cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بەڵێن
بەڵێن
بەڵێن وشەیەکی کوردییە، بەرامبەر وشەی (وعد) ە لە زمانی عەرەبیدا و (Promise) لە زمانی ئینگلیزیدا.
پێناسە
وشەی بەڵێن لە زمانی کوردیدا وەک ناو و ھاوەڵناو و کار بەکاردێت.
وەک ھاوەڵناو: بەبەڵێن. ئەم ھاوەڵناوە پێی دەوترێت ھاوەڵناوی داڕژاوبەپێشگر، کە لە پێشگرێک و ناوێک پێکھاتووە (بە+بەڵێن) نموونە: ئەو کەسێکی بەبەڵێنە.
وەک کار: بەڵێندەدەم. ئەم کارە لە چاوگی (بەڵێندان)ەوە دروست بووە، کە لە (بەڵێن+دان) دروست بووە. نموونە: بەڵێندەدەم دڵسۆزبم لە کارەکەمدا.
وشەی بەڵێن وەک ناو بەکاردەھێنرێت و زۆرینەی ئەو کەسانەی ناویان بەڵێنە، کوڕن. بۆیە دەتوانین بڵێین ئەم ناوە ناوێکی کوڕانەیە.
سەرچاوەکان
https://web.archive.org/web/20170710192422/https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%88%D8%B9%D8%AF
ئۆقیانووسیا
300px|وێنۆک|چەپ|نەخشەی ئۆقیانووسیا ئۆقیانووسیا ناوچەیەکی جوگرافیایییە کە دوورگەکانی ئۆقیانووسی پاسیفیک لەبەردەگرێتەوە.
پۆل:ئۆقیانووسیا پۆل:ئۆقیانووسی ئارام پۆل:کیشوەرەکان
کیمیای فیزیکی
کیمیای فیزیکی بەشێک لە زانستی کیمیایە کە بۆ چارەسەری کێشە کیمیاییەکان لە یاساکانی فیزیک کەڵک وەردەگرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:کیمیای فیزیکی
کیمیای لێکۆڵەرەوە
کیمیای لێکۆڵەرەوە بەشێک لە زانستی کیمیایە کە باسی جوداکردنەوە و لێکۆڵینەوە لە بەشە سروشتییەکانی ماددەیەک دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:زانستی ماددە
کێنیدی، ئەلاباما
کێنیدی (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی لامار، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٤٤٧ کەس بووە. ڕووبەری ٧٫٩٥ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٥٦٫٢٣ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
یاریگا نێت
یاریگا نێت (بە ئینگلیزی: Yariga.net) ماڵپەڕێکی وەرزشییە بەزمانی کوردی. لە ٢٦ی ئابی ٢٠٠٧ دامەزراوە، یاریگانێت ماڵپەڕێکی وەرزشی گشتییە بەڵام زۆرترین ھەواڵەکانییان لەسەر تۆپی پێیە
یاریگا ستاتس
یاریگا ستاتس خزمەتگووزارییەکی ماڵپەڕی یاریگانێتە کەبەھۆی ئەم خزمەتگووزارییەوە بەکارھێنەری یاریگانێت دەتوانێت ڕیزبەند و یارییەکانی زۆربەی خولە جیھانییەکان ئاگاداربێت بەوردەکارییەوە.
بەستەری دەرەکییەکان
پۆل:وێبگە کوردییەکان
کیمبەرلی، ئەلاباما
کیمبەرلی (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی جێفەرسۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬٧١١ کەس بووە. ڕووبەری ١٥٫١٥ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٧٨٫٩٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر پۆل:شارەکانی ئەلاباما
تورگوت ئۆزال
تورگوت ئۆزال (تورکی:Turgut Özal) لە ساڵی ١٩٢٧ لە شاری مەلەتی لە دایک بووە و لە ١٩٩٣ لە ئەنقەرە بە ھۆ‌کارێکی نادیار کۆچی دوایی کردووە، یەکێکە لەسەرۆک کۆمار و سەرۆک وەزیرە ناودارە‌کانی تورکیا، باوکی لە ئەسڵدا ھی شاری «چە‌رمووک» ی سە‌ر بە مەلەتیە و دایکیشی خە‌لکی دێرسیم بوو. کوڕێکی بە ناوی «ئە‌حمە‌د ئۆزال» بووبە ئە‌ندام لە پە‌رلە‌مانی تورکیا ساڵی ١٩٩٩.
بارووق
بارووق یەکێک لە شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوای ئێران و شارستانی میاندواوە.
تورگوت ئۆزال
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧ پۆل:مردووانی ١٩٩٣ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا پۆل:سەرۆک وەزیرانی تورکیا پۆل:نەقشبەندی پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
بڕیارنامەی ١٩٥٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٥٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی عێراق. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٤٥٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بارووق
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
بڕیارنامەی ١٩٥٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١٠ پۆل:عێراق لە ٢٠١٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
کیلن، ئەلاباما
کیلن شارۆچکەیەکە لە کەرتی لۆدەردەیل، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬١٠٨ کەس بووە. ڕووبەری ٥٫١١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٢١٦٫٨٣ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
لافایێت، ئەلاباما
لافایێت (، ) شارێکە لە کەرتی چەیمبەرز، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٬٠٠٣ کەس بووە. ڕووبەری ٢٣٫٠١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٣٠٫٥١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
یاخیبوونی عێراقی (پاش کشانەوەی ئەمەریکا)
وێنۆک|چۆنیەتی دابەشبوونی دەسەڵات لە عێراق
سەدەی ١٨یەم
---Sidenote START--- سەدەی ھەژدەھەم بە پێی ڕۆژژمێری زایینی، ماوەیەکی کاتییە لە یەکەم ڕۆژی ساڵی ١٧٠١ تا کۆتا ڕۆژی ١٨٠٠.
یاخیبوونی عێراقی (پاش کشانەوەی ئەمەریکا)
یاخیبوونی عێراقی چەندین سەرھەڵدان و یاخیبوونە کە لە دوای کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا لە عێراق لە ساڵی ٢٠١١ ڕووی دا. لەم پێکدادانانەدا چەندین ھەزار کەس کوژراون یان بریندار بوون.
کیلن، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
میسداق
میسداق بە ھەر شتێک دەوترێت کە بابەتێک لەباریدایە. لە مانازانی و مەنتیقدا، مەبەست لە میسداقی تێگەیەشتە یان بیرۆکەیەک کۆی گشتی ئەو نموونانەیە کە بەپێی ئەو تێگەیەشتەیە دروست کراون.
سەدەی ١٨یەم
لە ماوەی ئەم سەدەیەدا سەردەمی ڕۆشنگەری بە شۆڕشی فەڕەنسا و دواتر شۆڕشی ئەمریکا گەیشتە لوتکە. زانست و فەلسەفە بەشێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد. فەیلەسووفەکان خەونیان بە سەردەمێکی گەشاوەترەوە دەبینی. ئەم خەونە لەگەڵ شۆڕشی فەڕەنسادا بوو بە شتێکی ڕاستەقینە، ھەرچەندە دواتر بەھۆی سەردەمی تیرۆر (١٧٩٣–١٧٩٤) لەلایەن ماکسیمیلیان ڕۆبێسپێرەوە خرایە مەترسییەوە. لە سەرەتادا زۆرێک لە شانشینەکانی ئەورووپا پشتگیریان لە ئامانجە فەلسەفییەکانی ڕۆشنگەری دەکرد، بەڵام لەگەڵ شۆڕشی فەڕەنسا ترسیان لە لەدەستدانی دەسەڵاتی خۆیان ھەبوو و ھاوپەیمانی بەرفراوانی دژە شۆڕشیان پێکھێنا.
بڕیارنامەی ١٩٥٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٥٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٤٤٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
سەدەی ١٨یەم
کارە مۆسیقیەکان
پۆل:ھەزارەی ٢یەم پۆل:سەدەکان پۆل:سەدەی ١٨یەم
ئەندی وارھۆل
وێنۆک|ئەندی لە ١٩٧٣ ئەندی وارھۆل (؛ ٦ی ئابی ١٩٢٨ تا ٢٢ی شوباتی ١٩٨٧) ھونەرمەندێکی ئەمریکییە کە ھونەری لە ئاستێکی نوێدا ھێناوە.
بڕیارنامەی ١٩٥٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١٠
ئەندی وارھۆل
پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ھونەرمەندانی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:وێنەکێشە ئەمریکییەکان پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی پۆل:وێنەکێشە نیویۆرکییەکان پۆل:مردووانی ١٩٨٧ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨ پۆل:فۆتۆگرافەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کوڕە وێنەکێشە ئەمریکییەکان پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە پەنسیلڤانیا پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
بڕیارنامەی ١٩٥٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١٠ پۆل:عێراق لە ٢٠١٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
یووسف ئێستێس
thumb|یوسف لە ئەمستەردام پایتەختی هۆڵاند لەساڵی ٢٠١٣ یووسف ئیدوارد ئیستێس لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٤٤ ، بانگخوازی ئیسلامیی ئەمریکییە پێشتر مامۆستایەکی مەسیحی بووە بەڵام لەساڵی ١٩٩١ ئاینەکەی خۆی بۆ ئیسلام گۆڕیوە و لەوکاتەوە دەستی بە بانگەواز کردن بۆ ئیسلام کردووە ، لەدوای موسڵمانبوونی خۆی فێری زمانی عەرەبی کردووە لە مەغریب و میسر و تورکیا کە ماوەی ١٩٩١ تاکوو ١٩٩٨ خایاندووە ، لەئێستادا کاریگەری وتارەکانی یووسف لەسەر بەشێک لە موسڵمانان هەیە.
کینستن، ئەلاباما
کینستن (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی کۆفی، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٥٤٠ کەس بووە. ڕووبەری ١٢٫٧١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٤٢٫٤٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
یووسف ئێستێس
بەستەری دەرەکی
پۆل:زیندووان پۆل:موسڵمانانی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
مارگرێت جۆرج
وێنۆک|مارگرێت جۆرج مارگرێت جۆرج ئافرەتێکی ئاشووریی کورد بوو کە بە یەکەم ژنی پێشمەرگەی کورد ناوی لێدەبەن. مارگرێت لە تەمەنی ٢٠ ساڵیدا لە کاتێکدا کە کوردە موسوڵمانەکان پێشمەرگەبوونیان بۆ ژنان بە قەدەغە دەزانی چووە نێو ھێزەکانی پێشمەرگەکانی مەلا مستەفای بارزانی و بە ھۆی ئازایی و نەترسییەکەوە زۆر زوو بەناوبانگ بوو. وێنەکانی مارگرێت بۆ ھاندانی کوردەکان، بە گشتی لەنێو کۆمەڵانی خەڵکدا بڵاو کرایەوە. بەڵام لە شەوی ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦٩ لە گوندی قەڵاقومری لە بۆسەیەکدا بە شێوەیەکی گوماناوی کوژرا. لەدوای کوژرانی ئیتر لەنێو میدیاکانی کوردەکانەوە ناوی لێنەبرا.
ئێکس کۆد
ئێکس کۆد نەرمەواڵەیەکە لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ پەرەی پێدەدرێت ، کاری ئەم نەرمەواڵەیە ئەوەیە بەکارهێنەرانی دەتوانن نەرمەواڵە بۆ بەرهەمەکانی ئەپڵ دروست بکەن و تا ئێستاش چوار وەشانی بنەڕەتی لێ دەرچووە وە یەکەم وەشانیشی لەساڵی ٢٠٠٣ دەرچووە ، ئەم نەرمەواڵەیە تەنها لەسەر سیستەمی کارپێکەری مەک ئۆ ئێس کار دەکات و لە کۆگای ئەپڵ تایبەت بە سیستەمەکە دەست دەکەویت و بەخۆڕایشە
مارگرێت جۆرج
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٦٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١ پۆل:ژنانی کورد پۆل:مەسیحییەکانی عێراق پۆل:ئاشوورییەکانی باشووری کوردستان پۆل:ئاشوورییەکانی عێراق پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢
زوبەیر کوڕی عەوام
زوبەیر کوڕی عەوام یەکێک بوو لە هاوەڵانی پێغەمبەر موحەممەد (د.خ). وەهاوکات یەکێک بووە لەو دە کەسەی موژدەی بەھەشتیان پێدراوە.
زمانی سیوەندی
زمانی سیوەندی ناوی یەکێک لە زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوایە کە لە سیوەند، سەر بە پارێزگای فارس قسەی پێ‌دەکرێ. ئەم زمانە تەنیا زمانێکە کە ئەگەرچی لە باشووری ڕۆژئاوای ئێران ھەڵکەوتووە، بەڵام سەر بە زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژئاوایە. زمانی سیوەندی بە زمانی کوردی زۆر نزیکە.
زوبەیر کوڕی عەوام
پۆل:دە کەسەی موژدەی بەھەشتیان پێدراوە پۆل:لەدایکبووانی ٥٩٤ پۆل:مردووانی ٦٥٦ پۆل:ھاوەڵەکان پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:زانایانی فەرموودە پۆل:قوڕەیش
بڕیارنامەی ١٩٥٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٥٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٤٤٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
چواربورج
چواربورج یەکێک لە شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوای ئێران و شارستانی میاندواوە.
زمانی سیوەندی
ھەڵسەنگاندنی زمانی سیوەندی لەگەڵ زمانی کوردی
پۆل:زمانەکانی ئێران پۆل:زمانەکانی پارێزگای فارس
بڕیارنامەی ١٩٥٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١٠
کینزی، ئەلاباما
کینزی (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی ھیووستن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬١٩٨ کەس بووە. ڕووبەری ٣١٫٣٤ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٧٠٫١٣ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
تەلحە کوڕی عوبەیدوڵڵا
تەلحە کوڕی عوبەیدوڵڵا یەکێک بوو لە هاوەڵانی پێغەمبەر محەممەد (د.خ). وە هاکات یکێک بووە لە دە کەسەی موژدەی بەھەشتیان پێدراوە.
زەراوا (خۆی)
زەراوا یان زۆراوا یەکێک لە شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوای ئێران و شارستانی خۆیە.
شامی کرماشانی
وێنۆک|200px|وینەی ڕووبەرگی پەرتووکی «چەپکەگوڵ»، چەند پارچەیەک لە شیعرەکانی شامی کرماشانی.
تەلحە کوڕی عوبەیدوڵڵا
پۆل:مردووانی ٦٥٦ پۆل:ھاوەڵەکان پۆل:دە کەسەی موژدەی بەھەشتیان پێدراوە پۆل:لەدایکبووانی ٥٩٤ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان پۆل:قوڕەیش
زەراوا (خۆی)
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
یاخیبوونی عێراقی (پاش کشانەوەی ئەمەریکا)
سەرچاوەکان
پۆل:عێراق لە ٢٠١١ پۆل:ململانێکانی ٢٠١١ پۆل:ململانێکانی ٢٠١٢ پۆل:ململانێکانی ٢٠١٣ پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤ پۆل:شەڕەکانی ئێران پۆل:شەڕەکانی عێراق پۆل:شەڕەکانی سووریا
شامی کرماشانی
شاھموراد موشتاق ناسراو بە شامیی کرماشانی (١٩١٧ لە کرماشان - ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤ لە کرماشان) شاعری کوردە، کە لە ساڵی ١٩١٧ لە شاری کرماشان لە دایک بوو. ئەو لە مناڵیدا دایک و باوکی خۆی لە دەست دەدات. لە تەمەنی ٤ ساڵیدا تووشی نەخۆشی ھاوڵە (خوریکە) دەبێت و ھەر دوو چاوی لە دەست دەدات. لەم لایەنەوە دەڵێت:
شکاک
شکاک ھۆزێکی گەورەی کوردن کە لە باکووری پارێزگای ورمێی ئێران لە ناوچەی مەرگەوەڕ و تەرگەوەڕ، سۆما برادۆست، شپیران، نازلو، ئەنزەلی و سەلماس و بەشێک لە ڕۆژاوای تورکیادا دەژین. لە ناوچەی شێڕان و ئەفرین ٣٧ گوندی شکاک ھەیە. شکاکەکان بە شێوەزاری کورمانجی (بنشێوەزاری شکاکی) قسە دەکەن. ئەم ھۆزە لە دیرۆکی کورداندا ڕۆڵێکی گرینگی ھەیە، سمکۆی شکاک شۆڕشگێڕێکی ناوداری ئەم ھۆزە بووە. ھۆزی شکاک لە دوو تیرەی (کارداری و ئەبدویی) پێک دێت: تیرەی کارداری، لقەکانی فەنەکی، مامەدی، نیسانی، دەلان (دەلان یان دەلی)، خدری، بۆتان، ھناری، پساخا، گەورک و خەلووفان لەخۆ دەگرێت. تیرەی ئەبدوویی ئەم نۆ لقە لەخۆ دەگریت: کزنی، کەچەڵی، پساخا (ھۆزی سمکۆی شکاک) ئەتمانی، چەرکۆیی، مەندۆلەکی، نەعمەتی، ئێڤەری و شەکەری. زاراوەی شکاکان نزیکترین زاراوە بە زاراوەی فەرمیی کورمانجییە.
لافایێت، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٣ پۆل:شارەکانی ئەلاباما
کێلیتن، ئەلاباما
کێلیتن شارۆچکەیەکە لە کەرتی کوسا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢١٧ کەس بووە. ڕووبەری ٢٫٥ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٨٦٫٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
شامی کرماشانی
شامی زۆر جوان لە شیعری حافز، سەعدی و خەییام دەزانێت و ھەر ئەمەش دواتر دەبێتە ھۆی زاڵبوونی شامی بە سەر ھونەرەکانی شیعر گوتندا. شامی شیعری خۆی بە زمانی خەڵکی زۆر نزیک کردووەتەوە. شامی لە ڕۆژی ھەینی، ڕێکەوتی ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤ کۆچی دوایی کرد.
لەیک ڤیوو، ئەلاباما
لەیک ڤیوو (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی تەسکالوسا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٩٤٣ کەس بووە. ڕووبەری ٤٫٧٤ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٤٠٩٫٩٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
لەیکڤیوو، ئەلاباما
لەیکڤیوو شارۆچکەیەکە لە کەرتی دیکەب، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٤٣ کەس بووە. ڕووبەری ١٫٦٤ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٨٧٫٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
کەشەور
کەشەور شارەدێیەکە، کەوتووەتە گوندستانی کشاوەرز، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
زانکۆی پاریس
thumb|زانکۆی پاریس یان سۆربۆن لەکاتی بەفر بارین زانکۆی پاریس یان زانکۆی سۆربۆن ناودارترین زانکۆی فەڕەنسا و یەکێ لە کۆنترین زانکۆکانی جیهان و ئەورووپا ، ئەو زانکۆیە لە ناوەڕاستەکانی سەدەی ١٢ دامەزرا ، تۆماس ئەکویناس ناودارترین کەسە لەو زانکۆیە خوێندبێت.
کێلیتن، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
لەیک ڤیوو، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
زانکۆی واتەرلوو
زانکۆی واتەرلوو ، زانستگایەکی گشتییە لە شاری واتەرلووی، پارێزگای ئونتاریۆی وڵاتی کەنەدا. زانستگای واتێرلوو لە ساڵی ١٩٥٧ی زایینیدا بینا نراوە و ئێستە شەش زانکۆی (کۆلێجی) جیاوازی ھەیە و نزیک بە سی ھەزار کەس خوێندکاری لە لقە جۆراوجۆرەکانی زانستدا وەکوو ئەندازیاری، پزیشکی و ھونەر ھەیە.
کەشەور
کەشەور ناوەندی گوندستانی کەشەورە.
محەممەدیار
محەممەدیار شارەدێیەکە، کەوتووەتە گوندستانی مەھدی، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
کەشەور
جوگرافیا
کەشەور لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی نەجار و لە باشوور لەگەڵ گوندی قازانلی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەرەبڵاغی خواروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی کوزەڵە.
لەیکڤیوو، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
سێرڤانتێس
300px|وێنۆک|چەپ|وێنەی میگێل دی سێرڤەنتێس میگێل دی سێرڤەنتێس نووسەر، سەترانبێژ و وێنەکێشی ئیسپانیاییە. ئەو خاوەنی کتێبی دۆن کیشۆتە کە بە ڕای زۆر کەس یەکێکە لە گەورەترین کتێبە کلاسیکەکانی جیھان.
زانکۆی پاریس
کەسایەتی کورد لەنێو زانکۆ
لەنێو زانکۆی پاریس زۆرێک لە کوردەکان خوێندوویانە لەناودارترینییان سیاستەوانی کورد کەریم سەنجابی و نووسەری کورد فەرهاد پیرباڵن.
سمکۆ
ئیسماعیل ئاغای شکاک ناسراو بە سمکۆی شکاک (لەدایکبوو ١٨٨٧ – مردووی ١٩٣٠) شۆڕشگێڕێکی کوردی ڕێبەری ھۆزی شکاک بوو کە بۆ ماوەیەک دەسەڵاتی ناوچەی ڕۆژاوای گۆلی ورمێی لە حکوومەتی ناوەندیی ئێران سەندەوە.
شکاک
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:ھۆزە کوردییەکان پۆل:ھۆزەکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:پارێزگای شرنەخ
سێرڤانتێس
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی ئیسپانی پۆل:ڕۆماننووسانی ئیسپانی پۆل:میگێل دێ سێرڤانتێس پۆل:شاعیرە ئیسپانییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٧ پۆل:مردووانی ١٦١٦ پۆل:مێژووی ئەلجەزیرە پۆل:مێژووی وێژە پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:نووسەرانی پیاوی سەدەی ١٧یەم
محەممەدیار
جوگرافیا
محەممەدیار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بارانی کورد و لە باشوور لەگەڵ گوندی تازەکەندی جەبەل و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی داش دورگە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاقابیگلو.
شامی کرماشانی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧ پۆل:مردووانی ١٩٨٤ پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی ئێرانی پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی
میسداق
نموونەکان
میسداقی ھەنووکەیی: ھەولێر
کەشەور
پەراوێزەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کەنزس، ئەلاباما
کەنزس (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی وۆکەر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٢٦ کەس بووە. ڕووبەری ٢٫٦٤ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٨٥٫٦١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
محەممەدیار
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
زانکۆی واتەرلوو
سەرچاوەکان
ماڵپەڕی زانکۆی واتەرلوو
پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٥٧ پۆل:زانکۆکانی کەنەدا
پۆل:زانکۆی واتەرلوو
عەبدولڕەحمان کوڕی عەوف
وێنۆک|چەپ|گڵکۆی عەبدولڕەحمان کوڕی عەوف لە [[ئوردندا.]] عەبدولڕەحمان کوڕی عەوف یەکێک بوو لە ھاوەڵانی پێغەمبەر محەممەد.
کینستن، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
عەبدولڕەحمان کوڕی عەوف
ناوى عەبدوڕەحمانى كوڕی عەوفى كوڕی عەبدعەوفى قوڕەیشی زوهریە، كونیەكەى ئەبووموحەممەدە، دایكی ناوى شیفائی كچی عەوفە.
یەكێكە لە دە موژدەپێدراوانى بەهەشت و یەكێكیشە لە شەش هاوەڵی شووراى سەردەمى عومەرى كوڕی خەططاب، پێغەمبەر تا وەفاتى كرد لێی رازى بوو.
عەبدوڕەحمان سەرەتا ناوى عەبدعەمر یان عەبدولكەعبە بوو، بەڵام كە موسڵمان بوو پێغەمبەر ناوى نا عەبدوڕەحمان.
برایەكى هەبوو بە ناوى ئەسوەد كە ئەمیش هاوەڵی پێغەمبەر بوو و ماوەیەك پێش فەتحى مەككە كۆچی كرد بۆ مەدینە، برایەكى تریشی هەبوو بەناوى عەبدوڵا كە لەرۆژی فەتحى مەككەدا موسڵمان بوو.[5]
خوشكێكی هەبوو بە ناوى حەمنەن كە ئەویش هاوەڵی پێغەمبەر بوو،[6]خوشكێكی تری ناوى شیفائی كچی عەوف بوو كە لە مەككە موسڵمان بوو و هاودەم بە عاتیكەى خوشكی كۆچی كرد بۆ مەدینە.
کەنزس، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
عەبدولڕەحمان کوڕی عەوف
ژن و منداڵەكانى:
ژنێكی هەبوو بە ناوى ئومموكلثومى كچی عوتبە كە كوڕێكی لێ بوو بەناوى سالم، ژنێكی تری كچی شەیبە بوو كە كچێكی لێی بوو بە ناوى ئوممولقاسم، ژنێكی تری ناوى ئومموكلثومى كچی عوقبە بوو كە موحەممەد و ئیبراهیم و حەمید و ئیسماعیل و حەمیدەو ئەمەتورەحمانى لێی هەبوو، ژنێكی تری ناوى سەهلەى كچی عاصم بوو كە میعەن و عومەر و زەید و ئەمەتوڕەحمانى بچووكى لێی هەبوو، ژنێكی تری ناوى بەحریەی كچی هانی ْ  بوو كە كوڕێكى لێی هەبوو بە ناوى عوروە، ژنێكی تری ناوى سەهلەى كچی سوهەیل بوو كە سالمی بچووكى لێ هەبوو، ژنێكی تری ناوى ئومموحەكیم بوو كە ئەبووبەكری لێی هەبوو، ژنێكی تری كچی ئەبیلحەیس بوو كە كوڕێكی لێی هەبوو بەناوى عەبدوڵا، ژنێكی تری ناوى تەماضوری كچی ئەصبەع بوو كە عەبدوڵاى بچووكى لێ هەبوو، ژنێكی تری ناوى ئەسمائی كچی سەلامە بوو كە عەبدوڕەحمانى لێی هەبوو، ژنێكی تری ناوى ئومموحورەيث بوو كە موصعەب و ئامینەو مەریەمى لێ هەبوو، ژنێكی تری ناوى مەجدى كوڕی یەزیدە كە كوڕێكی لێی هەبوو بە ناوى سوهەیل، ژنێكی تری ناوى غەزالى كچی كیسرا بوو كە كەنیزەك بوو و كوڕێكی لێی هەبوو بە ناوى عوثمان، چەند ئوممووەلەدێكی تری هەبوو بەناوى عوروەو یەحیا و بیلال، ژنێكی تری ناوى بادیە بوو كە جوەیریەی لێ هەبوو، ژنێكی تری ناوى زەینەبی كچی صەباح بوو كە ئوممویەحیاى لێ هەبوو.
عەبدوڕەحمان دە ساڵ لە پێغەمبەر بچوكتر بوو، چونكە دە ساڵ پاش ساڵی فیل لەدایك بوو
زانکۆی پاریس
کەسایەتی کورد لەنێو زانکۆ
پۆل:زانکۆی پاریس پۆل:پاریس پۆل:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
عەبدولڕەحمان کوڕی عەوف
موسڵمانبوونى:
موسڵمانبوونى عەبدوڕەحمان هاوكات بوو لەگەڵ موسڵمانبوونى عوثمانى كوڕی مەظعوون و عوبەیدەى كوڕی حارث و ئەبووعوبەیدەدا، ئەمەش پێش ئەوەى پێغەمبەر بچێتە ماڵی ئەرقەم و لەوێ بانگەواز بكات، عەبدوڕەحمان هاودەم بەو هاوەڵانەى چوونە خزمەت پێغەمبەر، پێغەمبەرى خوا باسی ئیسلامى كرد بۆیان و وردەكاریەكانى ئیسلامى خستەڕوو بۆیان، ئەوانیش موسڵمان بوون.
پۆل:مردووانی ٦٥٢ پۆل:ھاوەڵەکان پۆل:لەدایکبووانی ٥٨١ پۆل:مردووانی ٦٥٤ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
میسداق
نموونەکان
مانا: شارێک کە ناوەندە سەرەکییەکانی حکوومەتی و یاسادانانی کوردستانی باشووری لەخۆ گرتووە
سەرچاوە
پۆل:تیۆریی کۆمەڵە پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
سمکۆ
ژیان
سمکۆ ناوی ئیسماعیلە و کوڕی محەممەد پاشای کوڕی عەلی خانی کوڕی ئیسماعیل ئاغای شکاکە و بنەماڵەکەیان لە مێژەوە گەورە و دەسەڵاتداری خێڵی شکاک بوون. سمکۆ ساڵی ١٨٨٧ لەدایک بووە و پاش مردنی باوکی و جەعفەر ئاغای برای، سەرکردایەتی شکاکی گرتووەتە دەست و لەدوای شەڕی جیھانی یەکەمەوە دەستی بە گرتنی ناوچەکانی قەراغی گۆلی ورمێ کردوە. ھەرچەندە لە ساڵانی شەڕی یەکەمی جیھانیدا سمکۆ لە ھیچ چالاکییەکی سیاسی بەشداری نەکردبوو، بەڵام ھێزەکانی ڕووسیا گرتیان و دووریان خستەوە بۆ شاری تبلیس و دواتر ئازادیان کرد بەو مەرجەی لە شاری خۆی دابنیشێ و ھیچ ھەڵوێستێک دژی ڕووسەکان نەنوێنێت.
ئوزوندەرێی خوارێ
ئوزوندەرێی خوارێ (Uzunderêy xwarê، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٦٠ کەس لە ٤١ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
سمکۆ
شۆڕشی سمکۆ
کە جەنگی جیھانی یەکەم کۆتایی ھات سمکۆ وەک سەرکردەیەکی سیاسی ناوی دەرکرد و لەپێناو دامەزراندنی ئیدارەیەکی کوردیدا ساڵی ١٩١٩ شۆڕشی بەرپاکرد و گەلێ ناوچەی گرنگی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە، ساڵی ١٩٢١ لە ئەنجامی لەشکرکێشییەکی گەورەی ھێزەکانی حکوومەتی ئێراندا سمکۆ ناچار بوو پاشەکشێ بکات و پەنا بەرێتە بە تورکیا. ساڵی ١٩٢٤ بە بڕیارێکی لێبوردن گەڕایەوە ئێران و ساڵی ١٩٢٦ جارێکی تر شۆڕشی بەرپاکردەوە. بەڵام ئەمجارەشیان شۆڕشەکەی تێکشکاو ماوەیەک لە تورکیادا بە دەستبەسەری مایەوە. پاش ئازادکردنی گەڕایەوە ئێران و ساڵی ١٩٣٠ بە پیلانێکی کاربەدەستانی ئێران لە شاری شنۆ کوژرا، بەمەش شۆڕشەکەی شکاک کۆتایی ھات کە یازدە ساڵ درێژەی کێشابوو.
سمکۆ و ناسیۆنالیزمی کوردی
ھەندێک لە ناسیۆنالیستە کوردەکان سمکۆ بە قارەمانێکی نەتەوەی کورد دەزانن و ڕووخانی حکوومەتی ئەو دەگەڕێننەوە سەر دژایەتی دەستەڵاتی ئەو کاتی ئێران دژ بە کوردەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧ پۆل:مردووانی ١٩٣٠ پۆل:سەربزێوانی کورد پۆل:خەڵکی ورمێ
ئۆژێن پۆتیێ
ئۆژێن پۆتیێ (بە فە‌ڕە‌نسی: Eugène Pottier) پۆتیێ لە ٤ی نۆڤە‌مبە‌ر ١٨١٦ لە پاریس لە فە‌ڕە‌نسا لە خێزانێکی ھە‌ژار لە‌دایکبووە، ھە‌موو ژیانی وە‌ک پرۆلیتایە‌کی ھە‌ژاری بە‌سە‌ربردووە، ھە‌موو بژێوی ژیانی لە بارکردن و پڕکردنە‌وە‌ی سندوقە‌کان و وینە‌کردن لە‌سە‌ر چنین پە‌یدا ئە‌کرد، لە تە‌مە‌نی ١٤ ساڵیدا یە‌کە‌م شیعری نوسی بە‌ناونیشانی ((بژی ئازاد))، لە‌ساڵی ١٨٤٨ بە‌ژداری شە‌ڕە مە‌زنە‌کە‌ی کرد لە سە‌نگە‌رگرتن دژ بە برجوازییە‌ت.
لە ساڵی ١٨٤٠ بە‌دە‌نگە‌وە‌ی ڕوداوە گە‌ورە‌کانی فە‌ڕە‌نساوە ھات، گۆرانی خە‌باتگێرانە ئامرازی بوو بۆ وشاری کردنە‌وە‌ی خە‌ڵکی دواکە‌وتوو، داوای لە کرێکاران ئە‌کرد کە یە‌ک ڕیزبن بۆ گورز ھاویشتن لە برجوازیە‌ت و ڕژێمە بورجوازییە‌کانی فە‌ڕە‌نسا.
لە کۆموونە‌ی پاریسی مە‌زندا بە ئە‌ندام ھە‌ڵبژێردرا ٣٣٥٢ دە‌نگی ھێنا لە‌کۆی ٣٦٠٠ دە‌نگ. پاشان بە‌شداریکرد لە جێبە‌جێکردنی ھە‌موو کارە‌کانی کۆموونە، کە یە‌کە‌م ڕژێمی پرۆلیتاریا بوو.
ڕووخانی کۆموونە ناچاری کرد ھە‌ڵبێت بۆ ئە‌مریکا و ئنگڵتە‌را، لە حوزە‌یرانی ساڵی ١٨٧١ دوای یە‌ک ڕۆژ لە ئایاری خوێناوی سروودە بە‌ناوبانگە‌کە‌ی (ئینتە‌رناسیۆنال) ی نووسی، کۆموونە تێکشکا، بە‌ڵام سروودە‌کە‌ی پۆتیێ (ئینتە‌رناسیۆنال) بیر و باوە‌ڕێکێ ھە‌ڵگرت بۆ ھە‌موو جیھان، ئە‌م سروودە ئێستا لە ھە‌موو کاتێک زیندووترە.
لە ساڵی ١٨٧٩ کە لە مە‌نفا بوو، ھە‌ڵبە‌ستە‌یە‌کی (لە‌کرێکارانی ئە‌مریکا بۆ کرێکارانی فە‌رە‌نسا) نووسی، لە توێی ئە‌و شیعرە‌دا وێنە‌ی ژیانی کرێکارانی ژێر ستە‌می سە‌رمایە‌داری بە‌رجە‌ستە کردبوو لە ھە‌ژارییان و کاری دژواریان و چە‌وساندنە‌وە‌یان و باوە‌ری پتە‌ویان بە سە‌رکە‌وتنێکی نزیک بۆ باسە‌کە‌یان.
پاش تێپە‌ڕبوونی ٩ ساڵ بە‌سە‌ر کۆموونە‌دا، ئۆژێن پۆتیێ گە‌ڕایە‌وە بۆ فە‌ڕە‌نسا، یە‌کسە‌ر چووە ڕیزی (پارتی کرێکاران) وە، یە‌کە‌م دیوانی لە ساڵی ١٨٤٧ بلاوکردە‌وە و لە ساڵی ١٨٨٧ دیوانی دووە‌می بە‌ناونیشانی (گۆرانیە شۆڕشگێڕە‌کان) بڵاو کردە‌وە.
بە‌ڵام گۆرانییە‌کانی تری ئە‌م شاعیرە کرێکارییە دوای مردنی بڵاوکرایە‌وە. کرێکارانی پاریس لە ٨ دیسە‌مبە‌ری ساڵی ١٨٨٧ تە‌رمی ئۆژێن پۆتیێ یان بە‌رێکرد بۆ گۆڕستانی بیر لاشیز، ھە‌موو ئە‌وانە‌ی لە کۆموونە لە سێدارە‌دران لە‌وێ نێژراون.
پیاوانی پۆلیس قە‌صابخانە‌یە‌کیان ڕیکخست لە دڕاندنی ئاڵا سوورە‌کە، جە‌ماوە‌ر لە ناشتنی تە‌رمە‌کە‌ی بە‌شداربوون، لە ھە‌موو لایە‌کە‌وە دە‌نگ بە‌رز ئە‌بووە‌وە بژی پۆتیێ!.
پۆتیێ بە ھە‌ژاری مرد، بە‌ڵام نە‌مرە یە‌کێکبوو لە ھە‌رە مە‌زنە‌کان، بە گۆرانی خە‌ڵکی ئە‌وروژاند، ئە‌وکاتە‌ی یە‌کە‌م سروودە‌کە‌ی نووسی کرێکارانی سۆسیالیست لە دە‌کە‌س زیاتر مە‌زە‌ندە نە دە‌کرا، بە‌ڵام ئێستا دە‌یان میلیۆن لە پرۆلیتاریا، گۆرانیە مێژوویە‌کە‌ی ئۆژێن پۆتیێ ئە‌زانن.
سه‌رچاوه‌
ئه‌رشیفی مارکسیسته‌کان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٦ پۆل:مردووانی ١٨٨٧ پۆل:سۆسیالیستە فەڕەنسییەکان
بڕیارنامەی ١٩٥٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٥٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی عێراق. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٤٥٠‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١٠ پۆل:عێراق لە ٢٠١٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
ژن
چەپ|وێنۆک|ژنان
چەپ|وێنۆک|نیگارێکی کۆن لە ژنی ئێران لە ھەشت بەھەشتی ئیسفەھان
کەرت
کەرتژمار نوێنەری ژمارەیەک پاژی یەکسانە و کەرتناو دەڵێت چەند دانە لەو پاژانە تێکڕا گشتێک پێکدێنن. بۆ نموونە کەرتی ٣/٤ بگرنە بەرچاو، کەرتژمار ٣یە و ئەوەمان پێدەڵێ کە کەرتەکە نوێنەری ٣ پاژی یەکسانە، ھەروەھا کەرتناو، کە ٤ە، ئەوەمان پێدەڵی کە ٤ پاژ پێکەوە گشتێک دروست دەکەن.
ژن
چەپ|وێنۆک|Jina bi setar, Safrana Sefewî, Isfahansfahan (ca. 1600-1610) ژن یان ئافرەت بریتییە لە ڕەگەزی مێی مرۆڤ.
وشەی کچ یان کەنیشک بۆ کەسانی پێنەگەیشتوو بەکاردێت و لە بەرامبەردا وشەی ژن بۆ کەسانی پێگەیشتوو؛ واتا تەمەنی ژێر 18 ساڵ بێت. ھەرچەند لە زمانی خەڵکی ئاساییدا کچ بە مێوینەی شوو نەکردوو دەڵێن.
بە شێوەیەکی گشتی وشەی ژن ئاماژەیە بۆ مرۆڤی مێوینە، وەک «مافی ژن».
لە دۆخی ئاساییدا ژنێکی پێگەیشتوو دەتوانێ دووگیان بێ و بزێت. دایک (دا، داڵک، داڵگ، دایگ، ئەڎا) بە ژنی خاوەن منداڵ دەڵێن.
ڕێزناوی ژنان لە بانگ کردندا بریتییە لە: «خانم»، «خاتوون»، «خاتوو»، «خان»، «دادە».
وشە ھاوتاکان
ھاوتاکانی وشەی ژن لە فەرھەنگی زمانی کوردیدا:
سەرەتای گەورەیی
کچ پاش قۆناخی مناڵی و تازەلاوی، پێ دەنێتە ناو قۆناخی ژنی، بە شێوەیەکی ئاسایی لە تەمەنی ١٠ ساڵیدا لە باری زایەندییەوە پێدەگا و باڵغ دەبێت، لە ١٢و١٣ ساڵیدا تووشی یەکەمین سووڕی مانگانە دێت، لە زۆرێک لە ئایینەکاندا (وەک جوو، بڕێ لقی ئیسلام و مەسیحی) بۆ کچانی تازە پێگەیشتوو کە ئەرکی شەرعییان دەکەوێتە سەر، جێژنی تایبەت دەگرن.
کچی ١٨ ساڵان بە لاو دادەنرێت.
پێگەی کۆمەڵایەتی ژنان
چەپ|وێنۆک|شوێنەواری بەجێماو لە ژنی عیلامی و خزمەتکارەکەی ئایینی زەردەشتی بە ئاشکرا یەکسانی ژن و پیاوی ڕاگەیاندووە. بەڵگەی زۆر کەم لە بارودۆخی ژنان لە سەردەمی کەونارادا بەجێ ماوە. لە سەردەمی ساسانیەکاندا دوو ژن شایەتیان کردووە
ژن لە یۆنانی کۆندا
چەپ|وێنۆک|ژنێک لە کاتی ڕاکردندا، نیوەی دووھەمی سەدەی پێنجی پ.ز. (مووزەی لوڤر) لەو سەردەمەدا ژنان ڕێگەیان پێ نەدراوە فێری جەنگاوەری بن، بۆیە نەیان توانیوە لە پاراستنی شارەکاندا دەوریان ھەبێ و ھەمیشە بە چاوی سووک سەیریان کراوە، زۆر ڕووی داوە کە کچان لەسەر ڕێ دانراون یا وەک کۆیلە فرۆشراون.
لەو سەردەمەدا ھەستی بێزاری لە ژن بووەتە ھۆکارێک بۆ ڕێ پێنەدان و دوورخستنەوەی ژنان لە کارە کۆمەڵایەتی و فیکرییەکان. سێمۆنید ئامۆرگۆس (Sémonide d'Amorgos) لە شوێنێکدا ئاماژە بە ئافراندنی پاندورا بە ئەمری زیووس دەکا و دەڵێ: «ئەوە زیووس بوو کە خراپترین بوونەوەری خولقاند؛ ژنان!»
سەرەڕای سنووری تەسک و تاریکی کۆمەڵگا، نموونەی دەگمەنی پزیشکی، فەلسەفە و بیرکاری لە نێو ژناندا سەری ھەڵداوە، بۆ وێنە دەتوانین ئاماژە بە تیانۆ، فەیلەسووف و بیرکاری یۆنانی لە سەدەی شەشەمی پێش زایین بکەین. چەپ|وێنۆک|چاڵە گۆڕی دوو ژن لە دەورەی نێوان بەردی
لە نێو سپارتاکاندا بارودۆخێکی زۆر جیاواز لە ئارادا بوو، لەم وڵاتەدا ئەگەر نەڵەین ژنان لە گەڵ پیاواندا یەکسان بوون، لانیکەم بە دڵنیایییەوە دەتوانین ئاماژە بە دەوری زۆر گرنگیان بکەین. لەوێ ژنان دەیانتوانی بخوێنن، فێری مووسیقا، ھەڵپەڕکێ، وەرزش، جەنگاوەری و ھونەرەکانی جەنگ ببن. لەو کۆمەلگایەدا دیتنی ژنانی سوارە و جەنگاوەر شتێکی ئاسایی بووە.
سپارتاکان لەسەر ئەو باوڕە بوون کە تەنیا ژنانی بەھێز و پتەو دەتوانن منداڵانی بەھێز بەرھەم بھێنن.
لە ڕۆمی کەونارادا
لەو سەردەمە، لە ڕۆمی کەونارادا ژنان بەپێی پیاوان پێگەیان دەسنیشان دەکرا، بە شێوەیەکی گشتی دەبوونە سێ بەشی سەرەکی:
سەرچاوەکان
پۆل:مێیینەکان پۆل:سەرناوەکانی ژنان
لەنێت، ئەلاباما
لەنێت شارێکە لە کەرتی چەیمبەرز، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٦٬٤٦٨ کەس بووە. ڕووبەری ١٦٫١١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٤٠١٫٤٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
کەرت
ژمارە کەرتدارەکان
ژمارەی کەرتدار بریتییە لە ژمارەیەکی سروشتی و کەرتێک، بۆ نموونە دەخوێندرێتەوە: دوو و سێ لە شازدە.
لەنێت، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
کەرت
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارەکان پۆل:کەرت (بیرکاری) پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی پۆل:دابەشکردن پۆل:داھێنانە میسرییەکان پۆل:چوار کردەی سەرەکی
بڕیارنامەی ١٩٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی بوروندی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٤٥١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بوروندی
ئۆسڤالد شپێنگلەر
وێنۆک|ئۆسڤالد شپێنگلەر
ئۆسڤالد شپێنگلەر فەیلەسووف و مێژوونووسێکی ئەڵمانی بوو. شپێنگلەر بە کتێبی «داڕمانی خۆراوا» ١٩١٨ (بە ئەڵمانی: Der Untergang des Abendlandes) ناوبانگی بەرینی دەرکرد. ئەم بەرھەمە دوو بەرگە پاش کۆتابوونی جەنگی جیھانیی یەکەم پەخشان کرا و جۆشانێکی گەورەی پەیدا کرد و بوو بە مایەی ڕاھێزانی ئەو ڕەشبینییە فەرھەنگییەی ئەو دەمە ئەڵمانیای گرتبۆوە.
لە ڕوانگەی شپێنگلەرەوە ژیاری مەزن: بۆ نموونە چینی، ھیندی، میسری، یۆنانی کۆن و… ھتد – بریتین لە دیاردەی زیندەڵی خاوەن ھزری جیاواز. گشت ژیارێک بە بازنەیەکی دیاریکراودا دەچەرخێ؛ سەرھەڵدان، گەشەکردن، ژاکان و ڕمان. ژیاری خۆراواش پاش ھەزار ساڵ سەرھەڵدان و گەشەکردن، لەم ڕوانگەیەوە ھەمان ئەنجامی دەبێت: ژاکان و ڕمان.
بۆچوون ھەیە شپێنگلەر بە دامەزرێنەری جیھانبینیی نازیستانە دادەنێت، بەڵام ڕێبەرانی نازیزم کە ھەوڵیان دەدا سپێنگلەر بە ھاودیدی خۆیان بزانن، لە بەرھەمەکانی ڕاڕا بوون، بەتایبەتیش لە لە کتێبی «ساڵانی دابڕ» ١٩٩٣ (Jahre der Entscheidung) ھەبوو.
