cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دیالێکتیک
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە فەلسەفییەکان پۆل:فەلسەفەی کۆمەڵایەتی پۆل:فەلسەفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:دیالێکتیک
بڕیارنامەی ١١٣٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٣٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٢٥ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:مەغریب لە ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
٣ی نیسان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نیسان پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
سکیڵێت
سکیڵێت گرووپێکی کریستیان ڕۆکی ئەمریکییە کە لە مێمفسی تێنێسی دامەزراوە لە ساڵی ١٩٩٦. گرووپەکە لە ئێستادا پێکھاتووە لە ھەردوو ژن و مێرد جان (گۆرانیبێژی سەرەکی، بەیسژەن) و کۆری کووپەر (کیبۆردژەن، گۆرانیبێژی پشتینەیی، گیتاری ڕیتم) لەگەڵ جێن لێجەر (تەپڵژەن، گۆرانیبێژ) و سێت مۆریسن (گیتاری سەرەکی). گرووپەکە نۆ ئەلبومیان بڵاوکردۆتەوە، دوانیان پاڵێورابوون بۆ خەڵاتی گرامی و دوو لە ئەلبومەکانی تریشیان بڕوانامەی پلاتینی پێ بەخشراوە لەلایەن RIAA. یەکێکی تریش لە ئەلبومەکانیان بڕوانامەی زێڕی پێ بەخشراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە کریستیان مێتاڵەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە ھارد ڕۆکەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە سیمفۆنیک مێتاڵە ئەمریکییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە نیو مێتاڵە ئەمریکییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵە ئەمریکییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٩٦
٦٨٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٤ی نیسان
٤ی نیسان ٩٤ەم ڕۆژی ساڵە (٩٥ لە ساڵی پڕدا). ٢٧۱ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتایی ساڵ.
بۆنەکان
پۆل:نیسان پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
بڕیارنامەی ١١٣٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٣٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان عێراق و کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٢٦‌ەم، بە ١٠ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٥ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:عێراق لە ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
فرێدێریک بێگبێدێ
فرێدێریک بێگبێدێ نووسەر، ڕەخنەگر، دەرھێنەری فیلم و مجریی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات
فرەکرداریی کۆمپیوتەر
وێنۆک|بەکارهێنانی چەندین نەرمەواڵە لە سیستەمی کارگێڕی لینوکس کە سیستەمێکی فرەکردارە فرەکرداریی کۆمپیوتەر (بەئینگلیزی: Computer multitasking) بەو سیستەمە بەکارخەرییانە یان کۆمپیوتەرانە دەوترێت کە دەتوانن چەندین پڕۆگرام و نەرمامێر لەھەمان کاتدا بەکاربێنن. ھەندێک لە سیستەمە کارگێڕییەکان پاڵپشتی لە فرەکرداریی ناکەن، وەک ئای ئۆ ئێس.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ناتان میشێل
ناتان میشێل ئەکتەرێکی کەنەدییە، زیاتر بە ڕۆڵی بلاک نوێر لە زنجیرەی تەلەڤزیۆنی ئەمازۆن ڤیدیۆ بەناوی دەستەی ھاوڕێکان ناسراوە کە لەسەر زنجیرەی کۆمیک بەھەمان ناوە. میشێل لەساڵی ٢٠٠٧ بە ڕۆڵێک لە زنجیرەی "بیانییەکان لە ئەمریکا" دەرکەوت، ھەروەھا لە زنجیرەی تیریش دەرکەوتنی ھەیە. میشێل لە میسیساگا، ئانتاریۆ لەدایکبووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا پۆل:زیندووان
ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی
٢٤٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەیێکی سەر بەرد لە تەختی جەمشید، لەم وێنەدا سەربازانی ماد و ھەخامەنشی پێکەوە دەبینرێن. ھەخامەنشی ناوی زنجیرە پاشایەتیێک بووە وا لە ساڵانی ٥٥٠ ھەتا ٣٣٠ی پێش زایین ھەخامەنشیەکان لە ئیمپراتوریەکی لە دەریای ڕەش تاکوو ھێند حوکمڕانیان کردووە. ناوەندی دەسەڵات‌داری ئەوان لەو شوێنی باشوور و باشووری ڕۆژاوای وڵاتی ئێستای ئێران‌دا بووە. دواتر ئیمپڕاتوریەکە گەورەتر بووەوە و رۆژئاوای ئاسیای گرتووە. لە سەرەتادا پاشاییەکە لاواز بوو، ھەتا سۆپایان پێک ھێنا و دواتر پاشای بەناوبانگی ھەخامەنشیەکان، کورووش‌ی گەورە ھێرشی کردە سەر مادەکان کە لەو کاتەدا ئیشتۆویگۆ پاشای ماد بوو، شکستی بە ماد و پاشایەتی مادی کۆتایی ھێنا. ٢٤٠px|وێنۆک|چەپ| شوێنی ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی.
وڵات
پارس نەتەوەی ھەخامەنشیەکان لە ٩٠٠ ساڵ پێش زایینەوە ناویان لە نووسراوەکانی ئاشووریەکاندا ھاتووە. لە سەرەتادا پارسەکان لەگەڵ مادەکان پێکەوە کۆچیان کرد و نزیکی دەریای ورمێ نیشتەجێ بوون و بە لاواز بوونی ئیلامیەکان زیاتر بەرەو باشووری رۆژئاوا کۆچیان کرد و لە ناوەڕاستی ئێرانی ئێستادا گیرسانەوە.
سەبارەت بە ھەخامەنشی
گرینگترین سەرچاوە کە تێیدا سەبارەت بە ھەخامەنشیەکان، نووسراوەکانی سەر بەردە کە لە کێوی بێستوون لە کرماشان دۆزراوەتەوە. بەڵام سەبارەت بە ڕاست بوونی لە مێژووناسەکان‌دا ڕێ نەکەوتوون. نووسراوەکانی ھێرۆدۆت و لەوحی پاشای بابل، وتارە بەناوبانگەکەی کورووش ھێندێ‌تر لە سەرچاوەکان شاکانی ھەخامەنشی‌مان ئاوا پێ ئەناسنێ :
کورووش‌ی گەورە
کورووش گەورەترین و بەھێزترین پاشای ھەخامەنشیەکان بووە. باوکی کورووش ناوی کەمبۆزیە‌ و دایکی ناوی ماندانا بووە کە کچی ئاستیاک (یان ئەژدەھاک) ئاخرین پاشای مادەکان بووە.
کورووش پارسەکانی دژ بە مادەکان یەک‌خست؛ لە شەڕی نێوان ماد و پارسەکان، ھێندێ لە مادەکان چوونە ڕیزی سۆپای کورووش ھەر بۆیە ماد شکستی خوارد و کورووش وڵاتەکانی مادی داگیر کرد و ماد کۆتایی پێ ھات. دوای ئەوە کورووش لە پاسارگاد پاشایەتیی ھەخامەنشیەکانی دامەرزان.
دوای داگیرکردنی وڵاتەکانی ماد، ھەخامەنشیەکان بوونە خاوەن سەروەت و شکۆ و کورووش ھەر ئەو کارانەی ھۆوەخشەترە بۆ گەوەرە‌کردنەوەی وڵاتی درێژە دا.
تەواو بوونی پاشایەتی ھەخامەنشیەکان
درێژەی پاشایەتی ھەخامەنشیەکان ٢٢٠ ساڵ بووە. سەردەمی پاشایەتی ھەخامەنشیەکان کشت‌وکاڵ و زانیاریەکان گەشەی کرد. سەرچەمە مێژووییەکان لە کورووش وەکوو پاشایەکی دادگەر ناو دەبەن و ئەویش خۆی لە بالۆرەکەی خۆی نووسیوە کە کاتێک بابلی داگیر کردووە خەڵکی لەسەر بیر و بڕوای خۆیان ھێشتووەتەوە و ئازادییان بۆ داوە کە لە سەر ئایین و باوەڕییەکانی خۆیان بمیننەوە. لە ساڵەکانی دواییدا ھەندێک کەس ئەم باوەڕەی پێشخستووە کە بالۆرەی کورووش کە لە نێویدا سەبارەت بە داگیرکردنی بابل قسە کراوە، یەکەمین پەیماننامەی مافی مرۆڤ لە دونیا بووە، بەڵام ئێستاکە دی زۆربەی یاسازانەکان پێیان وایە کە سەرەڕای ئەمەی کە لەو بالۆرەیە باس لە ڕەفتاری دادگەرانەی کورووش لەگەڵ خەڵکی وڵاتی داگیرکراوی بابل کراوە، بەڵام مافی مرۆڤ چەمکێکی گشتیتر و جیاوازە کە ناتوانرێت لەگەڵ دەقی ئەو بالۆرەیە یان ھەر ڕەفتارێکی دادگەرانەیی دیکە لە سەردەمەکانی کۆن ھەڵبسەنگێنرێت و یەکسان بزانرێت.
لە ئاکامدا ئەسکەندەری مەقدوونی لە ٣٣٠ی پیش زایین کۆتایی بە زنجیرەی پاشایەتی ھەخامەنشیەکان ھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٤ەمی پ.ز پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٥٥٠ی پ.ز پۆل:میسری کۆن پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا پۆل:مێژووی ئەفریقا پۆل:مێژووی ئاسیا پۆل:مێژووی ئێران پۆل:مێژووی ئایینی زەردەشتی پۆل:مێژووی بالکان پۆل:مێژووی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:سەردەمی ئاسن پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی ٣٣٠ی پ.ز لە ئێران پۆل:دەیەی ٣٣٠ی پ.ز پۆل:مێژووی ئەفریقای باکوور
گولا سۆر (ئەلبۆم)
گولا سۆر (گوڵی سوور) ئەلبۆمێکی گۆرانیبێژ جوان ھاجۆیە کە لە ساڵی ١٩٨٣ بڵاو کراوەتەوە. لە ٩ ستران پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبومەکانی جوان حاجۆ پۆل:ئەلبومە کوردییەکان
شا جەھان سێیەم
شا جەھان سێیەم (١٧١١–١٧٧٢) کوڕە بچووکەکەی ئاورەنگزێب بووە و بۆ ماوەیەکی کورت ئیمپراتۆری گورکانەکانی ھیندستان بووە.
حوکمڕانی
«شا جەھانی سێیەم» (شا جەھانی سێیەم) ئیمپراتۆرێکی تەمەن کورتی موغەکان بووە. ئای پاشا ئاورەنگزێب عەلامگیر دە سەب تۆن خوتە بتە کام باخش دە سەب تۆن و دە بتە بتە موھی ئەل سونەت میرزا دا بتاتا لە ساڵی ١٧٥٩ و بۆ ماوەیەکی کورت دە لای سنون بەدشا بنایا گیا س دە پاس دەسەڵات نایین تەمەن دەسەڵاتی ڕەسەنی وەزیر عەزەم عیماد ئەل مۆڵک پیر بوویت؟ دوای ئەوە کیتا لە پۆستەکەی لابرا و نزیکەی ١٠ مانگ حوکمڕانی کرد.
شاھجەھان سوام موھیولمولک و ئیمپراتۆرییەتی موغەکانی بەدشا ٣. ئای محی الدین دا بێتا تێ ئاورەنگزیب دە بێتا، محەممەد کام بەخش دا وەدا بێتا سی. لە ساڵی ١٨٥٩ دوای مردنی عەلامگیری دووەم، عیماد ئەلمولک، وەزیرێکی بەھێزی شاھجەھانی سێیەم، سەرکەوتە سەر تەختی موغەکان و لە پاتنا عەلامگیری دووەمی لەدایک کرد، ھەڵات ئۆتێ، ١٨٠ ڤاچ، شا جەھان سێیەم، کوڕی شا عەلامی دووەم، ماراتا سەردار دی مەداد تۆن ھیتا داتا، سێداشیرۆ ڕاو بھاو، شا ئالامی دووەم، ئیمپراتۆری موغەکان، بانە داتا، سێداشیرۆ ڕاو بھاو. حوکمڕانی دەمریت ھەیە ھەڵوەشاوەتەوە.
شا عەلامی دووەم (١٧٥٩–١٨٠٦ ز حوکمڕانی کردووە، لەدایک بووە - ٢٥ی حوزەیرانی ١٧٢٨، شەھجەھان ئاباد، کۆچی دوایی کردووە - ١٩ی تشرینی دووەمی ١٨٠٦) ١٧ی پادشای موغەکان ئەمە ناوی ڕەسەنی شەھزادە عەلی گۆھار سییە. ئەو ئەلامگیری دووەم لە ساڵی ١٧٥٩دا لە شەرەفی خۆیدا سەرکەوتوو بوو و لەسەر تەختی پاشایەتی دانیشت. ئیمپراتۆر شا عەلامی دووەم اللە ئاباد دە ناڵ کۆمپانیای ڕۆژھەڵات تشامەی ھندستان سێن کۆمپانیای دی شان لە ھیندستانی ڕۆژھەڵاتی بەخشی.
پەیماننامەی کۆمپانیای ڕۆژھەڵاتی ھیندستان
شا عەلامی دووەم ھەموو کەسێکی بە ھەڕەشە بۆ سەر تەختەکەی دەزانی. بۆیە عەبدالی دی پەنجانی کردە تۆو دی بەجان دی لای ماراتا نۆ وەک پارێزەری خۆی. بەڵام لە ساڵی ١٧٦١ لە شەڕی سێیەمی پانیپاتدا، عەبدالی ٩ جار شکستی بە ماراتاکان ھێنا. ڕێگەی دا شا عەلامی دووەم لەسەر تەختی نیودەلھی بمێنێتەوە. ھەرچەندە دواتر ئاواتی ئەوە بوو کە ئێسکەکان لاببات و خۆی دەست بەسەر تەختی دەھلیدا بگرێت، بەڵام پلانەکەی ھەرگیز بەدی نەھات. بەڵام ئەم شکستەی شا شا ئالامی دووەم ھیچ سوودێکی نەبوو. لە ناوەڕاستی ساڵی ١٧٦٤دا ڕێگەیان دا دەسەڵاتیان زیاد بکات و ھەوڵێکی دیکەیان دا بۆ شکستپێھێنانی ئینگلیزەکانی بەنگال نەواب شوجاود-دەولای عود و نەواب میر قاسمی ھەڵھاتووی بەنگال لەلایەن… ئینگلیزەکان لە بووکسار (١٧٦٤ ز) لە کاتی جەنگدا سوپای شاھانە شکستی ھێنا و ئیمپراتۆر شا عەلامی دووەم کۆمپانیای ڕۆژھەڵاتی ھیندستانی لە ئەلاھەباد واژوو کرد. لە ڕێگەی ئەم ڕێکەوتنەوە، بەدشا زەوییەکانی قەزاکانی کۆدا و ئەلاھەباد لە ئۆود و بەدشا بە بەنگال و بیھار و ئۆریسا دی دیوان (مافی بەردەوامبوون) کۆمپانیای ژمارە پێدرا ساڵانە. بەڵام شا عەلام تەنھا بۆ ماوەیەکی کورت ئەم سوودەی بەدەست ھێنا.
مانەوە لەسەر خانەنشینی کۆمپانیا
لە شەڕی سێیەمی پەنیپاتدا، دەسەڵاتی ماراتا بە دڵنیایییەوە زیانی پێگەیشت، بەڵام زۆری نەخایاند دەسەڵاتی خۆیان وەرگرتەوە - ئیمپراتۆر شا عەلامی دووەم وەزیری خۆی نەجیب بەغداد (غازی الدین) نارد بەھۆی پیلانگێڕییەکانەوە نەیتوانی بگەڕێتەوە دەھلی. داوای یارمەتی لە ماراتاکان کرد و قەزای ئەلاھەبادی ڕادەستی سەرۆک مەراتا مەھادجی شیندە کرد. بەم شێوەیە شا ئالامی دووەم بە ھاوکاری ماراتاکان لە ساڵی ١٧٧١ گەڕایەوە بۆ دەھلی، بەڵام وەک بووکەڵەیەک لە دەستی ماراتاکاندا لەوێ مایەوە. ھەر بۆیە کۆمپانیای ڕۆژھەڵاتی ھیندستان گرێبەستی ئەلاھەبادی شکاند و شا ئالامی دووەم قەزای کۆدا و ئەلاھەبادی وەرگرتەوە و ساڵانە ٢٦ لاک ڕوپییەیان پێنەدا، کە پێشتر ئینگلیزەکان دەیاندا بە بەنگال، بەڵێن درابوو لە ساڵی ١٧٦٤ بدرێت. . بەھۆی ئەمەوە بارودۆخی ئیمپراتۆر شا عەلامی دووەم خراپتر بوو و تا جەنگی دووەمی ئەنگلۆ-مەراتا (١٨٠٣–١٨٠٥ز) لە پەناگەی مەراتادا مایەوە.
مردن
لە کاتی جەنگی دووەمی ماراتادا ھێزەکانی کۆمپانیای ڕۆژھەڵاتی ھیندستان بە سەرۆکایەتی ژەنەڕاڵ سێک لە دەھلییەوە سوپای مەھاجی شیندەیان تێکشکاند. دوای ئەمەش کۆمپانیای ڕۆژھەڵاتی ھیندستان ھەردوو شا عەلامی دووەم و ڕاجگارەکەی لە دەھلی کۆنترۆڵ کرد. پاشا پیر و کوێر بوو. ئای ئەوەندە بێدەسەڵات. ئای کۆمپانیای ڕۆژھەڵاتی ھیندستان بە خانەنشینی دەژیا. لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٨٠٦ کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧١١ پۆل:مردووانی ١٧٧٢ پۆل:موسڵمانانی ھیندی پۆل:پاشاکانی گورکانی لە هیندستان
٦٩٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
فەرھەنگی زارەکیی موکریان
فەرھەنگی زارەکیی موکریان زنجیرەفەرھەنگێکی زمانی کوردییە کە فەرھەنگنووسی کورد سەلاح پایانیانی نووسیونی و دوابەدوای یەک بڵاو دەکرێنەوە. داڕشتەی ئەم فەرھەنگە وەک لە نێوەکەیەوە دەردەکەوێت جیاوازترە لەو کۆمەڵە فەرھەنگەی تا وێستا وەک وشەدان نووسراون و کارێکی دەگمەنە لەسەر زمانی کوردی لە موکریانی ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا. ئەم فەرھەنگە بەشی منداڵان و ژنان و کشت و کاڵ و خورد و خۆراکی لێ دەبێتەوە و ھەر کام بۆ خۆیان لکێکی سەربەخۆن. تا ئێستا ئەم بەرگانەی بڵاو بوونەتەوە:
دەزگای چاپ و پەخشی موکریانی ساڵی ٢٠١٩ سەرجەم ئەو بەرگانەی پێشتر بڵاو کرابوونەوە، وەک پڕۆژەیەک، لە دیزایینێکی یەکدەست‌دا سەرلەنوێ چاپی کردنەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرھەنگە کوردییەکان پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٢ پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٧ پۆل:کتێبەکانی ٢٠١١ پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٢ پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٣ پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٤ پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٦ پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٨ پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٩ پۆل:کتێبەکانی ٢٠٢٠
کێشی جیھان (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)
کێشی جیھان (ئینگلیزی: Weight of the World) گۆرانییەکی گرووپی ڕۆکی ئەمریکی ئێڤەنێسنسە لە دووەم ئەلبومی ستودیۆیان بەناوی دەرگا کراوەکە (٢٠٠٦). لە October 2007 بڵاوکراوەتەوە وەک تاکێکی پرۆمۆت کراو لە کۆلۆمبیا. گۆرانییەکە لەلایەن ئەیمی لی و تێری باڵسامۆ نوسراوەتەوە و دەرھێنەرەکەشی دەیڤ فۆرتمان بوو، لی ئەم گۆرانییەی لەبارەی ئەو قورساییە نوسیبۆوە کە جەماوەرەکەی لەسەر شانی دایان نابوو.
پۆل:مۆسیقای ڕۆک پۆل:دەیەی ٢٠٠٠ لە مۆسیقا پۆل:٢٠٠٦ پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤەنێسنس پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤانێسێنس
دووچاوەکی بەپێی ڕەنگی پێست
جۆرێکە لە جیاکاری و بڕیاری پێشینەیی کە دەرئەنجامی مامەڵەکردنی جیاوازی لێ دەکەوێتەوە لەگەڵ خەڵکی دا بەپێی ئەو واتا و گرنگیەی ھەر کۆمەڵگەیەک لکاندوویەتی بە ڕەنگێکی پێستی دیاریکراوەوە.
لە لێکۆڵینەوەکانی ئەورووپا و ئەمریکا بەڵگەی بەھێز بە دەست گەیشتووە لەسەر جیاکاری ڕەنگی کە لە بوارەکانی وەک (دادوەری، بازرگانی، ئابووری، خانووبەرە، خزمەتگوزاری تەندروستی، ڕاگەیاندن و سیاسەت) دا ئەنجام دەدرێت. ڕەنگە کاڵەکانی پێست بە پەسەندتر ھەژمار دەکرێت لە زۆرێک لە وڵاتانی ئەفریقا، ئاسیا و باشووری ئەمریکا.
لەسەر ئاستی جیھان
کۆمەڵێک شیکاری قوڵ ئەو بەڵگانەیان بەدەست خستووە کە جیاکاری نەژادی و ڕەگەزی دەکرێت لە رێکاری دۆزینەوەی کار لە بازاری کاری ئەورووپا و باکووری ئەمریکادا. لە شیکارێکی وردی ساڵی ٢٠١٦ دا کە لەسەر ٧٣٨ بەژداربوو لە ٤٣ لێکۆڵینەوەی جیادا ئەنجام درابوو لەسەر ئەو وڵاتانەی ئەندامن لە (رێکخراوی ھاوکاری و گەشەسەندنی ئابووری) گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە جیاکرییەکی ڕەگەزی فراوان کراوە لە رێکاری دۆزینەوەی کار لە ئەورووپا و باکووری ئەمریکا لە نێوان ساڵانی ١٩٩٠ بۆ ٢٠١٥ دا. خوازیارەکانی کار کە سەر بە کەمینەیەکی کۆمەڵگەن دەبێت بە ڕێژەی لە ٥٠٪ زیاتر ھەوڵ بدەن و داواکاری کار پێشکەش بکەن بە بەراورد بە خوازیارە زۆرینەکانی کۆمەڵگە بۆ ئەوەی بانگێشتی چاوپێکەوتن بکرێن یان کاریان پێ بدرێت. لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا نایەکسانی کۆمەڵایەتی، ئابووری و تەندروستی لە کەسانی ڕەش پێست دا بە رێژەیەکی زۆر زیاترە لە ئەنجامی جیاکاری ڕەنگی پێست.
ئاسیا
مێژووی سپی کردنەوەی پێست لە رۆژھەڵاتی ئاسیادا دەگەرێتەوە بۆ سەردەمە کۆنەکان. لە کۆن دا، سپی بوون لە ژینگەیەک دا کە تیشکی خۆرێکی بەتین و توندی ھەبووە واتای ئەوە بووە کە کەسەکە وەک خانەدان و دەوڵەمەند مامەڵەبکات، لە ژوورەوە بێت زۆربەی کاتەکانی و خزمەتکارەکانی لە دەرەوە لەبەردەم خۆردا کاری بۆ بکەن و پێویستییەکانی ئەنجام بدەن. لە کۆی ١٠ ئافرەت کە سەرژمێریان بۆ کرابوو ٤ ئافرەت کرێمی سپی کردنەوەی پێستیان بەکارھێناوە لە ھۆنگ کۆنگ، مالیزیا، فلیپین و کۆریای باشور. لە چەندەھا کلتوری ئاسیای دا، سپێتی ڕەنگی پێست لە چیرۆکە خەیاڵییەکان دا وەک خەسڵەتێکی نایاب و ویستراو بۆ منداڵان باس کراوە و شازادە و شاژنەکان سپین و کەسایەتییە ئەفسوناوییەکانیان لەسەر ئەو ڕەھەندە بنیاد نراون.
ئەفریقا
لە چەندەھا بەشی ئەفریقادا، ئافرەتانی خاوەن ڕەنگی کاڵ و سپی وا تەماشادەکرێن کە جوانترن و ئەگەری زۆری ھەیە سەرکەوتووتر بن بە بەروارد بە ئافرەتانی ڕەش پێست و تۆختر. بۆیە زۆرجار بەھۆی ئەم بەربەستەوە ئافرەتان پەنا دەبەنە بەر چارەسەرەکانی سپی کردنەوەی پێستیان کە لە زۆربەی بارەکان دا زیانبەخشە بۆ جەستەیان.
لە ڕووی مێژووییەوە، ھۆکاری سپی کردنەوەی پێست دەگەرێتەوە بۆ داگیرکاری ئەفریقا لەلایان وڵاتانی ئەوروپاوە، بەھۆی ئەوەی کە کەسانی سپی پێست خاوەنی سود و دەستکەوتێکی پتر بوون لە کەسانی ڕەش پێست. ھەموو ئەمانە بووە ڕێ خۆشکەر بۆ دروست بوونی چینایەتی و ڕیزبەندی لەسەر بنەمای ڕەنگی پێست لە ناو نەتەوە داگیرکراوەکانی ئەفریقادا و بەجێھێشتنی کاریگەرییەکی دەروونی لەسەر تاکەکەسە ڕەنگ تۆخترەکان بەدرێژای چەندەھا دەیە.
داگیرکاری کاریگەری لە ھەردوو ڕەگەزی ژن و پیاویش کردووە لە وڵاتە ئەفریقییەکان دا، رێژەی ئافرەتان کە بەرھەمەکانی سپی کردنەوە بەکاردەھێنن ڕوو لە زیادبوونە لە وڵاتە ئەفریقییەکان دا. بەڕێژەی لە ٧٧٪ لە ئافرەتانی نەیجیریا، ٥٢٪ لە ئافرەتانی سێنیگال و ٢٥٪ لە ئافرەتانی مالی.
ئەورووپا
لێکۆڵینەوەکان پێشنیاریان کردووە کە چالاکییەکانی پۆلیس (وەک ھەبوونی زیاد لە پێویست بنکە و ڕێوشوێنی سەلامەتی و پۆلێنکردنی بە کۆمەڵی کەمایەتییەکان) بۆتە ھۆی بوونی ڕەگەزە کەمایەتییەکان لە دۆسییەکانی تاوانبارکردن دا بە ڕێژەیەکی یەکجار زۆر نایەکسان لە وڵاتانی سوید، ئیتاڵیا و بەڕیتانیا و وەیڵز. ھەروەھا ئەگەر ھەیە جیاکاری بکرێت لە ڕێی سیستەمی دادوەرییەوە کە بۆتە ھۆکاری رێژەیەکی زۆر لە تاوانبارکردنی کەمەیەتییەکان لە وڵاتانی ھۆڵەندا، ئیتاڵیا، ئەڵمانیا، دانیمارک و فەڕەنسادا.
لە شیکارێکی ساڵی ٢٠١٤ دا بەڵگەی بەھێز ھاتە کایەوە کە جیاکاری ڕەگەزی و نەژادی دەکرێت لە بازاڕی خانوبەرە و بازاری کاردا لە وڵاتانی ئەوروپی دا بەرامبەر بە (کۆمەڵە کۆچبەرەکان لە فەڕەنسا، کۆچبەرە تورکەکان لە ئەڵمانیا، کۆچبەرەکانی ئیسپانیا کە ناوەکانیان ئیسپانی نییە و بەرامبەر بە ڕەش پێستەکان لە بەڕیتانیادا.)
سەرچاوەکان
پۆل:جیاکاری
ئەنتۆنی ستار
وێنۆک|ئەنتۆنی ستار لەساڵی ٢٠١٢|130px
ئەنتۆنی ستار ئەکتەرێکی نیوزلەندییە، زۆرجار لە تەلەڤزیۆن کاردەکات، ڕۆڵەکانی بریتین لە زنجیرە تەلەفزیۆنییە ئەکشنەکانی بانشی(٢٠١٣ بۆ ٢٠١٦) و ھۆمڵاندەر لە زنجیرە تەلەڤزیۆنییە سووپەرھیرۆکەی دەستەی ھاوڕێکان. ستار خەڵاتی ئۆکتا بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت بەدەستھێنا بەھۆی ڕۆڵی لە فیلمی ئوسترالی "خۆزگە لێرە بوویتایە"  (٢٠١٢). لە ٤ی ئازاری ٢٠٢٢، ستار لە شاری ئەلیکانتێی ئیسپانیا دەستگیرکرا، دوای ئەوەی لە مەیخانەیەکی ناوچەکەدا ھێرشی کردە سەر چێشتلێنەرێکی تەمەن ٢١ ساڵ. سزای ١٢ مانگ تاقیکردنەوەی بەسەردا سەپێندرا و پێنج ھەزار و ٥٣٠ دۆلاری وەک قەرەبوو درایەوە بۆ ئەوەی زیندانی نەکرێت.
٥ی نیسان
٥ی نیسان ٩٥ەم ڕۆژی ساڵە (٩٦ لە ساڵی پڕدا). ٢٧۰ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتایی ساڵ.
بۆنەکان
پۆل:نیسان پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
شارستانی مەمەسنی
شارستانی مەمەسنی (، ) یەکێکە لە شارستانەکانی پارێزگای فارس، لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە وڵاتی ئێران. ناوەندی ئەم شارستانە شارۆچکەی نوورابادە.
بڕیارنامەی ١١٣٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٣٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٢٧ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
شارستانی مەمەسنی
شارستانی مەمەسنی لە ڕووی جوگرافییەوە لە باشووری ڕۆژئاوای ئێران و ڕۆژئاوای پارێزگای فارس ھەڵکەوتووە. بەپێی ئەو سەرژمێرییەی کە لە ساڵی ٢٠١٦دا ئەنجامدراوە ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارستانە یەکسانە بە ١١٧ ھەزار و ٥٢٧ کەس.
ئەو ناوچەیەی مەمەسنی تیایدا دامەزرا، سەرەتا سەرنجی ئەو ھۆزانە درا کە بەھۆی بوونی لەوەڕگەی دەوڵەمەندەوە بژێوی ژیانیان لەسەر بنەمای کشتوکاڵ و ئاژەڵداری ھەبوو.
بڕیارنامەی ١١٣٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٧
شارستانی مەمەسنی
خەڵکی ئەم شارستانە خەڵکی لوڕن. لە چەند ساڵی ڕابردوودا لەگەڵ دۆزینەوەی سامانی نەوت لە ناوچەی مەمەسنی، ئەم شارستانە زیاتر گرنگی پێدرا. کشتوکاڵ لە دێرزەمانەوە تا ئەمڕۆ جێگەی سەرنجی خەڵکی مەمەسنی بووە. بوونی بینای ھەخامەنی لیدۆما لەم شارستانەدا کە تەمەنی پێنج ھەزار ساڵە. ھەروەھا ھەبوونی چەندین بینای مێژوویی ئاماژەیە بۆ مێژووی دەوڵەمەندی ئەم ناوچەیە.
مێژوو
لەمێژوودا گەردیزی ھاتووە لەبەرئەوەی فەرەیدۆن زەھەکی بردووە بۆ دەماوەند لەکاتێکدا لە ڕفاندنی زەھەکدا خەوتبوو، بە پاسەوانەکەی وت ئەگەر ئازادم بکەیت دەتکەمە پاشای ئێران. ئەویش ھەستا و لە شوێنێکی تر داینا و لەوێ ناویان لێنا نۆبەنگات. لە نزیک شاری نووراباد شاری کۆنی نۆبەندانگ بوو.
پایتەختی ئەو پارێزگایەی کە مەمەسنی لێی بوو، شاری شاپور بوو کە چەند کیلۆمەترێک لە کازیرونەوە دوورە، کە لە سەردەمی لاوازبوونی حکومەتی دەیلامی و ساڵانی یەکەمی سەردەمی سەلجوقییەکان نووسیویانە. لەلایەن ئەبو سەعید شوانکارییەوە ڕووخێندرایە سەر زەوی؛ بەڵام دواتر لەلایەن مەمەسنییەکانەوە چاککرایەوە و نۆژەنکرایەوە و ئاوەدانی ڕابردووی خۆی وەرگرتەوە. ئەو ناوچەیەی مەمەسنی تیایدا دامەزرا، سەرەتا سەرنجی ئەو ھۆزانە درا کە بەھۆی بوونی لەوەڕگەی دەوڵەمەندەوە بژێوی ژیانیان لەسەر بنەمای بەخێوکردنی ئاژەڵ ھەبوو.
بۆ یەکەمجار ناوی مەمەسنی لە سەدەی پێنجەمی کۆچیدا ھات و دواتر حەمدوڵڵا موستەوفی چیرۆکی ھاتنی مەمەسنییەکان دەگێڕێتەوە. لە ڕووداوەکانی پەیوەست بە ساڵانی ١١٦٥ و ١١٦٦ دەبینین کە جەعفەرخان زەند برای خۆی محەممەد خانی ناردووە بۆ ناوچەکە بۆ سزادانی خێڵی سێلاحشووری مەمەسنی و پێویستە بزانرێت بنەماڵەی زەندییەکان پەیوەندی خزمایەتییان لەگەڵ خێڵەکانی مەمەسنی ھەبووە. دایکی محەممەد خان زەند خەڵکی مەمەسنی بووە.
ئەو ڕێگایەی کە ئەو سەردەمە بە ناوچەی مەمەسنیدا تێدەپەڕی، ئەمڕۆ ڕێگای چنارشاھیجان- باشتە. لە ساڵی ١٢٤٥ی زایینیدا فەتح عەلی شا لە گەشتەکەیدا بۆ خوزستان و لوڕستان بە چنارشاھیجان و سەراب بەھرامدا تێپەڕی و لە فەھلیان کەمپێکی دانا. فەھلیان لەو سەردەمەدا ناوەندی ناوچەی مەمەسنی بووە.
بەپێی بەڵگەنامە و کتێبە مێژووییەکان، ھەڵکۆڵینە شوێنەوارییەکان و تیۆرییە ئەنترۆپۆلۆژییەکان، مێژووی شارستانی مەمەسنی بەسەر سێ بەشدا دابەشکراوە:
بوونی دارستان و لەوەڕگە فراوانەکان، سەرچاوەی دەوڵەمەندی ئاو و خاک، دەشتە بەپیت و نزمەکان، کەشوھەوا و فرەچەشنی ڕووەک و ڕاوکردنی زۆر، ھەموویان ھەلومەرجێکی لەبار و لەبار بوون بۆ ئەوەی شارستانیەتەکانی سەرەتای پێش مێژوو لەم کەشوھەوا فراوانەدا پێکبھێنن و گەشە بکەن و داھێنان بکەن .وە با بۆ چەندین سەدە بەردەوام بێت و کاریگەرییەکانی تا ئەمڕۆش بمێنێتەوە. مەمەسنی وەک پردێک لە نێوان بۆیەر ئەحمەد، پارس، خوزستان، زاگرۆس، بووشێھر، و کەنداوی فارس دانراوە و دەتوانرێت لە ڕێگەی لێکۆڵینەوەی زانستی و شوێنەوارەوە ھەموو کولتوور و شارستانییەتی پێش مێژووی پارێزگاکانی دراوسێی تێدا بگەڕێن. پاشماوەی سەردەمی پێش مێژوو لەم شارستانەدا سەر بە ھەزارەی دووەم تا ھەشتەمی پێش زایین، کە لە شێوەی گردی دێریندا دیارە.
بەرھەم و بینای مێژوویی ئیسلامی لە سەرانسەری مەمەسنی بەردەستە، لەنێویاندا دەتوانرێت باس لە شارەکانی خەفراک و تەشغە لە شۆسانی و مەسیری و شاری چاھەربازار تەل سپید بکرێت. ناوی کۆنی ئەم شارستانە لە سەرەتای دروستبوونی (ئەنبوران) و لە کۆتایی بنەماڵەی سەفەوییەکاندا گۆڕدرا بۆ مەمەسنی.
مێژووی لوڕستان
وێنۆک|بڵاوبوونەوەی [[لوڕەکان]] لوڕستان بە واتای نیشتەجێبوونی لوڕ دێت. وشەیەکە ئاماژەیە بۆ خاکی لوڕ و بە واتای ئەو ناوچە جوگرافییە دێت کە لوڕەکانی تێیدا دەژین. بەم ڕوونکردنەوە سنوورەکانی لوڕستان لە دەشتەکانی ڕۆژئاوای خانەقین و مەندەلی لە عێراقەوە تا دەشتی ئەرجان لە پارێزگای فارس لە ئێران و لە باکوورەوە لە پارێزگای ھەمەدان دەبینرێت، تا کەناراوەکانی کەنداوی فارس. پێش دەسەڵاتی سەفەوییەکان، پانتایی ناوی لوڕستان نیشتەجێبوونی بۆیار ئەحمەدی و ھۆزەکانی بەختیاری لەخۆ گرتبوو. بەڵام دوای دەسەڵاتی سەفەوییەکان، نشینگەی لوڕی بەختیاری بە ناوچەی بەختیاری ناونرا و جوگرافیای ناوی لوڕستان تەنیا لە سنووری پارێزگاکانی ئێستای لوڕستان و ئیلام سنووردار بوو. ھەروەھا ئەم ناوچەیە لە سەردەمی دەسەڵاتی قاجاڕەکاندا بەسەر دوو بەشدا دابەش بووە بە ناوەکانی پشتکۆ و پێشکۆ. ئەمڕۆ لوڕستان ناوی یەکێک لە پارێزگاکانی ڕۆژئاوای ئێرانە.
شوێن
شارۆچکەی نووراباد کە ناوەندی شارستانەکە، دەکەوێتە ٥١ پلە و ٣١ خولەک درێژی و ٣٠ پلە و ٧ خولەک لە پانی و لە بەرزی ٩٢٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە. شارستانی مەمەسنی لە باکوور و ڕۆژئاواوە لەگەڵ پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شارستانی سێپیدان، لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شارستانی شیراز، لە باشوورەوە لەگەڵ شارستانی کازیرون و لە باشووری ڕۆژئاواوە لەگەڵ پارێزگای بووشێھر ھاوسنوورە.
کەش و ھەوا
لە ڕووی کەشوھەواشەوە شارستانی مەمەسنی سێ کەشوھەوای ھەیە:
بەرزترین پلەی گەرما لە مانگی ئابدا ٤١.٥ پلەی سەدییە و نزمترین پلەی گەرما لە مانگی یەکدا ٤.٥ پلەی سەدییە، تێکڕای بارانبارینی شارستانەکەش ٥٥٠ ملیمەتر لە ساڵێکدا دەبێت.
بەرزایی و ئاوەکان
ڕووبار و دەریاچە: شارستانی مەمەسنی زۆرترین ڕووباری ھەیە لە پارێزگاکەدا. گرنگترین ڕووبارەکانی ئەم شارستانە بریتین لە: ڕووباری ھەفت بارام و شور لە دۆشمان زیاری، ڕووباری فەھلیان، ڕووباری کاتی، ڕووباری تانگ شیڤ لە بەشی ڕۆژئاوای گوندی حوسێن ئاباد، ڕووباری کێر سیا، و تاڵاوەکانی بارام شۆر لە ڕۆژئاوای بابامۆنیر دەتوانرێت باسیش بکرێت.
زمان
وێنۆک| ئەو ناوچانەی باشووری [[ئێران کە بە زمانی لوڕیی باشووری قسە دەکەن (زەردی تۆخ)]] خەڵکی شارستانی مەمەسنی بە شێوەزاری لوڕی مەمەسنی قسە دەکەن؛ ئەم زاراوەیە یەکێکە لەو زاراوانەی لوڕی کە لە نێو خەڵکی لوڕی کۆندا باوە. زاراوەی سەرەوە لە پۆلی زاراوەی لوڕیی باشووریدا ھاتووە.
ناوەندەکانی خوێندنی باڵا
ئەم شارستانە زانکۆی ئازادی ئیسلامی، پەیام نوور، فریاگوزاری، کۆلێژی تەکنیکی، مەدرەسەی ئیمام سدیق (ع)، مەدرەسەی نەرگسیە، زانکۆی دەوڵەتی مەمەسنی و زانکۆی ناحکومی ئاریۆبەرزان ھەیە.
جل و بەرگ
جل و بەرگی ژن و پیاوی مەمەسنی وەک خەڵکی تری پارێزگا و شارەکانی دراوسێ، جوانی و شکۆیەکی تایبەتی ھەیە. بە پێی ئەو لێکۆڵینەوەیانەی لە کتێبەکانی نیگارکێشانی قوتابخانەی شیرازدا ئەنجام دراون، ئەم جۆرە جلوبەرگە کۆنترە لە سەردەمی تەیمووری لە سەدەی ٨ی کۆچی. جل و بەرگی ناوخۆیی و نەریتی ژنانی لوڕی مەمەسنی لە سێ بەشی سەرەکی پێکدێت: سەر، سەرەوەی جەستە و خوارەوەی جەستە، کۆی ئەم سێ بەشەیە، ڕووماڵێکی تەواو بۆ خانمان دابین دەکات.
