cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دەروازەی دۆزەخ
کاریگەری داھاتووی گازەکە
لە ئەپریڵی ٢٠١٠ سەرۆکی تورکمانستان قوربانقلی بەردی محەممەدۆڤ سەردانی شوێنەکەی کرد و فەرمانی کرد کە ئاگری چاڵەکە بکوژێندرێتەوە و دابخرێت و لە شوێنێکی نزیکی دەست بکرێت بە دەرھێنانی گازەکە بە شێوەیەکی زانستی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
١٣٢٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
نووری مالیکی
thumb|نوری مالیکی لەساڵی ٢٠٠٦ نووری کەمال محەممەد حەسەن ئەلمالیکی لە ڕۆژی ٢٠ی حوزیرانی ساڵی ١٩٥٠ لە پارێزگای کەربەلا لە عێراق لە خێزانێکی سیاسی لە دایک بووە، باپیرە گەورەی لە سەردەمی مەلیک فەیسەڵ وەزیری پەروەردە بووە، سیاسەتوانی شیعی مالیکی سکرتێری گشتی پارتی دەعوەی ئیسلامی عێراقی بووە، مالیکی لە ئێستادا جێگری سەرۆککۆماری عێراقە ئەمەش لەوەتەی ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ئەم پۆستەی وەرگرتووە بەر لەم پۆستەش لەماوەی ٢٠ی ئایاری ساڵی ٢٠٠٦ تاوەکوو ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤ سەرۆک وەزیرانی عێراق بوو، مالیکی خاوەن بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە زانکۆی بەغدا و ماستەریشی وەرگرتووە لە زمانی عەرەبی لە زانکۆی سەلاحەدین لەشاری ھەولێر، لەساڵی ١٩٧٩ دوای ھاتنی سەدام حوسێن مالیکی سزای لەسێدارەدانی بۆ دەردەچێت و دەچێتە وڵاتی سووریا دوایی لە ساڵی ١٩٨٢ سووریا جێ دەھێڵێت و دەچێتە ئێران ئینجا بەھۆی شەڕی ئێران و عێراقەوە دووبارە دەگەڕیتەوە سووریا.
پۆل:زیندووان پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠ پۆل:دەرچووانی زانکۆی سەلاحەدین پۆل:ڕەخنەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:شیعە عێراقییەکان پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا پۆل:جێگرەکانی سەرۆک کۆماری عێراق
جۆن لێنۆن
جۆن وینستۆن ئۆنۆ لێنۆن (٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٠ - ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٠) (بە ئینگلیزی: John Winston Ono Lennon) گۆرانیبێژ، شاعیر و ئاوازدانەری بەناوبانگی ئینگلیسی و یەکێک لە ئەندامانی گرووپی بیتڵز.
جان لەنۆن لە ڕۆژی ٩ی ئۆکتۆبری ١٩٤٠، لە بنەماڵەیەکی چینی کرێکار ھاتە دنیاوە. لێنۆن یەکێک لە بەناوبانگترین ئاواز دانەرانی سەدەی بیستەم بوو، بەتایبەت لە شێوازی راک ئەند رۆڵ (rock and roll) ناوی ئەو دوای مەک کارتنەی McCartney درەوشاوەترین ئەستێرەی مێژووی تاک ئاوازەکانی بریتانیایە. لێنۆن جگە لە مۆسیقا لە بواری سیاست، ئاشتی خوازی، نوسەری و شانۆگەریدا کاری کردوە.
کۆدی گاکپۆ
کۆدی ماتێس گاکپۆ (لەدایکبووی ٧ی ئایاری ١٩٩٩)یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ھۆڵەندییە کە یاری دەکات وەک باڵی ھێرشبردن بۆ یانەی خولی پرێمیەرلیگ لیڤەرپوول و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا.
جۆن لێنۆن
چند ئالبۆمی بەناوبانگی ئەو بریتین لە:
کۆدی گاکپۆ
دەرچووی ئەکادیمیای ئایندھۆڤنە، گاکپۆ یەکەم یاری خۆی بۆ یانەکە لە شوباتی ٢٠١٨ ئەنجامدا. لە وەرزی ٢٠٢١–٢٢، نازناوی باشترین یاریزانی ھۆڵەندی بردەوە دوای ئەوەی ٢١ گۆڵی لە ٤٧ یاری لە ھەموو پاڵەوانێتییەکاندا تۆمارکرد.
