cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محەممەد بەھارلوو
محەممەد بەھارلوو (لەدایکبووی ١٩٥٥ی ئابادان) نووسەر و ڕۆژنامەنووسی ئێرانییە. یەکەم چیرۆکی خۆی لە ساڵی ١٩٧٣ دا وەک بوفالۆ نووسی ئەو لە مێژە لەگەڵ بڵاوکراوەکانی وەک ئادینە، دۆنییە سۆخان و چیستا ھاوکار بووە. ماوەی چەندین ساڵە مامۆستای وۆرکشۆپی نووسینی چیرۆک بووە و لە ناوەند و دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکان و لە نێویاندا ماڵی ھونەرمەندانی ئێران و پەیمانگای لێکۆڵینەوە، چەندین کۆڕ و کۆبوونەوەی پەروەردەیی ساز کردووە چەندین وتار لەلایەن بەھار لووەوە لە بواری خەیاڵ و فۆلکلۆر و ١٠٠١ چیرۆک لە شەودا بڵاوکراونەتەوە.
ھیوا جەمال
ھیوا جەمال فارس (لەدایکبووی ١٩٧٨، سلێمانی) ڕۆژنامەنووس و پێشکەشکارێکی کوردە. لەوەتەی حوزەیرانی ٢٠١٣ەوە، لە کەناڵی ڕووداو کاری پێشکەشکاری دەکات. لە ئێستادا لە ڕووداو پێشکەشکاریی بەرنامەی ڕووداوی ئەمڕۆ دەکات. لە بەرنامەکەیدا ھیوا جەمال، میوانداریی کەسە پەیوەندیدارەکان بە پرسی ڕۆژ دەکات. پێش ڕووداو، ھیوا لە کەناڵی کەی ئێن ئێن کاری ڕۆژنامەوانی و پێشکەشکاریی لە بەرنامەی ڕوماڵ کردووە.
ھیوا دەرچووی پەیمانگای تەکنیکیی سلێمانییە لە بەشی ڕۆژنامەنووسی.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨ پۆل:زیندووان پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد پۆل:پێشکەشکارە کوردەکان
تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
تاج زنجیرەیەکی دراماتیکی و مێژوویی و ژیاننامەیی تەلەڤیزیۆنییە سەبارەت بە سەردەمی شاژن ئێلیزابێتی دووەم و لە نووسین و ئامادەکردنی پیتەر مۆرگانەوە و لەلایەن Left Bank Pictures دروست کراوە لە پەخشکردنی نێتفلیکس یەکەم ئەڵقەی لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ شانشینی یەکگرتوو بەرھەم ھێنراوە. مۆرگان لەو فیلم و درامایەیی پێشکەشی کردووە: شاژن (٢٠٠٦ فیلم) و بەتایبەتی شانۆگەرییەکەی بە ناوی The Audience (٢٠١٣). وەرزی یەکەمی زنجیرەکە باس لە ماوەی ھاوسەرگیری ئێلیزابێت و فیلیپ دەکات. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٤٧ ھەڵوەشانەوەی مارەبڕینەکەی شازادە مارگرێتی خوشکی بۆ گرووپی کاپتن پیتەر تاونسێند لە ساڵی ١٩٥٥. وەرزی دووەمی زنجیرەکە باس لە ماوەی قەیرانی سوێس دەکات لە ساڵی ١٩٥٦ و خانەنشینبوونی سەرۆک وەزیران ھارۆلد ماکمیلان لە ساڵی ١٩٦٣ و لەدایکبوونی شازادە ئێدوارد لە ساڵی ١٩٦٤. وەرزی سێیەم لە ساڵی ١٩٦٤ بۆ ١٩٧٧ درێژ دەبێتەوە، باس لە دوو خولی ھاڕۆڵد ویلسۆن دەگرێتەوە وەک سەرۆک وەزیران، و ناساندنی کەمیلا شند. وەرزی چوارەم لە ساڵی ١٩٧٩ تا سەرەتایی ١٩٩٠کان درێژ دەبێتەوە و باس لە ماوەی ژیانی مارگرێت تاچەر وەک سەرۆک وەزیران و ھاوسەرگیری شازادە دایانا لەگەڵ شازادە چارڵز دەگرێتەوە. وەرزی پێنجەم و شەشەم کە زنجیرەکان نزیکن، باس لە ماوەی دەسەڵاتی شاژن دەکات لە سەدەی ٢١دا.
سۆماڵیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سۆماڵیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
پێشەکی
زنجیرەکە باس لە ژیانی شاژنە ئێلیزابێتی دووەم دەکات، کە ھاوسەرگیریی لەگەڵ شازادە فیلیپ دەکات. بەردەوام دەبێت بۆ سەرەتای سەدەی ٢١.
سۆماڵیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
پێشەکی
وەرزی سێیەمی زنجیرەکە لە ساڵی ١٩٦٤ تا ١٩٧٧ دەگرێتەوە، لەگەڵ ھەڵبژاردنی ھاڕۆڵد ویلسۆن وەک سەرۆک وەزیران و بە سیلڤەر جوبیڵی کۆتایی دێت. ھەروەھا ماوەی بوون بە سەرۆک وەزیرانی ئێدوارد ھیت دەگرێتەوە. ھەروەھا کامیلا شند دەردەکەوێت. وەرزی چوارەمی زنجیرەکە ماوەی سەرۆک وەزیرانی مارگرێت تاچەر لەنێوان ١٩٧٩ تا ١٩٩٠ دەگرێتەوە؛ و ھەروەھا تیشک دەخاتە سەر شازادە دایانا.
بەرھەمھێنان
لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا، نێتفلیکس ڕایگەیاند لە ساڵی ٢٠١٣دا قۆناغی ڕۆڵگێڕانی The Audience دەگونجێت بۆ زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی پیتەر مۆرگان کە فیلمی شاژن و شانۆگەری ساڵی ٢٠٠٦ی نووسیوە، نووسەری سەرەکیی تاجە دەرھێنەرانی وەرزی یەکەم بریتین لە ستیڤن دالدری، فیلیپ مارتین، جولیان جارۆڵد، و بنیامین کارۆن. دە ئەڵقەی وەرزی یەکەم گرانترین بەشی دراماکە بوو لەلایەن نێتفلیکس و لێفت بانک پیکچەرز بەرھەم ھێنراوە و بەلایەنی کەمەوە ١٠٠ ملیۆن پاوەن تێچووی بووە. وەرزێکی دووەم ڕا سپێردرا، لەگەڵ ئەو زنجیرەیەی کە بەنیاز بوون شەست ئەڵقە بخایەنێت لەماوەی زیاتر لە شەش وەرزدا. تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، «بەرھەمھێنانی پێشوەختە» دەستی پێ کرد لە وەرزی سێیەم و چوارەمی پێشبینیکراودا و لە مانگی کانوونی دووەمدا، نێتفلیکس جەختی کردەوە کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی سێیەم و چوارەم نوێ کراوەتەوە
لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، مۆرگان ڕایگەیاند کە ئەم زنجیرەیە بۆ وەرزی پێنجەم و کۆتاییی نوێکراوەتەوە مۆرگان دەربارەی کۆتاییی ھاتنی زنجیرەکە بە پێنج وەرز کە بڕیار بوو بۆ ماوەی شەش وەرز بەردەوام بێت، لە کاتی دروستکردنی چیرۆک بۆ وەرزی پێنجەم وتی «بۆ من ڕوون بوو کە ئەمە کاتێکی گونجاو و شوێنی وەستانە.» نێتفلیکس و سۆنی پشتگیریی بڕیارەکەی مۆرگانیان کرد. ھەرچۆنێک بێت لە مانگی تەمووزی ٢٠٢٠، نێتفلیکس ڕایگەیاند کە ئەم زنجیرەیە وەرزی شەشەمی دەبێت وەک ئەوەی کە لە بنەڕەتەوە بەنیاز بوون. مۆرگان وتی «کاتێک باس لە چیرۆکەکان دەکرێت بۆ وەرزی پێنجەم کە لە گفتوگۆدا بووین، بەم زووانە دەردەکەوێت کە بۆ ئەوەی دادپەروەری بۆ دەوڵەمەندی و ئاڵۆزی چیرۆکەکە بھێنین، دەبێت بگەڕێینەوە سەر پلانی سەرەکی و شەش وەرز دروست بکەین» ئەو ئەوەشی وت «کە دوو وەرزی ڕابردوو توانایان پێ دەدا کە بەھەمان ماوە وردەکاریی زیاتر لەخۆبگرێت»
ڕاستی مێژوویی
زنجیرەکە ھەم ستایش کراوە و ھەم ڕەخنەی لێگیراوە لە وێناکردنی ڕووداوە مێژوویییەکان.
وەڵامی ڕەخنەگران
وێنۆک|125px|ڕاست|جۆن لیسگۆ چەندین خەڵاتی بردەوە بە ڕۆڵی وینستۆن چەرچڵ.
مارک بەیکەر (سینەماکار)
مارک بەیکەر (؛ لەدایکبووی ٨ی نیسانی ١٩٥٩ لەندەن) دەرھێنەرێکی وێنەی جولاوی ئینگلتەرایییە کە بەھۆی کورتە فیلمەکانییەوە چووەتە ڕیزبەندی وەرگرانی خەڵاتی ئۆسکار، دەرھێنەری کورتەفیلمە بەناوبانگەکانی((The Hill Farm (1988)و(The Village (1993و and Jolly Roger (1998 کە دواتر بە زنجیرە کارتۆنێک دروستکرانەوە لەژێڕناوی Peppa Pig لە ٢٠٠٤.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩
ماکوان ئەمیرخانی
ماکوان ئەمیرخانی (لەدایکبووی ٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨) یاریزانێکی کورد ی فینلاند ییە پیشەگەری ھونەرە جەنگییەکانە کە لە کۆمپانیای یوو ئێف سی دا شەڕ دەکات. ماکوان لە بنەڕەتدا خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە، بەڵام بنەماڵەکەی دواتر چوون بۆ عێراق، ئوردون، فەرەنسا و دواتر فینلاند. ئەو لە ساڵی ٢٠١٩دا پشتیوانیی خۆی بۆ ڕۆژاوای کوردستان دەربڕی. ئەو ھەروەھا بە نازناوی میستەر فینلاندیش دەناسرێت.
