cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سۆران شافعی
ناوبراو جگە لە بەشداری لە زۆربەی ئێرشاد و جەولە دەروێشیەکانی ناوچە جیاوازەکانی کوردستان، چەند جارێک لەسەر فەرمانی شێخ حەسەن سەردانی کوردستانی ئێراقی کردووە و لەگەڵ شێخ محەمەد کەسنەزانی ڕێبەری تەریقەتی قادری کەسنەزانی لە شاری سلێمانی و شێخ بابەعەلی سۆڵە لە شاری ھەڵەبجە کۆدەبێتەوە و پەیامی شێخیان پێ ڕادەگەێنێت.
سۆران سەقزی لەو ماوەیدا کە لە شاری سەقز بووە دەیان جار لەلایەن ناوەندە ئەمنییەتییەکانی ئەم شارەوە بانگھێشت و لێپرسینەوەی لەگەڵ کراوە و بەردەوام وەک کەسێکی ئایین خواز و نیشتمانپەروەر لەژێر گوشار و چاوەدێریی دەوڵەتدا بووە و بۆ ماوەیەکی کورتیش بە تاوانی ئەوەی کە گوایە ئیسلامییەکی توندڕەوە دەسبەسەر کراوە، بەڵام پاش ئەوەی ئەم تاوانە بەسەریدا ساخ نابێتەوە ئازاد ئەکرێت. ئەمە لە دۆخێکدایە کە ئەم ڕەوتە ئایینییە کە ناوبراو چالاکی تێدا دەکات وەکوو ڕێبازێکی عیرفانی و مەعنەوی بە دوور لە کێشەی ڕامیاری و دەسەڵاتخوازی، تەنیا خۆی لە پەیوەوەندێکی ڕۆحانی و خۆشەویستی لەنێوان تاک و خوداواەندا ئەبینێتەوە.
ناوبراو جگە لەوەی کە وەک چالاک و ھەڵسوڕێکی ئایینی لە شاری سەقز ڕۆڵی بینیوە، وەک ناسیۆنالیستێکی کوردپەروەر و ھەڵسووڕ لە بواری دەستەبەرکردنی مافە نەتەوایەتییەکانی گەلی کورددا چالاکی کردووە و بەردەوام بە شێوازی جۆراوجۆر خزمەتی بە پەرەسەندنی بیری نەتەوەیی لەنێو لاوانی سەقزدا کردووە و بە کردنەوەی کلاسی فێربوونی زمانی کوردی بە شێوەی نافەرمی دەیان منداڵ و لاوی ئەم شارەی فێری خوێندن و نووسین بە زمانی زگماکی کردووە.
سۆران سەقزی ساڵی ٢٠٠٠ ھەتاوی شاری سەقزی جێھێشت و لە شاری ستۆکھۆڵمی پایتەختی وڵاتی سوێد نیشتەجێ بوو، بەڵام لە ھەندەرانیش درێژەی بە چالاکییە ئایینی و نەتەوایەتییەکانی دا و ھەنووکە وەک وتەبێژی تەریقەتی قادری لەدەرەوەی وڵات ڕۆڵ ئەگێڕێت و تا ئێستا جگە لە کۆمەڵێک چالاکی جۆراوجۆر، لەگەڵ چەندین وەڤدی داکۆکیکەر لە مافی مرۆڤ و ھەروەھا بەرپرسانی باڵوێزخانەی چەند وڵاتێکی ئەورووپی دانیشتووە و کێشەکانی بەردەم چالاکانی ئایینی ئەھلی سونەت لە کوردستان بە گشتی و مورید و مەنسووبانی تەریقەتەکانی قادری و نەقشبەندی بە تایبەتی باس کردووە.
ھەروەھا ناوبراو پاش چوونە دەرەوە لە ئێران خەبات و چالاکی خۆی لەنێو یەکێک لە حیزبەکانی تایبەت بە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بە شێوەی ئاشکرا دەست پێکرد و ماوەی ٢ ساڵ وەک بێژەری ڕادیۆ دەنگی کوردستان و ٢ ساڵیش وەک بێژەر و بەرپرسی ڕادیۆ دەنگی لاوان لە شاری ستۆکھۆڵم کاری کردووە و دواتر بۆ ماوەی ٢ ساڵیش وەک پێشکەشکار و بەڕێوەبەری بەرنامەی لاوان لە کەناڵی ئاسمانی تیشک تیڤی، دەوری بینیوە.
کاک سۆران سەقزی ھەروەھا لە کۆنفڕانسی پێنجەمی یەکیەتی لاوان لە وڵاتی سوێد وەک ئەندامی جێگری کۆمیتەی بەڕێوەبەری گشتیی ھەڵبژێردراوە و لە کۆنفڕانسی شەشەمی ئەم ڕێکخراوەدا بە دەنگێکی زۆرەوە وەک ئەندامی ڕەسەنی دەنگی ھێناوەتەوە و تا کۆنفڕانسی حەوتەم وەک بەرپرسی گشتیی پێکھێنان و ڕێکخستنەکانی یەکیەتی لاوان لە وڵاتی سوێد کاری کردووە و لە کۆنفڕانسی حەوتەمیشدا دیسانەوە بە دەنگی زۆرینەی ئەندامانی ڕێکخراوەکە، وەک ئەندامی ڕەسەن ھەڵبژێردراوە و ئەرکی بەرپرسایەتی کۆمیسیۆنی چالاکییەکانی لاوانی لە وڵاتی سوێد بۆ دیاری کراوە. شایەنی باسە کە ناوبراو جگە لەو بەرپرسایەتییانە کە لەسەر ئاستی وڵاتی سوێد بە گشتی بوویەتی، ساڵێکیش وەک بەرپرسی پێکھێنەرانی لاوان لە شاری ستۆکھۆڵم و ساڵێکیش وەک بەرپرسی گشتیی یەکێتیی لاوان لە شاری ستۆکھۆڵم ھەڵبژێردراوە و دەورەیەکیش وەک ڕاوێژکاری بەرپرسی گشتیی لاوان لە دەورەی وڵات لەلایەن بەرپرسی ئەوکات بەڕێز کاک ڕەحیم ڕەشیدی دیاری کراوە.
لە کۆتاییدا ماوەتەوە بڵێین کە کاک سۆران سەقزی:
مردن
وێنۆک|گۆڕی سۆران شافعی سۆران شافعی لە شەوی ٨-٥-٢٠١٧ کۆتایی بە ژیانی خۆی ھێنا، لە ڕۆژی دواتر عەبدولخالق تەلعەت بەڕێوەبەری پۆلیسی پارێزگای ھەولێر لە لێدوانێکی تایبەتدا ڕای گەیاند کە رووداوەکە لەناو کافتریای زێوێ لە شاری ھەولێر بووە کە سۆران خۆی خاوەنی کافتریاکەیە.
زیاتر روونی دەکاتەوە کە لەناو ژوورەکەی خۆیدا لە شوێنی کارەکەی، فیشەکێک بەخۆیەوە دەنێت و کۆتا بەژیانی دەھێنێت.
بەڕێوەبەری پۆلیسی پارێزگای ھەولێر لەبارەی ھۆکاری خۆکوشتنەکە ئاشکرای دەکات، سۆران سەقزی پارەیەکی‌ زۆر قەرزار بووە و ئەوەیش وای کردووە پاڵەپەستۆی دەروونی لەسەر دروست ببێت و بڕیاری کۆتاھێنان بە ژیانی بدات.
گەواھیدەرێک کە ھاوڕێی نزیک سۆرانە دووپاتی دەکاتەوە کە سۆران لەناو ژوورە تایبەتەکەی خۆی لە کافیتریاکەیدا بە فیشەک کۆتای بە ژیانی خۆی ھێناوە و بەو رووداوەش ھەموو ھاوڕێ و کەسەکانی تووشی شۆک بووین.
پاشان تەرمی سۆران سەقزی ڕەوانەی پزیشکی دادی ھەولێر کرا و بڕیاردرا کە کۆتا ڕاپۆرت لەسەر چۆنیەتیی رووداوەکە بڵاوبکرێتەوە.
کاردانەوەی حیزبی دیموکرات لەبارەی مردنی
حیزبی دیموکراتی کوردستان ڕوونکردنەوەی لەبارەوە دا و بەرپرسی پەیوەندییەکانی ھەولێری ئەو حیزبەش وتی: «لەسەر داوای ئێمە پۆلیس بەدواداچوونی وردی بۆ ڕووداوەکە کردووە». لە سێشەممەی ٩-٥-٢٠١٧ محەممەد ساڵح قادری ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و بەرپرسی پەیووەندییەکانی حدکا لە لێدوانێکی تایبەتدا ئاشکرای دەکات، کاک سۆران ئەندامی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران بووە و لە ھەولێر کار و کاسبی خۆی کردووە و ڕیستۆرانتێکی داناوە، دوێنێ ئاگادار کراینەوە کە بەھۆی ڕووداوێکی نەخوازراوەوە گیانی لەدەستداوە، ئێمەش داوامان لە پۆلیسی تاوانەکان کرد بەپێی پسپۆڕی خۆیان لە کامێراکانی چاودێری و مۆبایلەکەی و پزیشۆی دادوەری لە ڕووداوەکە بکۆڵنەوە، بەداخەوە لە ڕاپۆرتی پۆلیس دەرکەوتووە کە خۆی کۆتای بە ژیانی خۆی ھێناوە. زیاتر ڕوونی دەکاتەوە، ڕاپۆرتەکە باس لەوە دەکات کە قەرزدار بووە، ئێمە پێشتر ئاگاداری ئەوە نەبووین کە کێشەیەکی تایبەتی ھەبووبێت یان ھەڕەشەیەکی لێ کرابێت، بۆیە داوامان کرد پۆلیس لێکۆڵینەوە بکات و ئێستە ئەو لێدوانەی پۆلیسی پارێزگای ھەولێر بۆ ئێمە جێگەی متمانەیە و ئێمە ھیچ زیادەیەکی ترمان نییە بیخەینە سەری، تەنیا لەوە بەداخین کە ئەندامێکی حیزبەکەمان بەو شێوەیە کۆتای بە ژیانی خۆی ھێناوە و سەرەخۆشی لە بنەماڵە و ھاوڕێکانی و بەپەرۆشین.
لەبارەی ئەو دەنگۆیانەی گوایە سۆران سەقزی بە دەستڕێژی فیشەک لە شوێنی کارەکەی کوژراوە، ئەو ئەندامەی سەرکردایەتی حدکا دووپاتی دەکاتەوە، قسە و لێدوانی نابەرپرسانە کە ھەستی بنەماڵە و کەسوکاری پێ بریندار دەبێت، دوورە لە ئیتیکی کۆمەڵایەتی.
ئورڤاشی بوتالیا
ئورڤاشی بوتالیا (؛ لە دایکبووی ١٩٥٢ لە ئەمبالا، ویلایەتی ھاریانا) ژنە نووسەر و چالاکوانی ھیندییە. ئەو بەکتێبەکانی دیوەکانی دیکەی بێدەنگی: دەنگەکان لە ھیندستانی دابەشکراو ھەروەھا وتاری ئاشتی: دەنگی ژنانی کەشمیر ناوبانگی دەرکردووە.
لە ساڵی ١٩٨٤، ئورڤاشی لەگەڵ ڕیتو مێنۆن بەھاوبەشی خانەی کالی بۆ ژنانیان دامەزراد، ئەمەش یەکەم خانەی چاپکردنی فێمێنیستی بوو لە تەواوی ھیند. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٣، ئورڤاشی پڕۆژەی زووبان بووکسی لەژێر چەتری خانەی کالی دامەزراند. لە ساڵی ٢٠١١، ئورڤاشی و مێنۆن بەیەکەوە لەلایەن حکوومەتی ھیندستان خەڵاتی پادما شریان پێدرا، کە چوارەمین گەورە خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەو وڵاتەیە بۆ کەسانی سڤیلی بدات، ئەمەش لە پای کارەکانیان بوو لە بواری وێژە و پەروەردە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن پۆل:زیندووان پۆل:ژنە ڕۆژنامەنووسە ھیندییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢
جی-پی-تی-٣
ترانسفۆرمەری بەرهەمهێنی پێش-ڕاهێنراوی ٣ (GPT·3) مۆدێلێکی زمانە کە فێربوونی قوڵ بەکاردەهێنێت بۆ بەرهەمهێنانی نووسینی هاوشێوەی مرۆڤ. بە پێدانی سەرەتایەکی دەقی کورت، وتارێک بەرهەم دەهێنێت کە بەردەوامی دەقە کورتە سەرەتاییەکەیە. لە وەشانە جیاوازەکاندا توانای جیاوازی هەیە.
تەلارسازییەکە تۆڕێکی ستانداردی ترانسفۆڕمەرە (لەگەڵ چەند گۆڕانکاریەکی ئەندازیاری) لەگەڵ قەبارەی بێوێنەی وەک بوارێکی ٢٠٤٨-نیشانەیی و 175 ملیار گۆڕاو (کە پێویستی بە 800GB بۆشایی هەیە بۆ هەڵگرتن). ڕێگای ڕاهێنان بریتییە لە "پێش-ڕاهێنانێکی بەرھەمھێنەر" کە مانای ئەوەیە کە ڕاهێنراوە بۆ پێشبینیکردنی ئەوەی کە نیشانەی داهاتوو چیە. مۆدێلەکە "فێربوونی کەم-لێدان" بەکاردەهێنێت لە زۆر ئەرکی بنچینەیی دەقدا.
جی-پی-تی-٣ مۆدێلی پێشبینی زمانی نەوەی سێیەمە لە زنجیرەی GPT-n (و جێگرەوەی GPT-2) کە دروستکراوە لەلایەن ئۆپن-ئەی-ئای، تاقیگەیەکی توێژینەوەی زیرەکی دەستکرد لە سان فرانسیسکۆ. جی-پی-تی-٣, کە لە ئایاری ٢٠٢٠دا بڵاوکرایەوە و لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٠دا لە تاقیکردنەوەی بێتا بوو، بەشێکە لە ئاراستەیەک لە سیستەمی پرۆسەی زمانی سروشتی (NLP) بۆ نوێنەرایەتیکردنی زمانە پێش ڕاهێنراوەکان.
کوالیتی ئەو دەقەی کە جی-پی-تی-٣ بەرهەمی هێناوە ئەوەندە بەرزە کە لەوانەیە زەحمەت بێت دیاری بکرێت کە ئایا لەلایەن مرۆڤەوە نووسراوە یان نا، کە هەردوو سوود و مەترسی هەیە. سی و یەک توێژەر و ئەندازیارانی OpenAI لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠دا وتارەکەیان پێشکەش کرد کە جی-پی-تی-٣ ی خستەڕوو. لە وتارەکەیان، ئەوان هۆشدارییان دا لەسەر مەترسییەکانی جی-پی-تی-٣ و داوای توێژینەوەیان کرد بۆ کەمکردنەوەی مەترسی: دەیڤد چڵمەرز، فەیلەسوفێکی ئوسترالی، جی-پی-تی-٣ بە "یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین و گرنگترین سیستەمی AI کە تا ئێستا بەرهەم هاتووە" وەسف کرد. پێداچوونەوەیەکی نیسانی ٢٠٢٢ لە ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز تواناکانی جی-پی-تی-٣ بە توانای نووسینەوەی شیعرە ڕەسەنەکان بە توانای هاوشێوەی مرۆڤ وەسف کرد.
مایکرۆسۆفت لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ڕایگەیاند کە مۆڵەتی "تایبەت"ی بەکارهێنانی جی-پی-تی-٣ ی هەیە، خەڵکانی تر دەتوانن ئەی-پی-ئای'ی گشتی بەکاربهێنن بۆ وەرگرتنی دەرهاویشتەکان، بەڵام تەنها مایکرۆسۆسۆفت دەستی دەگات بە مۆدێلی بنەڕەتی جی-پی-تی-٣.
پێڕست
پۆل:فێربوونی مەکینە پۆل:ژیریی دەستکرد
مۆزەخانەی کڵێساییی سیاتیستا
مۆزەخانەی کڵێساییی سیاتیستا مۆزەخانەیەکی شارۆچکەی سیاتیستا لە پارێزگای کۆزانی یۆنانە.
پێغەمبەران لەقورئاندا
لە قورئاندا ناوی بیست و پێنج پێغەمبەر ھاتووە، ھەژدە دانەیان لە سوورەتی ئەنعام ھاتوون ، و ئەوانی تریش لە سوورەتەکانی تردا ھاتوون.
سەرچاوەکان
پۆل:ئیسلام پۆل:قورئان پۆل:دەقە ئایینییەکان پۆل:پێغەمبەران
سیبیریا
وێنۆک|سیبیریا سیبیریا ناوچەیەکی جوگرافی فراوانە، ھەموو باکووری ئاسیا پێکدەھێنێت، لە چیاکانی ئۆڕاڵ لە ڕۆژاوا تا ئۆقیانووسی ئارام لە ڕۆژھەڵات. لە نیوەی کۆتایی سەدەی شازدەھەمەوە بەشێکە لە ڕووسیا، دوای ئەوەی ڕووسەکان زەوییەکانیان لە ڕۆژھەڵاتی چیای ئۆرال داگیرکرد. سیبیریا فراوانە و دانیشتووانێکی کەمی تێدایە، ڕووبەرەکەی زیاتر لە ١٣٫١ ملیۆن کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٥١٠٠ ھەزار میل چوارگۆشە)، بەڵام تەنیا یەک لەسەر پێنجی دانیشتووانی ڕووسیای تێدایە. نۆڤۆسیبیرسک و ئۆمسک گەورەترین شارەکانی ناوچەکەن.
بەھۆی ئەوەی سیبیریا ناوچەیەکی جوگرافی و مێژوویییە و قەوارەیەکی ڕامیاری نییە، تاکە پێناسەیەکی ورد بۆ سنوورە خاکییەکانی نییە. بە شێوەیەکی نەریتی، سیبیریا بەرەو ڕۆژھەڵات لە چیای ئۆراڵەوە تا زەریای ھێمن درێژ دەبێتەوە، و زۆربەی حەوزی ئاوەڕۆی زەریای جەمسەری باکوور دەگرێتەوە. ڕووباری یەنیسی سیبیریا بەسەر دوو بەشدا دابەش دەکات، ڕۆژاوایی و ڕۆژھەڵات. سیبیریا لە زەریای جەمسەری باکوورەوە بەرەو باشوور درێژ دەبێتەوە تا گردەکانی باکووری ناوەڕاستی کازاخستان و تا بەشەکانی باکووری مۆنگۆلیا و چین. بەشی ناوەڕاستی سیبیریا (ناوچە ئابوورییەکانی ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵاتی سیبیریا) بە بەشێکی ناوەکی ناوچەکە لە یەکێتیی سۆڤیەت دادەنرا. لە دەرەوەی ناوەکی سیبیریا، بەشی ڕۆژاوای سیبیریا ھەندێک خاکی ناوچەی ئۆرال لەخۆدەگرێت و بەشی ڕۆژھەڵاتی دوور لە مێژوودا بە ڕۆژھەڵاتی دووری ڕووسیا ناوزەد کراوە.
سیبیریا بە پلەی یەکەم بە زستانە درێژ و سەختەکانی لە سەرانسەری جیھاندا ناسراوە، کە تێکڕای پلەی گەرمی لە مانگی یەکدا -٢٥ پلەی سەدییە. لە ڕووی جوگرافییەوە لە ئاسیا ھەڵکەوتووە؛ بەڵام بەھۆی ئەوەی کە داگیر کراوە و لە ڕووسیا جێگیر کراوە، لە ڕووی دابوونەریت و ڕامیارییەوە بەشێکە لە ئەورووپا. کاریگەرییە کولتوورییەکانی ئەورووپا، بە تایبەتی ڕووسی، لە سەرانسەری ناوچەکەدا زاڵن، بەھۆی ئەوەی لە سەدەی ١٦ەوە کۆچی ڕووسی لە ئەورووپاوە ھەبووە، کە کۆمەڵەی ژێر نەتەوەیی ڕووسی سیبیریای پێکھێناوە. زیاتر لە ٨٥٪ی دانیشتووانی ناوچەکە بە ڕەچەڵەک ئەورووپین.
سەرچاوەکان
پۆل:سیبیریا پۆل:جوگرافیای ڕووسیا پۆل:ھەرێمەکانی ڕووسیا پۆل:جوگرافیای کازاخستان
لیبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
لیبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بوو کە لە ٢٥ی تەممووز تا ٩ی ئابی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا لە ئیسپانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
قلیجە
قلیجە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی وارماوا، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قلیجە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی کەوەی جوخ و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئەحمەدبڕنە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دەق و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی میرەدێ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
فەدەک
دەست بەسەردا گرتنی فەدەک لەلایەن موسڵمانانەوە لە ساڵی ٦٢٩ی زایینی بوو و فەدەک بەم جۆرە فێی ڕەچاو کرا، بە مانای موڵکی تایبەتی محەممەد. دوای مردنی محەممەد، فەدەک لە کچەکەی ،فاتمە، سەرەڕای ناڕەزایییەکانی زەوت کرا و وەک موڵکێکی گشتی بەڕێوەدەبرا. دواتر فەدەک وەک تویڵ چەندین جار دەستی گۆڕی.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی عەرەبستانی سعوودی پۆل:جوگرافیای عەرەبستانی سعوودی پۆل:فاتیمە پۆل:شیعە
گیرە، ھێرۆ
گیرە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ھێرۆ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گیرە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دارەشمانە و لە باشوور لەگەڵ گوندی گۆمان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بێکلۆی خواروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شڵەمڕە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
عەقەبە
عەقەبە تاکە شاری کەنار دەریایە لە ئوردن و گەورەترین و پڕ حەشیمەتترین شاری کەنداوی عەقەبە. عەقەبە دەکەوێتە باشووری ئوردن، ناوەندی کارگێڕی پارێزگای عەقەبە. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە لە ساڵی ٢٠١٥دا ١٤٨ ھەزار و ٣٩٨ کەس بووە و ڕووبەری زەوییەکەی ٣٧٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە بووە (١٤٤٫٨ میل چوارگۆشە). ئەمڕۆ عەقابە ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە گەشەپێدانی ئابووری ئوردن، لە ڕێگەی کەرتە زیندووەکانی بازرگانی و گەشتیارییەوە. ھەروەھا بەندەری عەقەبە خزمەت بە وڵاتانی دیکەی ناوچەکە دەکات.
پێگەی ستراتژیکی عەقەبە لە نوکی باکووری ڕۆژھەڵاتی دەریای سوور لە نێوان کیشوەرەکانی ئاسیا و ئەفریقا وای کردووە بەندەرەکەی بە درێژایی ھەزاران ساڵ گرنگ بێت
شارەکە ڕاست لە بەرامبەر سنووری ئیلاتەوە دانیشتووە، کە بە ھەمان شێوە تاکە بەندەری ئیسرائیلە لەسەر دەریای سوور. دوای پەیمانی ئاشتی ئیسرائیل ئوردن لە ساڵی ١٩٩٤ پلان و ھیوا ھەبوو بۆ دامەزراندنی ناوچەیەکی گەشتیاری و ئابووری لە سنوورەوە، بەڵام کەم لەو پلانانە گەیشتوونەتە ئەنجام.
ئایین
وێنۆک|ڕاست|مزگەوت لە مەرسا زەید ئیسلام نوێنەرایەتی زۆرینەی دانیشتووانی عەقەبە دەکات، بەڵام ئایینی مەسیحی تا ئەمڕۆش بوونی ھەیە. نزیکەی ٥ ھەزار خێزانی مەسیحی لەم شارەدا دەژین. چەندین کڵێسا لە شارەکەدا و چەندین قوتابخانەی مەسیحی ھەیە لەوانە قوتابخانەی خوشکانی تەسبیحی عەقەبە.
سەرچاوەکان
پۆل:عەقەبە پۆل:شارەکانی بەندەری عەرەبی
گۆنگ ھیۆ-جین
گۆنگ ھیۆ-جین (لەدایکبووی ٤ی نیسانی ١٩٨٠) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە، ناسراوە بەھۆی ڕۆلە سەرەکییەکانی لە Crush and Blush (2008), وە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە بەناوبانگەکانی لە ''Sang Doo! Let's Go to School (لە ٢٠٠٣), Thank You (لە ٢٠٠٧), Pasta (لە ٢٠١٠), The Greatest Love (لە ٢٠١١), Master's Sun (لە ٢٠١٣), It's Okay, That's Love (لە ٢٠١٤), The Producers (لە ٢٠١٥), Don't Dare to Dream (لە ٢٠١٦) and When the Camellia Blooms'' (2019). گۆ ھیۆ-جین بە شاژنی ڕۆلگێرانی رۆمانتیک کۆمیدی ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:باشترین خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور پۆل:خەڵکی سێئول پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:مۆدێلەکانی سێئول پۆل:دەرچووانی زانکۆی سێجۆنگ پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس پۆل:ھونەرمەندانی کۆمپانیای ئای ئێچ کیو
لویس تۆملنسن
لویس تۆملنسن (؛ لەدایکبووی ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٩١) گۆرانیبێژ و گۆرانینووسێکی بەریتانییە. ناوبانگی بە تاکێک لە گرووپی وان دایرێکشن بەدەست ھێناوە. تۆملنسن ژیانی ھونەری وەک ئەکتەر دەست پێکرد، وەک بەشداربویەک لە درامای Fat Friends. لە ساڵی ٢٠١٠ کاتێک سەرنەکەوت لە بەرنامەی X Factor وەک گۆرانیبێژی تاکە کەس، لەگەڵ ھاری ستایلز، نیاڵ ھۆران، لیام پاین، زەین مالیک خرانە یەک گروپ بە ناوی وان دایرێکشن، کە توانیان پلەی سێیەمی بەرنامەکە دەستەبەر بکەن و ناوبانگێکی زۆر بۆخۆیان پەیدا بکەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز پۆل:گۆرانینووسانی بریتانی پۆل:ژەنیارانی بریتانی پۆل:ئەندامانی وەن دایرێکشن
ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٤٨
ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق ١٩٤٨ لەڕۆژی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٤٨ بەڕێوەچوو. کاندیدە سەربەخۆکان زۆرینەی دەنگەکانیان بەدەستھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق
پێڕستی ڕێکخراوە کوردییەکان
پێڕستی ڕێکخراوە کوردییەکان بریتیە لە:
سووریا
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان پۆل:پێڕستی ڕێکخراوەکان
ئیمپراتۆریەتی ماراتا
وێنۆک|[[ئاڵای ئیمپراتۆرییەتی ماراتا]] وێنۆک|نەخشەی ئیمپراتۆرییەتی ماراتا لە ساڵی ١٧٥٨ ئیمپراتۆرییەتی ماراتا یان کۆنفیدڕاڵی ماراتا کۆمەڵێک دەوڵەتی ھیندستان بوون کە لە سەدەی ١٧ و ١٨دا زاڵ بوون بەسەر زۆربەی کیشوەری ھیندستان. ئیمپراتۆرییەتەکە بە فەرمی لە ساڵی ١٦٧٤ تا ١٨١٨ بوونی ھەبووە، بەشێکی زۆری شانازیی بە ماراتاکان دەدرێت بۆ کۆتاییھێنان بە دەسەڵاتی موغەکان لە ھیندستان. ماراتاکان گەلێکی جەنگاوەر بوون کە لە ڕۆژاوای فەلاتی دەکان (ماھاراشترای ئێستا) ھاتبوون. ئەوان بە دامەزراندنی «خۆبەڕێوەبەری گەلی ھیندۆسی/ھیندستان» لە ناوچەکەیاندا بۆ ناوبانگ بەرزبوونەوە ماراتاکان بوونە دیار بوو لە سەدەی ١٧ لەژێر سەرکردایەتی شیواجی کە دژی شانشینی عادلشاھی و ئیمپراتۆرییەتی موغەکان ڕاپەڕین و شانشینی پێکھێنا، کە ڕەیگاد پایتەختی بوو. ماراتاکان بە جووڵەی خۆیان ناسراون، توانیان خاکەکەیان لە کاتی شەڕەکانی موغەکان-مەراتادا چەسپێنن و دواتر بەشێکی زۆری کیشوەری ھیندستانیان کۆنترۆڵکرد کە لە پێشەوا لە باکوورەوە تا تانجاوور لە باشوور درێژبووەوە و پایتەختەکەیان لە پونە لە ساڵی ١٧٥٨دا. و باجیراوی یەکەم ھەروەھا ڕۆڵێکی گرنگی ھەیە لە لەناوبردنی مەغۆلەکاندا لە کۆتاییدا دەسەڵاتی ئەوان بەھۆی ئەو زنجیرە شەڕانەی کە لە دژی ئیمپراتۆرییەتی بەریتانیا ئەنجامدرا کۆتایی ھات. دوو جەنگی یەکەمی ئینگلیز و ماراتا سەرکەوتنی بۆ ماراتاکان بەدەستھێنا بەڵام سێیەم جەنگ بووە ھۆی شکستی ماراتاکان و لکاندنی ئیمپراتۆرییەتی ماراتا لە ماھاراشترا بە ھیندستانی بەریتانیا. ماراتاکان دەرفەتێکی دیکەیان بۆ ڕەخسا بۆ یاخیبوون لە دەسەڵاتی بەریتانیا و پێکھێنانی شانشینی خۆیان لە یاخیبوونی ھیندستانی ساڵی ١٨٥٧. بەڵام تا کۆتایی ساڵی ١٨٥٩ یاخیبوونەکە چەقێندرا و ھەموو سەرکردە یاخیبووەکانی ماراتا یان لەسێدارەدران یان چوونە دەرەوە و پەنایان بۆ نیپاڵ برد.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزراوەکانی ١٦٧٤ لە ھیندستان پۆل:دامەزراوەکانی ١٨١٨ لە ھیندستان
جۆرج ڕوودێ
جۆرج ڕوودێ (بە ئینگلیزی: George Rudé) مێژووناسی مارکسیستی شانشینی بەریتانیاییە. جۆرج ڕوود لێزانی شۆڕشی فەڕەنسی و مێژوو لە بنەوەیە و بە تایبەت سەبارەت بە ئاپۆرەکان لە مێژوودا لێکۆڵیوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠ پۆل:مردووانی ١٩٩٣ پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن پۆل:مارکسیستە بەریتانیایییەکان پۆل:مێژووناسانی شۆڕشی فەڕەنسا
جیھانی جوراسی: شانشینی کەوتوو
جیھانی جوراسی: شانشینی کەوتوو فیلمێکی سەرکێشیی خەیاڵی زانستییە، ساڵی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە، پاشکۆی جیھانی جوراسی ٢٠١٥، لە دەرھێنانی «خوان ئەنتۆنیۆ بایۆنا»، دووەم بەشە لە جیھانی جوراسی، کە بەرنامەی بۆداڕێژراوە. وە بە گشتی پێنجەمین قیستەکانی زنجیرە فیلمی پارکی جوراسیە، «دێریک کۆنۆلی» و دەرھێنەری جیھانی جوراسی «کۆڵن تریڤۆرۆ» وەک نووسەرێک بۆ فیلمەکە گەڕانەوە.