جۆن لێنۆن
لێنۆن وەکوو یەکێک لە گەورەکانی موسیقای سەدەی بیستەم ئێستاش خۆشەویستە. لە ڕاپرسیێکدا کە بی بی سی لە ساڵی ٢٠٠٢ دا کردوویەتی خەلک ئەویان وەکوو ھەشتەمین کەس لە نێوان سەد کەس لە بەناوبانگترین کەسانی مێژوویی بریتانیا ھەڵبژارد. لە کاتی شەری ئامریکا دژ بە ویێتنام لێنۆن یەکێک لە گرنگترین بەرھەڵستکارانی ئەو شەڕە بوو و بە ھەموو توانای لە ھونەرەکەی بۆ لە قاو دانی سیاسەتە شەڕخوازانەکەنی دەوڵەتی ئەمریکا کەڵکی وەرگرت. ڕۆژی ٨ی دێسامبر ساڵی ١٩٨٠ سەعات دەور وبەری ١٠٫٤٥ی شەو لە کاتی گەڕانەوەی بۆ ماڵ جان لێنۆن لە لایان مارک دەیڤید چاپمەن Mark David Chapman ی جوولەکە چوار جار تەقەی لێکرا و کوژرا. زۆربەی خەڵک پێیان وایە کوشتنی جان لێنۆن پیلانێک بوو کە لە لایان CIAیەوە داڕێژرابوو بۆ خنکاندنی دەنگێک کە ڕۆژ لە دوای ڕۆژ بە نەیارانی دەوڵەتی ئەمریکای زیاد ئەکرد.
کۆدی گاکپۆ
گاکپۆ یاری تۆپی پێی نێودەوڵەتی بۆ ئاستەکانی لاوانی ھۆڵەندا کردووە لە ئاستی خوار ١٨ ساڵ بۆ خوار ٢١ ساڵ، لە حوزەیرانی ٢٠٢١ لە یۆرۆ ٢٠٢٠ یەکەم یاری نێودەوڵەتیی خۆی ئەنجامدا.
تیمی یەکەم
لە وەرزی ٢٠١٩–٢٠، پێشکەوتنی خۆی لە خولی نایابی ھۆڵەندا دەرخست و حەوت گۆڵی تۆمارکرد و لە ٢٥ یاری خولدا و حەوت ئەسیستی کرد تۆمارکرد.
گاکپۆ گۆڵی بردنەوەی ئاییندھۆڤنی تۆمار کرد بۆ بردنەوەی جامی ھۆڵەندای ٢٠٢٢.
کاروانی نێودەوڵەتی
گاکپۆ مافی ئەوەی ھەبوو بۆ ھۆڵەندا، گانا یان تۆگۆ یاری بکات لە ئاستی نێودەوڵەتیدا. ئەو یاری تۆپی پێی نێودەوڵەتی لە ئاستی لاواندا بۆ ھۆڵەندا ئەنجامدا بوو لە ئاستی خوار ١٨، خوار ١٩، خوار ٢٠ و خوار ٢١ ساڵان.
گاکپۆ بانگھێشت کرا بۆ تیمی یەکەمی ھۆڵەندا بۆ یۆرۆ ٢٠٢٠ و یەکەمین یاری خۆی لە سێیەم یاری قۆناغی کۆمەڵەکان بەرامبەر مەقدۆنیای باکوور ئەنجامدا وەک یەدەگ لە خولەکی ٧٩ لە جێگەی فڕێنکی دی یۆنگ. بەم شێوەیە بوو بە یەکەم یاریزانی ھۆڵەندا کە یەکەمین یاری خۆی لە جامی ئەورووپا ئەنجام بدات لەدوای مارتین ڤیرجسن لە ساڵی ١٩٨٠.
شێوازی یاریکردن
بەگشتی لە باڵی چەپدا یاری دەکات، گاکپۆ زۆرجار بەپێی ڕاستی خۆی دەچێتە ناوەوە بۆ ئەوەی بچێتە شوێنی ھێرشبەری ناوەندی، و خێرایی و لێھاتووی خۆی بەکاردەھێنێت بۆ ڕوبەڕوو بوونەوەی بەرگریکارەکان تا ئەو کاتەی بۆشایی لە نێوانیاندا دەدۆزێتەوە و تا بتوانێت ھەوڵی گۆڵ تۆمارکردن بدات.
