cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جەلال بایار
سالەکانی کوتایی و ژیانی تایبەتی
لە سالی ۱۹٦٦ بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن حکومەتەوە لێبوردن بوی دەرچوو و ھەموو مافەس سیاسیەکانی بوی گەڕاندنەوە. بایار داوایەکی حکومەت ڕەد کرد کە تێدا داوایان لێکردبوو کە ببێتە ئەندام لە ئەنجومەنی پیرانی تورکیا، و ئاشکرای کرد کە ھەموو کەسێک شایستەی ئەم پوستە نیە و ئەو کەسەی کە ئەم پوستەیەی ھەبێ دەبێت لە لایەن گەلی تورکیاوە ھەڵبژێردڕێت. جەلال بایار لە ۲۲ تەباخی ۱۹٨٦ و لە تەمەنی ۱۰۳ دا کۆچی دوایی کرد. بایار باوکی سێ منداڵ بوو: (Refii 1904-1940)، (Turgut 1911-1983)، (Nilüfer 1921). گەورەترین منداڵی بایار (Refii) بەڕێوەبەری گشتی کومپانیای Reinurance بوو و ھەروەھا ڕوژنامەنووس بوو و ڕوژنامەی گەل لە سالی ۱۹۳۹ تاکو ۱۹۴۱ لەگەڵ جەمال کوتای دا بڵاو کرد. کچی بایار بە ناوی (Nilüfer) کە لەگەڵ کەسێک بە ناوی (Ahmed Ihsan Gürsey (1911-2008 ھاوسەرگیری کرد، نوێنەری خەڵکی کوتاھیە لە پارتی دیموکرات لە نێوان سالەکانی ۱۹۴۶ تا ۱۹۶۰ بوو و نوێنەری بورسا لە پارتی داد عدالت لە نێوان سالەکانی ۱۹۶۵ و ۱۹۶۹ و ھەروەھا نوێنەری ئیستانبول لە پارتی دیموکراتیک لە نێوان سالەکانی ۱۹۷۳ و ۱۹۷۵ و دواتر لە پارتی داد ل نێوان سالەکانی ۱۹۷۵ و ۱۹٨۰ بوو. بایار لە سەردەمی ژیان و لە دوای ژیانیش چەندین ناسناو و شانازیەک وەرگرتووە لەوانە: ‌*سالی ۱۹۵٨ زانکوی ئازادی بەرلین ناسناوی دکتورای بە جەلال بایار بەخشی.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٣ پۆل:مردووانی ١٩٨٦ پۆل:سەرۆک وەزیرانی تورکیا پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون
نارکۆس
نارکۆس یان بازرگانی ماددەی ھۆشبەر (بە ئینگلیزی: Narcos) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکییە لە جۆری تاوانکاری و دراما، لە ٢٨ی ئابی ٢٠١٥ یەکەم ئەڵقەی لەسەر تۆڕی نێتفلیکس لێ پەخش کرا. زنجیرەکە لەلایان ھەریەکە لە کریس بڕانکاتۆ و کارلۆ بێرناردەوە دروستکراوە و چیڕۆکەکەشی سەرچاوەی لە کارەکانی مافیای کۆڵۆمبی پابلۆ ئیسکۆبارەوە گرتووە. وەرزی یەکەمی زنجیرەکە پێکھاتووە لە ١٠ ئەڵقە؛ و زنجیرەکە نوێکراوە بۆ وەرزی دووەمیش ولە ٢ی مانگی ٩دا ھەموو ئەڵقەکانی بڵاوکرانەوە.
ھەروەھا ئەکتەر واگنەر مۆرا پاڵێوراو کرا بۆ خەڵاتێکی گۆڵدن گڵۆب بۆ ڕۆلگێرانی پابلۆ ئیسکۆبار.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی دەربارەی تاوانی ڕێکخراو پۆل:کار دەربارەی کارتێڵە ھۆشبەرە مەکسیکییەکان
ھالۆپرۆجێسترۆن
وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە ھالۆپرۆجێسترۆن، لەژێر ناوی بازرگانی (Prohalone پرۆھالۆن) دەفرۆشرا، دەرمانێکی پرۆجێسترۆنە کە پێشوو تر لەلایەن کۆمپانیای Ayerst دەفرۆشرا بەلام چیتر بەردەست نییە
سەرچاوەکان
پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان پۆل:پڕێگنانێکان
سۆفی ماری لوییس دو گرووشی مارکیز دو کووندۆرسێ
سۆفی ماری لوییس دو گرووشی مارکیز دو کووندۆرسێ نووسەری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٤ پۆل:مردووانی ١٨٢٢
Sophie Marie Louise de Grouchy, marquise de Condorcet
مەرزانی خوارێ
مەرزانی خوارێ یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی تەقتەق لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
دانیشتوان
بە پێی سەرژمێری ناوخۆیی ناحیەی تەقتەق، لە ساڵی ٢٠١٣دا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە پێکھاتووە لە (٤٠) کەس و (١٠) خێزان. - [ ]
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
مێزۆپۆتامیا
230px|وێنۆک|خاکی مێزۆپۆتامیا مێزۆپۆتامیا یان مێسۆپۆتامیا، یان نێوان چۆمان (، ، ) (بە واتای وڵاتی نێوان دوو ڕووبار) ناوچەیەکی جوگرافییە لەنێوان دوو ڕووباری دیجلە و فورات. زۆربەی ئەم ناوچەیە کەوتووەتە ناو عێراقی ئێستا. مێزۆپۆتامیا خاوەنی خاکێکی پڕبەھرەیە و ھەر بەم ھۆیەوە بە درێژایی مێژوو شوێنی کشتوکاڵ بووە و بە لانکەی شارستانیەتی نراسراوە.
وشە
وشەی مێسۆپۆتامیا (Μεσοποταμία) لە زمانی یۆنانییەوە ھاتووە، واتای «نێوانی دوو ڕووبار» دەدات.
سەرچاوەکان
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:ڕۆژھەڵاتی نزیک پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا پۆل:جوگرافیای عێراق پۆل:جوگرافیای سووریا پۆل:مێژووی سووریا پۆل:مێزۆپۆتامیا پۆل:شارستانێتییەکان پۆل:جوگرافیای کووەیت پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان پۆل:شام پۆل:کەنداوی فارس پۆل:جوگرافیای ئێران پۆل:جوگرافیای تورکیا پۆل:ڕۆژهەڵاتی نزیکی دێرین پۆل:سووریای دێرین پۆل:مێژووی دێرینی عێراق پۆل:ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست
قەرەکۆل (شارۆچکە)
قەرەکۆل شارۆچکەیەکی شارستانی مورغابە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٣٥٣٢ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
١٨٠٢
ساڵی ١٨٠٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٠٢
شارستانی ھەرسین
شارستانی ھەرسین، لە دابەشکاریی وڵاتیی ئێراندا، یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کرماشانە. ناوەندی ئەم شارستانە ھەرسینە و لە دوو ناوچە پێکھاتووە:
بە پێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە ٨٦،٣٤٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانی ھەرسین پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کرماشان
بڕیارنامەی ٣٨١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
بەکارھێنانەوەی گازی سوتاو
لە مەکینەی تەقینەوەی ناوەکیدا سیستەمی (EGR) بەکار دەھێنرێت بەواتای exhaust gas recirculation دووبارە بەکار ھێنانی گازی سوتاو .
کاردەکات بۆ کەمکردنەوەی گازی ئۆکسیدی نایترۆجین و دووبارە بەکاری دەھێنێتەوە بۆ کرداری تەقینەوە، بۆ ھەردوو بزوێنەری گازو بەنزین بەردەست کراوە پاشان کار دەکات لەلایان سیستەمێکەوە کە لەناو ئەکسۆزی بزوێنەرەکەداھەیە
ھەڵدەستێت بە تێک شکاندنی ئۆکسجین لە ھەوادا و گەرمکردنی گاز ھەڵمژراو، واتە ئەو ھەوایەیەی دێتە ناوە ژووری تەقینەوەکەوە پلەی گەرمییەکەی کەم دەکاتەوە و پاشان بەشی بانەوەی پستۆنەکە ساردەبێتەوە و دەبێتە ھۆی باشتر بوونی کرداری تەقینەوە. سودی ھەیە بۆ زیاد بوونی چوستی بزوێنەر و بەفیڕۆ چون کەم دەکاتەوە.
لە بزوێنەری گازدا کاتێک بزوێنەرەکەمان گەرم دەبێت و ماوەیەک کار دەکات دەبێتە ھۆی گۆڕینی شوێنی گەردەکانی ھەواکە و شوێنێک بە. بەتاڵی بەجێ دەھێڵێت و کاتێک کرداری تەقینەوە ڕوو دەدات دەبێتە ھۆی دروستبوونی دەنگ و داخورانی دیواری ناوەوەی سلیندەرەکەمان، بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە ھەستان بەبەکار ھێنانی سیستەمی (EGR) ئەم سیستەمە ئەوگازەی سوتاوەو و شوێنی گەردەکان گۆڕاوەو و بڕێکی زۆر لە دوانە ئۆکسیدی نایترۆجینی بەھەرھەم ھێناوە دووبارە ھەڵدەستێت بەگەڕانەوەی بۆ ناو سلیندەرەکەو سودی لێدەبینێتەوە بۆ کرداری توقینەوە بەم شێوازە بڕێکی کەمتر وزەی بەفیڕۆ چوومان ھەیە. چونکە ئەم گازەی بەکارمان ھێنایەوە بۆ کرداری تەقینەوەکە سودمان لێوەرگرت بۆ کەمکردنەوەی پلەی گەرمی دیوارەکانی سلیندەرەکە و پاشان کەمکردنەوی دروستبوونی ئەو ڕوێژە زۆرەی گازی دوانە ئۆکسیدی نایترۆجین.
پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا پۆل:ئەندازیاری پرۆسەی کیمیای
ئەسیبرۆکۆل
وێنۆک|پێکھاتە ئەسیبرۆکۆل، ھەروەھا وەک ( cholesteryl acetate) یان (dibromide ) یان (5α,6β-dibromocholestan-3β-ol acetate)ـش ناسراوە، وەک ئارامکەرەوەیەک پێناسەکراوە بەڵام ھەرگیز نەخراوەتە مارکێتەکانەوە
قەڵاگا
قەڵاگا (Qellaga، ) دێیەکە لە گوندستانی کۆساڵان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی قەڵاگا بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٨٣٢ کەس لە ٢٢٠ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
بازاڕی ئازاد
بازاڕی ئازاد بریتیە لەو بازاڕەی کە سیاسەتی لیبراڵی لە پشتیەتی و لەسەر بنەمای بنچینەیەکی وەک پێشبڕکێی بازرگانی و دەستێوەردنەدانی حکومەت لە دیاریکردنی نرخ و رێوشوێنە پێوەندکاریەکان لەسەر بازرگانی. لەگەڵ ئەوەشدا بازاڕی ئازاد بە پێی ئەو رەوشە پێشبڕکێکاریەی کمە تێدجایە رەوشت و بنەما و رێوشوێنی تایبەت
پۆل:ئەنارکیزم پۆل:سەرمایەداری پۆل:سیستەمە ئابوورییەکان پۆل:سۆشیالیزم
تەوەکەڵی گەورە
تەوەکەڵی گەورە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تەوەکەڵی گەورە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تەوەکەڵی بچوک و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی سپیلکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی چنارتوو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تیژە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کۆمەڵە (ماتماتیک)
وێنۆک|چەپ لە ماتماتیکدا، کۆمەڵە پێکەوە گردەوەبوونی شتانی لێکجیاوازە. کۆمەڵەکان لە بناخەییترین تێگەیشتەکانی ماتماتیکن. ئەگەرچی تیۆریی کۆمەڵە لە کۆتاییی سەدەی نۆزدەھەمدا داھێنرا، بەڵام ئێستاکە بەشێکی ھەمیشە حازری ماتماتیکە. وەکوو بنەڕەتێکە کە دەکرێت ھەموو ماتماتیک لەسەر ئەو بنەڕەتە بینا بکرێتەوە.
پێناسە
گیۆرگ کانتۆر داھێنەری سەرەکیی تیۆریی کۆمەڵە، بەم جۆرە کۆمەڵە پێناسە دەکات: کاتێ دەڵێین "کۆمەڵ" مەبەستمان ھەر دەستەیەکە وەکوو M لە ناو گشتێک لە شتگەلی جیاواز و دیاریکراو کە لێیان تێدەگەین یان بیریان لێ دەکەینەوە (پێیان دەگوترێت ئەندامانی کۆمەڵی M).
ئاندامانی یەک کۆمەڵ دەتوانن ھەر شتێک بن: ژمارەکان، خەڵک، پیتەکانی ئەلفوبێ، و ... . بە پێکھات کۆمەڵەکان بە پیتی گەورە نیشاندەدرێن. ڕستەی دوو کۆمەڵی A و B پێکەوە بەرانبەرن واتە A و B ڕێک ھەمان ئەندامانیان ھەیە (ھەر ئەندامی A ئەندامی Bیە و بەپێچەوانەش).
پێویستە ھەرکام لە ئەندامانی یەک کۆمەڵ تاک بێت؛ ناکرێ ھیچ دوو ئەندامێک یەکسان بن. ھەموو کردارەکانی کۆمەڵ ئەم تایبەتمەندییە کە ھەر ئەندامی کۆمەڵ دەبێت تاک بێت دەپارێزن. بە پێچەوانەی پاشیەکییەوە، ڕیـزی ھەڵکەوتنی ئەندامەکانی کۆمەڵ گرنگ نیە. واتە، بۆ نموونە، کۆمەڵی {A، B، C} یەکسانە لەگەڵ کۆمەڵی {C، B، A}.
لە ڕاستیدا، ئەو پێناسەیە لە سەرەوە بۆ کۆمەڵ کرا تەواو نیە و لە بیرکاریدا چەمکی کۆمەڵ بەبێ پێناسە وەردەگیردرێت.
کۆمەڵە گرینگەکانی ماتماتیک
وێنۆک|چەپ|نواندنی کۆمەڵە گرینگەکانی ماتماتیک بە دیاگرامی ڤێن
R=Q \cup Q'
سەرچاوەکان
پۆل:بابەتە ماتماتیکییەکان پۆل:تیۆریی کۆمەڵە پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک
١٨٠٣
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٠٣
سیر
thumb|350px|وێنەی سیر سیر لەمێژە بە خۆراکێکی پزیشکی ناسراوە. سەردەمێک بۆ خۆپاراستن لە تاعون بەکارھاتووە. ھیپۆکرات (باوکی زانستی پزیشکی) ھەڵمی سیری بەکارھێناوە بۆ چارەسەرکردنی شێرپەنجەی ملی منداڵدان. لە جەنگی جیھانی دووەمدا، سیر لەسەر برین دانراوە کە وەکوو دەرمانی دژەژی (دژەمیکرۆب) سوودی لێ وەرگیراوە کە لەو کاتەدا دەرمانی دژەژی زۆر بە زەحمەت دەست دەکەوت. لە لێکۆڵینەوەکاندا ھاتووە کە سیر توانای کپکردنی گرێ شێرپەنجەییەکانی ھەیە، ھەروەھا دژەئۆکسانێکی بەھێزیشە کە سوود بە کۆئەندامی دڵ و سووڕان دەگەیەنێت. ھەروەھا سیر ڕێگا دەگرێت لە کۆبوونەوەی خوێنی مەییو لەناو بۆریە خوێنیەکاندا و ئاستی کۆلیستیرۆلی خراپ (LDL) دادەبزێنێت، واتە دەتپارێزێت لە نەخۆشی دڵ. ھەر دانەیەک سیر تەنھا 4 کالۆری وزەی تێدایە. بۆچی سیر ئەم بۆنەی ھەیە؟ کە خانەکانی سیر دەکرێنەوە بە چەقۆ یان بە ھاڕین، ئەنزیمی ئەلینێز Allinaise دردەدەنە دەورووپشت. ئەم ئەنزیمە مۆلیکیولی ئەلیسین Allicin پەیدادەکات کە مادەی گۆگردی(سولفەر Sulfur) تێدایە کە ئەم بۆنە تایبەتەی سیر دەدات. پاش خواردنی سیر، ئەم مۆلیکیولە گۆگردیانە ھەڵدەمژرێنە ناو خوێن و سییەکان، لەوێشەوە بۆنەکەی لەگەڵ ھەناسەدانەوەدا دێتە دەرەوە. زۆر جاریش بۆنی لەش بە گشتی دەبێتە بۆنی سیر، بە تایبەتی ئەگەر بڕێکی زیادی سیر بخورێت. بە ھەرحاڵ خواردنی بەقدونس (مەعدەنوس Parsley) بۆنی سیر کەم دەکاتەوە بۆ دەورووبەر
سەرچاوەکان
پۆل:گژوگیاکانی لوبنان پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣ پۆل:ڕوەکەکان، بەکارگیراو لە ئایورڤێدا پۆل:بەھارات پۆل:سیر
کیسۆساکی
کیسۆساکی ((木曽岬町,کیسۆساکی چۆ) شارۆچکەیەکە دەکەوێتە پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ١ی تەممووزی ٢٠٢١، ڕیژەی دانیشتووانی شارۆچکەکە بە ٦،١٣٤ دەخەملێنرێت، ڕووبەری گشتی بە ١٥٬٧٢ کیلۆمەتر چوارگۆشە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی پارێزگای میێ
سیلۆپی
ئەلکێ یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای شرنەخ ھەڵکەوتووە وە کەوتووەتە سنوری وڵاتی عێراق کە دەروازەی خابوور دەروازەیەکی گرنگی تورکیایە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کەوتووەتە ئەم پارێزگایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شرنەخ پۆل:شارەکانی پارێزگای شرنەخ
شارستانی کەنگەوەر
شارستانی کەنگاوەر، لە دابەشکاریی وڵاتیی ئێراندا، یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کرماشانە. ناوەندی ئەم شارستانە کەنگاوەرە و لە یەک ناوچە پێکھاتووە:
بە پێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە ٨١،٠٥١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانی کەنگاوەر پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کرماشان
کەلینین (جامی)
کەلینین  شارۆچکەیەکی شارستانی جامیە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٣٨٤٧ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
دەمرچغی
دەمرچغی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەرداوڕۆ، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
دەمرچغی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی لەیلەک ئاوا و لە باشوور لەگەڵ گوندی کوسە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قوزلوی خواروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ڕەزاقشڵاخ.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئیکیومەنا
وێنۆک|چەپ|200px|وێنەیەکی مۆدێرن لە ئیکیومەنای باسکراوی [[هێرۆدۆت سەدەی ٥ی پێش زایین]]
ئیکیومەنا (ئینگلیسی: Ecumene)، لە زمانی یۆنانییەوە (یۆنانی: οἰκουμένη/oikouménē) وەرگیراوە و بە مانای "نیشتەجێبوون" دێت. ئیکیومەنا زاراوەیەکە کە لە جوگرافیای هاوچەرخ بۆ پێناسەکردنی ئەو بەشەی لە ئاستی زەوی بەکاردێت کە بەردەوام ئاوەدان بووە و دانیشتووی هەبووە. چاوخشاندنێکی خێرا بە سەر نەخشەی چڕی دانیشتووانی جیهان، بەشینەوەی نایەکسانی دانیشتووان لەسەر ئاستی زەوی نیشان دەدا. هەندێ لە ناوچەکان تژی لە دانیشتووان و جەماوەرن و هەندێکی دیکە لە ڕاستیدا بەتاڵن و دانیشتووانێکی بەرچاویان نییە، لێ بە تێپەڕبوونی کات، ناوچەی ئیکیومەنا پەرەی ستاندووە. کاتێ کە ناوەندە سەرەکییەکانی چاند دەرکەوتن، ناوچە ئاوەدانەکانی ڕووی زەوی دیاریکراو بوون. لەگەڵ بەرزبوونەوەی ژمارەی دانیشتووان و کۆچ و ڕەوی دانیشتووان بۆ ناوچەکانی دیکە، ئیکیومەنا ڕووی لە پەرەستاندن کرد. لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی، ئیکیومەنای ناسراو بەشەکانی ئەورووپا، باکووری ئەفریقا، ڕۆژهەڵاتی ناوین و ناوچەکانی ئاسیای لەخۆ دەگرت. لەم کاتەدا، بەشێکی زۆر لە ناوچەی ئەورووپا دانیشتووانی بەردەوامی خۆی پەیدا کردبوو. بە کرانەوەی نیوگۆی ڕۆژئاوای زەوی بۆ نیشتەجێ بوون، لە چەرخی دۆزینەوە و گەڕان، ئیکیومەنا پتر پەرەی ستاند و خەڵکانی ئەورووپایی بە خەڵکی بومی کە بۆ ماوەیەکی درێژخایەن لە کیشوەری ئەمریکا نیشتەجێ بوون، زیاد بوون.
لە چەرخی مۆدێرن، ئیکیومەنا لە گەورەترین ئاستی خۆیدایە. شوێنی نیشتەجێ بوون بۆ ئەو شوێنانەی کە پێشتر مرۆڤ نەیدەتوانی لێی نیشتەجێ بێت، پەرەی ستاندووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:یۆنانی کۆن پۆل:زاراوەناسیی کریستیان پۆل:جیھان
قوبین
قوبین یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای باتمان ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٣٢٫٢٨٢ کەس بووە، کە نزیکەی ٨٫٨٢٩ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای باتمان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای باتمان
فورات
سەرچاوەکان
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:ڕووبارە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا پۆل:مێزۆپۆتامیا پۆل:ڕووبارەکانی عێراق پۆل:ڕووبارەکانی سووریا پۆل:ڕووبارەکانی تورکیا پۆل:فورات پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان پۆل:شام پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو پۆل:شوێنەکان بە درێژایی رێگای ئاوریشم
دێنیس بێرگکامپ
دێنیس بێرگکامپ ( ؛ لەدایکبووی ١٠ی ئایاری ١٩٦٩) یاریزانی تۆپی پێی ھۆڵەندی لە ساڵی ١٩٦٩ لە ئەمستردام لەدایک بووە. بێرگکامپ یاریی بۆ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی وڵاتەکەی کردووە و پێشتر یاریی بۆ یانەی ئەرسناڵ کردووە بێرگکامپ وەک ھێرشبەری دووەم یاریی ئەنجامداوە وەک ئەوەی توانیویەتی بە شارەزایی گەورە و پاسە لێهاتووەکانی خۆی بسەلمێنێت، ئەمەش وای لێکردووە بە یەکێک لە گەورەترین یاریزانانی ھۆڵەندی و ئەورووپی لە مێژوودا بناسرێت، لە پیشەی تۆپی خەڵاتی بالۆن دۆر یان نەبوو، بەڵام لە ساڵی ١٩٩٣ دوای ڕۆبێرتۆ باجیۆ ئیتالیی دووەم تەواو بوو، کاتێک بێرگکامپ لەگەڵ ئینتەر میلان بوو بێرگکامپ لە ئێستادا وەک یاریدەدەری ڕاھێنەر بۆ ئایاکس کار دەکات.
گەدابێردیێڤ (شارۆچکە)
گەدابێردیێڤ شارۆچکەیەکی شارستانی مورغابە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی کەسە.
دێنیس بێرگکامپ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:فیفا ١٠٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩ پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ھۆڵەندی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٩٢ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٩٦ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٠ پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ پۆل:هاندەرانی هۆڵی ناوبانگی تۆپی پێی ئینگلیزی
گەدابێردیێڤ (شارۆچکە)
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
تفڵی
تفڵی (Tifllî، ) دێیەکە لە گوندستانی کۆساڵان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی تفڵی بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٥٧٩ کەس لە ١٧١ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
١٨٠٥
ساڵی ١٨٠٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٠٥
١٨٠٤
ساڵی ١٨٠٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
فەیلەسوفی ئەڵمانی ئیمانوێل کانت، لە تەمەنی ٧٩ ساڵیدا مردووە.
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٠٤
بڕیارنامەی ٣٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەندامێتیی سورینام. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٥٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥ پۆل:سورینام لە ١٩٧٥ پۆل:مێژووی سورینام پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
مادام دو ستال
مادام دو ستال نووسەری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ١٩یەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٨یەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٦ پۆل:مردووانی ١٨١٧ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆمانتیزم پۆل:نووسەرانی سویسی لە فەڕانسا پۆل:گفتوگۆکاران پۆل:نوسەرانی کۆماری جنێڤ
ڕووباری مەھاباد
وێنۆک|250px|[[بەنداوی مەھاباد، یەکێک لە کۆنترین بەنداوەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان کە لەسەر ڕووباری مەھاباد لە ساڵی ١٩٧٠ سازکراوە]] ڕووباری مەھاباد یان چۆمی مەھاباد ڕووبارێک لە نزیک شاری مەھاباد لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. بەنداوی مەھاباد لەسەر ئەم ڕووبارە سازکراوە. ئەم ڕووبارە لە کۆتاییدا لەگەڵ باشووری دەریاچەی ورمێ تێکەڵ دەبێتەوە.
شارستانی سونقوڕ
شارستانی سونقوڕ یان شارستانی سونگور، لە دابەشکاریی وڵاتیی ئێراندا، یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کرماشانە. ناوەندی ئەم شارستانە سونقوڕە و لە یەک ناوچە پێکھاتووە:
بە پێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە ٩١،٩٣٥ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانی سونقوڕ پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کرماشان
ئەراتۆستێن
وێنۆک|ئەراتۆستێن ئەراتۆستێن(٢٧٢-١٩٢ پ ز)، جوگرافیناس و ئەستێرەناسێکی گرنگی یۆنانییە و بە بنیاتنەر و باوکی جوگرافیا ناسراوە؛ لە بەر ئەوەی کە ئەو بوو یەکەم جار زاراوەی جوگرافیای بە کارهێنا. ئەراتۆستێن بە شیوەیەکی بەربڵاو لە بواری بیرکاری، فەلسەفە، زمانناسی و ڕەوانبێژی خوێندبووی. ئەو ساڵی ٢٣٤ی پ.ز. بوو بە سەرکتێبداری مۆزەخانەی ئەسکەندەریە لە میسر، کە پێگەیەکی بەرزە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:جوگرافیاناسان پۆل:ماتماتیکزانانی یۆنانی پۆل:شاعیرانی یۆنانی کۆن پۆل:یۆنانی کۆن پۆل:داھێنەرە یۆنانییە دێرینەکان پۆل:ماتماتیکزانە یۆنانییە دێرینەکان پۆل:ماتماتیکزانەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین
قەیسی
وێنۆک|دوو قەیسی قەیسی یان شێڵانە (Prunus armeniaca)جۆرە میوەیەکە.بەقەد گوێز ناۆکی ئەم میوەیە وەکوو ناۆکی قوخ دولەتیە. ناۆکی ئەم میوەیە شیرینە وئەخورێت چونکۆ بتاکارتونی هەیە وکاتێ خواردت ئەبێتە سەرچاوەی ڤیتامینA وهەندێجاریش تاڵە خواردنەوەی زەرەر وزیانی هەیە.
بەھای خۆراکی
یەک دانە قەیسی ٢٠ کالۆریی تێدایە. قەیسی وشککراوە بۆ چارەسەرکردنی قەبزی سوودی لێ وەردەگیرێت. زەیتی تۆی قەسی بەکاردێت لە ئاوێتەکانی جوانکاری و پیشەسازی سابون و گەلێک لە ئاوێتەکانی پێست.
بۆ ئەو کەسانەی کە ھەستەوەریان بە خواردنی قەیسی ھەیە، قەیسی وشک بە گازی دووەم ئۆکسیدی گۆگرد مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت وەکوو پارێزەری ڕەنگ و کەمکردنەوەی ھەستەوەری. ناوکە تاڵەکەی قەیسی بڕێک لە ماددەی سایانیدی تێدایە، کە ماددەیەکی ژەھراوییە، بۆیە ئامۆژگاری ناکرێت کە ناوکی قەیسی بخورێت بەتایبەتی لەلایەن منداڵانەوە.
قەیسی قوتووکراو، ھەمان تامی قەیسی تازەی ھەیە، لەبەرئەوەی تا بە تەواوی پێدەگات، تام و ڕەنگی تەواو وەردەگرێت ئینجا قوتووبەند دەکرێت. لەڕووی بەھای خۆرکیشەوە، ئەوندە جیاوازی نییە لەگەڵ قەیسی تازەدا.
پۆل:گژوگیاکانی ئەرمەنستان پۆل:گژوگیاکانی ئاسیا پۆل:گژوگیاکانی ئازەربایجان پۆل:گژوگیاکانی چین پۆل:گژوگیاکانی پاکستان پۆل:گژوگیاکانی تورکیا پۆل:ڕوەکە باخییەکانی ئاسیا پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣
پۆل:پڕۆنۆس پۆل:گژوگیاکانی ئاسیای ناوەندی پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
ئینسایکڵۆپیدیا
وشەڕەتناسی
ئینسایکڵۆپیدیا لە یۆنانیی کۆن گیراوە (ἐγκύκλιος παιδεία - enkyklios paideia) کە بە مانای خوێندەواریی گشتی دێت. وشەی ئینسایکلۆ enkyklios واتە «گشتی، حازر، ھەمیشە بەردەست» و پیدیا (παιδεία)، بە مانای "پەروردە، بەخێوکردنی منداڵ". کەواتە enkyklios paideia واتە «خوێندەواری گشتی» یان «پەروردەی گشتی».
تایبەتمەندییەکان
زۆر جار ئینسایکلۆپیدیا لەگەڵ فەرھەنگ تەماشاکراون و لێیان کۆڵراوەتەوە، بەڵام جیاوازن، فەرھەنگ لە زمان ورد ئەبێتەوە، وشە و زاراوە بابەتە سەرەکییەکانییەتی لەکاتێکدا ئینسایکلۆپیدیا گشتگیرترە. بەپێی ویکی ئینگلیزی ناو ویکیپیدیا ئەم چوار تایبەتمەندییەی ھەیە کە سەرچاوەدار نەکراون:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئینسایکڵۆپیدیاکان پۆل:بەرھەمەکان سەبارەت بە مێژوو
ئێمانوێل دو لا کاز
ئێمانوێل دو لا کاز مێژووناسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
پیشەسازیی ئازاد
پیشەسازی ئەڵماس و وردە ئامێرەکانی کۆمپیوتەر و ھای تەکنۆلۆجیا چەند نمونەیەک لە پیشەسازی ئازادن.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:جوگرافیای ئابووری
کاردیف
کاردیف پایتەخت و گەورەترین شار لە وڵاتی وێڵز لەھەمان کاتدا لە دە گەورە شارەکەی بریتانیای مەزن، یەکێکیشە لە گەشەتیارترین شار لە کیشووەری ئەورووپا بەپێی سەرژمێری لە ساڵی ٢٠١٠ زۆرتر لە ١٨ ملیۆن گەشتیار ھاتوونە شارەکە، شارەکە دەکەوێتە باشووری وێڵز.
١٨٠٦
ساڵی ١٨٠٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٠٦
کۆلیندا گرابار
وێنۆک|کۆلیندا گرابار کۆلیندا گرابار لەدایکبووی ٢٩ی نیسانی ١٩٦٨ لە ڕیێکا لە یوگۆسلاڤیای پێشوو و کرواتیای ئێستا. کۆلیندا کەسایەتی سیاسیی و دیپلۆماتکاری کرواتییە لە ڕۆژی ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ بووە ١٥ەمین سەرۆککۆماری وڵاتی کرواتیا وە ئەمە یەکەم ژنە ئەو پۆستە وەربگرێت لە  کرواتیا. پێشتریش لە چەندین پلە و پۆستدا کاری کردووە کە لەماوەی ٢٠٠٨ تاکوو ٢٠١١ لە بووە سەرۆککونسڵی کرواتیا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨ پۆل:زیندووان پۆل:سیاسییەکانی کرواتیا پۆل:خانمە سەرۆکەکان پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژن
بڕیارنامەی ٣٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥
یەککەتوت
یەککە‌توت شارۆچکەیەکی شارستانی جامیە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٧١٢٦ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
توتەقەل
توتەقەل گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
توتەقەل لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گردخەبەر و لە باشوور لەگەڵ گوندی جلمۆرد و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شێخان شێخ بزێنی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی چوخلیجە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڕەنگکۆل
ڕەنگکۆل شارۆچکەیەکی شارستانی مورغابە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١١٦٥ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
حەزۆ
حەزۆ یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای باتمان ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٦٢٫١١٤ کەس بووە، کە نزیکەی ٢١٫٣٨٠ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای باتمان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای باتمان
١٨٠٧
ساڵی ١٨٠٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٠٧
سپیار، سەوڵاوا
سپیار (Spiyar، ) دێیەکە لە گوندستانی کۆساڵان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی سپیار بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٢٥٤ کەس لە ٦٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
١٨٠٨
ساڵی ١٨٠٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٠٨
کافاین
تەندروستی
کافاین لەوانەیە ببێتە ھۆی کەمبوونەوەی ڕێژەی کۆلاجین لە جەستەدا
جۆردن پیترسۆن
جۆردن بێرنت پیترسۆن دەروونناس و بیرمەندێکی کلینیکی کەنەدییە و پرۆفیسۆری دەروونناسییە لە زانکۆی تۆرۆنتۆ. پسپۆڕی دەروونناسی پاراسامپاتیک و دەروونناسی کۆمەڵایەتی و دەروونناسی کەسایەتی بووە، گرنگییەکی تایبەتی بە دەروونناسی ئایینەکان و ئایدیۆلۆژیای باوەڕ و ھەڵسەنگاندن و باشترکردنی کەسایەتی و کارکردنی داوە.
پیترسۆن ڕەخنەی لە دروستیی سیاسی، مارکسیزم، و پاش نوێگەری گرتووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢ پۆل:مامۆستایانی زانکۆی تۆرنتۆ
دوورگەی ھێرد و دوورگەکانی مەک دۆناڵد
دوورگەی هێرد و دوورگەکانی مەک دۆناڵد ، چەند دوورگەیەکی گڕکانی بەتاڵ لە خەڵکن.
ئەم دوورگانە لە کیشوەری ئۆقیانووسیاو لە نزیک وڵاتی ئوسترالیان.
ناوی پاوانی ئەم دوورگانە (HM)ە.
سەرچاوەکان
پۆل:دوورگەی هێرد و دوورگەکانی مەک دۆناڵد پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٧ پۆل:ویلایەتەکانی ئوسترالیا پۆل:دوورگەکانی ئوسترالیا پۆل:دوورگەکانی ئوقیانووسی ھیند پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئۆسترالیا پۆل:دوورگەی ھێرد و دوورگەکانی مەک دۆناڵد پۆل:دوورگەکانی ئۆسترالیا
شارستانی سەحنە
شارستانی سەحنە یان سەحەنە لە دابەشکاریی وڵاتیی ئێراندا، یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کرماشانە. ناوەندی ئەم شارستانە سەحنەیە و لە دوو ناوچە پێکھاتووە:
بە پێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە ٧١،٦٧٨ کەس بووە.