لە ڕوانین بۆ جل و بەرگی لوڕی مەمەسنی، کە جیاوازییەکی ئەوتۆی نییە لە چاو جل و بەرگی کورداندا، گەواھیدەری ئەوەیە کە لوڕ و کورد یەک نەتەوەن و بوارەکانی ڕامیاری و ئایینی و جوگرافیا و داگیرکاری و ناحەزانی کورد بوونەتە ھۆی ئەوەی کورد و لوڕ بە دوو نەتەوەی جودا لەقەڵەم بدەن.
دابەشی کارگێڕی
شارستانی مەمەسنی چوار ناوچەی ھەیە: شارۆچکە و شارەدێ: نووراباد، خومەزار شارەدێ: بابامونیر شارەدێ: – شھرھا: –
شارستانی مەمەسنی نزیکەی ٦٠٠ گوندی ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای فارس پۆل:شیراز پۆل:شارستانی شیراز پۆل:شارەکانی ئێران
ئان سکات
ئان سکات نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:سیناریۆنووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥ پۆل:ژنانی دووڕەگەزخواز
کتێب
وێنۆک|پەرتووک کتێب یان پەرتووک (بە عەرەبی: کتاب - بە ئینگلیزێ: book) ناوێکە بەکاردێت بۆ یەکێک لە پیرۆزترین کاڵاکانی (شمەکەکانی) مێژووی ھەموو مرۆڤایەتی، کە خزمەتێکی یەکجار گەورەی بە مرۆڤایەتی کردووە لە ھەموو بوارەکانی ژیان و گوزەرانیدا، بەردەوامیشە لەم خزمەتە، پەرتووک تاقە شتە کە ھەموو مرۆڤایەتی بە جیاوازی بیروباوەڕ و ئایین و ڕەگەزیانەوە بە پیرۆزی دەزانن و ھیچ کەسێک نییە لەم جیھانە پان و بەرینەدا دژی پەرتووک بێت، بەڵام وەکوو کاڵا نەک وەکوو ناوەڕۆک، چونکە ناوەڕۆکی پەرتووک ھەموو جارێک بە دڵی خوێنەر نابێت و جاری واش ھەیە وا لە خوێنەر دەکات کە نەک ھەر بەدڵی نەبێت بەڵکوو دژیشی بوەستێت. بەڵام وەکوو کاڵایەک پەرتووک لەلایەن ھەموو کەسێک و ھەموو بیروباوەڕێک بە سەرچاوە و بنچینەی زانست و داھێنان و پێشکەوتن دادەنرێت.
250px|وێنۆک|پەرتووکخانە
پەرتووک باوی بەسەرناچێت
خوێندنەوەی پەرتووک چێژی تایبەتی خۆی ھەیە و ھەرگیز باوی ناڕوات و بەسەرناچێت. لەگەڵ ئەوەی پێشکەوتنێکی گەورە لە ھەموو بوارەکانی ژیاندا دروست بووە و چەندین ھۆکاری کات بەسەربردنی جۆراوجۆری وەکوو (ئینتەرنێت و تەلەڤیزیۆن و یارییە ڤیدیۆیییەکان و ھتد... ) ھاتوونەتە بەرھەم، بەڵام نەیانتوانیوە و ناشتوانن جێگەی پەرتووک بگرنەوە، تەنیا ئەوە نەبێت تۆزێک کاریان کردووەتە سەر ژمارەی خوێنەران و خۆشەویستانی.
پەرتووک و شارستانییەتی
پەرتووک وەک ناوی دەرکردووە بە باشترین ھاوڕێی مرۆڤ بنەمای ھەموو شارستانیەتی و پێشکەوتنێکە، ھەر گەلێک خۆشەویستی پەرتووک بن سەرکەوتنیان مسۆگەرە و ھەر گەلێکیش گرینگی پێ نەدەن و بەدەمییەوە نەچن و نەیکەنە ھاوڕێی ئایین و ژینیان ئەوا لە شەمەندەفەری پێشکەوتندا جێگایان نابێتەوە و سەرەنجامی باشیان نابێت و ناتوانن بەسەر دووژمنانیاندا زاڵ بن.
وێنۆک|ڕاست|alt= لە سەرەتاکانی پەیدابوونی نووسین لە شارستانییە کۆنەکان، چەن ئۆبجێکتێکی تر بەکارەھێنران بۆ نووسین وەکو؛ بەرد، قوڕ، دار، شیتی کانزایی و ئێسک.|دەستنوسێکی سۆمەری لەسەر تاتە قوڕێک
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبەکان پۆل:بەرھەمەکانی کاغەز پۆل:بەڵگەکان
کەی ئێن ئێن
کەی ئێن ئێن یان تۆڕی ھەواڵی کوردی (بە ئینگلیزی: Kurdish News Network) ناسراو بە (KNN)، کەناڵێکی ئاسمانیی کوردییە و پڕۆگرامەکانیشی بە زمانی کوردییە، کەناڵەکە لە ساڵی ٢٠٠٨ دامەزراوە و دەستی بە وەشانی خۆی کردووە. ئەمەش لە لایەن نەوشێروان مستەفای ڕێکخەری بزوتنەوەی گۆڕان بووە. بنکەی سەرەکی کەناڵەکە لە شاری سلێمانییە، کۆمپانیای وشە خاوەنی کەناڵەکەیە.
بەرنامەکان
ئەو پڕۆگرامانەی لە تۆڕی ھەواڵی کوردی پەخش دەکرێن یاخود پەخشکراون:
سەرچاوە و پەراوێزەکان
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی پۆل:ھەواڵنێرییە کوردییەکان پۆل:ماس میدیا لە سلێمانی
مۆ یان
٣٠٠px|وێنۆک|چەپ|مۆ یان لە ساڵی ٢٠٠٨ لە ھامبوورگی [[ئەڵمانیا]] گۆوان مۆیێ بە نازناوی ھونەری مۆ یان (بە چینی سادەکراو: 管谟业) لە دایکبووی ١٧فێبریەی ساڵی ١٩٥٥ لە وڵاتی چینە. ئەو خەڵاتی نۆبێلی ساڵی ٢٠١٢ زایینی مسۆگر کرد. مۆ یان بە زمانی چینی واتە (ھەرا مەکە!، دەنگ مەکە!)، ئەو دەڵێت کە لە وڵاتی ئەو زۆر قسە کردن کارێکی باش نیە و ئەو مرۆڤێکە کە زۆر قسە دەکات ھەر بەم ھۆیەوە ئەم ناوەی ھەڵبژاردووە کە وا لە بیری نەچێت کە نابێت زۆر قسە بکات. یەکەمین ڕۆمانی ئەو بە ناوی باران بارین لە شەوگاری بەھار لە ساڵی ١٩٨١ لە چاپ درا.
کریگەری ھونەری
مۆ یان بەھۆی رێئالیسمێ کە لە ناو کارەکانیدا زۆر بەرچاوە بەوەوە دەناسرێت کە لە گابریێل گارسیا مارکێز کاریگەری وەرگرتووە.
خەڵاتی نۆبێل
لە ١١ی ئۆکتوبری ساڵی ٢٠١٢ ئاکادێمی سویدی نۆبێل، سەد وو نۆھەمین خەڵاتی خۆی دایە مۆ یان "بە ھۆی ئەو شاکارە ڕێئالیستیە کە چیرۆکە خەڵکیەکانی لەگەڵ مێژوو و کاتی سەردەم دا تێکڵاو کردووە". لە کاتی وەرگرتنی ئەم خەڵاتە مۆ یان تەمەنی ٥٧ ساڵ بوو. ھەروەھا ئەو یەکەمین خەڵاتبەری نۆبێلە کە دانیشتووی خاکی چینە.
ھۆنامەی پێدانی نۆبێل
ھۆنامەی ئەکادیمیای سوێدی بۆ پێدانی خەڵاتی نۆبێڵ بە نووسەری چینی، مۆ یان! وەک ھەمیشە، سادە و کورت و پوخت و ڕێکوپێک:
"پێکبەستنی حەکایەتە فۆلکلۆرییەکان، زەمانی ھاوچەرخ و مێژوو، بە ڕێئالیزمێکی وەھمییانە."
گوتەی پیتێر ئینگلۆند
گوتەی پیتێر ئینگلۆند، سەرۆکی ھەمیشەییی ئەکادیمیای سوێد، لە بارەی مۆ یان، براوەی نۆبێڵی ئەمساڵەوە:
ئەو لە چەند لایەنەوە نووسەرێکی بێھاوتایە، لە ناوچە و ژینگەیەکی تاکەوە دیدێکی تایبەت بە خۆمان پێ دەبەخشێ. ئەگەر بڕیار بێ لەگەڵ کەسێکدا پێکی بگرین، ئەوا دەکرێ ناوی نووسەرانی وەک، فاکنەر، دیکنز، ڕابلێ، بھێنین. ئەو پەسنی شوێنێک دەدا، کە بە بۆچوونی من، کەس لە ئێمە ئاگای لێ نییە، پەسنی شوێنێکی فرە بچووک، لە ژینگەی لادێیی چینەوە.
گوتەیەکی مۆ یان
تەنیایی و برسییەتی کلیلی داھێنانن.
نەیمار دا سیلڤا
نەیمار دا سێلڤا سانتۆس جۆنیۆر (بە ئینگلیزی: Neymar) لەدایکبووی ٥ی شوباتی ١٩٩٢، نێیمار یاریکەری ھێڵی ھێرشبەرە کە یاری بۆ یانەی پاریس سان جێرمان و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل دەکات. نێیمار پێشتر یاری بۆ یانەی سانتۆسی بەڕازیلی کردووە، ھەروەھا نەیمار زۆرجار بە جێگرەوەی پێلێ دەچوێندرێت لەلایەن بەڕازیلییەکانەوە. ئەوکاتەی یاری بۆ بارسێلۆنا دەکرد، ھاورێی نزیکی لیۆنێل میسی و لویس سوارێز بوو، لەڕیزی پێشەوەی بارسا سێیانەیەکی تۆقێنەریان دروست کردبوو.
