cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بەردەنووسی بێستوون
ناو و پێناسی دیلەکان
٦٢.	داریووش¬شا دەڵێ: من ئاوام کرد. بە ویستی ئەھوورامەزدا لەو یەک ساڵەدا کردم. ئەھوورامەزدا یارمەتی دام و باقی خوداکانیش.
٦٣.	داریووش¬شا دەڵێ: بۆیە ئەھوورامەزدا و سەرجەم خواکان پشت‌گیرییان کردم چون‌کە من دەروون‌خراپ نەبووم، درۆزن نەبووم، زوڵمم نەکرد، نە من، نە تۆرەمەی من. من عادڵانە جوولامەوە. نە دەرحەق بە زۆردار و نە دەرحەق بە لانەواز زوڵمم نەکرد. ئەوەی ھاتە یارمەتیمان بەوپەڕی ھێزەوە لاواندمەوە، ئەوەی زەڕیشی بوو حیسابی تەمبێم کرد.
٦٤.	داریووش شا دەڵێ: تۆ کە پاش من لەسەر تەختی پاشایەتی دادەنیشی لایەنگری لە درۆزن مەکە، ھەر وەھا زاڵمیش، حیسابی تەمبێیان کە.
٦٥.	داریووش شا دەڵێ: تۆ کە دواتر ئەم بەردەنووس و نەخشانە دەبینی، مەیانشێوێنە، ئەوەندی پێت دەکرێ بیانپارێزە.
٦٦.	ئەگەر تۆ ئەم نووسراو و نەخشانە ببینی و خراپیان نەکەی و ئەوەندی بۆت دەکرێ بیانپارێزی [داوا دەکەم] ئەھوورامەزدا بتپارێزێ. ڕۆزیت زیاد کا. لەگەڵت بەڕوحم بێ. وەچەت لێ‌بکەوێتەوە و تەمەنت درێژ بێ. [داوا دەکەم] ئەھوورامەزدا بەختەوەرت کا. ئەوەی تۆ بیکەی ئەھوورامەزدا بە بەختیاریی‌یەوە بە دەستتەوەی بێنێت.
٦٧.	ئەگەر تۆ ئەم نووسراوە و نەخشانە ببینی و بە ھەموو توانستەوە نەیانپارێزی و بیانشێوێنی ئەھوورامەزدا بە لەعنەتت کا، تۆوت بڕێ  و ھەرچی بیکەی ئەھوورامەزدا بە دەستتەوەی نەھێنێت.
٦٨.	داریووش¬شا دەڵێ: ئەو کاتەی کە گەئۆماتەی موغم کوشت ـ کە کوتبووی من بەردیای کوڕی کۆرشم ـ ئەو پیاوانەم لەگەڵ بوون، ئەو پیاوانە یارمەتییان دام و لایەنگرم بوون: ویدەفەرنە-ی پارسی کوڕی وایەسپارە. ئووتانە-ی پارسی کوڕی سووخرە. گەئووبەرووە-ی پارسی کوڕی مەرەدوونیە. ویدەرنە-ی پارسی کوڕی بەگابیگنە. بەگەبووخشە-ی پارسی کوڕی داتووەھیە. ئەردۆمەنیش-ی پارسی کوڕی وەھەئووکە.
٦٩.	داریووش¬شا دەڵێ: تۆ کە پاش من لەسەر تەختی پاشایەتی دادەنیشی، چاوت بەسەر ئەو پیاوانە و وەچەکانیشیانەوەببێ.
دەقی بابێلی لێرەدا کۆتایی دێ و ئەوەی لە ژێرەوە ھاتووە لە دەقی پارسی کەونارا وەرگیراوە:
٧٠.	داریووش¬شا دەڵێ: بە ویستی ئەھوورامەزدا ئەم بەردەنووسەم بە شێوازی‌تریش چێ کرد. لەگەڵ ئەوە بە زمانی ئاریایی لەسەر تەتەڵە و پێستیش نووسرا. ئەم نووسراوەیە مۆری منی لێدرا. نووسراوەکە لەکنە خۆم خوێنرایەوە. دواتر ئەم نووسراوەیەم بۆ ھەموو وڵاتێک نارد. خەڵک پێشوازییان لێ‌کرد.
-	شۆڕشی نوێی عیلام (پاییزی ٥٢١ ب. ز):
لاھاوبەرە
چەپ|وێنۆک لاھاوبەرە یان لاتەریب چوارلایەکە ھەموو دوو لایەکی بەرامبەری ھاوبەرن. ڕووبەری لاھاوبەرە بریتییە لە بنکە جاران بەرزی. لاکێشە و چوارگۆشە دوو نموونە لاھاوبەرەن.
بەردەنووسی بێستوون
ناو و پێناسی دیلەکان
٧١.	داریووش¬شا دەڵێ: ئەوەی لە ساڵی دووھەم و سێھەمی پاشایەتیم‌دا کردم بەم جۆرەیە: وڵاتی «عیلام» لێم ھەڵگەڕاوە. پیاوێکی عیلامی بە ناوی «ئەتەمەئیتە»یان کردە سەرلەشکر. ئەوکاتە من ھێزێکم نارد بۆ عیلام. بەندەیەکی پارسی لایەنگری خۆمم بە ناوی «گەئووبەرووە» کردە سەرلەشکریان. گەئووبەرووە بە سپاوە بەرەو عیلام بەڕێ کەوت. لەگەڵ عیلامی‌یەکان تێک‌ھەڵچوو. گەئووبەرووە لەگەڵ عیلامی‌یەکان بەشەڕ ھات و تەفروتوونای کردن و سەرلەشکرەکەیانی گرت. ھێنایە لای من و من کوشتم. ئیدی وڵاتەکەیان ھاتە ژێرڕکێفی من.
٧٢.	داریووش¬شا دەڵێ: ئەو عیلامییانە بێ‌ئەمەگ بوون و ئەھوورامەزدایان نەدەپەرەست. من ستایشی ئەھوورامەزدام دەکرد. بە ویستی ئەھوورامەزدا چۆنم ویست وایان لەگەڵ جوولامەوە.
لاھاوبەرە
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شێوە سەرەتایییەکان پۆل:شێوەگەلی ئەندازەیی پۆل:چوارلاکان
بەردەنووسی بێستوون
ناو و پێناسی دیلەکان
٧٣.	داریووش¬شا دەڵێ: ھەر کەس ئەھوورامەزدا بپەرەستێ تا بۆی دەکرێ، لە مان و نەمان‌دا خێری وەڕێ دێ.
-	شەڕ لەگەڵ سەکا-کان (٥١٩ ب. ز):
٧٤.	داریووش¬شا دەڵێ: پاشان بە لەشکرێکەوە بەرەو «سەکائیە» چووم. بە شوێن ئەو سەکایە خوودقوتانەدا. کە گەیشتمە بەستێن وێڕای ھەموو لەشکرەکەم بە لۆتکە پەڕینەوە. لەگەڵ سەکا-کان شەڕێکی چاکم کرد و سەرلەشکرێکی‌ترم لێ بەدیل گرتن. پەل‌بەستە ھێنرایە لای من. من کوشتم. ھەر وەھا سەرلەشکرەکەیان کە ناوی «سەکوونەخا» بوو بەدیل گیرا و ھێنرایە لای من و ئەوکاتە بە دڵی خۆم سەرلەشکرێکی‌ترم بۆ دانان. ئیدی ئەم وڵاتە ھاتە بەر فەرمانی من.
٧٥.	داریووش¬شادەڵێ:ئەو سەکا¬ـ¬یانە بێ‌ئەمەگ بوون و ئەھوورامەزدایان نەدەپەرست. من ستایشی ئەھوورامەزدام دەکرد. بە ویستی ئەھوورامەزدا بەکەیفی خۆم لەگەڵیان جوولامەوە.
٧٦.	داریووش¬شا دەڵێ: ھەر کەس ئەھوورامەزدا بپەرەستێ تا بۆی دەکرێ، لە مان و نەمان‌دا خێری وەڕێ دێ.
ـ کۆتایی بەردەنووسی بێستوون ـ
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای کرماشان پۆل:کێوەکانی کوردستان پۆل:کێوەکانی ئێران پۆل:کێوەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان
سنووری ژاپۆن و ڕووسیا
وێنۆک|گۆڕانی سنوور لە [[دوورگەکانی کوریل]] سنووری ژاپۆن و ڕووسیا ئەو سنوورە دەریایییە دیفاکتۆیە کە ئاوی خاکی ئەو دوو وڵاتە لەیەکتر جیا دەکاتەوە. بەپێی ئاژانسەکانی سنووری ڕووسیا، درێژی سنوورەکە ١٩٤٫٣ کیلۆمەتر (١٢٠٫٧ میل). ئەم دوو وڵاتە سنوورێکی زەمینی ھاوبەشیان نییە، ھەرچەندە لە ماوەی ١٩٠٥–١٩٤٥دا کە دوورگەی ساخالین لە نێوان ژاپۆن و ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا (و دواتر یەکێتی سۆڤیەت) دابەشکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:سنوری ژاپۆن و ڕووسیا ڕووسیا ژاپۆن پۆل:سنوورە نێودەوڵەتییەکان
ئیسپانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
ئیسپانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤ە کە لە ٢٦ی تەممووز تا ١١ی ئابی ٢٠٢٤ لە پاریس لە فەڕەنسا بەڕێوە دەچێت.
دەریای ژاپۆن
ئاوی دەریا چڕیی بەرزی ئۆکسجینی تواوەی ھەیە کە لە ئەنجامدا بەرھەمھێنانی بایۆلۆژی بەرزی دەبێت. بۆیە ماسی گرتن چالاکی ئابووری باڵادەستە لە ناوچەکەدا. چڕی بارکردنەکان لە سەرانسەری دەریادا بەھۆی پرسە سیاسییەکانەوە مامناوەند بووە، بەڵام لە ئەنجامی گەشەی ئابوورییەکانی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا بە شێوەیەکی بەردەوام لە زیادبووندایە.
سەرچاوەکان
پۆل:دەریای ژاپۆن
ڕیم فراینە
ڕیم عومەر فراینە زیاتر ناسراوە بە ڕیم فراینە چالاکوانی مافەکانی مرۆڤە لە فەلەستین، ھەروەھا ئەو بەڕێوبەری جێبەجێکاری کۆمەڵەی ئایشا بۆ پاراستنی ژنان و منداڵانە. کە ڕێکخراوێکی سەربەخۆی فەلەستینییە کەکاردەکات بۆ بەدەستھێنانی یەکسانی ڕەگەزی لەڕێگای بەکارخستنی ژنان و پشتگیرکردنی دەروونی ژنان لە کەرتی غەززە و بەتایبەت لە شاری غەززە و ناوچەی باکوور.
ڕیم پیشتر یاریدەدەری پڕۆگرامی کۆمەڵەی ئایشا بۆ پاراستنی ژنان و منداڵان بوو کاتێک لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک پەیمانگایەکی سەربەخۆی دەستی بەکار کرد. لەسالی ٢٠١١، ڕیم ماستەرەکەی لە سایکۆلۆجی تەواوکرد، دواتر بووە بەڕێوبەری جێبەجێکاری کۆمەڵەی ئایشا. زۆربەی کارەکانی ڕیم لە پێدانی وانەگوتنەوە، خزمەتگوزاری بۆ ژنانی کەرتی غەزەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:چالاکوانی مافەکانی ژنان لە فەلەستین پۆل:چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ لە فەلەستین
٢٤ی خاکەلێوە
٢٤ی خاکەلێوە ٢٤ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٤١ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٤٢ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
پارکی شاریی نەتەوەیی ڕووژ
وێنۆک|دیمەنێک لە باخچەی نیشتمانیی ڕووژ
باخچەی نیشتمانیی ڕووژی ھاوچەرخ باخچەیەکی نیشتمانیی ھاوچەرخە کەوتۆتە خۆڕھەڵاتی شاری تۆرانتۆ لەھەرێمی ئەنتاریۆی کەنەدا. باخچەکە لەلایەن شارەوانی سکاربۆرۆ بەڕێوە دەچێت ھەرچەندە سنوورەکەی کەوتۆتە ناو سنووری شارەوانییەکانی مارکھام و پیکرینگ و سکاربۆرۆ ھەڵکەوتووە.
لە ساڵی ٢٠١١ەوە، بەرێوەبەرایەتی باخچەکانی کەنەدا لەکارکردن بەردەوام بووە تاوەکو باخچەکە فراوان و ڕێک بخات و بیکات بە باخچەیەکی ستانداردی جیھانی بەھەمان سروشتی خۆیەوە. بەرێوەبەرایەتی پارکەکانی کەنەدا چەندین خزمەتگوزاری وەک ڕێرەو و بنکەی ڕێنمایی و فێرخوازی و ھەڵواسینی تابڵۆی ڕێبەری و شلۆڤەکردنی بەشەکانی باخچەکە ی لەھەموو بەشەکانی باخچەکەی ھەڵواسیوە. چەندین شوێنی خێوەتگا و چاڵاکییە دێدەوانییەکانی ڕێکخستووە بۆ قوتابخانە و فێرگە جۆربەجۆرەکان. بەرێوەبەرایەتییەکە لە ڕێگای چەندین خۆبەخش و ژینگەپاڕێزان ڕێنمایی پاراستنی پارکەکانی بڵاوکردۆتەوە. باخچەکە ڕووبەری ٤٦ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەنەدا پۆل:پاراستنی ژینگە پۆل:ئاژەڵان و مرۆڤەکان
شایان
شایان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شایان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سپی کانی و لە باشوور لەگەڵ گوندی نەرمەڵاسی کۆن و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی میشیاو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی نەرمەڵاسی تازە.
ئۆدنۆکلاسنیکی (تۆڕی کۆمەڵایەتی)
ئۆدنۆکلاسنیکی (بە ڕووسی Одноклассники) بە کورتی بە Ok یان Ok.ru دەخوێنرێتەوە و خزمەتگوزارییەکی تۆڕی کۆمەڵایەتیی ە کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە کۆماری سۆڤیەت ی پێشوو و ڕووسیای ئێستا بەکاردەهێنرێت. ماڵپەڕەکە لە ٤ی ئازاری ٢٠٠٦ لەلایەن ئەلبێرت پۆپکۆڤ ەوە دروستکراوە و لە ئێستادا لە لایەن کۆمپانیایی ڤی کەی خاوەندارێتی دەکرێت.
ماڵپەڕەکە لە ئێستادا زیاتر لە ٢٠٠ ملیۆن بەکارهێنەری تۆمارکراوی هەیە و ڕۆژانە ٤٥ ملیۆن سەردانیکەری هەیە. هەروەها بەپێی ماڵپەڕی ئەلێکسا ئۆدنۆکلاسنیکی لە پلەی ٥٦ دێت لە جیهان و لە پلەی حەوتەم دێت لە ڕووسیا. تۆڕی کۆمەڵایەتی ئۆدنۆکلاسنیکی دووەم تۆڕی کۆمەڵایەتییە لە ڕووسیا، لە دوای ڤی کەی بەڵام لە پێش فەیسبووک ەوەیە کە لە پلەی سێیەمدایە.
مێژوو
ئۆدنۆکلاسنیکی لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٠٦ لەلایەن ئەلبێرت پۆپکۆڤ، پیشەیی پەیوەندییەکان و نیشتەجێی لەندەن، دروستكراوە. پۆپکۆڤ پێشتر لە وڵاتانی دیکەی ئەوروپا دا بەشداری لە پڕۆژەی هاوشێوەدا کردووە، سەرەتا پرۆژەی ئۆدنۆکلاسنیکی وەک خولیای خۆی دروست کردبوو لە مانگی ئازار تا مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ پەرەی پێداوە.
بەڵام بەهۆی زیادبوونی بەرچاوی بنکەی بەکارهێنەران، پۆپکۆڤ دامەزراوەیەکی یاسایی جیاوازی بۆ خزمەتگوزارییەکە دامەزراند. تا مانگی تەمموزی ٢٠٠٧، ئۆدنۆکلاسنیکی ٤ ملیۆن بەکارهێنەری زیاد کرد.
بەدرێژایی ساڵان ئۆدنۆکلاسنیکی تایبەتمەندی و نوێکاری جۆراوجۆری ناساند. لەوانە خستنەڕووی خزمەتگوزارییەک لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٩ کە ڕێگەی بە بەکارهێنەران دەدا لاپەڕە کەسییەکانی خۆیان لە کەسە نەخوازراوەکان پاک بکەنەوە، ناساندنی تاقیکردنەوەی بێتا بۆ یارییەکان لە سەرەتای مانگی نیسانی ٢٠١٠ و بڵاوکردنەوەی وەشانی بێتا لە چاتی ڤیدیۆیی لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠.
ئۆدنۆکلاسنیکی بە دابینکردنی وەشانی ناوخۆیی بە زمانە جیاوازەکان، وەک ئۆزبەکی، ئەرمەنی، ئەڵمانی، تورکی و تاجیکی، دەستڕاگەیشتنی فراوانتر کرد. هەروەها تایبەتمەندییەکانی وەک مۆدێرنکردنی گروپی جێبەجێکرد، توانای تاگکردنی خۆت لە وێنەی هاوڕێکاندا، هەروەها بژاردەی ناردنی ڤیدیۆ و هاوبەشکردنی وێنە لە نامەی تایبەتدا.
بلۆککردنی خزمەتگوزاری لە ئۆکرانیا
لە مانگی ئایاری ساڵی ٢٠١٧، پێترۆ پۆروشینکۆ، سەرۆکی ئۆکرانیا، بڕیارێکی واژۆکرد بۆ سەپاندنی قەدەغەکردنی ماڵپەڕی Mail.ru و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی کە بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردەهێنرێن لەنێویاندا ڤی کەی و ئۆدنۆکلاسنیکی وەک بەشێک لە بەردەوامی سزاکانی بەسەر ڕووسیا بەهۆی لکاندنی کریمیا و تێوەگلانی لە شەڕی دۆنباس.
بەپێی ئامارەکانی کۆمەڵەی ئینتەرنێتی ئۆکرانیا پشکی بەکارهێنەرانی ئینتەرنێتی ئۆکراینی کە ڕۆژانە سەردانی ئۆدنۆکلاسنیکی دەکەن لە ٣٥% بۆ ١٠٪ دابەزیوە.
تەکنەلۆژیا
ئەو سێرڤەرەی کە ماڵپەڕەکە بەکاریان دێنێت، دەکەوێتە شاری مۆسکۆ ی پایتەختی ڕووسیا لە تۆڕی گۆڵدن تێلیکۆم. زمانی بەرنامەسازی کە لە ماڵپەڕەکەدا بەکاردێت بریتییە لە جاڤا و زمانی سەرەکی کە بۆ ناوەڕۆکی دەقی ماڵپەڕەکە بەکاردەهێنرێت زمانی ڕووسییە.
بەستەری دەرەکی
ماڵپەڕی فەرمی (بە زمانی ڕووسی)
ئۆدنۆکلاسنیکی لە گووگڵ پلەی
ئۆدنۆکلاسنیکی لە ئاپ ستؤر
خۆش مەقام
خۆش مەقام  گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سیامەنسور، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
خۆش مەقام  ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
دارەبەن، سەرکەپکان
دارەبەن شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرکەپکان، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
دارەبەن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شێخ ئەمیر و لە باشوور لەگەڵ گوندی مام خەڵان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گۆمتان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بەردانگە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
٢٥ی خاکەلێوە
٢٥ی خاکەلێوە ٢٥ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٤٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٤١ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
دیسکۆ
چەپ|200px دیسکۆ (ئینگلیزی: Disco) چەشنێکی مۆسیقای دانسە کە پێکھاتەی فەنک، سۆڵ، مۆسیقای پاپ و ساڵسای تێدایە. ئەم جۆرە مۆسیقایە بەناوبانگ بوو لە ناوەندی ١٩٧٠کان بۆ ١٩٨٠کان. ئەم مۆسیقایە بەناوبانگ بوو لە نێو ھاوڕەگەزخوازەکان، ئەفریقی-ئەمریکییەکان، ئیتاڵییە-ئەمریکییەکان و لاتینییەکان. ئەم جۆرە مۆسیقایە لەناو زۆرێک لە وڵاتان بەناوبانگن لەنێوان ھەردوو ڕەگەز.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا پۆل:مۆسیقا لە دەیەی ١٩٧٠ پۆل:شێوازەکانی مۆسیقای ئەمریکا پۆل:سەماکان
کووبا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
کووبا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦ بوو کە لە ٢٢ی تشرینی دووەم تا ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦ لە مێلبۆرن لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٥٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
ڕۆز سۆفیپ
ڕۆز سۆفیپ چالاکوانی کەمبۆدییە کە کاردەکات لەمافەکانی مرۆڤ و فێمێنیستی. ڕۆز بەڕیوبەری جێبەجێکاری ڕێکخراوی گەشەپێدان و جێندەر بۆ کەمبۆدیایە (GADC), کە ڕێکخراوێکە ئامانجی ڕێگەگرتنە لە تووندووتیژی دژ بەژنان ھەروەھا ئامانجی لەپێگەیاندنی ژنانی سەرکردەیە لە کەمبۆدیا، بەتایبەت لەنێو ژنە لاوەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:چالاکوانی مافەکانی ژنان لە کەمبۆدیا
دژە ئایین
دژە ئایین بریتییە لە دژایەتی کردنی ئایین دژایەتی ئایینی ڕێکخراو، پراکتیزە ئایینییەکان یان دامەزراوە ئاینییەکان. هەندێک لە لایەنگرانی دیار و بەرچاوی دژە ئایین بریتین لە ڤلادیمیر لێنین، فریدریش نیچە و ڕیچارد دۆکینز. لە یەکێتی سۆڤیەتدا پڕوپاگەندەی دژە ئایینی وەک ئامرازێک بۆ بەرەوپێشبردنی بێدینی و سەرکوتکردنی بیروباوەڕی ئایینی بەکاردەهێنرا. ئەمڕۆش دژە ئایین وەک بابەتێکی مشتومڕاوی دەمێنێتەوە، هەندێک دەڵێن بۆ بەرەوپێشبردنی ئەقڵانییەت و لێکۆڵینەوەی زانستی پێویستە، هەندێکی دیکەش وەک هێرشکردنە سەر باوەڕی کەسی و ئازادی ئایینی دەیبینن.
چێوەگۆشە
left چێوەگۆشە گۆشەیەکە سەرەکەی دەکەوێتە سەر بازنەیەک و ھەر دوو لایەکەی کەوانەکەی بەرامبەری بازنەکە دەبڕن. پێوانەی چێوەگۆشە یەکسانە بە نیوەی پێوانەی چەقەگۆشە واتە نیوەی پێوانەی کەوانەکەی بەرانبەری. ئیقلیدس لە کتێبی سێھەمی توخمەکانی ئیقلیدسدا، قەزییەکانی ٢٠ تا ٢٢، باس لە تایبەتمەندییەکانی ئەم جۆرە گۆشە دەکات.
دیتانەی چێوەگۆشە
پێوانەی چێوەگۆشە یەکسانە بە نیوەی پێوانەی کەوانەکەی بەرامبەری.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گۆشە پۆل:بازنەکان
٢٦ی خاکەلێوە
٢٦ی خاکەلێوە ٢٦ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٣٩ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٤٠ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی خاکەلێوە
قشڵاقا محەمەد قولی
قشڵاقا محەمەد قولی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەکشلوچای، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
قشڵاقا محەمەد قولی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (شیعە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
میرحوسێن مووسەوی
میرحوسێن مووسەوی خامنە (؛ لەدایکبووی ٢ی ئازاری ١٩٤٢) ھونەرمەند، تەلارساز و سیاسەتوانێکی چاکسازیخوازی ئێرانییە کە لە ساڵی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩ وەکوو ٤٩یەمین و دوایەمین سەرۆک وەزیرانی ئێران کاری کردووە. ئەو کاندیدای چاکسازیخواز بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٠٩ بوو و دواتریش بووبە سەرکردەی ئۆپۆزسیۆنی خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردن. موسەووی ھەتا ساڵی ٢٠٠٩ وەکوو سەرۆکی ئەکادیمیای ھونەری ئێران کاری دەکرد، کە دواتر لەلایەن دەسەڵاتدارانی بناژۆخوازەوە لابردرا. ئەگەرچی مووسەوی ھەمیشە خۆی بە چاکسازیخواز دەزانی و بڕوای بە پەرەپێدانی گۆڕانکاری لە چوارچێوەی دەستووری شۆڕشی ١٩٧٩دا ھەبوو، بەڵام لە ٣ی شوباتی ٢٠٢٣دا، لە وەڵامی سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ لەلایەن عەلی خامنەیی، ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە، دژایەتی لەگەڵ دەستووری کۆماری ئیسلامی ڕاگەیاند و داوای گشتپرسییەکی بەربڵاوی بۆ گۆڕینی تەواوەتیی دەستوور و گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە سیستەمی سیاسیی ئێراندا کرد.
مووسەوی یەکێک لە کاندیداکانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٠٩ی ئێران بوو کە مەحموود ئەحمەدینەژاد ھەڵبژاردنەکەی بردەوە، بەڵام دەنگۆی ساختەکاری لە ھەڵبژاردندا بڵاو کرایەوە کە بووبە ھۆی خۆپیشاندانی سەرتاسەری لە ئێران و دەرەوە. ئەو ئێستاش ڕێبەری بزووتنەوەی سەوزە، بەڵام لەلایەن دەسەڵاتدارانی حکوومەتەوە بە توندی سنووردار کراوە. ئەو ئێستا لەگەڵ هاوسەرەکەی زەھرا ڕەھنەوەرد و مەھدی کەرووبی لەژێر گرتنی ماڵەوە دایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢ پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئێرانی پۆل:وێنەکێشە ئێرانییەکان پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئێران
شەپاڵ
شەپاڵ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شەپاڵ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانیسێف لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی مێشەرۆ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شاوەڵی و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی پاش بەرد.
تەنۆکە
وێنۆک|پێویستە [[لەحیمکاریی کەوانەیی|لەحیمکارە کەوانەیییەکان خۆیان لە پریشکەکانی لەحیمکاری بپارێزن، کە تەنۆکەی کانزاییی گەرمبوون لەسەر ڕووی لەحیمکارییەوە دەردەچن.]] لە زانستە فیزیکییەکاندا، تەنۆکە تەنێکی فیزیکیی بچووکە کە دەتوانرێت بە چەندین تایبەتمەندیی فیزیکی یان کیمیایی وەسف بکرێت، وەک قەبارە، چڕی، یان بارستە. لە سایز یان چەندێتیدا زۆر جیاوازن، لە تەنۆکە ژێرگەردیلەیییەکانی وەک ئەلکێتڕۆنەوە، تا تەنۆکە میکرۆسکۆپییەکانی وەک گەردیلە و گەردەکان، و تەنۆکە ماکرۆسکۆپییەکانی وەک پاودەر و ماددە دەنکۆڵەیییەکانی تر دەگرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ماددە پۆل:فیزیکی تەنۆکەیی
ساسان سپنتا
ساسان سپنتا ( ١٩٣٤ - ٢٥ تشرینی یەکەم ٢٠١٤ ) نووسەر بوو لە بوارەکانی زمانەوانی ، ئەدەب و مۆسیقای ئێرانی. دەستی کرد بە ژەنینی کەمانچە لەگەڵ ئارمیک گورگین (پەروەردەکراو بە مۆسیقای ڕووسی) و پاشان لەگەڵ عەلینەقی وەزیری، ڕووحوڵڵا خالەقی، ئەبولحەسەن سەبا و مەحموود تاجبەخش بەردەوام بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤ پۆل:مردووانی ٢٠١٤
٢٧ی خاکەلێوە
٢٧ی خاکەلێوە ٢٧ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٣٨ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٣٩ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی خاکەلێوە
سریلانکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
سریلانکا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ بوو کە لە ١٩ی تەممووز تا ٣ی ئابی ١٩٨٠ لە مۆسکۆ لە یەکێتیی سۆڤیەت بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
باخچەی بۆھیمی
باخچەی بۆھیمی (ئینگلیزی: Bohemian Grove) پارکێکی گەورەیە لە ماونت ریۆ، کالیفۆرنیای ویلایەتە یەکگرتووەکان، لە ناوەندی تەممووزی ھەموو ساڵێک، کۆبوونەوەیەکی دوو-ھەفتە بۆ سێ-ھەفتە ئەنجام دەدرێت و گرنگترین پیاوەکانی جیھان بانگھێشت دەکرێن.
کووبا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
کووبا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠ بوو کە لە ٢٥ی ئاب تا ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٠ لە ڕۆما لە ئیتالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
دەنگاڵە
دەنگاڵە شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرکەپکان، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
دەنگاڵە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بێ زێوە و لە باشوور لەگەڵ گوندی شەکەڵە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی پڵنگان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گوڵان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
دۆڵی عەرەبە (میسر)
دۆڵی عەرەبە یەکێکە لە دۆڵ و کەندەڵانە وشکەکانی میسر، کەوتۆتە بەری بیابانی خۆڕھەڵاتی پاڕێزگای دەریای سوور، زنجیرەچیاکانی جەلالە دەکات بە دوو لەت بەری وشکانی و بەری دەریایی. درێژی دۆڵەکە نزیکەی ٤٠ کم دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان پۆل:میسر پۆل:بیابانەکان پۆل:دۆڵەکان
ڕۆژاوای ئێران
وێنۆک|پارێزگاکانی ھەڵکەوتوو لە ڕۆژاوای ئێران ڕۆژاوای ئێران لە پارێزگاکانی کرماشان، ئیلام، کوردستان، ھەمەدان، لوڕستان و لە ھەندێک کات لە ورمێ و خووزستان پێکدێت.