لێبوردەیی
لێبوردەیی زاراوەیەکی کۆمەڵایەتی و ڕۆشەنبیری و ئایینیە بەکاردەھێنرێت بۆ ئاماژەکردن بەو پیادەکردنە کۆمەڵیانە یان تاکەسیانەی کە لێپێچینەوە لەگەڵ ھەموو ئەو کەسانە ناکان کە باوەڕیان یان ھەڵسوکەتیان بەشێوەیەکی جیاوازە لەگەڵ ئەوەی کە ڕەنگە مرۆڤ پێی قایل نەبێت. پیادەکردنەکانی سیستەمە گشتگیرەکان بە پێچەوانەی لێبوردەییە کە بە توندڕۆیی ناودەبرێت. زاراوەی لێبوردەیی زیاتر باوترە لە زاراوەکانی تری وەک "قبوڵکردن" و "رێزگرتن" کە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکانی پێ قەرزباردەکرێت. لێبوردەیی وەک چەمکێک سەپاندنی سزا ھاوشان لەگەڵ بڕیاردان بە ئاگایانە پاش بەکارھێنانی ئەم توانایە. زاراوەی لێبوردەیی زۆربەی جار بۆ ئاماژەکردن بە پیادەکردنە کۆمەڵە نا توندوتیژەکان بەکاردەھێنرێت جا ئەمە پیادەکردنی ئایینی یان ڕەگەزیانە یان ڕامیاری بێت و ئەمەش زۆر بە دەگمەن ڕێگە بە ڕەفتارە توندو تیژەکان دەدات.لێبووردەی تەنها وشەیەک نییە بەڵکو مانایەکی زۆر قوڵێ هەیە،گەر کەسێک لێبووردە بێت ئەوا لەلای خوادای گەورە پاداشت دەکرێت
واتای کۆمەڵایەتییە فراوانەکەی لێبوردەیی ئەو بیرۆکەیە لە خۆدەگرێت کە دەڵێت "توندڕۆیی" و نەگونجان بریتین لە سەرچاوەی توندوتیژی و ناجێگیری باری ڕامیاری. لەبەر ئەوە لێبوردەیی بووە بە پەسەنکراوترین زاراوەی کۆمەڵایەتی بۆ پێناسەکردنی ئەو پیادەکرنە کرداری و عەقڵانیانەی کە ڕێگە بە ھەمە ڕەنگی و پیادەکردنە کۆمەڵایەتییە نا باوەکان دەدات.
ئایین و سیاسەت
لیبوردەیی ئایینی و سیاسی بە درێژایی کات و سەردەمەکان بە بەرچاوترین لایەنەکانی چەکی لێبوردەیی دادەنرێن. نەخاسمە جیاوازیەکان لە ئایدۆلۆژیا ئایینی و سیاسیەکاندا بووەتە ھۆی نانەوەی شەڕ و ھەڵمەتەکانی پاکتاوی ڕەگەزی و ئابڕووچونەکان کە لە ژمار نایەن. ھەریەک لە ڤۆڵتێر و لیسینک لەو فەیلەسوفانەی سەردەمی ڕۆشەنگەری بوون کە بانگەشەیان بۆ لێبوردەیی ئایینی دەکرد و کاریگەریەکی بەرچاویان ھەبوو لە کۆمەڵگا رۆژئاواییەکاندا. بەڵام بەداخەوە ئەم دوو فەیلەسوفە سەرکەوتوو نەبوون لە بەخشینی گرنگیدان بە لایەنێکی تر لە لێبوردەیی کە گرنگیەکەی کەمتر نیە لە لێبوردەیی ئایینی ئەویش لێبوردەیی سیاسیە. لە کاتێکدا نەبوونی لێبوردەیی ئایینی کێشەی لەزۆر ناوچەی جیھاندا دروستکردووە، ئەوا جیاوازیەکان لە ئایدۆلۆژیای سیاسیە بە تەنیا لە سەدەی بیستەمدا بۆتە ھۆی کوشتنی ملیۆنان مرۆڤ. لەبەرئەوە ئارەزووی ڕۆشنبیران و کەسانی ئەکادیمی ھاوچەرخ بریتیە لە پێشخستنی بیردۆزێکی بەرفراوانتری لێبوردەیی سیاسی. ئەمەش بە داوایەکی زۆر پێویست دادەنرێت لە ڕۆژاوا نەخاسمە کاریگەری ئایین لەسەر سیاسەت لە دژیەکیەکی بەردەوامدایە لە ئەورووپا و ئەمریکای باکوور.
«لێبوردەیی وەک چاکەیەک»
لێبوردەیی وەک چاکە زەمینەیەکی ناوەند لە نێوان بەھەند ھەڵنەگرتنی زەنی (زیادەڕۆیی لە لێبوردەیی) و بەرتەسکی ئاسۆی بیرکردنەوە (زیادەڕۆیی لە نا لێبوردەیی).
سەیری ئەمانەش بکە:
١ بزووتنەوەی مافەکانی ھەڵاتووان لە واقیعدا بۆ خەیاڵ. ٢ بززووتنەوەی رازیبوون بە قەڵەوی. ٣ ئازادی ئایینی. ٤ ناوچە رەملیەکان. ٥ باوەڕ نەبوون بە ئایین. ٦ دادگاکانی پشکنین. ٧ نا لێبوردەیی لەبەرامبەر فرەجۆری.
ھێزی ستوونی
چەپ|وێنۆک ھێزی ستوونی یان ھێزی نۆرماڵ (F_n\  Normal Force) لە مێکانیکدا بریتییە لە پێکھێنەری ستوونی ئەو ھێزی بەریەککەوتنەی کە ڕێگە لەوە دەگرێت کە تەنێک بەناو ڕووی بەریککەوتنەکەدا گوزەر بکاتز بۆ نمونە ڕووی ئەرزی ژوورێک یان دیوارێک ڕێگە لەوە دەگرن کە تەنەکانی سەریان بکەونە خوارەوە، نمونەیەکی تر تۆپێکی بلیارد لەسەر مێزێکی بلیاردەکە ناکەوێتە خوارەوە چونکە ھێزێک وای لێدەکات لەسەر مێزەکە بمێنێتەوە، ئەو ھێزە ھێزی ستوونییە. ھێزی ستوونی یەکسان دەبێت بە ھێزی کێشکردنی تەنەکە بە مەرجێک تەنەکە گوڕ نەدرێت بەرەو سەرەوە یان بەرەو خوارەوە. تەنێک کە لە کەوتنە خوارەوە سەربەستدایە لە بوارێکی خاڵیکراو لە ھەوا ھێزی نۆرماڵەکەی سفرە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھێز
یاسای ھەڵبژاردن
یاسای ھەڵبژاردن دیسپلنێکە دەکەوێتە سەر خاڵی بەیەک گەیشتنی یاسای دەستووری و زانستی سیاسی. یاساکە لە بواری «سیاسەتەکانی یاساو یاسای سیاسەت» دەکۆڵێتەوە. بەتایبەتیش لە دوای ھەڵبژاردنە بەناوبانگەکەی ٢٠٠٠ ی بوش – ئال گۆر گرنگی ئەم یاسایە پەرەی سەند و ئێستا لە زۆربەی قوتابخانە یاسایییەکان لەسەرتاسەری وڵاتە یەکگرتووەکان، وڵاتانی دەرەوە بە وانە دەگوترێتەوە.
ئەمانەی خوارەوە ھەندێ پرسن کە یاسای ھەڵبژاردن چارەسەریان دەکات: پۆل:یاسای ھەڵبژاردن
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:یاسای گشتی
ئیڤلین ئەندەرھیڵ
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٥ پۆل:مردووانی ١٩٤١ پۆل:دەرچووانی کۆلێجی کینگز لەندەن پۆل:نووسەرانی مەسیحی پۆل:مەرگەکان لە لەندەن پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز پۆل:خەڵکی وۆڵڤەرھامپتۆن پۆل:شاعیرانی ژنی ئینگلیز پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئینگلیز پۆل:نووسەرانی ئایینیی ژن
بڕیارنامەی ٣٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی تیمۆری ڕۆژھەڵات. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٦٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٥ پۆل:تیمۆری ڕۆژھەڵات لە ١٩٧٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیمۆری ڕۆژھەڵات پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیندۆنیزیا
جلمۆرد
جلمۆرد گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
جلمۆرد لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چوخلیجە و لە باشوور لەگەڵ گوندی مۆردخواردی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ماملێسی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تورکمان باخ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مەرزانی سەرێ
دانیشتوان
بە پێی سەرژمێری ناوخۆیی ناحیەی تەقتەق، لە ساڵی ٢٠١٣دا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە پێکھاتووە لە (١٠٠) کەس و (٢٥) خێزان. - [ ]
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
شارستانی قەسری شیرین
شارستانی قەسری شیرین، یان بە کورتی قەسر لە دابەشکاریی وڵاتیی ئێراندا، یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کرماشانە. ناوەندی ئەم شارستانە قەسری شیرینە بەرانبەر بە خانەقین وهاسەر سنووری عێراق و لە دوو ناوچە پێکھاتووە:
بە پێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە ٢٥،٥١٧ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانی قەسری شیرین‏ پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کرماشان
ژێرکۆمەڵ
وێنۆک|چەپ لە بیرکاری، بەتایبەت لە تیۆریی کۆمەڵدا، کۆمەڵەی A ژێرکۆمەڵــێکی کۆمەڵەی Bیە ئەگەر A کەوتبێتە ناو B. ئەڵبەت دەکرێت A و B بەرانبەر بن. ئەو پەیوەندییە کە کۆمەڵیک ژێرکۆمەڵی ئەویتر بێت پێی دەگوترێت: داگری، یان ھەندێجار: تێکەوتن.
پێناسە
ئەگەر A و B دوو کۆمەڵی جیاواز بن و ھەر ئەندامێکی A ئەندامێکی Bش بێت، ئەوکات: یان بە شێوەی ھاوەسەنگ:
ئەگەر A ژێرکۆمەڵی B بێت، بەڵام A بەرابەر نەبێت لەگەڵ Bدا (بۆ نموونە لانیکەم یەک ئەندام لە Bدا ھەیە کە لە Aدا نیە)، ئەوکات: یان بە شێوەی ھاوسەنگ:
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکە بنەڕەتییەکانی تیۆریی کۆمەڵە
نووچە تیڤی
بەستەر بۆ دەرەوە
ماڵپەڕی ڕەسمی نووچە تیڤی
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی پۆل:ھەواڵنێرییە کوردییەکان
١٨٠٩
ساڵی ١٨٠٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨٠٩
بێنژامین کۆنستانت دو ڕووبێک
بێنژامین کۆنستانت دو رووبێک ڕۆماننووسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٨یەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:فەیلەسووفانی سویسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٧ پۆل:مردووانی ١٨٣٠ پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئێدینبەرە پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:نووسەرانی سویسی لە فەڕانسا
فلیپ ھامۆند
وێنۆک|فلیپ ھامۆند فلیپ ئەنتۆنی ھامۆند (لەدایکبووی ٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٥) سیاسەتوانێکی مۆحافزەکاری بەریتانییە. لەوەتەی ١٥ی تەممووزی وەزیری کارووباری دەرەوەی بەریتانیایە، بەرلەوەش لەماوەی ٢٠١١ بۆ ٢٠١٤ وەزیری بەرگری بەریتانیا بوو. ھامۆند فەلسەفە و سیاسەت و ئابووری لە زانکۆی ئۆکسفۆرد خوێندووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥ پۆل:زیندووان
بڕیارنامەی ٣٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٧٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی نامیبیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٨٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٦ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ نامیبیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
ھیت لێجەر
ھیت لێجەر (لەدایکبووی ٤ی نیسانی ١٩٧٩ – مردووی ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨) ئەکتەر، وێنەگر و دەرھێنەرێکی موزیک ڤیدیۆی ئوسترالی بوو. دوای ڕۆڵگێڕان لە چەند بەرھەمی تەلەڤیزیۆن و فیلمی ئوسترالی لە ١٩٩٠ اکاندا، لێجەر ڕۆیشت بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ١٩٩٨ بۆ باشترکردنی پیشەیی ڕۆڵگێڕانەکەی. کارەکانی بریتین لە ١٩ فیلم، کە پێکدێن لە ١٠ شت دەربارەی تۆ کە ڕقم لێیانە (١٩٩٩)، نیشتیمانپەروەرەکە (٢٠٠٠)، چیرۆکی سوارچاکێک (٢٠٠١)، تۆپەکانی دڕندە (٢٠٠١)، پاشاکانی دۆگتاون (٢٠٠٥)، شاخی برۆکباک (٢٠٠٥)، شیرینی (٢٠٠٦)، سوارچاکی تاریکی (٢٠٠٨)، و شوێنە خەیاڵییەکەی دکتۆر پارناسس (٢٠٠٩)، دوو فیلمی کۆتایی دوای مردنی بڵاوبوونەتەوە. ئەو بەرھەمھێنان و دەرھێنانی بۆ موزیک ڤیدیۆش کردووە و و ھیوای بوون بە دەرھێنەری فیلمی ھەبووە.
لێجەر ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ کۆچی دوایی کرد بەھۆی زۆر بەکارھێنانی دەرمان بەھەڵە. چەند مانگێک پێش مردنی، لێجەر نواندنی تەواوکردبوو وەک کارەکتەری جۆکەر لە فیلمی سوارچاکی تاریکی. لە کاتی مردنیدا، سوارچاکی تاریکی لە قۆناغی مۆنتاژکردنیدا بوو، و شوێنە خەیاڵییەکەی دکتۆر پارنەسس لە نیوەی وێنەگرتنیدا بوو، کە ڕۆڵی کۆتایی تێدا ئەگێڕا وەک تۆنی. مردنەکەی کاری کردە سەر بڵاوکردنەوەکانی دوای سوارچاکی تاریکی. ڕۆڵی وەک جۆکەر لە سوارچاکی تاریکی لە تەواوی جیھاندا ناساندنی ناوبانگێکی زۆری پەیدا کرد، و ھەواداران و ڕەخنەگران ڕۆڵگێڕانەکەیان زۆر بەدڵبوو. لێجەر زۆر خەڵاتی وەرگرتووە و بۆ زۆر خەڵات پاڵێوراوە دوای مردنی بەھۆی نواندنەکەی لە سوارچاکی تاریکی، وەک خەڵاتی ئەکادیمی بۆ باشترین ئەکتەری یاریدەدەر، خەڵاتێکی باشترین ئەکتەری سەرتاسەری لە خەڵاتەکانی پەیمانگای ئوسترالی ٢٠٠٨، خەڵاتی کۆبوونەوەی ڕەخنەگرانی لۆس ئەنجلس بۆ باشترین ئەکتەری یاریدەدەری ٢٠٠٨، خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی ٢٠٠٩ بۆ باشترین ئەکتەری یاریدەدەر - مۆشن پیکچەر، و خەڵاتی بافتای ٢٠٠٩ بۆ باشترین ئەکتەری یاریدەدەر.
ژیانی سەرەتایی
لێجەر لە پێرت، ڕۆژئاوای ئوسترالیا لەدایکبووە، کوڕی سالی ڕامشاو، مامۆستایەکی فەڕەنسی، و کیم لێجەر، شۆفێرێکی ئۆتۆمبێلی پێشبڕکێ و ئەندازیارێکی ھەڵکۆڵین کە خێزانەکەی خاوەن و دامەزرێنەری داڕێژگەی ئەندازیاری لێجەر بوون. بڕوای خێرخوازی سێر فڕانک لێجەر لەدوای باپیرە گەورەیانەوە ناونراوە. ئەو بە ڕەچەڵەک ئینگلیزی، ئیرلەندی، و سکۆتلاندییە. لەلای دایکییەوە ئەو نەوەی نەوەی نەوەی نەوە گەورەی ئیمانوێل سۆڵۆمۆنە، جولەکەیەکی لەندەنەی تەمەن شانزە ساڵ کە گوازراوەتەوە بۆ ڤان دیمێنز لاند لە ١٨١٨ لەگەڵ براکەی ڤایبێن کە بە دزی تۆمەتبارکراوە لە دورھام ئاسیزس لە ١٨١٧. لێجەر قوتابخانەی سەرەتایی ماریس ماونتی تەواوکردووە لە گووسبێری ھیڵ، و دواتر قوتابخانەی گیڵدفۆڕدی ڕێزمانی، کە یەکەم ئەزموونی نواندنی ھەبووە، ھەبوونی ڕۆڵی سەرەکی پیتەر پان لە بەرھەمھێنانێکی قوتابخانەکەی لە تەمەنی ١٠ ساڵی. دایک و باوکی لێک دوورکەوتنەوە کە ١٠ ساڵان بوو و لێک جیابوونەوە کە ١١ ساڵان بوو. خوشکە گەورەکەی لێجەر کەیت، خانمەئەکتەرێک و دواتر ڕۆژنامەنووسێک، کە زۆر لێوەی نزیکبوو، ھانی ئەدا بۆ نواندن لەسەر ستەیج، و خۆشەویستی جێن کێڵی ھانی کۆریوگرافییە سەرکەوتووەکەی داوە، کە بووە «یەکەم بردنەوەی ھەموو-کوڕ» تیمی ٦٠ ئەندامی ڕێزمانی گیڵدفۆڕد لە کێبڕکێی ڕۆکی ئیستدفۆڕد. دوو زڕ خوشکەکەی لێجەر ئاشڵی بێڵ (لەدایکبووی ١٩٩٠)، کچی دایکی لەگەڵ دووەم مێردی و زڕ باوکی ڕۆجەر بێڵ، و ئۆلیڤیا لێجەرن (لەدایکبووی ١٩٩٦)، کچی باوکی لەگەڵ دووەم ژنی ئێما بڕاون.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩ پۆل:مردووانی ٢٠٠٨ پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئوسترالی پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک سکۆتلاندی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر
مورغاب، تاجیکستان
مورغاب شارۆچکەیەکی شارستانی مورغابە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٦٣٦٥ کەسە.
ڕێکە
ڕێکە دوا بەشی ڕیخۆڵەئەستوورەیە لە مرۆڤ و ھەندێک گوانداری تردا، و دوا بەشی جۆگەی ھەرسە لە ھەندێکی تردا. درێژیی ڕێکەی مرۆڤێکی پێگەیشتوو نزیکەی ١٢ سانتیمەتر (٤.٧ ئینچ)ە.
فەرمان
ڕێکە وەک شوێنێکی کاتیی ھەڵگرتنی پیسایی کاردەکات؛ تا کاتی دەرکردنی لە ڕێگەی دەرچەی کۆمەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەگەنە پۆل:کۆئەندامی ھەرس
ھەزارخانی
ھەزارخانی (Hezarxanî، ) دێیەکە لە گوندستانی کۆساڵان، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی ھەزارخانی بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٨٠٩ کەس لە ٢٠١ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
ئەلجەواز
ئەلجەواز، یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای بدلیس ھەڵکەوتووە.
بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٣٥.٢٤٧ کەس بووە، کە نزیکەی ١٧.٤٥٨ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بدلیس پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای بدلیس
١٨١٠
ساڵی ١٨١٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
فانتۆم (فیلمی ٢٠١٥)
فانتۆم (بە کوردی: تارمایی) فیلمێکی ھیندی دژە تیرۆریزم و درامییە. فیلمەکە لەلایەن دەرھێنەر کەبیر خانەوە دەرھێنراوە وە کاری بەرھەمێنانی ساجید نادیادوەلایە. ھەردوو ئەکتەری ناسراوی بۆلیوود سەیف عەلی خان و کاترینا کێف ڕۆڵی سەرەکی دەبینن لە فیلمەکە. فیلمەکە لە ٢٨ی ئابی ٢٠١٥ لە سینەماکانی جیھان پەخشکرا. ناوەڕۆکی فیلمەکە باس لە ھێرشی تیرۆریستی بۆ مۆمبای دەکات لە ٢٦ی تشرینی دووەم، وە لەگەڵ تیرۆریزم لە جیھان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە ھیندی-زمانەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ھیندییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی تاوانی ڕێکخراو لە ھیندستان پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆریزم لە ھیندستان
زمانی پەنجابی
وێنۆک|ناوی زمانی پەنجابی بە دوو ڕێنووس
پەنجابی یان پونجابی زمانێکی ھیندی و ئەورووپییە کە لە دوو وڵاتی ھیندستان و پاکستان قسەی پێ دەکرێت. بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٠ نزیکەی ١٠٢ ملیۆن کەس لە جیھان بە زمانی پەنجابی قسەدەکەن ئەمەش وای کردووە ئەو زمانە لە دەیەمین ئەوزمانانە بێت کە زۆرترین قسەی پێدەکرێت لە جیھان. زمانی پەنجابی زمانی دایکە بۆ پەنجابییەکان.
١٨١١
ساڵی ١٨١١ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
تاماکی (میێ)
تاماکی (玉城町، تاماکی-چۆ) شارۆچکەیەکە دەکەوێتە پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ٣١ی تەممووزی ٢٠٢١، ڕێژەی دانیشتووانی شارۆچکەکە بە ١٥،٣٥٣ خەملێنراوە و کۆی گشتی ڕووبەری شارۆچکەکە ٤٠٬٩٤ کیلۆمەتر چوارگۆشە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی پارێزگای میێ
شارستانی ئارووناوا
شارستانی ئارووناوا یان شارستانی شاباد، لە دابەشکاریی وڵاتیی ئێراندا، یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای کرماشانی ڕۆژھەڵاتی کوردستانه. ناوەندی ئەم شارستانە ئارووناوا یان ھەمان شابادە و لە دوو ناوچە پێکھاتووە:
بەپێی سەرژماریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە ١٥١،٤٧٣ کەس بووە.
پی ئینترێست
وێنۆک|لۆگۆی ٢٠١١ وێنۆک|یەکێک لە دروستکەرەکانی بێن سیلبێرمان پیئینترێست کۆمپانیایەکی ئەمەریکی ھاوبەشی پێکاری وێنە و خزمەتگوزاری سۆشیال میدیایە، دیزاین کراوە بۆ دۆزینەوە و خەزەنەکردنی بیرۆکەکان لە ئینتەرنێتدا بە بەکارھێنانی وێنە و وێنەی جوڵاو و ڤیدیۆ بە شێوەی پین ماڵپەرەکە لەلایەن بێل سیڵبێرمان و پاول سیارا و ئیڤان شارپ دا دروستکراوە و مانگانە ٤٠٠ ملیۆن بەکارھێنەری چالاکی ھەیە لە مانگی ھەشتی ٢٠٢٠ وە
سەرچاوەکان
پۆل:پیئینترێست پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١١ لە کالیفۆرنیا پۆل:کۆمپانیاکان لە سان فرانسیسکۆ پۆل:ماڵپەرانی ھاوبەشی پێکەری وێنە پۆل:کۆمپانیا سەرھێلەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە
پیندار
پیندار (نزیکەی ساڵانی ٥١٨ – ٤٣٨ پێش زایین) شاعیرێکی یۆنانی کۆن بووە لە تیبس. لە دەوروبەری ساڵی ٥١٨ پێش زایین شاری بۆیۆتیا لەدایکبووە. لە تەمەنی ٨٠ ساڵیدا لە ساڵی ٤٣٨ پێش زایین لە شاری ئارگۆس کۆچی دوایی کردووە. پیندار بە ئۆدەکانی ناسراوە بۆ ستایشکردنی وەرزشوانان و دەستکەوتەکانیان بەڵام شیعری بە چەندین شێوەی دیکەش نووسیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی یۆنانی کۆن
ژۆزێف فیێڤێ
ژۆزێف فیێڤێ ڕۆژنامەوان و نووسەری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆژنامەوانانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٧ پۆل:مردووانی ١٨٣٩ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم
بڕیارنامەی ٣٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی ئازاری ١٩٧٦دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی رودزی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٨٩٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بندۆڵ
بندۆڵ (Bindoll، ) دێیەکە لە گوندستانی دزڵی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی بندۆڵ بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٣٥١ کەس لە ٧٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
سۆنی میووزیک
سۆنی میووزیک یان سۆنی بۆ تۆماری مۆسیقا دووەم گەورەترین ھاوبەشگای جیھانە بۆ تۆماری دەنگی کە لەلایەن ھاوبەشگای سۆنی ژاپۆنی، لقی ئەمریکی سەرپەرشتی دەکرێت. ئەم ھاوبەشگایە لە ئەمەریکا لە ساڵی ١٩٢٩ بە ناوی ھاوبەشگای تۆماری ئەمریکی دوای تێکەڵکردنی کۆمەڵێک ھاوبەشگای بچووکی بواری تۆمارکردن دروستکرا. لە ١٧ی تشرینی دووەمی ١٩٨٧ ئەم نازناوەی وەرگرت بەرامبەر دوو میلیارد دۆلاری ئەمریکی لەلایەن ھاوبەشگای سی-بی-سی کە پێشتر ناوی تۆمارگای کۆلۆمبیا بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٢٩ پۆل:سۆنی پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان پۆل:Webarchive template wayback links پۆل:Pages using deprecated image syntax پۆل:Pages with unreviewed translations
١٨١٢
ساڵی ١٨١٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٨١٢
جلی کوردی
وێنۆک|400px|چەند نموونەی جلی کوردی لە مۆزەخانەیەکی ھەولێردا جلی کوردی ئەو جلوبەرگەیە کە تایبەتە بە نەتەوەی کورد و بەشێکی سەرەکیی کولتووری کوردییە. جلی کوردی لە ڕووی شێواز و پۆشینییەوە لە ناوچەیەکەوە بۆ ناوچەیەکی تری کوردستان جیاوازە. لە پەیدابوونی کولتووری جلوبەرگی کوردی تا ئێستا گۆڕانکاری بەسەر شێوەکەی ھاتووە بەڵام مۆرکی نەتەوەیی پاراستووە و توانیویەتی تا ئەمڕۆ بە زیندوویی بمێنێتەوە لەنێو کوردان.
ڕۆژی جلوبەرگی کوردی
لە ھەرێمی کوردستان ڕۆژێک تایبەت کراوە بە پۆشینی جلوبەرگی کوردی ئەو ڕۆژەش ڕۆژی ١١ی ئازاری ھەموو ساڵێکە کە ئەوەش لەسەر خواستی کەسەکە دەمێنێتەوە و بەئازادانە دەی پۆشێت ئەو ڕۆژەش زۆربەی قوتابخانە و کۆلێژ و پەیمانگا و دامودەزگا حکوومی و تایبەتییەکان دەگرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:جلوبەرگ پۆل:جلی کوردی
ھۆمی بابا
وێنۆک|ھۆمی_بابا
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:فەیلەسووفانی ھیندیی ھاوچەرخ
ئەلیچور
ئەلیچور شارۆچکەیەکی شارستانی مورغابە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٧٨٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی گۆرنۆ-بەدەخشان
مۆتکی (قەزا)
مۆتکی یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای بدلیس ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٣٥٫٢٨٨ کەس بووە، کە نزیکەی ٢٫٥٩٧ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای بدلیس پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بدلیس
نەوزەمین
نەوزەمین شارۆچکەیەکی شارستانی جیلیکۆلە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٣٧٩٩ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
جۆرجۆ ئاگامبێن
جۆرجۆ ئاگامبێن (بە ئیتالیایی: Giorgio Agamben) (لەدایکبووی ١٩٤٢ لە ڕۆما) فەیلەسووفێکی ئیتالیاییە کە زۆرتر بە هۆی کتێبگەلێکی وەک ڕەوشی ئاوارتە و هۆمۆ ساکەر ناسراوە.
بەرهەمەکان
بە ناوبانگترین کتێبەکانی ئاگامبێن بریتین لە هۆمۆ ساکەر(Homo Sacer)، ڕەوشی ئاوارتە (State of Exception) و ھەروەھا زمان و مەرگ.
سەرچاوە
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢ پۆل:فەیلەسووفانی ئیتالی پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی یاسا پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نوسەران دەربارەی ئاین و زانست پۆل:نووسەران دەربارەی ئایین و زانست
فڕۆکەی جەنگی بەرزی ئاسمانی
وێنۆک
فڕۆکەی جەنگی بەرزی ئاسمانی فڕۆکەیەکی جەنگییە کە بۆ دەستبەسەرداگرتنی کۆنترۆڵی ئاسمانی دوژمن دروستکراوە بە دامەزراندنی بەرزی تاکتیکی (باڵاتربوونی ئاسمانی) بەسەر ھێزی ئاسمانی بەرامبەردا. شەڕکەرانی بەرزی ئاسمانی بە پلەی یەکەم ئەرکی ئەنجامدانی شەڕی ئاسمانییان لەسەرە دژی فڕۆکەی چالاکی و چەکداری بچووک (زۆربەی جار شەڕکەری دوژمن)، و نەھێشتنی ھەر تەحەدایەک لەسەر کۆنترۆڵکردنی ئاسمانی، ھەرچەندە ھەندێکیان (بۆ نموونە شەڕکەری ھێرشبەر) ڕەنگە ڕۆڵێکی لاوەکییان ھەبێت بۆ فڕۆکەی ئاسمانی لە ھێرشی ئاسمانی. لە کاتی جەنگی جیھانی دووەم و لە ڕێگەی جەنگی کۆریاوە، شەڕکەرەکان بەپێی ڕۆڵەکانیان پۆلێن دەکران: شەڕکەری قورس، ڕێگریکەر، شەڕکەری شەوانە و ھتد. لەگەڵ پەرەپێدانی مووشەکی ڕێنمایی کراو لە ساڵانی ١٩٥٠دا، دیزاینەکە جیاواز بوو لە نێوان شەڕکەرەکان کە باشتر بوون بۆ شەڕکردن لە ڕژێمی دەرەوەی مەودای بینین (BVR).
شارلو لویی کادێ دو گاسیکوور
شارلو لویی کادێ دو گاسیکوور داروساز و نووسەری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٩ پۆل:مردووانی ١٨٢١
ماگھەر
پەڕاوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
دیواری چین
دیوارەکەش لە باکوری چین لە نێوان کەناری رۆژ ئاوا و، باکوری ناوەڕاستی چین درێژ ئەبێتەوە. کۆتاییەکەشی لە ڕۆژھەڵاتەوە ئەکەوێتە (شنگھا یگوان)، کە گوندێکە لە نزیک شاری (کینھوا نگداو). لە ڕۆژئاواش کۆتاییەکەی ئەکەوێتە نزیک گوندی (گیایوگوان)
پێناسەکردنی دیوارەکە
ھێندێک بەشی دیوارەگەورەکە بەدرێژایی مێژوو داڕماوە، بەھەرحاڵ زۆربەی بەش و پارچەکانی نۆژەن کراوەتەوە و، بەشی سەرەکی دیوارەکەش درێژیەکەی ئەگاتە نزیکەی ٣٤٦٠کم. پارچەکانی تریش ٢٩٠٠کم بۆ سەر درێژیەکەی زیاد ئەکەن.
بەرزایی دیوارەکەش ئەگاتە نزیکەی ٧٬٥م، پانیەکەشی لە ٧٬٥م لەبنکەوە تا ٤٬٦م تەسک ئەبێتەوە لە لوتکەی، قەڵا و کۆشکی چاودێری بچووکیش دانراوە بەدرێژایی نێوان ٩٠م و ١٨٠م لەسەر دیوارەکە. بەرزی قەڵاکانیش ١٢م ئەبێ. دیوارکە درێژ ئەبێتەوە لە رۆژھەڵات بەسەر زنجیرە چیاێک، کە ناوئەبرێ بە بەرزاییە سنووریەکانی مەغۆل و، بناغەی ئەم بەشەش لە چەند پارچەی گڕانێت پێک ھاتووە، کەھەردوو تەنشتی دیوارەکەش بە بەرد، یان خشتی سوور چاک کراوە، نێوانی دیوارەکەش بە قوڕولیتە پڕکراوەتەوە، بەرزاییەکانیش بە خشتی سوور داڕێژراوە و بە چیمەنتۆی قسڵ چەسپێنراوە. پارچە خشتە سورکراوەکان ھەم کرێکارانی دروست کاری دیوارەکە بەکاریان دەھێنا و، ھەم ئەو سەربازانە بەکاریان ئەھێنا کە پارێزگارییان لێ ئەکرد. لەلای رۆژ ئاواشەوە، دیوارەکە بەناوچەێکی دەشتاییدا تێپەڕئەبێ بەدرێژایی سنوورێکی بیابانی. کە بەرد و خشتی سور زۆر دەگمەن بوو لەم ناوچە زورگاویانە.
thumb|دیواری چین
مێژووی دیوارەکە
لەوانەیە بەشە سەرەتاییەکانی دیوارەکە، کەدواتر بە دیواری گەورەی چین ناسرا، لە ماوەی سەدەی پێنجەمی پ. ز دروست کرابێ، ھەرچەند ھێندێک لە لێکۆلەرەوان بۆ کۆنتریش دەیگێڕنەوە. جا ئەم دیوارەش ئیمپراتۆڕ(شی ھوانگدی) کە لە نەوەی بنەماڵەی کین(٢٠٦-٢٢١ پ. ز) ە نەخشەی بۆ کێشاوە، دیوارێکی نوێشی دروستکردووە، بۆ بەستنەوەی بە دیوارەکۆنەکە و کارکردن لەسەر دیوارەکە ھەربەردەوام بووە، لەماوەی سەردەمی ھان (٢٠٢پ. ز-٢٢٠ز) و، سەردەمی سۆی(٥٨١-٦١٨ز)، پاشان بە بەسەرچوونی کات، زۆرێک لە دیوارەکە داڕماوە، بەڵام لەسەردەمی مینگ(١٣٦٨-١٦٤٢ز) دووبارە چاککراوەتەوە و، زۆربەی دروستکردنی ئێستای دیوارەکە بۆ سەردەمی ئەم (مینگ) ە، ئەگەڕێتەوە. ئەم دیوارە چینی پاراستووە لە ھێرش و شەڕە بچووکەکان، بەڵام نەیتوانیووە بەرگەی شەڕی زۆر گەورە بگرێ؛ بۆ نمونە جەنگیزخانی سەرکردەی مەغۆلەکان دەستی بەسەر دیوارەکە داگرت، لەسەرەتاکانی سەدەی دوانزەی زایینی زەویێکی زۆریشی لە چین داگیرکرد.
بەشێکی زۆریش لەدیوارەکە ڕووخاوە، بەدرێژایی سەردەم. کۆمۆنیستەکانی چین سێ بەشی دیوارەکەیان دروست کردۆتەوە، لەوەتەی ساڵی ١٩٤٩ز، کاتێک کە دەستەڵاتی ئەم وڵاتەیان گرتەدەست. ئەم بەشانەش ئەکەونە نزیک کەناری رۆژھەڵات، لە دەرەوەی پەکین و، ناوچەی کانسو و، باکوری چینی ناوەڕاست. ھەرچەندە چینیەکان ئێستا ئەم دیوارە بۆ پارێزگاریکردن بە کارناھێنن، بەڵام سەرنجی میوانان ڕائەکێشی. زۆرێک لە گەشتیاران لە وڵاتانی ترەوە دێن بۆ دیتنی. ھەروەھا مێژووناسان لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکەن، ئەم شتانەی کە لەسەری ئەدۆزرێتەوە، لەکاتی چاککردنەوەکانی، گۆڕەکانی بە درێژای دیوارەکە، ھەروەھا زانایان لێکۆلینەوە لەسەر بومەلەرزە ئەکەن لەڕێگای تاقی کردنەوەی بەشەکانی دیوارەکە، کە کاریگەربووە بەسەر ڕووی زەویدا.
پەراوێزەکان
پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی چین پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە چین پۆل:چین شی ھوانگ پۆل:دیوارەکان