یارییەکانی_ئۆڵۆمپیادی_ھاوینە
کۆتایییەکانی سەدەی بیستەم
وێنۆک|ئاھەنگی کردنەوەی یارییەکانی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠، لە شاری مۆسکۆ.|ڕاست]] دوای لەشکرکێشی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٧٩ بۆ سەر ئەفغانستان، ٦٦ وڵات، دیارترینیان ئەمریکا، کەنەدا، ئەڵمانیای ڕۆژاوا و ژاپۆن بایکۆتی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٨٠یان کرد کە لە ١٩ی تەممووز تا ٣ی ئابی ١٩٨٠ لە مۆسکۆ، یەکێتی سۆڤیەت، ڕووسیای ئێستا بەڕێوەچوو. بایکۆتی وڵاتەکان کاریگەری ھەبوو لەسەر بانگەشەکردن بۆ یارییەکان، لەگەڵ ئەوەش ٥٬١٧٩ وەرزشوان، لە ٨٠ لێژنەی نەتەوەیی لە ٢٠٣ یاری ٢٢ وەرزشدا پێشبڕکێیان کرد، وڵاتی خانەخوێ زۆرترین مەدالیای گشتی و زۆرترین مەدالیا لە کۆی گشتی مەدالیاکان بردەوە. ڕێژەی بەشداری وڵاتان کەمترین ژمارە بوو لە دوای ساڵی ١٩٥٦ەوە. ئەم ئۆڵۆمپیادە یەکەم خول بوو کە لە وڵاتێکی بلۆکی ڕۆژھەڵات ئەنجامدرا، و یەکەم بۆنە و تەنھا ئۆڵۆمپیادی ھاوینەیە کە لە وڵاتێکی زمان سلاڤیدا بەڕێوەچوو. ھەروەھا یەکەمجار بوو کە لە وڵاتێکی کۆمۆنیستیدا ئەم پاڵەوانییەتییە جیھانییە بەڕێوەببرێت. شەش لێژنەی نەتەوەیی بۆ یەکەمجار لەم خولە دەرکەوتن کە ئەوانیش ئەنگۆلا، بۆتسوانا، قوبرس، لاوس، مۆزامبیک و سیشێل بوون، ھەڵبژاردەی ھۆکی مەیدانی زیمبابۆی لەسەر ئاستی خانمان بەشێوەیەکی سەرسوورھێنەر توانیان پلەی یەکەم و مەدالیای زێر بەدەستبھێنن سەرەرای ئەوەی تەنھا پێنج ڕۆژ بەر لە کردنەوەی یارییەکان بانگێشت کرابوون. ئەلێکساندەر دیتیاتین وەرزشوانی جمناسکی یەکێتی سۆڤیەت بووە یەکەم وەرزشوان سۆڤیەتی کە لە یەک یاریدا ھەشت مەدالیا بەدەستبھێنێت، سێ مەدالیای زێڕ و چوار زیو و لەگەڵ یەک برۆنز. گویانا و تانزانیا و زیمبابۆی یەکەم میدالیای ئۆڵۆمپیان بردەوە. وێنۆک|228x228پیکسڵ|وەرزشوانانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤|ئەمریکا لە ئاھەنگی کردنەوەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤.]] وێنۆک|مەدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ لە سیئۆل وێنۆک|[[کریستین ئۆتۆ، خانمە وەرزشوانی ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات براوەی شەش مەدالیای زێر لە یارییەکانی مەلەوانی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨]] ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٨٤ لە ٢٨ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ١٩٨٤ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتی کالیفۆرنیای ئەمریکا بەڕێوەچوو. ئەمە دووەم جار بوو کە لۆس ئانجلەس میوانداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بکات. سەرۆکی ئەوکاتی ئەمریکا ڕۆناڵد ڕێیگن وتاری کردنەوەی ئۆڵۆمپیادی پێشکەشکرد. وەک وەڵامێک بۆ بایکۆتی ئۆڵۆمپیادی ١٩٨٠ لەلایەن ئەمریکاوە، یەکێتی سۆڤیەت لەگەڵ ١٣ وڵاتی دیکە بڕیاری بایکۆتکردنی ئۆڵۆمپیادەکەیان کرد، ڕۆمانیا و یوگۆسلاڤیا تاکە دەوڵەتی سۆسیالیستی ئەورووپا بوون کە بەشدارییان کرد. ھەروەھا ئەلبانیا و ئێران و لیبیا بە ھۆکاری جۆراوجۆر بایکۆتی ئۆڵۆمپیادیان کرد. ھەرچەندە بایکۆتکردنی یەکێتیی سۆڤیەت و ھاوپەیمانەکانی کاریگەری خۆی ھەبوو بەڵام لەگەڵ ئەوەش ١٤٠ لێژنەی نەتەوە جیاوازەکانی جیھان بەشداری ئەم خولەیان کرد، ئەمەش ژمارەیەکی پێوانەی بوو لەو کاتەدا. چەندین ڕووداو و ژمارەی پێوانەی تۆمارکران، وەرزشوانانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە کۆکردنەوەی ٨٣ مەدالیای زێر (ژمارەی پێوانەی یەکێتی سۆڤیەتی شکاند کە لە خولی ڕابردوو ٨٠ مەدالیای زێری بەدەستھێنابوو) ١٧٤مەدالیای لە کۆی مەدالیاکان بەدەستھێنا. نەوال المتوەکێل لە مەغریب بووە یەکەم خانمە وەرزشوانانی نەتەوەیەکی موسڵمان مەدالیای زێر لە ڕاکردنی ٤٠٠ مەتری بەربەستدا، بەدەستبھێنێت. کارلۆس لۆپێس وەرزشوانی پورتوگال لە تەمەنی ٣٧ ساڵی لە پێشبڕکێی ماراتۆنی مەودا درێژ پلەی یەکەم و مەدالیای زێری بۆ پورتوگال بردەوە، پاش ئەوەی توانی بە ٢:٠٩:٢١ کاتژمێر ماوەی ماراتۆنەکە ببڕێت و ژمارەیەکی پێوانەیی تۆمار بکات کە بۆ ٢٤ ساڵ مایەوە. لی نینگ وەرزشوانی چین لە یاری جمناسیک ٦ مەدالیا (٣ زێر، ٢ زیو، ١ بڕۆنز)ی بەدەستھێنا، بەمەش لە چین نازناوی «شازادەی جەمناسیک»ی پێ بەخشرا، دواتریش لە ساڵی ٢٠٠٨ ئاگری ئۆڵۆمپیادی داگیرساند. ھەروەھا پێشبڕکێی پاسکیل سواری سەر شەقام-ئاستی خانمان بووە یەکێک لە یارییە فەرمییەکانی ئۆڵۆمپیاد، و کۆنی کارپێنجەری ئەمریکی یەکەم مەدالیای زێری ئەم پێشبڕکێیەی بردەوە.