژە بەوەرگرتنی نامە و یادنامەکانیش کرد، وە ئانە بڕیاریدا کە نووسینەکانی بنێرێت کە کاتێک جەنگ کۆتایی پێدێت. ئانە دەستیکرد بە دەستکاری و لابردنی ھەندێ لە نووسینەکانی و نووسینەوەی بەشێکی دیکەشیان، بۆئەوەی بڵاوی بکاتەوە. ئانە ناوی خوازراوی بۆ ھەریەکێک لە کەسە ھاوکارەکانی بەکارھێنا. لە یادنامە دەستکاریکراوەکە، ئەوا ئانە ناوی کارەکتەرەکانی ڕۆمانی جووپ تیر ھویلی نووسەر جیزی ڤان مارکسڤیلدت بەکارھێنا،Joop ter Heul کە ڕۆمانێکی دڵخوازی ئەوبوو. ئانە ناوی خوازراوی بۆ ھەریەکێک لە کەسە ھاوکارەکانی بەکارھێنا. لە یادنامە دەستکاریکراوەکە، ئەوا ئانە ناوی کارەکتەرەکانی ڕۆمانی جووپ تیر ھویلی نووسەر جیزی ڤان مارکسڤیلدت ئۆتۆ فرانک یادنامەکەی خۆی لەژێرناوی «ڤێرژن ئەی» چاپکرد، ھەروەھا یادنامەکەی ئانە بەناوی «ڤێرژن بی» چاپکرد، لەیەکەم چاپیشیدا ئەوا ناوە ڕەسەنەکانی دانایەوە لەبڕی ناوە خوازراوەکان.
ئۆتۆ فرانک یادنامەکەی دایە مێژووزان ئانە ڕۆمیەن ڤەرشخور، کە دوای ھەوڵدانی نەیتوانی بە چاپی بگەیەنێت بەڵام دایە ھاوسەرەکەی جان ڕۆمیەن، کە وتارێکی لەسەر نووسی بەناوی Kinderstem (واتە: دەنگی منداڵێک)، کە لە ڕۆژنامەی ھیت پاروول لە ڕۆژی ٣ی نیسانی ١٩٤٦ بڵاوکرایەوە. لەوتارەکەدا جان نووسی، «ئەو ڕستانەی لە دەنگی منداڵێکەوە دەرچوون، ھەموو شتێکیان لەبارەی فاشیزم ئاشکراکردووە، زیاتر لە تەواوی بەڵگەکانی ناو دادگایییەکەی نورمبێرگ.» وتارەکە سەرنجی دەزگاکانی چاپی بەلای خۆیدا ڕاکێشا، ئەمەش وایکرد کە یادنامەکە لە ساڵی ١٩٤٧ لە ھۆڵەندا چاپبکرێت بەناوی (Het Achterhuis). دوای ساڵانی ١٩٥٠ ئەوا بەچەند زمانێکی دیکەش چاپکرا.
لە ساڵی ١٩٥٠، سەرەتا لە ئەڵمانیا دواتریش لە فەڕەنسا چاپکرا، لەلایەن چەند دەزگایەکی چاپیش ڕەتکرایەوە، لە ساڵی ١٩٥٢، لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. یەکەم چاپی ئەمریکی، لە ساڵی ١٩٥٢ لەژێر ناونیشانی ئانە فرانک: یادنامەی کیژۆڵە بچووکەکە بڵاوکرایەوە، کە پێشوازی و پێداچوونەوەی ئەرێنی لێکرا. کتێبەکە لە فەڕەنسا، ئەڵمانیا ھەروەھا ئەمریکا سەرکەوتنی باشی بەدەستھێنا، بەڵام لە بەریتانیا سەرکەوتوو نەبوو لە ڕاکێشانی خوێنەران وە لە ساڵی ١٩٥٢ چاپی نەما. ھەروەھا لە ژاپۆنیش، ١٠٠ ھەزار دانەی لە چاپی یەکەم لێ فرۆشرا. لە ژاپۆن ئانە بووە چاند (کەلتوور)ێک لە نێو گەنجەکان وەک سیمبوڵی تێکشکانی گەنجان لەسەردەمی جەنگەکە.
لە ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٥، شانۆگەرییەک لەلایەن ئەلبەرت ھاکت و فرانسیس گوودریخ لەسەر یادنامەکەی ئانە نمایشکرا، کە بووە براوەی خەڵاتی پولتیزار بۆ دراما. دواتر، فیلمی زە دایەری ئۆف ئانە فرانک (١٩٥٩) نمایشکرا، کە لەڕووی بۆکس ئۆفیس و پێشوازی ڕەخنەگرانە سەرکەوتووبوو. بەتێپەڕبوونی کات، یادنامەکە ناوبانگی زیاتری پەیداکرد، بەتایبەت لە ئەمریکا کە چووە ناو پڕۆگرامی خوێندنەوە، بۆ ناساندنی ئانە فرانک بە خوێنەری نوێ.
لە ساڵی ١٩٨٦، پەیمانگای ھۆڵەندی بۆ بە بەڵگەنامەکردنی جەنگ چاپی ڕەخنەگرانی یادنامەکەی بڵاوکردەوە. کە تێیدا بەراوردی گشت چاپەکان دەکات، بە دەستکاری و بێ دەستکاری. ھەروەھا باسی ڕاستیبوونی ڕووداوەکانی یادنامەکە دەکات، ھەروەھا باسکردنی چەند زانیارییەکی زیاتر دەربارەی خێزان و یادنامەکەش.
کۆرنیلیس سویک، بەڕێوبەری پێشووی دامەزراوەی ئانە فرانک وە سەرۆکی دامەزراوەی سەنتەری ھۆڵۆکۆستی ئەمریکا، لە ساڵی ١٩٩٩ ڕایگەیاند کە پێنج پەڕە لە یادنامەکە لەلایە ئۆتۆ فرانکەوە لە یادنامەکە براوە. سویک، ئەوەشی وت کە ئۆتۆ بەرلەوەی بمرێت لە ١٩٨٠، ئەوا کاغەزەکانی بە ئەو داوە. کاغەزە ونبووەکانی ئانە فرانک کە سویک باسی دەکات، ئەوا بریتیبوون لە ڕەخنەگرتنی ئانە لە پەیوەندی نێوان دایک و باوکی دەگرێت، ھەروەھا لاوازی فرانک لە کاریگەربوونی لەسەر دایکی ئانە دەکات. ھەندێک لە بۆچوونەکان ئەوەبوون، کە سویک دەیەوێت مافی بڵاوکردنەوەی پێنج کاغەزەکە لای خۆی بێت و بەمەش پارە قازانج بکات بۆ ڕێکخراوەکەی. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠، وەزارەتی پەروەردە، کەلتوور و زانستی ھۆڵەندا ڕازیبوون کە ٣٠٠ ھەزار دۆلار بدەن بە ڕێکخراوەکەی سویک، وە ئەویش کاغەزەکانی گەڕاندەوە لە ساڵی ٢٠٠١. لەوکاتەوە ئەو پەڕانە لە چاپی نوێی یادنامەکە دادەنرێن.
پێشوازی
وێنۆک|پەیکەری ئانە لە ھۆڵەندا. یادنامەکە ستایشکرا وەک گەنجینەیەکی ئەدەبی چاوی لێدەکرێت. ڕۆژنامەنووس مایر لیڤین نووسی «بەجۆرێک ئامادەکراوە کە پشتگیری نووسینەوەی ڕۆمانێک دەکات،» لیڤین سەرسامبوو بە ئاستی نووسینی ئان، پەیوەندی بە ئۆتۆ کرد لەدوای بڵاوبوونەوەی یادنامەکە، بەتایبەت کاتێک ئۆتۆ خەریکی نووسینەوەی ژیاننامەی خۆی بوو. شاعیری ئەمریکی جۆن بێریمان کتێبەکەی بە بێ ھاوتا وەسفکرد، ستایشیشی کرد بەتایبەت لە باسکردنی بابەتە ئابوورییەکان بەم سادەیی و ڕاستگۆیییەوە.
لە پێشەکی یادنامەکە، لە چاپی یەکەمی ئەمریکیدا، ئیلینۆر ڕۆزەڤێڵت بۆ وەسفی یادنامەکە نووسی، "یەکێکە لە زیرەکانەترین و باشترین شێوازی گێڕانەوە لەبارەی جەنگ و کاریگەرییەکانی لەسەر مرۆڤایەتی خوێندبێتمەوە." جان ئێف. کێنیدی لە ساڵی ١٩٦١، ناوی ئانی ھێنا لە قسەکانیدا و وتی "کەسانێکی زۆر لە مێژوودا باسیان لە ڕێزی مرۆڤەکان کردووە لەکاتی لەدەستدان و ناخۆشییەکان، بەڵام ھیچ دەنگێک بەراورد ناکرێت بە ئانە فرانک." لە ھەمان ساڵدا، نووسەری سۆڤیەتی ئلیا ئرەنبێرگ لەبارەی ئانە نووسی: «یەک دەنگ قسەی لەبڕی شەش میلیۆن کەس کرد - ئەوە دەنگی بیرمەندێک یان شاعیرێک نەبوو، بەڵکو کچێکی بچووک.»
