cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ڕوسێ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڕوسێ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دانووب پۆل:١٠٠ پێگەی گەشتیاری لە بولگاریا پۆل:شارەکانی بولگاریا پۆل:ڕوسێ
بڕیارنامەی ٧٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی ئابی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: مایکرۆنیزیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٠٢‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
ئامادو ئامپاتێ با
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠ پۆل:مردووانی ١٩٩١
ئەرتەشاسترە
ئەرتەشاسترە (بە سەنسکریت: Arthaśāstra)، نووسراوەیەکی ھیندیە سەبارەت بە بەرێوەبەرایەتیی گشتی، ئابووری و ستراتێژی چەکداری کە بە زمانی سانسکریت نووسراوە. نووسەری ئەم دەقە بە ناوەکانی کاوتیلیا و ڤیشنوگوپتا ناسراوە کە ھەر دوو لە ناوەکانی چانەکیا (٢٨٣ - ٣٧٠ پ.ز) بوونە کە مامۆستای زانکۆی تاکشاشیلا و مامۆستا و پارێزکاری پاشا چاندراگوپتا ماوریا، دامەزرێنەری پاشایەتیی ماوریان بوو. ئەم دەقە تا سەدەی دوانزەھەم کاریگەر بووە و لەو کاتە نقوم بووە. بەڵام دیسان لە ساڵی ١٩٠٤ زایینی بە دەستی روودرپاتنام شاماساستری دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٩٠٩ چاپ و بڵاو کراوە. یەکەمین وەرگێڕانی ئینگلیزیش لەم دەقە لە ساڵی ١٩١٥ چاپ و بڵاو کراوە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:کتێبە سیاسییەکان پۆل:وێژەی ھیندستانی کۆن پۆل:دەقەکانی سانسکریت
ژوولیەن گرین
ژوولیەن گرین نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بیرنزدێل
بیرنزدێل بە خوێندنەوەی (bɛərnzdeɪl) و خوێندنەوەی خۆجێیی (beːnzdæɪl) شارێکە لە ویلایەتی ڤیکتۆریای وڵاتی ئوسترالیا.
دانیشتوانی شارەکە بریتین لە ١١،٨٢٠ کەس، کە لاەوانە ٥،٥٧٦یان نێرینە و ٦،٢٤٤یان مێینەن و مامناوەندی تەمەن ٤٢ ساڵە. شارەکە لە ١٦ی تەمموزی ١٨٦٨ وەکوو ناوچە ناسراو لە ١٤ی تەمموزی ١٩٩٠ دا بوو بە شار.
ژوولیەن گرین
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە فەڕەنسا پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠ پۆل:مردووانی ١٩٩٨ پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەمریکییەکانی پەیڕەوی کلێسەی کاسۆلیکی ڕۆم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:وەرگێڕەکان لە ئینگلیزی پۆل:وەرگێڕەکان لە فەڕەنسی پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
ئەیالەتی ڤیدین
ئەیالەتی ڤیدین (بە تورکیی عوسمانی:  ایالت ویدین، بە ڕۆمانی: Eyālet-i Vīdīn) یەکێک بوو لە ئەیالەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی. دەکەوێتە خاکی باکووری ڕۆژاوای بولگاریای ئێستا. لە ساڵی ١٨٤٦ پێکھاتووە و ناوەندی ئیدارییەکەی ڤیدین بووە. لە ساڵی ١٨٦٤دا خرایە ناو پارێزگای دانوبەوە و سانجاکەکانی کورتکرانەوە بۆ شارۆچکە جگە لە ڤیدین.
دابەشکردنی کارگێڕی
سنجاقەکانی ئیالێت لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩دا:
فارسەکان
فارسەکان نەتەوەیەکی ئێرانین کە زیاتر لە نیوەی دانیشتووانی ئێران پێکدێنن. ئەوان چاندێکی ھاوبەشیان ھەیە و بە زمانی فارسی و ھەروەھا زمانانەی پەیوەندیدارەکان بە فارسییەوە دەدوێن.
فارسەکان سەر بە گرووپی ئارین، بەڵام لەگەڵ تێپەڕبوونی کاتدا، زۆر نەتەوەیان ھەڵگرتووە کە لە ناوچەکە نیشتەجێ دەبوو یان نیشتەجێ بوون و لە ماوەی زۆردا لەگەڵیان تێکەڵبوون، ئەم نەتەوانە بریتین لە عەرەب، یۆنانی، تورک، مەغۆل و ئەوانی تر، بۆ نموونە، ھەزارە لە ئەفغانستان کە نەژادی مەغۆلەکانن لە پاشماوەکانیانەوە، کە ھەزارە لە ڕووی شێوەی چاو و ڕوخسارەوە لە پێکھاتەوە لەگەڵ ڕەگەزی زەرد لێک دەچن، لە کاتێکدا فارسەکان لە ڕۆژئاوای ئێران پەیوەندییەکی و وابەستەییان لەگەڵ کورد و عەرەبدا ھەیە، فارسەکان بە درێژایی مێژوو چەندین دەوڵەت و ئیمپراتۆرییان دامەزراند، وەک ئەخمینییەکان و ساسانییەکان لە سەردەمی پێش ئیسلامدا و ھەروەھا ئەو بنەماڵانەی کە لە سەردەمی پاش ئیسلامی وەک سامانییەکان و ئەوانی تر فەرمانڕەواییان دەکرد. زۆربەی فارسەکان بە موسڵمان دادەنرێن لەسەر بنەمای شیعەی دوازدە ئیمام، لەکاتێکدا فارسەکان لە ناوچە ڕۆژھەڵاتییەکان سوننەن و ھێشتا ڕێژەیەکی کەم لە فارسەکان پەیڕەوی ئایینەکانی پێش ئیسلامن وەک زەردەشتی. ژمارەی فارسەکان نزیکی ٧٨ ملیۆن کەس دەبێت.
نموونەی ھۆنراوەی فارسی
ھۆنراوەیەک لەلایەن حافزی شیرازی
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەفغانستان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عێراق پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی تاجیکستان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئۆزبەکستان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئاسیا پۆل:خەڵکی دێرین پۆل:خەڵکی فارس پۆل:گەلانی دێرینی رۆژھەڵاتی نزیک
لینوس تۆرڤاڵدس
لینوس بێنێدیکت تۆرڤاڵدس (بە سویدی: Linus Benedict Torvalds) لەدایکبووی ٢٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٩، ئەندازیارێکی فینلاندی-ئەمریکیـیە. کە دروستکەری ناووکی لینوکس وە بۆ ماوەیەکی درێژ، گەشەپێدەری سەرەکی ئەمەش بوو بە ناووک بۆ سیستەمی بەکارخەری وە چەندین دابەشکراوەی تر وەک گنۆ، و چەند ساڵێک دواتر ئەندرۆید وە کڕۆم ئۆئێس دروست بوون.
ساڵانی زوو
تۆرڤاڵدس لەدایکبووی ھێلسنکی، فینلاندـە. کوڕی ھەریەکە لە (ئانا) و (نیلس تۆرڤاڵدس)ـە. وە کوڕەزای شاعیر ئۆڵێ تۆرڤاڵدس و لێۆ تۆرنگوێستـی ئامارزانە. وە ھەردووک باوانەکەشی لە ناو کەمپی زانکۆی ھێلسنکی بوون لە ساڵی ١٩٦٠ـەکان.
تۆرڤاڵدس قوتابی زانکۆی ھێلسنکی بوو لە نێوان ساڵانی ١٩٨٨ و ١٩٩٦، تۆرڤاڵدس لە ساڵی ١٩٩٦ زانکۆی تەواو کرد بە بەدەست ھێنانی بڕوانامەی ماستەر لە زانستی کۆمپیوتەر لەلایەن گروپی توێژینەوەی (NODES)، پیشە ئەکادیمیاکەی پچڕا ساڵێک دوای خوێندنەکەی کاتێک پەیوەندی کرد بە سوپای فینلاندـی ھێزی سەربازی ئوسیما. لە ھاوینی ساڵی ١٩٨٩، ١١ مانگ دیاریکرا بۆ ئەنجامدانی پڕۆگرامی مەشقی ئەفسەری لە خزمەتگوزاریی سەربازیی زۆرەملێی فینلاند. لە سوپا پلەی بەرزکراوە بۆ ئەفسەری پلە دوو، لەگەڵ ڕۆلی ئەفسەری ژمێرەری مووشەکەکان.
لینوکس
دوای سەردانیکردنی بۆ ترانزمێتا لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٩٦، تۆرڤاڵدس پەسەندی کرد کە کار بکات لە شوێنێکی کۆمپانیاکە، ئەو شوێنەی کاری تێدا ئەکرد لە نێوان (فێبرواریی ساڵی ١٩٩٧ تا جوونی ٢٠٠٣) پاشان ڕۆشت بۆ (Open Source Development Labs) کە لەو کاتەی تێکەڵ بوو لەگەڵ (Free Standards Group) بۆ ئەوەی ببێتە (دامەزراوەی لینوکس).
لە ١٩٩٧ تا ١٩٩٩، بەشدار بوو لە (86open) بۆ یارمەتی دان لە ھەڵبژرادنی (standard binary format) بۆ لینوکس و یونێکس. لە ١٩٩٩ ناوی ھات لەلایەن (MIT Technology Review TR100) وەک یەکێکە لە ١٠٠ داھێنەرانی خوار تەمەن ٣٥ ساڵی دوونیا
دەسەڵات و بازرگانی
لە ٢٠٠٦ـدا، بەنزیکەیی لەسەدا دووی ناووکی لینوکس لەلایەن تۆرڤاڵدس خۆیەوە نووسرابوو. چونکە ھەزاران بەشداربووی تێدابوو بۆ ناووکی لینوکس، وە ئەم ڕێژەی سەدییە یەکێک بوو لە گەورەترین بەشداری بۆ ئەو.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩ پۆل:مولحیدانی ئەمریکا پۆل:بلۆگەرە ئەمریکییەکان پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا پۆل:ئەندازیارانی نەرمەواڵەی ئەمریکا پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
گوڵاڵە
گوڵاڵە یان جەلەولا شارۆچکەیەکە لە قەزای خانەقین، پارێزگای دیالە، عێراق، و لە نزیک ڕووباری سیروان ھەڵکەوتووە. جەلەولا شوێنی شەڕی جەلەولا لە نێوان موسڵمانان و ساسانییەکان بووە.
مێژوو
گوڵاڵە ھەر لەدوای دەستبەسەرداگرتنی شانشینی ماد لەلایەن فارسەکانەوە دەستی بەسەردا گیراوە، و لە جەنگی گوڵاڵەدا، لە داگیرکاریی فارسەکانەوە دەکەوێتە ژێر داگیرکاریی عەرەبەکان. عەرەبەکان بەشانازییەوە باس لە جەنگی گوڵاڵە دەکەن (معرکە جلولاء)(٦٣٧ ز) چونکە ئەوان توانییان بەناوی ئاینی پیرۆزی ئیسلامەوە بێنە ناوچەکە، و تاوەکو ئەمڕۆ ماونەتەوە کە ژمارەی زۆرینە پێک دێنن لەناوچەکە. کەوتنی گوڵاڵە بەھۆی کەوتنی فارسەکان بوو لە شەھرەبان (المقدادیە). عەرەبەکان بە گرتنی مەدائن و شەھرەبان و گوڵاڵە توانییان لەشکرکێشیەکەیان پەرە پێ بدەن بەسەرکردایەتیی عومەری کوڕی خەتاب تاوەکوو تەواوی خاکی کوردستان. ئیبن مستەوفی ئاماژە بەوە دەکات کە گوڵاڵە بڕبڕەی فارسە سەفەوییەکان بوو، بە لەدەستدانی نەیانتوانی لە ھیچ شوێنی تر خۆیان بگرنەوە. شارۆچکەی گوڵاڵە وەک ئەوەی کە ئێستا ھەیە دەگەڕێتەوە بیستەکانی سەدەی ڕابردوو، چونکە لەدوای جەنگی گوڵاڵە شارەکە چۆڵ کرا. کوردەکان ئەوەندە کەس و کاریان تێدا کوژرا جارێکی تر نەگەڕانەوە بۆی چونکە مێژوویەکی تاڵیان ھەبوو لەم شوێنە، تاوەکو بیستەکانی سەدەی ڕابردوو کە ئینگلیزەکان ھاتن عێراقیان داگیرکرد؛ ھێڵی شەمەندەفەری نێوان بەغدا و کەرکووکیان دامەزراند، و گوڵاڵە وەک وێستگەیەکی گەورەی دابەشکاری شەمەندەفەرەکان دەست نیشان کرا. جگە لە ھەبوونی نەوت لەناوچەکە، بەمە قۆناغ بە قۆناغ خەڵک خانوویان لە نزیکی وێستگەکە دروست کرد؛ بەتایبەت ئەو کرێکارانەی کە لە وێستگەکە کاریان دەکرد لەگەڵ کرێکارەکانی کۆمپانیای بەرھەمھێنانی نەوت.
بەم شێوەیە جووتیارە کوردەکانی دەوروبەر بەمەبەستی ھەلی کار ڕوویان لەشارەکە کرد، پاشان جوولەکەکانی خانەقین، کەرکووک و فەیلییەکانی بەغدا بۆ پەیداکردنی بژێویی ژیانیان و ھەلی کاری زیاتر ھاتن. ئینگلیزەکانیش زیاتر گرنگییان بە شارەکە دا بەھۆی بەرژەوەندییە تایبەتییەکانیان.
لە ساڵی ١٩٥٨، گوڵاڵە وەک ناحیەیەک سەر بەقەزای خانەقین دەستنیشان کرا، بووە شارێکی فرەئایین و فرەنەتەوە، ئەمیش بەھۆی ھەبوونی ھەلی کاری زۆر.
پاشان لە ١٩٦١ بەنداوی دەربەندیخان دروست کرا بەمەبەستی پاراستنی شارەکە و تەواوی ناوچەکە لە لافاوی ڕووباری سیروان، وە حکومەتی میری بەنداوی حەمرینی دروست کرد؛ بەمە گوندنشینە عەرەبەکانی خوار حەمرین و مقدادیەی ئەمڕۆ بە بیانووی قەرەبووی گوندە لەدەستچووەکانیان گواسترانەوە بۆ شارەکە، و ئەم ھەنگاوەیش بە ھەنگاوی یەکەمی بەعەرەبکردنی شارەکە دادەنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیالە
فۆلکسڤاگن پاسات
ڕۆژهەڵاتی ناوین
لەساڵی ٢٠١٣دا کۆمپانیاکە لەڕیگای وڵاتانی (عومان، قەتەر، سعوودیە، ئیمارات) ئۆتۆمبێلەکانی بڵاو کردەووە. کە ئۆتۆمۆبیلەکان لەجۆری ساڵۆن چواردەرگایە، ئۆتۆمبێلەکە لەڕووی سەلامەتیەوە بە ئۆتۆمبێلی (٥ ئەستێرە) دانراووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فۆلکسڤاگن پۆل:ئۆتۆمبێلەکانی گرووپی فۆلکسڤاگن پۆل:ئەڵمانیا پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٧٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٨٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠١٠
کارەساتی کی٢ (٢٠٠٨)
کارەساتی کی٢ لە ١ی ئابی ٢٠٠٨دا ڕوویدا، کاتێک ١١ شاخەوان لە کاتی دۆزینەوە نێودەوڵەتییەکان لە کێوی کی٢، دووەم چیای بەرزی جیھان گیانیان لەدەستدا. بەپێی ئەو ڕووداوە شاخەوانەکانی دیکە بە سەختی بریندار بوون. ئەو کارەساتە خراپترین ڕووداو لە ھەموو مێژووی شاخەوانیی کێوی کی٢ بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:کی٢
گیی بایکجی
پاشا "گی"ی بایکجی (بە هانگۆل: 계왕؛ بە ھانجا: 契王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٣٤٦ی زایینیدا مردووە، دوازدەیەم فەرمانڕەوایی بایکجی بوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٣٤٤ز بۆ ٣٤٦ز)بوو. گەورەترین کوڕی دەیەم پاشا بونسیۆ بوو، کە تێرۆر کرا. بەپێی سامگووک ساگی تۆمارکراووە کە بیریو (برا بچووکی حەوتەم پاشا سابان) بوو بچووکترین پاشا بەهۆی گی، گی بوو بە پاشا دوای مردنی (بیریو).
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٣٤٦ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٤ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی چوارەم
پێڕستی پاشاکانی کۆریا
گۆجۆسۆن
گۆجۆسۆن سەرەتای دامەزراندنی ئەم شانشینە نادیارە بەڵام لە ١٠٨ی پێش زایین کۆتایی پێهاتووە، وە یەکەم شانشینی کۆنی کۆریایە. بەپێی ئەفسانەکان، لەلایەن تانگن لە ٢٣٣٣ی پێش زایین دامەزراوە.
بویۆ
شانشینی بویۆ لە سەدەی دووەمی پێش زایین دامەزراوە تا ساڵی ٤٩٤ی زایینی ئەم ناوچەیە لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا ئەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی چین. هەرچەندە تۆمارە مێژووییەکان پەرشوبڵاو و دژ بەیەکن، دەرکەووت کە دۆنگبویۆ (ڕۆژهەڵاتی بویۆ) لە سەدەی یەکەمی پێش زایین دائەمزرێ، کە دوای ئەوەی هەندێ جار بویۆی ڕەسەن ئاماژە ئەکات وەک بوکبویۆ (باکووری بویۆ). لە ساڵی ٤٩٤ز لەلایەن شانشینە هاوسێکەی، شانشینی گۆگۆریۆ داگیرئەکرێ و لەناو ئەچێت.
پاشاکانی ڕۆژهەڵاتی بویۆ
گالسا بویۆ
یەکێتیی ماھان
یەکێتیی ماھان لە سەدەی یەکەمی پێش زایین دامەزراوە تا سەدەی پێنجەمی زایینی، شانشینێکی کۆنی کۆریا بوو دوای ڕوخانی بایکجی دامەزرا.
گۆگۆریۆ
گۆگۆریۆ لە ٣٧ی پێش زایین دامەزراوە تا ٦٦٨ی زایینی، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. فەرمانڕواکانی گۆگۆریۆ لەوانەبوو ناونیشانی تایوانگیان بەکارهێنابا.
بایکجی
بایکجی لە ١٨ی پێش زایین دامەزراوە تا ٦٦٠ی زایینی، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا.
شیللا
شیللا لە ٥٧ی پێش زایین دامەزراوە تا ٩٣٥ی زایینی، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. لەساڵانی پێشوو شیللا لەلایەن بنەماڵەکانی پارک، سیۆک و کیمدا فەرمانڕەواییەتی ئەکرا. فەرمانڕەواکانی شیللا خاوەن جۆرەها ناونیشان بوون وەک (ئیساگیوم، ماریپان، دایوانگ) وەک پاشاکانی بایکجی، هەندێکیان خۆیان بە ئیمپڕاتۆر دائەنا.
یەکێتیی گایا
یەکێتیی گایا لە ٤٢ز دامەزراوە تا ٥٦٢ز پکهاتبوو لە چەند ویلایەتێک.
گیمگوان گایا
گیمگوان گایا (٤٢ز - ٥٣٢ز) یەکێک بوو لە یەکێتیی گایا
دێگایا
دێگایا (٤٢ز - ٥٦٢ز) یەکێک بوو لە یەکێتیی گایا
بالهای
بالهای لە ٦٩٨ی پێش زایین دامەزراوە تا ٩٢٦ی زایینی، یەکێک بوو لە شانشینە کۆنەکانی کۆریا، دوای ڕوخانی گۆگۆریۆ دامەزرا. بالهای داگیرکراووی بەشەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی چین و پریمۆڕسکی کرای. وە بەشەکانی باکووری نیمچەدوورگەی کۆریا.
بایکجیی نوێ
ھوبایکجی لە ٩٠٠ی زایینی دامەزراوە تا ٩٣٦ی زایینی، لەلایەن (کیۆن ھۆن) دامەزراوە کە ژەنەڕاڵێک بوو لەماوەی داڕووخانی شیللا. بەم شێوەیە ماوەی کۆتا سێ شانشینەکە دەستی پێکرد.
گۆگۆریۆی نوێ
گۆگۆریۆی نوێ لە ٩٠١ی زایینی دامەزراوە تا ٩١٨ی زایینی، ناسراوو بە (تایبۆنگ، ما-جین) لەلایەن کونگ یێ دامەزراوە، شازادەیەکی شیللایی بوو.
خانەدانی گۆریۆ
گۆریۆ لە ٩١٨ی زایینی دامەزراوە تا ١٣٩٢ی زایینی، لەلایەن خانەدانی وانگ فەرمانڕەوایەتیی ئەکرا. یەکەم فەرمانڕەوا ناوی پەرستگایی "تایجۆ" بوو کە بەمانای (باپیرەی مەزن دێت).
خانەدانی جۆسۆن
جۆسۆن لە ١٣٩٢ی زایینی دامەزراوە تا ١٩١٠ی زایینی، دوای گۆریۆ. لە ١٨٩٧، کاتێ کۆریا بوو بە ئیمپراتۆریەتیی کۆری ھەندێ لە پاشاکانی جۆسۆن لەپاشمەرگە پلەکانیان بەرزکرایەوە بۆ ئیمپراتۆر. پاشاکانی جۆسۆن ناوی پەرستگاییان بە (جۆ یان جۆنگ) کۆتایی ئەھات.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی کۆریا پۆل:پێرستی پاشاکانی کۆریا پۆل:پێرستی پاشاکان
ستارا زاگۆرا
ستارا زاگۆرا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ستارا زاگۆرا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٤٣٬٩٨٩ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا پۆل:پارێزگای ستارا زاگۆرا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ستارا زاگۆرا
کوند
250px|چه‌پ|وێنۆک|کوند 250px|چه‌پ|وێنۆک|
کوند : کوندەبوو، کونه بوو، کوندەبەبوو، بایەقۆش، بادەقۆش، بوو، بو، بوم، کوندەبەبی، کەپوو، کەڵکەڵەوانی، بایەقوش، باوەقوش
( بەفارسی: جغد )، ( بە لاتین:Strigiformes)، ( بە عەرەبی: بومیات )
تۆرەمە باڵندەیەکی ڕاوکەرن، ھێزی بیسایی و بینایی زۆر بەھێزیان ھەیە، لە ھەموو شوێنێکی جیھاندا بێجگە جەمسەری باشوور دەژین.
ئەم باڵندانە بە ڕۆژ خۆیان ھاوڕەنگی دەوروبەریان دەکەن تا بە ئاسوودەیی وچان بدەن.
لە وڵاتی ئێمەدا پتر لە ١١ جۆر کوند بەدی دەکرێ، کە بریتین لە:
بینایی و بیسایی
چاوەکانی کوند گەورە و بەرەوپێشە، بەم ھۆیەوە دەتوانێ روانینی دووچاوی ھەبێ و دووری و نزیکی مەوداکان ببینێ. چاوی کوند زۆر ھەستیارە و لەبەر گەورەیی دەتوانێ تەنانەت لە تاریکیشدا ببینێت.
چاوەکانی کوند بە کاسولکەەو چەسپاون و ناتونێ بیانگێڕێ، ھەر بۆیە سەروملی دەگێڕێ.
ھێزی بیسایی لە کوندا بەھێز و ھەستیارە.
سەرچاوەکان
پۆل:کوندەکان
ئەحمەد کۆری موکریانی
شێخ ئەحمەد کۆر (١٢٢٦ شنۆ - ١٢٨٦ ھەتاویی لە بۆکان) ئاڵقەیەکی گرنگی پێوندەیی لە نێۆان دوو زاراوەی سەرەکی کوردی واتە کرمانجی ژوورو و خواروویە. ئەحمەد کۆر بە ڕەگەز خەڵکی ناوچەی دھۆکە کە لە گوندێکی دەوروبەری شاری شنۆ لە دایک بووە و لە ناوچەی بۆکان گیرساوتەوە و لە گوندی عەمباری بۆکان کۆچی دوایی کردووە و لەوێش نێژراوە.
شعیرکانی شێخ ئەحمەد ھەر دوو عونسوری کرمانجی ژوورو و خوارووی تێدایە و لە ژێر کارتێکەری زۆری ئەدەبی عەرەب و عەجەمدا دارماڵی وشە و زاراوەی عەرەبی و فارسییە، شێخ موکریانی نوێنەری سەردەمێک لە ئەدەبی کوردییە کە ھێشتا لە زمانی کوردی سەربەخۆیی تەواوی وەدەست نەھێنابوو. دیوان و ژیاننامەی شێخ ئەحمەد کۆری موکریانی لە ساڵی ١٩٩٩ بەچاپ گەیشتووە.
نموونە شیعر
مەکەن مەنعی عاشقان، عەشق کارێ دژوارە
ھەرچی عەشقی لە دڵ دبێ، بێ سەبر و بێ قەرارە
ئەجامی نەخچیڤانی
ئەجامی کوڕی ئەبوبەکر نەخچیڤانی (بە ئازەربایجانی: Əcəmi ibn Əbubəkr Naxçıvani) تەلارسازێکی موسڵمانی سەدەی ١٢ و ١٣ بوو کە بەشدارییەکی زۆری لە تەلارسازی نەخچیڤاندا کرد. دامەزرێنەری قوتابخانەی تەلارسازی نەخچییڤان بووە و تەلارسازی بیناکانی وەک گۆڕستانی یوسفی کوڕی کوسێیر و گۆڕستانی مۆمین خاتوون و مزگەوتی جومعەیە.
ئەحمەد کۆری موکریانی
نموونە شیعر
دائیم لەبەر ھیجرانێ، رەنگ زەرد و لێوبەبارە
ئەجامی نەخچیڤانی
گۆڕستانی یوسفی کوڕی کوسێیر
وێنۆک|ڕاست|گۆڕستانی یوسفی کوڕی کوسێیر یەکێک لەو شوێنەوارە دێرینانەی کە عەجامی دروستی کردووە گۆڕستانی یوسفی کوڕی کوسێیرە کە بە «عەتابابا» ناسراوە. ئایەتەکان (ئایەتەکان) لە قورئانەوە لەسەر دیوارەکانی شوێنەوارەکە نووسراون. ڕێکەوتی دروستکردنی ئەم گۆڕستانە (١١٦١–١١٦٢ی زایینی) لە پلێتی ناوەوەی نەریتی یان کاتبا پێناسە کراوە. ئەم گۆڕستانە ھەشت لایەنەیە لە شوێنی ناشتنی ژێرزەمینی پلینتی (سەردابا، بە فارسی: سردابە یان ژێرزەمین) و سەرەوەی لەسەر زەوی پێکھاتووە. ھەر لایەکی ئەم بیناسازییە بە ڕازاندنەوەی جۆراوجۆر ڕازاوەتەوە.
ئەحمەد کۆری موکریانی
نموونە شیعر
دە عەشقدا سووتاوم، خەمم لە چوار کنارە
لەبەر دەرد و حەسرەتان، گریانم دێن ھەزارە
ئەجامی نەخچیڤانی
گۆڕستانی مۆمین خاتوون
یەکێک لەو دروستکراوەکانی عەجامی کە تا ئێستا بەشێکی ماوەتەوە، کۆمەڵەیەکی تەلارسازییە لە نزیک گۆڕستانی مۆمینە خاتوون. بینای سەرەکی ماوەیەک لەمەوبەر خاپوور کرابوو، تەنیا دوو منارە و دەروازەیەکی بەیەکەوە بەستنەوەیان ماوەتەوە. ئەم دەروازەیە لە ساڵی ١١٨٧ی زایینی دروست کراوە. بە بۆچوونی توێژەران ئەم پێکھاتەیە لە دوو منارە و پۆرتاڵێک لە سەرەتادا لەلایەن عەجامییەوە پلان و دیزاینی بۆ دانراوە.
