cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئازادیی دەربڕین
ئینتەرنێت
پەرەسەندنی ئینتەرنێت ھەلی نوێی بۆ وەدیھێنانی ئازادیی قسەکردن ھێنایە کایەوە، بە ھۆی بەکارھێنانی چەند شێوازێک کە پشت بە ڕێکارەکانی یاسایی نابەستنەوە. ناوی خواستراو و پەناگەی زانیاریەکان (وەک Freenet) بوار بە ئازادیی قسەکردن دەدەن، نەخاسمە تەکنۆلۆژیاکە گەرەنتی ئەوە دەکات، کە بابەتە نوسراوەکان لا نابرێن (سانسۆر ناکرێن). ئەو سایتانەی لە ھەندێ وڵات دەکەونە ژێر سانسۆڕی حکومەت دووبارە لە سێرڤەری وڵاتانی تر مێوان دەکرێن بە بێ ئەوجۆرە سانسۆڕانە. چونکە وڵایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا کەمترین کۆت و بەندی حکومەتی لەسەر ئازادیی قسەکردندا ھەیە، بۆیە زۆربەی ئەو سایتانەی لە وڵاتانی دی سانسۆر دەکرێن، لەسەر سێرڤەرێکی ئەمەریکی ئینتەرنێت دووبارە میوان دەکرێن و، بەم شێوەیە لە سانسۆڕ نەجاتیان دەبێ و بەردەوامی بە خزمەتەکانیان بۆ جەماوەرەکانیان دەدەن. ئەمەش حاڵەتی سایتەکانی نوێ نازییەکان (بە ئینگلیزی: neo-nazi) و سایتەکانی ترە کە بانگەشەی ڕق لێبوونی ڕەگەزی دەکەن، چونکە ئەو سایتانە لە ژمارەیەک وڵاتی ئەوڕووپی قەدەغەکراون. پێویستە ئەوەش بگوترێت کە حکومەتی ئەمەریکا ھەوڵی دا چەند جۆرێکی دیاریکراوی کردار و قسەکردن لەسەر ئینتەرنێت بە یاسا رێکبخات. دامەزراوەی سنووری ئەلیکترۆنی (بە ئینگلیزی: The Electric Frontier Foundation) رێکخراوێکە کار لە پێناوی پاراستنی ئازادیی قسەکردن لەسەر ئینتەرنێت دەکات. حکومەتی چین توانیویەتی پێشکەوتووترین جۆر و شێوازی سانسۆڕکردنی ئینتەرنێت دابھێنی بە مەبەستی کۆنترۆڵکردن رێگەگرتن لە بڵاوبوونەوەی زانیاری لە بارەی بابەتی ھەستناکی وەک ڕووداوەکەی گۆڕەپانی تیان ئان مینی ساڵی ١٩٨٩ و فالون گۆنگ و تیبەت و تایوان و کڵتووری ڕووتی (پۆڕنۆگرافی) و دیموکراسی. ھەر لەمبارەیەوە چین داوای یارمەتی لە ھەندێ کۆمپانیای ئەمەریکی وەک کۆمپانیای MSN کە زۆرجار لە لایەن بەکارھێنەرەکانیەوە رەخنەیان لە بارەی ڕێگرتن لە ئازادی قسەکردن لێگیراوە.
پەراوێزەکان
پۆل:سانسۆر پۆل:ئازادیی قسەکردن پۆل:مافەکانی مرۆڤ
پیورین
وێنۆک|پیورینێک
پیورین (ئینگلیزی: Purine) بریتییە لە تفتی نایترۆجینیی پێکھاتە دوو ئەلقەیی، یەکێکە لە دوو جۆرە سەرەکییەکەی تفتە نایترۆجینییەکان، لە ئاڕ ئێن ئەی و دی ئێن ئەی ھەیە، ئەوانیش ئەدینین و گوانینن.
٢٠٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
وێستگەی شەمەندەفەر
thumb|وێستگەیەکی شەمەندەفەر لە [[سوید.]] وێستگەی شەمەندەفەر ئەو شوێنەیە کە گەشتیاران دەتوانن بچنە ناو شەمەندەفەر یاخوود تیایدا دابەزن.
خووگرتن بە دەرمان
پشتبەستن (ئینگلیزی: Dependence) بارێکە، تێیدا کەسێک پشت بە دەرمانێک دەبەستێت، بە پشتبەستنێکی لەشی یان دەروونی بۆ ئەوەی کارەکانی بەجێبھێنێت.
عەبدولمحەممەد زاھیدی
عەبدولمحەممەد زاھیدی (لەدایکبووی ٩ی شوباتی ١٩٥٠) لە شاری برووجرد لە پارێزگای لوڕستان پارێزگاری پارێزگای کوردستانە و سیاسەتوانێکی ئسڵاحتەڵەبە.
١٨٤٩
ساڵی ١٨٤٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٤٩
خەلەج
خەلەج گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەرداوڕۆ، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
بسمل
بسمل یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای دیاربەکر ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ١٠٩٫٣٥٩ کەس بووە، کە نزیکەی ٥٦٫٣٩٠ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
خەلەج
جوگرافیا
خەلەج لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ڕەزاقشڵاخ و لە باشوور لەگەڵ گوندی کوھلی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مەغمۆڵ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی جۆشەتووی خواروو.
بسمل
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر
گاوەسن توو
گاوەسن توو یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٨٤ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٤٩٦ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
تڕام
thumb|کۆمەڵە تڕامێک لە [[ڤیێنا.]] تڕام هۆکارێکی گواستنەوەیە لە شەمەندەفەر دەچێت بەڵام بۆ هاتووچۆی ناو شار بە کاردێت نەوەک هاتووچۆی شارێک بۆ شارێکی دیکە ، مەبەستیش لەمەدا کەمکردنەوەی فشار و جەنجاڵی شەقامەکانە ، بۆیەکەمینجا تڕام لەساڵی ١٨٩٠ بەکارهات بەڵام بەو شێوەی ئێستا نا بەڵکوو بە هۆی ئەسپ و عارەبانە بوو.
پۆل:مەترسییەکانی ڕێگە پۆل:داھێنانە ڕووسییەکان پۆل:گواستنەوەى گشتى
ڤایرۆس
وێنۆک|چەپ|ڤایرۆس ڤایرۆس (بە ئینگلیزی: Virus) وردکەی زۆر بچووکن. لە ناوکەترشی ڕایبۆزی و بەرگی پرۆتینی پێک دێت. ھەر چەندە ڤایرۆس زیندەوەر نییە ، لەگەڵ ئەوەش گرنگن لە تووشکردنی زیندەوەران بە نەخۆشی و یارمەتیدەرن لە بواری لێکۆڵینەوە بۆماوەییەکان کە دەبنە ھۆی گۆڕان لە فەرمانەکاندا.
ڤایرۆس نازیندووە تەنھا کە ئەچێتە ناو لەشی مرۆڤەوە، بە ڕێگەی زیاد کردنی دەتوانێ خانەکانی لەشی مرۆڤ لە ناو بەرێت و خانەکان بکا بە کارگەیەک بۆ دروستکردنی ڤایرۆس.
پێکھاتەی ڤایرۆسەکان
ڤایرۆسەکان دوو پێکھاتەی بنچیینەییان ھەیە ئەوانیش بریتیین لە ناوکە ترش و پۆشەری پۆتینی، ناوکە ترشیش DNA یان RNA. ناوکە ترشەکان شێوەیان جیاوازە (لوولپێچی- ئەڵقەیی داخراو - شریتی درێژ) بە پێی جۆری ڤایرۆسەکان، لە ھەندێک ڤایرۆسدا پێکھاتەیەکی لە پەردەچوو ھەیە پێی دەڵێن "بەرگ" وەکوو ڤایرۆسی نەمانی برگری لەش، وە لەسەر بەرگەکەش نووکێکی بچوک ھەن پێی دەڵێن 'شەکرە پڕۆتین'. ڤایرۆسەکە بەکاری دەھێنێت بۆ خۆ نوساندن بە خانە خوێکەوە. شێوەی ڤایرۆسەکان:-
ڤایرۆسەکان بە گشتی دوو شێوەیان ھەیە: "بیسـت ڕوو" ئەو ڤایرۆسانەی کە شێوەیان بیست ڕووە ئەو ڤایرۆسانەن کە دەبنە ھۆی نەخۆشییەکانی:ئاوڵەی ئاوی، ئیفلیجی منداڵ، وشک بوونی پێست. وە شێوەی "لوولپێچـی" ئەو ڤایرۆسانەی کە شێوەیان لوولپێچییە ئەو فایرۆسانەن کە دەبنە ھۆی نەخۆشییەکانی:ھاری، سورێژە، پەڵەکردنی گەڵای توتن.
ڤایرۆسەکان پۆلێن دەکرێن لەسەر بنچینەی ھەبوونی پۆشەر، بەرگ ،ە تیدابوونی ناوکە ترشی DNA، RNA کە لە تاکە شریت یان جووتە شریت پێک دێن
واتە پۆلین دەکرێن لەسەر بنەمای شێوەو پێھاتنیان
پۆلێن کردنی ڤایرۆسەکان
ڤایرۆسەکان پۆلێن دەکرێن لەسەر بنچینەی ھەبوونی پۆشەر و بەرگ. وە تێدا بوونی ناووکە ترشی ( DNA یا RNA) کە لە تاکە شریتێک یان لە جووتە شریتێک پێکدێت. ھەروەھا ڤەیرۆسەکان پۆلێن دەکرێن لەسەر بنچینەی شێوەو پێکھاتەیان.
جۆرەکانی ڤایرۆس
ئەو ڤایرۆسەی (DNA) یان (RNA) ھەیە، جیاوازن لە بەکارھێنانی خانەی خانە خوێ) پەیوەست بە بەرھەمھێنانی ڤایرۆسە نوێیەکانەوە. دەکرێت ئەو ڤایرۆسەی (DNA)ەی تێدایە ھەر بە چوونە ژوورەوەی بۆ ناو خانەی خانە خوێ پشت بە یەکێک لەم دوو شێوازەی خوارەوە بببەستێت:-
زۆربوونی ڤایرۆسەکان
لەبەر ئەوەی ڤایرۆسەکان خانە نین بۆیە سەربەخۆ توانای دووھێندبوونیان نیە، تەنھا لەنێو خانەی خانە خوێدا نەبێ بۆیە ئەنزیمەکان و ئەندامۆچکەکانی ناو خانە بەکاردەھێنێت بەمەبەستی درووستکردنی ڤایرۆسی زیاتر. لەبەر ئەوەی کە ڤایرۆس پشت بە خانەی خانە خوێ دەبەستێت، ناودەبردرێت بە مشەخۆری ناچاری ناوخانەکان
ڤایرۆسی بەکتریاخۆرکە
لەماوەی پەنجاکانی سەدەی بیستەمدا، زاناکان باشتریان دەربارەی دوو ھێندەبوونی ڤایرۆسەکان دەست کەووت. ئەمەش لە ڕێگەی کارکردنیان لەسەر ڤایرۆسەکانی بەکتریا خۆرکە:، ئەو ڤایرۆسانەن کە تووشی بەکتریا دەبن. سووڕی دووھێندبوونی ڤایرۆسەکە بەکتریا خۆرکەکان لە سووڕی دوو ھێندبوونی ئەو ڤایرۆسانە دەچێت کە دەبنە ھۆی (ھەڵامەت، سووڕێژە،) وە نەمانی بەرگی پەیدا کراوە به لام شیوە‌ی زیاد بوونی بە‌ربلاوە‌.
نەخۆشییە ڤایرۆسییەکانی لەشی مرۆڤ
نەخۆشییە ڤایرۆسسیەکان زۆرترین نەخۆشیە بڵاوەکانن کەلە لەشی مرۆڤەکاندا ھەن، ئەم نەخۆشیانەش لە نێوان جۆەکانی تای ڕاستەقینە و ھەندێک لە شێوازەکانی نەخۆشی شێرپەنجەدان. ھەروەھا نەخۆشی دیکەی ترسناک و کوشندە دەگرێتەوە. شێوازی گواستنەوەی ئەو نەخۆشیانەش جیاوازن ھەندێکیان بە ڕێگەی بەرکەوتن بە مرۆڤ دەگوازرێتەوە، بەڵام ھەندێک نەخۆشی دەیکە لە ڕێگەی ئاو یان مێروو پێوەدانەوە دەگوازرێنەوە.
نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان
زۆۆر لە نەخۆشییە ترسناکەکان لەو ڤایرۆسانەوە پەیدادەبن کە مرۆڤ وەک خانە خوێی سورشتی خۆیان بەکاردێنن. لە نەخۆشییە ڤەیرۆسییە ھەرە باوەکانی مرۆڤ (ھاڵامەتی ئاسایی، ئاوڵەی ئاوی، سوڕێژە، ملەخڕە، ئیفلیجی منداڵ، ھاری، ھەوکردنی جگەر). نەخۆشییە ڤایرۆسسیەکان دەتوانن توشی ئەندامە جیاوازەکانی لەشی مرۆڤەکان ببن، لەوانەش دەماغ و جگەر و دڵ و ھەردوو سیەکان و پێستی مرۆڤ.....
سەرچاوە
پۆل:ڤایرۆسەکان پۆل:ڤایرۆسناسی پۆل:ئاھۆناسی پۆل:نەخۆشییە چڵکییەکان پۆل:پشکنینە پزیشکییەکان پۆل:ئاھۆی گشتی پۆل:ڤایرووسەکان
پەرچەپێدانەوەی ئەرێنی
پەرچەپێدانەوەی ئەرێنی (ئینگلیزی: Positive feedback) لە زیندەزانیدا، میکانیزمێکە، دەرپەڕینی ھۆڕمۆنی یەکەمی دەرپەڕاندنی ھۆڕمۆنەکانی دیکە وریادەکاتەوە، یان ماددەکانی دیکە. ئەوانیش دەبنە ھۆی بەردەوامبوونی دەرپەڕاندی ھۆڕمۆنی یەکەمی.
خڕبەندەلوو
خڕبەندەلو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
خڕبەندەلو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قۆچلەر و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی تەکیەی کاکەمەند و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سەرچاوە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قشڵاخ.
١٩١١
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩١١
ستێفن ئیلۆپ
ستێفن ئیلۆپ (لەدایکبووی ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٣) بەڕێوەبەری جێبەجێکاری نۆکیایە. هاوڵاتییەکی کەنەدییە و یەکەم بەڕێوەبەری جێبەجێکاری نافینلاندیی نۆکیایە کە لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٠ شوێنی ئۆلی-پێکا کالاسڤو گرتەوە.
خڕبەندەلوو
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ستێفن ئیلۆپ
پیشە
ستێفن بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ماکرۆمێدیا بوو کاتێک کۆمپانیاکە بە ئەدۆب فرۆشرایەوە. لەپێش فرۆشتنی ماکرۆمێدیا، بۆ ماوەی ٧ ساڵ کاری لە ماکرۆمێدیا کردووە.
خوێندەواری
لە ساڵی ١٩٨١ ستێفن کارگێڕی و ئەندازیاریی کۆمپیوتەری خوێندووە و لە ساڵی ١٩٨٦ بەکالۆریۆسی تەواو کردووە.
ژیانی تایبەتی
ئیلۆپ لە ئۆنتاریۆ، کەنەدا لەدایک بووە. هاوسەرگیری لەگەڵ نانسی ئیلیپ پێکهێناوە کە خاوەنی ٥ منداڵە لێی، لەناویاندا سیانەیەک.
بەستەری دەرەکی
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣ پۆل:بەڕێوەبەری جێبەجێکار پۆل:بازرگانان
پۆل دو کۆک
پۆل دو کۆک ڕۆماننووس و شانۆنووسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٣ پۆل:مردووانی ١٨٧١
گاوەشەلە، دیواندەرە
گاوەشەلە یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٥٠ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٨٨٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
زانکۆی ئەمریکیی کوردستان
وێنۆک
زانکۆی ئەمریکیی کوردستان - دھۆک (کورتکراوە: AUK) زانکۆیەکە دەکەوێتە پارێزگای دهۆک و لە ساڵی ٢٠١٤دا کراوەتەوە. یەکەم خولی وەرگرتنی خوێندکاری لە وەرزی خوێندنی ٢٠١٤-٢٠١٥یە، ڕووبەری کەمپی زانکۆکە ٣٠ هەزار کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. مەسرور بارزانی سەرۆکی فەخری زانکۆیەکە. زانکۆکە پشت بە سیستەمی پەروەردەیی-خوێندنی ئەمریکی دەبەستێت، خوێندن لەم زانکۆیە بەپارەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠١٤ لە عێراق پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ٢٠١٤ پۆل:زانکۆکانی عێراق پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان پۆل:پارێزگای دھۆک پۆل:زانکۆ کوردیەکان
زەمزەم
250px|وێنۆک|کۆمەڵێک [[حاجی لە کاتی خواردنەوەی ئاوی زەمزەم.]] بیری زەمزەم یان تەنیا زەمزەم (بە عەرەبی: زمزم) بیرێکە، کەوتووەتە ناو مزگەوتی حەرام، لە دووری ٢٠ مەتر لە ڕۆژھەڵاتی کەعبە، لە شاری مەککە. قوڵیی بیرەکە ٣٠ مەترە. و لە ھەر چرکەیەکدا ١١ تا ١٨.٥ لیتر ئاوی لێ دەردەچێت. ئاوی ئەم بیرە یەکێکە لە شتە پیرۆزەکان لای موسڵمانان.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مەککە پۆل:حەج پۆل:کانییە پیرۆزەکان پۆل:بابەتە ئاینییەکان
٣٠٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
فیلیپ پێتێن
فیلیب بیتان لە ٢٤ی نیسانی ١٨٥٦ لەدایکبووە، نازناوی سەرکەوتووی فیردانیان لێناوە چونکە لە جەنگی فردان توانیوێتی ھێرشی ئەڵمانییەکان تێکبشکێنێ کە لە شووباتی ١٩١٦ تاکو کانوونی یەکەمی ھەمان ساڵ بەردەوام بووە، دواتر لە ساڵی ١٩١٧ کراوە بە سەرکردەی سووپای فەڕەنسا و ئەو ھەڵمەتەی سەرکوتکردووە کە لەناو سووپادا بەرپابوو بوو، بەڵام لەبەر ئەوەی بەبەزەیی بووە لەگەڵیاندا و ھەوڵی داوە بارودۆخی ئابووریان باش بکات سەربازەکان زۆر ڕێزیان لێگرتووە.
دوای دۆڕاندنی فەرەنسا ساڵی ١٩٤٠ لە فیشی بووەتە سەرۆکی دەوڵەت و تەنھا سەرۆکێکی ڕواڵەتی بووە، بەڵام وشەی کۆماری لابردووە و بەتەنھا دەوڵەتی فەڕەنسی بەکارھێناوە، بەپێی سیاسەتەکانی لەگەڵ ئەڵمانیا نازی ھاوکاریکردووە و پۆلیسی نێودەوڵەتی فەڕەنسا ژمارەیەکی زۆری جولەکەیان دەستگیرکردووە و ڕەوانەی سەربازگەکانی کۆمەڵکوژی ئەڵمانیایان کردووە.
فیلیب بیتان لەجەنگی جیھانی یەکەمدا نەیھێشتووە ئەڵمانییەکان لەفەردان بەولاوە بێنە ناو خاکی فەڕەنساوە، ھەموو سەرکەوتنەکانی ھەڵمەتی فەرەنسا و ئیسپانیا لەدژی عەبدولکەریم خەتتابی لە ساڵی ١٩٢٦ بەسەرکردایەتی ئەم بووە، لە ساڵی ١٩٣٩ بۆ ١٩٤٠ بەباڵیۆز لە ئیسپانیا دامەزراوە، لە ساڵی ١٩٤٠ ئاگربەستی لەگەڵ ئەڵمانیا واژۆکردووە، دوا بەدوای جەنگی جیھانی دووەم بەتۆمەتی ناپاکیی گەورە ساڵی ١٩٤٥ سزای مردنی بەسەردا سەپێنراوە، بەڵام دواتر سزاکەی گۆڕدراوە بۆ زیندانی ھەتاھەتایی، لە ٢٣ی تەممووزی ١٩٥١ لەتەمەنی ٩٥ ساڵیدا لەزینداندا مردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٦ پۆل:مردووانی ١٩٥١ پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:سەرۆک وەزیرانی فەڕەنسا
پەستخۆف
پەستخۆف شارۆچکەیەکی شارستانی ڕۆشانە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٢٧٧٣ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
ورووگڕ
ورووگڕ ناوەندی شارستانی ورووگڕ و یەکێک لە شارەکانی پارێزگای لوڕستان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان. ژمارەی دانیشتووانی ورووگڕ بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ی ئێران ٢٤٠،٦٥٤ کەس بووە. خەڵکی ورووگڕ موسڵمان و شێعە مەزھەبن. خەڵکی ئەم شارە بە یەکێک لە بنشێوازەکانی لوڕی بە ناوی شێوەزازی ورووگڕ قسە دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای لوڕستان پۆل:شارەکانی ئێران
یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر
یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر یانەیەکی تۆپی پێی ئینگلیزیە بنکە و یاریگای یانەکە دەکەوێتە شاری لەندەن لە ووڵاتی ئینگلتەڕا لەساڵی ١٨٨٢ دامەزراوە. یاریگا: وایت ھارت لین نازناو: کەڵەشێرەکان زۆرترین دەرکەوتن: ستیڤ پێریمان(٨٥٤ یاری) گۆڵکار: جێمی گرێڤز(٢٦٦ گۆڵ)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:یانەکانی تۆپی پێی لەندەن پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٨٨٢ پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٨٢ لە ئینگلستان پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئینگلستان پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٨٢ پۆل:یانەکانی پرێمیەرلیگ پۆل:یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر
جەنگی ئەستێرەکان: ھەستانەوەی ھێزەكە
جەنگی ئەستێرەکان - ئەڵقەی حەوتەم: ھەستانەوەی ھێزەکە فیلمێکی خەیاڵی زانستییە لەلایەن جەی جەی ئابرامس دەرھێنراوە، ئەم بەشەشی دەکاتە بەشی حەوتەم لە تەواوی زنجیرە فیلمەکەدا. چیڕۆکی فیلمەکە باسی پاش ٣٠ ساڵ لە ڕووداوەکانی فیلمی گەڕانەوەی جێدای دەکات.
یوسف حەیم برینەر
وێنۆک|برینەر لە ساڵی ١٩١٠ یوسف حەیم برینەر (بە عیبری: יוֹסֵף חַיִּים בְּרֶנֶר؛ ١١ی ئەیلوولی ١٨٨١ – ٢ی ئایاری ١٩٢١) نووسەرێکی زمانی عیبری بوو لە ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، و یەکێک بوو لە پێشەنگەکانی ئەدەبیاتی عیبری مۆدێرن. لە ساڵی ١٩١٣ برینەر لەگەڵ چایا براود ھاوسەرگیری کرد و کوڕێکی بە ناوی ئوری بوو.
برینەر لە ساڵی ١٩٠٩ کۆچی کرد بۆ فەلەستین (ئەوکات بەشێک بوو لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی)، وەک جووتیارێک کاری دەکرد، تامەزرۆی ئەوە بوو ئایدۆلۆژیای زایۆنیستی خۆی بخاتە بواری جێبەجێکردنەوە. بەڵام بە پێچەوانەی ئارۆن دەیڤید گۆردۆن نەیتوانی زەحمەتی کاری دەستی وەربگرێت و زۆری نەخایاند خۆی تەرخان کرد بۆ ئەدەب و وانەوتنەوە لە ھۆڵی لەشجوانی ھێرزلیا لە تەلئەبیب. بەپێی وتەی ژیاننامەنووس ئانیتا شاپیرا، تووشی خەمۆکی و کێشەی ناسنامەی سێکسی بووە. لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٢١ لە کاتی ئاژاوەگێڕییەکانی یافا لە یافا کوژرا.
بڕیارنامەی ٤١٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤١٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٧ی تەمموزی ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: جیبووتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٢١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
یوسف حەیم برینەر
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨١ پۆل:مردووانی ١٩٢١ پۆل:جوولەکەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا پۆل:جووە ئوکراینییەکان
چاپکردن
وێنۆک|ماشینی چاپی [[یۆھانس گووتنبێرگ کە یەکێکە لە یەکەمین ماشینی چاپە مۆدێرنەکان]]
چاپکردن پرۆسەی دروست کردنی دەق و وێنەیە لە ڕێگای بەکارهێنانی فۆڕمێکی سەرەکی یان داڕێژەیەکی تایبەت.
پەڕاوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بەڵگەکان
دەھانعەقیق
دەھانعەقیق شارۆچکەیەکی شارستانی خۆراسانە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٨٨٣٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
١٩١٢
ساڵی ١٩١٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩١٢
ماکس بۆرن
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:فیزیکزانانی بریتانی پۆل:جووە ئاڵمانییەکان پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی پۆل:فیزیکزانانی ئاڵمانی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەڵمانی پۆل:فیزیکزانانی ئەڵمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢ پۆل:مردووانی ١٩٧٠ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھایدلبێرگ پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل پۆل:فیزیکزانانی جوو پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد
١٩١٣
ساڵی ١٩١٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩١٣
1901 – 1950
پیران
پیران یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای دیاربەکر ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٤٤٫٢٥٦ کەس بووە، کە نزیکەی ١٠٫٢١٩ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
نەخچیڤان یوزد
ناخیچێڤان یوزد یەکێک بوو لە یوزد ("پارێزگا") لە پارێزگای ئێریڤان لە جێگری پاشایەتی قەفقاز لە ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا. لە باکوورەوە ھاوسنوور بوو لەگەڵ شارور-دارالایەز ئوێزدی پارێزگاکە، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ زانگەزور ئوێزدی پارێزگای ئەلیزاڤێتپۆل و لە باشوورەوە ھاوسنوور بوو لەگەڵ فارس. ئوێزد زۆربەی ئیکسکلاڤی ھاوچەرخی ناخیچێڤانی ئازەربایجان و باشووری ڕۆژاوای پارێزگای سیونیکی ئەرمینیای ئێستای لەخۆگرتبوو. ناوەندی ئیداری ئوێزد شاری ناخیچەوان (نەخچیڤان) بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی نەخچیڤان پۆل:ئویزدەکانی پارێزگای ئێریڤان پۆل:مێژووی جوگرافی ئازەربایجان
ئۆگووستان تیێری
ئۆگووستان تیێری مێژووناسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
پەرچەپێدانەوەی نەرێنی
وێنۆک|پەرچەپێدانەوەی نەرێنی
پەرچەپێدانەوەی نەرێنی (ئینگلیزی: Negative feedback) لە زیندەزانیدا، میکانیزمی ھاوسەنگیی ناوەکییە، کە تێیدا ھەنگاوێک لە زنجیرە ڕووداوەکاندا، ھەنگاوی یەکەمی ئەو زنجیرەیە دەوەستێنێت. بۆ نموونه‌ كاتێ خه‌ستی هۆرمۆنی ثایرۆیده‌ ڕژێن كه‌م ده‌كات ژێر لانك وریا ده‌بێته‌وه‌ هۆرمۆنێك ده‌رده‌دات پێی ده‌ڵێن هۆرمۆنی ده‌رپه‌ڕاندنی هانده‌ری ثایرۆیده‌ ڕژێن (TRH)ئه‌و هۆرمۆنه‌ ده‌ڕوات بۆ پلی پێشه‌وه‌ی ژێر مێشكه‌ ڕژێن هانیده‌دات بۆ ده‌ردانی TSH له‌ خوێندا.TSH سایرۆیده‌ ڕژێن هانده‌دات بۆ ده‌ردانی هۆرمۆنه‌كانی ثایرۆیده‌ ڕژێن ،كاتێ خه‌ستی هۆرمۆنی TSH زۆر ده‌بن له‌ خوێندا ،هه‌ردوو ئه‌ڵقه‌ی په‌رچه‌پێدانه‌وه‌ی نه‌رێنی كارده‌كه‌ن كه‌ كارده‌كاته‌ سه‌ر ژێر لانك بۆ وه‌ستاندنی TRH وه‌ كارده‌كه‌نه‌ سه‌ر پلی پێشه‌وه‌ی ژێر مێشكه‌ ڕژێن بۆ وه‌ستانی TSH به‌م شێوه‌یه‌ هاوسه‌نگی هۆرمۆنی ثایرۆیده‌ ڕژێن ده‌پارێزرێ
٤٠٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
زیاد ئەسعەد
زیاد ئەسعەد (لەدایکبووی ١٩٦٦) گۆرانیبێژ، ئاوازدانەر و هۆنراوەنووسی ناسراوی کوردە. لە شاری ھەولێر لە گەرەکی تەیراوە لە دایکبووە. لە ساڵی ١٩٨٣ بە گۆرانی دوعادەکەم (ئاواز و هۆنراوەی قادر سەیاحی) دەستی کردووە بە گۆرانی و یەکەم کاسێتی لە ساڵی ١٩٨٨ بڵاو کردووەتەوە. تا ئێستا خاوەنی ٥ ئەلبوومە. ئەو لەوەتەی ١٩٩٣ کوردستانی جێهێشتووە و لە ئەورووپا دەژی. زیاد ئاوازی بۆ زۆرێک لە گۆرانیبێژە کوردییەکان داناوە، ژمارەیەکیش لە گۆرانیبێژان گۆرانییەکانی ئەویان گوتۆتەوە.
