cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مۆنیکا بێلووچی
نمایشکاری جلوبەرگ
مۆنیکا بێلووچی دەستی بە نمایشکاری کرد لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا بە وەستان بۆ وێنەگرێکی ناوچەکەیان. لە ١٩٨٨، بەشی یاسای جێھێشت لە زانکۆی پێروگیا، و ڕۆیشت بۆ یەکێک لە سەنتەرەکانی جلوبەرگی ئەورووپا لە میلان و گرێبەستی کرد لەگەڵ Elite Model Management. لە ١٩٨٩وە، ناوبانگی پەیدا دەکرد وەک نمایشکارێکی جلوبەرگ لە پاریس و ئەتڵەسدا، لە نیویۆرک سیتی. ئەو کاری بۆ دۆلج ئاند گابانا و گۆڤاری Elleی فەڕەنسی کردووە، لە نێوانیاندا. لە ھەمان ساڵدا، چووە بواری نواندنەوە و چەند کۆرسێکی نواندنی وەرگرت. گۆڤاری Esquireی ژمارەی شوباتی ٢٠٠١ بێلووچی لەسەر بەرگەکەی بوو و بە چاوپێکەوتنێک لەسەر پێنج ھەستەکە.
لە ٢٠٠٣، لە گۆڤاری Maximدا دەرکەوت. ھەروەھا، گۆڤاری Men' s Health ناوی یەکێک لە «١٠٠ جوانترین ئافرەتان»ی لێنا کە بێلووچی لە پلەی ٢١ەمدا بوو. AskMen ناوی یەکەم پڕخواستترین ئافرەتی ٢٠٠٢ی لێنا. بەپێی دوو ڕۆژنامەی نێودەوڵەتی، بە سەمبولی سێکسی ئیتالیا دانراوە.
لە ٢٠٠٤دا، کاتێک دووگیان بوو بە کچەکەی، دێڤا، بێلووچی وێنەیەکی ڕووتی گرت بۆ گۆڤاری Vanity Fairی ئیتالی دژ بە یاسایەکی ئیتالی کە گرنگیپێدانی کۆرپەی تازە لەدایکبوو لە نەخۆشخانەکان قەدەغەکرابوو بۆ جیاڕەگەزخوازەکان و ئافرەتە بێوەژنەکان و کەسە ھاوڕەگەزخوازەکانی تێدانەبوو، لێکۆڵینەوە بە بەکارھێنانی ئاولەمەی مرۆڤ قەدەغەکردبوو، بەخشینی سپێرم و ھێلکەی قەدەغەکردبوو، و ڕێژەی دروستکردنی مناڵی بلوری سنووردارکرابوو بۆ سێ. بێلووچی دووبارە بە سکپڕی و نیوەڕووتییەوە وێنەی گرتەوە بۆ ژمارەی نیسانی ٢٠١٠ گۆڤارەکە. لە ٢٠٠٦ تا ٢٠١٠ بێلووچی ڕووخساری سەر بەرھەمەکانی دیۆر بوو.
لە ٢٠١٢دا، بووە ڕووخسارە نوێیەکەی دۆلچ ئاند گابانا. ناوبراو لەلایەن Elite+ لە نیویۆرک سیتی سەرپەرشتی دەکرێت. بێلووچی گرێبەستی کردووە لەگەڵ D'management Group لە میلان و ھەروەھا لەگەڵ Storm Management لە لەندەن. بێلووچی وێنەی بۆ گۆڤاری GQ Italiaش گرتووە لە شوباتی ٢٠١٦.
بێلووچی لە ڕەنوەی فاشن ویکی ٢٠١٩ی میلان بوو کە بۆ دۆلچ ئاند گابانا بوو. ھەر یەک لە نمایشکاران ئیزابێلا ڕۆسێلینی، ئێڤا ھێرزیگۆڤا، و ھێلێنا کریستێنسن لەگەڵیدا بەشداربوون.
نواندن
پیشەی نواندنی بێلووچی لە سەرەتاکانی ١٩٩٠ەکان دەستیپێکرد. چەند ڕۆڵێکی لاوەکی گێڕا لە La Riffa (١٩٩١) و Bram Stoker's Dracula (١٩٩٢). لە ١٩٩٦دا، پاڵێورا بۆ خەڵاتێکی سیزار بۆ باشترین خانمەکتەری پاڵپشت بۆ ڕۆڵی لیسا لە The Apartment و بەھۆی ئەوەشەوە پلەکەی بەھێزتر بوو وەک خانمەکتەر. لە جیھاندا بەھۆی ڕۆڵەکانی لە فیلمەکانی مالینا (٢٠٠٠)، Brotherhood of the Wolf (٢٠٠١)، و Irrèversible (٢٠٠٢).
لە زۆر فیلمی ئەورووپا و ھۆڵیووددا ڕۆڵی گێڕاوە وەک The Tears of the Sun (٢٠٠٣)، The Materix Reloaded (٢٠٠٣)، The Passion of Christ (٢٠٠٤)، The Brothers of Grimm (٢٠٠٥)، Le Deuxième souffle (٢٠٠٧)، Shoot' Em Up (٢٠٠٧)، Don't Look Back (٢٠٠٩)، و The Sorcerer's Apprentice (٢٠١٠).
وا بڕیاربوو لە ڕۆڵی سیاسەتوانی ھیندی سۆنیا گاندی بگێڕێت لە فیلمێکی ژیاننامەیی بە ناوی Sonia، کە وا دانرابوو ٢٠٠٧ بڵاوبکرێتەوە، بەڵام دواخراوە بۆ کاتێکی نادیار. بێلووچی دەنگی خۆی دۆبلاژ کرد لە دۆبلاژە فەڕەنسییەکەی فیلمی Shoot 'Em Up (٢٠٠٧). ھەروەھا دەنگی کایلیناشی گێڕاوە لە یاریی ڤیدیۆیی Prince of Persia: Warrior Within، دەنگی کاپی لە دۆبلاژە فەڕەنسییەکەی فیلمی ئەنیمەیشنی ٢٠٠٥ی Robots.
لە تەمەنی ٥٠ ساڵیدا، بووە بەتەمەنترین خۆشەویستێ بۆند لە زنجیرە فیلمی جەیمس بۆنددا، بە ڕۆڵی لوچیا سیارا لە سپێکتەر (٢٠١٥). سێ ساڵ دواتر، دەرکەوت لە فیلمی ئوستورالی Nekrotronic.
ژیانی تایبەتی
بێلووچی ھاوسەرگیری کرد لەگەڵ وێنەگر کلاودیۆ کارلۆس باسۆ لە ١٩٩٠؛ دوای ھەژدە مانگ جیابوونەوە.
بێلووچی ئەکتەر ڤینسێنت کاسێلی فەڕەنسی بینی لە سێتی فیلمی The Apartment. ھاوسەرگیرییان کرد لە ١٩٩٩ و دوو کچیان بوو، دێڤا (لەدایکبووی ٢٠٠٤) و لیۆنی (لەدایکبووی ٢٠١٠). بێلووچی و کاسێل جیابوونەوەیان ڕاگەیاند لە ٢٦ی ئابی ٢٠١٣.
لە فیلمی دۆکیۆمێنتاری The Big Question، دەربارەی فیلمی The Passion of Christ، وتی: «من ئاگنۆستیکم، بەڵام لە ھەمان کاتدا حەزم بە ھەموو ئاینەکانە ڕێزیان دەگرم. گەر شتێک ھەبێت کە باوەڕم پێی ھەبێت، وزەیەکی نادیارو؛ ئەو وزەیەی کە زەریاکان پڕدەکات لە کاتی ھەڵکشان و داکشاندا، ئەو وزەیەی کە سروشت و بوونەوەرەکان دەبەستێتەوە.»
بێلووچی زمانەکانی ئیتالی، فەڕەنسی و ئینگلیزی بە باشی دەزانێت و بە زمانەکانی سربی و فارسیش ڕۆڵی گێڕاوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرە ئیتاڵییەکان لە سەدەی بیستەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی ناسترۆ دی ئەرجێنتۆ
شێر و خەت
وێنۆک|شێر و خەت کردن وێنۆک|پارەی کانزای سەردەمی [[قاجاڕەکان]] شێر و خەت یان خەت و شێر بە کاری ھەڵخستنەوەی پارەیەکی کانزایە بۆ دیاریکردنی ئەوەی کە کام بەری لە دوای کەوتنە خوارەوە بەر بە سەرەوە دەکەوێت. ئەم کارە دەتوانێت بۆ ھەڵبژاردن لە نێوان حاڵەت، کار، ڕێگە و ھتد کەڵکی لێبگیردرێت. بنچینەی ئەم وشە دەگەڕێتەوە بۆ زمانی فارسی بەھۆی ئەوە کە پارە کانزاکانی سەردەمی قاجاڕەکان و پەھلەوییەکان لە بەرێکیاندا وێنەی شێر و لە بەرەکەی دیکەدا خەتاتی (خەت) نەخشێندرا بوو.
بۆبەکتان
بۆبەکتان (Bobektan، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٦٥ کەس لە ٧١ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ئالفۆنس دێ لامارتین
thumb|لامارتین ئالفۆنس ماریێ لویز دو پارت دو لامارتین (٢١ی تشرینی یەکەمی ١٧٩٠–٢٨ی نیسانی ١٨٦٩) کەسایەتی نووسەر و شاعیری ڕۆمانسیزم و سیاسی فەڕەنسی بوو.
دەربارەی محەممەد
لەکتێبی "Histoire de la Turquie" لامارتین سەرسامبوونی خۆی لەسەر محەممەد دەربڕیوە: ” کێ دەتوانێت یەکێک لە ناودارەکانی مێژوو لە بلیمەتیدا لەگەڵ موحەممەد بەراورد بکات؟ بەڵێ ئەمەیە موحەممەد فەیلەسوف وتاربێژ، یاسادانەرو شەڕزان، دامەزرێنەری بیری یەکتاپەرستی بە ھەموو پێوەدانگێک دەمەوێت بپرسم کەس ھەیە لە موحەممەد گەورەتر؟ ”:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٠ پۆل:مردووانی ١٨٦٩
ھەنجیران
ھەنجیران گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی ھەنجیران بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٦٦ کەس لە ١٠١ بنەماڵەدا بووە. ھەنجیران یەکێک لە گوندە ھەرە کۆنەکانی ناوچەی مەریوانە. یەکێک لە ئەو بەڵگە ھەرە کۆنانەی کە ناوی ھەنجیرانی تێدایە وەقفنامەیەکە کە لە سەدی سیانزەھەمدا بە دەستی شێخ زەکەریا نووسراوە. لە ئەم وەقفنامەیەدا ناوی پیریۆنسیش ھاتووە و گڵکۆکەی پیریۆنسیش ئێستە لە ئەو گوندەدایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
زڕەمێرگ
زڕەمێرگ (Zirremêrg، ) دێیەکە لە گوندستانی باسکی کۆڵەسە، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٠ کەس لە ٩٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
بڕیارنامەی ٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی کانوونی دووەمی 1950دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ چەکەکان: ڕێکخستن و کەمکردنەوە. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 462‌ەم، بە 9 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٠
ئایپۆد
وەشێنراوەکان
ئایپۆد کۆمەڵێ وەشانی بۆ وەشێنراوە یەکەم وەشان کە ناودەبرێت بە ئایپۆد کلاسیک کەبەشێوەیەکی سادە و ساکار وەشێنرا کە تەنیا پەڕەگەی دەنگی دەتوانرا کارپێبکرابوایە بەڵام دواتر کۆمپانیای ئەپڵ هەستا بە وەشاندنی جۆرێکی تر بەناویئایپۆد نانۆ کە لەم وەشانەدا دەتوانرا پەڕگەی دەنگ و ڕەنگ لەسەری کارپێکرێت وە لەکۆتایدا ئەپڵ ئایپۆد تەچی دروستکرد کە دەیتوانی فایلی دەنگ و ڕەنگ بخوێنێتەوە بەشێوەی کارامەتر وە جگە لەوەش پەڕگەی یاری و ئەپڵێکەیشنی ئایفۆنیش لەسەری کار دەکات بەگشتی ئایپۆد تەچ هەمان شێوەی ئایفۆنی هەیە تەنیا ناتوانرێت پەیوەندی تەلەفۆنی پێوە ئەنجامدرێت بەڵام دەتوانرێت تەکنەلۆژیای وایەرلێسی و وایفای لەسەر کارپێکرێت وە ئەپڵ تا ئێستائایپۆد تەچ ٤ وەشانی تایبەتی لێوەدەرچووە لەلایەن ئەپڵەوە وە ئایپۆد تەچ هاڕدی ناوەکیشی هەیە کە لەتوانی زەخیرەکردنی ٨گێگا و ١٦گێگا و ٣٢ گێگای هەیە thumb|چوارەم وەشانی تایبەتی ئایپۆد تەچ
سەرچاوە
ماڵپەڕی سەرەکی ئەپڵ
مورادی سێیەم
موڕادی سێیەم کوڕی سەلیمی دووەم کوڕی سوڵتان سولەیمان قانونی، یەکێکە لە خەلیفەکانی دەوڵەتی عوسمانی، ساڵی ٩٥٣ک بەرامبەر ١٥٤٦ز لە دایکبووە، و خەلافەتی گرتە دەست لە ساڵی ٩٨٢ک لە دوای مردنی باوکی دەسەڵاتی گرتە دەست فەرمانی کرد بە قەدەغەکردنی خوارنەوەی مەی، بەڵام شۆڕشی ئینکیشاری ناچاریانکرد واز لەو بڕیارە بھێنێت، ھەروەھا ھەستا بە کوشتنی براکانی تا خۆی دڵنیا بکات لە دەسەڵات کە ئەو خووە خەریک بوو ئەبوو بە عادەت لە نێویاندا.
ئایپۆد
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئایپۆد پۆل:ئایتیوونز
مورادی سێیەم
پەیوەندی لەگەڵ ئەورووپا
پۆڵەندا چووە ژێر پارێزگاری دەوڵەتی عوسمانی ساڵی ٩٨٣ک، تایبەتەمەندییەکانی نوێکردەوە بۆ دەوڵەتەکانی ئەورووپا (فەڕەنسا و بوندقیە)، و باڵیۆزی فەڕەنسا لە پێشەوەی ئەو باڵیۆزانەدا بوو کە زۆر دەهاتنە بەردەم دەرگای سوڵتانی عوسمانی بۆ داواکردنی تایبەتمەندی بازرگانی، شای ئینگلتەرا ئیزابێلا توانی ئەو تایبەتمەندییە وەربگرێت کە ڕێگە بە کەشتییە بازرگانییە ئینگلیزییەکان بدرێت ئالای ئینگلیزی بەرز بکەنەوە، لە کاتێکدا هەموو کەشتییە ئەورووپیەکان بێجگە لە کۆماری بوندقیە ڕێگە نەئەدران بچنە بەندەرە عوسمانییەکانەوە ئەگەر لە حاڵەتێکدا ئاڵای فەڕەنسایان بەرز نەکردبێتەوە.
شەری وادی مەخازن
شۆڕشێک ڕوویدا لە مەغریب کە کوڕی حاکمی کۆچکردوو و مامی حاکمە نوێکەی تیایدا کوژران، و ئیشەکە تەواو بوو بە هانابردنی شۆڕشگێڕەکان بە پورتوگالییە مەسیحییەکان، کە سوپایەکی گەورەیان پێکەوەنا و خۆبەخشەکان چوونە پاڵیەوە لە وڵاتە ئەورووپیە جیاوازەکانەوە وەک قشتاڵە و ئیتالیا لەگەڵ سەربازە پورتوگالییەکان و پاپا پیرۆزی خۆی پێدان و ئەم هەڵمەتە شێوازی هەڵمەتی خاچپەرستی وەرگرت، لە کاتێکدا کە سوڵتانە نوێکەی مەغریب داوای یارمەتی لە خەلیفەی عوسمانی کرد، کە هەزاران ئینکیشاری بۆ ناردن لەگەڵ ژمارەیەک شارەزا و دەرگای کردەوە لەبەردەم خۆبەخشەکاندا، و سوپای عوسمانی گەیشتنە لای سوپای جەزائیری و مەغریبی و بەیەک گەیشتن لەگەڵ شۆڕشگێڕ و پورتوگالییەکاندا لە ناوچەی کۆشکی گەورە یان وادی مەخازن، سوپای عوسمانییەکان توانییان سەربکەون بەسەر پورتوگالی و شۆڕشگێڕەکاندا و سوپای موسڵمانان هەستان بە ڕوخاندنی ئەو پردەی کە ڕێگەی هەڵاتنی سوپای خاچپەرستی بوو بەمەش ژمارەیکی زۆریان لێ نوقم بوو، سباستیانی پاشای پورتوگال کوژرا، کە ئەمەش هۆکاری سەرەکی بوو بۆئەوەی پورتوگال شوینە جیهانییەکەی لەدەستبدات وەک هێزێکی ئیستیعماری و بازرگانی کە ماوەیک دەستی گرتبوو بەسەر گەرووە دەریاییە گرنگەکاندا، پورتوگال چووە پاڵ ئیسپانیا کە خاڵی پاشا کوژراوەکە پاشایەتی ئەکرد و پورتوگال سەربەخۆیی خۆی لە دەستدا، و حاکمە نوێکەی گەڕێنرایەوە بۆ حوکمی مەغریب.
نوێبوونەوەی شەڕ لەگەڵ ئێران
عوسمانییەکان سوودیان وەرگرت لە وەفاتی تهماسبی شای دەوڵەتی سەفەوی سالی ٩٨٤ک و کوژرانی کوڕەکەی، سوپایەکی گەورەیان نارد بۆ گرتنی کەرەج و چوونە تەقلیسی پایتەختییەوە ساڵی ٩٨٥ک پاشان رێگەکەیان تەواوکرد بەروە شیروان لە ئازەربایجانی باکووری و چوونە ناویەوەساڵی ٩٨٦ک.
عوسمانییەکان داوایان لە خانی قرم کرد یارمەتییان بدات لە جەنگان لەگەڵ سەفەوییەکان، بەڵام ڕەتی کردەوە، سوپایەکیان نارد بۆ دەرسدادانی بەڵام هیلاک بوون بە هۆی سەختی ڕێگاکەوە و خانی قڕم بە سوپایەکی گەورەوە چواردەوری گرتن، عوسمان پاشای سەرکردەی سوپای عوسمانی بەڵێنی دا بە برای خان کە حوکمی بداتە دەست ئەگەر یارمەتییان بدات ئەویش هەستا بە کوشتنی براکەی بە ژەهر، و عوسمان پاشا چووە کافای پایتەختی خانەوە، و کاتێک گەڕایەوە بۆ ئیستەنبوڵ پاداشت درایەوە بە کرانی بە سەدڕی ئەعزەم.
کوژرانی سەدری ئەعزەم و تێکچوونی ڕژێمی سەربازی
سەدڕی ئەعزەم محەمەد سەقڵی پاشا کوژرا کە چوار سەردەمی سوڵتانە عوسمانییەکانی بینی لە سەردەمی سوڵتان سەلیمی یەکەمەوە هەروەها وڵاتی پاراست لە دارووخان لە دوای وەفاتی سولەیمان قانوونی، لە دوای ئەو ماوەیەک هات کە سەدری ئەعزەمیان دائەناو لایان ئەبردن، و سەرکردەکانی وڵات نەیانئەتوانی دەست بگرن بەسەر سەربازە ئینکیشارییەکان کە ئاگربەستی نێوان تورک و فارسیان بە دل نەبوو و ڕاهاتبوون لەسەر تێکدان و تاڵان کردن و چەند شۆڕشێکیان کرد لەو ناوچانەی سەربازگەی لێیە، و سەدری ئەعزەمی ئەو کاتە سینان پاشا سەرگەرمی کردن بە شەڕ لەگەل نەمسادا، ژمارەیەکی زۆریان نێرران بۆ مەجەڕ، و شەڕکەوتەوە لە نێوان هەردوو لادا، دەرنەچوونی سوڵتان لەسەری سوپاکەیدا هۆکارێک بوو بۆ ئەوەی دەست نەگیرێت بەسەر ئینکیشارییدا دوای کوژرانی محەمەد پاشا سەقڵڵی.
شۆڕشێک ڕوویدا کە فەرمانڕەواکانی ئەفلاق و بەغدان و ترانسلڤانیا پێی هەستان و چوونە پاڵ نەمسا، سینان پاشا ڕۆیشت بۆیان و چووە بوخارستی پایتەختی ئەفلاقەوە بەڵام ئەمیری ئەفلاق لە کۆتاییدا توانی سەربکەوێت بەسەر عوسمانییەکاندا و پاشاکشەیان کرد بۆ دوای ڕووباری دانووبەوە و ژمارەیەک شاریان لە دەستدا، و ئەم ڕووداوانە بانگێک بوون بۆ سەرەتای داڕوخانی ڕژێمی سەربازی عوسمانی لەوە دوا.
سوڵتان موردی سییەم کۆچی دوایی کرد ساڵی ١٠٠٣ک بەرامبەر ١٥٩٥ز.
ئەیالەتی ئەرزڕۆم
ئەیالەتی ئەرزڕۆم (بە تورکیی عوسمانی: ایالت ارضروم بە ڕۆمانی:Eyālet-i Erżurūm) یەکێک لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. دوای داگیرکردنی ئەرمینیای ڕۆژاوا لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوە دامەزراوە. ڕووبەری ڕاپۆرتکراوی لە سەدەی نۆزدەھەمدا ١١٬٤٦٣ میل چوارگۆشە (٢٩٬٦٩٠ کیلۆمەتر دووجا) بووە.
مێژوو
ئییالێت لە ساڵی ١٥٣٣ دامەزراوە. لە سە ڕە تای سە دە ی ١٧ دا، ئە یالێت لە لایە ن ئێرانە و ھە ڕە شە ی لە سە ڕ کرا و لە لایە ن عە بازا مە حمە د پاشا، پارێزگاری پارێزگاکە و ھە ڕە شە ی لە سە ڕ کرا. ئەم ڕاپەڕینە لەگەڵ ڕاپەڕینەکانی جەلالی (ڕاپەڕینی موشەکدارەکانی پارێزگاکان کە پێی دەگوترا جەلەلی) تێکەڵ بوو، کە لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانی دەکرا و تا ساڵی ١٦٢٨ بەردەوام بوو. یەکێک بوو لە یەکەم پارێزگاکانی عوسمانی کە دوای چاکسازییەکی ئیداری لە ساڵی ١٨٦٥دا بوو بە ویلایەتی و تا ساڵی ١٨٦٧ چاکسازی تێدا کرابوو و بوو بە ڤیلایەتەکەی ئەرزەروم.
سەرچاوەکان
ئەرزڕۆم پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٥٣٣ ئەرزڕۆم پۆل:ئەرزیڕۆم پۆل:مێژووی پارێزگای دەرسم
خێزانی ترامپ
خێزانی ترامپ (بە پالاتینات: [ˈdrʊmpʰ]؛ بە ئەڵمانی: [ˈtʁʊmp]؛ ئەمریکی: /Trump-/ˈtrʌmp)، خێزانێکی ئەڵمانی و ئەڵمانی-ئەمریکیین کە ڕەچەڵەکیان ئەگەڕێتەوە سەر یۆهان فیلیپ ترامپەوە لە کاڵستات (ئێستا ئەکاتە ڕاینلەند-پالاتینات، ئەڵمانیا.)
مێژوو
ترامپ، نازناوێکی ئەڵمانییە لە ووشەی (Drum)ەوە هاتووە ناوەکە تۆمارکراوە لە کاڵستات لەسەدەی ١٧، وە بەچەند شێوەیەکی جیاواز ڕێنووسکراوە پێکدێن لە "Drumpf، Drumpff، Drumpft، Drumb، Tromb، Tromp، Trum، Trumpff، Dromb وە Trump"
سەرچاوە
پۆل:خێزانی ترامپ پۆل:خێزانە ئەڵمانییەکان پۆل:خێزانە ئەمریکییەکان
بالووکە
وێنۆک|بالوکە لەسەر پەنجە گەورەی پێ
بالوکە گەشەیەکی بچوک و ڕەقە لەسەر پێستی دەست و قاچەکان و ھەندێ شوێنی تری جەستە کە وەک شێوەی قەڕنابیت یان بڵقێکی ڕەق وایە. بەھۆی ڤایرۆسەوە تووش دەبن، بەتایبەت human papillomavirusی جۆری ٢ و ٢٧. ١٠ جۆر بالوکە ھەیە، باوترینیان وا ناسراوە کە بێزیانە. دەشێ بالوکە لە کەسێکی ترەوە بگوازرێتەوە. بەگشتی بالوکە پاش چەند مانگێک چاک دەبێتەوە بەڵام دەشێ چەند ساڵێک بخایەنێت و لەدوای چاکبوونەوەش دووبارە دروست ببێتەوە.
پۆل:نەخۆشییە پێستییەکان پۆل:نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان
شەڕکە
شەڕکە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی شەڕکە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٩ کەس لە ١٦ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
ھاوکێشەی کیمیایی
ھاوکێشەی کیمیایی (ئینگلیزی: Chemical equation)، کارلێکێکی کیمیایی دەردەبڕێت بەھێما و شێوگ و لەگەڵ بڕە ڕێژەیییەکان.
نموونە: ھاوکێشەی کارلێکی یەکگرتنی گازی ھایدرۆجین لەگەڵ گازی ئۆکسجین بۆ پێکھێنانی ئاو
H2 + O → H2O
زمانەکانی عێراق
زمانەکان لە عێراق لەعێراقدا کۆمەڵێ زمان بوونی هەیە ، بەڵام زۆرترین دانێشتووان بە زمانی عەرەبی و شێوەزاری عێراقی دەدوێن ، دووەم زمانیش لە عێراق ، زمانی کوردییە کە بەپێی چەند سەرچاوەیەک ٢٠%ی دانیشوانی عێراق بە کوردی قسە دەکەن وە ٥% بۆ ١٠% بە زمانی ئازەری باشووری (تورکمانی ناوخۆیی) قسە دەکەن وێڕای بوونی زمانی فارسی و ئەرمەنی کەژمارەیان لە ٢٥ هەزار بۆ ١٠٠ هەزار کەس دەخەملێنرێت ، بەپێی دەستووری عێراقی زمانی عەرەبی و کوردی دوو زمانی فەرمی و سەرەکی عێراقیین بەڵام تورکمانی (ئازەری باشووری) و ئارامی و ئاشووری چەندانی تر بە زمانی فەرمی دانەنراون.
ھاوکێشەی کیمیایی
ھاوکێشەی ئایۆنیی پەتی
ھاوکێشەی ئایۆنیی پەتی (Net ionic equation) تەنیا ئەو ئاوێتە و ئایۆنانە دەگرێتەوە کە دەکەونە بەر گۆڕانی کیمیایی، لە کاتی ڕوودانی کاردانەوە لە ئاوەگیراوەدا.
زمانەکانی عێراق
سەرچاوە
پۆل:زمانەکانی عێراق
ھاوکێشەی کیمیایی
سەرچاوەکان
پۆل:ھاوکێشەکان
ماڵپەڕی خەندان
وێب سایتی خەندان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێبگە کوردییەکان
تۆشیۆ سزوکی
وێنۆک|تۆشیۆ سزوکی تۆشیۆ سزوکی (بە ژاپۆنی: (鈴木 敏夫) لە ١٩ی ئابی ١٩٤٨ لەدایکبووە، دەرھێنەری فلمی ئەنیمی و ھاوڕێی مێژینەی ھایاو میازاکییە، ھەروەھا سەرۆکی پێشووتری ستۆدیۆکانی گێبڵییە تۆشیۆ بەیەکێک لە سەرکەوتوترین دەرھێنەرەکانی ژاپۆنە لەدوای سەرکەوتنە بۆکس ئۆفیسە گەورەکەی لە ژاپۆن لە زۆربەی فلمەکانی گێلبڵی.
ژیانی سەرەتایی
سزوکی لە ناگۆیا لە دایک بووە لە پارێزگای ئایچی لە ١٩٤٨، لە ١٩٦٧ ناونوسکرا لە کۆلێژی کێیۆ و بڕوانامەی لێ بەدەست ھێنا لە ١٩٧٢
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەرھێنەرانی فلم لەژاپۆن پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:زیندووان پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە ئاسیا
گۆنزالۆ ھیگواین
alt=|وێنۆک|گۆنزالۆ ھیگواین بە درێسی یانەی یوڤێنتۆس. گۆنزالۆ ھیگواین (بە ئیسپانی:Gonzalo Higuaín) ناوی تەواوی گۆنزالۆ ئیدواردۆ ھیگواین (لەدایک بووی ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٧ لە بریست لە فەڕەنسا)، یاریکەرێکی ئارجەنتینیە کە لە ھێلی ھێرشبەردا یاری دەکات. ئێستا یاری بۆ یانەی ناپۆلی و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئارجەنتین دەکات. سەرەتای یاریکردنی ھیگواین بۆ یاریی تۆپی پێ دەگەڕێتەوە بۆ یانەی ڕیڤەرپلێتی ئارجەنتنی لە وەرزی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٧. ھیگواین لە کاتی گەشەکردن بۆ ئەنجامدانی یاری لە تەمەنی لاویەتی ھەر لەو یانەیە بوو و لە ماوەی سێ ساڵدا ٣٥ یاری و ١٣ گۆڵی کردووە. دواتر لە کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٠٦ لە وەرزی زستانەدا پەیوەندی بەیانەی ڕیال مەدریدی ئیسپانی دەکات بە بڕی ١٣ میلیۆن یۆرۆ. ھیگواین سەرجەم دەستکەوتەکانی لەگەڵ ڕیال مەدرید بووە بێجگە لەوە لەگەڵ ھەڵبژاردەی ئارجەنتین لە ساڵی ٢٠٠٨ بووە خاوەنی مێدالیای زێڕین لە ئۆلەمپیادی پەکینی چین. لە وەرزی ٢٠١٣-٢٠١٤ پەیوەندی بە یانەی ناپۆلی کرد.
سەرچاوە
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئارجەنتینی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئارجەنتینی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی یانەی ناپۆلی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧ پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١١ پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٥ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید پۆل:یاریزانە دیاریکراوەکانی ئێم ئێڵ ئێس
مێگان فۆکس
مێگان فۆکس، ناوی تەواوی مێگان دێنسی فۆکس (لەدایکبووی ١٦ی ئایاری ١٩٨٦)، ژنە ئەکتەرێکی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠١ دەستی بەکاری نواندن کردووە و بە بەشداری لە فیلمی «کوڕە خراپەکان» لە بەشی دووەمدا (Bad Boys II) کە لە ساڵی ٢٠٠٣دا نمایش کرابوو ناوبانگی دەرکرد، بێجگە لە فیلم بەشداری لە زنجیرە دراما تیڤیەکانیش دەکات کە بەناوبانگترینیان The Help (کەسێ ئەڵقەبوو) و Hope & Faith (کە ٤٨ ئەڵقەببوو) و Two and a Half Men بوون.
پۆل:ئەکتەرە ژنە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرانی دووڕەگەزخوازی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی دووڕەگەزخواز
ئامریتسار
ئامریتسار یان ئامریتسر به (پەنجابی: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ) به مانای ''ڕووباری شەڕابی پیرۆز، ناوەندی شارستانی(قەزای) ئامریتساره له ویلایەتی پەنجابی هیندستانه. دانیشتوانی شارەکه به پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١ی هیند، ١٥٠٠،٠٠٠ و دانیشتوانی ویلایەتەکه‌ش بریتیه له ٣،٦٩٥،٠٧٧ کەس.
ئامریتسار له ٣٧٨ کیلۆمەتری باکووری ڕۆژاوای دێهلی و ٥١ کیلۆمەتری ڕۆژهەڵاتی لاهووری پاکستانه. هەندێ کەس پێیان وایه ناوی ئامریتسار له ئامریتساگار به مانای زەریای خواردنه‌وه‌ی نەمرییه‌وه هاتووه.
شاری ئامریتسار له شوێنێکی دەشتی هەڵکەوتووه و کەش و هەوای وشکه.
پەرستگای سەرەکی شوێنکەوتووانی ئایینی سیکیزم به ناوی دەربار ساحیب یان پەرستگای زێڕین لەو شاره هەڵکەوتووه، که ناوبانگێکی زۆری هه‌یه.
مێژوو
شاری ئامریتسار، له شاره گه‌وره‌کانی ویلایەتی پەنجابی هیندستانه. گووروو رام داس لەسەر وەسیەتی گووروو ئامرداس له ساڵی ١٥٧٤ زایینی دەستی کرد به بنیادنانی ئەم شاره. ئەو زەوی شارەکەی به ٧٠٠ ڕووپیەی هیندی له سەرۆکی گووندی تونگی کڕی. رام داس یەکەم جار ڕێوڕەسمی ئایینی سیکەکانی لەو گوونده جێ‌به‌جێ کرد.
سەرچاوه
پۆل:ئامریتسار پۆل:پایتەخته مێژووییه‌کانی هیند پۆل:شار و شارۆچکەکانی ھیند پۆل:شارەکانی ڕێگای ئاورێشم پۆل:شوێنە پیرۆزەکان پۆل:شارە پیرۆزەکان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٧٤ پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان
ھاودەنگ
وێنۆک|لۆگۆی فەرمی هاودەنگ:، میدیایەکی سەربەخۆی گەنجانەیە، پێکدێت لە دیجیتاڵ میدیایەک و سایت و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان،ڕۆژی 2019/9/9 بەشێوەیەکی ڕۆژانە و بەرێزگرتن لەئیتیکییەکانی بواری ڕۆژنامەگەری و لەچوارچێوەی  یاساکارپێکراوەکانی هەمان بوار دەستی بەوەشانکردووە.
بەستەرە دەرەکیەکان
ماڵپەڕی فەرمی
پەیجی فەیسبوک پۆل:میدیایی پۆل:میدیا
محەممەدی سێیەم
محەمەدی سێیەم کوڕی موڕادی سێیەم کوڕی سەلیمی دووەم، سیانزەیەم خەلیفەی عوسمانی بوو. لە نێوان ساڵانی ١٥٦٦ و ١٦٠٣دا ژیاوە و لە ساڵی ١٥٩٥ حوکمی گرتووەتە دەست. ئەو شاعیر بوو و ھۆنراوەی دەنووسی.
سەرەتای دەسەڵاتی
محەمەدی سێیەم کوڕی سوڵتان موراد و سەفیە سوڵتان بوو. سەفیە سوڵتانی دایکی کۆیلەیەکی ئالبانیایی بوو. سولتان موڕاد ھەڵیبژارد بۆ خۆی و دواتر کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو لە سیاسەتدا. محەممەدی سێیەم لە سەرەتای دەسەڵاتیدا براکانی کوشت و وازی لە بەرێوەبردنی کاروباری ناوخۆی وڵات ھێنا. ئەو کارەی دانا بۆ وەزیرەکانی. لە سەردەمی ئەودا دراوی عوسمانی گەڕایە دواوە و گەندەڵییەکی گەورە بڵاوبوویەوە لە وڵاتی عوسمانیدا.
بیروباوەڕی
محەمەدی سێیەم خاوەن باوەڕی ئیسلامی بوو و لەو شەڕەی کە فەتحی حوسن کەڕای لێکەوتەوە زۆر لە یاریدەدەرەکانی ھەڵھاتن و لەودا بوو سوڵتان بکەوێتە دیلی. بەڵام سەعدەددین ئەفەندی بیری خستەوە کە خۆی ڕابگرێت و ھەستا و پاڕایەوە لە خوا تا سەرکەوتووی بکات و پاشان دەرچوو لەگەڵ دوژمنەکەی کەوتە شەڕەوە تا سەرکەوت بە سەریاندا.
سولتان محەمەدی سێیەم لە جێگاکەی خۆی ھەلئەسا کە ناوی پێغەمبەر محەممەد ئەھێنرا لە ڕێزلێنان و پیرۆزییدا بۆی.
شۆڕشی ھەڵاتووەکان
لە ڕۆژەکانی محەمەدی سێیەمدا یاخی بوونێک ڕوویدا لە ئەنادۆڵ کە سەربازە ھەڵاتووەکانی ڕووداوی کرزت ھەڵیانگیرساند، دەوڵەت نەفی کردبوون بۆ ئەنادۆڵ و ناوی نابوون بە ھەڵاتوو، و شۆڕشەکەیان لە کاتێکی زۆر ھەستیاردا ھات، کە سەربازە عوسمانییەکان سەرگەرمی شەر بوون لە ھەرێمەکانی مەجارستان، بەڵام عوسمانییەکان توانیان گەمارۆیان بدەن، سەرکردەکەیان خۆیدا بە دەستەوە لە بەرامبەر ئەوەی بکریتە والی ئاماسیا، خەلیفە ڕازی بوو بەڵام دواتر گەڕایەوە و شۆڕشی نویی دەست پێکرد سەرۆکی یاخیبووەکان کوژرا و براکەی حەسەن شێت (ئودلی حەسەن) سەرکردایەتی شۆڕشەکەی گرتە دەست، و توانی ئەو سوپایە بشکێێت کە ئیستەنبوڵ ناردبووی، حکومەت زۆر دیاری پێدا و پێشنیاری ویلایەتی بۆسنەی بۆکرد ئەویش ڕازی بوو، کە دەوڵەت ئەیویست خۆی و سوپاکەی بەکار بھێنێت لە کەنارەکاندا بۆ سوود وەرگرتن لێی، و قەدەر لە ڕیزی خەلیفەدا ھات کە سوپاکەی حەسەن ھیلاک بوون لە ڕووبەڕوو بوونەوەی بەردەوام لەگەڵ سوپای نەمسا-مەجەڕ.
شۆڕشی سەبا
شۆڕشێکی تر ھەڵگیرسا ئەویش شۆرشی سەبا بوو لە ئیستەنبوڵ، ئەمەش لەبەرئەوەی دەوڵەت نەیتوانی لە ڕووی ماڵیەوە قەرەبووی ئەوانە بکاتەوە کە لەدەستیاندابوو لە ئاسیادا بە ھۆی ئاژاوەی ھەڵاتووەکان، دەوڵەت پشتی بە ئینکیشاری بەست بۆ دەستگرتن بەسەر ئەم شۆڕشەدا، و دەستی بەسەرداگرتن دوای ئەوەی ئەو مزگەوتەکان و ئەو شوێنانەیان تێکدابوو کە دەستین پێی گەیشتبوو.
ئەو شۆڕشانەی لەم سەردەمەدا ڕوویاندا ئاماژەبوو بۆ لاوازبوونی ڕژێمی سەربازی عوسمانی و بێ تواناییان لە پاراستنی ئاسایش ناوخۆ و سەرکردایەتی کردنی ھەرێمەکانی دەرەوە.
سولتان محەمەدس سییەم کۆچی دوایی کرد لە ساڵی ١٦٠٣ز و کوڕەکەی ئەحمەدی یەکەم جێگەی گرتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوڵتانە عوسمانییەکانی سەدەی ١٧یەم پۆل:تورکە عوسمانییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٥٦٦ پۆل:مردووانی ١٦٠٣
ھانەشێخان
ھانەشێخان گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی ھانەشێخان بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٠٨ کەس لە ٢٢ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
گاگل
گاگل گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی گاگل بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٢١ کەس لە ٨٧ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
پەیوەندییە گشتییەکان
«پەیوەندسازی» یان (پەیوەندی گشتی) (Public Relations (PR دەکاتەوە «پەیوەندی لەگەڵ دەوروبەر» و مەبەست لێی خۆش کردنی دەرفەتە لە نێو جڤاتدا بۆ پشتیوانی لە پەیام یان کارێکی تایبەت.
«پەیوەندسازی» ڕشتەیەکی بەرفرەوانی کارە، کەسانێک کاری تێدا دەکەن شارەزان لە پتەو کردنی پەیوەندی و پێگەی لایەنی خاوەن مەبەست. کۆمپانیاکانی «پەیوەندسازی» PR ئەرکیان ئەوەیە هاوکاریی کڕیاری خۆیان بکەن بۆ جێ گرتن لە مێدیا و سیاسەتدا، بۆ دروست کردنی کاریگەری لە بازاڕی هەمەجۆری جڤاتدا، بۆ نموونە سیاسەت، ئابووری، هونەر و هتد.
گوتاری گفتوگۆساز
هەر کەسێک بییەوێ نۆرەیەکی (ڕۆڵێکی) چالاکی لە جڤاتدا هەبێت دەبێ لە ڕێی گوتاری گفتوگۆسازی نێو مێدیا وەک شارەزا و پسپۆر خۆی بنوێنێ. شاخاڵ...
-	ئاگات لە ڕەوتی گفتوگۆ بێت
-	دەستپێشخەر بە
-	سوود لە ڕووداوی ڕۆژگار وەرگرە
-	نووچەی نوێ پێشکەش بکە
-	جەخت بکە لەسەر بەرژەوەندیی گشتی
-	بگەڕێ بۆ لایەنی هاوپەیمان
-	ناکۆکییەکان پێشان بدە
دانوستان لەگەڵ مێدیادا
گفتوگۆ لەگەڵ مێدیاکاری پەیوەندیداردا باشترین ڕێگەیە بۆ بەستنی پێوەندی. لەبەر ئەوە، گەر زۆر ناچار نەبیت، بۆ دیدار دەربارەی ئەو باسانەی بوارەکەی تۆ دەگرێتەوە، داواکاریان ڕەت مەکەوە. کاتێک ڕۆژنامەوان تەلەفۆنت بۆ دەکا:
-	دەمودەست ناوی ڕۆژنامەوان، ئەو لایەنەی کاری لێدەکات و هەروەها پرسیارەکانی لای خۆت تۆمار بکە.
-	بیر لە گرووپی ئامانج بکەوە
-	هەردەم شاپەیام بخە دەستپێکی گوتار. زمانێکی ساکار، ڕوون و پاراو بەکار بهێنە و ئەوجا بە نموونەی بەرجەستە دەوڵەمەندی بکە.
-	خۆت لادە لە گوتەی «تێبینیم نییە No Comments»
-	خۆت لادە لە باسی «نێوان خۆمان بێت Off the Record»
-	ڕاستگۆ بە، قسەیەک مەکە لێی دڵنیا نەبیت
-	خۆت لە سەرزەنشت و وەڵامدانەوەی نایەتی (نێگەتیڤ) دوور ڕاگرە
مێدیای جڤاکی
ئینتەرنێت سەکۆیەکی گرینگە بۆ دانووستان و کاریگەری. گەر ئەو گرووپەی تۆ مەبەستتە لە ئینتەرنێتدا جێی هەیە ئەوا دەبێ تۆش جێگە بگریت.
-	ناوی سازمانەکەت لە گوگڵ Google بده، گەر پێویستە کۆکی بکە.
-	دەست ئاواڵا بە: لە سایتەکەی خۆتاندا بابەتی هەمەجۆری وەک گوتار و فیلم و فۆتۆگرافی مفت دابنێ.
-	میوان ڕاکێشەوە
-	کەسانی بلۆگکار بانگهێشت بکە
-	مێدیای کلاسیک چاوی لەسەر مێدیاگەریی جڤاکییە، زۆر زوو بابەتی نێو بلۆگی جیاواز ڕاو دەکا. تۆش دەتوانی لە مەبەستی خۆت ئاگاداریان بکەی.
-	جێێ خۆت لە فەیسبوک Facebook و سایتی جڤاکی دیکەدا بکەوە
-	کراوە بە: گەرچی دەرفەت هەیە لە ئینتەرنێتدا نامۆ بیت بەڵام ئاشکرایی و کراوەیی ئەمڕۆ گشتگیرە. دەنگوباس و گوتار و بەرهەم لە هەر جێیەکدا بڵاو دەکەیتەوە با بە ناوی خۆتەوە بێت.
لۆببیکاری Lobbying
لۆببیکاری بریتییە دانانی کاریگەری لەسەر کەسانی خاوەن بڕیار بە مەبەستی وەدەست هێنانی بڕیاری وەها لە بەرژەوەندییەکی تایبەتدا بێت. لۆببیکاری هۆکارێکە بۆ ڕاهێزانی دێمۆکراسی. هەتا دەنگی زیاتر بەرزببنەوە هەم گفتوگۆ فرەڕەنگ دەبێ و هەم بڕیار ژیرانەتر. لەگەڵ ئەوەشدا لۆببیکاری کێشەی دێمۆکراسیانەی هەیە. پەستانی سیاسیی وەها زیاد دەبێت خاوەنی ئاشکرای نییە. مەترسیش هەیە لایەنی بەهێزی خاوەن بەرژەوەند، دژ بە بەرژەوەندی گشتی، دەسەڵات پەیدا بکات. بەڵام کێشەکە لەوەدا نییە کەسانی بەهێز لۆببیکاری دەکەن، لەوەدایە لایەنێکی بەرفرەوان نایکات.
-	ڕاپۆرت بنووسە: پێشەکی ڕاپۆرتێک بنووسە دەربارەی کڕۆکی باسەکە.
-	گوتەبێژ دیاری بکه بۆ گەیاندنی پەیامی خۆتان
-	جەخت لەسەر بەرژەوەندی هاوکۆ بکە
-	لەگەڵ گرووپانی هاوبەرژەوەند هاوکاری بکە
-	خاڵی هاوکۆ بدۆزەوە
-	مێدیا بەکار بهێنە بۆ ساز کردنی ڕای گشتی
سەرچاوە
Westanders pr-handbok 2009 «ڕێنامەی «پەیوەندسازی» ی ڤێستاندەر»
Nationalencyklopedin
بەستەری دەرەکی
Westander
پۆل:ڕاگەیێنی پۆل:دیپلۆماسی پۆل:دیزاینی پەیوەندی بەستن
ھەولێر
هەولێر ( بە کوردیی باکووری: Hewlêr، ) شارێکی دێرینی باشووری کوردستانە، ئێستا ناوەندی پارێزگای ھەولێر و پایتەختی ھەرێمی کوردستانە. بەپێی ئاماری بەڕێوەبەرایەتی پارێزگای هەولێر ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی هەولێر ١ ملیۆن و ٧١٣٤٦٤ كەسە كە دەكاتە ٣٢٢٧١٩ خێزان. هەولێر لە ١٠ قەزاو ٣٧ ناحیە پێكدێت و ٤١٠ گەڕەكی هەیەو نێو شاری هەولێریش ٨٠ گەڕەكی هەیە. زۆرینەی دانیشتوانی شارەکە کوردن ، جگە لە کەمینەکانی دیکەی وەک تورکمان و عەرەب و ئەرمەنی و ئاشووری.
شاری ھەولێر بە یەکێک لە کۆنترین شارەکانی جیھان دەژمێردرێت. ڕەنگە مێژووی نیشتەجێبوونی مرۆڤ لەم شارە بگەڕێتەوە بۆ هەزارەی پێنجەمی پێش زایین. لە دڵی شارەکەدا قەڵای دێرینی هەولێر و منارەی چۆلی هەیە. لە نووسراوەکانی پاشای سۆمەری، سلووکی ناونراوە بە ئوربیلم، لە نووسراوەکانی بابلی و ئاشووری بە ئەربائیلۆ ناودەبرا، کە بە واتای چوار خودا دەھات، لە سەردەمی بابلی شوێنی پەرستنی عەشتار بووە. لە هەزارەی ٣ی پێش زایین هەولێر زلهێزێکی سەربەخۆ بوو لە ناوچەکەی خۆیدا. بۆ ماوەیەک لەلایەن گۆتییەکانەوە داگیرکرا. لە کۆتایی هەزارەی دووەمی پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ئاشوورییەکان. دوابەدوای ئەمەش بەشێک بوو لە چەند ئیمپراتۆریەتێک بە نۆرە، لەوانە ئیمپراتۆریەتی ماد, ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی، شانشینی مەقدۆنیا, ئیمپراتۆریەتیی سلووکی, ئیمپراتۆریەتی ئەرمەنستان, ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی, ئاشووری ڕۆمانی و ئیمپراتۆریەتیی ساسانی,. هەروەها پایتەختی ویلایەتی لقەکەی ئادیابینە لە نێوان ناوەڕاستی سەدەی دووەمی پێش زایین و سەرەتای سەدەی دووەمی زایینی.لە سەدەکانی ناویندا شارەکە لەلایەن ئیمپراتۆریەتی سەلجوقی و عوسمانیەکانەوە حوکمڕانی کرا.
لە ھێڵکارییەکی خەتی بزماری ناسراو بوو بە (ئای کشان کلاما) واتە (ماڵی خاتوونی ھەرێمەکە)، ھەروەھا پەرستگایەک بوو بۆ پادشای ئاشورییەکان کە پەیکەرێکی پادشای پانیپاڵ و پەیکەری خواوەندی عەشتار کە لە بڕۆنز دروست کرابوو دۆزراوەتەوە.بەھۆی گرنگی ئەم شارە، پادشای ئاشوری، سەنحاریب ھەستا بە پەنگاوکردن (خزن) ی ئاو لە تونێل (نۆین) ی دروستکراو بە بەردی مەڕمەڕ، کە لە گوندی مورتکیانی بەستۆڕە دەست پێدەکات تا دەگاتە ھەولێر، کە درێژی ئەم نۆینە (تونێلە) ٢٢ کیلۆمەترە لەژێر زەوی لێدراوە، شارەکە لەلایەن ئەنجومەنی گەشتیاری عەرەبیەوە وەک پایتەختی گەشتیاری عەرەبی بۆ ساڵی ٢٠١٤ دەستنیشانکرا. لە مانگی تەمموزی ٢٠١٤ قەڵای هەولێر وەک میراتی جیھانیی یوونێسکۆ دیاریکرا.
جوگرافیا
شاری ھەولێر دەکەوێتە ناوەڕاستی باشووری کوردستان و شوێنێکی گرنگ بووە لە کۆنەوە تا ئێستا. زۆربەی ناوچەکانی زەویی بەپیتن بۆ کشتوکاڵ و ئاودێری دەست دەدات. کەشوھەوایەکی چواروەرزەی ھەیە. ھاوینی گەرمە و زستانی سارد.
دانیشتووان
زۆربەی دانیشتوانی ھەولێر کوردن، کەمینەی دانیشتوان عەرەب و تورکمان و ئاشووری و ئەرمەنین ، بەلام بە کوردی قسە دەکەن. بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٤ بێت ١٫٧٥ میلیۆن کەس لە ھەولێر دەژین.
مێژووی ھەولێر
مێژووی شاری ھەولێر کۆنە و تائێستا دیار نییە بۆ کەی دەگەڕێتەوە بەپێی گێڕانەوەکان بێت مێژووەکەی بۆ سنووری (٦٠٠٠) ساڵ بەر لە زایینەوە نشینگەیەکی ئاوەدان دەگەڕێتەوە و تا ئەمڕۆش ھەر بەردەوامە.
"مێژووی‌ هه‌ولێر به‌ هۆی‌ ئه‌نجام‌ نه‌دانی‌ کنه‌و پشکنینی‌ شوێنه‌واریه‌وه‌ ئه‌سته‌مه‌ بتواندرێت‌ له‌م کاته‌دا مێژووی‌ دروستکردنی‌ هه‌ولێر‌ به‌شێوه‌یه‌کی‌ زانستیانه‌ بخرێته‌ به‌ر چاو. سه‌رچاوه‌کانی‌ نووسینه‌وه‌ی‌ مێژووی‌ هه‌ولێر‌، که‌ له‌ چوارچێوه‌ی‌ ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌دا به‌کارده‌هێندرێن‌ بریتین‌ له‌ سه‌رچاوه‌ی‌ مێژووی‌ ده‌ره‌کی‌، واته‌ ئه‌و تۆمارانه‌ی‌ له‌لایه‌ن‌ ئه‌وانی‌ دیکه‌وه‌ ده‌رباره‌ی‌ ئه‌م شاره‌ نووسراون‌ و له‌ شوێنی‌ جوگرافیایی‌ دیکه‌دا دۆزراونه‌ته‌وه‌، هۆکاری‌ ئه‌مه‌ش‌ ئه‌نجام‌ نه‌دانی‌ کنه‌و پشکنینی‌ شوێنه‌وارییه‌ له‌ قه‌ڵای‌ هه‌ولێردا. ئه‌وه‌ی‌ شایانی‌ ئاماژه‌پێدان بێت‌ ئه‌وه‌‌یه‌، گردی‌ قالنج‌ ئاغا، که‌ به‌ دووری‌ کیلۆمه‌ترێک‌ ده‌که‌وێته‌ باشوری‌ قه‌ڵای‌ هه‌ولێره‌وه، ده‌کرێت‌ سه‌ره‌ داوێکمان‌ له‌باره‌ی‌ مێژووی‌ نیشه‌جێبوون‌ به‌ده‌سته‌وه‌ بدات گردی‌ قالنج‌ ئاغا که‌ کنه‌و‌ پشکنینی‌ تێدا ئه‌نجامدراوه‌ و‌ ئه‌نجامه‌کانی‌ کنه‌و پشکنین‌ ئه‌وه‌ ده‌رده‌خه‌ن‌، که‌ ئه‌م شوێنه‌‌ شوێنه‌واریه‌ له‌ نێوان‌ سه‌رده‌می‌ حه‌له‌ف‌ و جه‌مده‌ت‌ نه‌سردا ئاوه‌دان‌ بووه‌. لێ‌ له ‌ده‌سپێکی‌ هه‌زاره‌ی‌ سێیه‌می‌ به‌ر له‌ زایندا دانیشتوانی‌ گردی‌ قالنج‌ ئاغا ده‌ست‌ به‌رداری‌ شوێنه‌که‌ بوونه‌".
پێش زایین
ساڵانی (٧٠٥*٦٨١ پ. ز), لە دوای سەرگونی ئەکەدی سەنحاریبی کوڕی بووە بە فەرمانڕەوا، ئەو پادشایە لە دووری (٢٠) کیلۆمەترەوە لە ڕووباری بەستۆڕەوە ئاوی بۆ شار و قەڵای ھەولێر ڕاکێشاوە، کە بە جۆگەی سەنحاریب ناسراوە و بۆ ئەو سەردەم کارێکی دەگمەن و مەزن بووە. دواتر لە ساڵی (٦١٢پ. ز) ئیمپراتۆریەتی ماد دامەزرا و ھەولێریش کەوتە نێو ئەو ئیمپراتۆرییەتەوە و بووە بە بەشێک لە بنکە و ناوەندی دەسەڵاتی ئەو ئیمپراتۆرییە. دوای ئەمە ھەولێر بووە بە بەشێک لە ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی.
پێڕستی پێگە مێژوویییەکانی کوردستان
ڕۆژاوای کوردستان
پۆل:چاندی کوردی
ھەولێر
پێش زایین
لە ساڵی (٣٣١پ ز) و بە فەرماندەی ئەسکەندەری مەزنی مەکدۆنی و لە شەڕی (ئەربیلا) یان گوگمەلا (Gaugamela) کە ھەڵکەوتەکەی نزیکەی سەد کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای ھەولێر مەزەندە دەکرێت نزیک ڕووباری گۆمەلی ناوچەی گۆرانەتی، ئیمپراتۆریەتی یۆنانی بەسەر دارای شای ھەخامەنییەکان زاڵبوون و ھەولێر بووە بەشێک لە مولکەکانی ئەو ئیمپراتۆرییەتە. لە پاش مردنی ئەسکەندەر لە ساڵی (٣٢٣*پ. ز) لە شاری بابل، ھەولێر (تێکڕای عێراق و سووریا) ش کەوتنە ژێر دەسەڵاتی (سلۆقس) کە یەکێک بووە لە فەرماندەکانی ئەسکەندەر، ئەم فەرمانڕەوایە ھەولێری زۆر ئاوەدانکردۆتەوە و خزمەتی کردووە. لە ساڵانی (١٤٨. پ. ز*٢٢٦ز) فارسەکان توانیان بەسەر سلوقییەکاندا زاڵ بن کە بەر لەوکاتە حوکمڕانی ھەولێر بوون، ئەم فارسانە دەوڵەتێکی فیدراڵییان دامەزراند کە لە چەند میرنشینێک پێکھاتبوو وەک میرنشیینەکانی (رەھا (ئورفا),تەدمور، شنگار، حەزەر (ھەترا), دواتریش حەدیاب (ئەدیابین))، ھەولێر گرنگترینی شارەکانی میرنشینی حەدیاب بووە. ئەم میرنشینە (لە نێوان ھەردوو زێی گەورە و گچکە دامەزراوە) میرەکەی (ئیزات) بووە، لە میرە بە ناو و مەزنەکانی فارسان بووە، مافی لەسەرکردنی تاجی بەرز و خەوتنی نێو چوار پایەی زێڕینی ھەبووە، ئەم پلە و پایەی بە خەڵات پێدرابوو لەلایەن پادشا (ئورتەبانی سێیەم), کە ھاوکاریی بووە بۆ گەیشتن بە تەختی پادشایی. ساڵی (٨٣پ. ز) و بۆ ماوەی (١٠) ساڵێک لە ڕۆژگاری (تیگران شا) ی ئەرمەنی ھەولێر کەوتە ژێر ڕکێفی سوپای ئەرمەنەوە. وێنۆک|ساڵانی ١٢٥٨–١٢٥٩ گرتنی ھەولێر لەلایەن ئیلخانییەکانی ئیمپڕاتۆری مەغۆل.
دوای زایین و ھاتنی ئیسلام
لە ساڵی ٤٤ زایین ھەولێر بووە پێتەختی ئەدیابین و شاژن ھیلین کە ئایینی جوولەکەیان پەرەو دەکرد. لە دوای چەن پەلامار و ھێرشێکی ڕۆمانەکان و بەناوبانگترینیان ھێرشی پادشا (کەراکولا) بوو ساڵی (٢١٦٧ز) ھەولێر داگیرکراو، فارسەکانی وەدەرناو لە ناوی بردوون، ئەو پادشایە ستەمکارە ئەوەندە دڵڕەق بوو گۆڕی میر وپادشاکانی فارسەکانیشی ھەڵتەکاندوون، ساڵی (٢٢٦ز) لە ڕۆژگاری (شا ئەردە شێر) ی ساسانی، لە مەدائینەوە پەلاماری ھەولێر درا و، ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ساسانییەکان و پەرستگای ئایینی زەردەشتیی لێ درووستکرا.
ساڵی (٦١٢ ز) لەگەڵ ھاتنی سوپای ئیسلام، ساسانییەکان مەدائین و ھەولێر و زۆربەی ناوچەکەیان جێھێشت. ساڵی (١٦ی کۆچی) و لە ڕۆژگاری (خەلیفە) جێنشین (عومەری کوڕی خەتاب) بە فەرماندەی (عوقبەی کوڕی فەرقەد) لەشکری ئیسلام گەیشتە ئەو ھەرێمە و ھەولێر و نەینەوا و زۆربەی ھەرە زۆری ناوچەکانی دەورووبەر کەوتنە ژێر ئاڵای دەوڵەتی ئیسلام. ساڵی (١٣٢ی کۆچی) و لە نزیک ھەولێر و لە شەڕی (زاب) ی یەکلاکەرەوە، عەباسییەکان سەرکەوتن بەسەر ئەمەویەکاندا و ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوایی عەباسییەکانەوە. لە ڕۆژگاری دەسەڵاتدارێتی بوەیھییەکان لە بەغدا (٣٣٣*٤٤٧ی کۆچی) کوردە ھەزبانییەکان توانیان میرنشینێکی بەدەسەڵات لە ھەولێر دابمەزرێنن، ھەولێر لەم سەردەمەدا پێگە و بایەخی شایستەی خۆی وەرگرتەوە و پەیوەندی دۆستایەتی و ئاڵووێری بازرگانیی پتەوی لەگەڵ میرنشینەکانی حەمەدانییەکان و عوقێڵییەکاندا لە موسڵ و شام ھەبوون. ئەم میرنشینە درێژەی کێشا تا ھەڵکەوتنی (عیمادەدینی زەنگی) لە موسڵ لە ساڵی (٥٢١ی کۆچی) کە توانی کۆتایی بەم میرنشینە بھێنێت و تەواوی ناوچەکەی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. ساڵی (٥٣٩ی کۆچی/١١٤٤ی زایینی) زێنەدینی عەلی کوچک کوڕی بەکتەکین کە فەرمانداری قەڵای موسڵ بوو لە سایەی عیمادەدینی زەنگی، توانی میرنشینێکی سەربەخۆ لە ھەولێرو دەورووبەریدا دابمەزرێنێت و بە میرنشینی بە کتیکی ناسرا. لە ساڵی (٥٦٣ی کۆچی/١١٦٨ی زایینی) زێنەدین عەلی کوچک کۆچی دوایی کردو کوڕە بچووکەکەی (زێنەدین یوسف) دەسەڵاتی وەرگرت، پاشتر لە ساڵی (٥٦٨ی کۆچی/١١٩٠ی زایینی) موزەفەرەدینی گورگە بۆری کوکبری برای بوو بە فەرمانڕەوای میرنشینی ھەولێر، لە سایەی حوکمڕانی میر مزەفەری ئەتابەگ میرنشینی ھەولێر بوو بە بەھێزترین و ناودارترینی میرنشینەکانی ئیسلامی و ئەو پەڕی پێشکەوتن و گەشەی زانستی و ئاوەدانی و دەسەڵاتی ھەبوو، ماوەی حوکمڕانییەتی لە نێوان (٥٨٦ک*٦٣٠ک/١١٩٠ز *١٢٣٣ز) درێژەی کێشا، مزەفەرەدین بەیعەتی دا بە پێشەوای کوردیی سەلاحەدینی ئەیوبی و پتر لێی نزیک بۆوە بە خواستنی (رەبیعە خاتوون) ی خوشکی سەلاحەدین، لە ڕۆژگاری شا موزەفەردەین فەرماندارێتی میرنشینی ھەولێر گەیشتە ئەوپەڕی ھێز و دەسەڵات و تەواوی ناوچەی شارەزوور کەوتنە نێو دەسەڵاتی ئەو میرنشینە کە ھەر لە زێی گەورەوە تا سلێمانی و داقوق دەگرێتەوە. سوڵتان موزەفەر پیاوێکی خێرخواز و زانست پەروەر و دادپەروەرێکی لە خواترس وخزمەتکاربووە، لە ڕۆژگاری ئەودا یادە ئاھەنگەکانی مەولوودی پێغەمبەر کراوە و شەوانە تا بەرەبەیان چراخان ھەڵکراون و ئاھەنگ و خێروشادی بەردەوام بووە، ھەولێر بووە بە ڕووگەی زانا و دانا و ھزرەوان و پیاوانی زانست و فەلسەفە و مێژووناسان و دەیان فێرگە و قوتابخانە و فەرمانگەی خزمەتگوزاری و چاودێری کۆمەڵایەتیلەو شارەدا کراوەتەوە، خزمەتێکی زۆری ھەولێر کراوە و ئەو پەڕی ئاوەدانی و پێشکەوتنی بەخۆوەبینیوە، ھەولێر لەو ڕۆژگارەدا لە چەرخی زێڕینیدا بووە. دیاریترین شوێنەوارەکانی ئەو سەردەم منارەی چۆلی و قوتابخانەی موزەفەرییە و بازاڕگاکانی قەیسارییەی ھەولێرن.
دوای وەفاتی موزەفەرەدین کۆکبری لە ساڵی (٦٣٠ی کۆچی/١٢٣٣ی زایینی) میرنشینی ھەولێر چووەوە ژێر سایەی خەلیفە موستەنسیر بیلای عەباسی و لە ساڵی (١٢٣٥ی زایینی) لەشکرێکی بە فەرماندەیی (ئەبوفەزیل ئیقبالیشەڕابی) ناردە سەر ھەولێر و داگیری کرد. ھەولێر لە ڕۆژگاری موزەفەردەین و لە دوای وەفاتیشی دوچاری پەلاماری مەغۆلەکان بووە. دواتر لە دوای ڕووخانی دەوڵەتی عەباسی بەدەست مەغۆلەکانەوە، لە ساڵی (٦٥٦ی کۆچی/ ١٢٥٨ی زایینی) ئیتر ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوای مەغۆلەکانەوە. لە ساڵی (١٣٣٧ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی مەغۆلە ئیلخانییەکانەوە دواتریش جەلائیرییەکان. پاشان کەوتە ژێر ڕکێفی فەرمانڕەوایانی قەراقویونلو (کە ئالاکەیان وێنەی بەرخی ڕەشی لەسەر بوو) و ئینجا لە ساڵی (١٤١٠ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی ئاق قویونلو (خودان ئالای بەرخە سپی) ئەمانەش لەو ھۆزە تورکمانانە بوون کە لایەنگر و جێگرەوەی مەغۆلەکان بوون.
ساڵی (١٥٠٨ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی سەفەوییەکان، تا شکانی سوپای فارس لە بەرامبەر ھێرشی سوپای سوڵتان سەلیمی دووەمی عوسمانلی. ساڵی (١٥١٤ی زایینی) لە دوای شەڕی چالدێران و سەرکەوتنی لەشکری سوڵتان سەلیمی دووەمی عوسمانلی، ھەولێر و ئینجا ھەموو عێراق کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی عوسمانلییەوە. حوکمڕانی ھەولێر بۆ ماوەیەک بە فەرمانی سولتانی عوسمانی درا بە میر حوسێن داسنی میری شێخان. دواتر میرانی سۆران بوون بە حوکمران. دوای ١٨٨١ لە دەورانی سوڵتان عبدالمجید ھەولێر بوو بە سنجاق (لیوا) لە سنووری ویلایەتی موسل و یەکەم شارەوانی تێدا دامەزراو و فەرمانگەی تاپۆ و گومرگ پێکھێنران تورکی عوسمانی کرا بە زمانی ڕەسمی لە دەزگاکانی دەوڵەت. ئەم ھەرێمانە تاساڵی (١٩١٧ی زایینی) لەژێر دەسەڵاتی عوسمانلییەکان مانەوە.
مێژووی نوێ
وێنۆک|چەپ|[[منارەی چۆلی]] لە سەردەمی عوسمانلییەکان ھەولێر قەزایەک بووە سەر بە لیوای موسڵ، بەڵام دوای نەمانی ئەوان و ھاتنی ئینگلیز بۆ ناوچەکە، ئالوگۆڕ بەسەر شێوەی فەرمانداری دامو دەزگاکان ھاتووەو جۆری بەڕێوەبەربردنی نوێ ھاتووەتە ئاراوە. دیارە ھەولێریش سەردەستەی ئەم گۆڕانکاریانە بوو، لە سەردەمی ئینگلیزەکان (حاکم سیاسی) لە لیواکان کاریان کردووە، یاریدەدەری دادوەری ڕامیاریش واتە (مساعد لحاکم السیاسی) لە قەزایەکان دانیشتوون (دەبلیو- ئار-ئێچ) کە ئەفسەرێکی ئینگلیزە، یەکەم یاریدەدەری دادوەری ڕامیاری بووە لە ھەولێر، پاشان کە ھەولێر بووەتە پارێزگا ھەر بەخۆی بووە بە دادوەری ڕامیاری ئەم شارە، لە پەرتووکی (دوو ساڵ لە کوردستان) کە بیرەوەرییەکانی خۆیەتی ئاماژە بەوەدەکات ھەولێر ڕۆژی (١/١١/١٩١٩) بووەتە پارێزگا و بەگوێرەی ئەم کتێبە بێت (دەبلیۆ-ئار-ئێچ) یەکەم پارێزگاری ھەولێر بووە لەپاش نەمانی دەسەڵاتی عوسمانلییەکان، بەڵام دووای پێکەوەنانی دەوڵەتی عێراق و لکاندنی کوردستان بەعێراقەوە کەسانی شارەکە یان عێراقی ئەو پلەیان وەرگرتووە.
لە دوای ھەڵگیرسانی شەڕی جیھانیی یەکەم و لەپاش پەیمانی سایکس*پیکۆ و لە بەھاری ساڵی (١٩١٦ی زایینی) بە فەرماندەیی لیوا (پاراشۆف) ھێزەکانی ڕوسیای ھاوپەیمانی لە ڕێگەی خانەقین و ورمێ بە مەبەستی داگیرکردنی بەغدا ڕەواندزیان داگیر کرد. پاشان بەھۆی ھەڵگیرسانی شۆڕشی تشرینی یەکەم لە ڕوسیا لەو ھەرێمە کشانەوە. ساڵی (١٩١٨ی زایین) و لەدوای داگیرکردنی بەغدا لەلایەن ئینگلیزەوە ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئینگلیز و کاپتن ھای بوو بە حوکمڕانی ھەولێر. بەلام ڕەواندز دووبارە کەوتەوە دەست ھێزی عوسمانییەکانەوە بۆ دوو ساڵ بووە پێگەی سەربازی ئەفسەرێکی تورک بە ناوی ئۆزدەمیر. ساڵی (١٩٢١ی زایین) لە دوای دروستبوونی حکومەتی عێراق و لکاندنی کوردستانی باشوور بە دەوڵەتی عێراق، ھەولێر کرایە موتەسەرفییەت و (ئەحمەدە فەندی عوسمان) یەکەم موتەسەریف (پارێزگار) ی ھەولێر بووە. ساڵی (١٨٥٨ی زایینی) شارەوانی ھەولێر دامەزراوە و یەکەم سەرۆکی شارەوانی (حاجی ئەحمەد ئاغای عەبدولوەھاب) بووە.
لە ساڵی ١٩١٨ز سوپای بەریتانیی ھاتە ناو شاری ھەولێر. دواتر لە ساڵی ١٩٢٥ ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی قەزائی بەغدا. لە ساڵی ١٩٧٤ ھەولێر بوو بە پایتەختی حوکمی زاتی کوردستان. لە ساڵی ١٩٩١ پاش شکانی سوپای ڕژێمی بەعس و کشانەوەیان لە ناوچەکانی کوردستان، ھەولێر بوو بە پایتەختی کوردستانی عێراق. ساڵی ٢٠١٤ز لە ئێستادا ھەولێر بووە بە پایتەختی گەشتیاریی وڵاتانی عەرەبیی و لە سەرجەم وڵاتانەوە ڕوو لە ھەولێر دەکرێ بەمەبەستی گەشت و بازرگانیی.
گرنگی ھەولێر
ھەولێر پایتەختی ھەرێمی کوردستانە و ناوەندی سیاسیی ھەرێمەکەیە کۆمەڵێک ڕێکخراو و دەزگای ناحکومی و نێودەوڵەتیی لێیە و ھەروەھا بارەگای ڕێکخراو و کونسڵخانەی وڵاتانی لێیە. لەڕووی جووگرافیشییەوە دەکەوێتە ناوەڕاستی باشووری کوردستان و شارەکانی دھۆک، کەرکووک و سلێمانی بە یەک دەبەستێتەوە. کۆمەڵێک شوێنەواری گرنگی تێدایە، گرینگترینیان قەڵای ھەولێرە کە شوێنێکی گەشتیاری و مێژوویییە. لە ھەولێر کۆمەڵێک نەتەوە و ئاینی تێدایە وەکو کورد، ئاشووری، تورکمان، موسڵمان و کرستیان.. ھەموو سەندیگاکانی تایبەت بە مامۆستایان، ئەندازیاران، جوتیاران، ھونەرمەندان… تاد، تێدایە؛ و زانکۆی گەورەی تێدایە، زانکۆی سەلاحەددین و زانکۆی ھەولێری پزیشکی، ھەروەھا چەند پەیمانگەیەکی لێیە بە ھەموو بەشەکانییەوە. چەندین باڵاخانەی ڕۆشنبیری و ھونەری لێیە وەکو ھۆڵەکان و سینەما و کۆشکی ھونەر و کتێبخانە و ھەروەھا ژمارەیەکی زۆری ڕۆژنامە و گۆڤار بە ھەر چوار زمانی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزی و تورکمانی دەردەچێت. کۆمەڵێک یەکەی تەندروستی و نەخۆشخانەی گەورەی لێیە، ھەروەھا چەندین کۆگای دەرمان و پێداویستی تەندروستی لێیە. بوونی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر بۆ گواستنەوەی ئاسمانی. بوونی پڕۆژەی بازرگانی زیاتر بەراورد بەشارەکانی دیکەی ھەرێم.
چاندی ھەولێر
ھەولێر چەندین چالاکی کەلتووری و ئایینی و نەتەوەیی لە خۆدەگرێت. لەوانە لە ڕۆژی لەدایکبوونی پێغەمبەری ئیسلام ئاھەنگی مەولوود سازدەکرێت کە تێیدا شیرینی دابەشدەکرێت و سروودی ئایینی دەگوترێت و دەف لێدەدرێت ئەمەش ھەر لەدێر زەمانەوە لە ھەولێر لەلایەن سوڵتان موزەفەر یادی کراوەتەوە، لە ئێستاشدا ساڵانە ئەم یادە دەکرێتەوە. لە بواری میوزیکیش ھەولێر کەلتووری خۆی ھەیە بەتایبەت لە جۆری حەیران کە ناوبانگی خۆی ھەیە بەتایبەت لە ناوچەکانی (دەشتی ھەولێر، قەراج، کەندێناوە، ملکیە، شەمامک، بەڕانەتی) و لە ھەولێر چەندین حەیرانبێژی ناسراو ھەن لەوانە حەسەن حەیران، عوسمان حەیران، خدر حەیران. لەم دواییانە لە ھەولێر چالاکی ھونەری وەک فیستیڤاڵێ نوێدەوڵەتی فیلم، شانۆگەری، ماراسۆن و چالاکی جۆراوجۆر ئەنجام دەدرێت.
قەڵای ھەولێر
thumb|left|250px|قەڵای ھەولێر قەڵای ھەولێر تەپۆڵکەیەکی بازنەیی ڕووتەختە بە ڕووبەری ١٠٢٫١٩٠ مەتری چوارگۆشە لە ناوەڕاستی شاری ھەولێر، کە لە کۆنەوە ناوەندی شاری ھەولێر بووە.
چایەخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر
وێنۆک|قە‏ڵای ھەولێر و چایەخانەی مە‌چکۆ لە کۆنەوە لەھەولێر کەسانێکی زۆر ھەن پێیان خۆش بووە جێگا و شوێنێک ھەبێت بۆ ئەوەی پشوویەکی تێدا بدەن و لە ھەمان کاتیش خۆشەویست و ئازیزانی تێدا ببینن، جا باشترین شوێنی جارانیش چایخانە و قاوەخانە بووە، بۆیە ھەر لەو سەردەمەدا چەندین شوێنی دیاریکراو لە شێوەی چایخانە و قاوەخانە بە شەو و ڕۆژ دەرگایان بە ڕووی خەڵکی شارەکە و میوانان کرایەوە لەوانە: چایخانە و قاوەخانەکانی عەبۆ، چایخانە و قاوەخانەکانی حاجی مستیل، چایخانە و قاوەخانەکانی بایز، چایخانە و قاوەخانەکانی عەلی فلەیح، چایخانە و قاوەخانەکانی مەچکۆ، چایخانە و قاوەخانەکانی دیکەی ھەولێر و جگە لەوانەش چەندین چایخانە و قاوەخانەی دیکە ھەبوون وەک چایخانە و قاوەخانەی کەوبازان و لەیالی ھەولێر (شەوانی ھەولێر) و تاقی و عەنتەر و قەرداران و قەمیش و سەید کەریم و باکوور و چەندین قاوەخانە و چایخانەی دیکە.
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر
وێنۆک|300px|تەلاری فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ھەولێر فڕۆکەخانەی ھەولێر گەورەترین و فروانترین فرۆکەخانەی کوردستانە. کە دەکەوێتە پارێزگای ھەولێر و بەدووری حەوت کیلۆمەتر لە (قەڵای کۆنی ھەولێر)ەوە دوورە لە باکووری ڕۆژھەلاتی شارەکە. لە دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی عێڕاق لە ٢٠٠٣، حکومەتی ھەرێمی کوردستان بڕیاری دا فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی دروست بکات کە ببێتە دەروازەیەک بەرەو جیھان.
شێخ چۆپان
شێخ چۆپان (Şêx çopan، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٠٠ کەس لە ٦٢ بنەماڵەدا بووە.
ھەولێر
وەرزش
لە شاری ھەولێر چەندین یانەی جۆراوجۆر ھەیە بەتایبەت لە یارییەکانی تۆپی پێ، تۆپی سەبەتە، تۆپی دەست و یاری دیکەش. لە ھەولێر تۆپی پێ بەربڵاوترین یارییە. یانەی ھەولێر یانەی سەرەکی شارەکەیە کە چوار جار بووەتە پاڵەوانی خولی یانە نایابەکانی عێراق، جگە لەوەش پلەی دووەمی لە جامی یەکێتیی یانەکانی ئاسیا بەدەستھێناوە. لە ھەولێر بینەرێکی زۆری یاری تۆپی پێ ھەیە کە خولیایان لە بینینی یاری یانە ئەورووپییەکانە.
شێخ چۆپان
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ھەولێر
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق پۆل:ھەولێر پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:باشووری کوردستان پۆل:حەدیاب پۆل:شارەکانی عێراق پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ. ز پۆل:دامەزرانەکانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز پۆل:پارێزگای ھەولێر پۆل:شام پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز
بڕیارنامەی ٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی ئازاری 1950دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی ھیند-پاکستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 470‌ەم، بە 8 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و 2ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
قازبەگیان
قازبەگیان یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی ئاشتی لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
شلە
وێنۆک|[[ئاو یەکێکە لە شلەکان]]
شلە یەکێک لە دۆخەکانی ماددەیە. ئەم دۆخە بەم شێوەیە کە تێیدا ماددە شێوەیەکی تایبەتی نییە و زۆر شل و شاوە.
پەڕاوێز
پۆل:شلەکان پۆل:دۆخەکانی ماددە پۆل:قەبارە
خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم بۆ باشترین ئەکتەری یاریدەدەر لە زنجیرەیەکی کۆمیدی
خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم بۆ باشترین ئەکتەری یاریدەدەر لە زنجیرەیەکی کۆمیدی خەڵاتێکە ئەکادیمیای ھونەر و زانستە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان ساڵانە لە ۱۹٥۳ەوە لە کاتی دابەشکردنی خەڵاتەکانی ئێمی پڕایم تایم، دەدرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵاتەکانی ئێمی بڕایم تایم
ئازادیی ئایین
ئازادیی ئایین بریتییە لە بنەمایی پشتگیری کردن لە ئازادی تاک یان کۆمەڵ، بە گشتی یان بە تایبەتی، بۆ پیشاندانی ئایین یان باوەڕەکانیان لە ڕێی فێرکردن، مامەڵە، پەرەستن و گوێڕایەڵی. ھەروەھا ئازادی گۆڕینی ئایین یان باوەڕی تاکێک لەخۆ دەگرێت.
ئازادیی ئایین لە لایەن زۆرینەی خەڵک و گەلانی جیھانەوە وەک یەکێک لە مافە بنچینەیەکانی مرۆڤ تەماشادەکرێت و ئاماژەی پێکراوە لەژێر بڕگەی ٨ جاڕنامەی جیھانی مافەکانی مرۆڤ. لەو وڵاتانەی کە پەیڕەوی شێوازی دەوڵەتی ئایینی دەکرێت، ئازادیی ئایین واتە ئەوەی کە حکومەت مۆڵەت دەدات بە ڕێبازەکانی دیکە یان ئایینەکانی دیکە مامەڵەی ئایینی بکەن لەپاڵ ئایینی دەوڵەت دا و شوێن کەوتووانی ئاییەنەکانی دی ناچەوسێندرێنەوە. ھەرچەندە ئازادی باوەڕ جیاوازی ھەیە، بەوەی کە تاکێک، کۆمەڵێک یان ئایینێک ئارەزوو دەکەن باوەڕیان بە چی ھەبێت بەڵام مانای ئەوە نییە کە مافی مامەڵەی باوەڕ یان ئایینەکەیان ھەبێت بە کراوەیی و لە بەردەم خەڵکی دا بە شێوازێکی ئاشکرا.
مێژوو
بە درێژایی مێژوو، دەستەواژەی ئازادیی ئایین وەک لێبووردەیی و دڵ فراونی بەرانبەر بە باوەڕە جیاوازەکانی تر پێناسە کراوە لە کاتێک دا ئازادی پەرەستن وەک ئازادی کردارێکی تاکەکەسی پێناسەکراوە. ئازادی لە ئایین چارەسەرێکی زۆر ڕەوشتی، ئاشتی و یاسای ترە. ھەموو ئەمانە بە چەندەھا شێوازی جیاواز بوونیان ھەبووە. ھەرچەندە ھەندێک لە وڵاتان جۆرێک لە ئازادیی ئایینیان پەسەند کردوە بەڵام زۆربەی جار چالاکی و مامەڵاکانیان سنووردار کراوە لە رێی سزای باجی، یاسای کۆمەڵایەتی سەرکوتکەر و ڕێگری سیاسی. وەکو نموونەی ئازادی تاکەکەسی لە وڵاتی ئیتاڵیا یان ئەوەی ئەم کەمایەتیانە لە دابونەریتی باوی ئایینی ئیسلام دا بە (ذمي‎) ناونراون، بە واتای «تاکی پارێزراو» بۆ ئەو کەسەی کە دواکەتووی ئایینێکی پەسەندکراوی دیکەیە جگە لە ئیسلام و رێزیان لێگیراوە و بێ کێشە ژیانیان بەرێ کردوە.
لە سەردەمانی کۆن دا جۆرە دیدگایەک ھەبوو کە ڕێگەی دەدا کۆمەڵگا بازرگانیەکان لەژێر دابونەریتی خۆیان دا ژیانیان بەڕێوە ببەن. کاتێک تاقمەکانی سەر بە شەقامە جیاوازەکان بەریەک دەکەوتن و دەبوو بە شەڕیان لە ھێلنیسیک یان شارێکی رۆمانی، کێشەکە بە گشتی وەک لادان لە مافەکانی کۆمەڵگا تەماشا دەکرا و لێ دەگەڕان خۆیان کێشەکانی خۆیان چارە بکەن.
سایرسی مەزن ئیمپراتۆڕی ئەخمینی دامەزراند لە ساڵی ٥٥٠ پێش زایین دا، یاسایەکی گشتی دانا کە ڕێگەی دەدا بە ئازادیی ئایینی لە تەواوی ئیمپڕاتۆریەکە و ئەمە وەک نووسراوی سایرس تۆمارکراوە.
لە ھیندستانی کۆن دا، ئیمپڕاتۆری بوزی مۆریا ئازادی پەرەستنی ئایینی دامەزراند لەسەر دەستی ئەشۆکای مەزن لە سەدەی سێیەمی پێش زایین.
بەریەک کەوتنەکانی نێوان یەھودی و یۆنانیەکان لە سایرینی لە ساڵی ٧٣ تا ١١٧ دوای زایین و لە ئەسکەندەریە لە ١١٥ دوای زایین دەستخەری وێنەی کاولکاری شارە ناسراوەکانن. ڕۆمانیەکان زۆربەی ئایینەکانیان پەسەند دەکرد بە یەھۆدیشەوە و ھانی خەڵکانی ناوخۆی ناوچەکانیان دەدا بەردەوام بن لەسەر پەرەستنی خواکانی خۆیان دا. ھەرچەندە مەسیحیەتیان پەسەند نەکرد ھەتا بە یاسای کرا لەلایەن ئیمپراتۆڕی رۆمانی گالیڕۆس. نووسراوی فەرمانی میلان ئازادی ھەموو ئایینەکانی مسۆگەر کرد لە ئیمپراتۆڕی ڕۆمانی دا ھەتا ئەو کاتەی نووسراوی تسالۆنیکی ھەموو ئاییەکانی تری کردە دەرەوەی یاسا جگە لە مەسیحیەت.