لە دوورگەیەکی ئەمریکی ناوەندی خەیاڵی ئیسلا نوبرلەر کۆمەڵێک دایناسۆڕ ھەن، لە کەناراوەکانی پاسفیک لە کۆستاریکا، تیمێکی چەکدار دوای ئۆون گرادی و کلێر دەکەون، بۆ ئەوەی دەیناسۆرە بەجێماوەکان لەو دورگەیە ڕزگار بکەن، پێش ئەوەی کە تەڤینەوەیەکی گەورەی بورکانی ئەو دوورگەیە لەناو ببا، کریس پرات، برایس دالاس ھۆوارد، بی دی وۆنگ، جێف گۆڵدبلوم ڕۆڵی خۆیان لە فیلمەکانی پێشووی زنجیرەکەدا دووبارە دەنوێننەوە، وە ڕافی سپاڵ و تۆبی جۆنز و تێد لیڤینیش چوونە پاڵ ڕۆڵەکان. وێنەگرتن لە مانگی شوباتەوە تا تەممووزی ٢٠١٧ لە بەریتانیا لە ھاوایی بەڕێوەچوو، بەرھەم و دابەشکردنی لەلایەن یوونیڤەرساڵ پیکچەرزەوە بوو، شانشینی کەوتوو لە مەدرید لە ٢١ی ئایاری ٢٠١٨ نمایش کرا، لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨ لە ئەمریکا بڵاوکرایەوە، فیلمەکە لە ئاستی جیھاندا زیاتر لە ١٬٣ میلیارد دۆلاری کۆکردەوە، کە بووە سێیەم فیلمی جوراسی بۆ تێپەڕاندنی ھێمای ملیارەھا دۆلار، ھەروەھا سێیەمین فیلمی پڕ داھاتی ساڵی ٢٠١٨ بوو.
چیرۆک
تیمێکی مەرکەزی لە واشنتۆنی ئەمریکا بریار لەسەر ئەوە دەدەن، کە ئایا دەیناسۆرەکان لە دوورگەکە ڕزگاربکەن یان بمرن، دوای کۆبونەوەکە بڕیارەکەیان ھێشتنەوەی دەیناسۆرەکانە، بەڵام کەسێک بەناوی ئێلی میلس بۆ ئەوەی دەیسناسۆرەکان بفرۆشێت بە نرخێکی خەیاڵی، تیمێکی مەرکەزی بەسەرکردایەتی کێن ویتڵی بۆ دورگەکە دەنێرێت، لەگەڵ ئۆون کلێر و تەکنیکاری پێشووی پارک فرانکلین، ھەموویان بەرەو دورگەکە دەڕۆن، سەرەتا بۆ ئەوەی بلو (دەیناسۆرە بزربوەکەی بەشی یەکەمی جیھانی جوراسی) بدۆزنەوە، ئۆون لەپێش ھەموویان بە شوێن پێی پلو دەگەرێت، تا بلوو دەدۆزنەوە، بەڵام ئۆون دەیەوێت بلو ئارامبکاتەوە، لەو کاتەدا کێن ویتڵی تەقە لە بلو دەکرێت، ئۆون کە خۆی دەیناسۆرەکەی بەخێو کردوە، وە بەم شێوەیە لەگەڵ ویتڵی ڕێک نەکەوتبوون، یەکسەر ئۆون ھێرش بۆ ویتڵی دەکات، بەڵام ویتڵی بە چەکی ئارامبکردنەوە ئۆون دەبورێنێتەوە. کلێر و فرانک لە خانییەکی چۆڵن لە دورگەکە بۆ لێکۆڵینەوە، بەڵام بێ ئاگان، لەوەی ویتڵی فێڵی لێیان کردووە، ھەروەھا ئۆونیان لە دارستانەکە بەجێ ھێشتووە، وە بلویان برد. دواتر کلێر و فرانک دەچنە سەرەوەی خانییەکە بە ڕاکردن ئۆون بەرەو لاین دێت، ھاوار دەکات دەڵێت ڕاکەن، لەبەر ئەوەی ھەموو دەیناسۆرەکان بە بچوک و گەورەوە لەدوای ئۆون ڕادەکەن، تا خۆیان لە تەقینەوەکەی بورکانەکە بپارێزن، لەو کاتەدا ھەموویان خۆیان بۆ نێو ئاوەکە فرێدەدەن. کەشتییە بەکرێگیراوەکە کە داینەسۆرە گیراوەکانی بارکردووە، بۆ خاکی ئەمریکا دەجولێت، چونکە ئەو دایناسۆرانەی کە ماون لە کاتی ھەڵچوندا دەمرن. کلێر و فرانکلین و ئۆون دزە دەکەن، بۆ ناو کەشتییەکە وە بەدزییەوە یارمەتی بلوو دەدەن تا خوێنی تری لێنەڕوات، گروپەکە دەرک بەوە دەکەن کە دایناسۆرە گیراوەکان بۆ شوێنێکی نادیار دەگوازرێنەوە بۆ مەبەستێکی نادیار. دواتر تیمەکەی ویتڵی ھەموو دایناسۆرەکان بۆ کۆشکەکە دەھێنن، وە لەوێدا سجنیان دەکەن، دواتر دەست بە فرۆشتنی ھەموو دایناسۆرەکان دەکەن، بە نرخێکی خەیاڵی کە ھەموو کەسە بەناوبانگ و دەوڵەمەندەکان بۆ کڕینی دایناسۆڕەکان لەو کۆشکەدان، بەڵام یەکێک لە دایناسۆرەکان کە لەلایەن کەسێکی زاناوە بەچەن دەرمان و دی ئێن ئەیەک دروستکراوە، کە توانایەکی زۆر زۆری ھەیە.
بەرھەمھێنان
لە کاتی گفتوگۆی زوو سەبارەت بە فیلمی جیھانی جوراسی ساڵی ٢٠١٥، بەرھەمھێنەری جێبەجێکار ستیڤن سپیلبێرگ بە دەرھێنەر کۆڵن تریڤۆرۆی گوت، کە حەزی لە ھەبوونی چەند فیلمێکی تر ھەیە کە دروست بکرێت. لە نیسانی ٢٠١٤ تریڤۆرۆ ڕایگەیاند، کە باس لە پاشکۆکان کراوە: ئێمە ویستمان شتێک دروست بکەین کە کەمێک ئەڵقەی بێت، وە شتێک کە لەوانەیە بە شێوەیەکی شاراوە کەوان بکات بە زنجیرەیەک کە خەڵک ھەست بکەن فیلمەکە وەک چیرۆکێکی تەواوە. تریڤۆرۆ وتی کریس پرات و عومەر سی لەوانەیە ڕۆڵی خۆیان بۆ چەند فیلمێکی داھاتوو بگەڕێننەوە، وە ئەگەر پرسیارمان لێیان کرد، ئەو فیلمەیان ئاراستە کرد.
بڵاوکردنەوە
جیھانی جوراسی: شانشینی کەوتوو لە ٢١ی ئایاری ٢٠١٨ لە سەنتەری ویزینک لە مەدریدی ئیسپانیا بڵاوکرایەوە، ڕۆژی ٧ی حوزەیران لە وڵاتی سەنگافورە و مالیزیا، بەڕیتانیا، ھندستان، ئیتاڵیا،  کۆریای باشور و ئەنگۆلا بڵاوکرایەوە، وە لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨ لە پاکستان بڵاوبوویەوە، دواتر فیلمەکە لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٨ لە ئەمریکا بڵاوبوویە. ھەروەھا لە ٤ی ئەیلولی ٢٠١٨ بە ژمارەی دیجیتاڵی لەسەر بلو ڕای، دی ڤی دی، بلو ڕای 4k، بلو ڕای 3D بڵاوکرایەوە، بەڵام لە ١٨ی ئەیلولی ٢٠١٨ بە شێوەی دیجیتاڵی بڵاوکرایەوە.
پێشوازی
جیھانی جوراسی: شانشینی کەوتوو ٤١٧٬٧ میلیۆن دۆلاری لە ئەمریکا و کەنەدا کۆکردەوە، ھەروەھا ٨٩٠٬٧ میلیۆن دۆلاری لە ناوچەکانی دیکە کۆکردەوە، بۆ کۆی گشتی جیھانی بە بڕی ١٬٣٠٨ میلیارد دۆلار بەرامبەر بە بودجەی بەرھەمھێنانی ١٧٠ میلیۆن دۆلار. فیلمەکە لە ٥ی تەممووزی ٢٠١٨ بڕی ١ میلیارد دۆلار مارکی بڕی، بووە سیو پێنجەمین فیلم کە گەیشتبێتە ئەم نیشانەیە، حەوتەمین فیلمی جیھانیش بوو. دوا مۆڵەت ھۆڵیوود قازانجی تۆڕی فیلمەکەی بە ٢٢٬٨ میلیۆن دۆلار ئەژمار کرد، کاتێک ھەموو خەرجی و داھاتەکانی پێکەوە بە فاکتەر دەژمێرێت، ئەمە ھەشتەمین وەشانێکی قازانج بەخشە لە ساڵی ٢٠١٨.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٨ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەهریمەنەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فلیمی ئەهریمەنی ئەمریکی پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەیناسۆرەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی کۆلین ترێڤۆرو پۆل:فیلمە ئەهریمەنییە زەبەلاحەکان پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز پۆل:فیلمە پاشکۆکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکانی خەیاڵی زانستیی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمی ئەکشنی خەیاڵی سەرکێشی پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو ئۆرلینز وێنەکەی گیراوە پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی فرانک مارشال پۆل:فیلمەکان کە لە کۆستاریکا داندراون پۆل:فیلمە کارەساتییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئینگلتەرا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکانی لێجندەری پیکچەرز پۆل:فلیمی ئەھریمەنی ئەمریکی پۆل:فیلمە ئەھریمەنییە زەبەلاحەکان پۆل:فیلمەکانی ئامبلین ئینتەرتەیمێنت پۆل:فیلمە ئەھریمەنە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە دڕندەییی ئاژەڵان پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە دایناسۆڕەکان پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن مایکل جیاکینۆوە تۆمارکراون پۆل:فیلمەکانی پارکی جوراسی
تەپە باباگەنجە
تەپە باباگەنجە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا ئەڤراز، ناوچەی نازی، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
تەپە باباگەنجە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە پەیڕەوی ئایینی ئیسلام(شیعە) دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
سینەمای چین
وێنۆک|140px سینەمای چین ھاوکات لەگەڵ سینەمای ھۆنگ کۆنگ و سینەمای تایوان، یەکێکە لە سێ بوارە مێژوویییەکانی سینەمای زمانی چینی. سینەما لە ساڵی ١٨٩٦ بە چین ناسێندرا و یەکەمین فیلمی چینی بە ناوی شەڕی دینگجونشان لە ساڵی ١٩٠٥ لەگەڵ سەرھەڵدانی پیشەسازی فیلم کە بنکەکەی لە شاری شانگھای بوو لە ماوەی دەیەی یەکەمی سینەمای چینیدا دروست کرا. یەکەمین فیلمی دەنگی بە ناوی کچی سینگ سانگ لە ساڵی ١٩٣١ بە بەکارھێنانی تەکنەلۆژیای تۆمارکردنی شاشە دروست کرا. دەیەی ١٩٣٠ی سەدەی ڕابردوو کە یەکەم قۆناغی زێڕینی ئەم سینەمایەیە، شایەتحاڵی دروستبوونی بزووتنەوەی سینەمای «چەپ» بوو و لە ڕێگەی ئەو فیلمانەی لەم قۆناغەدا دروستکراون، جیاوازی نێوان ناسیۆنالیست و کۆمۆنیستەکان دەبینرێت. دوای شەڕی دووەمی چین و ژاپۆن و داگیرکردنی شاری شەنگەھای لەلایەن ژاپۆنەوە، پیشەسازی فیلمی شارەکە بە توندی بەرتەسک بووەوە، چونکە سینەماکاران کۆچیان کرد بۆ ھۆنگ کۆنگ و چۆنگچینگ و شوێنەکانی دیکە و لە ئەنجامدا سینەماکارانی مانەوە لە شارەکەدا.
سەرچاوەکان
پۆل:ھونەرەکان لە چین
ھاوکێشەی جیاکاری
thumb|350px ھاوکێشەی جیاکاری یەک لەو ھاوکێشانەیە لە بیرکاریدا کە بۆمان ڕوون دەکاتەوە فانکشنێکی نەزانراو چۆناوچۆن لە یەک یان چەن گۆڕەکی ئازاد و گرتەکانیان و گرتەی گرتەکانیان پێک ھاتوون. زۆرێک لە یاسا گشتییەکانی سرووشت (لە فیزیا، کیمیا، ژینناسی و گەردوونناسی) ئاساییترین واتای بیرکارییانەی خۆیان لەم ھاوکێشانە دەبیننەوە. ھاوکێشەی جیاکاری لە بیرکاری و بەتایبەت لە ئەندازە و ئەندازیاری کەڵکی زۆری لێ وەردەگیرێت و ئەندازیاران لە زۆر بواری جۆراوجۆردا بەکاری دێنن.
بەستەەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھەژماری جیاکاری
سرووش
وەحی یان سرووش لە ئایینی ئیسلامدا، بە گواستنەوەی وتەی خوا بۆ خەڵک دەوترێت لە ڕێگای پێغەمبەرانەوە. وەحی لە بنەڕەتدا بە واتای فێرکردنی خێرایە. ئەم وشەیە لە قورئاندا بە چەند واتای تریش ھاتووە. بۆ نموونە غەریزەی ھەنگ بۆ دروستکردنی ھەنگوین بە بەرھەمی سرووش دانراوە. ھەروەھا بە واتای ئیلھامیش ھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆلکەوتارەکانی ئایین پۆل:ئیسلام پۆل:ئایین پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
ئەنجومەنی سەرپەرشتی نەتەوە یەکگرتووەکان
سەرچاوەکان
پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان
مۆزەخانەی پۆشاک
مۆزەخانەی پۆشاک لە ساڵی ١٩٩٩ کرایەوە و بە کۆمەڵگەی مۆسیقای ھارمۆنی و ئەدەبی بەڕێوەی دەبات. دەکەوێتە شوێنی نیشتەجێبوونی برایانی ئیمانوێل، بینایەکی دووانییە و سەر بەسەدەی ھەژدەیەمە لە قەراغی دەریاچەی کاستۆریا. ئامانج لە مۆزەخانەکە ئاشناکردنی ڕای گشتییە بە پۆشاکی نەریتی ناوچەی کاستۆریا و ھەموو ئەو جلوبەرگانەی کە نمایشیان لەسەر کراوە لە شار و دەوروبەری لادێوە ھاتوون. لە نھۆمی یەکەم ڕووکاری شۆی ژنان لە لادێ خۆجێیەکان ھەیە وەک نێستۆریۆ. ھەندێک لە بەندە دیاریکراوەکان بریتین لە دزۆبێ، کراسێکی ڕۆژی ئافرەتانی شینی کاڵە، ئەندرێی، کراسێکی قاوەیییە بۆ ئافرەتان، کراسی فەرمی ئافرەتی سەدەی ھەژدەیەم بە قاوەیی، ئاندرێی نێر بەبێ چاکەت، ھەروەھا جلێکی یەکپۆشی قوماشی ئاوریشمی.
گردەشێخاڵ
گردەشێخاڵ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ھێرۆ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گردەشێخاڵ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی زێوەنارە و لە باشوور لەگەڵ گوندی مێرگی بادین و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بناوێن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سێوەڵە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مایکڵ ئانگرانۆ
مایکڵ ئھنگارانۆ (؛ لەدایکبووی ٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٧) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. بەشداری لە چەند فیلمێک کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧ پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
١٠٠ ساڵ (فیلم)
فیلمی ١٠٠ ساڵ (بە ئینگلیزی: 100 Years) ئەو فیلمەی کەس سەیری نەکردوە، (بەئینگلیزی: 100 Years: The Movie You Will Never See) ئەو فیلمە لە لایەن جۆن مالکوفیتش نووسراوە و لەلایەن رۆبێرت رۆدریگزەوە کاری دەرهێنانی بۆ کراوە، ناوی فیلمەکەش ١٠٠ ساڵە لەبەر ئەوەی ١٠٠ ساڵ دوای تەواو بوونی فیلمەکە ئینجا دەست دەکرێ بە پەخشکردنی لە ١٨ تشرینی دووەمی سالی ٢١١٥
چیرۆکی فیلمەکە و سیناریۆ و نووسینەکەی بە تەواوی پارێزراوە لە قاسەیەکی دژە گوولە کە نە کۆدی هەیە نە ژماری نهێنی تا سالی ٢١١٥ ئەو قاسەیە بە هیچ کەسێک نابێتەوە تەنانەت بە خوودی جۆن مالکوفیتش و رۆبێرتیشەوە
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی داھاتوو
١٩٦١ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٦١ لە نەرویژ
لەدایکبوونە دیارەکان
١٢ی ئاب - کریستین کرۆن دیڤۆلد سیاسەتمەدار ٦ی ئەیلوول - پاول واکتار ساڤۆی، گیتارژەنی پێشەنگ
فینستەوالدە
فینستەوالدە (بە ساکسۆنی خواروو: گرابین - Grabin) شارۆچکەیەکە لە ئیلبە-ئیلستە لە لوساتیای خواروو، لە ویلایەتی براندنبورگی ئەڵمانیا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی براندنبورگ
تامبۆڤ
کولتوور
لە کولتوری باوی ڕووسیادا لە مێژە ناوبانگێکی شارێکی تاریکی ھەبووە کە مەترسیدارە بۆ ژیان (کە تەنھا بەشێکی پەیوەندی بە مافیای بەدناوی تامبۆڤەوە ھەیە). لەم دواییانەوە گورگی تامبۆڤ بووە ئایکۆنی شارەکە؛ سەرچاوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پەندی «گورگێکی تامبۆڤ ھاوڕێتە» (واتە تۆ ھیچ ھاوڕێیەکت بۆ من نییە، ھیچ پەیوەندییەکت بە منەوە نییە).
سەرچاوەکان
پۆل:تامبۆڤ
ئیستیقرای ماتماتیکی
چەپ|وێنۆک ئیستیقرای ماتماتیکی یان دەرئەنجامی بیرکاری یەکێک لە ڕێگاکانی سەلماندنی تیۆرمە بیرکارییەکان لەسەر ژمارە سروشتییەکانە. بۆ سەلماندنی ڕاستی تیۆرێم یان دەستەواژەیەک، لە ڕێگەی ئیستیقرای ماتماتیکی، سێ ھەنگاو پەیڕەو دەکرێت لە ھەنگاوی یەکەمدا ڕاستی تیۆرمەکە P(n) بۆ ژمارەیەکی بنچینە وەکوو ، دەسەلمێنرێت. بە زانینی ئەوەی کە لانیکەم بۆ ھەندێک لە ژمارە سروشتییەکان P(n) تیۆرمەکە پاسادانە، ئینجا وا دادەنرێ P(k) دەستەواژەکە ڕاست بێت، ڕاستی P(k+1) بە شێوەی زنجیرەیەک ڕێسای لۆژیکییانە دەسەلمێنرێت. ئەم شێوە سەلماندنە یەکەم جار لەلایەن ماتماتیکزانی ئێرانی ئەبوبەکر کەرەجی بەکار ھات.
ئیستیقرای ماتماتیکی
ئیستیقرای ماتماتیکی بە زمانی شێوەیی ماتماتیک، بەم شێوە دەردەبڕن:
نموونە
بە بەکارھێنانی ئیستیقرای ماتماتیکی، ڕاستیی ھاوکێشەی
بۆ ھەر ژمارەیەکی سروشتی وەکوو n دەسەلمێنرێت:
ئەوا:
■
یانیس ڕیتسووس
یانیس ڕیتسووس (لەدایکبووی ١ی ئایاری ١٩٠٩–مردووی ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٠، ئاتێن) شاعیری سەردەمی یوونان بوو.
وەرگێڕان بە کوردی
ئەم بەرھەمانەی یانیس ڕیتسووس کراونەتە کوردی:
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩ پۆل:مردووانی ١٩٩٠
١٩٦٢ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٦٢ لە نەرویژ
ئاکیێل جولیان
ئاکیێل جوولیان (Akiel Julien) ئەکتەری کەنەدییە. ئەو بە ڕۆڵی لاترۆی لە زنجیرە درامای ھەرزەکاران ھەنگاوی داھاتوو ناسراوە، کە پاڵێوراوی خەڵاتی شاشەی کەنەدی بووە بۆ باشترین نمایش لە بەرنامە یان زنجیرەیەکی منداڵان یان لاوان لە شەشەمین خەڵاتی شاشەی کەنەدی لە ساڵی ٢٠١٨. جولیان لە فیلمەکانی شلەمەنیەکانی یۆتۆپیا، پارکەر ئەندەرسۆنەکان، فرانکی درەیک نھێنییەکان، وەیین، خوداوەندە ئەمریکییەکان، ئەوەی لە سێبەرەکاندا دەیکەین و کوڕەکان بەشداری کردووە. لە ساڵی ٢٠٢٢ ناوی ھات بۆ میوانداریکردنی یەکێک لە پێشکەشکردنی ئاھەنگی پێشوەختە بۆ دەیەمین خەڵاتی شاشەی کەنەدا.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦ پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەک پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا
ئاغبولاغ، پیرتاج
ئاغبولاغ (، ) گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری پیرتاج، ناوچەی چەنگ ئەڵماس، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
جوگرافیا
ئاغبولاغ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
قەرەگۆلی خواروو
قەرەگۆلی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی وارماوا، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قەرەگۆلی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بێستان سووری گەورە و لە باشوور لەگەڵ کۆمەڵگای نەسر و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خاک و خۆڵ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەرەگۆلی سەروو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پەیمان تالەبی
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧ پۆل:خەڵکی تاران پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧
لیبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
لیبیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
نەخۆشییە چڵکییەکان
وێنۆک|ڕەنگ کردن گرەم ڕیگایێک بۆ دوزینەوەی جۆری [[بەکتریا یان میکرۆبەکان]] نەخۆشییە چڵکییەکان یان تەشەناناسین یەکێک لە ڕشتەکانی پسپۆڕایەتیی پزیشکییە کە لەگەڵ نەخۆشییە چڵکییەکان و دۆزینەوە و چارەسەر و دەرمانکردنی ئەم جۆرە نەخۆشییانە کاری ھەیە. ئەم ڕشتە پزیشکییە لەگەڵ دۆزینەوە و دەرمانی گشتگرییەکانی نەخۆشییە چڵکییەکان و لەناوبردنی ئەوان و ھەروەھا لەگەڵ خۆڕاگریی بەکتریا و میکرۆبەکان لە بەرانبەر دەرمانەکاندا، بەرخۆریی ئەنتیبایۆتیکەکان و تەشەنای نەخۆشخانەیی کار دەکات.
مێژوو
ئەم جۆرە نەخوشییانە ھەر لە کۆنەوە لەگەڵ پزیشکیی ناوچە گەرمەسێرەکانی زەوی پەیوەندیی ھەبووە و، زۆربەی نەخۆشییەکانی ناوچە گەرمسێرەکان و نیمچە گەرمسیرەکانی زەوی لە جۆرە نەخۆشییە چڵکییەکان بووە.
دۆزینەوە
پزیشکەکانی تایبەت بە نەخۆشییە چڵکییەکان لە چەندین جۆر تاقیکردنەوە بۆ دۆزینەوە جۆری ئەو میکرۆب، بەکتریا، کوارگ یا ئەو ڤایرۆسانەی وا دەبنە ھۆی چڵک کردن کەڵک وەردەگرن وەک ڕەنگکردن گرەم، چاندنی خوێن لە تاقیگەکان، تاقیکردنەوەی سرۆم، کێشانی نەخشەی جێنەتیک و کاردانەوەی زەنجیری پۆلیمراز.
دەرمان
پزیشکەکان چەندین جۆر ئەنتیبایۆتیک و ڕێگەی دەرمان بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییە چڵکییەکان بەکار دەھێنن. جۆری ئەنتیبایۆتیکەکان و ڕێگەی دەرمان پەیوەندیی بە جۆری میکرۆبەکان و ڤایرۆسەکان و کوارگەکانەوە ھەیە.
فێرکاری
لە ئەمریکا پسپۆرایەتی لە نەخۆشییە چڵکییەکان لە ئیدامەی ڕشتەکانی پزیشکی نێوخۆیی و پزیشکی منداڵان فێرکاری ئەکرێ. پزیشکەکانی ناۆخۆیی لانیکەم دوو ساڵ فلۆشیپ و پزیشکەکانی منداڵان سێ ساڵ دەورەی فێرکاری دەبێ ببینن و لە دوای قبووڵ بوون لە ئەزمونی سرانسەریدا، دەتوانن ببنە پسپۆر لە پزیشکی نەخۆشییە چڵکییەکان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕشتەکانی پزیشکی پۆل:نەخۆشییە چڵکییەکان
ناروتۆ
ناروتۆ زنجیرە مانگایەکی ژاپۆنییە کە لەلایەن ماساشی کیشیمۆتۆوە نووسراوە و کاری وێنەکێشانی بۆ کراوە. چیرۆکەکە باس لە نینجایەکی ھەرزەکار دەکات بە ناوی ناروتۆ ئۆزۆماکی، کە ھەوڵی بەدەستھێنانی ڕێز و دانپێدانانی ھاوڕێکان و دانیشتوانی گوندەکەی دەدات. ھەروەھا خەون بەوەوە دەبینێت کە بەرزترین پلەوپایەی گوندەکەی بەدەستبێنێت کە ئەویش نازناوی ھۆکاگێیە. چیرۆکەکە دابەش دەبێت بەسەر دوو بەشدا، یەکەم کە باس لە ژیانی ناروتۆ دەکات لە تەمەنێکی تازەپێگەشتوودا، بەشی دووەمیش باس لە ژیانی دەکات لە تەمەنی ھەرزەکاریدا. کیشیمۆتۆ چیرۆکەکەی لەسەر بنەمای مانگایەکی تری پێشووی خۆی داڕشتووە کە لە ساڵی ١٩٩٥دا بڵاوی کردووەتەوە و بەھۆیەوە ساڵی دواتر وەک ڕێزلێنانێک ناوی لە خەڵاتی ھۆپستیپی مانگانەی شوەیشادا ھاتووە.
گۆڤاری شۆنێن جەمپ لە ساڵی ١٩٩٩دا دەستی بە بڵاوکردنەوەی ناروتۆ کرد و ھەفتانە بەردەوام بوو تا ساڵی ٢٠١٤. سەرتاپای چیرۆکەکە دابەش دەبێت بەسەر ٧٢ پەرتووکی جۆری تانکۆبۆن. لە ساڵی ٢٠٠٢ ستۆدیۆی پیرۆت بە ھەماھەنگی لەگەڵ ئانیپلێکس ھەستان بە بەرھەمھێنانی بەشی یەکەمی ئەنیمێی ناروتۆ کە ساڵی ٢٠٠٧ لە دوای ٢٢٠ ئەڵقە کۆتایی پێھات؛ لەنێوان ساڵانی ٢٠٠٥ بۆ ٢٠٠٩ دۆبلاژی زمانی ئینگلیزی لەلایەن کارتوون نێتۆرکەوە بۆ کراوە. دووەم ئەنیمێ و تەواوکەری بەشی یەکەم بە ناوی 'ناروتۆ: شیپوودین'ەوە لە ٢٠٠٧ پەخشی لە ژاپۆن دەستی پێکرد و دوای ٥٠٠ ئەڵقە لە ساڵی ٢٠١٧ کۆتای ھات. دۆبلاژی ئینگلیزی بۆ شیپوودین لەلایەن 'دیزنی ئێکس دی'یەوە لە ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١١ پەخشکرا، بەڵام کارتوون نێتۆرک لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤دا دووبارە مافی بڵاوکردنەوەی وەرگرتەوە و لە بەشی توونامی (ئەدۆڵت سویم) دا پەخشی کرد. ستۆدیۆ پیرۆت یازدە فیلم و یازدە ئۆ ڤی ئەی (OVA) بۆ زنجیرە مانگای ناروتۆ بەرھەمھێناوە. کەلوپەلی تایبەت بە ناروتۆ وەک کارتی گەمەکردن، یاری ڤیدیۆیی و کورتە ڕۆمان لەلایەن کۆمپانیایەکەوە دروستکراون.
ڤیز میدیا لە ئەمریکای باکوور مۆڵەتی بڵاوکردنەوەی ئەنیمێ و مانگای ناروتۆی بەدەستە. ئەنیمێیەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٥ بڵاوکراوەتەوە و لە شانشینی یەکگرتوو ٢٠٠٦ و لە ئوسترالیا ٢٠٠٧. لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیش لەلایەن ناوەندی زوھرەوە ١٣٠ زنجیرەی سەرەتای بەشی یەکەم دۆبلاژکران بۆ زمانی عەرەبی و لە ھەردوو کەناڵی ئاسمانیی سپەیستوون و سپەیسپاوەر پەخشکرا تا ساڵی ٢٠١٢ کە شەڕی ناوخۆیی سووریا و قەیرانی دارایی بوو بە ھۆکاری ڕاگرتنی. چیرۆکی ناروتۆ ئۆزۆماکی بەھۆی کوڕەکەیەوە بۆروتۆ ئۆزوماکی بەردەوامە لەڕێگەی مانگای بۆروتۆ:ناروتۆ نێکست جێنەرەیشن، کە تێیدا بۆروتۆ دەیەوێت ڕێگەی بە نینجابوونی تایبەت بە خۆی بگرێتەبەر و لەژێر سێبەری باوکی نەبێت.
ناروتۆ سێیەم پڕفرۆشترین مانگایە لە مێژوودا لە دوای وەن پیس و دراگۆن بۆڵ بە فرۆشتنی ٢٣٥ میلیۆن تیراژ لە سەرانسەری جیھاندا، یەکێکە لە سەرکەوتووترین مانگاکانی ڤیز میدیا؛ کە پەرتووکە وەرگێڕدراوەکانیان بۆ سەر زمانی ئینگلیزی چەند جارێک لە لیستی پڕفرۆشترینەکانی دە نیویۆرک تایمز و یو ئێس ئەی تودەیدا دەرکەوتوون و پەرتووکی حەوتەمی لە ساڵی ٢٠٠٦ خەڵاتی کویڵی بردەوە. ڕەخنەگران چەند لایەنێکی مانگاکە بەرز دەنرخێنن، لەوانەش بنیاتگەری کەسایەتییەکان، دیمەنی شەڕی سەرسووڕھێنەر و چیرۆکێکی سەرنجڕاکێش و پتەو، ھەرچەندە ھەندێک لایان وابوو کە دیمەنە شەڕییەکان (جەنگییەکان) چیرۆکەکەیان ھێواشکردووەتەوە. ڕەخنەگران پێشیان وایە کە کڕۆکی چیرۆکەکە بابەتی 'پێگەشتن' یاخوود 'گەورەبوون' لەخۆ دەگرێت، کە ئەمەش بەھۆی بوونی کاریگەری میتۆلۆژی ژاپۆنی و کۆنفووشیزمە بەسەر مانگاکەوە.
بەشی یەکەم
وێنۆک|چەپ|کۆمەڵێک لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی بەشی یەکەم، لە چەپەوە بۆ ڕاست: لی، گای، گارا، ھیناتا، ساکورا، کاکاشی، ناروتۆ، ئیروکا، ساسکێ، ئیتاچی، شیکاماروو، شینۆ و نێجی|350px ڕێویەکی ئەفسووناوی بەھێز کە ناسراوە بە کیوبی(، واتە "نۆ کلک") ھێرش دەکاتە سەر کۆنۆھا (گوندی گەڵای شاراوە لە وڵاتی ئاگر، کە یەکێکە لە پێنج وڵاتە گەورەکەی جیھانی نینجا)، لە ئاکامدا، سەرکردەی کۆنۆھا ھۆکاگێی چوارەم ڕێویەکە لە ناو لاشەی کۆرپەکەی خۆیدا "ناروتۆ ئۆزۆماکی" بەند دەکات، بەمەش ناروتۆ دەبێت بە خانەخوێی کیوبی، بەڵام باوکی ناروتۆ لەبەرانبەر ئەمەدا گیان لەدەست دەدات. ئەمەش ھۆکاگێی سێیەم و پێشوو "ھایروزێن ساروتۆبی" ناچار دەکات کۆتایی بە خانەنشینییەکەی بھێنێت و دووبارە ببێتەوە بە سەرکردەی کۆنۆھا.
زۆرجار دانیشتوانی گوندەکە گاڵتە بە ناروتۆ دەکەن و ڕقیان لێی دەبێتەوە، چونکە ئەو ھەڵگری ڕێویە نۆ کلکەکەیە و بە دڕندە ناوی دەبەن، بەڵام لەبەر فرمانێکی ھۆکاگێی سێیەم کە باسکردنی ڕووداوەکانی سەر بە 'کیوبی' قەدەغە کردووە، ناروتۆ ھیچ شتێک لەبارەی کیوبی نازانێت و بێئاگایە لە بوونی لە جەستەیدا. تا ئەوکاتەی لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا نینجایەکی یاخیبوو بەناوی "میزوکی" ڕاستییەکەی بۆ ئاشکرا دەکات، دواتر ناروتۆ میزوکی لە بەرەنگاربونەوەیەکدا دەبەزێنێت و ڕێزی مامۆستاکەی "ئیروکا ئۆمینۆ" بەدەست دێنێت.
دوای ماوەیەکی کەم، ناروتۆ دەبێت بە نینجا و لەگەڵ ساسکێ ئۆچیھا (کە زۆرجار ڕکابەری یەکتر دەکەن) و "ساکورا ھارونۆ"دا (کە تاکلایەنانە ناروتۆ شەیدایەتی) تیمی حەوت پێکدەھێنن بە چاودێری مامۆستایەکی بەئەزموون کاکاشی ھاتاکێ. "تیمی حەوت" بەشداری دەکات لە بەجێگەیاندنی ئەو ئەرک و داوایانەی لەلایەن گوندنشینەکانەوە پێیان دەسپێردرێت، ئەوانەش ھەر لە جێبەجێکردنی ئەرکی سووک و پاسەوانی تا تەنانەت کوشتنیش دەگرێتەوە.
دوای جێبەجێکردنی چەند ئەرک و سپاردەیەک، کە یەکێک لەوانە لە "وڵاتی شەپۆل" ئەنجامی دەدەن، کاکاشی ڕێگە بە تیمی حەوت دەدات کە بەشداری لە تاقیکردنەوی نینجا بکەن کە پێی دەوترێت "تاقیکردنەوی چوونین" بۆ ئەوەی پلەیان بەرزبێتەوە و بتوانن ئەرک و داوای سەختتر ئەنجام بدەن. لەکاتی تاقیکردنەوەکاندا تاوانبارێکی گەورە بە ناوی ئۆرۆچیماروو ھێرش دەکاتە سەر کۆنۆھا بۆ تۆڵەسەندنەوە و ھۆکاگێی سێیەم دەکوژێت. بۆ پڕکردنەوەی ئەو شوێنە جیرایا (یەکێک لە سێ نینجا ئەفسانەییەکە) ھەڵدەبژێردرێت وەک ھۆکاگێی پێنجەم بەڵام ئەو ڕەتی دەکاتەوە و "تسونادێ"ی ھاوڕێی پێشنیاز دەکات. ناروتۆ و جیرایا کۆنۆھا بەجێدێڵن بۆ گەڕان بەدوای تسونادێدا.
لەکاتی گەڕان بەدوای تسونادێدا، ڕوون دەبێتەوە کە "ئۆرۆچیماروو" دەیەوێت ساسکێ بکات بە قوتابی خۆی و ڕاھێنانی پێ بکات لەبەر ئەو جۆرە چاوە بەھێزەی کە ھەیەتی و پشتاوپشت لە خێزانەکەیەوە بۆی ماوەتەوە، کە پێی دەوترێت چاوی شارینگان. پاش ماوەیەک، "ئیتاچی ئۆچیھا"ی برا گەورەی ساسکێ دێتە ناو کۆنۆھا بۆ ڕفاندنی ناروتۆ (لەبەرئەوەی ھەڵگری کیوبییە)، ساسکێ کاتێک بەمە دەزانێت، ھەوڵی تۆڵەسەندنەوە لە 'ئیتاچی' دەدات (لەبەرئەوەی ئیتاچی ئەو کەسە بوو کە خێزانی ئۆچیھای؛ واتە خێزانەکەی خۆی کۆمەڵکوژ کرد لەبەر ھۆکارێکی نادیار، بەڵام تەنھا ساسکێی لە ژیاندا ھێشتەوە)، ساسکێ شکست دێنێت لە کوشتنی ئیتاچی و بڕیار دەدات کۆنۆھا بەجێبھێڵێت و بڕواتە ژێردەستی ئۆرۆچیماروو تا بەھێزتر ببێت و ئیتاچی لەناوبەرێت. کاتێک تسونادێ بەمە دەزانێت، ناروتۆ و کۆمەڵێک نینجای تر دەنێرێت بۆ گەڕاندنەوەی ساسکێ بەڵام ناروتۆ ناتوانێت ساسکێ ڕازی یان ناچار بکات کە بگەڕێتەوە. ھەردوو ناروتۆ و ساکورا ھێشتا ھیوایان بە گەڕانەوەی ساسکێ دەمێنێت و کۆڵنادەن، ناروتۆ کۆنۆھا بەجێدەھێڵێت و لەلای جیرایا ڕاھێنان دەکات بۆ ئەوەی بەھێزتر ببێت، ساکوراش دەبێت بە قوتابی تسونادێ.
بەشی دووەم
پاش مردنی ناگاتۆ، تۆبی خۆی وەک مادارا ئۆچیھا (یەکێک لە دامەزرێنەرانی گوندی کۆنۆھا) ڕادەگەیەنێت، جاڕی ئەوە دەدات کە گوایە دەیەوێت ئاشتی بەرقەرار بکات بە دەستبەسەرداگرتنی تەواوی دڕندە کلکدارەکان و ئەنجامدانی جادوویەک کە سەرتاپای مرۆڤایەتی کۆنتڕۆڵ دەکات. سەرکردەی ھەر پێنج گوندی نینجا ڕەتیدەکەنەوە و یەکدەگرن لە دژی تۆبی و ھاوبەشەکانی. ئەم بڕیارە دەبێتە ھۆی بەرپاکردنی جەنگی شینۆبی جیھانی چوارەم لە نێوان ھێزی سەربازیی یەکگرتووی چوار وڵاتە گەورەکە (کە ناسراوە بە ھێزە یەکگرتووەکانی شینۆبی) و ھێزەکانی ئەکاتسوکی زۆمبی-ئاسا (نیمچە زیندوو). سەرکردەکانی پێنج وڵاتەکە ھەوڵدەدەن کە ناروتۆ بێئاگا بکەن لە جەنگەکە و لێی بشارنەوە، بۆیە دەینێرن بۆ دورگەی نھێنی کیسەڵ لە نزیک کۆمۆگاکوری (گوندی ھەوری شاراوە) بەڵام ناروتۆ بە ڕاستییەکە دەزانێت و لەگەڵ کیڵەر بی (ھەڵگری دڕندەی ھەشت کلک) ھەڵدێت، پاش ئەوەی ناروتۆ بە یارمەتی 'کیڵەر بی' کیوبی کۆنتڕۆڵ دەکات، بەرەو مەیدانی جەنگ ڕێدەکەون.
وێنۆک|ھەوادارێک کە شێوازی جل و بەرگی ھاوشێوەی کۆنانە، کە یەکێکە لە ئەندامەکانی ئەکاتسوکی.
پەرەپێدان
ماساشی کیشیمۆتۆ لە ساڵی ١٩٩٥ کورتە مانگای «کاراکوری» لەڕێگەی شوەیشاوە بڵاوکردەوە، بەھۆی ئەمەوە ناوھێنانی ڕێزلێنانی بەدەستھێنا لە خەڵاتی ھۆپستێپی ساڵی ١٩٩٦، کیشیمۆتۆ دڵخۆش نەبوو بەو ڕەشنووسەی بۆ بەردەوامی کاراکوری نووسیبووی، بۆیە بڕیاریدا کار لەسەر پرۆژەیەکی تر بکات. لە پرۆژە تازەکەدا ناروتۆ ڕۆڵێ شێفێکی دەگێڕا، بەڵام کیشیمۆتۆ ئەم بیرۆکەیەشی پووچەڵکردەوە. دواتر کیشیمۆتۆ بڕیاریدا چیرۆکێک دەربارەی منداڵێک بنووسێت کە لە توانایدا ھەیە شێوەی خۆی بگۆڕێت بۆ ڕێوی، ھەر بۆیە مانگایەکی کورتی لەسەر بنەمای ئەو بیرۆکەیە نووسی و لە بەرگی ھاوینەی ساڵی ١٩٩٧ی ئاکاماروو جەمپ بڵاوی کردەوە. کیشیمۆتۆ بڕیاریدا دووبارە چیرۆکەکە بنووسێتەوە، بەڵام ئەمجارە لە جیھانی نینجادا. چەپ|وێنۆک|312x312پیکسڵ|شێوازێک لە بەکارھێنانی چاکرا لە جیھانی ناروتۆ ھەشت بەندی سەرەتای ناروتۆ لە پلاندا بوون پێش دەرکەوتنیان لە گۆڤاری ھەفتانەی شۆنێن جەمپ، کە کیشیمۆتۆ زۆربەی پەڕەکانی ئەم بەندانەی تەرخانکردبوو بۆ پیشاندانی دیمەنەکانی گوندی کۆنۆھا کە بە شێوەیەکی ورد نەخشێندرابوون، بەڵام لەکاتی بڵاوکردنەوەیاندا دیمەنەکانی نێو گوندی کۆنۆھا بەو جۆرە ورد نەبوون و زیاتر تیشکخرابووە سەر گەشەپێدانی کەسایەتییەکان. ھەرچەندە کیشیمۆتۆ بڕوای وابوو کە بوونی بابەتی چاکرا (ئەو وزەیەی کە نینجاکانی نێو چیرۆکی ناروتۆ بەکاریدێنن لە شەڕ و بەرەنگارییەکاندا) وای لە چیرۆکەکە کردووە کە زیاد لە پێویست سیمای کلتووری ژاپۆنی پێوە دیاربێت و ترسی ئەوەی ھەبوو لەبەر ئەم ھۆکارە خوێنەرانی دەرەوەی ژاپۆن ڕانەکێشێت بۆ خۆی، بەڵام سەرەڕای ئەوەش، کیشیمۆتۆ پێیوابوو کە ئەزموونێکی بەچێژ دەبەخشێت بە خوێنەر. لەبەرئەوەی کیشیمۆتۆ ھەوادارێکی گەورەی گۆدزیلایە، ھەر لە سەرەتاوە ئارەزووی ئەوەی دەکرد کە دڕندەی زەبەلاح لە چیرۆکەکەیدا ھەبێت، سەرئەنجام دڕندە کلکدارەکانی بەکارھێناوە وەک بەھانەک بۆ گەیشتن بەم مەبەستە. کیشیمۆتۆ پێیوایە باسی سەرەکی بەشی یەکەمی چیرۆکی ناروتۆ یەکترقبووڵکردنی نێوان تاکەکانە، و گەشەسەندنی کەسایەتی ناروتۆ بەدرێژاییی چیرۆکەکە وەک نموونەیەک دەھێنێتەوە.
بۆ بەشی دووەم کیشیمۆتۆ ھەوڵیدا کە شێوازی نووسین و داڕشتنی چیرۆکەکە سادەتر بنووسێت و لە ئاڵۆزی ناپێویست بیپارێزێت و خۆی دووربگرێت لە لاسایکردنەوەی شێوازی باو و دووبارەکراوەی نووسینی مانگا، بۆئەوەی خوێنەر ئاسانتر لێی تێبگات. ھەروەھا لای وایە کە شێوازی وێنەکێشانی بە ڕۆیشتنی کات لە شێوازێکی کلاسیکی سادەوە گۆڕاوە بۆ شێوازێکی نزیکتر لە ڕاستی. لەبەرئەوەی ئارەزووی وابوو کە چیرۆکی گەڕانی ساسکێ بەدوای ئیتاچی براگەورەیدا بەزووترین کات لە یەک پەرتووکدا تەواوبکات، کیشیمۆتۆ پێشنیاری کرد کە پەرتووکی ژمارە ٤٢ ژمارەیەکی زیاتر لە ئاسایی لە بەندی تێدابێت، ھەربۆیەش دوای بڵاوبوونەوەی، کیشیمۆتۆ داوای لێبووردنی لە ھەواداران کرد لەبەر گرانی پەرتووکی ٤٣ بە بەراورد بە پەرتووکەکانی پێش خۆی.
کەسایەتییەکان
ڕاست|وێنۆک|221x221پیکسڵ|نەخشێکی سەرەتاییی کەسایەتیی ناروتۆ بە دەستی کیشیمۆتۆ کیشیمۆتۆ لەکاتی پەرەپێدانی ناروتۆ، سودی لە مانگاکانی دیکەی شۆنێن جەمپ وەرگرتووە و ھەوڵی ئەوەی داوە کە کەسایەتییەکانی سەرنجڕاکێش و بێھاوتا بن، و لە ھەمان کاتدا چیرۆکەکەی لە دەوروبەری شارستانییەتی ژاپۆنی بنیادناوە. جیاکردنەوەی کەسایەتییەکان بۆ گرووپی جیاجیا بە مەبەستی پێدانی تایبەتمەندی جیاواز بووە بە گرووپێک و ئەندامەکانی، کیشیمۆتۆ دەیویست ھەر نینجایەک سروشتییانە توانای ھەبێت لە بوارێکی نینجاییدا و لە بوارێکی دیکەدا بێ بەھرەبن. بەلایەوە سەختبوو لەسەر ئەوینداری بنووسێت، بەڵام لە بەشی دوودا و لە پەرتووکی ٢٨ەوە زیاتر تیشک دەخاتە سەر ئەم لایەنە. دروستکردنی دوژمنەکان و پیاوخراپەکان بەو مەبەستە بووە کە دژبەیەکییەک دروست بکات لەنێوان بەھا ڕەوشتییەکانی پاڵەوانەکان و دوژمنەکان، بۆ ئەوەی جیاوازی ئاکامی کردەوەکانیان بنەخشێنێت. لەدوای ڕووداوەکانی پەرتووکی ٢٧، بازدانێک لە کاتدا ڕوودەدات و چیرۆکەکە دوو ساڵ و نیو دەچێتە داھاتووەوە، کیشیمۆتۆ یەکێک لە ھۆکارەکانی ئەم بازدانەی لە کاتدا گەڕاندەوە بۆ ئەوەی کە بەھۆی کەمی تەمەنی پاڵەوانەکانی زنجیرەکە، نەیاندەتوانی ڕکابەری دوژمنەکان بکەن، ھەربۆیە دوای دوو ساڵ و نیو گەورەتر و بەھێزتربوون و تەرازووی ھێزیان تا ڕادەیەک یەکسانکردەوە.
شوێن و کاتی چیرۆک
[[پەڕگە:Naruto_World_Map.svg|چەپ|وێنۆک|400x400پیکسڵ|نەخشەی جیھانی نینجا لە مانگای ناروتۆ.- وڵاتی گڵ 土
- وڵاتی ھەورەبروسکە 雷
- وڵاتی با 風
- وڵاتی ڕووبار 川
- وڵاتی ئاو 水
- وڵاتی ئاگر 火
کۆتاییی چیرۆک
کاتێک بڵاوکردنەوە و چاپکردنی زنجیرەی ناروتۆ دەستیپێکرد، کیشیمۆتۆ بڕیاریدابوو کە چیرۆکەکە بە ڕووبەڕووبوونەوەیەک کۆتایی پێبھێنێت لەنێوان دوو کەسایەتیی سەرەکی، ناروتۆ و ساسکێ، و ناروتۆ چۆن لە ناگاتۆ خۆشبوو، ئاوەھاش لە ساسکێ خۆشدەبێت لە کۆتاییی شەڕەکەدا. کیشیمۆتۆ ھەر لە قۆناغەکانی سەرەتای مانگاکەوە، ھیناتا ھیووگای وەک ئەوینداری ناروتۆ ھەڵبژاردبوو، لەبەرئەوەی ھیناتا ھەمووکات ڕێزی لە ناروتۆ گرتووە، تەنانەت لە پێش دەستپێکردنی زنجیرەکەوە و لە قۆناغێکی منداڵتریشدا سەرسامبووە پێی. بۆیە کیشیمۆتۆ پێیوابوو ھەموو ئەمانە پاڵنەر بوون بۆ ئەوەی پەیوەندییەکی قوڵتر بنیادبنێن. ھاوسەرەکەی کیشیمۆتۆ ئەم بڕیارەی بەدڵ نەبوو چونکە ئەو دەیویست ناروتۆ ھاوسەرگیری لەگەڵ ساکورا ھارونۆ بکات، بەڵام کیشیمۆتۆ لای وابوو ساکورا تەنھا ھاوڕێی ناروتۆیە نەک ھاوسەری داھاتووی. کیشیمۆتۆ لەسەرەتاوە وەھا پلانی دانابوو کە لایەنی ئەوینداری دیارتربێت لە زنجیرەکەدا، بەڵام دواتر بڕیاریدا زیاتر تیشک بخاتە سەر لایەنی ئەکشن و شەڕکردن.
مانگا
چەپ|وێنۆک|295x295پیکسڵ|سێیەم پاکەتی کۆکراوەی پەرتووکەکان، کە ژمارە ٤٩ بۆ ٧٢ لەخۆدەگرێت و ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە. ناروتۆ لەلایەن گۆڤاری شۆنن جەمپی سەر بە شوەیشاوە بڵاوکرایەوە و ماوەی پازدە ساڵ بەردەوام بوو (لە ٢١ی ئەیلوولی ١٩٩٩ بۆ ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤)، مانگای ناروتۆ بە شێوازی پەرتووک (تانکۆبۆن) لە ژاپۆن و وڵاتانی دیکە ھاتە چاپکردن، بەمشێوەیە چیرۆکی مانگاکە پێکدێت لە ٧٢ پەرتووک، ٢٧ بۆ بەشی یەکەمی چیرۆکەکە و ٤٥ بۆ بەشی دووەم و بە ھەمووی ٧٠٠ بەند لەخۆدەگرن، ٢٣٨ بەندی سەرتا بۆ بەشی یەکەم، بەندەکانی ٢٣٩ بۆ ٢٤٤ ژیان و ڕابردووی کاکاشی ھاتاکێ دەکەنە ناوەندی باسکردن، بەندەکانی ٢٤٥ بۆ ٧٠٠ بەشی شیپوودین و دووەمی چیرۆکەکە دەنەخشێنن. یەکەم پەرتووک لە ڕێکەوتی ٣ی ئازاری ٢٠٠٠ بڵاوکرایەوە لە ژاپۆن، ھەروەھا شوەیشا چەند کورتە مانگایەکی لەسەر فیلمەکانی ناروتۆ چاپکردووە. نیمچە زنجیرە مانگایەک بە ناوی ناروتۆ: ھۆکاگێی حەوتەم و بەھاری سوور لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥ دەست بە بڵاوکردنەوەی کرا، چیرۆکەکە باس لە نەوە و منداڵەکانی کەسایەتییە سەرەکییەکان دەکات و دوای ١٠ بەند لە ١٧ی تەممووزی ٢٠١٥ کۆتایی پێھات.
مانگای ناروتۆ لەلایەن ھەوادارانی سەر ئینتەرنێت وەردەگێڕدرا بۆ زمانی ئینگلیزی و پێش بڵاوکردنەوەی تیراژی مۆڵەتپێدراو لە ئەمریکای باکوور بەردەست بوو؛ ڤیز میدیا کە خاوەنی لایسنسی ناروتۆیە، لە گۆڤاری کۆمیکسی سەر بەخۆی بە ناوی شۆنن جەمپ دەستی بە بڵاوکردنەوەی ناروتۆ کرد، یەکەم بەندی وەرگێڕدراوی مۆڵەتپێدراو لە ٢٠٠٣ بڵاوکراویەوە. لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٠٧، ڤیز میدیا پرۆسەی وەرگێڕانی خێراکرد بە مەبەستی گەیشتنەوە بە وەشانی ژاپۆنی؛ جارێکی تر لە سەرەتاکانی ٢٠٠٩دا ھەمان پرۆسە بەکارھات و لە ئەنجامدا تەنھا لە ماوەی سێ مانگدا، یازدە پەرتووک (٣٤ بۆ ٤٥) بڵاوکرانەوە؛ ھەر ٢٧ پەرتووکی بەشی یەکەم لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ بە کۆکراوەیی لە پاکەتێکدا بڵاوکرانەوە و بەردەستبوون بۆ کڕین.
لە ٣١ی ئازاری ٢٠٠٨دا ڕاگەیەندرا کە ناروتۆ لە ٩٠ وڵات مۆڵەتی چاپکردنی پێدراوە لەلایەن بڵاوکراوەی جۆراوجۆر، و لە ٣٥ وڵات ھەفتانە بەردەستە. لە ئەڵمانیا و دانیمارک لەلایەن کارلسن کۆمیکس مۆڵەتی پێدراوە، بڵاوکراوەی کانا بە زمانی ھۆڵەندی و جاپۆنیکا پۆلۆنیکا فانتاستیکا بە زمانی پۆڵەندی، کۆمیکس ئارت بە زمانی ڕووسی، سانگاتسوو مانگا بە زمانی فینلەندی، بۆنییەر کارلسن بە زمانی سوێدی و ھەروەھا بە زمانی ئیتاڵی لەلایەن پەنینی کۆمیکس.