cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یانەی تۆپی پێی لویس
یانەی تۆپی پێی لویس یانەیەکی تۆپی پێی پیشەگەرە و بنکەکەی لە شاری لویس لە ڕۆژھەڵاتی ساسێکس لە ئینگلتەرایە. یانەکە لە ساڵی ١٨٨٥ دامەزراوە و لە ئێستادا لە خولی نایابی ئیستمیان یاری دەکەن کە پلەی حەوتەمی سیستمی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرایە. یانەی لویس بە شێوازی تۆپی پێ ناسراوە کە لەلایەن کۆمەڵگەوە بەڕێوەدەبرێت. تیپەکە یارییەکانی خۆی لە یاریگای The Dripping Pan ئەنجام دەدات کە توانای ٣٠٠٠ بینەری ھەیە. یاریگاکە شوێنێکی ناوازەی ھەیە چونکە دەکەوێتە سەر لووتکەی گردێک کە ڕووی لە شارۆچکەی لویس کردووە. لەم ساڵانەی دواییدا تیپەکە لە یاریگادا سەرکەوتنی بەدەستھێناوە، لەنێویاندا سەرکەوتنی بەدەستھێنا بۆ خولی نایابی ئیستمیان لە ساڵی ٢٠١٧. ھەروەھا بوونە مانشێتی ڕۆژنامەکان بەھۆی ئەوەی بوونە یەکەم یانەی تۆپی پێی پیشەگەر یان نیمچە پیشەگەری لە جیھاندا کە پارەی تیپەکەی ژنان و پیاوان بە یەکسانی بدات. بە گشتی یانەی تۆپی پێی لیوس بە پابەندبوونی بە بەردەوامی و بەشداریکردنی کۆمەڵگا و یەکسانی لەناو تۆپی پێدا ناسراوە.
قولانجق
قولانجق گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی کشاوەرز، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
قولانجق لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئیقبال و لە باشوور لەگەڵ گوندی کەشەور و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زەمان ئاوا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی وزن قشڵاق.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
باریکان
باریکان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگەسەر، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
باریکان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەڵاتوکان و لە باشوور لەگەڵ گوندی زودانی کۆن و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ڕەزگەی خواروو و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دەشتێوان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئیمپراتۆر ھێیزێی
ئیمپراتۆر ھێیزێی (平城天皇,,ھێیزێی تێنۆ، لەدایکبووی Birthdate) ٥١مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ٨٠٦ تا ٨٠٩ دەبێت
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:مردووانی ٨٢٤ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ٩یەم پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان پۆل:خەڵکی سەردەمی ھێیان (ژاپۆن)
عەباساباد
عەباساباد گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا نشیو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (شیعە) پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
لالیخان حەمەی فەرەج
جوگرافیا
لالیخان حەمەی فەرەج لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تازەدێی حاجی حەسەن و لە باشوور لەگەڵ گوندی تۆپخانە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شمشێرکول و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دڕکەی خواروو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ویساڵی
محەممەد کوڕی شێخ ئەحمەدی شێخ شەھابی شێخ عومەری مەردۆخی شاعیر کە بە ناسناوی ئەدەبی ویساڵی ناسراوە لە گوندی «تەکیە» ی قەرەداغ لە پارێزگای سلێمانی لە مێژووی ٢٢ی سێی ساڵی ١٩٠٢ لەدایک بووە، ویساڵی گرنگییەکی زۆری داوە بە پێنج خشتەکییەکانی (تایەر بەگی جاف، زێوەر، خانی، وەفایی، سادق). ھەروەھا شارەزایییەکی باشی ھەبووە لە زمانی عەرەبی و فارسی داو چەند شیعرێکی بە زمانی فارسی نوسیوە. ویساڵی ساڵی ١٩٧٣ لە شاری سلێمانی کۆچی دووایی کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
جولیا ڕۆبێرتس
جولیا ڕۆبێرتس (لە دایکبووی ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٧) خانمەئەکتەر و بەرھەمھێنەری ئەمریکییە. ئەو چەند خەڵاتێکی بەدەستھێناوە، لە نێویاندا جارێک خەڵاتی ئۆسکار لە کۆی چوارجار پاڵێوراوبوون، ھەروەھا لە کۆی ھەشت جار پاڵێوراوبوون توانویەتی سێ جار خەڵاتی گۆڵدن گلۆب بەدەستبھێنێت.
جولیا لە ساڵی ١٩٨٨، بۆیەکەمینجار لە فیلمی سینەمایی ڕازیبوون (Satisfaction) دەرکەوت. لە ساڵی ١٩٩٠، لە خانمی جوان (Pretty Woman)، بۆیەکەمینجار وەک ئەکتەری سەرەکی بەشداریکرد، کە لەئاستی بۆکس ئۆفیسی جیھان سەرکەوتنێکی باشی دەستەمۆ کرد بەوەی توانی ٤٦٤ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی کۆبکاتەوە. فیلمەکانی زیاتر زە ٢٫٨ ملیار دۆلاریان کۆکردووەتەوە، ئەمەش وایکردووە جولیا وەک یەکێک لە خانمەئەکتەرە سەرکەوتووەکاننی بۆکس ئۆفیس ھەژمار بکرێت. ئەو لە زۆربەی ساڵانی دەیەی نەوەدەکانی سەددەی بیستەم، وەک گرانترین یان پارەپێدراوترین خانمەئەکتەری ساڵ دیاریکراوە. بۆ بەشداریکرد لە فیلمی خانمی جوان بڕی ٣٣٠ ھەزار دۆلاری وەرگرت. لە ساڵی ٢٠٠٣، بۆ ڕۆڵگێڕان لە فیلمی زەردەخەنەی مۆنا لیزا (Mona Lisa Smile)، بڕی ٢٥ ملیۆن دۆلاری پێدرا. پێنج ساڵان، لەلایەن گۆڤاری پیپڵ بە جوانترین خانمی ساڵ دەستنیشان کراوە.
لە ساڵی ٢٠٠٠، بەھۆی بەشداریکردنی لە فیلمی ئیرن برۆنکۆڤیچ (Erin Brockovich)، خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین خانمەئەکتەر بەدەستھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:دەرچووانی ئەکتەرز ستۆدیۆ پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم پۆل:باشترین خانمەکتەر لە بردنەوەی خەڵاتی گۆلدن گڵۆب (فیلم) پۆل:ژنە مۆدێلە ئەمریکییەکان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی
زاووت
زاووت گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پێباز، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
زاووت لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تورکە و لە باشوور لەگەڵ گوندی ڕۆستەم شامار و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ترشاکەی سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی کەوە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڕایا و کۆتا ئەژدیھا
ڕایا و کۆتا ئەژدیھا فیلمێکی ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢١ە، ئەنیمەیشنی خەیاڵی ئەکشن و سەرکێشییە، و لەلایەن ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی بەرھەم ھێنراوە و لەلایەن ستوودیۆی وێنەی جووڵاوی واڵت دیزنی دابەشکراوە. فیلمی ٥٩ھەمین فیلمە کە لەلایەن ستۆدیۆکە بەرھەم ھێنراوە، لە دەرھێنانی دۆن ھۆڵ و کارلۆس لۆپێز ئیسترادا بووە، ھەروەھا بەرھەمھێنانی ئۆسنات شورەر و پیتەر دێل ڤیچۆیە. سیناریۆکە لەلایەن کوی نگوین و ئەدێل لیمەوە نووسراوە، ھەردووکیان لەگەڵ ھۆڵ، ئیسترادا، پۆڵ بریگز، جۆن ڕیپا، کیل مۆرای و دین ویلینز چیرۆکەکەیان نووسیوە، کە لەسەر بنەمای بیرۆکەی چیرۆکەکانی برادلی ڕیمۆند و بەشداریکردنی چیرۆکی زیادە لەلایەن ھێلین کالافاتیکەوە. بە بەشداری دەنگی کێلی ماری تران، ئاوکوافینا، ئیزاک وانگ، جێما چان، دانیال دای کیم، بینێدکت وۆنگ، ساندرا ئۆە، تالیا تران، لوسیل سونگ، و ئالان تودیک، ڕایا و دوا ئەژدیھا باس لە شازادەی جەنگاوەری نازناو، ڕایا (ماری تران). ئەو بەدوای دوا ئەژدیھای ئەفسانەییدا دەگەڕێت (ئاوکوافینا)، بەو ھیوایەی ئەو گەوھەرە ئەژدیھایە بگەڕێنێتەوە کە باوکی (دای کیم) دەھێنێتەوە و ئەو ڕۆحە خراپانەی کە بە دروون ناسراون لە خاکی کوماندرا دەربکات.
فیلمەکە ئیلھامێکی لە کولتوورە نەریتییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا وەرگرتووە. پەرەپێدان لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ دەستیپێکرد، لە مانگی ئابی ٢٠١٩ پڕۆژەکە بە فەرمی ڕاگەیەندرا، لەگەڵ بەژداربووان دەنگیدا ناونیشانەکەی ئاشکراکرا. لە کاتی بەرھەمھێنانیدا کۆمپانیای دیزنی لە مانگی ئابی ٢٠٢٠ بە فەرمی گۆڕینی چەند بەژداربووەیک و ئەندامێکی تیمی فیلمەکەی ڕاگەیاند، بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی زیاتری ڤایرۆسی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ لە کاتی پەتای کۆڤید-١٩دا، سینەماکاران مەشقی دووری کۆمەڵایەتییان کرد، لە ماڵەوە کاریان دەکرد بە بەکارھێنانی نەرمەکاڵای پەیوەندی دیجیتاڵی وەک زووم. کۆمپانیای واڵت دیزنی ستۆدیۆی مۆشن پیکچەرز پلانی دانابوو لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ فیلمی ڕایا و دوا ئەژدیھا لە سینەماکانی ئەمریکا نمایش بکات، بەڵام بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ فیلمەکە بۆ ٥ی ئازاری ٢٠٢١ دواخرا. فیلمەکە لە ھەمان کاتدا لە دیزنی+ پریمیێر ئەکسێس بەردەست بوو لە ئەنجامی کاریگەرییەکانی پەتاکە لەسەر سینەماکان. فیلمەکە بووە سێیەم ناونیشانی فیلمی زۆرترین پەخش لە ساڵی ٢٠٢١، و داھاتی زیاتر لە ١٣٠ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێناوە (داھاتی دیزنی+ پریمیێر ئەکسێس ناگرێتەوە). پێداچوونەوەی ئەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت، کە ستایشی ئەنیمەیشن و بەھێزکردنی ژنان و کاری دەستی و دیمەن و زنجیرە ئەکشن و کارەکتەرەکان و نواندنی دەنگییان کرد، بەڵام ڕەخنەیان لە نەبوونی نوێنەرایەتی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا لە بەژداربووان، گێڕانەوەی ئەندازیاری زیادەڕۆیی و نوکتەی ئەناکرۆنیستی گرت. فیلمەکە خەڵاتی جۆراوجۆری وەرگرت، لەوانە پاڵێوراو بۆ باشترین فیلمی ئەنیمەیشنی درێژ لە ٩٤ەمین خەڵاتی ئۆسکار، ھەروەھا لە ھەمان بەش لە ٧٩ھەمین خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب پاڵێوراو بوو؛ بەڵام ھەردوو خەڵاتەکەی لەدەستدا بە فیلمی جادوو کە فیلمێکی دیکەی دیزنی بوو. ھەروەھا ڕایا و کۆتا ئەژدیھا بە دە پاڵێوراو پێشەنگی ٤٩ھەمین خەڵاتی ئانی بوون، بەڵام لە ھیچ کام لە بەشەکانی پاڵێوراودا سەرکەوتنی بەدەست نەھێنا.
چیرۆک
پێنج سەد ساڵ لەمەوبەر، کیشوەری لاوەکی ئارام و خۆشگوزەرانی کوماندرا لەلایەن ڕۆحە بێ ھەستە ڕەنگ وەنەوشەیی و ڕەشی درونەوە وێران دەکرێت کە ھەموو زیندەوەرانی ڕێگاکەیان دەگۆڕن بۆ بەرد. سیسو کە دوا ئەژدیھای ڕزگاربووە، سیحری خوشک و براکانی پێدەدرێت کە لەناو گەوھەرێکدا دانرابوو. سیحرەکەی لەناو گەوھەرەکەدا چڕ دەکاتەوە و درونەکە دەتقێنێتەوە، خەڵکی کوماندرا زیندوو دەکاتەوە بەڵام ئەژدیھاکانی نا. ململانێیەکی دەسەڵات بۆ ئەو گەوھەرە گەلی کوماندرا دابەش دەکات بەسەر پێنج شانشینی جیاوازدا کە پێیان دەوترێت ددان، دڵ، بڕبڕەی پشت، چنگ و کلک، کە ھاوتایە لەگەڵ جێگیربوونیان بەدرێژایی ڕووبارێکی زەبەلاحی شێوە ئەژدیھا. لە ئێستادا، سەرۆک بێنجای ھۆزی دڵ کە لە کۆتاییدا پارێزگاری لە گەوھەرە ئەژدیھاکە دەکات، کچەکەی، شازادەی جەنگاوەری گەنج ڕایا ڕادەھێنێت بۆ پاراستنی گەوھەرەکە. بێنجا بە توندی باوەڕێکی بەھێزی ھەیە کە دەتوانرێت کوماندرا یەکبگرێتەوە، جەژنێک بۆ سەرکردایەتی ھەر پێنج ھۆزەکە سازدەکات. لە کاتی جەژنەکەدا، ڕایا ھاوڕێیەتی ناماری کچی سەرۆک ڤیرانا لە ھۆزی ددان و شازادەی ددان دەکات، کە ئاڵقەیەکی ئەژدیھا دەدات بە ڕایا و ئەفسانەیەکی بۆ دەگێڕێتەوە کە دەڵێت ئەژدیھا سیسو ھێشتا بوونی ھەیە و دەتوانرێت لە ڕێگەی ھێزی گەوھەرەکەوە بانگ بکرێت. ڕایا بە متمانە بە نماری ژووری گەوھەرەکەی پیشانی دەدات. ناماری خیانەت لە ڕایا دەکات وەک بەشێک لە پیلانێک بۆ یارمەتیدانی ددان بۆ دزینی گەوھەرەکە. بە ئاگادارکردنەوە لە ھێرشەکە، بێنجا و ھۆزەکانی تر دەگەن و دەست دەکەن بە شەڕ لەسەر گەوھەرەکە و لە شەڕەکەدا دەیشکێنن بۆ پێنج پارچە. لەناوچوونی گەوھەرەکە درزێک دروست دەکات کە جارێکی تر درون ئازاد دەکات، بە خێرایی بەسەر خاکی دڵدا دەڕوات. لەکاتێکدا ھەموو سەرکردەیەکی خێڵەکە پارچەیەک لە گەوھەرەکە دەدزێت و ھەڵدێت، بێنجا تێبینی ئەوە دەکات کە درونەکان بەھۆی ئاوەوە بەرپەرچیان دەدەنەوە و خۆی دەکاتە قوربانی بۆ ڕزگارکردنی ژیانی ڕایا بە فڕێدانی بۆ ناو ڕووبارەکە پێش ئەوەی لەلایەن درونەوەکانەوە ببنە بەرد. دوای شەش ساڵ، ڕایا بەسەر کوماندرادا دەڕوات و بەدوای سیسودا دەگەڕێت تا گەوھەرێکی دیکە دروست بکات و جارێکی دیکە درونەکان دەربکات. ئەو توانی لە کەشتییەکی نوقمبوو لە کلک بانگی بکات کە سیسو دان بەوەدا دەنێت کە ئەو گەوھەرەکەی دروست نەکردووە، بەڵکو بەناوی چوار خوشکەکەیەوە بەکاریھێناوە، کە ھەریەکەیان سیحرەکەیان بەشداری کردووە لە گەوھەرەکەدا. ڕایا و سیسو بڕیار دەدەن چوار پارچە دزراوەکەی گەوھەرەکە وەربگرنەوە و کۆی بکەنەوە و بەکاری بھێنن بۆ دەرکردنی درونەکان و گەڕاندنەوەی باوکی ڕایا و ئەوانی دیکە کە بوونەتە بەرد.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی هاوڕێیەتی پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی داھاتوو پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادوو پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس نیوتن هاواردەوە تۆمارکراون پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە جادوو پۆل:ئەنیمەیشنییە ڕۆژاواییەکان کە کاریگەری ئەنیمێیان لەسەرە پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس نیوتن ھاواردەوە تۆمارکراون پۆل:فیلمە خەیاڵییەکانی ٢٠٢١ پۆل:ئەو فیلمانەی لە وڵاتێکی خەیاڵی ڕوودەدەن
فریدریک درایبی
وێنۆک فریدریک ماریوس درایبی (لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ١٨٧٧ بۆ ١٦ی نیسانی ١٩٦٦) نژیاروانێکی دانمارکییە وەک یەکەم ئەندازیاری ئۆرھوس ناسراوە کە بەشداری کردووە لەچەندین باڵەخانەی بەناوبانگ و دیزاینی کردوون لە دانمارک.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نژیاروانانی دانمارکی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٧ پۆل:مردووانی ١٩٦٦ پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھوونەرە جوانەکان
شۆش
شۆش یان شووش شارێک لە ئێران و ناوەندی شارستانی شۆش لە پارێزگای خووزستانی ئەو وڵاتەیە. لە ساڵی ٢٠١٦دا، حەشیمەتی شارەکە ٧٧،١٤٨ کەس بووە. شۆشی ھەنووکەیی لە پاڵی شاری کۆنینەی شۆش سازراوەتەوە.
جیاکردنەوەی نەژادیی
وێنۆک|"تەنیا بۆ گەشتیاری ئەڵمانییە" نووسراوێک لەسەر تڕامی ژمارە ٨ لە پۆڵەندای داگیرکراو، ساڵی ١٩٤١. جیاکردنەوەی نەژادیی شێوە جیاکردنەوەیەکی سیستماتیکی دانیشتوانە لەسەر بنەمای نەژادیی یان کۆمڵە ڕەگەزە جیاوازەکانی ناو کۆمەڵگە. دەکرێت ئەم جیاکردنەوەیە بسەپێنرێت لە بوار و چالاکییە جیاوازەکانی ژیانی رۆژانەدا وەک نانخواردن لە چێشتخانەیەک، ئاو خواردنەوە لە حەوزی ئاوخواردنەوەیەک، بەکارھێنانی ئاودەست، چوون بۆ قوتابخانە، تەماشاکردنی فیلم، سواربوونی پاس یان کڕین و بەکرێ گرتنی خانوبەرە. (ئەنجومەنی ئەوروپی دژی جیاکردنەوە و دەمارگیری) پێناسەی جیاکردنەوە دەکات بە «ئەو کردەیەی یەکێک (یاسایی یان ئاسایی) ھەڵدەستێت بە جیاکردنەوەی کۆمەڵە کەسێک لەسەر چەند بنەمایەک بەبێ بوونی ھیچ ئامانج و پشت ڕاستکردنەوە و ھۆکارێکی ژیربێژییانە» و ئەم پێناسەیەش دەگونجێت لەگەڵ پێناسەی جیاکاری کردن دا.
بۆیە کردەی جیاکردنەوەی یەکێک لە کۆمەڵە کەسێکی دی لەسەر چەند بنەمایەک بە شێوازێکی خۆویستانە ھیچ ماف و یاسایی بوونێک نابەخشێت بە کردەکە. بەشێوەیەکی گشتنی جیاکردنەوەی نەژادی نایاساییە و قەدەغەکراوە و سەرەڕای نەبووی ھیچ ویستێکی تاکەکەسی بەھێز بۆی بەڵام ھێشتا دەکرێت بوونی ھەبێت و ڕووبدات لەڕێی دابونەریتی بەدی کۆمەڵایەتییەوە وەک تۆماس شێڵینگ باسی دەکات لە کارەکانی دا دەربارەی بابەتەکە.
جیاکردنەوەی نەژادیی دەکرێت جیاکردنەوەی نەتەوەیی و ڕەگەزە جیاوازەکان لەخۆبگرێت لە شوێن و دامەزراوە جیاوازەکان دا و ھاونیشتمانیان ناچاربکات بە بەکارھێنانی ناوەندەکانی وەک خوێندنگە و نەخۆشخانە و شوێنە گشتییەکان بەپێی شوێنی تایبەتی نیشتەجێ بوونیان.
ئەڵمانیا
لە سەدەی پانزدەھەم دا لە باکووری رۆژھەڵاتی ئەڵمانیا، کەسە بەڕەسەن سلاڤ و سلاڤیە کۆچبەرەکانی نزیک ئەڵمانیا ڕێگەیان پێ نەدەدرا ببنە ئەندام لە ھەندێک لە یەکێتی و کۆمەڵەکان دا. بەپێی ویڵھەم ڕابیی لە سەدەی ھەژدەھەم تەنانەت یەک یەکێتی و کۆمەڵە بوونیان نەبوو کە ڕێگە بە ئەندامبوونی سلاڤیە کۆچبەرەکانی نزیک ئەڵمانیا بدەن.
ئەڵمانییەکان ڕەگەزپەرستییە دەستوورییەکەی ئەمریکایان بە پەسەند دەزانی ھەر وەک چۆن لە کتێبەکەی ھیتلەردا بە ناونیشانی (تێکۆشانی من – جەنگی من - Mein Kampf) دەردەکەوێت و پارێزەرە نازییە توندڕەوەکان لایەنگری بەکارھێنانی ئەو نموونە ئەمریکییە بوون لەسەر ڕەگەزپەرستی و جیاکاریی و لەسەرەتای ساڵانی ١٩٣٠ کان دا دەستیان کرد بە جێبەجێ کردنی ڕێکارە ھاوشێوەکان. دواتر بەمەبەستی پاراستن و ھێشتنەوەی نەژادی ئاری بە پاکی و ڕەسەنی یاسای قەدەغەکردنی ھاوسەرگیری و پەیوەندی سۆزداری ھاتەکایەوە لە نێوان ئەو کەسانەی بە «ئاری» و «نا ئاری» ناسێنرابوون و ھەر پەیوەندییەک لەو جۆرە بە «پیسکردنی ڕەگەز» ھەژماردەکرا و سزاکەی بۆ کەسی ئاری بەندکردن بوو لە کۆمەڵگە زۆرەملێیەکان و بۆ کەسی نا ئاری لە سێدارەدان بوو. لە سەرەتادا ئەم یاسایە تەنھا جولەکە و کۆچبەرە رۆمەکان و ڕەش پێستەکانی دەگرتەوە بەڵام دوای ھەڵگیرسانی جەنگ نازییەکان فراوانیان کرد دژی ھەموو ڕەگەزە بیانییەکان (نا ئەڵمانییەکان).
لە ساڵی ١٩٤٠ لەژێر فەرمانی (حوکمەتی گشتی) وڵاتی پۆلۆنیای داگیرکراودا، نازییەکان دانیشتوانەکەیان دابەشکرد بەسەر چەند کۆمەڵەیەکی جیاوازدا و پۆلێنیان دەکردن لەسەر بنەمای رێژەی ھەبوونی «پێکھاتەی ئەڵمانی» تێیاندا. ھەر کۆمەڵەیەک مافی جیاوازی ھەبوو لە بەشە خۆراک، مافی نیشتەجێ بوون و خانووبەرە و بەکارھێنانی ئامرازەکانی گواستنەوە دا.
ئەو جوولەکانەی لە ناوچەی نازییەکان دا دەژیان ناچاردەکران بە لەبەرکردنی پارچە قردێڵەیەکی زەرد، پزیشکە بەڕەگەز جولەکەکان نەیاندەتوانی نەخۆشە ئارییەکان چارەسەر بکەن و مامۆستا جولەکەکانیش مافیان نەبوو خوێندکارە ئارییەکان فێربکەن و ھەروەھا تەنھا مافیان ھەبوو بازاربکەن لە نێوان کاتژمێرەکانی ٣ بۆ ٥ ی ئێوارە دا.
لە ھۆلۆکۆست دا، جوولەکە و رۆمە کۆچبەرەکان دووچاری کۆمەڵکوژی و لەناوبردنی بەکۆمەڵ دەبوونەوە بەھۆی ناساندنیان وەک کۆمەڵە نەژادییە نەخوازراو و ناپەسەندەکان. نازییەکان ھەڵدەستان بە بنیادنانی کۆمەڵگە ھەژارەکان بۆ لەچوارچێوەدانی جولەکە و رۆمە کۆچبەرەکان لە ناوچە قەرەباڵغ و بچووکەکان دا لە شارەکانی رۆژھەڵاتی ئەوروپادا و دواتر گۆرینیان بۆ کۆمەڵگە زۆرەملێکان. گەورەترین کۆمەڵگەی ھەژاری کۆمەڵگەی وارشۆ بوو کە ٤٠٠ ھەزار کەسی لەخۆدەگرت و دواتر بە پلەی دووەم کۆمەڵگەی ئوچ کە ١٦٠ ھەزار کەسی لەخۆدەگرت.
ئەڵمانیای نازی خەڵکانی رۆژئاوای ئەورووپا، پۆلۆنیا و رۆژھەڵاتی ئەوروپایان وەک کرێکارە زۆرەملێکان بەکاردەھێنا بەھۆی دانانیان بە نەژادیی نەخوازراو و ناپەسەند. لە نێوان ساڵانی ١٩٣٩ بۆ ١٩٤٥ دا، بەشێوەیەکی گشتی نزیکەی ١٢ میلیۆن کەس کاری زۆرەملێیان پێ کراوە لە ئەڵمانیان نازی دا و نزیکەی ١. ٥ میلیۆن لە دانیشتوانە پۆلەندییەکان گوێزراونەتەوە بۆ ڕایخ (دەوڵەتی ئەو کاتەی ئەڵمانیا) بەمەبەستی کارکردنی زۆرەملێیانە پێیان. پۆڵۆنییەکان تەنانەت ناچار دەکران بە لەبەرکردنی نیشانەیەکی پیتی "پ - P" لەسەر پۆشاکەکانیان بەمەبەستی جیاکردنەوە و ھێمایەک بۆ نەبوونی توانای بەکارھێنانی ئامرازەکانی گواستنەی گشتی.
سەرچاوەکان
پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان پۆل:نایەکسانیی کۆمەڵایەتی
بانێ
بانێ یان بانە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی گۆڕەتوو سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
ویتن تێمپتەیشن
ویتن تێمپتەیشن (بە ئینگلیزی: Within Temptation) گرووپێکی سیمفۆنیک مێتاڵی ھۆڵەندییە کە لە ساڵی ١٩٩٦ لەلایەن گۆرانیبێژی سەرەکی گرووپەکە شارۆن دێن ئادێڵ و گیتارژەنی پێشوو ڕۆبێرت ڤێستەرھۆڵت دۆزرایەوە. ئەوان بەردەوام وەک گۆتیک مێتاڵ پێناسەکراون، ھەرچەندە دەنگیشیان دەگۆڕێت لەگەڵ ھەر ئەلبومێکی نوێدا. باشتر ناسراون بە گرووپێکی سیمفۆنیک مێتاڵ ھەرچەندە کارەکانی پێشویان، وەک یەکەم ئەلبومی ستودیۆیان بەناوی ئینتەر گۆتیک مێتاڵ بوو، دەنگێکی دووم مێتاڵیشی ھەبوو. لە چاوپێکەوتنێکدا دێن ئادێڵ ڕایگەیاند «ھەست دەکەم ئێمە زیاتر گرووپێکی سیمفۆنیک ڕۆکین، وە بەڕای من، ئێمە گرووپێکی گۆتیکی نین.»
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە سیمفۆنیک مێتاڵە ھۆڵەندییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە گۆتیک مێتاڵە ھۆڵەندییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٩٦ پۆل:ویتن تێمپتەیشن پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی
ھۆڵی پێشانگای پلاندانانی بەکین
وێنۆک|مۆدێلی بەکین ھۆڵی پێشانگای پلاندانانی بەکین (، ) مۆزەخانەیەکی پلاندانانی شارستانییە و دەکەوێتە شەقامی ٢٠ Qianmen، لە تەنیشت مەیدانی Tiananmen لە بەکین، لە چین. ھۆڵی پێشانگاکە لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٤ بۆ ڕای گشتی کرایەوە، کە تێیدا مۆدێلێکی بچووکراوەی تەواوی ناوچەی پایتەختی بەکین بوو، ھەروەھا پێشانگای فرەمیدیا لەسەر مێژووی پلاندانانی شارچێتی بەکین و بارودۆخی ئێستا و داھاتووی.
ڕووباری مەزنی دەستکرد
وێنۆک|300x300پیکسڵ|وێنەیەکی ھێڵکاری پڕۆژەکە. وێنۆک|کردارەکانی ھەڵکۆڵین لە ١٩٨٨. وێنۆک|ھەندێک لە لولەکان. وێنۆک|ھەندێک لە لولەکان. وێنۆک|بەرزکەرەوەیەک لە پڕۆژەکە. وێنۆک|بەرزکەرەوە مەزنەکان. وێنۆک پڕۆژەی ڕووباری مەزنی دەستکرد (، ) بریتییە لە گەورەترین پڕۆژەی گوستنەوەی ئاو لە جیھاندا، لە ڕێکەوتی ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ موعەمەر قەزافی سەرۆکی شۆڕشی گەلی لیبیا بەردی بناغەکەی دانا وەک پێشگیرییەک لە ڕووبەرووبوونەوەی وشکە ساڵی و تێنوێتی خەڵکی لیبیا، بیرۆکەی ئەم پڕۆژەیە درێژەپێدەری ھەمان پڕۆژەی ڕووباری دەستکردی ناوچەی سەریرە لە شاری جالۆ کە موعەممەر قەزافی لە ٢٨ی ئابی ١٩٨٤ جێبەجێی کرد.
پشت ئەستوور بە توێژینەوە ھونەری و ئابووری و کۆمەڵایەتییەکان ئەم پڕۆژەیە چووە بواری جێبەجێکردنەوە کە ئاوی سازگاری دابین دەکرد بۆ ھەموو ئەو ناوچانەی کە زەوی کشتوکاڵیان ھەیە یان ئەو ھەرێمانەی کە زەوی شێداریان ھەیە و بەکاری کشتوکاڵ کردن دێن ئەگەر بێت و ئاویان پێ بگات، بەجۆرێک پڕۆژەکە لە توانایدایە ڕۆژانە ٦٫٥ میلیۆن مەتری چوارگۆشە ئاو بگوزێتەوە لە ناو جەرگەی بیابان و نشینگەی بیابان نشینان بۆ ناوچە کەناراویەکان و شوێنەکانی نیشتەجێبوون.
پڕۆژەکە لە ڕێگای دامەزراندنی لولەی ئاوی مەزن ئاو لە مێرگەکانی بیابان دەگوازێتەوە بۆ ناوچە وشک و بێ ئاوەکانی ھەموو خاکی لیبیا کە لەژێڕ خاک شاردراونەتەوە دوور لە تیشکی خۆر، تیرەی ھەر لولەیەک چوارمەترە بە پێکبەستنی لولەکان ڕووبارێکی مەزن درووست بوون بەجۆرێک لە قۆناغی یەکەم چوارھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشەی بەراوکرد، کە لە مێرگەکانی ئابار و کفرە و سەریر لە خۆڕھەڵاتی باشوورەوە ئاوی دەگەیاندە مێرگەکانی فزان و جەبەل حەساونە لە باشووری خۆڕئاوا و لەوێشەوە بەرەو باکوور و شارە گەورەکان. دواتر ڕووبارەکە بوو بە دوو ڕووبار کە ئەوەی دووەم لە مێرگەکانی گەدامس و جەغبوبەوە ئاوی دەھێنا بۆ ڕووبارە سەرەکییەکە، ڕووبارەکە بە یەکێک لە ڕووبارەکانی ئەفریقا ھەژمارکرا و لەسەر نەخشە جێی بۆ کرایەوە. ڕووباری یەکەم لەباشوورەوە تا دەگەیشتە باکوور پێنج دەریاچەی دەستکردی پڕ ئاو دەکرد قەبارەی ھەر دەریاچەیەک چوار میلیۆن مەتری چوارگۆشە ئاوی دەگرت، کە ھەر پێنجیان بە درێژایی ساڵ پڕ ئاون، ئەم پڕۆژەیە لیبیای لە وشکە ساڵی دوورخستەوە بۆ چەندین سەدەی داھاتوو. کۆی درێژی ڕووبارەکە ١٦٠٠ کیلۆمەترە و پتر لە ٧٠٪ ئاوی خواردنەوەی سەرجەم لیبیا دابین دەکات، درێژترین تۆڕی ئاوە لەسەرانسەری جیھان. بڕی ٢٬٨٢٠کم درێژی لولەکانە کە لەژێڕ زەوی ڕاکێشراون. پتر لە ١٣٠٠ بیری ھەڵکۆلدراو لەخۆدەگرێت کە قوڵی ھەر بیرێک ٥٠٠ مەترە، ئەم ڕووبارە ڕۆژانە ٦٬٥٠٠٬٠٠٠ مەتری چوارگۆشە ئاو بۆ شاری بەنگازی و تەرابلس و سرت و ناوچەکانی نزیکیان دابین دەکات. سەرۆکی پێشووی لیبیا موعەمەر قەزافی بە «ھەشتەمیین سەرسوورھێنەری جیھان» ناوزەندی دەکرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:موعەمەر قەزافی پۆل:جوگرافیای لیبیا پۆل:١٩٨٤ پۆل:ئاو پۆل:ڕووبارەکان پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئەفریقا پۆل:ڕووبار
سۆرینا ساتاری
وێنۆک|150px سۆرینا سەتاری (لەدایکبووی ساڵی ١٩٧٢ لە تاران)، مامۆستای یاریدەدەر بوو لە زانکۆی سەنعەتیی شەریف، جێگری سەرۆکی زانست و تەکنەلۆژیا، و سەرۆکی دامەزراوەی نیشتیمانی نوخبەش بوو لە ساڵانی ٢٠١٣ تا ٢٠٢٢. کوڕی مەنسوور سەتارییە. لە ساڵی ٢٠٠٤ وەک بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ڕێکخراوی باشکردنی بەکارھێنانی سووتەمەنی ھەڵبژێردرا، بەڵام دوای ساڵێک دەستی لە پۆستەکەی کێشایەوە. ڕۆژی ١٣ی خەزەڵوەری ساڵی ٢٠١٣، سەتاری بە فەرمانی حەسەن ڕۆحانی وەک جێگری زانست و تەکنەلۆجیای سەرۆک کۆمار دەستنیشانکرا. لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ بە فەرمانی بیژەن نامدار زەنگنە وەزیری نەوت وەک سەرۆکی دامەزراوەی توێژینەوەی پیشەسازی نەوت دەستنیشانکرا و دوای دەستنیشانکردنی بۆ پۆستی جێگری زانستی سەرۆکی ھەرێم، حەمیدرەزا کاتوزیان لە شوێنی ئەو لە ڕۆژی ٢٠١٩دا دانرا ٢٩ی ھەمان مانگ. حەسەن ڕۆحانی سەرۆکی حکوومەتی ١١ و ١٢ لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٧ لە کاتی گفتوگۆکانی ئەنجومەنی ئیسلامی بۆ متمانەدان بە وەزیرەکان، سەتاری وەک جێگری خۆی بۆ زانست و تەکنەلۆژیا دەستنیشانکردەوە.
ئیمپراتۆر کانمو
ئیمپراتۆر Name (桓武天皇,,Name تێنۆ، لەدایکبووی ٧٣٥ تا ٩ی نیسانی ٨٠٦) ٥٠مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ٧٨١ تا ٨٠٦ دەبێت
سۆرینا ساتاری
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:خەڵکی تاران پۆل:زیندووان
ئیمپراتۆر کانمو
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:مردووانی ٨٠٦ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ٨ەم پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ٩یەم پۆل:دامەزرێنەرانی شار پۆل:خەڵکی سەردەمی ھێیان (ژاپۆن)
تیچۆ براھی
تیچۆ براهی (بە ئینگلیزی: Tycho Brahe) گەردووناسێکی دانمارکییە (١٥٤٦) کە لە سکانیا لە دایک بووە، هەر لە منداڵیەوە زیرەکی تیچۆ دەوروبەری خۆی سەرسام کردووە و بەو هۆکارەش لە ساڵی ١٥٥٩ لە زانکۆی کۆپنھاگن وەرگیراوە لە بەشی یاسا، واتا لە تەمەن ی ١٣ ساڵی بووەتە خوێندکاری زانکۆ، بەڵام بەهۆی ڕوودانی هەندێک ڕووداوی ئاسایی دوای هەوڵدان توانی لە بواری ئەستێرەناسی بخوێنێت و لەو بوارەی کە شارەزای و حەزی لەسەرە بخوێنێت. یەکێکیش لەو رووداوانە کە وای کرد گیرانی گەردوونی بوو لە ساڵی (١٥٦٠). تیچۆ براهی لە (١٦٠١) لە تەمەنی ٥٤ ساڵی کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوە
http://data.bnf.fr/11893749/tycho_brahe/
پۆل:گەردوونناسانی دانمارکی پۆل:گەردوون پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٦ پۆل:مردووانی ١٦٠١ پۆل:ئەستێرەناسە مەسیحیەکان پۆل:شۆڕشی کۆپەرنیک پۆل:مردن بەهۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان
مۆزەخانەی پایتەخت
مۆزەخانەی پایتەخت (، ) مۆزەخانەیەکی ھونەرییە لە بەکین لە چین. ساڵی ١٩٨١ کرایەوە و لە ساڵی ٢٠٠٦ چوو بۆ ئەم بینایەی ئێستا، کە کۆمەڵەیەکی زۆری چینی کۆن، برۆنز، خۆشنووسی، وێنەکێشان، جاد، پەیکەرسازی، پەیکەری بودی لە ئیمپریالی چین و ھەروەھا کلتورە ئاسیایییەکانی دیکە لە خۆی دەکڕێتەوە.
کورکێ
کورکێ یان کۆرکێ یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی گۆڕەتوو سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سۆشت (ناوچە)
سۆشت دەکەوێتە ناوەندی باکووری ڕاین لە ئەڵمانیا ھاوسێکانی بریتین لە ڤارێندۆرف، گوتەرسلۆ، پادەربۆرن، ھۆخزاوالاندکرایس، ئونا، وە شارێکی سەربەخۆ بەناوی ھام
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ناوچەکانی باکووری ڕاین-وێستفالیا
کنود فریس
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نژیاروانانی دانمارکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦ پۆل:مردووانی ٢٠١٠ پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھوونەرە جوانەکان پۆل:وەرگرانی مەدالیای ئێکرس بێرگ
ئیمپراتۆر ئودا
ئیمپراتۆر ئودا (宇多天皇,,ئودا تێنۆ، لەدایکبووی ١٠ی حوزەیرانی ٨٦٦ تا ٣ی ئەیلوولی ٩٣١) ٥٩مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە 887 تا 897 دەبێت
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:لەدایکبووانی ٨٦٦ پۆل:مردووانی ٩٣١ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ٩یەم پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
ماداگاسکار لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
ماداگاسکار نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بوو کە لە ٢٣ی تەممووز تا ٨ی ئابی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
گولانۆک
گولانۆک یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی گۆڕەتوو سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
خاتوو سوون
خاتوو سوون ھەروەھا بە سوون ڕێن ناسراوە بە گوێرەی کتێبی مێژوویی ڕۆمانی ڕۆمانس لە سێ شانشینەکە لە سەدەی ١٤یەمی زاینی، ژنە خانەدانێک بووە کە لەسەردەمی رۆژاوای ئیمپراتۆریەتی ھان ژیاوە، خاتوو سوون کچی لۆرد سوون جیان و خاتوو (وو)وە و براکانی وەک لۆرد سوون سێ، لۆرد سوون چوان، کە لۆرد سوون چوان بووبە ئیمپراتۆر دوای ئەوەی رۆژاوای ووی دامەزراند لە سەردەمی سێ شانشینەکە، و لە ٢٠٩ و بەم ناوانە خاتوو وو ھاوسەرگری لەگەڵ لۆرد لیو بێی کرد بۆ پتەوکردنی ھاوپەیمانی لە نێوان لیو بێی و سوون چوان،
ژیان
خاتوو وو تاقە کچی سوون جیان و خاتوو وو بوو، وە چوار برای ھەبوو وەک لۆرد (سوون سێ، سوون چوان، سوون یی، سوون کوانگ) لە ساڵی ٢٠٩ ھاوسەرگیری لەگەل لیو بێی کرد بۆ ئەوەی ھاوپەیمانی لە نێوان لیو بێی و سوون چوان بەھێزتر بکات، ھاوسەرگیریەکە لە وڵاتی گۆنگان بەڕێوە چوو، لەبەر ئەوەی پایتەختی پارێزگای جینگ بوو کە لیو بێی لەو سەردەمە لەوێ خزمەتی دەکرد، خاتوو سوون بەوە دەناسرا کە دانا و تێگەیشتوو بوو، و کەسایەتیەکی ڕەق و توندوتیژی ھەبوو، خاتوو سوان زیاتر لە سەد خانمە کارگوزاری ھەبوو کە شمشێر بەدەست و چەک بەدەست بوون بۆ پاسەوانیەتی کردنی شوێنەکەی خاتوو سوون، خاتوو سوون ژنێکی ئازا بوو لەو سەردەمی خۆیدا نەک تەنانەت بە ئازاییەوە ڕەفتاری کردووە، بەڵکو کەسێکی چاونەترس بووە لەبەرامبەرەکانیدا.
لالیخان عبدولقادر
لالیخان عبدولقادر گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی دەربەندیخان(ناوەند)، قەزای دەربەندیخان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
لالیخان عبدولقادر لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کەوزەناڵی و لە باشوور لەگەڵ گوندی تۆڤگە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کونەقەل و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەڵاتۆپزان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئێندزە
ئێندزە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگەسەر، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ئێندزە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خەزێنە و لە باشوور لەگەڵ گوندی جەلکان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بۆڵێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بۆتێ.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئەڤەتار (گرووپ)
ئەڤەتار گرووپێکی مێتاڵی سوێدییە کە لە ساڵی ٢٠٠١ لە شاری یۆتۆبۆری دامەزراوە. لە ساڵی ٢٠٠١ەکەوە، گرووپەکە ٦ ئەلبومی ستودیۆیان بڵاوکردۆتەوە، کە نوێترینیان لە ساڵی ٢٠١٦ بڵاو کرایەوە بە ناوی پەڕ و گۆشت. جگە لە سەرکەوتنی گرووپەکە لە سوێد و ئەورووپا بە گشتی.ل، ئەوان توانیویانە لە ڕادیۆکانی ئەمریکاشدا جێی خۆیان بکەنەوە و بە ناو ئەمریکادا دەنگیان داوەتەوە، یەکێکیش لە ھۆکارەکانی ئەمە گۆرانییە نوێکەیانە بە ناوی خاکەکە، کە توانی ژمارە ٢٠ بە دەست بێنێت لەسەر یەکێک لە چارتەکانی ڕۆک لە ئایاری ٢٠١٧.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە ھێڤی مێتاڵەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە سویدییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە ئاڤانت-گارد مێتاڵەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ٢٠٠١ پۆل:گرووپە مۆسیقییە ھێڤی مێتاڵە سویدییەکان
ماریۆن کۆتیار
ماریۆن کۆتیار (لە دایکبووی ٣٠ی ئەیلوولی ١٩٧٥) خانمەکتەر، ھۆنراوەنووسی گۆرانی و ژینگەدۆستی فەڕەنسییە. ئەو چەند خەڵاتێکی بەدەستھێناوە، لە نێویاندا جارێک خەڵاتی ئۆسکار، یەک جار خەڵاتی گۆڵدن گلۆب، یەک جار خەڵاتی فیلمی ئەکادیمیای بریتانی، خەڵاتێکی فیلمی ئەورووپی ھەروەھا دوو جاریش خەڵاتی سیزار. لە ساڵی ٢٠١٠، مێدالیای ڕێزلێنانی ھونەریی لەلایەن حکوومەتی فەڕەنسا پێدراوە.
ماریۆن لە ساڵی ١٩٩٣، بۆیەکەمینجار لە زنجیرەیەکی ئینگلیزی بەناوی Highlander دەرکەوت. دواتر لە ساڵی ١٩٩٤، لە یەکەم فیلمیدا بەناوی ئەو کوڕەی دەیەوێت ماچ بکرێت (The Story of a Boy Who Wanted to Be Kissed) دەرکەوت. لە ساڵی ١٩٩٨، لە فیلمێکی فەڕەنسی بەناوی تاکسی بەشداربوو، ئەم فیلمە وایکرد کە ماریۆن بەناوبانگبێت، کە بەھۆیەوە پاڵێوراوکرا بۆ بردنەوەی خەڵاتی سیزار. لە ساڵی ٢٠٠٤، بەشداریکرد لە فیلمی A Very Long Engagement، بەھۆی ئەم فیلمەوە خەڵاتی سیزاری پێدرا.
لە ساڵی ٢٠٠٧، بۆ ئەو ڕۆڵگێڕانە سەرەکییەی لە فیلمی La Vie en rose پێشکەشیکرد، ئەوا خەڵاتەکانی سیزار، بافتا و گۆڵدن گلۆب پێدرا، ھەربەھۆی ھەمان فیلمەوە خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین خانمەئەکتەر پێدرا. تاکوو ئێستا یەکەم خانمە ئەکتەرە کە بەھۆی فیلمێک، بە زمانی فەڕەنسی ئەو خەڵاتەی پێبدرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانینووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥ پۆل:گۆرانیبێژە فەرەنسییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە گۆرانیبێژە فەڕەنسییەکان لە سەدەی ٢١م پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ھونەر و وێژە بە پلەی ئەفسەر (فەڕەنسا)
ئیمپراتۆر دایگۆ
ئیمپراتۆر Name (醍醐天皇,Name تێنۆ، لەدایکبووی ٦ی شووباتی ٨٨٥ تا ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٩٣٠) ٦٠مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە 897 تا 930 دەبێت
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:لەدایکبووانی ٨٨٥ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ٩یەم پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
مارگرێت فولر
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٨٥٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٠
سۆفیا براھی
سۆفیا براهی (بە ئینگلیزی: Sophia Brahe) یەکێک بوە لە ئەستێرەناسیەکانی سەردەمی خۆی لە دانمارک
سەرچاوە
پۆل:گەردوون پۆل:لەدایکبووانی ١٥٥٦ پۆل:مردووانی ١٦٤٣ پۆل:ژنە زانستخوازەکانی سەدەی ١٦یەم
زەنگەکەی بچوک
زەنگەکەی بچوک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پێباز، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
خڵ جانالی سەروو
خڵ جانالی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نەبووەت، ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان، شارستانی ئەیوان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئەیوان ئەیوان ئەیوان پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
یەک قۆچ (ھەسارە)
وێنۆک|300x300پیکسڵ|ھەسارەی یەک قۆچ/Monoceros
وێنۆک|300x300پیکسڵ|ھێڵکارییەکی ھونەری گەردوونی ھەسارەی یەک قۆچ / Monoceros ھەسارەی یەک قۆچ بریتییە لە ھەسارەیەک کە کەوتۆتە ھێڵی کەمەرەیی گەردوون. ناوەکەی یۆنانییە و لە گیانلەبەری یەک قۆچ وەرگیراوە. ئەم ھەسارەیە تا ڕادەیەک بە ھەسارەیەکی شاردراوە و دوور دادەنرێت کە دەکەوێتە خۆڕھەڵاتی ئەستێرەی جەباری و باکووری ئەستێرەی گەڵاوێژ لە ھەسارەی سەگی گەورە. ھەسارەکە تەنھا لە دوو ئەستێرە پێک ھاتووە.
ئەستێرەی کاکێشان (ڕێگای شیری) بەناو ھەسارەی یەک قۆچ ڕەت دەبێت، ھەربۆیە ئەم ھەسارەیە لەگەڵ گەلێک ئەستێرەی جۆربەجۆر نزیک دەبێتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سەردەمی زێڕینی ھۆلەند پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان پۆل:گەردوون پۆل:ئەستێرەکان
مۆزەخانەی فیلمی نەتەوەییی چین
وێنۆک مۆزەخانەی فیلمی نەتەوەییی چین گەورەترین مۆزەخانەی فیلمی پڕۆفیشناڵی جیھانە CNFM، لە ساڵی ٢٠٠٥ کراوەتەوە بۆ نمایش کردنی مێژووی سەد ساڵەی سینەمایی چین، ھەروەھا بۆ میوانداریکردنی پێشانگاکانی تەکنەلۆجیایی فیلم بەکاردەھێنرێت. مۆزەخانەی فیلمی نەتەوەییی چین دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی بەکینی پایتەختی چین، ڕووبەرێکی تەلارسازی ھەیە، کە ٣٨ ھەزار مەتر دووجایە.
سەتارخان
وێنۆک|سەتار خان لە تەمەنی ١٦ ساڵیداسەتارخان قەرەچەداغی (٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٨٦٦ – ١٧ی تشرینی دووەمی ١٩١٤) یەکێکە لە سەرکردەکانی شۆڕشی دەستووری ئێران کە نازناوی ڕێبەری نەتەوەیی لێنراوە، لە تەورێز دژی ھێزەکانی حکوومەتی دژە پاشایەتیی دەستووریی وەستا.
ژیاننامە
سەتارخان، کوڕی سێیەمی حاج حەسەن قەرەداغی، لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٨٦٦ لە گوندی سەردارکەندی سەر بە شاری وەرزغان لەدایکبووە. دوای داخستنی ئەنجومەنی نیشتمانی کە بۆ ڕەتکردنەوە و دەستگیرکردنی دەستووریخوازانی تەورێز ڕەوانەی ئازەربایجان کرا، لەبەردەم سوپای محەممەد عەلی شا وەستا و بناغەکانی بەرخۆدانی دانا. سەتارخان خەڵکی دژی سوپای حکوومەت بانگێشت و سەرکردایەتییەکەی گرتە ئەستۆ و لەگەڵ موجاھیدەکان تر و باقرخان – سەرکردەی نیشتیمانی – بۆ ماوەی ساڵێک دژی ھێزەکانی حکوومەت وەستانەوە و نەیانھێشت تەورێز بکەوێتە دەستی لایەنگرانی محەممەد عەلی شا. ناکۆکییەکەی لەگەڵ پاشاکانی قاجاڕ و ناڕەزایەتییەکەی بەرامبەر بە ستەمەکانیان، بۆ سەردەمی منداڵی دەگەڕێتەوە.
گەنجی
سەتارخان، سەردار مێلی (١٢٨٤–١٩٥٣ کۆچی) کوڕی حاج حەسەن قەرەجا داغی، لە دەڤەری ئەرسباران لەدایک بووە. کوڕی سێیەمی حاج حەسەن بێزاز بوو کە وەک بازرگانێکی قوماش کاری دەکرد. تۆمارەکانی ژیانی لە تەمەنی منداڵی و ھەرزەکاریدا تا ململانێکانی بزووتنەوەی دەستووری بە باشی نازانرێت. لەو زانیارییە پەرشوبڵاوانەی لێیەوە دەستمان کەوتووە، بۆمان دەردەکەوێت کە لە گوندەکانی دەوروبەری ئارسباران لەگەڵ باوکیدا سەرقاڵ بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شیعە ئێرانییەکان پۆل:سیاسەتوانانی ئێرانی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٦ پۆل:مردووانی ١٩١٤ پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە
زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی ئاداب
وێنۆک|دەروازەی کۆلێژی ئاداب زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی ئاداب ناوەندێکی ئەکادیمیە یەکێکە لە کۆلێژەکانی زانکۆی سەلاحەدین -هەولێر لە سالی ١٩٧١ دامەزراوە لە شاری سلێمانی ئەو کات تەنها زمانی کوردی تێدا دەخوێندرا دواتر لە سالی خوێندنی ١٩٧٤-١٩٧٥ بەشی کۆمەڵناسی کرایەوە ساڵی خوێندنی ١٩٧٥-١٩٧٦ بەشی زمانی عەرەبی دواتر چەند بەشێکی دیکە وەک زمانی فارسی ، زمانی ئینگلیزی ، زانستە ئیسلامیەکان کرایەوە بەڵام بەهۆی فراوانبوونی بەشی زمان و بەشی زانستە ئیسلامیەکانی لێ جیاکرایەوە بوون بە کۆلێژێکی سەربەخۆی زانکۆی سەلاحەدین
بەشەکانی کۆلێژ
بەشی مێژوو : ساڵی ١٩٨٥کراوەتەوە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە بابەتەکانی مێژوو وەک مێژووی کورد مێژووی ئیسلام ، مێژووی ئەوروپا ، مێژوو یۆنان و رۆما ، مێژووی عێراق ، مێژووی ئیران ، مێژووی تورکیا رێبازی لێکۆلینەوە  لەگەل چەند بابەتێکی دیکە دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە مامۆستای پسپۆری مێژوو ، لێکۆڵەر
بەشی جوگرافیا : ساڵی ١٩٨٦ کراوەتەوە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە بابەتەکانی سیستەمە زانیاریە جوگرافیەکان ، شیکردنەوەی وێنە ئاسمانیەکان جوگرافیای دانیشتووان ، جوگرافیای سروشتی جوگرافیای مرۆڤی و چەند بابەتێکی دیکە درچوانی ئەم بەشە دەبنە مامۆستا فەرمانبەر لیکۆڵەر
بەشی فەلسەفە : سالی ٢٠٠٧ ئەم بەشە کرایەوە فرێرخوازان لەم بەشە ئاشنا دەکرێن بە بنەمەکانی فەلسەفە ئایین مێژووی فەلسەفە و چەند بابەتێکی دیکە بەشی کاری کۆمەڵایەتی :ساڵی ٢٠٠٧ ئەم بەشە کرایەوە زمانی خوێندن ئینگلیزیە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە رێزمانی ئینگلیزی ـ راوێژکاری کۆمەلایەتی ، پەروەردە و پێگەیاندن
بەشی دەرونزانی : ساڵی ٢٠٠٩ کرایەوە زمانی خوێندن کوردیە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە زانستەکانی دەرونزانی ، بنەماکانی دەرونزانی ، فەلسەفە ، ئەدەبیاتی دەرونزانی و کۆمەڵناسی زمانی عەرەبی ـ زمانی ئینگلیزی ، دەرونزانی کۆمەلایەتی ،دەرونزانی پیشەیی ، دەرونزانی زمان  لەگەل چەند بایەتی دیکەم دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە مامۆستا ، توێژەر
بەشی ڕاگەیاندن : لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە بنەماکانی راگەیاندن بیسرا و بینرا و خوێنراو، رۆژنامە ، تیۆرەکانی راگەیاندن ، راگەیاندن و کۆمەلگا ، هونەری رۆژنامە نوسی  لەگەل چەند بابەتێکی دیکە دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە رۆژنامە نوس ،هەوال ساز، ئامادەکار
بەشی شوێنەوار : سالی ٢٠٠٠ ئەم بەشە کراوەتەوە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە شوێنەوارەکانی گەلانی جیهان شوێنەواری میسر شوێنەوار دوو روبار شوێنەواری بلادی شام شوێنەوار کۆن ، شوێنەواری ئیسلامی لەگەل چەند بابەتێکی دیکە دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە لێکۆڵەر ، مامۆستا
بەستەرە دەرەکیەکان
ماڵپەری فەرمی
ئەمانەش ببینە
زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی زمان
زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان
سەرچاوەکان
٢-دەربارەی بەشی جوگرافیا -کۆلێژی ئاداب
٣-رێبه‌ری ڤیدیۆیی زانكۆكان کۆلێژی ئاداب - بەشی شوێنەوار
٤-رێبه‌ری ڤیدیۆیی زانكۆكان کۆلێژی ئاداب - بەشی مێژوو
٥-رێبه‌ری ڤیدیۆیی زانكۆكان کۆلێژی ئاداب - بەشی کۆمەڵناسی
٦-رێبه‌ری ڤیدیۆیی زانكۆكان کۆلێژی ئاداب - بەشی کاری کۆمەڵایەتی
٧-دەربارەی بەشی رگەیاندن کۆلێژی ئاداب
٨-دەربارەی بەشی شوێنەوار
پۆل:زانکۆکانی کوردستان پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆلێژەکانی زانکۆی سەلاحەدین
محەمەد ئاوا
محەمەد ئاوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی کشاوەرز، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
جوشوا گارسیا
جوشوا ئێسپینێلی گارسیا (ئینگلیزی: Joshua Espineli Garcia) ئەکتەر و سەماکار و مۆدێلی بازرگانی فلیپینییە. لە ساڵی ٢٠١٥ دەستی بە کاری نواندنی پیشەگەری کردووە دوای ئەوەی بەشێک بووە لە بەرنامەی واقیعی برای گەورەی پینۆی: هەموو لە وەک پێشبڕکێکارێک. بەهۆی ڕۆڵی ڕەخنەگرانەوە لە ساڵی ٢٠١٦ فێستیڤاڵی فیلمی میترۆ مانیلا کە زۆرترین داهاتی بەدەستهێنا ڤینس و کاث و جەیمس و لە زنجیرەی پرایم تایم کوڕە باشەکە، بەرزبووەوە. گارسیا ڕۆڵی سەرەکی لە زنجیرە تەلەفزیۆنییە جیاوازەکاندا بینیوە وەک ناسان کا نانگ کایلانگان کیتا (٢٠١٥)، گەورەترین خۆشەویستی (٢٠١٦)، ئێستا و هەمیشە (٢٠١٨)، بووکی بکوژ (٢٠١٩)، ڤیراڵ سکانداڵ  (٢٠٢١) و دارنا (٢٠٢٢).
سەرەتای ژیان
گارسیا لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧ لە شاری باوان، باتانگاس، فلیپین لەدایکبووە. کوڕی دووەمی دایک و باوکی فلیپینی جیۆ گارسیا و ماریفی ئێسپینێلییە. لە خێزانێکی شکاوەوە هاتووە، دواتر لەلایەن باوکیەوە و مامی قەشە، کاک. جێری گارسیا لە باوان لە باتانگاس لەگەڵ خوشکە گەورەکەی لۆرێنزا مای. هەروەها سێ نیوە خوشکی بچووکی باوک و دوو نیوە خوشکی دایکی هەیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧ پۆل:ئەکتەرەکان
چات جی پی تی
چات جی پی تی ڕۆبۆتێکی قسەکردنە (واتە چاتبۆت) کە دروستکراوی دامەزراوەی ئۆپن ئەی ئایە (OpenAI) و لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ خراوەتە سەر ھێڵ. لەسەر بنەمای خێزانی GPT-3.5 ی مۆدێلە زمانییە گەورەکانی ئۆپن-ئەی-ئای دروست کراوە. بە ھەردوو تەکنیکی فێربوونی چاودێریکراو و بەھێزکردنەوە ڕێک خراوە. چات-جی-پی-تی لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢دا وەک پرۆتۆتایپ بڵاوکرایەوە و بە خێرایی سەرنجی ڕاکێشا لەبەر وەڵامە ورد و ڕوونەکانی لە بوارە جۆراوجۆرەکانی زانیندا. وڵامەکانی بڕێک کەموکوڕیان ھەیە و بەکارھێنانیان لە بڕێک شوێندا وەک ماڵپەڕی ستاک ئۆڤەرفلۆو قەدەغەیە.
تایبەتمەندییەکان
بە بەراورد لەگەڵ وەشانی پێشووی بەناوی ئینسترەکت-جی-پی-تی (InstructGPT)، چات-جی-پی-تی ھەوڵدەدات وەڵامە زیانبەخش و ھەڵخەڵەتێنەرەکان کەم بکاتەوە، لە یەکێک لە نموونەکان، لەکاتێکدا ئینسترەکت-جی-پی-تی بۆ پرسیاری "پێم بڵێ دەربارەی ئەوەی کە کریستۆفەر کۆلۆمبۆس ھاتە ئەمریکا لە ساڵی ٢٠١٥" وەک ڕاستییەک وەری دەگرت، چات-جی-پی-تی زانیاری دەربارەی گەشتەکانی کۆلۆمبۆس و زانیاری دەربارەی جیھانی مۆدێرنیش بەکاردەھێنێت بۆ دروستکردنی وەڵامێک کە وا بیر دەکاتەوە کە چی ڕوودەدات ئەگەر کۆلۆمۆبۆس ھاتبێتەوە بۆ ئەمریکا لە ساڵی ٢٠١٥. داتای ڕاھێنانی چات-جی-پی-تی پەڕەی یارمەتییەکانی نەرمەکاڵا و زانیاری دەربارەی دیاردەکانی ئینتەرنێت و زمانەکانی پرۆگرامکردن لەخۆ دەگرێت، وەک سیستەمی فۆرەم و زمانی پرۆگرامکردنی پایسۆن.
بەپێچەوانەی زۆربەی چات-بۆتەکانی ترەوە، چات-جی-پی-تی دۆخی ھەیە، واتە ئەو پێشنیارانەی پێشووتر کە لە ھەمان گفتوگۆدا دراون لەبیری دەمێنێت، کە ھەندێک لە ڕۆژنامەنووسان پێشنیاری ئەوەیان کردووە کە ڕێگە بە چات-جی-پی-تی بدات وەک پزیشکێکی تایبەت بەکاربھێنرێت. بۆ ڕێگریکردن لە پێشکەشکردنی دەرئەنجامە ھێرشبەرەکان و بەرھەمھێنانی چات-جی-پی-تی، پرسیارەکان لەڕێگەی APIی مامناوەندەوە فلتەر دەکرێن، و ئەگەری ڕەگەزپەرستی یان ڕەگەزخوازی ڕەتدەکرێنەوە. چات-جی-پی-تی تووشی چەندین سنوورداربوون دەبێت. مۆدێلی خەڵاتەکانی چات-جی-پی-تی، کە دیزاین کراوە لە دەوری چاودێری مرۆڤ، دەتوانرێت زیاد لە پێویست باشتر بکرێت و بەم شێوەیە ڕێگری لە کارکردن بکات، کە بە یاسای گۆدھارت ناسراوە. ھەروەھا، چات-جی-پی-تی زانیارییەکی سنوورداری ھەیە لەسەر ڕووداوەکان کە دوای ساڵی ٢٠٢١ ڕوویانداوە و ناتوانێت زانیاری لەسەر ھەندێک لە کەسانی بەناوبانگ دابین بکات. لە ڕاھێنانەکاندا، چاودێران وەڵامێکی درێژخایەنیان ھەڵبژاردووە، بێ گوێدانە تێگەیشتنێکی ڕاستەقینە یان ناوەڕۆکی ڕاستی. داتای ڕاھێنان لەوانەیە تووشی لایەنگیری ئەلگۆریتم بێت؛ ھەندێک لە وەڵامەکانیشی پێناسەی ناڕوون دەربارەی خەڵک تێدایە. لەبەر ئەوەی چات-جی-پی-تی بە داتای وەرگیراو لە ئینتەرنێت ڕاھێنراوە، لە تاقیکردنەوە سەرەتایییەکانیدا بۆ زمانی کوردی توانای یەکجار کەمە و لەگەڵ زمانی فارسیدا تێکەڵیان دەکات. ئەمەش ڕاستەوخۆ بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە داتای زمانی کوردی سنووردارە.
خزمەتگوزارییەکە
چات-جی-پی-تی لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە، لەلایەن دامەزراوەکەوە کە لە سان فرانسیسکۆیە، ھەر ئەوان دروستکەری DALL·E 2 و Whisperن. خزمەتگوزارییەکە لە سەرەتادا بەخۆڕایی بۆ گشتی کرایەوە، لەگەڵ پلانی پارەدان بۆ خزمەتگوزارییەکە دواتر. لە ٤ی کانوونی یەکەمدا، OpenAI مەزەندەی ئەوەی کرد کە چات-جی-پی-تی زیاتر لە یەک ملیۆن بەکارھێنەری ھەبووە. سی ئێن بی سی لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ نووسیویەتی کە خزمەتگوزارییەکە «ھێشتا لە کاتی خۆیدا دادەبەزێت». ژمارەی بەکارھێنەرانی چات جی پی تی لە ماوەی دوو مانگدا لە ١٠٠ ملیۆن تێپەڕی کرد. بەراورد بە تەکنیک و داھێنانەکانی سەردەم زۆر خێرابوو. ئینستگرام ٣٠ مانگی ویست تاکو گەیشت بەو ژمارە زۆرەی بەشداربووان، تیک تۆک تەنیا ٩ مانگی خایاند، خۆ ئەگەر بەراوردێک لە ڕابردوو بکەینەوە، تەلەفیزیۆن ٧٥ ساڵی ویستووە بۆ سەد ملیۆن
بۆ خێراترکردنی ڕەوتی وەڵامدانەوەی بەکارھێنەران، وەشانی توربۆ(Turbo) پەرەی پێدراوە.
دەتوانیت چات جی پی تی لە ڕیگەی وێبگەی (chat.openai.com) بەکار بھێنیت. ئەگەرچی بۆ مۆبایل لە لایەن کۆمپانیای ترەوە (بەرنامۆچکە App) زۆر دروست کراون، بەڵام ھیچیان ھی کۆمپانیا بنەڕەتییەکە نیە و تەنیا ڕاژەی ChatGPT بەکار دەھێنن. ئەو بەرنامۆچکانەش زۆرینەیان ڕیکلامیان لەسەر چێ کراوە یان دوای چەند بەکارھێنانێک داوای پارە و کڕینی بەرنامۆچکەکە دەکەن.
لە وەشانی ١٠ی شوباتی ٢٠٢٣ەوە، وەشانی (ChatGPT Plus) ڕاگەیەنرا، کە ئەمەیان مانگانەی بەکارھێنانی ٢٠ دۆلارە، جیاوازی لەگەڵ خۆڕاییەکە ئەوەیە کە خێراترە، وەستانی نییە وەکو openAI گفتی داوە و ھەروەھا بەکارھێنەرانی زووتر پابەندیی نوێ و تازەگەرییەکان دەگاتە دەستیان.
بەکارھێنان
بەگشتی چات جی پی تی خۆڕاییە، دەتوانیت چات جی پی تی لە ڕیگەی وێبگەی (chat.openai.com) بەکار بھێنیت. بە زۆر لە زمانەکانی دونیا بەردەستە و ڕۆژانە فراوانتر دەکرێت. لەڕێگەی پۆستی ئەلیکترۆنی و ژمارە تەلفۆنەوە دەتوانیت ھەژمار دروست بکەیت و چالاک بی لە بەکارھێنان و پێگەیاندنەوە.
کاریگەری بۆ پەروەردە
لە گۆڤاری ئەتڵەنتیک، ستیڤن مارچ ئاماژەی بەوە کرد کە کاریگەرییەکەی لەسەر ئەکادیمیا و بەتایبەتی وتارنووسین جارێ ماوییەتی لێی تێ بگەین. مامۆستای قوتابخانەی ئامادەیی کالیفۆرنیا و نووسەر دانیال ھێرمان نووسیویەتی کە چات-جی-پی-تی دەست بە «سەرەتای کۆتایی ھێنان بە ئینگلیزی خوێندنگا دواناوەندییەکان» دەکات.
لە گۆڤاری زانستی نەیچەر، کریس ستۆکڵ-وۆڵکەر ئاماژەی بەوە کرد کە مامۆستایان دەبێت نیگەران بن لە بەکارھێنانی چات-جی-پی-تی بۆ دەرھێنانی نووسینەکانیان بەڵام دابینکەرانی پەروەردە خۆیان دەگونجێنن بۆ باشترکردنی بیرکردنەوەی ڕەخنەگر یان لێکدانەوە.
ئێما بۆومان لە دەزگای NPR نووسیویەتی دەربارەی مەترسیی خوێندکاران کە لە ڕێگەی ئامرازێکی ژیریی دەستکرد کە لەوانەیە وتارێکی ھەڵە یان بێمانا دەربکات، بە دەنگێکی دەسەڵاتدارانە: «ھێشتا زۆر حاڵەت ھەن کە پرسیارێک دەکەیت و وەڵامێکی زۆر سەرنجڕاکێشت دەداتێ کە تەواو ھەڵەیە». جۆئەنا ستێرن لە گۆڤاری واڵ ستریت جۆرناڵ باسی فێڵکردن دەکات لە قوتابخانە ئامادەیییە ئەمریکییەکاندا لە زمانی ئینگلیزیدا بەوەی ئامرازەکە بەکاربھێنرێت بۆ وتاری دروستکراو وەک کاری قوتابی.
ئیمپراتۆر مۆنتۆکو
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن پۆل:لەدایکبووانی ٨٢٧ پۆل:مردووانی ٨٥٨ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ٩یەم
تای کانگ
تای کانگ (بە چینی: 太康) سێیەم پاشای شانشینی سیا بوو کوڕی پاشا چی و نەوەی یوی مەزن و شاژن نو جیاۆ بوو.
ژیاننامە
بەگوێرەی تۆمارەکانی بامبو پاشا زۆر حەزی لە ڕاوکردن بوو بە پێچەوانەوە زۆر گرنگی بە حوکمڕانی نەدەدا. پایتەختی وڵاتەکەی ناوی ژینسون بوو. بە گوێرەی تۆماری مەزنی شیجی پاشا تای کانگ بە نزیکەی ١٩ ساڵ حوکمڕانی کردووە و لەسەر حوکم لابراوە و لەناو براوە براکەی ژۆنگ کانگ ھاتووەتە سەر تەخت
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پاشاکانی شانشینی سیا پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٢١می پێش زایین
یاسووج
یاسووج (بە فارسی: یاسوج، بە لوڕی: یاسیچ یان یاسیج) ناوەندی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەدی ئێرانە. بەپێی سەرژمێرییەکی ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی نیشتەجێبووانی شارەکە ٩٦ ھەزار کەس بووە خەڵکی شارەکە بە زمانی لوڕیی باشووری دەئاخێوێنن.
گەشتیاری
تاڤگەی یاسووج سەرەکی ترین گەشتیاری شاری یاسووجە. تاڤگەکە ٢ کیلۆمەتر لە ناوەندی شار دووری هەیە و ١٠ مەتر بەرزایی هەیە.
تاڤکەی تانگ مورادی ٢٦ کیلۆمەتر لە یاسووج دوری هەیە. تاڤگەی جوان و خۆش و سروشتی بەفراو لەگەڵ هەوایەکی گونجاوی خولگەیی هەستێکی نوێ بە مرۆڤ دەدات.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:نیشتنگە لوڕییەکان پۆل:یاسووج
مۆزەخانەی گوانگدۆنگ بۆ مێژووی شۆڕش
مۆزەخانەی گوانگدۆنگ بۆ مێژووی شۆڕش مۆزەخانەیەکە لە ساڵی ١٩٥٩ لە شاری گوانگجۆ پایتەختی پارێزگای گوانگدۆنگی چین دامەزراوە، و دەکەوێتە شوێنی نووسینگەی ڕاوێژکاری پێشووی گوانگدۆنگ لە گۆڕستانی شەھیدانی ڕاپەڕینی گوانگجۆی دووەم. ئەم مۆزەخانەیە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٥٩ دا ڕاگەیەنرا. لە ساڵی یەکەمدا ڕووبەرەکەی ٢٤٩٩ مەتر چوارگۆشە بوو (٢٦٩٠٠ پێ). ڕووماڵکردنی ڕووکارەکانی لە سەردەمی شەڕی یەکەم و دووەمی ئەفیووم تا سەردەمی کۆماری گەل بوو.
لاوەڕان
لاوەڕان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی دەربەندیخان(ناوەند)، قەزای دەربەندیخان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
لاوەڕان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کەوتە و لە باشوور لەگەڵ گوندی گەڕاو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی سالار لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دێ سوتک.
دۆرێ
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
لاوەڕان
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئارھوس
وێنۆک ئارھوس یەکێکە لە دووەم گەورەترین شاری دانمارک دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی کەنار دەریای یوتلاند لە دەریای کاتێگات، بە نزیکەیی ١٨٧ کلیۆمەترە، لە باکووری ڕۆژاوای کۆپنھاگن گەورەترین شارە لە یوتلاند، ڕێژەی دانیشتووانی ٢٨٠٬٥٣٤ دانیشتووی ھەیە (لە ٢٠٢٠) کە پلەی دووەم گەورەترین شار دەھێنێ لە دانمارک.
ئارھوس مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ٨ەم، و لەنێوان کۆنترین شارەکانی دانمارکە، شارەکە بەھۆی بازرگانییەوە ناسراوە و گەشەی کردووە، یەکەم کڵێسا لە ساڵی ٩٠٠ بنیاد نراوە لە سەردەمی ڤایکینگەکان، دواتر لە سەدەکانی ناوین زیاتر گەشەی کردووە و ڕێژەی دانیشتووانی جێگیر بووە دواتر لە دەیەی ١٦٠٠ بووەتە قوربانی دەستی چەندین جەنگ و ڕووبەرووی چەندین ئاستەنگی بووەتەوە وەک بڵاوبونەوەی نەخۆشی، بەھۆی کارەساتەکانەوە زیان بە باروودۆخی شارەکە گەیشتووە، دواتر لە دەیەی ١٧٠٠ دووبارە شارەکە دەست بە گەشەکردن دەکاتەوە و دەست بە شۆڕشی پیشەسازی دەکات بەشێوەیەک لە سەدەی ١٩ەم بووە شوێنێکی کاریگەر بۆ بازرگانی،
لە ١٩٢٨ یەکەم زانکۆ لە یوتلاند دامەزرا، ئارھوس ئەمرۆ بە ناوەندێکی بازرگانی، خزمەتگوزاری، پیشەسازی، گەشتیاری گرنگ دادەنرێ لە یوتلاند، دانمارک
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی دانمارک پۆل:شار و شارۆچکەکانی ناوەندی دانمارک پۆل:ئارھوس
عەرەبلویا بیشە
عەرەبلویا بیشە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا نشیو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
عەرەبلویا بیشە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە یارسان پێکھاتووە.
مالاوی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
مالاوی نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ بوو کە لە ٢٦ی ئاب تا ١٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوە چوو.
جەللاد
جەللاد ڕۆمانێکە نووسەری سوێدی پێر لاگەرکڤیست نووسیویەتی و کەریم تاقانە لە سوێدییەوە کردوویەتی بە کوردی. فەرھاد شاکەلی پێشەکیی بۆ نووسیوە. ساڵی ٢٠١٢ خانەی وەرگێڕان چاپ و بڵاوی کردەوە. ناوەندی غەزەلنووس ساڵی ٢٠١٩ بۆ جاری دووەم جەللادی چاپ و بڵاو کردەوە.
ئەبوبەکرە
ئەبوبەکرە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگەسەر، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ئەبوبەکرە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بادیناوی مەنگوڕ لە شارستانی پیرانشار لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی دەشتێوان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەڵاتوکان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی وەرتە.
کەریم تاقانە
وێنۆک|وێنەیەکی کەریم تاقانە کەریم تاقانە (لەدایکبووی سەرپێڵی زەھاو، ڕۆژھەڵاتی کوردستان) نووسەر و وەرگێڕێکی کوردە. تاقانە لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە لە وڵاتی سوێد دەژی. سەرەڕای ئەوەی وەک مامۆستای زمانی دایک ئیش دەکات، ھاوکات خەریکی نووسین و وەرگێڕانە، کە بە زمانی کوردی و سوێدی دەنووسێت و بە درێژاییی ھەشت ساڵیش گۆشەیەکی لە ڕۆژنامەیەکی سوێدیدا ھەبووە و مانگانە نووسیویەتی. چەند ڕۆمان و دیوانەشیعری لە زمانی سوێدییەوە کردوون بە کوردی و چاپ و بڵاو بوونەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی سەرپێڵی زەھاو پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:وەرگێڕە کوردەکان پۆل:وەرگێڕەکانی سوێدی–کوردی
ژاژوک
ژاژوک یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی گۆڕەتوو سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
زانکۆی کۆپنھاگن
زانکۆی کۆپنهاگن (بە ئینگلیزی: Københavns Universitet) یەکێکە لە گەورەترین زانکۆی وڵاتی دانمارک وە یەکێک بوە لە باشترینەکانی وڵاتە ئەورووپیەکان و لە ساڵی ٢٠٠٧ رێژەی خوێندکاران (٣٧.٠٠٠) بوو، لە ساڵی ١٤٧٩ بوونیادنراوە،
کۆلێژەکان
دوای دەسکاری و گۆرینی زانکۆکە لە کۆتایی تەنها ٨ کۆلێژی هێشتەوە
سەرچاوە
https://orcid.org/members/001G000001mcFkAIAU-university-of-copenhagen
پۆل:زانکۆکانی دانمارک پۆل:زانکۆکانی ئەوروپا پۆل:ئەو زانکۆیانەی لە ١٤٧٩ دا درووستکراون
زەنگەکەی گەورە
زەنگەکەی گەورە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی پێباز، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
زەنگەکەی گەورە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ترشاکەی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی سۆفی ڕەحیم ڕەزابەگ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قورباق لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی حەمەی قادر.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
لی جانگ-سوو (دەرھێنەری تەلەڤیزیۆن)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:زیندووان پۆل:دەرھێنەرەکانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئینھا