cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بڕیارنامەی ١٣٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٢ پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
سەیرانگای سوورێن
سەیرانگای سورێن لە ٥ کیلۆمەتریی شاری بانە و لە رێگەی بانە - مەریوانە.
پۆل:سەیرانگاکانی کوردستان
زانستی تەفسیر
زانستی تەفسیر (بە عەرەبی: علم التفسير)، یەکێکە لە زانستە ئیسلامیەکان کە تایبەتە بە شیکردنەوەی قورئانی پیرۆز لە ھەردوو مەزھەبی سوننە و شیعە ھەیە.
١٠٥٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
زانستی تەفسیر
لە زمان دا
التفسیر: واتە ئاشکراکردن و شیکردنەوە و شەرح کردن
تەفسیری قورئانی پیرۆز: شیکردنەوەی ماناکانی، وە ئاشکراکردنی دابەزینی و ئیعجازەکانی، وە شەرح کردنی ئایەتەکانی لە ھۆیەکانی دابەزینی و عەقیدەکان و حوکم و حوکمەکان.
لە زاراوە دا
زانستێکە کە بریتیە لە تێگەیشتنی کتێبی خودا کە لەسەر پێغەمبەرەکەیدا دایبەزاندوە (موحەممەد صل اللە علیە وسلم) وە ئاشکراکردنی ماناکانی و دەرھێنانی حوکمە شەرعیەکان.
حوکمی فێربوونی
زانایان لەسەر ئەوە ڕێک کەوتوون کە فێربوونی «فەرز کیفایە» یە، وە یەکێکە لە گرنگترین زانستە شەرعیەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:زانستە ئیسلامییەکان پۆل:قورئان پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
بەرەباب
بەرەباب لەڕووی جینالۆجییەوە لە کۆمەڵگای کوردیدا بە سێیەم چین دادەنرێت دوای بنەماڵە، پێناسەیەکی کورتی بەرەباب؛ بەرەباب لە یەکگرتنی یان کۆبوونەوەی چەند بنەماڵەیەکە، کە بەھۆی خوێنەوە یان ژن و ژنخوازییەوە ڕەچەڵەکیان دەچێتەوە سەر یەک، لە بەرەبابدا خزمایەتی ڕۆڵ دەبینێت. وە یەکگرتنی چەند بەرەبابێک بناغەی دروستکردنی تیرەیەکە.
بەرەباب یان باپیران بریتین لە دایک و باوک (بە شێوەیەکی دووبارە) یان دایک و باوکی باپیر (واتە باپیر، باپیرە گەورە، باپیرە گەورە و ھتد). باپیر بریتییە لە “ھەرکەسێک لێی ھاتبێتە خوارەوە. لە یاسادا ئەو کەسەیە کە وەسیەت دەکات بۆ میرات”. باپیر "ھەر یەکێک لە باوک و خزمەکانتە کە لە تەمەن یان فەزیلەتدا پێش تۆ ھاتوون" و "ئەو گەلانەی مرۆڤە کە لێیەوە دێنە خوارەوە و نەوەکانی کە لێیەوە دێنە خوارەوە"، بەپێی فەرھەنگی گشتگیری ماناکان.
ھەر دوو مرۆڤێک پەیوەندییەکی بۆماوەیی ھەیە ئەگەر یەکێکیان باپیرەی ئەوی دیکە بێت، یان ئەگەر پشکی باپیرێکی ھاوبەش لە ڕابردوو بێت.
پلەبەندی چینەکان
کەواتە پلەبەندی چینەکانی ڕەگەز و نەژاد و ڕەچەڵەکی ھۆز و تیرەکانی کورد دابەشی دەکەینە سەر حەوت بەش:
بەڵام لای کورد دابەشکردنی چینەکانی ڕەگەز و نەژاد و ڕەچەڵەک بەو شێوە نییە کەلای عەرەبە، تەنانەت ھیچ سەرچاوەیەکی نووسراومان بەر دەست نەکەوتووە کە پلە بەندی چینەکانی ڕێکخسبێت، تەنانەت ئەو سەرۆک ھۆز و تیرە بەڕێزانەی کە بە فەرمی خۆیان ناساندووە وەک (سەرۆک ھۆز) لە لای دەسەڵاتداران و خەڵکەکانییەوە ھیچ بەرھەمێک وەھایان دانەھێناوە چینەکانی ڕەگەز و نەژاد و ڕەچڵەک ڕێکخستبێت و دەریانخستبێ وەک زانستێی سەربەخۆ، تەنانەت ھەندێ ھۆز ھەیە جارێک بە عەشیرەت ناو خۆی دەێنێت و جارێک بە تایفە وجارێک بە ھۆز وجارێک بە تیرە یان خێڵ و ئێل.
سەرچاوەکان
پۆل:خێزان پۆل:کۆمەڵگا پۆل:کورد پۆل:کوردستان
بیابانی تەکلەمەکان
بیابانی تەکلەمەکان ھەندێک جاریش ھەر بە تەکلیمەکان یان تاکلیماکان دەنووسرێت، بیابانێکە لە باشووری خۆرئاوای ھەرێمی چین گیانگ ھەروەھا دەکەوێتە باکووری خۆرئاوای وڵاتی چین. لەبەشی باشووری بیابانەکە زنجیرە چیاکانی کۆنلون ھەڵکەوتووە. لەبەشی خۆرئاواشی زنجیرە چیاکانی پامیر و بەرزایییەکانی تیان شان لە باکووری ھەڵکەوتوون ھەرچی بیابانەکەی گۆبییە کەوتووەتە خۆرھەڵاتی.
ڕیشەسازی ناوەکەی
لەکاتێکدا زۆربەی توێژەران لەسەر ئەوە کۆکن کە ماکان وشەیەکی فارسییە بەمانای " شوێن "دێت، بەڵام ڕیشەسازی تەکلا کەمتر ڕوون و ئاشکرایە. ڕەنگە وشەکە ئۆیگوری بێت کە لە وشەی تەرک ی فارسی خواسترابێت، کە ھەردووکی پێکرا بە واتای تەرکی مەکان یان جێھێشتنی شوێن دێت «دەست ھەڵبگرە»، «واز بێنە». ڕوونکردنەوەیەکی تری لۆژیکی ھەیە کە پێشنیاز دەکات کە لە تورکی تەقلار ماکان وەرگیراوە، کە باسی " شوێنی وێرانە " دەکات. وانگ گوێوی و ھوانگ وێنبی ئەو ناوەیان بە تۆچارییەکان بەستەوە، کە خەڵکی مێژوویی ناوچەی تاریم بەسن، واتاکەی " تەکلەمەکان " یان ھاوشێوەی " تۆچارستان " دروست کردووە.
لە وێژەی میللیدا بە واتای «شوێنی نەگەڕانەوە» دێت، زیاتر بە «کاتێک دەچیتە ژوورەوە، ھەرگیز ناگەڕێیتەوە».
جوگرافیا
وێنۆک|نەخشەی تۆپۆگرافی چین کە شوێنی بیابانەکە نیشان دەدات
بیابانی تەکلەمەکان ڕووبەرەکەی ٣٣٧ ھەزار کم ٢(١٣٠ ھەزار مەتر دووجا) یە، ئەمەش وا دەکات قەبارەکەی کەمێک لە ئەڵمانیا بچووکتر بێت و بەشێکە لە دەڤەری تارم، کە درێژییەکەی ١٠٠٠ کیلۆمەترە (٦٢٠ میل) درێژی و پانیی ٤٠٠ کیلۆمەترە (٢٥٠ میل) لە لێواری باکوور تا دەگاتە ئەوپەری لێواری باشوور، دوو لقی ڕێگای ئاوریشم بە بەری باکوور باشووری ڕەت دەبن ئەمەش بەھۆی سەختی و وشکی بیابانەکەوەیە کە ھیچ کاروانێکی ڕێگای ئاوریشم نەوێراوە خۆی لێ بدات. دووەم گەورەترین بیابانی لمی گۆڕدراوی جیھانە کە نزیکەی ٨٥٪ لمەکەی گۆڕدراوە بەمە لە ڕیزبەندی ١٦ یەمین دایە لە ڕیزبەندیی گەورەترین بیابانەکانی جیھاندا بەرزایییەکانی دەنز کە لەبەشی باکووری ھەڵکەوتوون بەرزایییەکانیان لەنێوان ٦٠ پێ (١٨ م) تا ٣٠٠ پێ (٩١ م) بەرزن. ئەو لمە نەگۆڕاوەی کە لە بیابانەکەدا بەدی دەکرێت لمی بەرزایییەکانی تەنزن کە لە ڕێگای با و بە بیابانەکە پەرش و بڵاو بوونەتەوە.
کۆماری چین دوو ڕێگای گشتی لە بیابانەکە دروست کردووە ڕێگای گشتی بیابانی تارم شارەکانی ھۆتان (لە قەراغی باشوور) و لۆنتای (لە قەراغی باکوور) و ڕێگای بەینگۆل بۆ ڕونۆسەنگ لە بیابانەوە بەرەو ڕۆژھەڵات بەیەک دەبەستێتەوە.
لەم ساڵانەی دواییدا بیابان لە ھەندێک ناوچەدا فراوان بووە (بە بیابان بوون)، لمی بیابانە کێڵگە و گوندەکانی کەناری داپۆشیوە و بە بیابانی کردوون.
کاتێک بەیانییەک لەخەو ھەستام، بینیم کە ناتوانم دەرگاکە بکەمەوە بەھۆی کێشی قورسی لمەکانەوە کە لە شەودا کەڵەکە بووبوون. ھەروەھا دانەوێڵەکانم نێژرابوون لەناو لمەکە ئیتر ھیچ ھەڵبژاردەیەکم نەبوو جگە لە کۆچ کردن" - میمەت سیمای.
ھەروەھا ھێلی ئاسنینی گۆلمود کۆرلا ش بە بیابانەکە ڕەت دەبێت.
ناوەکانی ناوچەکانی بیابانەکە بریتین لە ھای لاما، ئەلنگ-ھا و مەی-کۆتساکۆ. چیای مازارتاگ دەکەوێتە بەشی ڕۆژئاوای بیابانەوە
کەش و ھەوا
لەبەرئەوەی دەکەوێتە ژێر سێبەرە بارانی چیای ھیمالایاوە، تەکلەمەکان کەشوھەوایەکی بیابانی ساردی ھەیە بەو ھۆیەوە کەشەکەی دەگۆڕێت بۆ بارستە ھەوایییە ساردەکانی سیبریا، لە کاتی زستاندا پلەی گەرمی زۆر نزم تۆمار دەکرێت، ھەندێک جار لە خوار ٢٠ -C (−٤ °F) لەکاتێکدا لە ھاویندا بەرزدەبێتەوە بۆ ٤٠ °C (104 °F). لە ماوەی ئەڵقەی زریانی زستانی چینی ساڵی ٢٠٠٨ دا، ھەواڵی داپۆشینی تەکلەمەکان بەبەفر بڵاوکرایەوە، ئەمەش بۆ یەکەمجارە بەفر ببارێت لە مێژووی بیابانەکەدا، بەجۆرێک توێژاڵی بەفرەکە گەیشتە ٤ سانتیمەتر (١٫٦ ئینج)، لەگەڵ پلەی گەرمیی (٢٦٫١ °C (−١٥ °F) لە ھەندێک لە ناوچەکانیدا.
بەپێی ھەڵکەوتە و فراوانی ڕووبەرەکەی سەرچاوەی ئاو کانیاوی زۆر تێ ھەڵکەوتووە لە ھەر ھەزار کیلۆمەترێک دەتوانیت مێرگێک بدۆزیتەوە، کە ئەمەش وایکردووە پلەی گەرمی لەسەرانسەری بیابانەکە وەک یەک نەبێت.
مێرگەکان
بیابانی تەکلەمەکان ئاوی زۆر کەمی ھەیە، بۆیە پەڕینەوە ی کاروانە بازرگانەکان ئاستەمە، کاروانچییەکانی ڕێگای ئاوریشم بۆ پشوودان لە مێرگەکان دەوەستن کە ھەندێک لەم مێرگانە لەکۆندا ببونە مایەی دروستکردنی چەند شارۆچکەیەک لە کەنارەکانی دا، لە باکووری خۆراوا مێرگەکانی ئامو دەریا ھەن، کە بەرەو باشووری ڕۆژئاوای چیای ئەفغانستان دەچێت بەرەو ئێران و ھیندستان، لەبەری خۆرھەڵاتیش بۆ چین و تەنانەت شارە کۆنەکانی باکووری شانەی ئەڵماتی درێژ دەبوونەوە. وێنۆک|ھەندێک لە گژوگیای بیابانە لەنزیک مێرگەکان شارۆچکەکانی دەوری مێرگی سەرەکی ئۆزێی، کە بە باران بارین لە چیاکان پرئاو دەبوو بریتی بوون لە، کەشگەر، میران، نییا، یەرکەند و خۆتان (ھێتیان) بۆ باشوور، کوقا و تورپان لە باکوور و لولان و دونھانگ لە ڕۆژھەڵاتەوە، زۆرێک لە شارۆچکانە وەک میران و گاوچان، لە ناوچە دابڕاوەکاندا لە ھەرێمی سەربەخۆی چینگ یانگ لە کۆماری گەلی چین، شاری وێرانبوون. وێنۆک|دیمەنێکی تۆپۆگرافیای بیابانەکە ئەو گەنجینە شوێنەواریانەی لە کاری کنەکانی ژێر خاکدا دۆزراونەتەوە ئاماژە بە کاریگەری تۆچاریان و سەرەتای ھیلینیستو ھیندی و بوودی دەکەن. گەنجینە و شوێنەوارە دۆزراوەکان بە ڕوونی شلۆڤەکراوە لەلایەن ئەیۆریل شتاین و سڤین ھێدین و ئەلبێرت ڤۆن لی کۆق و پاول پیلیۆت. لەنێو ئەم شوێنەوارانە چەندەھا مۆمیا دۆزراونەتەوە کە تەمەنیان بۆ ٤٠٠٠ ساڵ دەگەڕێتەوە.
توێژینەوە زانستییەکان
ئەم بیابانە توێژینەوەی لەسەر کرا لەلایەن چەند زانایەکی وەک خوانزەنگی ڕاھیبە لە سەدەی حەفت دا و لەلایەن شوێنەوارناس ئاریل شتاین لە سەدەی بیستەمدا.
لێکۆڵینەوە ئاتۆمۆسفیرییەکان دەریانخستووە، کە خۆڵی سەر ئەم بیابانە لە زەریای ھێمن ەوە سەرچاوە دەگرێت، کە تێیدالەسەر ئەم بیابانە گەردەلول دروست دەکات کە ھەور بەسەر ویلایەتە یەکگرتووەکانی ڕۆژئاوادا دروست دەبێت، لەگەڵ دروست بوونی ھەورەکان کە خۆڵی گەڕۆک و جولاو دووبارە کانزاکانی بیابانەکە ھەڵدەگرێت و بەھۆی باوە بە ئاسمان گەشت دەکەن بۆ ڕۆژئاوای ئەمریکا و لە ڕێگەی بارانبارین بەسەر زەویەکانی ئەمریکادا دابەشی دەکات. لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە کە چینێکی دیاریکراوی کانزای دۆزراوە لە خۆڵدا، کە بە (K-feldspar) ناسراوە، بە شێوەیەکی تایبەت دروستکردنی سەھۆڵ بە شێوەیەکی باش دروست دەکات کە پێی دەڵێن (ک-فێڵدسپار) بە تایبەتی کانزاگەلی وەک نیترات و فۆسفات، بەرکەوتنی ئەم پێکھاتانە توانای خۆڵبارین کەم دەکاتەوە بۆ دروستکردنی دڵۆپەی ئاو.
لە کەلتور و ھونەردا
بیابانەکە بووەتە شوێنی سەرەکی وێنەگرتنی زۆر فیلم و زنجیرەی تەلەفزیۆنی و کلیپ و گۆرانی وەک زنجیرە فیلمی چینی پێست و پێستی بۆیەکراو و فیلمی قیامەت و زنجیرە ی تەلەفزیۆنی تە لە ی چینی.
فیلمی مەسەلەی #٣٩ ' ' شوێنە نەرمەکان ' ' ی نیڵ گەیمان ساندمان کە لە بیاباندا ون دەبێت، ھەروەھا کاتێک مارکۆ پۆلۆ لە بیاباندا ون دەبێت. وێنۆک|تەپۆلکەیەکی لمین لە بە شێکی زنجیرە درامای تە لە فزیۆنی نە تە و یی کۆری شاژن سۆندۆک لە بیابانی تە کلامە کان وێنەی گیراوە کەتیایدا سۆوە لەگەڵ دۆکمانی بچووک لە شیللا ھەڵدێ و لە چۆڵەوانی بەجێ دەھێڵدرێت. دیۆکمانیش بە ھەرزەکاری دەگەڕێتەوە بۆ شیلا و ئەو زانین و شارەزایییەی لە ژیان لە نێو بازرگانانی نێودەوڵەتی لە ناوەندی بازرگانی تەکلەمەکان فێردەبێت دێت بۆ بەدەستھێنانی تەختی شیلا بە کاری دەھێنێت.
بیابانەکە لە وێنەی جوڵاوی ژاپۆنی لەگەڵ تۆو گوندام ٠٠ دەردەکەوێت کە باس لە ساڵی ٢٠٣٧ دەکات لە زنجیرەکەدا بیابانی تەکلەمەکان دەبێتە بنکەی ئۆپەراسیۆنێکی ھاوبەشی سەربازی بەرفراوان کە لەلایەن ھەموو بلۆکەکانی دەسەڵاتی جیھانەوە ئەنجام دراوە و لەلایەن ڕێکخراوی سێلەمیتارییە ئەلێکتارس تاوانبار کراوە.
کۆد گایس وێنای وەشانێکی خەیاڵی بیابانی تەکلەمەکان دەکات لە ناو فیدراسیۆنی چینیدا، کە یەکێکە لە سێ ویلایەتە نایابەکانی زنجیرەکە وەک دانانی جەنگێکی سەرەکی لە نێوان ئیمپراتۆرییەتی پیرۆزی بریتانیا و ئینشتالیستەکانی بیابانەکە کە لەلایەن فیدراسیۆنی چینییەوە پشتگیری دەکرێت، خزمەت دەکات دواتر بوونی شارێکی ژێرزەوی ئاشکرا بوو کە ئەندامانی فەرمانەکەی گایس لەلایەن ئیمپراتۆر چارڵز زی بریتانیا و ھاوبەندی ئەو ماریانی ڤی بریتانیا و بەکار دەھێنرێت.
لە کتێبی سێیەمی زنجیرەی (ھوبنئێر) دا، جەنگی پاودەری ڕەش لەلایەن ناعۆمی نۆڤیک، کاپتن لۆرانس و تاقمەکەی دەبێت لە بیابانەکەوە بپەرنەوە بۆ ئەوەی لە چینەوە بگەڕێنەوە بۆ ئینگلتەرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بیابانەکان پۆل:بیابان و دارستانی زیریک پۆل:بیابانەکانی چین پۆل:پارێزگاکانی فیزیۆگرافیا پۆل:شوێنەکان بە درێژایی رێگای ئاوریشم پۆل:ناوچە ئابورییەکانی چین
ھیت، ئەلاباما
ھیت (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی کۆڤینگتۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٥٤ کەس بووە. ڕووبەری ٢٫٣٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٠٩٫٠١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
١٠٥٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
یۆھان کریستیان باخ
یۆھان کریستیان باخ (٥ی ئەیلوولی ١٧٣٥ – ١ی کانوونی دووەمی ١٧٨٢) ئاوازدانەرێکی دەمەی کلاسیکی بوو، یانزەھەم کوڕی یۆھان سباستیان باخ بوو. ئەو زۆرجار بە باخی لەندەن یان باخی ئینگلیز ناودەبرێت بەھۆی ئەو کاتە زۆرەوەی کە لە پایتەختی بەریتانیا بەسەری دەبرد. ئەو کاریگەری لەسەر مۆتسارت ھەبووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاوازدانەرانی ئاڵمانی پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٧٣٥ پۆل:مردووانی ١٧٨٢ پۆل:ژەنیارانی ئەڵمانی سەدەی ١٨ھەم پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٨ھەم
یەک لە پەنای خاڵ و سیفری بێ بڕانەوە
یەک لە پەنای خاڵ و سیفری بێ بڕانەوە  ( بە فارسی: یک جلوش تا بینھایت صفرھا) کتێبێکی عەلی شەریعەتی، ڕۆشنبیر و نووسەری ئێرانییە، کە عەبدولڕەحمان شەرەفکەندی (ھەژار) لە فارسیەوە وەریگێڕاوەتەوە بۆ کوردی. بەدەنگیش خوێنراوەتەوە و چەن کەسێک خوێندویانەتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وەرگێڕانەکانی ھەژار
گوند
وێنۆک|گوندی ماسیەر شیخ سەر بە [[سەقز (شارستان)|سەقز]] وێنۆک|گوند دێ، گوند یان لادێ کۆمەڵێک ماڵە کە لە نزیکی یەک دەژین. دانیشتووانیان لەنێوان سەد بۆ ھەزار کەسدایە، و بەزۆری سەر بە یەک تیرە یان ھۆزن یان یەک بەرەبابن، یان لە چەند بەرەباب و ھۆزێکی جیاواز پێکھاتوون. لەڕووی کارگێڕییەوە لەلایەن ئەنجومەنی دێ (موختار) بەڕێوە دەبرێت. لە کۆندا لەلایەن ئاغا و کوێخاوە بەڕێوەبراوە.
کاتێک مرۆڤ لە سەرەتاکاندا بەرەو شارستانیەتی و کشتوکاڵ پێشکەوتووە یەکەم یەکەی نشتەجێبوونی بە گوند دەستی پێکردووە و پاشان بەرەو شارۆچکە و شار، زیاتر خەڵکی گوند بە کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییەوە خەریکن؛ و کلتور و ڕەفتار لە گوندێکەوە بۆ گوندێکی تر جیاوازە یان زۆر لەیەکترەوە نزیکن.
جۆرەکانی گوند
بەشێوەیەکی سەرەکی پێکھاتوون لە دوو جۆر:
کیشوەری ئاسیا
ھیند
مەھاتما گاندی دەڵێت (گیانی ڕاستەقینەی ھیندەکان لە دیھاتدایە)، لە ٧٤٪ دانیشتووانی ھیند لە گوندەکاندەکاندا دەژین، ژمارەی گوندەکانی ھیند دەکاتە (٦٣٨٣٦٥) گوند لە سەرژمێری ساڵی (٢٠٠١) وڵاتی ھیند، بەجیاوازی گەورە و بچووکی گوندەکان. لە گوندەکانی ھیندا بەھۆی جیاوازی ئاینییەوە چەند شوێنێکی ئاینی ھەیە لە مزگەوت و دێڕ و کەنیسە.
کۆماری گەلی چین لە وڵاتی چین گوندەکان بەیەکەیەکی بنەڕەتی ڕێکخراوە بۆدانیشتوانی، کە بەنزیکەی دوو ملیۆن کیلۆمەتری چوارگۆشەی خاکی چینی گرتوەتەوە دەکاتە ٢٠٪ی خاکی ئەم وڵاتە، ژمارەی دانیشتووانی گوندەکانی ئەم وڵاتە دەکاتە پێنج سەد ملیۆن کەس بەپێی سەرژمێری ساڵی (٢٠٠٤)ی چین.
ھەرێمی کوردستان گوندەکان لەم ھەرێمەدا بەرەو چۆڵ بوون و بچووک بوونەوە دەچن، ئەویش بە گوێنەدانی حکوومەتی ھەرێم بە پێشخستنی بواری کشتوکاڵ و ساخ نەبوونەوەی بەرھەمی خۆماڵی، لە حەفتا و ھەشتاکانی سەدەی ڕابووردودا حکوومەتی بەعس نزیکەی چوار ھەزار گوندی ئەم ھەرێمەی وێرانکرد و سەدەھا گوندی بە عەرەب کرد، ئەم ھۆکارانە وەھای کرد کە بارودۆخی گوندەکان نەچنەوە باری ئاسایی.
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای گوندی پۆل:جوگرافیای شاری پۆل:گوندەکان
ئانتۆن ڤاڵتەر
گەیبریاڵ ئانتۆن واڵتەر (٥ی شوباتی ١٧٥٢ – ١١ی نیسانی ١٨٢٦) دروستکەرێکی ئامێری پیانۆ بوو. فەرھەنگی گرووڤی ژەنیاران بە یەکێک لە بەناوبانگترین پیانۆدروستکەرانی ڤیەننا ناوی ھێناوە. وێنۆک|پیانۆی فۆرتپیانۆ داھێنانێکی ە. ئەو ئەم پیانۆیەی بە ئاوازدانەری بەناوبانگ [[مۆتسارت فرۆشتۆتەوە.]]
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٢ پۆل:مردووانی ١٨٢٦
بڕیارنامەی ١٣٩٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٩٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی تیمۆری ڕۆژھەڵات. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٤٦٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیمۆری ڕۆژھەڵات پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیندۆنیزیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:تیمۆری ڕۆژھەڵات لە ٢٠٠٢ پۆل:ئیندۆنیزیا لە ٢٠٠٢
کۆمیدیای ڕەش
کۆمیدیای ڕەش یان کۆمیدیای تاریک جۆرێکە لەبابەتەکانی ئەدەب و کۆمێدیا. کۆمێدیای ڕەش گاڵتەکردنە بە بابەتی ھەستیار و گرنگ. کۆمێدیای ڕەش لەناو شەڕ، مەرگ، تراژیدیا و ئازارچەشتن لەناو بێتاوانیشدا خۆی دەبینێتەوە. دەستەواژەی کۆمێدیای ڕەش لەلایەن نووسەری فەڕەنسی و سوریالیست ئاندرێ بریتۆن بەکارھات لە ساڵی ١٩٣٥. کۆمیدیای ڕەش مردن، توندوتیژی، دووچاوەکی و نەخۆشی لەخۆدەگریت.
سەرچاوەکان
پۆل:چەشنەکانی فیلم
کاکەیی
کاکەیی جەماوەرێک لە کوردەکانن. دانیشتووی چەندین شوێنی کوردستانن بە تایبەت لە داقووقی نزیک کەرکووک و خانەقین و سەفەیە نزیک قەزای خەبات نزیک ھەولێر و ھاواری سەر بە ھەڵەبجە.
ناو
لە کوردستان
لە ئێران
لە تورکیا
لە ئەلبانیا
لە سووریا
پۆل:یارسانییەکان
نارین فەقێ
نارین فەقێ (١٩٨٠- ) گۆرانیبێژێکی کوردە. لە پارێزگای پارێزگای حەسیچە لەدایکبووە و لە ١٠ ساڵیەوە دانیشتووی سویدە. خاوەنی بڕوانامەی ماستەری مافناسیی ئەورووپییە.
ئەلبۆمەکان
تا ئێستا دوو ئەلبۆمی بڵاو کردووەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی باکووری
فیلمی کۆمیدی
فیلمی کۆمیدی جۆرێکی فیلمە کە ئامانجی سەرەکی گاڵتەکردنە، و وا لە بینەر بکات بە سەیرکردنی پێبکەنێت. فیلمە کۆمێدییەکان بەگشتی کۆتایییان دێت بە خۆشی (جگە لە کۆمێدیای ڕەش). فیلمی کۆمێدی یەکێکە لە کۆنترین جۆرەکانی فیلم، ھەر لەکاتی بوونی فیلمە بێدەنگەکانیش بوونی ھەبووە. زۆرجار فیلمی کۆمێدی تێکەڵ دەکرێت لەگەڵ فیلمی ترسێنەر، فیلمی ھەستبزوێن، فیلمی فەنتازی و ئەکشن و جۆرەکانی دیکەی فیلم.
بە بەراورد لەگەڵ جۆرەکانی تری فیلم، کۆمیدیا زیاتر جەخت لەسەر ئەستێرەکانی تاک دەکاتەوە، لەگەڵ زۆرێک لەو پاڵپشتانەی پێشتر بەھۆی ناوبانگییەوە لە پیشەسازی فیلمدا بوون. لەکاتێکدا زۆرێک لە کۆمیدیاکان چیرۆکی پێکەنیناوین بەبێ ھیچ نیازێک جگە لە بەسەرکردنەوە، ھەندێکی تر تێبینی سیاسی یان کۆمەڵایەتی تێدایە، وەک فیلمی: پادشای کۆمیدیا و واگ سەگەکە.
مێژوو
یەکەم کۆمیدیا L'Arroseur Arrose بوو، کە لە دەرھێنانی و بەرھەمھێنانی لویس لومیر بوو. بەناوبانگترین کۆمیدییەکانی سەردەم چارلی چاپلین و ھارۆلد لۆید و باستر کیاتۆن.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمە کۆمێدییەکان پۆل:چەشنەکانی فیلم
مۆسیقای مردوو ناشتن (مۆتسارت)
مۆسیقای مردووناشتنەکەی مۆتسارت ریکویمێکە لەسەر کلیلی دی-ماینەر کە لەلایەن ڤۆڵفگانگ ئەمادیوس مۆتسارتەوە بەرھەمھێنراوە، بەڵام تەواونەکراوە بەھۆی مردنەکەوەی. ئەو لە ڤیەننا دەستی کرد بە نووسینەوەی لە ساڵی ١٧٩١.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
١٠٦٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئارۆڤێرس
ئارۆڤێرس زنجیرە فیلمێکی بازرگانی و جیھانێکی ھاوبەشە کە بە دەوری چەندین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی دروستکراو لەسەر قارەمانەکانی دی سی کۆمیکس دەسوڕێتەوە، بەشێوەیەکی سەرەکی زنجیرەکانی لەسەر زە سی دەبلیو پەخش دەکرێت و زنجیرەکانی سەر ئینتەرنێتی لەسەر سی دەبلیو سیید پەخش دەکرێت. زنجیرەکە لەلایەن گرێگ بێرلانتی و ماڕک گاگنھایم و ئاندرو کریسبێرگ و جێف جۆنز و ئەلیسۆن ئەدڵەر و فیڵ کلێمەر و سەلیم ئەکیڵ و کارۆڵاین درایس و تۆد ھێڵبینگ پێشخراوە. لە فرە گەردوونی خەیاڵیی ھاوبەشی وەک گەردوونی دی سی و فرە گەردوونی دی سی لە کتێبە کۆمیکەکاندا دانراوە، لە ڕێگەی تێپەڕبوونی چیرۆکی ھاوبەش، و ڕێکخستن، و ئەکتەر و کەسایەتییەکان کە لە حەوت زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی زیندوو و دوو زنجیرەی ئەنیمەیشن دروست کراوە.
زنجیرەکە بە تیر، کە لەسەر کەسایەتی تیری سەوز دروست کراوە، لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ دەستی پێکرد. بە دوایدا فلاش لە ٢٠١٤دا، و زنجیرەی ئەنیمەیشنی سەر ئینتەرنێت ڤایکسین لە ٢٠١٥ ھات. زنجیرەکە زیاتر لە ٢٠١٦دا فراوانبوو، کاتێک لە کانوونی دووەمی ئەو ساڵەدا زنجیرەیەکی نوێ بە نانیشانی ئەفسانەکانی بەیانی دەرکەوت، کە لە پاڵەوانێتی ھەندێک کەسایەتی بوو کە پێشتر لە تیر و فلاشدا دەرکەوتبوون. دواتر لەو ساڵەدا، زنجیرەی سووپەرگێرڵی سی بی ئێس، کە پێشتر لەگەڵ فلاشدا تێپەڕیوە، بۆ زە سی دەبلیو بۆ وەرزی دووەمی گوازرایەوە، کە تا ئێستا بەردەوامە. دووەم زنجیرەی سەر ئینتەرنێتی ئەنیمەیشن، شەڕکەڕانی ئازادی: ڕەی، لە ٢٠١٧دا دەرچوو، کە دوای رەی تێریڵ / زە ڕەی دەکەوێت، کە دەرکەوتنێکی زیندوو لە ڕووداوی تێپەڕبوونی ئەو ساڵە نەھامەتی لەسەر زەوی-X دەبێت. بێجگە لە زنجیرە زیندووەکان و زنجیرەکانی سەر ئینتەرنێت، زنجیرە بازرگانییەکە سێ زنجیرەی سەر ئینتەرنێتی زیندووی ھەڵچونی خوێن، تۆمارەکانی سیسکۆ، فلاش: دیمەنە درێژکراوەکان بەرھەمھێناوە، کە لە ٢٠١٣ و ٢٠١٦ و ٢٠١٧دا بەدوای یەکدا دەرچوون. زنجیرەی پێنجەم، باتوۆمان، لە ٢٠١٩دا پەخشکرا، و شەشەم زنجیرە، سووپەرمان و لۆیس، لە ٢٠٢١دا پەخشکرا. لە ٢٠١٤ەوە، ساڵانە ڕووداوی تێپەڕبوون کە زۆرێک لە زنجیرە زیندووەکانی ئارۆڤێرس دەگرێتە خۆی ھەیە. ھەوەھا، مات ڕایان وەک ڕۆڵەکەی جۆن قەنستەنتین لە زنجیرەی قەنستەنتینی ئێن بی سی گەڕایەوە، لە سەرەتادا لە دەرکەوتنی میواندا لە ئەڵقەکانی تیر و ئەفسانەکانی بەیانیدا دەرکەوت، پاشان بوو بە سەرەکی بۆ ئەوەی دواتر، لەگەڵیدا ڕووداوەکانی زنجیرەکەی پێشووتر بەردەوامبوو.
تێپەڕبوونەکانی ٢٠١٨ و ٢٠١٩، «جیهانەکانی تر» و «نەھامەتی لە زەوییە بێکۆتاکان»، بەدوای یەکدا، زۆرێک لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان و فیلمەکانی دی سی بۆ فرە گەردوونی زنجیرە بازرگانییەکە زیادکراوە. «نەھامەتی لە زەوییە بێکۆتاکان» ھەروەھا فرە گەردوونی ڕێکخستەوە، کە ھاتنە ناوەوەی سووپەرگێرڵ بۆ زنجیرەیەکی زیندووی تر لە زەوییەکی خەیاڵی بەیەکەوە لەگەڵ زنجیرەی ھەورەبروسکەی ڕەش، کە پێشتر تا ئەو خاڵە تێکەڵنەبوون. زنجیرە بازرگانییەکە سەرکەوتووبوو، و بنکەیەکی گەورەی سەرسامبووانی لە دەوروبەری جیھان دروست کرد و بەسەرداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت، کاتێک ڕەخنەگران بە بابەتەکان و ڕۆڵگێڕان و ڕیزبەندی ئەکشن و دەرھێنان و پێشخستنی کەسایەتییان ھەڵداوە.
پێشخستن
لە کانوونی دووەمی ٢٠١٢دا، زە سی دەبلیو داوای پایڵتێکی بۆ تیر کرد، کە بە دەوری تیری سەوز بسوڕێتەوە و لەلایەن ئاندرو کریسبێرگ و گرێگ بێرلانتی و مارک گۆگنھایم پێشبخرێت. ستیفن ئامیل بۆ ڕۆڵەکە ھەڵبژێردرا. لە کاتی پێشخستنی زنجیرەکەدا گۆگنھایم وتی تیمی داھێنان دەیویست «[ئاڕاستەی] تایبەتی خۆیان بکێشن، چارەنووسی خۆیان»، و خۆی لە ھەر بەریەککەتنێک لەگەڵ زنجیرەی سمۆڵڤیڵ بەدوور بگرێت کە تیری سەوزی (جەستن ھارتلی) تایبەت بەخۆی ھەیە. لە تەممووزی ٢٠١٣دا، ئەوە ڕاگەیاندرا کە بێرلانتی، و کریسبێرگ، و جێف جۆنز زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەسەر فلاش دروست دەکەن. کەسایەتییەکە لەلایەن گرانت گەستن ڕۆڵی گێڕدراوە، و دانرابوو بۆ سێ ئەڵقە لە وەرزی دووەمی تیر دەربکەوێت. ئەڵقەی سێیەم وابڕیاربوو پایڵتی دەرگای پشتەوەی زنجیرە نوێکە بێت، بەڵام لەشوێنی داوای پایڵتێکی ئاسایی کرا.
لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا، بێرلانتی ویستی خۆی لە بوونی زنجیرەی سووپەرگێرڵی سی بی ئێسەکەی لە ھەمان گەردوونی تیر و فلاش دەربڕی، و لە کانوونی دووەمی ٢٠١٥دا، سەرۆکی زە سی دەبلیو ماڕک پێدۆورتیز ئاشکرایکرد کە ئەویش بۆ تێپەڕبوون لە نێوان زنجیرە و تۆڕەکاندا کراوەیە. بەھەرحاڵ، سەرۆکی سی بی ئێس نینا تاسلەر ڕای گەیاند ئەو مانگە کە «ئەو دوو نمایشە لەسەر تۆڕی جیاوازن. بۆیە وابیردەکەمەوە سووپەرگێرڵ بۆ خۆمان بھێڵینەوە بۆ ماوەیەک.» لە ئابی ٢٠١٥دا، تاسلەر ئاشکرایکرد لەگەڵ ئەوەی لە کاتەکەدا ھیچ پلانێک بۆ چیرۆکی تێپەڕبوون نییە، سێ زنجیرەکە تێپەڕبوونی نمایشکەرانەی دەبێت.
لە کانوونی دووەمی ٢٠١٥دا، زە سی دەبلیو ڕای گەیاند زنجیرەیەکی سەر ئینتەرنێتی ئەنیمەیشن سەرنجدەخاتە سەر پاڵەوانی دی سی ڤیکسن لەسەر سی دەبلیو سیید بۆ یەکەم جار لە کۆتایی ٢٠١٥ نمایش دەکرێت و لە ھەمان گەردوونی تیر و فلاشدا دەبێت. ئەمێڵ و گەستین ڕۆڵەکانیان لە زنجیرەکەدا دەگێڕنەوە، و ئەوە چاوەڕوان بوو کەسایەتی ڤیکسن دەرکەوتنێکی زیندوو لە فلاش یان تیردا بکات. مانگی دواتر، ئەوە ڕاگەیاندرا کە زنجیرەیەکی تر، بە نمایشی دەستەی سووپەرقارەمان باسکرا، لەلایەن زە سی دەبلیو بۆ ناوەڕاستی وەرزی ٢٠١٥–١٦ باسدەکرێت. بێرلانتی، و کریسبێرگ، و گۆگنھایم و سارا شێکتەر بەرھەمھێنەری جێبەجێکاری زنجیرەکە دەبن، کە لەلایەن چەند کەسایەتییەکی دووبارەبووەی ھەر یەکێک لە تیر و فلاش ڕۆڵگێڕانی بۆ دەکرێت. ئەو ئایارە، سی دەبلیو بە فەرمی ئەفسانەکانی بەیانی بۆ کانوونی دووەمی ٢٠١٦ دڵنیاکردەوە. پێدۆویتز دواتر وتی، «ھیچ ویستێک نییە، لەم خاڵەدا، بۆ جیاکردنەوەی ھیچ شتێکی تر» بۆ زیادکردنی بۆ گەردوونەکە، لەگەڵ ئەوەی دوای نوێکردنەوەی ڤیکسن بۆ وەرزی دووەم ئەو وتی «بەھیوایی، ئەو کەسایەتییە بتوانێت خۆی جیابکاتەوە، ئەگەرنا، لەوانەیە وەک یەکێک لە ئەفسانەکان» لە ئەفسانەکانی بەیانی بێتە ناوەوە. لە تشرینی یەکەمدا، شۆڕەنەری زیادەی تیر وێندی میرکڵ ئەوەی ئاشکراکرد کە بەرھەمھێنەرەکان یەکێکیان داناوە بۆ بەدواچوونی ھەموو کەسایەتی و پیلانگێڕییەکان ھەموو زنجیرەکان، بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی ھەموو شت ڕێکە. بەرھەمھێنەری جێبەجێکاری فلاش تۆد ھێڵبینگ لە نیسانی ٢٠١٦ وتی کە «ھەندێک جار خشتەی کات ڕێکناکەوێت… و ئەو شتانە لە دەرەوەی کۆنتڕۆڵە» وەک کاتێک باری پیشاندرا تواناکانی لە تیردا بەکاردێنێت، کاتێک لە ھەمان ھەفتە لەسەر فلاش نەیبوو.
لە کانوونی دووەمی ٢٠١٦دا، جێگرەوەی تاسلەر گلین گێڵەر بۆ تێپەڕبوونی چاوەڕوانکراوی سووپەرگێرڵ وتی «من دەبێت بەڕاستی ئاگەداربم چی دەڵێم لێرە»، بۆیە «سەیرکە و چاوەڕێکە و ببینە چی ڕوودەدات.» مانگی دواتر، ئەوە ڕاگەیەندرا کە گەستن لە ئەڵقەی «باشترینی جیھانەکان»ی سووپەرگێرڵ دەردەکەوێت. بێرلانتی و کریسبێرگ، و ھەروەھا بەرھەمھێنەرەکانی سووپەرگێرڵ سوپاسی «سەرسامبووان و ڕۆژنامەوانان کە بەردەوامبوون لە داواکردنی ڕوودانی ئەوە. ئەوە خۆشی و ھیوامانە ئەڵقەیەک دروست بکەین شایستەی وروژان و پاڵپشتی ھەمووان بێت.» لە «باشترینی جیھانەکان» دا، سووپەرگێرڵ وەک گەردوونێکی جێگرەوە دروست کرا کە تێیدا فلاش یامەتی کارا دەدات لە شەڕکردن دژی سیلڤەر بانشی و ڵایڤویر لە بەرامبەر یارمەتی ئەو بۆ گەڕانەوە بۆ ماڵەوە. ڕووداوەکانی ئەڵقەکە لەگەڵ ڕووداوەکانی ئەڵقەی ھەژدەی وەرزی دووەمی فلاش «بەرامبەر گەورەکردن» دەپچڕێت. تێپەڕبوونەکە پێویستی «بەزۆرێک فێڵی لۆجیستییە» کە لە تێپەڕبوونەکانی تری ئارۆڤێرس بەکارھێنراوە، لەبەر تۆمارکردنی گەستن فلاش لە ڤانکۆڤەر لەگەل تیر و ئەفسانەکانی بەیانی، کاتێک سووپەرگێرڵ لە لۆس ئانجلەس بەرھەمھێنراوە. بەرھەمھێنەرەکان بڕیاریاندا فلاش بەکاربھێنن وەک کەسایەتی بۆ تێپەڕبوون، بەھۆی تواناکەی لە گواستنەوە لە نێوان زەوییە جیاوازەکان، ئەوەش لەبەر ئەوەی ئەو «کەمێک خۆشترە لە سەرەتادا ئەم کەسە لەو نمایشەوە بۆ کیمیای نمایشێکی نوێ بھێنیت.» بێرلانتی وتی کە «لە جیهانێکی نموونەیدا»، تێپەڕبوونەکە هەریەکێک لە گەستن و تیری سەوزی ئەمیڵ پیشاندەدات، «بەڵام لە لایەنی لۆجیستییەوە ئەوە کابووس دەبوو هەوڵبدەیت هەردوو نمایشەکە ئەنجامبدەیت. پێویستبوو لەسەرمان یەکێک ئاسان بکەین.» گەستن ئەرێنی بوو کە تێپەڕبوونی ٢٠١٦ ڕێگە بە تێپەڕبوونێکی تر لە ساڵی دواتردا لەگەڵ نمایشەکانی تری ئارۆڤێرسدا دەدات.
لە ئایاردا، ئەوە ڕاگەیەندرا کە سووپەرگێرڵ بۆ وەرزی دووەمی لە سی بی ئێس بۆ زە سی دەبلیو دەگوازرێتەوە، کە بەرهەمهێنان لە لۆس ئانجلەس بۆ ڤانکۆڤەر دەگوازێتەوە، کە زنجیرەی ئارۆڤێرسی سی دەبلیوی لێ تۆمار دەکرێت. وەرزی دووەم لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ پەخشکرا. ئەوەش ڕاگەیەندرا کە سووپەرگێرڵ لە تیر و فلاش و ئەفسانەکانی بەیانیدا لە کاتی ئەڵقەکانی تێپەڕبوونی وەرزی ٢٠١٦-١٧دا دەردەکەوێت، بەڵام گۆگنھایم ئاگەداری کردەوە کە «ئەو دێت بەڵام ئێمە تێپەڕبوونی تەواوی سووپەرگێرڵمان نابێت». کریسبێرگ ئەوەی دڵنیاکردەوە کە، لەگەڵ گواستنەوەی زنجیرەکە بۆ زە سی دەبلیو، گەردوونی کەسایەتییەکە بۆ زەوی-١ ناگوازرێتەوە، کە گەردوونی سەرەکی تیر و فلاش و ئەفسانەکانی بەیانییە، لە گەردوونی سەربەخۆی خۆی بەردەوام دەبێت. ئەو زەوییەی زنجیرەی سووپەرگێرڵی تێیدا ڕوودەدات زەوی-٣٨ی فرەگەردوونییەکانی ئارۆڤێرسە، و لەلایەن گۆگنھایم بە نافەرمی بە «زەوی-سی بی ئێس» ئاماژەی بۆ کردووە، یەکەم تۆڕی تەلەڤیزیۆنی کە سووپەرگێرڵی لێ پەخشکرا. لە ئابدا، زە سی دەبلیو دەربارەی زنجیرەی ئەنیمەیشنی سەر ئینتەرنێت شەڕکەرانی ئازادی: زە رەی بۆ سی دەبلیو سیید ڕاگەیاند، ئەمەش بە مەبەستی دەرکەوتنی ئەو ئەکتەرەی ڕۆڵی رەیمۆند “رەی” تێریڵ لە زنجیرەیەکی زیندوو هەر وەک ماری مککەیب/ڤیکسن.
لە ئایاری ٢٠١٧دا، زە سی دەبلیو داوای بە زنجیرەییبوونی ھەورەبروسکەی ڕەش کرد. پێشتر زنجیرەکە لە پێشخستندا بوو لە فۆکس، کە لەم خاڵەدا بێرلانتی وتی هەورەبروسکەی ڕەش لەگەڵ هیچ یەکێک لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی تری دی سی کۆمیکس لەسەر زە سی دەبلیودا تێپەڕبوون ئەنجامنادات و لە ئارۆڤێرسدا بوونی نابێت. لەگەڵ گواستنەوە بۆ زە سی دەبلیودا، پێدۆویتز وتی زنجیرەکە «لەم کاتەدا، بەشێک لە ئارۆڤێرس نییە. ئەو حاڵەتێکی سەربەخۆیە.» شۆڕەنەر سەلیم ئەکیڵ وتی کە ئەوان تێپەڕبوون پشتگوێ ناخەن، بەڵام دەیانەوێت لە سەرەتادا زنجیرەکە و جیهانی تایبەت بەخۆی دروست بکەن.
لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩دا، باتوۆمەن هەڵگرتنەوەی تاقیکردنەوەیی بەدەستهێنا. لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩دا، چوار زنجیرەکەی کە لەسەر زە سی دەبلیو پەخش دەکرا وەرزی نوێی لێ دڵنیاکردەوە، بە درێژایی وەرزی تەلەڤیزیۆنی ٢٠١٩-٢٠ هەڵیگرت. لە ٦ی ئازاری ٢٠١٩دا، ئەوە ڕاگەیەندرا کە وەرزی هەشتەمی تیر کۆتا وەرزی زنجیرەکە دەبێت، بە وەرزێکی کورتکراوەی دە ئەڵقەیی کۆتایی دێت. لە ٧ی ئایاردا، زە سی دەبلیو داوای زنجیرەییبوونی باتوۆمەنی کرد. وتووێژی دەکەوتنی هەورەبروسکەی ڕەش لە تێپەڕبوونی داهاتووی ئارۆڤێرس لە تەممووزی ٢٠١٩دا، کرێس ویڵیامز ئاشکرای کرد کە «زۆرێک قسەکردن هەیە […] هیچ شتێکی فەرمی نا، بەڵام لەم خاڵەدا، من سەرسام نابم.» دوو هەفتە دواتر لە ئابدا، ویلیامز ڕاپۆرتەکانی دڵنیاکردەوە کە کەسایەتییەکانی هەورەبروسکەی ڕەش لە «کارەسات لە زەوییە بێکۆتاکان»دا دەردەکەون. هەرەوها هەر لە ئابدا، ئەوە ڕاپۆرتکرا کە پیلان بۆ زنجیرەیەکی تری بێنانیشان کراوە. لە ئەیلوولی ٢٠١٩دا، ئەوە ڕاپۆرتکرا کە سی دەبلیو زنجیرەیەک پێشدەخات کە لە پاڵەوانێتی مێینەیە و لە پاڵوەانێتی کاسێرین مکنامارا و کەیتی کاسیدی و جولیانا هارکاڤییە. لە مانگی دواتردا، مارک گۆگنھایم وێنەیەکی بڵاوکردەوە کە تیری سەوز و کەناری وەک ناوێکی بیرلێکراو بۆ نمایشەکە پیشان دەدات. لە هەمان مانگدا، زنجیرەی سووپەرمان و لۆیس چووە ناو پێشخستنەوە لەگەڵیدا تایلەر هۆێچلین و ئیلیزابێس تولۆچ ڕۆڵەکەیان وەک کلاڕک کێنت/سووپەرمان و لۆیس لەین لە سووپەرگێرڵدا گەڕانەوە.
لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا، پێنج زنجیرەکەی سەر سی دەبلیو (فلاش، و سووپەرگێرڵ، و ئەفسانەکانی بەیانی، و باتوۆمەن، و هەورەبروسکەی ڕەش) بۆ وەرزەکانی دواتر دڵنیاکرانەوە، بە درێژایی وەرزی تەلەڤیزیۆنی ٢٠٢٠-٢١ هەڵیگرتن. فەرمان بە زنجیرەبوونی سووپەرمان و لۆیس کرا. لە کۆتایی «کارەسات لە زەوییە بێکۆتاکان»دا، زەوییەکی سەرەکیی نوێ دروستبوو، کە لە یەکگرتنی زەوی هەورەبروسکەی ڕەش لەگەڵ زەوی-١ و زەوی-٣٨ پێکهات، و گەردوونێکی خەیاڵی دروستکرد کە هەموو زنجیرەکانی زە سی دەبلیو لەخۆدەگرێت. لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠دا، ئەوە ڕاگەیەندرا کە سووپەرگێرڵ دوای وەرزی شەشەمی کۆتایی دێت. پایڵتێکی دەرگای پشتەوە لەسەر ئازارشکێن پێشخرا، لەلایەن سەلیم ئەکیڵەوە دەرهێنرا و وەک ئەڵقەی حەوتەمی وەرزی چوارەمی هەورەبروسکەی ڕەش پەخشکرا و گۆردان کاڵۆوەی ڕۆڵەکەی لە نمایشەکە گێڕایەوە. لە ١٦ی تشرینی دووەمدا، زنجیرەیەک سەرنجدەخاتە سەر یارا فلۆر، شێوەیەکی وۆندەر گێرڵ، لە گێرگ بێرلانتی و دەیلین ڕۆدریگیز لەژێر پێشخستندا بوو. لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا، ئەوە ڕاگەیەندرا کە هەورەبروسکەی ڕەش دوای وەرزی چوارەم هەڵدەوەشێنرێتەوە. زە سی دەبلیو بە فەرمی لە کانوونی دووەمی ٢٠٢١دا وازی لە تیری سەوز و کەناری هێنا، و لە شوباتی ٢٠٢١دا وازی لە وۆندەر گێرڵ هێنا، و لە ئازاری ٢٠٢١دا وازی لە تەواوکەرەکەی هەورەبرسکەی ڕەش ئازرشکێن هێنا.
لە شوباتی ٢٠٢١دا، سێ زنجیرە ماوەکە کە هێشتا هەڵنەوەشێنراوەتەوە (فلاش و ئەفسانەکانی بەیانی و باتوۆمەن) بۆ وەرزەکانی دواتر دڵنیاکرانەوە، بە درێژایی وەرزی تەلەڤیزیۆنی ٢٠٢١-٢٢ هەڵیگرتن.
زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی
حەوت زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی زۆربەی زنجیرەکانی ئارۆڤێرس پێکدێنێت؛ تیر، فلاش، سووپەرگێرڵ، ئەفسانەکانی بەیانی، ھەورەبروسکەی ڕەش، باتوۆمەن، سووپەرمان & لۆیس، و لەگەڵیدا دوو زنجیرەی سەر ئینتەرنێتی، ڤیکسێن و شەڕکەرانی ئازادی، بەشێکە لە زنجیرەکە.
تیر (٢٠١٢–٢٠٢٠)
ملیاردێری ئەمریکی ئۆلیڤەر کوین بۆ ماڵ دەگەڕێتەوە دوای ئەوەی بۆ پێنج ساڵ لە دوورگەیەکی چۆڵ گیریخوارد. دوای گەڕانەوەی بۆ شاری ستارلینگ، ئۆلیڤەر پەیوەندییەکانی زیندوو دەکاتەوە و شەوانە وەک تیری سەوز دژی تاوان شەڕ دەکات.
فلاش (٢٠١٤-ئێستا)
لێکۆڵەری شوێنی تاوان باری ئالێن لە کۆما نۆ مانگییەکەی بە ئاگا دێت دوای بەرکەوتنی ھەورەبروسکە بەھۆی تەقینەوەی خێراکەری خانەکانی تاقیگەی ستار و خۆی دەدۆزێتەوە خێرایی سەرومرۆڤی ھەیە.
ئەفسانەکانی بەیانی (٢٠١٦-ئێستا)
ریپ هەنتەر بەکاتدا گەشت دەکات بۆ کاتی ئێستامان کە تێیدا دەستەیەک لە قارەمانان و خراپەکاران کۆدەکاتەوە بۆ وەستاندنی ڤانداڵ سافێج لە لەناوبردنی جیهان و خودی کات.
ھەورەبروسکەی ڕەش (٢٠١٨-٢٠٢١)
بەڕێوبەری قوتابخانەی ئامادەیی جێفەرسن پیێرس، کە لە وازی لە کەسایەتییە سووپەرهیرۆکەی هەورەبروسکەی ڕەش هێنابوو پێش نۆ ساڵ لەبەر کاریگەرییەکەی لەسەر خێزانەکەی، ناچار دەبێت ببێتەوە ڤیجیلانتی کاتێک دەستەیەکی مافیای ناخۆیی بە ناوی ١٠٠ کە لەلایەن تۆبایس وەیڵ سەرۆکایەتی دەکرێت دەبێتە هۆی زیادبوونی تاوان و گەندەڵی لە کۆمەڵگای فریلاند.
سەرچاوەکان
پۆل:ئارۆڤێرس
مۆسیقای ئایینی
مۆسیقای ئایینی ( • ھەروەھا ناسراوە بە مۆسیقای پیرۆز) جۆرێکی مۆسیقایە کە دەنووسرێتەوە بۆ مەبەستی ئایینی وەک خوا پەرستی.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا پۆل:مۆسیقای ئایینی
بڕیارنامەی ١٣٩٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:مەغریب لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مەغریب پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا پۆل:سەحرای ڕۆژاوا لە ٢٠٠٢
ھێفلین، ئەلاباما
ھێفلین شارێکە لە کەرتی کلیبەرن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٬٤٨٠ کەس بووە. ڕووبەری ٤٢٫٠٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٨٢٫٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٢ پۆل:شارەکانی ئەلاباما
ئالام شا
عەلام شا چوارەم و دوا فەرمانڕەوای خانەدانی سەید بوو کە فەرمانڕەوایی سوڵتانی دەلھیی دەکرد. ئەو کەسێکی توند بوو ئۆرتۆدۆکس موسڵمانی سوننە کە کاتەکانی بە خوێندنەوەی قورئان بەسەر دەبرد. ھەروەھا بەرپرسیارە لە بڵاوکردنەوەی ئیسلام لە شانشینی خۆیدا.
بڕیارنامەی ١٣٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی گورجستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٤٦٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئالام شا
سەرچاوەکان
پۆل:Sayyid dynasty پۆل:Indian people of Arab descent
بڕیارنامەی ١٣٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئەبخازیا و گورجستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەبخازیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:ئەبخازیا لە ٢٠٠٢ پۆل:گورجستان لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گورجستان
بێنێدیکت کەمبەرباچ
بێنێدیکت کەمبەرباچ (لەدایکبووی ١٩ی تەممووزی ١٩٧٦) ئەکتەرێکی بەڕیتانییە. ئەو بەھۆی ڕۆڵی سەرەکی لە زنجیرەی (Sherlock)دا بەناوبانگ بوو. ھەروەھا لە فیلمەکانیش بەشداربوو لە فیلمی (Tinker Tailor Soldier Spy)دا. بێنێدیکت بۆ یەکەمجار بۆ خەڵاتی ئۆسکار پاڵێورا کاتێ ڕۆڵی زانای بیرکاری ئالان تیورینگی بینی لە فیلمی (The Imitation)دا.
ھەروەھا بەشدار لە ھەندێ فیلمی بەھێزی وەک (Star Trek,(Amazing Grace. جگە لەمانەش بێنێدیکت بەشدار بووە لە چەندان فیلمی ژیاننامەییفیلمی ژیانی داھێنەری ویکیلیکس جوولیان ئەسانگ، ھەروەھا بەشداربوو لە فیلمی ڕێوڕەسمی ڕەش بەڕۆڵی سیناتۆر بیڵی بەڵگەر، برای تاوانباری ئەمریکی وایتی بەلگەر.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:شێرلۆک ھۆڵمز پۆل:پیاوە فێمینیستەکان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
ھانێس ئەلفڤێن
ھانێس ئۆلۆف گۆستا ئەلفڤێن (بە سویدی: [alˈveːn]؛ ٣٠ی ئایاری ١٩٠٨ – ٢ی نیسانی ١٩٩٥) ئەندازیاری کارەبا و فیزیازانی پلازمای سویدی بوو. براوەی خەڵاتی نۆبڵی فیزیا بووە لە ساڵی ١٩٧٠ بەھۆی کارەکانی لەسەر ماگنتۆھایدرۆداینامیک (MH)..
فۆرتپیانۆ
وێنۆک|نموونەیەکی پیانۆکە فۆڕت پیانۆ جۆرێکە لە ئامێری پیانۆی کۆن کە لە سەدەی ھەژدەھەمدا بەناوبانگ بوو. ھەر سێ ئاوازدانەرانی بەناوبانگ مۆتسارت، بێتھۆڤن، لەگەڵ یۆسێف ھایدن لەسەر ئەم پیانۆیە مۆسیقایان نووسیوەتەوە. لە دوای سەدەی ھەژدەھەمەوە دروستکردنی ئەم جۆرە پیانۆیە لەکارکەوت و دواتر لە سەدەی ٢٠ەم دەستی پێ کردەوە.
ھانێس ئەلفڤێن
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندازیاران پۆل:فیزیکزانانی سویدی پۆل:مردووانی ١٩٩٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨ پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:ھاوپۆلە بیانییەکانی ئەکادیمیای زانستی نەتەوەیی ھیندی پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:ئەندامە بیانییەکانی ئەکادیمیایی ڕووسی بۆ زانست پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئەپسالا
فۆرتپیانۆ
سەرچاوەکان
پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ھێلێنا، ئەلاباما
ھێلێنا (، )}}) شارێکە لە کەرتی شێلبی، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٦٬٧٩٣ کەس بووە. ڕووبەری ٥٣٫٥٥ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣١٣٫٥٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی ئەلاباما پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٥ پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
١٠٦١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
عوود
لە سەر ئاخێزگە و شوێنی ھەڵدانی ئەم سازە بیر و بۆچوونی جیاواز لە ئارادایە. بڕێک بە ھی ھیندی دەزانن و بڕێکیش پێیان وایە لە بەڵخەوە سەری ھەڵداوە، بڵاو بوونەوەی ئەم سازە لە ئێراندا، ناسنامەیەکی ئێرانیشی پێ بەخشیوە.
پێکھاتەی عوود
ئەم سازە سکێکی زل و دەسکێکی کورتی ھەیە؛ بە جۆرێ کە زۆرترین بەشی تاڵە ژێکان لە سەر سکیدایە. ڕووکاری سک لە چێو چێکراوە و دەلاقەی تۆڕینەی تێ کراوە. عوود دە تاڵ یا پێنج جووتەتاڵ ژێی ھەیە، ھەڵبەت بڕێجار مامۆستایانی ئەم بوارە ڕچەیان شکاندووە و یەک - دوو تاڵیان لە ژێر ژێی «دۆ» زیاد کردووە کە ئەم ژێیانە «فا» ژێرکۆک دەبن. ژێ جووتەکان پێکەوە ھاودەنگ (کۆک) دەبن.
عوود بۆڵترین ئامێری ژێدارە، بە کلیلی «سۆل» نۆتەکانی دەنووسرێت. سەرجەم دوو ئۆکتاڤە، ئۆکتاڤی بۆڵتر لە نۆتی نووسراو بەرھەم دێت. لە بنەڕەتدا عوود دەبێ بە کلیلی «فا» بژەنرێت، واتە دەنگی سەرەکی عوود یەک ئۆکتاڤ خوارتر لەوەیە کە ئەمڕۆکە باوە.
پێژەنی عوود لە پەڕی مریشک (یا پەڕی تاووس و شاپەڕی ھەڵۆ) دروست دەکرێت. ژەنیارانی ئەمڕۆکە لە پێژەنی پلاستیکیش کەڵک وەردەگرن.
دەنگی عوود بۆڵ، نەرم، گەرم و دڵنشینە. ئەم سازە دەتوانێ دەوری تاکژەن و ھاوژەن بگێڕێت. پەردە بەندی مووسیقای کوردی و ئێرانی بە باشی لە سەر ئەم سازە بەڕێوە دەچێت.
عوودی عەرەبی، عوودی تورکی، بەربەتی ئیرانی
عوود لە ڕۆژگاری نوێ دادەبەزێت بۆ سێ جۆر عەرەبی، تورکی و ئیرانی، کە ھەروەھا لە ئیران خۆماڵیانە بە بەربەت دەناسرێت.
ژەنیارانی عوود
ئامێری عوود لە سەد ساڵی ڕابردوودا مڵکی عەرەبەکان، بە تایبەت میسرییەکان بووە. لە ژەنیارانی بەناوبانگی ئەم سازە مونیر بەشیر ی عیراقییە. ھەر وەھا دەتوانین ئاماژە بکەین بۆ: فەریدەل ئوتروش، ناسر شەمەو ئەنوەر براھێم.
سەرچاوەکان
پۆل:چاندی عەرەبی پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقای کوردی پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا پۆل:داھێنانە میسرییەکان پۆل:داھێنانە ئێرانییەکان
ئۆپێرا بەفا
ئۆپێرا بەفا چەشنێکی مۆسیقای ئۆپێرای ئیتاڵییە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆپێرا پۆل:وتارە ھەتیوەکان
کۆما گولێن خەرزان
کۆما گولێن خەرزان گرووپێکی مۆسیقای کوردییە. لە ساڵی ١٩٨٩ دا لە ئەستەمبوڵ دروستکرا. دوای چەند ساڵ کاری مۆسیقا لە دەرەوە، ساڵی ١٩٩٢ بەشداری ناوەندی چاندی مەزۆپۆتامیای کرد.
بڕیارنامەی ١٣٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی شوباتی ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی لیبەریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٤٨١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
کۆما گولێن خەرزان
بەرھەمەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
بڕیارنامەی ١٣٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سیەرالیۆن پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:لیبێریا لە ٢٠٠٢ پۆل:سیەرالیۆن لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبێریا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سیەرالیۆن
تارق عەزیز
thumb|تارق عەزیز لەگەڵ ڕۆلاند ڕیگنی سەرۆکی پێشووی ئامریکا
تارق عەزیز یان میخائیل یوحەنا (بە ئاشووری: ܛܐܪܩ ܥܙܝܙ) لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ١٩٣٦، کەسایەتی سیاسی کلدانی و ڕۆژنامەنووس عێراقی و ئەندام لە حیزبی حیزبی بەعسی سۆسیالیستی ، لەماوەی (١٩٨٣-١٩٩١) وەزیری دەرەوەی عێراق بووە و لەماوەی (١٩٧٩-٢٠٠٣) جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق بووە و تارق عەزیز یەکێکبووە لە ڕاوێژکارە نزیکەکانی سەددام حوسێن ی سەرۆکی پێشووی عێراق و سکرتێری حیزبی بەعسی عیراقی سۆسیالیست.
ناوەندی چاندی مەزۆپۆتامیا
ناوەندی چاندی مەزۆپۆتامیا (بە کورمانجی: ناڤەندا چاندا مەزۆپۆتامیا Navenda Çanda Mezopotamya) بە سەرکردایەتی چەند ڕۆشنبیرێکی کورد لە ساڵی ١٩٩١دا لە ئەستەمبوڵ دامەزراوە.
ویلیامی ئۆکامی
ویلیامی ئۆکامی، واتە ویلیامی خەڵکی شاری ئۆکام لە ئینگلیز، لۆژیکزان و فەیلەسووفی سکۆلاستیکی سەدەکانی ناوین بوو. ساڵی ١٢٨٥ لە دێی ئۆکامی سەر بە شارستانی ساری لە باشووری لەندن لە دایک بووە. لەوە دەچێ شاگردی دانس سکەوتس بووبێ. لە ڕاستیدا، فەلسەفەی سکۆلاستیک بە ئۆکام کۆتایی پێ ھات.
ئۆکام لە پێشەنگانی نۆمینالیزمە. گرنگترین شوێنەواری لە کولتووری ڕۆشنبیریی ئەمڕۆدا ئەو پرەنسیپەیە کە دەڵێ «ڕوونکردنەوەیەک کە سادەترە، دەشێ دروستتریش بێ» و بە تێغی ئۆکام ناسراوە. پۆل:لەدایکبووانی ١٢٨٧ پۆل:مردووانی ١٣٤٧ پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئۆکسفۆرد پۆل:پیرۆزەکانی ئەنگڵیکان پۆل:فەیلەسووفانی ئینگلیز پۆل:فەیلەسووفانی زمان
محەممەد شا (شانشینی سەید)
محەمەد شا سێیەم پاشای شانشینی سەید بوو کە فەرمانڕەوایی دەلھی سوڵتانییەت بوو.
ژیان
جێنشینی مامی، موبارەک شا بوو بە تەختی پاشایەتی. ھەردوو محمد شا و کوڕەکەی، عەلام شا کە شوێنی گرتەوە ئەو، لەلایەن خانەدانی لۆدی جێگەیان گرتەوە.
گۆڕی محەمەد شا شوێنەوارێکی دیارە لەناو باخچەی لۆدی لە نیودەلھی.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٤٤٥
درۆزنە بچووکە جوانەکان: تەواوکەرەکان
درۆزنە بچووکە جوانەکان: تەواوکەرەکان زنجیرەیەکی درامایی ھەستبزوێنی تاوانکاریی ئەمریکییە کە لەلایەن ئای. مارلین کینگەوە دروست کراوە. ئەم زنجیرەیە پاشھاتی شۆخە بچووکە درۆزنەکانە و بە کەمی لە ڕۆمانی تەواوگەریی ٢٠١٤ی سارا شێپاردەوە وەرگیراوە. زنجیرەکە بۆ یەکەم جار لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٩ لە فریفۆرم پەخش کرا و لە ٢٢ی ئایاری ٢٠١٩ کۆتاییی ھات.
ئەمە دووەم زنجیرەی لابەرھەمی شۆخە درۆزنە بچووکەکان و سێیەم زنجیرەیە لە بەرھەمەکانی شۆخە درۆزنە بچووکەکان. زنجیرەکە لە سیانەیەکی سەرەکی پێکدێت، و بریتین لە سۆفیا کارسۆن بە ڕۆڵی ئەیڤا جەلالی، سیدنی پارک بە ڕۆڵی کەیتلن پارک-لویس و ئێڵی بڕاون بە ڕۆڵی دیلان واڵکەر. ساشا پیتەرسە و جانێڵ پاریشیش بە ڕۆڵی سەرەکی بەشدارن، و دووبارە ڕۆڵی کەسایەتییەکانیان لە زنجیرە ڕەسەنەکەوە ئاڵیسن دی لۆرێنتیس و مۆنا ڤاندەرواڵ دەگێڕنەوە.
لە ئەیلوولی ٢٠١٩دا، زنجیرەکە دوای یەک وەرز ھەڵوەشێندرایەوە.
چیرۆک
لە شارۆچکەی بیکۆن ھایتس، واشنتن، کە ھەموو شتێک نایاب دیارە، لە کۆلێژە پێشەنگەکەی خۆیانەوە بۆ دانیشتووانە زیادەڕەوەکانیان و فشارەکانی بوون بە بە کەسێکی تەواو دەبێتە ھۆی یەکەم کوشتاری شارۆچکەکە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٩ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وروژێنەرە ئەمریکییەکان پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان
ڕۆژدا
ڕۆژدا ئایکۆچ (بە لاتینی: Rojda Aykoç) ناسراو بە ڕۆژدا (١٩٧٨- ) گۆرانیبێژێکی کوردە. لە پارێزگای پارێزگای سێرت لەدایکبووە. لە ١٩٩١ چووە بۆ ئەستەمبوڵ و لەوێ لە ١٩٩٣ەوە ھاوکاریی خۆی لەگەڵ ناوەندی چاندی مەزۆپۆتامیا و کۆما گولێن خەرزان دەست پێ کردووە. ساڵی ٢٠١٠ بە ھۆی خوێندنی گۆرانیی «ھەڤال کاموران» لە ئامەددا لە شوێنێکی گشتیدا دەستبەسەر کرا و لە دادگایەکی تورکیادا حوکمی یەک ساڵ زیندانی پێ درا.
ئەلبۆمەکان
لەگەڵ کۆما گولێن خەرزان:
ئالبۆمە تاکەکەسییەکان:
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨ پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی باکووری پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد
بڕیارنامەی ١٣٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٥ی ئازاری ٢٠٠٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٤٨٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
١٠٦٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پێڕستی بیابانەکان بەپێی ڕووبەر
ئەم پێڕستە ڕیزبەندییەکە لە گەورەترین بیابانەکانی جیھان کە بەپێی ڕووبەر ھەموو بیابانەکانی سەرووی ٥٠ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشە (١٩٣٠٠ میلی چوارگۆشە) دەگرێتەوە.
thumb|819px|none|ھەندێک لەبیابانەکانی گۆی زەوی.
سەرچاوەکان
* پۆل:بیابان و دارستانی زیریک
پۆل برێمەر
پۆل برێمەر (لەدایکبووی ٣٠ی ئەیلوولی ١٩٤١)، دیپلۆماتکاری ئەمریکی و فەرمانڕەوایەکی کارگێڕی عێراق وەک سەرۆکی دەسەڵاتی کاتی ھاوپەیمانی (CPA) دوای داگیرکردنی عێراق لە ناوەڕاستی مانگی ئایاری ٢٠٠٣ لەلایەن ئەمریکاوە تا مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٤، لەلایەن جۆرج بووش سەرۆکی ئەمریکاوە وەک سەرۆکی کارگێڕی مەدەنی بۆ سەرپەرشتیکردنی ئاوەدانکردنەوەی عێراق و وەک بەڕێوەبەری فەرمانگەی ئاوەدانکردنەوە و ھاوکاری مرۆیی دانرا لە ٦ی ئایاری ٢٠٠٣ لەبری ژەنەڕاڵ جەی گارنەری خانەنشینکراو. لەژێر دەسەڵات و ڕێنمایی وەزیری بەرگری دۆناڵد ڕامسفێڵد بوو لەو کاتەوەی کە لەلایەن کارگێڕی ئەمریکاوە دەستبەکاربوو، لە مانگی حوزەیران نووسینگەکە گۆڕدرا بۆ دەسەڵاتی کاتی ھاوپەیمانی و بریمەر بووە خاوەن دەسەڵاتی سەرەکی جێبەجێکاریی وڵاتەکە. بریمەر چەندین بڕیار و یاسای جێی سەرسووڕمانی دەرکرد کە بووە ھۆی زنجیرەیەک گۆڕانکاری چارەنووسساز کە کاریگەرییەکانیان لەسەر عێراق و داھاتووی بەجێھێشت.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:باڵیۆزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ھۆڵەندا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١ پۆل:ھەڵگرانی پۆستی سیاسی لە عێراق پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق
١٠٦٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھێناگار، ئەلاباما
ھێناگار شارۆچکەیەکە لە کەرتی دیکەب، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬٣٤٤ کەس بووە. ڕووبەری ٥٧٫٧٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٤٠٫٥٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارەکانی ئەلاباما پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ئەبوولقاسم لاھووتی
ئەبولقاسم لاھووتی شاعیری کوردی کۆمۆنیستی سەدەی بیستەمە. لاھووتی لە کرماشان لەدایک بووە. زۆربەی ھۆنراوەکانی بە فارسین و بڕێک بە باوکی شێعری نوێی فارسی ناوی دەبەن. دوو پارچە ھۆنراوەی کوردیشی لێ بە جێ ماوە.
سەرچاوەکان
ئەکادیمیای کوردی: شیعرێکی کوردیی دیکەی ئەبولقاسم لاھووتی کرماشانی؛ شاعیری شۆڕشگێڕی کورد
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرانی ئێرانی پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧ پۆل:مردووانی ١٩٥٧ پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:مارکسیستە ئێرانییەکان پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی
بەھلول لۆدی
.بەھلولخان لۆدی (١٢ی تەممووزی ١٤٨٩) سەرۆکی ھۆزی پشتون لۆدی بووە. دامەزرێنەری شانشینی لۆدی لە سوڵتانییەتی دەھلییەوە لەسەر دەستبەرداربوونی دوا داواکار لە حوکمی پێشووی سەید. بەھلول لە ١٩ی نیسانی ١٤٥١ بوو بە سوڵتانی خانەدانەکە (٨٥٥ ە ق).
سەرەتای ژیان
باپیرەی بەھلول، مەلیک بەھرام خان لۆدی، سەرۆک ھۆزی پاشتون لە خێڵی لۆدی. دواتر لەژێر دەستی پارێزگاری موڵتان، مەلیک مەردان دەولەت خزمەت دەکات. بەھرام بە گشتی نزیکەی پێنج کوڕی ھەبوو. کوڕە گەورەکەی، مەلیک سوڵتان شا لۆدی، دواتر لەژێر دەسەڵاتی خانەدانی سەید فەرمانڕەوا خزرخان خزمەت دەکات و خۆی جیاکردەوە بە کوشتنی لە شەڕەکەدا خراپترین دوژمنی دواتر مەلو ئیقبال خان. بە نازناوی ئیسلام خان پاداشت کرا و لە ساڵی ١٤١٩ دا بە والی سیرھیند دانا. بەھلول کوڕی مەلیک کاڵاخان لۆدی برا بچووکەکەی مەلیک سوڵتان ھاوسەرگیری لەگەڵ کچەکەی مەلیک سوڵتان کردووە.
بەھلول لە تەمەنی گەنجیدا خەریکی بازرگانی ئەسپ بووە و جارێکیان ئەسپە وردە بەخێوکراوەکانی بە شانشینی سەید سوڵتان محەممەد شا فرۆشتووە. وەک پارەیەک پارگانای پێدرا و بەرزکرایەوە بۆ پلەی ئەمیر. دوای کۆچی دوایی مەلیک سوڵتان بووە بە والی سیرحیند. ڕێگەی پێدرا لاھور بۆ تۆمەتەکەی زیاد بکات. جارێکیان سوڵتان محمد شا داوای ھاوکاری لێکرد کاتێک سوڵتانی مەلوە مەحموود شای یەکەم ھێرشی کردە سەر خاکەکەی. بەھلول بە ٢٠ ھەزار سەربازی سوارەوە پەیوەندی بە سوپای ئیمپراتۆرییەوە کرد. بە زیرەکییەکەی توانی خۆی وەک سەرکەوتووێک بەسەر سوپای سوڵتانی مەلوادا پرۆژە بکات و سوڵتان محەممەد شا نازناوی خانی خانانی پێبەخشی. ھەروەھا داگیرکردنی بەھلولی بەسەر بەشێکی زۆری پەنجابدا قبوڵ کرد.
لە ساڵی ١٤٤٣ بەھلول ھێرشی کردە سەر دەھلی بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. لە سەردەمی دوایین فەرمانڕەوای سەید سوڵتان عەلام شا، بەھلول دیسانەوە ھەوڵێکی سەرکەوتووی دا بۆ گرتنی دەھلی لە ساڵی ١٤٤٧. لە ساڵی ١٤٤٨ کاتێک عەلام شا خانەنشین بوو بۆ بەدەون، وەزیرێکی عەلام شا، حەمید خان بانگھێشتی کرد بۆ داگیرکردنی… تەختی تەختی دەھلی. دوای دەستلەکارکێشانەوەی خۆبەخشانە لە تەختی پاشایەتی لەلایەن عەلام شا، بەھلوولشا لە ١٩ی نیسانی ١٤٥١دا سەرکەوتە سەر تەختی دەھلی و نازناوی بەھلولشا غازیی وەرگرت. عەلام شا تا کۆچی دوایی لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٤٧٨ لە بەدەون بەردەوام بوو.
حوکمڕانی
بەھلول دوای سەرکەوتن بۆ سەر تەخت بڕیاریدا حەمید خان فڕێ بدات. ئامۆزا و برازاکەی مەلیک مەحموود خان ناسراو بە قوتبەدین خان (حاکمی سامانە) حەمید خانی زیندانی کرد. لە ساڵی ١٤٧٩دا، سوڵتان بەھلول لۆدی شانشینی شەرقیی کە بنکەکەی لە جۆنپور بردەوە و لکێندرا. شاری جاونپوری قەڵا کرد و کردی بە کەسبە کە چەندین مزگەوت و قوتابخانەی تێدابوو. بەھلول زۆری کرد بۆ وەستاندنی یاخیبوون و ڕاپەڕینەکان لە خاکەکانیدا، و دەستەڵاتی خۆی بەسەر گوالیۆر، جۆنپور و سەرەوە ئوتار پرادێش درێژکردەوە. ھەروەک سوڵتانەکانی دەلھیی پێشوو، دەلھیی پایتەختی شانشینی خۆی ھێشتەوە. لە ساڵی ١٤٨٦ کوڕەکەی، بابراک شای وەک جێگری پاشای جۆنپور دەستنیشان کرد. لە ماوەی کاتێکدا ئەمە کێشەدار بوو، چونکە کوڕی دووەمی، نیزام خان (سیکاندەر لۆدی) وەک جێنشین دەستنیشانکرا و ململانێی دەسەڵات بەدوای خۆیدا ھێنا لەگەڵ مردنی لە تەممووزی ١٤٨٩. شوێنی گۆڕەکەی بریتییە لە پەیمانگای زانستە مرۆییەکانی پاکارد، ماڵپەڕی ئەدەبیاتی فارسی لە وەرگێڕان ناکۆکی لەسەرە. ڕووپێوی شوێنەوارناسیی ھیندستان لە مێژە بینایەکی نزیک لە مەزارگەی پیرۆزی ناسراو سۆفی ناسرودین چیراگ-دەلھی لە ناوچەیەکدا کە بە ناوی ئەوەوە دەڕوات، چیراگ دەھلی دیاری کردووە. وەک گۆڕی بەھلول لۆدی.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٤٨٩ پۆل:خەڵکی دەلھی پۆل:خانەدانی لۆدی پۆل:موسڵمانانی ھیندی پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو پۆل:ھیندییەکانی سەدەی ١٥یەم پۆل:پەشتوون
١٠٦٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
موبارەک شا (شانشینی سەید)
موبارەک شا (لەدایکبووی موبارەک خان) دووەم پاشای شانشینی سەید بوو کە حوکمڕانی سوڵتانی دەلھی.
ژیان
لە دوای باوکی، خزر خان لە ساڵی ١٤٢١دا تەختی پاشایەتی گرتەوە بە سادەیی موبارەک شا. سەیدەکان ملکەچی جێنشینی تیمور بوون، شارۆخ و لە کاتێکدا خزرخان نازناوی سوڵتانی وەرنەگرت، موبارەک شا وەک یەک دانپێدانرا و لەگەڵ ئەوەشدا، ئەوەش زانراوە کە… موبارەک شا لە پایتەختی تەموری ھێرات عەبا و چاتر (چەترێکی ڕێوڕەسمی)ی وەرگرتووە کە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەو دڵسۆزییە لە سەردەمی ئەودا بەردەوام بووە. لە سەردەمی دەسەڵاتی خۆیدا، موبارەک شا ناچار بوو مامەڵە لەگەڵ سەرھەڵدانی شانشینە ناوخۆییەکان بکات لە دوای لەشکرکێشی تەیموریەکان بۆ سەر ھیندستان. بەڵام گەورەترین مەترسی لەسەر دەسەڵاتەکەی کە ڕووبەڕووی بووەوە، مەترسی جەسرەت خۆخار بوو، سەرۆکێکی موسڵمانی ناوخۆیی لە پەنجاب کە خاکە فراوانەکانی داگیرکردبوو و دواجار لە ساڵی ١٤٣١دا ڕۆیشت بۆ ناو دەلھی و داگیری کرد سوڵتانی دەھلی بەڵام دواتر، شەڕێک لە ئەیلوولی ١٤٣٢ ئەنجامدرا کە تێیدا جاسرەت خۆخار شکستی ھێنا و ناچار بوو دەھلی بەجێبھێڵێت و بڕێکی زۆر لە خاکەکەی بداتە دەست سوڵتانی دەھلی. بەڵام دوو ساڵ دوای ئەم سەرکەوتنە گەورەیە، موبارەک شا لە ساڵی ١٤٣٤ کوژرا و کوڕەزای، محەمەد شا شوێنی گرتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٤٣٤
نازم زەھاوی
نەدیم زەھاوی (لەدایکبووی ٢ی حوزەیرانی ١٩٦٧) کەسایەتییەکی سیاسیی بەریتانی-کورد-عێراقییە. زەھاوی کوردە و لە دایک و باوکێکی کورد لە بەغدا لەدایکبووە. لەوەتەی ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١، نەدیم بووەتە وەزیری پەرەوەردەی شانشینی یەکگرتوو. ئەو ئەندامی پارتی پارێزگارانی بەریتانییە. ئەو لەوەتەی ساڵی ٢٠١٠ پەرلەمانتارە لە پەرلەمانی بەریتانیا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بریتانییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد پۆل:خەڵکی بەغدا پۆل:دەرچووانی کۆلێجی زانکۆییی لەندەن پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:سیاسەتوانانی بەریتانی
بڕیارنامەی ١٣٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢ پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل