cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بڕیارنامەی ٧٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
ئەسینات بارزانی
ئەسینات بارزانی (ماوەی ژیان: ١٥٩٠ تاکوو ١٦٧٠ لە مووسڵ) جوویێکی کورد بوو کە لە کوردستان ژیابوو. نووسینەکانی ئەسینات، تێگەیشتوویی ناوبراوی لەبارەی زمانی عیبری، تەورات، تەلموود، میدراش و کابالا سەلماندووە.
بەپێی هەندێک سەرچاوە، ئەسینات بارزانی یەکەم ژنە حاخامی جوولەکە بووە و ناوبراو لە یەکەم ئەو ژنە کوردانەیە کە لە پەڕەکانی مێژوودا ناویان هاتبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٩٠ پۆل:مردووانی ١٦٧٠ پۆل:کوردە جووەکان پۆل:ژنانی کورد پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
ئێگزیستانسیالیزم
ئێگزیستانسیالیزم یان بوونخوازی (بە ئینگلیزی: Existentialism) دەستەواژەیەکە کە بۆ بەرھەمەکانی ھەندێک لە فەیلەسووفانی کۆتایی سەدەی ١٩ و سەدەی ٢٠ـەمی زایینی بەکاردێ کە سەرەڕای قوتابخانە جیاوازەکانیان لە سەر ئەم باوەڕە ھاودەنگن کە بیرکردنەوەی فەلسەفی بە بابەتی مرۆڤ دەست پێدەکات نە بەتەنیا بابەتی بیرکردنەوە. ئێگزیستانسیالیزم قوتابخانەیەکە کە جەخت لە گرینگی و ڕەسەنایەتی مرۆڤ دەکاتەوە و بەو پێیەوە ھەر کەس ئازادە لە ئەنجامدانی ھەر کارێک و لە کردەوەکانی خۆی بەرپرسە. بە ئاوڕدانەوە لە بەرھەمەکانی نیچە و کیەرکێگۆر، بزووتنەوی ئێگزیستانسیالیزم لە سەدەی بیستەم لەلایەن ھایدگەر، سارتر و مێرلائۆ پۆنتی پەرەی پێدرا و بڵاوبووە. ھایدگێر ڕای خۆی لە دژی فەلسەفەی دیاردەناسی ھوسێرل بە دەربڕینی ئەوەیکە مرۆڤ لە ژیانی کۆمەڵایەتی جێدەگرێ و نەتوانینی ئێمە بۆ تیۆریزەکردن لە دەرەوەی ئەو چوارچێوە، باسکردووە. سارتر و پۆنتی، ئێگزیستانسیالیزمیان بە پرۆسەی باڵادەست و ئەقڵانەی سەردەمی پاش شەڕ لە ئەورووپا دەگۆڕن.
سۆرێن کیەرکێگۆر بە گشتی وەک ھەوەڵین فەیلەسووفی ئێگزیستانسیالیزم لەقەڵەم دەدرێ، گەرچی ئەو، دەستەواژەی ئێگزیستانسیالیزمی بەکار نەھێناوە.
فەلسەفەی ئێگزیستانسیالیزمی سارتر
بە پێی تێڕوانینەکانی ژان پۆل سارتر، مرۆڤ ئەو شتەیە کە بۆخۆی دەیھەوێ. گوڵێک، یان خود کرمێک ناتوانێ بۆ خۆی، خۆی ساز بکات؛ لە بەر ئەوەی کە ئەمانە دوو لایەنیان ھەیە، لایەنی گەوھەر و لایەنی ھەبوون. لێرەدا گەوھەر بەر لە ھەبوون دێ. گوڵ ئەو کاتە دەبێتە گوڵ کە خۆی لە گەڵ گەوھەری گوڵ ڕێک بخات. بەڵام مرۆڤ جیاوازە. لە مرۆڤدا ھەبوون بەر لە گەوھەر دێ. مرۆڤ سەرەتا ھەیە و پاشان بچم دەگرێ. مرۆڤ بۆخۆی گەوھەری دەروونی خۆی دەخوڵقێنێ.
٦٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بانە شیروان
بانە شیروان فاتیح (لەدایکبووی ٤ی ئازاری ٢٠٠١ لە سلێمانی، عێراق) گۆرانیبێژێکی کوردی خەڵکی سلێمانییە. بە کوردی و ئینگلیزی گۆرانی دەڵێت.
ژیان
بانە لە ٤ی ئازاری ٢٠٠١ لە شاری سلێمانی لەدایکبووە و لەوێ گەورە بووە. لە تەمەنی ١٦ ساڵی بەشداریی لە بەرنامەی کورد ئایدڵ کرد، و گەیشتە قۆناغەکانی کۆتاییی بەرنامەکە. لەڕێی ئەو بەرنامەیەوە ناوبانگی پەیداکرد.
بەرھەمی ھونەری
یەکەم دەرکەوتنی بانە لە بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی کورد ئایدڵ بوو کە لە کەناڵی کوردسات ھاتە پەخشکردن و توانی لەو بەرنامەیەدا بگاتە قۆناغی ڕاستەوخۆ و کۆتایییەکان، و دوای تەواوبوونی ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە بانە یەکەم گۆرانی خۆی لەگەڵ گۆرانیبێژی ڕۆژھەڵاتی کوردستان نەڤید زەردی دەرکرد بە ناوی «بڕۆ»، و ھەروەھا گۆرانییەکە ناوبانگێکی باشی لەناو گەنجانی کورد پەیداکرد. دوویەم بەرھەمیشی ڤیدیۆکلیپێکە بەناوی «بۆچی» کە لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ بڵاوی کردەوە.
لە تەمەنی ١٧ ساڵی یەکەم گۆرانیی لەگەڵ نەوید زەردی بڵاوکردەوە. یەکەم گۆرانیی کە بە تەنھا گوتی ساڵی ٢٠١٩ بوو، کە ئەفشین شوکری نووسەر و دەرھێنەری بوو. ئەو گۆرانییە وای کرد بەرھەمی زیاتر بڵاو بکاتەوە. لە ٢٠٢٠ گۆرانیی «شێتم»ی بڵاوکردەوە.
هەندێک لە گۆرانییەکانی:
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی
کانی میران، مەھاباد
کانی میران (Kanî mîran، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢٥ کەس لە ٢٠ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
نێدێلینۆ
نێدێلینۆ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای سمۆلیان لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٥٬٠٧١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سمۆلیان پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ڕەزوێکە
ڕەزوێکە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی قەسرێ سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی قەسرێ
زاخۆ
وێنۆک|[[پردی دەلال]] زاخۆ یەکێکە لە شارەکانی باشووری کوردستان، ئەو شارە دەکەوێتە سنووڕی کارگێڕی پارێزگای دھۆک و لە ناوچەی بادینان ھەژمار دەکرێ.
ھەروەھا زاخۆ شاریکی بازرگانی گرنگە چونکە لە نێوان سنووری باشوور و باکووری کوردستاندا و خاڵی سنووری ئیبراهیم خەلیلی تێدا ھەڵکەوتوە، ئەو شارە بە ھۆی جوانیکەی نازناوی زاخۆیا دەلالی لە خۆ ھەڵگرتوە و ساڵانە گەشتیارێکی زۆر لە دەرەوەی ھەرێمی کوردستان و لە ناوچەکانی تری عێراق ڕووی تێدەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق پۆل:شارەکانی عێراق پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک پۆل:زاخۆ پۆل:شارەکانی کوردستان
٦٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئانری ترۆیا
ئانری ترۆیا نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١ پۆل:مردووانی ٢٠٠٧ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور پۆل:نووسەرانی پاریسی
دۆلنا بانیا
دۆلنا بانیا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای سۆفیا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٤٬٩١١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سۆفیا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ڕیم ئەسەدی
ڕیم ئەسەدی دیزاینەرێکی جولوبەرگە لە بەریتانیا، دیزاینەری جلوبەرگە لە لەندەن و تۆکیۆ و زۆر بەناوبانگە لە ژاپۆن
ژیانی سەرەتایی و کار
ڕیم لە لەندەن گەورە بووە و لە تەمەنی شازدە ساڵی بۆ کۆمپانیای جلوبەرگی (Karen Millen) کاردەکات لە کێنتی سەربە ئینگلاند ڕیم لە کۆلێژی فاشن و دیزاینەری جلوبەرگ و ناوەندی سەینت مارتنس کۆلێژی ھونەر و دیزاین و لە تەمەنی ٢١ کاری خۆی دامەزراند و ستۆدیۆیەک.
وێدانگا
سەرچاوە
پۆل:ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:شارۆچکەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:مێلبۆرن پۆل:ناوچەکانی نیشتەجێبوونی ڕووباری موررای
ڕیم ئەسەدی
ژیانی سەرەتایی و کار
لە سەرەتای کارەکەی ڕێم جۆری جلی ڤینتاجی فرۆشت لە نۆتینگ ھیل، و ڕیم لەگەل زۆر دیزاینەر کاری کردووە وەک جۆن ڕیچمۆند، ڕۆبێرت کاری ولیامس. ساتێلا نینا، کە ھەموویان خزمەتیان کردووە، کە سەرکەوتنی بەرزیان لە کارەکانیان ھێناوە
لە ٢٠٠٣ ڕیم فرۆشگای خۆی کردەوە و لەگەڵ کۆمپانیای لافۆرێ، کاری کرد کە فرۆشگایەکی کارگێرییە لە ھەراجوکو کە بەشێکە لە مۆدەی ھەفتانەی تۆکیۆ
لە ٢٠٠٧ چووە پاڵ مۆدەی ھەفتانەی لەندەن لە دواین کارەکانی خەڵاتێکی بردەوە بۆ باشترین پێشکەشکردن لە مۆدەی ھەفتانەی ژاپۆن
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:دیزاینەرانی مۆدەی عێراقی پۆل:براندە کوالێتی بەرزەکان پۆل:ژنە ھونەرمەندە عێراقییەکان پۆل:ھونەرمەندانی بەریتانی پۆل:ژنە ھونەرمەندە بەریتانییەکان
بڕیارنامەی ٧٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٣٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٢ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٢ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
زەنگەڵین
زەنگەڵین یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی قەسرێ سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی قەسرێ
٦٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دێمە
دێمە (Dême، بە فارسی: دیمه) گوندێکە لە بەخشی ئاڵۆت لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤١ کەس لە ٨ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
دانوستان
دانوستان دیالۆگێکە لە نێوان دوو یان چەند کەس کە بۆ مەبەستێکی تایبەت ئەکرێ. مەبەستەکە زیاتر یەکێک لەمانەیە: لێکتێگەیشتن، دۆزینەوەی ڕێگەچارە بۆ جیاوازییەکان، گەیشتن بە سوود یان قازانجێک لە ئاکامی دیالۆگەکە، ڕێککەوتن لەسەر ئەو ھەنگاوانەی کە ئەبێ لە داھاتوودا ھەڵبگیرێن، چەقەکردن لەسەر ئەو شتە وا کەڵکی تاک یان کۆمەڵی تێدایە، یان دەستخستنی ئاکامگەلێ کە ڕەزامەندیی کەسانی گیرۆدەی پرۆسەی دانوستانی بەدواوە بێ.
