cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ھیوا قادر
سەرەتای نوسین
دوای گەیشتنی بۆ وڵاتی سوید بەرھەمەکانی تری وەک کتێب بڵاوکردەوە و لەم ساڵانەی دواتریشدا لە کوردستان ھەندێک لە کتێبەکانی دی چاپکردن، ئێستا نزیکەی بیست کتێبێکن لەکایەی ئەدەبی جیاوازی وەک شیعر، ڕۆمان، سەفەرنامە، ئەدەبی منداڵان، وتار و چاوپێکەوتن، وەرگیڕانی ئەدەبی و فیکری لەزمانی سویدییەوە ھتد … وێنۆک|ھیوا قادر
لایەنگریی سیاسی
ھیوا قادر لە ڕابردوودا لایەنگری پاسۆک بووە کە لە دەھەکانی ۷۰ و ۸۰ چالاک بوو. ھەڵویستەکانی ئەم حیزبە زۆر بە پارتی دیموکراتی کوردستان نزیک بوو. برایەکی ھیوا قادر بەناوی ئاری قادر ئەندامی پاراستن و لە ھێزە ئەمنییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھیوا قادر پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:زیندووان پۆل:وەرگێڕەکانی سوێدی–کوردی پۆل:نووسەرانی کوردیی ناوەندی پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی
جۆی لۆفتھاوس
جۆی لۆفتھاوس (لەدایک بووی ١٤ ی شوباتی ١٩٢٣ ، ١٥ ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧) فڕۆکەوانێکی بەریتانی بوو کە چووبوە پاڵ گوێزەرەوە (Auxiliary) وەکوو فرۆکەوانێکی سەرەتایی لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٣، فرۆکەوانی تەیارەی جۆری (Spitfires) بوو
سەرچاوەکان
پۆل:فڕۆکەوانانی ژن پۆل:ژنە فڕۆکەوانە بەریتانییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣ پۆل:مردووانی ٢٠١٧
فریال ئەدھەمی
فریار ئەدھەمی (بە ئینگلیزی:Firyal Al-Adhamy) ھونەرمەند و بەرھەمھێنەری خشل و جلو بەرگ و بەھرە لە کاری چنین و دارتاشی و کارە مێژوویەکانەکان، لەدایکبووە لە بەغداد.
ژیان و کار
لە بەغداد لە سالی ١٩٥٠ لەدایکبووە، فریار دەستی بە کارکردنی ھونەری کرد وەک خولیایەک ، کاری دەستی ، خشل ، جل و بەرگی فەرمی ، دروستکردن و چنینی جلوبەرگ، دارتاشی، ھەموو کارەکانی سەرەنجی کلتوری مێژوویی عێراقی ڕاکێشا دواتر کە ھەنێک لە گواسترانەوە بۆ مۆزەخانە
ئەگەرچی لە زانکۆی بەغداد خوێندوویەتی بەڵام ھونەرەکانی نەخوێندووە بەڵکو خۆی فێرە ھونەرەکان کردووە ئامانجەکانی لە دوبارە بەرھەم ھێنانی شتە مێژوویەکان و ھێشتنەوەیان بووە لە عێراق
دواین کۆکراوەی فریال ،پۆستکاردی میزۆپۆتامیا بووە، وە زۆر خەمبار بووە بە تاڵانیەکەی ساڵی ٢٠٠٣ بۆ سەر مۆزەخانەی بەعداد ھەروەھا بەشداری لە کارەکانی بەتەنھا و بە گروپیش بووە، لە لەندەن و کەنداوی فارس
کار
فریال رۆمانێکی نوسیوە و کتێبێکی بڵاو کردۆتەوە کە کۆکراوەی شعرەکان و وێنەکانی بووە
تێبینیەکان
<references group="" responsive="1">
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠ پۆل:ھونەرمەندە عێراقییەکان پۆل:ھونەرمەندە ئافرەتە عێراقییەکان پۆل:ھونەرمەندە ئافرەتە بەریتانییەکان پۆل:ھونەرمەندانی بەغدا پۆل:ژنە ھونەرمەندە بەریتانییەکان پۆل:ژنە ھونەرمەندە عێراقییەکان
مەدام توسو
وێنۆک|ڕووی دەرەوەی کۆشکی مەدام توسو لە لەندەن. مەدام توسو (بە ئینگلیزی: Madame Tussauds) مۆزەخانەی مۆمییە لە لەندەن، کە چەندین پەیکەری مۆمی کەسایەتییە ناسراوەکانی جیهانی لێیە. کەسایەتییەکانیش مێژوویی، پاشا و سیاسییەکان، ئەستێرەی فیلمەکان، یاریزان لێیە. مەدام توسو ناوەندێکی گەشتیارییە بۆ شاری لەندەن.
جگە لە لەندەن لقی لەچەندەها شار لە ولاتە جیاجیاکانیش کردۆتەوە لەوانە ئەمستەردام، هۆنگ کۆنگ، شانگھای، نیویۆرک، بەرلین و لاس ڤێگاس.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شێوەزاری وتارەکانی ویکیپیدیا
بیالا
بیالا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ڕوسێ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٠٬٠٠٦ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڕوسێ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
مێرسێدس بێنز جۆری-ئەی
مێرسێدی بێنزی کڵاسی ئەی، ئۆتۆمبێلێکی پتەوی ئەڵمانییە، کۆمپانیای مێرسێد بێنز. یەکەم مۆدێلێ لەساڵی (۱۹۹۷) بەرهەمهاتووە. یەکەمین جۆری ئۆتۆمبێلەکە جۆری (W168) بووە. وە دووام جۆری مۆدێلی (W169)ێ و جۆری سێیەمی (w176) بوو کە لە ساڵی ٢٠١٢ دا بڵاو کرایەوە.
بەستەر
مێرسێدس بێنز
سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠١٠
سەروەریی یاسا
سەروەری یاسا فەلسەفەیەکی سیاسییە کە تێیدا ھەموو ھاووڵاتیان و دامەزراوەکانی وڵات، ویلایەت، کۆمەڵگا، لەژێر کاریگەری یەک یاسادا دەبن، لەناویدا دامەزرێنەرانی یاسا و سەرۆکەکانی
سنکێ
سنکێ گوندێکە، کەوتووەتەناحیەی چوارتا(ناوەند)، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
سەروەریی یاسا
مافی یەکسانبوون لەبەرامبەر یاسادا، یان پارێزگاریکردنی یەکسان لەلایەن یاساوە وەک ئەوەی کە زۆر جار بەم شێوەیە دای دەڕێژن. بۆ ھەر کۆمەڵگەیەکی دیموکراتی دادپەروەر شتێکی بنچینەیی و سەرەکییە. جا دەوڵەمەند بیت یان ھەژار، نەتەوەی زۆرینە بێت یان کەمینەیەکی ئایینی بیت، ھاوپەیمانێکی سیاسی دەوڵەت بێت یان ڕکابەربێت. ھەموو شایستەی پارێزگاریکردنی یەکسانن لەبەرامبەر یاسادا. دەوڵەتی دیموکراتی ناتوانێت زامنی ئەوە بکات کە ژیان بەیەکسانی مامەڵە لەگەڵ ھەموو کەسێک دەکات، و دەوڵەت ھیچ لێپرسراوییەتییەکی بەسەر نییە تا ئەنجامی بدات. ھەرچۆنێک بێت، شارەزا لەبواری یاسای دەستووری جۆن پز فرانک نوسیویەتی کە «لە ژێر ھیچ بارودۆخێکدا دەوڵەت نابێت ھیچ نایەکسانییەک بسەپێنێت، پێویستە داواکراوبێت بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ھەموو خەڵکی خۆی بە یەکچاو و بەیەکسانی.» ھیچ کەس نابێت لەسەرەوەی یاسا بێت، لەکاتێکدا یاساش دوای ھەموو شتێک دەستکاری خودی خەڵکە نەوەک شتێک بێت بەسەریاندا سەپێندرابێت. ھاووڵاتیانی دیموکراسییەت بە ملکەچی یاسا دەبن چونکە ئەوان دان بەمە دادەنێن و ئەیزانن، کە بە شێوەیەکی ناراستەوخۆ، ئەوان ملکەچن بۆ خودی خۆیان بەو پێیەی ئەوان بۆ خۆیان دروستکەری یاساکەن. کاتێک یاساکان دادەمەزرێن لەلایەن خەڵکەوە کە دواتر پێویستە بۆ خۆیان گوێڕایەڵی یاساکان بن ئەوا ھەم خزمەت بە دیموکراسییە ت و ھەم بە یاساش دەکات. یاسا؛
سنکێ
جوگرافیا
سنکێ لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی وەڕاز و لە باشوور لەگەڵ گوندی واژە و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی باخی ئاشی و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خێوەتە، شارباژێڕ.
سەروەریی یاسا
تاکتیکێکی باوی سەرکوتکاری ئەوەیە کە ڕکابەرانی حکوومەت بە خیانەتکاری تۆمەتباربکەن. لەبەر ئەم ھۆیە، پێویستە تاوانی خیانەتکردن زۆر بە وریایییەوە دیاریبکرێ لە ڕووی پێناسەکردنییەوە بۆ ئەوەی وەک چەکێک بۆ کپکردنەوەی دەنگی ڕەخنەگرتن لە حکوومەت بەکارنەھێنرێت. ھیچ کام لەم پێوەندانە مانی ئەوەنادات کە دەوڵەت دەسەڵاتی بەدەستەوە نییە بۆ ئەوەی یاساکان بچەسپێنێت و سەرپێچیکاران سزابدات. بە پێچەوانەوە، سیستەمی دادپەروەری تاوانکاری لە کۆمەڵگایەکی دیموکراتیانە تا ئەو ڕادەیە کاریگەر دەبێت کە بەڕێوەبردنی سیستەمەکە لەلایەن خەڵکەوە بڕیاری لەسەر دەدرێت بۆ ئەوەی دادپەروەر و پارێزەری مافەکانی تاک، و بە ھەمان شێوەش پارێزەری بەرژەوەندییە گشتییەکان بێت. دادوەران یان ئەوەتا دادەمەزرێنرێن یان ھەڵدەبژێردرێن، و یان بۆ ماوەیەکی دیاریکراو یان بۆ ماوەی ژیانیان ئەو پۆستە وەردەگرن. ھەرچۆنێک بێت ئەوانە کەسانی ھەڵبژێردراون، زۆر گرنگە کە ئەمانە کەسانی سەربەخۆبن لە دەسەڵاتە سیسایەکانی نەتەوە بۆ ئەوەی بێلایەنی خۆیان بسەڵمێنن. ناکرێت دادوەران لەبەر ھۆکاری پروپوچ یان سیاسی پوخت لەکار لاببرێن، بەڵکو تەنھا لەبەر تاوان ئەنجامدانی ترساناک و بەدکاری ترسناک… لەو کاتەشدا تەنھا لە ڕێگەی ڕێوشوێنی ڕەسمی، وەک تاوانبارکردن (ھێنانەوەی تۆمەت لە دژیان) و دادگاییکردنی لە دەسەڵاتی یاسادانان.
سەروەری یاسا مانی وایە حکوومەت ناتوانێت دەسەڵاتەکانی خۆی پیادەبکات تەنھا بە گوێرەی یاسای نووسراو نەبێت کە بە تێپەڕبوونی بە ڕێوشوێنی توندوتۆڵدا داڕێژرابن. ئامانجیش لەمە گەیشتنە بە پرەنسیپی پارێزگاریکردن لە دژی بڕیارە زۆردارەکییەکان لە حاڵەتە تاکەکەسییەکاندا.
سنکێ
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سەروەریی یاسا
بنەما گشتییەکان
ڕەنگە ڕوونترین لێکدانەوە بۆ چەمکی سەروەری یاسا بدۆزینەوە لەو یاسای کۆمۆنوێڵز، کە البرت فین دایسی لە دەروازەی یاسای دەستووردا لە ساڵی ١٩٥٨ نووسیویەتی دەڵێت: «ھەموو بەرپرسێک لە سەرۆک وەزیرانەوە بگرە تا دەگاتە پۆلیس یان فەرمانبەرێکی ئاسایی کۆکەرەوەی باج ھەمان بەرپرسیاریتیان ھەیە وەک ھەر ھاوڵاتییەکی تر لەبەرامبەر ھەر کردەوەیەک کە ئەنجامی دەدەن بەبێ بوونی پاساوێکی یاسایی؛ و راپۆرتەکان پڕن لەو حاڵەتانەی کە تێیدا بەرپرسان پەلکێشی بەردەم دادگاکراون و سزایان بەسەردا سەپێندراوە—وەک تاکەکەس--- لەئەنجامی ئەو کارانەی کە ئەنجامیانداوە بە سیفەتی فەرمی تێیدا دەسەڵاتە یاسایییەکانی خۆیان بەزاندووە.»
لەبەر ئەوە، ئەوانەی کە یاساکان دادەنێن و جێبەجێیاندەکەن بۆ خۆیان ناچار پێیانەوە پەیوەست بن و لە یاسای ئەمریکی بە ناوبانگترین شرۆڤە بۆ ھەمان پرەنسیپ جۆن ئادەمز دای ناوە لە دەستووری کۆمنوێڵز ماساشوسیتس ئەمەش لە دەروازەی ڕوونکردنەوە پرەنسیپی جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان: «لقی یاسادانان لەم حکومەتی کۆمۆنوێڵز ھەرگیز دەسەڵاتە جیبەجێکارییەکان و دادگەرییەکان یان ھەردووکیان پیادەناکات: و بە ھەمان شێوەش لقی جێبەجێکردن ھەرگیز دەسەڵاتە یاسادانانییەکان و دادگەرییەکان یان ھەر کامێکیان پیادە ناکات: و لقی دادگەری ھەرگیز دەسەڵاتەکانی یاسادانان و جێبەجێکردن پیادەناکات: ئامانج لەمە ئەوەیە کە حکومەت حکومەتی یاسا بێت نەوەک حکومەتی تاکەکەسەکان بێت.»
دستور ماساشوسیتس، بەشی یەکەم، ماددە XXX (١٧٨٠)
دەستەواژەی دواھەمین «ئامانج لەمە ئەوەیە کە حکومەت حکومەتی یاسا بێت نەوەک حکومەتی تاکەکەسەکان بێت» دادگای باڵای ئەمریکی و دادگا باڵاکانی ھەریەک لە ویلایەتەکان پێیان وەرگرتووە. چەمکی سەروەری یاسا بەگشتی پەیوەندیدارە بە ھەندێک چەمکی ترەوە وەک: Nullum crimen, Nulla poena sine praeia lege poenali، دانەڕتنی یاسایەک کە کاریگەری لەسەر ئەو ڕووداوانەی پێش دەرچوونی خۆی ھەبێت (اپر ڕجعی). گریمانەکردنی بێ تاوانی – «ھەموو کەسێک بێ تاوانە تاوەکو پێچەوانەی ئەمە نەسەلمێندرێت.» ھەنگاونانی دووجا – تاکەکەسەکان تەنھا یەکجار سزادەدرێن بۆ ھەر تاونێکی دیاریکراو. دەکرێت ڕێگە بە دووبارە دادگاییکردنەوە بدرێت یان نەدرێت لەسەر بنەمای بەردەستبوونی بەڵگەی تری نوێ. یەکسانی یاسایی—ھەموو تاکەکان ھەمان مافیان ھەیە بەبێ جیاوازیکردن لەسەر بنەمای پێگەی کۆمەلایەتی، ئایین، ھەڵویستی سیاسی و شتی لەم شێوەیە؛ و بەم شێوەیە وەک چۆن مۆنتسکیۆ گووتی واتە «پێویستە یاسا وەک مردن وابێت کە لەکەس نابورێت.» Habeas Corpus – زاراوەیەکی لاتینییە مانای و داوای چاوخشاندنەوە بکات بە «پێویستە جەستەیەکت ھەبێت» دەگەیەنێت. مافی ھەموو کەسێکە کە دەستگیردەکرێت پێی ڕابگەیەنرێت کە ئەو تاوانە چییە کە پێی تۆمەتبارکراوە؛ و مافی ئەوەی ھەیە داوابکات لەلایەن دەسەڵاتێکی دادگەرییەوە چاو بە زیندانیکردنەکەیدا بخشێنرێتەوە. پێویستە ئەو دەستگیرکراوانەی کە بە شێوەیەکی نایاسایی دەسگیرکراون ئازادبکرێن.
چەمکە «سەروەری یاسا» بۆ خودی خۆی ەیچ شتێک لەخۆوە ناگرێت لەبارەی دادپەروەری یاساکان، بەڵکو زۆر بە سادەیی ئەوە ڕووندەکاتەوە چۆن سیستەمی یاسایی پارێزگاری لە یاساکان دەکات؛ و لە دەرئەنجامی ئەوەش دەکرێت ولاتانێک ھەبن کە نا دیموکراسەی بن ڕێز لە مافەکانی مرۆڤ نەنێن و سەروەری یاساش تیایاندا ھەبێت و دەکرێت تیاشیاندا نەبێت، ئەمەش حاڵەتێکە کە زۆران دەڵێن دەکرێت بەسەر سیستەمە دیکتاتۆرییە نوێکاندا جێبەجێبکرێت. سەرەڕای ئەوەش «سەروەری یاسا» بە مەرجێکی پێشینە دادەنرێت بۆ دیموکراسییەت، سەروەری یاسا بووە بە بنەمایەکی باو بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ مافەکانی مرۆڤ لە نێوان ئە وڵاتانەی وەک کۆماری چین و ڕۆژاوا.
سەروەری یاسا نموونەیەکی باڵای (مپل ئاعلا) کۆنە و ئەرستۆ یەکەم کەس بووە کە وەک سیستەمێک لە یاسای ڕەسەن لە سیستەمی سروشتی باسی کردووە؛ و تا ئێستاش ئەم نموونە باڵایە گرنگییەکەی خۆی لەدەست نەداوە وەک نموونەیەکی باڵای پێوەریانە، ھەتاوەکو لەگەڵ بەردەوامبوونی ھەوڵی نەپچڕاوەی ڕۆشەنبیران بۆ دانانی پێناسەیەکی دیاریکراو بۆی. لە فەلسەفەی سیاسی چینی لە بارەی سەروەری بێلایەنانەی یاسا تایبەت بە پەیوەست بوون بە یاساکانەوە ھاتووە، سروشتی گشتگیریانەی ئەو سیستەمانەی کە بووە ھۆی ھێنانە کایەوەی ئەم فەلسەفەیە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر بیری سیاسی چینی بەجێھێشت کە بە لایەنی کەم بەرجەستەی پەیوەندییە ڕەوشتییە تاکەکەسییەکان لەسەر پەیوەندییە یاسایییە بابەتی و نا تاکەکسییەکاندا بەرجەستەدەکاتەوە. سەرەڕای ئەوەی ئیمبراتۆرەکانی چین ملکەچی یاساکان نەبوون، بەڵام بینیان کە پێویستە بە گوێرەی ڕێوشوێنی ڕێکخراو کاربکەن لەبەر چەند ھۆیەک پەیوەندیدار بە سیاسەتی بەڕێوەبردنی دەوڵەت.
ڕەخنەکان
لەو کاتەی کە دەبینین کۆک بوونێک لە نێوان چین و ڕۆژاوادا ھەیە لەسەر ئەوەی کە سەروەری یاسا شتێکی باشە، ناکرێت ئەوە بە ڕاستییەکی سەلمێندراو و وەرگیراو لەسەر ئاستی جیھانی وەربگرین. ھەندێک حکوومەتی شیویعی، لە ناویشیاندا چین لەسەردەمی شۆڕشی ڕۆشنبیریدا، تا ڕادەیەک نێگەتیڤانە بوون سەبارەت بە بیرۆکەی سەروەری یاسا و پاساوەکانی ئەمەش لەبەر ئەوەی گوایە بیرۆکەی سەروەری یاسا لەگەڵ ململانێی چینایەتیدا دژییەکە. سەرباری ئەوەش بەرھەڵستیکردنی سەروەری یاسا لە زۆر لە دەوڵەتە گشتگیر (شومولی) و فاشیستەکان ھەیە. سیاسەتی ئاشکرای ئەم حکوومەتانە، وەک چۆن لە ئەڵمانیای نازی وابوو، خۆی لە ھێشتنەوەی گەڵ لە ترسێکی بەردەوام دەبینێتەوە لە حکوومەت. چەند ڕەخنەیەک بۆ سەروەری یاسا سەریان ھەڵدا. یەکەمیان بریتییە لەوەی کە جەختکردنەوەی مرۆڤ لەسەر ئەو ڕێوشوێنە پەیڕەوکراوانەی دروستکردنی یاساکان وای لێدەکات ئاگای لە سەیرکردنی ناوەڕۆکی یاساکان و دەرئەنجامەکانی نەبێت. ڕەخنەکەی تر، کە بیرمەندە ناسراوەکان باسیان لێوەکردووە، بریتییە لەوەی بەپێی گووتەی ئەوان چەمکی سەروەری یاسا شتێکە زیاتر نییە لە پەیڕەوێک کە چینە فەرمانڕەواکان بەکاریدەھێنن بۆ پاساو ھێنانەوە بۆ فەرمانڕەوایەتییەکانیان، چونکە ئەو چینە فەرمانڕەوایانەن کە بڕیاردەدەن کە چ یاسایەک دەبچێت و چ یاسایەکیش دەرنەچێت (واتە بە مانایەکی تر پاساوای ڕەخنەگران لەوە خۆی دەبینیتەوە کە سەروەری یاسا لە ڕاستیدا بریتییە لە سەروەری ئەو کەسانەی کە یاسایەکان دەردەکەن یان دەیانگۆڕن) ڕەخنەیەکی تریش ھەیە دەڵیت سەروەری یاسا جەخت لەسەر نەھێشتنی کردارە زۆردارەکییەکان دەکاتەوە، و لە ھەمانکاتیشدا ڕەوایەتی بە ەموو ئەو شتانەش دەدات کە بۆ ئەم مەبەستە جێبەجێدەکرێن «بەگوێرەی یاسا» ھەتاوەکو زۆرینەی خەڵکیش دژ بەم رێوشویًَنانە بن.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شێوەکانی حکوومەت پۆل:شۆپپارێزی پۆل:چەمکەکانی یاسا پۆل:لیبرالیزم پۆل:فەلسەفەی یاسا پۆل:یاسای دەستووری پۆل:سیاسەت
بڕیارنامەی ٧٤٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٤٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی ئازاری ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ سۆمالیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٦٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:سۆماڵیا لە ١٩٩٢ پۆل:سۆمالیا لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سۆماڵیا
جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤
جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤ پاڵەوانیەتی ژمارە پێنجەمە لەجامی جیھانیی فیفایە کە لەوڵاتی سویس بەڕێوەچوو، ماوەی پاڵەوانیەتییەکە ١٥ی حوزەیران تاکوو ٤ی تەممووزی ١٩٥٤ی خایاند، تێیدا ١٦ ھەڵبژاردەی نیشتیمانی بەشدارییان تێداکردبوو، تێیدا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیای ڕۆژاوا بووە پاڵەوانی پاڵەوانییەتییەکە دوای بردنەوە بەئەنجامی ٢-١ بە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھەنگاریا، لەم پاڵەوانییەتییە لەکۆی ١٦ یاری ١٤٠ جار گۆڵ ھەژێنراوە بەڕێژەی بۆ ھەریاریەک زۆرتر لە ٥ گۆڵ کراوە وە یاریکەری ھانگاری ساندڕۆ کۆشیتش بووە گۆڵکاری خوولەکە  بە تۆمارکردنی یازدە گۆڵ.
بەشداربوان
پۆل:پاڵەوانیەتییەکانی جامی جیھانی فیفا پۆل:جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤ پۆل:جامی جیھانیی فیفا
ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢١ لە بەغداد
پارێزگای بەغداد لە ھەڵبژاردنی پێشوەختەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بە ٤ ملیۆن و ٩٩٩ ھەزار و ٧٤٢ دەنگدەر بەشداریکرد، کە تێیدا ١ ملیۆن ٦٩٤ ھەزار و ٥٠١ دەنگدەر بەشدارییان کردووە بۆ ھەڵبژاردنی ٦٩ نوێنەر.
لە کۆتای پێکھاتەکان، بەغداد خاوەنی ٢ نوێنەرە، کە کۆتای پێکھاتەی مەسیحی و سابیئەیە.
ئەنجامی کۆتایی
{{legend|#14db14|سەرکەوتووە بە شێوەی ئاسایی}} {{legend|orange|سەرکەوتووە بەھۆی کۆتا}}
بەڕووی کوردی
250px|وێنۆک|بەڕووی کوردی، [[مەریوان، ڕۆژھەڵاتی کوردستان (چیاکانی زاگرۆس)]] بەڕووی کوردی یان بەڕووی زاگرۆس (بە ئینگلیزی: Brant's oak ، ناوی زانستی: Quercus brantii) جۆرێکی بەڕووە، کە لە کوردستان و ھەندێک ناوچەی دیکەی ڕۆژھەڵاتی ناوینەوە ھەیە.
ئەم دارە زیاتر لە نیوەی دارستانەکانی چیاکانی زاگرۆس پێکدێنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان پۆل:بەڕوو
زینەدین زیدان
زەینەدین زیدان (بەفەڕەنسی: Zinédine_Zidane) ناسراو بە "زیزۆ" (٢٣ی حوزەیرانی ١٩٧٢) یاریزانی پێشووی تۆپی پێ. بەیەکێک لەباشترین یاریزانەکانی مێژوو دادەنرێت. زێدان یاری درووستکەرێکی ناوەڕاستبوو بەھۆی تەکنیک و باشی کۆنتڕۆڵکردنی تۆپ دەناسرایەوە. زێدان یاری بۆ یانەکانی کان و بۆردۆی فەڕەنسی، یۆڤانتۆسی ئیتالی وە ڕیاڵمەدریدی ئیسپانی کردوە. لەسەر ئاستی یانەکان، زێدان براوەی دوو خوولی ئیتالییە لەگەڵ یۆڤانتۆس، ئەمەش بەرلەوەی لە ساڵی ٢٠٠١ بەبڕی ٧٧٫٥ میلیۆن یۆڕۆی پەیوەندی بکات بەیانەی ڕیاڵمەدرید کە ڕیکۆردی جیھانی بوو بۆ کڕینی یاریزانێک. لە ئیسپانیا، زێدان خوولی ئیسپانی وە جارێکیش خوولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای بردەوە لە ساڵی ٢٠٠٢ کە لەیاری کۆتایی گۆڵێکی بەقاچی چەپی تۆمارکرد و بەیەکێک لەجوانترین گۆڵەکان دادەنرێت لەم پاڵەوانیەتییە. جگەلەوانەش بووەتە براوەی ئینتەرناسیۆنال کەپ و جامی سووپەری ئەورووپی.
زێدان چەندین دەستکەوتی دیکەی تاکەکەسی بەدەستھێناوە، لەوانە ناوی لەلیستی باشترین یاریزانەکانی ١٩٩٨، ٢٠٠٠ و ٢٠٠٣ی فیفادا ھاتووە. لە ساڵی ۱۹۹٨، خەڵاتی باڵۆندۆری بردەوە. لە ساڵی ١٩٩٦، باشترین یاریزانی خوولی فەڕەنسی دیاریکرا. لە ساڵی ٢٠٠١، باشترین یاریزانی خوولی ئیتالی. لە ساڵی ٢٠٠٢، باشترین یاریزانی بیانی لە خوولی ئیسپانیا دیاریکرا. ساڵی ٢٠٠٤، زێدان ناوی لەلیستی فیفا ١٠٠ ھات کەلیستێک بوو لەلایەن یاریزان پێلێ دیاریکرا بۆ ١٠٠ باشترین یاریزانی تۆپی پێ کە لەژیاندان. زێدان لەو تەنیا ٨ یاریزانەیە کە توانیویەتی ببێتە براوەی جامی جیھانی، خوولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا وە ببێتە براوەی باڵۆندۆر. زێدان باڵیۆزی قەتەڕ بوو بۆ پێشبڕکێکردن بۆ میوانداریکردنی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢. سەرەنجام قەتەڕ سەرکەوتووبوو لەو پێشبڕکێیە و بووە یەکەمین وڵاتی عەرەبی کە میوانداری مۆندیال بکات.
لەدوای وازھێنان لەیاریکردن، زێدان بوون بەڕاھێنەری تۆپی پێی ھەڵبژارد. لەسەرەتادا بووە ڕاھێنەری یانەی لاوانی ڕیاڵمەدرید. بۆماوەی دووساڵ لەو ئەرکەی مایەوە تاکوو لە کانوونی دووەمی ٢٠١٦ بەفەرمی بووە ڕاھێنەری یانەی ڕیالمەدرید. لەماوەی دوو وەرز و نیویدا لەگەڵ ڕیالەمدرید، زێدان بووە براوەی خوولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا بۆ سێجار لەسەریەک، جارێکیش خوولی ئیسپانیا وە جامی سووپەری ئیسپانی. دووجاریش جامی جیھانیی یانەکان، سووپەری ئەورووپی. لە ساڵی ٢٠١٧، لەلایەن فیفا وە، بەباشترین ڕاھێنەری ساڵ دەستنیشانکرا. لە ئایاری ٢٠١٨، دەستی لەڕاھێنەرایەتی ڕیاڵمەدرید کێشایەوە. دواتر بەھۆی ئەنجامە خراپەکانی ڕیاڵمەدرید، لە ئازاری ٢٠١٩ گەڕایەوە بۆ پلەی ڕاھێنەری یانەکە.
ژیان
باوک و دایکی، ئیسماعیل و مەلیک، لە جەزائیرەوە بەرەو پایتەختی فەڕەنسا، پاریس گەشتییان کرد. باوکی بەرەو مارسیلیا گەشتی کرد چونکە کاری بەدەست نەکەوت لە پاریس. لە ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٧٢، زینەدین یەزید زیدان لە مارسیلیا، فەڕەنسا لەدایکبوو. زیدان پێنجەم مندالی دایک و باوکی بوو.
thumb|زێدان لەکاتی یاریکردنی بۆیانەی ڕیال مەدرید لە ساڵی [[٢٠٠٥.]]
گۆڵەکانی بۆ فەڕەنسا
کاری ڕاوێژکاری
لە ساڵی ٢٠٠٩ دوای ئەوە فلۆرەنتینۆ پیرێز ھەڵبژێردرا وەک سەرۆکی یانەی ڕیال مەدریدی ئیسپانی ناوبراو ھەستا بەدانانی زینەدین زێدان وەک ڕاوێژکاری یەکەمی خۆی وە بۆکڕینی یاریزان و بڕیارە چارەنووسازەکانیش بڕیاری زێدان وەردەگی
کاری خێرخوازی
لەدوای وازھێنانی لەیانە و ھەڵبژاردەکان زێدان کاری خێرخوازی ئەنجام دەدات لەڕێگای یاریکردن کە داھاتەکەی بۆ کاری خێرخوازی خەرچ دەکرێت
thumb|زێدان
وەک ڕاھێنەر
خولی ئیسپانی ساڵی ٢٠١٧ لەگەڵ ڕیاڵمەدرید:
سەرچاوەکان
پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:فیفا ١٠٠ پۆل:موسڵمانانی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٩٦ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٠ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤ پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا پۆل:براوەکانی باشترین یاریزانی تۆپی پێی جیھان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی لیگ ١ پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
سیامەند ڕەحمان
سیامەند ڕەحمان (لەدایکبووی ٢١ی ئازاری ١٩٨٨، شنۆ – مردووی ١ی ئازاری ٢٠٢٠) کێشھەڵگرێکی کورد بوو. سیامەند ڕەحمان لە کێبەرکێکانی پارالیمپیکی ٢٠١٢ی لەندەن و ٢٠١٦ی ڕیۆ توانی خەڵاتی زێڕ مسۆگر بکات و ڕێکۆردی پارالیمپیک بشکێنێت.
سیامەند لە ١ی ئازاری ٢٠٢٠ بەھۆی جەڵدەی دڵ مرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی شنۆ پۆل:مردووانی ٢٠٢٠ پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
جۆن مەککارتی
جۆن مەککارتی (John McCarthy؛ لەدایکبووی ١٩٢٧) زانای ئەمریکایی و شارەزای بواری زانستی کۆمپیوتەرە. ئەو داھێنەری زاراوەی Artificial Intelligence ( = ژیریی دەستکرد) -ە.
مەککارتی ساڵی ١٩٢٧ لە بۆستۆن لەدایک بووە. لە زانکۆکانی پرینستۆن و ستەنفۆرددا بیرکاریی خوێندووە و ساڵی ١٩٥١ دوکتۆرای وەرگرتووە. پاشان لە بواری زانستی کۆمپیوتەردا درێژەی بە خوێندن داوە و بووە بە مامۆستا و ھەروەھا سەرپەرشتیاری تاقیگەی ژیریی دەستکرد لە زانکۆی ستەنفۆرددا. ئەو گەلەک وتار و پەرتووکی لەسەر ژیریی دەستکرد و زانستی کۆمپیوتەر نووسیوە و براوەی گەلەک خەڵاتی جۆربەجۆر بووە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧ پۆل:مردووانی ٢٠١١ پۆل:جووە ئەمریکییەکان پۆل:مێژووی ژیریی دەستکرد پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:وەرگرانی خەڵاتی مەدالیای نیشتمانی بۆ زانست پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک لیتوانیا-جوولەکە پۆل:مولحیدانی ئەمریکا پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا
مەمک
thumb|200px|مەمکی ژنێکی [[دووگیان]]
پۆل گادێن
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧ پۆل:مردووانی ١٩٥٦
مەمک
thumb|200px|مەمکی پیاو مەمک(بۆ مرۆڤ) ، گوان(بۆ ئاژەڵ)، بە بەرزایی سەر سنگی شیردەرەکان (گوانداران) ئەوترێ کە ئەرکی سەرەکی سازدان و دەردانی شیرە. لە ئاژەڵ و مرۆڤیشدا لە ناوچەی سەرووی گەدەدایە. مەمک لە خۆگری لووی شیردەرە کە ژمارەیەکی زۆری لە خۆگرتووە و ئەرکیان درووستکردنی شیرە تا کوو لە رێی گۆی مەمکەوە شیرەکە لە لایەن مناڵەوە بمژرێ. پیاوانیش مەمکیان هەیە بەڵام توانایی سازکردنی شیریان نیە.
thumb|200px|مناڵێکی ساوا مەمکی دایکی ئەمژێ
زاراوەناسی
بەکارهێنانی وشەی سینگ بە جێی مەمک لە کوردیدا باوە ، زۆرجار لەبەر شەرم کردن لە کەسانی غەوارە یان شوێنە گشتیەکان بە جێی مەمک ئەوترێ سنگ، بەڵام لە ئەدەبیات و کلتووری کۆنی کوردیدا زۆر جار  وشەی سنگ بەکار هاتووە وەک :(سنگی یار).
لە زمانی کوردیدا چەندین و چەند وشەمان بۆ مەمک هەیە:
ھۆرمۆن
ئەو ئافرەتانەی ڕێژەیەکی بەرز لە ھۆرمۆنی تێستۆستیرۆنیان ھەیە، لەوانەیە سایزی مەمکیان بچووکتر ببێت لەوانەی ھۆرمۆنەکەیان کەمتر ھەیە thumb|200px|بەشەکانی مەمکی ژن thumb|200px|توێکاری مەمکی ژن
سەرچاوەکان
پۆل:شیردان پۆل:مەمک
مەنسوور ناسرەدین محەممەد
مەنسور ناسرەدین محمد (عەرەبی: المنصور ناصرالدين محمد بن العزيز) (١١٨٩-١٢١٦) سێیەم سوڵتانی دەوڵەتی ئەییووبی بوو لە میسر، لە نێوان ساڵانی ١١٩٨-١٢٠٠.
ژیاننامە
نەوەى دامەزرێنەرى دەوڵەتی ئەییووبیسەڵاحەدین بوو، ئەلمەنسور لە کۆچی دوایی عەزیز عوسمانى باوکى لە ساڵى ١١٩٨، لە تەمەنى دوانزە ساڵى، جێگرەوەى عەزیز عوسمانى باوکى گرتەوە. دواتر ململانێیەک لە نێوان کوتلە سەربازییە جیاوازەکاندا ڕوویدا کە کێ دەبێت وەک فەرماندەی گشتی و سەرۆکی کاریگەر بێت. سەڵاحیە یان مەملوکەکانی سەلاحەدین، دەیانویست عادلی برای سەڵاحەدین ئەم ڕۆڵە بگرێتە ئەستۆ، بەو پێیەی کە بە توانا و بە ئەزموون تەماشا دەکرا. فراکسیۆنەکەی تر، مەملوکەکانی ئەسەدەددین شێرکۆ مامی سەلاحەدین، لە بەرژەوەندی کوڕە گەورەکەی سەلاحەدین، الافزەل بوون.
لەو خەباتەدا کە دوای ئەوە الافزەل سوودی سەرەتایی هەبوو کە بنکەکەی لە میسر بوو، لە کاتێکدا عادل لە سووریا بوو. الافزەل بەپێی پێویست بە فەرماندەی گشتی و سەرۆک ڕاگەیەندرا. شەڕ لە نێوانیاندا ڕوویدا و الافزەل هێرشی کردە سەر دیمەشق، بەڵام زۆری نەخایاند ئەو سوودەی لەدەستدا و لە شوباتی ١٢٠٠ (ڕەبیع دووەم ٥٩٦)، عادل چووە ناو قاهیرە. لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا ناوی ئەلمەنسوری لە خوتبەی نوێژی هەینیدا لابردبوو و ناوی خۆی لە شوێنی خۆی دانابوو، بەمەش ئەلمەنسوری لە پۆستەکەی دوورخستەوە.
دوای دانیشتنی ئەلمەنسور لە سوریا دوورخرایەوە بۆ حەلەب. لەوێ دەرباری مامی ئەمیر ظاهر غازی دەژیا، کە لە ساڵی ١٢١٦دا، ئەگەر کوڕەکانی خۆی پێش مردن، لە هێڵی جێنشینی بۆ میرنشینەکەدا داینا. هیچ شتێکی زیاتر لەبارەی ئەلمەنسورەوە نازانرێت.
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١١٨٩ پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٢یەم پۆل:مردووانی سەدەی ١٣یەم پۆل:سوڵتانە ئەیووبییەکان لە میسر پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە سەدەکانی ناوین
میلدۆرا
میلدورا شارێکیە لە باکووری ڕۆژاوای ویلایەتی ڤیکتۆریای وڵاتی ئوسترالیا و هەروەها بەڕێبەرایەتی ناوچەی گووندنشینی(گووندستان) میلدورایە و لە هەرێمی سانرایزیا دا هەڵکەوتوو.
دانیشتوانی شارەکە لە سەرژمێری ٢٠٠٩ دا ژیاتر لە ٣٠،٠٠٠ کەس خەمڵێنراون.
سەرچاوە
پۆل:میلدۆرا پۆل:ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:شارۆچکەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا) پۆل:شارە داڕێژراوەکانی ئوسترالیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٧ پۆل:مێلبۆرن پۆل:ناوچەکانی نیشتەجێبوونی ڕووباری موررای
دەسەڵاتی ڕەھاگەری
دەسەڵاتی ڕەھاگەریی، شێوازێکی بەڕێوەبردنی دەوڵەتە کە مەودای دەسەڵات تێیدا بەھیچ پپَوەرێکی دامەزراوەیی وەک کڵێسا و دەستوور و دابونەریتی کۆمەڵایەتی سنووردارناکرێت، ھەموو دەسەڵاتەکانی بەڕێوەبردنیش دەدرێتە دەست تاکە کەسێک یان کۆمەڵە کەسێکی دیاریکراو.
پۆل:مێژووی ئەورووپا پۆل:پاشایەتی
سۆپۆت
سۆپۆت شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پلۆڤدیڤ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٩٬٩٢٦ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پلۆڤدیڤ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
پێڕستی وڵاتان بەپێی ڕێژەی کۆچ
کۆچ پۆل:کۆچی مرۆڤ
شارستانی قۆچان
ژمارەی دانیشتووانی شارستانی قوچان لە ساڵی ٢٠١٦دا بەرامبەر لەگەڵ ١٧٤،٤٩٥ کەس بووە کە زۆربەیان کوردن و بە زمانی کوردی و زاراوەی کورمانجی قسە دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی پۆل:شارستانی قۆچان پۆل:شارستانەکانی ئێران
سامان تەھماسبی
سامان تەھماسبی زۆرانبازی کورد خەڵکی شاری سنە و زۆرانبازی یانەی نەتەوایەتیی وڵاتی ئێران و ئازەربایجان بوو. تەھماسبی مەداڵی زێڕینی پاڵەوانیی ئاسیا، دوو مەداڵی بوڕۆنزی جیھانی و مەداڵێکی زێڕینی پاڵەوانیی جیھانی ھەیە.
سەرەتا لەدوای دواکەوتن لە ئۆڵمپیکی ٢٠١٦، لە یارییەکانی زۆرانبازی ھاتە دەر و بە شاری خۆی، سنە گەڕایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی سنە پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥ پۆل:زیندووان
پارێزگای سیلیسترا
پارێزگای سیلیسترا پارێزگایەکی بولگاریایە، بەناوی شارە سەرەکییەکەیەوە ناونراوە - سیلیسترا. دابەشکراوە بەسەر حەوت شارەوانیدا کە کۆی ژمارەی دانیشتووانەکەی تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ ١٢٧٦٥٩ کەس بووە. پارێزگاکە بەشێکە لە باشووری دۆبرۆدیا کە تا ساڵی ١٩٤٠ بەشێک بووە لە ڕۆمانیا
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای سیلیسترا پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا
٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پۆڵ واکەر
پۆڵ واکەر (ماوەی ژیان:١٢ی ئەیلوولی ١٩٧٣ تاکوو ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣) ئەکتەر و پێشەشکاری تەلەفزیۆنی ئەمریکییە. لەساڵی ١٩٨٦ بۆیەکەمینجار وەک ئەکتەر دەرکەوت لە فیلمی (Monster in the Closet) ئەویش بەڕۆڵی پڕؤفیسۆر بیننێت بوو وە یەکەم بەرنامەی تەلەفزیۆنی لەساڵی ١٩٨٤ بوو بەناوی (CBS Schoolbreak Special) کەتاکوو ١٩٩٤یش بەردەوامبوو لەپێشکەشکردنی. لەکۆتاییەکانی ٢٠١٣ بەھۆی ڕووداوێکی ھاتووچۆوە کۆچی دوایی کرد. لەدوای مردنیشی سێ فیلمی بڵاوکرایەوە ئەوانیش فیلمەکانی (Hours) کە دوو حەوتە دوای مردنی بڵاوکرایەوە وە فیلمی (Brick Mansions) دوای پێنج مانگ لە مردنی بڵاوکرایەوە وە کۆتا فیلمی پاول واکەر لە ژیانیدا فیلمی (Furious 7) کە لەساڵی ٢٠١٥ واتە دوای ساڵێک و پێنج مانگ لەمردنی لە سینەماکان نمایشکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣ پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:گۆڕین بۆ مەسیحییەت پۆل:مردن بە ڕێکەوت لە ویلایەتی کالیفۆرنیا پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
جۆن ڕیچمۆند (دیزاینەری جلوبەرگ)
جۆن ریچمۆند دیزاینەرێکی جلوبەرگی ئینگلیزە لە ئیتاڵیا
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠
ساردکەرەوە
ساردکەرەوە(بە ئینگلیزی؛Refrigeration) (بە عربي؛ثلاجة) چ مەبەست لێی فێنک کەرەوەکان بێت یان فرێزەرەکان، ئامێرێکە بۆ ساردکردنەوەو سارد راگرتن بەکاردێن، بنچینەی کارکردنیشیان بریتیە لە دەرکردنی گەرمی لەو شوێنەی کە لێی بەکاردێن بۆ شوێنێکی تر ھەرچەندە ئەو شوێنە لەوانەیە گەرمتر بێت..
بنچینەی فیزیایی
لە یاسای دوھەمی «داینامیکی گەرمی» (Thermodynamic) باس لە کرداری خۆکارانە دەکرێت، دیاری دەکات کامە کردار بە ئاسایی خۆی خۆکارانە روو دەدات، بۆ نموونە گواستنەوەی گەرمی ھەردەم لە تەنی گەرمەوە بۆ تەنی سارد خۆکارانە روو دەدات، ھەرگیز بە پێجەوانە خۆکارانە روو نادات، بەڵام ئەمە ئەوە ناگەیەنێ کە ئەم کردارە ھەرگیز روو نادات، بەڵکوو لە کاتێک روو دەدات ئەگەر ئێمە ووزەمان بە کارھێنا بۆ پێچەوانە کردنەوەی بارە سرووشتیەکەی خۆی.
پێکھاتنی ساردکەرەوە
چەپ|وێنۆک|200px|بەشەکانی ساردکەرەوە چەپ|وێنۆک|200px|بەشەکانی ساردکەرەوە
ساردکەرەوەکان بە گشتی پێکھاتوون لەم بەشانەوە
چۆنیەتی کارکردن
کارکرنی ساردکەرەوە بە شێوەی سوری بەردەوام دووبارە دەبێتەوە. سەرەتا گازەکە بە ھۆی پەستێنەرەکە تا رادەیەکی زۆر دەپەستێورێتە ناو تەلە باریکەکە، کە ئەمەش وادەکات ئەو گەرمیەی گازەکە ھەڵی گرتبوو بیداتە دەرەوەبە گوێرەی یاسای یەکەمی «داینامیکی گەرمی» (Thermodynamic) (بەستاوتنەکە بریتیە لە ئیش کە ئەنجام دەدرێت لەسەر گازەکە، بۆیە ناچار گازەکە بە گەرمی دەیداتەوە) دواتر گازەکە دەچێتە ناو خەستکەرەوەکە لەوێ ھەموو وزەکەی دەداتە دەرەوە بۆیە خەست دەبێتەوە بۆ شلە، دواتر دەچێتە ناو بەلوعەکە، کە ئەم بەلوعەیە زۆر لەناکاو دەیکاتە ناو تەلە ئەستوورەکە، (ئەمەش وەکوو ئەوەیە کە گازەکە ئیش ئەنجام بدات، چونکە قەبارەکەی زۆر زیاد دەکات) بۆیە لە بەرامبەر دا دەست دەکات بە ھەڵمژینەوەی گەرمی بۆ قەرەبوو کردنەوەی ئەو ئیشەی کە کردوویەتی، دواتر دەچێتە ناو ھەڵمێنەرەکە، کە ئەویش یارمەتی دەدات زۆرترین گەرمی ھەڵمژێت تا دەبێتەوە بە گاز، بەم شێوەیە ساردکەرەوەکان کاردەکەن بە تەلە ئەستوورەکە گەرمی ھەڵدەمژن (بە ھەڵمێنەرەکە) و بە تەلە باریکەکە گەرمی دەردەکەن (بە خەستکەرەوەکە).
سەرچاوەکان
پۆل:داھێنانە سکۆتلاندییەکان پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان پۆل:داھێنانە ئینگلیزییەکان پۆل:ناساندنەکانی ١٩١٥ پۆل:داھێنانە ئۆسترالییەکان پۆل:تەکنۆلۆژییەکانی ساردکردنەوە پۆل:ئامێری ناوماڵ
خستنەپاڵ
خستنەپاڵ (خستنەسەر)، ئەم زاراوایە لە بڕگەی (nexus)ی لاتینیەوە وەرگیراوە کە بەمانای پێکەوەبەستن دێت، بەڵام لەرووی سیاسییەوە بەمانای خستنەپاڵی ھەرێمێک یان ناوچەیەک دێت بۆ سەر قەوارەیەکی سیاسیی خاوەن جوگرافیا کە لەباری ئاساییدا ھەمیشە ناوچەی لاوازو خاوەن دانیشتوانی کەم دەخرێتەسەر لایەنی بەھێز، بەکردەوەش ئەم ھەنگاوە نە بەڕێککەوتن دەکرێتو نە ھەردوولا داوایان لێدەکرێت، بەڵکو زیاتر کردەوەیەکی تاکلایەنانەیەو ناوچەیەکە لەلایەن دەوڵەتێکەوە دەستیبەسەردادەگیرێتو ھاوکات لەلایەن کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیشەوە دانیپێدادەنرێت، وەک ئەو حاڵەتەی لە پاش جەنگی دووەمی جیھانەوە بەسەر ھەندێک ناوچەدا ھات، لەوانە خستنەسەری ئۆگەندا لەلایەن ئەسیوپیا لە ساڵی ١٩٥٤، ھەرێمی تبت لەلایەن چین-ەوە لەسەرەتای ١٩٥٠-دا، ھەروەھا تەیموری ڕۆژھەڵات لەلایەن ئیندۆنیزیا لە ١٩٧٥.
پۆل:یاسای نێونەتەوەیی پۆل:سەروەری پۆل:جوگرافیای سیاسی
بڕیارنامەی ٧٤٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
١٩٨٤ (ڕۆمان)
ڕۆمانی ١٩٨٤ یەکێکە لە گەورەترین ئاسەواری وێژەی جیھان کە لە سەر چاندی خەڵک و میدیاکانی جیھان کاریگەر بووە. ئەم ڕۆمانە بە دەستی جۆرج ئۆروێڵ نووسەر، ڕۆژنامەنووس ڕەخنەگری ئەدەبی و شاعیری ئینگلیزی نووسراوە. ئەم پەرتووکە بە دەستی حەکیم کاکەوەیس لە زمانی سوێدییەوە کراوەتە کوردی.
ڕۆمانی ١٩٨٤، بە زیاتر لە ٦٥ زمان وەرگێڕدراوە. جۆرج ئۆروێڵ ئەم ڕۆمانەی لە ساڵی ١٩٤٨ نووسیوە و لە ١٩٤٩دا بڵاوکراوەتەوە. باسی کۆمەڵگایەک ئەکات کە تایبەتمەندییەکانی ڕقی دووژمنەکان و خۆشەویستی ڕێبەری گەورەیە. لەم کۆمەڵگایەدا تۆمەتبار بە ئاسانی دەکوژرێت و ئازادییە تاکەکەسییەکان لە ژێر پێی یاسادا پێشێل دەکرێن.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆمانەکان پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:ڕۆمانە بریتانیایییەکان کە کراونەتە فیلم پۆل:ڕۆمانە ئینگلیزییەکان
ڤێلیکی پرێسلاڤ
ڤێلیکی پرێسلاڤ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پارێزگای شومێن لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٩٬٣٢٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شومێن پۆل:ڤێلیکی پرێسلاڤ پۆل:١٠٠ پێگەی گەشتیاری لە بولگاریا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ھاوشێوەسازی
thumb|300px|ئەسپێکی چێویی ھاوشێوەساز کە لە شەڕی جیھانیی یەکەمدا بۆ فێرکردنی سوارکاری بەکار ھێنراوە ھاوشێوەسازی بریتییە لە لاساییکردنەوە و دووپاتکردنەوەی شت، بارودۆخ، یان پێواژۆیەکی ڕاستەقینە. کاری ھاوشێوەسازی، بەگشتی، نواندنی ھەندێک لە ڕەفتارەکان و تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی سیستەمێکی ھەڵبژێردراوی بەرھەست یان دەرھەست تێوە دەگلێنێ.
تونێلی پێشڕەو
چەپ|وێنۆک|250px|تونێلی پێشڕەو تونێلی پێشڕەو لە سلێمانی دەکەوێتە نێو چیای ئەزمڕەوە، سلێمانی بە ناوچەی شارباژێڕ دەبەستێتەوە. تونێلی پێشڕەو درێژترین تونێلە لە ئێراقدا لە دوای تونێلی زاخۆ و درێژییەکەی دەگاتە ٢،٣٨٩ مەتر. ٨،٥ مەتر پانە و ٧،٦٥ مەتر بەرزە. تونێلی پێشڕەو لەلایەن کۆمپانیای ICGی ئێرانییەوە جێبەجێ کراوە. پڕۆژەکە لەسەر پێشنیاری بەرھەم ساڵح ئەنجام دراوە و لە ٢٧ی نیسانی ٢٠٠٥ەوە دەست بە کارەکانی کراوە و لە ٢ی تەمموزی ٢٠٠٩ لە مەراسیمێکدا کرایەوە.
ناونانی تونێلەکە بە پێشڕەو، لەدوای مردنی ئەندازیاری سەرپەرشتیاری پڕۆژەکە دێت کە بەر لە کۆتاییھاتنی پڕۆژەکە گیانی سپارد.
ڕەخنە لەسەر تونێلەکە
تونێلی پێشڕەو زۆر بەر لە کۆتاییھاتن بە کارەکانی کرایەوە بە ٢٣ ڕۆژ بەر لە ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی ھەرێمی ساڵی ٢٠٠٩ و پەرلەمان. بۆیە کردنەوەی پڕۆژەکە وەک بانگەشەیەکی ھەڵبژاردن لەقەڵەم درا. ھەتا ئێستا تونێلی پێشڕەو ھیچ دوکەڵکێشێکی تیادا نییە و دوکەڵێکی زۆر لەنێو تونێلەکەدا کۆدەبێتەوە. نەبوونی دەروازەیەکی چوونەدەرەوەی پیادە و ڕووناکی پێویست دوو کێشەی تری تونێلەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:تونێلەکانی کورستان پۆل:تونێلەکانی سلێمانی
بیلیارد
thumb|یاری بیلیارد thumb|چۆک
بیلیارد یان بلیارد یارییەکی دەستیە کە بە هۆی دارێکەوە لە تۆپەکان دەدرێت دوو جۆر یاری پێدەکرێت یاری سادە و یاری ئەلوان، یاری سادە واتە کۆکردنەوەی خاڵەکانی سەر تۆپەکان و یاری ئەلوان واتە بردنی یەک جۆر تۆپ. لایەنگرانی یاری بیلیارد لی کوردستان بی ڕێژەیەکی زۆرە و یاریزانی سەرکەوتوو و لێهاتووی لێ هەڵکەوتووە.
یاری سنۆکەر
thumb|مێزی سنۆکەر thumb|داری هاوکاریکەر
سنۆکەر بە هەمان شێوەی بلیارد بە دار و تۆپەکان یاری دەکرێت بەڵا ئەم یاریە یاساکانی شێوازێکی تر پەیڕەودەکات کە دوورە لە بلیاردەوە وە مێزی ئە یاریە گەورەترە لە مێزی بلیارد لە ڕووی درێژی و پانییەوە لەم یارییەدا پێچەوانەی یاری بیلیارد داری  یارمەتیدەر تەنھا کاتێک بە کار دەهێنرێت کە تۆپەکە لە شوێنێکدا بوو سەیتەرەت نەبێت بە سەریدا.
پۆل:یاری پۆل:داھێنانە فەڕەنسییەکان
ڕۆبێرت کاری ولیامس
ڕۆبێرت کاری ولیامس دیزانەرێکی جلوبەرگی مۆدێرنی بەریتانییە لە کۆلێژی ساینت مارتنی ھونەر و دایزاین، و لە ١٩٩٩ لە شانشینی یەکگرتوو خەڵاتی ئەنجومەنی فاشنی بەریتانی وەرگرتووە،
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان
سرێدێتس
سرێدێتس شارۆچکەیەکە لە پارێزگای بورگاس لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٩٬٥٤٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بورگاس پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ئەخبار توال
ئەخبار توال کتێبێکی مێژووییە نووسراوەی مێژوونووس و زانای کورد ئەبووحەنیفە دینەوەری. ئەم کتێبە بە زمانی عەرەبی نووسراوە و سێ بەشی سەرەکیی هەیە.
سەرچاوە
ئافتاب شێوازی ئەبووحەنیفە لە مێژوونووسیدا
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
جانلویجی بووفۆن
پاریس سەینت جێرمانـی فەڕەنسی
جامی فەرەنسی یەک جار: ٢٠١٨-٢٠١٩
جامی سووپەری فەرەنسی یەک جار: ٢٠١٨-٢٠١٩
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٩ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠ پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣ پۆل:فیفا ١٠٠ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٩٦ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیتالی پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیتالی پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس پۆل:یاریزانانی یانەی پاریس سان جێرمان
ڕۆژێ ژیلبێر لۆکونت
رۆژێ ژیلبێر لۆکونت شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧ پۆل:مردووانی ١٩٤٣ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
جاکارتا
چەپ|250px|وێنۆک|شاری [[جاکەرتا]] جاکەرتا پایتەخت و گەورەترین شاری ئیندۆنیزیا یە. شاری جاکەرتا سەنتەری بازرگانی و سیاسی و کلتووری وڵاتی ئیندۆنیزیایە. قەرەباڵغترین شاری ئیندۆنیزیا یە و دووەم قەرەبالغترین شاری باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا یە و ١٠یەم گەورەترین شاری جیهانە.
پۆل:شارەکانی ئیندۆنیزیا پۆل:جاکارتا پۆل:ناوچە شارییەکانی ئیندۆنیزیا پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئیندۆنیزیا پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا
پۆل:پارێزگاکانی ئیندۆنیزیا
لیاسکۆڤێتس
لیاسکۆڤێتس شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٩٬١٠٩ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
کوارگ
وێنۆک|چەندین جۆر قارچک
کوارگ، کارگ، کۆڤارک، قارچک، ھەڵچ، کومک بە چەندین جۆرە لە زیندەوەران دەگوترێت کە خۆراکی خۆیان لە بەرھەمی دیکەی گیانلەبەران بە دەست دێنن. کوارگەکان خانەکانی فرە ناوک و دیوارە خانەیەکی ڕەقیان ھەیە. کلۆرۆفیلیان تێدا نییە سەر بە شانشینی کەڕووەکانن. جۆرەکانی کوارگ لە ھەزاران تێدەپەڕێت. بەشێکیان خۆراکین؛ بەشێکیان ژەھرین و کوشندەن و بەشێکیشیان دەرمانین و بۆ چارەسەری نەخۆشی و بەھێزکردنی لەش بەکاردەھێنرێن. کاتێ کە باس لە کارگ دەکرێت، دەبێ ئاماژە بە پزلیک و دۆمبەڵان و کەڕوو و برشەکانیش بکرێت کە ھەموویان پێکەوە لەگەڵ چەند جۆرێک لە ھەوێنەکان و کەڤژەکان شانشینی کەڕوو پێکدەھێنن.
زیاتر
زیندەوەری خۆنەژێنن، و ناوک ڕاستەقینەن و دیواری خانەیی ڕەقیان ھەیە، و کلۆڕۆفیلیان تێدانییە، و زۆر جیاوازن لە زیندەوەرەکانی تر بۆیە سەر بە شانشینە تایبەتییەکەی خۆیانن
خۆراکی کەڕووەکان
جۆرەکانی کەڕوو
کەڕووەکان بەپێی شێوە و ڕێگەی زۆربوینان پۆلێن دەکرێن کە ڕوەکان چوار کۆمەڵەی سەرەکیان ھەیە. زۆربەی جۆرەکانی کەڕوو لەگەل ئەم چوار کۆمەڵەیە دەگونجێن و ئەم کۆمەڵانەش بریتین لە کەڕووە پیت گۆرکێ یەکیان کەڕووە تورە گەیییەکان کە ڕووە پالپشتەکان کۆڵگەیییەکان، کەڕووە ناتەواوەکان
کەڕووە تورەگەیییەکان کەڕووە تورەگەیییەکان ھەریەک لە ھەوێنەکان و دومبەڵان و ھێشوەدارەکان دەگرێتەوە کەڕووە تورەگەیییەکان ناتوخمانە و توخمانە زۆردەبن لەکاتی توخمە زۆربوندا کەڕووکە چەند تورەگەیەک پێکدێنێ کە ئەو سپۆرانەی توخمانە بەھەمھێنراون لە ناویدا پەرەدەسێنن زۆربەی کەڕووە تورەگەیەکان فرەخانەن جگە لە ھەوێنە کە تاکخانەن لەکاتێکدا ھەوێنە ناتوخمانە زۆردەبن بە ڕێگەیەک کە بە گۆپکەکردن ناسراوە، لە کرداری گۆپکەکردندا خانەیەکی نوێ لە خانەیەکی پێشینە پەیدادەبێ ھەندێ لە کەڕووە تورەگەیەکان گرنگی زۆریان ھەیە بۆ مرۆڤ لەوانەش ھەوێنەکان کە لە دروستکردنی نان بەکاردێن و ھەندێ کەڕووی تورەگەیی دیکە سەرچاوەن بۆ دژە زیندەیەکان و ڤیتامینەکان و ھەندێ کەڕووی تورەگەیی دۆمەبلان و ھێشوەدارەکان بە ھایەکی بەرزیان ھەیە وەک خۆراکی مرۆڤ زۆر لە کەڕووە تورەکەدارەکان کەڕووی مشەخۆرن. دەبنە ھۆی چەندین نەخۆشی وەک نەخۆشی درەختەکانی کەستەنە (شابەڕوو) و نەخۆشی درەختەکانی بناوی ھۆڵەندی
کەڕووە پاڵپشتییەکان (کۆڵەکەیییەکان) کوارگ (قارچک) کە لە چەتر دەچێ باوترین جۆرەکانی کەڕووە کە بۆ کۆمەڵێک کەڕوو دەگەریتەوە کەبە کەڕووە پشتگیرییەکان ناودەبرین کەڕووە پالپشتییەکان ناتوخمانە زۆردەبن و لەکاتی زۆربوندا کەڕووە دەزووی تایبەت گەشەدەکەن و پێکھاتەی وا پەیدا دەکەن کە بە کۆڵگەکان ناودەبرێن و لەسەر کۆلەگانە توخمە سپۆرەکان پەرەدەسەنن لەکاتێکدا کوارگ بە خەیالتابێ لەوانەیە ھەر وێنەی ئەو بەشەر لەسەر زەویدایە و سپۆرەکان بەرھەم دێنێ بێتە بەرچاوت زۆربەی پێکھاتەی ئەم زیندەوەرە لەژێر زەویدایە و کوارگ ئاسایی بەبانەیی گەشەدەکەن
سەرچاوەکان
پۆل:شانشینەکان (زیندەوەرزانی) پۆل:کوارگ
موو
150px|وێنۆک|ڕووبەری پێکھاتەی موو 150px|وێنۆک|مووی مرۆڤ، ٢٠٠ جار گەورەتر کراوە موو یان تووک (بۆ سەر: قژ یان پرچ)، (بۆ ئەندامی زاوزێ: بەرەتووک)، بەشێکە، ڕواوە لە ئێپیدێرم (چینی دەرەوەی پێست) لە گوانداراندا. یەکێک لە سەرەکیترین تایبەتمەندییەکانی گوانداران ھەبوونی مووە لەسەر جەستەیان، ھەرچەند ھەندێکیان لە قۆناغگەلی ژیانیاندا موویان نییە. بە کەسێک وا موو زۆربەی لەشی دەگرێتەوە واتە مووی زۆری ھەیە «تووکن»یان «تیسکن» ئەوترێ.
کارکردەکان
وێنۆک|170px|مووە [[ئاندڕۆژێنیەکانی پیاو و ژن]] لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە کە مرۆڤ ٣٫٣ ملیۆن ساڵ پێش ئەو مووانەی ھەڵوەریوە کە جەستەی داپۆشیووە.
قژەسەر
ھەموو ڕووبەری پێستی سەر لە دەوروبەری ٥٠٠ سەنتیمەتر دووجادا دایە، کە دەبێتە نزیکەی ٢٠٠ تاڵە موو لە ھەر سەنتیمەترێکدا. بە یەکەی ژماردنی قژەسەر دەڵێن گڕافت. ھەر گڕافتێک لە چەندین تاڵە قژ پێکھاتووە کە ڕیشەکەیان بە یەکەوە پێوەندیان ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:موو پۆل:قژی مرۆڤ
بڕیارنامەی ٧٤٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٤٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی ئازاری ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کۆماری عەرەبیی لیبیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٦٣‌ەم، بە ١٠ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٥ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:لیبیا لە ١٩٩٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
دەیڤد ھاجێز
دەیڤد هاڵ ھاجێز (لەدایک بووی ٥ی دیسێمبەری ١٩٧٨) گۆرانیبێژ و گۆرانی نوس و پیانۆ ژەن و کیبۆرد ژەنێکی ئەمریکییە کە سەروو ٦٠ ملیۆن ئەلبومی فرۆیشتووە. باشتر ناسراوە بە ئەندامی پێشووی گروپی ڕۆکی ئەمریکی ئێڤەنێسێنس.
سەرچاوەکان
پۆل:ژەنیارانی ڕۆک پۆل:زیندووان پۆل:پیاوە گۆرانیبێژەکان پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:ئەندامەکانی ئێڤەنێسنس پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨ پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی
٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کریچیم
کریچیم شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پلۆڤدیڤ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٨٬٥٤٤ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پلۆڤدیڤ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
لویی گیووم
لویی گیووم نووسەر و شاعیری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧ پۆل:مردووانی ١٩٧١
٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سیلیسترا
سیلیسترا شارۆچکەیەکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی بولگاریا. شارۆچکەکە دەکەوێتە کەناری باشووری ڕووباری خوارەوەی دانووب ھەروەھا ئەو بەشەی سنووری ڕۆمانیایە کە بەدوای ڕووباری دانوبدا دەوستێت. سیلیسترە ناوەندی ئیداری پارێزگای سیلیسترە و یەکێکە لە شارۆچکە گرنگەکانی ناوچەی مێژوویی باشووری دۆبرودژە. سیلیسترا ٤٣١ کم لە سۆفیا پایتەختی بولگاریا دوورە و ١٤١ کم لە ڤارنا دوورە
دانیشتووان
لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٢دا، سیلیسترا ٣٥ ٢٣٠ کەس لە سنووری شارەکەدا نیشتەجێ بوون لەکاتێکدا شارەوانی سیلیسترا لەگەڵ گوندەکانی تەنیشت کە بە شێوەیەکی یاسایی سەر بە یەک بوون ٥٠ ٧٨٠ کەسی تێدابوو. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە (نەک شارەوانی) لە ماوەی ١٩٨٦–١٩٩١دا گەیشتە لووتکە، کاتێک ٧٠ ھەزار کەسی تێپەڕاند.
ھۆنگ کۆنگ
ھۆنگ کۆنگ ناوچەیەکی شاری و ھەرێمێکی خۆبەڕێوەبەرە لەنێو کۆماری گەلی چین. خەڵکی ھۆنگ کۆنگ نووسین و ئاخاوتنیان بە زمانی چینی کۆن و ئینگلیزییە. دانیشتووانەکەی ٧.٥ ملیۆن کەسە و یەکێکە لە قەرەباڵغترین ناوچەکانی دنیا.
سەرچاوەکان
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:ھۆنگ کۆنگ پۆل:ناوچە شارییەکانی چین پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٢ پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی چین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٧
د. ستۆن
ڕەسەنایەتی مانگاکە لە ئەمریکای باکور لەلایەن ڤیز میدیاوە قۆرغکراوە. (شوئیشا) لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٩ـەوە دەستی بە بڵاوکردنەوەی ئەنیمێیەکە کردووە بە زمانی ئینگلیزی لە پێگە و نەرمەواڵای (مانگا پڵەس)ـدا.
تا مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢١ مانگای (د.ستۆن) زیاتر لە ٨.٤ ملیۆن کۆپی لێ دەرچووە. وە مانگاکە لە ساڵی ٢٠١٩ـدا بووە براوەی خەڵاتی ٦٤ـەمینی (Shogakukan Manga Award) بۆ چەشنی (شۆنن).
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی شۆگاکوکان مانگا بۆ بەشی شۆنن مانگا پۆل:مانگای ڤیز میدیا پۆل:تی-ئێم-ئێس ئێنتێتەینمنت پۆل:شۆنن مانگا پۆل:مانگای شوئیشا پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی زانستی پۆل:فەنیمەیشن پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی
٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سینەمای ئێران
وێنۆک|پۆستەری فیلمی [[قەیسەر (فیلم)|قەیسەر کە یەکێکە لەو فیلمانەی نوێگەری لە سینەمای ئێراندا کردووە]] سینەمای ئێران دەستەواژەیەکە بەکاردێت بۆ ئەو فیلمانەی کە بەرهەمی وڵاتی ئێرانن (لەگەڵ فیلمی فارسی تێکەڵ نەبێت)
لە دوای کودەتای ئیسلامی بەشێک لە دەرهێنەران وڵاتی ئێرانیان جێهێشت ، بەشێکی زۆریش لەو فیلمانەی کە بنەما سینەماییەکانیان لاواز بووە و بۆ خەڵکی گشتی بەرهەمهێنراون بە "فیلم فارسی" ناویان دەرکردووە ، تا ئێستا زیاد لە ٢٠٠٠ فیلمی ئێرانی بەرهەمهێنراوە و فیلمەکانیش بەسەر چەشنی جیاجیادا دابەشکراون
یەکەمین کامێرای سینەماتۆگرافی
یەکەمین کامێرای سینەماتۆگرافی لە کاتی موزەفەرەدین شادا هێنرایە ئێران ، یەکەمین فیلمی دەنگداری ئێرانی فیلمی کچی لوڕ بووە کە لە ساڵی ١٩٣٣ لەلایەن ئەردەشیر ئێرانیەوە بەرهەمهێنرا ، شا موزەفەرەدین لە ساڵی ١٩٠٠ گەشتێکیدا بۆ ڕۆژئاوا بینەری بەرهەمێکی برایانی لۆمێر دەبێت و بڕیاردەدات کامێرایەکی سینەماتۆگراف بکڕێت و بیهێنێتەوە ئێران و بۆ کاری تایبەتی خۆی بەکاریبهێنێت ، ئەم دەسپێشخەریە بە سەرەتایەک بۆ سینەمای ئێران دادەنرێت
تاوەکو ساڵی ١٩٣٠ هیچ فیلمێکی ئێرانی بەرهەمنەهێنرا و ئەو سینەمایانەی دروستکرابوون فیلمە بیانیەکانیان نیشان دەدا ، لە ساڵی ١٩٣٠ یەکەمین فیلمی درێژی ئێرانی بەرهەمهێنرا بە ناوی ئابی و ڕابی کە لە لایەن ئۆڤانێس ئۆهانیانەوە هێنرابۆیە بەرهەم
=== یەکەمینەکانی سینەمای ئێران ===
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
کلاودیا ڕۆس
left|thumb|220px|کلاودیا ڕۆس له ساڵی ٢٠١٠ کلاودیا بنێدیکتا ڕۆس، لە دایکبووی ١٥ی مەی ١٩٥٥ لە شاری ئۆلم، یەکێک لە ژنانی سیاسەتوانی وڵاتی ئاڵمان، ئەندامی حیزبی ژینگە پارێزی "یەکیەتی ٩٠/ سەوزەکان" و ھاوسەرۆکی ئەو حیزبەیە لە ساڵی ٢٠٠٤ بەم لاوە.
ژیانی سیاسی
کلاودیا ڕۆس لە ساڵی ١٩٧١ بوو بە ئەندامی لاوانی دیمۆکرات(JD)، لە ساڵی ١٩٩٠ دا ئەو ڕێکخراوەی بە جێ ھێشت. لە ساڵی ١٩٨٧ بەولاوە، ئەو ئەزموونەی خەباتی ڕاگواست بۆ لای سەوزەکان. ناوبراو لە ٩ی مارسی ٢٠٠١ دا بۆ ھاوسەرۆکی یەکیەتی ٩٠/سەوزەکان ھەڵبژێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥ پۆل:کلاودیا ڕۆس پۆل:حیزبی ی‏‏‏ە‏‏‏کیتی٩٠/س‏‏‏ە‏‏‏وزھ‌کانە
بێلێنێ
بێلێنێ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پلێڤێن لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٩٬٩٠٣ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پلێڤێن پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دانووب پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ئۆژێن گیڤیک
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧ پۆل:مردووانی ١٩٩٧ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨
thumb|گرتەیەک لەپاڵەوانییەتییەکە جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨ پاڵەوانیەتی ژمارە شەشەم لەجامی جیھانیی فیفایە کە لەوڵاتی سوید بەڕێوەچوو، ماوەی پاڵەوانیەتییەکە٨ تا ٢٩ی حوزەیرانی ساڵی ١٩٥٨ی خایاند، تێیدا ١٦ ھەڵبژاردەی نیشتیمانی بەشدارییان تێداکردبوو، تێیدا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل بۆیەکەمینجار لە مێژووی خۆیدا بووە پاڵەوانی پاڵەوانییەتییەکە دوای بردنەوە بەئەنجامی ٥-٢ بە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سوید، لەم پاڵەوانییەتییە لەکۆی ٣٥ یاری ١٢٦ جار گۆڵ ھەژێنراوە بەڕێژەی بۆ ھەریاریەک زۆرتر لە ٥ گۆڵ کراوە وە یاریکەری ھانگاری جەست فۆنتین بووە گۆڵکاری خوولەکە  بە تۆمارکردنی سێزدە گۆڵ.
بەشداربوان
پۆل:پاڵەوانیەتییەکانی جامی جیھانی فیفا پۆل:جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨ پۆل:جامی جیھانیی فیفا
بڕیارنامەی ٧٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٧٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٧ی نیسانی ١٩٩٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کۆماری فێدرالی سۆسیالیستیی یووگسلاڤیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٦٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٢ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٢ پۆل:سلۆڤێنیا لە ١٩٩٢ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٢ پۆل:مێژووی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گیلەکەکان
220x440px|وێنۆک|ژمارەی گیلەکەکان بەپێی ڕێژەیان لە پارێزگاکانی [[ئێران]] خەڵکی گیلەک ناوی نەتەوەیەکە کە لە باکووری وڵاتی ئێران دەژێت. بە وڵاتی گیلەکەکان گێڵان دەڵێن کە ئێستا پارێزگەیەک لە پارێزگەکانی ئێرانە. گیلەکەکان لەگەڵ مازەندەرانییەکان، تاڵشەکان و ھەروەھا کوردەکان پەیوەندی نەتەوەیی و زمانیی نزیکیان ھەیە.
گیلەکەکان بە زمانی گیلەکی کە وێنەیەتیی زۆری لەگەڵ زمانی کوردی و بەتایبەت کوردیی باشووری ھەیە، دەدوێن.
چاند
حەشیمەتی گیلەکەکان لە نێوان ٣ ھەتا ٤ ملیۆن کەس دەخەمڵێندرێت (بێجگە لە گیلەکەکانی دوور لە وڵات) ئەوانەی لە خۆ دەگرێت کە لە لێواری باشووریی دەریای کاسپیەندا دەژین.
گیلەکەکان ھەتا سەردەمی سەفەویەکان حکوومەتی سەربەخۆیان بووە، بەڵام لەو سەردەمەوە تا بە ئێستا بەشێک لە ناوچەکانی ژێردەستی حکوومەتی ناوەندیی ئێرانن. لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا لە ساڵانی شەڕی جیھانیی یەکەم، شۆڕشی جەنگەل لە وڵاتی گیلان ڕووی دا و بۆ ماوەیەکی کورت حکوومەتێکی سۆسیالیستی لە ناوچەی گیلان دامەزرا.
لە ساڵانی شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێرانیش لە ناوچەی گیلان ناوەندێک دامەزرا بە ناوی ناوەندی پڵانکردنەوەی حکوومەتی فیدرالی بۆ گیلان کە خوازیاری فیدیراڵی کردنی ناوچەی گیلان بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئاسیا پۆل:گیلەک
٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سێپتێمڤری
سێپتێمڤری شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پازارجیک لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٨٬٩٣٧ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پازارجیک پۆل:شارەوانییەکانی بولگاریا پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
مەلا شوان کوردی
مەلا شوان کوردی ناسراو بە ئەبوو ھاڕوون لەناو داعشدا (١٩٨٦ – ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٥) داعشێکی کورد بوو، لە سەرەتای دروستبوونی گرووپی داعش، لە ڕێگەی کەرکووکەوە چووە نێو ئەو ڕێکخراوە.
ژیاننامە
شوان سڵاح محەممەد، خەڵکی گوندی زێبارۆکی نزیک شەقڵاوەیە. مەلا شوان لە ساڵی ١٩٨٦ لە ھەولێر لەدایکبووە و لەو گوندە نەژیاوە. تا پۆلی ٩ی بنەڕەتی خوێندووە. لە ساڵی ٢٠٠٦ ژنی ھێناوە. دایک و باوکی لە ھەولێر دادەنیشن، دوو خوشک و دوو براشی ھەیە. باپیری مەلا شوان پێشمەرگەی شۆڕشی ئەیلوول بووە و مامێکی شەھیدە، دوو مامی لە شەڕی دژی داعش بریندار بوون، برایەکیشی پێشمەرگەیە. مەلا شوان لە مزگەوتی مام جەعفەر لە شارۆچکەی دارەتوو، نزیک ھەولێر پێشنوێژ و وتارخوێن بووە.
چوونە ناو داعش
لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ لە ڕێگەی کەرکووکەوە لەگەڵ خێزان و کچەکانی بە نێوی ھانا و ھالە، لەگەڵ دوو کەسی دیکە چووە نێو داعش.
لە چەندین گرتەی ڤیدیۆییدا مەلا شوان ھەڕەشە لە پێشمەرگە و خەڵکی باشووری کوردستان دەکات، تەنانەت ھەڕەشە لە مەلاکانی کوردستان دەکات و بە خۆفرۆش ناویان دەبات.