ڕاگواستە لە کتێبی «داڕمانی خۆراوا» ەوە
"مرۆڤ ھەتا ئێستا تەواو پەی نەبردووە بە سەنگی ئەو ڕاستییەی دەڵێت گشت فەرھەنگە مەزنەکان فەرھەنگی شار بوون. مرۆڤی فراژووی ئەم چاخە نوێیە بریتییە لە «گیانەوەرێکی شارسازێن». ئەمەیان گرینگترین پێوەرە بۆ مێژووی جیھان و داشی دەبڕێت لە سەرجەم مێژووی مرۆڤایەتی. «مێژووی جیھان بریتییە لە مێژووی مرۆڤی شارنشین». گەل، دەوڵەت، سیاسەت و دین، گشت شێوازەکانی ھونەر، گشت زانست لەسەر بناخەی «یەک» شادیاردەی نێوبوونی مرۆڤایەتی بوونیات دەنرێ: شار. لەبەر ئەوەی بیرمەندانی گشت فەرھەنگەکان لە شاردا ژیاون - گەر بە لەشیش لە گوند بووبن – نەیانزانیوە بەڕاستی شار چەند سەیروسەمەرەیە. مەگەر بە مەزەندە بزانین مرۆڤی سەرەتایی چەند سەرسام بووە کە یەکەم جار ئەم ھەموو دار و بەردەی بەرچاو کەوتووە، ئەم ھەموو مەیدانە بەردڕێژ و جادە کەناربەردینە، خان و خانووە سەیرە، ئاپۆرەی مرۆڤگەلە." (چاپتەری: گەل و شار)
"گەلان کاتێک مۆرکی شێوازی فەرھەنگیی خۆیان دەگرن ئەوجا من بە میللەت ناوزەدیان دەکەم و بەوەش جودایان دەکەمەوە لە گرووپبەندیی پێش و پاش ئەو سەردەمە. کەمەربەندی نێوخۆی ئەم گرووپە ھەرە گرینگە گەورانە بریتییە لە ھێزێکی توندی ھەستی پەیوەستبوون. «بیرۆکەیە بناخەی میللەت». میللەت گشتەیەکە، بوونی توند پەیوەندە بە چارەنووسەوە، بە زەمەن و بە مێژووەوە، بەڵام ھەر دۆخێک تایبەتمەندی خۆی ھەیە و لەویشەوە ھەڵوێستی تاکەکانی نێو میللەت بەرامبەر ڕەگەز، زمان، وڵات، دەوڵەت و دین لەیەک جودا دەبنەوە." (چاپتەری: گەل و شار)
سەرچاوەکان
تەرجەمە لە Nationalencyklopedin
بەستەرە دەرەکییەکان
https://web.archive.org/web/20130520200025/http://modernism.research.yale.edu/wiki/index.php/Oswald_Spengler
سەدەی ١٧یەم
---Sidenote START--- سەدەی ١٧یەم ساڵانی نێوان ١٦٠١ بۆ ١٧٠٠دەگرێتەوە و لەم سەدەیە سەردەمی مۆدێرنی زوو دەستی پێکرد لە ئەوروپا وە هەروەها شۆرشی زانستی،سەردەمی زێڕینی هۆڵەندی و چەندین روداوی زانستی و سیاسی تر لەم سەدەیە روی دا.
ئۆسڤالد شپێنگلەر
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:مێژووناسانی ئاڵمانی پۆل:فەیلەسووفانی ئاڵمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٠ پۆل:مردووانی ١٩٣٦ پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییەکانی ئەڵمانیا پۆل:تیۆرییەکانی مێژوو پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کۆمەڵناسانی ئاڵمانی پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
سەدەی ١٧یەم
داهێنانان و دۆزینەوە و باسکردنەکان
پۆل:ھەزارەی ٢یەم پۆل:سەدەکان پۆل:سەدەی ١٧یەم
کۆگای ئەپڵ
thumb|یەکێ لە فرۆشگاکانی ئەپڵ لە ژاپۆن کۆگای ئەپڵ یاخوود بازاڕگای ئەپڵ ئەو بازاڕەیە کە تێیدا بەرھەمەکانی کۆمپانیای ئەپڵ ی تیا دەفرۆشرێت لەوانە ئایفۆن و ئایپاد و ئایپۆد و زنجیرە بەرھەمی مەکینتۆش و ئەپڵ تیڤی، تا ئێستاش ٣٧٣ کۆگا یان فرۆشگا لە ١٣ وڵات بە فەرمی کراوەتەوە
پەراوێز
پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠٠١ لە کالیفۆڕنیا
ھاوڕێژەیی
thumb| لە بیرکاریدا، دوو بڕ پێیان دەوترێ ھاوڕێژە ئەگەر گۆڕانیان بە چەشنێکە کە یەکیان لێدراوەیەکی نەگۆڕ لە ئەوی دیکەیە. ئەمە وەکوو ئەوە وایە کە بڵێین ڕێژەی ئەو دوو بڕە قەت ناگۆڕێت.
ھەروەھا، ھاوڕێژە ئاماژە بە یەکسانبوونی دوو ڕێژەش دەکا.
ھێما
ھێمای ھاوڕێژەیی لە بیرکاریدا ئەمەیە: '∝'. ئەو ھێمایە دەڵێ کە دوو نرخ ھاوڕێژەن. بۆ نموونە A ∝ B (وا دەخوێنرێتەوە: A ھاوڕێژەی Bیە.).
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ماتماتیک پۆل:وشە ماتماتیکییەکان
ئەبووبەکر بەغدادی
وێنۆک|alt=ئەبوبەکر بەغدادی لە کاتی وتاردان|ئەبوبەکر بەغدادی لە کاتی وتاردان
ئەبووبەکر بەغدادی ناوی تەواوی ئیبراھیم عەواد ئیبراھیم عەلی سامەڕایی لەدایکبووی ١٩٧١، سامەڕا لەدوای گرتنی شاری مووسڵ خۆی وەکو خەلیفەی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام ڕاگەیاند. ئەبووبەکر بەغدادی سەرکردەی ڕێکخراوێکە کە ھۆی کوژرانی چەندین ھەزار کەسە. ئەمریکا بۆ کوشتن یان گرتنی ئەو ١٠ میلیۆن دۆلاری ئەمریکی خەڵاتی بڕیوە.
کوژران
لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکا لە ئۆپەراسیۆنێکدا لە سووریا ئەبووبەکر بەغدادی کوژرا، لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد ترامپ لە کۆشکی سپی ھەواڵی کوژرانی پشتڕاست کردەوە.
فەلووجە
فەلووجە شارێکە لە پارێزگای ئەنبار لە وڵاتی عێراق هەڵکەوتووە. فەلووجە بە شاری مزگەوتەکان ناسراوە لەبەر ئەوەی کە زیرتر لە ٢٠٠ مزگەوت لە ئەم شارە و گوندەکانی دەوروبەری هەڵکەوتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی عێراق پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق پۆل:قاعیدە لە عێراق پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
کالیداسا
٣٠٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەیێک کە سەبارەت بە شێعرەکانی کالیداسا کێشراوە. کالیداسا ناوی نووسەر و شاعیری گەورەی، سانسکریت زمانی، سەدەی پێنجەمی زایینیە، ناوی ئەو بە واتای نۆکەر و خادمی کالیە، کە کالی خۆی یەکێکە لە خودایانی ئایینی ھیندوو.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی ھیندی پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٤ەم پۆل:مردووانی سەدەی ٥ەم پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان
لانگستن، ئەلاباما
لانگستن (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی جەکسن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٧٠ کەس بووە. ڕووبەری ٢١٫٣٥ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٢٫٦٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
سێرۆ
سێرۆ شارەدێیەکە، کەوتووەتە گوندەواری برادۆست، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران. ئەم شارەدێیە ناوەندی ناوچەی سۆما و برادۆستە.
کیریباس
کیریباس یان کیریباتی، بە ڕەسمی کۆماری کیریباس (بە ئینگلیزی: Republic of Kiribati) وڵاتێکە لە ئۆقیانووسیا. پایتەختەکەی تاراوایە.
سێرۆ
مێژوو
لە ساڵی (٢٠٠٠ز)دا لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانی دەوڵەتی ئێرانەوە بە فەرمی بووە شارەدێ و لەساڵی (٢٠٠١ز)دا شارەوانی تیاکرایەوە. ئەم شارەدێیە دروستکرا لە یەکگرتنی گوندەکانی (سێڕۆ و ناوجھان و بھیک و کۆراوە).
کیریباس
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:پێگەکانی شەڕی جیھانیی دووەم پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:کیریباس پۆل:مایکرۆنیزیا پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٩ پۆل:وڵاتەکانی ئوقیانووسیا پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
سێرۆ
بەروبوومی کشتوکاڵ
ھەبوونی زەوی کشتوکاڵی بەراو و دێمی بەپیت و بوونی ئاوی زۆری سەرزەوی و ژێر زەوی و ئاوھەوای کوێستانی و دابارینی بارانی گونجاو ساڵانە، ئەمانە ھەمووی ھۆکارن بۆ ئەوەی کە بەرووبوومێکی باش بەرھەم بێت لە گەنم و جۆ و نۆک و نیسک و ماش و پەتاتە و تووتن و ھتد لەم شارەدێیەدا.
ھەروەھا کەش و ھەوای گونجاوی ئەم شارەدێیە وەھایە کە دەست بدات بۆ رەز و باخ کە لە باخەکانی سێو و ھەرمێ و قەیسی و گێلاس و ھەڵوژە و قۆخ و ...ھتد. وەچەندەھا دارو درەختی خۆڕسکی بەردار و بێبەر لە ناوچەکەدا ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ئی بەی
thumb|لۆگۆی ئی بەی ١٩٩٥ تاکوو ٢٠١٢ ئی بەی کۆمپانیایەکی بازرگانی ئەلیکترۆنی فرەنەتەوەیی ئەمریکییە و بنکەکەی لە سان خۆسێ لە ویلایەتی کالیفۆرنیایە، کە لە ڕێگەی ماڵپەڕەکەیەوە ئاسانکاری بۆ فرۆشتنی بەکاربەر بۆ بەکاربەر و بازرگانی بۆ بەکاربەر دەکات. ئیبەی لەلایەن پیێر ئۆمیدیارەوە لە ساڵی ١٩٩٥ دامەزراوە و بووە چیرۆکێکی سەرکەوتنی بەرچاو. ئیبەی بزنسێکی چەند ملیار دۆلارییە و لە نزیکەی ٣٢ وڵاتدا کاردەکات، تا ساڵی ٢٠١٩. کۆمپانیاکە ماڵپەڕی ئیبەی بەڕێوەدەبات، کە ماڵپەڕێکی زیادکردن و بازاڕکردنە بە شێوەی ئۆنلاین کە تێیدا خەڵک و بازرگانەکان چەندین جۆری کاڵا و خزمەتگوزاری لە سەرانسەری جیهاندا دەکڕن و دەیفرۆشن. ماڵپەڕەکە بەخۆڕاییە بۆ کڕیاران، بەڵام فرۆشیارەکان پارەیان لێ وەردەگیرێت بۆ لیستکردنی شتەکان دوای ژمارەیەکی سنووردار لە لیستکردنی بێبەرامبەر، هەروەها پارەیەکی زیادە یان جیاواز لەکاتی فرۆشتنی ئەو شتانە.
ساڵانی ١٩٩٠
ماڵپەڕی زیادکردنی ئاشکرا لە ٣ی ئەیلولی ١٩٩٥ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لەلایەن پیێر ئۆمیدیار پرۆگرامەری کۆمپیوتەریی ئێرانی-ئەمریکی لەدایکبووی فەرەنسی وەک بەشێک لە سایتێکی کەسی گەورەتر دامەزراوە. یەکێک لە یەکەم شتەکان کە لە زیادکردنی ئاشکرا فرۆشرا، ئاماژەیەکی لەیزەری شکاو بوو بە نرخی ١٤.٨٣ دۆلار. ئۆمیدیار بە سەرسوڕمانەوە پەیوەندی بە پێشکەشکاری براوە کرد بۆ ئەوەی بپرسێت ئایا تێگەیشتووە کە ئاماژەدەری لەیزەرەکە شکاوە؛ کڕیارەکە ڕوونی کردەوە: "من کۆکەرەوەی ئاماژەدەری لەیزەری شکاوم." زۆری نەخایاند بووە یەکەم سایتی زیادکردنی ئۆنلاین کە ڕێگە بە مامەڵەکردنی کەس بە کەس دەدات و ناوبانگەکەی گەشەی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٥ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٩٥ پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٥ لە کالیفۆرنیا پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧ پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس پۆل:وەرگرانی مێدالیای نەتەوەیی تەکنۆلۆژیا پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠ پۆل:بازاڕە ئۆنڵاینەکانی ئەمریکا پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە
ئوزوندەرێی سەرێ
ئوزوندەرێی سەرێ (Uzunderêy serê، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٧٣ کەس لە ٢٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
جەمیل سدقی زەھاوی
جەمیل بە بەرگریکردن لە مافی ژنان ناسراو بوو، ناوبراو ماوەیەک سەرنووسەری ڕۆژنامەی ئەلزەورا بوو.
پۆل:خەڵکی بەغدا پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:موسڵمانانی عێراقی پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی عێراقی پۆل:فێمینیستە ئیسلامییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٣ پۆل:مردووانی ١٩٣٦ پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ١٩یەم پۆل:پیاوە فێمینیستەکان پۆل:عەرەبەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی پۆل:فێمینیستە کوردە عێراقییەکان
چاکسازیی پرۆتیستانتی
چاکسازیی پرۆتێستانتی (بە ئینگلیزی: Protestant Reformation) بە سەردەمێک دەوترێ کە تێیدا کۆمەڵێک گۆڕانکاڕی لە کڵێسەی مەسیحییەتدا دروست بوو. ئەم گۆڕانکارییانە لە لایەن گەلێک کەسەوە بەڕێوەبران، بەڵام ڕێبەرە ھەرەگرنگەکانی چاکسازی بریتی بوون لە مارتین لوتەر و جان کالڤین. لە دوای سەردەمی چاکسازی پرۆتێستانتەکان ئایینی خۆیان ڕاگەیاند و بەشێکی گەورەی ئەورووپایان داگیر کرد و گەلێک گۆڕانکاری لە ئایین، سیاسەت و کۆمەڵگای ئەورووپیدا ڕووی دا.
سەرچاوەکان
پۆل:چاکسازیی پرۆتیستانتی
کودەتای ٢٠١٣ی میسر
thumb|محەممەد مورسی کودەتای سەربازی ٢٠١٣ی میسر کودەتایەک بوو لەڕۆژی ٣ی تەمموزی ٢٠١٣ لەدژی ئیخوان موسلمین ئەنجامدرا کەلەئەنجامدا یەکەم سەرۆککۆماری میسر بەھەڵبژاردن محەممەد مورسی لەپۆستی سەرۆککۆماری میسر لابرا وە دەستەبەریشکرا و لەجێگای ئەو و بەشێوەیەکی کاتی سەرۆکی دادگای باڵا عەدلی مەنسوور کرا بەسەرۆککۆماری میسر، بەیاننامەی ئەم کودەتا سەربازییە لەلایەن کەسایەتی سەربازی و فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارییەکانی میسر و وەزیری بەرگری عەبدولفەتاح سیسی, لەدوای ھێنانە خوارەوەی مورسی دەنگۆی دادگایی کردنی لەگەڵ دارودەستەکەی ھاتەئاراوە
داخستنی کەناڵەکان
لەلایەن ھێزەکانی پۆلیس و سەربازی ئەو کەناڵانەی پشتگیری محەممەد مورسییان یان پەخشی ڕاستەوخۆی خۆپشاناندەکانی پشتیوانی لەمورسیان دەکرد داخران یەکێک لەو کەناڵانە کەناڵی جەزیرەی میسر (ڕاسەوخۆ) بوو وە ھەروەھا کەناڵی میسر ٢٥ داخرا کە ئیخوان موسلیمنین خاوەنیەتی.
ھەڵوێستە دەرەکییەکان
سوریا: بەشار ئەسەدی سەرۆکی سوریا وتی "بە‌شار ئە‌سە‌د، ئیخوان موسلمینی میسری بە نانە‌وە‌ی فیتنە و ئاژاوە‌و دووبە‌رە‌کی لە جیھانی عە‌رە‌بیدا تۆمە‌تبار کرد و رایگە‌یاند: ھە‌ر ئە‌وان بوون لە ساڵی حە‌فتاکان یە‌کە‌م چە‌مکی تایە‌فی و پرۆژە‌ی دووبە‌رە‌کییان لە سوریا پێشنیاز کرد."
ئەمریکا: وتە‌بێژی وە‌زارە‌تی دە‌رە‌وە‌ی ئە‌مریکا ئاشکرایکرد، حکومە‌تی واشنتۆن پشتیوانی ھیچ لایە‌نێکی میسر ناکات و پشتیوانیی خۆی بۆ نارە‌زایی ئاشتیانە لە‌و وڵاتە دوپات دە‌کاتە‌وە.
ئاڵمانیا: وە‌زیری دە‌رە‌وە‌ی ئاڵمانیا نیگە‌رانی وڵاتە‌کە‌ی پیشاندا لە‌بە‌رامبە‌ر لە‌سە‌رکار لابردنی مورسی لە پۆستی دە‌سە‌ڵات و رایگە‌یاند، بە لابردنی مورسی "شکستێکی گە‌ورە بە‌سە‌ر پرۆسە‌ی دیموکراسیدا دێت لە‌میسر"
تورکیا: سەرۆکوەزیرانی تورکیا ڕەجەب تەیب ئەردۆغان ڕایگەیاند: گرنگ نییە لە کوێ بن...کودەتا خراپە، کودەتا بە ڕوونی دوژمنی دیموکراسییە، ئەوانەی پشت بە دەمانچەی دەستیان دەبەستن، ئەوانەی پشت بە دەسەڵاتی میدیا دەبەستن ناتوانن دیموکراسی بنیات بنێن. ..دیموکراسی تەنها لە سندوقی دەنگدان دەتوانرێت بنیات بنرێت."
ھەریەکە لە ئیمارات و سوریا و سعودیە و چەند وڵاتێکی دیکەی کەنداوی عەرەبی پاڵپشتییان لەم کودەتا سەربازییە کرد.
سەرچاوە
پۆل:کودەتای ٢٠١٣ی میسر پۆل:شۆڕشی میسر (٢٠١١) پۆل:میسر لە ٢٠١٣ پۆل:ناڕەزایییەکان لە میسر
دوورگەکانی مارشاڵ
کۆماری دوورگەکانی مارشاڵ (بە ئینگلیزی: Republic of the Marshall Islands) وڵاتێکە لە ئۆقیانووسیا. پایتەختەکەی ماجورۆیە.
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:مایکرۆنیزیا پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٨٦ پۆل:پێگەکانی شەڕی جیھانیی دووەم  پۆل:وڵاتەکانی ئوقیانووسیا پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
لیدز، ئەلاباما
لیدز (، ) شارێکە لە کەرتی جێفەرسۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١١٬٧٧٣ کەس بووە. ڕووبەری ٥٩٫٧٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٩٦٫٩٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٧ پۆل:شارەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
ئادیگۆزەل، وان
ئادیگۆزەل گوندێکی سەر بە پارێزگای وانی باکووری کوردستانە.
جوگرافیا
گوندەکە ٣٥کم لە ناوەندی پارێزگای وانەوە دوورە.
ژمارەی دانیشتوان
لە ساڵی ٢٠٠٠ ژمارەی دانیستوانەکەی ٦٧٤ کەس بووە.
ئابوری
بژێوی ژیانی گوندەکە دەوەستێتە سەر کشتوکاڵ و ئاژەڵداری.
ژێرخان
لە گوندەکەدا قوتابخانەی سەرەتایی هەیە، بەڵام تۆڕی ئاو و کارەبا و تەلەفۆنی بۆ ڕانەکێشراوە و ڕێگاکانی قیڕتاو نەکراون و هیچ بنکەیەکی تەندروستی و نۆرینگەی پزیشکی تێدانیە.
پۆل:گوندەکانی وان (ناوەند)
بڕیارنامەی ١٩٦١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٦١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی لیبەریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٤٥٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١٠ پۆل:لیبێریا لە ٢٠١٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبێریا
یەکسانی (بیرکاری)
بە سانایی، یەکسانی لە باری چەندایەتییەوە وەکوو یەک بوونە. گەر بمانەوێ شێوەییتر قسە بکەین، یەکسانی (یان پێوەندیی ھاوسانی یان پێوەندیی ئەمئەوێتی) بریتییە لە دوو یەکە یان زیاتر کە هەمان بڕیان هەیە. لە کاتی نووسیندا، نموونە
A = B
واتای ئەوە دەگەیەنێت کە نرخی ئەی یەکسانە بە نرخی بی. هێمای "
=
نموونە
left نموونەی یەکسانی؛ بەندێکە لەسەر کۆمەڵەی X کە ئاوەھا پێناسە کراوە:
.
سەرچاوەکان
پۆل:چوار کردەی سەرەکی پۆل:لۆژیکی ماتماتیکی
٢٥ی تشرینی دووەم
خولی یەکەمی کۆبوونەوەکانی کۆنگرەی لۆزان دەستیپێکرد.
بۆنەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:تشرینی دووەم
ئادر، وان
ئادر گوندێکی سەر بە پارێزگای وانە لە باکووری کوردستان.
پۆل:گوندەکانی وان (ناوەند)
بەنی ئیسرائیل
وێنۆک|نەخشەی فەرمانڕەوایەتیی مێژوویی بەنی ئیسرائیل thumb|ئەستێرەی [[داوود نیشانی گەلی بەنی ئیسرائیل]] thumb|مۆزاییکی ١٢ خێڵی بەنی ئیسرائیل
گەلی بەنی ئیسرائیل یان نەوەکانی ئیسرائیل (بە عیبری:בני ישראל) بە مناڵ و نەوەکانی یەعقووب دەوترێت. ئەو گەلە بن و ڕیشەی گەلێکن کە دواتر ناویان نرا جوو. ئیسرائیل وشەیەکی عیبریە و تێکەڵەی "ئیسرا (اسرا)" و "ئیل (یل)"ە کە وشەی "اسرا" بە واتای بەندە و "یل" بە واتای خودایە و بە گشتی بە واتای بەندەی خوایە. ھەڵبەت لە پەرتووکی جووەکاندا بە واتای سەرکەوتوو بەسەر خوا یان ملانە گرتوو لەگەڵ خودا ھاتووە. ئەو چیرۆکە لە چیرۆکی ملانە گرتنی یەعقووب لەگەڵ خودا یان فریشتەیەک لە لایەن خوا کە لە پەیمانی کۆن دا ھاتوە، وەرگیراوە، کە دوای ئەو ملانەیە ناوی یەعقووب دەگۆڕدرێت بۆ ئیسرائیل.، لەبەر ئەو ھۆکارە بە نەوەکانی یەعقووب دەڵێن بەنی ئیسرائیلی. لە پەرتووکی پەیمانی کۆن دا وشەی ئیسرائیلی بە واتای دوازدە خێڵی بەنی ئیسرائیل و ھەروەھا بە واتای خەڵکی وڵاتی ئیسرائیلی کۆن بەکارھاتووە. نزیکەی ٥ سەدە پێش زایین، جێماوی دوازدە خێڵی بەنی ئیسرائیلی جوو ئەوانە بوون؛ خێڵەکانی:
پەیمانی کۆن
لە تەوراتدا ڕەگەزی بەنی ئیسرائیل دەگاتە یەعقووبی پێخەمبەر نەوەی ئیبراھیم کە لە ڕووداوێکی سەیر دا تەواوی شیوێک لەگەڵ خودا یان فریشتەیەک لە لایەن خوداوە ملانە دەگرێ و لە کۆتاییش دا براوە دەبێت. یەعقووب دوازدە کوڕی ھەبوو کە ناوەکانیان ئەمانە بوو: رۆبێن، شیمۆن، لاوی، جوودا، دێن، نێفتالی، گێد، ئاشێر، ئیساکێر، زێبۆلۆن، یووسف، بێنیامین. مناڵەکانی ئەو کووڕانە خێڵەکانی بەنی ئیسرائیلیان پێک ھێنان
دایکانی مناڵەکانی یەعقووب بریتین لە:
یەعقووب و کوڕەکانی بە دەعوەتی براکەیان یووسف کە ئەو کات عەزیزی میسر بوو، کۆچیان کرد. کاتێک گەیشتنە میسر ٧٠ کەس بوون کە لە ٤ پشت بەرز بووە بۆ ٦٠٠، ٠٠٠ کەس. فیرعەون لە بەھێز بوونیان ترسا و فەرمانی دا تا ھەموو کووڕەکانیان بکوژن. خودای ئیسرائیل ناوی خۆی بە مووسا نیشان دەدا، مووسا لە پشتی لاڤیە. لەوکاتە دا خودا ئەوان لە دیلی ڕزگار دەکات و یاساکانی خۆییان دەداتێ، بەڵام ئیسرائیلیەکان ئیمانی تەواویان نەبوو و ئیزنی چوونە ناو سەرزەوی بەڵێن دراویان نەبوو، دوای مردنی مووسا و پشتەکەی، نەوەی دواتر بە رێبەری یووشەعی پێخەمبەر دەچنە ناو کەنعان و کۆنتڕۆڵی ناوچەکە دەکەن، بەڵام دیسانیش ئیسرائیلیەکان ئیمانی پێویستیان نەبوو و تووشی کێشە ھاتن. بەنی ئیسرائیل داوای شایەک لە خودا دەکەن و ئەویش تالووتیان دەداتێ. داوودی پێخەمبەر دوای تالووت ھێز دەگرێتە دەست، لە سەردەمی داوود ئیسرائیلیەکان حکوومەتی خودا بەدەست دێنن. مناڵی داوود، بە ناوی سولەیمان، پەرستگایەک بۆ پەرستشی خودا دروست دەکا. لە پەیمانی کۆندا ھاتووە کە سولەیمان ئیزنی ژنە بیانیەکانی دەدا کە خوداکانی خۆیان بپەرەستن، ھەروەھا پاشایەتیەکەی دەبێتە دوو بەش. پاشایەتی باکووری ئیسرائیل سەرپێچی و گوناە دەکەن و ئیزنی بتپەرستی دەدەن و لە یەکتاپەرستی دا شکست دەخۆن، بۆیە خودا ئیزن دەدا خێڵەکانی تر بەسەریان دا سەرکەون و جێگایان بگرن.
سەرچاوە
پۆل:یەعقووب پۆل:سامییەکان پۆل:ئیسرائیلییەکان پۆل:گەلانی دێرینی رۆژھەڵاتی نزیک
بڕیارنامەی ١٩٦٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٦٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٤٥٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١٠ پۆل:کۆتدیڤوار لە ٢٠١٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆتدیڤوار
لیزبێرگ، ئەلاباما
لیزبێرگ (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی چێرۆکی، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ۱,٠٢٧ کەس بووە. ڕووبەری ١٦٫٦٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٦١٫٦١ کەسە لە کیلۆمەترێکی دووجا.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ماری ویلستۆنکرافت
thumb|ماری ویلستۆنکرافت ماری ویلستۆنکرافت (ماوەی ژیان:٢٧ی نیسانی ١٧٥٩ تاکوو ١٠ی ئەیلوولی ١٧٩٧) فەیلەسووفی فێمینیزم - لیبرالیزم و نووسەرێکی سەدەی ھەژدەمی بریتانی بوو وە داکۆکیکارێکی مافی ژنان بوو، یەکەم نووسینی ئەو پەرتووکی  پەروەردەی کچان وە ڕۆمانی مێژووی شۆڕشی فەڕەنسا یەکێک بوو لەباشترین نووسینەکانی ئەو، وە ھەروەھا ئەو دەربارەی شێوازی ھەڵسوکەوت و منداڵانیش نووسیویەتی.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی ئینگلیز پۆل:نووسەرانی فێمینیست پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٨یەم پۆل:مێژووناسانی ئینگلیز پۆل:فەیلەسووفانی ئینگلیز پۆل:نووسەرانی ژنی ئینگلیز پۆل:وەرگێڕەکانی فەڕەنسی–ئینگلیزی پۆل:وەرگێڕەکانی ئەڵمانی–ئینگلیزی پۆل:مێژووناسانی شۆڕشی فەڕەنسا پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٩ پۆل:مردووانی ١٧٩٧ پۆل:مردنەکان لەکاتی مناڵبوون پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئینگلیز پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە
ئادیمان، وان
300px|وێنۆک|چەپ|وان ئادیمان گوندێکی سەر بە پارێزگای وانی باکووری کوردستانە.
پۆل:گوندەکانی وان (ناوەند)