cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بەغدا
لەمێژووی شارستانیدا
شاری بەغدا لە ساڵی ١٩٢١دا بۆتە پایتەختی عێراق و بەھۆی شەڕی ئێران و عێراقەوە لە ساڵانی ھەشتاکاندا و جەنگی کەنداوی دووەم لە ساڵی ١٩٩١دا و جەنگی کەنداوی سێیەم لە ساڵی٢٠٠٣، جارێکی دیکەش کەوتۆتەوە بەر شاڵاوی وێران کاریی و قات و قڕی و برسێتی و شەڕی برکوژیی و تایەفەچێتی بەھۆی سیاسەتی وڵاتانی دراسێیەوە. ئێستا شاری بەغدا دەکەوێتە سەرووی شاری بابل بە ٩٠ کیلۆمەتر و چەند کیلۆمەترێکیش لە سەروی شاری قتیسون واتە ئەلمەدائینی جارانەوەیە کە بە سەنتەری ناوەندی وڵات دادەنرا تا ئەو کاتەی لە سەردەمی عەباسێکاندا شاری بەغدای ئێستا جێگای گرتەوە.
ناوە مێژووییەکانی بەغدا
لەوانە «ئەلمەدینە ئەلمدەوەرە» واتە شارە خڕەکە کە شتێکی نوێ بوو لە سەردەمی خۆیدا. ھەروەھا دارولسەلام، زەورا. ئەو شوێنەی لە بنەڕەتدا بەغدای تیادامەزرا پێی دەوترا شوینزییە.
مۆزەخانەو مزگەوت و قوتابخانە کۆنەکان
لە شاری بەغدادا چەند مۆزەخانەیەکی تێدایە پاشماوەی گەلێک ئاسەواری کۆنی تێدا نیشان دەدرێت وەکو خشڵ و دراوی کۆن و پەیکەری کۆنی سەدەکانی پێش زایین ھەتا سەدەی حەڤدەی زاینیی، ھەروەھا ئاسەواری سەردەمی خەلافەتەکانی ئیسلامی. لە شاری بەغدادا کۆنترین مزگەوتی مێژوویی تێدایە مێژوویان دەگەرێتەوە بۆ سەردەمی موعتەسەم، لەوانەش مزگەوتی ئەلخولەفا کاتی خۆی بە مزگەوتی خەلیفە موعتەسەم ناوی براوە، ھەروەھا مزگەوتی ئەحمەدییە کاتی خۆی قوتابخانەکەی ئیمام ئەحمەدی حەنبەل بووەو مزگەوتی ئیمام موسای کازم و مزگەوتی مەرجان کە دەکەوێتە بازاڕی شۆریجەی شاری بەغداوە. ھەروەھا مزگەوتی مەنسور و مەھدی و مزگەوتی رەسافە، ھەروەھا چەند قوتابخانەیەک کە خاوەنی مێژوویەکی دێرینن، وەکو قوتابخانەی ئەلشەرقییە لە نزیک مەزارگەی ئەبی حەنیفەی نوعمان و قوتابخانەی موەفەقییە، ئاسفییە، سلجوقییە، نازمیە.
ئابووری
شاری بەغدا لەرووی بازرگانییەوە بە سەنتەرێکی گرنگی بازرگانی دادەنرێت، بۆ ھەموو پارێزگاکانی عێراق، ھاوکات چەند کارگە و وەرشەیەکی پیشەسازیی گرنگی تێدایە لە بەرئەوەشە کە بە سەنتەری پیشەسازیی دەژمێردرێت، لە ھەمان کاتیشدا.
ھەروەھا بەغدا وەکو بازنەیەکی پەیوەندی وایە لە نێوان سووریا و تورکیا و ھیندستان و خوارووی رۆژھەڵاتی ئاسیادا کە لەڕووی بازرگانیردنی نێودەوڵەتییەوە شوێنێکی گرنگی ھەیە، ھاوکات بە غدا لەڕووی گەشتیارییەوە شوێنی گرنگە و زیاتر لە یەک میلیۆن کەس ساڵانە ڕووی تێدەکەن، بەتایبەتی زۆربەیان لە وڵاتانی دراسێوە دێن بە مەبەستی زیارەت کردنی شوێنە پیرۆزەکانی وەک شاری نەجەف و کەربەلا و چەند شوێنی دیکەش کە بە شاری بەغدادا تێدەپەڕن. لە ھەمان کاتیشدا لەڕووی کشتوکاڵییەوە بە ناوچەیەکی گرنگی عێراق دادەنرێت، لەبەرئەوەی سامانێکی ئاویی باشی ھەیەو زەویەکەشی بە پیتە.
دیمۆگرافیا
زۆرینەی دانیشتوانی شاری بەغدا سوننە مەزھەبن‌و ھاوکات و کورد و تورکمانیش پێکھاتەیەکی دیکەی دانیشتوانی ئەم شارەن. یەزیدی و سوبی و مەسیحییەکانیش کەمایەتییەکی دیکەن و لە پێش ساڵی ١٩٤٨یشدا جولەکەکانیش رێژەیەکی زۆریان لەشاری بەغدا ھەبوون، بەڵام دوای دامەزراندنی دەوڵەتی جولەکە ژمارەیان بەرەبەرە ڕووی لە کەم بوونەوە کرد تا ساڵانی پەنجاکان وای لێھات ژمارەیان بەرەو نەمان چوو.
بیناسازی و نیشتەجێبوون و دانیشتوان
لە ئێستادا شاری بەغدا بە یەکێک لە چوار پایتەختە گەورەکەی وڵاتانی ئیسلامیی دادەنرێت لەڕووی گەورەیی و زۆریی دانیشتوانەکەیەوە، شاری بەغدا بە شەقامە پان و رێکەکانی بەناوبانگە کە بەدەوریدا کۆشک و تەلاری مۆدێرن چوون بە ئاسماندا، بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٧٬٢١٦٬٠٤٠ کەس بووە.
شوێنە بەناوبانگەکانی بەغدا
لەشاری بەغدادا گەلێک شوێنێکی گرنگ‌و بەناوبانگ ھەن کە بوونەتە ناسنامەی ئەو شارە. لەوانەش قوتابخانەی ( و مزگەوتی مەرجان و مزگەوتی قەبەلانی و زانکۆی و مزگەوتی خولەفا و شوێن نەزەرگەی ئیمام موسای کازم و مەرقەدی شێخ عەبدولقادری گەیلانی و مزگەوتی حوسەین پاشا و مزگەوتی ئیمام ئەعزەم و تەواری بەغداو کاتژمێرەکەی شاری بەغداو وێستگەی شەمەندەفەری نێو دەوڵەتی و تابلۆی ئازادی جەواد سەلیم (واتە )ی گۆڕەپانی تەحریر، پەیکەری کەھرەمانە و دوورگەی بەغدای گەشت و گوزاریی و گۆرەپانی پاشایەتی لە ناوچەی ئەعزەمیە و یاریگای شەعب کە گەورەترین یاریگای تۆپی پێی عێراقە. ھەروەھا کتێبخانەی «بەیتولحیکمە» و گۆڕەپانی ئاھەنگ گێڕانی «کەوانی سەرکەوتن» کە بە ساحەی ئیحتیفالات ناسراوە و مینۆمێنتی سەربازی ون و کۆشکی کۆبوونەوەکان و پردی ھەڵواسرا و و پردی دوو قات واتە  بازاڕی شۆریجە و بازاڕی غەزل کە دەکەونە ناوەڕاستی شاری بەغداو کۆنترین بازاڕن لەو شارەدا.
جوگرافی
250px|وێنۆک|چەپ| رووباری دیجلە لە ناوەراستی شاری بەغدا شاری بەغدا لەڕووی جوگرافییەوە دەکرێت بە دوو بەشی ناوەڕاستەوە کەبە بەشی ڕۆژئاوای رووباری دیجلە دەوترێت ناوچەی کەرخ و بە بەشی رۆژھەڵاتیشی دەوترێت ناوچەی رەسافە، ئەمڕۆ لە ھەردوو ئەم ناوچانەدا کۆشک و تەلاری نوێ بەرچاو دەکەون، بەڵام لە بەشی رەسافە ناوچەی "ئەلمرادە" ھەیە کە بەشەقام و کۆڵانە تەسک و باریکەکانی بەناوبانگە. شاری بەغدا دەبێت بە دوو بەشی ناوەڕاستەوە بە ھۆی رووباری دیجلەوە کە بە ناوەندیدا دەڕوات، یەکەم بەشی (رەصافە) کە لەم ناوچانە پێکدێت "ئەعزەمیە، بەتاوین، کەڕادە، شەعب، بەغداد جدیدە، زەعفەرانیە، وەزیریە، شەقامی فەزل گەرەکی شێخ عومەر کە زۆربەی دانیشتوانەکەی کوردن، شەقامی سەعدون و مەدینە سەدر، شەقامی ئەبونوئاس، حەی ئور، ناوچەی نۆی نیسان، غەدیر، بنوک، شەقامی فەلەستین و شەقامی نیزال، شەقامی مەغریب، ناوچەی صلێخ، جادریە، باب شەرقی، مەسبح، شارەوانیی، کەمپی سارە، حوسێنییە، زەیونە، مەشتەل، بوب ئەلشام، راشدیە. ھەروەھا بەشی دووەم کەبەشی (کەرخ) ی پێدەوترێت بەشدەکرێت بە سەر ئەم ناوچانەدا، ناوچەی کازمیە، عامریە، مەنصور، قادسیە، دۆرە، سەیدیە، غەزالیە، حەی جیھاد، مەدینەی حوریە، شوعلە، ناوچەی سەوز، چواردەی رەمەزان، حەی ئیعلام، عتێفییە، حەی عامل، شرگە الرابعە، حەی توراپ و زەوراو شارع حەیفاو حارپیە و بەیاع و دەولەعی و صالحییە وەشاش و حەی یەرموک و جامیعە ھەروەھا ناوچەی عەرەبی جبور.
پردە بەناو بانگەکان
ئەو پردانەی کە ھەردوو بەشی کەرخ و رەسافەی شاری بەغدا بەیەک دەگەیەنن بریتین لە: پردی ئەئمە، پردی ئەعزەمیە، پردی شوھەدا، پردی کۆماریی، پردی ئەحرار، پردی رەشید، پردی ھەڵواسراوی بەغداد، پردی جادریە، پردی دووقات، پردی بابلموعەزەم، پردی موسەننا، پردی رەسافە، پردی دۆرە....
ناوچە پیشەسازییەکان
ناوچە پیشەسازییەکانی شاری بەغدا، لە سەنتەری شارەوە درێژدەبنەوە تادەرەوەی شارو دەوروبەری، وەکو ناوچەی پیشەسازیی تاجی. شاری بەغدا ئێستا نزیکەی ١٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەی داپۆشیوەو لەدوای پرۆسەی ئازادکردنی عیراقیش پرۆژەی ئاوەدانکردنەوە بە شێوەیەکی بەر فراوان دەستی پێکردووە ھاوکات باری ئەمنی ئێستای بەغداش، بەرەو باش بوون دەچێت و بە شێوەیەک رۆژانە بە سەداھا خێزان لە ھەرێمی کوردستان و وڵاَتانی دراس و جیھانەوە دەگەڕێنەوە ئەم شارە دێرینەو بە شێوەیەکی گشتی ئێستا ژیان تێدا بەرەوە ئارامی سەقامگیری دەچێت و رۆژ لە دوای رۆژ لە گەورە بوون و جوانتر بووندایە.
سەرچاوەکان
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:لووتکەی عەرەبی پۆل:بەغدا پۆل:شارەکانی عێراق پۆل:چاندی عێراقی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەم پۆل:دامەزرانەکانی ٧٦٢ پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:پایتەختەکانی خەلافەتی ئیسلامی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
پێترۆس
بوتڕوس (بەئینگلیزی: Peter) یان پایەبەرز بوتڕوس (بەئینگلیزی: Saint Peter)، ناوی سەمعانی کوڕی یوحەنایە و ناسراوە بە سەمعان بوتڕوس (بەئینگلیزی: Simon Peter، بەگریکی: Πέτρος)، یەکێکە لەپێشەوا مەسیحییە دەستپێکەکان، کە لەنێو پەیمانی نوێ و کرداری نێردراوەکاندا پلەیەکی بەرزی هەیە و یەکێکە لە دوانزدە قوتابییەکەی کە یەسووع هەڵیبژاردن کە ببنە شوێنکەوتووی. هەندێک لەگرتەکانی ژیانی بوتڕوس لەڕێگەی چوار ئینجیلە باوەڕپێکراوەکەەوە دەست دەکەوێت.
ژیاننامە
thumb|left|بوتڕوس کاتێک کە [[نکۆڵیکردنی بوتڕوس لە یەسووع|سێ جار نکۆڵی دەکات لە یەسووع]] بوتڕوس لەگووندی سیدا لە جەلیل لە فەڵەستین لەدایکبووە و هەر لەوێش پەروەردە بووە، لەوێ خەریک بووە بە ئیش و کاری ڕاوکردنی ماسییەوە لەگەڵ ئاندرۆسی برایدا پێش ئەوەی یەسووع بانگهێشتی بکات تا ببێتە یەکێک لە شوێنکەوتووەکانی. بەڵام دواتر بووە پێشەوای نێردراوەکانی یەسووع. هەروەها یەکەمین کڵێسای دامەزراند و بەڕێوەی برد.
زۆرینەی زۆری مەسیحییەکان دان بە پایەبەرزی و پیرۆزی بوتڕوس دا دەنێن و دانی وەکوو یەکەمین پاپای ڕۆما. لەلایەکی ترەوە هەندێک تایەفەی مەسیحی دیکە بە یەکەمین سەرەک قەشەی ئەنتاکیا ی دادەنێن کە دواتر بووەتە سەرەک قەشەی ڕۆما. بەڵام ئەمە ئەوە ناگەیەنێت کە دەسەڵاتێکی سەرەک قەشەیی زۆرتری هەبوو بێت لە سەرەک قەشەکانی دیکەی دنیا، بەو بەڵگەیەی کە پڕۆتێستانتەکان وشەی پایەبەرز بەکار نابەن لەکاتی باسکردنی بوتڕوس دا بەڵکو بەتەنها وەک قوتابییەک یان نێردراوێکی یەسووع باسی لێ دەکەن. بوتڕوس بەپەرۆش بوو بۆ بەرگریکردن لە یەسووعی مامۆستای و کاتێ کە یەسووع چۆنییەتی مردنەکەی خۆی ئاشکرا کرد، بوتڕوس پێی گوت: "من ئامادەم لەگەڵتدا بێم بۆ زیندان، تەنانەت بۆ مردنیش لەگەڵت دێم."، کەچی لەگەڵ ئەوەشدا بوتڕوس سێ جار نکۆڵی لە ناسینی یەسووع دەکات بەپێی بەسەرهاتەکانی ناو ئینجیل، ئەگەرچی یەکەم کەسیش بوو دانی نا بە خودایەتی یەسووعدا و باوەڕی پێی هێنا.
بوتڕوس بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە فەڵەستین و فینیقیە بەردەوام بوو لەسەر بڵاوکردنەوەی ئایینەکە، پاشان لەوێ ڕۆیشت لە ساڵی ٤٤ ی زایینییدا. پاشان گەرایەوە بۆ ئۆرشەلیم لەهەمان ساڵدا، هیرۆدس لەو کاتەدا فڕێی دایە زیندانەوە و فریشتەی خودا ڕزگاری دەکات بەپێی بەسەرهاتەکە، بۆیە بڵاوکردنەوەی ئایینەکەی کەمێک دواخست، پاشان ئەنجومەنی یەکەمی لەگەڵ نێردراوەکاندا بەست و یەکەمین نامەی خۆی نووسی. پاشان گەڕایەوە بۆ ڕۆما و لەوێ سایمۆنی جادوگەری بەزاند و پەردەی لەسەر فرت و فێڵەکانی و هاوکاربوونی لەگەڵ ڕۆحە خراپەکاندا لادا. بوتڕوس لەلای نیرۆنی پادشاوە خۆشەویست بوو، کەچی دواتر لەبوتڕوس توڕە بوو تا گەیشتە ئەو ئەنجامەی بڕیاری گرتنی دەردا و خستیە زیندانەوە و لەخاچی دا. بوتڕوس لێرەدا لە تەوازوعدا داوای کرد کە بەپێچەوانەی یەسووعی مامۆستایەوە لەخاچ بدرێت، ئەمەش لەلایەن چەندین پایەبەرزەوە سەلمێندراوە و هاوکات ئاسەوارە مێژووییەکانی ڕۆماش بۆخۆیان بەڵگەن لەسەر ئەو ڕووداوە. بوتڕوس بەپەیمانێک لەگەڵ پۆڵسدا چووە ڕۆما، بەڵام پاش ئەوەی کڵێساکەی دامەزراند، لەسەردەمی نیرۆندا کوژرا لەدەوروبەری ساڵی ٦٧ی زایینی.
ناونانی بەناوی بەردەوە
لەگفتوگۆیەکدا لەنێوان یەسووع و قوتابییەکانی (لە ئینجیلی مەتتا بەشی ١٦ ئایەتی ١٦ تا ٢٠ دا)، یەسووع لەتەلەبەکانی پرسی: "خەڵک لەسەر من چی دەڵێن؟"، هەندێک لەتەلەبەکانی وەڵامی جیاوازیان پێ دا و لەزمانی خەڵکەوە دەیان گێرایەوە کە دەڵێن ئەو پێغەمبەرە یان یوحەننایە یان ئیلیای پێغەمبەرە یان پیاوێکی چاکەکارە. پاشان کە یەسووع پرسیارێک ئاڕاستیە قوتابییەکان دەکات و دەڵێت: "ئەی ئێوە دەڵێن من کێم؟"، بوتڕوس وەڵامی دەداتەوە و دەڵێت: "تۆ مەسیحی کوڕی خودای زیندوویت". لێرەدا یەسووع ناوی لێنا بەرد یان تاشە بەرد و پێی گووت تۆ ئەو بەردە دەبیت کە کڵێساکەمی لەسەر بنیاد دەنێم و دەرگاکانی جەهەننەم پێی ناوێرن. ئەمە یەکەمین دانپێدانان بوو بە وەحی خودای لەدوای یوحەننای بەئاوەشۆرەوە، یان بە لێکدانەوەیەکی باوتر کە لێکۆڵەرەوە پیتەر دانیاڵ هارینگتۆن کردوویەتی؛ بوتڕوس هێما بووە، لەهەمان کاتدا یەکێک بووە لە قوتابییەکان و یەکەم کەس بووە کە بانگهێشتکراوە و کاری کردووە وەک وتەبێژی کۆمەڵەی یەکەم، هەروەها بوتڕوس قودوە بووە بۆ باوەڕی سەرەتا و بەرەبەیانەکانی مەسیحییەت.
ڕۆیشتن لەسەر ئاو
سیان لە چوار ئینجیلەکە بەسەرهاتی ڕۆیشتن لەسەر ئاویان گێڕاوەتەوە، ئەو ئینجینلانەش بریتیین لە مەتتا و مەرقۆس و یوحەننا، لەو ئینجیلانەدا باس لەوە دەکرێت کە یەسووع لەسە ئاو دەڕۆیشت، بەبوتڕوسی گووت وەرە، بوتڕوسیش لەگەڵ یەسووعدا لەسەر ئاوەکە ڕۆیشت، بەڵام لەکاتی بەرزبوونەوەی شەپۆلەکاندا بوتڕوس ترسا و دەستی کرد بە ژێر ئاو کەوتن، بەڵام یەسووع گرتیەوە و ئاگاداری کرد سەبارەت بە کەمیی باوەڕی.
شتنی پێیەکانی
لەسەرەتای دواین خواندا، یەسووع دەستی کرد بە شتنی پێیەکانی قوتابییەکانی تا وانەیەکیان بداتێ لە بچووکی و تەوازوعدا، بوتڕوس لەسەرەتادا ڕەتیکردەوە کە ڕێگە بە یەسووع بدات کە قاچەکانی بشوات، بەڵام کاتێک کە یەسووع پێی گووت: "ئەگەر پێیەکانت نەشۆم، چارەنووست لەگەڵ من نییە"، پاش ئەو وەڵامەی یەسووع، بوتڕوس گووتی: "گەورەم، تەنها پێیەکانم نا، بەڵکو دەستیشم و سەریشم." .
کۆچی دوایی
هەریەک لە بابیاس و ئیرۆنیمۆس و ئیکلیمیندەسی ئەسکەندەری و تەرتولیانۆس و کایۆس و ئۆریجانۆس و یۆسابیۆس کە لە پایەبەرزانی کڵێسا و مێژوونووسانی کڵێسان، چەخت لەسەر ئەوە دەکەنەوە کە لە ٢٩ ی حوزەیران ی ساڵی ٦٤ی زایینیدا کوژراوە. لەکاتێکدا هەندیک لە لێکۆڵەرەوان پێیان وایە کە مردنەکەی لە ١٣ ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٦٤ دایە. بەپێی بڕوای کڵێساکانیش لەخاچدراوە لەسەر دەستی دەسەڵاتی ڕۆمانی. بەپێی یەکێک لە پەڕتووکەکانی ئەپۆکریفیا (کتێبە ئایینییە پەسەندنەکراوەکان لەلایەن کڵێساوە) کە بە پەڕتووکی پەرتووکی بوتڕوس ناودەبرێت، بوتڕوس بەپێچەوانەوە (سەری بۆ خوارەوە و قاچی بۆ سەرەوە) لە خاچدراوە. کڵێسای کاسۆلیکیش شوێنی ناشتنەکەی بە ژێر سەرپەڕێنگەی باڵا لە بازیلیکی پایەبەرز بوتڕوس لە ڤاتیکان، دیاری دەکات.
کەسایەتی
وێنۆک|چەپ|لەخاچدانی [[بوتڕوس، کێشانی کاراڤاجیۆ]] دەتوانین لەڕێگەی ئەو نووسینانەوە کە لەسەر بوتڕوس هەن لە کتێبی پیرۆزدا ئەوە دەستنیشان بکەین کە کەسایەتییەکی شۆڕشگێڕانەی بەپەرۆشی هەڵەشەی هەبووە و هەندێک جار پەلەی کردووە لەبڕیاردان یان لە پەیماندان دا.
هەندێک لە لێکۆڵەرەوانی پەیمانی نوێ پێیان وایە کە لەسەرەتادا بوتڕوس قوتابی یوحەننای ئاوەشۆرەییکەر بووبێت پێش ئەوەی دوای یەسووعی مەسیح بکەوێت و ببێتە کەسایەتی دیار لەنێوان قوتابییەکاندا، لەنێو ئینجیلەکاندا بەشێوەیەکی گەورە و جیاوازتر لە قوتابییەکانی تر باسی لێوە کراوە،
بەپێی کتێبی پیرۆز، لەکاتی گرتنی یەسووع و پێش لەخاچدانی هەر وەک چۆن یەسووع لە پێشگوێییەکدا لە دواین خواندا بە بوتڕوسی دەڵێت، بوتڕوس سێ جار نکۆڵێ لەناسینی یەسووعی مەسیح دەکات، بەڵام دواتر پەشیمان دەبێتەوە لەو کارەی و یەسووع تۆببەکردنەکەی قبووڵ دەکرێت، پاش هەستانەوەی یەسووع لەمردن بوتڕوس و هاوڕێ نێردراوەکانی هێزیانی لە ڕۆحی پیرۆزەوە پێ درا و هەنگاویان نا بەرەو پێش بۆ بڵاوکردنەوەی ئایینەکە لەهەموو شوێنێکدا.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی دەیەی ٦٠ پۆل:مردووانی ٦٧ پۆل:دوانزدە قوتابییەکەی یەسووع پۆل:پێشەواکانی مەسیحییەت پۆل:کەسایەتییە گرنگەکانی مەسیحییەت پۆل:کەسایەتییە پیرۆزەکان لای کڵێسای کاسۆلیکی
قەزای ناریمانۆڤسکی
وێنۆک|دیمەنی ناوچەی ناریمانۆڤسکی قەزای ناریمانۆڤسکی (بە ڕووسی: Нарима́новский райо́н) قەزایەکی ئیداری و شارەوانییە (ڕایۆن)، یەکێکە لە یازدە ناوچە لە ئۆبلاستی ئەستراخان لە ڕووسیا. دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای ئۆبلاستەکە. ڕووبەری قەزاکە ٦١٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٢٤٠٠ میل چوارگۆشە) ناوەندی کارگێڕییەکەی شارۆچکەی ناریمانۆڤە. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠، ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٤٥٤٥٧ کەس بووە، ژمارەی دانیشتووانی ناریمانۆڤ ٢٥٫٣٪ی ئەو ژمارەیە پێکدەھێنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆبڵاستی ئەستراخان
یوریی گۆگۆریۆ
پاشا یوری (بە ھانگۆل: 유리왕 یان 유리명왕؛ بە ھانجا: 瑠璃王 یان 瑠璃明王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ساڵی ١٨ی زایینی مردووە، ماوەی فەرمانڕەوایی (١٩ی پێش زایین - ١٨ی زایینی). دووەم فەرمانڕەوای گۆگۆریۆـبوو، گۆگۆریۆ ئەکەوێتە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا. کوڕە بچووکی دامەزرێنەری گۆگۆریۆ جومۆنگ. ڕووداوەکانی ژیانی بە درێژی باسکراوە لە کتێبی سامگووک ساگی.
پوختە
یوری، کوڕی جومۆنگ، دامەزرێنەری گۆگۆریۆ. یوری گەورە کرا لە لاین دایکی لە ھەمان ئەو شوێنەی کە باوکی لێ گەورە کرا بووە. دایکی یوری، خاتوو یی، وە یوری چوو بۆ گۆگۆریۆ لە ١٩ پێش زایین، بۆ بینینی باوکی.
سەرچاوە
پۆل:کۆریا پۆل:ئاسیا پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:پاشاکانی گۆگۆریۆ پۆل:مردووانی ١٨ پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەم لە ئاسیا پۆل:گۆگۆریۆ پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەمی پێش زایین پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەم پۆل:لەدایکبووانی ٣٨ی پێش زایین
١١١٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئۆبلاستی ئەستراخان
پرۆژەی ڤێگا
وێنۆک|نیمچە بیابان لە [[قەزای ناریمانۆڤسکی|ناوچەی ناریمانۆڤسکی لە ئۆبلاستی ئەستراخان]] وێنۆک|ڕاست|بینای ئیدارەی ئۆبلاستی ئەستراخانی پارێزگار و حکوومەتی ئەستراخان لە [[شەقامی سۆڤێتسکایا]] لە ٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٠ تا ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٤ و لەژێر سەرکردایەتی نیکۆلای بایباکۆڤ. یەکێتی سۆڤیەت پازدە تاقیکردنەوەی ئەتۆمی قووڵی ژێرزەمینیی بۆ تەقینەوەی ئەتۆمی بۆ ئابووری نیشتمانی لە شوێنی ڤێگا لە بیابانی ڕین لە ڕۆژھەڵات. کەمتر لە ٥٠ کم لە ناوەندی شاری ئەستراخانەوە دوورە بۆ دروستکردنی کۆگا بۆ ھەڵگرتنی غازی سروشتی بەھۆی قووڵی تەقینەوەکە (٩٧٥ بۆ ١١٠٠ مەتر) و بەرھەمی تاڕادەیەک کەم (٣٫٢ بۆ ١٣٫٥ کیلۆتۆن)، ھیچ تیشکێک بۆ ژینگە دەرنەچوو.[١٦] ئەم تەقینەوەیانە بەرھەمێکی کەمتریان ھەبووە لە تەقینەوەکانی پڕۆژەی یاقوت کە ٤٠ کم باشووری باشووری ڕۆژاوای ئۆرنبێرگ بوون، بۆ کەمکردنەوەی ھەر وێرانکارییەکی بوومەلەرزەیی بۆ شارۆچکەکانی نزیک لە دێڵتای ڤۆڵگا لەوانەش ئەستراخان. لەو کاتەدا کێڵگەکانی گازی سروشتی لە نزیک ئەستراخان کە لە قووڵایی ٣٩٠٠ بۆ ٤١٠٠ مەتردان، دەیانتوانی ٦ ترلیۆن مەتر سێجا لەخۆبگرن، کە ڕێژەیەکی ھاوشێوەی ئورینگۆیە. لە ساڵی ٢٠١٧دا کێڵگەی ئەستراخانسکۆیە کە ڕووبەرەکەی ١٠٠ کم لە ٤٠ کم لە ناوەڕاستی کەوانەکەی ئەستراخانە و ٦٠ کم لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەستراخانەوە دوورە، نۆیەمین گەورەترین کێڵگەی ڕووسیایە و گەورەترین کێڵگەی ڕووسیای ئەورووپایە کە غازێکی لە شوێنی خۆیدا مەزەندە دەکرێت لە ١٠٢ تریلیۆن پێی سێجا (٢٫٩ تریلیۆن مەتر سێجا). ئەم وەبەرھێنانە لەلایەن کۆمپانیای گازپرۆم دۆبیچا ئەستراخانەوە بەڕێوەدەبرێت کە کۆمپانیایەکی لقێکی تەواوی کۆمپانیای گازپرۆمە. کێڵگەکە بڕێکی زۆر گۆگردیش بەرھەم دەھێنێت.
مێژووی مۆدێرن
لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧دا، ئەستراخان شانبەشانی کیرۆڤ، مورمانسک، ئولیانۆڤسک و یارۆسلاڤل ڕێککەوتنێکی ھاوبەشی دەسەڵاتیان لەگەڵ حکوومەتی ڕووسیا واژوو کرد و ئۆتۆنۆمی پێبەخشی. ڕێککەوتنەکە لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠١ ھەڵدەوەشێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆبڵاستی ئەستراخان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٣
گورجستان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
گورجستان یەکێک بوو لە ولاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ. ٣٥ وەرزشوان (٢٩ پیاو، ٦ خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە حەوتەمین بەشداربووی گورجستان بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٩٦. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی گورجستان هەشت مەدالیایان ( ٢زێر ، ٥ زیو ، ١ بڕۆنز)بەدەست هێنا.
بڕیارنامەی ١٤٥٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٥٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھەڕەشەی ئاشتی و ئاسایشی نێونەتەوەیی بە ھۆی چالاکییە تیرۆریستییەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٦٦٧‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ١ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
پارێزگای تاڤوش
پارێزگای تاڤوش پارێزگایەکی ئەرمینیایە و دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەرمینیا، لە باکوورەوە لەگەڵ جۆرجیا و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ئازەربایجان ھاوسنوورە. لە ناوخۆدا تاڤوش لە باشوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگای گێغارکونیک و لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ پارێزگای کۆتایک و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ پارێزگای لۆریدا ھاوسنوورە. پایتەخت و گەورەترین شاری پارێزگاکە شارۆچکەی ئیجەڤانە.
دانیشتووان
وێنۆک|ڕاست|[[دێری ھاگارتسین]] پارێزگای تاڤوش دووەم پارێزگای ئەرمینیایە کە کەمترین دانیشتووانی تێدایە. بەپێی سەرژمێری فەرمی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی تاڤوش ١٢٨٦٠٩ کەسە (٦٢٠٨٣ پیاو و ٦٦٥٢٦ ژن) کە نزیکەی ٤٫٣٪ی تەواوی دانیشتووانی ئەرمینیا پێکدەھێنێت. ژمارەی دانیشتووانی شارەکان ٥٤ ھەزار و ١٨٦ کەسە (٤٢٫١٪) و خەڵکی گوندەکان ٧٤ ھەزار و ٤٢٣ کەسە (٥٧٫٩٪). پارێزگاکە ٥ کۆمەڵگەی شارستانی و ٥٥ کۆمەڵگەی گوندنشینی تێدایە. گەورەترین کۆمەڵگەی شارستانی ناوەندی پارێزگای ئیجەڤانە کە ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢١ ھەزار و ٨١ کەسە. ناوەندەکانی تری شارەکانی دلیجان، بێرد، نۆیەمبەریان و ئایروم.
کشتوکاڵ
پارێزگای تاڤوش خاوەنی پێوەرێکی کشتوکاڵی خراپە و تەنھا ٤٫٨٪ی پشکی لە کۆی بەرھەمی کشتوکاڵی ساڵانەی ئەرمینیا ھەیە. نزیکەی ٤١٪ (١٬١٠٨ کم٢)ی کۆی ڕووبەری پارێزگاکە زەوی کشتوکاڵییە، کە ٢٣٪ (٢٥٦ کم٢)یان زەوییە کشتوکاڵییەکانن. دانیشتووانی زۆرێک لە کۆمەڵگا گوندنشینەکان بە شێوەیەکی سەرەکی بەشدارن لە کشتوکاڵکردن، بەخێوکردنی ئاژەڵ و بەخێوکردنی بەراز. بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە دانەوێڵە و ترێ.
خوێندن
وێنۆک|ڕاست|[[کۆلێژی جیھانی یەکگرتووی دلیجان]] پارێزگای تاڤوش لەم دواییانەدا بووەتە ناوەندێکی پەروەردەیی بەرچاو لە ناوخۆی ئەرمینیا. لە ساڵی ٢٠١٤دا کۆلێژی جیھانی یەکگرتووی دلیجان کە بەشێکە لە بزووتنەوەی پەروەردەیی جیھانی کۆلێژەکانی جیھانی یەکگرتوو، لە دلیجان کرایەوە.
لە نێوان ساڵانی ٢٠١٣ بۆ ٢٠١٥، دروستکردنی قوتابخانەی ناوەندی دیلیجان -لقێکی دامەزراوەی پەروەردەیی ئەیب- لە شاری دلیجان تەواو بوو. لە پاییزی ساڵی ٢٠١٥دا، قوتابخانەی تازە دروستکراوی پێشکەوتوو بە فەرمی کرایەوە. لە ساڵی ١٩٩٤ەوە لقەکانی زانکۆی یەریڤانی حکومی لە ئیجەڤان کاردەکەن.
تا ساڵی خوێندنی ٢٠١٥–٢٠١٦، لە پارێزگای تاڤوش ٨١ قوتابخانەی ھەیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پارێزگای تاڤوش پارێزگای تاڤوش
جەی. ڕۆبێرت ئۆپنھایمەر
جوولیەس ڕۆبێرت ئۆپنھایمەر (؛ ٢٢ی نیسانی ١٩٠٤ – ١٨ی شوباتی ١٩٦٧) فیزیازانێکی تیۆریکی ئەمریکی بوو. بەڕێوەبەری تاقیگەی لۆس ئالامۆس بوو لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا، و زۆرینەی کات بە "باوکی بۆمبی ئەتۆمی" ناودەبرێت بەھۆی ڕۆڵی لە پڕۆژەی مانھاتندا، کە ئەو لێکۆڵینەوە و پەرەسەندنانە بوو کە یەکەم چەکە ناوکییەکانی دروستکرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:جووە ئەگنۆستیکەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٤ پۆل:مردووانی ١٩٦٧ پۆل:فیزیکزانانی ئەمریکی پۆل:پەیمانگای کایفۆرنیا بۆ لێھاتوویی تەکنۆلۆژیا پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو پۆل:فیزیکزانانی جوو
ڕەشەمە
ڕەشەمە یان ڕەشەمێ ناوی کوردیی داوزەھەمین و دوایین مانگی ساڵە لە ڕۆژژمێری جەلالی کە لە ڕۆژژمێری فەرمیی ئێرانیدا اسفندی پێ دەگوترێت. ئەم مانگە ٢٩ ڕۆژە کە لە ساڵی کەبیسەدا دەبێت بە ٣٠ ڕۆژ.
گابۆرۆن
چەپ|220px|وێنۆک|وێنەی چەند دیمەنێکی شاری گابۆرۆن گابۆرۆن پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی بۆتسوانایە. بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ دانیشتوانی ئەم شارە دەگاتە ٢٣١٬٦٢٦ کەس.
ڕەشەمە
ئەمانەش ببینە
پۆل:مانگەکانی ڕۆژژمێری کۆچی ھەتاوی ١٢ *
گابۆرۆن
پۆل:شارەکانی بۆتسوانا  پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٦٤ پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان
تەجوید
تەجوید یان زانستی تەجوید ، یەکێکە لە زانستە ئیسلامیەکان، کە بریتیە لە چۆنیەتی خوێندنەوە و دەربڕینی وشەکانی قورئان بەچاکی و بەو شێوەیەی کە موحەممەد پێغەمبەری ئیسلام (درودی خوای لەسەربێ) دەری بڕیوە.
حوکمی فێربوونی تەجوید لە ئیسلامدا
زانایان ڕاجیاوازییان ھەیە لەسەر ئەمە، ھەندێک لە زانایان وەک ئیبن جەزەری پێیان وایە کە واجبە. ھەروەک ئیبن جەزەری لە پێشەکییەکەی دەڵێت:
بێگوومان کۆمەڵێک لە زانایانیش پێیان وایە کە سوننەت و موستەحەببە و واجب نییە بەڵام جائیز نییە ھەڵە لە خوێندنەوەی پیتەکان و حەرەکاتەکان (فەتحە و کەسڕە و..) و ھەندێ لە ئەحکامەکان بکات چونکە ئەمانە مانا دەگۆڕێت؛ کە ئەمەش لە زانستی تەجوید پێی دەڵێن ھەڵەی ئاشکرا (لحن جلي) بەڵام جێبەجێ نەکردنی ئەحکامەکانی وەکو مەددەکان و ئەحکامی نوون تەنوینی ساکن و قەلقەلە و ئەمانە واجب نین دەچنە قاڵبی سوننەت و تەواوییەوە، ئەمەش ڕای ھەندێک لەزانایان و زانایانی سەردەمیش وەک ئیبن عوسەیمین و ساڵح فەوزان و چەند زانایەکی تریشە. ، بەڵام فێربوون و زانینی بنەما و یاساکانی تەجوید (نەزەری) فەڕزی کیفایەیە.
لە قورئانیش دا ھاتووە:
واتە: یاخود زیاتری بکەو دەوری قورئان بکەرەوە بە وردی و لەسەرخۆ.
واتە: دەستەیەک لەوانەی کتێبمان پێبەخشیون (قورئان) بەچاکی و بەوردی دەوری دەکەنەوە، ئەوانە باوەڕیان پێی ھەیەو باوەڕی پێ دەھێنن بەڵام ئەوەی بڕوای پێی نەبێت، ئا ئەو جۆرە کەسانە لە خەسارەتمەندو زەرەرمەندەکانن.
ئامانج لە فێربوونی تەجوید
پاراستنی زمان لە ھەڵە لە خوێندنەوە قورئان و خوێندنەوە وەکو پێغەمبەر (وەک چۆن دابەزیوە).
ھەڵەش لە خوێندنەوەی قورئان دوو جۆرە ھەڵەن:
ھەڵەی ئاشکرا (لحن جلي): ئەو ھەڵەیەیە کە کار لە لەفزەکان دەکات و مانایەکە دەگۆڕێت وەک گۆڕینی حەڕەکە یان گۆڕینی پیتێک بە پیتێکی تر وەکو گۆڕینی پیتی "ص" بە "س" و بێجگە لەمەش؛ ئەم ھەڵەیەش حەڕامە بە یەکدەنگی زانایان.
ھەڵەی شاراوە(لحن خفي): ئەمەش ئەو ھەڵەیەیە کە ماناکە ناگۆڕێت بەڵام موخالەفەی یاساکانی تەجیود دەکات وەک کورتکردنەوەی مەدد و وازھێنان لە ئیقلاب و ئیخفا و ..ھتد، ئەم ھەڵەیەش حوکمەکەی مەکڕوھە (واتا ئەوەی وازی لێبێنێت لە پێناوە خوا ئەوا پاداشت دەکرێت لەسەری و ئەوەشی ئەنجامی بدات سزا نادرێت لەسەر نەکردنی).
پەراوێزەکان
پۆل:زانستە ئیسلامییەکان پۆل:خوێندنەوەی قورئان پۆل:فۆنۆلۆجی پۆل:زمانی عەرەبی پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
مۆنرۆڤیا
چەپ|230px|وێنۆک|وێنەی یەکێک لە شەقامەکانی شاری مۆنرۆڤیا شاری مۆنرۆڤیا پایتەختی وڵاتی لیبەریایە کە دەکەوێتە ڕۆژئاوای کیشوەری ئەفریقا. بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٨ دانیشتوانی ئەم شارە دەگاتە ١،٠١٠،٩٧٠ کەس.
