cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئایینی زەردەشتی
ئەھورامەزدا و ئەھریمەن
وێنۆک|ڕۆڵێکی ئەھورامەزدا لە ڕۆڵی ڕۆستەم ئەھورامەزدا خوای ئایینی زەردەشتییە. ئەھورا بەمانای سەرۆک و مەزدا بەمانای حیکمەتە. لەدیدی زەردەشتییەکان ئەھورامەزدا خوایە و ئەوەی ھەردەم دژی دەوەستێت، ئەھریمەنە. واتە شەیتان کە ئیشی خراپە و شەڕە، ئەھورامەزدا خوای ڕووناکییە و دوژمنی تاریکییە. ھێنەری شەنس و خۆشی و شادییە و ھەموو سیفەتە باشەکانە، بە پێچەوانەی ئەھریمەن کە شەیتانە مایەی تاریکی ودەرد و ناخۆشییە. ئایینی زەردەشتی ئایینێکە داوای کاری چاکە و ڕەوشتی باش و یارمەتی نێوان بونەوەری مرۆڤ دەکات. ئاگر و ڕۆژ ھێمای ئەھورامەزدان، بۆیە لای ئەوان ئاگر زۆر پیرۆزە و ھەمیشە زەردەشتییەکان لەوە ئاگادار دەکرێنەوە کە ئاگر لە پەرستگاکان نەکوژێتەوە. ھەر ئەمەشە کە وای لە ئایینەکانی تر کردوە کە وابزانن زەردەشتییەکان ئاگر پەرستن.
ئوکسیتانیا
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆمەڵگای فەڕەنسی پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکانی ئیسپانیا
پارێزگای بەلۆچستان
سەرچاوەکان
* پۆل:پارێزگاکانی پاکستان پۆل:بەلۆچستان پۆل:جوگرافیای بەلۆچستان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٠
ناسر ڕەزازی
ژیانی ھونەری
ساڵی ١٩٦٨ لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا بۆ یەکەمجار چووە سەر شانۆ و گۆرانیی «دەسماڵێ و دەسماڵێ» بە شێوەی ڕاستەوخۆ لە ڕادیۆی شاری سنە تۆمار کرد.
١٨٥٥
ساڵی ١٨٥٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
سازمانناسی
ڕێباز و ڕوانگەی جیاواز
1.	«تایلەریزم» / «ڕوانگەی كاڕگێڕیی زانستانە» Taylorism / Scientific Management - داهێنەر ئەندازیاری ئەمەریکایی Frederick Winslow Taylor
ئوکسیتانیا
پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان
سازمانناسی
ڕێباز و ڕوانگەی جیاواز
2.	بیرۆکراسی / کارگێڕیی بیرۆکراتانە Bureaucratic Management - داهێنەر: جڤاتناسی ئەڵمانی Max Weber
3.	ڕوانگەی فایۆلیزم Fayolism - پێشی دەگوترێ «ڕوانگەی کارگێڕیی فەرمانبەرانە» Administrative Management - داهێنەر: ئەندازیاری فڕانسی Henri Fayol
ناسر ڕەزازی
ژیانی ھونەری
یەکەم بەرھەمی کاسێتی بڵاو کراوەی بریتی بوو لە چەند گۆرانییەکی لاسایی گۆرانیبێژە کوردەکان، بۆ وێنە گۆرانیی «ئای چەندەم خۆش ئەوێی»ی عەلی مەردان مەقامی بەیات تورک؛ بەڵام ناسر ڕەزازی لە مەقامی ماھووردا خوێندوویەتی. یەکەم کەسێک کە لە ژیانی ھونەری دا یارمەتی داوە تۆفیق ڕەزایی گۆرانیبێژی شاری سنەیە، بەڵام لەبەر ئەوەی کە لە شاری سنە تیپی مۆسیقا نەبوو، ناچار دەبێ پەنا بباتە شاری سەقز لە فەرھەنگ و ھونەری ئەو شارە لەگەڵ ڕەشید فەیزنژاد و حەبیبوڵڵا نیکبین و چەند کەسێکی دیکە درێژە بە ھونەری گۆرانیوتن بدا و لەگەڵ پەروین مۆشیروەزیری چەند کاروانی شیعر و گۆرانییان لە تەلەڤیزیۆنی شاری سنە تۆمار کرد. ناسر ڕەزازی جگە لە کاری گۆرانیوتن شارەزایی زۆری ھەیە لە ئەدەبیاتی کوردی و چەندین بەرھەمی ئەدەبی ھەیە کە بریتن لە ھۆنراوە چوارینە، و ئەمەش یەکێکە لە بەرھەمە شیعرییەکانی: خەمم سەربەرز و شاییم بێ دەماخە دڵم بۆیە بەشی ھەر ئۆف و ئاخە بڵێسەی ئاگری جەرگم وەھایە ئەڵێی کەسی مردووە، ھێندە بەداخە. لە لایەکی تریشەوە ناوبراو توانی چەند ئاوازێک بۆ گۆرانییەکانی خۆی دابنێ، وەک: پەپوولە، دێوانەخۆم، ماچی خودایی، سەرەمەرگی ھیوا، نیشتمان.
١٨٥٥
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٥٥
سازمانناسی
ڕێباز و ڕوانگەی جیاواز
1.	ڕوانگەی «پەیوەندیی جڤاکی» -ی گرووپی تۆژکارانی Hawthorne بە ڕێبەرایەتیی دەروونناسی ئەمەریکایی Elton Mayo
2.	ڕوانگەی «سیستەمی جڤاکی - تەکنیکی» (Sociotechnical systems (STS - داهێنەر: Tavistock Institute of Human Relations
زانکۆی ویلایەتی باکوو
زانکۆی ویلایەتی باکوو تاکە زانکۆیە لە ئازەربایجانەوە کە لەلایەن ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانی ڕیزبەندییەوە ڕیزبەندی کراوە، وەک ڕیزبەندی زانکۆ بەپێی دەدای ئەکادیمی و لە ئێستادا لە ڕیزبەندی ١٨٧٢ لە ڕیزبەندی زانکۆ بەپێی دەدای ئەکادیمیدایە.
فریدا کالۆ
ڕووداوی پاسەکە و ھاوسەرگیری (١٩٢٥–١٩٣٠)
جەستەی فریدا چەند زیانێکی بەرکەوت، ئێسکی کزیەی شکا. بەھۆی ئاسنەکەوە، سک و مناڵدانی کون بوو، بڕبڕەی پشتی لە سێ شوێنەوە شکا، قاچی ڕاستی لە یانزدە جێگاوە شکا، پێی ڕاستەی شکا و لەجێی خۆیدا چوو، ئێسکی چەڵەمەی شکا، ھەروەھا شانی لەجێی خۆیان چوون. فریدا بەرلەوەی جارێکی دیکە بگەڕێتەوە دۆخێکی ئاسایی، مانگێک لە نەخۆشخانەی بەسەربرد، ھەروەھا دوو مانگیش لەماڵەوە لەجێگای خۆی مایەوە. دوای ئەوەی بەردەوام تووشی ماندووبوون و ئازار چەشتن دەھاتەوە، دکتۆرەکەی دووبارە پشکنینی ئێکسی بۆ کرد و دەرکەوت بەھۆی ڕووداوەکەوە سێ لە فەقەرەکانی لە شوێنی خۆی دەرچوو بوون. بۆئەوەش فریدا ناچاربوو کە پلاستەرێکی گەورە بە قەبارەی جلێکی کۆرسێت بپۆشێت.
ناسر ڕەزازی
ژیانی ھونەری
ناسری ڕەزازی لە ژیانی گۆرانیوتنیدا لەگەڵ تۆفیق ڕەزایی، محەممەد ماملێ، عەزیز شاھڕۆخ، حەمە جەزا، جەمال موفتی، نەجمەدەین غوڵامی و مەرزیە فەریقی گۆرانیی تۆمار کردووە.
چێشتی مجێور
بەرکوڵێک لە «چێشتی مجێور»
ــ عەولقادر ژوورەکە چاکەت دە، ــ یانی چی؟ ــ گزکمان نییە بە چاکەت ئەیماڵین. قانیع کرا بە موعەللیم لە (باڵانیش)، پاشان لە (کەلبە رەزاخان). کە لێیان دەپرسی چکارەی؟ دەیگوت: ھام لە (سەگی پێشەوا)! ئەم گوندە ناوی (کەلبەرەزاخان) بووە، (کەلب) سەگە و رەزاخانیش نەماوە. (١٠٩ و ١١٠)
زانکۆی ویلایەتی باکوو
سەرچاوەکان
پۆل:زانکۆی ویلایەتی باکوو پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩١٩
فریدا کالۆ
ڕووداوی پاسەکە و ھاوسەرگیری (١٩٢٥–١٩٣٠)
ئەم ڕووداوە خەونی فریدای بۆ بوون بە پزیشک بەکۆتا ھێنا، بەپێی قسەی ئەندرێس ھێنیسترۆسای ھاوڕێی لەو دەمە فریدا، «وەک مردوو دەژیا». لە کۆتایییەکانی ١٩٢٧، باروودۆخی کالۆ باشتر بوو، بەتایبەت دوای بە کۆمەڵایەتیی بوون و تێکەڵ بوون لەگەڵ ھاوڕێیەکانی قوتابخانەی، ئەوان بەشی زانستە سیاسییەکانیان خوێند بوو. کالۆ پەیوەندیکرد بە حیزبی کۆمۆنیستی مەکسیکی (PCM). لەم نێوانەدا، چەندین کەسایەتی سیاسیی، چالاکوان و ھونەرمەندی
چێشتی مجێور
بەرکوڵێک لە «چێشتی مجێور»
ــ سەدساڵ. ــ چەند ساڵە ڕووخاوە و بە مردوو حەساوە؟ ــ چوزانم، پەنجا ساڵە. ــ خاسە، پازدە ساڵ مناڵ و ناباڵغ بووە، ئەمێنێتەوە سی و پێنج ساڵ، خۆ ئیسقاتی بۆ نەکراوە!
ناسر ڕەزازی
ژیانی ھونەری
ساڵی ١٩٧٨ خۆپیشاندانی خەڵک لە ئێران و ھەروەھا لە کوردستان دژی ڕژێمی محەممەدڕەزا شا دەستی پێکرد، ڕەزازی بە سروودی شۆڕشگێڕانە لەگەڵ ئێش و ئازاری ئەو خەڵکە لە شوێنە جۆراوجۆرەکانی کوردستان بەشداری کرد، دووای ماوەیەک بوو بە پێشمەرگەی کۆمەڵە و لەگەڵ فەریبۆرز فەخاری، نەجمەدین غوڵامی، کاک کاڵێ، ڕەزا بچکۆل و مەرزیە تیپی بانگەوازیان دانا و لەو ھەلومەرجەدا توانی بەھونەری خۆی درێژە بدات.
فریدا کالۆ
ڕووداوی پاسەکە و ھاوسەرگیری (١٩٢٥–١٩٣٠)
ناسی، لە نێویاندا کۆمۆنیستی دوورخراوەی کووبایی خولیۆ ئەنتۆنیۆ مێلا و وێنەگری ئەمریکی-ئیتالی تینا مۆدۆتی. ڕاست|وێنۆک|240x240پیکسڵ|فریدا و دیێگۆ لە ساڵی ١٩٣٢. لە یەکێک لەو ئاھەنگانەی کە مۆدۆتی ڕێکی خستبوون، بەدیاریکراوی لە حوزەیرانی ١٩٢٨، فریدا بە دیێگۆ ڕیڤێرا ناسێندرا. پێشتر لە ساڵی ١٩٢٢، بە کورتی چاویان بەیەک کەوتبوو، کاتێک ناوبراو خەریکی وێنەکێشان بوو لە قوتابخانەکەی فریدا. دوای تێپەڕینی ماوەیەکی کورت بەو دیدارە، کالۆ داوای لە دیێگۆ کرد کە بۆچوونی لەسەر کارەکانی ئەو دەرببڕێت، بۆئەوەی بزانێت ھیچ ھونەرێک لە کارەکانیدا ھەیە تاکوو ببێتە ھونەرمەند. دیێگۆ کاتێک کارەکانی کالۆی بینیوە، سەرسام بووە بەکارەکانی و وتوویەتی کە ئەو ھونەرمەندێکی تەواو بڕواپێکراوە.
دواتر فریدا و دیێگۆ کەوتە پەیوەندی خۆشەویستی، تا لە ڕۆژی ٢١ی ئابی ١٩٢٩ لە کۆیۆئاکان ھاوسەرگیرییان کرد، دیێگۆ دوو ژنی دیکەشی ھەبوو و ٢٠ ساڵیش لە فریدا گەورەتر بوو. دایکی دژی ھاوسەرگیرییەکەیان بوو، دایک و باوکی لە وەسفی ئەم پڕۆسەیە وتیان، «ئەمە ھاوسەرگیری فیل و کۆتر»، بەو مانایەی ھەردووکیان لە قەبارەوە جیاوازییان زۆر بوو؛ دیێگۆ درێژ و قەڵەو بوو، لەبەرامبەردا کالۆ لاواز و بچووکتر. باوکی بە ھاوسەرگیرییەکە ڕازی بوو، بەوەی دیێگۆ دەوڵەمەند بوو و توانای ھەبوو کە پشتگیری کالۆ بکات، بەتایبەت کە خەرجییە پزیشکییەکان کالۆ زۆر بوون. ھاوسەرگیرییەکەیان لە ناو ھەواڵەکانی میدیای مەکسیک و نێودەوڵەتی باسکرا،
بەماوەیەکی زوو لەدوای ھاوسەرگیرییەکەیان، فریدا و دیێگۆ چوونە شاری کویرناڤاکا لە ویلایەتی مۆریلۆس، لەوێ ئەرکی وێنەکێشان لە پالاسی کۆرتێسیان پێ سپێدرابوو. ھەر لەوکاتەدا، فریدا لە ئەندامبوون بۆ حیزبی کۆمۆنیست کشایەوە ئەمەش لەپێناو پاڵپشتیکردنی دیێگۆ، کە بەماوەیەکی کورت پێش ھاوسەرگیرییەکەیان لە ماڵی دوور خرابوویەوە بەھۆی پشتگیرییەکانی لە کۆمەڵەی چەپەکان.
لەماوەی شەڕی ناوخۆیی مەکسیک، مۆرۆلێس کۆمەڵێک جەنگی دژواری بەخۆیەوە بینی، ژیانکردن لە شارێکی شێوە ئیسپانیایی (کویرناڤاکا)، وای لە فریدا کرد کە ھەستی بۆ شووناسی مەکسیکی بوون و مێژووەکەی بجووڵێت. ھاوشانی ھونەرمەندە ژنەکانی دیکەی مەکسیک، کالۆ دەستیکرد بە پۆشینی جلووبەرگی ڕەسەنی مەکسیکییەکان، تەنوورەیەکی درێژی ڕەنگا و ڕەنگیشی پۆشی. جلەکانی وایان لە کالۆ کرد کە بیرۆکە فێمێنیستی و دژە-کۆلۆنیالیزم دەرببڕێت.
سازمانناسی
ڕێباز و ڕوانگەی جیاواز
- ڕوانگەی «هاوسەنگیی سازمان» - Chester Irving Barnard
چێشتی مجێور
بەرکوڵێک لە «چێشتی مجێور»
بەرماڵ دەپێچێتەوە و سی و پێنج جار دەڵێ: «ئەو بەرماڵەم دا بە تۆ لە کەفارەتی ئەو تڕ و تسانە و درۆیانەی لادێیی لەم مزگەوتە کەندوویانە و کردوویانە. بڵێ قبوڵم کرد و دامەوە بە خۆت!». بەرماڵ لەت دەکەن و دەیکەنە کراس و دەرپێ. لە سەر ئەمەش لە دێ دەری دەکەن. (ل ١١١)
فریدا کالۆ
گەشتی ئەمریکا (١٩٣١–١٩٣٣)
وێنۆک|فریدا لە ساڵی ١٩٣٢، وێنەکە لەلایەن باوکییەوە گیراوە. دوای ئەوەی دیێگۆ کارەکانی لە کویرناڤاکا، لە کۆتایییەکانی دەیەی سییەکان، کالۆ و دیێگۆ چوونە سان فرانسیسکۆ، ئەمریکا. لەوێ بەیەکەوە وێنەی سەر دیواریان دەکێشا بۆ یانەی لەنچیۆنی بازاڕی ئاڵووگۆڕی دراوی سان فرانسیسکۆ ھەروەھا بۆ بەشی ھونەرەجوانەکانی کالیفۆرنیا. لەمانەوەی مانەوەشیان، لەلایەن کۆکەرەوەکان و کڕیارەکان ڕێزیان لێدەگیرا و بێزاریش دەکران. ھەر لەوکاتەدا، فریدا پەیوەندییە خۆشەویستییە درێژەکەی لەگەڵ وێنەگری ئەمریکی-ھەنگاری، نیکۆلاس موراس دەستی پێکرد.
سازمانناسی
ڕێباز و ڕوانگەی جیاواز
- ڕێبازی بڕیاردان Decision-Making - ئەمیان ڕوانگەی:‌ Herbert Simon, James March & Richard Cyert دەگرێتەوە
فریدا کالۆ
گەشتی ئەمریکا (١٩٣١–١٩٣٣)
لە ئازاری ١٩٣٣، فریدا و دیێگۆ گەڕانەوە نیویۆرک، کارێکی دیکەیان پێدرابوو بۆ وێنەکردنی لە باڵەخانەی سەنتەری ڕاکفلر. لەم ماوەیەدا، کالۆ تەنیا تابلۆ جلەکەم لەوسەرەوە ھەڵواسراوە (١٩٣٤) کێشا. ھەروەھا چاوپێکەوتنی زیاتری ئەنجام دا لەگەڵ میدیا ئەمریکییەکان. لە مانگی ئایار، دیێگۆ لە کاری وێنەکردن بۆ سەنتەری ڕاکفلر دوور خرایەوە، لەبەرامبەردا کارێکی دیکەی وەرگرت بۆ قوتابخانەی نیویۆرکەرس. ھەرچەند کە دیێگۆ حەزی بەوەدەکرد لە ئەمریکا بژیێت، بەڵام فریدا تووشی غەریبی بوو بۆ وڵاتەکەی، لە کانوونی یەکەمی ١٩٣٣ گەڕانەوە ئەمەش بەماوەیەکی کورت لەدوای تەواوکردنی کارەکەیان.
سازمانناسی
ڕێباز و ڕوانگەی جیاواز
- ڕێبازی پێویستیی مرۆڤ و هونەری هاندان - لە بواری سازمانگەریدا تۆژینەوی دەروونناسانەی ورد دەربارەی پێداویستی، هۆکاری هاندان و تاودان هەیە، لێرەدا ئەم پێنج ڕوانگەیە دێتە پێش:
ڕیبێکا چیمبەرز
ریبێکا چیمبەرز (بە ژاپۆنی:レベッカ・チェンバース؛ بە ئینگلیزی: Rebecca Chambers)، کەسایەتییەکی خەیاڵی یارییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵی کاپکمە.
چێشتی مجێور
هەژاری مرۆڤ و دەوروبەری یا کارەساتی کۆمیدیاییەک
شێرکۆ هەژار، کە کوڕی هەژار موکریانیە نووسەری چەند پەرتووکێکە ، لە پەرتووکی "هەژاری مرۆڤ و دەوروبەری یا کارەساتی کۆمیدیاییەک" دا کە سێ بەرگە، تیایدا باسی هەندیک لە نهێنیەکانی هەژار دەکات و شیکردنەوەیەکی بۆ چێشتی مجێور کردووەو و تیایدا هەندێک گێڕانەوەی ناو چێشتی مجێور بە ناڕاست دەداتە قەڵەم و شیکردنەوەیەک بۆ کەسایەتی هەژار بە گشتی و هەندێک لە بەرهەمەکانی و ڕاوەستان لەسەر هەندێک ڕەفتاری هەژار و زۆر باس و خواسی تر، بۆ وێنە:
سازمانناسی
ڕێباز و ڕوانگەی جیاواز
1.	«تیۆریی کایەی دەروونناسانە» - ی Lewin
2.	«پەیژەی پێویستی»‌‌ - ی ماسلۆ Maslow
چێشتی مجێور
هەژاری مرۆڤ و دەوروبەری یا کارەساتی کۆمیدیاییەک
ئەوانە هەموو لێکۆڵینەوەیان دەوێت، من لای خۆمەوە دەتوانم بڵێم:
١٨٥٧
ساڵی ١٨٥٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٥٧
ناسر ڕەزازی
ژیانی ھونەری
یەکەم سروودی «ئەمڕۆ چ ڕۆژە ڕۆژی نۆرۆزە» کەھۆنراوەکەی عابدین موفتیزادە یە، سروودی دووھەم «دێم و دێم» شیعری ھێمن و پاشان چەندین سروودی دیکە لەوانە: ئەی شەھیدان، کارگەرین جەنگاوەرین، سەدەی بیستەمە، ھیوا، پێشەنگی زەحمەتکێشان، دەس لە چەکم ھەڵناگرم و ھتد.
سازمانناسی
ڕێباز و ڕوانگەی جیاواز
3.	تیۆریی X & Y - ی McGregor
فریدا کالۆ
لا کاسا ئەزول و تەندرووستی (١٩٣٤–١٩٤٩)
وێنۆک|ماڵەکەی فریدا و دیێگۆ لە سان ئەنخێل، لە ساڵی ١٩٣٤ دەستیان بەژیانکردن کرد لەم ماڵە تاکوو لە ساڵی ١٩٣٩ جیابوونەوە، دواتر بووە ستۆدیۆ بۆ کارکردنی دیێگۆ. فریدا و دیێگۆ گەڕانەوە مەکسیکۆ ستی، دواتر ماڵیان گواستەوە بۆ ماڵێکی نوێ و لە گەڕەکێکی خانەدانانە لە سان ئەنخێل. ماڵەکە لەلایەن قوتابییەکی لو کۆربوزیێ، خوان ئۆ'گۆرمان دیزاین کرابوو، ئەم ماڵە لە دوو بەش پێکدەھات، لەڕێگای پردێکەوە بەیەکتری بەسترابوونەوە؛ بەشەکەی کالۆ بە شین ڕەنگ کرابوو، بەشەکەی دیێگۆش بە سپی و پەمەیی. دواتر ماڵەکە بووە شوێنی کۆبوونەوەی ھونەرمەندان و چالاکوانانی سیاسیی لە مەکسیک و دەرەوە.
ناسر ڕەزازی
ژیانی ھونەری
ساڵی ١٩٨٥ ئاوارەی ھەندەران دەبێت، و ساڵی ١٩٩٠ ھاتەوە بۆ باشووری کوردستان و لەنێو خەڵک دا گۆرانی تۆمار کرد. ناسر ئەگەرچی لە سەرەتای گۆرانیوتنیدا بە لاسایی کردنەوەی دەنگی گۆرانیبێژانی کورد دەستی پێکرد بەڵام دوای ماوەیەک بوو بە خاوەن مەکتەب لە گۆرانیی کوردیدا. لە مەقامدا شێوازی مامۆستا تایەر تۆفیق، ھەروەھا قەتارەکانی محەممەد ماملێ و لە بەستەش دا زیاتر لەدەنگی حەسەن زیرەک کەڵکی وەرگرتووە.
سازمانناسی
ڕێباز و ڕوانگەی جیاواز
5.	«تیۆریی هاندەر و بێزاری» - ی Herzberg
ڕیبێکا چیمبەرز
سەرچاوە
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان پۆل:کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ پۆل:کارەکتەرە مێینەکان لە یارییە ڤیدیۆییەکان پۆل:خەڵکی خەیاڵی ئەمریکی لە یارییە ڤیدیۆییەکاندا
سازمانناسی
ڕێباز و ڕوانگەی جیاواز
- ڕوانگەی فەرهەنگی سازمان Organizational Culture
فریدا کالۆ
لا کاسا ئەزول و تەندرووستی (١٩٣٤–١٩٤٩)
دواتر بۆ جارێکی دیکە، فریدا تووشی کێشە تەندرووستییەکانی بوویە، کاتێک تووشی کێشەی ڕیخۆڵە، دووجار لەبارچوون ھەروەھا قاچی تووشی لاڕەشە (گانگرین) ھات. لەلایەکی دیکەشەوە کێشە کەوتە نێوان خۆی و ھاوسەرەکەی، دیێگۆ بە گەڕانەوەیان بۆ مەکسیک دڵخۆش نەبوو، سەرزەنشتی دەکرد کە بووە ھۆی گەڕانەوەیان. ھەرچەند کە کالۆ متمانەی بە دیێگۆ نەبوو، بەڵام کاتێک بینی دیێگۆ لە پەیوەندیدایە لەگەڵ کریستینای خوشکی، ئەوا ھەستەکانی بریندار بوون. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٥ بەم پەیوەندییەی زانی، فریدا ماڵەکەی گواستەوە بۆ شوقەیەک لە ناوەڕاستی مەکسیکۆ ستی و وای دانا لە دیێگۆ جیابووەتەوە. فریدا خۆشی کەوتبووە داوای خۆشەویستی لەگەڵ ھونەرمەند و تەلارسازی ئەمریکی ئیسامو نوگوچی، پەیوەندییەکەیان ئەوەندەی نەکێشا، بەڵام تاکوو مردنی فریدا وەک دوو ھاوڕێ مانەوە.
ئایینی زەردەشتی
ئاوێستا
ئەڤێستا کتێبی زەردەشتە کەوا بە کتێبێکی پیرۆز دادەنرێت لەلایەن شوێنکەوتوانی ئایینی زەردەشتی. وشەی ئاڤێستاش بە مانای بنچینە و بینای پتەوە. ئەم کتێبە بە زمانی ئاڤێستایی نووسراوە کە زمانێکی ئێرانیی مردووە (بۆیە ڕەنگە لەیەکچوونی لەگەڵ بڕێک زمانە ئێرانییەکاندا ھەبێت وەک فارسی یا کوردی). ئەم زمانە لە گرووپی زمانە ڕۆژھەڵاتییە ئێرانییەکاندا دادەنێن. ئاوێستا ڕۆژگاری ھەخامەنشینەکانەوە ھەزار بەش بووە لە ڕۆژگاری ساسانیەکاندا ٣٤٨ بەشی مابۆوە بریتی بوو ٣٤٥٧٠٠ ووشە فردەوسی لە شانامەکەیدا ئاوێستابە ١٢٠٠ بەش دادەنێت بەڵام ئەو ئاوێستای ئێستا ھەیە ٨٣٠٠٠ ووشەیە و شەش بەشەو ھەر بەشەو چەندین بەشی لێ دەبێتەوە
سازمانناسی
ڕێباز و ڕوانگەی جیاواز
- سازمانی فێرکار Learning Organization
سەرئێشە
وێنۆک|کەسێکی تووشی سەرئێشە
سازمانناسی
سەرچاوە
Nationalencyklopedin
سەرئێشە
سەرئێشەی TMJ
زۆر دەگمەن ئەم جۆرە ئازارە دروست دەبێت و لە نزیک گوێکان ھەستی پێدەکرێت، ھۆکارەکەی بۆ فشار و ھەڵە جوینی خواردن دەگەڕێتەوە.
پویزڵ
پویزڵ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی جەباری، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ناسر ڕەزازی
ئێرانیبوونی کورد
ڕەزازی لە ٦ی ئازاری ٢٠١٢، لە بەرنامەیەکی بی بی سی فارسیدا وتی:
گیوم دو ڤێر
گیوم دو ڤێر نووسەر و سیاسیی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
چێشتی مجێور
هەژاری مرۆڤ و دەوروبەری یا کارەساتی کۆمیدیاییەک
- "بۆ کوردستان" شتی باشیشی تێدایە و شتی خراپیش.
سەرئێشە
سەرئێشەی TMJ
چارەسەری ئەم جۆرە سەرئێشەیە بە چەند جوولەیەکی پزیشکی ددان دەکرێت.
پویزڵ
جوگرافیا
پویزڵ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حەفتاچەشمە و لە باشوور لەگەڵ گوندی تاوێربەرز و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی حەمک لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خدربوڵاغ.
سازمانناسی
سەرچاوە
«سازمانگەری»
سەرئێشە
سەر ئێشەی بۆرییەکانی لووت (جیوب)
ئەم جۆرە سەر ئێشەیە لە دەوروبەری لووت دروست دەبێت و لە زۆر حاڵەتدا بە درێژایی رۆژەکە دەمێنێتەوە.
گیوم دو ڤێر
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:پارێزەرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:نووسەرانی مەسیحی پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٥٦ پۆل:مردووانی ١٦٢١ پۆل:نووسەرانی پیاوی سەدەی ١٧یەم
چێشتی مجێور
هەژاری مرۆڤ و دەوروبەری یا کارەساتی کۆمیدیاییەک
- قانوون لە تیبدا، ئەوە فارسەکان دەبێت حوکم بدەن بزانن ئەو پارەیەی بۆ ئەو وەرگێڕانە داویانە بە هەژار لەجێی خۆیدا بووە یان نا...
پویزڵ
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سەرئێشە
سەر ئێشەی بۆرییەکانی لووت (جیوب)
دەکرێت دەرمانی ئەنتیبایۆتیک و چەند جۆرێکی دەرمانێکی دیکە بەکاربێت بۆ چارەسەری ئەم جۆرە سەر ئیشەیە، ئەگەر ھەر چارەسەرنەبوو، ئەوا دەبێت کەسەکە نەشتەرگەری ئەنجام بدات.
سازمانناسی
سەرچاوە
Bruzelius, Lars H. & Skärvad, Per-Hugo. Integrerad organisationslära. Studentlitteratur 2011.
سەرئێشە
سەر ئیشەی کلەستەر
ئازار لە چاواردەوری چاو دروست دەبێت و بە درێژای رۆژەکە لایەکی سەر ئازاری دەبێت، ھەندێک جار ئەم جۆرە ئازارە بۆ چەند ھەفتەیەک بەردەوام دەبێت و تاکو ئێستا پزیشکان ھۆکاری تەواوی نازانن، بەڵام گومان دەکەن ھۆکارەکەی بۆ زۆر خواردنەوەی کحول و جگەرەکێشان بگەڕێتەوە.
سازمانناسی
سەرچاوە
Eriksson-Zetterquist, Ulla & Kalling, Thomas & Styhre, Alexander. Organisation och organisering. Liber 2006.
سەرئێشە
سەر ئیشەی کلەستەر
وەرزشکردن و دوورکەوتنەوە لە کحول و جگەرە تا رادەیەک چارەسەرە.
سازمانناسی
سەرچاوە
Jacobsen, Dag Ingvar & Thorsvik, Jan. Hur moderna organisationer fungerar. Studentlitteratur, 2002.
ناسر ڕەزازی
ئێرانیبوونی کورد
ئەو وتانە لەلایەن ناسیۆنالیزمە کوردەکان وەکوو بیروڕای پان-ئێرانیزم، دژی-کوردایەتی و دژی-سەربەخۆییی کوردانی ڕۆژھەڵات لێکدرایەوە و لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان ڕەخنەی زۆری لێ گیرا.
فریدا کالۆ
لا کاسا ئەزول و تەندرووستی (١٩٣٤–١٩٤٩)
لە ساڵی ١٩٣٥، کالۆ گەڕایەوە سان ئەنخێل و چاوی کەوتەوە بە دیێگۆ و کریستینا. کالۆ دڵی بەوە خۆشبوو کە بووەتە پوور بۆ منداڵەکانی کریستینا، ئیسۆلدا و ئەنتۆنیۆ. وێڕای ئەوەی دیێگۆ و کالۆ ئاشت بوونەوە، بەڵام درێژەیان بە دڵپیسییەکانیان دا. لە ساڵی ١٩٣٦، کالۆ گەڕایەوە ناو سیاسەت و پەیوەندی بە فۆرت ئینتەرناشنال کرد (کۆمەڵە چەپەکەی ترۆتسکی)، ھاوکات بووە دامەزرێنەری لیژنەی گەیاندنی کۆمەک بۆ کۆمارییەکان لەکاتی شەڕی ناوخۆیی ئیسپانیا. فریدا و دیێگۆ بەیەکەوە توانیان حکوومەتی مەکسیک ڕازی بکەن، بۆئەوەی مافی پەنابەریی سیاسیی بداتە لیۆن ترۆرتسکی، دواتریش پێشنیاریان کرد کە خۆی و ژنەکەی ناتالیا سیدۆڤا لە ماڵەکەیان (لا کاسا ئەزول) نیشتەجێبن. ترۆتسکی و ژنەکەی لە ماوەی کانوونی دووەمی ١٩٣٧ تاکوو نیسانی ١٩٣٩ لەو ماڵەدا ژیانیان بەڕێ کرد، لەم دەمەدا کالۆ و ترۆتسکی ھەر نەبوونە ھاوڕێ، بەڵکوو بۆ ماوەیەکی کەمیش پەیوەندی دڵدارییان ھەبوو.
چێشتی مجێور
هەژاری مرۆڤ و دەوروبەری یا کارەساتی کۆمیدیاییەک
- شەرحی دیوانی مەلای جزیری، من بە باشی دەبینم.
فریدا کالۆ
لا کاسا ئەزول و تەندرووستی (١٩٣٤–١٩٤٩)
دوای کردنەوەی پێشانگایەک لە پاریس، کالۆ گەڕایەوە نیویۆرک. لەوکاتەدا، تامەزرۆ بوو بچێتەوە لای مورای بەڵام ئەو بڕیاریدا بوو کە کۆتایی بە پەیوەندییەکەیان بھێنێت، بەوەی ژنێکی دیکەی دۆزیبوویەوە و دەیویست ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەودا بکات. کالۆ گەڕایەوە مەکسیکۆ ستی، لەوێ دیێگۆ داوکاری جیابوونەوەی پێدا. ھۆکاری ئەم داواکارییەش دیار نەبوو، بەڵام دواتر دیێگۆ بۆ ڕای گشتی ئاماژەی بەوە کرد، ئەمە تەنیا پەیوەندی بەلایەنی یاسایییەوە ھەیە کە لە نەریتی نوێی کۆمەڵگا پەیڕەو دەکرێت، ھیچ پەیوەندی بە لایەنی ھونەری و ئابوورییەوە نییە. بەڵام بەگوێرەی قسەی ھاوڕێکانیان بێت، ھۆکاری جیابوونەوەیان بۆ ئەو پەیوەندییە ئەویندارییانە بوون کە ھەردوولا لەگەڵ کەسانی دیکە ھەیان بوو. لە تشرینی دووەمی ١٩٣٩، کالۆ و دیێگۆ بەفەرمی جیابوونەوە بەڵام ھەروەک دوو ھاوڕێ مانەوە؛ کالۆ خۆی خەرجییەکانی خۆی بەڕێوە دەبرد.
سازمانناسی
سەرچاوە
Karlöf, Bengt & Lövingsson, Fredrik Helin. Management från A till Ö - Förklaringar till 150 begrepp och modeller. SIS Förlag 2007.
ناسر ڕەزازی
لێدوان دژی ئاوات بۆکانی
ناسر ڕەزازی لە لێدوانێک لەبارەی بەندبێژیدا گوتی:
سازمانناسی
سەرچاوە
Andersson, Curt. Organisationsteori. Studentlitteratur, 1994.
سەرئێشە
سەرئێشەی گرژیی
ئازارەکە بە خڕایی سەردا بڵاودەبێتەوە، خەمۆکیی، ئازار و گرژی ماسوولکەکان ھۆکاری ئەم جۆرە سەر ئێشەیەن و ئەگەر ھەیە لە مانگێکدا دووجار دووبارە ببێتەوە.
ئایینی زەردەشتی
ئاوێستا
تێبینی.
فریدا کالۆ
لا کاسا ئەزول و تەندرووستی (١٩٣٤–١٩٤٩)
لە ٢١ی ئابی ١٩٤٠، لە کۆیۆئاکان ترۆتسکی تیرۆرکرا، ئەو تا ئەوکاتەش لە مەکسیک دەژیا. بۆ ماوەیەکی کورت وەک بکووژێک، گومان خرایە سەر کالۆ، ئەو لەگەڵ کریستینای خوشکی بۆ ماوەی دوو ڕۆژان دەستبەسەر کران. بۆ مانگی دواتر، فریدا چووە سان فرانسیسکۆ بۆ وەرگرتنی چارەسەر پزیشکی، ئەمەش دوای ئەوەبوو کە دەستی ئازاری ھەبوو. دوای جیابوونەوەکەی، کالۆ بەسەختی ئاڵوودەی مەی ببوو.
سازمانناسی
سەرچاوە
Weber, Max. Vetenskap och politik. Översättning: Aino och Sten Andersson. Korpen 1977.
سەرئێشە
سەرئێشەی گرژیی
چارەسەری کورتخایەن بریتییە لە دەرمانی ئارامکەرەوەی ماسوولکەکان و چارەسەری درێژ خایەن بریتییە لە فێربوونی تەکنیکی پشوودان بە دەروون و ماسوولکەکان، ھەروەھا دوورکەوتنەوە لە جگەرە و خواردنەوە کحولییەکان و فشارە دەروونییەکان کاریگەری زۆریان ھەیە.
سازمانناسی
سەرچاوە
Strömberg, Håkan & Lundell, Bengt. Sveriges författning. Upplaga: 21. Studentlitteratur 2011.
سەرئێشە
سەرئێشە بەھۆی ئازاری مل
ئازارەکە لە مل و پشتە ملەوە بۆ سەر دەگوازرێتەوە و لەکاتی جووڵە ئازارەکە زیاد دەکات.
سازمانناسی
سەرچاوە
Lundgren, Edvard. Byråkratins tidsålder - Byråkratisering och fredsprocesser i den westfaliska världsordningen. Luleå tekniska universitet.2006.
سەرئێشە
سەرئێشە بەھۆی ئازاری مل
ھۆکارەکەی بۆ ھەوکردن لە دەمارەکانی سەر یاخود زیان گەیاندن بە ئێسکەکانی مل دەگەڕێتەوە.
سازمانناسی
بەستەری دیکە
- چەرخی PDCA
سەرئێشە
سەرئێشە بەھۆی ئازاری مل
گەر دەتەوێت بەشێوەیەکی یەکجاریی لەم ئازارە رزگارت بێت دەبێت فێری وەرزشکردن بە مل ببیت لەگەڵ چۆنیەتی پشوودان بە ماسوولکەکانی لەش.
سازمانناسی
بەستەری دیکە
- شرۆڤەکاریی SWOT
چێشتی مجێور
هەژاری مرۆڤ و دەوروبەری یا کارەساتی کۆمیدیاییەک
"وەرگێڕانەکەی قورئانم نەدیتووە، تەنیا لە "گووگڵ"دا لاپەڕەی یەکەم( سورة الفاتحة )ی ئەو وەرگێڕانەیم دیت کە وەرگێڕانی هەڵە بوو! "رب العالمین"ی کردووە بە "ڕاهێنەری جیهان"، لە کاتێکدا کە نە"رب" واتا"ڕاهێنەر" و نە"العالمین" واتا جیهان. ... ناکرێت لێرەدا وەکو "عبدالله بن سعد بن ابی سرح" بڵێیت دە یاڵڵا فەرقی چیە! بەڵام وا ئەوە بۆ هەژار لواوە، تەنانەت ئەگەر بیکردایە بە"ڕاهێنەری کورد و کوردستان"یش کەس نەدەبوو بڵێت لەل، مەسەلە"نور الإمان"ە بەهەژار، دە دڵی هەم خوێنەران و هەم ئەو کاربەدەستانەی ئێرانی کە پارەیان بەو وەرگێڕانە داوە. دیارە ڕێنووسەکەش لێرەدا هی تاقە یەک کەسە لەجیهاندا کە ئەویش هەژار خۆیەتی، نەفەرێکی دووەم لە جیهاندا نیە ئەو ڕێنووسە کوردییە بەکاربهێنێت، ئیتر"نور الإمان" لە سەرووی واتای وشەو ڕێنووس و ئەو شتانەیە و، هەژاریش ئەوەی باش دەزانی بۆخۆی زۆر بە ئارامی و بێ هیچ ترسێک تێدەکەوت." ل(٣٨٩)
ناسر ڕەزازی
لێدوان دژی ئاوات بۆکانی
ئەم وتانە لەلایەن ئاوات بۆکانی و ھەوادارانی کاردانەوەی لێکەوتەوە.
ئایینی زەردەشتی
ئاوێستا
پەیکەری زەردەشت لەبەرامبەر دادگای ئیستئنافی نیویورک لە گۆڕەپانی «مدیسون» دانراوە لەسالی ١٩٥٠ دروست کراوە.
سەرئێشە
مایگرەین یاخود شەقیقە
تەواوی سەر دەگرێتەوە و ھەندێکجاریش دڵ تێکەڵھاتن، ساردبوونەوەی دەستەکان و ھەستیاریی بۆ رووناکی و دەنگ ھاوڕێن لەگەڵی.
بڕیارنامەی ١٦٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣ی تشرینی دووەمی 1961دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پێشنیاری دانانی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 972‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
سەرئێشە
مایگرەین یاخود شەقیقە
تاکو ئێستا ھۆکار و چارەسەری مایگرەین نازانرێت، بەڵام نەخۆشییە بۆماوەییەکان رۆڵی زۆریان ھەیە.
بڕیارنامەی ١٦٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦١
فریدا کالۆ
لا کاسا ئەزول و تەندرووستی (١٩٣٤–١٩٤٩)
لە ساڵانی چلەکان، وێڕای وەرگرتنی چارەسەرەکانی سان فرانسیسکۆ، بەڵام تەندرووستی کالۆ بەبەردەوامی خراپ بووە. بەھۆی ھەبوونی کێشە لە دڕکەپەتکی ئەوا فریدا ٢٨ جلی کۆرسێتی دەپۆشی بۆئەوەی پاڵپشتی لە جەستەی بکات، ئەمەش لە ساڵانی نیوان ١٩٤٠ بۆ ١٩٥٤ بەردەوامیی ھەبوو. لەو کاتانەدا، فریدا ھەستی بە ئازار دەکرد لە قاچەکانی ھەروەھا ئەو نەخۆشییەی کە لەدەستی بۆی دروست ببوو، لێی بوو بە نەخۆشییەکی درێژخایەن، فریدا چارەسەریشی وەردەگرت بۆ نەخۆشی سفلس. دوای ئەوەی باوکی لە نیسانی ١٩٤١ کۆچی دوایی کرد، فریدا تووشی خەمۆکی بوو. لەو کاتەدا، فریدا کاتەکانی زیاتر لە لا کاسا ئەزول بەسەر دەبرد بە گرنگیدان بەو ماڵ و باخچەکەی، ھاوکات چەند ئاژەڵێکیشی بەخێو دەکرد لەوانە مەیموونی جاڵجاڵۆکەیی، سەگی مەکسیکی و تووتی. لەوکاتانەدا، فریدا لەناو وڵاتەکەی بەناوبانگ دەبوو، بەڵام ڕەوشی تەندرووستی بەردەوام بەرەو خراپی دەچوو. لە ناوەڕاستی چلەکان گەیشتە بڕیارێک کە ئەو چیتر ناتوانێت چاوەڕێ بکات و دانیشێت. لە حوزەیرانی ١٩٤٥، چووە نیویۆرک بۆ ئەنجامدانی نەشتەرگەرییەکی دژوار، نەشتەرگەرییەکە شکستی ھێنا، بەقسەی ھێریرا، کالۆ خۆی بەشێک بووە لە ھۆکاری چارەنەبوونی کێشە تەندرووستییەکانی، بەوەی ئەو پشووی نەدەدا کە لێی داواکرابوو، ھەروەھا جارێکیش بەئەندازەیەکی خراپ برینەکەی کردبوویەوە. وێنەکانی ئەو کاتانەی فیردا، دەربڕین بوو لە خراپی ڕەشی تەندرووستی لەوانە، ستوونە شکاوەکان (١٩٤٤)، بێ ھیوا (١٩٤٥)، داری ھیوا، خێرا وەستاو (١٩٤٦)، ھەروەھا ئاسکە بریندارەکە (١٩٤٦).
سەرئێشە
مایگرەین یاخود شەقیقە
بەگوێرەی داتاکانی Medical News Today، مایگرەین دەکرێت لە منداڵ و کەسانی پێگەشتوو رووبدات، بەڵام ھەندێک کەس ھەفتانە بەدەست ئەم ئازارەوە دەناڵێنن و ھەندێکی دیکەش رەنگە ساڵی تەنھا یەکجار دووچاری ببن.
فریدا کالۆ
کۆتا ساڵەکان و مردن (١٩٥٠–١٩٥٤)
لە ساڵی ١٩٥٠، کالۆ زۆربەی ساڵەکەی لە نەخۆشخانەی ئەی بی سی لە مەکسیکۆ ستی بەسەر برد، جارێکی دیکە نەشتەرگەری ئێسکی کردەوە. ئەم نەشتەرگەرییە تەندرووستی خراپتر کرد، پێویستی کرد کە نەشتەرگەری دیکەش بکات. دوای دەرچوونی لە نەخۆشخانە، کالۆ لە ماڵەکەی لە لا کاسا ئەزول گیری خوارد، بۆئەوەی ڕێ بکات بەناچاری کورسی و دارشەقەی بەکاردەھێنا. لە کۆتا ساڵەکانی ژیانی، کالۆ کاتەکانی تەرخان کرد بۆ بواری سیاسەت. ئەو جارێکی دیکە لە ساڵی ١٩٤٨، چووە پاڵ حیزبی کۆمۆنیستی مەکسیک. ئەو دەستی بە دروستکردنی کەمپەینی ئاشتی کرد.
لە ساڵی ١٩٥٨، قاچی ڕاستی لە ئەژنۆیەوە بڕایەوە بەھۆی نەخۆشی لاڕەشە (گانگرین). لەو ساتانەدا دەیناڵاند بە خەمۆکی و ڕاڕایی، ئەوەی ھێشتبوویەوە پشت بەستن بوو دەرمانی ئازارشکێنەکان. کاتێک دیێگۆ خەریکی ئەوەبوو پەیوەندییەکی دیکەی دڵداری ببەستێت، کالۆ خەریک بوو خۆی بە دەرمان بکووژێت. لە یادنامەکەیدا، لە شوباتی ١٩٥٤، فریدا نووسی، "ئەوان شەش مانگ لەمەوبەر قاچیان بڕیمەوە، ئەوان سەدەیەکی دیکە لە ئازاریان پێبەخشیم، ئەمەش لە ساتێکدا کە ھۆکارێک نابینمەوە بۆ بەردەوامبوونم. بەردەوام دەبم لەو ویستەی کە دەکەمەوێت خۆم بکوژم.
لە ٢ی تەممووزی ١٩٥٤، لە کۆتا ڕۆژەکانی ژیانیدا، وێڕای ئەوەی تەندرووستی باش نەبوو، بەڵام لەگەڵ دیێگۆ بەشداریکرد لە گردبوونەوەیەکی ناڕەزایی لە دژی دەستێوەردانی سی ئای ئەی لەمەڕ کێشەکان و کودەتای گواتیمالا. واپێدەچێت لەوکاتەدا ھەستی بە نزیکبوونەوە لەکاتی مردنی کردبێت، بەوەی لەبارەیەوە قسەی لەگەڵ سەردانیکەرانی دەکرد، ھەروەھا وێنەی ئێسکبەند و فریشتەی لەسەر دەفتەری یادنامەکەی کێشا. دوایین وێنەشی، فریشتەیەکی ڕەش بوو، وەک ھایدن ھێرێرا، ژیاننامەنووسی کالۆ ئەمەی وەک فریشتەی مەرگ لێکداوە. لە کۆتا نووسینیدا کالۆ نووسی، «بەشادییەوە چاوەڕێی دەرچوون دەکەم - و ھیوادارم ھەرگیز بۆی نەگەڕێمەوە. — فریدا»
باروودۆخی کالۆ خراپتر دەبوو، شەوی ١٢ی تەممووزی ١٩٥٤ کۆتا شەوی بوو، کالۆ تایەکی بەرز و ئازارێکی زۆری ھەبوو. نزیکی ٦ی بەیانی بوو، لە ١٣ی تەممووزی ١٩٥٤، پەرستیارەکەی کالۆی بە مردوویی لەسەر جێگا بینی. لە تۆماری فەرمیدا، ھۆکاری مردنی کالۆ بە جەڵتەی سی نووسراوە. ژیاننامەنووس ھێرێرا مشتموڕی ئەوەی کردووە کە ئەگەری ھەیە کالۆ خۆی کوشتبێت. ئەو پەرستیارەی کە کالۆی بە مردوویی بینی، ئاماژەی بەوە کردووە لەکاتی پشکنینی بۆ بەکارھێنانی دەرمانەکانی کردووە، ئەوا بۆی دەرکەوتووە لە شەوی مردنیدا دەرمانی ئازارشکێنی زۆر خواردووە، لە کۆی ٧ دەرمان ئەوا ١١ی خواردووە. ھەر لەو شەوەدا، فریدا دیارییەکی بۆ دیێگۆ جێھێشت بەبۆنەی ساڵیادی ھاوسەرگیرییەکەیان، ھەرچەند کە مانگێک مابوو بۆ ئەو یادە.
لە ١٣ی تەممووز، جەستەی فریدا برایە پالاسیۆ دی بێلاس ئارتیس، لەوێ لەژێر ئاڵایەکی کۆمۆنیستیی دانرا. ڕۆژی دواتر، لەنێوان خزم و ھاوڕێکانی لە پرسە و ماتەمینێکی نافەرمی ئامادەبوون، بە سەدان لە ھەوادارانیشی لە دەرەوە ئامادەبوون. لەسەر ویستی خۆی، جەستەی فریدا بەخۆڵەمێشی کرا. دیێگۆ لەبارەی ئەم ڕۆژەوە وتی، «ئەوە تراژیدیاترینن ڕۆژە لە ژیانم.» دوای سێ ساڵ، دیێگۆ لە ساڵی ١٩٥٧ کۆچی دوایی کرد. خۆڵەمێشەکەی فریدا لە ناو گۆزەیەکی کۆنی پێش سەردەمی کۆلۆمبی لە لا کاسا ئەزل دانراوە، لە ساڵی ١٩٥٨ ماڵەکەی وەک مۆزەخانەیەکی گشتی کرایەوە.
دەستپێکی کارەکان
وێنۆک|فریدا لە ١٥ی حوزەیرانی ١٩١٩، کاتێک تەمەنی یانزدە ساڵان بوو. کالۆ ھەر لە منداڵییەوە خولیای کاری ھونەری و وێنەکێشان پەرەی سەند، بەتایبەتیش کاتێک وێنەکێش فێرناندۆ فێرناندێز (ھاوڕێی باوکی) ڕێنمایی دەکرد، کالۆ لەسەر دەفتەرەکەی وێنەکەی دەکێشا. لە ساڵی ١٩٢٥، بۆ یارمەتیدانی خێزانەکەی دەستی بەکارکردن کرد. یەکێک لەو کارانە لەگەڵ فێرناندێز بوو کە بەیەکەوە خەریکی کاری نەخش کردن بوون. ھێرناندێز سەرسامیی بەھرەمەندی فریدا بوو، ئەمەش وێڕای ئەوەی لەوکاتەدا فریدا خەون و خولیای ئەوەی نەبوو ببێتە ھونەرمەند، ھونەر بکاتە پیشەی خۆی.
بەھۆی ڕووداوی پاسەکەوە کە لە ساڵی ١٩٢٥ تووشی ھات، کالۆ سێ مانگ لەسەر جێگا کەوت، دوای ئەم ڕووداوە دەستی کرد بە وێنەکێشان. لەبەرئەوەی پێش ڕووداوەکە، خولیای بوونی بە پزیشک ھەبوو، ھەر بۆیە لە سەرەتاکان وەک وێنەکێشی پزیشکی دەستی پێکرد، بەمەش خولیاکانی لە ھونەر و زانست تێکەڵکێش کرد. دایکی تەختەیەکی نیگارکێشی تایبەتی بۆ دروست کرد، ئەمەش بۆ ئەوەی بتوانێت لەسەر جێگاکەشی خەریکی کاری وێنەکێشان بێت، باوکیشی کۆمەڵێ ڕەنگی زەیتی خۆی پێشەشکرد، کالۆ ئاوێنەیەکیشی ھەبوو، بەھۆی ئەوەوە خۆی دەبینی و وێنەی خودی خۆی کێشا. وێنەکێشان وای لە فریدا کرد بەدوای پرسیارەکانی شوناس و بوون بگەڕێت. لە بارەی وێنەکێشانەوە، فریدا وتویەتی، «وێنەی خۆم دەکێشم، چونکە ھەندێک کات بەتەنیام و من توخمێکم، ئەوە بەباشترین شێوە دەزانم.» دواتر ئەوەشی درکاند کە ئەو ڕووداوە و ماوەی چاکبوونەوە وای لێکرد «جارێکی تر دەستپێبکەمەوە، وێنەکێشان ھەر ئەوەیە کە بە چاوانم دەیبینم. لەوە زیاتر نییە.»
زۆرترین ئەو تابلۆیانەی کە لەم کاتەدا کالۆ دەیکرد، پۆرترەیتی خۆی، خوشکەکانی و ھاوڕێیانی قوتابخانەی بوون. وێنە سەرەتایییەکانی کالۆ سەرچاوەی ئیلھامیان لە ھونەرمەندە ئەورووپییەکان سەرچاوەی گرتبوو، بەتایبەت مامۆستایانی سەردەمی ڕێنیسانس وەک ساندرۆ بۆتیچلی، برۆنزینۆ، ھەروەھا لە بزووتنەوە ئاڤانت-گارد.
کاتێک لە ساڵی ١٩٢٩، لەگەڵ ھاوسەرەکەی دیێگۆ چوونە ویلایەتی مۆریلۆس ئەوا فریدا ئیلھامی لە شاری کویرناڤاکا وەرگرت، ئەو شارەی کە لێی دەژیا. لەو دەمە، فریدا شێوازی ھونەری خۆی گۆڕی، کەوتە ژێر کاریگەری فۆلکلۆر و کەلەپووری مەکسیکی. بەپێی قسەی مێژوونووسی ھونەر، ئەندریا کیتێنمان ئەوا ئەگەری ھەیە کە فریدا کەوتبێتە ژێر کاریگەریی وێنەکێشەی مەکسیکی ئەدۆلفۆ ماوگارد. شووناسی فریدا وەک کەسێکی لا ڕازای مەکسیکی، و ئەو خولیایەی پێشووی لەبارەی کەلتوور ھەیبوو بوونە ڕوخساری ھونەری بۆ تەواوی کارەکانی فریدا کالۆ.
ئایینی زەردەشتی
قیبلە (ڕوگە) لەئاینی زەردەشتیدا
قیبلەی زەردەشتیەکان تیشک و ڕووناکیە. ئەوان لەڕۆژدا دەتوانن بەرەو ڕۆژ و شەوانە لەبەرانبەر تیشکی مانگ، ئاگر، مۆم، چرا نوێژ بکەن. زەردەشتیەکان تەنھا لە ئاتەشکەدا ڕوو دەکەنە ئاگر و نوێژ دەکەن و تەنانەت ئەو کەسانەی لە دراوسێ ئاتەشکەدەکانن ڕوو لە ئاتەشکەدە نوێژ ناکەن. ئاگر لە مەزدەیەسنا ھێمای «ئەشا» یە. ئەو ئاگرەی لە ئاتەشکەدەدایە وەک ئاڵای مەزدەیەسنا و ھێمای شووناسی دینی – کولتوری زەردەشتیەکانە. شایانی باسە کە نوێژ لە ئایینی زەردەشتیدا لە شەو و ڕۆژدا پێنج (٥) جار دەکرێت مێژینەیەکی چەند ھەزار ساڵی ھەیە و لە ھیچ ئایینیکیترەوە وەرنەگیراوە.
فریدا کالۆ
کارکردن لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ڕاست|وێنۆک|کالۆ لە ساڵی ١٩٢٦.|250x250پیکسڵ کاتێک کالۆ و دیێگۆ لە ساڵی ١٩٣٠ چوونە سان فرانسیسکۆ، کالۆ ئاشنایەتی لەگەڵ ھونەرمەندانی ئەمریکی پەیدا کرد لەوانە ئێدوارد ویستن، ڕالف ستاکپۆل، تیمۆتی ئێل فلویگەر و نیکۆلاس مورای. بەسەربردنی شەش مانگ لە سان فرانسیسکۆ بۆ فریدا ماوەیەکی پڕ لە بەرھەم بوو، لەوکاتەدا گەشەی زیاتری بەخۆیەوە بینی بەراورد بەوەی لە شاری کویرناڤاکا دەستی کەوتبوو. ھەروەھا گرێبەستی زیاتر بۆ کاکردن بۆ وێنەکێشانی پۆرترەیتی بەدەستھێنا. لە ساڵی ١٩٣١، تابلۆی فریدا و دیێگۆ ڕیڤێرای تەواوکرد، ئەم تابلۆیە لە دوو پۆرترەیتی خۆی و دیێگۆ پێکدێت کە بە تابلۆی ھاوسەرگیرییەکان دەناسرێت، ھەر لەو ساڵەدا، تابلۆی پۆرترەیتی لوتەر بێربانکی تەواوکرد، لە وێنەکە پۆرترەیتی لوتەر لەگەڵ درەختێک تێھەڵکێش کرابوون. وێڕای ئەوەی فریدا زیاتر خۆی وەک کەسێکی سادە و ژنی دیێگۆ پشان دەدا لەوەی وەک ھونەرمەندێک، بەڵام لە شەشەمین پێشانگای ساڵانەی کۆمەڵگای ژنانی ھونەرمەند لە سان فرانسیسکۆ بە تابلۆی فریدا و دیێگۆ ڕیڤێرا بەشداربوو، پێشانگاکە لە کۆشکی لیگیۆن ئۆف ئۆنەر ئەنجامدرا.
ئایینی زەردەشتی
باوەرەکانی زەردەشتی
وێنۆک
فریدا کالۆ
کارکردن لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
دواتر کە لەگەڵ دیێگۆ چوونە دێترۆیت، کالۆ تووشی چەند کێشەیەکی تەندرووستی بوو لەوانەش دووگیانبوون. سەرباری ئەو کێشە تەندرووستیانە و ڕقبوونی لە کەلتووری سەرمایەداریی (کاپیتالیست) ئەمریکا، مانەوەی لەو شارەدا ئیلھامی زیاتری پێبەخشی بۆ پشاندانی دەربڕینە ھونەرییەکانی. لەو دەمە، فریدا فێری تەکنیکی زیاتر بوو، ھەروەھا تابلۆکانیشی پەیام و گێڕانەوەی زیاتری لە خۆ ھەڵدەگرت. ھەروەھا دەستیکرد بە پشاندانی «تیرۆر، ناڵاندن، برین و ئازار» لە ڕووکاری تابلۆکانی. لە دێترۆیت چەند کارێکی دیکە ئەنجامدا، لەو تابلۆیانەش وەک نەخۆشخانەی ھێنری فۆرد (١٩٣٢)، لەدایکبوونم (١٩٣٢)، پۆرترەیتی خۆد لەسەر سنووری مەکسیک و ویلایەتە یەکگرتووەکان (١٩٣٢). لەوکاتەی لە دیترۆیت بوو، ھیچێک لە کارەکانی لە پێشانگاکان نمایش نەکران، کالۆ لە چاوپێکەوتنێکی میدیایی لەگەڵ دێترۆیت نیوز بەشدار بوو، قسەی لەبارەی ھونەرەکانی خۆی کرد.
ئایینی زەردەشتی
جەژنەکان
ئایینی زەردەشتی زۆر جەژنی تێدایە. ناودارترینیان نەورۆزە، نەورۆز جەژنی سەری ساڵە و دەکەوێتە یەکەمین ڕۆژی بەھار. وە بە ڕۆژی لە دایک بوونی پەیامبەر زەردەشت دێت
فریدا کالۆ
گەڕانەوە بۆ مەکسیکۆ ستی و بەناوبانگبوون لە ئاستی جیھان
وێنۆک|فریدا و دیێگۆ لەگەڵ بازرگانی ئەمریکی ئەنسن گوودیەر. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٤، گەڕایەوە مەکسیکۆ ستی، کالۆ بۆ ماوەی دوو ساڵ ھیچ تابلۆیەکی نوێی نەبوو، ئەمەش بەھۆی کێشە تەندرووستییەکانی. لە ساڵی ١٩٣٧ و ١٩٣٨، ژیانی پیشەگەریی کالۆ بەرھەمدار بوو، ئەمەش دوای جیابوونەوە و ئاشتبوونەوەی بوو لەگەڵ دیێگۆ. لەم ماوە کورتەدا، تابلۆی زیاتری دروستکرد بەراورد بە ھەشت ساڵی کاتی ھاوسەرگیرییەکەی، لەم ماوەیەدا چەند تابلۆیەکی کێشا لەوانە، من و پەستیارەکەم (١٩٣٧)، بیرەوەری، دڵەکە (١٩٣٧)، چوار دانیشتووانەکەی مەکسیک (١٩٣٨)، ھەروەھا ئاو چی پێ بەخشیم (١٩٣٨). ھەرچەند خۆی دڵنیا نەبوو لە باشی کارەکانی، لە سەرەتاکانی ١٩٣٨، زانکۆی ناشنال ئۆتۆنۆمی مەکسیک بەشێک لە کارەکانی فریدای لە پێشانگایەک نمایش کرد. یەکەم گەورە فرۆشی بەرھەمەکانی، لە ھاوینی ١٩٣٨ بوو، کاتێک ئەستێرەی فیلم و کۆکرەوەی بەرھەمی ھونەری، ئێدوار گی ڕۆبنسن چوار لە تابلۆکانی فریدای کڕی، بۆ ھەریەکێکیان بڕی ٢٠٠ دۆلاری ئەمریکا دا. لەوە زیاتر، لە نیسانی ١٩٣٨، وێنەکێشی سوریالیستی-فەڕەنسی ئاندرێ بریتۆن سەردانی دیێگۆی کرد. لەو دەمە، بریتۆن سەرسامی کارەکانی کالۆ بوو، ڕاستەوخۆ ئەوی بە سوریالیست دانا، لەوەسفی کارەکانیشی وتی، «وەک شریتێک وان لەدەوری بۆمبێک». ئەو نەک تەنیا بەڵێنی بە کالۆ دا کە پێشانگایەکی بۆ بکاتەوە لە پاریس، بەڵکو نامەیەکیشی نووسی بۆ ھاوڕی و بازرگانی ھونەری، جولیەن لێڤی کە دواتر بانگێشتی فریدای کرد بۆ بەشداریکردن لە یەکەمین پێشانگای تاکەکەسی خۆی لە مەنھاتن.
ئایینی زەردەشتی
ژیانی ھاوسەری
زەردەشتییەکان باوەڕیان وایە کە زەردەشت ھێنانی بێوەژنی لا پەسندترە لەوەی کە مێردی نەکردبێت، ھەروەھا ژنی بە منداڵی پێ باشترە لەوەی کە منداڵی نەبێت. ھەروەکوو چۆن تەڵاق دان لەلای زەردەشتییەکان حەرامە. ھاوسەرگیری لەگەڵ قەوم و تەنانت برا و خوشک و باوک و دایکدا لە ئایینی زەرتەشتیدا ھەبووە کە بە خوێدۆدە ناسراوە.
مردن لەلای زەردەشتیەکان
زەردەشتییەکان باوەریان وایە کە ڕۆح دوای دەرچونی لە لەش، بۆ ماوەی سێ ڕۆژ لەناویدا دەمێنێتەوە؛ دواتر بۆ جیھانی تر دەڕوات. ھەروەھا باوەڕیان بە حسابکردن ئەوەیە کە زەردەشتیی چاک تاھەتایە لە بەھەشت دەمێنێتەوە، مرۆڤی خراپیش تاھەتایە لە دۆزەخدا دەمێنێتەوە.
فریدا کالۆ
گەڕانەوە بۆ مەکسیکۆ ستی و بەناوبانگبوون لە ئاستی جیھان
لە کانوونی دووەمی ١٩٣٩، کالۆ چووە پاریس لەسەر بانگیشتنامەی ئەندرێ بریتۆن بۆئەوەی لە پێشانگای نمایشکردنی کارەکانی ئامادەبێت. کاتێک کالۆ گەیشتە پاریس، بۆی دەرکەوت کە ئەندرێ ھیچێک لە تابلۆکانی ئەوی لە تێچووی گومرگ پاکنەکردووەتەوە، ھەروەھا ئەو خاوەنی ھیچ پێشانگایەکیش نییە. بە ھاوکاری مارسێل دوشامپ، فریدا پێشانگایەکی بۆ کارەکانی بکاتەوە. دواتر فریدا تووشی کێشەی دیکە بوویەوە، پێشانگاکە ڕەتی کردەوە ھەندێ لە کارەکانی نمایش بکات، بەھۆکاری ئەوەی کە زۆر شۆکھێنەرن بۆ ئامادەبووان.
ناسر ڕەزازی
گۆڕاندنی ئایین بە یارسان
لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٢، گرتەیەکی دەنگی دزەپێکراوی ناسر ڕەزازی لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان بڵاوکرایەوە، کە لەو فایلە دەنگییەدا ئاماژە بەوە دەکات ئایینی خۆی کردووە بە یارسان و ڕەخنەی لە ئایینی ئیسلام گرت، ئەم فایلە دەنگییە ڕووبەڕووی کاردانەوەی مامۆستایانی ئایینیی ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستان و ھەندێک لە پەیڕەوانی ئایینی ئیسلام لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان بووەوە. لە بەرامبەر ئەو ڕەخنە و سووکایەتییانە، ناسر ڕەزازی ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە و نیگەرانی خۆی لەو ھێرش و سووکایەتییانە دەربڕی. لە ٩ی شوبات، سەندیکای ھونەرمەندانی کوردستان پشتوانی خۆیان بۆ ڕەزازی دەربڕی و داوایان کرد سووکایەتیکردنی خەڵک بەم ھونەرمەندە ڕابوەستێت و خەبات و تێکۆشانی لە خزمەت نەتەوەکەی بەھەند وەربگیرێت. بەھۆی بەردەوامی کاردانەوەکان لە ١١ی شوباتی ٢٠٢٢، یەکێتیی زانایانی ئایینیی کوردستان لە ڕاگەیەندراوێکدا دژایەتیی خۆیان بۆ سووکایەتیکردن بە ئیسلام و پیرۆزییەکانی دەربڕی و داوایان لە ناسر ڕەزازی کرد، بەھۆی سووکایەتیکردن بە ئایینی ئیسلام داوای لێبووردن بکات.
ئایینی زەردەشتی
مردن لەلای زەردەشتیەکان
زەردەشتیەکان بارودۆخی تایبەتیان ھەیە بۆ ناشتنی مردوەکانیان؛ چونکە ئەوان نایانەوێ جەستەی مردووەکان تێکەڵ بە یەکەکانی ژیان بێت وەکوو خۆڵ و ئاو و… ھتد. چونکە باوەڕیان وایە کە پیسیان دەکات بۆیە مردووەکانیان نانێژن، بەڵکوو بۆ باڵندە گۆشتخۆرەکان جێیان دەھێڵن لەسەر بورجی تایبەتی کە پییان دەڵێن «بورجەکانی بێ دەنگی». جەستەکان لەلایەن کەسانی تایبەتی لەسەر ئەم بورجانە دادەنرێن، دوای خواردنی جەستەکانیش لەلایەن باڵندەکان، ئێسقانەکان لە جێگایەکی تر دادەنرێن لە بورجەکان بەبێ ناشتن.
فریدا کالۆ
گەڕانەوە بۆ مەکسیکۆ ستی و بەناوبانگبوون لە ئاستی جیھان
پێشانگاکە لە مانگی ئازار کرایەوە، بەڵام پێشوازییەکی کەمتری لێکرا بەراورد بەوەی لە ئەمریکا لێی کرابوو، ڕەنگە ھۆکاری جەنگی جیھانیی دووەم بووبێت، ھەموو ئەمانەش زیانی دارایی بە کالۆ گەیاند، بووە ھۆکارێکیش بۆ ھەڵوەشاندنەوەی پێشانگایەکی لە لەندەن. ھاوکات، مۆزەخانەی لووڤر تابلۆ زە فرەیمی لێ کڕییەوە، بەمەش بووە یەکەم ھونەرمەندی مەکسیکی لەلایەن مۆزەخانەکەوە بەرھەمێکی کۆبکرێتەوە. لە پاریس، لەلایەن ھونەرمەندانی ناسراو پێشوازی گەرمی لێکرا لەوانەش پابلۆ پیکاسۆ و خوان میرۆ. ھەر لە گەشتەکەی پاریس، وێنەیەکی فریدا خرایە سەر ڕووپەڕی گۆڤاری ڤۆگی (چاپی پاریس). سەرباری ھەموو ئەوانە بیرووباوەڕی خۆی لەسەر پاریس و سووریالیستەکان ھەر بە نەرێنی مایەوە، لە نامەیەکی بۆ مورای نووسی، ئەوان «کۆمەڵە کووکوویێکی گەلحۆ و سووریالیستی زۆر گێژن» ، ھەروەھا «ئەوان زۆر گێلن، من چیتر بەرگە ناگرم لایان بمێنمەوە».
ئایینی زەردەشتی
مردن لەلای زەردەشتیەکان
ھەرچی ئەو زەردەشتیانەی کە لە کۆمەڵگای موسڵمانی دادەنیشن، کەوا ناتوانن ئەم کارە ئەنجام بدەن، ھەڵدەستن بە دانانی مردوو لەناو سندوقی پتەوو، دواتر دەینێژن. بەمەش تیکەڵ بە سروشت نابێت.
ناسر ڕەزازی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ناسر ڕەزازی پۆل:خەڵکی سنە پۆل:زیندووان پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥ پۆل:سیاسییەکانی کۆمەڵە ڕێکخراوی کۆمۆنیستی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران پۆل:ڕەخنەگرانی ئیسلام پۆل:ئەو کەسانەی تۆمەتبارن بە بێڕێزیکردن بە ئایین پۆل:یارسانییەکان پۆل:گۆرانیبێژانی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی
سازمانناسی
بەستەری دیکە
- جۆشی گرووپ
ئایینی زەردەشتی
ڕەوانترین لێکۆڵینەوە لەسەر مێژووی ژیانی زەردەشت
سەردەمی لەدایکبوونی زەردەشت دەگەریتەوە بۆ(٦٦٠ ساڵ پ. ز) لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان پارێزگای کوردستان شاری ورمێی ئێستا لە ناوچەی شارۆچکەی سەردەشەت لە خێڵی سپیتەمان ھاتووەتە دنیاوەو ھەورامان بەتایبەت ونشینگەی پەیدابونی و ژیانی زەردەشتە. دەتوانین بەچەند بەلگەیەک بیسەلمێنین لەم ناوچەیەدا و بەتایبەتی لە ناوچەی شاۆچکەی سەردەشت لەدایکبوە و دواتر کۆچی کردوە بۆ ناوجەکانی دیکەی مەدیا:شوێنەوارەکان باشترین وتەی ئێمەن بۆ لێکۆڵینو واژەی ڕۆژھەلات ناسەکان جگەلەوەش چەندەھا گوندو ناوجە بەناوی ئاڤیستای ناونراوە سەرەرای ئەوزمانەی کە پێی ئاخاوتونو ئاویستای پینوسراوەتەوە کە ئاڤیستایییەو لەونوجەیەدا بەکارھینراوەو ئێستاش لەناو ھەوارامیدا ھەرماوە پێدەچی ھەمان ئەو زارەشبی مابێتەوە و نەفەوتانێ.
زەردەشت (سپیت مان) بووە، بەواتای بەواتای ڕەگەزی سپی یان (سپی پێست). یان {تەمێکی سپی} واتە لە تەمەوە ھاتووە. لە کتێبی ئاوێستادا کە کتێبی پیرۆزی ئایینی زەڕدەشتیانە، بەم جۆرە ناوی زەردەشت نووسراوە (زەرەتاو شەتەرە ئاتی). بەواتای (خاوەن وشتری زێڕین) دێت، بەشێوە زاری ھەورامی بەواتای (ئەی کەسێ کەوەک تیشکی خۆر دەدرەوشێیتەوە و دەباری) (زەڕ) بەمانای تیشکی زێڕینی خۆر، (تاو) بەواتای تین، (شتەر) بارین (ئاتی) ھاتووی یان لە دەشتی زەردەوە ھاتووە، ئەم پێغەمبەرە کەناوی ڕاستی ئەو لەھیچ نوسراووێکدانەنووسراوە، بەو ناسناوەی کە پێیان بەخشیوە بەرەبەرە بەشێوەی زمانی گشتی بەناوی (زەردەشت) ناسراوە و لەمێژودا جێگیر بووە وئەم ناوە بڕاوە بەسەریدا. زەڕدەشت تا تەمەنی چل ساڵی لەناو ھەورامییەکاندا بەمەڕ لەوەڕاندن ژیانی بردووەتە سەر. ژنی ھێناوەو بووە بەخاوەنی خێزان، یەکەم کچی (فەڕینی) بوو، دووەمی (پریتی) بوو، کچی سیێەمی (پووروچیستا) بوو، بەواتای پڕ لە زانیاری، کچی سێیییەمی بووە بە ھاوسەری (جاماسب) وەزیری (کەیگوش تاسب), ئەم شایە پێش بوونی زەردەشت بەپەیامبەر پێشبینیکردووە کە زەردەشت دەبێتەپەیامبەر، زەردەشت لە تەمەنی چل ساڵیدا گۆشەگیردەبوو، حاڵەتێکیتایبەتی بەسەردا دەھات، خۆی لەگەڵ خۆیدادەدوا، تا لەلایەن خوای گەورەوە بەم شێوەیە سروشتی بۆ ھاتووە، (ئەی زەردەشت تۆم بە پەیامبەر ھەڵبژارد و گەلەکەت ھانبدە بۆ پەرستنی خوای نادیار (ئاھورامزدا) و باخۆیان دووربخەنەوە لە خواوەندە درۆکان وھەڵخەڵەتێنەرەکان، تەنھا ئاھورامزدا بپەرستن وتەنھا ئەو شایانی سوپاسگوزارییە. ساڵی کوردی بۆ یادی لەدایکبوونی دانراوە لە چل ساڵیدا بووەتە پەیامبەر واتە ٦٦٠ ساڵ پێش زایین ئایینی زەردەشت پەیدا بووە یەکەمین کەس کە پەیامبەری زەردەشتی پەسەندکردو باوەڕی پێھێنا یەکێ بوولە ئامۆزاکانی بەناوی (مزی ماو). بەبلاَوبونەوەی ئایینی مزدائی، (خووی)یەکان کە دانیشتووی ناوچەی (خووی) بوون، چوون بەگژ زەردەشت و پەیڕەوانیدا. زەردەشت ناچار بووە کۆچ بکات بۆ ناوچەی (سنە) و لە شوێنێکدا جێگیر بوو بە ناوی کێوی (ئاوشی درینەر), کەپاش ھەزاران ساڵ ناوەکە گۆرا بە (ئاویدەر)، لەوسەردەمەدا ئەو کەسانە کەمتر لە شارەکاندا نیشتەجی دەبوون، لەبەر ئەوەی ڕان و ئاژەڵەکانیان پێویستییان بەلەوەڕ گەو ئاوی زۆروسازگار بوو، کێوی ئاویدەری سنەش ئەو مەرجانەی تێدا بوو.
زەردەشت لەسەر ئەو کێوە بۆ دووەم جار سروشی پەیامبەری بۆ ھاتووەو دڵنیا بووە کە (ئاھورا مزدا) ئەوی بە پەیامبەر ھەڵبژاردووە. دانیشتووانی ئەو ناوچەیەی بانگەواز کرد بۆخوا پەرستی، بەرە بەرە سەر پێچیکەرانی زۆربوون، تاوای لێھات نەیتوانی لەوی ژیان بەرێتەسەر، ناچار بوو کۆچ بکات بۆ ڕۆژ ھەلاَتی ئەو ناوچەیەو لەسەر کێوی (ھۆگیر) جێگیر بوو کەدواتر بەکێوی (ھیجر)یان (ھەجیر) ناو برا بۆ سێیەم جار لەوی سروشی بۆ نوێبوَتەوە، لەوی بانگەوازەکەی نوێکردەوەو سروودە ئایینییەکانی، کە بە (گات)ەکانناسراون، ھۆنینەوە. ئەم (گاتانە) بەشێکن لەئاوێستاو بریتین لەسوپاسگوزاری (ئاھورا مزدا). ئەو ناوچەیە بەناوی (دینئاوەر) ناسراوە، تائەمڕۆش بە (دینەوەر) ناسراوە دانیشتووانی کێوی ھەجیر ئایینی ڕاستیان پەسەند کردوەو پەیڕەوانی زەردەشتی پەرەیان سەندو پاشای ئەو ناوچەیە، کە لە سەرکێوەکە کۆشکی دەسەلاَتی دروست کردبوو، لەوی ئەژیاو بە (گنگ شا) ناوداربوو، کە لەناوچەی (سەحنە)یا (سەھنەی) ئیمڕۆیە ئەو کاتە بە (سائین دژ) بەمانای قەلاَی سائین ناودار بووە، ئەو پاشایە ئایینی زەردەشتی پەسەندکردو باوەڕی پێھێنا. شا (کەیگوشتاسب) ناوچەیەکی فراوانی ژێر دەسەلاَتداریی خۆی بەخشییە پەیڕەوانی زەردەشت بۆ ئەوەی خواپەرستان و پارسیان لەو ناوچەیەدا بە کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییەوە خەریکبن. زەردەشت دەستیکرد بە دروستکردنی ئاتەشگەکەی خۆی لەناوچەی (باکتیرا) کە پارسەکان لەو ناوچەیەدا دەژیان، پاش ھەزاران ساڵ گۆڕا بە ناوی پارسینە لەناوچەی دینەوەری کرماشان، باکتیرا گۆڕرا بە (باختەر) و پاشان بۆچوونەکان وابوون کە زەڕدەشت لە ھەرێمی (بەڵخ) و (بوخارا) ژیاوە، بەلاَم ئەو دێیە ئێستەش بەناوی باکتەر ناو ئەبری و دوو دێی تر لە نزیکییەوە پێیان دەوتری باکتەرەکان. زەردەشت لەکەناری گۆمی ئورمییە بوو بە پەیامبەر، بەھۆی دژایەتیکردنی دانیشتووانی، لە ناوچەی (خووی)ەوە پەنایبردە کێوی (ئاویدەر)، لەوێوە بۆ کێوی ھەجیو، لەناوچەی (سائین دژ) (سەحنەی ئێستا)، دواتر بە ناوی دینەوەر ناوبانگی سەند، پاشان (کەیگوشتاب) چووەتەسەر ئایینەکەی زەڕدەشت و ئاتەشگەیەکی دروست کرد. پەیڕەوانی زەڕدەشت لە ناوچەیەک بە ناوی (پارسییە) نیشتەجێبوون.
بەرەبەرە بەرەنگاریی ئایینەکانی ئەو سەردەمە بوونەوە، لە دێو پەرستان وئەستێرە پەرستان و درۆزنان لە ئەنجامی ئەو بەربەرەکانێیە، لە شەڕێکی خوێناویی سەختدا (گوشتاسب) و کوڕەکانی و زەردەشت و یارانی کوژران وئاتەشگەکەش وێرانکرا، پارسەکان بەپەراگەندەیی ھەڵھاتن و لە شوێنانی تر نیشتەجێبوون و ژیانیان بردە سەر، ئاوێستا و سروودە ئایینییەکان و ئامۆژگارییەکانی زەڕدەشت بەھۆی ھاوبیرانییەوە گوێزرانەوە بۆ دارستانەکانی مازیندەران و دورتر وەکو بەڵخ و بوخارا خۆیان پەنادا و پەرەیان بە ئایینی زەردەشتی دا. دوای ماوەیەک لە دارستانەکانی مازیندەران حکوومەتێکیان بە ناوی (پارت)، پێکھاێنا. ھاوبیرانی زەردەشت بە کۆکردنەوەی کتێبی (گاتا) و (ئاوێستا) و خەریکبوون. ئەم ئاوێستایە کە ئێستە لەبەر دەستایە، بەشێکە لەو ئاوێستا کۆنە کەپاش ھێرشی ئەسکەندەر و تالاَنکردنی کتێبخانەی گەورەی ئەو سەردەمە، سەردەمی ھەخامەنشییەکان، کە لە (دژبنشت)، یا قەلاَی (نوختە)، نووسرا و کتێبخانەکە لەو قەلاَیەدا بوو و ھێرشی ئیسلامیش ھەمان شت بووەتە لەناوبردنی. ئاوێستا بەھۆی پیاوە ئایینییەکانەوە کە لەبەریان کردبوو، دەماودەم گێڕراوەتەوەولەسەردەمی ئەشکانییەکاندا نووسراوەتەوە، ئەو ئاوێستایەی ئێستا ھەیە، پاشماوەی ئەو نووسینەی سەردەمی ئەشکانییەکانەو و بەو جۆرە نووسینە نووسراوەتەوە.
لە کتێبی گەورەی زەردەشتدا (گاتا) کان کەلە ھەڵبەستەکانی زەڕدەشت خۆیەتی و نووسینەکانی تر بەناوی (یەشتە) کان، یان ئاوێستای دواتر دادەنێن، کە چەند بەشێکی جۆراو جۆرە، وەک جوگرافیای ئاوێستایی بەناوی (زامیاد یەشت) و چیرۆکی جۆراوجۆری کۆن و بەجێماوی ئەو زەمانە دێرینە، بەناوی (فەروەردین یەشت)، کە بریتییە لەشیوەنی ڕۆستەمی قارەمانیکورد، لەسەر تەرمی زۆرابیکوڕی، کە بە نەزانی بە دەستی باوکی لە خۆباییبووی کوژراوە.
کەزۆربەمان داستانی ڕۆستەمی زاڵ مان گوێ لێ بووە یان خوێندومانەوە یان بیستومانە ھەروەھا چەند پارچە سروودێکی سەردەمە کۆنەکان کەبەو شێوە نووسینە نوسراوون پارێزرابوون، ئاشکرایە پاش حکوومەتی ئەشکانییەکان، پاشاکانیساسانی، کەباوەڕیان بە ئایینی زەردەشتی ھێنابوو، ھەندی گۆڕینیان لە دەقەکانی ئاوێستادا، بۆ بەرژەوەندی خۆیان کردووە. پاش ھێرشی عەرەبەکان ئاوێستا کەوتە بەر پلارو زۆر بەشی لەناو برا. پەیڕەوانی ئایینی زەردەشتی، ناچار لە ئێران ھەڵھاتن وپەنایانبردە ولاَتی ھند، کە دوور بوو لە ھێرشی عەرەبەکان. ئاوێستایەک لە چنگ کوشتارو تالاَنی عەرەبەکانڕزگار بوو بوو، گەیاندیانەھند، دوای ھەزارو چەند ساڵێک بەشێک لە مەبەستەکانی ئاوێستا لەگەڵ مەبەستەکانی زۆربەی ئایینەکانی ھندستان ئاوێتە بوو. بەرە بەرە زمانی یەکەمی ئاوێستا گۆڕا بە زمانی (کوچرانی) وشێوە زمانەکانی تری ھندستان.
سەرچاوەکان
پۆل:ئایینەکانی ئاسیا پۆل:ئایین لە ئێران پۆل:یەکپەرستی پۆل:ئایینە یەکتاپەرستییەکان پۆل:ئایینی زەردەشتی پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ئایین لە ھیندستان پۆل:ئایینەکانی کوردستان پۆل:ئایینی زەردەشت پۆل:ئایینە هیندییەکان پۆل:ئایینە ھیندییەکان
سازمانناسی
بەستەری دیکە
پۆل:سازمانناسی پۆل:بیردۆزە کۆمەڵایەتییەکان
فریدا کالۆ
گەڕانەوە بۆ مەکسیکۆ ستی و بەناوبانگبوون لە ئاستی جیھان
لە ئەمریکا، تابلۆکانی کالۆ بەردەوام نرخیان بەرز دەبوویەوە. لە ساڵی ١٩٤١، کارەکانی لە پەیمانگای ھونەری ھاوچەرخ لە بۆستن پشاندران، دوای ساڵێک لەوەش، بەشداری لە دوو پێشانگای ھونەرمەندە گەورەکانی کرد لە نیویۆرک. تابلۆی پۆرترەیتی سەدەی بیستەم لە پێشانگاکانی مۆزەخانەی مۆدێرن ئارت لە نیویۆرک و پێشانگای یەکەم کاغەزی سووریالی نمایشکران. لە ساڵی ١٩٤٣، بەشداری کرد لە پێشانگای ھونەری مەکسیکی ئەمڕۆ لە مۆزەخانەی ھونەریی فیلادلفیا و ژنانی ھونەرمەند لە گالێری زە ئارت ئۆف زیس سێنتری لە نیویۆرک کرد. دواتر کالۆ لە ناوخۆی مەکسیک زیاتر ناسرا. کالۆ بووە ئەندامی دامەزرێنەری سیمیناریۆ دی کەلتورا مێکسیکانا، گرووپێکی ٢٥ ھونەرمەندی بوون، کە لە ساڵی ١٩٤٢، لایەن وەزارەتی پەروەردەوە ئەرکیان پێ سپێردرا، بۆ ئەوەی زانیاری لەبارەی کەلتووری مەکسیکی لە نێو خەڵک بڵاوبکەنەوە. وەک ئەندامێک، ئەرکی ڕێکخستنی پێشانگا و ئامادەبوون لە کۆنفرانسەکانی ھونەری گرتە ئەستۆ. لەساڵانی ١٩٤٣ و ١٩٤٤، کالۆ لە دوو پێشانگای ھونەری لە مەکسیک بەشداربوو. وتارەکەی دیێگۆ لەسەر ھونەری فریدا لەو ڕۆژنامەیە بڵاوبوویەوە کە لەلایەن سیمیناریۆ دی کەلتورا مێکسیکانا چاپدەکرا. وێنۆک|تابلۆی [[خۆپۆترەیت بە ملوانکەیەکی دڕکاوی و ھەمینگبێرد، یەکێک لە خۆپۆترەیتەکانی فریدا کە لە ساڵی ١٩٤٠ وێنەی کێشا.]] لە ساڵی ١٩٤٣، کالۆ بووە مامۆستا، ھانی قوتابییەکانیشی دەدا بۆ ئەوەی کە بەشێوەیەکی ئازادانە و ناڕەسمی مامەڵە لەگەڵ ئەودا بکەن، ھەروەھا ھانیدان بۆ ئەوەی فەرھەنگ و کەلەپووری مەکسیکییان خۆش بوێت و وەک توخمێک لە کارەکانیان لەسەر شەقام بەکاری بھێنن. کاتێک باری تەندرووستی ڕێگری لەکاری مامۆستایەتی ئەو دەکرد، ئەوا وانەکانی بردە ماڵەکەی لە لاکاسا دی ئەزول. چوار لە قوتابییەکانی، فانی ڕابێل، ئەرتورۆ گارسیا بوستۆس، گویلێرمۆ مۆنرۆی، ھەروەھا ئەرتورۆ ئستاردا بوونە ھەواداری فریدا، ھەندێکجار بە «لۆس فریدۆس» بانگدەکران. کالۆ سێ کاری ھونەریی سەر شەقامی بۆخۆی و قوتابییەکانی دەستەبەر کرد. لە ساڵانی چلەکان، گوزەرانی ئابووری کالۆ باش نەبوو، ئەمەش لەبەر ئەوەبوو کە ستایلی کارەکانی لەگەڵ خواستی کڕیارەکان یەکانگیر نەدەبوون. لە سەرەتای چلەکان، دوو کاری پێدرا لەلایەن حکوومەتەوە، کاری یەکەمیانی تەواونەکرد، لەوانەیە لەبەر ئەوەبووبێت کە خۆی حەزی بەبابەتەکە نەکردبێت، کاری دووەمیشی لەلایەن لیژنەی سەرپەرشتیار ڕەتکرایەوە. سەرباری ئەوانەش، ئەو ھەر کڕیاری تایبەتی ھەبوو، یەکێک لەوانەش ئەندازیار ئێدواردۆ مۆریلۆ سافا بوو، ئەو زیاتر لە ٣٠ پۆرترەیتی ئەندامانی خێزانەکەی داواکردبوو لەماوەی ئەو دە ساڵەدا. دواتر گوزەرانی ئابووری باشتربوو کاتێک لە ساڵی ١٩٤٦، بڕی ٥٠٠٠ پیسۆی وەرگرت بۆ تابلۆی موسا (١٩٤٥)، ھەروەھا کاتێک لە ساڵی ١٩٤٧، تابلۆی دوو فریداکە لەلایەن مۆزەخانەی ھونەری ھاوچەرخ کڕا. بە قسەی مێژوونووسی ھونەری ئەندریا کاتینمان، لە ناوەڕاستی چلەکان، فریدا وێنەی ھەر چ شتێکی کێشابێت ئەوا لە پێشانگاکان پشاندراوە، ھەروەھا مارتا زامۆرا، ئەوەی نووسیوە کە لەو سەردەمە وێنەی ھەرچی کێشابێت ئەوا فرۆشراوە، تەنانەت ھەندێکجار وێنەی تەواونەکراویشی فرۆشراوە کاتێک لەسەر تەختەی وێنەکێشان بووە.
دوایین ساڵەکان
لە کۆتا ساڵەکانیدا، کالۆ لەناوخۆی مەکسیکدا ناوبانگی پەیدا کردبوو، لەگەڵ ئەوەشدا تەندرووستی ھەر بەرەو خراپ بوون دەچوو، نەشتەرگەرییەکی کرد بۆ بڕبڕەی بەڵام شکستی ھێنا. لەو کاتەدا، چەند تابلۆیەکی کێشا لەوانە، ستوونە شکاوەکان (١٩٤٤)، بێ ھیوا (١٩٤٥)، داری ھیوا، خێرا وەستاو (١٩٤٦)، ھەروەھا ئاسکە بریندارەکە (١٩٤٦)، ھەموو ئەو تابلۆیانە ڕەنگدانەوەی خراپی ڕەوشی تەندرووستی جەستەی ئەو بوون. لە کۆتا ساڵانی تەمەنیدا، کالۆ کە زیاتر لە لاکاسا ئەزل بوو، دەستیکرد بەکارکردن لەبابەتی سروشت/ژیان لەڕێگای وێنەکێشانی میوە و گوڵ لەگەڵ سیمبوڵی سیاسیی وەک ئاڵا و کۆتر. لە بارەی کارە سیاسییەکانی وتویەتی، «بێ ئۆقرەیییەکی گەورەم ھەیە لەبارەی تابلۆکانم. زیاتر لەبەر ئەوەیە دەمەوێت سوودیان ھەبێت بۆ شۆڕشی کۆمۆنیستی… تا ئێستا بە سادەیی و ڕاستگۆیانە لەبارەی خۆم دواوم… دەبێت بەوپەڕی توانامەوە کاربکەم بۆئەوەی وابکەم کە ئەو بڕە کەمە تەندرووستییەی ھەمە، ڕێگام بدات لە سوودی شۆڕش بەکاری بھێنم، ئەوە تاکە ھۆکاری ڕاستەقینەی مانەوەمە لە ژیان.»
وێنەگر لۆلا ئەلڤارێس براڤۆ لەوە گەیشت بوو کە کالۆ لە کۆتا ساڵەکانی ژیانیدایە، ھەربۆیە یەکەمین پێشانگای تاکەکەسی بۆ کالۆ کردەوە لە مەکسیک، ئەمەش لە نیسانی ١٩٥٣ بوو. سەرەتا بەھۆی نەخۆشییەکەیەوە نەیتوانی ئامادەبێت، بەڵام دواتر داوای کرد لەسەر جێگاکەیەوە بیگوازنەوە بۆ ھۆڵی گالێری پێشانگاکە. کالۆ بە ئەمبولانسێکەوە گەیەندرایە گالێرییەکە، لەوێ بە ئامادەبوونی میوانەکانی سەرسام کرد، کالۆ لەماوەی ئاھەنگی گالێرییەکە بەشداری کرد. ئەم پێشانگایە لەناوخۆی مەکسیک و دەرەوەش بووە جێگای سەرنجی میدیاکان. ھەر لەو ساڵەدا، لە پێشانگایەکی گالێری تیت، لە لەندەن دەربارەی ھونەری مەکسیکی، پێنج لە تابلۆکانی فریدا نمایشکران.