دوای زیادبوونی ناسراویی ئانە وەک مرۆڤدۆست و نووسەر، ئەوا قسە لەسەر ئەوە دەکرا کە تایبەت بکرێت بە سیمبوڵی ھۆڵۆکۆست. ھیلاری کلینتۆن لە لەکاتی وەرگرتنی خەڵاتی ئیلی ویسێلی مرۆڤایەتی لە ساڵی ١٩٩٤، بە وتەیەکی ناو یادنامەی ئانە فرانک دەستی بە وتارەکەی کرد: «ئاگاداری کردینەوە کە گەمژەییمان لە ناحەزی و لەدەستدانی پارەکانمان ئەوا گەنجەکانمان لێ دەبات،» کە کلینتۆن مەبەستی لە ڕووداوەکانی سارایێڤۆ، سۆماڵیا و ڕواندا بوو. لەدوای وەرگرتنی خەڵاتێکی مرۆڤدۆستی لە ساڵی ١٩٩٤، ئەوا نیڵسۆن ماندێلا لەنێو ئاپۆڕای خەڵک لە جۆھانزبێرگ ئاماژەی بەوەکرد کە لەکاتی زیندانیکرانی ئەوا یادنامەکەی ئانە فرانکی خوێندووەتەوە، لەو ڕێگایەوە ئازایەتی زیاتری بەدەستھێناوە، ماندێلا بەراوردی نێوان زەحمەتی ژیانی ئانی کرد لەسەردەمی نازی لەگەڵ باروودۆخی خۆی لە زیندان لەسەردەستی ڕژێمی ئەپارتایدی ئەفریقای باشوور.
پریمۆ لێڤی چەندجارێک ئاماژەی بەوە داوە کە ئانە فرانک وەک تاکێک نوێنەرایەتی میلیۆن کەسی قوربانییە چونکە «تاکێکی وەک ئانە فرانک ئێمەی ھەژاند لەناو ژمارەیەکی بێ ھەژمار لە خەڵک کە بوونە قوربانی وەک ئەو، بەڵام ئەوەی ئەو کردی مانەوەیەتی لەناو سێبەرەکان. لەوانەیە ئەوە ڕێگایەکی باشتربێت لەوەی کە لەبارەی ئازاری ھەموو قوربانییەکان بخوێنینەوە کە نەیانتوانی بژین.» لە کۆتایی ھێنان بە قسەکانی لە ژیانننامەی ئانە فرانک نووسینی مولەر، ئەوا میپ گیس ھەمان بۆچوونی ھەیە کە دەکرێت ئانە وەک نوێنەری قوربانییانی شەش میلیۆن جوو دابنرێت، لە نووسینەکەدا دەڵێت: «ژیان و مردنی ئان، ئەوا چارەنووسی کەسی خۆیەتی، کە ئەم چارەنووسە بۆ تاکەکەسێک لە شەش میلیۆن کەسدا ڕوویدا. ئانە نەیتوانی دژایەتی نازییەکان بکات، لەبەرامبەر بردنی ژیانی چەندان جوولەکە… بەڵام چارەنووسی ئەو یارمەتیمان دەدات لەو لەدەستدانە گەورەیەی کە جیھان بینی بەھۆی ھۆڵۆکۆستەوە.»
لە بارەی سەرکەوتنی یادنامەکە و ھۆکاری چاپکردنی، ئۆتۆ فرانک ئاماژەی بەوەکرد، «یادنامەکە زۆر شت لە خۆدەگرێت، بۆیە ھەر خوێنەرێک شتێکی تایبەت دەیورووژێنێت.» سایمۆن ویسەنتال بە ھەمان شێوەی باسی ناوبانگی و بەربڵاوی یادنامەکەی کردووە و پێشی وایە کە یادنامەکە ھۆشیاری زیاتری لەبارەی ھۆڵۆکۆست بڵاوکردەوە بەراورد بە دەستکەوتەکانی دادگایییەکانی نورمبێرگ، چونکە "خەڵک منداڵەکەیان خەڵکی ناسیاویان ھەیە وەک ئەو منداڵە. ئەوە کاریگەری ھۆڵۆکۆستە، ئەو خێزانە وەکو خێزانی من وایە، یان وەک خێزانەکەی تۆ وە بەمشێوەیە لە شتەکان تێدەگەین."
لە ساڵی ١٩٩٩، گۆڤاری تایم چاوپێکی تایبەتی بەناوی «١٠٠ تایم: گرنگترین کەسایەتییەکانی سەدە». ئانە فرانک وەک یەکێک لە ھێماکانی «ئازایەتی و نموویەیی» دانرا.
دانپێدانەنان و سکاڵای یاسایی
لەدوای بەربڵاویی یادنامەکە بەتایبەت لەکۆتایییەکانی پەنجاکان، ئەوا کۆمەڵێک بۆچوونی جیاواز لەسەر ناوەڕۆکی یادنامەکە درووستبوون، وە یەکەم ڕەخنەکان لە سوێد و نەرویج بوون.
لە ساڵی ١٩٥٧ گۆڤاری وشە ئازادەکان (Fria ord)ی سویدی، کە لەلایەن ڕێکخراوی نیۆفاشیستی ناشنال لیگی سوید دەردەچووم ئەوا وتارێکی بڵاوکردەوە کە لەلایەن نووسەری دانماڕکی ھارالد نیلسن نووسرابوو، تێیدا ئاماژە بەوەدەکات کە ئەم یادنامە ھەر لەلایەن میەر لیڤین نووسراوە.
لە ساڵی ١٩٥٨، لە کاتی پێشکەشکردنێکی یادنامەکەی ئانن فڕان، نووسەر سایمۆن ویستال لەلایەن گرووپێکی ناڕەزاییکارەوە ئالنگاری دەکرێت لەسەر ئەوەی کە ئانە فرانک بوونی نەبێت، ئالنگەرییەکەش ئەوەبوو کە ئەو کەسە بدۆزێتەوە کە ناوبراوی دەستگیر کردبوو. سایمۆن دەستیکرد بەگەڕان بۆ دۆزینەوەی کارل سیبەربویر، ئەو ئەفسەرەی کە ئانە فرانکی دەستگیر کردبوو. دواتر لە ساڵی ١٩٦٣، توانی سیبەربویر بدۆزێتەوە. کاتێکیش سایمۆن چاوپێکەوتنی لەگەڵ کارل سیبەربویر، کرد ئەوا دانی بە ڕۆڵ و کارەکی خۆی نا، ھەروەھا بەوێنە ئانی ناسییەوە وەک یەکێک لەو کەسانەی کەخۆی دەستگیری کردوون. قسەکانی کارل لەگەڵ ئۆتۆ یەکیان دەگرتەوە.
لە ساڵی ١٩٥٩، ئۆتۆ سکاڵایەکی یاسایی لەدژی لۆتەر سیتیلاو، مامۆستای قوتابخانە و ئەندامی پێشووی کۆمەڵەی لاوانی ھیتلەر، تۆمارکرد بەھۆی بڵاوکردنەوەی پەڕەیەک لە قوتابخانە کە وەسفی یادنامەکەی بە ساختە کردبوو. سکاڵاکە بڕگەیەکی بۆ درێژکرایەوە لە دژی ھیرنریخ بودەرگەرگ، ئەو کەسەی کە پشتگیری لوتەری کرد لە ڕۆژنامەی لوبیک. دادگا لە ساڵی ١٩٦٠ لێکۆڵینەوەی لەسەر یادنامەکە کرد، دەست و خەتی ئانە لەگەڵ دەست و خەتی یادنامەکە یەکی گرتەوە بەمەش دادگایییەکە لەبەرژەوەندی ئۆتۆ تەواودەبوو. لوتەر لە قسەکانی خۆی پەشیمان بوویەوە، ھەروەھا ئۆتۆ چیتر بەدەم کەیسەکەدا نەڕۆیشت دوای بردنەوەی.
لەدوای مردنی ئۆتۆ لە ساڵی ١٩٨٠، یادنامە ڕەسەنەکە، نامەکان و کاغەزە ونبووەکان، بەیەکەوە کۆکرانەوە لە پەیمانگای بەڵگەنامەکردنی جەنگ لە ھۆڵەندا، کە توێژینەوەیان لەسەر کرا لەلایەن وەزارەتی دادی ھۆڵەندا لە ساڵی ١٩٨٦. ئەوان دەست و خەتاکانیان بەراورد کرد، لەئەنجامدا ڕایانگەیاند کە ھاوتان. ئەوان ئاماژەشیان بەوەکرد کە ئەو جۆرە حوبر و مەرەکەبە لەو سەردەمەدا ھەبووە. لەئەنجامی کۆتایی توێژینەوەکەیان، دانیان بەڕاستی یادنامەکە دانا، دواتر توێژینەوە و ئەو زانیارییانەی دۆزیانەوە ئەوا چاپکران لەژێرناوی «چاپی ڕەخنەگرانە». لە ساڵی ١٩٩٠، دادگای ھەرێمیی ھامبورگ دانی بە ڕاستی یادنامەکە دانا.
لە ساڵی ١٩٩١، ئەو کەسانەی کە نکۆڵیان لە ھۆڵۆکۆست ھەیە، ڕۆبێرت فۆریسون و سیگفرێد ڤیربیک نامیلکەیەکیان بڵاوکردەوە بەناوی "یادنامەکەی ئانە فرانک: لایەنێکی ڕەخنەگرانە" لە نووسینەکەیان ئاماژە بەوەدەکەن، ئۆتۆ فڕان بەشێک لە یادنامەکەی نووسیوە، بەتایبەت ئەو شێوازە نووسینەی لەبارەی خۆشاردنەوەیان لە شوێنە شاراوەکە ئەوا مەحاڵە نووسینی ھەرزەکارێک بێت. لە ساڵی ١٩٩٣، خانەی ئانە فرانک لە ئەمستەردام ھەروەھا ڕێکخراوی ئانە فرانک لە بازن، سکاڵایەکی یاساییان بۆ قەدەغەکردن و دابەشکردنی نامیلەکەکەی فۆریسون و ڤیربیک تۆمارکرد. لە ساڵی ١٩٩٨، دادگای ناوچەی ئەمستەردام بڕیاریدا بەقەدەغەکردنی ھەر نکۆڵییەک لە یادنامەکە وە قەدەغەکردنی و فرۆشتن و دابەشکردنی ھەر نووسراوێکیش، ھەروەھا سزای ٢٥٬٠٠٠ گیلدەریان دیاریکرد بۆ ھەر سەرپێچییەک.
چاپی تەواو
تەواوی یادنامەکەی ئانە فرانک لە ساڵی ١٩٩٥ بڵاوکرایەوە. ئەو وەشانە وردەکاری و باسەکانی ئەندامەکانی جەستە و زانیارییە پچڕ پچڕەکانی ئانە لەبارەی سێکس و لەدایکبوونی منداڵ، ئەم چاپە ئەو نووسراوانە لە خۆدەگرێ کە پێشتر ئۆتۆ فرانک دەستکاری کردبوون.
میرات
وێنۆک|گەشتیاران ڕیزیان بەستووە بۆ چوونە ماڵی ئانە فرانک، ئەمستەردام. لە ٣ی ئایاری ١٩٥٧، کۆمەڵێک خەڵک لەگەڵ ئۆتۆ فرانک دامەزراوەی ئانە فرانکیان دامەزراند لەپێناو ڕزگارکردنی باڵەخانەکە لە لەناوچوون و بەردەستکردنی بۆ خەڵک. ماڵی ئانە فرانک لە ٣ی ئایاری ١٩٦٠ کرایەوە. ماڵەکە پێکدێت لە نووسینگە و کۆگای کۆمپانیای ئۆپێکتا، وە ئەختەرھایس، سەردانیکەرانی ماڵەکە دەتوانن بچنە ھەموو ژوورەکان. ھەندێک لە دیاری و کەرەستەی دیکەش ماون لەوانە وێنەی ئەستێرەکانی فیلم کە لەلایەن ئانە بە دیوار ھەڵواسراون، شوێنی فووتەیەک لەسەر دیوار کە ئۆتۆ فرانک دیاری کردووە بۆ پێوانەکردنی باڵای کچەکانی، ھەروەھا نەخشەیەکی سەر دیوار کە تۆماری پێشکەوتنەکانی ھێزەکانی ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم نیشاندەدات کە لەلایەن ئۆتۆ درووستکرابوو، ھەموو ئەو کەرەستانە لەناو پلێتێک پارێزگارییان لێکراوە. ژوورێکی بچووکیش کە ماڵی پیتەر ڤان پیلس بوو، کە ڕێڕەوێکی پەیوەندیداری ھەیە لەگەڵ ماڵە دراوسێکان ئەوا لەلایەن دامەزراوەی ئانە کڕایەوە. ئیستا ماڵەکەی ئانە فرانک، بەیەکێک لە شوێنە گەشتیارییەکانی ئەمستەردام دادەنرێت، لە ساڵی ٢٠٠٥، زۆرترین سەردانی کرا کە ٩٦٥٬٠٠٠ سەردانی ھەبوو. لە ماڵەکە زانیاری لەڕێگای ئینتەرنێتەوە دابین کراوە بۆ سەردانیکەران، ھەروەھا زانیاری لەبارەی گەشتی پێشانگای ساڵی ٢٠٠٥ لە خۆدەگرێت، کە پێشانگایان لە ٣٢ وڵات کردووەتەوە لە ئەورووپا، ئاسیا، ئەمریکای باکوور و ئەمریکای باشوور. وێنۆک|قوتابخانەی ئانە فرانک لە ئەمستەردام. لە ساڵی ١٩٦٣، ئۆتۆ فرانک لەگەڵ ژنی دووەمی، ئلفریدە گیرنگەر، ڕێکخراوی ئانە فرانکیان لە بازل، سوویسرا کردەوە بۆ مەبەستی خێرخوازی. بۆ دوای مردنی، ئەوا ئۆتۆ مافی لەبەرگرتنەوەی یادنامەکەی بە ڕێکخراوەکە بەخشی. ھەروەھا تەنھا ڕێکخراوەکە مافی دابەشکردن، وەرگێڕان وە چاپکردنی کتێبی ھەیە لەبارەی ئانە فرانک و خێزانەکەی. ڕێکخراوەکە ئامانجی پەروەردەکردنی گەنجانە لەدژی ڕەگەزپەرستی. لە ساڵی ٢٠٠٣، ڕێکخراوەکە چەند کاغەزێکی ئانە فرانکی دایە مۆزەخانەی بیرەوەری ھۆڵۆکۆستی ئەمریکا بۆ دانانی لە پێشانگایەک.
ناوی ئانە فرانک بووە یەکێک لە بەشەکانی ناو پێرستی مێژووی ھۆڵەندا، ئەم پێرستە لەلایەن لیژنەیەکەوە بە سەرۆکایەتی فریتس ڤان ئۆسترۆم وە لەلایەن وەزیری پەروەردە، کەلتوور و زانستی ھۆڵەندا، ماریا ڤان دێر ھۆڤن پێشکەشکرا، ٥٠ بابەت لەخۆ دەگرێت کە ئامانجی پشاندانی مێژووی ھۆڵەندایە بەشێوەی پووختەی کرۆنۆلۆجیایی بۆئەوە لە قۆناغی سەرەتیایی و دوو ساڵیش لە قۆناغی ناوەندی لە قوتابخانەکانی ھۆڵەندا بخوێندرێت. دواتر وەشانێکی پێداچوونەوە بۆکراو، لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧، لەلایەن حکوومەتی ھۆڵەندا بڵاوکرایەوە ئەوا ھێشتا ناوی ئانە فرانک لە خۆدەگرێت. ڕاست|وێنۆک|درەختی ئانە فرانک. لە حوزەیرانی ٢٠٠٧، ھاوڕێکەیان، ئیلیاس نزیکەی ٢٥٬٠٠٠ بەڵگەنامەی لەسەر خێزانەکە بەخشییە ماڵی ئانە فرانک. لەنێو بەڵگەکانیش، وێنەی ئانە فرانک ھەیە کە لە ئەڵمانیا و ھۆڵەندا گیراون، ھەروەھا نامەیەکی ئۆت فرانک کە لە ساڵی ١٩٤٥ بۆ دایکی ناردووە، کە تێیدا باس لە مردنی ژن و کچەکانی دەکات لە کەمپی نازییەکان. وێنۆک|سەنتەری ئانە فرانک لە [[نیویۆرک.]] لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٧، بڕیاردرا کە درەختی ئانە فرانک لەبەر مەترسی کەوتنی بەسەر باڵەخانەکانی دەورووبەری، ھەروەھا بەھۆی تێکچوونی دارەکەش. ئەرنۆلد ھیرتی، ژینگەناسی ھۆڵەندی لەبارەی درەختەکە وتوویەتی، «ئەمە درەختێکی ئاسایی نییە. ئەوە درەختی ئانە فرانکە، کە گرێدراوی مێژووی چەوسانەوەی جووەکانە.» دواتر بەھۆی دەربڕینی ناڕەزایی لەسەر بڕینەوەی درەختەکە و ڕووماڵی میدیا جیھانییەکان. دادگای شارەکە بڕیاریدا کە لایەنە بەرپرسەکان ڕێگەچارەیەکی دیکەی بۆ بدۆزنەوە. دواتر سنوورێکی ئاسنی بۆ درووستکرا، کەپێشبینی دەکەن ژیانی ١٥ ساڵی تر بۆ درەختەکە درێژ بکاتەوە. ھەرچەندە دوای سێ ساڵ، لە ٢٣ی ئابی ٢٠١٠، بەھۆی ڕەشەبایەکی بەھێزەوە درەختەکە شکا. دواتر یانزدە لە شەتڵی دارەکە بەخشرایە مۆزەخانە، قوتابخانە، پاڕک و سەنتەری یادەوەرییەکانی ھۆڵۆکۆشت لەڕێگای پڕۆژەیەکی سەنتەری ئانە فرانک لە ئەمریکا.
بە تێپەڕبوونی چەندین ساڵ، ئەوا چەند فیلمێک لەسەر ئانە فرانک بەرھەمھات. ھەروەھا ژیانی ئەو وای لەچەندین ھونەرمەند، کەسانی کمەڵایەتی و گرووپکرد کە لە بەرھەمەکانیان لە وێژە، گۆرانی، میوزیک، بەرنامەی تەلەفزیۆنی و بەرھەمی دیکەی میدیایی بەکاربھێنن. یەکێک لەوانەش سەمای بالێی ئانە فرانک بوو لەلایەن ئادەم داریوس کە بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٩ پێشکەشکرا.
لە ساڵی ١٩٩٩، گۆڤاری تایم ناوی ئانە فرانکی لەنێو پۆلینی پاڵەوانان و کەسایەتییە دیارەکانی سەدەی بیستەم ھێنا لەژێرناوی دیارترین کەسە گرنگەکانی سەدە. ڕۆماننوسی ئەمریکی، فلیپ ڕۆت ئانە بە کچە ونبووەکەی فرانز کافاکا دادەنێت. لە ساڵی ٢٠١٢، مەدام توسو پەیکەرێکی مۆمی ھاوشێوەی ئانە فرانک درووستکرد. ئەستێرەی ٥٥٣٥، کە لە ساڵی ١٩٤٢، دۆزرایەوە ئەوا لە ساڵی ١٩٩٥ وەک ڕێزێک ناوی نرا ئانە فرانک ٥٥٣٥.
لە ئەمستەردام قوتابخانەیەک بەناوی ئانە کرا (ژمارە ٦. قوتابخانەی سەرەتایی ئانە فرانک) لە ئەمریکا چەندین قوتابخانە لە داڵاس، فیلادلفیا وە تێکساس بەناوی ئانە فرانک کراون.
سەرچاوەکان
تێبینییەکان
سایتەیشنەکان
بیبلیۆگرافی
خوێندنەوەی زیاتر
ڤینیرا ٧
ڤینیرا٧ کەشتیەکی ئاسمانی یەکێتی سۆڤیەته، لە چارچێوەی بەرنامەی 'ڤینیرا'یە،کە تایبەتە بە ئاشکراکردنی داتا و زانیاری و نهێنیەکانی هەسارەی ڤینوس، وەدوای ئەوەی نێردرایە سەر هەسارەی زوهرە سەرکەوتوو بوو و توانرا لەسەر هەسارەی زوهرە بنیشێتەوە بەوەش بوە یەکەم ئامێری مرۆڤایەتی کە بتوانێ لەسەر هەسارەی ڤینوس بنیشێتەوە بە سەرکەوتووی و پەیوەندی بە زەوییەوە بکا و بتوانێ زانیاری نهێنیەکان ئاشکرا بکا چووە ناو بەرگەی هەسارەی ڤینوس لە 15 کانوونی یەکەمی سالی 1970، و نیشتەوە لەسەر ئەو هەسارەی لە هەمان رۆژ لە کاژێر 05:34:10 بە کاتی جیهانی
سەرچاوە
کتابی:Jonathan's Space Report _ نووسینی:جوناثان ماكدويل _ بلاوکرایتەوە لە: زانکۆی بۆشایی دەولەت
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان پۆل:گەردوون
قەرەبوڵاغی کۆن
قەرەبوڵاغی کۆن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کۆکس، قەزای کفری، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
نەمسا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
نەمسا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
قەرەبوڵاغی کۆن
جوگرافیا
قەرەبوڵاغی کۆن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەرەبوڵاغی براحەمە و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئەبوھەوەیج و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی ماسی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تازەشار.
نەمسا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
قەرەبوڵاغی کۆن
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سیستەمی پەخشی کیۆتۆ
چەپ|وێنۆک|بنکەی کۆمەڵەی پەخشی کیۆتۆ لە شاری کیۆتۆی ژاپۆنی
سیستمی پەخشی کیۆتۆ ( یان KBS) وێستگەیەکی تەلەڤیزیۆنییە و بنکەکەی دەکەوێتە کیۆتۆ. لە کیۆتۆ ھەڵگری ناوی بازرگانی "کەی بی ئێس کیۆتۆیە" (KBS京都) و لە شیگا "کەی بی ئێس شیگایە" (KBS滋賀)، وێستگەی ڕادیۆی ھەیە کە لە پارێزگاکانی کیۆتۆ و شیگادا خزمەت دەکەن، و ھەروەھا لە کۆمەڵەی ڕاگەیاندنی نیشتیمانیدا (NRN) ئەندامە. لە ۱ی نیسانی ۲۰۰٥ەوە کەی بی ئێس لە تەلەڤیزیۆنی دیجیتاڵ بە کوالێتی دی سی دی بی پەخش دەکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕادیۆ لە ژاپۆن پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنی و وێستگانەی لە ١٩٦٩ دامەزراون
١٩٧٣ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1973 (توضيح)
نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
سەرچاوەکان
١٩٦٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
ئاودیلا ئەوراز
ئاودیلا ئەوراز گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری برادۆست، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
ئاودیلا ئەوراز ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
تانسو چیللەر
تانسو چیللەر (بە زمانی تورکی: Tansu Çiller؛ لە دایکبووی ٢٤ی ئایاری ١٩٤٦، ئەستەمبوڵ) ژنە سیاسەتوان و ئابووریزانی تورکییە. ئەو لە ماوەی ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٩٣ تاکوو ٦ی ئازاری ١٩٩٦، وەک ٢٢ەمین سەرۆک وەزیرانی تورکیا کاری کرد. ئەو بەیەکەم سەرۆک وەزیرانی ژن لە مێژووی تورکیا دادەنرێت. بەر لەوەی پۆستی سەرۆک وەزیران وەربگرێت، ئەو لە چەند پلە و پۆستێکی باڵای دیکە کاری کردووە لەوانە، جێگری سەرۆک وەزیرانی تورکیا بوو لە ماوەی ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٩٦ تاکوو ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٩٧، لە کابینەکەی نەجمەدین ئەرباکان، لە هەمان کات و ماوەشدا وەزیری دەرەوەی تورکیا بوو. لە ماوەی ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٩١ بۆ ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٩٣، وەزیری دەوڵەت بوو بۆ کارووباری ئابووری.
تانسو چیللەر لە ماوەی ١٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣ تاکوو ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢، سەرۆکی حیزبی ڕێگای ڕاستیی بوو لە تورکیا. لە دوای ساڵی ٢٠٠٢ لە کارکردنی لە بواری سیاسەت خۆی خانەنشین کرد. ئەو لە زانکۆی بۆسفۆر بڕواننامەی بەکالۆریۆسی لە ئابووری بەدەستهێنا. دواتر لە چەند زانکۆیەکی ئەمریکا درێژەی بە خوێندنی دا.
لە ماوەی سەرۆکوەزیرانی تانسو چیللەر، چەندین ڕاپۆرت لەلایەن ڕێکخراوە نێونەتەوەییەکانی تایبەت بە مافەکانی مرۆڤ بڵاودەکرایەوە لەسەر خاپوورکردنی گوند و شارۆچکە کوردییەکان، هەروەها سووکایەتی و دەستدرێژی سێکسی کردنە سەر هاوڵاتیانی سڤیلی کورد لەلایەن هێزەکانی تورکیاوە. ڕاپۆرتەکان لە ماوەی ساڵانی ١٩٩٣ بۆ ١٩٩٦ بڵاوکرانەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژن پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر پۆل:سەرۆک وەزیرانی تورکیا پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:ژنە زانستخوازەکانی سەدەی ٢٠
خەراباچولاخ
خەراباچولاخ(، ) گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری گوێرگون، ناوچەی کوڕانی، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
لارناکا
وێنۆک|شوێنی شاری لارناکا لە قوبرس. وێنۆک|وێنەکێشانی شاری لارناکا لە ساڵی ١٨٧٨ی زایینی لارناکا (بە یۆنانی: Λάρνακα، تورکی: Larnaka) شارێکە لە کۆماری قوبرس و دەکەوێتە کەناری باشووری دوورگەی قوبرس. کە فڕۆکەخانەی سەرەکی قوبرسی تێدایە بەناوی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی لارناکایە. ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٧٢ ھەزار کەسە و ڕووبەرەکەی بە دووەم گەورەترین بەندەری دوورگەی قوبرس دادەنرێت، جگە لەوەی کە کەنار دەریایەکی گەشتیاریی تایبەتی ھەیە.
بنەڕەتی ناو
لەوانەیە ناوی شارەکە بەھۆی زۆری ژمارەی دارەتەرمەکان (larnax) وەرگیرابێت کە لە شارەکەدا دۆزراونەتەوە. لە ساڵی ٢٠١٢ سۆفۆکلیس ھاگیساڤاس کە شوێنەوارناسێکی میریییە ڕای گەیاند، کونسوڵی ئەمریکی شارەکە (لە چارەکی کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا) بانگەشەی ئەوەی کردووە کە زیاتر لە ٣ ھەزار گۆڕی لە ناوچەی لارناکادا دۆزیوەتەوە دوای دۆزینەوەی ژمارەیەکی زۆر لە دارەتەرمەکان (تابووت) لە شارەکەدا.
بۆلۆنیا
بۆلۆنیا پایتەخت و گەورەترین شاری ئیمیلیا-رۆمانیایە لە باکووری ئیتاڵیا بە نزیکەیی ٤٠٠ ھەزار دانیشتووی ھەیە. لەگەڵ ھەبوونی ١٥٠ نەتەوەی جیاواز لە شارەکە ناوچە شارەوانییەکەی زیاتر لە یەک ملیۆن دانیشتووی ھەیە و بە شاری فێربوون ناسراوە چونکە ماڵی کۆنترین زانکۆکانی جیھانە
تەلموسەک
تەلموسەک یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
حەسەن گورگ
حەسەن گورگ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی زەلان، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
حەسەن گورگ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی غەریبە و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەڵاتێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی چنارەی شێخەڵمارێن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی خدران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئەمیناوا، تیکاب
ئەمیناوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ئەحمەداوا، ناوچەی تەختی سڵێمان، شارستانی تیکاب، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
ئەمیناوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حەسەناوا و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئاڵەسەقەل و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گۆگەردچی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی باش بەرات.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی تیکاب تیکاب تیکاب پۆل:گوندەکانی شارستانی تیکاب پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
یەکتا ئۆزنۆگلو
یەکتا ئۆزنوگلو نوسەرو وەرگیرو دکتۆر، لەسالی ١٩٥٣ لە ناوچەی فارقینی کوردستانی باکور لەدایک بوە. ئەو لەسالی ١٩٧١ لەپاریس دەست دەکات بە خویندن، بەلام دواتر لەرێگەی سیستەمی سکۆلار شیپەوە دەچێتە پراگ بۆ خویندنی دەرمانسازی لەزانکۆی چارڵز لە نێوان سالەکانی ١٩٧٢ – ١٩٧٩. ئەو لە سەرەتای حەفتاکانەوە  بۆ  سەرەتای ھەشتاکان نزیک بەدەیەیەک  دەبێت بە چالاکوانێکی بەرگریکەر دژ بە داگیرکردنی جیکسلۆڤاکیا لەلایەن  سوپای پۆگۆستی  وارشۆوە. لەو سەردەمەدا گۆستاڤ ھوساک  لەچیکسلۆڤاکیا دەستیکرد بە گرتن و وەستاندنی ئەو کوردانەی کە دژ بە رژیمی سەدام چالاکیان ئەنجام دەدا لەسالی ١٩٧٥ دا. ئوزنۆگلو یەکێک بو لەو خویندکارە کوردانەی کە مانگرتنیان ریکخست.
ئۆزنۆگلو لەولاتێکی کۆمۆنیستی وەک دژە کۆمۆنیستێک دەژیا، ئەو  لەو ماوەیەی  کە خویندەکاری پزیشکی بو لە زانکۆی چارڵز لە پراگ. لەوکاتەدا کە ڤاکلاڤ ھاڤیل کە دەبو بە یەکەم سەرۆکی چیکی کۆماری، تیوەگلا و تاوانبار کرا بە بیانوی ئەندامی لە ریخراویکی سیاسی بەناوی ھەرتا ٧٧. ئەوەبو لەکاتی گرتنی ھاڤیلدا  ئۆزنۆگوش لەسالی ١٩٧٩ دا دیپۆرتی پاریس کرایەوە. پاشان لەوی دەستی بە خویندن کردەوەو ماستەری لە نەخۆشییە ھەناویەکاندا  بەدەستھێنا.
کاتی  وەزیری دەرەوەی  پێشوی فەرنسا بیرنارد کۆشنەر و ھاوری فەرەنسیەکانی  بەشدارییان کرد لە ریکخراوی دکتۆرانی بی سنورو. ئۆزنگلوش خۆبەخشانە بەشداریکرد لەو ریکخراوەدا. دواتر سکۆلارشیپی پی درا بۆ خویندی دکتۆراکەی  لەلایەن حکومەتی فەرەنساوە.
لەپینجەمین مانگی تویژینەوەکەیدا نامەیکی پی زانینان پی بەخشی لەلایەن حکمومەتی فەرەنساوە. پاشان رۆشت بۆ رۆژھەلاتی کوردستان و بۆ یارمەتی کوردەکانی رۆژھەڵات کە دژ بە رژێمی ئیران شۆرشیان دەکرد. وە رابەرایەتی درستکردنی چەندین بنکەی تەندروستی کرد لەوێ.
لە ئەلمانیا وەک پەناھەندەیەکی سیاسی مافی وەرگرت لەو ڵاتەدا. لەسالی ١٩٨٣ یەکیک بو لەدامەزرینەرانی پەیمانگای کوردی پاریس. ھەروەھا پەیمانگای کوردیشی لە بۆن دامەزراند کە خۆی بەرێوەی دەبر لەسالی ١٩٨٣ بۆ سالی ١٩٨٨  . بەھۆی ئەوەی زۆر ولاتی گۆریوە لەو ماوەیدا، ئیستا بە دە زمانی زیندو قسەدەکات بەباشی.
کاتیک شۆرشی مەخمەلی  بی خوین سەری بەرپابو لە جیکسلۆڤاکیا لە ١٧ نۆڤەمبەر  ھەتا ٢٩ دیسەمبەری ١٩٨٩ لەئەنجامی ئەو شۆرشەدا حکومەتی کۆمۆنیستی ھەرەسی ھینا، ئەوەبو ئۆنگۆلۆ گەرایەوە بۆ پراگ بۆ جیکسلۆڤاکیا لە سالی ١٩٩٠ دا، وە حەڤدە کۆمپانیای بازرگانی دامەزراند لەو ماوەیەدا. دواتر لە سالی ١٩٩٤ وە چەندین کێشەی توش بو لە دەولەتی قولی چیکدا. لەگەڵ ئەوەشسا چەند جارێک روبەروی مەرگ کرایەوە. جاریکیان لایەن چەند تورکێکەوە کە بە پاسپۆرتی ساختە ھاتبونە جیک و وە ھاوکاری کرابون لەلایەن دەستی شاراوە لەناو حکومەتی چیکدا ھیرشیان کردە سەر ئۆزنگلو بە مەبەستی تیرۆرکردنی بەلام خۆش بەختانە کارەکەیان سەرنەکەوت. ئۆزنگلو لە  ١٣ دیسمەبەری سالی ١٩٩٤ دا گیراو ئەشکەنجە درا. پاشان لەماوەی سالانی ١٩٩٤ بۆ سالی ١٩٩٧ لەژیر چاودێریدا مایەوە. دواتر ئەمنیستی ئینتەرنەشنال دەیوست چاوبەکەیسەکەیدا بخشینیت و کەیسەکەی بخاتە ئەجێندای کارەکانیەوە،
لە سالی ٢٠٠٧ دا سەرۆکی چیک ڤاکلاڤ ھاڤیل لەگەڵ ١٦٠ ئەندام کە تێیدا براوەی خەڵاتی ئۆسکار  زدنک سڤیرەک، بۆ ھاوکاری کردنی شەڕە شەرعییەکەی ئۆزنگو. مانیان لەخواردن گرت و داوای بەرائەتیان بۆ یەکتا ئۆزنگلو دەکرد. ئەوە بو سەرەنجام  کەیسەکە لایەن دەولەتی قولی چیکەوە کرایەوە وە بەردەوام بو ھەتا ٣١ جولای ٢٠٠٧  کە بەتەواوی رونبویەوە  کە بێ تاوانە،  چون ھیج بەڵگەیەک نەبو لەسەر تێوەگلانی و تاوانبارکردنی.