خەڵاتەکان
ئایندھۆڤن
تاکەکەسی
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩ پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ھۆڵەندی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
١٣٢٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پۆتاسیۆم
پۆتاسیۆم (بە ئینگلیزی: Potassium) یەکێکە لە توخمە کیمیاییەکان و هێمای کیمیایی (K) یە و گەردیلە ژمارەکەی (١٩) یە.
پۆل:توخمە کیمیایییەکان پۆل:پۆتاسیۆم
ئاڵای پارێزگای باکوور، سریلانکا
ئاڵای پارێزگای باکوور لە ٢٢ی ئایاری ١٩٠٧ بە پارێزگای باکووری سریلانکا دامەزرا.
مێژوو
بە حوکمی دیوانی باڵای وڵاتی سریلانکا بەوەیکە ھەتا ساڵی ٢٠٠٧ فەرمانی تێکەڵ بوونەوەی دوو پارێزگا لە ساڵی ١٩٨٦ لەڕووی یەککەوتنی ھیند و سریلانکا، باکوور و ڕۆژاوا نایاسایی بوو و لەبەروەی ئەم دوو پارێزگایە دەبێت جیا لەیەک بەڕێوە بچن. ئەمە بەمانای دوو ئاڵای جیا بە پارێزگاکانی باکوور و ڕۆژاوا بوو.
نان و ئازادی
نان و ئازادی (، بە فەرەنسی: Pain et Liberté، بە بەدرخانی: Nan û azadî) یەکەم بەڵگەفیلمی کوردییە، لە دەرھێنانی تەیفوور بەتحایی کە ساڵی ١٩٨٤ کارکردن لەسەری تەواو بووە.
سەرکردایەتیی حیزبی دێموکرات بڕیاری داوە بە لەبەرچاو گرتنی پێشینەی تەیفوور بەتحایی لە بوارەکانی فیلمھەڵگرتنەوە و کارکردن لە ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆندا، بینێرێتە وڵاتی فەڕانسە تاوەکوو بەڵگەفیلمێک لەسەر ڕۆژھەڵاتی کوردستان دروست بکات؛ ناوەرۆکی فیلمەکە ژیان و کار و شەڕ و بەرگرییە و تەیفوور بەتحایی ھەوڵی داوە لە ڕێگەی نان و ئازادییەوە بەشێکی بەرفراوانی ڕەوشی ژیانی ڕۆژانەی ئەو شوێنانە پیشان بدات کە لەبەر دەستی پێشمەرگەدا بوون.
سەرچاوەکان
پۆل:تەیفوور بەتحایی پۆل:فیلمە کوردییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی
١٣٢٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئەبوو نەسر مەنسوور
ئەبوو نەسر مەنسور بن عەلی بن عراق (عەرەبی: أبو نصر منصور بن على بن عراق)، لە خەڵکی خوارزمە، ئەو یەکێکە لە زانایانی موسڵمان کە لە بیرکاری و گەردوونناسی پسپۆڕن.
لەدایکبوون و ژیان
لە شاری کات لە خوارزم لەدایک بووە ساڵی (٣٩٤ی کۆچی - ٩٦٠ زایینی)، لە بنەماڵەیەکی سەرپەرشتیار لەدایک بووە کە شازادە بوو ، هەروەها مامۆستای بیروونی بوو و هاوکاریشی بوو، هەردووکیان بەیەکەوە چەند دۆزینەوەیەکیان ئەنجام داوە لە زانستی بیرکاریدا. لە ساڵی (٤٢٧ کۆچی - ١٠٣٦ زایینی) کۆچی دوایی کردووە.
گرینگترین کارەکانی
لە پاشماوەکانی:
بەستەری دەرەکی
أبو نصر إبن عراق
پۆل:لەدایکبووانی ٩٦٠ پۆل:مردووانی ١٠٣٥ پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:ئەستێرەناسەکانی سەدەی ١١یەم
پۆل:مردووانی ١٠٣٦ پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:گەردونناسانی سەدەی ١٠یەم پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
بڕیارنامەی ١٦٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی ئابی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سیەرالیۆن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٢٥٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئاڕۆن تەیلۆر جۆنسن
left|thumb|176x176px|ئاڕۆن لەساڵی ٢٠١٣.ئاڕۆن تەیلۆر جۆنسن (لەدایکبووی ١٣ی حوزەیرانی ١٩٩٠) ئەکتەرێکی بەڕیتانیە.ئاڕۆن لە تەمەنی ٦ ساڵیدا دەستی کردووە بەنواندن و بەشداربوو لە چەندان فیلمی جیاواز، لەنێوانیاندا فیلمی بەناوبانگی (The Illusionist) لەپاڵ ئەکتەر ئێدوارد نۆرتن ھەروەھا لە فیلمی (Nowhere Boy)دا ڕۆڵی گۆرانیبێژی بەناوبانگ جۆن لێنۆن ی بینی.ھەروەھا ئاڕۆن ڕۆلی سەرەکی لە ھەردوو فیلمی (KickAss)یشدا بینی.ئاڕۆن لە فیلمی (Godzilla)ش دا بەدیار کەوت ھەروەھا لە بەشی دووەمی فیلمی (Avenger)یش ڕۆلی کویک سیلڤەری دەبینی.
سەرچاوەکان
١.ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم
ئەسپی کێوی
ئەسپی کێوی دەوارێکی کێوییە و لە خێزانی ئەسپەکانە. بەلگەکان وا پیشان دەدەن کە ئەسپی کێوی زیاتر لە ملیۆنیک و سەد ھەزار ساڵ پێش ئێستا پەرەسەندووە لە ئەمریکای باکوور. بەھۆی گۆڕانی کەشوھەوا و ماڵیکردنییان مەترسی ناوچوونیان لەسەرە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاژەڵەکان پۆل:ئەسپەکان پۆل:کەرەکان پۆل:جۆرەکانی ئەسپ پۆل:جۆرە مەترسیدارەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن
١٣٢٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٤
ویلایەتە یەکگرتووەکان میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٠٤ی لە شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری کرد. وەرزشیوانانی ئەمریکا توانیان ٢٣١ میدالیای بەدەستبھێنن و ژمارەیەکی پێوانەیی تۆماربکەن کە تا ئێستاش ماوەتەوە. یەکێتی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ بە بەدەستھێنانی ١٩٥ مەدالیا لە شکاندنی ئەو ژمارەی پێوانەیییە نزیک بوو وەوە و لە ئێستادا لە پلەی دوومدایە لە بەدەستھێنانی زۆرترین مەدالیای ئۆڵۆمپیاد لە یەک خولدا. وەرزشوانانی سۆڤیەت ٨٠ میدالیای زێڕی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ بەدەستھێنا کە ژمارەیەکی پێوانەیی بوو، ئەو ٧٦ زێڕەی وەرزشوانانی ئەمریکایان تێپەڕاند کە لە ساڵی ١٩٠٤ بەدەستیان ھێنابوو، بەڵام جارێکی دیکە وەرزشوانانی ئەمریکا توانیان پلەی یەکەم بەدەستبھێننەوە کاتێک لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤دا ٨٣ مەدالیای زێریان بەدەستھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٤
بڕیارنامەی ١٦٢١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٢١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٢٥٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
مەنگۆلیا
مەنگۆلیا یان مۆنگۆلیا وڵاتێکە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی کیشوەری ئاسیا. لەگەڵ وڵاتانی چین و ڕووسیا دراوسێیە. ڕووبەری ئەم وڵاتە ١٫٥٦٤٫١١٦ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە و زمانی سەرەکیی ئەم وڵاتە مەنگۆلییە و یاسای بەڕێوەبردنی وڵات کۆمارییە و سەرۆکی وڵات (تساخیا البجدورج) و سەرۆک وەزیران (سوکاباتار باتبولد)ە. مەنگۆلیا يه‌كيكه‌ له‌و وڵاته‌ سه‌ربه‌خۆيانه‌ی كه‌ ده‌كه‌وێته‌ ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی ئاسيا، باشوورى ڕووسيا و، ڕۆژھەڵاتی چين. پایتەختی ئه‌م وڵاته‌ ئۆله‌مباتووره‌و گه‌وره‌ترين شاره‌ له‌ مۆنگۆليا كه‌ له‌%45 دانيشتواني مۆنگۆليا پيك ده‌هينيت وه‌سيسته‌مي ئه‌م وولاته‌ كۆماريه‌ پيشتر مۆنگۆليا فه‌رمانره‌وايي كراوه‌ له‌لايه‌ن چه‌ند ئيمبراتۆره‌ك به‌لام دواتر له‌سالی1206 جه‌نگیزخان ئیمپراتۆریه‌تی مۆنگۆلی دامه‌زراند وه‌ کۆره‌زای یان کچه‌زای که‌ناوی (کوبلای)ه‌ که‌به‌جیگری جه‌نگیزخان داده‌نرا توانی سنووری چین ببه‌زینیت و به‌ره‌ی یوان دابمه‌زرینیت به‌لام له‌دوای ئه‌وه‌ی که‌یوان رووخا مۆنگۆلیه‌کان پاشه‌کشه‌یان کرد دیسات بووه‌ هۆی روودانی جه‌نگ له‌سه‌ر خاکی چین به‌لام دواتر له‌مۆنگۆلیا ئیمپراتۆریه‌تی (بوودی)دامه‌زرا که‌توانی فه‌رمانره‌وایی وولاتی مۆنگۆلیا بکات وه‌له‌ سه‌ده‌ی نۆزده‌هه‌م ناوه‌راستی ئاسیاو باشووریشی گرته‌وه‌,
دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی مەنگۆلیا ٢,٨٨١,٤١٥ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٠٤ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٧.١ ساڵە. ھەروەھا ٧١ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:مەنگۆلیا پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١١
قەزای ڕەواندز
قەزای ڕەواندز یەکێک لە قەزاکانی پارێزگای ھەولێرە کە دەکەوێتە ١١٧ کیلۆمیتری باکووری شاری ھەولێر. ئەم قەزایە لە باکووردا لەگەڵ چیای زۆزک و حەسەن بەگ، لە ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ چیای ھەندرێن و دۆڵی بالەکایەتی، لە ڕۆژئاوادا لەگەڵ گردۆڵگەکانی کۆتایی چیای گوندی باپشتیان و گۆرزە و چیای برادۆست و لە باشووردا لەگەڵ چیای کۆڕەک و ئارمۆشە ھاوسنوورە. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە ٢٢٬٦٠٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:قەزاکانی عێراق
بەریتانیای مەزن لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٨
بەریتانیای مەزن میوانداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٠٨ لە شاری لەندەن کرد. وەرزشیوانانی بەریتانیای مەزن توانیان ١٥٦ مەدالیا بەدەستبھێنن و ژمارەیەکی پێوانەیی تۆماربکەن کە تا ئێستاش ماوەتەوە. ئەوە چوارەمین دەرکەوتنی ئەو وڵاتە بوو کە تا ئێستا ھیچ کام لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە لەدەست نەداوە. ھەروەھا بۆ یەکەم جار و کۆتا جار پلەی یەکەمی بەدەستھێنا لە کۆکردنەوەی زۆرترین مەدالیای زێر کە ٥٦ دانە بوون. بە شێوەیەکی گشتی لەم خولەدا بەریتانیا وەک وڵاتی میواندار ٦٧٦ وەرزشوانی بەشداری کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:بەریتانیای مەزن لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٨
پەشێویی دووجەمسەری
پەشێویی دووجەمسەری یان خەمۆکی مانیک نەخۆشییەکی دەروونییە کە دەبێتە ھۆی تووشبوون بە خەمۆکی و ھەندێک جار خۆشحاڵی نائاسایی. ئەم دۆخە خۆشحاڵییە کە بە مێینیا یان مێینیای سووک ناسراون، گرنگن لە دەستنیشانکردنی دۆخەکەدا، بەپێی توندییان یان ئەگەر نیشانەکانی نەخۆشی دەروونئاڵۆزی دیار بن. دۆخەکانی خۆشحاڵی نائاسایی جیاوازە لەگەڵ ھەستکردن بە خۆشحاڵی لە بارودۆخی ئاساییدا. ھەروەھا ڕەنگە کەسێک ھەندێک جار ببێتە ھۆی ئەنجامدانی کارێکی بێباکانە یان نابەرپرسیارانە. پێویستی خەوتن لەکاتی دۆخەکانی مێینیادا کەم دەبێتەوە. لە لایەکی دیکەوە ئەو کەسانەی لەکاتی تووشبوون بە خەمۆکیدا تووشی دەبن، لەوانەیە نیشانەکانی وەک گریان و تێڕوانینێکی تاریک بۆ ژیان و دوورکەوتنەوە لە کۆبوونەوە لەگەڵ کەسانی دیکە دەربکەون. مەترسی خۆکوشتن لە نەخۆشانی نەخۆشی دوو جەمسەری زیاتر لە ٦٪ بەرز دەمێنێتەوە و لە ھەمان کاتدا دۆخەکانی زیانگەیاندن بە خوود ئەگەری ھەیە لە نزیکەی ٣٠٪ بۆ ٤٠٪ی باروودۆخەکاندا ڕووبدات. ھەروەھا نەخۆشییە دەروونییەکانی دیکە وەک پەشێویی دڵەڕاوکێ یان پەشێویی بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان دەتوانن پەیوەندییان بە نەخۆشی دوو جەمسەرییەوە ھەبێت.
سەھۆڵبەندی بالتۆرۆ
سەھۆڵبەندی بالتۆرۆ (بە ئینگلیزی:Baltoro_Glacier) بریتییە لە زێیەکی گەورەی بەستووی ھەمیشەیی کەوتووەتە سنووری نێوان پاکستان و چین. درێژییەکەی ٦٣ کیلۆمەترە. بەستەڵەکی بالتۆرۆ یەکێکە لە درێژترین ڕووبارەبەستووەکانی جیھان لە دەرەوەی جەمسەری باکوور. دەکەوێتە ناوچەی گیلگیت بەلتستان لە پاکستان بە بەشێک لە زنجیرەچیاکانی کەرەکۆرەمدا تێدەپەڕێت دەکەوێتە بەرزایی ٨٬٦١١ مەتر.
پەشێویی دووجەمسەری
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:تەندروستیی دەروونی پۆل:نەخۆشییە دەروونییەکان
سەھۆڵبەندی بالتۆرۆ
ئەو ڕووبارەبەستووە ئاراستەکەی بەرەو ڕووباری شیگەرە، کە لە ڕووباری ئیندۆسدایە. زۆر لە سەھۆڵبەندەکانی تر لەوەوە سەرچاوە دەگرن لەوانە سەھۆڵبەندی گودوین ئۆستن، کە بەرەو باشوور دەڕوات.
تۆزەکانی ئەم سەھۆڵە زۆر فراوانە. دیوارە بەستووەکانی تەنیشتی شێوە جیاوازن لە تیژتر بۆ تیژتر دەڕۆن. ھەندێک لەم سەھۆڵبەندانە لە ھاوین تۆزێک جوولاونەتەوە لە زستان یەکیان گرتووەتەوە جا شێوەی سەیریان وەرگرتووە.
زنجیرەچیاکانی کەرەکۆرەم
زنجیرە چیای کەرەکۆرەم (بە ئینگلیزی:) زنجیرە چیایەکی ھیماڵایەیە کە دەکەوێتە ناوچەکانی باکووری پاکستان بە ناوی کۆلکت بێلستان لە نزیک سنووری ھیندستان و چین و نزیکەی ٥٠٠ کم درێژ دەبێتەوە، چەندین لووتکەی باڵای ھیمالایی لەخۆدەگرێت وەک لووتکەی کەی ٢ کە (٨٬٦١١ م) بەرزە، لووتکەی گاشپرۆمی یەکەم (٨٬٠٦٨ م) و چیای کێلاش (٦٬٧١٤ م) دەکەوێتە تبت. بە دانیشتووانی تبتی ناودەبرێت، کانگ ڕیمبۆتس ئەم شاخە پیرۆزە بۆ ھیندوس و بوودایییەکان و گوایە تەختی خواکانیان لەخۆ دەگرێت سەردانیکەرانی سەرانسەری ئاسیا و ئاسیای ناوەڕاست و ھیندستان بەپێی پەتی لەم شاخە سەردەکەون. گەشتەکە ئەوان دەبات لە دارستانە گەرمەسێرییەکان بۆ کوێستانە بەستووەکان. لەخوارەوەی شاخەکە دەریاچەی پیرۆزی ماناسەروارە ھەیە کە تایبەتە بە ھیندۆسەکان.
سەھۆڵبەندی بالتۆرۆ
جوگرافیا
سەھۆڵبەندی بالتۆرۆ ھەروەھا وەک گۆڕستانێکە بۆ گەمژەکان (ئەو کەسانەی دەیانەوێت سەردانی بکەن)، لە ھەر چوارلای بە ١٤ لووتکەی چیایی دەورە دراوە بەرزی ھەریەکەیان لە ٨٬٠٠٠ مەتر زیاترە لە جیھانەوە سنووریان ھەیە. لووتکە نزیکەکانی ھەرێمی بالتۆرۆ بریتین لە:
زنجیرەچیاکانی کەرەکۆرەم
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرەچیاکانی پاکستان پۆل:زنجیرەچیاکانی ھیندستان پۆل:زنجیرەچیاکان پۆل:جوگرافیای پاکستان پۆل:جوگرافیای ھیندستان پۆل:جوگرافیای چین پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان پۆل:زنجیرەچیاکانی ئەفغانستان پۆل:زنجیرەچیاکانی چین پۆل:فۆرمی زەوی و زاری پارێزگای بەدەخشان پۆل:شوێنەکان بە درێژایی رێگای ئاوریشم
قەزای کۆیە
thumb|وێنەی شاری کۆیە قەزای کۆیە یەکێک لە قەزاکانی پارێزگای ھەولێرە کە دەکەوێتە ٧٠ کیلۆمیتری ڕۆژھەڵاتی شاری ھەولێر. مێژووی دروستبوونی ئەم قەزایە بە ڕووبەری ٢٠٥٠ کیلۆمیتری چوارگۆشە و بەرزایی ١٢٦٠ میتر لە ئاستی زەریاوە بۆ ٢٥٠٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە ٩٥٢٤٦ کەسە کە لە دو نەتەوەی کورد و کلدان پێکھاتووە.
کۆیە زیاتر لە ٨٠ شوێنەواری ھەیە لەوانە: خرابە، کلێسە، قەڵای شیلە، ئەسکی کۆیە، گوبتەپە، سکتای قەیسەری، باواجی، سماقۆڵی میرسەید، چنارۆک و حەمامۆک. بۆیەکەمین جاریش بە فەرمی لە ساڵی ١٨٨٥ قوتابخانە لەو شارەدا دامەزراوە. لەساڵی ١٩١٨ کۆیە کراوە بە قەزا. لەساڵی ١٩٨٨لە ژێر وەک کاردانەوەیەک دژی بزاڤی بڵاوی پێشمەرگە، حکومەتی عیڕاق کۆیەی لە قەزا بچوککردووەتەوە و کردی بە ناحیە، بەڵام دوای ساڵی ١٩٩١ جارێکی تر حکوومەتی ھەرێمی کوردستان کۆیەی کردەوە بە قەزا.
ناوی کۆیە
لە بارە ی بنچینە ی ناوی کۆیە بیر و بۆچونی جیاواز ھە یە، کەریم شارە زا دە ڵێت ئە و ناوە لە بنەڕەتدا لە (کۆ)وە ھاتووە بەبێ ھیچ پاشکۆیەک کە بە واتای کۆمەڵە خەڵکێک دێت لە ناوچەیەکدا کۆبوونەتەوە، شاری کۆیەش کە سە نتەری کارگێڕی قەزاکەیە لە دامێنی زنجیرە شاخەکانی ھە یبەت سوڵتان و باواجی دا ھەڵکەوتووە. ھە ندێکی ترپێیان وایە عوسمانییە کان (ئالاَ- سنجق) ی پێغە مبە ریان (د. خ) لە گە ڵ خۆیان ھێناووە تە کۆیە  و لە سە ر قە ڵای (قووچ پاشا) چەقاندوویانە  لە پێشدا ناوی (کوثار) بووە  لە بەر بەیداغەکە ناویان ناوە کویسنجق  بەڵام وەک دیارە کە ئە م ناوە دە گەڕێتەوە بۆ سەردەمی  عوسمانیەکان. بە بۆچوونی (مە سعود محە مە د) یش مێژووی ناھوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پێش سەردەمی عوسمانیەکان بۆ بە پشتبەستن بە کتێبی (ئەزکاری) ئیمامی نە وەوی  کە پێش ھاتنی عوسمانیەکان بۆ ناوچەکە لە لایەن یەکێک  بە نێوی (خضر بن  عمر کویسنجقلی) کۆپی کراوە و  للە کۆتایی  ناوی خۆی نوسیووە بۆیە بە دووری نازانێت  ئە م ناوە  بگەرێتە وە بۆ سەردەمێکی دوورتر.
ناودارانی کۆیە
کەسایەتیی شۆڕشگێڕ عەلی مەولود داربەسەری ساڵی 1923-1974 لەناوپردان ناوچەی حاجی ئۆمەران بە هێرشی ئاسمانی فڕۆکەکانی بەعس شەهید بوو، تا ئێستاش گۆڕەکەی نادیارە. <ref\>https://www.regaykurdistan.com/index.php/wtar/28342-2020-07-05-14-28-16
زانکۆی کۆیە
کۆیە ئێستا زانکۆیەکی لێیە بە ناوی زانکۆی کۆیە، کە لە ڕێکەوتی ١١ \١٠\٢٠٠٣ دامەزراوە لەوکاتەوە بەشێوەیەکی بەرچاو گەشەیکردووە. ژمارەی بەشەکانی زیادیکردووە بۆ ٣٤ بەش. لەساڵی ٢٠١٠ زانکۆی کۆیە پێکھاتەی خۆی گۆری لەسیستەمی کۆلیجەوە بۆ فاکەڵتی بەمەبەستی پێشکەوتنی زانکۆو ھاوشێوەبونی لەگەل سیستەمی نوێی زانکۆ پێشکەوتوەکانی جیھان. یەکێک لەتایبەتمەندیەکانی زانکۆی کۆیە بریتیە لە کەمپی زانکۆ کەبەشە ئەکادیمیەکانی زانکۆ و بەرێوەبەرایەتیەکان وخوێندکاران و ستافی دابینکردنی پێداویستیەکان لەخۆدەگرێ. لەھەرە تایبەتمەندیە گرنگەکانی زانکۆی کۆیە بریتیە لەو گەشە خێراو بەرچاوەی کە بەخۆیەوە دەبینێ بە بەراورد لەگەڵ زانکۆکانی تری کوردستان. زانکۆی کۆیە خاوەنی ھەندێ بەشی زانستی وئەندازیارییە کە دەگمەنن لەزانکۆکانی تری کوردستان وعێراق و ئەو بەشانە تەنھا لە زانکۆی کۆیە ھەن کە بریتین لەبەشەکانی ئەندازیاری نەوت وئەندازیاری جیۆتەکنیک و ئەندازیاری کیمیایی و دەرونزانی پزیشکی مایکرۆ بایەلۆجی). لەگەڵ چەندین بەشی تر کە پیک دیت لە زانستە مرۆڤایەتی و کۆمەڵایەتیەکان کە پیک دیت لە بەشەکانی  قانون _ گارگێری و ئابوری_ شریعە  ھەروەھا  زمانی ئینگلیزی وە  پەروەردە پیک دیت لە بەشەکانی مێژوو _ جوگرافیە _ کوردی _ عربی _ وەرزش _ زانستەکان پیک دیت لە  بایۆلۆژی _ کیمیا_ فیزیاء _ماتکاتیک لەگەڵ چەند بەشێکی تر
قشلەی کۆیە
ئەم قشلەیە دەکەوێتە ناو سەنتەری شارۆچکەی کۆیە بەلای رۆژئاوای دا، لەسەر بەرزایەک (گردێکی پان) کە رووبەری لە ٢٤٠٠ م چوار گۆشە زیاترە. رووی دەرەوەی لە شێوەی قەڵا دروستکراوە و لە ھەر چوار لادا قوڵەی شەڕ و بەرگری بۆ دانراوە. لە ھەندێک شوێن بینایەکە دوو نھۆمە. لە بەشێکی مۆزەخانەی کۆیە دانراوە. لە لایەکی تر گەلەری ھونەری ھەیە، لەسەردەمی عوسمانیەکان دروست کراوە.