cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تیۆریی ڕێژەیی
لە دوای ساڵانی ١٩٨٠وە فیزیکزانان پڕۆژەیەکیان دەست پێکردبوو بۆ پێکەوە گرێدانی ئەلەکترۆموگناتیسی جەیمز ماکسوێڵ بە میکانیکەکەی ئیسحاق نیۆتۆنـەوە. تیۆریی ڕێژەیی دەرەنجامی ئەو پڕۆژەیە بوو. لەو پڕۆسە و ڕەوتەدا چەندین کێشەی تیۆریی سەریان ھەڵدا. چارەسەرێک کە پێدەچوو کاردانەوە و شوێنھاتی زۆر گشتگیر دوای خۆی جێ بھێڵێت پێشنیار کرا و لە دووتوێی بابەتێکدا ساڵی ١٩٠٥ز بە زمانی ئاڵمانی لەژێر ناوی «ئەلەکترۆدینامیکی تەنە بزۆزەکان» (بە ئاڵمانی: Zur Elektrodynamik bewegter Körper) لە گۆڤاری «ساڵنامەی فیزیک» (بە ئاڵمانی: Annalen der Physik) چاپ و بڵاو بووەوە. نووسەری ئەو بابەتە ئاڵبرت ئاینشتاین بوو.
تیۆریی ڕێژەیی تایبەت و پـێزەکانی ئاینشتاین
بە وتەی ئاینشتاین خۆی، تیۆریی ڕێژەیی تایبەت لەسەر دوو پـێزی١ بنەڕەتی دامەزراوە:
تیۆریی بەدەستھاتوو لەم پێزانە زۆر باشتر لە میکانیکی کلاسیک لەگەڵ تاقیکارییەکاندا دێتەوە. بۆ وێنە پێزی ژمارە ٢ دۆنگی (دەسکەوت، ئەنجام)و ئاکامی تاقیکاریی مایکڵسنـمۆرلی مان بۆ ڕاڤە و ڕوون دەکاتەوە.
بێجگە لەوەش، ھەندێک دەرەنجام و شوێنھاتی سەرسووڕھێنەر و دژەخۆماکی (counterintuitive)ی لێ دەکەوێتەوە. ھەندێکیان بۆ نموونە ئەمانەن:
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبێرت ئاینشتاین
٩٧٦ (ژمارە)
٩٧٦ (نۆسەد و حەفتا و شەش) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٧٥ و ٩٧٧.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بڕیارنامەی ١٥١٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥١٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٨٧٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:قوبرس لە ٢٠٠٣
بڕیارنامەی ١٥١٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥١٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان عێراق و کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٨٧٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:عێراق لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
١١٩١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بێن دانیاڵز
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤
٩٧٧ (ژمارە)
٩٧٧ (نۆسەد و حەفتا و حەوت) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٧٦ و ٩٧٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
دێمیس ڕوسۆس
ئارتێمیۆس «دێمیس» ڤێنتوریس ڕوسۆس (، ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦ – ٢٥ی نیسانی ٢٠١٥) گۆرانیبێژێکی یۆنانییە. لە میسر لە بنەماڵەیەکی بە ڕەچەڵەک یۆنانی ھاتووەتە دونیاوە و لە ئەسکەندەریە گەورە بووە. لە کێشەی نۆکەندی سوێسدا (سالێ ١٩٥٦، شەڕی بریتانیا، فەڕەنسا و ئیسرائیل دژ بە میسر) ھەموو شتێکیان لە کیس چوو و گەڕانەوە بۆ یۆنان.
دوای گیرسانەوە لە یۆنان، دێمیس دەستی کرد بە مەشقکردن لە گرووپە مۆسیقییەکاندا کاتێ تەمەنی ١٧ ساڵ بوو. دواتر بوو بە ئەندامی "ئێمە پەنجە We Five" کە تەنھا لە یۆنان ناسراو بوو. دواتر بە ھەوڵی زیاتر بوو بە ژەنیاری گیتاری بەیس و ئینجا ناوی جیھانی بوو.
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:مردووانی ٢٠١٥ پۆل:گیتارژەنەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:مردنەکان بە شێرپەنجەی پەنکریاس پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە پۆل:میسرییەکانی بە ڕەگەز یۆنانی پۆل:گیتارژەنانی بەیسی یۆنانی پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی یۆنانی پۆل:خەڵکی ئەسکەندەریە پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فەڕەنسی
بۆشەڵەکانی دەوری لووت
alt=بۆشەڵەکانی دەوری لووت|وێنۆک|بۆشەڵەکانی دەوری بۆشایی لووت بۆشەڵەکانی دەوری لووت (Paranasal Sinuses) چوار جووتە بۆشایین، بە ھەوا پڕ بوونەتەوە و دەوری بۆشایی لووت دەدەن، بە گوێرەی ئەو ئێسکانەی دەکەونە ناویانەوە ناو نراون.
سەرچاوەکان
پۆل:سەر و ملی مرۆڤ پۆل:ئێسکەکانی سەر و مل
جەیمستاون
جەیمستاون پایتەختی مەڵبەندی ئەوپەڕ زەریاکانی بریتانیایە لە باشووری ئۆقیانووسی ئاتلانتیک کە لە دوورگەی سەینت ھێلێنانا ھەڵکەوتووە. ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠٠٨دا ٧١٤ کەس بووە کە لە چاو ساڵی ١٩٩٨ کە ٨٨٤ کەس بووە ژمارەی دانیشتوانەکەی که‌م بووه‌ته‌وه‌.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
زمانی گیلەکی
زمانی گیلەکی خۆی لە سێ شێوەرازان پێکھاتووە: گیلەکی ڕۆژاوا، گیلەکی ڕۆژھەڵات و گالشی.
بەستەر بۆ دەرەوە
پۆل:زمانەکانی پارێزگای گێڵان پۆل:زمانەکانی پارێزگای مازەندەران پۆل:زمانە کاسپیەنیەکان پۆل:زمانەکانی ئێران
بڕیارنامەی ١٥١٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥١٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سۆمالیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٨٨٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:سۆماڵیا لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سۆماڵیا
جۆن ئەبرەھام
جۆن ئەبرەھام لەدایکبووی ١٧ی کانوونی یەکەمی (١٢)ی ١٩٧٢. جۆن ئەکتەر و بەرھەمھێنەری فیلمی بۆلیوودە. پێشتر نمایشکاری جلووبەرگ بووە. خێزانی جۆن ئەبرەھام لەبەنڕەتدا زەردەشتی-ئێرانیینە. لەساڵی ٢٠٠٣ لەیەکەمین فیلمیدا بەناوی (Jism) لەگەڵ خانمەئەکتەری دیاری بۆلیوود بیپاشا باسو دەردەکەوێت بەھۆی ئەو فیلەمەیەوە، جۆن پاڵێورا بۆ بەدەستھێنانی خەڵاتی فیلم فەیر بۆیەکەمین دەرکەوتن بەڵام نەیبردەوە. ھەر لەھەمان ساڵدا واتە ساڵی ٢٠٠٣ لەفیلمێکی دیکەیدا بەناوی (Saaya) لەبەرامبەر تارا شارما دەردەکەوێت
بۆساڵی ٢٠٠٤ لەفیلمێک بەناوی دووم بەشداریدەکات و ئەو فیلمە دەبێتە یەکەمین کاری سەرکەوتووی جۆن ئەبرەھام کەداھاتی فیلمەکە گەیشتە ١٢ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی لەوکاتەی ١٫٧ میلیۆن دۆلار تێچووی فیلمەکەبوو. لەساڵی ٢٠٠٥یش بەشداری لەفیلمێک دەکات بەناوی ئاو (Water) کە لەم فیلمەیدا پێشوازییەکی باشی ڕەخنەگرانی بەدەستھێنا. دوای ئەم فیلمانە لەچەندین فیلمی دی سەرکەوتوو بەشداربووە کە پەیامی ڕەخنەیی کۆمەڵگای تێدابووە لەوانە دۆستانە (Dostana) لەساڵی ٢٠٠٨ وە نیوۆرک (New York) لەساڵی ٢٠٠٩ وە فیلمی ھێز (Force) لەساڵی ٢٠١١ وە ساڵی ٢٠١٣ەش لەفیلمەکانی (Madras Cafe) وە (Shootout at Wadala) سەرکەوتنی باشی بەدەستھێنا.
لەساڵی ٢٠١٢ یەکەمین فیلمی بەرھەمدەھێنێت بەناوی (Vicky Donor) ئەم فیلمە وە ساڵی ٢٠١٣ش دووەمین فیلمی بەرھەمھێنا ئەویش فیلمی (Madras Cafe) بوو کەخۆشی وەک ئەکتەر ڕۆڵی تێدابینیبوو. وە قەرار وایە چەندفیلمێکی دیکەش بەرھەمبھێنێت لەوانە Rocky Handsome و بەشی دووەمی فیلمی ھێز Force 2.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی پۆل:پیاوە ھیندییە مۆدێلەکان
تەواوکاری
وێنۆک|350px|چەپ تەواوکاری یان ئینتێگراڵ یەکێکە لە دوو ژێربابەتی سەرەکی بیرکاری و لەگەڵ چەمکی گرتە ھەژماری جیاکاری و تەواوکاری پێک دێنن. یەکەمین جار لایبنیتس ھێمایەکی ستانداردی بۆ تەواوکاری پێناسە کرد. ئەگەر f فانکشنێکی بەردەوام بێت و a و b دوو بەھای بوارەکەی بن ئەوا تەواوکاریی سنووردار بۆ فانکشنی f لە نێوان a و b بە شێوەی خوارەوە دەنووسرێت: بە a دەوترێت نزمترین ڕادەی تەواوکاری و b بەرزترین ڕادەی تەواوکاری، f(x) فانکشنی بابەتی تەواوکارییە و dx ھێمایەکە بۆ دیاریکردنی گۆڕەکی تەواوکاری.
لێکدانەوەی ئەندازەیی تەواوکاری
لە ڕوانگەی ئەندازەیییەوە تەواوکاری بریتییە لە ھەژمارکردنی ڕووبەری ناوچەی سنووردراو بە ڕوونکردنەوەی فانکشن و تەوەری x و دوو ھێڵی a =x و b =x.
نموونە
تەواوکاریی فانکشنێکی ئەرێنی بەردەوام لە ماوەی (٠٬١٠) یەکسانە بە ھەژمارکردنی ڕووبەری سنووردراو نێوان ھێڵی x=0 و x=١٠ و کەوانەی چەماوەی f_x. a و b خاڵی سەرەتا و کۆتایی ماوەکەنە و f فانکشنێکە توانای تەواوکاری ھەیە و dx ھێمایەکە بۆ دیاریکردنی گۆڕەکی تەواوکاری. وێنۆک
گرینگترین پێناسەکانی تەواوکاری
تەواوکاریی ڕیمان و تەواوکاریی لێبێگ بە دوو پێناسە لە پێناسە ھەرە گرینگەکانی تەواوکاری دادەنرێن. بێرنارد ڕیمان لە ساڵی ١٨٥٤ ئەم پێناسەیەی داھێنا و بە وردی ڕوونی کردەوە. ھێنری لێبێگ پێناسەی دووھەمی خستەڕوو. ھەروەھا پێناسەیەکی گرینگی تر لە بواری تەواوکاریدا بریتییە لە تەواوکاریی ڕیمان-ئێستیلتێس.
ھەژمارکردنی تەواوکاری
وێنۆک|چەپ|بەهای نزیکراوەی تەواوکاریی فانکشنی √x لە نێوان ٠ و ١,ڕووبەری ناوچەکە نزیکدەکەینەوە بە بەکارهێنانی دوو کۆمەڵە [[لاکێشە، ٥ ■ (زەرد) و 12 ■  (سەوز) یەکەمیان بە ڕوونکردنەوەکە دەوردراوە و دووەمیان بە دەوری ڕوونکردنەوەکەی.|alt=Integral approximation examp ]]
تیۆرمی بنەڕەتی ژمێرەی جیاکاری و تەواوکاری بنچینەی زۆربەی ڕێگاکانی شیکاریی تەواوکارییە، بە گوێرەی ئەو دیتانە سێ مەرجی خوارەوە دێتەدی.
بەھای تەواوکاری ھەژمار دەکرێت. تێبینی ئەوە دەکەین تەواوکاری بە گشتی بە دژەگرتە پێناسە ناکرێت. (ژمارەیەکە). بەڵام تیۆرمی بنەڕەتی ژمێرەی جیاکاری و تەواوکاری ڕێگای ئەوەمان پێ دەدات لە دژەگرتە بۆ شیکاریی ئەنجامی تەواوکاری کەڵکوەرگرین. دۆزینەوەی دژەگرتە واتە دۆزینەوەی فانکشنی بنەڕەت کارێکی ئاسان نییە. لە خوارەوە چەندین تکنیک بۆ ئاسانکردنەوەی ھەژماری تەواوکاری پێناسە کراون بریتینە لە:
بۆ بەکارھێنانی ڕێسای تەواوکاری بە لەجیاتیدانانی گۆڕەک سوود لە گرتەی فانکشنی ئاوێتە وەردەگرین، بە بەکارھێنانی ڕێگای لایبنیتس ئەگەر u =g(x)، ئەوا لەمەوە دەردەچێت
شێوەی نزیکراوی ھەژمارکردنی تەواوکاری سنووردار
یەکێک لە ڕێگاکانی ھەژمارکردنی تەواوکاری شێوەی لاکێشەییە. سەرجەمی ڕووبەری لاکێشەکان دەکاتە بەھای نزیکەیی ڕووبەری ناوچەکە، ھەر چەند ژمارەی لاکێشەکان زیاد بکات، سەرجەمی ڕووبەرەکانیان لە ڕووبەری ناوچەکە زیاتر نزیکدەبێتەوە. چونکە ڕووبەری ئەو ناوچەیە کەوتۆتە نێوان ڕوونکردنەوەی فانکشنەکە و لاکێشەکان تا دێت بچووک دەبێتەوە. بە دەستەواژەیەکی تر بە زیادبوونی ژمارەی لاکێشەکان، سەرجەمی ڕووبەرەکان نیزیک دەبێتەوە لە ڕووبەری سنووردراو بە ڕوونکردنەوەی فانکشن و تەوەری x و دوو ھێڵی a= x و b=x. بۆ دەستکەوتنی ڕووبەری ناوچەکە پێویستە ڕادەی سەرجەمی ڕووبەری لاکێشەکان بدۆزینەوە کاتێک ژمارەی لاکێشەکان بە بەردەوامی زیاد دەکات.
تەواوکاریی ھێڵی
250px|وێنۆک تەواوکاریی ھێڵی بە تەواوکاریی فانکشنێک لە درێژایی چەماوەیەکدا دەوترێت.
جێبەجێکردنەکانی تەواوکاری
تەواوکاریی بریتییە لە ھەژمارکردنی ڕووبەری سنووردراوی ژێر چەماوە و لە زانستی فیزیکدا گرنگی و جێبەجێکردنی زۆری ھەیە، بۆ نموونە لە ھەژمارکردنی کار لە داینامیکە گەرمیدا، بە کەلکوەرگرتن لە تەواوکاری دەتوانرێت پەیوەندیی پەستان و قەبارە بدۆزرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمێرەی جیاکاری و تەواوکاری پۆل:شیکاریی ماتماتیکی پۆل:فانکشن و نەخشەکان
ئێرۆڵ فلین
ئێرۆل لێزلی تامسن فلین ( لە دایکبووی ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٠٩ - کۆچی دوایی ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٩)، ئەکتەری ئوسترالی بوو.
ئەو ژیاتری کارەکانی خۆی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە ئەنجام گەیاندن.
ئێرۆل لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٩ و لە تەمەنی ٥٠ ساڵی بە هۆی جەڵدەی دڵ کۆچی دوایی کرد و لە لۆس ئەنجلۆسی کالیفۆرنیا بەخاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩ پۆل:ئوسترالیە دوورە نیشتیمانەکان لە بریتانیا پۆل:ئوسترالیە دوورە نیشتیمانەکان لە جامایکا پۆل:ئەمریکیە دوورە نیشتیمانەکان لە جامایکا پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئوسترالی پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک سکۆتلاندی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:خەڵکی هۆبارت پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئوسترالی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ پۆل:مردووانی ١٩٥٩ پۆل:کۆچەرانی ئەمریکی لە شانشینی یەکگرتوو پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل) پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سیدنی پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
٩٧٨ (ژمارە)
٩٧٨ (نۆسەد و حەفتا و هەشت) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٧٧ و ٩٧٩.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
١١٩٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
جابر کوڕی ئەفلەح
وێنۆک|وێنەی ئامێری (Torquetum) داهێنراوە لە لایەن جابر ئیبن ئەفلەح
ئەبو محەممەد جابر بن ئەفلەح، زانای گەردوونناسی و بیرکاریی موسڵمان، لە سێڤیلیا لەدایکبووە، پاشان چووەتە قورتوبە و لەوێ ژیانی بەسەر بردووە و لەوێش نێژراوە. جابر زانستەکانی گەردوونناسی و بیرکاری خوێندوە، ھەروەھا جابر سوودی لە شارەزایی زانایانی تری موسڵمان وەرگرتووە لەم دوو بوارەدا، ئامێرێکی داھێنا بۆ چاودێری گەردوون پێی دەوترێ (Torquetum).
ڕاستکردنەوەی مەجستی (إصلاح المجسطي)
ئەم کارە سەبارەت بە ڕوونکردنەوە و لێدواندان بوو بۆ کتێبەکەی بەتڵیمۆس، کتێبی مەجستی (Almagest)، شایەنی باسە کە ئیبن ئەفلەح بەرھەڵست و دژی ھەندێک لە ھەڵوێستەکانی بەتڵیمۆس بوو، بۆیە لەم کتێبەدا چەند تێبینیەک و ھەڵەیەکی لەسەر بەتڵیمۆس تۆمار کردووە.
بیرکاری
شارەزایی ئیبن ئەفلەح دەگەڕێتەوە بۆ داھێنانی چەند پێشبینییەک بۆ شیکردنەوەی سێگۆشە گۆیییەکان.
گەردوونناسی
لە بواری گەردوونناسی ناوبانگی دەگەڕێتەوە بۆ ڕاستکردنەوەی ھەڵە گەورەکانی بەتڵیمۆس لە کتێبی مەجستی، ھەروھا سەلماندنی ئەوەی کە ڤینوس (زوھرە) و مەریخ نزیکترن لە زەوی لەوەی خۆردا، ھەروا چەند بەرھەم و داھێنانی ھەبوو لە ئامێری چاودێری گەردوون کە لە سەنتەرە چاودێریەکانی ئەندەلووس بەکاردەھێنران.
داھێنەر
ئامێرێکی داھێنا بۆ چاودێری گەردوون پێی دەوترێ (Torquetum).
سەرچاوەکان
پۆل:زانایانی سەردەمی زێڕینی ئیسلام پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:گەردوونناسانی موسڵمانانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:لەدایکبووانی ١١٠٠ پۆل:مردووانی ١١٥٠ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٢یەم پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ١٢یەم پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام پۆل:ماتماتیکزانانی ئەندەلووسی لە سەدەکانی ناوەڕاست
بڕیارنامەی ١٥٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٨٨٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣ پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٣ پۆل:سووریا لە ٢٠٠٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا
٩٧٩ (ژمارە)
٩٧٩ (نۆسەد و حەفتا و نۆ) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٧٨ و ٩٨٠.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
جووبا
جوبا پایتەختی کۆماری باشووری سوودانە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٢٥٠,٠٠٠ کەس بووە. thumb|پردی جوبا
پۆل:جووبا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٢٢ پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
ئەڵماس
چەپ|300px|وێنۆک|ئەڵماسی زبر ئەڵماس (بە ئینگلیزی: Diamond) ماددەیەکە پێکھاتەی بلوری ھەیە و زۆر جار شێوەی شەش پاڵووی ھەیە و ھەندێ جار شێوەی شەش ڕووی ھەیە. ئەڵماس بە ڕێژەیەکی زۆر لە کاربۆن پێکدێ لە ژێر پەستان و گەرمی زۆر. لێکچوونێکی زۆر ھەیە لە نێوان ئەو مادەیەی کە گرافیت و ئەڵماس پێکدێنێ کە ئەویش کاربۆنە، کەچی سیفاتەکانی ھەر یەکیان زۆر جیاوازە لە ئەوی تر بە ھۆی جیاوازی ھەر یەکیان لە پێکھاتەی گەردیلەیی. ئەو لێکچوونە زۆرەی کە لە پێکھاتەی کیمیایی ھەیە وای لە زانایان کرد کە تاقیکردنەوە بکەن لەسەر گۆڕینی گرافیت بۆ ئەڵماس لە ڕێگای ئامێرێکی تایبەت کە بەرگری پلەی گەرمی بەرز و پەستانی زۆر دەکات بۆ گۆڕینی گرافیت بۆ ئەڵماس کە لە ئەنجامدا ئەڵماسی پیشەسازی یان (ئەڵماسی دروستکراو) بەرھەم دێ.
تەمەنی ئەڵماس
تەمەنی نوێترین ئەڵماس نزیکەی یەک میلیارد ساڵە، کە مادەیەکی زۆر ناسراوو بەسوودە لە نێوان (٣٠٠٠) ماددەی ناسراو کە ھەن تا ئێستا. ئەڵماس لە دێر زەمانەوە ناسراوە وەک گەوھەرێکی بە نرخ، لە سەدەی نۆزدەم ئەڵماس زۆر بڵاو بووەوە پاش پێشکەوتنی تەکنۆلۆژیای بڕین و سافکردنی ئەڵماس، بەتایبەتی بە ڕێگای (بریلیات) کە لەلایەن ئەوروپییەکان دۆزرایەوە. ئەڵماس سیفاتی فیزیایی نایابی ھەیە، بەتایبەتی ھێزی ڕەقی بەرز کە تەنھا ئەڵماس پلەی (١٠/١٠) وەردەگرێ لە پلەی ھێزی ڕەقی بەردەکان، تەنھا بۆ زانین جیاوازی لە پلەی ھێزی ڕەقی لەنێوان (٩ پلە) بۆ (یاقوت و زفیر) و (١٠ پلە) زۆرە و ھەروەھا توانای پەرش و بڵاوبوونەوەی ڕووناکی زۆر بەرزە. لەبەر ئەوە ئەڵماس ماددەیەکی زۆر بەنرخ و گرنگە لە پیشەسازی دروستکردنی خشڵ، ھەروەھا پیشەسازییەکانی تر وەک بەکارھێنانی ئەڵماس لە سەری ئەو دڕێلانەی کە بەکاردێن لە لێدانی بیری نەوت.
یۆنانیەکان بە ئەڵماسیان دەگوت ئاژماس (بە یۆنانی αδαμαξ) کە مانای (ناتوانرێ بگۆڕدرێ) دەدات چونکە زۆر ڕەقە. ئیبن مەنزور لە (لسان العرب) دەڵێ لە بنچینەدا وشەی ئەڵماس لە ئاژماسی یۆنانی وەرگیراوە و کراوەتە عەرەبی و پاشان عەرەبەکان (ژ) یان گۆریوە بۆ (ل) چونکە زۆر لێک نزیکن لە شێوە و دەرچوونی لە دەم. زۆربەی خەڵک ئەڵماس لە زارکە گڕکانییەکان دەردەھێنن کە ئاگرە گڕکانییەکان بۆ دەرەوە دەری دەھاوێژن لە قوڵایی زەوی دەردەچێ کە دەگاتە (١٥٠ کم) لە پلەی گەرمی زۆر بەرزو پەستانی زۆر ماوەیەکی زۆری دەوێت کە دەگاتە ملیۆنەھا ساڵ تا بارودۆخی گونجاو دروست دەکات بۆ پێکھاتنی ئەڵماس.
ڕاست|200px|وێنۆک|وێنەی [[مستیلەیەک کە لە ئەڵماس درووستکراوە - دەستکرد]]
شوێنی ئەڵماس
کانگاکانی ئەڵماس بە زۆری دەکەونە ناوەڕاست و باشووری ئەفریقا، بڕێکی باشیش لە ئەڵماس لە کەنەدا و ڕووسیا و بەڕازیل و ئوسترالیا دۆزراوەتەوە. ساڵانە نزیکەی (١٣٠ میلیۆن) مسقال یان (٢٦ ھەزار) کیلۆگرام ئەڵماس دەردەھێنرێ کە نرخەکەی دەگاتە (٩ میلیارد) دۆلاری ئەمریکی. چوار پێوەر ھەیە بۆ زانینی باشی و نایابی ئەڵماس: عەیار (قرات) و خاوێنی (ڕوونی) و ڕەنگ و بڕین. بەرامبەر بە ئەڵماسی سروشتی، ئەڵماسی پیشەسازی (دروستکراو) بەرھەم دەھێنرێ کە بڕەکەی دەگاتە چوار ئەوەندەی ئەڵماسی سروشتی دەرھێنراو. لەگەڵ ئەوەش زۆربەی ئەڵماسی دروستکراو قەبارەی بچووکە و ناڕێک دیارە کەدەبێتە ھۆی کەمی نرخ بە بەراوورد کردن لەگەڵ ئەڵماسی سروشتی، و بەکارھێنانەکانی تەنھا لە کارە پیشەسازییەکان دەبێت لەبەر ئەوە بڕوانامەی دروست و بە گرنتی لەگەڵ ئەڵماسی سروشتی دەدرێت بەتایبەتی ئەڵماسی نایاب ئەم بڕوانامانەش لەلایەن سەنتەر و کۆمپانیاکان دەدرێن کە ژمارەیەک لە خەڵکی زانایان ھەیە لەم بوارە و ماوەیەکی زۆرە لە بازرگانی ئەڵماس و بەردی نایاب کاردەکەن وەک (GIA)ی ئەمریکی و (HRG و IGI)ی بەلجیکی کە بچووکترین وردەکاری بەردەکە دەنووسن وەک کێش و عەیار و جۆری پارچەکە و پلەی خاوێنی (ڕوونی)، و دووریەکانی بەردەکە بڕوانامەکە ژمارەیەکی زنجیرەیی دەدرێتێ و کۆپییەک لەم بڕوانامەیە لە فایلەکانی کۆمپانیا ھەڵدەگیرێ و ئەم بڕوانامانە باوەڕ پێکراوانەش ئەڵماسەکە بەنرختر دەکەن.
سەرچاوە
پۆل:کاربۆن پۆل:ئەڵماس پۆل:شێوەکانی کاربۆن
١١٩٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام
ئایاکس ئامستردام یانەیەکی تۆپی پێی هۆڵەندییە بارەگای دەکەوێتە ئامستردام،و لە خولی نایابی هۆڵەندا یاری دەکات، پلەی یەکەم لەسەر ئاستی تۆپی پێی هۆڵەندا. لەڕووی مێژووییەوە، ئایاکس (کە لەسەر ناوی پاڵەوانی ئەفسانەیی یۆنانی ناونرا) سەرکەوتووترین یانەیە لە هۆڵەندا، ٣٥ ئێردیڤیزی و ٢٠ جامی هۆڵەندی بەدەست هێناوە. بە شێوەیەکی بەردەوام لە خولی هۆڵەندی یاری کردووە، لە دەستپێکی خوول لە ساڵی ١٩٥٦، لە تەنیشت یانەکانی فاینۆرد و ئایندهۆڤن ،یەکێکە لە سێ یانە گەورەکان لە وەڵاتدا کە دەستی بەسەر پێشبڕکێکە گرتبوو. یانەکە لە ١٨ی ئازار ١٩٩٠ لەلایەن فلۆرێس ستیمپل و کارل ڕێسەر و ھان دادی و برایەکەی جۆن دامەزراوە.
ئایاکس ٦٣ پاڵەوانێتی ناوخۆیی بردووەتەوە، و ٣٥ جار نازناوی خولی نایابی ھۆڵەندا بردەوە، جامی ھۆڵەندا ١٩ جار و جامی سووپەری ھۆڵەندا ٩ جار ئایاکس ئەمستردام یەکێکە لە سەرکەوتووترین یانەکانی ئەورووپا، لەگەڵ ١٠ پاڵەوانێتی ئەورووپا ٤ خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا، دوو نازناوی جامی سووپەری ئەورووپا، ٢ نازناوی جامی ئینتەرکۆنتیننتال، ١ نازناوی جامی براوەکانی جامی ئەورووپا و ١ نازناوی خولی ئەورووپا ئەمەش وای لێ کرد کە لە ڕیزبەندی حەوتەمی باشترین یانەی سەدە لەسەر بنەمای یەکێتی نێودەوڵەتیی مێژوو و ئامارەکانی تۆپی پێ بێت. ھەروەھا ئایاکس یەکێکە لەچوار یانەی تەنیشت بایەرن میونشن و یوڤێنتوس و چێڵسی کە توانیویانە ھەموو پاڵەوانێتییەکانی ئەورووپا بەدەستبێنن. یانەکە یەکێکە لەو پێنج یانەیەی ئەی سی میلان و بایەرن میونشن و ڕیاڵ مەدرید و یانەی لیڤەرپوول کە مافی پاراستنی جامی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپایان ھەیە.