ئەو ماوەی لە زیندان بو زۆر بەرگەی گرت و سەرجەم ئازارو ئاستەنگەکانی تی پەراند، دواتر بو بەیەکەم بیانی کەتوانی خەلاتی فراستیک فرایجیل بباتەوە. کە بەنرخترین خەلاتە لە چیک دابەشبکریت وەک ھەرتا ٧٧ بۆ  ئەو ھەول و چالاکی و ئازایەتییە مەدەنیانەی کە نواندوێتی.
دواتر دەولەتی قولی جیک نوسینەکانی کۆکردەوەو بلاوی کردەوە.
لە ٢١، ١، ٢٠١٥ دا لە مالەکەیدا ھیرشی کرایە سەردوبارەو  لیی درا لە لایەن پیاویکەوە بەمەستی کوشتنی. بەلام رزگاری بو لەو ھێرشآنە و تائێستاش کەیسەکە بەردەوامە. ئارتیکەڵی دەولەتی قولی چیک بۆ چەندین زمانی جیاواز وەرگێردراوە وە لە ئەمسالدا بریارە بلاو بێتەوە. وە ھەمان ئارتیکڵ لە کتیبی ئەسپی ترۆجانی ئیسلامیست بلاو بوەتەوە،. ئۆزنگلو ئیستا ھەلگری رەگەزنامەی ئەلمانی یەو وەک ھاولاتییەکی ئەلمانی یە، ئەو خاوەنی  سی مندالە، بەلام لە پراگ دەژی، ئەو زیاتر لە چل کتبی نوسیەوەو وەرگیراوە.
سەرچاوەکان
دادگای دەستوری چیک دەستگیرکردنەکەمی وەک دژە دەستورییەک ناساند لە ١٣-٢ – ٢٠١٨دا
١٩٧٤ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1974 (توضيح)
جاکۆب ئاھارۆن فرێنکڵ
جاکۆب ئاھارۆن فرێنکڵ (بە عیبری: יעקב אהרן פרנקל؛ لەدایکبووی ٨ی شوباتی ١٩٤٣) ئابووریناسێکی ئیسرائیلییە و سەرۆکی کۆمپانیای جەی پی مۆرگان چەییز ئینتەرناشناڵە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩١ بۆ ٢٠٠٠ وەک حاکمی بانکی ئیسرائیل کاری کردووە.
لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٣ بۆ جاری دووەم کاندید کرا بۆ ئەوەی ببێتە حاکمی بانکی ئیسرائیل. لە مانگی تەممووزی ٢٠١٣، دوای لێکۆڵینەوە فەرمییەکان لە ڕووداوێک کە لە فڕۆکەخانەی ھۆنگ کۆنگ لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ ڕوویدا، کاندیدکردنی خۆی کشاندەوە. فرانکڵ ڕەتیکردەوە ھیچ ھەڵەیەکی کردبێت بەڵام دەسەڵاتدارانی ھۆنگ کۆنگ ڕایان گەیاند کە لە فڕۆکەخانە دەستگیرکراوە بەھۆی گومانی دزینی جانتای عەزی لە دوکانێکی بێ باج. فرێنکڵ ڕووداوەکەی بۆ لیژنەی دامەزراندنی پلە باڵاکان ئاشکرا نەکرد، کە لێکۆڵینەوەی لە کاندیدکردنی بۆ پارێزگاری نوێی بانکی ئیسرائیل کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣ پۆل:زیندووان پۆل:حاکمەکانی بانکی ئیسرائیل پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان
تەلەڤیزیۆنی ئایچی بڕۆدکاستینگ
تەلەڤیزیۆنی ئایچی بڕۆدکاستینگ (بە کورتی TVA، ، بە رۆماجی: Terebi Aichi Kabushiki Gaisha) وێستگەیەکی تەلەڤیزیۆن لە ناگۆیای ژاپۆنە. ھەروەھا بە "تەلەڤیزیۆنی ئایچی" ناسراوە، کە لە TXN تۆڕێکی وێستگەی تەلەڤیزیۆنە.
شاخۆلان
شاخۆلان یان شاخولان یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
ئێڤەرست (فیلم)
ئێڤەرست بە (ئینگلیزی:Everest)، فیلمێکی (بەریتانی - ئەمریکی - ئایسلەندی - نیپاڵ)ی ساڵێ ٢٠١٥ یە. فیلمەکە لە ڕێکەوتی (٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥) لە (٧٢ یەمین فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی ڤێنیس بۆ فیلم - 72nd Venice International Film Festival) بۆ یەکەم جار پەخش کرا.
چیڕۆک
جیرۆکی فیلمەکە لە کتێبێکی ئەمریکی وەرگیراوە کە ناوی (Left for Dead: My Journey Home from Everest (2000).)یە، کە تێیدا کۆمەڵە شاخەوانێک هەڵدەستن بە ئەنجامدانی سەرکێشییەک و هەڵگەڕان بەسەر لووتکە چیای ئێڤەرست، لە ئەنجامدا جەندین ئەندامی دەستەکە گیان لەدەست دەدەن، و ڕووداوەکانی فیلمەکە ڕاستین و لە واقیعدا ڕویداوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە بەریتانییەکان پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ١٩٩٦ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ئەو فیلمانەی دەکەونە نیپاڵ پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە درامییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کارەساتییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە درامییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە بەریتانییەکان پۆل:فیلمەکانی کرۆس کریک پیکچەرز پۆل:فیلمەکان دەربارەی مەرگ پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی برایان ئۆلیڤەر پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ڕۆما وێنەیان گیراوە
دەیڤد جۆنز
دەیڤید جۆنز  گەشەپێدەر و خاوەنکارێکی یاری ڤیدیۆیی بەریتانییە و شانازیی بە دروستکردنی یارییە ڤیدیۆیییە بەناوبانگەکانی جی تی ئەی و لێمینگس و کراکداونەوە دەکرێت. جۆنز لە ١ی ئازاری ساڵی ١٩٦٦ لە شاری دۆندی لە سکۆتلەندا لەدایک بووە و لە شاری ئابەرلێمنۆ گەورە بووە کە گوندێکی بچووکە لە شاری ئەنگوس لە سکۆتلەندا
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:زیندووان
نەمسا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
نەمسا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
٦٣٨ (ژمارە)
٦٣٨ (شەش سەد و سی و هەشت) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٦٣٧ و ٦٣٩.
حاسونی بچوک
حاسونی بچوک گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چایپاساری باشوور، ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ، شارستانی ماکۆ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
حاسونی بچوک ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
جەژنیکانی ئەفەندی
جەژنیکانی ئەفەندی یان جەژنیکان یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
ڤینیرا ٩
ڤینیرا٩ (بە ڕووسی: Венера-9، واتە ڤینۆسی ٩یەم) کەشتییەکی ئاسمانی یەکێتی سۆڤیەتە، رەوانەی دەرەوەی زەوی کرا لە چارچێوەی بەرنامەی 'ڤینیرا'، لەبۆ ئاشکراکردنی زانیاری و داتا و نھێنیەکانی سەر رووی ھەسارەی ڤینوس، لە ٨ حوزەیرانی سالی ١٩٧٥ لە کاژێر ٠٢:٣٨:٠٠ بە کاتی جیھانی رەوانە کرا، کێشەکەی ٤٬٩٣٦. کیلۆگرام بوو، ئەو ئامێرە پێکھاتبوو لە ٢ بەش، بەشی یەکەم مانگێکی دەسکرد بوو، بەشی دووەم ئامێرەکە بوو بریار بوو مانگە دەسکردەکە زانیاری و داتا لە ئامێرەکە وەربگرێ و رەوانەی زەوی بکاتەوە ھەر وەک ئەو شێوازە تەکتیکەی لە ئامێری مارس ٣ کە لۆ ھەسارەی سۆرمەریخ رەوانەکرا بوو. وێنۆک|نیشانە و مۆری ئامێری ڤینیرا٩
مانگە دەسکردەکە
بەشی یەکەم کە مانگە دەسکردەکەی 'ڤینیرا ٩' توانی لە ٢٠ تشرینی یەکەمی سالی ١٩٧٥ بچێتە خوولگەی ھەسارەی ڤینوس، راستەوخۆ کار و لێکۆلینەوەی لەسەر خولگە و کەش و ھەوای ھەسارەکە دەستپێکرد و کردی
ئامێرەکە
بەشی دووەم ئامێرەکە بوو کە بریار بوو بچێتە سەر رووی ھەسارەکە، ئەوە بوو لە ٢٠ تشرینی یەکەمی سالی ١٩٧٥ گەشتە خوولگەی ھەسارەی زوھرە و لە ٢٢ تشرینی یەکەمی سالی ١٩٧٥ بە تەواوی لەسەر رووی ھەسارەکە نیشتەوە بە سەرکەوتووی لە کاژێر ٠٥:١٣ وە کێشی ئامێرەکە ١٥٦٠ کیلۆگرام بوو.
ئەو ئامێرە یەکەم ئامێری مرۆڤایەتی بوو کە توانی لە نزیکترین خال کە لەسەر ھەسارەکەیە توانی وێنەی ھەسارەی ڤینوس بگرێ و بینێرێت لۆ مانگە دەسکردەکە و دوایش مانگە دەسکردەکە بیێرێتەوە سەر زەوی وە یەکەمین وێنەی سەر ھەسارەی زوھرەش بوو کە بکەوێتە دەست مرۆڤایەتی
موون جیۆنگ-ھی
موون جیۆنگ (لەدایکبووی ١٢ی شوباتی ١٩٧٦) خانمەکتەری سەر ستەیج، فیلم، تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوورە، براوەی خەڵاتی فیلمی بلو دراگۆن بۆ باشترین خانمەکتەری پشتگیریکەر بۆ ڕۆڵگێرانەکانی لە ٢٠١٢ و ٢٠١٥
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور پۆل:دەرچووانی زانکۆی نیشتمانی کۆریا بۆ ھونەرەکان پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦
کرژە
کرژە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پیرەمەگرون، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کرژە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کۆکە و لە باشوور لەگەڵ گوندی تەڕەماری خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارۆچکەی پیرەمەگرون و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گولیجە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
١٩٧٦ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1976 (توضيح)
مەجیاوا
مەجیاوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا، ناوچەی چەرداوڕۆ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
مەجیاوا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کچێک شەو بە تەنھا دەڕواتە ماڵەوە
کچێک شەو بە تەنھا دەڕواتە ماڵەوە فیلمێکی ترسناکی ڕۆژئاوایی ئەمریکییە لە نووسین و دەرھێنانی ئانا لیلی ئەمیرپوور. کە بە «یەکەم فیلمی ڕۆژئاوایی خوێنمژی ئێرانی» ناسراوە، لە پڕۆگرامی «نێکست»ی فێستیڤاڵی فیلمی سەندانسی ٢٠١٤دا ھەڵبژێردرا.
فیلمەکە وا باس کراوە کە لە «شارۆچکەیەکی ڕۆحی ئێرانی بە ناوی شاری بەد» دانراوە و باسی کار و کردەوەکانی «خوێنمژێکی تەنھا» دەکات.
بابەتەکان
دەرھێنەرەکە، لەبارەی ئەفسازانیی خوێنمژەوە، ئاماژەی داوە کە: «خوێنمژێک زۆر شتە: زنجیرە بکوژ، ڕۆمانسیی، مێژووناس، ئالوودەی مادەی ھۆشبەر – زۆربەیان لە یەکێکدا کۆبوونەتەوە.» فیلمەکە ورد سەرنجدەداتە سەر ئەم ڕووانەی خوێنمژەکە کە لەلایەن ئەمیرپوورەوە باسکراوە بە چەند شێوازێکی جیاواز.
کەسی سەرەکیی فیلمەکە، کە ناوی «کچەکە»یە، قارەمانێکی ناپاڵەوانە کە مەیلێکی بۆ پیاوی خراپ ھەیە. وەک خوێنمژێک، دەتوانێت شەوان بە شەقامەکاندا بسووڕێتەوە بێ ترسان لە سەلامەتیی خۆی، کە بووەتە ناونیشانی فیلمەکە. ئەو تاوانکارە، نەک قوربانی، و دەست بەسەر ئەو ھێز و دەزگایەدا دەگرێت کە بۆی ھەڵناگیرێت لە ژینگەیەکی وەک شاری بەددا. بەم ڕێگایە، لاربوونەوەیەکی فێمینیستانەی تێدایە.
ڕۆکابیڵی، کە کاراکتەرێکی کەم ڕۆڵی ڕەگەز چەوسێنە، کە لە پشتەوە دەردەکەوێت و لە ڕیشەی شاری بەددا دەژیت، لە ناو فیلمەکەدا دەردەکەوێت، و وەکو ڕەچاوکەرێکی بێدەنگ بەرامبەر ڕووداوەکانی دەوروبەری مامەڵەدەکات. دەرھێنەر ئەمیرپوور دەڵێت کە: «گەر شتێکی سیاسی ھەبێت [لە فیلمەکەدا]، ئەوە چادرەکە نییە، بەڵکو ڕۆکابیڵییە، چونکە ئاسایی نییە ھاوڕەگەزخواز بیت لە ئێران.»
بەرھەمھێنان
فیلمێکی کورتی سەرەتایی بە ھەمان ناوەوە لە دەرھێنانی ئەمیرپوور لە فێستیڤاڵەکان پەخشکرا و خەڵاتی باشترین کورتە فیلمی بردەوە لە فێستیڤاڵی فیلمی ئێرانیی نوور.
کەمپینێکی ئیندیگۆگۆ ڕاگەیەندرا لە تەممووزی ٢٠١٢دا بۆ دروستکردنی وەشانێکی درێژی کورتە فیلمەکە. لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٢دا، ئامانجی $٥٥,٠٠٠ی کەمپینەکە تێپەڕێندرا. پڕۆژەکە بە کۆی $٥٦,٩٠٣ کۆتایی ھات لەلایەن ٢٩٠ خۆبەخشەوە.
فیلمەکە لە ماوەی بیستوچوار ڕۆژدا وێنەگیرا، لە شارۆچکەی تافت لە کێرن کەنتری لە باشووری کالیفۆرنیا.
فیلمەکە لە فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس لە ٢٠١٤دا پریمیەرکرا.
لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ مووڤیمەیکەر، ئەمیرپوور دەربارەی پەیوەندییەکەی لەگەڵ فیلمسازیدا ووتی:
ئەمیرپوور لە مێژە سکێتەرە، دیمەنی سکێتبۆردینگەکانی فیلمەکەش لەوەوە سەرچاوەیان گرتووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ترسناکەکانی ٢٠١٤ پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤ پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سرووشتییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە فێمینیستەکانی ئەمریکا پۆل:فیلمە سەربەخۆیییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان پۆل:یەکەم فیلمە دەرھێنراوەکانی ساڵی ٢٠١٤ پۆل:فیلمە سەربەخۆیییەکانی ساڵی ٢٠١٤ پۆل:فیلمە فێمینیستییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکانی ساڵی ٢٠١٤ بە چەشنی ڕۆژاوایی پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ بە زمانی فارسی پۆل:فیلمە ترسناکە ڕۆژاوایییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە خوێنمژە ئەمریکییەکان فیلمە ترسناکە ئەمریکییە ئاسیاییەکان پۆل:فیلمە ترسناکە ئەمریکییە ئاسیاییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئالوودەبوون بە ھێرۆین پۆل:فیلمەکان دەربارەی لەشفرۆشی لە ئێران پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ئانا لیلی ئەمیرپوور پۆل:فیلمەکان کە لە ئێران داندراون پۆل:فیلمەکان بە چەشنی ڕۆژاوایی نوێ پۆل:فیلمەکانی سکەیتبۆرد پۆل:فیلمەکانی ڤایس فیلمز پۆل:فیلمە ئەمریکییە ئێرانییەکان پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان
دێگەڵەی شارباژێڕ
دێگەڵە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی زەلان، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
دێگەڵە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دەشتی زاخە و لە باشوور لەگەڵ گوندی گردەکەروێشک و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دێگەڵەکۆن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کەوانەدۆڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڕووخانی کۆشکی سپی (فیلم)
ڕووخانی کۆشکی سپی (ئینگلیزی: White House Down) فیلمێکی ئەمریکیی ساڵی ٢٠١٣یە. فیلمەکە لە جۆری (ئاکشن، سیاسی، هەستبزوێن)ە، کە لەلایەن (ڕۆڵاند ئەمیر ڕیچ) کاری دەرهێنان و بۆ کراوە.
چیرۆک
جیرۆکی فیلمەکە باس لە دەستەیەکی (تیرۆرستی)، دەکات کە هێرش دەکەنە سەر کۆشکی سپی و بۆ دووەم جار لە مێژوودا، توندو تۆڵترین خانووی جیهان لە ڕوی ئاسایشیەوە دەگرن.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلزی.
.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکان بەزمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمی هاوڕێی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە هاوڕێییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمی ھاوڕێی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنەکانی ساڵی ٢٠١٣ پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە پۆل:فیلمەکان دەربارەی کودەتا پۆل:فیلمەکان دەربارەی شەڕی ناوەکی و چەکەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەزگای ھەواڵگری ناوەندی پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی جەیمس ڤاندەربیڵت پۆل:فیلمەکان کە لە فەڕەنسا داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە مۆنتریال وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جەیمس ڤاندەربیڵت پۆل:فیلمەکان کە لە ئێران داندراون
نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
نەرویژ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨ بوو کە لە ١٢ تا ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لە مەکسیکۆ سیتی لە مەکسیک بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
جەژنیکانی ئەبابەکر
جەژنیکانی ئەبابەکر یان جەژنیکان یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
١٩٧٧ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1977 (توضيح)
قەرەبوڵاغی براحەمە
قەرەبوڵاغی براحەمە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی کۆکس، قەزای کفری، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قەرەبوڵاغی براحەمە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سیامەڕۆ و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەرەبوڵاغی کۆن و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی ماسی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تازەشار.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مایک دەیلی
مایکل دەیلی دیزاینەری یارییە ڤیدیۆیییەکانی سکۆتلەندایە، بە دیزاینکردنی لێمینگز و نموونەی سەرەتایی گەورە دزی ئۆتۆمۆبیل ناسراوە، و یەکێکە لە چوار دامەزرێنەرەکەی دی ئێم ئەی دیزاین (ئێستا بە ڕۆکستار نۆرت ناسراوە)، شانبەشانی دەیڤد جۆنز.
حەمە قوتو
حەمە قوتو ناوی تەواوی محەممەد ئیبراھیم عەبدول) لەدایکبووی ساڵی ١٩٣٩ لە شاری ھەڵەبجە و لە ساڵی ١٩٩٢ کۆچی دواییکردووە. گۆرانیبێژی کورد بوو. لەبەرئەوەی ئەوەی کە لەمنداڵییەوە بەشێوەیەکی ڕێک و پۆشتە دەرکەوتووە، بە (حەمە قوتوو) ناسراوە. جگە لە گۆرانیبێژی چەندین کاری کردووە لەوانە شۆفێریکردووە لە ڕێگەی (سلێمانی- ھەڵەبجە) و لەھەمانکاتیشدا فەرمانبەربووە لە بەڕێوەبەرایەتیی ڕۆشنبیریی و ڕاگەیاندن.
٦٣٩ (ژمارە)
٦٣٩ (شەش سەد و سی و نۆ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٦٣٨ و ٦٤٠.
حەمە قوتو
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩ پۆل:مردووانی ١٩٩٢ پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
١٩٧٨ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1978 (توضيح)
جەژنیکان
جەژنیکان یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
شارەوانیی شاری بۆلۆنیا
وێنۆک شارێکی شارەوانیی ناوچەی ئیمیلیا-رۆمانیایە. لە ئیتاڵیا پایتەختەکەی شارێکی دیفاکتۆیە بەناوی بۆلۆنیا ڕووبەرەکەی بە ٣،٧٠٢ ھەزار کیلۆمەتر دووجا خەمڵێنراوە و بەپێی سەرژمێری ٢٠١٧ ژمارەی دانیشتووانەکەی بە یەک ملیۆن کەس خەمڵێنراوە.
موشێ سەنبار
موشێ سەنبار (بە عیبری: משה זנבר؛ ٢٩ی ئازاری ١٩٢٦ – ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢) ئابووریناس و کەسایەتی گشتی ئیسرائیلی بووە. لە ماوەی ساڵانی ١٩٧١–١٩٧٦ وەک حاکمی بانکی ئیسرائیل کاری کردووە.
لە نێوان ساڵانی ١٩٦٠ بۆ ١٩٧١ ئەرکی ئاستی بەرزی لە وەزارەتی دارایی ئیسرائیل بەڕێوەبردووە، لە کۆتاییدا وەک ڕاوێژکاری دارایی وەزیر پینچاس ساپیر و وەک بەڕێوەبەری بوودجە کۆتایی ھات.
مەرگ
سەنبار لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ لە تەلئەبیب کۆچی دوایی کرد. ڕۆژی دواتر لە گۆڕستانی کیریات شاول بەخاک سپێردرا. لەنێو ئەو کەسانەی کە لە کاتی نوێژەکەدا قسەیان کرد، ڕابی ئیسرائیل مێیر لاو، جوولیۆس بێرمان، کۆلێت ئەڤیتال، ڕافی ئیتان و کەسانی دیکە بوون.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦ پۆل:مردووانی ٢٠١٢ پۆل:دەرچووانی زانکۆی عیبری لە ئورشەلیم پۆل:حاکمەکانی بانکی ئیسرائیل پۆل:جووە مەجارییەکان پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان
نەمسا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
نەمسا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
٦٤٠ (ژمارە)
٦٤٠ (شەش سەد و چل) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٦٣٩ و ٦٤١.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٩٨٠ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
1980 (توضيح)
کۆنگرەی گشتی لەسەر کێش و پێوانەکان
ئەم کۆنگرەیە بە ناونیشانی (General Conference on Weights and Measures) لە ساڵی ١٨٧٥ز بەدواوە بەڕێوەدەچێت و تێیدا پێداچونەوە بە یەکە پێوانەییەکان دەکڕێ لە چوارچێوەی زانستی نوێ. ئەم یەکانە پێیان دەگوترێ سیستەمی نێودەوڵەتی یەکە (سیستەمی مێتریک) کە لە چەند یەکەیەکی بنچینەیی پێک دێت وەک: مەتر، چرکە، و کیلۆگڕام.
ئەو ووڵاتانەی سیستەمی مێتریک بەکار دەھێنن
عێراق (٢٠١٣)
ئێران (١٩٧٥)
تورکیا (١٨٧٥)
سعودیە (٢٠١١)
بەڕیتانیا (١٨٨٤)
ئوسترالیا (١٩٤٧)
نەمسا (١٨٧٥)
بەڕازیل (١٩٢١)
بولگاریا (١٩١١)
کەنەدا (١٩٠٧)
چیلی (١٩٠٨)
چین (١٩٧٧)
کۆڵۆمبیا (٢٠١٢)
کڕواتیا (٢٠٠٨)
دانیمارک (١٨٧٥)
مسڕ (١٩٦٢)
فینلەندا (١٩١٣)
ئەڵمان (١٨٧٥)
فەڕانسا (١٨٧٥)
یۆنان (٢٠٠١)
ھەنگاریا (١٩٢٥)
ھیندستان (١٩٩٧)
ئیڕلەندا (١٩٢٥)
ئیتاڵیا (١٨٧٥)
ژاپۆن (١٨٨٥)
قەزاقەستان (٢٠٠٨)
کێنیا (٢٠١٠)
لیتوانیا (٢٠١٥)
مێکسیک (١٨٩٠)
مالێزیا (٢٠٠١)
ھۆڵەندا (١٩٢٩)
نەرویج (١٨٧٥)
پاکستان (١٩٧٣)
پۆڵەندا (١٩٢٥)
پۆرتۆغاڵ (١٨٧٦)
ڕۆمانیا (١٨٨٤)
ڕوسیا (١٨٧٥)
سەنگاپور (١٩٩٤)
سلۆڤاکیا (٢٠١٦)
ئەفریقای باشور (١٩٦٤)
کۆریای باشور (١٩٥٩)
ئیسپانیا (١٨٧٥)
سوید (١٨٧٥)
سویسڕا (١٨٧٥)
ئوکراینا (٢٠١٨)
ئۆرۆگوای (١٩٠٨)
٦٤١ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
حەسەناوا، تیکاب
حەسەناوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ئەحمەداوا، ناوچەی تەختی سڵێمان، شارستانی تیکاب، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
حەسەناوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھەنگور و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئەمیناوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قازان کەندی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی نەبی کەندی.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی تیکاب تیکاب تیکاب پۆل:گوندەکانی شارستانی تیکاب پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
نەرویژ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ بوو کە لە ٢٦ی ئاب تا ١٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٧٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
پۆست، برادۆست
پۆست گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری برادۆست، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
پۆست ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
٦٤٢ (ژمارە)
٦٤٢ (شەش سەد و چل و دوو) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٦٤١ و ٦٤٣.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
گردەچال
گردەچال یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بەحرکە سەربە قەزای ناوەندی ھەولێر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەزای ھەولێر
قوجور
قوجور (، ) گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری گوێرگون، ناوچەی کوڕانی، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
جوگرافیا
قوجور ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
دێگەڵەکۆن
دێگەڵەکۆن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی زەلان، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.