cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بڵاوکەرەوەی کایەی ڤیدیۆیی
بڵاوکەرەوەی کایەی ڤیدیۆیی کۆمپانیایەکە کە کایەی ڤیدیۆ بڵاودەکاتەوە کە دەشێت بەشێوەیەکی ناوخۆیی پەرەی پێدرا بێت یان لەلایەن پەرەپێدەرێکی کایەی ڤیدیۆییەوە. ھەروەک بڵاوکەرەوەی کتێب یان دی ڤی دی، بڵاوکەرەوەی کایەی ڤیدیۆ بەرپرسە لە بەرھەمھێنانی بەرھەم و بازاڕبۆکردنی، لەنێویاندا توێژینەوەی بازاڕی و لایەنەکانی دیکەی ڕیکلامکردن.
سۆنێکی ژیشک
سۆنێکی ژیشک زنجیرە یاری ڤیدیۆیی و فرەنچایزی میدیایی ژاپۆنییە کە لەلایەن کۆمپانیای سێگا پەرەی پێدراوە و خاوەندارێتی دەکرێت. ئەم فرەنچایزە بەدوای سۆنیکی ژیشکدا دەگەڕێت کە ژیشکێکی شین و مرۆڤدۆستە و شەڕ لەگەڵ دکتۆر ئێگمانی خراپەکار دەکات کە زانایەکی شێتە. یارییە ڕەسەنەکانی سۆنیک لە شێوازی پلاتفۆرمدان و لەلایەن تیمی سۆنیکەوە پەرەی پێدراوە. یارییەکانی دیکە کە لەلایەن ستۆدیۆ جیاوازەکانەوە پەرەی پێدراوە بریتین لە یاریکردن لە ژانرەکانی لێخوڕین، شەڕکردن، فرە یاریزان و وەرزشی. ھەروەھا ئەم فرەنچایزە میدیای چاپکراو، ئەنیمەیشن، فیلمی درێژ و کاڵا بازرگانییەکانی دیکە لەخۆدەگرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:یارییە ڤیدیۆیییە نایابەکان پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە گیانلەبەران پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون
ڕەنا سەددام حوسێن
وێنۆک|وێنەی خێزانیی سەددام، ڕەنا لە ڕیزی وەستاوەکان، سێیەم کەس بەلای چەپ وەستاوە. ڕەنا سەددام حوسێن (لە دایکبووی ١٩٦٩) دووەم کچی سەرۆکی پێشووی عێراق سەددام حوسێن و ساجیدە تەلفاحە. ڕەنا دوو برای ھەبوو بەناوەکانی عودەی و قوسەی ھەروەھا دوو خووشکیشی ھەیە بەناوەکانی ڕەغد و ھالا.
ڕەنا لە ساڵی ١٩٨٦، ھاوسەرگیری لەگەڵ سەددام کامل کرد، واتر برای حوسێن کامل کە دەکاتە ھاوسەری ڕەغد. لەگەڵ سەددام خاوەنی چوار منداڵ بوون. لەگەڵ ھاوسەرەکەی دەچنە ئوردەن دواتر لە ساڵی ١٩٩٦، سەددام حوسێن بڕیاری لێخۆشبوون بۆ حوسێن و سەددام کامل دەردەکات بەڵام لەکاتی گەڕانەوەیان بۆ عێراق دەیانکووژێت بەتۆمەتی خیانەتکردن و ھاوکاریکردنی دەزگا ھەواڵگرییەکانی ئەمریکا و بەریتانیا.
دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە عێراق، ڕەنا لەگەڵ خێزانەکەی دەگەڕێنەوە ئوردەن و لەلایەن شا عەبدوڵڵا داڵدە دەدرێن.
بێستان سووری گەورە
بێستان سووری گەورە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بێستان سووری گەورە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خرابە و لە باشوور لەگەڵ گوندی نیسکەجۆ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بێستان سووری بچووک و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی باریکە، بێستانسور تائێستا چەندین شوێنەوەرای گرنگی تێدا دۆزراوەتەوە ھەروەھا خاوەنی چەندین شوێنەوارە وەک یاسین تەپە...ھتد.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق
سین کارا
سین کارا یان جۆرج ئاریاس (؛ لەدایکبووی ٥ی ئەیلوولی ١٩٧٧) زۆرانبازی ئەمریکی، مەکسیکی، ئێستا کاری زۆرانبازی لە مەکسیک دەکات، لەژێر ناوی «سینتا دی ئۆرۆ»، زیاتر لە WWE دەناسرێت، لەژێر ناوی سین کارا، ھەروەھا یاری کاراتی دەکات، بۆ ئەوەی لە زۆرانبازی باشتربێت.
پێش ئەوەی واژوو لەگەڵ WWE بکات، لە زۆرانبازی AAA لە مەکسیک کاری دەکرد، بۆ ئەوەی زۆرانبازی AAA بەرەو پێش ببەن، لە مەکسیک و وڵاتە یەکگرتووەکان، لە ژێر ناوی "میستیکۆ" یان "مایستیکۆ" یاری دەکرد. لەماوەی ئەم کاتانە گرفتی لەگەڵ CMLL وە زۆرانباز "لویس یو ڕیڤ" ھەبوو، ھەر لەو کاتەی کاری لە مەکسیک دەکرد، لە ژێر ناوی میستیکۆ. پاش ماوەیەک ناوەکەیان لە ئاریاس بۆ میستیکۆ گۆڕی، دواتر کە دەستی بە زۆرانبازی کردەوە، دووبارە ناوی گۆڕی، بۆ شیکارا. لە ساڵی ٢٠٠٩ ئیمزای لەگەڵ WWE کرد، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١١ بەناوێکی سەرەکی سین کارا دەرکەوت، بە شێوەیەکی کاتی لە شوێنێ نوێنەرە ڕەسەنەکەی دادەنێن بەناوی لویس یو ڕیڤ. لە ئەنجامدا ڕووخساری خۆی بە ماسکێک بزر دەکات، دواتر لە دژی لویس دەوەستێت، کە ھەردووکیان ماسک لەسەرن، لە ئەنجامدا سین کارا ئابڕووی لویس دەبات، بە داکەندنی ماسکەکەی، دواتر ناوی خۆی بۆ ھۆنیکۆ دەگۆڕێت.
ژیانی تایبەتی
جۆرج ئاریاس لە ٥ی ئەیلوولی ١٩٧٧ لە ئیڵ پاسۆ، تێکساس، مەکسیک لە باوانێکی کۆچبەر لەدایک بووە، ئاریاس لە گەڕەکی سێڵ سیگووندۆ باریۆ گەورە بوو، ھەمیشە کاری دەکرد، بۆ ئەوەی بە ئامانجەکەی بگات، کە کاری زۆرانبازییە، ئاریاس لە جوارێز، مەکسیک لەگەڵ باپیرەی لە پرسە کاری دەکرد. پاش ماوەیەک پلەی بەرز کرایەوە، بۆ بەرێوبەری خزمەتگوزاری مۆمیاکردن لە مەکسیک. ئاریاس ھاوڕێیەکی نزیکی «ڕاوڵ جیمێنز»، لە تۆپی پێ لە یانەی Wolverhampton Wanderers، جیمێنز ناوبانگی پەیا کرد، لەبەر ئەوەی ماسکی بەستبوو، وەک شێوەی ھاورێکەی سین کارا، ھەروەھا ئاریاس سەردانی یانەکەی لە ئایاری ٢٠١٩ کردوە.
کارکردن
ئاریاس لە قوتابخانەی ئامادەی بێگەز زۆرانبازی دەکرد، لەو شوێنەدا پاڵەوانێکی زۆر باش بوو، پاشان پیشەی کەشتیوانی دەکرد، بە کەشتی باری دەکرد، بۆ ئەوەی خێزانەکەی بژێنێت، زوو لە ساڵی ٢٠٠٠ لە ژێر ناوی میستیکۆ. لە ساڵی ٢٠٠٤ بەتەواوی دەستی بەکارکردن کرد، لەگەڵ AAA.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧ پۆل:زیندووان پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان
جونگ ریۆ-وۆن
جونگ ریۆ-وۆن (لەدایکبووی ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٨١) خانمەکتەرێکی کۆری لەدایکبووی ئوسترالییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:گۆرانیبێژەکانی کەی-پۆپ پۆل:زیندووان پۆل:کچە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمە گۆرانیبێژە پۆپەکانی کۆریای باشوور پۆل:ئەو کەسانەی کە لە قوتابخانەی ئامادەیی ماکگریۆر خوێندوویانە پۆل:دەرچووانی زانکۆی گریفیفس پۆل:دەرچووانی زانکۆی کۆریا پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری پۆل:گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١ەم لە کۆریای باشوور
گورگەیی شامار
گورگەیی شامار گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی چەمچەماڵ(ناوەند)، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گورگەیی شامار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گورگەیی کاک عەبدوڵا و لە باشوور لەگەڵ گوندی گورگەیی چاوسوور و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تەشکە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھەمزە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پیاوی پۆڵا (کۆمیک)
پیاوی پۆڵا  زنجیرەیەکی سنووردارە لە کتێبی کۆمیک لە ساڵی ١٩٨٦ کە کارەکتەری دی سی کۆمیکس سوپەرمانی تێدایە. زنجیرەکە لەلایەن جۆن بێرن نووسراوە و کێشراوە و لە شەش ژمارەدا پێشکەش کراوە کە لەلایەن دیک جۆردانۆوە ڕەنگ کراوە. زنجیرەکە چیرۆکی سەرچاوەی مۆدێرن و سوپەرمانی دەگێڕایەوە کە دوای زنجیرەی قەیران لەسەر زەوییە بێکۆتاکان لە ساڵانی ١٩٨٥–١٩٨٦ دووبارە دەستپێکرایەوە.
کۆمیکە ئەکشنییەکان
کۆمی کە ئەکشنییەکان زنجیرەیەکی کتێبی کۆمیک / گۆڤاری ئەمریکییە کە سوپەرمانی ناساند کە یەکێکە لە یەکەم کارەکتەرە سەرەکییەکانی سووپەرھیرۆ. بڵاوکەرەوەکە لە سەرەتادا بە بڵاوکراوەی ھاوپەیمانی نیشتمانی ناسرابوو، و دواتر بە بڵاوکراوەی نیشتمانی کۆمیکس و بە بڵاوکراوەی خولیی نیشتمانی ناسرابوو، پێش ئەوەی ناوی ئێستای خۆی بە دی سی کۆمیکس وەربگرێت. بڵاوبوونەوەی ڕەسەنی لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٢٠١١ بەردەوام بووە و وەک یەکێک لە درێژترین کتێبە کۆمیکییەکان وەستاوە کە ژمارەکانی یەک لە دوای یەک پەرەیان پێدراوە. بەرگی دووەمی کۆمیکە ئەکشنییەکان کە بە ژمارە #١ دەستی پێکرد لە ساڵی ٢٠١١ تا ٢٠١٦ بەردەوام بوو. ئەکشن کۆمیکس گەڕایەوە بۆ ژمارە سەرەتایییەکەی کە لە ژمارە #957 (ئابی ٢٠١٦) دەستی پێکرد.
ڕۆمانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
ڕۆمانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سۆنێکی ژیشک (کەسایەتی)
سۆنێکی ژیشک ناوی کارەکتەری سەرەکی زنجیرە یارییە ڤیدیۆیییەکانی سۆنیکی ژیشکە لەلایەن سێگا، ھەروەھا چەندین کتێبی کۆمیک، کارتۆنی ئەنیمەیشن و ئەنیمەی وەرچەرخان. ئەم زنجیرە یارییە بە شێوازی پلاتفۆرم دەبێت، و دەبێت لە کەمترین کاتدا ھەموو دوژمنەکان لەناوببەیت و قۆناغەکە تەواو بکەیت. لە ناوچەی گرین ھیڵ دەژی. سۆنیک ژیشکێکی شینە ; بەڵام نەک ژیشکێکی ئاسایی، بەڵکو خێراترین ژیشکە لە جیھاندا. یەکێک لە تایبەتمەندییە دیارەکانی سۆنیک خێرایییەکەیەتی. نزیکەی ھیچ بوونەوەرێک ناتوانێت لەوە خێراتر بجوڵێت. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی یەکەم ناونیشان لە ساڵی ١٩٩١، سۆنیک بوو بە ھێمای ھەلپەرستی سێگا، بەجۆرێک کە بۆ ماوەیەک تەنانەت پاڵەوانی ئەفسانەیی یارییە ڤیدیۆیییەکانی نینتێندۆی تێپەڕاند، ماریۆ. لەو کاتەوە سۆنیک بووەتە یەکێک لە کارەکتەرە بەناوبانگەکانی یارییە ڤیدیۆیییەکان و زنجیرەکە زیاتر لە ٨٠ ملیۆن دانە فرۆشراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم پۆل:کەسایەتییەکانی فیلم
لیونارد کۆھێن
وێنۆک لیونارد کۆھێن (١٩٣٤-٢٠١٦) گۆرانیبێژ و شاعیری کەنەدایی بوو. کۆھێن یەکێک لە بەناوبانگترین گۆرانیبێژەکانی کەنەدا بوو. زۆربەی کارەکانی فۆڵک بوون. ناوەرۆکی گۆرانییەکانی شتی جۆراوجۆر وەکوو خۆشەویستی، سیاسەت، کۆمەڵگا و ئایینی تێدا بوو.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی ئینگلیزی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤ پۆل:مردووانی ٢٠١٦ پۆل:کەنەدییە ڕۆمانووسەکانی سەدەی ٢٠م پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجەی خوێن پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:دەرچووانی زانکۆی مکگێل پۆل:نووسەرانی مۆنتڕیال
پڕۆژەی ٩٨٥
پڕۆژەکە پەیوەندیدارە بە حکوومەتی ناوەندی و نیشتمانی کە بودجەیەکی گەورە تەرخان دەکات بۆ ئەم زانکۆیانە بۆ بنیادنانی سەنتەری لێکۆلینەوەیی نوێ، بەرەوپێشبردنی بەشەکانیان، کردنەوەی کۆنفرانسی نێودەوڵەتی، سەرەنج ڕاکێشانی زانا بەناوبانگەکانی جیھان، یارمەتی چین بدەن بۆ ئەوەی لەم کۆنفرانسانە بەشدار بێت لە دەرەوەی وڵات
لە ٢٠٠٦، ٣٣ زانکۆی دیکە لەو زانکۆیانەی کە ھێشتا دەست نەکرابوون خرانە ناو پڕۆژەی ٩٨٥. ٣٣ زانکۆکە بەھاوبەشی لەلایەن وەزارەتی پەروەردە و وەزارەتی دارایی چین سپۆنسەرکرابوون بۆ پشتگیریکردنی بەرەوپێشچوونیان لەژێر بابەتەکانی زانستی و ئەندازیاری و پڕکردنەوەی پێویستییەکانی وڵات. ئەم ٣٣  زانکۆییە بەیەکەوە خرایە پڕۆژەیەکی تری ژێر پڕۆژەی ٩٨٥، کە پێی دەوترا پڕۆژەی پلاتفۆرمی تازەگەری پڕۆژەی ٩٨٥.
ئەمیر عید
ئەمیر عید (لەدایکبووی ٢٦ی تشرینی دووەمی ١٩٨٣)، گۆرانیبێژ و ئاوازدانەر و گیتارژەنی میسری و گۆرانیبێژی سەرەکی تیپی کایرۆکییە.
ژیانی پیشەیی
ئەمیر عید لە ساڵی ٢٠٠٣ تیپی کایرۆکی دامەزراند و دوای شۆڕشی ٢٥ی کانونی دووەم بە گۆرانی «صوت الحریە» کە لەلایەن ئەمیرەوە گوترا ناوبانگی دەرکرد، پاشان گۆرانییەک بە سروشتێکی ڕامیاری و کۆمەڵایەتی بەدوای خۆیدا ھێنا، وەک گۆرانی «مطلوب زعیم ویا المیدان»، بە ھاوکاری عائیدە ئەیووبی و گۆرانی «اثبت مکانک». لە ساڵی ٢٠٢٠ یەکەم کاری سینەمایی لە فیلمی «کاتێک لەدایک دەبین-لما بنتولد» کە لە دەرھێنانی تامر عزەت بوو، نوێنەرایەتی میسڕی کرد لە پێشبڕکێی ئۆسکار بۆ بەدەستھێنانی باشترین فیلمی زمانی بیانی.
کەسایەتیی ناونیشان
ناونیشانی کەسایەتی لە بەرھەمێکی گێڕانەوەدا کەسێکە کە لە ناونیشانی بەرھەمەکەدا ناوی لێنراوە یان ئاماژەی پێکراوە، بۆنموونە لە فیلمێک یان کارێکی ھونەریی تر، کە ڕاستەوخۆ کەسایەتییەکە ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت تێیدا.
پەیوەندی (فەلسەفە)
پەیوەندی تەرزی بەستراویی شتەکانە بە یەکترەوە، یا شێوازی وەستان و دانرانیان لە حاند یەکترا. بەتایبەت، پەیوەندیی نێوان دوو شت بەو شێوەیە دەوترێ کە ھەر کامەیان لە چاو خۆیەوە ئەوی دیکە دەبینێ. بۆ وێنە، پەیوەندی نێوان دوو قەبارە کە یەکیان نیوە یا دووھێندەی ئەوی ترە، یا پەیوەندی نێوان زانایی و ئەوەی شیاوی زانینە، یا پەیوەندیی باوک و فرزەندیی نێوان دوو کەس.
پەیوەندییەکان لە زۆر ڕووەوە وەکوو تایبەتمەندییەکان وان، ئەوانیش ئەو شتەی کە بۆی بە کار دەبردرێن وەسف دەکەن. تایبەتمەندییەکان ھەندێ جار وەکوو حاڵەتگەلێکی ئاوارتە و نائاسایی لە پەیوەندی مامەڵەیان لەگەڵا دەکرێ.
لە فەلسەفەی ئەرەستوو و کانتدا، پەیوەندی یەکێک لە کاتەگۆرییەکان بە ئەژمار دێ.
چاوپیاخشاندن
تێگەیشتەی پەیوەندی مێژوویەکی دوورودرێژ و ئاڵۆزی ھەیە. یەکێ لەو بابەتانەی کە فەیلەسووفەکانی یۆنان زۆری ھۆگر بوون، ئەوە بوو کە بزانن چەند ڕێگا ھەیە بۆ وەسفکردنی شتێکی تایبەت؟ دەسنیشانکردنی پەیوەندییەکانی نێوان ئەو شتە و شتەکانی تر، یەکێ بوو لەو ڕێگایانە. ھۆگرێتیی دووەم، جیاوازیی نێوان پەیوەندییەکان و شتەکان بۆ خۆیان بوو. ھەندێ کەس پیان وابوو کە شتەکان تەنیا لە ڕێگای پەیوەندییەکانیانەوە شیاوی ناسینن، یانی ئێمە ناتوانین ھیچ لەبارەی شتێکەوە بزانین ھەتا پەیوەندییەکانی لەگەڵ شتانی ترا دیاری نەکەین. مشتومڕگەلی لەم چەشنە لە کۆنەوە ھەر بووە و خۆی خستووەتە ناو فەلسەفەی مۆدێرنیشەوە. ئەمەش بووە بە ھۆی لێکۆڵینەوەی زیاتر لە جۆرەکانی پەیوەندی و ھەوڵ بۆ دۆزینەوەی وەڵامی پرسیارگەلێک وەکوو ئەمە کە ئاخۆ پەیوەندی تەنیا ھیی ناو زەینە یا لە دنیای واقیعیشدا ھەیە؟
جۆرەکان
بۆ تێگەیشتن لە پەیوەندییەکانی نێوان شتەکان، بۆ نموونە، نێوان مرۆڤەکان و کۆمەڵانی خەڵک و جیھانی بەربڵاوتر، پێویستە جۆرەکانی پەیوەندی دەسنیشان بکرێن. بیروڕاکان زۆرن، بەڵام ھەندێ جار دوای وردبوونەوە و شیکردنەوە، پەیوەندییەکان دەکرێنە سێ جۆرەوە: ۱) پەیوەندییە فەزایییەکان، کە ئەندازە و ژمارە لەبەر دەگرێ، ۲) پەیوەندییەکانی ھۆ و بەرھۆ و، ۳) پەیوەندییەکانی سەر بە لێکچوون و جیاوازبوون کە بناخەی پۆلێنکاریی شتەکان پێک دێنن.
بورکینا فاسۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
بورکینا فاسۆ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
بنەچەی سووپەرمان
ڕەچەڵەکی سوپەرمان و ھێزە سەروو مرۆیییەکانی لە سەرەتای دامەزراندنییەوە گێڕانەوەیەکی ناوەندی بووە بۆ سوپەرمان، لەگەڵ چیرۆکی لەناوچوونی ھەسارەکەی خۆی، ھاتنی بۆ سەر زەوی و دەرکەوتنی وەک سووپەرھیرۆیەک کە لە چیرۆکی ڕەسەنی جێری سیگڵەوە پەرەی سەندووە بۆ چیرۆکێکی فراوان گرینگترین گێڕانەوە لە ماوەی مێژووی ئەدەبی سوپەرمان و لەگەڵ بەردەوامبوونی فراوانبوونی بازنەی کارەکتەرەکە لە سەرانسەری کۆمیک، ڕادیۆ، تەلەڤیزیۆن و فیلمدا.
پردی ماریا پیا
250px|وێنۆک|پردی ماریا پیا لە پۆرتۆ، [[پورتوگال]] پردی ماریا پیا بە (بە ئینگلیزی: Maria Pia Bridge؛ بە فەڕەنسی: Ponte Maria Pia) پردێکی تایبەتی ڕێڕەوی ئاسنینی شەمەندەفەرە کەلە ساڵی (١٨٧٧)، لەلایەن گوستاڤ ئیفێلەوە درووستکراوە لە (پۆرتۆ، پورتوگال).
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:درووستکراوەکانی ساڵی ١٩٧٧ پۆل:پردەکان پۆل:درووستکراوەکانی گوستاڤ ئیفێل
گیم (خۆراک)
وێنۆک گیم (김) وەک کیم دەخوێندرێتەوە زاراوەیەکە بۆ گروپێک لە گیایی دەریایی کە بۆ خواردن دەشێن و وشک دەکرێنەوە بۆ ئەوەی لە پێکھاتەکانی خۆراکی کۆری بەکاربھێنرێن.
گیم یەکێکە لەو گیایانەی زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە لە کۆریا پەلکە وشکەکانی گیم بە زۆری بەکاردەھێنرێت بۆ پێچەوانەوەی برنج، و گیمباپی لێ درووست دەکرێت کە تیایدا تەنھا بە برنج لول نادرێت بەڵکو بە پێکھاتەکانی تری وەک سەوزەوات، ماسی و گۆشت ھەرچۆنێک بێت گیم دەتوانرێت بەبێ برنجیش بخورێت و بەکاربھێنرێت بە برژاندنی ڕۆنی سمسم و پارچە بکرێت و وەک ژەمێکی سووک پێشکەش بکرێتوەکوو بوگاک
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گیایە دەرییەکان پۆل:دەستاوی کۆری پۆل:گیاییە دەرییەکانی شیاو بۆ خواردن
کین یامێی
کین یامێی (چینی:金韻梅 لەدایکبووی ١٨٦٤ تا ٤ی ئایاری ١٩٣٤) دکتۆرێکی لەدایکبووی چینی، و لەئەمریکا گەورە بووە، بەڕێوەبەری نەخۆشخانە، فێرکار، پسپۆڕی پێداویستی خۆراکی، ھەروەھا بەھۆی ناساندنی تۆفو بۆ بەشی کشتووکالی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەردەمی جەنگی جیھانیی یەکەم ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٤ پۆل:مردووانی ١٩٣٤ پۆل:ژنە پزیشکە چینییەکان پۆل:خەڵکی زنجیرە فەرمانڕەوایی چینگ پۆل:پزیشکەکانی ژێجیانگ پۆل:زانستخوازەکانی نینگبۆ پۆل:پزیشکە چینییەکان
تازەقیشلاخ
تازەقیشلاخ  گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سێڵاوتان، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ھوانگ بۆ-ڕا
ھوانگ بۆ-ڕا (لەدایکبووی ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٣) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە لە ٢٠٠٣ دەستی بەکاری ڕۆلگێران کردووە و لە ٢٠٠٧ ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی بوسان پۆل:دەرچووانی زانکۆی دۆنگگوک
بیری ئازاد و پروپاگەندەی فەرمی (کتێب)
"بیری ئازاد و پروپاگەندەی فەرمی" وتارێک (و دواتریش بڵاوکراوەیەکە) لە ساڵی ١٩٢٢دا لەلایەن بێرتراند ڕەسڵەوە بڵاوکراوەتەوە لەسەر بایەخی ئازادی بێسنوری ڕادەربڕین لەناو کۆمەڵگادا، ھەروەھا کێشەی دەوڵەت و پۆلێنی سیاسی بە دەستخستنە ناو ئەمەوە لەڕێگای کۆنترۆڵکردنی پەروەردە، سزادان، فشاری ئابووری و شێواندنی بەڵگەوە.
ویستی گومانکردن
ئەوەی پێویستمان پێیەتی ویستی باوەڕکردن نیە، بەڵکوو ویستی دۆزینەوەیە.ڕەسڵ باسی گرنگی ویستی گومانکردن ئەکات. لە ١٨٩٦دا ویلیام جەیمس، فەیلەسوفی ئەمریکی نوسیبووی دەربارەی "ویستی باوەڕکردن" ڕەسڵ بەم وتەیە پێچەوانەی ئەمە دەخاتە ڕوو. جەیمس ئەوکات ئەنوسێت کە مرۆڤ ئازادە لەوەی کاتێک بەڵگەشی لەبەردەستدا نەبێت یان کەمێک ھەبن، بیەوێت باوەڕ بە شتێک بکات، بۆ نمونە مەسیحەیەت، تەنھا لەبەر ئەوەی کە کەسەکە وابزانێت باوەڕدارێتیەکەی لەوانەیە سودی ھەبێت.
ڕەسڵ و چەن کەسێکی تر، بۆ نمونە ئالفرێد ھێنری لۆید، وەڵام ئەدەنەوە بەوەی کە نەخێر مرۆڤ دەبێت ویستی دۆزینەوەی ھەبێت نەک باوەڕکردن، لەبەر ئەوەی مانەوە بە "گومانگەرایی" دۆخێکی لۆجیکی و ئەقڵانیترە، چونکە وا دەکات مرۆڤ بەدوای ڕاستی و زانیاری زیاتردا بگەڕێت نەک یەکسەر باوەڕ بکات کە دەکرێت کەوتبێتە ھەڵەوە. بۆیە وتەکەی سەرەوە مەبەست لێی ئەوەیە کە مرۆڤ دەبێت ھەوڵی زیاتر زانین بدات نەک یەکسەر باوەڕکردن.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبەکانی بێرتراند ڕەسڵ پۆل:ئازادیی قسەکردن پۆل:ئازادیی ئایین پۆل:وێژەی سیاسی
تێلز (سۆنێکی ژیشک)
تێلز وەک کارەکتەری خەیاڵی زنجیرەی سۆنێکی ژیشک لە دەرھێنانی سێگا ناسراوە. ھەروەھا تایلز لە زنجیرە وەرچەرخانەکانی خۆی و کتێبی کۆمیک و کارتۆن و فیلمەکانی خۆیدا دەردەکەوێت.
کاتێک لە دایک دەبین
کاتێک لەدایک دەبین، فیلمێکی ڕۆمانسی میسڕییە و لە ساڵی ٢٠١٩ بەرھەم ھێنراوە. فیلمەکە لە دەرھێنانی تامر عزەتە و لە نووسینی نادین شەمس و بەرھەمھێنانی مۆعتەز عەبدولوەھاب و لە ڕۆڵی ئەمیر عید و عەمر عابد و ئیبتیھال ئەلسورەیتی. یەکەم ئەزموونی نواندنە بۆ ئەمیر عید، گۆرانیبێژی سەرەکی تیپی کایرۆکی.
کورتە
بەرھەمەکە باس لە چیرۆکی سێ کارەکتەری جیاواز دەکات، یەکەمیان ھەوڵدەدات کاری ھونەری خۆی لە گۆرانی وتندا دروست بکات، دووەمیان ژنێکی خاچ پەرست و خەونبینە کە شەیدای گەنجێکی موسڵمان دەبێت، سێیەمیشیان لە بواری ڕاھێنانی وەرزشیدا کاردەکات.
باداوان
باداوان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خەلەکان، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
باداوان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەمتەران و لە باشوور لەگەڵ گوندی باقلان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارەدێی خدران و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شاروقامیشە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کۆمیکە ئەکشنییەکان (١)
کۆمی کە ئەکشنییەکان ١ (بەرواری بەرگی: حوزەیرانی ١٩٣٨)یەکەم ژمارەی ڕەسەنی زنجیرەی کتێبی کۆمیک / گۆڤاری کۆمیکە ئەکشنییەکان. یەکەم دەرکەوتنی چەندین پاڵەوانی کتێبی کۆمیک لەخۆدەگرێت- دیارترینیان دروستکردنی جێری سیگل و جۆ شوستەر، سوپەرمان. بە شێوەیەکی بەرفراوان ھەم بە سەرەتای ژانری سوپەرکەسایەتی و ھەم بە بەنرخترین کتێبی کۆمیک لە جیھاندا دادەنرێت. کۆمی کە ئەکشنییەکان بۆ ٩٠٤ ژمارەی ژمارەدار (لەگەڵ ژمارەیەکی تایبەتی دەرەوەی ڕیزبەندی) پێش ئەوەی لە پاییزی ٢٠١١دا دەست بە ژمارەدان بکاتەوە، بەردەوام بوو. بە ژمارە #957 گەڕایەوە بۆ ژمارە سەرەتایییەکەی، کە لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە.
چەقلاوا
جوگرافیا
چەقلاوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھوانە و لە باشوور لەگەڵ گوندی ناوگردان، تانجەرۆ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی فەرەجاوا و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی باریکە، تانجەرۆ.
کاری کرێ و سەرمایە
کاری کرێ و سەرمایە ، وتارێکی ئابوورزانییە کە کارڵ مارکس لە ساڵی ١٨٤٩دا نووسیویەتی و بۆ یەکەم جاڕ لە ساڵی ١٨٤٩ لە بڵاڤۆکی نئۆ ڕاینیشێ تسایتۆنگ بڵاو کاراوەتەوە. ئەم وتارە ھەروەھا وەکوو پێشەکییەک لەسەر کتێبی سەرمایە بە حسێب دێت.
چەقلاوا
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کاری کرێ و سەرمایە
سەرچاوەکان
پۆل:ئابوور لە ١٨٤٩ پۆل:کتێبەکانی ١٨٤٩ پۆل:کتێبەکانی کارڵ مارکس
مێرلن مانسن
برایان ھیوو وارنەر (لەدایکبووی ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٦٩)، ناسراو بە مێرلن مانسن، گۆرانیبێژ، گۆرانینووس، مۆسیقاژەن، ئاوازدانەر، ئەکتەر، وێنەکێش، نووسەر، و ڕۆژنامەنووسێکی مۆسیقیی پێشووی ئەمریکییە. ئەو وەک ئەندامی گرووپی مێرلن مانسن بەناوبانگە و ناسراوە بە کەسایەتییەکەی سەر شانۆی کاتێک نماییش لەگەڵ ئەم گرووپە دەکات. لە کاتی دامەزرانی گرووپەکەوە، ئەو تەنھا ئەندامی ڕەسەنە. ناوەکەی، مێرلن مانسن، دروست بووە بە تێکەڵکردنی ھەردوو کەسایەتی بەناوبانگ: مێرلن مۆنڕۆ و چارڵز مانسن، کۆمەڵکوژ و نوێنەری گرووپی کۆمەڵایەتی.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئەمریکی پۆل:گۆرانینووسانی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:کوڕە وێنەکێشە ئەمریکییەکان پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١ پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە فلۆریدا پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نیگارکێشە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:نیگارکێشە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی شاری کانتۆن، ویلایەتی ئۆھایۆ پۆل:ھونەرمەندانی بەرگە ئەلبومەکان و پۆستەرە کۆنسێرتییەکان پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
جەنگی چیای سپی
وێنۆک
ئەنجام
لەئەنجامدا بەرەی ئیمپراتۆری ڕۆمای پیرۆز سەرکەوت ، وە (فەردیناندی دووەم) لە ئیمپراتۆریەتی ڕۆما بەسەرکەوتووی جەنگەکە دانرا
شانشینی بۆهیما
پایتەختی شانشین : پراگ زمانەکان : چیکی ـ لاتینی ـ ئەڵمانی ساڵی دروستبوون : ۱۱۹۸ ساڵی لەناوچوون : ۱۹۱۸/۱۰/۳۱
ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا
ساڵی دروستبوون: 1492 ساڵی لەناوچوون: 1975 پایتەختەکان: مەدرید (۱۵٦۱ تا ۱٦۰۱) ڤەلەد وەلید (۱٦۰۱ ـ ۱٦۰٦) دوبارە مەدرید بۆوە پایتەخت لەساڵی ۱٦۰٦ تا کاتی لەناوچوونی زمانەکانی ئیمپراتۆریەکە: ئیسپانی ، کەتەلۆنی ، هۆڵەندی ، فەرەنسی ، ئیتاڵی ، نەمسی ، عەرەبی لەکاتی لەناوچوونی ئیمپراتۆریەتەکە بوو بە 44وڵات.
سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ناکڵز ئێکیدنا
سەرچاوەکان
پۆل:بۆکسەرە خەیاڵییەکان
ڕۆمانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
ڕۆمانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
پڕۆژەی ٢١١
پڕۆژەی ٢١١ (بە چینی:211工程 خوێندنەوە: ئێریاوۆیاوۆ گۆنگچێنگ یان ئێر-یی-یی گۆنگچێنگ) پڕۆژەیەکی وازلێھێنراوی پلە باڵای زانکۆکان و کۆلێژەکانە کەلە ١٩٩٥ لەلایەن وەزارەتی پەروەردەی چین دامەزراوە، لێکۆڵینەوە ستانداردەکان بۆ زانکۆ باڵاکان و بنیادنانی ستراتیژی بۆ گەشەسەندنی ئابووری کۆمەڵایەتی. ستراتیژییە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خوێندنی باڵا لە چین پۆل:پڕۆژە پەروەردەییەکان پۆل:پڕۆژەی ٢١١
پێڕستی شارەکانی پارێزگای ورمێ
ساڵی دامەزراندنی شارەکانی پارێزگای ورمێ و دانیشتووانەکەی بەپێی سەرژمێریی ساڵەکانی ٢٠٠٦، ٢٠١١ و ٢٠١٦ تاکوو ساڵی ٢٠٢١ بە ئەم جۆرە بوون:
سەرچاوەکان
پۆل:پێڕستەکان
ڕێکەوتی بەرگ
بەرواری بەرگی بڵاوکراوەیەکی خولیی ئەو ڕێکەوتەیە کە لەسەر بەرگەکەدا پیشان دەدرێت، کە مەرج نییە بەرواری ڕاستەقینەی بڵاوکردنەوە بێت (ڕێکەوتی فرۆشتن یان ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە); بەرواری بەرگی لە بڵاوکردنەوەی گۆڤار و کتێبی کۆمیکدا بەتایبەت باوە.
ئەنجومەنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان
ئەنجومەنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان دامەزراوەیکە ئەرکی ئەوەیە تا مافی مرۆڤ بپارێزێت و لەدەوری جیھان بەرەو پێشی ببات. ئەنجومەنی مافی مروڤی ٤٧ ئەندامی ھەیە بو سێ ساڵ لەسەر مەرجەکانی بنەمای گرووپی ھەرێمی ھەڵ دەبژێرێت.
ڕێکەوتی بەرگ
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوەی کۆمیکەکان
ئەنجومەنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان
لە ڕێکەوتی ١٥ی ئازاری ٢٠٠٦ دا ڕێکخراوی (UNHRC) لەلایەن (ئەنجومەنی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان)ەوە دامەزێنراوە و لە نزیکەوە کار لەگەڵ (نوسینگەی کۆمیسیۆنی باڵای مافەکانی مرۆڤ - OHCHR ) دەکات.
پارک ئیون-ھێ
پارک ئیون-ھێ (لەدایکبووی ٢١ی شوباتی ١٩٧٧) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە کە لە زنجیرە درامای جۆنگوما گەوھەری کۆشک بەشداری کردووە
ئەنجومەنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان
ڕێکخراوی (UNHRC) هەڵدەستێت بە ئەنجامدانی سێ دانیشتن (کۆبوونەوە) لە سالێك دا لە مانگەکانی ئازار، حوزەیران و ئەیلول.
پارک ئیون-ھێ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خەڵکی ئینچیۆن پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨ پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی پەیمانگای ھونەرەکانی سێئول
ئەنجومەنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان
ڕێکخراوی (UNHRC) دەتوانێت لە هەر کاتێك دا بڕیاربدات کە هەستێت بەئەنجامدانی دانیشتنێکی تایبەت بۆ باسکردنی سەرپێچییەکانی سەر مافی مرۆڤ و بارە لەناکاوەکان. ئەم دانیشتنە تایبەتییانە دەبێت بە لایەنی کەمەوە لەسەر داواکاری یەك لەسەر سێی وڵاتانی ئەندام بێت و هەتا مانگی مایسی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتنە تایبەتییەکان ٢٨ دانە بووە.
ئەندامانی ئەنجومەنەکە
ئەنجومەنەکە لە ٤٧ ئەندام پێكهاتووە کە ساڵانە لەلایەن ئەنجومەنی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە هەڵدەبژێردرن بۆ ماوەی سێ ساڵ و هەر ئەندامێك دەکرێت تەنها بۆ ٢ جار (ساڵێک) دیکە هەڵببژێردرێتەوە و دواتر دەبێت دەستبەرداری کورسییەکانیان ببن.
کورسییەکانیش بەم شێوەیە دابەش کراوە:
ڕێکاری سکاڵا
ڕێکاری سکاڵا لەڕێکەوتی ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ دا لە ڕێکخراوەکەدا دامەزراوە لەژێر فەرمانی (٥/١)  بەمەبەستی دانانی شێوازەکانی راپۆرت بەشێوەیەکی نەگۆر لەسەر  ڕێژەی گەشەکردن و سەرپێچییەکانی مافی مرۆڤ و مافە بنچینەییەکان لە هەر شوێنێکی جیهان و لەژێر هەر هەلومەرجێك دا.
ڕێکخراوەکە هەستاوە بە دانانی دوو دەستەی کارکردن لەسەر ڕێکاری سکاڵا:
دەکرێت سکاڵاکان پەیوەستدار بن بە هەر وڵاتێكەوە بەبێ گوێدانەوە ئەوەی کە وڵاتەکە هەر ڕێکەوتنێكی دیاریکراوی نەتەوە یەکگرتووەکانی پەسەند کردبێت. سکاڵاکان بەشێوەیەکی نهێنی بەڕێوەدەچن و (UNECIF) تەنها مامەڵەی پەیوەندی لەگەڵ لایەنی سکاڵاکەردا دەکات و تەنها لە کاتێك دا نەبێت کە بڕیاری دابێت سکاڵاکە بەشێوەیەکی گشتی بەڕێوەبچێت. مامەڵەکانی پەیوەندییەکە لەگەڵ لایەنی سکاڵاکەردا لەکاتی کارکردنی لەسەر ڕێکاری سکاڵا لەسەر بنەمای پێویستی دەبێت. بڕیاری (٥/١) نەتەوە یەکگرتووەکان، بەندی ٨٩ جەخت دەکاتەوە لەسەر ئەوەی کە ڕێکارەکان لەچواردەوری کەسانی قوربانی دەسورێنەوە. دەکرێت (دەستەی کارکەر لەسەر پەیوەندیکردن (WGC)) داوای زانیاری زیاتر بکات لە لایەنی سکاڵاکەر یان لایەنی سێیەم. دوابەدوای پاڵاوتنی سەرەتایی، داواکاریی زانیاری دەنێردرێت بۆ وڵاتی سکاڵاکراو کە دەبێت لە ماوەی سێ مانگ دا وەڵامی داواکارییەکە بداتەوە. دواتر (دەستەی کارکەر لەسەر بارودۆخەکان (WGS)) هەڵدەستێت بە ئامادەکردنی راپۆرتێك بۆ (UNHRC) کە بەشێوەیەکی گشتی شێوازەکەی لەسەر بڕیارنامەیەکی ڕەشنووسە لەسەر بارودۆخەکەی لە سکاڵاکەدا باسکراوە.
بۆ پەسەندکردنی هەر سکاڵایەك دەبێت:
سەرچاوەکان
پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠٠٦
بورکینا فاسۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
بورکینا فاسۆ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بوو کە لە ٢٣ی تەممووز تا ٨ی ئابی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
ئورفی
ئورفی یان راھای یەکەکە لە دەڤۆکەکانی کورمانجی کە شێوازی قسەکردنی ئەو شارە نێزیکە، شارەکانی نیزیک لە خۆی لە باکوری کوردستان وەک شارەکانی ئەیدەمان و مالاتیا و گازی ئەنتاب. ھەروھا نێزیکە لە شێوەی کۆبانی لە ڕۆژاوای کوردستان. ھەندێک وشای کورمانجی رۆژئاوای بەراورد بە کورمانجی گشتی
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ڕحا
گورگەیی فەتاح
جوگرافیا
گورگەیی فەتاح لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گورگەیی چاوسوور و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی چەمچەماڵ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قودرەتە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بانگرد.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھێڵکاری کات-پلەی گەرمی-گۆڕان
وێنۆک|300x300پیکسڵ|وێنەیەک لە ھێڵکاری کات-پلەی گەرمی-گۆڕان. دوو جۆر پۆڵا (ستیل) بە جیاوازی ڕێژەی کاربۆن. ھێڵە سورەکە ٠٬٤ ٪ کاربۆن و ھێڵە ساوزەکە ٠٬٤ ٪ کاربۆن+ ٢ ٪ مەنگەنێزی تێدایە. ھەروەک تێبینی دەکرێ گۆڕانکاری لە پێکھاتەی پۆڵا بە بڕێکی کەم دەتوانێ تایبەتمەندیەکانیان بگۆڕێ. ھێڵکاری کات-پلەی گەرمی-گۆڕان (time-temperature-transformation (TTT)) بریتییە لە ھێڵکاریەک کە تەوەرەی ئەستونی بریتیە لە پلەی گەرمی و تەوەرەی ئاسۆیی بریتیە لە کات. ئەم ھێڵکاریانە بڕی گۆڕانی دۆخێکی دیاری کراو بۆ شێوەکانی تر دەردەخات. بۆ نمونە لە پۆڵادا (ستیل) گەر ماددەیەک لە پلەی گەرمی بەرز (لە دۆخی ئەوستێنایت) کتوپڕ و بە خێراییەکی زۆر سارد بکرێتەوە، دۆخەکە دەگۆڕێ بۆ مارتێنسایت. بەڵام گەر ماوەی ساردکردنەوەکە زیاد و زیادتر بێت پێکھاتەی تری مایکڕۆسکۆپی دروست دەبێ وەک پێڕڵایت (شێوەی وەک ھێڵەکانی پێستی کەرەکێویە (زیبڕا))، باینایت، سفیڕۆید و … ھتد.
کانی بی، ماوەت
کانی بی گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی بی لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی چنار و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی بێوکە و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی ژاژڵە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی درەوشاوێ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پێڕستی عەرەبە براوەکانی خەڵاتی نۆبێل
ساڵانە خەڵاتی نۆبڵ لە ساڵی ١٩٠١ لە سەر ڕاسپاردە و وەسێتی ئەلفرێد نۆبێل لە پێنج بواری جیاواز دەبەخشرێتە ئەو کەسانەی کە کارەکانیان خزمەتێکی زۆری مرۆڤایەتی دەکات نەتەوەی عەرەبی بێ بەش نەبوون لەم خەڵاتە لە بوارە جیاوازەکان توانیوویان ئەم خەلاتە بەدەست بهێنن و ناویان لە مێژوو تۆمار بکەن. یەکەم کەسی عەرەب ئەم خەڵاتەی بەدەست هێنابێت ئەنوەر سادات یەکێک لە سەرۆکەکانی میسرە.لە سەرچاوەکان نادیە موراد وەک یەکەم کچە عەرەبی عێراقی دانراوە کە ئەم خەڵاتەی بەدەست هێنابێت بەڵام نادیە موراد لە بنەڕەتدا کوردە لە ئێزدیەکانە بۆیە لەم لیستەدا دانەنراوە.
باقلان
باقلان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خەلەکان، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
خزرقشڵاق
جوگرافیا
خزرقشڵاق ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی (سوننە)ن.
باقلان
جوگرافیا
باقلان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی باداوان و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئاودەڵۆک و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مێوژە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شاروقامیشە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
لوا (زمانی پرۆگرامسازی)
لوا کە لە بنەڕەتدا پورتوگالییە و بە مانای مانگ دێت، زمانێکی سوکەڵە، فرەشێوازی پرۆگرامسازییە کە دیزاین کراوە تا لەناو پرۆگرامی دیکەدا بەکار بھێنرێت. لوا فرە پلاتفۆرمە، لەبەر ئەوەی وەرگێڕەکەی بە زمانی ANSI C نوسراوە، و خاوەنی APIیەکی سادەی زمانی سیە. مۆدیوولەکانی ویکیپدییا بە زمانی لوا نوسراون.
خزرقشڵاق
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ماکۆ ماکۆ ماکۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
لوا (زمانی پرۆگرامسازی)
سەرچاوەکان
پۆل:زمانە بەرنامەسازییەکان پۆل:زمانە نووسراوەکان
ڤیسین و یاندێل
ڤیسین و یاندێل دووانێکی ڕیگگاتۆنە لە پۆرتۆ ڕیک کە پێکھاتووە لە ڤیسین һәм یاندێل. لە کۆتایی ساڵانی نەوەدەکاندا دەستیان بە پیشەکەیان کرد و لەو کاتەوە پێکەوە بوون، چەندین خەڵاتی بردەوە لەوانە خەڵاتی گرامی لە ساڵی ٢٠٠٩. ئەوان بوون بە یەکەمین و تاکە ھونەرمەندانی ڕیگگاتۆن کە یەکیان بردەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٩٨
بۆن
بۆن ھاڵاوێکی خۆش یان ناخۆشە لە ھەندێک شت دەبێتەوە و دەچێتە لووتی گیانلەبەران.
سەرچاوەکان
پۆل:بۆن
وەرزش لە قەتەر
وێنۆک وەرزش لە قەتەر ئەو وەرزشانە دەگرێتەوە کە لەم وڵاتە ئەنجام دەدرێت بە پلەی یەکەم لە ڕووی بەشداری و تەماشاکەرەوە وەرزشی تۆپی پێیە کە ھەوادارێکی زۆری ھەیە. دواتر وەرزشوانی، باسکە، تۆپی دەست، بالە، پێشبڕکێی وشتر، پێشبڕکێی ئەسپ، فوتساڵ، کریکێت و مەلەوانیش بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن خەڵکی قەتەر گرینگی زۆری پێ دەدریت و چەندین یانەی وەرزشی تایبەتیان لە یارییە وەرزشییەکاندا ھەیە. قەتەر میوانداری چەندین پاڵەوانیتی جیھانی کردووە و بەرێوەی بردووە لە ڕابردوودا بەڵام یەکێک لەو ڕووداوە وەرزشییە بەناوبانگانەی میوانداری دەکات لە داھاتوودا جامی جیھانی ٢٠٢٢ کە بۆیەکەم جارە لە مێژوودا وڵاتێکی عەرەبی ئەو پاڵەوانێتییە ڕێک بخات
سەرچاوەکان
پۆل:وەرزش پۆل:وەرزش لە قەتەر
خەیاڵی ئەکشن
خەیاڵیی ئەکشن ژانرێکی ئەدەبییە کە گرنگی بەو چیرۆکانە دەدات کە ڕووداوی گرەوکردن و وزەی بەرز و خێرا لەخۆدەگرێت. ئەم ژانرە کۆمەڵێک ژێر ڕەگەزی بەرفراوان لەخۆدەگرێت، وەک ڕۆمانی سیخوڕی، چیرۆکی سەرگەرمی، چیرۆکی تیرۆر و فیتنە (" پۆشاک و خەنجەر ") و نھێنییەکان. ئەم جۆرە چیرۆکە لە جێگیربوون بەکاردەھێنێت، ئەو گرژییەی کە کاتێک خوێنەر ئارەزووی ئەوە دەکات بزانێت کە چۆن ململانێی نێوان پاڵەوان و دژبەر چارەسەر دەکرێت یان چارەسەری مەتەڵەکەی فیلمێکی ھەستبزوێن چییە، دروست دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:چیرۆکگێڕی
ڕیو ھێ-یۆنگ
ڕیو ھێ-یۆنگ (لەدایکبووی ٢٨ی ئازاری ١٩٩١) خانمەکتەر و مۆدێلێکی کۆریای باشوورە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی سێئول پۆل:دەرچووانی زانکۆی کۆنکوک پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم
ڕۆمانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
ڕۆمانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
خەیاڵی سیخوڕی
خەیاڵیی سیخوڕی ژانرێکی ئەدەبیاتە کە سیخوڕی وەک بابەتێکی گرنگ یان ئامێرێکی چیرۆکی لەخۆدەگرێت. لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا سەریھەڵدا، بە ئیلھام لە ڕکابەری و فیتنەی نێوان زلھێزەکان، و دامەزراندنی دەزگا ھەواڵگرییە مۆدێرنەکان. لە پێش جەنگی جیھانی دووەمدا بەھۆی گەشەسەندنی فاشیزم و کۆمۆنیزمەوە پاڵنەرێکی نوێی پێدرا، لە کاتی جەنگی سارددا بەردەوام بوو لە گەشەکردن، و پاڵنەرێکی نوێی وەرگرت لە سەرھەڵدانی دەوڵەتە ناپاکەکان، ڕێکخراوە تاوانکارییە نێودەوڵەتییەکان، تۆڕە تیرۆریستییە جیھانییەکان، چەتەی دەریایی و تێکدانی تەکنەلۆژی و سیخوڕی وەک ھەڕەشەیەکی بەھێز بۆ سەر کۆمەڵگاکانی ڕۆژاوا. .
ئاست (کایەی ڤیدیۆیی)
ئاست یان پلە لە یاری ڤیدیۆیدا، ئاماژەیە بۆ ھەموو ئەو شوێنەی کە لەبەردەستی یاریزانەکەدایە لە کاتی تەواوکردنی ئامانجێکی جیاواز لە یارییەکەدا. ھەروەھا ھەر ئاستێک ناوەڕۆک و تەحەدای نوێ دەخاتە بەردەم یاریزانەکە بۆ ئەوەی وابەستەیی خۆی بە یارییەکەوە بمێنێتەوە. دیزاینی ئاست یان دیزاینی ژینگە بوارێکی پەرەپێدانی یارییە کە دروستکردنی ئاست-شوێن، قۆناغ یان ئەرک لە یارییەکەدا لەخۆدەگرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی
کلانسی بڕاون
ژیانی تایبەتی
کلانسی براون لە ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٥٩ لە شاری ئوربانا لە ئۆھایۆ لە دایک بووە، و خوشکێکی بەتەمەنتری ھەیە، بەت (١٩٥٧–١٩٦٤)، دایکی شیوس ھێلین، گەیەنەر و ئاوازدانەر و پیانۆژەن بوو. کلارێنس جەی. بوود بڕاونی باوکی بڵاوکەرەوەی ڕۆژنامەیە، کە یارمەتی بەڕێوەبردنی ڕۆژنامەی براون و کۆمپانیایەکی ڕۆژنامەوانی خاوەن بنەماڵەیی داوە، کە لەلایەن باپیری «کلانسی کلێرنس جەی بڕاون» دەستی پێ کردووە. لە ساڵی ١٩٦٥ تا ١٩٨٣ بود بڕاونیش وەک ئەندامی کۆنگرێس لەھەمان کورسی باوکی پاشان وەک سەرۆکی بەشی چاپ و بڵاوکردنەوەی بڕاون خزمەتی کردووە، خێزانەکە تا ساڵی ٢٠١٠ بەردەوام بوون لە بەڕێوەبردنی کۆمپانیاکە. بڕاون قوتابخانەی سەینت ئەلبانس لە واشنتن و زانکۆی باکووری ڕۆژئاوای تەواو کرد. لە شاری سانت ئەلبانس بڕاون لە یاریدا جێگری پارێزگاری تۆماس دانفۆرت لە فیلمی «خاچ» بوو. بڕاون لە ساڵی ١٩٩٣ ھاوسەرگیری لەگەڵ جەین جۆنسۆن کردووە، ئەوان کچێک و کوڕیێکیان ھەیە.
پیشە
بەھۆی بەرزی و چوارچێوە گەورەکەیەوە بڕاون زۆرجار لەڕۆڵی پیاوی خراپ یان کەسایەتی ھێزدا نوێنەرایەتی دەکرێت. پیشەکەی بە نۆرە لە نێوان تەلەڤیزیۆن و فیلمدا دەبێت. لە یەکەم فیلمی سەرەکی بڕاوندا ناوی «ڤیکینگ لۆفگرین» بوو، لە پاڵ شۆن پێن لە کوڕانی خراپ لە ساڵی ١٩٨٣ لە درامایەکی تاواندا. بڕاون بە ڕۆڵگێران لە فیلمەکاندا ناسراوە، وەک کاپتن بایڕۆن ھادڵی لە فیلمی «ڕزگاربوون لە شاوشانک»، ڕاوھید لە فیلمی «سەرکێشییەکانی بەکارۆ بانزای بە درێژایی ھەشتەمین دووری» ١٩٨٤، دەعبای فرانکشتاین لە «بووکەکە» ١٩٨٥، ماکڕۆس لە «لایەنگریی زۆر» ١٩٨٥، ڕۆڵی دەرھێنەری «تەندەر ئەلێی» گێڕا. ھەروەھا ڕۆڵی لە فیلمی «فلوبێر» بینیوە، وەک یەکێک لەو پیاوە خراپانەی کە بەھۆی دەستنەکردنەوەی ئامێرەکانی وەرزشەوە ئازاردراوە، لە ساڵی ١٩٨٩ لە «بلو ستیل» ی ترسناکدا دەرکەوت. بڕاون لە سێ فیلمدا ڕۆڵی ئەفسەرانی زیندانی دەژەند کە لەگەڵ لەبارچووی دادوەریدا مامەڵە دەکەن: کاپتن بایرۆن لە «ڕزگاربوون لە شاوشانک»، ملازمی یەکەم ویلیامز لە فیلمی «گەردەلوول»، و ملازم ماکمانیس لە «دواین ڕووناکی» لە ساڵی ٢٠٠١، لە ڤێرژنی سنۆ وایت لە ھاڵمارکدا کارەکتەرێکی ئەفسوناوی دەگێڕا، کە نازناوی «خاوەن ئارەزووەکانی» لێنراوە. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٨ لە چەند فیلمێکی سەربەخۆدا ئەستێرەی کردووە: بورورز کە لە فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی تۆرۆنتۆ لە ساڵی ٢٠٠٨ نمایش کراوە، لە مانگی نیسانی ٢٠٠٩ لە ئەمریکا لە DVD ئازاد کراوە. لە فیلمی ستیڤن سۆدێربێرگی ساڵی ٢٠٠٩ی زانیاریدەر دا بەرجەستە کرا، بەرامبەر مات دیمۆن کە ڕۆڵی پارێزەرێکی بینی، ھەروەھا لە دووبارە دروستکردنەوەی فیلمی ترسناکی «ئەی کابووس لە شەقامی ئێلم» لە ساڵی ٢٠١٠ ئالان سمیس وێنەی کێشابوو، ساڵی ٢٠١١ لە فیلمی کاوبۆی و بینەس (لە دەرھێنانی جۆن فاڤریو) لە پاڵ دانیال کرەیگ، ھاریسۆن فۆرد و ئۆلیڤیا وایلد ئەستێرەی کردووە، لە فیلمی ئەیمەیشندا بە دەنگی گۆن دەستنیشان کرا، ھەروەھا لە کۆتا مردنی داڤید وۆنگ جۆندا ڕۆڵی لە ئەستێرەیدا بینی، کە لە دەرھێنانی دۆن کارسیلی بووە. بڕاون لە زنجیرەی «زانستی زەوی ٢» لە ساڵی ١٩٩٤ تا ١٩٩٥ بەردەوام بوو، لەو زنجیرە درامایە ڕۆڵی جۆن دانزیگەری بینی، بڕاون وەک ئامۆژگاریکاری شەیتانی جەستن کرو لە زنجیرەی ئێچ بی ئۆ کارنیڤال دیار بوو، ھەرچەندە ئەو زنجیرەیە تەنیا دوو وەرزی بەردەوام بوو، بەڵام کارنیڤاڵ ناوبانگی کەلەبچەی بەدەست ھێنا، و ڕەخنەگران ستایشی نمایشەکەیان کرد، بۆ نیشاندانی لایەنی نوێ لەبەھرەی نواندنەکەی. ھەروەھا لە کۆمپانیای سپای شۆتایم و بەرنامەی ئێچ بی ئۆ سپێڵی کوشندەدا ئەستێرەی کردووە، وەک پارێزەری گشتی پارێزگاری ئەمریکا، جۆک گێڤکۆت یەکێک بوو لە ڕکابەرە سەرەکییەکانی وەرزی سێیەم و چوارەمی زنجیرە میلیاردێرەکانی شۆتایم.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩ پۆل:دەرچووانی زانکۆی قوتابخانەی نۆرسوێسترن بەشی گەیاندن پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی
بۆن (چوارمەحاڵ و بەختیاری)
بۆن شارێکە لە پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری. | پۆتانەکان            =
مێژوو
مێژوو و مێژووی ناوی شاری بۆن نەزانراوە و پێویستی بە خوێندنە یەکێک لە گرنگترین ڕووداوە مێژووییەکانی دۆکیومێنتکراو لە شاری بۆن، کە مێژووناسانی وەک لاورێنس لۆکهارت، کروسنسکی و پەترۆشفسکی بە بەڵگەوە باسی دەکەن، بەرخۆدانی گەلی بۆن لە ڕووداوەکانی پەیوەست بە داگیرکاری ئەفغانستانی ئێرانە، کە هەندێکیان ماونەتەوە، وەک ئینکریپتیوو قەڵای مەحمود ئەفغان و ئەو ئەقیدە لەناوچووانەی دەوروبەری شارەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری
بۆرما لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨
بۆرما نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨ بوو کە لە ٢٩ی تەممووز تا ١٤ی ئابی ١٩٤٨ لە لەندەن لە ئینگلتەرا بەڕێوە چوو.
دەمیرچی، سێڵاوتان
دەمیرچی  یان میرئاچی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سێڵاوتان، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
دەمیرچی  ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
کانی چنار
کانی چنار گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی چنار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی عیساوێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی درەوشاوێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گڵۆمان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خەزێنە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
چەناخچیان
چەناخچیان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تانجەرۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
چەناخچیان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بادەرە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کاژاوی حەمەساڵەح و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی پانکەی سەروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خرابە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
دەروێشێ عەڤدی
250px|thumb دەروێشێ عەڤدی یا دەروێشێ عەدوول داستانەکی کوردییە، ئەم دەستان لە رێگەی گۆرانییەوە تاکوو ئێستا پارێزراوە. دەروێشێ عەڤدی لە گۆندی ئورخچی کە گۆندەکی ئێزدینەشینن لە دەڤەری وێرانشار سەربە ڕحا لە باکووری کوردستان لە دایک بووە. بەرخودانەکی مەزنی دژی دەوڵەتی عوسمانی و ھۆزە عەرەبیەکان کردووە. ئەو کاتە تەمر پاشای ملی لە سالی ١٧٨٠دا دبێتە سەرۆکی ھۆزە کوردەکانی کیکان و میلان، دەروێشی عەڤدی لەبەر لێھاتووی و زیرەکی لە لایەن تەمر پاشای ملییەوە ھەڵدەبژێرت بۆ سەرلەشکریی، کە درویشی عەبدی ڕوو لە شەڕ دەکات دەلێت دەزانم بۆ رۆیشتن دەچم و جارەکی تر ناگەڕێمەوە. ھێزی عەرەبەکان بە بەشداری چەند ھۆزەکی عەرەبی و بە یارمەتی دەوڵەتی عوسمانی دەکردێت سەر شاری ئورفا ژمارەی سەربازەکانی ھۆزە عەرەبیەکان چەند ئەوندەی سەربازەکانی کورد دەبێت. بە ھۆکاری نابەرابەری ھێز کۆتا جار دەرویشێ عەڤدی لەسەر گردی عەتشان دەکوژرێت لە شەڕەکەدا. لە لایەکی ترەوە ئەڤینداریی دەروێشی عەڤدی کە بە ئەسڵ سەر بە ئاینی ئێزدییە لەگەل کچەکی موسلمان بە ناوی عدولا کە زیاتر داستانەکە ناو بانگی دەرکردووە، کە لەناو کوردانی کورمانجدا بە گەلەک رەنگ و شێوە بە چیرۆک و گورانی لەسەر دەلێن. لە چەند ڤیدیۆەیەکدا عەبدوڵڵا ئۆجەلان خۆی دانی بەوەدا دەنێت کە چۆن کەوتووتە ژێر کاریگەریی سوار چاکی دەروێشێ عبدی. ڕەنگە لەبەر ئەوەی ئەم ڕووداوە لە شاری ئورفا ڕووی داوە و ئۆجەلان خۆی خەلکی ئەو شارەیە.
سەرچاوەکان
ڕاپرتی کەنالی کوردستان ٢٤ لسەر دەرویشی عبدی و شاری رەھا
https://www.youtube.com/watch?v=15Rcp7aXKfU
عەبدوڵڵا ئۆجلان لەکاتی باس کردنی درویشێ عەبدی دا
ملحمة درويشي عبدي
گورگەیی کاک عەبدوڵا
گورگەیی کاک عەبدوڵا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی چەمچەماڵ(ناوەند)، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
باشی-بازۆک
وێنۆک| کۆمەڵێک لە هەیتەى باشبوزوق، پۆستکارتی عوسمانی وێنۆک| هەیتەى ئەفریقی لە نووسینی ژان لیۆن جێرۆم باشبوزوق   یان هەیتە،   سەربازى ناتیزامى ناو سوپای عوسمانی بوون. بە شێوەیەکی سەرەکی لە  ئەلبان و چەرکەس و کورد پێک دەهاتن ،  بەڵام دواتر هەموو نەتەوەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی گرتەوە وەک تەتەرەکانى کریمیا و موسڵمانەکانى  ئەوروپا و باکوورى ئەفریقا. هەیتە بە نەترس و ئازا ناویان دەرکردبوو ، بەڵام وەک گروپێکی هەڕەمە و دڕندەش بەناوبانگ بوون. کە دەوڵەت بژێوى نەدەدان دەستیان بە  تاڵانکردن و راونان و رووتاندنەوەى خەڵکی مەدەنی دەکرد. وشەى تورکى باشى بوزوق başıbozuk بە واتاى سەر شێت یان بێ سەرکردە و نانیزامى دێت.
بنەچە و مێژوو
هەرچەندە سوپای عوسمانی هەمیشە نانیزامى و سەربازی ئاسایی لەخۆدەگرت، بەڵام ئەو فشارەی لەسەر سیستەمی فیۆداڵی عوسمانی کە بە شێوەیەکی سەرەکی بەهۆی فراوان بوونى سنوورى ئیمپراتۆریەتەکەوە دروست بوو، پێویستی بە پشتبەستنی زیاتر بوو بە سەربازە ناڕێکخراوەکان. ئەوان لەلایەن حکومەتەوە چەکدار و پارێزگارییان لێدەکرا، بەڵام مووچەیان وەرنەدەگرت و یەکپۆشی و نیشانەی جیاوازیان لەبەردا نەبوو. مووچە و بژێویان زیاتر لەسەر تاڵانکردنى ئەو شوێنانە بوو کە شەڕیان تیا دەکرد. . زۆربەیان بریتى بوون لە هێزى پیادە. سووارەکان بە ئاقنجى دەناسران. بەهۆی کومى مەشق، توانای ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سەربازی گەورەیان نەبوو، بەڵام بۆ ئەرکەکانی دیکەی وەک سیخوڕی و هەواڵگرى و نژدەیی باشبوون. هەر کاتێکیش پشێویان خولقاندبایە دەوڵەتى عوسمانی بە زۆر چەکی لێ دا دەماڵین.
سوپای عوسمانی لەمانەی خوارەوە پێکهاتبوو:
کشومات
وێنۆک|245px|پاشا سپییەکە گیراوە، و یارییەکە تەواو بووە.
کشومات یان کش پاشا بریتییە لە حاڵەتێک لە یاریی شەتڕەنجدا کە پاشا تێیدا لە مەترسیی کشدایە (ھەڕەشەی لەسەرە کە ببرێت) و ھیچ ڕێگایەک بۆ لابردنی کش یان مەترسییەکە نییە. ئەو کاتە یەکسەر یارییەکە کۆتایی دێت؛ لە یاری شەتڕەنجدا پاشا لە ڕووی کردارییەوە ناگیرێت و یاریی بە کشوماتکردنی پاشا کۆتایی دێت.
ئەو پارچانەی دەتوانن ھەڵسن بە گرتن لەگەڵ پاشادا بریتین لە: شاژن، قەڵا و فیل، فیل و ئەسپ بەیەکەوە درێژترین گرتنن، بۆ ئەسپەکانیش ئەوا ئەوان ناتوانن گرتن ئەنجام بدەن مەگەر ڕکابەرەکە ھەڵە لە جوڵەکانیدا بکات، ھەروەھا دەکرێت بە کۆمەڵ گرتن ئەنجام بدرێت یان بە ھاوبەشی ھەندێک پارچە. ھەروەھا دەکرێت پارچەکان ئاسانکاری بکات لە گرتندا و زۆر شێوە ھەیە کە تێیدا تەنیا بە بەکارھێنانی ئەسپ یان فیل دەتوانرێت گرتن ئەنجام بدرێت، تەنانەت بەپێی حاڵەتەکە دەتوانرێت بە پارچەیەکی ئاسایی گرتن ئەنجام بدرێت.
لە کشوماتی گەمژەکەدا، بەلایەنی کەمەوە دوو جووڵە پێویستە بۆ گرتن و ھەروەھا بەپێی گۆڕەپانەکە بەرز دەبێتەوە. لە ھەندێک کۆتایی یارییەکاندا بۆ گرتن زیاتر لە ١٠٠ جووڵە پێویستە، ھەروەھا بۆ بابەتەکانی شەتڕەنج ئەوا درێژترین گرتنی یاسایی ٢٠٣ جووڵەی پێچوو، ھەروەھا تا ئێستا درێژترین گرتنی نایاسایی ٥٤٩ جووڵە تەواو بووە.
ئەگەر یاریزانەکە تووشی کش نەبێت و ھەروەھا جووڵەی یاسایی نەبێت ئەوا بە پات دادەنرێت و یارییەکە ڕاستەوخۆ بە یەکسانی تەواو دەبێت، و بۆی لە ئاماژەکردنی جەبریدا بە ھێمای (#) نیشانە دەکرێت بۆ نموونە: 40 #RA8 (واتە قەڵاکە بۆ ئاسۆیی A ڕیزی ھەشتەم کش و مرد).
وشەڕەتناسی
لە زمانی فارسیدا، «کشومات» بە شەھمات ناودەبرێت. ئەم وشەیە بە ڕیشەی وشە ئەورووپییەکان وەکوو: checkmate یا Scacco matto دادەنرێت. بەپێی فەرھەنگی بارنھارتی، وشەڕەتناسییەکەی بریتییە لە گۆڕینی زاراوەی فارسی «شاھ مات»، کە واتە «پاشا دەسەڵاتی نییە»، بۆ وشەی عەرەبیی «شاھ مات». ئەورووپییەکان وشەکەیان لە عەرەبەکانەوە وەرگرتووە؛ بۆیە بڕێک لە سەرچاوەکان ڕیشەکەیان بە عەرەبی لە قەڵەم داوە، کە لە ڕاستیدا ڕەنگە وانەبێت و ڕیشەکەی لە زمانە ئێرانییەکانەوە ھاتبێت. لە کاتێکدا ئەوانی تر دەڵێن واتە «پاشا مردووەکە»، کاتێک شەتڕەنج لە ڕێگەی جیھانی ئیسلامییەوە بە ئەورووپا گەیشت، وشەی «مات» ی فارسی واتاکەی لە عەرەبیدا جیاواز نەبوو کە بریتییە لە «مرد» یان «مردوو». ھەر بۆیە بەو شێوە مایەوە و بڵاوبووەوە یەکێک لەو بەڵگانەی کە بۆ عەرەبی نەبوونی وشەکە دەھێنرێتەوە ئەوەیە کە ھیچکامێکی تر لە وشە و دەستەواژەکانی تری شەتڕەنج عەرەبی نین و زۆربەیان لە زمانە ئێرانی و ھیندییەکانەوە وەرگیراون، بۆیە ئەستەمە لەم تەنیا وشەیەدا (واتە وشەی شاھ مات) پێچەوانەکەی ڕووی دابێت و زمانە ئێرانییەکان وشەیان لە عەرەبییەوە وەرگرتبێت. ئینجا وشەی مات ھێشتا لە زمانە ئێرانییە مۆدێرنەکاندا (وەکوو فارسی، زمانی پەشتۆدا (زمانی ئێرانی) و کوردی) باوە.
پێشەوایەک دوای ڕەچەڵەکی وشەی «شاھ مات» کەوت، و بۆی دەرکەوت وشەی «مات» لە وشەی «ماندن» ی فارسییەوە ھاتووە و واتە «با بمێنێتەوە» کە ھاوشێوەی وشەی لاتینی "maneō" و وشەی ئەغریقی μενω) menōō واتە "ھێڵایەوە")یە کە بە واتای «مایەوە» دێت و بە شێوەیەک واتە «وازیلێھێنرا» لە کاتێکدا پێشتر بە «سەرسامبوو» وەرگێڕدرابوو بەوەش مەبەستیان واتای سەربازیی بۆسەیە «بۆسەی بۆ دانا»، ھەروەھا بۆ وشەی شاھ ئەوا وشەیەکی فارسییە و ھاوواتای پاشایە، کاتێک زۆربەی کات یاریزانان دەیانووت شاھ کاتێک پاشای بەرامبەر کش بکەن، بەمەش «مات» واتە «دۆڕاو»، «بێدەسەڵات»، یان «بەزێنراو»، بەپێی ئەمانەش، واتای دەستەواژەی کش پاشا واتە: پاشا کەوتە بۆسەوە، پاشا دەسەڵاتی نییە، پاشا بەزێنراوەکە، واز لە پاشا بۆ چارەنووسەکەی ھێنراوە.
بە تێپەڕبوونی کات واز لە دەستەواژەی پاشا مرد ھێنراو و گۆڕدرا بە پاشا کش کە لە مەشرقی عەرەبیدا بەکاردێت و ھەندێک جار لە مەغریبی عەرەبیدا دەستەواژەی فەڕەنسی Échec et mat بەکاردێنن، لە کاتێکدا ئێستا لە نووسینە گشتییە عەرەبییەکاندا دەستەواژەی «کش مات» بەکاردێت و بە «بمات» کورت دەکرێتەوە.
لەلایەنی ئاماژەکردنی ھێمایییەوە لە شێوەزارە نوێکانی قسەکردندا «کشومات» ئاماژەیە بۆ بردنەوەیەکی دڵنیا و ستراتیژی.
مێژوو
لە سەرەتای شەتڕەنجی ھیندیدا لە سەدەکانی ٥٠٠–٧٠٠، دەتوانرا پاشا ببرێت و بەوە یارییەکە تەواو دەبوو، پاشان لە سەدەی حەتەم و ھەشتەمدا فارسەکان ھەڵسان بە زیادکردنی یاسای ئاگەدارکردنەوەی ئەو پاشایەی کە ھێرشی دەکرێتە سەر (بە ووتنی کش بەزمانی ئێستامان)، ئەمە بۆ خۆلادان لە کۆتایی ھاتنی زووی یارییەکە بە ھۆی ھەڵەیەکەوە دەکرا. دواتر فارسەکان یاسایەکیان زیادکرد کە پاشا ناتوانێت بۆ خانەیەک بجووڵێت کە تێیدا کش بکرێت ھەروەھا ناتوانێت لە خانەیەکدا بمێنێتەوە کە دەتوانرێت تێیدا کش بکرێت و وەک ئەنجامێک بۆ ئەمە ئیتر ناتوانرێت پاشا ببرێت، و کشومات بوو بە تاکە ڕێگە بۆ بردنەوەی یارییەکە.
پێش ١٦٠٠کان، دەکرا یارییەکە بە بردنی ھەموو پارچەکانی دووژمن ببەیتەوە، بە شێوەیەک کە تەنیا پاشا بمایەتەوە. ئەم جۆرە یارییە ئێستا پێی دەوترێت ڕابادۆ، و بە تێپەڕبوونی کات یاریزانەکان دەستیان کرد بە بیرکردنەوە کە کشومات بەنرخترە و بردنەوە بە ڕابادۆ بە نیوە بردنەوە سەیرکرا و تا بە تەواوی وازی لێھێنرا.
وشەکە لە کوردیدا
لە ئەدەبی کوردیدا وشەکە لە فۆرمی مات، شەھمات و کش و ماتدا ھەیە. بۆ نموونە ئەحمەدی خانی لە مەم و زیندا (لە وەسفی شەتڕەنجی مەم و میردا) وشەکەی وەکوو شەھمات و مات بەکارھێناوە. بێسارانی لە ھەورامیدا وشەی ماتی بەکارھێناوە و شاعیرانی سۆرانیش وەکوو مەحویش لە وشەگەلی کش و مات کەڵکیان وەرگرتووە. بۆ نموونە مەحوی لە چوارینەیەکدا کە بۆ کوژرانی ناسرەدین شا نووسیویەتی دەڵێت:
ئەھلی عیبرەت ماوە گەر، بێ سەیری ناسر شا بکات دوو لە دوو سی کەم شەھی کرد و کشێکی ڕێ نەھات ھاتی وا سەیری نەھاتی کەن کە سەد تیپان سوار پاسەوانی بوون، لەناو بەستا پیادێ کردی مات
نموونە
دەکرێت کش و مات دوای چەند جووڵەیەکی کەم لە دەستپێکی یارییەکە دەرکەوێت کاتێک زۆربەی پارچەکان لەسەر تەختەکەن (شێوەی ١)، یان دوای چەندین جووڵە لە ناوەڕاستی یارییەکەدا (شێوەی ٢)، یان لە کۆتایی یارییەکەدا واتە کاتێک تەنھا سێ پارچە لەسەر تەختەی یارییەکەیە (شێوەی ٣).
گرتن بە دوو پارچەی گەورە
گرتن بە پارچە گەورەکان (دوو شاژن و قەڵاکان) بە ئاساترین ڕێگای گرتن دادەنرێت و لە لێواری تەختەکە ڕوودەدات ئەمەش ڕوودەدات کاتێک یارزانەکە پارچەکان لە دوو ڕیزدا یان دوو ئاسۆیی لایەوە دادەنێت و پاشا ناچار دەکات بۆ لاکە بجوڵێت، و پاشان یەکێک لە پارچەکان لوێجێگیری دەکات و یەکێکی تر ھەڵدەسێت بە گرتن.
گرتنە سەرەکییەکان
بۆ گرتن، چوار ڕێگەی سەرەکی ھەیە کاتێک یەکێک لە لایەنەکان تەنیا پاشای ھەبێت و لاکەی تریش پارچەی کەم بایەختری مابێت، کە برتین: یەک شاژن، یەک قەڵا، فیلی سپی و ڕەش یان فیل و ئەسپ، ھەروەھا پێویستە لەسەر پاشا لە ھەموو حاڵەتەکاندا یارمەتی گرتن بدات و ئەگر لایەنی پێشکەوتوو پارچەی زیاتری ھەبێت ئەوا گرتنەکە ئاسانتر دەبێت.
گرتن بە شاژن باوترین ڕێگەیە و ھەروەھا ئاسانتر ئەنجام دەدرێت، دوای بەرزکردنەوەی پارچەیەک بۆ شاژن، ھەروەھا گرتن بە قەڵاش باوە بەڵام گرتن بە دوو فیل یان فیل و ئەسپ زۆر دەرناکەوێت، دوو فیلەکان دەتوانن بە ئاسانی گرتن ئەنجام بدەن لە کاتێکدا فیل و ئەسپ پێویستە زیاتر ھەوڵی بۆ بدەیت.
پاشا و شاژن
شێوەی یەکەم نموونەی گرتن بە پاشا و شاژن پیشان دەدات ئەمەش دەکەوێتە لێواری تەختەکە و پێی دەوترێت «گرتنی پاڵپشتیکەر» کە بریتییە لە گرتن ڕاستەخۆ بەرامبەر پاشا لە کاتێکدا پاشا لەدواوە پاڵپشتی دەکات، شێوەی دووەم «سێگۆشەکەی ڕاست مرد» پیشان دەدات ئەو کاتەی دوو پاشاکە بەرامبەر یەک دەبن و شاژن ھەڵدەستێت بە گرتن بە درێژایی ڕیزەکە یان ئاسۆییەکە کە پاشای بەرامبەری تێدایە، «سووچەکە مرد» کاتێک دەکرێت کە پاشای ڕکابەر بۆ لای سووچەکە پاڵ دەنرێت و بە پاشا گەمارۆی دەدرێت کە دەبێت لە خانەکاندا بێت، g3، g6، b3، b6 لە کاتێکدا شاژن ھەڵدەستێت بە گرتن بە دێژایی ڕیزەکە یان ئاسۆییەکە کە پاشای بەرامبەری تێدایە (شێوەی ٣). شێوەی چوارەم مردنی ڕیزە دەرەکییەکە دەردەخات، ئەوەش ئەو کاتەیە کە دوو پاشاکە بە تەواوەتی بەرامبەر یەک نین و پاشای ڕکابەر چوارگۆشەی ڕاکردنی دەبێت، بۆیە شاژن ھەڵدەستێت بە گرتن و لە ھەمان کاتدا ھەڵدەستێت بە پاسەوانی کردنی ئەو چوارگۆشەیە، ھەر بۆیە ناتوانرێت بێجگە لە وەستان لە چوارگۆشە لایەوە بووەستێت.
ژمارەی جووڵەکان
بەھۆی تایبەتمەندی شاژنەوە کە دەتوانێت پاشا بۆ سووچەکە پاڵبنێت بێ ئەوەی ببرێت ئەوا شاژن دەتوانێت (گەر تەنھا دوو پاشا و شانەکە لەسەر تەختەکە بوون و ڕۆڵەکە بۆ سپییەکان بوو) پاشا ڕەشەکە بە لایەنی زۆرەوە بە دە جووڵە بگرێت لەھەر حاڵەتێکی سەرەتاییەوە (شێوەی ١)، ئەمەش گەر ھەردوو ڕکابەرەکە گونجاوترین یاری بکەن، ڕەشەکە بە جووڵەکانی خوارەوە گیراوە: