cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ھەشەزینی
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
٢٠١٢ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2012 (توضيح)
پاھەلی (فیلم)
چیڕۆکی فیلم
فیلمەکە لە جۆری ئەفسانەییە، و چیڕۆکی فیلمەکە بە هاوسەرگیری Kishanlal (شارۆخ خان) و Lachchi (ڕانی موکەرجی) دەست پێ دەکات کە لەدەستپێکی فیلمەکە چەندین دیمەنی ئەفسانە و داستانئامێزی دەبینرێت ، Kishanlal ئەو کوڕەیە کە زۆر لەباوکی دەترسێت بۆیە هەر لەشەوی هاوسەرگیرییشەوە خەریکی کارە بازرگانییەکانی باوکی دەبێت و بۆ بەیانییەکەشی دەڕواتە گەشتێکی ٥ ساڵە و خێزان و ژنەکەی جێدەهێڵێت کە لاچچی (ڕانی) ئەوە دەزانێت هەست بە داڕمانێکی زۆر دەکات ، بۆبەیانییەکەی کریشانلال ماڵەوە جێدەهێڵێت بۆ گەشتە ٥ ساڵییەکەی بەمەبەستی پەرەپێدان بە بازرگانی باوکی لەڕێگادا خێوێک دەبینێت و وتووێژی لەگەڵ دادەکات کە خێوەکەپێشتر لاچچی بینیوە و ئەوی خۆشویستووە کە دەزانێت کریشانلالی هاوسەری خۆی دەکاتە سەر شێوەی کریشانلال و دەگەڕێتەوە و بەباوکیشی دەڵێت کە ڕؤژانە ٥ سکەی زێڕی پێدەدات لەبڕی ئەوەی بچێتە دەرەوەی لادێیەکەیان بۆ بازرگانی بەمەش باوکی ڕازی دەبێت وە دێوەکە تەواوی ڕاستییەکە بە ڕانی دەڵێت و هەستی خۆی بەرامبەر بە ئەو دەردەبڕێت بەمەش هەردووکیان دەکەونە داوی خۆشەویستی ئینجا ساڵ دەڕوات .... (ئەمە تاکوو ناوەڕاستی فیلمەکەیە interval) لەبەشی دووەمی فیلمەکە ڕانی دووگیان دەبێت لە دێوەکە و کە Kishanlal لە کۆمەڵگای بازرگانییەکە پێی دەگات کە ژنەکەی دووگیانە بە خێرایی دەگەڕێتەوە ، کە دەگەڕێتەوە ماڵ خەڵکەکە دەبینن دوو کەس هاوشێوەی خۆیان بە Kishanlal دادەنێن بۆیە دەڵێن دەبێت بچین بۆلای پاشا بەڵام لە ڕێگادا گەریدەیەک یان شوانێک دەبینن کە ئەمیتاب ڕۆڵی دەگێڕێت بەچەند فێڵێک بۆیان ڕووندەکاتەوە کە کێ Kishanlalی ڕاستییە لەکۆتاییدا بەهۆی فێڵەکانی گەریدەکەو و خۆشەویستی دێوەکە بۆ لاچچی (ڕانی) دێوەکە دەکەوێتە تەڵەکەو دەچێتە ناو بوتڵی شووشەیەکەوە کە گەریدەکە پێشتر پێیانی وت کێ ژنەکەی خۆشدەوێت دەبێت بچێتە ناو ئەو بووتڵەوە ، دوای ئەوەی دێوەکە دەکرێتە ناو شووشەکەوە Kishanlalی ڕاستەقینە بوتەڵەکە فێدەدات بەڵام بوتڵەکە لەلایەن منداڵانەوە دەکرێتەوە و ئەوجارە دێوەکە دەچێتە ناو جەستەی Kishanlalی ڕاستەقینە و فیلمەکە بەمە کۆتایی دێت کە دێوەکە بەجەستەی Kishanlalەوە دەچێتە لای لاچچی و دووبارە دەست بەژیانە خۆشەکەیان دەکەنەوە.
بەشداربووان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٥ پۆل:فیلمە ھیندییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی پۆل:فیلمی درامی ساڵی ٢٠٠٥
پۆپۆڤۆ
پۆپۆڤۆ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای تارگۆڤیشتێ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٧٬٧٩١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای تارگۆڤیشتێ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ڕۆلان بارت
ڕۆلان بارت (؛ ١٩١٥ - ١٩٨٠) بیرداڕێژی ئەدەبی، فەیلەسووف، ڕەخنەگر و نیشانەناسی فەڕەنسەیی بوو.
دانوستان (ئابوورناسی)
وێنۆک|کڕیار و فرۆشیار لە ئاڵمانیا، سەدەی شازدەیەم لە ئابوورناسی، دانوستان یان سەودا واتە  گۆڕینەوەی شمەک. بە زمانێکی تر، دانوستان ڕاگوێزرانی خاوەنایەتیی شمەکە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر لە بەرامبەر وەرگرتنی بەرھەم یا ڕاژە. لێرەدا، کەس دەتوانێت ڕاستەقینە یان یاسایی بێت. ھەندێ جار بە دانوستان دەڵێن بازرگانی یان مامەڵە. ھەلی دانوستان زیاتر لە شوێنێک ناسراو بە بازاڕ دەڕەخسێت.
سەرچاوەکان
پۆل:دانوستانی نێونەتەوەیی
پۆل:کۆمەڵگا
جێنگا
ژەنگا یارییەکە کە بە توانای فیزیکی و عەقڵی دەکرێت و داهێنانی کەسێک بە ناوی لێسلی سکۆتە.
وێنۆک|ژێنگا کاتێک دەکەوێت
ھێنری گانت
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦١ پۆل:مردووانی ١٩١٩ پۆل:ئەندازیارانی میکانیکی ئەمریکی
جێنگا
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
قۆزلووجە
قۆزلووجە (Qozlûce، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢١٣ کەس لە ٢٩ بنەماڵەدا بووە.
جێنگا
پۆل:داھێنانە بریتانییەکان
زمانی ئینگلیزی
زمانی ئینگلیزی زمانێک سەر بە خێزانی زمانە ھیندوئەورووپایییەکانە، بەشێکە لە خیزانی زمانە جێرمەنییەکان، کە بۆ یەکەم جار لە وڵاتی ئینگەلتەرا سەری ھەڵداوە، بەڵام لەگەل تێپەڕبوونی کات بووەتە لینگوا فرانکایەکی جیھانی. لە ھەرە زمانە دەوڵەمەندەکانی دنیایە و، ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی جیھان ئەم زمانە دەزانن، کە ھەژماردەکرێن بە نزیکەی ٥٠٠ ملیۆن ئاخێوەر و زمانی فەرمیی زۆر لە وڵاتانی دونیایە. زمانی ئینگلیزی لە زۆربەی وڵاتاندا دەخوێندرێت و، زمانی یەکەمی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان و یەکێتیی ئەورووپا و ناتۆیە.
زمانی ئینگلیزی ھەر لە سەرەتای سەدەی ھەژدەھەمەوە پێشکەوتنێکی یەکجار گەورەی بەخۆوە بینی لە ئەنجامی ئەو پێشکەوتنە سەربازی، زانستی، ڕۆشنبیری و داگیرکەرانەی بریتانیا و بریتانیای مەزن، دواییش لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەم لە پاش پێشکەوتنەکانی وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.
پیتەکان
وێنۆک|ڕێژەی بەکارھێنەرانی زمانی ئینگلیزی لە وڵاتان بەپێی سەرژمێری ساڵی [[١٩٩٧.]] زمانی ئینگلیزی ٢٦ پیتی ھەیە، بەپێی سەرژمێری پیتی E زۆرترین جار لە ڕەنووس و و پیتی X کەمترین جار لە ڕەنووس و نووسراوەکان بەکاردەھێنرێن.
ئەو وڵاتانەی قسەی پێدەکەن
سئو سایت چند زبانه
سەرچاوەکان
پۆل:فەرھەنگە ئینگلیزییەکان پۆل:زمانەکانی نائووروو پۆل:زمانەکانی سەموای ئەمریکا پۆل:زمانەکانی ئانتیگوا و باربوودا پۆل:زمانەکانی ئۆسترالیا پۆل:زمانەکانی بەلیز پۆل:زمانەکانی بەرمۆدا پۆل:زمانەکانی بۆتسوانا پۆل:زمانەکانی کامیروون پۆل:زمانەکانی کەنەدا پۆل:زمانەکانی فیجی پۆل:زمانەکانی گانا پۆل:زمانەکانی گرینادا پۆل:زمانەکانی گوام پۆل:زمانەکانی گویانا پۆل:زمانەکانی ھۆنگ کۆنگ پۆل:زمانەکانی ھیندستان پۆل:زمانەکانی دوورگەی ئیرلەند پۆل:زمانەکانی جامایکا پۆل:زمانەکانی کینیا پۆل:زمانەکانی کیریباس پۆل:زمانەکانی لیسۆتۆ پۆل:زمانەکانی لیبێریا پۆل:زمانەکانی مالاوی پۆل:زمانەکانی مالیزیا پۆل:زمانەکانی ماڵتا پۆل:زمانەکانی مۆریس پۆل:زمانەکانی نامیبیا پۆل:زمانەکانی نیووزیلاند پۆل:زمانەکانی نێجیریا پۆل:زمانەکانی نیوەی پۆل:زمانەکانی پاکستان پۆل:زمانەکانی پالاو پۆل:زمانەکانی پاپوا گینێی نوێ پۆل:زمانەکانی ڕواندا پۆل:زمانەکانی سەینت کیتس و نیڤیس پۆل:زمانەکانی سەینت لووسیا پۆل:زمانەکانی سەینت ڤینسەنت و گرینادینز پۆل:زمانەکانی ساموا پۆل:زمانەکانی سیشێل پۆل:زمانەکانی سیەرالیۆن پۆل:زمانەکانی سینگاپور پۆل:زمانەکانی ئەفریقای باشوور پۆل:زمانەکانی باشووری سوودان پۆل:زمانەکانی سوودان پۆل:زمانەکانی سوازیلاند پۆل:زمانەکانی ترینیداد و تۆباگۆ پۆل:زمانەکانی ئووگاندا پۆل:زمانەکانی ڤانواتوو پۆل:زمانەکانی زامبیا پۆل:زمانەکانی زیمبابوی پۆل:زمانەکانی بەھاما پۆل:زمانەکانی دوورگەکانی ڤێرجینی بریتانی پۆل:زمانەکانی دوورگەکانی کەیمەن پۆل:زمانەکانی گامبیا پۆل:زمانەکانی دوورگەکانی مارشاڵ پۆل:زمانەکانی فلیپین پۆل:زمانەکانی دوورگەکانی پیتکێرن پۆل:زمانەکانی دوورگەکانی سلێمان پۆل:زمانەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:زمانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:زمانەکانی دوورگەکانی ڤێرجینی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:زمانی ئینگلیزی پۆل:زمانە جێرمەنییەکان پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار پۆل:جیھانگیری کولتووری پۆل:زمانەکانی تایوان پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-١ پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢
٢٠١٣ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2013 (توضيح)
گاما
گاما (گەورە: Γ، چکۆلە:γ؛ بە یۆنانی: Γάμμα) سێیەمین پیتی ئەلفوبێی یۆنانییە و لە دەستگای بژاردنی یۆنانیدا لەگەڵ ٣ بەرابەرە.
پۆل:پیتە یۆنانییەکان
بڕیارنامەی ٧٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ وڵاتە داگیرکراوەکان لە لایەن ئیسرائیلەوە. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٢٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
ویلیام واڵاس
سێر ویلیام واڵاس (لەدایکبووی ١٢٧٢ – مردووی ٢٣ی ئابی ١٣٠٥) سوارچاک و خاوەن ئەرزی سکۆتلەندی بوو کە بووە یەکێک لە سەرکردە سەرەکییەکان لە ماوەی جەنگەکانی سکۆتلەندیەکان بۆ سەربەخۆیی.
لەگەڵ ئەندرۆ مۆرای توانی ئینگلیزەکان بشکێنێ لە شەڕی پردی سترلینگ لە ساڵی ١٢٩٧، وە وەک پارێزەری سکۆتلەند خزمەتی کردوە ھەتا شکستەکەی لە شەڕی فالکیرک لە١٢٩٨، وە دواتر لە ١٣٠٥ واڵاس لە رۆبرۆیستۆن لە نزیک گلاسکۆ دەستگیر کرا و تەسلیمی پاشا ئیدوارد یەکەمی ئینگلتەرا کرا و بە تاوانی خیانەتی گەورە حوکمی ئەشکەنجە،خنکان و چوار پارچە کردنی بە سەردا جێبەجێ کرا.
واڵاس لە میراتدا
پۆل:سکۆتلاند لە ١٣٠٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٢٧٠ پۆل:مردووانی ١٣٠٥ پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٣یەم
مەحموود عوسمان
مەحموود عەلی عوسمان ناسراو بە مەحموود سۆرانی (لەدایکبووی ١٩٣٨ لە قەزای پێنجوێن، عێراق) سیاسەتوانی ناوداری کوردە.
ژیاننامە
لە زانکۆی بەغداد کۆلیژی پزیشکی تەواو کردووە بە پلەی یەکەم، و نازناوی دکتۆریی ھەڵگرتووە، لە تەمەنی ١٨ ساڵییەوە دەستی کردوەو بە کاری سیاسی، و پەیوەندی کردووە بەھێزی ڕزگاریخوازی کوردەوە. چەندین نووسراو و بڵاوکراوەی ھەیە، لە شۆڕشی نوێی کوردستان، بەتایبەتی لە باشووری کوردستان ڕۆڵی بەرچاوی ھەبووە و خاوەنی کەسایەتییەکی بەھێزە. ھەنووکە وەکو کەسایەتییەکی سەربەخۆ لە لیستی ھاوپەیمانی کوردستاندا ئەندامی ئەنجومەنی نیشتمانی عێراقە. خاوەنی پێنج کچ و سێ کوڕە. ٢٠ی ئازاری ١٩٧٩ لە دوای جیابوونەوەی باڵی بزووتنەوەی سۆشیالیستی لە یەکێتی بە سەرکردایەتی ڕەسووڵ مامەند، مەحموود عوسمان و ھاوڕێکانی لە «لیژنەی ئامادەکاری پارتی» لەگەڵیاندا یەکیان گرت و بەوەش ھەلی لەباریان بۆ ڕەخسا تا جوگرافیا بچووکەکەیان دەربچن و ھێز و وزەیان بەبەردا بێتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨ پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا
تویچ (خزمەتگوزاری)
تویچ خزمەتگوزارییەکی ڕاستەوخۆی پەخشی ڤیدیۆیی ئەمریکییە کە تیشک دەخاتە سەر ڕاستەوخۆی یارییە ڤیدیۆییەکان، لەنێویاندا پەخشکردنی پێشبڕکێی وەرزشی ئەلیکترۆنی، جگە لە پێشکەشکردنی پەخشکردنی مۆسیقا، ناوەڕۆکی داهێنەرانە، و "لە ژیانی ڕاستەقینە". و خزمەتگوزارییەکە لە لایەن Twitch Interactive بەڕێوەدەبرێت، کە بەشێکە لە کۆمپانیای ئەمازۆن.
٢٠١٤ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2014 (توضيح)
تویچ (خزمەتگوزاری)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرانەی ئەکەونە قەراخ دەریای سان فرانسیسکۆ پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرەکان کە لە ٢٠١١ دامەزراون پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا پۆل:یەکگرتنەوە و دەستکەوتن ساڵی ٢٠١٤ پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١١ لە کالیفۆڕنیا
چیرپان
چیرپان شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ستارا زاگۆرا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٨٬٠٢٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ستارا زاگۆرا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ژۆرژ سیمنۆن
ژۆرژ سیمنۆن نووسەرێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣ پۆل:مردووانی ١٩٨٩ پۆل:نووسەرانی بەلجیکی لە فەڕانسا
قەرەچەلان
قەرەچەلان (Qereçelan، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٦ کەس لە ٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
بەنداوی داریان
بەنداوی داریان، بەنداوێکی خاکییە کە لە ھەوراماندا لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە سەر چۆمی سیروان بەستراوە.
تایبەتمەندییەکان
پرۆژەی بەنداوەکە لە ساڵی ٢٠١٠ەوە لەسەر ڕووباری سیروان و لە نزیکی گوندەکانی وڕا و داریان لە ھەوراماندا دەستی پێکردووە. ئەم بەنداوە لە شارستانی پاوە لە پارێزگای کرماشاندایە و بۆ چێکردنی وزەی کارەبا و کۆکردنەوەی ئاوی خواردنەوە دروست دەکرێت. بەنداوی داریان بەنداوێکی خاکییە و بەرزایییەکەی ١٥٥ مەتر دەبێت.
زیانەکانی بەنداوی داریان
ئەم بەنداوە دەبێ بە ھۆی چوونە ژێر ئاوی کانی بڵەوە کە کانییەکی مێژووییە لە کوردستاندا. ھەروەھا چەن ھەکتار جەنگەڵ و چەند گوندێکی ناوچەی ھەورامانیش دەباتە ژێر ئاو.
سەرچاوەکان
پۆل:بەنداوەکانی کوردستان پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:بەنداوەکانی ئێران پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارستانی پاوە پۆل:خانووبەرە و پێکھاتەکانی پارێزگای کرماشان
تەقینەوەکانی ٢٠٢١ی بەغدا
تەقینەوەکانی ٢٠٢١ی بەغدا ھێرشێکی تیرۆریستی بوو کە دوو خۆکوژ لە بازار لە گۆڕەپانی تەیەران لە ناوەڕاستی بەغدای عێراق ئەنجامیان دا. ھێرشەکان بەلایەنی کەمەوە ٣٢ کەس کوژران و ١١٠ کەسی دیکەش برینداربوون ھێرشێکی دەگمەن بوو لە شاری بەغدای پایتەختی عێراق، چونکە لە دوای شکستی دەوڵەتی ئیسلامی عێراق و شام لە ساڵی ٢٠١٧ەوە شاری بەغدا ھیچ ھێرشێکی لەو جۆرەی بە خۆوە نەبینیوە بەھۆی ئەم تەقینەوەیە مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی عێراق کۆبوونەوەیەکی بەپەلەی لەگەڵ فەرماندە باڵاکانی ناوخۆ و بەرگری عێراق ڕێکخست بڕیاریداوە ھەنگاو بنێت بۆ گۆرینی ھەندێک لە بەرپرسە ئەمنی و ھەواڵگرییەکان.
ڕووداوەکە
بەپێی بەیاننامەیەکی وەزارەتی ناوخۆی عێراق، یەکەم خۆکوژ لەبازاڕی بالییە خۆی تەقاندووەتەوە، کە بازاڕێکە جلوبەرگی بەکارھاتووی تێدا دەفرۆشرێت، دووەم تەقینەوە لە گۆڕەپانی تەیەران بوو لەناوەڕاستی بەغدا کەسێک " پاش ئەوەی بانگەشەی نەخۆشبوونی دەکردو خەڵک لەدەوری کۆدەبوونە " خۆی تەقاندەوە پاشان خۆکوژێکی تر " دوای ئەوەی خەڵک کۆبووەوە بۆ گواستنەوەی ئەو قوربانیانەی کە لەتەقینەوەی یەکەمدا برینداربوون " خۆی تەقاندەوە.
بەرپرسیارێتی
دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام بەرپرسیارێتی خۆی لە تەقینەوەکان ڕاگەیاند. ئەمەش دوای تێپەڕبوونی چەند کاتژمێرێک لەو ڕووداوە ڕایگەیاند کە ڕێکخراوەکەیان شیعەکانی کردووەتە ئامانج.
سەرچاوەکان
پۆل:دەیەی ٢٠٢٠ لە بەغداد
٢٠١٥ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2015 (توضيح)
بەنداوی مووسڵ
بەنداوی مووسڵ (پێشتر: سەدی سەددام) گەورەترین بەنداوی عێراقە و لە سەر ڕووباری دیجلە دروست کراوە.
پۆل:عێراق لە دەیەی ١٩٨٠ پۆل:جوگرافیای عێراق پۆل:پارێزگای موسڵ
ناوچەی وەزنێ
وەزنێ بە دەشتایییەکانی ڕۆژاوای میراوە دەوترێ، کە چەند گووندی، ئاڵوەتان، و ساوان و داوداوە و دۆڵەوتوو لەخۆ دەگرێ و ناوەندی کارگێرییەکەی لە شاری میراوەیە. ئەو دەشتە ساڵانە بەھۆی کەش و ھەوای خۆشی خەڵکانێکی خۆش بۆ سەیران ڕووی تێ دەکەن، ھەروەھا بەھۆی سنووری بوونی ناوچەکە و ھەبوونی پاشماوەی شەڕی ئێران و ئێراق ساڵانە کەسانێکی زۆر وەسەر مین دەکەون و یان کەم ئەندام دەبن یان گیانیان لەدەست دەدەن
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی سەردەشت پۆل:ناوچەکانی ئێران پۆل:ناوچەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:ناوچەکانی شارستانی سەردەشت
کلۆد لێڤی-شترۆس
thumb کلۆد لێڤی-شترۆس (Claude Lévi-Strauss؛ ١٩٠٨ - ٢٠٠٩) مرۆڤناسی فەڕەنسەیی بوو کە بە "باوکی مرۆڤناسیی مۆدێڕن" بەناوبانگە.
بابور
بابور (١٤ی شوباتی ١٤٨٣ – ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٥٣٠)، دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتی گورکانی ھیندستان (ئیمپراتۆریەتی موغەکانی ھیندستان) بوو، کە بە دوا ئیمپراتۆریەتی ئیسلامیەکان دادەنرێت لە سەردەمی زێڕین. بابور نەوەی پێنجەمی تەیمور گۆرکانی بوو،  کوڕی میرزا عومەر شێخ کوڕی سوڵتان ئەبو سەعید کوڕی میرزا محمد کوڕی میرانشا کوڕی تەیمور بووە. بابور لە ئەندیجان، لە دۆڵی فێرگانا (ئێستا بەشێکە لە ئۆزبەکستان) لەدایکبووە، عومەر شێخ میرزا باوکی لە ساڵی ١٤٥٦ تا ١٤٩٤ی زایینی فەرمانڕەوای فەرگانە بووە.
دوای مردنی باوکی لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا، بابور لەسەر تەختی فێرغانە کە ناوەندی ئەخسیکت بوو، سەرکەوت و لە سەرەتای دەسەڵاتی خۆیدا ڕووبەڕووی یاخیبوون بووەوە. دوای ٢ ساڵ سامەرقەندی داگیرکرد، بەڵام زۆری نەخایاند فێرگانای لەدەستدا. لە ھەوڵە سەرکەوتوونەبووەکەیدا بۆ داگیرکردنی فێرگانا، سەمەرقەندیشی لەدەستدا. لە ساڵی ١٥٠١ ھەوڵەکانی بۆ داگیرکردنی ھەردوو ھەرێمەکە سەرکەوتوو نەبوو کاتێک لەلایەن شیبەک خانەوە شکستی ھێنا. لە ساڵی ١٥٠٤دا کابولی داگیرکرد کە لە ژێر دەسەڵاتی ڕواڵەتی عەبد ئەلزراق میرزا میراتگری نەواد ئەلئوق بەگی دووەمدا بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٣ پۆل:مردووانی ١٥٣٠ پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر پۆل:پاشاکانی گورکانی لە هیندستان پۆل:پاشاکانی گورکانی لە ھیندستان
پارێزگای ڤراتسا
پارێزگای ڤراتسا پارێزگایەکی بولگاریایە و دەکەوێتە بەشی باکووری ڕۆژاوای وڵاتەکە، لە نێوان ڕووباری دانووب لە باکوور و چیای ستارە پلانینا لە باشوور. ناوی لە شارۆچکە سەرەکییەکەیەوە ھاتووە - ڤراتسا. ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە لە ساڵی ٢٠١٦ ١٧٠ و ٣٦٧ کەسە،  لەسەر ڕووبەری ٣٦١٩٫٧ کیلۆمەتر دووجا (١٣٩٧٫٦ میل چوارگۆشە).
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای ڤراتسا بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١ ٢٤٣٬٠٣٦ کەس بووە، کە ٤٩٫١٪یان لە ڕەگەزی نێر و ٥٠٫٩٪یان لە ڕەگەزی مێ بوون. تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ١٩٦٨٢٩ کەس بووە کە ٢٧٫٢٪یان دانیشتووانی تەمەن سەرووی ٦٠ ساڵە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ڤراتسا ڤراتسا
٢٠١٦ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2016 (توضيح)
مۆمچیلگراد
مۆمچیلگراد شارۆچکەیەکە لە پارێزگای کارجالی لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٧٬٩٤٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کارجالی پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ھاوسۆرنی (کالیفۆرنیا)
وێنۆک| هاوسۆرنی
هاوسۆرنی (بە ئینگلیزی : Hawthorne)‏ یەکەکە لە ناوچەی لۆس ئانجلەس (کالیفۆرنیا) نازناوی شاری پێبەخشرا لە ١٢ی تەمموزی ١٩٢٢.
دانیشتوان
نووسینگەی سەرژمێری ویلایەتە یەکگرتووەکان بەپێی سەرژمێری ویلایەتە یەکگرتووەکان کە هاوسۆرنیشی لەگەڵدایە لە ساڵانی ٢٠٠٠ و ٢٠١٠، سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ ڕێژەی دانیشتوانی هاوسۆرنی گەیشتە ٨٤،١١٢ کەس بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ و ڕێژەی خێزانی تێدا ١٩،٧٧٥ هەزار خێزان بوو، چڕیی دانیشتووان ١،٨٧٧.٦ کەس بوو لە یەک کیلۆمەتری چارگۆشەدا.
سەرچاوە
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٢٢ پۆل:هاوسۆرن، کالیفۆرنیا
سامانییەکان
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی ئەفغانستان پۆل:مێژووی ئاسیای ناوەندی پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ١٠یەم پۆل:دامەزرانەکانی ٨٧٥ پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:مێژووی ئێران پۆل:مێژووی کازاخستان پۆل:مێژووی قرغیزستان پۆل:مێژووی پاکستان پۆل:مێژووی تاجیکستان پۆل:مێژووی تورکمانستان پۆل:مێژووی ئۆزبەکستان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٨١٩ پۆل:مێژووی ئیسلام
بەنداوی دھۆک
وێنۆک|وێنەی بەنداوی دهۆک بەنداوی دھۆک بەنداوێکی خاکییە لە باکووری شاری دھۆکدا. ساڵی ١٩٨٨ بنیاتنراوە، مەبەستی سەرەکی بنیاتنانی بۆ دابینکردنی ئاو بووە بۆ کشتوکاڵکردن، ٦٠ مەتر بەرزە، ٥٢ ملیۆن مەتر سێجا ئاو لەخۆ دەگرێت وە هەروەها سەرڕێژ/بێلماوسیشی هەیە بۆ کاتی سەرڕێژبوونی بەنداوەکە، بە مەبەستی پاراستنی بەنداوەکە، کە توانایی خاڵیکردنەوەی بەنداوەکەی هەیە بە قەبارەی ٨١ مەتر سێجا لە هەر چرکەیەکدا.
سەرچاوەکان
پۆل:بەنداوەکانی کوردستان پۆل:پارێزگای دھۆک پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان
٢٠١٧ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2017 (توضيح)
زات
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە فەلسەفییەکان پۆل:فەلسەفەی ژیان پۆل:ئەفلاتوونیزم پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
بڕیارنامەی ٧٢٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٢٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کۆماری فێدرالی سۆسیالیستیی یووگسلاڤیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٢٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
قەرەقاچ
قەرەقاچ (Qereqaç، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٤ کەس لە ٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
ئووڤە تیم
230px|وێنۆک|ئووڤە تیم لە ساڵی ٢٠٠٩دا ئووڤە تیم (٣٠ی ئاداری ١٩٤٠) نووسەری ئاڵمانی، لەدایک بووی شاری هامبورگ. ئووڤە لە ساڵانی شەڕی جیھانیی دووەم لە دایک بوو، ئەو بچکۆلەترین منداڵی بنەماڵەی خۆیان بوو. لە ساڵی ١٩٤٣دا برا گەورەکەی کە ١٦ ساڵی بوو لە ئوکراینا لە جەنگەی شەڕی ئاڵمانیای نازی و یەکێتیی سۆڤیەت تیا چوو کە ئەمە کاریگەرییێکی زۆری کردە سەر ڕۆح و ڕەوانی ئەو و بنەماڵەکەی. ئەو دواتر و لە سەردەمی لاوی دا چووە ناو ڕێزی ئەنجومەنە سۆسیالیستەکان.
پەرتووکەکان
ئووڤە تیم پەرتووکەکانی لە سەر بەسەرهاتەکانی ژیانی خۆی دەنووسێ، بۆ وێنە لە کتێبی "Am Beispiel meines Bruders" (لە ژێر سێبەری براکەمدا) باس لە چۆنیەتی کاریگەری کۆچی دوایی براکەی دەکا لە سەر بنەماڵەکەی.
ڕاکۆڤسکی، بولگاریا
ڕاکۆڤسکی شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پلۆڤدید لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٦٬١٨٤ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پلۆڤدید پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ئەنجومەنی نەتەوەیی فەرەنسە
ئەنجومەنی نەتەوەیی فەرەنسه ھۆدەی خوارەوەی ئەنجومەنی نیشتمانی فەرەنسەیە. ئەنجومەنی پیران، ھۆدەی سەرەوە پێک دێنێ. لە ٥٧٧ ئەندام پێک دئ کە نوێنەریان پێ دەگوترێ، لە ھەڵبژاردنی گشتی‌دا بە دەنگی ڕاستەوخۆ و بە زۆرینەی دەنگەکانی ھەر ناوچەیەک ، لە دوو خۆل‌دا ھەڵدەبژێردرێن. ئەرکە سەرەکی‌یەکەشی باس ،وتو وێژ و دەنگدانە لە سەر یاساکانی وڵاتی فەرەنسە.
پەیوەندی دەرەکی
پۆل:ئەنجومەنی نەتەوەیی فەرەنسە پۆل:Encumena netevia fransei پۆل:ئەنجومەنە خوارووە نیشتیمانییەکان پۆل:حکوومەتی فەرەنسا
پێڕستی گوندەکانی پشدەر
پشدەر ناوچەیەکی پارێزگای سلێمانییە کەوتۆتە باکوریەوە. لەڕووی ئیدارییەوە لە قەزای قەڵادزێ و ناحیەکانی قەڵادزێ (ناوەند) و ئیسێوێ و سەنگەسەر و ژاراوە و ھێرۆ و ھەڵشۆ پێکھاتووە، لەگەڵ ٢٦٤ گوند.
ناحیەی قەڵادزێ(ناوەند)
٤٣ گوند سەر بە ناحیەی قەڵادزێیە.
٢٠١٨ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2018 (توضيح)
پێڕستی گوندەکانی پشدەر
ناحیەی ئیسێوێ
٣٨ گوند سەر بە ناحیەی ئیسێوێیە:
ناحیەی ژاراوە
٤٣ گوند سەر بە ناحیەی ژاراوەیە:
ناحیەی سەنگەسەر
٦٤ گوند سەر بە ناحیەی سەنگەسەرە:
ناحیەی ھەڵشۆ
٥٧ گوند سەر بە ناحیەی ھەڵشۆیە:
ناحیەی ھێرۆ
١٩ گوند سەر بە ناحیەی ھێرۆیە:
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی سلێمانی
بازرگانی
سەرچاوەکان
پۆل: بازرگانی پۆل:دانوستان (ئابوورناسی)
سانجای دات
سانجای بەلراج دات لەدایکبووی ٢٩ی تەممووزی ١٩٥٩لە مومبای مەهاراشترا لەهیندستان. کەسایەتی ئەکتەر و بەرهەمهێنەری فیلمیsanjay-dutt هیندییە. سانجای لەدایکبووی خێزانێکی هونەرییە و باوکی سونێل دات و دایکیشی نەرگز دات ئەوانیش جێگایان دیارە لەمێژووی بۆلیوودا. سانجای لەساڵی ١٩٧١ لەفیلمێکی باوکی بەڕۆڵی لاوێکی هوونەرمەند دەردەکەوێت ئەمیش لەفیلمی Reshma Aur Shera بوو بەڵام یەکەمین دەرکەوتنی فەرمی بۆ سانجای دات بۆ فیلمی ڕۆکی Rocky دەگەڕێتەوە لەساڵی ١٩٨١ کە ئەویشییان هەر لەدەرهێنانی باوکی سانجای بوو سونێل دات. ڕۆڵەکانی سانجای بەزۆری کۆمێدیا و ڕۆمانسییە لەگەڵ ئەوەش زۆرجار ڕۆڵی نەرێنی و پیاوی خراپی بینیوە.
ژیانی خێزانی
لەماوەی ژیانیدا سانجای دات سێ جار خێزانی پێکهێناوە و سێ منداڵیشی هەیە. لەساڵی ١٩٨٧ بۆیەکەمجار ژندەهێنێت ئەویش لەگەڵ خاتوو ڕیچا شارما بوو لەگەڵ ئەم خانمە تاکوو ١٩٩٦ ژیانی هاوسەرگیریی بەردەوامبوون دواتر لەساڵی ١٩٩٨ بۆجاری دووەم ژندەهێنێتەوە ئەویش لەگەڵ ڕیا پیلای بوو کەئەمیش تاکوو ٢٠٠٥ لەگەڵی بەردەوامبوو. سانجای لەجاری سێیەم لەگەڵ مایاتا دات ژیانی خێزانی پێکدەهێنێت ئەمەش لەساڵی ٢٠٠٨ بوو تاکوو ئیستاش لەگەڵ ئەو بەردەوامە.
زیندانیکردن و ڕووداوەکەی مومبای
لەدوای هێرشە تیرۆریستییەکەی ١٩٩٣ی مومبای سانجای دات دەبێتە یەکێ لەو کەسانەی لەم بابەتە تێوە دەگلێت. لەئەنجامی لێکۆڵینەوەکانی پۆلیس چەندین چەکی نایاسایی لەماڵەکەی سانجای دات دۆزرایەوە بەهۆی ئەمەشەوە ئەو ئەکتەرە خزایە ناو ئەو دۆسییەوە و چەندین تۆمەت هاتەپاڵییەوە لەوانە بەوچەکە نایاساییانە یارمەتی داود ئیبراهیمی داوە کەگەورە تیرۆریستێک بووە لەو ڕووداوە, ئەو یارمەتیدانەش لەوە بووە کە گرووپەکەی داود ئیبراهیم توانیبوویان بەقاچاغ چەک بخزێننە ناو ناوخۆی مومبای وە بەشێک لەوچەکە نایاساییانە لەماڵەکەی سانجای دات بوو ئەمەش لەڕێگای براکەی داود ئیبراهیم بوو کەناوی ئەنەس بوو کەپۆلیس بۆی دەرکەتبوو کەپەیوەندی تەلەفۆنی هەبووە لەنێوان ئەنیس و سانجای. لەدوای دەستگیرکردنی سانجای ڕەتیکردۆتەوە ئەو چەکانەی لەماڵەکەی هەبوو بۆ مەرامی تیرۆریستی بەکارهێنرابن.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩ پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ھیندی پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی پۆل:پەنجابییەکان پۆل:ئەکتەرانی پیاوی هیندی سەدەی ٢٠ەم
ئەندازیاری فڕۆکەوانی و بۆشاییی ئاسمان
ئەندازیاری فڕۆکە و بۆشاییی ئاسمان (بە ئینگلیزی: Aerospace engineering) لقێکە زانستە لە زانستی ئەندازیاری، ئەو زانستە بەرپرسە لە دیزاینکردن و دروستکردنی فڕۆکە و مەکۆیی بۆشایی.
ھەمزەڕۆمی
ھەمزەڕۆمی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ئەندازیاری فڕۆکەوانی و بۆشاییی ئاسمان
ئەندازیاری بۆشایی دابەش دەبێتە سەر دوو جۆر:
ھەمزەڕۆمی
جوگرافیا
ھەمزەڕۆمی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی خاکی و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی سەنگاو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھەنارەی سەرو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی جنۆکەی قازی شەل.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئەندازیاری فڕۆکەوانی و بۆشاییی ئاسمان
دووەم: ئەندازیاری بۆشایی
جۆری یەکەم مامەڵە دەکات دەربارەی مەکۆیە ئاسمانییەکانی ناو بەرگە ھەوای زەوی، جۆری دووەم کاردەکات لەسەر ئەو مەکۆیییە بۆشاییانەی دەچنە دەرێی زەوی.
مێژوو
یەکەمین فڕین بە سەرکەوتووی ئەنجامبدرێ لە مێژووی مرۆڤەکان لەلایەن عەبباس کوڕی فیرناسەوە بوو، بەڵام لیۆناردۆ دا ڤینچی یەکەمین زانا بوو بیرۆکەی فڕۆکەی بە مێشک ھات کە لە پێشتر نە کەس تاقیکردبوویەوە نە کەس دیزاین کردبوو، یەکەمین جاریش کە مرۆڤ بتوانێ بە فڕۆکە بفرێ لەلایەن برایانی ڕایتەوە بوو لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٣ کە ناوی فڕۆکەکەشیان ڕایت فلایەر بوو، ھەروەھا یەکەمین پێناسەی ئەندازیاری بۆشایی لە شوباتی ١٩٥٨ بوو، ھەر وەک دەگووترا فڕۆکەی (ئاسمانی) و مەکۆیی (بۆشایی).
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:ئەندازیاریی ئاسمانی
ڕیمون کۆنو
ریمون کۆنو ڕۆماننووس، شاعیر و دراماتورژی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣ پۆل:مردووانی ١٩٧٦ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
زەندییەکان
زەندییەکان بنەماڵەیەکی کوردی لەک  بوون کە لە ساڵانی ١٧٥٠ تا ١٧٩٤ لە ئێران حوکمیان دەکرد. بۆ یەکەمجار کەریم خانی زەند توانی لە دوای ھەڵوەشاندنەوەی پادشایی ئەفشارییەکان ئاسایش بھێنێتەوە وڵات و حکوومەتێکی بەھێز پێک بھێنێت، پایتەختی زەندییەکان شیراز بوو.
زەندییەکان لە یەکێک لە ھۆزەکانی کوردی فەیلی کە لە ناوچەی باشووری ئێران نیشتەجێ بوون. لە ساڵی ١٧٣١ی زایینی نادر شا لە ناوچەکانی خۆیان دەریانکرد بۆ خۆراسان. زەندییەکان بە سەرۆکایەتی کەریم خانی زەند گەڕانەوە بۆ باشوور. کەریم خان (١٧٥٠–١٧٧٩ز) دەستی بەسەر ناوچەکانی باشووری ئێراندا گرت، دواتر پێی دەگوترا وەکیل. دوای فەتحکردنی مازەندەران (١٧٥٩ز) و پاشان ئازەربایجان (١٧٦٢ز) دەبێتە خاوەنی ناوچەیەکی فراوان لە ئێران جگە لە ناوچەی خۆراسان، و گەمارۆی بەسرەی دا تا ئەو کاتەی کەسە دیارەکانی ناوچەکە دەچن بۆ لای سەرکردە سدیق خان و داوای سەلامەتییەکان لێدەکەن، بەڵام ھاتە ناو شارەکە و چەند ڕۆژێک کاری تێیدا شتانێکی دەگوت کە ھەرگیز نەبیسترابوو ھەرگیز، سووکایەتی بە ھاوەڵانی محەممەد دەکرد لەسەر مینبەرەکان. لەم ماوەیەدا سەرکردە محەممەد خانی زەند سەریھەڵدا، کە سنوورەکانی ڕۆژاوای ئێرانی پاراست و لە شەڕێکدا سوپای عوسمانی تێکشکاند و فەرماندەی سوپای عوسمانی ناچارکرد بۆ کەرکوک بکشێتەوە، دوای ئەوە فەرماندە تورکەکە نەیتوانی بەردەوام بێت شەڕەکەی و ناچار بوو بگەڕێتەوە بارەگاکەی لە جۆلان. وڵاتەکەی گەیاندە لوتکەی ئابووری (گەشەسەندنی بازرگانی لەگەڵ ھیندستان، کۆنترۆڵکردنی داھاتی باج، پەرەپێدانی سیستەمی ئاودێری) و پایتەختەکەی (شیراز) کردە ناوەندێکی ڕۆشنبیری گرنگ. دوای مردنی وڵات کەوتە ئاژاوە. شەڕەکان تا ڕووخانی دوایین زەند لە ساڵی ١٧٩٤ی زایینی لە کرمان لەسەر دەستی قاجاڕەکان و ئەوانەی دوای ئەوان لە ئێراندا بەردەوام بوون.
کەریم خانی زەند
ئەم شانشینە لەلایەن کەریم خانی زەند سەرۆکی ھۆزی زەند کە یەکێکە لە خێڵەکانی لەک و تیرەیەکە لە خەڵکی لوڕ، نادر شا ھۆزی زەند لە ماڵی خۆیان لە چیاکانی زاگرۆس گواستەوە بۆ دەشتەکانی خۆرھەڵاتی خۆراسان. دوای مردنی نادر ھۆزی زەند بە ڕێنوێنی کەریم خان گەڕانەوە بۆ خاکی ڕەسەنی خۆیان. دوای دانانی عادلشا وەک پاشا، خان و سەربازەکانی لە سوپا لادەدەن و عەلی مورادخانی بەختیاری و ئەبولفەتحخان حەوت لەنگ کە دوو سەرۆک ھۆزی دیکەی ناوچەکەن، پەیوەندییان پێوە دەکەن بۆ ئەوەی ببنە نەیارێکی دیار، بەڵام لە بەرامبەردا ژمارەیەک نەیاری تریان بینی. ئەبولفەتحخان بەرپرسێکی باڵاتر بوو، کەریم خان بوو بە فەرماندەی سوپا و عەلی مورادخانیش فەرمانڕەوا.
تا ساڵی ١٧٦٠ کەریم خان ھەموو ڕکابەرەکانی شکست پێھێنا و دەستی بەسەر ھەموو ئێراندا گرت، جگە لە خۆراسان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵات کە شاھرۆخ میرزا فەرمانڕەوایەتی دەکرد. ھەڵمەتە دەرەکییەکانی لە دژی ئازاد خان لە ئازەربایجان و دژی عوسمانییەکان لە میزۆپۆتامیا، ھەردوو وڵاتی ئازەربایجان و پارێزگای بەسرەیان خستە ژێر دەسەڵاتی خۆی. بەڵام لە ھەڵمەتەکانی دژی دووژمنە سوێندخواردووەکەی محەممەد حەسەن خانی قاجار، سەرۆکی ھۆزی قاجار قۆینلۆ، خۆی لە ھەڵمەتەکانی خۆی بەدوور نەگرت. لە کۆتا شەڕیدا محەممەد حەسەن لەلایەن کەریم خانەوە تێکشکێندرا و ھەردوو کوڕەکەی ئاغا محەممەدخان و حوسێن قولیخانی قاجار وەک بارمتە ھێنرانە شیراز.
چێرڤێن بریاگ
چێرڤێن بریاگ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پلێڤێن لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٥٬٧٩٢ کەس بووە.
زەندییەکان
کەریم خانی زەند
لەنێو ئاسەوارەکانی کەریم خان لە شیراز قەڵای کەریم خانی زەند و بازاڕی وەکیل و ژمارەیەک مزگەوت و باخچە. ھەروەھا دروستکردنی کۆشکێکی لە شاری تاران کە پایتەختی داھاتووی شانشینی قاجارە.
خۆپیشاندانەکانی بەردەرکی سەرا
خۆپیشاندانە‌کانی بە‌ردە‌رکی سە‌را لە‌ سلێمانی، لە‌ ١٧/٢/٢٠١١ زایینی دە‌ستیپێکرد لە‌ سە‌رای سلێمانی و تا ١٩/٤/٢٠١١ی خایاند، لە‌ مێژووی شاری سلێمانی و ھە‌رێمی کوردستاندا بە‌ درێژترین و بە‌ردە‌وامترین خۆپیشاندان ھە‌ژمار دە‌کرێت. بە‌یە‌کە‌مین خۆپشاندانی گشتگیری شاری سلێمانی دادە‌نرێت بە‌رامبە‌ر بە‌ دە‌سە‌ڵاتی کوردی. لە‌ گرنگترین ھوتافە‌کانی ئە‌م خۆپیشاندانە‌ نە‌مانی گە‌ندە‌ڵی کارگێڕی، سە‌روە‌ری یاسا، نا دادپەروەری، گێرانە‌وە‌ی موڵک و ماڵی داگیرکراوی خەڵک. لە‌ ماوە‌ی خۆپیشاندانەکەدا نزیکە‌ی ١١ شە‌ھید و زیاتر لە‌ ٢٠٠ بریندار و سە‌دان گیراوی لێکە‌وتە‌وە‌.
زەندییەکان
پاشەکشە و داڕمان
کوشتنی کەریم خان لە ساڵی ١٧٧٩ زەوییەکانی کردە بەر ھەڕەشەی دووژمنەکانی. کوڕ و جێنشینەکەی بەناوی ئەبولفەتح، فەرمانڕەوایەکی ناکارامە بوو کە لەژێر کاریگەری مامی (و فەرماندەی کەریم خان)، زەکی خان بوو. ھەروەھا فەرمانڕەواکانی دیکە وەک عەلی موراد و جەعفەر خان پێیان باش بوو ڕامیارییەکان کەریم خان پەیڕەو بکەن و زۆری نەخایاند وڵاتەکە لە ھەموو لایەکەوە ھێرشی کرایە سەر.
دووژمنانی سوێندخواردووی زەندییەکان، سەرکردەکانی قاجار، بە سەرۆکایەتی بارمتەی پێشوو بەناوی ئاغا محەممەد خان، لە دژی شانشینی کەوتوو پێشڕەوییان دەکرد. دواجار کوڕەزای کەریم خان لووتف عەلی خان، لە ساڵی ١٧٨٩ خۆی بە پاشای نوێ ناساند، زۆربەی سەردەمی دەسەڵاتەکەی (کە تا ساڵی ١٧٩٤ بەردەوام بوو) لە زۆربەیاندا شەڕی دژی قاجارخان دەکرد. لە کۆتاییدا لە قەڵای بام بە دیل گیرا و بە شێوەیەکی دڕندانە کوژرا، ئەمەش بە شێوەیەکی کاریگەر کۆتایی بە بوونی شانشینی زەندی ھێنا.
گرنگییەکی شوێنەکەیان لە ڕووی ڕامیارییەوە زەندییەکان و بەتایبەت کەریم خان ئاماژە بەوە کردووە کە خۆیان بە «و ھەموو ڕەعیەتەکان» (واتە: پارێزەری گەل) ناودەبرد نەک پاشا. جگە لە بەھای پڕوپاگەندەیی ئاشکرای نازناوەکە، دەکرا ڕەنگدانەوەی داواکارییە جەماوەرییەکانی ئەو سەردەمەش بووبێت، کە چاوەڕوانی فەرمانڕەوای خاوەن مەیلی جەماوەری بوون نەک سەرکردایەتی ڕەھای پاشاکان کە بە تەواوی پەیوەندییان بە واقیعی گەلەوە پچڕاوە، وەک شانشینی سەفەوی کە پێش ئەوان بوون.
سەرکرە و فەرمانڕەواکانی زەند
کەریم خانی زەند (دامەزرێنەری دەوڵەتی زەند)١٧٥١-١٧٧٩
محەمەد عەلی خان زەند ١٧٧٩ وەک فەرماندەی سپا
سدیق خانی زەند ١٧٧٩-١٧٨٢
عەلی موراد خان زەند ١٧٨٢-١٧٨٥
لوتف عەلی خان ١٧٨٩-١٧٩٤
سەرچاوەکان
پۆل:ئێران لە سەدەی ١٨یەم پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٧٩٤ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٥٠ پۆل:مێژووی ئیسلام پۆل:وڵاتە پێشووەکان پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی شیعە
بەنداوی شەھید کازمی
وێنۆک|280px|وێنەی بەنداوی شەھید کازمی لە ئاسمانەوە بەنداوی شەھید کازمی  (، پێش شۆڕشی ئیسلامیی ئێران: سد کوروش کبیر) یان بەنداوی بۆکان لە ساڵانی ١٩٦٨ تا ١٩٧١ دروست کراوە. ئەم بەنداوە گەورەترین بەنداوکانی باکووری ڕۆژاوای ئێرانە کە لە نیوان پاریزگاکانی سنە و ورمێیە و ئاوی شارەکانی سەقز و بۆکان و تەوریز و میاندوئاو و مەراغە تامین دەکا. ئاوی پشت ئەو بەنداوە لە چەم و ڕووبارەکانی ڕووباری خوڕخوڕە، ڕووباری سارۆقامیش، ڕووباری جەغەتوو و چەم سەقز لە کویستانەکانی نەکەرۆز و چلچەمە و کێلەشین نێوان ناوچەی سەقز و بانە سەرچاوە دەگرێ و ئاوی پشت بەنداوەکە دەگاتە ٨٠٠ ملیۆن مەتری چوارپاڵو.
سەرچاوەکان
پۆل:بەنداوەکانی کوردستان پۆل:شارستانی بۆکان پۆل:بەنداوەکانی ئێران
٢٠٢٠ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2020 (توضيح)
گیادروان
گیادروان (Gyadirwan، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٢٥ کەس لە ٢٦ بنەماڵەدا بووە.
پارڤۆمای
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پلۆڤدیڤ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
گیادروان
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
بڕیارنامەی ٧٢٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کەمبۆدیا لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:سیاسەتی کەمبۆدیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کەمبۆدیا
ئەبراھام لینکن
ئەبراھام لینکن (١٢ی شوباتی ١٨٠٩ – ١٥ی نیسانی ١٨٦٥) سیاسەتمەدار و پارێزەری ئەمریکی بوو کە وەک ١٦ھەم سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەتیکرد لە ١٨٦١ تا ١٨٦٥. لینکن نەتەوەکەی گەیاندە گەورەترین قەیرانی مەعنەوی، دەستوری و سیاسی لە شەڕی ناوخۆییی ئەمریکادا. ئەو سەرکەوتووبوو لە ھێشتنەوەی یەکێتی، لە ھەڵوەشاندنەوەی کۆیلایەتی لە ئەمریکا، ھاندانی حکومەتی فیدراڵی و بەمۆدێرنکردنی ئابووری ئەمریکا.
تێبینییەکان
<references group="lower-alpha"/>
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٩ پۆل:مردووانی ١٨٦٥ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم
دوعا خەلیل ئەسوەد
دوعا خەلیل ئەسوەد (١٩٨٩ – ٧ی نیسانی ٢٠٠٧) کچێکی کوردی ئێزیدی بوو، کە لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا لە سەرەتای نیسانی ٢٠٠٧ بەردابارانکرا. دەووترێت کە لە ٧ی نیسانی ٢٠٠٧ کوژراوە، بەڵام ھیچ باسێکی لێوە نەکرا تا ڤیدیۆی کوشتنەکەی، کە بە چەند مۆبایلێک گیرابوو، لە ئینتەرنێتدا بڵاوبووەوە. دەنگۆیەک ھەبوو کە بەردبارانکردنەکە بەھۆی موسڵمانبوونییەوە بووە، ناکۆکی لە نێوان ئێزیدی و سوننییەکان دروستکردووە.
ھۆکار
زۆربەی ڕاپۆرتەکان دەڵێن کە دوعا بەھۆی چوونە سەر ئیسلام بۆ ھاوسەرگیریکردن لەگەڵ کوڕێکی سوننی عێراقیدا کوژراوە. کوشتنی دوعا سزادان بووە بەھۆی ئەوەی شەوێک لە ماڵ نەبووە.
بەپێی پەیامنێرێک کە چاوپێکەوتنی لەگەڵ چەند سەرچاوەیەکی ئێزیدیدا کرد وتی، "دوای مردنی دوعا، میدیای جیھانی دەیانخستە پاڵ ئەوەی کە بەھۆی موسڵمانبوونییەوە کوژراوە، بەڵام ڕاپۆرتە ناوخۆیییەکان باس لەوە ناکەن. چەند کەسێک دەڵێن کە بەھۆی ڕاکردن لەگەڵ خۆشەویستە موسڵمانەکەیەوە بووە و لە خاڵی پشکنینی دەرەوەی موسڵ گیراون؛ ھەندێکیان دەڵێن کە مام و باوکی بینیویانە لەگەڵ کوڕەکەدا لە دەرەوە قسەیکردووە، و لە ترسی خێزان و عەشیرەت و شەرەفیان داوای پارێزگارییان کردووە لە بنکەی پۆلیس. ھەر چۆنێک بێت، پۆلیس دوعای داوەتە دەست شێخێکی ئێزیدی."
- ئازادی نەماوە لەلایەن مارک لاتیمەر، دە گاردیەن، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩ پۆل:مردووانی ٢٠٠٧
فەلسەفەی ڕۆژھەڵاتی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مێژووی ئاسیا پۆل:چاندی ئاسیایی فەلسەفەی ڕۆژھەڵاتی
مەتەڵی ھەڵاتن (فیلم)
مەتەڵی ھەڵاتن (ئینگلیزی: The Maze Runner)، فیلمێکی ئەمریکی (ئاکشن و زانستی) ە، کەلەساڵی ۲۰۱٤دا بەرھەمھاتووە لەلایەن (ویس بۆڵ) فیلمی مەتەڵی ھەڵاتن بەشێکە لەزنجیرە فیلمەکانی مەتەڵی ھەڵاتن کە تاوەکو ئێستا دوو بەشی بەرھەم ھاتوون. فیلمەکە بڕی ۳٤ ملیۆن دۆلاری تێچووە، وەدوای نمایشکردنی داھاتی بۆکس ئۆفیسی ۳٤۸ ملیۆن دۆلار بووە.
چیڕۆک
چیرۆکی فیلمەکە باس لە گەنجێکی شازدەساڵان دەکات بەناوی (تۆماس)، کە گشت یادەوەرییەکانی پێشو تری لەدەست داوە، وە تاکە کەسە لەنێو گروپەکەی کەھەوڵی ڕاکردن یانخود ڕزگاربوون دەدات لەو شوێنەی کە ئەوانی لێیە، پێشوتر گەنجەکانی تر بۆ ماوتیەکی درێژ بەدوای ڕێگای دەربازبوون گەڕاون بەڵام نەیانتوانیوە بیدۆزنەوە دوای ھاتنی (تۆماس) ڕێگای دەربازبوون دەدۆزێتەوە.
مارگریت یورسنار
مارگریت یورسنار (؛ ٨ی حوزەیرانی ١٩٠٣ – ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٧) نووسەر، شاعیر و وەرگێڕێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
میتافیزیک
مێتافیزیک ئەو لقە لە فەلسەفەیە کە گرنگی بە سروشتی بوون و جیھان دەدا. بە کەسێک کە لە تایبەتمەنییە بنەڕەتییەکانی پێکھاتەی جیھان دەکۆڵێتەوە دەوترێ مێتافیزیکزان یان زانای مێتافیزیک.
وشەی مێتافیزیک لە دوو وشەی یۆنانی پێک ھاتووە کە لکێنراون بە یەکەوە: مێتا (μετά- بە واتای "چی ھەیە لەپشتەوەی یان دواوەی) و فیسیکا (بە مانای سروشت). لێرەدا، "فیزیکی" ئاماژەیە بە کارەکانی ئەرەستوو لەسەر ماددە. پێشگری مێتا پاش مردنی ئەرەستوو و لە کاتی کۆکردنەوە و پێداچوونەوە و ڕێکوپێککردنی بەرھەمەکانی لەلایەن کەسانی ترەوە خرایە سەرەتای ناوی ئەو بابەتانەی کە لەدوای بابەتەکانی سەبارەت بە سروشت و فیزیکەوە دانرابوون. ئەرەستوو بۆخۆی بەو بابەتانە نەیوتبوو مێتافیزیک، بەڵام ھەندێ جار وەکوو "فەلسەفەی یەکەم" ناویانی بردبوو.
مێتافیزیک خۆی چەند لقێکی تری لێ دەبێتەوە کە لە ھوموویان ئاشناتر ئۆنتۆلۆجییە. ئۆنتۆلۆجی لێکۆڵینەوە لەسەر ئەوە دەکا کە شتەکان لە جیھاندا چەند جۆرن و چ پێوەندییەک ھەیە لە نێوان جۆرەکاندا. ھەروەھا مێتافیزیکزانان ھەوڵ بۆ ڕوونکردنەوەی ئەو بیروڕایانە دەدەن کە بەھۆیانەوە مرۆڤەکان لە جیھان و ئەوەی تێدایە (وەکوو بوون، جێ، کات، ھۆیەتی و ھتد) تێ دەگەن.
پێش پەرەگرتنی زانستی مۆدێڕن، بەشێک لە مێتافیزیک بە ناوی فەلسەفەی سروشتی ڕاسپێردرابوو بۆ وەڵامدانەوەی پرسیارە زانستییەکان. وشەی (زانست بە ئینگلیزی science) ھەتا یەک یان دوو سەدە لەمەوبەر بەکار نەدەھێنرا. میتۆدی زانستی وای لە فەلسفەی سروشتی کرد کە بەپێچەوانەی فەلسەفەکانی تر ببێ بە چالاکییەکی لەسەر تاقیکردنەوە و ئەزموون بنەڕەتنراو و لە کۆتاییی سەدەی ھەژدەھەم بەم لاوە ناوی ببێ بە زانست. ھۆی ئەم ناوگۆڕینە ئەوە بوو کە فەلسەفەی سروشتی بەتەواوی لە ئەوتر بوارەکانی فەلسەفە جیا بکرێتەوە. دوای ئەوە، واتای مێتافیزیک بوو بە تاوتوێکردنی سروشتی بوون بە شێوەی نائەزموونی.
ناساندن
یەکێ لە پێناسەگەلێ کە بۆ میتافیزیک کراوە ئەوەیە کە دەڵێ: میتافیزیک بریتییە لە ناسینی ھێمانە بنەڕەتییەکانی واقیع، وەکوو تایبەتمەندی، ڕووداو، ھۆداربوون، کات و، گۆڕان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لقەکانی فەلسەفە پۆل:مێتافیزیک
جۆن ئادەمز
جۆن ئادامز (لە دایکبووی ٣٠ ی تشرینی یەکەمی ١٧٣٥ - مردن ٤ ی تەممووزی ١٨٢٦)، پیاوێکی دەوڵەتمەدار، پارێزەر، دیپلۆمات، نووسەر و لە باوکە دامەزرێنەرانی ویلایەتە یەکگرتوەکانە، لە ساڵی ١٧٩٧ تا ١٨٠١ وەک دووەم سەرۆکی ئەمریکا خزمەتی دەکرد. پێش سەرۆکایەتییەکەی سەرکردەیەکی شۆڕشی ئەمریکا بوو کە سەربەخۆیی لە بەریتانیای مەزن بەدەست ھێنا و وەک جێگری یەکەمی سەرۆکی ئەمریکا خزمەتی کردووە و بە پاڵەوانی پاڵەوانی جەنگی سەربەخۆیی ئەمریکا دادەنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:باڵیۆزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە شانشینی یەکگرتوو پۆل:باڵیۆزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ھۆڵەندا پۆل:جۆن ئادامز پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٧٣٥ پۆل:مردووانی ١٨٢٦ پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٨٠٠ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
٢٠٢١ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2021 (توضيح)
ھومایوون
alt=وێنەی هۆمایون|وێنۆک|وێنەی هومایوون ناسرئەلدین موحەممەد ( ٦ی ئازاری ١٥٠٨ – ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٥٥٦) زیاتر بە ناوی پاشایەتی ناسراوە بە هومایوون، ئیمپراتۆری دووەمی مەغۆلی ھیند بوو، کە حوکمڕانی دەکرد لە ڕۆژهەڵاتی ئەفغانستان و پاکستان و باکوری هیندستان و بەنگلادیش لە ساڵی ١٥٣٠ تا ١٥٤٠ و دیسانەوە لە ساڵی ١٥٥٥ تا ١٥٥٦، وەک باوکی بابور زوو ئیمپراتۆریەتییەکەی لەدەستدا بەڵام بە یارمەتی خانەدانی سەفەویی فارس خاکی زیاتری بەدەست هێنا، لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٥٥٦ ئیمپراتۆریەتی مەغۆلەکان نزیکەی یەک ملیۆن کیلۆمەتر چوارگۆشەی هەبوو، لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٥٣٠ هومایون لە شوێنی باوکی بۆتە تەختی پاشایەتی دەلهی وەک فەرمانڕەوای خاکەکانی مەغۆلەکان لە هیندستان، هومایون فەرمانڕەوایەکی بێ ئەزموون بوو کاتێک هاتە سەر دەسەڵات، لە تەمەنی ٢٢ ساڵیدا، براکەی کامران میرزا میراتگری کابول و کەندەهار بوو، کە لە باکووری بەشەکانی ئیمپراتۆریەتی باوکیان بوو، ئەو دوو برا دەبوونە ڕکابەری یەکتر، هومایوون بەهۆی شێر شا سوری خاکەکانی لەدەستدا، بەڵام دوای ١٥ ساڵ بە هاوکاری سەفەوییەکان بەدەستیان هێنایەوە، گەڕانەوەی لە ناوچەی فارسەوە لەگەڵ دەستەیەکی گەورەی ئاغاکانی فارسدا بوو و ئاماژە بوو بۆ گۆڕانکارییەکی گرنگ لە کولتوری دەرباری مەغۆلەکان، ڕەچەڵەکی ئاسیای ناوەڕاستی خانەدانەکە تاڕادەیەکی زۆر سێبەری لەسەر کاریگەرییەکانی هونەری فارسی، تەلارسازی، زمان، و ئەدەبیاتی فارسی، لە هیندستان چەندین بەرد نەخشێنراو و هەزاران دەستنووسی فارسی هەیە کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی هومایوون، دواتر لە ماوەیەکی زۆر کورتدا ئیمپراتۆریەتەکەی زیاتر فراوان کرد، لە ساڵی ١٥٣٥دا میراتەکەی بۆ کوڕەکەی ئەکبەر بەجێهێشت.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٨ پۆل:مردووانی ١٥٥٦ پۆل:مێژووی ھیندستان پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٦یەم لە ئاسیا پۆل:موسڵمانانی ھیندی پۆل:ھیندییەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:پاشاکانی گورکانی لە هیندستان
سۆران
سۆران شارێکە لە پارێزگای ھەولێر ، بەدووری ١١٥ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی پارێزگای ھەولێر. و ئیدارەی سەبەخۆی سۆران لە ڕووی ژمارەی دانیشوان ٣٨٠،٠٠٠ دانیشتووە و خودی ناوەندی قەزای سۆران زیاتر لە ٢٠٠،٠٠٠ ھاوڵاتییە. سۆران ئێستا ناوەندی کارگێڕی گووندەکان و ناوەندی قەزاکانی چۆمان، مێرگەسۆر و ڕەواندزیشە لەھەمان کاتدا، کرۆکی قەزای سۆران دەگەڕێتەوە بۆ ناحیەی دیانا، پێشتر گوندێکی زۆر بچووک بوو، تەواوی دانیشتووانەکەی مەسیحی بوون، دواتر موسڵمانان ڕوویان لەو گوندەکرد و ژمارەیان زیادبوو، دواتر فراوان بوو، لە ساڵی ١٩٨٠ حکوومەتی ئەوکاتی عێراق قەزای ڕەواندزی ھەڵوەشاندەوە و سۆرانی کردە قەزا بە ناوی قەزای سدیق، لە دوای ڕاپەڕینی ١٩٨٠ ناوەکی گۆرا بۆ قەزای سۆران کە ناوەکەی لە میرنشینی گەورەی باشووری کوردستان ھاتووە ئەویش میرنشینی سۆران بووە، و دواتر ڕەواندزیش کرایەوە بە قەزا و ئێستا کارگێڕی سۆران ناوەندی ھەرچوار قەزای سۆران، مێرگەسۆر، چۆمان و ڕەواندزە.، و پێویستە بڵێین کە سۆران یاخود کارگێڕی سەربەخۆی سۆران پێگەیەکی گرینگە بە گشتی بۆ عێراق و بەتایبەتی بۆ ھەرێمی کوردستان چونکە ھاوسنوورە لەگەڵ ئێران و تورکیا و گرینگترینیشیان خاڵی گومرگ و دەروازەی حاجی ئۆمەرانە ، وە لەم ناوچەیە ئەوەی بەدی دەکرێت تەبایی و ڕێزلێنانی خەڵکە لەگەڵ یەکتر و گەشتیار و سەردانیکەری دەرەوەی سنووری کارگێڕی و بە گشتی بۆ گەشتیارانی ناوخۆ و دەرەوەش ئەمەش دەگەرێتەوە بۆ ئاستی ڕۆشنبیری خەڵکەکەی. و لە سنووری کارگێڕی سۆران چەندان شوێنی گرینگی گەشتیاری و مێژووی ھەن وەک (بێخاڵ و گەلی علی بەگ و جوندیان و وەرتێ و سەکران و دەڤەری باڵەکایەتی و دەڤەری برادۆست بە گشتی). و ئەوەی وای کردووە کە ئەم شارە گەشە بکات و بەرەو پێش بچێ لە ڕووی ڕووبەر و ژمارەی دانیشتوان ئەوەیە کە ھەلی کار بۆ گەنجان دەست دەکەوێت و چەندین کۆمپانیا و کەرتی تایبەت و کەرتی حووکمی ھەلی ئەوە دەدات بە دانیشتوان کەوا بێ کار نابن و لە ڕووی ڕێگا و بان بەرەو باشترین ھەنگاو دەنێت و ئەمانە و چەندین ھۆکاری تر وای کردووە کە ھاوڵاتیان لە گووندەکان و قەزاکانی دەورووبەر ڕوو بکەنە ناوەندی شار و لەوێ بژین.
ھەڵکەوتەی جوگرافی و کەش و ھەوا
دەکەوێتە نێوان کێوە بەرزەکانی کۆڕەک، ھەندرێن، زۆزک، حەسەنبەگ، سەرتیز، ئیسقێل و برادۆست، لەرۆژھەڵات زۆزک و حەسەن بەگ لە باکوور گۆرەز و ئیسقێل و لە ڕۆژاوا برادۆست لە باشووریش کێوی ھەندرێن ھەڵکەوتووە، دەکەوێتە سەر ڕێگای ھاملتۆن لە ھەولێرەوە بۆ حاجی ئۆمەران دەڕوات و لە ساڵانی ١٩٢٠ تا ١٩٣٠ لەلایەن ئەندازیار ھاملتۆنەوە دروستکراوە. سنووری سۆران دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ھەولێرەوە بەدووری ١٢٠ کم. لەباکوورەوە سنووری قەزای سۆران دراوسێیە لەگەڵ وڵاتی تورکیا و قەزای مێرگەسۆر، لە ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزای چۆمان، لە باشووریشەوە لەگەڵ قەزای رەواندز پشدەر ھاوسنوورە، قەزای شەقڵاوەش دەکەوێتە خۆراواوەیەوە.
ئاو و ھەوای سۆران زستانی سارد و باراناوییە و ھاوینان گەرم و شێدارە، لەزستاناندا بەڕێژەیەکی مامناوەند بەفری لێدەبارێت وەرزی بەھاریشی پڕ بارانە. ھەر دوو ڕووباری شێخی کەلە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و کوێستانەکانی باڵەکایەتییەوە ھەڵدەقوڵێت، برادۆست کەلە کوێستانەکانی برادۆست و باکووری کوردستانەوە ھەڵدەقوڵێت بە سنووری قەزای سۆراندا تێدەپەڕن و دەڕژێنە زێی گەورەوە.
کشتوکاڵ و ئاژەڵداری
قەزای سۆران ناوچەیەکی کشتوکاڵییە، ڕووبەری گشتی قەزای سۆران ٨٠٩٬٦١٦ دۆنمە، کە ٧٣٧٬٥٤٤ دۆنم بە کەڵکی چاندن و کشتوکاڵی دێت، جگە لە دانەوێڵە باخی سێو، ھەرمێ، ھەڵوژە، توو، ھەنار، ھەنجیرو ترێ لێدەڕوێنرێت، ھەروەھا دارگوێز و سپیندار لێدەڕوێنرێت، قەزوان، بەڕو، بڵالوک، کرۆسک، گۆیژ، ڕێواس و کوارگ بە خۆڕسکی دەڕوێن. ڕێژەیەکی بەرچاو ئاژەڵی کێوی لە ناوچە شاخاوییەکانی سۆراندا ھەن، وەک: گورگ، ورچ، کەمتیار، کوڕبەشە، سیخوڕ، سمۆرە، کەروێشک،مار، پشیلەی کێوی، بزنی کێوی و بەراز، ئاژەڵێ ماڵی وەک: مانگا، بزن، مەڕ، کەر، ئەسپ، ئێسترو پەلەور بەخێو دەکرێن.
گەشتوگوزار
قەزای سۆران ناوچەیەکی دڵڕفێن و دڵگرە لە ھەموو ڕوێکەوە، گەشت گوزاری قەزای سۆران بەناوبانگە بە ھەوارگەکانی جوندیان، بێخاڵ و تاڤگەی گەلی عەلی بەگ، ھەروەھا ھەوارگەکانی بناری حەسەن بەگ، بێرمە ساردو بێرۆیان و سەکران و پڕژە.
ژێردەستە ئیدارییەکان
ھەرسێ قەزا (شارستانی) رەواندز، چۆمان و مێرگەسۆر و ھەر سێ ناحیەی سیدەکان، و دیانا و خەلیفان لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بەقەزای سۆرانن، زیاتر لە ٤٠٠ گوندیش سەر بە قەزاکەن.
گەشەسەندن
سۆران لە ساڵی ١٩٨٠ بوو بە ناوەندی قەزا، سەرەتا ناوی قەزای سدیق بوو، دوای ڕاپەڕین ناوەکەی گگۆرا بۆ قەزای سۆران، ھەروەھا لەدوای راپەڕین گەشەسەندێکی بەرفراوانی بەخۆیەوە دیوە، بەجۆرێک ژمارەی دانشتوانەکەی لە ٥٠٠٠ بۆ ١٢٥٠٠٠ زیادیکرد. پێڕەوانی ھەردوو ئاینی ئیسلام و مەسیحی لە شارەکەدا دەژین. بەھۆی پێگە جوگرافییەکەیەوە بەردەوام لەگەشەسەندندایە و ناوەندی بارزرگانی ناوچەکەشە.
١٤ حزبی سیاسی بارەگای خۆیان لە شاری سۆران کردووەتەوە، ھەروەھا دوو پەیمانگای لێیە بەم دواییانەش زانکۆی سۆرانی لێکراوەتەوە کە ئێستا لە چەند کۆلێژێک پێکدێت. thumb|وێنەی [[کۆڕەک|چیای کۆڕەک|780px|center]]
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:سۆران
٢٠٢٢ (ڕوونکردنەوە)
پرسە ھاوپیشەکان
2022 (توضيح)
بێرکۆڤیتسا
بێرکۆڤیتسا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای مۆنتانا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٥٬٤٥٩ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای مۆنتانا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
گووگڵ درایڤ
بەکارھێنان
بۆ بەکارھێنانی گووگڵ درایڤ بەکارھێنەر پێویستە ھەژمارێکی گووگڵ (جیمەیل)ێکی ھەبێت. گووگڵ ١٥ گێگابایت بەھەر بەکارھێنەرێکی گووگڵ درایڤ دەدات بە خۆڕایی.
نەرمامێر
گووگڵ دڕایڤ نەرمەواڵەی تایبەتی ھەیە بۆ ھەریەکە لە سیستەمەکانی مایکرۆسۆفت ویندۆز، ئۆئێس ئێکس، ئەندرۆید و ئای ئۆ ئێس.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٢
ئیلا مایار
ئیلا مایار نووسەر و وێنەگری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣ پۆل:مردووانی ١٩٩٧
بڕیارنامەی ٧٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئێلسالڤادۆر. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٣٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:ئێلسالڤادۆر لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئێلسالڤادۆر
کۆلێجی ئەندازیاریی زانکۆ تاران
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فێرکاری لە تاران پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٣٤ پۆل:زانکۆکانی ئێران
لێکترازانی گەورە
لێکترازانی گەورە دەستەوشەیەکە بۆ گێڕانەوەی ئەوەی کە چۆن مەسیحییەت لە سەدەکانی ناوەڕاست‌دا بوو بە دوو لەتەوە: ڕۆژھەڵاتی (یۆنانی) و ڕۆژاوایی (لاتین). دواتر، ناوی لەتی ڕۆژھەڵاتی بوو بە کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵاتی، وە ناوی لەتی ڕۆژاوایی بوو بە کڵێسای کاسۆلیکی ڕۆمانی. بۆ ماوەیەکی درێژ، دژایەتیی ئایینی بوو بە ھۆی بەرەو خراپە ڕۆیشتنی پێوەندییەکانی نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوای ئەورووپا.
شەوکوێری
شەوکوێری‌ نەخۆشییەکە ئەوانەی تووشی دەبن شەوانە ناتوانن بە باشی ببینن. کەسێک تووشی شەوکوێری بووە، نەک لە شەودا باش نابینێت بەڵکوو کاتێک دەیەوێت لە شوێنێکی ڕووناکەوە بچێتە شوێنێکی تاریکەوە ماوەیەکی زۆری دەوێت ھەتا بەرچاوی ھەڵبێت و بتوانێت ببینێت.
پەراوێز
پۆل:کوێری
مافووری سوور
مافوورى سوور، نه‌ريتێكى تايبه‌ته‌ به‌ پێشوازى كردن له‌ مێوانى تايبه‌ت له‌ ئاستێكى به‌رز. ئه‌م نه‌ريته‌ سه‌ره‌تا له‌ ئه‌مريكاوه‌ سه‌رى هه‌ڵداوه‌ له‌ ساڵى 1821 دواتر له‌ بۆنه‌ تايبه‌ته‌كانيش باو كرا به‌ تايبه‌ت له‌ ميهره‌جانى ئۆسكارى سينه‌مايي له‌ ئه‌مريكا. بيرۆكه‌ى رايه‌خى سوور بۆ رێزلێنان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ شانۆگه‌رى يۆنانى ئه‌گاميمنو‌ن نووسراوى سينيكا (458 پ ز). كاتێك خيزانه‌كه‌ى رێره‌وێكى ره‌نگ سوورى بۆ ساز ده‌كات ئاماژه‌ بۆ رێزلێنان و خۆشه‌ويستى بێ سنوور. چەپ|230px|وێنۆک|فه‌رشى سوور وه‌ك رێزلێنان بۆ ميوانى ئاستبه‌رز
ژێده‌ر
پۆل:كورت
خاڵی شەونم
خاڵی شەونم یان پلەی گەرمی خاڵی شەونم ئەو پلەی گەرمی یە یە کە ھەوای شێدار دەبێ لە کاتی پەستانی جێگیردا بیگاتێ بۆئەوەی بگاتە حاڵەتی تێربوون. ئەمە مانای ئەوەیە کاتێک شەونم یان شەختە دەبینین ئەوە ھەواکە ئەوەندە ساردبۆتەوە کە پلەی گەرمی یەکەی وخاڵی شەونمەکەی یەکسانن وە شێی ڕێژەییش %١٠٠ ە. پلەی گەرمی خاڵی شەونم قەت لە پلەی گەرمی ھەواکە بەرزترنابێت.‌
پۆل:گازەکان پۆل:پلەی گەرمی پۆل:گەرمی دینامیکی کەش و هەوا
جیھانی ڕۆژاوایی
thumb|350px|ئەو وڵاتانەی بەگشتی وەکوو جیھانی ڕۆژاوایی دەناسرێن
پرۆڤادییا
پرۆڤادییا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ڤارنا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٤٬١٤١ کەس بووە.
جیھانی ڕۆژاوایی
قووڵترین ڕیشەکانی چەمکی جیھانی ڕۆژاوایی لە ژیاری یۆنانی-ڕۆمی لە ئەورووپادا چەقیون؛ لەگەڵ ئەوە دوو ئاخێزگەی تریشی ھەیە کە بریتین لە: سەرھەڵدانی مەسیحییەت و پاشان لێکترازانی گەورە لە سەدەی ١١ھەمدا کە مەسیحییەتی کردە دوو نیوەی ڕۆژاوایی (یا لاتینی) و ڕۆژھەڵاتی (یان یۆنانی) -یەوە. لە سەردەمی نوێدا، ڕێنێسانس و ڕۆشنگەری بەگرانی کاریگەرییان دانا لەسەر چاندی ڕۆژاوایی و ھەروەھا وڵاتگری لە سەدەکانی ١٨ھەم و ١٩ھەمدا شێوەیەکی نوێی پێ بەخشی. لە درێژەی شەڕی سارد (لە نیوە ھەتا کۆتاییی سەدەی بیستەم) و دوژمنایەتیی دوولایەنە لەگەڵ سۆڤیێتدا، بەکاربەریی سیاسیی زاراوەکە بەشێوەیەکی کاتی گۆڕا.
پرۆڤادییا
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڤارنا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
جیھانی ڕۆژاوایی
لە بەستێنی چاندی و سیاسیی ھاوچەرخدا، جیھانی ڕۆژاوایی بەگشتی ئاماژە دەکا بە گەلانی یەکێتیی ئەورووپا، ویلایەتە یەکگرتووەکان، کەنەدا، ئوسترالیا، نیوزیلاند، ئەورووپای ناوەندی، ئەمریکای لاتینی، ئیسرائیل و ئەفریقای باشوور.
پۆل:چاندی ڕۆژاوایی پۆل:جوگرافیای سیاسی
خورۆکەکان
وێنۆک|چەندین خورۆک
خورۆکەکان چەندین جۆرە لە گیانلەبەرانن کە دوو ددانی درێژیان ھەیە کە ھەموو کات لە حاڵی درێژبوون دان.
پەڕاوێز
پۆل:گیانلەبەران
مازەڵێ
مازەڵێ (Mazellê، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧١ کەس لە ١١ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
ھۆ چی مین
وێنۆک|وێنە و واژووی مین ھۆ چی مین (ماوەی ژیان:١٩ی ئایاری ١٨٩٠ تاکوو ٢ی ئەیلوولی ١٩٦٩) شۆڕشگێڕ و دەوڵەتمەدارێکی ڤێتنامیی بوو. لە ساڵی ١٩٤٥ تا ١٩٥٥ وەک سەرۆکوەزیرانی ڤێتنام کاری کردووە، لە ساڵی ١٩٤٥ تا ساڵی ١٩٦٩ وەک سەرۆکی ڤێتنام کاری کردووە. لە ڕووی ئایدیۆلۆژییەوە مارکسیست-لینینیست بوو، وەک سەرۆک و سکرتێری یەکەمی پارتی کرێکارانی ڤێتنام کاری کردووە.
ھۆ چی مین لە پارێزگای نی ئان کە ئەوکاتە لە ژێر دەسەڵاتی کۆلۆنی فەڕەنسادا بوو. لە ساڵی ١٩٤١ بەدواوە، سەرکردایەتی بزووتنەوەی سەربەخۆیی ڤینت مینی کردووە. سەرەتا گروپێکی چەتر بوو بۆ کۆکردننەوەی هەموو ئەو لایەنانەی کە خەباتیان بۆ سەربەخۆیی ڤێتنام دەکرد، بەڵام لە دوای ساڵی ١٩٤٥، پارتی کۆمۆنیستی ڤێتنام  پشتیوانی زۆرینەی بەدەستهێنا، هۆ چی مین لە ساڵی ١٩٤٥دا سەرکردایەتی کۆماری دیموکراتیی ڤێتنامی کرد کە کۆمارێکی کۆمۆنیستی بوو. لە ساڵی ١٩٥٤، لە شەڕی دیان بیان فو کۆتایی بە جەنگی یەکەمی هیندۆچین هێنا، لە ئەنجامدا دابەشبوونی ڤێتنام ڕوویدا، کە کۆمۆنیستەکان کۆنترۆڵی ڤێتنام باکووریان کرد. ھۆ چی مین کەسایەتیەکی سەرەکی سوپای گەلی ڤێتنام و ڤێت کۆنگ بوو لە کاتی شەڕی ڤێتنام کە لە ساڵی ١٩٥٥ تا ١٩٧٥ ڕوویدا، مین لە ساڵی ١٩٦٥ بە فەرمی دەستی لە دەسەڵات کێشایەوە، ئەمەش بەهۆی کێشەی تەندروستی بوو، دواتر لە ساڵی ١٩٦٩ کۆچی دوایی کرد. دواجار، بەرەی ڤێتنامی باکوور بەسەر ڤێتنامی باشوور سەرکەوتن، لە ساڵی ١٩٧٥ هەردوو بەش یەکیان گرتەوە، سایگۆن کە پایتەختی پێشووی ڤێتنامی باشوور بوو، ناوی گۆڕدرا بۆ شاری هۆشی مین وەک ڕێزلێنانێک.