نەیمار دوای بەسەربردنی سێ وەرز لە یانەی بارسێلۆنا و بەدەستھێنانی ٨ نازناو ڕوویکردە یانەی پاریس سان جێرمان، ئەمەش دوای ئەوە ھات کەوا یانە پاریسییەکە ئامادەبوو بڕی شکاندنی بۆندەکەی نەیمار بدات کەوا ٢٢٢ ملیۆن دۆلار کە ئەمەش نەیماری کردە گرانترین یاریزانی جیھان.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢ پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢ پۆل:مێدالیاوەرگرانی زێوی ئۆڵمپیکی بەڕازیلی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەڕازیلی پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣ پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی یانەی پاریس سان جێرمان پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١١ پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٥ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦ پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا پۆل:یاریزانانی لیگ ١ پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
پارێزگای ئەلیزاڤێتپۆل
وێنۆک|نەخشەی کارگێڕی پارێزگای ئەلیزاڤێتپۆل پارێزگای ئەلیزاڤێتپۆل (بە ڕووسی پێش چاکسازی: Елисаветпо́льская губе́рнія، ڕۆمانیکردنی ڕووسی. یەلیساڤێتپۆلسکایا گوبێرنیا؛ ئەرمەنی: Ելիզավետպոլի նահանգ)، ھەروەھا بە پارێزگای گەنجا ناسراوە (بە ئازەربایجانی: Gəncə quberniyası) لە دوای ساڵی ١٩١٨، guberniya ("پارێزگاری") بوو لە جێگری پاشایەتی قەفقاز لە ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، پایتەختەکەی لە ئەلیزاڤێتپۆل (گەنجە). ڕووبەری پارێزگاکە ٤٤٬١٣٦ کیلۆمەتر چوارگۆشە بوو و تا ساڵی ١٨٩٧ ٨٧٨٬٤١٥ دانیشتووی لەخۆگرتبوو ئیدارەی ئەلیزاڤێتپۆل لە ڕۆژاواوە ھاوسنوور بوو لەگەڵ پارێزگای ئێریڤان، لە باکوورەوە لەگەڵ پارێزگای تیفلیس و زەکاتال ئۆکرۆگ، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ئۆبلاستی داغستان، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ پارێزگای باکوو و لە باشوورەوە لەگەڵ فارس.
جوگرافیا
لە شوێنەکانی دیکەشدا وڵاتەکە سیمایەکی فەلاتێکی ھەیە، بەرزییەکەی ٧ ھەزار بۆ ٨ ھەزار پێیە، بە قووڵی لەلایەن لقەکانی ئاراسەوە خەندەق کراوە. ھەموو جۆرەکانی کەشوھەوا لە لووتکە بەفراوییەکان، چۆڵەوانییەکانی ئەلب و بیابانە بەردینەکانی ئاستە بەرزەکاندا دەبینرێن، تا دەگاتە لێوارەکانی گردەکان و چەمی وشکی خەزەر.
دیمۆگرافی
ژمارەی دانیشتووانی ساڵی ١٨٨٦ ٧٢٨٩٤٣ کەس بووە، لە ٣ شار (ئێلیزاڤێتپۆل، نوخا، و شوشا) و ١٥٢١ گوند دەژین. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ١٨٨٦ کە لە فەرھەنگی ئینسایکلۆپیدی برۆکھاوس و ئێفرۆندا ڕاپۆرتکراون، مەسیحییە ئۆرتۆدۆکسەکان ٠٫٢١٪ی دانیشتووانی پارێزگاکەیان پێکھێناوە، و سێکتانی جۆراوجۆر ("تائیفییەکان") لە دەوروبەری ١٪ (~٧٣٠٠ کەس). ئەمەش بەو مانایەیە کە زۆربەی ڕووسییە نەتەوەیییەکانی ئەو کاتە لە پارێزگاکەدا (١٫١١٪ی دانیشتووانی ٧٢٨٩٤٣ دانیشتووی پارێزگاکە لە ساڵی ١٨٨٦) ئەندامی کۆمەڵگە جۆراوجۆرە تائیفییەکانی وەک دووخۆبۆر و مۆلۆکان بوون.
سەرچاوەکان
ئەلیزاڤێتپۆل پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٨ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٧ پۆل:ئازەربایجان لە سەدەی ٢٠ەم
سوون تزو
سون تزو (لەدایکبووی ٥٥٤ پ. ز - مردووی ٤٩٦ پ. ز) نووسەر و پلاندانەر و جەنەڕاڵی چینی بووە. بە نووسینی کتێبی ھونەری شەڕ بە ناوبانگە کە بە یەکێ لە کتێبە کاریگەرەکانی جەنگی دادەنرێ.
کتێبی ھونەری جەنگی لە ٦٠٠٠ ڕستە و ١٣ بەش پێکھاتووە، و کاریگەری خستۆتە سەر ڤۆ نگوین جیاپ کە سەرکردایەتی سوپای ڤێتنامی کردووە بۆ شکاندنی سوپای فەرەنسی و ئەمریکی لە پەنجاکان و شەستەکانی سەدەی ڕابردوو. وە لویس فلیپی سکۆلاری ڕاھنەری بەڕازیلی کە جامی جیھانی ٢٠٠٢ی بەدەست ھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سون تزو پۆل:مردووانی ٤٩٦ی پ.ز پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ٥ی پێش زایین پۆل:نووسەرە چینییەکانی سەدەی پێنجەمی پێش زایین پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ٦ی پێش زایین پۆل:نووسەرە چینییەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین پۆل:نووسەرە سەربازییەکان لە چینی دێرین پۆل:ستراتیژیدانەرانی سەربازی پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:ژەنەڕالەکانی ویلایەتی ژاوۆ پۆل:فەیلەسووفەکانی زنجیرە فەرمانڕەواییەتی ژۆو پۆل:خەڵکی چینی دێرین پۆل:زانستی سەربازی پۆل:فەیلەسووفە چینییەکان پۆل:نووسەرانی چینی
کابھی خوشی کابھی غەم
کابھی خوشی کابھی غەم (بەکوردی:هەندێکجار خۆشی هەندێکجار خەم…) فیلمی هیندی ٢٠٠١ی درامییە، لەنووسین و دەرهێنانی کاران جۆهەرە، ڕۆژی ١٤ی کانوونی یەکەم(١٢)ی ٢٠٠١ بۆیەکەمینجار نمایشکراوە. هەریەکە لە ئەمیتاب باچان و جایا باچان و شاروخ خان و کاجۆل و ریتیک ڕۆشان و کارینا کاپوور ڕۆڵی سەرەکی دەبینن لەم فیلمە. فیلمەکە پێشوازییەکی باشی لێکرا کەداهاتی کۆتایی ٢٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی بوو لەوکاتەی ٦ ملیۆن دۆلار تێچووی فیلمەکە بووە، فیلمەکە لەکاتی خۆیدا بووە پڕداهاترین فیلمی دەرەوەی هیند ئەو ڕیکۆردەشی تاکوو ٢٠٠٦ مایەوە ئەوکاتەی فیلمی هەرگیز مەڵێ ماڵئاوا (Kabhi Alvida Naa Kehna) ئەو ژمارەیەی شکاند. وە فیلمەکە توانی پێنج خەڵاتی فیلم فەیر بباتەوە.
چیڕۆکی فیلم
فیلمەکە باس لەخێزانی یاش ڕایچاند (ئەمیتاب باچان) دەکات لەگەڵ ژنەکەی ناندینی (جایا باچان) و دوو کوڕی دەژین، کوڕە گەورەکەی ناوی (ڕاهول)ە -(شاروخ خان) ئەو کوڕەیان هەڵگیراوەتەوە لەلایەن ئەو خێزانە واتە کوڕی ڕاستەقینەیان نییە وەئەم ڕاستییەش تەنیا کوڕەبچووکەکەیان نایزانێت، کوڕە بچووکەکەشییان ناوی ڕۆهان.
ڕۆژان دەڕوات ڕاهول گەورە دەبێت ڕۆژێک کچێک دەبینێت بەناوی ئەنجەلی شارما (کاجۆل) کەدەبن بەهاوڕێی یەکتری و دواییش خۆشەویستی یەکتری بەڵام ئەو خۆشەویستییە جۆرێکدەبێت لەمەحاڵ چونکە خێزانی ئەنجەلی باکگرەوەندێکی کرێکار و ئیشکەرییان هەیە لەبەرامبەر خێزانە دەوڵەمەندەکەی ڕاهول، دوای ئەمە خێزانی یاش کوڕە بچووکەکەیان دەنێرن بۆخوێندن لەدەرەوەی وڵات کەزۆربەی سەرانی خێزانەکەی لەو خوێندگایانە خوێندییان تەواوکردووە، وە یاش داوا لە ڕاهول دەکات نەینا (ڕانی موکەرجی) بکاتە هاوسەری خۆی کەکچی نزیکترین هاوڕێی ئەوە. بەڵام نەینا وازدەهێنێت چونکە دەزانێت ڕاهول ئەنجەلی خۆشدەوێت و داواشی لێدەکات بەدوای دڵی خۆی بکەوێت. کاتێک یاش بەوە دەزانێت ئەو هاوسەرگیرییە سەرناگرێت بەهۆی خۆشەویستی ڕاهول بۆ ئەنجەلی ئەو دڵی لە ڕاهول دەشکێت، ئەمەش وادەکات کە ڕاهول پاشەکشە لەخۆشەویستییەکەی بکات بەڵام کاتێک ئەودەچێتە لای ئەنجەلی دەبینێت باوکی ئەو مردووە، بەهۆی ئەمەوە داوای هاوسەرگیری لێدەکات و لەقسەی باوکی دەردەچێت. ئەم ڕووداوە یاش زۆر تووڕەدەکات و بەڕاهول دەڵێت چیدیکە تۆ کوڕی من نیت! بەمەش ڕاهول ماڵ جێدەهێڵێت لەگەڵ ئەجەلی و دوایی ڕاهول سەردانی ڕۆهان دەکات پێی ڕادەگەیەنێت کەئەو ماڵی بۆهەمیشە جێهێشت وە ئاگاداری دایکیشی بێت وە هیچ کاتێکیش پرسیاری شوێنی ئەونەکات و دوای نەکەوێت.
دوای تێپەڕبوونی چەند ساڵێک، ڕۆهان خوێندن تەواودەکات و دەگەڕێتەوە ماڵ، لەوێ بەهۆی هەردوو دایەگەورەکانییەوە چیڕۆکی هەڵگرتنەوەی براگەورەکەی لەلایەن خێزانەکەی ئەو دەبیستێت، ئەمەش وا لەڕۆهان دەکات هەوڵی ڕێکخستنەوەی خێزانەکەی بدات بەگەڕاندنەوەی ڕاهول. بۆ ئەمە مەبەستە ڕۆهان دەچێتەوە شوێنی نیشتەجێبوونی پێشووی ئەنجەلی لەوێ دەیبستێت کەئەوان ئێستا لەلەندەن دەژین بۆیە ئەویش بۆمەبەستەکەی خۆی دەچێتە لەندەن ئەمەش بەوەی ڕەزامەندی لەباوکی وەرگرت کەئەو دەچێت بۆ خوێندنی باڵاتر لەلەندەن. ئەوکاتەی ڕۆهان دەگاتە لەندەن لەوێ یەکەمین کەس کەدەیبنێت خوشکەکەی ئەنجەلی واتە پووجا (کارینا کاپوور) لەوێ تێدەگەیەنێت کە ئەو کێیە و وە ئامانجی ئەو گەڕاندنەوەی براکەی و براژنییەتی بۆ ماڵەوە وە ئەو داوای یارمەتی لە پووجا دەکات. بەهۆی پووجاوە ڕۆهان دەتوانێت لەماڵی براکەی بژیت بەڵام لەوێ جگە لەپووجا کە ڕۆهان نانسێتەوە چونکە لەمنداڵییەوە نەیانبینوەتەوە. وەهەروەها لەلەندەن ڕاهول بووەتە کەسێکی دەوڵەمەند و کۆشکێکی هەیە وە ئەو کوڕێکی بەناوی کڕیش هەیە. ڕۆژێکییان لەفیستڤاڵێکدا ڕاهول ئەو ئامۆژگارییە لەدەمی کوڕەکەی دەبیستێت کەخودی خۆی بەڕۆهانی بیستووە بەهۆی ئەمەشەوە ئەو دەزانیت کە ڕۆهان برایەتی و دەیناسێتەوە. لەدوای ئەوە پووجا پێشنیازی ئەوە بە ڕۆهان دەدات کە دایک و باوکی بۆ لەندەن بانگێشت بکات. ئەویش ئەوکارە جێبەجێدەکات لەلەندەن ڕاهول دایکی دەبینێتەوە و بۆساتێک دڵییانخۆشدەبێت بەڵام هێشتا ڕق و قینەکە لەنێوان کوڕ و باوکەکە دەمێنتەوە و یاش دەگەڕێتەوە لەندەن لەوێ دایکی دەمرێت و دوا وەستییەتی ئەویش بریتییە لە سووتاندنی تەرمەکەی لەلایەن ڕاهول و ڕۆهان بێت بەیەکەوە، ئەمەش یاش پێیناخۆشدەبێت بەهۆی ئەمەوە تەواوی خێزانەکە لە ماڵەوە کۆدەبنەوە بۆجارێکی دی، لەوەوە ناندینی ئازایەتی پەیدادەکات و لەبەرامبەر مێردەکەی قسەدەکات کەئەوانبوون ئەو کوڕەیان گەورەکردوو و ئەو کوڕی ئەوانە، ئەمەش وادەکات کە یاش پەشیمان بێتەوە و درک بەهەڵەکەی بکات و لەگەڵ کوڕەکەی بەهاوبەشی بەفرمێسکەوە شادببنەوە. لەکۆتاییدا پووجا شوو بە ڕۆهان دەکات وە هاوسەرگیری ڕاهول و ئەنجەلیش دووبارەدەکرێتەوە.
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠١ پۆل:فیلمە ھیندییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون
لەیلا (ئەلبۆم)
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبومەکانی جوان حاجۆ پۆل:ئەلبومە کوردییەکان
سێدریک بانێل
سێدریک بانێل کارآفرین و نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
عەبدولسەلام عارف
وێنۆک|عەبدولسەلام عارف عەبدولسەلام عارف (ماوەی ژیان: ٢١ی ئازاری ١٩٢١ تاکوو ١٣ی نیسانی ١٩٦٦). سەرۆککۆماری عێراق بووە لەماوەی ١٩٦٣ تاکوو ١٩٦٦. عەبدولسەلام عارف یەکێکبووە لەکەسایەتییە کاریگەر و سەردەکردەکانی شۆڕشی ١٤ی تەممووز کە لەئەنجامدا دەسەڵاتی شاھانەی بەریتانی بەسەر عێراقدا نەما. لەساڵی ١٩٦٦، دەکووژرێت بە تێکشانی فڕۆکەکەی. لەدوای مردنی، براکەی عەبدولڕەحمان عارف بوو بە سەرۆککۆماری عێراق.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١ پۆل:مردووانی ١٩٦٦ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق پۆل:خەڵکی بەغدا
سزک
وێنۆک|سزک سزک بریتییە لە شلەیەکی ماوە یان جیاکراوە لە شیر دوای دروستکردنی پەنیر.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شیر پۆل:پەنیر پۆل:بەرھەمەکانی شیر
کۆنکیستادۆر
کۆنکویستادۆر سەربازان و گەڕاڵانی ئیمپراتۆریەتی ئیسپانی و پورتوگالی بوون كە لە سەردەمی دۆزینەوەدا چوونە ئەمریكا، ئاسیا، ئەفەریقا و ئوسترالیا لە سەدەكانی ١٥ بۆ ١٩ بۆ داگیركردن و كردنەوەی ڕێگای بازرگانی. کانکیستادۆرەکان زۆرێک شوێنیان بە خاکی ئیمپراتۆریی ئیسپانیا زیاد کرد.
بڕیارنامەی ١١٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆماری ئەفریقای ناوەندی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٢٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری ئەفریقای ناوەندی پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:کۆماری ئەفریقای ناوەندی لە ١٩٩٧
٦٩٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
عەبدوڵڵا ئەحمەدیان
مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان (لەدایکبووی ١٩٣٣ – مردووی ٢٠٠٤) مەلا و مامۆستایەکی ئایینی کورد بوو. ئەو بێجگە لە بواری ئایینی، زانستی لە بوارەکانی گەردوونناسی، ئەندازیاری و بیرکاریدا ھەبوو.
کتێبەکان
مەلا عەبدوڵڵا ٣٠ کتێبی نووسیون، کە لەوانە ١٨ کتێب بە زمانی فارسی، ١١ کتێب بە زمانی کوردی و ١ کتێبیش بە زمانی عەرەبییە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣ پۆل:مردووانی ٢٠٠٤ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی مەھاباد پۆل:مامۆستا ئایینییەکانی کوردستان
ئان کەلیف
ئان کەلیف نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
٦٩٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١١٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان عێراق و کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٢٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧ پۆل:عێراق لە ١٩٩٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
ھەڵاتن لە ئەلکەتراز
هەڵاتن لە ئەلکەتراز فیلمێکی ئەمەریکی ساڵی ١٩٧٩ەیە،دەرهێنراوە لەلایەن دۆن سیگل،لەنواندنی ئەکتەر کلینت ئیستوود و دانی گلۆڤەرە.چیڕۆکی فیلمەکە باسی زیندانی فڕانک مۆریس دەکات کە پێشتر چۆن لە زیندانی ئەلکەتراز هەلاتووە.فیلمەکە لە ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٧٩ کەوتە سینەماکانەوە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٩
سیەسۆ
وێنۆک|سیی ساغ (A)، سیی تووشیاری سیەسۆ (B)
سیەسۆ (بە لاتینی: Pneumonia) بریتین لە کۆمەڵێک نەخۆشی کە ھۆی سەرەکیان میکرۆبی نەخۆشیھێنەرە، سییەکان تووشی سووربوونەوە، ئاوسان و ھەوکردن دەبێت. کەسێک کە تووشی سیەسۆ دەبێت کۆکە دەکات، سینگی دێشێت و بۆی دژوارە کە ھەناسە بکێشێت. سیەسۆ لە مناڵان و بەساڵاچوواندا نەخۆشییێکی زۆر مەترسیدارە و زۆرجار دەبێتە ھۆی لە دەستدانی ژیان.
پۆل:نەخۆشییە چڵکییەکان
پۆل:سیەسۆ
ھاینز لینگ
ھاینز لینگ (لەدایکبووی ٢٣ی مارسی ١٩١٣ –مردن ٩ی مارسی ١٩٨٠) ئەفسەری ھێزە تایبەتەکانی نازی و بەردەستی ئەدۆڵف ھیتلەر بوو. ئەو لە کاتی مردنی ھیتلەر لە فۆربانکەر بارەگای تایبەتی سەرکردایەتی نازی بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٨٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣
گرتییێن ئازادییێ (ئەلبۆم)
گرتییێن ئازادییێ (Girtîyên Azadîyê) ئەلبۆمێکی گۆرانیبێژ جوان حاجۆیە کە لە ساڵی ١٩٨٧ بڵاو کراوەتەوە. لە ٩ ستران پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبومەکانی جوان حاجۆ پۆل:ئەلبومە کوردییەکان
ئۆسامو ئاکیمۆتۆ
ئۆسامو ئاکیمۆتۆ (بە ژاپۆنی: 秋本 治)، لەدایک بووە لە ١١ کانوونی یەکەمی ١٩٥٢ لە کاتسوشیکا، ژاپۆن، ئەو ھونەرمەندێکی مانگا ی ژاپۆنییە، ناسراوە بەکاری مانگا کۆمیدییە ژاپۆنییەکەی کۆچیرا کاتسوشیکا-کو کامیاری کۆین-مای ھاشوتسوجۆ کە بڵاو دەکرێتەوە لە ھەفتانەی شۆنن جەمپ لە ساڵی ١٩٧٦. و بە ھاتنی شوباتی ٢٠١٢ زنجیرەکە ١٥٥ ملیونی لێ فرۆشرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێنەکێشانی مانگا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢ پۆل:زیندووان
ئازادیی کەلھوڕی
عەباس خانی ئازادی، کوری ئاغە خان (ئاغە شوان)، لە ھۆزی کەلھوڕ ، مرۆڤێکی رێزدار و خوشناو، شاعیرێکی ھێژا و خاوەن زەوق بووە کە ساڵی ١٣٦٤ ک.ل لە تەمەنی ٧٥ ساڵاندا کۆچی دوایی کردووە. عاباس خان برای عەلی نەقی خانی ئازادییە کە نازناوی والی ھەیە و ئەویش شاعیر بووە.
٦٩٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پێرستی تەواوکاری فانکشنە سێگۆشەییە ھەڵگەراوەکان
ئەو ناخشانەی ئەوەیان تێدایە s = \sqrt{x^2-a^2}
بفرض أن (x^2>a^2), for (x^2<a^2), انظر المقطع اللاحق:
لاحظ أن , حیث القیمة الموجبة ل یجب أن تکون.
حوجرە
وێنۆک حوجرە شوێنی خوێندنی بابەتە ئاینیەکانە، بەمەبەستی وەرگرتی ئیجازەی مەلایەتی، پێش دروستبوونی سیستەمی پەروەردەی مۆدێرن لە کوردستان حوجرەکان شوێنی سەرەکیی خوێندن بوون بۆ ھەر کەسێک نیازی فێربوونی زانستی بایە.
قۆناغەکانی خوێندن لە حوجرە
ھەندێک جار فەقێ بەھۆی نەبوونی جێگاوە، ماوەیەک بە گوێگر (مستمع) دادەنرا تاکو جێگا دەبوو، ئەوکات دەبوو بە فەقێی تەواو. مەرج بوو ھەموو فەقێیەک ئەو قۆناغانە یەک لە دوایی یەک تەواو بکات تا شایەنی بڕوانامە پێدان بێت لەلایەن کۆتا مامۆستای.
پێکھاتەی حوجرە
حوجرە لە ناو مزگەوتدابووە بەشێوەیەکی گشتی لە چەند ژورێک پێکھاتووە، ژورێک بۆ خوێندن واتە شوێنی وانە وتنەوە کە بە شوێنی (مرافەعاتی مەلا) ناوبراوە، ژورێکیش بۆ شوێنی حەوانەوە و مانەوەی قوتابیەکان بووە، ژورێکیش بۆ شوێنی ئازوخە و پێداویستیەکانیان بووە.
ھەندێ ئەو کەسایەتییانەی دەرچووی حوجرە بوون
ھەندێ لە کەسایەتییەکانی پەروەردەکراوی حوجرە ھەتا سەدەی بیست و بیست و یەکیش کاریگەرییەکی گرنگیان لەسەر کۆمەڵگا ھەبووە، لەو کەسایەتییانە کەسانی وەک.
سەرچاوەکان
پۆل:خوێندن لە کوردستان
دۆنگ یی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
دۆنگ یی (بە ھانگۆل: 동이؛ بە ھانجا: 同伊)، درامایەکی کۆری مێژوویە کە لەساڵی ٢٠١٠ بەرھەمھێنراوە، لە ھەمان ساڵی پلەی یەکەمی وەرگرت بەھۆی ئەوەی کە زۆرترین بینەری ھەبوو لە کاتی پەخشکردنیدا لە کۆریا دۆنگ یی درامایەکی مێژووییە، گێڕانەوەی چیرۆکی پاشا سوک جۆنگی نەوەی جۆسۆنی کۆریایە، کە ئاشقی دۆنگ یی دەبێت و دۆنگ ییش یەکێکە لە کارەکەرە سادەکانی کۆشک و دەبێتە جێگەی سەرنجی پاشا سوکجۆنگ و بەتەواوی ھۆگری دەبێت. دۆنگ یی ھەر لە سەرەتای چوونە ناو کۆشکی شاھانەوە، لەلایەن شاژنە لنھیۆنەوە رووبەرووی چەندین گرفت دەبێتەوە لەبەرئەوەی دۆنگ یی سەر بە خێزانێکی ھەژارە رقی لێیەتی. ھەروەھا لەلایەن کارەکەرێکی تری کۆشکەوە کێشەی زۆری بۆ دروستدەکرێت چونکە ئەوان ئاواتیان ئەوەیە لەو شوێنە کاربکەن کە دۆنگ یی ھەر لە سەرەتای کارکردنیەوە وەریگرتووە. ئەم زنجیرە درامایە چیرۆکی خۆشەویستییەکی رۆمانسی و وێناکردنی ژیانی کۆریەکان لە سەردەمی پاشا جۆسۆن و ناساندنی کلتوری کۆرییەکانە لەو سەردەمەدا، ھاوکات پیشاندانی چۆنێتی بەڕێوەبردنی دەوڵەت لەلایەن پاشایەک لە سەردەمەی کۆریادا.
دۆنگ یی لە سەرتاسەری ئاسیا دا لێدانێک بوو و بەرزترین ڕێژەی بۆ دراما کۆرییەکان لە تۆڕی ژاپۆنی ئێن ئێچ کەی تۆمار کرد. هەروەها لە کۆری باشووردا رێژەی بینەرانی باشی تۆمار کردووە لە نێوان ٢٠% بۆ ٣٠%، هەروەها هان خەڵاتی نواندنی نمایشەکانی خۆی بە دەست هێنا لەوانە "دایسانگ خەڵاتی گراند" لە خەڵاتەکانی ئێم بی ئێس دراما.
منداڵی
لە سەردەمی پاشایەتی شا (سووکجونگ) لە بنەماڵەی جۆسۆن دانراوە، زنجیرەکە لەسەر بنەمای کەسایەتی مێژوویی ڕاستەقینە (چوی سووک-بن) دانراوە
باوک و براکەی دۆنگی ئەندامی برایەتی شمشێرن، کە بە هەڵە بە کوشتنی پیاومانییەکان تاوانبار دەکرێن. ناسنامەکەی دەشارێتەوە و وەک خزمەتکاری دەزگای مۆسیقا دەچێتە کۆشکەوە، سوور بوو لەسەر ئاشکراکردنی بێبەریی خێزانەکەی و دۆزینەوەی ئۆرکێسترای ڕاستەقینەی مردنی پیاومانییەکان.
وەک پشکنەری خانمی دادگەیی
دۆنگی-ی لە پێگەی بێفیزی خزمەتکارەوە بەرز دەبێتەوە بۆ پشکنەری خانمی دادگا لە ڕێگەی کارامەیی لێکۆڵینەوەی فڕێدراو و لێخوڕینێکی بێوچان بۆ دادپەروەری. دادگا کە لە نێوان عیلماتە ڕۆژئاواییەکان ( بە پاڵپشتی شاژنی دۆکرێڤەر و شاژن ئینهیۆن ) و عیلمالە باشوورییەکان ( بە پاڵپشتی کەنیزەی پەسەندکراوی پاشا جانگ هویبن ) دابەش دەبێت. بێئاگا لە ناسنامەی ڕاستەقینەی خۆی، ئەو هاوڕێی پاشا دەبێت و دەبێتە باوەڕپێکراوێکی باوەڕپێکراو
لە بنەڕەتدا دۆنگ-ی ی بە هوی بن سەرسامە لەسەر ئەو بنەمایەی کە هەردووکیان ژنی زیرەک و خوازو خوازن لە چینە باوەکان بەڵام ئەو ترسی ئەوەی هەیە کە هوی بن و هی جای برای، شاژنی دۆرەفەر ژەهراوی دەکەن، چونکە ڕەتی کردەوە دانی بە هویبن دا بنێت وەک کەنیزەکی شاهانە. هوی بن بە بەڵگەی درۆ یی ناوی نوکەی بێ تاوان ی شاژن بۆ مردنی شاژنی دۆرەڤەر دەچووسێ
شاژن ئینهیۆن ناونیشانی شاژنەکەی لێداماڵراو دوورخراوەتەوە بۆ لادێ هوی بن وەک شاژن جێی خۆی وەردەگرێت، یۆن ی کوڕی شازدە میر ێکی تاجی بۆ ئاشکرا کراوە لە هەموو کات زیاتر لە هەموو کات زیاتر بە هێزن دۆنگی-ی نەزر دەکات بۆ دۆزینەوەی ئەو بەڵگەیەی کە بێبەریی شاژنی لەسەرکارلابراوە دەسەلمێنێت و دەیگەڕێتەوە ناو کۆشکەکە.
دۆنگی-ی لە کاتی لێکۆڵینەوە لە خەزێنەی شاهانە، بەڵگەی ئەوە دەدۆزرێتەوە کە بەرپرسانی های-جای بەرتیلیان بە بەرپرسان و دەرمانەکان دا بۆ چوارچێوەکردنی شاژن ئینهایۆن پێش ئەوەی ئەو بەڵگەیە بۆ پاشا بهاوێ، دۆنگی-ی بە سەختی لەلایەن پیاوکوژەکانی هێی-جای-یەوە بریندار دەبێت
دۆنگی-ی لە شوێنێکی دوور دەشارێتەوە، چونکە تەندروستی چاک دەکاتەوە لەوێ بۆی دەرکەوت کە هێی -جای لە پیلانگێریلەگەڵ نێردە چینییەکان تێوەگلاوە : لە بەر ڕەزامەندی ئیمپراتۆری چین بۆ شازادە یوونی شازادەی تاج ، هێی - جای تۆماری سەربازی سنووری کۆریایان پێ دەدات.
دۆنگ-ی لە هێی-جای هەڵدێ و بە بەڵگەوە دەگەڕێتەوە بۆ پایتەخت کە هی-جای پلانی داناوە بۆ ئاشکراکردنی بابەتەکانی بەرژەوەندی دەوڵەت بۆ حکومەتی دەرەوە پاشا زۆر دڵخۆشە بە بینینی، بۆی دەردەکەوێت کە ئەو عاشقی ئەوبووە.
وەک هاوپۆلێکی شاهانە
سەرەڕای باری باوی، دۆنگی-ی وەک کەنیزەی پاشا دەبردریتە دادگا. لە ڕێگەی پێگەی نوێیەوە هوی بن و هێی-جای ئاشکرا دەکات و داناکانی باشوور هەوڵیاندا نهێنی دەوڵەت بە نێردە چینییەکان بفرۆشن بۆ بەهێزکردنی پێگەی شازادە یوونی تاج هێی-جای و زۆرینەی داناکانی باشوور لە ناونیشانە دادگاییەکانیان ڕووت دەکرێنەوە و دوورخراونەتەوە هوی بن دوور خراوەتەوە، بەڵام وەک دایکی میری تاج، تەنها بۆ پلەی کەنیزەی پۆلی یەکەم دائەبەسێت. شاژن ئینهایۆن بێتاوان ەو وەک شاژن دەگەڕێتەوە بۆ دادگای ناوەوە.