هەروەها ئایاکس بەناوبانگە بە ئەکادیمیایەکەی، کە چەندین یاریزانی بەتوانای پێگەیاندووە، کە دیارترینیان یۆھان کرۆیف، مارکۆ ڤان باستن، فرانک ڕیکارد، کلارێنس سیدۆرف، دێنیس بێرگکامپ، زڵاتان ئیبراھیمۆڤیچ و دووانە فرانک دی بۆر و ڕۆناڵد دی بۆر هەروەها پایتەختەکان بەناوبانگن بە دروستکەری یاری بە کۆمەڵ لە ساڵانی حەفتاکان لەگەڵ ڕاھێنەر ڕینوس میچلز و باڵی خێرا یۆھان کرۆیف. ئەم ڕێگایە خۆشە یارمەتی ئایاکسی دا بۆ بردنەوەی سێ پاڵەوانەتی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا یەک لەدوای یەک. چاودێرانی ئەکادیمیای ئایاکس لە چالاکترین چاودێرانی تەکنیکی ئەورووپان، ئایاکس ئەمستردام بنکەیەکی گەورەی ھەوادارانی ھەیە لە ھۆڵەندا و ھەموو جیهان.
دەستپێکەکان
یانەی ئایاکس لە ١٨ی ئازاری ١٩٠٠ دامەزراوە لە ساڵی ١٩١١ یانەکە گەیشتە لووتکەی پێشبڕکێی تۆپی پێی ھۆڵەندا بە بەدەستھێنانی یەکەم سەرکەوتنی گرنگ لە جامی ھۆڵەندا. وەرزی دواتر ئایاکس بووە براوەی پاڵەوانێتی تۆپی پێی ھۆڵەندا و لە وەرزی ١٩١٨–١٩١٩دا بەرگری لە نازناوەکەیان کرد بۆ ئەوەی ببێتە تاکە یانەی ھۆڵەندی کە دەستکەوتێکی لەو جۆرە بەدەست بھێنێت.
لە بیستەکانی سەدەی ڕابردوو، یانەی ئایاکس خۆی بە تیمێکی ناوخۆیی بەھێز سەلماند و لە ساڵانی ١٩٢١ و ١٩٢٧ و ١٩٢٨ خولی ھۆڵەندی لە بەشی ڕۆژئاوا بەدەست هێنا، بەڵام نەیتوانی نازناوی لە سەرتاسەری ھۆڵەندا بەدەست بھێنێت، بەڵام ئەمە لە ساڵانی سییەکانی سەدەی ڕابردوو دا گۆڕا، کاتێک یانەکە لە ساڵانی ١٩٣١، ١٩٣٢، ١٩٣٤، ١٩٣٧ و ١٩٣٩دا پێنج پاڵەوانێتی نەتەوەیی بەدەست هێنا و بەو شێوەیەیە بووە بە سەرکەوتووترین یانەی ھۆڵەندا، لەو ماوەیەدا ئایاکس بۆ دووەم جار لە وەرزی ١٩٤٢–١٩٤٣ جامی ھۆڵەندای بردەوە و لە وەرزی ١٩٤٦–١٩٤٧ ھەشتەم نازناوی خولی هۆڵەندی بەدەستھێنا، کە کۆتا وەرزیش بوو بۆ ڕاھێنەری ئینگلیزی جاک ڕینۆڵدز بوو کە یانەکەی گەیاندە ھەموو ئەو پاڵەوانێتییانە.
پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو:وەشانی نوێی خولی ھۆڵەندی
ساڵی ١٩٥٦ دوای پێشەکی خولی نایابی ھۆڵەندا، ئایاکس وەک یەکێک لەو یانانەی کە بۆ یەکەم جار لە پاڵەوانێتی نوێدا، بەشدار بوو یاری کرد و نازناوی یەکەمی بەدەست ھێنا، کە بۆ یەکەم جار لە وەشانی نوێی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا ساڵی دواییدا بەشداری کرد، بەڵام لە یاری کە لە دژی یانەیڤاساسی ھەنگاری کە خاوەن نازناو بوو ئەنجام دا و بە ئەنجامی ٢–٦ کۆی یاری ھاتن و چوون دۆڕا لە قۆناغی چارەکی کۆتایی. لە ساڵی ١٩٦٠ ئایاکس جارێکی تر نازناوی خولی نایابی هۆڵەندی بەدەستھێنا و ساڵی دواتر سێیەمین نازناوی جامی ھۆڵەندا بەدەستھێنا. وێنۆک|[[یۆھان کرۆیف، لە ساڵی ١٩٥٩ تا ١٩٧٣ یاری بۆ ئایاکس ئەنجام داوە و لە ساڵی ١٩٨١ تا ١٩٨٣ (٣) جامی ئەورووپای بەدەست هێنا، ژمارە ١٤ی ئەو تاکە دەستەی ژمارە ئایاکسە کە تا ئێستا قەدەغە کرابێت کرۆیف گەڕایەوە بۆ بەڕێوەبردنی یانەکە لە ساڵی ١٩٨٥ بۆ ١٩٨٨]]
شەستەکان و حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو: یاری بە کۆمەڵ لەگەڵ میچلز و کرۆیف
لە ساڵی ١٩٦٥ ڕێنوس میچلز دەستی بە ڕاھێنەرایەتی کردنی یانەکە کرد، پێشتر لە نێوان ساڵانی ١٩٤٦ و ١٩٥٨ یاری بۆ یانەکە ئەنجام دابوو و بە بەکارھێنانی تاکتیکی یاری بە کۆمەڵی جیھانی ناسراوە، چەمکێک کە لەگەڵ ئایاکس و ھەروەھا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندای ئەو کاتە، ھەروەھا یۆھان کرۆیف یەک ساڵ پێش ئەوەی میچلز تیمەکەی بەڕێوەببات، ڕووی کردە یانەکە و کرۆیف لەلایەن زۆر کەسەوە بە باشترین یاریزانی ھۆڵەندی دادەنرێت، ئەم ماوەیە گەورەترین سەرکەوتنەکانی یانەکەی بە خۆیەوە بینی، بە بەدەستهێنانی حەوت پاڵەوانێتی خولی نایابی ھۆڵەندا و چوار جامی ھۆڵەندا و سێ جامی ئەورووپا.
ئایاکس لە وەرزەکانی ١٩٦٦ و ١٩٦٧ و ١٩٦٨ خولی نایابی هۆڵەندی بەدەست هێنا و لە ساڵی ١٩٦٩ گەیشتە یاری کۆتایی جامی ئەورووپا کە بەرامبەر ئەی سی میلان دوڕا لەماوەی وەرزی ١٩٦٦–١٩٦٧ یاریزانانی یانەکە ١٢٢ گۆڵیان لە خولی نایابی هۆڵەندی تۆمارکرد و جامی ھۆڵەندایان بەدەست هێنا، یەکەم وەرز بوو کە یانەکە ھەردوو پاڵەوانێتییەکە بباتەوە. لە وەرزی ١٩٦٩–١٩٧٠دا ئایاکس جارێکی تر خول و ھەروەھا جامی ھۆڵەندای بەدەست هێنا و لەو ٣٤ یارییەی کە ئەنجامیان دا، بە ١٠٠ گۆڵ ٢٧ یاریان بردەوە.
٢٠١٦–١٧
پیتەر بوش بۆ ڕاهێنەرایەتی یانەکە دەستنیشان کرا و گەیشتە کۆتایی خولی ئەورووپا ٢٠١٧، دەستکەوتێک لە ماوەی ٢١ ساڵدا یانەکە نەگەیشتووەتە ھیچ یاری کۆتاییێکی پاڵەوانێتییە ئەورووپیەکان، یانەکە لەیاریی کۆتایی بەرامبەر یانەی مانچستەر یونایتد دۆڕاند و ئایاکس بەژمارەیەکی زۆر لەیاریزانانی گەنج و تەمەنێکی مامناوەند کە تێکڕای تەمەنی یاریزانان ٢٢ ساڵ و ٢٨٢ ڕۆژ بوو. بۆ جاری سێیەم لەسەر یەک، ئایاکس پلەی دووەمی بەدەست هێنا لە خولی نایابی هۆڵەندی، ئەم جارە لە بەرژەوەندی یانەی فاینۆرد لە دەستی دا.
٢٠١٧–١٨
ئایاکس زۆر بە بەرچاو توانی بەشداری خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٨–١٩ بکات و گەیشتە پێش کۆتایی کۆتایی لە وەرزی ٢٠١٧–١٨ی خولی نایابی ھۆڵەندا پلەی دووەمی بەدەست ھێنا، ئایاکس گەیشتە قۆناغی ١٦ دوای سەرکەوتنە بەھێزەکانی لە قۆناغی کۆمەڵەکان و لە یەک کۆمەڵەدا لەگەڵ بایەرن میونخی ئەڵمانی و بەنفیکای پورتوگالی و ئەیک ئەسینای یۆنانی دانرا. توانی پلەی دووەم لە کۆمەڵەکەدا بەدەست بھێنێت دوای ئەوە یانەکە دەگاتە قۆناغی یەکلاکەرەوەکان، یانەکە خۆی لەبەردەم ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ڕیاڵ مەدرید دا دۆزییەوە، کە سێ نازناوی یەک لە دوای یەکی بەدەست هێناوە، ئایاکس لە یاری یەکەمدا بە ئەنجامی ٢-١ دۆڕا، بەڵام لە یاری چووندا لە یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ بە چوار گۆڵ بەرامبەر یەک بردنەوەی دژی ڕیاڵ مەدرید بەدەست هێنا. دوای ئەوەی گەیشتە قۆناغی چارەکی کۆتایی، ئایاکس ڕووبەڕووی یۆڤانتۆسی ئیتاڵی بوویەوە و لە یاری یەکەم لە یاریگای یۆھان کرویف ئەرینا یاریی ئەنجامدا، یارییەکە بە گۆلێک بۆ ھەردوولا کۆتایی ھات، ئایاکس لە یاریگای یۆڤانتۆس بە ئەنجامی ٢–١ یارییەکەی بردەوە، ماتیاس دی لیخت گۆڵی دووەمی بۆ بەرژەوەندی ئایاکسی تۆمارکرد، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی بۆ یەکەم جار یانەی ئایاکس لە ساڵی ١٩٩٧ەوە بگاتە یاریی پێش کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا. لە قۆناغی پێش کۆتاییدا ئایاکس ڕووبەڕووی تۆتنهامی ئینگلیزی بوویەوە و لە یەکەم یاریدا بە ئەنجامی ١–٠ شکستی بە یانە ئینگلیزییەکە ھێنا، لە یاری دووەمدا ئایاکس لە نیوەی یەکەمدا دوو گۆڵی تۆمار کرد و کۆی گۆڵەکان بووە ٣–٠، بەڵام تۆتنھام لە نیوەی دووەمدا گەڕایەوە بە تۆمارکردنی سێ گۆڵ ڕیمۆنتادای بەسەر ئایاکسدا تۆمارکرد، لەوانە گۆڵێک لە خولەکی شەشەم لە کاتی زیادەکراودا تۆمارکرد، بەمەش تۆتنھام بەھۆی یاسای گۆڵی دەرەوەی یاریگا گەیشتە یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا.
===ڕێزبەندی یوفا===
ئەکادیمیا
یانەی ئایاکس بە ئەکادیمیاکەی بەناوبانگە کە چەندین یاریزانی بەهرەداری هۆڵەندی لە ماوەی چەندین ساڵدا بەرهەم هێناوە وەک - یۆهان کرۆیف ، ئێدوین ڤان دێر سار ، گێرالد ڤاننبێرگ ، فرانک ریکارد، دێنیس بێرگکامپ، ڕافایل ڤان دێر ڤارت، پاتریک کلایڤێرت، مارکۆ ڤان باستن، ویسلی شنايدەر ، مارتن ستێکلێنبورگ ، نایگڵ دی یۆنگ ، فرێنکی دی یۆنگ و ماتیاس دی لیخت،لە ناو ڕیزەکاندا هاتوون و تەنیا هەندێ لەو بەهرەداران کە بۆ ئایاکس یاریان ئەنجامداوە هەروەها ئایاکس بە شێوەیەکی بەردەوام تیمەکانی گەنجانی نەتەوەیی هۆڵەندی بە بەهرەی ناوخۆیی دابین دەکات.
بەهۆی ڕێککەوتنە هاوبەشەکان لەگەڵ یانەکانی دەرەوە، ئەکادیمیای گەنجان هەروەها یاریزانی بیانی وەک هەرزەکاری ئیمزاکردووە پێش ئەوەی یەکەم یاریی تیمی ئەنجام بدات، وەک سێ بەرگریکاری بەلجیکی یان ڤێرتۆنخن ، تۆبی ئالدەرڤایرلد و تۆماس ڤێرمایلن، هەموو ئەوانە یاریزانی جیهانی تەواون، هەروەها ڤۆرنۆن ئانیتا و خاڤیر مارتینا کە نوێنەرایەتی کوراساو دەکەن.
هەروەها ئایاکس بەرنامەی گەڕانی بە دوای بەهرەکان بۆ ئەفریقای باشوور لەگەڵ ئایاکس کیپ تاون فراوان کردووە.ئایاکس کیپ تاون بە یارمەتی ڕۆب مۆر دانرا. هەروەها ئایاکس یانەیەکی سەتەلایتی لە ئەمەریکا بە ناوی ئایاکس ئەمریکاوە هەبووە، تا ئەو کاتەی  ئیفلاسی بوو. چەند یاریزانێکی گەنج هەن لە ئایاکس کیپ تاون کە بۆ ناو تیمی ئێردیڤیسی ئامادەکراون، وەک نێودەوڵەتیەکانی ئەفریقای باشوور ستیڤن پاینار ، سۆلانی سرێرۆ و نێودەوڵەتی کامیرۆننی ئایۆنگ ئینۆ.
ساڵی ١٩٩٥ کە ئایاکس خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای بردەوە، هەڵبژاردەی هۆڵەندا نزیکەی بە تەواوی لە یاریزانانی ئایاکس پێک دەهات، لەگەڵ ئێدوین ڤان دێر سار لە گۆڵپارێزی؛ یاریزانەکانی وەک مایکڵ ڕایزیگەر، فرانک دی بۆر و دانی بڵایند لە بەرگریدا ڕۆناڵد دی بۆر، ئێدگار دەیڤد و کلارنس سیدۆرف لە ناوەڕاستەوە پاتریک کلایڤێرت و مارک ئۆڤەرمارس لە هێرشدان.
٢٠١١، ئایاکس یەکەمین ئەکادیمیای لاوانی خۆی لە دەرەوەی هۆڵەندا کردەوە کاتێک یانەکە لەگەڵ جۆرج کازیانیس و هەموو ڕاوێژکاری ئەستێرەکان لە یۆنان هاوبەشی کرد بۆ کردنەوەی ئەکادیمیای گەنجانی ئایاکس هێلاس. ئۆفیسەکان لە شاری نیا سمیرێن ی ئەتیکا جێگیرن و بنکەی سەرەکی ڕاهێنانیان دەکەوێتە دوورگەی کۆرفۆ و لە کۆی ١٥ ئەکادیمیای گەنجانی تۆپی پێ لە سەرانسەری یۆنان و قوبرس میوانداری دەکەن. ئێدی ڤان شایک وەک ڕاهێنەر و ڕاوێژکار سەرۆکایەتی ڕێکخراوەکە دەکات و فەلسەفەی تۆپی پێی ئایاکس لە کامپی ڕاهێنانی جۆراوجۆری تۆپی پێی یۆنان ناساند.
لە ساڵی ٢٠١٦دا ئاياکس ئاکادیمیای ACA A (ئەکادیمیای ڕاهێنەریی ئایاکس) بە مەبەستی هاوبەشیکردنی زانیاری دەستپێکرد و چەندین کەمپی جۆراوجۆر و کلینیکی بۆ هەردوو یاریزان و ڕاهێنەر دانا.
یۆنگ ئایاکس
یۆنگ ئاژاکس (بە ھۆڵەندی: jong ajax)، (پێشتر بە ئاژاکس ٢ ناسراو بوو) دووەم تیمی یانەکەن یانەکە بەزۆری لە یاریزانانی تۆپی پێی پیشەیی پێک دێت کە گەیشتوونەتە ئاستی سەرەوەی گەنجان و ساڵی یەکەمی خۆیان لە گرێبەستەکەیان لەگەڵ یانەکەدا بەسەر دەبەن، یان ئەو یاریزانانەی کە ناتوانن یاری بۆ تیپی یەکەم بکەن. لە ساڵی ١٩٩٢ەوە یۆنگ ئایاکس لە Beloften Eredivisie پێشبڕکێ دەکات، کە پێشبڕکێی تیمی یەدەگی یەکەمی ھۆڵەندایە، لە ناوەڕاستی ڕووبەڕووبوونەوەی لەگەڵ یانەکانی وەک ، گرونینگن و زێد ئەلکمار، لە ٢٥ خولدا، لە سەرەتای خولەکەوە لە ساڵی ١٩٩٢ەوە تا دوایین خولی لە ساڵی ٢٠١٦دا یۆنگ ئایاکس زۆرترین پاڵەوانییەتی بردووەتەوە کە دەکاتە ٨ پالەوانێتی، ھەروەھا سێ جار جامی ھۆڵەندای بردەوە بۆ تیمەکانی یەدەگ بە نازناو لە خولی Beltofen Erdivisie تیپەکە دەتوانێت لەگەڵ یەکەم تیپەکان لە جامی ھۆڵەندا بەشداری بکات، سێ جار گەیشتە قۆناغی پێش کۆتایی باشترین ئەنجامیان لەوەرزی ٢٠٠١–٠٢ بوو دوای دۆڕاندن بە ئۆترخت لە قۆناغی پێش کۆتایی و ئەگەر ئەو دۆڕانە نەبوایە، ئەبوایە یۆنگ ئایاکس یاری بەرامبەر تیپی یەکەمی ئایاکس بکات لە کۆتایی جامی ھۆڵەندا.
تیپی ژنان
یانەی تۆپی پێی ژنانی ئاژاکس لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٢ دامەزراوە. یانەکە لە خولی تۆپی پێی ژنانی ھۆڵەندی یاری دەکات و پێشتر لە پاڵەوانییەتی BeNe یاریی کردووە، کە باشترین خولی تۆپی پێی ژنان بوو لە بەلجیکا و ھۆڵەندا، یانەکە بۆ یەکەم جار لە وەرزی ٢٠١٦–١٧ پاڵەوانێتی خولی ناوخۆیی بردەوە، لەماوەی ساڵانی ڕابردوودا یانەکە توانیویەتی کۆمەڵێک یاریزانی نایاب وەک دافنی کۆستر، ئەنۆک ھۆگندیجک و پترا ھۆجۆینگ بگوازێتەوە. لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٩ یانەکە بوو بە پێشبڕکێ لەنێوان یانەکانی ھۆڵەندی لە بەخشینی گرێبەستی دامەزراندنی تایبەت بە تیمی ژنان کە ھەندێک ماف و ئیمتیازی لە تیمەکانی پیاوان وەک کەمترین کرێ و پشوو و بیمەی تەندروستی بە ژنان
ڕاھێنەری تیمەکە لە ساڵی ٢٠١٩ەوە دانی شینکل بەرگریکاری پێشووە و بۆ یانەی تەلستار و سپارتا و یانەکانی تر یاری کردووە پێشی پینۆ نیھۆم (٢٠١٧–٢٠١٩) و ئێد ئینگلکس (٢٠١٢–٢٠١٧) بوو، کە ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ھۆڵەندا بوو.
