cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گرووپی ھاککەر
ھاکەری گرێی ھات
کڵاو سلڤەر (ڕەساسی) ئەو ھاکەرانە ھەڵسوکەوتیان لە نێوان ھاکەری وایت ھاک و بلاک ھاتە، ئەوانە لە کاتی ھاک کردن ئەگەر بزانن کارەکەیان سوودی ھەیە بۆ خۆیان و بۆ ناوبانگیان ئەنجامی دەدەن بە چاک و خراپەوە و زۆربەی کات دزی دەکەن وەک دزینی ماستەر کارد لە ناو سایتەکان بەڵام ئەگەر شتێک سوودی نەبێت بۆیان خۆیان پێوە ماندوو ناکەن و دەستی لێ دەپارێزن و کاولی ناکەن.. واتە لەسەر ھەوەس کار دەکەن زۆر کاتیش لە یاسا و پۆلیس دەترسن..
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گرووپانی ھاککەر
تەکنۆلۆژیای ناوکی
thumb|left|200px| هەستەوەرێکی دووکەڵ یەکێک لە ئامێرەکانی بەشی تەکنۆلۆژی ناوکییە.
کورتەمێژوو
نزیک بە سێ سەدە پێش زایین، دیمۆکریتس بە خوێندنەوە و لێوردبوونەوەی کەرەستە و کەلوپەلەکانی دەوروبەری بەو ئاکامە گەیشت کە ھەموو کەرەستە و کەلوپەلێک جیا لە ڕواڵەتی جیاواز، لە شتگەلێکی زۆر ورد و بچووک کە لێک دانابڕێن و جیا نابنەوە، پێکھاتوون. دێموکریت ناوی ئەم پێکھێنەرە نەشکێن و لێکنەبڕاوانەی نایە ئەتوم کە وشەیەکی یوونانییە بە واتای "نەشکەن ".
پاش دوو ھەزار ساڵ جۆن داڵتۆن بەو ئاکامە گەییشت کە ئەتۆم ـەکان پێچەوانەی ڕای دێموکریت، دەشکێندرێن و لە پێکھێنەرگەلێکی وردتر دروست دەبن. ئەم دۆزە ھەر لە چوارچێوەی بیرۆکەدا مایەوە تاوەکوو لەساڵی ١٩٢٧ ی زایینی ئەلبەرت ئاینشتاین ھاوکێشەی E=MC٢ ھێنایە دنیای فیزیکەوە و بەم شێوەیە ڕایگەیاند کە شکاندن و بازکردنی ئەتوم وزەیەکی زۆری لێ دروست دەبێت. لە ھاوکێشەکەی ئاینشتایندا M بەواتای بارستەی ئەتومە، C بەواتای خێرایی ڕووناکایییە و وزە بە E پیشان دراوە. پێشتر و لە ساڵی ١٩٨٦ی زایینیدا، ھێنری بێکەرێل سەرنجی بۆ لای تیشکەچالاکی ئۆرانیۆم ڕاکێشرا و دواتر وەکوو تێشکھاوێژی ناوی لێبرد. پاش ئەوە پیەر کوری و ماری کوری ئێلێمێنتی رادیۆمیان دۆزییەوە کە زۆر تیشکھاوێژ بوو. لێوردبوونەوەی زیاتر سێ شێوازی ئالفا، بێتا و گاما ـی دەرخست کە خەسارگەلێکی وەکوو سووتان بە خۆر بە چڕییەکی زۆرتری لێدەکەوتەوە.
جۆرەکانی کاردانەوەی ناوکی
وزەی ناوکی لە دوو حاڵەتا بەدەست دێ یان بەھۆی یەکگرتنی ناوکییەوە، یان بەھۆی ناوکەکەرتبوون.
ناوکەکەرتبوون
ناوکەکەرتبوون زۆر سەخت کۆنترۆڵ ئەکرێت، لە کۆتاییەکانی دەیەی سی و دەسپێکی دەیەی چل بۆ یەکەم جار وزەی ناوکی لە لایەن زانایانەوە بەکار ھێنرا، دواتر لە شەڕی جیھانیی دووەم کەڵکیان لە وزەیی ناوکی وەرگرت بۆ درووست کردنی بۆمبی ناوکی... ئەتوانرێت ناوکی «ئەتۆمێک» بەپێدانی یەک «نیوترۆن» دووکەرت بکرێ بۆ دوو ناوکی بچووکتر "ھەموو ئەتۆمێکیش نابێ، پێویستە یۆرانێۆم ٢٣٥ بێت"، ئەم رێگایە بەکار ئەھێنرێت لەسەر ئایزۆتۆپی یۆرانیۆم ٢٣٥ "ئایزۆتۆپ واتا ژمارەی پرۆتۆنەکانیان وەکوو یەکە بەڵام ژمارەی نیوترۆنیان جیاوازە بۆنموونە یۆرانیۆم ٢٣٨ ییشمان ھەیە، ھەمان پرۆتۆنی ھەیە بەڵام نیوترۆنی زۆرترە". نیوترۆنێک بەرەو ناوکی یۆرانیۆم ٢٣٥ ئەنێردرێ بە خێراییەکی کەم، ناوکەکە نیوترۆنەکە لەخۆی ئەگرێ و ئەبێتە یۆرانیۆم ٢٣٦، یۆرانیۆم ٢٣٦ ناجێگیرە و بەخێرایی دووکەرت ئەبێ بۆ دوو تۆخمی بچووکتر بە ناوەکانی باریۆم و کریپتۆن، لە ئەنجامی ئەم دووکەرت بوونە ووزەیەکی زۆر لەگەڵ سێ یان دوو نیوترۆن ئازاد ئەبێت.
ناوکەیەکگرتن
ناوکەیەکگرتن پرۆسەیەکە کە دوتریۆم و ترتیۆم تێکەڵ دەبن و دەبن بە ھیلیۆم، لێرەدا دەتوانین بەکەڵکوەرگرتن لەدوو گەردیلەی ئەتۆم چکۆلەتر کە زۆرتر ھیدرۆژن لەگەڵ ئیزۆتۆپەکانیدا وەکوو دوتریۆم و تریتیۆمن، گەردیلەیەکی گەورەتر وەکوو ھیلیۆم یان ھاوتاکانی ئیزۆتۆپەکانی دروست بکرێ. ئەمە ھەر ئەو شێوازەیە کە خۆر و ئەستێرەکان وزەی پێ دروست دەکەن. بۆ یەکێک لە دانەرانی ئەم لقەی تەکنۆلۆژیا دەتوانین ئێدوارد تلێر ناو ببەین.
وێستگەی وزەی ناوکی
دەتوانین وێستگە وزە ناوکییەکان بە گرنگترین و کەڵک لێگیراوترین تکنۆلۆژیای ناوکی ناو ببەین کە بێ دروستکردنی گازە پیسکەرەکان، کارەبا بەرھەم دێنێ. گەرمایەک کە لە دەرئەنجامی دژکردەوەی ناوەکیی لە دەوربەری کارتیاکەرە ناوەکییەکان وە بەرھەم دی و پوختە دەبێ .بە شێوەیەک لە پێوەری چەن گۆرانکارییەک لە نێو کارتیاکەرەکەدا ئەم گەرما دوای ڕاگرتنی وزەی‌ئازادکراو کاردانەوەی ناوکی درووس دەکا و دوای فێنک کردنەوەی پێویست بە دەنگێکی تایبەت و شیاو بۆ دەرەوە دەگوێزرێتەوە. ئەم گەرمای بە دەس ھاتووە ئەو ئاوەی وا لە کاتی فێنک کردندا بە ناوی فێنک کەرەوە بەکار ڕۆشتووە دەیکاتە ھەڵم وبۆقیی ئاو. ھەڵمیی درووسبوو ، وەکوو ئەوەی وا لە بەرھەمی کارەبا لە بەردە خەڵووز، نەوت و یان غاز باوە، بەرەو تووربێن دەنێردرێت تا بە رێکەوتنی بەرھەمھێنەر، وزەیی کارەبایی پێویست بە بەرھەم بھێنێت. لە ڕاستیدا، کارتیاکەر لەگەڵ بەرھەمھێنەری ھەڵم، بوونەتە جێگری دیگیی‌ھەڵم لە پێگەکانی ئاسایی کارەبادا. وێستگە وزە کارگەلێکی بەر بڵاوتریان لە ئاستەکانیتر وەکوو باربردنی ژێرزەریاییەکان، ناوە زەریاییەکان، سەفینە ئاسمانییەکان و ھتد....یان ھەیە.
بۆمبی ناوکی
لەماوەی شەڕی سارددا زۆرجاران حکوومەتەکانی ئامریکا و یەکیەتیی سۆڤییەت ھەوڵیان بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی چەکوچۆڵی خۆیان دا.
کەڵکە پزیشکییەکان
300px|thumb|وێنەیەک لە چۆنیەتی چالاکیی دڵ
لەئێستادا، سەرەڕای کەڵکوەرگرتن لە شێوازەکانی وێنەگری، تیماری نەخۆشییە شێرپەنجەییەکان بە دەواڕادیۆییەکان و تیشکدەرمانی ئەنجام دەدرێت. بەگشتی لە پزیشکیی ناوەکیدا لە ڕادیۆئیزۆتۆپەکان بۆ شناسایی و جیاکردنەوەی نەخۆشییەکان و ھەروەھا چارەسەرکردنیان لە ئاستی سلوول و مولکوولدا کەڵک وەردەگیردرێت.
پیشەسازیەکانی خۆراک، تەندروستی ئاژەڵ و ئاژەڵداریی
لە لێکۆڵێنەوە مەیدانیەکانی وەرزێڕیدا بە تیشکپێدانی ناوکی بە جۆرێک مێشی ڕەگەزی نێر، نەزۆکی دەکەن. تیشکسازیی ناوکی بۆ فەوتاندنیمیکرۆب و ڤایرۆس و بەکتریاکان کەڵکیان لێ وەردەگیرێ. جۆرکارە ناوکیەکان لە بەستێنی تەندروستی ئاژەڵدا بۆ بوارگەلی وەک دیاریکردن و چارەسەریی نەخۆشیەکانی ئاژەڵ، زا و زێی ئاژەڵ، خۆراکی ئاژەڵ، چاکسازیی ڕەگەز، تەندروستی و بێمەترسی کردنی بەرو بوومە ئاژەڵیەکان و خواردنی ئاژەڵ بەکار دێت. تیشکپێدانی ناوکی لە وەرزێڕیدا کەڵک لێوەرگرنی زۆری وەک بازپێدانی ناوکی جینەکان لە وەرزێڕیدا، بەربەست کردنی جڕوجانەوەر بە تیشکپێدانی ناوکی، ڕێگریی لە چەکەرە کردنی سێوەعەرزیلە بە تیشکی گاما ھەڵگرتنی میوە لە عەمارەکاندا.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای فارسی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:تەکنۆلۆژیای ناوکی
دوورگەکانی مارشاڵ لە ئۆڵۆمپیاد
دوورگەکانی مارشال لە چوار ئۆڵۆمپیادی هاوینەدا بەشدارییان کردووە. هێشتا بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا نەکردووە. یەکەم یاریی ئۆڵۆمپیادی دوورگەکانی مارشال لە ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ساڵی ٢٠٠٨ بوو لە شاری پەکین لە چین. زۆرترین ژمارەی وەرزشوانانی مارشال کە بەشداری لە یارییەکانی هاوینەدا دەکەن، پێنج وەرزشوانە لە یارییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ لە پەکین. تا ئێستا هیچ وەرزشوانێکی دوورگەکانی مارشال لە ئۆڵۆمپیاددا میدالیای بەدەست نەهێناوە.لیژنەی ئۆڵۆمپیادی دوورگەکانی مارشال لە ساڵی ٢٠٠٦ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بە فەرمی ناسێندرا.