شارەکانی کرماشان، سنە، خورەماوە، ئیلام، ورمێ، ئەھواز، بۆکان، سەقز، ورووگڕ، مەریوان، بانە، نەھاوەند، دووروود، مەلایێر، ماکۆ، پیرانشار، پاوە، خۆی، قوروە، بیجاڕ، میاندواو، سەڵماس، مەھاباد، ماکۆ، دەڕەشار، سەردەشت و شنۆ لە شارە گرنگەکانی ئەم ناوچەیەن. لە مێژوودا، بەشێکی زۆر و ڕۆژاوای جەبال (عێراقی عەجەم) بووە. لە ساڵی ١٣١٦ی ھەتاوی بەشەکانی ئەم ناوچەیە لێکتر جیابوونەوە و پارێزگاکانی جیاوازیان دامەزراند.
ئەم ناوچەیە گەرچی ھەمان ڕۆژھەڵاتی کوردستانە، بەڵام بە ڕۆژھەڵات پێناسەیەکی تر بوونی ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئێران پۆل:پارێزگای کرماشان پۆل:پارێزگای کوردستان پۆل:پارێزگای ئیلام پۆل:پارێزگای ھەمەدان پۆل:پارێزگای لوڕستان پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:پارێزگای خووزستان
سکاربۆرۆ، تۆرنتۆ
سکاربۆرۆ ناوچەیەکی نیشتەجێبوونە لە تۆرەنتۆ، ئەنتاریۆ، کەنەدا، دەکەوێتە خۆڕھەڵاتی تۆرەنتۆ، شەقامی ڤیکتۆریا پارک دەکەوێتە خۆڕئاوای سکاربۆرۆ ھەروەھا شەقامی ستیلس دەکەوێتە باکوری ھەریەک لە ڕووباری ڕۆج و شارەدێی پیکەرینگ دەکەونە خۆڕھەڵاتی دەریاچەی ئەنتاریۆ لەبەشی باشوریەتی، لەبارەی شارەوانیە ھاوسێکانی شارەوانی نۆرس یۆرک و ئیست یۆرک و تۆرەنتۆی کۆن دەکەونە خۆڕئاوای شارەوانی مەرکھام دەکەوێتە باکوری، ناوی، سکاربۆرۆ بەناوی سکاربۆرۆی باکوری یۆرکشری ئینگلتەراوە نراوە چەپ|وێنۆک|ترامێک لەشەقامی کینگستن ڕەت دەبێت بەرەو شەقامی پیرشماونت، لە ساڵی ١٨٩٣ یەکەم ھێلی ترام لە سکاربۆرۆ دامەزرا. وێنۆک|چەندین باڵاخانەی نوێ لە نزیک سکاربۆرۆ تاون سەنتەر دروست کراون لە کۆتایی سەدەی بیستەم و سەرەتای سەدەی بیست و یەکدا. لە ٢٩ یۆنیۆی ١٩٨٣ بوو بە شارەوانی سەربەخۆ چەپ|وێنۆک|چەمی ڕۆج Little Rouge Creek لەباخچەی Rouge National Urban Park. چەمێکە کە ئاوی کۆمەڵێک چەمی تری خراوەتە سەری و بە سکاربۆرۆ ڕەت دەبێت. وێنۆک| ڕۆخەکانی سکاربۆرۆ The Scarborough Bluffs
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:تۆرەنتۆ پۆل:کەنەدا پۆل:ئەنتاریۆ
عەلینەقی وەزیری
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧ پۆل:مردووانی ١٩٧٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦ پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی
قڵیشی ڕووی ڕێگە
وێنۆک|قڵیشی درێژایی کە بەھۆی کەمتەرخەمی لە کاتی دروستکردنی ڕێگەکەدا دروست بووە. لە کاتی دانانی توێژە ئاسفاڵتییەکاندا درزێکی سارد دروست بووە و دواتر دەمی کردووەتەوە و بووە بەو قڵیشە. وێنۆک|قڵیشی ماندوویی یا قڵیشی قۆڕیانە لە برینە باوەکانی ڕێگەیە کە لە پشتی قۆڕی یا تیمساح دەچێت. قڵیشی ڕووی ڕێگە بریتییە لە چەندین جۆری قڵیش کە لە ڕووی ڕێگەی ئاسفاڵتی و کۆنکریتیدا دەردەکەوێت. جۆری ترافیک و ئاووھەوا کاریگەرییان لەسەر جۆری قڵیشەکان ھەیە. ئەم قڵیشە جۆراوجۆرانە ڕەنگە بەتەنیایی بۆ لێکۆڵینەوە و بڕیاردان دەربارەی ڕێگەکان کەڵکیان لێ وەربگیرێت یا دەکرێت بکرێن بە یەک و بە نیشانەی قڵیش یا بە نیشانەی بارودۆخی ڕووی ڕێگە پیشان بدرێن.
جۆرەکانی قڵیشی ڕێگە
بڕێک لە گرنگترین جۆرەکانی قڵیشی ڕێگە بریتین لەمانە:
سەرچاوەکان
پۆل:ڕووی ڕێگە پۆل:ئەندازیاریی ڕووی ڕێگە پۆل:برینی ڕووی ڕێگە
٢٨ی خاکەلێوە
٢٨ی خاکەلێوە ٢٨ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٣٧ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٣٨ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی خاکەلێوە
سالێنا ڕۆکی مالۆن
سالێنا ڕۆکی مالۆن (مردووی ٢٢ی ئایاری ٢٠١٧) چالاکوانی مافەکانی ھاوڕەگەزخوازی ئوسترالی بوو.
کارەکان
وەک ئەفسەری پەیوەندییەکانی ھاوڕەگەزخوازان لە بەشی خزمەتگوزارییەکانی پۆلینی کوینزلاد دەستی بەکارکردن کرد. سالینا لەگەڵ چەندین گرووپ و کۆمەڵە لەوانە پی ئێف ئێل ئەی گی، دایکس ئۆن بایکس، ھاوپەیمانی تەندرووستی ھاوڕەگەزخوازان و چەندانی دیکەش کاری کردووە.
مردن
لە ٢٢ی ئایاری ٢٠١٧، لەڕووداوێکی مانتۆڕسکیلیدا لەناوچەی ڕۆکامپتن لە ئوسترالیا گیان لەدەستدەدات.
خەڵات
سالینا چەندین خەڵاتی بردەوە وەک باشترین خزمەتگووزاری کۆمەڵگا لەوانەش خەڵاتی تۆپی شاژنە بریسبەین بۆ کارەکانی بۆ خزمەتگووزاری لاوان، ھەروەھا بۆ ئەو مەترسییانەی وەک لاوێکی ھاوڕەگەزخواز ھاتنە پێشی.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠١٧ پۆل:چالاکوانی مافەکانی ھاوڕەگەزخوازان لە ئوسترالیا پۆل:چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ لە ئوسترالیا
نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩
وێنۆک|ڤایرۆسی کۆرۆنا
نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢٠١٩ یان کۆڤید-١٩ نەخۆشییەکی تەشەنایییە کە دەبێتە ھۆی ھەوکردنی کۆئەندامی ھەناسە و سیەسۆ و لە ھەندێک کەسدا مەرگ. ھەرچەند کە زۆربەی تووشبووان بەم نەخۆشییە باش دەبنەوە بەڵام بەپێی تەمەن و ڕەگەز لە نێوان یەک بۆ پێنج لە سەدی تووشبووان گیانی خۆیان لەدەست دەدەن. نیشانە دیارەکانی بریتین لە: تا، کۆخە و ھەناسەبڕکە. چەند نیشانەی کەمتر دیاری بریتین لە: ئێشی ماسوولکەکان، بڵق و ئێشی قوڕگ.
نیشانە دیار و باوەکان بریتیین لە: لەرزوتا، کۆکە، ماندوویی، کەمیی ھەناسە و لەدەستدانی ھەستی بۆن و تام. ھەرچەندە زۆربەی ژمارەی تووشبووان نیشانەکانیان کەم و سووکن بەڵام ھەندێکیان دووچاری «تێکچوونی (ناجێگیری) کۆئەندامی ھەناسە» دەبن بەھۆی ھێرشی دەردراوی سایتۆکین، لەکارکەوتنی چەند ئەندامێک و تۆپەڵ بوون (مەیین)ی خوێن. لە دوای کاتی تووشبوونەوە ٥ ڕۆژ دەخایەنێت بۆ دەرکەوتنی نیشانەکان و دەشکرێت ٢ ڕۆژ بۆ ١٤ ڕۆژ بخایەنێت ھەتا نیشانەکان بە تەواوی دەردەکەون.
ڤایرۆسەکە بەشێوەیەکی سەرەکی لەناو خەڵک دا بڵاودەبێتەوە بەھۆی ڕادەی نزیکی کەسەکان لە یەکترەوە لەڕێی دلۆپە بچووکە بەرھەمھاتووەکانی کاتی کۆکە، پژمین و ئاخافتن. ئەم دلۆپانە دەکەنە سەر ڕووی شتەکان یان سەر زەوی وەک لەوەی بتوانن مەودایەکی درێژ لە ھەودا ببڕن. ھەروەھا دەکرێت خەڵکی تووشووی ڤایرۆسەکە ببن لەڕێی دەستلێدان لە ڕوویەکی پیسبوو بە ڤایرۆسەکە و دواتر دەست بردن بۆ دەموچاویان ھەرچەندە ئەمە ڕێگەیەکی کەمتر باوە بۆ تووشبوون. دوای دەرکەوتنی نیشانەکان سێ ڕۆژی یەکەم بە گوازراوەترین ماوە دادەنرێت و تەنانەت پێش دەرکەوتنی نیشانەکانیش دەکرێت ڤایرۆسەکە لە کەسەێکەوە بۆ کەسێکی دیکە بگوازرێتەوە. ڕێگەی ستاندارد بۆ پشکنینی ڤایرۆسەکە لەڕێی وەرگرتنی نموونەیەکە لە لینجی دەرچەی لووت لەسەر چیلکەیەک. ھەروەھا دەکرێت وێنەی (پشکنینی تیشکی بە کۆمپیوتەر ڕێکخراو - CT scan)ی سنگ یارمەتیدەر بێت بۆ دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە لەو کەسانەی گوومانێکی زۆری تووشبوونیان لێ دەکرێت بەپێی ئەو نیشانە و مەترسییانەی لەسەریان دەرکەوتووە بەڵام ڕێنمایییەکان پێشنیاری بەکارھێنانی شێوازی (CT scan) ناکەن بۆ پشکنینی دەسنیشانکردنی ڕۆژانە و ھەمیشەیی.
