cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پڕژێنەری ڕاستەوخۆی گازۆلین
جۆری تێکەڵەی بەنزینی هەڵمکراو
جۆری تێکەڵەی بەنزینی هەڵمکراو ناوچەیەکی بچووک لە هەوا و سووتەمەنی درووست دەکات لە دەورووبەری پلاکی پریشک(spark plug) کە ئەم ناوچەیەش بەو هەوایەی لە شوێنەکانی تری سلندەرەکە(cylinder ) دەورەدراوە. کە ئەمەش بە هۆی کەم چوونە ناوەوەی سوتەمەنیەوە درووست دەبێت، وە رێژەی هەوا بە سووتەمەنی زۆر زیاتر دەبێت کە دەبێتە 65:1. هەروەها جۆری تێکەڵەی بەنزینی هەڵمکراو  دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی لە دەست دانی گەرمی بە دوورخستنەوەی گری ئاگر لە دیوارەکانی سلندەرەکە.
بۆ بەجێهێنانی جۆری تێکەڵەی بەنزینی هەڵمکراو بزوێنەری GDI سووتەمەبیەکە راستەوخۆ لە ناو سلندەرەکە دەکرێت نەک بەشێوەی نا راستەوخۆ( واتا سووتەمەنیەکە ڵەگەل هەوا تێکەل دەبێت ئینجا دەچێتە ناو سلندەرەکە کە ئەم رێگایە بۆ سیستەمە کۆنەکان بەکار دەهات)، لە هەنگاوی پەستان (Compression). بۆشایەکی بچووک لە سەرەوەی پستنەکە دروست دەکات کە هەندێک جار بە کاردێت بۆ تێکردنی سوتەمەنی یە کە لە دەورووبەری پلاکی پریشک وە ئەم تەکنیکەش دەبێتە هۆی چری کەمی سوتەمەنی کە بە کاربرێتەر یان کۆنڤێنشناڵ مەحاڵە بتوانی بگەیت بە چری کەمی سوتەمەنی.
گازۆلین پڕژێنەری راستەوخۆی گازۆلین سوتەمەنی ناتوانێ هەمان ئاست وەکو بەشەکانی ڕۆنکاری بۆ پڕژێنەر دیزڵ بەدەست بهێنێت، هەندێجار دەبێتە سنوردارکردنی پەستانی تێکردنی سوتەمەنی لە بزوێنەر دا، پەستانێک لە لولە دەکرێت کە بە نزیکەی دەکاتە 20MPa(2.9ksi) بۆ نەهێشتنی داخورانی لە رادەبەدەری پرژێنەر(injector).
لە هەندێک بەکارهێنەکانی، پڕژێنەری راستەوخۆی گازۆلین دەبێتە هۆی (جۆری تێکەڵەی بەنزینی هەڵمکراو(stratified fuel charge mode) ) کەمترکردنەوەی  بری سوتانی سوتەمەنی (چری کەمی سوتەمەنی (ultra lean mixture) ) و چوستی سوتەمەنی و کەمکردنەوەی دەردانی دووکەڵ لەو کاتانەی کێشی کەمی لەسەرە.
GDI  رێگە بە بزوێنەر دەدات بە شێوازی (جۆری تێکەڵەی بەنزینی هەڵمکراو) کاربکات، کە پێشی دەوترێت چری کەمی سوتانی سووتەمەنی (ultra lean burn) لە کێشی کەم، بۆ کەمکردنەوەی بە کارهێنانی سوتەمەنی و کەمکردنەوەی دەردانی دووکەڵ. بەلام بۆ کێشی زۆر بزوێنەرکە دەگەرێتەوە بۆ (مۆدێلی چونیەکی باو یاخود کۆن traditional homogeneous mode) کە سووتەمەنی و هەوا تێکەل یەک دەکرێن لە سلندەرەکە بە شێوەیەکی یەکسان کە رێژەی هەوا بە سووتەمەنی دەکاتە 14.7:1 بۆ کێشی مامناوەند و ڕێژەی هەوا بە سووتەمەنی زیاترە بۆ کێشی بەرزتر.
تەکنەلۆژیای هاوبەش
لە ئامێرەکانی تر کە بە کاردەهێنرێت بۆ تەواوکردنی GDi لە دروستکردنی (جۆری تێکەڵەی بەنزینی هەڵمکراو) وەکو variable valve timing, variable valve lift, variable valve intake manifold.  هەروەها (ڕێژەیەکی کەم لە سوتان ) دەتوانرێ بەکار بهێنرێت بۆ کەمکردنەوەی بەرزی رێژەی نایترۆجینی ئۆکسید (NOx) کە دەبێتە هۆی کەمی سوتانی سووتەمەنی.
زیانەکانی
پڕژێنەری راستەوخۆی گازۆلین(GDI) دەمەوانەکان خاوێن ناکاتەوە کاتێک سوتەمنی دە رژێتە ناو سلندەرەکە، لەو مەکینانەی کە GDI نین گازۆلینەکە بە ناو دەرچەی هاتنە ژوورەوەی سووتەمەنی دێتە ژوورەوە هەروەها دەمەوانەکانیش خاوێن دەکاتەوە بە (atomized oil)یشەوە ، وە خاوێن نەکردنەوەی دەمەوانەکان دەبێتە هۆی زیادبوونی کاربۆنی نیشتوو لە بزوێنەردا.
هەروەها کەمی سوتانی سووتەمەنی دەبێتە هۆی زیاد بوونی بری ئۆکسیدی نایترۆجین کە هەندێجار پێویستی بە هەلمژەری ئۆکسیدی نایترۆجین هەیە لە سیستەمی چوونەدەرەوەی دووکەڵ.بۆ ڕاستکردنەوەی رێژەی دەردانی گازەکان. بەکارهێنانی هەلمژەری ئۆکسیدی نایترۆجین سلفەریش کەم دەکاتەوە. بزوێنەرەکانی GDI ماددەی زیاتر بەرهەم دەهێنن وەک لە سیستەمەکانی تری تێکردنی سوتەمەنی. هەندێجار پێویستی بە فلتەر هەیە لە دەردانی دووکەڵ بۆ ڕاستکردنەوەی رێژەی گازە دەردراوەکان.
بەرهەم هێنانی زۆرترین توانا(power) لە خێرای بەرزدا (RPM) بۆ بزوێنەری (GDI) بە ئاسانی بە دەست نایێت، لەبەر ئەوەی کاتێکی کەمتری هەیە بۆ تێکردنی برێکی دیاری کراوی سوتەمەنی. لە سیستەمە کۆنەکانی تێکردنی سوتەمەنی وەکو(کاربرێتەر یان ثرۆتڵ بەدی فیول ئینجیکتشن )دەتوانرا لە هەر کاتێکدا سوتەمەنی بکرێتە ناو ئینتەک ئێر میکسچەر بەڵام لە gdi   پێویستە لە کاتێکی دیاریکراودا تێی بکرێت کە هەنگاوی ئینتەیکە  کە ئەمش دەبێتە هۆی RPMی بەرز. بۆ ئەوەی بەسەر ئەم کەمبوونەوە زالبن هەندێک لە بزوێنەری (GDI) هەروەکوو لە بزوێنەرکانی ئۆتۆمبێلی  (Toyota 2GR-FSE V6 and volkswagen EA888 14) دوو پرژێنەر هەیە بۆ دابین کردنی سوتەمەنی زیادە لە کاتی خێرای زۆری بزوێنەردا.
سەیلم (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
ڕووداوەکان
سەیلم چیڕۆکێکی ئەفسوناوی ڕووداوێکی ڕاستەقینەی دادگاییی جادووگەرەکانی سەیلمی سەدەی حەڤدەھەمینە، لە کۆلۆنیالی ماساچووسیتس، لەو کاتەی سەرکردە پیوریتانیەکان باڵا دەست بوون لە حکوومەت. زنجیرەکە پرسیار دەکات کە ئاخۆ پیوریتانیەکان لە ئەشکەنجەدانی خەڵکی بێتاوان بە ناوی جادوگەری ڕاست بوون یان نا. جۆن (شەین وێست) و ماری (جانێت مۆنتگۆمەری) خۆیان لە ناو داستانێکی ڕۆمانسی دەدۆزنەوە، لە نێو ئەو ترس و دڵەڕاوکێ وھیستیریایەی کە پیوریتانیەکان لە ناو خەڵکدا بڵاویانکردبۆوە.
لە ڕووی مێژوویییەوە، لە شارۆچکەی سەیلم جۆرێک لە ملمانێ لە سەر زەوی و زار لە نێوان خەڵک و کڵێسادا ھەبوو. سەرکردە پیرویتانیەکان لە حکوومەت باڵادەست بوون. خەڵکەکە چەوسێندرابوونەوە لە لایەنیانەوە. پێدەچێت وشەی جادوگەر وەک نەفرێنکی ئاسان بووبێت بۆ ھەر کەسێک کە دژی دەسەڵاتداران وەستابێت یان ھەر کارێکی نائاسایی کردبێت.
بەستەرەکان بۆ دەرەوە
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٤ پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییەکانی فۆکس لە سەدەی ٢٠ەم
کینیا لە ئۆڵۆمپیاد
کینیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٦ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیدا کردووە، جگە لە ئۆڵۆمپیادەکانی ١٩٧٦ و ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد بەشداری سەرجتم خولەکانی دیکەی کردووە. کینیا لە ساڵانی ١٩٩٨ و ٢٠٠٢ و ٢٠٠٦ و ٢٠٠٨ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە، وەرزشوانانی کینیا بە گشتی ١٠٣ مەدالیای بەدەستھێناوە، ھەموویان لە بۆکسێن و پێشبڕکێکانی یارییەکانی گۆڕەپان و مەیدان بوون، بەمەش بوونە سەرکەوتووترین لیژنەی ئەفریقی لە ئۆڵۆمپیادەکەدا. ژمارەی ئەو ژنانە کینیایانەی کە مەدالیای ئۆڵۆمپییان بەدەستھێناوە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش بەرزبووەتەوە، لە یەکەم میدالیای کینیا لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ زیاتر لە نیوەی مەدالیاکانی کینیا لە ساڵی ٢٠١٦ (حەوت) لیژنەی ئۆڵۆمپیادی کینیا لە ساڵی ١٩٥٥ دامەزراوە.
جەیمی ڤاردی
جەیمی ڕیچارد ڤاردی (لە دایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٨٧)یاریزانی تۆپی پێی پیشەیی ئینگلیزییە، و وەک هێرشبەر بۆ یانەی لیستەر سیتی لە پریمەرلیگ یاری دەکات، هەروەها ڤاردی یاری بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا کردووە.
دوای ئەوەی لە تەمەنی ١٦ ساڵی یانەی شێفیلد وێنزدەی دەستبەرداری بوو، ڤاردی دەست بە پیشەی تۆپی پێ دەکات لەگەل ستۆکبریج پاڕک ستیڵز، دوایی ٢٠٠٧ سەرکەوت بۆ یانەی یەکەم و سێ وەرزی لە یانەکە بەسەربرد، پێش ئەوەی ڕوو بکاتە یانەی هالیفاکس تاون لە خولی نایابی باکوور لە ساڵی ٢٠١٠. ٢٥ گۆڵی تۆمارکرد لە یەکەم وەرزی، و خەڵاتی "باشرین یاریزانی ساڵی" یانەکە بەدەست هێنا، دوای ڕووی کردە یانەی فلیتوود تاون لە کۆنفرانس پریمەرلیگ لە ساڵی ٢٠١١ بەرامبەر کرێی گواستنەوەی نادیار. ٣١ گۆڵی تۆمارکرد لە یەکەم وەرزی لەگەڵ یانە نوێیەکەی، و خەڵاتی "باشترین یاریزانی ساڵی" یانەکە بەدەست هێنا.
لە مانگی ئایاری ٢٠١٢ ڤاردی گرێبەستی لەگەڵ لیستەر سیتی ئیمزا کرد بە تۆمارێکی بێ پشتبەستوو بە کرێی گواستنەوەی خولەکە بەهای 1 ملیۆن پاوەند و یارمەتی تیمەکەی دا لە ساڵی ٢٠١٤ پاڵەوانێتییەک بباتەوە. لە وەرزی ٢٠١٥-٢٠١٦ پریمەرلیگ بەدەست هێنا، یازدە یاری لەسەر یەک لە پریمەرلیگ گۆڵی تۆمارکرد، و ژمارەی پێوانەیی روود ڤان نێستەرلۆیی شکاند، بە باشترین یاریزانی پریمەرلیگ لە وەرزەکەدا دەنگی لەسەر درا، یەکێتی نوسەرانی وەرزشی لە ئینگڵتەرا ، جەیمی ڤاردی گۆلکاری یانەی لیستەر سیتی ئەو وڵاتەیان بە باشترین یاریزانی ساڵی ئینگڵتەرا دەستنیشانکرد. و خەڵاتی پێڵاوی زێڕینی بەدەست هێنا لە پریمەرلیگ بۆ وەرزی ٢٠١٩-٢٠٢٠، بۆ ئەوەی ببێتە گەورەترین یاریزان خەڵاتەکە بەدەست بێنێت. بە یاریکردن لە کۆتایی جامی یەکێتی ئینگلتەرا ٢٠٢١، بووە یەکەم یاریزان لە مێژوودا کە هەموو یارییەکانی جامەکە ئەنجامداوە، لە قۆناغی سەرەتاییەوە تا کۆتایی. یەکەم دەرکەوتنی ڤاردی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی لە حوزەیرانی ٢٠١٥ بوو، وە هەڵبژێردرا بۆ بەشداریکردن لە یۆرۆی ٢٠١٦ و جامی جیهانیی فیفای ٢٠١٨.
سەرەتای ژیانی
ڤاردی لە شێفیڵد لە باشووری یۆرکشایر لەدایک بووە، و لە ناوچەی هیلزبۆرۆ لە ناو شاری شێفیڵد گەورە بوو باوکی کرێکارێکی کرێن بووە و دایکی لە نوسینگەی پارێزەران کاری دەکرد.
سەرەتاکانی ژیانی پیشەگەری تۆپی پێی
ڤاردی لە سیستەمی گەنجانی شێفیڵد وێنزدەی بوو بەڵام لە تەمەنی ١٦ ساڵی دەستبەرداری بوون.
دوایی لە ستۆکبریج پاڕک ستیڵز یاری ئەنجامدا، کە ڕێگای خۆی لە یانەی لاوانەوە بڕی بۆ یانەی یەکەم کە بۆ یەکەم جار لە ژێر دەستی ڕاهێنەر گاری مارۆ لە ساڵی ٢٠٠٧ دەرکەوت، و دەستکەوتنی ٣٠ پاوەند لە هەفتەیەکدا لە یانەکە. دوای چەند دەرکەوتنێکی نایاب، هەندێک یانە لە خولی ئینگلیزی گرنگییان پێدا وە ساڵی ٢٠٠٩دا هەفتەیەکی بەسەربرد بۆ تاقیکردنەوەکان لەگەڵ یانەی کرو ئەلێکساندرا. ئەم هەنگاوە سەرت نەگرت و دواتر گرێبەستێکی ماوە کورتی یانەی رۆزەرهام یونایتد رەتکردەوە.
لە حوزەیرانی ٢٠١٠، ڕاهێنەر نیل ئاسپن، کە لە ماوەیێکی زۆرەوە شەیدای تواناکانی ڤاردی بوو، ڤاردی بەرامبەر ١٥،٠٠٠ پاوەند گواستەوە بۆ یانەی هالیفاکس تاون. لە ٨ی ئاب ٢٠١٠ بۆ یەکەم جار لە یاری چووندا کە دژی یانەی باکستۆن دەرکەوت، و گۆڵی بردنەوەی تۆمارکرد و یاری بە ئەنجامی ٢-١ کۆتایی هات لە بەرژەوەندی یانە نوێیەکەی. ڤاردی وەرزی یەکەمی لە گەڵ "the shaymen" بە سەرکەوتوویی کۆتایی پێ هێنا و بووە یەکێک لە گۆڵکارانی یانەکە بە تۆمارکردنی ٢٥ گۆ بە ٣٧ یاری و بە باشترین یاریزانی وەرز دەستنیشان کرا. کۆتایی وەرز نزیک بوو، ڤاردی نیزیک بوو لە تۆمارکردنی هاتریک لە یاریێک نێوان هالیفاکس و نانتویچ تاون بەڵام شکستی هێنا لە تۆمارکرنی گۆڵی سێیەمی خۆی لە یاریەکەدا، و یاری بە ئەنجامی ٣-١ لە بەرژەوەندی هالیفاکس کۆتایی هات. گۆڵەکانی یارمەتیدەر بوون بۆ مسۆگەرکردنی نازناوی خولی نایابی باکوور بۆ وەرزی ٢٠١٠-٢٠١١. ڤاردی وەرزی ٢٠١١-٢٠١٢ لەگەڵ هالیفاکس دەست پێکرد ولە کۆی چوار یاری دەستپێک سێ گۆڵی تۆمارکرد.
فلیتوود تاون
ڤاردی لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی فلیتوود تاون|فلیتوود تاون لە ساڵی ٢٠١٢|وێنۆک]] دوای زیاتر لە ساڵێک لەگەڵ هالیفاکس، ڤاردی گرێبەستی لەگەڵ یانەی فلیتوود واژۆ کرد بەرامبەر بڕیک پارە کە ڕانەگەیەنراوە. بۆ یەکەم جار لە هەمان ڕۆژدا لەگەڵ یانەکەی لە یاریگای خۆیان یاری ئەنجامدا بەرامبەر یۆرک سیتی یارییەکە بە ئەنجامی ٠ - ٠ کۆتایی پێ هات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧ پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا
١٩٣٤
ساڵی ١٩٣٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٣٤
عارەب عوسمان
عارەب عوسمان (ھەروەھا بە تەنیا عارەبیش ناسراوە؛ ناوی تەواو: عارەب عوسمان جەرجیس) ھونەرمەند و دەنگبێژێکی کوردە کە لە ١٩٥٢ لە گەرەکی تەیراوەی شاری ھەولێر لەدایکبووە باوکی عوسمان حەیران یەکێک بووە لە کەڵەحەیرانبێژە ھەرەبەتواناکانی دەشتی قەراج و ھەولێر، لە ساڵی ١٩٧٠ دەبێت بەیەکێک لە فێرخوازەکانی ھونەرمەندی گەورە (وریا ئەحمەد) کە لەبەشی کوردی رادیۆی بەغدا گۆرانیان تۆمارکردووە، ھەرچەندە لەخێزانەکەیان چەندین حەیران بێژ و دەنگ خۆش ھەبووینە بەڵام پتر دەکەوێتە ژێڕ کاریگەری ھونەرمەندی مەزن ڕەسوول بێزار گەردی ھاوکات لەگەڵ ھونەرمەندانی سەردەمی خۆی (جەلال سەعید، بورھان خۆشناو، نەجمەددین ئاوارە، نیزام شوکر، قادر زیرەک) برەوی زیاتریان بەھونەرەکەیان داوە و ھاتونەتە مەیدان، عارەب عوسمان بە یەکێک لەکۆڵەکەکانی حەیران دادەنرێت لە کوردستان
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:ھونەرمەندانی کورد پۆل:حەیران پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
لجێ
لیجێ یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای دیاربەکر ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٣١٫٢٥١ کەس بووە، کە نزیکەی ١٢٫١١١ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر
ئێکس بۆکس ٣٦٠
ئێکس بۆکس ٣٦٠ یەکێکە لەبەرھەمە ناوازەکانی کۆمپانیای مایکرۆسۆفت ، ڕکابەری یاریە ئەلیکتڕۆنیەکانی ھەریەکە لە پلەی ستەیشتنی سۆنی وە ویی کۆمپانیای نینتێندۆ
ئێکس بۆکس ٣٦٠ ئیلیت
کێبڵ Network
پۆل:ئێکس بۆکس ٣٦٠ پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە پۆل:ئامێرە زیرەکەکان
مەوی
مەوی یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٤٧ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٩٦ کەسە.
ژاوید
ژاوید شارۆچکەیەکی شارستانی وەنجە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٢٩٧٥ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
جووڵەدەمارەخانە
وێنۆک|جووڵەدەمارەخانە
جووڵەدەمارەخانە (ئینگلیزی: Motor neuron) دەمارەخانەیەکە، دەمارەڕاگەیاندن لە ناوەندەکۆئەندامی دەمارەوە بۆ ماسوولکەکان یان ڕژێنەکان دەگوازێتەوە.
دەھەنە (کۆلاب)
دەھەنە شارۆچکەیەکی شارستانی کۆلابە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٢١٣٢٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
ھالۆجین
ھالۆجین بە کۆمە‌ڵە‌ی ١٧ لە خشتەی خولی دە‌ڵێن کە لە توخمە‌کانی کلۆر، فلۆر، برۆم، ئەستاتین و یۆد (و ھەروەھا ئوونوونسێپتیۆم) پێکدێن. ھالۆجینە‌کان چالاکترین توخمن لە خشتە‌ی خولیدا و بە توندی لە‌گە‌ڵ کانزاکان کارلێک دە‌کە‌ن و جۆرە ئاوێتەیەک پێکدێنن کە پێیان دەڵێن خوێیەکان بۆ نموونە توخمی «کلۆر ١٧» لەگەڵ کانزای «سۆدیۆم ١١» کارلێک دەکات و ئاوێتەی کلۆریدی سۆدیۆم ناسراو بە خوێی چێشت پێکدێنێت.
دوورگەی گەنجینە
دوورگەی گەنجینە (بە ئینگلیزی: Treasure Island) یەکێکە لە ڕۆمانەکانی نووسەری سکۆتلاندی ڕۆبێرت لویس ستیڤینسۆن، ڕۆمانەکە لە بنەڕەت بە زمانی ئینگلیزی نووسراوە و بۆ چەندین زمانی تر وەرگێڕدراوە، بۆ یەکەم جاریش لە ساڵی ١٨٨٣ بڵاوکرایەوە. ڕۆمانەکە دەربارەی چەتەکانە. جیم ھەوکینس ڕۆڵی سەرەکیی ڕۆمانەکەیە، ئەم ڕۆمانە فیلمیشی لەسەر دروست کراوە.
دوورگەی گەنجینە ڕۆمانێکی سەرکێشییە لەلایەن دانەری سکۆتلەندی ڕۆبێرت لویس ستیڤینسۆن، چیرۆکی "چەتەی دەریا و زێڕی نێژراو" دەگێڕدرێتەوە. کاریگەری گەورەی لەسەر پەی بردنەکانی گەلی چەتەکانە، توخمەکانی وەک: نەخشەی گەنجینەکان لەگەڵ "X"ی ئاشکرا، کەشتی دوو ستوونی، پەڵە ڕەشەکە (بلاک سپۆت)، دوورگە خولگەیییەکان، و پەیوەندی دەریاوانە یەک قاچەکە و تووتی سەر شانەکانی دەگرێتەوە.
پووختەی پیلان
دەریاوانێکی کۆن، بە خۆی دەوت "کاپتن" -ناوی ڕاستەقینەی "بیڵی"بۆونز- دێت تا لە خانی ئەدمێڕاڵ بێنبۆو نیشتەجێ ببێت لە کەناری ڕۆژاوای ئینگلتەڕا لە ماوەی ناوەڕاستی ١٧٠٠ەکان، ژمارەیەک پێنس دەدات بە کوڕی خانچییەکە، جیم ھەوکینس، تا چاودێری پیاوێکی یەک قاچ "گەشتی دەریایی" بکات…
سەرچاوەکان
پۆل:چیرۆک پۆل:ڕۆمانەکانی ١٨٨٣ پۆل:وێژەی مناڵان پۆل:ڕۆمانە بریتانیایییەکان کە کراونەتە فیلم پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە کۆمیک پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە یاری ڤیدیۆیی
ئۆژێن سو
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نووسەرانی فەنتازیی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٤ پۆل:مردووانی ١٨٥٧ پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک پۆل:سۆسیالیستە فەڕەنسییەکان
جۆگەی ئۆستاکی
وێنۆک|توێکاری گوێی مرۆڤ.
جۆگەی ئۆستاکی (ئینگلیزی: Eustachian tube) جۆگەیەکە گوێی ناوەڕاست بە دەمەکەلێن دەگەیەنێت.
سەرچاوە
پۆل:گوێ
نۆکەندی ئیستەمبوڵ
نۆکەندی ئیستەمبوڵ نۆکەندێکی دەستکردە کەوا لەلایەن وڵاتی تورکیاوە کاری دروستکردنی بۆ دەکرێت. نۆکەندە دەستکردەکە دەریای ڕەش و دەریای مەڕمەڕە بەیەکەوە دەبەستێتەوە و بەمشێوەیەش دەریاکانی ئێژە و ناوینیش دەگەیێنێتەوە یەکتری. ھەروەھا وادەکات خاکی دیاریکراو لە لایە ئەورووپییەکەی ئیستەمبوڵ دابڕێت و بەمشێوەیەش دوورگەیەک لەنێوان کیشوەرەکانی ئاسیا و ئەورووپاش لە ئاکامدا دروست بێت.
ئامانج لە دروستکردنی نۆکەندەکە کەمکردنەوەی قەڵەباڵغی دەربەندی بۆسۆفۆرۆسە کەوا ڕۆژانە ١٦٠ کەشتی بەنێویدا تێپەڕ دەبن. بەشێک لە چاودێرانی سیاسی پێیانوایە ئامانجی سەرەکی لە دروستکردنی نۆکەندەکە بۆ ئەوەیە کە تورکیا بتوانێت بەبێ گوێدانە ڕێکەوتنی مۆنترۆ کەشتییەکانی بگوازێتەوە بەوپێیەی ڕێکەوتنی مۆنترۆ ھاتوچۆی کەشتی جەنگی وڵاتانی دوور لە دەریای ڕەش سنووردار دەکات و تورکیاش ناتوانێت وەک پێویست قازانجی ماددی بکات بەھۆی ڕێکەوتنەکە. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٨دا، بیناڵی ییڵدرم ڕای گەیاند کەوا خاڵەکانی ڕێکەوتنی مۆنترۆ نۆکەندی ئیستەمبوڵ ناگرێتەوە.
پڕۆژەی دروستکردنی نۆکەندی ئیستەمبوڵ ڕوبەڕووی چەندین ڕەخنەی جۆراوجۆر بووەتەوە ھەم لەسەر ئاستی نێوخۆیی و ھەمیش نێودەوڵەتی. لە مانگی نیسانی ٢٠٢١دا، زیاتر لە ١٠٤ میری دەریایی تورکیا بەیاننامەیەکیان واژوو کرد کە تێیدا ڕەخنەیان لە دروستکردنی نۆکەندەکە گرت و ڕایان گەیاند کە دروستکردنی نۆکەندەکە پێشیلکردنی ڕێکەوتنی مۆنترۆیە. وەک کاردانەوەیەک ١٠ میری دەریایی لەلایەن حکوومەتی تورکیا بە بیانووی ھەوڵی کودەتاوە دەستگیر کران. بەدەر لەوەش دانیشتووانی ئیستەمبوڵ دژی دروستکردنی نۆکەندەکەن بەپێی ڕاپرسییەکی دەزگای ماک کە تێیدا ٨٠٪ی بەشداربووان دژایەتی خۆیان لە بەرامبەر دروستکردنی نۆکەندەکە دووپات کردەوە. ھەروەھا وڵاتی ڕووسیاش دژی دروستکردنی نۆکەندەکەیە بەوپێیەی ڕێخۆشکەر دەبێت بۆ ئەوەی کەشتی جەنگی وڵاتانی ناتۆ لەڕێگەی ئەم نۆکەندەوە بگەنە دەریای ڕەش و مەترسی لەسەر ئاسایشی وڵاتەکەیان دروست بکەن.
ھەبوون
ھەبوون بە گشتی ئەو قەبوڵکردنەیە کەوا شتێک بابەتیانە ھەبێت بەبێ ئەوەی پەیوەندی بە بوونی کەسێکەوە ھەبێت. مادەیییەت (فەلسەفەی ماددی) بانگەشەی ئەوە دەکات ھەموو ئەو شتانەی ھەن تەنھا مادە و وزەن، کە ھەموو شتەکان لە ماددە دروستبوون و ھەموو کردارەکان پێویستان بە وزە ھەیە و ھەموو دیاردەکان دێنە کایەوە (تەنانەت ھۆشداریش) لە دەرئەنجامی کارلێککردنی نێوان ماددەکان.
پێناسەیییەکی وردی بوون یەکێکە لە گرنگترین و سەرەکیترین بابەتەکانی ئەنتۆلۆجی کە ئەنتۆلۆجی بریتییە لە زانست و فەلسەفەی لێکۆڵینەوە دەربارەی بوون یان ڕاستی بە شێوەیەکی گشتی و ھەروەھا پۆلە جیاوازەکانی بوون و پەیوەندیان پێکەوە.
بە شێوەیکی گشتی ئەنتۆلۆجی وەک بەشێکی سەرەکی لە فەلسەفەی دەرەوەی سروشت (دەرەوەی فیزیا) ھەژماردەکرێت. ئەنتۆلۆجی ھەوڵی ڕوون کردنەوەی ئەم پرسیارانە دەدات: چ قەوارەیەک یان شتێک بوونیان ھەیە یان دەکرێت بوترێت کە بوونیان ھەیە، چۆن ئەو شتانە یان ئەو قەوارانە دەکرێت پۆلێن بکرێن، خشتە بکرێن یان جیا بکرێنەوە بەپێی لێکچوون و جیاوازییەکانیان.
سەرچاوەی زمانەوانی
وشەی "بوون" (بە ئینگلیزی: Existence) لە وشەی لاتینی "Exsistere" ھاتووە کە بە واتای دەرکەوتن، سەرھەڵدان یان ھاتنەکایەوە دێت.
بۆچوونە مێژوویییەکان
لە دابونەریتە فەلسەفییەکانی ڕۆژاوادا، سەرەتاترین و یەکەمین چارەسەرە وردەکان دەربارەی بابەتەکە لەلایەن فەیلەسوف و نووسەر پلۆتۆ لە بەرھەماکانی (Phaedo, Republic و Statesman) و ئەرستۆ لە بەرھەمی (Metaphysics) دا دەردەکەوێت، ھەرچەندە پێشووتر چەند نووسینێکی کەم و پچر پچر بوونیان ھەبووە بەڵام ھیچیان وەکو ئەو دوو نووسەرە تێر و تەسەل و قووڵ نابنەوە دەربارەی پرسیاری بوون و بوونگەرایی. ئەرستۆ ھەستا بە پەرەدان بە بیردۆزێکی ورد و تێروتەسەل دەربارەی بوون کە پێی وابوو تەنھا شتە تاکەکان (کە ناوی دەنا بە ماددە) بە تەواوی بوونیان ھەیە بەڵام شتەکانی دی وەک پەیوەندی، بڕ، کات و شوێن (کە ناوی دەنا بە بەشەکان) بوونێکی داتاشراویان ھەیە و بەندن لەسەر شتە تاکەکان (ماددەکان). لە بەرھەمی (دەرەوەی سروشت - Metaphysics)ی ئەرستۆ، چوار ھۆکاری بوون ھەن: ھۆکاری مادی، ھۆکاری فەرمی، ھۆکاری چوستی و ھۆکاری کۆتایی.
پلاتۆنییە نوێیەکان (ئەوانەی لەسەر ڕێچکەی بیرۆکەکانی پلاتۆ دەرۆن) و ھەندێک لە فەیلەسوفە مەسیحییەکان مشتومڕیان لەسەر ئەوە دەکرد کە ئایا بوون ھیچ ڕاستییەکی ھەیە تەنھا لە مێشکی خودا خۆی دا نەبێت. ھەندێکی تریان پێیان وابوو کە بوونی دونیا و شەیتان و جەستەی زیندوو تەڵە و خەیاڵێکە بۆ لەخشتەبردنی مرۆڤی لاواز و دوورخستنەوەی لە خودا. فەیلەسوفی چاخەکانی ناوەڕاست، تۆماس ئەکواینس باوەڕی وابوو کە خودا بوونەوەرێکی پوخت و ڕەسەنە، و لە خودادا ناوەڕۆک و بوون ھەمان شتن. ھەر لە ھەمان سەردەم دا، فەیلەسوف ویڵییەم لە کتێبی یەکەم لە بەرھەمی (Summa Totius Logicae - Treatise on all Logic – تێزێک دەربارەی ھەموو ژیربێژییەکان) گفتوگۆی لەسەر ئەوە دەکرد کە بەشەکان خۆیان شێوەیەک نیین لە بوون بەڵکو داتاشراوەن لەسەر بوونی تاکەکان (ماددەکان).
فەلسەفەی نوێ
دەیڤد ھیوم پێی وابوو کە بانگەشەی زیادکردنی بوونی شتێک بۆ چەمکی شتی ڕاستی، ھیچ سوودێکی نییە بۆ چەمکەکە. بۆ نموونە، ئەگەر چەمکێکی تەواوی مۆسا بێنینە کایەوە، ھەستین بە زیادکردنی ئەوەی کە موسا بوونی ھەبووە یا ن نا بۆ چەمکەکە ئەوا ھیچ زانیارییەکی نوێ یان بەسوودمان زیادنەکردووە بۆ چەمکی موسا. کانت پێی دادەگرت لەسەر ئەوەی کە بوونی شتێک واتای «ڕاستی» بوونی ئەو شتە نییە و بەڵام ھیچ ڕوونکردنەوە و زانیارییەکی زیاتری ئاشکرا نەکرد کە چۆن دەکرێت پێناسەی «بوون» بکرێت.
شۆپنھاوەر باوەڕی وابوو کە «ھەموو شتێک بوونی ھەیە بۆ زانیاری، بۆیە تەواوی ئەم دونیایە پەیوەستە بە خود و بکەرەکەیەوە، یان کە شێواز و چۆنییەتی بینین لەلایەن بکەرەکەوە.» بە بیروبۆچوونی ئەو «ھیچ بابەتێک بوونی نییە بەبێ بکەر» لەبەر ئەوەی «ھەموو بابەتێک دارێژراو و داتاشراوە لەسەر زانیارییەکان و دیدگەی خودی تاکەکەس، بە شێوە و بۆچوونی تایبەت بە خۆی.»
سەرچاوەکان
پۆل:واقیع پۆل:ھەبوونناسی
ئاسکی کۆیە
ئاسکی کۆیە یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی کۆیە(ناوەند) لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
١٩٣٥
ساڵی ١٩٣٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
ڕووداوەکان
فرەنسیس ب سمیر لە ڕەنگ پارێزی کۆڵیەوە لە ماسیەکاندا
لەدایکبوونەکان
١ی کانوونی دووەم - عەبدولخالق مەعرووف (مردن: ١٠ی نیسانی ١٩٨٥) نووسەر و ڕووناکبیری کورد لە ھەولێر لەدایک بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٣٥
کانتۆن (ڕوونکردنەوە)
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
تۆری بلاک
میشێل چاپمان (بە ئینگلیزی: Tori Black; لەدایکبووی ٢٦ی ئابی ١٩٨٨)، بە ناوە پیشەیەکەی بە میشێل چاپمان ناسراوە، خانمە ئەکتەرێکی پۆرنۆگرافی ئەمریکییە. لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاتە ناو پیشەسازی پۆرن و بەشداری کردووە لە زیاتر لە ٢٠٠ فیلمی پۆرنۆگرافی.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:خانمەکتەرە پۆرنۆگرافییە ئەمریکییەکان پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
میشیاو (گوند)
میشیاو یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٦ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٣٧ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
دەستەی نیشتمانی بۆ ڕێگری لە گەندەڵی
بە فەرمانی مەلیکی ژمارە أ/٦٥ لە ڕێکەوتی ١٣/٤/١٤٣٢ی کۆچی دەستەی نیشتمانی بۆ ڕێگری لەگەندەڵی دامەزرا، ڕاستەوخۆ کارەکانی لەژێر چاودێری مەلیکی وڵات دەبێت و سەرۆکی دەستەکەش مامۆستا محمد عەبدوڵڵا شەریفە
شێخ حەسەنی گڵەزەردە
شێخ حەسەنی گڵەزەردە کوڕی شێخ محەمەدی نۆدێیە، ساڵی 1665ی زایینی لەگوندی (نۆدێ) لەدایک بووە، لای شێخ عەبدوڵڵای سوێری و لەلای زۆر لە مەلا گەورەکانی سەردەمی خۆی خوێندنی ئایینی تەواو کردووە، بۆ وەرگرتنی زانست چۆتە بەغدا و شارەکانی تری دەوروبەر، پاشان چۆتە گوندی گڵەزەردە و لەوێ نیشتەجێ بووە. شێخ حەسەن بەپێی کەوتنەوەی تیشکی خۆر رۆژمێرێکی دروست کردووە لەنێو مزگەوتەکەی گڵەزەردەدا دایناوەو و زانیارییەکی باشی لەبواری (ئوسترلاب) دا هەبووە و بەپێی جوڵەی مانگ و ئەستێرەکان توانیویەتی داهاتنی وەرزو بۆنە ئایینیەکان دەستنیشان بکات بۆ ئەوەی ناوچەکانی دەوروبەری بتوانن دەستپێکردن یان کۆتای هاتنی بۆنەو وەرزەکان بزانن. شێخ حەسەن لەسەر شاخی گڵەزەردە شوێنێکی دروست کردووە ئاگری تێدا کردۆتەوە ئەو شوێنە بە (بەردە ئاگرەکە) ناسراوە. ساڵی 1764 لەگوندی گڵەزەردە کۆچی دوایی کردووە و هەر لەوێش نێژراوە
ژیاننامە
شێخ حەسەنی گڵەزەردە کوڕی شێخ محەمەدی نۆدێ (گۆگردی سوور) کوڕی شێخ عەلی وەندەرێنە کوڕی شێخ بابا ڕەسوڵی حوسەینی بەرزنجی سەعدانیە کوڕی عبدالسیدی دووەم کوڕی سەید عبدالرسولی کوڕی سەید قەلەندەر کوڕی عبدالسید کوڕی سەید عیسای ئەحدەب کوڕی سەید حسێن کوڕی سەید بابە عەلی هەمەدانی کوڕی سەید شهاب الدین یوسف کوڕی سەید محەمەد مەنصور کوڕی سەید عبدالعزیز کوڕی سەید عبدالله کوڕی سەید ئیسماعیلی موحەدیث کوڕی سەید موسای کاظم کوڕی سەید جەعفەری صادق کوڕی سەید محەمەد باقر کوڕی سەید عەلی زەینەلعابدین کوڕی سەید حسێن کوڕی ئیمامی عەلی و کچەزای موحەمەد پێغەمبەری ئیسلام
لە ساڵی (١٠٨٦ ک - ١٦٧٥ز) یاخود (١٠٨٨ک - ١٦٧٧ز) لە گوندی نۆدێ هاتۆتە دونیاوە لە ڕۆژی دووشەممە کاتی چێشتەنگاو ، لە ساڵی (١١٨٥ ک - ١٧٧١ ز) لە تەمەنی (٩٩) ساڵیدا) یاخود لە ساڵی (١١٧٥ ک - ١٧٦١ز) لە دێی (گڵەزەرد)  لە سنووری قەرەداغدا کۆچی دوایی کردووە
خوێندن
سەرەتای زانست و زانیاری شێخ حەسەنی گڵەزەردە دەگەڕێتەوە بۆ خودی بنەماڵەی شێخ کە بنەماڵەیەکی دین دۆست و زانست پەروەرد بوون ، شێخ حەسەن پەروەردە بوو لەسەر ئەو زانستانەی کە بە تایبەتی لەو سەردەمەدا پێویست بووە بێجگە لە زانستە ئیسلامیەکان ، وەک زانستەکانی کشتوکاڵ و کۆمەڵایەتی و زانستی فەلەک و زانستی پێوانەکردنی خۆر و مانگ بۆ دیاریکردنی کاتەکانی نوێژ و بۆنەکان و مانگی ڕەمەزان جەنابی شێخ حەسەن لەلای باوکی فێری قورئانی پیرۆز و خوێندن و نوسین بوو ، زیرەکی و وریایی هەر لە سەرەتاوە پێوە دیاربوو ، شارەزا کرا بە زانستەکانی (نەحو ، صەرف ، بەلاغە ، مەنتیق ، فیقهـ ، بنەماکانی ئاین ، ئەستێرە ناسی ، تەفسیری قورئانی پیرۆز و حەدیس ، زانایەکی هۆشیار و پیرۆز بووە ، دەرسی لە خزمەت شێخ موحەمەد وەسیم و مەلا جامی و مەلا عبدالکریمی ئەبوبەکری موسەنیف خوێندووە ، هەروەها زانا بووە بە (عیلمی باتین) کە بریتیە لە تەسەوف
شێخ حەسەن لە خزمەتی زانا گەورەکانی وڵاتدا وەکوو (شێخ محەمەد وەسیمی کوڕی شێخ ئەحمەدی کوڕی شێخ مستەفای تەختەیی و مەلا جامی چۆڕی و مەلا عەبدولکەریمی کوڕی مەلا ئەبوبەکری موسەنیف و زانایانی دیکەی ئەو چەرخە خوێندوویەتی ، شێخ حوسێنی ئەلمەعی بەرزنجی کە لەو ڕۆژەدا زانای گەورەی وڵات بووە و خەڵک لە هەموو لایەکەوە بۆ خوێندن هاتوون بۆ خزمەتی ، شێخ حەسەنی بە زانای بەرز ناوبردووە ، شێخ حەسەنی گڵەزەردەیی بەرزنجی لە بواری زانستی شەرعی و سۆفیگەرێتی و بواری گەردوونناسی ڕۆڵێکی بەرچاوی هەبووە ، لە قەڵاچوالان چەند مودەریسێکی بەناوبانگ هەبوون لەوانەش (مەلا موحەمەدی غەزایی) کە مامۆستای شێخ حەسەنی گلەزەردە بوو ، شێخ حەسەنی گڵەزەردە چووە بۆ بەغداد و لەوێ گەشتووە بە شێخ ئەحمەدی ئەحسائی وە بەهرەمەند بووە لە زانستی ئەو زاتە ، وە سەفەری کردووە بۆ حیجاز و شام و ئێران و گەشتووە بە زانایانی ئەو شوێنانە ، لە ڕووی زمانەوە بێجگە لە زمانی کوردی دایک هەریەکە لە زمانەکانی (فارسی و تورکی و عەرەبی) زانیوە
بنەماڵەی شێخ حەسەنی گڵەزەردە
بنەماڵەی شێخ حەسەنی گڵەزەردە بەم شێوەیەی خوارەوەیە :
باوکی شێخ حەسەنی گڵەزەردە :
شێخ محەمەدی نۆدێ
هاوسەرەکانی شێخ حەسەنی گڵەزەردە :
١)فاتیمە - خەڵکی گوندی هەڵدەرە لە ناوچەی قەرەداغ ، دەشوترێت ناوی ئامینەی کچی مەلا عەبدوڵڵای قەرەداغی بووە
کوڕەکانی شێخ حەسەنی گڵەزەردە :
١) محەمەد محێدین (شێخ محێدینی کەرکوک)
ئەمیش سێ منداڵی هەبووە :
١- شێخ عەبدولعەزیزی تیمازئابادی ، کە باپیری بەرزنجیەکانی ناحیەی قەرە حەسەنە و بەشێکیان لە هەولێر و کەرکوک و سلێمانی نیشتەجێن ، لە نەوەکانی شێخ عەبدولعەزیزیش :
شێخ مەحمودی قوتبی شۆرجەیی (ناسراو بە زیائەدین) کە کوڕی شێخ عەبدولڕەحمانی کوڕی شێخ عەبدولعەزیزی کوڕی شێخ موحێدینی کوڕی شێخ حەسەنی گڵەزەردە ، شەش منداڵی لە پاش خۆی بەجێ هێشت ئەوانیش (عەبدولڕەحمان ، موحەمەد ئەمین ، موحەمەد هادی ، عەبدولکەریم ، محێدین ، محەمەد نوری)
٢-شێخ حەسەنی قولە ، کە باپیری بەرزنجیەکانی هەردوو گوندی (قولە) و (مەلا حەسەن)-ن و بەشێکیان لە کەرکوکن
٣- شێخ موحەمەد
٢)عەبدولجەبار (ناسراوە بە موعەلیمەدین)
٣)مەعروف ، لە منداڵەکانیشی :
١- شێخ حەسەنی دووهەم ، لە منداڵەکانیشی : (عەلی ، حوسەین ، موحەمەد ، مستەفا ، ئەحمەد ، عەبدولعەزیز ، محەمەد ساڵەح ، مەعروف)
٢- شێخ مەحمودی نەقیب ، لە منداڵەکانیشی : (موحەمەد ، عەلی ، حسێنی قازی ، ئەحمەد میرە سوور)
٤)عەبدولصەمەد فەزڵەدین ، لە منداڵەکانیشی :
١- موحەمەد
٣-عەبدولقادر
٦)محمد عارف شارباژێڕی
٧) عەبدولکەریم (باپیری شێخەکانی کۆیە)
٨)عەبدولڕەحیم
براکانی شێخ حەسەنی گڵەزەردە :
١) شێخ ئیسماعیل ولیانی
٢) شێخ ئەحمەد غەزایی
٣)شێخ عەلی دۆڵپەموو
٤)شێخ حەمە ساڵەح سورە
مامۆستاکانی شێخ حەسەنی گڵەزەردە :
١) شێخ محەمەدی نۆدێ (باوکی)
٢) شێخ محەمەد وەسیم
٣)شێخ مەلا جامی چۆری
٤)شێخ عەبدوڵلای سوێرەڵە
٥)شێخ ئەحمەدی ئەحسائی
٦)شێخ ئیسماعیلی ولیانی (برا گەورەکەی)
خوێندکارەکانی شێخ حەسەنی گڵەزەردە :
١) شێخ مستەفای کوڕی شێخ ئەحمەدی غەزایی (کوڕی براکەی)
٢)شێخ جەعفەری مەجزوب
٣) زانای عەلامە جەلالەدینی مودەریسی خورماڵ
٤)شێخ محێدینی کەرکوک (کوڕەکەی)
٥)شێخ عەبدولجەبار (کوڕەکەی)
٦)حاجی عەبدولڕەحیمی دەرگەزینەیی
٧)مەلا مەحمودی غەزایی
٨)مەلا ئەحمەدی مودەریسی خوێندنگای قەڵاچوالان
٩)شێخ عەبدوڵڵای هەراتی
١٠) شێخ موئمینی سازانی
١١)شێخ مستەفای شامی
١٢)مەلا یەعقوبی ئەفغانی
١٣)شێخ مەعروفی نۆدێ
بەرهەمەکانی شێخ حەسەنی گڵەزەردە :
١) کتێبی کیمیا ، لە کتێبخانەی گشتی بەغداد
٢) کتێبی پزیشکی ، لە سلێمانی
٣) کتێبی زانستی گەردوونناسی ، بە زمانی فارسی
٤) کتێبی حوکمی فەرائیز و وەسایای قازی زەکەریا
٥) کتێبی زانستەکانی شەریعەت و تەصەوف و ئەوفاق
٦) نامەی (ئیسماعیل نامە) بە زمانی فارسی
٧) کتێبی أسرار القلوب في شرح أحوال الفهم
٨) کتێبی أسماء الله الحسنى و خواصها ، بە زمانی تورکی
١٠)کتێبی فرائض المنهج
١١) كشف الحجاب عن المحجوب
١٢) إزالة الوهم و الإلتباس
١٣) الرسالة في التجويد ، لە کتێخانەی ئەوقافی گشتی لە سلێمانی ، بە ژمارەی (٣٤٨٨)
== نازناوەکانی شێخ حەسەنی گلەزەردە : == ١) شێخ حەسەنی حافیز ، لەبەر ئەوەی هەموو قورئانی لەبەربوو
٢) شێخ حەسەنی گلەزەردە ، چونک یەکەم کەس بووە لە گوندی گڵەزەردە نیشتەجێ ببێت
٣)شێخ حەسەنی سەعدانی ، وەک ئاماژەیەک بە شوێنێکی دڕکاوی و بێ بەرهەم
زنجیرەی تەریقەتی شێخ حەسەنی گلەزەردە :
جەنابی شیخ حەسەن لە باوکی خواناسیەوە تەریقەتی (نوربەخشی و عەلەوی) وەرگرتووە ، کە بەشیکە لە تەریقەتی (خەڵوەتی) کە ئەگەڕێتەوە بۆ شێخ (شەمسەدینی بادینی گەورە) کە خەلیفەی (شێخ ئەحمەد بچوک) بووە ، جەنابی شێخ حەسەن لە (شێخەوڵا - شێخ عەبدوڵڵا) ش تەریقەتی وەرگرتووە و سلوکی کردووە و ئیجازەی دراوە بۆ ئیرشاد
پاشان تەریقەتی لە خەلیفەکەی باوکی ، شێخ عەبدوڵلا سوێڕەڵەیی وەرگرتووە و مۆڵەتی ئیرشادی پێداوە ، پاشان لەلای شێخ ئەحمەد ئەحسائی لە بەغداد تەریقەتی وەرگرتووە ، پاشان تەریقەتی قادری وەرگرتووە لە برا گەورەکەی (شێخ ئیسماعیلی ولیانی) و خەرقەی لەبەر کراوە و مۆڵەتی ئیرشدای پێ درا ، بەمەش بووە بە مورشیدێکی کامڵ و خەڵکێکی زۆر شوێنی کەوتوون
١- شێخ حەسەنی گڵەزەردە
٢- شێخ ئیسماعیلی ولیانی (برا گەورەکەی)
٣-شێخ ئەحمەدی ئەحسائی (لە بەغداد)
٤-شێخ حوسێنی بەسڕائی
٥-شێخ موحەمەد سادیق
٦-شێخ موحەمەد قاسیم
٧-شێخ عەبدولفەتاحی سەیاح
٨-شێخ موحەمەد غەریبوڵڵا
٩-شێخ داودی ثانی
١٠-شێخ عەبدولعەزیزی گەیلانی
١١-شێخ عەبدولڕەزاقی گەیلانی
١٢-شێخ عەبدولقادری گەیلانی
١٣-شێخ ئەبو سەعیدی مەخزومی
تێخەرو
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
شێخ حەسەنی گڵەزەردە
زنجیرەی تەریقەتی شێخ حەسەنی گلەزەردە :
١٤-شێخ عەلی هەکاری
١٥-شێخ ئەبو فەرەجی تەرتوسی
١٦-شێخ عەبدولواحیدی یەمانی
١٧-شێخ ئەبوبەکری شیبلی
١٨-شێخ جونەیدی بەغدادی
١٩- شێخ سری سقطی
٢٠-شێخ مەعروفی کەرخی ، لێرەشەوە شێخ مەعروفی کەرخی لە دوو ڕێگاوە تەریقەتەکەی وەرگرتووە :
1. ڕێگای ئەلوبەیت :
1. ئیمام عەلی ڕضا
2. ئیمام موسای کازم
بوون
بوون بابەتێکی یەکجار بڵاوە کە تایبەتمەندێتییە کەسی و بابەتییەکانی واقح و ھەبوون لەخۆ دەگرێت. ھەر شتێک بەشداری بکات لە شتێکی تردا ئەویش پێی ئەوترێ «ھەبوویەک»، ھەندێ جار ئەم تێگەشتنە تەواو بەستراوە بە تێگەشتنی مرۆڤ خۆیەوە وەک دەستەواژەی بوونەور (مەبەست مرۆڤ بێت).
سانسۆر لە عەرەبستانی سعوودی
ھۆکارەکانی بلۆک کردن لە وڵات
ھاوکاری تەواو لەنێوان بەکارھێنەران و لیژنەی چاودێریکردن ھەیە بۆ دۆزینەوەی ئەو وێب سایتانە.
شێخ حەسەنی گڵەزەردە
زنجیرەی تەریقەتی شێخ حەسەنی گلەزەردە :
4. ئیمام موحەمەدی باقر
5. ئیمام عەلی زەین العابدین
بوون
پۆل:واقیع
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی پۆل:ھەبوونناسی پۆل:فەلسەفەی ژیان پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک پۆل:تیۆرە ئیپیستمۆلۆژییەکان پۆل:تیۆرییە فەلسەفییەکان پۆل:کات پۆل:ڕاستی
شێخ حەسەنی گڵەزەردە
زنجیرەی تەریقەتی شێخ حەسەنی گلەزەردە :
6. ئیمام حوسەین
سانسۆر لە عەرەبستانی سعوودی
سەرچاوە
ویکیپیدیای عەرەبی پۆل:سانسۆر لە عەرەبستانی سعوودی
شێخ حەسەنی گڵەزەردە
زنجیرەی تەریقەتی شێخ حەسەنی گلەزەردە :
8. حەزرەتی پێغەمبەر (صلی الله علیه وسلم)
2. ڕێگای پیاوچاکانی تابعین :
1. شێخ داودی تائی
2. شێخ حەبیبی عەجەمی
3. شێخ حەسەنی بەسڕی
4. ئیمامی عەلی کوڕی ئەبو تاڵیب
5. حەزرەتی پێغەمبەر (صلی الله علیه وسلم)
فەرمایشت و ئامۆژگاریەکانی شێخ حەسەنی گلەزەردە :
١) فەرموویەتی : بەردەوام ببن لەسەر کرداری چاکە و چاکەخوازی ، بە پتەوی پابەند ببن بە شەریعەتەوە ، زاڵبن بەتەواوەتی بەسەر نەفسدا
٢)بە موریدانی فەرمووە : دڵ لە خۆشەویستی دونیا بەتاڵ بکەن و هەموو ڕوو لە خوا بکەن ، لەپیاوی دونیا دوورکەونەوە ، ئەمانەی باسم کرد جاسوسی عەیبەکانی تۆن لە دونیادا
٣)فەرموویەتی : دوربن لەوانەی لە ناخ و دەروونی خۆیان ڕازین ، لەو عولەمایەی کە عیلمەکەی خۆی کردبێتە هۆکاری دونیا و بەزانست و زانیارییەکەی لوتبەرزی بەسەر خەڵکدا ئەکات ، هاوڕێیەتی ئەم جۆرە کەسانە نە سوود بە ئاین و نە بە دونیات ئەگەیەنێت
٤) فەرموویەتی : هەرچیەک بە خوداتان بگەیەنێت ڕووناکیە و هەرچیەک لەوتان دوور بخاتەوە گومڕاییە
٥) فەرموویەتی : حاڵ بریتیە لە هاتوویەک کە دادەبەزێتە سەر دڵی مورید بەمانای بەخشینێکی خودایی ، خاوەنی حاڵ دەستی نییە لە هێنان و بردنی دڵخۆشی و دڵتەنگی و بەدەستهێنان و لەدەستدان ، و چەند مورید بە حاڵەوە دەست بگرێت و تێیدا بمێنێتەوە بۆی دەبێت بە مەقام و پلە ، مەقامیش پلەیەکە بۆ هەموو موریدێک بەرەو ئیستیقامەت
== کەراماتەکانی شێخ حەسەنی گڵەزەردە  : == ١) مەلا ئەحمەد ئەگێڕێتەوە : جارێک لە خزمەت شێخ حەسەندا چوینە پشت گلەزەردە و لە ژیر سێبەری دارێکدا دانیشت و دەستی کرد بە قورئان خوێندن ، لەوجێگەیەدا بەردە کێلی چەند گۆڕێک دیاربوو ، لەگەڵ یەکێک لە گۆڕەکان دەستی کردە قسەکردن بە جۆرێک کە منیش ئەمبیست بە زمانی پاراو فەرمووی : ئەمە یەکێکە لە شەهیدەکان و لێرە بەخاک سپێردراوە ، خەڵکی گڵەزەردە بە شەهیدانی حەوت برا ناویان دەبەن
٢)سەید مستەفا باوکی سەید مەعروفی نۆدێ و باپیری کاک ئەحمەدی شێخ دەگێڕێتەوە ، شەوێکیان لە حەڵقەیەکی زیکری دە نەفەری دەروێشان دانیشتبوین ، بەیەکێکیان وت کە لە زیکرەکە بچێتە دەرەوە هەتا لە زیکرەکە تەواو بوین ، شێخ حەسەن بەو کەسەی لە زیکرەکە هێنرابووە دەرەوەی فەرموو : دەروێشی کێیت ؟ وتی : شێخ عەبدوڵای عەبدەڵانی ، شێخ حەسەن فەرمووی : دەروێشیت و ماڵی زوڵمت لەسەرە ! بیگێڕەوە بۆ خاوەنەکەی ، بەڵکو خوای گەورە تۆبەت لێقبوڵ بکات ، وتی : ناتوانم ، پاشان شێخ حەسەن ڕووی تێکردین و فەرمووی : لە زیکرەکەتاندا ئاگر لە دەمی دەرئەچوو ، بووبووە هۆکاری ساردی و ناڕێکی هەمووتان بۆیە هێنامە دەرەوە
٣) شێخ مستەفا لە شێخ ئەحمەدی غەزایی باوکیەوە دەگێڕێتەوە : من بە دوو چاوی خۆم دیم شیخ حەسەنی برام چۆلەکەیەکی مردارەوەبووی بە ئیزنی خودا زیندوو کردەوە
٤) شێخ حەسەنی دووەم ئەگێڕێتەوە و ئەفەرموێ : بیستم لە سیراجەدینی شیرازی ئەیفەرموو و سوێندنی ئەخوارد : جارێکیان چوومە سەر مەرقەدی شێخ حەسەنی گلەزەردە و شکاتی حاڵ و وەزعی خۆم کرد ، بە دەنگێکی ڕوون و ئاشکرا گوێم لێبوو پێی فەرمووم : بڕۆ لەگەڵ دوژمنەکانت ڕێک بکەوە
٥)شێخ مارفی نۆدێ دەفەرموێت : رۆژێک چوومە خزمەتی حەزرەتی شێخ حەسەن و فەرمووی : کوڕم ئومێدم هەیە تا زەمانێکی درێژ بمێنی و دیارە خەڵکێکی زۆریش سودت لێ ئەبینن ، شێخ مارفی نۆدێ ٩٦ ساڵ تەمەنی بوو و خەڵکی زۆر سودیان لێ بینی تەنانەت حوکمدارانی بابانیش
٦) لە شاخی ئەزمەڕ بەردێک هەیە جێگە پێی جەنابی شێخ حەسەنی لەسەر دەرچووە
٧)لە خوار ئاوایی گڵەزەردەوە شاخێک هەیە کە ئاوی کانیەکانی (ژنان و شاخی پلان و مزگەوت و ناودێ) و ئاوی باراناوی لێوە ئەچێتە خوارەوە و سێبەرە لە وەرزی زستاندا هیچ هەتاوی بەرناکەوێ ، لە یەکەم ڕۆژی چلەی زستانەوە وردە وردە ئەو ئاوە ئەڕواتە خوارەوە و ئەیبەستێت ، کە ئەڵێن (چلەی زستان) وا تەواو بوو ، ئەکەوێتە خوارەوە و شڵپەیەکی زۆر گەورەی لێوە دێت ، خەڵکی گوندەکانی ناوچە هەموو گوێیان لەو دەنگە ئەبێت و ئەڵێن : (شاخە سەهۆڵەکە کەوتە خوار و چلەی زستان کۆتایی هات) ، وەک ئەزمونێ جەنابی شیخ حەسەن پەی پێبردووە و خەڵکی دەڤەرەکەی لێئاگادار کردوون ، بەڵام لە دوای ساڵەکانی حەفتاکانەوە کەش و ئاو و هەوا گۆڕاوە و خەڵکی لەو دیمەنە سروشتیە سەرنجڕاکێشە بێبەش بوون تا زستانی ٢٠٠٨ دووبارە جارێکی تر سەهۆڵ ئەو شاخەی گرت
٨)شێخ حەسەنی گڵەزەردە دەفەرموێت : لەگەڵ سەڵاحەدینی زوجاجی لەکاتی خەڵوەتکێشاندا بۆ ماوەی چل ڕۆژ هیچمان نەخوارد ، تەنها ئاو نابێت لە چل ڕۆژی دواتردا تەنها نانمان دەخوارد و ئاومان نەدەخوارد ، لە چل ڕۆژی دواتردا نە نانمان دەخوارد و نەش ئاو ، هەموو نوێژەکانی ئەو ڕۆژەمان بەیەک دەستنوێژ دەکرد و دەستنوێژمان نوێ نەدەکردەوە
نیشتیمانپەروەری شێخ حەسەنی گڵەزەردە
=== شێخ حەسەنی گلەزەردە و نادر شای عەجەم : === کاتێک نادر شای عەجەم بەخۆی و سوپاکەیەوە ئەگاتە ناوچەی سورداش ، ئەگەڕێ بەدوای پیاو ماقوڵ و زانایاندا بۆ ئەوەی ڕایان بکێشی بەلای خۆیدا بۆ مەرامی خۆی بەکاریان بهێنێ ، کاتێک کە ناونیشانی (شێخ حەسەن)-ی دەدەنێ نامەیەکی بۆ دەنێرێت تیایدا داوا دەکات کە دەبێت پەیوەندیمان پێوە بکەیت و هاوکارمان بیت و بێیتە سەر ڕێبازی (شیعەگەری) ، دەقی نامەکەش بەم شێوەیە دەبێت :
{لە نادر شاوە بۆ زانای گەورە و بەڕێز و پایەبەرز شێخ حەسەنی خاوەنی کردەوەی جوان ، سڵاوێک بۆ خزمەتتان کە بە بۆن و بەرامەی خۆشەویستی ڕێژرابێ ، پاشان یەکەمین مەبەست و گەورەترین داخوازیمان بازاڕگەرمکردنی ڕێڕەوی باپیری ئێوەیە کە (جەعفەری صادقە) پێشەوای بە جەرگ و سەرچاوەی زانست و ڕاستیەکان ، دۆستایەتیم بۆ باپیرانی بەڕێزی ئێوە ئاشکرایە و هاتنتان بۆلامان زۆر پێویستە ، هەر بە گەیشتنی پەیامی من بۆ ئێوە بکەونە ڕێ بۆلامان تا لێتان بەهرەمەند ببین و بە دیدارتان شاد ببین ، ئەگینا ئاگری ڕق و قینم ئەبارێ بەسەرتاندا ، والسلام}
شێخ حەسەنیش پاش گەیشتنی نامەکە زۆر بە جوانی و بەوپەڕێ ئازایەتی و چاوقایمیەوە وەڵامی نامەکەی دەداتەوە و دەنوسێت :
{بەناوی خودای بەخشندە و میهرەبان ، سوپاس بۆ پەروەردگاری جیهان ، پاشەڕۆژی باش بۆ پیاوچاکانە ، دوژمنایەتیش بۆ گیانی ستەمکارانە ، درورد و سەلامی خوا لەسەر پێغەمبەرمان موحەمەد و ئال و یارانی ، پاشان پەیامەکەتانم پێگەیشت ، خۆزگە ئەمزانی ئاخۆ دۆستایەتی و خۆشەویستی باوو باپیرانی من بۆ تۆ بوغزاندنی یارانی تێکەڵاوە یان نا ، ئەگەر وایە ئەوا ڕۆژی قیامەت فریات ناکەوێت ، بەڵکو مایەی ئازار و ئەشکەنجەی نەبڕاوەیە ، کاتێکیش ئەڵێیت نیازمان بازاڕ گەرم کردن و برەو پێدانی ڕێڕەوی جەعفەری صادقە ، هەرچەندە ئەو لە گەورە تابعین و موجتەهیدە کامڵەکانە ، لەبەر سەر تیاچوونی یارانی ڕێڕەوی ئەو نەنوسراوەتەوە ، ئەگەر بمانزانیایە نوسراوەتەوە شوێنی ئەکەوتین ، چونکە ئێمە خۆمان بە نەوەی ئەو ئەزانین ، منیش پەکم کەوتووە و توانام نەماوە بێم بۆ لاتان ، بەڵام چەند ئامۆژگاری و ڕاسپاردەیەکت ئەکەم ، ئەگەر بەگوێم بکەیت ، ڕزگارت دەبێ ، یەکەم : مەچۆ بە گژ سوڵتانە عوسمانیەکاندا چونکە ئەهلی کەشف و خواناسان لێیان ڕوونە کە تا نزیک قیامەت ئەمێننەوە و سیفاتی جوانی ئەوان لە کەسی تردا بەدی ناکرێ ، دووەمیان : نیازت وایە مووسڵ وێران بکەیت و لەگەڵ خەڵکەکەیدا بجەنگی ، ئەوە داوای لێخۆشبوون و لێبوردن بکە پێش ئەوەی تیاچوون یەخەت بگرێ ، چونکە لە خزم و کەسوکاری خۆت نیازی کوشتنی تۆیان هەیە ، سڵاوی خوا لەو کەسانەی دوای هیدایەت دەکەون}
شێخ حەسەنی گڵەزەردە و سەلیم پاشای بابان :
لە ڕۆژگارێکدا کە سەلیم پاشای میری بابان دەچێتە پاڵ دەوڵەتی ئێرانی ، لەو کاتەدا لەبەرامبەر ئەو هەڵوێستە ، شێخ حەسەنی گڵەزەردە وەک زانایەکی ئاینی و وەک ئەرکێکی شەرعی خۆی نامەیەکی ئامۆژگاری بە زمانی فارسی بۆ سەلیم پاشا دەنوسێت و ئامۆژگاری دەکات کە ستەم لەو خەڵکە هەژارە نەکات و لە پێناوی دنیادا پەنا بۆ کاری خراپ نەبات و دەستی دوژمنان نەگرێت لە پێناوی پۆست و دەسەڵاتدا ، ئەم نامەیەی شێخ حەسەن هەر وەک نامەکەی بۆ نادر شا ئازایەتیەکی زۆری پێوە دیارە و بێمنەتە لە دەسەڵاتداران و دونیا ، بەڵکو وەک زانایەکی ڕاستەقینە ئەرکی فەرمان کردن بە چاکە و ڕیگری کردن لە خراپەی مەبەستە و لە پێناو سەربەرزی نیشتیمان و خەڵکی بێدەسەڵاتی میللەتەکەی خۆیدا بووە و تەنها بەرگری لەوان کردووە ، نەک وەک کەسێکی دەربار خۆی لە دەسەڵاتداران نزیک بکاتەوە ، ئەمەیش بە پێوەری ئەمڕۆ لوتکەی نیشتیمانپەروەری و کوردایەتیە
جوگرافیا و مێژووی گڵەزەردە
دێی گڵەزەردە بەناو قەدی کێوی بەرانانەوەیە ، ١٣٤٥ م لە ڕووی دەریاوە بەرزە ، ١٥ کم لە باشوری شاری سلێمانیەوە دوورە ، ٩کم ی هەوایی لە مزگەوتی گەورەوە دوورە ، بەگوێرەی سەرژمێری ساڵی ١٩٥٧ ژمارەی دانیشتوانی ١٦٦ کەس بوون ، زۆر لە پێش شاری سلێمانیەوە ئەو ناوچەیە و ئەو گوندە ئاوەدانی تیابووە ، بە یەکێک لە دێیە گرنگەکانی ناوچەی قەرەداغ دەژمێردرێت
سنوری گڵەزەردە لە ڕۆژهەڵاتیەوە دێیەکانی (زڕگوێز و حەمە سمێڵ و تلەزەیت)ە ، ڕۆژئاوایشی دێیەکانی (شێخ وەصاڵ و داراغا) یە ، لە پشتیەوە واتا لە باشورەوە (قەڵا سوورە و گەڕەزیل و ئیبراهیم ئاوا)یە ، لە باکورییەوە واتا بەردەمیەوە (ئاڵیاوە و عەلی ئاوا و گۆپیتە و کانی سپیکە) یە ، ناو دێکەش کۆمەڵە شوێنێکی لێیە کە بریتین لە :
١- گردی پشتە ماڵان
٢- گردی پیرداود
٣- شاخی مەخفەر
٤- کەلەسپی
٥- گردی سەرقەبران کە مەزاری شێخ حەسەنی گڵەزەردی لێیە
٦- باسکی وەیس
مێژووی دروستبوونی گڵەزەردە بۆ سەردەمی شێخ حەسەن لە ساڵەکانی (١٧٠٠ز) بەدواوە دەگەڕێتەوە ، پێش ئەوەی شێخ حەسەن بەردی بناغەی دێی گلەزەردە دابڕێژێت ، خەڵکی لە شوێنی دوور لە دێکە ، کە ئێستا شوێنێکی شیاو و بە بڕشتی سەرچاوەی کشتوکاڵی خەڵکەکەیە و بە (بیرێ) ناو ئەبرێ نیشتەجێی بووبوون ، ئەم شوێنە (بیرێ) کاتی خۆی ناوەندێکی گەرم و گوڕی هاتوچۆی بازرگانی بووە و ڕێگای سەرەکی گواستنەوەی کەلوپەلی بازرگانی بووە لە کوێستانی کوردستانی ئەو دیوەوە بۆ گەرمیانی ئەم دیوو وە بە پێچەوانەوە
یەکەم هەوڵێک کە درا بۆ دانانی بەردی بناغەی دێکە (مزگەوت)-ەکە بووە کە دەستکرا بە دروستکردنی ، شەو ئەهلی تەکێکەی کە قوتابی و موریدی شێخ حەسەن بوون بەردییان ئەکێشا و بەڕۆژیش شێخی دڵپڕ لە نوری ئیلاهی بەدەستی خۆی دەیکردە دیوار ، پاش تەواوبوونی مزگەوتەکە بەدوایدا خەڵکی لە (بیرێ)وە هەواریان بۆ گڵەزەردە گواستەوە ، خەڵکانێکی تری ئەو دەوروبەرەش لەبەر پیرۆزی و خۆشەویستی و گیانی لەخۆبوردەیی شێخ حەسەنەوە لەوێ نیشتەجێ بوون ، ئەحمەد بەگی میری زەنگەنە ئەم گوندەی پێبەخشیوە و زۆر حەزی بە خزمەتکردنی شێخ حەسەن کردووە ، تەنانەت بۆ خەرجی تەکیەکەی دێی (زڕگوێز)-ی پێبەخشیوە و جەنابی شێخ قبوڵی نەکردووە ، ئامانجی خوا لە خۆ ڕازی کردن بووە و هیچی تر
لە سەردەمی دەسەڵاتی بەریتانیادا یەکەم مەخفەرە لە ساڵی ١٩٢٥ کرایەوە و یەکەم ڕەئیس عورەفا (مەحمود چاوەش و عبدالله خومسار و شێخ عەلی سەید محەمەدی مفتی هەموویان (١١) پۆلیس بوون ، مەخفەرەکە بە بەرد و قصڵ دروست کراوە و بە ئاوێنە هەواڵیان بە شوێنە دوور و گرنگەکان داوە ، ساڵی ١٩٣٥ جادەی سلێمانی بۆ قەرەداغ لە گڵەزەردەوە ڕۆیشتووە ، ساڵی ١٩٨٠ گوێزرایەوە و لە زڕگوێزەوە دەڕوات
یەکەم چایخانە لەلایەن شێخ فەتاحی شێخ ئەمین لە (دەشتێ) لەسەر ڕێگەی قەرەداغ دانرابوو ، شێخ ساڵەحی شێخ محێدین یەکەم کورەی قصڵی دامەزراند و وەستاکانی (حاجی عەول و حاجی مستەفا و حاجی محەمەد) بوون ، لە (بیرێ) و (قەشڵاخ) و (ژاژڵە) کورەیان دامەزراندبوو ، پرد و دیواری خانوو و دیواری کارێز و ئاوەڕۆکانی شاری سلێمانی بە بەرد و قصڵ و خوری و پیو و خوێ ی گڵەزەردە دروستکراون ، یەکەم سەیارەی قەمەرەیەکی مۆدێل ١٩٣٧ ی شێخ مەحمودی حەفید بوو کە کاک سەعید سایەقی بوو ، یەکەم مامۆستای قوتابخانەی گڵەزەردە مامۆستا (عەبدولڕەزاق سەبری) بوو لە ساڵی ١٩٥٤ ، پاشان مامۆستایان (ڕووناک و ڕەفیق) ، هەروەها قوتابیانی کوڕ و کچ شانبەشانی یەکتر دەیانخوێند
یەکەم ئامێری تراکتۆر ساڵی ١٩٧٧ لەلایەن شێخ عەبدوڵڵا و شێخ سەعید و حاجی ئەحمەد بوو کە هێنایان و شەریک بوون ، یەکەم کەس کە پەینی کیمیاوی هێنا و بەکاری هێنا ساڵی ١٩٨١ مامۆستا شێخ ڕەفیقی شێخ عومەر بوو ، یەکەم دەڕاسە بۆ درونەوەی گەنم ساڵی ١٩٨٢ بەکرێ هێنرا لەلایەن مامۆستا شێخ ڕەفیق ، یەکەم موەلیدەی کارەبایی ساڵی ١٩٨٦ هاتووە بۆ گڵەزەردە ، یەکەم بەرنامەی تەلەفزیۆنی کە لە گڵەزەرد کرابێت ساڵی ١٩٩٧ بوو لە بەرنامەی گەشتنامە لە پێشکەشکردنی مامۆستا شێخ کەمالی گلەزەردە
قورئانەکەی گڵەزەردە
قورئانەکەی گڵەزەردە قەبارەی گەورە بە ئەندازەی ٤٠ * ٢٤ سم و ئەستووری ٩ سم ، بۆ هەموو لاپەڕەیەک ١٢ دێڕی گەورە و جوان بە خەتی (محقیق) و (ثلث) نوسراوەتەوە ، دوای قورئانەکەی (مەلا موسای تەوەکەڵی) بە دووەم قورئان دادەنرێت لە ڕووی هونەری خەتەکەیەوە ، زۆر بە جوانی و کارامەیی نوسراوەتەوە ، بە مرەکەبی (ڕەش) نوسراوەتەوە ، بۆ کۆتایی ئەو سورەتە و سەرەتای سورەتێکی تر ڕەنگی (سور) بەکارهاتووە ، لە سەرەتای سورەتەکەوە تا کۆتایی ئایەتێک بازنەیەکی سوور و خاڵێکی ڕەش لە ناوی دا دانراوە ، ئەمەش بۆ جیاکردنەوەی ئایەتەکانە لەیەکتر ، یاقیق و سپێنەی هێلکە و زاخ لێدراوە ، بەڵام لەم دواساڵانەدا نوێکردنەوەیەکی بۆ ئەنجامدراوە و جوزئەبەند کراوەتەوە و بەرگی تێگیراوە و هەندێک لە لاپەڕەکانی کاغەزی بە کەتیرە پێوەنراوە ، لە کۆتاییدا چەند لاپەڕەیەکی لێبۆتەوە و بۆیان دروستکردۆتەوە ، لەناو خەڵکیدا بە قورئانە گەورەکەی گڵەزەردە بەناوبانگە
چوارچێوە بۆ لاپەڕەکان نەکراوە ، شێخ حەسەنی سەردار نەوەی شێخ حەسەنی گڵەزەردە دەفەرموێت : {شێخ حەسەن لە ساڵی ١٧٢٢-١٧٢٣ لە حەملەیەکدا بۆ ناوچەکانی ڕۆژئاوای ئێران کە سەر بە ناوچەی هەمەدانە ، بە فەرمانی ئەحمەد پاشا کوڕی حەسەن پاشا والی بەغداد ، باپیرەم بەشداری کردووە و ئەم نوسخە قورئانەی لەگەڵ خۆی هێناوە} ، لە لاپەڕەیەکی قورئانەکەدا نوسراوە : {ئەمە نوسینەوەی (دایە خاسێ)یە ، ئەگەر کەموکورتیەک لە نوسینەوەکەیدا هەبوو ، لێم ببورن چونکە دەستێکم بە لانکی شێخ حەسەنەوە بووە ، دەستەکەی ترم بە نوسینەوە بووە}
قورئانەکە ٧٦٢ لاپەڕەیە ، پێنج ڕا هەیە لەسەر قورئانەکە :
ڕای یەکەم : پێی وایە بەدەستی دایە خاسێ نوسراوەتەوە ، کە ئەویش کچی میری بابانی ئەو کاتە بووە ، کە دایکی شێخ حەسەن و هاوسەری شێخ محەمەدی نۆدێیە
ڕای دووەم : پێی وایە کە شێخ حەسەن خۆی نوسیویەتیەوە
ڕای چوارەم : پێی وایە کە ئەم قورئانە لە شاری هەمەدانی ئێرانیەوە هێنراوەتە ناو ئەم دێیە
ڕای پێنجەم : ئەگونجێت بە دیاری بۆ شێخ حەسەنی گلەزەردە هاتبێت
بنکەی ژین توانیان بە شێوەیەکی زانستی و لە ئاستی هونەری باڵا کار لەسەر قورئانەکە بکەن و دوای تەواوبوونی نۆژەنکردنەوەی مزگەوتەکەی گڵەزەردە ، کە نزیکەی دەفتەرێک دۆلاری تێچووە ، لە مەڕاسیمێکی پڕ شکۆدا قورئانەکە هێنرایەوە بۆ مزگەوتەکەی گوندی گلەزەردە ، شێخ حەسەنی گڵەزەردە شارەزاییەکی زۆرباشی هەبووە لە تەفسیرکردنی قورئان و ئەمەش هەندێک نمونەیە لە تەفسیرەکانی :
٣- لە تەفسیری ئایەتی :{وعلمناه من لدنا علما} دەفەرموێت : جیاوازی نێوان عیلمی یەقین و عیلمی لەدونی ئەوەیە کە عیلمی یەقین بریتیە لە درک پێکردن بە نوری ئیلاهی ، بەڵام عیلمی لەدونی بریتیە لە درک کردن بە ماناکان و تێگەیشتن لە چۆنیەتیەکان لەلایەن خوداوە لە ڕێگەی ئیلهامەوە
٤- فەرموویەتی دڵ بنچینەی موناجاتی موریدە و دەرئەنجامی ئیمان و تەوحیدە ، وەک طوری سینا کە شوێنی موناجاتی خودا بوو