cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ماڵکم تورنبڵ
ماڵکم بڵای تورنبڵ (؛ لەدایکبووی ٢٤ی ئۆکتۆبەری ١٩٥٤) ٢٩ەمین سەرۆک وەزیرانی ئوسترالیا و ڕێبەری پارتی لیبڕاڵی ئوسترالیایە. ئەو بە سەرکەوتنی بەسەر تۆنی ئەبۆت لە هەڵبژاردنی نێوخۆی پارتەکەی لە ١٤ی سێپتەمبری ٢٠١٥دا، گەیشتە ئەم پۆستە و ھەتا ٢٤ی ئابی ٢٠١٨ لەسەری بەردەوام بوو.
ئەی ئێم (ئەلبومی ئارکتیک مەنکیز)
ئەی ئێم سەرکەوتنێکی یەکجار گەورەی بەدەستھێنا و بوو بە بەناوبانگترین ئەلبوومی باندەکە، لە زۆر وڵاتیش پلەی یەکەمی لە چارتەکان بەدەستھێنا. ناودارترین گۆرانیی ئەلبوومەکەش گۆرانیی ئایا دەمەوێ بزانم بوو کە توانیی بگاتە بلبۆرد ھۆت ١٠٠ی ئەمریکا.
ماڵکم تورنبڵ
سەرچاوە
پۆل:ئۆسترالیا پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکانی گۆڵدمەن ساکس پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک سکۆتلاندی پۆل:کۆماریخوازەکانی ئوسترالیا پۆل:دەرچوانی زانکۆی سیدنی پۆل:ڕۆژنامەنووسانی ئوسترالیا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمیەکانی ئوسترالیا پۆل:بازرگانانی ئوسترالیا پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئۆسترالیا پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئۆسترالیا پۆل:پارێزەرانی ئوسترالیا پۆل:سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز
ئەی ئێم (ئەلبومی ئارکتیک مەنکیز)
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبومە مۆسیقییەکان پۆل:ئەلبومەکانی ٢٠١٣ پۆل:خەڵاتی بریت بۆ باشترین ئەلبوومی بەریتانیا
بڕیارنامەی ١٠٦٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٦٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی تەممووزی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تەقەکردن لە دوو فڕۆکەی مەدەنی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٨٣'ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کووبا لە ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦
٥٦١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کیۆن ھۆن
کیۆن ھۆن، لە ٨٦٧ی زایینی لەدایکبووە و لە ئەیلوولی ٩٣٦ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە نێوان ساڵانی ٨٩٢ی زایینی تا ٩٣٥ی زایینی بووە. دامەزرێنەر و پاشای ھوبایکجیی کۆتا سێ شانشینەکەی کۆریا بوو.
٥٦٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کیۆن ھۆن
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ٨٦٧ پۆل:مردووانی ٩٣٦ پۆل:فەرمانڕەواکانی کۆریا پۆل:بایکجی پۆل:خەڵکی شیللا
ڕووباری ڤۆڵگا
ئەم ڕووبارە بە ڕێڕەوێکی ھەرە گرینگی وڵاتی ڕووسیا دادەنرێت بۆ گواستنەوەی ئاویی لە ناوەخۆی وڵاتەکەدا چونکە بە ناو یازدە لە ھەرە گەورەترین شارەکانی وڵاتدا تێپەڕ دەبێت بە شاری مۆسکۆی پایتەختیشەوە.
سەرچاوەی ھەڵقوڵانی ڕووباری ڤۆڵگا لە گردۆڵکەکانی ڤاڵدای لە باکووری ڕۆژاوای مۆسکۆیە و بە باشووری ڕۆژھەڵاتی شاری سەنت پیتەرزبورگدا بەرەو ڕۆژھەڵات دەڕوات تا دەگاتە شاری قازان و لەوێشەوە ئاڕاستەی خۆی بەرەو باشوور دەگۆڕێت و دەڕژێتە(و لە ڤۆڵگا دێڵتا) ناو دەریاچەی کاسپیەنەوە.
پۆل:ڕووبارەکانی تاتارستان پۆل:ڕووبار
باشووری ئەفریقا
thumb|300px|باشوری ئەفریقا باشووری ئەفریقا یان ئەفریقای باشوور، ناوچەی باشوری قاڕەی ئەفریقا ئەگرێتەوە، و ناوچەیەکی دەوڵەمەندە بە کانزا بەنرخەکانی وەک شاڵتون و ئەڵماس و یۆرانیۆم، ناوچەکە بە گەورەترین ناوچە دادەنرێت لە گەشەی دیمۆگرافیدا کە نزیکەی چل ملیۆن ھەژار لە خۆ ئەگرێت کە بووە بەھۆی بڵاوبوونەوەی نەزانی لە ھەندێک لە وڵاتەکانیدا و زۆربەیان ئەچنە ڕیزی جیھانی سێیەم.
باشوری ئەفریقا جیا دەکرێتەوە کەش وھەوایەکی بیایانی کە ئەمەش بۆتە ھۆی دروستبوونی ژینگەیەکی بیابانی، کە ئەمەش بۆتە ھۆی کەمبوون لە بەرھەمە خواردەمەنیەکاندا و زۆربەی دەوڵەتەکانی دانەوێڵە لە دەرەوەی وڵاتەکەیان ئەھێنن، بەم شێوەیە ئەم دەوڵەتانە بە دەست ھەژاریەوە ئەناڵێنن.
ڕووبەرەکەی ئەگاتە ٢.٦٩٣.٤١٨کم٢ و ژمارەی دانیشتوانی ئەگاتە ٥٠.٣٩١.٣٦٥ کەس.
باشووری ئەفریقا، ئەم وڵاتانەی خوارەوە ئەگرێتەوە؛
پۆل:ھەرێمەکانی ئەفریقا پۆل:ئەفریقا پۆل:ناوچەکانی جیھان
ئازووز بێگاگ
ئازووز بێگاگ سیاسی و نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
مێردی نموونەیی (شانۆ)
سەرچاوە
https://en.wikipedia.org/wiki/An_Ideal_Husband
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
زمانی لاتینی
ئەم زمانە ئێستا لە ڤاتیکان زمانی فەرمییە و لە ڕابردووی نزیکیشدا لە زانکۆکانی ئەورووپا زمانی زانست بوو. ھەروەھا ئێستاش زۆربەی سروود و وتارە ئایینییەکانی مەسیحییەتی ھەر بەم زمانە بەڕێوە دەچێت.
پۆل:زمانی لاتینی پۆل:زمانەکانی ئیتالیا پۆل:زمانەکانی ڤاتیکان پۆل:زمانەکانی ئەندۆرا پۆل:زمانەکانی فەڕەنسا پۆل:زمانەکانی پورتوگال پۆل:زمانەکانی ڕۆمانیا پۆل:زمانەکانی ئیسپانیا پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
کیۆن شینگۆم
کیۆن شینگۆم، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٩٣٦ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی کورت بووە لە ٩٣٥ی زایینی تا ٩٣٦ی زایینی بوو. دووەم و کۆتا پاشای ھوبایکجیی کۆتا سێ شانشینەکەی کۆریابوو. شینگۆم ھاتە سەر تەختی پاشایەتی دوای ئەوەی ھەردوو براکەی (یانگگیۆم و یۆنگگیۆم) کە پلانیانگێڕا بۆ لەسەر تەخت لادانی باوکیان و کوشتنی جێگرەوەی دیاریکراو، زڕبرا بچووکەکەیان "گومگانگ".
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فەرمانڕەواکانی کۆریا پۆل:مردووانی ٩٣٦ پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٠یەم لە ئاسیا
ئەکتەر
ئەکتەر  یان ڕۆڵگێڕ یان نواندکار (زاراوەی یۆنانی: ὑποκριτής hupokritḗs)، بە واتای وشەیی کەسێک کە وەڵام دەداتەوە. بریتییە لە کەسێک کە ڕۆڵێک بەرجەستە دەکات لە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی یاخود لە شانۆیەک یان لە فیلمێک، لێکدانەوەی ئەکتەر بۆ ڕۆڵێکی ھونەری نواندن، پەیوەندی بەو ڕۆڵەوە ھەیە کە دەیگێڕێت جا چ لەسەر بنەمای کەسێکی ڕاستەقینە بێت یان کارەکتەرێکی خەیاڵی. ھەروەھا دەتوانرێت ئەمە بەھۆی بەکارھێنانی پەڕتووکەکان لە شانۆکاندا بەکارببرێت یان سوود وەرگرتن لە ڕۆمان و چیرۆکە ھەڵبەستراو و ڕاستەقینەکان، تەنانەت ھەندێک کات ئەکتەر خۆی ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت بە جۆرێک ئەو بەشەی لە شانۆکەدا نمایش دەکرێت ئەکتەر خۆی چیرۆکەکەی بۆ دروست دەکات بەپێی جۆری ھونەری ئەزموونی ئەکتەرەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆ پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن پۆل:پیشەکان پۆل:ھونەرمەندان پۆل:پیشە شانۆییەکان پۆل:پیشەکانی فیلمسازی
بڕیارنامەی ١٠٦٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٦٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی تەمموزی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٨٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٦ پۆل:لوبنان لە ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
ڕۆبێرت فرێنچ
ڕۆبێرت فرێنچ دوازدەیەمین بەڕێوەبەری گشتی دادگای باڵای وڵاتی ئوسترالیایە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:ئۆسترالیا پۆل:زیندووان پۆل:خەلکی پێرس، ئوسترالیا
٥٦٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ویلیام سۆمەرسێت مۆم
٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|مۆم ویلیام سۆمەرسێت مۆم (١٨٧٤–١٩٦٥) کورتەچیرۆک نووس و ڕۆمان نووسی بریتانیاییە و یەکێکە لەو کەسانەی کە وا لە سەردەمی ژیانی خۆیدا زۆر بەناوبانگ بووە و لە ھەمان سەردەمیشدا پارەیەکی زۆری دەرھێناوە و ئەمە دەبێتە ھۆی جیاوازیی ئەو لە دیکەی نووسەران کە زۆربەیان لە ھەژاریدا ژیان بە سەر دەبەن.
کارە ناسراوەکان
زۆر لە کارەکانی مۆم بەناوبانگن بەڵام ھەندێکیان کاریگەری زۆریان بووە لە سەر دیکەی نووسەرانی ھاوچەرخ و بەم ھۆیەوە لێرەدا ناویان ھاتووە:
سەرچاوەکان
پۆل:دەرچووانی کۆلێجی کینگز لەندەن پۆل:شانۆنامەنووسانی ئینگلیز پۆل:ڕۆماننووسانی ئینگلیز پۆل:سیخوڕانی بریتانی پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئینگلیز پۆل:مردووانی ١٩٦٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٤ پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھایدلبێرگ پۆل:نووسەرانی پاریسی
خاتوو جوڵی (شانۆ)
خاتوو جوڵی شانۆیەکی سروشتی ئۆگەست ستریندبێرگە کە لەساڵی ١٨٨٨دا نوسیویەتی. شانۆکە باس لە کاتی ئێوارەیەکی چلەی هاوین دەکات لە ڤێلایەکی شاهانەیەک لە سوید.
سەرچاوە
https://en.wikipedia.org/wiki/Miss_Julie
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
شانگھای
٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|دیمەنی ھەوربڕەکان لە گەڕەکی بودۆنگی شانگھای شانگھای (بە چینی: 上海؛ )، گەورەترین شاری کۆماری گەلی چینە لەڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە و پایتەختی ئابووریی وڵاتەکەیە. لەڕووی کارگێڕییەوە «شانگھای» بە یەکێک لە چوار شارەوانییە ناوەندییەکەی وڵاتی چین دەژمێردرێت و دەکەوێتە سەر کەناری ڕۆژھەڵاتی چین و ڕێژگەی ڕووباری یانگتسی، کە بەھۆی ئەو پێگەی جوگرافییە لەبار و چاکەی ھەیەتی بووەتە گەورەترین جەمسەری ئابووری و پیشەسازی لە وڵاتدا. لە بنەڕەتدا گوندێکی ڕاوەماسی و شارێکی بازاڕبوو، بەھۆی بازرگانیکردن و شوێنی گونجاوی لە بەندەرەکە، لە سەدەی ١٩ گرنگی یەکەی شانگھای گەشەی سەند.
بەستەرە دەرەکییەکان
شانگھای پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی چین پۆل:شارەکانی چین پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٠یەم پۆل:ناوچە شارییەکانی چین پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١٠یەم لە چین پۆل:ڕۆژھەڵاتی چین پۆل:وو (ناوچە)
سەلوا محمەسانی
سەلوا محمەسانی (لەدایکبووی ١٩٠٨–١٩٥٧) چالاکوانێکی مافەکانی ژنان و ڕۆماننووسی لووبنانی بوو، لە بەیروت لە دایکبووە و لەوێش گەورە بووە و خوێندوویەتی، سەرەتایی لە قوتابخانەی کچانی مەقاسدی خێرخوازی ئیسلامی خوێندووە، ئەدەبی عەرەبی لەژێر جوولیا تەعمە و سلما سائغ دا فێربووە و زمانی عەرەبی لەژێر مستەفا غەلاینیدا، بەردەوامی بە خوێندن دا لە قوتابخانەی مار یوسف و زمانی فەرەنسی فێربوو، دواتر بۆ ماوەی ١٣ ساڵ وانەی عەرەبی پێشکەش کرد، دواتر وتارە ئەدەبییەکانی لە ڕۆژنامەیەکی عەرەبی بڵاوکردەوە وەک «المرأة الجدیدة»ی میسری، و جێگری سەرۆکی «کۆمەڵەی ژنانی لوبنانی» بوو. پێشڕەو بوو لە «جووڵانەوەی ژنانی لوبانی» ڕۆمانی «مع الحیاة - لەگەڵ ژیان»ی نووسی کە کۆمەڵێک ڕۆمان بوون ١٥ چیرۆکی کورتی لەخۆ دەگرت باسی کۆمەڵایەتی و کێشەکانی خێزانی دەکرد.
مافەکانی ژنان
سەلوا بەشداری و چالاکی ھەبوو لە مافەکانی ژنانی لوبنانی بە تایبەتی لە «کۆمەڵەی ژنانی لوبانانی» کە تێیدا پۆستی سکرتێر و جێگری سەرۆکی ھەبوو، جگە لەوەش کۆنفرانسی یەکگرتوویی ژنانی یونیسکۆ لە ١٩٤٩ نوێنەرایەتی لووبنانی کرد، و وانەی پێشکەشکردووە دەربارەی «ژنان لە سیاسەت و کۆمەڵناسی» جگەلەوەش لە چەندین شوێنی تریش نوێنەرایەتی لوبنانی کردووە
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨ پۆل:مردووانی ١٩٥٧ پۆل:نووسەرانی ژن پۆل:نووسەرانی عەرەب پۆل:نووسەرانی لوبنانی
لەیلا قاسم
لەیلا قاسم (لەدایکبووی ١٩٥٢ لە خانەقین، کوردستان–مردووی ١٢ی ئایاری ١٩٧٤ لە بەغدا، عێراق) چالاکوانێکی سیاسیی کورد بوو، کە ڕژێمی بەعسی عێراق لە بەغدا لە سێدارەی دا. لەیلا قاسم وەک یەکەم کچی شەھیدی خەباتی کورد وە زۆر جاریش بە بووکی کوردستان ناوی دەھێنرێت. وێنۆک|وێنەی پەیکەری لەیلا قاسم لە داون تاون لە هەولێر
ژیانی لەیلا قاسم
لەیلا قاسم بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٥٨ لە شاری خانەقین چووەتە بەر خوێندن و قۆناغەکانی سەرەتایی و دواناوەندی لەم شارە تەواو کردووە. لەیلا لە ساڵی ١٩٧١دا لە بەشی کۆمەڵناسی کۆلێژی ئادابی زانکۆی بەغدا وەرگیراوە.
بەشداری سیاسەت
لەیلا ھەر زوو ئاشنایەتی لەگەڵ بزووتنەوە و ڕێکخستنەکانی نەتەوەکەیدا پەیداکرد. ساڵی ١٩٧٠ لە ڕێگای سەلام قاسمی برا گەورەکەیەوە پەیوەندی بە بزاڤی سیاسیی نەتەوەکەیەوە کردووە و لەنێو ڕیزەکانی 'یەکێتیی قوتابیانی کوردستان' خەبات و تێکۆشانی بەڕێوەبردووە. لەیلا ساڵی ١٩٧٠ بوو بە ئەندامی پارتی دیموکراتی کردستان. لەیلا قاسم لەنێو قوتابییە کوردەکانی زانکۆی بەغدا ڕۆڵێکی کاریگەری ھەبووە لە وشیارکردنەوە و ڕێکخستنیان. لە کاتێکدا کە دەگوترا ژن ناتوانێت شانبەشانی پیاوان لە شار و لە شاخ و لە دێھاتەکاندا خەبات بکات، لەیلا بە پێچەوانەوە شانبەشانی قوتابییە کوڕەکانی کورد خەباتێکی بەرفراوانتری بەڕێوەدەبرد و دژ بە نایەکسانی مافەکانی ژنان و پیاوان بوو، بەتایبەتیش کە بۆ خودی خۆی لە بواری کۆمەڵناسیدا دەیخوێند و لە ڕاستییەکانی کۆمەڵگەی کورددا تێگەیشتبوو.
لەیلا قاسم لەگەڵ یەکێک لە ھاوڕێکانی خۆی بە ناوی جەواد ھەمەوەندی کە بەیەکەوە خەبات و چالاکییان دەکرد، زۆر یەکتریان خۆشدەویست. ئەگەرچی لەیلا خوێندکاری زانکۆ و جەوادیش کرێکاری یەکێک لە کارگەکانی بەغدا بوو، بەڵام خۆشەویستییەکی بێسنووریان لەنێواندا ھەبوو. لەیلا ھەر بەڕێگەی جەوادیشەوە بۆ ماوەیەک لە ناوچەکانی باشووری کوردستان چووە نێو ڕیزەکانی پێشمەرگەوە. ئامانجی لەیلا قاسم لەمەدا زیاتر ناسینی ڕەوشی سیاسی کورد و بە شێوەیەکی باشتر بەڕێوەبردنی خەباتی ڕێکخستن بوو لەنێو شارەکاندا.
لەیلا قاسم و جەواد ھەمەوەندی ھەردووکیان ھاوبیر و کۆک بوون لە پرسەکاندا لەپێناو سەرکەوتنی دۆزی گەلەکەیاندا. لەیلا بە خەبات و تێکۆشانی خۆی سەلماندی کە ژنانیش شانبەشانی پیاوان دەتوانن خەبات و تێکۆشان بۆ ئازادی گەلەکەیان بەڕێوەببەن.
لە سەرەتای ساڵەکانی ١٩٧٠ کە گەلی کورد لە باشووری کوردستان بە قۆناخێکی ھەستیاردا تێپەڕ دەبوو، لەیلا قاسم و جەواد و ھاوڕێکانیان سەرباری نکۆڵیکردنی ڕژێمی بەعس لە ھەبوونی گەلی کورد، ئەوان سوور بوون لە خەبات و تێکۆشان بۆ بەدەستھێنانی مافەکانی گەلەکەیان. ھەروەھا لەیلا و جەواد لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٤ بەیەکەوە لێکۆڵینەوەیەکی زانستییان لەسەر کۆمەڵگەی کورد ئەنجامدابوو و لە دەرفەتێک دەگەڕان کە بڵاوی بکەنەوە. بەڵام بەھۆی تێکچوونی گفتوگۆکانی نێوان سەرکردایەتی کورد و ڕێژیمی عێراق و دەستپێکردنەوەی شەڕ و پاشانیش بەھۆی گیرانی لەیلا قاسم و جەواد و ھاوڕێکانی تریان دەستنووسی لێکۆڵینەوەکەشیان لەلایەن سیخوڕەکانی حکومەتی عیراقەوە لەناوبردرابوو.
فراوانکردنی چالاکییەکان
لە ئازاری ١٩٧٤دا دوای دەستپێکردنەوەی شەڕ و ھێرشکردنەوەی ڕێژیمی عێراق بۆسەر ناوچەکانی کوردستان، ڕێژیمی بەعس دەستیکرد بە کۆچبەرکردنی ھەزاران کورد و بۆردومان کردنی ھەر دوو شاری قەڵادزێ و ھەڵەبجە و ڕاوەدوونان و گرتنی ڕۆشنبیران و قوتابیان و ئازادیخوازانی کورد. ھەر لەو کاتەدا ھەزاران کەسیش لە تاکەکانی کۆمەڵ بۆ بەرگریکردن لە مافی نەتەوەکەیان ڕوویان لە شاخەکان کرد و چەکی پێشمەرگەیاتییان ھەڵگرت. لەو کاتەدا لەیلا قاسم و جەواد ھەمەوەندی و نەریمان فوئاد و ھەندێک لە ھاوڕێکانی تریان پێیانوابوو خەباتکردن تەنیا لە شاخ بەس نییە، بەڵکو خەبات و تێکۆشان لە شارەکاندا و لەنێو جەرگەی دوژمندا پێویستییەکی زۆر گرنگی ئەو قۆناخەیە، بۆیە ڕوویان نەکردە شاخەکان و لە بەغدای پایتەختی عێراق بۆ درێژەدانی خەبات و تێکۆشان مانەوە.
دەستگیرکردنی
لەگەڵ بەرفراوانبوونی شەڕەکان لە ساڵی ١٩٧٤دا، دەزگا ھەواڵگرییەکانی ڕێژیمی بەعس بەردەوام و زۆر بەتوندی چاودێری یەک‌بەیەکی تاکەکانی کوردییان دەکرد. بۆیە ئەوەندەی نەبرد لە ڕۆژی ١٩٧٤/٠٤/٢٨دا لەیلا قاسم و چوار لە ھاوڕێکانی (جەواد ھەمەوەندی، نەریمان فوئاد مەستی، حەسەن حەمەڕەشید و ئازاد سلێمان میران) لە ئەنجامی ھەڵمەتێکی بەرفراوانی ھێزەکانی ئاسایش و سەربازی ڕێژیم لە بەغدا دەستگیرکران. ڕۆژنامەی الصورەی زمانحاڵی ڕێژیمی بەعسی دەسەڵاتدار و ڕادیۆ و تەلەڤزیۆنی نێوخۆیی عێراق، لەیلا قاسم و ھاوڕێکانی وەک تێکدەر و گێڕەشێوێن و تیرۆریست بەناو کرد، بەڵام لەگەڵ ھەموو ئازار و ئەشکەنجەیەکیشیان بچووکترین کردەوەشیان لەسەر ئاشکرا نەبوو.
لەیلا لە وەڵامی پرسیارەکانی بەڕێوەبەری دەزگای ھەواڵگری بەعسدا بێ باکانە ڕایگەیاندبوو: «بە کوشتنی من ھەزاران کورد لە خەوی نەزانی وشیار دەبنەوە، زۆر خۆشحاڵ و سەربەرزم کە گیانم فیدای ڕێی ڕزگاری کوردستاندا دەکەم.» ھەموو ئازار و ئەشکەنجەیەک نەیتوانی بڕیاری پەشیمانی بە لەیلا دەربڕێت.
لەسێدارەدانی لەیلا قاسم
ڕێژیمی بەعس بە مەبەستی چاوترساندنی لاوان و قوتابیان و چینی ڕۆشنبیری کورد یەکسەر دوای دەستگیرکردنیان دادگایەکی نادادوەرانەی دژ بە لەیلا قاسم و ھاوڕێکانی بەڕێوەبرد و بڕیاری لەسێدارەدانیانی بۆ دەرکرد. ھێشتا دوو ھەفتە بەسەر دەستگیرکردنیان تێنەپەڕیبوو، کە کاتژمێر ٧ی سەرلەبەیانی ڕۆژی ١٢ی ئایاری ١٩٧٤، لەیلا قاسم و ھەر چوار ھاوڕێکەی لەسێدارەدران. تەرمی لەیلا لە گۆڕستانێکی نەجەف شاردرایەوە. سەلام قاسمی، برای لەیلا قاسم، بە ماوەیەک دوای لەسێدارەدانی لەیلا ھەر لە بەغدا لەلایەن بەعسییەکانەوە کوژرا. تاوانی سەلام قاسم تەنیا ئەوە بووە کە وێنەی لەیلای خوشکی ناردبوو بۆ دەستی قوتابیانی کورد و ئەندامانی یەکێتیی قوتابیانی کوردستان لە دەرەوەی وڵات. دایک و باوکی لەیلا قاسمیش بەھۆی لەدەستدانی دوو ڕۆڵەیان، ھەر زوو بە کۆست و خەمێکی گەورەوە سەریان ناوەتەوە و کۆچی دواییان کردووە.
ھەواڵی لەسێدارەدانی لەیلا قاسم بە کوردستاندا بڵاو بۆوە. ھەروەھا ھەندێک لە چاپەمەنییەکانی ئەوساکەی جیھان ھەواڵی لە سێدارەدانی لەیلا قاسمیان وەک لەسێدارەدانی یەکەم ژن لە مێژووی سیاسی عێراقدا بڵاوکردۆتەوە.
دوای لەیلا قاسم لە سەرتاپای کوردستان ھەزاران منداڵی کورد بە ناوی لەیلاوە ناونران. لەیلا قاسم بوو بە چیرۆک و داستان و ھەڵبەستی شاعیرانی گەورەی کوردی وەک جگەرخوێن و ھێمن و زۆری تر. ھەروەک ھێمن لەسەر قارەمانی لەیلا دەڵێ:
لەیادنەچوون
چەندین خێزانی کورد بەھۆی لەیلا قاسمەوە ناوی منداڵەکانیان ناوە لەیلا. ھەموو ساڵێک یادی مردنەکەی لەلایەن کوردەوە دەکرێتەوە. لە کەلار پاڕکێک بەناوی لەیلا قاسم کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:مردووانی ١٩٧٤ پۆل:کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢ پۆل:شەھیدانی کورد پۆل:خەڵکی خانەقین پۆل:ژنانی سیاسیی کورد پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا پۆل:ژنە کوردەکانی باشووری کوردستان
ماینکرافت
ماینکرافت یارییەکی ڤیدیۆیی ساندبۆکسە کە لەلایەن ستۆدیۆی مۆجانگەوە پەرەی پێدراوە. یارییەکە لەلایەن "نۆتچ" بە زمانی بەرنامەسازی جاڤا دروستکراوە. دوای چەندین وەشانی سەرەتایی تاقیکردنەوەی تایبەت، بۆ یەکەمجار لە مانگی ئایاری ٢٠٠٩دا بڵاوکرایەوە پێش ئەوەی لە تشرینی دووەمی ٢٠١١ بە تەواوی بڵاوبکرێتەوە، نۆچ دەستی لەکارکێشایەوە و جێنس "جێب" بێرگێنستن دەستی بەسەر پەرەپێدانەکەدا گرت. لەو کاتەوە ماینکرافت گواستراوەتەوە بۆ چەندین پلاتفۆرمی دیکە و پڕفرۆشترین یاری ڤیدیۆییە لە هەموو کاتێکدا، زیاتر لە ٢٣٨ ملیۆن دانە فرۆشراوە و نزیکەی ١٤٠ ملیۆن یاریزانی چالاک مانگانە تا ساڵی ٢٠٢١.
لە ماینکرافتدا یاریزانان جیهانێکی سێ ڕەهەندی بلۆک و ڕێکارەکان دەگەڕێن کە بە شێوەیەکی بنەڕەتی زەوییەکی بێکۆتایی هەیە و لەوانەیە کەرەستەی خاو و ئامێر و شتومەکی دەستی بدۆزنەوە و دەربهێنن و پێکهاتە و کاری زەوی و ئامێری سادە دروست بکەن. بەپێی شێوازی یارییەکە کە هەڵیانبژاردووە، یاریزانەکان دەتوانن شەڕ لەگەڵ جەماعەتی دوژمنکارانە بکەن، هەروەها هاوکاری یان کێبڕکێ لەگەڵ یاریزانانی دیکەی هەمان جیهان بکەن. شێوازەکانی یاری بریتین لە دۆخی مانەوە (کە یاریزانەکان دەبێت سەرچاوە بەدەستبهێنن بۆ ئەوەی لە جیهاندا بنیات بنێن و تەندروستی بپارێزن) و دۆخی داهێنەرانە (کە یاریزانەکان سەرچاوەی بێسنوور و دەستڕاگەیشتنیان بە فڕین هەیە). هەروەها جۆرەها ناوەڕۆکی دروستکراوی بەکارهێنەر هەیە، وەک دەستکاریکردن، سێرڤەر، پێست، پاکێجی پێکهاتە و نەخشەی تایبەت، کە میکانیکی یارییە نوێیەکان و ئەگەری زیاد دەکەن.
ماینکرافت ستایشی ڕەخنەگرانی وەرگرت و چەندین خەڵاتی بەدەستهێنا و دواتر وەک یەکێک لە گەورەترین یارییە ڤیدیۆییەکانی هەموو سەردەمێک ناوی هات. سۆشیال میدیا، پارۆدی، وەرگێڕان، کاڵا و کۆنفرانسە ساڵانەیەکانی ماینکۆن ڕۆڵی دیاریان هەبوو لە بەناوبانگکردنی یارییەکە. هەروەها یارییەکە لە ژینگە پەروەردەییەکان بۆ فێرکردنی کیمیا و دیزاینی یارمەتیدەری کۆمپیوتەر و زانستی کۆمپیوتەر بەکارهێنراوە. لە ساڵی ٢٠١٤ مۆجانگ و موڵکی فیکری ماینکرافت لەلایەن کۆمپانیای مایکرۆسۆفتەوە بە بڕی ٢.٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی کڕدرا.
یاریکردن
ماینکرافت یارییەکی سێ ڕەهەندی ساندبۆکسە کە هیچ ئامانجێکی پێویستی نییە بۆ بەدیهێنانی، ئەمەش ڕێگە بە یاریزانان دەدات بڕێکی زۆر ئازادییان هەبێت لە هەڵبژاردنی چۆنیەتی یاریکردن بە یارییەکە. بەڵام سیستەمێکی دەستکەوت هەیە، کە بە "پێشکەوتن" لە چاپی جاڤای یارییەکەدا ناسراوە، و "جامەکان" لەسەر دەروازەکانی پلەیستەیشن. یاریکردن بە شێوازی پێشوەختە لە ڕوانگەی کەسی یەکەمدایە، بەڵام یاریزانەکان بژاردەی ڕوانگەی کەسی سێیەمیان هەیە. جیهانی یارییەکان لە شتە سێ ڕەهەندییە زبرەکان پێکهاتووە بە شێوەیەکی سەرەکی کوب و شلە، و بە شێوەیەکی باو پێیان دەوترێت "بلۆک" کە نوێنەرایەتی ماددە جۆراوجۆرەکان دەکەن، وەک پیسی، بەرد، کانزا، چەقۆی دار، ئاو و لاڤا. یارییە سەرەکییەکە لە دەوری هەڵگرتن و دانانی ئەم شتانە دەسوڕێتەوە. ئەم بلۆکانە لە تۆڕێکی سێ ڕەهەندیدا ڕێکخراون، لە کاتێکدا یاریزانەکان دەتوانن بە ئازادی لە جیهاندا بجوڵێن. یاریزانان دەتوانن بلۆکەکان "مین" بکەن و دواتر لە شوێنێکی تر دایانبنێن، ئەمەش وایان لێدەکات شتەکان دروست بکەن. زۆرێک لە شرۆڤەکاران سیستەمی فیزیای یارییەکەیان بە ناڕاستەقینە وەسف کردووە. هەروەها یارییەکە ماددەیەکی تێدایە کە پێی دەوترێت بەردی سوور، کە دەتوانرێت بەکاربهێنرێت بۆ دروستکردنی ئامێری میکانیکی سەرەتایی و بازنەی کارەبایی و دەروازەی لۆژیک، ئەمەش ڕێگە بە دروستکردنی چەندین سیستەمی ئاڵۆز دەدات. جیهانی یارییەکان بە شێوەیەکی بنەڕەتی بێکۆتایە و بە شێوەیەکی ڕێکارەکان دروست دەکرێت لەگەڵ گەڕانی یاریزانەکان، بە بەکارهێنانی تۆوی نەخشە کە لە کاتژمێری سیستەمەوە لە کاتی دروستکردنی جیهاندا بەدەست دێت (یان بە دەست لەلایەن یاریزانەوە دیاری کراوە).سنوورێک بۆ جوڵەی ڕاست هەیە، بەڵام ماینکرافت ڕێگە دەدات جیهانێکی یارییەکی بێکۆتایی گەورە لەسەر تەختەی ئاسۆیی دروست بکرێت. بەڵام بەهۆی کێشەی تەکنیکی کاتێک شوێنە زۆر دوورەکان دەگەن، بەڵام بەربەستێک هەیە کە یاریزانەکان ڕێگری دەکات لە تێپەڕین بۆ ئەو شوێنانەی کە لە دەرەوەی ٣٠،٠٠٠،٠٠٠ بلۆک لە ناوەندەوە دوورن. یارییەکە ئەمە بەدەست دەهێنێت بە دابەشکردنی داتاکانی جیهان بۆ بەشە بچووکەکان کە پێیان دەوترێت "چەنک" کە تەنها کاتێک دروست دەکرێن یان باردەکرێن کە یاریزانەکان لە نزیکەوە بن. جیهان دابەش بووە بەسەر بایۆمەکاندا کە لە بیابانەکانەوە تا جەنگەڵەکان تا کێڵگە بەفرییەکان دەست پێدەکات؛ زەوییەکە دەشت، شاخ، دارستان، ئەشکەوت و ئاو/لاڤا لەخۆدەگرێت. سیستەمی کاتی ناو یارییەکە خولێکی شەو و ڕۆژ پەیڕەو دەکات و یەک خولی تەواو ٢٠ خولەک لە کاتی ڕاستەقینەدا دەخایەنێت.
=جۆری يارى=
دۆخی مانەوە
یاریزانەکە هەوڵی دروستکردنی تەقەمەنی بەرد دەدات بە دانانی کەرەستەی پێویست لەناو تۆڕی کاری دەستی، بلۆکێکی 3x3 لە بۆشایی شتەکان کە بەسەر ئینفۆنتۆری ستاندارددا دەسوڕێتەوە، کە پڕکراوە لە شتومەکی تر. مینیوی کاری دەستی لە ماینکرافت، کە ڕێچکەی کاری دەستی تەقەمەنی بەرد و هەروەها هەندێک بلۆک و بابەتی تر لە ئینفۆنتۆری یاریزانەکەدا نیشان دەدات
لە دۆخی مانەوەدا یاریزانان دەبێت سەرچاوە سروشتییەکانی وەک دار و بەرد کۆبکەنەوە کە لە ژینگەدا دەدۆزرێتەوە بۆ ئەوەی هەندێک بلۆک و شتومەک دروست بکەن. بەپێی سەختییەکەی، ئەهریمەنەکان لە ناوچە تاریکەکاندا لە دەرەوەی تیژڕەوییەکی دیاریکراوی کارەکتەرەکە زاوزێ دەکەن، ئەمەش پێویستە یاریزانەکان لە شەودا پەناگەیەک دروست بکەن. هەروەها مۆدەکە بارێکی تەندروستی هەیە کە بەهۆی هێرشی جەماوەر، کەوتنەخوارەوە، خنکان، کەوتنە ناو لاڤا، خنکاندن، برسێتی و ڕووداوەکانی ترەوە کەم دەبێتەوە. بهەروەها یاریزانان باڕێکی برسێتییان هەیە، کە دەبێت جار جار بە خواردنی خۆراک لەناو یارییەکەدا پڕبکرێتەوە، تەنها لە سەختییەکی ئاشتیانەدا نەبێت. ئەگەر بڕبڕەی برسێتی کەم بووەوە، چاکبوونەوەی ئۆتۆماتیکی دەوستێت و لە کۆتاییدا تەندروستی کەم دەبێتەوە. تەندروستی کاتێک پڕ دەبێتەوە کە یاریزانەکان نزیکەی پڕ لە برسێتی یان بەردەوام لە سەختی ئاشتیانەدان.
یاریزانان دەتوانن لە ماینکرافتدا چەندین بابەتی جۆراوجۆر دروست بکەن. شتومەکی دەستی بریتین لە زرێپۆش، کە زیانەکانی هێرشەکان کەمدەکاتەوە؛ چەک (وەک شمشێر یان تەقەمەنی)، کە ڕێگە دەدات ئەهریمەن و ئاژەڵەکان بە ئاسانی بکوژرێن؛ و ئامرازەکان، کە هەندێک جۆری بلۆک خێراتر دەشکێنن. هەندێک شت چەندین قاتیان هەیە بەپێی ئەو مادەیەی کە بۆ دروستکردنیان بەکاردەهێنرێت، لەگەڵ شتە پلە بەرزەکان کاریگەرتر و بەهێزترن. یاریزانان دەتوانن کورە دروست بکەن، کە دەتوانن خۆراک بکوڵێنن، کانزاکان پرۆسێس بکەن و کەرەستەکان بگۆڕن بۆ کەرەستەی تر. هەروەها یاریزانان دەتوانن لە ڕێگەی سیستەمی بازرگانییەوە کاڵا لەگەڵ گوندنشینێک بگۆڕنەوە، کە بریتییە لە بازرگانیکردنی زمرد بە کاڵای جیاواز و بە پێچەوانەوە.
یارییەکە سیستەمی ئینفۆنتۆری هەیە، کە ڕێگە بە یاریزانان دەدات ژمارەیەکی سنووردار لە شتومەک هەڵبگرن. لەگەڵ مردندا، شتەکانی ناو ئینفۆنتۆری یاریزانەکان دەخرێنە خوارەوە مەگەر یارییەکە ڕێکبخرێتەوە بۆ ئەوەی ئەوە نەکات. پاشان یاریزانەکان لە خاڵی سپاونەکەیاندا دووبارە سپاون دەکەنەوە، کە بە شێوازی دیفۆڵت ئەو شوێنەیە کە یاریزانەکان بۆ یەکەمجار لە یارییەکەدا سپاون دەکەن و دەتوانرێت بە خەوتن لە جێگایەکدا یان بەکارهێنانی ئەنکۆری دووبارە سپاون ڕێست بکرێتەوە. ئەو شتانەی کە کەوتوونەتە خوارەوە دەتوانرێت وەربگیرێتەوە ئەگەر یاریزانەکان بتوانن پێش ئەوەی نەمێنن یان دوای ٥ خولەک دیسپاون بگەنە دەستیان. یاریزانەکان دەتوانن خاڵەکانی ئەزموون بەدەستبهێنن بە کوشتنی جەماعەت و یاریزانانی تر، کانگاکردن، تواندنەوەی کانزاکان، بەخێوکردنی ئاژەڵەکان و چێشتلێنان. پاشان دەتوانرێت ئەزموون بۆ ئامراز و زرێپۆش و چەکی سیحراوی خەرج بکرێت. شتە سیحراویەکان بەگشتی بەهێزترن، زیاتر دەمێننەوە، یان کاریگەری تایبەتی دیکەیان هەیە.
دۆخی داهێنەر
لە دۆخی داهێنەرانەدا، یاریزانەکان لە ڕێگەی مینیوی ئینفۆنتۆرەوە دەستیان بە نزیکەی هەموو سەرچاوە و شتەکانی ناو یارییەکە دەگات و دەتوانن دەستبەجێ دایانبنێن یان لایانببەن. یاریزانان دەتوانن توانای فڕینی ئازادی بە دەوری جیهانی یارییەکاندا بە ئارەزووی خۆیان بگۆڕن و کارەکتەرەکانیان هیچ زیانێک وەرناگرن و برسێتی کاریگەرییان لەسەر نییە. دۆخی یارییەکە یارمەتی یاریزانەکان دەدات سەرنجیان لەسەر دروستکردن و دروستکردنی پڕۆژە بە هەر قەبارەیەک بێت بەبێ تێکچوون.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:یارییە ڤیدیۆیییەکانی ٢٠٠٩ پۆل:یارییە ڤیدیۆیییەکانی ٢٠١١ پۆل:کایە ڤیدیۆییەکان پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١١ پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣ پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠ پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:یارییەکانی تۆڕی پلەیستەیشن پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە سووید پەرەیان پێدراوە پۆل:یارییەکانی ویندۆز پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون
باشووری ئاسیا
باشووری ئاسیا یان ئاسیای باشوور، ناوچەیەکی جوگرافی و سیاسیە ئەکەوێتە باشووری کیشوەری ئاسیا، ئەو زەویانە ئەگرێتەوە کە ئەکەونە سەر نیمچە کیشوەری هیندی و دەوروبەری، ئەم ناوچەیە لە ڕۆژئاوەوە بۆ ڕۆژهەڵات دەوورە دراوە بە: ڕۆژئاوای ئاسیا، ئاسیای ناوەڕاست، ڕۆژهەڵاتی ئاسیا، و باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا.
ئاسیای باشوور دیاری کراوە لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکان بەوەی کە ئەو ناوچانەی سەرەوە ئەگرێتەوە لەگەڵ ئەفغانستان و ئێران.
پۆل:باشووری ئاسیا پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا
٥٦٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٥٦٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئالان دوفۆسێ
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧ پۆل:مردووانی ٢٠١٧ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وەرگێڕەکانی ئینگلیزی–فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی
٥٦٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
شۆڕشی ئەمریکا
alt=تابلۆکەی جۆن ترۆمبۆڵ بەناوی جاڕنامەی سەربەخۆیی، لیژنەی داڕشتنی جاڕنامەی سەربەخۆیی نیشان دەدات کە پێنج پیاو پێکهاتووە و کارەکانیان پێشکەش بە کۆنگرێس کردووە، کۆپییە ڕەسەنەکەی لە بینای کاپیتوڵی ئەمریکا هەڵواسراوە.|وێنۆک|تابلۆکەی جۆن ترۆمبۆڵ بەناوی جاڕنامەی سەربەخۆیی، لیژنەی داڕشتنی جاڕنامەی سەربەخۆیی نیشان دەدات کە پێنج پیاو پێکهاتووە و کارەکانیان پێشکەش بە کۆنگرێس کردووە، کۆپییە ڕەسەنەکەی لە بینای کاپیتوڵی ئەمریکا هەڵواسراوە alt=گیانی شۆرش ساڵی ١٧٧٦|وێنۆک|گیانی شۆرش ساڵی ١٧٧٦ شۆڕشی ئەمریکا شۆڕشێکی کۆلۆنیالیزم بوو کە لە نێوان ساڵانی ١٧٦٥ بۆ ١٧٨٣ ڕوویدا، نیشتمانپەروەرە ئەمریکییەکان لە سێزدە کۆلۆنیەکاندا(موستەعمەرە) لە جەنگی گەورەی شۆڕش (١٧٧٥-١٧٨٣) بە هاوکاری فەرەنسا شکستیان بە ئینگلیزەکان هێنا و سەربەخۆیییان لە بەریتانیا بەدەستهێنا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایان دامەزراند.
لەیلا زانا
لەیلا زانا (بە کورمانجی:Leyla Zana)، لەدایکبووی ٣ی ئایاری ١٩٦١ لە شاری فارقینی باکووری کوردستان، ژنە سیاسەتمەداری کورد کە بۆ ماوەی دە ساڵ بەھۆی قسەکردن بە زمانی کوردی لە پەرلەمانی تورکیا زیندانی کرا.
شۆڕشی ئەمریکا
جەنگی سەربەخۆی ئەمریکا
ئەم جەنگە لە ساڵی ١٧٦٥ ھەڵگیرسا لەلایەن ١٣ کۆلۆنیەکەی بەڕیتانیا دژی سیاسەتی کۆنگرێسی بەریتانیا و پەرلەمانی بەڕیتانیا، سەرەتا پێشبینی ئەوەیان نەدەکرد کە شۆڕشەکەیان جەنگی لێبکەوێتەوە و لەوشکانی و دەریاوە ھێرشبکرێتە سەر ئینگلیز.
لەیلا زانا
ژیان
لەیلا زانا رۆژی‌ ٣ ئایاری‌ ساڵی‌ ١٩٦١ لە شارۆچکەی فارقینی‌ سەر بە شاری‌ دیاربەکر لە دایکبووە و ساڵی‌ ١٩٩١ بوو بە یەکەمین ژنی کورد کە توانی ببێتە ئەندامی‌ پەرلەمانی‌ تورکیا.
سوێند خواردن بە زمانی کوردی
لەیلا زانا، ساڵی ١٩٩١ لە مەڕاسمی سوێند خواردنی پەرلەمانی تورکیا، لەگەڵ شەش پەرلەمانتاری دیکەی کورد بە زمانی کوردی سوێندیان خوارد. لەو مەراسیمە کە لەیلا زانا ڕەنگەکانی ئاڵای کوردستانی لە نێوچاوان و پرچی بەستبوو، بوو بە سیمبوولێکی کورد.
پاش ئەم مەڕاسیمە، پەرلەمانتارانی کورد لەیلا زانا، ئۆرھان دۆغان، سەلیم ساداک و خەتیب دیجلە بە ١٥ساڵ زیندانیکردن سزادران، دوو پەرلەمانتارەکەی تر زوبێر ئایدار و یەشار کایاش ڕایانکرد.
ساڵی ٢٠٠١ دادگای مافی مرۆڤی ئەورووپا دەنگی بە ھەڵوەشاندنەوەی سزای زیندانیکردنی چوار پەرلەمانتارە کوردەکە دا بەڵام تورکیا دەنگی ئەم دادگایەی بەفەرمی نەناساند. پاشان لە ساڵی ٢٠٠٤ پاش تێپەڕبوونی ١٠ساڵ لە حوکمی ئەم چوار تێکۆشەرە کوردە، بەھۆی فشارەکانی یەکێتیی ئەوروپا، تورکیا ئەم پەرلەمانتارانەی ئازاد کرد.
خەبات و خەڵاتەکان
thumb|left لەیلا زانا بە ھۆی‌ ھەوڵ و ماندوبوونەکانی‌ لە پێناو چەسپاندنی‌ دیموکراسی‌ لە تورکیا و دەستەبەرکردنی‌ مافی‌ کوردان تا ئیستا، زیاتر لە ٦ خەڵاتی‌ گرنگی‌ جیھانی‌ بە دەست ھێناوە.
لەیلا زانا لە کاتی‌ وەرگرتنی‌ رەگەزنامەی‌ فەخری‌ ئیتالیا رایگەیاند:
لەیلا زانا ئێستا وەک کەسایەتیەکی‌ سەربەخۆ پشتگیری‌ پارتی‌ کۆمەڵگای‌ دیموکراتی‌ DTP دەکات و ھەوڵەکانی‌ خستووەتە گەڕ بۆ چارەسەرکردنی‌ ئاشتیانەی‌ پرسی‌ کورد لە تورکیا و بۆ ئەو مەبەستەش چەند جار سەردانی‌ ھەرێمی‌ کوردستانی‌ کردووە و لە گەل سەرکردایەتی‌ کورد کۆبووەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی سیاسیی کورد پۆل:ژنانی کورد پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کورد پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:خەڵکی فارقین پۆل:چالاکانی کورد پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی گەلان (تورکیا) پۆل:براوەکانی خەڵاتی ساخارۆڤ پۆل:ژنە کوردەکانی تورکیا
شۆڕشی ئەمریکا
یەکەی شەشەمی بۆستن
شۆڕش فراوان بوو تا لە ١٧٧٤ توانیان گشت بەرپرسانی ئینگلیز لە کۆنگرێس دەرکەن، و بەریتانیاش لە ١٧٧٥ جەنگی ڕاگەیاند کە پۆلندا و ھندەسوورەکان ھاوپەیمانی بوون، بەڵام لە ڕووی ھێزەوە بەڕیتانیا زۆر ناوچەی ستراتیژی لە دەستدابوو توانای ڕووبەڕوو بوونەوەی نەمابوو، وە ھەروەھا بەریتانیا دەیزانی کە کۆتایی دێ بەڵام دەیویست ھندە سوورەکان بە کوشتبدات.
لە ١٧٧٨ بەڕیتانیا ھێزی دۆزەخ ی دەریا (مارشاڵ)ی داوا کرد کە نیۆرک بگرێتەوە، بەلام مارشاڵ تەنھا توانی لە دووری چەند میلێکەوە تۆپ بارانی نیۆرک کات. ھەر لەم جەنگانەدا بەریتانیا ٢ میلیۆن ھندی سووری جینۆساید کرد ھەر لەو ساڵەدا فەرەنساش جەنگی ڕاگەیاند دژی بەریتانیا. لە ١٧٨١ بەڕیتانیا ٤٥ ھەزار سەربازی ھێزی تایبەتی لەلایەن ژنڕاڵ جۆرج واشنتۆنەوە بە دیل گیران لە ١٧٨٣ بەریتانیا پەیمانی ئاشتی مۆر کرد و ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دامەزرا کە سەرەتا ١٣ ولایەت بوون، ئێستا ٥٢ ولایەتن. وە لەم جەنگەدا نابێ ڕۆڵی بنیامین فرانکلین لەیاد کەین کە ڕێکخراوی ماسۆنی بەکارھێنا بۆ لاوازکردنی ئینگلیز.
سەرچاوەکان
پەیجی جەنگەجیھانیەکان
پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:بەریتانیا پۆل:ململانێکانی دەیەی ١٧٧٠ پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٧٧٠ پۆل:ململانێکانی دەیەی ١٧٨٠ پۆل:سەربزێوییەکانی سەدەی ١٨یەم پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری پۆل:شۆڕشی ئەمریکا پۆل:مێژووی یاساییی ویلایەتە یەکگرتووەکان
حیزبی بەعس
حیزبی بەعس، حیزبێکیی عەرەبی سۆسیالیستی کە لە ٧ی نیسانی ساڵی ١٩٤٧ لە لایەن میشیل عەفلەقەوە دامەزراوە و دوو باڵی سەرەکی عێراق و سووریای ھەبوو و لە عێراقدا لە ٨ شوباتی ١٩٦٨ لە رێگەی کودەتای سەربازییەوە بۆ یەکەمجار حوکمی گرتۆتە دەست و لە ساڵی ١٩٦٨ دووبارە دەستەی دووەمی بەعسیەکان لە رێگەی کودەتاوە حوکمیان گرتەوە دەست.
دروشمەکانی بەعس دروشمی شۆڤینیین و لە ماوەی حوکمڕانیدا بە ئاگر و ئاسن لە ھەوڵی سڕینەوە و پاکتاو کردنی ناسنامە و نەژادی نەتەوەکانی دیکە بەتایبەتی کوردی داوە.
دوای رووخاندنی رژێمی بەعس لە ٢٠٠٣ بە بڕیاری دەسەڵاتی کاتی ھاوپەیمانان ھەموو جۆرە کارو بونێکی ئاشکرای حزبی بەعس لە عێراق قەدەغەکرا.
ئەمانەش ببینە
پۆل:مێژووی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٤٥ پۆل:حیزبەکانی مۆریتانیا پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکان پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی بەحرەین پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی عێراق پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی لوبنان پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی عەرەبستانی سعوودی پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی سوودان پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی سووریا پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی یەمەن پۆل:مێژووی عەرەب
کۆمەڵکوژیی سلێمانی
کۆمەڵکوژیی سلێمانی بریتی بوو لە کوشتاری ٨٢ کەس لە خەڵکی شاری سلێمانی، کە لە ٩ی حوزەیرانی ١٩٦٣ بە دەستی لیوای ٢٠ی سوپای بەعسی عێراق ڕووی دا.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمەڵکوژیەکان لە عێراق پۆل:چەوساندنەوەی کوردان پۆل:عێراق لە ١٩٦٣ پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی کوردەکان
قزلەر
قزلەر گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بەکرەجۆ، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ئاگرە
ئاگرە یەکێکە لە پڕسەردانیکەرترین شوێنە گەشتیارییەکان لە ھیند، ئەمەش بەبوونی پاشماوەکانی سەردەمی مەغۆل لە ھیند وەک تاج مەحەل، ئاگرە فۆرت وە فاتیحپور سیکری کەھەموویان لە پێڕستی میراتی جیھانیی یوونێسکۆن. ئاگرە لە پاڵ دەلھی و جایپور، یەکێکە لە شارەکانی سێگۆشەی زێڕین کە سێشاری ھاوسنوور و لە پڕگەشتیارترینن شارەکانی ھیندن.
قزلەر
جوگرافیا
قزلەر لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چۆخماخ و لە باشوور لەگەڵ گوندی دارتووی مەولانە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھەنارانی کۆن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مێرگەپان.
ئاگرە
لە مەھابارەتە، ناوچە نوێیەکەی ئاگرە بە ئەگریڤانا ھاتووە کەبەمانای سنووری دارستەکان دێت. ئاگره لە سەردەمی ئەکبەر و جیهانگیر و شاجھان زۆر گرنگ بوو. ئەم شارە پایتەختی سەردەمی ئەکبەر پادشای گەورەی ئیمپراتۆریەتی موغەکانی هیندستان یان گورکانەکان بووە و لەو سەردەمەدا بووە ناوەندی هونەر و کولتوور و بازرگانی و فێربوونی وڵاتی فراوانی هیندستان. بۆیە لە ڕابردوودا ئەم شارە ناوی ئەکباراباد بووە.
قزلەر
ناو
لە کۆندا ئەم دێیە ناوی (قەدپاڵ) بووە با واتای(دامێنی چیا)کە زیاتر لە ٧٠٠ ماڵ ئەبێت، پاش ھێرشی تورک ناوەکەی دەگۆڕێت بۆ قزلەر، کاتێک چەند سەربازێکی تورک دەیانەوێت دەست درێژی بکەنە سەر چەند ئافرەتێکی ئەم دێیە ئیتر ئافرەتەکان لێیان دێنە دەست و سەربازەکان ئەگرن ئیدی وشەی قزلەر واتا (کچان) ئەبێت بە ناسنامەی.
ئاگرە
جوگرافیا
ڕووبەری ئاگرا ١٨٠٠ کەسە و ژمارەی دانیشتووانی زیاتر لە ١٤٠٠ هەزار کەسە (لە ساڵی ٢٠٠١). بەرزییەکەی ١٧١ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە، هەروەها سەبارەت بە کەشوهەوای گشتی شاری ئاگرا دەتوانرێت بڵێین کە لە مانگی تشرینی یەکەم تا مانگی ئازار باشترین کەشوهەوای هەیە و لە هاویندا پلەی گەرما لە نێوان ٢٢ بۆ ٤٥ پلە و لە زستانیشدا لە نێوان ٤ پلەدایە و ٣١ پلە.
قزلەر
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئاگرە
سەرچاوەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی ھیندستان پۆل:شار و شارۆچکەکانی ئوتار پرادیش پۆل:ئاگرە پۆل:ناوچەی ئاگرە پۆل:شار و شارۆچکەکان لە ناوچەی ئاگرە پۆل:شارەکانی ئوتار پرادێش پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٠٤
مارک دوگەن
مارک دوگەن ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی فەڕەنسی پۆل:سیناریۆنووسانی فەڕەنسی
قەڵای یەزدگەرد
قەڵای یەزدگەرد قەڵایەکی مێژووییە لە نزیکی شارستانی داڵاھۆدایە. قەڵاکە لە سەردەمی ئەشکانییەکاندا کراوەتەوە. ئەفسانەیەک ھەیە کە دەڵێت یە یەزدگەرد پاشای ساسانی لە کاتی ھێرشی موسڵمانەکاندا لەو قەڵایەدا خۆی شاردووەتەوە. خاکی دەوروبەری ئەم قەڵایە چەن جار لە سەدەی بیستەمدا بە مەبەستی لێکۆڵینەوە، ھەڵدراوەتەوە و دیوارەکان و ستوونەکانی قەڵاکە لە ژێر خاک دەرھێنراون. ئێد کیڵ لە شەستەکاندا لەگەڵ لێژنەیەک بە پاڵپشتیی ئاکادیمییەکی بەریتانی و دواتر لە حەفتاکاندا لە سەر ئەرکی مۆزەخانەی پاشایەتیی ئانتاریۆ ھاتووەتە ناوچەکە و کاری لێکۆڵینەوەی لە سەر ئەو قەڵایە کردووە و ژمارەیەکی زۆر لە ئاسەواری قەڵاکەش ئێستە لە مۆزەخانەی پاشایەتیی ئانتاریۆدا پارێزراوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان پۆل:قەڵاکانی کوردستان
بڕیارنامەی ١٠٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی تەمموزی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کرواتیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٨٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
خشتەی سەرجەم مەدالیەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد
خشتەی سەرجەم مەدالیەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد ئەو وڵاتانە دەگرێتەوە لە ساڵی ١٨٩٦ تا ئۆڵۆمپیادی ٢٠٢٠ بوونەتە خاوەن یەکێک لە مەدالیاکان ئۆڵمپیادی هاوینە و ئۆڵمپیادی زستانە. بێجگە لەو ساڵەنەی کە بەهۆی جەنگی دووەمی جیهانەوە پاڵەوانیەتیەکە بەڕێوەنەچوو. ولاتی ئەمریکا بە بەدەست هێنانی زۆرترین مەدالیا لە پلەی یەکەمی سەرجەم ولاتەکانە پاشان یەکێتس سۆڤیەتی پێشوو بە پلەی دووەم دێت وە بەریتانیا بە پلەی سێیەم دێت.
بڕیارنامەی ١٠٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٦ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
خشتەی سەرجەم مەدالیەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد
پرێستی ولاتە بێ مەدالیاکان
دوای ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ، ٦٨ لە ٢٠٦ ئەندامی لیژنەی نێودەوڵەتی ئۆڵمپی تا ئێستا هیچ مەدالیایەکی ئۆلۆمپیادیان بەدەست نەهێناوە
ئەمریکای ناوەندی
thumb|300px|نەخشەی سروشتی ئەمریکای ناوەندی
خشتەی سەرجەم مەدالیەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد
هاوین
ئەو وڵاتانەی پلەی یەکەمیان بەدەست هێناوە لە بەدەست هێنانی مەدالیای زێڕ
ئەمریکای ناوەندی
ئەمریکای ناوەندی، ناوچەیەکە ئەکەوێتە ناوەڕاستی ھەردوو کیشوەری ئەمریکاکە، درێژ دەبێتەوە لە مەکسیک لە باکورەوە ھەتا کۆڵۆمبیا لە باشوورەوە، لە ڕووی جوگرافیەوە ئەناسرێت بە بەشی باشووری کیشوەری ئەمریکای باکوور، دەریای کاریبی دەوری ناوچەکەی داوە لە ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵاتیەوە و کەنداوی مێکسیک لە باکورەوە دەوری داوە و زەریای ھیندی لە ڕۆژاوا و باشوری ڕۆژاوایەوە.
خشتەی سەرجەم مەدالیەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد
زستان
ئەو وڵاتانەی پلەی یەکەمیان بەدەست هێناوە لە بەدەست هێنانی مەدالیای زێڕ
ئەمریکای ناوەندی
وڵاتەکانی ئەمریکای ناوەندی ئەمانەی خوارەوەن؛
خشتەی سەرجەم مەدالیەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد
Summer Olympics (excluding precursors)
Separate current and precursor NOCs (records not combined):
ئەمریکای ناوەندی
بە پێی پێناسەی نەتەوە یەکگرتووەکان ناوچەکە مەکسیکیش لە خۆ دەگرێت بەڵام پێناسەی یەکێتی ئەورووپا بەلیز و مەکسیکی لێدەرئەکات.
خشتەی سەرجەم مەدالیەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد
Combined total (including precursors)
Current NOCs combined with records of precursor NOCs:
ئەمریکای ناوەندی
لە ساڵی ١٨٢٣ز گواتیمالا و ئێلسالڤادۆر و کۆستاریکا و نیکاراگوا و ھۆندووراس یەکیان گرت لە ژێر ناوی کۆماری ئەمریکای ناوەڕاستی فیدراڵی، کە زۆری نەبرد ھەڵوەشایەوە لە ساڵی ١٨٤٠ز.
پۆل:ئەمریکای ناوەندی پۆل:ئەمریکا پۆل:ناوچەکانی جیھان
خشتەی سەرجەم مەدالیەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد
Disputed participation notes
The nationalities of many medalists at the 1904 Olympics are disputed as many competitors were recent immigrants to the United States who had not yet been granted US citizenship.
گوڵشیفتە فەراھانی
گۆڵشیفتە فەراھانی لە چەند فیلمێکدا ڕۆڵی کچی کوردی گێڕاوە: ڕووناک لە فرمێسکی سەرما (بە فارسی:اشک سرما) (١٩٩٣)، نیوەمانگ (٢٠٠٦) ، ئەگەر بمریت دەتکوژم (٢٠١٠) ھەروەھا لە فیلمی کچانی خۆر (٢٠١٨) بە ڕۆڵی بەھار.
بەستەرە دەرەکییەکان
ماڵپەڕی ڕەسمیی گوڵشیفتە فەراھانی
ھەڵبژاردنی گشتیی تورکیا (حوزەیرانی ٢٠١٥)
ھەڵبژاردنی گشتی تورکیای ٢٠١٥ ئەو ھەڵبژاردنەیە لەڕۆژی ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ئەنجام دەدرێت بەمەبەستی ھەڵبژاردنی ٥٥٠ ئەندام پەرلەمان بۆ پەرلەمانی تورکیا. ئەم ھەڵبژاردنە ٢٤ەمین ھەڵبژاردنی گشتیی و ٢٥ەمین ھەڵبژاردنە بۆ پەرلەمانی تورکیا. ئەنجامەکانی ئەم هەڵبژاردنە نەیتوانی دەنگی پێویست بۆ حیزبێک کۆبکاتەوە تاوەکوو حکوومەت پێکبهێنێت وە دوای هەڵبژاردنیش حیزبەکان نەیانتوانی بەیەکەوە بگەنە ئەنجامێک بۆ پێکهێنانی حکوومەتی هاوبەش بۆیە هەڵبژاردنەکە لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ دووبارەکرایەوە.
کورسی بەپێی پارێزگا
کورسی بەپێی ناوچە
٥٦٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٠٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٧١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئابی ١٩٩٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی لیبەریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٩٤ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لیبێریا لە ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبێریا
کامیل لۆران
کامیل لۆران نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا ھەڵبژاردەی نیشتمانی ئیسپانیایە و لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی ئیسپانیاوە سەرپەرشتی دەکرێت و ڕاھێنەری ئێستای ھەڵبژاردەکە لویس ئینریکییە، ئیسپانییەکان بە لارۆخا بەناوبانگن.
ئیسپانیا تاکە ھەڵبژاردەی ئەوروپییە کە توانیویەتی سێ پاڵەوانیەتی یەک لەدوای یەک بباتەوە کە یۆرۆی ٢٠٠٨ و جامی جیھانی فیفای ٢٠١٠ و یۆرۆی ٢٠١٢ن. بۆ یەکەمجار لەمێژوویدا لە تەممووزی ٢٠٠٨ ئیسپانیا پلەی یەکەمی ڕیزبەندی جیھانی فیفای گرت. لەنێوان تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ تا حوزەیرانی ٢٠٠٩ ژمارەی پێوانەیی تۆمارکرد بە ھۆی ئەوەی ٣٥ یاری یەک لەدوای یەکی بردەوە و ھەتا لەبەرامبەر ویلایەتە یەکگرتووەکان یارییەکی دانا و بوو بە سێیەمی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩ و پێشتریش بەرازیل لە ١٥ یەک لەدوای یەک تامی دۆڕانی نەکردبوو.
ساڵەکانی سەرەتا و کاریگەری جەنگ
یەکێتی تۆپی پێی ئیسپانیا لەساڵی ١٩٠٩ دامەزرا و لەساڵی ١٩١٣ بوو بە ئەندام لە یەکێتی تۆپی پێی جیھانی. ھەرچۆنیەک بێت ھەڵبژاردەی ئیسپانیا ھیچ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی نێودەوڵەتی ئەنجام نەدا تاوەکو ئەوەی لەساڵی ١٩٢٠ لەیارییەکانی ئۆڵۆمپی یەکەم ڕووبەڕووبوونەوە و سەرکەوتنی نێودەوڵەتی تۆمارکرد دوای ئەوەی بە گۆڵێکی بێبەرامبەر لەدانیمارکی بردەوە. یەکەم دەرکەوتنی لەیارییە کۆتاییەکان بۆ جامی جیھانی فیفای ١٩٣٤ دەگەڕێتەوە دوای سەرکەوتنی بەسەر پورتوگال بە ئەنجامی ٩ – ٠ و ٢ – ١ لەقۆناغی پاڵاوتن. لەگەڕی یەکەمدا لەسەر ھەژماری بەرازیل ٣ – ١ براوە بوو پێش دۆڕانی ١ – ٠ لە کۆتاییەکانی خوولەکە لە فلۆرینسی ئیتاڵیا. لە ٣ی ئایاری ١٩٣٦ لە بێرن ٢ – ٠ سویسرا دۆڕا و ھەتا کۆتایی ھاتنی جەنگی مەدەنی ئیسپانی ١٩٤١ ھەڵبژاردەکە ھیچ یارییەکی نەکرد. تەنھا لەگەڵ وڵاتە ھاوپەیمانەکانی یان سویسرا و ئێرلەندا و پورتوگال، و لەماوەی جەنگی جیھانی دووەمدا ئیسپانیا لە پێشبڕکێی دووبارە چوونە ناوەوەی فیفا لەبەرامبەر بەلجیکا بە گۆڵێک بەرامبەربوو.
لەپەنجاکاندا
جەنگی مەدەنی ئیسپانی و جەنگی جیھانی دووەم ڕێگربوون لەبەشداریکردنی لە پێشبڕکێی یارییەکانی نێوان جامی جیھانی ١٩٣٤ و پاڵاوتنی جامی جیھانی ١٩٥٠، دواتر بانگھێشتنامەیەکیان پێگەیشت بۆ بەشداریکردن لە پێشبڕکێیەکانی ئایبیری و لەبەرامبەر پورتوگال ٥ – ١ سەرکەوت و ٢ – ٢ بەرامبەربوو. لە کۆتاییەکانی جامی جیھانی فیفای  ١٩٥٠ لەبەرازیل، لەگەڵ ئینگلتەرا و ویلایەتە یەکگرتووەکان و چیلی پێشبڕکێیان بۆ یاری کۆتایی دەکرد. بۆ یەکەمجار لە مێژووی جامی جیھانی فیفای  بڕیاردرا کەدەبێت چوار ھەڵبژاردە لەشێوەی کۆمەڵەیەک بەشداربن لەکێبڕکێیەکانی کۆتایی پاڵەوانیەتییەکە. بەرازیل و ئۆرۆگوای و سوید و ئیسپانیا پێکھاتەی کۆمەڵی کۆتایی بوون. ئیسپانیا لەبردنەوەیەکیش سەرنەکەوت بە دەستکەوتی ھیچ بردنەوەیەک و بەرامبەرێک و دوو دۆڕان پلەی چوارەمی گرت. ھەتا ساڵی ٢٠١٠ و ھەڵبژاردەی ئیسپانیا توانی ببێتە پاڵەوان و نازناوی جامی جیھانی ٢٠١٠ بەرز بکاتەوە و نازناوی "ژێر سەرکەوتووان"ی وەرگرت. لەژێر ڕاھێنەرایەتی ڕاھێنەری فەڕەنسی – ئەرجەنتینی ھێلینیۆ ھێریرا و یاریدەری ئیتاڵی دانیال نیولان ئیسپانیا لەقۆناغی پاڵاوتنی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ١٩٦٠ سەرکەوت. ئیسپانیا ٧ – ٢ لە پۆڵەندای بردەوە و سەرکەوت بۆ قۆناغی چارەکی کۆتایی. ئیسپانیا لەقۆناغی چارەکی کۆتایی ڕووبەڕووی یەکێتی سۆڤیەت بوو بەڵام بەھۆی ناکۆکی لەنێوان دیکتاتۆری ئیسپانیا فرانکۆ و سۆڤیەتییەکانەوە ئیسپانیا ئامادەنەبوو ڕووبەڕووی یەکێتی سۆڤیەت ببێتەوە.
١٩٨٤ بۆ ١٩٨٨
ئیسپانیا لەژێر ڕاھێنەری یانەی ریاڵ مەدرید میشێل مونۆز کارەکانی بەڕێوە دەچوو، بەشێوەیەکی کاتی لەساڵی ١٩٦٩ مەشقی بەھەڵبژاردەکە کردبوو. لە پاڵاوتنی یۆرۆی ١٩٨٤ لەگەڵ ھۆڵەندا و ئێرلەندا و ئایسلاند لەکۆمەڵەی ٧ بوون، بۆ دەرکردنی ھۆڵەندا لەیەکەمی گرووپەکەی پێویست بوو کەمتر لە ١١ گۆڵ لەبەرامبەر ماڵتا تۆمار بکات، و گێمی یەکەم ٣ – ١ براوە بوو و لەگێمی دووەمدا توانی ٩ گۆڵ تۆمار بکات و بەمەش گەیشتە خەونەکەی و ١٢ – ١ کۆتایی بەیارییەکە ھات و بوو بەیەکەمی گرووپەکەی. و لەکاتی پاڵەوانیەتیەکە لەگەڵ ڕۆمانیا و پورتوگال و ئەڵمانیای ڕۆژاوا لەکۆمەڵەی ٢ بوون. لە دوو یاری سەرەتادا ١ – ١ بەرامبەربوو و دوای سەرکەوتنی بەسەر ئەڵمانیای ڕۆژاوا بە ئەنجامی ١ – ٠ لەپێشەنگی گرووپەکەی مایەوە. لەیارییەکانی پێش کۆتایی ئیسپانیا دانیمارکی بینی و ١ – ١ بەرامبەربوون لەدوای کاتی زیادکراویش و ئیسپانیا ٥ – ٤ لەلێدانی یەکلاکەرەوە سەرکەوتوو بوو. لەیاری کۆتاییدا فەڕەنسا لەگێمی یەکەمدا ٢ – ٠ ئیسپانیای شکاند. ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا لە پاڵاوتنەکانی جامی جیھانی فیفای ١٩٨٦ لەگەڵ سکۆتلەندا و وێڵز و ئایسلەندا لەکۆمەڵەی ٧ بوون. لەسەرەتای کۆمەڵەکەدا بە دوو دۆڕان دەستی بەیاریکردن کرد بۆ بەڕازیل ١ – ٠، بەڵام لەبەرامبەر ئێرلەندای باکوور ٢ – ١ و لەبەرامبەر جەزائیر ٣ – ٠ سەرکەوت. لەگەڕی دووەمدا ئیسپانیا سەرکەوت بەسەر دانیمارک بەئەنجامی ٥ – ١ و ئیملیۆ بوترەیگینۆ چوار گۆڵی تۆمارکرد. بەڵام لەیارییەکانی چارەکی کۆتایی ئیسپانیا لەگەڵ بەلجیکا ١ – ١ بەرامبەربوو و بەلجیکا ٥ – ٤ لەلێدانی یەکلاکەرەوە سەرکەوت. مونۆز ڕاھێنەرایەتی ھەڵبژاردەکەی کرد بۆ یۆرۆی ١٩٨٨. ئیسپانیا و نەمسا و ڕۆمانیا و ئەلبانیا لەکۆمەڵەیەک بوون. ئیسپانیا ٣ – ٢ بەسەر دانیمارک سەرکەوت و ٢ – ٠ لەبەرامبەر ئیتاڵیا و ١ – ٠ لەبەرامبەر ئەڵمانیای ڕۆژاوا دۆڕا.
سەردەمی کلێمینت لە ١٩٩٢ بۆ ١٩٩٨
جاڤیار کلێمینت ڕاھێنەرایەتی ئیسپانیای کرد لەساڵی ١٩٩٢، بەلێھاتوویی بەشداری لەجامی جیھانی فیفای ١٩٩٤ کرد و لەکۆی ١٢ یارییدا ٨ بردنەوەی لەبەرامبەر دۆڕانێک بەدەستھێنا. لەپاڵەوانیەتیەکەدا لەکۆمەڵەی سێیەم بوو، لەبەرامبەر کۆماری کۆریا ٢ – ٢ و ئەڵمانیا ١ – ١ بەرامبەربوو، دواتر ٣ – ١ بەسەر بۆلیڤیا سەرکەوت. ئیسپانیا لەگەڕی دووەمدا بەسەر سویسرا بەئەنجامی ٣ – ٠ سەرکەوت، لەچارەکی کۆتاییدا لەبەرامبەر ئیتاڵیا ٢ – ١ شکستی ھێنا. ئیسپانیا بۆ پاڵاوتنی یۆرۆی ١٩٩٦ بەشداریکرد و لەگەڵ دانیمارک و بەلجیکا و قوبرس و مەقدۆنیا ئەرمینیا لەکۆمەڵەیەک بوون. لەکاتی پاڵەوانیەتیەکە ئیسپانیا لەگەڵ بولگاریا و فەڕەنسا و ڕۆمانیا لەکۆمەڵەیەک بوون. لە دوو یاری سەرەتادا ١ – ١ بەرامبەربوو، بەڵام ٢ – ١ بەسەر ڕۆمانیا سەرکەوت و جێگای خۆی لەقۆناغی چارەکی کۆتایی جێگیر کرد. لەبەرامبەر ئینگلتەرا شکستی ھێنا بەئەنجامی ٤ – ٢ و ماڵئاوایی کرد. ھەروەھا لەجامی جیھانی فیفای ١٩٩٨ ڕاھێنەرایەتی ھەڵبژاردەی ئیسپانیای کردووە. ئیسپانیا لەقۆناغی پاڵاوتندا لەبەرامبەر یۆگسلاڤیا و چیک نەدۆڕاوە و سەرکەوت بۆ پاڵەوانیەتیەکە. ئیسپانیا بەھاوشانی ١٦ ھەڵبژاردەی ئەوروپی بەشدارییان لەپاڵەوانیەتیەکە کرد و بۆیەکەمجاریش بوو کە ٣٢ ھەڵبژاردە بەشداری جامی جیھانی بکەن. لەکۆمەڵەیەکدا بوو کە پێکھاتبوو لە نایجیریا و پاراگوای و بولگاریا. لەبەرامبەر نایجیریا دۆڕا و لەبەرامبەر پاراگوای بەرامبەربوو و لەبەرامبەر بولگاریا سەرکەوت.
جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٠٠
دوای دۆڕانی ئیسپانیا لەبەرامبەر قوبرس ٣ – ٢ لەقۆناغی پاڵاوتنی یۆرۆی ٢٠٠٠، کلێمینت دەستی لەکارکێشایەوە، پۆستی ڕاھێنەرایەتی درا بە خۆزیە ئەنتۆنیۆ کەماشۆ. ئیسپانیا لەقۆناغی پاڵاوتن سەرکەوت و لە کۆمەڵەی سێیەمدا یاریدەکرد. لەبەرامبەر نەرویج ١ – ٠ دۆڕا و بەسەر سلۆڤینیا ٢ – ١ و یۆگسلاڤیا ٤ – ٣ سەرکەوت. لەقۆناغی چارەکی کۆتایی ڕووبەڕووی پاڵەوانی جامی جیھانی فیفای  ١٩٩٨ بووە و فەڕەنسا ٢ – ١ سەرکەوت.
جامی جیھانی فیفای ٢٠٠٢
لەپاڵاوتنی جامی جیھانی فیفای  ٢٠٠٢ لەکۆمەڵەیەکدا بوو کەپێکھاتبوو لە نەمسا و ئیسرائیل و بۆسنەو ھەرسک و لێختنشتاین. لەپاڵەوانیەتیەکە ئیسپانیا لەکۆمەڵەی دووەمدا بوو و ھەر سێ یارییەکەی لەبەرژەوەندی خۆی کۆتایی پێھێنا، لەبەرامبەر سلۆڤینیا و پاراگوای ٣ – ١ و لەبەرامبەر ئەفریقای باشوور ٣ – ٢ سەرکەوت. لەگەڕی دووەمدا ئیسپانیا ڕووبەڕووی ئێرلەندا بووە و ئەنجامی یاری ١ – ١ کۆتایی ھات بەکاتی زیادکراویشە و لەلێدانی یەکلاکەرەوەدا ٣ – ٢ لەبەرژەوەندی لاڕۆخا کۆتایی ھات. لەچارەکی کۆتاییدا ئیسپانیا ڕووبەڕووی کۆماری کۆریا بووە و لەلێدانی یەکلاکەرەوە ٣ – ٢ شکستی ھێنا.
٥٦٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا
جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٠٤
لەیۆرۆی ٢٠٠٤ی پورتوگالدا ئیسپانیا لەکۆمەڵەی یەکەمدا لەگەڵ پورتوگال و ڕووسیا و یۆنان بوو. ڕووسیای شکاند بەئەنجامی ١ – ٠ و لەگەڵ یۆنان بەرامبەربوو بە ئەنجامی ١ – ١ و لەبەرامبەربوون لەگەڵ پورتوگال شکستی ھێنا و دەرچوو لەپاڵەوانیەتیەکە. ئیناکی سایزی ڕاھێنەری وازی لەڕاھێنەرایەتی ھێنا و لویس ئەراگۆنێس جێگای گرتەوە.
جامی جیھانی فیفای ٢٠٠٦
ئیسپانیا لەکۆمەڵەی حەوتەمی قۆناغی پاڵاوتنی پاڵەوانیەتیەکە بوو کەپێکھاتبوو لە بۆسنەو ھەرسک و بەلجیکا و لیتوانیا و سان مارینۆ. ئیسپانیا سەرکەوت بۆ پاڵەوانیەتیەکە و لەکۆمەڵەی ھەشتەم لەگەڵ ئوکراینا و تونس و سعودیە لەکۆمەڵەیەک بوون، ئیسپانیا لەقۆناغی کۆمەڵەکان ٩ خاڵی بەدەستھێنا و سەرکەوتنی لەبەرامبەر ئوکراینا ٤ – ٠ و تونس ٣ – ١ و سعودیە ١ – ٠ و بۆ قۆناغی دواتر سەرکەوت. لەگەڕی دووەمدا ئیسپانیا ڕووبەڕووی فەڕەنسا بووە و شکستی ھێنا بەئەنجامی ٣ – ١ و خەڵاتی پاکترین یاریکردنی لەجامی جیھانی فیفای ٢٠٠٦ وەرگرت.
جامی نەتەوەکانی ئەوروپا ٢٠٠٨
لەپاڵاوتنی یۆرۆی ٢٠٠٨دا ئیسپانیا لەکۆمەڵەی شەشەم بوو لەگەڵ سوید و ئیرلەندای باکوور و لاتیڤیا و ئایسلەندا و لیشتنشتاین. ئیسپانیا لەبەرامبەر لیشتنشتاین سەرکەوتنێکی تۆمارکرد و لەبەرامبەر ئێرلەندای باکوور و سوید شکا و بەو ھۆیەوە ئاراگۆنێسی ڕاھێنەر رائولی لەپێکھاتەکە دوور خستەوە و دووبارە بە ئەنجامی ٢ – ١ بەسەر دانیمارک سەرکەوت و چوونە نێو پاڵەوانیەتیەکەی مسۆگەر کرد. ئیسپانیا کەوتە دواکۆمەڵەی پاڵەوانیەتیەکە لەگەڵ سوید و یۆنان و ڕووسیا بوو. لەیەکەم یاریدا ڕووبەڕووی ڕووسیا بووە و سەرکەوتنی تۆمارکرد بەئەنجامی ٤ – ١ و داڤید ڤیا باشترین یاریزانی یارییەکە بوو. لەبەرامبەر سویدیش سەرکەوتنی تۆمارکرد بەئەنجامی ٢ – ١ و بۆ دووەمجاریش ڤیا بوو بە باشترین یاریزانی یارییەکە. ئاراگۆنێسی ڕاھێنەر بڕیاریدا بە پێکھاتەی یەدەگ بەشداری یارییەکەی بەرامبەر یۆنان بکات و ٢ – ١ سەرکەوت بەسەر یۆناندا چابی ئالۆنسۆ باشترین یاریزانی یارییەکە بوو. لەقۆناغی چارەکی کۆتاییدا ئیسپانیا ڕووبەڕووی پاڵەوانی جیھان ئیتاڵیا بووە و لەکاتی ئاسایی و زیادکراودا بەبێ گۆڵ کۆتایی ھات. لەلێدانی یەکلاکەرەوەدا ٤ – ٢ ئیسپانیا سەرکەوتنی تۆمارکرد و ئیکەر کاسیاس باشترین یاریزان بوو. لەیارییەکانی پێش کۆتاییدا دووبارە ئیسپانیا ڕووبەڕووی ڕووسیا بووە و سەرکەوتنی مسۆگەر کرد بەئەنجامی ٣ گۆڵی بێ بەرامبەر و ئەندرێس ئینێستا باشترین یاریزان بوو. لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا ئیسپانیا ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا بووە و بەگۆڵەکانی فێرناندۆ تۆرێس لە خوولەکی ٣٣دا ئیسپانیا بوو بە پاڵەوانی ئەورووپا و بۆ دووەمجار جامی نەتەوەکانی ئەوروپای بەرزکردەوە لەدوای ٤٤ ساڵ لەبەدەستھێنانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ١٩٦٤. ئیسپانیا ١٢ گۆڵی تۆمارکرد و داڤید ڤیاش بوو بەباشترین یاریزانی پاڵەوانیەتیەکە و ٩ یاریزانی ئیسپانی ناویان لەپێکھاتەی نموونەیی پاڵەوانیەتیەکە ھەبووە.
جامی کیشوەرەکان ٢٠٠٩
دوای سەرکەوتنی لەیۆرۆی ٢٠٠٨دا لویس ئاراگۆنێس ڕاھێنەرایەتی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا جێھێشت و ڤیسینتی دێل بۆسکی جێگای گرتەوە. ئیسپانیا لە جامی کیشوەرەکان ٢٠٠٩ بەشداریکرد و لەھەر سێ یارییەکەیدا سەرکەوت. لەبەرامبەر نیوزلەندا بە ٥ و عێراق بە ١ و ئەفریقای باشوور بە ٢ گۆڵی بێبەرامبەر سەرکەوت. لەیارییەکانی پێش کۆتاییدا ئیسپانیا لەبەرمبەر ویلایەتە یەکگرتووەکان بە ٢ گۆڵی بێبەرامبەر شکستی ھێنا و ئەمە یەکەم شکانی ئیسپانیا بوو لە ٢٠٠٦ەوە. بۆ دیاریکردنی پلەی سێیەم ئیسپانیا ئەفریقای باشووری بینیەوە و ٣ – ٢ سەرکەوتنی بەسەریدا تۆمارکرد و پلەی سێیەمی پاڵەوانیەتیەکەی گرتەوە.
جامی جیھانی ٢٠١٤
هەڵگری نازناوەکە و پاڵەوانی جامی جیهانی ٢٠١٠ لە جامی جیهانی ٢٠١٤ لە قۆناغی کۆمەڵەکان لە کۆمەڵەی دووەم بوو لەگەڵ هەریەک لە هەڵبژاردەکانی هۆڵەندا، چیلی، و ئوسترالیا. بەڵام ئاستێکی خراپی پێشکەش کرد و لە کۆی ٣ یاری تەنها ١ یاری بردەوە بەمەش پلەی سێیەمی گرت و نەیتوانی سەربکەوێت بۆ قۆناغی ١٦.
جامی نەتەوەکانی ئەوروپا ٢٠١٦
هەڵبژاردەی ئیسپانیا لە جامی نەتەوەکانی ئەوروپای ٢٠١٦ بەردەوام بوو لەسەر ئاستە خراپەکەی جامی جیهانی ڕابردوو، لە قۆناغی کۆمەڵەکانی لە کۆمەڵەی چوارەم بوو شانبەشانی هەریەک لە هەڵبژاردەکانی کڕواتیا، تورکیا، و چیک. بە بردنەوەی ٢ یاری لە کۆی ٣ یاری توانی پلەی دووەم بگرێت و سەربکەوێت بۆ قۆناغی ١٦.
لە قۆناغی ١٦ ڕووبەڕووی هەڵبژاردەی ئیتاڵیا بووەوە و بە ئەنجامی ٢-٠ شکستی هێنا و بەمەش لە قۆناغی ١٦ هەر بە زووی کرایە دەرەوە.
جامی جیهانی فیفای ٢٠١٨
دوای پێشکەش کردنی ئاستێکی بەرز لە پاڵاوتنەکانی گەیشتن بە جامی جیهانی ٢٠١٨ـی ڕووسیا، هەڵبژاردەی ئیسپانیا پاش ماوەیەک دابڕان لە کێبڕکێ کردن لەسەر نازناوەکان دووبارە چاوڕوانی ئاستێکی باشی لێ دەکرا. بەڵام بەر لە هەفتەیەک لە دەستپێکردنی جامی جیهانی بە شێوەیەکی چاوەڕوان نەکراو یولیان لۆپێتیگی لە پۆستی ڕاهێنەرایەتی ئیسپانیا دوورخرایەوە هەر بۆیە بە شێوەیەکی کاتی فێرنان هێیرۆ وەک ڕاهێنەری ئیسپانیا دەستنیشان کرا.