ڕێکارە پێشنیارکراوەکان بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکە بریتییە لە: زوو زوو دەست شتن، پاراستینی دووری نێوان کەسەکان (بەتایبەتی لەوانەی خاوەنی نیشانەکانن)، ڤارێز (کەرەنتینە) کردن (بەتایبەتی ئەو کەسانەی خاوەنی نیشانەکانن)، داپۆشینی دەم و لووت لە کاتی کۆکەدا و دوورخستنەوەی دەستەکان لە دەموچاو. بەکارھێنانی پارچە قوماشێک بۆ داپۆشینی دەموچاو لە شوێنە گشتییەکان دا پێشنیارکراوە لەلایەن بەرپرسانی تەندروستییەوە بەمەبەستی کەم کردنەوەی مەترسی و ئەگەری گواستنەوەی ڤایرۆسەکە. ھەروەھا بەرپرسانی تەندروستی ڕایانگەیاند کە باشتر وایە دەمامکی دەمەوچاوی جۆری پزیشکی (وەک دەمامکی N95) تەنھا لەلایەن کارمەندانی تەندروستی، وەڵامدەرەوانی فریاگوزاری و ئەوانەوە بەکاربێت کە ڕاستەوخۆ مامەڵە لەگەڵ کەسانی تووشبوودا دەکەن.
بە پێی (ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی - WHO) ھیچ کوتانێک یان چارەسەرێکی دیاریکراوی دژە ڤایرۆس بۆ کۆڤید-١٩ بوونی نییە. جۆری چارەسەرەکان و خزمەتکردنی نەخۆشەکان ئەمانە لەخۆدەگرێت: چارەسەرکردن و باشترکردنی نیشانەکان، خزمەتکردنی پاڵپشتیکەرانە، جیاکردنەوە و بەکارھێنانی ئەو دەرمانانەی ھێشتا لەژێر تاقیکردنەوەدان. لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٢٠ دا (ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی - WHO) بڵاوبوونەوەی کۆڤید-١٩ بە (بارێکی لەناکاوی تەندروستی گشتی جێ نیگەرانی نێودەوڵەتی - PHEIC) ڕاگەیاند و لە ١١ی ئازاری ٢٠٢٠ دا بە پەتایەکی جیھانی پێناسەی کرد. گواستنەوەی نەخۆشییەکە ڕوویدابوو لە ناوخۆی کۆمەڵگەدا لە زۆربەی وڵاتانی سەر بە ھەر شەش ناوچە ھەرێمییەکانی ڕێکخراوی WHO.
نیشانەکان
تا (بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی لەش) باوترین نیشانەی کۆڤید-١٩ بەڵام بەشێوەیەکی بەرچاو شێواز و ڕادەی سەختی تاکە ھەمەجۆرە و گۆرانکاری بەسەردا دێت کە ھەندێک کەسی باساڵاچووی بەرگری لاواز یان باری تەندروستی ھەستیار بەھیچ شێوەیەک تاکەیان نییە. لە لێکۆڵینەوەیەک دا، تەنھا لە ٤٤٪ ئەو خەڵکانەی برابوون بۆ نەخۆشخانە تایان ھەبوو لە کاتێک دا ٨٩٪ کەسەکان دوای بردن و مانەوەیان بۆ نەخۆشخانە دیاردەی تایان تووشببوو. نەبوونی تا لە کەسێک دا نەبوونی نەخۆشیییەکە پشتڕاست ناکاتەوە.
نیشانە باوەکانی دیکە ئەمانەن: کۆکە، لەدەستدانی ئارەزووی خواردن، ماندوویی (شەکەتیی) کەمی ھەناسە، دروستبوونی بەڵغەم و ئازاری ماسولکە و جومگەکان. بەھەمان شێوە نیشانەکانی دڵ تێکەڵھاتن، ڕشانەوە و سکچوون تۆمارکراوە بەڕێژە و ڕادەی جیاواز. پژمین، ئاو (چڵم) ھاتنە خوارەوە بە لووت دا، ھەوکردن و ئازاری قورگ و پەڵەی سەر پێست نیشانە کەمتر باو و دیارەکانن. ھەندێک لە تووشبووەکانی چین لە سەرەتادا تەنھا توندی سەر سنگ و دڵەکوتی (دڵ لێدان بەشێوازێکی خێرا، بە ھێز یان ھەڕەمکی) وە کەم بوونەوەی ھەستی بۆن کردن و تێکچوونی ھەستی تام کردنیش دەکرێت ڕووبدات. لەدەستدانی ھەستی بۆنکردن نیشانەیەک بوو لە ٣٠٪ نەخۆشە پشتڕاستکراوەکانی کۆریای باشور.
ڕێگریکردن
وێنۆک| چۆنییەتی خۆپاراستن لە کەسانی تووشبوو بە ڤایرۆسی کۆرۆناڕێکارەکانی ڕێگریکردن و کەم کردنەوەی ئەگەری تووشبوونی کەسانی دیکە بریتییە لە: مانەوە لە ماڵەوە، دوورکەوتنەوە لە شوێنی قەرەبالغ، بوونی دووری لە نێوان کەسەکان دا، زوو زوو شوشتنی دەستەکان بە ئاو و سابوون بە لایەنی کەمەوە بۆ ماوەی ٢٠ چرکە، خۆڕاھێنانی لەسەر پاکژییەکی باشی کۆئەندامی ھەناسە و دوورکەوتنەوە لە دەست بردن بۆ چاو، لوت و دەم بە دەستی پیس و نەشۆراو. (ناوەندی دەستبەسەردا گرتن و ڕێگریکردنی نەخۆشییەکان - CDC)ی سەر بە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پێشنیاردەکات دەم و لوت بە بەرگێک دابپۆشرێت لە کاتی پژمین و لە کاتی نەبوونی بەرگێک یان قوماشێک دا بە ئەنیشک بەکاربێت بۆ داپۆشین.
ھانی پاکژییەکی باشی دەست دەدرێت لەدوای ھەر کۆکە و پژمینێک دا. ناوەندی (CDC) پێشنیاری بەکارھێنانی دەمامکی دەم و لوت دەکات لەو شوێنە گشتییانەی پەیڕەوکردنی ڕێکاری دوورکەوتنەوە لە کەسانی دیکە سەختە وەک بەشێک لە سنووردارکردنی گواستنەوەی ڤایرۆسەکە لەلایەن ئەو کەسانەی ھەڵگری ڤایرۆسەکەن و ھیچ نیشانەیەکیان لەسەر دەرنەکەوتووە. ڕێنمایییەکانی (پەیمانگای نەتەوەیی تەندروستی) ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کاتی پێش تووشبوون و دوای تووشبوون بە ڤایرۆسی (SARS-CoV-2) پێشنیاری ھیچ جۆرە دەرمانێک ناکات بۆ ڕێگریکردن لە کۆڤید-١٩ جگە لەو دەرمانانەی بە تاقیکردنەوە پزیشکی لەسەر مرۆڤ ئەنجام دراوە و دواتر پەسەند کراوە بە واتایەکی دی تەنھا ئەو دەرمانانە دەبێت بەکاربھێنرێن کە لەسەر مرۆڤ تاقیکراونەتەوە و کاریگەر بوون و پەسەندکراون.
ڕێکارەکانی دوورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتی ھەوڵ دەدات بەرکەوتنی کەسانی تووشبوو کەم بکاتەوە لەگەڵ کۆمەڵە زۆرەکانی دانیشتوان دا لەڕێی داخستنی خوێندگە و شوێنی کارەکان، قەدەغەکردنی گەشت و ھەڵوەشاندنەوەی کۆبوونەوەی زۆر و گەورەی خەڵکی. ڕێنمایییەکانی دوورکەوتنەوە ئاماژەدەکات بە ھەبوونی مەودای ١٫٨ مەتر بە لایەنی کەمەوە لە نێوان یەکدی دا.
ئاژەڵەکانی دیکە
وا دەردەکەوێت کە ڤایرۆسەکە دەتوانێت لەڕێی مرۆڤەوە بگوازرێتەوە بۆ ئاژەڵەکانی دیکە. پشیلەیەکی ماڵیی لە شاری لیج سەر بە وڵاتی بەلجیکا، دوای ئەوەی خاوەنەکەی تووشی ڤایرۆسەکە ببوو پاش ھەفتەیەک پشیلەکەش نیشانەکانی لەسەر دەرکەوتبوو (سکچوون، ڕشانەوە و کەمیی ھەناسە)، ئەنجامی پشکنینی پشیلەکەش ئەرێنی دەرچوو وە بەھەمان شێوە ھەڵگری ڤایرۆسەکە بوو. شێر و پڵنگەکان لە باخچەی ئاژەڵانی برۆنکس لە شاری نیوۆرک سەر بە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پشکنینەکانەکانیان ئەرێنی دەرچوو بۆ ھەبوونی ڤایرۆسەکە و خاوەنی نیشانەکانی کۆڤید-١٩ بوون (کۆکەی وشک و لەدەستدانی ئارەزووی خواردن)
لێکۆڵینەوەیەک لەسەر ئاژەڵە ماڵییەکان کە کوترابوون بە ڤایرۆسەکە گەیشتە ئەو دەرئەنجامەی کە پشیلە و مشکی خورما (Ferret) (ئاژەڵێکی شێوە جرجە بەڵام گەورەتر و دڕترە) بە ڕادەیەکی زیاتر ئامادەگیی و ئەگەریان ھەیە تووشی نەخۆشییەکە ببن بەڵام سەگەکان کەمتر ئەگەری تووشبوونیان ھەیە. بەڵام لێکۆڵینەوەکە شکستی ھێنا لە دۆزینەوەی ھیچ بەڵگەیەکی زانستی و بەھێز دەربارەی زۆربوونی ڤایرۆسەکە لە بەراز، مراوی و مریشک دا.
لە ئازاری ٢٠٢٠دا، لێکۆڵەرانی زانکۆی ھۆنگ کۆنگ باوەڕیان وابوو کەن دەکرێت ئاژەڵی ھاوشێوەی سمۆرە (ھامستەری سوری - Syrian hamsters) وەک "زیندەوەری نموونە - Model Organism" بۆ لێکۆڵینەوەی کۆڤید-١٩ وەربگیرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:نەخۆشییەکان پۆل:پاندێمی پۆل:نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان پۆل:ڤایرۆسی کۆرۆنا پۆل:پەتا جیھانییەکان]پۆل:کۆڤید-١٩ پۆل:تەندروستیی گشتی
شێرە
شێرە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شێرە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سیریستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی وشکەڵان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی نەرمەڵاسی تازە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی لالەدەرە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئەبوولحەسەن سەبا
ئەبوولحەسەن سەبا (٣ی نیسانی ١٩٠٢ – ٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٧) مۆسیقاژەن و ئاوازدانەر و مامۆستای مۆسیقای ئێرانی بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢ پۆل:مردووانی ١٩٥٧ پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی پۆل:خەڵکی پارێزگای تاران پۆل:ئاوازدانەران پۆل:خەڵکی تاران
کووبا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
کووبا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤ بوو کە لە ١٠ تا ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
٢٩ی خاکەلێوە
٢٩ی خاکەلێوە ٢٩ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٣٦ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٣٧ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
مەحموود تاجبەخش
مەحموود تاجبەخش (لەدایکبووی ١٩٢٤–مردووی ١٧ی حوزەیرانی ١٩٩٩) ژەنیار و کەمانچە ژەن ئێرانی بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٩٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤
گۆرانیبێژی
گۆرانیبێژی (لەگەڵ گۆرانیبێژ تێکەڵ نەکرێت، ئینگلیزی: singing) پێکھاتووە لە کرداری دەکردنی دەنگ و مۆسیقا لەڕێگەی بەکارھێنانی کۆردەکانی دەنگەوە، لەگەڵ بەکارھێنانی ڕیتم و ئاواز. ئەو کەسەی کە گۆرانی دەڵێت پێیدەوترێت گۆرانیبێژ. گۆرانیبێژی دەکرێت لەگەڵ ئامێری مۆسیقادا بکرێت و بەبێ مۆسیقاش (ئەکاپێلا) ھەمان شت دەکرێت، وە زۆرجار کۆمەڵێک گۆرانیبێژ کۆدەبنەوە و کۆرۆسێک یاخود گرووپێک پێکدێنێت. گۆرانیبێژی دەتوانرێت بکرێت ھەر لەگەڵ ئامێرێکی سادەوە وەک تەنھا پیانۆیەک (وەک لە ھەندێک گۆرانی جازدا ڕوودەدات) تاکو کۆمەڵە ئامێرێکی زۆر و ئۆرکێسترا و ئۆپێرا. ھەر چەشنێکی مۆسیقا گۆرانیبێژێکی تایبەتی ھەیە و دەبێت دەنگی گۆرانیبێژان بۆ چەشنەکە بگونجێت، لەم چەشنانە ڕۆک، پۆپ، جاز، ڕیتم و بلووز و چەند چەشنێکی تریشمان ھەیە. بۆ ئەوەی کەسێک بە فەرمی بە گۆرانیبێژ ناو ببرێت پێویستە زانیاری ھەبێت لە بوارەکە و مەشقی دەنگی پێکرابێت.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژی پۆل:نمایشی مۆسیقا پۆل:پیشەکان لە مۆسیقادا
کاونتەرپۆینت
کاونتەرپۆینت (ئینگلیزی: Counterpoint) لە مۆسیقادا، بە دوو مێلۆدی یان زیاتر دەوترێت کە دەخرێنە پاڵ یەکتری و یەک بەدوای یەک دێن بۆ دروستکردنی مۆسیقا. لە کاونتەرپۆینتدا، مێلۆدییەک پشت بە مێلۆدییەکی تر دەبەستێت وەک لەوەی پشت بە کۆرد ببەستێت.
پەراوێزەکان
پۆل:زاراوەکانی مۆسیقا
بۆماوەیی (فیلم)
بۆماوەیی فیلمێکی ترسناکی ئەمریکییە، ئاری ئاستەر کاری نووسین و دەرھێنانی بۆ کردووە، ئەستێرەکانی فیلمەکە تۆنی کۆلێت، ئەلێکس وۆڵف، میلی شاپیرۆ و گابریل بیرن وەک خێزانێک کە دوای مردنی داپیرە نھێنییەکەیان بە بوونێکی نادیارەوە دەچەوساندەوە.
فیلمی بۆماوەیی لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ لە بەشی نیوەشەو لە فێستیڤاڵی فیلمی سەندنسی ٢٠١٨ نمایشکرا، لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨ لە ئەمریکا بڵاوکرایەوە. ئەوە سەرکەوتنی کاش و بازرگانی بوو، زیاتر لە ٨٠ میلیۆن دۆلاری بە بودجەیەکی ١٠ میلیۆن دۆلارەوە کۆکردبووەوە، بۆ ئەوەی ببێتە پڕداھاتترین فیلمی A24ی جیھان.
چیرۆک
ئانی گراھام ھونەرمەندێکی بچووککراوە و لەگەڵ ستیڤی ھاوسەری دەژی، پیتەری کوڕی ١٦ ساڵەیان، لە پرسەی دایکە نھێنییەکەیەتی بەناوی «ئێلین لی». ئانی یادەوەرییەک پێشکەش دەکات کە باسی پەیوەندی تۆمەتبارکراوەکەیان و ژیانی دایکی دەکات.
بەرھەمھێنان
نووسەر و دەرھێنەر ئاری ئەستەر لە کاتی خوێندکار لە پەیمانگای فیلمی ئەمریکی دەستی بە کاری خۆی کرد لە پیشەسازی فیلمدا. دوو کورتە فیلمی ھاندەری نووسیووە و ئاراستەی کردووە، فیلمی «شتە سەیرەکە دەربارەی جۆنسۆنس»، کە لەژێر A24 دروستیکردووە. ئەستەر لە بنەڕەتدا فیلمێکی بۆماوەیی وەک تراژیدیایەکی ترسناکی خێزانی ھەڵدا کە «دەگۆڕێت بۆ کابوسێک»، گرنگی پێدان بە ئەوەی ڕاستەوخۆ وەک فیلمێکی ترسناک وەسف ناکرێت. ھەوادارێکی درامایی خۆماڵییە، ئەستەر بابەتی لەم جۆرەی لە تێکستەکەیدا تێدا بووە، وێنەی فیلمێکی دەکرد کە ڕەگی لە داینامیکی خێزاندا و بۆماوەیی و خەمدا ھەیە. فیلمەکە بە دوو لەت لێکدەدرێتەوە، کە بەتەواوی لەیەکجیاناکرێتەوە: فیلمەکە وەک تراژیدیایەکی خێزانی دەست پێدەکات و دواتر درێژە بەو ڕێگایەدەدا، بەڵام وردە وردە دەگۆڕێت بۆ کابووسی تەواو. سیناریۆکە ڕەنگدانەوەی ڕووداوی ڕاستەقینە دەبێت کە لە ساڵی ٢٠٠٤ لە ماریتای جۆرجیا ڕوویدا، کە جۆن کێمپەر ھەتچینسۆن سەری ھاوڕێ و ڕێبوارە منداڵییەکەی «فرانکی» لەسەر ستوونێکی تەلەفۆنی بڕی.
بڵاوکردنەوە
فیلمی بۆماوەیی لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ لە فێستیڤاڵی فیلمی سەندنس نمایشکرا. ترایلەکەی فیلمەکە لە ٣٠ کانوونی دووەمی ٢٠١٨دا بڵاوکرایەوە. ڕۆژی ئانزاک لە ساڵی ٢٠١٨ پێش ئەوەی فیلمی خێزانی «پی جی پیتەر ڕابیت» لە سینەمایەکی شاری ئینالوی ئوسترالیا نمایش بکرێت، ترایلەرەکە بۆ ڕۆژاوا نمایش کرا. بەپێی ڕاپۆرتێک کە لە گۆڤاری "سیدنی سنێرن ھێرالد" بڵاو بووەتەوە، پێشبینی بۆماوەیی بە ڕێکەوت بۆ بینەرانی خێزان نیشان دراوە و بووە ھۆی ترس لە شانۆکەدا. دیارە شانۆکە پڕ بوو لە خێزان لەوانە" بەلایەنی کەمەوە ٤٠ منداڵ". فیلمەکە لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨ لە ئەمریکا لەلایەن A24 بڵاوکراوەتەوە. لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە لەلایەن دابەشکارانی فیلمی Entertainment Film Distributors لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٨ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سرووشتییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا پۆل:جنۆکە لە فیلمەکاندا پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکانی ئەی ٢٤ پۆل:فیلمە ترسناکە دەروونییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە دەستایینەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە خەم پۆل:فیلمە دەرھێنراوەکانی ئاری ئاستەر پۆل:فیلمە ترسناکەکانی ٢٠١٨ پۆل:فیلمە سەربەخۆکانی ساڵی ٢٠١٨ پۆل:مشتومڕەکانی ڕیکلام و بازاڕکردن لە فیلمدا پۆل:فیلمە درامییە ترسناکە ئەمریکییەکان پۆل:مشتومڕەکانی فیلم لە ئوسترالیا پۆل:فیلمەکان دەربارەی ڕۆحانیەت پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھونەرمەندان پۆل:فیلمەکان دەربارەی مەرگی منداڵ پۆل:فیلمەکان دەربارەی تەندروستی دەروونی پۆل:فیلمەکان دەربارەی خاوەندارێتی ڕۆح پۆل:فیلمەکان کە لە ویلایەتی یوتا دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە شاری سالت لەیک وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمە ترسناکە فۆلکلۆرییەکان پۆل:فیلمە درامییە سەرووسورشتییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی تەندروستیی دەروونی پۆل:فیلمە سەربەخۆیییە ئەمریکییەکان
٣٠ی خاکەلێوە
٣٠ی خاکەلێوە ٣٠ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٣٥ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٣٦ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
گادەر
وێنۆک| گادەر لە وەرزی زستان ([[نەغەدە)]] گادەر یان چۆمی گادەر ناوی ڕووبارێکە لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران کە دەکەوێتە باشووری ڕۆژئاوای پارێزگای ورمێ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان. ئەم ڕووبارە لە شاخەکانی ڕۆژئاوای شاری شنۆ سەرچاوە دەگرێت. بە مەودای نزیکەی ۱۰۰ کیلۆمەتر درێژیی شارەکانی شنۆ و نەغەدە دەبڕێت و دواجار دەڕژێتە گۆلی ورمێ.
گادەر لە بەرزاییە سنوورییەکانی کێلەشینی (زنجیرە چیا) شنۆ لەسەر سنووری باشووری کوردستانەوە سەرچاوە دەگرێت و شارەکانی نەغەدە و محەممەدیار لە دەشتی نەغەدە تێ دەپەڕێنێت و لە باشووری ڕۆژهەڵاتی نەغەدەوە دەچێتە ناو گۆلی ورمێ. درێژیی ئەم ڕووبارە دەوروبەری ٩٠ کیلۆمیترە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕووبار پۆل:چۆم پۆل:نەغەدە پۆل:ڕۆژهەڵات پۆل:گۆلی ورمێ
سریلانکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
سریلانکا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ بوو کە لە ٢٨ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ١٩٨٤ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
ئەی کەنەدا
سروودی نیشتمانی کەنەدا ئەی کەنەدا لەگەڵ سروودی شاھانە (خوا شاژن بپاڕێزێت) کە ھەردووکیان بە سروودی فەرمی نیشتمانی دادەنرێت بەڵام لەکاتی ئێستا حکومەتی کەنەدا تەنھا سروودی ئەی کەنەدا دەناسێت
نۆتەی مۆسیقا
سنوور|هێماکانی [[نۆتە ی مۆسیقا لە ١ بۆ ١/٦٤|alt=]] نۆتەی مۆسیقا (ئینگلیزی: Musical notation) سیستمێکی نووسینی نووسراو یاخود چاپکراوی وێنەکردن یان ھێماکردنی دەنگی گۆرانیبێژی یاخود ژەنینی ئامێرێکی مۆسیقا کە چەند ھێمایەک لەخۆ دەگرێت کە بە نۆتە ناو ئەبرێن.
شێوازی جیاواز ھەیە بۆ نووسینەوەی نۆتەکان و ھەندێکجار جیاوازی چاندیش کار دەکاتە سەر نووسینەوەیان. شێواز و مێتۆدە جیاوازەکان وا دەکات کەوا شێوازێکی جێگیر نەبێت کە ھەمووان بەکاری بھێنن. کۆنترین شێوازی نووسینەوەی مۆسیقا دەگەڕێتەوە بۆ شارستانییەتی سۆمەر نزیک ٢٠٠٠ ساڵ پێش زاین.
ئەگەر کەسێک توانای خوێندنەوەی نۆتەکانی مۆسیقای ھەبێت، ئەوا دەتوانێت مۆسیقایەک بژەنێت کە لەلایەن کەسێکی ترەوە نووسرابێتەوە، یانیش مۆسیقایەکی نووسراو بخوێنێتەوە و ببیستێت. مەرج نییە کە تەنھا ڕێگە بۆ فێربوونی مۆسیقایەک لەڕێگەی نۆتەوە بێت، ھەندێک کەس دەتوانن بە گوێگرتن دەنگی نۆتەکان بناسنەوە و جیایان بکەنەوە و بیژەنن، ھەندێکیش لە بەناوبانگترین ژەنیارانی مۆسیقا توانای خوێندنەوەی نۆتەکانیان نەبووە، بۆ نموونە ھیچ کام لە ئەندامەکانی بیتڵز نەیانتوانیوە مۆسیقا بخوێننەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:نۆتەی مۆسیقا
ئۆسکار ئایزک
ئۆسکار ئیسحاق ھێرناندێز ئیسترادا ((لەدایکبووی ٩ی ئازاری ١٩٧٩) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. ئەو بە ھەمەچەشنی ڕۆڵەکانی و بەشداریکردنی لە چاکسازی لە وێنەی لاتینییەکان لە ھۆلیووددا ناسراوە. ئیسحاق لە ساڵی ٢٠١٧ لەلایەن ڕۆژنامەی ڤانیتی فێرەوە وەک باشترین ئەکتەری نەوەی خۆی ھەڵبژێردرا و لە ساڵی ٢٠٢٠ لەلایەن ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزەوە وەک یەکێک لە ٢٥ باشترین ئەکتەری سەدەی بیست و یەکەم ھەڵبژێردرا. لە ساڵی ٢٠١٦ گۆڤاری تایم وەک یەکێک لە ١٠٠ کەسە کاریگەرەکانی جیھان ناوی بردووە. خەڵاتەکانی بریتین لە خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب و خەڵاتی دەستەی نیشتمانی بۆ پێداچوونەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئاھەنگگێڕانی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کوبا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩ پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
پەیوەندییەکانی ئێران و سعوودییە
440x220px|وێنۆک پەیوەندییەکانی ئێران و سعوودییە بریتییە لە پەیوەندییەکانی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی ئێران و شانشینی سعوودییە. بەھۆی جیاوازییە ڕامیاری و نەتەوەیی و مەزھەبییە جۆراوجۆرەکان بەدرێژایی مێژوو، پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوو وڵات بە گرژییەکی توند دەناسرێتەوە، پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان ھەردوو وڵات لە ساڵی ١٩٤٣ بەھۆی لەسێدارەدانی حاجییەکی ئێرانی لەلایەن دەسەڵاتدارانی سعوودییەوە، و سعوودییە پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی لەگەڵ ئێران لە ساڵی ١٩٨٧دا پچڕاندەوە دوای کوژرانی زیاتر لە ٤٠٠ کەس، زۆربەیان ئێرانین بەھۆی ئەو کردەوەی تێکدەرانەی کە لەلایەن حاجییە ئێرانییەکانەوە ئەنجام دران، وەک داخستنی ڕێگاوبانەکان، ئاگردان بە ئۆتۆمبێل و خاوەندارێتی و ماڵی گشتی و کوشتن حاجیانی دیکە بە چەک کاتێک حەجی ساڵی ١٤٠٧ی کۆچییان ئەنجامدەدا، لە مینا لە پێکدادان لەگەڵ پۆلیسی سعوودییە کە بە ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٨٧ی مەککە ناسراوە.
بەڵام پەیوەندییەکان لە ساڵی ١٩٩١ گەڕێنرانەوە. سعوودییە لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٦ جارێکی دیکە دوای ھێرشکردنە سەر نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکانی سعوودییە لە ئێران جارێکی دیکە پەیوەندییەکانی پچڕاند. پاشان ئاشتەوایی بە ڕێککەوتنێکی ڕاگەیەندراو لە ١٠ی ئازاری ٢٠٢٣ لە پەکینی پایتەختی چین ڕوویدا.
گۆڕستانی وێستوود
440x220px|وێنۆک|گۆڕی [[مەھەستی]] 440x220px|وێنۆک|گۆڕی [[مێرلن مۆنرۆ]] گۆڕستانی وێستوود گۆڕستانێکی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٠٥ی زایینی دامەزراوە و دەکەوێتە وێست وود لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لە ئەمریکا.
ستیفن ماککینلی ھێندرسن
ستیفن ماککینلی ھێندرسن (لە لەدایکبووە) ئەکتەری ئەمریکییە. لە نێو ئەو فیلم یان زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە ڕۆڵی تێدا گێڕاوە، دەتوانین باسی گەشەپێدەران و تەلماسە بکەین کە تێیدا ناسراوە.
٣١ی خاکەلێوە
٣١ی خاکەلێوە ٣١ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٣٤ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٣٥ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
ستیفن ماککینلی ھێندرسن
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:زیندووان
٣١ی خاکەلێوە
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی خاکەلێوە
لافاوی کۆریای باشوور ٢٠٢٣
لافاوی کۆریای باشوور لە ساڵی ٢٠٢٣ (بە ئینگلیزی: 2023 South Korea floods)باران بارینێکی زۆر لە وەرزی بارانبارینی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا لە ساڵی ٢٠٢٣دا بووە ھۆی لافاو و ڕۆچوونی زەوی لە بەشێک لە ناوچەکانی کۆریای باشوور، بە زۆری کاریگەری لەسەر دانیشتووانی پارێزگاکانی باکووری چونگچۆنگ و باکووری گیۆنگسانگ ھەبووە. بەلایەنی کەمەوە ٤٤ کەس گیانیان لەدەست داوە و شەش کەسیش بێسەروشوێن بوون.
پێشینە
گەرمای بای وەرزیی کۆریای باشوور بەزۆری لە مانگی حوزەیران دەستپێدەکات و لە سەرەتای مانگی ئابدا کۆتایی دێت. بە شێوەیەکی ئاسایی بارانێکی زۆر دەبارێت لەو وەرزەدا بەڵام، زیانەکانی ئەم وەرزە زیاترە لە کاتی ئاسایی.
چیۆنگ تای سونگ پسپۆڕی لافاو لە دامەزراوەی نیشتمانیی توێژینەوەی بەڕێوەبردنی کارەساتەکانی کۆریای باشوور ڕای گەیاند، بارانبارین لە ناوچە گوندنشینەکانی وڵاتدا ڕوویداوە، بۆیە چاودێریکردن و گەیشتنیان بەو شوێنانە قورسترە، دەکرێت ئەوە ھۆکارێک بێت بۆ بەرزبوونەوەی ژمارەی قوربانیان. سەرەڕای ئەوەش ڕای گەیاند کە گۆڕانی کەشوھەوا ھۆکار بووە.
کاریگەری
لە باکووری گیۆنگسانگ ٢٢ کەس گیانیان لەدەسدا و چوار کەسی دیکەش لە پارێزگای باشووری چونگچۆنگ گیانیان لەدەستدا.
پڕ بوونی بەنداوەکە
لە شاری گوانگجو، بەنداوی ھواسون دۆنگبۆک نزیکەی ٨٠٠ ھەزار تۆن لە کاتژمێرێکدا ئاوی لێڕژاوە. پارێزگای ھواسون گون پێشنیاری چۆڵکردنی بۆ ١٠ گوند کردووە کە دەکەونە شوێنە نزمەکانەوە. ئەم ڕووداوە دووبارەبوونەوەی ڕووداوێکی ھاوشێوەی ساڵی ٢٠٢٠ە، کە تێیدا پڕبوونی بەنداوێکی دیکە بووە ھۆی ژێرئاوکەوتنی ٣٠ ماڵ. بەھۆی کەموکوڕییە پێکھاتەیییەکانی بەنداوەکەوە، دانیشتووان داوای دیزاینکردنەوەی بەنداوەکەیان کردووە.
ئەمانەش ببینە
لافاو لە باکووری ھیندستان ٢٠٢٣
١ی گوڵان
١ی گوڵان ٣٢ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٣٣ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٣٤ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی گوڵان
کووبا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
کووبا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨ بوو کە لە ١٢ تا ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لە مەکسیکۆ سیتی لە مەکسیک بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
ڕێکخراوی ئازادی فەڵەستین
ڕێکخراوی ئازادی فەڵەستین
ڕێکخراوێکی سیاسی - سەربازیە، لەلایەن "نەتەوەیەکگرتووەکان" بە فەرمی دانیپێدانراوە وەک نوێنەرێکی شەرعی گەلی فەڵەستین، لە ساڵی ۱۹٦٤ لە کۆنگرەی یەکەمی فەڵەستینی عەرەبی دروستبوو لە شاری ئۆرشەلیم(قودس) بەهۆی بڕیاری "لوتکەی عەرەبی" لە شاری (قاهیرە) لە ساڵی ۱۹٦٤ بۆ نوێنەرایەتیکردنی فەڵەستین لە کۆڕە نێودەوڵەتیەکاندا، هەریەک لە "جوڵانەوەی فەتح" و "جەبهەی شەعبی بۆ ئازادی فەڵەستین" لە خۆدەگرێت.
دێرە
دێرە شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرکەپکان، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
دێرە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کەنجاڕ و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەڵاسەیدەی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سارتکەی سەروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی نۆرەی خواروو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئاری ئاستەر
ئاری ئاستەر (؛ لەدایکبووی ١٥ی تەممووزی ١٩٨٦) دەرھێنەر، بەرھەمھێنەر و سیناریۆنووسێکی ئەمریکییە، بە دەرھێنانی ھەردوو فیلمی بۆماوەیی (٢٠١٨) و چلەی ھاوین (٢٠١٩) ناسراوە.
ژیانی تایبەتی
ئاستەر لە شاری نیویۆرک لە دایک بووە، باوکی مۆسیقاژەن بوو و دایکیشی شاعیر بوو. ئاستەر برایەکی لەخۆی بچووکتری ھەیە، ھەروەھا ئاستەر جوولەکەیە. ئاستەر بیری دێت کە سەیری یەکەم فیلمی خۆی کرد، کاتێک تەمەنی چوار ساڵ بوو، بەناوی «دیک ترەیسی». لە سەرەتای منداڵیدا خێزانی ئاستەر بە کورتی لە شاری چێستەری ئینگلتەرا ژیاون، کاتێک ئاستەر تەمەنی ١٠ ساڵ بوو گەڕایەوە ئەمریکا و لە نیو مەکسیکۆ نیشتەجێ بوو. لە منداڵیدا ئاستەر خولیایی فیلمی ترسناک بوو، ھەروەھا ئاستەر دەڵێت: (من تازە بەشی ترسناکم لە ھەموو فرۆشگایەکی ڤیدیۆدا تەواو بوو، کە دەبێت بتوانم بیدۆزمەوە … من نەمدەزانی چۆن خەڵک کۆبکەمەوە کە ھاوکاری شتێکی لەو جۆرە بکەن من خۆم بینییەوە کە تەنھا سیناریۆ دەنوسم). لە ساڵی ٢٠٠٤ ئاستەر لە زانکۆی «سانتافێ» لە ناوچەی «سانتافێ» لە نیو مەکسیکۆ بەشداری کرد، و لەوێ بەشی فیلمی خوێند، ئاستەر دوای ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٨ لە بەرنامەی دەرچووانی کۆنسەرڤەتی AFI لە پۆلی ھاوەڵاندا پەسەند کرا، و لەوێ بە بایەخەوە لەسەر دەرھێنان بڕوانامەی ماستەری لە ھونەرە جوانەکان بەدەست ھێنا.
پیشە
وێنۆک
یەکەم فیلمی ئاستەر کورتە فیلمی چیرۆکی دوو تیم بوو، کە لە کۆلێژی سانتافێ نووسی و پێشکەشی پەیمانگای فیلمی ئەمریکی کرا. ئەمە ھاوبەشیکردن بوو لە پرۆگرامی ئامۆژگاری کردنی دەرچوو لە AFI Conservatory، ئاستەر بەدوای چەندین فیلمی خولی AFI کەوت، لەگەڵ کورتە فیلمی کۆمیدی کە لەگەڵ ھاوڕێیانی پیشەسازی وەک TDF دروست کراون لە ساڵی ٢٠١١. پاشان ئاستەر بە کورتە فیلمێکی بە ناونیشانیThe Strange Thing About the Johnsons، بە ئەستێرەی بیلی مەی، براندۆن شاینگل، ئەنجێلا پۆلک وەک ئەندامانی خێزانێکی قەراغی شار کە تێیدا کوڕێک لە پەیوەندی پڕ لە خۆشەویستییە. ئاستەر لە نێوان ساڵەکانی ٢٠١١ و ٢٠١٨ پێنج کورتە فیلمی دیکەی نووسیوە و کاری دەرھێنانی بۆ کردووە، زۆر جار لەگەڵ ھاوڕێکانی لەAFI Alejandro de Leon ھاوکار بوون. ئاستەر یەکەم دەرکەوتنی فیلمەکەی بە فیلمی ترسناکی درامای بۆماوەیی کرد، کە لە ٢١ی کانوونی دووەمی٢٠١٨ لە بەشی نیوەشەو لە فێستیڤاڵی فیلمی سەندنسی ٢٠١٨ نمایشکرا، لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨ لە ئەمریکا بڵاوکرایەوە. تۆنی کۆلێت، ئەلێکس وۆڵف، میلی شاپیرۆ، گابریل بیرن ئەستێرەن وەک خێزانێک کە دوای مردنی داپیرە نھێنییەکەیان بە بوونێکی نادیارەوە دەچەوسانەوە. ڕەخنەگران ستایشی بۆماوەییان کرد، لەگەڵ ئەو نمایشەی کۆلێت کە ستایشی تایبەتی و سەرکەوتنی بازرگانی وەرگرت، زیاتر لە ٧٩ میلیۆن دۆلاری بە بودجەیەکی ١٠ میلیۆن دۆلارەوە بەدەست ھێناوە، بۆ ئەوەی ببێتە بەرزترین فیلمی A24ی جیھان. ئاری ئەستەر و بەرھەمھێنەر لارس کنودسن لە حوزەیرانی ٢٠١٩ دەستپێکردنی کۆمپانیای نوێی بەرھەمھێنان (سکوەیر پاگ - Square Peg)یان ڕاگەیاند.
بەستەر دەرەکیییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسە جولەکەکانی ئەمریکا پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)
موجتەبا خامنەیی
سەید موجتەبا حوسێنی خامنەیی (؛ لەدایکبووی ٨ی ئەیلوولی ١٩٦٩) کوڕی عەلی خامنەیی، ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێرانە. لە ساڵی ١٩٨٧ ھەتا ١٩٨٨ لە شەڕی ئێران و عێراقدا خزمەتی کردووە. ھەروەھا دەگوترێت بەڕێوەبردنی میلیشیاکانی بەسیجی گرتووەتە دەست کە بۆ سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکانی دوای ئەنجامی ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٩ بەکارھاتوون.
ئەو لەلایەن سەرچاوە ئەورووپییەکانەوە بە یەکێک لە پاڵێوراوانی ئەگەری بۆ جێگرەوەی عەلی خامنەیی باوکی دادەنرێت، کە زیاتر لە سێ دەیەیە حوکمڕانی بەسەر ئێراندا دەکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩ پۆل:خەڵکی مەشھەد پۆل:عەلی خامنەیی
قشڵاقا میرزا عەلی
قشڵاقا میرزا عەلی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەکشلوچای، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
قشڵاقا میرزا عەلی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ئاریا
ئاریا (ئینگلیزی: Aria) یاخود ئاریاکان کورتکراوەی ئاریێتا (Arietta) یاخود ئاریێتە لە مۆسیقادا، مێلۆدییەکی دەربڕە کە ھەندێکجار لەلایەن گۆرانیبێژێکەوە دەردەکرێت (دەوترێت). ئەم ناوە زیاتر بەکاردێت بۆ وەسفکردنی تاکە دەنگێک لەگەڵ یاخود بەبێ ئۆرکێسترا، زیاتر بەشێکە لە کارە گەورەکان لە مۆسیقادا. بواری سەرەکی ئاریاکان ئۆپێرایە.