cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محەممەد
گەمارۆدانی مەدینە
دوای کۆتایی هاتنی شەڕەکە، بەنی قورەیزە گەڕانەوە و خۆیان بە قەڵاکانیان بەهێز کرد. بەهۆی شکاندی پەیمانەکەیان محەممەد نەیتوانی ئەم کارەیان پشتگوێ بخات بەتایبەتی کاتێک خەریک بوو ببنە هۆکاری شکستی موسڵمانان لە گەمارۆکە. لەدوای دەرچوونی قورەیشییەکان و هاوپەیمانەکانی فەرمانی دا بەرەو شوێنی بەنی قورەیزە بچن. بۆماوەی ٢٥ شەو گەمارۆدران بێ ئەوەی هیچ جمووجۆلێک بکەن کە واتای شەرکردن بێت ، داوای لێکردن بە بێ هیچ مەرجێک خۆیان بەدەستەوە بدەن.بۆیە بەنی قورەیزە تەسلیم بوونی خۆیان ڕاگەیاند، ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کە سەعدی کوڕی مەعاز بڕیار لە چارەنوسیان بدات، هەرچەند ویستیان کە هەمان مامەڵەی هۆزی بەنی قیناعیان لەگەڵ بکرێت بەڵام داواکەیان ڕەتکرایەوە سەعد بڕیاریدا بە کوشتنی پیاوەکان و ژن و منداڵەکانیش بکاتە کۆیلە و دەست بەسەر سەرجەم موڵک و ماڵ و سامانیان بگیرێت.سەرئەنجام بەپێی سەرچاوەکان لە نێوان ٤٠ بۆ ٤٠٠ کەس کوژراون، لە کاتێکدا بە گوتەی ئیبن ئیسحاق ، لە نێوان ٧٠٠ بۆ ٩٠٠ کەس لە کوژراون. .سەرچاوە مێژووییە کۆنەکان کۆکن لە سەر ئەوەی کە پێغەمبەر بە بڕیارەکە ڕازیبووە، ئەمەش وەک سزایەک لە بەرامبەر پەیمان شکێنی و ناپاکیان .لەگەڵ ئەوەش هەندێک لە توێژەرانی هاوچەرخ گومانیان هەیە لە جێبەجێکردنی ئەم بڕیارە.
ڕێکەوتنی حودەیبیە
موسڵمانان بە هۆی مەرجەکانی سوڵحی حودەیبییە، و ئەنجامنەدانی عەمرە هەست کردن بەوەی کە قورەیش باڵەدەستی بەسەریاندا زیاتر بووە ،دڵتەنگی کردن بە شێوەیەک دوای ئەوەی کە نێدراوەکانی قوریش ڕۆیشتن محەممەد سێ جار پێی گوتن: «هەستن قوربانی بکەن و سەرتان چاک بکەن) ، بەڵام هیچیان هەڵنەستا و بەقسەیان نەکرد تا ئەو کاتەی چووە دەرەوە و قوربانییەکەی خۆی سەربڕی و سەری خۆشی چاککرد ، کاتێک موسڵمانەکان ئەوەیان بینی بەخێرای هەستان و قوربانییەکانیان کرد. دە ڕۆژێک لە حودەیبیە مانەوە و هەندێک دەلێن بیست ڕۆژ، دواتر ڕۆشتنەوە بۆ مەدینە.
.لە ئەنجامی ئەم ڕێکەوتنەدا، محەممەد ھەستا بە ناردنی نوێنەر بۆلای پاشاکانی جیھان، و بانگی کردن بۆ ئیسلام بوون، یەکەم پەیامبەری نارد بۆلای نەجاشی پاشای حەبەشە، عومەری کوری ئومەییەی بوو. کاتێک نوسراوەکەی پێ گەیشت، خستیە سەر چاوی و ھاتە سەر زەوی بۆی، موسڵمان بوو، و دەحیەت کەلبی نارد بۆ لای قەیسەر ھەرقلی پاشای ڕۆم، و عەبدوڵڵا کوڕی حەزفە سەهمی نارد بۆ لای کیسرای پاشای فارس، کە نووسراوەکەی دڕاند، ھەروەھا حاتیب کوری ئەبووبەڵتاعی نارد بۆ لای مقوقسی پاشای میسر، ھەروەھا چەندین نوێنەری تری نارد.
غەزای خەیبەر و مۆتە
دوای ئەوەی محەممەد گەرەنتی قوڕەیشی مسۆگەر کرد لە دوای حودەیبیە، دەرفەتی بۆ ڕەخسا  لێپرسینەوە لە جولەکەکانی خەیبەر بکات بەهۆی  هاندانی هۆزەکان لە شەڕی خەندەقدا دژی موسڵمانان  ، بۆیە لە مانگی موحەڕەمی ٧ی کۆچیدا بۆ ئەو مەبەستە بە نهێنی لەگەڵ ١٥٠٠ (هەندێک سەرچاوە دەلێن ١٤٠٠) لە سوپای موسڵمانان کە خاوەنی بەیعەتی ڕەدوان بوون، ڕووی کردە خەیبەر ،  ئاڵاکەشی دا بە عەلی بن ئەبی تالیب، و دروشمی ئەوانیش لەو ڕۆژەدا (ئەی مەنسور بمرە، بمرە). سوپای موسڵمانان بە شەو گەیشتنە ئەوێ، بێ ئەوەی ئاشکرابن، کاتێک ڕۆژ بووەوە جوولەکەکانی خەیبەر موسڵمانانیان بینی، ترسان و ڕایانکردە قەڵاکانیان.لەگەڵ ئەوەی پێشتر زانیبوویان سوپای موسڵمانان هێرشدەکاتە سەریان، هەروەها داوای یارمەتیان لە هۆزی غەفتان کردبوو بەڵام ئەوان لە نیوەی ڕێگا گەڕانەوە پاش ئەوەی وا بڵاوکرایەوە کە موسڵمانان هێرشیان کردووەتە سەر ناوچەکانیان. بەمەش لە یارمەتیەکانی هۆزی غەفتان بێ بەش بوون. کاتێک محەممەد شپرزەیی و ترسی خەیبەری بینی فەرمانی هێرشی کرد.
فەتحی مەککە
سوپاکە گەیشتە کەعبە, و چوونە ناو مزگەوتەکە, محەممەد لە بەردی ڕەش نزیک بووەوە, دەستی لێدا, پاشان سووڕی ماڵەکەی کرد, پاشان ٣٦٠بتی شکان کە لە دەورووبەری کەعبە بوون و فەرمانی کرد بت و وێنەی ناو کەعبە دەری بهێنن و بیانشکێن.
ناکۆکی لەگەڵ ھۆزە عەرەبییەکان
ماوەیەکی کەم دوای فەتحی مەککە، ھۆزەکانی ھوزان و سەقیف و لەگەڵ ھەندێکی بەنی ھیلال ڕێکەوتن لەسەر شەڕکردن لەگەڵ موسڵمانان، کاتێک محەممەد ئەوەی بیست دەرچوو لە مەککە لە غەزای حونەین دا لە ڕۆژی شەممە ٦ی شەوالی ساڵی ٨کۆچی، و ١٢٬٠٠٠ جەنگاوەر لەگەڵی دەرچوون،کە زۆربەیان لەوانە پێکهاتبوون تازەببوونەوە موسڵمان. و موسڵمانان لە ئەنجامدا سەرکەوتن و زۆربەی ھۆزی ھوزان ھەڵھاتن بۆ تائیف. دوای غەزای حونەین و لە ھەمان کاتدا، محەممەد بەرەو تائیف ڕۆیشت بۆ دەرکردنی ھوزان و سەقیف، و غەزای تائیف ڕوویدا لە نێوانیان، سوپای ئیسلامی گەمارۆیان دان ماوەی ٤٠ ڕۆژ، پاشان وازیان لێ ھێنان. لە ڕەجەبی ساڵی ٩کۆچی، غەزای تەبوک ڕوویدا کە دوایین غەزای پیغەمبەر محەممەد بوو، دوای ئەوەی ھەواڵیان پێ گەیشت لە وڵاتی ڕۆمەوە کە پاشای ڕۆم و ھاوپەیمانە عەررەبەکانی، سوپایەکیان پێک ھێناوە بۆ ھێرش بردنە سەر دەوڵەتی ئیسلامی، موسڵمانان سوپایەکیان پێک ھێنا لە ٣٠٬٠٠٠ جەنگاوەر بە ھاوڕێیەتی ١٠٬٠٠٠ سوارچاک، بەڵام لەبەر دووری ڕێگەکاکە و توندی گەرماکە تووشی سەختی بوون و کە گەیشتنە تەبووک، ٢٠ شەو تیایا مانەوە، و کاتێک ڕۆمان و ھاوپەیمانەکانیان ھەواڵی کشانی سوپای ئیسلامییان بیست ترسان و جیابوونەوە لە ناو سنووری وڵاتەکەیان، و پاشان سوپای موسڵمانان بەبێ شەڕ لە تەبوکەوە ڕۆیشتن، لە مانگی ڕەمەزاندا لە ساڵی ٩ی کۆچیدا گەڕانەوە مەدینە، موسڵمانانیش دەستیان کرد بە فرۆشتنی کەل و پەلە سەربازییەکانیان کرد بەبیانووی تەواو بوونی جیهاد بەڵام بەڵام محەممەد ڕێگای لێگرتن و نەیهێشت ئەو کارە بکەن. . زۆرێک لە مێژوونووسان ڕوودانی ئەم شەڕە دەخەنە ژێر پرسیارەوە، بە پشت بەستن بە نەبوونی هیچ ئاماژەیەک بەو شەڕە لە هیچ سەرچاوەیەکی دیکە جیا لە سەرچاوە ئیسلامییەکان.
لە دوای ئەوە، وەفدێکی سەقیف ھاتن بۆ مەدینە و موسڵمان بوون، ھەروەھا چەندین وەفد لە ھۆزە عەرەبیەکانەوە ئەھاتن بۆ مەدینە و ئیسلام بوونی خۆیان ڕائەگەیاند و لە نێوان ساڵەکانی ٩ک و ١٠ک دا، بە شێوەیەک کە ساڵی ٩ک ناونرا بە ساڵی وەفدەکان.
حەجی ماڵاوایی
لەم ھەڵوێستەدا و لەسەر شاخی عەرەفە، ئەم ئایەتە قورئانییە دابەزی ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا﴾ ( کوردی : ئەمڕۆ ئاین و بەرنامەکەتانم بەکۆتایی گەیاند و نازو نیعمەتی خۆمم بۆ تەواو کردن و ڕازیم بەوەی کە ئیسلام ببێتە بەرنامەو دین و ئاینتان)  لەگەڵ ئەوەی شیعە باوەڕیان وایە ئەم ئایەتە لە کاتێکی تردا دابەزیووە.
کۆچی دوایی
وێنۆک|250px|شوێنی حوجرەی پێغەمبەر، کە پێغەمبەر و ئەبووبەکر و عومەری تیا نێژراوە یەکەم شت کە پێغەمبەر محەممەد زانی کاتی وەفاتی نزیک بۆتەوە ئەوە بوو کە لە فەتحی مەککەدا سورەتی نەسری بۆ دابەزی. لە کۆتاییەکانی مانگی سەفەری ساڵی ١١ی کۆچی، محەممەد توشی تایەکی بەھێز بوو، و نەخۆشییەکەی لێی توند بوو، و مۆڵەتی لە خێزانەکانی وەرگرت تا لە ماڵی عائیشەی کچی ئەبووبەکر بمێنێتەوە.
و پێغەمبەر نوێژی بە موسڵمانان دەکرد کاتێک نەخۆش بوو ١١ ڕۆژ و کاتێک نەخۆشییەکەی بە تەواوی قورس بوو فەرمانی بە ئەبووبەکر کرد نویژیان پێ بکات، و ١٣ ڕۆژ دوای نەخۆشییەکەی لە ڕۆژی دووشەممە ڕەیبعولئەوەلی ساڵی ١١ی کۆچی و لە تەمەنی ٦٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد کە ئەم ڕێکەوتەش بەرامبەرە لەگەڵ ٨ی حوزەیرانی ٦٣٢ز، لە ماڵی عائشە نێژرا لە تەنیشت مزگەوتی پێغەمبەر.
پاش وەفاتی
لە دوای کۆچی دوایی پێغەمبەر محەممەد شوێنکەوتوانی ناکۆکییان لەسەر ئەو کەسە هەبوو کە دەبێتە جێنشین، کۆمەڵێک موسڵمانان کۆ بوونەوە لە سەقیفەی بەنی ساعدە، سەعدی کوڕی عوبادە خۆی پاڵاوت بۆ ئەو مەبەستە و پشتیوانان پشتگیریان کرد، لە ھەمان کاتدا عومەری کوڕی خەتتاب ئەبوبەکری سدیقی دەستنیشانکرد بۆ ئەو مەبەستە، بەپێی ئەوەی کۆچکردووەکان لە پێشترن بۆ جێ نشینی، ئەمەش پشتگیری ھەموو موسڵمانانی لەسەر بوو کە لەویا کۆ بووبونەوە، لە ھەمان کاتدا کۆمەڵێک لەو موسڵمانانەی کە لەو کاتەدا سەرگەرمی کفن و دفنی پێغەمبەر بوون دوایی ناڕازیبوون، سووربوون لەسەر ئەوەی عەلی کوڕی ئەبوتالیب جێنشین بێت لەبەر ئەو نزیکایەتیەی ھەیەتی لەگەڵ پێغەمبەر. لەو ڕووداوەوە سەرەتاکانی ناکۆکی مێژوویی لە نێوان مەزهەبی سوننە و شیعە سەریهەڵدا.
دوای جێگیر بوونی دۆخەکە بۆ ئەبوبەکر، دەوڵەتی خەلافەتی ڕاشدین دامەزرا. ئیشی کرد لەسەر پارستنی ئیسلام و دژایەتی کردنی ئەوانەی لە ئیسلام پاشگەز بوونەوە پاش کۆچی دوایی پێغەمبەر، و ڕێگرییان لە زەکات کرد، ھەروەھا ئەوانەی لەناوبرد کە بانگەوازی پێغەمبەرایتیان ئەکرد، ئەمەش ناسراوە بە شەڕی ڕەدە؛ و ئەبوبەکر ھەستا بە ناردنی ھێزی سەربازی بۆ ناوچە جیاوازەکان. لە سەردەمی دووەم جێ نشیندا عومەری کوڕی خەتاب و تەنھا لە ماوەی دە ساڵدا وڵاتی نێوان دوو ڕووبار و وڵاتی فارس و شام و میسر فەتح کرا.
موعجیزەکانی
موسڵمانان ھەموو لەو باوەڕەدان، کە گەورەترین موعجیزەی پێغەمبەر محەممەد قورئانە، پاشان زۆربەیان موعجیزەی تر دەسەلمێنن کە لە کتێبەکانی فەرموودەدا ھاتووە.
قورئان
220px|وێنۆک|کۆنترین نوسخەی قورئان بەپێی بیروباوەری موسڵمانان، قورئان موعجیزەی سەرەکی پێغەمبەر محەممەدە کە بە درێژایی سەردەمەکان کەس نەیتوانیووە ھاوشێوەی ئەوە بھێنێت لەگەڵ ئەو تەحەدایەی لە قورئاندا ھاتووە،. بە زۆری ئیعجازی قورئان لە ڕەوانبێژی و ڕوون بێژییەکەیاتی، و ئیعجازی زمانەوانی یەکەم و گرنگترین ھۆکارەکانی ئیعجازی قورئانە، کە چەندیین ڕوو دەگرێتەوە، لەوانە باشی دانانەکەی و کۆبوونەوەی وشە و ڕەوانبێژییەکانی، و ئەو وێنە ڕێکخستنە سەیر و شێوازە نامۆیەی کە جیاوازە لە شێوازی قسەکردنی عەرەب و پەیڕەوەکانی ڕێکخستن و داڕشتنی کە لە پێش و دوایدا ھاوشێوەی نەبووە. لە ڕووەکانی تری ئیعجازەکەی ئەو ھەواڵانەیە کە لە پەنھاندا ھاتووە، و ھەوألی سەدەکانی ڕابردوو و پێشینەکان، و لەم دواییانەدا بزوتنەوەیەک دروست بووە باوەڕیان بە ئیعجازی زانستی ھەیە لە قورئاندا، و ئەو ئایەتانە ڕوون دەکاتەوە کە بیرۆکە زانستییەکانی ئاشکرا نەبوون تەنھا دوای ماوەیەکی دوور و درێژ نەبێت لە دەرکەوتنی قورئان.
وێنۆک|250px|ھێڵێک لەسەر ڕووی مانگ لەلایەن گرووپی پۆلۆ ١٠ گیراوە، زانایانی موسڵمانان لەو باوەڕەدان لە ئەنجامی موعجیزەی [[لەتبوونی مانگەوە دروست بووە. ]]
لەتکردنی مانگ
موسڵمانانی سوننە کۆن لەسەر ئەوەی موعجیزەی لەتکردنی مانگ ڕوویداوە بۆ پێغەمبەر محەممەد وەک یەکێک لە موعجیزە تاکەکان، ئەمەش لە پێش کۆچکردندا بووە بۆ مەدینە، عەبدوڵڵا کوری مەسعود ئەڵێت؛ مانگ بوو بە دوو لەتەوە لەسەردەمی پێغەمبەردا بە شێکی لەسەر شاخەکە و بەشێکی ئەولاتر، پێغەمبەر ووتی شایەت بن، ھاوەڵ دانەرەکان ووتیان ئەمە جادووە. لەمەشدا ئایەتێکی قورئان ھاتۆتە خوارەوە،. لەگەڵ ئەوەش زۆربەی مێژوو نووسانی ڕۆژئاوا گومانیان لەم موعجیزەیە هەیە بەهی نەبوونی هیچ بەڵگەیەکی زانستی.
لە موعجیزەکانی دیکە
دەربارەی جیھانی نادیار لەو ھەواڵانەی پێغەمبەر دەربارەی جیھانی نادیار ھەیبوو، ڕۆژی غەزای بەدر بوو، و ھەواڵەکانی دەربارەی حەسەنی کوڕی عەلی کوڕی ئەبوتالیب بەوەی کە خوا دەیکاتە هۆکاری ئاشتی لە نێوان دوو کۆمەڵەی موسڵمانان، و ھەواڵی دەربارەی ئەوەی فاتیمەی کچی یەکەم کەس دەبێت لە خیزانەکەی بە دواییدا وەفات دەکات، ھەروەھا ھەواڵ و زانیاری دەربارەی چەندیین ڕووداوی تر داوە. لە کتێبەکانی فەرموودە و ژیاننامە باسی ڕووداوی دەرچوونی ئاو دەکەن لە نێوان پەنجەکانی پێغەمبەر محەممەدەوە و لە پێش ئەو بۆ ھیچ کەسێک ڕووی نەداوە، و لە چەند جێگەیەکدا ئەمە دووبارە بۆتەوە، و تەنانەت زانایانی موسڵمانان ئەو ئاوە بە باشترین ئاو دەژمێرن. قسەکردنی لەگەڵ گیانەوەر و بێ گیاندا، و ھەروەھا سڵاو لێکردنی لەلایەن درەخت و بەردەوە و ڕۆیشتنی درەخت بۆی، و ناڵەی قەدی ئەو درەختەی ووتاری لەسەر ئەدا کاتێک مینبەرەکەی بۆ دروستکرا، لە ئامێزی گرت و قسەی بۆ کرد، و لە موعجیزەکانی لەگەڵ گیانەوەراندا، بەسەرھاتی ئەو ووشترەیە کە سکاڵای کرد لە زۆری ئیش و کەمی ئالەف، ھەروەھا چەندین ڕووداو و بەسەرھاتی تر.ھاوکات لەگەڵ ئەم موعجیزانەدا پێغەمبەر محەممەد چەندیین موعجیزەی تری ھەیە لە چاککردنەوەی نەخۆش و بەرەکەت و ڕووداو و بەسەرھاتی تر.
خێزانەکانی
خێزانەکانی محەممەد لە ئیسلامدا بە دایکەکانی باوەرداران ناسراون، و لە ژمارەی خێزانەکانییدا جیاوازی ھەیە لەسەر دوو ووتە، یەکێکیان ئەڵێت دوانزەن یان یانزەن، و ھۆی جیاوازیەکەش لە ماریە قبتییدایە، ئەوەی لەسەری ڕێکەوتوون لە یانزە خێزانەکەی، شەشیان قوڕەیشین، ئەوانیش؛ خەدیجە کچی خوەیلد، سەودە کچی زەمعە، عائیشە کچی ئەبووبەکر، حەفسە کچی عومەر، ئوم سەلەمە، ئوم حەبیبە. خێزانە عەرەبییەکانی بێجگە لە قوڕەیش چوارن، ئەوانیش؛ زەینەب کچی جەحش، جوەیریە کچی حارس، زەینەب کچی خوزیمە، مەیموونە کچی حارس، و یەکێکیان عەرەب نیە ئەویش سەفییە کچی حویەی لە بەنی ئیسرائیلە، و ماریە قبتی ئەمێنێتەوە کە لە میسرەوەیە، و کاتێک محەممەد خۆی لە ژیاندا بووە دووان لە خێزانەکانی وەفاتییان کرد ئەوانیش خەدیجە کچی خوەیلد و زەینەب کچی خوزیمە بوون.
مناڵەکانی
محەممەد سێ کوڕ و چوار کچی ھەبووە، دایکی ھەموویان خەدیجە کچی خوەیلد بوو بێجگە لە ئیبراھیم ئەو لە ماریە بوو، و ھەموو مناڵەکانی خۆی لە ژیاندا بوو وەفاتیان کرد بێجگە لە فاتیمە، مناڵە کوڕەکانی ئەمانە بوون؛ قاسم (کە بووە بە نازناو بۆی (ئەبووقاسم) و لە تەمەنی دوو ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە) و عەبدوڵڵا و ئیبراھیم (ساڵ و نیوێک لە مەدینە ژیا) ، مناڵە کچەکانی ئەمانەبوون؛ زەینەب و ڕوقیە و ئوم کەلسوم و فاتیمە، بەڵام شیعە فاتیمە بە تەنھا کچی محەممەد دادەنێن، و سێ کچەکەی تر دەڵێن تەنھا لە ماڵی پێغەمبەردا گەورەبوون، و لە ڕاستیشدا ئەوان کچی ھالە کچی خوەیلدی خوشکی خەدیجە بوون،زەینەب پێش کۆچ ژیانی خێزانی پێکھێنا لەگەڵ ئەبووعاس کوڕی ڕەبیع، بەڵام ڕوقیە و ئوم کەلسوم خێزانی ھاوسەرییان لەگەڵ عوسمان کوڕی عەفان پێک ھێنا یەک لە دوای یەکتر، و فاتیمە ژیانی خێزانی پێکھێنا لەگەڵ عەلی کوڕی ئەبوتالیب لە نێوان ھەردوو غەزای بەدر و ئوحود، و ھیچ کام لە کچەکانی مناڵیان نەبوو تەنھا فاتیمە نەبێت، کە حەسەن و حوسێن و زەینەب و ئوم کەلسوم بوون.
موالی و خزمەتکارەکانی
محەممەد چەند موالییەکی ھەبوو، لەوانە؛ زەید کوری حاریسە (پێغەمبەر لە خۆی گرتبوو پێش ئیسلام) و کورەکەی ئوسامە، و سوبان کوری بجدد و ئەبوھیند، و ئەبولبابە، و ئەبوڕافع، و لە ژنان ماریە قبتی بوو (لەگەڵ بوونی جیاوازی لەسەر ئەوەی کردوویەتی بە خیزانی یان نا) و ڕیحان کچی زەید، و خزمەتکارەکانی ئەنەسی کوری مالیک بو ھەروەھا ئەمانەش خزمەتیان ئەکرد، بیلال کوری ڕەباح، عەبدوڵلا کوری مەسعوود و ئەبووزڕی غەفاری و ئەوانی تر.
شێوەی
موسڵمانان ھەستاون بە کۆکردنەوەی ئەوەی وەسفی پێغەمبەرەکەیان ئەکات کە لە ھاوەڵەکانەوە بە میرات بۆیان ماوەتەوە لە کتێبەکانی شەمائلدا، و ناودارترینی ئەم کتێبانەش شەمائلی محەممەدییە کە ترمزی دایناوە، و فەرموودەیەکی زۆری داناوە لە وەسفی پێغەمبەردا؛
وێنۆک|220px|ئەو ژوورەی پۆشاکی پێغەمبەری لێیە لە مۆزەخانەی بابی عالی لە ئیستەنبوڵ، [[تورکیا]]
پێداویستی و ئاسارەکانی
لە خووی پێغەمبەر بوو کە ناوی لە شتومەک و چەک و پێویستییەکانی دەنا، ناوی ئاڵاکەی عیقاب بوو، و ناوی شمشێرەکەی کە شەڕی پێ دەکرد زولفەقار بوو، و ھەروەھا شمشێری تری ھەبوو وەک ڕسوب و قەزیب، و ناوی کەوانەکەی کتوم بوو، و ووشترەکەی ناوی قەسوا بوو، بەو شێوەیە ھەموو شتەکانی ناو نابوو، و موسڵمانان زۆر لە کەرەستەکانیان پاراست ووە بە درێژایی مێژوو، لە میسر لە مزگەوتێک ئاسەواری پێغەمبەر ھەبوو لە باشووری قاھیرە، تا کاتی فەتحی عوسمانی ساڵی ١٥١٧ز، کاتێک سوڵتان سەلیمی یەکەمی عوسمانی چووە قاھیرەوە، ھەموو ئاسەوارەکانی پیغەمبەری لەگەڵ خۆی برد بۆ ئەستەنبوڵ، و ھەتا ئێستا لە مۆزەخانەی بابی عالی لە ئەستەنبوڵ پارێزراون.
بەڵام ئەوەی لە ئاسەواری پێغەمبەر بوو لە مەککە و مەدینە، موسڵمانان پاراست بوویان تا کاتی دەرکەوتنی بزوتنەوەی وەھابی لە نەجد لە سەردەمی خەلافەتی عوسمانی، کە وەھابییەکان دوای ئەوەی دەستیان گرت بەسەر حیجازدا، زۆربەی ئاسەوارەکانی پێغەمبەریان لەناوبرد بە بانگەوازی ترسی دروست بوونی ھاوەڵ دانان، ، ئەمەش وایکرد زۆربەی زانایانی سوننە و شیعە بانگەوازی پێویست بوونی پارێزگارییان کرد بۆ ئەوەی کە ماوەتەوە و ڕێگە نەدریت لەناو ببرێت لەو ئاسارانەی ڕوخێنران؛ مزگەوتی بەنی قەڕیزە بوو، کە پێغەمبەر محەممەد تێیدا نوێژی کرد کاتی گەمارۆدانی بەنی قەڕیزە لەبەر خیانەتەکەیان، مزگەوتی ئەبووبەکری سدیق، و شوینی لە دایکبوونی محەممەد، و شوێنی ژیانی لە مەککە، و باخی ھاوەڵ سەلمانی فارسی، و ماڵی ھاوەڵ ئەبوو ئەیووبی ئەنساڕی، و بیری عەینول زەرقا، و بیری ئەریس و بیری حاء.
تێڕوانینی موسڵمانان
بەپێی زانیارییە ئیسلامییەکان، محەممەد بەڕێزترین دروستکراو و پێشەوای ھەموو مرۆڤایەتییە، و دوایین پێغەمبەری خوایە، باوەڕبوون پێی و باوەڕ بە پێغەمبەرێتییەکەی پێویستە لەسەر ھەموو موسڵمانان و باوەڕ بە بێ ئەوە تەواو نابێت و ئیسلام ڕاست نابێت لەگەڵ ئەم بڕوایەدا نەبێت، گوێڕایەڵ بوون بۆی و ڕازی بوون بە فەرمانەکانی پێویستە لەسەریان، بەوەی کە گوێڕایەڵییە بۆ خوا؛ و پەیڕەوکردنی ڕەوشتەکانی.
ئیسلام خۆشویستنی محەممەد بە یەکێک لە ئوسوڵەکانی موسڵمان و یەکێک لە مەرجەکانی باوەڕ دادەنێت، موسڵمانان ڕێزێکی زۆریان لێناوە، و بە ڕێژەیەکی زۆر مناڵەکانیان بە ناوی محەممەد ناو دەنێن، کە ئامارەکان ئاماژە بەوە دەکەن، محەممەد بەربڵاوترین ناوە لە جیھاندا، و زۆرترین ناو بووە بۆ ناونانی لەدایکبووە نوێکان لە بەریتانیا ساڵی ٢٠٠٩. زۆربەی موسڵمانان لە ھەموو وڵاتە ئیسلامییەکاندا ڕاھاتوون بە ئاھەنگ گێڕان بە یادی لەدایکبوونی پێغەمبەر محەممەد لە سەدەی شەشی کۆچی بەرامبەر دوانزەی زایینییەوە، کۆڕ ئەبەستن بۆ گوێگرتن لە ژیاننامەکەی، و سەڵاوەتدان لەسەری، و گوێگرتن لە وەسفەکانی، لە ھەمان کاتدا شوێنکەوتوانی ئەھلی سونەو جەماعە ئەم بۆنەیە قبوڵ ناکەن و بە دروستکراوی ئەزانن، موسڵمانان ناوی محەممەد جیادەکەنەوە بەوەی لەگەڵ ناوھێنانییدا دەڵێن «پێشەوامان محەممەد (سیدنا محمد)» یان «پێغەمبەری خوا (رسول اللە)» یان «نەبی» و لە دوای ناوەکەی سەڵاواتی لەسەر ئەدەن و ئەڵێن؛ «صلّی اللە علیە وسلّم» واتە؛ «دروودی خوای لێبێت».
تێڕوانینی یەھوودی
نەریتێک ھەیە لەناو یەھوودییدا، دان ئەنێن بە بوونی پێغەمبەری بێجگە لە یەھوودییەکان، خوا ناردوونی بۆ ڕێنمایی کردنی میللەتەکانیان، لەوانە؛ بلعام و ئەیووب کە عییبری نەبوون، تێڕاونینی زانا گەورەکانی یەھوود جیاوازییەکی گەورەیان تێدایە دەرباری پێغەمبەر محەممەد، زانای یەھوودی نسنائیل کوڕی فیوومی ئەڵێت، خوا پێغەمبەری ناردووە کە پەیامەکانیان یەک ناگرێتەوە لەگەڵ ئەو بیروباوەڕانەی بۆ پێغەمبەرەکانی یەھوودی ناردووە، فیوومی محەممەد بە پێغەمبەرێکی ڕاستگۆ دادەنێت بەڵام پەیامەکەی تایبەت بە [عەرەب] ئەزانێت بە شێوەکی تایبەت و بۆ یەھوودی دانانێت لەبەر ئەوەی لەگەڵ تەورات یەک ناگرێتەوە. ئەوەی تێبینی دەکرێت تێڕوانینی فیوومی قبوڵێکی فراوان نەکراوە لە نێو یەھوودەکانی سەردەمەکەییدا.
موسا کوڕی مەیموون یەکێک لە گرنگترین لاھووتییەکانی یەھوودە لە سەردەمەکانی ناوەڕاستدا وای ئەبینێت کە محەممەد ھەندێک لە بنەماکانی یەھوودی ھەڵبژاردووە لە پەیامەکەیدا و پەرستشی تری بۆ زیاد کردووە، و مەیمون محەممەد بە پێغەمبەرێکی ناڕاستگۆ دادەنێت و بانگەوازی پێغەمبەرایەتییەکەی بە ناڕاست ئەزانێت لەبەر ئەوەی پێچەوانەی نەرێتی تەوراتی یەھوودییە، ھەروەھا بوونی پێغەمبەرێکی نەخوێندەوار بەوە دادەنێت کە ناتوانێت بگاتە پلەی پێغەمبەر.
تێڕوانینی مەسیحییەت
وێنۆک|وێنەیەکی [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ و ڤیرجیل لە دۆزەخدا محەممەد و عەلی کوڕی ئەبووتالیب دەبینن. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا مەسیحییەکان ئیسلامیان بە بیدعەت دادەنا.]]
یوحنا دیمەشقی (٦٧٦-٧٤٩ز) بە یەکەم کەسی مەسیحی دادەنرێت ڕای خۆی دابێت لەسەر محەممەد، بە پێغەمبەرێکی ناڕاستگۆی دادەنێت، لەگەڵ ئەوەشدا بەشێک لە پەیرەوانی مەسیحیەت بۆچوونێکی ئەرێنیان بەرامبەر محەممەد هەبوو، بەتایبەت کاتێک خەلیفەی عەباسی ئەبو عەبدوڵڵا محەممەد مەهدی، پرسیاری لە قەشەی کەنیسەی ڕۆژهەڵات، تیماتیۆسی یەکەم کرد سەبارەت بە بۆچوونی خۆی سەبارەت بە محەممەد ، وەڵامی دایەوە: "ئەو بە شوێنپێی پێغەمبەراندا دەڕۆیشت." وە لەگەڵ چەندین ستایشی محەممەد کە ڕاستگۆ بووە. بەڵام پیکدادانەکانی دواتری نێوانیان لەگەڵ موسڵماناندا لە ئەندەلوس و فەلەستین بووە بە ھۆی دەرکەوتنی ئاڕاستەیەکی ڕەخنەگر لە ئیسلام و ئەم ئاڕاستەیە زیاتر تاوی سەند، دوای شەڕەکانی ئەورووپا لەگەڵ عوسمانییەکان. بەتایبەت لای پرۆستانتەکان.
لە سەدەکانی ناوەڕاستدا کاتۆلیکەکان ئیسلامیان بە جۆرێک لە بیدعەت دادەنا و لە ڕەدی محمەممەددا بەرھەمیان داناوە. ئەم تێڕوانینە لە سەدەکانی دواتردا بەتایبەت لەدوای ڕێنێسانس گۆڕا.بەرگریکەرەکانی کاسۆلیک لەسەرەتای سەدەی بیست وەسفی محەممەد دەکەن بەوەی چاکسازێکی کۆمەڵایەتییە، و ھیلیر بیلوک یەکێک لە دیارترینی ئەو کاسۆلیکە بەریگریکارانەیە لە سەرەتای سەدەی بیستدا، ستایشی پەیامی پێغەمبەر محەممەدی کرد لەبەرئەو جێگە تایبەتەی بۆ مەسیح و مریەمی دایک دایناوە. هەروەها چەندین بۆچوون هەبووە کە مەسیحیەت دان بە پێغەمبەرایەتی محەممدا بنێن لە ژێر ئاکارە مەسیحییەکاندا ئەمەش لە پێناو  هێنانەناوەی کەشێکی ئەرێنی لەگەڵ ئاینی ئیسلامدا.
تێڕوانینی ڕۆژئاوا
ڕەخنەگر و لێکۆڵەرەوەی سوری ‹ڕەنا قەبانی› ئەڵێت؛ لە سەدەکانی ناوەڕاستدا شەڕ تەنھا لە نێوان ئیسلام و ئەورووپادا تەنھا لەو ناکۆکییە سەربازییەدا نەبووە کە لە تورکیا یان ئیسپانیا ڕوویانداوە، بەڵکو شەڕێکی کولتووری و ڕۆشنبیریش بووە ، لە سەدەی دوانزەیەمەوە ئەورووپا سووربوون لەسەرئەوەی ئیسلام وەک شارستانیەتیێک قبوڵ نەکەن بەڵکو وەک ھێزێکی دژ وەریانگرتووە، ئەمەش بوو بە ھۆی بڵاوبوونەوەی نەزانی و وونبونی وردبینی لە وەرگێڕانەکاندا و دروستکردنی ئەفسانە و ئارەزووی دژانە، کە بوو بەھۆی بەرھەم ھاتنی ئەدەبێکی دژ بە ئیسلام، کە یەکێک لە ڕووەکانی ئەوە بوو پێغەمبەر محەممەد دوژمنی مەسیحە.
لەگەڵ سەردەمی ڕوناکبیری لە سەدەی حەڤدەدا و دەرکەوتنی پەیوەندی بازرگانی تایبەت لە نێوان ئەورووپا و دەوڵەتی عوسمانییدا، لەگەڵ ئەو سەردانانەی بازرگان و ئەوروپییەکان پێی ھەستان بۆ شارەکانی ڕۆژھەڵات بیرکردنەوەیان دەربارەی ئیسلام و پێغەمبەر گۆڕانی بەسەردا ھات، ئەورووپا بەرھەمێکی نوێیان بە جێھێشت، ئەدیب و شاعیرە ڕۆژئاواییەکان دەستیان کرد بە وەسفی پیغەمبەر و ستایش کردنی، بەڵام ھەندێک لەسەر بیروباوەڕە کۆنەکانی سەردەمی ناوەڕاست مانەوە دەربارەی ئیسلام و ئەمەش بەردەوام بوو ھەتا سەدەی بیست، و تا لە ئەنجامی ڕووداوەکانی ١١ی ئەیلوولدا شەپۆلی ئیسلامۆفۆبیا بەرز بوویەوە، ئەمەش بەھۆی تێکەڵ کردنی ڕەفتاری توندڕەوە ئیسلامییەکان لەگەڵ پەیامی ئیسلام بە شێوەیەکی گشتی.
نووسەری یەھوودی مایکل ھارت لە دانانی کتێبی مەزنترین ١٠٠ کەسایەتی مێژوودا، پێغەمبەر محەممەدی داناوە بە بە مەزنترین کەس بەو بڕوایەی «کە تەنھا کەسە لە مێژوودا بە تەواوی سەرکەوتوو بووە لەسەر ئاستی ئایینی و دونیایی و دەڵێت محەممەد کاریگەرییەکی گەورەی لە دەروونی موسڵمانان بە جێھێشتووە، ئەمەش دەردەکەوێت لە یادکردنەوە و شوێن پێ ھەڵگرتنییاندا لە شێوازی ژیان و پەرستشەکانی، و ھەروەھا لە ھەستانیان بە لەبەرکردنی ووتە و ھەڵس وکەوت و سیفەتەکانی».
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەھل ئەلبەیت پۆل:ئەھل ئەلکیسائ پۆل:ئیسلام پۆل:پێغەمبەرە عەرەبەکان پۆل:خەڵکی مەککە پۆل:دامەزرێنەرانی ئایینەکان پۆل:دیپلۆماتەکان پۆل:ڕابەرە ئاینییە ئیسلامییەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:سیاسەتمەندارە عەرەبەکان پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٧ەم لە ئاسیا پۆل:قوڕەیش پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٥٧٠ پۆل:مردووانی ٦٣٢ پۆل:مەدینە پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە پۆل:پێغەمبەران لە ئایینی درۆز
بیابانی سووریا
بیابانی سووریا یان بیابانی سەماوە ، ناوچەیەکی بیابانی و نیمچە بیابانییە و بە درێژایی ٥٠٠ ھەزار کیلۆمەتر چوارگۆشە (٢٠٠ ھەزار میلی چوارگۆشە) ی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دەگرێتەوە، کە بەشێکی باشووری ڕۆژھەڵاتی سووریا و باکووری ڕۆژھەڵاتی ئوردون و باکووری سعودیە و ڕۆژئاوای عێراق دەگرێتەوە. ٨٥ ٪ ی ڕووبەری وشکانی ئوردن و ٥٥ ٪ ی سووریاش ھەژمار دەکات. لە باشووری تێکەڵ دەبێت بە بیابانی عەرەبی. زەوی کراوە و بەردینن یان ناوچەی شۆستەی بیابانین.
ھەڵکەوتە و ناونان
چۆڵەوانییەکە بە دۆڵی ئۆرۆنت و کێڵگەی گرکانییەکانی حەراتی شەماحەوە بەستراون، لەبەری خۆڕئاوای ڕووباری فوراتە و لەبەری خۆڕئاواشی بەرزایییەکانی جۆلانە بیابانی عەرەبیش کەوتووەتە باشووری ھەرچی باکوورییەتی دەشت و زەویە بە پیتەکانی باشووری کوردستانە تا دەگاتە دامێنی زاگڕۆس.
ھەندێک سەرچاوە بیابانی سووریا بە «بیابانی حەمەد» ناوی دەھێنن لەکاتێکدا ھەندێکی تر ناوی حەمەد سنووردار دەکەن بۆ تەپۆڵکەکانی ناوەڕاستی باشوور. ھەندێکیش حەمەد بە ھەموو ناوچەکە و بیابانی سووریا دەڵین تەنھا بەشی باکووری نەبێت.
بیابانی سووریا بۆ چەند ناوچەیەک دابەش دەبێت ھەربەشە و بە جیا ئاماژەی بۆ دەکەن وەک بیابانی تەدمور لە دەوروبەری تەدمور و بیابانی حوومیس لە نزیک حومس. بەشی ڕۆژھەڵاتی بیابانەکەش، کە لە سنووری عێراقدایە پێی دەڵێن بیابانی ڕۆژاوا بەڵام بەکۆی گشتی بیابانەکە لە ساڵی ١٩٨٠ سەددام حوسێن ناوی نا (بیابانی سەماوە) بەڵام فەرمی نییە ئێستا.
جوگرافیا
بەرزایییەکانی ٧٠٠–٩٠٠ م لە ناوەڕاستی بیاباندا، ناوچەی حەمەد فلاتە، نیمچە بیابانێکی تاڕادەیەک تەخت و بەردینە بە گڵەبەردی چەو داپۆشراوە. ھەر بارانێکی بچووک ببارێت یەکسەر دەڕژێتە ناو تەختی خوێی ناوخۆیییەوە. بەرزترین لوتکەکانی دەشتە بەرزەکان خوری ئال سعوودە کە لە١٠٠٠ م بەرزە دواتر بەرزایییەکانی ئێل ئەنیزە دێت کە ٩٦٠ مەتر بەرزە ئەم دوو بەرزایییە کەوتونەتە سێخاڵی سنووری نێوان ئوردن و عێراق و سعودیە.
لەگەڵ بیابانەکانی تری نیمچە دوورگەی عەرەبیدا بیابانی سووریا بە یەکێک لە بیابانە ھەرە بێسەروبەرەکانی جیھان وەسف کراوە.
ژیانی زیندەیی
ھەندێک لە ڕوەکە زۆر بڵاوەکانی بیابانی سووریا بریتین لە، شاللا ڤێرمیکولاتا، ستیپا بەرباتا، ئەرتەمیسییە ھێربا ئەلبا و ئەتریپلکس لیوکۆکلادا. ئەم ژینگەیەی بیابان لەژێر ھەڕەشەی وشکەساڵی و زۆر لەوەڕاندن و ڕاوکردن و چالاکی دیکەی مرۆییدایە ھەندێک ئاژەڵی ڕەسەن چیتر ئەم ناوچەیە نیشتەجێ نین، ھەروەھا چەندین جۆری ڕوەکی لە دەرەوە گیانیان لەدەستداوە لەکاتێکدا گیاکان بە بەھای خۆراکی نزمتر بۆ ئاژەڵداری جێگەیان بۆ دیاری کردووە.
١٤١٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بیابانی سووریا
ژیانی زیندەیی
ئەم بیابانە نیشتمانی ڕەسەنی مشکی زێڕینییە.
لەقلەق، ھیرۆ، قاز، وادی بچووک، ئاوئاو، ھەروەھا ڕاپتۆرەکان سەردانی دەریاچە وەرزییەکان دەکەن. قرتکەبچووکەکان وەک ڕاوکەرانی خۆیان وەک مار و دووپشک و جاڵجاڵۆکەی وشتر، پێشتر باوی ھەبوو، گەزی، گورگ، چەکەل، ڕێوی، پشیلە و کاراکۆل، ھەروەھا نەوچەخ، چیتەح، ھەرێبێست و ئۆناگەر. بەڵام شێر تا ئێستا نەدۆزراونەتەوە، وا بیرلەوە دەکرێت کە بەھۆی ڕاوکردنەوە بێت لەلایەن مرۆڤەوە
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست پۆل:ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست
بڕیارنامەی ١٦٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦ پۆل:سۆماڵیا لە ٢٠٠٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سۆماڵیا
ئەیسووس
ئەیسووس یەکێکە لە کۆمپانیاکانی بواری تەکنۆلۆژیا.
سەرچاوە
پۆل:ئەیسووس پۆل:کارگەکانی موبایل
١٤١٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھالیفاکس
ھالیفاکس شارێکی کەنەدییە و پایتەختی پارێزگای نۆڤا سکۆتیایە، ھەڵکەوتووە لە بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکە کە بارەگای سەرەکی پارێزگای ھالیفاکسە و نزیکەی ٦٣٢ ھەزار و ٦٧٩ کەسی تێدایە، بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠٠٦، شارەکە بووەتە چووەتە سەر پارێزگاکە (بە ئینگلیزی: Halifax Regional Municipality) لە ساڵی ١٩٩٦دا خرایە ناو پارێزگاکە.
١٤١٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھالیفاکس
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٩٦
ئێڵ جی
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٤٧ پۆل:چایبۆل پۆل:کۆمپانیایانەی کەوتوونەتە سێئول پۆل:کارگەکانی موبایل
١٤١٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڕووخاندن
200px|وێنۆک|ھەڵکۆڵەرێکی ملبەرز خەریکی ڕووخاندنی باڵاخانەیەکە. وێنۆک|ڕووخاندنی بینایەکی گەورە لەڕێی تەقاندنەوەوە. ڕووخاندن بریتییە لە کرداری بەردانەوەی بیناکان. ڕووخاندن جودایە لە ھەڵوەشاندنەوە، کە تێیدا بە وریایی بەشەکانی بینایەک لێکدەکرێنەوە بۆ بەکارھێنانەوەیان. بۆ بینا بچووکەکان، وەک خانووەکان ڕووخاندن کارێکی سادە و ئاسانە. ئاسایی بیناکان لەڕێی ھەڵکۆڵەر، شۆفەڵ و کرێنەکانەوە بەردەدرێنەوە و خاپووردەکرێن. ھەندێک ئامێری تایبەتی تریش بەکاردەھێندرێن. بۆ بینا گەورە و بەرزەکانیش ئەو کرێنانە بەکاردێن کە تۆپی گەورەیان پێوەیە، یان لەڕێی ماددە تەقێنەرەوەکان کارەکە دەکرێت، لە کاتی بەکارھێنانی ئەو ماددانە گەر کارەکە بە دروستی بکرێت، ئەوا ھیچ زیانێک بە بیناکانی دەوروبەری ناگەیەنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕووخاندن پۆل:ئەندازیاریی بینا پۆل:خانووەکان
دەیەی ٢٠٢٠
سەرچاوەکان
پۆل:دەیەی ٢٠٢٠ پۆل:سەدەی ٢١ەم
بڕیارنامەی ١٦٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی نیسانی ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٤٣١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦ پۆل:مەغریب لە ٢٠٠٦ پۆل:سەحرای ڕۆژاوا لە ٢٠٠٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مەغریب پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
ئەحمەد حەمدی بەقلی
ئەحمەد حەمدی کوڕی موحەمەد عەلی پاشا کوڕی عەلی بەقلی پزیشکێکی میسڕیە زانایە بە نەشتەرگەری.
سەرچاوە
پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو پۆل:پزیشکە میسرییەکان
بڕیارنامەی ١٦٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی ئایاری ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی تیمۆری ڕۆژھەڵات. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٤٣٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦ پۆل:تیمۆری ڕۆژھەڵات لە ٢٠٠٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیمۆری ڕۆژھەڵات
ھەوکردنی پەردەکانی مێشک
٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|پەردەکانی مێشک ھەورکردنی پەردەکانی مێشک یان شلەی مێشک لە ئەنجامی بڵاوبوونەوەی نەخۆشیە لێگیراوەکانەوە دەبێت. ئەو ھەڵئاوسانەی کە لە ئەنجامی ھەوکردنی پەردەکانی مێشکەوە دروست دەبێت چەند نیشانەیەکی لێدەکەوێتەوە کە بەگشتی بریتین لە ژانەسەر و تا و ڕەقبوونی مل.
زۆربەی بارەکانی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک لە ئەنجامی تووشبوون بە ڤایرۆسەوە دەبێت، بەڵام ھەندێک جار لە ئەنجامی بەکتریا و کەڕووشەوە دەبێت. ئەگەر تۆ گومانت کرد کە خۆت یاخود یەکێک تووشی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک بووە، پێویستە کت و پڕ سەردانی نەخۆشخانە بکرێت، چارەسەری زوویی دەبێتە ھۆی ڕێگرتن لە ئاڵۆزیەکانی ئەم نەخۆشیە.
نیشانەکانی
زۆر جار نیشانە زووەکانی ئەم نەخۆشیە تێکەڵ دەکرێت لەگەڵ نیشانەکانی ھەڵامەت. نیشانەکانی نەخۆشی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک ڕوودەدات لە ماوەی ڕۆژێک یاخود دوو ڕۆژ، بەشێوەیەکی نموونەیی نیشانەکان بریتین لە؛
کەی سەردانی پزیشک بکرێت؟
ئەگەر خۆت یاخود کەسێکی تر لە ئەندامانی خێزانەکەت نیشانەکانی نەخۆشی ھەوکردنی پەردەکانی مێشکی ھەبوو، وەک تا و ژانەسەرێکی تووند و گێژ بوون و ھێلنج و ڕشانەوە و مل ڕەقی – ئەوا پێویستە کت و پڕ سەردانی پزیشک یاخود نەخۆشخانە بکرێت، ناتواندرێت بزاندرێت کە کام جۆر لە ھەوکردنی پەردەکانی مێشکیت ھەیە تەنھا بە بەسەردانی پزیشک نەبێت. liuy
ھۆکارە مەترسیدارەکان
ئەو ھۆکارانەی کەوا دەکات کەسێک لەکەسێکی تر ڕێژەی تووشبوونی بە نەخۆشی‌یەکە ھەبێت، ئەمانەن؛
ئاڵۆزیەکانی
ئالۆزیەکانی نەخۆشی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک سەختە، ھەرچەند ماوەی درێژ نەخۆشیەکە بەبێ چارەسەری بمێنێتەوە ئەوەند مەترسی گەشکە یاخود تێکچوونی نەگەڕاوەی دەماری زیاترە وەک "لەدەستانی بیستن و بینین و قسەکردن و فێربوون و ھەڵسوکەوت".
خۆپاراستن
ھەوکردنی پەردەکانی مێشک لە ئەنجامی تووشبوونی بەربڵاوەوە دەبێت. بەزۆری بەکتریا و ڤایرۆس کە دەبنە ھۆی تووشبوونی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک لە ئەنجامی بڵاوبوونەوە بە ھۆی پژمین یاخود کۆخیین یاخود گۆڕینەوەی کەل و پەلی خۆراک یاخود ھەر کەل و پەلێکی تایبەت "وەک فلچەی ددان" دەبێت. ھەروەھا ژیان لەگەڵ کەسێک کە نەخۆشیەکەی ھەبێت یاخود لە شوێنێک کە نەخۆشیەکە بەربڵاوە ئەوا مەترسی تووشبوون زیاد دەبێت.
ئەم خاڵانەی خوارەوە یارمەتیت دەدات پاراستنی لە تووشبوون
شووشتنی دەستەکان بە جوانی پێش خواردن یاخود دوای دەست بە ئاو گەیاندن، پێویستە منداڵان فێر بکرێن بۆ ئەم خاڵە.
لە کاتی پژمین یاخود کۆخین دەم و کەپووت داپۆشە.
لە کاتی دووگیانی پێویستە گرنگی تەواو بە خۆراک بدرێت، گۆشت جوان بکوڵێت، پەنیر نەخورێت، ھەروەھا شیر.
سەرچاوەکان
سایتی پژیشک بۆ ھەمووان وەرگیراوە لە ٢٧ی فیبریوەری ٢٠١١، کاتژمێر ١١:١٥ پ. ن.
پۆل:ھەوکردن پۆل:نەخۆشی‌یە گوێزراوەکان پۆل:نەخۆشی‌یەکانی کۆئەندامی دەمار و مێشک
١٤١٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
مۆبایل
thumb|مۆبایلی زیرەکی سامۆسۆنگ نێکسەس مۆبایل یەکێکە لە شێوازەکانی ئامڕازی پەیوەندیکردنی گەڕۆک کە پشت بە پەیوەندیکردنی بێتەلی لە ڕێگەی تۆڕێک لە تاوەری پەخشی دابەشبوو لە چوارچێوەی ڕووبەرێکی دیاریکراودا دەبەستێت. لەگەڵ پێشکەوتنی ئامێرەکانی تەلەفۆنی گەڕۆک، ئامێرەکان لە تەنھا شێوازی پەیوەندیکردنی دەنگی زیاتر بووە بە جۆرێک کە وەک ئامێری کۆمپیوتەر و بەبیرھێنەوەی وادەکان و وەرگرتنی پۆستەی دەنگی و بگەڕی ئینتەرنێت و ئامێری تازە بەکاردەھێندرێت و دەتوانێت بەھەمان سافی و ڕوونی کامێرای دیجیتاڵ وێنەبگیرێت، مۆبایل بووەتە شێوازێکی ڕیکلامکردنیش بەھۆی ڕکابەری توندی نێوان کارپێکەرانی مۆبایل گوژمەی قسەکردن و گۆڕینەوەی داتاکان کەوتووەتە بەردەستی ھەموو چینەکانی کۆمەڵگە. بۆیە ژمارەی بەکارھێنەرانی ئەو ئامێرە لە جیھاندا ڕۆژانە لە زیادبووندایە و شوێنی ئامێرەکانی پەیوەندیکردنی جێگیری گرتووەتەوە.
تایبەتمەندییەکان
thumb|سیم کارت ئەوەی شایانی باسکردنە چەندین لێکۆڵینەوە لەسەر مۆبایل ئەنجامدراوە کە دووپاتیدەکەنەوە بەرکەوتنی زۆری لەرەلەرەکانی پەخش یان دانانی مۆبایل لە نزیک دڵ زیانی بۆ تەندروستی ھەیە و ھەندێکجار دەبێتەھۆی لەکارخستنی سیستمی لێدانی دڵیش.
سەرچاوەکان
پۆل:مۆبایل پۆل:خزمەتگوزارییەکانی پەیوەندیبەستنی موبایل پۆل:ئامێرەکانی نووسینگە پۆل:تەلەفۆن پۆل:ئامێرە زیرەکەکان
عەبدولعەزیز بووتێفلیقە
عەبدولعەزیز بووتێفلیقە (؛ لەدایکبووی ٢ی ئازاری ١٩٣٧ – مردووی ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١) سیاسەتوانێکی جەزائیری بوو کە دەوروبەری ٢٠ ساڵان، لە ساڵی ١٩٩٩ ھەتا کاتی دەست کێشانەوەی لە ساڵی ٢٠١٩دا وەک سەرۆک کۆماری جەزائیر خزمەتی کرد. بووتێفلیقە لە ٢ی نیسانی ٢٠١٩ لەدوای چەند مانگ خۆپیشاندانی فراوان لە پۆستی خۆی دەستی کێشایەوە. ئەو بە نزیکەی ٢٠ ساڵان، درێژترین ماوەی سەرۆکایەتیی دەوڵەتی جەزائیری پێ بووە. بووتێفلیقە لە ڕێکەوتی ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ و لە تەمەنی ٨٤ ساڵی و لە ماڵەکەی خۆیدا، بەھۆی وەستانی دڵەوە کۆچی دواییی کرد.
بووتێفلیقە لە کاتی شەڕی جەزائیردا وەک ئەندامی بەرەی ڕزگاریی نیشتمانی خزمەتی کردووە. دوای ئەوەی جەزائیر سەربەخۆیی لە فەڕەنسا وەرگرت، لە نێوان ساڵانی ١٩٦٣ ھەتا ١٩٧٩ وەک وەزیری دەرەوە و لە دانیشتنی نێوان ساڵی ١٩٧٤ بۆ ١٩٧٥ وەک سەرۆکی کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان خزمەتی کردووە.
ئەگەر دەتوانی بمگرە (فیلم)
بمگرە گەر دەتوانی (بە ئینگلیزی: Catch Me If You Can) فیلمی تاوان و ژیاننامەی ئەمریکییە لە دەرھێنانی ستیڤن سپیڵبێرگە وە لە ساڵی ٢٠٠٢ بەرھەم ھاتووە. لە پاڵەوانێتی لیۆناردۆ دیکاپریۆ، تۆم ھانکس، کریستۆڤەر وۆکین، مارتن شین، ناتالی باییە. چیرۆکی فیلمەکە لە ژیانی کەسایەتی بەناوبانگ فرانک ئاباگنیڵ وەرگیراوە کە توانی ساختەکاری لە چەکی بانکی و بڕوانامەدا بکات وە کاری پێ بکات پێش ئەوەی تەمەنی نۆزدە ساڵی تێپەڕێنێ، کە بووە ھۆی ئەوەی نوسینگەی لێکۆڵینەوەی فیدرالی ناچار بکات بکەوێتە دوای بە سەرۆکایەتی کاڕڵ ھانراتی. فیلمەکە لەلایەن ڕەخنە گرانەوە ستایش کراوە، وە پاڵێوراو بووە بۆ بردنەوەی خەڵاتی ئۆسکار وە ٢٢ خەڵاتی تر کە ١٣ بە دەست ھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٢ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ڕاوکردنەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە فلۆردیا دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە تاوانکارییە ئەمریکییەکان پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان) پۆل:فیلمەکانی درێم وۆڕکس پیکچەرز پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جۆن ویلیامزەوە تۆمارکراون پۆل:فیلمەکان کە لە فەڕەنسا داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە مۆنتریال وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان کە لە نیوجیرسی وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکانی ئامبلین ئینتەرتەیمێنت
ڕێژوان عەلی ئەحمەد
ڕێژوان عەلی ئەحمەد (لەدایکبووی ١٩٩٥ – مردووی ٢٠١١) کوردێکی خەڵکی سلێمانی بوو، کە لە ١٧ی شوباتی ٢٠١١ لە نێوان خۆپیشاندانی دانیشتوانی سلێمانی لە شەقامی سالم لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا کوژرا. ڕێژوان نیشتەجێی گەڕەکی دارۆغای شاری سلێمانی بوو، پێنجەم منداڵی خێزانەکەیەتی و دوای چوار خوشک لەدایک بووە، برایەکی بچووکی ھەیە بەناوی رێکان و قوتابی پۆلی دووەمی ناوەندی بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شەھیدانی کورد پۆل:مردووانی ٢٠١١
لووت (پێغەمبەر)
لووت (، ) یەکێکە لە کەسایەتییەکان کە لە بەسەرھاتەکانی دروستبوونی کتێبی پیرۆزدا باسی لێکراوە و لە ھەردوو ئایینی یەھوودییەت و ئایینی مەسیحییەتدا کەسێکی پیاو چاکە و تەنھا وەکوو کەسایەتییەک باسی لێکراوە.
ئایینی ئیسلام
لە ئیسلامدا یەکێکە لەو پێغەمبەرانەی باسی بەسەرھاتەکانیان کراوە لە قورئاندا و لە ئیسلامدا بە یەکێک لە پێغەمبەران دادەنرێت. بەپێی ئیسلام و قورئان. لووت برازای باوکی ئیبڕاھیم بووە. لووت پێش ئەوەی وەحیی بۆ بێت گەشتیار بووە. بەپێی ھەندێک لە وتەکان، وا دادەنرێت کە ١٣٠ ساڵ ژیابێت. لووت خەڵکی خۆی بانگ دەکرد بۆ یەکتا پەرستی و وازھێنان لە ھەوەسبازی، بەڵام سەرنەکەوت بۆیە خودا نەفرەتی لێکردن و بەرد بارانی کردن. لە قورئاندا ھاتووە کە پیاوانی قەومی لووت بە مەبەستی شەھوانییەوە دەچوونە لای پیاوان.
بڕیارنامەی ١٦٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی ئایاری ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان ئەریتریا و ئەتیۆپیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٤٣٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦ پۆل:ئێریتریا لە ٢٠٠٦ پۆل:ئیتیۆپیا لە ٢٠٠٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئێریتریا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیتیۆپیا
ھەڵامەت
ھەڵامەت ھەوکردنێکی کاتی بۆشاییە ھەوایەکانی دەوروبەری لووتە لە ھەوکردنی کاتی، بۆشایەکانی دەوروبەری ڕێڕەوی لووت ھەودەبن و ئەستوردەبن، ئەمە کاردەکاتە سەر دەرچوونی ئەو لیجە ماددەیەی کە دروستی دەکەن.
لە ھەوکردنی کاتی بۆشایەکان ھەناسەدان بە کەپوو گران دەبێت، دەوردوبەری چاوەکان و ڕووخسار ئەستوردەبن، لەوانەیە تۆ ئازاری دەم و چاو و کەلەی سەرت ھەبێت (دەم و چاو و کەلەی سەر وەک لێدانی دڵی لێدەدات). زۆربەی جار ھەوکردنی کاتی بۆشاییە ھەوایەکان لە ئەنجامی ھەڵامەتەوە دەبێت، بەڵام دەکرێت ھۆکارەکەی بەکتریا، کەڕوو یاخود ھەستیاری بێت. چارەسەریشی دەوەستێتە سەر ھۆکاری تووشبوونی. لە زۆربەری بارەکان چارەسەری لە ماڵەوە بەسە، بەڵام لەگەڵ ئەمەش ھەوکردنی بۆشاییە ھەوایەکان بۆ ماوەیەکی بەردەوام ئاڵۆزی خراپی لێدەکەوێتەوە. ئەگەر ھەوکردنی بۆشاییە ھەوایەکان لە ٨ ھەفتە زیاتری خایەن ئەوا بە ھەوکردنی درێژخایەنی دادەندرێت.
کەی سەردانی پزیشک بکرێت
ئەگەر نیشانەکان بەم شێوەیە بوو؛ باش نەبوون دوای جەند ڕۆژێک، پلەی گەرمی بەرزتر لە ٣٨٫١ سلس، یاخود ئەگەر مێژووی زۆر تووشبوون بە ھەوکردنی بۆشایەکانت ھەبێت. ھەروەھا ئەگەر ئەم نیشانانەت ھەبوو ئەوا کت و پڕ سەردانی پزشک بکە؛
ئازار یاخود ئەستووربوون لەدەوروبەری چاوەکان.
ئەستووربوونی نێوچەوان.
گێژبوون.
خێل بوون.
ڕەقبوونی مل.
تەنگەنەفەسی.
ھۆیەکانی تووشبوون
تووشبوون بە ڤایرۆس، زۆربەی جارەکان ھۆیەکەی ھەڵامەتە.
تووشبوون بە بەکتریا.
تووشبوون بە کەڕوو.
ھەندێک باری تایبەت بە کەپوو مەترسی تووشبوون زیاد دەکەن، وەک خواری دیواری کەپوو، یاخود ھەبوونی گرێ لەناو بۆشایی کەپوو..ھتد.
ئالۆزییەکانی
کێشەی بینین.
ھەندێک جار لەو کەسانەی کە ڕەبوویان ھەیە دەبێتە ھۆی بزواندنی نۆرەی ڕەبووی.
ھەندێک جار دەبێتە ھۆی ھەوکردنی گوێیەکان.
چارەسەری لە ماڵەوە
پشووەکی تەواو بدە.
بڕێک زۆر لە شلە بخۆرەوە، بەڵام خۆت دووربگرە لە خواردنەوەی ئەو شلەمەنیانەی کە کافاین و کحولیان تێدایە.
ھەڵمژینی ھەڵم؛ مەنجەڵێک ئاو بخرە سەر ئاگر، پاشان ھەڵمی ئاوەکە ھەڵمژە.
خاولیەکی گەرم بخەرە سەر دەم و جاوت.
لە کاتی نووست سەرت بڵند بکە.
خۆپاراستن
خۆت بپارێزە لە ھەڵامەت.
ئەگەر ھەستیاریت ھەیە "حەساسی" ئەوا پێویستە چارەسەری تەواو وەربگریت لەلاین پزیشک پسپۆڕ. جگەرە مەکێشە.
سەرچاوەکان
سایتی پژیشک بۆ ھەمووان لە رۆژی ٢٧ی فیبریوەری وەرگیراوە، کاتژمێر ١١:٠٣ پ.ن.
پۆل:ھەستۆکی پۆل:ن‏‏‏ە‏‏‏خۆشی‌ی گواستراو‏‏‏ە‏‏‏کانە پۆل:ن‏‏‏ە‏‏‏خۆشی‌یکانی کۆئ‏‏‏ە‏‏‏ندامی ھ‏‏‏ە‏‏‏ناسەە
کۆمپانیای ئێلەکترۆنیک ئارتس
کۆمپانیای ئێلەکترۆنیک ئارتس (بە ئینگلیزی: Electronic Arts) یەکێکە لە کۆمپانیاکانی بەرهەم هێنانی یاری وێنەی جوڵاو و تا ئێستا چەندین بەرهەمی گەورەی بەرهەم هێناوە لەو بوارەدا.لە ساڵی ١٩٨٢ز دامەزراوە، ئەم کۆمپانیایە گرنگی بەبەرهەمهێنانی دوو جۆر یاری دەدات ئەوانیش :
بەرهەمەکان
balck
thumb|باڵەخانەی کۆمپانیا لە [[کالیفۆڕنیا]]
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٨٢ پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧ پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا پۆل:کۆمپانیا نەرمامێرانەی ئەکەونە قەراخ دەریای سان فرانسیسکۆ پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠ پۆل:کۆمپانیای یارییە ڤیدیۆییەکان لە ئەمریکا پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی
ئیبن کەشکاریا
ئەبوو یەحیا بن کەشکاریا پزیشک و زانای عەرەبی موسڵمان بەناوبانگ لە سەدەی چوارەمی کۆچی و لە بەغدا و حەلەب کاری کردووە، لای سینان کوڕی قوڕڕە خوێندویەتی، ئیبن ئەبی ئوسەیبیعە لە کتێبەکەیدا (عيون الأنباء في طبقات الأطبّاء) باس کردووە کە پزیشکێکی زانا و بەناوبانگ بوو بە چاکیەکەی لە پزیشکیی.
بیژەن کامکار
ژیان
وەک ئەندامانی دیکە لە خێزانی، مۆسیقای لەگەڵ باوکی، حەسەن کامکار خوێند. یەکەم پیشەی ھەروەک گۆرانیبێژێک لە ڕادیۆ بوو. یەکەم ئامراز ئەو ھەڵی بژارد تەپڵ بوو، بەڵام ئەو پاشان ڕۆڵی ھارمۆنیکای بینی و تاری ژەند. لە ١٩٧٤، چووە ناو کۆلێژی ھونەرە جۆانەکانی زانستگەی تاران بە ئامرازێکی تایبەتی نتر و مۆسیقای خوێند. ئەو یەک لە دامەزرێنەرەکانی گرووپی شەیدا و عارێف و لە ئاھەنگ و کاری جۆراوجۆر ھەروەک مۆسیقاژەنێک و ھەندێ جار گۆرانیبێژی ئەم گرووپانە بەشدارییان کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان پۆل:کامکاران پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
١٤١٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
١٤٢٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
عەلی فەتاح دزەیی
عەلی فەتاح دزەیی (لەدایکبووی ١٩٢٨ – مردووی ١٩٩٢) نووسەر و شاعیر و ڕۆشنبیرێکی ھاوچەرخی کورد بوو لە نیوەی دووەمی سەدەی بیستەم. ھەموو قۆناغەکانی شیعری کوردی دەورکردبووەوە. بەشداریکردنی لە چەسپاندنی (شیعری نوێ) لە ڕووی ڕوخسار و ناوەڕۆکەوە بەرچاوە. جگە لە بەرھەمی داھێنراو لە شیعر و پەخشان، لێکۆڵینەوەی ئەدەبی ھەیە، بەتایبەتی لە بارەی کێش و قافیەی شیعری کوردی مەم و زین و نەوباری بچووکانی خانییەوە.
ژیان
عەلی کوڕی فەتاح کوڕی حەوێز کوڕی سلێمان، باب و باپیرانی لە بنەماڵەی دزەیین، لە ساڵی ١٩٢٨ لە گوندی دووگردکانی لای باشووری شاری ھەولێر لەدایکبووە. لە تەمەنی منداڵی سەرەتای خوێندنی لە گوندی دووسەرەی خۆیان لای مەلای گوند مەلا خەلیلی سنجاوی (موخڵیسی شاعیر) بووە. کە لە گوندی قازیخانە قوتابخانەی سەرەتایی کراوەتەوە تا پۆلی یەکەمی لەوێ تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٣٦ ھاتووەتە ھەولێر قۆناغی سەرەتایی لە قوتابخانەی ئوولا تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٤٢ ڕووی کردووەتە قوتابخانەی ناوەندی و ئینجا ئامادەیی، لە ساڵی ١٩٤٨ خوێندنی ئەم قۆناغانەی بەئەنجام گەیاندووە.
لە پاییزی ساڵی ١٩٤٨ لە کۆلێژی مافی بەغدا (حوقووق) وەردەگیرێ، ھەمووی چەند مانگێکی پێ ناچێ لە کانوونی دووەمی ١٩٤٩ لەسەر جموجۆڵی سیاسی دەگیرێ. دادگا بڕیاری سێ ساڵ بەند و ساڵێک دەستبەسەری بۆ دەردەکات. ماوەی سێ ساڵەکە لە بەندیخانەکانی بەغدا و کووت و کەرکووک دەباتە سەر و ئینجا دەگەڕێتەوە ھەولێر. ماوەی دەستبەسەرییەکەی لە ھەولێر دەبێ، لە ساڵی ١٩٥٣ داوای گەڕانەوە دەکات بۆ قوتابییەتی لە کۆلێژی مافی بەغدا، بەڵام ڕێگەی نادەن. بۆ تەواوکردنی خوێندن ڕوو دەکاتە شاری دیمەشق و لە بەشی زمانی عەرەبی کۆلێژی بەشی ئەدەبیاتی زانکۆی دیمەشق دەبێتە قوتابی. ساڵی یەکەم تەواو دەکا و سەردەکەوێ بۆ پۆلی دووەم، بەڵام کەسوکاری کۆلێژەکەی پێ دەگۆڕن و کۆلێژی مافیان پێ باشتر دەبێ. بەم جۆرە کۆلێژی ئەدەبیات بە کۆلێژی ماف دەگۆڕێتەوە و لە ھاوینی ١٩٥٨ باوەڕنامەی زانکۆ وەردەگرێ. لە ساڵی ١٩٥٩ بە مووچەخۆر لە دادگای ھەڵەبجە دامەزراوە، لە ساڵی ١٩٦٠ گواستراوەتەوە و بووە بە کارگێڕی پێنجوێن. دوای ئەوە وەک مووچەخۆرێکی میری گواستراوەتەوە بۆ ھەندێک لە شارەکانی عێراق. لە ساڵی ١٩٦٦ گەڕاوەتەوە کوردستان بووە بە کارگێڕی میری لە برادۆست و دیانە. لە دوای بەیانی ١١ی ئازاری ١٩٧٠ کراوە بە قایمقامی شارباژێڕ، دواتر بۆ قایمقامی دەربەندیخان گواستراوەتەوە، تا ساڵی ١٩٧٤ لەوێ ژیاوە. لەگەڵ تێکچوونی نێوان دەسەڵاتی بەغدا لەکەڵ شۆڕشی ئەیلوولی ١٩٦١ی کورد، شار و کاری فەرمی جێھێشتووە و ڕووی کردووەتە ناو شاخ. لە دوای لەناوچوونی شۆڕش لە بەھاری ١٩٧٥ گەڕاوەتەوە سەر کاری میری لە ھەولێر لە ساڵی ١٩٧٧ گواستراوەتەوە شاری ناسریە لە باشووری عێراق. لەو ماوەیەدا عەلی ھەوڵی دابوو لە کاروباری میری دوور بکەوێتەوە، لە ساڵی ١٩٨٣ خانەنشین کرا و گەڕایەوە ھەولێر، بۆ یەکەم جار دەستی کرد بە کاروباری ئەوقاتی (محامییەتی).
مردن
لە ساڵی ١٩٨٦ تووشی نەخۆشی شێرپەنجەی قوڕگ بوو، چەند ساڵێک ئازاری ئەم نەخۆشییە کوشندەیەی چێشت تا لە ڕۆژی ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢ کۆچی دوایی کرد و لە ھەولێر نێژرا.
گۆڕ
وێنۆک|چەپ|وێنەی ئارامگەیەک گۆڕ (ھەروەھا: ئارامگە یان قەبر یان گڵکۆ، بە ئینگلیزی: Grave) شوێنێکە کە جەستەیەکی مردووی (جەستەی مرۆڤ یان هەندێک جاریش ئاژەڵیش) لێ نێژراوە. زۆربەی جار ئارامگەکان دەکەونە شوێنی تایبەتەوە بەهۆی مەبەستی تایبەتی ناشتنەوە، وەکوو قەبرستانەکان.
عەلی فەتاح دزەیی
شیعر
بە وتەی خۆی شاعیر دەڵێ ساڵی ١٩٤٤ بیری لە شیعر وتن کردووەتەوە، بەڵام لە ساڵی ١٩٤٦ شیعری نووسیوە، لە ساڵی ١٩٤٧ شیعری بۆ ئاھەنگی نەورۆزی ئەو ساڵە وتووە کە لە ھەولێر نیشتمانپەروەران لە مێرگی بەھاری قەراغ شار گێڕاویانە. بەلایەوە قۆتاغی دووەمی شیعری لە ساڵی ١٩٥٣ دەست پێ دەکات.
فیقھی ئیسلامی
فیقھ لە زماندا: تێگەیشتن لە شتێک و زانینی، و تێگەیشتن لە حوکمی ورد و پرسە ناڕوونەکان، بەھۆی شەرەفمەندی بەسەر ھەموو زانستەکانی تردا، و ناوی فیقھ بەو زاراوەیەیە و ھەموو شەریعەت دەگرێتەوە، لە ناوەکەیدا ھەروەھا دەبێتە ھۆی ناسینی خودا و تاک و تەنیایی ئەو، پیرۆزکردن ، و ھەموو سیفاتەکانی، و بۆ زانینی پێغەمبەران، لەوانەش زانستی (الاحوال) و ڕەوشت، ئەتەکێت، وەستانەوە بۆ مافی کۆیلایەتی و شتی تر. بەدرەدین زەڕکەشی باسی لە قسەکانی ئەبو حەمید غەزالی کرد : (خەڵک بە ناوی فیقھەوە مامەڵەیان دەکرد، بۆیە بۆ زانینی فەتواکان و بەڵگەکانیان و ھۆکارەکانیان تایبەتیان کرد) ترس بۆ دڵ.
گۆڕ
زانیاری درووست لەسەر ئارامگە، وەکوو ئەو شێوەیەی کە جەستەکەی تێدایە یان هەر چ شتێکی دی کەلەگەڵیدا دەدۆزرێتەوە، ڕەنگە بتوانێت زانیاریی بداتە ئاسەوارناسەکان دەربارەی ئەوەی کە جەستەکە پێش مردنی چۆن ژیاوە، هەروەها (بەڵام پابەند نییە تەواو پێوەی) ڕەنگە بتوانرێت ماوەی ژیانی جەستەکە و ئەو کەلتوورەی تێیدا ژیاوە، کەی و چۆن بووە.
فیقھی ئیسلامی
وە ناوی فیقھ لە سەردەمی یەکەمدا پێی دەگوترا: «ناسینی ژیانی دوای مردن، زانینی وردییەکانی ناخۆشیەکانی ڕۆح و لەناوبەری کردارەکان، ھێزی تێگەیشتن لە بێ بەھایی دونیا، ئاوات بۆ بەختەوەری ڕۆژی دوایی، و گرتنی ترس لە دڵدا».
گۆڕ
لەهەندێک ئاییندا، بڕوا وایە کە دەبێت جەستە بسووتێنرێت لەبەرئەوەی ڕۆح بمێنێتەوە؛ لەهەندێکی تردا تەواو گەندەڵبوونی جەستە پێ دەچێت سوودی هەبێت بۆ حەسانەوەی ڕۆح (بڕوانە پرسە).
فیقھی ئیسلامی
سەرچاوەکان
پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
گۆڕ
ئەمانەش ببینە
پۆل:مەڕاسیمی ناشتن پۆل:مردن پۆل:ڕووداوە دڵتەنگەکان
پاکتاوکردن لە تورکیا (٢٠١٦-ئێستا)
پاکتاوکردن لە تورکیا (٢٠١٦-ئێستا) زنجیرە پاکتاوکردنە لە کاردانەوەی ھەوڵی کودەتای ١٥ تەممووزی ٢٠١٦ پشت بەست بە یاسای باری نائاسایی لەلایەن حکوومەتی تورکیا ئەنجام درا.
سەرچاوەکان
پۆل:پێشێلکاری مافی مرۆڤ لە تورکیا
تەرم
وێنۆک|جەنازەی چەندین [[مرۆڤ]] لاشە، تەرم' یان 'جەستەی مردوو''' (بە ئینگلیزی: "Dead Body" یان "Cadaver" یان "Carcass (بۆ ئاژەڵ)")، بەمانای وشە، لە پزیشکیدا کاتێ ئامادە دەکرێت بۆ تەشریح یان وەک بەکارھێنانێکی دروست، بریتییە لە مردنی جەستە.
سەرچاوەکان
پۆل:مەرگ
١٤٢١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٦٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی ئایاری ٢٠٠٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سوودان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٤٣٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦ پۆل:سوودان لە ٢٠٠٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سوودان
شارستانی فەرەیدوونشەھر
شارستانی فەرەیدوونشەھر یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای ئەسفەھانی ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری فەرەیدوونشەھرە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە لە ساڵی ٢٠١٦دا بەرامبەر لەگەڵ ٣٥٬٦٥٤ کەس بوون کە زۆربەیان گورجین.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئەسفەھان پۆل:شارستانی فەرەیدوونشەھر پۆل:شارستانەکانی ئێران
١٤٢٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئەلفوبێی بیری مرۆڤ
ئەلفبێیی بیری مرۆڤ (ئینگلیزی: The alphabet of human thought) بابەتێکە لە بنەمادا پێشنیارکرا لەلایەن گۆتفرید لایبنیتز ەوە کە ڕێگایەکی گەردوونی دابین ئەکات بۆ وێناکردن و شیکارکردنی بیرۆکە و پەیوەندیەکانیان بە جیاکردنەوەی پارچە پێکهێنەرەکانیان. ئەو بڕوای وابوە هەموو بیرۆکەکان پێکهاتوون لە ژمارەیەکی بچووک لە بیرۆکەی سادەتر کەوا ئەکرێ بە پیتێکی بێهاوتا هێما بکرێت.
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مێژووی فەلسەفە پۆل:فەلسەفەی زمان پۆل:گۆتفرید لایبنیتس
یەروەند لالایان
یەروەند لالایان (، ٢٥ی ئازاری (بە ساڵنامەی جوولیانی ١٣ی ئازاری) ١٨٦٤ – ٢٤ی شوباتی ١٩٣١) ئێتنۆگرافە شوێنەوارناس، فۆلکلۆرناسێکی ئەرمەنی بوو. ھەروەھا دامەزرێنەر و یەکەم بەڕێوەبەری مۆزەخانەی مێژووی ئەرمەنستان بووە لە ساڵی ١٩١٩ تا ١٩٢٧.
سەرچاوەکان
یەروەند لالایان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٤ پۆل:مردووانی ١٩٣١
چۆی یۆ جین
چۆی یۆ-جین (بە کۆری:최여진، لەدایکبووی ٢٧ی تەمموزی ١٩٨٣) خانمەکتەرێی کۆری-کەنەدیە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور پۆل:مۆدێلەکانی سێئول
ھانیباڵ مێجبری
ھانیباڵ مێجبری (بە عەرەبی: حنبعل المجبري؛ لەدایکبووی ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەرییە کە وەک یاریزانی ناوەند یاری دەکات لە خولی نایابی ئینگلیزی (پرێمییەرلیگ) بۆ یانەی مانچێستەر یونایتد و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی تونس.
مێجبری لە ساڵی ٢٠١٩ لە یانەی مۆناکۆوە گواسترایەوە بۆ سیستەمی لاوانی مانچێستەر یونایتد. پێشتر لە ئەکادیمیای کلایرفۆنتاین بوو. یەکەمین یاری خۆی بۆ یانەکە ئەنجامدا لە یارییەکی پریمەرلیگ لە ئایاری ٢٠٢١.
لە فەڕەنسا لە دایک و باوکێکی تونسی لەدایکبووە، مێجبری نوێنەرایەتی وڵاتەکەی کردووە لە ئاستەکانی خوار ١٦ و خوار ١٧ ساڵان. لە ساڵی ٢٠٢١ یەکەم یاری خۆی بۆ تونس ئەنجامدا.
ژیانی سەرەتایی
مێجبری لە ئێڤری-سور-ساین (بەشی پاریس) لە فەڕەنسا لەدایکبووە و لە ساڵی ٢٠٠٩ چووە یانەی پاریس ئێف سی. لە ساڵی ٢٠١٦دا ڕاگەیەندرا کە لەلایەن چەند یانەیەکی ئینگلیزەوە چاودێری دەکرێت، لەوانە مانچێستەر یونایتد، مانچێستەر سیتی، لیڤەرپوول و ئەرسیناڵ، و ماوەیەک تاقیکردنەوەی کرد لەگەڵ کۆتا یانەدا. ھەروەھا کاتێکی زۆری بەسەر برد بۆ خوێندن لە ئەکادیمیای بەناوبانگی کلایرفۆنتاین. برا گەورەکەی، عەبدوڵڕەحمان مێجبری، لە ئێستادا ڕاھێنەری وەرزشییە لە گۆ ھێین ئێف سی، یانەیەکی گەشەپێدانی گەنجانی ڤێتنام کە ھانیباڵ جارێک سەردانی کردووە و ڕاھێنانی لەگەڵ کردوون.
کاروانی سەرەتایی
سەرەڕای بەرژەوەندییەکانی یانەکانی ئینگلتەرا، مێجبری ماوەیەکی کورت لەگەڵ یانەی ئەتلێتیک دی بۆلۆن-بیلانکۆرتدا بەسەربرد، پێش ئەوەی بچێتە یانەی مۆناکۆ لە ساڵی ٢٠١٨ بە بڕی ١ ملیۆن یۆرۆ. ھەرچەندە لە سەرەتادا بە بەشی لاوانی مۆناکۆ سەرسام بوو، بەڵام مێجبری لە ماوەی ساڵێکدا لە مۆنیگاسک نائومێد بوو، لەگەڵ ئەوەی دایک و باوکی بانگەشەی ئەوەیان کرد کە یانەکەی خولی پلە یەکی فەڕەنسی بەشێک لە گرێبەستەکەی شکاندووە. لە ساڵی ٢٠١٩، لەلایەن یانەکانی ئەوروبا ئارەزووی یاریزانەکەیان ھەبوو، لەوانە پاڵەوانەکانی ئەڵمانیا، فەڕەنسا و ئیسپانیا، بایەرن میونشن پاریس ساینت-جێرمان و بەرشەلۆنە.
مانچێستەر یونایتد
لە ١١ی ئابی ٢٠١٩، یانەی پرێمیەرلیگ مانچێستەر یونایتد لە ماڵپەڕی خۆیان ڕایان گەیاند کە گەیشتوونەتە ڕێکەوتنێک لەگەڵ مۆناکۆ بۆ واژووکردنی گرێبەست لەگەڵ مێجبری، کە بەگوێرەی ڕاپۆرتەکان یاریزانەکە گواستنەوەی بۆ یانەکانی تری ئینگلتەرا ڕەتکردبۆوە. ئەو بڕە پارەیەی کە لەلایەن یانەی مانچستەرەوە دەدرێت بە نزیکەی ٥ ملیۆن یۆرۆ دادەنرێت، کە لەوانەیە بەرزبێتەوە بۆ ١٠ ملیۆن یۆرۆ کە بەندە بە ئاست و ئەنجامی یاریزانەکەوە.
مێجبری بە خێرایی چووە ناو پێکھاتەی لاوانی مانچستەر یونایتد و بەرەو تیمی خوار ٢٣ ساڵان دەڕۆیشت سەرەڕای ئەوەی ھێشتا تەمەنی ١٧ ساڵ بوو. مێجبری یەکەم یاری خۆی بۆ تیمی لاوانی خوار ٢١ ساڵی مانچێستەر یونایتد ئەنجامدا بەرامبەر یانەی سەڵفۆرد سیتی لە یارییەکدا لە نازناوی ئی ئێف ئێڵی ٢٠٢٠–٢١ لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠. لە ئازاری ٢٠٢١ گرێبەستێکی نوێی لەگەڵ یونایتد واژوو کرد. لە ٢٠ی ئایاری ٢٠٢١، خەڵاتی یاریزانی ساڵی پێکھاتەی دووەم (نازناوی دێنزل ھارون)ی بردەوە.