ماکوان لە کوردەکانی یارسانە و کاتی سەرکەوتن لە یارێکانی دا ئاڵای کوردوستان و فیندلاندی پێکەوە بەرز دەکاتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وەرزشکارانی کورد پۆل:وەرزشکارانی فینلاندی پۆل:یارسانییەکان پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:زیندووان پۆل:ھونەرمەندانی جەنگی تێکەڵ بە سوود وەرگرتن لە بۆکسینگ
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٩
یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٩ یارییەکی تۆپی پێ بوو لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٠٩ لە یاریگای ئۆڵۆمپیکۆ لە شاری ڕۆمای ئیتاڵیا ئەنجامدرا. بۆ دیاریکردنی براوەی وەرزی ٢٠٠٨-٢٠٠٩ی خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپا، کە لە نێوان یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا و یانەی مانچستەر یونایتدی بوو. هەر زوو یانەی بارسێلۆنا لە رێگای ساموێل ئیتۆ لە خوولەکی ١٠ گۆڵی یەکەمیان تۆمارکرد.پاشان لە خوولەکی ٧٠ لیۆنێل مێسی گۆڵێکی دیکەی تۆمارکرد، بەم ئەنجامە بارسیلۆنا نازناوەکەی بەرزکردەوە.بەمەش بۆ یەکەمجار هەرسێ نازناوی  لە لالیگا و جامی شا و چامپیۆنزلیگ بەدەستبهێنێت.
ئەمە سێیەم سەرکەوتنی بارسێلۆنا بوو لەم پاڵەوانێتییەدا، دوای ١٧ ساڵ لە بردنەوەی جامی ئەوروپا لە ساڵی ١٩٩٢. مانچستەر یونایتد وەک پاڵەوانی بەرگریکاری ڕکابەرییەکان هاتە نێو یارییەکەوە، یەکەم پاڵەوانی بەرگریکار بوو لە دوای یۆڤانتۆس لە ساڵی ١٩٩٧ ەوە بگاتە یاری کۆتایی. ئەوە پێنجەمین ساڵ بوو لەسەریەک کە یاری کۆتایی لانیکەم یەک یانەی ئینگلیزی بەشداری تێدا بکات. یاریگای ئۆڵۆمپیکۆ پێشتر میوانداری سێ یاری کۆتایی چامپیۆنزلیگی میوانداری کردبوو، لە ساڵانی ١٩٧٧ و ١٩٨٤ و ١٩٩٦.
چیلی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
چیلی نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
کریستادێلفیەن
کریستادێلفیەن (/ˌkrɪstəˈdɛlfiənz/ Christadelphians) یان برایەتیوانانی مەسیح تیرەیەکن لە ئایینی مەسیحییەت، کە لە ساڵی ١٨٤٨، لە ئەمریکادا دامەزران. برایەتیوانانی مەسیح بەشێکن لە مەسیحییەکان بەڵام باوەڕیان بە سێخودایی یان سیانەیی پیرۆز نییە.
وشەڕەتناسی
بنچینەی وشەی کرایستدێڵفییەن دەگەڕێتەوە بۆ وشە یۆنانییەکانی Khristos بە مانای مەسیح و adelphos بە مانای برا کە پێکەوە وشەی یۆنانیی کۆنی Khristadelphos دروست دەکەن کە یانی: لە برایەتی لەگەڵ مەسیحدا. دواتر لە ئینگلیزیدا پاشگری -ian ی پێ زیاد دەبێت و وشەی Christadelphian بە مانای کەسێک کە باوەڕی بە ئایینی برایەتیی لەگەڵ مەسیح ھەیە یان بە کورتی برایەتیوانی مەسیح دروست دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:مەسیحییەت پۆل:ناسنامەی ئایینی
ویلیام ئارتر وارد
ویلیام ئارتر وارد (؛ لەدایکبووی ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٢١ – مردووی ٣٠ی ئازاری ١٩٩٤) نووسەرێکی بەھرەمەند و بە توانای ئینگلیز بوو.
پتر لە ١٠٠ وتار و ھۆنراوەی نووسیوە، زۆرینەی نووسراوەکانی لە گۆڤار و ڕۆژنامەکانی Reader's Digest و The Phi Delta Kappan و Science of Mind بڵاوکراونەتەوە. ستوونێکی تایبەتی ھەبوو بە ناوی "Pertinent Proverbs" لە ڕۆژنامەی Fort Worth Star-Telegram ھەروەھا وتاری دەنووسی بۆ بڵاوکراوەکانی یانە سەربازییەکانی ئەمریکا. زیاتر نووسەرێکی بە وێژە و ئەدەبیانە بوو، ھەربۆیە بۆ زۆرینەی دانیشتنە نێودەولەتییەکان داوای وتاریان لێ دەکرد.
ھەڵگری بڕوانامەی بە کالۆریۆس بوو لە ئەدەبیاتی ئینگلیزی لە زانکۆی ماکمۆری، دواتر بڕوانامەی ماجستێری بەدەست ھێنا لە زانکۆی ئۆکلاھۆما بەڵام نەیتوانی بڕوانامەی دکتۆرا بەدەست بێنێت لە زانکۆکانی تێکساس، بەڵام لە ١٩٦٢ بڕوانامەی شانازیان پێ بەخشی لە زانکۆی ئۆکلاھۆما لەبەرامبەر ھەموو داھێنان و خزمەتەکانی لە بواری نووسین.
لە ساڵی ١٩٥٥ وەک یاریدەدەری سەرۆکی زانکۆی تێکساس ویسلیان دەست بەکاربوو. جگە لە چەندین بەرپڕسیارێتی گرنگ، بۆ ماوەی دووساڵ بەرێوەبەری ڕەوشی پیشەیی بوو لە کۆنگرەی تێکساس بۆ ڕەوشی ناوەندی، وە بۆماوەی چواڕ ساڵ وانەبێژ بووە لە کۆمەڵەی سیجلەر بۆ پەرتوکی پیڕۆز کە سەر بە کڵێسای میتۆدی تەکنیکی بوو. ھەروەھا چاودێر و پێشەوای مامۆستایانی کڵێساکە بوو.
ئەندامی پیشەیی کۆمەڵەی پەیوەندییە گشتییەکانی زانکۆی ئەمریکی بوو، ئەندامی سەکۆی بەستەری نێودەولەتی بوو، ئەندامی پەیوەندییە گشتییەکانی ئاینی بوو لەگەڵ چەندین ڕێکخراوی نێودەولەتی حکومی و نا حکومی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٩٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١ پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم
ھیسپانی و ئەمریکییە لاتینییەکان
وێنۆک ھیسپانی و ئەمریکییە لاتینییەکان گرووپێکی نەتەوەیی- زمانەوانی ئەمریکییە کە ڕەگ و ڕیشەی دیمۆگرافییان دەگەڕێتەوە بۆ وڵاتانی ئەمریکای لاتین و ئیسپانیا. بە شێوەیەکی فراوانتر، ئەم گرووپە ھەموو ئەو کەسانە لە ئەمریکا دەگرێتەوە کە خۆیان وەک یان بە تەواوی یان بەشێکی ھیسپانی یان لاتینی دەناسێنن. ئیسپانییەکان لە ساڵی ٢٠١١دا ١٦٫٧٪ی دانیشتووانی ئەمریکایان پێکھێناوە و ٥٢ ملیۆن کەسیان ھەبووە. ڕێژەی گەشەکردنیان لە ساڵی ٢٠٠٠ تا ٢٠٠٧ ٢٨٫٧٪ بووە - سێ ھێندەی ڕێژەی گەشەی کۆی دانیشتووانی وڵاتەکە. لە ئەمریکا ٤١ ملیۆن کەس بە زمانی ئیسپانی قسە دەکەن. بەپێی ئامارەکان ١٣٪ی کۆی دانیشتووانی ئەم وڵاتەیە. دوازدە ملیۆن کەس لەم وڵاتەدا بە ھەردوو زمانی ئینگلیزی و ئیسپانی قسە دەکەن. بەم شێوەیە ئەمریکا دووەم وڵاتە کە زۆرترین ژمارەی زمانی ئیسپانی قسەکەری ھەیە و لە پێش ئیسپانیاوە کەوتووە. لە ساڵی ١٩٩٠ەوە ژمارەی ئەو کەسانەی کە زمانی ئیسپانی قسە دەکەن لە ئەمریکا زیاتر لە دوو ھێندە زیادی کردووە. ئەگەر ئەم ڕەوتە بەردەوام بێت، تەنانەت ژمارەی ئەو کەسانەی کە بە ئیسپانی قسە دەکەن لە ئەمریکادا لە ژمارەی مەکسیک زیاتر دەبێت. تەنانەت لە نێو خەڵکی نا لاتینیشدا، زمانی ئیسپانی بەناوبانگترین زمانی دووەمە لە ئەمریکا.
کارێزە، گاپیڵۆن
جوگرافیا
کارێزە لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی کونەماسی و لە باشوور لەگەڵ گوندی بایزاوا و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی سورەقەڵات و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی باڵخ.
ھونەرمەندی سەربەخۆ
ھونەرمەندی سەربەخۆ (ئینگلیزی: Independent artist یاخود Unsigned artist) بە ھونەرمەندێک دەوترێت کە لەگەڵ ھیچ کۆمپانیای تۆمارکردنێک گرێبەستی نەبەستووە. ئەم جۆرە ھونەرمەندانە بەزۆری لە کۆنسێرتەکاندا دەبیندرێن بۆ پرۆمۆتکردنی کارەکانیان. ئەم ھونەرمەندانە زیاتر لە ڕێی ئینتەرنێتەوە دەدۆزرێنەوە و گۆرانییەکانیان لە ئینتەرنێت بڵاودەکەنەوە بە مەبەستی ناسین و دۆزرانەوەیان.
کارێزە، گاپیڵۆن
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھونەرمەندی سەربەخۆ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پیشەسازیی مۆسیقا
والۆنیا
والۆنیا ناوچەیەکە لە باشووری بەلجیکا کە دانیشتووانەکەی بە فەڕەنسی قسەدەکەن. زمانی فەرمی ناوچەکە فەڕەنسی (%٩٨) و ئەڵمانی (%٢) وە زۆربەی خەڵکی ناوچەکە زمانی ناوخۆیی ناوچەکە (والۆنی) تێدەگەن، ھەندێکیش ھێشتا قسەی پێدەکەن، و ھەندێکیش پێی دەنووسن. ڕووبەری ناوچەکە ١٦،٨٤٤ کیلۆمەتر دووجایە، لەگەڵ نزیکەی ٣.٥ ملیۆن دانیشتوو.
بنەڕەتی ناو
واتای وشەی والۆنیا بەپێی دەقی ڕستەکە دەگۆڕێت تا ئێستاش بەپێی دەستوور ناوی "والۆن"ە، بەڵام میری ھەرێمەکە ناوەکەی بۆ "پاولۆنیا" گۆڕیوە. ئەم زاراوەیە لە ١ی نیسانی ٢٠١٠ بوو بە ڕاست و وشەی والۆن ھەندێکجار ئاماژەیە بۆ ئەو خاکەی کە لەلایەن میری ھەرێمی والۆن کۆنترۆڵکراوە، لە کاتێکدا زاراوەی "ھەرێمی والۆن" بە تایبەتی ئاماژەیە بۆ میری والۆن. لە ڕاستیدا جیاوازی نێوان ئەو دوو زاراوەیە زۆر کەمە و بەپێی دەقەکان دەگۆڕێت. وشەی والۆنیا ڕەگ و ڕیشەی لە وشەی ئەڵمانی "Walha"دا ھەیە، کە بە واتای نامۆکان دێت. ناوی لێنراوە بە ناوی ئەو واڵۆنانەی کە لە ناوچە نزمەکانی بۆرگۆندا نیشتەجێ بوون و بە زمانێکی ڕۆمانسی قسەیان دەکرد.
مێژوو
جولیۆس قەیسەر لە ساڵی ٥٧ پێش زایین گاولی داگیرکرد، لەو ماوەیەدا ناوچە نزمەکان بوونە بەشێک لە پارێزگای گالیکی بەلجیکا کە لە باشووری ڕۆژئاوای ئەڵمانیاوە تا نۆرماندی و باشووری ھۆڵەندا درێژ بووەوە. ناوچەکە زیاتر لەلایەن سێلتەکانەوە نیشتەجێ بوو، و کاریگەرییەکی کەمی ژێرمانی زیاتر لە باکوور بڵاوبووەوە وەک لە باشووری پارێزگاکە. وردە وردە پارێزگای بەلجیکی گەیلیک بوو بە ڕۆمانی، دانیشتووانی بەلجیکی گەیلیکیش بوون بە ڕۆمانی و گالیکی و لەلایەن دراوسێ ئەڵمانییەکانیانەوە نازناوی "Walha"یان پێدەدرا. وەلھا وازی ھێنا لە زاراوە سێلتیکەکان و دەستی کرد بە قسەکردن بە زمانی لاتینی بازاڕی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ناوچەکانی بەلجیکا پۆل:حکوومەتی بەلجیکا پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو
ناوی تۆ
ناوی تۆ (، ) فیلمێکی وێنە جووڵاوی دروستکراوی ستۆدیۆکانی تۆھۆ و کۆمیکس وەیڤ فیلمزە. دەرھێنەر و نووسەری فیلمەکە ماکۆتۆ شینکایە، ئەنیمییەکە توانی ببێتە یەکەم ئەنیمی کە بتوانێت ١٠٠ملیۆن دۆلار ببڕێت لە ژاپۆن، جۆری ئەنیمەیشنەکە ڕۆمانسی و خەیاڵی و نھێنی و درامی و ئاڵۆزە، ڕێکەوتی دەرچونی ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦(لە ژاپۆن) ٧ی ئایاری ٢٠١٧ (لە ئەمریکا)، ئەنیمییەکە بۆ سەرو ١٣ ساڵ گونجاوە و و ماوەی ئەنیمییەکە ١٠٧ خولەکە و لەلایەن ستۆدیۆی مادھاوس کاری بۆ کراوە، و ٨٫٤ی وەرگرتووە لەلایەن سایتی ئای ئێم بی دی و لە سایتی تایبەت بە ئەنیمی لیستی ئەنیمیەکانم ڕیزبەندی یەکەمی گرتووە، توانی داھاتی بگەیەنێتە ٢٥ ملیارد یەن واتا ٩٫٣٥٧ ملیۆن دۆلار بەمەش بووەتە پڕ داھاتترین ئەنیمی لە جیھان و توانیویەتی ببێتە شازدەھەم بەرزترین داھات لە لیستی زۆرترین داھاتی فیلمی بیانی، لەکۆی ٣٧ خەڵات توانیوێتی ١٨ خەڵات بباتەوە وەک باشترین ئەکتەر و ژنە ئەکتەر و دەرھێنەر و خەڵاتی ڕێزلێنان و باشترین وێنە و ھتد…
ئەکتەران
ئەکتەرەکان(ئینگلیزی)
چیرۆک
باس لە کوڕ و کچێکی دواناوەندی دەکات کوڕەکە لە تۆکیۆ دەژیت و کچەکەش گوندنیشنە، چەندەھا کیلۆمەتر لە یەک دوورن بەڵام بەھۆکارێکی سەیرەوە کە پاش ئەوەی ڕۆژێک لە خەو ھەلدەستنەوە دەبینن جەستەیان گۆڕدراوەتەوە بە ھۆکارێکی نادیار و بەمەش یەکتر دەناسن و پەیوەندی نێوانیان قووڵتر دەبێتەوە، دەبێت تا کەی بەردەوام بێت ئەو ڕووداوە، ئایا دەگەن بەچی و لەھەمووی گرنگتر ھۆکار چییە جەستەیان دەگۆڕدێتەوە.
یادگاریان
یادگاریان گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی مەھدی، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بەدووری (٩کم) دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی نەغەدەوە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
کۆمپانیای ھۆڵەندی ڕۆژاوای ھیندستان
وێنۆک|ئاڵای کۆمپانیا کۆمپانیای ھۆڵەندی ھیندستانی ڕۆژاوا کۆمپانیایەکی بەکرێگیراو بوو لە بازرگانانی ھۆڵەندی و ھەروەھا وەبەرھێنەرانی بیانی. لە دامەزرێنەرانیدا ویلێم ئوسێلینکس (١٥٦٧–١٦٤٧) و جێسی دی فۆڕێست (١٥٧٦–١٦٢٤) بوون. لە ٣ی حوزەیرانی ١٦٢١دا، میساقێکی بۆ قۆرخکاری بازرگانی لە ھیندستانی ڕۆژاوای ھۆڵەندا لەلایەن کۆماری حەوت ھۆڵەندا یەکگرتووەوە پێدرا و دەسەڵاتی دادوەری پێدرا لەسەر بەشداریکردنی ھۆڵەندا لە بازرگانی کۆیلەکانی ئەتڵەسی، بەڕازیل، کاری بی و ئەمریکای باکوور.
ئەو ناوچەیەی کە کۆمپانیاکە دەیتوانی تێیدا کاربکات، پێکھاتبوو لە ڕۆژاوای ئەفریقا (لە نێوان گەرمی شێرپەنجە و کیپی ھیوای باش) و ئەمریکا کە زەریای ھێمن و بەشی ڕۆژھەڵاتی نیوگینیای لەخۆگرتبوو. ئامانجی مەبەستدار لە میساقەکەدا نەھێشتنی کێبڕکێ بوو، بە تایبەتی ئیسپانی یان پورتوگالی، لە نێوان ئەو شوێنە بازرگانییە جیاوازانەی کە لەلایەن بازرگانەکانەوە دامەزراون. کۆمپانیاکە لە سەدەی حەڤدەھەمدا بووە ڕۆڵی سەرەکی لە کۆلۆنیالیزەکردنی ھۆڵەندا کە تا ڕادەیەکی زۆر کاتی بوو لە ئەمریکا (لەوانەش نیو ھۆڵەندا).
لە ساڵی ١٦٢٤ تا ١٦٥٤ لە چوارچێوەی جەنگی ھۆڵەندا و پورتوگالدا، کۆمپانیای ھۆڵەندی ھیندستانی ڕۆژاوا خاکی پورتوگالی لە باکووری ڕۆژھەڵاتی بەڕازیل بەدەستەوە بوو، بەڵام دوای بەرخۆدانێکی توند لە بەڕازیل ھۆڵەندا دوورخرانەوە. دوای چەندین ھەڵوەشاندنەوە، کۆمپانیای ھۆڵەندیی ڕۆژاوای ھیندستان ڕێکخستەوە و لە ساڵی ١٦٧٥دا چارتەرێکی نوێ درا، کە زۆرتر لەسەر بەھێزی بازرگانی کۆیلەکانی ئەتڵەسی بوو. ئەم وەشانەی "نوێ" بۆ زیاتر لە سەدەیەک بەردەوام بوو، تا دوای جەنگی چوارەمی ئینگلیز-ھۆڵەندا، کە لەو ماوەیەدا زۆربەی سەروەت و سامانەکانی لەدەستدا.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیای ھۆڵەندی ڕۆژاوای ھیندستان
تەپە تورکەمان
تەپە تورکەمان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تورکەمان، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
تەپە تورکەمان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (شیعە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
سۆماڵیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
سۆماڵیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
چیلی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
سەرچاوەکان
١٩٩٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
شاوازی
شاوازی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی مەیدان، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شارستانی دێلوڕان
شارستانی دێلوڕان یان شارستانی دێلرو شارستانێکی پارێزگای ئیلامی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. ناوەندی ئەم شارستانە شارۆچکەی دێلوڕانە. بەپێی سەرژمێری ٢٠١٦ی ناوەندی ئاماری ئێران، ژمارەی دانیشتووانی ٦٥٬٦٣١ کەسە و لە ١٦٬٩٥٩ بنەمالە پێک ھاتووە.
زمان
زۆربەی خەڵکی شارستانی دێلوڕانی سەر بە پارێزگای ئیلام بە زمانی کوردیی باشووری بە شێوەزاری (پەھلە و لوڕی) قسە دەکەن و بەشێک لە عەرەب لە ناوچەکانی شارستانی دێلوڕان دەژین و زۆربەی عەرەبەکانیش لە باشووری پارێزگای ئیلام کە تەنیشت پارێزگای خووزستانە دەژین.
سەرچاوەی نەوت و گاز
کێڵگەی نەوتی دێلوڕان یەکێکە لە کێڵگە نەوتییەکانی ئێران کە بە دووری ٢٢ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژئاوای دێلوڕان لە پارێزگای ئیلام ھەڵکەوتووە. بڕی نەوتی خاو لەم کێڵگەیەدا بە چوار ھەزار و ٢١٢ ملیۆن بەرمیل مەزەندە دەکرێت. لەو بڕە نەوتە دەتوانرێت ٦٣٥ ملیۆن بەرمیل دەربھێنرێت. ئەم کێڵگەیە کاپێکی غازی ھەیە. ئەم کێڵگەیە لە ساڵی ١٩٧٢ لەلایەن کۆمپانیای نەوتی ئێران و ئینگلتەرا دۆزرایەوە و یەکەم بیری لە قووڵایی ٦٧٥ مەتر ھەڵکەندرا. دوای ساڵێک بیری دووەم لە دووری ١٠ کیلۆمەتر لە سنووری ئێران و عێراق تا قوڵایی ٤٣٠٠ مەتر ھەڵکەندرا. تا پاییزی ٢٠٠٨ بە گشتی ٣ بیر لەم کێڵگەیەدا کون کراون.
