cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ھورموز گورجیبەیانی
ژیان
ئەو لە خۆپێشاندانەکان، مانگرتنەکان و بزوتنەوەکانی مامۆستاکان و خوێندکارەکان لە شۆڕشی بەھمەنی ١٣٥٧ی ئێران چاڵاکیەکی ئێجگار زۆری کرد و لە مانگەکانی ئەیلوول و تشرینی یەکەم (شەھریوەر و مێھر) لەگەل چەند مامۆستا و ھەروەھا چەند خوێندکاریکی تر ناوەندی مامۆستاکانی کرماشانیان ڕێکخست کە رۆڵێکی گرینگی لە مانگرتنەکانی گشتی لە مەزرینگەی پەروەردەی کرماشان وەکوو یەکەمین مانگرتنی مامۆستاکان لە شۆڕشی بەھمەنی ١٣٥٧ بوو. گورجیبەیانی ھەروەھا رۆڵێکی ھەرە گرینگێکیش لە ڕێخستنی خۆپێشاندانەکانی شاری و میتینگە سیاسیەکان لە شاری کرماشان بوو. گورجیبەیانی بەدوای شۆڕشیش چاڵاکیی خۆی بەردەوام کرد و لە ساڵی ١٣٥٨ لەگەل دامەزرێنەرانی تر ناوەندی مامۆستاکانی کرماشانیان بە ناوەندی سەربەخۆی مامۆستاکانی ئازادیخواز گۆڕاند. جگە لەوە، گورجیبەیانی بەدوای شۆڕش لەگەل ڕێکخراوەی چریکەکانی فیداییی گەلی ئێرانیش پەیوەندیی گرت.
دەستبەسەرکردن و سێدارەدان
گورجیبەیانی لە سەعاتی ٢:٣٠ پاش لە نیوەڕۆژی ٢٧ی گەڵاویژی ١٣٥٨ لە ماڵی خۆی لە گەڕەکی فەرھەنگیانی کرماشان بۆ وەڵامدانەوەێکی کۆرتە بە چەند پرسیار دەستبەسەر کرا. بەڵام لە سەعاتی ١:٣٠ نێوەشەو لە بەندیخانەی دیزل ئابادی کرماشان لەگەل ١٠ کەسێدیکە کە چەند کەسیشیان مامۆستا بوون بێ بەڕێوەچوونی دادگا و بە تۆمەتی فساد فی الارض و شەڕکردن لەگەل خوا و ڕەسوولی خوا گولەباران کرا. (دەستگیرکردنی گورجیبەیانی ھەروەھا لە سەعاتی ١٢ شەو و ئیعدامەکەێش لە سەعاتی ٢:٤٠ یش نووسراوە).
لەسەر لەشی گورجیبەیانی شوێنەکانی ئەشکەنجە بەوێنەی کەوبوون، برێنداریەتی و شکانی ئێسکەکانی دەست و پێ ئاشکرا بووە. بەر لە ئەوەش چەند کەڕەت ھەڕەشە بە کوشتنی گورجیبەیانی کرابوو. لە لایەن کۆماری ئیسلامی ڕایگەیاندرا کە گورجیبەیانی لە پاوە و لە شەڕی چەکدارانە دەستبەسەر کراوە. لە ئەم پێناوە پانتۆڵی پێشمەرگەیان لە بەری گورجیبەیانی کردبوو بەڵام بە تیرباران کردنی گورجیبەیانی پانتۆڵەکە کونا نەکرابوو. ھەوتەنامەی کار لە ھەواڵی ئەم ڕووداوە نووسیبوو لە ١١ کەسی بە سێدارەدراوەکان بەر لە بە سێدارەدان نزیک بە ٣ لیتر خوێن گێراوە و بۆ پاسدارەکان ھەناردراوە بۆ پاوە.
ئەم پرسە کە ھورموز گورجیبەیانی و ھەرمەھا ئازەرنووش مەھدەویان لە پاوە دەستگیر کراونە قەد نەسەلمێندرا. ھەروەھا ئەم واتۆرە کە گورجیبەیانی چەک و تەقەمەنیەکی لە ماڵ بووە قەد نەسەلمێندرا. بەڵام حاکمی شەرعی کرماشان عەلی رازیزادە وتبوو قسەکانی ئەو لە گولەیش خراپتر بوون. رازیزادە ھەروەھا پاشان ھەڕەشەی بۆ مامۆستاکانی کرماشان کردبوو و وتبوو: بەرپرسەکانی مەزرینگەی پەروەردەی کرماشان ئەرکیان لەسەری شانە کە مامۆستاکانێک کە دژ بە بەرژەوەندیی ئیسلامی قسە دەکەن، بە ھۆکارەکانێکی ئاشکرا بە ئیمە بناسینن تا ئێمە بتوانین سەبارەت بەوان ڕای دەرببرین. ئەگەرچە گورجیبەیانی لەگەڵ ڕێکخراوەی چریکەکانی فیداییی گەلی ئێران پەیوەندیی بوو و لایەنگریی لێ دەکرد، بەڵام ڕۆژنامەی کەیھان گورجیبەیانی و ١٠ کەسێکی دیکەی وەکوو یانزدە کەس لە ھەڵمەتدەران و سەرۆکەکانی حیزبی دیموکراتی کوردستان ناو بردبوو، و حاکمی شەرعی کرماشانیش ئەوەی بە ئەندامی حیزبی توودەی ئێران ناساندبوو.
حاکمی شەرعی کرماشان ھەروەھا گورجیبەیانیی لە ڕووداوەکانی سنە، ورمێ و پاوە کاریگەر زانیبوو و لە ئەو وەکۆ بیرمەندێکی ھەڵکەوتوو لەنێو دوژمنانی ئیسلام لە ناوچەی ڕۆژاوا(ی ئێران) ناو بردبوو. ھەروەھا داوا کردبوو کە گورجیبەیانی لە مانگرتنی قووریقەڵا لەگەل حیزبی دیموکراتی کوردستان ھاوکاریی کردووە و تەنانەت بڕیار بووە بەدوای سەرکەوتنی حیزبی دیموکرات و سەربەخۆبوونی کوردستان گورجیبەیانی وەکوو «وەزیری پەروەردە»ی کوردستانی سەربەخۆ ھەڵبژێردرێت. مانگرتنی قووریقەڵا کۆبوونەوەی جەماوەرێکی نزیک بە ھەزار کەس لە خەڵکی پاوە لە دێیەکەی قووریقەڵا بۆ دەربڕینی ناڕەزایی بە تۆندوتێژیی بەرپرسەکانی حەکۆمەت و ھەڕەشە بۆ گیانی خەڵکی کورد بوو کە ڕۆژی ٢٧ی گەڵاویژی ١٣٥٨ بە ھەڵمەتی سەربازان و دەسپێک بوونی پێکدادانی چەکدارانە کۆتایی لێ ھاتبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:مردووانی ١٩٧٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥ پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان پۆل:مارکسیستە ئێرانییەکان پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:شەھیدانی کورد پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان پۆل:مارکسیستە کوردەکان
چەکی زیندەیی
وێنۆک چەکی زیندەیی یاخود چەکی بایۆلۆجی یەکێکە لە چەکە کۆمەڵکوژەکان کە توانای زیان گەیاندنی ھیچ کەمتر نیە لە چەکی ناوەکی و بگرە زیانەکانی پتریشە. ئەم چەکە شێوەی کارکردنی بریتییە لە بەکارھێنانی بەکتریا و ژەھر بۆ ئەوەی لە شار و ڕیزەکانی دوژمن نەخۆشی و پەتای جۆراوجۆر بڵاو ببێتەوە تاکو ژمارە و ورە و توانایان دابەزێت و ھەر لە ناو خۆیاندا یەک بە یەک نەخۆشی لە یەکتر بگرنەوە و کۆتاییان بێت. ئەم چەکە وەنەبێت چەکێکی نوێ بێت بەڵکو لە سەردەمی ڕۆمانەکانیشدا بەکارھاتووە و ڕۆمانەکان کارێز و ڕووباری دوژمنەکانیان ژەھراوی کردووە و بەکارھێنانیشی لە سەردەمی نوێدا بەشێوەیەکی بەرچاو دوای جەنگی جیھانی یەکەمەوە دەستی پێکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:چەکی زیندەیی
پرۆسپێر دو بارۆنت
پرۆسپێر دو بارۆنت مێژووناس، نووسەر و سیاسیی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووناسانی فەڕەنسی پۆل:پارێزەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٢ پۆل:مردووانی ١٨٦٦
کانی کەوو (حاجی مووسی)
کانی کەوو (حاجی مووسی) یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٥ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٠٥ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
مزگەوتی زیڕاڕ
مزگەوتی زیڕاڕ مزگەوتێکە دووڕوەکان لەمەدینە دروستیان کردبوو بۆ ئەبو عامری ڕاهیب، کە بوبوو بە مەسیحی لەسەردەمی نەفامیادا و لەلای هاوبەشدانەران ڕێز و پایەی هەبوو، دووڕوەکان دەیانویست لەو مزگەوتەدا بێباوەڕی و دووبەرەکی بنێنەوە، و پلان لەدژی موسڵمانان دابنێن، و  دوترا موسڵمان مزگەوتەکەیان ڕوخاند. .
کۆلێژی تەکنیکیی کارگێڕیی ھەولێر
کۆلێژی تەکنیکیی کارگێڕیی ھەولێر کۆلێژێکی زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێرە.
١٨٣٠
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٣٠
بزووتنەوەی ئازادیی گەلی سوودان
وێنۆک|ئاڵای بزووتنەوەی ئازادیی گەلی سوودان
بزووتنەوەی ئازادیی گەلی سوودان گرووپێکی چەکداری و سیاسیە کە لەباشووری سوودان چالاکی هەیە. ئەم گرووپە لە ساڵی ١٩٨٣ی زایینیەوە دەستی بە دژایەتی حکوومەتی ناوەندی سوودان کر.
پەڕاوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
١٨٣١
ساڵی ١٨٣١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٣١
کانی کەوو (مەڕان)
کانی کەوو (ی مەڕان)  یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٢ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٢٤ کەسە.
بڕواپێکراویی پێکھاتە
وێنۆک|پیشاندانی چەمکی ئەگەری شکستی پێکھاتە لە ڕووی فانکشنی ئەگەری بار (s) و خۆڕاگریییەوە (R)|alt=|298x298پیکسڵ بڕواپێکراویی پێکھاتە بریتییە لە بەکارھێنانی تیۆریی بڕواپێکراوی بۆ ھەڵسەنگانی دڵنیایی پێکھاتەکان. بە زمانی سادە بڕواپێکراویی پێکھاتەیە پێچەوانەی شکستی پێکھاتەیە. لە ڕووی بیرکارییەوە بڕواپێکراویی پێکھاتەیەک دەبێت بە ئەگەری تەواوکەری شکستی پێکھاتەکە.
تیۆری
لە تیۆریی بڕواپێکراویی پێکھاتەدا ئەگەری شکستی پێکھاتەیەک بە ھاوکێشەی ژمارە یەک پیشان دەدرێت.
کە تێیدا P_f ئەگەری شکستی پێکھاتەکە، F_R(s) فانکشنی کەڵەکەکراوی ئەگەری خۆڕاگری و f_s(s) فانکشنی ئەگەری بارە.
کە تێیدا X ئاڕاستەکەری گۆڕەکە بنەماییەکان و (G(X فانکشنی حاڵەتی سنوورییە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندازیاریی پێکھاتەیی پۆل:ئەندازیاریی شارستانی
سوورەت
thumb|250px| سورەت (بە عەرەبی: سورة) بەشێکە لە قورئان، قورئان لە ١١٤ سورەت پێکھاتووە بە سورەتی "الفاتحة" دەست پێدەکات و سورەتی "الناس" دوا سورەتە، سورەت لە بنچینەدا وشەیەکی عیبری یان ئارامییە.
بەرواز
بەرواز شارۆچکەیەکی شارستانی ڕاشتقەلعەە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٣٠٠٤ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
بڕیارنامەی ٣٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: سەموای ڕۆژاوا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٩٧٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٦ پۆل:مێژووی ساموا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
فیروزە، تاجیکستان
فیروزە شارۆچکەیەکی شارستانی ناسری خوسرەوە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
چێرمە
چێرمە یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای بینگۆل ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٣٫١٨٨ کەس بووە، کە نزیکەی ١٫٦٠٤ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل
بڕیارنامەی ٤٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕاسپێری سەبارەت بە دانانی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٩٧٨‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٦
شێخ حسامەدین نەقشبەندی
شێخ محەممەدعەلی ناسراو بە شێخ حسامەدین (١٨٦١، تەوێڵە - ١٩٣٩، باخەکۆن) کوڕی گەورەی شێخ محەممەدی بەھائەدین کوڕی شێخ عوسمان سیراجەدینی یەکەمی تەریقەتی نەقشبەندییە. دایکی تەیبە خاتوونە کە لە بنەماڵەی مەلا ئەبووبەکری چۆڕییە. لە منداڵیدا لە تورجان وانەی ئایینی دەخوێنێت و لای شێخ بەھائەدین فێری عیرفان و دین دەبێت. ساڵی ١٨٨١ پاش مەرگی شێخ بەھائەدین زۆربەی خلیفەکانی شێخ سیراجەدین و شێخ بەھائەدین وەک جێنشین لەگەڵیدا بەیعەت دەکەن و شێخ حسامەدین دەگەڕێتەوە بۆ تەوێڵە و لەوێ ڕێبەرایەتی تەریقەتی نەقشبەندی لە ھەوراماندا دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦١ پۆل:مردووانی ١٩٣٩ پۆل:نەقشبەندی پۆل:خەڵکی ھەڵەبجە
ئایەتەلکورسی
350px|وێنۆک|دەقی ئایەتەلکورسی وێنۆک|350px|ئایەتەلکورسی بە دەنگی عبدالرحمن السدس
ئایەتەلکورسی یان ئایەت کورسی «٢٥٥»ەم ئایەتی سوورەتی بەقەرەیە. ئایەتەکە دەربارەی ئەوەیە کە چۆن ھیچ شتێک ھاوشێوە و بەراورد بە خوا ناکرێت.
ئەم ئایەتە یەکێکە لە ناسراوترین ئایەتەکانی قورئان و بە شێوەیەکی بەرفراوان لە جیھانی موسڵماناندا لەبەر دەکرێت. زۆرجار بۆ دوورخستنەوەی شەیتان و جنۆکە دەووترێت.
دەق و تەفسیری ئایەتەکە
وێنۆک|ئایەتەلکورسی لەسەر قاپێکی چینی سەدەی ١٨یەم
گەورەییی ئایەتەکە
پێغەمبەر محەممەد دەڵێت: «گەورەی قورئان سوورەتی بەقەرە، گەورەترین ئایەتی سوورەتەکە ئایەتی الکرسییە، بەڕاستی شەیتان دوور دەکەوێتەوە لەماڵێک کە سوورەتی بەقەرە تێدا بخوێنرێت» إبن الحجر ڕیوایەتی کردووە.
ڤیکتۆر ئانری ژۆزێف بران دوکانژ
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٣ پۆل:مردووانی ١٨٣٣
١٨٣٣
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٣٣
تۆرکواتۆ تاسۆ
وێنۆک|تۆرکواتۆ تاسۆ
تۆرکواتۆ تاسۆ (بە ئیتالیایی: Torquato Tasso)، (١٥٤٤- ١٥٩٥) ھۆنراوەنووسی بەناوبانگی ئیتالیاییە. ئەو ھۆنراوەی عاشقانە و حیماسیشی نووسیوە، بەڵام زۆربەی ناوبانگی بە ھۆی ئەو ھۆنراوانەوەیە کە سەبارەت بە شەڕەکانی خاچپەرستی نووسیویەتی.
ژیان
لە ساڵی ١٥٤٤دا لە سۆرێنتۆ لە دایک بوو. باوکی تۆرکواتۆ پیاوێکی شاعیر بوو کە لە سەرەتای تەمەنی منداڵەکەدا بە ھۆکاری سیاسییەوە دوور خرایەوە. تاسۆ منداڵ بوو کە دایکی مرد و لە دە ساڵەییەوە لەگەڵ باوکی لە ڕۆم ژیا. دوا ئەوە بۆ خوێندنی مافناسی ڕۆشت بۆ پادوا، بەڵام دەستی لە مافناسی کێشا دەستی بە شێعر نووسین کرد. بۆیە ڕووی لە شاری بۆلۆنا کرد و لەوێ بوو بە مونشیی کاردیناڵ لویجی دی ئێستە. لە سەفەرێکدا لەگەڵ کاردیناڵ ڕۆشت بۆ پاریس و لەوێ ناکۆکی کەوتە نێوانیان. بۆیە کاردیناڵی بە جێ ھێشت و ڕۆشت بۆ دیوەخانی دووک ئاڵفۆنسۆی دووھەمی فێرارا کە برای کاردیناڵ بوو. ئەو حیماسەی ئورشەلیمی ڕزگار کراوی بە دووک ئاڵفۆنسۆ پێشکەش کرد. تاسۆ لە ساڵە دوایینەکانی ژیانیدا مێشکی تێک چوو و تەنانەت دەیگوت کە ڕۆحە ئاسمانییەکان دەیانهەوێت شێعرەکانی بدزن. ئەو لە ساڵی ١٥٩٥دا کۆچی دوایی کرد و لە شاری ڕۆمدا نێژرا. دەرباری پاپ و زۆرێک لە ئەشرافی ڕۆم لە مەراسیمی ناشتنەکەیدا حازر بوون.
شێت بوونی
تاسۆ بە ھۆی ئەو ھەموو کێشە جەستەیی و ڕۆحییەی کە چێشتبووی، مێشکی ئاڵۆز بووبوو. نەخۆشینی مالاڕیا و سەرئێشە، ئێشی دوور خستنەوەکەی باوکی، مردنی دایکی و ھەژاریی بابی لە کاتی مردندا ھەموو لە سەریەک کۆ بووبوونەوە. جگە لەمانە گومانە ئایینییەکانی ھزری تاریک کردبوو و ھەستی گوناھی پێ دەبەخشی و مەجبووری دەکرد زوو بە زوو بچێت بۆ ئیعتراف بۆ لای قەشە. ئەو حەوت ساڵ پێش مردنی باری دەروونیی خراپتر بوو لە نەخۆشخانە دەروونیەکەی سەنت ئانادا بۆ ماوەی حەوت ساڵ ڕاگیرا. ھەرچەن ئەو ئەو تەواوی شێت نەبووبوو. بازە جارێک لە سەرخۆ بوو و شێعری دەنووسی و لەگەڵ ھاوڕێکانی چاو پێکەوتنی دەکرد. مۆنتەین وتوویەتی کە لەگەڵ تاسۆدا یەکتریان بینیوە.
سەرچاوەکان
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” pp. 310– 319, World Library, Inc., USA.
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٤ پۆل:مردووانی ١٥٩٥ پۆل:شاعیرانی ئیتالی پۆل:شاعیرە ئیتالیاییەکان پۆل:نووسەرە ئیتاڵییەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم
سێژد
سێژد شارۆچکەیەکی شارستانی ڕاشتقەلعەە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٣٠٢٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
کوسە
کوسە گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەرداوڕۆ، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
کوسە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دەمرچغی و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەرەقایە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی چەپو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ڕەزاقشڵاخ.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
تاکی
تاکی (多気町, تاکی-چۆ) شارۆچکەیەکە دەکەوێتە پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ١ی ئابی ٢٠٢١، ڕێژەی دانیشتووانی شارۆچکەکە بە ١٤،٢١٠ خەملێنراوە و کۆی گشتی ڕووبەری شارۆچکەکە ١٠٣٫٠٦ کیلۆمەتر چوارگۆشە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی پارێزگای میێ
بڕیارنامەی ٤٠١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٠١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٩٧٩‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٦
شێخ عوسمان سیراجەدینی یەکەم
شێخ عوسمان سیراجەدینی یەکەم (١٧٨١- ١٨٦٧) شێخی گەورەی تەریقەتی نەقشبەندی بووە لە ناوچەی ھەورامان. شێخ عوسمان جێنشینی مەولانا خالیدی نەقشبەندی بووە.
کوڕەکانی
شەش کوڕی ھەبووە:
سەرچاوەکان
پۆل:نەقشبەندی
قەزای کەنگەرلی
قەزای کەنگەرلی (بە ئازەربایجانی: Kəngərli rayonu)یەکێکە لە ٧ قەزاکانی کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان. ئەم قەزایە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزاکانی بابەک، شارور، شاری نەخچیڤان، ھەروەھا لەگەڵ پارێزگای ڤایۆتس دزۆر لە ئەرمینیا و پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوای ئێران. پایتەختەکەی گیڤراگە، لەکاتێکدا گەورەترین شوێنی نیشتەجێبوون بریتییە لە خوک. تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٣٢٧٠٠ کەس بووە
دانیشتووان
بەپێی لیژنەی ئاماری دەوڵەت، تا ساڵی ٢٠١٨، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٣٢ ھەزار و ٢٠٠ کەس تۆمارکردووە، کە بە ڕێژەی ٦٩٠٠ کەس زیادی کردووە (نزیکەی لەسەدا ٢٧) لەکاتێکدا لە ساڵی ٢٠٠٤دا ٢٥ ھەزار و ٣٠٠ کەس بووە. ١٥٬٩٠٠ لە کۆی دانیشتووان پیاون، ١٦٬٣٠٠ ژنن. زیاتر لە سەدا ١٠٬٩ی دانیشتووان (نزیکەی ٨٢٠٠ کەس) لە گەنجان و ھەرزەکارانی تەمەن ١٤–٢٩ ساڵ پێکدێن.
سەرچاوەکان
پۆل:قەزای کەنگەرلی
١٨٣٤
ساڵی ١٨٣٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٣٤
کەپەک
کەپەک یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٢٠ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٦٧٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
پیەر ئانتوان لووبرا
پیەر ئانتوان لووبرا شاعیر و دراماتورژی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٥ پۆل:مردووانی ١٨٧٣
سەرۆکی کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
وێنۆک|[[عەبدوڵڵا شاھید، سەرۆکی کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان]]
سەرۆکایەتیی کوڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆستێکە کە لەلایەن نوێنەرانی وڵاتانی ئەندام لە نەتەوە یەکگرتووەکان لە دەنگدانێکی ساڵانە ھەڵدەبژێردرێت. سەرۆک لە دانوستانەکاندا ئامادە دەبێت. سەرۆکی ئێستا عەبدوڵڵا شاھید لە وڵاتی ماڵدیڤە کە لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١، وەک سەرۆکی کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان ھەڵبژێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وتارە ھەتیوەکان
چنارتوو
چنارتوو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
چنارتوو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قوچلەر و لە باشوور لەگەڵ گوندی شێخ وەیس و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی بی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی سپیلکە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بێبڕبڕەکان
وێنۆک|مێش گیانلەبەرێکی بێبڕبڕە
بێبڕبڕەکان کۆمەڵیک لە گیانلەبەرانن کە بڕبڕەی پشتیان نیە. زۆرینی جۆرەکانی گیانلەبەر لە سەر زەوی بێبڕبڕەن، بە پێی بەراوەردێک ٩٧٪ گیانلەبەران.
سەرچاوکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گیانلەبەرناسی
١٨٣٥
ساڵی ١٨٣٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٣٥
چاوی مرۆڤ
وێنۆک|250px|وێنەی چاوی مرۆڤێک چاو ئەندامێکی لەشە بۆ دیتن بە کار دێت. ئەاونە چاویان لاوازە لینز لە چاو دەنێن یان چاویلکە لە چاوان دەکەن بۆ ئەوەی باشتر ببینن. ئەوانەش ئەم ئەندامەی لەشیان لە کار کەوتبێ پێان دەڵین: کوێر.
نزیک بینی
کەم و کووڕی یان نەخۆشییەکە دووچاری چاوی مرۆڤ دێت بەوەی کە تەنە نزیکەکان بەباشی دەبینێت ، بە ھاوێن پەرت یش چارەسەر دەکرێت
ڕەنگ کوێری
کەم و کووڕی یان نەخۆشییەکە دووچاری چاوی مرۆڤ دێت کە ناتوانێت ڕەنگەکان بەباشی ببینێت یاخوود بەشێ لەڕەنگەکان نابینێت یا بە ڕەنگی تر دەیانبینێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:چاو پۆل:خانەکانی مرۆڤ پۆل:سەر و ملی مرۆڤ پۆل:توێکاریی چاوی مرۆڤ
چەولیگ
چەولیگ یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای بینگۆل ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ١٣١٫٦٦٦ کەس بووە، کە نزیکەی ٨٦٫١١٣ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی تورکیا پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل
بڕیارنامەی ٤٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ لیسۆتۆ-ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٩٨٢‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٦ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٧٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
ئیستقلال، تاجیکستان
ئیستقلال شارۆچکەیەکی شارستانی ناسری خوسرەوە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پارێزگای خەتلان
کوتک
کوتک یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٥٩ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٣٦٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
تەڤگەری گەنجانی شۆڕشگێڕی سووریا
تەڤگەری گەنجانی شۆڕشگێڕی سووریا یان تەڤگەرا جوانێن شۆرەشگەرێ سووریێ (، ) کە پێشتر لەژێر ناوی یەکێتیی گەنجانی ڕۆژاوا چالاک بوو، ڕێکخراوەیەکی گەنجانی سووریاوەیە کە لە گونجانی کورد، عەرەب، سووریانی و ئەرمەنی بە شێوەیەکی ھاوبەش پێک ھاتووە.
ئەم ڕێکخراوە تەنیا لە خاکی وڵاتی سووریادا چالاکی دەکات و لە تەڤگەری گەنجانی شۆڕشگێر کە لە باکووری کوردستان چالاکە سەربەخۆ و جیاوازە. بەڵام سەرەڕای ئەم سەربەخۆبوونەوە، لە بواری ئایدیۆلۆجیاوە ھەر دوو ڕێکخراوە لە بیرۆکەی ئاپۆییستی پەیڕەوی دەکەن و ھزر و ڕایەکانی عەبدوڵڵا ئۆجەلان بە بنەما دەگرن.
ئەندامانی تەڤگەری گەنجانی شۆڕشگێڕی سووریا لە خۆپێشاندانەکان دژ بە داعش و ھەڵمەتھێنانەکانی حکوومەتی تورکیا بۆ سەر خاکی ڕۆژاوای کوردستان، بەرگریکردن لە زیندانییە سیاسییەکان، ھەوڵدان بۆ ئازادکرانی عەبدوڵڵا ئۆجەلان و چالاکییەکانی ھاوتا بەشدارن.
کۆڤار
تەڤگەری گەنجانی شۆڕشگێڕی سووریا مانگانە کۆڤارێک لە ژێرناوی جوانێن شۆرەشگەر بڵاو دەکات.
کۆنگرەکان
دوویەمین کۆنگرەی یەکێتیی گەنجانی ڕۆژاوا لە ڕۆژانی ١٠ و ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ بە بەشداریکردنی ٥ ھەزار کەس لە گەنجانی ناوچەکانی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا لە ھۆلی ناوەندی چاند و ھونەری ئارام تیگران لە ڕمێلان بەڕێوەچوو. لەم کۆنگرەیە یەکێتیی گەنجانی ڕۆژاوا ناوی خۆی گۆڕاند بە تەڤگەری گەنجانی شۆڕشگێڕی سووریا و لۆگۆیەکی تازەیش بۆ خۆی پەسەند کرد و بۆ مەبەستی پێکھێنانی مەجلیسی ئەم تەڤگەرە ھەڵبژاردنێک بەڕێوەچوو کە لە تێدا ٤٩ گەنجی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا بە ئەندامێتیی مەجلیسی تەڤگەری گەنجانی شۆڕشگێڕی سووریا ھەڵبژێردران.
کۆتدیڤوار لە ئۆڵۆمپیاد
کۆتدیڤوار بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد. جگە لە ساڵی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە لەشکرکێشی سۆڤیەت بۆ سەر ئەفغانستان، بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ئەم وڵاتە بۆ یەکەمجار لە ڕاکردنی ٤٠٠ مەتری پیاوان لە ساڵی ١٩٨٤ مەدالیای زیوی بەدەستھێنا، لە ساڵی ٢٠١٦ یەکەم مەدالیای زێڕ و برۆنزی لە تایکواندۆ بەدەستھێنا. ھیچ وەرزشوانێکی کۆتدیڤوار لە ئۆڵۆمپیادی زستانەدا بەشداری نەکردووە.
فەریاد شیری
فەریاد شیری، (لە دایکبووی ساڵی ١٩٧١ - ) ھۆنراوەنووس، چیرۆکنووس، لێکۆڵەر و وەرگێڕی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. شیری لە دایکبووی ساڵی ١٩٧١ لە شاری سەحنەی کرماشانە. ئەو چەن دەفتەری شێعری بە زمانی کوردی و فارسی بڵاو کردوەتەوە، وەرگێڕانی شێعری کوردی بۆ فارسیی کردوە، لە سەر شێعری نوێی کوردی کتێبی نووسیوە و چەن خەڵاتی شێعریی بە دەست ھێناوە.
کتێبە شێعرەکان
ئەمە بازێک لە کتێبە ھۆنراوەکانی کە لە چاپ دراون:
خەڵاتەکان
فەریاد شیری کۆمەڵێک خەڵاتی شێعریی وەرگرتوە کە بازێکیان بریتین لە:
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:خەڵکی سەحنە پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:وەرگێڕەکانی کوردی–فارسی پۆل:کورد
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا
وێنۆک|یاریزانای ھەڵبژاردەی فەرەنسا لە کاتی بەرزکردنەوەی جامی جیھانی فیفای ٢٠١٨ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا (بە فەڕەنسی:Équipe de France) ھەڵبژاردەی فەرمی و نوێنەری وڵاتی فەڕەنسا یە و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی فەڕەنسا وە سەرپەرشتی دەکرێت و یەکێتییەکەش ئەندامە لە یەکێتی تۆپی پێ ئەورووپا، یەکەمین یاری ھەڵبژاردەکە لە ١ی ئایاری ١٩٠٤ بووە لەبەرامبەر ھەلبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا کە یارییەکە بە سێ گۆڵ بۆ ھەردوو لا کۆتایی ھات وە گەورەترین بردنەوەشی بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئازەربایجان بووە کە لە ٦ی ئەلوولی ١٩٩٥ بووە بە ئەنجامی دە گۆڵی بێبەرامبەر ھاوکاتیش لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٠٥یش گەورەترین شکستی نۆش کردووە ئەوکات بە ١٧ گۆڵ بەرامبە ڕبە گۆڵێک بە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی دانماڕک دۆڕا، ھەڵبژارەی تۆپی پێی فەڕەنسا لە ساڵی ١٩٩٨ بۆیەکەمینجار بووە پاڵەوانی جامی جیھانیی فیفا ئەمەش دوای بردنەوە بوو لەبەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل لەھەمان جامیش لە ساڵی ٢٠٠٦ پلەی دووەمی بەدەستھێناوە دوای شکستی بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا بەڵام لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ بۆ جاری دووەم لە مێژووی خۆیدا توانی نازناوەکە بەدەست بھێنێت وە ھەروەھا ھەڵبژاردەکە دوو جار بووەتە پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا لەساڵانای ١٩٨٤ و ٢٠٠٠ ئەمەش دوای بردنەوەی لە ھەڵبژاردەکانی ئیسپانیا و ئیتالیا.
فەرەنسا ڕکابەریی تۆپی پێیبوو لەگەڵ بەلجیکا، بەرازیل، کرواتیا، ئینگلتەرا، ئەڵمانیا، ئیتاڵیا، پورتوگال و ئیسپانیا. وێنۆک
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
کوبا گوودینگ جونیۆر
کووبا گودینگ جونیۆر (لەدایکبووی ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٦٨) ئەکتەرێکی ئەمەریکییە، بەھۆی ڕۆڵەکەی لە فیلمی جێری مەگوایەر دا توانی بۆ خۆی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئاکتەری پشتگیریکار دەستەبەر بکات. کوبا لە چەندین فیلمی تری بەناوبانگ دەرکەوتووە وەک The Butler، کۆتایی یاری، Selma و Boyz n the Hood.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:زیندووان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١ پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
مارسولین دێبۆردو ڤالمۆر
مارسولین دێبۆردو ڤالمۆر شاعیری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٦ پۆل:مردووانی ١٨٥٩
فەرھەنگی باشوور
فەرھەنگی باشوور فەرھەنگێکی کوردی – کوردی – فارسییە کە بە دەستی عەباس جەلیلیان (ئاکۆ)، نووسراوە. چاپی یەکەمی ئەم فەرھەنگە لە ھەولێر بووە و بۆ دووەم جار لەلایەن بڵاوکردنەوەی پورسەمان لە شاری تاران (ئێران)دا لە ساڵی ٢٠٠٦ چاپ کراوە. فەرھەنگەکە سەرجەم بریتییە لە ٨١٠ لاپەڕە و لە نێوی وشەکانی ھەموو بنزاراوەکانی کوردیی باشووری بە وێنەی کەڵھوڕی، کرماشانی، کولیایی، فەیلی، وشەکانی زاراوەی لوڕیی خورماوایی، و ھەروەھا وشەکانی لەکی کۆکراونەتەوە. لە پێشی ھەر وشە بەرامبەرەکانی دێکەی بە زاراوەکانی کوردی و ھەروەھا بەرامبەری وشەکە بە زمانی فارسی نووسراوە. فەرھەنگی باشوور تا بە ئێستا چڕترین فەرھەنگی کوردیی باشوورییە کە چاپ کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرھەنگە کوردییەکان پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٦ پۆل:کتێبەکانی ئاکۆ جەلیلیان
ژەھر
250px|وێنۆک|چەپ|کەللەسەر و دوو پارچە ئێسک نیشانەیەکن بۆ ئاگادار کردنەوە لە مەترسی ژەھراوی بوون ژەھر یان ژار لە زانستی زیندەوەرزانیدا بریتییە لە ھەندێک جۆری ماددە کە توانای ئازاردان و زیان گەیاندنی ھەیە، یاخود نەخۆشخستن یانیش کوشتن. ژەھرەکان لە ڕێگەی ھەڵمژین یان دەست لێدان یان خواردنیان کاریگەری خۆیان دەنوێنن.
ئەو زانستەی کە لە ژەھر و کاریگەری و ڕێگەچارەکانی دەکۆڵێتەوە پێی دەوترێت زانستی ژەھرەکان، ھەر ماددەیەکیش سیفەتی ژەھری ھەبێت بە "ژەھراوی" ناوی دەبرێت.
ژەھرەکان لە کۆنەوە بەکارھاتوون و بە ڕێگەی جۆراوجۆر دروست کراون کۆنترینیان لە ڕێگەی دەرکردنی ژەھری مار بووە، بەڵام لە ئێستادا لەگەڵ پێشکەوتنی زانستدا ژەھر لە تاقیگەکاندا بەھۆی ماددەی کیمیایی جیاوازەوە دروست دەکرێت و بۆ چەندین مەبەستی جیاوازیش بەکاردەھێنرێن.
١٨٣٦
ساڵی ١٨٣٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٣٦
بڕیارنامەی ٤٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆتسوانا-ڕۆدیسیای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٩٨٥‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٧ پۆل:بۆتسوانا لە ١٩٧٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕۆدیسیا
شیدز
شیدز شارۆچکەیەکی شارستانی ڕۆشانە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٢٠١٥ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
کەرەفتوو
کەرەفتوو یەکێک لە دێکانی ده‌وروبه‌ری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە 62 بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی 468 کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
١٨٣٧
ساڵی ١٨٣٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٣٧
یاریگای ئەلسەمامە
یاریگای ئەلسەمامە ئەم یاریگایە دە کەوێتە بەشی ئەلسەمامە لە شاری دەوحە لە وڵاتی قەتەر، بۆ مەبەستی ئەنجامدانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ دروست کراوە. ئەم یاریگایە لە ساڵی ٢٠١٧ بەردی بناغەی دانراوە و لە ساڵی ٢٠٢١ کراوەتەوە و جێگای ٤٠٬٠٠٠ کەس دەبێتەوە. لە پاش تەواوبونی جامەکە نیوەی کورسییەکانی یارگاکە لادەبرێن و بە خورایی دەبەخشرێنە وڵاتانی تر کە پێویستیان پێیە.
سەرچاوەکان
پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی قەتەر
قەزای ئۆردوباد
قەزای ئۆردوباد (بە ئازەربایجانی: Ordubad rayonu)یەکێکە لە ٧ قەزای کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان. ئەم قەزایە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزای جوولفە، ھەروەھا لەگەڵ پارێزگای سیونیکی ئەرمینیا و پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵاتی ئێران. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی ئۆردوبادە. تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٥٠ ھەزار و ٢٠٠ کەس بووە
مێژوو
ناوچەی ئۆردوباد بەشێک بوو لە خانەکانی ئێریوان و نەخچیوان کە وابەستەیی ئێرانی قاجار بوون، ئۆردوباد شارۆچکەی سەرەکی ناحیەی عەزا-جێران لە بەشی ڕۆژھەڵاتی خانەکانی نەخچیوان پێکدەھێنا. دوای شەڕی ڕووسیا و فارس و پەیمانی تورکمانچای ساڵی ١٨٢٨، ناوچەکە لەلایەن ئێرانەوە ڕادەستی ڕووسیای ئیمپراتۆری کرا و بوو بە بەشێک لە ئۆبلاستی تازە پێکھێنراوی ئەرمەن. دواتر بوو بە بەشێک لە پارێزگای جۆرجیا-ئیمرێتیا، و پاشان ناخیچێڤان یوزد لە پارێزگای ئێریڤان. ئۆردوباد لە ساڵی ١٩٢١ەوە بەشێک بوو لە کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی خۆسەری نەخچیڤان کە لە ساڵی ١٩٩٠ بوو بە کۆماری خۆسەری نەخچیڤان لە چوارچێوەی کۆماری ئازەربایجان.
ناحیەی ئۆردوباد لە ساڵی ١٩٣٠ دامەزراوە، لە ساڵی ١٩٦٣ قەزاکە ھەڵوەشاوەتەوە و دراوە بە دەڤەری جوولفە. لە ساڵی ١٩٦٥ەوە قەزایەکی سەربەخۆ بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:قەزای ئۆردوباد
ئەعزاز
ئەعزاز شارێکە لە باکووری-خۆراوای سووریا کە نزیکەی٣٠ کیلۆمەتر لە حەلەبەوە دوورە. بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٤ ژمارەی دانیشتووانی ئەعزاز ٣١، ٦٢٣ کەسە. بە پێی ھەندێک لە سەرچاوەکان زۆربەی دانیشتووانی ئەعزاز لە ساڵی ٢٠١٥دا عەرەبی سوننین بەڵام چەندین بنەماڵەی کورد کە بە زمانی عەرەبی قسە دەکەنیش لەوێ ھەن.
شەڕی ناوخۆیی سووریا
لە ١٩ی مانگی ٧ی زایینی ئەعزاز کەوتە ژێر دەستی بەرھەڵستکارانی سووری. ئەعزاز لە ڕووی ئەوە کە ڕێگایەکی زۆر نزیک و ستراتیجیکە بۆ سەر سنووری تورکیا، شارێکی زۆر گرینگە.
لە مانگی یەک و دووی ٢٠١٦ ئەعزاز کەوتە بەر ھێرشی شەڕەڤانانی کورد و ئەمە کاردانەوەی توندی تورکیای بەدواوە بوو.
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شارەکانی سووریا
بڕیارنامەی ٤٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٨ی شوباتی ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی بنین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٩٨٧‌ەم،   پەسندکرا.
ئیبن وەحشیە
ئەلفوبێی کۆنی کوردی لە زمانی ئیبنو وەحشیەوە
ئیبن وەحشیە لە کتێبی شوق المستھام فی معرفة رموز الأقلامدا ئەلفوبێ کۆنەکانی وەکوو ھیندی، یۆنانی، کەلدانی و کوردی و فارسیی کۆ کردوەتەوە. لەم کتێبەدا ئەو ئەلفوبێیەک بە ناوی ئەلفوبێی کوردی دەناسێنێ کە سی و حەوت پیتی ھەیە و دەڵێ کە کوردان لە سەردەمانی کۆندا بەو ئەلفوبێیە نووسیویانە. ئەلفوبێی مادەکان ٣٦ پیت بووە و ئەوەی کە دڵنیای دەکات کە ئەم ئەلفوبێیە میدی/کوردی بووە ئەوەیە کە لە سەدەی نۆیەمی زایین و لە کتێبی ئیبن وەحشیە کە سەبارەت بە ئەلفوبێ دێرینەکانی جیھان دایناوە، لەوێدا ئاماژە بە ئەلفوبێی کوردی کراوە وەک یەکێک لە ئەلفوبێ دێرینەکان و شانبەشانی ئەلفوبێی یۆنانی و میسری کۆن خستوویەتە ڕوو. ئەو ئەلفوبێ کوردیە ٣٧ پیت بووە. واتە لە ڕووی ژمارەوە ئەلفوبێ کوردیەکەی سەدەی نۆیەمی زاینی ھاوبەشە لەگەڵ ئەلفوبێی میدەکان، لە کاتێکدا لە ھەمان کتێبدا ئەلفوبێی فارسەکان تەنھا ٢٨ پیتە، واتە ئەو ئەلفوبێیەی کە فارسی کۆنی پێ نووسراوە، لە ڕووی ژمارەوە لەگەڵ ئەلفوبێی فارسی سەدەی نۆیەمی زاینیدا نەگونجاوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نووسەرانی عێراقی پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم پۆل:کیمیاگەرانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام پۆل:نووسەرانی عەرەب
لاھووتی (خاوەلنگ)
لاھووتی شارۆچکەیەکی شارستانی خاوەلنگە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٩٢٨٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
نەجمەدین ئەرباکان
نەجمەدین ئەرباکان (٢٩ تشرینی یەکەمی ١٩٢٦ - ٢٧ شوباتی٢٠١١) ئەندازیار و سیاسەتمەداری تورکیە کە سەروکی پارتی رەفاە و سەروک وەزیری تورکیا لە نێوان ١٩٩٦ و ١٩٩٧ بوو، ھەروەھا کەسێکی ئیسلامگەرا بوو.
ژیانی سەرەتایی
ئەرباکان لە شاری سینوپ لە تورکیا لە سالی ١٩٢٦ لە دایک بووە. باوەڕنامەی دکتورا لە زانکوی (ئاخن) ی ئەلمانی لە بواری ئەندازیاری دا لە سالی ١٩٥٦ وەرگرتووە. لە ماوەی خوێندنی لە ئەلمانیا وەک سەرۆکی ئەندازیاری لێکولینەوە لە کارگای "کلوفز - ھومبولدت - دویتز" لە شاری کولونیا کار کردووە. و لە ماوەی کارکردنی داھێنانێکی نوێ بو پێشخستنی پیشەسازی بزوێنەرەکانی تانکەکان ئەنجامدرا کە ئەویش کار کردنی تانکەکان بە ھەموو جورە سووتەمەنیەک بوو. کاتێک کە بو وولاتەکەی گەڕایەوە یەکەمین کار کە ئەنجامی دا و ھێشتا نەگەیشتبوو تەمەنی ٣٠ سالی، ئەوە بوو کە لەگەل ٣٠٠ کەس لە ھاوڕێکانی کارگەی بزوێنەری زیوی دامەزراند و ئەم کارگەیە تا ئێستاش لە بەرھەمھێنان دا بەردەوامە.
ژیانی سیاسی
لە سالی ١٩٧٠ بە ھاوکاری بزووتنەوەی نورسی پارتی (سیستەمی نیشتمانی) کە یەکەمین ڕێکخراوی سیاسی بە مورکی ئیسلامیەوە بوو کە دەولەتی نوێی تورکیا ھەر لە سەردەمی ھەڵوەشاندنەوی خیلافەت لە سالی ١٩٢٤ بە خوویەوە بینی. ئەرباکان دوای دەرچوونی لە کۆلێژی ئەندازیاری دەست بە ژیانی سیاسی کرد و بوو بە سەرۆکی یەکێتی سەندیکای بازرگانان و دواتر وەک نوێنەری خەڵکی قونیا بوو بە ئەندامی پەڕلەمانی تورکیا، بەڵام ڕێگری لێکرا کە بەشداری لە حکومەتە یەک لە دوای یەکەکاندا بکرێت لەبەر چالاکیەکانی لە دژی عیلمانیەت، و دامەەزراندنی پارتەکەی یەکەمین پریشکی جیددی بو ڕەد کردنەوەی ھێزی زەبەلاحی عیلمانی بوو.
ھەڵوەشاندنەوەی پارتەکەی
پارتەکەی ئەرباکان (سیستەمی نیشتمانی) تەنیا ٩ مانگ لە کار کردن دا بەردەوام بوو و دواتر بە بڕیاری دادگای دەستوری ھەڵوەشێندڕایەوە دوای ئەوەی لە لایەن سەرکردەی لەشکەری موحسن باتور ھوشداری پێی دڕا. لەبەر ئەوە ئەرباکان بە ھاوکاری ھاوپەیمانەکانی پارتی (سەلامەتی نیشتمانی) لە سالی ١٩٧٢ دامەزراند و ئەم جارە لە داخی لەشکەر رزگار بوو و توانی لە ھەڵبژاردنە گشتیەکاندا بەشدار بێت و تێدا ٥٠ کورسی بە دەست ھێنا کە ئەمەش بوی بەس بوو کە لە سەرەتای سالی ١٩٧٤ لە حکومەتێکی ئیتیلافی لەگەل پارتی کۆماریی گەل بەشداری بکات.
سەرۆک وەزیری
ئەرباکان پوستی جێگری سەرۆک وەزیری وەرگرت و لەگەل سەرۆکی حکومەت بوڵەند ئەجەوید بڕیاریان دا کە دەستوەردانی لەشکەری لە قوبرس دا لە ھەمان سال دا بکەن. شتێکی دیار بوو کە یەکێک لە پاڵنەرەکانی بەشداریکردنی ئەرباکان لە ئیتیلافەکە ئەوە بوو کە ئەو توانی ئیمتیازاتی گەورە بو تەوەری ئیسلامیزم بە دەست بھێنێت کە گرنگترینیان دانپێدان بەم تەوەرە بوو و گرنگیەکەی لەوە دا بوو کە مەیدانێکی سیاسی بوی کرایەوە. ئەرباکان زور دابەزینیش بو پارتی کۆماریی گەل کرد لە پێناو ئامانجەکانی. لەو ماوەیەدا کە ئەرباکان لە ناو حکومەتی ئەجەوید دا بوو، ھەوڵ دا کە ھەندێک لە بیروباوەرەکانی خوی لە سەر بڕیاری سیاسی تورکیی، و ھەولی دا کە زەبرێکی بەھێز لە ھەندێک لە سەنتەرە بەھێزەکانی یاریدەدەر بو ڕێبازی عیلمانی بدات، لەبەر ئەوە کەمێک پاش لە پێکھێنانی حکومەت پڕوژە بڕیارێک پێشکەشی پەڕلەمان کرد کە تێدا ڕێگری لە ماسونیەت لە تورکیا دەکرد و ڕێگری لە ساز کردنی ئاھەنگەکانی دەکرد، و داکۆکی لە سەر پەیوەندیەکانی لەگەل جیھانی عەرەبی دەکرد و زورتر تەئکیدی لە سەر دوستایەتی گەلی فەلەستین و دوژمنایەتی ئیسرائیل دەکرد و متمانەی وەزیری دەرەوەی ئەو کاتە خەیرەددین ئەرکەمان لە دەست دا، چونکە ئەو پتشگیری لە دەولەتی ئیسرائیل دەکرد.
زیندانکردنی
تەنانەت دوای ئەوەی ئەرباکان لە حکومەت دەرچوو، پارتەکەی ئەرباکان پروژە یاسایەک لە ھاوینی ١٩٨٠ پێشکەش بە ئەنجومەنی نوێنەران کرد کە تێدا داوا لە حکومەتی تورکیا کرد کە پەیوەندیەکانی لەگەل ئیسرائیل ببڕێت، لە دوای ئەوەش دا خوپیشاندانێکی گەورە لە دژی بڕیاری ئیسرائیل بو گرتنەوەی شاری قودس ڕێکخرا. ئەم خوپیشاندنە زور گەورە بوو کە لە مێژووی ھاوچەرخی تورکیادا بێ وێنە بوو ئەمەش ئەو چەندە دیار دەکرد کە ئیسلامیزم بە بەڕێبەرایەتی ئەرباکان لایەنگرانی زور ھەبوو. لە دوای چەند روژێک بە سەروکایەتی سەرکردەی لەشکەری کەنعان ئیڤرین کودەتای سەربازی ئەنجامدڕا و حکومەتی ئیتیلافی لە دەسەلات لادڕا، و چەندین کار ئەنجامدڕان کە تێدا ھێز بو باڵی عیلمانی گەڕاندڕایەوە و ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی پێکھێنڕا و دەستوری دەولەت لادڕا و پارتەکان ھەڵوەشێندڕانەوە و چالاکوانە ئیسلامیەکان دەستەسەر کران. ئەرباکان یەکێک لەو کەسانە بوو کە لەو کاتە دا زیندانیکرا و پاش سێ سال و لە سەردەمی حکومەتی تورگوت ئۆزال لە زیندانەکە دەرچوو. لە سالی ١٩٨٣ پارتی رەفاە دامەزراند کە لە ھەمان سال دا بەشداری لە ھەلبژاردنەکان دا کرد، بەلام تەنیا توانی ١٫٥% لە دەنگەکان بە دەست بھێنێت، بەلام لەم ئەنجاژمە بێ ئومێد نەبوو و بەەوامی بە چالاکیە یایەکانی خوی دا تاکو لە ھەلبژاردنەکانی ١٩٩٦ زورینەی دەنگەکانی بە دەست ھێنا و ئەرباکان بە ئیتیلاف کردن لەگەل پارتەکەی تانسو چیلەر بوو بە سەرۆک وەزیری توکیا. لە ماوەی سەرۆکایەتی حکومەت دا ئەرباکان ھەول دا بە جیددی پەیوەندیەکانی لەگەل جیھانی ئیسلامی گرێبدات بە شێوەیەک ھەروەکو ئەو دەیویست تورکیا ڕولی سەرۆکایەتی جیھانی ئیسلامی وەربگریت. بەم شێوەیە سەردانی وولاتی لیبیا و ئێران کرد و دامەزراندنی گرۆپێکی ھەشت وولاتی ئیسلامی راگەیاند کە لەگەل تورکیا حەوت وولاتی ئیسلامی لەم گرۆپە دا ئەندام بوون: ئێران، پاکستان، ئیندۆنیزیا، میسر، نیجێیریا، بەنگلادیش و مالیزیا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦ پۆل:مردووانی ٢٠١١ پۆل:سیاسەتمەدارانی تورکیا پۆل:سەرۆک وەزیرانی تورکیا پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون پۆل:نەقشبەندی
١٨٣٨
ساڵی ١٨٣٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٣٨
کەسنەزان، دیواندەرە
کەسنەزان یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٦٤ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٩٦٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
داری ھێنی
داری ھێنی یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای بینگۆل ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٣٧٫٦٥٦ کەس بووە، کە نزیکەی ١٨٫٠١٨ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل
دەستوور
دەەستوور ماف و ئازادی و ئەرکی ھاوڵاتیان و گرنتی دەستبەرکردنی ئەو ماف و ئازادیانەی تێدا دەچەسپێنرێت.
سەرچاوە
پۆل:سیاسەت پۆل:یاسای سیاسی پۆل:یاسا پۆل:دەستوور پۆل:بەڵگەنامە یاساییەکان
ئالفۆنس ڕاب
ئالفۆنس راب ڕۆژنامەوان، مێژووناس، نووسەر و شاعیری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٦ پۆل:مردووانی ١٨٢٩
چوخلیجە
چوخلیجە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
چوخلیجە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ساتووقەڵا و لە باشوور لەگەڵ گوندی جلمۆرد و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی توتەقەل لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی حاجیلار.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
خاکەلێوە
خاکەلێوە یان نەورۆز ناوی کوردیی یەکەم مانگی ساڵ و یەکەم مانگی بەھارە لە ڕۆژژمێری جەلالیدا کە لە ڕۆژژمێری فەرمیی ئێرانیدا فروردینــی پێ ئەوترێ. ئەم مانگە ٣١ ڕۆژە. هەروەها بە یەکەم ڕۆژی ئەم مانگە نەورۆز دەڵێن.
ئەمانەش ببینە
پۆل:مانگەکانی ڕۆژژمێری کۆچی ھەتاوی ٠١ *
فەرھەنگی خوەرھەڵات
فەرھەنگی خوەرھەڵات ناوی فەرھەنگێکی (کوردیی باشووری-فارسی)یە کە لە لایەن کەریم کەریمپووڕ نووسراوە و ساڵی ٢٠٠١ لە کرماشان لە پەخشانگەی سوبحی ڕەوشەن چاپ کراوە. فەرھەنگەکە سێ بەرگە و سەرجەم بریتییە لە ١٢١٥ لاپەڕە و وشەکانی زاراوەکانی کوردیی باشووری وەکوو کەڵھوڕی، کرماشانی، ئیلامی، فەیلی، کولیایی و لەکی لە نێوی کۆکراوەتەوە. لە بەرگەی یەکەمی فەرھەنگی خوەرھەڵات ڕێزمانی کوردیی باشوورییش ھاتووە و لە بەرگەی سێیەمیش وشەکانی بۆ بەرامبەرە نامۆکان پێشنیار کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرھەنگە کوردییەکان پۆل:کتێبە ئەمریکییەکان پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠١
١٨٣٩
ساڵی ١٨٣٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٣٩
یاریگای وێمبلی
thumb|یاریگای وێمبلی یاریگای وێمبلی (بە ئینگلیزی: Wembley Stadium) یاریگایەکی تۆپی پێ یە دەکەوێتە ناو پاڕکی وێمبلی لە شاری لەندەن لە ئینگلستان ، ئەم یاریگایە لەنێوان ساڵانی ٢٠٠٢ بۆ ٢٠٠٧ بنیاد نراوە هاوکاتیش لەپێشووشدا یاریگایەکی تر بەهەمەان ناو هەبووە! ،ئەم یاریگایە شوێنی دانیشتنی هەیە بۆ ٩٠،٠٠٠ کەس (توانانی هەیە کە ١٥ هەزار کەسی تریش بەوەستانەوە لە یاریگا ئامادەبن!) ، ئەم یاریگایە ئێستا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلستان خاوەنیەتی و زۆرترین یاریەکانی تێدا ئەنجام دەدات لەئێستا و داهاتوو، گرینگترین یاری لەم یاریگایە ئەنجام درا بێت یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا لەساڵی ٢٠١١ ، هاوکاتیش یاریگاکە جگە لە یاری چەندین جار کۆنسێرتی هوونەری تیا سازکراوە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٧ لە ئینگلستان پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلستان پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی ئۆڵمپیک پۆل:یانە وەرزشییەکان، تەواوبوونی ٢٠٠٧
پۆل:یاریگا وەرزشییەکانی لەندەن
بەھڕۆشان
بەھڕۆشان شارۆچکەیەکی شارستانی ڕۆشانە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٧١٨٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
کەڵەکان
کەڵەکان یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٩٦ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٢٥٢ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
سوەیبە
سوەیبە، سوەیبەی ئەسلەمی دایکی شیری پێغەمبەر محەممەدە و یەکەم کەسە شیری پێداوە، و کەنیزەک و خزمەتکاری ئەبوو لەهەبی مامی بوو.
ژیان
سوەیبە مەولای ئەبوو لەهەب مامی پێغەمبەر محەممەد بوو، دوای لەدایکبوون چەند ڕۆژێک شیری پێداوە لەگەڵ کوڕێکی بەناوی مەسرووح پێش ئەوەی حەلیمەی سەعدیە بێت، پێشتر شیری بە حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب دابوو، و دواتریش عەبدوڵڵا کوڕی عەبدول ئەسەد. بؤچوونی جیاواز هەیە دەربارەی موسڵمان بوونی ئەبوو نوعەیم دەڵێت: نازانم کەس گووتبێتی موسڵمان بووە، ئیبن سەعد لە زانایانەوە گێڕاویەتیەوە گووتویانە: سوەیبە دایکی شیری پێغەمبەر بوو، پێغەمبەر بۆی چاکبوو کاتێک لەمەککە بوو و خەدیجە ڕێزی لێدەگرت، داوای لە ئەبوو لەهەب کرد پێی بفرۆشێت بەڵام ڕەتیکردەوە، کاتێک پێغەمبەر کۆچی کرد بەردەوام بوو لەسەر یارمەتی دانی، تاوەکوو ئەو کاتەی هەواڵی مردنی هات لەساڵی حەوتی کۆچی و مەسرووحی کوڕی پێش ئەو مرد.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٦٢٩ پۆل:محەممەد پۆل:ژنە سەحابەکان
فامیلی گای
فامیلی گای ئەنیمەیشنێکی کۆمێدی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٩٩ی زایینیەوە بڵاو کراوەتەوە. فامیلی گای باسی بنەماڵەیەکی خەیاڵییە بە ناوی بنەماڵەی "گریفین" کە لە شارێکی خەیاڵی بە ناو "کۆهاگ" دەژین. فامیلی گای ١٣ جار بووە بە نامزەدی گرتنی خەڵاتی ئێمی و چوار جاریش ئەم خڵاتەی بردووەتەوە.
بڕیارنامەی ٤٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی نیسانی ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی بنین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٠٥‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٧
تیۆدۆر لوکلێر
تیۆدۆر لوکلێر شانۆنووسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٧ پۆل:مردووانی ١٨٥١
چاوەکانی (کتێب)
وێنۆک|بەرگی کتێبی فارسی چاوەکانی
چاوەکانی یەکێکە لە گرنگترین ڕۆمانەکانی بزورگ عەلەوی کە نوسەرێکی سەرکەوتوو بوو لە ئێران. لەم ڕۆمانە وەک خۆی باسی دەکات دەلالەت لەوە دەکات کە ئەو دوو چاوەی وێنەکێشەکە دەیکێشێت، دوو چاوی شۆڕش و ڕقی پەنگ خواردووی میللەتە دژی دەستەڵاتی شا (شاھەنشا) یاخوود (ڕەزاشا)ـی دیکتاتۆری ئەو کاتەی ئێران.
وەرگێران بە کوردی
ڕۆمانی چاوەکانی بە دەستی ئازاد بەرزەنجی وەرگێراوەتەوە بە کوردیی سۆرانی و لە باشووری کوردستان کتێبێکی پڕفرۆش بووە کە توانیوە بە چاپەکانی پانزەھەم بە ڕەو سەر بگەیێت. ئەم کتێبە چەندین جاڕ لە لایەن بڵاوکەرەکانی جۆراوجۆر بڵاو بووە کە ناونیشانی چاپی یەکەمی وەهایە:
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبەکانی ١٩٥١ پۆل:کتێبەکانی ١٩٧٩ پۆل:کتێبە ئێرانییەکان پۆل:ڕۆمانە ئێرانییەکان پۆل:کتێبە فارسییەکان پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی فارسی
١٨٤٠
ساڵی ١٨٤٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٤٠
جامبخت
جامبخت شارۆچکەیەکی شارستانی خاوەلنگە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٩٧٧٤ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
کۆڵومبس، ئۆھایۆ
کۆڵومبس پایتەختی ویلایەت و پڕگەلھەترین شاری ویلایەتی ئۆھایۆی ئەمریکییە، بەپێی سەرژمێریی ٢٠٢٠، دانیشتووانی ئەم شارە ٩٠٥٫٧٤٨ کەس بووە، ١٤ھەم پڕگەلھەترین شاری ئەمریکایە، دووەم پڕگەلھەترین شاری ناوەڕاستی ڕۆژاوای ئەمریکایە، دوای شیکاگۆ، و سێیەم پڕگەلھەترین پایتەختی ویلایەتە، کۆڵومبس ناوەندی شارستانی فرانکلینە، ھەروەھا بۆ شارستانەکانی دێلاوێر و فێرفیڵد درێژ دەبێتەوە، شاری کڕۆکی ناوچەی گەورەشاری کۆڵومبسە کە دە شارستان لە ناوەندی ئۆھایۆ لەخۆ دەگرێت، ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە لە ٢٠٢٠دا  ٢٫١٣٨٫٩٢٦ کەس بووە، بەمەش بە گەورەترین ناوچەی ویلایەتی ئۆھایۆ و ٣٢ھەم گەورەترین ناوچەی ئەمریکا دادەنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئۆھایۆ
ئەلوەکرا
ئەلوەکرا یان ئەلوەکرە شارێکە لە باشووری قەتەر، لەسەر کەنارەکانی کەنداو ھەلکەوتووە و پایتەختی شارەداری ئەلوەکرایە، ژمارەی دانیشتووانی سەروی ٨٧ ھەزارە، و ژمارەی دانیشتووانی شارەداری ئەلخوڕە سەروی ٢٩٩ ھەزارە. ئەلوەکرا لە ڕێزی شارە گەورەکانی قەتەردایە. بەلگە شوێنەوارەکانی ئەم شارە دیاردەکەن کە ئەلوەکرا یەکەم ناوەندی شار بووە لە قەتەر.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی قەتەر پۆل:شارەوانییەکانی قەتەر پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەتەر
بڕیارنامەی ٤٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئایاری ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆتسوانا-ڕۆدیسیای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٠٨‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕۆدیسیا
بزوێن
بزوێن بەو دەنگانە دەوترێن کە لە کاتی بێژەیاندا (تەلەفوز)، دەم و زار تۆزێ زیاتر دەکرێنەوە و زیاتر دەکێشرێن. بزوێنەکان جووڵە و بزواندن دەخەنە ناو وشەوە.
بزوێن لە زمانی کوردیدا
زمانی کوردی ٨ دانە بزوێنی ھەیە بەڵام بە ئەلفوبێی سۆرانی (عەرەبی) تەنیا ٧ دانەیان پیتیان بۆ دانراوە و دەنووسرێن و بریتین لە:
یاسا: ھەر وشەیەکی کوردی لانی کەم بزوێنێکی تێدا بەکار دەچێت:
(ناو naw) ـ (کورد Kurd) ـ (کۆمار komar) ـ (سوور sûr) ـ (بەرد berd) ـ (سێ sê).
سەرچاوە
پۆل:دەنگناسی (زمانەوانی) پۆل:بزوێنەکان پۆل:ڕێزمانی کوردی
یاریگای ئەلجنوب
یاریگای ئەلجنوب بە فەرمی یاریگای ئەلوەکرا ئەم یاریگایە لە شاری ئەلوەکرا لە وڵاتی قەتەر، بۆ مەبەستی ئەنجامدانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ دروست کراوە. ئەم یاریگایە لە ساڵی ٢٠١٤ بەردی بناغەی دانراوە و لە ساڵی ٢٠١٩ کراوەتەوە و جێگای ٤٠٬٠٠٠ کەس دەبێتەوە و یاریگایی یانەی وەرزشی ئەلوەکرایە.
سەرچاوەکان
پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی قەتەر
جوومپا لاھیری
جوومپا لاھیری ڕۆماننووسی بەناوبانگی ئەمریکی لە ڕەگەزی ھیندیە. لاھیری بە ھۆی نووسینی چەندین کورتەچیرۆک ناوی دەرکرد و لە ساڵی ٢٠٠٠ی زایینی بە خاوەنی خەڵاتی پولیتزەر بوو. تا ئێستا فیلمێک لە کتێبەکانی ئەو دەرھاتووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئەمریکی پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی پۆل:کۆچەرانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١
گێغی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل
چیاسەوز، ئاغجەلەر
چیاسەوز گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
چیاسەوز لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قوڕاوە و لە باشوور لەگەڵ گوندی باوەفەتی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی سپیلکە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گەزەڵان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
قەرەقایە
قەرەقایە گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەرداوڕۆ، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
قەرەقایە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کوسە و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئەحمەدبەگ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زینالو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کوھلی سەروو.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان یەکێکە لە شەش بەشە سەرەکییەکەی دەزگای نەتەوە یەکگرتووەکانە (UN)، وەکو بەشەکانی سەرەکی ڕاوێژکاری و داڕشتنی سیاسەت و نوێنەرایەتی نەتەوە یەکگرتووەکان بەڕێوەدەچێت. لە ئێستادا لە ٧٧هەمین دانیشتن ئەنجام دراوە، دەسەڵات و پێکهاتە و ئەرک و ڕێکارەکانی لە بەشی چوارەمی دەستوری نەتەوە یەکگرتووەکانەوە هاتووە. کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان بەرپرسیارە لە بودجەی نەتەوە یەکگرتووەکان و دەستنیشانکردنی ئەندامانی ناهەمیشەیی بۆ ئەنجومەنی ئاسایش، دەستنیشانکردنی سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، وەرگرتنی ڕاپۆرت لە بەشەکانی دیکەی سیستەمی نەتەوە یەکگرتووەکان، پێشکەشکردنی راسپاردە لەڕێگەی بەرنامە ڕێژەیی. هەروەها چەندین لق دادەمەزرێنێت بۆ پێشخستن یان یارمەتیدانی ئەرکە فراوانەکان. کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان تاکە بەشی نەتەوە یەکگرتووەکانە کە هەموو وڵاتانی ئەندام نوێنەرایەتی تێدا دەکەن.
كۆبوونەوەی گشتی لەژێر سەرپەرشتی سەرۆکی کۆڕی گشتیی یان سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان لە دانیشتنەكانی ساڵدا لە بینای كۆمەڵەی گشتی کۆدەبنەوە، لەناو بارەگای سەرەكی نەتەوە یەكگرتووەكان لە شاری نیویۆرك. بەشی سەرەکی ئەم کۆبوونەوانە بەگشتی لە مانگی ئەیلولەوە تا مانگی یەک بەردەوام دەبێت تاوەکو هەموو کێشە و گرفتەکان چارەسەر دەکرێن، کە زۆرجار پێش دەستپێکردنی دانیشتنی داهاتوو دەبێت. هەروەها دەتوانێت بۆ دانیشتنی تایبەت و فریاگوزاری تایبەت کۆبونەوە ئەنجام بدەن. یەکەم دانیشتن لە ١٠ی شوباتی ١٩٤٦ لە هۆڵی ناوەندی میتۆدیستەکان لە لەندەن بانگهێشت کرا بە نوێنەرانی ٥١ نەتەوە دامەزرێنەری لەخۆگرتبوو.
دەنگدان لە کۆبوونەوەی گشتیدا لەسەر هەندێک پرسیاری گرنگ- ئەوانیش پێشنیارەکان سەبارەت بە ئاشتی و ئاسایش؛ نیگەرانییەکانی داهاتە؛ و هەڵبژاردن، وەرگرتن، ڕاگرتن، یان دەرکردنی ئەندامان - بە زۆرینەی دوو لەسەر سێی ئەو کەسانەی ئامادەن و دەنگ دەدەن. پرسیارەکانی تریش بە زۆرینەیەکی سادە بڕیاریان لەسەر دەدرێت. هەر وڵاتێکی ئەندام یەک دەنگی هەیە. جگە لە پەسەندکردنی بابەتە بودجەییەکان، لەوانەش پەسەندکردنی پێوەرێکی هەڵسەنگاندن، بڕیارەکانی ئەنجومەن پابەندکەر نین بۆ ئەندامان.و ئەنجومەن دەتوانێت راسپاردە لەسەر هەر پرسێک لە چوارچێوەی نەتەوە یەکگرتووەکاندا پێشکەش بکات، جگە لە پرسەکانی ئاشتی و ئاسایش لە ژێر ڕەچاوکردنی ئەنجومەنی ئاسایشدا.
لە ماوەی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، کۆبونەوەکە بوو بە مەکۆیەک بۆ "دیالۆگی باکوور-باشوور" لە نێوان گەلانی پیشەسازی و وڵاتانی تازە پێگەیشتوودا لەسەر کۆمەڵێکی پرسی نێودەوڵەتی. ئەم پرسانە بەهۆی گەشەی دیاردەیی و گۆڕانی پێکهاتەی ئەندامانی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە هاتنە پێشەوە. لە ساڵی ١٩٤٥دا نەتەوە یەکگرتووەکان ٥١ ئەندامی هەبوو، کە تا سەدەی بیست و یەکەم نزیکەی چوار هێندە زیادی کرد و گەیشتە ١٩٣ ئەندام، کە زیاتر لە دوو لەسەر سێیان لە وڵاتی پەرەئەستێن بوو. زۆرجار بەهۆی ژمارەیانەوە، وڵاتانی تازە پێگەیشتووی جیهان دەتوانن کارنامەی کۆبونەوەکە دیاری بکەن (بە بەکارهێنانی گروپە هەماهە ڕەنگەکانی وەک جی ٧٧)، بۆ زۆرێک لە وڵاتانی تازە پێگەیشتووی جیهان، نەتەوە یەکگرتووەکان سەرچاوەی زۆربەی کاریگەرییە دیپلۆماسییەکانیان و دەرچەی سەرەکی دەستپێشخەریەکانی لە پەیوەندییەکانی دەرەوە جێبەجێ دەکات.