cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئیڤان پیتەرز
ئیڤان پیتەرز (بە ئینگلیزی: Evan Peters)‏ لەدایکبووی ١٩٨٧، ئەکتەر و کەسایەتی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە، لە شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری لەدایکبووە، و پاڵەوانی زنجیرەی (چیرۆکی ترسی ئەمریکی) ناسراو بە (A.H.S). alt=ئیڤان پیتەرز قسەدەکات لە بەرنامەی WonderCon 2019، "Dark Phoenix"، لە سەنتەری کۆنفرانسی ئاناھیم لە شاری ئاناھیم لە ویلایەتی کالیفۆرنیا|وێنۆک|ئیڤان پیتەرز قسەدەکات لە بەرنامەی WonderCon 2019، "Dark Phoenix"، لە سەنتەری کۆنفرانسی ئاناھیم لە شاری ئاناھیم لە ویلایەتی کالیفۆرنیا
لە ساڵی ٢٠٠٤ بە یەکەم ڕێگای پیشەیی لە فیلمێک بە ناوی "Clipping Adam" و لە ھەمان ساڵدا زنجیرەی "The Days"، لە ساڵی ٢٠١٤ ئیڤان بەشداری لە زنجیرە بەشەکانی (X-Men) کرد کە بە (Days of Future Past) ناسراوە بە ڕۆڵی جیوەیی (Quicksilver).
ژیانی پێشوو
ئیڤان تۆماس پیتەرز لە شاری سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری لە دایک و باوکێک بە ناوەکانی جوولی و فیلیپ، پیتێرز لە گەڕەکی بالوین گەورە بووە، باوکی جێگری سەرۆکی بەڕێوەبردنی دامەزراوەی چارڵز ستیوارت مۆتە.
پیتێرز بە کاسۆلیکی گەورە بووە و لە قوتابخانەیەکی کاسۆلیکی خوێندوویەتی، برایەکی گەورەی ھەیە بە ناوی ئەندرۆ و خوشکێکی لە باوکێکی تر ھەیە بە ناوی میشێل، لە ساڵی ٢٠٠١ پیتەرز لەگەڵ خێزانەکەیدا ڕوویان لە شاری گراند بلانک لە ویلایەتی میشیگان کرد و لەوێ کاری مۆدێلی کرد و وانەی نواندنی(ئەکتەر) ناوخۆیی وەرگرت، لە قوتابخانەی ئامادەیی کۆمەڵایەتی گراند بلانک خوێندوویەتی، پێش ئەوەی لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا لەگەڵ دایکیدا ڕوو لە لۆس ئەنجلەس بکەن بۆ ئەوەی کاری نواندن ئەنجام بدات، لە قۆناغی دووەمدا لە ئامادەیی بێربانک خوێندوویەتی، بەڵام دواتر دەستی بە وانەکانی خوێندنی ماڵەوە کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
١٧٦٨
ساڵی ١٧٦٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٦٨
مەزرا، ئالانی سەردەشت
مەزرا (Mezra، ) دێیەکە لە گوندستانی ئالان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ۱۲۲ کەس لە ۲۸ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ڕیشۆڵی
وێنۆک|ڕیشۆڵی
پەڕاوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مەلەکانی ئەورووپا پۆل:مەلەکانی پاکستان پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
چەرداوڕۆ
چەرداوڕۆ ئێلێکی کوردن، بە کوردی دەدوێن. بەلەھجەی کەڵھوڕی، نیشتەجێن لە پارێزگای ھەمەدان و پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا و پارێزگای ئیلام.
زمان
چەرداوڕۆ بەزمانی کەڵھوڕی دەدوێن کە بەشێکە لە زمانی کوردی، چەرداوڕۆکان لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا بە زمانەکانی ئازەری و فارسی و سۆرانی و لەکیش دەدوێن.
ئیل چەرداوڕۆ سە لام وە ناوت
من بومە قوربان دو دانە چاوت
بە یرە قی دیری ناوی گاوە سە ر
دلت وە ک دە ریا، ناوت قە شە نگە ھە ر
تای دلاور ھە س، بی غیرە ت چە کارە س؟
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆزە کوردییەکان پۆل:کورد
یەنس گەلسشیۆت
وێنۆک|یەنس گەلسشیۆت، [[٢٠٠٩]] یەنس گەلسشیۆت (لەدایکبووی ٤ی حوزەیرانی ١٩٥٤ لە فریدریکسوندی دانمارک) خوێندنی پلێت و نەخشەسازی ئاسنگەری لە خوێندنگای کارگەی پۆڵایینی کەشتیسازی شاری ئۆدێنس لە ساڵی ١٩٧٣دا تەواوکردووە. ئەو ھەر لەخۆیەوە لە پیشگەی خۆی لە شاری ئۆدێنس کە لە ساڵی ١٩٨٥دا دایمەزراندووە فێری ئاسنگەری زیو و پەیکەرتاشی بووە، پیشگەی کاری ھونەری گەلسشیۆت پێکدێت لە برۆنزداڕشتن، پێشانگای ناو ھۆڵ، پیشگە و باخێکی پڕ لە پەیکەر.
یەنس گەلسشیۆت، ھونەرمەندێکی زۆر وردبینە کە لە ھەر دوو بواری ھونەری دامەزراندن (ھونەری بەستن و دانان) و ھونەری سەر شەقام کار دەکات، کە پەیوەستە بە پەیکەرتاشی کۆمەڵایەتی، سومبۆلیزم و ھونەری نوێ. یەنس گەلسشیۆت بەشێوەیەکی بنچینەیی کاردەکات لەپێناو ڕووبەڕووبوونەوەی نادادپەروەری جیھانی بەوەی کە پەیکەرەکانی لەو شوێن و گۆڕەپانانە لەناو شارە گەورەکان لە سەرانسەری جیھان دادەنێت. زۆربەی زۆری پەیکەرەکانی لە برۆنز و بە کەرەستە و سامانی خۆی دروست دەکات.
یەنس گەلسشیۆت زۆر جار بەھۆی (AIDOH)ەوە بە جیھان ناسێنراوە بەھۆی خۆپیشاندانەکان کە لەکاتی بۆنە گەورەکان ئەنجام دەدرێن. لەکاتی بەستنی کۆبوونەوەی لوتکەی کەشوھەوا لە کۆپنھاون لە ساڵی ٢٠٠٩دا، یەنس گەلسشیۆت پەیکەرێکی دانا بەناوی مانەوە بۆ قەڵەوەکانە(Survival of the Fattest) کە لەتەنیشت پەیکەری پەری دەریا (پەرییە بچووکەکەی دەریا) داینا.
گەلسشیۆت دامەزراوەی پەیکەری لە زۆر جێگادا دروست کردووە بۆ نموونە دامەزراندنی پەیکەری بۆگەنی ناخی ناوەوەم کە کێشەکەی ٢٢ تۆنە، لە ساڵی ١٩٩٣دا پەیکەری (ھونەری نایاسایی سەر شەقام)لە ئەورووپا پەیکەری ستوونی شەرمەزاری لە ھۆنگ کۆنگ، مەکسیکۆ و بەڕازیل، پەیکەری مارشی برسێتی لە ساڵی٢٠٠٢، پەیکەری بەناوی خوا لە ساڵی٢٠٠٦، پەیکەری ڕەنگی پرتەقاڵی لە ساڵی ٢٠٠٨، پەیکەری دەمارگیری ئایینی لە ساڵانی (٢٠١١-٢٠١٢).
Referencer
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:ھونەرمەندانی دانمارکی پۆل:ھونەرمەندانی سەرشەقام پۆل:چالاکانی مافی مرۆڤی دانمارکی
ڕانبیر کاپوور
ڕانبیر کاپوور لەدایکبووی ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٨٢ لە مومبای لە ھیندستان. ڕانبیر یەکێکە لە ئەکتەرە ناودار و سەرکەوتووەکانی بۆلیوود، وە یەکێکە لە ئەکتەرە گرانەکان واتە پارەیەکی زۆر بۆ ڕۆڵگێڕان وەردەگرێت. فیلمەکانی ڕانبیر زۆری لەجۆری کۆمێدیا و خۆشەویستیین، ڕانبیر لەخێزانێکی ھونەریدایە کە دایک و باوکیشی ئەکتەر بوون کە ڕیشی کاپوور باوکییەتی وە نیتو سینگیش دایکییەتی کە ھەردووکیان ئەکتەرن وە ڕانبیر لەفیلمی (بێ شەرم - Besharam) دا ڕۆڵی سەرەکی بینیوە کە ھاوکات دایک و باوکی وەک ئەکتەر بەشداربوون لە فیلمەکە وەھەروەھا لەگەڵ خانمەکتەری بەناوبانگی ھیندی کارینا کاپوور ئامۆزایە. لە ساڵی ٢٠١٣ لە فیلمی (Yeh Jawaani Hai Deewani) لەگەڵ دیپیکا پادوکۆن بەشداربوون و لە ئێستادا ئەو فیلمە لەڕیزی پڕداھاتترین فیلمەکانی بۆلیوودە. ڕانبر لە فیلمی (بەرفی - Barfi)یدا سەرکەوتنێکی مەزنی بەدەستھێنا لەڕووی ڕۆڵیبین وەک پیاوێکی کەڕوڵاڵ کە بەھۆی ئەو فیلمەشەوە بەجیھانی دەرەوەی ھیند ناسرا. ڕانبیر جگە لە کاری ھوونەری و ئەکتەر بەڕێوبەر و خاوەنی یانەی مۆمبای سیتییە بۆ تۆپی پێ کە یانەکە بەشدارە لەخوولی سووپەری ھیندستان وە یانەکە لە ساڵی ٢٠١٤ وەک تیمەکانی دی لەو ساڵە دامەزراوە و ڕانبیر خاوەنیەتی.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان پۆل:خێزانی کاپوور پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی پۆل:پەنجابییەکان
١٧٦٩
ساڵی ١٧٦٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
زمانی ژاپۆنی
وێنۆک|چەپ|250px|نەخشەی زاراوەکانی زمانی ژاپۆنی زمانی ژاپۆنی (日本語 بە لاتینی: Nihongo) زمانی فەرمیی ژاپۆنە، لە وڵاتی پالاویشدا بەکاردێت. ژاپۆنی زمانێکی ڕۆژھەڵاتی ئاسیایە، کە زیاتر لە ١٢٨ ملیۆن کەس لە ژاپۆن پێی دەدوێن، و زیاتر زمانێکی نەتەوەیییە. ھەروەھا ئەندامیشە لە خێزانی زمانەکانی ژاپۆنیک یان (ڕیوکیوانی-ژاپۆنی) کە پەیوەندییان لەگەڵ کۆمەڵەی زمانەکانی دیکە بە تایبەتی زمانی کۆری ھەیە.
کەمێک بەر لە مێژووی زمانەکە دەزاندرێت، یاخود کاتێک یەکەم جار لە ژاپۆن بەدی کەوت. بەڵگەنامە چینییەکانی سەدەی سێیەم ھەندێک وشەی ژاپۆنییان لەخۆگرتبوو. بەڵام پەرتووکە گرنگەکان ھەتاکوو سەدەی ھەشتەم بەدی نەکەوتن.
کورتە مێژوو
وا دەگوترێت کە ھەمان پێشینیی زمانەکان یاخود زاراوەکانی (ژاپۆنی) و (ڕیوکیوان) لەلایەن دانیشتووانی کیشوەری ئاسیا یان دوورگە نزیکەکانی ئۆقیانووسی ئارامەوە بەرەو ژاپۆن برابێت. زۆر کەم دەربارەی زمانی ژاپۆنیی ئەم سەدەیە دەزاندرێت. لەبەر ئەوەی یەکەم جار نووسین له چینەوە دەبوایه ئاشنا بکرێت، و هیچ بەڵگه یەکی ڕاستەوخۆش نییه؛ لەبەرەوه هەر شتێک که دەبێت بزاندرێت لەسەر (ژاپۆن)ی ئەم سەدەیه دەبێت بگەڕێتەوه سەر بناغەکانی ژاپۆنیی دێرین.
ژاپۆنیی دێرین
ژاپۆنیی دێرین کۆنترین قۆناغی بەڵگەداری زمانی ژاپۆنییه. لە دەمی بڵاوبوونەوەی بودیزمدا، سیستمی نووسینی چینییش بەرەو ژاپۆن ئاورده کرابوو. کۆنترین دەقه نووسراوەکانی ژاپۆن که دۆزراونەتەوه به زمانی چینی کلاسیکین، بەڵام لەوانەشه مەبەست لێیان خوێندنەوەیان بووبێت هەر بە ژاپۆنی بە بەکارهێنانی میتۆدی کانبون. ھەندێک لەم دەقە چینییانه دەستەڕۆیی ڕێزمانی ژاپۆنی نیشان دەدەن، وەکوو ڕیزی وشه ( بۆ نموونه، دانانی کار له دوای بکەر). ژاپۆنیی دێرین هەروەها سیستمی مان یۆگانا بۆ نووسین بەکاردەهێنێت، که لەسەر شێوازی نووسینی کانجی دانراوه. بناغەکردنی لەسەر سیستمی مان یۆگانا، ژاپۆنیی دێرین له ۸۸ بڕگەی دیاریکراو پێکدێت. بەهۆی هەموو ئەو بڕگه زیادانەوه، وا دەردەکەوێت که ژاپۆنیی دێرین سیستمی بزوێنی له ژاپۆنیی ئێستا زیاتر بووه، و بەڵکوو له ٨ بزوێن پێک هاتووه. چەند مادەیەکی ڕێزمانی ژاپۆنیی دێرین هێشتا له زمانه نوێیەکەدا بەدی دەکرێت.
ژاپۆنیی ھاوچەرخ
دەگوترێت ژاپۆنیی ھاوچەرخ له سەردەمی ئیدۆ (کە لە ١٦٠٣ەوە بۆ ١٨٦٧ بەردەوامبوو) سەریھەڵداوە. له سەردەمی ئیدۆ، ئیدۆ (تۆکیۆی ئێستا) بوو بە گەورەترین شاری ژاپۆن، و زاراوەی ئیدۆ بوو بە ژاپۆنیی ستاندارد. لە دوای کۆتاییھاتنی دەستبەسەری هاتن و چوونی ژاپۆن له ١٨٥٣دا، بەکارهێنانی وشەی زمانه ئەوروپییەکان بە ڕێژەیەکی بەرچاو زیادیان کردووە. لە ١٩٤٥ەوە تا ئێستا بەکارهێنانی وشە ئینگلیزییەکانیش بەهەمان شێوە زیادیان کردووە، بەتایبەتی ئەو وشانەی پەیوەندییان بە تەکنۆلۆژیاوە هەیە—بۆ نموونە، ئینتانێتۆ ("ئینتەرنێت") کامێرا ("کامێرا") کە زۆر جار لەئەنیمێیەکانیشدا بەکاردێن.
دابەشبوونی جوگرافی
هەرچەندە ژاپۆنی لە سەرتاسەری ژاپۆن و تەواوی قسەی پێ دەکرێت، بەڵام لە دەرەوەش بەهەمان جۆر بەکار هێندراوە. لە پێش و لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا، و لەکاتی دەستبەسەرداگرتنی تایوان و کۆریا، ھەروەھا بەشێکی بچووکی چین، فلیپین و چەند دوورگەیەکی دیکەی پالاو، تاکەکانی ئەو وڵاتانە فێری ژاپۆنی و ھەروەھا زمانی شانشینەکەش بوون. لەبەر ئەو هۆکارەش، چەندەھا بەساڵاچووی ئەو وڵاتانە ئێستاش دەتوانن بە ژاپۆنی بدوێن.
بەکارهێنانی زمان
زمانی ژاپۆنی بە سێ شێوە دەنووسرێت کە بریتین لە:
نموونەیەک لە دەقی ژاپۆنی
بەندی یەکەمی بانگنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ بە ژاپۆنی:
すべての人間は、生まれながらにして自由であり、かつ、尊厳と権利と について平等である. 人間は、理性と良心とを授けられており、互いに同胞の精神をもって行動しなければならない.
نموونە دەقەکە بە ڕێنووسی کوردی:
''سوبێتێ نۆ نینگێن وا، ئومارێناگارا نی شیتێ جییوو دێ ئاری، کاتسو، سۆنگێن تۆ کێنری تۆ نی تسویتێ بیۆدۆ دێ ئارو. نینگێن وا، ڕیسێی تۆ ڕیۆشین تۆ ئۆ سازوکێرارێتێ ئۆری، تاگای نی دۆھۆ نۆ سێیشین ئۆ مۆتێ کۆدۆ شیناکێرێبا نارانای.''
بەندی یەکەمی بانگنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ بە کوردی:
''ھەموو مرۆڤەکان بە ئازادی و یەکسانیی لە شکۆ و مافەکاندا لەدایکدەبن. ئەوان خاوەن ھۆش و ویژدانن و دەبێت ھەڵسوکەوتیان لەگەڵ یەکتر برایانە بێت.''
سەرچاوەکان
<سەرچاوەکان/> پۆل:زمانی ژاپۆنی پۆل:زمانەکانی ژاپۆن پۆل:زمانەکانی پالاو پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
پارێزگاکانی ئەفغانستان
ئەفغانستان لە ٣٤ پارێزگا (ویلایەت) پێک دێت، پارێزگاکانی ئەفغانستان بریتین لە دابەشکاری بنەڕەتیی ئەو وڵاتە. ھەر پارێزگایەک چەند قەزایەک و زیاتر لە ١٠٠٠ گوند لەخۆ دەگرێت.
سەرچاوەکان
* پۆل:دابەشکارییەکانی ئەفغانستان پۆل:پێرستەکانی دابەشکارییەکانی وڵاتان
نیوجێرزی
نیوجێرسی (بە ئینگلیسی:New Jersey) یەکێک لە ویلایەتەکانی ئامریکایە کە کەوتۆتە ڕۆژھەڵاتی ئەم وڵاتە.
ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری ترێنتۆنە.
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:نیوجێرسی پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٨٧ پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا
فەلسەفەی ئیسلامی
پۆل:چاندی عەرەبی پۆل:فەلسەفەی ئیسلامی پۆل:ئیسلام پۆل:نەریتە فەلسەفییەکان
کاغەز
وێنۆک|دەستەیەک کاغەز
کاغەز، قاقەز یان وەرەقە مادەیەکە پان و ناسک کە لە گوشاردنی چێو دروست دەبێت. کاغەز بۆ نووسین لە سەری بە کار دێت و چەندین کەڵکی تریشی ھەیە.
بڕیارنامەی ٢٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گینێ بیساو
لویی پوتی دو باشوومو
لویی پوتی دو باشوومو نووسەری سەدەی ھەڤدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٩٠ پۆل:مردووانی ١٧٧١
پێڕستی زانایانی موسڵمان
زانا موسڵمانەکان لە ڕابردوودا ڕۆڵێکی بەرچاو و گەورەیان گێڕا لەسەر مێژووی زانست. بە سەدان زانای موسوڵمان ھەبوون کە کاریگەرییان لەسەر ڕۆژھەڵات و ڕۆژئاوا دروستکردووە و بوونەتە ھۆکار بۆ بەرەو پێش چوونی شارشتانیەتەکان لە سەدەکانی ناوەڕاستدا ئەم پێرستەی خوارەوە بریتییە لە پێرستێکی ناتەواو لە زانا موسوڵمانەکان:
زاناکانی گەردوونناسی و فیزیای ئەستێرەناسی
• سەنەد کوڕی عەلی
• سەدر شەریعە ئەسغەر
• محەممەد فەزاری
• خەوارزمی، (بیرکاریزان)
• ئەبو مەشعەر بەڵخی (Albumasar)
• ئەحمەد کوڕی کەسیر فەرغانی
• کوڕانی موسا (Ben Mousa)
• * جەعفەر موحەممەد کوڕی موسا کوڕی شاکر
• * ئەحمەد کوڕی موسا کوڕی شاکر
• * حەسەن کوڕی موسا کوڕی شاکر
• بەتتانی (Albatenius)
• فارابی (Abunaser)
• عەبدولڕەحمان سۆفی
• ئەبو سەعید جورجانی
• کوشیار گیلانی
• ئەبو جەعفەر خازین
• ئەلمەھانی
• ئەحمەد کوڕی عەبدوڵڵا مەروەزی
• نەیریزی
• ئەبوو حامد ساگانی
• ئەبو نەسر مەنسور
• ئەبوو سەھل قووھی (Kuhi)
• ئەبوو مەحموود خوجەندی
• ئیبن یوونس
پۆرۆرۆ پەنگوینی بچووک
وێنۆک
پێڕستی زانایانی موسڵمان
زاناکانی گەردوونناسی و فیزیای ئەستێرەناسی
• ئیبن ھەیسەم (Alhacen)
• ئەبو ڕەیحانی بیرونی
پۆرۆرۆ پەنگوینی بچووک
پۆرۆرۆ پەنگوینی بچووک زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنی ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەریی کۆریای باشوورە. زنجیرەکە بۆ یەکەمجار لە کەناڵی ئی بی ئێس ١ لە کۆریای باشوور لە ساڵی ٢٠٠٣ نمایشکرا و تا ساڵی ٢٠٢١ لە کەناڵەکەدا بەردەوام بوو، زنجیرەکە ٧ وەرزی ھەبوو. زنجیرەکە لە دەوری سەرگەرمیەکانی پەنگوینێکی بچووک بە ناوی پۆرۆرۆ دەسوڕێتەوە، و ھاوڕێکانی کە لە گوندێکی بەفراوی دارستانی پۆرۆنگ پۆرۆنگ دەژین، کە زۆرجار تووشی ئاستەنگی دەبن و لە ھەر ئەڵقەیەکدا وانەی پراکتیکی و ڕەوشتی فێر دەبن.
پێڕستی زانایانی موسڵمان
زاناکانی گەردوونناسی و فیزیای ئەستێرەناسی
• ئیبڕاھیم بن یەحیا زەرقالی
• عومەر خەییام
پۆرۆرۆ پەنگوینی بچووک
لە ساڵی ٢٠٠٣ کۆمپانیای ئایکۆنیکس ئینتەرتەیمێنت دروستی کردووە، کە بنکەکەی لە شاری سیئۆلی کۆریای باشوورە. چۆی سانگ ھیون کە لە کۆمپانیای ئایکۆنیکس ئینتەرتەینمەنت کاردەکات، پڕۆژەیەکی دروستکردنی کارەکتەری پێدرا کە نوێنەرایەتی ئاژەڵێک بکات کە لە زستاندا دەژی. چۆی سەردانی باخچەیەکی ئاژەڵانی کرد بۆ ئەوەی ئەو ئاژەڵانە ببینێت و تێبگات کە منداڵان چۆن چێژیان لە سەیرکردنیان وەرگرتووە. چەندین دیزاینەری پیشەگەر پەیوەست بوون بەو پڕۆژەیە بۆ ئەوەی کارەکتەرێکیان بۆ دابنێن، بەڵام دیزاینەکەی چۆی وەک براوە ھەڵبژێردرا، کە دواتر بوو بە پۆرۆرۆ. پۆرۆرۆی ئەسڵی پەنگوینێکی شین و سپی و بچووک بوو کە کڵاوی فڕۆکەوانی و چاویلکەی لەبەردا بوو، کە لەنێو منداڵاندا بەناوبانگ بوو. کاتێک ناسێندرا، منداڵانی تەمەن ٤-٧ ساڵانی کردە ئامانج. پۆرۆرۆ ھیچ باکگراوندێکی تایبەتی نییە و ھیچ کۆدێکی کولتووری نییە، بەجۆرێک کە زنجیرەکە بتوانێت بۆ منداڵان لە سەرانسەری جیھاندا بەناوبانگ بێت. ئیلھامبەخشەکانی دیزاینی پۆرۆرۆ بریتین لە ماسکۆتی ئایکۆنی میکی ماوس و ھێلۆ کیتی.
پێڕستی زانایانی موسڵمان
زاناکانی گەردوونناسی و فیزیای ئەستێرەناسی
• عەبدولڕەحمان خازینی
پۆرۆرۆ پەنگوینی بچووک
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠٠٣ دەستیان پێکردووە پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی
پێڕستی زانایانی موسڵمان
زاناکانی گەردوونناسی و فیزیای ئەستێرەناسی
• ئیبن توفەیل (Abubacer)
• نوورەددین بەتڕوجی
• ئیبن روشد (Averroes)
• ئەلجەزەری
• شەرەفەددینی توسی
• ئەنوەری
• موئەییدەددین ئوردی
• نەسیرەددینی توسی
• قوتبەددین شیرازی
• ئیبن شاتیر
• شەمسەددین سەمەرقەندی
• غیاسەددین کاشانی
• تەقیەددین شامی
• ئەحمەد نەھاوەندی
• ئیبن ئەبی ڕیجال
• جابیر بن ئەفلەح
• مریەم ئوسترلابی
کیمیازانان و کیمیاگەران
• خالید بن یەزید
• جابیر کوڕی حەییان (Geber)، باوکی کیمیا.
• عەبباس بن فیرناس
• کیندی (Alkindus)
• مەسلەمەی مەجریتی
• ئیبن میسکەویە
• ئەبوو ڕەیحانی بیروونی
• ئیبن سینا
• عەبدولڕەحمان خازینی
• نەسیرەددینی تووسی
• ئیبن خەلدوون
• سەلیموززەمان سدیقی
• ئەلخەواریزمی، زانستی جەبر، (بیرکاری)
• ئەحمەد زوەیل، خەڵاتی نۆبڵ لە کیمیا، ١٩٩٩.
• موستەفا سەید
• عەبدولقەدیر خان
• عەتائوڕڕەحمان
• عومەر یاغی
• جەلدەکی
• توغرائی
زاناکانی ئابووری و کۆمەڵایەتی
• ئەبووحەنیفە (٦٩٩-٧٦٧)، زانای فیقھی ئیسلامی.
• ئەبوو یوسف (٧٣١-٧٩٨)، زانای فیقھی ئیسلامی.
• قابوس بن وشمەگیر (d. 1012)، ئابوورزان
• ئەبووڕەیحانی بیروونی (٩٧٣-١٠٤٨)، بە یەکەم ئادەمیزادناس دادەنرێت، ھەروەھا باوکی ھیندناسی (indology).
• ئیبن میسکەویە (d.1030)، ئابوورزان
• غەزالی (١٠٥٨-١١١١)، ئابوورزان
• ماوەردی (١٠٧٥-١١٥٨)، ئابوورزان
• نەسیرەددینی تووسی (١٢٠١-١٢٧٤)، ئابوورزان
• ئیبن خەلدوون (١٣٣٢-١٤٠٦)، پێشەنگی زانستە کۆمەڵایەتییەکان وەکو دیمۆگرافیا، مێژووی کلتووری، (historiography) "خوێندن و مەنھەجی مێژوونووسانە"، فەلسەفەی مێژوو، کۆمەڵناسی، ھەروەھا ئابوورزانی.
• تەقیەددین مەقریزی (١٣٦٤-١٤٤٢), ئابوورزان
• ئەختەر حەمید خان، زانایەکی کۆمەڵایەتیی پاکستانی، پێشەنگ لە (Microcredit).
کاخڵی
thumb|گووڵی کاخڵی کاخڵی یان قاقڵی یان کاکڵێ گیایەکی وڵاتی عەرەبستانە و ئێستا لە تەواوی جیھاندا دەڕوێنن. گیایەکی ١ ساڵە یان ٢ ساڵەیە لە تیرەی "تێکەڵاوییەکان" (compositae) کە بالای دەگاتە ٦٠ سانتیمیتر. گەڵاکانی پان، ددانەدار و قنجکیان نیە. ئەگەر لە ژێرەوە سەیری گەڵاکانی بەکەین ھەموو رەگەنای بە جوانی دیارن. گوڵەکانی بە شێوەی تاک، لوولەیی و بە رەنگی زەردی مەیلەو و سوور لە پۆپکەی لاسکەکانەوە دەڕوێن. بەرەکەی سپی یە و شێوەی فندقیە کە لە کۆتاییەکەیدا دەستەیەک ژێی نازک ھەن.
سەرچاوە
پۆل:گژوگیاکانی ھیندستان پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان پۆل:ڕوەکەکانی ڕەنگەکان پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣ پۆل:ڕوەکەکان، بەکارگیراو لە ئایورڤێدا
پێڕستی زانایانی موسڵمان
زاناکانی ئابووری و کۆمەڵایەتی
• مەحبوبولحەق، ئابوورزانێکی پاکستانی، گەشەپێکەری بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی و دامەرێنەری (Human Development Report).
زاناکانی جوگرافیا و زانستی زەوی
• مەسعودی، "ھێرۆدۆتی عەرەبەکان" ھەروەھا پێشەنگی جوگرافیای مێژوویی.
• ئەحمەد کوڕی جەزار
• عەلی بن ڕیزوان
• ئیدریسی، (نەخشەکێشیش بوو).
• ئیبن فەزڵان
• ئەبوو ڕەیحان بیروونی، باوکی جیۆدیزیا، یەکەم جیۆلۆجی و یەکەم ئادەمیزادناس (Anthrologist).
• ئیبن سینا
• ئیبن ڕوشد
• ئیبن نەفیس
• ئیبن جوبەیر
• ئیبن خەلدوون
• پیری ڕئیس
کوانا (میێ)
کوانا (桑名市,کوانا-شی) شارێکە کەوتۆتە پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ٣١ی ئازاری ٢٠٢١ ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە دەگاتە ١٤١٠٤٥ کۆی گشتی ڕووبەری شارەکە دەکاتە ١٣٦،٦٨ کیلۆمەتر چوارگۆشە.
پێڕستی زانایانی موسڵمان
زاناکانی جوگرافیا و زانستی زەوی
• ئەحمەد بن ماجد
کوانا (میێ)
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای میێ
پێڕستی زانایانی موسڵمان
زاناکانی جوگرافیا و زانستی زەوی
• ئیستەخری
بیرکاریزانان
• حەجاج کوڕی یوسف کوڕی مەتەر
• عەلی قوشچی
• خالید بن یەزید (Calid).
• محەممەد کوڕی مووسا ئەلخوارزمی دانەری جەبر و ئەلگۆریتم.
• عەبدولحەمیدی کوڕی تورک
• ئەبولحەسەن قەڵسادی (١٤١٢-١٤٨٢)، پێشڕەو لە (Symbolic Algebra).
• ئەبوو کامل
• عەبباس بن سەعید جەوھەری
• کیندی (Alkindus)
• کوڕانی مووسا (Ben Mousa)
• ئەلمەھانی
• ئەحمەد کوڕی یوسف
• مەسلەمەی مەجریتی
• بەتتانی (Albatenius)
• فارابی (Abunaser)
• نەیریزی
• ئەبو جەعفەر خازین
• ئیخوان سەفا
• ئەبوو حامد ساگانی
• ئەبوو سەھل قووھی
• ئەبوو مەحموود خوجەندی
• ئەبوو وەفا بووزجانی
• ئیبن سەھل
• سیجزی
• ئیبن یونسی میسری
• کوشیار گیلانی
• ئەلکەرەجی
• بیروونی
• ئیبن تاھیر بەغدادی
• عەلی کوڕی ئەحمەد نەسەوی
• ئیبن موعاز جەییانی
• ئیبڕاھیم بن یەحیا زەرقالی (Arzachel)
• عەبدولڕەحمان خازینی
• ئیبن باجە (Avempace)
• غەزالی (Algazel)
• ئیبن بەنا مەڕاکوشی
• سەموئال بن یەحیا مەغریبی
• ئیبن ڕوشد
• ئیبن سینا
• ئیسحاق بن حونەین
• ئەبوو مەشعەر بەڵخی (Albumasar)
• غیاسەددین کاشانی
• کەمالەددین فارسی
• موحیەددین مەغریبی
• موئەییەدەددین ئوردی
• موحەممەد باقر یەزدی
• نەسیرەددینی تووسی، ماتماتیکزان و فەیلەسووفی فارسی، سەدەی ١٣یەم.
• قازی زادە ڕوومی
• قوتبەددین شیرازی
• شەمسەددین سەمەرقەندی
• شەرەفەددینی تووسی
• تەقیەددین شامی
زیندەوەرزانان و دەروونناسان
• ئیبن سیرین (٦٥٤–٧٢٨)، نووسەرێکی خەون و لێکدانەوەی خەونەکانە.
• کیندی (Alkindus)، پێشەنگی چارەسەرکردنی دەروونی و چارەسەرکردن بە مۆسیقا.
• ئیبن ڕەببەن تەبەری, پێشەنگی دەروونپزیشکی، و سایکۆلۆژیای چارەسەری
• ئەبوو زەید بەلخی, پێشەنگی درووستی عەقڵی، دەروونناسی پزیشکیی، دەروونزانی فێربوونی، چارەسەری فێربوونی، دەروونزانی لەش و نەخۆشی جەستەیی دەروونی
• فارابی (Alpharabius)، پێشەنگی دەرووزنزانی کۆمەڵایەتی و ھۆشیاری.
• ئیبن مەجوسی (Haly Abbas)،پێشەنگی neuroanatomy, neurobiology and neurophysiology
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان (، بە کورتە USMNT) ھەڵبژاردەی فەرمی و نوێنەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سەرپەرشتی دەکرێت، مێژووی دروستبوونی ئەم ھەڵبژاردەیە بۆ ساڵی ١٨٨٥ دەگەڕێتەوە.
پێڕستی زانایانی موسڵمان
زیندەوەرزانان و دەروونناسان
• ئیبن ئەلھەیسەم (Alhazen), founder of experimental psychology, psychophysics, phenomenology and visual perception
• بیروونی, pioneer of reaction time
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان
یەکەمین یاری ھەڵبژاردەکە لە ٢٠ی ئابی ١٩١٦ بووە لەبەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سوێد کە یارییەکە بە سێ گۆڵ بەرامبەر دوو گۆڵ بردەوە و گەورەترین بردنەوەش بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی باربادۆس بووە کە لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨ بووە بە ئەنجامی ھەشت گۆڵی بێبەرامبەر، و لە ٦ی ئابی ١٩٤٨ یش گەورەترین شکستی تووش بووە کە ئەوکات بە ١١ گۆڵی بێبەرامبەر لەگەڵ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نەرویژ دۆرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ
پێڕستی زانایانی موسڵمان
زیندەوەرزانان و دەروونناسان
• ئیبن سینا (Ibn Sina), pioneer of neuropsychiatry, thought experiment, self-awareness and self-consciousness
• ئیبن زوھر (Avenzoar), pioneer of neurology and neuropharmacology
• ئیبن ڕوشد, pioneer of پارکینسۆن
• Mir Sajad,Neuroscientist and pioneer in neuroinflammation and neurogenesis.
پزیشک و نەشتەرگەرەکان
• خالید بن یەزید (Calid)
• Shapur ibn Sahl (d. 869), pioneer of pharmacy and pharmacopoeia
• Al-Kindi (Alkindus) (801-873), pioneer of pharmacology
• Abbas Ibn Firnas (Armen Firman) (810-887)
• Al-Jahiz, pioneer of natural selection
• Ali ibn Sahl Rabban al-Tabari, pioneer of medical ئینسایکڵۆپیدیا
• Ahmed ibn Sahl al-Balkhi
• Ishaq bin Ali al-Rahwi (854–931), pioneer of peer review and medical peer review
• فارابی (Alpharabius)
• ئەحمەد کوڕی جەزار (circa 898-980)
• Abul Hasan al-Tabari - physician
• Ali ibn Sahl Rabban al-Tabari - physician
• ئیبن مەجوسی (d. 994), pioneer of obstetrics and perinatology
• Abu al-Qasim al-Zahrawi (Abulcasis) - father of modern surgery, and pioneer of neurosurgery, craniotomy, hematology and dental surgery
• ئیبن ئەلھەیسەم (Alhacen), pioneer of eye surgery, visual system and visual perception
• Abū Rayhān al-Bīrūnī
• ئیبن سینا (Ibn Sina) (980-1037) - father of modern پزیشکی, founder of Unani medicine, pioneer of experimental medicine, evidence-based medicine, pharmaceutical sciences, clinical pharmacology, aromatherapy, pulsology and sphygmology, and also a philosopher
• Hakim Syed Zillur Rahman, physician of Unani medicine
• Ibn Miskawayh
• ئیبن زوھر (Avenzoar) - father of experimental surgery, and pioneer of experimental توێکاری, experimental فیزیۆلۆژیا, human dissection, autopsy and tracheotomy
• ئیبن باجە (Avempace)
• ئیبن توفەیل (Abubacer)
• ئیبن ڕوشد
• ئیبن بەیتار
• ئیبن جەزلە
• نەسیرەددینی تووسی
• ئیبن نەفیس (1213–1288), father of circulatory physiology, pioneer of circulatory توێکاری, and founder of Nafisian anatomy, فیزیۆلۆژیا, pulsology and sphygmology
• Kamāl al-Dīn al-Fārisī
• Mansur ibn Ilyas
• Saghir Akhtar - pharmacist
• Syed Ziaur Rahman, pharmacologist
• Toffy Musivand
• Muhammad B. Yunus, the "father of our modern view of fibromyalgia"
• Sheikh Muszaphar Shukor, pioneer of biomedical research in space
• Hulusi Behçet, known for the discovery of نەخۆشیی بەھجەت
• Gazi Yaşargil, the founder of microneurosurgery
• Ibrahim B. Syed - radiologist
• Mehmet Öz, cardiothoracic surgeon
• Abdul Qayyum Rana, Neurologist known for his work on Parkinson's disease
فیزیازانان و ئەندازیاران
• کوڕانی مووسا
• * جەعفەر موحەممەد کوڕی موسا کوڕی شاکر
• * ئەحمەد کوڕی موسا کوڕی شاکر
• * حەسەن کوڕی موسا کوڕی شاکر
• عەبباس بن فیرناس
• Al-Saghani, 10th century
• ئەبوو سەھل قووھی
• ئیبن سەھل
• ئیبن یونسی میسری, سەدەی دەیەم.
• ئەلکەرەجی، سەدەی دەیەم.
• ئیبن ئەلھەیسەم (Alhacen), 11th century عێراقi scientist, father of ئۆپتیک, pioneer of پێڕەوی زانستی and experimental physics, considered the "first زانستیار"
• Abū Rayhān al-Bīrūnī, 11th century, pioneer of experimental mechanics
• ئیبن سینا، سەدەی یازدەیەم.
• عەبدولڕەحمان خازینی، سەدەی دوازدەیەم.
• ئیبن باجە (Avempace), 12th century
• ئیبن مەلکا بەغدادی، سەدەی دوازدە.
• ئیبن ڕوشد, 12th century Andalusian mathematician, philosopher and medical expert
• ئەلجەزەری, 13th century civil engineer, father of robotics,
• نەسیرەددینی تووسی, 13th century
• قوتبەددین شیرازی, 13th century
• کەمالەددین فارسی, 13th century
• تەقیەددین شامی, 16th century
• ھەزارفەن ئەحمەد چەلەبی, 17th century
• لاگاری حەسەن چەلەبی, 17th century
• شەیخ دین موحەممەد، 18th century
• مەحموود حیسابی, 20th century Iranian physicist
• ئەبووبەکر زەینەلعابدین عەبدولکەلام، Indian aeronautical engineer and nuclear scientist
• مەھران کاردار، Iranian theoretical physicist
• کامران وەف ا, Iranian mathematical physicist
• Abdel Nasser Tawfik, Egyptian-born German particle physicist
• موحەممەد عەبدولسەلام، Pakistani Theoretical Physicist, First Muslim scientist Nobel Laureate
• ڕیازوددین (فیزیکزان)، Pakistani theoretical physicist
• عەبدولقەدیر خان، Pakistani nuclear scientist
• عەلی موستەفا موشەرەفە، Egyptian nuclear physicist
• سەمیرە مووسا, Egyptian nuclear physicist
• مونیر ئەحمەد خان، Father of Pakistan's nuclear program
• شەھید حوسەین بۆخاری، Pakistani researcher in the field of parallel and distributed computing
• کەریم کەریمۆڤ، a founder of Soviet space program, a lead architect behind first human spaceflight (Vostok 1), and the lead architect of the first space stations (Salyut and Mir)
• فاروق ئەلباز، a ناسا scientist involved in the first Moon landings with the Apollo program
زاناکانی ڕامیاری
• سەید قوتب
• موحەممەد باقر سەدڕ
• ئەبوو ئەعلا مەودوودی
• حەسەن عەبدوڵڵا توڕابی
• حەسەن بەنا
• موحەممەد عەبدولموقتەدر خان
• ئەبولکەلام ئازاد
پەراوێزەکان
پۆل:ئیسلام و زانست زاناکان زاناکان پۆل:زانایانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام
١٧٧٠
ساڵی ١٧٧٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٧٠
نەجاشی (نازناو)
نەجاشی وشەیەکی حەبەشییە بە واتای پاشا و دەسەڵاتدار دێت، ئەو نازناوە بۆ ئەوانە بەکارھاتووە کە دەسەڵاتداری شانشینی ئەکسیوم بوون لە ئەسیوبیا.
سەرچاوەکان
پۆل:دەسەڵاتدارانی ئەسیوبیا پۆل:نازناوی خانەدانەکان
تاوانناسی
thumb|سێ ژنی تۆمەتبار لە [[چین لەساڵی ١٨٧٥]] تاوانناسی یان سزاناسی (بە ئینگلیسی: criminology) بریتییە لە لێکدانەوە و لێکۆڵینەوەی زانستی لەسەر سروشت، ڕادە، ھۆکارەکان و، چۆنیەتیی کۆنترۆڵکردنی ڕەفتاری تاوانکارانە لە ھەردوو ئاستی تاکەکەسی و کۆمەڵگەییدا. بوارەکانی لێکۆڵینەوە لە تاوانناسیدا بریتین لە ڕێژەی ڕوودان، شێوازەکان، ھۆکارەکان و، ئاکامەکانی تاوان و، ھەروەھا، قانوونەکان و کاردانەوەکانی کۆمەڵگە و دەوڵەت بەرانبەر بە تاوان.
پۆل:ڕژێمە ئەکادیمیەکان پۆل:زانستە کۆمەڵایەتییەکان
ئایتیوونز
وێنۆک|لۆگۆی سەرەکی ئایتونس یەکێکە لە خزمەتگوزاریەکانی کۆمپانیای ئەپڵ بۆ بەکارهێنەرانی ، ئەم خزمەتگوزاریە بریەتیە لە نەرمەواڵایەکی کۆمپیوتەر کە لەسەر هەردوو سیستەمی کارپێکەری ویندۆز ی مایکرۆسۆفت و مەک ئۆ ئێس ی ئەپڵ دێتە کارکردن ، بەهۆی ئەو نەرمەواڵەیە بەکارهێنەرانی ئەپڵ دەتوانن دەست بەسەر بەشێ لەبەرهەمەکانی ئەپڵ (ئایفۆن و ئیپاد و ئایپۆد) دابگرن و بتوانن زانیاری لەسەر وەربگرن وە هەر بەهۆی ئەم نەرمەواڵەیەشەوە بەکارهێنەرانی دەتوانن نەرمەواڵە (ئەپلیکەیشن) و یاری و میوزیک و ڤیدیۆ و پەرتووک و چەندانی تر بۆ ئامێرەکەیان ڕەوانە جا ئەم  ڕەنگاڵانە لە کۆمپیوتەرەوە بێت یان لەڕێگای کۆگاکانی ئەپڵ ەوە بێت! بەڵام بەو مەرجەی پێشتر ئامێرەکیان هاوپەیوەست کردبێت بە کۆمپیوتەرەکە ، جگە لەوەش لە ئایتونس بەکارهێنەران دەتوانن نوێترین گۆرانی و میوزیک و یاری و ئەپلیکەیشن داگرن لە کۆگاکانیدا جگەوە لەوەش بەهۆی ئایتوسنەوە بەکارهێنەران دەتوانن گوێ لە پەڕگەی دەنگی بگرن وە بەجیاش وە سەیری پەڕگەی دەنگ و ڕەنگ بکەن  وە لەڕێگای ئایتووس بەکارهێنەرانی دەتوانن گوێ لە ڕادیۆکانی جیهانی بگرن وە دەشتوانن سەیری پڕۆگرامە تەلەفزیۆنەکان بکەن لەهەمووشی گرینگتر بەهۆی ئەم ئایوونس دەتوانرێ ئامێرەکانی ئەپڵ باک ئەپ و ڕیستۆر کرێنەوە واتا گەڕاندنەوەی ئامێرەکەیە بۆ باری پێشوو! وە بەشێک لە پەڕگەکانی ئایتوونس بەپارەن و پێویستیان بەکارتی تایبەتی هەیە بۆ کڕینیان لە بازاڕگاکانی جیهان هەن ، وە ئەم نەرمەواڵەیە بە ٢٣ زمانی جیهانی هەیە و کێشی نەرمەواڵەکەش تەنیا ١٢٦ مێگا بایتە و یەکەم وەشانی ئەم ئامێرەش لە ٩ی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠٠١ هاتە وەشاندن.
بەستەر بۆ دەرەوە
پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠١ پۆل:نەرمەواڵەکانی ئەپڵ پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس پۆل:ئایتیوونز پۆل:خزمەتگوزارییەکانی پەخشی مۆسیقا پۆل:نەرمەکاڵای ئەپڵ
١٧٧١
ساڵی ١٧٧١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٧٧١
نیومەکسیکۆ
نیومەکسیکۆ (بە ئینگلیسی:New Mexico) یەکێک لە ویلایەتەکانی باشووری ڕۆژئاوای ئامریکا‌یە.
شانۆی بۆلشۆی
شانۆی بۆلشۆی شانۆیەکی مێژوویییە لە شاری مۆسکۆ لە ڕووسیا، لە سەرەتادا لەلایەن تەلارساز جۆزێف بۆڤی دیزاین کراوە، کە نمایشی بالێ و ئۆپێرا ئەنجام دەدات. پێش شۆڕشی تشرینی یەکەم بەشێک بوو لە شانۆ ئیمپراتۆرییەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا لەگەڵ شانۆی مالی (شانۆی بچووک) لە مۆسکۆ و چەند شانۆیەک لە سانت پترسبۆرگ (شانۆی ھێرمیتاژ، شانۆی بۆلشۆی (کامێنی)، دواتر شانۆی مارینسکی و ئەوانی دیکە).
نیومەکسیکۆ
ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری سەنتافێیە.
شانۆی بۆلشۆی
بالێ و ئۆپێرا بۆلشۆی لە کۆنترین و ناسراوترین کۆمپانیاکانی بالێ و ئۆپێرا لە جیھاندا. بە دووری دەزانین گەورەترین کۆمپانیای بالێیە لە جیھاندا، زیاتر لە ٢٠٠ سەماکاری ھەیە. شانۆکە کۆمپانیای باوکی ئەکادیمیای بالێی بۆلشۆیە کە قوتابخانەیەکی پێشەنگی بالێیە. لقێکی لە قوتابخانەی شانۆی بۆلشۆی لە شاری جۆینڤیل لە بەڕازیل ھەیە.
نیومەکسیکۆ
پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا پۆل:نیومەکسیکۆ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٢ پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا
شانۆی بۆلشۆی
بینای سەرەکی شانۆکە کە لە مێژووی خۆیدا چەندین جار دووبارە دروست کراوەتەوە و نۆژەن کراوەتەوە، ھێمایەکی مۆسکۆ و ڕووسیایە (ڕووبەری نیوکلاسیکی ئایکۆنییەکەی لەسەر دراوی ١٠٠ ڕوبڵی ڕووسی وێنا کراوە). لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١، بۆلشۆی دوای نۆژەنکردنەوەیەکی بەرفراوان بۆ ماوەی شەش ساڵ دووبارە کرایەوە. تێچووی فەرمی نۆژەنکردنەوەکە ٢١ ملیار ڕوبڵە (٦٨٨ ملیۆن دۆلار). بەڵام دەسەڵاتدارانی دیکەی ڕووسیا و کەسانی دیکەی پەیوەست بەوەوە ئیدیعایان کرد کە پارەی گشتی زۆر زیاتر خەرج کراوە. نۆژەنکردنەوەکە بریتی بوو لە گەڕاندنەوەی دەنگەکان بۆ کوالیتی سەرەتایی (کە لە سەردەمی سۆڤیەتدا لەدەستچووبوو)، ھەروەھا نۆژەنکردنەوەی دیکۆری ئیمپراتۆرییەتی ڕەسەنی بۆلشۆی.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆی بۆلشۆی
دیواری ڕۆژاوا
وێنۆک|دیواری ڕۆژئاوا و کۆمەڵی جوولەکە لە ڕێوەڕەسمی ئاینی خۆیان. وێنۆک| دیواری ڕۆژئاوا (بەئینگلیزی:Western Wall) دیوارێکی مێژوویی کۆنە لە شاری مێژوویی ئورشەلیم دیوارەکەی بە سنووری مزگەوتی ئەقسا وەیە، لە کۆنەوە تاکوو ئێستا لەلایەن جوولەکان ەوە تاکوو ئێستا پیرۆزەو و ساڵانە بە ھەزاران جوولەکە سەردانی دەکەن ، درێژی دیوارەکە دەوروبەری ٥٠ مەترە و بەرزییەکەشی ٢٠ مەتر دەبێت ، جگە لەوەی کە ئەم دیوارە گرینگیەتەکی زۆری ھەیە بۆ جوولەکەکان ئەوا گرینگیەکی تایبەتی تری ھەیە بۆ موسڵمانان چونکە بەشێ لە سەرچاوەی مێژووی ئیسلامیەکان پێیان وایە ئەو دیوارە بەستەری پەیامبەری ئیسلام بووە لە ئیسرا و میعراجیدا ، لەلای جوولەکانیش ئەو دیوارە دواین ئاسار و پێگەی ھەیکەلی سولەیمان بووە ئەمەش بەپێی ڕای زۆرینەی پیاوی ئاینی جوولەکە (حاخام)
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی ئورشەلیم پۆل:ئورشەلیم پۆل:شوێنەوارەکانی ئورشەلیم پۆل:شوێنەوارە مێژووییەکانی جیھان پۆل:دیوارەکان
بڕیارنامەی ٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ شێوازی کاری ئەنجومەن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٢٢‌ەم، بەبێ دەنگدان پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لە ١٩٤٧
ئایکۆنیکس ئینتەرتەیمێنت
ئایکۆنیکس ئینتەرتەیمێنت ستۆدیۆیەکی کات بەسەربردنە و بنکەکەی لە سێئولە، و کۆمپانیایەکی گەورەی کات بەسەربردنە لە کۆریای باشوور کە بەھۆی یەکگرتنی کۆمپانیای ئایکۆنیکسەوە پێکھێنراوە. کۆمپانیاکە بە شێوەیەکی باو بە سادەیی "ئایکۆنیکس" ناودەبرێت، ھەمان ناوە کە لە جەستەبوونی پێشووی ئایکۆنیکسدا بەکارھاتووە. ھەروەھا ئایکۆنیکس مۆڵەتی ئەنیمێ دەدات بۆ بڵاوکردنەوەی کۆری و بەرھەمھێنانی بەرنامەی تەلەفزیۆنی ئەنیمەیشن، ئەمانە لە دۆبلاژێکی کۆریای باشوورەوە دەست پێدەکات کە فیلمی Ojamajo Doremi لە کۆمپانیای تۆوێی ئەنیمەیشن، و زنجیرەی کۆری میشێل. ئایکۆنیکس بەھاوبەشی خاوەندارێتی کۆمپانیاکانی ئەنیمەیشنی Toei Animation، SK Broadband، Ocon Animation Studio، Roi Visual، و DR Movie پێکھێنراوە.
مەزناوێ، ئالانی سەردەشت
مەزناوێ (Mezinawê، ) دێیەکە لە گوندستانی ئالان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥١ کەس لە ٢٤٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
بڕیارنامەی ٢٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٢٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٨ی ئابی ١٩٧١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: بەحرەین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٥٧٥ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
نەجاشی
نەجاشی، ئەسحەمە کوڕی ئەبجەر، ئەسحەمەی نەجاشی (٥٦٠-٦٣٠) نەجاشی نازناوێکە لەدەسەڵاتدارانی ئەسیوبیا دەنرێت، ئەو پاشایە بوو کە پێشوازی لەهاوەڵە کۆچکردووەکان کرد لەماوە نێوان (٦١٠-٦٢٩)، تاکە کەسە پێغەمبەر محەممەد نوێژی غائیبی لەسەر کردبێت.
بڕیارنامەی ٢٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
نەجاشی
ژیاننامە
سەرچاوە ئیسلامییەکان بە ئەسحەمە ناوی دەهێنن، لەتەمەنی نۆ ساڵیدا دەسەڵاتی گرتوەتە دەست پاش ئەوەی مامی بە هەورەبروسکە دەمرێت، دوای ماوەیەک لەگرتنە دەسەتی دەسەڵات ناوبانگی دادپەروەری چاکەکاری بڵاوبوەوە، پێغەمبەر گوتویەتی (لە حەبەشە پاشایەک هەیە کەس لەلای ئەو ستەمی لێناکرێت).
کۆچی موسڵمانان بۆ حەبەشە
پاش ئەوەی موسڵمانان ئازاری زۆر دەدران لە مەککە پێغەمبەر ئامۆژگاری کردن کۆچبکەن بۆ حەبەشە چونکە پاشایەکی لێیە لەلای ئەو کەس ستەمی لێناکرێت، کاتێک قوڕەیش زانیان موسڵمانان لەدەستیان دەرچوون عەمری کوڕی عاسیان نارد بۆلای نەجاشی بۆ ئەوەی بیان گێڕێتەوە، بەڵام نەجاشی ڕەتیکردەوە تاوەکو گوێ لەلایەنەکەی تر نەگرێت، کاتێک موسڵمانەکان هاتن جەعفەری کوڕی ئەبوو تالیب گووتی کۆمەڵی خوای گەورە داوای ڕێپێدان دەکات، نەجاشی گوتی پێی بڵێن قسەکەی دووبارە بکاتەوە ئەویش قسەکەی دووبارە کردەوە و نەجاشی ڕێی پێدان بچنە ژورەوە، کە چونە ژورەوە کڕنوشیان بۆ نەبرد، نەجاشی گووتی چی وایکرد کڕنۆشم بۆ نەبەن؟ گووتیان ئێمە تەنیا کڕنوش بۆ ئەو خوایە گەورەیە دەبەین کە دروستی کردوی و لەژێر دەستی ئەو دای، کڕنوش بردن سڵاوی ئێمە بوو کاتێک بتمان دەپەرست، خوای گەورە پێغەمبەرێکی ڕاستگۆی بۆ ناردین، و فەرمانی پێکردین وەک خەڵکی بەهەشت سڵاو بکەین، نەجاشی زانی قسەکەی ڕاستە و لە تەوڕات و ئینجیلدا هەیە. نەجاشی گوتی کێ سەرۆکتانە باقسە بکات؟ جەعفەر گوتی من، پێغەمبەرەکەمان گوتی کەوا ئەو پاشایەکی دادپەروەرە و ستەم لەکەس ناکات و من لەجیاتی هاوەڵەکانم قسە دەکەم ، گوێ لەگفتوگۆکەمان ڕابگرە. عەمر گوتی چەعفەر قسە بکە، جەعفەر بەنەجاشی گووت لێیان بپرسە ئایا ئێمە بەندەین یاخود کەسانی ئازادین؟ خۆئەگەر بەندەین و لەخاوەنەکانمان ڕامان کردووە ئەوا بمان گێڕەوە. عەمر گووتی ئەوانە کەسی ئازاد و ڕێز لێگیراون. جەعفەر گووتی ئایا خوێنی کەسمان بە ناحەق ڕشتووە؟ عەمر گووتی نەخێر، جەعفەر گووتی ئایا ماڵی کەسمان بەناحەق خواردووە؟ عەمر گووتی نەخێر. نەجاشی گووتی ئێوە داوای چی لە موسڵمانەکان دەکەن؟ عەمر گوتی ئێمە و ئەوان لەسەر دینی باب و باپیرانمان بووین، بەڵام ئەوان وازیان هێنا و شوێنی دینێکی تر کەوتن. نەجاشی پرسی ئێوە لەسەر جێ بوون ئێستا شوێن ج کەوتوون؟ بەڕاستی وەڵامم بدەوە. جەعفەر گووتی: ئێمە لەسەر دینی شەیتان بووین، هاوبەشمان بۆ خوای گەورە دادەنا و بەردمان دەپەرست. ئێستا موسڵمان بووین و شوێن ئەو ئیسلامە کەوتووین کە محەممەد هێناویەتی، و کتێبێکی هێناوە وەک کتێبەکەی عیسای کوڕی مەریەم. نەجاشی گوتی قسەیەکی گەورەت کرد بوەستە. فەرمانی کرد زەنگی کڵێسا لێدراو قەشەکان کۆبوونەوە، پێی گووتن ئایا لەنێوان عیسا و ڕۆژی دوایی هیچ پێغەمبەرێک هەیە؟ گووتیان بەڵێ، پێغەمبەر عیسا مژدەی هاتنی پێداوین و گووتویەتی هەر کەسێک باوەڕی پێبێنێت ئەوا باوەڕی بەمن هێناوە، و هەرکەسێک باوەڕی پێنەهێنێت ئەوا باوەڕی بەمن نەهێناوە. نەجاشی بەجەعفەری گووت ئەو پیاوەی بۆتان هاتووە چ دەڵێت؟ فەرمان بەچ دەکات؟ ڕێگری لەچ دەکات؟. جەعفەر گووتی: کتێبەکەی خوامان بەسەردا دەخوێنێتەوە، فەرمان بەچاکە دەکات و ڕێگری لەخراپە دەکات، فەرمان دەکات لەگەڵ هاوسێ باش بین و مافی خزمایەتی بدەین و لەگەڵ بێسەرپەرشتان چاک ببین، و فەرمانمان پێدەکات بەتەنیا خوا بپەرستین و هاوبەشی بۆ دانەنێین. نەجاشی گووتی ئەوەم بۆ بخوێنەوە کە بۆی هاتووە، جەعفەر سوورەتی عەنکەبووت و ڕومی بۆ خوێندەوە، نەجاشی چاوی پڕبوو لەفرمێسک، و گووتی زیاتمان بۆ بخوێنەوە، جەعفەر سوورەتی کەهفی بۆ خوێندەوە. عەمر ویستی نەجاشی توڕە بکات و گووتی ئەوان جنێو بە عیسا و مەریەم دەدەن. نەجاشی گووتی دەربارەیان دەڵێن چی؟ جەعفەر سوورەتی مەریەمی بۆ خوێندەوە، کاتێک گەیشتە باسی عیسا و داکی نەجاشی سەری بەرزکردەوە و گووتی عیسا هەر ئەوەی گووتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٥٦٠ پۆل:مردووانی ٦٣٠
نیوھەمپشیر
نیوھامپشیر یەکێک لە ویلایەتەکانی ئامریکا‌یە کە کەوتۆتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەم وڵاتە.
ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری کۆنکۆردە.
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:نیوھەمپشیر پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٨٨ پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا
قەڵامیکائیلی گەورە
قەڵامیکائیلی گەورە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قەڵامیکائیلی گەورە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بەکرباجەلان و لە باشوور لەگەڵ گوندی لەک ھیدایەت و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تەپەسپی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەڵامیکائیلی بچوک.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
زمانی پۆڵەندی
زمانی پۆڵەندی یان پۆلۆنی (język polski) لە پۆڵەندا و یەکێتیی ئەورووپادا زمانی فەرمییە. ژمارەی ئاخێوەران بەم زمانە لە سەرانسەری جیھاندا زۆرترە لە ٤٠ ملیۆن کەس.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانی پۆڵەندی پۆل:زمانەکانی بیلاڕووس پۆل:زمانەکانی لیتوانیا پۆل:زمانەکانی پۆڵەندا پۆل:زمانەکانی ڕووسیا پۆل:زمانەکانی ئوکراینا پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار
ڤاکسینی کۆڤید-١٩
وێنۆک ڤاکسینی کۆڤید-١٩ یاخوود ڤاکسینی دژی ڤایرۆسی کۆڕۆنا، ڤاکسینێکە بەکاردێت بۆ بەھێزکردنی سیستەمی بەرگری دژی ڤایرۆسی کۆرۆنا. پێش ڤایرۆسی کۆڕۆنا-١٩، کارکراوە بۆ گەشەپێدانی ڤاکسینێک دژی ڤایرۆسی کۆرۆنا وەکوو سارس و مێرس، وە کارکراوە لەسەر چۆنیەتی کارکردن و شێوەی ڤایرۆسەکانی کۆرۆنا، کە لێکۆلینەوەکان یارمەتی خێرا گەشە پێدانی ڤاکسینێکی دا دژی ڤایرۆسە نوێیەکەی کۆرۆنا ( کۆڤید-١٩) لە ناوەندی دیسێمبەری ٢٠٢٠، پەنجاو حەوت ڤاکسینی کاندید کراو لەژێر تاقیکردنەوەی پزیشکی دابوون لە بەشی ( گەشەپێدانی پزیشکی III ) چەنەھا ڤاکسین دژی کۆرۆنا دۆزرانەوە کە بە ڕێژەی %٩٥ بەرزدەبوون و دژی نیشانەکانی کۆرۆنا دەوەستانەوە شەش ڤاکسین بۆ دژی ڤایرۆسی کۆڕۆنا پەسەندکرا بۆ بەکارھێنانی گشتی: دوویان ڤاکسینی RNA کە (tozinameran) لەلایەن کۆمپانیای پزیشکی (Pfizer) و ( mRNA-1273 ) لەلایەن کۆمپانیای پزیشکی (مۆدێرنا) ، وە دوو ڤاکسینی تریش (BBIBP-CorV) لەلایەن کۆمپانیای پزیشکی (Sinopharm) و (CoronaVac) لەلایەن کۆمپانیای پزیشکی (Sinovac) وە دوو  ڤاکسینی گوێزەرەوەی ڤایرۆسی کە (Gam-COVID-Vac) لەلایەن پەیمانگای پزیشکی (Gamaleya Research Institute) و (AZD1222) لەلایەن زانکۆی ئۆکسفۆرد و کۆمپانیای پزیشکی ( AstraZeneca)