لە کاتی شەڕی ئێران و عێراقدا پەلاماری ئەم کێڵگەیە درا و زیانی پێگەیشت، بەھۆیەوە بەرھەمھێنانی نەوتەکەی ڕاگیرا. درێژکراوەی کێڵگەی نەوتی دێلوڕان لە عێراق بە کێڵگەی ئەبوغەریب ناسراوە.
لە ساڵی ٢٠١٣دا رۆژانە ١٥٠ ھەزار بەرمیل نەوتی خاو لە رێگەی ٢٢ بیری چالاکی ئەم کێڵگەیەوە دەرھێنراوە. نەوتی خاوی دێلوڕان ٤٣٫٣٪ APی ھەیە. ٧٫٢٪ بە کێشی گۆگردی ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئیلام پۆل:شارستانی دێلوڕان پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
نامور (شار)
ناموور شارێکە لە بەلجیکا، لە بەلجیکا پایتەخت و پارێزگایە بەھەمان ناو. بەشێکە لە بەلجیکا و دانیشتووانەکەی بە فەڕەنسی قسە دەکەن.
ڕێژەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێری ٢٠١٢، ١١٢،٢٤٦ کەس بووە.
عەتائوڵڵا ئومێدوار
عەتائوڵڵا ئومێدوار (لەدایکبووی ١٩٤٦ ی شاری بافت، کرمان) ئەندازیارێکی بیناسازی ئێرانی، شارسازی، فیلمساز، وێنەکێش، گۆرانیبێژ و موزیکژەنە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:خەڵکی پارێزگای کرمان
حەبیبوڵڵا بەدیعی
حەبیبوڵڵا بەدیعی ( ٢٤ ی ئازاری ١٩٣٣ - ١٩ ی تشرینی یەکەم ١٩٩٢ لە تاران ) کەمانچە ژەن و موزیکژەنی ئێرانی بوو.
ئێم١ ئابرامس
300px|وێنۆک|تانکی ئەمریکی جۆری M1A2
ئێم١ ئابرامس بە(ئینگلیزی: M1 Abrams) تانکێکی جەنگی سەرەکی، نەوەی سێیەمی درووستکراوی وڵاتی ئەمریکایە و بە شێوەیەکی تایبەتی و بەشێوەیەکی بەربڵاو لەلایەن سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ئەو وولاتە بەکاردەهێندرێت. تانکەکە ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە جەنگەکاندا.
مێژوو
تانکی ئابرامس لەساڵی ١٩٨٠اوە تاوەکوو ئێستا درووستدەکرێت لەلایەن وڵاتی ئەمریکاوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
سۆماڵیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
سۆماڵیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
مەھدی نەوایی
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٤٧ پۆل:شاعیرانی ئێرانی
کانی مێو
کانی مێو گوندێکە، کەوتووەتەناحیەی گاپیڵۆن، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی مێو لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی گەورەدێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی گەڕەدێ و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی ووڵاغلو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مالومە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
محەممەد ڕەئووف
alt=محەممەد ڕەئووف|وێنۆک|محەممەد ڕەئووف محەممەد ڕەئووف یەکێک لە دامەزرێنەرانی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستانە. وەزیری بازرگانی کابینەی پێنجەمی حکومەتی ھەرێمی کوردستان بوو. کاندیدی ئەمینداری گشتی یەکگرتووی ئیسلامی بوو. لە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٨ی عێراقدا لەگەڵ بەرھەم ساڵح لیستی ھاوپەیمانی و دیموکراسی دامەزراند.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:زیندووان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:سیاسییەکانی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان پۆل:سیاسییەکانی ھاوپەیمانی بۆ دیموکراسی و دادپەروەری پۆل:ئیسلامییەکانی کورد
جوان چێن
جوان چێن (لەدایکبووی ٢٦ی نیسانی ١٩٦١) خانمەکتەرێکی چینی-ئەمریکی، دەرھێنەری فیلم، سیناریۆنووس، بەرھەمھێنەری فیلم، لە چین دەستی پێشکەشکردنی فیلمی گوڵی بچووک کرد لە ١٩٧٩ و دواتر دەنگی دایەوە بۆ بینەرەکانی ڕۆژاوا بۆ نمایشەکانی لە فیلمی دواین ئیمپراتۆر لە ١٩٨٧
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی چین لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرانی چین لە سەدەی ٢١م پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:دەرچووانی زانکۆی نۆرسریدج ویلایەتی کالیفۆڕنیا پۆل:پەنابەرەکانی چین بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ژنە چینییە دەرھێنەرەکانی فیلم پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە چین پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە شانگھای پۆل:ئەندامانی لێژنەی ١٠٠ پۆل:خانمەکتەرانی چین لە تەلەڤیزیۆن پۆل:سیناریۆنووسەکانی شانگھای پۆل:خانمەکتەرانی شانگھای پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا پۆل:باشترین خانمەکتەران لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکتا پۆل:باشترین خانمەکتەر لە بردنەوەی خەڵاتی فیلمی ئاسیا پۆل:ژنە ئەمریکیە دەرھێنەرەکانی فیلم پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
چیلی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
چیلی نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
شمشێرکوڵ
شمشێرکوڵ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی مەیدان، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شمشێرکوڵ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ناودێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی سۆڵاوە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارەدێی گڵێجاڵ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کەوزەناڵی.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھەوکردنی جگەر ب
زانیاری گشتی لەسەر نەخۆشیەکە
نەخۆشەکە بەزۆری لەدایکەوە داگوازرێتەوە بۆ مناڵ لە کاتی لە دایک بوون، وە چەند ھۆکارێکی تر وەکو؛ بەریەک کەوتنی خوێن یان ھەرشلەکی جەستە، پەیوەندی ججوتبوون لە گەل کەسێک کە ھەلگری ڤایرۆسەکەبێت، یان بە بەکارھێنانی ئەو دەرزیانەی کە بۆ کەسێکە توشبوو بوکار ھاتووبوو. یان بەرکەوتنی شتێکی تیژ کە خووێنە تووشبوەکەی لەسەربێت.
بە بەکارھێنانی ڤاکسین دەتواندرێت بە رێژەی ٩٨—١٠٠٪‏ رێگە لە تووشبونی بگریت. .(WHO) دەزگای تەندرووستی جیھانی؛ ئاماژە بەوە دەکات کە ٢٥٧ ملیۆن تووشبوی درێژخایەن ھەن وە ٨٨٧ ھەزار مردوو، بەھۆی کەووتنی جەرگیان یان گەشەکردنی ێاوسانەکە بۆ ژێرپەنجە.
لە سالی ٢٠١٦، ٢٧ ملیۆن کەس کە دەکاتە١٠.٥٪‏ تووشبوان ئاگەداریان لەسەر تووشبونیان بە ھێپەتایت ب (ئاوسانی جگەر) ھەبووە، ٤،٥ مللیۆن (١٦،٧٪‏) چارەسەر وەردەگرن. (WHO) ئاماژە بەوە دەکا مە رێژەی مندالانی تووشبوو کە ٥٪‏ لە کاتی دۆزینەوەی چارەسەر یاخود ڤاکسین لە ١٩٨٠ کان لە ٥٪‏ داباەزیوە بۆ کەمتر لە ١٪‏ لە ٢٠١٩. . بەرزترین رێژەی تووشبوان دەکوتە کیشوەری ئەفریقا کە ٦،١-٦،٢٪‏ لە دانیشتوانە تووشبوون. کەمترین رێژەش دانیشتوانی ئەماریکایە بە رێژەی ٠،٧٪‏ تووشبوون. ئەوروپا ٢٪‏ وە ئاسیای رۆژھەلات ٣،٣٪‏.
تووشبون و گواستنەوە
ھۆکاری سەرەکی تووشبوون بە ھەوکردنی جگەر لە ناوچە چرەکان گواستنەوەیە لە دایکەوە بۆ مندال پێش لە دایک بوونی. ھەندێک جاریش لە مناڵک بۆ مناڵێکی تر کە تەمەنیان خوار٥ ساڵ، وە تووشبوانی خوار ٥ ساڵی چانسی تووشبونیان بە نەخۆشی درێژ خایەن زیاتر دەبێت. ھۆکاری تر ھەب کە باون ئەوانیش؛ دەرزی تاتۆکردن سرنجی دکتۆرەکانی ددان یانیش بە بەکارھێنانی ھەمان دەرزی بۆ بەکارھێنانی ماددە بێ ھۆشکەرەکان وە بەکارھێنانی ھەمان مووس لەگەل کەسێکی تووشبوو، یانیش بەرکەوتن بە شلەی کەسێکە تووشبوو.( لیکی دەم، ئاوی ئافرەت یان پیاو) ئەوەش بە پێیوەندی جووتبوون لەگەل کەسانێک کە ڤاکسینیان نەکردوە، بەڵام چانسی تووشبوون بە ھەوکردنی درێژخایەن لە کاسانی پێگەیشتوو ٥٪‏ کەچی ھی منداڵان ٩٥٪‏. HBV) hepatitis B Virus)بۆ ماوەی ٧ رۆژ دەتوانێت لە دەرەووی جەستە بمێنێتەوە بۆیە لەگەل ھەر بەرکەوتنێک ئەگەری تووشبونت ھەیە. ماوەی ٧٥ رۆژی دەوێ تا نیشانەکان دەردەکەوێت وە ٣٠-١٨٠ لە ھەندێک حاڵەت دا. ٣٠-٦٠ رۆژ دوای تووشبون بە ڤایرۆسەکە دەبێتە ھەوکردنی جگەر.
