cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کرێکاری سێکسی
وێنۆک|200px|پەیکەری کرێکارێکی سێکسی لە [[ئەمستەردام، ھۆلەند کە لەسەری نووسراوە: ڕێزی ھەموو کرێکارانی سێکسی لە گشت جیھان بگرن.]] کرێکاری سێکسی بە کەسێک دەگوترێت کە بە شێوەیەکی ڕێکوپێک یان کاتی کاری سێکسی دابین دەکات. ئەم دەستەواژەیە بە ئاماژەدان بە ھەموو ئەو کەسانەی کە لە ھەر بوارێکی پیشەسازیی سێکس کاردەکەن بەکاردێت.
بەپێی ڕوانگەیەک، کاری سێکسی جیاوازی لەگەڵ بەکارھێنانی سێکسی، یان ناچارکردنی کەسێک بۆ ئەنجامدانی کردەی سێکسی ھەیە، بەو پێیەی کاری سێکسی خۆبەخشانەیە و وەکوو ئاڵوگۆڕی بازرگانیی سێکسی بە پارە یان کەلوپەل سەیر دەکرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:پیشەسازیی سێکس
شموئێل یووسف عەگنۆن
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨ پۆل:مردووانی ١٩٧٠ پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە پۆل:شاعیرانی زمانی عیبری
سۆڵە
سۆڵە (Solle، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٠٨ کەس لە ١٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
ئیبراھیم
ئیبراھیم (بە عیبری : איבראהים) (بە عەرەبی : إبراهيم) بە گوێرەی کتێبی پیرۆز و قورئان یەکێک بووە لە پێغەمبەرانی خودا و باوکی نەتەوەی بەنی ئیسرائیل و باوکی پێغەمبەران و خۆشەویستی خودایە.
لەئیسلامدا
بەپێی قورئان، ئیبراهیم لەو پێغەمبەرانەیە کە بە شکۆمەند (بەعەرەبی: أولى العزم) ناویانبراوە، لە نەوەی "سام"ی کوڕی نوحە. لە قورئاندا، ھاتووە: " ، زمانزانانی عەرەب وشەی "" بە خۆشەویستییەکی توند ناو دەبەن، واتە ئیبراھیم کەسێکی زۆر خۆشەویست بووە لای خودا. ئەو سەردەمەی کەتیایدا ژیاوە لەقورئاندا تەواو دەستنیشان نەکراوە، زانایان دەڵێن ١٦٨٠ ساڵێک پێش زایین لەدایک بووە، ئیبراھیم لە "ئور" لە زەوی بابل لە عێراق لەدایکبووە، کە دەکەوێتە نێوان ھەردوو ڕووباری (دیجلە و فورات).
ئیبراھیم لە ئاینەکانی دیکەدا
ئیبراهیم لەلایەن سێ ئایینە گەورەکەی جیهانەوە ڕێزێکی زۆری لێدەگیرێت کە بریتین لە ئایینی جوو، مەسیحی و ئیسلام، لە ئایینی جولەکەدا باوکی دامەزرێنەرە و پەیوەندی تایبەتی نێوان گەلی جولەکە و خودایە - باوەڕێک کە جولەکەکان پێگەیەکی ناوازەیان لێوە وەردەگرن وەک گەلی هەڵبژێردراوی خودا، لە ئایینی مەسیحییەکاندا، پۆڵسی نێردراوی خودا باس لەوە دەکات کە باوەڕبوونی ئیبراهیم بە خودا وای لێکردووە ببێتە یەکەم نمونە بۆ هەموو باوەڕداران، چ لەوان خەتەنەکراو چ خەتەنەنەکراو، و لە ئیسلامدا ئیبراهیم وەک موسڵمانێک سەیر دەکرێت و پێشەنگی یەکەمی موسڵمانانە کە بە “ئایینی ئیبراهیم” ناسراوە. alt=مزگەوتی ئیبراهیم لە شاری ئەلخەلیل، کە ئەشکەوتی ئەلمەکفەلەی لێیە و پێدەچێت ئیبراهیم لەوێ بە خاک سپێردرابێت|وێنۆک|مزگەوتی ئیبراهیم لە شاری ئەلخەلیل، کە ئەشکەوتی ئەلمەکمەسیحیی لێیە و پێدەچێت ئیبراهیم لەوێ بە خاک سپێردرابێت
مناڵی ئیبراهیم
قورئان بەسەرهاتی ئیبراهیم بەو جۆرە باس دەکات کە رۆژێک له رۆژان گوندێک هه‌بوو خه‌‌ڵکه‌که‌ى بتپه‌رست بوون، بتی زۆریان هه‌بوو، بته‌کانیشیان له‌ شوێنێکدا هه‌موو پێکه‌وه‌ دانابوو، پیاوێکیشیان ناوى ئازه‌ر بوو بته‌کانی دروست ده‌کرد، ئازه‌ر کوڕێکی هه‌بوو ناوى ئیبراهیم بوو، به‌ڵام ئیبراهیم بته‌کانی نه‌ده‌په‌رست و ئه‌یزانی بته‌کان هیچ شتێک ناتوانن بکه‌ن. ئیبراهیم هه‌میشه‌ هه‌وڵی ده‌دا باوکى خۆى و خه‌ڵکی گونده‌که‌ واز له بتپه‌رستی بهێنن به‌ڵام ئه‌وان به‌ قسه‌یان نه‌ده‌کرد و لێی تێ نه‌ده‌گه‌یشتن. ئیبراهیم بیرى کرده‌وه بته‌کان بشکێنێت تا خه‌ڵکی بزانن بته‌کان ته‌نها به‌ردن و خودا نین. خه‌ڵکی گونده‌که‌ى ئیبراهیم جه‌ژنێکیان هه‌بوو تێدایدا بۆ سه‌یران ده‌چوون، به‌ڵام ئیبراهیم له‌گه‌ڵیاندا به‌شدارى نه‌کرد، ئیبراهیم وتی بابه‌ گیان من ناتوانم‌ زۆر بیرده‌که‌مه‌وه‌ و نه‌خۆشم‌. کاتێک خه‌ڵکه‌که‌ رۆیشتن ئیبراهیم چوو بۆ لاى بته‌کان، ئیبراهیم سه‌یرى کرد خه‌ڵکی گونده‌که‌ خواردنیان بۆ بته‌کان هێناوه‌، ئیبراهیم به بته‌کانی وت بۆ نان ناخۆن؟ بۆ وه‌ڵام ناده‌نه‌وه‌؟ ئایا نابیستن؟ پاشان ئیبراهیم به‌ته‌ور بته‌کانی شکاند، ته‌نها بته ‌گه‌وره‌که‌ى نه‌شکاند و ته‌وره‌که‌شی کرد به‌ ملی بته‌ گه‌وره‌که‌وه‌.
کاتێک خه‌ڵکی گونده‌که‌ گه‌ڕانه‌وه‌ چوون نوێژ بۆ بته‌کان بکه‌ن، به‌ڵام سه‌یریان کرد بته‌کان شکاون، توڕه‌بوون و وتیان هه‌بێ و نه‌بێ ئیبراهیم خوداکانی ئێمه‌ى شکاندووه‌، چونکه‌ ئیبراهیم بڕواى به‌ خوداکانی ئێمه‌ نییه‌ و به‌خراپه‌ باسیان ‌ده‌کات. پاشان ناردیان به‌ شوێن ئیبراهیمدا و وتیان وادیاره‌ تۆ بویت خوداکانی ئێمه‌ت شکاندووه‌؟ ئیبراهیم وتی ئه‌ى بۆچی بته‌گه‌وره‌که‌ نه‌بوبێ؟ ئه‌وه‌تا هه‌موو بته‌کانی تر شکاون و هه‌ر ئه‌و نه‌شکاوه‌! بۆچی لێی ناپرسن؟ یاخود ناتوانێ وه‌ڵامتان بداته‌وه! ئیتر بۆچی ئه‌و بته‌ بێ ده‌سته‌ڵاتانه ئه‌په‌رستن؟ خه‌ڵکی گونده‌که‌ زیاتر توڕه‌بوون و ئاگرێکی گه‌وره‌یان کرده‌وه‌ و ئیبراهیمیان کرده‌ ناوى، به‌ڵام خودا ئاگره‌که‌ى فێنک کرده‌وه‌ و ئیبراهیم نه‌سوتا و سه‌لامه‌ت بوو، خه‌ڵکه‌کەش‌ ترسان و وازیان لێ هێنا.
په‌یامی ئیبراهیم
شه‌وێکیان ئیبراهیم ئه‌ستێره‌یه‌کی بینی، ئیبراهیم وتی ئه‌و ئه‌ستێره‌یه‌ په‌روه‌ردگاری منه‌ به‌ڵام کاتێک رۆژ ده‌رکه‌وت ئه‌ستێره‌که‌ دیار نه‌ما، شه‌وێکی تر مانگ ده‌رکه‌وت ئیبراهیم وتی ئه‌و مانگه‌ پەروەردگاری منه‌ به‌ڵام کاتێک خۆر هه‌ڵهات مانگه‌که‌ش دیار نه‌ما، ئیبراهیم وتی ئه‌و رۆژه‌ خوای منه‌ له‌ ئه‌ستێره‌ و مانگ گه‌وره‌تره‌، کاتێکیش شه‌و داهات خۆریش دیار نه‌ماو ئاوا بوو. ئیبراهیم بۆی ده‌رکه‌وت خودا ئه‌ستێره‌ و مانگ و خۆرو خه‌ڵکیی نییە، چونکه‌ خودا له‌ هه‌موویان گه‌وره‌تره‌و نامرێ و زیندووه‌. خودا ئیبراهیمی کرد به‌ پێغه‌مبه‌ر، سه‌ره‌تا ئیبراهیم به‌ باوکی خۆی وت بابه‌ گیان شه‌یتان مه‌پەرستە، شه‌یتان دوژمنی تۆیه‌، بابه‌ گیان بته‌کان مه‌په‌رسته و خودا بپه‌رسته‌، به‌ڵام باوکی ئیبراهیم و خه‌ڵکی گونده‌که‌ به‌ قسه‌یان نه‌کرد و وتیان باو باپیرانمان بتیان په‌رستووه‌ ئێمه‌ش وا ده‌که‌ین، ئیبراهیم وتى من خودا ده‌په‌رستم و له‌گه‌ڵ ئێوه‌ نابم، خه‌ڵکه‌که‌ش زۆر توڕه‌بوون و چوون له‌لای پاشا شکاتیان له‌ ئیبراهیم کرد، پاشا ناوی نەمرود بوو ئیبراهیمی بانگ کرد، نه‌مرود وتی خوای تۆ کێیه‌؟ ئیبراهیم وتی کردگاری من خوداى گه‌وره‌یه‌. نه‌مرود وتی خوداى گه‌وره‌ کێیه‌؟ ئیبراهیم وتی خوداى گه‌وره‌ ئه‌وه‌یه‌ خه‌ڵکی ده‌مرێنێ و زیندووشیان ده‌کاته‌وه‌. نه‌مرود وتی منیش ئه‌توانم، نه‌مرود دوو که‌سی بانگ کرد یه‌کێکی کوشت و ئه‌وی ترى ئازاد کرد، نه‌مرود وتی ئه‌وه‌تا منیش ئه‌مرێنم و زیندوو ده‌که‌مه‌وه‌. ئیبراهیم وتی خودا خۆر له‌ ڕۆژهه‌ڵاته‌وه‌ هه‌ڵدێنێ گه‌ر تۆ ئه‌توانی خۆر له‌ ڕۆژئاواوه‌ هه‌ڵبێنه‌، نه‌مروود دۆڕاندى و قسه‌ى پێ نه‌ما.
له‌گه‌ڵ ئیسماعیل دا
ئیبراهیم دوو خێزانی هه‌بوو، هاجه‌ر ‌و سارا. ئیبراهیم له‌ هاجه‌ر‌ ئیسماعیلی بوو، له‌ ساراش ئیسحاقی بوو. سارا کچی مامی ئیبراهیم بوو و به‌پیرى مناڵی بوو. ئیسماعیل چوارده‌ ساڵ له‌ ئیسحاق گه‌وره‌تر بوو و هه‌ردووکیشیان دواتر بوونه‌ پێغه‌مبه‌ر. ئیسماعیل له‌گه‌ڵ باوکیدا که‌عبه‌ى دروست کرد، ئیسحاقیش له‌ فه‌له‌ستین "بیت المقد‌س" ی دروست کرد. ئیبراهیم و هاجه‌ر و ئیسماعیل به‌ره‌و مه‌ککه‌ هیجره‌تیان کرد، مه‌ککه‌ شوێنێکی چۆڵ و بێ ئاو بوو، ئیبراهیم ویستی ژن و منداڵه‌که‌ی له‌ مه‌ککه‌ به‌جێ بهێڵێ و هیجره‌تی تر بکات، هاجه‌ر وتی ئیبراهیم بۆ کوێ ده‌چی؟ چۆن ئێمه‌ له‌م چۆڵه‌وانیه‌دا جێ ده‌هێڵی؟ ئیبراهیم وتی خودا فه‌رمانی پێ کردووم. هاجه‌ر وتی که‌واته‌ بڕۆ بێ خه‌م به‌ خودا ئاگای له‌ ئێمه‌ ده‌بێ. ئیسماعیل مناڵێکی ساوا بوو له‌ بێ ئاویدا خه‌ریک بوو بمرێ، له‌ تاوا هاجه‌ر به‌ ڕاکردن له‌ ته‌پی سه‌فاوه ده‌چوو بۆ ته‌پی مه‌روه‌و دووباره‌ له‌ مه‌روه‌وه‌ بۆ سه‌فا تا چاره‌یه‌ک بۆ ئیسماعیل بدۆزێته‌وه‌، تا خودا فریشته‌یه‌کی بۆ ناردن و فریشته‌که‌ باڵێکی له‌ زه‌وی داو ئاوی زه‌مزه‌می بۆ ده‌رهێنان، زه‌مزه‌م ئێستاش هه‌ر ماوه‌و وشکی نه‌کردووه‌. ئیبراهیم له‌ هیجره‌تی گه‌ڕایه‌وه‌ و له‌گه‌ڵ هاجه‌ر و ئیسماعیل به‌یه‌کتر شاد بوونه‌وه‌، ئیبراهیم ئیسماعیلی زۆر خۆش ده‌ویست چونکه‌ نوری پێغه‌مبه‌رێتى له‌ ئیسماعیل دا ده‌بینی. جارێک ئیبراهیم خه‌وێکى بینى ئیسماعیل سه‌رده‌بڕێت، خه‌وی پێغه‌مبه‌رانیش ڕاسته‌. ئیبراهیم به‌ ئیسماعیلی وت کوڕی شیرینم له‌ خه‌ومدا تۆم سه‌ربڕی، تۆ چی ده‌ڵێی؟ ئیسماعیل وتی بابه‌ گیان فه‌رمانی خودا جێبه‌جێ بکه‌ خودا یارمه‌تیم بدات ئارام ده‌گرم. هه‌ردووکیان رۆیشتن تا گه‌یشتنه‌ شوێنی مینا، له‌وێ ئیسماعیل له‌سه‌ر ئه‌ژنۆ دانیشت و ئیبراهیم چه‌قۆی کرده‌ سه‌ر ملی ئیسماعیل به‌ڵام چه‌قۆکه‌ به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ ملی ئیسماعیلی نه ده‌بڕی، خوای گه‌وره‌ خۆشه‌ویستانی خۆى تاقی کرده‌وه‌ تا بزانێ ئه‌وانیش چه‌ندێک خوای گه‌وره‌یان خۆشده‌وێ، له‌ به‌هه‌شته‌وه‌ جوبرائیل مه‌ڕێکی بۆ هێنان و خودا به‌ ئیبراهیمی وت ئیسماعیل سه‌رمه‌بڕه‌ و ئه‌و مه‌ڕه‌ بکه‌ به‌ قوربانی. له‌ کۆتایدا ئیبراهیم و ئیسماعیل پێکه‌وە ماڵی خوا دروست کرد و پاڕانه‌وه‌ تا خودا قبووڵی بکات. خوای گه‌وره‌ش لێی وه‌رگرتن و له‌و ڕۆژه‌وه‌ که‌عبه‌ بۆته‌ قیبله‌ى نوێژى موسوڵمانان. به‌رده‌وامیش موسوڵمانان بۆ حه‌ج و عه‌مره‌ ڕوو له‌ که‌عبه‌ ده‌که‌ن.
ئیبراھیم و شکاندنی بتەکان
باوکی ئیبراھیم ھەڵکۆڵەری بت بوو، کەسێکی ئاسان نەبوو لە دژایەتی کردنی یەکتاپەرستیدا، بەھۆی پیشەی باوکییەوە خێزانەکەی ناسراو بوون لای دەسەڵاتداران و پلە و پایەیەکی تایبەتیان بۆ دانرابوو. ئیبراھیم لە منداڵییەوە پرسیاری دەکرد ئەم بتانە نە قسە دەکەن نە نان دەخۆن نە دەجوڵێن ئیتر چۆن دەتوانن ببن بە خودا؟ کاتێک کە باوکی دواند لەو ڕوانگەیەوە، زۆر بەتوندی وەڵامی دایەوە. ئیبراھیم ڕەوانە کرا بۆ خەڵکی بابل ئەوانەی کە بۆ ھەموو شارێک خودایەکیان دانابوو، وە ئەم خودایانە کۆ کرابوونەوە بۆ مل کەچ کردن بۆ خوایەک کە ناوی (مردک) بوو کە خوداای بابل بوو و زۆر بە گەورەیان دەزانی، ئینجا ئیبراھیم بانگی کردن بۆ ڕزگار بوون لەم بیر و باوەڕانە ھەتا بیان گەیەنێتە ڕاستی ھەرە گەورە کە ئەویش بەندایەتی خودایە بەتەنھا. قورئان بەم شێوەیە باسی دەکات:
وە لەسەرەتاوە لە باوکی یەوە دەستی پێ کرد، ئینجا نەتەوەکەی، بەڵام ئامۆژگاری سودی نەبوو بۆیان بۆیە بڕیاری دا کە بە کردار بیسەلمێنێت کە ئەم بتانە نە زیانیان ھەیەو نە قازانج بۆیە ڕۆژێک کە خەڵکەکەی ھەموو لە ئاھەنگ گێڕان بوون، ھەموو بتەکانی تێکشکاند تەنھا (مردک) نەبێت کە بتە گەورەکەیان بوو، تاکوو بگەڕێنەوە بۆلای ، کاتێ کە خەڵکەکە ھاتنەوە لە ئاھەنگەکە و بینیان خواوەندەکانیان تێکشکاوە تووڕە بوون، ، دەستی تاوانیان بۆ ئیبراھیم ڕاکێشا، لە سزای ئەو کارەی بڕیاریاندا بەزیندووی بیسوتێنن، بەڵام خودا ئاگرەکەی لەسەر گێڕا بەساردی و سەلامەتی. پێش ئەوەی کۆچ بکات و نەتەوەکەی بەجێبھێڵێت جارێکی تر ھاتەوە لای باوکی و داوای لێکرد کە باوەڕ بە خوای تاک و تەنھا بھێنێت، بەڵام باوکی دیسانەوە دڵی شکاند و بە دەنگ بانگەوازەکەیەوە نەھات، ئەویش بڕیاریدا پەیوەندی لەگەڵ ببڕێت بەتەواوەتی.
کۆچکردن و جێھێشتنی نەتەوەکەی
لەدوای ڕزگاربوونی لە ئاگر، لەگەڵ سارای خێزانی و لووت ی برازای کۆچیان کرد بۆ ئور، پاشان بۆ حاران، ئینجا بۆ فەڵەستین وە لە نابلس جێگیر بوو ئینجا لەدوای ئەو بێ بارانی و برسێتی ئەوناوەیان گرتەوە کۆچی کرد بۆ مێر.
ئیبراھیم جاریەیەکی لە مێر خواست کە ناوی ھاجەر بوو وە لەم خێزانەی ئیسماعیل بوو و ھاجەرە لەگەڵ ئەم کوڕەی ئیسماعیل کۆچی کرد بۆ مەککە و سارای خێزانی یەکەمی، ئیسحاقی بوو کە لەدوای ئەوەی کەوتبووە ساڵەوە و پیر ببوو.
کۆچی دوایى
ئیبراھیم لە قورئاندا ۷۰ جار ناوی ھاتووە و سوورەتێکیش بەناویەوەیەتی، لە تەمەنی ۲۰۰ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە و لە "مغارە المکفیلە" لە حەبرون شاری خەلیل لە ئیسرائیلی ئێستا نێژراوە.
پەیوەندی ئیبراهیم و لووت
قورئان لە سوورەتی عنكبوت ئایەتی ٣٠تا٣٢ ئەوە دەگێڕێتەوە،کە کاتێک فریشتەکان هاتن بۆ لای ئیبراهیم وتیان:(ئێمە خەڵکی ئەو دێیە لەناو دەبەین خەڵکەکەی ستەمکەرن*مەبەست،لە ستەمکەر هاورەگەزبازی* )،پاشان ئیبراھیم وتی:(ئەی ئەوێ لووتی تێدایە) فریشتەکان جوابیان داوە وتیان:(ئێمە لە تۆ باشتر دەزانین کێ تێدایە، خۆی و ئەو کەسانەی شوێنی کەوتن رزگاری دەکەین، بێجگەلە ژنەکەی ئەو یەکێک بو لە ناتاواوەکان).
سەرچاوە
قورئان،سوورەتی عنكبوت،ئایەتی ٣٠تا٣٢ نەخشەی گۆگڵ
پۆل:خەڵکی حەڕان پۆل:پێغەمبەران بەپێی کتێبی پیرۆز پۆل:پێغەمبەران بەپێی قورئان  پۆل:کەسایەتییەکانی ناو کتێبی پەیدابوون پۆل:پێغەمبەران لە ئایینی درۆز پۆل:مناڵەکانی ئیبراھیم
قەڵاچوغە
جوگرافیا
قەڵاچوغە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھەکزی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی گەڕاو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئەحمەدلەوەند لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کوڕەداوی.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
غەزای موئتە
شەڕی موئتە کە بە غەزای موئتەش ناسراوە (بە عەرەبی: مَعْرَکَة مُؤْتَة) لە ئەیلوولی ٦٢٩ (١ جومادەلئوولا ٨ی کۆچی)، لە نێوان ھێزەکانی محەممەد و سوپای ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتین و ژێردەستە غەسانییەکانیان ڕوویدا. لە گوندی موئتە لە ڕۆژھەڵاتی ڕووباری ئوردن و لە پارێزگای کەرەک ڕوویدا.
شەڕی موئتە یەکەم شەڕە کە موسڵمانان لە دەرەوەی سنوورەکانی نیمچە دوورگەی عەرەبی ئەنجامیانداوە، سێ ھەزار چەکداری موسڵمان بۆ ماوەی شەش ڕۆژ بەرگەی دوو سەد ھەزار سوپای ڕۆم و عەشیرەتە عەرەبەکانی ھاوپەیمانان گرت، لە حەوتەمین ڕۆژی دوای ئەوەی ئەو سێ سەکردەی (زەید کوڕی حاریسە، جەعفەر کوڕی ئەبووتاڵیب، عبداللە کوڕی ڕەواحە) موسڵمانان کە پێغەمبەر دیاریکردبوون شەھید بوون، دواتر خالید بووە فەرماندە خالید کوڕی وەلید کشانەوەیەکی تاکتیکی سەرکەوتووی بە کەمترین زیان ئەنجامدا. دوای سێ ساڵ موسڵمانان گەرانەوە بۆ شکستپێھێنانی ھێزەکانی بیزەنتین لە گەشتی ئوسامە کوڕی زەید.
پاشخانی ڕووداوەکان
دوای شکستی قوڕەیش و ھاوپەیمانەکانیان لە غەزای خەندەق، و پێغەمبەر پەیمانی ئاشتی حودەیبییەی لەگەڵ قوڕەیش ئەنجامدا، پێغەمبەر محەممەد نامەی بۆ پاشاکان و سەرۆکەکانی وڵاتانی دراوسێ نارد و بانگھێشتی کردن بۆ ئیسلام، لەنێو ئەو کەسانەدا باشای بورسرا بوو کە نامەی بۆ نێردرا، بەڵام لەلایەن شورەحییل کوڕی عەمر غەسسانی والی بەلقا کە لەژێر پاراستنی ڕۆمەکاندا بوو نامەبەرەکەی کوشت.
لەلای پاشاکان و سەرکردەکان و عەشیرەتەکان زانیارییەکی باو بوو کە نابێت پێغەمبەران بکوژرێن و ڕێگە بە کەسیش نادرێت ھێرشیان بکاتە سەریان، چونکە ئەوان تەنھا ھەڵگری پەیامی گەلەکەیان بوون، کوشتنی حاریث کوڕی عەمر ئەسەدی نوێنەرایەتی پێشێلکارییەکی گەورەی دەکرد ئەم داب و نەریتە و ئەمەش ڕاگەیاندنی شەڕ بوو دژی موسڵمانان. ئەمەش بۆ پێغەمبەر محەممەد چڕتر بووەوە کاتێک ھەواڵەکە بۆی دەگوازرایەوە، بۆیە لەشکرێکی سێ ھەزار چەکداری ئامادەکرد، گەورەترین سوپای ئیسلامی بوو کە پێشتر بەو شێوەیە کۆ نەکرابووەوە جگە لە غەزای خەندەق.
بۆچی پێی دەڵێن داگیرکاری؟
زاراوەی (فەتح) ئاماژەیە بۆ ھەر شەڕێک دژی کافرەکان، کە پێغەمبەر محەممەد خۆی سەرکردایەتی کردبێت یاخود بە سوپایەک پێش خۆی، تەنانەت ئەگەر بەشداریشی تێدا نەکردبێت. لە شەڕی موئتە پێغەمبەر بەشداری ڕووداوەکانی نەکرد، بەڵکو بابەتەکە ڕاستەوخۆ لەژێر چاودێری ئەوەوە سەری ھەڵدا، ئیبن حەجەر لە ڕوونکردنەوەی کتێبی مەغازی لە سەحیحی بوخاریدا ڕوونی کردووەتەوە: «المغازی فرەیی مانایە، دەوترێت: فەتحێک، فەتحێک، فەتحێک و فەتحێک. ئەوەی لێرەدا مەبەست لە مەغازییە، ئەوەیە کە لە نییەتی پێغەمبەرەوە ڕوویداو، بۆ کافرەکان بۆ خۆی یان بۆ سوپایەکی پێش خۆی».
فەرمانی پێغەمبەر بۆ سەرکردەکانی سوپا
پێغەمبەر محەممەد فەرمانی بە زەید کوڕی حاریسە کرد لەسەر ئەم زیندووبوونەوە، و فەرمووی: (ئەگەر زەید شەھید کرا، جەعفەرە، و ئەگەر جەعفەر شەھید کرا، ئەوا عبداللە کوڕی ڕەواحە)، و ئاڵایەکی سپی بۆیان ھەڵگرت و دای بە زەید بن حاریسە؛ و ڕێنمایی کردن کە بێنە سەر کوشتنی حاریث کوڕی عومەیر، و ئەوانەی لەوێشەوە بانگھێشت بکەن بۆ ئیسلام، نە ژنێک نە پیرە پیاوێک، نە قەشەیەک، نە دارخورما یان دار، نە ڕووخاندنی باڵەخانە مەکەن." ژنانی موسڵمان بۆ ماڵاواییکردن لە مێردەکانیان چوونە دەرەوە و دەیانگوت خوای گەورە بە سەبرەوە بتانگەڕێنێتەوە بۆ لای ئێمە، عەبدوڵڵا کوڕی ڕەواحە وەڵامی دایەوە: سەبارەت بە منیش خودا نامگەڕێنێتەوە.
بزووتنەوەی سوپای ئیسلامی
سوپای ئیسلامی بە ئاراستەی باکووردا دەجووڵان تا مەعەن لە خاکی شامەوە دابەزی و بە دوای حیجازی باکووردا ھاتە خوارەوە و دواتر ھەواڵگری بۆیان ھەواڵی ھێنا کە ھەرقل لە خاکی بەلقاوە بە سەد ھەزار ڕۆم لە مەعەن دابەزیوە و پەیوەندییان پێوە کرد لە لاخم و جودام و بەلقین و بەھرە و بالی بە سەد ھەزار سوپا.
ئەنجومەنی ڕاوێژکاری مەعەن
ئایا موسڵمانان نەچوونە ناو حیسابەکەیانەوە بۆ ئەوەی چاویان بە سوپایەکی وەھا بەھێز بکەوێت؛ کە لەم خاکە دوورەدا سەریان سووڕمابوو، و ئایا سوپایەکی بچووک کە تەنھا سێ ھەزار چەکداری تێدابوو ھێرش دەکەنە سەر سوپایەکی گەورەی دوو سەد ھەزار چەکدار؟ موسڵمانان گەرم بوون، دوو شەو لە ماعان مانەوە و بیریان لە کاروبارەکانیان دەکردەوە، تەماشایان دەکرد و ڕاوێژیان دەکرد، پاشان دەیانگوت: ئێمە بۆ پێغەمبەری خودا دەنووسین، ژمارەی دوژمنەکەمانی پێ دەڵێین؛ بەڵام عەبدوڵڵا کوڕی ڕەواحە دژایەتی ئەم بۆچوونە دەکات، و ھانی خەڵکی دا و وتی: (ئەی خەڵکینە سوێند بەخوا ئەوانەی ڕقتان لێیە کە چوویتە دەرەوە بەدوای شەھیدبووندا دەگەڕێن، ئێمەش بە ژمارە و بە ھێز و بە زۆری شەڕی خەڵک ناکەین. دوو شتی باش، یان ڕواڵەت یان شایەتحاڵی)
لە کۆتاییدا بۆچوونەکە لەسەر ئەوە جێگیر بوو کە عەبدوڵڵا کوڕی ڕەواح داوای کرد.
ڕووداوەکانی شەڕ
وێنۆک|شوێنەوارەکانی شەڕی موئتە لە شارۆچکەی موئتە لە [[ئوردن.]]
سوپای موسڵمانان بەرەو بیزەنتینەکان ھەنگاو دەنێت
دوای ئەوەی سوپای موسڵمانان دوو شەویان لە ماعان بەسەر برد، ڕوویان کردە خاکی ڕۆمەکان، تا ئەو کاتەی کە جەماوەری ھەرقل لە یەکێک لە گوندەکانی ئەلبەلقەع بە ناوی «شەریف» چاویان پێیان کەوت و دواتر لێیان نزیک دەبوونەوە، و موسڵمانان لە موئتە لەوێ کەمپیان دانا و کۆیان کردنەوە بۆ شەڕ، بۆیە قوتبە کوەی قەتادا الأثرییان لە لای ڕاستیان دانا، و لەسەر ئاسانکارەکە، عوبادەی کوەی مەلیک ئەنساری
شەڕەکە دەست پێ بکە و سەرکردەکان بگۆڕە
لەوێ لە موئتە دوو تیمەکە یەکتریان بینی و شەڕە تاڵەکە دەستی پێکرد، سێ ھەزار پیاو ڕووبەڕووی دوو سەد ھەزار شەڕکەر بوونەتەوە. زەید کوڕی حاریسە ئاڵای گرت و بە دڕندەیییەکی زۆرەوە شەڕی کرد، و بەردەوام بوو لە شەڕ تا ئەو کاتەی ڕژایە ناو ڕمەکانی خەڵکەوە، و بە مردوویی کەوت. لەو کاتەدا جەعفەر کوڕی ئەبووتالیبی ئاڵاکەی گرت، و دەستی کرد بە شەڕێکی بێھاوتای، تا ئەو کاتەی شەڕەکە ماندووی کرد، ھێرشیان کردە سەر ئەسپە شۆخەکەی و چەقۆیان لێدا، پاشان شەڕی کرد تا دەستی ڕاستی بڕدرا، بۆیە ئەویش ئاڵاکەی بە دەستی چەپی خۆیەوە گرت، و تا ئەوکاتەش دەستی چەپیشی بڕدرا ھەردوو دەستی بڕدرا، بۆیە بە قۆڵەکانی باوەشی ئاڵاکەی گرت، و ھێشتا بەرزی کردەوە تا شەھید بوو. اللە اکبر. البوخاری لەسەر دەسەڵاتی نافیع گێڕایەوە کە ابن عومەر پێی وتووە کە لە جەعفەر وەستاوە لەکاتێکدا کە مردووە، بۆیە من پەنجام بۆ ژمارد لە نێوان چەقۆ و لێدانێک، کە ھیچیان لە پشتی نەبوون، واتە پشتی. لە گێڕانەوەیەکی تردا ابن عومەر دەفەرموێت: من لەو شەڕەدا لە نێوانیاندا بووم، بۆیە بەدوای جەعفەر کوڕی دەبی تالیبدا گەڕاین و لەناو مردووەکاندا دۆزیمانەوە، ئەوەی لە جەستەیدا بوو نەوەد و چەند شوێن چەقۆمان دۆزییەوە؛ و لە گێڕانەوەی العمری لەسەر دەسەڵاتی نافیع زیادە، بۆمان دەرکەوت کە لە ئەوەی لە جەستەی ئەو وەرگیراوە.
و کاتێک جەعفەر کوژرا دوای ئەوەی بەو توندییە و ئازایەتییەوە شەڕی کرد، عەبدوڵڵا کوڕی ڕەواح ئاڵاکەی گرت و بەوەوە پێشڕەوی کرد لەکاتێکدا لەسەر ئەسپەکەی بوو. سوێندم خوارد ئەی ڕۆح کە تۆ دەیخەیتە خوارەوە، ئەگەر خەڵکەکە بھێنم، ئەوانیش گۆرانی ئاژەڵە ڕەشەکان دەڵێنەوە ڕقت لێی بێت یان گوێڕایەڵی بیت دەبینم ڕقت لە بەھەشتە پاشان ھاتە خوارەوە، ئامۆزایەکی ھێس دەمارەیەکی گۆشتی بۆ ھێنا و وتی: بەم شێوەیە بڕبڕەی پشتت توند بکەرەوە، چونکە لەم ڕۆژانەدا ئەو شتەت بەدی ھێناوە کە چاوت پێی کەوتووە.
ئاڵاکە دەچێتە لای خالید کوڕی وەلید
کابرایەکی خەڵکی بەنی عەجلان - ناوی ثابت کواری ئەقرەمە - ھاتە پێشەوە و ئاڵاکەی برد و وتی: ئەی موسڵمانان لەگەڵ پیاوێک لە ئێوە ئاشت ببنەوە، ئەویش فەرمووی: من ھیچ ناکەم، بۆیە خەڵکەکە ئاشتبوونەوە لەگەڵ خالید کوڕی وەلید.. بوخاری بە دەسەڵاتی خالید کوڕی وەلید فەرمووی: لە ڕۆژی موئتە نۆ شمشێر لە دەستم دا بڕدرا، بۆیە ئەوەی لە دەستم دا مابووەوە تەنھا پلێتێکی یەمەنی بوو. البوخاری (٤٢٦٦) پێغەمبەر لە ڕۆژی موئتەدا فەرموویەتی - ئاگادارکردنەوەی وەحی، پێش ئەوەی ھەواڵەکە لە بەرەکانی جەنگەوە بۆ خەڵک بێت: (زەید ئاڵای گرت و بریندار بوو، دواتر جەعفەر برد و بریندار بوو، پاشان عبداللە کوڕی ڕەواحە بردی و بریندار بوو بە چاوەکانییەوە دەگریا- تا ئاڵاکە چووە لای یەکێک لە شمشێرەکانی خودا). البوخاری (٢/٦١١)
کۆتایی شەڕەکە
جێگەی سەرسووڕمانە کە ئەم سوپایە بچووکە ئیسلامییە توانی بەرگەی ئەو سوپایە گەورەیەی ڕۆمەکان بگرێت، لەو کاتەدا خالید کوآری ئەلوەلید لێھاتوویی خۆی نیشان دا لە ڕزگارکردنی موسڵمانان لەوەی کە لەو شەڕەدا ڕووبەڕوویان بووەتەوە. گێڕانەوەکان جیاوازییەکی زۆریان ھەبوو سەبارەت بە ئەنجامی کۆتایی ئەم شەڕە. دوای سەیرکردنی ھەموو گێڕانەوەکان، دەردەکەوێت کە خالید کوڕی وەلید سەرکەوتوو بووە لە خۆگرتن لە دژی سوپای ڕۆم بە درێژایی ڕۆژ، لە یەکەم ڕۆژی شەڕەکەدا؛ و بیری لە پیلانێکی سەربازی دەکردەوە بۆ ئەوەی تیرۆر بخاتە ناو دڵی ڕۆمەکانەوە تا سەرکەوتوو بێت لە لایەنگری موسڵمانان بەبێ ئەوەی ڕۆمەکان جووڵەی بەدواداچوون بکەن. زۆر باش دەیزانی کە دەربازبوون لێیان زۆر قورسە ئەگەر موسڵمانەکان ئاشکرا بن، ڕۆمەکانیش بەدوایاندا دەگەڕان.
کاتێک ڕۆژی دووەم بوو خالید کواری ئەلوەلید لە پلانەکەیدا پشتی بە شەڕی دەروونی بەست، لەوێ فەرمانی بە ژمارەیەک شوڕشگێڕ کرد کە تۆز لە پشتی سوپاوە بەرز بکەنەوە و دەنگیان بەرز بکەنەوە بە گەورەکردن و ھاوارەوە، کاتێک ڕۆمەکان بینییان، وەیان زانی سوپای موسڵمان ھێزیان بۆ ھاتووە بۆیە زۆر ترساد، خالید بە پێ ڕۆیشت دوای ئەوەی دوو سوپاکە دەرکەوتن و ھێرشیان کردە سەر ڕۆمەکان و شەڕیان لەگەڵدا کرد، موسڵمانەکان فریویان دان، و ھەوڵیان دا پیلانێک دابنێن بۆ فڕێدانیان بۆ ناو بیابان، و لە پاشەکشەی خالدا دوای خالد نەکەوتن؛ بۆیە ڕۆمەکان لایەنگری وڵاتەکەیان بوون، و بیریان لە گۆشەگیریکردنی موسڵمانان نەکردەوە، موسڵمانەکانیش سەرکەوتوو بوون لە ڕێکخستنی خۆیان بە سەلامەتی، تا گەڕانەوە بۆ مەدینە.
مردووی ھەردوو سوپا
دوازدە موسڵمان شەھید بوون، ڕۆمەکانیش سێ ھەزار و سێ سەد و پەنجا پیاویان کوژرا.
گەڕانەوەی سوپا بۆ مەدینە
ئیبن ئیسحاق دەڵێت: محمد کوڕی جەعفەر کوڕی زوبەیر پێی وتم لەسەر دەسەڵاتی ئورو کوڕی الزوبەیر فەرمووی: کاتێک لە دەوروبەری مەدینە نزیک بوونەوە پێغەمبەر و موسڵمانان چاویان پێ کەوت، بۆیە بە دەستی خۆی ھەڵی گرت .. وتی و وای لە خەڵک کرد کە بانگەوازی سوپا بکەن بۆ خۆڵکردن و بڵێن ئاخ لە پێناو خودادا ھەڵاتن، وتی: پێغەمبەری خودا خوای گەورە بەرەکەتی شاد بکات و سەلامی بۆ ببەخشێت، دەفەرموێت: “ئەوانن ھەڵاتن، بەڵکو ئەوان ڕاکەرن، إن شاء اللە.
شوێن پێی شەڕ
و ئەم شەڕە، تەنانەت ئەگەر موسڵمانان تۆڵەیان بەدەست نەھێنا، کە تاڵییەکانیان لێی چەشت، بەڵام کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ناوبانگی موسڵمانان ھەبوو، وەک چۆن ھەموو عەرەبەکانی بە ھۆزەکانییەوە سەرسام کرد. دیداری ئەم سوپایە بچووکە سێ ھەزار شەڕکەر - لەگەڵ ئەو سوپایە گەورەیە دوو سەد ھەزار چەکدار و دواتر گەڕانەوە لە لەشکرکێشییەکە بەبێ ئەوەی زیانێکی گەورە بەسەریدا بگەیەنێت، بە شتێکی گەورە دادەنرێت کە پێگەی دەوڵەتی ئیسلامی سەرھەڵداو بەرزکردەوە.
ئەم شەڕە سەرەتای زنجیرەیەک شەڕی زۆر بوو لە نێوان موسڵمانان و ڕۆمەکان، کە بە ڕووخانی دەوڵەتی بیزەنتین لەسەر دەستی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی کۆتایی ھات، کاتێک شاری قوستەنتینییە لە ساڵی ١٤٥٣ی زایینی کەوتە دەست محەممەدی دووەم.
سەرچاوەکان
پۆل:٦٢٩
یانەی تۆپی پێی ئەندەرلەخت
یانەی تۆپی پێی ئەندەرلەخت ناسراو بە یانەی وەرزشی شاھانەی ئەندەرلەخت (بەئینگلیزی:R.S.C. Anderlecht) یانەیەکی تۆپی پێی بەلجیکیە دامەزراوە لە ٢٧ی ئایار ی ١٩٠٨ لە شاری ئەندەرلەخت لە بەلجیکا و یاری دەکات لە خولی نایابی بەلجیکی، یەکێکە لەباشترین یانەکانی وڵاتی بەلجیکا لە پاڵەوانێتیە ئەورووپیەکان لەدوای ساڵی ١٩٤٧ەوە ھەموو وەرزێک یەکێک بووە لە شەش پلەی یەکەم خولی بەلجیکی و ئاستێکی بەرزی پێشکەش کردووە.
یەکێک لەباشترین دەستکەوتەکانی یانەکە لە مێژوویدا ئەویش بردنەوەی نازناوی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠٠١دا.
سەرچاوە
ویکیپیدیای عەرەبی
پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٨ پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٨ لە بەلجیکا پۆل:پۆل:یانەکانی تۆپی پێی بەلجیکا
ڕۆژژمێری کوردی
ڕۆژمێری کوردی یان ساڵنامەی کوردی ساڵێکی ھەتاوییە واتە بەگوێرەی سووڕی زەوی بە دەوری ھەتاودا ژمارەی مانگەکان و دەستپێک و کۆتاییی ساڵەکان و ساتی گۆڕان بۆ ساڵی نوێ، کتومت ھەر وەک ساڵی ئێرانییە، بەڵام دوو جیاوازیی سەرەکیی ھەیە کە بریتین لە:
ساڵی کوردی
ئەمساڵی کوردی: (کوردی)
بەراوردی ساڵی کوردی لەگەڵ ساڵی ھەتاویی کۆچیدا
ساڵی کوردی «١٣٢١» ساڵ لە ساڵی ئێرانی گەورەترە. ئەگەر ئەمساڵ ساڵی ی ھەتاوی بێت، ئاوا دەبێتە کوردی: ( = ١٣٢١ + )
یان ئەگەر ساڵی کوردیمان ھەبێت، بۆ ئەوەی بیکەینە ساڵی کۆچیی ھەتاوی (ئێرانی) بەپێچەوانەی سەرەوە دەکەین (١٤٠١ = ١٣٢١ - )
بەراوردی ساڵی کوردی لەگەڵ ساڵی زایینیدا
یەکەم ساڵی دەستپێکی ڕۆژژمێری کوردی ٧٠٠ ساڵ پێش لە زایین بووە. بەھاری ئەو ساڵەش دەستپێکی ساڵەکە بووە. ھەروەکوو چۆن ساڵی کۆچیی ھەتاوی ھاوکات نییە لەگەڵ ساڵی زایینیدا، ساڵی کوردیش لەگەڵ ساڵی زایینیدا ھاوکات نییە. ساڵی کوردی ٧٠٠ ساڵ لە ساڵی زایینی گەورەترە. بۆ گۆڕینی ئاوا دەکەین: کە ئەگەر ساڵی کوردیمان ھەبێت بەپێچەوانەی سەرەوە دەکەین:(٢٠٠٥ = ٦٩٩–٢٧٠٤)
کە ئەگەر ساڵی کوردیمان ھەبێت بەپێچەوانەی سەرەوە دەکەین: (٢٠٠٥ = ٧٠٠–٢٧٠٥)
سەرچاوەکان
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:چاندی کوردی پۆل:ڕۆژژمێری کوردی پۆل:ڕۆژژمێرەکان
جێگری پاشایەتی قەوقاز (١٨٠١-١٩١٧)
لە ماوەی زیاتر لە سەدەیەکدا لە دەسەڵاتی ڕووسیا لە قەفقاز، پێکھاتەی جێگری پاشایەتی کۆمەڵێک گۆڕانکاری بەسەردا ھات، لەگەڵ زیادکردن یان لابردنی پۆستە ئیدارییەکان و دووبارە داڕشتنەوەی بەشەکانی پارێزگاکان.
دابەشکردنی کارگێڕی
لە ساڵی ١٩١٧دا، شەش گوبەرنیا ("پارێزگاری")، پێنج ئۆبلاست ("ناوچە")، دوو ئۆکرۆگی ئیداری تایبەت ("ناوچە")، و ڕیدۆناچالستڤۆ ("ناوچەی شارەوانی") لە ناو جێگری پاشایەتی قەفقازدا ھەبوون:
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتی ڕووسی پۆل:ئەرمەنستان لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئازەربایجان لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:جێگری پاشایەتی قەوقاز (١٨٠١–١٩١٧)
ڕیفۆرم، ئەلاباما
ڕیفۆرم (، ) شارێکە لە کەرتی پیکێنز، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٧٠٢ کەس بووە. ڕووبەری ٢٠٫٨١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٨١٫٧٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
قەڵای مێردین
قەڵای مێردین قەڵایەکە دەکەوێتە شاری مێردین لە باکووری کوردستان، تورکیا. مێژووی قەڵاکە بۆ ٣٠٠٠ ساڵ دەگەڕێتەوە. لە ئێستادا وەک بنکەیەکی سەربازیی هێزەکانی ناتۆ بەکاردێت، لە ناویدا وێستگەیەکی ڕادار هەیە، ئەمەش لەبەر شوێنە جوگرافییەکەی کە نزیکە لە سنووری سووریا و عێراق و ١٠٠٠ مەتر بەرزترە لە پلێتی میسۆپۆتامیا.
لە ساڵی ٢٠١٧، لە لایەن سیاسەتوانی ئەکەپە؛ ئۆرهان میرئۆغلو پێشنیار کرا کە قەڵاکە بەڕووی گەشتیاراندا بکرێتەوە، بەڵام تاوەکوو ئێستا هەر وەک بنکەیەکی سەربازیی ماوەتەوە، سەرباری ئەوەش خەڵکی دەتوانن تا نزیکی قەڵاکە بڕۆن بۆ دیتنی دیمەنی شارەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:قەڵاکانی کوردستان پۆل:قەڵاکانی تورکیا
کرمی دەزوولەیی
نیشانەکانی بوونی کرمی دەزوویی
باوترین نیشانەکانی:
نیشانە کەمتر باوەکانی:
ھۆکارەکانی تووشبوون
Thread worm دەتوان بۆ ماوەی ٢ ھەفتە جەوھی دەرەوە بمێنێتەوە.
چارەسەر
ھەموو ئەندامانی ماڵەکە پێویستە چارەسەر وەربگرن، چونکە ھەندێک کەس تووشدەبن بەڵام ھیچ نیشانەیەکیان لێ بەدیار ناکەوێ. لەگەڵ ئەوەشدا دەتوانێ ھێلکەکان فڕێبدات و ئەندامانی تری ماڵەکە تووش بکات.
دەرمانی Mebendazole بۆ لە ناوبردنی ئەم کرمە بەکاردێ لە Gut بە گوێرەی تەمەن و ئاگاداری کەسانی پسپۆڕ.
جۆرج ئۆوێن (پزیشک)
جۆرج ئۆوین (١٤٩٩-١٥٥٨) پزیشک و سیاسەتمەدارێکی شاهانەی ئینگلیز بوو.
ئۆوین لە دیۆسکۆسی وۆرچێستەر لەدایکبووە و لە کۆلێژی مارتۆن لە ئۆکسفۆرد خوێندوویەتی. لە ساڵی ١٥٢٠دا بوو بە ئەندامی زانکۆکە.
جۆرج ئۆوین پزیشکی شاهانەی چەند ئەندامێکی بنەماڵەی تۆدۆر بوو: وەک هێنری هەشتەم، ئێدوارد شەشەم، و ماری یەکەم. لەگەڵ تۆماس وێندێ و ئێدمۆند هارمان خزمەتی کردووە. ئەو ھەروەھا ئەندامی پەرلەمانی ئینگلتەرا بوو بۆ ئۆکسفۆردشیر لە ١٥٥٨.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٥٥٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٤٩٩ پۆل:پزیشکە ئینگلیزەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:دەرچووانی کۆلێژی مێرتن، ئۆکسفۆرد پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆلێژی مێرتن، ئۆکسفۆرد پۆل:خەڵکی ئۆکسفۆردشر پۆل:خەڵکی وستەشر
ئەفریقای باشوور
کۆماری ئافریقای باشوور وڵاتێکە کەوتووەتە باشووریترین شوێنی ئافریقا کە ٢،٧٩٨ کیلۆمەتر کەنارەی ھەیە لەسەر شازەریای ئەتڵەس و ھێند. لە باکوورەوە لەگەڵ نامبیا و بۆتسوانا و زیمباوە، و لەلای ڕۆژئاواوە لەگەڵ مۆزامبیک و سوازیلەند ھاوسێیە.
ئافریقای باشوور بە ھۆی جۆراجۆربوونی زمانەکان و فەرھەنگەکانی، لە دنیادا ناسراوە. لە دەستووری ئەو وڵاتەدا یازدە زمانی فەرمی دانراوە. دوو لەم زمانانە، بنچکەی ئەوڕووپیان ھەیە؛ ئافریکانس، زمانێکە کە لە زمانی ئەڵمانی وەرگیراوە و لە ئافریقای باشووردا زۆرینەی سپی پێستەکان بەم زمانە قسەدەکەن. ئەگەرچی زمانی ئینگلیسی دەورێکی زۆری ھەیە لە ژیانی گشتییدا، بەڵام لە بەکارھێناندا پەنجەمین زمانی زۆربەکارھێنراوی ئەو وڵاتەیە.
ئافریقای باشوور لە ڕەگەزیشدا جۆراجۆرە. تا ڕادەی ٧٩.٥٪ دانیشتوانی ئەم وڵاتە لە ڕەگەزی ڕەشپێستی ئافریقایین ؛ ژمارێکی زۆر ئەوڕووپی و ھێندی و پاشماوە بەڕەگەز تێکەڵن. نزیک چارەکێ لە دانیشتوانی ئەم وڵاتە بێکارن و بە ڕۆژی کەمتر لە ١.٢٥ دۆلار لەڕۆژێکدا دەژین. ئافریقای باشوور پڕجەماوەرترین وڵاتەی سەرانسەر جیھانە کە ژیانی ھاوسەریی دوو لە یەک جۆر بە فەرمی ڕێگە دەدات.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی بانتوو ئاخێو پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٠  پۆل:ئەو وڵاتانەی تازە پیشەسازی دەکەن
قودرەتە
جوگرافیا
قودرەتە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گورگەیی کاک عەبدوڵا و لە باشوور لەگەڵ گوندی پیریادی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی چاڵگە لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارۆچکەی چەمچەماڵ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئیسماعیل پیرخدری
ئیسماعیل پیرخدری (١٩٤٩ لە کرماشان - ١٩٨٥ لە کرماشان)، (بە فارسی: اسماعیل پیرخدری) ھونەرمەندی گۆرانیبێژێکی کوردی خەڵکی شاری کرماشان بوو کە بە زاراوەکانی کوردیی کرماشانی و فارسیی کرماشانی گۆرانیی خوێندووە.
ژیان و چالاکیی ھونەری
ئیسماعیل پیرخدری لە دەھەی 1350ی ھەتاوی بە یاریی دۆستەکانی وەکوو ئەوڵقاسم پەرەندیان و موژتەبا میرزادە دەستی کرد بە ھاوکاری لەگەڵ ئورکستری ڕادیوی کرماشان و بە بڵاوکردنی چەندین گۆرانیی کوردی لە نێوی گەلی کرماشان بە ناوبانگ بوو. ناسراوترین گۆرانیەکانی وێنەی پەروانە، چەمەن یکبارە خامووشە (بە فارسی)، و چشەگەم (بە زاراوەی فارسیی کرماشانی)ن ک ھێشتا لە سەری زمان گەلی کرماشانن. ئیسماعیل پیرخدری بێجگە لە گوورانیبێژی لە وێنەکیشی و خوەشنووسیش شارەزا بوو. پیرخدری ھەروەھا لە ڕەفیقەکانی نزیکی حیشمەتوڵڵا لوڕنەژاد بوو و پێکەوە چەندین گوورانیان بە شێوەی دودەنگی ئجرا کرد.
پیرخدری لە ساڵەکانی دوای شۆڕشی ئیسلامیش ھاوکاریی لەگەڵ «ناوەندی پارێزکردنەوە و گەشەکردنەوەی مووسیقای کرماشان» بەردەوام کرد، بەڵام بە دوای ماوەێک دیتر کارێک لێ بڵاو نەکراو. پیرخدری لە ساڵەکانی دوایینی ژیانەکەی دەنگ کپ و چرزنشین بوو، تا کاتێک کە لە ساڵی ١٩٨٥ لە تەمەنی ٣٦ ساڵی بە شێوەیەکی مەشکووک بە دەستی کەسانێکی نەناسراو کوژراو. لە نێوی گەل بە شایعە شتەکانێک سەبارەت بە کوشتنی بە دەستی پولیسی کرماشان یان گرووپی شیت گۆتراو، بەڵام کوژیارەکەی قەد ئاشکرا نەکراو و نەزانرا کی بووە و ئامانجەکەی لەی کوشتنە چی بووە.
ژێدەر
پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری
کریس دی بێرگ
کریس دی بێرگ (بە ئینگلیزی: Chris de Burgh) گۆرانیبێژ و گۆرانینووسی بریتانیایی-ئیرلەندییە کە بە گۆرانیی «خانمە سوورپۆشەکە» (The Lady in Red) کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکراوەتەوە بەناوبانگە.
لەدوای کۆڕەوی گەلی کورد، کریس لە ساڵی ١٩٨٧ کۆنسێرتێکی ھەبووە بە ناوی The Simple Truth (A Child Is Born): A Concert for Kurdish Refugees کە شڤان پەروەریش بەشداریی تێدا بووە.
قامیشەڵە، خوڕخوڕەی سەقز
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
نەژادی ئاری
نەژادی ئاریایی کۆمەڵێکی نەژادین کە بە شێوەیەکی باو بەکارهێنراوە لە کۆتایی سەدەی ١٩ بۆ ناوەڕاستی سەدەی ٢٠ بە مەبەست لێی ئەو خەڵکەیە کە خاوەنی کەلەپوری ئەورووپی و ڕۆژئاوای ئاسیان. ئەم دەستەواژەیە لەو بیرۆکەیەوە سەرچاوەی دەگرێت کە قسەکەرانی زووی زمانە هیندو ئەوروپییەکان و نەوەکانیان تا ئێستا ڕەگەزێکی دیاریکراو یان ژێردەستەی ڕەگەزی گریمانەیی قەوقاسی پێکدەهێنن.
وشەناسی
ئاریا (سانسکریت: A-ria āˊrya، ئێرانی کۆن: ئاریا، فارسی کۆن: ئێریا ئاریا، ئاڤێستا: ئیریا ئایریا) ناوێکە کە لە هەزارەی سێهەمی پێش زایین بە هیندو ئەریاییەکانی باکووری هیندستان و ئێرانییەکان دراون.
سەرچاوەکان
پۆل:ھیندی و ئەورووپی پۆل:نازیزم پۆل:وشەڕەتناسی پۆل:زمانەوانی پۆل:ڕەگەزپەرستی
قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ
قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ (، گۆکردن: ھاورو نۆ ئوگۆکو شیرۆ) فیلمێکی ئەنیمی فانتازیای ژاپۆنییە لە ٢٠٠٤، نووسینەوە و دەرھێنانی لەلایەن ھایاو میازاکی دا بۆکراوە، فلمەکە لەسەر ھەمان ڕۆمانی ساڵی ١٩٨٦ دا بەرھەم ھێنراوە کە ھەمان ناوی ھەیە، لەلایەن نووسەرێکی بەریتانی (دیانا جۆنیس)، فلمی ئەنیمییەکە بەرھەمھێنانی بۆ کراوە لەلایەن تۆشیۆ سزوکی، بەرھەمھێنانی کاری ئەنیمییەکەی لەلایەن ستۆدیۆکانی گێبڵی دا بۆ کراوە، کاری بڵاوکردنەوەی لەلایەن کۆمپانیای (تۆھۆ) دا بۆ کراوە.
ئەکتەرەکانی دەنگی ژاپۆنی (چێیکۆ بایشۆ) و (تاکویا کیمورا) دا بووە، ئەکتەرەکانی دۆبلاژی ئینگلیزی (جین سایمۆنس) و (ئیمێلی مۆرتایمەر) و (لۆرین باکال) و (کرستیان بێل) و (جۆش ھاچەرسن) و (بێلی کرستیال) دا بووە
چیرۆکەکە لەسەر شانشینێکی خەیاڵی دا دروستکراوە کاتێک تەکنەلۆژیا و، جادوو لە بڵاوبونەوە دا بوون لە دژی جەنگێکی دژی شانشینێکی تر، فلمەکە باسی چیرۆکێک دەکا لەسەر کەسێکی گەنجی کڵاو فرۆش بەناوی سۆفی کە گۆردرا بۆ کەسێکی بەتەمەن داچوو لەلایەن جادووگەرێک کە دەچێتە فرۆشگاکەیە و تووشی جادووی دەکات، پاشان سۆفی دەچێتە لای جادوگەرێکی بەتوانا کە ناوی ھاوڵە، فلمەکە پێکھاتووە لە دژە جەنگێکێکی بەھێز.
چیرۆک
سۆفی، کەسێکی گەنجی کڵاو فرۆش، جادووگەرێک دەبینیـێت لە سەردانێکی بۆ لای خوشکەکەی لێتی، لەسەر گەرانەوەی بۆ ماڵەوە، جادووگەرێکی تر دەبینێت کە دەیگۆرێت بۆ کەسێکی تەمەن ٩٠ ساڵ و تووشی جادووی دەکات، سۆفی لە گەڕانی بۆ شکاندنی جادووەکە شار جێدێلێ و دەچێتە دەرەوەی شار، کەسێکی لە پووش دروست بوو دەبینێت ، کە سۆفیا پێی دەوت | سەر شێلم | سۆفیای ڕاکێشا بۆ قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ بەبێ ئەوەی بانگھێشت کرا بێت، سۆفیا لەناو قەڵاکە مارکل و ئاگرە شەیتانییەکە دەبینێ کە ناوی کاڵسیفەرە، کە سەرچاوەی جووڵانەوە و جادووی قەڵاکەیە، کاتێک ھاوڵ بەدیار دەکەوێ سۆفی دەلێت کە ئەو خۆی بەکارخستووە (خۆی لەکار وەرگرتووە) وەک پاکەرەوەیەک، لەراستیدا سۆفی و کاڵسیفەر ڕێکەوتنێکیان ھەیە کە سۆفی جادووەکەی بشکێ ئەگەر ھاتوو پەیوەندی نێوان کاڵسیفەر و قەڵاکەی ھاوڵی جیاکردەوە.
لەھەمان کاتدا سەربازی ھەردوو شانشین دەرگای ھەردوو ماڵی (Jenkins - جێنکینس) و (Pendragon - پێندراگۆن) دەشکێنن کە لایەنگری ھاوڵن، ھەرچۆنێک بێت جگە لە شوێنێکی چۆڵ و بەتاڵ ھیچی تر نادۆزنەوە، ئەمە وەک جادووە سروشتییەکەی ھاوڵ کە ڕێگە دەدات بە چوار شوێن دا بڕوات ھەرچۆنێک بێت سۆفی فێردەبێت کە ژیانی ھاوڵ بە کاڵسیفەر شەیتانە ئاگرییەکەوە بەستراوەتەوە و ھاوڵ گۆراوە بۆ چۆلەکەیەکی وەکوو دراگۆن بۆ ئەوەی دەست لە ھەردوو بەرەکە وەر بدات لەناو جەنگەکە بەڵام ھەر گۆرانکارییەک بۆ شێوەی چۆلەکە، دووبارە گەرانەوەی بۆ سەر مرۆڤی بۆ ئەستەم دەکات دواتر ھاوڵ، دەگەڕێتەوە و قەڵاکە نوێ دەکاتەوە لە قەڵاکەی شوێنێک دەکاتەوە بۆ ناو خانووەکەی سۆفی.
چەن ڕۆژێک دواتر شارەکە بۆمب باران دەکرێت لەلایەن فرۆکەی شانشینەکەی تر و پیاوەکانی سولەیمان کە ھێرش دەکەنە سەر خانووەکەی سۆفی و فرۆشگاکەی سۆفی، ھاوڵ دەچێتە دەرەوە بۆ پارێزگاریکردن لە گرووپەکەی، سۆفی بۆ ئەوەی وا ھاوڵ بگەڕێتەوە تەواوی ئەوانەی ناو قەڵا دەباتە دەرەوە، لەگەل کاڵسیفەریش، پاش بردنە دەرەوەی کاڵسیفەر کە سەرچاوەی وزە و ڕاگرتنی قەڵاکە بوو، قەڵاکە بە دادەرمێ و دەیکات بە دوو لەتەوە، دواتر جادووگەرەکەی پێشوو بەوە دەزانێت کە کاڵسیفەر دڵی ھاوڵی ھەیە و کاڵسیفەر ئاگرەکە لەدەستی دەگرێت، ئەمەش زیانی پێدەگەیەنێت بۆیە سۆفی ئاوی پێدادەکات ئەمەش کاڵسیفەر زۆر لاواز دەکات و قەڵاکە بەرەو داڕمان دەروا دەبێتە دوو پارچە و سۆفی دەکەوێتەلایەکی تر و لەیەکتر جیادەبنەوە، دواتر بەھۆی ئەلقەی جوانییەتی کە پەنجەیەتی، سۆفی بەرەو شوێنێک ڕادەکێشێت کە دەیبات بەرەو ڕابردووی ھاوڵ لەوێ مناڵی ھاوڵ دەبینێت کە ئەستێرەیەکی بەربۆوە دەگرێت کە کاڵسیفەرە و دڵی خۆی پێدەدات دواتر سۆفی خۆی پێدەناسێنێت کە لەداھاتوو بیدۆزێتەوە، پاش ئەوە سۆفی دەگوازرێتەوە لە ڕابردووە بۆ کاتی ئێستا و ھاوڵ دەدۆزێتەوە و ئەوانی تریش دەدۆزنەوە جادووگەرەکەی پێشووش دڵی ھاوڵ ڕادەست دەکاتەوە، سۆفی دەیباتەوە شوێنی خۆی بۆ لای ھاوڵ، بەمە ھاوڵ دەگەڕێتەوە باروودۆخی ئاسایی و کاڵسیفەر ئازاد دەبێت ھەرچەنە دەیەوێت بمێنێتەوە، ھەرچۆنێک بێت جادووەکەی سۆفیش دەشکێت ئەمەش دەیگەرێنێتەوە بارودۆخی ئاسایی خۆی بەڵام قژی وەکوو خۆی دەمێنێتەوە، ھێمایەکە کە ئەیسەلمێنێت کە بەھۆی ئەم ڕووداوانەی ڕوویان داوە زیاتر فێربووە و گەورە بووە، دوای ئەوەی سۆفی ڕوومەتی سەر شێلم ماچ دەکات جادووەکەی سەر شێلمیش دەشکێت و دەیگەڕێنێتەوە سەر شێوە ئاسایییە مرۆڤییەکەی، خۆی ئاشکرا دەکات کە شازادەکەی شانشینەکەی ھاوسێیانە، (کە ئێستا لەبەر ئەمە بووە بە جەنگ) پێی دەوترێ بچێتەوە ماڵەوە (شانشینەکەی) و جەنگەکە بوەستێنێت ، دوای گەرانەوەی شازادە سەگەکە پەیوەندی بە سولەیمانەوە دەکات لە ڕێگەی ئاوێنەی بینینی جادوویییەوە سولەیمان بە بابەتەکە دەزانێت و بڕیاری ڕاگرتنی جەنگەکە دەدات. لە کۆتایدا ھەموو مارکل و جادووگەرەکەی پێشوو و سۆفی و ھاوڵ بەیەکەوە دەژین و بە کۆتایەکی خۆش ئەنیمییەکە بە کۆتا دێت.
دژە جەنگ
قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ دژە جەنگێکی بەھێز لەخۆ دەگرێت، لە کاریگەری میازاکی لەسەر جەنگی عێراق و ئەمریکای ساڵی ٢٠٠٣  کاتێک خەڵاتی ئۆسکاری وەرگرت لەسەر کارەکەی لەسەر ئەنیمی (ڕوحە ڕفێندراوەکە)، وتی کە «تورەیەکی زۆری بەرامبەر بە جەنگ ھەیە» بۆیە ھەنێک ھەستی بە دودڵی کرد لەسەر خەڵاتەکە میازاکی وەک دژە جەنگێک ناسراوە  لە کاتی جەنگی عێراق میازاکی ھەست بەوە دەکات کە پێویستە فلمێک دروست بکات کە لەوانەیە بە بەھایەکی ئەوتۆی نەبێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەمە جگە لە سەرکەوتنی فلمەکەی لە وڵاتەکەدا لەراستیدا زانا دانی کەڤالارۆ ئەوەی خستە ڕوو کە میازاکی فلمێکی دروست کردووە کە نائاسانی لەنێوان بینەرە ئەمریکییەکان دروستکردووە لە فلمەکە خاتوو سولەیمان جگە لەو ڕاستییەی کە دەتوانێت شتەکان بزانێت بەڵام ناتوانێت گەمژەیی و خراپی شەڕکردن بزانێت تا کۆتایی چیرۆکەکە میازاکی ئەیەوێ ئەوە نیشان بدات کە جیھانی ڕاستەقینە ھاندراوە بۆ حەز و خواستەکانی کەسانی ھەڵەشە دانی کەڤالارۆ ئەوەش دەخاتە ڕوو جەنگ مانای "تامێکی تاڵی بێ ھەڵەی " لەخۆگرتووە ئەوەش ڕووندەکاتەوە کەوا سەربازەکان و جەنگ لە فلمەکە ڕون بینیان بۆ کراوە ھەر لەسەرەتای فلمەکە چالاکییەکی بەھێزی سەربازی نیشان دەدات
لە جیھانی قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ وێنەیەکی تەواو بۆ خراپەکارەکان و پاڵەوانەکان نییە لە جیاتی ئەوە، کارەکتەرەکانی جۆراوجۆرن، ھەرچۆنێک بێت مات دەلێت کە سادەترین نامەی فلمەکە بریتییە لە (جەنگ خراپە)
بەرھەمھێنان
160px|وێنۆک|[[ھایاو میازاکی، دەرھێنەری قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ]] لە ئەیلوولی ٢٠٠١، ستۆدیۆکانی گێبڵی ئاگاداری بڵاوکردەوە لەسەر بەرھەمھێنانی دوو فلم، یەکەمیان (پشیلەکە دەگەڕێتەوە)، دووەمیشیان لەخۆگرتنەوەی ڕۆمانەکەی دیانا جۆنیسە (قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ) تۆشیۆ سزوکی ئەو کەسەی کە قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵی بەرھەمھێنا وتی کە میازاکی دوای خوێندنەوەی ڕۆمانە ئینگلیزییەکەی قەڵا جوولاوەکەی ھاوڵ بیرۆکەی ئەوەی بۆھات کە فلمێک لەسەری بەرھەم بھێنێت ڕۆمانەکە ئەوەی ڕوونکردبۆوە کە چۆن قەڵاکە جووڵە دەکات و میازاکی سەرەنجی لەسەر ئەوە بوو کە بزانێت چۆن قەڵاکە دەجوڵێت کە گەیاندییە وێناکردنی قەڵاکە لەسەر شێوەی قاچی پەلەوەر پڕۆژەی فلمەکە دەست پێکرایەوە لە شوباتی ٢٠٠٣ پلانی بۆ دانرابوو کە لە بەھاری ٢٠٠٤ تەواو بکرێت و لە ھاوینی ئەم ساڵەدا بڵاوکرایەوە
پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات
چەپ|وێنۆک|200px|پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات چەپ|وێنۆک|200px|کۆشکی پارێزگاریی ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات لە [[تەورێز]]
پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات (بە فارسی: استان آذریایجان شرقی) یەکێکە لە پارێزگاکانی ئێران کە کەوتۆتە باکووری ڕۆژئاوای ئێرانەوە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری تەورێزە و زۆبەی دانیشتوانی ئازەرین.
پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات، لە باکووردا لەگەڵ کۆمارەکانی ئازەربایجان و ئەرمەنستان، لە ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ پارێزگای ئەردەوێڵ، لە باشووردا لەگەڵ پارێزگای زەنگان و لە ڕۆژئاوادا لەگەڵ پارێزگای ورمێ ھاوسنوورە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات
ڕیۆبێت، ئەلاباما
ڕیۆبێت شارۆچکەیەکە لە کەرتی ھیووستن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٢٩٧ کەس بووە. ڕووبەری ١٩٫٧١ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٦٥٫٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
قەحبەخانە
وێنۆک|200px|پۆستەری [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ لە قەحبەخانەی پاشا، کە ئاڵای عەرەبستانی سعوودی و ئاڵای ئێران لەدوای ناڕەزایییەکان و ھەڕەشەکان ڕەش کرایەوە]] قەحبەخانە، قاحبەخانە یان حیزخانە شوێنێکە چالاکیی جنسی لەگەڵ لەشفرۆش ئەنجام دەدرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:پیشەسازیی سێکس پۆل:لەشفرۆشی
ڕۆبێرت کۆخ
ڕۆبێرت کۆخ (ماوەی ژیان:١١ی کانوونی یەکەمی ١٨٤٣ تاکوو ٢٧ی ئایاری ١٩١٠) پزیشک و زانایەکی ئەڵمانی بووە و لە ساڵی ١٩٠٥ دا خەڵاتی نۆبێل ی لە بواری پزیشکیدا وەرگرتووە و دامەزرێنەری زانستی بەکتریا، لەسەر دەستی پزیشکی ئەڵمانی فریدریک جۆستاف جیکۆب لە جۆتنجن وانەی پزیشکی خوێندووە و ساڵی ١٨٦٦ تەخەروجی کردووە، پاشان لەجەنگی نێوان فەرەنسا و بڕوسیا بەشداری کردووە و دواتر کراوە بە ئەفسەری پزیشک، بەھەوڵ و زیرەکی و لێھاتووی خۆی توانیوێتی ببێتە دامەزرێنەری زانستی بەکتریا، وەکو پزیشک لەزۆربەی نەخۆشخانەکانی ئەڵمانیا کاری کردووە و ماوەیەکیش مامۆستای زانکۆی بەرلین بووە. ڕۆبێرت کۆخ ھەموو ژیانی خۆی بۆ توێژینەوەی زانستی تەرخان کردووە، ھەوڵێکی زانستی زۆر گەورەی داوە بۆ دۆزینەوەی میکرۆب و بەکتریا، یەکەم کەس بووە کە سەلماندۆێتی ئەو نەخۆشییانەی دەگوازرێنەوە لە ڕێگای چەند زیندەوەرێکی زۆر بچووکەوەن کە بەچاو نابینرێن و دواتر ئەوەشی سەلماندووە کە بەکتریا دەبێتە ھۆی پەیدابونی نەخۆشی (الجمرە الخبیسە).
ڕۆبێرت کۆخ ساڵی ١٨٨٢ ئەو بەکتریایەی دەستنیشانکردووە کە دەبێتە ھۆی تووش بوون بە نەخۆشی سیل، ساڵی ١٨٨٣ دوای ئەوەی نەخۆشی کۆلێرا سەرەنسەری میسری گرتەوە و بۆیە ھۆی مردنی زیاتر لە ٤٠ ھەزار کەس، ڕۆبێرت کۆخ لە نەخۆشخانەی ئیسکەندەرییە توێژینەوەی لەسەر ئەو نەخۆشییە کردووە، ساڵی ١٨٩٠ لە ئەفریقیا توێژینەوەی لەسەر ئەو نەخۆشیانە کردووە کە لەڕێگای خوێنەوە دەگوازرێنەوە، ساڵی ١٨٩١ پەیمانگای نەخۆشی گوازراوەی لە بەرلین دامەزراندووە و دواتر بووە بە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە.
ڕۆبێرت کۆخ لە ٢٧ ئایاری ساڵی ١٩١٠ کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٣ پۆل:مردووانی ١٩١٠ پۆل:کۆلێرا پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی پۆل:پزیشکی سەربازی لە ئەڵمانیا پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی پۆل:دەردەباریکە
قەرەبۆغرە
قەرەبۆغرە یان قەرەبوغرە (Qereboẍre، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٠٦ کەس لە ٣٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
دوایین پادشای سکۆتلاند (فیلم)
دوایین پادشای سکۆتلاند (بە ئینگلیزی: The Last King of Scotland) فیلمێکی بەریتانییە کە لە ساڵی ٢٠٠٦ بەرهەم هێنراوە.
چیڕۆک
ئەم فیلمە باس لە خوێندکارێکی دوا قۆناغی پزیشکی دەکات کە پاش تەواو کردنی خوێندنەکەی بڕیاری ئەوە دەدات کە بچێت بەرەو دەرەوەی وڵاتەکەی خۆی و بە کارەکەیەوە خەریک بێت. دەچێتە ئۆگەندا، بەڵام ئەم وڵاتە ئەفریقییە و کێشە و قەیرانی خۆی هەیە و ململانێی دەسەڵاتیش دەیگرێتەوە. ڕووداوێک دەبێتە هۆی ئەوەی کە لە (عەیدی ئەمین)ی سەرۆکی ئەو وڵاتە نزیک ببێتەوە و بینەر بە قەیرانەکانی ئەو وڵاتە و کەسایەتی سەرۆک ئاشنا بکات.
ژێدەرەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمە بەریتانییەکان پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە دراماکانی بەریتانیا پۆل:فیلمەکان لەبارەی دیکتاتۆرەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٦ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی-ئەڵمانی
مایکرۆسۆفت ویندۆز
thumb مایکرۆسۆفت ویندۆز (بە ئینگلیزی: Microsoft Windows)، سیستەمێکی بەگەڕخستنی ناخۆڕایە لەلایەن کۆمپانیای مایکرۆسۆفتەوە پەرەی پێدەدرێت.
ناساندن
ویندۆز بریتیە لە چەند سیستەمێکی کار پێکردن کە مایکرۆسۆفت پەرەیان پێدەدات. یەکەم ناسینی مایکرۆسۆفت بە ئەندامان سیستەمەکەی ناو نا Windows لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٨٥ وەک زیادکاریەک بۆ MS-DOS وەک وەڵامێک بەو گرنگیەی کە درا بە GUI، مایکرۆسۆفت وای لێھات کە دەسی گرت بەسەر کۆمپیوتەری تاکەکەسی لە جیھاندا وە تووانی بەسەر (ماک) ـدا تێپەڕ بێت، کە پێشتر بڵاو کرا بۆوە. نوێترین وەشانی بریتیە لە ویندۆز ١٠ وە نوێترین راژەکار بریتیە لە ویندۆز سێرڤەر ٢٠١٦ وە نوێترین وەشانی بریتیە لە سیستەمی مۆبایل ویندۆز ١٠ مۆبایل.
وەشانەکان
مێژووی ویندۆز دەگەڕێتەوە بۆ ئەیلولی ساڵی ١٩٨١ کاتێک کە پرۆژەکە ناو نرا بە «ڕووکاری بەڕێوەبردن» دەستی پێکرد، لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٨٣ (دووای lApple Lisa، پێش ماکنتۆش) لە ژێر ناوی «ویندۆز»، ویندۆز تا ساڵی ١٩٨٥ بڵاو نەکرایەوە، بەرنامەکانی بریتی بوون لە ژمێرەر، ڕۆژمێر،Cardfile ,Notepad, Paint,Terminal,Reversi,Control panel، نووسین، ویندۆزی ١٬٠ ڕێگە بە چەند پەنجەرەیەک نادات. ئەم تایبەتمەندیەی بە ھۆی Apple computerـەوە وەرگرت.
ویندۆز ٢٬٠ لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٨٧ کۆمەڵێ باشکردنی تیا بوو لە ڕووکاری بەکارھێنەر و بەڕێوەبردنی بیرگە. ویندۆزی ٢٬٠ ڕێگەی بە پەنجەرەکان دەدا تێکەڵ بکرێن لەگەڵ یەکتردا، وە بە شێوەیەکی پێشکەوتو تر پیشان درا ل، کورتکراوەی تەختەکیلی بۆ زیاد کرا.
ویندۆز ٢٬١ بە دوو شێوەی جیاواز بڵاوکرانەوە: Windows/٣٨٦ کە I٣٨٦بەکاردەبات وە جۆری Virtual 8086 mode، لەبەر کارە زۆرەکانی داوانامەکانی DOS کە بە جێی دێنن. وە بیرگە دابەش کراوە بۆ چەند پەڕەیەک بۆ کارکردن لەگەڵ ئەو بیرگەیەی کە ڕێپێدراوە کاری پێبکرێت. دووەمیان Windows/٢٨٦کە ئەمیش لەسەر Virtual 8086 mode کاردەکات، وە دەتوانرێت سود لە ناوچەی بیرگە وەربگیرێت. وەشانە کۆنەکان تری ویندۆز تەنھا سیستەمەکە چەند ڕوویەکی جێ بەجێکار بوو بۆ بەکارھێنەر (سادە بوون)، وە زۆری لەبەر ئەوەی لە بەشی سەرەوەی MS-DOS کاریان دەکرد و بەکاردەھێنران وەک خزمەت گوزاری بۆ پەڕگەی سیستەمەکە. وەشانی ٣٬٠ی ١٩٩٠ و وەشانی ٣٬١ی ١٩٩٢ بریتی بوو لە باشتر کردنی دیزاین، ئەویش بە ھۆی virtual memoryـیەوە وە ھەروەھا توانای بارکردنی Virtual Devices virtual device driver کەی ڕێگە دەدات بە پێشاندانی ئامێرە دڵخوازەکان لە نێوان پەنجەرەکاندا، ئەم ویندۆزەش I٣٨٦ـی بەکار دەبرد کە ئەمە وای کرد چەند مێگابایتێک زیاتر بەدەست بێنن و لابردنی پابەندبوون بە بەشداری کردن لە Virtual Devices، وە ئەم وەشانە دەیتوانی بگاتە زانیاریەکان بێ چوون بۆ DOS بە ھۆی بەکارھێنانی 32bitبۆ گەیشتن بە پەڕگەکان. ویندۆز وەشانی ٩٥ لە ساڵی ١٩٩٥ بڵاوکرایەوە، وە ڕوویەکی نوێ لە خۆی دەگرێت. وە پشگیری ناوی درێژ دەکات کە دەگاتە ٢٥٠ پیت وە ھەروەھا تووانای ئاشکرا کردن و وە بەستنەوەی ئامێر و کارپێکردنی. وە لە بنەڕەت ناتوانێت داوانامەکانی ٣٢ بت کار پێبکات. وە چەند تایبەتمەندیەکی زۆر لە ڕووی تەکنۆلۆجیەوە کە ئەمە زیاتر جێگیری کرد وەک لە ویندۆز ٣٬١.
دووای ویندۆز ٩٨ ویندۆزی Me) Me وەرگیراوە لە Me standing for Millennium Edition)بڵاوکردەوە کە لە ساڵی ٢٠٠٠ بڵاوکرایەوە، کە ئەمەش بنچینەکانی ویندۆزی ٩٨ پڕدەکاتەوە، وە ھەروەھا تووانی ھەڵبژاردنی "boot in DOS mode" لا بەرێت وە ھەروەھا تایبەتمەندیەکی تری زیاد کرد کە ئەویش بریتی بوو لە گێڕانەوەی سیستەم کە ئەمیش یارمەتی بەکارھێنەر دەدات کاتێک زانیاری لە دەس بچیت ئەم کردارە بۆی دەگەڕێنێتەوە ھی چەند ڕۆژی پێشوو.
دووای ئەمانیش وەشانەکانی Windows XP Server 2003 Windows Server 2003 Windows XP64x Windows Home Server Windows Vista Windows Server 2008 Windows 7 Windows Server 2008 R2 Windows 8 Windows 8.1 Windows 10
ویندۆز ٨
دواین وەشانی لەساڵی ٢٠١٢ وەشێنرا کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی فێبرێوەری ساڵی ٢٠١٢ لە کۆنگرەی مایکڕٶسۆفت ڕاگەیانرا، وا بڕیارە لە مانگی تشرینی یەکەم بکەوێتە بەردەستی بەکارھێنەرانی ئەم وەشانەش بەنێوی ویندۆز ٨ دەبێت، کۆمپانیای مایکڕۆسۆفت لەم وەشانەدا چەند زمانێکی نوێی بۆی زۆر کرد یەکێ لەوانە زمانی کوردی یە، وە چاوەڕوان دەکرێ لەم ویندۆزەدا بەکارھێنەران پێویستیان بە دژە ڤایرۆس نەبێت بەڵام ئەوەی دوایی پشت ڕاست نەکراوەتەوە وە مایکڕۆسۆفت ڕاشی گەیاند کە ھەموو ئەو کۆمپیوتەرانەی کە وەشانی ٧ یان لەسەر بووە دەتوانرێ وەشانی ٨ یشی لەسەر دابمەزرێت.
ویندۆز ١٠ کۆتا وەشانی ویندۆز
ویندۆز ١٠ باشترین ویندۆزە کە تا ئێستا دروستکرابێت ئەم ویندۆزە سەراتە وەشانی تاقیکاری لێ دەرچوو بەڵام دوای ئەوە لەمانگی ٧ ٢٠١٥ بە فەرمی بڵاو کرایەوە. ویندۆز ١٠ تێکەڵەیەکە لە ویندۆز ٧ و ٨٬١، شایەنی باسە ئەو ویندۆزە بۆ بەکارھێنەرانی ٧ و ٨٬١ بێ بەرامبەرە دەتوان نوێی بکنەوە.
پارێزەری ویندۆز
لە ٦ی ١ی ٢٠٠٥ دا کۆمپانیای مایکرۆسۆفت وەشانێکی بێتای بڵاو کردەوە لە Microsoft AntiSpyware. لە ١٤ی ٢ی ٢٠٠٦ Microsoft AntiSpyware بوو بە Windows Defender واتە (بەرگریکاری ویندۆز) لەگەڵ بڵاوکردنەوەی بێتای دووھەم. Windows Defender بریتیە لە بەرنامەیەک کە دروست کراوە بۆ دژی سیخوڕی وە ھەروەھا لابردنی داوانامەی نەویستراو، بەکارھێنەرانی xp و Windows Server ٢٠٠٣ کە وەشانی چالاک کراویان ھەیە دەتوانن ڕاستەوخۆ ئەم بەرنامەیە دابگرن لە ماڵپەڕی سەرەکی مایکرۆسۆفت، ئەم بەرنامەیە بەشێکە لە ویندۆز ٧ لەگەڵ ڤیستا. thumb|درەختی خێزانی ویندۆز
ئەو پڕۆگرامانەی لەگەڵ ویندۆز ھەن
ئەو پڕۆگرامانەی لەگەڵ ویندۆز ھەن، ئەم پڕۆگرامانە بەشێوەی خۆکار مایکڕۆسۆفت دای ناون ئەمانەن:
زاراوەکان ماکە ئۆئێس ئێکس بۆ ویندۆز
ئەم خشتەیە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەیە تازە لە سیستەمەی ماکەوە دەچنە ویندۆز!
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مایکرۆسۆفت ویندۆز پۆل:سیستمی کارگێڕی پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٨٥ پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مایکرۆسۆفت پۆل:ناساندنەکانی تایبەت بە کۆمپیوتەر لە ساڵی ١٩٨٥ پۆل:سەکۆکانی کۆمپیوتەر پۆل:خێزانەکانی سیستمی کارپێکردن پۆل:ئەو بەرهەمانەی لە ساڵی ١٩٨٥ ناسێندران پۆل:ئامێرە زیرەکەکان
پاڵەوانیەتیی جامی نەتەوەکان ٢٠١٨
پاڵەوانیەتیی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا ٢٠١٨ ٥ھەمین پاڵەوانیەتی جامی نەتەوەکانی ئەفریقایە لە یاری تۆپی پێی پیاواندا کە لەلایەن ھاوپەیمانی تۆپی پێی ئەفریقاوە (CAF) سەرپەرشتیکرا. پاڵەوانەتییەکە لە ڕێکەوتی ١٣ی
کانوونی دووەمی ٢٠١٨ بۆ ٤ی شوباتی ٢٠١٨ بەڕێوەچوو. لە شوباتی ٢٠١٦، ڕاگەیاندرا کە کینیا میوانداریی پاڵەوانەتییەکەی دەکرد، بەڵام لە ئەیلوولی ٢٠١٧، ھاوپەیمانی تۆپی پێی ئەفریقا میوانداری پاڵەوانەتییەکەی گۆڕی لەبەر ئەوەی یانەکە ھیچ پێشکەوتنی بەخۆیەوە نەدیبوو لە ئامادەکارییەکاندا. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، مەغریب وەک میواندار و خانەخوی پاڵەوانەتییەکە دەستنیشانکرا. مەغریب پاڵەوانتییەکەیان بردەوە پاش ئەوەی لە یاری کۆتایی بە ئەنجامی ٤–٠ لە نێجیریایان بردەوە.
جیا لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقا، تەنھا ئەو یاریزانانەی کە یارییان بۆ خوولی ناوخۆیی دەکرد بۆیان ھەبوو بەشداری پاڵەوانەتییەکە بکەن. بۆ نموونە، یاریزانێکی مەغریبی ئەو کاتە بۆی ھەیە یاری بۆ ھەڵبژاردەکە بکات ئەگەر یاری بۆ یانەیەکی مەغریبی بکات.
کۆماری دیموکراسیی کۆنگۆ بۆ یەکەم جار نەیانتوانی بەشداری لە پاڵەوانەتییەکە بکەن پاش ئەوەی بەرامبەر کۆنگۆ شکستییان.
ھەڵبژاردنی خانەخوێ
بۆ یەکەم جار، کینیا وەک میوانداری پاڵەوانەتییەکە دەستنیشانکرا لە شوباتی ٢٠١٦. بەڵام لە ئەیلوولی ٢٠١٧، ھاوپەیمانی تۆپی پێی ئەفریقا بڕیاری نۆژەنکردنەوەیاندا بە گۆرینی خانەخوێی پاڵەوانەتییەکە بەھۆی ئەوەی یانەکە ھیچ پێشکەوتنێکی بەخۆیەوە نەبینیبوو لە ئامادەکارییەکاندا.
ھاوپەیمانی تۆپی پێی ئەفریقا ٣ بژاردەی دەستنیشانکرد کە یەکێکیان لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧، وەک وڵاتی میوانداری پاڵەوانەتییەکە دەستنیشان بکرێت:
فیداڕاڵیی تۆپی پێی ئەتیۆپیا نوسراوی حکومەتیی مسۆگەرکردنی دەستەبەر نەکرد، وە ڕەچاونەکران. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، لێژنەری باری ناکاوی ھاوپەیمانی تۆپی پێی ئەفریقا مەغریبیان دەستنیشانکرد بۆ میوانداریکردنی پاڵەوانیەتیی جامی نەتەوەکان ٢٠١٨.
سەرچاوەکان
پۆل:وەرزش پۆل:تۆپی پێ