توەوشکی
توەووشکی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەمۆ، قەزای ھەڵەبجە(ناوەند)، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
ناو
ناوی ئەم گوندە لەوەوە ھاتووە کە کانیەکی لێبووە تووی لەبەردا بووە، کاتێک کانیەکە ووشکی کردوە توەکانیش ووشک بوون لەوەوە ناوی نراوە تووەوشکی.
جوگرافیا
توەووشکی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چواردارانی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی پاشا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی وەیسکێ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی ژاڵە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ناحیەی سێگردکان
ناحیەی شۆڕش یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق، ڕووبەرەکەی ٢٢٤.٣٦ کیلۆمەتر دووجایە و ١١ گوندی هەیە. پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە وشەی سێگردکان وشەیەکی ئاوێتەیە لە زمانی کوردیدا، لە دوو بڕگە پێکهاتووە، سێ و گرد+ان، بە واتای سێ گردەکە.
جوگرافیا
ناحیەی سێگردکان لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ ناحیەی شۆڕش لە باشورەوە لەگەڵ ناحیەی شوان و ناحیەی پردێ، لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ناحیەی تەقتەق، لەڕۆژاواوە لەگەڵ ناحیەی قوشتەپە.
ناو
ناوی ناحییەکە لە شارەدێی سێگردکانەوە ھاتووە کە سێ گرد دەکەوێتە ناو سنووری شارەوانی شارەدێیەکە، ئەوانیش گردەکانی (خدریزندە، میرسێودین و ھەوارتاعون) بۆیە ناوی سێگردکان وەرگیراوە لەو سێ گردەوە.
سەردەمی شۆرش
ساڵانی ھەشتاکان مەڵبەندی شۆرش و لانەی پێشمەرگە بووە و ناوەندێکی ڕۆشنبیری بووە بۆ ناوچەکەو ژمارەی دانیشتوانی ناحیەی سێگردکان لەساڵی ١٩٨٦نزیکەی (٢٥٠٠) کەس بووە و نزیکەی (٤٥٠) خێزانی تێدا نیشتە جێ بووە و لەساڵی (١٩٥٨)قوتابخانەی لێ کراوەتەوە و تاپۆلی سێ ی ناوەندی ھەبووە. یەکێک لە گرنگترین دەسکەوتەکانی شۆرش,ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی گوندەکان بووە لەساڵانی ھەشتاکان کەتوانیویانە بەکاری ھەرەوەزی تەواوی ئاوەڕۆی ماڵەکان کۆنکرێت بکەن. لەسەردەمی ڕژێمی بەعس دووجار ڕوخێنراوە لەساڵەکانی (١٩٨٦و ١٩٨٨).
مێژوو
ساڵی (٢٠٠٥) و لەبەرواری ٢٨/٤/٢٠٠٥ بڕیاری (استحداپ) کردنی ناحیەی سێگردکان درا و لەبەرواری ١١/٩/٢٠٠٥ یەکەم بەڕێوەبەری ناحیەدەست بەکار بووە کە ئەویش مافپەروەر (عمر احمد محمد) بوو کەدەرچووی کۆلێژی یاساو ڕامیاری / بەشی یاسایە لەساڵی ١٩٩٦. لە ٩/٢/٢٠١٣ دەستی لە کار ھەڵگرت. دووەم بەڕێوە بەری ناحیە کە ئەویشیان مافپەروەر (فاتح حسێن حمدامین) لە ڕێکەوتی ١٠/٢/٢٠١٣دەست بەکاربووە تائێستا. ژمارەی گوندەکانی ئەم ناحیەیە لە (١٠) گوند پێکھاتووە کەبریتین لەگوندەکانی (ئۆمەرگومبەت / سێکانی / قەمبەر / تازەدێ / ئاوماڵ / سارتک / نێڵەگین / کانی سلێمانە / بەردەسپی و جلبەسەر) کەتەواوی گوندەکان ئاوەدانن جگە لەگوندی کانی سلێمانە چۆلە.
ھەڵکەوتەی جوگرافی
سێگردکان(٣٦٢)ملەئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە، دەکەوێتە نێوان ھێڵی پانی (٣٥٬٥٢) بۆ وە (٣٥٬٨٧) ی باکوری گۆی زەوی وە لەنێوان ھێڵی درێژی (٤٤٬٥٢) بۆ(٤٤٬٤٤)پلەی ڕۆھەڵاتی گۆی زەوی یە. ڕووبەری زەوی و زاری سنوری سێگردکان(١٢١٠٠)دۆنمە و ڕووبەری شیاوی بۆ چاندن (٢٥٩١) دۆنمە,(٧٠٠٠)حەوت ھەزار دۆنمیپاوان و لەوەڕگایە، ڕووبەری بەراوی(٢٣٤٨)دۆنمە, ڕووبەری پشتاوی (٢٨١٦) دۆنمە.
ئابووری
سنوروی ناحیەی سێگردکان سنوورێکی کشتوکاڵییە و دەوڵەمەندە بەسەرچاوەی ئاوی زێی بچووک. ڕووبەرێکی زۆریزەوی کشتوکاڵی بەپیت و بەرەکەتی ھەیە و خەڵکەکەی ژیانیان لەسەر کشتوکاڵ و ئاژەڵداریە، لەئێستادا ھەرچەندە گرینگی دان بەئاژەڵداری لاوازبووە بەڵام خەڵکەکەی پڕۆژەی بەخێوکردنی ماسیان دەست داوەتێ ژمارەیەک پڕۆژەی باخ و بەخێوکردنی ماسی لەقۆناغەجیاوازەکانی بنیات نان دان.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆیە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
بێستانە، چوارقوڕنە
بێستانە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی جوارقوڕنە، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بێستانە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی داروقەبر و لە باشوور لەگەڵ گوندی ھەواوانی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دەرماناوا و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی میرسەید.
گوراناوی پاشایی
گوراناوی پاشایی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی سەندوس، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
گوراناوی پاشایی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی میراوێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی گوراناوی قەزاق و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەڵاجوق لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی پیەبجک.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
شایی شەھید
شایی شەھید کتێبێکی شیعری شێرکۆ بێکەسە. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٨٥ چاپ و بڵاو کراوەتەوە.
کتێبناسی
پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس
نیکۆلای تۆمسکی
نیکۆلای ڤاسیلیڤیچ تۆمسکی (بە ڕووسی: Никола́й Васи́льевич То́мский لەدایکبووی ١٩ی کانوونی یەکەم ١٩٠٠، کۆچی دوایی ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤) پەیکەرتاشێکی زۆر ڕازاوە بوو، دیزاینەری زۆرێک لە شوێنەوارە ناسراوەکانی ڕێوڕەسمی سۆڤیەتی سەردەمی ڕیالیزمی سۆسیالیستی بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠ پۆل:مردووانی ١٩٨٤ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ستالین
داخرانی نۆکەندی سوێس ٢٠٢١
لە ٢٣ ئازار ی ٢٠٢١ بەھۆی گیرخواردنی کەشتی بارھەڵگری (ئێڤەرگیڤن) نۆکەندی سوێز لە وڵاتی میسر بۆ ماوەی ٦ ڕۆژ بە ڕووی ھاتووچۆی بازرگانی داخرا. خۆڵبارین و خراپی کەش و ھەوا وای کرد کەشتییەکە لە ڕێرەوی خۆی لا بدات و ئاڕاستەکەی بسوڕێتەوە و لە قوڕ و لمی نۆکەندەکە گیر بخوات ، لە ئەنجامی ئەمەدا ڕێگای ھاتووچۆی کەشتییەکانی جیھان کە بەم ڕێرەوە دەستکردە بگیرێت و لە چاوەڕوانی کردنەوەی ڕێگاکە لە ئاوەکاندا بمێننەوە. کەشتییەکە پانایییەکەی ٤٠٠ مەترە، بە قەبارە زۆر گەورەیە و ھەڵگری ١٨ هەزار کۆنتێنە بۆ، کار بۆ کۆمپانیای شۆی کیسێن کەی ژاپۆنی دەکات. داخرانی نۆکەندی سوێز کاریگەری کردە سەر بازرگانی جیھانی و نرخی نەوتـی بە ڕێژەی ٣٪ زیاد کردبوو و زیانی مـاددی لە داخرانی ئەم نۆکەند ە لە ھەر ٢٤ کاتژمێرێک سەدان ملیۆن دۆلار بووە
مووشەکی سووتەمەنیی شل
وێنۆک|300x300پیکسڵ|ھێلکاریێکی سادەی موشەکی شلە سوتەمەنی ١. موشەکی سوتەمەنی شل. مووشەکی سووتەمەنی شل یان مووشەکی شل [[بزوێنەری مووشەک بەکاردەھێنێت کە سوتەمەنی شل بەکاردەھێنێت. شلەکان خوازراون چونکە چڕیە زۆرەکەی ڕێگە دەدات کە قەبارەی سوتەمەنی تانکەکان بە ڕێژەیی کەمبێت، و دەکرێت کە تێربۆترۆمپەکانی دەردەری ناوەکی سوک بەکاربھێنین بۆ پالدانی سوتەمەنییەکە لە تانکەکانەوە بۆ ژووری سوتان، کەوەش مانای ئەوەیە کە دەتوانرێت سوتەمەنییەکە لەژێر پەستانێکی نزمدا بھێلرێتەوە، کەوەش ڕێگە بە بەکارھێنانی بارستەی کەمی سوتەمەنی تانکەکان دەدات، کە بووە ھۆی تێکڕای بەرزی بارستەی مووشەکەکە.
گازی ناوەکی خەزنکراو لەژێر پەستانێکی بەرزدا لە تانک ھەندێکجار لە جیاتی پالنەرەکان بەکاردێت لە بزوێنەری سادەی بچووک بۆ بەزۆری پالنانی سوتەمەنییەکان بۆناو ژووری سوتان، ئەو بزوێنەرانە لەوانەیە تێکڕایەکی کەمی بارستەیان ھەبێت، بەلام ھەمیشە زۆر باوەڕپێکراون، و لەبەرئەوە بە فراوانی لە سەتەلایتەکان بەکاردێت بۆ چاودێریکردنی خولگە.
شلە مووشەک دەتوانرێت ببێت بە بە مووشەکی ی کە تەنھا یەک جۆری سوتەمەنیبەکاردەھێنێت، یان مووشەکی دووانەسوتەمەنی کە دوو جۆر سوتەمەنی بەکاردەھێنێت، مووشەکی سیانەسوتەمەنی کە سێ جۆر سوتەمەنی بەکاردەھێنێت دەگمەنە، ھەندێک لە دیزاینەکان دەخنکێنرێن بۆ کرداری پالنانی گۆراو و ھەندێکیش لەوانەیە دوبارەکارپێبکرێنەوە پاش بەکارھاتنیان لە ئاسمان، بزوینەری شل لە مووشەکە ھایبریدییەکانیش بەکاردێن، لەگەل ھەندێک لە تایبەتمەندییەکانی مووشەکی ڕەق.
مێژوو
چەپ|وێنۆک|ڕۆبێرت گۆدارد(Robert H. Goddard)لە دژی ساردی کەش و ھەوای ئینگلترای نوێ لە ١٦، ئازاری ١٩٢٦، چوارچێوەی دیارترین داھێنانەکانی بە دەستدەگرێت -یەکەم موشەکی شل. بیرۆکەی مووشەکی شل ھەروەکو لە ناوەڕۆکە نوێیەکاندا تێگەیشتراوە یەکەم جار لە کتێبی (The Exploration of Cosmic Space by Means of Reaction Devices) ''دەرکەوتووە لە لایەن مامۆستای قوتابخانەی ڕوسی (Konstantin Tsiolkovsky). ئەو زانستنامەیە کە لەسەر کەشتیوانی ئاسمانی بوو لە ئایاری ١٩٠٣ بلاوکرایەوە، بەلام ڕەوانەی دەرەوەی ڕوسیا نەکرا ھەتا چەند سالێک پاشتر و زانا ڕوسییەکان گرنگییەکی کەمیان پێدا.''
یەکەم گەشتی مووشەکی سوتەمەنی شل ئەنجامدرا لە ١٦ ئازاری، ١٩٢٦ لە Auburn, Massachusetts,، کاتێک پڕۆفیسۆری ئەمریکی د. ڕۆبێرت گۆدارد ئامێرێکی گواستنەوەی ھاویشت بە بەکارھێنانی ئۆکسجینی شل و گازۆلین وەکو بزوێنەر. مووشەکەکە ک ناوی "Nell"ی لێنرابوو، تەنھا ٤١ پێ بەرزبۆوە لە ماوەی ٢٫٥ چرکە گەشتکردندا کە لەکۆتایی لەناو زەویێکی کەلەرم کۆتاییپێھات. بەلام پشاندانێکی گرنگ بوو کە بەکارھێنانی سوتەمەنی شل لە مووشەکەکاندا لەتواناداھەیە. گۆدارد ئەو بیرۆکەیەی ٥٠ سال پێشتر خستبووڕوو بەلام لە ١٩٢١ بەجدی کرایە ژێر تاقیکردنەوە. نووسەری ئەلمانی-ڕۆمانی ھێلمان ئۆبێرث کتێبێکی لەسالی ١٩٢٢ بلاوکردەوە کە تیادا پێشنیاری بەکارھێنانی شلە سوتەمەنییەکان دەکات.
پاش جەنگی جیھانی ٢ حکومەتی ئەمریکی و سەربازی مووشەکی سوتەمەنی شلیان وەک چەک دانا و بەجدی کاریان لەسەر کرد، یەکێتیی سۆڤیەتیش ھەمان شتی کرد، بەمشێوەیەش پێشبڕکێی ئاسمانی دەستیپێکرد.
جۆرەکان
شلە مووشەکەکان دروستکران وەکو موشەکی monopropellantکە یەک جۆری سوتەمەنی بەکاردەھێنێت، مووشەکی Bipropellantکە دوو جۆر سوتەمەنی بەکاردەھێنێت، یان مووشەکی tripropellantکە سێ جۆر سوتەمەنی بەکاردەھێنێت. شلە مووشەکەکانی Bipropellantبە گشتی سوتەمەنی شل بەکاردەھێنن، وەکو ھایدرۆجینی شل یان سوتەمەنی ھایدرۆکاربۆن وەکوRP-1، و ئۆکسیدایزەری شل، وەکو ئۆکسجینی شل. بزوێنەر لەوانەیە بزوێنەری موشەکی Cryogenic بێت، کە سوتەمەنی و ئۆکسیدایزەر، وەکو ھایدرۆجین و ئۆکسجین، گازن کە لەپلەیەکی زۆر نزمی گەرمیدا شلکراون.
دەتوانرێت مووشەکی سوتەمەنی شل بخنکێنرێت (ھێزی پالنانی ھەمەجۆر) لەکاتێکی ڕاستیدا، و کۆنترۆلی تێکڕای تێکەلبوون بکرێت (تێکڕای تێکەلبوونی ئۆکسیدایزەر و سوتەمەنی)؛ دەتوانرێت بکوژێنرێتەوە و پێبکرێتەوە لەگەل سیستەمێکی داگیرسانی گونجاو یان سوتەمەنی داگیرسانی خۆیی،
مووشکە ھایبریدییەکان ئۆکسیدازەری شل لەسەر سوتەمەنی ڕەق بەکاردەھێنن.
بنەمای کارکردن
بەپێجەوانەی گازەکان، سوتەمەنی شلی نموونەیی چڕییەکەی ھاوشێوەی چڕی ئاوە، بە نزیکەیی ٠٫٧–١٫٤گ/سم٣ (بێجگە لە ھایدرۆجینی شل کە چڕییەکی زۆر کەمی ھەیە)، لەکاتێکدا تەنھا ڕێژەیەکی دیاریکراوی پەستانی دەوێت بۆ ڕێگەگرتن لە ھەلمبوون. ئەم تێکەلەیە لە چڕی و نزمی پەستان ڕێگە دەدات کە تانکەکە زۆر سووک بێت؛ بە نزیکەیی ١٪ لە پێکھاتەکانی سووتەمەنییە چڕەکان و بەنزکەیی ١٠٪ بۆ ھایدرۆجینی شل (لەبەر چڕییە کەمەکەی و بارستایی جیاکراوی داواکراو).
بۆ لێدان لە ژووری سووتان، پەستانی سوتەمەنییەکە لە ئینجێکتەرەکان پێویستە زیاتربێت لە پەستانی ژوورەکە؛ ئەمەش ئەنجامدەدرێت بە ھاریکاری ترۆمپەکان. ھەمیشە ترۆمپا گونجاوەکان ترۆمپای تێربۆی دەردەری ناوەکین لەبەر بەھێزی و کەمی کێشیان، ھەرچەندە ئالوگۆڕە ترۆمپەکان لە ڕابردوودا بەکاردەھاتن. ترۆمپاکانی تێربۆ ھەمیشە کێشیان کەمە و کارکردیان نایابە؛ لەگەل ئەو کێشەی کەلەسەر زەوی کەکەمترە لە ١٪ لە ھێزی پالنان. لەڕاستیدا، بەگشتی بزوێنەری پالنانی مووشەک بۆ تێکڕای کێش ترۆمپای تێربۆ لەخۆدەگرێت کە بەرزبۆوە بۆ ١٥٥:١ لەگەل بزوێنەری مووشەکی SpaceX Merlin 1Dو بۆ زیاتر لە ١٨٠:١ لەگەل وەشانەکەی بۆشایی.
بجگەلەوە، لەجیاتی ترۆمپەکان، دەتوانرێت تانکێکی گران بە گازێکی پەستان بەرز وەکو ھیلیۆم بەکاربێت، و ترۆپماکە ھەلبگیرێت؛ بەلام delta- v ئەو قۆ‌ناغەی کە پێی دەگات زۆر نزمترە لەبەر بارستەی زیادی تانکەکە، کەمکردنەوەی ئەنجامدانی؛ بەلام بۆ بەرزییەکی زیاتر یان بۆشاییەکی زیاتر بەکارھێنانی بارستایی تانکەکە پەسندە.
بێکاری
وێنۆک|250x250پیکسڵ|ڕێژەی بێکاری لە جیھاندا بێکاری دیاردەیەکی ئابوورییە کە بە شێوەیەکی بەرچاو لەگەڵ گەشەکردنی پیشەسازی دەستی بە دەرکەوتن کرد، چونکە بێکاری لە کۆمەڵگا گوندنشینە نەریتییەکان ھیچ واتایەکی نەبوو. بەپێی ڕێکخراوی نێونەتەوەییی کار، بێکار ھەموو کەسێکە کە توانای کارکردنی ھەیە و ئامادەیە کار بکات، و بەدوایدا دەگەڕێت، بەڵام کاری بۆ نادۆزرێتەوە. لە ڕێگەی ئەم پێناسەیەوە ئەوە ڕوون دەبێتەوە کە ھەموو کەسێک کە کار ناکات بێکار نییە، خوێندکاران، کەمئەندامان، بەساڵاچووان، خانەنشینەکان، و ئەوانەی ھیوایان لەدەستداوە بۆ دۆزینەوەی کار، خاوەنکارە کاتییەکان، و ئەوانەی کە پێویستیان بە کار نییە بە بێکار ناژمێردرێن. ئەوانەی بەدەستیەوە دەناڵێنن. ھۆکارەکانی بێکاری: ١- نەبوونی ھەلی کار ٢- بڵاوبوونەوەی شەڕەکان ٣- زیادەڕەوی لە کرێکارانی ھاتوو ٤- زۆری ئەو گەنجانەی کە کاریان دەوێت، و بێکاری بە وازھێنانی ناچاری بەشێک لە ھێزی کار سەرەڕای توانا و خواستی بۆ ئەم کارە ناسراوە لە ھێزی کارکردن و بەرھەمھێناندا.
مووشەکی سووتەمەنیی شل
بنەمای کارکردن
پێکھاتە سەرەکییەکانی بزوێنەری مووشەک لەبەرئەوە ژووری سوتانەکە (ژووری پالنان)، داگیرسێنەری گەرمی، سیستەمی پێدەری سوتەمەنی، ڤالڤەکان، ڕێکخەرەکان، تانکەکانی سوتەمەنی، و نۆزلی بزوێنەری مووشەک. لەکاتی پێدانی سوتەمەنی بۆ ژووری سوتانەکە، بزوێنەرەکانی سوتەمەنی شل یان دەبن بە پێدەری پەستان یان پالنان، و بزوێنەرەکانی پێدەری پالنان کاردەکەن وەکو سووڕی بەرھەمھێنەری گاز، سووڕی سوتانی بەقۆناغ، یان سووڕی فراوانکەر.
