cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شێفیڵد
thumb|چەند دیمەنێکی شاری شیفێڵد شێفیڵد شارێکی ئینگلستانە و دەکەوێتە باکووری ئەم وڵاتە. شارەکە لە سەدەی هەشتەمدا دۆزراوەتەوە و لە ساڵی ١٨٩٣دا بنیاد نراوە. ڕووبەری شێفیڵد نزیکەی ٣٦٧ هەزار کیلۆمەتری دووجایە و ٦١٪ی ڕووبەرەکەی سەوزاییە کە دارستان و باخچە گەشتیاریەکانە. لەو ڕووبەرەشدا چەندین دۆڵ و و ڕووبار هەن. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە زۆرترە لە ٥٣٤ هەزار کەس وێڕای بوونی ژمارەیەکی زۆری پەنابەر و گەشتیاران کە بەشێکی زۆر لە خوێندکاران سەردانی شارەکە دەکەن بەمەبەستی خوێندن. شارەکە خاوەن تیپێکی وەرزشیە بە ناوی یانەی تۆپی پێی شێفیڵد کە خاوەن مێژوویەکی پڕسەروەریە لە خولی نایابی ئینگلستان.
بەستەری دەرەکی
پۆل:شێفیڵد پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ١ەم پۆل:شارەکانی ئینگلستان
چەقچەقە
وێنۆک|گوڵە شینەکانی چەقچەقە
وێنۆک|گەڵاکانی جۆرێک لە چەقچەقە
چەقچەقە ، تاڵیشک ، یان کاسنی (بە لاتین: Cichorium intybus) گیایەکی خۆڕسکی چەن ساڵەیە. ئەم ڕوەکە لە تیرەی کامپۆزیتیایە و ڕەنگی گوڵەکانی شینە. ریشووەکەی دوای ئەوەی وشک و پاشان ھاڕدرا وەک چایی و قاوە لە ناوچەکانی مەدیتەرانەدا دەخورێتەوە یان شیرەی بنەکەی وەک جاچکە ئەجاون. لە کوردستانیش چەن جۆری ھەیە و یەکێکیان چەقچەقە تاڵە و تاڵیشک. ئەم گیایە لە سەرەتادا گیایەکی ئەوروپایی بووە بەڵام ئێستا ئیتر لە تەواوی دونیادا دەڕوێ یان دەیڕوێنن.
دەوایی
چەقچەقە وەک گیاکی دەرمانی سەیر دەکرێت. وەک بڕێک ڕوەکی تر وەک کەرەوز و جافری، بۆ ئەو کەسانەی کەم خوێنن ڕەنگە دەرمانی باش بێت. گەڵای کوتراوی ئەم گیایە بۆ ساڕێژکردنی برینی چڵکن و ئەیلتھاب کردووی پێستی زۆر باشە.
سەرچاوە
پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣ پۆل:بەھارات پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان پۆل:گژوگیاکانی کوردستان پۆل:گژوگیاکانی ئەورووپا
کانی ماسێ
ناحیاکانی ماسێ یەکێکە لە شارۆچکەکانی دەڤەری بەرواری باڵا سەر بەقەزای ئامێدی، سەر بە پارێزگای دھۆک. ھەروەھا (کانی ماسێ) دەکەوێتە سەر ڕێگای زاخۆ - سەرزێرێ - دانیشتووانی شارۆچکەکە لەسەر ھەردوو ئایینی ئیسلام، و مەسیحییەتن.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ناحیەکان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
٤١٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
نووح
230px|وێنۆک|چەپ|کەشتی نووح لە هونەری ئیسلامیدا نووح (بەئینگلیزی: Noah، بەعەرەبی: ، بەعیبری: נֹחַ, נוֹחַ، بەسریانی: ܢܘܚ، بەگریکی کۆن: Νῶε).
نووح کوری لامەک کوری متلۆشەخ کوری پێغەمبەر ئیدریس کوری یارید کوری میهلاییل کوری قەینان کوری ئانۆش کوری پێغەمبەر شەیس کوری پێغەمبەر ئادەمە.
لە ئایینە ئیبراهیمییەکاندا دەیەمین و دواھەمین پەتڕیکی پێش زریانەکەیە. چیرۆکی کەشتیی نوح باس کراوە لە گێراندنەوەی زریان لە بەسەرھاتەکانی درووستبووندا، ھەروەھا لە سوورەتی ٧١ی قورئاندا باسی لێوە کراوە. لەکتێبی پیرۆزدا دوا بەدوای چیرۆکی نووح، چیرۆکی نەفرەتی حام دێت. لەپاڵ بەسەرھاتەکانی درووستبووندا، بەسەرھاتی نووح لە کرۆنیکڵسی یەکەم، ئایزایە، ئێزیکیڵ، ئینجیلی مەتتا و لۆقا، کتێبی عیبرییەکان و ھەردوو نامەکەی بتڕووسدا باس کراوە.
بەپێی ئیسلام
بەپێی قورئان، نوح بۆ ماوەی ٩٥٠ ساڵ ئامۆژگاریی گەلەکەی خۆی کرد، بەڵام ئەوان باوەڕیان نەھێنا. خودا نوحی ئاگادار کرد کە ئیتر بێجگە لەو چەند کەسە کەمەی باوەڕیان پێکردووی کەسی تر باوەڕت پێناھێنێ. بەڵام نوح جارێکی تریش خەڵکەکەی بۆ خواپەرستی بانگکردەوە کەچی لە وەڵامدا وتیان: "ئەی نوح ماوەیەکی زۆرە ئەم قسانەمان بۆ دەکەی ئێمە باوەڕناھێنین. بڕۆ چی دەکەی بیکە. "
نوح گووتی: "خوایە گیان خۆت دەزانی ماوەیەکی زۆرە ئارامم گرتووە، ھەموو کاتێک ئەم قەومەم بۆ خواپەرستی و وازھێنان لە بتپەرسیتیی بانگکردووە، بەردەوام بووم لەگەڵیان بەشەو و بە رۆژ، بە ئاشکراو بەنھێنی، بە کۆمەڵ و بەتاک تاک قسەم بۆ کردوون، بەڵام ئەوان ھەر باوەڕناھێنن و بێزاربووم لە دەستیان، ئەی خوای گەورە کەس لەم کافرانە مەھێڵە لەسەر رووی زەویدا. "
باوەڕی موسوڵمانان وایە کە خودا پاڕانەوەی نوحی وەرگرت و فەرمانی کرد بە نوح کەشتییەک دروست بکات چونکە قەومەکەی نوقمی دەریا دەکات. کاتێک خەڵکەکە چاویان بە نوح کەوت کەشتی دروست ئەکات، گاڵتەیان پێ کرد. نوحیش ئارامی گرت و وتی: "کاتێکیش دێت ئێمە گاڵتە بە ئێوە بکەین. " چیرۆکی ناو قورئان وا دەگێڕێتەوە کە پەیمانی خودا ھات و باران دەستی پێکرد و ئاو ھەستا و ھەموو شوێنێکی پڕکرد. خودا فەرمانی کرد بە نوح: "خۆت و باوەڕداران بچنە کەشتییەکەوە و لە ھەموو گیاندارێک جووتێک ھەڵبگرە نێرێک و مێیەک. " قورئان وا دەگێڕێتەوە کە لەدوای ئەوەوە کەشتییەکە بەناوی خوداوە کەوتە سەر ئاو و بێباوەڕەکانیش لە ترسی ئاوەکە بەرەو شاخەکان رایان دەکرد، کوڕێک و ژنێکی نوحیش لەگەڵ کافرەکان بوون. نوح کوڕەکەی خۆی بینی لە ئاوەکەدا خەریک بوو ئەخنکا، نوح وتی: "کوڕم لەگەڵ ئێمە سواری کەشتییەکە بەو لەگەڵ کافران مەبە. " کوڕەکەی وتی: "دەچمە سەر شاخێکی بەرزو ئاو پێم ناگات. " نوح وتی: "کوڕم ئەمڕۆ جگە لە پەنای خوای گەورە ھیچ پەنایەکی تر نییە. "
بەڵام کوڕەکەی باوەڕی نەھێنا و شەپۆلی ئاو دووری خستەوە و خنکا. نوح زۆری پێناخۆش بوو چونکە کوڕی بوو ئەیویست لە ئاگری دۆزەخ رزگاری بکات بۆیە نوح لە خودا پاڕایەوە و وتی: "خودای گەورە کوڕەکەم لە منە و تۆش پەیمانت راستە و باشترین دادوەری. " لەسەر ئەو بنەمایەی کە موسوڵمانان بڕوایان وایە کە خودا ناڕوانێتە بنەماڵە و ڕەچەڵەک و دادوەرێکی ڕاستە، خودا نوحی ئاگادارکردەوە: "ئەو کوڕە لە تۆنییە، ئەوە کردەوەیەکی خراپە، کافر نەوەی پێغەمبەر نییە با کوڕیشت بێت، داوای شتێک مەکە کە نایزانی و وەک نەزانەکان مەبە. "نوحیش داوای لێبووردنی لە خودا کرد.
بەپێی چیرۆکەکەی قورئان، لە کۆتاییدا بە ویستی خودا باران وەستا و کەشتییەکە لەسەر چیای جودیی لە باکووری کوردستان وەستایەوە، نوح و ھاوەڵانی ھاتنە سەر زەوی و ھەموو کافرەکانیش لە ناوچوون.
سەرچاوەکان
پۆل:میتۆلۆژیای ئیبراھیمی پۆل:کەسایەتییەکانی ناو کتێبی پەیدابوون
زانکۆی ویلایەتیی سان جۆز
زانکۆی ویلایەتی سان جۆز (San Jose State یان SJSU) زانکۆیەکی گشتیە لە سان جۆسی، کالیفۆرنیا. زانکۆکە کۆنترین جۆری زانکۆی گشتیە لە کەناری ڕۆژئاوا و کامپی دامەزرێنەری سیستەمی زانکۆی ویلایەتی کالیفۆرنیا (CSU).
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٥٧ لە کالیفۆڕنیا‏ پۆل:زانکۆی ویلایەتی سان جۆز پۆل:زانکۆ و پەیمانگا گشتییەکان لە کالیفۆڕنیا پۆل:زانکۆی ویلایەتیی کالیفۆڕنیا پۆل:پەیمانگا پەروەردەییەکان کە لە ١٨٥٧ دامەزراون پۆل:شوێنە گەشتیارییەکان لە دۆڵی سلیکۆن پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان لە سان جۆز
ھێنری بێرگسۆن
ھێنری برجسۆن  فەیلەسوفێکی فەرەنسی بووە و خەڵاتی نۆبڵی لە وێژەدا بەدەستھێناوە، بە گرنگترین فەیلەسوفەکانی سەدەی نوێ‌ دەژمێردرێت ، لە ١٨ ئوکتۆبەری ساڵی ١٨٥٩ لە دایک بووە، ناوبانگێکی بەربڵاوی ھەبووە، شێواز و بیرکردنەوەیەکی نوێی ھێناوەتە ئاراوە بە جۆرێک جێ‌ پەنجەی بەسەر ھەموو بەرھەمە فیکریەکانی ساڵی پەنجاکان بەجێھێشتووە، ھەوڵیداوە بیروڕای مادییەت لەناوبەرێت و بیسەلمەێنێت کە تەنھا ڕوح گرنگە، فەلسەفەکەی تاکوو لە ژیانا مابوو زۆر کاریگەری ھەبووە بەسەر لایانی فەلسەفە و ئایین و ووێژەی فەرەنسادا بەڵام بەپێچەوانەوە کاتێک کە خۆی لەژیان نەما لەکۆتایی شەڕی جیھانی دووەمەوە تاکو ئێستاش فەلسەفەکەی لەبیرچۆیەوە و فەسلەفەی وجودییەت جێگەکەی گرتۆتەوە. ناوەڕۆکی فەلسەفەکەی ھێنری برجسۆن بیرکردنەوە و جوڵاندنەوە بووە کە بە شۆڕشێکی فەلسەفی ھەژمارکراوە، دەربارەی فەلسەفەی ژیانیش دەڵێت ( چونکە ھەین دەبێت گۆڕانکاری بەکەین گۆڕنکاریش پێویستی بە پێگەیشتنە پێگەیشتنیش پێویستی بەخۆ دروستکردنە بەبەردەوامی). بەبڕوای ھێنری برجسۆن ھەموو زیندەوەران بەیەکجار لەلایەن خاوەن ویژدانێکەوە کە لەئێمە گەورەترە دروستکراوە ... ئەم ویژدانەش لە ڕوەکەکاندا ناجوڵێی و خەوتووە لە ئاژەڵانیشدا بریتیە لە غەریزە لەمرۆڤیشدا بریتیە لە عەقڵ ، بەڵام مادە دروستکراوی ڕەوتێکی جموجۆڵکەرە و بەویستی خۆمان دەتوانین بیوەستێنین یاخود درێژەی پێبدەین .. لەڕوی سیاسیەوە پشتگیری لە دیموکراسی کردووە و بەوە وەسفی کردووە کە لەھەموو سیستمە سیاسیەکان باڵاترە بەسەر بارودۆخی کۆمەڵگەیەکی داخراودا. ھێنری برجسۆن لە ساڵی ١٩٢٧ خەڵاتی نوبڵی لە ووێژەدا وەرگرتووە و لە ٤ یەنایری ساڵی ١٩٤١ کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل لە وێژە پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٩ پۆل:مردووانی ١٩٤١ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٩یەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل پۆل:فەیلەسووفانی جوو پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە پۆل:فەیلەسووفانی زمان پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی باڵای نۆرماڵ پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی شیکارانە پۆل:فەیلەسووفانی ھاوچەرخ پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:نوسەران دەربارەی ئاین و زانست
نێھێی شیللا
پاشا "نێھێ"ی شیللا، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٢٣٠ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ١٩٦ی زایینی تا ٢٣٠ی زایینی بووە. دەیەم پاشای شانشینی شیللابوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. زیاتر پێیەووترا نێھێی ئیساگوم. ئیساگوم ناونیشانێکی بنەماڵەی شاھانەیەیی سەرەتای شیللا بوو. لە نەوەکانی چوارەم پاشای شیللا تالھێیە، ناوی بنەماڵەیی سۆک بوو. نەوەی فەرمانڕەوای پێشوو بۆلھیۆ ئیساگوم بوو. شازاداەی جێنشینی بۆلھیۆ گۆلجۆنگ و دووەم کوڕی ئیمێ زوو مردن، وە کوڕی گۆلجۆنگ زۆر بچووک بوو. نێھێ کوڕی ئیمێ و خاتوو نایرێ بوو.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:مردووانی ٢٣٠ پۆل:پاشاکانی سەدەی ٢ەم لە ئاسیا
بەچاو خوێندنەوە
بەچاو خوێندنەوە (بەئینگلیزی: Sight-reading) لەمۆزیکدا، بریتییە لەوەی کە ژەنیارێک نۆتەی پارچە مۆزیکێک دەخوێنێتەوە و لەھەمان کاتدا دەشیژەنێت. لەم تەکنیکەدا، زۆرینەی کاتەکان ژەنیار پێشتر ئەو نۆتەیەی نەخوێندۆتەوە و نەیدیووە، بۆیە بەجۆرێک لەجۆرەکان کارێکی گەلێک قورسە. بەچاو خوێندنەوە ھەندێک جاریش بۆ وەسفکردنی ئەو گۆرانیبێژەش بەکاردێت کە ڕاستەوخۆ دەقی گۆرانییەکە دەیخوێنێتەوە و لەبەری نییە.
پۆل:تەکنیکەکانی مۆزیک
پۆل:خوێندنەوە پۆل:تواناکانی مێشک
بڕیارنامەی ٩٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی شوباتی ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٠٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:ڕواندا لە ١٩٩٥
سەعید کوڕی زەید
سەعیدی کوڕی زەید ناوی تەواوی (سەعیدی کوڕی زەیدی کوڕی عومەری کوڕی فیل)ە. هاوەڵێکی قوڕەیشی، ئیسلام و پێغەمبەر محەممەد بووە. ڕێکەوتی لەدایکبوونی ئاشکرا نیە، بەڵام لە ساڵی (٥۱)ی هیجری کۆچی دوایی کردووە. سەعید یەکێک بووە لە دە کەسەی موژدەی بەھەشتیان پێدراوە.
بەستەر
دە کەسەی موژدەی بەھەشتیان پێدراوە
بەڕائی کوڕی مالیک
بەرائی کوڕی مالیک (لە ساڵی ٢٠ی کۆچی کە دەکاتە ساڵی ٦٤١ ز کۆچی دوایی کردووە)یەکێک بوو لە ھاوەڵانی پێغەمبەر، شاھیدی ژمارەیەک لە فەتحەکانی پێغەمبەر محمد و فەتحەکانی عێراق و فارس بووە و لە فەتحی شووشتەر شەھید بوو، و برای ھاوەڵی ئەنەس کوڕی مالیکە، خوای گەورە لێیان ڕازی بێت.
سەعید کوڕی زەید
سەرچاوە
ویکیپیدیای عەرەبی.
بەڕائی کوڕی مالیک
ژیاننامە
بەرائی کوڕی مالیک کوڕی ئەلندەر کوڕی دمدم کوەی زەید کوڕی حەرام کوڕی جونداب کوڕی عامر کوڕی غانم سەر بە بەنی غەنم بن عەدی کوەی ئەلنەجارە کە یەکێکە لە ھۆزەکانی عەشیرەتی ئازادی خەزرەج. برای بەندەی پێغەمبەر: ئەنەس کوڕی مالیک بۆ باوک و دایکی، دایکیان ئوم سلێم کچی میلھان. بەرائ یاوەری پێغەمبەر محمد بوو و لەگەڵیدا شاھیدی ئەو دیمەنانە بوو کە دوای ھەموو بەدر ھاتبوون، کاتێک شاھیدی بەیعەت بە دارەکە بوو؛ و پێغەمبەر فەرمووی: (پەروەردگارێکی پەرتەوازە و تۆزاوی گرینگی پێ نادات ئەگەر سوێند بە خودا بخوات، ئەوا ڕەوای بۆ دەھێنایەوە، لە نێویاندا بەرائی کوڕی مالیک ھەیە. ھەروەھا دەزانرا کە بەرائ دەنگێکی باشی ھەبووە، لە ھەندێک لە سەفەرەکانیدا ڕستەکانی پێغەمبەری دەوتەوە، تا ئەوکاتەی حەرام دەکرد.
سەعید کوڕی زەید
سەرچاوە
پۆل:دە کەسەی موژدەی بەھەشتیان پێدراوە پۆل:هاوەڵەکان پۆل:موسڵمان پۆل:دە مزگێنی پێدراوی بەھەشت
بەڕائی کوڕی مالیک
ژیاننامە
دوای مردنی پێغەمبەر محمد بەرائی کوڕی مالیک بەشداری شەڕەکانی ڕیدەی کردو یەکێک بوو لە کلیلەکانی سەرکەوتنی موسڵمانان لە ڕۆژی یەمامە کاتێک سەختی بینی لە شەڕەکە دوای موسەیلیمە درۆزن و ئەوانەی لەگەڵیدا قەڵایان کرد لە باخەکەدا؛ و بەرائ لەو ڕۆژەدا ھەشتا و شتێک بریندار ببو، خالید کوڕی وەلید مانگێکی بۆ دانا بۆ ئەوەی برینەکانی چاک بکاتەوە. پاشان بەرائ بەشداری لە فەتحەکانی عێراق و فارسدا کرد، کە تێیدا ئازایەتی و ئازایەتییەکی زۆری لە جەنگەکەدا نیشان دا و خەلیفە عومەر کوڕی خەتتاب، خوای گەورە لێی ڕازی بێت، ترسی ئەوەی ھەبوو موسڵمانان لەناو بچن ئەگەر… فەرمانیان پێدا لە دژی ئەوان، مەترسییەکان پێش ئەوان دەبن. '' ئەوە بەباشی دەزانرا کە بەرائ سەد پیاوی ئازای لە دووبەرەکیدا کوشت. لە یەکێک لە شەڕەکانی ئەو فەتحانەدا، ئەو و ئەنەس کوڕی مەلیکی برای لە یەکێک لە قەڵا فارسەکان بوون کە گەمارۆیان دابوو، پاشان سەیری دەستی کرد و بینی گۆشتەکەی کەوتووەتە خوارەوە، و لەسەر ئێسکەکە ماوەتەوە.
و لە گەمارۆدانی شووشتەر لە ساڵی ٢٠ی کۆچی دا، موسڵمانان، دوای ئەوەی گەمارۆکە درێژکرایەوە، دەرەنجامێکیان دەرخست کە فەوجێک دەگاتە ناوەندی شارەکە، بۆیە ئەبو موسا عەشعەری، خوای گەورە لێی ڕازی بێت، بانگەوازیان کرد فەرماندەی سوپاکە، بەرائی کوڕی مالیک، بۆ کۆکردنەوەی گرووپێک کە لەگەڵیدا دەچوونە ناو فەوجەکە بۆ کردنەوەی قەڵاکە لە ناوەوە. بەرائ و موجزاع کوڕی ثور و ژمارەیەک پیاو داوای یارمەتییان کرد و توانیان بگەنە چاڵی شارەکە، و دەرگای قەڵاکە بکەنەوە، بەڵام بەرائ و مجفە لەسەر ئەوە شەھید بوون، و ئەلحورمەزان، فەرماندەی فارسەکان، لەو ڕۆژەدا کوشتی.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٦٤٠ پۆل:ھاوەڵەکان پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان
٤١٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دینو زۆف
دینۆ زۆف (؛ لەدایکبووی ٢٨ی شوباتی ١٩٤٢) گۆڵپارێزێکی پێشووی ئیتاڵیی مێژووی تۆپی پێ بوو. خاوەنی کۆمەڵێک ژمارەی پێوانای جیھانییە کە پێش ئەو ھیچ گۆڵپارێزێک تۆماری نەکردبوو، دیارترینیان پاراستنی گۆڵی ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا بۆ ماوەی ١١٤٢ خولەک بەبێ گۆڵ، لە نێوان ئەیلوولی ١٩٧٢ تا حوزەیرانی ١٩٧٤. بەشداری خولی ناوخۆیی ئیتاڵیا لەگەڵ چەندین یانەی ئەو وڵاتە، دیارترینیان ناپۆلی و یوڤێنتۆس، ھەروەھا نوێنەرایەتی ھەڵبژاردەی ئیتالیای کردووە لە ١١٢ یاری نێودەوڵەتی. لە ساڵی ١٩٨٢ توانی نازناوی جامی جیھانی فیفا بباتەوە و بووە بەتەمەنترین گۆڵپارێزە لە مێژوودا کە وەک کاپتنی ھەڵبژاردە پاڵەوانێتییەکەی بردەوە، ٤٠ ساڵ و ٤ مانگ و ١٣ ڕۆژ کاتێک بوونە پاڵەوان، ھەر خۆشی جامەکەی بەرزکردەوە. ٣٣٢ یاری لەسەریەک بۆ یانەی تۆرینۆ کرد و بۆ ماوەی یازدە وەرز لەسەریەک لە پێکھاتەی یانەکە بوو وەک چۆن ٩٠٣ خولەک یاری کرد بەبێ ئەوەی ھیچ گۆڵێکی لێ تۆمار بکرێت. بەشداری لە چوار پاڵەوانێتی جامی جیھانی فیفا کردووە، یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی دینۆ وەک گۆڵپارێز زۆر بەفیڕۆدانی کات بوو بەوەی زۆرترین کات تۆپەکەی لەی خۆی دەھێشتەوە و لەگەڵ یاریزانی ھێڵی بەرگری، دیارترین ئەوسیفەتەشی لە جامی جیھانی ١٩٨٢ بوو بەتایبەت کاتێک ھەڵبژاردەی ئیتاڵی لە پێشەوە بوو لە یارییەکانیان بەرامبەر بەرازیل و ئەرژەنتین لە قۆناغی دووەمدا، ئەمەش وای لە فیفا کرد یاسایەکی تایبەت بەو حاڵەتانە دابنێ بۆ ڕێگریکردن لە گۆڵپارێز بۆ دووبارە گرتنەوەی تۆپ کاتێک پاس دەدات بەیاریزانی خۆیان.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی پۆل:زیندووان پۆل:فیفا ١٠٠ پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢ پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیتالی پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٤ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٦٨ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٨٠ پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس
کانیپەری
کانیپەری (Kanîperî، بە فارسی: کانی پری) گوندێکە لە بەخشی نەنۆر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٩ کەس لە ٩ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ژۆرژ-ئۆلیڤیێ شاتورێنو
ژۆرژ-ئۆلیڤیێ شاتورێنو ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی پاریسی
ھانس ئۆرستێد
وێنۆک|هانس ھانس ئۆرستێد ناوی تەواوی هانس کریستیان ئۆرستد (ماوەی ژیان:،١٤ی ئابی ١٧٧٧ تاکوو ٩ی ئازاری ١٨٥١) زانایەکی فیزیا و کیمیا زانی دەنیمارکیە، ، درکی بەوە کردووە کە پەیوەندی لە نێوان ووزەی موگناتیسیدا ھەیە ھەر ئەمەش وایلێکردووە لەساڵی ١٨٢٠ ئەوە بدۆزێتەوە کە موگناتیس کاریگەری بەسەر ڕەوتی ووزەوە ھەیە و تاقیکردنەوەیەکی کردوو دەریخست کە موگناتیس کاریگەری بەسەر  وایەرەوە دەبێت ئەگەر بێتو ئەو وایەرە ڕەوتی ووزەی تیابێت. ئۆرستد یەکەم کەس بووە کە ئەلەمنیۆمی دروستکردووە، لەساڵی ١٨٢٥ بۆ یەکەمجار لەمێژوو کۆمپانیای ئەلبای دامەزراندووە و لەساڵی ١٨٥٠ کتێبی گیانی سروشتی بڵاوکردۆتەوە، لە زانکۆی کۆبنھاگن زانستی پزیشکی و فیزیای خوێندووە و لەساڵی ١٧٩٩ پلەی دکتۆرای بەدەستھێناوە و لە ساڵی ١٨٠٦ لەھەمان زانکۆ بۆتە مامۆستای کیمیا و فیزیا. ئۆرستد لەسەرەتای توێژینەوەکانی گرنگی داوە بە ڕەوتەکانی ووزە و زانیاری لەسەر دەنگ، لەساڵی ١٨١٩ لەیەکێک لەتاقیکردنەوەکانی ئەوەی بۆ دەرکەوت کاتێک کە موغناتیسێکی لە وایەرێکی ووزەی کارەبا نزیک کردەوە، موغناتیسەکە بەشێوەیەکی ئەستونی بەرەو وایەرەکە دەڕوات، ئەم تاقیکردنەوەیەش پەیوەندی نێوان موغناتیس و کارەبای ئاشکراکرد، ھەروەھا دواتر ڕونیکردەوە کە دانانی بەربەستێکی شوشە یان کانزایەکی ناموگناتیسی لە نێوان موگناتیسەکە و وایەرە کارەبایەکە ھیچ کاریگەریەکی نیە بە سەر کەھرۆموگناتیسەکەوە. ئۆرستد لەساڵی ١٨٢٠ مادەی الفلفلینی دۆزیوەتەوە، ھەروەھا مامۆستایەک و وانە بێژێکی توانا بووە و ژمارەیەک ووتاری گرنگیشی نووسیوەتەوە، لەساڵی ١٨٢٤ کۆمەڵەیەکی دامەزراندووە بەمەبەستی بڵاوکردنەوەی زانیاری زانستی و زانیاری گشتی، لەساڵی ١٩٠٨ وە ئەم کۆمەڵەیە خەڵاتێک بەناوی ئۆرستدەوە دەبەخشێت بەو زانا دەنیمارکیانەی دەستێکی باڵایان ھەبێت لە زانستی فیزیادا. ھانس کریستیان ئۆرستد لە ٩ ئازاری ساڵی ١٨٥١ کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٧ پۆل:مردووانی ١٨٥١ پۆل:فافۆن پۆل:فیزیکزانانی دانمارکی پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد پۆل:کەسانی پەیوەندیدار بە کارەبا
بڕیارنامەی ٩٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی ئازاری ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای‌ نێونەتەوەییی داد. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٠٧‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥
٤١٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
فریشتەی سپی
کورته‌ی فیلمه‌که‌
عه‌لی و ره‌شاد باوکیان ده‌هێنن بۆ ئسته‌نبوڵ، چونکه‌ تووشی نه‌خۆشی شێرپه‌نجه‌ بووه‌. به‌ڵام باوکیان وا هه‌ست ناکات، بۆیه‌ هه‌وڵده‌دات له‌ ده‌ستیان هه‌ڵبێت، له‌ پاش هه‌ڵهاتنی ده‌چێته‌ به‌رده‌م خانه‌یه‌کی پیران، ئه‌وانیش ده‌یبه‌نه‌ ژوورێ و بۆ ئه‌وه‌ی خزمه‌تی بکه‌ن. له‌وێ چه‌ندین که‌س ده‌بێته‌ هاوڕێ، که‌ هه‌موویان به‌هۆی کێشه‌ی خێزانییه‌وه‌ رویان کردۆته‌ ئه‌و جێگایه‌... به‌ڵام عه‌لی ئه‌و بارودۆخه‌ی به‌دڵ نییه‌ چونکه‌ شه‌وان چاودێری ئه‌و خانه‌یه‌ ده‌کات و ده‌بینێت هه‌ڵسو که‌وتیان له‌ گه‌ڵ به‌ساڵاچووه‌کاندا باش نییه‌، بۆیه‌ حه‌ز ده‌کات باوکی له‌و جێگایه‌ بگوازێته‌وه‌، له‌ هه‌مان کاتدا حه‌ز ناکات بیگوازێته‌وه‌ چونکه‌ باوکی چه‌ند رۆژێکی تر ده‌توانێت بژی... هه‌رچۆنێک بێت به‌ڕێوه‌به‌ری خانه‌که‌ ئاگادار ده‌کاته‌وه‌ که‌ هه‌ڵسو که‌وتی یاریده‌ده‌ره‌کان باش نییه‌، بۆیه‌ ئه‌ویش سوپاسی ده‌کات... پاش گواستنه‌وه‌ی باوکی و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ گونده‌که‌یان عه‌لی بڕیارده‌دات هه‌موو هاوڕێکانی باوکی له‌گه‌ڵ خۆیاندا به‌رێت، چونکه‌ ده‌زانێت باوکی به‌وه‌ زۆر دڵخۆش ده‌بێت... پاش گه‌یشتنیان بۆ گونده‌که‌و له‌دوای چه‌ند روداوێک، باوکیان کۆچی دوایی ده‌کات.
زانیاری
- پێڕست:ئه‌کته‌ری تورکی پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧ پۆل:فیلمە تورکییەکان
ڕۆنێ فرێنی
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:زیندووان
٤١٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ٩٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی ئازاری ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای‌ نێونەتەوەییی داد. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥١٠‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥
وزمەڵێ
وزمەڵێ (Wizmellê، بە فارسی: وزمله) گوندێکە لە بەخشی نەنۆر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٣٥ کەس لە ٣٤ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ئاورا ھێرزۆگ
ئاورا ھێرزۆگ (؛ ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٤ – ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢) چالاکوانێکی کۆمەڵایەتی و ژینگەی ئیسرائیلی بووە، کە لە ساڵی ١٩٨٣ تا ١٩٩٣ وەک خانمی یەکەمی ئیسرائیل کاری کردووە ئەو ھاوسەری چەیم ھێرزۆگ بوو، شەشەمین سەرۆکی دەوڵەتی ئیسرائیل و دایکی سەرۆکی ئێستا ئایزک ھێرزۆگ بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤ پۆل:مردووانی ٢٠٢٢
نوسەیبە کچی کەعب
نوسەیبە کچی کەعب یەکێک بوو لە هاوەڵانی پێغەمبەر موحەممەد لە شەری ئوحود ئاوی بۆ سەربازەکان ئەهێنا و برینارەکانی تیمار ئەکر، کاتێ بینی کە خەریکە جەنگەکە ئەدۆڕێنن ڕۆشتە ناو شەڕەکەوە تا پارێزگاری لە پێغەمبەر محمد (د.خ) بکات.
پێغەمبەر (د.خ) لەدوای شەڕەکە ئەفەرموێت هەرکاتێک ئاوڕم ئەدایەوە بۆ لای ڕاست و چەپم ئەم بینی شەڕ ئەکات لە پێناوم
پۆل:ھاوەڵەکان پۆل:ژنە سەحابەکان
جۆبونی شیللا
پاشا "جۆبون"ی شیللا، ناسراوو بە جۆبون ئیساگوم لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٢٤٧ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٢٣٠ی زایینی تا ٢٤٧ی زایینی بووە. یازدەیەم پاشای شانشینی شیللابوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. نەوەی بۆلھیۆ ئیساگوم بوو، و ئەندامی ھۆزی سۆک بوو. باوکی گۆلجۆنگ بوو. جۆبون ھاوسەرگیری لەگەڵ خاتوو ئۆنگمۆ کرد.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:مردووانی ٢٤٧ پۆل:پاشاکانی سەدەی ٣ەم لە ئاسیا
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی سێیەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٣یەم لە ئاسیا
چیچان
ئایین
زۆربەی دانیشتووانی چیچان موسڵمانی سوننەن.
زمان
زمانەکانی چیچانی و ڕووسی لە چیچان بە فەرمی ناوسراون.
دانیشتووان
وشەی گرۆزنی بە زمانی چیچانی واتە (ڕووباری سونج).
جوگرافیا
alt=جوگرافیایی چیچان|وێنۆک|نەخشەی بەرز و نزمی چیچان چیچان دەکەوێتە باشوور ڕووسیاوە و لە باشوورەوە وڵاتی جۆرجیایە بەرزترین لووتکە شاخی ئەلبرۆس بەرزییەکەی ١٨٬٤٨١ پێیە دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای شیشان.
ڕووبەری چیچان ١٧٬٣٠٠ کیلۆمتر دوجایە.
داھاتە سروشتییەکان
بترۆل نەوت بە داھاتی سەرەکی چیچان دادەنرێت زۆربەی نەوت لە پایتەختی چیچانە لە ناوەڕاستی وڵات.
کێشەی چیچانییەکان و ڕووسەکان
کێشەی چیچان مێژوویییەکی درێژی ھەیە، ئەوەش لەوەوە ھات کە لە ساڵی ١٧٢٢ ڕووسیا دەستی گرت بەسەر بەشی باکووری قەفقاسیا گرت، لەوکاتەوە خەباتی چەکداری دژی ڕووسیا سەری ھەڵداوە، سەرباری ئەوەی زۆر جار خەباتی چەکداری چیچانییەکان تێکشاوە بەڵام ھەرگیز دەسەڵاتی ڕووسەکان قبووڵ نەکردووە و نەیانھێشتووە ڕووسەکان بەشەکەیان کۆنتڕۆڵ بکات.
لە ساڵی ١٩٩٤ دا لەوکاتەی ھێزەکانی ڕووسەکان چوونە ناوییەوە، شەڕەکە دوای دوو ساڵ بەردەوام بوو بەڵام دوایی ئاگربەست ڕاگەیەندرا لەگەڵ ئەوەشدا لە پاییزی ساڵی ١٩٩٩ دا جارێکی دیکە شەڕەکە بە قوڕسی دەستی پێکردەوە، بەتێپەڕبوونی کات شەڕەکە خاوبوونەوەی بەخۆوە بینی، لە ئێستادا ھەرێمی چیچان چووەتە کەش و بارێکی تەواو جیاوازەوە بە جۆرێک کە ھیچ شەڕ و مەترسییەک بوونی نەماوە لە ناوچەکەدا و بەڵکو لە زۆر ڕووەوە پێشکەوتنی بە خۆیەوە بینیووە و دانیشتووانەکەی لە ژیان و گوزەرانێکی زۆر خۆش و ئارامدان بە بەراورد بە زۆربەی ھەرێمەکانی تر لە ڕووسیا.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٣ پۆل:چیچان پۆل:ئیسلام لە ڕووسیا
ستۆنھێنج
230px|وێنۆک|چەپ|ستۆنهێنج ستۆنھێنج بینایێکی دروست کراو لە بەرد لە باشووری ئینگلستانە. دروستکەرانی ستۆنھێنج ٣١٠٠ ساڵ پێش ‌زایینی ئەویان وەکوو چەند گردی ناویەک، لەم شوێنەی ئیستایا داناوە.لەم گردیانە بۆ جێگای ئەستێرەکان و خۆر و مانگ کەڵک وەرئەگیرا. چۆنیەتی دروست کردنی ئەو بۆ ھیچ کەسێک لەم زەمانەدا دیار نییە. ستۆنھێنج لە ڕووی یاسا ئەستێرەناسیەکانەوا دروست کردووە. ئەوە کە وترا ئەو ٥١٠٠ ساڵ لەمە پێش دروست کراوە نیشان ئەدات کە ئەو لە ھەرەمە میسرییەکان کۆنترە. قوورسایی کەمترین بەردی ئەم شوێنە ٤.٥ تۆن وزۆرترینیان ٥٦ تۆن بووە. یەکێکی تر کە لەو بینایە بۆی کەڵک وەرگیراوە ڕەسمە ئایینیەکان بووە.
پەراوێز
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ویلتشیر پۆل:مێژووی ویلتشیەر پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئینگلستان پۆل:ستۆنھێنج
بۆکۆ حەرام
بۆکۆ حەرام گرووپێکی ئیسلامیی چەکدارە، کە لە وڵاتی نێجیریا لە ساڵی٢٠٠٢ لە لایەن موحەممەد یوسفەوە دامەزراوەو لە ساڵی ۲۰۰۹وە چەکی گرتوەتە دەست و بووەتە گروپێکی جیھادی. ناوی ئەو گرووپە بە واتەی دژی ھاتنی کلتوری ڕۆژئاوایە بۆ وڵاتی نێجیریا و بە وتەی ئەوان دژی داب و نەریتی بێئەخلاقی ڕۆژئاوان و پێیان وایە کە دەبێت شەریعەتی ئیسلام لەسەرانسەری وڵاتی نێجیریا جێبەجێ بکرێ و بەس خوێندنگەی ئیسلامی ھەبن. ئەوان پەلامار و ھێرش دەکەنەسەر کڵێسە و پیاوە ئاینی و دێھاتە مەسیحی نشینەکان و ھەروەھا بۆ سەر موسڵمانەکانیش ئەوانەی کەیارمەتی حوکمەت دەدەن و ناچنەژێر بارو حوکمی ئەوانەوە. چالاکی و ھێرشەکانی ئەو گروپە زیاتر لەباکووری نێجیریایە کەزیاتر دانیشتوانی موسوڵمانن. بارەگای سەرەکی بۆکۆ حەرام لە مایدوگوریە کەبەشێکی شاری بۆرنۆ یە، و لەم دواییەشدا بەیعەتیان دایە گرووپی (دەوڵەتی ئیسلامی).
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێکخراوە ئیسلامییەکان پۆل:ڕێکخراوە جیھادییەکان پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون پۆل:دژە ڕۆشنبیری
خۆر
چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی ئەستێرەی خۆر کە لەلایەن [[ناساوە گیراوە.]] خۆر (ھێما: ; ناوەکانی تر: خوەر، ھۆر، ھوەر، وەر، بەرتاو، تاو، ڕۆژ) ئەستێرەیەکە دەکەوێتە ناوەڕاستی کۆمەڵەی خۆرەوە. درێژیی تیرەی خۆر دەگاتە ١،٣٩٢،٠٠٠ کم، کە ١٠٩ جار گەورەترە لە تیرەی ھەسارە ی زەوی، و ھەروەھا کێشەکەشی دەگاتە ١٠٣٠×٢ کە (٣٣٠،٠٠٠) جار لە کێشی زەوی قورسترە.
شێوەکەی بەتەواوی گۆییە و پێکھاتووە لە پلازمایەکی گەرم کە بەھۆی کادی موگناتیسی بەھێزەوە تێک ئاڵاوە. بارستایییەکەی نزیکەی ٩٩٫٩٨٪ بارستاییی ھەموو کۆمەڵەی خۆر پێکدەھێنێت. سێ یەکی بارستاییی خۆر لە ھایدرۆجین پێکھاتووە و ئەوەی دیکەشی زۆربەی ھیلیۆمە. خۆر نزیکەی ٤٫٦ میلیارد ساڵ پێش ئێستا بەھۆی داڕمانی ھێزی کێشکردنی ناوچەیەکی ھەورێکی گەردیلەیی گەورەوە دروست بووە. درەوشاوەترین تەنە لە ئاسمانی زەوی، بەشێوەیەک ١٣ بیلیۆن جار درەوشاوەترە لە دووەم نزیکترین ئەستێرە.
پێکھاتە و دیمەنی خۆر
لەبەر ئەوەی خۆر زۆر لە زەوییەوە نزیکە، زیاتر لە ھەر ئەستێرەیەکی دیکە. ئەوا گـەردوونناسەکان لێکۆڵینەوەی بۆ دەکەن. بۆ تێگەیشتن لە ئەستێرەکانی تر، ئەوەی کە دۆزییانەوە سەبارەت بە خۆر دەرکەوتووە کە خۆر لە چەند چینێک لە گازەکان پێکھاتووە، بەڵام سنوور لە نێوانیاندا نییە، بەڵکو ھەر چینێک تێکەڵ بە چینەکەی دوای خۆی دەبێت. لە چەقی خۆردا کڕۆک ھەیە کە زۆربەی بارستاییی خۆری تیایدا کۆبووەتەوە. وزە لە کڕۆکی خۆرەوە دەردەچێت و بە چینی تیشکداندا تێدەپەڕێت و گەرمی دەکات، ھەروەک چۆن سۆپایەک ھەوای ژوورێک گەرم دەکات، پاشان وزەکە لە چینی تیشکدەرەوە دەگوێزرێتەوە بۆ چینی دەرەوەی خۆر، واتە چینی ھەڵگرتن.
لە چینی ھەڵگرتنەوە وزەکە دەگوێزرێتەوە بەرەو ڕووی خۆر، ئەویش کە ڕێی کرداری ھەڵگرتنی (گەرمی)یەوە، کە تەنۆلکە ساردەکان بە کاریگەریی کێشکردن دادەبەزن و پاڵ بە تەنۆلکە گەرمترەکانەوە دەنێن بەرەو سەرەوە ئەمەش، وەکو ئەوە وایە کە بڵقەکانی ئاو دەیکات لە قۆناغی کوڵاندا کە وزەکە دەگوێزرێتەوە بۆ ڕووی ئاوەکە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خۆر پۆل:ئەستێرەکان بە ناوی تایبەت پۆل:گەردوون پۆل:کۆمەڵەی خۆر پۆل:ئەو تەنە فەلەکییانەی کە لە کۆنەوە ناسراون
تاکوو ئوسترالیای جوان پێشکەوێ
وێنۆک|ئامێرێک کە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیک سروودی نیشتیمانی ئوسترالیا دەڵێ وێنۆک|مۆسیقای سروودی ''تاکوو ئوسترالیای جوان پێشکەوێ ھەتا ئوسترالیای جوان پێشکەوێ! ناوی سروودی نیشتمانی ئوسترالیا یە.
ئەم سروودە لە لایەن پیتێر داد مەک کرامیک ھۆنراوە. ئەم سروودە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٨٧٨ وەکوو ئاواز وتراوە بەڵام تا ساڵی ١٨٩٤ وەکوو سروودی نیشتیمانی دیار نەبوو. بەلام لە درێژایی ئەم ساڵانە دا ئەم ئاوازە وەکوو مۆسیقایەکی نیشتیمانخوازانە بۆ دەسپێکی ھەڤاڵەکان لە لایەن کۆمیسیۆنی بڵاوکردنەوەی ئوسترالیا کەڵکی لێ وەردەگیرا.
تێکست
{|style="margin-right:20px;" ! کوردی !! ئینگلیزی ئەی ئوسترالیەکان، وەرن ھەموومان خۆشحاڵ بین چونکە گەنج و ئازادین خاکێکی لە زێر و سامانێکمان بۆ کار و ھەوڵ دان ھەیە دەوری ماڵی ئێمە دەریا گرتوویەتی مەڵبەندی ئێمە پڕە لە بەخشراوە سرووشتیەکان و جوانیە پڕبایەخ و شازەکان تاکوو لە لاپەڕەکانی مێژوو، لە ھەر کاتێک دا ئەسترالیای جوان پێشکەێ کەواتە لێگەڕی با بە ئاوازێکی شاد بیڵێینەوە تاکوو ئوسترالیای جوان پێشکەوێ!
لە ژێر پێی خاچی باشووریی درەوشاوەی ئێمە بە دڵ و دەستەکانمان ھەوڵ دەدەین تا ئەم مەڵبەندە ھاوسوودەکانمان بەناوبانگی دنیا بکەین بۆ ئەمانەی کە لەوپەڕی دەریاکانەوە ھاتوون دەشتگەلێکی بێ کۆتاییمان بۆ ھاوبەشی ھەیە لێگەڕێ با بە بوێری، دەست بدەینە یەکتری تاکوو ئوسترالیای جوان پێشکەوێ کەواتە لێگەڕی با بە ئاوازێکی شاد بیڵێینەوە تاکوو ئوسترالیای جوان پێشکەوێ!
٤١٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تاکوو ئوسترالیای جوان پێشکەوێ
تێکست
Australians all let us rejoice, For we are young and free; We've golden soil and wealth for toil, Our home is girt by sea; Our land abounds in Nature's gifts Of beauty rich and rare; In history's page, let every stage Advance Australia fair! In joyful strains then let us sing, "Advance Australia fair!"
Beneath our radiant Southern Cross, We'll toil with hearts and hands; To make this Commonwealth of ours Renowned of all the lands; For those who've come across the seas We've boundless plains to share; With courage let us all combine To advance Australia fair. In joyful strains then let us sing "Advance Australia fair!"
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گۆرانیەکانی ١٧٨٧ پۆل:سروودە نیشتمانییەکان پۆل:نیشانە نیشتیمانیەکانی ئوسترالیا پۆل:گۆرانییەکانی ١٧٨٧
گی گۆفێت
گی گۆفێت شاعیر و نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:نووسەرانی بەلجیکی لە فەڕانسا
زووتۆپیا+
زووتۆپیا+ زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنی ئەنیمەیشنە کە لەسەر بنەمای زووتۆپیا لەلایەن بایرۆن ھاوارد و ڕیچ مۆر و جارێد بوشەوە دروستکراوە. زنجیرەکە لەلایەن ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی بەرھەم ھێنراوە و لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە دیزنی+ بڵاوکرایەوە.
کورتەیەک
زنجیرەکە ٦ چیرۆکی تێدایە کە لە ھەمان ھێڵی کاتی فیلمە ڕەسەنەکەدا ڕوودەدەن.
ئەنیمەیشن
زنجیرەکە یەکەمجارە کە سۆفتوێر ئەنیمەیشنی پرێستۆی کۆمپانیای پیکسار بە شێوەیەکی بەرچاو لە پڕۆژەیەک بەبێ پیکساردا بەکاربھێنرێت. بەرپرسی کەسایەتی فیلمەکە فرانک ھانەر مۆدێلی کەسایەتییەکانی لە فیلمە ڕەسەنەکە نوێکردەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ سۆفتوێر بگونجێت.
دیزاینەری بەرھەمھێنان جیم فین لە نزیکەوە لەگەڵ دەرھێنەرانی فۆتۆگرافی خواکین باڵدین و جینا وار لاوس کاریان کردووە بۆ پەرەپێدانی شێوازی بینراو بۆ ھەر ئەڵقەیەک. سەرنوسەر شانۆن شتاین لە کاتی پرۆسەی چاپکردندا کار دەکات بۆ یارمەتیدانی دامەزراندنی تۆن و ژانەری جیاوازی ھەر ئەڵقەیەک.
موزیک
پێنج لە ئەڵقەکان لەلایەن کورتیس گرین و میک جیاکینۆوە ئاوازی بۆ دانراوە. بەڵام باوکی جیاکینۆ، مایکل جیاکینۆ کە ئاوازی بۆ فیلمی ڕەسەنی زووتۆپیا نووسیوە، مۆسیقای فیلمی "دوک: میوزیکاڵ"ی ئامادە کردووە. گۆرانییەکە کە بۆ ھەمان ئەڵقە نووسراوە، "کاتی گەورە" لەلایەن مایکلەوە ئاوازی بۆ دانراوە و تێکستەکانی لەلایەن کەیت ئەندەرسۆن و ئەلیسا سامسێل (سەرگەرمی بەستووی ئۆلاف، سەنتەری پارک) بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی دیزنی+
ئەلچیبەیش
ئەلچیبەیش شارۆچکەیەکە لەسەر ڕووباری فورات لە قەزای ئەلچیبەیش، پارێزگای زیقار، لە باشووری عێراق. پایتەختی قەزاکە بە ناوی خۆیەوەیە. ئەلچیبەیش لە ساڵی ١٩٥٥دا نزیکەی ١١ ھەزار کەسی تێدا دەژیا ژمارەی دانیشتووانی ئەلچیبەیش تا ساڵی ٢٠٠٣ بۆ کەمتر لە ٦ ھەزار کەس دابەزیوە لە ئەنجامی ئاوڕژاندنی سەدام حوسێن لە تاڵاوەکانی میزۆپۆتامیا، بەڵام ژمارەی دانیشتووان لە نێوان ساڵانی ٢٠٠١ بۆ ٢٠٠٩ چاکبوونەوە و پێنج ھێندە زیادی کرد، کاتێک گەیشتە ٣٠ ھەزار و ٤١٦ کەس
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق پۆل:پارێزگای زیقار
بڕیارنامەی ٩٨١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٨١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی ئازاری ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کرواتیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥١٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٥ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا
ئالچیۆن
کیم ئالچیۆن لە ٥٧٧ی زایینی لەدایکبووە و لە ٦٥٤ی زایینی مردووە. ئەندامی خێزانی شاھانەیی شیللابوو. بوو بە ھوارانگ لە تەمەنێکی گەنجا و بووە ژەنەڕاڵیکی بەناوبانگ.
ژیاننامە
ئالچیۆن پاڵپشتی لە شازادەخاتوون دیۆکمان ئەکرد لە سیاسەت و جێگرتنەوەی تەختی پاشایەتی دوای مردنی باوکی، جینپیۆنگی شیللا. پاڵپشتی کیم ئالچیۆن بوو کە شازادەخاتوون دیۆکمان ببێ بە شاژن سیۆندۆکی شیللا. ژەنەڕاڵیکی دیاری سەردەمی سیۆندۆک بوو.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:خەڵکی شیللا پۆل:ژەنەڕاڵەکانی کۆریا پۆل:لەدایکبووانی ٥٧٧ پۆل:خەڵکی ئاسیا سەدەی ٧ەم پۆل:مردووانی سەدەی ٧ەم پۆل:مردووانی ٦٥٤ پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٦ەم پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی ٧ەم
مافیاکە، پۆلیسەکە، شەیتانەکە
مافیاکە، پۆلیسەکە، شەیتانەکە فیلمێکی ئەکشنی ھەستبزوێنی کۆریای باشوورە، لە ساڵی ٢٠١٩ لە دەرھێنانی لی وۆن تای بڵاوکرایەوە. لەم فیلمەدا "ما دۆنگ سیۆک، کیم مو یۆل، کیم سونگ کیو" ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. گێڕانەوەکە لە بازنەی سێ کەسایەتییەکە دەسوڕێتەوە: بکوژێکی زنجیرەیی، و مافیایەکی گەورە، و پۆلیسێکی بەھێز، پۆلیسەکە و مافیاکە ھێزەکەیان یەکدەخەن و دەبنە تیمێک بۆ ئەوەی بتوانن ڕووبەرووی بکوژەکە ببنەوە و بیگرن. فیلمەکە لە ١٥ی ئایاری ٢٠١٩ لە کۆریای باشوور بە شێوەی شانۆیی نمایشکرا، ھەروەھا لە بەشی "نیشانەکانی نیوەشەو" لە فێستیڤاڵی فیلمی کان ٢٠١٩ و ھەروەھا لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی فەنتازیا ٢٠١٩ نمایشکرا.
بەرھەمھێنان
وێنەگرتنی سەرەکی لە ٣١ی تەمموزی ٢٠١٨ دەستیپێکردووە، و لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ پێچراوەتەوە.
پێشوازی
فیلمەکە پێداچوونەوەی ڕەخنەگرانی ئەرێنی وەرگرت. لەسەر کۆکەرەوەی پێداچوونەوە ڕاتن تۆمەیتۆز، فیلمەکە بە پشتبەستن بە ٣٤ پێداچوونەوە ڕیزبەندی ٩٧٪ی ھەیە. لە ماڵپەڕی کۆکەرەوەی پێداچوونەوەکانی مێتاکریتیک، فیلمەکە تێکڕای نمرەی قورسایی ٦٥ لە کۆی ١٠٠ بەدەستھێناوە بە پشتبەستن بە حەوت ڕەخنەگر، ئەمەش ئاماژەیە بۆ "پێداچوونەوە بەگشتی لەبار".
دووبارە دروستکردنەوە
لە ٥ی ئایاری ٢٠١٩ ڕاگەیەندرا کە سیلڤستەر ستالۆن و ھاوبەشەکەی لە کۆمپانیای بالبۆا پرۆدەکشنز برادن ئافتەرگود بەرھەمی دووبارەکردنەوەی فیلمی مافیاکە، پۆلیسەکە، شەیتانەکە بەرھەم دەھێنن، لەگەڵ ما دۆنگ سیۆک کە ڕۆڵی خۆی دووبارە دەکاتەوە و فیلمەکە لە ژێر دەستی  با ئینتەرتەیمێنت بەرھەم دەھێنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٩ پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ئەو فیلمانەی لە سیئۆڵ داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە زیندانەکان داندراون پۆل:فیلمەکانی کۆریای باشوور کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون
سەلمانی فارسی
دولاب امیر
پۆل:موسڵمانانی ئێرانی پۆل:مردووانی ٦٥٤ پۆل:لەدایکبووانی ٥٦٨ پۆل:ھاوەڵەکان
ڕێژەی زیوین
150px|چەپ thumb|لاکێشەی زیوین ڕێژەی زیوین نەگۆڕێکی بیرکارانەیە. ناوەکەی بڕدانێکە لە ڕێژەی زێڕین؛ وەکوو چۆن ڕێژەی زێڕین لە بێکۆتاییدا یەکسانە بە ڕێژەی دوو ژمارەی یەک لە دوای یەکی فیبۆناچی، ڕێژەی زیوینیش لە بێکۆتاییدا یەکسانە بە ڕێژەی دوو ژمارەی یەک لە دوای یەکی پێڵ.
لە بیرکاری و ھونەردا، دوو چەندێتی لە ڕێژەی زیویندان ئەگەر ڕێژەی تێکڕای بچووکەکە و دوو جار گەورەکە بە گەورەکە وەکوو ڕێژەی گەورەکە بە بچووکەکە بێ. ھەندی ئەم ڕێژەیە نزیکەی ٢٫٤١٤٢١٣٥٦٢٣ دەبێ.
ڕێژەی زیوین بە \delta_S (دێڵتا ئێس) نیشان دەدرێ. ئەو پێوەندییەی لە سەرەوە باس کرا دەربڕینی لە جەبردا بەم شێوازەیە:
ئەم ھاوکێشەیە تەنھا یەک چارەسەری ھەیە کە دەبێتە:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ژمارە ناڕێژەیییەکان
٤٢١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دو فوو
دوو فوو ( بە چینی:杜甫،لەدایکبووی ٧١٢ بۆ ٧٧٠) شاعیر و سیاسەتوانێکی چینی بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی تانگ لەگەڵ ھاوڕێکەی لی بای، دو فوو بە زۆری وەک یەکێک لە مەزنترین شاعیرە چینییەکان دەناسرایەوە لە سەردەمی خۆی. گەورەترین خواستی ئەو ئەوە بوو خزمەتی وڵاتەکەی بکات وەک خزمەتکارێکی مەدەنی، بەڵام نەیتوانی خواستەکانی جێبەجێ بکات و بووە قوربانی کوودەتایەک بەناوی (ئان لووشان) کە لە سەردەمی ئەودا دەستی پێکرد بەسەر ئیمپراتۆرییەتەکە بەھۆی کوودەتاکەی ساڵی ٧٥٥ی زایینی ژیانی ئەوو و تەواوی ولاتەکە کەوتە پشێوییەکی تەواو و ١٥ ساڵی ژیانی بە سەختی بەسەربرد
ئەگەرچی شتێکی زۆر لەبەردەستدا نییە لەسەر ئەو لەلایەن نووسەرانی ترەوە، کارەکانی دو فوو کاریگەرییەکی زۆری ھەبوو بەسەر چاندی وێژەی چینی و ژاپۆنی بە نزیکەیی ٥٠٠ لە شیعرەکانی بۆ تەمەنێک مانەوە و بووە جێگەی خوێندنەوە
دو فوو یەکەم کەسە کە بە شێوەییەکی مێژوویی وەک کەسێک تۆمار بکرێت کە نەخۆشی شەکرەی ھەبووبێت، لە دوا ساتەکانی تەمەنی دا بەدەست شەکرەو و نەخۆشییەکی ترەوە دەنالێنێت، و لە کەشتییەک گیان لەدەست دەدات لە ڕووباری یانگتزی لە تەمەنی ٥٨ ساڵی.
بەستەرە دەرەکییەکان
کتێبەکانی چوان تانگشی کە کۆکراوەی شیعرەکانی دو فووی تێدایە:
پۆل:لەدایکبووانی ٧١٢ پۆل:مردووانی ٧٧٠ پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ٨ەم پۆل:شاعیرانی ھێنان پۆل:٣٠٠ شاعیرەکەی تانگ پۆل:سیاسەتوانەکانی ژێنگژۆو پۆل:سیاسەتوانەکانی ئیمپراتۆرییەتی تانگ لە ھێنان پۆل:نووسەرەکانی ژێنگژۆو
قەزای ئەلچیبەیش
قەزای ئەلچیبەیش قەزایەکی پارێزگای زیقار لە عێراق، دەکەوێتە ڕۆژهەڵاتی ناسریە و باکووری ڕۆژئاوای پارێزگای بەسرە. پایتەختی قەزاکە بریتییە لە ئەلچیبەیش.ژمارەی دانیشتوانی قەزاکە بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠١٧ نزیکەی ١٠٥ هەزار و ١٤٧ کەسە
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای زیقار پۆل:قەزاکانی عێراق
ڕیدا بوتروس
دواتر ریدا بڕیاریدا بە تەنیا بەردەوام بێت لە گۆرانی گوتن بە شێوەیەکی جیاواز و نوێتر لە ھەموو روویەکەوە، یەکەم دەرکەوتنیشی بە تەنیا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٢٠٠١ لە ئاھەنگێکی کەناڵی ئێڵ بی سی و ئێستاش بەردەوامە لەسەر گۆرانی گوتن.
موعازی کوڕی جەبەل
موعازی کوڕی جەبەل یەکێک بوو لە ھاوەڵانی پێغەمبەر محەممەد. موعاز ئەو ھاوەڵە گەورەیە بوو کە زۆر زوو موسڵمان بوو و پێغەمبەریش سوێندی خوارد ئەی موعاز سوێند بە خوا من تۆم خۆشدەوێت، موعازیش تەواو پێغەمبەری خوای لا خۆشەویست بوو و ھەردەم لە خزمەتیدا بوو.
موعازی کوڕی جەبەل لە مەدینە دەژیا دوور لە شاری لە دایکبوونی پێغەمبەر.
موعاز باڵابەرز و ھەڵکەوتە و جوان و بۆن خۆش بوو، ڕەنگی سپی و چاوەکانی گەورە بوون، کوڕێکی زۆر نەرم و نیان بوو.
لە مەدینەدا سەرقاڵی ئیش و کار بوو تا ئەوەی جارێکیان ھەواڵی پێغەمبەری بیست، بۆیە کاتێ لەگەڵ خەڵکدا چوون بۆ مەککە بۆ حەج، لەوێ لە مەککە لە شاخی عەقەبەدا پێغەمبەری خوای بینی و لەگەڵ ھاوڕێکانیدا موسڵمان بوون و بەیعەتیان دا بە پێغەمبەر.
دواتر گەڕانەوە بۆ مەدینە، ئیتر لەوێ موعاز بەردەوام بانگەوازی دەکرد بۆ ئیسلام و ھەوڵی دەدا خەڵکی لە بێباوەڕییەوە بەرەو لای خوا ڕاکێشێت.
پیاوێک ھەبوو کە گەورەی ھۆزەکەی موعاز بوو ناوی عەمر بوو، کوڕی ئەم پیاوەش ناوی موعاز بوو، ئەویش لەگەڵ موعازدا موسڵمان بوو بوو.
عەمر لە ماڵەکەی خۆیدا بتێکی دانا بوو و دەیپەرست و زۆر خزمەتی ئەو بتەی دەکرد و ڕۆژانە دەیشۆرد و بۆنی خۆشی لێدەدا و دەیپەرست، ناوی ئەو بتەی نابوو (مەنات).
موعازی کوڕی جەبەل لەگەڵ موعازی ھاوڕێی و چەند گەنجێکی تری موسڵماندا شەو چوون و بتەکەیان برد و فڕێیاندایە ناو شەخەڵەوە تا عەمر بزانێ ئەو بتە ھیچی بەدەست نییە و ئیتر ئەو بتە نەپەرستێ.
بەیانی کە ڕۆژ بوویەوە عەمر ھات سەیری کرد بتەکەی دیار نەماوە، بۆیە خێرا چوو تا بگەڕێ بەدوای بتەکەدا.
سەیری کرد لەناو شەخەڵدا فڕێ دراوە، خێرا ھەڵی گرت و شۆردی و بۆنی خۆشی بەسەردا کرد و چوو لەناو خەڵکەکەدا تووڕە بوو و وتی کێ ھێرشی بردووەتە سەر خواکەمان.
بۆ سبەی شەو ھەمان شت ڕوویدایەوە و بەیانی سەیری کرد لەناو پیساییدایەو ھەمتر شۆردی و بۆنی خۆشی پیاداکرد و پێی وت من نازانم کێ وات لێدەکات دەی ئەگەر ڕاستە تۆ خوایت و سوودت ھەیە خۆت بپاریزە.
شەو موعاز و ھاوڕێکانی چوون بتەکەیان بردو بەستیانەوە بە سەگێکی تۆپیوەوە و فڕێیان دایە ناو شەخەڵ.
ژاک ژووێ
ژاک ژووێ نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
موعازی کوڕی جەبەل
بەیانی عەمر سەیری کرد بتەکە نەماوە، بۆیە خێرا چوو بەدوایدا گەڕا تا دۆزییەوە، کە سەیری کرد وا پیس کراوە و نەیتوانیوە خۆی بپاریزێ وازی لە بتەکە ھێناو زانی ئەو بتە خوا نییە و ئایینی ئیسلام ڕاستە، بۆیە چوو مسوڵمان بوو.
ئینجا کەوتە قسەکردن بۆ ھۆزەکەی و پێی وتن ئەو مسوڵمان بووە و داوای کرد ئەوانیش موسڵمان بن، ھۆزەکەشی ھەمویان موسڵمان بوون.
موعاز بەردەوام بەوجۆرە بانگەوازی دەکرد بۆ ئایینی خواو چاوەڕێ بوو پێغەمبەر بێت بۆ مەدینە، کاتێ پێغەمبەر ھات بۆ مەدینە موعاز زۆر دڵخۆش بوو و بەردەوام لەگەڵ پێغەمبەر بوو و زانستی لێ وەردەگرت تا ئەوەی بوو بە زانایەکی ناوداری ناو ھاوەڵان.
تەنانەت ھێندە جوان فێری قورئانی پیرۆز بوو بوو پێغەمبەر دەیفەرموو (قورئان لە چوار کەسەوە وەربگرن، ئیبن مەسعوود و موعازی کوڕی جەبەل و ئوبەی و سالمی مەولای ئەبو حوزەیفە) ھەروەھا ھێندە شارەزای شەریعەتی ئیسلام بوو بوو پێغەمبەر دەیفەرموو (لە ناو ئومەتەکەمدا شارەزاترین کەس بە حەڵاڵ و حەرام موعازە)
پێغەمبەر زۆر ڕێزی موعازی دەگرت و ھەمیشە لە خۆی نزیک دەکردەوە، تەنانەت جاری وا ھەبوو پێغەمبەر کە سواری گوێدریِژ دەبوو لە دوای خۆیەوە موعازی سوار دەکرد و قسەی بۆ دەکرد.
جارێکیان پێغەمبەر لە ناو ھاوەڵانیدا بوو وەسفی موعازی دەکرد و فەرمووی (بە ڕاستی موعاز پیاوێکی زۆر چاکە).
ئیتر خۆشەویستی نێوان موعاز و پێغەمبەر ناسراو و بەرچاو بوو.
موعاز کەسێکی زۆر خواناس و لەخواترس بوو، زۆر بە چاکی ئەمانەت و سپاردەی دەپاراست. ھەروەھا زۆر شەرمی دەکرد لە پەروەردگاری، تەنانەت لە کاتی موسڵمان بوونییەوە تا مردنی بۆ یەکجاریش لەلای ڕاستیدا تفی نەدەکرد، ھەمیشە زیکری خوای دەکرد و دەم بە زیکر بوو.
کاتێ پێغەمبەر بڕیاری دا کەسێک بنێرێت بۆ یەمەن تا فێری ئیسلامیان بکات موعازی کوڕی جەبەلی ھەڵبژارد، چونکە زۆر زاناو شارەزا بوو، پێغەمبەر موعازی ڕاسپارد تا بچێ و سواری وڵاخێکی کرد و خۆیشی بە پێ لەگەڵیدا چوو تا دەرەوەی مەدینە تا ماڵاوایی لەگەڵ بکات.
موعاز دەیزانی تا ئەو بێتەوە پێغەمبەر کۆچی دوایی دەکات بۆیە زۆر دڵگران بوو، چونکە پێغەمبەر پێی فەرموو
(ئەی موعاز لەوانەیە ساڵێکی تر دوای ئەمە بە من نەگەیتەوە و لەوانەیە بدەیت بە پاڵ ئەم مزگەوتەم و گۆڕەکەمدا)
ئیتر موعاز تەواو دڵگران و خەفەتبار بوو.
لەسەردەمی ئیمامی عومەردا کاتێ موعاز لە مەدینە دەژیا ئیمامی عومەر چوار سەد دیناری نارد بۆ موعازی کوڕی جەبەل، موعازیش ھەمووی دابەشکرد بەسەر خەڵکی ھەژاردا و تەنھا دوو دیناری بۆ خۆی ھێشتەوە.
دوای ئەوە موعاز لە ھەموو جەنگ و غەزاکاندا بەشداری دەکرد و بەرامبەر بە بێباوەڕان دەجەنگا بەتایبەت دژ بە ڕۆمەکان لە ڕۆژی جەنگی یەرمووکدا موعاز سەرکردەی لای ڕاستی سوپای ئیسلام بوو و بەسەختی دژ بە ڕۆمەکان جەنگاو خۆڕاگرانە بەرامبەریان وەستا.
دواتر موعاز کۆچی کرد بۆ شام و کەوتە بڵاوکردنەوەی زانست و گەیاندنی ئیسلام بە خەڵک، خەلیفە عومەر بڕیاریدا موعاز بکات بە ئەمیری شام تا کاروباری ئەوێ بەڕێوە ببات، بەڵام ھێندەی نەبرد تووشی نەخۆشی تاعوون بوو و خۆڕاگرو سوپاس گوزار بوو لەسەری تا ئەوەی شەوێکیان تەواو نارەحەت بوو و کۆچی دوایی کرد و بۆ بەیانییەکەی تەرمەکەی ئەسپەردە کرا.
سەرچاوەکان
ناوەندی ئەییوبی - موعازی کوڕی جەبەل
پۆل:ھاوەڵەکان پۆل:لەدایکبووانی ٦٠٣ پۆل:مردووانی ٦٣٩ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم
پرۆتین
چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی [[مایگلۆبین بە شێوازی سێ دووری (3D) ]] پرۆتین (بە ئینگلیزی:Protein) ئاوێتەی ئەندامین بە شێوەیەکی سەرەکی لە کاربۆن و ھایدرۆجین و ئۆکسجین و نایترۆجین پێک دێن، ھەندێکیشیان گۆگرد و فۆسفەیتی تێدایە. پرۆتینەکان ھەر وەکوو گەردە زەبەلاحەکان لە یەگکرتنی یەکە پێکھاتووەکان پێک دێن و پێست و ماسوولکە (زەبلەک)یەکانی گیانلەبەران بەشی زۆرینەیان لە پرۆتینەکان پێک دێن، ھەروەھا زۆربەی ھاندەرە ماددەکان کە لە ڕوەک و گیانلەبەراندا ھەن لە پرۆتین پێک دێن.
پێکھاتەی پڕۆتین
پڕۆتین لە زنجیرەی پێپتیدی پێکھاتوو لە بە یەکەوە نووسانی ترشە ئەمینیەکان دروست بووە، کە لوول دەخوات بۆ ئەوەی پێکهاتەیەکی سێلایی بێوێنە دروست بکات ، ھەر پڕۆتینێک پێکهاتەیەکی جیاواز لە پرۆتینەکانی تری ھەیە ئەم پێکهاتەیە ناسراوە (باری سەرەکیی پڕۆتین) و دەست نیشانکراوە بە گوێرەی ڕێزبەندی ترشە ئەمینییەکانی لە کردەی (پێکەوەنووسان) کە زنجیرە پڕۆتینییەکان دروست دەکات.
پێکھاتەی پڕۆتین زۆر ناجێگیرە و دەگۆڕێت بۆ ئەنجامدانی کارە جیاوازەکانی وە بۆ ھێنانەدی ئەم گۆڕانە پێکهاتە گۆڕانکاری لە بەسترا نەوەکانی پێکهاتەی سێیەم و چوارەمی ڕوودەدات بۆیە ئەو پێکهاتە سێیەم و چوارەمیانە بە (پێکھاتەی کیمیایی) ناسراون و ئەو گۆڕانکارییانەی بە سەریان دێت بە (گۆڕانکاری شێوەیی).
ئەرکەکان
دەتوانین بڵێین پڕۆتین لە ھەموو چالاکییەکانی خانە دا بەشدارە وەک ناردنی ئاماژە خانەییەکان و وەرگەڕاندن ، کرداری لە ناوبردنی پڕۆتینەکان خۆی لەناو خانەدا بە پشت بەستن بە ئەنزیمەکان (کە لە پرۆتین پێکھاتووە) ڕوودەدات وە ئەم ئەنزیمانە بە (پڕۆتیەیز) ناسراون.
میکانیزمی ڕێکخستنی پڕۆتینی
دەکرێت گەردی کیمیاییی جۆراوجۆر و بارگەی کانزایی بە پڕۆتینەوە بلکێت لە ڕێی بۆشاییی تایبەت لە پێکھاتەکەیدا کە ناسراوە بە شوێنی بەندبوون (Binding Site) لەگەڵ ئەوەشدا پڕۆتینەکان بە لێگرتنێکی کیمیایی ئاست بەرز ناسراون بۆ ئەو ئاوێتانەی پێیانەوە دەنووسێت. ئەو ئاوێتانەی بە پڕۆتینەوە بەند دەبن پێیان دەوترێت لیگەن (Ligan)، و تووندی بەندبوونی لیگەن بە پڕۆتینەوە یەکێکە لە تایبەتمەندییەکانی شوێنی بەندبوون و ناونراوە توانای بەندبوون (Affinily) لەبەر ئەوەی پڕۆتین بەشداری ھەموو پڕۆسە زیندووەکانی دەکات بۆیە لە ڕێی کۆنتڕۆڵکردنی چالاکیی پڕۆتینەوە دەکرێت زیندە چالاکییەکان کۆنتڕۆل بکرێن، ئەم ڕێکخستنەی کاری پڕۆتینەکان دەتوانرێت لەڕێی فرۆمی پرۆتین یان خەستییەکەیەوە ئەنجام بدرێت :
ئەو پێکھێنەرە سەرەکییانەی پڕۆتین دروست دەکەن
ئەم پێکھێنەرانە بەشدارن لە دروست کردنی پڕۆتین لە خانە زیندووەکاندا : ناوکە ترشی ڕایبۆزیی کەم ئۆکسجین «DNA»، ناوکە ترشی ڕایبۆزیی گوێزەرەوە «tRNA»، ناوکە ترشی ڕایبۆزیی نێردراو «mRNA» و ڕایبۆسۆم.
کۆپیکردنی مادەی بۆماوەیی
زانیارییە بۆماوەییەکان بۆھێڵ ڕاستەوخۆ ناگۆڕین بۆ پڕۆتین ، یەکەمجار بۆ ھێڵ (RNA نێردراوە) کۆپی دەکات وەبە ھۆیەوە نامەی بۆ ھێڵ بۆ سایتۆپلازم دەنێردرێت کە بەزمانی نیوکلیوتاید دەردەبڕدرێت بە ئاراستەی (٥ بۆ ٣) لەسەر RNA نێردراو بۆیە زنجیرەی DNA ی بۆ ھێڵ بە زنجیرەی کۆپی یان کۆد دار ناسراوە. پڕۆتین خواردنێکی ئاڵۆزی ئەندامیە کە کێشێکی گەردی زۆری ھەیەو لە ترشە ‌ئەمینی پێکەوە نوساو بە ھۆی بوندێکی پێپتیدیەوە. پڕۆتین پێویستە بۆ پێکھاتەو کاری ھەموو خانە زیندووکان تەنانەت ڤایرۆسیش. زۆرێک لەو پرۆتینانە ئەنزیم دورست دەکەن یان یەکەی پرۆتینی دروست دەکەن کە دەچێتە پێکھاتەی ئەنزیمەوە ، ھەروەک پڕۆتین زۆر رۆڵی پەیکەری رۆڵی پەیکەری میکانیکی دەگێڕن وەک دروستکردنی کۆڵەگە و جومگە لە ناوخانە. پڕۆتین ئەرکی چالاکی تر دەبینێت چونکە پێکھێنەرێکی گرنگە لە بەرگری لەش و کۆکردنەوە و گواستنەوی گەردە چالاکەکان. ھەروەھا سەرچاوەشە بۆ ترشە ئەمینیەکان بۆ ئەو گیانەوەرانەی ناتوانن بە خۆیان دروستیان بکەن پڕۆتین یەکێکە لە گەردە گەورە و زیندەیی و چالاکەکان لەگەڵ فرەشەکر و چەوریی و ترشە ئەمینیەکان. وە کۆی ئەم گەردە گەورە چالاکانە پێکھاتەی سەرەکی ماددەی زیندوو دروست دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:پرۆتینەکان
٤٢٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بیردۆزی ھەموو شتێک (فیلم)
بیردۆزی ھەموو شتێک (ئینگلیزی: The Theory of Everything) فیلمێکی بەریتانی-ئەمریکییە. کە فیلمەکە لە جۆری (ژیاننامە، ڕۆمانسی، دراما، زانستی)یە. بەرھەمھێنەری فیلمەکە (جەیمس مارس)ە و لەلایەن تیم بیڤان، ئێریک فیللنەر و لیسا بروس بەرھەم ھێنراوە. فیلمەکە باس لەژیانی زانای بەریتانی، ستیڤن ھۆکینگ دەکات، ھەر لە ژیانی گەنجایەتییەوە تاکو کۆتا بیردۆزی زاناکە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی سەدەی بیست و یەکەم پۆل:فیلمە بەریتانییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان) پۆل:براوەکاتی خەڵاتی بافتا بۆ باشترین فیلمی بەریتانی پۆل:فیلمەکان بە براوەی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین نمایشی ئەکتەری درامیی پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئینگلتەرا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان کە لە شاری سوری وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ماتماتیک
قەزای سامەڕا
قەزای سامەڕا قەزایەکی پارێزگای سەڵاحەدینە لە عێراق. پایتەختی قەزاکە شاری سامەڕا.
سەرچاوەکان
سامەڕا پۆل:قەزاکانی عێراق پۆل:سامەڕا
شێخ ئیبراھیم عەبدولفەتاح شەعشاعی
لە‌ دایک بووی ساڵی ١٩٣٠ز لە‌ شاری (قاھیرە) کە‌ پایتە‌ختی میسرە‌،‌ کوڕی قورئان خوێنێکی بە‌ناوبانگ بووە‌ کە‌ ئە‌ویش (شێخ عبدالفتاح الشعشاعی) باوکیە‌تی، وە‌ باپیرە‌شی ھە‌ر یە‌کێک بووە‌ لە‌ خوێنە‌رە‌ بە‌ناوبانگە‌کانی قورئانی پیرۆز، وە‌ دە‌ستی بە‌ خوێندنی قورئان کروە‌ وە‌ لە‌ھە‌مان کاتیش بە‌لە‌بە‌رکردن و (زانستی تە‌جوید) و خوێند‌نە‌کان لە‌ خوێندە‌نگای (علی) لە‌ژێر دە‌ستی (شێخ عامر عثمان)، وە‌ بە‌ پلە‌یە‌کی بە‌رزی زانستی گە‌یشتووە‌ لە‌ پە‌یمانگای (ئە‌زھە‌ر)، وە‌ لە‌پاش ئە‌وە‌ بۆ ماوە‌ی سێ ساڵ لە‌گە‌ڵ (شێخ درویش الحریری) بووە‌ کە‌ مامۆستا بوو لە‌ (ذائع الصیت)، شێخ لە‌ ناو خە‌ڵکدا قورئانی نە‌خوێندووە‌ ھە‌تا ساڵە‌کانی ١٩٥٤ وە‌ لە‌ پاشاندا پە‌یوە‌ندی کرد بە‌ دە‌زگاکانی ڕاگە‌یاندن لە‌ ساڵی ١٩٦٨، پاشان بە‌ خوێنە‌ری قورئان پیرۆز دانرا لە‌ مزگە‌وتی (السیدة زینب) خوای لێ ڕازی بێ. وە‌ ئە‌ویش ھە‌مان پیشە‌ی باوکی بوو لە‌ پێش خۆیدا، وە‌ زۆر ھۆگری دە‌نگی باوکی بووە‌ وە‌ لە‌سە‌ر ھە‌مان ڕێبازی باوکی قورئانی خوێندوە‌تە‌وە‌، وە‌ دە‌یفە‌رموو کە‌ باوکی زۆر ھۆگر بووە‌ بە‌ دە‌نگی (شێخ ئە‌حمە‌د نداء) کە‌ ئە‌ویش خوێنە‌رێکی قورئانی پیرۆزە‌ لە‌ نە‌وە‌ی پاشوو (علی شێخ رفعت). شێخ إبراھیم زۆر ھە‌وڵی دە‌نگ خۆشی داوە‌ بۆیە‌ لە‌دە‌نگدا زۆر دوڵە‌مە‌ند بووە‌، وە‌ لە‌سە‌ر خوێندنە‌وە‌ی (وە‌رش) خوێندویە‌تی. وە‌ زۆر بە‌توانا بووە‌ لە‌ دە‌ستورە‌کانی وە‌ستان و دە‌ستپێکرنە‌وە‌، وە‌ زۆر بە‌ ویقارە‌وە‌ قورئانی خوێندوە‌تە‌وە‌. ئە‌م کە‌ڵە‌ پیاوە‌ لە‌ ساڵی ١٩٩٢ بە‌یە‌کجاری ماڵئاوای دە‌کات ڕۆحی دە‌گە‌رێتە‌وە‌ ژێر ڕە‌حمی پە‌روە‌ردگاری. ڕە‌حمە‌تی خوای گە‌ورە‌ی لێ بێت.
حەوتاش
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ڕیشار کایتزین
ریشار کایتزین نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧
یارا
وێنۆک یارا کچە گۆرانیبێژێکی لوبنانیە ناوی ڕاستەقینەی کارلا برقاشییە خوشکێک و برایەکی ھەیە، خەڵکی ناوچەی دێر ئەلئەحمەرە لە ناوچەی بیقاعی لوبنانە.
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣
٤٢٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ٩٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی ئازاری ١٩٩٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥١٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٥ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٥ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
ئەشڕەف عەبدولباقی
ئەشڕەف عەبدولباقی (لەدایکبووی ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٣) ئەکتەری میسڕی لە شاری قاھیرەی پایتەختی میسر لەدایکبووە. خاوەنی ٤ منداڵە، پیشەی سەرەکی ئەکتەرە لە ساڵی ١٩٨٢ تاکو ئێستا.
ڕۆژێک لە ڕۆژان لە ھۆڵیوود
ڕۆژێک لە ڕۆژان لە ھۆڵیوود فیلمێکی ٢٠١٩ی کۆمێدی درامییە، لە دەرھێنان و نووسینی کوێنتن تارانتینۆ. فیلمەکە بەرھەمی کۆڵۆمبیا پیکچەرز، بۆنا فیلم گرووپ، ھێیدەی فیلمز و ڤیژیۆنا ڕۆمانتیکایە و لەلایەن سۆنی پیکچەرزەوە بڵاوکراوەتەوە، بەرھەمێکی نێودەوڵەتی ھاوبەشە لەنێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، شانشینی یەکگرتوو، چین. فیلمەکە خاوەن کاستێکی گەورەی پڕ ئەستێرەیە لە ڕۆڵگێڕانی سەرەکی لیۆناردۆ دیکاپریۆ، براد پیت، مارگۆو ڕۆبی. چیڕۆکی فیلمەکە باس لە ساڵی ١٩٦٩ی لۆس ئانجلەس دەکات کە تێیدا ئەکتەرێکی کەسایەتیی کە بەرەبەرە ناوبانگی لەدەست دەدات لەگەڵ ستەنتەکەی ھەوڵی ڕاھاتن لە گۆڕانە خێراکانی ناو بواری فیلمسازی دەدەن، ھەڕەشەکانی بکوژەکانی تەیتیش بەسەریانەوەن. تێیدا «ھەر یەکەو خاوەن چیرۆکێکی تایبەتی خۆیەتی لەشێوەی چیرۆکی خەیاڵی ھاوچەرخدا و ھەمووشیان بە جۆرێک سوپاسگوزاری کۆتا ساتەکانی سەردەمە زێڕینەکەی ھۆڵیوود دەکەن.»
ئەشڕەف عەبدولباقی
ئەشرەف دەرچووی کۆلێژی بازرگانییە لە زانکۆی عەین شەمس و دەرچووی پەیمانگای بەرزە بۆ ھونەری شانۆگەرییە. و زۆر شانۆگەری لەگەڵ تیپی کۆلێژی بازرگانی لە نێوان ساڵانی ١٩٧٩ تاکو ١٩٨٤ بەشداریکردووە لە ٨٠ شانۆگەری، لە ڕێگەی شانۆگەرییەوە ناوبانگێکی گەورەی پەیدا کردووە لە میسر، جگە لە شانۆگەری لەساڵی ١٩٩١ەوە تاکو ئێستا لە ژمارەیەکی زۆر فیلم و زنجیرە بەژداری کردووە.