پۆل:مۆنرۆڤیا پۆل:شارە بەندەرییەکانی لیبێریا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٨٢٠ پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
بایەخ بە زمانەکەت بدە
بایەخ بە زمانەکەت بدە زنجیرەیەکی کۆمێدی تەلەفزیۆنییە کە لە ساڵی ١٩٧٧ بۆ یەکەمین جار لەکەناڵی (ITV) پەخشکرا. زنجیرەکە لە دەرھێنانی ستوارت ئالێنە. زنجیرەکە پۆلێکی خوێندنی زمانی ئینگلیزییە بۆ بیناییەکان وە زیاتر تیشکی خستۆتە فێربوونی زمانەکە بۆ کەسانی بیانی.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
بڕیارنامەی ١٤٥١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٥١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٦٧٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٢ پۆل:سووریا لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا
گامبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
گامبیا یەکێک بوو لە ولاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ. ٤ وەرزشوان (١ پیاو، ٣ خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە دەیەمین بەشداربووی گامبیا بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٨٤. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی گامبیا نەیانتوانی ھیچ مەدالیایەک بەدەست بھێنن.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:گامبیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
ناسر الدین مەحمود شا توغلوق
شەڕی جێنشینی لەگەڵ نوسرەت شا
کەنەسیرەدین مەحمود کوڕی سوڵتان ناسر الدین محمد شای سێیەم بوو. لە ٣١ی ئابی ١٣٩٠ تا ٢٠ی ژانویەی ١٣٩٤ فەرمانڕەوایی سوڵتانییەتی دەھلی دەکرد. لەگەڵ مردنیدا کوڕە گەورەکەی ئالا الدین سکەندەر شا بوو بە سوڵتان، بەڵام زۆری نەخایاند لە ٨ی ئازاری ١٣٩٤، بەھۆی نەخۆشییەوە کۆچی دوایی کرد؛ و برا بچووکەکەی نەسیرەدین مەحمود شوێنی گرتەوە. بەڵام جێنشینی لەلایەن خزمەکەیەوە نوسرەت شا (بە نەسرەت خان ناسراوە) تەحەدای لەسەر کرا، کە شەڕێکی جێنشینی لێکەوتەوە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ لە ساڵی ١٣٩٤ تا ١٣٩٧ بەردەوام بوو. لەم ماوەیەدا، نەسیرەدین مەحمود لە شاری دەلھیەوە حوکمڕانی دەکرد، لە کاتێکدا نەسرەت شا لە فیرۆزابادەوە حوکمڕانی دەکرد. وێنۆک|I.O. ئیسلامی 137 f.284v شکستی تیمور لە ئەملو خان و گرتنی دەھلی، لە 'زەفەرنامە' لەلایەن شەرەف ئەلدین، 1533
داگیرکردنی تەیمور
لە سەردەمی نەسیرەدین مەحمود لە ساڵی ١٣٩٨، تیمور فەرمانڕەوای چاگاتای ھێرشی کردە سەر ھیندستان. لە شەڕێکی یەکلاکەرەوە لە نزیک دەلھی پێکدادان. لە کۆتاییدا تیمور سەرکەوت و چووە ناو شارەکە و دواتر دانیشتووانەکەی کۆمەڵکوژ کرد. بڕێکی بەرچاو لە گەنجینەی لە دادگای دەھلی بەدەستھێنا، کە لەلایەن سەرۆکەکانی پێشووی تورکیا-ئەفغانی بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٠٠ ساڵ کەڵەکەکرابوون. ھەر زوو دوای لەشکرکێشییەکەی تیمور، شانشینی توغلاق کەوتە پاشەکشە و دواجار کۆتایی ھات. تیموریدەکان زۆرێک لە سامانەکانیان لە دەلھی وەک زێڕ بردەوە بۆ پایتەختەکەیان کە سەمەرکەند. ئەمەش بووە ھۆی لاوازبوونی بەرچاوی سوڵتانییەتی دەلھی و زۆرێک لە ناوچەکانی سوڵتانییەت دەستیان کرد بە ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی خۆیان وەک سوڵتانییەتی گوجارات لە سەردەمی موزەفەر شای یەکەم لە گوجارات، کە… خۆخار لە ژێر دەستی شایخا خۆخار لە پەنجاب، سوڵتانی بەنگال لە ژێر دەستی غیاسەدین عەزەم شا لە بەنگال، سوڵتانی جاونپور لە ژێر… مالیک سەروەر لە ئاواد و دەوڵەتی میوات لە ژێر دەستی خانزادە بەھادور خان لە مێوات. بەھۆی جیابوونەوەی ئەم ناوچانە، سوڵتانی دەلھی بە شێوەیەکی بەرچاو بچووک بووەوە و دەستی کرد بە لاوازبوون.
جێنشین
نەسیر دین مەحمود شا توغلوق لە شوباتی ساڵی ١٤١٣ کۆچی دوایی کرد، سوڵتانی دوای سوڵتانی دەلھی خزر خان بوو، یەکەم کەس بوو لە شانشینی سەید. خزرخان پارێزگاری مولتان بووە و لەلایەن تیمور خۆیەوە وەک سوڵتانی دەلھی دەستنیشانکراوە. خیزر خان ناچار بوو باج بدات بەڵام لە تیموریدەکان لە سەمەرکەند.
کیم باسینگەر
thumb|کیم لە ساڵی ١٩٩٧ کیمیلیا ئان "کیم" باسینگەر (بە ئینگلیزی: Kimila Ann "Kim" Basinger) (لەدایکبووی ٨ی دیسمەبەری ١٩٥٣) خانمەکتەر و نمایشکارێکی پێشووی جلوبەرگی ئەمریکییە. لە ٣٨ فیلمی جیاوازدا دەرکەوتووە. کیم لە ساڵی ١٩٨١ لە فیلمی (Hard Country) دا دەرکەوت کە یەکەم فیلمی ئەم خانمەکتەرە بوو. هەروەها لە ساڵی ١٩٩٧ بۆ فیلمی (LA Confidential) خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمە ئەکتەری پشتیوانی پێ درا. لە ساڵی ٢٠٠٢ بەشداربوو لە فیلمی (eight Mile). وا بڕیارە لە ساڵی ٢٠١٦ لەپاڵ ئەکتەر ڕەسل کرۆ لە فیلمی (The Nice Guys)دا دەربکەوێت.
١١١٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کێڵ لا کێڵ
وێنۆک کێڵ لا کێڵ ( بە ژاپۆنی : キルラキル–بە ئینگلیزی: Kill la Kill) زنجیرە ئەنیمێ یەکی ژاپۆن ییە کە لە لایەن ستۆدیۆی تریگەر بەرهەم هێنراوە، و لە دەرهێنانی هیرۆیوکی ئیمایشی، ئەنیمێکە لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ پەخشکرا تا مانگی ۲٨ ئازار ۲۰۱٤ بەردەوام بوو، و لە ۲٤ ئەڵقە پێکدێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٣ دەستیان پێکردووە پۆل:مانگاکانی ٢٠١٣ پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە پۆل:زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی دەربارەی هەرزەکاران پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی سیناریۆی ڕەسەنیان ھەیە پۆل:ئەنیپلێکس پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:ئەنیمێ و مانگای قوتابخانە پۆل:سێینن مانگا
ھۆزە کوردەکان
ئەم خشتەیەی خوارەوە دابەشبوونی ھۆزە کوردەکان ڕوون دەکاتەوە بەپێی جوگرافیایان.
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆزە کوردییەکان پۆل:کورد پۆل:کوردستان
ڕێبەندان
ڕێبەندان ناوی کوردیی یازدەھەمین مانگی ساڵە لە ڕۆژژمێری جەلالی کە لە ڕۆژژمێری فەرمیی ئێرانیدا بھمنی پێ ئەوترێ. ئەم مانگە ٣٠ ڕۆژە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:مانگەکانی ڕۆژژمێری کۆچی ھەتاوی ١١ *
ئەڵمانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
ئەڵمانیا یەکێک بوو لە ولاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ. ٤٢٥ وەرزشوان (٢٥٤ پیاو،١٧١ خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە حەڤدەهەمین بەشداربووی ئەڵمانیا بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٨٩٦. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی ئەڵمانیا سی و حەوت مەدالیایان ( ١٠زێر ، ١١ زیو ،١٦ بڕۆنز)بەدەست هێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:ئەڵمانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
ڕووسەکان
ڕووسەکان نەتەوەیەک لە سلاڤییەکانی ڕۆژھەڵاتن کە زۆربەیان لە ڕووسیا و وڵاتەکانی دەوروبەر دەژین. ناوی ڕووسیاش لەم ناوە ھاتووە کە بە مانای وڵاتی ڕووسەکانە. ڕووسەکان بە زمانی ڕووسی دەدوێن. ژمارەی دانیشتووانی ئەم نەتەوەیە لە ڕووسیادا ١١٧٫٣١٩٫٠٠٠ کەسە کە بە وڵاتەکانی تر بە ١٣٤ ملیۆن کەس دەگات.
زمانی ڕووسی
وێنۆک|upright=1.5| {{legend|#000080|زمانی ڕووسی فەرمییە.}} {{legend|#008181|زمانی ڕووسی فەرمیی نییە، بەڵام زیاتر لە ٣٠% خەڵک قسەی پێدەکەن.}} زمانی ڕوسی (بە ڕووسى: русский язык) زمانێکە کە خەڵکی ڕووس قسەی پێدەکەن. زمانی ڕووسی زۆرترین زمانی بەکارھێنراوە لە ئەورووپا و بەربڵاوترین زمانە لە زمانە سلاڤییەکان. زمانی ڕوسی لە وڵاتەکانی ڕووسیا، بیلاڕووس، کازاخستان، قرغیزستان و ھەروەھا لە نەتەوە یەکگرتووەکان زمانێکی فەرمییە.
کەسانی ناودار
وێنۆک ڕووسەکان لە مێژوودا زۆر کەسانێکی ناوداریان لە بەستێنە جۆراوجۆرەکان ھەبووە.
لە دامێنی وێژە و ئەدەبدا ڕووسەکان کەسانێکی وەکوو لیۆ تۆڵستۆی، فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی، مەکسیم گۆرکی، ڤلادیمیر مایاکۆڤسکی، بۆریس پاستێرناک، ئانتۆن چێخۆڤ، ئەلێکساندر پوشکین، میخائیل بۆلگاکۆڤ، ئانا ئاخماتۆڤا، ڤلادیمیر نابۆکۆڤ و نیکۆڵای گۆگۆڵیان ھەیە.
لە بەستێنی مۆسیقای کلاسیکدا ڕووسەکان کەسانێکی ناوداریان وەکوو پیۆتەر ئیلیچ چایکۆڤسکی و نیکۆلای ڕیمسکی کۆرساکۆڤیان ھەبووە.
بڕیارنامەی ١٤٥٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٥٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ئەفغانستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٦٧٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ڕووسەکان
کەسانی ناودار
لە بەستێنی زانست و زانستیارەکانی گەورەی ڕووس ناوەکانی دمیتری مەندەلیێڤ، ئیڤان پاڤلۆڤ و کۆنستانتین تسیۆلکۆڤسکی شایانی زیکرن.
بڕیارنامەی ١٤٥٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:تاڵیبان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
کیاران ھایندس
thumb|کیاران ھایندس کیاران ھایندس (بە ئینگلیزی: Ciarán Hinds؛ لەدایکبووی ٩ی شوباتی ١٩٥٣) ئەکتەرێکی ئێرلەندییە,. بەشداربووە لە چەندان فیلمی جۆراوجۆر، وەک: Road to Perdition, The Phantom of the Opera, Munich, There Will Be Blood, Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2, The Woman in Black, Tinker Tailor Soldier Spy, Ghost Rider: Spirit of Vengeance and. ھەروەھا وەک دۆبلێر لە ئەنیمەیشنی بەستوودا بەشداربوو.
ڕۆڵە تەلەڤیزیۆنەکانی کیاران بریتی بوون لە ڕۆلی جولیوس سێزار لە زنجیرەی (Rome). ھەروەھا ڕۆلی مانس ڕایدەر لە زنجرەی بەناوبانگی گەمەی تەختە پاشاییەتییەکان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣ پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری درامی پۆل:ئەندامەکانی کۆمپانیای ڕۆیال شکسپیر
دووری
دووری ڕاڤەیەکی ھەژمارییە بۆ نیشاندانی ئەوەی کە شتەکان چەندە لە یەکتر دوورن.
پێناسەی ئەندازەیی دووری
لە ئەندازەی ئیقلیدسیدا بەم شێوە پێناسە دەکرێت: لە بۆشایی دوو ڕەھەندیدا دووری d نێوان دوو خاڵی ( و ( یەکسانە بە:
و لە بۆشایی سێ-ڕەھەندیدا:
دووری نێوان خاڵ و ڕاستەھێڵ
وێنۆک|چەپ دووری نێوان خاڵ و ڕاستەھێڵێک بریتییە لە کەمترین دووری نێوان خاڵەکە و ھەر خاڵێکی سەر ڕاستەھێڵەکە. بە زمانی بیرکاری دووری نێوان خاڵی ( و ڕاستەھێڵی D، لە ڕێگەی دوو خاڵی (x_0, y_0) و (x_1, y_1) بەم شێوە پێناسە دەکرێت:
لێرەدا:
ئەگەر بەھای \lambda _q ژمارەیەک بێت لە نێوان ۰ و ۱ باشد خاڵی یەکتربڕینی D و ئەو ھێڵەی بە Aدا دەڕوات و ئەستوونە لەسەر D دەکەویتە نێوان دوو خاڵی (x_0, y_0) و (x_1, y_1).
سەرچاوەکان
پۆل:درێژایی پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی پۆل:ئەندازەی مەتریک
سەنگاندنی ڕەسەنایەتی
سەنگاندنی ڕەسەنایەتی (بە ئینگلیزی: Authentication) واتە دەستبەکاربوون بۆ گەواھیدان لەسەر ڕاستیی تایبەتمەندییەکی لەپاڵدراوی بوونەوەرێک. ئەمە ئەتوانێ بریتی بێ لە: ئەرێدان لە ناسنامەی کەسێک، شۆپاندنی سەرچاوەکانی سەرھەڵدانی شتێکی دەستکرد، دڵنیابوون لەوەی کە بەرھەمێک ھەر ئەوەیە وا نووسراوەی سەر بەستەکەی ئەیڵێ، یان خاترجەمی لەوەی کە بەرنامەیەکی کۆمپیوتەری شیاوی باوەڕپێکردنە.
گڵخۆرکە
گڵخۆرکە یان کرمەسوورە گیانلەبەرێکی لەش نەرمە. لەشی ئەم گیانلەبەرە لە چەندین ئەڵقە پێکھاتووە بەڵام ئێسکیان نییە. گڵەخۆرکە لە نێو خاکدا دەژی و لە پاشماوەی خۆراکەکان دەخوات.
بەفرانبار
بەفرانبار ناوی کوردیی دەھەمین مانگی ساڵە لە ڕۆژژمێری جەلالی کە لە ڕۆژژمێری فەرمیی ئێرانیدا دیی پێ ئەوترێ. ئەم مانگە ٣٠ ڕۆژە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:مانگەکانی ڕۆژژمێری کۆچی ھەتاوی ١٠ *
ئیجەڤان
ئیجەڤان کۆمەڵگەیەکی شارەوانی شارۆچکە و شارەوانییە لە ئەرمینیا کە وەک ناوەندی کارگێڕی پارێزگای تاڤوش خزمەت دەکات. دەکەوێتە ناوەندی ناوچەکە، لە دامێنی ڕیزبەندی ئیجەڤانی چیای گوگارک، لە کەنارەکانی ڕووباری ئاغستەڤ. ئیجەڤان شوێنی نیشتەجێبوونی ئەپستۆریای تاڤوش لە کەنیسەی نێردراوی ئەرمەنستانە.
ئیجەڤان دەکەوێتە دووری ڕێگاوبان ١٣٧ کم لە باکووری ڕۆژھەڵاتی یەریڤانەوە. ڕێگای خێرای یەریڤان-تفلیس بە ئیجەڤاندا تێدەپەڕێت. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ٢١ ھەزار و ٨١ کەس بووە، بەمەش زۆرترین دانیشتووانی ئەم شارۆچکەیە بووە.
دیمۆگرافی
وێنۆک|ڕاست|کاتدرایی سوورپ نێرسێس
شوێنی دانیشتنی ئەپستۆریای تاڤوش کاتدراڵی سوورپ نێرسێسە لە ئیجەڤان کە لە ساڵی ١٩٩٧ کرایەوە، دوای دووبارە بنیاتنانەوەی ناوەندێکی پێشووی ڕۆشنبیری کە لەلایەن سۆڤیەتەکانەوە لە ساڵانی ١٩٥٠ دروست کرابوو. ئەم پڕۆژەیە لەلایەن کۆمپانیاکانی خێرخوازی ئەرمەنی کەڤۆرک و بێرجوھی نێرسێسیان لە بۆستنەوەن کە بنکەکەی لە ئەمریکایە، پارەی بۆ دابینکرا. کەنیسەی دیکەی شارۆچکەکە کە بە ڕزگارکەری پیرۆز ناسراوە لە ساڵی ٢٠١٢ پیرۆز کراوە، لەلایەن بنەماڵەی غەزاریانەوە کە بنکەکەی لە ئوکراینایە و خەڵکی ئیجەڤانن، پارەی بۆ دابینکراوە، کڵێساکە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١٢ لەسەر بناغەی کڵێسایەکی سەدەی نۆزدەھەم دروست کراوە کە لە سەردەمی سۆڤیەتدا وێران بووە
بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ٢١ ھەزار و ٨١ کەس بووە، بەمەش زۆرترین دانیشتووانی ئەم شارۆچکەیە بووە. بەپێی خەمڵاندنی فەرمی ساڵی ٢٠١٦، ژمارەی دانیشتووانی ئیجەڤان لە دەوروبەری ٢٠ ھەزار و ٧٠٠ کەسە.
لێرەدا ھێڵی کاتیی دانیشتووانی ئیجەڤان لە ساڵی ١٨٣١ەوە دەخەینە ڕوو:
خوێندن
وێنۆک|ڕاست|ناوەندی شاری ئیجەڤان ئیجەڤان شوێنی ٦ قوتابخانەی پەروەردەی گشتی و ٣ باخچەی پێش قوتابخانەیە. کەمپی ئیجەڤانی زانکۆی ویلایەتی یەریڤان لە ساڵی خوێندنی ١٩٩٤–٩٥ەوە لەم شارۆچکەیەدا کاردەکات. تا ساڵی ٢٠١٦–٢٠١٧، بە زیاتر لە ٧٠٠ خوێندکار، کەمپی ئیجەڤان شوێنی ٤ فاکەڵتییە:
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای تاڤوش ئیجەڤان پۆل:شارەکانی ئەرمەنستان
سەرماوەز
سەرماوەز ناوی کوردیی نۆھەمین مانگی ساڵە لە ڕۆژژمێری جەلالی کە لە ڕۆژژمێری فەرمیی ئێرانیدا آذری پێ ئەوترێ. ئەم مانگە ٣٠ ڕۆژە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:مانگەکانی ڕۆژژمێری کۆچی ھەتاوی ٠٩ *
ئەستراخان
وێنۆک|ئەستراخان ئەستراخان گەورەترین شار و ناوەندی ئیداری ئۆبلاستی ئەستراخانە لە باشووری ڕووسیا. شارەکە دەکەوێتە دوو کەناری ڕووباری ڤۆڵگا، لە بەشی سەرەوەی دێڵتای ڤۆڵگا، لە یازدە دوورگەی خەمۆکی خەزەر، ٦٠ میل (١٠٠ کم) لە دەریای خەزەرەوە دوورە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زیاتر لە ٥٢٩٧٣٩ کەسە. لە بەرزییەکەی ٢٨ مەتر (٩٢ پێ) لە خوار ئاستی دەریاوە، نزمترین شارە لە ڕووسیا.
ئەستراخان پێشتر پایتەختی خانەیی ئەستراخان بووە (پاشماوەی ھۆردی زێڕین)، و دەکەوێتە کەناری بەرزی ڕاستی ڤۆلگا، ٧ میل (١١ کم) لە شارەکەی ئێستاوە دوورە. دەکەوێتە سەر ڕێڕەوی کاروان و ئاو، لە گوندێکەوە گەشەی کرد بۆ ناوەندێکی بازرگانی گەورە، پێش ئەوەی لە ساڵی ١٣٩٥ لەلایەن تەیمورەوە داگیر بکرێت و لەلایەن ئیڤانی ترسناکەوە (کە پێیوابوو شوێنی کانیاوی گەنجانە) لە ساڵی ١٥٥٦دا گیرا. لە ساڵی ١٥٥٨ گواسترایەوە بۆ شوێنی ئێستای.
کۆنترین ناوەندی ئابووری و کولتووری ڤۆڵگای خوارەوە، زۆرجار پێی دەوترێت باشووریترین بنکەی ڕووسیا. و پایتەختی خەزەر ئەم شارە ئەندامی نووسینگەی ناوچەیی ئۆراسیای ڕێکخراوی جیھانی «شارە یەکگرتووەکان و حکوومەتە ناوخۆیییەکان»ە ھەمەجۆریی گەورەی نەتەوەیی دانیشتووانەکەی سیمایەکی جۆراوجۆر بە ئەستراخان دەبەخشێت.
ڤیلنیوس
ڤیلنیوس پایتەختی وڵاتی لیتوانیایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٥٦٠.١٩٠ کەس بووە.
ئەستراخان
خوێندن
وێنۆک|زانکۆی تەکنیکی ویلایەتی ئەسترخان ئەستراخان خاوەنی پێنج دامەزراوەی خوێندنی باڵایە. لە نێو ئەمانەدا دیارترینیان زانکۆی تەکنیکی ویلایەتی ئەسترخان و زانکۆی ویلایەتی ئەستراخانن.
ڤیلنیوس
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
پۆل:ڤیلنیوس پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا پۆل:شارەکانی لیتوانیا
ئەکتیڤ دایرێکتۆری
ئەکتیڤ دایرەکتۆری (بە ئینگلیزی: Active Directory) ڕاژەی پێڕیستی چێکراوی دەستی مایکرۆسۆفتە بۆ تۆڕەکانی پاوانی ویندۆز. زۆربەی سیستەمەکانی بەکارخەریی ناوسراو بە Windows Server، ئەکتیڤ دایرەکتۆری -شیان تیایە. بە کۆمپیوتەرگەلی ڕاژەکار وا لەسەریان ئەکتیڤ دایرەکتۆری ئەسووڕێ، ئەوترێ دۆمەین کۆنترۆڵەر.
ئەکتیڤ دایرەکتۆری وەکوو ناوەندێک بۆ کۆنترۆڵ و پاراستن کار بۆ بەڕێوەبەری تۆڕ ئەکا و بەرپرسیارە بۆ:
ئەستراخان
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆبڵاستی ئەستراخان پۆل:ئەستراخان
ئەکتیڤ دایرێکتۆری
بۆ نموونە، کاتێ بەکارھێنەرێک لۆگین ئەکا بە (ئەچێتە ناو) کۆمپیوتەرێک کە بەشێکە لە پاوانێکی ویندۆز، ئەوە ئەکتیڤ دایرەکتۆرییە کە ئەرێ لە تێپەڕوشەکەی ئەدا و دەستنیشانی ئەکا کە ئاخۆ بەکارھێنەرەکە بەکارھێنەرێکی ئاسایییە یا بەڕێوەبەری سیستەمەکەیە.
یەکەکانی پاراستنی مەدەنی
یەکەکانی پاراستنی مەدەنی ( سڤیل ) (بە کوردی باکووری (لاتینی ): Yekîneyên Parastina Sivîl، بە [jɛkinɛjen parastɪna sɪvil]; YPS) ناسراوە بە یەکەکانی بەرگری مەدەنی، گرووپی یاخیبووانی کورد و هێزێکی چەکداری سەرەکییە لە باکووری کوردستان. YPS لەلایەن پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK) دامەزرا ئێستا بە YPS ناسراوە.
ئەکتیڤ دایرێکتۆری
مێژوو
ئەکتیڤ دایرەکتۆری بۆ جاری یەکەم لەگەڵ Windows 2000 Server edition -دا بەرەڵا کرا، پاشان لە Windows Server 2003 -دا بۆ پەرەدان بە تواناکانی و بەرزکردنەوەی ئاستی لێھاتوویییەکانی لە بواری بەڕێوەبەرایەتیدا، پێداچوونەوەی بۆ ئەنجام درا. لە وەشانەکانی دواییشدا (واتە Windows Server 2003 R2 و Windows Server 2008 و Windows Server 2008 R2) ھەر جارە شتێکی لێ زیاد کراوە. لە دوایین وەشانیشدا ناوی domain controller گۆڕاوە و کراوە بە Active Directory Domain Services.
یەکەکانی پاراستنی مەدەنی
مێژوو
وێنۆک|وێنەی گرووپێک گەریلای ژن سەر بە ( YPS ) کە بە ( YPS -JIN ) ناسراوە YPS لە بنەڕەتدا لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ لەلایەن یاخیبووانی کوردەوە دامەزرا وەک ڤێرژنی YPG لە باکووری کوردستان (تورکیا). باڵی گەنجی پەکەکە، بە YPS ی ئەمڕۆ ناسراوە. YPS کە لە ساڵی ٢٠١٣ ەوە کاردەکەن. YPS لەئێستادا ڕاهێنان دەکات بۆ شەڕی شارستانی ئاسایی دژی حکومەتی تورکیا گرووپە یاخیبووەکانی پێشووی کورد بە شێوەیەکی سەرەکی بەدوای تەکنیکی شەڕی چەکداریدا ڕۆیشتوون
سەرچاوەکان
پۆل:Articles with short description پۆل:Short description is different from Wikidata پۆل:پارتی کرێکارانی کوردستان پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان پۆل:ڕێکخراوە ئاپۆییستەکانی تورکیا
ئەکتیڤ دایرێکتۆری
تەنەکان
ھەر تەن نوێنەری بوونەوەرێکی تاقانە و تایبەتمەنییەکانی ئەو بوونەوەرەیە. ھەندێک تەن ئەتوانن داگری تەنی تر بن. یەک تەن تەنھا بەھۆی ناویەوە ئەناسرێتەوە و کۆمەڵێک تایبەتمەندیی لەپاڵدراویشی ھەیە کە بریتین لە ئەو خسڵەتانە و ئەو زانیارییانەی کە تەنەکە نوێنەرایەتییان ئەکا. تایبەتمەندییەکان لە لایەن شەما (schema) -یەکەوە پێناسە ئەکرێن کە ئەو شەمایە جۆری تەنەکانی ناو ئەکتیڤ دایرەکتۆریش دیاری ئەکا.
١١١٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئەکتیڤ دایرێکتۆری
سایتەکان (Sites)
سایت تەنێکە لە ئەکتیڤ دایرەکتۆریدا کە نوێنەرایەتیی شوێنێکی جوگرافیایی بۆ میوانداریی تۆڕەکان ئەکا.
دارستانەکان، دارەکان و، پاوانەکان (Forests, Trees, and Domains)
ئەو چوارچێوەیەی کە ئەکتیڤ دایرەکتۆری تەنەکان لەسەری ھەڵئەگرێ لە چەند ئاستەوە ئەتوانرێ سەیر بکرێ. دارستان، دار و، پاوان دابەشکارییە لۆژیکییەکانی ناو تۆڕی ئەکتیڤ دایرەکتۆرین. لە کاتی جێگیرکردن و دامەزراندندا، تەنەکان گرۆ-گرۆ بەش ئەکرێن بەسەر پاوانەکاندا. ھەموو تەنەکانی ناو یەک پاوان لە یەک بنکەدراوەدا کۆگا ئەکرێن (کە ئەتوانرێ لە بەری بگیردرێتەوە). پاوانەکان بەھۆی پێکھاتەی ناوی DNS -یانەوە دەستنیشان ئەکرێن.
دار بەرھەڤۆکێکە لە یەک یا چەند پاوان. لە سەرەوەی پێکھاتەکەشدا دارستان ھەڵکەوتووە. دارستان بەرھەڤۆکێکە لەو دارانەی کە ھاوبەشن لە یەک کاتالۆگی سەرانسەری، یەک شەما، یەک پێکھاتەی لۆژیکی و، یەک شێوەداڕێژیدا. دارستان نیشاندەری ئەو کەوشەنە ئەمنییەتییەیە کە تێدا بەکارھێنەران، کۆمپیەتەرەکان، گرووپەکان و ئەوتر تەنەکان شیاوی دەستپێگەیشنن.
یەکە ڕێکخراوەیییەکان (Organizational Units)
ئەکرێ ھەموو ئەو تەنانەی لەناو یەک پاواندا ڕائەگیردرێن لە ژمارەیەک یەکەی ڕێکخراوەییی جیاوازدا پۆلێن بکرێن. یەکە ڕێکخراوەیییەکان بەڕێوەبردنی پاوان ئاسان ئەکەنەوە و پێکھاتەی ڕێکخراوەکەش لە ڕووی کارگێڕی یا جوگرافیایییەوە وەکخۆیسازی ئەکەنەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل: مایکرۆسۆفت پۆل:ئەکتیڤ دایرێکتۆری پۆل:تەکنۆلۆژیای سێرڤەری مایکرۆسۆفت
ئەنتۆنیۆ لاورۆ
ئەنتۆنیۆ لاورۆ (بەئینگلیزی: Antonio Lauro، ٣ی ئابی ١٩١٧ - ١٨ی نیسانی ١٩٨٦)، مۆزیکناسێکی ڤێنیزوێلایی بوو، بە یەکێک لە پێشەواکانی نێو ئاوازدانەرانی گیتاری ئەمریکای باشوور داەنرێت لە سەدەی بیستەمدا.
پۆل:مردووانی ١٩٨٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧ پۆل:مۆزیکناسانی ڤەنزوێللا پۆل:هوونەرمەندانی ڤەنزوێللا پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمەریکای باشوور پۆل:مۆزیکناسانی ئەمەریکای باشوور پۆل:هوونەرمەندانی ئەمەریکای باشوور پۆل:گیتارژەنان پۆل:ئاوازدانەرانی گیتار پۆل:گیتار پۆل:هوونەرمەندان پۆل:مۆزیکناسان پۆل:ئاوازدانەرانی مۆزیکی کلاسیک پۆل:ئاوازدانەران پۆل:ئاوازدانەرانی ڤەنزوێلایی پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
ئۆنجۆی بایکجی
ئۆنجۆ (بە ھانگۆل: 온조왕؛ بە ھانجا: 溫祚王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ساڵی ٢٨ی زایینی مردووە، ماوەی فەرمانڕەوایی (لە ١٨ی پێش زایین تا ٢٨ی دوای زایین)، پاشا و دامەزرێنەرـی بایکجی بوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. بەپێی کتێبی سامگووک ساگی، ئەو پێشینانی ھەموو پاشاکانی بایکجی بوو.
پوختە
ئۆجۆ، سێیەم کوڕی پاشا دۆنگمیۆنگ (جومۆنگ)، دامەزرێنەری شانشینی باکووری کۆریا، گۆگۆریۆ. زڕبرا بچووکی یوری بوو، کە بووە دووەم فەرمانڕەوای گۆگۆریۆ، وە برا بچووکی بیریو ویلایەتەکی بنیاتنا لە ئینچۆن.
دامەزراندن و ھەڵکشان
دۆنگمیۆنگ سێ کوڕی ھەبوون: یوری، بیریو، وە ئۆنجۆ. کاتێک یوری، لەدایکبوو لە دۆنگمیۆنگ لە ھاوسەری پێشووی لە بویۆ. ھات بۆ گۆگۆریۆ و بوو بە شازادەی جێنشین. بیریو و ئۆنجۆ چوون بۆ باشوور شانشینی خۆیان دامەزراند. بە پێی کتێبی سامگووک یوسا. بیریو شانشینی خۆی دامەزراند لە (ئینچۆن - 미추홀/彌鄒忽). بەڵام بەردەوام نەبوو. خەڵکی بیریو پەیوەندیان بە (سیپجی) کرد دوای ئەوەی بیریو مرد، دوای ئەوە ئۆنجۆ ناوینا بە بایکجی. دوای ئەوە، پایتەختی بایکجی بەرەو باشووربرا لە (ھابووک وێریسیۆنگ) چونکە ماگال ئەکەوێتە باکوور وە نانگنانگ ئەکەوێتە ڕۆژھەڵات. ھەردووک پایتەختەکە ئەکەونە سێئولـی ئێستا. لە ٣ی پێش زایین و ٨ی پێش زایین، ھۆزی ماگال ھێرشیان کرد لە باکوور، وە لە دووجار، ئۆنجۆ ڕاستەوخۆ سەرکردایەتی سوپاکەی کرد و بردییەوە و داگیری کرد. لە ٥ی پێش زایین، ئۆنجۆ پایتەختی گواستەوە بۆ شوێنێکی سەلامەت لە باشوو لە ڕووباری (ھان)، ناوەکەی گۆڕی بۆ (ھانام وێریسیۆنگ)، نێردراوێکی نارد بۆ پاشای ماھانی کۆنفیدڕاڵی پێی وت بۆ دوا کردەوەکانی.
مردن و جێگرەوەی
ئۆنجۆ مرد بە ھۆکارێکی سروشتی لە ٢٨ی زایینی، لەماوەی ٤٨ ساڵی فەرمانڕەوایی. سەرکەوت بە ھۆی کوڕە گەورەکەی دارو. ئۆنجۆ بناغەیەکی پتەوی دروستکرد بۆ مانەوەی فەرمانڕەوایی بۆ ماوەی ٦٦٠ ساڵ و بوونی ٣١ فەرمانڕوایی.
سەرچاوە
پۆل: کۆریا پۆل: ئاسیا پۆل: نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل: سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١ەمی پ.ز پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەمی پێش زایین پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەم
ئالا الدین سکەندەر شا
علا الدین سکەندەر شا، لەدایکبووی هومایون خان، کوڕی سوڵتان محمد شا توغلوق. بەهۆی میراتگرییەوە، وەک عەلائەدین سکەندەر شا لە 1ی شوباتی 1394ی زایینی، سەرکەوتە سەر تەختی ئیمپراتۆری، بەڵام دوای مانگێک و شانزە ڕۆژ بە هۆکاری سروشتی کۆچی دوایی کرد.
بایفۆبیا
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە پۆل:دووڕەگەزخوازی پۆل:جیاکاری لە دژی خەڵکی کۆمەڵگای پەلکەزێرینە پۆل:فۆبیاکان
لاپاز
لاپاز پایتەختی وڵاتی بۆلیڤیایە. بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦ دانیشتوانی ئەم شارە دەگاتە ٢٤٧،٣٠٠ کەس.
توانای خۆری
هێزی خۆر (بە ئینگلیزی: Solar Power) بریتییە لە کرداری گۆڕینی تیشکی خۆر بۆ کارەبا، کە ئەویش بە دوو شێوە ئەنجام دەدرێت، یەکەمیان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی بەکارهێنانی تەختەی خۆری، دووەمیان لە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ لە ڕێگەی بەکارهێنانی وزەی خۆری چڕ. لە سیستەمی وزەی خۆری چڕدا ئاوێنە یان هاوێنەی گەورە بەکاردەهێنرێت بۆ وەرگرتن و چڕکردنەوەی بڕێکی زۆری ڕووبەر لە تیشکی خۆر بۆ یەک دانە تیشکی بچووک. تەختەی خۆری هەڵدەستێت بە گۆڕینی تیشکی خۆر بۆ تەزووی کارەبایی لە ڕێگەی کرداری کاریگەری تەختەی خۆری.
لە سەرەتاوە تەختەی خۆری بەکارهێنراوە وەک سەرچاوەیەکی کارەبا دابینکردن بۆ بەجێگەیاندنی کارە بچووک و مامناوەندەکان، هەر لە ژمێرەرێکەوە بگرە کە بەهۆی یەک دانە خانەی وزەی خۆرەوە ئیش دەکات هەتا دەگاتە ئەو خانووانەی کە بە تەواوی بەهۆی هێزی خۆرەوە کارەبایان بۆ دابین کراوە ئەویش بەهۆی بەکارهێنانی تەختەی خۆری لەسەر بنمیچی خانووەکان.
پەراوێزەکان
پۆل:گۆڕانی وزە پۆل:خۆر پۆل:وزەی بەردەوام
بڕیارنامەی ١٤٥٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٥٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ئەفغانستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٦٨٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:ئەفغانستان لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفغانستان
پێرستی ئەندامانی گرووپی ئێڤەنێسنس
براوەی خەڵاتی گرامی و گرووپی بەناوبانگ ئێڤەنێسێنس تەنھا یەک ئەندامی ئۆریجیناڵی تێداماوە کە ئەویش بەڕێوەبەری گرووپ و دۆزەرەوەکەیەتی ئەیمی لی. ئەم خشتەیەی خوارەوە گۆڕانکارییەکان پیشان دەدات کە بەسەر گرووپەکەدا ھاتووە بەپێی ساڵەکان.
خشتەی کاتیی ئەندامانی گرووپ
پۆل:ئەندامەکانی ئێڤەنێسنس
١١١٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
خەزەڵوەر
خەزەڵوەر یان گەڵاڕێزان ناوی کوردیی ھەشتەمین مانگی ساڵە لە ڕۆژژمێری جەلالی کە لە ڕۆژژمێری فەرمیی ئێرانیدا آبانی پێ ئەوترێ. ئەم مانگە ٣٠ ڕۆژە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:مانگەکانی ڕۆژژمێری کۆچی ھەتاوی ٠٨ *
دیوانی بێخود
دیوانی بێخود نوسینی مەلا مەحموودی موفتی کۆکردنەوەو ڕێکخستن لەسەر نوسینی موحەممەدی مەلا کەریم
لە ساڵی ٢٠٠٧ لە چاپخانەی ئینتیشاراتی کوردستان لە سنە لە ١٦٨ لاپەڕە دا چاپکراوە
دیوانەکە دوو بەشە بەشی فارسی و کوردی.
موحەممەدی مەلا کەریم باسی کۆکردنەوەی شیعرەکانی بێخود دەکا کە چۆن ئەم شیعرانە بەشێکی کەمن لە شیعرەکانی بێخود بەھۆی ئەوەی بێخود کە بە ڕەبەنی ژیاوە و ھەمیشە لە کۆڕی ئەدیبان بووە بۆیە دەبێ شعرەکانی لە مە زیاتر بن کە ھەن. دیوانەکە بە شێوەی پیتی ئەبجەدی ڕیزکراوە. محەممەدی مەلا کەریم لێکدانەوەی بۆ ئەو وشانەی ناو شیعرەکان کردووە کە ناڕونییەکیان تێدایە.
نموونەی شعری:
بێخود لە ڕووی نیازەوە ئەی نازەنین دەڵێ
جار جار بە چاوی لوتف بڕوانە سوورەتم
من بۆیە سەیری تۆ دەکەم و ڕوم لە کەس نییە
تا تێبگەی کە تۆی ھەدەفی تیری حیرەتم
ڕەزبەر
ڕەزبەر ناوی کوردیی حەوتەمین مانگی ساڵ و یەکەم مانگی پاییزە لە ڕۆژژمێری جەلالی کە لە ڕۆژژمێری فەرمیی ئێرانیدا مھری پێ ئەوترێ. ئەم مانگە ٣٠ ڕۆژە.
دەسەڵاتپێدان
دەسەڵاتپێدان (بە ئینگلیزی: Authorization) بریتییە لە دیاریکردنی مافەکانی دەستڕاگەیشتن بە کەرەستەکان، کە بەگشتی لەگەڵ زانیاریپارێزی و کۆمپیوتەرپارێزی، وە بەتایبەتی لەگەڵ کۆنترۆڵی دەستپێگەیشتوویی -دا پێوەندیی ھەیە. بە زمانی فۆرماڵتر، دەسەڵاتپێدان واتە پێناسەکردنی سیاسەتەکانی دەستپێڕاگەیشتن. بۆ نموونە، بەشێوەی نۆرماڵ، کارگێڕان یان ستافی بەشی کەرەستە مرۆڤییەکان دەسەڵاتی دەستڕاگەیشتن بە تۆمارەکانی زانیاریی کارمەندەکانیان پێ دراوە و ئەم سیاسەتەش وەکوو ڕێساگەلی کۆنترۆڵی دەستپێگەیشتوویی لە سیستەمێکی کۆمپیوتەریدا فۆرماڵ کراوەتەوە. لە کاتی کارپێکردندا، ئەو سیستەمە بۆ بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە ئاخۆ ئەبێ داخوازەکانی دەستپێڕاگەیشتن لەلایەن بەکارھێنەرانەوە پەسەند بکا یان بیانداتە دواوەوە، ئەو ڕێسایانە بەکار ئەھێنێ.
لێسبۆفۆبیا
لێسبۆفۆبیا ھەندێکجاریش دەوترێت لێسبیفۆبیا پێکھاتووە لە ڕق بەرامبەر لێسبیانەکان و پەسەند نەکردنیان. ئەمە جۆرێکە لە فۆبیاکان.
دەسەڵاتپێدان
پەراوێزەکان
پۆل:زانیاریپارێزیی کۆمپیوتەر پۆل:کۆمپیوتەرپارێزیی پۆل:کۆنترۆڵکردنی دەستپێگەیشتوویی پۆل:دەستەڵات
لێسبۆفۆبیا
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە پۆل:ھۆمۆفۆبیا پۆل:توندوتیژی دژی ژنان
بڕیارنامەی ١٤٥٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٤٥٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان عێراق و کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٦٨٣‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
گانا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
گانا یەکێک بوو لە ولاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ. ٤٢٥ وەرزشوان (٢٥٤ پیاو،١٧١ خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە حەڤدەهەمین بەشداربووی گانا بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٨٩٦. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی گانا یەک مەدالیایان (١بڕۆنز)بەدەست هێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:گانا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