cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یاساکانی ئازادیی زانیاری بەپێی وڵات
سلۆڤینیا: سلۆڤینیا ھەڵسا بە پەسەندکردنی یاسای دەستڕاگەیشتن بە زانیارییە گشتییەکان http://www.dostopdoinformacij.si/index.php?id=253#236 لە ئازاری ٢٠٠٣ دا. ئەم یاسایە ئەو ڕێوشوێنانە ڕێکدەخات کە ھەڵدەستن بە دڵنیاکردنەوەی دەستڕاگەیشتنی ئازادانەی ھەموو کەسێک بەو زانیارییە گشتیانەی کە لەلایەن دامەزراوەکانی دەوڵەت و دامەزراوەکانی حکوومەتی خۆجێیی و دەزگا گشتییەکان و ئەو ئەو دەزگایانەی کە پارەی گشتیان بۆ تەرخانکراو و قەوارەکانی تری ڕەچاوکراو لە یاسای گشتی و کەسانی خاوەن دەسەڵاتی گشتی و بەڵیندەرانی خزمەتگوزارییە گشتییەکان پارێزراون. ماڵپەڕی ئینتەرنێتی کۆمیسیاری زانیارییەکان:https://archive.is/20050308120743/http://www.accesstoinformation.si/
ئەفریقیای باشوور: ئەفریقیای باشوور یاسای بەھێزکردنی دەستڕاگەیشتن بە زانیارییەکان لە ٢ ی شوباتی ٢٠٠٠ دا پەسەندکرد. ئەم یاسایە بە نیازی ئەوە دانراوە کە «ھێزی جێبەجێکردنی یاسایی بەو مافە دەستورییە بدات کە مافی دەستڕاگەیشتنی بە ھەر زانیارییەک کە لەلایەن دەوڵەتەوە پارێزراوە و یان ھەر زانیارییەک کە لەلایەن کەسێکی ترەوە پارێزراوبێت و پێویست بێت بۆ پیادەکردن یان پاراستنی ھەر مافێک پێویست بێت بدات» ؛مافی دەستڕتگەیشتن بە زانیارییە تایبەت و تاکەکەسییەکان بریتییە لە خەسڵەتێکی سەرنجڕاکێش، چونکە زۆرینەی یاساکانی ئازادی زانیارییەکان تەنھا دامەزراوە حکومییەکان دەگرنەوە خۆ.
سوید: لە سوید، یاسای بنچینەیی ساڵی ١٧٦٦ تایبەت بە ئازادی ڕۆژنامەگەری و مافی ئەوە بە جەماوەر دەدات دەستیان بە دۆکیومێنتە حکومییەکان بگات. بەم شێوەیە ئەمەش بریتییە بەشی بنچینەیی لە دەستووری سویدی و یەکەم یاسای ئازادی زانیارییەکانە بەو مانایە مۆدێرنە. لە سویدا ئەمە ناسراوە بە offentlighetsprincipen کە ماناکە بریتییە لە پرەنسیپی مافی دەستڕاگەیشتنی گشتی بە زانیارییەکان و لەو کاتەشەوە ئەمە پەیڕەو دەکرێت http://www.sweden.gov.se/sb/d/2184/a/15521 پرەنسیپی مافی دەستپێڕاگەیشتنی گشتی مانای ئەوەیە کە خەڵکی گشتی و میدیا گشتییەکانی وەک ڕۆژنام و ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنپێویستە زامنبکرێن بە تێڕوانینیچکی نا ڕێگرانە لەلایەن ئەو چالاکیانەی کە حکوومەت و دەسەلاتە خۆجێیییەکان ئەنجامیدەدەن.
تایلەند: لە تایلەند، یاسای پەیوەندیدار بەو بابەتە بریتییە لە بریتییە لە یاسای زانیارییە فەرمییەکان ساڵی ١٩٩٧.
پاکستان: سەرۆک پەروێز موشەڕەف فەرمانی ئازادی زانیارییەکانی لە تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٢ دا ڕاگەیاند. ئەم یاسایە ڕێگە بە ھەر ھاووڵاتییەک دەدات بتوانێت ئەو زانیاریانە بەدەستبھێنێت کە لە تۆمارە گشتییەکاندا ھاتوون و لەلایەن دامەزراوە گشتییەکانی حکوومەتی فیدرالی پارێزراون لە ناویشیاندا وەزارەت و بەش و دەستە و ئەنجومەن و دادگاکان. ئەم یاسایە بەسەر ئەو کۆمپانیایانەی کە لەلایەن حکوومەتەوە خاوەندارییەتی دەکرێن و حکوومەتە ھەرێمییەکانیش جێبەجێناکرێت. لە یاسایەکەشدا ھاتووە کە ئەو دامەزراوانە دەبێت لە ماوەی ٢١ ڕۆژدا وەڵامی داواکارییەکانی بەدەستھێنانی زانیاری بکەن.
تورکیا: «یاسای تورکی بۆ مافی بەدەستھێنانی زانیارییەکان» (یاسای ژمارە:٤٩٨٢) لە ٢٤ ی نیسانی ٢٠٠٤ کاری پێکرا.
پاراگوای: لە پاراگوای، یاسا «زانیاری نووسراو» دەپارێزێت ئەمەش مانای وایە کە ھەر ھاووڵاتییەک مافی ئەوەی ھەیە کە کۆپییەک لەو زانیاریانەی کە پیوەندیدارە بەخۆیەوە لە فەرمانگە گشتی و تایبەتەکان داوابکات، و داوای لەناوبردنی ئەو زانیارییەش بکات ئەگەر دەرکەوت کە دروست و تەواو نەبوو. ئەمەش بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن بەرھەڵستکارەکانەوە بەکارھێنراوە دوای دیکتاتۆر Pdt.Stroessner long (١٩٥٤–١٩٨٩) بۆ ئەوەی زانیارییەکان لەبارەی خۆیانەوە بدۆزنەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، ھەوڵدرا بۆ شەفافییەت لەبارەی کڕیارییەکانی حکوومەت لە ڕێگەی سیستەمێکەوە بۆ بڵاوکردنەوەی داواکاری کڕینەکان و دەرئەنجامەکان.
بەریتانیا: یاسای ئازادی زانیارییەکان ٢٠٠٠ (٢٠٠٠ c. ٣٦) بریتەی لە جێبەجێکردنی یاسا سەرەکی ئازادی زانیایرییەکان لەسەر ئاستی نیشتمانی بێجگە لە دەزگاکانی سکۆتلەند کە یاسای ئازادی زانیارییەکان (سکۆتلەند) ٢٠٠٣ دەیانگرێتەوە.
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا: لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا یاسای ئازادی لە ٤ ی تموز ١٩٦٦ لەلایەن سەرۆک لیندن ب. جۆنسن واژووکرا و ھێزی یاسایی پێدرا و لە ساڵی دواتر خرایە کارەوە. ھەموارکردنی یاسای ئازادی زانیارییە ئەلیکترۆنییەکان لەلایەن سرۆک بیل کلنتۆن لە ٢ ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ دا واژووکرا. ئەم یاسایە تەنھا بەسەر دەزگا فیدرالییەکان جێبەجێدەبێت. ھەرچۆنێک بێت، ھەموو ویلایەتەکان، و ھەروەھا ناوچەی (مقاگعە) کۆلۆمبیا و ھەندێک لە ھەرێمەکانیش، ڕێنمایی ھاوشێوەیان دەرکردووە کە لە ڕێگەیەوە داوای ئاشکراکردنی زانیارییە پێویستەکان لەلایەن دەزگاکانی ویلایەتەکان و حکوومەتە خۆجێیییەکان، ھەرچەندە ھەندێک ھەندێکیان زیاتر فراوانترن لەوانی تر. زۆر کەس ئەمە دەبەستنەوە بە سیستەمی کۆبوونەوەی ئاشکرای پەرلەمان بۆ ئەوەی ئاشکرابێت لەبەردەم ھەمووان.
زیمبابوێ: لە زیمبابۆی یاسای دەستڕاگەیشتن بە زانیارییەکان و پاراستنی تایبەتمەندییەکان لەلایەن سەرۆک مۆگابی لە شوباتی ٢٠٠٢ دا واژووکرا.
ئەو وڵاتانەی کە یاسای ھەڵپەسەردراویان ھەیە لەبارەی ئازادی زانیارییەکان: - لە ئەرجەنتین، یاسای نیشتمانی بۆ ئازادی زانیارییەکان بە ھەڵپەسێردراوی ماوەتەوە، ھەرچەندە ھەندێک ھەرێمی تاکلایەنە لەسەر ئاستی ناوچەیی یاسای لەو جۆرەیان ھەیە. - ئەرمینیا یاسایەکی لەبارەی ئازادی زانیارییەکان لە ساڵی ٢٠٠٣ دا پەسەندکرد بەڵام تا ساڵی ٢٠٠٤ ھێشتا نەخرابووە کار لەبەر ھەڵپەسێردراوی پلانەکانی حکوومەت بۆ گۆِینی ئەو یاسایە. - لە ئازەر باینجان، دەقێکی دەستووری ھەیە بۆ ئازادی زانیارییەکان، بەڵام ەیچ یاسایەکی کارا نییە کە ئەو دەقە جێبەجێبکات. - لە بۆستوانا، تا ساڵی ٢٠٠٣، ئەمە لە حکوومەتەوە وەرگیراوە کە وتوویەتی " بوونی یاسای ئازادی زانیارییەکان ئەولەوییەت نییە بۆ ئەو وەزارەت نوێیە، بەلام ھەندێک چاڵاکی وەک کۆکردنەوەی زانیارییەکان و پێشینە ڕەشنووسی پلاندانان بۆ ئەو یاسایە دەست پێ دەکات. http://www.newsafrica.orglnewsfromafrica/articles/art_1558htm1 - لە فیجی، دەستوور مافێکی گشتی فراوان بۆ دەستڕاگەیشتن بە زانیارییەکان دابیندەکات، بەڵام یاسای جێبەجێکار بۆ ئەم دەقە دەستوورییە دەرنەکراوە. ڕەشنووسی یاسای ئازادی زانیارییەکان ئاڵوگۆڕی پێکرا لە یاڵی ٢٠٠٠ بەڵام بەھۆی تەنگژەی سیاسییەوە فەرامۆشکرا. حکوومەتیش ھێشتا کاری لەسەر ئامادەکردنی ڕەشنووسێکی تر نەکردووە. - لە غانا، ڕەشنووسی یاسای ئازادی زانیارییەکان دووبارە پێشکەش بە کابینەی حکوومەت کرایەوە لە ٢٠٠٥. - لە ئەندەنوسیا، ماڵی نوێنەران ھەڵسا بە ئامادەکردن و پێشکەشکردن ڕەشنووسی یاسای ئازادی زانیارییەکان لە ساڵی ٢٠٠٤ دا. بەڵام تا ساڵی ٢٠٠٥ بە ھەڵپەسێردراوی مایەوە، و حکوومەتیش ەیچی لەبارەیەوە ئەنجامنەداوە. - لە ئوردن، وا دیارە لوێدا ڕەشنووسێکی یاسایی ھەبێت لە بارەی زامنکردنی مافی دەستڕاگەیشتن بە زانیارییەکان. - لە کینیا، ڕەشنووسی یاسای زانیارییەکان ٢٠٠٥ ھەتا ئێستا بە ھەڵپیسێردراوی ماوەتەوە. - لە لیسۆپو، دەستڕاگەیشتن و دەستکەوتنی زانیارییەکان لەبەردەمی پەرلەمان بوو لە ساڵی ٢٠٠٣ تا ٢٠٠٤، بەڵام حاڵەتی ئێستای یاسایەکە چۆنە. - لە ماڵدیڤیا، ئێستا ەیچ یاسایەکی ئازادی زانیارییەکان نییە. لە ساڵی ٢٠٠٤، حکوومەت ڕایگەیاند ڕەشنووسێک چاوەڕواندەکرێت کە پەسەندبکرێت لەو ساڵەدا، بەڵام ھێشتا ئەمە ڕووینەداوە. - لە مۆزەنبیق، حکوومەت ھەڵسا بە دانانی ڕەشنووسی یاسایەکی ئازادی زانیارییەکان لە ئابی ٢٠٠٥. چاوەڕواندەکرێت کە ھێزی یاسایی لەماوەی دووساڵی دواتردا وەربگرێت. - لە ناورو، یاسای ئازادی زانیارییەکان ٢٠٠٤ بەر لەو ساڵە خراوەتە بەردەم پەرلەمان، بەڵام تا ئێستا پەسەند نەکراوە. کاری زیاتر لەسەر ئەم یاسایە ئێستا ڕاوەستێندراوە، بەھۆی ھەڵپەسێردراوی چاوخشاندنەوە بە دەستووری ئەو وڵاتە. - لە نایجیریا، ڕەشنووسی یاسای ئازادی زانیارییەکان لەبەردەم پەرلەمان بوو لە حوزەیرانی ٢٠٠دا؛ و ئەوکات پێشبینی ئەوەدەکرا کە زیاتر پەسەندبکرێت. - لە سریلانکا، ڕەشنووسی ٢٠٠٤ ی یاسای ئازادی زانیارییەکان لەلایەن ھەردوو پارتە سەرەکییەکەوە پشتڕاستکراوەتەوە تاوەکو کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ پەسەندنەکراوە. - لە ئۆگەندادا، ئێستا یاسایەکی ئازادی زانیارییەکان بوونی نییە. دەستووری ١٩٩٥ مافێکی ڕوون و ئاشکرا بۆ دەستڕاگەیشتن بە زانیارییەکان دەبەخشێت، بەڵام ئەوە پێویستی بە پەرلەمان ھەیە بۆ دەرکردنی یاساکان بۆ مەبەستی ڕێکخستنی ئەو مافە دەستوورییە. ئەم یاسایەنەش تا ئێستا دەرنەکراون ھەرچەندە ڕەشنووسێک خراوەتە بەردەم پەرلەمان لە ساڵی ٢٠٠٤ دا.
ئەمانەش ببینە
پۆل:زانیاری پۆل:بەرپرسایەتی
زەکریان
زەکریان (Zekriyan، ) دێیەکە لە گوندستانی دزڵی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی زەکریان بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٢٥٨ کەس لە ٧٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
١٨١٨
ساڵی ١٨١٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨١٨
خیزان
خیزان یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای بدلیس ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٤٠٫٦٩٧ کەس بووە، کە نزیکەی ١٠٫٢٥٨ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
یەکەی کارپێکردنی بزوێنەر
وێنۆک|یەکەی کارپێکردنی بزوێنەر (شیفرولێت بیرتا) (Chevrolet لة 1996(Beretta یەکەی کارپێکردنی بزوێنەر جۆرێکە لە یەکەکانی کارپێکردنی (ECM) کە ناودەبرێت بە یەکەی کارپێکردنی مەکینەی (ECU) واتە یەکەی کارپێکردنی مەکینەکانی ئەلیکترۆنی کە کۆنترۆڵی زنجیرەیەک مەکینە دەکات لە ڕووی سووتانی ناوەوە بۆ زامن کردنی دەستەبەر کردنی بەرزترین ئاست بۆ مەکینەکان. ئەم جۆرەیە بەشێوەی خوێندنەوەی دەستەبەر کردنی ئامێرەکانی سووتاندنە لەناو بەشەکانی سووتاندن، ھەروەھا شیکردنەوەی داتکان بەشێوازی نەخشە و دەستەبەر کردنی ھەمە دووری کە ناو دەبرێت بە (خشتەی لێکۆڵینەوە)، ڕێکخستنی کارپێخەرەکانی مەکینە (بزوێنەر) پێش یەکەکانی کۆنترۆڵکردنی ئەلیکترۆنی تێکەڵی ھەوا و سووتەمەنی ڕێک دەخرێت. کاتی سووتاندن و خێرایی بە شێوەی میکانیکی و پاشان دەستگرتن بەسەری بەشێوەی دینامیکی بە یارمەتی میکانیکی ھەوایی.
(EEMS) دەورێکی ھەیە ئەگەر یەکەی کۆنترۆڵکردن و دەستگرتن بەسەر ھێلەکانی (یەکەکانی) سوتاندن کە دەتوانێت لە میانیدا کۆمەڵەی (EEMS) و سیستەمی دەرزیلەیی سوتەمەنی دەورێکی باڵای دەبێت لە زیادکردنی سوتەمەنی بۆ مەکینە (بزوێنەر). دەستگرتن بەسەر ئالییەت و دورییەکانی مەکینە
دەست بەسەر گرتنی ھەواو سووتەمەنی
لەو کاتەی کە فشار دەخرێتە سەر زیادکردنی خێرایی ئۆتۆمۆبێل.
ھەستەوەرەکان پاڵ بە ھەوا دەنێت بۆ ناو بزوێنەر لە میانی بۆردی سووتەمەنی. ھەروەھا ھەستەوەرەکان پلەی گەرمای دەخوێننەوە کە ساردە یان گەرم بووە، ئەگەر مەکینەکە سارد بێت ئەوا سوتەمەنی زیادی پێ دەدات
کۆنترۆڵکردنی خێرایی.
بزوێنەر بەھۆی (RPM) سەرجەم سیستەمەکانی مەکینە ئەم تایبەتمەندییەی ھەیە لە زیادکردن و ھێواش کردنی بزێنەر لە بەشەکانی کۆنترۆڵی ئەلیکترۆنی. سیستەمی ھەستەوەری چاودێرە و دەورێکی زۆری ھەیە لە کارپێکردنی بزوێنەر بۆ مەبەستی پێدانی سووتەمەنی و پێدانی وزە لە کاتی دیاریکراو لەڕێگەی (صمام) واتە مەمیلە. دەست بەسەر خێرایی دادەگیردرێت لەگەڵ ھێواشکردنەوە لە ئەنجامی دیاریکردنی کاتەکان بەپێی پڕۆگرام کردن لەو ڕێڕەوە ھەوایییەی کە بە دوانەیی دەناسرێت بة مةکینةی (DC). ئەم سیستمە کاردەکات و پشت دەبەستێت بەو کاتەی کە بەھۆی پڕۆگرام کردن پێی دەدرێت. پێوست دەکات دەست بەسەر (TBI) بگیرێت لە لایەکانی، ئەم سیستەمە لە لاشەیدەبسترێت بۆ کۆنترۆڵکردنی کاریگەری خێرا کردن و ھێواشکردنەوەی بزوێنەر.
دەکرێت بزوێنەر کۆنترؤل بکرێت بە تەواوەتی بەھۆی (سکلیتەر) واتە شوێنی پێدانی خێرایی ئەوا یەکەکانی کارپێکردنی ئەلیکترۆنی بەشێوەی خولی ئەو مەمیلانە دەکاتەوە (الصمامات) بۆ ئەوەی خێرایی پێویست بەرھەم بێنن یان خێرایییەکان ھێواش بکەنەوە. بەم شێوەیە ھەوای زیاتر ڕەوانەی شوێنی سووتاندن
کۆنتڕۆڵکردنی ڤاڵڤی گۆڕاو بەپێی کات
ھەندێک مەکینە ڤاڵڤی گۆڕاو بەپێیکات ھەیە. لە مەکینەیەک بۆ مەکینەیەکی تر(ECM) یەکەی کارپێکردنی مەکینەکانی ئەلیکترۆنی جیاوازی ھەیە لە کاتی دەورانی مەکینەکە کە دەمەوانەکە دەکرێتەوە، بەردەوام دەمی دەمەوانەکە زوتر دەکرێتەوە زۆر بەڕز تر خێرایییەکەی لە خێرایە نزمەکەی، کە دەکرێ زیاد بوونەکە لێشاوێکی ھەوا زیاتر ببا بۆ ناو سیلیندەر، زیادبونی ھێزو پاشەکەوتکردنی سوتە مەنی
کۆنتڕۆلی ڤاڵڤی ئیلیکترۆنی
تاقیکردنەوە زانستییەکانی مەکینەکان دروستکراونو تاقیکراونەتەوە کە (کەم شەفتیان) نییە، بەڵام پڕە لە کۆنتڕۆلی ئەلیکترۆنی وەرگیراو، و داھێنانی دەمەوانەی دەرھاویشتنی کراوە، داخرانی دەمەوانەی کراوە و ڕووی دەمەوانەی کراوە. وەک مەکینەکان دەکرێ ئیش بکەن و بڕوا بەبێ ئامێری ئیش پێکەرەکە بۆ ئەوەی بڕواپێکراوبێ زۆر لە سیلیندەری مەکینەکان پێدانی بەوردی کاتی داگیرساندنی ئەلیکترۆنی پێدانی سوتەمەنی. وەک وەستاندنی ئیش پێکردنی مەکینە، پێدانی چوستو چالاکی مەکینەکە و نزمکردنەوەی پیس بوونی چاک بوونی - نەرمکردنی جولە کارەبایەکان. بەڵام بەبێ تێچونی و ئاڵۆزییەکانی لە ڕادەبەدەری دەستپێکردنی بزوێنەرەکان.
یەکەم بەرھەمھێنانی ئەو جۆرە مەکینەیە داھێنانی بۆ کرا لە ساڵی ـ٢٠٠٢ بوو خۆی ناساند لە ٢٠٠٩ واتە ناسێندراوە لەلایەن ایتاڵیا شەریکەی فیات لەشاری ئەفلا ڕۆمیۆەمیتۆ. مەکینەی مەلتایەری بەکار دەھێندران بۆ کۆنترۆڵکردن. کە لە پرا گۆرنکارییەکی چاکی کرد لە تواناو ھێزی ئەسپ. کاتێک بەکارھێنانی سوتەمەنی کەم دەبوەوە وەک {%١٥}. بەشێوەیەکی تایبەت ئامێرەکان کرانەوە لەلایەن پەمپی ھایدرۆلیکی، کە خرایە کار لەلایەن {ECU}. ئامێرەکان دەکرێ چەند جارێک بکرێنەوە بۆ ھەریەک لێدان وەرگرتنەوە، باری مەکینەکە بوونیادنراوە. ـ و پاشان {ECU} بریاردەدات چەندی سوتەمەنی تێ بکرێت سودی لێوەردەگیرێ بۆ سووتان. لەجێگیرکردنەوەی بار مەرجەکان، ئامێرەکان دەکرێنەوە سوتەمەنی تێدەکرێت و ئامێرەکان قەپات دەبن. لەپرا لەژێر زیادبونی خنکاندا، ئامێرەکان دەکرێنەوە لەھەمان وەرگرتنەوەی لێدانەکەدا وەبرەکی زۆری سوتەمەنی بۆ دەچێ.
ئەوا یەکسەر ڕیخۆشکەرەک دەبیت بۆ تاودانەکە. بۆ دووەم لێدانی داھاتوی وەکو ھەژمارکردنێکی باری مەکینەکە دیاری دەکات بە نوێیی، بەرزی (ECU)و بڕیاردەدات کە چۆن ئامێرەکە بکاتەوە، زوو یان درەنگ، بە فراوانی دەکرێتەوە یاخود بە نیوە کراوەی. باشرینیان کراوەیەو و کاتەکە ئەوەیە کە ھەمیشە گەیشتبن و سووتانەکان توندو تۆڵترن وەک پێویست. ەوە بێگومان ئەوەیە کە لەوانەنییە لەگەڵ کەم شەفتەکی ئاسایی، کە ئامێرەکە دەکاتەوە تەواوی گۆرانکاری کاتی، و ھەمیشە بۆ بەرزکردنەوەیەکی پڕ. فرێدانی کەمەکان وەک کەمی کامێرا یاخود ئی ھەر ئامێرێک تری وەک بەرزکەرەوەکان، جۆڵانەکان و کات دانانی کەمکردنەوەکانی تەنھا کێش نییە و قەبارەکان، بەڵام ھەروەھا لێکخشانەکان بایەخ پێدانی ھێزی بەشەکانی کە مەکینەیەک لە ڕاستی دا لە کەمکردنەوەکان کە لە خڵاسبونی تەنھا مەشق پێکردنی بەکار ھێنانی ئامێرەکان
ھێزێکی تەواوی لە پڕا دەرکەوتنی ھەزاران جار لە خولەکێک.
جارەکی دی بەپڕی گەشەدەکات، چالاکییەکانی ئامێری ئەلیکترۆنی ھاواری لێ ھەڵدەستێ. سلندەرەکە لە بارێکی باش بۆ بارێکی خراپ بۆ نموونە دەکرێ سوتەمەنییەکی زۆر کارامە دروست بکا ئەگەر ئامێرەکە بکڕێ بە کراوەیی وەری بگری لەسەر ھەموو لێدانێکی ژێرەوە و دەرھاوێشتەی گازی دوکەڵ کرانەوەی لەسەر ھەموو لێدانێکی سەرەوەی چالاک نەبوی سیلیندەر یاخود چالاکی مردو. کاتێک کە سەیارەیەک دەخنکێنی ئەو ڕێگریکردنە لە ئەیە فلۆو ھۆکاری زۆری بۆشایییە، کە ھۆکارێکە کە مەکینە چوستی تێدا نامێنێت وەک بۆشایی کردارەکانی پەمپ. ((BMW))ھەوڵی دابگات بە خولگەی ئەوەی لەسەر (v-10) ی ھێزی پێدانی (M5) کە خنکێنەڕیکی تاک ھەبوو لە ھەر یەکێک لە سلیندەرەکان، جێگیڕکرا ڕێک بەر لە ئاڵو گۆرکردنی ئامێرەکان لە بەشەکی خنکاندنەکەدا، کاتێک کەمترین ھەوا یان گاز کۆتای دێت ئامێری بەرزکەرەوە بە نرخ نابێت.
شێوازی نوێ
یەکەی ئەلیکترۆنییەکان نوێیەکان چارەسەر ئەو پەستانەی کردووە بە شێوەیەکی ورد و ھەستیارانە بۆ مەکینە پێشکەوتووەکان لەکاتی کار. ئەم یەکە نوێیە کۆنترۆڵی ئامێرەکانی کردووە بەھۆی بەرنامە تایبەتە جێگیرەکان. ئەم ئامێرە پێکھاتووە لە خشتەی (MCU)، یان دووبارە پرۆگرامکردنەوەی EPROMs لە PCB لەوێ بەرنامەکان خەزن دەکرێت یان لە شوێنی تر بۆ چارەسەر ھەڵگرتن و ھێماکان و گۆڕانکەکان. ئەمەش ناسراوە بە ئیدارەی بزوێنەر EMSی ئەلیکترۆنی.
ئەم سیستەمە ئەدای تایبەت بە بزوێنەر دەدات لە ڕێگەی ئەودەروازانەی کە دەدرێتە بزوێنەرەکە بۆ نموونە، کۆنترۆلکردن بە شێوەیەکی ئەلیکترۆنی دەبێت لە ڕووی کاتی کردنەوە و داخستنی (صمامات) مەمیلەکان. ھەروەھا کارگێری کردنی دەرگاکانی تورباین کە دەبەسترێنەوە لە یەکەکانی کۆنترۆڵکردنی بزوێنەر یان بە شێوەی ڕاستەوخۆ و پێدانی فەرمانی ئەلیکترۆنی.
جێ بەجێکردنی بچووکترین بەش لە یەکە ئەلیکترۆنییەکان ئەوانەی کە (کۆمپیوتەرین) ناسراون بە (GM) کە پێشتر لەسەر بزوێنەرەکانی کۆمپانیای جەنەرال مۆتۆرز ھەبووە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٩٧٩، بەڵام لە ساڵانی ١٩٨٠ سەرجەم پڕۆگرامەکان بەکاردەھات بۆ مەبەسیی چارەسەری سیستەمی بنچینە. بەھۆی ئەو گۆڕانەی گەورەی کە بەسەر قەبارەی یەکەکان و کۆنترؤڵکردنی ئەلیکترۆنی ھاتووە بەپێی یاسای پاراستنی ھەوا لە ساڵی ١٩٨١، ئەو سیستەمەی کە ئامادەکرا لە ساڵی 1981 (ECU) (یەکەی کارپێکردنی مەکینەکانی ئەلیکترۆنی) بۆ ئۆتۆمۆبێلەکان ببییەسترێت. بەرزترین ڕێژەی (ECU) (یەکەی کارپێکردنی مەکینەکانی ئەلیکترۆنی) بۆ ئۆتۆمۆبێلەکانی (جەنەراڵ مۆتۆرز) وەک یەکەم ھەنگاو تاقیکرایەوە لە ساڵی ١٩٨١، ئەم سیستەمە نوێ بوو کە چارەسەرییەکی وردی تێدایە بۆ پارێزگاریکردنی لە پاراستنی ھەوا. کۆمپانانی جەنەرال مۆتورز خێراکەوت بەدوای چاەرسەرییەک بۆ جێگرەوەی (کاربۆنیک) بە شوێنگرەوەی (فیوڵ ئینجێکشن) کە پێی دەووترێت (نۆزڵ)، واتە (بەشێوەیەکی ڕێک سوتەمەنی دەسوتێنێت). ئەم گۆڕانکارییە بووە ھۆکاری گۆڕینی سەرجەم (مەکینە) ی ئۆتۆمۆبێلەکانی مۆدیل (١٩٨٠) بۆ سیستەمی نوێ کە لەسەر (کادیلاک- مەکینە) جۆری (ئیل٨٣ – ٨ پستن ٥٫٧ لتر) لەگەڵ گۆڕینی مەکینەی ئۆتۆمۆبیلەکانی جۆری (کۆرڤێت) لە ساڵی ١٩٨٢ بۆ ھەمان سیستەم. مەکینەکانی ئۆتۆمۆبێلی (ئۆڵدزمۆبیل) جۆری ڤی ئێل٢ (٨ پستن ٥٫٠ لتر) کە دوایین ئۆتۆمۆبێل بوو لەم گۆڕانکارییە بەشدار بوو. تاساڵانی ١٩٩١ کۆمپانیای جەنەرال مۆتۆرز پێشەنگ بووە لە بەرھەمھێنانی ئۆتۆمۆبیلەکانی بەم سیستەمە نوێیە کە لە پێشی ئۆتۆمۆبێلەکانی ئەڵمانی و یابانی بووە و مەکینەکانیان بە ئینجێکشن بووە. لە ساڵی ١٩٨٨ کۆمپانیای جەنەراڵ مۆتۆرز بەشی ئەلکترۆنی زیاتر لە ٢٨٫٠٠٠ یەکەی سیستەمی پاراستنی ژینگەی فرۆشتووە لە ڕۆژێک دا وەک بەرھەمێکی زۆری جیھانی دابینکردووە.
بەرنامەکانی تر
وەک زۆرێک لە بەرنامەکانی تری سووتاندنی سووتەمەنی ناوەکی. وەک بەرنامەکانی فرۆکەوانی کە ناسراوە بە (FADECs) کۆنترۆڵکردنی تەواوی مەکینەی ژمارەیی. ئەم جۆرە تەکنەلۆجیایە کەمتر بەکاردێت لە فؤرکەکان و ھەلیکۆپتەر ئەگەر بەراورد بکرێت بە ئۆتۆمۆبێلەکان، ئەمەش ھۆکاری دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە مەکینەکانیان بەشدارن لە سیستەمی کاربۆنیک بۆ سووتاندنی سووتەمەنی و سیستەمی سووتاندنی
موگناتیسی لە مەکینە بە واتایەکی تر پێویستی بە وزە نییە بۆ داگیرساندن یان سوتاندن ئەمەش بۆ مەبەستی سەلامەتییە.
سەرچاوەکان
پۆل:پێکھاتەکانی بزوێنەر پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
نووری وەخش
نووری وەخش شارۆچکەیەکی شارستانی جیلیکۆلە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١١٧٩٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
ڕۆنێ شارلو گیلبێرت دو پیکسێرێکوور
رۆنێ شارلو گیلبێرت دو پیکسێرێکوور شانۆنووسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:شانۆی سەدەی ١٩یەم پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٣ پۆل:مردووانی ١٨٤٤
مەغۆل
مۆنگۆل یان مەغۆل (بە مۆنگۆلی: Монголчууд Mongolchuud بە ئینگلیزی: Mongols)، گروپێکی ڕەگەزییە کە ئێستا لە مەنگۆلیا و کۆماری گەلی چین و ڕووسیا دەژین. سەرەتا لە ناوەڕاستی ئاسیاوە و لە ناوچەیکدا کە بە مەنگۆلیا ناسراوە پەیدابوون، مەنگۆلی بەھەموو ئەو کەسانە دەڵێن کە بە زمانی مۆنگۆلی قسە دەکەن و لە ناویشیاندا گەلی (کالمیک) کە لە خۆرھەڵاتی ئەورووپا دەژین. ھێشتا بنەڕەتی زمانی مۆنگۆلی دیاری نەکراوە، ھەندێک لە زانایانی بواری زمان ڕایان وایە لە زمانی تانگۆسییەوە ھاتووە کە بەشێکە لە (تای)، ھەندێکیش ئەیگێڕنەوە بۆ کاریگەری زمانی سیبیری کۆن. سەرەتا ناوی مەغۆل لە سەردەمی فەرمانڕەوایی بنەماڵەی تانگی چینی لە سەدەی ھەشتەمدا دەرکەوتوە، بەشێوەیکی دیارتر لە سەدەی ١١ و لە سەردەمی فەرمانڕەوایی کاسایدا دەرکەوتون، کۆمەڵێک ھۆزی بچووک ھە بوون کە لە دەوروبەری ڕووباری (ئۆنون) ی بڵاوبونەتەوە کەئێستا دەکەوێتە نێوان ڕووسیا و مەنغۆلیاوە. زۆربەی زۆری ھۆزەکانی مەغۆل و تەتەر لەسەر دەستی جەنگیزخان دا یەکیان گرتووە. ئێستا مەغۆلەکان لە نێوان مەنغۆلیا و چین و ڕووسیا و ئاسیادا دەژین، کەمینەیەکیشیان لە ئەفغانستان دەژین وەک ھازارایییەکان، کە بەمەزھەب شیعەن و ھەندێکیشیان لە ئێران دەژین. یەکگرتنی مەغۆلەکان و پڕۆسە داگیرکارییەکانیان: تا ئەوکاتەی جەنگیزخان دەردەکەوێت ھۆزە مەغۆلییەکان پەرتەوازەو ناکۆک بوون و لە نێوان خۆیاندا لە شەڕدا بوون، بەڵام جەنگیزخان توانی ھۆزەکانی مەغۆل و تەتاریش یەکبخات، بەمەش بوونە لەشکرێکی بەھێز و سەرەتا باکووری چینیان داگیر کرد و پاشان بەرەو خۆراوا ڕۆشتن و وڵاتی خوارزمیان تێکشکاند کە میرنشینێکی ئیسلامی بوو، پاشان وڵاتی ئەودیو ڕووبار و خوراسان و فارسیان داگیر کرد. پاشان دەوڵەتی مەغۆلی بووبە سێ بەشەوە، بەشی باشووری خۆرئاوای بەر (ھۆلاکۆ) کەوت، سوپاکەی ھۆلاکۆ بەردەوام بوو لەداگیرکاری تا توانیان لە ساڵی ١٢٥٨ زاییندا بەغدای پایتەختی خەلافەی ئیسلامی داگیر بکەن و خەلیفەی عەباسی بکوژن، پاشان وڵاتی شامیان داگیر کرد و ساڵی ١٢٦٠چوونە ناو دیمەشقەوە، لەم کاتەدا ھەواڵی مردنی خاقانی مەزنی مەغۆلەکان کەناوی (مەنکۆخان) بووە پێدەگات، بۆیە سەرجەم منداڵ و نەوەکانی جەنگیزخان بانگدەکرێنەوە بۆ ئەنجومەنی شورای مەغۆلی، بۆ ئەوەی خانێکی مەزن لە جێی ئەو دەسنیشان بکەن، ھۆلاکۆ کە برای مەنکۆخان دەبێت و یەکێکیش دەبێت لەوانەی کە کاندیدە بۆ ئەوەی بکرێتە خانی مەزن، لەگەڵ زۆرینەی سوپاکەیدا دەگەڕێتەوە بۆ قەراقۆرمی پایتەختی مەنغۆلیا، بەڵام بەشێکی بچووکی سوپاکەی بەسەرۆکایەتی (کەتەبغا) لەولاتی شام دەھێلێتەوە، کە (تەبغا) ھێرش دەکاتە مەمالیک لەوڵاتی میسر و لە جەنگی عەین جالوتدا لە بەرامبەر مەمالیکدا کە لەلایەن سەیفەدین قتزەوە سەرۆکایەتی کراوە تێک دەشکێت. ئەمەش یەکەمین تێکشکانی مەغۆل بووە لە پڕۆسە داگیرکارییەکانیدا.
سەرەتای ھێرشکردنی مەغۆلەکان بۆ کوردستان لە ساڵی ١٢٢١ی زایینی کە چەند ناوچەیەکیان لە کوردستان داگیر کرد و سەرەرای ئەوە دانیشتووانی کوردستان بە توندی بەرپەرچی ھرشەکانیان دایەوە و مەغۆلەکانیان وەستاند، لە ساڵی ١٢٣٢ی زایینی مەغۆلەکان سوپایەکی گەورەیان ئامادە کرد بۆ ھێرشکردن بۆ شارەزوور و ھەولێر بەڵام کوردەکان بە یارمەتی خەلێفەی عەباسی توانیان ھێرشەکانی مەغۆلەکان بوەستێنن پاشەکشەیان پێبکەن. پاشان لە ساڵی ١٢٤٣ی زایینی مەغۆلەکان ھێرشیان کردەوە سەر شارەزوور و خەڵکی زۆریان کوشت و زۆر شوێنیان کاول کرد، و لەو کاتەدا خەڵکانکی زۆر ڕوویان کردە وڵاتی شام، دوای ئەمانە مەغۆلەکان بە سەرکردایەتی ھۆلاکۆ ھێرشیان کردە سەر بەغدا، و لەو کاتەیا کرماشان (رۆژھەڵاتی کوردستان) لەبەر ئەوەی کەوتبوە سەر ڕێگای ھێرشکردن بۆ بەغدا و توانی داگیری بکات دوا خەلافەی عەباسی (اللمستعصم باللە) بکوژن. ھەر لە ھەمان ساڵ ھۆلاکۆ لەشکرێکی گەورەی بە سەرکردایەتی (ئەرقیتۆنویان) نارد بۆ گرتنی قەڵای ھەولێر، بەڵام کوردان توانیان بۆ ماوەی ٦مانگ ڕووبەروی لەشکری مەغۆلەکان بوەستن، بەڵام بەھۆی حاکمی مووسڵ ئەو سەردەمە کە ناوی (بدرالدین لٶلٶ) بوو توانیان بگەنە ناو قەڵاکەو کوشتاری گەورە بکەن. ئینجا بەرەو باکوور ڕۆشتن و شاری (میافارقین) یەکێک لەو شارە کوردیانەی باکوور بوو کە بە سەرکردایەتی مەلیک کامیل توانی دوومانگ لەشکری مەغۆلەکان بوەستێنێ.
یاسای مەغۆلەکان مەغۆلەکان کاتێک ئیمبراتۆرییەتییەکی مەزنیان دامەزراند، توانیان لە ڕێگای ئەو یاسا توندوتیژ و تۆکمانەوە بەڕێوەی ببەن کە جەنگیز خان کۆی کردبونەوەو کردبونییە یاسای بنەڕەتی دەوڵەتەکەی. ئەوەی پێویستە ئاماژەی پێبکەین ئەوەیە کە وشەی یاسا لە بنەڕەتدا مەغۆلییەو لە وشەی (دزاساقی) مەغۆلییەوە ھاتووە کە بەو تەشریع و یاسایانە وتراوە جەنگیزخان کۆی کردونەتەوەو پێشی خستون و کردویەتی بە یاسای بنەڕەتی ئیمبراتۆرییەتەکەی.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی مەنگۆلیا پۆل:مەنگۆلیا پۆل:خەڵکی مەغۆل پۆل:مەغۆلەکان
میێوا (میێ)
مێیوا (明和町, مێیوا-چۆ) شارۆچکەیەکە دەکەوێتە پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ١ی ئابی ٢٠٢١، ڕێژەی دانیشتووانی شارۆچکەکە بە ٢٣،٠١٥خەملێنراوە و کۆی گشتی ڕووبەری شارۆچکەکە ٤٠٬٩٢ کیلۆمەتر چوارگۆشە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی پارێزگای میێ
بڕیارنامەی ٣٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٩١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٧٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٩٢٧‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٦
بەیتول مەعموور
وێنۆک بەیتول مەعموور لە ئیسلامدا شوێنێکە لەئاسمان دەکەوێتە ڕاستی کەعبە، و شوێنی پەرستشی فریشەکانە و ڕۆژانە حەفتا هەزرا فریشتە دەچنە ناوی و تاوەکوو ڕۆژی دوایی ناچنەوە ناوی، بەهۆی ئەوەی ژمارەی سەردانیکەرانی زۆرە بۆیە ناونراوە بەیتول مەعموور.
لەفەرموودەدا
واتا؛ بەیتول مەعموورم نیشان درا گوتم ئەی جوبرائیل ئەوە چییە؟ گوتی ئەوە بەیتول مەعموورە. ڕۆژانە حەفتا هەزار فریشتە دەچنە ناوی و تاوەکوو ڕۆژی دوایی ناگەڕێنەوە ناوی.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە قورئانییەکان پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
١٨١٩
ساڵی ١٨١٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨١٩
ئازادی
ئازادی
ئازادیی ڕادەربڕین بنەمایەکە پشتیوانی دەربڕینی ئازادانەی کەسەکان دەکات لە ناو کۆمەڵدا. کە هەموو تاکێکی کۆمەڵ بتوانێ بێ زۆر لێکردن، بێ ترس، بێ چاودێریی و سزای یاسایی، بێ چاوسوورکردنەوە و تۆقاندن، بەڵکو ئازادانە بۆچوونی دڵی خۆی دەربڕێ. مافی ئازادیی قسەکردن لەژێر سایەی یاسای نێودەوڵەتیدا زامنکراوە لە رێگەی چەندین ھۆکاری تایبەت بە مافەکانی مرۆڤەوە، و بە شێوەیەکی بەرچاویش ئەمە لە مادەی ٩ی جاڕی گەردوونی مافەکانی مرۆڤ و مادەی ١٠ی پەیماننامەی ئەوڕووپی لەسەر مافەکانی مرۆڤدا ھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:ماف
تەودێم
تەودێم شارۆچکەیەکی شارستانی ڕاشتقەلعەە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٦٥٠٧ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
نێتفلیکس
نێتفلیکس خزمەتگوزارییەکی کرێی سەرھێلە کە تایبەتە بە فیلم و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان. بیرۆکەی وێبسایتەکە لە ساڵی ١٩٩٧ دۆزرایەوە لەلایەن reed hasting و Marc randolph rand. کە ڕێگە بە بەکارھێنەرانی دەدات کە بەشێوەی ئۆنڵاین لەڕێگای ئامێرە ئەلکترۆنییەکانەوە سەیری فیلم و زنجیرەکان بکەن یاخود پێشوەختە فیلمەکان بەشێوەی دی ڤی دی و بڵووڕەی بکڕن، ھەروەھا لەبواری زنجیرە و فیلم ستۆدیۆی تایبەتی خۆیان ھەیە و چەندین زنجیرەی بەناوبانگی وەک Daredevil,Iron Fist,Luke Cage,Jessica Jones,Narcos و چەندان فیلمیشیان بەرھەم ھێناوە. سەرەتا ناوی نێتفلێکس kibble بوو دواتر گۆڕا بۆ نێتفلێکس،
لە ٢٠٢١ یاریی سکوێد زۆرترین بینراوی ھەبوو بەمەش بووە یەکەم زنجیرە دراما لە مێژووی نێتفلیکس کە بەم شێوەیە سەرەنجی بینەران ڕابکێشێت.
لە ئێستادا لەلایەن مۆرگان ستانلی و ڕێد ھاستینگ خاوەندارێتی دەکرێت. لە ئێستادا خاوەنی ١٨٥ ملیۆن بەکارھێنەرە لە سەرتاسەری جیھان پێشبینی ئەکرێت لە ساڵەکانی داھاتوو بەکارھێنەری زیاتر لەخۆ بگرێت.
لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ خزمەتگوزاری نێتفلیکس بۆ وڵاتی عێراق و ھەرێمی کوردستان خرایە بەردەست.
وشکێن
وشکێن (Wişkên، ) دێیەکە لە گوندستانی دزڵی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی وشکێن بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٦٩ کەس لە ١٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
فیزیکی تیۆریک
وێنۆک|نواندێکی ڤیژوەڵی کوونێکی گەرمی شوارزچیلد. کوونە گەرمەکان قەد نەبینراون، بەڵام لە ڕێگەی مۆدێلە ماتماتیکی و تیۆرییە زانستییەکانەوە پێشبینی بوونیان دەکرێت.
ئۆژێن فرانسوا ڤیدۆک
ئۆژێن فرانسوا ڤیدۆک نووسەر و مافناسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
فیزیکی تیۆریک
فیزیکی تیۆری یان فیزیای تیۆری (بە ئینگلیزی: Theoretical physics) لقێکی فیزیایە، کە تیۆرییە ماتماتیکییەکان و دەرھەستکاری تەنە فیزیایییەکان و سیستەمەکان بەکاردەبات بۆ مەنتیق پێدان و ڕوونکردنەوە و ڕوونکردنەوەی دیاردە سروشتییەکان. ئەمە بە پێچەوانەی فیزیای تەجروبەکردن کە ئامرازە تەجروبەکراوەکان بەکاردەبات بۆ تێڕوانین لەو دیاردە سروشتییانە.
ئۆژێن فرانسوا ڤیدۆک
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٥ پۆل:مردووانی ١٨٥٧ پۆل:پسپۆڕانی بواری بالیستیک
فیزیکی تیۆریک
تیۆرییە سەرەکییەکان
تیۆرییە سەرەکییەکان یان پێشیان دەوترێت تیۆرییە ناوەندییەکان بریتین لە بنچینەی زانینی فیزیایی و تێڕوانینە زانستییە ڕەسمییەکان کە لەلایەن زۆربەی زۆری کۆمەڵگەی زانستییەوە قبووڵکراون. ئەم تیۆریانە لە ڕێگەی تەجروبە و تاقیکردنەوەی واقیعیانەوە پشتڕاست کراونەتەوە و بەڵگەی بەھێزی زاستییان لەسەرە کە لە توانایاندا ھەیە ڕوونکردنەوە بۆ زۆر لە دیاردەکان ئەنجام بدەن. تیۆریی سەرەکی وا ھەیە کە بەگشتی قبووڵکراون و تەنھا لەسەر ئەو کاریگەرییانەیان بنیاتنراون کە بوارێکی فراونی داتا ڕوون دەکەنەوە ھەرچەندە تێبینیکردن و ڕوونکردنەوە و ئەگەری پێکھاتنیان یەکلایی نەبووبنەتەوە و قابیلی موناقەشەکردن بن.
تیۆرییە پێشنیارکراوەکان
تیورییە پێشنیارکراوەکان ئەو تیۆرییانەن کە لە چاو تیورییەکانی ترەوە نوێن و باسی ئەو توێژینەوانەی فیزیا دەکەن کە ئەو ھزرە زانستیانە دەگرنە خۆ کە پێویستن بۆ یەکلاکردنەوەی ڕەوایەتی مۆدێل و جۆرە نوێکانی ئەو دەرئەنجامانەی کە بەکارھاتوون بۆ گەیشتن بە تیورییەکە. ھەندێک لە تیورییە پێشنیارکراوەکان تیوریی وایان تێدایە کە دەیەھا ساڵە خراونەتە ڕوو و خۆیان لە سەلماندن لە ڕێگەی ھەستپێکردن و تاقیکردنەوە وە دزیوەتەوە. ئەگەری ئەوەش ھەیە تیورییە پێشنیارکراوەکان ئەو تیورییە لاوەکییانەش بگرێتەوە کە لە ھەوڵی ئەوەدان ببنە تیۆری دامەزراو (و ھەندێک جار بەرفراوانتر قبووڵ بکرێن). بە گشتی تیورییە پێشنیارکراوەکان تاقی نەکراونەتەوە.
تیۆرییە لاوەکییەکان
تیورییە لاوەکییەکان ھەموو ئەو تێکۆشینە زانستییانە دەگرنە خۆ کە لە پرۆسەی یەکلاییکردنەوە یان بوون بە تیۆری پێشنیارکراودان. ئەم تیۆرییانە بۆی ھەیە زۆرانێک لە زانستی گوماناوی بگرنە خۆ، وەکو ئەو بوارە فیزیایی و تیۆرییە فیزیاییانەی کە لەسەر بنچینەی بەڵگەی زانراو دەخرێنەڕوو و کۆمەڵێک پێشبینی پەیوەنددار بەگوێرەی ئەو تیۆرییانە گەڵاڵە کراون.
ھەندێک لە تیۆرییە لاوەکییەکان سەرکەوتن بەدەست دەھێنن و بەرفراوانتر قبووڵ دەکرێن، ھەندێکی تریان لەسەرئەنجامدا شکست دەخۆن و پووچەڵ دەکرێنەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی فیزیک
١٨٢٠
ساڵی ١٨٢٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٢٠
بڕیارنامەی ٣٩٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٩٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٧٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٩٣٠‌ەم،   پەسندکرا.
مەشعەرول حەرام
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:زاراوە قورئانییەکان پۆل:حەج
پیتە پچڕاوەکان
پیتە موقەتیعەکان (بە عەرەبی الحروف المقطعات) ژمارەیان ١٤ پیتە نیوەی پیتەکانی زمانی عەرەبین و لەسەرەتای ھەندێک لە سورەتەکانی قورئاندا ھاتوون ئەمەش بۆ سەلماندنی گەورەی قورئانە بەوەی کە ھیچ کەسێک ناتوانێت بابەتێک دابنێت بە دەست پێکردنی پیت، تەنھا خوا واتا و مەبەستی ئەو پیتانە دەزانێت.
سەرچاوە
ویکیپیدیای عەرەبی
پۆل:ئایەت پۆل:قورئان پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان
کۆمەڵەی بەتاڵ
بۆ نموونە کۆمەڵەی ھەموو ژمارە تەواوەکانی نێوان دوو و سێ، کۆمەڵێکی بەتاڵە، چونکە لە نێوان دوو سێدا ھیچ ژمارەیەکی تەواو بوونی نییە.
جزم
جوزء (قورئان)
(بە عەرەبی جزء) قورئان بۆ سەر ٣٠ جوزء دابەشکراوە و ھەر جوزئێک ٢ حزبە و ھەر حزبێک و بۆ چوار پارچە (أرباع) دابەشکراوە. ھەموو جوزئێک بەناوێک ناسراوە ھۆکارەکەشی بۆ دەستپێکردنی ئەو وشەیە دەگەڕێتەوە، گرنگ ئەوەیە کە جوزئەکان ژمێردراون و دەست پێکردن و ناونا بە وشەی سەرەتا ھۆکارێکی گرنگ نییە.
کۆمەڵەی بەتاڵ
ھێما
چەند ھێمای باو کە بۆ کۆمەڵێکی بەتاڵ بەکار دەھێنرێت بریتین لە: "{}," "\varnothing", و"\emptyset".
تایبەتمەندییەکان
بۆ ھەر کۆمەڵێک وەکوو A:
جزم
ناوی جوزئەکانی قورئان
پۆل:قورئان پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
کۆمەڵەی بەتاڵ
تایبەتمەندییەکان
لێکدانی دێکارتی A و کۆمەڵی بەتاڵ:
١٨٢١
ساڵی ١٨٢١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٢١
چوخووڕ
چوخووڕ یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای بدلیس ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٤٢٫٦٨٣ کەس بووە، کە نزیکەی ١٩٫٥٨٠ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای بدلیس پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بدلیس
گومبەز
وێنۆک|گومبەزی قوببەتولسەخرە لە فەلەستین
گومبەز (بە ئینگلیزی: Dome) پێکھاتەیەکە کە فۆرمێکی گردی ھەیە و بە زۆری وەکوو سەرمیچ یان داپۆشەری پێکھاتەیەکی دیکە بە کار دێت. گومبەز لە ڕاستیدا لە سووڕانەوەی کەوانێک بە دەوری تەوەرەیەکدا دروست دەبێت. قازانجی گومبەز ئەوەیە کە دەبێت بە ھۆی لابردنی کۆڵەکەکانی سەرمیچە، بۆیە بە دروست کردنی گومبەز جێگەیەکی زیاتر بۆ بەکارھێنەرانی پێکھاتەکە دەمێنێتەوە. ھەر ئەم قازانجە بووە بە ھۆی ئەوەوە کە لە مزگەوتەکان و کڵێسەکاندا زۆر بە کار بھێنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نژیاروانی پۆل:ئەندازیاریی شارستانی پۆل:گومبەزەکان
حیزب (قورئان)
حیزب (بە عەرەبی حزب) لە قورئاندا، بە یەکێک لە دابەشکارییەکانی لاوەکی قورئان دەوترێت.
قورئان بەسەر ٣٠ جوزء دابەشکراوە و ھەر جوزئێک لە دوو حیزب پێکدێت، بەواتایەکی تر ھەموو قورئان لە ٦٠ حیزب پێکدێت. گرنگی حیزب بۆ لەکاتێکدا دەردەکەوێت کە کەسێک ھەستێت بە لەبەرکردن یان پێداچوونەوەی قورئان.
پۆل:قورئان
ئارتیشوو
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکانی ئەفریقا پۆل:ھێماکانی کالیفۆرنیا پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
فەنابوون (کتێب)
فەنابوون کتێبەکە لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن نووسەری ئەمریکی کریستۆفەر ھیچنزەوە بڵاوکراوەتەوە. لە حەوت وتار پێکھاتبوو کە لە باسی ململانێکەی دەکات لەگەڵ شێرپەنجەی گەروودا کە لە گەشتەکەی ساڵی ٢٠١٠ دا نەخۆشیەکەی بۆ دەرکەوتبوو کە دواتر لە ۱٥ی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١١ دەبێتە ھۆی گیان لە دەستدانی. ئەو کۆمەڵە وتارە بۆ یەکەم جار لە گۆڤاری Vanity Fair دا بڵاوکرابوونەوە. چاپی کتێبەکە بەشی ھەشتەمیش لەخۆ دەگرێت، بەشی ھەشتەم پێکھاتووە لە چەند پارچە بەستەرێک، پێشەکییەک لەلایەن سەرنووسەری گۆڤاری Vanity Fair (گرایدۆن کارتەر) وە کۆتایی کتێبەکە لەلایەن ھاوسەرەکەی ھیچنز (کارۆڵ بلوو).
پێشوازیی ڕەخنەدار
وەڵامی کتێبی فەنابوون Mortality بەشێوەیکی زۆر ئەرێنی بوو لەلایەن ھاورێ و ھەوادارنی ھیچنزەوە کە ھەڵیان دەدا بەسەر کەسایەتی ھیچنز خۆی دا، بەسەر شێوازی ڕووبەروبوونەوەی مردنەکەی و شێوازی دەربڕینی ھەموو ئەمانە لەسەر لاپەڕەکانی کتێبەکە. لە ھەڵسەنگاندنێکی گەرموگوڕی کتێبی فەنابوون لە گۆڤاری The New York Times دا، کریستۆفەر بەکڵی باسی حەوت وتارەکەی ھیچنزی دەکرد بەوەی کە "وەک ئەڵماس پتەو و پرشنگدارە" و خاوەنی وشەسازییەکی نایابە. ھەروەھا دەنووسێت کە "خوێندنەوەی کتێبەکە بەو شێوە ئازای و بەجەرگییە لە کاتی نەخۆش کەوتنی ھیچنزدا خەمناکە کە ھیچ یەکێک لە ڕکابەرەکانی سەرکەوتوو نەبوون لەبەرامبەر ھیچنزدا تەنھا مەرگ نەبێت." کۆڵم تۆیبن لە گۆڤاری The Guardian لەسەر ئەزموونەکانی لەگەڵ ھیچنز دەنووسێت و پێی وایە کە "ھیچنز باشترین ھاوەڵ و ھاوڕێ بووە لە ھەموو دونیادا" و بەسەر کتێبی فەنابوون دا ھەڵی دەدا و دەنووسێت " لەم کتێبەدا ھیچنز ھەموو شتێک دەکات کە لە توانای دا بێت بۆ ئەوەی بە ڕۆشنبیری بمێنێتەوە، دەگەرێت و ئامادەیە کە سەربکەوێت بەسەر ھەموو نەیارەکانی دا کە لەم باروودۆخەدا دیارترینیان مەرگی کپ و بێ دەنگە."
لە گۆڤاری The Observer، بەھەمان شێوە ئەلێکساندەر لینکلاتەر بە کتێبەکی دا ھەڵدەدا و ئاماژەی دەکرد بە وتەکەی جۆن گرەی کە بە ھیچنز دەڵێت "یەکێک لە باشترین نووسەرەکانی پەخشانی ئینگلیزی" و لینکلاتەر تەنھا دێرێکی بۆ زیاد دەکات "تەنھا شتێک لەو  دەستەواژەیە کە ڕاست نەبێت ئەوەیە کە ھیچنز بەداخەوە ئێستا لە ژیان دا نییە." ھەروەھا دەڵێت کە "کۆششی ڕاستی لە کتێبی فەنابوون دا مەرگ نییە. بەڵکو ھەوڵی ھیچنزە بۆ ئەوەی لانەدات لە فەلسەفە ژیربێژیە ماددیەکەی و ئەو ترسەیە کە خۆی لەدەست بدات بەھۆی ترس و ئازارەوە لە کۆتا سات دا بەوەی شتێکی بێ مێشکانە یان ئایینی بڵێت کە دەبووە ھۆی دڵخۆش کردن و ڕەزامەند کردنی نەیارەکانی. تێکۆشان و ھەوڵی ڕاستەقینەی بۆ ئەوە بوو لە کۆتا نووسینەکانی دا بەوردی وەک خۆی بمێنێتەوە تا ئەوپەڕی توانای سەرەڕای نەخۆشی و ئازارە جەستەیەکانی".
یەکێکی تر لە ھەڵسەنگاندنە ئەرێنییەکان لەلایەن ئەو گۆڤارەوە بوو کە یەکەمین جار ھیچنز دەستی کردبوو بە پیشەکەی، گۆڤاری The New Statesman. جۆرج ئیتۆن نووسیویەتی کە کۆتا بەرھەمی ھیچنز بریتی بووە لە کارێکی "نەمرانە و پەندێکی بەنرخ".
سەرچاوەکان
پۆل:کریستۆفەر ھیچنز
ئیندیاناپۆلیس
ئیندیاناپۆلیس (/ˌɪndiəˈnæpəlɪs/)، بە شێوەیەکی ئاخاوتنی بە ئیندی ناسراوە، پایتەختی ویلایەتەکەیە و پڕ دانیشتووترین شارە لە ویلایەتی ئیندیانا لە ئەمریکا و بنکەی شاری ماریون، بەپێی ئاماری نووسینگەی سەرژمێری ویلایەتە یەکگرتووەکان، ژمارەی دانیشتوانی ویلایەتی ئیندیاناپۆلیس و ماریون کاونتی لە ساڵی ٢٠٢٠دا ٩٧٧ هەزار و ٢٠٣ کەس بووە، و ژمارەی دانیشتوانە "هاوسەنگەکان" کە شارەوانی نیمچە سەربەخۆکانی ماریون کاونتی ناگرێتەوە ٨٨٧ هەزار و ٦٤٢ کەس بووە، پانزەهەمین شارە لەڕووی ژمارەی دانیشتوانەکەی لە ئەمریکا، سێیەم شاری پڕ دانیشتوانە لە ڕۆژئاوای ناوەڕاست، لە دوای شیکاگۆ و کۆڵۆمبۆس لە ئۆهایۆ و چوارەم پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکانە لە ڕووی ژمارەی دانیشتوان لە دوای فۆنیکس لە ویلایەتی ئەریزۆنا،  ئاوستن لە ویلایەتی تەکساس،  و کۆڵۆمبۆس، ناوچەی گەورەی شاری ئیندیاناپۆلیس لە پلەی ٣٣ دایە لە ئەمریکا کە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەکەی کە ٢,١١١,٠٤٠ کەسە، ڕووبەری ئاماری یەکگرتوو لە پلەی ٢٨دایە و ژمارەی دانیشتووانی ٢٤٣١٣٦١ کەسە، ئیندیاناپۆلیس ٣٦٨ میل چوارگۆشە (٩٥٠ کیلۆمەتر دووجا) ـی تێپەڕاندووە، بەمەش دەبێتە ١٨هەمین گەورەترین شار لە ڕووی ڕووبەری زەوی لە ئەمریکا. وێنۆک لە ساڵی ١٨٢١ وەک شارێکی پلان بۆ داڕێژراو وەک بنکەیەکی نوێ بۆ حکومەتی ئیندیانا دامەزراوە، بناغەکانی لەلایەن ئەلێکساندەر ڕاڵستۆن و ئیلیا بیم فۆردامەوە لەسەر تۆڕێکی میل چوارگۆشە (٢.٦ کم) تەنیشت ڕووباری سپی دانرا، شارەکە لەم میل چوارگۆشەیە زیاتر گەشەی کرد، چونکە دروستکردنی ڕێگای نیشتمانی و هێڵی ئاسن پێگەی شارەکەی وەک ناوەندێکی بەرهەمهێنان و گواستنەوە چەسپاند، ئیندیاناپۆلیس دەکەوێتە ماوەی یەک ڕۆژدا بە ئۆتۆمبێل لە سەدا ٧٠ی زۆربەی ناوەندە گەورەکانی دانیشتوانی وڵاتەکە، بەم هۆیەوە نازناوی "ڕێگابڕەکانی ئەمریکا"ی لێنراوە، ئابووری شارەکە لە ڕیزبەندی ٢٦ دایە لە نێوان گەورەترین ناوچە ئابوورییەکانی ئەمریکا، و بە پلەی یەکەم گرنگی بە خزمەتگوزاری بازرگانی و گواستنەوە و لۆجستی و پەروەردە و خزمەتگوزاری دارایی و میوانداری و گەشتیاری و خزمەتگوزاری دابەشکردن، ئیندیاناپۆلیس بازاڕی تایبەتی لە وەرزشی ئاماتۆر و وەرزشی ئۆتۆمبێل پەرەپێداوە، شارەکە ساڵانە بەناوبانگە بە میوانداریکردنی گەورەترین چالاکی وەرزشی لە جیهاندا کە یەک ڕۆژ ئەنجام دەدرێت بەناوی ئیندیاناپۆلیس ٥٠٠.
کۆمەڵگەی خێرخوازی شارەکە بە سەرۆکایەتی کۆمەڵەی لیلی ڕۆڵێکی سەرەکییان هەبوو لە پەرەپێدانی دامەزراوە کولتوورییەکانی وەک مۆزەخانەی منداڵانی ئیندیاناپۆلیس و مۆزەخانەی هونەری ئیندیاناپۆلیس، شارەکە زیاتر بە شوێنی نیشتەجێبوونی لیجیۆنی ئەمریکی ناسراوە و شوێنی کۆمەڵەیەکی گەورەی کەلوپەلی کۆن کە تایبەتە بە جەنگاوەرە دێرینەکانی جەنگ و مردووانی، زۆرترینه لە ئەمریکا لە دەرەوەی واشنتۆنی پایتەخت، لە دوای یەکگرتنی شار و پارێزگاکە لە ساڵی ١٩٧٠ کە ناسراوە بە یونیگۆڤ، بەشی حکومەتی ناوخۆیی بە سەرکردایەتی ئەنجومەنی شارێکی هەڵبژێردراوی ٢٥ ئەندامی بە سەرۆکایەتی سەرۆکی شارەوانی کاردەکات، شارێکی جیهانیە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئیندیانا پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢١
کۆمەڵەی لاوانی ڕۆژھەڵات
وێنۆک کۆمەڵەی لاوانی ڕۆژھەڵات (بە ئینگلیسی؛The Youth Organization OF Iranian Kurdistan، فارسی؛ سازمان جوانان کردستان) ڕێکخراوێکە. کە بە پەیرەوەی کردن لە لۆژیکی یەکێتی و لە چوارچێوەی گوتارێکی دیموکراتیکدا لە پێناو ھەوڵدان بۆ دەستەبەر کردنی مافی نەتەوایەتی لاوان و دەستبەر کردنی عەداڵەتی کۆمەڵایەتی بۆ لاوانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پێک ھاتوە. ساڵی ٢٠١٣ یەکەم کۆنگرەی خۆی بەڕێوەبرد.
بیەکەڕە
بیەکەڕە (Biyekerre، ) دێیەکە لە گوندستانی دزڵی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی بیەکەڕە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٦٨١ کەس لە ١٨٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
کۆمەڵەی لاوانی ڕۆژھەڵات
ئۆرگانەکانی کۆمەڵەی لاوان
٣-کومییەتی فەرھەنگی ،ھونەری و وەرزشی
ئەرکی کۆمیسیۆنی پەیوەندییەکانی دەرەوەی وڵات
ئەرکی کۆمیسیۆنی پەیوەندییەکانی کوردستان
ئامانج
ئامانجەکانی کۆمەڵەی لاوانی ڕۆژھەڵات بریتییە لە کار لە سێ ئاستی سیاسی، کۆمەڵایەتی و کولتووری
یارمەتیدانی ئەو منداڵانەو لاوانەی کە بە ھۆکاری ئابووری و کۆمەڵایەتی ناتوانن درێژە بە خوێندن بدەن، ھەوڵدان بۆ پاراستنی ژینگە، پێکھێنانی ئێن جی ئۆ. پێکھێنانی کۆڕ و کۆمەڵی ئەدەبی و ھەوڵدان بۆ خزمەتی زمان و ئەدەبیاتی کوردی، پشتیوانی و بەشداریکردن لە سازدانی کۆڕ و کۆمەڵی ھونەری (شێوەکاری، سینەما، شانۆ، شیعر، موزیک، ھەڵپەرکێ، فۆتۆگرافی و…) و پشتیوانی لە ھونەرمەندان و وەرزشکارانی سەربەست و ئازادخۆاز و خۆشناوی کوردستان.
زمانی توولوو
وێنۆک|قسەکەرێکی تولو، تۆمارکراوە لە [[ھیندستان.]] تولو (Tulu Bāse) بریتییە لە زمانێکی سەر بە خێزانی زمانە دراڤیدییەکان کە قسەکەرانی زیاتر نیشتەجێی ناوچەکانی داکشینا کانادا و بەشی باشووڕی ئودوپی کارناتاکا و باشووری ڕۆژاوای ھیندستانن.
بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ی ھیندستان، ژمارەی تەواوی قسەکەرانی زمانی تولو بریتی بووە لە ١٫٨٤٦٫٤٢٧ ملیۆن کەس.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:زمانە دراڤیدییەکان
توسیان (شارۆچکە)
توسیان شارۆچکەیەکی شارستانی ڕاشتقەلعە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشانە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٢٨٦٦ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
کەکەوسان
کەکەوسان یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٢٧ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٩١ کەسە.
جیلیکۆل
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
١٨٢٢
ساڵی ١٨٢٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٢٢
گینێ لە ئۆڵۆمپیاد
گینێ بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد. جگە لە ساڵانی ١٩٧٢ و ١٩٧٦ بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەیان کردووە، ئەم وڵاتە ھەرگیز مەدالیای ئۆڵۆمپیادی بەدەست نەھێناوە. جگە لەوەی ھیچ وەرزشوانێکی وڵاتی گینێ یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا بەشداری نەکردووە. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی گینێ لە ساڵی ١٩٦٤ دروست کراوە و لە ساڵی ١٩٦٥ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە دانیپێدانراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گینێ لە ئۆڵۆمپیاد
شارلو نۆدیێ
شارلو نۆدیێ ڕۆماننووسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:نووسەرانی فەنتازیی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٠ پۆل:مردووانی ١٨٤٤ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم
بڕیارنامەی ٣٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٦ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٧٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ نامیبیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
کاقولی
کاقولی یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٢٥ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٤٥ کەسە.
دوورگەی نۆرفۆلک
دوورگەکانی نۆرفۆلک یان دوورگەکانی نۆرفۆک  چەند دوورگەیەکی بچووکی نێوان ئوسترالیا و نیوزیلاند ن و لە ئوقیانووسی ئارام دان. ئەم دوورگانە وێڕای خاکەکانی دەرەوەی ئوسترالیا هەژمار دەکرێن، بەڵام خۆیان خۆبەڕێوەبەری یان هەیە.
کۆمەڵەی ژنانی ڕۆژھەڵات
وێنۆک ڕێکخراوی کۆمەڵەی ژنانی ڕۆژھەڵات(Rojhelat Women Organization) لە ساڵی ٢٠١٠ لە کوردستانی باشوور دامەزراوە، ڕێکخراوێکی جەماوەریی حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران بۆ ژنانە و لە چەندین وڵاتی ئەورووپایی تۆمار کراوە و لە زۆربەی وڵاتان بە شێوەی جۆراوجۆر و بەپێی شوێن و ھەل و مەرج، ئەرکەکانی رادەپەڕێنێت. بنەمای کاریی ڕێکخراوی کۆمەڵەی ژنانی ڕۆژھەڵات، داکۆکیکردنە لە مافەکانی ژنان لە کوردستانی ڕۆژھەڵات یەکەم کۆنگرەی خۆی لە ساڵی ٢٠١٣ بەڕێوە بردوە
بەستەرەکان
پۆل:ڕێکخراوەکانی ژنانی کورد
١٨٢٣
ساڵی ١٨٢٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
بڕیارنامەی ٣٩٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٩٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی ئابی ١٩٧٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: سیشێل. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٩٥٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
تووختەوان
تووختەوان یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای بدلیس ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٧٦٫٧٢٣ کەس بووە، کە نزیکەی ٥٧٫٩٧٦ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای بدلیس پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بدلیس
کانی چای
کانی چای یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٦٨ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٤٣٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
ئەلیشا جاسمین دێبنام
ئەلیشا جاسمین کاری (بە ئینگلیزی : Alycia Jasmin Debnam-Carey) موالید (٢٠ی تەممووزی ١٩٩٣) ئەکتەرێکی ئوسترالیە، بەناوبانگ بوو بە ڕۆڵی (لێکسا) لە زنجیرە فلمی ١٠٠ کەسەکە کە لە کەناڵی (زە سی دەبڵیو|CW]] ، هەروەها ئێستا ڕۆڵ دەبینێ بە (ئەلیشا کلارک) لە زنجیرە فیلمی (Fear The Walking Dead) لە کەناڵی (AMC).
لەدایک بوون
ئەلیشا لە شاری سیدنی لە ئوسترالیا لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٩٣ لەدایک بووە، وە قووتابخانەی نیوتاونی هونەری شانۆی تەواو کردووە لە ساڵی ٢٠١١.
ژیانی شارەزایی
لە ساڵی ٢٠١٤ ئەلیشا سەرکەوت لە ڕۆڵ بینین لە هەردوو زنجیرەی ١٠٠ کەسەکە و واڵکینگ دێد. ئەلیشا بەدیار کەوت لە ڕۆڵەکی دیردا لە کەناڵی (CW لە زنجیرەی ١٠٠ کەسەکە بە ڕۆڵی لێکسا، هەروەها ئەلیشا دیاریکرا بە ڕۆڵ بینین بە (ئەلیشا کلارک) لە زنجیرە فیلمی واڵکینگ دێد، لە ساڵی ٢٠١٥ دەستکرا بە تۆمارکردنی رۆڵی ئەلیشا لە ڤانکۆڤەر لە کەنەدا
میرشەکەر
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
ئەلیشا جاسمین دێبنام
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣ پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی دوورە نیشتیمان، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکان پۆل:ئەکتەرە ژنە ئوسترالییەکانی تی ڤی پۆل:زیندووان
١٨٢٤
ساڵی ١٨٢٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٢٤
سڤێردلۆڤ
سڤێردلۆڤ شارۆچکەیەکی شارستانی جیلیکۆلە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٢١٩٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
١٨٢٥
ساڵی ١٨٢٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٢٥
شەقامی ئیسکان
وێنۆک|کۆمەڵێک گەنج لە چایخانەیەکی شەقامی ئیسکان سەیری یاریی تۆپی پێ دەکەن. شەقامی ئیسکان شەقامێکە دەکەوێتە گەڕەکی ئیسکان لە ناوەڕاستی شاری ھەولێر. شەقامەکە زیاتر تایبەتمەندە بەبوونی خواردنگەی خێرا و چایخانە. شەقامەکە بە درێژایی شەو و ڕۆژ کراوەتەوە، زۆرینەی خواردنەکانیش ھی ڕۆژھەڵاتی ناوینن. بەھۆی بوونی کۆمەڵێک چایخانە و کافێ ئەوا گەنجان بۆ بینینی یارییەکانی تۆپی پێ لەو شەقامە کۆدەبنەوە. بەپێی سەرچاوەکان، مێژووی دروستکردنی شەقامەکە بۆ ساڵی ١٩٥٩ دەگەڕێننەوە.
لە ڕۆژانی کۆتایی حەفتە، بەڕێوەچوونی یارییەکانی تۆپی پێ و مانگی ڕەمەزان جەنجاڵیی بەسەر شەقامەکە زیاتر دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:شەقامەکانی ھەولێر پۆل:شوێنەکانی ھەولێر
پیەر ژان دو بێرانژی
پیەر ژان دو بێرانژی شاعیر و گۆرانیسازی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:گۆرانینووسانی فەڕەنسی پۆل:ئاوازدانەرانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٠ پۆل:مردووانی ١٨٥٧ پۆل:نووسەرانی سرودی نەتەوەیی
دێگە، سەردەشت
دێگە (Dêge، ) دێیەکە لە گوندستانی مڵکاری، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٠ کەس لە ١٧٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ئوسترالیای ناوەندی
ئالیس سپرینگ یان  ئوسترالیای ناوەندی یەکێکە لە پێنج ناوچەی ویلایەتی خاکەکانی باکووری ئوسترالیا. هۆکاری ناونرانی ئەم ناوچەیە بە هۆی بوونی شارۆچکەی ئالیس سپرینگز (کانیەکانی ئالیس) لەم ناوچەیەیە. ئەم ناوچەیە لە بەشی باشوری ویلاتی باکووری ئوسترالیا دا هەڵکەوتووە و گەلهەی نزیک بە ٦٠،٠٠٠ کەس بەراورد کراوە، کە زۆرتریان لە ناوچەی شاری ئالیس سپرینگز دا دەژین.
سەرچاوە
پۆل:ویلایەتەکانی ئوسترالیا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٧ پۆل:ویلایەتەکان، هەڵوەشانەوەی ١٩٣١ پۆل:ویلایەتەکان، دامەزرانی ١٩٢٧ لە ئوسترالیا پۆل:ناوچەکانی باکووری ئوسترالیا
ئایەتی قەرز
ئایەتی قەرز ، درێژترین ئایەتی قورئانە لە سوورەتی بەقەرە ئایەتی ٢٨٢.
تەفسیری ئایەتەکە
ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە ئەگەر قەرزێکتان کرد لە یەکتر تا ماوەیەکی دیاری کراو، ئەوە بینوسن و با نووسەرێک کە دادپەروەربێت بەڕاستی و دروستی لە نێوانتاندا بینوسێت، با ھیچ نوسەرێک سەرپێچی نەکات لە نوسین، ھەر وەک چۆن خوا فێری کردووە با بنووسێت، (خۆ ئەگەر کەسێک خوێندەوار نەبێت) ئەوەی کە حەقەکەی بەسەرەوەیە و قەرزەکەی لایە با بەدەمی خۆی (ئەندازەی قەرزەکەی) بە کاتبەکە بڵێت و لە خوای پەروەردگاری بترسێت و چاوپۆشی لە ھیچی نەکات و لێی کەم نەکاتەوە، خۆ ئەگەر ئەوەی قەرزەکەی لەسەرە ھەڵەشە بوو، یا لاواز بوو (منداڵ یان بەساڵاچوو بوو) یا نەیدەتوانی دان بە حەقەکەدا بنێت (کەڕوڵاڵ بوو) با بەخێوکەر، یا سەرپەرشتیارەکەی دادگەرانە حەقیقەت و ڕاستی قەرزەکەی بڵێت و با دوو پیاو لە خۆتان شایەتی لەسەر (قەرزو مامەڵە) بگرن، ئەگەر دووپیاو دەستنەکەوتن بۆ شایەتی، با پیاوێک و دوو ئافرەت شایەتییەکە بدەن لەو کەسانەی کە ڕازین بە شایەتیدانیان، نەوەکو یەکێک لە (ئافرەتەکان) بیری بچێت، با ئەوی تریان بیری بھێنێتەوە و شایەتەکان نابێت کە کاتێک داواکران خۆ وێڵ بکەن و ئامادە نەبن، بێزار مەبن لەوەی کە (قەرز) بنووسن، کەم بێت یان زۆر و تا ماوەی دیاری کراوی، بە ڕوونی با یاداشت بکرێت، ئەنجامدانی مەسەلەی قەرزتان بەو شێوە دادپەروەرانەیە و پەسەندترە لای خوا (لە نەنووسین)، ئەوسا چاکتر دەتوانن شایەتی ڕاگرن و نزیکترن لەوەی گومان و دوودڵی بە یەکتر نەبەن (مافی کەس تیا نەچێت)، مەگەر بازرگانیەک بێت لەبەر دەستانداو لە نێو خۆتاندا بیگێڕن و کڕین و فرۆشتن ئەنجام بدەن، ئەوە گوناھتان ناگات کە ناینووسن، (چونکە ئاسان نیەو مامەڵە دوادەخات، ھەتا بۆتان دەکرێت) شایەت بگرن کاتێک کڕین و فرۆشتنتان ئەنجامدا و نابێت نووسەرو شایەت ئازار بدرێن و بێزار بکرێن، خۆ ئەگەر شتی وابکەن ئەوە بەڕاستی مانای وایە ئێوە لە چەندەھا فەرمانبەرداری دەرچوون، جا لە خوا بترسن و خۆ پارێزبن و خوا فێری ئەو شتانەتان دەکات (کە خێری تیایە بۆ دنیاو پاداشتی قیامەتی لە دوایە) و خوا بە ھەموو شتێک زانایە. (٢٨٢)
سەرچاوە
[//ar.wikipedia.org/w/index.php?oldid=7373732 ویکیپیدیای عەرەبی]
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئایەت پۆل:شیعە پۆل:سوننە
ئۆدای
ئۆدای (大台町, ئۆدای-چۆ) شارۆچکەیەکە دەکەوێتە پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١، ڕێژەی دانیشتووانی شارۆچکەکە بە ٨،٨٤٧ خەملێنراوە و کۆی گشتی ڕووبەری شارۆچکەکە ٣٦٢٫٨٦ کیلۆمەتر چوارگۆشە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی پارێزگای میێ
بڕیارنامەی ٣٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئابی ١٩٧٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ یۆنان-تورکیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٩٥٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تورکیا
کانی چەرموو
کانی چەرموو یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٨٨ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٥٥٧ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
فیلمی ھونەری جەنگی
فیلمی ھونەری جەنگی، ھەروەھا ناسراوە بە فیلمی کاراتێ یان کونگ فو لە خەڵکدا، ژێرچەشنێکی فیلمی ئەکشنە کە پێکدێت لە چەندان شەڕی ھونەری جەنگی لەنێوان کەسایەتییەکاندا. ئەم شەڕانە بەزۆری بەھای کات کوشتنی فیلمەکەن، و زۆرجار شێوازێکی چیرۆک گێڕانەوە و گەشەکردن و ھەستی کەسایەتییەکەن. ھونەری جەنگی بە گشتی لە دیمەنی مەشقکردندا بەکاردێن لەگەڵ دیمەنی تری شەڕدا. فیلمی ھونەری جەنگی بە گشتی پێکدێت لە جۆرەکانی تری ئەکشن، وەک شەڕی جەستە بە جەستە، ستەنت، ڕاوەدوونان، و شەڕەتەقە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:چەشنەکانی فیلم پۆل:فیلمە بەدواداچوونەکان پۆل:فیلمەکانی هونەرە جەنگییەکان پۆل:شەڕی شانۆیی