cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جۆن دووی
جۆن دووی (لەدایکبووی ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٨٥٩ – مردووی ١ی حوزەیرانی ١٩٥٢) فەیلەسوف، دەروونناس، چاکخوازی پەروەردەیی ئەمریکایی بوو کە بیرەکانی کاریگەر بوون لە چاکسازی لە پەروەردە و کۆمەڵایەتیدا. دووی یەکێکە لە کەسە بنەڕەتیەکانی پەیوەندیدار بە فەلسەفەی پراگماتیکی (واقعی) وە دا ئەنرێ بە یەکێ لە بناغەدانەرانی دەروونناسی کرداری (فەنکشنەڵ). جگە لەوەی کەسێکی ڕۆشنبیر بوو، ھەروەھا دەنگێکیش بوو بۆ پەروەردەی پێشکەوتنخوازی و لیبراڵیەت.
٢٠١٠
تشرینی یەکەم
پۆل:٢٠١٠ پۆل:ساڵەکان
جۆن دووی
ئەوترێ کەوا بابەتی بنچینەیی کارەکانی دووی بریتیە لە باوەڕی تەواوی بە دیموکراسیەت، لە ڕایماریدا بێ، پەروەردە یان گەیاندن و ڕۆژنامەگەری. وەک خۆی لە ١٨٨٨دا کاتێ لە زانکۆی میشیگان ئەبێ ئەنوسێت: «لە مێشکی مندا دیموکراسیەت لەگەڵ تەنھا و باڵاترین ڕەوشتی نمونەیی مرۆڤایەتیدا ھاوواتان.»
تێبینییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٩ پۆل:مردووانی ١٩٥٢ پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی ئەمریکی پۆل:سۆسیالیستە ئەمریکییەکان پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:فەیلەسووفانی سیاسیی ئەمریکی پۆل:فەیلەسووفانی شیکارانە پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:مولحیدانی ئەمریکا
ساکورا ئاندۆ
ساکورا ئاندۆ (安藤 サクラ، ئاندۆ ساکورا، لەدایکبووی ١٨ی شوباتی ١٩٨٦) ئەکتەرێکی دەنگی ژاپۆنییە لە چەندین فیلم و درامای تەلەفزیۆنی بەشداری کردووە،           و لە کارەکانیدا ٢٢ خەڵاتی بردوەتە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تۆکیۆ پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:خانمەکتەرانی ژاپۆن لە فیلم
پەتاتە
thumb|وێنەی پەتاتە سێفەزەمینی، سێوەعەرزیلە، سێوک، سێڤک، یەرەلماسی، سێف زەمینی یان سێوەزەمینی، گیایەکی چەند ساڵەیە لە تیرەی «باینجانەکان» Solanées، گەڵاکانی بڕاوبڕاو و گوڵەکانی چەرموو یان بەنەوشن و لاسکەکەی زۆر ھەیە و بەرزییەکەی دەگاتە ٦٠ سم، گیا و گوڵەکەی زۆر ژەھراوین، بەڵام لە ژێرەوە لە بن زەویدا سەلکێکی ڕەنگ سەوز یان سەوزی مەیلەو زەردی ھەیە کە بۆ خواردەمەنیی مرۆڤ زۆر پێویستە، دەستە و تاقمی پەتاتەش لە ڕووی ڕەنگی گوڵ و پێستی سەلکی پەتاتەکەوە دابەش کراون. فکول (لە ڕوانگەی شیمیایەوە ھەمان نشاستەی پێ دەڵێن کە وەک گەردێکی سپی لە دانەوێڵەی وەک گەنم و جۆ و برینج و .. دەگیرێ، کە لە پەتاتەدا فکولی پێ دەڵێن) و ڤیتامین Cی زۆری تێدایە، بەتایبەتی بە گەرمی. ئەم گیایە بە چەند پلە دابەش دەکرێ، وەک زوو ڕەس، وەخت ڕەس و دێر ڕەس. لە پەتاتە زۆر چێشت و خواردمەنی دروست دەکرێ و بۆ سازکردنی ئەلکولیش کەڵکی کێ وەر دەگرن. بە فەرانسەیی Pomme de terre ی پێدەڵێن.
سەرچاوەکان
وەرگێڕان لە فرھنگ بمن بگو چرا بەرگی ٦ ل. ٢٢٢ و ٢٢٣.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣ پۆل:بەروبوومەکان، سەرچاوەگرتن لە ئەمریکاکان
لاجانی
لاجانی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
لاجانی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ئیدوارد سەعید
ئیدوارد وەدیع سەعید (، ) لە ١٩٣٥ لە شاری قودس لە خێزانێکی مەسێحی لەدایک بووە. مامۆستای ئەدەبی بەراوردکاری لە زانکۆی کۆڵۆمبیا، نووسەر و ڕەخنەگر و ئەکادیمیست. بە شێرپەنجەی خوێن لەنەخۆشخانەیەکی شاری نیویۆرک، لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٣ مردووە.
ئیدوارد سەعید بیرمەندی عەرەبی بە ئایین کریستیان، بەکتێبێکی لەسەر ڕۆژھەڵاتناسی ١٩٧٨، ناوبانگێکی زۆری پێبەدەست ھێنا، بۆ زۆربەی زمانەکانی دنیا وەرگێرا. لەوێدا چەند دیدی خستە ڕوو، بووە تیوریێک بۆ توندڕەوان لە ناوچەی رۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا. ئەو بەر لەمردنی لەبەشێک لەو دیدانەی پەشیمان بۆتەوە، کە بۆتە ھۆی بەھێزکردنی ڕەگی توندڕەوی لەناوچەکەدا! ھاتۆتە سەر ئەو بڕوایەی ھەوڵدان بۆ بەھێزکردنی ئەو تەوژمەی کە داوای کردنەوەی دەرگاکانی ئیجتھاد لەسەر ئایین دەکات، کە ھەزار ساڵە بەداخراوەیی ماوەتەوە… ئایین و مەزھەبەکان سەرچاوەی جیاوازی نێو مرۆڤانن، بەپێچەوانەوە ھزری سکۆلاریزم و ژیرمەندی جیھانداگر، دەبێتە کۆکردنەوەی مرۆڤایەتی و پێکەوە ژیانی ھاوبەش.
بەستەرە دەرەکییەکان
پێگەی ئەلیکترۆنی ئیدوارد سەعید
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە نیویۆرک پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجەی خوێن پۆل:مردووانی ٢٠٠٣ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥ پۆل:ڕۆژھەڵاتناسی پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١ پۆل:ئیسلام و سیاسەت پۆل:چالاکوانە ئەمریکییەکان پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد پۆل:خەلکی ئورشەلیم پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
لەکی
زمانناسان لەکی وەک بنشێوەزارێکی کوردیی باشووری ھەژمار دەکەن. مهرداد ئیزه‌دی مێژووزان و نووسەر و کوردناسی به‌ناوبانگ و مامۆستای زانکۆی ھارڤارد و ھەروەھا مامۆستای زانکۆی کۆڵومبیا له ویلایه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا شێوەزاری لەکی و ھەروەھا شێوەزاری ھەورامی به بەشێک له شێوەزاری سه‌ره‌کی کوردی گۆرانی دەناسێنێت.
ھەروەھا شوێنی ئاخێوەرانی ئەم شێوەزارە وەک دڵفان(نووراوا)، کوودەشت، ئەلشتر، بەشێک لە خوڕەماوا، بەشێک لە برووجرد، بەشێک لە نەھاوەند، ھلێران و بەشێکی بچووک لە ئاودانان لە پارێزگای ئیلام و لە پارێزگای کرماشان، شاری ھەرسین و بەشێکی بچووک لە کەنگاوەر و دەوروبەری سەحنە باس دەکات.
بڕیارنامەی ٩١٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٤ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٤ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
لەکی
سەرچاوەکان
پۆل:زمانی کوردی پۆل:زمانەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:زمانەکانی پارێزگای ھەمەدان پۆل:زمانەکانی پارێزگای لوڕستان پۆل:زمانەکانی پارێزگای ئیلام پۆل:زمانەکانی پارێزگای قەزوین پۆل:زمانەکانی پارێزگای مازەندەران پۆل:زمانەکانی پارێزگای کرمان
ئێرانی مەزن
وێنۆک|200px|خاکی داواکراوی ئێرانی مەزن وێنۆک|200px|[[ماد|ئیمپراتۆرییەتیی ماد]] وێنۆک|200px|[[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] وێنۆک|200px|[[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] وێنۆک|200px|[[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] ئێرانی مەزن، ئێرانزەوی یان ئێرانشەھر ناوەکانێکی نافەرمی بۆ ئەو خاکەیە کە پان ئێرانیستەکان داوا دەکەن کە وڵاتی ئێرانییەکانە.
خاکی ئێرانی مەزن
ناوەڕاست|بێچوارچێوە|768x768پیکسڵ
پان ئێرانیزم
وێنۆک|ئاڵای نیشانی [[حیزبی پان ئێرانیست|پان ئێرانیزم|270x270پیکسڵ]] وێنۆک|[[ئاڵای ئێران لە نێوان ساڵانی ۱۹٦٤ — ۱۹٨۰|270x270پیکسڵ]] پان ئێرانیزم بزاڤێکی سیاسیی و نیشتمانییە کە داوا دەکات ھەموو نەتەوەکانێک کە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیای ڕۆژاوادا لە ڕەگەزی سامی و ئالتایی نین، دەبێت بە ئێرانی بزانرێن و لەژێر دەسەڵاتی حکۆمەتێکی ناسیۆنالیستی ئێرانیدا بن. پان ئێرانیستەکان داوا دەکەن کە ئامانجیان یەکگرتنی ھەموو ئەو نەتەوانەیە کە بە ئێرانییان دەزانن. لە بیرو ڕای ئەوانە ئەو نەتەوانە لەناوی ناوچەی ڕەفەی ئێران و ناوچەکانی تر دەژێن و فەرھەنگێکیان ھەیە کە پێ دەڵێن فەرھەنگی ئێرانی. ئەم نەتەوانە لەلای پان ئێرانیستەکان بریتین لە فارسەکان، ئازەرییەکان، لوڕەکان، گیلەکەکان، تەبەرییەکان، کوردەکان، تاڵشەکان، تاجیکەکان، ئەرمەنییەکان، پەشتوونەکان، ئۆسیتییەکان، پامیرییەکان و بەلۆچەکان. لە باوەڕی پان ئێرانیستەکان ھیچ کام لەم نەتەوانە نابێت لەژێری دەوڵەتێکی سەربەخۆ بن و دەبێت دەسەڵاتێکی ناسیۆنالیزمی ئێرانی لەسەر ھەموو ئەم نەتەوانە حکوومەت بکات. یەکەم کەسێک کە بەدوای ئەم بیردۆزە کەوت دکتۆر مەحموود ئەفشار یەزدی بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاسیای ناوەندی پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا پۆل:ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:مێژووی ئێران پۆل:ئێران پۆل:جوگرافیای ئێران پۆل:ناسیۆنالیزمی ئێرانی پۆل:پان ئێرانیزم پۆل:فاشیزم پۆل:دەسەڵاتخوازی پۆل:نیۆفاشیزم پۆل:سیاسەتی ئێران پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان پۆل:چاندی ئێرانی پۆل:مێژووی ئەفغانستان پۆل:مێژووی ئازەربایجان پۆل:مێژووی عێراق پۆل:مێژووی پاکستان پۆل:مێژووی تورکمانستان پۆل:مێژووی تاجیکستان پۆل:مێژووی ئەرمەنستان پۆل:مێژووی تورکیا پۆل:مێژووی داغستان پۆل:مێژووی ڕووسیا پۆل:مێژووی قەوقاز پۆل:مێژووی گورجستان
٧٥٤ (ژمارە)
٧٥٤ (حەوت سەد و پەنجا و چوار) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٥٣ و ٧٥٥.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ویسەر
گوندێکە لە هەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
غاشیە
سوورەتی غاشیە سوورەتی ٨٨ی قورئانە و ٢٦ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی ئەعلا دابەزیوە.
پاراچین
پاراچین شارێکی لە سربیای ناوەندی لە وڵاتی سربیا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٤٫٧٩٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
ڕۆتانا سینەما
ڕۆتانا سینەما کەناڵێکی خۆڕایی سەتەلایتی تەلەڤیزیۆنە کە لەلایەن تۆڕی گروپی ڕۆتاناوە بەڕێوەدەبرێت. لە ساڵی ٢٠٠٥دا بۆ یەکەم جار پەخشی دەستپێکرد، و تایبەتە بە نیشاندانی هەم فیلمە کۆنەکان و ئەوانەشی ئەم سەردەمە. ڕۆتانا سینەما گەورەترین و دەوڵەمەندترین هەڵگیراوی فیلمە عەرەبییەکانە لە هەموو جیهاندا.
سەرچاوە
https://ar.wikipedia.org/wiki/روتانا_سينما
https://en.wikipedia.org/wiki/Rotana_Cinema
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کەناڵەکانی سعوودیە
سۆس
سۆس خۆراکێکی شلە، خامە یان نیوە ڕەقە کە لەسەر چێشتی دیکە دادەنرێت و دەخورێت. زۆربەی سۆسەکان بە تەنیا ناخورێن و تام، خۆشی و شێداری بە چێشتەکە زۆر دەکەن. سۆس وشەیەکی فەڕەنسییە کە لە لاتینی «سالسا» بە مانای «خوێ لێدراو» دێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
*
سپێن
سپێن گوندێکە لە ھەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
٧٥٥ (ژمارە)
٧٥٥ (حەوت سەد و پەنجا و پێنج) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٥٤ و ٧٥٦.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٣٠١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
یامبو اوئولوگم
یامبو اوئولوگم شاعیر، دراماتورژ، وێنەکێش، مۆسیقار و گۆرانیبێژی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦
Jean-Pierre Basilic Dantor Franck Étienne d'Argent dit Frankétienne
بێلوێ
بێلوێ (Bêlwê، بە فارسی: بیلو) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٨٩ کەس لە ٦٩ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
فەجر
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:ھۆزەکانی عەرەب
ساڵی ڕووناکی
چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی پێوانەی (١) خولگەی [[ساڵی ڕووناکی = خولگەی دەرەکی (٢) خولگەی مانگی تیشکی = خولگەی ناوەکی]] ساڵی ڕووناکی مەودایەکە کە تیشک لە ماوەی یەکساڵدا دەیپێوێ. خێراییی تیشک لە بۆشایی نەگۆڕێکی گرنگە لە فیزیکدا وە نرخە پێوراوەکەی دەگاتە (م/چ ٢٩٩٬٧٩٧٬٤٥٨) بە نزیکراوەیی(٨^١٠*٣)ە کە دەکا (٣٠٠٬٠٠٠٬٠٠٠مەتر لەسەر چرکە) لە زانستی فیزیک بەھیێمای (c)، وە لە ساڵێک (٢١^١٠*٢٫٨٤٢١٧٤٣٧٨) دەکاتە(٢٨٤٢١٧٤٣٧٨٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠)مەتر دەبرێ لەھەرساڵێک یان دریژیەکەی (١ ساڵی ڕووناکی = ٩٫٤٦٠٥٢٨٤ × ١٠^١٥ مەتر) . یاخود یەکەیەکی پێوانەیە کە یەکسانە بە نزیکەی ١٠ تریلیۆن کیلۆمەتر، یان ٦ تریلیۆن میل کە دانراوە لەلایەن (یەکێتی گەردوونناسی نێودەوڵەتی) (International Astronomical Union). ئەم خێرایە زانایانی گەردوونناسی بەکاری دێنن بۆ پێوانەکردنی نیوان(ئەستێرەکان و گەلەستێرەکان).
سەرچاوەکان
پۆل:زانست پۆل:گەردوون پۆل:یەکەکانی درێژایی پۆل:چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا
گەنم
وێنۆک|گووڵە گەنم وێنۆک|فەردە گەنم
گەنم، گەندم، گەنەم، گەنمێ خەلە یان غەلە (بە ناوی زانستی Tritticum Spp) لە خێزانی گیایییە بەناوی Poaceae، گیای ئاڵێکی بە ساقەتەی گرێ گرێ و ھڵۆڵ، گەڵای درێژ و بەری زەردی بچووکەوەیە. ھەروەھا بە دەنکی ئەو گیایە دەگۆترێت کە دەیھاڕن و ئاردەکەی دەکەنە نان و بژیوی مرۆڤە. بە جاڕی گەنم گەنمەجاڕ، گەنمزار یان مەزرای گەنم دەگۆترێت.
پێکھاتەو مێژووچەیەکی گەنم
وا باوەڕە کە گەنمی ئارد لە سێ جۆری خۆرسک پێکھاتبێ و نیشتمانی ڕاستەقینەشی کوردستانە، لێکۆڵەرەوە مێژوویەکانیش ئەوە نیشان دەدەن کە بەر لە ھەموو شوێنێک مرۆڤی کوردستان ئاشناییان لەگەڵ گەنم ھەبووە و بۆ خۆراکی خۆیان بە کاریان ھێناوە، ھەروەک لە گوندی چەرمۆی نزیک چەمچەماڵ و ھەزار مێردی نزیک سولەیمانی و گوندی عەلی قوش لە کوردستانی ڕۆژھەڵات دۆزرایەوە، کە لەو ھەڵکۆڵراوەی لەسەر گردی چەرمۆ و دەرکەوتووە کە (١٠–١٦) ھەزار ساڵ بەر لە ئێستا مرۆڤ لەو ناوچەیە نیشتەجێ بووە و ھەر لەو کاتییەوە گەنمیان بۆ خۆراک بەکار ھێناوە. لەدوایش بەرە بەرە بۆ ۆلاتانی تری ئاسیا و ئەفریقیا و ئنجا بۆ ئەورووپا بڵاو بووەتەوە، ھەموو بەڵگە مێژوویییەکانیش ئەوە دەردەخەن کە شارستانییەتی لە میزۆپۆتامیا (وڵاتی نێوان دوو ڕووبارەکە) لەسەر بنچینەی بەروبوومی گەنم بووە.
گرنگی ئابووری گەنم
لەبەر ئەوەی گەنم بە بەروبوومێکی سەرەکی دادەنرێت بۆ خۆراکی مرۆڤ بۆیە پایەکی بەرزی ھەیە لە ئابووری ھەموو وڵاتێکدا و ھەر لە چاخەکانی پێش مێژووەوە خۆراکی مرۆڤ بووە سەرەتا بە برژاوی خواردوویانە، ئنجا دوایی کردوویانەتە ئارد و ھەویر و تاکوو توانیویانە نانی لێ دروستبکەن. چونکە لە ناو دەنکی گەنمی ورددا جۆرێک لە گلۆتین لەناو پڕۆتین دا ھەیە کە شێوەیەکی لاستیکی ھەیە و بە ئاسانی دەبێتە نان و سەموون، بەڵام جۆرێک لە گەنمی ورد ھەیە گڵۆتینەکەی زۆر لاستیکی نییە بۆیە ئەو جۆرانە بۆ دروستکردنی کێک و بسکویت بەکار دەھێنرێن، بەڵام گەنمی درشت کە گڵۆتینی ڕەقە و لاستیکی نییە بۆ بەرھەمھێنانی ھەڕشتە و ساوار بەکار دەھێنرێت. ئاردی گەنم (١٢–١٧٪) پڕۆتینە و (٧٥٪) کاربۆھیدراتە و (١٫٥٪) ڕۆنە ھەروەھا ڤیتامینی B1, B1 خوێیە کانزایییەکانی وەک کالسیۆم و مەگنسیۆم و فۆسفۆر و ئاسنی تێدایە.
بە کورتی دەتوانین گرنگی ئابووری گەنم لەم خاڵانە چڕبکەینەوە:
ناوەندەکانی بەرھەمھێنان
دەکرێ گەنم لەزۆربەی ناوچەکانی جیھان بچێنرێ، بەڵام بەرێژەی (٧٥٪) لە باکووری گۆی زەوی دەچێنرێت، لە ناوچە دەشتایییەکانی یەکسان لەگەڵ ئاستی ڕووی دەریا ھەتا بەرزایی (٤٥٠٠) م دەچێنرێ، و (٧٪) چاندنی گەنم بەشێوەی دێمەکارییە واتە پشت بە باران دەبەستێت، وەک بەروبوومێکی زستانە دەناسرێت، بەڵام بە ڕێژەیەکی کەم وەک بەھارە دەچێنرێت بە تایبەتی لە ناوچە زۆر ساردەکان.
گرنگترین ئەو وڵاتانەی کەگەنم بەشێوەیەکی فراوان دەچێنن و ھەناردەی دەرەوەی دەکەن، وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و چین و ڕووسیا و ئوسترالیا و ھند. لە عێراقیش گەنم بە ڕێژەی ھەرە زۆری لە کوردستان دەچێنرێ، بە تایبەتی گەنمی درشت، وەک لە پارێزگاکانی ھەولێر و سلێمانی و کەرکووک و دھۆک و مووسڵ و ھەروەھا لە دیالە و تکریت و کوت.
ژینگەی گونجاو
گەنم زیاتر حەز بە کەش و ھەوای فێنک دەکات بۆیە لە کوردستان بە تایبەتی لە پێدەشتەکان بە بەرفراوانی دەچێنرێ بە ئاوی باران، لە ناوەراست و خوارووی عێراق زیاتر بە ئاودێری دەچێنرێ، ژینگەی گونجاوی گەنم زیاتر دەکرێ لەم خاڵانەی خوارەو کۆ بکرێتەوە:
سەوزبوون ٣–٤ س◦
لق وچڵ دەرکردن ١٣–١٤ س◦
پێگەیشتن ٢٣ س◦
پۆلەکانی گەنم: گەنم بەگوێرەی جۆری ئاردەکەی دەبێتە دووپۆل:
مانگاکا
مانگاکا (بە ژاپۆنی: 漫画家 بە رۆماجی: Mangaka)، بریتییە لە وشەیەکی ژاپۆنی بە مانای وێنەکێشی گۆڤارە گاڵتەچییەکانی ژاپۆن دێت کە ناسراوە بە مانگا. وە وشەکە لە دوو بەش پێکدێت، یەکەمیان مانگا (بە ژاپۆنی: 漫画 بە رۆماجی: Manga) بە مانای گۆڤاری وێنەی جوڵاوی ژاپۆنی دێت، وە بەشەکەی تر بریتییە لە کا (بە ژاپۆنی: 家 بە رۆماجی: -ka) کە هێمایە بۆ جۆرێک لە ئەزمون و توانا بۆ بەرهەم هێنان، وە ئەو دوو وشەیە هێمایە بۆ کاری دروست کەری مانگا. وە لە ساڵی ۲۰۰٦، مانگاکا ۳۰۰۰ کەسی تێپەڕان، کە کار دەکەن لە ژاپۆندا.
دەتوانی ببی بە مانگاکا بە چەند ڕێگایەک، کە بچیتە بەشی تایبەتی ئەو هونەرە لە زانکۆ و بیخوێنی، یان بچێتە یەکێک لە قوتابخانەکانی مانگاکا، یان لەسەر دەستی مانگاکایەکی بەناوبانگ ڕاهێنان بکات، وە لەگەڵ ئەمەشدا زۆرێک لە کەسەکان دەچنە ناو ئەم کارە لە ڕێی بەژداری کردن لە ئەو پێشبوڕکێیانەی گۆڤارەکانی مانگا ئەنجامی دەدات.
شێوازی کارکردن
لەوانەیە مانگاکا تەنها نووسەری سیناریۆ بێت وەک تسوگۆمی ئۆبا نووسەری دەفتەری مەرگ و باکومان، یان تەنها وێنەکێش بێت وەک: تاکیشی ئۆباتا، بەڵام زۆرێک لە مانگاکا هەن کە هەردوو بەهرەکە کۆدەبێتەوە تیایاندا وەک ئاکیرا توریاما خاوەنی مانگای دراگۆن بۆل.
سەرنوسەر
thumb|200px|مانگاکا [[جۆ ناگای نووسەری گریندایزەر]] سەرنوسەر یارمەتی مانگاکا دەدات لە زۆر شتدا وەک پێشنیار کردن دەربارەی چیرۆکەکە یان وێنەکان یان ڕەخنە گرتن لە ناوەڕۆک و شێوەی گشتی مانگاکە، وە هەروەها ڕۆڵی ناوەندێک دەگێڕێ لە نێوان مانگاکا و چاپخانەدا وە ئەوەش بەوەی کە مانگاکە ئامادە ببێت لە کاتی دیاری کراو بۆ چاپ کردن وە مانگاکە لەژێر مەرجەکانی ناوەندی چاپەکەدایە. وە بە کورتی دەتوانین بڵێین کە سەرنوسەر سەرۆکی مانگاکایە.
یارمەتی دەر
زۆربەی کات هەموو مانگاکایەک دوو یان زیاتر یارمەتی دەری هەیە، کە کارەکان دابەش دەکەن لەنێوان خۆیاندا کە یەکێکیان هەڵدەستێ بە ڕەنگ کردنی وێنەی دواوە وە تیایانە گرنگی بە دیکۆر و پیاچونەوە دەدات (تەنها وێنەکان ئەمەش چونکە زۆر کەمە یارمەتیدەرەکان تێکەڵی چیرۆک ببن)، بەمەش بۆ مانگاکا چیرۆک و کەسایەتییەکان ... دەمێنێتەوە، وە هەندێکیان گرنگی بە وینەکێشانی شتی دیاری کراو دەدات وەک ئۆتۆمبێلەکان و فڕۆکەکان وە ئامانجی یارمەتی دەر ئەوەیە کە مانگا لە کاتی دیاری کراو تەواو بکات بۆ کاتی چاپ. هەندێ لە مانگاکاکەکان ئارەزوو دەکەن بە تەنها کار بکەن واتە بێ یارمەتی دەر. وە زۆربەی مانگاکاکان وەک یارمەتی دەر دەستیان پێکردووە. هەندێ لە یارمەتی دەرەکان حەز دەکەن وەک یارمەتی دەر بمێننەوە لەباتی ببنە مانگاکا.
سەرچاوەکان
پۆل:وێنەکێشانی مانگا پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا
گەنم
ژینگەی گونجاو
بەگوێرەی وەرزی چاندنیش گەنم دەکرێ بە دوو جۆر:
کاتی چاندنی گەنم
بڕی تۆو بۆ چاندن: دەوەستێتە سەر ئەم خاڵانەی خوارەوە:
گەنمی ورد (مەکسیباک) بڕی تۆو گەنمی درشت (ڕەشگوڵ) بڕی تۆو ناوچەی دێمی (باران) ٣٠ کگم/دۆنم ناوچەی دێمی (باران) ٣٥ کگم/دۆنم ناوچەی بەراو (ئاوی) ٢٥ کگم/دۆنم ناوچەی بەراو (ئاوی) ٣٠ کگم/دۆنم
کردارە خزمەتگوزارییەکانی خاک و بەروبووم
لە کوردستان وا باشە لەدوای دروێنەی بەروبوومی زستانە کێڵانێکی بەقووڵی (١٢–١٥) سم بکرێ ئەمەش چەند سوودێکی دەبێت :- زیاتر لە کوردستان بەھاوینان زەوی بە بەیار دەمێنێتەوە بە تایبەتی لە ناوچە دێمەکارییەکان ئنجا لە پاییز کێڵانی بۆ دەکرێتەوە، دەبێت خاکەکە بە قووڵی (٥ – ٧٫٥) سم نەرم و شل بکرێتەوە، لە خاکی بەپیت و تێکەڵ کێڵانی ڕووکار بە گونجاوتر دادەنرێ لە ھی قووڵ، و لێکۆڵینەوەکانیش سەلماندوویانە کێڵانی بەھارە زۆر پێویستە لە پێش ھی پاییزە بکرێت. کردارەکانیش ئەمانەن:-
بڕی پەینی پێویست
أ- بە ئامێری تۆدەر: ڕێگایەکی زانستیانەو سەرکەوتووە پێویستە دووری نێوان ھێڵەکان (١٥)سم بێت، قووڵی چاندنیش(٥–٧)سم بێت لە زەوی لماوی پێویستە قووڵی کێڵان زۆربێت لە چاو زەوی قورس. ب- بە دەست وەشاندن: ڕێگایەکی کۆنە و دووری نێوان ڕوەکەکان یەکسان نابێت، لێرەدا جووتیار بە دەست تۆوەکە دەوەشێنی، بەڵام نابێ لە کاتی ھەڵکردنی با دابکرێت.
کارە خزمەتگوزارییەکان پاش چاندن
گەنم لە دوای چاندن ئەوەندە پێویستی بە کاری خزمەتگوزاری نییە تەنھا ئاودان و پەینکردن و لەناوبردنی مێروو و گژوگیای زیانبەخشە.
سەرچاوەکان
kshtwkal.info
پۆل:دانەوێڵەکان پۆل:گەنم پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
جانگسوی گۆگۆریۆ
پاشا "جانگسو"ی گۆگۆریۆ (بە هانگۆل: 장수태왕؛ بە ھانجا: 長壽王)، دایکبووی (٣٩٤ز – ٤٩١ز)ـیە، ٢٠ـەم فەرمانڕەوایی گۆگۆریۆـبوو، لە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٤١٣ز بۆ ٤٩١ز)ـبوو. گەورەترین کوڕی گوانگیتۆی مەزنـبوو. بوو بە شازادەی جێنشین لە ٤٠٨ی زایینی لە دوای مردنی باوکی, لە ٤١٣ی زایینی بوو بە پاشا لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا.
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ٣٩٤ پۆل:مردووانی ٤٩١ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی پێنجەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٥ەم لە ئاسیا
٧٥٦ (ژمارە)
٧٥٦ (حەوت سەد و پەنجا و شەش) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٥٥ و ٧٥٧.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
گوانگیتۆی مەزن
پاشا "گوانگیتۆ"ی گۆگۆریۆ (بە ھانگۆل: 광개토대왕؛ بە ھانجا: 廣開土大王)، لە ٣٧٤ زایینی لەدایکبووە و لە ٤١٣ زایینی مردووە، نۆزدەیەم فەرمانڕەوای گۆگۆریۆبوو، لە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە نێوان ساڵانی ٣٩١ز تا ٤١٣ز بوو. لەژێر فەرمانڕەوایی گوانگگیتۆدا، گۆگۆریۆ لە سەدەیەکی زێڕینیدابوو، بوو بە ئیمپراتۆرییەکی بەھێزی گۆگۆریۆ و ڕۆژھەڵاتی ئاسیا. گوانگگیتۆ بەرەو پێشچوون و داگیرکارییەکی زۆر کرد بۆناو ڕۆژھەڵاتی مەنشووریا لەدژی ھۆزی خیتان وە پارێزگای دەریایی ڕووسیا لەدژی ھەندێک نەتەوە و ھۆز، وە دۆڵی ڕووباری ھان لە ناوەڕاستی کۆریا بۆ زاڵبوون بەسەر دوو لەسەر سێی نیمچەدوورگەی کۆریا.
پوختە و لەدایکبوونی
وێنۆک|گۆگۆریۆ لە لووتکەدا لەژێر فەرمانڕەوایەتیی [[گوانگیتۆی مەزن|گوانگگیتۆ و جانگسو]] گۆگۆریۆ، لەکاتی لەدایکبوونی پاڵەوانی چیڕۆکەکە، ھیچی وا بەھێز نەبوو وەک پێویست. دوای لەدایکبوونەکە باپیرەی، پاشا گۆگوکوۆن لەلایەن ھێزەکانی بایکجی بەسەرکردایەتی پاشا گیۆنچۆگۆ کوژرا. کاتێک مامی پاشا سۆسریم مرد بەبێ ھیچ جێگرەوەیەک، باوکی پاشا گۆگوکیانگ خرایە سەرتەختی پاشایەتی گۆگۆریۆ. لەھەمان کاتدا لەژێر ھێرشەکانی یان بە سەرکردایەتی ئیمپراتۆر مۆرنگ چۆی. دوای مردنی باوکی، خرایە سەرتەختی پاشایەتی و پەیمانیدا بۆ گەڕاندنەوەی شکۆ بۆ شانشینی گۆگۆریۆ
٣٠٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئینتێل
thumb|لۆگۆی ئینتێل بەشدارگەی ئینتێل (بە ئینگلیزی: Intel Corporation) کۆمپانیایەکی ئەمریکایییە کە لە بواری تەکنۆلۆژیا کار دەکا و بەگوێرەی داھات گەورەترین سازکەری تەڵەزمی نیمچەگەیێنەرە لە جیھاندا. ئینتێل داھێنەری زنجیرە وردەپێواژۆکارەکانی (میکرۆپرۆسێسۆر) ئیکس٨٦ -ە، ئەو پێواژۆکارانەی لە زۆربەی کۆمپیوتەرە کەسییەکاندا دەدۆزرێنەوە. ساڵی ١٩٦٨ دامەزراوە و بنکەکەی لە سانتاکلارای کالیفۆرنیادایە.
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٦٨ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٦٨ پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧ پۆل:کارگەکانی موبایل پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرانەی ئەکەونە قەراخ دەریای سان فرانسیسکۆ پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ئەو کۆمپانیا تەکنۆلۆژیانەی دەکەونە کەنار دەریای سان فرانسیسکۆ پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠ پۆل:کۆمپانیاکان لە تێکڕای پیشەسازیی داو جۆنز پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە
ئاڵای ڕۆژاوای کوردستان
وێنۆک|نیشانەی خۆبەڕێوەبەری ڕۆژاوای کوردستان ئاڵای ڕۆژاوای کوردستان بریتییە لەو ئاڵایەی کە بۆ ھەرسێ کانتۆنە ئۆتۆنۆمییەکەی ڕۆژاوای کوردستان لە وەتەی ٢٠١٢ دانراوە، و تەڤدەمیش پەسەندی کردووە. ئاڵایەکە لەڕەنگی زەرد و سوور و سەوز پێکھاتووە، ئاڵاکەی دیکە نوێنەرایەتیکردنی کارگێڕی سەربەخۆی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریان کە بە شێوەیەکی گشتی بە ڕۆژاڤا ناسراوە. کارگێڕی خۆسەر لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٨دا نیشانەی فەرمی پەسەند کرد، ئاڵاکە پێکھاتووە لە وشەی «کارگێڕی خۆسەر» بە زمانی عەرەبی، دەورە دراوە بە حەوت ئەستێرەی سوور کە نوێنەرایەتی ناوچەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا دەکەن، ھەروەھا لقێکی زەیتوون و گەنم، کە دوو بەرھەمن لە ناوچەکەدا گەشە دەکەن. لە دەوری ھەموو ھێماکان وشەی «کارگێڕی سەربەخۆی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا» ھەیە کە بە زمانەکانی عەرەبی، کوردی کورمانجی، سووریانی و تورکی نووسراوە، ئەو زمانانەی کە لە ناوچەکەدا قسەیان پێدەکرێت. ئەو نیمچەبازنە شین و زەردانەی کە تەواوی ئاڵاکە لەسەری دانراوە، نوێنەرایەتی ڕووباری فورات و «کانی ھەمیشەیی» ناوچەکە دەکەن. ھەروەھا ناوبەناو ئاڵایەک کە ئاڵای کارگێڕی سەربەخۆی لەسەرە لەسەر کێڵگەیەکی سپی بۆ نوێنەرایەتیکردنی خودی کارگێڕی.
سەرچاوەکان
پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی کوردستان پۆل:ھێمای نیشتمانی کوردان پۆل:ڕۆژاوای کوردستان پۆل:ئاڵای وڵاتانی ئاسیا
سۆناتای پیانۆ
سۆناتای پیانۆ پێکھاتووە لە سۆناتایەک کە بۆ پیانۆ نووسراوەتەوە. سۆناتای پیانۆکان زۆرجار بە چەند دانیشتنێک و لێکدانی چەند پارچە ئاوازێک تەواو دەبێت و دروست دەکرێت.
مێژووی ھونەر
مێژووی ھونەر بریتییە لە مێژووی ھەر چالاکییەک کە مرۆڤ بە مەبەستی جوانیناسی، ڕاگەیێنی یان دەربڕینی ھەست یان بیرۆکەی خۆی نواندبێتی. مێژووی هونەر ئامانجی ئەوەیە کە سەبارەت بە سەرچاوەی هەر کارێکی هونەری، هەلومەرجی پێک هاتنی، خولقێنەری کارەکە و چۆنیەتیی بە کارهێنای تێگەیشتنێکی مێژوویی دەست بکەوێت.
بڕیارنامەی ٩١٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩١٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی ئایاری ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کۆماری عەرەبیی چاد-لیبیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٧٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:چاد لە ١٩٩٤ پۆل:لیبیا لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ چاد پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبیا
وی ئار دە فۆڵن
وی ئار زە فاڵێن (ئینگلیزی: We Are The Fallen) گرووپێکی مێتاڵی ئەمریکی–ئایەرلەندییە کە ئەندامەکانی پێکھاتوون لە کارلی سیمسن و مارتی ئۆبراێن وە ئەندامانی پێشووی گروپی ڕۆک و مێتاڵی ئەمریکی ئێڤەنێسێنس جۆن لیکۆمپت، ڕاکی گره‌ی، بێن موودی. ناوی گرووپەکە بەھۆی ئەلبومی فۆڵێن ئێڤەنێسێنسەوە ناودراوە، بە واتای (ئێمە کەوتووەکانین) کە ئەوە دەگەێنێن بە گوێگران کە بەڕێوەبەری گروپ، بێن موودی، لە پشت ئەلبومی فۆڵێنەوە بووە، ئەمەش بووە ھۆی ڕەخنەگری لەلایەن گوێگرانی ئێڤەنێسێنسەوە. لە چاوپێکەوتنێکدا لۆس ئانجلەس تایمز دۆزەرەوی ئێڤەنێسێنس بێن موودی ڕایگەیاند کە وی ئار زە فۆڵێن جیاوازە لە ئێڤەنێسێنس بەھۆی ئەوەی کە "ھەموو ئەندامان یەکسانن" وە "زۆر بەھێزترە لە ئێڤەنێسێنس." ئەوەشی ڕون کردەوە کە ئەوان "ناتوانن خۆیان بن ئەگەر کەمێک لێکچوون ھەبێت. ئەگەر کەمێک لێکچوون ھەبێت لە دەنگەکاندا، ئەوە لەبەر ئەوەیە جۆری مۆسیقاکە ئێمە دروستمان کردووە."
٧٥٧ (ژمارە)
٧٥٧ (حەوت سەد و پەنجا و حەوت) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٥٦ و ٧٥٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
لازارێڤاتس
لازارێڤاتس شارێکی لە سربیای ناوەندی لە وڵاتی سربیا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٤٫٧٨٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شومادیا پۆل:شارەوانییەکانی بێلگراد پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
٣٠٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بەلەد
سوورەتی بەلەد سوورەتی ٩٠ی قورئانە و ٢٠ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی فەجر دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:ژیانی دوای مردن
ماری ڕوانێ
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦ پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی
دانیێل میتێران
دانیێل میتێران یان دانیال میتێران (بە فەڕەنسی: Danielle Mitterrand پێش شووکردن: Danielle Émilienne Isabelle Gouze، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ - ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١) چالاکوانی سیاسی و چالاکوانی مافی مرۆڤ و سەرۆکی France Libertés - Fondation Danielle Mitterrand و ژنی سەرۆککۆماری پێشووی فەڕانسا فرانسوا میتێران بوو. لە ساڵی ١٩٩٢دا لەگەڵ بیرنارد کوشنیر وەزیری دەرەوەی ئێستای فەرەنسا سەردانی کوردستانی کردووە. میتران یەکێک بووە لەو ئافرەتانەی زۆرترین خزمەتی کوردی کردووە وەک کەسێکی بیانی.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠١١ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤ پۆل:ئەندامانی بەرگری فەڕەنسی
بڕیارنامەی ٩١٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩١٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٥ی ئایاری ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ مۆزامبیک. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٧٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:مۆزامبیک لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مۆزامبیک
بۆجانگی گۆگۆریۆ
پاشا "بۆجانگ"ی گۆگۆریۆ (بە هانگۆل: 보장왕؛ بە ھانجا: 寶臧王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٦٨٢ی زایینیدا مردووە، ٢٨ـەم و دوایین فەرمانڕەوایی گۆگۆریۆـبوو، لە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٦٤٢ز بۆ ٦٦٨ز)ـبوو. خرایە سەر تەختی پاشایەتی لەلاین سەرکردەی سوپا یۆن گایسۆمون. ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی و گۆگۆریۆ کۆتایی پێهات کاتێک هێزەکانی هاوپەیمانی شانشینی باشووری کۆریا (شیللا) و خانەدانی تانگی چین هێرشیان کردەسەریان و لەناوبران.
ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیاد
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٩٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد. لەو کاتەوە جگە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ ئەمەش دوای ئەوەی سەرۆکایەتی کەمپینی بایکۆتکردنی ئۆڵۆمپیادی ١٩٨٠ی کرد وەک ناڕەزایەتی دەربڕین سەبارەت بە لەشکرکێشی یەکێتی سۆڤیەت بۆ سەر ئەفغانستان، بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە. ھەروەھا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی کردووە. وەرزشوانانی ئەمریکا بەشێوەیەکی گشتی خاوەنی ٢٦٢٩ مەدالیای ئۆڵۆمپیادی ھاوینەن (١٠٦٠یان زێڕین)، ھەروەھا خاوەنی ٣٣٠ مەدالیای ئۆڵۆمپیادی زستانەنکە (١١٣یان زێڕین)، ئەمەش وای کردووە ئەمریکا ببێتە خاوەنی زۆرترین مەدالیای ئۆڵۆمپیاد لە مێژوودا.
بۆجانگی گۆگۆریۆ
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٦٨٢ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ
ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیاد
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیاد
دەرەی مەڕ
دەرەی مەڕ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بیارە، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
لورزنی
لورزنی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
لورزنی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
٧٥٨ (ژمارە)
٧٥٨ (حەوت سەد و پەنجا و هەشت) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٥٧ و ٧٥٩.
٣٠٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
شەمس
سوورەتی شەمس سوورەتی ٩١ی قورئانە و ١٥ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی بەلەد دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:قورئان پۆل:سوورەتەکانی قورئان
دەبەنگی ھەمووان
دەبەنگی ھەمووان (ئینگلیزی: Everybody's Fool) گۆرانییەکی گرووپی ڕۆکی ئەمریکی ئێڤەنێسنسە، تۆمارکراوەکانی وایند-ئەپ گۆرانییەکەی لە ٧ی جونی ٢٠٠٤ بڵاوکردەوە وەک چوارەم و کۆتا تاکی ئەلبومی فۆڵێن. گۆرانییەکە لەلایەن ئەیمی لی و بێن موودییەوە نوسراوەتەوە بە سەرپەرشتی دەرھێنەر دەیڤ فۆرتمان. بە پێی لی گۆرانییەکە باس لە ھونەرمەندی وەک بریتنی سپیرس و کریستینا ئاگویلێرا دەکات، کە لە کلیپ و سەر ستەیج خۆیان ڕوت دەکەن. لی ئەم گۆرانییەی پێنج ساڵ پێش بڵاوکردنەوەی ئەلبومەکە نوسیوەتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مۆسیقای ڕۆک پۆل:دەیەی ٢٠٠٠ لە مۆسیقا پۆل:٢٠٠٣ پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤەنێسنس پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ٢٠٠٤ پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤانێسێنس پۆل:بریتنی سپێرس
یۆنگنیوی گۆگۆریۆ
پاشا "یۆنگنیو"ی گۆگۆریۆ (بە هانگۆل: 영류왕؛ بە ھانجا: 榮留王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٦٤٢ی زایینیدا مردووە، ٢٧ـەم فەرمانڕەوایی گۆگۆریۆـبوو، لە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٦١٨ز بۆ ٦٤٢ز)ـبوو. یۆنگنیو زڕبرای ٢٦مین پاشا یۆنگیانگـبوو، وە کوڕی ٢٥مین پاشا پیۆنگوۆن. چووە سەر تەختی پاشایەتی کاتێک (یۆنگیانگ) لە ٦١٨ی زایینیدا مرد.
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٦٤٢ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٧ەم پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەم
٧٥٩ (ژمارە)
٧٥٩ (حەوت سەد و پەنجا و نۆ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٥٨ و ٧٦٠.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئوروگوای لە ئۆڵۆمپیاد
ئوروگوای بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد، بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھەروەھا تەنھا جارێک بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا کردووە ئەویش لە ساڵی ١٩٩٨. وەرزشوانانی ئۆرۆگوای تا ئێستا دە مەدالیای بەدەستھێناوە، لیژنەی ئۆڵۆمپیادی ئۆرۆگوای لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزراوە، و ھەمان ساڵ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئوروگوای لە ئۆڵۆمپیاد
ڤێنیزوێلا لە ئۆڵۆمپیاد
ڤێنیزوێلا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کردووە، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھەروەھا ڤێنیزوێلا لە ساڵی ١٩٩٨وە بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە، لیژنەی ئۆڵۆمپیادی ڤێنیزوێلا لە ساڵی ١٩٣٥ دروست کراوە. وەرزشوانانی ڤێنیزوێلا بە شێوەیەکی گشتی خاوەنی ١٩ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن، کە ھەموویان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بوون.
سەرچاوەکان
پۆل:ڤێنیزوێلا لە ئۆڵۆمپیاد
٣٠٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سەیسارم
سەیسارم (Seysarim، بە فارسی: سیدصارم) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٧٥ کەس لە ٥٤ بنەماڵەدا بووە.
ئاراندێلۆڤاتس
ئاراندێلۆڤاتس شارێکی لە سربیای ناوەندی لە وڵاتی سربیا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٤٫٧٥٧ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شومادیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
٧٦٠ (ژمارە)
٧٦٠ (حەوت سەد و شەست) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٥٩ و ٧٦١.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
لەیل
سوورەتی لەیل سوورەتی ٩٢ی قورئانە و ٢١ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی شەمس دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
چەک فینی
خێرخوازی
لە ١٩٨٢دا، فینی دەزگای ئەتڵەنتیکی خێرخوازی دروستکرد، و لە ١٩٨٤دا، بەدزییەوە تەواوی پشکی ناو کۆمپانیاکە (DFS) کە بریتیبە لە ٣٨٫٧٥٪ی و ئەوکاتە بە ٥٠٠ ملیۆن دۆلار مەزەندە دەکرا خستە سەر حیسابی دەزگا خێرخوازییەکە بێ ئەوەی بھێڵێت شەریکەکانیشی بزانن. چەندین ساڵ ئەم کاری خێرخوازی ئەکرد بێ ئەوەی ناوی بھێنرێت و بھێڵێت ناوی بزانرێت. زانکۆی کۆرنێڵ یەکەم و گەورەترین وەرگری خێرەکانی ئەم بووە کە زیاتر لە یەک ملیار دۆلاری پێداون.
لە بەڵگەنامەیییەکدا باس لەوە دەکرێت کە فینی دەستی تەواوی ھەبووە لە گۆڕینی ئێرلەندا بۆ ئەو ناوبانگەی ئێستا ھەیەتی کە باج ھەڵگرێت لەسەر کۆمپانیا گەورەکانی دنیا تا بنکەکانیان بگوازنەوە ئەوێ. ئەویش بە گەشەپێدان بە کەرتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی کە تا ئامادەکردنی بەڵگەنامییەکە نزیک ١٫٢ ملیار دۆلار بووە. ھەروەھا ڕاستەوخۆ کاریگەری ھەبووە لەسەر ئاشتکردنەوەی ھەردوو ئێرلەندای باکوور و باشوور، و ئامادەکاری بۆ سەردانی بەناوبانگی کلینتن بۆ ئێرلەندا لە ١٩٩٩دا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١ پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم پۆل:پێدانی بەڵێندەر
فیلیپ سۆلێرس
فیلیپ سۆلێرس نووسەرێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢١ەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢١ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
یۆنگیانگی گۆگۆریۆ
پاشا "یۆنگیانگ"ی گۆگۆریۆ (بە هانگۆل: 영양왕 یان 평양왕؛ بە ھانجا: 嬰陽王 یان 平陽王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٦١٨ی زایینیدا مردووە، ٢٦ـەم فەرمانڕەوایی گۆگۆریۆـبوو، لە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٥٩٠ز بۆ ٦١٨ز)ـبوو. کوڕە گەورەی پاشا پیۆنگوۆنـبوو.
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٦١٨ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٦ەم پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٧ەم پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەم
٣٠٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ناسڵیھان ئەتاگول
ناسڵیھان ئەتاگول (بە تورکی: Neslihan Atagül) لەدایکبووە ٢٠ی ئابی ١٩٩٢ شاری ئەستەمبوڵ لە تورکیا. دایکی بە ڕەگەز ڕوسییە و باوکی شەرکەسییە، بە خانمە شێوە کۆرییەکە ناسراوە، ناسڵیھان لە تەمەنی شەش ساڵیەوە دەستی بە کاری نواندن کردووە، بۆ یەکەمجار لە درامای "بانگەوازی کاغەزەکان" لە چاوی کامێراکانەوە دەرکەوت، دواتر بەردەوام بوو بەشداری لە چەندین دراما و فیلمی تورکیدا کردووە، لە ئێستادا یەکێکە لە ئەکتەرە ناسراوەکانی تورکیا و خاوەنی ھەوادارێکی زۆرە، سێجار خەڵاتی باشترین کارئەکتەری وەرگرتووە و دوایین دراماشی کە ناوبانگێکی زۆری لە تورکیا و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بەدەستھێنا درامای "ئەشقی شێتانە" بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢ پۆل:ئەکتەرەکانی فیلم پۆل:ئەکتەرە تورکەکان پۆل:خەڵکی ئەستەمبوڵ
٧٦١ (ژمارە)
٧٦١ (حەوت سەد و شەست و یەک) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٦٠ و ٧٦٢.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
دوورگە پاکەکان لە ئۆڵۆمپیاد
دوورگە پاکەکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کردووە، لەو کاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٨٠ بەشداری لە لە ھەموو خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٨٨ بۆیەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە، تەنھا خاوەنی یەک مەدالیای ئۆڵۆمپیادە ئەوەیش لە ڕێگای پیتەر ھۆڵمبێرگ لە پێشبڕکێی کەشتیوانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی دوورگەکانی دوورگە پاکەکان لە ساڵی ١٩٦٧ دامەزراوە و ھەمان ساڵ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:دوورگە پاکەکان لە ئۆڵۆمپیاد
بڕیارنامەی ٩١٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩١٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٦ی ئایاری ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ھایتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٧٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ژاک بێلفروا
ژاک بێلفروا نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦
سیوچ خواروو
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
٣٠٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دۆحا
سوورەتی دۆحا سوورەتی ٩٣ی قورئانە و ١١ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی لەیل دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
٧٦٢ (ژمارە)
٧٦٢ (حەوت سەد و شەست و دوو) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٦١ و ٧٦٣.
فڕۆکە شەڕکەرەکانی بەرەی پێنجەم
نەوەی پێنجەمی فڕۆکە شەڕکەرەکان پێشکەوتوترین و باشترین شەڕکەری ئاسمانییە کە تاکو ئێستا تەنھا لە ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا بەکاردەبرێت. ئەم نەوەیە نەخشێنراوە بۆ پیوەلکاندنی زۆرێک لە پێشکەوتنە جۆراوجۆرەکانی تەکنەلۆژیا لە سەر ئەو فڕۆکانی کە پێیان دەگوترێ نەوەی چوار. بە ھەموو ڕووانگەکانی تەکنەلۆژیای دزەکردنەوە تەنانەت لە کاتی شەڕیشدا.
سی فۆر کورد
سی فۆر کورد پرۆژەیەکی ناوازەی تایبەت بە تەکنەلۆژیای زانیاریە کە لە سێ بەشی سایتی سی فۆر کورد، گۆڤاری سی فۆر کورد، گروپی سی فۆر کورد پێکھاتووە.
سایتی سی فۆر کورد
سایتی [سی فۆر کورد] لە مارچی ٢٠٠٥ بۆ یەکەمین جار دەستی بە کارکردن کردوە کە تا ئێستا توانیویەتی خزمەتێکی بەرچاو بە خەڵکی کوردستان بکات لە بواری ھەواڵی زانستی، بابەتی کۆمپیوتەر و ئینتەرنێت، شیکردنەوەی بەرنامەکان، دانانی بەرنامەی بەسود و رێنمایی کردنی خەڵکی کوردستان بۆ بە راست و دروست بەکارھێنانی کۆمپیوتەر و ئینتەرنێت.
گروپی سی فۆر کورد
گروپی سی فۆر کورد تایبەتە بە دروستکردنی وێب سایت و دابین کردنی ھۆستینگ
گۆرنیی میلانۆڤاتس
گۆرنیی میلانۆڤاتس شارێکی لە سربیای ناوەندی لە وڵاتی سربیا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٤٫٤٧٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شومادیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سربیا
پیۆنگوۆنی گۆگۆریۆ
سەرچاوە
پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٦ەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٦ەم
مەزھەر خالقی
مەزھەر خالقی (لەدایکبووی ٩ی ئەیلوولی ١٩٣٨ لە سنە، ڕۆژهەڵاتی کوردستان) گۆرانیبێژێکی کوردە؛ بەناوبانگە بە میوزیکی فۆلکلۆری کوردی.
ژیان
وێنۆک|خالقی (ڕاست) لەگەڵ [[شێرکۆ بێکەس (چەپ)، ٢٠١٢]] لە ساڵی ١٩٣٨ لە شاری سنەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە بنەماڵەیەکی ئایینیدا لەدایک بووە. لە قۆناغی خوێندنی سەرەتایییەوە، دەستی بە کاری ھونەری کردووە و لە لای ڕۆستەم مۆقەدەس فێری سۆلفێچ و مەقامی فارسی کراوە، ساڵانی دواتر لای حەسەن کامکار پەرەی بە زانستی گۆرانی و مەقامات داوە، ھەروەھا لە چالاکی شانۆیی و وەرزشی قوتابخانەکەیدا، بەشداری کردووە و لەلایان بەڕێوبەری پەروەردەی سنەوە خەڵات کراوە. تا ساڵی ١٩٥٦ ھەموو ڕۆژانی چوارشەممەیەک، لە بەرنامەیەکی ڕاستەوخۆی ڕادیۆ سنەدا، گۆرانی پێشکەش کردووە، گۆرانییەکان تەنھا بڵاو بوونەتەوە و تۆمار نەبوون، کە لەلایەن سێ ئۆرکیسترای ئەو سەردەمەی ڕادیۆ سنە (خوێندکاران، سوپا، ڕادیۆ سنە- کە ئەمەی دواییان بە سەرپەرەشتیی حەسەن کامکار بووە) کاری موزیکیان بۆ کراوە. ساڵی ١٩٥٧ بۆ ماوەیەک لە شاری سەقز مامۆستای ناوەندی بووە. ساڵی ١٩٥٨ شاری سنەی بەجێ ھێشتووە و لە زانکۆی تاران وەرگیراوە و لە ھەمان زانکۆدا بەکالۆریۆسی لە فیزیک و دواتریش ماستەری لە بەڕێوەبەرایەتیی پیشەسازیدا، بەدەست ھێناوە. لەگەڵ چوونی بۆ زانکۆی تاران، لە ڕادیۆی تاران وەک وەرگێڕ و ڕێپۆرتەر و بێژەر و دواتریش لە چەند بوارێکی تری ڕاگەیاندندا کاری کردووە. لە ڕادیۆ تاران لەگەڵ مامۆستایانی بەناوبانگی موزیکی کورد و ئێرانی وەک: حەسەن یوسف زەمانی، حسەین یوسف زەمانی، موجتەبا میرزادە، مورتەزا حەنانە، مستەفا کەسرەوی، حسەینعەلی مەللاح، عەلی ئەسغەر بەھاری، فەرەیدوون ناسری، عەلی تەجویدی، پەیوەندی پەیدا کردووە و لەگەڵ ئۆرکێستراکانی: سەمفۆنیک گەورەی ڕادیۆ ئێران، وەزارەتی ھونەرە جوانەکان، و ئۆرکێستراکانی تری ئەو سەردەمەی ئێران، دەیان ئاواز و گۆرانی تۆمار کردووە. ساڵی ١٩٦٦ لەسەر داوای خۆی ڕووی لە عێراق کردووە و لەبەشی (پەروەردەی سەفارەتی ئێران) وەک مامۆستا دەستبەکار بووە، ساڵی ١٩٦٧ بەرەو ئێران گەڕاوەتەوە. سەرەتای حەفتاکان، وەک بەڕێوەبەری گشتیی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی ناوچەی خۆراوای ئێران دەستنیشان کراوە، دوای شۆڕشی ئێران و تا ساڵی ١٩٨٢ لە کاری ڕاگەیاندن لە شاری تاران بەردەوام بووە. دامەزرێنەری ئینستیتیوتی کەلەپووری کوردە لە شاری سلێمانی.
لە ئەورووپا
ساڵی ١٩٨٣ بەھۆی باری نالەباری ئێران، ڕووی لە باشووری کوردستان کردووە و لە ناوەندی ڕاگەیاندنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە ناوچەی سەرگەڵو-بەرگەڵودا ماوەتەوە، پاش شەش مانگ وەک پەنابەر ڕووی لە ئەورووپا کردووە. ساڵانی ١٩٨٥–١٩٨٦، دوو کاسێتی لە لەندەن بڵاو کردووە، کاری موزیکی ئەم دوو بەرھەمە، لەلایەن ھونەرمەند بابەک ڕادمەنش ئامادە کراون. ساڵانی ١٩٨٦–٢٠٠٢ لە شاری لەندەن ژیاوە و ئەندامی مەڵبەندی ڕۆشنبیری کورد بووە، بۆ ماوەی سێ خولیش وەک سەرۆکی ئەو ناوەندە کەلتوورییە، بە خۆبەخش خزمەتی کردووە.
گۆرانییەکانی خالقی
ھونەرمەند مەزھەر خالقی لە نێوانی ساڵانی ١٩٥٨–١٩٧٩دا، نزیکەی ٢٠٠ بەرھەمی تۆمار کردووە، گۆرانییەکانی دوای ١٩٥٨ لە ڕادیۆکانی سنە، تەورێز، کرماشان و تاران تۆمار کراون، ھەر لە ئەرشیڤی ڕادیۆکاندا ماونەتەوە و زۆربەیان، بە شێوەیەکی ئاسایی بڵاو نەبوونەتەوە و ھەندێکیان، دوای ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٧٩ی گەلانی ئێران، ئاکامیان نادیارە. ساڵی ٢٠٠٥ ئینستیتیوتی کەلەپووری کورد بڕیاری دا ئەلبوومی یادگارییەکان ئامادە بکات، وەک پرۆژەیەک لە پێناوی کۆکردنەوە و زیندووکردنەوە و نوێ کردنەوەی بەرھەمی ھونەرمەندانی ھەر چوار پارچەی کوردستان. ساڵی ٢٠٠٧ بە کۆششی چەند دۆستێک و داواکاریی شەیدایانی دەنگی ئەم ھونەرمەندە، بڕیاری ئامادەکردنی ئەلبوومی مەزھەر خالقییش درا، ئەلبوومەکە سیپارەیەک و ١٢ سیدییە و ١٢٨ بەستە و چەند مەقامێکی تێدایە، کە کۆکراوەی ئەرشیڤی چەند دۆستێکی ھونەرمەند و خەڵک و تۆمارگەکان بوو. مەزھەر یەکەم ھونەرمەندی کوردە، کە گۆرانی فۆلکلۆری لەگەڵ ئۆرکێسترای سەمفۆنیک و ئۆرکێسترا گەورەکانی ئەو سەردەمەی ئێراندا، بە شێوازێکی مۆدێرن تۆمار کردبێت، بە مەرجێک گۆرانییەکان ڕەسەنایەتی و مۆرکی میللییان نەشێوێت. ھەوڵی داوە دیارترین شیعری شاعیرانی کلاسیک و ڕۆمانسی و ھاوچەرخی کوردی ھەڵبژێرێت و ھەر یەکەیان لەگەڵ ئاوازی گونجاودا بەکاربھێنێت، ھەندێکیانی لەگەڵ ھۆنراوە و ئاوازی فۆلکلۆریدا، بە شێوەیەکی ناوازە ئاوێتە کردووە. ھۆنراوەی گۆرانییەکانی، ھی شاعیرانی وەک: وەفایی، نالی، کوردی (ھۆنراوەنووس)، مەولەوی، بێسارانی، ئەدەب، بێخود، قانع، دڵدار، شەریف، گۆران، پیرەمێرد، ئیبراھیم ئەحمەد، محەممەد ڕەسووڵ ھاوار، شێرکۆ بێکەس... ھەروەھا چەند شاعیرێکی تری خۆرھەڵاتی کوردستان، کە ھاوکار و ھاوڕێی بوون و بە تایبەت ھۆنراوەیان لەسەر ئەو ئاوازانە داناوە، کە م. مەزھەر داوای لێ کردوون: د. عابد سراجەدینی، عوسمان ئەحمەدی، د. محەممەد سدیق موفتی زادە، سوارە ئێلخانی زادە.
ڕێزگرتن لە خالقی
(بنکەی ڕووناکبیریی گەلاوێژ) ڕۆژی ١٩ی ئایاری ٢٠١٢ لە ھۆڵی تەوار لە شاری سلێمانی، مەراسیمێکی ڕێزلێنانی بۆ ئەم ھونەرمەندە ساز کرد و چەند خەڵاتێک و کۆمەڵێک چالاکی پێشکەش کران.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی سنە پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨
خولی نایابی سوێد
ئەلسڤێنسکەن (، ) ھەروەھا ناسراو بە خولی نایابی سوێد خولێکی نایابی سوێدی بۆ یانەکانی ئەنجومەنی تۆپی پێی پیاوانە. خولەکە لە ساڵی ١٩٢٤ دامەزراوە و ئێستا بەرزترین ئاستی تۆپی پێیە لە سوێد. وەرزەکان لە ئاخرەکانی ئازار یان یەکەمەکانی نیسان دەست پێ دەکات و ھەتا یەکەمەکانی تشرینی دووەم درێژەی دەبێت. ئەم خولە بە ١٦ یانە کە ھەموویان دوو کەڕەت لەگەڵ یەک یاریی دەکەن، دەبێتە ھۆی ئەوەی لە یەک وەرزدا ٣٠ یاری و سەرجەم ٢٤٠ یاری لە ئاستی خولدا ئەنجام بدرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خولە ئاست بەرزەکانی تۆپی پێ لەئەوروپا
جێھێڵراو لە عێراق
جێھێڵراو لە عێراق (بە ئینگلیزی: Marooned in Iraq) فیلمێکی کوردی-فارسیی ساڵی ٢٠٠٢ە کە دووهەمین فیلمی بەهمەن قوبادی دەرهێنەری کوردە.
چیرۆک
لە سەردەمی دوای شەڕی ئێران و عێراق، و کاتی بۆمبەبارانکرانی شارەکانی کوردستانی عێراق لە لایەن ڕژیمی بەعسەوە، گۆرانیبێژێکی کورد لەگەڵ کوڕەکانی دەچێت بۆ کوردستانی عێراق و لەوێ دەست دەکات بە گەڕان بە دوای ژنی پێشووی خۆی کە ناوی هەنارەیە.
یانگوۆنی گۆگۆریۆ
پاشا "یانگوۆن"ی گۆگۆریۆ (بە هانگۆل: 양원왕 ،양강(상호)왕؛ بە ھانجا: 陽原王 ،陽崗(上好)王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٥٥٩ی زایینیدا مردووە، ٢٤ـەم فەرمانڕەوایی گۆگۆریۆـبوو، لە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٥٩٠ز بۆ ٦١٨ز)ـبوو. کوڕە گەورەی پاشا ئانوۆنـبوو، لە ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی ئانوۆن، گۆگۆریۆ هێواش هێواش بە لاوازی گەشەی‌ئەسەند.
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٥٥٩ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٦ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٦ەم
ئاینور دۆغان
ئاینور دۆغان (بە تورکی: Aynur Doğan، لەدایکبووی ١٩٧٥ لە پارێزگای دێرسم) گۆرانیبێژێکی بەناوبانگی کوردە. لە ١٩٩٢ەوە دانیشتووی ئەستەمبوڵە و لەوێ مۆسیقای خوێندووە. یەکەم ئەلبۆمی لە ساڵی ٢٠٠٢ بڵاوکردووەتەوە. بە ھۆی گۆرانیی کەچا کوردان زۆر ناسرا. ئەم گۆرانییە لە لایەن دادگایەکی تورکیا بۆ ماوەیەک قەدەغە کرابوو. گۆرانییەکانی بە کوردیی کورمانجی و تورکییە، ھەروەھا بە کوردیی سۆرانیش سترانی ھەیە. ئاینور لەگەڵ گرووپی ڕێگەی ئاوریشم ھاوکاریی کردووە.
ئەلبۆمەکان
ئەلبۆمەکانی خۆی:
ھاوکاری لەگەڵ ھونەرمەندانی تر:
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی پۆل:کورد پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥ پۆل:ژنانی کورد پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی باکووری پۆل:کوردەکانی تورکیا پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد پۆل:خەڵکی زازا
ساندرا بولۆک
ساندرا بولۆک (لەدایکبووی ٢٦ی تەممووزی ١٩٦٤) خانمەئەکتەر و بەرھەمھێنەرێکی ئەمریکییە. لە ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠١٤ گرانترین خانمەئەکتەری جیھان بوو. لە ساڵی ٢٠١٥، لەلایەن گۆڤاری پیپڵ ناوی وەک جوانترین ژن ھات. لە ساڵی ٢٠١٠، لەلایەن گۆڤاری تایم وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتی ساڵ دەست نیشان کرا، ئەو لەژیانیدا کۆمەڵێک خەڵاتی سینەمایی بەدەست ھێاوە لە نێویاندا خەڵاتێکی ئۆسکار لەگەڵ خەڵاتێکی گۆڵدن گلۆب.
ساندرا لە ساڵی ١٩٨٧ بۆیەکەمینجار لە فیلمی Hangmen دەرکەوت. ناوبانگی ئەو لە دوای بەشداریکردنی بوو لە فیلمی Demolition Man، لەم فیلمەدا بۆلۆک بەڕۆڵی کارەکتەرێکی پاڵپشت بەشداریکرد. لە ساڵی ١٩٩٤، بە ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی ئاکش-ھەستبزوێن خێرایی (Speed)، سەرکەوتنێکی گەورەی تۆمارکرد. لە ساڵی ٢٠٠٩، بەھۆی ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی The Blind Side، بووە براوەی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەئەکتەر. لە ساڵی ٢٠١٣، بۆ ھەمان خەڵات پاڵێورایەوە بەھۆی بەشداریکردنی لە فیلمی Gravity، ئەم فیلمە بووە پڕداھاتترین فیلمی ئاکشن بۆ بۆلۆک.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم پۆل:خەڵکانی بازرگان لە نیو ئۆرلینس پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین پۆل:بەرهەمهێنەرانی تەلەڤزیۆن لە ڤێرجینیا پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەو ئەمریکییانەی خاوەنی چێشتخانەن پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤزیۆن لە ڤێرجینیا
ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان
ھیندستان یەکێتییەکی فیدراڵییە کە ٢٨ ویلایەت و ٨ ناوچەی یەکگرتوو لە خۆدەگرێت، کۆی گشتیان ٣٦ ویلایەتە. ھەر یەک لەم ویلایەتانە دابەش کراون بۆ یەکە و بەشی کارگێڕی بچووکتر.
پێش سەربەخۆ بوونی
سێگۆشەی ھیندستان بە درێژایی مێژوو لەلایەن چەندین نەتەوە و ڕەگەزی جیاواز فەرمانڕەوایی کراوە، و ھەریەکێک لەم ڕەگەزانە شوێنەوار و پەنجەمۆری سیاسەتی خۆی جێھێشتووە لە دابەشکردنی کارگێری ناوچەکە و سەپاندنی دەسەڵات. ڕاجی بەریتانی لەدەسەڵاتی ماوە کە فەرمانڕەوای موغال بوو. لەو ساتدا ھندستان دابەش ببوو بەسەر چەند پارێزگایەک (کە پێی دەگوترا سەرۆکایەتییەکان)، ڕاستەوخۆ لەلایەن بەریتانیاو و دەوڵەتی شازادەوە بەڕێوەدەبرا، کە بە شێوەیەکی فەرمی لەلایەن میرێکی ناوخۆیی یان ڕاجای دڵسۆز بە ئیمپراتۆرییەتی بەریتانیاوە دەستی بەسەرداگیرابوو.
١٩٥٠–١٩٤٧
لەنێوان ساڵانی ١٩٤٧ و ١٩٥٠ ناوچە ویلایەتییەکانی میری لە ڕووی سیاسییەوە یەکخرابوون لە نێو یەکییەتی ھیند. زۆربەیان یەکیان گرتبوو کە لە پارێزگایەکانی ئێستادا بەدیار دەکەوێ، ئەوانی تر لەژێر پارێزگایەکانی نوێوە ڕێکخرا بوون، لەمانە: ڕاجستان، ھیماچال پرادش، مادیا بھارات، و ڤیندیا پرادش، کە لە چەندین ویلایەتی میری پێکھاتووە، ژمارەیەکی کەمیان، کە ئەمانەن میسۆر و حەیدەراوا و بوپاڵ و بیلاسپور بوون بە پارێزگای سەربەخۆ. دەستووری نوێی ھیندستان کە لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٥٠دا ھاتە سەر کار، ھیندستانی کردە کۆمارێکی دێموکراتی دەسەڵاتدار. کۆماری ھیندستان نوێ بە «یەکێتی ویلایەتەکان» ڕاگەیەندرا. دەستووری ساڵی ١٩٥٠ جیاکراوەتەوە لەنێوان سێ ویلایەتی سەرەکی.
ویلایەتی بەشی (A)، کە حوکمرەوانی پارێزگایەکانی ھەرێمی پێشووی ھیندستانی بەریتانی بوون، لەلایەن پارێزگاری ھەڵبژێردراو و ئەنجومەنی یاسادانانی دەوڵەتەوە بەڕێوەدەبران. نۆ بەشی A ویلایەتەکان بریتی بوون لە:
ھەشت ویلایەتی بەشی (ب) ویلایەتی میری پێشوو یان کۆمەڵەیەک بوون لە ویلایەتە میرییەکان، لەلایەن ڕاجپراموکەوە بەڕێوە دەبران، کەبە شێوەیەکی ئاسایی فەرمانڕەوای دەوڵەتێکی پێکھێنەرا و یاسادانانێکی ھەڵبژێردراو بوو. ڕاجپامۆخ لەلایەن سەرۆکی ھیندستانەوە دەستنیشان کرابوو. ویلایەتەکانی بەشی B بریتی بوون لە::
سەرچاوەکان
پۆل:دابەشکاری وڵاتەکان لە ئاسیا پۆل:دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئاستی یەکەمی وڵاتان
ھانسی فلیک
ھانس-دیتەر "ھانسی" فلیک (لەدایکبووی ٢٤ی شوباتی ١٩٦٥) ڕاھێنەرێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئەڵمانییە و یاریزانێکی پێشووی ئەڵمانیایە کە ئێستا ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی نیشتیمانی ئەڵمانیایە. لە ئابی ٢٠٠٦ەوە تا تەممووزی ٢٠١٤، یاریدەدەری ڕاھێنەری ئەڵمانیا بوو لەگەڵ خواکیم لۆڤ. لە ئابی ٢٠٢٠دا، فلیک براوەی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا بوو وەک ڕاھێنەری بایەرن میونشن کە دووەم جار بوو ھەر سێ نازناوەکە ببەنەوە لەلایەن یانەکە لە ساڵی ٢٠٢١، ئەو ھەروەھا سەرکردایەتی یانەکەی کرد بۆ جامی جیھانیی یانەکانی فیفا و نازناوێەکی دیکەی بۆندسلیگا. لەگەڵ پێپ گواردیۆلا، یەکێکە لەو تەنھا دوو ڕاھێنەرەی شەش نازناویان بەدەست ھێناوە لەگەڵ تیمەکەیان.
پیشەی یاریکردن
وەک یاریزان، یاریزانێکی ھێڵی ناوەندی بوو کە ١٠٤ یاری بۆ بایەرن میونشن ئەنجامدا و پێنج گۆڵی تۆمارکرد لە نێوان ساڵانی ١٩٨٥ بۆ ١٩٩٠، لەو ماوەیەدا چوار نازناوی بۆندسلیگا و یەک نازناوی جامی ئەڵمانیا (ئینگلیزی: DFP-Pokal) بردەوە، و لە کۆتایی جامی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٨٧ یاریکرد. دواتر ٤٤ یاری بۆ یانەی کۆڵن ئەنجامدا پێش ئەوەی واز لە یاریکردنی پیشەگەری تۆپی پێ بھێنێت لە ساڵی ١٩٩٣ بەھۆی پێکانەکانی. دوایین ماوەی یاریی کردن وەک یاریزان لەگەڵ ڤیکتۆریا باممنتال بوو لە ساڵی ١٩٩٤ تا ساڵی ٢٠٠٠.
ھەرگیز بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا یاری نەکردووە، بەڵام دوو یاری بۆ تیمی ئەڵمانیای خوار ١٨ ساڵان ئەنجامداوە، لە قۆناغی کۆمەڵەکانی جامی ئەورووپی خوار ١٨ لە ساڵی١٩٨٣، لە ١٥ و ١٧ی ئایاری ١٩٨٣، لە بردنەوەی ١–٠ لە بەرامبەر سویدا و بردنەوەی ٣–١ لەدژی بولگاریا بەدوای یەکدا.
پیشەی ڕاھێنەرایەتی
پیشەی بەڕێوەبەری فلک لە ساڵی ١٩٩٦ دەستی پێکرد وەک یاریزان و ڕاھێنەری ڤیکتۆریا باممنتال، کە لەو کاتەدا لە ئۆبەرلیگا بادن-ڤەرتمبێرگ یاری دەکرد لەو کاتەدا. لە کۆتایی وەرزی ١٩٩٨–١٩٩٩، یانەکە دابەزی بۆ ڤێرباندسلیگا بادن، بەڵام فلیک بۆ یەک وەرزی تر ڕاھێنەرەکەی مایەوە.
١٨٩٩ ھۆفێنھایم
لە تەممووزی ٢٠٠٠، بوو بە ڕاھێنەری یانەی ئاستی ئۆبەرلیگا بەدن-وارتمبێرگ کە بریتی بوو لە یانەی ھۆفینھایم، کە لە یەکەم وەرزیدا لە یانەکە خولی بردەوە و سەرکەوت بۆ یانەی ئاستی ڕێجینیا سود. دوای چوار ھەوڵی شکستخواردوو بۆ گەیشتن بە خولی پلە دووی ئەڵمانیا (بۆندس لیگا ٢). لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ لە یانەکە دورخرایەوە.