ئەحمەد کۆری موکریانی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی بۆکان پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ئەجامی نەخچیڤانی
گۆڕستانی مۆمین خاتوون
گۆڕستانی خانەقا لە نەخچیوان جیاوازییەکی توندی ھەیە لەگەڵ ئەوەی پێشتر باسمان کرد. لەکاتێکدا گۆڕستانی مۆمینە خاتوون و شوێنەوارە ھاوشێوەکانی دیکە پێکھاتەیەکی جۆری تاوەرن، گۆڕستانی خانەغە پێکھاتەیەکی جۆری تێکەڵە: بەشی خوارەوەی فۆڕمی سێگۆشەیی ھەیە و بەشی سەرەوەی ھەشت لایەنە. ڕازاندنەوەکان دەری دەخەن کە گۆڕستانەکە لە سەدەی ١٢–١٣ دروست کراوە.
مزگەوتی جومعە
مزگەوتی جوما یەکێکە لە بیناسازییە مۆنۆمێنتالەکانی کۆمەڵگەی تەلارسازی ئەتابەگەکان لە نەخچیڤان. ئەو شوێنەوارە تەلارسازییەی لە سەدەی بیستەمدا ڕووخێنراوە لە وێنە و وێنەی سەدەی نۆزدەھەمدا بەڵگەدار کراوە.
میراتەکە
وێستگەی «مێمار ئەجامی» لە شاری باکوو وەک ڕێزلێنانێک ناوی لێنرا.
سەرچاوەکان
ئەجامی نەخچیڤانی پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٢یەم پۆل:مردووانی سەدەی ١٣یەم
ورچ
پۆل:گواندارن پۆل:ورچەکان
گۆیژە، سەنگاو
گۆیژە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گۆیژە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شاحەسەن و لە باشوور لەگەڵ گوندی عزەت ئاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی جنۆکەی فەتاحەسور لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی زالواو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
خڕەجۆ
خڕەجۆ (Xirreco، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٥٠ کەس لە ١٥ بنەماڵەدا بووە.
ژۆرژو لەمبوور
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠ پۆل:مردووانی ١٩٧٠
ئێلایەت
وێنۆک|ئەتڵەسەی سیدید ١٨٠٣، نیشاندانی ئێلایەتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست وێنۆک|ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە ١٥٩٣ ئێلایەت (بە تورکی: ایالت، بە ئینگلیزی: State) بەشێکی سەرەکیی ئیدارەی بەڕێوەبەرایەتیی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی بوون.
لە ١٤٥٣ەوە تا سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم، حکوومەتی ناوەخۆی عوسمانی بە شێوەیەکی ئازاد پێکھاتبوو. ئیمپراتۆرییەتەکە لە سەرەتادا دابەش بوو بەسەر ویلایەتەکاندا کە پێی دەگوترا ئێلایەتەکان، کە لەلایەن بێلەربێی (ناوی ھاوشێوەی دووک لە زمانی تورکی) بەڕێوەدەبرێن. ڤیزیری گەوری (سەرۆک وەزیران- صدر اعظم) بەرپرسیار بوو لە بەڕێوەبردنی ھەموو کاروبارە باڵاکانی دەوڵەت، لە پایتەخت و ویلایەتەکان. و لە نێوان ساڵانی ١٨٦١ و ١٨٦٦، ئەم ئیلاێتانە ھەڵوەشێندرانەوە، و ناوچەکە بۆ مەبەستی بەڕێوەبردن دابەشکران و کران بە پارێزگا.
ئیالێتەکان دابەش دەکران بۆ ناوچە بە ناوی لیڤاس یان سانجاکس، ھەریەکێکیان لەژێر بەرپرسیارێتی پاشایەکدا بوو، بە ناونیشانی میرا-لیرا، یان سەنجەک-بێی. ئەم پارێزگایانەش بەگشتی لەلایەن ئەورووپییەکانەوە بە پاشالیکس ناودەبران. پاشا دەسەڵاتی حوکمڕانی تەواوەتی لە پارێزگاکەی پێ دەبەخشرا، کە سەرۆکی ھەردوو بەشی سەربازی و دارایی بوو، ھەروەھا بەڕێوەبەری پۆلیس و دادوەری تاوانکاری.
سەرچاوەکان
پۆل:جۆرەکانی دابەشکارییەکانی وڵاتەکان
کەناڵی ئەترەک
کەناڵی ئەترەک کەناڵێکی تەلەفزیۆنییە کە ناوەندەکەی لە شاری بوژنۆردی پارێزگای خۆراسانی باکوورە. بەرھەمەکانی ئەم کەناڵە ٢٤ سەعاتە بە دوو زمانی کوردی، فارسی و تورکیی خۆراسانی پەخش دەبێتەوە.
مێژوو
ئەم کاناڵە لە ١٩ی ئابی ساڵی ٢٠١٠دا لە سەفەری مەحموود ئەحمەدینژاد سەرۆک کۆماری پێشووی ئێران بە پارێزگای خۆراسانی باکوور دەست بەکار بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی کوردستان پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئێران
پلێڤێن
پلێڤێن شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پلێڤێن لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٢٢٬١٤٩ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارۆچکەکانی شلێسڤیگ-ھۆلشتاین پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پلێڤێن
بڕیارنامەی ٧٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی ئابی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: دوورگەکانی مارشاڵ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٠٣‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
مستەفا ھیجری
مستەفا ھیجری (لەدایکبووی ١٩٤٥ لە نەغەدە) سیاسەتوانی کورد و سکرتێری گشتیی ئێستای حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانە.
ژیاننامە
لە ساڵی ١٩٤٥ لە نەغەدە لە دایکبوە. لیسانسی ئەدەبیاتی فارسیی لە زانکۆی تاران گرتووە.
ساڵی ١٩٧٩ پەیوەست بووە بە حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و ساڵی ١٩٧٩ بووتە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و ساڵی ١٩٨٠ بووتە ئەندامی دەفتەری سیاسی.
مستەفا ھیجری بە زمانەکانی کوردی، ئینگلیزی، فارسی و ئازەری دەتوانێ قسە بکات.
بەرپرسایەتییەکان
ئەندامی کۆمێتەی ناوەندی / بەرپرسی رادیو دەنگی کوردستانی ئێران (١٣٥٩ ھەتاوی)
ئەندامی دەفتەری سیاسی / بەرپرسی کۆمیسیونی ماڵی (١٣٥٩ تا ١٣٦٤)
ئەندامی کۆمێتەی ناوەندی / بەرپرسی ناوەندی ئاژوان (١٣٦٤)
ئەندامی کۆمێتەی ناوەندی / بەرپرسی زانکۆ (١٣٦٦)
ئەندامی دەفتەری سیاسی / بەرپرسی کۆمیسیونی سیاسی-نیزامی (١٣٦٧ تا ١٣٧١)
جێگری سکرتێری گشتی / بەرپرسی کۆمیسیونی سیاسی-نیزامی (١٣٦٨ تا ١٣٧١)
سکرتێری گشتی (١٣٧١ تا ١٣٧٤)
جێگری سکرتێری گشتی / بەرپرسی کۆمیسیونی چاپەمەنی ( ١٣٧٤ تا ١٣٧٩)
ئەندامی دەفتەری سیاسی / بەرپرسی کۆمیسیونی سیاسی –نیزامی (١٣٧٩ تا ١٣٨٣)
سکرتێری گشتی (١٣٨٣)
بەستەر بۆ دەرەوە
ماڵپەڕی مستەفا ھیجری
سەرچاوەکان
بیۆگرافی سکرتێر - ماڵپەڕی مستەفا ھیجری
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥ پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران پۆل:خەڵکی نەغەدە پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
سەحرای ڕۆژاوا
وێنۆک|نەخشەی سەحرای ڕۆژاوا
سەحرای ڕۆژاوا ھەرێمێکە لە ڕۆژاوای کیشوەری ئەفریقا کە لە نێوان مەغریب و کۆماری دیمۆکراتیکی عەرەبیی سەحرا لەسەر دەسەڵاتی کێشە ھەیە، ناوچەی جێناکۆکە لە کەناراوەکانی باکوری ڕۆژاوا و لە ناوچەی مەغرب لە باکوری ئەفریقا و ڕۆژئاوای ئەفریقا. نزیکەی ٢٠٪ی ئەو ناوچانە لەلایەن کۆماری دیموکراتی عەرەبی سەحراوی خۆسەپێنراو کۆنترۆڵ کراوە، لەکاتێکدا کە ٨٠٪ی ماوە ئەو ناوچانە داگیرکراوە و لەلایەن مەغریبی دراوسێ ڕوبەرەکەی بە ٢٦٦ھەزار کیلۆمەتر چوارگۆشەیە، یەکێکە لە شوێنە ھەرە جیاجیاکانی جیھان، کە زۆربەی ناوچەکانی تەختی بیابانی یورەکان پێک دێت، ژمارەی دانیشتوانی ئەو شارە بە نزیکەی ٥٠٠ ھەزار کەس مەزەندە دەکرێت، کە نزیکەی ٤٠٪ لە شاری لائیونی کە گەورەترین شاری سەحرای ڕۆژئاوایە دەژین، سەحرای ڕۆژاوا دەکەوێتە کەنارەکانی باکوری ڕۆژئاوای ئەفریقا و لەسەر کەلەپچەی باکوری ئەفریقایە و ھاوسنور بووە لەگەڵ ئۆقیانووسی باکووری ئەتڵەسی تا باکووری ڕۆژاوا، مەغریب بە گونجاوی لە باکووری ڕۆژھەڵات، جەزائیر بەرەو ڕۆژھەڵاتی باکوری ڕۆژھەڵات، مۆریتانیایش لە ڕۆژھەڵات و باشوورەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا پۆل:وڵاتەکانی ئەفریقا پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئیسپانی ئاخێو
ئایفۆن
alt=|وێنۆک|402x402پیکسڵ|ئایفۆن ئێکس ئێس ماکس کە دوایین وەشانی ئایفۆنە
دواین دەرچوونی ئایفۆن
لە ١٩ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠١٤ کۆمپانیای ئەپڵ ئایفۆن ٦ و ٦پڵەس ی بڵاو کردەوە، کە ئایفۆن ٦ ڕووکارەکەی ٤،٧ ئینج بوو، وە ئایفۆن ٦پڵەس ٥،٥ ئینج بوو. جیاواز لەگەڵ ئایفۆن ٥ئێس وە ٥ ئەوە بوو کە بیرگەی ٣٢ گێگابایت ی نەبوو بەڵام لەجیاتی ئەمە بیرگەی ١٢٨ گێگابایت ی بۆ زیادکرا.
یادگە
چەپ|200px|وێنۆک|ئامێری وزە پێ دەرەوەی ئایفۆن ٥ چەپ|200px|وێنۆک|جیاوازی بەرینی نێوان ئایفۆن ٥ و ٤ئێس وە جێگای وزە پێ دەرەوە
پێداویستیەکان
ئایفۆن کۆمەڵێ پێداویستی تایبەتی لەگەڵە وەک دەنگێڕی گوێچکە و بارگایی کەرەوە وە ڕێبەری بەکارهێنەر و یو ئێس بی ، thumb|ئەو پێداویستیانەی لەگەڵ ئایفۆندا هەن
پەیوەندی تەلەفۆنی
ئایفۆن لەتوانی بەستنی پەیوەندی تەلەفۆنی هەیە ئەویش بە دانانی ئەپڵیکێشنی تەلەفۆنی بەنێوی Phone لەنێو خودی ئایفۆندا کە بەکارهێنەران دەتوانن جگە لەپەیوەندی دەنگی پەیوەندی دەنگ و ڕەنگ ببەستن لەگەڵ کەسانی تر دا
مەڵتیمیدیا
لە ئایفۆند دەتوانی فایلی دەنگ و ڕەنگ کارپێبکەیت ئەویش لەڕێگای ئەپڵیکەیشنی میوزیکی بەنێوی Music یان Ipod وە بۆ دەنگ وڕەنگیش ئەپڵێکەیشنی Video وە لەڕێگای ئەپڵێکەیشنی Itunes بەکارهێنەران دەتوانن فایلی دەنگ و ڕەنگ داگرن لەڕێگای ئینتەرنێتەوە و لەدوایدا سەیریشی کەن
کۆگای ئەپڵێکەیشنەکان
لە ئەپڵ دا بەهۆی پڕۆگرامۆکەی App store واتە کۆگای ئەپڵیکەیشنەوە پڕۆگرام و یاری و پەرتووک هتد ... لە ڕێگای نێتەوە وە بەهۆی پڕۆگرامی پەرەپێدەری ئەپڵ Apple developerەوە دەتوانیت پڕۆگرام دروست کەیت و دواتر لە کۆگای یاری نیشانی بەکارهێنەران بدرێت وە پڕۆگرامەکانی تیایدا بەخۆڕایی هەن وە هەنێکیان لەڕێگای هەژماری بانکیەوە لەڕێگای پارەوە دەکڕدرێت وە جێگای ئاماژەپێکردنە تا ئیستا زۆرتر لە ٢٥ ملیارد جار پڕۆگرامەکانی داگیراون لەلایەن بەکارهێنەرانەوە
ئایتونس
ئایتوونس کۆگایەکی بۆ داگرتنی پەڕگەی دەنگ و ڕەنگ لەڕێگای ئەنتەرنێتەوە دەبێت
جێڵ برێکی ئایفۆن
Jailbreak ئەو پرۆسەیەیە کە ڕێ بە بەکارهێنەرانی iPhone, iPod Touch, iPad دەدات ئەو پرۆگرامانە بەکاربهێنن کە لە لایەن ئەپڵ ڕێگەپێنەدراون، ئەمەش لە ڕێگەی کردنەوە unlockی سیستەمە کارگێڕییەکەی و ڕێگەدان بە بەکارهێنەر بۆ دەستکاریکردنی ڕووت فایلەکان. پاش جەیڵبرەیک، دەتوانیت زۆر لە زیادکراوەکان یان ڕووکار دابمەزرێنیت کە لە App Storeدا نین لە ڕێگەی هەندێ پرۆگرامی تری وەک Cydia, Icy, Rock. پاش جەیڵبرەیکش هەر دەتوانیت App Store, iTunes بەکاربهێنیت.
مێژووی جێڵ برێک
یەکەمین جەیڵبرەیک لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ بڵاوکرایەوە، پاش مانگێکیش یەکەمین یاری دەرەکی بۆ Phone, iPod Touch بڵاوکرایەوە.
پاشان لە ٢٠٠٨ گروپێکی هاکەر بە ناوی iPhone Dev Team پڕۆگرامێکی جەیڵبرەیک بە ناوی PwnageTool یان بڵاوکردەوە بۆ جەیڵبرەیککردنی iPhone 2G, iPhone 3G, iPod Touch کە ئێستا بۆ وەشانی iOS 4.0.1 ئەپدەیت کراوە.
لە مانگی تەمموزی ٢٠١٠ بڕیاری ئەوە دەرچوو کە جەیڵبرەیک کارێکی ڕێگە پێدراوە و ناچێتە قاڵبی Piracy.
مانگی ئابی ٢٠١٠، یەکێک لە ئەندامانی گرووپی iPhone Dev Team، ناسراو بە Comex کە پێشتر جەیڵبرەیکێکی بە ناوی Spirit بڵاوکردەوە بۆ جەیڵبرەیککردنی وەشانی 3.1.2, 3.1.3ی iPhone 3G, iPod touch وە وەشانی 3.2 ی iPad، ماڵپەڕێکی کردەوە بۆ جەیڵبرەیککردنی iPhone 4 بەناوی jailbreakme.com کە تەنها پێویستی بەوە هەیە لە ئایفۆنەکەتەوە ئەو ماڵپەڕە بکەیتەوە و جەیڵبرەیکی بکەیت.
سەرچاوە
پۆل:ئایفۆن پۆل:ئای ئۆ ئێس پۆل:ئایتیوونز پۆل:تەلەفۆنە زیرەکەکان پۆل:ناساندنەکانی ٢٠٠٧
چەقەڵ
چەقەڵ یان تۆڕک گیانلەبەرێکی گۆشتخۆری گواندارە.
جۆرەکانی چەقەڵ
وێنۆک|نەخشەی بڵاوبوونەوەی جۆرەکانی چەقەڵ ئێستا ٣ جۆری سەرەکیی چەقەڵ لە جیھاندا دەژین:
پۆل:وتارە ھەتیوەکان چەقەڵەکان پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
گیۆنچۆگۆی بایکجی
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ٣٢٤ پۆل:مردووانی ٣٧٥ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٤ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی چوارەم
داغە، مەھاباد
داغە (Daẍe، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٠ کەس لە ٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
کۆماری دیموکراتیی عەرەبیی سەحرا
وێنۆک|ئاڵا کۆماری دیموکراتیی عەرەبیی سەحرا (بە عەرەبی: الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية) دەوڵەتێکە کە خۆی بە خاوەن دەسەڵاتی سەحرای ڕۆژاوا دادەنێت.
ژاک پرێڤێر
ژاک پرێڤێر فیلمنامەنووس و شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:سیناریۆنووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠ پۆل:مردووانی ١٩٧٧ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
ئینفینیتی وارد
ئینفینیتی وارد (بە ئینگلیزی: Infinity Ward) گەشەپێدەری یاریی ڤیدیۆیی ئەمریکییە، بەرهەمهێنەری زنجیرە یاریی ڤیدیۆیی بەناوبانگی کۆڵ ئۆڤ دیووتیـیە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ٢٠٠٢ لە کالیفۆرنیا پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٢ دامەزراون پۆل:کۆمپانیای یارییە ڤیدیۆییەکان لە ئەمریکا پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
سلیڤێن
سلیڤێن شارێکە لە پارێزگای سلیڤێن لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٠٠٬٦٩٥ کەس بووە.
پا (فیلم)
پا (بەکوردی:باوک) فیلمێکی ھیندی کۆمیدی-درامییە لە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن دەرھێنەر R. Balki کاری دەرھێنانی بۆکراوە و ھەریەکە لە ئەمیتاب باچان و ئەبھیشەک باچان و ڤیدیا بالان ڕۆڵی سەرەکییان تێدابینیووە. فیلمەکە بۆ یەکەمینجار لەڕۆژی ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ لە سینەماکان نمایشکراوە. ئەم فیلمە بەپێچەوانەی ڕاستەقینە ئەبھیشەک باچان دەبێت باوکی ئەمیتاب باچان کە خۆی لەڕاستیدا بەپێچەوانەیە.
چیڕۆک
باسی منداڵێکی تووشیوو دەکات بە نەخۆشی progeria کە خۆی تەمەنی ١٢ ساڵە بەڵام بەھۆی ئەو نەخۆشییەوە لەشێوەی کەسێکی ٦٠ یان ٧٠ ساڵان دەردەکەوێت، ئەو منداڵە ناوی ئاورۆیە (ئەمیتاب باچان)، ئاورۆ لەگەڵ دایکی دەژی بەڵام باوکی بەھۆی چوونی بۆ ناو کایەی سیاسەت لەدایکی جێھێشتووە ئەوەش پێش لەدایکبوونی ئاورۆ بوو کە باوکی نەیدەزانی منداڵییان دەبێت. ڕۆژێک ئاوۆر خەڵاتی قوتابخانەکەی دەباتەوە کە ئامۆلی باوکی وەک ئەندام پەرلەمانێک پێیدەبەخشێت ئینجا دوای ئەوە پەیوەندی لەنێوان کوڕ و باوکەکە زیندوو دەبێتەوە بەبێ ئەوەی ئەوان بزانن کە کوڕ و باوکی یەکترین دواتر ئاورۆ داوا لە ئامولی ئەندام پەرلەمان دەکات بیبات بۆ کۆشکی سەرۆکایەتی ئەویش ڕازی دەبێت بەڵام لە یەکەم مەوعیدیان ئامۆل بیری دەچێت بەھۆی سەرقاڵی کارەکانییەوە کە ئەوەش ئاورۆ تووڕەدەکات بەڵام دواتر بەیەکەوە دەڕۆن ئەوجارە بەھۆی ئەوەی دایکی ئاورۆ ڕووداوە ڕاستەقینەکە بە ئاوۆر دەڵێت لەکاتی گەیشتنییان بە کۆشکی سەرۆکایەتی ئاورۆ ڕەتی دەکاتەوە بچێتە ئەو کؤشکە بەڵکوو چەند ڕۆژێک لەگەڵ باوکی بەسەردەبات! ..... لە کۆتایی فیلمەکە ئاوۆر نەخۆشدەکەویت و دەمرێت بەڵام دەبێتە ھۆی دووبارە ڕێکخستنەوەی پەیوەندی نێوان دایکوو باوکی …
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٩ پۆل:فیلمە ھیندییەکان پۆل:فیلمە کۆمێدییە ھیندییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی پۆل:فیلمە دراما ھیندییەکان
گیۆنگوسوی بایکجی
پاشا "گیۆنگوسو"ی بایکجی (بە هانگۆل: 근구수왕؛ بە ھانجا: 近仇首王)، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٣٨٤ز مردووە، چواردەیەم فەرمانڕەوایی بایکجی بوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٣٧٥ز بۆ ٣٨٤ز)بوو. گیۆنگۆسۆ کوڕە گەورەی سێزدەیەم پاشا گیۆنچۆگۆ بوو، و باوکی هەریەکە لە پازدەیەم پاشا چیمنیو، و شازدەیەم پاشا جینسایە.
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٣٨٤ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٤ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی چوارەم
ویلیام ھۆڵدن
ویلیام ھۆڵدن (١٧ی نیسان ١٩٠٧ – ١٢ی تشرینی دووەم ١٩٨٦) ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو. لە ساڵی ١٩٥٣ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت.
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
داوێنپیسی (ڕۆمان)
داوێنپیسی(بەپۆرتووگالی: Adultério) یەکێکە لە ڕۆمانەکانی نووسەری بەڕازیلی پاولۆ کۆیلۆ. داوێنپیسی ١٦ەهەمین بەرهەمی سەرەکی پاولۆ کۆیلۆیە و پاولۆ بە زمانی خۆی واتە زمانی پۆرتووگالی نووسیویەتی و وەشانە پرتووگالییەکەی لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٤ وەشێنراوە.
بە کوردی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆمانەکانی ٢٠١٤
پەڕەسێلکە
چ‏‏‏ە‏‏‏پ|200px|وێنۆک|پ‏‏‏ە‏‏‏ڕ‏‏‏ە‏‏‏سێلک‏‏‏ە‏‏‏ چ‏‏‏ە‏‏‏پ|200px|وێنۆک|پ‏‏‏ە‏‏‏ڕ‏‏‏ە‏‏‏سێلکه ل‏‏‏ە‏‏‏ کاتی سازکردنی هێلان‏‏‏ە‏‏‏ چ‏‏‏ە‏‏‏پ|200px|وێنۆک|دوو جوچکه پ‏‏‏ە‏‏‏ڕ‏‏‏ە‏‏‏سێلک‏‏‏ە‏‏‏ چاو‏‏‏ە‏‏‏ڕوانی خۆراک پەڕەسێلکە، پلیزرگ یان تەیر، باڵندەیەکی مێرووخۆرە، زیاتر لە ٧٤ جۆری ناسراوە و لە زۆربەی ناوچەکاندا بەدی دەکرێت. ئەم باڵندانە باریک و بچووکن، ملیان قوڵە و باڵیان درێژ و نووک تیژە، کلکیان دوو لکە و دەنووکیان کورت و سەختە. لاقیان بچووک و بێ ھێزە، لە فڕیندا تیژباڵن. بە گەل دەژین و نێر و مێیان یەک ڕەنگە.، لە ژێر ڕەوەز و کەلێنی خانوو بەراندا بە قوڕ ھێلانە چێ دەکەن. لە ھەوادا مێش و مەگەز دەگرن.
جۆرەکان
جۆرە باوەکانی پەڕەسێلکە بریتین لە:
وەرزی ھێلکەکردن
پەڕەسێلکەکان ماوەی ١٥ ڕۆژ لە سەرھێلکە کڕ دەکەون، ١٥ ڕۆژی دوای سەرھەڵێنانیش، خۆراکیان بۆ پەیدا دەکەن. لەگەڵ جوچکەکانیان ھێلانە بەجێ دەھێڵن.
ھێلانە
نێر و مێ پێکەوە ھێلانە ساز دەکەن. بۆ دروستکردنی ھێلانە لە قوڕ، پەڕ و پووش کەڵک وەردەگرن.
کۆچ
لەمێژەوە مرۆڤ لە کۆچی پەڕەسێلکەکان ڕاماوە و پێی خۆش بووە بزانێت چۆن ڕێ بەدی دەکەن. ھەرساڵە کۆمەڵێکی زۆر لەم باڵندانە باکوور بەرەو باشوور و باشوور بەرەو باکوور دەبڕن و لە شار و دێ و وڵاتی بێھەژمار تێدەپەڕن. دیارە ھۆکارە سروشتییەکان وەک پلەی گەرمی، کەشوھەوا، سەرما و گەرما دەوری سەرەکی دەگێڕن. پەرەسێلکەکان ساڵانە ١٧ ھەزار کیلۆمەتر ڕێگا دەبڕن و لە بەژەکێکەوە بۆ بەژەکێکی تر دەڕۆن و لەم بوارەدا ریکۆردیان شکاندووە، بە جۆرێک کە پێوانی ٤ھەزار کیلۆمەتر لە ٢٤ کاتژمێریان بە ناوی خۆیانەوە تۆمارکردووە؛ واتە ١٧٠ کم لە کاتژمێردا.
شومێن
شومێن شارێکە لە پارێزگای پارێزگای شومێن لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٨٩٬٠٥٤ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شومێن پۆل:شومێن پۆل:١٠٠ پێگەی گەشتیاری لە بولگاریا پۆل:شارەکانی بولگاریا
ئاخورە
ئاخورە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
نوقاڤۆک
چه‌پ|300px|وێنۆک|نوقاڤۆکی سه‌ر به‌کڵاوه‌ چه‌پ|300px|وێنۆک|نوقاڤۆک چه‌پ|300px|وێنۆک|لووربوونه‌وه‌ی نوقاڤۆک نوقاڤۆک، پێ به‌قوونه‌، (به‌ فارسی: کشیم )، (به‌ لاتین Grebe)، (به‌ عه‌ره‌بی: غطاسيات) باڵنده‌ی تایبه‌تی ئاون، له‌ قوڵاواندا ورده‌ماسی، شه‌یتانۆکه‌، کرم و دانه‌وێڵه‌ی ناو ئاو ده‌خۆن. پێ به‌په‌رده‌ نین، کلکیان زۆر کورته‌، نێر و مێیان یه‌ک ڕه‌نگه‌، که‌متر هه‌ڵده‌فڕن. بۆ خۆراک یان له‌ کاتی مه‌ترسیدا خۆ له‌ ئاودا نوقم ده‌که‌ن. «بینه‌»یان زۆر درێژه‌. به‌ پێچه‌وانه‌ی باڵنده‌کانی تر لاقیان زۆر بۆ لای پاشه‌وه‌ جووه‌ و هه‌ر بۆیه‌ش ئه‌م ناوه‌یان به‌سه‌ردا بڕاوه‌«پێ به‌ قوونه‌».له‌ ناو گیا و گوڵی ئاوان هێلانه‌ سازده‌که‌ن.
جۆره‌کان
نوقاڤۆک ٢٠ جۆری هه‌یه‌، ٥ جۆری باویان بریتییه‌ له‌:
سه‌رچاوە
فه‌رهه‌نگی باڵنده‌ - ئه‌حمه‌د به‌حری
پۆل:مەلەکانی کوردستان
پارێزگای ڕوسێ
پارێزگای ڕوسێ پارێزگایەکە لە باکووری بولگاریا، ناوی لە شارە سەرەکییەکەیەوە ناونراوە، ڕوسێ کە لە ڕێگەی ڕووباری دانووبەوە دراوسێی ڕۆمانیایە. دابەشکراوە بەسەر ٨ شارەوانیدا کە کۆی ژمارەی دانیشتووانەکەی تا مانگی شوباتی ٢٠١١، ٢٣٥٬٢٥٢ کەسە.
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای ڕوسێ ٢٦٦٬٢١٣ کەس بووە (٢٦٦٬١٥٧ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٨٫٧٪ لە ڕەگەزی نێر و ٥١٫٣٪ لە مێ بوون. تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ٢٤٩ ھەزار و ١٤٤ کەس بووە کە ٢٥٫٨٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ڕوسێ ڕوسێ
بڕیارنامەی ٧٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی ئابی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ عێراق. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٠٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:عێراق لە ١٩٩١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
ڕێکخستنەکانی شاخی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
ڕێکخستنەکانی شاخی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بریتیی بوون لە کۆمەڵێک ڕێکخستنی سەربازی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەسەردەمی شەڕیدا لەگەڵ ڕژێمی بەعسدا و لەدوای شۆڕشی نوێی گەلەکەمانەوە لە ١٩٧٥دا هەتاوەکوو کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٩١. ڕێکخستنەکان بەپێی ناوچەی جووگرافیی درووست کرابوون.
تیپی مۆسیقای مناڵانی سلێمانی
ھەر لە سەرەتادا تیپەکە بەشداریی لە فێستیڤاڵەکانی ناوخۆی کوردستان و عێراق دەکرد.
ڕووداوی ١٩٧٨
بەرەبەیانی ١٧ی نیسانی ١٩٧٨، بە مەبەستی ئامادە بوون لە فێستیڤاڵێک لە ھەولێر لە سلێمانی ڕا بە پێنج پاس وەڕێ کەوتن کە بەداخەوە لە نزیک کەرکووک بارھەڵگرێک لە پاسەکەی تیپی شێخ مەحموود دەدا و کارزان و فەرمان و ڕێبوار و ئازاد گیان دەسپێرن. کارزان کەمان و فەرمانی برای ئۆکۆردیۆنی دەژەنی، ڕێبوار بانگۆز ژەن و ئازادیش کۆرس بوو. ئەم ڕووداوە بۆ کورد و ھونەریی کوردی کارەساتێک بوو، ھەرچەند ھیچکات نەسەلمێندار بەڵام دەنگۆی ئەوە ھەیە کە پیلانێک لە پشت ئەو پێکدادانە ھەبووبێت. دواتر تەرمەکانیان گەڕێندرایەوە شاری سلێمانی و خەڵکی بە گوڵە نەرگزەوە ماتەمینیان بۆ نواندن.
ئەندامەکان
بەشێک لە ئەندامانی تیپەکە
بەرھەمەکان
ھەندێک لە بەرھەمەکانی تیپی مۆسیقای مناڵانی سلێمانی
تیۆدۆر ھێرتسل
thumb|تیۆدۆر ھێرتسل thumb|نەخشەیەکی ھێرتسل کە ئاڵای زاینۆنیزمی تێدایە لە یەکێک لە بیرەوەرییەکانی خۆیدا وێنۆک|گڵکۆی ھێرتسل تیۆدۆر ھێرتسل (بە عیبری: תאודור הרצל، ) (لەدایکبووی ٢ی ئایاری ١٨٦٠، مردن لە ٣ی تەممووزی ١٩٠٤)، جوولەکەی نەمسایی و باوکی مۆدێرنی ڕامیاری زایۆنیزم و بەکاریگەرترین کەس دادەنرێت بۆ بنیادنانی وڵاتی ئیسرائیل.
ژیان
تیۆدۆر ھێرتسل، ڕۆژنامەنووسێکی جوولەکەی نەمساویی ھەنگاری بووە و دامەزرێنەری دەزگای ڕامیاری سەردەمی بووە لە ٢ ئایاری ساڵی ١٨٦٠ لە بۆداپێست لە شانشینی ھەنگاریا لەدایکبووە، ساڵی ١٨٧٨ قوتابخانەی تەواو کردووە و لەگەڵ خێزانەکەی ڕۆشتوون بۆ ڤیێنا و لەوێ پەیوەندی کردووە بە زانکۆی یاساوە و ساڵی ١٨٨٤ بڕوانامەی دکتۆرای بەدەستھێناوە و بۆ ماوەیەکی کەم لە دادگاکانی ڤیەننا و سالتمبۆرگ کاری کردووە و دواتر ڕووی لە وێژە و نووسین کردووە.
تیۆدۆر ھێرتسل ساڵی ١٨٨٥ ژمارەیەک چیرۆکی فەلسەفی بڵاوکردووەتەوە، ھەروەھا ژمارەیەک شانۆنامەشی نووسیووە بەڵام سەرکەوتنی گەورەی لەم بوارەدا بەدەستنەھێناوە، لە ساڵی ١٨٩١ وە بۆ ساڵی ١٨٩٦ وەکو ڕۆژنامەنووس کاری کردووە و پەیامنێری ڕۆژنامەی "نۆیە فرایە براس"ە بووە لە پاریس، لێرەوە گرنگی داوە بە جوولەکە و بیرووڕا جوولەکەیەکانی خۆی بڵاوکردووەتەوە و بیری لەوە کردووەتەوە کە جوولەکە چیتر پەنا نەبات بۆ وڵاتەکانی ئەورووپا ببێتە خاوەن پێگەی خۆی، ھەر لەم ڕووانگەیەوە ساڵی ١٨٩٥ پەرتووکێکی لەژێرناونیشانی وڵاتی جوولەکەی داھێناوە و ساڵی ١٨٩٦ بڵاوی کردووەتەوە، لەسەرەتادا پەرتووکەکەی ناوبانگێکی بڵاوی نەبووە بەڵام دواتر بووەتە بنەمای پەیدابوونی جوولەکەی ڕامیاری و دامەزراندنی بزوتنەوەی جوولەکە لەدوای بەستنی کۆنگرەی یەکەمی جوولەکەکان لە ساڵی ١٨٩٧ و ھێرتسلیش بەسەرۆکی ڕێکخراوی جیھانی جوولەکە ھەڵبژێردرا.
پاشان دەستی کردووە بە گفتوگۆ لەگەڵ چەند کەسایەتییەکی جیھانی وەکو فیلھلمی دووەمی قەیسەری ئەڵمانیا و عەبدول حەمیدی دووەم سوڵتانی عوسمانیەکان بەمەبەستی پاڵپشتی کردن لەپڕۆژەی جوولەکەکان بەڵام ھەوڵەکانی شکستی ھێناوە و سەرکەوتوو نەبووە. تیۆدۆر ھێرتسل لە ٣ ی تەممووزی ساڵی ١٩٠٤ لەتەمەنی ٤٤ ساڵیدا لە نەمسا کۆچی دوایی کردووە.
پۆل:جووە نەمسایییەکان پۆل:نووسەرانی نەمسایی پۆل:مێژووی ئیسرائیل پۆل:مێژووی زایۆنیزم پۆل:جووە مەجارییەکان پۆل:زایۆنیزم پۆل:مردووانی ١٩٠٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٠ پۆل:نووسەرانی جوو پۆل:سۆسیالیستەکانی جوولەکە
یەدوڵڵا ڕەحمانی
یەدوڵڵا ڕەحمانی (١٩٥٠ لە بێڵەھوو لە نزیکی سەرپێڵی زەھاو - ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١١ لە کرماشان)، ھونەرمەندی شاعێر و گۆرانیچڕ و مامۆستای مەقامبێژی ناوچەی گەرمیان (سەرپێڵ زھاو، قەسر، گیەڵان، ئەیوان، خانەقین) لە ڕۆژئاوای پارێزگای کرماشان بوو.
ژیان
یەدوڵڵا ڕەحمانی لە ڕێکەوتی ٢٨ی مانگی حەزەیرانی ساڵی ٢٠١١ لە کرماشان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی میناوا لە شاری کرماشان بە تەنیشتی گۆڕی مامۆستای ئاواز حیشمەتوڵڵا لوڕنەژاد بە خاک سپێردرا.
مەقامەکانی کوردی
یەدوڵڵا ڕەحمانی لە مەقامخوێنی کوردی مامۆستایەکی پایەبەرز بوو و مەقامەکانی بەوێنەی ئای ئای، قەتار، ئەڵڵاوەیسی، چەمەری، پایەمووری، ئاغامیڕەو، بانگ ھەڵدان، کۆتەڵ و ھەروەھا لە ئاوازی کوردیی ھوورە کە تەیبەت بە ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی کوردستان و خەڵکی کەڵھور، گۆران، سنجاوی و دیتر مەردمانی ئەو ناوچەیە، لە ڕەحمانی بە یادگار ماوەتەوە.
ژێدەر
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:خەڵکی سەرپێڵ زھاو
خاسکۆڤۆ
خاسکۆڤۆ شارێکە لە پارێزگای خاسکۆڤۆ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٨٠٬٨٧٠ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای خاسکۆڤۆ پۆل:خاسکۆڤۆ پۆل:شارەکانی بولگاریا
مامران
مامران گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
مامران لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شەلەیی و لە باشوور لەگەڵ گوندی تورەجاڕ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دەروارەی خواروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مەسۆیی بەرگەچ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئاندریا پیرلۆ
thumb|ئاندریا پێرلۆ بەدرێسی [[یانەی یوڤێنتوس.]] ئاندریا پێرلۆ یاریکەری ئیتالی لەدایک بووی ١٩ی مەی ساڵی ١٩٧٩، لەئێستادا ناوبراو یاری بۆ ھەڵبژاردەی ئیتالیا و یانەی نیویۆرک سیتی دەکا و پێشتر بۆ یانەی یوڤێنتوس لەھێڵی ناوەڕاستدا، ناوبراو یەکێکە لەو یاریکەرانی جامی جیھانیی فیفای بەدەست ھێناوە لەگەڵ ھەڵبژاردەی ئیتالیا لەساڵی ٢٠٠٦، بەر لەوەی ڕووبکاتە یانەی یانەی یوڤێنتوس یاری بۆ یانەی ئەی سی میلان ی ئیتالی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠ پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٠ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٤ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیتالی پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٤ پۆل:مێدالیاوەرگرانی برۆنزی ئۆڵمپیکی ئیتالی پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیتالی پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ پۆل:یاریزانە دیاریکراوەکانی ئێم ئێڵ ئێس پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
ڕەفتە
ڕەفتە (Refte، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٨ کەس لە ٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
ناتالی سارۆت
ناتالی سارۆت نووسەر، ڕۆماننووس و دراماتورژی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی جوو پۆل:جووە فەڕەنسییەکان پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی پۆل:جووە ڕووسەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠ پۆل:مردووانی ١٩٩٩ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
ئەبراھام پێرێرا
ئیبراھیم پێرێرا (ئەبراھام ئیسڕائیل پێرێرا، ھەروەھا پێرێرا) بازرگانێکی دەوڵەمەند و بەناوبانگی جولەکەی پورتوگالی بوو کە لە شاری ئەمستردام ژیا لە ١٦٤٤ تاوەکو مردنی لە ١٦٩٩.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی دەیەی ١٦٧٠ پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٦١٠
چیمنیوی بایکجی
پاشا "چیمنیو"ی بایکجی (بە هانگۆل: 침류왕؛ بە ھانجا: 枕流王)، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٣٨٥ز مردووە، پازدەیەم فەرمانڕەوایی بایکجی بوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٣٨٤ز بۆ ٣٨٥ز)بوو. کوڕە گەورەی پاشا گیۆنگوسو و خاتوو (ئای) بوو. یەکەم پاشا بووە کە بە فەرمی باوەڕ بە بودیزم بکات.
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٣٨٥ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٤ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی چوارەم
پارێزگای یامبۆڵ
پارێزگای یامبۆڵ پارێزگایەکە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی بولگاریا، لە باشوورەوە دراوسێی تورکیایە. ناوی لێنراوە لە شارە سەرەکییەکەی یامبۆل لەکاتێکدا شارۆچکەکانی دیکە بریتین لە سترالدزا، بۆلیارۆڤۆ و ئێلھۆڤۆ. پارێزگاکە خاکێکی ٣٣٥٥٫٥ کیلۆمەتر دووجا (١٢٩٥٫٦ میل چوارگۆشە) لەخۆدەگرێت. کە دابەشکراوە بەسەر ٥ شارەوانیدا کە کۆی ژمارەی دانیشتووانیان ھەیە، تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، کە ١٣٨٬٤٢٩ کەسە.
دانیشتووان
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای یامبۆل ١٥٦٬٠٨٠ کەس بووە (١٥٦٬٠٧٠ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٩٫٢٪یان لە ڕەگەزی نێر و ٥٠٫٨٪یان لە ڕەگەزی مێ بوون. تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ١٣٨ ھەزار و ٤٢٩ کەس بووە کە ٢٧٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای یامبۆل یامبۆڵ
بڕیارنامەی ٧٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی ئابی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ عێراق-کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٠٤‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ١ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:عێراق لە ١٩٩١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق پۆل:کووەیت لە ١٩٩١
بەلێرات
بەلێرات شارێکە لە ویلایەتی ڤیکتۆریای وڵاتی ئوسترالیا کە لە خوارەوەی دەشتی ڕۆژاوای زنجیرەچیای هایلێندزی ڕۆژهەڵات دایە.
دانیشتوانی شارەکە بریتین لە ٩٦،٩٤٠ کەس.
سەرچاوە
پۆل:بەلێرات پۆل:ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارۆچکەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:شارەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٣٨ لە ئوسترالیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٨
یامبۆل
یامبۆل شارۆچکەیەکە لە پارێزگای یامبۆڵ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٨٢٬٩٢٤ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا پۆل:پارێزگای یامبۆل پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای یامبۆل
ستایش (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
ستایش زنجیرە تەلەڤزیۆنییەکی ئێرانییە، لە دەرھێنانی سەعید سوڵتانییە، زنجیرەکە تا ئێستا سێ بەشی لێ بەرھەمھێنراوە.
باشووری کوردستان
زنجیرەکە لە باشووری کوردستان لەلایەن کەناڵی ئاسمانیی سپێدە کاری دۆبلاژی بۆ کرا و پەخش کرا، ئەکتەری سەرەکیی نێرگس محەممەدییە کە ڕۆلی ستایش دەگێڕێت.
تێبینییەکان
<references group="lower-alpha"/>
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەفزیۆنییە ئێرانییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان
چوڕە
چ‏‏‏ە‏‏‏پ|200px|وێنۆک|چوڕ‏‏‏ە‏‏‏ چوڕە (بە فارسی: چکاوک)، (بە لاتین: Lark)، (بە عەرەبی: قبرة) ئەم باڵندانە خۆش ئاوازن. پەڕوباڵیان قاوەیی ڕێ-ڕێیە. زیاتر لە سەر ئەرزن و پێڕۆن. قامکی پشتەوەی لاقیان درێژ و ڕاست و نینۆک تیژە. زیاتر بە گەل دەژین. کەم وا ھەیە نێر و مێیان وێک نەچن. لە سەر ئەرز ھێلانە ساز دەکەن. دانەوێڵە، جڕو جانەوەر، کرم و... دەخۆن.
ناوەکانی تر
جڕە، جککە، جککە بۆرە، چوڕڕە، قازلاخ، قازەڵاخ ،
جۆرەکان
جۆرەکانی ئەم باڵندانە بریتین لە:
بڵاوە
ئەم باڵندانە زۆرتر لە نیمەگۆی ڕۆژھەڵاتدا دەژین. بەناوبانگ ترین جۆری چوڕە، چوڕەی ئاسمانییە، کە لە سەرتاسەری ئەورووپا و بەشێک لە ئاسیا، بۆ وێنە کوردستان دەبینرێت.
ھێلانە و ھێلکە کردن
چوڕە ھێلانەکەی بە موو، پڕوپووش و شیتاڵ دروست دەکا. پاش جووت بوون چوڕەی مێ ٤-٥ ھێلکە دەکا، ھیلکەی بۆری نیشانە قاوەیی. پێدەچێ لە وەرزێکدا بتوانێ دوو جوجک بەخێو بکا.
سەرچاوەکان
پۆل:چوڕھ پۆل:چوڕە
سووزان لیلار
سووزان لیلار دراماتورژ و ڕۆماننووسێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فێمینیست پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١ پۆل:مردووانی ١٩٩٢ پۆل:نووسەرانی بەلجیکی لە فەڕانسا پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
زڕەکەو
وێنۆک زڕەکەو (ناوی زانستی: Perdix perdix) باڵندەیەکە لە تۆرەمەی قەرقاوڵ. درێژییەکەی ٣٠ سانتیمەترە، باڵی کورتە و کلکلی خورمایی ڕەنگ و کورتە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مەلەکانی ئەورووپا پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
پایتەخت
"""پایتەخت''' بە بەشێک لە وڵات، پارێزگا، ناوچە یان ھەرێمێک دەڵێن کە زۆربەی وەزارەتەکانی حکوومەت لەم شوێنە جێگیر بووە. پایتەخت جێگەی ڕێکخراوە سەرەکییەکانی حکوومەتە.
thumb|چەپ|250px|[[ھەولێر پایتەختی ھەرێمی کوردستان]]
سەرچاوەکان
پۆل:پایتەختەکان پۆل:جوگرافیای سیاسی
پۆل:جۆرەکانی دابەشکارییەکانی وڵاتەکان
زێوە، مەھاباد
زێوە (Zêwe، ) دێیەکە لە ناوچەی خەلیفانی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٣٩ کەس لە ٣٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
پازارجیک، بولگاریا
پازارجیک شارێکە لە پارێزگای پازارجیک لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٧٩٬٤٥٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پازارجیک پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٤٨٠ پۆل:دامەزرانەکانی ١٤٨٥ پۆل:١٠٠ پێگەی گەشتیاری لە بولگاریا پۆل:شارەکانی بولگاریا
بڕیارنامەی ٧٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی ئابی ١٩٩١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ عێراق. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٠٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١ پۆل:عێراق لە ١٩٩١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
دەماوەند
دەماوەند یەکێک لە شارەکانی پارێزگای تارانی ئێرانە. شاری دەماوەند ناوەندی شارستانی دەماوەندە. دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٦ بەرامبەر لەگەڵ ٤٨،٣٨٠ کەس بووە.
دانیشتووان
بە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شاری دەماوەند ٤٨،٣٨٠ کەس بووە. خەڵکی ئەم شارە بە زاراوەی دەماوەندی (زاراوەیێکی نێوان زمانی تەبەری و زمانی فارسی) قسە دەکەن. ھەروەھا لە گەڕەکەکانی باکووری ئەم شارە زمانی تەبەری بەکار دەھێنرێت.
وێنۆک|چەپ|300px|وێنەی پانۆڕاماییی ناوەندی شار
سەرچاوەکان
پۆل:دەماوەند پۆل:شارستانی دەماوەند پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای تاران
ئێرنست بۆرگناین
thumb|وێنۆک|چەپ|ئێرنست بۆرگناین ئێرنست بۆرگناین (٢٤ی کانوونی دووەم ١٩١٧ – ٨ی حوزەیران ٢٠١٢) ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو. لە ساڵی ١٩٥٥ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت.
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی