cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لۆگ فۆر جەی
بەندەرەکان
Log4r - کتێبخانەیەکی چوونەژوورەوەی گشتگیر و نەرم لە ڕوبی نوسراوە بۆ بەکارھێنانی لە بەرنامەکانی ڕوبی. ئیلھامی لێ وەرگیراوە و زۆربەی تایبەتمەندییەکانی پرۆژەی ئەپاچی لۆگ ٤ج دابین دەکات.
لۆگ ٤ کەڵت بێھێزی
٤٤٢٢٨–٢٠٢١ بۆ ئەپاچی لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ لە تویتێکدا بڵاو کرایەوە. خزمەتگوزارییە کاریگەرەکان بریتین لە: Cloudflare, iCloud, Microsoft: چاپی جاڤا، ھەڵم، تێنسێنت کیو کیو، و تویتەر. دامەزراوەی سۆفتوێری ئەپاچی زۆرترین پلەی گەورەی سی ڤی ئێس ئێسی دیاری کرد لە ١٠ بۆ Log4Shell، چونکە ملیۆنەھا سێرڤەر لەوانەیە بە شێوەیەکی شاراوە لاواز بن بۆ ئیستغلالکردنەکە. زیانبەخشییەکە لەلایەن کۆمپانیای ئاسایشی سایبەر تێنبڵ وەک «تاکە گەورەترین، گرینگترین زیانبەخشی دەیەی ڕابردوو» و وۆرتلی فری لۆناسیک بە «شکستێکی دیزاینی ڕێژەی کارەساتبار» وەسفی کرد.
لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بەڕێوبەری ئاژانسی پاراستنی سایبەر و ئاسایشی ژێرخان (CISA)، جێن ئیستەرلی، بە بەکارھێنانی «ڕەخنەیی» ناوزەدا کرد و ئامۆژگاری فرۆشیارەکانی کرد بۆ ئەولەوییەتی نوێکردنەوەکانی سۆفتوێرەکان، و دەزگای فیدڕاڵی ئەڵمانی بۆ پاراستنی زانیاری سەنتەری کەنەدی بۆ ئاسایشی سایبەر (CCCS) داوای لە ڕێکخراوەکان کرد کە دەست بەجێ کار بکەن.
تایبەتمەندییەکە دەبێتە ھۆی ئەوەی کە زیانلێکەرەکە لە کاربخرێت لەگەڵ ڕێکبەندێکی شێوەپێدان، کە لابرابوو لە تۆماری 2.15.0-rc1 (بە فەرمی لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١، سێ ڕۆژ پێش بڵاو بوونەوەی زیانلێکردنەکە) و بە ڕێکبەندە جۆراوجۆرەکانی سنووردارکردنی گەڕانە دوورەکان گۆڕدرا. بۆ ئاسایشی زیادە، ھەموو تایبەتمەندییەکان بە بەکارھێنانی JNDI، کە ئەم لاوازییە لەسەری بنیاتنراوە، بە شێوەیەکی گریمانەیی ناچالاک دەکرێت، و پشتگیری بۆ گەڕانەکانی نامە لادەبرێت لە وەشانی ٢٫١٦٫٠ بۆ دواوە.
تایلەند لە ئۆڵۆمپیاد
تایلەند بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٢ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە لە ھەموو یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەشدای کردووە، جگە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کردووە. ھەروەھا تایلەند لە ساڵی ٢٠٠٢ بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کرد. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بەگشتی خاوەنی ٣٥ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی تایلەند ساڵی ١٩٤٨ دامەزراوە و ساڵی ١٩٥٠ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بەفەرمی ناسێنرا.
سەرچاوەکان
پۆل:تایلەند لە ئۆڵۆمپیاد
٧٥٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئەردال ئەرزنجان
ئەردال ئەرزنجان ژەنیاری باغڵامای کوردی خەڵکی تورکیایە کە ڕەچەڵەکی دەگەڕێتەوە بۆ عەلەوییەکانی ئەو وڵاتە.
مەلا محەمەدی خاکی
مەلا محەمەدی خاکی (لەدایکبووی ١٨٤٠ لە برندە، شارەزوور — مردووی ١٩٠٨)یەکێکە لە شاعیرە ھەڵکەوتووەکانی کورد، سەر بە ڕێبازی نەقشبەندی بووە. لە شیعردا زۆر باڵا دەست و بەھرەمەند بووە، زۆرترین شیعرەکانی بە زمانی فارسی نوسیووە. بەڵام چەکامەیەکی ١٦٩ شیعری ھەیە بە کوردی لە باسی پێغەمبەر و ھاوەڵەکانی. (چەکامە) بە قەسیدەیەک دەڵێن کە لە ھەژدە شیعر زیاتر بێت، ھەروەک (چامە) بە قەسیدەیەک دەڵێن کە لە حەڤدە شیعر تێپەڕ نەبێت. ئەم چەکامەی خاکی پێی دەڵێن (چەکامەی نوور)، وا دەردەکەوێت خاکی وێنەیەکی ئەم چەکامەی ناردووە بۆ مەلا محەممەدی مەحوی، ئەویش دەیخوێنێتەوە و زۆر پێی جوان دەبێت و بەم دوو شیعرە فارسییە پەسەندی دەکات و دەڵێت:
خاکی بێجگە لە بەھرەی شیعر، کەسێکی خۆشنووس بووە و نووسینەکانی وەکو کارێکی ھونەری جوان لە ماڵاندا ھەڵدەواسرا.
ژیان
محەممەد کوڕی ئەحمەد، خەڵکی دێی (ئەحمەد بڕندە)ی شارەزوورە، لە ساڵی (١٢٥٥)ی کۆچی بەرامبەر (١٨٣٩) زایینی لەدایکبووە. لە تەمەنی حەوت ساڵیدا دەستی کردووە بە خوێندن تا قورئان و چەند کتێبێکی فارسی خوێندووە، پاشان ھاتووەتە شاری سلێمانی و لای مەلا محەممەدی مەحوی و چەند مەلایەکی تر خوێندوویەتی. دواتر دەچێتە سنە و خوێندن لەو شارە تەواو دەکات و ئیجازەی مەلایەتیی وەردەگرێت. ئینجا دەگەڕێتەوە بۆ سلێمانی و دەست دەکات بە وانە وتنەوە بە قوتابیان، زۆربەی قوتابییەکانی مەلا محەممەدی خاکی شاعیر دەردەچوون، چونکە لەگەڵ وانە وتنەوەدا دەستکاریی ھەست و بیری ئەوانی کردووە و ئەوانیش ئیلھامی شیعریان لەو وەرگرتووە. ئەم شاعیرە لە سلێمانی دەمێنێتەوە تا لە ساڵی (١٣٢٦) کۆچی بەرامبەر بە ساڵی (١٩٠٦) زایینی بە نەخۆشی کۆچی دوایی دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرانی کوردیی ناوەندی پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
فەردیناند لاسال
لاوێتی فەردیناند لاسل و ساڵانی خوێندنی
١٨٢٥_١٨٦٤ سیا‌سەتوانێکی سوسیالیستی ئاڵمانی بە نێوی فەردیناند لاسێل بوو کە بە دامەزرێنەری سوسیالدیموکڕاسی دەناسرێ. فەردیناند لاسێل کوڕە تاجرێکی ئاوریشمی دەستڕۆیوی جوولەکە بە نێوی ھەیمەن لاسێل بوو. دایکی نێوی رۆزالییە لاسێل (١٧٩٧-١٨٧٠) و خوشکیشی بە نێوی فرێدریکا بووە. فەردیناند ساڵی ١٨٣٥ – ٤٠ لە مەدرەسەی ماگدالێنا لە برێسلاو قووتابی بووە. ھاوکلاسییەکانی ئەو سەردەمی لاسێل بریتی بوون لە (ئاگوست مایتزێن ) وھەمووئەوانەی وا‌لە مەدرەسەی توجارەت لە لیپزیگ دەگەڵی بوون ، فەردیناند بە مرۆڤێکی وریا و زانا کە دە دەربڕینی بیر وباوەڕ وبۆچوونەکانیدا لە ھەمبەر خەڵکی دی زۆر بوێر وڕاشکاو بووە.
ساڵانی خوێندەواری
دە نووسراوەی یادەوەرییەکانی سەردەمی لاوێتی لاسێل دا ھەستێکی بەھێزی شۆڕشگێرییان تێدا بەدی دەکرێ کە ھەر لە تەمەنی پازدەساڵیدا ئەو ئاڵمان بە ( زیندانێکی گەورە بۆ مرۆڤەکان ، کە لە لایەن دەستەڵاتدارانەوە مافەکانیان بێبەزەییانە پێشێلکراوە) نێو دەبا. لاسێل ھەر زوو مەدرەسەی توجاڕەت جێدە‌ێڵێ .چونکوو ئەو بەو فکرە گەییشتبوو کە تەواوی تەمەنی ناتوانی ھەر خەریکی توجاڕەت بێ. ئەو دەیەویست خۆی بەکاروباری ڕووناکبیریی و خوێندەوارییەوە خەریک بکا. ئەوساڵی ١٨٤٠ دە تەمەنی پازدەساڵیدا لەسەر ئەوە کە دەبێ ببتە نووسەرێک کە بۆ عەداڵەت حەولبدا ساغببووە‌ .ساڵی ١٨٤٣لیسانسییەکەی لەزانستگای برێسلاو وەردەگرێ. ئەو بە پێچەوانەی ویستی بابی دەگەڕێتەوە لای دایک وباوکی کە ئەو دەم شتێکی ناھاسایی بووە و بە یارمەتی دایک وخوشکی لە ژوورێکی بچوکدا لە ماڵی بابی ،خۆی زیندانی ‌و لەوێ بە بابەتێکەوە کە یەکێک بووەلە پێداویستییەکان چوونی بۆ زانستگا لە برێسلاو و دواتر بۆ زانستگای ھۆمبولد لە بڕلین بۆ خوێندنی مێژوو، زەوینناسی ، فەلسەفە ،ئەدەبییات وزمانناسییەوە خەریک دەکا. ئەو لەعۆدەی بابەتەکە بە جوانی دێتەدەر و بابیشی بە پێچەوانەی ویستی خۆی ئیزنی درێژە دان بەخوێندن بە کوڕەکەی دەدا .بەڵام لەوەیکە ئایاکوڕەکەی دە‌توانی لە عۆدەی بە خێوکردنی خۆی دێتەدەر یان نا ھەر نیگەران بوو.
بەرەو فەلسەفە
لاسێل ھەر زۆر زوو دەگەڵ تێئۆرییەکانی ھێگل ئاشنا دەبێ .فەردناند لاسێل ئەو بۆچوونەی ھێگلی کە دەوڵەت بە(پێکھاتەیەکی ڕسکاوە لە تاکە‌کان‌ دە کۆیەکی ئەخلاقی و پێکھاتەیەک کە تا‌ڕادەی بێ سنوور توانایی کەسایەتییەکان  بەرەو زیادبوون دەبا ) ی سەلماند. ئەو دوایە ئەو بۆچوونەی برد‌ە نێو سوسیالدیموکڕاسی ئاڵمانێ. ئەو دە ماوەی خوێندنیدا ،لە کار وباری خۆی کە لێکۆڵینەوە لە مەڕ ئەدەبییات بوو تا ئەو جێیە خۆی دەدزێوە کە تەنانەت بە خواردنی ژەمی ڕۆژانەشی ڕانەدەگەییشت. ھەروەھا سکڵی ویستێکی تایبەت بە خۆی تێدا بە گەشاوەیی دەبینرا کە ئەو منداڵێکە بە لێھاتووییەکی تایبەت بە خۆیەوە. دەو ماوەی کە لە زانستگا بووە ١٨٤٣-٤٦ لاسێل بە تەواوی خۆی بە کاری زانستی و گوتنەوەی وانە لە نووسراوەکانی ھەینە ، گۆتە ،ڤیچە و فەلسەفەی ھێراکلیۆس پێش سوقڕات خەریک کردبوو. لەبەرچاوترین بەرھەمی لاسێل دە فەلسەفەدا ئەو تێزە بەرپرسیارانەیە‌ کە بە ( ئەو فەلسەفە ئاڵۆزەی‌ھێراکلیۆس) نێوی دەرکردووە .ئەو مەبەستی دەوکارەدا ئەوە بوو کە‌ کۆڕی ڕووناکبیران و لانیکەم یەکێک لە پڕۆفسۆرەکانی زانستگا ددان بە کارەکەی دابێنن (ئێعتیرافی پێبکەن ).ئەو ھەر زۆر زوو دە سەردەمێکداخۆی بە تێئۆری دیموکڕاسی وسوسیالیزمەوە خەریک کردبوو کە کەشوھەواکە کەوتبووە ژێر ئاسەواری نووسراوەکانی لوودویک بوێڕن ، ھێنریک ھەین و لاوانی ھێگلیست وسوسیالیزمی‌ خەیاڵی‌. بەو ڕابردوویەوە بەرەو پیری ھەووەڵین بزووتنەوەی کرێکاری لە یەکێتی ئاڵمانی کە چەند وڵاتی لە خۆی دەگرتن لە کارخانەکانی پارچە چنی خلێسک لە ژوئنی ساڵی ١٨٤٤دا دەچوو.لاسێل ئەو دەر‌فەتە مێژوویییانەی بە ھەنگاوێکی تایبەت بەرەو پەیژەی ڕوو دە ئازادی و چینی کۆمەڵایەتیشی بە ھەڵگری پرنسیپیگەلی جێواز لە یەکتر کە ئاسەواریان لە سەرداناوە، دادەنان. ئەو جەماوەری وەک ھێزێکی شؤڕشگێر دانەدەنا. بەڵکوو ئەو تەنیا بە شتێکی بۆ بەڕێوەبەرایەتییەک کە بە شعورێک گەیشتوون، دەزانی ،ئەو ‌دەوڵەتی بە مرۆڤی دیار دە ئاوێنەی مرۆڤایەتی دا دەدێ.
پێشکەوتوویی کەسایەتی و ھەنگاوی بەرەو زانستی حقووق
دەتەمەنی بیست ساڵیدا فەردیناند ناسیاوی دەگەڵ سۆڤییە وۆن ھاتزفێلد کە دوو ھێندی خۆی بە تەمەن بوو لە بڕلین پەیدا دەکا .ئەو ژنە خەریک بوو‌ لە مێردەکەی کە پیاوێکی نەحاواوھ و دەغەڵکار بوو جوێ بێتەوە .لاسێل وەکالەتی ئەوی دە سی وشەش دادگا لە ماوەی نۆساڵاندالە ساڵی (١٨٤٨ تا ١٨٥٤)وە وەستۆ گرت. فەردیناند دە ڕەوتی ئەو دادگایانەدا دەرامەدێکی بەرچاوی بوو و دە ماوەی نێوان ساڵەکانی ١٨٥٦ و ٥٧ دا لە ماڵی ئەو ژنە ئەشڕافە لە شاری دۆسۆلدۆرف دەژیا. جا نێوانی دەگەڵ ئەو ژنە ئەشڕافە بووە کە لەوانەشە بووبێتی ، بەڵام تا ئێستا بۆ کەس ڕوون نەبۆتەوە‌ .ژنەکەش‌ دەوماوەیەدا ببووەلایەنگری بیر وباوەڕی ئەو. لە فێورییەی ساڵی ١٨٤٨دا کە ڕەوتی دادگاکە ھێشتا بەردەوام بوو ، لاسێل بۆ ماوەی مانگێک دەستبەسەردەکرێ بە تاوانی دزینی کیفێک کە ھێندێک بەڵگەی گرینگی تێدا دەبێ .ئەو لە ئووتی ساڵی ١٨٤٨ دا کە تەمەنی بیست وسێ ساڵ دەبێ بەدوای وەیکە قازییەکانی دادگا‌ دەکەونە ژێر ئاسەواری شێوە ئاخافتن و ڕاوێژی زاری دە دادگاکەیدا بەریدەدەن. دەو ماوەیەشدا بزاوێکی شۆڕشگێڕانەی لیبڕاڵی لە ئاڵماندا بە دروشمی دەوڵەتێکی یەکگرتووی ئاڵمان و ڕێفۆڕمێکی دیموکڕاتانەی کۆمەڵایەتی دەستی پێکردبوو.لاسێل خۆی وەک ئەندامی یەکێک لەو کلووبە دیموکڕاسیخوازانە بەشداری دەو بزووتنەوەدا دەکا و ھەر لەوێش دەگەڵ کارل مارکس و فرێدریک ئێنگلس ناسیاوی پەیدا دەکا و خۆی بە ھاوسەنگەریان دەزانێ. ئەو مانیفێستی کۆمۆنیستی خوێندبووە و بڵاوۆکەی (لاپەڕەی سەردەمی نوێ ) ی کارڵ مارکس سرنجی ڕاکێشابوو تەنانەت بابەتیشی تێدا دەنووسی. دە ساڵێ ١٨٤٨ دا جارێکی نێوی خۆی بە شێوە ڕێنووسی فەڕانسەیی نووسیبوو ئەوەش بەو‌مانایە بوو کە ئەو پەیوەندی نیزیکی دەگەڵ سوسیالیستەکانی فەڕانسەش ھەیە.
ھەڵسوڕاوی لاسل دە سەردەمی شۆڕشدا
کاتێک پاڕڵمانی نەتەوەیی لە فڕانکفۆرتەوە گوێسترایەوە ئام ماین و برڵین گەمارۆدرابوون وھەلومەرجی سووریان تێدا ڕاگەیێندرابوو‌، لاسێل دەنامەیەکدا داوا لە جەماوەری خەڵک دەکا کەماڵیات نەدەن و چەکیش ھەڵگرن ،ئەو بۆ نموونە بۆ یەکێک لە ڕێبەرانی جوتیاران دەنووسێ کە دەحەولی پەیداکردنی تەقەمەنیدا ببێ. لە دوسولدورف شەڕ ھەڵداییسێ و ڕۆژی دوای ئاگادارییەکە لاسێل دیسان دەستبەسەر دەکرێ ،دادگا بەبێ تاوانی دەزانێ بەڵام ڕایدەگرن و ئازادی ناکەن و بۆ شەش مانگان لە ١٨٤٩وەلە ژێر چاوەدێریدا دەیھێڵنەوە.وادیاربوو ئەو چەند مانگە بە قازانجی تەواوبوو چونکوو ئەوھەلەی بۆ نەڕەخسا کە بەتەواوی بۆلای ڕەوتی کۆمونیستەکان لە دوای بزووتنەوەی ساڵی ١٨٤٨دا ڕابکێشرێ و بە پێچەوانەی زۆربەی کومونیستەکان‌ و سوسیالیستەکان ئەو توانی دوایە لھ ناوەوەی‌ وڵاتدا بمێنێتەوە ونێوی خۆشی نابوو (دوایین موھیکان )
ھەووەڵین ھەنگاوی چالاکی سیاسی
لەنێوان ساڵەکانی ١٨٦٢ تا ١٨٦٤ لاسێل زۆرترین چالاکی سیاسی نواندووە. شا ویلھێلمی یەکەم بڵاوەی بە مەجلیس کرد کاتێکی پێشنیارەکەیان بۆ بە ھێزتر کردنی ئەرتەش ڕەتکرایەوە .بەدوای ھەڵبژاردنی نوێشدا سەرلەنوێ ھەر ئەو پێشنیارە ڕەتکرایەوە و ئەویش دیسان بڵاوەی بە مجلیس کردەوە بەڵام ھەڵبژاردنێکی دیکە نەکرایەوھ .‌ئۆپۆزیسیۆنی بەشدار دەو مەجلیسە نوێیەدا لە ھی پێشوو بە ھێزتر بوو. شا، ئووتو وۆن بیسماڕک کە نوێنەری‌ ئەشڕافەکانی براندبۆری بوو لە پاڕڵمان بە وتەبێژی دەوڵەتی‌ پرێئۆسیسی دادەنێ. ئەو خۆی لە سەرووی قانوونی ئەساسی دادەنێ ودەستدەکا بە سازکردنی ھێزیکی نیزامی. ململانی نێوان دەستەڵاتی کۆنی شایەتی و ئەو پاڕڵمانە نوێیە دەستپێدەکا .لاسێل دەرفەتەکە‌ بە گونجاو بۆ تێوەگلانی خۆی دە سیاسەتدا دەزانێ ودەیقۆزێتەوە.ئەو لەپێشداحەول بۆ وەڕێخستنی حیزبێکی دژ بە ڕژیمی شایەتی بە نێوی (حیزبی ھەنگاوی بەرەوپێش )دەدا،بەڵام سەرکەوتوو ‌نابێ، ودوایەش زۆر ڕەخنە لە حیزبەکھ ‌دەگرێت. لەئاوریلی ساڵی ١٨٦٢دا دەچێتە نێوبزووتنەوەی تازەسەرھەڵداوی کرێکارانی ئاڵمان و قسەیان بۆدەکا .ھاوینی ساڵی ١٨٦٢لە لەندەن دەگەڵ مارکس یەکتر دەبین و باسی چالاکییەکی ھاوبەش لە نێو کریکارانی ئاڵمان دێنێتە‌ گۆڕێ. بەڵام مارکس ڕازی نابێ چون لەوە دەترسا کە مەبەستی ھەڵفریواندنی بێ. بەڵام یەکێتییەکی کرێکاری لە لیپزیگ کە خۆی بۆ گۆنگرە ئامادە دەکرد لە دسامبری ١٨٦٢ دا لە لاسێل یان ویستبوو کە لە فکری بەرنامەیەکدا بێ بۆ شۆڕش.
وەک سیاسی دەرکەوتن
لە ئاوریلی ساڵی ١٨٦٢ لاسێل بە وردی نوتقەکانی خۆی دە دوو نووسراوەدا بە نێوی(نەخشی تایبەتی چینی کریکار دەپەیوەندی دەگەڵ ئەوسەردەمە مێژوویییەدا ) و (پلاتفۆڕمی کرێکاری ) لەمەڕ ئەو سوسیالیزمەی کە ئەو لێی حاڵییە بڵاودەکاتەوە. ئەو خۆی لە بۆچوونی لیبڕاڵەکان و بورژواکان دوور دەکاتەوە و گونجاوترین وڵام بۆ ئەو پرسیارەی خۆی دە چێنی کرێکاراندا دەدۆزێتەوە.لاسێل بۆی دەردەکەوێ کە بیسمارک بە ‌تەواوی بە سەر بورژواکاندا زاڵبووە .‌لاسێل بەدوای ئەوەدا حەولی تەواوی خۆی بۆ ئەوەکە ئاڵمانییەکان چۆن دەبێ شۆڕشێک ھەڵاییسێنن دەدا.تا ئێرە دەرفەتی ئازادی ڕادەربڕین ڕەخساوە .لاسێل بە بێ ھیچ ئاستەنگێک قسەدەکا ودەنووسێ .بەڵام چەند جارێک زیندانیشی بۆبڕاوەتەوە.لە ئاوریلی ساڵی ١٨٦٣ بۆ جارێکی دیکەش مانگێک دە زیندان دەکرێ، چون لەباسی دیفاع لە پلاتفۆڕمێکی کرێکاریدا لە ئەستاندنەوەی دەستەڵات لەکوڕی فەیلەسوف شیلینگ دوابوو و ھەر ئەوەش بوو بە ھۆی ئەوەکە چوارمانگی دیکەشی زیندانی بۆ ببڕنەوە .لاسێل بیسمارکی بە پێشێلکردنی قانووسی ئەساسی تاوانبار دەکرد و دوو نوتقی کارتێکەرییانەی لەمەڕ ئەو پرسە‌ کردووە. یارمەتی بۆ دامەزراندنی حیزبی کرێکاری * ئاداو ADAV* کۆتایی ساڵی ١٨٦٢ لاسێل لە لایەن (ئوتوو دامر ،یولیوس والتیچ و فرێدریک ویلھێلم فریتچ) ەوە بۆ کۆبوونەوەی کۆمیتەی کاری لە لیپزیگ‌ بانگھێشتن دەکرێ ،ئەو دەبوو لەوێ بۆچوونەکانی خۆی بناسێنێ و ڕێ و چارەیەکیش پێشنیار بکا .ئەوەش سەرەتای دامەزراندنی حیزبی *ئاداو* کە بە بەردی بناخەی حیزبی سوسیالدیموکڕاتی ئێستای ئاڵمان کە کۆنترین حیزبی ئەو وڵاتەیە دادەنرێ. بە باوەڕی لاسێل کرێکاران دەبێ ببنە ئەندامی حیزبی خۆیان و بیر وباوەڕیان بخەنە سەریەک و پێکھاتەیەکی جەماوەری ساز بکەن بۆ‌ مەبەستی بەرەو پێشچوونی داخوازییەکانیان .بەڵام ئەو دەیزانی کە خەریکی چییە و خۆی دەڕیزی شاعیرەگەورەکانی دیکەی ئاڵمانێدا دادەنا وشتی دەنووسی ،کاتێکی دەنگۆی تاڕادەیەک بڵاوببۆوە‌
دەڵێ: شاعێرێکم ئاڵمانی ،ناسراوم‌ لە ئاڵمانێ ،لەگەورە پیاوان بدوێن ،نێوی منیش دێتە گۆڕێ فەردیناند لاسێل پێنچ جار بۆ سەرۆکی حیزبی ئاداو کە لە ٢٣ مانگی مەی ساڵی ١٨٦٣ دامەزرابوو ھەڵبژێردرا
و بەرچاوترین مەرجیشی ئەوە بوون :
لاسێل لەسەرئەوباوەڕە کە سوسیالیزم دەتوانێ بە شێوەیەکی ئاشتەوایی وبە بێ کەلکوەرگرتن لە تووند وتیژی بە یارمەتی دەوڵەتی ئێستای لە سەرکار دابمەزرێ. بەڵام لە حیزبی ئاداو دا ئۆپۆزیسیۆنی وەک (یولیوس واھلتیچ و  ولھێلم لیەبکنێچت) دژ بە لاسێل سەریانھەڵدا و زۆرکەس پێیانوابوو کە لاسێل ئەرکی نوێنەرایەتی ئاڵمانێکی یەکگرتووی لە ھەمبەر دەوڵەتی پرێئۆسێسەکانی گرتۆتە ئەستۆ. لاسێل بەدوای مانگی مەی ١٨٦٣ دا چەند جارێک پەیوەندی دەگەڵ بیسمارک دەگرێ بە مەبەستی قانیع کردنی بۆ دابینکردنی مافی دەنگدان بۆ ھەمووان .ئەگەر بیسمارک ھاتبا و ئەو پێشنیارەی قەبوڵ کردبا لاسێل یش پشتیوانی خۆی لەئەو دەردەبڕی. ئەو زۆرتر ڕووی ھێرشی دە لیبڕال و بورژواکان بوو نەک دەوڵەتی پڕێئۆسێسەکان کە نوێنەری ئیمپراتۆرییەکی ئەشڕافەکان بوو. باوەڕی لاسێل ئەوەی دەنواند کە ئەو سەلتەنەتە دەکرێ ئاڵؤگۆڕی بەسەردابێ و ببێتە‌ سیستیمێکی پادشایی خەڵکی. بیسمارک ھێندێکی بەڵێن دا و لەسەرقەولی خۆشی ھەرما بەڵام دوای مردنی لاسێل لە ساڵی ١٨٦٤ و دوای شەڕ دەگەڵ ئوتریش کە ئەوکات حیزبی ئاداو لە لایەن یوھان باپتیست وۆن شوێنزر سەرۆکایەتی دەکرا بوو. ماوەیەکی کورت دوای ئەو پێکھاتنە لاسێل دەبرێتە ‌بەردەم دادگا بە تاوانی ئەوخەیانەتە کە گۆیا بە مەبەست قانوونی ئەساسی پووچەڵکردۆتەوە. ئەو لەبەردەم دادگا دە قسەکانیدا نەک ھەرپێداگری لە سەر مەبەستی خۆی دەکا  بەڵکوو بە سەرکەوتووشی دەزانێ کە پێشی بە خوێنڕشتنیش گرتووە .ئەو ھیچ ئاماژەیەکیش بە ھاوکاری بیسمارک ناکا .ئەو بە مەبەست حەولی ڕێکخستنی پرێئۆسێسەکان دەگەڵ شلێسویگ –ھۆڵستێن ی دەدا بەڵام دەرفەتی بە ئاکام گەیاندنی بۆ ھەڵنەکەوت.
سەرچاوە
ویکی ئاڵمانی (١١ ئاپریل ٢٠١٠)
پۆل:پارێزەرانی ئاڵمانی پۆل:جووە ئاڵمانییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٥ پۆل:مردووانی ١٨٦٤
بێاتریس لێکا
بێاتریس لێکا نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی پاریسی
٧٥٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
١٠ی نیسان
۱۰ی نیسان ۱۰۰ەم ڕۆژی ساڵە (۱۰۱ لە ساڵە پڕەکاندا)، ٢٦۳ ڕۆژ دەمێنێت بۆ کۆتایی ساڵ.
ھاری ڕەید
ھاری ماسۆن ڕەید (؛ لەدایکبووی ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٩ – مردووی ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١) پارێزەر و سیاسەتوانێکی ئەمریکی بوو، کە لە ساڵی ١٩٨٧ ھەتا ٢٠١٧ وەکوو سیناتۆری ویلایەتە یەکگرتووەکان لە نیڤاداوە خزمەتی کرد. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٥ ھەتا ٢٠١٧ گرووپی دیموکراتیکی ئەنجومەنی پیرانی ڕێبەری کرد و لە ساڵی ٢٠٠٧ ھەتا ٢٠١٥ سەرۆکی زۆرینەی ئەنجومەنی پیران بوو.
١٠ی نیسان
بۆنەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:نیسان
ھاری ڕەید
مردن
ڕێکەوتی ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١، ڕەید لە تەمەنی ٨٢ ساڵیدا بەھۆی شێرپەنجەی پەنکریاس لە ماڵەکەی لە ھێندرسۆن کۆچی دواییی کرد.
بڕیارنامەی ١١٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان عێراق و کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٩٣ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:عێراق لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
فێستیڤاڵی مەرگ
وێنۆک|فێستیڤاڵی بۆن، بە فانۆسی مۆم، لە پردی ئەلبوکێرک لە شاری ساسێبۆ لە [[ژاپۆن ئاهەنگ دەگێڕدرێت]] فێستیڤاڵی مەرگ لە زۆرێک لە کولتوورە نەریتییەکان لە سەرانسەری جیھاندا، بەزۆری بۆ ڕێزگرتن و یادکردنەوەی مردووەکانی کۆمەڵگا بەڕێوەدەچێت و زۆرجاریش دوای دروێنەکردن لە مانگەکانی ئاب، ئەیلوول، تشرینی یەکەم، یان تشرینی دووەم بەڕێوەدەچێت. دیاردەی فێستیڤاڵی مەرگ بۆ ماوەی ٣ ڕۆژ لە کۆتایی مانگی تشرینی یەکەم و سەرەتای مانگی تشرینی دووەم بەڕێوەچوو. لە ئەوروپا مێژوونووسان وایان زانیوە فێستیڤاڵی سێ ڕۆژەی مردووەکان یادکردنەوەیەکی ڕێوڕەسمییە بۆ ئەو لافاوەی کە تیایدا ھالۆوین شەوی یەکەم خراپەکارییەکانی جیھان پێش لافاوەکە وێنا دەکات. شەوی دووەم بە ئاھەنگگێڕان بۆ ئەو ڕزگاربووانە بەسەر دەچێت کە لە لافاوەکە ڕزگاریان بووە و شەوی کۆتاییش وەک ڕێزلێنانێکە بۆ ئەو کەسانەی کە زەوی پڕدەکەنەوە.
ئێڤا گرین
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠ پۆل:زیندووان پۆل:دووانەکان
٧٥٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بیان جینگژاوۆ
بیان جینگژاوۆ (چینی سادەکراو:边景昭، چینی دێرین:邊景昭) وێنەکێشێکی چینی بەناوبانگ بوو لە سەرەتای سەردەمی ئیمپراتۆریەتی مینگ، کاتی لەدایکبوون و مردنی نەزانراوە، لە ساڵانی ١٤٢٦ بۆ ١٤٣٥ چالاک بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپڕاتۆریەتی مینگ
فێستیڤاڵی فیلمی ڤێنیز
وێنۆک|سینەمای کۆشکی ڤێنیز لە دوورگەی لیدۆ|150px
فێستیڤاڵی فیلمی ڤێنیز کۆنترین فێستیڤاڵی فیلمە لە جیھاندا و یەکێکە لە گەورەترین فێستیڤاڵە سینەماییەکانی جیھان. فێستیڤاڵی فیلمی ڤێنیز بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٣٢ بەڕێوەچوو، ھاوکات لەگەڵ فێستیڤاڵەکانی وەک کان و بەرلین، بە یەکێک لە گرنگترین ڕووداوە سینەماییەکانی ئەوروپا و جیھان دادەنرێت. فێستیڤاڵی فیلمی ڤێنیز لە ساڵانی جەنگی جیھانی دووەمدا بەڕێوە نەچوو و لە ھەندێک ساڵدا بەشی کێبڕکێیەکانی چالاک نەبوو. خەڵاتی سەرەکی فێستیڤاڵی ڤێنیز بە ناوی شێری زێڕینە. ھەروەھا لەم فێستیڤاڵەدا خەڵاتێک ھەیە بەناوی خەڵاتی مرۆڤایەتی. ئەم خەڵاتە کە بڕەکەی ٥٠ ھەزار دۆلارە، دەدرێتە سینەماکاران و ئەکتەرەکان کە خۆیان تەرخان دەکەن بۆ چالاکییە مرۆییەکان خەڵاتی جامی ڕێوی ھەروەھا دەبەخشرێتە باشترین ئەکتەرە نێر و مێیەکان. لە ساڵی ٢٠٠٢ بەدواوە "خەڵاتی سان مارکۆ" بۆ باشترین فیلمی بەشی دژە ئێستا دەستنیشانکرا. ھەروەھا کۆمەڵێک بەرنامەی جیاوازی بەرفراوان دامەزراون، لەوانە پێشانگای نێودەوڵەتی ھونەری ڤێنیز. فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی مۆسیقای ھاوچەرخی ڤێنیز، فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی شانۆی ڤێنیز، پێشانگای نێودەوڵەتی تەلارسازی ڤێنیز، فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی سەمای ھاوچەرخی ڤێنیز و فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی منداڵانی کەرنەڤاڵی ڤێنیز بە جیا لە ژێر چاودێری فێستیڤاڵەکانی ڤێنیزدا بەڕێوەدەچن.
خەڵات
خەڵاتی شێری زێڕین بەرزترین خەڵاتی فێستیڤاڵەکەیە بۆ باشترین فیلم لە بەشی پێشبڕکێی ڤێنیز. شێری زێڕین لە ساڵی ١٩٤٩ لەلایەن لیژنەی ڕێکخەرەوە ناسێندرا و ئێستا وەک یەکێک لە خەڵاتە دیارەکانی پیشەسازی فیلم ناسراوە. لە ساڵی ١٩٧٠دا دووەم شێری زێڕین ناسێندرا، ئەم خەڵاتە شەرەفێکە بۆ ئەو کەسانەی کە بەشدارییەکی بەرچاویان لە سینەمادا کردووە. شێری زێڕین لە ساڵی ١٩٤٩ بە ناوی شێری زێڕینی سانت مارک ناسێندرا، ئەو شێرە باڵدارەی کە لەسەر ئاڵای کۆماریش دەردەکەوێت. پێشتر ناوی خەڵاتەکە یەکسان بوو بە خەڵاتی گەورەی نێودەوڵەتی ڤێنیز کە لە ساڵانی ١٩٤٧ و ١٩٤٨ بەخشرا. پێش ئەوە و لە ساڵی ١٩٣٤ تا ١٩٤٢ گەورەترین خەڵاتی باشترین فیلمی ئیتاڵی و فیلمی بیانی، جامی مۆسۆلینی بوو. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ بۆ ١٩٧٩ ھیچ شێرێکی زێڕین خەڵات نەکرا.
مەلا ئاوارە
مەلا ئەحمەد شەڵماشی ناسراو بە مەلا ئاوارە یان شەھیدی ڕێگای ئازادی کوردستان کوڕی مەلا محەممەد ئەمینی ھەمەوەند شۆڕشگێڕێکی کورد و یەکێک لە دامزرێنەرانی کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان بوو کە لەلایەن ڕەژیمی محەممەدڕەزا پەھلەوی گولەباران کرا.
ژیاننامە
مەلا ئاوارە ساڵی ١٣١٣ی ھەتاوی لە گوندی شەڵماشی سەر بە شارستانی سەردەشت لە دایک بووە. لەلای باوکی خوێندنی دەست پێ کردووە و پاشان چووەتە ناو جەرگەی فەقێیان و لە گوندێکەوە بۆ گوندێکی تر و لە قوتاخانەیەکەوە بۆ قوتابخانەیەکی تر زۆر شوێن و ناوچەی کوردستان گەڕاوە و بە شێلگیرییەوە خوێندوویەتی و بووتە مەلا. مەلا ئاوارە بەھۆی ئەوەیکە مرۆڤێکی ھێژا، ئاگا، دیندار، خاوەن ھەستی نەتەوایەتی و خەڵکدۆست بووە، ھەر لە کاتی خوێندنەوە بینینی نابەرامبەری و حاڵ و باڵی دڵتەزێنی بێدەستان و زۆربێژی و خەڵک ڕووتاندنەوەی دەسەڵاتداران ئازاری داوە و سەرەنجام لێ بڕاوە بە ھەموو گیانییەوە بۆ نەھێشتنی ئەم کارەساتە تێکۆشیاوە و بەم جۆرە چووەتە ناو حیزبی دیموکراتی کوردستانەوە و ساڵی ١٣٤٣ی ھەتاوی لەگەڵ چەند ئەندامی کارای تری حیزبدا گەڕاوەتەوە رۆژھەڵات و لە ناوچەی موکریان، بەتایبەت دێھاتی دەوروبەری سەردەشت و بانە و ئالان و چەند شوێنێکی تر، کەوتووەتە گەڕان و و دانیشتن لەگەڵ خەڵکی چەوساوە و تێگەیاندنیان لە ھۆی دوا کەوتووییان و ئاشنا کردنیان لەگەڵ بەرنامەی حیزبدا. بانەمەڕی ساڵی ١٣٤٧ (حەسەن سەکر) کوێخای گوندی دیواڵان وەک دارەدەستی شا، بۆ چارەسەرکردنی کێشەیەکی گوندەکەی بانگھێشتی مەلا ئەحمەدی کردووە و ھەر ئەوێ شەوێ ھاوکات لەگەڵ دەرمانداو کردنی حکوومەتی ئاگادار کردووەتەوە و بەیانییەکەی مەلا ئاوارە ھاوڕێ لەگەڵ دوو پێشمەرگەی تر بە ناوەکانی (مەلا کەچە) و (مام ڕەحمانی وەتمان چاوشین) بۆ دادگای سەحرایی جەڵدیان گوازراونەتەوە و دوای چەن مانگ ئەشکەنجە لە ڕۆژی ١١ی خەرمانانی ١٣٤٧ی ھەتاوی لە شوێنێک بە ناوی (خڕی کانی ساردێ) لە شاری سەردەشت تیرباران کراون. بەر لە ئیعدام بوون مەلا ئاوارە وتوویە:" بە کوشتنی من خەباتی ڕزگاری خوازی نیشتمانپەروەرانی کورد دوایی نایەت. "
مەھدی خانبابا تارانی لە ھاوپەیڤینێک لەگەڵ حەمید شەوکەتدا گوتوویە کە مەلا ئاوارە برای مستەفا شەڵماشی ئەندامی کومیتەی ناوەندیی پارتی دیمۆکراتی کوردستانی ئێران و خوێندکاری یاسا لە زانستگەی تاران بووە و پەیوەندیشی بووە لەگەڵ ڕێکخراوەی شۆڕشگێری پارتی توودەی ئێران.
بەرھەمەکان
مەلا ئەحمەد لە زەمانی فەقێیەتییەوە ھۆگری شیعر بووە و ئەوکاتی کە پێشمەرگە بووە ھەڵبەستی ھۆنیوەتەوە و خاوەنی دیوانێکی شیعرییە.
شیعری لەتیف ھەڵمەت بۆ مەلا ئاوارە
لەتیف ھەڵمەت شیعرێکی لەژێر ناوی «بڕگەیەکی بڵاونەکراوە لە ڕۆژژمێرەکەی مەلا ئاوارە، وێنەی نەمر» بۆ مەلا ئاوارە نووسیوە؛ ئەوە دەقی شیعرەکەیە:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی سەردەشت پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان
دوورگەکانی کەناری
دوورگەکانی کەناری بە (زمانی ئیسپانی Islas Canarias) چەند دورگەیەکی وڵاتی ئیسپانیان ، ناوەندەکەی شاری سانتا كروز دي تينيريفيه، ڕووبەری خاکەکەی ٢٤٫٠٩٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتوانەکەی ٢،١٧٢،٩٤٤ ملیۆن کەسە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆمەڵە دوورگەکان پۆل:دوورگەکانی ئەفریقا پۆل:دوورگەکانی ئیسپانیا پۆل:دوورگەکانی کەناری پۆل:باکووری ئەفریقا
ئایەتی ئاگادارکردنەوە
ئایەتی ئاگادارکردنەوە، ئایەتی تەبلیغ ئایەتی دووسەد و چواردەی سوورەتی شوعەرایە کە تیایدا خوای گەورە فەرمان بە پێغەمبەر دەکات خزم و کەسە نیزیکەکانی ئاگادار بکاتەوە.
دابەزینی ئایەتەکە
. واتا کاتێک ئەو ئایەتە هاتە خوارەوە، پێغەمبەر چووە سەر کێوی سەفا، و بانگی هۆز تیرەکانی قوڕەیشی کرد و پێی فوورن خۆتان لە ئاگر ڕزگاربکەن چونکە ناتوانم هیچ سودێکتان پێبگەیەنم.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:زاراوە قورئانییەکان پۆل:قورئان پۆل:ئایەتەکانی قورئان پۆل:ئایەت پۆل:ژینی محەممەد
ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز
230px|وێنۆک|چەپ|نەخشەی ڕووبەری ئیمپڕاتۆری پیرۆزی ڕۆم لە ساڵی ١٦٠٠ زایینیدا ئیمپڕاتۆری پیرۆزی ڕۆم (، بە لاتینی: Imperium Romanum Sacrum) ناوی فەرمیی وڵاتێکی مێژووییە کە لە ساڵی ٩٦٢ تا ١٨٠٦ی زایینی لە ئەورووپای ناوەندیدا بوو. ئەم وڵاتە خۆی بە خاوەنی مڵکی ئیمپڕاتۆری ڕۆم دەزانی و لەمەڕ ئەمەیش داخوازی دانانی بناغەی حکوومەتی جیھانی دەکرد. ئەو ئیمپڕاتۆرییە بە زیادکردنی وشەی پیرۆز بە ناوەکەی، ئامانجی خۆی بۆ پتەوکردنی بنەماکانی خۆی خستە ڕوو. لە ساڵانی کۆتایی ژیاندا، ئیمپڕاتۆری ڕۆم وەکوو یەکێتیەک لە ویلایەتە فیدراڵەکان بەڕێوە دەچوو. 230px|وێنۆک|چەپ|ئاڵای ئیمپڕاتۆری پیرۆزی ڕۆم
تیتۆ ڤیلانۆڤا
وێنۆک|تیتۆ ڤیلانۆڤا فرانسیس تیتۆ ڤیلانۆڤا ئا بایۆ (ماوەی ژیان: ١٧ی ئەیلوولی ١٩٦٨ تاوەکوو ٢٥ی نیسانی ٢٠١٤) یاریکەرێکی ئیسپانی بوو و لە ھێڵی ناوەند یاری کردووە. لە ژیانی یاریکردنیدا ٢٨٠ یاری کردووە و ٢٤ گۆڵی تۆمار کردووە بەڵام ناوبانگ دەرکردنی لە دوای بوونی بە یاریدەدەری ڕاهێنەری پێشووی یانەی بەرشەلۆنا جۆسێپ گواردیۆلا بوو کە لەو کاتەدا لەگەڵ یانەی بەرشەلۆنا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٨–٢٠١٢ و تەنیا لە ماوەی چوار ساڵدا توانی ١٣ نازناو بە دەست بهێنێت. ڤیلانۆڤا لە وەرزی ٢٠١٢ - ٢٠١٣ ڕاهێنەری یانەی بارسێلۆنا بوو. دواتر وازیهێنا بەهۆی تووشبوونی بەنەخۆشی شێرپەنجە و دوای ساڵێک لە نیسانی ٢٠١٤ کۆچی دوایی کرد لەتەمەنی ٤٥ ساڵیدا.
ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز
سەرچاوەکان
پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان پۆل:ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمی پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا پۆل:مێژووی نەمسا پۆل:مێژووی ئاڵمانیا پۆل:مێژووی لوکسەمبورگ پۆل:مێژووی سویس پۆل:مێژووی ھۆڵەندا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٠٦ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٩٦٢ پۆل:سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٨٠٠ پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
تیتۆ ڤیلانۆڤا
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٢٠١٤ پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئیسپانیا پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨ پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ
گوێنائێل گۆبری
گوێنائێل گۆبری ڕۆماننووس و فەیلەسووفی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
عەلائەدین سەججادی
عەلائەددین سەججادی (١٩٠٧–١٩٨٤) بە ناوی تەواوی عەلائەددین نەجمەدین حیسامەدین، نووسەر و ڕۆژنامەوانی ھاوچەرخی کورد بووە.
خێڵی مایێدا
پۆل:خێڵە ژاپۆنییەکان پۆل:دایمیۆ
عەلائەدین سەججادی
ژیان
بەپێی ناسنامە نیشتمانییەکەی ساڵی ١٩٠٧ لە دێی باراوی لای بەرزنجە ھاتووەتە دنیاوە. بەڵام ھەندێ سەرچاوەی تر شوێنی لەدایکبوونی بە گەڕەکی قەتارچییان لە شاری سنە دادەنێن. سێ ساڵ لە ڕەواندوز و باڵەک خوێندوویەتی و بۆ تەواوکردنی خوێندنی ئایینی ساڵی ١٩٢٣ ھاتووەتە سلێمانی و لەمزگەوتی حاجی مەلا ڕەسوڵی دێلێژە بووە بەفەقێ... ساڵی ١٩٣٨ ئیجازەی مەلایەتی لە شێخ بابە عەلی تەکێ وەرگرتووە، و پاشان ڕوویکردووەتە شاری بەغدا لە مزگەوتی نەعیمە خاتوون لە گەڕەکی بەناوبانگی مەیدان بە پێشنوێژ دامەزراوە. لە گۆڤاری گەلاوێژ دا تا ساڵی ١٩٤٩ کەسی دووەمی گۆڤارەکە بووەو لە یانەی (سەرکەوتن)یشدا ڕۆڵێکی گەورەی گێڕاوە. لە دوایی کودەتا سەربازییەکەی ١٤ی تەممووزی ساڵی ١٩٥٨ لە بەغدا لە ساڵی ١٩٥٩ تا ساڵی ١٩٧٤ لە کۆلیژی ئادابی زانکۆی بەغدا مامۆستای ئەدەب و مێژووی ئەدەبی کوردی بووە. ساڵی ١٩٧٢ بووە بە ئەندامی کارای کۆڕی زانیاری کورد. لەو ساڵەدا کە بەیانی ١١ی ئازاری ١٩٧٠ سەری نەگرت و نێوانی دەسەڵاتی بەغدا و ڕاپەڕینی نیشتمانی کورد تێکچوو، سەجادی ساڵی ١٩٧٤ کرا بە ئەمینداری گشتی ئەوقاف (بەپلەی وەزیر) ناوچەی (ئۆتۆنۆمی) کوردستانی باشوور لە شاری هەولێر. سەجادی لەلایەک ئەمەی پێ خۆش بوو چونکە سوودی دارایی بۆی هەبوو، لەلایەکی ترەوە پێی ناخۆش بوو چونکە ئەو دەسەڵاتەی ئەو کارەی پێ سپارد بوو لە دژی کورد و فەرمانڕەوایی شۆڕشی ئەیلوولی ساڵی ١٩٦١ بوو. بە هەموو جۆرێک سەجادی دەیتوانی ئەم کارە نەکات. لەو پۆستە گەورەیەی میری مایەوە تا ساڵی ١٩٧٧ ئینجا خانەنشین کرا. لە دوای ئەوە گەڕایەوە بەغدا و کەوتە سەر کۆتایی هێنان بەو پڕۆژانەی بەرنامەی بۆ دانابوون لە بابەتی ئەدەبی کوردییەوە. کوژرانی کوڕی گەورەی لە جەنگی ئێران و عێراق (١٩٨٠ ― ١٩٨٨) پشتی شکاند و هێزی لێ بڕی و لە پەلوپۆی خست توانای توانای نووسین و لێکۆڵینەوەی کەم بووەوە تا لە ڕۆژی ١٣ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٨٤ لە بەغدا کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی شێخ عەبدولقادری گەیلانی بەخاک سپێردرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی سلێمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧ پۆل:مردووانی ١٩٨٤ پۆل:مێژوونووسانی کورد پۆل:ناودارانی کورد پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:زانا کوردەکان
شیکاریی ئاوێتە
229px|left|thumb|دیاگرامی فانکشنی f(x)=(x2-1)(x-2-i)2/(x2+2+2i).
شیکاریی ئاوێتە یان بیردۆزی فانکشنەکان(functional theory)، چەمکێکە لە زانستی بیرکاریدا کە ئەو فانکشنانەی توانای گرتەیان ھەیە بۆ بەھا ئاوێتەکان شرۆ‌ڤە دەکات.
فانکشنی ئاوێتە
فانکشنێکە کە ھەم، بوار(domain) و ھەم مەوداکەی ئاوێتە بێت. بە دەستەواژەیەکی تر فانکشنێکی ئاوێتە بە شێوەی:
پێناسە دەکرێت. لە ھاوبایی \mathbb{C} لەگەڵ ھەندێک جار پێناسەکەی بەم شێوە  دەتوانرێت بنووسرێت.
توانای گرتە
بە فانکشنێک کە ئاوێتە بێت و توانای گرتەی ھەبێت، شیکارە فانکشن دەوترێت. ئەوە کاتێکە کە ڕادەی خوارەوە لە بازنەی کراوەی دەوروبەری خاڵی z_{0}  بوونی ھەبێت. دیارە z بەھایەکی ئاوێتەیە.
پێناسەی سەرەوە، ھاوبایە لەگەڵ مەرجەکانی کۆشی-ڕیمان، ھەر وەک لە شێوەی بەرامبەر ڕوون کراوەتەوە.
ڕێسای کۆشی
ڕێسای تەواوکاریی کۆشی یان بەدەستەواژەیەکی تر، دیتانەی کۆشی بۆ ھەر شیکارە فانکشنێک کە لەسەر چێوەیەکی دیاریکراو پاسادانە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شیکاریی ئاوێتە پۆل:شیکاریی ماتماتیکی پۆل:ژمارە ئاوێتەکان
مارگێریتا سارفاتی
ئەو ڕاوێژکاری بەرچاوی پرۆپاگاندای پارتی نەتەوەیی فاشیستی ئیتالیا، ھەروەھا بەسەرھاتی ژیانی مۆسولینی کرد بە کتێبێک
مارگێریتا دواتر بوو بە یەکێک لە یارەکانی مۆسولینی.
ئەو لە بنەماڵەیەکی جوولەکەی ڤێنیزدا لە دایک بوو، باوکی ئامێدۆ گراسینی پارێزەرێکی جوولەکە بوو.
سارافاتی لە پلازۆی ڤێنیز گەورە بوو و بە دەستی مامۆستای تایبەت پەروەردە کرا، بە ھەر حاڵ ئەو زوو ڕووی کردە بیر و باوەڕە سۆشیالیستیەکان و لە مالی باوکی ڕای کرد.
لە تەمەنی ١٨ ساڵی لەگەڵ سێزار سارافاتی ھاوسەرگیری پێک ھێنا، ئەویش پارێزەرێکی جوولەکەی خەڵکی پادۆڤا بوو کە ١٣ ساڵ لە خۆی گەورەتر بوو. لە ساڵی ١٩٠٢ ئەو دووانە ڕوویان کردە میلان، ئەوان چەند مناڵیان پەیدا بوون. مناڵە گەورەکەیان لە شەڕی جیھانی یەکەم خوازیارانە چوو بۆ ناو ئەرتەشی ئیتالیا و لە نیسانی ١٩١٨ لە مۆنتێ بالدۆ و لە تەمەنی ١٨ ساڵی دا کوژرا.
لە ١٩١١ مارگێریتا، مۆسولینی بینی و پەیوەندیەکی لەگەڵ درووست کرد، دوای لە دەست دانی مێردەکەی لە ١٩٢٤ دا ئەو دەستی کرد بە نووسینی بیۆگرافیەک لەسەر مۆسولینی، کە دواتر بە ھۆی ناسراوی خۆی و ھەروەھا ناوبانگی مۆسولینی کتێبەکە فرۆشێکی زۆری ھەبوو، کە بە ١٨ زمانی دنیا، لەوانە ژاپۆنی و تورکییش وەرگێڕدرا.
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٠ پۆل:مردووانی ١٩٦١ پۆل:جووە ئیتالییەکان پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئیتالی
کلارا پێتاچی
له ٢٧ی نیسانی ١٩٤٥ موسۆلینی و پێتاچی له لایەن پارتیزانه کۆمۆنیستەکان و لە کاتێکدا لەگەڵ کاروانێکی ئەندامانی کۆماری کۆمەڵایەتی ئیتاڵی خەریکی ڕاکردن بوون، دەستگیر کران. له ٢٨ی نیسان، پێتاچی و موسۆلینی بردرانه مێزاگێرا و تیرباران کران. له ڕۆژی دواتر دا، ٢٩ی نیسان، تەرمی پێتاچی و موسۆلینی بردرا بۆ پیزالێ لۆرێتۆی شاری میلان و بەرانبەر به وێستگەیەکی پێترۆل به سەراوبنی هەڵواسران. تەرمەکان وێنەیان گیراو خەڵک ڕقی خۆیانیان لەسەر دەرکردن و تەرمەکانیان زۆر شێواندن. هەندێ کەسی تریش لەگەڵیان تیرباران کران و هەڵواسران که بەو دوو کەسەوە له چەپ بۆ ڕاستەوە بریتی بوون له:
سەرچاوه
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢ پۆل:مردووانی ١٩٤٥
جەیمس مادیسۆن
جەیمس دانیاڵ مادیسۆن (لەدایکبووی ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئینگلیزیە کە وەک ناوەندی هێرشبەر یاری دەکات بۆ یانەی پرێمیەرلیگ یانەی لیستەر سیتی.
مادیسۆن دەستی بە کاروانی پیشەگەری کرد لەگەڵ کۆنڤێنتری سیتی پێش ئەوەی بچێتە نۆرویچ سیتی لە ساڵی ٢٠١٦. وەرزی ٢٠١٦-١٧ی بەسەر برد بە خواستن لە یانەی سکۆتلەندی ئابێردین. لە یەکەم وەرزیدا لە نۆرویچ، مادیسۆن ناوی هەبوو لە پێکهاتەی ساڵی چامپیۆنشیپ و تیمی وەرزی ئی ئێف ئێڵ. لە ساڵی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ یانەی لیستەر سیتی.
مادیسۆن لە ساڵی ٢٠١٧ تا ساڵی ٢٠١٩ لە ئاستی خوار ٢١ ساڵیدا بۆ ئینگلتەرا یاری دەکرد و تەنیا یەک یاری بۆ پێکهاتەی یەکەم لە ٢٠١٩ ئەنجامدا.
ژیانی سەرەتایی
مادیسۆن لە کۆنڤێنتری لە ڕۆژئاوای میدلاندس لە ئینگلتەرا لەدایکبووە و گەورە بوو. لە ڕێگەی باپیرییەوە بە ڕەچەڵەک ئێرلەندی هەیە.
کۆنڤێنتری سیتی
مادیسۆن چووە لاوانی کۆنڤێنتری سیتی و لە وەرزی ٢٠١٣-١٤ ناوی لە تیمی یەکەمدا زیادکرا، هەرچەندە هیچ یارییەکی نەکرد. لە مانگی ئابی ٢٠١٤ یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا، وەک یەدەگ لە دۆڕاندنیان لە جامی خولدا ٢-١ بەرامبەر کاردیف سیتی. مادیسۆن یەکەمین یاری خۆی لە خولدا ئەنجامدا، دووبارە وەک یەدەگ، لە دۆڕاندنیان ٣-١ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر بریستۆڵ سیتی و یەکەم یاری لە خولدا بە شێوەی سەرەکی لە یاری دواتردا بوو بەرامبەر ئۆڵدام ئەتلێتیک. یەکەم گۆڵی لە خولدا تۆمارکرد لەو یاریەدا، بە لێدانێکی ڕاستەوخۆ لە نیوەی یەکەمدا، کاتێک شینەکان یاریەکەیان دۆڕاند.
لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤، مادیسۆن یەکەمین گرێبەستی پیشەگەری خۆی واژۆ کرد، بۆ ماوەی سێ ساڵ و نیو، بەڵام لە بەشی زۆری وەرزی ٢٠١٤-١٥ دورکەوتەوە دوای ئەوەی لە دۆڕاندنیان لە ڕۆژی بۆکسینگ دەی بە کارتی سوور کرایە دەرەوە و دواتر توشی پێکانی پشت هات.
نۆرویچ سیتی
مادیسۆن لە ١ی شوباتی ٢٠١٦ گرێبەستێکی بۆ ماوەی سێ ساڵ و نیو لەگەڵ یانەی نۆرویچ سیتی واژۆ کرد، بەڵام دەستبەجێ بە خواستن گەڕێندرایەوە بۆ کۆنڤێنتری سیتی بۆ تەواوی وەرزی ٢٠١٥-١٦.
مادیسۆن یەکەمین یاری خۆی بۆ یانەی نۆرویچ ئەنجامدا لە جامی ئی ئێف ئێڵ بەرامبەر یانەکەی پێشووی یانەی کۆنڤێنتری لە ٢٣ی ئابی ٢٠١٦. لە ٣١ی ئابی ٢٠١٦، مادیسۆن بە خواستن درا بە یانەی سکۆتلەندی ئەبێردین بۆ نیوەی یەکەمی وەرزی ٢٠١٦-١٧. یەکەمین یاری خۆی وەک یەدەگ بەشداری کرد بەرامبەر ئینڤەرنێس کالیدۆنیا تیستڵ ، پاشان لە یاری داهاتووی دا بە شێوەی سەرەکی یاریکرد و گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣-١ بەرامبەر دوندێ. دواتر گۆڵی بردنەوەی تۆمارکرد لە کۆتا خولەک بەرامبەر ڕەنجەرس لە ٢٥ی ئەیلوول.
لیستەر سیتی
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/James_Maddison.jpg/170px-James_Maddison.jpg|وێنۆک|مادیسۆن لە کاتی یاریکردن بۆ لیستەر سیتی لە ٢٠١٩ مادیسۆن لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨ گرێبەستێکی بۆ ماوەی پێنج ساڵ لەگەڵ یانەی لیستەر سیتی واژۆ کرد کە ئاماژە بە بڕەکەی نەکرا بەڵام وا چاوەڕوان دەکرا لە نزیکەی ٢٠ ملیۆن پاوەند بێت. یەکەم گۆڵی تۆمارکرد لە خولی پریمەرلیگ لە ١٨ی ئابدا لە بردنەوەی ٢-٠ بەرامبەر یانەی وۆڵڤەرهاپتۆن واندەرس. دوای دەستپێکێکی سەرنجڕاکێش بۆ یانەکە و تۆمار کردنی گۆڵ لە دوو یاری یەک بە دوای یەک، لە ڕێگەی لێدانە وەستاوەکان، دژی بۆرنمۆس و هودەرسفیڵد تاون. لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠، گرێبەستێکی نوێی چوار ساڵەی لەگەڵ لیستەر واژۆ کرد.
لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠، مادیسۆن گۆڵێکی تۆمارکرد لە دەرەوەی هێڵی سزا لە بردنەوەی ٥-٢ بەرامبەر مانچێستەر سیتی لە خولدا کە دواتر بە جوانترین گۆڵی مانگی پرێمیەرلیگ هەڵبژێردرا.
کاروانی نێودەوڵەتی
مادیسۆن لە مانگی ئازاری ٢٠١٦ لە پێکهاتەی خوار ٢١ ساڵانی ئینگلتەرا داندرا ، بەڵام بەهۆی پێکانەوە نەیتوانی یاری بکات. لە تشرینی دووەمی ٢٠١٧دا بۆ یەکەمین جار بانگهێشتی پێکهاتەی خوار ٢١ ساڵی ئینگلتەرا کرا و یەکەمین یاری خۆی بەرامبەر ئۆکرانیا ئەنجامدا لە چامپیۆنشیپ ئەوروپی خوار ٢١ ساڵانی ٢٠١٩. لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بۆ پێکهاتەی سەرەکی بانگهێشت کرا بۆ یاریەکانی خولی نەتەوەکانی ئەوروپا بەرامبەر کڕواتیا و ئیسپانیا.
لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٩، مادیسۆن لە پێکهاتەدا هەبوو کە بەشدار بوون لە چامپیۆنشیپ ئەووروپی خوار ٢١ ساڵانی ٢٠١٩ یەکەم گۆڵی بۆ وڵاتەکەی تۆمارکرد لە یاریەکدا کە ٣-٣ بەرامبەر بوون لەگەڵ کڕواتیا لە یاریگای سان مارینۆ لە ٢٤ی حوزەیران.
مادیسۆن لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ بەهۆی نەخۆشییەوە لە پێکهاتەی یەکەمی وڵاتەکەی کشایەوە. دواتر بینرا کە سەردانی گازینۆ دەکات، هەرچەندە هەڵسوکەوتەکانی لەلایەن ڕاهێنەری یانەکەی براندان ڕۆجەرزەوە بەرگری لێکرا. مادیسۆن یەکەمین یاری خۆی بۆ ئینگلتەرا ئەنجامدا لە ١٤ی تشرینی دووەم کاتێک بە یەدەگ لە جێگەی ئەلێکس ئۆکسلەید-چامبەرلین هاتە یاریگاوە لە خولەکی ٥٦ی لە بردنەوەی ٧-٠ بەرامبەر مۆنتێگرۆ لە چامپیۆنشیپ یۆرۆ ٢٠٢٠.
ژیانی کەسی
مادیسۆن و هاوبەشەکەی، کەنەدی ئەلێکسا، کوڕێکیان لەدایک بوو بە ناوی لیۆ لە تەممووزی ٢٠٢١. باوکی ڕۆحی لیۆ هاوتیمی پێشووی مادیسۆنە لە لیستەر بێن چێلوێل.
یانە
<references group="lower-alpha" responsive="1">
خەڵاتەکان
لیستەر سیتی
تاکەکەسی
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا پۆل:هەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لێستەر سیتی پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ
ئەفغانستان
ئەفغانستان بە فەرمی  میرنشینی ئیسلامیی ئەفغانستان وڵاتێکە لە کیشوەری ئاسیا کە پایتەختەکەی شاری کابولە، بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم وڵاتە ٣٨٫٩٢٨٫٣٤٦ کەس بووە.
جوگرافیا
ئەفغانستان سنووری بەستووە لەگەڵ وڵاتانی ئێران، پاکستان، ئوزبەکستان و تاجیکستان، ڕووباری (ئاموداریا) بەشێک لە سنووری باکووری پێکدەھێنێت، ھەروەھا خاکی (ڤاخان) وڵاتی ئەفغانستان دەبەستێت بە وڵاتی چین ەوە، ئەفغانستان وڵاتێکی شاخاوییە و گەورەترین و سەرەکیترین زنجیرە چیای (ھیندوکوش)ە لە باکووری ڕۆژھەڵات، بە گشتی کەش و ھەوایەکی وشکی ھەیە لەگەڵ زستانی سارد و ھاوینی گەرم.
ئایین
خەڵکی ئەفغانستان موسڵمانن و پەیرەوی ڕێبازی سوننە و شیعەن. ٩٣٪ ئەفغانستان سوننە و ٧٪ شیعەن. لە ھەندێک ئاماریشدا ٨٥٪ سوننە و ١٥٪ شیعە نووسراوە.
تێبینیەکان
<references group="تێبینیی"/>
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمارە ئیسلامییەکان پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فارسی ئاخێو پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٤٧ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٠٩  پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا پۆل:بەرزاییە ئیرانییەکان پۆل:دەوڵەتە ئیسلامیەکان پۆل:دەوڵەتە دیکتاتۆرەکان پۆل:ئاسیای ناوەندی پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:دراوەکانی ئاسیا
فێستیڤاڵی سێد
وێنۆک|120px
فێستیڤاڵی سێد ڕێوڕەسمێک بوو لە میسری کۆن کە بە ڕێزگرتن لە درێژەی دەسەڵاتی فیرعەونێک دادەنرا. ناوی ئەم فێستیڤاڵە لە ناوی خوداوەندی میسرییەوە ھاتووە لە شێوەی گورگ، ئۆپواوت یان سێد. ئەم ئاھەنگە لەگەڵ ئاھەنگەکانی تری میسری کۆن لە سەردەمی شانشینی یەکەمدا لە بەردی پالێرمۆ باس کراوە و ئەم داب و نەریتە تا سەردەمی بەتلیمۆس بەردەوام بووە. لەم ماوەیەدا ناوی ئاھەنگەکە دەگۆڕێت بۆ "ئاھەنگی ٣٠ ساڵە". پێدەچێت فیرعەونەکانی وەک ئامنھۆتێپی سێیەم و ڕامسیسی دووەم لە ساڵی ٣٠ یان ٣١ی حوکمڕانیدا ئەم جەژنەیان گێڕابێتەوە، پاشان سێ ساڵ جارێک دووبارەیان کردۆتەوە. پێدەچێت ئەمە پراکتیزەیەکی باو بووە، بەڵام ئیستسنای ھەبووە. کەم نووسراوی بەرد زانیاریی وردی لەبارەی ئەوەی لەم ئاھەنگەدا ڕوویداوە و ئەو ڕێوڕەسمەی تێیدا ئەنجام دراوە، خستبێتەڕوو. یەکێک لە باشترین بەڵگەکانی ئەم ئاھەنگە کۆمەڵە نووسینێکە کە لە پەرستگای خۆری فیرعەونی سارای نوێ لە ئەبوغراب دۆزرایەوە، بەڵام ئەم کۆمەڵەیە ئێستا لەنێو کۆمەڵە جۆراوجۆرەکاندا بڵاوبووەتەوە. کاتی ئەم ئاھەنگە لە یەکەم ڕۆژی مانگی تیبی وەرزی پێرێت بوو کە بە نزیکەیی یەکسانە بە یەکەم مانگی زستان و بۆ ماوەی ١٠ ڕۆژ بەردەوام بوو.
٧٥٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ژی. ئێم. ئێر
'''ژی. ئێم. ئێر''' ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
تاڵین
تاڵین پایتەختی وڵاتی ئەستۆنیایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٤٣٤٬٥٦٢ کەسە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
پۆل:شار و شارۆچکەکانی ئیستۆنیا پۆل:تاڵین پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئیستۆنیا پۆل:شارەکانی ئەستۆنیا پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک
بڕیارنامەی ١١٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان ئەریتریا و ئەتیۆپیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٩٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئێریتریا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیتیۆپیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:ئێریتریا لە ١٩٩٨ پۆل:ئیتیۆپیا لە ١٩٩٨
٧٥٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پیزالێ لۆرێتۆ
پیزالێ لۆرێتۆ هەڵگری بیرەوەریەکی زۆر ناسراوی مێژووی مۆدێرنی ئیتالیایه, ئەویش هەڵواسینی بینیتۆ موسۆلینی، کلارا پێتاچی و هەندێک له هاوکارانیان له ڕێکەوتی ٢٩ی نیسانی ١٩٤٥. له وێنەکەی خوارەوە دا ئاماژەیان پێ کراوه.
میریام دی سان سێرڤۆلۆ
میریام دی سان سێرڤۆلۆ یان  میریام پێتاچی (٣١ی ئایاری ١٩٢٣ – ٢٤ی ئایاری ١٩٩١) خووشکی  کلارا پێتاچی و ئەکتەری سینەما بوو. کلارای خوشکه گەورەی، خۆشەویستی دیکتاتۆری فاشیستی ناودار بینیتۆ موسۆلینی بوو وهەر لەگەڵ ئەویش له ٢٨ی نیسانی ١٩٤٥ دا تیرباران کرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣ پۆل:مردووانی ١٩٩١ پۆل:خانمەکتەرە ئیتاڵییەکان لە سەدەی بیستەم
مریەم
بەپێی بیروباوەڕی مەسیحییەت، مریەم دەزگیرانیدار بووە لەگەڵ یوسفی دارتاشدا کاتێ کە فریشتە جبرائیل مزگێنی دەداتێ بە لەدایکبوونی یەسووع. مریەم لەگەڵ یەسووعدا تا کاتی لەخاچدانەکەی دەمێنێتەوە. پەڕتووکە ئەپۆکریفییەکان و نووسراوەکانی باوکانی کڵێسا، باس لەژیانی دەکەن لە سەرەتاکانی ژیانیەوە هەتا دەستپێکردنی بانگهێشتە ئاشکراکەی یەسووع، ئەو پەڕتووکانەش بە رێژەیەکی نیوەیی پەسەندکراون لەلایەن کڵێسا جیاوازەکانی مەسیحییەتەوە. لێرە بەدواوە کۆمەڵێک باوەڕی جیاواز لەمەسیحییەتدا درووست دەبن ناو دەبرێن بە بیروباوەڕە مریەمییەکان، کە باس لە مریەمی پاکیزە و رۆڵی دەکەن، لێرەدا کڵێسا کۆمەڵێک نازناوی بەسەر مریەمدا رژاندووە، وەکوو شاژن، پیرۆز، شەفیعە و هتد. لەو نازناوانەی کە دانراون بۆ بەرز راگرتنی مریەم. لەم رێیەدا، کۆمەڵێکی زۆر لە یاد و بۆنە هەیە کە وەک رێزێک لەشکۆمەندی مریەم دانراون. زانستی لێکۆڵینەوە لەسەر مریەم و رۆڵێ ئەو لە کتێبی پیرۆز و مەسیحییەتدا، ناو دەبرێت بە ماریۆلۆجیا.
لەئیسلامدا، مریەمی پاکیزە رێز و پلە و پایەیەکی بەرزی هەیە، و باشترینی نێو ژنانە و سورەتێکیش لەنێو قورئاندا بەناوییەوە ناو نراوە، هاوکات سورەتی ئالی عیمرانیش کە دەربارەی کەسووکارەکەی ئەوە، پەیوەندیدارە پێوەی. ناوی مریەم کە لە زمانی عیبرییەوە دێت، بەواتای تاڵی و ناخۆشی دێت، ناوێکی بەربڵاویش بووە لەنێو کۆمەڵگەی یەهوودی کۆندا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١ەمی پ.ز پۆل:مردووانی سەدەی ١ەم
زار
زار بەشێکی بچووکتر لە زمانە کە تایبەتمەندییەکانی خۆی ھەیە. زارەکانی ھەر زمان لەگەڵ یەک پەیکەرەی ئەو زمانە دروست دەکەن.
زارەکان دەتوانن لەگەڵ یەک جیاواز بن:
دابەشبوونی زمان
بە ئێنگلیزی
- موکریانی دەڤۆکەکە لە شێوەزاری سۆرانی، سەر بە زمانی کوردی.
زارەکان پۆل:وشەناسی پۆل:زمان
شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران
شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران، شۆڕشی ئیسلامیی ئێران یان شۆڕشی گەلانی ئێران گۆڕانکارییەکی گەورەی سیاسی-کۆمەڵایەتی بوو کە لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ ھەتا ١١ی شوباتی ١٩٧٩ ڕوویدا و بووبە ھۆی ڕووخانی شانشینی پەھلەوی و پێکھاتنی حکوومەتی کۆماری ئیسلامی بە ڕێبەرایەتیی ڕووحوڵڵا خومەینی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئێران لە ١٩٧٩ پۆل:ناڕەزایییەکان پۆل:مێژووی ئیسلام پۆل:سیاسەت لە ١٩٧٩ پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران
ناوچەی فرانکلین، ئۆھایۆ
وێنۆک|سەنتەری حکومەتی ناوچەی فرانکلین ناوچەی فرانکلین، ئۆھایۆ ، ناوچەیەکە لە ویلایەتی ئۆھایۆ. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٦ ڕێژەی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە ١،٢٦٤،٥١٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ناوچەکانی ئۆھایۆ
٧٦٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١١٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٩٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:قوبرس لە ١٩٩٨
٧٦١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئان گۆدار
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی پاریسی
ناوچەی ستارک، ئۆھایۆ
وێنۆک|ناوچەی ستارک، ئۆھایۆ ناوچەی ستارک، ئۆھایۆ ، ناوچەیەکە لە ویلایەتی ئۆھایۆ. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٠ ڕێژەی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە ٣٧٥،٥٨٦ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ناوچەکانی ئۆھایۆ
قەلەڕەش (شیعر)
وێنۆک| «قەلەڕەش» بەرھەمی [[جان تێنیل، ١٨٥٨]] قەلەڕەش شیعر لە شاعیری بەناوبانگی ئامریکایی ئێدگار ئالێن پۆ کە بۆ یەکەم جار لە ژانڤیەی ساڵی ١٨٤٥ لە چاپ دراوە. ئەم شێعرە زۆرتر بە ھۆی ئاھەنگی خۆش و مۆسیقاییەکەی و ئەو حاڵەتە ئەفسووناویە کە ھەیەتی ناوبانگی دەرکردووە. ئەم شێعرە سەبارەت بە ڕووداوی شەوێکە کە پیاوێکی عاشق لە ڕووداوێکی خەیاڵاویدا لەگەڵ قەلێکی قسەزان ڕووبەڕوو دەبێتەوە، لە ئاکامی ئەم ڕووداوەدا شێت دەبێت. ئەم قەلە لە دوای ئەوەی کە خۆی بە عاشقەکە نیشان ئەدات پەیتاپەیتا پی دەڵێت: «ئیتر ھیچ کات» و ھەر بەم وتە سێحراویە، پیاوەکە شێت دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:شیعرەکانی ١٨٤٥
گۆ ئیون-ئاھ
گۆ ئیون-ئاھ (لەدایکبووی ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە. لەو زنجیرە درامایانەی بەشداری تیایندا کردووە لە کەناڵەکانی کەی بی ئێس دوو، ئێم بی سی، ئێس بی ئێس، پەخشکراون ، وە لە ساڵی ٢٠٢٠ پاڵێوراو بووە و براوەی خەڵاتێک بووە لە فیلم و دراما.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨، پێک دێت لەو وڵاتانەی بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی چواردیەمی ھاوینە،کە لە ٢٩ی تەممووز تا ١٤ی ئابی ١٩٤٨ لە لەندەن،بەریتانیا بەڕێوەچوو. ئەم خولەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە دوای پشوویەکی دوازدە ساڵە کە بەھۆی سەرھەڵدانی جەنگی جیھانی دووەمەوە دروست بوو، ئەنجامدرایەوە لە دوای یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ١٩٣٦ لە بەرلین بەڕێوەچوو. ٥٩ وڵات بە ٤١٠٤ وەرزشوان (٣٧١٥ پیاو و ٣٩٠ ژن) لە ١٩ پێشبڕکێی جیاوازی وەرزشیدا بەشداریان کرد.ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا زۆرترین میدالیای زێڕ و کۆی گشتی بەدەستھێناوە، ھەریەکە لە گویانای بەریتانی (گویانای ئێستا)، بۆرما (میانماری ئێستا)، سیلۆن (سریلانکای ئێستا)، ئێران، عێراق، جامایکا، کۆریا، لوبنان، پاکستان، پورتوگال، سانگاپوور، سوریا، ترینیداد و تۆباگۆ، و ڤەنزوێلا بۆ یەکەم جار لە مێژووی خۆیاندا بەشداری ئۆڵۆمپیادیان کرد؛ و یەکەم جار بوو کە وڵاتانی فلیپین و ھیندستان و پاکستان وەک نەتەوەیەکی تەواو سەربەخۆ لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد دا بەشداریان کرد. ئەڵمانیا و ژاپۆن و بولگاریا لەژێر داگیرکاری سەربازی ھاوپەیمانان ڕێگەیان پێنەدرا وەرزشوانان بنێرن بۆ یارییەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە
بوژنۆرد
بوژنۆرد یان نەینکخانە ناوی شارێکی کوردنشینی پارێزگای خۆراسانی باکوور و ھەروەھا ناوەندی ئەم پارێزگایەیە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٦ بەرامبەر لەگەڵ ٢٢٨،٩٣١ کەس بووە کە زۆربەیان کوردن و بە زمانی کوردیی کورمانجی قسە دەکەن.
ھەرێم
کەشوھەوای بوژنۆرد کەشوھەوایەکی چیاییە، لەبەروەی ھاوینەکانی بوژنۆرد ئاووھەوایێکی تەقریبەن نەرمە و زستانەکانی سەرمای زستانیە.
دانیشتووان
لە سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦ـدا ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٢٢٨،٩٣١ کەس بووە.
زمانەکان
زۆربەی دانیشتووانی بوژنۆرد لە کوردەکان پێکھاتووە کە بە زمانی کوردی و شێوازەی کورمانجی قسە دەکەن. خەڵکە فارسەکان یان تاتەکان، تورکمانەکان و تورکەکانی خۆراسانی لە دانیشتووانەکەی تری ئەم شارەن. زمانی تاتی لە خۆراسانی باکوور، ئەمڕۆکانە بە زۆری لەگەڵ فارسی تێکەڵ بووە و لە بارودۆخی لەبیر چوونەوەیە و جێگەی خۆی بە زمانی فارسی داوەت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای خۆراسانی باکوور
کاترین ڤینیک
وێنۆک|کاترین لە ساڵی ٢٠١٩ کاترینا ئانا ڤینیتسکا (لەدایکبووی ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧)، زیاتر بە کاترین ڤینیک ناسراوە، ئەکتەری سینەما و تەلەفزیۆنی کەنەدییە .زیاتر بە ڕۆڵەکانی لە فیلمەکانی Hellraiser : The Inferno, The Art of Theft, Two Weeks Respite, The Dark Tower, The Pole, The Shooter, Bones   ناسراوە، ھەروەھا ڕۆڵی لاگەرتا لە زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ڤایکینگزدا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کەنەدی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:کۆچبەرە کەنەدییەکان بۆ ئەمریکا پۆل:زیندووان پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە
سەیف عەلی خان
سەیف عەلی خان لەدایکبووی ١٦ی ئابی ١٩٧٠. ئەکتەر و بەرھەمھێنەری فیلمەکانی بۆلیوودە. سەیف بەڕەچەڵەک خەڵکی کەلکەتە لە ھیندستان و لەخێزانێک موسڵمان لەدایکبووە. تا ئێستا بەھۆی فیلمەکانییەوە چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە شەش جار خەڵاتی فیلم فەیر (لە خەڵاتە جۆراوجۆرەکان) وە لەلایەن حکوومەتی ھیندستانەوە خەڵاتی (Padma Shri) پێدراوە کە خەڵاتێکە لەڕۆژی کۆماری دەبەخشرێت.
ژیانی ئەکتەری
لەساڵی ١٩٩٣ سەیف عەلی خان بۆیەکەمینجار لەفیلمێکی دەرھێنەر یاش چۆپرا دا دەردەکەوێت بەناوی (Parampara) وە یەکەمین فیلمی سەرکەوتووی سەیف عەلی خان دەگەڕیتەوە بۆساڵی ١٩٩٤ کاتێک لەفیلمی (Main Khiladi Tu Anari) شانبەشانی ئاکشەی کومار بەشداریکرد. دواتر لەساڵی ٢٠٠١ لەفیلمێکی فەرحان ئەختەر بەناوی (Dil Chahta Hai) دووبارە سەرکەوتن بەدەستدەھێنێت. وەلەساڵی ٢٠٠٣ بەشداری دەکات لەفیلمی کەل ھۆ نا ھۆ (Kal Ho Naa Ho) کەبەھۆی ئەم فیلمەشەوە سەرکەوتنێکی مەزن تۆماردەکات و خەڵاتی باشترین فیلمی پاڵپشت بەدەستدەھێنێت لەفیلم فەیر. لەساڵی ٢٠٠٨ و ٢٠١٣ لەدووبەشی فیلمی (Race) بەشداردەبێت و سەرکەوتنێکی بەرچاو بەدەستدەھێنێت. لەساڵی ٢٠٠٩ دا بۆیەکەمینجار فیلمێک بەرھەمدەھێنێت (پرۆدیوسەر) ئەمەش لەفیلمی (Love Aaj Kal) کەخۆیشی وەک ئەکتەر ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لەبەرامبەر دیپیکا پادوکۆن، فیلمەکە لەدەرهێنانی ئیمتیاز عەلی بوو.
ژیانی خێزانی
سەیف عەلی خان کوڕی مەنسووڕ عەلی خانە، باوکی یاریکەری کۆچکردووی کریکیت بووە بۆھەڵبژاردەی ھیند. لەساڵی ١٩٩١ لەگەڵ ئەمریتا سینگ ژیانی ھاوسەری پێکدەھێنت، سەیف لەگەڵ ئەمریتا تاکوو ٢٠٠٤ ژیانی ھاوسەرگیرییان بەردەوام بوو لەنێوان ئەمەشدا کچ و کوڕێکیان بەناوەکانی سارا (١٩٩٣) وە ئیبراھیم (٢٠٠١). لەدوای جیابوونەوەشییان دوو منداڵەکەی سەیف لەگەڵ دایکیان دەژین.
لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ لەگەڵ خانمەئەکتەری دیاری بۆلیوود کارینا کاپوور ژیانی ھاوسەرگیری پێکدەھێنێت. لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٦، یەکەم منداڵیان بوو بەناوی تەیمور.
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان پۆل:موسڵمانانی ھیندی پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی پۆل:خەڵکی نیو دەلھی پۆل:ئەکتەرانی پیاوی هیندی سەدەی ٢٠ەم
بۆبس
وێنۆک
بۆبس زنجیرەیەکی خواردنی خێرا و بەڕازیلییە، لە ساڵی ١٩٥٢ لەلایەن پاڵەوانی تێنسی بەڕازیلی ئەمریکی بۆب فالکنبێرگ، براوەی پاڵەوانێتی ویمبڵدۆن لە ساڵی ١٩٤٨ دامەزراوە، یەکەم فرۆشگا لە گەڕەکی کۆپاکابانای ڕیۆ دی جانیرۆ کرایەوە. یەکەم زنجیرەی خواردنی خێرا بوو لە بەڕازیل. لە ساڵی ١٩٧٢ فالکنبێرگ ئەم پاشکۆیەی بە کۆمپانیای خۆراکی خێرای بەڕازیلی (BFFC) فرۆشت. لە نێو ئەو ساندویچە سەرەکیانەی کە کۆمپانیاکە دەیفرۆشێت، بیگ بۆب بەناوبانگترینە و لە دوو ھەمبەرگەر و پیاز و گەڵای کاسیکۆ دروستکراوە. ھەروەھا زنجیرەکە ساندویچی داھێنەرانە پێشکەش دەکات، وەک پەنیری برژاو لەگەڵ ساندویچی مۆز. یەکێکی دیکە لە شتە بەناوبانگەکان کە لەلایەن پاشکۆکەوە دەفرۆشرێت، شیری ئۆڤۆمالتاینە.