cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مێژووی باشووری کوردستان
بەخشینی ئۆتۆنۆمی
١٩٧٤ حکوومەتی عێراق ڕەشنوسی ئۆتۆنۆمی یەکی ئازار سەپاند واددەی دوو ھەفتەی دانا بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان تا وەڵام بداتەوە (مەلا مستەفا بارزانی) ڕێککەوتنامەکەی ڕەتکردەوە لەبەر ئەوەی بە گوێرەی ڕێککەوتننامەکە شاری کەرکووک دەکەوتە ژێر کۆنترۆلی حکوومەتی عیراقەوەو داوای سەر لەنوی یاخی بوونی کرد
١٩٧٨: پیکدادانی نێوان KDP و PUK چەندین قوربانی لێکەوتەوە.
١٩٧٩: مەلا مستەفا بارزانی کۆچی دوای کردو و مەسعوود بارزانی سەرکردایەتی pdk گرتە دەست.
تێوەگلانی ئێران
١٩٨٠ سەرھەڵدانی جەنگی نێوان ئێران و عیراق. KDP لە نزیکەوە کاری لەگەل ئێران دەکرد بەڵام PUK دژی ھاریکاری کردنی حکوومەتی تاران بوو.
١٩٨٣ عێراق لە دژی ھێرشێکی ئێران بەرەی شەڕی باکووری کردەوە لە ناوچە کوردییەکانی باکووری عیراق، بە پشتیوانی چەکدارەکانی KDP ھێزەکانی ئێران شاری حاجی ئۆمەرانیان گرت، ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ دەڵێن ھێزەکانی عێراق نزیکەی ٨ ھەزار بارزانیان بێسەروشوێن کرد.
یەکێتی نیشتمانی کوردستان ڕازی بوو بە ئاگربڕ لەگەڵ عێراق و دانووساندن لەگەڵ حکوومەتی عێراق دەستپیکرد سەبارەت بە ئۆتۆنۆمی
١٩٨٥ لەژێر گوشاری زیادبوونی چەوساندنەوەی کورد لەلایەن حکوومەتی عێراقەوە. ئاگر بەست بەرەو نەمان چوو میلیشیاو پیادەکانی سەر بە حکوومەتی عێراق برایەکی جەلال تاڵەبانی و دوو خوشکەزایان تیرۆرکرد.
١٩٨٦ حکوومەتی ئێران کۆبونەوەیەکی ئاشتبوونەوەی لە نێوان KDP و PUK سەرپەرستی کرد
١٩٨٧ جەلال تالەبانی و مەسعوود بارزانی لەگەل چەند پارتێکی بچووکتری کورد بەرەی کوردستانیان پێکھێنا
١٩٨٨ ھاوکات لەگەل نزیکبوونەوەی کۆتایی ھاتنی جەنگی ئێران-عێراق، ھێزەکانی عێراق ھەڵمەتی ئەنفالیان لە دژی کوردەکان ئەنجام دا، دەیان ھەزار کوردی مەدەنی و پێشمەرگە بوونە قوربانی. سەدان ھەزار ناچار بوون ڕوو لە تاراوگە بکەن. ھەوڵێکی سیستماتیکی بۆ سەرکووتکردنی جووڵانەوەی ڕزگاریی خوازی کورد بوو.
١٩٨٨ ١٦ march - ھەزاران کوردی مەدەنی لە پەلامارێکی گازی کیمیاوی دا لەشاری ھەڵەبجە لە نزیک سنووری ئێران گیانیان لەدەستدا، چاودێرانی مافەکانی مرۆڤ و گرووپە کووردییەکان حکوومەتی عێراقیان بەرپرسیار کرد.
١٩٩١ دوای پەلاماری سەربازانی عێراق بۆ سەر کوەیت لە ئازاری ١٩٩١، ئەندامانی میلیشیاکانی سەر بەحکوومەتی عێراق (جاش) چونە ڕیزی KDP و PUK و، بەڵام ڕاپەرین ڕووبەروی ئاستەنگی و وەستان بووەوە و ھێزەکانی ئەمریکاش پشتگیری ڕاپەڕینیان نەکرد. نزیکەی ١٫٥ ملیۆن کورد بەر لە ھێرشی عێراق ھەڵھاتن بەڵام تورکیا سنووری داخست سەدان ھەزار کەس ناچار بوون لە چیاکان بمێننەوە.
ناوچەی ئارام
١٩٩١ نیسان - ھێزەکانی ھاوپەیمان پێکھێنانی ناوچەی ئارامیان دا ڕیکخراو و ئاژانسەکانی ھاریکاری نێو دەوڵەتی ھەڵمەتێکی گەورەیان بۆ ھاوکاری کردنی ئاوارەکان دەستپێکرد، ھاوکات جەلال تاڵەبانی و مەسعوود بارزانی وتووێژیان دەست پێکرد لەگەڵ سەددام حسێن دەربارەی ئۆتۆنۆمی بۆ کوردستان
١٩٩١ تشرینی یەکەم - شەڕی نێوان ھێزەکانی کورد و حکوومەتی عێراق دەستپێکرد، سەددام حسێن سنووری لەگەڵ ناوچە کوردەکان داخست و ئابلۆقەی بەسەردا سەپاند.
١٩٩٢ ئایار - ھەلبژاردن لە ناوچەکانی ژێر دەستەلاتی کورد سازکرا کاندیدادکانیKDP ٥٠٫٨٪ دەنگەکانیان بەدەستھێنا، لەکاتێکدا کەPUK ٤٩٫٢٪. ھەردوو پارتەکە لە حکوومەتی نوێی کورددا بە یەکسانی دەستەڵاتەکانیان دابەشکران. بەڵام ھەڵبژاردن لە ناوچەکانی بادینان حروقاتی زۆری تیابوو.
١٩٩٢ ئەیلوول - کۆنگرەی تازەی پێکھێنراوی کۆنگرەی نیشتمانی عێراق (INC)، کە بەشێکی فراوانی گرووپەکانی ئۆپۆزیۆنی لەدەوری خۆی کۆکردبووەوە، لە سەلاحەدینی باکووری عێراق کۆبونەوە و نوینەرانی KDP و PUK بەشداریان کرد.
١٩٩٤ ئایار - پیکدادانی نیوان ھیزەکانی PUK و KDP بووە ھۆی شەڕی نیو خۆ، PUK شاری شەقڵاوە و چەمچەماڵی لە KDP گرتەوە. نەتەوە یەکگرتووەکان پرۆگرامی نەوت بەرامبەر خۆراکی پەسەند کرد. ١٣٪ ی تەرخانکرا بۆ ٣ پاریزگای ژیر کۆنترۆلی کورد.
ئەیلوول- بە ھاوکاری سەربازانی حکوومەتی عیراق، ھیزەکانی KDP شاری ھەولێر و سلێمانییان دەست بە سەردا گرت کە سلێمانی کە بە پیگەی جەماوەری PUK دادەنریت. پارتی دیموکراتی کوردستان لە بینای پارلەمان لە ھەولێر حکوومەتێکی نوێی دامەزراند.
١٩٩٦ تشرینی یەکەم - ھیزەکانی PUK سلێمانییان گرتەوە.
١٩٩٧ کانوونی دووەم - لە سلێمانی حکوومەتێکی نوێی دامەزراند. ھەریەکە لە PUK و KDP بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە دەستەڵاتی ھەموو ناوچەکانیان لەدەستە.
٢٠٠٠ تشرینی دووەم - لە نامەیەکدا بۆ سکرتیری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان PUK حکوومەتی عێراقی تۆمەتبارکرد بە دەرکردنی خێزانە کووردەکان لە کەرکووک.
٢٠٠١ ئەیلوول - شەڕ لە نێوان PUK و گرووپی ڕادیکاڵی ئیسلامیی جوندلئیسلام (کە دواتر ناوەکەی گۆڕا بۆ ئەنسار ئیسلام) دەستپێکرد.
ھەنگاونان بەرەو یەکگرتن
تشرینی یەکەم - دانیشتنی ھاوبەشی PUK و KDP لە پەرلەمانی ھەولێر سازدرا و پارلەمانتاران ڕیککەوتن کە پێکەوە کاربکەن لە فەترەی ئینتقاڵی تا ئەوکاتەی ھەڵبژاردنی نوێ سازدەکرێت.
٢٠٠٣ شوبات - کۆلن پاوڵ وەزیری بەرگری ئەمریکا گرووپی ئەنسار ئیسلامی تۆمەتبارکرد کە ڕۆڵێکی میحوەری دەگێڕێت و ئەلقەی پەیوەندییە لە نێوان ئوسامە بن لادن تۆری قاعیدە لەگەل ڕژێمی عێراق.
شوبات - سەرکردەکانی کورد پرۆپۆزەڵێکیان ڕەتکردەوە سەبارەت بە جێگر بوونی سوپای بەریتانیا لە باکوور. ئەویش لە چوارچێوەی پلانی سەربازی ئەمریکا بۆ لێدانی سەددام حسێن. خۆپشاندان دژی سەدام لە شارە کوردییەکان شکستی پرۆژەیەک لە تورکیا کە ڕێگەی دەدا بە ھێزەکانی ئەمریکا لە خاکی تورکیا جێگیربن ئەوەش لە پلانێکی ئەمریکایی دا بۆ کردنەوەی بەرەیەک لە باکوور دژی عێراق
٣ March KDP و PUK «سەرکردایەتی باڵای ھاوبەشیان» لە باکوور دامەزراند لەژێر سەرکردایەتی ھەردوو سەرکردە جەلال تاڵبانی و مەسعوود بارزانی
ئازار ٢٠ - دەستپێکردنی پرۆسەی ئازادی عێراق و بۆردوومانی چڕی بەغداد و کەرکووک و مووسڵ
ئازار ٢٢ - ھێزەکانی ھاوپەیمان بە موشەکی کرۆز ھێرشیان کردە سەربنکەکانی ئەنسار ئیسلام لە باکوور، دەیان کەس لە بارەگاکانی کۆمەڵی ئیسلامی کوژران لە خورماڵ، کە گرووپێکی ڕادیکاڵی ئیسلامین پەیوەندییان بەو ھێرشەوە نەبوو.
نیسان-٩- ھێزەکانی ئەمریکا بەرەو ناوجەرگەی بەغداد پێشرەوییان کرد و دەستەڵاتی سەدام حسێن لەو شارەدا لەقکرد لە چەند ڕۆژی دواتردا کورد و ھێزەکانی ئەمریکا کۆنترۆلی شاری کەرکووک و مووسڵی باکووریان کرد.
٢٠٠٤ ١-شووبات - ھەڵمەتی سەربازی ھاوپەیمانان لەگەڵ ئەمریکا دژی عێراق لانی کەم ٥٦ کەس بوونە قوربانی و زیاتر لە ٢٠٠ کەس بریندار بوون، دوای ئەوەی دوو تیرۆرستی خۆکوژ مەڵبەندو لقی یەکێتی و پارتی یان لە ھەولێر کردە ئامانج. لە نێو قوربانی یەکاندا ژمارەیەک لێپرسراوی بالای سیاسی ھەبوون.
٢٠٠٥ کانوونی دووەم - ھاوپەیمانی پارتە کوردییەکان لە ھەلبژاردنی پارلەمانی عێراق، ٧٧ کورسی نێو پارلەمانیان بەدەست ھێنا.
نیسان - جەلال تالەبانی سکرتێری PUK لەلایەن پارلەمانی عێراقەوە ھەلبژێردرا بە سەرۆک کۆماری عێراق.
ئایار - لانی کەم ٥٠ کەس لە پەلامارێکی تیرۆرستیدا لەبنکەیەکی پۆلیسی شاری ھەولێر بوونە قوربانی
حوزەیران - یەکەم دانیشتنی پارلەمانی کوردستان لە ھەولێر سازکرا مەسعوود بارزانی کرا بە سەرۆکی ھەرێمی ئۆتۆنۆمی کوردستان
کانوونی یەکەم - ھەواڵی گەرانی کۆمپانیا بیانییەکان بەدوای نەوتدا لە ھەرێمی کوردستان نیگەرانی لەلای سەرکردە سووننەکان دروست کرد. دواتر دەسەڵاتدارانی کورد ڕایان گەیاند کە نەوتێکی زۆر دۆزراوەتەوە.
٢٠٠٦ ئەیلوول - مەسعوود بارزانی فەرمانی کرد ئاڵای عێراق، لەسەر داموو دەزگا حکومی یەکان لاببرێت و ئالای کورد ھەڵبکرێت. سەرۆک وەزیرانی عێراق، نوری مالکی وتی: ئاڵای عێراق تەنھا ئاڵایە کە لە ھەر شوێنێکی عێراق ھەڵدەکرێت.
ئەیلوول پێنج پەلاماری تیرۆرستی دا کە ٥ ئۆتۆمبێلی بۆمب ڕێژکراو بوو یەکێکیان خۆکوژی بوو ٢٣ کەس بوونە قوربانی لە کەرکووک. BBC بڵاوی کردەوە کە کۆماندۆکانی پێشوی ئیسرائیل بە نھێنی مەشق بە سەربازانی کورد دەکەن لە باکووری عێراق بۆ پاراستنی فرۆکەخانەی نەوتی و ھەڵمەتەکانی دژە تیرۆر.
تیۆریی زانیاری
تیۆریی زانیاری لە لقەکانی بیرکاریی بەکاربراو و ئەندازیاریی کارەبایە بۆ دیاریکردنی چەندێتی، هەڵگرتن، دوورپەیوەندیکردن و بەژمارەکردنی زانیاری.
مێژووی باشووری کوردستان
ھەنگاونان بەرەو یەکگرتن
٢٠٠٧ نیسان فەرماندەی ھێزە سەربازی یەکانی تورکیا ڕای گەیاند وڵاتەکەی پێویستە ھەڵمەتێک ئەنجام بدات دژی گەریلاکانی کورد لە باکووری عێراق.
تیۆریی زانیاری
تیۆری زانیاری لەلایەن هاری نیکویست و ڕاڵف هارتلی لە ١٩٢٠ەکان و هەروەها کڵاد ئی شاننەوە لە ١٩٤٠ەکاندا بەمەبەستی دۆزینەوەی ڕادە و سنوورە بنەڕەتییەکان لە کاری پەستان و کۆگاکردن و ڕاگەیێنیی دراوەدا، پەرەی پێدراوە. بوارەکە بریتیە لە یەکتربڕی تیۆری ئەگەر، ئامار، زانستی کۆمپیوتەر، ئەندازیاریی زانیاری و ئەندازیاری کارەبا.
کلیلە پێوەری بیردۆزی زانیاری بریتیە لە ئانترۆپیی زانیاری. ئەنترۆپی پێوەری بڕی نادڵنیاییە لە نرخی گۆڕاوێکی هەڕەمەکیدا یان دەرئەنجامی پرۆسەیەکی هەڕەمەکیدا. بۆ نمونە، دیاریکردنی ئەنجامی هەڵدانی پارە (سکە)دا (دوو ئەگەری وەک یەک)، زانیاری کەمتری تێدایە (ئەنترۆپی نزمە) بەرامبەر دیاریکردنی ئەنجامی هەڵدانی زارێک (شەش ئەگەری وەک یەک). واتە تا ئەنترۆپی بەرزتر بێت دیاریکردنی ئەنجامەکە زانیاری زیاتر بەدەستەوە دەدات چونکە لە ئەنترۆپی سفردا کە هیچ جیاوازیەک نیە، هیچ زانیاریەکیش نیە.
مێژووی باشووری کوردستان
ھەنگاونان بەرەو یەکگرتن
ئایار- حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لێپرسراوێتی ئەمنی ھەر سێ پارێزگا کوردییەکەی لە ھێزەکانی ئەمریکا وەرگرت.
تیۆریی زانیاری
پێڕست
پۆل:ڕاگەیێنی پۆل:سەردەمی زانیاری پۆل:تیۆریی زانیاری پۆل:زانستی کۆمپیوتەر پۆل:زانستی شێوەیی پۆل:مێژووی لۆژیک پۆل:مێژووی ماتماتیک پۆل:پێکھاتە ماتماتیکییەکان پۆل:ماتماتیکی پچڕاو
مێژووی باشووری کوردستان
ھەنگاونان بەرەو یەکگرتن
تەممووز- ڕێکخراوەکانی چاودێری مافەکانی مرۆڤ ڕاپۆرتێکیان بڵاوکردەوە سەبارەت بە بەکارھێنانی ئەشکەنجەدان و سزادان لە زیندانەکانی ھەرێمی کوردستان.
ئاب- لانی کەم ٣٠٠ کوردی یەزیدی لە زنجیرەیەک پەلاماری تیرۆرستی لەشەنگاڵ کوژران.
ئەیلوول- ئێران بۆردوومانی پژاک ی کرد لە کوردستانی عێراق. ئێران سنوورەکانی لەگەڵ کوردستانی عێراق داخست بۆ دەربڕینی نارەزایی دژی دەستگیرکردنی لێپرسراوێکی ئێرانی لەلایەن ئەمریکاوە.
تشرینی یەکەم- پەرلەمانی تورکیا پرۆژە بڕیاری بەزاندنی سنووری ھەرێمی کوردستانی لەلایەن سوپای ئەو وڵاتەوە پەسەند کرد بۆ بەگژدا چونەوەی چەکدارەکانی PKK. کە ئەوەش ڕووبەڕوی گوشاری نێودەوڵەتی بووەوە بۆ دوورکەوتنەوەو پەشیمان بوونەوە لەو ھەنگاوە.
کانوونی دووەم- تورکیا بۆردوومانی ئاسمانیی چەکدارەکانی PKKی کرد لەناو ھەرێمی کوردستان
٢٠٠٨ شوبات – ھێزەکانی تورکیا شەڕی زەوینییان دژی PKK ئەنجام دا.
ئەیلوول – پەرلەمانی عێراق یاسای ھەڵبژاردنەکانی پارێزگاکانی پەسەند کرد. جگە لە شاری کەرکووک کە تا ڕوون کردنەوەی بارودۆخەکەی دواخرایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی کوردستان پۆل:مێژووی عێراق
وەستانی فەیسبووک (٢٠٢١)
لە ڕۆژی ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١، لە کاتژمێر ١٥:٣٩ بە کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو، تۆڕی کۆمەڵایەتیی فەیسبووک لەپاڵ ژێر پڕۆژەکانی وەک مێسنجەر، ئینستاگرام، واتس ئەپ، ماپیلاری و ئۆکولۆس بە تەواوی لە گشت جیھان بۆ ماوەی ٧ کاتژمێر لەکار کەوت. لەپاڵ ئەوانەشدا، بەکارھێنەران نەیان دەتوانی لەڕێی ئەپلیکەیشنی لایەنی سێیەم بچنە ھەژمارەکانیانەوە. لەماوەی لەکارکەوتنی فەیسبووک، زۆرێک لە بەکارھێنەرانی ئەو تۆڕە ڕژانە تۆڕەکانی توویتەر، دیسکۆرد و تەلەگرام و لە ئەنجامدا بارێکی زۆر کەوتە سەر ئەم ئەپڵیکەیشنانەش. ھۆکاری لەکارکەوتنی فەیسبووک دەگەڕێتەوە بۆ لەدەستدانی ئایپی ڕاوتینگ بۆ ڕاژەی سیستمی ناوی پاوان (DNS). دواتر لە کاتژمێر ٢٠:٥٠، پرۆتۆکۆلی دەرەڕێی سنووری گەڕایەوە، دوای ئەوەش لە کاتژمێر ٢١:٠٥، خزمەتگوزاریی دی ئێن ئێس گەڕایەوە، لەگەڵ ئەوەشدا بەشێوەیەکی ھێواش و دوای کاتژمێرێک ئەپڵیکەیشن لایەر گەڕایەوە بۆ فەیسبووک، ئینستاگرام و واتس ئەپ، کۆی پڕۆسەی دووبارە کارکردنەوەی فەیسبووک ٧ کاتژمێری خایاند.
کاریگەرییەکان
لەگەڵ دەستپێکی لەکارکەوتنی فەیسبووک، کارمەندانی کۆمپانیاکە تووشی کێشەی پەیوەندیکردن بوونەوە بەوەی نەیاندەتوانی ئیمەیڵی دەرەکی بنێرن و وەربگرن، ھەروەھا دەستیان نەدەگەیشت بەکۆمەڵێک خزمەتگوزاریی تریش وەک دەستگەیشتن بە پەڕگەکانی گووگڵ دۆکس و بەرنامەی زووم. بەپێی ڕاپۆرتێکی نیویۆرک تایمز، کارمەندانی فەیسبووک لەڕێی باجەکانیانەوە نەیان دەتوانی بچنە ژووری کۆنفرانسەوە.
لەکاتی ڕووداوەکە، خزمەتگوزاریی دی ئێن ئێسی گووگڵ تووشی ھێواشبوونەوە بوو، ھەربۆیە بەکارھێنەرانی تۆڕەکانی تیک تۆک، جیمەیڵ و سناپچات ھەستیان بە ھێواشی لە بەکارھێنانی ئەو خزمەتگوزارییانە دەکرد. لە ماوەی کاتژمێرەکانی داخرانی فەیسبووک، پشکی کۆمپانیاکە بە ڕێژەی ٥٪ دابەزی، سامانی بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکە مارک زوکەربێرگ، بە ٦ ملیار دۆلار زیانی بەرکەوت.
سەرچاوەکان
پۆل:فەیسبووک
کەڵک (پەلەوەر)
کەڵک جۆڕیک پەلەوەری ئاویی گەورەیە لە بنەماڵەی کەڵکان. خۆراکی ماسی و گیانلەبەرەکانی تری ناو ئاوە. دوو ڕەنگی بۆر و سپیی ھەیە. گەورەترینیان کەڵکی بۆرە.
پۆل:کەڵکەکان پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
قەرەچێوار
قەرەچێوار گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئاندرێی لونیۆڤ
وێنۆک|لونێڤ لەگەڵ زێنت لە ٢٠١٨ ئاندرێی یێڤگێنیێڤیچ لونیۆڤ (بە ڕووسی: Андрей Евгеньевич Лунёв؛ لەدایکبووی ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٩١) یاریزانێکی پیشەگەری ڕووسییە کە لە ڕۆڵی گۆڵپارێزدا یاری بۆ یانەی زێنیت سان پێتێرسبێرگ.
کاروانی یانە
لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٥، ڕاگەیاندرا کە لونیۆڤ پەیوەندی بە یانەی ئێف ئوفا دەکات بۆ ماوەی یەک ساڵ. ئەو یەکەم یاری خۆی لە خوولی تۆپی پێی ڕووسی لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ لە دژی یانەی ئێف سی کراسنۆدار ئەنجامدا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١ پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ڕووس پۆل:گۆڵپارێزانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا
عەتا نەھایی
عەتا نەھایی (لەدایکبووی ١٩٦٠ لە بانە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان) نووسەر، وەرگێڕ و چیرۆکنووسێکی کورد و ئەندامی چالاکی کۆڕی زانستی زمانی کوردییە. ناودارترین ڕۆمانی گرەوی بەختی ھەڵاڵەیە.
ژیانی سەرەتایی
ساڵی ١٩٦٠ لە شاری بانە لەدایک بووە. ١٩٧٨ بە وەرگرتنی دیپلۆمی وێژە، دواناوەندی تەواو کردووە. بەھۆی ڕاپەڕینەکانی ئەوسای ئێران لە ١٩٧٩ زانکۆکان داخراون و نەیتوانیوە چیتر درێژە بە خوێندنەکەی بدات.
ژیانی ئەدەبی
نەھایی بە نووسینی کورتەچیرۆک و وتارنووسین بە کوردیی سۆرانی دەستی کردووە بە کاری ئەدەبی. ناوبراو سێ کۆمەڵەچیرۆک و سێ ڕۆمانی بڵاو کردووەتەوە، لەگەڵ وەرگێڕانی چەندان کورتەچیرۆک و وتاری بیانی. لە یەکەم کۆنفرانسی وتنەوەی زمانی کوردی، لە تاران لە ساڵی ٢٠٠٢، یەکەم دەنگی بردەوە و دواتر بووە ئەندامی باڵای کۆڕی زانستی زمانی کوردی. لە ٢٠٠٥، نەھایی خەڵاتی ئاراسی وێژەی کوردی وەرگرتووە. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٨دا خەڵاتی ئەحمەد ھەردی بۆ چێژ و سەلیقەی جوانی نووسین وەرگرتووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:خەڵکی بانە پۆل:زانا کوردەکان پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:نووسەرانی بانە پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:وەرگێڕەکانی فارسی–کوردی پۆل:ڕۆماننووسانی ئێرانی پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان پۆل:نووسەرانی کوردیی ناوەندی
ھاشم ئەحمەدزادە
وەرگێڕان
ھاشم ئەحمەدزادە کتێبی ھیچ دۆستێک جگە لە چیاکانی نووسراوی بێھرووز بووچانیی بە زمانی کوردی (کورمانجیی ناوەندی) وەرگێراندووەتەوە کە لە ساڵی ٢٠١٩ لەلایەن پەخشانگەی ئەرزان لە سوید و لە ساڵی ١٣٩٨ی ھەتاوی لەلایەن پەخشانگەی ڕۆنیکا لە ئێران بە چاپ گەیشتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:زانا کوردەکان پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:خەڵکی مەھاباد پۆل:کۆمەڵناسانی کورد پۆل:وەرگێڕەکانی سوێدی–کوردی پۆل:وەرگێڕەکانی ئینگلیزی–کوردی
سەری سلندەر
وردەکاری
لە ناوەوەی سەری سلندەر رێرەوێک هەیە (کە بە دەرچە یان ناوچەی تێکەڵەی سووتەمەنی/هەوا ناودەبرێت) تایکەڵەکە تیایدا دەگوازرێتەوە بۆ دەمەوانەی تێچوو لە مەنیفۆڵدی تێچوو(intake manifold)، هەروەها بۆ گواستنەوەی گازی دەرچوو(exhaust gases) لە دەمەوانەی دەرچوو بەرەو مەنیفۆڵدی دەرچوو (exhaust manifold). لە بزوێنەری بە ئاو سارد کراو (water-cooled engine) سەری سلندەر جۆگە و رایرەوی تەواوکەری تێدایە بۆ ساردکردنەوەی بزوێنەرەکە — بەزۆری تێکەڵەی ئاوو و ئەنتی فریزە (دژە بەستن)— تا گواستنەوەی گەرمی ئاسان بکات بۆ دوور لە سەری سلندەرەکە و بزوێنەرەکە بە گشتی. لە دیزاینی دەمەوانەی ژوورسەر (OHV)(over head valve) سەری سلندەر لە دەمەوانەی پۆپێت (poppet valves) پێکدێت لەگەڵ سپارک پڵەگ(spark plugs) بە درێژایی دەرچەی تێچوو و دەرچوو. کرداری دەمەوانەکان لە کامشەفت(camshaft)ەوە دەست پێ دەکات کە لە ناو (cylinder block) ە، لەدوایدا دەگوازرێتەوە بۆ پوشرۆد(pushrod)ی دەمەوانەکان و لەو کاتەدا بازووی جوڵەکەر دەبەسترێتەوە بە (rocker shaft) — بازووی جەڵەکەر و شەفتەکەش دەکەونە سەری سلندەرەوە. لە دیزاینی کام شەفتی ژوورسەر (overhead camshaft)(OHC) سەری سلندەرەکە دەمەوانەکان و سپارک پڵەگەکان(spark plugs)، و دەرچەی تێچوو و دەرچوو لەخۆ دەگرێ هەر وەک بزوێنەری(OHV) بەڵام لە (OHC) کامشەفتیش بەشێکە لە سەری سیلندەر. لەوانەیە کامشەفت(camshaft) لە نێوان (offset row)ی دەمەوانەی تێچوو و دەرچوو دابنرێ لەم کاتەدا بازووی جوڵەکەریش هەر بەکاردەهێنرێت (بەڵام بەبێ هیج پوشرۆدێک(pushrods))، یاخود لەوانەیە کامشەفت(camshaft) راستەوخۆ لەسەر دەمەوانەکان دابنرێ و قۆڵە بەگنەکە لادەبردرێت و کار بە (bucket tappets) بکرێ.
جێبەجێ کردن
ژمارەیەک سەری سلندەر لە بزوێنەردا کار لە پێکهاتە و شێوەی بزوێنەر دەکات. بەزۆری هەموو بزوێنەرە هێڵیەکان(راستەکان) لەم رۆژانەدا یەک سەری سلندەر بەکاردەهێنن بۆ خزمەتکردنی هەموو سلندەرەکان. لە بزوێنەری شێوە ڤی (V) دوو سەری سلندەر بەکاردەهێندرێت کە دانەیەکیان بۆ هەریەک لە سلندەر بانکێکە (cylinder bank ) بۆ پتەوکردنی گۆشە تەسکەکە(narrow angle)(گۆشەی نێوان سلندەر بانکەکان(cylinder bank) هەروەک بزوێنەری ڤۆلکسواگن(Volkswagen VR6). گۆشەی نێوان سلندەر بانکەکان (cylinder bank) ئەوەندە تەسکە کە یەک سەری سلندەر هەردوو سلندەر بانکەکان (cylinder bank) بەیەکەوە دەبەستێتەوە . لە مەکینەی شێوە تەخت ( بە زۆری بزوێنەری شێوە (V) یە کە گۆشەی نێوان سلندەر بانکەکان(cylinder bank) ١٨٠ پلەیە) دوو سەری سلندەر کاری پێ دەکرێ. زۆربەی بزوێنەرە شێوە بازنەییەکان(radial engines) یەک سەری سکندەریان هەیە، *هەرچەندە ئەمە شێوەی (monobloc) یە، کە سەری سلندەر بەشێکی تەواوکەرە لە سلندەرەکە. کە ئەمەش باوە لە ماتۆر سکیلەکان و * پێکهاتەی سەر/سلندەر  ئاماژەپێدەکرێت هەروەک بەرمیل(barrels). بەشێک لە بزوێنەرەکان بە تایبەتی بزوێنەری دیزڵی توانا (بەرز و ناوەند) ی بنیات نراو بۆ پیشەسازی،دەریایی، (power generation)، هۆکارەکانی گواستنەوەی قورس(لۆری گەورە، بزوێنەر،ئامرازی قورس... هتد) یەک سەری سلندەر بە کار دەهێنرێت بۆ هەر سلندەرێک. کە ئەمەش خەرچی چاککردنەوە کەم دەکاتەوە. *چۆن یەک سەری سکندەری شکاو لە یەک سلندەر بگۆریت وەک لە یەکێکی گەورە کە تێچوەکەی زۆر گرانبەهاتر دەبێ و تا فیت دەبێ بە هەموو سلندەرەکان. هەروەها لە رووی دیزاینەوە رێ بە پیشسازی بزوێنەرەکان دەدات بە ئاسانی خێزانێک لە بزوێنەرەکان درووست بکەن بە جیاوازی نەخشەو ژمارەی سلندەر بێ ئەوەی پێویست بە دیزاین کردنی سەری سلندەری نوێ بکات. دیزاینی سەری سلندەر کلیلی سەرەکیە بۆ کارکردنی و توانای بزوێنەری سووتانی ناوەکی،* هەروەک شێوەی ژووەی سووتان. رێرە و دەروازەی تێچوو (رادەیەکی کەمتر دەرچوو) بەشێکی سەرەکی توانای قەبارەیی(volumetric efficiency) و رێژەی پەستانی بزوێنەر دیاری دەکات.
گەلەری (پێشانگا)
پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
١٧٦١
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٦١
1751 – 1800
مەین
مەین (بە ئینگلیسی:Maine) یەکێک لە ویلایەتەکانی ئامریکایە کە کەوتۆتە باکووری ڕۆژئاوای ئەم وڵاتە.
ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری ئاگۆستایە.
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:مەین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢٠ پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٢٠ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
گەرماوی خوارێ
گەرماوی خوارێ (Germawî xwarê، ) دێیەکە لە گوندستانی ئالان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا کەمتر لە سێ بنەماڵە بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
بڕیارنامەی ٢٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ سکاڵا لە لایەن گینێوە. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٥٦٣‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٤ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:پرتوگال لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گینێ بیساو پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مۆزامبیک
میشیگان
میشیگان یان میشیگن (بە ئینگلیزی: Michigan)ویلایەتێکی ئەمریکییە و دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە، ئەم ویلایەتە بە چوار دەریاچە دەور دراوە: دەریاچەی میشیگان، هیورۆن، ئێری و سوپەریۆر، ئەم ویلایەتە درێژترین سنووری ئاوی هەیە، خاوەنی یەکێکە لە گەورەترین بەلەمەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان، ویلایەتی میشیگان ویلایەتێکە لە ویلایەتەکانی ئەمریکا و لە ساڵی ١٨٣٧ پەیوەندی بەم یەکێتییەوە(ئەمریکا) کردووە.
alt=ئاڵایی ولایەتی میشیگان|وێنۆک|ئاڵایی ولایەتی میشیگان
ناونان
ناوی ویلایەتەکە دەگەڕێتەوە بۆ دەریاچەی میشیگان، کە پێدەچێت ناوەکەی لە چیپیوا (Chippewa)وەرگیرابێت، کە وشەیەکی هیندییە و بە واتای "دەریاچەی گەورە" دێت.
مێژوو
پێش ئەوەی فەرەنسییەکان لە سەدەی ١٧دا ئەم خاکە بدۆزنەوە، زیاتر لە ٢٠ هەزار هیندی لە میشیگان ژیاون، بەریتانیا دوای زنجیرەیەک شەڕ کە لە ساڵی ١٧٦٣ کۆتایی هات، دەستی بەسەر خاکی میشیگاندا گرت کە کاتی خۆی هین فەڕەنسا بوو، ئەم ناوچەیە لە دوای شۆڕشی ئەمریکا (١٧٧٥ - ١٧٨٣ز) کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەمریکا،  میشیگان پێش ئەوەی ببێتە ویلایەت لە ساڵی ١٨٣٧ سەر بە سێ ناوچەی جیاواز بوو، لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٨٤٠دا بازرگانی کانگا لە ویلایەتەکەدا گەشەسەند، نوکەندی "سو" هەڵکەندرا و کاتێک کارەکانی لەسەری تەواو بوو، لە ساڵی ١٨٥٥ کرایەوە بەهۆی پێویستی زۆر بە گواستنەوەی ئاسن، و بەرهەمهێنانی دار لە میشیگان لە دوای شەڕی ناوخۆ (١٨٦١-١٨٦٥ی زایینی) گرنگ بوو، ژمارەی دانیشتووان لە ماوەی نێوان ساڵانی ١٨٧٠-١٩٠٠ زیادی کرد بۆ زیاتر لە دوو هێندە، کارگەکانی میشیگان چەندین پیشەسازی سەربازییان دروستکرد دوای ئەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ١٩١٧دا هاتە ناو جەنگی جیهانی یەکەمەوە و هەموو پیشەسازییەکانی ئۆتۆمبێل لە ویلایەتەکەدا لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا (١٩٣٩-١٩٤٥ی زایینی) گۆڕانکاریان بەسەردا هات بوو بە ناوچەی بەرهەمهێنانی سەربازی  ئەو شکستە ئابووریەی کە لە ساڵانی حەفتاکان و هەشتاکان کاریگەری لەسەر تەواوی ئەمریکا هەبوو، بووە هۆی دابەزینێکی گەورە لە پیشەسازی ئۆتۆمبێل، لە ناوەڕاستی هەشتاکان فرۆشتنی ئۆتۆمبێل باشتر بوو، بێکاری لە ویلایەتەکەدا کەمکردەوە.
پۆل:میشیگن پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٣٧ پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا
١٧٦٢
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٦٢
جەلال جەلالیزادە
جەلال جەلالیزادە ساڵی ١٩٦٠ لە دایک بووە. دکتۆرای فێقھ و مافی ئیسلامی لە ساڵی ١٩٩٧ (١٣٧٦) ھەتاوی لە تاران گرتوە و مامۆستای زانکۆی تارانە. جەلالیزادە نوێنەری شارەکانی سنە و دیواندەرە و کامیاران لە پەڕلەمانی ئێران بوو. جەلالیزادە ئەندامی کارای کۆڕی زانستی زمانی کوردییە.
مینیسۆتا
مینێسۆتا (بە ئینگلیسی:Minnesota) یەکێک لە ویلایەتەکانی ئامریکایە.
ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری سەینتپالە.
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٥٨ پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا پۆل:مینیسۆتا
کۆکەڕەشە
کۆکەڕەشە (بە لاتینی: Pertussis) یەکێکە لە نەخۆشییە درمە کوتوپڕەکانی کۆئەندامی ھەناسە، بەتایبەتی لە وڵاتە فێنکەکاندا، لە شاردا زۆرتر بڵاوە. لە ھەندێک وڵاتدا نەخۆشییەکە گیروگرفتێکی گەورەی تەندروستی دانیشتووانە بەتایبەتی لە نێو منداڵی ١-٨ ساڵاندا و تا ئەمڕۆش کۆکەڕەشە نەخۆشییەکی ترسناکە بەتایبەتی کاتێک شیرەخۆرە تووشی بەکتریاکە دەبێت.
پۆل:کۆکەڕەشە پۆل:نەخۆشییە باکتریایییەکان پۆل:نەخۆشییەکانی منداڵان پۆل:نەخۆشییە بەکترییەکان
لویی دو ڕۆڤروا، دووک دو سان‌ت سیمۆن
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٧یەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٧٥ پۆل:مردووانی ١٧٥٥ پۆل:سوارچاکانی ماڵتا
کەنداوی تۆکیۆ
کەنداوی تۆکیۆ (بە ژاپۆنی: 東京湾 "تۆکیۆ وان") ئەو کەنداوەیە کە دەکەوێتە باشووری ناوچەی کانتوو لە ژاپۆن، وە لە کۆندا پێی دەگوترا کەنداوی ئێدۆ. thumb|چەپ|200px|وێنەی کەنداوی تۆکیۆ
سەرچاوەکان
پۆل:ئاودڕەکانی ژاپۆن پۆل:جوگرافیای پارێزگای چیبا پۆل:جوگرافیای یۆکۆھاما پۆل:کەنداوەکان پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی تۆکیۆ
ئالۆپرێگنانۆلۆن
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە ئالۆپرێگنانۆلۆن، ھەروەھا بە (بریکسانۆلۆن)ـش ناسراوە، وەک دەرمان لەژێر ناوی بازرگانی زولریسۆ دەفرۆشرێت بەکاردێت بۆ چارەسەری خەمۆکی دوای مناڵبوون  وە بە شێوەی دەرزی لە دەمار دەدرێ بە ٦٠ سەعات لەژێر چاودێری پزیشکی
کاریگەریە لاوەکیەکانی بریکسانۆ دەکرێ ئەمانە بێت ( ئارامبوونەوە[خەوتن] ، حەزکردن بۆ خەوتن ، وشکبوونەوەی دەم ، بێ ئاگایی [لەدەستدانی بە ئاگایی])
کاریگەری لاوەکی
کاریگەری لاوەکی بریکسانۆ بریتیە بەرزبوونەوەی ئارامی بە (١٣–٢١%) ، وشکبوونەوەی دەم بە (٣–١١%)، بێ ئاگایی یان لەدەستدانی بە ئاگایی بە (٣–٥%) ھەروەھا ئەتوانێ ڕێژەی حاڵەتی بەرزبوونەوەی ھەستکردن بە خۆشی بەرزبکاتەوە بە نزیکەیی لە پلەی دەرمانی ئەلپرازۆلام
سەرچاوەکان
پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:پڕێگنانێکان پۆل:کیتۆنەکان
دەیڤید شیمۆنی
وێنۆک|دەیڤید شیمۆنی ١٩٣٥ دەیڤید شیمۆنی (بە عیبری: דוד שמעוני) (٢٥ی ئابی ١٨٩١ – ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦)شاعیر و نووسەر و وەرگێڕێکی ئیسرائیلی بووە.
شیمۆنۆڤیچ (دواتر دەیڤید شیمۆنی) لە شاری بابروسکی بیلاڕووس (ئەوکات بەشێک بوو لە ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا) لەدایک بووە، لە دایک و باوکی ناویان نیسیم شیمۆنۆڤیچ و مالکا فریدلاند ھەرچەندە لە ساڵی ١٩٠٩ بۆ ماوەی ساڵێک لە فەلەستینی عوسمانی ژیاوە، بەڵام کۆچی نەکردووە بۆ فەلەستین کە لەلایەن بەریتانیاوە بەڕێوەدەبرا تا ساڵی ١٩٢٠. ئەندامی سەرەتایی ئەلدۆمی بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١ پۆل:مردووانی ١٩٥٦ پۆل:جوولەکەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا پۆل:شاعیرانی ئیسرائیلی پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان
بڕیارنامەی ٢٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٩١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٥٦٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٠
دەنیزلی
دەنیزلی (بە تورکی: Denizli) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی تورکیا کە دەکەوێتە ناو پارێزگای دەنیزلی.
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
پۆل:شارەکانی تورکیا پۆل:دەنیزلی
کابینەی ژاپۆن
وێنۆک|شوێنی سەرۆک وەزیران. کابینەی ژاپۆن (ژاپۆنی: 内閣، خوێندنەوە: نایکاکو) لقێکی جێبەجێکاری حکوومەتی ژاپۆنە، کە تێیدا سەرۆک وەزیرانی تێدایە کە لەلایەن ئیمپڕاتۆرەوە ھەڵبژێردراوە دوای ئەوەی لەلایەن پەرلەمانی ژاپۆنەوە دەردەچێت، و ١٩ ئەندامی تری تێدایە کە پێیان دەوترێت وەزیران، کابینەکە بەرپرسیارییەتی ھەڵدەگرێت بۆ پەرلەمان، و پێویستە دەست لەکاربکێشێتەوە گەر ھاتوو، متمانەی تەواوی نەبوو کە کارەکانی وڵات ڕاپەڕێنێت
ھەڵبژاردن
لەژێر دەستووری ژاپۆن، وەزیرانی کابینەکە لەدوای دیاریکردنیان لەلایەن سەرۆک وەیرانەوە ھەڵدەبژێردرێن، تەواوی ئەندامانی کابینەکە دەبێت ھاووڵاتی نیشتمان بن بەپێی دەستووری ژاپۆن، ژمارەی وەزیرانی کابینەکە (سەرۆک وەزیرانی لێ بچێتە دەرەوە) پێویستە ١٤ یان کەمتر بن، بەڵام گەر پێویست بکات لەوانەیە ژمارەکە بەرز بێتەوە بۆ ١٩، ئەگەر لە کابینەکە خانەشین بوونێکی زۆریش ھەبێت، پێویستە کارەکانی کابینە بەرێوە بضێت تا ئەوکاتەی سەرۆک وەزیرانێکی نوێ ھەڵدەبژێردرێت، و کرداری یاسایی بەبێ ڕەزامەندی سەرۆک وەزیران لە دژی ھیچ وەزیرێک جێبەجێ ناکرێت، کابینەکە پێویستە دەست لەکار بکێشێتەوە ئەگەر ھاتوو ئەم خاڵانەی خوارەوە ھەبوو:
دەسەڵات
بەشێوەیەکی پراکتیکی، زۆربەی جێبەجێکارییەکانی کابینە لەلایەن سەرۆک وەزیرانەوە بەریوەدەچێت، بەگوێرەی دەستووری ژاپۆن، سەرۆک وەزیران «بەڕێوەبەرایییەتی و چاودێری» لقی جێبەجێکاری دەکات، و فەرمانی ھیچ یاسایەک و کابینەیەک کاریگەری نابێت بەبێ واژووی سەرۆک وەزیران (و مۆری ئیمپڕاتۆر) کاتێک زۆربەی وەزیرەکانی کابینە لە وڵاتانی دیموکرات ئازادن لە کردارەکانیان (بەگوێرەی سیاسەتەکانی ناوەوەی کابینەکە) ئەوا کابینەی ژاپۆن لەژێر بەڕێوەبەرایەتی سەرۆک وەزیران دایە.
بەگوێرەی وتاری ٧٥ی دەستووری ژاپۆن، وەزیرەکانی ژاپۆن ھیچ کردارێکی یاسایی بەبێ ڕەزامەندی سەرۆک وەزیران ئەنجام نادەن.
١٧٦٣
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٦٣
1751 – 1800
ناوەکانی خودا لە ئیسلامدا
ئەسمائولحوسنا یان ناوە جوانەکانی خودا ناوگەلێکن کە لە ئیسلامدا بۆ ناوبردن لە اللە کەڵکیان لێ دەگیردرێت. زۆرجار ھەژماری ئەم ناوانە بە ٩٩ دەزانن بەڵام بە ڕای ھەندێک کەس لەمە زۆرترە.
ناوەکانی خودا لە قورئاندا زۆرتر لە ٢٠٠ ناوە بەڵام ٩٩دانە لەم ناوگەلە بە ناوە چاک و جوانەکانی خودا دەژمێردرێت کە پیرۆزن.
ساڵح بێچار
ژیاننامە
ساڵح بێچار لەدایکبووی ١\٧\١٩٦٧ سلێمانی گەڕەکی سەرشەقامە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٨٤ تا ١٩٨٨ لە سەر شەقامی مەولەوی شاری سلێمانی کتێبفرۆش بووە، بەو ھۆیەوە زۆرێک لە خوێنەران، نووسەران، شاعیران، ھونەرمەندان و رووناکبیرانی ئەوسای سلێمانی ناسیوە و دەیناسن. زۆرتریش بڵاوکراوەکانی ی. ن. ک و کۆمەڵەی رەنجدەران و کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان ی دەفرۆشت و بڵاودەکردەوە. ساڵی ١٩٨٢، لە سەردەمی خۆپیشاندانە جەماوەرییەکانی خەڵکی سلێمانی لە گەڕەکی مەجیدبەگ پەیوەندیی بە رێکخستنە نھێنییەکانی کۆمەڵەی رەجدەرانی کوردستان (کۆڕەک)ـەوە کردووە. رۆژی ١٠\٢\١٩٩١ لەگەڵ خاتوو منیرە رەسوڵ بوونە ھاوسەرو ئێستا خاوەنی سێ کچی و دوو کوڕن.
ناوەکانی خودا لە ئیسلامدا
پێڕستی ناوەکان
ئەم ناوانەی لەم خشتەی خوارەوەدا دێن بە ناوە جوانەکانی خودا ناسراون، زانایانی ئایینی ئیسلام لە سەر زۆربەی ئەم ناوانە کۆدەنگیان هەیە بەڵام لە سەر هەندێکیشیان نا.
ساڵح بێچار
چالاکییە ئەدەبییەکان
بێچار یەکەم شیعری ٢٠\١٠\١٩٨٣ لە رۆژنامەی (ھاوکاری) دا بڵاوکراوەتەوە. مایسی ١٩٨٥ شیعری لە ژمارە (١٠)ی گۆڤاری گزنگ ی یەکێتی نووسەرانی کوردستان لە شاخ بڵاوبووەتەوە. یەکەم چیرۆکی رۆژی ھەینی ٣١\١\١٩٨٦ بە ناوی (نوێبوونەوەی زامی دەروونێک) لە کۆڕێکی ھاوبەشی چیرۆک خوێندنەوە لەگەڵ دڵسۆز حەمە و رێزان حسێن دا خوێندەوە کە لە ھۆڵی یەکێتی نەقابەکانی کرێکاران سازکرا.
ناوەکانی خودا لە ئیسلامدا
پەڕاوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا
ساڵح بێچار
چالاکییە ئەدەبییەکان
لە زۆربەی کۆڕە ئەدەبییەکانی ساڵانی ھەشتاکانی سلێمانی بە شیعر، چیرۆک و نووسین بەشداریی ھەبووە و لە ناوەڕاستی ساڵانی ھەشتاوە شیعر و چیرۆکی زۆری بڵاوبووەتەوە.
کتێبە چاپکراوەکان
لە ١٣\٥\٢٠٠٥ خەڵاتی پێزانینی بەڕێز مام جەلالی وەرگرتووە، لەبەرامبەر بەشداریکردنی لە ئەدەبیاتی شۆڕشی نوێ لە شاخ.
لە ٢٠\٦\٢٠٠٠ وە لە ناوەندی راگەیاندنی زانکۆی سلێمانی دەستەی نووسەرانی ھەفتەنامەی زانکۆ، لێپرسراوی رادیۆی زانکۆ و پاشان لێپرسراوی ماڵپەڕی ناوەندی ناوبراو بووە.
لە ٢٠٠٠ تا ٢٠٠٤ لێپرسراوی بەشی لاتینی و بەڕێوەبەری نووسینی مانگنامەی بەدرخان بووە.
لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠٠ وە لێپرسراوی ڕێنووسی لاتینی کەناڵی کوردسات بووە و لە ١\٣\٢٠٠٧ تا ٣\٤\٢٠١٣ لێپرسراوی ماڵپەڕی کوردسات بووە.
دەیان شیعری بێچار لەلایەن ئەم ھونەرمەندانەی کوردستانەوە کراون بە گۆرانی:
١- عەدنان کەریم ٢- شەھێن تاڵەبانی ٣- دیاری قەرەداخی ٤- چۆپی فەتاح ٥- خالید رەشید ٦- لوقمان سەلیم ٧- ئاریان کەریم ٨- زاھیر جەلال ٩- رەوا جەمال ١٠- ئاڤان جەمال ١١- کیژان ئیبراھیم خەیات ١٢- محەمەد رەئوف کەرکوکی ١٣- نیان عەبدوڵڵا ١٤- موحسین عەبدوڵڵا ١٥- محەمەد عەبدول ١٦- کازم ئیبراھیم ١٧- شوانە (برای میکایل) ١٨- ئاڵا عومەر ١٩- چیا فەتاح ٢٠- ھیوا عارف ٢١- ئەکرەم رەشید ٢٢- سیاوەش ماملێ ٢٣- حەمید عوسمان ٢٤- کامەران عومەر ٢٥- زەردەشت بانەیی ٢٦- ھونەر بابان ٢٧- ئەنجام عەبدولواحید ٢٨- ئالان جەمال ٢٩- شیلان عوسمان ٣٠- سەرکار ھیرانی ٣١- بەختیار ساڵح ٣٢- ئاسۆ مەحمود ٣٣- هیوا هەرکوکی ٣٤- ئایدن ئۆستان ٣٥- ئاوێر ئازاد ٣٦- سەلاح مەنوچەر ٣٧- هادی غەفوری ٣٨- کەنار تەھا ٣٩- جەمال فاتحیان ٤٠- سێوە کامیل و ڤیلیا شوان... ھتد.
چەندین شیعری ساڵح بێچار وەرگێڕدراون بۆ زمانەکانی: ئینگلیزی و عەرەبی و فارسی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی
١٧٦٤
ساڵی ١٧٦٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٦٤
قەشقە
قەشقە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قەشقە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بانگۆڵ و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی قادرکەرەم و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی وێڵە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گۆلەمە و ئالیاوە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نیبراسکا
نێبراسکا ویلایەتێکە کە دەکەوێتە ڕووبەری دەشتی ئێسکداراوە و ڕۆژئاوای ناوەند لە ویلایەتە یەگرتووەکان. alt=|وێنۆک|ئاڵا سنوردارە لەگەڵ ویلایەتەکانی داکۆتای باشوور ھەتا باکوور، ئایۆوا لە ڕۆژھەڵات و میزوری ھەتا باشووری ڕۆژھەڵات، و ڕووباری میزوری لە ڕۆژھەڵاتی سرووشتی، و کانزاس ھەتا باشوور، کۆلۆرادۆ ھەتا باشووری ڕۆژاوا و وایۆمینگ ھەتا ڕۆژاوا. پێوەر دەکرێت ڕووبەرەکەی زیاتر لە ٧٧٫٢٢٠ میل چوارگۆشە (٢٠٠٫٠٠٠ کم چوارگۆشە) و ژمارەی دانیشتووانی پێوەر دەکرێت نزیک ١٫٩ ملیۆن بێت، پایتەختی ویلایەتەکە شاری لینکۆڵنە، گەورەترین شاری ویلایەتەکە ئۆماھایە، کە دەکەوێتە سەر ڕووباری میزوری.
سەرچاوەکان
پۆل:نیبراسکا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧ پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا
ئادانسۆنیا
٢٣٠px|وێنۆک|بائۆبابی ئافرایقایی لە وڵآتی [[تانزانیا]]
پۆل:ئادانسۆنیا پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
بنکەدراوەی ناسێنەری توێژینەوەی جیھانی
بنکەدراوەی ناسێنەری توێژینەوە جیھانییەکان وێبگەیەکە لە جۆری کۆمەڵەی بنکەدراوەیی، بنکەدراوەی ئینتەرنێت و بنکەی ناسێنراو. ئەو بنکەدراوە لە ساڵی ٢٠١٥ دروست کرا، و بنکەی سەرەکیی لە شانشینی یەکگرتووە، بڵاوکراوەکانی بە زمانی ئینگلیزییە و گرنگیی سەرەکی بە پەیمانگا تایبەتەکانی تایبەت بە گرنگیپێدەرانی زانایان و دامەزراوە زانستییە تایبەتەکان دەدات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:تەکنۆلۆژیای زانیاری پۆل:تەونی بەربڵاوی جیھانی پۆل:کەتەلۆگکردن و پۆلێنکردنی کتێبخانە
گەرماوی سەرێ
گەرماوی سەرێ (Germawî serê، ) دێیەکە لە گوندستانی ئالان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥ کەس لە ١٣ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
١٧ ئەلفا- ئەلیل-١٩-نۆرتێستۆستێرۆن
سەرچاوەکان
پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان
١٧٦٥
ساڵی ١٧٦٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
فیلیپ نێریکۆ دێتووش
فیلیپ نێریکۆ دێتووش کۆمیدیەن و شانۆنووسی سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٨٠ پۆل:مردووانی ١٧٥٤ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم
ڕۆگ (کۆمپانیا)
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ٢٠٠٤ پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا پۆل:ستۆدیۆ ئەمریکییە سەربەخۆکانی فیلم پۆل:یوونیڤەرساڵ پیکچەرز
میوە
وێنۆک|چەپ|میوەکان thumb|220px|سەبەتەیەک میوە؛ لە لایەن باڵتاسەر ڤان دێر ئاست کێشراوەتەوە. میوە یان مێوە بەروبوومی ڕووەکییە کە ڕووەکەکان ھەڵیان ئەگرن وەک بەرگێک بۆ تۆیەکانیان، بە زۆری جیادەکرێتەوە بە شیرینی یان ترشی لە تامدا و بە بوونی بڕێکی زۆر ئاو، وا بە باشتر دەزانرێت کە بە برسییەتی میوە بخورێت لەبەر ئەوەی شەکری سادەی تێدایە و دەبێت بەھۆی خاوکردنەوەی ھەرس لە دوای نان خواردن ئەگەر ڕاستەوخۆ بە دواییدا بخورێت، میوە ڤیتامین و کانزای گرنگی وەک کالیسیۆمی تێدایە کە یارمەتیی بەھێزبوونی ئێسک دەدات ھاوکات لەگەڵ چەندین سوودی تر، بە شێوەیەک کە ھیچ کەس ناتوانێت واز لە خواردنی ڕووەک و میوە بھێنێت ئەگەر بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ بێت یان ناڕاستەوخۆ.
میوە کرداری ھەرس ئاسان ئەکات لە ڕیخۆڵەکاندا، و ھەروەھا ئەو مادانەی تێدایە کە یارمەتیی پاراستنی گەنجێتی دەدەن.
سوودەکانی میوە
پسپۆڕانی بواری خۆراک ڕێنماییمان دەکەن بە خواردنی ٢٥٠ گرام میوە لە ھەر ڕۆژێک دا، کە ئەم بڕە پێداویستی جەستەی مرۆڤ پڕدەکاتەوە لە ڤیتامینەکان و خوێیەکان، بۆیە ھەمیشە وتویانە کە نڕخی میوە ھەرچەند بێت ھێشتا ھەر کەمە بەرامبەر ئەو سودانەی کە ھەیەتی، کارایەکی یاریدەدەری ڕاستەوخۆیە بۆ دابەزاندنی کێشی لەش، چونکە ھاوسەنگی چەوری لەش دەکات و جەستە پاک دەکاتەوە لە پڕۆتینەکان و چەوریەکان.
قەیسی
لە ھەر ١٠٠ گڕام ٤٣ گەرمۆکەی تێدایە، بۆ ھەرس کردن ئاسانە بە ھۆی ترشەڵۆکەکانیەوە، کاڕۆتینیەکان لە پێکھاتەی دا ھەیە کە بەسوودە بۆ پێست و شانەکانی، ھاوکاری چاو دەکات بۆ بینین لە تاریکی.
ھەرمێ
لە ھەر ١٠٠ گڕام ٥٥ گەرمۆکەی تێدایە، کە یارمەتی دابەزینی پەستانی خوێن دەدات، ھەروەھا ھاوکارە لە دەردانی ئاوی زیادەی لەش و چاڵاک کردنی گورچیلەکان و بەھێزکردنی توانای دڵ ئەمیش بەھۆی ھەبونی پۆتاسیۆمە لە پێک ھاتەکەی.
ھەنجیر
خواردنی ھەنجیر بۆ گەدە باشە، ھەڵچونی سپڵ کەم دەکاتەوە، چارەسەرە بۆ نەخۆشیەکانی سوڕی خوێن، چاڵاکی میزکردن زیاد دەکات بەمە ھاوکاری گورچیلەکان دەدات، لە ھەر ١٠٠ گڕام ٦٠ گەرمۆکەی تێدایە، چارەسەرێکی چاکی نەخۆشی شێرپەنجەیە.
فراولە
لە ھەر ١٠٠ گڕام ٣٣ گەرمۆکەی تێدایە، بڕێکی زۆر لە ڤیتامین C لەخۆدەگرێت، جگە لە ئاسن و ترشەڵۆکەکان، سودمەندە بۆ نەخۆشی شێرپەنجە و سپی کردنەوەی ددانەکان.
مانگۆ
لە ھەر ١٠٠ گڕام ٥٨ گەرمۆکەی تێدایە، پێک دێت لە پیتاکاڕۆتین کە بەسوودە بۆ چاوەکان و پێست، جگە لە ترشی فولیک کە بۆ گەشەو دروستکردنی جەستە بەسوودە.
کاڵەک (گندۆرە)
لە ھەر ١٠٠گڕام ٣٨ گەرمۆکەی تێدایە، پێکدێت لە پیتاکاڕۆتین کەبەسوودە بۆ چاوەکان و پێست، کاڵەک بڕێکی زۆر لە پۆتاسیۆمی تێدایە.
پرتەقاڵ
لە ھەر ١٠٠ گڕام ٤٢ گەرمۆکەی تێدایە، پڕتەقاڵ دەوڵەمەندە بە ڤیتامین C کە بەشێوەیەکی گشتی بۆ لەش پێویستە.وە چارەسەری هەڵامەتیشە
قۆخ
لە ھەر ١٠٠ گڕام ٤٣ گەرمۆکەی تێدایە، بیۆتین لە پێکھاتەکەی داھەیە لەگەڵ ڤیتامین B کە بەسوودە بۆ پێست و پرچ، قۆخ بڕێکی گونجاو لە سۆدیۆم و پۆتاسێۆم لەخۆدەگرێت کە ھاوکارن بۆ دەردانی ئاوی زیادەی لەش.
ماساچووسیتس
thumb|left|250px ماساچووسیتس ویلایەتێکی ئەمریکایە. کەوتووەتە ڕۆژھەڵاتی ئەم وڵاتە، و ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری بۆستۆنە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٨٨ پۆل:ماساچووسیتس
میوە
ھەڵووژە
لە ھەر ١٠٠ گڕام ٤٩ گەرمۆکەی تێدایە، ھاوکارێکی باشی ھەرسکردنە، یارمەتی کەمکردنەوەی ئازاری ڕۆماتیزم دەدات، کاری گورچیلەکان چالاک دەکات لە گەڵ چاڵاکردنی سوڕی خوێن.
شەمامە
بۆ پێست بە سوودە بە تایبەت پێستی وشک.
سوودی میوە وشکەکان (لەتک)
میوە وشکەکان بەتایبەت قۆخ (لەتکە قۆخ) زۆر گرینگە بۆ ئێسکەکان، میوە وشکەکان یاریدەدەرن بۆ پاراستنی کۆئەندامی ھەرس.
مێوژ و لەتکە قۆخ سەرچاوەی سەرەکین لە خواردنی ئەمێریکیەکان، بەتایبەت مێوژ کە زۆر بەسوودە بۆ ئێسک و جومگەکان.
کۆنترین میوە لەسەر زەوی
لە ئۆکتۆبەری ٢٠١٣ زاناکان ئەوەیان ڕاگەیاند کە جۆرە تەماتەیەکی بە بەردبویان دۆزیوەتەوە بەناوی "تۆماتیلۆ" لە ئەرژەنتین کە تەمەنەکەی بۆ ٥٢ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە، کە بە کۆنترین جۆری میوە دادەنرێت لە مێژوودا لە خێزانی تەماتەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:میوەکان
تەکنۆلۆژیای نانۆ
تەکنۆلۆژیای نانۆ زانستی لێکۆڵینەوە لە ماددەیە لە ئەندازەگەلی زۆر بچووک وەکوو گەردیلە و گەرد.
پەڕاوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پۆل:تەکنەلۆژیای نانۆ
بڕیارنامەی ٢٩٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٩٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی شوباتی ١٩٧١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: بووتان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٥٦٦ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
تازاوای سەر ھوریە
تازاوای سەر ھوریە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەور، ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
بڕیارنامەی ٢٩٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧١ پۆل:مێژووی بووتان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
تازاوای سەر ھوریە
جوگرافیا
تازاوای سەر ھوریە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
بڕیارنامەی ٢٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئایاری ١٩٧١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٥٦٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
تازاوای سەر ھوریە
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
بڕیارنامەی ٢٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧١
١٧٦٧
ساڵی ١٧٦٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٦٧
شووشە
وێنۆک|گۆیەک لە شووشە
شووشە ڕەقەیەکە بێ شکڵ کە دەتوانێت لە یەک کاتدا ڕەفتاری ماددەیەکی ڕەق و توویر (شکەنەندە) لە خۆی پێشان بدات.
پەڕاوێز
پۆل:شووشە
پۆل:ماددەکان پۆل:پەنجەرەکان
ڕێلەتیڤیتی میدیا
ڕیلەیتیڤیتی میدیا (بە ئینگلیزی: Relativity Media) یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرهەمهێنانی فیلم و کاری وێنەیی. لە ساڵی ٢٠٠٤ دامەزراوە.
پەراوێز
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ٢٠٠٤ پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ئەو کۆمپانیایانە کە لە ناوچەی لۆس ئەنجلۆس لە هەرێمی کالیفۆرنیا نیشتەجێن پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا پۆل:ئەو کۆمپانیانەی دەکەونە بێڤێرلی ھیلس، لە کالیفۆرنیا پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا پۆل:ستۆدیۆ ئەمریکییە سەربەخۆکانی فیلم
میسیسیپی
میسیسیپی (بە ئینگلیسی:Mississippi) یەکێک لە ویلایەتەکانی باشووری ئامریکایە. ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری جەکسۆنە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:میسیسیپی پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٧
ئەلێکسی پێرۆن
ئەلێکسی پێرۆن شاعیر و شانۆنووسی سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٦٨٩ پۆل:مردووانی ١٧٧٣
لەپێ لەپێ
لەپێ لەپێ یارییەکە لە هەندێ ناوچەی کورستاندا دەکرێ، زۆرتر بەهاران یان  ڕۆژی خۆشی زستان، لە گوندەکاندا بەڕێوە دەچێت.
لەم یارییەدا کۆمەڵێک لاو لە شوێنێکی بەرزی ڕوو بە ئاوایی ڕادەوەستن، دەبنە دوو دەستەی ڕاست و چەپ و یەکێکیش دەبێتە سەرمەلا ، سەرمەلا مەچەکی چەپی ڕووەو ماڵەکان درێژ دەکا، لەپی دەستی ڕاستی دەهێنێ بە سەر مەچەکی چەپیدا و لەو کاتەدا دەڵێ: یەک بە یەک لە دوو دەستەی لای ڕاست و چەپی دەپرسێ، هەر کام ماڵەکەی هەڵێنا، دەستەی دۆڕاو دەبێ بە کۆڵ بیانبەن بۆ بەر ئەو ماڵە و بیانهێننەوە.
سەرچاوە
کتێبی یاری لە کوردەواریدا ، د. نەسرین فەخری ، بەرگی سێهەم، لاپەڕەی ١٠
پۆل:کایەکان پۆل:یارییەکانی کوردەواری
فول موون فیچەرز
فول موون فیچەرز (بە ئینگلیزی: Full Moon Features) یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و کاری وێنەیی. لە ساڵی ١٩٨٩ دامەزراوە.
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٨٩ پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا
یوونایتد ئارتیستس
یوونایتد ئارتیستس (بە ئینگلیزی: United Artists) یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و کاری وێنەیی. لە ساڵی ١٩١٩ دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩١٩ پۆل:چارڵی چاپلن پۆل:ئەو کۆمپانیانەی دەکەونە بێڤێرلی ھیلس، لە کالیفۆرنیا پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ستۆدیۆکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا پۆل:کولتوری ھۆلیوود، لۆس ئانجلەس پۆل:سینەمای باشووری کالیفۆڕنیا
زمانی مەنگۆلی
وێنۆک|بڵاوبوونەوەی زمانی مۆنگۆلی بە ڕەنگی سوور زمانی مۆنگۆلی (ᠮᠣᠨᠭᠭᠣᠯ بە لاتینی: Mongol)، مغولی یان مەنگۆلی زمانی فەرمیی مەنگۆلیا و ناوچەی مەنگۆلیای ناوەندی لە کۆماری گەلی چینە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانی مۆنگۆلی پۆل:زمانەکانی کۆماری گەلی چین پۆل:زمانەکانی مەنگۆلیا پۆل:زمانەکانی ڕووسیا پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
قەڵامیکائیلی بچوک
قەڵامیکائیلی بچوک گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قەڵامیکائیلی بچوک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی یۆڵە و لە باشوور لەگەڵ گوندی شاوک و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەڵامیکائیلی گەورە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئالیاوە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بڕیارنامەی ٢٩٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٩٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی تەمموزی ١٩٧١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ سکاڵا لە لایەن سێنیگالەوە. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٥٧٢‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:پرتوگال لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گینێ بیساو
ئێسکی ڕان
ئێسکی ڕان ئەم ئێسکە درێژترین ئێسکە لە لەشی مرۆڤدا (بە ئینگلیزی: Femur). ئەم ئێسکە بە هۆی گرینگ بوونی جيگەکەی زۆر بەهێزە و بەهێزترین ئێسکە لە لەشی مرۆڤدا. ئەم ئێسکە یەکێکە لەو نیشانە زۆر گرینگانە کە داکۆکی لە سەر دارڤینیسم دەکەن. ئەم ئێسکە لە لەشی زۆبەی ئەو ئاژەڵانەی وا لە وشکانیدا دەژین وە هەروەها لە لەشی واڵەکان و دۆلفینەکانیشدا هەیە. ئێسکی ڕان دەبێتە هۆی ئەوەی کە مرۆڤ بتوانێت هەڵخاتۆ، باز بات و پیاسە بکات. چەپ|300px|وێنۆک|شوێنی ئێسکی ڕان لە [[پەیکەرە کۆئەندامی مرۆڤدا]] فێمۆر لە سەرە دەچێتە ناو ئەسێتابوولۆمی ئێسکی لەگەن. ٥٠٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی ئێسکی ڕان لە کتێبی گرەی ئاناتۆمی
ماسوولکە گرینگەکان کە بەم ئێسکە وەسڵ دەبن
ئەو ماسوولکانەی کە لەم پێشەوە دەست پێدەکەن:
ئەو ماسوولکانەی کە لە سەر فێمۆر کۆتایی دێن:
سەرچاوەکان
The Longest Bone
خورشید قاجار
خورشید قاجار لەدایکبووی نەخچیڤانسکایا (بە ئازەری: Xurşid Qacar) گۆرانیبێژی ئۆپێرا ئازەربایجانی بوو.
ژیاننامە
وێنۆک|ڕاست|خورشید قاجار وەک گوڵچۆھرا لە فیلمی ئارشین مەل ئالان لە ساڵی ١٩٢٩
لە ساڵی ١٨٩٤ لە شاری ناخچیڤان لەدایکبووە، لە دایک و باوکی ناویان ڕەحیم خان ناخچیڤانسکییە، برا گەورەی حوسێن خان ناخچیڤانسکییە و ئەندامی بنەماڵەی ناخچیڤانسکییە. یەکەم خوێندنی لە قوتابخانەی بەشەناوخۆیی سەینت نینا لە باکوو بەدەستھێناوە. بەھۆی ئەوەی لە ساڵی ١٩١٥ لە کۆنسێرڤاتۆری مۆسکۆ وەرگیرا، یەکێک بوو لە یەکەم ژنانی ئازەربایجانی کە لە دەرەوەی وڵات خوێندنی تەواو کرد. مامۆستای ئەو لە کۆنسێرڤاتۆری ئۆمبێرتۆ ماسێتی، پێداگۆگی دەنگی ئیتاڵی و سێرگی ئۆبوکۆڤ، گۆرانیبێژی ئۆپێرای ڕووسی شانۆی بۆلشۆی بوو. دوای تەواوکردنی خوێندن، ماوەیەک لە سەنت پیتەرزبورگ ژیاوە و دواتر لە ساڵانی ١٩١٩–١٩٣٤ لە شانۆی ئۆپێرا و بالێی ئەکادیمی دەوڵەتی ئازەربایجان کاری کردووە. ئەو دەرھێنەری خولێکی بچووکی ئۆپێرا بووە کە لەژێر شانۆی ئۆپێرا لە ساڵی ١٩٣٥ کاردەکات.
ئەو بە وێناکردنی گوڵزار ناسرابوو (لە ئۆپێرا شا ئیسماعیل لەلایەن موسلیم ماگۆمایێڤ)؛ خورشیدبانو، ئاسیا و گوڵناز (بە ڕێککەوت لە شا عەباس و خورشید بانو (١٩١٢)، ئارشین مەل ئالان (١٩١٣) و ئەگەر ئەو یەکە نەبێت، ئەوا ئەم یەکە (١٩١٠) - ھەموویان لە نووسینی عوزەیر حاجیبێیۆڤ) و میکائیلا (کارمەن لە نووسینی جۆرج بیزێت).
لە ساڵانی ٣٠دا، بە فەرمانی عوزیر حاجیبێیۆڤ، ئەو ئاوازدانەرانی ئەو کاتە تۆفیگ گولیێڤ و زاکیر باگیرۆڤ کە ھێشتا گەنج بوون، ڕێنمایی کرد کە نووەتەکانی مەقامەکانی موغەمی «ڕەست»، «زابول-سێگا» و «دوگا» تۆمار بکەن لەکاتێکدا میرزا مەنسوور مەنسوورۆڤ دەیانژەنێت لەسەر قەترە.
خێزان
تا ساڵی ١٩٢٠ لەگەڵ فەیزوڵڵا میرزا قەجار ھاوسەرگیری کردووە، ھاوسەری دووەمی کونت نیکۆلای نیکۆلایڤیچ خودیاکۆڤ بووە. لە ھاوسەرگیری یەکەمیدا کوڕێکی ھەبووە - شافی، ناوی بە ناوی شافی خان قاجارەوە ناونراوە، لە ھاوسەرگیری دووەمدا منداڵی بەخێوکەری ھەبووە نادر عەلیێڤ-خودیاکۆڤ، ئادێلیا عەلیێڤا-خودیاکۆڤا و مارینا خودیاکۆڤا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤ پۆل:مردووانی ١٩٦٣ پۆل:کەسانی خەڵکی نەخچیڤان پۆل:گۆرانیبێژانی ئۆپێرا سۆڤیەت
نێڤادا
thumb|left|250px
نێڤادا یان نیڤادا ویلایەتێکی ڕۆژاوای ئەمریکایە. ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری کارسۆن سیتی و گەورەترین شارەکەی لاس ڤێگاسە.
پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا پۆل:نیڤادا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٤ پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا
ئایپاد مینی
thumb|ئایپاد مینی سپی ئایپاد مینی (بەئینگلیزی:iPad Mini) یەکێکە لە بەرهەمەکانی کۆمپانیای ئەپڵ کە لەڕووی درێژی و پانیەوە لە ئایپاد بچووکترە و بۆ یەکەمینجار ئایپاد مینی لەڕۆژی ٢٣ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٢ دروستکراوە لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ کەوتە نێو بازاڕ و کۆگاکانی ئەپڵ ، ئەندازەی ئایپاد مینی ٧.٩ ئینجە لەچاو ئایپاد کە کە ٩.٧ئینجە ،ئایپاد مینی بە ڕەنگی سپی و ڕەش هەیە و بە توانای زەخیرەکردنی ١٦ و ٣٢ و ٦٤ گێگابایتی هەیە، لە بنەڕەتیشدا وەشانی سیستەمی کاڕگێڕی ئای ئۆ ئێس ی ٦.٠ ی لەسەرەوە ، تاکوو ئێستا یەک ئامێری ئایپاد مینی لە بازاڕ وەشێنراوە و چاوەڕێیی وەشانی تری لێ دەکرێت لە داهاتوودا.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بەرھەمەکان، ناساندنی ٢٠١٢ پۆل:ئایپاد پۆل:تابلێت پۆل:بەرهەمەکانی ئەپڵ پۆل:ئایپاد مینی
کار (ڕێزمان)
کار، کردار، کردە، کاروشە بریتییە لە وشەیەک کە بەڕێوەچوونی کار یان بارودۆخێک لە ڕابردوو، ئێستا یان داھاتوودا نیشان دەدات. بە واتایەکی تر، کار ئەو بەشە لە ڕستەیە کە ڕوودانی کار یان بارودۆخێک، لە کاتێکی دیاریکراودا نیشان دەدات. (وەک: خوێندم، بردبووم، دەمبرد، لێدرابام)
ئایپاد مینی
پۆل:ئای ئۆ ئێس
کار (ڕێزمان)
ھەر کارێک لە زمانی کوردیدا ھەڵگری پێنج چەمکە:
پێکھاتەی کار
لە زمانی کوردیدا، لە باری پێکھاتەوە ٦ جۆر کارمان ھەیە:
کاری ڕابردوو
ئەم کردارانەی ئاماژە بە ئەنجام بوونی کارێک لە ڕابردوو دەکەن. لە زمانی کوردیدا چەندین جۆر کاری ڕابردوومان ھەیە کە سەرەکی ترینیان بریتییە لە: ڕابردووی نزیک، ڕابردووی تەواو، ڕابردووی دوور، ڕابردووی بەردەوام، ڕابردووی ھاوڕایی، ڕابردووی دوورتر،
ڕابردووی نزیک
ڕابردووی سادە یان ڕابردووی نزیک لە ڕەگی ڕابردوو + جێناوی لکاو دروست دەبن. وەک: (خواردم، خواردت، خواردی، خواردمان، خواردتان، خواردیان)
ڕابردووی تەواو
ڕابردووی تەواو لە (ئاوەڵناوی بەرکاری+ جێناوی لکاو"+ە") پێک دێت. وەک: (خواردوومە، خواردووتە، خواردوویە، خواردوومانە، خواردووتانە، خواردوویانە)
ڕابردووی دوور
ڕابردووی دوور ئاماژە بۆ ڕابردوویەکی دوور دەکا. لە (ڕەگی ڕابردووی چاوگ+ گەردانی بوون(؛ وەک: (خواردبووم، خواردبووت، خواردبووی، خواردبوومان، خواردبووتان، خواردبوویان)
ڕابردووی بەردەوام
ئەم کردارە بەردەوامی کارێک لە ڕابردوودا نیشان دەدات و لە (دە/ئە+جێناوی لکاوی بکەر+ ڕەگی ڕابردوو) وەک: (دەمخوارد، دەتخوارد، دەیخوارد، دەمانخوارد، دەتانخوارد، دەیانخوارد)
ڕێنووسی کاری پێشگردار و لێکدراو
ھەڵکردن، ھەڵگرتن، داخستن، دابڕین، داوەرین، وەرگێڕان، دەرھێنان، ڤەکردن، وەدیتن، لێخستن، پێکەوتن ھەڵم گرت، دام خست، دایان بڕە، دەری ھێنا، دام وەراند، پێم دەکەوت، لێی خست ڕێخستن، ڕێککەوتن، دەسخستن، ناوبردن، پێکھێنان ڕێکم خست، دەریان ھێنا، ناویان برد، ڕێک کەوتین، یەکیان گرت
سەرچاوەکان
پۆل:زمانی کوردی پۆل:ڕێزمان
ڕیلەیتیڤیتی میدیا
ڕێلەتیڤیتی میدیا (بە ئینگلیزی: Relativity Media) یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەمریکییەکان بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و کاری وێنەیی. لە ساڵی ٢٠٠٤ دامەزراوە.