cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ونبوونی واقیع
ھەرچەندە زۆربەی نووسەران جیابوونەوە لە نێوان ونبوونی واقیع و بێکەسایەتییکردن دەبینن، بەڵام ھەندێکیان نایانەوێت ئەو دوو زاراوەیە جیابکەنەوە و ھۆکاری ئەمەش ئەوەیە کە ھەریەکەیان لە یەک کاتدا لەگەڵ ئەوی دیکەدا ڕوودەدەن، بەڵام ھۆکارێکی لۆژیکیتر ھەیە کە ئاگایی مرۆڤ لە خۆی و ئەوانی تر و ژینگەی دەوروبەری بە پرۆسەیەکی تاک و بەستراو دادەنرێت، ھەربۆیە ھەستکردن بە نەبوونی ڕاستی ڕەنگە بچێتە ناو دەروونی کەسەکەوە و ببێتە ھۆی سەرلێشێواوی، بەجۆرێک کە نەتوانێت بڕیار بدات کە کامیان ڕاستەقینە نییە: وێنەی خۆی (بێ کەسایەتییکردن). یان جیھانی دەرەوە (ونبوونی واقیع‒derealization). ڕەنگە بێکەسایەتییکردنی درێژخایەن لە ئەنجامی تێکچوونی کارکردنی بڕبڕەی کاتی و بڕبڕەی پشتەوە (ھی مێشک) بێت، و ڕێژەی ونبوونی واقیع لە دۆخی دەروونبرینداریدا زیاد دەکات.
وەسف
ڕادەی ئاشنابوون بە شوێنێک یان شتێک بە تێگەیشتنی ھەستیاری و خۆناسنامە و یادەوەری و مێژووی پەیوەست بەو شوێنە دیاری دەکرێت، کاتێک مرۆڤ لەژێر کاریگەریی ونبوونی واقیعدایە «دەکوژێندرێتەوە» یان «دەوەستێت» پرۆسەی وەبیرھێنانەوەی یادەوەرییەکان، ئەم «وەستان»ە نوێنەرایەتی ئەو میکانیزمە دەکات کە جیاوازی یان تەنانەت دژایەتی نێوان ھەستی مرۆڤ لە ژێر کاریگەریی ونبوونی واقیع و ھەستەکەیدا دروست دەکات لەکاتێکدا لە دۆخی سرووشتی خۆیدایە.
زۆرجار ونبوونی واقیع لە چوارچێوەی دڵەڕاوکێ یان بیرکردنەوەی بێزارکەرانە ڕوودەدات کە تاک ناتوانێت ڕزگاری ببێت لێی، لەم دۆخەدا ڕەنگە ونبوونەکە ھاوکات لەگەڵ ئەو گرژییەی پەیوەستە بە بیرکردنەوە بێزارکەرەکانەوە ڕووبدات. ھەندێک جار ئەستەمە تاکێک ئەو بیرۆکەیە پەسەند بکات کە پەرشوبڵاوی دەرئەنجامی پەشێوییە، و ئەو مەیلی ئەوەی ھەیە کە ئەم پەرشوبڵاوییە تێکچوونێکە کە لە ئەنجامی نەخۆشییەکی سەختەوە دروست دەبێت کە نایزانێت، یان شتێکی ھەڵە لە خۆیدا ھەیە، و ئەمەش لە بەرامبەردا گرژی زیاد دەکات و بەم شێوەیە ونبوونەکە خراپتر دەکات. ھەروەھا ونبوون کاریگەری لەسەر پرۆسەی فێربوون ھەیە چونکە تاکەکان ناتوانن زانیارییەکان بە دروستی لێی تێبگەن.
کەسانی زیانلێکەوتوو وەسفی «پەرشوبڵاوی» یان «ونبوون» دەکەن، دەڵێن: «کە درێژبوونەوەی دەرەکیی جیھان (بۆ ئەوان) وا دەردەکەوێت کە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی یان فیلمێک بێت»، وەک ئەوەی لە ڕێگەی شاشەی تەلەڤیزیۆنەوە سەیری جیھان بکەن، و ئەم ھەستە و ئەو ھەستەکانی دیکە وا لە تاکەکەسەکە دەکەن کە پەرشوبڵاوی ھەیە ھەست بە نامۆیی بکات و مەودای نێوانیان خۆی و ئەوانی تردا زیاد بکات.
دەیس گۆن
دەیس گۆن یان ڕۆژانی بەسەرچوو/ڕابردوو یارییەکی ئاکشن، سەرکێشی و ترسناکی ساڵی ٢٠١٩یە کەوا لەلایەن بێند ستودیۆوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن سۆنی ئینتەرئاکتیڤ ئینتەرتەینمێنتەوە بڵاوکراوەتەوە بۆ ئامێرەکانی پلەی ستەیشن ٤ و مایکرۆسۆفت ویندۆز.
چیڕۆکی یارییەکە لە ویلایەتی ئۆریگن ڕوودەدات دوای دوو ساڵ لە گشتگیربوونی ڤایرۆسێکی کەوا دانیشتووانی زەوی کردووەتە بوونەوەرێکی زۆمبی ئاسا بەناوی فریکەرز. یاریکەر بە کەسایەتی دیکن سەینت جۆن یاری دەکات کەوا بەدوای دۆزینەوەی ھاوسەرەکەیەتی بەناوی سارا. دەیس گۆن لە ڕوانگەی کەسی سێیەمەوە یاری پێدەکرێت و لە جیھانێکی کراوەدا دەچێت بەڕێوە. یاریکەر دەتوانێت چەک و تەقەمەنی بۆ شەڕکردن بەکاربھێنێت و بە شێوەی دزەکردن یان ئاشکرا بەرامبەر فریکەرز و ڕێگرەکان شەڕ بکات. ئامرازی سەرەکی گەڕان لە یارییەکەدا بریتییە لە مۆتۆرسیکلەکەی دیکن.
یارییەکە سەرەتا وادانرابوو کە لە ساڵی ٢٠١٨ بڵاوبکرێتەوە، بەڵام دواتر ڕێکەوتەکەی گۆڕدرا بۆ ٢٦ی نیسانی ٢٠١٩. ڕەخنەگران ببوون بە دوو بەشی لەبارەی یارییەکەوە، بەشێکیان ستایشی جیھانە کراوەکەی، شێوازی یارییەکە و ئاستی سام ویتوەریان کردبوو و بەشێکی دیکەش ڕەخنەیان لە نەبوونی کەسایەتی سەرنجڕاکێش و کێشە تەکنیکییەکانی یارییەکە ھەبوو.
وەک بەشێک لە ھەوڵەکانی سۆنی بۆ ھێنانی یارییەکانی بۆ ویندۆز، یارییەکە لە ١٨ی مایسی ٢٠٢١ بۆ ویندۆزیش بڵاوکرایەوە.
یاریکردن
وێنۆک|لەم وێنەیەدا، کەسایەتی سەرەکی یارییەکە، دیکن، لە دەست کۆمەڵێک فریکەرز ڕادەکات کەوا بە ھۆرد بانگھێشت دەکرێن لە یارییەکەدا. دەیس گۆن یارییەکەی ئاکشن و سەرکێشی و ترسناکە و لە ڕوانگەی کەسی سێیەمەوە یاری پێدەکرێت. یاریکەر یاری بە کەسایەتی دیکن سەینت جۆن دەکات کەوا ئەکتەر سام ویتوەر دەنگەکەی دەکات. دیکن لە پێشوودا لە جەنگی ئەفغانستاندا بەشدار بووە و دوای گەڕانەوەی بۆ ئەندامی یانەیەکی مۆتۆرسیکلسواران. یارییەکەش دوو ساڵ دوای گشتگیربوونی ڤایرۆسێکی کوشندە دەست پێ دەکات و دیکن ئامانجی ئەوەیە کە ھاوسەرەکەی بدۆزێتەوە و خۆی لە مردن بەدەستی فریکەرزەکان بپارێزێت. بەدەر لە فریکەرزەکان، دیکن بەرامبەر ورچ و گورگ و پڵینگ و مرۆڤە ڕێگرەکانیش شەڕ دەکات.
یاریکەر دەتوانێت کۆمەڵێک ئامانج لە یارییەکەدا بەجێ بگەینێت و بەمشێوەیەش لە بەرامبەر ھەر ئەرکێکدا خەڵات دەکرێت. ھەروەھا لەڕێگەی مۆتۆرسیکلێکەوە بە ویلایەتەکەدا دەگەڕێت و شتی بەسوود کۆدەکاتەوە. بەدەر لەمەش، دەتوانێت مۆتۆرسیکلیلەکەی باشتر بکات و پارچەی باشتری بۆ بکڕێت. ھەروەھا یاریکەر دەتوانێت چەک و تەقەمەنی باشتر دەستەبەر بکات لەڕێگەی ئەنجامدانی ئەرکی جیاواز بۆ ئەو کۆمەڵگا بچووکانەی کەوا ویلایەتەکەدا ماون و لەلایەن ھەریەک لە ماڕک کۆپلند و تەکەر و کۆڵۆنێل گارێت و کاپن کۆرییەوە سەرپەرشتی دەکرێن،
چیڕۆکی یاری
ڤایرۆسێکی کوشندە جیھانی خاپوور کردووە، و بەشێکی زۆری مرۆڤەکانی کردووەتە جۆرێکی توندوتیژی زۆمبی بەناوی فریکەر. چیڕۆکەکە تیشک دەخاتە سەر کەسایەتی دیکن سەینت جۆن (سام ویتوەر) لە ویلایەتی ئۆریگن. ماتۆرسکیلسواران دیکن سەینت جۆن و ویلیەم «بووزەر» گرەی (جیم پیری) لەپاڵ ھاوسەری دیکن، سارا ویتەکەر (کۆرتنی درەیپەر) ھەوڵی گەیشتن بە سەلامەتی دەدەن لەدەست فریکەرەکان تا دەگەن بە ھەلیکۆپتەرێکی ڕێکخراوی نیڕۆ کە لەلایەن کارمەندێکی ڕێکخراوەکە بەناوی ئۆبڕایەنەوە سەرکردایەتی دەکرێت. لەوکاتەی سارا سواری ھەلیکۆپتەرەکە دەبێت، دیکن لەگەڵ بووزەر دەمێنێتەوە و بەڵێن بە سارا دەدات کە بیدۆزێتەوە.
دوای دوو ساڵ لەم ڕووداوە، دیکن و بووزەر وەک ڕاوچی بەخشش کاردەکەن لە ناوچەکانی خۆراوای وڵات. ھەردووکیان لەو بڕوایەدان کە سارا مردووە، بەوپێیەی ئەو کەمپەی کە نیڕۆ ئەویان بردبوو بۆی بەتەواوەتی خاپوور کرابوو لەلایەن بوونەوەرانی «فریکەر» و بڕیاردەدەن خۆیان بگەیننە کەمپێکی مرۆڤەکان بۆ ژیانێکی باشتر، بەڵام پلانەکەیان سەرناگرێت دوای ئەوەی لەلایەن کۆمەڵێک ڕێگر ھێرشیان دەکرێتە سەر کەوا سەر بە کۆمەڵەی «ڕیپەرز» ـن. ئەو ڕیپەرانە قۆڵی بووزەر بەخراپی دەسوتێنن، ھەربۆیەش ناچار ھەردووکیان دەبێت گەشتەکەیان دوابخەن تا بووزەر چاک دەبێتەوە و بۆشیان دەردەکەوێت کەوا کۆمەڵەی ڕیپەرز بەدوایانەوەن بە مەبەستی کوشتنیان کە لەوکاتەدا ھۆکاری ئەمە نازانن. ڕۆژێکیان دیکن تیمێکی زانایانی نیڕۆ دەبینێت کەوا لە ھەلیکۆپتەرێک دادەبەزن لە ناوچەکە بە مەبەستی ئەنجامدانی توێژینەوە و دیکن ئۆبڕایەن لەنێویاندا دەدۆزێتەوە. ئۆبڕایەن بە دیکنی ڕادەگەینێت کە سارا گوازرابوویەوە بۆ کەمپێکی حکومی سەلامەت، ھەربۆیەش ئەگەری ھەیە زیندوو بێت.
تەندروستی بووزەر بەردەوامە لە خراپبوون، ھەربۆیەش دیکن دەیباتە کەمپی لۆست لەست کەوا ئایڕۆن مایک لەپاڵ ڕەیمند "سکیزۆ" سارکۆزی سەرپەرشتی دەکەن. لەوێ دەردەکەوێت کە قۆڵی بووزەر پێویستی بە بڕینەوە ھەیە لەلایەن پزیشکی کەمپەکە کە ناوی ئادییە ئەم نەشتەرگەرییەی بۆ ئەنجام دەدرێت. لەم نێوەندەشدا، ئۆبڕایەن پەیوەندی بە دیکنەوە دەکات و بەڵێنی پێدەدات یارمەتی بدات لە دۆزینەوەی سارا گەر دیکن یارمەتی بدات لە توێژینەوەکانی. لەولاشەوە بەبێ ئاگایی ئایڕۆن مایک، سکیزۆ لەگەڵ کۆمەڵەی ڕیپەرز ڕێکدەکەوێت تا ھەریەک لە بووزەر و دیکنیان ڕادەست بکات و بەمشێوەیە لەڕێگەی بۆسەیەکەوە سەرەتا دیکنیان ڕادەست دەکات. لەوکاتەی دەستبەسەرە، دیکن بۆی دەردەکەوێت کە سەرۆکی کۆمەڵەی ڕیپەرز، پیاوێکە بەناوی کارلۆس، بەڵام لە ڕاستیدا ئەو پیاوە جێسی ویلیامسنە، کەوا پیاوێک بوو دوژمنداری لەگەڵ دیکن و بووزەر ھەبووە لەو ڕۆژانەی کە ھەردووکیان ئەندامی یانەی ماتۆرسیکلسواران بوون. دیکن خۆی لە دەستی کۆمەڵەی ڕیپەرز دەرباز دەکات و بەنداوێکی نزیک خانووەکانیان دەتەقێنێتەوە و تەواوی کۆمەڵەی ڕیپەرز بە خنکاندنیان لەناو دەبات.
دواتر، دیکن ئەوەی بیردەکەوێتەوە کە سارای ھاوسەری پێشتر توێژینەوەی بۆ حکوومەت ئەنجامداوە، ھەربۆیەش لەوکاتەی ئۆبڕایەن دیکنی دەربازکردبوو، حکوومەت سارای بردووەتە کەمپی کارمەندانی حکوومەت و بەمشێوەیەش بێ ھیچ گومانێکی نامێنێت کە سارا زیندووە. کاتێک دیکن پەیوەندی بە ئۆبڕایەن دەکات، ئەو پێی ڕادەگەینێت کە سارا ئێستا کار بۆ میلیشیایەکی سەربازی لە باشوور کار دەکات بە سەرکردایەتی کۆڵۆنێل ماتیو گارێت. بەمشێوەیە دیکن گەشت دەکات بەرەو باشوور و بە سارا شاد دەبێتەوە، بەڵام لەوێ دەبێت یارمەتی سارا بدات لە دروستکردنی چەکێک بۆ لەناوبردنی فریکەرەکان. ڕۆژێکیان سارا داوا لە دیکن دەکات کە بیگەڕێنتەوە بۆ ئەو تاقیگەیەی کە سارا پێشتر تێیدا توێژینەوەی بۆ حکوومەت دەکرد. لەوێش سارا بە دیکنی ڕادەگەینێت کە ئەو گەڕانەوەی بۆ تاقیگە ئەوەی بۆ دەرخست کە حکوومەت دەستی ھەبووە لە دروستکردنی ئەم ڤایرۆسە، بەڵام، نەیویستووە بڵاوبێتەوە، بەڵکو بە ھەڵەی کارمەندێک بڵاوبووەتەوە. سارا بە دیکنی ڕادەگەینێت کە توێژینەوەکەی ئەوان تایبەت بووە بە گۆڕینی جیناتی ڕوەکی جۆراوجۆر و دروستکردنی ڤایرۆسێک بۆ مەبەستێکی نادیار، بەڵام کارمەندێکی ئەو تاقیگەیە ھەڵسابوو بە دزینی نموونەیەکی ڤایرۆسەکە و بەبێ ئەوەی مەبەستی بێت ڤایرۆسەکەی بەنێو خەڵکدا بڵاوکردبوویەوە و بەمشێوەیە مرۆڤەکان گۆڕاون بۆ بوونەوەری فریکەر.
لە تاقیگەکەشدا، سارا بە دیکنی ڕادەگەینێت کە بەبێ ئاگاداری میلیشیا، ئەو کاری کردووە بۆ دۆزینەوەی چارەسەرێک بۆ نەخۆشییەکە، بەڵام ھەوڵەکانی سەرکەوتوو نەبووە. دیکن سارا ھاندەدات بەردەوامبێت لە توێژینەوەکەی، بەڵام کۆڵۆنێل گارێت دەکەوێتە گومان و سارا دەخاتە ژێر چاودێرییەکی توند. دیکن دەیەوێت بە یارمەتی ھەلیکۆپتەرەکانی ئۆبڕایەن سارا لە دەستی میلیشیا ڕزگار بکات، بەڵام ئاگاداری ئەوە نییە کە لەو ڕۆژەدا سکیزۆ وەک سەربازێکی میلیشیا قبووڵکراوە و ھەربۆیەش سکیزۆ ھەڵدەستێت بە ئاشکراکردنی ڕابردووی دیکن و پلانی ھەڵاتنیان شکست دەھێنێت و دیکنیش دەستەبەسەر دەکرێت. بەڵام فەرماندەیەکی میھرەبان بەناوی دێریک کۆری (فیل مۆریس) دیکن ئازاد دەکات. دیکن دەگەڕێتەوە کەمپی لۆست لەیک و بۆی دەردەکەوێت کە میلیشیا ھەڵساون بە خاپوورکردنی کەمپەکە و کوشتنی ئایڕۆن مایک و چاوییان لەوەیە کە کەمپەکانی ھۆت سپرینگسی تەکەر و کۆپلەندیش خاپوور بکەن. بەڵام دیکن تەواوی دانیشتووانی کەمپەکان کۆدەکاتەوە و ھێرش دەکەنە سەر بارەگای سەرەکی میلیشیا. لەوێشدا، دیکن سکیزۆ دەکوژێت و ساراش کۆڵۆنێل گارێت ژەھرخوارد دەکات و بەمشێوەیەش کۆتایی بە دەسەڵاتی میلیشیا دەھێنن. لەکۆتاییدا ھەریەک لە دیکن و سارا و بووزەر و ھاوڕێکانیان درێژە بە ژیانی خۆیان دەدەن لە کەمپی لۆست لەیک و بە بەختەوەری دەژین.
پەرەپێدان و بڵاوکردنەوە
پەرەپێدانی یارییەکە لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٥ەوە دەستیپێکرد و لە کۆنفراسی ئی سری سۆنیدا یارییەکە ڕاگەیەندرا. یارییەکە لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٩ بۆ پلەی ستەیشن ٤ و لە ١٨ی مایسی ٢٠٢١ بۆ ویندۆز بەردەست خرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٩ پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:یارییەکانی ویندۆز
کێبێک
ھەرێمی کوبێک(کەباک) گەورەترین ھەرێمی کەنەدایە لە ڕووی ڕووبەرەوە ئەمەش دوای ھەرێمی نونەڤۆت، پایتەختەکەی شاڕی کیوبیکە و مۆنتریال گرنگترین شارەکانیێتی. دەکەوێتە خۆڕھەڵاتی کەنەدا لەنێوان ھەرێمی ئەنتاریۆ و ھەرێمەکانی سەر زەریای ئەتلەسی لەبەشی باشوری ھاوسنورە لەگەڵ وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا ڕووبارێکی گرنگ لێکیان جیادەکاتەوە بەناوی ڕووباری سانت لۆڕانس، ڕووبەرەکەی ١٬٥٤٢٬٠٥٦ کم ٢. ژماڕەی دانیشتوانی ٨میلیۆن کەسە، فەرەنکۆفۆنیەکان زۆرینەی پێکھاتەی دانیشتوانەکەی پێکدێنن ھەروەھا ڕێژەیەکی کەم لە ئەنگلۆفۆنیەکان و ھیندیەسورەکان (خەڵکی ڕەسەن) لەم ھەرێمە دەژین، زمانی فەڕەنسی زمانی فەرمی ھەرێمەکەیە.
کیوبیک مێژوویەکی تاڵی ھەڵگرتوە بەھۆی ئەژموونی فەڕەنسی و ئینگلیزەکان، ھەرلەسەرەتای دۆزینەوەی ١٥٣٤ لەژێڕئەژمونی فەڕەنسیەکان دابووە تاوەکو ١٧٦٣و ھاتنی ئینگلیزەکان کە بە فەڕەنسای نوێ بانگ دەکرا، لە١٧٦٣ تاوەکو ١٨٦٧لەژێڕ ڕکێفی ئینگلیزەکان ماوەتەوە کە دواتر بوەتە ئەندام لە یەکێتی ھەرێمەکانی کەنەدا(١٨٦٧)وپاشان نازناوی ھەرێمی کیوبیکی وەرگرت، ھەوڵی زۆریان داوە تاوەکو لە کەنەدا جیاببنەوە ئەمەش لەڕێگای ئەنجامدانی چەندین گشتپڕسی بەڵام ئەم ھەوڵانە کۆتاییان پێھات دوای شکستیان لە گشتپڕسی ١٩٨٠ و گشتپڕسی ١٩٩٥ز.
کڵێسای کاسۆلیکی ئەژمونی ھەبوو تاوەکو ١٩٦٠لەسەر ھەموو دام و دەزگاکانی، بەڵام دەسەڵاتی کلێساش کۆتایی پێھات دوای شۆڕشێکی ئارام و دەسەڵاتی ڕەھا درایە پەرڵەمان لەھەموو بوارەکانی ئابوری و ڕامیاری و کۆمەڵایەتی، دواتر دەسەڵاتی کڵێسایان داماڵی قۆناغ بە قۆناغ.
شوێن
دەکەوێتە خۆڕھەڵاتی کەنەدا، سنوری ئاوی ھەیە لە بەری خۆڕھەڵاتی و بەری باکوری، وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا کەوتۆتە باشوری، ھەرێمی ئەنتاریۆ و کەنداوی ھێدسن کەوتۆتە بەری خۆڕئاوای، بەگەورەترین ھەرێمی کەنەدا دادەنرێت لە ڕووی ڕووبەرەوە، ھەرێمەکانی نیوفانلاند و نیوبرانزویک کەوتونەتە بەری خۆڕھەڵاتی، سنوری ئاوی ھەیە لەگەڵ ھەرێمی نونەڤۆت و دەڕوانێتە سەر کەنداوی سانت لۆڕانس.
بەرزی و نزمی
وێنۆک|بواری دارستانەکانی کیوبیک لە زۆرکی بەرزی بنکە فراوان پێکدێت کە کۆمەڵە گردێکی بەرز و پتەون ڕووباری سانت لۆڕانس بەنێوانیاندا ڕەت دەبێت و لە چیاکانی ئەپلاشی ئەمریکی جیایان دەکاتەوە، دیاردەی سوتانەوەی بەستەلەکی پێوە دیارە کە بڕێکی زۆڕ لە کانزای گڕانبەھای لەخۆیدا شاردۆتەوە، خاوەنی چەندین دیمەنی دڵ ڕفێنە بەھۆی جوانی دارستان و مێرگ و گرتکەکانی
کەش و ھەوا
وێنۆک کەش و ھەوای کیوبیک دابەش دەکرێت بۆ دووجۆر:لەبەشی باکوری زستانێکی تاریک و سارد و درێژی ھەیە کە بەدرێژایی ساڵ بەستویەتی و ھاوینێکی کورت و فێنکی ھەیە کە بەکاری کشتوکاڵی نایێت، دارستانە کاژیەکان گەشەیان سەندوە تا دەگاتە ناوچەکانی تەندرا، بەڵام لە ژێڕخاکەکەی کانزاگەڵی بەنڕخ ھەن وەک ئاسن و مس و زێڕ و زیو و زەنک و ئەلەمنیۆم.
پێش ھاتنی ئەوروپاییەکان
سەرەتای ژیان لە کیوبیک لەلایەن دانیشتوانە ڕەسەنەکەیەوە دەگەڕێتەوە بۆ ١١٠٠٠ بۆ ١٠٠٠ساڵ بەر لە زایین
دوای ھاتنی ئەوروپاییەکان
کیوبیک گەشەسەندنی بەخۆوە بینی لەدوای ھاتنی فەڕەنسیەکان ١٥٣٤–١٧٦٣ کە ناوی فەڕەنسای نوێیان لێنابوو. دواتر بوو بە بەشێک لە ئیمپراتۆریەتی ئینگلیزەکان ١٧٦٣، پاشان کەوتە ژێڕ کاریگەری کڵێسای کاسۆلیکی تاوەکو ساڵی ١٩٦٠.
ڕامیاری کیوبیک لەڕوانگەی کەنەدا
وێنۆک ھزری نەتەوەیی رۆڵێکی گرنگ دەبینێت لە ڕامیاری کیوبیک، ھەرسێ پارتی ڕامیاری بۆدەنگی زیاتر دەیانەوێت ھەستی خەڵک ڕاکێشن بۆ سەربەخۆیی کیوبیک و فیدرالی زیاتر و داننان وەک نەتەوەیەکی سەربەخۆ.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧ پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:جوگرافیا پۆل:تەندرا پۆل:کەنەد پۆل:پارێزگاکانی کەنەدا
فیلمی پاڵەوانی
فیلمی پاڵەوانی شێوازێکی فیلمسازییە کە قەبارەیەکی گەورە و مەودای فراوان و بینینێکی زۆری ھەیە. بەکارھێنانی ئەم زاراوەیە بە تێپەڕبوونی کات گۆڕانکاری بەسەردا ھاتووە، ھەندێکجار ژانرێکی فیلمی دیاریکردووە و ھەندێکی دیکەش بە سادەیی ھاوواتای فیلمسازیی بوودجەی گەورەیە. وەک داستانەکان بە مانا ئەدەبییە کلاسیکییەکان، زۆرجار لەسەر کارەکتەری قارەمانانە چڕ دەبێتەوە. پاڵەوانی مەبەستی داستانێک یارمەتیدەرە بۆ جیاکردنەوەی لە جۆرەکانی تری فیلم وەک پارچەی سەردەم یان فیلمی سەرگەرمی.
سەرچاوەکان
پۆل:چەشنەکانی فیلم
بێماوای تازە
بێماوای تازە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بێماوای تازە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی شاوەڵی و لە باشوور لەگەڵ گوندی گلێنەنسێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گلێنەبەڕۆژ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بێماوای کۆن.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کۆستاریکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
کۆستاریکا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
ڕاکوون
ڕاکوون (ناوی زانستی: Procyon lotor) ئاژەڵێکی شیردەری گۆشت خۆرە کە لە چەند بەشێکی جۆراوجۆری ئەمریکا و باشووری کەنەدا دەژیت. وشەی ڕاکوون بە زمانی ڕەسەنی باکووری ئەمریکا بە واتای ئەو ئاژەڵە دێت کە دەستەکانی بەکاردێنێت.
ڕاکوونەکان ڕوخسارێکی ڕێوییانەیان ھەیە لەگەڵ پەیکەربەندێکی پشیلانەی قەڵەو. لە ئەمریکای باکوور و ئاسیا (چین) دەژین، کە بریتین لە چیاکانی چین و چیاکانی تبت: پاندای زەبەلاح و پاندای سوور دوو جۆرن لەجۆرەکانی ڕاکوون، کە ئاژەڵی بچووکن جگە لە پاندای زەبەلاح. بە گوێرەی ڕۆژنامەی (الریاز) لە ساڵی ١٩٣٤ دا ھێرمان نامینگ سەرکردەی نازی کۆمەڵێک ڕاکوونی ھێناوە بۆ ئەڵمانیا بۆ دەوڵەمەندکردن و ھەمەجۆرکردنی ئاژەڵەکانی ئەڵمانیا و ھێدی ھێدی ژمارەی ڕاکوون لە ئەڵمانیا بەرز بووەتەوە، کە زیاتر لە یەک ملیۆنی تێدایە، زۆربەیان لە کاسل و ناوچە لادێیەکان و گرد و دارستانەکانی باکووری فرانکفۆرت دەبینرێن.
شێوە
ڕاکوونەکان جەستەیەکی کورت و پڕو درێژی توکنیان ھەیە کە نزیکەی یەک مەتر درێژە، بە کلکە پڕەکەیشییەوە کە نزیکەی ٤٠ سانتیمەترە، حەوت بازنەی ڕەش لە دەوری ئەم کلکە درێژە دا پێچراوەتەوە کە لە تووکی ڕەشی نەرم پێک ھاتووە. کێشی لە ٢ بۆ ١٢ کگم دەبێت، سەرێکی گەورەی ھەیە، گوێچکەکانی بچووکن، سەرنجراکێشە، لووتێکی وردی تێکەڵ بە لێوی ھەیە، تووکێکی درێژی ھەیە کە ڕەنگی لە قاوەیی خۆڵەمێشی لارەوە دەست پێدەکات لە پشتی ملییەوە بۆ خۆڵەمێشیی کاڵ لە ناوچەکانی خوارەوە دا، تووکەکەی بە ھێڵی ڕەش ڕازێنراوەتەوە کە لە سەرەوە بۆ دواوە درێژ دەبنەوە، دەموچاوی بە ڕەنگی خۆڵەمێشیی کاڵ داپۆشراوە و چاوی ڕەشی لە ماسک دەچێت، ڕیشێکی سپی نەرمی بە ھەردوو لای لووتدا ھەڵواسراوە، شێوە و پێکھاتنی پێیەکانی زۆر لە شێوەی مرۆڤ دەچێت، لە ھەر یەکێکیاندا پێنج پەنجەی ھەیە و بە ھەمان شێوەی مرۆڤ لەسەر کەلەبەری قاچ و پاژنەی پێ پیاسە دەکات.
بژێوی
چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ|ئاژەڵی ڕاکوون. ڕاکوونەکان لەسەر دارەکانی نزیک دەریاچە و کانی و جۆگەلەکانی دارستانی نزیک شارەکان بژین
ئەمەش بەھۆی ئەوەی کە بەھرەیەکی بەرزی ھەیە بۆ بەسەرکەوتنی درەختەکان و مەلەکردن لە ئاوەکان و ھێنانی خواردن لە خاشاکی مرۆڤەکان.
ئەو زۆربەی ڕۆژەکانی زستان لە کونیلە وکوخەکانی بەسەر دەبات کە لەسەر چڵ و قەدی درەختە بەرزەکان دروستی کردوون کە زۆربەی کاتژمێرەکانی ڕۆژ تێیدا دەخەوێت و تەنیا لە ڕۆژانی تا ڕادەیەک گەرمدا لە ناو کونەکەی دێتە دەرەوە، بۆیە لە زستاندا ٥٠٪ی کێشی لەدەست دەدات. ڕاکوونەکان بەدرێژایی ساڵ لەپەناگەکاندا دەژین و پەنا دەبەنە بەر خانوویەکی نیمچە زستان بۆ بەسەربردنی مانگێک یان دوو مانگی زستان. کە ڕاکوونەکان پەنا دەبەنە بەر پەناگەیەک بەژمارە تا ٣٠ ڕاکوون دەبن (دەگمەن) بەتایبەت لەوکاتانەی کە پلەی گەرما بۆماوەیەکی زۆر لەژێر پلەی بەستن دەمینێتەوە لە خانووە چۆڵەکاندا. زۆربەی مێینەکان لەیەک کوخدا کۆدەبنەوە و تەنیا یەک نێر ڕێگەپێدراوە زستان لەگەڵ ئەو مێییانەدا بەسەرببات و لەگەڵیان جووت ببێت.
خواردن
خۆراکی ڕاکوونەکان بریتین لە مشک و باڵندە و ھێلکە و مێروو و ماسی و بۆق و ھەروەھا جۆرەھا میوە و سەوزە، ڕاکوونەکان زۆر بە وریایییەوە مامەڵە لەگەڵ خواردنەکانیان دەکەن وەک چۆن شارەزان بۆ ئەوەی بزانێت کە ئایا دەخورێت یان نا و بە کارامەیییەکی زۆر ەوە دەستەکانی بەکار دەھێنێت و خووی شوشتنی خواردنی ھەیە لە ئاودا پێش ئەوەی بیخوات. ھەروەھا زۆر ھەستیارە بەرامبەر ئاوی پاک ھەم بۆ خواردنەوە ھەمیش بۆ شووشتنەوەی خواردنەکانی.
ڕاکوونی قڕژاڵ خۆر
جۆرە ڕاکوونێکی تایبەت ھەیە بەناوی " ڕاکوونی قرژاڵ خۆر " کە تەنیا لە کۆستاریکاو ئەمریکای باشوور دا دەژین، بە درێژی جەستە بە بەراورد لەگەڵ جۆرەکانی تر دیاری دەکرێت، گرنگترین تایبەتمەندیان بریتییە لە بەھێزی پەنجە و دەستەکانیان کە بۆ شکاندنی توێکڵی ڕەقی قڕژاڵ بەکاری دێنن، ھەروەھا کیسەڵەکانیش کە یەکێکە لە خواردنە دڵخوازەکانی بە کارامەیی قەپاغی پشتی دەشکێنن و دەیخۆن. بەم دواییانە زانایانی چینی ڕایان گەیاند کە ئەو ڤایرۆسانەی دەبێتە ھۆی ھەوکردنی سییەکانی مرۆڤ بۆ نموونە (سارس) لەوانەیە لە ھەندێک گیانەوەرەوە بۆ مرۆڤ گوێزرابێتەوە، لەوانە ڕاکوون. نەخۆشییەکی تر کە ڕاکوونەکان لەوانەیە بیگوێزنەوە بۆ مرۆڤ ڤایرۆسی ڕەیبییە کە لە ئەنجامی گازگرتنی ڕاکوونەکانەوە تووشی مرۆڤ دەبێت. ساڵانە پتر لە ١٥ ھەزار مرۆڤ بەھۆی ڕاکوونەکانەوە تووشی نەخۆشی ڕەبۆ دەبن.
ساسکاچوان
ساسکاچوان ھەرێمێکی کەنەدیە ناوەکەی لەناوی ڕووباری ساسکاچوانەوە وەرگیراوە، کە بە واتای ڕووباری ھێمن دێت ئەم ناوەش ھیندیەسورەکان لێیان ناوە. لەسەرەتادا شا چارلی دووەم ھەرێمەکەی داوەتە جێنشین رۆبێرت لە ساڵی (١٦٧٠)، دوای ئەوەی ھاوبەشگای ھێدسن بەی دامەزراوە ناوی ساسکاچوانیش بەسەر ھەرێمەکە بڕاوەتەوە، لەساڵی ١٩٠٥ بوەتە ئەندام لە یەکێتی کەنەدا، ڕووبەرەکەی ٦٥١٬٩٠٠کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، ژمارەی دانیشتوانی ١٬١ کەسە، شاری ریجانە پایتەختی ھەرێمەکەیە، ھەریەک لەشارەکانی ساسکاتون و موسەجا و ستێڤن و پرێنس ئەلبێرت و سوێفت کۆرنێت و نۆرس باتلفۆرد و وپرن و یۆرکتن گرنگترین شارەکانیێتی.
ھەڵکەوتەی شوێن
ھەرێمی ئەلبێرتا کەوتۆتە خۆڕئاوای و ھەرێمی مانیتۆبا کەوتۆتە خۆڕھەڵاتی و ھەرێمەکانی باکوری خۆرئاوا کەوتۆتە باکوری ولاتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکاش کەوتۆتە باشوری.
زەویەکەی
زەویەکانی ئەم ھەرێمە بە دەشت داپۆشراوە لەگەڵ ھەندێک تەپۆڵکەی نزم و زۆڕگ دەریاچە و دورگەی زۆری ھەیە ھەر بۆیە خاکێکی تەڕوشێداری ھەیە.
کەش و ھەوا
کەش و ھەوایەکی کیشوەری سڕی ھەیە، زستانێکی سارد و درێژ و بەستووی ھەیە، ھاوینێکی کورت و فێنکیشی ھەیە، کە دەتوانرێت کشتوکالی لێبکرێت ھەرەھا جۆرەھا ڕووەکی بەسودی لێدەروێت کەسەرچاوەی گرنگی ڕۆن و دەرمانن، خاوەنی سامانی سروشتی زۆرە وەک نەوت و گاز و زێڕ و زیو و مس و قورقوشم و زەنک و خوێیەکان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٠٥ پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان پۆل:کۆلکەوتارەکانی جوگرافیا پۆل:جوگرافیا پۆل:پارێزگاکانی کەنەدا
موقلی
موقلی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
موقلی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
یووڤال نووح ھەراری
وێنۆک|Yuval Harari (2017) یووڤال نووح ھەراری (؛ لەدایکبووی ٢٤ی شوباتی ١٩٧٦) بیرمەند و نووسەرێکی ئیسرائیلییە. ئەو مێژوونووس و مامۆستای زانکۆیە لە بەشی مێژووی زانکۆی ھیبرووی ئورشەلیم. ئەو نووسەری کۆمەڵێک کتێبی پڕفرۆشە لەوانە ھۆشمەندەکان: پوختەی مێژووی مرۆڤایەتی (٢٠١١)، ھۆمۆ دیۆس: کورتەیەکی مێژووی سبەی (٢٠١٥)، و ٢١ وانە بۆ سەدەی ٢١ (٢٠١٨). نووسینەکانی ھەراری لەسەر ئازادیی ھەڵبژاردن، ژیری، ھۆش، شادی و ئازار چەشتنە. کتێبەکانی یووڤال بۆ دەیان زمان وەرگێڕدراون، لە نێویاندا زمانی کوردی.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:دەرچووانی زانکۆی عیبری لە ئورشەلیم
ڕووباری ئوسوری
وێنۆک|ڕووباری ئوسوری ڕووباری ئوسوری یان وسولی (بە ڕووسی: Уссури؛ چینی: 乌苏里江؛ پینین: Wūsūlǐ Jiāng) ڕووبارێکە بەناو خابارۆڤسک و پریمۆرسکی کرایس، ڕووسیا و ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی چیندا تێدەپەڕێت. لە زنجیرە چیای سیخۆت ئەلین بەرز دەبێتەوە، بەرەو باکوور دەڕژێت و بەشێک لە سنووری چین و ڕووسیا پێکدەھێنێت (کە لەسەر بنەمای ڕێککەوتننامەی پێکنگی چین و ڕووسیا لە ساڵی ١٨٦٠ دامەزراوە)، تاوەکو وەک لقێک بۆی لە نزیک خابارۆڤسک دەچێتە پاڵ ئامور. درێژییەکەی نزیکەی ٨٩٧ کیلۆمەترە (٥٥٧ میل). ئوسوری حەوزی ئوسوری ئاو دەڕژێنێت کە ڕووبەرەکەی ١٩٣ ھەزار کیلۆمەتر چوارگۆشەیە. ئاوەکانی لە باران (٦٠٪) و بەفر (٣٠–٣٥٪) و کانییەکانی ژێر زەوییەوە دێن. تێکڕای دەرچوونی ١١٥٠ مەتر سێجا لە چرکەیەکدا (٤١٬٠٠٠ پێ سێجا لە چرکەیەکدا)، و تێکڕای بەرزییەکەی ١٬٦٨٢ مەتر (٥٬٥١٨ پێ).
سەرچاوەکان
پۆل:چەمە سنوورییەکان پۆل:سنوری چین و ڕووسیا پۆل:ڕووبارەکانی پریمۆرسکی کرای پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا
سێلکێ
سێلکێ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
نانفادیمە ماگاسوبا
نانفادیمە ماگاسوبا (Nanfadima Magassouba) کەسایەتی سیاسیی و چالاکوانی مافەکانی ژنانی گینیاییە. پێشتر سەرۆکی یەکێتیی نەتەوەیی مافەکان و ھاونیشتمانی ژنانی گینیا بوو (CONAG-DCF). لە ساڵی ٢٠١٣ەشەوە ئەندامی دەستەی دادوەری گینیایە.
ژیان
نانفادیمە لە کۆندارا پریفیکچور لەدایکبوو. بۆماوەی سێ دەیە لەبواری یەکێتییەکانی بازرگانی و لەنێو کۆمەڵگا مەدەننییەکان کاری کردووە. بەڵام ئەوەی زۆرتر ناوبراوی پێدەناسرێتەوە بوونی بوو بە سەرۆکی یەکێتیی نەتەوەیی مافەکان و ھاونیشتمانی ژنانی گینیا (CONAG-DCF). لەژێر سەرکردایەتی نانفادیمە تووانی ببێتە دەزگایەکی نەتەوەیی بۆ پێشخستنی دامەزراوەکانی مافەکانی ژنان، ھەروەھا بوون بەگرووپێکی ڕاوێژکاری بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان لەپرسی ژنانی گینیا.
لەھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٣، ھەڵبژێردرا وەک ئەندامی ئەندامی دەستەی دادوەری لەڕێگای خۆکاندیدکردنی لە حیزبی ئار پی گی. ناوبراو وەک وەزیری یەکگرتنی نەتەوەیی، پێگەیاندنی ژنان و منداڵان لە گینیا کاری کردووە. لەدوای بردنەوەی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی گینیا لەلایەن ئەلفا کۆندێ لەھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٥، ئەوا چالاکییەکانی نانفادیمە لەحیزبی ئار پی گی بەردەوامبوو لە ناوچەی کۆندارا. لە حوزەیرانی ٢٠١٦، جێگای مەمەدی دیاوارای گرتەوە وەک سەرۆکی کۆمسیۆنی ھاوپەیمانی ڕەینبۆو ئار پی گی.
لە ئایاری ٢٠١٧، نانفادیمە ماگاسوبا بەشداریکرد لە چوارەمین کۆڕبەندی سەرکردە سیاسییەکانی ئەفریقا لە زانکۆی یەیڵ.
نانفادیمە ماگاسوبا خزمەتیشکرد وەک سەرۆکی تۆڕی ژنانی پەرلەمانتار لە پەرلەمانی گینیا، ئەمەش پێش ئەوەی لە تەممووزی ٢٠١٦ لەلایەن فاتوماتا بینتا دیالۆ شوێنی بگیرێتەوە. ناوبراو وەک ژنێکی پەرلەمانتار ئەوا لەدژی یاسای فرەژنی لە گینیا وەستایەوە. لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨، لەپاڵ ٢٦ ژنە پەرلەمانتاری دیکە، نانفادیمە ماگاسوبا دەنگیان لەدژی پێداچوونەوەی یاسیای مەدەنی کرد کە لەیەکێک لەبەندەکان فرەژنی بەیاسایی کردبوو، کە پێشتر لە ساڵی ١٩٦٨ قەدەغەکرابوو. لەبارە باسکردنەوەی یاسای فرەژنی، نانفادیمە ماگاسوبا وتوویەتی: "دیک، پوور، دایەگەورەکانمان جەنگی گەورەیان کرد لەپێناو قەدەغەکردنی فرەژنی. ھیچ بیانوویێک نییە تاکوو بگەڕێینەوە سەر ئەم دەستکەوتانە. لەسەر ئێمە ئەوە پێویستە ھەنگاو بۆ پێشەوە بنێین."
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:چالاکوانی مافەکانی ژنان لە گینیا
گالیلۆ (کەشتیی ئاسمانی)
کەشتی ئاسمانی گالیلۆ (بە ئینگلیزی: 'Galileo 'spacecraft) کەشتییەکی ئاسمانی بێ مرۆڤە کە لەلایەن دەزگای بۆشایی ئەمەریکی ناسا ڕەوانەی دەرەوەی زەوی کرا بە ئامانجی لێکۆڵینەوە و زانیاری و نھێنییەکانی ھەسارەی ھورمز و مانگەکانی، ئەو کەشتییە بە ناوی یەکێک لە زانا بەنێوبانگەکانی بواری گەردوونناسی و فیزیکی کراوە ئەویش زانای بەنێوبانگ گالیلێو گالیلەییە، ئەو کەشتییە ئاسمانییە لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٨٩ ڕەوانەی دەرەوەی زەوی کرا، و گەیشتە ھەسارەی ھورمز لە ٧ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٩٥
ئەو کەشتییە ئاسمانییە توانی ٢٠٠ کیلۆمەتر بچێتە ژوورەوەی بەرگەھەوای ھەسارەی ھورمز، دوای ئەوەی کە چوونە ژوورەوەی پەسەند بوو ھەموو ئەو زانیارییانەی کە توانی وەری بگرێت، وەری گرت و ناردییەوە سەر زەوی.
ناردنی
کەشتی ئاسمانی گالیلۆ دەنێردرایە دەرەوەی زەوی لە ساڵی ١٩٨٦ بەڵام دوای کەشتی ھات و چۆی تیشالێنجەری بۆشایی، ئەو کەشتییە دوای ٧٣ چرکە لە ئاسمان تەقیەوە، بڕیار بوو ھەردوو کەشتییەکە لە یەک ساڵ بنێرن بەڵام لەبەر ئەو ھۆکارە کەشتی ئاسمانی گالیلۆ گواسترایەوە ساڵی ١٩٨٩، گالیلۆ تەقێندرا لە نێو موشەکی ئەتلانتس، شەش ساڵی ویست تا گەشتە ھەسارەی ھورمز وێنۆک|گالیلۆ لە نزیک مانگی ئەوروپای موشتەری خەیاڵی
سەرچاوەکان
گرنگییەکانی گالیلۆ _ ئینگلیزی
گەڕانی کەشتی ئاسمانی گالیلۆ لە گۆڤاری زانستی ئەمەریکا _ بە زمانی عەرەبی
پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان پۆل:گەردوون پۆل:گالیلۆ گالیلی
ناحیەی بێتواتە
ناحیەی بێتواتە یەکێکە لە چوار ناحیەی قەزای ڕانیە لە ئیدارەی ڕاپەڕین لە پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی سەروچاوەیە. ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی بێتواتە لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٢٢٬٥٧٨)کەسە.
ناحیەی بێتواتە لە سەرەتادا کە دروستکرا ناوەندەکەی گوندی بێتواتە بوو، بۆیە ناحیەکەش ھەمان ناوی وەرگرت، دوای وێرانکردن و شاڵاوی ئەنفال ناحیەکە ھەڵوەشێنرایەوە. بەڵام دوای ڕاپەڕین و دروستبوونی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ناحیەی بێتواتە پێکھێنرایەوە و ناوەندەکەی بووە شارەدێی سەروچاوە لە بەرئەوەی ژمارەی دانیشتوانی زۆر بوو، وە ھەڵکەوتەی جوگرافی لە بارتر بوو بۆ ناوەندی ناحیە.
ناو
ناوی ناحیەی بێتواتە لە گوندی بێتواتەوە وەرگیراوە کە لە سەرەتادا ناوەندی ئەم ناحیەیە بووە.
جوگرافیا
ناحیەی بێتواتە ھاوسنوورە لەگەڵ؛
ڕووبەر
ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٢٦٧کم٢)یە لە (١٫٣٢٪) پارێزگای سلێمانی پێکدەھێنێت و (٣٥٪) قەزای ڕانیە پێکدەھێنێت.
دانیشتوان
تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە کوردن، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دانیشتوانی ئەم ناحیەیە (٢٢،٥٧٨)کەسە.
سەردەمی عوسمانی(١٨٥٠ - ١٩١٨)
ئەم سەردەمە بە کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی کرداری میرنشینی سۆران و میرنشینی بابان و چەسپاندنی دەسەڵاتی بەغدا بە سەر تەواوی خاکی باشووری کوردستان دەست پێدەکات. جگە لە چەند ساڵێک نەبێت کە ھەموو یەکە کارگێڕییەکانی نێوان ھەردوو زێی گەورە و زێی بچووک بە یەکگرتووی لە یەکەیەکی کارگێڕیدا کۆکرابووەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی ڕەواندز بوو، بە درێژایی ئەم سەردەمە سەر بە کەرکووک بوو.
* لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)دا
سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای ھۆزەکاندا بووە، لەم ماوەیەدا قەزاکان فرە ناوەند بوون و یەکەی ناحیە بوونی نەبوو، ناحیەی بێتواتە لەم ماوەیەدا سەر بە قەزای (ھۆزی سن و ئاکۆ و خۆشناو) بوو لەگەڵ بەشێک لە قەزای(بڵباس، بتوێن، ئاکۆ، شاور و پشت گەلی). 400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨٦٨. بەشێک لە قەزای ڕانیە لێرەدا بە ناوی ھۆزەکانەوە ھاتووە
* لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩ - ١٨٧٣)دا
لەم ماوەیەدا سیستەمی کارگێڕی بەغدا لە ئەیالاتەوە گۆڕدرا بۆ ویلایەت، ئەمەش لە لایەن والی تازە (مەدحەت پاشا)، کە لە ڕۆژی(٣٠\٤\١٨٦٩)دا گەیشتە بەغدا و جێبەجێکرا، ویلایەتی بەغدا لەم ماوەیەدا لە(١٥)لیواوە کرا بە (١٤)لیوا، ژمارەی قەزاکانیش لە (١٣٦)ەوە کرا بە (٩٣). لەم ماوەیەدا قەزای ڕانیە(ڕانیە، چناران و ناودەشت) سەر بە لیوای ڕەواندز بوون. لەم سەردەمەوە ناوچەی بێتواتە وەک قەزا و ناحیە ناوی نەماو بووە بەشێک لە قەزای ڕانیە. 400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای ڕەواندز لە ساڵی ۱٨۷۲دا. لەم سەردەمەدا قەزای ڕانیە سەر بە لیوای ڕەواندز بوو.
سەردەمی کۆماری(١٩٥٨ - ١٩٩٠)
ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی عەبدولکەریم قاسم (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی عەبدولسەلام عارف، دواتر براکەی عەبدولڕەحمان عارف (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، ئەحمەد حەسەن بەکر (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و سەددام حوسێن (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.
* لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧)دا
ھێنانە کایەی ناحیەی بێتواتە لە سنووری قەزای ڕانیە بە دابڕاندنی (٢٠) کەرت لە ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٨٧) لە ٥\٦\١٩٧٦دا. 400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی بێتواتە لە ساڵی ۱۹۷٦دا 400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷٨دا 400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨٦دا
* لە نێوان ساڵانی(١٩٨٨ - ١٩٩٠)دا
ھەڵوەشاندنەوەی ناحیەی بێتواتە و بەستنەوەی ھەموو کەرتەکانی بە قەزای ڕانیەوە. 400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨۹دا
مزگەوتی عومەر کوڕی خەتتاب (بەرلین)
مزگەوتی عومەر کوڕی خەتاب دەکەوێتە بەرلین پایتەختی ئەڵمانیا. ئەم مزگەوتە لەلایەن کۆمەڵەی پرۆژە خێرخوازییەکانی ئیسلامی (Islamischen Verein für wohltätige Projekte e.V) دروستکراوە و لە ساڵی ٢٠١٠ دا کراوەتەوە.
ناحیەی بێتواتە
* لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:
لەم ماوەیەدا پارێزگای سلێمانی و پارێزگای ھەولێر و پارێزگای دھۆک لە لایەن بەرەی کوردستانیەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی گوندەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە ھەرێمی کوردستان دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ پەرلەمانی کوردستان پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە.
* لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا:
لە دوای ڕاپەڕینی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ھەموو ئەو قەزا و ناحیەیانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.
* لە ماوەی ساڵانی(٢٠٠٣ - ٢٠٢٢)دا:
لە کابینەی شەشەم لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە (١٠٨٤) رۆژی (٢/٥/٢٠١١) بریاری دروستکردنی ئیدارەی سەربەخۆی راپەرین و ھەڵەبجە و سۆران و زاخۆ دەرچوو سەرۆکی ھەرێمی بە نوسراوی ژمارە (١٦٥٠) لە بەرواری( ٨/٢/٢٠١١) ڕەزامەندی لەسەر دەربری لە (١/٣/٢٠١٢) سەرۆکی ھەرێمی کوردستان بە فەرمانی ھەرێمی ژمارە (٥٧)سەرپەرشتیاری بۆ ئیدارەی راپەرین دەستنیشان کردو لە (٥/٣/٢٠١٢) لە رۆژی ساڵیادی راپەرینی پر شکۆی خەڵکی کوردستان لەبەردەمی کەس و کاری سەربەرزی شەھیدان و خەڵکی ڕانیە و دەڤەرەکە لەلایەن بەرێز پارێزگاری سلێمانیەوە فەرمانی دەست بەکاربوونی درایە. 400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۲۰۲۰دا
کارگێڕی
ئەم ناحیەیە پێکھاتووە لە ٣٣ گوند:
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
گیزا وڵاتی
گیزا وڵاتی (Gîza Wilatî) یان گوێزا وڵاتی یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
نۆڤا سکۆشیا
وێنۆک| ھەرێمی نۆڤاسکۆشیا (، خوێندنەوە بە ڕۆمی و) یەکێکە لە ھەرێمەکانی کەنەدا، دەکەوێتە خۆڕھەڵاتی ئەمەریکای باکور، لەسەدەی حەڤدەھەم فەڕەنسیەکان دۆزیویانەتەوە، بەڵام ئینگلیزەکان لە رێککەوتنامەی ئەوترێخت وەریانگرت (١٧١٣)
ڕووبەری ھەرێمەکە ٥٥٬٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتوانەکەی یەک میلیۆن کەس دەبێت، شاری ھالیفاکس پایتەختی ھەرێمەکەیە و شارە گرنگەکانی بریتین لە دارتمۆت و سێدنی و مێنز، زەویەکی کشتوکالی بەپیتی ھەیە کە بۆ کشتوکال باش دەگونجێت.
کەش و ھەوایەکەی لەھەموو ھەرێمەکانی تری کەنەدا خۆشترە ئەمەش بەھۆی کاریگەری دەریاوەیە، ھاوینی گەرم و درێژە، ڕووبەری دارستانەکانی نزیکەی ١٥٬٥٥٥کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، سالانە بڕی ٢٦٣ میلیۆن دۆلاری دەست دەکەوێت لە سامانی ماسیدا، کۆی داھاتی تاکەکەسی ٣١ میلیارد دۆلارە بۆ ساڵێک.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧ پۆل:نۆڤا سکۆشا پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان پۆل:وتارەکان بە دەقی گادێلیی سکۆتی پۆل:جوگرافیا پۆل:پارێزگاکانی کەنەدا
جیڕاڵدین چاپلین
جیڕاڵدین لی چاپلین (؛ لەدایکبووی ٣١ی تەممووزی ١٩٤٤) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، کچی چارلی چاپلینە یەکەم منداڵە لە ژنی چوارەمی ئۆنا ئۆنیل. دوای دەست پێکردنی بە کاری سەما و مۆدێل، جیراڵدین سەرنجی خستەسەر کاری نواندن، وە یەکەم کاری نواندنی بە زمانی ئینگلیزی ئەنجامدا (وە ھات بۆ ئەوەی دەربکەوێت و خۆی بپاڵێوێت بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب ) بە ڕۆڵگێڕانی تۆنیا لە فیلمی دکتۆر ژیڤاگۆ لە دەرھێنەری دەیڤد لین (١٩٦٥). لە ساڵی ٢٠١٩، جیڕاڵدین بەشدار بووە بە ڕۆڵی والێس سیمپسۆن، لە وەرزی سێیەمی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی تاج لە پەخشکردنی نێتفلیکیس.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤ پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە فەڕەنسا پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە ئیسپانیا پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خەڵکی ئەمریکی دوور لە وڵاتی خۆیان لە سویسڕا پۆل:بنەماڵەی چاپلین پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
تەزەکەند، تورکەمان
تەزەکەند گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تورکەمان، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
تەزەکەند ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە و شیعە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
وەرزی ۲۰۱۲–۲۰۱۳ی یانەی بارسێلۆنا
وەرزی ٢٠١٢ ـ ٢٠١٣ بۆ یانەی بارسێلۆنا ١١٣ەمین ساڵیادی یانەکە بووە. لەو وەرزەدا ساندرۆ ڕۆسێل سەرۆکی یانەکە وە بۆیەکەمینجار تیتۆ ڤیلانۆڤا ڕاھێنەری یانەکەبوو. لەوەرزی ٢٠١٢ ـ ٢٠١٣ بارسێلۆنا بووە پاڵەوانی لالیگا و گەیشتە قۆناغی پێش کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا و جامی شای ئیسپانیا. لیۆنێل میسی بەتۆمارکردنی ٦٠ گۆڵ زۆرترین گۆڵی بۆ یانەکە تۆمارکرد کە ٤٦ ییان لە خولی ئیسپانی بوو.
مانگی تەممووز
لە ٧تەمووز یانەی بەرشلۆنە گرێبەستی لەگەڵ یاریزان سایدۆ کیتا ئەنجامدا بۆ ماوەی چوار ساڵ، لەڕۆژی ١٠تەمووز یەکێتی فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئیسپانیا تیروپشکی وەرزی ٢٠١٢ ـ ٢٠١٣ خولی ئیسپانی ڕاکێشا و یانەی بەرشلۆنە لەیەکەم یاریدا کەوتە بەرامبەر یانەی ڕیال سۆسیداد و یاری کردنەوەی لەیاریگای کامپ نوو لەگەڵ ئەو یانەیە ئەنجامدا، لە ٢٤تەمووز بەرشلۆنە یاری بەرامبەر یانەی ھامبۆرگ ئەنجامدا لەیاریگا ئیمتیک ئەرینا و توانی یاریەکە ١ - ٢ بباتەوە گۆڵەکانی بەرشلۆنە دانیێل ئەلڤێس و جیرارد دیلۆفیۆ تۆماریان کرد ھەر لەو یاریەدا لەخولەکی ٥٢ مارک مۆنیسیا یاریزانی ھێڵی بەرگری یانەی بەرشلۆنە تووشی پێکان بوو و بۆ ڕۆژی دواتر ڕاگەیەندرا کەتاوەکو ٦مانگ لەیاریکردن دوور دەکەوێتەوە، لە ٢٨تەمووز یانەی بارسیلۆنە سەرکەوتنێکی گەورەی بەسەر یانەی راجا کاسابلانکا بەدەستھێنا و توانی ٨ ـ ٠ یاریەکە بباتەوە گۆڵەکانیش ٣گۆڵ مێسی تۆماریکرد و ٢گۆڵ ئەلێکسیس سانشێز و ١گۆڵ دانی ئەلڤێس و ١گۆڵ سێرجی گۆمێز و ١گۆڵ جیرارد دیلۆفیۆ تۆماریانکرد.
مانگی ئاب
لە چواری ئاب بارسیلۆنە بەلێدانەکانی سزا بەئەنجامی ٤ - ١ سەرکەوت بەسەر یانەی پاریس سانجێرمان دوای ئەوەی یاریەکە ٢ ـ ٢ بۆ ھەرلایەکیان کۆتایی ھاتبوو، لە ٨ئاب ٢ ـ ٠ سەرکەوت بەسەر یانەی مان یونایتد، لە ١٨ئاب بارسیلۆنە یاریزان ئەلێکس سۆنگی گواستەوە لەیانەی ئارسناڵ بۆ یانەکەی بەبڕی ١٩میلیۆن یۆڕۆ. لەڕۆژی ٢٠ئاب بەرشلۆنە تووشی شکست بوو بەرامبەر یانەی سامپەدۆریا لە جامی خوان گامپەر، لە ٢٣ئاب بەرشلۆنە لەیاری کۆتایی جامی سوپەری ئیسپانیا لەیانەی ڕیال مەدریدی بردەوە بەئەنجامی ٣ ـ ٢ سێ گۆڵەکەی بەرشلۆنە (پیدرۆ ـ مێسی ـ خافی) تۆماریانکرد، ڕاھێنەر تیتۆ ڤیلانۆڤا یەکەم کلاسیکۆی وەک ڕاھێنەر بردەوە، لیۆنێل مێسی چواردەیەمین گۆڵی خۆی لە کلاسیکۆ تۆمارکرد و ژمارەی گۆڵەکانی لەگەڵ یاریزانی سیزار ڕۆدریگز یەکسان کردەوە، لە ٢٦ئاب بەرشلۆنە یاریەکی گرینگی لەیانەی ئۆساسۆنە بردەوە بە ئەنجامی ٢ ـ ١ ھەرچەندە یانەی ئۆساسۆنا بە گۆڵێکی ئەلسەدار پێشکەوتن بەڵام لەدوا پازدە خولەکی کۆتایی مێسی دوو گۆڵی تۆمارکرد و یانەکەی سەرخست
تاتان
تاتان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
وەرزی ۲۰۱۲–۲۰۱۳ی یانەی بارسێلۆنا
مانگی ئەیلوول
بەرشلۆنە لە ٢ئەیلول یەکەم یاری خۆی لەو مانگە ئەنجامدا بەرامبەر یانەی ڤالێنسیا لەیاریگای کامپ نوو و یاریەکەی ١ ـ ٠ بردەوە، لە ١٢ئەیلوول بەرشلۆنە ڕایگەیاند کە یاریزان ئینێستا ١٠ تا ١٥ رۆژ بەھۆی پێکان لەیاریکردن دادەبڕێت پێکانەکەش لەیاری نێوان ئیسپانیا ـ جۆرجیا تووشی بووە، لە ١٥مانگ بەرشلۆنە ١ - ٤ لەیانەی خیتافی بردەوە لەیاریگای (کۆلیسیۆم ئەلفۆنسۆ پێرێز) گۆڵەکانی بەرشلۆنە (ئەدریانۆ ـ مێسی دووگۆڵ ـ داڤد ڤیا) تاکە گۆڵەکەی خیتافیش ماسکیرانۆ بەھەڵە لەخۆیانی تۆمارکرد، لە ١٩ئەیلوول لە چامپیۆنس لیگ بەرشلۆنە ٣ ـ ٢ سەرکەوت بەسەر یانەی سپارتاک مۆسکۆ گۆڵەکانی بەرشلۆنە (کریستیان تیۆ ـ مێسی دووگۆڵ) تۆماریانکرد، جیرارد پیکێ تووشی پێکان ھات بۆماوەی ٢ تا ٣ ھەفتە لەیاریکردن دوورکەوتەوە، لە ٢٢ئەیلوول بەرشلۆنە سەرکەوت بەسەر یانەی گرانادا بەئەنجامی ٢ ـ ٠ خافیش لەخولەکی ٨٧گۆڵی دووەمی تۆمارکرد، لە ٢٨ئەیلوول لەلایان گۆڤاری ئۆنزی مێسی بەباشترین یاریزان دیاریکرا کەتوانیبووی ڕێژەی سەدا ٤٧٫٤٥ دەنگەکانی بەدەستھێنابوو، لە ٢٩ئەسلوول بەرشلۆنە سەرکەوتنێکی زەحمەتی بەسەر یانەی سیڤیا بەدەستھێنا لەیاریگای ڕامۆن سانچێز پیزخوان گۆڵەکانی بەرشلۆنە (سیسک فابریگاس دووگۆڵ ـ داڤد ڤیا) تۆماریانکرد، لەیاریەکەدا تیاگۆ ئەلکانتارا تووشی پێکان ھات و بۆماوەی ٨ھەفتە لەیاریکردن دوورکەوتەوە.
تاتان
جوگرافیا
تاتان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەلەندەراوای تازە و لە باشوور لەگەڵ گوندی گەرمک و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی باراوەی کۆن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سەیرانە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
وەرزی ۲۰۱۲–۲۰۱۳ی یانەی بارسێلۆنا
مانگی تشرینی یەکەم
لە ٢مانگدا بەرشلۆنە ٢ ـ ٠ سەرکەوت بەسەر یانەی بەنفیکا لەیاریگای ئیستادیۆ دالاز، گۆڵەکانیش (فابریگاس ـ سانچێز) تۆماریان کرد، لەویاریەدا کارلۆس پیۆل تووشی پێکان ھات و بۆماوەی ٨ھەفتە لەیاریکردن دوورکەوتەوە، لە ٧مانگ بەرشلۆنە ٢ ـ ٢ لەگەڵ یانەی ڕیال مەدرید یەکسانبوو مێسیش گۆڵێکی تۆمارکردوو و ژمارەی گۆڵەکانی گەیاندە ١٨گۆڵ و لەگەڵ ئەلفرێدۆ دیستیڤانۆ یەکسانی کردەوە، لەویاریەدا دانی ئەلڤێس تووشی پێکان ھاتوو و بۆماوەی ٣ھەفتە لەیاریکردن دوورکەوتەوە، لە ٢٠مانگدا بەرشلۆنە لەیاریەکەی ماڕاسۆنیدا ٥ - ٤ لەیانەی دیپۆرتیڤۆ لاکەڕۆنیای بردەوە کەلەویاریەدا مێسی ھاتریکی تۆمارکرد و سێ خاڵی گرینگی بەخشیە یانەکەی و لەماوەی ٢٠خولەکدا ٣گۆڵەکەی تۆمارکرد، لە ٢٣مانگدا بەرشلۆنە ٢ ـ ١ لە یانەی سێلتیکی بردەوە گۆڵەکانیش ئینێستا و ئەلبا تۆماریانکرد، لە ٢٧مانگدا بەرشلۆنە گۆڵبارانی یانەی رایۆ ڤالیکانۆی کردوو ٥ - ٠ لێی بردەوە، لە ٣٠ مانگدا یانەی بەرشلۆنە لەدەستپێکی جامی شای ئیسپانیا ٣ ـ ٠ لەیانەی ئەلاڤێسی بردەوە گۆڵەکانیش داڤد ڤیا ـ ئینێستا ـ فابریگاس تۆماریانکرد.
مانگی تشرینی دووەم
لە ٣مانگدا بەرشلۆنە ٣ ـ ١ لەیانەی سێڵتافیگۆی بردەوە لەناو یاریگای خۆی کەزیاتر لە ٨٢ھەزار ھاندەر ئامادەی یاریەکە بوون گۆڵەکانیش ئەدریانۆ ـ ڤیا ـ ئەلبا تۆماریانکرد ھەر لەو یاریەشدا ئەدریانۆ تووشی پێکان ھات و بۆماوەی ٣ھەفتە لەیاریکردن دوورکەوتەوە، لە ٧مانگدا بەرشلۆنە لە چامپیۆنس لیگ بەرامبەر یانەی گلاسکۆ سەلتیک ٢ ـ ١ دۆڕا تاکە گۆڵەکەی بەرشە مێسی تۆماریکرد ئەو شکستە بووە یەکەم شکستی یانەکە لەقۆناخی گروپەکان لەوەتەی ساڵی ٢٠٠٦ەوە کە بارشلۆنە لەساڵی ٢٠٠٦ەوە تووشی شکست نەببوو لەیاریەکانی قۆناخی گرووپەکان، لە ١١مانگداا لەخولی ئیسپانی بەرشلۆنە ٤ - ٢ لەیانەی ڕیال مایۆرکای بردەوە مێسیش لەویاریە گۆڵی کردوو ژمارەی گۆڵەکانی لەساڵی ٢٠١٢گەیاندە ٧٦گۆڵ و ژمارەی پێوانەیی پێلێی بەڕازیلی شکاند کەئەو یاریزانە لەساڵی ١٩٥٨ توانیبووی ٧٥گۆڵ تۆمارکرد، وەیانەی بەرشلۆنە ١١یەمین بردنەوەی یەک لەدوای یەکی لەخولی ئیسپانی بەدەستھێنا کەپێشتر یانەی ڕیال مەدرید لەوەرزەکانی ١٩٦٨ـ١٩٦٩ و ١٩٩١ـ١٩٩٢ توانیبووی ١١بردنەوە لەسەر یەک تۆمارکرد، لە ١٦مانگدا یانەی بەرشلۆنە ڕێکەوتنی لەگەڵ ھێڵی ئاسمانی قەتەری ئیمزاکرد و ھێڵی ئاسمانی قەتەری بووە سپۆنسەری یانەکە، لە ١٧مانگدا بەرشلۆنە ٣ ـ ١ لەیانەی ڕیال زەرەگۆزای بردەوە، لە ١٨مانگدا مارک بارترا لەقاچی ڕاستیدا تووشی پێکان بوو و بۆماوەی ١٥ تا ٢٠ڕۆژ لەیاریکردن دوورکەوتەوە، لە ٢٠مانگدا بەرشلۆنە ٣ ـ ٠ سەرکەوتوو بەسەر یانەی سپارتاک مۆسکۆ گۆڵەکانیش ئەلڤێس دووگۆڵ ـ مێسی تۆماریانکرد، لە ٢٥مانگدا بەرشلۆنە ٤ - ٠ سەرکەوت بەسەر یانەی لیڤانتی لەو یاریەشدا ڤاڵدێز گۆڵچی بەرشلۆنە لێدانێکی سزای دەرھێنا و نەیھێڵا گۆڵ بێت، لە٢٨مانگدا بەرشلۆنە ٣ ـ ١ سەرکەوت بەسەر یانەی ئەلاڤێس و گەیشتە قۆناخی شازدەی جامی شا، لە ٢٩مانگدا فیفا ناوی ئەو سێ یاریزانەی بڵاوکردەوە کە پاڵێوراون بۆ خەڵاتی باشترین یاریزانی جیھان یاریزانەکانیش بریتی بوون لەمێسی ـ ئینێستا ـ کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ.
مانگی کانوونی یەکەم
لە ١مانگدا بەرشلۆنە ٥ - ١ سەرکەوت بەسەر یانەی ئەتلەتیک بلباو گۆڵەکانی بەرشلۆنە مێسی دووگۆڵ ـ پیکێ ـ فابریگاس ـ ئەدریانۆ تۆماریانکرد، لە ٥مانگدا بەرشلۆنە ٠ ـ ٠ لەگەڵ یانەی بەنفیکا یەکسانبوو، لە٩مانگدا بەرشلۆنە ٢ ـ ١ لەڕیال بیتسی بردەوە ھەردوو گۆڵەکەی بەرشلۆنە مێسی تۆماریکرد بەمەش ژمارەی گۆڵەکانی لەساڵی ٢٠١٢گەیاندە ٨٦گۆڵ و ژمارە پێوانەیی گێرد مۆلەری ئەڵمانی شکاند کەئەو یاریزانە لەساڵی ١٩٧٢توانیبووی ٨٥گۆڵ تۆماربکات بەمەش مێسی بووە یەکەم یاریزانی مێژووی تۆپی پێ کە بتوانێ لەیەک ساڵدا زیاتر لە ٨٥گۆڵ تۆماربکات، لە ١٢مانگدا لەقۆناخی شازدەی جامی شای ئیسپانیا بەرشلۆنە ٢ ـ ٠ لەیانەی کۆردۆبای بردەوە و ھەردوو گۆڵەکەش مێسی تۆماریکرد، لە ١٦مانگدا بەرشلۆنە ٤ - ١ لەیانەی ئەتلەتیکۆ مەدریدی بردەوە لەویاریەدا مێسی دووگۆڵی تۆمارکرد و ژمارەی گۆڵەکانی لەساڵی ٢٠١٢گەیاندە ٩٠گۆڵ دووگۆڵەکەی تریش ئەدریانۆ ـ سێرجیۆ بۆسکێتس تۆماریانکرد، لە ١٨مانگدا بەرشلۆنە گرێبەستی کارلۆس پیۆڵ و خافی ھێرناندزی تاساڵی ٢٠١٦نوێکردەوە وە گرێبەستی مێسیشی تاساڵی ٢٠١٨نوێکردەوە، لە ٢٠مانگدا تیروپشکی قۆناخی شازدەی چامپیۆنس لیگ ڕاکێشرا و بەرشلۆنە کەوتە بەرامبەر یانەی ئەیسی میلان، لە ٢٢مانگدا بەرشلۆنە ٣ ـ ١ لەیانەی ڤەلەدوەلیدی بردەوە گۆڵەکانیش مێسی ـ خافی ـ تیۆ تۆماریانکرد و مێسی ژمارەی گۆڵەکانی لەساڵی ٢٠١٢گەیاندە ٩١گۆڵ.
سەرچاوەکان
https://web.archive.org/web/20100129010903/http://www.en.wekipedia.org/
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
عەرووز
زانستی عەرووز یان تەرازووی ھەڵبەست (بە عەرەبی: اَلْعَرُوض) بە خوێندنەوەی کێشی شیعر دەوترێت، کە کێشی شیعرێک پێناسە دەکات و دیاری دەکات کە ئایا کێشەکە لە دێڕەکانی شیعرەکەدا ساغە یان شکاوە. زۆرجار زانستی شیعر (بە عەرەبی: عِلْم اَلشِّعْر)یش پێ دەوترێت. یاساکانی لەلایەن فەرھەنگنووس و وشەناسی عەرەب خەلیل کوڕی ئەحمەدی فەراھیدی (کۆچی دوایی ٧٨٦)، داڕێژراون. ئەو لە کتێبی «کێش» (بە عەرەبی: العرض) کە ئێستا نەماوە، باسی ١٥ جۆر کێشی کردووە. دواتر ئەخفەش ئەکبەر باسی کێشێکی ١٦ەھەمی کردووە کە ناوی موستەدارەکی لەسەر داناوە.
بنەمای کێشی شیعر لە شیعری کۆنی وڵاتانی ئیسلامیدا بووە. بەو شیعرە کە سەر بە عەرووزەوە یان پێوەندیدار بەوە بێت «شیعری عەرووزی» دەڵێن.
کتێبناسی
پۆل:ڕێزمانی عەرەبی پۆل:شیعری عەرەبی پۆل:شیعرناسیی عەرەبی و ئاسیای ناوەندی پۆل:کێش بەپێی زمان
کۆڵ ئۆڤ دیووتی: بلاک ئۆپس ٢
وێنۆک|لۆگۆی یاری کۆڵ ئۆڤ دیووتی: بلاک ئۆپس٢
کۆڵ ئۆڤ دیووتی: بلاک ئۆپس ٢ یارییەکی ڤیدیۆیی زانستی خەیاڵی کەسایەتی یەکەمی تەقەکەرە. یاریەکە لەلایەن کۆمپانیای ئەکتیڤیژنەوە درووستکراوە و لە زنجیرەی کۆڵ ئۆڤ دیووتیە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:یاریە ڤیدیۆیەکان پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٢ پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣ پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠ پۆل:فڕۆکە بێ فڕۆکەوانەکان لە خەیاڵدا پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم پۆل:یاری ڤیدیۆیی تەقەکەری خەیاڵی زانستی پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی کە لە هیندستان دانراون پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی کە لە سەنگافورە دانراون پۆل:یارییەکانی ویندۆز پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان پۆل:تێرۆریزم لە خەیاڵدا پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی کە لە ھیندستان دانراون
کۆستاریکا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
کۆستاریکا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بوو کە لە ٢٥ی تەممووز تا ٩ی ئابی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا لە ئیسپانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
ھەدجە سەران دارابا
ھەدجە سەران دارابا (لەدایکبووی ١٩٤٥، گینیا) ژنەچالاکوانی مافەکانی ژنانی گینیایە، دامەزرێنەری یەکێتیی ڕیڤەر مانۆی ژنانە بۆ پێکھێنانی تۆڕێکی ئاشتی (REFMAP).
ژیان
ھەدجە لە ساڵی ١٩٤٥ لەدایکبوو، باوکی سەربازبووە لەژێر دەسەڵاتی ئەحمەد سیکۆ تۆرێ. ھەدجە خوێندنی دەرمانسازی تەواوکرد لە ئەڵمانیا. لە ساڵی ١٩٧٠، ناوبراو دەگەڕێتەوە بۆ گینیا لەیەکێک لە کۆلێجەکان وانەی دەگووتەوە، ئەمەش بەرلەوەی ببێتە جێگری بەڕێوبەری بەشی ھەناردەکردەکردن لە وەزارەتی بازرگانی دەرەوە. لە ساڵی ١٩٩٦، دەبێتە وەزیری کارووباری کۆمەڵایەتی و گەشەپێدانی ژنان و منداڵان.
لە ساڵی ٢٠١٠، ھەدجە تەنھا ژن بوو لەنێو ٢٤ کەسایەتی کاندیدکراو بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی گینیا. لەماوەی ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٧ بووە سکرتێری گشتی REFMAP.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥ پۆل:چالاکوانی مافەکانی ژنان لە گینیا
جیم ھۆپەر (شتە نامۆکان)
جیم ھۆپەر کەسایەتییەکی خەیاڵی زنجیرەی نێتفلیکسی خەیاڵی زانستیی ترسناکی شتە نامۆکانە. ئەو سەرۆکی پۆلیسە لە ھۆکینس، ئیندیانا، کە، بەدرێژایی سێ وەرزی یەکەم، لە ڕوداوە نامۆکانی شارەکە دەکۆڵێتەوە. ھۆپەر لەلایەن دەیڤد ھاربەرەوە بەرجەستەکراوە.
ژیاننامەی کەسایەتی خەیاڵی
جیم ھۆپەر، کە نازناوی«ھۆپ»ە، سەرۆکی وێستگەی پۆلیسی ھۆکینسە. ھۆپەر زۆریبەی ژیانی لە ھۆکینسدا بەسەر بردووە، و دواناوەندی لەگەڵ جۆیس بایەرس و بۆب نیوبیدا تەواوکردووە. زۆرینەی کاتەکانیش بە «شێریف ھۆپەر» بانگی دەکەن، بەڵام ئەمە پلەوپایەی ڕاستیی نییە. ھۆپەر ھاوسەرگیری کردووە و کچێکیشی بووە، سارا. بەڵام جیابوونەتەوە دوای ئەوەی کچە بچووکەکەی بەھۆی شێرپەنجەوە کۆچی دوایی دەکات، کە وای لێدەکات گیرۆدەی خواردنەوە و خواردنی حەپ ببێت لە خەم و پەژارەدا. چەند ساڵێک دوای مردنی سارا، دەبێت بە لێکۆڵەری کوشتن کاری لە نیو یۆرک سیتی. دوای مانەوەی لە نیو یۆرک بۆ ماوەیەکی زۆر، دەگەڕێتەوە بۆ ھۆکینس. لەکۆتاییدا، زیاتر بەرپرسیار دەبێت، بە ڕزگارکردنی ویڵ بایەرس و ھەڵگرتنەوەی ئیلێڤن وەک کچی خۆی. لە وەرزی سێیەمدا، ھەوڵ دەدات کە پەیوەندی نێوان ئیلێڤن و مایک کۆتایی پێبێنێت لەبەرئەوەی، بەڕای ئەو، پەیوەندییەکەیان زۆر بەخێرایی دەجووڵێت، کاتێک ھۆپەر خۆی دەکەوێتە داوی خۆشەویستییەوە لەگەڵ جۆیس.
وەرزی یەکەم
لە وەرزی یەکەمدا، ھۆپەر پۆلیسێکە لە ھۆکینس، ئیندیانا، کە ھۆگری خواردنەوە و جگەرەکێشان بووە. لەلایەن ھاوپۆلی پێشوویەوە، جۆیس بایەرس، سەردانی دەکرێت، کە پێی دەڵێت کە کوڕەکەی، ویڵ، ونبووە. جۆیس بە ھۆپەر دەڵێت کە پەیوەندییەکی تەلەفۆنی بۆ ھاتووە و گوێی لە ھەناسەدانی ویڵ بووە. ھۆپەر باوەڕی پێناکات بەڵام دان بەوەدا دەنێت کە سووتانی تەلەفۆنەکە بەھۆی زۆربوونی کارەباوە سەیر دیارە. ھۆپەر بەدرێژایی وەرزەکە بۆی دەردەکەوێت کە پیلانی شاراوە ھەیە لە تاقیگەی ھۆکینسدا و ئەو کاریگەرە لە ئەرکی دۆزینەوە و ڕزگارکردنی ویڵ. دوای مردنە بەرچاوەکەی ئیلێڤن، ھۆپەر لە دارستانەکاندا دەبینرێت کاتێک کەمێک خواردن و ئێگۆ بەجێدێڵێت، خواردنە دڵخوازەکەی ئیلێڤن.
وەرزی دووەم
لە دیمەنێکی ڕابردوودا، ئیلێڤن لە سەراوژێر ھەڵدێت لەڕێی دەروازەیەکی بچووکەوە، بەڵام ناچار دەبێت کە لە خانووچکەکەی ھۆپەردا خۆی حەشار بدات لەبەر ئەندامانی حکوومەت. ھۆپەر چوونەدەرەوەی لێ قەدەغە دەکات و ڕێ بەکەس نادات بە شوێنەکەی بزانێت. لە دەمی ئێستادا، منداڵان خۆیان بۆ ھاڵۆوین ئامادە دەکەن. ئیلێڤن داوا لە ھۆپەر دەکات کە ڕێی پێبدات بچێت بۆ نوقڵ کۆکردنەوە بەڵام ھۆپەر پێداگری دەکات کە نەچێت و بە شاراوەیی بمێنێتەوە. ھۆپەر دەست دەکات بە لێکۆڵینەوە لە چەند زەوییەکی کولەکە کە بێ ھۆکارانە دەڕزێن. پەیوەندی خۆی و ئیلێڤن تێکدەچێت بەھۆی گۆشەگیرییەکەوە و خراپتریش دەبێت کاتێک ھۆپەر وایەری تەلەڤیزیۆنەکە دەبڕێت. ھۆپەر و جۆیس چاودێری سەردانەکانی ویڵ دەکەن بۆ تاقیگەی ھۆکینس و دەردەکەوێت کە ھێشتا کاریگەرییەکانی سەراوژێری بەسەرەوە ماوە. دواتر ھۆپەر لە چەند تونێلێکی ژێرزەمیندا دەگەڕێت بەتەنیا و ڕەگی بوونەوەرەکانی سەراوژێر دەدۆزێتەوە و ھێرشی دەکرێتە سەر، و دواتر ڕزگاری دەکەن. ھۆپەر دووبارە دەبێتە کەسی سەرەکی بۆ دۆزینەوەی نھێنی دێمەدۆگ و ڕزانی کولەکەکان، و لە ئەنجامدا ئیلێڤن دەبات بۆ ژێرزەمینی تاقیگەی ھۆکینس. دوای کاردکردنێکی نزیک لەگەڵ ئیلێڤن بۆ داخستنی دەروازەکە، ھۆپەر ئیلێڤن ھەڵدەگرێتەوە وەک کچی یاسایی خۆی.
وەرزی سێیەم
لە سەرەتای وەرزی سێیەمدا، ئیلێڤن و مایک حەوت مانگ دەبێت خۆشەویستن، کە ھۆپەر دڵتەنگ دەکات، کە بێزارە کە ئێڵ و مایک ھەمیشە پێکەوەن، و ھەموو کاتەکانیان بە ماچکردن بەسەر دەبەن. کاتێک ھۆپەر دۆخەکە بۆ جۆیس باس دەکات، جۆیس پێشنیاری ئەوە دەکات کە لەگەڵیاندا دابنیشێت و بە ھێمنی دەربارەی ھەستەکانی خۆی بدوێت. ئەمە تێکدەچێت کاتێک مایک شێلگیر نییە دەربارەی دۆخەکە، و ئەمەش وا لە ھۆپەر دەکات کە ھەڕەشەی لێبکات تا لە ئیلێڤن دوور بکەوێتەوە، گەرنا پەیوەندییەکەیان کۆتایی پێ دێنێت.
قسەکردنەکانی ھۆپەر لەگەڵ جۆیس پەیوەندییەکەیان نزیکتر دەکاتەوە، و وا لە ھۆپەر دەکات کە جۆیس بانگێشت بکات بۆ ژوانێک. جۆیس ژوانەکە لەدەست دەدات و ھۆپەر دواتر دەزانێت کە کاتی لەگەڵ بەڕێز کڵاڕکدا بەسەر بردووە، مامۆستای زانستی قوتابخانەکە، کە پرسیاری کردووە بۆچی موگناتیسی ساردکەرەوەکەی موگناتیسمیان لەدەستداوە، و بەھۆیەوە ھۆپەر ھەست بە بەخیلی دەکات. جۆیس لە ھۆپەر دەپاڕێتەوە کە بیباتەوە بۆ تاقیگەی ھۆکینس کە چۆڵکراوە بۆ ئەوەی بزانێت کە ھیچ کام لە ئامێرەکان لەکاردایە؛ کاتێک لەوێن، ھۆپەر ھێرشی دەکرێتە سەر لەلایەن جێبەجێکارێکی ڕووسییەوە بەناوی گریگۆری. چونکە ھۆپەر پێشتر گریگۆری لە نوسینگەی شارەوانیدا بینیوە، یەخەی شارەوان کڵاین دەگرێت دەربارەی گریگۆری، بۆی دەردەکەوێت کە بەرھەمھێنەرانی مۆڵی ستارکۆرت، کە گریگۆری کاریان بۆ دەکات، چەند موڵکێکی دیکەیان کڕیوە لە ھۆکینس. ھۆپەر و جۆیس سەردانی چەند دانەیەکیان دەکەن، یەکێکیان وەک پێشی تاقیگە ڕووسییەکە وایە. پێش ئەوەی گریگۆری ھێرشیان بکاتە سەر، ھۆپەر و جۆیس دکتۆر ئەلێکسی دەگرن، کە یەکێکە لە زانا ڕووسییەکان و لەوێ کاردەکات، وەک بارمتە و لەدەست گریگۆری ھەڵدێن. ھۆپەر و جۆیس ئەلێکسی دەبەن بۆلای مورەیی بیردۆز دانەر بۆ ئەوەی یارمەتیان بدات لە وەرگێڕانی قسەکانی ئەلێکسی، و دواتر ئەلێکسی پێیان دەڵێت کە حەشارگەیەکی نھێنی ڕووسی ھەیە لەژێر مۆڵەکەدا کە تێیدا زانا ڕووسییەکان ھەوڵی کردنەوەی دەروازەیەک دەدەن بۆ سەراوژێر. ئەلێکسی بە مورەیش دەڵێت کە چۆن دەتوانن دەروازەکە ڕابگرن.