بەهۆی دەرنەکەوتنی لە شاشەکان و میدیاکانەوە، ماوەیەکی زۆرە مشتوومڕ لەسەر باری تەندرووستی و دەروونی زیاد ئەسعەد درووست بووە. زۆرێک لە هاوڕێ و کەسە نزیکەکانی باس لەوە دەکەن کە ئەو هیچ کێشەیەکی تەندرووستی نییە.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی ھەولێر
دیسکۆرد
دیسکۆرد، پلاتفۆرمێکی دیجیتاڵی و نامەناردن و قسەکردنە، پەیوەندیکردن بەکاردەبات لە ڕێگەی تەلەفۆنی نامەی دەنگی، ڤیدیۆی تەلەفۆنی (کامێرا)، ناردنی نامە، و چاتکردن و قسەکردن و بەرزکردنەوەی میدیا و فایل لە چاتە تایبەتەکان یان لە کۆمەڵگاکانی دیسکۆرد کە پێی دەوترێت "سێرڤەر" سێرڤەرەکان پێکھاتوون لە ژوورەکانی چاتکردن و کەناڵەکانی قسەکردن بە دەنگ، کە دەتوانرێت لە ڕێگەی بەستەری بانگھێشتکردنەوە بچیتە ناو سێرڤەرەکان، دیسکۆرد لەسەر ویندۆز، ماک ئۆ ئێس، ئەندرۆید، ئای ئۆ ئێس، ئایپاد ئۆئێس، لینوکس کاردەکات، وە لەسەر براوزەرەکانی وێب کاردەکات، لەوەتەی ٢٠٢١وە، دیسکۆرد گەیشتووەتە زیاتر لە ٣٥٠ ملیۆن بەشداربووی تۆمارکراو و زیاتر لە ١٥٠ بەکارھێنەری چالاکی مانگانە. وێنۆک|377x377پیکسڵ
سەرچاوەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٥ پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید
گورجی
گورجی یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٥ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٩٩ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
فیلیپ شێریدان
وێنۆک|فیلیپ شێریدان فیلیپ ھێنری شیریدان (٦ی ئازاری ١٨٣١ - ٥ی ئابی ١٨٨٨) سەکردەیەکی سەربازی ئەمریکی بووە و یەکێک بووە لە سەرکردەکانی سوپای یەکگرتوو لە جەنگی ناوخۆی ئەمریکا، لە ٦ی ئازاری ١٨٣١ لەدایکبووە، زۆر بەپەلە پلە سەربازییەکانی بڕیوە تاکو بۆتە میجۆر ژەنەڕاڵ، پەیوەندی لەگەڵ ژەنەڕاڵ یۆلیسیس گرانت زۆر خۆش بووە و لە سەرکردایەتی تیمی پیادەی بەرەی ڕۆژئاواوە گواستوێتێوە بۆ سەرکردایەتی فەیلەقی سوارچاکانی سەر بە سوپای بۆتۆمالک لە ڕۆژھەڵات.
لە ساڵی ١٨٦٤ شیریدان لە دۆڵی شینانداوا لەھێزەکانی کۆنفیدڕاڵی بردۆتەوە و ژێرخانی ئابووری دۆڵەکەی وێرانکردووە، لەساڵی ١٨٦٥ بەسەرکردایەتی خۆی ھێزی سوارچاکەکان کەوتونەتە دوای ھێزەکانی ژەنەڕاڵ ڕۆبێرت ئێدوارد تاکو ژەنەڕاڵەکە خۆی داوە بەدەستەوە، لەکۆتایی ساڵەکانی جەنگەکانی ھیندستان سەرکردایەتی سوپای ئەمریکای کردووە، ساڵی ١٨٨٣ دامەزراوە بەگەورە ژەنەڕاڵەکانی سوپای ئەمریکا، ساڵی ١٨٨٨ پلەکەی بەرزکراوەتەوە بۆ سەرکردەی گشتی سوپا.
فیلیپ شیریدان لەکۆتایی ژیانیدا بەدەست جەڵتەی دڵەوە ناڵاندوێتی تاکو بۆتە ھۆی مردنی لە ٥ی ئابی ١٨٨٨ لە ویلایەتی ماساتشۆستس، دواتر تەرمەکەی براوە بۆ واشنتۆن و لە گۆڕستانی ئەرلینگتۆنی نیشتیمانی نێژراوە، ھاوسەرەکەی شوی نەکردۆتەوە و وتوویەتی ((پێم باشترە بەبێوەژنی بمێنمەوە و پێم بڵێن ئەمە ژنەکەی شیریدانە و ھاوسەرگیری لەگەڵ کەسی تردا نەکەم)).
فیلیپ شیریدانی کوڕیشی وەکو خۆی ڕێچکەی سەربازی گرتۆتە بەر، دوای ئەوەی لەساڵی ١٩٠٢ دەرچووە بۆتە ئەفسەر لە سوپا و دواتر بۆتە یاریدەدەری سەرۆک سیودۆر ڕۆزفڵت و پاشان بۆتە سەرکردەی گشتی لە واشنتۆن، لەساڵی ١٩١٧ پلەکەی بەرزکراوەتەوە بۆ ڕائید، بەڵام بەھەمان دەردەکەی باوکی چووە و لەساڵی ١٩١٨ لەتەمەنی ٣٧ ساڵیدا بەجەڵتەی دڵ کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣١ پۆل:مردووانی ١٨٨٨ پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری
پێکھاتەی سەرباز
لە شەتڕەنجدا، پێکھاتەی سەرباز و ناسراویشە بە بڕبڕەی سەرباز ڕێکخستنی سەربازە لەسەر بۆردی شەتڕەنج. لەبەرئەوەی سەربازەکانی ناجووڵۆکترین پارچەی شەتڕەنجە، پێکھاتەی سەرباز بەشێوەیەک لەشێوەکان جێگیر و نابزۆکە بۆیە بەشێوەیەکی بەربڵاو سرووشتی ستراتیژی ھەڵوێستە دیاریی دەکات.
لێنۆڕینی گشتی
لاوازیی لە پێکھاتەی سەربازدا، وەک سەربازی دوور، سەربازی سەریەک، سەربازی بەجێماو و ھەروەھا کوون، ھەرئەوەندە درووست بوون، زۆربەی کات دەبنە ھەمیشەیی (تاکۆتایی وا دەمێننەوە). بۆیە پێویستە بەئاگاییەوە مامەڵە بکرێت تا خۆ لەتووشبوونیان دوور بگیرێت (بەڵام ھێشتا ھەڵاودێری ھەیە، بۆ نموونە بنۆڕە کوونی بۆڵێسلاڤسکی لەخوارەوە). لە نەبوونی ئەم لاوازییە پێکھاتییانە، ناتوانرێت پێکھاتەی سەرباز لەدۆخێکی دیاریکراودا وەک باش یان خراپ دیاریی بکرێت -- زۆرتر پشت دەبەستێت بە ھەڵوێستەی پارچەکان. بەھەرحاڵ، پێکھاتەی سەرباز ستراتیژییەتی سەرتاسەریی یاریزان بۆ ماوەیەکی دوورتر درێژ دەکاتەوە، ھەرچەند ئەگەر لە کردنەوەیەکی ناپەیوەندیداریشەوە سەرھەڵبدات. پێکھاتە سەربازییە ھاوتا شاوڵییەکان (بۆ نموونە زەنجیری e5 و زەنجیری d5) ئەشێت فریودانانە لەیەک بچن، بەڵام پێ دەچێت تەواو سیفەتی جیاوازییان ھەبێت بەھۆی ئاماڵیی شا بۆ ماڵکردن لەباڵی شاوە.
پێکھاتە سەربازییەکان زۆرینەی جار دەگوازنەوە بۆ یەکتر، بۆ نموونە ئایزۆلانی دەگوازرێتەوە بۆ سەربازی ھەڵواسراو و ھەروەھا بەپێچەوانەوە. ئەو جۆرە گواستنەوانە پێویستە بەئاگاییەوە چاوییان لێ بکرێت و زۆربەی جار ھێما بۆ تەقلەدان لە ستراتیژییەتی یاریدا دەکات.
پێکھاتە گەورەکانی سەرباز
ئاندرو سۆڵتیس، لە کتێبەکەیدا بەناوی Pawn Structure Chess دا پێکھاتە گەورەکانی سەربازی پۆڵێن کردووە بۆ ١٦ پۆل، کە لەخوارەوە باس کراون. پێویستە ئەوە تێبینیی بکرێت کە بۆ ئەوەی پێکھاتەیەک بکەوێتە نێو پۆلێکەوە، پێویست ناکات ھەڵوێستەیەکی سەربازی ھەبێت کە تەواو ھاوشێوە بێت لەگەڵ ھێڵکاریی ھاوپەیوەنددا، بەڵکو دەشێت تا ئەو ڕادەیە نزیک بێت کە سیفەتەکانی یارییەکە و ڕووکارە گەورەکان تێیدا نەگۆڕ بێت. بەگشتی، سەربازەکانی ناوەند دەتوانن زۆرترین کاریگەرییان ھەبێت لەسەر سرووشتی یارییەکە.
ئەو پێکھاتانەی کە سەربازی ھێرشبەری ھاوشێوەیان ھەیە وا وەسف دەکرێن کە گرژییان ھەبێت. ئەوانە بەشێوەیەکی ئاسایی ناجێگیرن و مەیلیان ھەیە بۆ ئەوەیە کە یارییەکە تەقلە پێ بدەن بۆ پێکھاتەیەکی جێگیر لەڕێی پاڵنان بە سەربازەوە یان ئاڵوگۆڕەوە. یاریی زۆربەی جار لەدەوری ئەوە دەسووڕێتەوە کە تەقلەدانەکە ڕوو بدات بەڵام لەبارودوخێکی ویستراودا. بۆ نموونە، لە گامبتی شالیاری پەسەندنەکراودا، ڕەش دەوەستێت تاوەکوو سپی فیلی شای خۆی پەرە پێ ئەدات تاوەکوو لێدانی ئەنجام بدات، کە یارییەکە دەگوازێتەوە بۆ پێکھاتەی سلاڤ (بنۆڕە خوارووتر).
پێکھاتەی کارۆ
کردنەوەکان: سەرەکی: کارۆکان. ھی تر: فەڕەنسی، ئەسکەندەناڤی، گامبتی شالیار.
سیفەت: یاری خێرای خاوکراو.
ڕووکارەکان بۆ سپی: بنکەیەک لەسەر e5، سوود لە بۆشایی باڵی شادا، شکاندنی ، ئەگەری زۆرینەیی لە باڵی شالیاردا لە کۆتایارییدا (بەگشتی پاش ئاڵوگۆڕکردنی سەربازی d ـی سپی بە سەربازی c ـی ڕەش).
ڕووکارەکان بۆ ڕەش: لاوازیی سەربازی d4، شکاندنی  و. ئەوەی دواھەمین زۆربەی کات ویستراوە، بەڵام بەدیھێنانی لەلایەن ڕەشەوە گرانترە.
جەیمز مۆنرۆی
جەیمس مۆنرۆی (ئینگلیزی: James Monroe) (٢٨ نیسانی ١٧٥٨ - ٤ تەمووزی ١٨٣١) پنێجەمین سەرۆک کۆماری ئەمریکایە کە لە نێوان سالەکانی ١٨١٧ تاکو ١٨٢٥ دەسەلاتداری کردووە و چوارەمین کەسە لە ڤیرجینیا کە ئەم پوستەی وەرگرتووە.
ژیاننامە
جەیمس مۆنرۆی لە سالی ١٧٥٨ لە ناوچەی ویستمورلاند لە ڤیرجینیا لەدایک بووە. ئەو دەرچووی کوڵێژی ویلیام و مری بوو و لە ناو لەشکەری کانتینتال دا خزمەتی کردووە و لە فردریکسبرگ (ڤیرجینیا) کاری پارێزەری کردووە. بەر لەوەی پوستی سەرۆکایەتی ئەمریکا وەربگرێت، باڵیوزی ئەمریکا لە فەڕەنسا، فەرمانداری ڤیرجینیا، نوێنەری ڤیرجینیا لە لیژنەی دەستوری، سیناتور، وەزیری دەرەوە و وەزیری بەڕنگاری ئەمریکا بوو.
پێش لە سەرۆکایەتی
جەیمس مۆنرۆی کاتێک کە سیاسەتمەدارێکی گەنج بوو لە ناو لیژنەی ڤیرجینیا پەیوەندی بە گروپی دژبەرانی فیدرالیستەکان کرد. لە سالی ١٧٩٠ و لە کاتێکدا کە لایەنگری سیاسەتەکانی جێڤرسونیەکان بوو وەک سیناتور ھەڵبژێردڕا. لە ماوەی سالەکانی ١٧٩٤ تاکو ١٧٩٦ باڵیوزی ئەمریکا لە فەڕەنسا بوو و پشتیوانی لە شورشگێرە فەڕەنسیەکان دەکرد. دواتر لەگەل (روبەرت لیڤینگستون) بو گفتگو کردن لەگەل فەڕەنسا لەبارەی کڕینی داگیرکەی لویزیانا بو ئەو وولاتە نێردڕا. مۆنرۆی کەسێکی پڕ لە ئومێد و ھێز بوو. بە پشتیوانی سەرۆکی ئەمریکا مادیسۆن لە سالی ١٨١٦ بوو بە کاندیدی کۆماری خوازان بو بەدەستھێنانی پوستی اسەرۆک کۆماری، و بە جیاوازیەکی گەورە سەرکەوتنی لە سەر ڕکابەرەکەی (روفوس کینگ) ھێنا. ژمارەی دانیشتووانی ئەمریکا لەو سەردەمەدا ٩ ملیون و ٦٣٨ ھەزار و ٤٥٣ کەس بوو. جەیمس مۆنرۆی دوای کوتایی ھاتنی خولی یەکەمی سەرۆک کۆماری، دوبارە لە ھەڵبژادنەکان دا بەشداری کرد و سەرەڕای دژایەتی فیدڕالیستەکان بە ئاسانی لە ھەڵبژاردنەکانی سالی ١٨٢٠ دا سەرکەوتنی بەدەست ھێنا. مۆنرۆی لە ھەڵبژاردنی ئەندامانی کابینەکەی دا ھەندێک ھەنگاوی نەئاسایی و وێرەکانە ھاویشت. بو نموونە (جان سی کالھون) کە لە باشوریەکان بوو لە سەر پوستی وەزیری بەرگری دانا و (جان کویسی ئادامس) کە کەسێکی باکوری بوو وەک وەزیری دەرەوەی حکومەتەکەی ھەڵبژارد. ئەو دەیویست کە (ھێنری کلی) کە کەسێکی بەرنیاس و بەناوبانگی روژئاوای ئەمریکا بوو بێنێتە ناو کابینەکەی، بەڵام ھێنری کلی ئەم داوایە ڕەد کرد.
سیاسەتی دەرەوە و پڕەنسیپی مۆنرۆی
مۆنرۆی لە بارەی پەیوەندیەکانی دەرەوە بنەماکانی دەولەتەکەی راگەیاند. بەکارھێنانی ئەم سیاسەتانە لە راستی دا وەڵامێک بوو بو ئەو ھەڕەشانەی کە لە لایەن دەولەتە پارێزکارەکان لە ئەوروپا پەیدا بوون و ھەروەھا مەترسی ئیحتیمالی ھاوپەیمانی بە سەرۆکایەتی ئیسپانیا بو دوبارە گەڕاندنەوەی داگیرکەکان لە ئەمریکای لاتین ھەبوو. مۆنرۆی کۆمارەکانی ئەمریکای لاتین تا سالی ١٨٢٢ و تا کاتێک کە پشت راست بوو کە کونگڕێس دەنگ بە کارە سیاسیەکانی دەولەتەکەی دەدات، بە فەرمی نەناساند. جەیمس مۆنرۆی و وەزیری دەرەوەی جان کوینسی ئادامز، خویان لە شەر کردن لەگەل ئیسپانیا بەدوور گرت تاکو ئیسپانیا فلوریدا بو ئەمریکا بەجێھشت. بەریتانیای گەورەش بە کەشتیگەلە بەھێزەکەی دژی دوبارە داگیرکردنەوەی ئەمریکای لاتین بوو و پێشنیار کرد کە ئەمریکاش دژایەتی خوی ڕابگەیێنێت. توماس جێڤرسون، سەرۆک کۆماری پێشوو و جیمز مادیسۆن ئاموژگاری لە مۆنرۆی کردن کە پێشنیاری بەریتانیا قەبوول بکات، بەڵام ئادامز وەزیری دەرەوە لەم بارەیەوە ووتی:" شتێکی سروشتی دەبێت... ئەگەر ئێمە بە ڕاشکاوی ھەموو بنەماکانی خوی بو فەڕەنسا و روسیا رابگەھینین تاکو سواری بەلەم ببین و بەرەو شەڕی کەشتیگەلی چەکداری بەریتانیا بچین". مۆنرۆی ئامۆژگاری ئادامز قەبوول کرد. ئەو ھۆشداری دا کە نە تەنیا دەبێ ئەمریکای لاتین وەک خوی بمێنێتەوە، بەڵکو دەبێ روسیاش دەستدرێژی نەکاتە سەر کەنارەکانی باشوری زەریای ھێمن. جون مۆنرۆی ووتی:" ووڵاتەکانی ئەمریکای لاتینی ئازاد و سەربەخوون و بەم شێوەیەش دەمینن و نابێ ھێزە ئەوروپیەکان بە چاوی داگیرکەکانی دواروژ سەیرییان بکەن". مرات آیندە بە آنان نگاە کنند.» ئارمانجی مۆنرۆی لە بەکارھێنانی ئەم سیاسەتە ئەوە بوو کە ھەر جورە کردەوەیەکی ووڵاتانی ئەوروپی بو گەڕاندنەوەی چەند بەشێک لە خاکی ئەمریکای لاتین لە دیدی ویلاتەتە یەکگرتووەکان بە کارێکی دوژمنانە لە قەلەم دەدڕێت. ئەم سیاسەتەی پێنجەمین سەرۆک کۆماری ئەمریکا لە مێژووی سیاسیی ئەم ووڵاتە و سیاسەتی نێودەولەتی بە «پڕەنسیپی مۆنرۆی» ناونڕاوە، کە لە راستی دا ھوشداری بو ووڵاتانی ئەوروپی بوو کە دەستوەردان لە ناو کاروباری ئەمریکای لاتینی نەدەن. جەیمس مۆنرۆی لە روژی ٤ تەمووزی شالی ١٨٣١ لە نیویورک ۆوچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٨ پۆل:مردووانی ١٨٣١ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:وەزیرانی بەرگری ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٨٢٠ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم پۆل:باڵیۆزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە فەڕەنسا پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
دارەقوتە
دارەقوتە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
دارەقوتە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەرچنار و لە باشوور لەگەڵ گوندی مۆردخواردی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تەکباسان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مۆردخواردی سەروو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نەشتەرگەری
وێنۆک|چەند پزیشک لە کاتی نەشتەرگەریدا
نەشتەرگەری یەکێکە لە کۆنترین بەشەکانی پزیشکی کە بۆ دەرمان و لێکۆڵینەوە لە نەخۆشی بە یارمەتیی ئامێری تایبەت ناو لەش دەگەڕێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نەشتەرگەری پۆل:نەشتەرگەریی گشتی پۆل:پزیشکی پۆل:دەرمانەکان
١٩١٤
ساڵی ١٩١٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩١٤
1901 – 1950
بڕیارنامەی ٤١٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤١٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی تەمموزی ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: ڤیەتنام. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٢٥‌ەم،   پەسندکرا.
جاک ستاوبەر
جاک ستاوبەر (لەدایکبووی ٦ی نیسانی ١٩٩٦) گۆرانیبێژ، گۆرانینووس، ئەنیمەیتەر، و یووتیووبەرێکی ئەمریکیی لەدایکبووی مەککەین، پێنسڵڤەینیایە کە لە ئێستادا لە پیتسبێرگ نیشتەجێیە. بە نامۆییی ھۆنراوە و میوزک ڤیدیۆکانی ناسراوە، گۆرانییەکانی لە جۆرەھا میمی ئینتەرنێتی یووتیووبدا بەکارھاتوون. یەکەم بڵاوکردنەوەی ستاوبەر لە یووتیووب بوو لە ٢٠١٣. وێبگەکەی لە کۆتاییی ٢٠١٧ بەکار خرا؛ ھەرچۆنێک بێت، بەزۆری بەستەری تێدایە بۆ شتەکانی تری وەک تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی و فرۆشگای بەرھەمەکانی. ستاوبەر ئەندامی باندەکانی جووس و زاکی بووە. لە ٢٠٢٠دا، خەڵاتێکی شۆرتیی بردەوە بۆ باشترین لە سەیردا.
ساخچەرو
ساخچەرو شارۆچکەیەکی شارستانی شوغنانە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٢٤٥٢ کەسە.
جاک ستاوبەر
یەکەم ئەلبوومی، شێوەی سنووردار (٢٠١٣)، لە ١٨ی ئازاری ٢٠١٤ بڵاوبوویەوە، کاتێک ١٦ ساڵ بوو. بە وەرگرتنی ئیلھام لە مۆسیقای فۆلکلۆرەوە، دووەم ئەلبوومی، ڕێبوار (٢٠١٥)، دوو ساڵ دوای یەکەم ئەلبوومی بڵاوبوویەوە، لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥. لە سێیەم ئەلبوومی ستۆدیۆیدا، خۆراکی پۆپ (٢٠١٧) تاقیکردنەوەی بە پۆپ، لۆ-فای، و جوانیناسیی شێوەی ١٩٨٠کان و ٩٠کان کرد. دوو تراکی یەکەم، «بەتەرکەپ» و «ئۆو کلەھۆما»، ناوبانگیان پەیداکرد لە تیک تۆک، و کۆی ٣٧٥ ملیۆن بیستنی ھەیە لە سپاتیفای بەپێی تەممووزی ٢٠٢١. نوێترین ئەلبوومی، ھای‎ڵۆو (٢٠١٨)، تێکەڵەی فەنک، پۆپ، و ڕۆکی تێدایە.
ساخچەرو
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
گوڵانە
گوڵانە یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٤٥ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٩٧٤ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
پرد
پرد یان پێڵ (بە ئینگلیزی: bridge) پێکھاتەیەکە کە بۆ تێپەڕین لە کۆسپ یان بەربەستێکی فیزیکی وەکوو چۆم یان شیو دروست دەکرێ. داڕشتن و دروست کردنی پرد کاری ئەندازیاریی شارستانی و بە تایبەت ئەندازیاریی پێکھاتەییە. لەبەر ئەوەی کە تەمەنی پردەکان لە پێکھاتە ئاساییەکان زیاترە و باری سەریشیان زۆرتر و مەترسیدارترە پردەکان پێویستیان بە بەڕێوەبەرایەتی و پاراستنێکی تایبەت ھەیە کە ناوەرۆک و باسی بەڕێوەبەرایەتیی سامان و بە وردیی زیاترەوە بەڕێوەبەرایەتیی پردە. یەکێ لە شێوازە ھەرە نوێکانی چاودێری و بەڕێوەبەرایەتیی پرد کە لە سەدەی بیست و یەکەمدا بە کار دێت تەکنیکی چاودێریی ساخیی پێکھاتەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:پردەکان پۆل:ژێرخان
جاک ستاوبەر
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦ پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژان پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:یوتیووبەرە کوڕەکان پۆل:یووتیووبەرە مۆسیقییەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی
عەلی باڵتا
عەلی باڵتا گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ھولەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
عەلی باڵتا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مەراجل و لە باشوور لەگەڵ گوندی کوردکەندی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قزل قایەی سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کڕان.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
کازیمیێر دۆلاڤین
کازیمیێر دۆلاڤین شاعیر و دراماتورژی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٣ پۆل:مردووانی ١٨٤٣ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٧ پۆل:مردووانی ١٨٦٣
بورجی ئیفێل
بورجی ئیفێل (فەڕەنسی: Tour Eiffel) بورجێکی ئاسنییە لە شاری پاریس لە فڕەنسا. ئێفێل لە ساڵی ١٨٨٧ تا ١٨٨٩ دا بناغەی دانراوە. ئێفێل بەرزترین بینای پاریسە، لە ساڵی ٢٠١١ ٦٫٩٨ میلیۆن کەس لە ئێفێل سەرکەوتن. لە کۆی گشتیدا لە ساڵی ٢٠١٠دا ٢٥٠ میلیۆن کەس لەم تاوەرە دیداریان کردووە.
تاوەری ئێفێل لە لایەن ئەندازیاری فەڕەنسی گۆستاڤ ئێفێلەوە (ماوەی ژیان ١٨٣٢–١٩٢٣) دروست کراوە.
لە بینای تاوەری ئێفێلدا ١٨٠٠ پارچە پۆڵا بەکارھێنراوە. ٢٣٠ کرێکار بۆ ماوەی زیاتر لە دوو ساڵ کاریان لە سەر ساختمانی ئەم تاوەرە کردووە و لەم ماوەیەدا تەنھا یەک کرێکار گیانی لە دەست داوە. بورجی ئیفیڵ لەلایەن گۆستاڤ ئیفێل دیزاینە ئەندازیارییەکەی کراوە، گۆستاڤ لە ١٥ کانوونی یەکەمی ساڵی ١٨٣٢ زاینی لەدایک بووە و دەرچوی (prestigious Ecole Centrale de Paris) لە فەرەنسا و لەساڵی ١٨٨٧ دیزاینی نژیاروانیەکەی کردووە و ماوەی کارکردن لە پڕۆژەکەدا دوو ساڵ و دوو مانگ و پێنج ھەفتە و ڕۆژانە ٣٠٠ کرێکار و سەرپەرشتیار کاریان لە نژیاروانیەکەیدا کردووە. ئەم پڕۆژەیە لەبەرواری ٢٨/٠١/١٨٨٧ دەستبەکاربوون ستافی کارکردن لە بورجەکەدا و بەبەردەوامی دوای نزیکی دووساڵ زیاتر لەبەرواری ٣١/٠٣/١٨٨٩ کارەکانی بەکۆتا ھاتووە و بودجەی تەرخانکراوی پرۆژەکە ١٬٥ میلیۆن دۆلارە و ھەتا ئەمڕۆش نزیکەی ١٦٣٬٥ میلیۆن دۆلاری تێدا خەرچ کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:بورجەکان پۆل:درووستکراوەکانی گوستاڤ ئیفێل
ئەڵمانیای ڕۆژاوا
thumb|ئاڵای ئاڵمان ئاڵمانیای ڕۆژاوا (بەئاڵمانی:Westdeutschland) ناوێکی نافەرمی ئەو دەوڵەتە بوو لەدوای شکستەکانی ئاڵمانیای نازی دروستبوو ، ئەمەبەشەی ئاڵمانیا وواتە ئاڵمانیای ڕۆژئاوا لایەنگیری هاوپەیمانەکان بوو (سەرمایەداری) (واتە: فەڕەنسا، ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا و ئینگلستان) ، ماوەی مانەوەی ئەو دەوڵەتە لە نێوان ساڵانی ١٩٤٩ بۆ ١٩٩٠ بووە تا ئەو کاتیش شاری بۆن پایتەختی ئەو دەوڵەتە بووە.
ئاڵمانیای رۆژاوا دەستی کرد بە پڕۆژەیێکی گەورە بۆ گەشە دانی ئابووری لە ساڵی ١٩٥٠ زایینی و سەرکەوتنی زۆری لە ڕێگەی ئەم پڕۆژەوە بە دەست ھێنا. لە ساڵی ١٩٥٥دا بوو بە ئەندامی ناتۆ. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٥٧ دەستی کرد بە بناغەدانانی کۆمەڵەی ئابووری ئورووپا. لە ھەمان کاتدا ئاڵمانیای رۆژھەڵات بوو بە یەکێک لە ئەندامانی بلۆکی رۆژھەڵات. بەڵام بە ھۆی لاواز بوونی شۆرەوی بارودۆخی ئابووری لە ئاڵمانیای ڕۆژھەڵات بەرەو دابەزین چوو و ھیچ کاتێک بە ئاستی ئاڵمانیای ڕۆژاوا نەگەیی. ئەم بارودۆخە بوو بە ھۆی کۆچ کردنی کۆمەڵێکی زۆر لە خەڵک بۆ ئاڵمانیای ڕۆژاوا. لە ساڵی ١٩٦١دا ئاڵمانیای ڕۆژاوا دەستی کرد بە درووست کردنی دیوارێک لە نێوان دوو بەشی بەرلین، بۆ ئەوەی کە بەرگری لە ئەم کۆچانە بکات. ئەم دیوارە(ناسراو بە دیواری بەرلین) بوو بە سەمبولێک لە شەڕی سارد. ئەم دیوارە لە ساڵی ١٩٨٩ ڕووخا و دیسان بوو بە سەمبولێک لە کۆتایی ھاتنی شەڕی سارد.
پەراوێز
پۆل:سنوورەکانی ئاڵمانیا پۆل:مێژووی سیاسیی ئاڵمانیا پۆل:ئاڵمانیای ڕۆژاوا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٩ پۆل:سنوورەکانی ئەڵمانیا پۆل:مێژووی سیاسیی ئەڵمانیا پۆل:ئەڵمانیای ڕۆژاوا
پاسوور
پاسوور یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای دیاربەکر ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٣٦٫٥٨٨ کەس بووە، کە نزیکەی ١٠٫٦١٦ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر
گەلەئاباد، تاجیکستان
گەلەئاباد شارۆچکەیەکی شارستانی خۆراسانە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
١٩١٥
ساڵی ١٩١٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩١٥
بڕیارنامەی ٤١٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤١٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی ئەیلوولی ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٣٢‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ قوبرس
پارتێنۆن
وێنۆک|پارتێنۆن
پارتێنۆن پەرستشگەیەکی کۆنە لە یۆنان، بە یەکێک لە خودا کۆنەکانی یۆنان پێشکەش کراوە. دروستکردنی پارتێنۆن لە ساڵی ٤٤٧ی پێش زایینی دەست بە دروستکردنی کراوە و لە ساڵی ٤٣٢ی پێش زایین کۆتایی پێ هاتووە. پارتێنۆن یەکێکە لە گرینگترین ئاسەوارە مێژووییەکانی جیھان وەکوو ھێمایەک بۆ دیموکراسی و شارستانێتی وڵاتانی ڕۆژاوا چاوی لێ دەکرێت.
پەڕاوێزەکان
پۆل:ئاکرۆپۆلیس پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە یۆنان
٦٠٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئەندرێو جاکسۆن
ئەندرێو جاکسۆن (؛ لەدایکبووی ١٥ی ئازاری ١٧٦٧ - مردووی ٨ی حوزەیرانی ١٨٤٥) حەفتەمین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٨٢٩–١٨٣٧) بووە لە پارتی دیموکرات.
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٧ پۆل:مردووانی ١٨٤٥ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:خاوەن کۆیلە ئەمریکییەکان
گڵەسوور
گڵەسوور یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٨ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٨٢ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
حیماسەی ئورشەلیمی ڕزگار کراو
کتێبێکی حیماسیی شێعرییە کە تۆرکواتۆ تاسۆ شاعیری ئیتالیایی لە سەدەی شانزەھەمدا نووسیویەتی. ئەم کتێبە باسی ھەڵمەتی یەکەمی شەڕەکانی خاچپەرستییە. ئەم کتێبە ناوبانگی تاسۆی بە تەواوی لە ئەورووپادا بڵاو کردەوە. تاسۆ ئەم کتێبەی پێشکەش کردوە بە دووک ئاڵفۆنسۆی دووھەم. ئەو لەم کتێبەدا تا ڕادەیەک لاسایی ڤێرجیلی کردوەتەوە.
سەرچاوەکان
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” pp. 310– 319, World Library, Inc., USA.
پۆل:شیعر پۆل:دەستانە شیعرییەکان پۆل:ئەو داستانە شیعرییانە بە ئیتاڵی نووسراون
ھۆڕمۆنی پێپتیدی
ھۆڕمۆنی پێپتاید یان پێپتایدەھۆڕمۆن (بە ئینگلیزی: Peptide hormone) ھۆڕمۆنێکە، لە ترشە ئەمینییەکان یان پێپتیدیەکان یان پڕۆتینەکان پێکدێت. زۆربەیان توانای توانەوەیان ھەیە، لە ئاودا، لە یەک ترشی ترشی ئەمینی گۆڕاو یان لە پڕۆتینێک پێکدێت کە لە ٣ بۆ ٢٠٠ ترشی ئەمینی پێکدێت.
چۆنیەتی کارکردنیان
هۆرمۆنە پێپتیدیەکان بە وەرگری پڕۆتینی سەر پەردەی خانەوە دەبەسترێن لەبەرئەوەی توانای توانەوەیان لە چەوری نیە ، هۆڕمۆنەکە وەک نێردراوی یەکەم کاردەکات ،ئاوێتەی هۆڕمۆن-وەرگر پەیدادەبێت ،ئەویش ئەنزیمێک چاڵاک دەکات کە ATP(ئەدینۆسینی سێ فۆسفاتی) دەگۆڕێت بۆ APMی ئەلقەیی (ئەدینۆسنی تاک فۆسفاتی) ، AMPی ئەلقەیی ئەنزیمەکان و پڕۆتینەکانی دیکەی ناو خانە چاڵاک دەکات بۆیە وەک نێردراوی دووەم کاردەکات ،نێردراوی دووەم ئەو گەردەیە کە دەبێتە دەستپێکی گۆڕانەکانی ناو خانە بۆ وەڵامدانەوەی ماددەیەکی دیاریکراو لە وەرگرێکی دیاریکراو لە سەر ڕووی خانەکە. خانەکان سەرەڕای AMPی ئەڵقەیی نێردراوی دووەمی دیکەشیان هەیە.
سەرچاوە
پۆل:پرۆتینەکان
فیدڵ کاسترۆ
thumb|فیدڵ کاسترۆ لەگەڵ [[چێ گیڤارا لە ساڵی ١٩٦١دا]] فیدڵ ئالێخاندرۆ کاسترۆ ڕووس ( audio ؛ ١٣ی ئابی ١٩٢٦ – ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦) شۆڕشگێڕ و سیاسەتوانێکی خەڵکی کووبایە کە لە ١٩٥٩وە تاکوو ١٩٧٦ سەرۆکوەزیر و، پاشان، لە ١٩٧٦ەوە تاکوو ٢٠٠٨ سەرۆککۆماری ئەو وڵاتە بووە. پاش دەست لەکارکێشانەوەی لە پۆستی سەرۆکایەتی، براکەی، ڕاول کاسترۆ بوو بە سەرۆکی کووبا. فیدڵ کاسترۆ بناغەدانەری حیزبی کۆمۆنیستی کووبا -تەنھا حیزبی قانوونیی ئەو وڵاتە-یە.
ژیان
لە ساڵی ١٩٥٦ کاسترۆ دەستی بەشۆڕش کردووە دژ بەحکومەتی کوبا و ناو بەناوە ھێرشی کردۆتە سەر حکومەت، بەپاڵپشتی میللی و ھاتنلا ھێزە چەکدارەکانی حکومەتی کوبا بۆ ناو ڕیزی شۆڕشەکەی جەختی لەسەر حکومەتی ھاڤانا دروستکردووە و لە ساڵی ١٩٥٩ دوای ئەوەی لە لێدوانێکدا داوای مانگرتنێکی گشتی و گشتگیر کردووە، سەرۆکی حکومەت و سەرۆک کۆماری ناچار کردووە بەھەڵھاتن و بەسەرکردایەتی چێ گیڤارا گەشتونەتە ھاڤانای پایتەخت.
فیدڵ کاسترۆ ساڵی ١٩٦٥ سکرتێری حیزبی شیوعی کوبا بووە و سیستمی وڵاتەکەی بەرەو شیوعیەت و دەسەڵاتی تاکە حزب بردووە، ساڵی ١٩٧٦ بۆتە سەرۆکی ئەنجومەنی دەوڵەت و ئەنجومەنی وەزیران و باڵاترین سەرکردەی سەربازی بووە، دوای ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٦ نەشتەرگەری کردووە جەڵەوی دەسەڵاتی داوەتە دەست ڕائول کاسترۆی برا بچوکی، لەساڵی ٢٠٠٨ بەپێنج ڕۆژ پێش کۆتایی ھاتنی ماوەی دەسەڵاتدارێتێکەی ڕایگەیاندووە کە چیتر ئارەزووی کاری سیاسی نەماوە، واتا لە ١٩ فبرایەری ساڵی ٢٠٠٨ دەستی لەسەرۆکایەتی کوبا و سەرکردایەتی سوپا کێشاوەتەوە و ڕائولی برای جێگەکەی گرتۆتەوە.
فیدڵ ئەلیخاندرۆ کاسترۆ لەڕێگای سایتەکانی سەر بە باڵیۆزەکانی کوباوە ژمارەیەک ووتار بەناونیشانی تێڕامانەکانی کاسترۆ بەھەموو زمانەکانی جیھان بڵاو دەکاتەوە.
پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد پۆل:وەزیرانی حکوومەتی کووبا پۆل:نووسەرانی مارکسیست پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی کووبا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦ پۆل:مردووانی ٢٠١٦ پۆل:شۆڕشگێڕەکان پۆل:فیدێل کاسترۆ پۆل:بێدینەکان پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
داڵاواڕووتە
داڵاواڕووتە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
داڵاواڕووتە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گۆپتەپە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کۆزەبۆرە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مایلە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەڵاچوغەی شێخ سەلام.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کوردستان ئێرلاینز
کوردستان ئایەرلانز یان کوردیش ئایەرلانز (، بە کورتە: A.K.A) کۆمپانیایەکی ئاسمانیی کوردی لە میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان بوو.
مێژوو
یەکەمین فڕینی کوردستان ئایەرلانز لە ٢١ی تەممووزی ٢٠٠٥، کاتژمێر ١٠:٣٠ بەیانی لە فڕۆکەخانەی ھەولێر، ھەرێمی کوردستان ھاتە خوارەوە، کە ٤٦ بازرگانی کورد و عێراقی لە دوبەی، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکانەوە ھەتاکوو ھەولێر تێدابوو.
دامەزراندنی کۆمپانیای کوردستان ئایەرلانز لە بڵاونامەیەکی ڕۆژنامەوانی لە ٢ی ئابی ٢٠٠٥دا، لەلایەن نووسینگەی بازرگانیی ھەرێمی کوردستان لە دوبەی ڕاگەیەندرا.
یەکەمین فڕینی داھاتیی کوردستان ئایەرلانز کە لە فرانکفورت بەروە ھەولێر ھەڵدەفڕی، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٥، کاتژمێر ٦:٣٠ بەیانی بە ٤٠ کەسەوە گەیشتە فڕۆکەخانەی ھەولێر.
لە تەممووزی ٢٠٠٦دا ڕاگەیەندرا کە فڕۆکەی کوردستان ئایەرلانز لە فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ڕەفیق حەریری لە بەیروت، لوبنان لە ماوەی شەڕی ٢٠٠٦ی لوبناندا داماو بوو.
ناوەندی بەڕێوبەرایەتی
نووسینگەی ناوەندیی کۆمپانیاکە لە ناوەندی واربا لە دوبەی، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکاندا ھەڵکەوتبوو.
کەشتیگەل
لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٠، کوردستان ئایەرلانز یەک فڕۆکەی بۆینگی ٧٣٧-٢٠٠ ھەبوو، بەڵام دواتر دیسانەکە لە ئیمپێریال جێتدا تۆمارکرا و بە شێوەیەکی کاریگەرانە ئەو کۆمپانیایە ئاسمانییەی ناچالاک کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆمپانیا ئاسمانییە ھەڵوەشاوەکانی عێراق
ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات
thumb|ئاڵای ئاڵمانیای ڕۆژهەڵات ئاڵمانیای ڕۆژهەڵات یان کۆماری ئاڵمانیای دێموکرات (بەئاڵمانی:Deutsche Demokratische Republik) (ماوەی مانەوەی دەوڵەت:١٩٤٩-١٩٩٠) ناوێکی نافەرمی ئەو دەوڵەتە بوو لەدوای شکستەکانی ئاڵمانیای نازی دروستبوو ، ڕۆژی دروستبوونی ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٩بوو ، ئەم بەرەی ئاڵمانیا لەلایەن حیزبی یەکێتیی سۆشیالیستی ئاڵمانیا فەرمانڕەوایی دەکرا و لایەنگری بەرەی سۆشیالیستی و کۆمۆنیستەکان بوون و ئەندامی بلۆکی ڕۆژهەڵاتیش بوونە هاوکاتیش و دژی بەرەی ئاڵمانیای ڕۆژاوا بوون چوونکی ئەوان لایەنگری سەرمایەداری و هاوپەیمانەکان بوون وە زۆرجار بەرەی ڕۆژهەڵاتیەکان بە دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری لەلایەن خەڵکەوە ناوەزەند دەکرا بەهۆی ئەو سیستەمە ئابووریەی هەیانبوو بۆ خەڵک بەمەش بەشێک خەڵکی ناچارکرد لە ئاڵمانیای ڕۆژهەڵات کۆچ بکەن بۆ ئاڵمانیای ڕۆژئاوا، لە ڕۆژی ١٠ی مانگی مارسی ساڵی ١٩٩٤ لە سەر ڕێکەوتننامەی بۆن، بەرلین، بەرلین جارێکی تر بوو بە پایتەختی وڵاتی یەکگرتووی ئاڵمانیا. یەکگرتنەوی ئاڵمانیا بوو بە ھۆی بەرزبوونەوەی پلەی ئەو وڵاتە لە نێو یەکێتیی ئورووپا و ھەروەھا ناتۆ. دواتر ئاڵمانیا وەکوو ئەندامێکی ناتۆ دەستی کرد بۆ ھەناردەکردنی ھێزە چەکدارەکانی خۆی بۆ باڵکان و دواتریش بۆ ئەفغانستان بۆ شەڕ لەگەڵ چەکدارەکانی ڕیکخراوی ئەلقاعیدە.
بەستەرە دەرەکییەکان
سوود وەرگرتن لە ووتاری ئاڵمانیا
پۆل:کۆمۆنیزم لە ئاڵمانیا پۆل:ئاڵمانیای ڕۆژھەڵات پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٩٠ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٩ پۆل:کۆمۆنیزم لە ئەڵمانیا پۆل:ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات
جۆن کوینسی ئادەمز
"'جۆن کوینسی ئادەمز"' (بە ئینگلیزی: John Quincy Adams) (لەدایکبووی ۱۱ تەمووزی ۱۷۶۷ - مردووی ۲۳ شوباتی ۱۸۴۸) شەشەمین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە کە لە نێوان سالەکانی ۱۸۲۵ تاکو ۱۸۲۹ سەرۆک کۆماری ئەمریکا بوو.
ژیاننامە
جۆن کوینسی ئادەمز یەکەمین سەرۆک کۆماری ئەمریکایە کە خوی کوری یەکێک لە سەرۆکەکانی کۆماری پێشووی ئھمریکا بوو. ئەو لە ھەموو لایەکەوە وەکو باوکی خوی جۆن ئادەمز دووەمین سەرۆک کۆماری ئەمریکا بوو. جۆن کوینسی ئادەمز لە سالی ۱۷٦۷ لە برینتری ماساجوست لە دایک بووە. لە مندالی دا شایەتی شەرکانی سەربەخوی ئەمریکا بوو، لە ئەوروپا وەک سکرتێری باوکی کە باڵیوزی ئەمریکا بوو کار دەکرد و ئەم ئەزموونە وای لە کوینسی کرد کە ئەو ببێتە زمانناسێکی شارەزا و نووسەرێکی بە توانا. کوینسی لە کولێژی ھاروارد لە بەشی ماف خوێندووە. لە تەمەنی ۲٦ سالی دا بەرەو ھولەندا چوو و لەوێ وەک کاردارێکی ئەمریکا کار کرد، دواتر پلەکەی بەرز بوو و بوو بە باڵیوزی بەڕلین. لە سالی ۱٨۰۲ بوو بە نوێنەری ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا. شەش سال دواتر سەرۆک مادیسون، کوینس ئادەمز وەک نوینەری ئەمریکا بەرەو روسیا ڕەوانە کرد. لە سەردەمی سەرۆکایەتی مۆنروی، جۆن کوینسی ئادەمز وەک وەزیری دەرەوەی ئەمریکا کار کرد و لەوانەیە ئەو یەکێک لە گەورەترین وەزیرانی دەرەوەی ئەمریکا بێت لە مێژووی ئەمریکا دا. لە سەردەمی خزمەت کردن لە وەزارەتی دەرەوە دا، بە ھاوکاری ‌بەریتانیا کار کرد بوو داگیرکردنی ناوچەیەکی ھاوبەش و لە رێکخستنی پڕەنسیپی مۆنروی ھاوکاری سەڕۆک مۆنروی کرد. لە سەردەمی وەزارەتی کوینسی ئادەمز، ئیسپانیا ویلایەتی فلوریدا بو ئەمریکا بەجێھشت. جۆن کوینسی ئادەمز وەک وەزیری دەرەوە ووڵات، بە پێی رێسای سیاسەتی سەرەتایچەرخی نوزدەھەم، بە میراتگری سەرۆک کۆماری ھەژمار دەکرا، بەڵام شێوازی کۆنی ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆماری بەرەو گۆڕان دەچوو.
سەرۆک کۆماری ۱٨۲۵ـ ۱٨۲۹
لە ناو تاکە حزبی ئەمریکا لەو سەردەمە دا دابەش بوونێک دروست دەبوو و ھەر گروپێک کاندیدێک بو سەرۆک کۆماری ھەبوو. جۆن کوینسی ئادەمز کاندیدی باکوریەکان لە ھەلبژاردنە تایبەت و گشتیەکاندا لە دوای ئەندرێو جاکسون دەھات، بەڵام زیاتر لە ھێنری کلی و ویلیام کرافورد دەنگ بە دەست ھێنا. لەبەر ئەوەی کە ھیچ کاندیدێک زورینەی دەنگەکانی بەدەست نەھێنابوو، ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا پێویست بوو کە لە نێوان سێ کاندیدەکە ئەو کەسەی کە زورترین دەنگەکان بەدەست ھێنایە، بو سەرۆکایەتی ئەمریکا ھەڵبژێرن و بەم شێوەیە جۆن کوینسی ئادەمز بوو بە شەشەمین سەرۆک کۆماری ئەمریکا. لەو سەردەمەدا ژمارەی دانیشتووانی ئەمریکا ۱۲ ملیون و ٨٦٦ ھزار و ۲۰ کەس بوو. جۆن کوینسی ئادەمز، ھێنری کلی وەک وەزیری دەرەوەی ئەمریکا دامەزراند. ئەندرێو جاکسونی شکست خواردوو لە ھەڵبژاردن دا و لایەنگرەکانی وا دیار کردن کە لە ھەڵبژاردن دا سیاسەتی گرتن و تەماح کردنی سیاسی لە لایەن کوینسی ئادەمز بەکارھێنڕاوە، و ھەر بە زوو دەست بە پروپاگندە بو ھەڵبژاردنەکانی داھاتووی سەرۆک کۆماری کردن. ئادەمز ھەرچەند کە دەزانی لە ناو کونگرە دا روبەروی دوژمنان و ناکوکیەکان دەبێت، لە یەکەمین ووتاری سالانەی دا باسی بەرنامە تایبەتە نیشتمانیەکانی کە لە ناو مێشکی دابوو کرد. ئەو پیلانێک بو پێکەوەبەستنی بەشەکانی جیاوازی دەولەتی فیدرال بە رێگای کەنال و ئوتوبانەکان پێشکێش کرد. ھەروەھا ئەو لە ئەمریکا خواست کە بە رێگای دامەزراندنی زانکۆیەکی ئەھلی، پشتیوانیی دارایی لە پروژە زانستیەکان و دامەزراندنی بنکەیەک بو پێش بردنی ھونەر و زانستە سەرەتاییەکان بکات. ڕەخنەگرانی ئادەمز وا دادەنان کە کردەوەکانی ئادەمز سنوری دەستوری ووڵات بەزاندووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٧ پۆل:مردووانی ١٨٤٨ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم پۆل:باڵیۆزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ھۆڵەندا پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست
١٩١٦
ساڵی ١٩١٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩١٦
1901 – 1950
ھێنریک ئیبسن
وێنۆک|هێنریک ئیبسن ھێنریک یۆھان ئیپسن ناسراو بە ھێنریک ئیبسن (٢٠ی ئازاری ١٨٢٨ - ٢٣ی ئایاری ١٩٠٦)، شانۆ نووسێکی نەرویژی بووە و بە باوکی شانۆی نوێ ناسراوە و ناوبانگی لەدوای شکسپیرەوە دێت، لە ٢٠ی ئازاری ١٨٢٨ لە نەرویژ لەدایکبووە، دوای بەرھەمھێنانی دووەم شانۆی بەناوی جەنگاوەر ناوبانگی دەرکردووە، وەکو بەڕێوەبەری سەرنووسەری شانۆی نەرویژی لە شاری بورجن کاری کردووە، لەمەزنترین شانۆ نووسەکانی جیھانە، بەتێکڕایی و بە قوڵی سەیری ژیانی کردووە و شانۆکانی خۆی لە نێوان تراژیدیا و نەھامەتیەکی ڕاستەقینەدا دەبینێتەوە.
ھێنریک ئیپسن ساڵی ١٨٥٠ یەکەم شانۆی خۆی لەژێر ناونیشانی کاتالینا نووسیوە، دواتر شانۆی میلۆدرامای بڵاوکردۆتەوە کە ئەو سەردەمە شانۆی وای بەخۆوە نەبینیبوو، ساڵی ١٨٥١ ئیبسن وەکو یاریدەدەر لە شانۆی بیرجین کاری کردووە پاشان بەمەبەستی خوێندنی شانۆ گەشتی کردووە بۆ دانیمارک و ئەڵمانیا، ساڵی ١٨٦٢ بۆتە بەڕێوەبەری ھونەری شانۆی نەرویژ لە ئۆسلۆ و سەردانی ئیتاڵیا و ئەڵمانیای کردووە، ساڵی ١٨٦٠ دوای ئەوەی شانۆگەری براندی بڵاوکردۆتەوە لەلایەن دەوڵەتەوە موچەی مانگانەی بۆ بڕدراوەتەوە.
٧٠٠ (ژمارە)
٧٠٠ (حەوت سەد یان حەفت سەد) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٦٩٩ و ٧٠١.