دانوستان پرۆسەیەکە کە تێیدا ھەر لایەن ھەوڵ ئەدا لە کۆتاییدا سوودی زیاتری بەر کەوێ. قەست و نیازی سەرەکی لە دانوستاندا سازشکردنە. پۆل:دانوستان پۆل:فرۆش
زێوکان
زێوکان یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی قەسرێ سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی قەسرێ
کاوڵانی خوارێ
کاوڵانی خوارێ (Kawllanî xwarê، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٧٨ کەس لە ٦٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
دۆلنی دابنیک
دۆلنی دابنیک شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پلێڤێن لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٤٬٨٩١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پلێڤێن پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ڕافایل تاردۆن
رافائێل تاردۆن نووسەر و شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە. تاردۆن لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەند لە فۆرت دی فرانس، مارتینیک لە دایک بووە و لە فەڕەنسا یاسا و مێژووی خوێندوە. لە هەڵگیرسانی جەنگی جیهانی دووەمدا بە کورتی خزمەتی لە سوپای فەرەنسا و دواتریش لە بەرخۆدانی باشووری فەڕەنسادا کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١ پۆل:مردووانی ١٩٦٧
ھۆزان مەحموود
ھۆزان مەحموود (لەدایکبووی ساڵی ١٩٧٣) نووسەر، چالاکوانی دژەجەنگ و فێمێنیستی کوردە. ھۆزان یەکێک بوو لە قسەکەرانی کۆڕی دژە جەنگ لە ئازاری ٢٠٠٣ لە لەندەن. ھۆزان ھاودامەزرێنەری پڕۆژەی کولتورە، پلاتفۆرمێکە بۆ کوردە فێمینیستەکان، نووسەران و چالاکوانان.
ھۆزان لەسەردەمی دیکتاتۆری عێراقی سەددام حوسێن گەورەبوو، بیرەوەرییەکانی سەرەتای ژیانی لەکاتی جەنگی ئێران و عێراق بوو کە ١٩٨٠–١٩٨٨. وەک خۆی وتوویەتی «لەو ڕۆژەوەی کە لەدایکبووم، تاکوو ئەم ساتەی ئیستا من دیدەنی جەنگبوومە، جەنگ ھەرگیز لە عێراق بەکۆتا نایەت.» ھۆزان دەستیکردبوو بە خوێندنەوەی ئەدەبیاتی فێمینیستی، ئەمەش وایکرد کاریگەری لەسەر درووستبکات بۆ چالاکییەکانی لەدژی تووندووتیژی، کووشتن لەژێر ناوی شەڕەف، بەکەمزانینی ژن و ھاوسەرگیری زۆرداری.
ھۆزان ماستەری ھەیە لە بابەتەکانی جێندەری لەزانکۆی SOAS لە لەندەن. ھۆزان کاری کردووە وەک نوێنەری ڕێکخراوی ئازادی ژنان لە عێراق. ھۆزان مەحمود چەندین کەمپەینی سازکردووە بۆ بەرگریکردن لە مافەکانی ژنان و لەنێویشاندا کەمپەینی لەدژی یاسای شەریعەتی ئیسلامی لە عێراق و کوردستان سازکردووە. وتارەکانی لە گاڕدیان و ئیندیپێندێت بڵاوکراونەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣ پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی کورد پۆل:فێمینیستە کوردە عێراقییەکان پۆل:ژنانی سیاسیی کورد
تورکستان
وێنۆک|225px|نەخشەی تورکستان. وێنۆک|225px|بڕوانە نەخشەکەی کەشگەریی، کە لە سەدەی ١١دا کێشراوە تێیدا ھۆزە تورکەکان نیشان دەدات. تورکستان (فارسی: ترکستان، ڕۆمانی: تۆرکستان، خاکی تورکەکان)، ناوچەیەکی مێژوویییە لە ئاسیای ناوەڕاست کە ھەریەکە لە ناوچەکانی ترانسۆکسیانا و سیانکیانگ دەگرێتەوە. وێنۆک|225px|ئاڵای تورکستان.
تروسکایییەک
لەکۆندا لەلایەن کورد و فارسەکانەوە بە (تۆران) بانگ دەکرا، تورکستانی ڕۆژاواش لە ڕووی مێژوویییەوە بە سۆگدانا و «وڵاتانی دوور یاخود ناوچەکانی ئەودیو ڕووبارەکە» دەناسرا ھەروەھا بە ترانسۆکسیانا لەلایەن گەشتیارانی ڕۆژاواوە ناسراوە. ئەو دوو ناوەی دوایی بەھۆی ئەوەوە بووە کە ناوچەکە کەوتووەتە ئەودیوی ڕووباری ئۆکسوس کاتێک کە لە باشوورەوە لێی بڕوانی، چونکە نەتەوەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کەوتونەتە بەری باشووری بەتایبەت نەتەوەکانی سەردەمی شانشینەکانی فارس و خەلیفەکانی ئەمەوی و عەبباسی.
تورکەکانی ئۆغوز (ناسراو بە تورکمان)، ئۆزبەکەکان و کازاخەکان و خزرەکان و قرغزییەکان و ھەزارەکانی ئەفغانستان و ئویگورییەکان بەشێکن لە دانیشتووانی تورکەکانی ناوچەکە، ھەریەک لەم تروکمانانە لەگەڵ کوبڵای خان بۆ ئۆراسیا و خۆرھەڵاتی ناوەڕاست کۆچیان کردووە کە نەتەوە تورکەکانی وەک تورکیا و تورکمانەکانی کوردستان و ئێران و عێراق پێکدەھێنن جگە لەوەی بەشێکیان چوونەتە ناوچەی ڕووسەکان.
بە بەری ڕۆژاوای تورکستان دەوترێت (تورکستانی ئەفغانی) و بە بەری خۆراوای تورکستانیش دەوترێت (تورکستانی ڕووسیایی).
ڕیشەسازی ناوەکەی
ناوی تورکستان بنچینەی ناوێکی فارسییە کە پاشگری فارسی (ستان)ی خراوەتە سەر وەک سەرجەم ناوچەکانی تری ژێر ئیمپراتۆرییەتی فارس (کوردستان، ئۆزبەکستان، کازاخستان، …ھتد) لەگەڵ ئەمەشدا بە درێژایی مێژوو زاراوەی تورکستان ھەرگیز ئاماژە بە دەوڵەتی تاک نەتەوە نەکردووە. جوگرافیای ئێرانی سەرەتا ناوی «تورکستان»یان بۆ وەسفکردنی ھەر شوێنێک بەکارھێناوە کە گەلانی تورک تێیدا دەژیان.
لە کاتی داگیرکردنی ئاسیای ناوەڕاستدا لەلایەن ڕووسەکانەوە لە سەدەی ١٩دا، لە سەردەمی نیکۆلای ئەلێکساندرۆڤیچ موتۆڤکین لە ساڵی ١٨٦٤ شاری تورکستانیان (لە کازاخستانی ئەمڕۆ)دا گرت. بە ھەڵە ناوی ھەموو ناوچەکەیان بەکارھێنا بۆ ناوی شارێک (ڕووسی: Туркестан).
مێژوو
داستانەکانی تورک وەک ئەفسانەی «ئەرگەنیکۆن» و چەندین سەرچاوە نووسراوی تر وەک نووسراوەکانی ئۆرخون، باس لەوە دەکەن کە گەلانی تورک لە چیاکانی ئاڵتایەوە سەرچاوەیان گرتووە دواتر لە ڕێگای کوشتاری و داگیرکارییەوە ھۆزەکانیان نیشتەجێبووینە ئیتر ھۆزەکانیان گەشتێکی دوورودرێژیان بۆ ڕۆژاوا دەستپێکردووە. سەرەتا ناوچەی ھۆنسیان داگیر کرد دواتر شاری کەشگەریایان داگیر کرد لە سەرەتای سەدەی دووەمی پ.ز. بە ھەڵوەشانەوەی ئیمپراتۆرییەتی ھونس، فەرمانڕەواکانی چینی دەستیان بەسەر ڕۆژھەڵاتی تورکستاندا گرت. ھێزە عەرەبەکان لە سەدەی ٨ دا دەستیان بەسەردا گرت لە دوایدا بنەماڵەی سامانانی فارس داگیریان کرد لەدواتردا ناوچەکە پێشکەوتنێکی ئابووری گەورەی بەخۆوە بینی. دواتر سەرجەم ناوچەکە بەسەردەمی جیاجیا لەلایەن ھێزە تورکەکانەوە داگیرکرا وەک گۆکتورکەکان و مەغۆلەکان تا ساڵی ١٢٢٠ کە تەواوی ناوچەکە کەوتە ژێر دەستی تورکەکان لەسەر دەستی (گێغیس خان) خانی مەغۆلەکان. گێغیس خان ئەو ناوچەیەی دا بە چگاتای کوڕی و ناوچەکە بوو بە خاناتی چگاتەیی. تەیمور لە ساڵی ١٣٦٩ دەستی بەسەر بەشی ڕۆژاوای تورکستاندا گرت و ناوچەکە بوو بە بەشێک لە ئیمپراتۆرییەتی تەیمورییەکان. بەشی ڕۆژھەڵاتی تورکستانیش بە مەغولیستان ناودەبرا و بەردەوام بوو لە فەرمانڕەوایی کردنی نەوەی گێغیس خان.
یاقووت
وێنۆک|یاقووت
یاقووت بەردێکی بەھادارە کە دوو ڕەنگی سوور و سووری کاڵی هەیە. سوورە کاڵەکەی سەر بە کانزای کۆرۆندە کە پێکھاتووە لە ئۆکسیدی ئەلەمنیۆم. سەرچاوەی ڕەنگە سوورەکەی دەگەڕێتەوە بۆ بوونی ماددەی کڕۆم تێیدا.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بەردە بەنرخەکان
تۆڵەستێنەکان: کۆتاییی یارییەکە
ئەڤێنجەرز: ئێندگەیم (بە کوردی: تۆڵەسێنەکان: کۆتا یاری، ) فیلمێکی ئەمریکی سوپەڕھیرۆی ساڵی ٢٠١٩یە، کە وەرگیراوە لە کۆمیکەکانی ماڕڤڵ دەربارەی تۆڵەسێنەکان. فیلمەکە بەرھەمھێنراوی ستۆدیۆکانی ماڕڤڵە و لە بڵاوکردنەوەی ستۆدیۆکانی واڵت دیزنیە. ئەم فیلمە تەواوکەری فیلمی تۆڵەسێنەکان (٢٠١٢)، تۆڵەسێنەکان:چاخی ئەڵتڕۆن (٢٠١٥) و تۆڵەسێنەکان: جەنگی بێکۆتا یە، و دەبێە ٢٢ەمین فیلم لە گەردوونی سینەمایی ماڕڤڵ. فیلمەکە لە دەرھێنانی جۆ ڕوسۆ و ئەنتۆنی ڕوسۆیە، لە نووسینی کریستۆفەر ماڕکس و ستێفن مکفلیە، و خاوەن کاستێکی پڕ ئەستێرەیە لە نێویاندا ڕۆبێرت داونی جونیەر، کریس ئێڤنس، ماڕک ڕوفەلۆ، کریس ھێمسوۆڕت، سکاڕلێت جۆھانسن، جێرمی ڕێنەر، دۆن چیدڵ، پۆڵ ڕوود، بری لاڕسن، کاڕن گیلیەن، دانای گوریرا، بڕادلی کووپەر و جۆش بڕۆلینە. چیڕۆکە فیلمەکە لەدوای ڕووداوەکانی جەنگی بێکۆتاوە دەست پێ دەکات و ئەندامە زیندووەکانی ئەڤێنجەرز نیشان دەدات کەوا ھەوڵی پێچەوانە کردنەوەی ئەو زیانانە دەدەن کە تانۆس لە زەویدا درووستیکردبوو.
فیلمەکە لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ ڕاگەیەندرا، و سەرەتا ناوی ئەڤێنجەرز: ئینفینیتی وۆڕ بەشی دووەم بوو. براکانی ڕوسۆ لە مانگی نیسانی ٢٠١٥دا وەک دەرھێنەر، ماڕکس و مکفیلی ش وەک نووسەر ڕاگەیەندران. لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٦دا، ستۆدۆیۆکانی ماڕڤڵ ناوی فیلمەکەی سڕیەوە و کرا بە "فیلمی بێ تایتڵی ئەڤێنجەرز". وێنەگرتنی فیلمەکە لە مانگی ھەشتی ٢٠١٧ دەستپێکرا لە ویلایەتی جۆرجیا، ھاوشانی ئینفینیتی وۆڕ کارەکانی وێنەگرتنی تەواوکرا لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٨. دواتر لە مانگی ١٢ی ٢٠١٨، بە فەرمی تایتڵی فیلمەکە ئاشکرا کرا.
بەھۆی پەرۆشی بینەران بۆ فیلمەکە، کۆمپانیای دیزنی زۆر بە وردی چاودێری شێوازی ڕیکلامکردنی فیلمەکەیان دەکرد. فیلمەکە لە لۆس ئەنجلس، لە ٢٢ی نیسانی ٢٠١٩دا بۆ یەکەمجار پەخشکرا، و لە ٢٦ی نیساندا کەوتە سینەماکانی ئەمەریکاوە بەشێوەی ئایماکس و سێ ڕەھەندی. ڕەخنەگران ستایشی دەرھێنان، نواندن، سۆزداری و بەھای چێژبەخشینی فیلمەکەیان کرد. ھەروەھا دەیان ڕیکۆردی بۆکس ئۆفیسی شکاند، و تاکو ئێستا نزیکەی ٦٤٣ میلیۆن دۆلار داھاتیەتی و سێیەم پڕداھاترین فیلمی ٢٠١٩یە.
چیڕۆک
سێ ھەفتە دوای ئەوەی تانۆس بە بەکارھێنانی بەردەکانی ئینفیتی زەوی نیوەی زەوی ڕاماڵی، تۆنی ستاڕک و نێبیولا بە تەنھا لە بۆشایی ئاسماندا ماونەتەوە و کاتەکانیان بەڕێدەکەن، تاکو کاڕۆڵ دێنڤەرس/کاپتن ماڕڤڵ دێ بە ھانایانەوە. ھەردووکیان بە یاوەری دێنڤەرس دەگەنەوە زەوی و پەیوەندی دەکەنەوە بە تاقمە زیندووەکەی ئەڤێنجەرز کە بریتین لە ناتاشا ڕۆمانۆف، بڕوس بانەر، ستیڤ ڕۆجەرز، ڕۆکێت، تۆڕ و جەیمس ڕۆدس. یەکەم شت کە تاقمەکە دەیەوێ بیکات ئەوەیە کە بەدوای تانۆسدا بڕۆن و لەناوی ببەن، و بۆیان دەردەکەوێ کە تانۆس لە ھەسارەیەکی دوورەپەرێزدا دەژی وەک جوتیارێک ژیان بەڕێدەکات. تۆڵەسێنەکان دەگەنە تانۆس و دەستبەسەری دەکەن. تانۆس ئەوەیان پێڕادەگەیێنێ کە بەردەکانی ئینفینیتی لەناوبردووە بەو مەبەستەی کە ھیچ کەسێک نەتوانێ ڕووداوەکان پێچەوانەوە بکاتەوە. لەم نێوەندەدا، تۆڕ ھەڵدەستێ بە کوشتنی تانۆس دوای ئەوەی سەری لە لاشەی جیا دەکاتەوە.
دوای پێنچ ساڵ لەم ڕووداوە، سکۆت لانگ لە جیھانی کوانتەم دەربازی دەبێت و بۆی دەردەکەوێت کە ھێشتا کچەکەی زیندووە بەر ڕاماڵینەکەی تانۆس نەکەوتووە. لانگ ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە ناتاشا و ڕۆجەرز دەکات لە مەڵبەندی سەرەکی ئەڤێنجەرز. لانگ ئەوەیان بۆ شی دەکاتەوە کە لەلای ئەو تەنھا پێنچ کاتژمێر تێپەڕیبوو لەجیاتی پێنچ ساڵ، و پێشنیاری گەشتکردن بەنێو کات دەکات لەڕێگەی جیھانی کوانتەم بە مەبەستی وەستاندنەوەی تانۆس. بۆ ئەم مەبەستە سەردانی تۆنی ستاڕک دەکەن، کەوا ئێستا بۆتە باوک و کچێکی بەناوی مۆرگن ھەیە. ستاڕک ئەم داواکاریە ڕەت دەکاتەوە لە ترسی ئەوەی کە زیان بە کچەکەی بگات. دوای ئەمە، تاقمەکە سەردانی بڕوس بانەر دەکەن (کەوا ئێستا لەنێو جەستەی ھوڵک دەژی) و ئەویش ڕازیدەبێت لەسەر یارمەتیندانیان لە درووستکردنی ئامێری گەشتکردن بەنێو کاتدا. لەکۆتاییدا، ستاڕکیش ڕازی دەبێت بە یارمەتیدانیان و یارمەتی بانەر دەدات لە تەواوکردنی پڕۆژەکە.
بەو ھیوایە نوێیەوە، بانەر و ڕۆکێت دەچنە نەرویژ، کە تێیدا ڕزگاربووانی ئاسگارد دوای لەناوچوونی جیھانەکەیان لێی نیشتەجێبوونە و کۆمەڵگایەکیان بۆخۆیان پێکھێناوە. لەوێدا دەگەنە تۆڕ، کە بۆتە کەسێکی قەڵەوی سەرخۆش، و لە پاڵ کۆڕگ یاری فۆرتنایت دەکەن. دوای گفتوگۆیەکی درێژ، تۆر بە یارمەتیدانیان ڕازی دەبێت. لە ھەمان کاتدا، ناتاشا دەگاتە یابان بە مەبستی دۆزینەوە کلینت باڕتن کە بۆتە بکوژی تاوانکارانی یاکوزا، و ئەویش ڕازیدەبێت بە یارمەتیدانیان کاتێک دەزانێت ھیوای گەڕانەوەی خێزانەکەی ھەیە.
تۆڵەسێنەکان دەبنە چەند گروپێکی جیاواز. بانەر، ڕۆجەرز، لانگ و ستاڕک دەگەڕێنەوە نیویۆڕکی ساڵی ٢٠١٢. بانەر سەردانی پەناگەی پیرۆز دەکات و دوا لە ئەنشنت وەن دەکات کە بیباتە لای دەکتەڕ سترەینج، بەڵام ئەو پێی ڕادەگەینێ کەوا پێنچ ساڵ زووتر لە وادەی خۆی گەیشتووە و ھێشتا ئەو نەبۆتە پارێزەری جیھان و ھێشتا ھەر دکتۆرێکی ئاساییە. دوای مشتومڕێکی زۆر، بانەر ئەنشنت وەن ڕازی دەکات بەوەی کە بەردەکەی پێبدات، بەڵام لەوە ئاگاداری دەکاتەوە کە بەردەکە دەبێت بگەڕێندرێتەوە زەمەنی ئەسڵی خۆی، تاکو ڕاستیەتی جیھان تێکنەچێت. ڕۆجەرز بە سەرکەوتوویی گۆچانە سحراویەکەی لۆکی «تێسراکت» دەدزێ (کەوا بەردی مێشکی تیایە)، بەڵام لانگ و ستاڕک سەرکەوتوو نابن لە دزینی بەردی بۆشایی ئاسمان، کاتێک لۆکی بەردەکە دەدزێ. ڕۆجەرز و ستاڕک ھەڵدەستن بە بەکارھێنانی گەردیلەکانی پیم (کە درووستکراوی دکتۆر ھانک پیمە و دەتوانرێ لەڕێگەیەوە گەشتی کاتی پێبکرێت) دەگەڕێنەوە مەڵبەندی سەرەکی شیڵد لە ساڵی ١٩٧٠، بە مەبەستی دزینی گۆچانە سحراویەکە «تێسراکت» کە لەو ساڵەدا لەو مەڵبەندەدا بووە. لەگەڵ ئەوەشدا، تۆنی بە باوکی خۆی شاد دەبێتەوە و بەیەکەوە باسی باوکایەتی دەکەن، لەولاشەوە ستیڤ ھەندێک گەردیلەی تری پیم لە تاقیگەکەی ھانک پیم دەدزێ تاکو بتوانن بگەڕێنەوە زەمەنی ئێستا.
ڕۆکێت و تۆڕ دەگەنە ئاسگاڕدی ساڵی ٢٠١٣ تاکو بەردی ڕاستی «ئەیتەر» لە جەستەی جەین فۆستەر دەربکەن (کەوا لە فیلمی «تۆڕ: جیھانی تاریکی» لە جەستەی ئەودا جێگیر کرابوو). لەوێدا تۆڕ بە دایکی خۆی شاد دەبێتەوە و دایکی باسی ئەوەی بۆ دەکات کە چۆن تۆڕ ھەمیشە چاوەڕوانی دەستکەوتنی بەرزی لێکراوە و ورەی بەرزدەکاتەوە. بەر لە گەڕانەوەیان بۆ زەمەنی ئێستا، تۆڕ چەکوشە ئەسڵەکەی خۆی «میۆنیر» دەبات و دەگەڕێنەوە. لە ھەسارەی ڤۆرمیر، ناتاشا و باڕتن دەگەنە ڕێد سکەڵ (کەوا لە فیلمی «کاپتن ئەمێریکا:یەکەم تۆڵەسێنەوە» دا، کەوتە سەر ئەم ھەسارەیە) و ئەو پێیانی ڕادەگەیێنێت کە بۆ بەدەستھێنانی بەردی ڕۆح، پێویستە یەکێکیان خۆی بکاتە قوربانی. دوای شەڕکردن لەنێوانیاندا، ناتاشا خۆی دەکاتە قوربانی و باڕتنیش بەردەکە لەگەڵ خۆی دەباتەوە. لەسەر ھەسارەی مۆڕاگی ساڵی ٢٠١٤، ڕۆدس و نێبیولا بەردی ھێز بەر لە پیتەر کویڵ دەدزن، ڕۆدس دەگەڕێتەوە زەمەنی ئێستا، بەڵام نێبیولا بەھۆی بەریەککەوتنی سیستەمەکەی لەگەڵ نێبیولای سەردەمی ڕابردوو ناتوانێ بگەڕێتەوە. دوای ئەوەی نێبیولا دەکەوێتە دەستی تانۆس، لەڕێگەی یادەوریەکانی تانۆس سەیری ڕووداوەکانی داھاتوو دەکات و پلانی تۆڵەسێنەکانی بۆ ئاشکرا دەبێت، و لە بڕی نێبیولای زەمەنی ئێستا، نێبیولای ٢٠١٤ دەنێرێتەوە داھاتوو.
دوای ئەوەی گشت بەردەکانی ئینفینیتی کۆدەکرێنەوە، بانەر ھەموو ئەوانەی بەر راماڵینەکەی تانۆس کەوتبوون دەگەڕێنتەوە. لەولاشەوە، نێبیولای ٢٠١٤ ئامێری گەشتکردنی بەنێو کاتەکە بەکاردەھێنێ و تانۆس و سەربەزەکانی دەھێنێتە زەمەنی ئێستا و ھێرشدەکەنە سەر مەڵبەندی تۆڵەسێنەکان. لەسەر کەشتیەکەدا، گامۆڕا نێبیولای زەمەنی ئێستا ڕزگار دەکات، و بەیەکەوە دەچنە لای نێبیولای ٢٠١٤، کە خەریکی دزینی دەستکێشە ئینفینتیەکەیە لە باڕتنەوە و دەیکوژن. تانۆس دەگاتە مەیدانی جەنگ و بە تۆڵەسێنەکان دەڵێت کەوا ئەمجارە بە دەستکێشە ئینفینیتیەکە گەردوونێکی نوێ و باشتر درووستدەکات و ئەمەی ئێستا لەناودەبات تاکو کەس لەیادی نەمێنێ کەوا گەردوونێکی لەمشێوەیە ھەبووە. تانۆس بەسەر تۆڵەسێنەکان زاڵدەبێ و سوپاکەی بانگھێشتی مەیدانەکە دەکات. لەوکاتەوە، ستێفن ستڕەینج، سپایدەرمان، بلاکن پانتەر و تەواوی سوپای واکاندا دەگەڕێنەوە بۆ یارمەتیدانی تۆڵەسێنەکان. لەوێدا دژی سوپاکەی تانۆس دەجەنگن و تەنانەت کاڕۆڵ دێنڤەرسیش دەگاتە ئەوێ و یارمەتیان دەدات لە تێکشکاندنی کەشتیە ئاسمانیەکەی تانۆس. لە نێوەندی ئەمانەدا تانۆس دەستکێشەکەی پێدەگات و سەرەڕای ھەوڵی تۆڵەسێنەکان، ئەو دەستکێشەکەی لەلا دەمێنێتەوە. چەند چرکەیەک بەر لە داگرتنی پەنجەکانی، ستاڕک سەیری دەکتەڕ سترەینج دەکات کەوا ئاماژەی ژمارە یەکی پێدەدات (ئەمە ئاماژەیەکە بۆ ئەو قسەی ستڕەینج کە گوتی لە ١٤ میلیۆن ئەگەر، تەنھا یەک ئەگەریان بە سەرکەوتنی ئەوان کۆتایی دێت) ھەربۆیەش ستاڕک لەگەڵ ئەم ئاماژەیە بەردەکان لە دەستکێشەکە دەکاتەوە و بەکاریاندەھێنێ بۆ لەناوبردنی تانۆس و سوپاکەی، بەڵام کاردانەوەی وزەیی بەردەکان بە سەختی برینداری دەکات و دەبێتە ھۆی مردنی.
دوای دانانی پرسەیەک بۆ ستاڕک، تۆڕ ڤالکایەر دەکاتە شاژنی ئاسگاڕد و خۆیشی دەچێتە پاڵ تاقمی پارێزەرانی گەردوون. ڕۆجەرز بە یارمەتی بانەر و ئامێرەکەی گەشتکردنی کات، تەواوی بەردەکان دەگەڕێنێتەوە جێگاکەی خۆیان، بەڵام لە ڕابردوودا دەمێنێتەوە بۆ بەسەربردنی ژیانی لەگەڵ خۆشەویستەکەی پێگی کاڕتەر. لەگەڵ گەڕانەوە، ڕۆجەرزێکی بەساڵاچوو لەپاڵ ڕووبارێکەوە دانیشتووە، و کاتێک سام ویڵسن دەگاتە لای پێیدەڵێ کە قسەکەی تۆنی جێبەجێکرد و ژیانێکی باش بۆخۆی ژیا. لەکۆتاییدا، قەلغانەکەی خۆیشی دەبەخشێتە ویڵسن، کە ئەویش بەڵێنی پێدەدات بە باشترین شێوە بەکاریبێنی.
کاست
چەندین کارەکتەری جیاواز کەوا لەدوای ڕووداوەکانی ئینفینیتی ۆوڕ مردبوون، لەم بەشەدا دەگەڕێنەوە لەنێویاندا:
ھەروەھا کۆمەڵە ئاکتەرێکی تریش ڕۆڵەکانی خۆیان لەم بەشەدا دەگێڕنەوە:
بەدەر لەمانەش، ھیرۆیوکی سانادا رۆڵی ئاکھیکۆ دەگێڕێ، کە سەرکردەیەکی مافیای یاکوزایە لە تۆکیۆ و دژی باڕتن دەجەنگێ. ستان لی لەدوایین کامیۆی خۆیدا وەک شۆفێرێکی ئۆتۆمبێل لە ساڵانی حەفتاکاندا دەردەکەوێت. جۆ ڕوسۆ وەک ئامادەبووێک دەردەکەوێت لەپاڵ ڕۆجەرزدا.
دەرچوون
فیلمەکە لە لۆس ئەنجلس لە ٢٢ی نیسانی ٢٠١٩ یەکەم پەخشی بۆکرا. لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٩شدا، لە تەواوی جیھاندا دەستکرا بە پەخشکردنی.
ڕیکۆردەکانی بەر لە فیلم دەرچوون
لە کۆتاییەکانی ٢٠١٨، فیلمەکە وەک دووەم چاوەڕوانکراوترین فیلمی ٢٠١٩ دەستنیشانکرا لەدوای کاپتن ماڕڤڵ و زۆرترین فرۆشیار چاوەڕوانی بلیتەکانی ناوبراویان دەکرد.
دوای دەستپێکردنی فرۆشتنی بلیتەکان بەشێوەی ئۆنلاین، تەواوی سایتەکانی فرۆشتنی بلیت وەستان بەھۆی قەڵەبالغی سەر سێرڤەرەکان. دوای ٢٤ کاتژمێر، فیلمەکە بووە پڕفرۆشترین بلیتی ئۆنلاین و پێش فیلمی جەنگی ئەستێرەکان: بە ئاگا ھاتنەوەی ھێزەکە کەوت. فیلمەکە تەنھا بە فرۆشتنی بلیتەکانی پێشوەختە نزیکەی ١٤٠ میلیۆن دۆلاری دەستکەوت.
لە ھیندستان، فیلمەکە زیاتر لە یەک میلیۆن بلیتی فرۆشت، بەڕێژەی فرۆشتنی ١٨ بلیت بۆ ھەر چرکەیەک. لە چین، تەنھا لەماوەی ٦ کاتژمێردا زیاتر لە یەک میلیۆن بلیت فرۆشرا کە دەیکردە بای ١١٤ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی. لە ھەرێمی کوردستاندا، بۆ سێ ڕۆژی یەکەمی نمایشی فیلمەکە لە سینەماکانی ھەولێر و سلێمانی تەواوی بلیتەکان فرۆشرابوون. ستی سینەما یەکێک لەسینەماکانی سلێمانی، ئاماژەی بەوەکرد لە سێ ڕۆژی یەکەمی نمایشکردنی فیلمەکە ٣٠٠٠ بلیت لەسینەماکەی ئەوان فرۆشراوە.
کاردانەوەی ڕەخنەگران
لە وێبسایتی ڕۆتن تۆمەیتۆس، فیلمەکە ڕێژەی ٩٦٪ی ھەیە بەپێی ٣٧٥ دەنگی جۆراوجۆر و ڕەیتینی ٨٫٣/١٠ یە. لە کۆکراوەی رای ڕەخنەگرانی وێبسایتەکە نووسراوە " پڕ جۆش و خرۆش، پڕ چێژ و بەشێوەیەکی سۆزداراە کاریگەر، ئێندگەیم فیلمێکە کە ھەمووشتێک لە توانایدایە دەیکات بە مەبەستی گەیاندنی کۆتاییەکی جوان بۆ ئەم بەشەی ئینفینیتی ماڕڤڵ". مێتاکریتیک نمرەی ٧٧ لە ١٠٠ی پێداوە. بینەران بەپێی دەنگدانی سیمەسکۆڕ نمرەی "ئەی پڵەس" یان پێداوە، کە دەبێتە سێیەم فیلمی ماڕڤڵ بەم نمرەیە بگات.
لە بابەتێکی بۆ NPR، گلێن وێڵدن ڕایەکی ئیجابی لەبارەی فیلمەکەوە ھەبوو و پێیوابوو کە فیلمەکە تەواوکەرێکی شایستەیە بۆ ئینفیتی وۆڕ و تەواوی بیست و دوو فیلمەکەی پێشوو لە گەردوونەکەدا و نووسیویەتی " بڕیاری براکانی ڕووسۆ بۆ تیشک خستنە سەر ھەست و سۆزی تۆڵەسێنەکان دوای ڕووداوەکانی بەشی یەکەم مایەی ستایشکردنە، و توانیویانە فیلمەکە بەشێوەیەک دابڕێژن کە تەواوی کارەکتەرەکانی دە ساڵی ڕابردوو دەربخەن و کاتی خۆیانی پێبدەن کە لەکۆتایی فانەکانی گەردوونەکە ڕازی دەکات.
پیتەر تراڤێرس لە بابەتێکی بۆ ڕۆڵینگ ستۆن، لە ٥ ئەستێرە ٤ی بە فیلمەکە داوە و نووسیویوتی «پێویست ناکات دەربارەی کڵێشەی گەشتکردن بەناو کاتەکە قسە بکەین، ئەم فیلمە ھەمیشە داھێنان و تازەگەری خۆی پێبووە و چێژەکەی نیشانداوە».
بەشەکانی داھاتوو
لە مایۆی ٢٠١٨، بەڕێوبەری دیزنی بۆب ئایگەر دەربارەی پلانەکانی ماڕڤڵ دوای کۆتا یاریی ڕایگەیاند «پێموابێ کاتێ داھێنانی زنجیرە فیلمێکی تر دەبێ دوای ئەڤێنجەرز، بەڵام ئەمەش مانای ئەوە نییە کە ئیدی ھیچ بەشێکی لێ دەرناکەین، چونکە بەناوبانگی و خۆشەویستی کارەکتەرانی فیلمەکە لەلایەن ھەوادارانیەوە، وادەکات کە ئێمەش بیری لێبکەینەوە». دوای یەکەم پەخشی سینەمایی فیلمەکە، جۆ ڕوسۆ ڕایگەیاند «ھیچ بلانێکمان بۆ درووستکردنی فیلمی تری ماڕڤڵ نییە دوای ئێندگەیم، بەڵام ئەگەری گەڕانەوەمان بۆ مارڤڵ کراوەیە بەھۆی ئەو پەیوەندیە باشەی لەگەڵ کۆمپانیای ناوبراو ھەمانە».
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە پاشکۆکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەکشنەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٩ پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠١٣ بەرھەمھێندراون پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سووپەرهێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک دانراون (ویلایەت) پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەرە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:خەیاڵ دەربارەی گەشتی نێوان گەلەئەستێرەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی گۆڕانکاری قەبارە پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەشتکردن بە کات پۆل:فیلمەکانی دەرھێنانی ئەنتۆنی و جۆ ڕوسۆ پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠١٢ داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ٢٠٢٣ داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە ئەفریقا داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە تۆکیۆ داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە دەیەی ١٩٤٠ داندراون پۆل:فیلمەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان ڕوودەدەن پۆل:فیلمەکان کە لە ستۆدیۆی پاینوود ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان کە لەسکۆتلەندا وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی کریستوفر مارکوس و ستیڤن مەکفیلی پۆل:گەردوونی سینەمایی مارڤڵ: قۆناغی سێ پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان کە لە سان فرانسیسکۆ داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە وڵاتێکی خەیاڵی ڕوودەدەن
ناحیەی زوممار
ناحیەی زوممار، (بە عەرەبی: ناحیة زمار، بە ئینگلیزی: Zummar subdistrict) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای تەلەعفەر لە پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی زوممارە.
مێژوو
لە ساڵی ١٨٧٩دا شاری مووسڵ سەرلەنوێ کرایەوە ناوەندی ویلایەتی مووسڵ لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا، قەزای شنگال یەکێک بوو لە شەش قەزاکانی، ناحیەی تەلەعفەر و ناحیەی زوممار سەر بە قەزای شنگال بوون. ئەم دابەشی کارگێڕییە تاوەکو داگیرکردنی عێراق و ھەرێمی کوردستان لەلایەن ئینگلیزەوە لە ساڵی ١٩١٨ ھەر پەیڕەوی دەکرا. لەگەڵ دامەزراندنی حکومی پاشایەتی عەرەبی لە عێراق ناوچەی جزیری باشووری کوردستان دابەشکرایە سەر قەزای تەلەعفەر و قەزای شنگال و ناوچەی بادۆش درایە پاڵ مووسڵ.
جوگرافیا
سنوری ناحیەی زوممار:
دانیشتووان
پێکھاتەی دانیشتووانی ناحیەکە بەم جۆرەیە:
کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٦٧) گوند.
سەرچاوەکان
پۆل:ئێزیدی پۆل:پارێزگای موسڵ پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ پۆل:جوگرافیای کوردستان پۆل:کوردستان پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
نوێنەک
وێنۆک|کاشیکاریگەلێ وەکوو ئەمە، کە لە دیوی ناوەوەی گومەزی سەر گڵکۆی حافز درووس کراوە، ڕێکی و ڕێسامەندییەکیان تیایە، بۆیە بە نوێنەک ئەژمێردرێن.
نوێنەک بریتییە لە ڕێسامەندییەک کە لە سروشتدا یان لە دەستکردەکانی ئینساندا خۆی ئەنوێنێ و شیاوی ناسینەوەیە. بە واتەیەک، ھێمانەکانی بە شێوەیەکی پێشبینیکردەنی دووپات ئەبنەوە.
نوێنەکەکان لە بنچینەی خۆیاندا پێکھاتەیەکی ماتماتیکییان ھەیە، لە ڕاستیشدا ماتماتیک ئەتوانرێ وەکوو گەڕان بەدوای ڕێسامەندییەکاندا پێناسە بکرێ.
نوێنەکەکان لە سروشتدا
سروشت پڕە لە نوێنەک. نەخشی خاڵ-خاڵ یان ڕێ-ڕێی پێستی گیانەوەران، ڕێکی و دەقاودەقیی کوڵۆکانی بەفر، شەپۆلەکانی ڕووی دەریا، تەپۆڵکە لمییەکانی بیاوان کە بە ھۆی ھەڵکردنی با و جێبەجێبوونی زیخ و چەو درووس ئەبن، پێچپێچۆکەی تۆمەکانی گوڵی ڕۆجیارپەرس و، زۆر نموونەی تر.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نوێنەکەکان پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی پۆل:داڕشتن
تاڤگەکانی نیاگارا
ئەم کۆمەڵە تاڤگەیە لە ٢٧ کیلۆمەتری (١٧ مایلی) باکوور و باکووری رۆژاوای بووفالۆی نییۆرکن و ھەروەھا لە ١٢١ کیلۆمەتری (٧٥ مایلی) باشوور و باووری ڕۆژھەڵاتی تۆرێنتۆن.
thumb|تاڤگەکانی نیاگارا پێش گەردەلوولێکی باران|center|800px thumb|پانۆرامای تاڤگەکانی نیاگارا|center|700px
سەرچاوەکان
پۆل:ڕووباری نیاگارا پۆل:سنووری نێوان کەنەدا-ئەمریکا
٦٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تێد بەندی
تیۆدۆر ڕۆبێرت بەندی (؛ ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٤٦ – ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٩) بکوژێکی زنجیرەی ئەمریکی بوو کە لە ماوەی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا و لەوانەیە پێشتریش ژمارەیەکی زۆر ژن و کچی گەنجی ڕفاند و دەستدرێژی کردە سەری و کوشتی. دوای زیاتر لە دە ساڵ لە ئینکاری دانیان بە سی کوشتن ناوە کە لە حەوت ویلایەت لە نێوان ساڵانی ١٩٧٤ بۆ ١٩٧٨ ئەنجامی داوە. کۆی قوربانی ڕاستەقینەی باندی نادیارە، و پێدەچێت بە شێوەیەکی بەرچاو زیاتر بێت. ھۆکارەکەشی خۆی لە چاوپێکەوتنێکدا دەڵێت(پۆرنۆگراف)ی بووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:مردووانی ١٩٨٩
بڕیارنامەی ٧٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٣٧‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٢ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٢ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
٧٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کاوڵانی سەرێ
کاوڵانی سەرێ (Kawllanî serê، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٠١ کەس لە ٣١ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
سۆران کوردستانی
بەهمەن فەریوەر ناسراو به "سۆران کوردستانی" ساڵی ١٣٣٤ی کۆچی هەتاوی بەرامبەر به ١٩٥٥ی زایینی له شاری هونەرپەروەری سنە پێی ناوەتە دنیا. سۆرانی کوردستانی نووسەر، شاعیر و مێژوونووسی کوردی ئێرانه. له دایکی ڕا له بنەماڵەی شێخانی مەردوخیی هەورامان (نەوەی شێخ محەممەدی مەردووخی کوردستانی) بوو.
ژیان
سۆران کوردستانی دوای فام کردنەوه، له شارەکانی سنە، کرماشان، مەشهەد، ئەردەبیل، مەهاباد و ورمێ درێژەی به خوێندن داوه و ساڵی ١٣٥٥ی کۆچی هەتاوی بەرامبەر به ١٩٧٥ی زایینی له دەبیرستانی ژماره سێی خارەزمی تاران دیپڵۆمی وەرگرت و پاشان دوکتوڕای پزیشکی له زانستگای تاران وەرگرت. هەر چەند کە دەیتوانی به شێوەیەکی ئازاد له زانستگایەکی ئاسایی درێژه به خوێندن بدا، بەڵام به هۆی دەستەنگی له بۆرسییەی ئەڕتەش کەلکی وەرگرتووه و دوای کۆتایی هێنان به خوێندن وەک پزیشکی ئەڕتەش وەرگیراوه و خەریکی کار بووه. هاوکات دەگەڵ درێژەدان به خوێندن له زانستگادا به هۆی عەلاقه و هۆگرییەکی بوویەتی لێکۆڵینەوەی خۆی له بەشی فەرهەنگی، مێژوو، ناسینی ئایینەکان، زمان ناسی، کۆمەڵ ناسی و فەرهەنگی نەتەوەکانی خۆرهەڵاتی نێوەڕاست دەست پێکردووه و دوای ٣٩ ساڵ کاری بەردەوام نزیک به هەزار وتاری نووسیوە. لەبەر ئەوەی زۆر له کاری پزیشکی ئەڕتەش دا دەوامی نەهێناوه به هۆگەلێک که به دڵنیایی دەبێ ده ژیاننامەی دا نووسیبێتی واز لەو کاره دێنێ و لەبەر ئەوەی ماوەی تەعەهود و مەرجی خزمەتی له کارەکەی دا بە سەرنەچوو بوو بۆ هاتنه دەر لەو کاره ناچار به دانی غەرامه دەبێ و بۆ یەکجاری دێته نێو مەیدانی فەرهەنگ و ئەدەبەوە. ماوەیەک له تاران دەبێ؛ شوێنێک وەک مەتەب دادەنێ و به کەلک وەرگرتن گیایەکانی دەرمانی چەند جۆر دەمامکی جوان کاری ساز دەکا و لایەنگری زۆر دەبێ، بەڵام ئەو که هەوای گەڕانەوە بۆ مەوتەن و به تایبەت خزمەت به فەرهەنگ و ئەدەبی وڵاتەکەی ده دڵ دا بوو، دوای نووسینی کتێبی "ئیکسیری زیبایی" بەرەو سنە و پاشان بۆ مەهاباد و دوایه لەبەر تەنگ و چەڵەمەی ژیان ماڵی دێنێته ئاوایی گوێک تەپە و له ماڵی خەزووری نزیک دەبێتەوه. ساڵی ١٣٧١ بۆ ماوەی ساڵ و نیوێک ماڵی دەباته ورمێ و بۆ یەکەم جار له زانستگای ورمێ ڕێ و ڕەسمی یادمانی ھەڵەبجە بەڕێوه دەبا و ڕاستەوخۆ هاوکاری خۆی دەگەڵ ناوەندی سەلاحەددینی ئەییووبی بۆ بەڕێوه بردنی چاپ و بڵاوکردنەوەی گۆڤاری سروه دەست پێدەکا و دەو دەرفەتەدا جگه له به چاپ گەیاندنی چەند بەرهەمی خۆی، دوو دەوره کلاسی فێر بوونی خوێندنەوە و نووسینی کوردی دادەنێ و تا ڕادەیەکی زۆر له کارەکەی دا سەرکەوتوو دەبێ.
له سەر داوای ئوستانداری وەخت بانگێشتی سنە دەکرێتەوه و ئیمکانی لێکۆڵینەوەی بۆ چەند بابەتی فەرهەنگی بۆ فەراهەم دەکرێ و تەنانەت گەڵاڵەی پێکهێنانی ئەنیستیتۆی کورد دادەڕێژێ، بەڵام لەبەر جیاوازیی بیر و بۆچوون، لەوێش دەوام ناهێنێ و دەگەڕێتەوه گوێک تەپە. له ساڵی ٧٥ تا ٧٧ له وێ دەمێنێتەوه و پاشان ماڵی دەباته بۆکان و چوار ساڵ و نیو له وێ نیشتەجێ دەبێ و دەو ماوەیەدا جگه له کاری گیادەرمانی، لێکۆڵینەوەیەکی بەربڵاو به ئەنجام دەگەیێنێ و سەرەنجام له ساڵی ١٣٨١ تا کۆتایی ژیانی له مەهاباد دەمێنێتەوه و بەر له هەموو شتێک هەوڵ دەدا به دانانی پێشانگا و پەیوەست بوون به ناوەندەکانی فەرهەنگی به تایبەت ڕادیۆتلەویزیۆنی مەهاباد و ورمێ چەرخی ژیانی بخاته گەڕ و جێ دەستێک ده بەرنامەکانی زانیاری و فەرهەنگی و ئەدەبی دا بکاتەوه. به شوێن ئەو ئاواته ئەرکی وەرگێڕان و دۆبڵەی چەند زنجیرەفیلم وه ئەستۆ دەگرێ، بەڵام وەختایەک دەبینێ به دەسکەوتی ئەو کاره کون و کەلەبەرەکانی ژیانی بۆ پڕ نابێتەوه، له زانستی خۆی له سەر گیایەکان کەلک وەردەگرێ؛ بۆ بەڕێچوون و دابین کردنی پێداویستییەکانی ژیانی خۆی و ماڵ و منداڵی پیشەی گیادەرمانی ڕەچاو دەکا و بۆ یەکەم جار مەکۆیەکی گیادەرمانی بۆ ئەو کاره دادەنێ. چەند جار له شارەکانی سنە و مەهاباد و بۆکان و سەردەشت پێشانگای کوردستان ناسی بەرپا دەکا.
له شێعرەکانی دوو شێعری له لایەن دەنگ خۆشانی سنە بەڕێزان "هادی زەندسەلیمی" و "محەممەد ئەحمەدزاده" و "عومەر عەبدی" له نەغەدە کراونەته ئاواز و گۆرانی و بڵاو بوونەوه و شێعرەکانی "شارەکەم سنه" و "دایک" له دوایین بەرهەمەکانی شێعری ئەو خودالێخۆشبوویەن.
سۆران ده دەورانی خوێندن دا له ورمێ دەگەڵ محێدین ئیسماعیل پووری دانیشتووی مەهاباد هاوکلاس و دۆستایەتییان خۆش دەبێ و بەردەوامی ئەو دۆستایەتییه دەبێته هۆی زەماوەند دەگەڵ خاتوو نازەنینی خوشکی. ئەو خاتوونه بەڕێزه به ڕەفتاری له خۆبوردووانەی ده ماوەی ژیانی هاوبەشی دەگەڵ سۆران دا ئەوپەڕی ڕووسوری له خۆی نواند و بوو به نموونەی ژنێکی بەوەفا.
بەرهەمەکان
دوکتۆر سۆران دەیان وتاری چاپ کراو و چاپ نەکراو و له هەموویان گرینگ تر فەرهەنگەکەی ده بەرگی به شێوەی فیش له دوای به جێ ماوه.
لەو ئاسەوارانەی به چاپی گەیاندوون هێندێکیان له تیراژی زۆر و هێندێکیان له تیراژی کەم دا بڵاو بوونەوه :
کۆچی دوایی
دوای چەند ساڵ ژیان لێره و لەوێ جارێکی دیکه له گوێک تەپەی ڕا دەچێته مەهاباد و له وێ ماڵۆچکەیەک پێکەوه دەنێ و دەکەوێته چالاکی فەرهەنگی و لێکۆڵینەوه. ئەو که زمانێک بۆ فێر بوون و لێکۆڵینەوە به پێیان به ئاوایی یەکان دا دەگەڕا و شاخ و کێوەکان ده ژێر ڕکێفی دا بوون، ئەو نۆرەی بۆ نووسینەوەی ئەو شتانەی وه دەستی هێنابوون ناچار دەبێ له ماڵ دا دانیشێ و بیاننووسێتەوه، کوت و پڕ نەخۆشی شەکره تێیدا سەر هەڵدەدا. هەر چەند به لێزانی خۆی و ڕێنومایی پزیشکان هەوڵی بەربەرەکانی دەگەڵ ئەو نەخۆشییه دەدا، بەڵام هەوڵ و پارێزی بێ سوود دەبێ و له ئاخری پاییزی ساڵی ١٣٧٨ ناچار دەبن لاقی چەپی ببڕنەوە و لەمەوبەدوا دەورانی تاڵ تر له پێشووی ژیانی دەست پێدەکا. لایەک بنەبڕ نەبوونی شەکرەی خوێنی و لایەک وەزن و قورسایی لەش و سەرهەڵدانی برین و ئازاری نوێ پەکی هەڵسووڕانی دەخەن و لەبەر ئەوەی سەرکەوتن تەنانەت له پلیکانێک بۆی دەبێته عەزابێکی گەوره، ناتوانێ ئەو جوری پێویسته هام و شۆی دۆستان و هاوبیرانی بکا، بەڵام دۆستان لەبەر ئەوەی قەت جارێک به پێڵاوی ئەو به ڕێ دا نەڕۆیشتبوون، ئەو دوورەپەرێزییەی سۆرانیان به جۆرێک خۆبەزلزانی ئەو دەزانی. سۆران خاوەنی ڕووحێکی گەوره بوو. هەوڵی دەدا نەخۆشی له خۆی نیشان نەدا و ده حاڵێک دا دەوپەڕی کێشانی ڕەنج و ئازاردا بوو، وای نیشان دەدا له هەموو کەس ساغ تره و هەوڵی بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی کەسانی دیکه دەدا، بەڵام بەو هەموو خۆڕاگرییەوه شەکرەی خوێن دەست بەرداری نەبوو و له مانگی سەرماوەزی ١٣٩١ گورچیلەکانی له کار خست. کەوته بەر دیالیز و وردەورده ئەو نەخۆشییه شوێنی له سەر دڵی دانا و ڕۆژی ١٣٩١/١٢/٠٩ هەتاوی ڕەوانەی نەخۆش خانەی شەهید مەدەنی تەورێز کرا و سێ ڕۆژ دواتر دڵیان خسته بەر نشتەرکاری و سەرجەم له چاردەی ڕەشەمەی ١٣٩١ڕا تا سی خاکەلێوەی ١٣٩٢ به ماوەی چل و حەوت ڕۆژ له کۆما دا بوو. سەرەنجام له پازده دەقەی بەیانی هەینی ١٣٩٢/٠١/٣٠ دڵی بریندار و پڕ له عیشق و ئاواتی بۆ هەمیشه له خورپه ڕاوەستا و خزم و کەسانی تەرمی بێ گیان و ئازار چێشتوویان هێناوه مەهاباد و هەر ئەو ڕۆژه هاوکات دەگەڵ بانگی ئێواره دەوپەڕی غەریبی دا له تەنیشت گۆری شاعیرێکی له خۆی غەریب تر قادر لوتفیانی له ئارامگای هونەرمەندان ئەسپەردەی خاک کرا و بۆ هەمیشه ماڵاوایی لێ کردین.
سەرچاوە
پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:مێژوونووسانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥ پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:خەڵکی سنە
تسار کالۆیان
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڕازگراد پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ساتیار، بانە
ساتیار (Satyar، بە فارسی: ساطیار) گوندێکە لە بەخشی ئاڵۆت لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٩٠ کەس لە ١٨ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
پیەر بوول
پیەر بوول نووسەر، ڕۆماننووس و فیلمنامەنووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢ پۆل:مردووانی ١٩٩٤ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:سیناریۆنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز
لۆپێ دێ ڤێگا
وێنۆک|لۆپێ دێ ڤێگا
لۆپێ دێ ڤێگا (بە ئیسپانیایی: Félix Lope de Vega y Carpio) (لە دایکبوون: ٢٥ی تشرینی دووھەمی ١٥٦٢، مردن: ٢٧ی ئابی ١٦٣٥) بە ناوی کامڵی فێلیکس لۆپێ دێ ڤێگا یێ کارپیۆوە شانۆنووس و شاعیری بەناوبانگی ئیسپانیایە. لۆپێ دێ ڤێگا بەناوبانگترین و بەکارترین شانۆنووسی ئیسپانیایە و ھەزار و ھەشسەد شانۆی لێ بە جێ ماوە. ئەو یەکێ لە نووسەرانی سەردەمی زێڕینی وێژەی ئیسپانیا و ھاوچەرخی سێرڤانتێس نووسەری بەناوبانگە.
سەرچاوەکان
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” pp. 368– 372, World Library, Inc., USA.
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٦٢ پۆل:مردووانی ١٦٣٥ پۆل:شانۆنامەنووسانی سەدەی ١٧یەم پۆل:شانۆنامەنووسانی ئیسپانی پۆل:شاعیرە ئیسپانییەکان پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم
ڕێکەوتنامەی شینگن
شینگن (Schengen) بریتییە لەو بەڵگەنامە (ڤیزا)یەی کە ڕێگە بە سەردانی ناوچەی شینگن دەدات، ھاتوچۆ لەنێو شارەکانی ئەم دەوڵەتانە زۆر ئاسانکاری بۆ کراوە، بەو مەرجەی خاوەنی ئەم بەڵگەنامەیە بیت، ناوچەی شینگن ٢٦ وڵاتی فەرمی دەگرێتەوە، لە ڕێکەوتننامەکەدا ٢٢ وڵاتی ئەندام لە یەکێتیی ئەوروپا و ٤ وڵاتی (EFTA) ھەن.
چەند وڵاتێکی تر ھەن ئەندام نین لە یەکێتیی ئەوروپا، بەڵام ھاتوچۆ لە نێوانیان ئازادە، کە بریتین لە نەرویج، ئایسلەندا، سویسرا و لیختنشتاین.
ئەو بەڵگەنامەیە ٩٠ رۆژ کاری پێدەکرێ، پاشان دەبێ نوێبکرێتەوە، سێ جۆری ھەیە ئەو بەڵگەنامەیە A و B و C و جۆری D کە بەکاردێ بۆ خوێندن و ئیشکردن لەم وڵاتانە.
جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢
thumb|دیمەنێک لەپاڵەوانیەتییەکە جامی جیھانیی فیفیای ٢٠٠٢ پاڵەوانیەتی ژمارە حەڤدەمە لەجامی جیھانیی فیفایە کە لەوڵاتی ژاپۆن و کۆریای باشوور بەڕێوەچوو کە بۆ یەکەمین جار بوو لە مێژووی پاڵەوانیەتییەکە کە لە دوو وڵاتی جیاواز میوانداری بکرێت، بۆ جاری یەکەم بوو لە کیشوەری ئاسیا ئەنجام بدرێت، وە یەکەمین جاریش بوو لە دەرەوەی ھەردوو کیشوەرەکەی ئەمریکا و کیشوەری ئەورووپا ئەنجام بدرێت. ماوەی پاڵەوانیەتییەکە ٣١ی ئایار تاکوو تاکوو ٣٠ی حوزەیران ی ٢٠٠٢ ی خایاند، تێیدا ٣٢ ھەڵبژاردەی نیشتیمانی بەشدارییان تێداکردبوو، تێیدا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل بووە پاڵەوانی پاڵەوانییەتییەکە دوای بردنەوە بەئەنجامی ٢–٠ بە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا، وە ھەریەک لە ھەڵبژاردەکانی چین، ئیکوادۆر، سینیگال، و سلۆڤینیا یەکەمین جار بوو بەشداری بکەن. لەم پاڵەوانییەتییە لەکۆی ٦٤ یاری ١٦١ جار گۆڵ ھەژێنراوە وە یاریکەری بەڕازیلی ڕۆناڵدۆ بووە گۆڵکاری پاڵەوانییەتییەکە بەتۆمارکردنی ھەشت گۆڵ وەھەروەھا گۆڵپارێزی ئاڵمانی ئۆلیڤەر کان بووە باشترین یاریکەری پاڵەوانیەتییەکە ئەمەش یەکەم جار بوو گۆڵپارێزێک ببێتە باشترین یاریکەری پاڵەوانیەتییەکە.
بەشداربووان
🇨🇳 china
🇯🇵 japan
🇸🇦 saudi arabia
🇰🇷 south korea
🇨🇲 cameroon
🇳🇬 nigeria
🇸🇳 senegal
🇿🇦 south africa
🇹🇳 tunisia
🇨🇷 costa rica
🇲🇽 mexico
🇺🇸 united states
🇦🇷 argentina
🇧🇷 brazil
🇪🇨 ecuador
🇵🇾 paraguay
🇺🇾 uruguay
🇧🇪 belgium
🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 england
🇩🇪 germany
🇮🇹 italy
🇵🇱 poland
🇮🇪 ireland
🇷🇺 russia
🇸🇮 slovenia
🇪🇸 spain
🇸🇪 sweden
🇹🇷 turkey
تۆپی جامی جیھانی ٢٠٠٢
فاڤیرنۆڤا ناوی ئەو تۆپ بوو کە بوو یاریەکانی جامی جیھانی ٢٠٠٢ بەکاردەھات، کە کۆمپانیای ئەدیداس ھەستابوو بە درووست کردنی.
سەرچاوەکان
پۆل:پاڵەوانیەتییەکانی جامی جیھانی فیفا پۆل:جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢ پۆل:تۆپی پێی ژاپۆنی لە ٢٠٠٢ پۆل:کۆریای باشوور لە ٢٠٠٢ پۆل:جامی جیھانیی فیفا
٧٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گڕاوێ
گڕاوێ (Girrawê، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٨ کەس لە ٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
تاڤگەی شەڵماش
وێنۆک|280px|دیمەنێکی تاڤگەی شەڵماش تاڤگەی شەڵماش یەکێکە لە گرنگترین تاڤگەکانی پارێزگای ورمێ و ڕۆژھەڵاتی کوردستان کە لە شارستانی سەردەشت هەڵکەوتووە. ئەم تاڤگەیە لە دۆڵێکی ئاوەدان، بە گژ و گیا و لە ناو دارستانێکی پڕ و سەرسەوزی نزیک شاری سەردەشت ھەڵکەوتووە. تاڤگەی شەڵماش یەکێک لە لقەکانی ڕووباری زێی بچووک ھەژمار دەکرێت کە ئاوەکەی دەڕژێتە ناو ئەو ڕووبارە.
بۆژوریشتێ
بۆژوریشتێ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای سۆفیا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٤٬٨٢٢ کەس بووە.
تاڤگەی شەڵماش
ئەم تاڤگەیە کە لە ڕاستیدا لە سێ تاڤگە پێکھاتووە ئێستا وەکوو هاوینەهەوار و سەیرانگەی لێھاتوه کە لە وەرزی گەرمادا ھەزران کەس ڕووی تێدەکەن. سێ تاڤگەکە لە دوای یەکن و یەکەمیان لە پاڕکینگ نزیکە، بەڵام دووانی تر دەبێ بڕێکی زۆر بە پێ بۆی بچیت بەرەو خوارەوە.
ڕێگای سەردەشت ھەتا تاڤگەی جوان و سەرنج ڕاکێشی شەڵماش ڕێگایەکی جوان و پڕ لە سەوزایی و دارە. ئەو ڕیگایە قیر کراوەوە و لە شاری سەردەشتەوە ٢٠ خولەک دوورە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:تاڤگەکان پۆل:تاڤگەکانی کوردستان پۆل:تاڤگەکانی ئێران پۆل:شارستانی سەردەشت پۆل:زێی بچووک پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
کەمال کەرکووکی
کەمال کەرکووکی (محمد قادر عبداللە) سەرۆکی خولی سێی پەرلەمانی کوردستانە کە لە ئەندامانی پارتی دیموکراتی کوردستانە.
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:زیندووان پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان پۆل:سەرۆکەکانی پەرلەمان کوردستان
پارێزگای شومێن
پارێزگای شومێن پارێزگایەکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی بولگاریا کە بە ناوی شارە سەرەکییەکەی شومێن ناونراوە. دابەشکراوە بەسەر ١٠ شارەوانیدا کە کۆی ژمارەی دانیشتووانەکەی تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، ١٩٤٬٠٩٠ کەسە.
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای شومن ٢٠٤٬٣٩٥ کەس بووە (٢٠٤٬٣٧٨ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٨٫٨٪یان لە ڕەگەزی نێر و ٥١٫٢٪یان لە ڕەگەزی مێ بوون. تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ١٩٤٬٠٩٠ کەس بووە کە ٢٢٫٧٪یان دانیشتووی ئەو پارێزگایەن کە تەمەنیان لە سەرووی ٦٠ ساڵەوەیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا
٧٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تۆم و جێری
تام و جێری، تۆم و جێری یان مشک و پشیلە کارتۆنێکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٤٠دا بە دەستی ویلیام ھانا و جۆزێف باربێرا دروست کرا. کارتۆنەکە بریتییە لە شەڕ و بەربەرەکانێی دوو کاراکتەری سەرەکی، تۆم کە پشیلەیەکە و جێری کە مشکێکە.
ناونانی تۆم و جێری
پشیلەکە ناوی (کاسپەرە): بەرپرسانی کۆمپانیای (میترو گۆڵدن مایر) ھەستیان بەھیچ پەرۆشییەک نەکرد لەبەرانبەر کورتە فیلمی
(Puss Gets The Boot) کە ساڵی ١٩٣٩ لەلایەن ھەردوو دەرھێنەری گەنج (ولیام ھانا و جۆزێف باربیرا) ەوە دەرکرا، لەبارەی ململانێ توندی نێوان مشک و پشیلەیەک، ھەتا دوای پێشکەشکردنی لە سینەما و ھەڵبژاردنی بۆ خەڵاتی ئۆسکار وەک باشترین کورتە فیلم، کەشەکە ھەڵگەڕایەوە. سەرکەوتنێکی جەماوەری و پارەی، خەونی ھەموو دەرھێنەر و دروستکاری فیلمێکە لە جیھان، ھەردوو دەرھێنەر (باربیرا و ھانا) بەدەستیان ھێنا لە کورتە فیلمی (تۆم و جێری) کە دوای ئەوە بوو بە بەناوبانگترین وێنەی جوڵاوی دوانی لە جیھاندا. ئەوان ناوی دوو پاڵەوانەکەیان نەنا (تۆم و جێری) بەڵکو لەسەرەتا پشیلەکە ناوی (کاسپەر) بوو وە مشکەکەش بێ ناو ماببوەوە. «جێری» بێ ناوبوو تا بەڕێوبەری ستۆدیۆی (میترو گۆڵدن مایر) بەڕێز (فرید کویمبی) ھەستا بە تەرخانکردنی تەواوی کۆمپانیاکە بۆ بەرھەم ھێنانی زیاتری تۆم و جێری کە دوای ئەوە بوو بە زنجیرە، وە بەیارمەتی یەکێک لە نیگارکێشەکانی کە ناوی (جۆن کار) بوە ڕێکەوتن لەسەر ناوی (تۆم و جێری) دوای ئەوەی پێشبڕکێیەک کرا لەناو ستۆدیۆ بۆ ھەڵبژاردنی ناوێک بۆی.
تۆم و جێری ڕاستی
بڕیاری داخستنی ستۆدیۆی (مترو گۆڵدن مایر) بۆ وێنە جوڵاوەکان ساڵی ١٩٥٧، بڕیارێکی زۆر خەفەتاوی بوو لەمێژوی (باربیرا و ھانا) بەتایبەتی دوای ئەوەی نزیکەی ١١٤ کورتە فیلمیان لێ بەرھەم ھێنا بە پاڵەوانێتی تۆم جێری، وە ١٣ جار ھەڵبژێردرا بۆ خەڵاتی ئۆسکار، توانیان ٧ دانە خەڵاتی ئۆسکار بەرن. تۆم لەسەرەتا ڕەنگی خۆڵەمێشی بوو و موو برزکاوبوو وە لەسەر چوار پێکەی ئەڕۆیشت، پاشان پەرەی سەند و ڕەنگی بوو بە شین وە دەڕۆیشت لەسەر دوو پێ، بەڵام جێری ڕەنگی قاوەییەکی کراوەتری ھەبوو لە پێشتر. تەلەفیزۆن سینەمای ئەخنکاند، وە دروستکردنی کەمترین قازانجی ھەبوو، ئەو شتێکی سروشتی بوو تا خەرجییەکان کەم بکرێتەوە، بەڵام (باربیرا و ھانا) لە ١٩٧٥ بڕیاریاندا بەرھەمی تەلەفیزۆنیان ھەبێت، بۆیە ستۆدیۆیەکی بچوکیان کردەوە کە پێشتر کارێزمای جیھانی کۆمیدی (چارلی چاپڵن) خاوەنی بوو، لە ژێر ناوی (ھانا و باربیرا)، زنجیرەیەکی ڕێکیان پێشکەش کرد لەسەر گۆڕانی دوو دوژمنەکە بۆ ھاوڕێ بۆ ئەوەی منداڵ فێری توندوتیژی نە بێت.
تۆم و جێری بە ڕواڵەت
لەدوای بڕیاری داخستنی ستۆدیۆکە ساڵی ١٩٥٧، (مترو گۆڵدن مایر) ھەوڵیدا سەرکەوتنی زنجیرەکان بقۆزێتەوە لە دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان و دوور لە خاوەنەکانیان، بەیارمەتی دەرھێنەری چیکی (Gene Deitch) کە تێیدا ١٣ کورتە فیلمی پێشکەشکرد لە نێوان ساڵانی (١٩٦٠–١٩٦٢) لەدوای چەند سەرکەوتنێکی کەم، کۆمپانیاکە ڕوویکردە (چوک جۆنز)، داھێنەری کەسایەتی (باگزبانی و سیلڤستەر و تویتی)، بۆ بەرھەم ھێنانی ٣٤ کورتە فیلمی تۆم و جێری لە نێوان ساڵانی (١٩٦٣–١٩٦٧). بەڵام تەلەفیزۆنی ئەمریکی بڕیاریدا چیتر زنجیرەی تۆم و جێری پێشکەش نەکرێت لە ساڵی ١٩٦٥، بەمەش کۆتای ھات بەھەموو ھەوڵەکان بە تەواوی و بە تایبەتی دوای ڕەتکردنەوەی زۆربەی زنجیرەکانی تۆم و جێری بەھۆی ئەو توند و تیژییەی تێدابوو وە زۆرێک لە بڕگەکانی سڕانەوە. ھەروەھا تۆمەت بەخشینەوە بەوەی کە دەمارگیری تێدایە بەھۆی خزمەتکارە ڕەشەکەی ناو فیلمەکە، وە شێوەی پاڵەوانەکان لەدوای ھەر ڕووداوێک، ئەمەش کۆمپانیا بەرھەم ھێنەر و ھەموو ئەو کەسانەی گرتەوە کە بەشداربوون.
گەڕاندنەوەکان
ئەڵقەکانی تۆم و جێری سەرکەوتنێکی بەرچاوی بەدەست نەھێنا، ئەمەش وای کرد دووبارە بگەڕێنەوە و بە یارمەتی (میترو گۆڵدن مایر) دووبارە زنجیرەی نوێ لێ بەرھەم بێنن ساڵی ١٩٨٠، بە بەشداری کەسایەتییە کۆنەکانی (میترو گۆڵدن مایر) وەک (دروبی و بارنی) کە تا ساڵی ١٩٨٢ بەردەوامبوو. جارێکیتر تۆم و جێری گەڕانەوە گۆڕەپانی ڕاونانە بەناوبانگەکەی خۆیان لەمیانەی ئەو زنجیرانە. (ھانا و باربیرا) ئەمجارە سوربوون لەسەر ئەوەی ئەبێت تۆم و جێری لە واقیعەوە نزیک بێت، بە جۆرێک کاتێک تۆم بیانۆ ئەژەنێ بەشێوەیەکی زۆر دروست ئەیژەنێ و ھیچ جوڵەیەکی ھەڕەمەکی ناکات، وە میوزیک ژەن و ئاوازدانەر (Scott Bradley) سەرپەرشتی جوڵەکانی ئەکرد.