نیشانەکان
لە کاتی تووشبن نیشانەکان زوو دەرناکەون بەڵکو ٢ مانگ بۆ ٣ مانگ گی پێدەچێت. بەڵام ئەوانەی تووشت درێژخایان نابن ئەوا لە چەند ھەفتەیەک نیشانەکان دەردەکەون وە بە ئاسانی چارەسەر دەکرێن. نیشانەکانیش بریتین لە: １- زەردببونی چاو و جەستە(پێست) ２- تاریک بوونی رەنگی میز ３- ماندیەتی زۆر ４- ھێلنچ جان و رشانەوە لەگەل ئازاری زک. ５- لە ئەگەری گرتنی ڤایرۆکە رێژەکی کەم لە خەلکی بە تووندی دەیگرن، تووشی ئازارەکی زۆری جگەر دەبن وە دەبێتە ھۆکاری لەدەست دانی جگەرەکە لە ئانجامدا نەخۆشەکە ژیان لە دەست دەدا. ６- ھەند لەوانەی بک ماوەی درێژخایەن تووشی ڤایرۆسەکەدەبن تووشی شێرپەنجەی جگەردەبن.
کێن ئەوانەی دەبنە ھەڵگری نەخۆشی درێژ خایەن؟
ئەگەری تووشبوونی نەخۆشی درێژخایەن لەمنداڵانی خوار ٦ بەرزترە وەک لەوانی تر. رێژەکان بە پێی WHO : لە ناو منداڵان: -٨٠-٩٠٪‏ منداڵی تازە لەدایکبوو تووشی نەخۆشی درێژخەیەن دەبن. -٣٠-٥٠٪‏ منداڵی خوار ٦ساڵی تووشێ نەخۆشی درێژخایەن دەبن. لەناو بەتەمەنەکان -٥٪‏ یان کەمتر لە پێگەشتوان تووشی نەخۆشی درێژخایەن دەبن. -٢٠-٣٠٪‏ لەو کەسە بەتەمەنانەی تووشی درێژخایەن بوونە تووشی شێرپەنجەی جگەر دەبن.
دەستنیشان کردن
ھەوکردنی جگەر (ب) جیاوازە لەگەل ھەوکردنی ئاسای، کە بە ھۆکاری جیاواز سەرھەلدەدات وەکو( ڤایرۆس،باکتیار). دەبێت کۆمالەک تاقیکردنەوە بۆ خوێن بکرێت تاکو بزانن ھەوکردنی ئاساییە یانیش (ب)ە وە ئەگەر (ب) ئایە درێژخایەنە یان کورت و تووندە. ئەوەش بە ھەببونی پێکھاتی HBsAG لەسەر خوێن. - ئەگەر ھاتوو لە تاقیکردنەوەی خوێن پێکھاتەی HBsAG,HBcAG,IMG ھەبوو لەگەل ھەببونی HBeAG کە لە ئەگەری ھەببونی ئەم پێکھاتەیە بۆ مان دەردەکەوێت کە نەخۆشەکە زۆر بە بەقوورسی تووشی ھەوکرنی جگەر ب بووە، خوێن و ھەممو شلەکی جەستەی مەترسیدارە. - ئەگەر HBsAG بۆ ماوەی ٦ مانگ لە ئانجامەکانی خوێن دەرچوو ئەوا نەخۆش تووشی نەخۆشی درێژخایەن بووە وە ئەمەش ئەگەری تووشبوون بە شێرپەنجە یانیش کەوتنی جگەر زیاد دەکات تەنانەت ێەگەر پێکھاتەی HBeAG لە خوێبی نەبوو. بەڵام بۆ گەشەسەندن بۆ شێرپەنجە یان لە کار کەوتنی جگەر ئەوا کاتێکی زۆری پێدەچێت.
کێشە لە چارەسەرکردن
ھەبدێک کێشە لە دەستکەوتن ی دەرمانەکان ھەیە چونکە ھەندەک وڵات داھاتیان کەمە ناتوانن تێست زۆر بکەن یانیش خەلکەکە دەرمانکان دابین کەن، لە ساڵی ٢٠١٦؛ لە ٢٥٦ مللیۆن تووشبوو تەنھا ٢٧ مللیۆن کەس(١٠،٥٪‏) تووشبوان دەزانن کە تووشبون. تەنھا ٤،٥ ملليۆن لەو رێژەیە کە دەکاتە١٦،٥٪‏ دەرمان وەردەگرن. بەڵام زۆربەی خەڵک تا تووشی نەبن بەقورسیوە نزیک نەبنەوە لە لەدەستدانی یان تووش بوونیچشێرپەنجەی جگەر ئەوا نازانن ڤایرۆسەکەیان ھەیە.
خۆپاراستن
ڤاکسینی ھێپەتایتس ب باشتری رێگای خۆپاراستنە. بە پێی (WHO) کۆمەڵەی تەندرووستی نێودەوڵەتی: دەبێت ئەگەر کرا ھەموو منداڵێکی تازە لەدایک بوو ڤاکسین وەربگرێت لە ماوەی ٢٤ کاتژمێر دوای لەدایک بوونی، پاشان ٤ جاریتر پێی بدریت کە ھەر جارەو ٤ مانگ بەینیان ھەبێت. ئەمە سەرکەوتنێکی گەورە بوو چونکە ڕئژەی تووشبوان لە منداڵانی تازە بوو دابازی بۆ کەمترلە ١٪‏ لە ٢٠١٩ کە پێشتر لە ساڵانی پێش بەکارھێنانی ڤاکسین ھەشتاکان تا ٢٠٠٠ ئەمارەکان دەران خستبوو کە ٥٪‏ منداڵان تووشببون. بۆیە بڕیار درا کە ھەموو منداڵێکی تازەبوو
٣ جار ڤاکسین بکرێت ھەروەھا ئەو کەسانەی کە ئەگەری تووشبونیان ھەیە دەبێت ڤاکسین وەرگرنن. ئەو کەسانش:
سە رچاوەکان
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hepatitis-b
لایڤ جورناڵ
لایڤ جورناڵ (ڕووسی: Живой Журнал) خزمەتێکی تۆڕی کۆمەڵایەتیی ڕووسییە (بەڕەسەن ئەمریکی) کە بەکارھێنەران تێیدا دەتوانن وێبڵاگ، گۆڤار یان ڕۆژنووسکێکیان ھەبێ. بەرنامەسازی ئەمریکی برەد فیتزپاتریک، لایڤ جورناڵی لە ١٥، ٠٤، ١٩٩٩دا وەکوو ڕێکارێک بۆ ئاگادار کردنی دۆستەکانی لە چالاکییەکانی دەست پێ کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ڕاژەکانی تۆڕی کۆمەڵایەتی
سۆماڵیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سۆماڵیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بوو کە لە ٢٣ی تەممووز تا ٨ی ئابی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
فیلێکس ھاپ سێڵێر
فیلێکس ھاپ سێلێر لە دایک بووی سالی ١٨٢٥ زانای ئەڵمانی فیزیکی و کیمایا دۆزەرەوەی سەرەکی بەشی زیندە کیمیایی و بەشە بایۆلۆجیی
سۆماڵیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
فیلێکس ھاپ سێڵێر
ژیان
ھەروەھا کارەکانی پێشڕەو بوو بۆ پێشکەوتن لە کیمیای ئەندامی لەلایەن قوتابیەکانیەوە بە ئیمیونۆلەجی پاول ئیرلیچ وە لەنێوان قوتابیەکان و یارمەتی دەرانی کە لەگەلی بوون، وەک فریدریک میشر (١٨٤٤–١٨٩٥) و ئەلبرێکت کاسل(١٨٤٤–١٨٩٥) وەرگری خەڵاتی نۆبلی لێبوو
بەشداریەکانی
فیلێکس پزیشک و کیمیازان بوو، وە بوو بە دۆزەرەوەی زیندە کیمایایی نوسینەکەی لەسەر کیمیایی فیزیۆلۆژی بوو بە نوسینێکی ستاندارد بۆ لقە کیمایە کرداریەکەی
لێکۆلینەوەکان: لە زۆرترین لێکۆلینەوەکانی وەکوو خوێن،ھیمۆگلۆبین،کێم، زەرداو،شیر،
ھەروەھا ئەو بووبە ئەندامێکی ھەلبژێردراوی ئەکادیمیای فرەنسی بۆ زانست سەڕارای خراپی سیاسەتی نێوان فرەنسا و ئەڵمانیای ئەوکاتە، بوون بە ئەندامێکی ھەڵبژێردراو یارمەتی دا بۆ ئەوەی بەناوبانگ بێت لە جیھان
ھەروەھا وانەی گرنگی دایەوە لەسەر کلۆرۆفیل وە ھەروەھا ئەوەشی دایەپاڵی کە چەنەھا جیاوازی ھەیە لە جۆری پۆرتینەکان (کە ئاماژەی ئەوەی بۆ کرد وەک proteids) وەک خستنەسەرێک ئەو یەکەم زانا بوو کە لسیتین ی پاکردەوەو وە پێکھاتەکەی دامەزراند لە سالی ١٨٧٧ ڕۆژنامەی کیمیای بایۆلۆجی دامەزراند وە سەرنوسەری ئەو ڕۆژانامەیە بوو تا مردنی کۆچی دوایی کرد لە Wasserburg am Bodensee لە شانشینی باڤاریا لە ساڵی ١٨٩٥ لە تەمەنی ٦٩ ساڵی
سەرچاوەکان
پۆل:زانایان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٥ پۆل:مردووانی ١٨٩٥ پۆل:ژیانی کەسی پۆل:کیمیازانانی ئاڵمانی
ئیسماعیل ئەدیب خانساری
ئێسماعیل ئەدیب خانساری ( ١٩٠١ - ١٩٨٢ ) یەکەم گۆرانیبێژی پیاو بوو لە ڕادیۆی نەتەوەیی ئێران. ساڵی ١٩٣٠ کاتێک بۆ یەکەم جار ڕادیۆی نەتەوەیی لە ئێران دامەزرا، لە کاتێکدا کە لە ٣٩ھەمین ساڵی ژیانیدا وەک یەکەمین گۆرانیبێژی پیاوی ڕادیۆی نەتەوەیی بانگ کرا بۆ ڕادیۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١ پۆل:مردووانی ١٩٨٢ پۆل:گۆرانیبێژانی کلاسیکیی ئێرانی
چیلی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
چیرۆ ئیمۆبێلی
چیرۆ ئیمۆبێلی (؛ لەدایکبووی ٢٠ی شوباتی ١٩٩٠) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئیتالییە لە ھێلی ھێرشبەر، یاریزانی یانەی لاتسیۆی ئیتالی و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیایە. لە خولی ئیتالی یاری دەکات. چەند جارێک بووەتە گۆڵکاری خولی تۆپی پێی ئیتالیا. لە پێکھاتەی ھەڵبژاردەی وڵاتەکەی بووە بۆ پالاوانێتییەکانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤، جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦، جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠.
یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠
یاری کۆتایی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ یارییەکی تۆپی پێ بوو لە ١١ی تەمووزی ٢٠٢١ لە یاریگای وێمبلی لە لەندەنی پایتەختی بەریتانیا لە نێوان ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا بەڕێوەچوو ، دوای ئەوەی توانیان سەرجەم قۆناغەکانی پاڵاوانێتیەکە بە سەرکەوتووی تەواو بکەن بگەنە یاری کۆتایی. لە بنەڕەتدا بڕیار بوو لە ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٠ ئەنجام بدرێت، بەڵام لەگەڵ سەرجەم یارییەکانی  پاڵەوانێتییەکە بەهۆی پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەوروپا دواخرابوو.
لە بەردەم ٦٧ ھەزار و ١٧٣ کەسدا ، وەبینەری یارییەکە کە ٣٢٨ ملیۆن کەس بوو لەسەرتاسەری جیھان، ئیتاڵیا بۆ جاری دووەم لە مێژووی خۆیدا بووە پاڵەوانی پاڵاوانیەتیەکە دوای ئەوەی لە ڕێگای لێدانەیەکلایکەرەوەکان بە ئەنجامی (٢-٣)لە ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای بردەوە کە یارییەکە لە کاتی ئاسایی و زیادکراودا بە ئەنجامی (١-١) کۆتایی هات .لە خولەکی دووەمی یارییەکەدا لۆک شاو یاریزانی ئینگلتەرا گۆڵی یەکەمی تۆمارکرد، کە خێراترین گۆڵ بوو کە تا ئێستا لە یاری کۆتایی پاڵەوانێتی جامی نەتەوەکانی ئەوروپادا تۆمارکرابێت، بەڵام لە خولەکی "٦٦" لیۆناردۆ بۆنۆچی کە دواتریش وەک باشترین یاریزانی یارییەکە دەستنیشانکرا بەتۆمارکردنی گۆڵێک ئەنجامەکەی یەکسانکردەوە. ئینگلتەرا لە لێدانەیەکلایکەرەوەکان  بە ئەنجامی ٢-١ پێشکەوت بوو بەڵام لە دواتردا سێ لێدانی کۆتاییان لەدەست دا بەو شێوەیەوە ئێستاڵیا کەڕەیەوە و توانی یارییەکە بباتەوە بە ئەنجامی ٣-٢.
ئەمە یەکەم نازناوی گەورەی ئیتاڵیا بوو لە دوای جامی جیھانی ٢٠٠٦ و یەکەم نازناوی جامی نەتەوەکانی ئەوروپا بوو لە دوای ساڵی ١٩٦٨ کە لەسەر خاکی خۆیان نازناوەکەیان بردەوە. بووە دووەم وڵات دوای ھەڵبژاردەی فەڕەنسا خاوەنی دوو نازناوی ئەم پاڵەوانێتیە بێت .ئینگلتەرا بووە سێیەم وڵات لە سەدەی بیست و یەکەمدا کە لە یاری کۆتایی پاڵەوانێتی ئەوروپادا لەسەر خاکی خۆی یاری کۆتایی بدۆڕێنێت دوای پورتوگال لە ساڵی ٢٠٠٤ و فەرەنسا لە ساڵی ٢٠١٦.
دوای یارییەکە (مارکۆس ڕاشفۆرد، جەیدن سانچۆ و بوکایۆ ساکا) یاریزانانی ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا لە سۆشیال میدیا تووشی  ھێرشی نژادپەرستانەی ھاندەران بوونەوە بەھۆی لەدەستدانی لێدانەیەکلایکەرەوەکان.
پێشینە
وێنۆک جامی نەتەوەکانی ئەورووپای٢٠٢٠ شانزەهەمین خولی پاڵەوانێتییەکە بوو، کە هەڵبژاردەکانی کیشووەری ئەورووپا تێیدا بەشداری دەکەن، کە لە نێوان ١١ی حوزەیران تا ١١ی تەممووزی ٢٠٢١ لە یازدە شار چەند وڵاتێکی جیاواز بەڕێوەچوو. قۆناغی پاڵاوتنەکان لە مانگی ئازار و تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بەڕێوەچوو، کە تیایدا پەنجا و پێنج هەڵبژاردە بەشدارییان کرد و بەسەر دە کۆمەڵەی پێنج یان شەش هەڵبژاردەیی دابەشکران، هەر هەڵبژاردەیەک یاریی چوون و هاتنی ئەنجاندا. دوو هەڵبژاردەی ڕیزبەندی کۆمەڵەکان سەرکەوتنیان بۆ قۆناغی کۆتایی بەدەستهێنا، لەگەڵ چوار هەڵبژاردەی زیادە، کە بە تێکەڵەیەک لە ئاستەکانیان لە خولی نەتەوەکانی ئەوروپا لە وەرزی ٢٠١٨-٢٠١٩ و زنجیرەیەک یاری پلەی ئۆف دیاریکران بەسەر بەسەر شەش کۆمەڵەدا دابەشکران کە چوار هەڵبژاردەی لە خۆ گرتبوو و هەر هەڵبژاردەیەک جارێک لەناو گروپەکەدا یارییان لەگەڵ یەکتر دەکرد .یەکەم و دووەمی هەر کۆمەڵەیەک لەگەڵ چوار باشترین ئەو هەڵبژاردانەی کە پلەی سێیەمیان بەدەستهێناوە سەرکەوت بۆ پاڵەوتنەکە.
بەهۆی گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنالە ساڵی ٢٠٢٠ لە ئەوروپا، پاڵەوانێتییەکە دواخرا بۆ هاوینی ٢٠٢١، لە هەمان کاتدا ناوی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای٢٠٢٠ی وەک خۆی مایەوە. لەگەڵ ڕێکارە تایبەتەکان سەبارەت بە کۆڤید-١٩، یوفا ڕێگەی بە گۆڕانکاری زیاتر دا لەوەی کە لە سەرەتادا پلانی بۆ دانرابوو و بۆ یەکەمجار یاریدەدەری ناوبژیوانی ڤیدیۆیی (VAR) لە پاڵەوانێتییەکە جێگیرکرد.
پێش پاڵەوانێتییەکە، ئینگلتەرا لەلایەن بە دووەم پاڵێوراو دادەنرا بۆ بردنەوەی پاڵەوانێتییەکە، لە دوای فەرەنسا ؛ ئیتاڵیا حەوتەمی پاڵێوراو بوو لە ڕیزبەندیی جیھانیی فیفا کە پێش دەستپێکردنی پاڵەوانێتییەکە بڵاوکرایەوە، هەردوو هەڵبژاردە لە پلەی چوارەم و حەوتەمدا بوون. هەردووکیان لە هەڵبژاردە براوەکانی جامی جیھانیی فیفا بوون، ئیتاڵیا چوار جار نازناوەکەی بەدەستهێناوە، دوایین جار لە ساڵی ٢٠٠٦ بوو لە بەرامبەردا ئینگلتەرا جارێک سەرکەوتنی بەدەستهێناوە،ئەویش  لە ساڵی ١٩٦٦ بوو. بەڵام ئیتاڵیا نەیتوانیبوو سەرکەوێت بۆ جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ ، ئەمەش یەکەمجار بوو لە ساڵی ١٩٥٨ ەوە بەشداری پاڵەوانێتییەکە نەکات. لەلایەکی دیکەوە ئینگلتەرا پلەی چوارەمی پاڵەوانێتییەکەیان بەدەستهێنا، کە باشترین یارییە لە ساڵی 1990 ەوە. ئیتاڵیا لە ساڵی ١٩٦٨ میوانداری جامەکەی کردوو هەروەها نازناوەکیی بەدەستهێنا؛ باشترین ئاستی ئینگلتەرا لەم پاڵەوانێتیەدا ئەوە بوو کە دوو جار گەیشتە قۆناغی پێش کۆتایی، لە ساڵانی ١٩٦٨ و ١٩٩٦. لە پاڵەوانێتی پێشوودا ئیتاڵیا لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا بە لێدانەکانی یەکلاکەرەوە بەرامبەر ئەڵمانیا دۆرا، لە کاتێکدا ئینگلتەرا لە قۆناغی 16دا دەرچوو دوای دۆڕانێکی شۆک بەرامبەر ئایسلەندی هەڵبژاردەی تازە بەشداربوو.
ئیتاڵیا پێشتر لە سێجار گەیشتووەتە یاریی کۆتایی پاڵەوانێتیەکە؛ لە ساڵی 1968 دوای دووبارەکردنەوەی یارییەکەیان لە یوگۆسلاڤیای بردەوە و لە ساڵی 2000 بە فەرەنسا دۆڕا و لە ساڵی 2012 بەرامبەر ئیسپانیا بەهەمان شێوە یارییەکەیان دۆڕاند.هەڵبژاردەی ئێتالیا بە زنجیرە سەرکەوتنێکی بێ وێنە گەیشتە یارری کۆتایی کە ٣٣ یارییان بەبێ دۆڕاندن ئەنجام دابوو ، کە بە سێیەم درێژترین یاری بێ دۆراندن دادەنرێت لە مێژووی تۆپی پێی نێودەوڵەتیدا لە دوای 35 یاریی لەسەریەکی بەرازیل (1993-1996) و ئیسپانیا (2007-2009)، دوایین جار لە خولی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٨-١٩ لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨ بەرامبەر بە پورتوگال بە ئەنجامی ١-٠ یارییەکەیان دۆڕاند. هەروەها ئیتاڵیا لە یارییەکانی پاڵەوانێتییە جۆراوجۆرەکان ٢٧ یاری بێ دۆڕان بوو، لە دوایی ئیسپانیا دێت کە ٢٩ یاریی لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ تا ٢٠١٣ بێ دۆران بوو..
ئەمە یەکەم یاریی کۆتاییی بوو بۆ ئینگلتەرا لە پاڵەوانێتییەکی گەورەدا لە دوای جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٦، هەروەها ئینگلتەرا بووە سێیەم وڵاتی سەدەی بیست و یەکەمجار لە مێژووی خۆیدا وەک ولاتی خانەخوێ  بگاتە یاریی کۆتاییی دوای پورتوگال لە ساڵی ٢٠٠٤ و فەرەنسا لە ساڵی ٢٠١٦. هەردووکیشیان لە یاریی کۆتایی دۆرابوون، پورتوگال بەرامبەر یۆنان و فەرەنسا بەرامبەر پورتوگال. لەهەمانکاتدا لە ڕابردوودا تەنها سێ هەڵبژاردە کە ولاتەکەیان میوانداری جامەکەبووە نازناوەکەیان بەدەستهێناوە ئەوانیش  ئیتاڵیا لە ساڵی ١٩٦٨، ئیسپانیا لە ساڵی ١٩٦٤ و فەرەنسا لە ساڵی ١٩٨٤. پێشتر ئینگلتەرا و ئیتاڵیا ٢٧ ڕووبەرووی یەکتربوونەتەوە، یەکەم ڕووبەڕووبوونەوەیان لە ساڵی ١٩٣٣ بوو، کە لە ڕۆما بە ئەنجامی ١-١ یەکسان بوون. پێش یاریی کۆتاییی، ئیتاڵیا دە لەو یارییانەدا سەرکەوتنی بەدەستهێنابوو، ئینگلتەرا هەشت وە نۆ یاریی بە یەکسان بوون کۆتایی هاتووە. دوایین ڕووبەرووبوونەوەیان لە یارییەکی یارییەکی دۆستانە بوو لە ساڵی ٢٠١٨ لە لەندەن،بە ئەنجامی ١-١ یەکسان بوون.بە شێوەیەکی گشتی هەڵبژاردەی ئیتالیا لەلایەن چاودێرانەوە پاڵێورابوو بۆ بردنەوەی یارییەکە.
شوێن
یاریی کۆتایی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ لە یاریگای وێمبلی لە شاری لەندەنی ئینگلتەرا کە دەکەوێتە ناوچەی برێنت بەڕێوە دەچێت. لە ٦ ی دیسەمبەری ٢٠١٢ یوفا ڕایگەیاند کە یارییەکانی پاڵاوانێتیەکە لە چەند شارێکی وڵاتانی ئەورووپا  ئەنجام دەدریت تەنها یەک وڵات میوانداری ناکات ئەمەش بەهۆی ئەو بارودۆخەی ئێستای جیهان بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە توشی هاتووە وە لەلایەکی یکە بەهۆی یادی ٦٠ ساڵەی بەرێوەچوونی یەکەم پالاوانێتی ئەم جامە ئەو بڕیارە درا ویمبلی لە ١٩ ی ئەیلولی ٢٠١٤ وەک یاریگای شوێنی یاری پێش کۆتایی و کۆتایی خولەکە هەڵبژێردرا لەلایەن لیژنەی جێبەجێکاری یوفا ، کە بە تەزکیە دەستنیشان کرا دوای ئەوەی کە ئۆفەری کۆتایی پاکێجی ئالێیانز ئەرینا لە میونشن کێشرایەوە ،ئەم یاریگایە شوێنی دانیشتنی هەیە بۆ ٩٠،٠٠٠ کەس (توانانی هەیە کە ١٥ هەزار کەسی تریش بەوەستانەوە لە یاریگا ئامادەبن!) ، ئەم یاریگایە ئێستا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا خاوەنیەتی و زۆرترین یاریەکانی تێدا ئەنجام دەدات لە ئێستادا.
ئیتالیا
ئیتالیا لە پاڵاوتنی هەڵبژاردەکان بۆ گەیشتن بە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا لە کۆمەڵەی جی بوو  توانی سەرجەم یارییەکانی بباتەوە بە کۆکردنەوەی 30 خاڵ بە پلەی یەکەمی کۆمەڵەکەی سەرکەوت. لە تیروپشکی دیارکردنی کۆمەڵەکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا کەوتە کۆمەڵەی ئەی ، بە هاوبەشی لەگەڵ هەریەکە لە هەڵبژاردەکانی تورکیا ، وێلز ، سویسرا. لەکاتێکدا ولاتی ئیتالیا یەکێک بوو لە خانەخوێکانی پاڵاوانێتیەکە. هەرسێ یاری کۆمەڵەکانی لە یاریگای ئۆڵمپیکو لە شاری ڕۆما لە وڵاتی ئیتالیا ئەنجامدا. یەکەم یاری خۆی بەرامبەر هەڵبژاردەی تورکیا ئەنجام دا کە لەهەمان کاتدا یاریی کردنەوەی پاڵاوانێتیەکە بوو. یارییەکەی بە ئەنجامی (3-0) بێ بەرامبەر بردەوە یەکەم گۆڵ بەهەلەی یاریزانی تورکیا مەریح دەمیرالی لە خولەکی 53 تۆمارکرد ، پاشان هەریەکە لە  چیرۆ ئیمۆبێلی ، لۆرێنزۆ ئینسینی ،  لە خولەکەکانی "66 "،" 79" توانیان گۆلی دووەم و سێیەمی هەڵبژاردەکەیان تۆمار بکەن. یاری دوومیان بەرامبەر هەڵبژاردەی سوبسرا بوو لەو یارییە بەهەمان شێوە توانیان بە ( 3-0 ) یاریییەکە لە بەرژەوەندی خۆیان تەواو بکەن. لەم یارییە مانوێل لۆکاتێلی توانی دوو گۆڵ بکات لە خولەکەکانی 26 ، 52 گۆڵی سێیەم لە لایەن  چیرۆ ئیمۆبێلی لە خولەکی 89 تۆمار کرا. بەهۆی ئەم دوو یارییە ئیتالیا توانی سەرکەوتنی خۆی بە قۆناغی دواتر مسۆگەر بکات. یاری سێیەمی بەرامبەر هەڵبژاردەی وێلز ئەنجام دا توانی بە ئەنجامی (1-0 ) یارییەکە بباتەوە ، ماتیۆ پێسینا تاکە گۆڵی هەڵبژاردەکەی لە خولەکی 39 تۆمار کرد. بەم شێوەیە ئیتالیا بە پلەی یەکەمی کۆمەڵەکەی ئەی سەرکەوت بۆ قۆناغی شانزە پاڵاوانێتیەکە.
لە قۆناغی 16 ئیتالیا کەوتە بەرامبەر هەڵبژاردەی نەمسا کە بە پلەی دووەمی کۆمەڵەی سی سەرکەوتووبوو بۆ ئەم قۆناغە .یارییەکە لە یاریگای وێمبلی لە شاری لەندەن بە ئامادەبوونی "18,910" هاندەر بەڕێوەچوو .کاتی ئاسایی یارییەکە بە بێ گۆڵ تەواو بوو .بۆیە پەنا بۆ کاتی زیادکراو برا لە تایمی یەکەمی کاتی زیاد کراو یاریزان فێدریکۆ کیئەسە لە خولەکی 95 یەکەم گۆلی بۆ ئیتالیا تۆمارکرد پاشان یاریزان ماتیۆ پێسینا گۆڵی دووەمی بۆ ئیتالیا کرد. تاکە گۆڵی هەڵبژاردەی نەمسا ساسا کالادزیچ تۆماری کرد لە خولەکی "115 ".بەم ئەنجامە گەیشتە قۆناغی داهاتوو. لە یاریی قۆناغی هەشت بە هەڵبژاردەی بەلجیکا گەیشت یارییەکە لە یاریگای ئەلیانز ئەرینا لە  میونشن بە ئامادە بوونی "12,984" هاندەر بەڕێوەچوو .لەخولەکی " 31 " یاریزان نیکۆلۆ بارێللا یەکەم گۆڵی بۆ ئیتالیا تۆکار کرد پاشان لە خولەکی "44"  لۆرێنزۆ ئینسینی گۆڵی دووەمی ئیتالیا کرد. تاکە گۆڵی هەڵبژاردەی بەلجیکا لەلایەن ڕۆمێلیۆ لۆکاکۆ لە خولەکی زیادکراوی تایمی یەکەم بە لێدانی سزا تۆمار کرد. دوای سەرکەووتن بەم یارییە ئیتالیا گەڕایەوە لەندەن بەمەبەستی ئەنجامدانی یاریی پێش کۆتایی بەرامبەر هەڵبژاردەی ئیسپانیا.
یاری پێش کۆتایی لە یاریگای وێمبلی لە شاری لەندەن بە ئامادە بوونی 57,811 هاندەر بەرێوەچوو یارییکە بۆ هەردوو هەڵبژاردە گرینگ بوو بەهۆی ئەوەی پێشتر لە یاریی کۆتایی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای 2012 هەردوو هەڵبژاردە بەیەکگەیشتبوون ئیسپانیا توانی بووی بە ئەنجامی چوار گۆڵی بێ بەرامبەر یارییەکە بباتەوە. تایمی یەکەم بە بێ گۆڵ تەواو بوو. لە تایمی دووەم هەڵبژاردەی ئیتالیا لە رێگای فێدریکۆ کیێزا لە خولەکی 60 توانی یەکەم گۆڵی خۆی تۆمار بکات لە بەرامبەردا هەڵبژاردەی ئیسپانیا توانی لە ڕێگای ئەلڤارۆ مۆراتا ئەنجامەکە لە خولەکی 80 یەکسان بکاتەوە. کاتی ئاسایی یارییەکە بەم ئەنجامە کۆتایی هات بۆیە پەنا بۆکاتی زیادکراو برا بەڵام هیچ کام لە هەڵبژاردەکان نەیانتوانی گۆڵ تۆمار بکەن. لە کۆتاییدا پەنا برایە بەر لێدانەکانی یەکلاکەرەوە. هەردوو یاریزانی ئیسپانیا دانی ئۆلمۆ و ئەلڤارۆ مۆراتا نەیانتوانی گۆڵ بکەن هەرچەند پێشتر  مانوێل لۆکاتێلی  یەکەم لێدانی یەکلایکەرەوەی ئیتاڵیای لەدەست دا. بە ئەنجامی ( 4-2) ئیتالیا گەیشتە یاریی کۆتایی جامەکە.
ئینگلتەرا
ئینگلتەرا توانی بە کۆکردنەوەی ٢١ خاڵ بە یەکەمی کۆمەڵەی ئەی یارییەکانی پاڵاوتنی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا سەرکەوێت دوای ئەوەی لە هەشت یاری توانی حەوت یاریی بباتەوە. لە کاتی ڕاکێشانی تیروپشک بۆ دابەشکردنی هەڵبژاردەکان کەوتە کۆمەڵەی دی بە هاوبەشی لەگەڵ هەریەکە لە هەڵبژاردەکانی ھەڵبژاردەی کۆماری چیک ، ھەڵبژاردەی سکۆتلاند وە ھەڵبژاردەی کرواتیا. وەک هەڵبژاردەی ئیتالیا ٣ یاری ئەنجامدا ، یەکەم یاری خۆی لە کۆمەڵەی دی لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ لە یاریگای ویمبلی  بە ئامادەبوونی  ١٨,٤٩٧هەزار  هاندەر بەرامبەر ھەڵبژاردەی کرواتیا بوو. توانی بە ئەنجامی یەک گۆڵی بێ بەرامبەر یارییەکە بباتەوە ، تاکە گۆلی ئینگلتەرا لە خولەکی "٥٣" لەلایەن ڕەحیم ستێرلینگ تۆمارکرا یەکەم سێ خاڵ لە کۆمەڵەکەی بەدەست بهێنێت .ئەمە یەکەم جاربوو ئینگلتەرا بتوانێت لە یاری کردنەوەی کۆمەڵەکان لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا سەرکەوتن بەدەست بهێنێت. یاری دووەمی بەرامبەرھەڵبژاردەی سکۆتلاند ای ڕکابەری لە مێژینەی بوو لە یاریگای وێمبلی ئەم یارییە بە ئامادەبوونی ٢٠,٣٠٦ هەزار  هاندەر ، ئەم یارییە بەیەکسان بوو بۆ هەردوو لا بەبێ گۆڵ تەواو بوو هەرچەندە لە کاتی یارییەکە چەندین هەلی گۆڵ کردن ڕەخسا بۆ هەردوو هەڵبژاردە بەڵام نەیانتوانی گۆڵ لە یەکتر بکەن. بەلام بەهۆی ئەنجامی یارییەکانی دیکەوە ئینگلتەرا لە پلەی یەکەمی کۆمەڵەکەی مایەوە. یاری سێیەمی بەرامبەر ھەڵبژاردەی کۆماری چیک لە یاریگای وێمبلی بوو توانی بە ئەنجامی یەک گۆڵی بێ بەرامبەر یارییەکە بباتەوە. تاکە گۆڵی یارییەکە لەلایەن ڕەحیم ستێرلینگ لە خولەکی ١٢ تۆمارکرا. ئەمە دووەم گۆڵی ئەم یاریزانە بوو لە پاڵاوانێتییەکە. بەم ئەنجامانە بە کۆکردنەوەی ٧ خاڵ بە یەکەمی کۆمەڵەکەی سەرکەوت بۆ قۆناغی ١٦ لەو قۆناغە دەکەوتە بەرامبەر هەڵبژاردەی پلەی دووەمی کۆمەڵەی ئێف.
دوای تەواو بوونی یارییەکانی کۆمەڵەکان هەڵبژاردەی ئینگلتەرا لە قۆناغی ١٦ کەوتە بەرامبەر هەڵبژاردەی ئەڵمانیا. ئەم یارییەش لە یاریگای ویاریگای وێمبلی, لەندەن بە ئامادەبوونی ٤١,٩٧٣ هەزار هاندەر بەڕێوەچوو. ئینگلتەرا توانی بە ئەنجامی دوو گۆڵی بێ بەرامبەر یارییەکە لە بەرژەوەندی خۆی بباتەوە. تایمی یەکەمی یارییەکە بە یەکسان بوون بە بێ گۆڵ کۆتایی هات. لە تایمی دووەم یاریزان ڕەحیم ستێرلینگ لە خولەکی "٧٥" هەروەها هاری کەین لە خولەکی "٨٦" گۆڵەکانی ئینگلتەرایان تۆمار کرد. بەم شێوەیە توانی خۆی بگەیەنێتە قۆناغی هەشتی پاڵاوانێتیەکە.
لە قۆناغی هەشت کەوتە بەرامبەر هەڵبژاردەی ئوکراینا یارییەکە لە یاریگای ئۆڵمپیکو لە ڕۆما ،ئیتالیا ئەنجامدا بە ئامادەبوونی ١١,٨٨٠ هەزار هاندەر. توانی بە ئەنجامی (٤-٠) یارییەکە بباتەوە ئەمەش یەکێک بوو لە ئەنجامە گەورەکانی پاڵاوانێتییەکە و مێژوو هەڵبژاردەی ئینگلتەرا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا. گۆڵەکانی ئینگلتەرا لە لایەن هاری کەین لە خولەکەکانی "٤" و "٥٠" هاری ماگوایەر لە خولەکی "٤٦" جۆردن هێندێرسۆن لە خولەکی ٦٣ تۆمارکران. بەم ئەنجامە مێژووییە گەیشتە یاریی پێش کۆتایی.
لە قۆناغی پێش کۆتایی ئینگلتەرا میوانداری دانیمارکی کرد لە ویمبلی دوای تێپەڕبوونی سی خولەک بەسەر یارییەکە  دانیمارک لە رێگای میکێل دامسگارد یەکەم گۆڵی تۆمار کرد  بەڵام لە خولەکی "٣٩" سیمۆن کایەر یاریزانی دانیمارک بە هەڵە گۆڵی لە خۆیان تۆمارکردن و ئەنجامی یارییەکەی یەکسان کردووە. کاتی ئاسایی یارییەکە بەم ئەنجامە کۆتایی هات بۆیە پەنا بەرایە بەر کاتی زیادکرا. هەڵبژاردەی ئینگلتەرا لە تایمی یەکەمی زیادکراو لێدانی سزا ی بۆ هەژمارکرا هاری کەین جێبەجێی کرد ، هەرچەند گۆڵپارێزی دانیمارک کاسپەر شمایکل  توانی لێدانەکە بگەڕێنێتەوە بەڵام تۆپەکە کەوتەوە بەرقاچی هاری کەین ، توانی گۆڵی دووەمی هەڵبەژاردەکەی لە خولکەی "١٠٤" تۆمار بکات. بەم ئەنجامە بۆیەکەم جار لە مێژووی خۆیدا هەڵبژاردەی ئینگلتەرا گەیشتە یاریی کۆتایی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا. وە بەدرێژایی یارییەکانی خۆی تەنها یەک گۆڵی لێ تۆمار کراوە
دەستەی ناوبژیوانان
وێنۆک لە ٨ی تەممووزی ٢٠٢١، لیژنەی ناوبژیوانانی یەکێتی تۆپی پێی ئەوروپا دەستەی ناوبژیوانی بۆ یاری کۆتاییی ڕاگەیاند، بە سەرۆکایەتی ناوبژیوانی هۆڵەندی تەمەن ٤٨ ساڵ، بیۆرن کویپەرز لە یەکێتی تۆپی پێی شاهانەی هۆڵەندا.هەروەها سێ لە یاریدەرەکانی ، ساندەر ڤان ڕۆکل و ئێروین زینسترا وەک یاریدەدەر و پۆل ڤان بۆیکێل وەک یەکێک لە یاریدەدەرانی بەرپرسانی ڤار دەستنیشانکران. کارلۆس دێل سێرۆی ئیسپانی وەک چوارەم ناوبژیوان هەڵبژێردرا، هاونیشتیمانییەکەی خوان کارلۆس یاریدەدەری ناوبژیوانی یەدەگ بوو. باستیان دانکێرتی ئەڵمانی وەک ناوبژیوانی VAR بۆ یارییەکە هەڵبژێردرا، کە یەکەمجاربوو ئەو تەکنەلۆژیایە  لە یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بەکاربهێنرێت،هەروەها کریستیان گیتلمان وە مارکۆ فریتز وەک یاریدەدەری ناوبژیوانی VAR دەستنیشانکران.
کویپەرز لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە ناوبژیوانی فیفایەو یەکەم ناوبژیوانی هۆڵەندی بوو کە ناوبژیوانی یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای کرد. یۆرۆی ٢٠٢٠ پێنجەمین پاڵەوانێتی گەورەی نێودەوڵەتی بوو کە ئەرکی ناوبژیوانی بەڕێوەبردبێت دوای جامی نەتەوەکانی ئەورووپا لە ساڵانی ٢٠١٢ و ٢٠١٦، لەگەڵ جامی جیهانی فیفا لە ساڵانی ٢٠١٤ و ٢٠١٨. پێش ئەم یارییە لە پاڵەوانێتییەکەدا لە سێ یاری دیکە ناوبژیوانی کردووە: دانیمارک و بەلجیکا و سلۆڤاکیا و ئیسپانیا لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا، هەروەها قۆناغی چارەکی کۆتایی نێوان کۆماری چیک و دانیمارک. یاری کۆتایی ساڵی ٢٠٢٠ نۆیەمین یاری کۆتایی نێودەوڵەتی کویپەرز بوو؛ ئەو ناوبژیوانی چەندین پێشبڕکێی لاوانی یەکێتی ئەوروپای کردبوو،پێشتر چەندین یاریی کۆتاییی لە پاڵەوانێتییە جیاوازەکانی وەک یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣ ، یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٤ ، یاری کۆتاییی جامی جیهانیی خوار تەمەن ٢٠ ساڵی فیفای ٢٠١٧  و یاری کۆتاییی خولی ئەورووپای ٢٠١٨ بەڕێوەبردووە. ئەم یارییە چوارەم جار بوو ئیتاڵیا و سێیەم جار بوو بۆ ئینگلتەرا کویپەرز ناوبژیوانی بکات، یارییەکەی قۆناغی کۆمەڵەکانی نێوان هەردوولا لە جامی جیهانیی فیفای ٢٠١٤ کە ئیتاڵیا بە دوو گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک سەرکەوتنی بەدەستهێنا  دوایین یاری بوو کە ناوبژیوانی نێوانیان بکات. .
پێکهاتەی هەڵبژاردەکان
ئیتاڵیا بە شێوەیەکی گشتی هەموو پێکهاتەکەی لەبەردەستدا بوو جگە لە لیۆناردۆ سپینازۆلای بەرگریکار، دوای پێکانەکەی لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا. ئەلیساندرۆ فلۆرێنزی بەرگریکاری ڕاست کە لە یەکەم یاری ئیتاڵیادا تووشی پێکان بوو، پێش یاری کۆتایی چاکبووەوە بەڵام شوێنی لە پێکهاتەی سەرەکی لەدەستدا و لە جێگای جیۆڤانی دی لۆرێنزۆ دانرا. لە هەڵبژاردەی ئینگلتەرا، فیل فۆدنی یاریزانی هێڵی ناوەڕاست بەهۆی پێکانەوە لە پێیەکانی لە کاتی مەشق و ڕاهێنانەکاندا، لە یارییەکە دوورخرایەوە.