cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شازادە بچکۆڵە
200px|وێنۆک|چەپ|پەیکەری شازادە بچکۆڵە و ھەسارەکەی‏‏‏ شازادە بچکۆڵە یەکێکە لە چیڕۆکە بەناوبانگەکانی چیڕۆکنووس و شاعیری فەرەنسی؛ ئانتوان دۆ سانت ئێگزوپێری. لە ساڵی ١٩٤٣ لە نیویۆرک بە ھەردوو زمانی فەرەنسی و ئینگلیزی بڵاوکراوەتەوە. کتێبی شازادە بچکۆڵەکە وانەیەکی فەلسەفییە بەڵام لە بەرگی چیڕۆکێکی منداڵانە. ئەو کتێبە باس لە چاوپێکەوتنی شازادە بچکۆڵەکە دەکات لەگەڵ یەکێک لە کەسە گەورەکان و ئەو ھەڵسوکەوتە نامۆیانەی کە کەسە گەورەکەن ئەیکەن کە چەندەھا ئاماژە و مانا لەخۆ ئەگرن. چیرۆکەکە بە زمانێکی سادە و ئاسان نووسراوەتەوە، چونکە چیرۆکە بۆ مناڵانە و پێوستە مناڵان لێی تێبگەن. ئەم چیرۆکە زۆر بە ئاسانی مانا و چەمکەکانی ژیان لە لای کەسە گەورەکان پیشان دەدات. وێنە ئاوییەکان بەشێکی گرنگی چیرۆکەکەن لەبەرەوەی مانای چیرۆکەکە بە ڕوونی پیشانی خوێنەر دەدەن، و جوانی و ڕەسەنایەتییش ئەبەخشنە چیڕۆکەکە. نووسەر لەو چیرۆکە بانگھێشتی خوێنەر ئەکات بۆ ئەوەی ئەو منداڵەی لە ناخی دایە بی دۆزێتەوە، چونکە "ھەموو کەسە گەورەکان لە سەرەتا مناڵ بوون، بەڵام کەمیان ئەو ڕاستییەیان لەبیرماوە". یەکەم دەستنووسی چیرۆکەکە لە کتێبخانەی پیێرپۆنت مورگان (Pierpont Morgan Library) لە نیویۆرک لەژێر ناونیشانی ١٣١٧٦١ پارێزراوە. سانت ئێگزوپێری ئەم چیرۆکەی کاتێک نووسی کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا دەژیا. شازادە بچکۆڵە وەرگێڕدراوەتە سەر زیاتر لە ٢٢٠ زمان و دیالێکت و زیاتر لە ١٣٠ میلیۆن دانەشی لێ فرۆشراوە، کە ئەمە وای کردووە وەکوو یەکێک لە پڕفرۆشترین کتێبەکان بێتە ئەژمار.
یەکەمین وەرگێڕانی ئەم چیرۆکە بۆ فارسی، ساڵی ١٣٣٣ی کۆچیی ھەتاوی، لەلایەن وەرگێڕی کورد موحەمەد قازییەوە ئەنجام دراوە کە زۆرجاری تریش لە چاپ دراوەتەوە.
وەرگێڕانە کوردییەکان
ئەم کتێبە چەند جارێک وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی. لەوانە:
سەرچاوەکان
پۆل:کورتەڕۆمانەکان پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٤٣ پۆل:چاندی فەڕەنسی پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە کۆمیک پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە یاری ڤیدیۆیی
سەردەمی بەستەڵەک (فیلم)
چاخی بەستەڵەک (بە ئینگلیزی: Ice Age) فلیمێکی ئەنیمەیشن و سەرکەشییە، لەلایەن ستۆدیۆی Blue Sky بەرھەم ھێنراوە وە 20th Century Fox بڵاوی کردۆتەوە. دەرھێنەری فلیمەکە کارلۆس سالدانھا و کریس ویدج. ئەستێرەکانی فلیمەکە رای رومانۆ، جۆن لیگویزامۆ، ودێنیس لیەری.
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٢ پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە فانتازیاکانی مناڵان لە ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠٠٢ پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی ئەمریکی پۆل:فیلمب ئەنیمەیشنی دەربارەی ئاژەڵان پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی
سیستمی دامەزراوەیی
وێنۆک|دایگرامی ١٨٦٢ ی حکوومەتی فێدەراڵ و یەکێتیی ئەمریکا
سیستمی دامەزراوەیی Organizational structure پێکھاتە، شێوازی ھەڵبەستن و ھۆنینەوەی سازمان، چۆنییەتیی دابەشینی دەسەڵات و کار، دابەشینی فەرمانداری و فەرمانبەری لە سازماندا دەگرێتەوە. داڕشتنی ساختاری سازمان لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەمەوە وەک ڕشتەیەکی تایبەت بووەتە جێی سەرنجی بیرمەندانی وەک فایۆل Henri Fayol و تایلەر Frederick W. Taylor.
سێ لایەنی گرینگ
ساختاری سازمان جگە لەوەی وێنەیەکی گشتی و سەرلەبەری سازمانەکە پێشان دەدات، سێ لایەنی گرینگی کار دیاری دەکات: «دامەزران»، «سنوورداری» و «ھاوئاھەنگی»:
- «دامەزران» - مرۆڤ کە جێی خۆی لە ساختاری سازمانەکەدا ناسی، دەزانێت ئەرک و مافی ھەم خۆی و ھەم کەسانی دەوروبەری چییە.
- «سنوورداری» - ساختاری سازمان سنووری کار بۆ ھەموو کەسێک دیاری دەکات. مرۆڤ ناتوانێ بە ئارەوزووی خۆی کار بکات. ساختار بڕیاری دابەشینی کار دەدات.
- «ھاوئاھەنگی» - ساختاری سازمان ئەرک و بەرھەمی کاری کارمەندان ڕێک دەخات، لەگەڵ یەکیان دەسازێنێت. ئەم سازانەیە دەبێتە زەمینە بۆ ئەوەی دەرئەنجامی ھاوئاھەنگیی بەرھەمی کارمەندان زیادتر بێت لە کۆی بەرھەمی تاکەتاکەیان.
ساختاری سازمان بۆچییە؟
مرۆڤی خاوەن بیرۆکە و خولیا، ئامانجێکی تایبەت ڕەچاو دەگرێ و کار دەکات بۆ پێکانی ئەو ئامانجە. چی بکات باشە؟ چۆن بکات؟ کێی لەگەڵ بێت، ئەرک و بەرپرسایەتی چۆن دابەش بکرێت؟ چی بکەین بۆ ئەوەی ئەو ئەرک و بەرپرسایەتییە ھاوئاھەنگ و ھاوسەما بێت؟ چەندین پرسیاری دیکەی گرینگی لەو بابەتە دێنە کایەوە. بە کورتی، مرۆڤ بۆ پێکانی ئامانج، پێویستی بە پێکھێنانی سازمانە و ئەم سازمانەش دەبێ ساختاری ھەبێت.
ھونەری داڕشتنی ساختار
- «مەودای کۆنترۆڵ» Span of Control - واتە ژمارەی ئەو کەسانەی ڕێک لەم پێگەیەدا فەرمانبەرن، فەرمان لە سەرکاری خۆیان وەردەگرن و ڕاپۆرتی ئاڕاستە دەکەن.
- «نێوەندگیری» Centralization و «نێوەندپەرتی» Decentralization - دەکاتەوە چڕ یان پەرت کردنەوەی بەشەکانی سازمان. ساختاری نێوەندگیر ھەوڵ دەدات بەشەکانی کار کۆ بکاتەوە بۆ پتەو کردنی کۆنترۆڵ و کەم کردنەوەی خەرجی. ساختاری نێوەندپەرت بڵاویان دەکاتەوە، گرینگ ڕاھێزانی چوستی و کاریگەرییە نەک گیراندنی ھەموو بەشەکان لە یەک سەنتەردا.
- شێوازبەندی Formalization - لێرەدا جەخت لەسەر پێگە و ڕۆڵ دەکرێ مەبەستیش گورجاندن و چوستاندنی پرۆسەی بڕیاردانە لە سازمانەکەدا.
- بەشبەندی Departmentalization- لێرەدا سازمان بەپێی بوار دابەش دەکرێ، بۆ نموونە: جۆری بەرھەم، کارکرد یان پرۆسەی کار، وەڵات و ناوچە، بازاڕ و کڕیار.
جۆری ساختار
کەواتە سازمان، بە کارمەندان و کاروبارەوە، بەرتاوی جۆری ساختارە. ساختار کاریگەریی ھەم ئایەتی (پۆزەتیڤ) و ھەم نایەتی (نێگەتیڤ) ھەیە لەسەریان. لێرەدا سەیری چەند جۆرێکی جیاوازی ساختار دەکەین:
- ساختاری ھەرەمکار Hierarchical Structure
- ساختاری تەکولۆ (ماتریکس) Matrix Structure
- ساختاری تۆڕبەند Network Structure
ساختاری ھەرەمکار Hierarchical Structure
- ساختاری بەشکار Divisional Structure
ساختاری ھەرەمکار جەخت لەسەر فەرمان و چاودێری دەکات. شیرازەی ھەم پێگە و بەرپرسایەتی، ھەم بڕیار و جێبەجێ کردنی کار بە وردی دیاری کراون. ئەوجا بۆ دڵنیابوون لە چەرخاندنی کاروبار و دەستەبەر کردنی چەندوچۆنی بەرھەمھێنان، کۆنترۆڵ دەخرێتە گەڕ.
شائەرکی ڕێبەر لێرەدا فەرماندارییە. ڕێبەر فەرمان دەدات و سەرکاران - واتە بەڕێوەبەری پیادەکار و سەرۆکبەش - ئەرکیان گەیاندنی ئەو فەرمانەیە بە لێژاری سازمانەکەدا. ئەم گەیاندنی فەرمانە بریتییە لە دابەشینی ئەرک بەسەر بەشەکانی سازمانەکەدا و چاودێریی کارمەندان.
دەرەزیارەت خواروو
دەرەزیارەت خواروو (Dereziyaret Xwarû، ) دێیەکە لە ناوچەی سرشیوی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٢٧ کەس لە ٤١ بنەماڵەدا بووە.
سیستمی دامەزراوەیی
ساختاری ھەرەمکار Hierarchical Structure
ساختاری کارکرد Functional Structure لە ساختاری کارکرددا، ئەرکی ھاوجۆر لە یەک یەکەدا گرد دەکرێنەوە و بەوەش کارزانی و توانای ھاوجۆر لە یەک خانەدا جێ دەگرن. بۆ نموونە، ھەر کارێک پەیوەندی بە ئابوورییەوە ھەبێ لە یەکەی «ئابووری» دا ڕێک دەخرێت.
ساختاری کارکرد ھەم توانا و کارزانیی سازمان لە بواری تایبەتدا کۆ دەکاتەوە و ھەم ڕزگاریشی دەبێت لە دووپات کردنەوەی ھەمان کار لە بەشی جیاوازدا. بەڵام لایەنی دیکەی ھەیە لاوازە، بۆ نموونە: دوور نییە بەشی جیاواز «فەرھەنگ» ی جیاواز بۆ خۆی جودا بکاتەوە و گیانی یەکبوون و گشتەکی (ھۆگریی ھاوکۆ بۆ یەک گشتەی سەرلەبەر) لاواز بێت. پتەوبوونی پەیوەندیی نێوان بەشەکان بەندە بە ویستی ھاریکاریی سەرۆکبەش و بەڕێوەبەران. ئەوان ھاریکار و دۆست نەبن، ھاوئاھەنگی دژوار دەبێت.
ساختاری بەشکار Divisional Structure لە ساختاری بەشکاردا، ھەر بەشێک دەبێتە خاوەن ھەموو ئەو ھونەر و ئەرکانەی پێویستە بۆ جێبەجێ کردنی کاروباری خۆی. کەسانی قانوونناس، ئابووریناس و ھتد، لە بری ئەوەی لە یەکەی کارکردی خۆیاندا کۆ ببنەوە، بەسەر ھەموو بەشە جیاوازەکانی سازمانەکەدا بڵاو دەبنەوە. مەبەستیش لێرەدا ئەوەیە ھەر بەشێک سەربەخۆ پێداویستییەکانی خۆی دابین بکات و ناچار نەبێ بۆ ھەر جۆرە کارێک ڕوو لە بەش و لایەنێک بنێت.
خاڵی بەھێز و لاوازی ساختاری ھەرەمکار ئەم دوو جۆرە ساختارە ھەرەمکارە: «ساختاری کارکرد» و «ساختاری بەشکار» ھەر یەکەیان لە ھەلومەرجی خۆیدا ھەم کاریگەرە و ھەم گیرۆدەی کۆسپی تایبەتە.
- «ساختاری کارکرد» کارزانیی گشت سازمانەکە لە یەکەی دیاریکراودا کۆ دەکاتەوە و ئاستی خەرجی دا دەگرێت. بەڵام ھەموو بەشێک وابەستەی سەرلەبەری سازمانەکەیە و بە تەنێ کاری بۆ ناچێتە سەر.
- «ساختاری بەشکار» ھەموو بەشێک خاوەن توانای خۆیەتی، وابەستەی بەشەکانی دیکە نییە، سەرفەرازە و باشتر دەروەستی گۆڕانکاری دێت. بەڵام ئەرکی گەورە و خەرجیی مەزنی لەسەر شانە.
لێکدانی ئەم دوو جۆرە لە بارودۆخی پێویستدا شێوازێکی دیکەی ساختار پێک دێنێ. ئەم ساختارە چەند ناوێکی ھەیە، بۆ نموونە ساختاری پرۆژەکاری یان ماتریکس. لێرەدا ناوی دەنێین ساختاری «تەکولۆ».
ساختاری تەکولۆ (ماتریکس) Matrix Structure
ساختاری تەکولۆ (ماتریکس) Matrix Structure لە ھونەری سازمانگەریدا جۆرێکە لە ساختاری سازمان Organizational structure. ئەمیان جۆرە تێکبەستنێکی ھەردوو مۆدێلی «ساختاری کارکرد» و «ساختاری بەشکار» ە.
ئەم ساختارە کاتێک کاریگەرە مرۆڤ بیھەوێ بەشی پێویست لە توانا و کارزانیی گشت سازمانەکە لە ماوەیەکی دیاریکراودا تەرخان بکات بۆ ئەرک و پرۆژەی دیاریکراو. بەڕێوەبەری پرۆژە کارمەندی تایبەتی خۆی نییە، کارمەند لە بەشی جیاواز و کارکردی جیاوازەوە بۆ ماوەیەکی دیاریکراو وام (قەرز) وەردەگرێت.
سوود وەرگرتن لە توانای ھەمەڕەنگی نێو سازمان بۆ جێبەجێ کردنی ئەرک جیاواز لە بواری جیاوازدا، خاڵی گەشی ئەم جۆرە ڕێکخستنەیە. ئەم جۆرە بزۆزی و بوارگۆڕییە زەمینە خۆش دەکات بۆ ڕاھێزانی توانای کارمەندان.
بەڵام ساختاری تەکولۆ خاڵی لاوازیش ھەیە، بۆ نموونە: سنووری ئاشکرای ئەرک و دەسەڵات کاڵ دەبێتەوە. فەرمانبەر لە بری یەک سەرکاری ئاشکرا و دیاریکراو، دوو یان چەند سەرکارێکی لێ پەیدا دەبن و ھەریەک ئامانج و مەرجی خۆی دەبێت، دووریش نییە ئەم دیاردەیە ببێتە مایەی فرەکوێخایەتی و ئاڵۆسکان.
نێزێی سەرێ
نێزێی سەرێ (Nêzêy serê، ) دێیەکە لە گوندستانی گەورکی نەڵێن، لە ناوچەی وەزنێی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٤ کەس لە ١٣٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
سیستمی دامەزراوەیی
ساختاری تەکولۆ (ماتریکس) Matrix Structure
بەگشتی مرۆڤ لە کاتی پرۆژەکاریدا پەنا دەباتە بەر سازمان و ساختاری تەکولۆ، بەڵام ئەم جۆرە ساختارە ئاسان نییە و گەر ناچاری نەبێت، فۆرمی دیکە کاریگەرترن.
ساختاری تۆڕبەند Network Structure
ساختاری تۆڕبەند Network Structure لە ھونەری سازمانگەریدا جۆرێکە لە ساختاری سازمان Organizational structure. لێرەدا چەندین سازمانی تایبەتکار لە بواری جیاوازدا لە چێوەی تۆڕێکی فەرمی و جێکەوتوودا، بۆ جێبەجێ کردنی کاری جیاواز، ھاریکاریی یەکدی دەکەن. لەبری ئەوەی گشت ئەرک و سەرجەم کاری پێویست لە یەک سازماندا ئەنجام بدرێت، سازمانی جودا ئەرکی جودا دەگرنە ئەستۆ و لە تۆڕێکی دیاریکراودا، بە شێوەیەکی فەرمی، کار بە یەکدی دەسپێرن.
لە ساختاری تۆڕبەنددا دیاردەی ھاریکاری و ھاوئاھەنگی خاڵی ھەرە گرینگ و ھەستیارە. بێ جۆشدانی پەیوەندی و ڕێکخستنی ھاریکاری، بێ ھاوئاھەنگیی نێوان سازمانگەلی نێو تۆڕ، ڕەوتی کار بەربەیار سەرکەوتوو نابێ.
بڕیارنامەی ٢١٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢١٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٦٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پرسیار سەبارەت بە وڵاتەکانی ژێر حکوومەتی پۆرتوگال. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٢٦٨‌ەم، بە ٧ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٤ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
سیستمی دامەزراوەیی
ساختاری تۆڕبەند Network Structure
گەشە کردنی تۆڕبەندیی لە دونیای کاردا کە بەشێکی زۆری سەودا و مامەڵەیە لەتەک دەوروبەردا، ھەلومەرجی خۆی ھەیە، بۆ نموونە: وەک لەم خاڵانەی سەرەوەدا خویا دەبێت، دانوستان بەردی بناخەی پەیوەندییە. دانوستانیش ھەم فەرمی ھەیە ھەم نافەرمی. لێرەدایە مرۆڤ ھونەری پەیوەندسازی Public Realtions - PR دەخاتە کار بۆ جۆشاندنی دۆستایەتی و خامۆش کردنەوەی نەیاری.
ساختاری تۆڕبەند تایبەتمەندیی بەھێزی ھەیە، بۆ نموونە: جەخت کردن لەسەر کڕۆکی کار و شامەبەستی سازمانەکە - بوار و ئەرکی لابەلا «دەرسپێر» دەکرێن.
بڕیارنامەی ٢١٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:پرتوگال لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گینێ بیساو پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مۆزامبیک
سیستمی دامەزراوەیی
ساختاری تۆڕبەند Network Structure
خاڵی لاوازیش بریتییە لە: «وابەستەبوون» بە لایەنی دەرەکییەوە بۆ ئەنجامدانی ئەرکی تایبەت. ھەیشە لە بواری سازمانگەریدا ئەم تۆڕبەندییە بە ساختار نازانێت و پێی وایە تۆڕبەندی تەنھا شێوازێکە بۆ ڕاپەڕاندی کار نەک بۆ ڕوون کردنەوەی سەرلەبەری ساختاری سازمان.
بەستەرە دەرەکییەکان
Nationalencyklopedin
(Jacobsen, Dag Ingvar & Thorsvik, Jan. Hur moderna organisationer fungerar. Studentlitteratur (2002
(Bakka, Jørgen F. & Fivelsdal, Egil & Lindkvist, Lars. Organisationsteori: Struktur - Kultur - Processer. Liber (1999
(Karlöf, Bengt & Lövingsson, Fredrik Helin. Management från A till Ö - Förklaringar till 150 begrepp och modeller. SIS Förlag (2007
(Svedberg, Lars. Gruppsykologi - Om grupper, organisationer och ledarskap. Studentlitteratur. Tredje upplagan (2003
«سازمانگەری»
پۆل:سازمانناسی
ڕۆژژمێر
ھەر وڵاتێک بەگوێرەی ڕۆژژمێرێک کاروباری خۆی بەڕێوە دەبات و، ساتی قەومانی ڕووداوێکیش بووە بە دەستپێکی ڕۆژژمێرەکەی. زۆربەی وڵاتان بەگوێرەی "ساڵی زایینی" ھەڵسوکەوت دەکەن؛ ھەندێ وڵاتیش وەکو چین، ئەفغانستان، ئێران و ھتد پێڕەوی ساڵی ترن.
١٦٤٠
ساڵی ١٦٤٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
ڕۆژژمێر
دانیشتووانی ھەر پارچەیەک لە کوردستانیش چونکە وڵات و دەسەڵاتی سەربەخۆیان نییە، خۆنەویست ڕۆژژمێری ئەو وڵاتە بەکار دەبەن کە تێیدان. ھەڵبەت کورد سەرەڕای بێوڵاتی، ساڵی تایبەتیی خۆی ھەیە کە بەو پێیەش "ڕۆژژمێری کوردی" داڕێژراوە. لێرەدا دەمانەوێ باسی «ساڵ» و «ڕۆژژمێر»ە گرنگەکان پەیوەندی و جیاوازییان لەگەڵ ساڵی کوردیدا بکەین.
١٦٤٠
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٤٠
ڕۆژژمێر
ساڵی زایینی (میلادی)
دەستپێکەکەی ھەفتەی لەدایکبوونی عیسا مەسیحە و، ڕۆژژمێرەکەش "ڕۆژژمێری زایینی"یە. لە ساڵی ١٥٨٢ی زایینیدا، پاپ گریگووری ھەشتەم، دوایین ئاڵوگۆڕی لەو ڕۆژژمێرەدا کرد و ئێستاکە بە «ڕۆژژمێری گریگووری» بەناوبانگە. ٣١ی دیسامبر، کاتژمێر ١٢ی شەو (٢٤.٠٠)، ساتی گۆڕینەوەی ساڵی زایینییە بۆ ساڵی نوێ. (لە ساڵی ھەتاوییدا، ساتی گوڕینەوەی ساڵ بەو شێوەیە نییە). لە ڕۆژژمێری گریگووریدا پەیوەندی لەنێوان ساڵ و وەرزەکاندا نییە. بە شێوەیەکی بڕیاردراو، ژمارەی ڕۆژەکان لە حەوت مانگی ساڵدا ٣١ ڕۆژ، لە چوار مانگدا ٣٠ ڕۆژ و مانگێکیش لە ساڵدا بە شێوەیەکی ناڕێک ٢٨ یان ٢٩ ڕۆژە. ھەر چوار ساڵ جارێک، ساڵی پڕ (کبیسە leap year)‌یە، مەگەر ئەو ساڵانەی کە شیاوی دابەشکردن بن بە (١٠٠)، بەڵام نەک بە (٤٠٠). کەوا بێ، ساڵی ٢٠٠٠ ساڵی پڕ بوو (چونکوو شیاوی دابەشکردنە بە ٤٠٠) بەڵام ساڵی ٢١٠٠ ساڵی پڕ نییە. ڕۆژژمێری گریگووری لە ھەر ٣٣٣٠ ساڵ یەک ڕۆژی ھەڵەیە. زۆربەی وڵاتانی دنیا پێڕەوی ساڵی زایینین، تەنانەت وڵاتانی عەرەبیش، ھەرچەند لەدایکبوونی عیسا مەسیح دەستپێکی ساڵی زایینییە.
ساڵی ھەتاوی
لە کۆتاییی سەدەی پێنجەمدا، بە خواستی (جلال الدین ملکشاە سلجوقی)، بە سەرکردایەتیی عومەری خەیام، شاعیر و ئەستێرەناس ـ کۆمەڵێ ئەستێرەناس کۆ بوونەوە و دەستکارییان لەو ڕۆژژمێرەدا کرد. کاتێ ویستیان دەرکەوتنی خاکەلێوە (فروردین) تاووتوێ بکەن، بینییان کە ڕۆژژمێرەکەیان ١٨ ڕۆژ کەموکووڕیی ھەیە. ئەوە بوو ١٨ ڕۆژیان خستە سەر ڕۆژژمێرەکە. ئەو ساڵە،‌ دوو جار، یەکەم تا ھەژدەھەمی خاکەلێوەی تێدا بوو. ئیتر لەوە بەدوا ئەو ڕۆژژمێرە بە "ڕۆژژمێری جەلالی" ‌ناوبانگی دەرکرد‌. لەو ڕۆژژمێرەدا ساڵ پێک ھاتبوو لە ١٢ مانگی ٣٠ ڕۆژە کە لە کۆتاییی ساڵدا ٥ ڕۆژ زێدەی ھەبوو (لە ساڵەکانی پڕدا ٦ ڕۆژ). تا سەرەتاکانی پاشایەتیی (ڕەزاخانی پەھلەوی)، ئەو ڕۆژژمێرە بەکار دەچوو.
لە ساڵی ١٩٢٥دا ڕۆژژمێرێک کە لەسەر بنەمای ڕۆژژمێری جەلالی ئامادە کرابوو ئاراستەی پەرلەمانی ڕەزا پەھلەوی کرا و بوو بە ڕۆژژمێری ڕەسمیی ئێران. ڕۆژژمێری ئێران ـ کە ئێستاکەش ھەر بە ڕۆژژمێری جەلالی بەناوبانگە ـ بەگوێرەی سووڕی زەوی بە دەوری ھەتاو داڕێژراوە، بۆیە پێی دەڵێن "ڕۆژژمێری ھەتاوی" (خورشیدی، شمسی). ھەر ساڵێک نزیکەی ٣٦٥ ڕۆژ، ٥ کاژێر و ٤٩ خولەکە.
ساڵی پڕ
ئەو ساڵانەی کە ٣٦٦ ڕۆژن پێیان دەوترێت: "ساڵی پڕ" (کبیسە leap year)‌‌. لە ڕۆژژمێری ھەتاویدا دەکرێ بوترێت لە ھەر ٣٣ ساڵ، ٨ ساڵی، ساڵی پڕە. ساڵی پڕ ئەو ساڵانەن کە کاتێ دابەش کرێن بەسەر ٣٣دا، پاشماوەکەیان دەبێتە یەکێک لەم ژمارانە: (٦، ٢٢، ١٧، ١٣، ٩، ٥، ١ و ٣٠). بۆ وێنە ئەگەر ١٣٧٠ دابەش کەین بەسەر ٣٣دا، پاشماوەکەی دەبێتە ١٧، کەوا بێت ساڵی ١٣٧٠ ساڵێکی پڕە.
یەکەم ساڵی ڕۆژژمێرەکە
ساڵی دەستپێکی ئەو ڕۆژژمێرە، واتە ساڵی ١ی ڕۆژژمێرەکە، ئەو ساڵەیە کە پێغەمبەری ئیسلام لە شاری مەککەوە کۆچ (ھجرت) دەکات بۆ شاری مەدینە (ساڵی ٦٢٢ی زایینی)‌. ھەر بۆیە بە ساڵی ھەتاوی دەڵێن "ساڵی کۆچیی ھەتاوی" (ھجری شمسی).
ڕۆژژمێری پاشایەتی: دوایین شای ئێران موحەمەدڕەزا پەھلەوی، ویستی ساڵی ١ی ڕۆژژمێرەکە بکاتە کاتێ کە ئیمپراتۆریی ماد ڕووخێنرا و پاشایەتیی ھەخامەنشیی پارس بۆ یەکەم جار لە ئێراندا دەسەڵاتی گرتە دەست. لە ڕێکەوتی ٢٤/١٢/١٣٥٤ ئەنجوومەنەکانی (شورای ملی) و (سنا) بڕیاریان دا کە دەستپێکی ڕۆژژمێری ئێرانی ببێتە دەستپێکی پاشایەتیی کوورووش (یەکەم پاتشای ھەخامەنشی کە ئیمپراتۆریی مادی ڕووخاند و بەو جۆرە پارسەکان دەسەڵاتیان گرتە دەست). لە دەستپێکی ساڵی ١٣٥٥دا ڕۆژژمێری پاشایەتی (تقویم شاھنشاھی) بەکار برا و بوو بە ساڵی ٢٥٣٥ی پاشایەتی. بەڵام بە سەرھەڵدانی شۆڕشی ئێران کە بوو بە ھۆی‌ ڕووخانی حکوومەتی پاشایەتی لە ئێراندا، ئەو بیرۆکەیە تێک چوو و لە ڕێکەوتی ٥/٦/١٣٥٧ ڕۆژژمێری پاشایەتی ھەڵوەشێنرایەوە و بووەوە بە "کۆچیی ھەتاوی" (ھجری شمسی).
یەکەم ڕۆژی ڕۆژژمێرەکە
ڕۆژی دەستپێکی ڕۆژژمێرەکە، کرایە ١ی بەھار، کە ١ی نەورۆزی ئەو ساڵە بوو کە پەیامبەری ئیسلام تێیدا کۆچ (ەجرت)ی کردبوو بۆ مەدینە. (١/١/١ی ساڵی ھەتاوی بەرانبەر بوو لەگەڵ ڕۆژی ھەینی ١٩ی مارسی ٦٢٢ی زایینی).
کەوا بێت ساڵی ١ی ھەتاوی = ساڵی ٦٢٢ی زایینی، واتە ساڵی زایینی ٦٢١ ساڵ لە ساڵی ھەتاوی گەورەترە: (‌٦٢١ = ١ – ٦٢٢)
کەوا بێ، ئێرانییەکان لە ڕۆژژمێری جەلالیدا بە تیرێک دوو نیشانیان پێکاوە، ھەم دابونەریتی خۆیان پاراستووە، ھەم ڕۆژێکی گرنگی ئیسلامییان بەکارھێناوە‌:
مانگەکانی ڕۆژژمێری ئێرانی، کە بنەڕەتی ئاڤێستاییان ھەیە بریتین لە:
گۆڕینی ساڵی زایینی بۆ ھەتاوی
چونکە ساڵی زایینی و ساڵی ھەتاوی لە یەک ڕۆژدا دەست پێ ناکەن، کەوا بێت ناشتوانن بەرانبەری یەک بن. بۆ گۆڕینی ئەو دوو ساڵ بۆ یەکتری دوو ئەگەر ھەیە کە لێرە باسیان دەکەین:
دیارە ئەگەر ساڵی ھەتاویشتان ھەبێت و بتانەوێ بیکەنە زایینی بەپێچەوانەی سەرەوە دەکەن:
بۆمان دەرکەوت کە ڕۆژژمێری ئێرانی، ھاوکات کە ڕۆژژمێرێکی ھەتاوییە، ڕۆژژمێرێکی کۆچیشە، واتە: کۆچیی ھەتاوی (ھجری شمسی)یە.
ساڵی کوردی
ساڵی کوردییش، ھەر وەک ساڵی ئێرانی، ساڵێکی ھەتاوییە. واتە بەگوێرەی سووڕی زەوی بە دەوری ھەتاوە. ژمارەی مانگەکان و دەستپێک و کۆتاییی ساڵەکان و ساتی گۆڕان بۆ ساڵی نوێ، کتومت ھەر وەک ساڵی ئێرانییە. بەڵام دوو جیاوازیی سەرەکیی ھەیە کە بریتین‌ لە:
١. ڕۆژژمێری کوردی بەپێچەوانەی ڕۆژژمێری ئێرانی، کۆچی نییە. بەڵکوو ساڵی ١ی ڕۆژژمێری کوردی ئەو ساڵەیە کە ئیمپراتۆریی مەزنی ماد لە لایەن "دیاکۆ"وە دامەزرا. ئەویش ٧٠٠ ساڵ پێش لە زایین بوو.
٢. لە سەردەمی کۆماری کوردستان لە مەھاباددا ناوی مانگەکان کران بە کوردی کە بریتین لە:
بەراوردی ساڵی کوردی لەگەڵ ساڵی ھەتاویی کۆچیدا
ساڵی کوردی (١٣٢١) ساڵ لە ساڵی ئێرانی گەورەترە. ئەگەر ئەمساڵ ساڵی (١٣٨٤)ی ھەتاوی بێت، ئاوا دەبێتە کوردی: (٢٧٠٥ = ١٣٢١ + ١٣٨٤)
یان ئەگەر ساڵی کوردیمان ھەبێت، بۆ ئەوەی بیکەینە ساڵی کۆچیی ھەتاوی (ئێرانی) بەپێچەوانەی سەرەوە دەکەین: (١٣٨٤ = ١٣٢١ - ٢٧٠٥)
بەراوردی ساڵی کوردی لەگەڵ ساڵی زایینیدا
یەکەم ساڵی دەستپێکی ڕۆژژمێری کوردی ٧٠٠ ساڵ پێش لە زایین بووە. بەھاری ئەو ساڵەش دەستپێکی ساڵەکە بووە. ھەروەکوو چۆن ساڵی کۆچیی ھەتاوی ھاوکات نییە لەگەڵ ساڵی زایینیدا، ساڵی کوردیش لەگەڵ ساڵی زایینیدا ھاوکات نییە. ساڵی کوردی ٧٠٠ ساڵ لە ساڵی زایینی گەورەترە. بۆ گۆڕینی ئاوا دەکەین:
کە ئەگەر ساڵی کوردیمان ھەبێت بەپێچەوانەی سەرەوە دەکەین:(٢٠٠٥ = ٦٩٩ - ٢٧٠٤)
کە ئەگەر ساڵی کوردیمان ھەبێت بەپێچەوانەی سەرەوە دەکەین: (٢٠٠٥ = ٧٠٠ - ٢٧٠٥)
ساڵی ھەیڤی (قمری)
یەکێکی تر لە ساڵەکان کە لە جیھانی ئیسلامیدا گرنگیی خۆی ھەیە، ساڵی ھەیڤی (قمری)یە. ئەم ساڵە لە لایەکەوە وەک ساڵی ئێرانی، ساڵێکی کۆچی (هجری)یە، واتە یەکەم ساڵی ئەو ساڵەیە کە پێغەمبەر لە مەککەوە بۆ مەدینە کۆچی کرد‌. لە لایەکی ترەوە بەپێچەوانەی ساڵی ئێرانی کە ھەتاوییە، وەک لە ناوەکەیەوە دیارە، ساڵی ھەیڤی، ساڵێکی ھەیڤی (قمری)یە. واتە ئەو ماوەیە کە ھەیڤ لە (هیلال)ی خۆیەوە دەورێکی خۆی لە ماوەی ٢٩ ڕۆژ و ١٢ کاژێر و ٤٣ خولەک دەپێوێ. ساڵی ھەیڤی (قمری) ٣٥٤ ڕۆژە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:یەکەکانی کات
ئالیاوە
ئالیاوە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ئالیاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گۆلەمە و لە باشوور لەگەڵ گوندی مامیسک و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شاوک لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی زەردە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گەڕووس
چەپ|وێنۆک|ویلایەتی گەڕووس، دەوروبەری ١٨٣٥
فڕۆکەوان
220x440px|وێنۆک|پیاوێک لەناو فڕۆکەی [[جەنەراڵ داینامیکس ئێف ١٦ فایتینگ فالکۆن|ئێف ١٦]] فڕۆکەوان (بە ئینگلیزی: Aircraft pilot) ئەو کەسەیە کە جڵەوی فڕینی فڕۆکەیەک دەکات بە بەڕێوەبردنی جڵەوی فڕینی ئاراستەیی. ھەروەھا ھەندێک لە ئەندامانی تری دەستەی فڕۆکەوانی وەکو دەریاگەر یان ئەندازیاری فڕین بە فڕۆکەوان دادەنرێت چونکە بەشدارن لە کارپێکردنی سیستەمی دەریاگەری و بزوێنەری فڕۆکەکە. ئەندامانی تری دەستەی فڕۆکەوانی وەک کارخەری فڕۆکەی بێفڕۆکەوان، کارمەندان و میکانیکەکان و دەستەی زەمینی، وەک فڕۆکەوان پۆلێن ناکرێن.
گەڕووس
گەڕووس ناوی ناوچەیەکە لە پارێزگای کوردستان لە کوردستانی ئێران. ئەم ناوچەیە لە کۆندا زۆربەی کوردستان، ھەمەدان، زەنجان و قەزوینی دەگرتەوە. ئەم ناوە پێش ساڵی ١٣١٦ (ک. ە)، واتە پێش دابەش بوونی ئێران بە پارێزگاکان، ناوی یەکێک لە ویلایەتەکانی ئێران بوو. ناوەندی ناوچەی گەڕووس شاری بیجاڕ، ناوەندی شارستانی بیجاڕە. ئێستاکە بیجاڕ یەکێک لە شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی پارێزگای کوردستانە. ئەمیر نیزامی گەڕووسی لە ناودارانی بەناوبانگی ئەم ناوچەیە.
فڕۆکەوان
وەک داننان بە بڕوانامە و بەرپرسیارێتی فڕۆکەوانەکان، زۆربەی سەربازەکان و زۆرێک لە کۆمپانیاکانی فڕۆکەوانی لە سەرانسەری جیھاندا نیشانەی فڕۆکەوانی دەبەخشن بە فڕۆکەوانەکانیان.
گەڕووس
سەرچاوە
پۆل:پارێزگای کوردستان
فڕۆکەوان
سەرچاوەکان
پۆل:فڕۆکەوانان پۆل:پیشەکانی فڕین
عەبدولغەفوور بریشنا
عەبدول غەفور بریشنا (بە پەشتۆ :عبدالغفور بريښنا) (لەدایکبووی ١٠ی نیسانی ١٩٠٧ بۆ ٤ی کانوونی دووەمی ١٩٧٤) وێنەکێش، ئاوازدانەر، شاعیر، دەرھێنەری فیلم و بەڕەگەز ئەفغانی بوو، وەک یەکێک لە وێنە کێشە نایابەکانی وڵاتەکە ناسرابوو، ھەروەھا بەشداری ھەیە لە داڕشتنی ئاوازی پێشووی ئەفغانستان کە لە دەیەی ١٩٧٠ بەکارھاتووە
پێشانگا
کارەکانی بریشنا لە ھەموو جیھان نیشاندرا وەک تەھران (١٩٥٣، ١٩٦٦) دەلھی (١٩٥٤، ١٩٧٤) قاھیرە (١٩٥٦) شاری نیویۆرک (١٩٥٧)  مۆسکۆ (١٩٦٥، ١٩٧٣) پێکینگ (١٩٦٧)، سۆفیا (١٩٦٧)، کان (١٩٧١)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نیشانی فەرماندە سوارچاکە ناوازەکانی کۆماری فیدڕالی ئەڵمانیا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧ پۆل:مردووانی ١٩٧٤ پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ئەفغانستان پۆل:نووسەرانی سرودی نەتەوەیی
بەرەی ڕزگاریی ئاژەڵان
بەرەی ڕزگاری ئاژەڵان ڕێکخراوێکی نێودەوڵەتی و بێ ڕابەر و نامەرکەزیی سیاسی و کۆمەڵایەتییە کە کاری ڕاستەوخۆی ناتوندوتیژ ئەنجام دەدات دژ بە دڵڕەقیی و توندوتیژی بەرامبەر ئاژەڵان. بەپێی سەرچاوە ھەواڵگرییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و دەوڵەتانی ئەورووپا ئەم گرووپە زیاتر لە ٤٠ دەوڵەتی جیھان چالاکی و کردەی ڕاستەوخۆ ئەنجام دەدات و وەکو ڕێکخراوێکی تیرۆریستی دەناسێنرێت بەھۆی ئازاردانی ژمارەیەک بازرگانی ئاژەڵان و ڕاوچی و پزیشکانی بەرپرسی تاقیکردنەوەکان لەسەر ئاژەڵان بەڵام بەرەی ڕزگاری ئاژەڵان ئەو تۆمەتانە ڕەت دەکاتەوە. چاڵاکییەکانی بەرەی ڕزگاری ئاژەڵان خۆی لە وێرانکردنی ژێرخانی ئابووری و ھێرشکردنە سەر تاقیگەکانی ئاژەڵان و پیشەسازی گۆشت و بەرھەمە ئاژەڵییەکان دەبینێتەوە لەگەڵ ھەڕەشەکردن لە بازرگانانی ئاژەڵان ھەروەھا دابینکردنی شوێن و چارەسەری ئەو ئاژەڵانەی کە ڕزگاریان دەکەن و دەگوێزرێنەوە بۆ پەناگەکان یان بۆ سروشتی خۆیان دەیانگەرێننەوە. وێنۆک|بەرەی ڕزگاری ئاژەڵان ئەندامانی بەرەی ڕزگاریی ئاژەڵان ''ھەموو بەخراپ بەکارھێنانێکی ئاژەڵان بە ناڕەوشتی دەزانن، پێیان وایە ئاژەڵان مافی ژیانیان ھەیە، و دەبێت مرۆڤەکان بوەستن لە ستەمکردن لێیان. ئەندامانی'' بەرەکە پەیڕەوی فەلسەفەی ڤیگنیزم دەکەن ھەرچەندە بەشێکی زۆری ڤیگنەکان کارەکانی بەرە بەتەواوی بە دروست نابینن. بەرەی ڕزگاری ئاژەڵان تا ئێستا لە زیاتر لە ٤٠ دەوڵەت چالاکی ھەیە و سەرەتای دامەزراندنی ڕێکخراوەکە لە ئینگلتەڕا لە ساڵی ١٩٧٦ بوو.
ڕۆب وێب بەڕێوەبەری پێگەی بەرەکە لە ئینگلتەرا دەڵێت "ئێمە بە گرووپی چەند کەسی کاردەکەین لەوانەیە لە گرووپێک تەنھا کەسێک بین لەبەرئەوە ئاشکراکردنمان و لەناوبردنی بەرەکەمان کارێکی ئاستەمە ئێوە ھەمووتان و ھەر یەکێکتان بەرەی ڕزگاری ئاژەڵانن " سەبارەت بە ھەڵوێستیان بەرانبەر بە بەرەی ڕزگاری ئاژەڵان ڕێکخراوی پێتا کە بەناوبانگترین ڕێکخراوی ئاژەڵپارێزیی و بانگەشەکاری ڤیگنیزمە لەزاری دامەزرێنەری ڕێکخراوەکەوە ئینگرید نیوکێرک دەڵێت "ئێمە خۆمان ڕێکخراوێکی یاسایی و مۆڵەت پێدراوین بەڵام لەوەش تێدەگەم ھەموو ئەو شۆڕشانەی دادگەرییان ھێنایە کایەوە بە یاسا شکێنی دەستیان پێکرد، و یاسای باشتر شوێنی یاسا کۆنەکانی گرتەوە، بەنموونە شۆڕشی گەنجانی فەڕەنسا. بۆیە من سەرکۆنەی بەرەی ڕزگاری ئاژەڵان ناکەم لەکاتێکدا خەڵکی ئازار نەدرێت، بەڵام من دواکەس دەبم ئەو گرووپە بە تیرۆریست ناوببەم". چەند ڕێکخراویکی تریش ھاوئامانج و ھاوتەریبی بەرەی ڕزگاری ئاژەڵان چالاکی ئەنجام دەدەن و لە ڕۆژەڤی جیھانیدا ناودەھێنرێن لەوانە بەرەی ڕزگاری زەوی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مافی ئاژەڵان پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون
ئەساسنز کرید ٤: بلاک فلاگ
ئەساسینز کرید IV: بلاک فلاگ (ڕێبازی بکوژان IV: ئاڵای ڕەش) یارییەکی ڤیدیۆیە لە جۆری ئاکشن-سەرکێشی و جیھانی کراوە، بەشی شەشەمی زنجیرەی سەساسینز کریدە و ڕوداوەکانی ناو ئەو یارییە پێش ئەساسینز کرید ٣ ڕوویانداوە کە لە ساڵێ ٢٠١٢ دەرچوبوو، لەلایەن  یوبی سۆفت مۆنتریاڵ گەشەی پێدراوە و لەلایەن یوبی سوفت بڵاوکراوەتەوە، لە ڕێکەوتی ٢٩ی تشرینی یەکەم ٢٠١٣ لە ئەمریکای باکوور و لە ١ی تشرینی دووەم ٢٠١٣ لە ئەورووپا بڵاوکراوەتەوە، بۆ ئامێرەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠ و ئێکس بۆکس وان و پلەی ستەیشن ٤ و پلەی ستەیشن ٣ و ویندۆز و وی یو. وە کۆمپانیای یوبی سۆفت ئەوەش ڕاگەیاندوە کە ئەویاریە لەلایەن ٧ ستۆدیۆوە گەشەیپێدراوە بۆئەوەی لەکاتیخۆیدا بۆ ھەموو ئامێرەکان بڵاوبکرێتەوە.
بەستەری دەرەکی
سایتی ف‏‏‏ە‏‏‏رمی
سەرچاوەکان
[//ar.wikipedia.org/wiki/أساسنز_كريد_IV:_بلاك_فلاغ ویکیپیدیای ع‏‏‏ە‏‏‏ر‏‏‏ە‏‏‏بی]
پۆل:ئەساسنز کرید پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:یارییە ڤیدیۆیییەکانی ٢٠١٣ پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠ پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس وان پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣ پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:یارییەکانی وی یو پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٣ پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان پۆل:یارییەکانی ویندۆز پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە کۆیلایەتی
ترۆی مەکلاوەرن
ترۆی مەکلاوەرن (به‌ ئینگلیزی Troy Mclawhorn) گیتار ژه‌نێکی ئه‌مریکییه‌. به‌ گیتار ژه‌نی ڕۆک باندی ئه‌مه‌ریکی ئێڤەنێسێنس ناسراوه‌.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:ژەنیارانی ڕۆک پۆل:زیندووان پۆل:ئەندامەکانی ئێڤەنێسنس پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨ پۆل:گیتارژەنانی ڕۆکی ئەمریکی
ئەنیمەیشنی کۆریای باشوور
وێنۆک
ئەنیمەیشنی کۆریای باشوور یان aeni، بووەتە پیشەسازییەک کە کەسایەتی بۆ کۆمپانیاکانی وڵاتانی دیکە بەرھەم دەھێنێت، و دروستکراوەکانی ھەناردەی جیھان دەکات و ملیارەھا دۆلار قازانج بەدەست دەھێنێت.
وشەزانی
وشەی aeni لە وشەی ئینگلیزی "ئەنیمەیشن"ەوە ھاتووە وەک لە زمانی ھانگولدا نووسراوە، 애니메이션 (aenimeisheon)، ھاوشێوەی アニメーション (animēshon)ی ژاپۆنی. ھەروەک ئەنیمێ، aenimeisheon کورتکرایەوە بۆ aeni. بەڵام aeni بەزۆری ئاماژەیە بۆ ئەنیمەیشنی ژاپۆنی لە بەکارھێنانی ئاخاوتنیدا، ھەرچەندە دەتوانێت ئاماژە بە ئەنیمەیشنی کۆری یان ئەنیمەیشن بەگشتی بکات. بۆ جیاکردنەوەی لە ھاوتا ژاپۆنییەکەی، ئەنیمەیشنی کۆری زۆرجار پێی دەوترێت hanguk aeni (بە کۆری: 한국 애니).
مێژوو
پیشەسازی ئەنیمەیشنی کۆریای باشوور بە درێژایی ساڵانی ٢٠٠٠ لە قۆناغێکی قەیراناویدا بوو. خەمۆکی لە ڕاستەقینەی پیشەسازییەکە کە ڕۆژئاوا تەنھا وێنەکێشانی جۆری کارگەیی بەخشی بۆ ئەوەی دەست بکات بە نوقمبوونی ئەمریکا یان ژاپۆن. لە زۆر ڕووەوە ساڵی ٢٠١١ ساڵێکی وتت گەشاوە بوو بۆ ئەنیمەیشنی کۆری، دواجار فیلمە ئەنیمەیشنە درێژەکانی بەرھەمھێنانی ماڵەوە سەرکەوتنیان لە بۆکس ئۆفیسدا لە کۆریای باشوور بەدەستھێنا، لەبری ئەوەی ڕووبەڕووی شکستی دارایی ئاسایی ببنەوە. تا ئەو شوێنەی کە پەیوەندی بە بازاڕی ھەناردەکردنی دەرەوەی وڵاتەوە ھەیە، کۆمپانیاکانی وەک کۆریای ڕەف درافت (RDK) بەردەوام بوون لە نیشتنەوەی گرێبەستی نوێ، کە وایکردووە ڕاف درافت کاری دەستی لەسەر زیاتر لە ٤٥ ناونیشانی کارتۆنی بەناوبانگی ڕۆژئاوایی لە ماوەی ١٦ ساڵدا ئەنجام بدات.
ئەنیمەیشنی کۆریای باشوور لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیادا بەھۆی سەرکەوتنی زنجیرەی پۆرۆرۆ پەنگوینی بچووک و جەنگاوەرانی ئۆریگامی لە ساڵی ٢٠١١دا ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێناوە، ئەمەش وایکردووە ھەوادارانی بیانەوێت ئەنیمەیشنی کۆری زیاتر بدۆزنەوە. ئەم سەرکەوتنە بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ تەواوکردنی تەکنیکەکانی ئەنیمەیشنی کۆری، و گەڕانەوەی دارایی کە وەبەرھێنراوەتەوە بۆ بەرھەمی ئەنیمەیشنی نوێ. ھەندێک لە ئەنیمەیشنکارانی کۆری ھێشتا پیشەسازی یارییە کۆرییە گەشەسەندووەکان بە ھۆکاری ڕژاندنی بەھرەمەندەکانی پیشەسازی ئەنیمەیشن دەزانن، بەڵام سەرکەوتنی فیلمی ئەنیمەیشنی کۆری Leafie لە ساڵی ٢٠١١ لە کۆریای باشوور لە بۆکس ئۆفیسدا ئیلھام بەخشە بۆ نەوەی نوێ. گرێبەستی ئەنیمەیشن بۆ ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشنی کۆری لە گرێبەستی ھاوکاری/بەشداری بچووکەوە دەست پێدەکات، تا زۆربەی کارەکان. پیشەسازی ئەنیمەیشنی کۆریای باشوور دەتوانرێت بە دینامیکی ھەژمار بکرێت چونکە زیاتر لە سەد ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی ھەیە. لە کاتێکدا زۆربەی کۆمپانیاکانی کۆریای باشوورن کە گرێبەست لەگەڵ ستۆدیۆکانی ڕۆژئاوا دەکەن، بەڵام باس لەوە دەکرێت کە ھەندێک لە کارەکان بە گرێبەستی لاوەکی بە کۆریای باکووریش دراون.
مارکێت
لە ساڵی ٢٠١٠ بەپێی ئاژانسی ناوەڕۆکی داھێنەری کۆریا، پشکی بازاڕی کۆریای کارەکتەرە ناوخۆییەکان نزیکەی ٢٨% بووە و ٧٢%ی دیکەش بۆ کارەکتەرە بیانییەکان بووە، وەک ئەوانەی لە ژاپۆن و ئەمریکاوە ھاتوون. لە ساڵی ٢٠١٢ شارەزایان پێشبینیان کرد کە کۆی قەبارەی بازاڕەکە لە داھاتوویەکی نزیکدا گەشە بکات بۆ ١٠ تریلیۆن ₩ (ھاوتایە بە ١٠.٦٣ تریلیۆن ₩ یان ٩.٤١ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە ساڵی ٢٠١٧). لە ساڵی ٢٠١٤دا پشکی بازاڕی کارەکتەری ناوخۆیی بۆ ٤٠% بەرزبووەوە و بەھاکەی لە ساڵی ٢٠١٣دا گەیشتبووە ٨ تریلیۆن ₩ (ھاوتایە بە ٨.٤ تریلیۆن ₩ یان ٧.٤٣ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە ساڵی ٢٠١٧دا. پێش سەرھەڵدانی کارەکتەرە ناوخۆییەکانی کۆری، ئەو کارەکتەرانەی کە چێژیان لە ناوبانگ وەرگرتووە، زیاتر خەڵکی ئەمریکا و ژاپۆن بوون. بەڵام لەگەڵ پێگەیشتن و گەشەکردنی قەبارەی پیشەسازییەکە، کارەکتەرە ناوخۆییەکان نەک تەنھا لە ناوخۆدا بەڵکو لە ئاستی نێودەوڵەتیشدا پەسەندکران.
زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییەکان
تێۆدۆری ککاچی / 떠돌이 까치 (١٩٨٧)
دۆلی دایناسۆری بچووک / 아기공룡 둘리 (١٩٨٧)
فەیری لاند ئەی بی سی / 동화나라 ئەی بی سی (١٩٨٧)
سڵاو کیتی / 헬로 키티 (١٩٨٨)
ڕان ھانی / 달려라 하니 (١٩٨٨)
تایکوان دۆنگجا ماروچی / 태권동자 마루치 (١٩٨٨)
ھانی ناشرین / 천방지축 하니 (١٩٨٨)
سپەیس وەندەر کیدی ٢٠٢٠ / 2020 우주의 원더키디 (١٩٨٩)
زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی
زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی زانکۆیەکی حوکمییە کە دەکەوێتە گەڕەکی قڕگەی شاری سلێمانی. یەکێکە لە ناوەندە زانستی و کلتوورییەکانی سەر بە وەزارەتی خوێندنی باڵا. ئەم زانکۆیە لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە و ئێستا حەوت پەیمانگای ھەیەو پێنج کۆلێژ و پێنج سەنتەری ھەیە. کەمپی سەرەکی دەکەوێتە ناو شاری سلێمانی گەڕەکی قڕگە و کەمپەکانی تری کۆلێژ و پەیمانگاکان و سەنتەرەکانی (پەیمانگای تەکنیکی زانستی کۆمپیوتەر لە کەمپی سەرۆکایەتی زانکۆدایە، پەیمانگای تەکنیکی سلێمانی، پەیمانگای تەکنیکی کەلار، پەیمانگای تەکنیکی چەمچەماڵ، پەیمانگای تەکنیکی ھەڵەبجە، پەیمانگای تەکنیکی دوکان، پەیمانگای تەکنیکی دەربەندیخان) و ھەروەھا زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی ئەم کۆلێژانەشی ھەیە لەناو شاری سلێمانی (کۆلێژی تەکنیکی ئەندازیاری، کۆلێژی تەکنیکی کارگێڕی، کۆلێژی تەکنیکی تەندروستی، کۆلێژی تەکنیکی ئینفۆرماتیک، لەگەڵ کۆلێژی تەکنیکی زانستە پراکتیکیەکان لە شاری ھەلەبجە) و سەنتەرەکانیش کە ھەر لەکەمپی سەرۆکایەتی زانکۆن لە سلێمانی (سەنتەری ئایتی، سەنتەری توێژینەوە، ناوەندی گەشەپێدان بۆ کار، سەنتەری ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتی، سەنتەرەی زمان) ئەم زانکۆیە بۆخوێندنی ئەمساڵ (٧٨٠٣) خوێندکای وەرگرتووە.
دید
زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی کار دەکات بۆ ئەوەی خوێندنی تەکنیکی و پیشەیی لە رووی چەندایەتی و چۆنایەتییەوە لە ئاستی پێداویستییەکانی بازاری کاری کوردستاندا بێت چ لە کەرتی گشتی و چ لە کەرتی تایبەت.
پەیام
پێگەیاندنی کادر و پسپۆری تەکنیکی شارەزا لە بوارە جیاوەزەکاندا لەسەر ئاستی دبلۆم و بەکالۆریۆسی تەکنیکی و بەرزتر، تەیار بە شارەزایی و زانیاری سەردەم ھاوشان لەگەڵە و دوا پێشکەوتنەکانی زانست و تەکنۆلۆجیا و لەبەر رۆشنایی پێویستیەکانی بازاری کار بۆئەوەی بتوانن خزمەتی کۆمەڵگە بکەن و بەشداری بکەن لە پەرەپێدان و پێشکەوتنیدا.
سەرچاوەکان
پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان پۆل:سلێمانی پۆل:دامەزراندنەکانی ١٩٩٦ لە عێراق پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦ پۆل:زانکۆ کوردیەکان
١٦٤١
ساڵی ١٦٤١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٤١
بڕیارنامەی ٢١٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢١٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٢٧٠‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٥
کۆزەکەرێز
کۆزەکەرێز (Kozekerêz، بە فارسی: ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی مەھاباد. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٨٧٥ کەس لە ٣٢٨ بنەماڵەدا بووە.
کۆڵۆنی (زنجیرە)
کۆڵۆنی (بە ئینگلیزی: Colony) زنجیرەیەکی ٢٠١٦ی ئەمەریکی درامی خەیاڵییە لەلایەن کارلتۆن کیوس و ڕایان کۆنداڵ دروستکراوە. ئەکتەران جۆش هۆڵۆوای و سارا وەین کاڵیس بەشدارییان تێداکردووە لە ڕۆلی سەرەکی. یەکەم ئەڵقەی لە ١٤ی کانوونی یەکەم پەخش کرا لە تۆڕی USA و وەرزی یەکەمی لە ١٠ ئەڵقە پێکهاتووە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
کۆزەکەرێز
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەھاباد پۆل:گوندەکانی شارستانی مەھاباد
چارڵز لیندبێرگ
چارڵز ئاگوستوس لیندبێرگ (بە ئینگلیزی: Charles Augustus Lindbergh)، (١٩٠٢-١٩٧٤) فڕۆکەوانی ئەمریکایی بوو. ئەو لە ڕۆژەکانی ٢٠ و ٢١ی مانگی مەیی ساڵی ١٩٢٧ بە فڕۆکەیەک لە نیویۆرکی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بەرزبووەوە و دوای ٣٣ کاتژمێر و نیو فڕینی بێ ڕاوەستان، پانیی ٣ ھەزار و ٦٠٠ مەیلیی ئوقیانووسی ئاتلانیکی پێوا و لە پاریسی فەڕانسەدا نیشتەوە. ئەم فڕینە یەکەم فڕینی تاکەکەسی و بەبێ ڕاوەستانی نێوان کیشوەرکانی ئەورووپا و ئەمریکا و بە سەر ئوقیانووسی ئاتلانتیکدا بوو.
نزیکەی ٥ ساڵ دوای ئەو فڕینە، دزرانی کوڕەکەی لیندبێرگ (کە ئەوکات بە ھۆی ناوداربوونی ئەو، وەکوو بەناوباگترین تاوانی دەیەی ١٩٣٠ ناسرا) کاریگەرییەکی خراپی لە گیانی ئەو دانا و خەمی ئەو ڕووداوە تا کۆتاییھاتنی ژیانیشی وێڵی نەکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٧٤ پۆل:فڕۆکەوانانی ئەمریکی پۆل:داھێنەرانی ئەمریکی پۆل:مێژووی فڕین بە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:چارڵز لیندبێرگ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢ پۆل:فڕین لە ١٩٢٧ پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:کات کەسایەتیی ساڵ
شاخوێنبەر
چەپ|وێنۆک|ئائۆرت شاخوێنبەر یان ئائۆرت (بە ئینگلیسی : Aorta) ناوی گەورەترین ڕەگی خوێنبەری لەشی بڕبڕەدارانە. گرنگترین شاڕەگی لەش، ئائۆرتە، کە خوێنی پاڵفتە لە سکۆڵەی چەپی دڵەوە دەگوازێتەوە بۆ هەموو ئەندامەکانی لەش.
ئائۆرت لە سێ لۆی ناوەکئ، نێوانی و دەرەکی پێک هاتووە کە لە کۆڵەجێن ، ئێلاستین و لووسەماسوولکە دروست بووە. لە دەرگانەی دەرهاتنی ئائۆرت لە سکۆڵەی چەپی دڵ، دەریچەیەکی دوولەتی هەیە کە لە کاتی کرانەوەی سکۆڵەی چەپ، دادەخرێ و لە هەڵگەڕانەوەی خوێن لە ئائۆرتەوە بۆ ناو دڵ بەرگری دەکا.
سەرچاوە
پۆل:توێکاری پۆل:توێکاریی دڵ
شارلێس کۆتەن
شارلێس کۆتەن شاعیری سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٠٤ پۆل:مردووانی ١٦٨١ پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی
زە وایەر
زە وایەر زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی درامای تاوانە لە لایەن نووسەر و ھەواڵنێری پێشووی پۆلیس دەیڤد سیمۆن دروستکراوە و بەشێوەیەکی سەرەکی نووسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زە وایەر پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی ئێچ بی ئۆ پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە خەڵاتی پیبۆدییان وەرگرتووە پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وروژێنەرەکان پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی دەربارەی تاوانی ڕێکخراو پۆل:ئەو زنجیرە تەلەفزیۆنییانەی ئەمریکا کە لە ساڵی ٢٠٠٨ کۆتایی دێت
١٦٤٢
ساڵی ١٦٤٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٦٤٢
قەزای زاخۆ
قەزای زاخۆ یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای دھۆک لە عێراق. ناوەندەکەی شاری زاخۆیە. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە ٢٣٧٬٢٣٦ کەس بووە. قەزاکە لە چوار ناحیە پێکھاتووە:
سەرچاوەکان
پۆل:قەزاکانی پارێزگای دھۆک پۆل:زاخۆ
بزوێنەری فڕۆکە
link=https://en.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:YorkMerlin.JPG|وێنۆک|300x300پیکسڵ|بزوێنەری (Rolls-Royce Merlin)کە لە فرۆکەی جۆری (Avro york) بەکارھاتووە
بزوێنەری فڕۆکە یان مەکینەی فڕۆکە یەکێکە لە پێکھێنەرەکانی سیستەمی جوڵەی فڕۆکە کە جوڵەی میکانیکی دروست دەکات، بزوێنەری فڕۆکەکان بەزۆری ھەموویان کێشیان سووکە و لە جۆری (بزوێنەری پستنی یان تۆڕباینی گازی) دان جگە لە ھەلیکۆپتەرە بچووکەکان و فڕۆکە بێ فرۆکەوانەکان کە بەزۆری فڕۆکەی کارەبایین
بزوێنەری شەفتی
link=https://en.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Ranger_L-440.jpg|چەپ|وێنۆک|بزوێنەری (Ranger L-400) کە بزوێنەرێکی ھێڵی شەش سلندەری بوو بەکارھات لە فڕۆکەی (Faircild PT-19)
بزوێنەری ھێل
لە سەرەتای ئەم بابەتەدا، بۆ بەرچاوڕوونی دەستەواژەی بزوێنەری ھێڵ دەگەڕێتەوە بۆ ئەو بزوێنەرانەی کە تەنھا لە یەک ڕیز لە سلندەریان ھەیە. کە لە بوواری زمانی ئۆتۆمبێل بەکاردێت. بەڵام لە بواری زمانی فڕین گرێیەکھ (دەستەواژەکە) بزوێنەری ھێڵی شێوە (V) یش دادەپۆشێت و دەکەوێتە بەرامبەر بزوێنەرەکە (کە لە خوارەوە وەسف کراوە). و ئەوە سنووردار نەکراوە بۆ ئەو بزوێنەرانەی کە یەک ڕیز سلندەریان ھەیە، ئەمە بە شێوەیەکی گشتی بۆ جیاکردنەوەیانە لە بزوێنەری بازنەیی. بە شێوەیەکی ئاسایی بزوێنەری ھێل ژمارەیەکی جووت لە سلندەری ھەیە، بەڵام لەوێ بۆ نموونە بزوێنەری سێ و پێنج سلندەری ھەیە. لە ھەرە سوودەکانی بزوێنەری ھێڵ ئەوەیە کە ڕێ بە بە فڕۆکە دەدات دیزاین بکرێت بە شێوەیەک کە پێشەوەی نزم بێت بۆ کەمکردنەوەی ھێزی بەرھەڵستی بۆ جوڵە. ئەگەر کرانک شەفتی بزوێنەر بکەوێتە سەرەوە ئەوا پێی دەڵێن بزوێنەری ھێڵی پێچەوانە. ئەوە ڕێگە بە پەروانە دەدات بۆ ئەوەی ئامادەبێت بۆ بەرزبوونی خستنەکاری گێڕی کورتکردنەوەی نیشتنەوە؛ و لە لایەنە خراپەکانی بزوێنەری ھێڵ ئەوەیە کە ڕێژەی ھێز بۆ کێشێکی کەممان دەداتێ. لەبەر ئەوەی کرانک شەفت و کرانک کێس درێژ و قورسن. بزوێنەرە ھێڵییەکان دەتوانرێت بەھۆی ھەوا یان شلەی ساردکەرەوە فێنک بکرێتەوە بەلام شلەی ساردکەرەوە باوترە چونکە قورسە کە سلندەرەکانی دوواوە بە ھەوا ساردبکرێتەوە؛ و بزوێنەرە ھێلییەکان زیاتر لە فڕۆکە سەرەتاکاندا بەربڵاوبوون وەکو فڕۆکەی (Wright Flyer) کە توانی لە یەکەم فڕین کۆنترۆڵی تەواو بکات.
بزوێنەری شێوە (V)
link=https://en.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Rolls-Royce_Merlin.jpg|چەپ|وێنۆک|بزوێنەری (Rolls-Royce Merlin V-12) سلندەرەکان لەم جۆرە بزوێنەرەدا ڕێکخراون بەسەر دوو ڕیز کە بە شێوەیەکی گشتی گۆشەی نێوانیان ٦٠ تا ٩٠ پلەیە کە ھەر دوو پستۆنێک پێکەوە بە یەک کرانک بەسستراون. بەشێکی زۆری بزوێنەرە (V) یەکان بە ئاو سارد دەکرێنەوە، بزوێنەری شێوە ڤی ڕێژەیەکی زیاتری ھێز بۆ کێش بەرھەندێنێت لە بەرامبەر بزوێنەری ھێڵ. لەوانەیە باشترین نموونە بۆ ئەم جۆرە بزوێنەرە بریتیبێت لە بزوێنەری ئەفسانەیی (Rolls-Royce Merlin) کە بزوێنەرێکی ٢٧ لیتری بوو کە گۆشەی نێوان دوو ڕیزە سلندەرەکان ٦٠ پلە بوو و لە ١٢ سلندەر پێکھاتبوو.
بزوێنەری پێچەوانەی ئاسۆیی
link=https://en.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:ULPower_UL260i.jpg|چەپ|وێنۆک|بزوێنەری پێچەوانەی ئاسۆیی (ULPower UL260i) کە بەھۆی ھەوا فێنک دەکرایەوە بزوێنەری پێچەرانەی ئاسۆیی پێشی دەوترێت بزوێنەری تەخت یان بزوێنەری سندوقی کە پێکدێت لە دوو ڕیز لە سلندەر کە ھەر ڕیزێک دەکەوێتە لەیاکی کرانک کێسەوە. ئەم جۆرە بزوێنەرە بە ئاو یان ھەوا فێنک دەکرێتەرە بەڵام جۆری ھەواکەی باوترە بزوێنەری پێچەوانە کرانک شەفتی بە ئاسۆیی دادەنرێت ئەگەر بۆ فڕۆکە بێت بەڵام بە ستوونی دادەنرێت ئەگەر بۆ ھێلیکۆپتەر بێت. بەھۆی شوێنی ڕیزبوونی سلندەرەکان ئەو ھێزەی کە لە ئەنجامی جوڵەی پستۆنەکان دروست دەبێت ون دەبێت لە ئەنجامدا بزوێنەرەکە بە ھێمنی کاردەکات. بزوێنەری جۆری پێچەوانە ڕێژەیەکی ھێز بۆ کێشیکی بەرزی ھەیە لەبەر ئەوەی کرانک کێسەکەی بچووکە و کێشی کەمە. ئەم جۆرە بزوێنەرە پێکھاتووە لە ژمارەی جووت لە سلندەر لەکاتێکدا لە سلندەرەکانی ھەر لایەکی کرانک کێس لە لاکەی تری (بەرامبەری) سلندەرێکی تر ھەیە. بزوێنەرە پێچەوانەکان کە بە ھەوا فێنک دەکرێنەوە ئەو جۆرانەی لە چوار یان شەش سلندەر پێکھاتوون بەزۆری لە فڕۆکە تایبەتەکان بەکاردێن کە فڕۆکەکە پێویستی بە تا ٤٠٠ ھێزی ئەسپ بی بەڵام ئەگەر فڕۆکەکە پێویستی بە ھێزی زیاتر بوو ئەوە بزوێنەری تۆڕباینی بەکاردێت.
بزوێنەری پێچەوانەی چوار یان شەش سلندەری سارد کردنەوە بە ھەوا زۆر باو بوون لەو فڕۆکە گشتیانەی کە پێویستیان بە ھێزی تا ٤٠٠ ھێزی ئەسپ دەبوو بەڵام ئەگەر پێویستیان بە ھێزی زیاتر ببوایا ئەوا بزوێنەری تۆڕباینیان بۆ دادەنا.
بزوێنەری بازنەیی
link=https://en.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Pratt_&_Whitney_R-2800_Engine_1.jpg|ڕاست|وێنۆک|بزوێنەری بازنەیی ئەم جۆرە بزوێنەرە پێکھاتووە کە یەک یان زیاتر ڕیز لە سلندەر کە ھەموویان ڕێکخراون بە دەوری کرانک شەفت، ھەر ڕیزێک لە سلندەر پێکھاتووە لە ژمارەی تاک لە سلندەر بۆ ئەوەی ھەنگاوەکان بە ھێمنی جێبەجێبێت، بزوێنەری بازنەیی بۆ ھەر ڕیزێک سلندەر یەک کرانکی ھەیە بۆ بەستنەوەی بە پستۆنەکان و بەزۆری کرانکەکان بچووکن لە ئەنجامدا (رێژەیەکی (ھێز بۆ کێش) ی گونجاومان دەداتێ. سلندەرەکانی خوارەوە کە دەکەونە ژێر کرانک شەفت لەوانەیە ڕوونی بزوێنەر کۆ بکەنەوە کاتێک کە بزوێنەرەکە بۆ ماوەیەکی زۆر کارنەکات؛ و ئەگەر ئەو ڕوونە خاوێن نەکرێتەوە دەبێتە ھوی تێکدانی بزوێنەرەکە.
زۆربەی بزوێنەرە بازنەیییەکان سلندەرەکانیان بە شێوەیەکی ڕێک ڕیزکراون بە دەوری کرانک شەفت، ھەرچەندە ھەندێک لە بزوێنەرە کۆنەکان کە ھەندێکان پێیان دەگوترا بزوێنەری نیمچە بازنەیی یان بزوێنەری شێوە بازنەیی کە شێوازێکی ڕیزبوونی ڕێکیان نەبوو و باشترین نموونە بزوێنەری (Anzani engine) کە لە فڕۆکەی جۆری (Bleriot XI) بەکارھات.
بزوێنەری خولاوە
link=https://en.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Le_Rhone_9C.jpg|ڕاست|وێنۆک|بزوێنەری خولاوە مۆدێلی (Le Rhone 9C) بزوێنەری خولاوە لە سلندەر پێکھاتووە کە سلندەرەکانی لە دەورەی کرانک کێسەوە ھەر وەکو بزوێنەی بازنەیی، بەڵام کرانک شەفت جێگیر کراوە بە لاشەی فڕۆکە و ھەروەھا پەروانەکانی فڕۆکەش جێگیر کراون بە لاشەی بزوێنەر، بۆیە کرانک کێس و سلندەرەکان دەخولێنەوە. لە باشییەکانی ئەم جۆرە ڕێکخستنە ئەوەیە کە ڕێژەیەکی باش لە ھەوای سارد دەچێتە ناو بزوێنەر تەنانەت لە خێرایی کەمی فڕۆکەکەشدا. یەکەمین بزوێنەری خولاوە ناوی (Gnome Omega) بوو کە دیزاین کرابوو لەلایەن برایەکانی (Seguin) کە یەکەمین فڕینی ئەنجامدا لە ساڵی ١٩٠٩. پێش شەڕی جیھانی یەکەم زۆربەی ڕیکۆردە جیھانییەکان لەلایەن ئەم جۆرە بزوێنەرەوە بوو، لە ساڵانی زووەوە لە کاتی شەڕەکاندا ئەم جۆرە بزوێنەرە لە ھەموو جۆرەکانی تر باشتر و چوستتر بوو، بۆ زیادکردنی ھێزی ئەم جۆرە بزوێنەرە دوو سلندەریان بۆ ھەر ڕیزێک بەکارھێناوە. لە خراپییەکانی ئەم جۆرە بزوینەرە ئەوەیە کە بڕێکی زۆر لە ڕوون سەرف دەکات چونکە تێکەڵ دەبێت لەگەڵ بەنزین و دەچێتە دەرەوە لە جیاتی ئەوە ڕوونی گەرچەک (castor oil) بەکاردێت کە لەگەڵ بەنزین تێکەڵ نابێت.
تۆڕبۆی پاڵپشتی
link=https://en.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Turboprop_cutaway.jpg|ڕاست|وێنۆک|بزوێنەری (Garrett TPE-331) کە گێڕ بۆکسەکەی دەکەوێتە پێش بزوێنەرەکە لەکاتێکدا کە فڕۆکە جەنگییەکان پێویستیان بە خیرایی زۆر بەرز بوو زۆربەی فڕۆکە شارستانییەکان پێویستیان پێ نەبوو. ھێشتا دیزاینەرەکانی فڕۆکە شراستانییەکان دەیانەویست سوود لە ھێزە زۆرەی گاز تۆڕباین و کەم چاکسازییەی وەربگرن. لەو کاتەدا بیرۆکەی بەکارھێنانی بزوێنەری تۆڕباینی بە دانانی پەروانەی کلاسیکی سەری ھەڵدا. لەبەر ئەوەی گاز تۆڕباین خێرایییەکی بەرزی ھەیە ھەستان بە دانانی گێڕ بۆکسیک بۆ ئەوەی خێرایی شەفتی پەروانەکە کەم بکاتەوە و خێرایی پەڕەکان نەگاتە خێرایی سەرووی دەنگ. بزوێنەری تۆڕبۆی پاڵپشتی ئەگەر بەراورد بکرێت ڵەگەڵ فڕۆکە ئاسایییەکان چوستی زۆر زیاترە و دیزاین کراوە بۆ خێرایی (٢٠٠–٤٠٠) میل لە کاتژمێرێکدا یان (٣٢٠–٦٤٠) کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا.
تۆڕبۆ شەفت
link=https://en.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Allison_(MTU)_250_C20B.jpg|چەپ|وێنۆک|بزوێنەری جۆری (Allison Model 250) کە لە جۆری تۆربۆ شەفتە و لە زۆربەی ھەلیکۆپتەرەکان بەکارھاتووە بزوینەری تۆڕبۆ شەفت لە سەرەتاوە بەکارھات بۆ ھەلیکۆپتەر و یەکەی ھێزی یاریدەدەر. بزوێنەری تۆڕبۆ شەفت ھەمان بنچینەی کارکردنی ھەیە ڵەگەڵ بزوێنەری تۆڕبۆی پاڵپشت. بەڵام لە بزوێنەری تۆڕبۆی پاڵپشتدا پەروانەکان لەلایەن بزوێنەرەوە پاڵپشتی دەکران کە بزوێنەر بەھۆی بورغی بە لاشەی فڕۆکەکە بەستراوە بەڵام لە بزوێنەری تۆڕبۆ شەفتدا بزوێنەر ھیچ پاڵپشتییەکی فیزیایی ڕاستەوخۆ ناداتە ڕووەتەرەکە. ڕووەتەرەکە بەستراوە بە گێڕبۆکسەوە کە بەستراوە بە لاشەی فڕۆکە کە بزوێنەرە تۆربۆ شەفتەکە جوڵە بە گێڕ بۆکسەکە دەکات.
بزوێنەری کاردانەوە
بزوێنەری کاردانەوە ھەڵدەستێت بە بەرھەمھێنانی ھێزی پاڵنان بۆ پاڵدانی فڕۆکەکە لە ڕێگای دەرپەڕاندنی دووکەڵی ئیگزۆز بە خێرایییەکی بەرز، لە ئەنجامدا ھێزی کاردانەوە دروست دەبێت و دەبێتە ھۆی پاڵنانی فڕۆکەکە بۆ پێشەوە. باوترین جۆرەکانی ئەم بزوێنەرە بریتییە لە تۆڕبۆجێت، تۆڕبۆفان و ڕۆکێت. لە بزوێنەری جێتەکەندا پێویستیمان بە ئۆکسجینە کە لە ھەوا وەری دەگرین بۆ سووتاندنی سووتەمەنییەکە لەکاتێکدا لە ڕۆکێتەکاندا ئۆکسجین وەک سووتەمەنی ھەڵی دەگرێت چونکە ڕۆکێت لە بۆشایی ئاسماندا گەشت دەکات پێویستی ئۆکسجین ڵەگەڵ خۆی بەرێت بۆ سووتاندنی سوتەمەنییەکەی.
تۆڕبۆجێت
link=https://en.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:J85_ge_17a_turbojet_engine.jpg|ڕاست|وێنۆک|بزوێنەری تۆڕبۆجێت تۆڕبۆجێت جۆرێکە لە جۆرەکانی تۆرباینی گازی کە لە بنچینەدا گەشەی پێدرا بۆ فڕۆکەی سەربازی لە ماوەی جەنگی جیھانی دووەم، تۆڕبۆجێت سادەترین جۆری تۆڕباینی گازییە. کە پێکھاتووە لە کۆمپرێسەرێک بۆ ڕاکێشانی ھەوا و پەستاوتنی، و لە بەشی سووتاندندا سوتەمەنی زیاددەکرێت و دەتەقێتەوە و یەک یان زیاد لە یەک تۆڕباین دانراون بۆ ھەڵمژینی ئەو دووکەڵەی کە دەسووتێت بۆ سووڕاندنەوەی کۆمپرێسەرەکە و دەمی ئەو شوێنەی کە دووکەڵەکەی لێ دەچێتە دەرەوە بچووک دروست کراوە بۆ ئەوەی بە خێرایی دووکەڵەکە بچێتە دەرەوە و پاڵ بە فڕۆکەکە و بنێت. کە تۆڕبۆجێت دروست کرا توانرا خێرایی فڕۆکە سەربازییەکان بەلایەنی کەمەوە ١٠٠ میل لە کاتژمێرێک زیاتر بکریت لە فڕۆکانەی کە بزوێنەرەکانیان پستۆنییە. لە ساڵانی دووای جەنگی جیھانییەوە ھەنگاو بە ھەنگاو کێشەکانی تۆڕبۆجێت بەدیارکەوتن. لە خێرایی کەمتر لە ٢ ماخ (کەمتر لە دوو ئەوەندەی خێرایی دەنگ) تۆربۆجێت چووستی زۆر باشترە بەڵام دەنگێکی یەکجار زۆر دروست دەکات.
تۆربۆ فان
link=https://en.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Cfm56-3-turbofan.jpeg|چەپ|وێنۆک|بزوێنەری تۆربۆ فانی مۆدێل (CFM56-3) بزوێنەری تۆربۆفان بەزۆری بەھەمان شێوەی تۆڕبۆ جێتە بەڵام پانکەکەی فراونترە کە دەکەوێتە پێشەوەی بزوێنەر کە وادەکات ھێزێکی زۆرتری پاڵپێوەنان دروست بکات لە ئەنجامدا وادەکات کە چوستی سووتەمەنییەکە باشتر دەکات. ھەرچەندە پانکەکە ھێزی پاڵپێوەنان دروست دەکات بە ھەمان شێوەی پەروانە بەڵام ئەو جۆگە سەربەخۆیانەی کە دەکەونە دەوروبەری پەروانەکە وادەکات کەوا چوستی پەروانەکە سنووردار دەکات. ئەم ڕێگایە چوستی زیاترە بەراورد بە بەکارھێنانی جێت نۆزل چونکە باشتر دەتوانێت ھێزی پاڵپێوەنان دروست بکات و بزوێنەری تۆربۆ فان چوستی زیاترە بەرامبەر ئەو بزوێنەرانەی کە پەروانە بەکاردێنن لە سنووری خێرایی دەنگ. بەشێوەیەکی گشتی بزوێنەری تۆڕبۆ فان چەند یەکەیەکی زیاتری تۆڕباینی ھەیە بۆ سووراندنەوەی پانکەکەی. بزوێنەری تۆڕبپ فان یەکەم بزوێنەر بوو کە لە چەند بەشێک (قۆناغێک) لە پارچەی جوڵاو و جێگیر پێکھاتبوو، و ئەو شەفتەی کە ھەموو پارچەکانی لەسەر دانرابوو ئازاد بوو لەوەی بە چ خێرایییەک بخولێتەوە کە ئەوەش وای دەکرد کاردانەوەی بزوێنەرەکە خێراتر بێت لە کاتی گۆڕانی خێرایی. بزوێنەری تۆربۆ فان دابەش دەبن بەسەر دوو لاڕێدا لاڕێی بەرز و لاڕێی نزم، لەکاتێکدا کە لاڕیی بەرز بەکاردێت بۆ فڕۆکە شارستانییەکان چونکە چوستییەکەی زۆر باشی ھەیە لە خێرایی ٨٠٠ تا ٨٨٥ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا و دەنگیشی کەمترە، بەڵام لاڕێیە نزمەکان بەکاردێن لە فڕۆکە سەربازییەکەن وەکو فڕۆکە شەرکەرەکان چونکە ڕێژەیەکی باشی ھێزی پاڵۆێوەنان بۆ کێشی ھەیە بەڵام دەنگی زۆرە و ئەم جۆرە فڕۆکانە دەتوانن بگەنە خێرایی سەرو خێرایی دەنگ خێرایی دەنگ لە ھەوادا نزیکەی ٣٤٠ مەترە لە چرکەیەکدا کە دەکاتە نزیکی ١٢٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێک.
جێتی لێدان
بزوێنەری جێتی لێدان ئامێرێکی میکانیکی سادە بوو کە سوڕەکەی بەردەوام دووبارە دەبۆوە کە ھەوای دەرەوەی ڕادەکێشا بۆ ناو بزوینەر لە ڕێگەی دەرگایەکی یەک ئاراستە پاشان بۆ ناو ژووری سووتان دوایی دەتەقییەوە. ھێزی تەقینەوەکە ڵەگەڵ دووکەڵە سوتاوەکە دەچونە دەرەوەی بزوێنەرەکە لە دواوەی بزوێنەرەکە، ھێزی دروست دەکرد لە ڕێگەی چەند لێدانێکی لەدوای یەکەوە وەک لە ناوەکەی دیارە. ئەم جۆرە بزوێنەەرە لەلایەن کەسێکی ئەڵمانییەوە دروست کرا بەڵام بەکارھێنانی ئەم جۆرە بزوێنەرە کەم بوو چونکە دەنگێکی زۆر زۆری دروست دەکرد و دەبوە ھۆی ئەوەی پارچە میکانیکییەکان زووتر تووشی کێشە ببن تەنھا لە جەنگی جیھانی دووەم بەکارھات لە (V1 flying bomb).
ڕۆکێت
link=https://en.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:XLR-99_Rocket_Engine_USAF.jpg|ڕاست|وێنۆک|بزوێنەری ڕۆکێت چەند فڕۆکەیەکی کەم بزوێنەری ڕۆکێتیان بەکارھێنا بۆ بەرھەمھێنانی ھێزی پاڵنان کۆنتڕۆلکردنی ئاراستە، نموونە فڕۆکەی (Bell X-1) و (North American X-15)، بزوێنەری ڕۆکێت لە زۆر فڕۆکەدا بەکارنەھات بۆ بەرھەمھێنانی ھێزی پاڵنان چونکە چوستی کەم بوو.