یانە پەیوەندیدارەکان
یانەکانی خوارەوە لە ئێستادا لە پەیوەندین لەگەڵ ئایاکس:
لەگەڵ یانەی فاینۆرد
یانەی فاینۆرد دادەنرێت لە ڕکابەری یانەی ئایاکس و ھەموو ساڵێک بە ناوی دی کلاسیکەر (بە ھۆڵەندی :de klasikier) ڕووبەڕووی یەک دەبنەوە. لە ساڵانی حەفتاکان دا جگە لە ئایاکس و فاینۆرد، یانەکانی تری ھۆڵەندی لە ئاستی نێودەوڵەتی یان کیشوەریدا خولیان نەبردەوە، بۆیە یاری ساڵانەی نێوان ئایاکس و فاینۆرد بەھێزترین تیپی ھۆڵەندای دیاری کرد، ناکۆکی نێوان ھەردوو یانەکە لە دەرەوەی یاری تۆپی پێ درێژ دەبێتەوە، لەگەڵ ئەوەی ئایاکس بە نەریتی گوزارشت لە پۆشاک و توێژە ڕۆشنبیرەکانی ئەمستردام دەکات، لەکاتێکدا فاینۆرد کە لەلایەن کرێکارانی بەندەری دامەزراوە، چینێکی کرێکارە.
یەکەم دیداری (دی کلاسیکەر) لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢١ بەڕێوەچوو و بە ئەنجامی ٣–٢ لە بەرژەوەندی ئایاکس کۆتاییھات، بەڵام بەھۆی ناڕەزایەتی یانەی فاینۆرد لە بارەی گۆڵی سێیەمی ئایاکس ئەنجامەکە کرا بە ٢–٢. لە ساڵانی سییەکان و چلەکانی سەدەی ڕابردوو دا ناکۆکی نێوانیان لەسەر ئەوە بوو کە کێ خاوەنی یاریگای گەورەترە لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥٦ ھەردوو تیمەکە لە ھیچ یارییەکی فەرمیدا ڕووبەرووی یەک نەبوونەوە. لە وەرزی ٦١–١٩٦٠ فێینۆرد ٩–٥ بردەوە و سێ ساڵ دواتر گەڕایەوە بۆ بردنەوەی 9-4. لە ساڵانی ھەشتاکاندا گرژی لەنێوان ھاندەرانی ھەردوو تیپەکە زیاتر بوو دوای ئەوەی ڤیم یانسن ١٥ وەرز لەگەڵ فینۆرد یاری کرد، بەرەو ئایاکس ڕۆشت، یەکێک لە کەسایەتییە ھەرە گرنگەکانی ئایاکس، یۆھان کرۆیف، دواتر بۆ کۆتایی ھێنانی بە یاریکردن لەگەڵ فاینۆرد و لە وەرزی ١٩٨٣دا ئایاکس بە سەرکەوتنی ٨–٣ بە توندی وەڵامی دایەوە، کە گەورەترین بردنەوەیە لە مێژووی پێکدادانەکەدا. پێکدادانەکانی نێوان ھەردوو تیمەکە شاھیدی ئاژاوە و توندوتیژی نێوان ھەوادارانی بەندکراویان بوو بەتایبەتی لەو ماوەیەدا و لە وەرزی ٩٨–١٩٩٧دا ئەو دوو یانەیە بەبێ ئامادەبوونی ھاندەران ڕووبەڕوویان بوونەوە، دوای ڕووداوێک کە ھەوادارێکی ئایاکس بە چەقۆ ھێرشی کرایە سەر و کوژرا، لە ساڵانی دواییدا ڕووداوی تری توندوتیژی ھاتە ئاراوە و لە مانگی شوباتی ٢٠٠٩ فیدراسیۆنی تۆپی پێی ھۆڵەندی ڕێگری لە ھەوادارانی ھەر دوو یانە کرد سەردانی یاریگاکانی ڕکابەرەکە بکەن.
ھەردوو تیمەکە لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٧دا لە ١٩٠ کۆبوونەوە و تێیدا ئاژاکس ٨٤ یاری بردەوە لەکاتێکدا فاینۆرد ٥٨ یاری بردەوە.
لەگەڵ یانەی ئایندهۆڤن
هەروەها یانەی ئایندهۆڤن ڕکابەری ئایاکسە، بەڵام لە ڕووی گرژی و ڕکابەرییەوە، ئەم یارییانە وەک یاری  لەگەڵ فاینۆرد بارناکرێن. ململانێکە ماوەیەکە لەگەڵ ئایندهۆڤن بوونی هەیە و لەهۆکاری جۆراوجۆرەوە سەرچاوە دەگرێت، وەک لێکدانەوە جیاوازەکان کە ئایا سەرکەوتنی ئێستای نەتەوەیی و نێودەوڵەتی هەردوو یانەکە هاوئاهەنگی دەکات و دژایەتی گریمانەی نێوان ڕاندستاد و پارێزگاکە. یارییەکانی نێوان ئەم دوو تیپە بە گشتی بە "دی تۆپپەر" ("تۆپپەر") ناودەبرێت، و دوو قۆڵی پڕ لە خەڵات لە تۆپی هۆڵەندی دەگرێتەوە و لە بنەڕەتدا پێکدادانی دوو قوتابخانەی فکری ڕکابەرە لە تۆپی پێ هۆڵەندی. لە مێژوودا، ئایندهۆڤن پێشبڕکێ دەکات لەگەڵ شێوازی ئیشکەر، باشتر وایە 4-3-1-2 یان 4–2-3-1، بە شێوەیەکی ئاسایی دوور لە ڕێبازی 4-3-3 ی دڵخوازی لە ئەمستردام. لە کاتێکدا ڕینوس میچڵس و یۆهان کرۆیف یارمەتیان دا بۆ نوێکردنەوەی تۆتال فوتبۆڵ لە ساڵانی شەستەکان و حەفتاکان، فەلسەفەیەکی جیاواز لە ئایندهۆڤن لەلایەن کیس ریجڤەرس و گووس هیدینک لە کۆتاییەکانی ١٩٧٠ و ٨٠کاندا بەرزکرایەوە. ئەمەش بە نۆرەی خۆی یەکێک لە ڕکابەرییە فەلسەفییەکانی زیاتر لە تۆپی پێ دروست کردووە، کە مەیدانی جەنگی ئایدیۆلۆژییە، کە وردە وردە وەک هاوتاکانی ئایاکس و فاینۆرد لە ناودا گەرم و چڕ دەبێتەوە.
یاریگای یانە
وێنۆک|یەکەم یاریگای ئایاکس یەکەم یاریگای ئایاکس لە ساڵی ١٩١١ لە دارەوە دروست کراوە و ناوی Het Houten Stadion(یاریگای داری) بوو یانەکە دواتر لە یاریگای ئۆڵمپیک یاری کرد، کە بۆ میوانداریکردنی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٢٨ بە میوانداری پایتەختی ھۆڵەندی دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٣ یانەکە گواسترایەوە بۆ ستێد دیمێر لە ڕۆژھەڵاتی ئەمستردام، کە لەلایەن ئەندازیار و ئەندامی یانەکە دان ڕۆدنبێرگ دیزاین کرابوو ھەروەھا یاریگای داریشی دیزاین کردووە یاریگای نوێ توانای ٢٩٥٠٠ ھاندەری ھەیە یانەکە تا ساڵی ١٩٩٦ بەردەوام بوو لە بەکارھێنانی یاریگاکە، بەڵام لە یارییە گرنگەکاندا یانەکە لە یاریگای ئۆڵمپیک یاری دەکرد، کە دەتوانێت دوو جار ژمارەی ھاندەران تێدا بێت. وێنۆک|یاریگای یۆھان کرۆیف ئەرێنا
لە ساڵی ١٩٩٦ یانەکە گواسترایەوە بۆ یاریگایەک لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەمستردام، کە لە ساڵی ٢٠١٨ بە یاریگای یۆھان کریف ئەرێنا ناوبرا لە ڕێگەی شارەوانی ئەمستردامەوە دروست کراوە بە تێچووی ١٣٤ ملیۆن دۆلار، یاریگاکە توانای ٥٥٬٥٠ج ھاندەری ھەیە و لە وەرزی ٢٠٠٦–٠٧ دا تێکڕای ژمارەی بینەران ٤٨٬٦١٠ کەس بووە بەڵام لە وەرزی داھاتوو بۆ ٤٩٬١٢٨ کەس زیادی کردووە یاریگاکە سەقفێکی کراوەی ھەیە ھەرچۆنێک بێت لەسەر پێوەرێکی ناوخۆیی یاریگاکە بەھۆی گژوگیاوە ناوبانگی خراپی بەدەست ھێنا بەھۆی خراپی گیای یاریگا بەھۆی نەبوونی تیشکی خۆرەوە لەکاتی داخستنی سەقفی یاریگاکە کاریگەری ھەبوو، بەڵام لەوەرزی ٢٠٠٨–٠٩ بەرێوەبەرایەتی یانەکە سیستەمێکی گەرمی پیشەسازی بۆ چارەسەرکردنی، یاریگای ستێد دی مێر کە ئەیاکس دەیان ساڵ لەسەری یاریی ئەنجامداوە، ڕووخێنرا و زەوییەکە بە ئەنجومەنی شاری ئەمستردام فرۆشرا بۆ ئەوەی گەڕەکێکی نیشتەجێبوونی لێ دروست بکرێت.
بۆرسە
ئایاکس تاکە یانەی ھۆڵەندییە کە خراوەتە سەر پێشنیارێکی گشتی سەرەتایی. ئەمە دوای ئەوە بوو کە لە ١٧ی ئایاری ١٩٩٨ لە ئاڵوگۆڕی ئەلکترۆنی پۆلی یۆرۆنێکست (NV) تۆمار کرا. یانەکە توانی داھاتی ٥٤ ملیۆن یۆرۆ بەدەست بھێنێت لە یەکەم ساڵدا دوای پێشکەشکردنەکە، بەڵام زۆری نەبرد، لەگەڵ دابەزینی نرخی پشک بۆ ٣٬٥ یۆرۆ بۆ ھەر پشکێک ڕەخنەی زۆر ھەبوو کە ئەو پۆلە لیستکراوەی یانەکە بۆ یانەیەکی تۆپی پێ گونجاو نەبوو، ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٨دا نرخی بەشەکە بەرزبووەوە بۆ ٥٬٩٠ یۆرۆ. لیژنەیەکی وردبینی لە ھەمان ساڵدا کۆکرایەوە بۆ ئەو ئەنجامەی کە ئایپۆ سودی بۆ یانەکە نەبوو و پێویستە ڕێکارە پێویستەکان بۆ دەرچوون لە ئاڵوگۆڕی پشکەکان بە کڕینی پشکی گشتی بگیرێتە بەر. لەگەڵ ئەوەشدا، یانەکە تا ئێستا لە ئاڵوگۆڕی پشکدایە.
سپۆنسەرەکانی یانەکە
وێنۆک|یاریزانانی ئایاکس لە ساڵی ٢٠١١ لەکاتی یارییەکەیاندا بەرامبەر ئۆلیمپیک لیۆن جلی دروستکراوی "ئادیداسیان" لەبەرکرد لەگەڵ لۆگۆی سپۆنسەری فەرمی"ئەیگۆن" زیگۆ لە ساڵی ٢٠١٥ەوە سپۆنسەری فەرمی یانەکە بووە و ئەدیداس لە ساڵی ٢٠٠٠ەوە بووەتە بەرھەمھێنەری جلوبەرگی تیمەکە.
کۆمپانیای ئەلکترۆنی ژاپۆنی TDK سپۆنسەری فەرمی تیشێرتی تیمەکە بوو لە ساڵی ١٩٨٢ تا ١٩٩١. لە ساڵی ١٩٩١ەوە بانکی ئەی بی ئێن ئامرۆ ی ھۆڵەندا تا ساڵی ٢٠٠٨ سپۆنسەری تیشێرتی تیمەکە بووە. لە سەرەتای مانگی نیسانی ٢٠٠٧دا یاریزانانی ئایاکس لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەیان لەگەڵ ھیراکلس ئەلمێلۆ تیشێرتێکی جیاوازیان لەبەر کرد، تیشێرتی نمایشکردنی (Florius)، بەرنامەیەکی بانکی کە لەلایەن ئەی بی ئێن ئامرۆوە دەستی پێکرد، کە بانکەکە دەیویست بەرنامەی نوێی خۆی پێشبخات بەڵام تەنھا لە یەک یاریدا. لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٩دا، ئایگۆن بۆ ماوەی حەوت ساڵ بووە سپۆنسەری فەرمی نوێ.
جلوبەرگی یانەکە لە نێوان ساڵانی ١٩٧٣ تا ١٩٧٧ لەلایەن لێ کۆک سپۆرتیڤ دروست کراون، و لەلایەن پوما لەنێوان ١٩٧٧–١٩٧٩، و کۆر دوو پای لە ماوەی دوو ساڵی داھاتوودا و پاشان لێکۆک سپۆرتێڤ گەڕایەوە بۆ دروستکردنی جلوبەرگ لە نێوان ساڵانی ١٩٨٠ تا ١٩٨٤، دوای ئەوە کاپا لە نێوان ساڵانی ١٩٨٥–١٩٨٩، و ئەمبرۆ لە نێوان ١٩٨٩–٢٠٠٠. لە ساڵی ٢٠٠٠ەوە، ئەدیداس لیستی سازکەرانی تیشێرتەکانی ئایاکس بووە و بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ مافی بەرھەمھێنانی ھەیە.
لە کۆتایی وەرزی ٢٠١٣–١٤دا ئایاکس خەڵاتی باشترین کوالێتی بەدەستھێنا کە لەلایەن ئەدیداسەوە بە کراسە ڕەش و پەمەیییەکانیان پێشکەش کراوە، لەکاتێکدا ئاژاکس بۆ یەکەمجار ئەم خەڵاتەی بەدەست ھێنا پێش ئەو یانەی یۆڤانتۆس و ھەڵبژاردەی بەلجیکا و ئەوانی تر.
لە ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا گرێبەستێکی چوار ساڵ و نیو بەھای ٨ ملیۆن یۆرۆ لە ساڵێکدا لەنێوان کارپێکەری کێبڵی ھۆڵەندی زیگۆ و ئایاکس وەک سپۆنسەری نوێی سەر جلوبەرگی یانەکە ڕاگەیەندرا.
نازناوەکان
سەرچاوەکان:
جامە کیشوەرییەکان
خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا چوار جار: ١٩٧٠–٧١, ١٩٧١–٧٢, ١٩٧٢–٧٣, ١٩٩٤–٩٥
جامی براوەکانی یوفا یەک جار: ١٩٨٦–٨٧
خولی ئەورووپا یەک جار: ١٩٩١–٩٢
جامی سووپەری ئەورووپا دوو جار: ١٩٧٣، ١٩٩٥
سەدەی یانەی ڕەینجەرس یەک جار: ١٩٧٢
جامی کیشوەرەکان دوو جار: ١٩٧٢، ١٩٩٥
جامی کاڕل ڕاپان یەک جار: ١٩٦٢
لۆگۆ
لە ساڵی ١٩٠٠ دوای ئەوەی یانەکەی دامەزرا، دروشمی تەنیا وێنەی یاریزانی ئایاکس بوو لۆگۆکە تا ڕادەیەک گۆڕا دوای ئەوەی یانەکە لە ساڵی ١٩١١ بۆ ئەوەی جلی نوێی تیمەکە بگونجێت بۆ پێشبڕکێی لوتکە. لە ساڵی ١٩٢٨ لۆگۆی تیمەکە بە دیزاینێک بۆ سەرۆکی پاڵەوانی یۆنانی ئایاکس هات لۆگۆکە دووبارە گۆڕاوە لە ساڵی ١٩٩٠ لەگەڵ هەمان وەشانی بەڵام بە دیزاینێکی ئەبستراکت. لۆگۆی نوێ هێشتا پاڵەوانی یۆنانی ئاژاکس وێنا دەکات، بەڵام بە ١١ هێڵ هێما بۆ ١١ یاریزانی تیپەکە دەکات.
ژمارە پێوانەییەکان
یەکەم یاریزانی یانەکە لەهۆڵەندا کە نازناوی نێودەوڵەتی بەدەست هێنا جیرارد فۆرگنسە لەساڵی ١٩١١ و یەکەم یاریزان کە گۆڵێکی نێودەوڵەتی بۆ هۆڵەندا تۆمار کردووە تیۆ برۆکمانە.
ئەو یاریزانەی زۆرترین یاری ئەنجام داوە لەگەڵ یانەکەی ئایاکس سیاک سڤارتە کە ٤٦٣ یاری کردووە، و گۆڵکەری یانەکە پیت ڤان ڕێنینە بە ٢٧٨ گۆڵ ( بە ژماردنی تەنها یاریە فەرمییەکان) لە ماوەی بەشداریکردنی لەگەڵ یانەکە لە نێوان ساڵانی ١٩٢٨ و ١٩٤٣دا، دوای ئەو یۆهان کرۆیف دێت بە تۆمارکردنی ٢٧٠گۆڵ. زۆرترین گۆڵ لە وەرزێک دا لە لایەن هینک گرووت ەوە بە تۆمارکردنی ٦٤ گۆڵ لە ٤٦ یاریدا لە وەرزی ١٩٦٠-١٩٦١،دوای ئەو لویس سوارێز دێت بە تۆمارکردنی ٤٩ گۆڵ لە ٤٨ یاریدا لە وەرزی ٢٠٠٩-٢٠١٠.
ماتیاس دی لیخت و فرێنکی دی یۆنگ گرانترین یاریزانن کە لەلایەن یانەکەوە فرۆشراون، لەگەڵ گواستنەوەی بەرگریکاری گەنج ماتیاس دی لیخت بۆ یۆڤانتۆس لە هاوینی ٢٠١٩ بە ٨٥ ملیۆن یۆرۆ خەمڵێنرا و تەمەنی ١٩ ساڵ بوو، هاوکات گواستنەوەی فرێنکی دی یۆنگ لە هەمان ساڵدا بە ٧٥ ملیۆن.
جلی ژمارە ١٤
دەستپێکی وەرزی ٢٠٠٧-٢٠٠٨، کارگێڕی یانە بڕیاری دا کە هیچ یاریزانێک ژمارە ١٤ نەپۆشێت وەک ڕێزلێنانێک بۆ یۆهان کرۆیف کە ناسراوە بەو ژمارەیە لە ماوەی یاری کردنیلەگەڵ یانەکە.. کرۆیف بە گاڵتە وەڵامی دایەوە، ئەو وتی کە پێویستە ژمارەکە باشترین یاریزانی تیمەکە لەبەر بکات. پێش بڕیارەکە، کۆتا یاریزان کە ژمارەی 14یەمی لەبەر کرد، یاریزانی ناوەندی ئیسپانی رۆجەر گارسیا بوو بەڵام، بە شێوەیەکی نایاب، لە وەرزی ٢٠١١-٢٠١٢ مارڤین زیگلار ژمارەکەی لەبەر کرد لە یاری پێش وەرزەدا، وەک ئاراس ئۆبیلیس لە هەمان وەرزدا.
پێڕستی ئەو یاریزانانەی جلی ژمارە ١٤یان لەبەر کردووە دوای ڕۆیشتنی کرۆیف لە یانەکە:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەرزشی ئەمستەردام پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٠ لە ھۆڵەندا پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ھۆڵەندا پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٠
٩٨٠ (ژمارە)
٩٨٠ (نۆسەد و هەشتا) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٧٩ و ٩٨١.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئێریک مابیۆس
ئێریک مابیۆس (لە دایکبووی ٢٢ی نیسانی ١٩٧١)، ئەکتەرێکی ئەمریکییە ناسرا لە کارەکەی وەک (Daniel Meade) لە (MBC)، لە زنجیرە درامای (Ugly Betty). هەروەها بەشداری کردبوو لە فیلمەکانی (Cruel Intentions)، (The Crow: Salvation)، (Resident Evil).
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەری ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:خەڵکی تۆپانگا، کالیفۆرنیا
١١٩٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٥٢١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٢١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی لیبەریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٨٩٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
کامپالا
کامپالا پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتی ئوگاندایە کە لە کەنار زرێچەی ڤیکتۆریا ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١,٦٥٩,٦٠٠ کەس بووە.
پۆل:کامپالا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئووگاندا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی زەریاچەی ڤیکتۆریا پۆل:پایتەختەکانی ئەفریقا
١١٩٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٥٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٨٩٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٤ پۆل:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ لە ٢٠٠٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
جونەیدی بەغدادی
باوکی قاسمی جونەیدی کوری موحەمەدی خەزازی قەواریری یەکێ لە زانایانی ئەھلی سوونە و جەماعەتە، سۆفیێکی پایەداری گەیشتوو بە پایەبەرزەکانی تەسەوفی سەدەی سێیەمی کۆچیە. ،رەچەڵەکی دەگەرێتەوە سەر شاری نەھەوەند لە ناوچەی ھەمەدان، بەڵام لە بەغداد لەدایکبووە. ئەبو عەبدورەحمانی سلمی لە باسی جونەیدا دەفەرموێ: «جونەید یەکێکە لە پێشەوایان و سەردارانی ئومەت، ناوی لەسەر ھەموو زارێکە».
ھاوەڵی بەشێ لە شێخانی کردووە، ناوبانگی بە ھاوەڵی خاڵی سری سەقەتی و حارسی محاسبی دەرکردووە، دەرسی فیقھی لەلای ئەبی سەور خوێندوە، لە رۆژی شەممەی ساڵی ۲۹۷ی کۆچی وەفاتی کردووە.
بەسەرھاتی
گوتی: "لە تەمەنی حەوت ساڵیدا بووم و خەریکی یاریکردن بووم.،لەلای خاڵم سری کە لەگەڵ جەماعەتێکدا خەریکی باسی شوکر و سوپاسگوزاری بوون.:-لە منی پرسی رۆلە،شوکر چیە.:-منیش لە وەڵاما گوتم"شوکر سەرپێچینەکردنە بە نیعمەتەکانی حەق تەعالا"پێی گوتم.:- دەترسم نیعمەتی خودا بۆ تۆ زوبانت بێت.،وریابە" لەو رۆژەوە تا ئێستا لەسەر ئەم قسەیەی سری گریانم دێت.،.
شێوە و وەصفی
بەو پێیەی کە باوکی عادلی شیبلی باسی دەکات دەڵێـت.:-جونەید کەسێکی سپی پێستی چاو سەوز بووە.،لوتێکی رێک و نێوچەوانی رێک بووە.،بەژنێکی باڵابەرزی ھەبووە و شێوەی لە ئەعجەمیەکان کردووە.،80 ساڵ ژیاوە.،باوکی رەچەلەکی ھەمەوەندیە و دایکیشی لە نەوەی شایانی کیسرایە.،
بەرھەمەکانی
کتێوی "نامەکانی جونەید"تاکە کتێوی جونەیدە کە تا ئێستا مابێـتەوە.
نامەکانی جونەید بریتین لە 31 نامە..:- :
3. کتاب دواء الأرواح.
4. کتاب دواء التفریط.
5. کتاب ادب المفتقر إلی اللە.
6. الفرق بین الإخلاص والصدق.
7. کتاب الفناء.
8. کتاب المیثاق.
9. فی الالوھیة.
10. کتاب الجنید إلی عمرو بن عثمان المکی تعالی.
11. نسخة من کتاب الجنید إلی ابی یعقوب یوسف بن الحسین الرازی رحمة اللە علیھما.
12. رسالة ابی القاسم الجنید إلی یوسف بن یحیی رحمة اللە علیھما.
13. رسالة ابی القاسم الجنید بن محمد إلی یحیی بن معاذ رحمة اللە علیھما.
14. رسالة ابی القاسم الجنید إلی بعض اخوانە.
15. رسالة ابی القاسم الجنید إلی بعض اخوانە.
16. رسالة إلی بعض اخوانە.
17. رسالة إلی جعفر الخالدی.
18. رسالة فی المعرفة.
22. رسالة إلی بعض اخوانە.
23. النظر الصحیح إلی الدنیا.
24. رأی الجنید فی الذکر الخفی.
25. کتابە إلی ابی العباس الدینوری.
26. عقبات الوصال.
27. رسالة فی الایمان.
28. صفة العاقل.
29. رسالة فی التوحید.
30. رسالة الجنید إلی ابی بکر الکسائی.
31. رسالة الجنید إلی علی بن سھل الأصبھانی.
وەفاتی
با موحەمەدی جەریری دەڵێـت..:-ئەو رۆژەی جونەید وەفاتی کرد رۆژی "ھەینی موبارەک بوو"ھەر خەریکی نوێژ کردن و ویرد خوێند بوو.،خەڵکیش بەلێشاو ئەھاتنە زیارەتی."
با موحەمەدی جەریری شوشتی و کورەکەی نوێژی لەسەر کرد.،لە شونیزیە،لە مەزاری شێخ مەعروفی کەرخی لە بەغداد لە تەنیشت خاڵی سری سەقەتی دا نێژراوە.،ئەو کەسانەی کە نوێژیان لە پشت کردووە بە ھەزاران کەس دەخەمڵێنرێن.. .
سەرچاوەکان
7- سوود لە بابەتی (پایەبەرزانی سۆفیگەری)نوسینی.:-(یاد نورسی) وەرگیراوە..
8-كتێبی "كه‌سایه‌تیه‌ مه‌زنه‌كانی نێو دونیای ته‌سه‌وف / له‌ نوسینی یاد نورسی"
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:خەڵکی بەغدا پۆل:مردووانی ٩١٠ پۆل:ئ‏‏‏ە‏‏‏ولیا پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ٩یەم پۆل:سۆفیەکانی ئێران پۆل:مردووانی ٩١١
پارکی نەتەوەییی ھەڵگورد-سەکران
پارکی نەتەوەییی ھەڵگورد-سەکران دامەزراوەیەکی سەربەخۆی نیشتمانیی ژینگەپارێزی و کولتورییە، دەکەوێتەی ناوچەی باڵەکایەتیی قەزای چۆمان، لە باکووری پارێزگای ھەولێر. دامەزراوەکە لەپێناو پەرەدان بە ژینگەپارێزی و پاراستنی سامانی نیشتمانی کاردەکات و لەڕێگەی بەشەکانییەوە بایەخ بە چاککردن و پاراستنی ژینگەی سروشتی، ھۆشیاریی ژینگەیی و بواری کولتووری دەدات. ئەم دامەزراوەیە بەشداری بە ھەرێمی کوردستان دەکات بۆ چاککردن و پاراستنی ژینگەی جیھان و ڕووبەڕووبوونەوەی دیاردەی پەنگخواردنی گەرمی و دیاردەی قڕبوونی ئاژەڵان.
پڕۆژەکە لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٤ وەک بیرۆکە ھاتە ئاراوە، لە ڕێکەوتی ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٠ بە پاڵپشتی و ھاوکاریی ئەنیستۆتی نەمساوی بۆ تەکنۆلۆژیا و حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، لە لایەن پارێزگاری ھەولێر گرێبەستی جێبەجێکردنی واژووکراو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارکە نەتەوەیییەکان پۆل:پارکە نەتەوەیییەکانی کوردستان پۆل:قەزای چۆمان
پێڕستی فەیلەسووفە کوردەکان
پێڕستی فەیلەسووفە کوردەکانە بەپێی سەردەمەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کورد پۆل:پێڕستەکان
تەواوکاری بە بەشکردن
دۆزینەوەی فانکشنی بنەڕەت بۆ فانکشنێکی دیاریکراو کارێکی ئاسان نییە. لە زانستی بیرکاریدا بەتایبەت بۆ ھەژمارکردنی تەواوکاری تەواوکاری بە بەشکردن یەکێکە لە ڕێگاکانی ساناکردنەوەی ئەو چەشنە تەواوکارییانەی لێکدانەوەی ئەنجامەکەیان ئەستەمە. بەو شێوەیە کە تەواوکارییەک کە شیکارییەکەی لامان گرانە بە گۆڕینی گۆڕەک بە تەواوکارێکی ھاوبا لەگەڵ ھەمان تەواوکاری بەڵام سادەتر دەگۆڕین.
شرۆڤە
زانای ماتماتیک لایبنیتس، ئەم ڕێگایەی بەکارھێنا. وا دابنێ u(x)=u فانکشنێک بێت بەپێی x و
du
=
u′(x) dx
، لایبنیز duی بە جیاکاری u و dxی بە جیاکاری x ناونا و ھەروەھا v(x)=v و
dv
v′(x) dx
ڕێگای تەواوکاری بە بەشکردن لە ڕێسای گرتەی ئەنجامی لێکدانی دوو فانکشن دەردەچێت واتە
لەمەوە دەردەچێت
کەواتە بەپێی پێناسەی تەواوکاری بێسنوور
ئەمەی پێشوو بەو شێوەیە دەنووسرێت
یان
نموونە
وەک دیارە گرتەی f(x)=x ئاسانترە لە فانکشنەکە خۆی کەواتە u=x و ھەڵدەبژێرین، du=dx و v=\sin(x) ئینجا ڕێسای تەواوکاری بە بەشکردن بەکار دێنین
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھەژماری تەواوکاری پۆل:شیکاریی ماتماتیکی
بڕیارنامەی ١٥٢٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٢٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٩٠٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.