دەتوانرێ بزوێنەری مووشەکی شل تاقیبکرێتەوە پێش بەکارھێنان، لەکاتێکدا بۆ مۆتۆڕی مووشەکی ڕەق پێویستە بەڕێوەبردنێکی توندی کوالێتی لەسەر دابنرێت لە کاتی دروستکردندا بۆ دلنیایی لە گرەنتیێکی باشت ر، بزوێنەری مووشەکی شل دەتوانرێت بۆ چەندین گەشت دوبارە بەکاربێتەوە، ھەروەکە مەکوکی ئاسمانی و زنجیرە مووشەکەکانی Falcon 9. چەپ|وێنۆک|شلە مووشەکەکان سادەن لە بیرۆکە بەلام لەبەر بەرزی پلەی گەرمییەکەی و خێرایی جوولانەوەی پارجەکانی، زۆر ئالۆزن لە کارپێکردن. دەتوانرێت بەکارھێنانی شلە سوتەمەنییەکان ببەسترێت لەگەل ژمارەیەک پێشھات:
ھایپەرگۆلیک(Hypergolic)
چەپ|وێنۆک|NMUSAFS ME ١٦٣ب کۆمەت
بۆ توانای خەزنکردن ICBMs و زۆربەی کەشتییە ئاسمانییەکان، دەستەی ئامیری گواستنەوەکان لەخۆدەگرێت، پشکنینی نێوان ھەسارەکان وسەتالایتەکان، و خەزنکردنی سوتەمەنییەکانیCryogenic بۆماوەیەکی زۆر لە توانادا نییە. لەبەر ئەمە، تێکەلەکانی ھادرازین یان داڕێژراوەکانی بە کۆمەل لەگەل ئۆکسیدەکانی نایترۆجین بەگشتی بۆ ئەو جۆرە بەکارھێنانە بەکاردێت، بەلام ژەھراوین و توشی شیرپەنجەت دەکەن. بۆیە، بۆ چاکردنی چارەسەرەکە، ھەندێک لە یەکەی ئامێرەکانی گواستنەوە وەکو دریم چەیسەر و کەشتی ئاسمانی دوو پلان بۆ بەکارھێنانی مووشەکە ھایبریدییەکان لەگەل سوتەمەنی ناژەھراوی و پێکھاتەکانی ئۆکسیدایزەر.
ئینجێکتەرەکان
ئشکردنی ئینجێکتەرەکە لەشلە مووشەکەکان بڕیار لەسەر ڕێژەی سەدی ئەنجامدانی بیردۆزی نۆزلەکە کە دەتوانێت پێی بگات. لاوازی لە کارکردنی ئینجێکتەر دەبێتە ھۆی نەسوتانی سوتەمەنی بۆ بەجێھێشتنی بزوێنەرەکە، کە ئەمەش لاوازی کارامەیی نیشاندەدات.
لەسەر ئەمەش، ئینجێکتەرەکان ھەمیشە کلیلی کەمکردنەوەی باری گەرمیین لەسەر نۆزلەکە؛ لەڕێگای زیادکردنی ڕێژەی سوتەمەنی لەدەوروبەری ڕۆخەکەی ژوورەکە، کەئەمەش پلەی گەرمییەکی زۆرکەمتر دەبەخشێت بەسەر دیوارەکانی نۆزلەکە.
جۆرەکانی ئینجێکتەرەکان
ئینجێکتەرەکان دەکرێ سادەبن وەکو ژمارەیەک کونی تیرە بچووک کە بەشێوازێکی ڕێک دروستکراون و ڕێزکراونکە سوتەمەنی و ئۆکسیدایزەر بەنێویدا تێپەر دەبێت. خێرایی دەرجوونەکە دیاریدەکرێت بە ڕەگی دووجای ئەو پەستانەی کە بەنێو ئینجێکتەرەکانەوە دەربازدەبێت، شێوەی کونەکەو زانیارییەکانی تر وەکو چڕی سوتەمەنییەکە.
یەکەم جۆری ئینجێکتەرەکان لەسەر V - 2 بەکارھات کە جێتە تەریبەکانی دروست کرد لە سوتەمەنی و ئۆکسیدایزەر کە دوایی سوتێنران لە ژووری سووتان. کە ئەمەش لاوازی کارامەیی پێ دەبەخشێت.
ئینجێکتەرەکان ئەمڕۆ بەکلاسیکی لە ژمارەیەک کونی بچووک پێکدێت کە ھاریکاری جێتەکانی سوتەمەنی و ئۆکسیدایزەر دەکەنن بۆئەوەی کە پێکبکەون لەخالێکی بۆشایی دا لە دوورییەکی کورت دوور لە پلێتی ئینجێکتەر. کە ئەمەش ھاریکارە بۆ دابەشکردنی ھەلقولانەکە بۆ دلۆپەی بجووک کە زۆر ئاسانتر دەسوتێن.
جۆرە سەرەکییەکانی ئینجێکتەر بریتین لە:
ئینجێکتەری پینتل ڕێگە بەتێکەلەی باش دەدادت کە کۆنترۆلی تێکڕای دەرجوونی سوتەمەنی و ئۆکسیدایزەر بکات لە مەودایەکی فراواندا. ئینجێجتەری پینتل لە بزوێنەرەکانی یەکەی مانگی ئاپۆلۆ(سیستەمی پالنانی نیشتنەوە) و بزوێنەری کیسترل بەکاردەھات، و بەم دواییانە لە بزوێنەری مێرلن لەسەر فالکۆن ٩ و موشەکە قورسەکانی فالکۆن بەکاردێت.
بزوێنەر RS - 25 دیزاین کراوە بۆ مەکوکە ئاسمانییەکە کە سیستەمێک لە پاشکۆی شلکراو بەکاردێنێت، کە ھایدرۆجینی گەرمکراو بەکاردێنێت لە سوتێنەرەکە بۆ بەھەلمکردنی دەرجوونی ئۆکسجینی شل بەنێو ناوەڕاستی پاشکۆکە و ئەمەش تێکڕا و جێگیری کرداری سوتانەکە چاکتر دەکات؛ بزووێنەرەکانی پێشتر وەکوF-١کە بۆ پڕۆگرامی ئاپۆلۆ بەکارھات کۆمەلێک کێشەی لەگەل لەرینەوەکان ھەبوو کە ئەمەش دەبێتە ھۆی لەناوچوونی بزوێنەرەکان، بەلام ئەمە کێشە نەبوو بۆ RS-٢٥ بەھۆی وردەکارییەکانی دیزایین.
باھۆز (فیلم)
باھۆز فیلمێکی تورکی-کوردییە لە دەرھێنانی کازم ئۆز. فیلمەکە لە ساڵی ٢٠٠٨ لە تورکیا نمایشکراوە. فیلمەکە خەڵاتی باشترین فیلمی بردەوە لە فیستیڤاڵی فیلمی میلان. ناوەڕۆکی فیلمەکە باس لە چالاکییەکانی چەند خوێندکارێکی چەپ و کورد دەکات لە زانکۆی ئەستەمبوڵ، بەرگریکردن لە شوناسی کوردبوون بەشێکی سەرەکی چیڕۆکی فیلمەکەیە.
مووشەکی سووتەمەنیی شل
جۆرەکانی ئینجێکتەرەکان
ڤالینتین گلوشکۆ (Valentin Glushko)لە سالەکانی ١٩٣٠ ئینجێکتەرێکی بازنەیی داھێنا، و ھەروەھا بەنزیکەیی بەشیوەیەکی جیھانی لە بزوێنەرەکانی ڕووسی بەکارھات. جولەی خولانەوەیی لەسەر شل جێبەجێکرا (و ھەندێک جارییش ئەو دوو سوتەمەنییەی کە تێکەلدەکران)، پاشان لە کونێکی بجووکەوە دەردەکرێت، کە شێوەی پەڕەیەک لە قوچەک دروست دەکات کە بەخێرایی لەیەک جیادەبێتەوە. یەکەم بزوێنەری شلی گۆدارد ئینجێکتەری تاکە پێکەری بەکاردەھێنا. زانا ئەلمانییەکان لە جەنگی جیھانی ٢ تاقیکردەوەی پێکینیان لەسەر پلێتی تەختەیی ئەنجامدا کە بە سەرکەوتوویی لە مووشەکی واسرفال بەکارھات.
باھۆز (فیلم)
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی تورکی پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨ پۆل:فلیمی درامای سیاسی دەیەی ٢٠٠٠
مووشەکی سووتەمەنیی شل
جێگیری سوتان
لەگەل ئەوەشدا، بەکرداری لە بزوێنەرە گەورەکاندا، لەرەلەر بەخێرایی بەرزەوە زۆر بە ئاسانی بەکاریدەخەنەن، و ئەمەش بەباشی تێنەگەیشتراوە. ئەم لەرەلەرە خێرایی بەرزانەش بەرەو لەکارکەوتنی چینی دەوروبەری ڕۆخی گازی بزوێنەرەکەیان دەبات، کە ئەمەش دەبێتە ھۆی شکستی خێرای سیستەمی ساردکرنەوە، لەناوجوونی بزوێنەر. ئەم جۆرە لەرەلەرانە زۆر باون لە بزوێنەرە گەورەکان، بە ھۆیەوە دەنالێنن لە بەرەوپێشبردنیSATURN V، بەلام لەکۆتایی دا بەسەریدا زالبوون.
بۆ نەھێشتنی ئەو کێشانە، دیزاینی ئینجێکتەری ڕس-٢٥ لەجیاتی لەدەستدانی توانایەکی زۆر بۆ بە ھەلمکردنی سوتەمەنییەکە پێش لێدان بۆناو ژووری سوتانەکە، ھەرجەندە کەجەندین تایبەتمەندی تر بەکارھاتن بۆ دلنیابوون لە ڕوونەدانی ناجێگیری ،توێژینەوەکانی دوای ئەو دریانخست کە ئەم تایبەتمەندیانە پێویست نییە، و شێوەی سوتانی گازەکە بەشێوەیەکی باوەڕپێکراو کاردەکات.
سووڕەکانی بزوێنەر
پێویستە سوتەمەنی و ئۆکسیدایزەر پالبنرێن بۆ ناو ژووری سوتانەکە بەرامبەر بە پەستانی گازە گەرمەکان کە سوتێنراون، و ھێزی بزوێنەر سنووردارە بەو تێکڕایەی کە سوتەمەنی پالی پێوە دەنرێت بۆناو ژووری سوتان. بۆ بەکارھێنانی ناو بەرگەھەوا و ھاویشتنی، پەستانێکی بەرز، و ھێزێکی بەرزتر، سووڕەکانی بزوێنەر پێویستە بۆ کەمکردنەوەی ھێزی ڕاکێشان، بۆ بەکارھێنانی خولگەیی، ھەمیشە سووڕەکانی خاوەن ھێزی کەم باشە.
سووڕی پێدەری-پەستان
سوتەمەنییەکان بەھێزەوە پالدەنرێن لە تانکەپەستێنراوەکان (بەڕێژەیی قورسن).
پێدەرە ترۆمپای کارەبایی
مۆتۆڕێکی کارەبایی بەکاردێنێت، بەگشتی مۆتۆڕی کارەبایی بێ فلچەی DC، بۆ کارپێکردنی ترۆمپەکان. مۆتۆڕە کارەباییەکە وزەی پێ دەدرێت بە پاترییەکەوە. ئەمە بەڕێژەیی سانایە بۆ ئەنجامدان و کەمکردنەوەی ئالۆزی دیزایینکردنی ئامێری تۆربایین، بەلام لەسەر تێچووی بارستایی وشکی زیادەی دەستەی پاترییەکە. نمونەی بزوێنەرەکە ڕەزەرفۆردە.
سووڕی پێکھێنانی گاز
ڕێژەیەکی کەم لە سوتەمەنییەکان دەسوتێنرێن پێش کارپێکردن بۆ پێدانی وزە بۆ ترۆمپای تێربۆ و پاشان دەرجوونی لە نۆزلی جیاکراو، یان لەخوارەوەی نۆزلە سەرەکییەکە. لەئەنجامی ئەمەش نزمی لە چوستی پەیدادەبێت بەشیوەیەک کە دەرجووەکە دەبێتە ھۆی پالدانێکی کەم یانیش پالدانی نییە، بەلام دەکرێت ترۆمپای تۆرباینەکان زۆر گەوەرە بن، کە ڕێگە بە بەرزی وزەی بزوێنەرەکان دەدات. نمونە: Saturn V's F-1و Delta IV's RS-68، Ariane 5's HM7B, Falcon 9's Merlin.
سووڕی بەلوعە
گازە گەرمەکان لە ژووری سەرەکی سوتانی بزوێنەری مووشەک و ئاراستەیکە بەنێو بزوێنەرەکانی تۆربایینی ترۆمپای تێربۆ بۆ پالنانی سوتەمەنی، پاشان دەردەچێت. و لەبەر ئەوەی کە ھەموو سوتەمەنییەکە ھەلناقولێت نێو ژووری سەرەکی سوتانەکە، سووڕی بەلوعە ڕاچاو دەکرێت وەکو سووڕێکی کراوەی بزوێنەر. نمونە: BE-٣ و J-٢ لەخۆدەگرێت.
سووڕی فراوانکەر
سوتەمەنی Cryogenic (ھایدرۆجین، تان میثان) بەکاردێت بپۆ ساردکردنەوەی دیوارەکانی ژووری سوتان و نۆزل. ھەلمی گەرمی ھەلمێژراو و فراوانبوونی سوتەمەنی کە دوایی بەکاردێت بۆ کارپێکردنی ترۆمپاکانی تێربۆ پێش چوونیان بۆناو ژووری سوتان، کە ھۆکارە بۆ چوستیەکی بەرز، یان دەڕوا بۆ دەرەوە، کە ڕێگەیە بۆ توانای بەرزی ترۆمپاکانی تێربۆ دەدات. ئەو گەرمییە سنوردارەی کە ھەیە بۆ بە ھەلمکردنی سوتەمەنی توانای بزوێنەرەکە سنوردار دەکات. نمونە: ١٠ RL، بۆ Atlas V و Delta IV قۆناغەکانی دووەم (سووڕی داخراو)، ٥ H-II's LE(سووڕی بەربوون).
سووڕی سوتانی قۆناغکراو
تێکەلەی پڕ لە سوتەمەنی و ئۆکسیدایزەر دەسوتێنرێن لە پێش کارپێکردنیان و پاشان کار بە ترۆمپاکانی تێربۆ دەکرێت، و ئەو دەرچوە پەستان بەرزە ڕاستەوخۆ دەچێت بۆناو ژووری سەرەکی کە سوتەمەنییەکە و ئۆکسیدایزەرەکەی تێدا دەسوتێت، ڕێگە بە پەستان و چوستییەکی زۆر دەدات. نمونە: ٧- LE ,191- RD .SSMS
سووڕی ئالەگۆڕی بزوێنەر
دەستنیشانکردنی سووڕی بزوێنەر یەکێکە لە سەرەکیترین ھەنگاوەکانی دیزایینی بزوێنەری مووشەک. ژمارەک لە ئالوگۆڕکردن سەریھەلدا لەو دەستنیشانکردنە ھەندێک کە ئەمانە لەخۆدەگرێت:
سارکردنەوە
ھەندێک جار پێکەوەبەستەری سەلامەتی بەکاردێت بۆ دلنیابوون لە ھەبوونی سەرجاوەکی ھەلگیرسان پێش کردنەوەی ڤالڤە سەرەکییەکان؛ لەگەل ئەوەشدا دلنیایی پێکەوەبەستەرەکان دەکرێت لە ھەندێک باردا کەمتر بێت لە سیستەمی ھەلگیرسان. بۆیە کارەکە لەسەر ئەوە ڕادەوەستێت کەئایە پێویستە سیستەمەکە بەشێوەیەکی سەلامەت شکەست بێنێت، یانیش ئایە سەرکەوتنی تەواوی ئەرکەکە گرنگترە. بەدەگمەن پێکەوە بەستەرەکان بۆ قۆناغە نالەبارەکانی سەروو بەکاردێت کە شکست لە پێکەوەبەستەرەکان دەبێتە ھۆی لەدەست دانی ئەرکەکە. بەلام بوونی ھەیە لەسەر بزوێنەری RS-٢٥، بۆ داخستنی بزوێنەرەکان پێش ھەلسانی مەکوکی ئاسمانی. سەڕەڕای ئەمەش، دۆزینەوەی ھەلگیرسانێکی سەرکەوتووی ھەلگیرسێنەرەکە کارێکی سەختە، ھەندێک لە سیستەمەکان وایەرە باریکەکان باکردێنن کە بە بلێسەوە بڕدراون، سێنسەرەکانی پەستان ھەندێک لەم بەکارھێنانەی بینیوە.
شێوازەکانی ھەلگیرسان یاری ئاگرین، کارەبایی (پریشک یان وایەری گەرم) و کیمیایی. سوتەمەنییەکانی ھایپەرگۆلیک تایبەتمەندی خوە ھەلگیرسانیان ھەیە، و دلنیایی و لەگەل ھەلێکی کەمتری سەرەتاییە سەختەکان. لە سالەکانی ١٩٤٠ ڕووسییەکان دەستیان بە کارپێکردنی بزوێنەرەکانیان کرد بە سوتەمەنی ھایپەرگۆلیک، لە پاش ھەلگیرسان دەیان گۆڕی بۆ سوتەمەنییە بنەڕەتییەکان. و ھەروەھا ئەمە لەسەر بزوێنەری مووشەکی ئەمریکی ف-١ بەکارھات لە بەرنامی ئاپۆلۆ.
ھەلگیرسان لەگەل بریکاری ھەلگیرسان- سیانە ئثیلی ئەلەمنیۆم ھەلدەگیرسێت لەگەل گەیشتن بە ھەوا و ھەروەھا ھەلدەگیرسێ و/یان شیدەبێتەوە لەگەل گەیشتن بە ئاو، و لەگەل ھەر ئۆکسیدایزەرێکی تر- یەکێکە لەو ماددە کەمانەی کە خاوەن ھەلگیرسانێکی پێویستە بۆ ھەلگیرسان لەکاتی گەیشتنی بە ئۆکسجینی شلی ساردکراو. ئینثالپی سوتانەکە، Δ c H ,-٥٬١٠٥٫٧٠ ± ٢٫٩٠KJ/mol(-١٬٢٢٠٫٢٩ ± .٠٦٩kcal/mol). ئاسن ھەلگیرسانەکەی وای لێدەکات کە خوازراو بێت وەکو ھەلگیرسێنەری بزوێنەری مووشەک. دەکرێت بەکەکاربێت لەگەل تریئیثلبۆران بۆ دروستکردنی تریئیثلبۆرانی - سیانە ئیثیلینی ئەلمنیۆم، زیاتر ناسراوە بە TEA-TEB
سەرچاوەکان
پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
ساموا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
ساموا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
کاستی پڕ ئەستێرە
کاستی پڕ ئەستێرە بەو بەرھەمە فیلم و تەلەڤیزیۆنانە دەگوترێت کەوا کۆمەڵێک ئەکتەری ناودار و خاوەن خەڵاتی جۆراوجۆر لەخۆدەگرێت، کەوا ھەموویان بەیەکسانی لە بەرھەمەکە دەردەکەون.
سەرچاوەکان
<references group="" responsive="0"/>
پۆل:زاراوەکانی شانۆ پۆل:زاراوەکانی فیلم و ڤیدیۆ پۆل:شانۆ
ژاڵەی خواروو
جوگرافیا
ژاڵەی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ژاڵەی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی بەردەکەڕ، تانجەرۆ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ڕازیانە، تانجەرۆ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھوانە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کۆمەڵەی کانتۆر
کۆمەڵەی کانتۆر لە بیرکاریدا بریتییە لە کۆمەڵە خاڵێک لەسەر پارچەھێڵێک کە ھەندێک تایبەتمەندی دیاریکراویان ھەیە، بە دەستەواژەیەکی تر کۆمەڵەی کانتۆر، کۆمەڵەیەکە بە لابردنی سێیەکی ناوەڕاستی پارچەڕاستەھێڵێک و دووبارەکردنەوەی ئەم کارە لەسەر ھەموو ئەو پارچەھێڵانەی بەدەست دێن، دەست دەکەویت. کۆمەڵەی کانتۆر لەلایەن ھێنری جان ستێفێن سمیت ساڵی ١٨٧٤ دۆزرایەوە، و ساڵی ١٨٨٣ لەلایەن ماماتیکزانی ئاڵمانی گیۆرگ کانتۆر پێشکەش کرا.
پێکھاتە
کۆمەڵەی کانتۆری سیانە، بەم شێوە دروست دەکرێت کە بەردەوام پارچەھێڵێک بە سێ بەش دابەش دەکرێت و بەشی سێیەکی ناوەڕاستی لادەبردرێت بۆ نموونە بۆ ماوەی [٠٬١] لە ھەنگاوی یەکەمدا ماوەی (٢⁄٣، ١⁄٣) لادەبردرێت و [١⁄٣، 0] ∪ [1, ٢⁄٣] دەمێنێتەوە. پاشان ئەم کارە لەسەر ئەو پارچەھێڵانەی دەست دەکەویت دووبارە دەکرێتەوە : [١⁄٩، 0] ∪ [١⁄٣، ٢⁄٩] ∪ [٧⁄٩، ٢⁄٣] ∪ [1, ٨⁄٩]. ئەم کارە دوایی نایەت و ناکۆتا جار ئەنجام دەدرێت و کۆمەڵەی nـەم یەکسانە بە:
کۆمەڵەی کانتۆری سیانە ھەموو ئەو خاڵانەی ماوەی [٠٬١] لەخۆدەگریت کە لەم پرۆسەیەدا دەمێننەوە. شەش ھەنگاوی یەکەم بۆ بەدەستھێنانی ئەم کۆمەڵەیە لە وێنەی خوارەوەدا ڕوون کراوەتەوە:
729px|
بە شێوەیەکی ڕێکوپێکتر فورمووڵی کۆمەڵەی کانتۆر ئەمەیە:
دەکرێ بڵێین کۆمەڵەی کانتۆر نموونەیەک فراکتاڵە.
سەرچاوەکان
پۆل:فراکتاڵەکان پۆل:گیۆرگ کانتۆر
ژاڵەی سەروو
جوگرافیا
ژاڵەی سەروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قڕگە و لە باشوور لەگەڵ گوندی ژاڵەی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ڕازیانە، تانجەرۆ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھوانە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نەشتەرگەریی مێینەکردنی ڕوخسار
نەشتەرگەریی مێینەکردنی ڕوخسار (کورتکراوە: FFS) چەند پرۆسەیەکن تێیدا ڕوخساری مرۆڤێکی نێر دەگۆڕدرێت بۆ شێوە و ئەندازەی ڕوخساری مرۆڤی مێ.
نەشتەرگەری
بۆ ھەندێک ژنی ترانسجێندەر نەشتەرگەری FFS پێویستە بۆ ئەوەی نائارامیی جێندەرییەکەی باشتر ببێت و بارودۆخی تەندروستی جێگیرتر بێت نەشتەرگەرییەکە دەتوانێت بە شێوەیەک گرنگ بێت تەنانەت لە نەشتەرگەریی دانانەوەی جێندەریش گرنگ تر بێت بۆ ئەوەی بارودۆخی کەسەکە جێگیر تر بکات و پلەی نائارامیی جێندەرییەکەی کەمتر بکاتەوە و یارمەتی ژنی ترانسجێندەر بدات بۆ ئەوەی ئاسوودە بێت لە بەشداریکردنی بۆنە کۆمەڵایەتییەکان.
ھەرچۆنێک بێت پێویستە کەسەکە بوەستێت و ئارام بگرێت تا گەشەی دەوەستێت ئینجا نەشتەرگەرییەکە بکات
سەرچاوەکان
پۆل:ترانسجێندەر کچ پۆل:گوێزانەوەی جێندەر و دەرمان
کامیروون لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
کامیروون نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
پۆل:کامیروون لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
پیاوە بەربووەوەکە
وێنۆک|upright=1.35|پیاوە بەربووەوەکە پیاوە بەربووەوەکە (بە ئینگلیزی: The Falling Man ) وێنەیەکە کە لەلایەن وێنەگری ڕۆژنامەگریی پێوەبەند ڕیچارد درووە گیراوە کە وێنەکە پیاوێک نیشان دەدات لەکاتی بەربوونەوەی لە ناوەندی ئاڵوگۆڕی جیھانی لەکاتی ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول لە نیویۆرک سیتی. کەسی نێو وێنەکە لە نھۆمەکانی سەرەوەی باڵەخانەی باکووردا گیری خواردبوو و یان لەکاتی گەڕان بۆ سەلامەتی بەربووەتەوە یان بازی ھەڵداوە بۆ ڕزگاربوونی لە ئاگر و دووکەڵەکە. وێنەکە لە ٩:٤١:١٥ پ.ن. گیراوە لە ڕۆژی ھێرشەکان.
وێنەگرەکە وتوشییەتی، لە دوو کەیسدا، چیرۆکەکانی ڕۆژنامەکان کە لێدوانیان دەربارەی وێنەکە داوە ھێرشی ڕەخنەیییان کراوەتە سەر لەلایەن خوێنەرانەوە کە وێنەکەیان بە «ناڕەحەت کەر» بینیوە.
پێشینە
لە ٢٬٦٠٦ قوربانی کە لەنێو ناوەندی ئاڵوگۆڕی جیھانی و زەویی نیویۆرک سیتی کوژران لەکاتی ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول، ھەندێک سەرچاوە مەزندەیان کردووە کە ٢٠٠ کەس بە بەربوونەوەیان یان بازھەڵدانیان گیانیان لەدەستداوە، لەھەمان کاتدا سەرچاوەی دیکە دەڵێن کە نزیکی ١٠٠ کەس بوون. کاربەدەستان نەیانتوانی لاشەکانی ئەو کەسانە بدۆزنە یان بناسنەوە کە بەزۆر کەوتبوونە دەرەوەی باڵەخانەکان پێش ڕووخانیان. نووسینگەی تاقیکاریی پزیشکیی نیویۆرک سیتی وتی کە ئەو کەسانەی بەربوونەتەوە بۆ مەرگیان لە ١١ی ئەیلوول بە «بازدەر» پۆلێن ناکرێن. ئەم کەسانە زۆریان لێکراوە بەھۆی دووکەڵ و ئاگرەکەوە یان بە تەقینەوەکان کەوتوونەتە خوارەوە.
لە وێنەکە وا دەردەکەوێت کە پیاوەکە ڕێک بەرەو خوارەوە بەربووبێتەوە؛ ھەرچۆنێک بێت، زنجیرەیەک وێنەی بەربوونەوەکەی نیشانی دەدەن کە لە ئاسماندا تەقلە لێدەدات.
مێژووی بڵاوکردنەوە
وێنەکە لە سەرەتادا لە ڕۆژنامەکانی جیھاندا دەرکەوت، وەک لاپەڕە ٧ی نیویۆرک تایمز لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠١. لێدوانی وێنەکە دەیووت، «کەسێک بەردەبێتەوە دوای بازھەڵدانی لە باڵەخانەی باکووری ناوەندی ئاڵوگۆڕی جیھانی. دیمەنێکی ترسێنەر بوو کە دووبارە بوویەوە دوای ئەوەی فڕۆکەکان خۆیان بە باڵەخانەکاندا کێشا.» تەنیا یەکجار لە نیویۆرک تایمزدا دەرکەوت بەھۆی ڕەخنەگری و تووڕەیی دژی بەکارھێنانی. دوای شەش ساڵ، لە لاپەڕە ١ی نیویۆرک تایمز بووک ڕیڤیو دەرکەوت لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٠٧.
ناسینەوە
ناسنامەی کەسی نێو وێنەکە ھەرگیز بە فەرمی پشتڕاست نەکراوەتەوە. ژمارە گەورەی کەسەکانی کە لە باڵەخانەکەدا گیریان خواردبوو ناسینەوەی پیاوەکەی نێو ١٢ وێنەکەی قورستر کردبوو.
نۆربێرتۆ ھێرناندێز
دوای بینینی پۆستەرێکی کەسێکی ونبوو، پەیامنێر پیتەر چینی لە ڕۆژنامەی نێودەوڵەتیی کەنەدیی دە گڵۆب ئاند مەیڵ پێشنیاری ئەوەی کرد کە پیاوی ناو وێنەکە لەوانەیە نۆربێرتۆ ھێرناندێز، شیرینی دروستکەرێک کە لە ویندۆز کۆن دە وێڵد کاری دەکرد، خواردنگەیەک کە لە ١٠٦ەم نھۆمی باڵەخانەی باکوور بوو. ھەندێک لە ئەندامانی خێزانی ھێرناندێز لە سەرەتادا ھاوڕابوون لەگەڵ چینی، بەڵام دوای لێکۆڵینەوە لە تەواوی زنجیرە وێنەکان و سەرنجدانە سەر وردەکارییەکانی جلوبەرگەکانی، ھاوڕا نەمان.
جۆناتان برایڵی
«پیاوە بەربووەوەکە»، وتارێک دەربارەی وێنەکە لەلایەن ڕۆژنامەوانی ئەمریکی تۆد جونۆد، بڵاوکرایەوە لە چاپی ئەیلوولی ٢٠٠٣ی گۆڤاری ئیسکوایەر. دواتر کرا بە بەڵگەفیلمێک بەھەمان ناوەوە. وتارەکە ناسنامەی لەوەچووی پیاوە بەربووەوەکەی بە جۆناتان برایڵی دادەنێت، ئەندازیارێکی دەنگیی ٤٣ ساڵ کە لە ویندۆز ئۆف دە وێڵد کاری دەکرد. براکەی، ئالێکس، ئەندامێکی ڕەسەنی کۆمەڵەی دیسکۆی ڤیڵج پیپڵ بوو. برایڵی تەنگە نەفەسی ھەبووە و ئەیزانی کە لە مەترسیدایە کاتێک دووکەڵ ھاتووەتە نێو خواردنگەکەوە. ئەو لە سەرەتادا لەلایەن براکەیەوە، تیمۆتی، ناسرایەوە. مایکڵ لۆمۆناکۆ، چێشتلێنەری یاریدەدەری خواردنگەکە، بیروڕای وابوو کە پیاوەکە برایڵییە بەپێی شێوەی لەش و جلوبەرگی. لە یەکێک لە وێنەکاندا، کراس یان چاکەتە سپییەکەی پیاوە بەربووەوەکە بەھۆی ھەواوە کراوەتەوە، کە تی شێرتێکی پرتەقاڵیی ھاوشێوەی جلێک کە برایڵی بەزۆری لەبەری دەکرد نیشان دەدات. خوشکە گەورەکەی برایڵیش، گویندێڵین، بڕوای وابوو کە ئەو لەوانەیە قوربانییەکە بووبێت. بە پەیامنێرەکانی سەندەی میرەری وت، «کاتێک بۆ یەکەمجار سەیری وێنەکەم کرد […] و پیاوێکم بینی—باڵا بەرز، لاواز—وتم، 'ئەگەری ھیچی باشترم نەزانیایە، لەوانەیە ئەوە جۆناتان بوایە.'»
بەکارھێنانەکانی دیکە
٩/١١: پیاوە بەربووەوەکە بەڵگەفیلمێکی ٢٠٠٦ە دەربارەی وێنەکە. لەلایەن فیلمسازی ئەمریکی ھێنری سینگەرەوە دروستکراوە و لەلایەن ڕیچارد نومیرۆفەوە تۆمارکراوە، دەرھێنەرێکی وێنەییی نیویۆرک. فیلمەکە بە کەمی لە چیرۆکەکەی ئیسکوایەری جونۆدەوە وەرگیراوە. پێکھاتەکانیشی لە وێنەکانی خەڵکی بەربووەوەوەی وێنەگر لایڵ ئۆوێرکۆوە وەرگرتووە. لە ١٦ی ئازاری ٢٠٠٦دا، لە تۆڕی تەلەڤیزیۆنیی بەڕیتانیی چانێڵ ٤وە پەخشکرا، دواتر لە سی بی ئێس نیووزوێڵدی کەنەدا پەخشکرا لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦، و لە زیاتر لە ٣٠ وڵات پەخشکراوە. پەخشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ بوو، لە کەناڵی دیسکەڤەری تایمز.
ڕۆمانی پیاوە بەربووەوەکەی دۆن دێلیلۆ دەربارەی ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوولە. «پیاوە بەربووەوەکە» لە ڕۆمانەکەدا ھونەرمەندێکی نواندنکارە کە ڕووداوەکانی وێنەکە دووبارە دەکاتەوە. دێلیلۆ دەڵێت کە ئاشنا نەبووە بە ناوی وێنەکە کاتێک کتێبەکەی ناوناوە. ھونەرمەندەکە کەمەربەستێک دەکات بە خۆیەوە و باز ھەڵدەدات لە شوێنێکی بەرزەوە لە ناوچەیەکی زۆر دیارەوە (وەک پردی ڕێگای سەرەکی)، ھەڵواسراو لە شێوەی پیاوە بەربووەوەکە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەسە نەناسراوەکان پۆل:ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول پۆل:ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر پۆل:ویلایەتی نیۆیۆرک لە ٢٠٠١
گێژاو (جولەی شلەکان)
چەپ|وێنۆک|220x220پیکسڵ|شەقامی گێژەلۆکە لە دەوریلوولەکێک. ئەمە ڕوودەدات لە دەووری لوولەک و تەنی گۆیی، بۆ ھەر شلەیەک، قەبارەی لوولەک و خێرایی شلە، واتای ئەوە دەگەیەنی کە لێشاوەکە ژمارەکانی ڕاینۆڵدز لە بوارەکەی دا ھەیە لە نیوان ٤٠ تا ١٠٠٠. لە جووڵەی شلەکاندا، گێژاو واتای خولانەوەی شلە و تەوژمی پێچەوانەبوو دروست دەبێت کاتێک کە شلەکە لە لێشاوێکی شلەژاودایە. شلە جووڵاوەکە بۆشاییەکی بەتال لە ڕژێمی خوارویجۆگە-لێشاویشلە لەسەر لایەکی خوارویجۆگەی ئامانج دروست دەکات. شلەی پشت کۆسپەکە دەروات بۆ ناوەوەی بۆشاییەکە شلەیەکی خولاوە لەسەر ھەریەک لێواری کۆسپەکان دروست دەکات، کە لێشاوێکی شلەی پێچەوانەبوی کورتی دواوەی کۆسپەکە بۆ نزیک دواوەی کۆسپەکە بە دوای کەوتووە، ئەم دیاردەیە سروشتیانە تێبینی دەکرێ لە دواوەی بەردی گەورەی تازە کە خێرا دەجوڵێ لە ڕووبارەکان.
خولانەوە و گێژاوەکان لە ئەندازیاریدا
ئارەزووی شلە بۆ خولانەوە بەکاردێ بۆ بەرزکردنەوەی باشی سووتەمەنی تێکەلکردنی ھەوا لە ناو سووتانی ناوەکی مەکینەدا.
لە شلە میکانیکیەکاندا و دیاردەی گواستنەوە، گێژاو سامانی شلەکان نییە، بەڵام جوولەیەکی خولاوەی توندوتیژ، بەھۆی شوێن و ئاراستەی لێشاوێکی شلەژاو ڕوویداوە. وێنۆک|220x220پیکسڵ|ھێلکارییەک کە خێرایی دابەشکراوی شلەیەکی جووڵاوەی بۆ ناو بۆرییەکی لولەیی، بۆ وردەی لێشاوی لای (چەپ)، لێشاوی شلەژاو، کۆکراوەی-کات (ناوەراست)، و شلەی شلەژاو، یەکسەری دەرخستن (راست).
ژمارەکانی ڕاینۆڵدز و شلەژان
لە ١٨٨٣، زانا ئۆزبۆرن ڕاینۆلدز ھەستا بە ئەنجامدانی لێکۆڵینەوەی جووڵەی شلەکان بە بەشداری ئاو و ڕەنگ کزدن، کە خێرایی شلەکانی ڕاست کردەوە و تێبینی تێپەڕینی کرد لە وردەوە بۆ لێشاوی شلەژاو، تەرخانی کرد لەلای لێشاوی شلەژاو کە پێکھاتەی گێژاو و گەردیەکان پێناسە دەکرێ بە لێشاوەکە کە لە سیستەمی ھێزی سرەوتنەکان زاڵە بەسەر ھێزە لینجەکان. ئەم دیاردەیە باسکراوە لەلایەن ژمارەکانی ڕاینۆڵدز، کەمی-یەکەی ژمارە بەکاردێت بۆ دیاریکردن کاتێ لێشاوی شلەژاو دەیەوێ ڕووبدات. وادابنێ، ژمارەکانی ڕاینۆلدز تێکرای نێوان ھێزە سرەوتنەکان و ھێزە لینجەکانە. وێنۆک|283x283پیکسڵ|وێنەی شلێرین نیشاندەدا کە ھەڵگرتنی گەرمی بەرزبونی ھەڵووژە لە مۆمێکی ئاسایی لە کەشێکی ئاساییدا. ھەلووژەکە لە یەکەم ورد بوون، بەڵام تێپەڕینی بۆ شلەژاو ڕوودەدات. وێنەکە دروست کراوە بە بەکارھێنانی تیرەی-یەک-مەتر ئاوێنەی شلێرین لەلایەن گاری سێتلس. شێوەی گشتی بۆ ژمارەکانی ڕاینۆڵدز دەڕوات بەناو بۆرییەک کە نیوەتیرە (نت) یان تیرە (ت).
کاتێ کە (v) بریتیە لە خێرایی شلەکە، (ρ) بریتیە لە چڕی، (r) بریتیە لە نیوەتیرەی بۆڕیەکە، و (μ) بریتیە لە لینجی شلەکە. چەپ|وێنۆک|تاقیکردنەوەی ڕاینۆڵدز (١٨٨٣). ئۆزبۆرن ڕاینۆڵدز لە تەنیشت ئامێزەکەی وەستاوە. گۆران لە وردەوە بۆ لێشاوی شلەژاو لە شلەدا پێناسە دەکرێ بە ژمارەکانی ڕاینۆڵدزی ڕەخنەگرانە، بۆ بۆریەکی داخراو ئەمە بە نزیکەی دەکرێ.
بەپێی مەرجی ژمارەکانی ڕاینۆڵدزی ڕەخنەگرانە، خێرایی ڕەخنەگرانە بە ئەم یاسایە دەنوێنرێ
جوڵەی خوێن
جوڵەی خوێن بریتیە لە خوێندنی جوڵەی خوێن لە لە سیستەمی سوڕی خوێن. جوڵەی خوێن لە لە بەشێکی ڕاستی خوێنبەری دار ئاساییانە وردە (بەرز، دیواری پەستانی ڕاستەوخۆ)، بەڵام لقەکان و لابەلاکان لە سیستەمەکە دەبێتە ھۆی شلەژان، لێشاوی شلەژان لە خوێنبەری دار دەتوانێ ببێتە ھۆی لێشاوی ژمارەی سەر بە کاریگەرەکان، کە ئازاری ڕەقبونی دەماری خوێن، گەورە بونی لوت دوای نەشتەرگەری، تەسکبونەوەی بەربەستەکان، سەرنەکەوتن لە چونە خوارەوەی خواردن، چاندن و نەخۆشکەوتنی دەمارەکانی خوێن. وێنۆک|بەراوردکردنی جووڵەی ھەوا لە دەوروبەری تۆپێکی گۆڵفی نەرم دژ بەتۆپێکی گۆڵفی کون.
قۆناغی پیشەسازی
ڕاکێشان و بەرزکردنەوەی سیفاتی تۆپی گۆڵف بە دەستکردی کونەکانی سەر لێوارەکانی دروست دەکرێ، کە وا لە تۆپەکە دەکا خێراتر و بۆ ماوەیەکی زۆرتر لە ھەوادا بروا.
داتاکان لە دیاردەی لێشاوی شلەژاو بەکارھاتووە بۆ نمونەی جیاوازی تێپەڕین لە ڕژێمی جووڵەی شلەدا، کە بەکارھێنراوە بۆ تێکەڵکردنی شلەکان و زیادکرنی تێکرای کاردانەوە لە ناو قۆناغی پیشەسازیدا.
تەوژمی شلە و کۆنترۆڵکردنی پیس کردن
ئۆقیانوس و تەوژمی بەرگەھەواکان پارتیکل دەگوازنەوە، چڵ و چێو، و دەزگا ئەندامیەکان لە ھەموو گۆی زەویدا. کاتێک کە گواستنەوە بۆ دەزگا ئەندامیەکان، ھەر وەکو دەزگای گیایی، کە بنچینەن بۆ پاراستنی سیستەمی ژینگەیی، نەوت و پیسکەری تر و ھەروەھا تێکەڵەی لێشاوی تەوژم دەتوانن دوور لە زبڵی بازنەی شێوەکانی گێژاو و ھی تر پیس بکەن. پیسکەری بنچینەن لە ناو ناوچەکان چڕکراونەتەوە کە باسکارەکان لە دوای باشکردنی خاوێنکەرەوەکان و قەدەغەی پیسکردنن. دابەشکردن و جووڵەی پلاستیک کە بەھۆی شێوەکانی گێژاو ڕووی داوە لەناو ئاوی سروشتی کە دەتوانرێ پێشبینی بکرێ بە بەکارھێنانی گواستنەوەی نمونەی لەگ ڕانگیان.
زەریای ناوەراست ڕۆڵێکی گرنگ دەبینن لە گواستنەوەی گەرمی جەمسەری، و ھەروەھا پاراستنی گەرمییەکە لە قوڵایی جیاواز.
ھەڵسەنگاندنی جوڵەی شلەکان
بریتین لەو نمونانەی شلەژاو کە لە پەستانەکانی ڕاینۆڵدزن، بە وەرگرتن لە تێکرای ڕاینۆڵدز لە ھاوکێشەکانی ناڤییێر-ستۆکس، کە بەشێوەی ھێڵدا پەیوەندی بنچینەیی لەگەڵ مانای زۆری لێچون
وەکو:
گێژاوەکانی زەریای ناوەراست
چەپ|وێنۆک|194x194پیکسڵ|پێچەوانەی ئاراستەی کۆسپ، لەم حالەتەدا، [[دوورگەکانی مادیرا و دوورگەکانی کەناری کە دەکەوێتە ڕۆژئاوای ئەفریقا، گێژاو شێوەی شلەژاو دروست دەکا کە پێی دەوترێ شەقامەکانی گێژەلۆکە.]] گێژاوەکان باون لە زەریاکاندا، وە مەودا لە تیرەدا لە سانتیمەترەکاندا بۆ سەدان لە کیاۆمەترەکاندان. نزمترین پێوەری گێژاوەکاندا لەوانەیە بەردەوام بێ بۆ چەند چرکەیەک، لە کاتێکدا لە حالەتی گەورەتردا لەوانەیەیە بەردەوام لە چند مانگێک بۆ چەند ساڵێک.
ئەم گێژاوانەی کە لە نێوان ١٠ و ٥٠٠ کم (٦٫٢ و ٣١٠٫٧ میل) دان لە تیرەدا وبەردەوامن لە ماوەیەک لە ڕۆژەکاندا بۆ مانگەکان ناسراون بە زانستی زەریاکان وەکو گێژاوەکانی ناوەراست.
گێژاوەکانی ناوەراست دەتوانرێ دابەش بکرێ بۆ دوو جۆر:
گێژاوەکانی جێگیر، ئەمانەی کە بە لێشاوی دەورووبەری کۆسپ ڕوویان داوە، و گێژاوەکانی کاتی، ئەمانەی کە بە ناجێگیری پزیشکی ڕوویان داوە.
کاتێ کە زەریا بەرزی پلە لاری لێواری دەریا لەخۆ دەگرێ دەبێتە ھۆی دروست بوونی تەوژم یان فرارە، ھەر وەکو تەوژمی جەمسەری باشور. ئەم تەوژمە کە وەک بەشێک لە سیستەمی ناجێگیری پزیشکی دەشەلی و گێژاو دروست دەکا (ھەر بە ھەمان ڕێگای شەلەبوونی شێوەکانی ڕوبار لە ڕوباری ئۆکس-بۆو). ئەم جۆرانەی گێژاوی ناوەراست لە زۆربەی تەوژمەکانی زەریا تێبینی کراوە، لەوانەش جۆگەی خەلیجی، و تەوژمی جەمسەری باشور، چەندی تریش.
گێژاوەکانی زەریای ناوەراست بەوە ناسراون کە تەوژمەکانیان جوڵەیەکی بازنەییان ھەیە لە دەوروبەری ناوەراستی گێژاوەکە. ھەست کردن بە خولانەوەی ئەم جۆرە تەوژمانە لەوانەیە گێژەلووکە یان دژە گێژەلووکە بێ (ھەر وەکو گێژاوەکانی ھایدە). گێژاوەکانی زەریا ئاساییانە بەھۆی بارستایی ئاوەوە دروست دەبن کە جیاوازن لەوانەی دەرەوەی گێژاوەکان. ئەمە، ئاوەکەیە کە لەناو گێژاو ئاساییانە کە پلەی گەرمی و سیفاتی سوێری جیاوازی ھەیە لەو ئاوەی دەرەوەی گێژاوەکە. پیوەندییەکی ڕاستەوخۆ ھەیە لە نێوان بارستایی ئاوی گێژاوەکە و خولانەوەکەشی. گێژاوی گەرم دژی گێژەلووکە دەخولێتەوە، لە کاتێکدا گێژاوی سارد گێژەلووکانە دەخولێتەوە.
چونکە گێژاوەکان لەوانەیە بڵاوکردنەوەکی بەھێز پیوەست بەوانیان ھەبێ، ئەوان سەر بە دەریاو کارپێکردنی بازرگانین لە دەریادا. قووڵتر، چونکە گێژاوەکان گواستنەوەی ڕێزپەری ئاوی گەرم یان سارد دەکەن کاتێ دەجووڵێن، کاریگەرییەکی گرنگیشیان ھەیە لە گواستنەوەی گەرمی لە ھەندێ بەشی زەریا.
ھا ھی-را
ھا ھی-را (ڵەدایکبووی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٩) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە دەستی بە کاری ڕۆلگێران کردووە لە ١٩٨١، کاتێک لە پۆلیی شەشەم بووە، بە زۆری لە فیلمی تایبەت بە ھەرزەکارەکان دەردەکەوت لە ١٩٩٠کان، دواتر بووبە یەکێک لە ناسراوترین خانمەکتەران لە تەلەڤیزیۆنی کۆریا، بەیەکەوە لەگەڵ خانمەکتەران چای شی-ڕا و کیم ھی-ئای
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (فیلم) پۆل:باشترین خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن) پۆل:خانمەکتەرانی سێئول پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:دەرچووانی زانکۆی دۆنگگوک پۆل:دەرچووانی زانکۆی یۆنسێی پۆل:خانمەکتەرانی شانۆگەری میوزیکی لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور
میلارد فلیمۆر
میلارد فیلمۆر (؛ لەدایکبووی ٧ی کانوونی دووەمی ١٨٠٠– مردووی ٨ی ئازاری ١٨٧٤) ١٣یەمین سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٨٥٠–١٨٥٣) ە، دوا ئەندامی پارتی ڕاستڕەو بوو کە گەیشتە کۆشکی سپی. فیلمۆر ئەندامی کۆنگرێسی پێشووی خەڵکی نیویۆرکە و لە ساڵی ١٨٤٨ بە جێگری سەرۆک ھەڵبژێردراوە و دوای ئەوەی زاکاری تەیلەر لە ناکاو کۆچی دوایی کرد، دەست بەکار بوو. فیلمۆر ڕۆڵێکی سەرەکی ھەبوو لە گەیشتن بە ڕێکەوتنەکەی ساڵی ١٨٥٠، ئەو ڕێککەوتنەی کە بووە ھۆی ئاگربەستێکی کورت لە ناکۆکی لەسەر کۆیلایەتی. بۆ ماوەی سێ ساڵ سەرۆکی ئەمریکا بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٠ پۆل:مردووانی ١٨٧٤ پۆل:مەرگەکان بە سەکتە پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٨٥٠ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم
تۆپی پێ لە قەتەر
وێنۆک تۆپی پێی قەتەر لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی قەتەر (QFA) رێکخدەخرێن  هەروەها تۆپی پێ لە قەتەر وەرزشی ژمارە یەک. هاوادارێکی زۆری هەیە ساڵانە خولی تایبەت بەم وەرزشە دەکرێتەوە و چەندین پاڵەوانێتی نیودەوڵەتی تایبەت لە تۆپی پێ لە قەتەر بەرێوەچووە لە دیارترین ئەو رووداوە وەرزشیە لە ساڵی ٢٠٢٢ روودەدات بریتییە لە بەرێوەچوونی جامی جیهانی ٢٠٢٢.
سەرچاوەکان
پۆل:تۆپی پێ لە قەتەر
تۆنی سۆپڕانۆ
وێنۆک|جەیمس گاندۆڵفینی کەوا ستایشێکی گەورەی کراوە بۆ ڕۆڵی تۆنی سۆپڕانۆ. ئانتۆنی جۆن سۆپڕانۆ (لەدایکبووی ١٩٥٩) کەسایەتیەکی خەیاڵیە، کە ڕۆڵی سەرەکی ھەیە لە زنجیرە دراماکەی کەناڵی ئێچ بۆ بەناوی سۆپڕانۆکان، و لەلایەن ئەکتەر جەیمس گاندۆڵفینی بەرجەستە دەکرێت. کەسایەتیەکە زۆربەی کاتەکان بە تۆنی ناودەبرێت، کەسایەتیەکی ئیتاڵی-ئەمریکییە کەوا بیرۆکەی درووستکردنی لەلایەن درووستکەر و سەرپەرشتیاری زنجیرەکە دەیڤد چەیسەوە دانراوە و بەدرێژایی شەش وەرزەکە خودی خۆی کاری لەسەر گەشەپێدانی کەسایەتیەکە کردووە. کەسایەتی تۆنی سۆپڕانۆ لە مافیای ئیتاڵی ڤینسنت پالێرمۆوە سەرچاوەی گرتووە، کەوا کاپۆڕێژیمێکی کۆنی خێزانی تاوانکاری دێکاڤالانتێ بوو.
لە وەرزی یەکەمدا، تۆنی پلەی کاپۆی ھەیە لە خێزانی تاوانکاری دیمیۆ، دواتر لە وەرزی دووەمدا پلەی سەرکردەی پێدەرێت، کەوا تا کۆتایی زنجیرەکەش ھەر لەو پلەیەدا دەمێنێتەوە، ھەرچەندە کۆڕادۆ سۆپرانۆی مامی ھەر بە ڕەسمی سەرکردەیە، بەڵام بە ڕواڵەتە و تۆنی خۆی دەسەڵاتداری یەکەمە. بەدرێژایی زنجیرەکە تۆنی بەدەست سەرپەرشتیکردنی خێزانەکەی و کاروبارەکانی دەناڵێنێت. تۆنی سەردانی پزیشکێکی دەروونی دەکات بەناوی دکتۆر جێنیفەر مێڵفی بە مەبەستی چارەسەرکردنی کێشە دەروونیەکانی.
ھەردوو کەسایەتی تۆنی سۆپڕانۆ و نواندنەکەی گاندۆڵفینی پێشوازیەکی یەکجار گەرمیان لەلایەن ڕەخنەگرانەوە لێکرا، کارەکتەری سۆپرانۆ بە یەکێک لە کاریگەرترینەکانی مێژووی زنجیرەکانی تەلەڤیزیۆن لە قەڵەم دەدرێت. بۆ ڕۆڵی تۆنی سۆپڕانۆ، گاندۆڵفینی ھەریەک لە خەڵاتەکانی ئێمی، سکرین گیڵد، گۆڵدن گڵۆبی بردۆتەوە.
سەرچاوەکان
<references group="" responsive="1"/>
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەسایەتیەکانی زنجیرەی سۆپڕانۆکان پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم پۆل:کارەکتەرە کوڕە ئەمریکییەکان لە تەلەڤیزیۆن پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان
چواردارانی خواروو
چواردارانی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەمۆ، قەزای ھەڵەبجە(ناوەند)، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
چواردارانی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ شارەدێی گڵێجاڵ و لە باشوور لەگەڵ گوندی چواردارانی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شێخ سڵە لە شارستانی سەلاسی باوەجانی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی ژاڵە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نوخشە ناسح
نوخشە ناسح ئەحمەد (لە دایکبووی ١٩٧٨) کەسایەتی ژنە کارگێڕ، پارێزەر و سیاسەتوانی کوردە، لەوەتەی ٢٧ی ئازاری ٢٠١٦ بووەتە قایمقامی هەڵەبجە. ئەو ئه‌ندامی ئه‌نجوومه‌نی ناوه‌ندی یه‌كێتیی نیشتمانی كوردستانە. ئەو لە دوای عادیلە خانم، دووەم ژنە لە مێووی هەڵەبجە پۆستێکی باڵا وەربگرێت. نوخشە وەک کاندیدی یەکێتی ئەو پۆستەی وەرگرت.
نوخشە دەرچووی بەشی یاسایە، ئەو پێشتر لە ماوەی ساڵانی ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١٥، لە پۆستی بەڕێوبەری ناحیەی بیارەدا بوو.