cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گەیەنکەدەمار
سەرچاوە
پۆل:ژینناسی پۆل:فیزیۆلۆژیای دەماری
میوەی قەدەغەکراو
میوەی قەدەغەکراو یان داری قەدەغەکراو وشەیەک لە ئایینە ئیبراھیمییەکان لە ئاماژە بە دارێکە کە ئادەم و حەوا لە خواردنی میوەی ئەو رێگیریان لێ کرابوو.
جێرۆکی داری قەدەخەکراو لە یەهوودییەت، مەسیحییەت و ئیسلام ئاماژەی پێ کراوەئادەم و حەوا بە خواردنی ئەو میوەیە یێکەم گوناەی ڕەگەزی مرۆڤیان ئەنجام دا بە ئەشکەنجەی ئەوەوە دوورخرانەوە سەر زەوی. لە کتێبێ خوڵقان لە عەھدی قەدیم، ئەو دارە، داری چاکە و خراپە ناو براوە؛ لە حاڵێکا لە قورئان شتێکی وا نیە.
ڕێکخراوەی مافی مرۆڤی کوردستان
ڕێکخراوەی مافی مرۆڤی کوردستان یان RMMK یان ر.م.م.ک پێکھاتەیەکی ناسیاسی و نا ئایینیە کە لە ٩ی ئاپریلی ٢٠٠٥ (٢٠ی نەورۆزی ١٣٨٥ ھەتاوی) لە کوردستانی ئێراندا دامەزرا. ناوەندی ئیداری ئەم ڕێکخراوە لە شاری تارانە. ئەم ڕێکخراوە تێدەکۆشێ بۆ پاراستنی مافی مرۆڤ بەتایبەت لە کوردستاندا لە پێناوی ئیعلانی جیھانی مافی مرۆڤدا.
میوەی قەدەغەکراو
مەسیحیەت
لە خوا ناسی مەسیحی دا، داری خێر و شەر بە مانای بە ویراسەت بوونی گوناە ھاتوە؛ باوەڕی ئایین ناسانی مەسیحی ئەوەیە کە مرۆڤ باری یێکەم گوناھی ئادەم و حەوا بە کۆڵی دا دەکێشێ و ھیچ مرۆڤێ ناتوانێ بێ گوناە بێت. ھەڵبەت ھەندێ لە مەسیحیەکانیش باوەڕیان وایە کە مرۆڤی ئەورۆ ئەوەندە لە نێوان گوناە و ڕزگاری حەقی ھەڵبژاردنی ھەیە کە ئادەم و حەوا ھەیان بوو.
ڕێکخراوەی مافی مرۆڤی کوردستان
ر.م.م.ک. پاش دامەزرانی، لە ماوەیەکی کورتدا توانی دەیان چالاکی مافی مرۆڤ لە خۆ کۆبکاتەوە و بۆ یەکەم جار، بە شێوەیەکی سیستماتیک، دەست بە تۆمارکردنی پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە رۆژھەڵاتی کوردستان بکات. ڕێکخراوەکە، دامەزرێنەر و ئەندامانی، ھەر لە سەرەتاوە کەوتە ژێر ھەڕەشە و گووشاری ناوەندە ئیتلاعاتی و ئاسایشییەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران تا ئەو کاتەی کە گووشارەکان بە گیرانی بەشێک لە ئەندامانی چالاکی ناو ڕێکخراوەکە و دواتر بە دەستبەسەرکرانی کەبوودوەند گەیشتە لوتکە.
میوەی قەدەغەکراو
ئیسلام
گێڕانەوەی قورئانی پیرۆز لەبارەی داری قەدەخەکراو لەگەڵ تەورات چەند جیاوازیەکی ھەیە؛ بە پێی قورئان، خودا ھەردووکیان یانی ئادەم و حەوای لە خواردنی ئەو دارە قەدەخە کرد؛ قورئان کاتێ باسی وەسوەسەی شەیتان و خواردنی ئادەم و حەوا لەو دارە دەکات؛ ڕاناو وەکوو تثنیە دێنێ و لە ئامانج دا گوناھی پیاو و ژن (ئادەم و حەوا) ی وەکوو یێک داناوە. قورئان، بەرچەپ بە ئینجیل کە تێیدا قورئان، بەرچەپ بە ئینجیل  کە تێیدا ئادەم و حەوای نەوەک لەبەر نەفسی ڕووت بەڵکوو لەبەر شەرم لۆمە دەکرد؛ ئەو دوانە بە ھۆی فریو خواردنیان بە شەیتان لۆمە دەکا؛ و ئامانجی شەیتان وەدەرخستنی عەورەت و ڕووتی ئەو دوانە دەزانێ.
ڕێکخراوەی مافی مرۆڤی کوردستان
ئەگەرچی چالاکییەکانی ر.م.م.ک. پاش گیرانی کەبوودوەند و کۆچی بەشیک لە ئەندامانی بەرەو تاراوگە، تا ماوەیەک لە سفر نزیک بۆوە بەڵام سەرەڕای ئەوەش لەم ساڵانەی دواییدا ڕێکخراوەکە ھەوڵی داوە کە درێژە بە چالاکییەکانی بدات.
میوەی قەدەغەکراو
تێڕوانینی زانا موسوڵمانەکان
سید حسین نصر سەرەڕای قبوڵ کردنی تەعبیری داری قەدەخەکراو بە داری خێر و شەڕ، مانای ڕووت بوونی مرۆڤ بۆ سرشتی نیوە خوایی ئەو دەگەرێنێتەوە. لەو حاڵەدا مرتضی مطھری، لە زەرەربارترین و کەچ ترین تەعبیرەکانی مێژووی مرۆڤ دەزانێ و وڕاوی وایە بیری جیاوازی نێوان زانست و دین کە لە  سەدەکانی ناوەندی لە وڵاتەکانی ڕۆژاوا دروست بوو، ریشەی لەو کەچیە دایە؛ مرتضی مطھری ھەروەھا ڕای وایە کە لە ئەسڵی ئەو چیرۆکە کەچی و دەسکاری کردن ڕووی داوە، تا ژن وەکوو ھێمای گوناە یان شەیتانێکی بچووک دەرکەوێ و پیاو لە ھەبوونی خوی دا لە گووناە پاک بێت.
ڕێکخراوەی مافی مرۆڤی کوردستان
موحەمەدسدێق کەبوودوەند دامەزرێنەری ئەم ڕێکخراوەیە کە لە ھاوینی ٢٠٠٦ەوە لە زیندانە و لە لایەن کۆماری ئیسلامیەوە بڕیاری ١٠ ساڵ زیندانی بۆ دەرچوە. کەبوودوەند، کە بە "باوکی مافی مرۆڤ" لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان ناسراوە، لە زینداندا، تووشی کۆمەڵێک نەخۆشی وەک پڕۆستات، ھەوکردنی سییەکان، چڵکی ریخۆڵە و ھتد بووە.
میوەی قەدەغەکراو
چاند و وێژە
لە ئاساری زۆرێک لە نوسەر و شاعیرانی وڵاتانی جیھان لە ئایینە جیاجیاکان ئاماژەی زۆر بەو بابەتە کراوە. لە وێژەی فارسیدا ھۆنەران لە چەندەھا جێ و بۆ ئامۆژگاری خەڵک باسیان لێوەی کردوە. وەکوو ئەو شێعرەی حافظ:
بۆچوونە ھەڵەکان
لە سەرچاوە ئیسلامیەکانا ھەرگیز ناوی سێو نەھاتوە و ھەندێ جار باسی گەنم کراوە.
سەرچاوە
پۆل:ئادەم و حەوا پۆل:ئەفسانەکان پۆل:بۆچوونی مەسیحیەکان پۆل:باخی عەدەن پۆل:عەھدی کۆن پۆل:قورئان
مەعین
وێنۆک|چەپ
لە ئەندازەدا، مەعین ، وەیلکان یان لەبزینەیی (بە ئینگلیزی: Rhombus) چوارلایەکی ڕێکە، بە واتایەکی تر چەندلایەکە چوار لای جووتن و دوو جووت لە گۆشەکانی جووتن.
ڕووبەر
ئەگەر بەرھەمی لێکدانی دوو کۆتەرەکانی مەعین، دابەشی ٢ بکەین، ئەوا ڕووبەرەکەمان پێواوە. واتە ئەگەر p و q درێژایی کۆتەرەکانی مەعین بن و K ڕووبەری مەعین بێت ئەوا:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فرەگۆشەکان پۆل:چوارلاکان پۆل:شێوە سەرەتایییەکان
کریستین دلفی
کریستین دلفی لە ساڵی ١٩٤١ لە دایک بووە ، دەرووناس، فێمینیست ، نوسەر هەروەها بیرمەندێکی فەڕەنسیە.بە داهێنەری بیرۆکەی فێمینزمی ماتریاڵیە هەروەها داهێنەری بزوتنەوەی سەربەخۆیی ئافرەتانی فەڕەنسایە لە ساڵی ١٩٧٠ ، هەروەها داهێنەری ژورناڵی کێشە نوێیەکانی ئافرەتانە لە ساڵی ١٩٨١ دا.
کورتەیەک لەسەر ژیانی کریستین دلفی
کریستین دلفی لە ساڵی ١٩٤١ لە دایک بووە ، دایک و باوکی خاوەنی دەرمانخانەیەک بوون وەکو لەو فیلمەدا ڕوونکراوەتەوە کە دۆکیومێنتاریەکە باسی ژیانی کریستین دەکات کە تیایدا باس لەوە دەکات دایک و باوکی کریستین کاتێک لە دەرمنانخانەکەدا کاریانکردووە چەند هیلاکبوون وە کاتێک دەگەڕانەوە بۆ ماڵەوە باوکی چۆن قاچی دەخستە سەر قاچ لەسەر مێزی نانخواردنەکەیان وە پاڵی دەدایەوە لە چاوەڕوانی نانی نیوەڕۆدا کە دەبووایە دایکی سەڕەڕای هیلاکی بێوچان ئامادەی بکردایە ، وە پاشانیش قاپەکانی خاوێنبکردایەتەوە پێش گەڕانەوەیان بۆ سەر کارئەم بابەتە کاریگەری زۆر لەسەر کریستین دروستدەکات لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا کریستین خۆی بە فێمینست لە قاڵەم نەدەدا لەبەر ئەو بەرهەڵستیە زۆرەی کە لە فێمینیستەکان دەکرا ، تەنانەت لە کاتی چاوپێکەوتنێکدا لە ساڵی ١٩٨٥ کە لێدەپرسن ئایا تۆ فێمینیستی دەڵێت  من فێمینیست نیم بەڵام....  هەر ئەم لێدوانەشی دەبێتە ناونیشانی ئەو دۆکیومێنتاریەی لەسەر ژیانی تۆمارکراوە.
ئاستی خوێندنی کریستین
کریستین دلفی کۆلێژی کۆمەڵناسی تەواوکردووە لە هەریەک لە زانکۆکانی شیکاگۆ، پاریس ، کالیفۆرنیا وە بێرکێلی .لە کاتی گەڕانەوەیدا بۆ فەڕەنسا کریستین دەیەوێت لێکۆڵینەوەیەک لەسەر ئافەرتان بکات بەڵام لە لایەن ( پێیر بۆردیو ، Pierre Bourdieu  کە دواتر دەبێتە ڕاوێژکاری کریستین ) بەرهەڵستی دەکرێت بە بیانووی ئەوەی هیچ کەسێک لێکۆڵینەوە و توێژینەوە لەسەر پرسی ئافرەت ناکات بەمەش کریستین دەگەڕێتەوە سەر توێژینەوەیەکیتر دەربارەی بیرۆکە و ڕەفتارە جیاوازەکان لە ناوچە گوندنشینەکاندا ، بەڵام لە هەمان کاتدا بابەتی رۆڵی ئابووری ئافرەتان دەبێتە بەشێک لە توێژینەوەکە وە جەخت لەسەر ئەوە دەکات کە چۆن سیستەمی کاپیتاڵی هەموو تواناکانی فەرمانبەر و کرێکاران بەکاردەهێنێت بەجۆرێک کە ئوە بڕە پارەیەی کە دەیداتە کرێکارەکە بەرامبەر نیوەی ئەو کارەیە کە کرێکارەکە کردوویەتی ، ئەمە لە کارکردنی ئافرەتانیشدا ڕەنگی داوەتەوە بەجۆرێک زۆرێک لە ئافرەتا یان با خۆبەخشی یاخود بەرامبەر بڕێکی زۆر کەمتری مووچە لە پیاوان کاریان کردووە.
کارە ئەکادیمیەکانی کریستین
کریستین لە ساڵی ١٩٧٨ دا بە پۆستی لێکۆڵەرەوە کاریکردووە بەڵام ویستویاتی ببێت بە پرۆفیسۆر بۆ ئەمەش بە نزیکەی ٩ ساڵ هەوڵیداوە تاوەکو لە ساڵی ١٩٩٠ دا ئەو پۆستەی بەدەست هێناوە بە هۆکاری ئەوەی زۆر ڕێگری لێکراوە لەبەر ئەوەی هاوڕەگەزخوازبووە ، لە فلیمە دۆکیومێنتاریەکەدا لەسەر ژیانی باس لە ڕووداوێک دەکات بەسەری هاتووە کە چۆن هاوکارێکی خۆی کە بەرپرسبووە لە پێداچوونەوە لە کارەکانی کریستین چۆن هەوڵیداوە لە پێداچوونەوەیەک دا لەسەر کارەکانی شکستی پێبهێنێ وە یەکێک لە کتێبەکانی کریستین پشتگوێ دەخات کە یەکێک بووە لە گرنگترین کتێبەکانی وە لە کۆتایی پێداچوونەوەکەدا دەنوسێت  جگە لەمانە کریستین هاوڕەگەزخوازە  بە واتای ئەوەی جگە لەو هەڵانەی کە کردویەتی لە لێکۆڵینەوەکەیدا هەڵەیەکیتریشی هەیە ئەویش هاوڕەگەزخوازیە.
چالاکیەکانی کریستین
کریستین لە ساڵی ١٩٦٢ دا دێتە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ئەمەش لە کاتێکدایە کە پرسی مافەکانی مرۆڤ لە ئەوپەڕی گرنگیپێدانی خەڵکدا بووە وە دەڵێت  هاتم بۆ ئەمریکا تا بە تەواوی بنچینەکانی رەگەزپەرستی ببینیم  هەروەها دەشڵێت لە فەڕەنسا ڕەگەزپەرستی هەبوو بەڵام من نەمدەبینی '' .لە ساڵی ١٩٦٥ دا زانکۆی بێرکێلی جێدەهێڵێت و دەچێتە دامەزراوەیەک بە ناوی ڕێکخراوی واشنتۆن بۆ یەکسانی کە کاری بۆ یەکسانی کردووە لە نێوان ڕەشپێستەکان و سپیپێستەکاندا ، هەر بە هۆی کارکردنی لەم ڕێکخراوەدا بیرۆکەی ئەوەی بۆ دێت چۆن گروپی چالاکیخوازی بۆ ئەو بەشانەی کۆمەڵگا ددامازرێنێت کە مافەکانیان پێشێلکراوە. دوای ئەوە لە ساڵی ١٩٦٨ دا دەگەڕێتەوە فەڕەنسا وە دەست دەکات بە کارکردن لە گروپێکی چالاکیخوازی فێمینیستا بە ناوی ( Féminin Masculin Avenir – FMA ) کە ئەم گروپە دواتر دەبێتە بەشێک لە گروپێکی فێمینستی زۆر گەورەتر بە ناوی ( Women's Liberation Movement - Mouvement de Libération des Femmes, or MLF ) لە مانگی ٨ ی ١٩٧٠ دا کریستین و چەند ئەندامێکیتری ئەم گروپە هەڵدەستن بە ڕێکخستنی چالاکیەک بە ناوی  خێزانی سەربازە نەناسراوەکە  وە گوڵ دەبەنە ئەو شوێنەی کە چالاکیەکەی لێ بەڕێوەدەبەن بە مەبەستی ڕاکێشانی سەرنجی میدیاکان بۆ لای خۆیان هەر لەم کاتەشدا کریستین دلفی خۆی وەکو هاوڕەگەزخواز پیشانی ڕای گشتی دەدات. لە ساڵی ١٩٧١ کریستین ناوی خۆی دەخاتە پاڵ ناوی ڕێکخراوی ( Manifesto of the 343 ) ئەمانەش گروپێک ئافرەتبوون کە پێکهاتبوون لە ٣٤٣ ئافرەت کە ئازایەتی ئەویان نواند بڵێن  منداڵمان لەباربردووە ، ئەمەش لە کاتێکدا بووە کە بابتی لەبابردنی منداڵ نایاسایی بووە لە فەڕەنسا  لوە کاتەدا کریستین دەنگی خۆی دەخاتە پاڵ ئەندامانی ئەم ڕێکخراوە وە دەڵێت کە لە ١٧ ساڵیدا منداڵێکی لەباربردووە. لە ساڵی ٢٠٠٤ دا کاتێک لە فەڕەنسا بڕیارێک دەردەچێت کە کچان بۆیان نیە سەرپۆش بکەن لە کاتی چوونیان بۆ قوتابخانە کاردانەوەی زۆر بە دوای خۆیدا دەهێنێت و بەمەش ئەم بابەتە سەرنجی کریستین بۆلای خۆی ڕادەکێشێت و ڕوو بەڕووی زۆرێک لە چالاکوانە ئافەرتە فێمینیستەکان دەبێتەوە کە هاوڕدەبن لەگەڵ بڕیارەکەدا و بە ڕەگەزپەرست و دووڕوو ناویان دەبات.
پرسی فێمینیستی مەتریاڵی لەلای کریستین دلفی
کریستین بە پێشەنگی بیرۆکەی فێمینیستی مەتریاڵی دێت وە نایەکسانی نێوان پیاو و ژن بەو جۆرە شیدەکاتەوە کە بابەتی نایەکسانی نێوان ژن و پیاو لە پەیوەندیە خێزانیەکانەوە بنچینەی گرتبێ وە لەمەشدا دژی ئەو بیروڕایەی مارکسیەت دەوەستێتەقوە کە دەڵێت نایەکسانی ڕاستەقینە لە سیستمی کاپیتاڵیدایە بەڵام کریستین دەڵێت دوژمنی گەورەی ژن سیستمی سەرمایەداری نیە بەڵکو دیاردەی نێرسالاریە. هەر لێرەشەوە بە هاوکاری لەگەڵ هەریەکە لە ( نیکۆل کلاود ماسیو ، ئمانوێل دی لێسپ ، کلۆت گویلاومین ، مۆنیک ویتیگ وە پۆلا تابێت ،  Nicole-Claude Mathieu, Emmanuèle de Lesseps, Colette Guillaumin, Monique Wittig, and Paola Tabet ) قوتابخانەی فێمینیستی مەتریاڵی دادەمەزرێنێت کە بیرۆکەکەنیان ئەو کات و تا ئێستاش بە سەرۆکایەتی دلفی خۆی لە گۆڤارێکدا بە ناوی ( Nouvelles questions feministes ) بڵاودەکەنەوە.
بیروڕاکانی کریستین دلفی دەربارەی بیرۆکەی فێمینزمی فەڕەنسی
کریستین دلفی دژی ئەوەیە کە جێندەر ببەسرێتەوە بە شێوەی دروستبوونی بایلۆجی مرۆڤەوە بە واتەیەکیتر کریستین دەڵێت کە کەسەکان خۆیان بڕیار لەسەر جێندەری خۆیان دەدەن سەڕەڕای ئەوەی جەستەیان بە ج جێندەرێک دروستبووە. جگە لەوەش دژی ئەو بیرۆکەو و بزوتەنەوەیەیە کە ناویان لێناوە  فێمینیستی فەڕەنسی    ، لەبەر ئەوەی بە ڕای کریستین ئەو کەسانەی شوێنکەوتووی بیرۆکەی فێمینیستی فەڕەنسین بڕوایان بە جەوهەریەت نیە لە کارەکانیاندا جگە لەوەش هۆکاری دروستبونی ئەم بزوتنەوەیە یاسا و پەیڕەوە ڕاستەکانی فێمینیزم خۆی نیە بەڵکو چەند هۆکارێکی سیاسی لە پشتی دروستبوونی ئەم جوڵانەوە بەناو فێمینیستیەیە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.
هەموو ئەم بیرو ڕاینەی کریستین دلفی بە درێژایی ساڵەکانی ١٩٧٠ بۆ ١٩٩٠ لە شێوەی چەندین وتار و ڕاپۆرتدا لە چەندین گۆڤار و بڵاوکراوەدا ئاماژەیان پێدراوە وە بڵاوکراونەتەوە وەکو ( Questions féministes and Nouvelles ) کە دواتر کراون بە کتێب بە ناوەکانی ( L'Ennemi principal, tome 1 : L'Économie politique du patriarcat (1997) and L'Ennemi principal, tome 2 : Penser le genre (2001) ).
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١ پۆل:ڕۆژنامەوانانی فەڕەنسی پۆل:کۆمەڵناسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی پۆل:لێزبیانە فێمێنیستەکان پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان
١٣ی کانوونی دووەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
شتە نامۆکان: دەنگەکانی ھاڵۆوین لە سەرەوژێرەوە
شتە نامۆکان: دەنگەکانی ھاڵۆوین لە سەرەژێرەوە ئەلبومێکی ساوندتراکی کۆکراوەی تەواوکەرە کە گۆرانییە بڵاونەکراوەکانی تێدایە کە لە وەرزی دووەمی زنجیرەی نێتفلیکسی شتە نامۆکان بەکارھاتووە و لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بڵاوکراوەتەوە، لەڕێی لەیکشۆر و ئینڤادا ڕێکۆردز. مۆسیقای نێو ئەلبومەکە لەلایەن ئاوازدانەرانی زنجیرەکەوە کایڵ دیکسن و مایکڵ ستێینی باندی سوورڤایڤەوە بەرھەمھاتووە، و پێشووتر تەنیا وەک تراکی زیادە بەردەستبوو بۆ وەشانی ئایتونسی ئەلبومی ساوندتراکی شتە نامۆکان ٢. ئەلبومەکە بەشێوەی جەستەییش بڵاوکرایەوە وەک تۆمارێکی ڤاینڵی پرتەقاڵی و دیسکێکی وێنەیی بۆ بڵاوکردنەوەیەکی تایبەتیی کاتی لە بۆنەی ساڵانەی ھەینیی ڕەشی ڕێکۆرد دەی ستۆر.
پێڕستی تراکەکان
تێبینییەکان
سەرچاوەکان
پۆل:مۆسیقای شتە نامۆکان
ڕەئووف حەسەن
ژیان
ڕەئووف حەسەن لە گەڕەکی گوێژە لەدایک بووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و خانەی مامۆستایانی (١٩٦٤) ھەر لە سلێمانی و چەندین خولیشی لە پەیمانگای بەریتانی لە بەغدا تەواو کردووە. بۆ ماوەی دە ساڵ مامۆستای سەرەتایی و ناوەندی بووە و وانەی ئینگلیزی وتووەتەوە.
ڕەئووف حەسەن ساڵی ١٩٦٠ حەفتەنامەی تریفەی دەرکردووە، کە دواتر ناوەکەی بووە بە ھەفتەنامەی کەش. ١٩٦١ لەگەڵ چەند نووسەرێکی تر، کۆمەڵەی ئەدیبانی پڕشنگی دامەزراندووە و گۆڤارێکیشی بەناوی پڕشنگ بڵاو کردووەتەوە. لە ساڵی ١٩٦٣وە ھەتاوکوو ١٩٦٧ بووە بە ئەندامی حیزبی شیووعیی عێراقی و دوای ئەوە لە وێژەدا درێژەی بە چالاکییەکانی داوە. ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری کۆمەڵی ھونەر و وێژەی کوردی بووە. ساڵی ١٩٧٣ تیپی پێشرەوی شانۆی کوردی دامەزراندووە؛ وەرگێڕانی درامای «جەنابی موفەتیش» و کاری بەڕێوەبردنی درامای «لانەوازان»ی لە ئەستۆ بووە. ئەندامی یەکیەتیی نووسەرانی کورد و سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی کوردستان بووە. لە نێوان ساڵەکانی ٩٧٤–١٩٨٢ لە بەغدا، بە کاری ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی کوردی و ڕۆژنامەوانییەوە خەریک بووە و لە ڕۆژنامەکانی: ھاوکاری، بەیان، بیری نوێ، ئەستێرە، ڕۆژی کوردستان و ڕۆشنبیری نوێ ھاوکار بووە. ساڵی ١٩٧٧ لە ئەمنی عامەی بەغدا گیراوە و لە زیندانی تاکەکەسیدا ئەشکەنجە دراوە. ساڵی ١٩٩٢ کراوە بە بەڕێوەبەری تەلەڤیزیۆنی ھەرێم. لە دوای ڕاپەڕێن، ساڵی ١٩٩٣، ڕۆژنامەکانی: ئاڵای ئازادی و وڵاتی دەرکردووە. سەرنووسەری گۆڤاری دیالۆگ و دامەزرێنەری «سەنتەری دیالۆگی ڕۆشنبیریی کورد» بووە و لە ساڵی ١٩٩٦ تا ٢٠٠٠ کاری تێدا کردووە. ساڵی ٢٠٠٢ تا ٢٠٠٤ یانەی سەرای منداڵانی دامەزراندووە و خۆی بووە بە بەڕێوەبەری. ساڵی ٢٠٠٥ تا ٢٠٠٩ ڕاوێژکاری بزافی ڕۆشنبیریی سلێمانی بووە. خاوەنی زیاتر لە ٣٧٠٠ وتار و ٢٦ کتێبە لە بوارە جۆراوجۆرەکاندا
ڕەئووف حەسەن سەر لە بەیانی ٢١ی مانگی ١٢ی ٢٠١٨ لە سلێمانی کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥ پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:وەرگێڕە کوردەکان پۆل:نووسەرانی عێراقی سەدەی ٢١ەم پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد پۆل:خەڵکی سلێمانی
پۆزیترۆن
پۆزیترۆن (، کورتکراوەی وشەی Positive Electron) تەنۆلکەیەکی سەرەتاییە لە پێکھاتەی ماددەوە، لە ناوکی گەردیلە و نیوترۆن، و ھەروەھا ناودەبرێت بە تەنۆلکەی دژەئیلێکترۆن یان لە ناوبەری ئیلێکترۆن. لە ڕەوشت و تایبەتمەندییە فیزیاییەکان بێجگە لە بارگەی کارەبای بە تەواوی لە ئیلێکترۆن دەچێت. پۆزیترۆن بە پێچەوانەی ئیلێکترۆن بارگەی کارەبای موجەبی (+) ھەیە، لە کاتی بەرکەوتنی پۆزیترۆن بە ئیلێکترۆن دەبێتە ھۆی ڕوداوێک کە ناودەبرێت بە لەناوبردنی ئیلێکترۆن- پۆزیترۆن یان دەگۆرێت بۆ دوو تیشک لە تیشکی گاما، یان دەگۆڕێت بۆ وزە و دەردەکەون بە شێوەی دوو شەپۆلی کارۆموگناتیسی بە ھەمان لەرەلەر.
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
بڕیارنامەی ٥٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئایاری ١٩٨٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دوورگەکانی فۆلکلاند. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٦٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شانشینی یەکگرتوو
گرەچیا
گرەچیا (Gire Çîya، ) دێیەکە لە ناوچەی خزڵی شارستانی نیاوەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٥٨ کەس لە ١٤٤ بنەماڵەدا بووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی نیاوەن پۆل:گوندەکانی شارستانی نیاوەن
ئاین ڕاند
ئاین راند (ماوەی ژیان:٢ی شوباتی ١٩٠٥ لە سەنت پیتەرزبورگ تاکوو ٦ی ئازاری ١٩٨٢ لە نیویۆرک.) کەسایەتی فەیلەسووفی (ڕووسی-ئەمریکییە) لەبواری ئەدەب و نووسین و سیناریۆنووسی فێلم ، لەبەرئەوەی لە بنەماڵەیەکی سەرمایەدار (بوورژوازی) بوون ئەو لەدوای شۆڕشی ئۆکتۆبەر و هاتنی سیستەمی کۆمۆنیزم بۆ ڕووس نەیتوانی ژیان لە ڕووسیا بباتە سەر ئەمەش بۆ پاراستنی خۆیی و بنەماڵەکەی بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی پۆل:شانۆنامەنووسانی ڕووس پۆل:ڕۆماننووسانی ڕووس پۆل:نووسەرانی ژنی خەیاڵی زانستی و فەنتازی پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی پۆل:فەیلەسووفانی ڕووس پۆل:سیناریۆنووسانی ڕووس پۆل:نووسەرانی ژنی خەیاڵی زانستی و فانتازی پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی پۆل:مردووانی ١٩٨٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥ پۆل:فەیلەسووفانی سیاسیی ئەمریکی پۆل:ئاین ڕاند پۆل:فەیلەسووفانی جوو پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:بێدینەکان پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت پۆل:چالاکوانە جووەکان پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت) پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم پۆل:جوولەکەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا پۆل:ڕەخنەگرانی مارکسیزم پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە
گرێ گیرفانی گوێچکەڵە
گرێ گیرفانی گوێچکەڵە یان گرێی ساینۆئێیتریەڵ تۆپەڵە خانەیەکی ماسوولکەییی دڵن، دەکەونە شوێنی بەیەکگەیشتنی کلۆرەخوێنھێنەری سەروو بە گوێچکەڵەی ڕاستەوە. گرژبوونەکانی دڵ دروست دەکات و، ڕێکیان دەخات.
سەرچاوەکان
پۆل:ژینناسی پۆل:توێکاریی دڵ
ڤیتینیا
ڤیتۆر ماچادۆ فێرێرا (لەدایکبووی ١٣ی شوباتی ٢٠٠٠)، ناسراو بە ڤیتینا, یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری پورتوگالییە کە وەک یاریزانی ناوەندی یاریگا یاری دەکات بۆ یانەی خولی فەڕەنسی پاریس سان-جێرمان و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پۆرتوگال.
لە سیستەمی لاوانی پۆرتۆوە ھاتووە، ڤیتینیا لە کاتی خۆیدا لەگەڵ تیمی دووەمی یانەکە ئاستی سەرنجڕاکێش بوو پێش ئەوەی بەرزبکرێتەوە بۆ پێکھاتەی یەکەم لە ساڵی ٢٠٢٠، ھەردوو نازناوە ناوخۆیییەکەی خولی پۆرتوگالی و جامی پۆرتوگالی بردەوە لە یەکەم وەرزیدا. لە ئەیلولی ٢٠٢٠ بە خواستن درا بە یانەی پرێمیەرلیگ وۆڵڤەرھاپتۆن واندەرس، پێش ئەوەی لە وەرزی داھاتوودا بگەڕێتەوە. ئەو خۆی وەک یاریزانێکی سەرەکی بۆ پۆرتۆ سەلماند و بۆ دووەم جار ھەردوو نازناوی ناوخۆیی بردەوە، کە ناوی لە باشترین پێکھاتەی خولەکە ھەبوو و بە باشترین یاریزانی لاوی ساڵ ھەڵبژێردرا. لە حوزەیرانی ٢٠٢٢، گواسترایەوە بۆ پاریس سان-جێرمان بە بڕی ٤١٫٥ ملیۆن یۆرۆ.
ڤیتینیا یاریزانێکی پێشووی لاوانی پورتوگالە، نوێنەرایەتی وڵاتەکەی کردوو لە ئاستە جیاوازەکانی لاواندا، بەشێک بووە لە تیپەکانی خوار ١٩ و خوار ٢١ ساڵان کە دووەم بوون لە ھەردوو جامی ئەورووپای خوار ١٩ ساڵانی ٢٠١٩ و ٢٠٢١ بە دوای یەکدا، لە ساڵی ٢٠٢٢ یەکەمین یاری نێودەوڵەتی بۆ ئاستی یەکەم ئەنجامدا.
٢٠١٩–٢٠: سەرەتای کاروانی یاریکردن
ڤیتینیا لە شاری فارۆ لەدایکبووە، شارێکی پورتوگالییە لە ھەرێمی ئالگارڤ، لە باشووری خاکی پورتوگال، و لە شاری ڤیا داس ئەیڤس گەورە بووە، لە باکووری وڵات گەورە بووە.
ڤیتینا لە ساڵی ٢٠٠٧ دەستی بە یاری تۆپی پێ کرد لە پۆڤوا دی لانھۆسۆ پێش ئەوەی دوو ساڵ دواتر و لە تەمەنی ١١ ساڵیدا بچێتە نێو ڕیزەکانی لاوانی ئێف سی پۆرتۆ. لە ١١ی ئابی ٢٠١٩ یەکەمین یاری خۆی بۆ تیمی دووەم ئەنجامدا لە یارییەکدا بەرامبەر سپۆرتینگ دا کۆڤیلا. ئەو ھەروەھا بەشێک بوو لە پێکھاتەی پۆرتۆ کە بووە براوەی خولی لاوانی ئەورووپا لە وەرزی ٢٠١٨–١٩.
لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، ڤیتینیا یەکەم یاری خۆی بۆ پێکھاتەی یەکەم ئەنجامدا، وەک یەدەگ لە جێگەی ویڵسن مانافا لە خولەکی ٦١ لە یارییەکدا بەرامبەر جیل ڤیسێنتێ. ئەو بە گشتی ھەشت یاری ئەنجامدا و یانەکە نازناوی خولەکەیان بردەوە.
٢٠٢١–٢٢: خواستن بۆ وۆڵڤس
لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠، ڤیتینا بە خواستن بۆ وەرزێک گوازرایەوە بۆ یانەی ئنگلیزی پرێمیەرلیگ وۆڵڤەرھاپتۆن واندەرس یانەکە بژاردەی ئەوەی ھەبوو کە خواستنەکە بکات بە ھەمیشەیی لە کۆتایی وەرزدا بە بڕی ٢٠ ملیۆن یۆرۆ، چونکە پۆرتۆ ناچار کرا بیدات بە خواستن بەھۆی یاساکانی دادپەروەری دارایی یەکێتی ئەورووپا. لە ١٤ی ئەیلوول یەکەمین یاری خۆی لە دەرەوەی یاریگا بەرامبەر شێفیڵد یونایتد ئەنجامدا وەک یەدەگ لە نیوەی دووەم، و یەکەم یاری بە شێوەی سەرەکی سێ ڕۆژ دواتر لە دۆڕاندنیان لە جامی ئی ئێف ئێڵ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر ستۆک سیتی ئەنجامدا.
ڤیتینیا لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ یەکەمین یاری خۆی لە پرێمییەر لیگ ئەنجامدا لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر یانەی مانچستەر یونایتد، یارییەک کە وۆڵڤس ئاستێکی بەرزی پێکەش کرد و بەھۆی یەک گۆڵ لە کاتی زیادکراودا دۆڕا. لە ٢٢ی کانوونی دووەمدا، یەکەم گۆڵی بۆ یانەکە تۆمارکرد بە لێدانێک لە دوری ٣٥ مەتر لە بردنەوەی ١–٠ بەسەر یانەی چۆرلی لە قۆناغی چوارەمی جامی ئێف ئەی. لە کۆتایی وەرزەکەدا، یانەکە ڕەتی کردەوە بژاردەی کڕینی یاریزانەکە کار پێبکات.
٢٠٢١–٢٢: گەڕاندنەوە و بردنەوەی نازناوەکانی ناوخۆیی
ڤیتینیا وەرزی ٢٠٢١–٢٢ لەسەر کورسی یەدەگ دەست پێکرد، بەڵام دوای ئاستێکی سەرنجڕاکێش لە جامی ئەورووپی خوار ٢١ ساڵی ٢٠٢١، دەستی کرد بە دۆزینەوەی ھەلی زیاتر و زیاتر تا وەک یاریزانێکی سەرەکی یاریبکات، یەکەم گۆڵی بۆ یانەکە تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–٠ بەرامبەر پۆرتیمۆنێس لە ٣ی کانوونی یەکەم. دوای ئەوەی سێرجیۆ ئۆلیڤێرا گواسترایەوە بۆ یانەی ڕۆما لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، ڤیتینیا زیاتر جێگای خۆی وەک یاریزانێکی سەرەکی بەھێز کرد، کە ئەمەش ڕاھێنەری پۆرتۆ سێرجیۆ چۆنسێچاوی سەرسام کرد، بە ئاستەکانی بەبێ تۆپ و فشارەکانی، بە یاریزانی مانگ و ناوەندی مانگ ھەڵبژێردرا بۆ دوو مانگ لەسەر یەک لە کانوونی یەکەم و کانوونی دووەم.
بەشداری کرد لە ٤٧ یاری، گۆڵێکی تۆمار کرد لە یاری کۆتایی جامی ناوخۆیی پۆرتوگال بەرامبەر تۆندێلا کە ٣–١ بردیانەوە، بۆ یارمەتیدانی پۆرتۆ بە بردنەوەی ھەردوو نازناوی ناوخۆیی خولی نایابی پۆرتوگلا و جامی پۆرتوگال، لەکاتێکدا لە باشترین پێکھاتەی ساڵی خولەکە دانرا و بە باشترین یاریزانی لاوی ساڵەکە ھەڵبژێردرا.
پاریس سان-جێرمان
لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢، ڤیتینیا گرێبەستێکی بۆ ماوەی پێنج ساڵ لەگەڵ یانەی پاریس سان-جێرمان (PSG)ی خولی پلە یەکی فەڕەنسی (لیگ١) واژوو کرد، بە بڕی ٤١٫٥ ملیۆن یۆرۆ، دوای ئەوەی پاریس کڕینەوەی گرێبەستەکەی کارا کرد.
لاوان
دوای ئەوەی لە ئاستەکانی لاواندا یاریکرد بۆ پورتوگال، ڤیتینیا بە کاپتن بۆ تیمی خوار ١٩ ساڵی لە جامی ئەورووپی خوار ١٩ ساڵی ٢٠١٩ لە ئەرمینیا دەستنیشان کرا، لە ھەموو پێنج یارییەکەدا بەشدار بوو، دوو گۆڵی تۆمارکرد و یەک ئەسیستی کرد کە تێیدا ھەڵبژاردەکەی پلەی دووەمی بەدەستھێنا و بە ئیسپانیا دۆڕا.
ڤیتینیا لە تیمی خوار ٢١ ساڵی بۆ جامی ئەورووپی خوار ٢١ ساڵی ٢٠٢١ ی UEFA پاڵێوراوە. ئەو بۆ تیمی تۆپی پێ ناونرا کاتێک پورتوگال وەک دووھەمین یاری کۆتایی ھات دوای ئەوەی لە یاری کۆتایی ١١ی بردەوە بەرامبەر ئەڵمانیا، لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١.
پێکھاتەی یەکەم
لە ٢١ی ئازاری ٢٠٢٢، ڤیتینیا یەکەم بانگھێشتی خۆی بۆ پێکھاتەی یەکەم پێگەیشت بۆ یارییەکانی پاڵاوتنی جامی جیھانی ٢٠٢٢ وەک جێگرەوەی ڕوبێن نیڤس کە تووشی پێکان ھاتبوو دوای ھەشت ڕۆژ لە یاریگای خۆی، یەکەمین یاری خۆی بۆ پێکھاتەی نیشتیمانی ئەنجامدا، لە جێگەی خواو مۆتینۆ بوو لە کاتی زیادکراودا لە بردنەوەی ٢–٠ بەرامەر مەقدۆنیای باکوور لە یاری کۆتایی پاڵاوتنەکاندا
ژیانی کەسی
باوکی ڤیتینیا ڤیتۆر مانوێل بوو، یاریزانێکی پیشەگەری پێشووی تۆپی پێ بوو کە وەک یاریزانی ناوەڕاست یاری بۆ چەندین یانە کردووە لەناویاندا یانەی وڵاتەکەی خۆی کلەب دیسپۆرتیڤۆ داس ئاڤێس بۆ چەندین ساڵ و فارێنسێی فارۆ لە ١٩٩٩ بۆ ٢٠٠١.
یانە
<references group="lower-alpha" responsive="1"/>
خەڵاتەکان
لاوانی پۆرتۆ
پۆرتۆ
پاریس سان-جێرمان
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی یانەی پاریس سان جێرمان پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠
ئاناتۆل لو براز
ئاناتۆل لو براز نووسەری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٩ پۆل:مردووانی ١٩٢٦
چارتێپپە
چارتێپپە شارۆچکەیەکی شارستانی ڕۆدەکیە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٩٤١٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
ڕەھەند (کۆوار)
رەھەند گۆڤارێکی فیکری سەربەخۆی تایبەتە بە تیۆر، چاند و راڤەکردن. لە لایەن ناوەندی رەھەند بۆ لێکۆلینەوەی کوردی بلاو دەکرێتەوە. گۆڤاری رەھەند لە سالی ١٩٩٦دا دامەزراوە و بواری چالاکیەکانیشی ناوەوە و دەرەوەی کوردستان بووە. لە مالپەری رەھەند دا ھاتووە: «ئامانجی رەھەند کارکردنە بۆ دامەزراندنی رۆشنبیریەکی نوێگەر»
ھەندێک لە نووسەرانی گۆڤاری رەھەند بریتین لە: بەختیار عەلی، ئاراس فەتاح، مەریوان وریا قانع، رێبین ھەردی،...
سەرچاوەکان
پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی
پەیامی کوردستان
پەیامی کوردستان دوو حەوتە نامەیەکی گشتی بوو کە بە دوو زمانی کوردی و فارسی لە ساڵی ١٣٨٤ لە مەهاباد بە بەڕێوبەرایەتی ئەردەشیر سەدرەدینی و سەرنووسەرایەتی سولەیمان مەنگوری و دەستەی نووسەرانی شەفیع بەهرامیان، عەزیز مەولەوی، دوکتۆر سەلاحەددین خەدیو، سەلاحەددین چەڵەبیانی، ناسر باباخانی، ئەحمەد ئەحمەدیان و محەممەد مەلازادە لە چاپ دەدرا. ئەو ڕۆژنامەیە لە پارێزگاکانی کوردنشینی ئێران کە بریتین لە ئیلام، ئازەربایجانی ڕۆژاوا، کوردستان و کرماشان بڵاو دەبۆوە. دوای بڵاو بوونەوەی ٤٧ ژمارە ئیزنی پێنەدرا و ڕاگیرترا. هۆی ڕاگیرانی بڵاو بوونەوەی ئەو ڕۆژنامەیە، بەڵگەهێنانەوە بە تێبینی مادەی ١١ی یاسای ڕۆژنامەوانی ڕاگەیەندراوە.
شەیس
بە پێی تەورات، شەیس سێیەم کووڕی ئادەم و حەوا دوای ھابیل و قابیل ە و تەنیا مناڵی تری ئادەم و حەوا کە ناوی لە کتێبی خوڵقانی تەورات ھاتوە. بە سەرنج دان لە تەورات شەیس دوای کووژرانی ھابیل بە دەستی قابیل، لە دایک بووە و دایکە حەوا ئەوی وەکوو جێگرێ بۆ ھابیل دەزانی. ناوی مناڵی شەیس لە تەورات، ئەنوش ە. لە تەورات تەمەنی شەیس ٩١٢ ساڵ نوسراوە. ئەو مناڵی زۆری پەیدا بوون.
ناوی شەیس لە قورئان نەھاتوە، بەڵام لە احادیث و روایات ی ئیسلامی، ناوی شەیس وەکوو یەکێ لە باشترین پێغەمبەران  ھاتوە.
وشەی شەیس (شیث) سُریانی و بە مانای بەخشین یا ھەدیەیە؛ لەبەروەی خوا دوای کووژرانی ھابیل، شەیسی لە ١٣٠ ساڵەیی تەمەنیا پێ بەخشی، ھەندێ لە فەیلەسۆفەکان شەیس بە ھەمان آغاثاذیمونی یۆنانی دا دەنێن. دەڵێن شەیس یێکەم کەسە کە دوای باوکە ئادەم ھەستابێ بە فێرکاری و ئامۆژگاری حیکمەت و پێویستیەکانی ئایین، و پەنجا نووسراو یان بە گێڕانەوەیەکی تر بیست و نۆ بابەتی لەبارەی حیکمەتی خواوەندیەوە بەسەردا ھاتۆتە خوار. ئەڵێن گۆڕی ئەو لە شاری قەدری جان لە پارێزگای ئیسفەھانی وڵاتی ئێرانە. ھەڵبەت گۆڕێک ھەیە لە گوندی شەیس لە شاری بعلبەکی وڵاتی لوبنان وشوێنی زیارەتی شێعەکانە. ئەو گۆڕە زۆر درێژە. ھەندێ مێژوو ناس باڵای بەرزی و ھەندێکیش دیار نەبوونی شوێنی ناشتنی دەکەنە ھۆی دڕێژ بوونی گۆڕەکەی.
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ١٠٤٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٣٠ پۆل:شەیس پۆل:ئادەم و حەوا پۆل:پێغەمبەران پۆل:پێغەمبەران لەئیسلام پۆل:کەسایەتیەکانی تەورات پۆل:کەسایەتیەکانی ئینجیل پۆل:گێنۆستیک
دەوڵەتی فاتیمی
فاتمیەکان بنەماڵەیەکی دەسەڵاتداری شیعە بوون, ئەچنەوە سەر کۆمەڵی ئیسماعیلی شیعە, حوکمی تونس و میسر و شامیان کردووە, و لە چەند ماوەیەکدا حوکمی لیبیا و جەزائیر و مەغریبیان کردووە لەگەڵ بەشێکی دیاریکراو لە دوورگەی عەرەبی و سەقڵیە, و جەماوەرێکی گەورەیان ھەبوو لە باکوری سوودان لە ڕێی میرنشینی کنوز لە نێوان ساڵی ٩٠٩ بۆ ١١٧١ز. پایتەختەکەیان قەیراوان بوو لە ساڵانی (٩٠٩-٩٢٠)ز, پاشان مەھدیە بوو لە تونس لە ساڵانی(٩٢٠-٩٧٣), ودواتر قاھیرە بوو لە ساڵی ٩٧٣وە.
نەژادیان
بە گشتی نازناوی فاتمیەکان ئەگەڕێتەوە بۆ فاتمەی کچی پێغەمبەری ئیسلام محەمەد, ئەچنەوە سەر ئەھل بێتی پێغەمبەر لە ڕێگەی ئیسماعیلی کوڕی جەعفەر سادق, و زۆربەی مێژوونوسان لەو باوەڕەدان کە نەژادیان بە ھەڵە دیاری کراوە بەھۆی ئەو ھەڵمەتەی عەباسیەکان لە دژیان دەستیان پێکرد, بۆ ئەوەی بڵاوبوونەوەی بانگەوازەکەیان ڕابگرن لەو وڵاتانەی کە لەژێر دەسەڵاتی خەلافەتی عەباسیدا بوون لە بەغدا.
مێژوویان
دەوڵەتی فاتیمی نزیکەی ٢٧٠ ساڵ فەرمانڕەوایی کرد (٩١٠-١١٧١)ز, بە عەبدوڵڵا مەھدی دەستی پێکرد ولە کۆتا ڕۆژانی عازیددا کۆتایی پێھات ولە سەر دەستی سەڵاحەدینی ئەیوبی لە ناوچوو, بە پێی شێوە و ئاستی تواناکانی دەوڵەت و ھێزی فەرمانڕەواکان ئەکرێت بۆ سێ قۆناغ دابەش بکرێت.
قۆناغی یەکەم (٩١٠-٩٧٣)ز
دامەزرێنەرەکەیان (عەبدوڵڵا مەھدی) سەرکەوتوو بوو لە بانگەوازەکەی بۆ دەستگرتن بەسەر دەوڵەتی ئەغالیبە بۆ ئەوەش سوودی لە کۆبوونەوەی ھۆزەکەی وەرگرت, پاشان شاری مەھدی لە ئەفەریقیا (تونسی ئێستا) کردە پایتەخت, و دواتر فاتمیەکان و ھاوپەیمانەکانیان بەرەو ڕۆژھەڵات ڕۆیشتن و ساڵی ٩٦٩ لە سەردەمی چوارەم خەلیفەی فاتمیدا (موعیز لیدینللا فاتمی) دەستی گرت بەسەر میسر و شاری قاھیرەی دامەزراند بە سەرکردایەتی جەوھەر سەقڵی.
قۆناغی دووەم (٩٧٣-١٠٩٤)ز
ئەمە قۆناغی بەھێز و فراوانخوازیە و بەرەو ڕۆژھەڵاتی ئیسلامی (شام و حیجاز و یەمەن), وێڕای ئەوەی دەسەڵاتی میسر وسەقڵیە و باکوری ئەفەریقایان ھەبوو.
قۆناغی سێیەم (١٠٩٤-١١٧١)ز
ئەمە قۆناغی لاوازی و داڕمانە, کە فەرمانڕەوا فاتمیەکان تایبەتمەندییەکانی خۆیان لە دەستدابوو و قەڵەمڕەویان کەمی کردبوو و تا لە ناوخۆی کۆشکدا بەر تەسک دەبوویەوە, لە کاتێکدا دەستە و تاقمەکانی سەربازەکان ھەرێمەکانی دەوڵەتیان دابەش کرد.
دوایین خەلیفەیان عازید لیدینیلای فاتیمی بوو کەوتە ژێر دەسەڵاتی سەرکردە سەربازیەکانی ئەیوبیەکان, کە سەڵاحەددینی ئەییوبی دوای ئەوەی وەزارەتی گرتە دەست ساڵی ١١٦٩ز, دواتر وتاری گەڕاندەوە بۆ خەلافەتی عەباسی لە ساڵی ١١٧١ز دا, و چەند ڕۆژێک بەسەر نەھێشتنی وتار بۆ فاتمیەکان تێنەپەڕی تا ئەوەی عازید کۆتا فەرمانڕەوای فاتیمیەکان لە میسر مرد, و بە مردنی ئەویش کۆتایی بە دەوڵەتی فاتمی ھات.
تایەتمەندییەکانی دەوڵەتی فاتیمی
thumb|220px|right|مزگەوتى ئەلحاکیم, مزگەوتى خەلیفەى شەشەم (ئەلحاکیم بیئەمریللا) فاتمیەکان کاریگەریەکی دیاریان ھەبووە لەسەر مێژووی ئیسلامی بەگشتی و میسر بە تایبەتی, زانست و ئەدەب پێشکەوت لە سەردەمەکەیاندا و قاھیرە پایتەختی سەردەمەکەی بوو و خوێندکاران لە ھەموو لایەکی جیھانەوە. ڕوویان تێئەکرد بۆ بە دەستێنانی زانست و زانیاری, داری حیکمە و ئەزھەریان بنیات نا, و کتێب بڵاوبوویەوە و پارەیان دانا لە پێناوی شاعیر و ئەدیبەکان, زۆر لە عادەت و ئاکار ونەرێتەکانی میسر پەیوەستن بە دەوڵەتی فاتیمیەوە, و تا ئێستا کاریگەری دەوڵەتی فاتیمی دەرئەکەوێت لە میسر بە تایبەت لە مانگی ڕەمەزان و جەژنەکاندا.
وە سەردەمی فاتمی جیا ئەکرێتەوە بە گرنگیدان بە بۆنە و ئاھەنگەکان و ھەندێک لە مێژوونووسان دەرکەوتنی شانۆی عەرەبی ئەگەڕێننەوە بۆ ئەو سەردەمە.
و لە سەردەمی فاتمیدا ئەقبات و یەھود دەرکەوتنەوە لە ڕووداوەکاندا بێجگە لە ساڵانی کۆتایی خەلافەتەکە, پاشماوەی سەردەمی فاتیمی سەردەمی ئازادی بوو بۆ ئەقبات و یەھود و ھەندێکیان گەیشتنە پایەی بەرز لە دەوڵەتدا, ئەمەش وای کرد کەمایەتیەکانی تر بەشدار بن لە قبوڵکردنی یەکتردا, و ھەروەک دەوڵەت ھاوبەشی بە سونە کرد لە وەزارەتەکاندا لەوانە سەڵاحەددین کە دەوڵەتەکە لەسەر دەستی ئەو کۆتایی پێھات.
ڕۆشنبیری
ھونەر و زانست پێشکەوت لە سەردەمی دەوڵەتی فایتمیدا, ئەمەش بە ھۆی وەرگێڕان بوو لە زمانە بیانیەکانەوە, و ھاندانی خەلیفە و سوڵتان و بەرپرسەکان بوو بۆ پیاوانی زانست و ئەدەب, شیعر پێشکەوت و زۆربەی شاعیرەکان وەسفی خەلیفەکانیان ئەکرد کە لە بەرامبەردا بەخششێک باشیان وەرئەگرت, لەگەڵ ئەمانەشدا ئەو کۆمەڵانە دەرکەوتن کە ئەیانویست ڕۆشنبیری و زانست بکەنە ھۆکارێکی بۆ مەرامی سیاسی و ئاینی خۆیان, لەوانەش ئەو گفتوگۆ و لێدوانە بوو کە بانگەوازکارە ئیسماعیلییەکان لەگەڵ زانا سونەکاندا ئەیانکرد. thumb|220px|مزگەوتى ئەزهەر
بیناسازی
و ئەوەی کە لەبەردەستایە لەسەر کۆشکی فاتمییەکان تەنھا وتەی مێژوونووسەکانە, و لە تونس کۆشکێک ھەبوو کە زۆر بەشکۆ بووە, و لە قاھیرە دوو کۆشک ھەبووە, گرنگیەکی زۆریان دا بە بیناسازی و عوبەیدوڵڵا شاری مەھدی لە تونس بنیادنا وھەر لە سەردەمی فاتمیدا چەندین مزگەوتی نوێ بنیادنران و ڕازاێنرانەوە بە دیاردەی بیناسازی نوێ, ونەخش و نیگاری بیناسازی گەیشتە ئەوپەری جوانی لەو سەردەمەدا.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەفریقا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:مێژووی ماڵتا پۆل:مێژووی ئەفریقای باکوور پۆل:مێژووی دەریای ناوین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١١٧١ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٩٠٩ پۆل:مێژووی ئیسلام پۆل:شیعە پۆل:وڵاتە پێشووەکان پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:مێژووی فەلەستین پۆل:مێژووی عەرەبستانی سعوودی
جیاوازی مووچە لە نێوان فەرمانبەری نێر و مێ دا لە ھیندستان
جیاوازی مووچە ، ئەم دەستەواژەیە دەگەڕێتەوە بۆ بوونی جیاوازی زۆری نێوان مووچەی فەرمانبەران و کرێکارانی نێر و مێ. بۆ ساڵی ٢٠١٣ ئەم جیاوازیە لە بڕی مووچەدا لە هندستان گەشتا لە سەدا ٢٤.٨١ پاش لێکۆڵینەوە لەم ڕێژەیە هندستان کەوتە یەکێک لەو ١٠ وڵاتەی کە زۆرترین جیاوازی دەکرێت لە نێوان بڕی مووچەی کرێکاران و فەرمانبەران لە نێوان نێر و مێ. سەڕەڕای جیاوازی لە بڕی مووچەدا ، جیاوازی دەکرێت لە ژمارەی ئەو ئافرەتانەی کە کار دەکەن بەرامبەر ئەو پیاوانەی کە کاردەکەن لەگەڵ ئەوەی ژنان لە سەدا ٤٨ ی دانیشتوان پێکدەهێنن بەڵام تەنها یەک لەسەر چواری فەرمانبەران پێک دەهێنن.
مێژووی کارکردنی ژنان لە هندستان
ئەوەی سەرسووڕهێنەرە ئەوەیە کە لە نێوان ساڵەکانی ١٩٠١ بۆ ١٩٥١ ڕێژەی ژنانی فەرمانبەر و کرێکار بەڕێژەی لە سەدا ٢٨ بۆ ٣٤ بووە بەڵام لە ساڵی ١٩٩٠ دا ڕێژەکە دابەزیووە، ئەم ڕێژەیە تەنانەت لە نێوان ویلایەتە جیاجیاکانیشدا دەگۆڕێت بە جۆرێک کە ڕێژەی ئەو ژنانەی کە کاردەکەن لە ویلایەتەکانی باکووری ئەو وڵاتە کەمترە بەرامبەر ویلایەتەکانی باشووری وڵاتەکە ، جیاوازی مووچەکان بە جۆرێکە کە پیاوان نزیکەی ٣٨٤٢ روپیەیە لە کەتێکدا ژنان نزیکەی ١٨١٥ ڕوپیەیە.
هەندێک لەو هۆکارانەی کە بوونەتە هۆی دروستبوونی ئەو جیاوازیەی مووچە لە نێوان ژنان و پیاواندا :
جیاوازی جۆری کارەکان لە نێوان ژنان و پیاواندا
ئەگەر کارکردنی ژنان لە ویلایەتەکانی بکووری هندستان بە نموونە وەربگرین دەبینین کە ژنان کەمتر کاری کرێکاری دەکەن ، جگە لەو ناوچانەی کە کاری کشتوکاڵی دەکەن ژنان لەم جۆرە کارەدا بەشدارن وە تێبینی کراوە تەنانەت لەو ناوچە کشتوکاڵیانەدا زۆر بە دەگمەن ژنان کاریان پێدەدرێت. لەم بارەدا ژنان تەنها کۆمەڵێک کاری ئاسانیان پێدەدرێت وەکو وشک کردنەوەی دانەوێڵە و هەڵگرتنی لەبەرامبەردا تەنها پیاوان کاری کێڵان و دروێنە دەکەن.
ڕێگریکاریەکانی کلتور و دابو نەریت
لەگەڵ ئەوەی هەندێک لە دابونەریتەکان لە ویلایەتێکەوە بۆ ویلایەتێکیتر دەگۆڕێت بەڵام هەموویان لە یەک بابەتەی سەرەکیدا وەک یەکن ئەویش ئەوەیە هەندێک کار هەیە کە هەرگیز نادرێت بە ژنان. ئەوەی زۆر سەرسوڕهێنەرە ئەوەیە ئەو ژنانەی کە لە ئاستێکی کۆمەڵایەتی بەرزتردان دۆزینەوەی کار بۆیان زۆر قورسترە لەو ژنانەی کە لە ئاستێکی کۆمەڵیاتی کەمێک نزمتردان تەنانەت ئەگەر ژیانیان لەسەر ئەو کارەش وەستابێت. جگە لەوەش ئەو ژنانەی کە لە گوندەکانی باکووری وڵاتەکەدا دەژین ئەگەر بێتو داواکاری بۆ کارێک پێشکەشبکەن کە بەپێی دابو نەریتەکان بۆیان گونجاو نەبێت ئەوا زۆریان لێدەکرێت کە واز لە داواکاریەکەیان بهێنن تەنانەت دەبێت کە زەوی زارەکانیان بفرۆشن وە گوندەکەشیان جێبهێڵن. نمونەیەکیتر ئەوەیە کە لە هندستان بەخێوکردنی منداڵ بەتەواوەتی لە ئەستۆی ژناندایە بۆیە ئەگر ژنێک مۆڵەتی دایکایەتی وەربگرێت پاش گەڕانەوەی لە مۆڵەتەکە مووچەکەی کەمتر دەکات.
پەروەردە وە فێرکردن
یەکێکیتر لە هۆکارەکان خوێندنە ، کچان و ژنان لە هندستان لە ئاستێکی خوێندەواری زۆر نزمتردان وەک لە پیاوان هەربۆیە زۆرینەیان زۆر زوو واز لە خوێندن دەهێنن یاخود هەر ناخوێنن بەمەش ئاستی خوێندەواری پیاوان و ئەو پیاوانەی کە خوێندەوارن بەرزتر بۆتەوە ، جگە لەوەش بە پێی کلتور و دابونەریت دابینکردنی بژێوی ژیان بابەتێکە تایبەتە بە پیاوان لە بەرامبەریشدا خزمەتکردنی ماڵ و بەخێوکردنی منداڵ تاکە ئەرکی ژنانە هەربۆیە بەدەستهێنانی کار بۆیان ئاسانترە وە بڕی مووچەکانیشان زۆر زیاترە. لەم ساڵانەی دوایدا گرنگی دراوە بە ئاستی خوێندەواری ژنان و کچان لە هندستان و بە جۆرێک کە  لە ساڵی ٢٠٠١ دا لە سەدا ٢١.٥٩ ی ژنان نەخوێندەواربوون و لە ساڵی ٢٠١١ دا رێژەکە دابەزیوەتا لە سەدا ١٦.٦٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕەگەز لە ھیندستان پۆل:داھات لە ھیندستان پۆل:جیاوازی مووچەیی ڕەگەزی پۆل:نایەکسانی ڕەگەزی بەپێی وڵات پۆل:پیشە لە ھیندستان
مێرئاوای بۆکان
میرئاوا گەڕەکی گەورەی شاری بۆکانە کە حەشیمەتی زیاتر لە ٢٠٬٠٠٠ کەسە.
١٤ی کانوونی دووەم
لە دایکبوونەکان
١٩٨٢ - ڤیکتۆر ڤاڵدێز - یاریزانی و گۆڵپارێزی پێشووی تۆپی پێی بەڕەگەز ئیسپانی و یانەی بەرشلۆنەی ئیسپانی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
گرێ گوێچکەڵە سکۆڵە
گرێ گوێچکەڵە سکۆڵە (ئینگلیزی: Atrioventricular node) تۆپەڵە خانەیەکی ماسوولکەییی دڵن، دەکەونە نێوان گوێچکەڵەی ڕاست و سکۆڵەی ڕاست، ڕاگەیاندنە کارەباییەکان دروست دەکەن، کە دەبنە ھۆی گرژبوونی سکۆڵەکان.
سەرچاوە
پۆل:ژینناسی پۆل:توێکاریی دڵ
شاری دەریاچەی مەک کواری
شاری دەریاچەی مەک کواری حکوومەتێکی ناوچەییە لە ناوچەی هانتێر ی ویلایەتی نیو ساوت وێلز ی وڵاتی ئوسترالیا.
سەرچاوە
پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز پۆل:شاری دەریاچەی مەک کواری پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا
١٥ی کانوونی دووەم
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
وەفایی (ئەلبۆم)
وەفایی ناوی ئەلبۆمێکی گۆرانیبێژی کورد عەدنان کەریمە کە لەگەڵ کامکاران دروستی کرد و لە ساڵی ٢٠١٠دا بڵاو کرایەوە. شێعرەکانی ئەم ئەلبۆمە زۆرتر ھۆنراوەی ھەڵبەستوانانی کلاسیکی کوردن و ناوی ئەلبۆمەکەش لە ناوی وەفایی شاعیری کوردەوە وەرگیراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کارەکانی عەدنان کەریم پۆل:مۆسیقای کوردی پۆل:ئەلبومە کوردییەکان پۆل:ئەلبومەکانی عەدنان کەریم
پەیماننامەی نەھێشتنی ھەموو جۆرەکانی جیاکاری بەرامبەر ئافرەتان
(پەیماننامەی نەهێشتنی هەموو جۆرەکانی جیاکاری بەرامبەر ئافرەتان - Convention on the Elimination of all Forms of Discrimination Against Women  - CEDAW  ) بریتییە لە ڕێکەوتنامەیەکی نێودەوڵەتی کە لە ساڵی ١٩٧٩ دا لەلایەن (ئەنجوومەنی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان - United Nations General Assembly )ەوە پەسەندکراوە. ئەم پەیمانامەیە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بە یاسای مافەکانی ئافرەت ناسراوە و لەلایەن ١٨٩ وڵاتەوە دانی پێدانراوە. ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کۆماری پالاو ڕێکەوتنامەکەیان واژۆ کردووە بەڵام دانیان پێدانەناوە و وڵاتەکانی (ئێران، سۆماڵیا و تۆنگا)ش بە هیچ جۆرێك واژۆکەری پەیمانامەکە نیین. پێگەی سەرۆکی ئەنجوومەنەکە لەلایەن (هیلاری گبیدێما)ەوە بەڕێوەدەبرێت.
زمانە فەرمییەکانی ئەنجوومەنەکە بریتییە لە ئینگلیزی، عەرەبی، فەڕەنسی، ڕووسی و ئیسپانی کە هەر لێدوان و بڵاوکراوەیەك بە هەر زمانێکیان بڵاوبکرێتەوە ئەوا یەکسەر وەردەگێردرێتەوە سەر هەر چوار زمانەکەی دیکە. ئەگەر وتەبێژێکی ئەنجوومەنەکە نەتوانێت بە یەکێك لەو زمانە فەرمیانە بدوێت ئەوا وەرگێرێکی بە ئەزموونی بۆ دادەنرێت. هەموو بڕیار و بەڵگەنامەیەکی فەرمی کە لەلایەن ئەنجوومەنەکەوە دەردەچێت بە هەر چوار زمانەکە بەردەست دەبێت. یاسای ڕێکارەکانی سەرەتا کە لەلایەن ئەنجوومەنەکەوە پەیڕەو دەکرا زمانی عەرەبی لەخۆنەدەگرت وەك زمانێکی فەرمی بەڵام دواتر لە کۆبوونەوەی دووەمی ئەنجوومەنەکەدا یاساکە هەموارکرایەوە بۆ زیادکردنی زمانی عەرەبی.
بەشە و بەندەکانی پەیمانامەکە
پەیمانامەکە لەڕووی بنیادەوە هاوشێوەی (ڕێکەوتنامەی نەهێشتنی هەموو جۆرەکانی جیاکاری نەژادیی - Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination )ە، لە هەردوو لایەنی مەودای پابەندییەکان و ڕێکارەکانی چاودێری کردنی نێودەوڵەتییەوە.[٤] پەیمانامەکە لە شەش بەش پێکهاتووە و ٣٠ بەند لەخۆدەگرێت.
بەشەکان
بەشی ٢ (بەندی ٧-٩) هەڵدەستێت بە دیاریکردنی مافەکانی ئافرەتان لە ناوەندە گشتییەکان و جەخت کردنە سەر ژیانی سیاسی، نوێنەرایەتی کردن و مافە نەتەوەییەکان.
بەشی ٣ (بەندی ١٠-١٤) هەڵدەستێت بە باسکردنی مافە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی ئافرەتان و بەتایبەتی جەخت خستنە سەر پەروەردە، هەلی کار و تەندروستی. بەشی ٣ بەهەمان شێوە چەند پارێزگارییەکی تایبەتی لەخۆدەگرێت بۆ ئافرەتانی ناوچە گوندنشینەکان و ئەو کێشانەی ڕووبەروویان دەبێتەوە.
بەشی ٤ (بەندی ١٥ و ١٦) هەڵدەستێت بە دەستنیشانکردنی مافەکانی ئافرەتان بۆ یەکسانی لە ژیانی هاوسەرگیری و خێزانی دا لەگەڵ مافی یەکسانی لەبەردەم یاسادا.
بەشی ٥ (بەندیی ١٧-٢٢) هەڵدەستێت بە دامەزراندنی (ئەنجوومەنی نەهێشتنی جیاکاری - Committee on the Elimination of Discrimination ) بەرامبەر بە ئافرەتان لەگەڵ ڕێکارەکانی هەواڵدانی وڵاتانی ئەندام.
بەشی ٦ (بەندی ٢٣-٣٠) هەڵدەستێت بە باسکردنی کاریگەرییەکانی پەیمانامەکە لەسەر ڕێکەوتنەکانی دیکە، پابەندێتی وڵاتانی ئەندام و بەڕێوبەردنی پەیمانامەکە.
بەندەکان
بەندی ژمارە ١: هەڵدەستێت بە پێناسەکردنی جیاکاری دژی ئافرەتان.
بەندی ژمارە ٢: هەڵدەستێت بە پابەندکردنی وڵاتانی ئەندام کە یەکسانی ڕەگەزیی تێکەڵ بە یاسا ناوخۆییەکانی وڵاتەکانیان بکەن و هەموو هەمووارە جیاکاریخوازەکان لاببەن و هەمواری نوێ دەربکەن دەربارەی پارێزگاریکردن دژی ئەنجامدانی جیاکاری بەرامبەر بە ئافرەتان.[٥] هەروەها وڵاتانی ئەندام دەبێت هەستن بە دامەزراندنی و ناوەندە دادوەری و گشتییەکان بۆ دڵنیابوونەوە لە کاریگەریی پارێزگارییەکان و هەموو ڕێگایەك بگرنە بەر بەمەبەستی نەهێشتن و بنبڕکردنی هەموو جۆرەکانی جیاکارییە ئەنجامدراوەکانی بەرامبەر ئافرەتان لەلایەن تاکەکەس، ڕێکخراو و دامەزراوەکانەوە.
بەندی ژمارە ٣: داوا دەکات لە وڵاتانی ئەندام هەستن بە دڵنیابوونەوە لە مافە سەرەکییەکانی مرۆڤ و ئازادییە بنچینەییەکانی ئافرەتان لەسەر بنەمای یەکسانێتی لەگەڵ پیاوان لە بوارە سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئابووری و کلتوورییەکانەوە.
بەندی ژمارە ٤: تێبینی دەکات کە جێبەجێکردنی ڕێکاری تایبەت کە ئامانجاکەی خێراکردنی یەکسانی نێوان ژن و پیاوان بێت بە جیاکاری دانانرێت و هەروەها پارێزگاری و گرنگی تایبەت بۆ ئافرەتانی دووگیان و دایکان بە جیاکاری ڕەگەزیی دانانرێت.
بەندی ژمارەی ٥: پێویستە لەسەر وڵاتانی ئەندام کە هەستن بە گرتنەبەری ڕێوشوێنەکان بۆ لەناوبردنی ئەو پێشدادوەری و دیاردە باوانەی بۆچوونی باڵادەستی و كه‌م ئاستی ڕەگەزەکانیان تێدا هەیە.هەروەها داوا لە وڵاتانی ئەندام دەکات هەستن بە ناساندنی بەرپرسیارێتییەکانی ژنان و پیاوان لە بەخێوکردن و پەروەردەکردنی منداڵەکانیان دا.
بەندی ژمارە ٦: وڵاتانی ئەندام پابەند دەکات کە هەستن بە گرتنەباری هەموو ڕێکارێك بە ڕێکارە یاساییەکانیشەوە بۆ نەهێشتن و بنبڕکردنی تەواوەتی بازرگانی کردن بە ئافرەتان و سوودلێ بینینیان لە بارزگانی لەش فرۆشی دا.
بەندی ژمارە ٧: هەڵدەستێت بە دڵنیابوونەوە لە یەکسانی بەرامبەر ئافرەتان لە ژیانی سیاسی و گشتی دا و هەروەها تیشك خستنە سەر یەکسانی لە (دەنگدان، بەژداری کردن لە حکومەت و بەژداری کردن لە ڕێکخراوە ناحکومی و ئەو دامەزراوانەی پەیوەستدارن بە ژیانی گشتی  و سیاسییەوە لە وڵاتەکەدا.
بەندی ژمارە ٨: دووپاتی دەکاتەوە کە وڵاتانی ئەندام دڵنیادەبنەوە لە یەکسانی ئافرەتان لە دەرفتەکانی نوێنەرایەتی کردنی حکومەت لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی و بەژداری کردنیان لە ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان دا.
بەندی ژمارە ٩: وڵاتانی ئەندام پابەند دەکات کە هەستن بە پێدانی مافی گۆرین یان هێشتنەوەی ناسنامە نەتەوەییەکانیان شان بە شانی پیاوان و هەروەها پێدانی مافی یەکسانی نەتەوەیی بە منداڵەکانیان.
بەندی ژمارە ١٠: دەرفەتی یەکسانی پەروەردە بۆ خوێندکارانی کچ بە پێویست دەزانێت و هانی پەروەردەی هاوبەش دەدات لەگەڵ دابینکردنی بەدەستگەیشتنی یەکسان بە ده‌رماڵه‌ خوێندن و کەم کردنەوەی رێژەکانی وازهێنانی خوێندکارانی کچ لە خوێندن.
بەندی ژمارە ١١: دەستنیشانکردنی مافی کارکردنی ئافرەتان وەك مافێکی مرۆڤی نەگۆراو و چەسپاو. بەندەکە داوای (داهاتی یەکسان بۆ کاری یەکسان، مافی دەستەبەری کۆمەڵایەتی، مۆڵەتی بەمووچە و مۆڵەتی دایکایەتی) دەکات. دەرکردن یان دوورخستنەوە لەسەر بنەمای دایکایەتی، دووگیانی یان بارودۆخی هاوسەرگیری بەهەموو شێوەیەك قەدەغەکراو دەبێت.
بەندی ژمارە ١٢: دامەزراندنی پابەندی وڵاتانی ئەندام بۆ گرتنەبەری هەموو ڕێوشوێنێکی گونجاو بۆ نەهێشتنی جیاکاری دژی ژنان لە بواری خزمەتگوزاری تەندروستی دا بۆ دڵنیابوونەوە لە توانای ئافرەتان لە بەدەستگەیشتنی خزمەتگوزارییە پزیشکییەکان و بەرنامەسازی خێزانی.
بەندی ژمارە ١٣: دڵنیادەبێتەوە لە یەکسانی بۆ ئافرەتان لە بوارەکانی ژیانی کۆمەڵایەتی و ئابووری و بەتایبەتی مافی سوودە خێزانییەکان، مافی وەرگرتنی قەرزی بانکی، قەرزی خانووبەرە و قەرزە داراییەکانی دیکە لەگەڵ مافی بەژداریکردن لە چالاکییە خۆش ئامێز، وەرزش و هەموو لایەنەکانی ژیانی کلتووریی.
بەندی ژمارەی ١٤: دابینکردنی پارێزگاری بۆ حافرەتانی گوندنشین و کێشە تایبەتییەکانیان و دڵنیابوونەوە لە مافی ئافرەتان بۆ بەژداریکردن لە بەرنامەکانی گەشەپێدەرەکان.
بەندی ژمارە ١٥: وڵاتانی ئەندام پابەند دەکات دڵنیاببنەوە لە یەکسانی ئافرەتان بەرامبەر بە پیاوان لە بەردەم یاسا دا و هەبوونی ناسنامە و قەبارەی یاسایی هاوشێوەی پیاوان. هەروەها جەختکردنەوە لەسەر مافی جوڵان و گەشتکردنی مرۆڤەکان و ئازادیی هەڵبژاردەی شوێنی ژیان و ماڵەکانیان.
بەندی ژمارە ١٦: هەڵدەستێت بە قەدەغەکردنی هەموو جۆرەکانی جیاکاری ئافرەتان لە بابەتەکانی پەیوەندیدارن بە هاوسەرگیری و خێزانەوە. ئەم بەندە بەتایبەتی مافی یەکسان بۆ ژنان و پیاون دابین دەکات بۆ هەڵبژاردنی ئازادانەی هاوسەری ژیان و ئەنجامدانی هاوسەرگیری. هەروەها (ماف و بەرپرسیارێتی یەکسان لە کاتی هاوسەرگیری یان جیابوونەوە، هەمان ماف و بەرپرسیارێتی وەك بەخێوکەر، هەمان ماف و بەرپسیارێتی لە هەڵبژاردنی ئازادانەی ژمارە و مەودای نێوان منداڵەکانیان، هەمان مافی تاکەکەسی وك ژن و مێرد، مافی هەڵبژاردنی نازناوی خێزانی و پیشە لەگەڵ هەمان ماف بۆ هەردوو هاوسەر لە لایەنی خاوەندارێتی، بەدەستهێنان، بەڕێوبردن، چێژبینین و فرۆشتنی موڵکی خێزانەکە.)
بەندی ژمارە ١٧-٢٤: ئەم بەندانە پێناسی پێکهاتە و ڕێکارەکانی ئەنجوومەنی (CEDAW) دەکەن وەك (بنیادی ڕیزبەندی، یاسا و رێساکانی ڕێکاری پەیوەندی نێوان CEDAW و یاسا دەوڵەتی و نێودەوڵەتییەکان).
بەندی ژمارە ٢٥-٣٠: ئەم بەندانە پێناسەی ڕێکارە گشتییەکانی بەرێوبردنی ڕێکەوتنامەکە دەکەن کە پەیوەنددیان بەسەر جێبەجێکردن، پەسەندکردن و هەبوونی دوودڵییەوە هەیە لەلایەن وڵاتانەوە.
گردیان
گردیان (Girdyan، ) دێیەکە لە ناوچەی خزڵی شارستانی نیاوەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٠٢ کەس لە ١٤٥ بنەماڵەدا بووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی نیاوەن پۆل:گوندەکانی شارستانی نیاوەن
کردار (بیرکاری)
وێنۆک کردار (ھەروەھا: کار، کردە؛ بە کورمانجی: کریار، Kiryar؛ بە ئینگلیسی: Operation) لە سادەترین مانای خۆی، لە بیرکاری و مەنتیقدا، کار یان ڕەوتانەیێکە کە لە یەک یان چەند نرخی دەرخۆر (input) نرخێکی نوێ (نرخی دەردراو - output) بەرھەم دێنێت. دوو جۆر کردار ھەیە: یەکانی (unary) و دوانی (binary). کردارە یەکانییەکان تەنیا یەک نرخ گیرۆدە دەکەن، وەکوو نەرێنی کردن و فانکشنەکانی سێگۆشەزانی. لە لایەکی ترەوە، کردارە دوانییەکان دوو نرخ وەردەگرن.
چوار کرداری سەرەکی لە بیرکاریدا ئەمانەن (ئەم چوارکردارە هەموویان دوانین): کۆکردنەوە، لێدەرکردن، دابەشکردن، لێکدان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:جەبری سەرەتایی پۆل:جەبری ھێڵی
کازنێ کاواھارا
کازنی کاواھار (河原 和音) ھونەرمەندێکی ژاپۆنییە کە ناسراوە بە بەرھەمھێنانی مانگای شۆجۆ ڕۆمانتیک کۆمیدی (High School Debut)  کاواھارا چەنەھا مانگای تریشی بڵاوکردووەتەوە لە مانگا بەناوبانگەکان (ئای نۆ تامێ نی) و (Aozora Yell) و بە زۆری کارەکانی لە بەشی ڕۆمانسە.
کۆمیکەکان
ئەلقەکانی کاواھارا لەبەرگیرانەوەی بۆکراوە وەکوو کۆکراوەی شەش ڕۆمانی سووک لەلایەن یوو کورامۆتۆ دا نوسراوەتەوە Yuu Kuramoto (倉本 由布)، و وێنەکێشانی لەلایەن کازنێ کاواھارا بۆکراوە بڵاوکرانەتەوە لەلایەن کۆمپانیای شوێشا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێنەکێشانی مانگا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:دیزاینەرانی کارەکتەری ئەنیمێ پۆل:نەخشکێشە ژاپۆنییەکان پۆل:نووسەرانی ژنی ژاپۆنی پۆل:زیندووان
بڕیارنامەی ٥٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئایاری ١٩٨٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-کۆماری عەرەبیی سووریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٦٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢ پۆل:سووریا لە ١٩٨٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢
گۆچکەکانی کۆریۆنی
گۆچکەکانی کۆریۆنی (ئینگلیزی: Chorionic villi) نووکەکانی کۆریۆنن، لە پەنجەکان دەچن. بۆ ناوپۆشی منداڵدان درێژدەبنەوە.
گوستاڤ کان
گوستاڤ کان شاعیر ،ڕەخنەگری ھونەریی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:جووە فەڕەنسییەکان پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٩ پۆل:مردووانی ١٩٣٦
تایپێ ١٠١
وێنۆک
تایپێ 101 (بە ئینگلیزی: Taipei 101) باڵەخانە و شوێنی بازرگانی دەکەوێتە گەڕەکی شینیی لە تایپێ،تایوان.باڵەخانە کە دیزاین کراوە لەلایەن c.y،وکۆمپانیای KTRT بەشدارە لەدروست کردنیدا، ئەم باڵەخانە بەبەرزرین باڵەخانە دادەنرا لە ساڵانی 2004 تا 2010 ، تایپێ 101 بەیەکێک لە حەوت سەرسوڕهێنەرە نوێیەکی دونیا دانراوە (لە گۆڤاری نویزویک،2006.وە یەکێک لە حەوت سەرسوڕهێنەرە ئەندازیارییەکەی دونیا (کەناڵی دیسکیڤەری،2005
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بیناسازی ئێکسپێرسیۆنیسم
١٦ی کانوونی دووەم
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی دووەم
کۆکتێلی مۆلۆتۆڤ
وێنۆک|مۆلۆتۆڤ
بەهۆی ئاسانیی ڕێژەیی بەرهەمهێنانیان، کۆکتێلەکانی مۆلۆتۆڤ بە شێوەیەکی گشتی چەکی خۆبەخشن. بەکارهێنانی خۆبەخشی ئەوان لە تاوانبار، ئاژاوەگێڕ، تۆپی پێ چەقۆ، گەریلای شار، تیرۆریست، سەربازی ناڕێک،. ئازادیخوازانەکان، و تەنانەت سەربازانی ئاسایی، لەم حاڵەتەی دواییدا زۆرجار بەهۆی کەمی چەکی هاوتای دەرچووی سەربازییەوە. سەرەڕای سروشتی ئیمپرۆڤیزە و یاخیگەرانەی، زۆرێک لە سەربازییە مۆدێرنەکان بەکارهێنانی کۆکتێلی مۆلۆتۆڤ بەکاردەهێنن.