cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کاتی گڕگرتن
پێشەکی
کاتی  پریشکدان ( سپارک) بەڕێژەیی لەگەڵ شوێنی پستن،  بەستراوە بە کاتی نەگۆڕی(static) جگە لە پێشکەوتنی کاتی میکانیکی. دووربوون لە ناوەڕاست وا لە بڵاوکەرەوە (distributor) دەکا کە میکانیزمی کاتی ڕوودانی سپارک(spark)  زووتر ڕووبدات لە کاتی خێرابوونی بزوێنەر. زۆربەی ئەم جۆرە بزوێنەرانە بەرەو پێشچوونی بەکەرھێنانی بۆشایی (vacuum advance) ی بەکار ئەھێنن وە لە کاتی باری زۆر و  ھێواش بوونەوە کاتەکە ڕێک ئەخات و سەربەخۆ کار ئەکات. ئەمە نموونەیی لە کارکردنی خۆبزوێنی بزوێنەر بەکار ئەھێنرێت;  لە بزوێنەرەکانی بەنزین سیستمێکی نزیک لەم سیستمە بەکار ئەھێنرێت بەڵام بەبێ بەکارھێنانی بۆشایی.
لە ناوەڕاستی ساڵی 1963, فۆڕد پێشنیاری بەکارھێنانی سووتانی ترانزستەری کرد لە بەرھەمی نوێیەکەیان بە مۆدێلی 427 FE V8. ئەم سیستەمە تەنھا ڕێژەییەکی کەمی تەزوو بۆ داگیرساندن لە خاڵەکانی سووتان بەکارھات، بە بەکارھێنانی ترانزستەری PNP بۆ ئەوەی بڕی ڤۆڵتییە بەرز بکرێتەوە بەراورد بە تەزوو بۆ داگیرساندن. ھەندێک نووسیین لەسەر دەمەوانەکان دانراون و نووسراوە "427-T". سیستەمی ترانزستەریAC ی پرتەی موگناتیزی سووتان، لەلایەن زانا  Delco بۆ بەکارھاتن بوو بە ئارەزوومەندانە بۆ بەکارھێنان لە بزوێنەری ئۆتۆمۆبێل لە ساڵی 1964. سیستمی دیکلۆ (Declo) خاڵە میکانیکییەکانی جییاکردۆتەوە بە تەواوی، بەھۆی بەکارھێنانی گۆڕانی لێشاوی موگناتیسی بۆ گۆڕینی تەزوو، جیاکردنەوەی راست و درووستی خاڵەکان گرنگن. لە ساڵی 1972 زانا Chrysler بەکارھێنانی سوتاندنی مووگناتیزی بەبێ دیاریکردنی خاڵ بە  سیستەمی داگیرسانی کارەبایی  ناساند وەک بەکارھێنانێکی پێوانەیی لە بەرھەمھێنانی ئۆتۆمبێڵ,  وە کرا پێوانەیی لە وڵاتانیتریش دوای ساڵی 1973.
دیاریکردنی کاتی گڕگرتن
پێشکەوتنی  کاکتەکان ئاماژیە بۆ ژمارەی گۆشەکانی پێش بەرزترین خاڵی بێجووڵە ( BTDC)  کاتێک سپارک  تێکەڵەی سووتەمەنی و ھەواکە لە ژووری سووتان دادەگیرسێنێت لە کاتی ھەنگاوی پەستان. دواکەوتنی کاتەکە دەتواندرێت وا پێناسە بکرێت  وەک گۆڕانکاری لە کات کە سووتانی سووتەمەنییەکە درەنگتر ڕوودەدات لە کاتی دانراو لە کاتی بەرھەمھێنانی بزوێنەرەکە. بۆ نموونە گەر کاتی سووتان لەلایەن بەرھەمھێنەرەکە سەرەتا لە گۆشەی 12° دانرا لە BTDC و بەڵام لە بزوێنەرەکە لە  گۆشەی 11°  ی BTDC ڕوویدا، ئەوا ئەمە واتای دواکەوتن ئەدا. لە سیستەمی سووتانی کلاسیکی دەتواندرێا کاتەکە جێگیر بکرێت بەھۆی بەکارھێنانی تاقیکردنەوەی ڕووناکی یان بە ڕێگەی داینامیکی بە بەکارھێنانی نیشانە و کاتی ڕووناکی درووستبوون.
پەرەپێدان پێوسیتە چونکە سووتانی تێکەڵەی سووتەمەنی و ھەوا کاتێکی دیاریکراوی پێویستە. سووتانی تێکەڵە بەرلەوەی پستن بگاتە بە بەرزترین خاڵی بێجووڵە TDC  ڕێگاخۆشئەکا بۆ زوو سووتانی تەواوی تێکەڵەکە بەر لەوەی پستنەکە بەتەواوی بگات بە بەرزترین خاڵی بێجووڵە. ئەگەر تێکەڵەی ھەواو سووتەمەنی لە کاتێکی درووست داگیرسا، بەرزترین ڕێژەی پەستان لە سلندەر بەرھەمدێت وە ھەندێک کات بەر لەوەی پستن بگات بە بەرزترین خاڵی بێجووڵە ڕێگە بە تێکەڵەی داگیرساو دەدرێت کە پستنەکە پاڵبنێت بۆ خوارەوە بە بەرزترین ڕێژەی ھێز. بە شێوەیەکی نموونەیی گەر بێتو تێکەڵەکە ھەمووی گڕبگگرێت و بەرزترین ڕێژەی ھێز و پەستان درووست بێت دەبێت بە گۆشەی 20° بێت لە ATDC. ئەمە وا ئەکات بەرزترین ھێز بۆ بزوێنەرەکە بەرھەمبێنێت. ئەگەر داگیرسان و دەسکردن بە سووتان بەرلەکاتی خۆی و شوێنی خۆی ڕوو بدات ڕەنگە ببێتە ھۆی درووستبوونی لێدانی بزوێنەر، وە ئەگەری تێکچوونی بزوێنەر ھەیە, ئەمە بەگشتی کاتێک ڕوودەدات کە خێرایی خولانەوە نزمبێت و ھەروەھا ھەندێکجاریش سووتانی پێشوەختە (pre-ignition) درووست دەبێت لەکاتی تەقینەوە. ئەگەر سپارک درەنگ ڕووبدات بەرزترین پەستان لەدوای ئەوەی کە پستن بەرەو سەرەوەدێت ڕوودەدات. ئەمە دەبێتە لەدەستچوونی ھێز و توانا، گەرمبوونی زۆر، و سووتەمەنی نەسووتاو.
کاتی سووتان پێویستی بە ڕێکخستنە لەگەڵ خێرابوونی بزوێنەر، ھەرچەندە خێرایی خولانەوەی بزوێنەر زیاد بکات، کاتی پێویس بۆ سووتانی تێکەڵە کەمدەبێت بەڵام لەھەمان کات دا سووتانی خۆییش بەردەوام دەبێت ,  پێویستە زووتر دەست بە بەرزکردنەوەی خێرایی بزوێنەر بکرێت تاکوو تەواو لەکاتی خۆی کار بکات. کەمی چووستی قەبارەیی لە خێراییێکی زۆری بزوێنەر پێویستی بە خێراکردنی کاتی سووتانیش ھەیە بۆ ئەوەی چووستی بزوێنەر بەرز بکرێتەوە. گەر سووتان لە کاتی خۆی دا  و لە خێراییێکی درووستی بزوێنەر دا ڕووبدات  ئەوا سلندەر دەگات بە بەرزترین ئاستی پەستان کە دەکرێت بەرھەمبھێنرێت لە گۆشەیەکی درووستی کرانکشافت. لەکاتی دیاریکردکی کاتی سووتانی بزوێنەری ئۆتۆمبێلێک، کارگەی بەرھەمھێنەر کاتی سووتان لەسەر بزوێنەرەکە ڕووندەکاتەوە و دەینووسێت.
کاتی سووتان پشت دەبەستێت بەو بارەی کە لەسەر بزوێنەر ھەیە (ئەو دەمەوانەی ڕێکخستنی سووتەمەنی بزوێنەر زیاتر کراوەبێت)  ئەوا( کاتی سووتانی تێکەڵەی ھەوا و سووتەمەتی خێراتر دەبێت). ھەروەھا سووتانی بزوێنەر پشت دەبەستێت بە پلەی گەرمی بزوێنەر، پلەی گەرمی چەندە کەمبێت پێویستی بە کاتی زیاترە. ئەوکاتەی کە تێکەڵە پێویستی پێیەتی بۆ گڕگرتن پشتدەبەستێت بە جۆری سووتەمەنییەکەش، بەپێی باشی سووتەمەنییەکە و ژمارەی ئۆکتان کاتی گڕگڕتن و سووتان خێراتر دەبێت.
دەنگی ھێزپێو (dtnamometer)
ڕێکخستنی کاتی گڕگرتن  و چاودێریکردنی ھێزی بەرھەمھاتوو بەھۆێ ھێزپێو, یەکێکە لەو ڕێگایانەی بۆ ئەوەی کاتی گڕگرتن دیاریی بکەین. بە گۆڕانکاری کردن لە کاتەکە, دواخستن یاخود پێشخستن بێت، ڕاستەوخۆ گۆڕانکاری لە ڕوودانی ھێزی بەرھەمھاتوو ڕوودەدات. جۆری باری ھێزپێوەکە باشترین ڕێگایە بۆ ڕاپەڕاندن و جێگیرکردنی خێرایی بزوێنەر و باری سەری.
بەکارھێنانی سەنسەری لێدانی بزوێنەر بۆ دیاریکردنی کاتی گرگرتن یەکێکە لە ڕێگاکان بۆ سازدانی بزوێنەر. بەم ڕێگایە, کاتەکە خێرادەکرێت تاکوو ئەگات بە لێدانی بزوێنەر، ئینجا یەک بۆ دوو پلە کەمتر لە کاتی گەیشتن بە لێدان ڕێکدەخرێت. گەر دوواکەوتنێک ھەبوو لەکاتی دەستپێکردنی گرگرتن لە بزوێنەر ئەوا پێویستە (spark plug) ەکان پشکنینییان بۆ بکرێت و چاکبکرێن تا ئەوکاتەی ھیچ  دواکەوتنێک ڕوونادات.
باشترین ڕێگا بۆ دیاریکردنی دەستپێکردنی گرگرتن بریتییە لە زیادکردنی بار لەسەر بزوێنەر لەڕێگەی ھێزپێو بەھێواشی تاکو ئەگات بە بەرزترین ئاستی زەبر. چووستی سووتانی بزوێنەر و چووشتی قەبارە بەندە بە گۆڕانکاریکدن کاتی گرگرتن، بە واتای ئەوەش دێت بڕی پێویستی سووتەمەنیش دەبێت بگۆڕ
درێت و لە یەککاتدا سووتەمەنی و ھەوا تێکەڵی مەکینە تاکو بگەین بە بەرزترین ئاستی زەبر.
سیستەمی گڕگرتنی میکانیکی
سیستەمی گڕگرتنی میکانیکی بڵاوکەرەوەی سپارکی میکانیکی  بەکاردەھێنێت بۆ بڵاوکردنەوەی ڕێژەی بەرزی ڤۆڵتییەی بەکارھاتوو بۆ نێو (spark plug) لە کاتی تەواو. بۆ دیاریکردنی کاتی گوونجاو بۆ گڕگرتن بڵاوکەرەوەیەک بۆ بزوێنەرەکە دادەنێین چاودێری دەکات بۆ ئەوەی لەبارترین کات بدۆزێتەوە بۆ دەسپێکردنی گڕگرتن. ئەم سیستەمە پیی دەوترێت 'ڕێگخستنی بنچینەیی'. دوو ڕێگا ھەن بۆ بەدەست ھێنانی کاتی تەواو
بەرەوپێشچوون لە بواری  کاتی گڕگرتنی میکانیکی
بەرزبوونەوەی پێشکە تنی میکانیکی ھەماھەنگە لەگەڵ خێرایی بزوێنەر. ئەمە گونجاوە لەگەڵ بەکارھێنانی یاسای (Inertia). کێش و ئەو سپرینگانەی لەناوەوەی بڵاوکەرەوە ھەن دەسووڕێنەوە, کاریگەری لەسەر کاتی گڕگرتن درووست دەکات بە پێی خێرایی بزوێنەر  و شوێنی گۆشەی جووەڵەکە, بڕی پێشکەوتنی میکانیکی بەندە بە حووڵەی تاکی بەشەکانی بزوێنەر و سووڕانەوەی بڵاوکەرەوەکە. لە بزوێنەری دوو ھەنگاویییش ھەمان شتە, بەگوێرەی خێرایی خولانەوەی بزوێنەر. لە بزوێنەری چوار ھەنگاوی، نیوەی خێرایی خولانەوەی بزوێنەرە.
کێشی کەمتر یاخوت سپرینگی بەھێزتر دەتواندرێت بەکار بھێنرێت لە بزوێنەری کەم خێرا بۆ کەمکردنەوەی  کاتی گڕگرتن. وەھەروەھا دەتواندرێت کێشی زۆر  یان سپرینگی لاوازتر بەکار بھێنرێت بۆ زیادکردنی کاتی گڕگرتن لە بزوێنەری کەمخێرا.
سیستمی کۆنتڕۆلکردنی گڕگرتنی کۆمپیوتەریی
بزوێنەرە تازە درووستکراوەکان سیستەمی گرگرتنی کۆمپیوتەرییان بۆ دانراوە. کۆمپیوتەر خشتەی کاتی گڕگرتنی ھەیە, بەپێی خێرایی بزوێنەر و ڕێژەی ئەو بارەی کە لەسەر بزوێنەرەکەوە ھەیە. کۆمپیوتەر بەپێی خشتەکە زانیاری بۆ کۆیلی گڕگرتن دەنێرێت  لە کاتی درووست کە پێویستە گڕگرتن تیاییدا ڕووبدات. زۆربەی ئەو سیتەمانەی کە لە کارگە بۆ بزوێنەرەکان دانراون ناتواندرێت دەسکاری بکرێت و کاتەکات بگۆڕین. کاتەکانی گڕگرتن بەپێی دیزاینکردن و داڕشتنی شێوازی بزوێنەرەکان لە کارگەکان دەسکاری دەکرێن  بەپێی جۆر و شوێنی  بەکارھێنانی  بزوێنەر و ئۆتۆمبێلەکان.
ئێتیێن پاسکیێ
ئێتیێن پاسکیێ شاعیر، مێژووناس، سیاسی و مافناسی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٢٩ پۆل:مردووانی ١٦١٥ پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:نووسەرانی پاریسی
منداڵەکە (فیلمی ١٩٢١)
منداڵەکە (بە ئینگلیزی:The Kid) فیلمێکی کۆمیدی بێدەنگە لە ئەمریکا بەرهەم هێنراوە و لە ساڵی ۱۹۲۱ بڵاوبوویەوە فیلمەکە لە دەرهێنان و نووسینی چارڵی چاپلنە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ۱۹۲۱ پۆل:فیلمەکانی ١٩٢١ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٢٠ پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی مناڵان
خەڵاتی باشترین یاریزانی ساڵ
تۆپی زێڕین (بە ئینگلیزی: FIFA World Player of the Year) خەڵاتێکە لەلایەن فیفاوە دەبەخشرێتە باشترین یاریزانی تۆپی پێ ی جیهان ئەم خەڵاتە لە ١٩٩١ تاوەکوو ئێستا دەبەخشرێتە باشترین یاریزانی جیهانی ،
چۆنیەتی پاڵاوتن و دەنگدان
سەرەتا فیفا هەڵدەستێ بە دیاری کردنی لیستێک لەناوی باشترین وەرزشکاری تۆپی پێی ساڵ دواتر لەم لیستەدا هەریەکە لە ڕاهێنەری وەرزشی و وەرزشکاران و ڕۆژنامەوانی وەرزشی یەوە سێ دەنگ دەدرێت هەر دەنگێکیش خاڵی خۆی هەیە
ئەو وەرزشکارانەی کە خەڵاتەکەیان بردۆتەوە
پۆل:خەڵاتەکان، دامەزرانی ٢٠٠٩ پۆل:خەڵاتەکان، دامەزرانی ١٩٩١ پۆل:خەڵاتەکان، دامەزرانی ٢٠٠١ پۆل:فیفا
کانیەزەرد
کانیەزەرد (Kaniyezerd، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٥١ کەس لە ٧٥٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ئەحمەواوا، مەریوان
ئەحمەواوا گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی ئەحمەواوا بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٨ کەس لە ٨ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
پارێزگای گازی ئانتەپ
پارێزگای گازی ئانتەپ یان دیلۆک یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیا و کوردستان کە لە ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری دیلۆک ، یەکێک لە شارەکانی باکووری کوردستانە.
سەرچاوەکان
عەنتاب عەنتاب پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان پۆل:پارێزگای گازی ئانتەپ
ئارەبۆغڵووی خواروو
ئارەبۆغڵووی خواروو (Areboẍllûy xwarû، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٦٢ کەس لە ٥٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
کینای
سەرچاوەکان
Nussbaum, Louis-Frédéric and Käthe Roth. (2005). Japan encyclopedia. Cambridge: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-01753-5; OCLC 58053128
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ناوچەکانی ژاپۆن پۆل:بەشی پێداچوونەوە
بڕیارنامەی ١٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی کانوونی یەکەمی 1958دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: گینێ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 842‌ەم، بە 10 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و 1ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
گەرمۆکەپێو
گەرمۆکەپێو یان کالۆریمێتەر (ئینگلیزی: Calorimeter) ئامێرێکە، بۆ پێوانەی وزەی مژراو یان دراو، لە کاتی گۆڕانێکی کیمیایی یان فیزایاییدا بەکاردێت.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئامرازەکانی پێوان
ھیدرۆجینی شل
ھایدرۆجینی شل(LH2) لە حالەتی شلێتی دایە لە جۆرەکانی ھایدرۆجین .ھایدرۆجین لە سروشت  لە گەردیلەی H2  ھاتووە.
بۆ ئەوەی دەرکەوێ وەک شل H2 دەبێ سارد بکرێت لە ژێر ٣٣ کلڤن. بۆ ئەوەی بە تەواوی ببێت بە شل بێئەوەی چونە ژورەوەی پەستانی ئەتمۆسفیر.H2 پێویستی بە F: 423.17-  بۆ ئەوەی سارد بکرێت بۆ ٢٠.٢٨ کلڤن لە جۆرە ناودارە .و بۆ بەدەستھێنانی شلەی ھایدرۆجین پێویستمان بە پەستانە لە مەکینەی دەرەکی و بەکارەھێنانی  و بەکاردێت  بح خەزن کردنی ھایدرحجین .وەک گاز خەزن کردنی مساحەیەکی کەمتری پێویستە وەک لە  گاز گەرمی ئاسایی و پەستان.چری شلە زۆر کەمە بەراورد لەگەل بەنزین.دەتوانرێ بەدەست بێنرێت وەک شل لە پەرەپەستان و گەرمایی دابراو.
دوو جۆر سپین ھایدرۆجینمان ھەیە :
پارەھایدرۆجین لەگەل ٠.٢١٪‏ ۆرفۆھایدرۆجین
مێژوو
لە ١٨٨٥ زیگمونت فلۆرێنتی رۆبکەوسکی رایگەیاند ھایدرحجین گەرمکراوی ٣٣ Nbsp ک: پەستان ١٣.٣ئەتمۆرسفیر لەگەل بۆیلینگ پۆینت ٢٣.
ھایدرۆجین راگەیەندرا لەلایەن جەیمس دێوار لە سالی ١٨٩٨ لەگەل ساردکەرەوە و ڤەکیوم فلاسک. یەکەم جار بوو لە ھایدرۆجینی شک و ۆارەھایدرۆجین داھێنرا لەلایەن پۆل ھارتێسک لەگەل کارل فرێدریک بۆنھێفێر لە ١٩٢٩.
سورانەوەی ئایسۆمەری لە ھایدرۆجین
دوو گەرد لە دیگایدرۆجین دەتوانێ دوو جۆر سورانەوە ھەبێ کە ھەردوو گەرد پارەلێلن ،زحر جێگیرترە لە ۆرفۆھایدرۆجیین ،کە ھەردووکیان پارەلێلن ،لە پلەی گەرمای ژوور ھایدرۆجین لە حالەتی ۆرفۆئایسۆمەری بە ھۆی وزەی گەرمی .بەلام ۆرفۆ تێکەلاو دەبێ تەنھا لە گەرمای نزم .بە ھێواشی دەچێتە حالەتی تر و دە بێتە پارە ئایسۆمەر. لە وزەی زۆر کە بلاو دەبێ گەرمایی وا لە شلە دەکات بکولێت بۆ دورکەوتنەوە لە دەستدانی شلە لە ماوەیەکی زۆری لە خەزانە. بۆیە لە نێودەولەتی ناسراوە بە پارە ئایسۆمەر بەشێکە لە وەبەرھێنان.بە بەکارھێنانی کاتەلیست وەک ئاسن ئۆکسید  کاربحنی چالاک   کانزا نیکل.
شلەی ھایدرۆجین ناوبانگە بە شلەی ساروخ  بەنزین بۆ ساروخ لە ناسا و قواتی ئاسمانی ئەمریکا ژمارەیەکی زۆر  شلە ھایدرحجین بەکاردێ لە خەزان  کە مساحەکەی ٣.٨ ل .زۆربەی ساروخەکان بەنزینیان ھایدرحجینی شلە .سەرەتا سارد دەکرێ لە نوزل لەگەل پارچەی تر تێکەلاو دەکرێ  لەگەل ۆکسیدایزێر .زۆر بەی جار شلە ۆکسجین دەاوتێت بۆ بەرھەمھێنانی ئاو  و ترایسیس لە ۆزۆن  و ھایدرۆجین. پراکتیکال H2-O2 ساروخ محرک بە بەنزین دەولەمەندە بۆ ئەوەی گزۆز ھەندێک نەسوتاوی ھایدرۆجینی ھەبێ. بۆ خیاد بونی سوتان و نوخل .لەگەل زیاد بونی قەبارەی  گەردەکان  لە گزۆز. ئەوە بە راستی وا دەکات زیاد بونی ئیمپولس.
شلە ھایدرۆجین ھەروەھا بەکاردێ بۆ سارد کردنەوەی نیوترۆن بۆ ئەوەی بەکاربێت لە نیوترۆن سکاتتینگ.لەو کاتەی نیوترۆن لەگەل ھایدرۆجین وەک یەک قەبارەیان ھەیە ،وزە دەگۆرێ لەگەل زۆرترین.لە کۆتایی گەرم کردنی شلە ھایدرۆجین بەکاردێت لە زۆر بوبل چامبەر تاقیکردنەوە.
لە سەرەتا نەوەوی گەرمکراو ئیڤی مایک بەکاری ھێنا شلەی دیوتێریوم ھایدرۆجین-٢بۆ نەوەوی.
تایبەتیەکان
لە بەرھەمھێنانی لە ۆکسجین بە تەنھا ئەوەیە ئاوی گەرمکراو لەگەک ۆکسجین و لەگەل نایترۆجین .کە دەتوانرێ سارد بکرێ لەگەل ھەندەک شلەی ھایدرۆجین .لەو کاتەی ئاو لە سروشت دۆزرایتەوە..محرک دەسوتێت و دەبێت سفر سوتان. ھەرچەند ئاوی گەرمکراو دەچێتە ئەتمۆسفیر و دەبێتە کارەسات .شلە گاز ھەروەھا رێژەی زیاتری وزەی تێدایە وەک لە گازەلین و گازی سروشتی یان دیزل
چری شلەی ھایدرۆجین ٧٠.٩٩ گ/ل چری تایبەت تەنھا ٠..٧ و وزەی تایبەت دوو جار زیاترە لە بەنزین .ئەمەش شتێکی تایبەت پێشاندەدات .چری وزە ،زۆر وزە کەمتر.
شلەی ھایدۆجین پێویستی بەکری گێنیک خەزن تەکنەلۆژیا ەھەیە وەک گەرمی جیاکراوی ھەبێتن و پێویستی بە دەستێکی تایبەتی بۆ کریۆگێنیک بەنزین .ئەوەش وەک  یان زیاتر لە شلە ۆکسجین .ھەرچەند  لەگەل گەرمی دابراوی ھەبێت ئەوە زەحمەتە بۆ ھێشتنەوەی لە گەرمی نزم .و ھایدرۆجین  دەرژێتن ھەروەھا.بلاوی دەکاتەوە بە زۆری وەک کێشەی سەلامەتی وەک شێوەکانی تری ھایدرۆجین،ھەتا وەکو سارد ببێتن. یانیش رەق ببێت کە دەتوانرێ بتەقێندرێتەوە.
سێیەمین پۆینت ھایدرۆجین لە ١٣.٨١ک ٧.٠٤٢kpa.
سلامەتی
لەبەر پلەی گەرمی ساردی .شلەی ھایدرۆجین دەبێتە  سوتانی سارد .ھایدرۆچین وەک شل ئەوە بایۆلۆجیکالی  و تەنھا تەندرەستی مرۆڤ وەک گاز  وەکی ۆکسجین. نەتیجەکەی اسفیکزێەشین لەبەر ئەوەی جێگیر دربێت ،شلە ھایدرۆجین دەبێت دوور بکرێت لە گەرما و سووتان.
ھەروەھا ببینە
پۆل:ھایدرۆجین پۆل:Webarchive template wayback links
میرنشینی شەدادی
میرنشینی شەدادی میرنشینی شەدادی یان دەوڵەتی شەدادی (ماوەی میرنشین ۹٥۱ - ۱۰٨٨ زاینی) سەرۆکی تیرەی ڕەوادی، محەمەد شەدادی دەوڵەتی شەدادیی کوردی دامەزراند و سنوورەکەیشی، لە شاری ڕەواندزەوە تاکوو شاری گەنجە ـ ئازەربایجانی سۆڤێتی ـ دەکشا ھەرێمی ئاران لە شارەکانی بەردەعە و دبیل و گەنجە و باکو چەند شارو ناوچەیەکی دیکە، میرنشینی شەدادی ھەرچەندە لەلایەن سەلجوقیەکانەوە لاوازکراوە بەڵام ھەتاوەکو ساڵی ۱۰٨٨ز لە شاری ئانیھەر مابوو، لە دیارترین میرەکانیان محەمەد کوڕی شەداد و فەزلون و ئەبولئەسوار و چەندانی دیکە، کاتێک سەربەخۆبوون و دراوی تایبەتی میرنشینەتیان لێداوە، لەو کاتەدا لە ڕۆژهەڵاتی کورستاندا دەوڵەتی شەدادی و لە ڕۆژئاوای کوردستاندا دەوڵەتی مەروانی و لە باشووریشدا دەوڵەتی حەسنەوی ھەبوون. ئەم سێ دەوڵەتەی کورد، ھەموو ھاودەمی یەکتر بوون، لە سەردەمی دەوڵەتی شەدادیدا، ژیانی کولتووری و ھونەری زۆر پێش کەوت لە ساڵی ١٠٨٨دا شای سەلجووقییەکان ھێرشێکی مەزنی کردە سەر دەوڵەتی شەدادی و کۆتایی پێ ھێنا.
تۆیۆتا
وێنۆک|بارەگاى سەرەکى کۆمپانیا تۆیۆتا مۆتۆر (، ) یەکێکە لە کۆمپانیا گەورەکانی بەرھەمھێنانی ئۆتۆمۆبیل. بنکەی سەرەکی دەکەوێتە شاری تۆکیۆ لە ژاپۆن. لەسەر ئاستی کۆمپانیاکانی ژاپۆن، تۆیۆتا یەکەم کۆمپانیایە لەڕووی زۆری بەرھەمھێنانی ئۆتۆمۆبیلەوە. لە ساڵی ٢٠١٣ بوو بە یەکەم کۆمپانیای بەرھەمھێنانی ئۆتۆمۆبیل، بە جیاوازی ٢٧٠٬٠٠٠ ئۆتۆمۆبیل پێش جێنڕاڵ مۆتۆرزی ئەمریکی کەوت. لە سەرەتای کارکردنەیەوە کۆمپانیاکە دەستی بە بەرھەمھێنانی ئۆتۆمۆبیل کردووە تا ئێستا زۆرترین فرۆشی لە جۆری ئۆتۆمۆبیلی کۆرۆلایە، و زۆرترین ئۆتۆمۆبیلیشە کە بۆ جیھان ڕەوانەی دەکات کە تا ئێستا زیاتر لە ٤١ میلیۆن دانەی لێ فرۆشراوە.
مێژوو
وێنۆک|یەکێک لەبەرھەمەکانى کیتشیرۆ تۆیۆتا لە ساڵی ١٩٣٣ ئەم کارگەیەی دامەزراند، کەخۆی تازە لە ئەمریکا گەرابوەوە و کۆنە کارگەیەکی باوکی ھەڵبژارد وەکو وەرشەیەک بۆ دروستکردنی ئۆتۆمۆبیل، تا لە ساڵی ١٩٣٥ توانی یەکەم نموونە ئامادە بکات، لەو کاتە بەھۆی بوونی جەنگی دووەمی جیھانی. حکومەتی ژاپۆن داوای لەو کۆمپانیایە کرد کە بۆ ھێزەکانی ژاپۆن جێب و بارھەڵگر دروست بکات، دوای جەنگیش کۆمپانیاکە دوبارە دەستی کردەوە بە بنیاد نانەوھی خۆی، بەڵام لە ساڵی ١٩٤٧ کێشەیەکی گەورە بەسەر کۆمپانیا ھات. لەبەر ئەوەی قەرزەکان ھەمووی بەسەر یەک کۆ ببونەوە و خاوەنەکەی توانای نەبوو لەبەر ئەم قەرزانە مانگانەی کرێکارەکان بدات بۆیە لە دوایی "تۆیۆتا" وازی لە بەرێوەبەرایەتی کۆمپانیا ھێنا.
ڕۆحێکی نوێ بۆ کۆمپانیا
"ئیجی تویودا" و "شوئیتشی سائیتو" دوای "تۆیۆتا" ھەڵسان بە گرتنە دەستی بەرێوەبەرایەتی کۆمپانیاکە، ئەم بەرێوەبەرانە سەرەتا ھەڵسان بە کرینی یەکەی دروستکردنی نوێ بۆ ئامادەکردنی ئۆتۆمۆبیل لە کاتی ویستراو، ئەم دوو بەرێوەبەرە نوێیە ھەڵسان بە دانانی پلان بۆ داھاتی کۆمپانیا بەوەی پارچە و کەرستەی خاویان ھەڵدەگرت بۆ بەکارھێنانی لە کاتی تەنگانە، ئەوەبوو کۆمپانیا بەسەرکەوتویی لە ساڵی پەنجاکان کۆمەڵێک نمونەی ئامادە کرد ناودارترینیان "لاند کروزەر ١٩٥١" ی چوار پاڵنەر و "کراون ١٩٥٥" و "کرونا ١٩٥٧". لە ساڵانی شەستەکان کۆمپانیا ھەستا بە دروستکرنی کۆمپانیای زیاتر بۆ ئامادە کردنی داواکاریە زۆرەکانی، شایەنی باسە ئۆتۆمۆبیلی "کرۆڵا" رەواجێکی یەکجار زۆری لەسەر بوو کاتیک لە ساڵی ١٩٦٦ بەرھەم ھات. تا وایلێھات ساڵی ١٩٧٠ تۆیۆتا بوو بە چوارەم کۆمپانیای جیھانی بۆ ئۆتۆمبیڵ.
سیاسەتی نوێ
دوای گەشەکردنی زیاتری کۆمپانیاکە، گۆراکاری زۆۆر لەبورای ئۆتۆمۆبیل ڕوویاندا، چونکە وڵاتی ژاپۆن توانی بۆ یەکەم جار بەسەر وڵاتە یەکگرتوەکان سەرکەوێت، بۆ ئەوەی ببێتە خاوەنی یەکەمین کۆمپانیا لە جیھان لەڕووی زۆۆری ڕێژەی فرۆشی بەرھەمەکانیکە بوو ٢م کۆمپانیا دوای کۆمپانیای "جنراڵ مۆتۆرزی " ئەمەریکی ھەڵسا بە بەستنی ھاوپەیمانی لەگەڵی بۆ دروست کردنی یەکەی نوێ لە شاری ("لکسنتن"Lexington) لە ولایەتی کنتکی (Kentucky). دوای تێپەر بونی دەساڵ کۆمپانیا توانی زیاتر لە ٦٫٥ میلیۆن دۆلار تەنھا لە باکوری ئەمەریکا بەدەست بێنێت. دوای ساڵی ٢٠٠١ کۆمپانیا توانی %١٠ ی بازاری قارەکە بۆخۆی ببات ئیشتا ڕێژەی درووستکردنی ئۆتۆمۆبیلەکانی دەگاتە ٦ ئۆتۆمۆبیل لە ھەر چرکەیەک، وە ژمارەی کارمەندانی دەگاتە ٢٩٩، ٢٩٤ لە ١٧٠ وڵاتی جیھان.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٣٧ پۆل:تۆیۆتا پۆل:پیشەگەرانی ئوتۆمبێل پۆل:تۆپیکس ١٠٠ پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان
ئێتیێن دو لا بۆئێسی
ئێتیێن دو لا بۆئێسی نووسەر و شاعیری سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فەڕەنسییە کاتۆلیکەکان پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٦یەم پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٥٣٠ پۆل:مردووانی ١٥٦٣
بای سک
بای سک یا سکەبا یاخود زگەبا (وشەی زاراکی: تس، پڕتی، فس، تڕ) بەو گازانە دەوترێ کە لە کۆئەندامی ھەرسدا دروست دەبن و لە کۆمەوە دەردەچن.
ھۆی بەدی ھاتنی بای سک
گازەکانی کۆئەندامی ھەرس، بە سێ شێوە بەرھەم دێن: ئەم گازانە بە توندی گڕ دەگرن. زۆرترین بڕی ھایدرۆجین و ئۆکسجینی بای سک لە ھەوای قووت دراوەوە دێت. ئەم گازانە بە شێوەی ئاسایی بە قورقێنە لە گەدە دەردەچن. بەشێکی زۆر لە گازەکانی دووئۆکسیدی کاربۆن، مێتان و ھایدرۆجین بەرھەمی چالاکی بەکتریاکانە. ئەگەر مێتان و ھایدرۆجین لە ڕێژەیەکی گونجاودا لەگەڵ ئۆکسجین تێکەڵ بێ، دەتەقێتەوە.
ڕێژەی گازەکانی بەرھەم ھاتوو و ڕۆچوو لە ڕیخۆڵە گەورەدا، لە ڕۆژێکدا ٧ تا ١٠ لیترە. ڕێژەی گازی دەرچوو لە ڕێگەی کۆم، نزیک ٠/٦ لیترە و ئەویتری  ڕیخۆڵەگەورە ھەڵی دەکێشێتەوەو لە سیییەکانەوە دەدرێتە دەر.
بای سک لە باری کۆمەڵایەتییەوە
لە زۆربەی کەلتوورەکانی جیھاندا، بەرەڵا کردنی بای سک بە ئاشکرا، کارێکی دزێو و ناشیرینە. دەرچوونی بای سک بە «لێقەومان» ناو دەبردرێ. لە تەفسیرەکانی قورئاندا ھاتووە کە، لووتی پێغەمبەر، ھۆزەکەی خۆی لە سەر بێ ئەدەبی و بادانەوە، سەرکۆنە دەکرد.
سەرچاوەکان
بای سک پۆل:میتان پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی: کۆئەندامی ھەرس و سک پۆل:نیشانەکانی پزیشکی
کاردۆخ
کاردۆخ یان گۆردیان یان ژی کوردوو یەکێک لە پارێزگاکانی ئیمپراتۆری ڕۆم لە باکووری مێزۆپۆتامیا و باشووری زەریاچەی وان و ڕۆژھەڵاتی شاری ئامەد بوو. پێوەندی ھەیە لە نێوان وشەی کورد و کاردۆخ.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگاکانی ڕۆمای کۆن پۆل:مێژووی کوردستان پۆل:مێژووی کورد پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکانی تورکیا
ھەوکردنی چڵکی جومگە
ھەوکردنی چڵکی جومگە یان سێپتیک ئارترایتیس حاڵەتی ھێرشکردنی چڵک بۆ سەر جومگەکانە. ئەو کەسانەی کە جومگەی دەستکردیان ھەیە لە مەترسیی زۆرتردان بۆ تووشبوون بەم حاڵەتە، ئەم کەسانە بە ئۆرگانیزمگەلێکی جیاواز تووشی چڵک دەبن و دەرمانی ئەوانیش ئەستەمترە. ھەوکردنی چڵکی جومگە حاڵەتێکی زۆر مەترسیدارە و دەبێت بە زووترین کات چارەسەر بکرێت. ئەگەر دەرمان نەکرێت لە ماوەی چەند ڕۆژدا جومگە خراپ دەبێت و ئەگەری ئەوەیش ھەیە کە چڵک بڕواتە دیکە بەشەکەکانی لەش و مرۆڤ تووشی مەترسیی مەرگ بکات.
کاڵ خواروو
کاڵ خواروو گوندێکی شارستانی مەریوانە. نزیکەی ٧ کیلۆمەتر لەمەریوانەوە دورە، خەڵکی کاڵ خواروو بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٦٠ کەس لە ٥٦ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
کلۆد فۆشێ
کلۆد فۆشێ مێژووناسی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٣٠ پۆل:مردووانی ١٦٠٢
بڕیارنامەی ١٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٧ی ئەیلوولی 1959دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پرسیار سەبارەت به لاوس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 848‌ەم، بە 10 دەنگی لەگەڵ، 1ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٩ پۆل:ڤیێتنام لە ١٩٥٩
چۆڵەمەکی سەروو
جوگرافیا
چۆڵەمەکی سەروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھەراوا و لە باشوور لەگەڵ گوندی زەنان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ماروولە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی عەلی مەنسور.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پارێزگای ئیزومی
پارێزگای ئیزومی (和泉国، ئیزومی نۆ کنی) پارێزگایەکی ژاپۆن بوو، ھەروەھا وەک سێنشو (泉州) ناسراوە، دەکەوێتە لای کینای، لە جیھانی ئەمڕۆدا بریتیە لە بەشی باشووری ڕۆژاوای پارێزگای ئۆسەکا ( باشووری ڕووباری یاماتۆ) لە ئیزومی ئەو شۆگنانە تیایدا فەڕمانڕەوایەتیان کردووە (زنجیرە شۆگنی کاماکورا، زنجیرە شۆگنی مرۆماچی)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی پێشووی ژاپۆن پۆل:پۆلە شاردراوەکان
پارێزگای گیرەسون
پارێزگای گیرەسون یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی دەریای ڕەش ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری گیرەسونە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای گیرەسون پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
ئارەبۆغڵووی سەروو
ئارەبۆغڵووی سەروو (Areboẍllûy serû، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢١٢ کەس لە ٤١ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
کانیەسێو
کانیەسێو (Kaniyesêw، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٠ کەس لە ٨٨ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
کاڵ سەروو
کاڵ سەروو گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی کاڵ سەروو بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٤٥ کەس لە ٥٤ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
ھێزی پێشمەرگەی کوردستان
هێزی پێشمەرگەی کوردستان هێزی سەربازیی هەرێمی کوردستانە و لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی هەرێمی کوردستاندایە. هێزی پێشمەرگەی کوردستان بەپێی دەستووری نوێی عێراق هێزێکی دەستوورییە و وەک پاسەوانی هەرێم ناسێنراوە.
سیاناو
گوندی سیاناو به هۆی مامۆستا مه‌حموودی سیاناوییه‌وه‌ له هه‌موو ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستاندا ناسراوه‌. ئه‌و پیاوه‌ که‌سایه‌تییه‌کی ئایینی بوو که به زانای ته‌سه‌ووف ناسرابوو. له که‌سایه‌تی ناسراوه‌کانی ئه‌م گونده ئه‌توانین ئاماژه بکه‌ن به مامۆستا عه‌بدولحه‌میدی عالی کوڕه‌زای مامۆستا مه‌حموود و هه‌ر وه‌ها مامۆستا عه‌بدول باسیتی عالی کوڕی ماموستا مه‌حموود و مامۆستا عامر عالی کوڕه‌زای مامۆستا مه‌حموود. ئه‌م گونده به هۆی سرووشتێکی جوانه‌وه‌ هه‌موو ساڵیک ئه‌بێ به سه‌یرانگای خه‌ڵی مه‌ریوان و شارانی ده‌ور و به‌ری مه‌ریوان. له سه‌یرانگا به ناوبانگه‌کانی سیاناو دۆڵی سوورێنه که هه‌موو ساڵێ هه‌زاران که‌س به‌ره‌و جوانییه‌کانی خۆ بانگێشت ئه‌کات.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
فرەمیزی
فرەمیزی بریتییە لە فرە بوونی لە ڕادە بەدەری میز. فرەمیزی زۆرتر بە شوێن فرە خواردنەوە یان فرەنۆشی ڕوو دەدات. فرەمیزی لە نیشانە کلاسیکییەکانی نەخۆشی شەکرەیە.
سەرچاوە
پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی: کۆئەندامی میز
دوورگەکانی کۆکۆس
مەڵبەندی دوورگەکانی کۆکۆس(کیلینگ) کە ھەروەھا دوورگەکانی کۆکۆس و دوورگەکانی کیلینگیش ناو دەبردرێ، مەڵبەندێکە لە ئۆسترالیا کە لە ئۆقیانووسی ھیند، لە باشووری ڕۆژئاوای دوورگەی کریسمەس ھەڵکەوتووە. ئەم مەڵبەندە لە دوو ئاتۆڵ و ٢٧ دوورگەی مەرجانی پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٥ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ئۆسترالیا
ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی (ڕوونکردنەوە)
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
وەیسە
وەیسە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی وەیسە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٢٥ کەس لە ١٨٠ بنەماڵەدا بووە. وە هەروەها سەبارەت بەناوی گوندی وەیسە چەندین بۆچوونی جیاواز هەیە، بەڵام نزیک ترین بووچۆنیان لە ڕاستییەوە ئەوەیە کە لەناوی ئاغاوەیسی کوڕی محەمەدی کوڕی مورادوەیس کە ناسراو بووە بە ئاغاوەیسی گەورە ناونراوە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
گیرساوە
گیرساوە (ئینگلیزی: Suspension) لە کیمیادا، تێکەڵێکی شل یان گازە، تەنۆکەکانی ماددەیەکی دیاریکراو بە ھەموو شوێنێکدا بڵاوبووەتەوە و، بە شێوەیەکی زۆرتر یان کەمتر یەکسانن.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پارێزگای کاواچی
پارێزگای کاواچی (河内国، کاواچی نۆ کنی) پارێزگاییەکی ژاپۆن بوو لە بەشی ڕۆژھەڵاتی ئۆساکای مۆدێرن.
سەرچاوەکان
Nussbaum, Louis-Frédéric and Käthe Roth. (2005). Japan encyclopedia. Cambridge: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-01753-5; OCLC 58053128
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەشی پێداچوونەوە پۆل:پارێزگاکانی پێشووی ژاپۆن
ئیزابێل ئەدجانی
ئیزابێل یاسمین ئەدجانی (لەدایکبووی ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٥٥ لە پاریس) ھونەرمەندێکی فەرەنسییە و بەڕەچەڵەک جەزائیرییە، ئیزابێل شەش جار خەڵاتی سیزری وەرگرتووە، لە ساڵی ١٩٧٠ وە تاکو ئێستا لە ٣٠ فیلمی فەرەنسیدا نواندنی کردووە و لە ساڵی ١٩٨١ وە تاکو ئێستا پێنچ نازناوی بەدەستھێناوە و دوو جاریش بۆ خەڵاتی ئۆسکار وەکو باشترین ھونەرمەند پاڵاوتراوە. ە و بەشێوەیەکی زۆر باش ھەروەکو زمانی فەرەنسی قسە بەزمانی ئەڵمانی دەکات، دوای ئەوەی لە دەنگخۆشیدا لەقوتابخانە بەیەکەم دەرچووە لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا دەستی بەھونەری شانۆکردن کردووە، ساڵی ١٩٨١ لەلایەن ڤیستیڤاڵی کانی سینەماوە خەڵاتی باشترین ھونەرمەندی وەرگرتووە، لە ساڵی ١٩٨٢ خەڵاتی سیزەری وەرگرتووە، ساڵی ١٩٨٣ بۆ جاری دووەم خەڵاتی سیزەری پێبەخشراوە، ساڵی ١٩٨٩ پاڵاوتراوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار و گۆڤاری گەڵ وەکو ٥٠ جوانترین ئافرەت لە جیھاندا ھەڵیبژاردووە. ئیزابێل ئەدجانی سێ جار ھاوسەرگیری کردووە و دواھەمینیشیان بڕۆنۆ نویتن بووە و دواتر جیابۆتەوە لەگەڵیا، ساڵی ١٩٨٧ ناوەندەکانی ڕاگەیاندن بڵاویان کردەوە کە دووچاری نەخۆشی ئایدز بۆتەوە و ئەگەری مردنی ھەیە، بەڵام لەسەر شاشەی تەلەڤیزیۆن دەرکەوتووە و ئەو دەنگۆیانەی ڕەتکردۆتەوە. ئیزابێل ئەدجانی تاکو ئێستاش لەژیانا ماوە و تەمەنی ٥٩ ساڵە و لەپاریس جێنشینە و ھەر لەویش ژیانی بەسەر دەبات.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥ پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی فەڕەنسی پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی فێستیڤاڵی کان بۆ باشترین خانمەکتەر پۆل:ژنی گۆرانیبێژی پۆپ پۆل:باشترین خانمەکتەران لە وەرگری خەڵاتی ورچی زیو پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
ستار وارز باتڵفڕۆنت
Star Wars Battefront یارییەکی ئەکشنی تەقەکەرە بەرھەمدەھێنرێ لەلایەن EA DICE لەگەڵ کارێکی ھاوبەش لەگەڵ Criterion Games و بڵاو دەکرێتەوە لەلایەن Electronic Arts  یارییەکە زیاتر سوودی لە زنجیرە فیلمەکانی Star Wars وەرگرتووە بەتایبەت بەشی سێیەمی بەناوی Stat Wars: Battlefront و یارییەکە لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠١٥ لەسەر سەرانسەری جیھان بڵاوکرایەوە، لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بە ووردی پێداچوونەوەی پێدا کرا و سەرکەوتنی بە دەست ھێنا و لە یەکەم ٢ مانگی دەرچوونی یارییەکە ١٢ میلیۆن کۆپی لێ فرۆشرە.
گەمەکردن
Star Wars Battlefront یارییەکی ئەکشنییە لە ھەمان کاتیشدا شێوازی تەقەکەری کەسی یەکەم و ھەروەھا تەقەکەری کەسی سێیەمیشە کە یاریزان دەتوانێ ھەردوو شێوازەکە بەکاربێنێ ھەر کاتێ پێویستی کرد، یاریزان ھەسارەکان دەپارێزێ لە ئەستێرە جەنگییەکانی گەردوون واتە Star Wars کە کاریان تێکدانی جیھانە، یاریزان چەندین جۆری ئامرازی گواستنەوەی لەلایەو دەتوانێ بەکاری بێنێ وەکو ماتۆڕێ خێرا و AT-ATs کە ھاوشێوەی گیاندارێکی ئەلکترۆنی لەسەر دووپێ دەڕوات، چەک و کارەکتەر و ئامێر و ئەبیڵتییەکانی ناو یارییەکە دەتوانرێ دەستکاری بکرێ، ھەروەھا دەتوانی چەکی نوێ بکەیتەوە، ھەروەھا یارییەکە ڕێنادات بە نیشانە گرتنەوەی یاریزان و دانانی سایتێک لەسەری بەڵام ڕێگەی پێدەدات تا نیشانەکە نزیک بکاتەوە بۆ ئەکویرسیەکی باشتر. یارییەکە ڕێ بە یاریزانان دەدات کە دوو جۆر تیم کۆنترۆڵ بکەن ئەوانیش Rebel Alliance یاخود Stormtrooperــەکان و سەرجەم کارەکتەرەکانی ناو فیلمەکە لە یارییەکەدا ھەن و دەتوانرێن کۆنترۆڵ بکرێن لەوانەش  Darth Vader، Luke Skywalker Boba Fett، Leia Organa، Han Solo، و Emperor Palpatine و چەند کارەکتەرێکی دیکەی تیایە کە کۆنترۆڵکردنیان بەدەست تۆ نییە وەک R2-D2 و C-3Po کە خۆویستانە کارەکان ئەنجام دەدەن یارییەکە شێوازی ئۆنڵاینی Co-Op ــی تیایە کە دەتوانی میشنەکانی بێ تەواو بکرێ، ھەروەھا یارییەکەش دەتوانرێ بە ئۆفڵاین یاری پێ بکرێ بەڵام مۆدی کامپەینی تیانییە و تۆ دەتوانی لەگەڵ بوتەکان یاخود یاریزانێکی دیکە میشنەکان تەواو بکەی و ھەروەھا شاشەی یارییەکەش دەتوانرێ ببێتە دوو نیوە، و موڵتیپلەیری یارییەکە ٤٠ کەس لە خۆ دەگرێ لەگەڵ ١٥ ماپدا ھەروەھا ٥ ھەسارەی جیاواز وەک: Hoth، Tatooine، Endor. Sullust، Jakku
پەرەپێدەر
left|thumb|200x200px|گرووپێکی ٣٠ کەسی کە لە EB Games Expo 2015 ــەدا لە سێرڤەرێکی یارییەکە یاری دەکەن
لە مانگی ٥ ـــی ساڵی ٢٠١٣ ــەدا بڵاوکەرەوە Electronic Arts توانی ڕەزامەندی دروستکردنی Star Wars بەدەستبھێن بۆ گەیمینگ کونسوڵەکان کارکردن لەسەر یارییەکە سپێردرا بە DICE، Visceral Games و BioWare و لەسەرەتادا لە E3 2013 ــەدا DICE یارییەکەی پێشکەشکرد لەگەڵ ترایلەرێکی سەرنراکێش و ئینجینی یارییەکە ھەمان ئینجینی یاری Frostbite 3 ــێیە، و Patrick Söderlund کە کاری بەرھەمھێنانی یارییەکەی لە ئەستۆ بوو ووتی  DICE دەزانێت کە چی پێویستە بۆ یارییەکە ئەنجام بدرێت و DICE نایەوێت ئەنجامەکانی یاری Battefront 2 لەم یارییەدا دووبارە کاتەوە بەڵام ڕێگە بە گۆڕانی Reboot ـەکان نادەین واتە ئەوانەی کە وا لەناو فیلمەکادا ھەبوون  و Söderlund ووتی کە Battlefront ھەموو کاتێ دروست ناکرێ بەڵام ستافی DICE بە باشترین شێوە ھەوڵ ئەدەن و ستایشی ستافەکەی کرد.
لە مانگی ٦ ــی ٢٠١٤ لە کۆنفرانسی EA لە E3 2014 یارییەکە ڕاگەیەنرا، کە تیادا ھەسارەیەکی سەھۆڵی دەرکەوت کە ئەویش Hoth بوو لەگەڵ ماگێکی دارستاناوی کە ئەویش Endor بوو ھەروەھا ماپێکی دیاریکرا و لە مانگی ١٠ ــی ھەمان ساڵدا ڕایانگەیاند کە یارییەکە لە کریسمسی ٢٠١٥ دەردەچێت ھاوکات لەگەڵ بەشێکی نوێی فیلمەکە بەناوی Star Wars: The Force Awakens، یەکەم گەیمپلەی فیلمیی یارییەکە لە بۆنەیەکی تایبەت بەخش کرا کە بەخێرھاتنێکی گەرمی لێکرا لەلایەن ئامدەبووانی ئەو بۆنەیە، لە مانگی ٤ ــی ٢٠١٥ لە ئاھەنگی Star Wars لە Anaheim لە California یەکەم گەیمپلەی و زانیاری و ھەروەھا دووەم ترایلەری بڵاوبۆوە و ھەروەھا یەکەم زیادکراوی ئاشکرا کرا بەناوی Battle Of Jakku.
لە مانگی ٤ــی ٢٠١٥ــەدا EA ــەی وادەی دەرچوونی Battlefront ــی ئاشکرا کرد لە باکوردی ئەمریکا لە ١٧ــی مانگی ١١ بڵاو دەبێتەوە و لە ئەورووپا لە ٢٠ ــی مانگ بەڵام دواتر بۆ ١٩ ــی مانگ ڕاگەیەنرا، و ڕاگەیەنرا کە یارییەکە سیستیمی Battlelog پەیڕەو ناکا کە لە یارییەکانی Battlefield ــدا پەیڕەو دەکرا بەڵکو سیستمێکی دیکەی بۆ دانراوە لەلایەن Uprise کە لقێکی EA ــەی و بنکەکەی لە سویدە، کە پێشتر لە سیستیمی Battlelog ــی Battlefield 4 ــدا بەژداری کردبوو، لە ١٥ــی مانگی ٦ ــدا گەیمپلەیەکی یارییەکە لە E3 2015 ــەدا پیشان درا کە تێیدا مۆدی Walker Assault ــی تیا نیشان درابوو کە تێیدا دوو ھێزی  Rebel Alliance و Galactic Empire ــی تیا یاری پێکرا لەگەڵ چەندین جۆری چەک و ئامڕازی گواستنەوەی وەک AT-AT ھەروەھا TIE Fighters لەگەڵ دوو کارەکتەری تایبەت وەک Luke Skywalker و Darth Vader، و ھەر لەو پیشاندانەشدا گەیمپلەیەکی Co-Op پیشاندرا، و بێتای کراوەی یارییەکە بۆ PC و Playstation 4 و Xbox One لە ٨ــی مانگی ١٠ ــەدا کرایە ستۆرەکانەوە، و لە بێتاکەیدا Walker Assault و Drop Zone و چەند مۆدێک و میشنێکی تێدا بوو و بێتاکە لە ١٢ ــی مانگ بڕیار بوو تەواو بێ بەڵام درێژ کرایەوە بۆ ١٣ ــی مانگ و بێتاکەی نزیکەی نۆ میلیۆن و نیو یاریپێکەری ھەبوو کە گەورەترین بێتا بوو لەو بێتایانەی کە EA بڵاوی کردەوە.
زیادکراوەکانی یارییەکە
زیادکراوەکانی (DLC) ــیەکانی یارییەکە و یەکەم زیادکراوە بەناوی Battle Of Jakku بوو کە لە ئاھەنگی Star Wars لە ٢٠١٥ بڵاوکرایەوە و لە ٨ ــی مانگی ١٢ ــی ٢٠١٥ بوو بە فری، و ھەروەھا سیزن پاسی یارییەکە لە ١٢ــی مانگی ١٠ ــی ٢٠١٥ ڕاگەیەنرا کە ٤ زیادکراوی تێدا بوو.
Battle Of Jakku
battle of jakku یەکەم زیادکراوی یارییەکە بوو کە بە فەرمی لە ٨ ــی مانگی ١٢ ــی ٢٠١٥ ــەدا ڕاگەیەنرا کە ھەفتەیەک پێش ئەوە بۆ ئەو یاریزانانە ھات کە یارییەکەیان پری ئۆردەر کردبوو، لە ١ــی ١٢ــەی ٢٠١٥ــەدا کە تێیدا دوو ماپی تێدا بوو لە ھەسارەی Jakku و ڕووداوەکە ٢٩ ساڵ پێش ڕووداوەکانی Star Wars: The Force Awakens بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٥ پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان پۆل:یارییە هونەرییە ئەلکترۆنییەکان پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم پۆل:یاریەکانی فرۆستبایت (بزوێنەری یاری) پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤ پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە سووید پەرەیان پێدراوە پۆل:یارییەکانی ویندۆز
پارێزگای گوموشخانە
پارێزگای گوموش ھانە یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی دەریای ڕەش ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری گوموش ھانەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای گوموشخانە پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
کەڵکەجان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
بڕیارنامەی ١٣٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی کانوونی دووەمی 1960دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: کامێروون. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 850‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٠ پۆل:مێژووی کامیروون پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
عەننازی
alt=فریشتەیەک لەسەر کەوانە گەورەکە، کەوانەی بۆستان - باخچە|وێنۆک|فریشتەیەک لەسەر کەوانە گەورەکە، کەوانەی بۆستان - باخچە عەنازییەکان خاوەن میرنشینێکی کوردی بوون، کە بە میرنشینی عەنازی (٩٩٠ - ١١١٧)ناسراوە، کە بە گوتەی مێژوونووس ئیبن الأثیر (١١٦٠ - ١٢٣٣) وا ناونراون بەھۆی بەخێوکردنی بزنەوە لە کاتێکدا مێژوونووس ئیبن ئەلموستەوفی پێی وایە ناوی عەیارییەکان ڕێکترە لە عەنازییەکان، چونکە دامەزرێنەری میرنشینەکە ناوی موحەممەد ئەلعەیار بووە، وە وشەی ئەلعەیار لە نێو کورد دا بە مانای زیرەکی یان مرۆڤی زیرەک بەکارهاتووە، ئەم ناوە مشتومڕی لەسەر بوونی عەشیرەتێکی عەرەبی بە ناوی بەنو عەنزە دروست کردووە، بەڵام کوردەکان ناوی عەنازییەکان بە هەڵە دەزانێت و عەیارییەکان بە ناوێکی وردتر دەزانن.
ئەم میرنشینە لە ناوچەی حەلوان لەلایەن کوردەکانی شازەنجانییەوە دامەزراوە دواتر دەسەڵاتی فراوان بووە و لەشارەکانی ئەسەد ئاباد و داقوق و ئاوەدانی دیکە دەسەڵاتەکەی پەرەی سەندووە، لە میرە بەناوبانگەکانیان، میر ئەبولفەتح محەمەد کوڕی عەنناز و میر حسام ئەلدەو.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی پارێزگای کرماشان پۆل:مێژووی کوردستان پۆل:خانەدانە کوردییەکان
فانیسایتس
فانیسایتس هەوکردنی شانەی گرێدەری پەتی ناوکە کە دەتوانێت ببیتە هۆی لەبەرچوون.
ئیخوان موسلمین لە عێراق
ئیخوان موسلیمین لە عێراق بزووتنەوەیەکی ئیسلامییە و لە عێراق کار دەکات، درێژکراوەیەکی فکری و ڕێکخراوەیی ئیخوان موسلیمینی جیهانییە ، ساڵی ۱۹٤۰ دامەزراوەو ساڵی ۱۹٤۹ وەک ئیخوان موسلیمین بەیاسایی کراوە.
گاوەشەلە، سەقز
گاوەشەلە (Gaweşele، ) دێیەکە لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٨٦ کەس لە ٣٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
سامسۆنگ
کۆمپانیای سامسۆنگ ئەلیکترۆنیز (بە کۆری: 삼성전자؛ هانجا: 三星電子؛ RR: Samseong Jeonja; lit. Tristar Electronics، هەندێکجار کورتکراوەتەوە بۆ SEC و ستایلەکەی بە SΛMSUNG ) کۆمپانیایەکی ئەلیکترۆنی فرەنەتەوەیی کۆریای باشوورە و بارەگا سەرەکییەکەی لە ، یۆنگتیۆن-گیو-سوونە لە کۆریای باشوور ئێستادا لوتکەی مۆبایلی سامسۆنگ chaebol ە و ٧٠٪ی داهاتی گروپەکەی لە ساڵی ٢٠١٢ پێکدەهێنێت. بەڵام لی جای یۆنگ نیازی خۆی ڕاگەیاندووە بۆ دڵنیابوون لەوەی منداڵەکانی پۆستی بەرچاوی سامسۆنگ ئەلیکترۆنی بە میرات ناگرن، ئەمەش گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە کارکردنی ناوەوەی چایبۆڵدا دەکات.
'''چایبۆل؛ چایبۆڵ ئەو کۆمەڵە بازرگانییە گەورەن کە لەلایەن خێزانێکەوە بەڕێوەدەبرێن و تاڕادەیەکی زۆر زاڵن بەسەر ئابووری کۆریای باشووردا. لە ساڵی ٢٠٢١دا داهاتی گەورەترین دە چایبۆڵ کە بریتین لە سامسۆنگ (삼성)، لۆتێ (롯데)، و ئێڵ جی (엘지)، نزیکەی ٦٠%ی بەرهەمی ناوخۆیی وڵاتەکەیان پێکهێناوە.'''
|industry=* ئەلکترۆنیات وێنۆک|340x340پیکسڵ|وێنەی لۆگۆی کۆمپانیای سامسۆنگی کۆری
وێنەی هەندێک لە بەرهەمەکانی سامسۆنگ
وێنۆک|220x220پیکسڵ|وێنەی مۆبایلی سامسۆنگ گەلاکسی وێنۆک|236x236پیکسڵ|وێنەی تەلەڤزیۆنێکی سامسۆنگ وێنۆک|وێنەی جل شۆرێکی سامسۆنگ وێنۆک|وێنەی گەلاکسی بووک [لاپتۆپی سامسۆنگ]
حاجیاوا، تەکیە
حاجیاوا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی تەکیەی کاکەمەند، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
حاجیاوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ساتیار و لە باشوور لەگەڵ گوندی ڕەئوف ئاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئیبراھیم ئاوا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کانی سارد.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کونەمشکێ
کونەمشکێ (Kunemşikê، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٩ کەس لە ٢٥٢ بنەماڵەدا بووە.
لەخۆوە ئایۆنێنی ئاو
لەخۆوە ئایۆنێنی ئاو (ئینگلیزی: Self-ionization of water) کردەیەکە، کە دوو گەرد ئاو تێیدا ئایۆنی ھایدرۆنیۆم و ئایۆنی ھایدرۆکسید پێکدێنن، بە گوێزرانەوەی پرۆتۆنێک لە گەردێکیانەوە بۆ ئەوەی تریان.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کیمیای ئاو پۆل:ھاوسەنگیی کیمیایی پۆل:کیمیای ترش-تفت
خانمی یەکەمی عێراق
خانمی یەکەمی عێراق (بەئینگلیزی: First Lady of Iraq) ناونیشانێکی نافەرمییە بۆ خێزانی سەرۆک کۆماری عێراق کە سەرۆکی کابینەی حکوومەتی عێراقییە. لەئێستادا سەرباخ ساڵح خێزانی بەرھەم ساڵح خانمی یەکەمیی عێراقە.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی ناودار
ولەژێر
ولەژێر گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی ولەژێر بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٬٦٥١ کەس لە ٣٦٦ بنەماڵەدا بووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
ئایزۆ ٤٢١٧
ئای ئێس ئۆ ٤٢١٧ (ISO 4217) ستانداردێکی ڕێکخراوی جیھانی بۆ ستانداردکردنە بۆ ناوی دراوەکانی وڵاتانی جیھان.
سەرچاوەکان
پۆل:دانوستانی نێونەتەوەیی پۆل:ئابوورناسیی نێونەتەوەیی پۆل:کۆدکاری پۆل:پێوەرەکانی ئایزۆ پۆل:پارە پۆل:یەکەی پارە بەپێی وڵات پۆل:دراو
کانیسانان
کانیسانان گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی کانیسانان بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٣٣ کەس لە ١٣٨ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
بڕیارنامەی ١٣٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١ی نیسانی 1960دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پرسیار سەبارەت بە بارودۆخ لە یەکێتیی ئەفریقای باشووردا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 856‌ەم، بە 9 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و 2ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٦٠ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٦٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
پارێزگای ئیسپارتا
پارێزگای ئیسپارتا یەکێک لە پارێزگاکانی تورکیایە کە لە ناوچەی مەدیتەرانە ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری ئیسپارتایە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ئیسپارتا پۆل:پارێزگاکانی تورکیا
داریووشی سێیەم
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٣٣٠ی پ.ز پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٤ەم پۆل:ئەسکەندەری مەزن پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٣٨٠ی پ.ز پۆل:فەرمانڕەوا لابراوەکان
لێکھەڵوەشان (کیمیا)
لێکھەڵوەشان (ئینگلیزی: Dissociation) لە کیمیادا، جیابوونەوە و لێکترازانی گەردێکە بۆ چەند گەرد یان گەردیلە یان ئایۆنی سادەتر.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھاوسەنگیی کیمیایی پۆل:کردارە کیمیایییەکان
نێ
نێ گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی نێ بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٬٤٣٧ کەس لە ٥٢٧ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
مۆنۆمەر
مۆنۆمەر (ئینگلیزی: Monomer) یان  ڤاریپاژ  گەردێکی سادەیە، دەتوانێت لەگەڵ گەردی لەیەکچوو یان لەیەکنەچوو یەک بگرێت بۆ پێکھێنانی پۆلیمەر.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مۆنۆمەرەکان
مۆکە
مۆکە (Moke، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧١ کەس لە ١٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
دەرەتفێ
دەرەتفێ گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی دەرەتفێ بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٩٥٩ کەس لە ٢١٨ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
خاڵدان، تەکیە
جوگرافیا
خاڵدان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حاجیاوا و لە باشوور لەگەڵ گوندی زەنان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ماروولە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی باینجانی سەروو.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
لاھۆر
جووگرافیا
شاری لاهور له ٣١°٤٥′ باکووری هێڵی پان و ٧٤°٣٩′ ڕۆژهەڵاتی هێڵی لاری جووگرافی هەڵکەوتووه.
جۆن باردین
250px|وێنۆک|چەپ|جۆن باردین جۆن باردین (، لەدایکبوون: ٢٣ی ئایاری ١٩٠٨ – ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩١) فیزیازان و ئەندازیارێکی ئێلەکترۆنیکی ئەمریکی بوو. یەکەم کەسە لە مێژوودا کە دوو خەڵاتی نۆبڵی فیزیای وەرگرتبێت لە ھەردوو ساڵی ١٩٥٦ و ١٩٧٢.
پەراوێزەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨ پۆل:مردووانی ١٩٩١ پۆل:فیزیکزانانی ئەمریکی پۆل:ئەندازیارانی کارەبای ئەمریکی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن پۆل:داھێنەرە ئەمریکییەکان لە سەدەی ٢٠می زایینی پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی
لاھۆر
جووگرافیا
ئەو شاره له لای باکوور و ڕۆژاوا به ناوچەی شێخ ئووپوورا، له لای باشوور به ناوچەی کاسور و له لای ڕۆژهەڵات به ڕووباری وێگاهەوه گرێ دراوه.
ڕووباری ڕاوی له که له باکووری لاهۆره، کۆمەڵێک بەردی بننیشتووی وەدیهێناون که جوانیەکی بێ وێنەی بەخشیوەیه ناوچەکه. دەورادەوری شاری لاهۆر ٤٠٤ کیلۆمتری چوارگۆشەیه.
کەش و هەوا
کەش و هەوای لاهۆر له درێژایی مانگەکانی ئایار، حوزەیران و تەممووز زۆر گەرمه. کاتێک که پلەی گەرما لەو شاره بەرز دەبێتەوه، تا ٤٠ ب٠ ٤٥ پله دەچێ.
له مانگی ئاب بایێکی کاتی بەسەر لاهۆر دا دەخوشێ. بارانێکی چر تەواوی ئەو شارەو تەنانەت پارێزگاکەش لەو مانگه دا دادەگرێ. کانوونی یەکەم ، کانوونی دووەم و شوبات ساردترین مانگەکانی ئەم شارەن.
سەرچاوه
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لاهۆر پۆل:پایتەخته کۆنەکانی وڵاتان پۆل:پایتەخته مێژووییەکانی هیند پۆل:شوێنەکان له رامایانا پۆل:شارەکانی پاکستان پۆل:ناوچە شارییەکانی پاکستان
فەرەج فەودە
پۆل:ڕۆژنامەوانانی میسری پۆل:نووسەرانی میسری پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:مردووانی ١٩٩٢ پۆل:ڕۆژنامەنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:سۆسیالیستە میسرییەکان پۆل:خەڵکی قاھیرە
میزەکزە
ھۆکارەکان
چەندین ھۆکار دەتوانێ ببێتە ھۆی میزەکزە، وەک: نەخۆشییەکانی کۆئەندامی میز، وەک چڵک و تەشەنای میزی و میزەڵدان، بەردی گورچیلە، بەردی میزەڵدان، پرۆستاتیتیس و.... تەشەنای میزی بە گشتی دەبێتە ھۆی میزەکزە و میزنی
سەرچاوە
پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی: کۆئەندامی میز
ھانری ئێسیێن
ھانری ئێسیێن وشەناس و فەرھەنگنووس و وەرگێڕی سەدەی شازدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٢٨ پۆل:مردووانی ١٥٩٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٥٣١ پۆل:مردووانی ١٥٨٩ پۆل:بازرگانانی پاریس
چیرۆکی شارستانیەت
چیڕۆکی شارستانییەتی کتێبێکی ئینسایکلۆپیدیای مێژوویییە لە نووسینی فەیلەسوف و مێژوونووسی ئەمریکی ویل دیورانت و و ھاوسەرەکەی ئارێڵ دیورانت'ە، لە یانزە بەرگ پێکدێت کە باس لە گشت شارستانە مرۆیییەکان دەکات لە سەرەتاوە تاکو سەدەی نۆزدەھەم، بە ئارمانچ و ڕێبازی زانستی دادەنریت.
کتێبێکی ئینسایکلۆپیدیای فەلسەفەی مێژوویییە، نووسەرەکەی چەنەھا ساڵانی بەسەر بردووە لە نووسینی و تەواو کردنی و جەنەھا کتێبی لەو بارەیەوە خوێندبۆیەوە و لە جاریک زیاتر گەشتی بۆ جیھان کرد بەھۆی کۆکردنەوەی زانیاری لەبارەی کتێبەکەوە، وە ھەروەھا گوایە لە کۆتایی ھەر بەشێکدا ئامانجی بە سەرچاوە و بەڵگەکان کردووە، لەسەرەتادا ویستویەتی کە لە تەنھا پێنج بەش پێکبێت بەللام لە دوایدا بەھۆی لێکۆڵینەوەی زیاتر و زانیارە زیاتر بڕیارە داوە بیکات بە حەوت بەش، و ھەروەھا ئەم ژمارەیەشی تێپەراند بوو بە یانزە بەش، لە نووسینی بەردەوام بوو بۆماوەی چل ساڵ لە ساڵی ١٩٣٥–١٩٧٥ کتێبەکە خەڵاتی پۆڵیتەرزی بردۆتەوە (١٩٦٨).
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبەکانی ویل دورانت پۆل:کتێبە مێژوویییەکان
مڵ
مڵ (بە ئینگلیزی: Colloid) لە کیمیادا، تێکەڵەیەکە، لە تەنۆکەی ورد پێک دێت، لە پێوانەدا مڵ دەکەوێتە نێوان تەنۆکەی گیراوە و تەنۆکەی گیرساوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مڵەکان
خوێنمیزی
وێنۆک|خوێن لە نێو [[میز دا]]
باراو
باراو یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی سرۆچک، قەزای سەید سادق و پارێزگای سلێمانیە لە باشووری کوردستان. باراو دەکەویتە باکوری ڕۆژھەڵاتی شاری سلیمانی لەناوچەی شارباژێر، ئەم گوندە لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ ناحیەی سرۆچک خراوەتە سەر قەزای سەید سادق.
گوندی باراو
گوندی باراو (بەئینگلیزی: Baraw Village)، گوندێکی جوانی کوردستانە، ناوچە‌یە‌کی تاڕادە‌یە‌ک سە‌ختە‌ و یە‌کێکە لە‌گوندە‌کانی ناوچە‌ی شارباژێر، ھە‌رچە‌ندە سە‌ر بە‌ناحیە‌ی بە‌رزنجە‌یە، بە‌ڵام ئە‌م گوندە دە‌کە‌وێتە نێوان گوندی وەندەرێنە و شوکێ و چنگیانە‌وە و دە‌کە‌وێتە نێوان ھە‌ردوو چیای پانتاو کە دە‌کە‌وێتە پشتی گوند و چیای قە‌ڵا سالم بە‌رامبە‌ر بە‌گوند، ئە‌م ناوچە‌یە شاخاوییە ‌و زستانێکی سارد و ھاوینێکی فێنکی ھە‌یە ‌و بە‌مە‌ش سیمایە‌کی جوان‌ و قە‌شە‌نگی داوە بە‌گوندە‌کە لە‌ھە‌ردوو وە‌رزی ساڵدا.
خوێنمیزی
سەرچاوەکان
پۆل:پزیشکی پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی
باراو
ناوی باراو لە چییەوە ھاتووە؟
لە‌سە‌ر ناوی باراو، دوو بۆ چوونی جیاواز ھە‌یە:
پێش ڕاگواستن و داگیرکردنی
پێش ڕاگواستن و داگیرکردنی، ژمارە‌ی دانیشتووانی ئە‌م گوندە دە‌گە‌یشتە ٧٥ خێزان، لە‌سە‌ردمی شۆڕشی ئە‌یلول و شۆڕشی نوێی گە‌لە‌کە‌ماندا، باراو دوو جار دە‌ڕوخێنرێت، بۆ دوا جار لە‌ساڵی ١٩٨٧ بە‌تە‌واوە‌تی داگیرو خاپوور کراوە‌و پاشان خە‌ڵکە‌کە‌شی بە‌رە‌و ئۆردوگا زۆرە‌ملییە‌کان گوزراونە‌تە‌وە، تە‌نیا لە‌بە‌رئە‌وە‌ی شکست بە‌شۆڕشی گە‌لی کورد بھێنرێت‌و ڕۆحی نە‌تە‌وە‌یی لە‌نێو دڵی میللە‌تی کوردا لە‌ریشە‌وە دە‌ربکرێت. لە‌دوای راپە‌ڕینە مە‌زنە‌کە، خە‌ڵکی باراو بۆ جارێکی تر دە‌چنە‌وە سە‌ر زێدی باوباپیرانیان‌و ئاوە‌دانی دە‌کە‌نە‌وە. ئێستا ژمارە‌ی دانیشتووانە‌کە‌ی دە‌گاتە زیاتر لە ٢٢ خێزان، ئە‌مە جگە لە‌وە‌ی چە‌ندین خێزانی تر تە‌نیا لە‌وە‌رزی ھاوین‌و کاتی کشتوکاڵکردندا بە‌شێوە‌یە‌کی کاتی دە‌گە‌ڕێنە‌وە بۆ سوود وە‌رگرتن‌و خزمە‌تکردنی باخە‌کانیان‌و فرۆشتنی بە‌رووبومە‌کانیان. ئە‌م گوندە زۆربە‌ی زە‌ویە‌کانیان دێمین‌و باخی زۆری بە‌رداریان ھە‌یە، وە‌کو ھە‌رمێ و ھە‌ڵوژە ھە‌روە‌ھا خاوە‌نی ڕە‌زێکی زۆرن لە‌بە‌ر ئە‌وە‌ی سە‌رچاوە‌ی ئاویان زۆر کە‌مە بۆ بە‌راو، بۆیە سە‌وزە‌وات لە‌م گوندە‌دا زۆر کە‌مە یاخود باشتروایە بڵێین ھە‌ر خێزانێک تە‌نیا بە‌شی پێویستی خۆی بە‌راو دە‌کات وە‌کو بامێ و تە‌ماتە و سە‌وزە‌وات.
کێشەی کشتوکاڵ لە گوندی باراو
وە‌ک خە‌ڵکی گوند ئاماژە‌یان ڵێکرد، کارێزێکیان ھە‌بووە کە بۆ بە‌راو پشتیان پێدە‌بە‌ست، بە‌ڵام بە‌ھۆی کە‌می باران بارینە‌وە چە‌ند ساڵێکە وشکی کردووە، جوتیارانی ئە‌م گوندە باس لە‌ساردبوونە‌وە‌ی خۆیان دە‌کرد لە‌کاری کشتوکاڵی، لە‌بە‌رئە‌وە‌ی ئە‌م ناوچە‌یە ساردە‌و بە‌ربوومە‌کە‌شی درە‌نگ پێدە‌گات‌و کاتێ دە‌کە‌وێتە بازاڕە‌وە، پارە‌یە‌کی ئە‌وتۆ ناکات کە بژێوی خێزانی جوتیار دابین بکات. لە‌گە‌ڵ ئە‌وە‌شدا وە‌ک خە‌ڵکی گوند ئاماژە‌یان پێکرد کە جۆرە کرمێک بڵاوبۆتە‌وە لە‌و ناوچە‌یە کە زیانی بە‌ھە‌رمێ‌و ھە‌ڵوژە‌و ڕە‌زە‌کانیان گە‌یاندووە‌و لە‌ماوە‌ی ساڵێکدا وشکی کردوون بە‌تایبە‌ت داری ھە‌ڵوژە کە زۆر ناسکە. ھە‌رچە‌ندە لە‌فە‌رمانگە‌ی کشتوکاڵی بە‌رزنجە‌وە دە‌رمانی پێویستیان بۆ لە‌ناوبردنی ئە‌و کرمە وە‌رگرتووە، بە‌ڵام لە‌بە‌رنە‌بوونی ئامێری تایبە‌ت بە‌رژانی ئە‌و جۆرە دە‌رمانە، وە‌ک ڵێویست سوودیان لێوە‌رنە‌گیراوە. لە‌کۆندا نیسک‌و نۆک‌و گە‌نم‌و جۆ لە‌م گوندە‌دا کراوە، بە‌ڵام ئێستا ئە‌م کشتوکاڵانە ناکرێن لە‌بە‌ر کە‌می ئاو، ھە‌روە‌ھا نرخێکی ئە‌وتۆ ناکات کە ھاندە‌ر بێت بۆ جووتیار، ئە‌مە جگە لە‌وە‌ی کۆمە‌ڵێک خێزانی تریش بە‌ئاژە‌ڵدارییە‌وە خە‌ریکن. بۆ ئاوی ئاژە‌ڵە‌کانیش، دانیشتووانی ئە‌م گوندە پشتدە‌بە‌ستن بە‌ئاوی پرۆژە‌ی ناو گوند کە بە‌شی پێداویستی ڕۆژانە‌و ئاژە‌ڵە‌کانیشیان دە‌کات.
دارە‌بە‌ن یاخود بنێشتکردن
یە‌کێکە لە‌پیشە‌کانی تری جووتیارانی ئە‌م ناوچە‌یە کە کۆمە‌ڵێک خێزان پێوە‌ی خە‌ریکن، ئە‌مە‌ش بە‌رووبومێکی بە‌نرخی ئە‌م ناوچە‌یە‌یە کە بژێوی چە‌ند خێزانێک دابین دە‌کات. ئە‌م گوندە خاوە‌نی باخە چوالە‌و بە‌ڕوو گۆیژێکی زۆرە، گۆیژی ئە‌م ناوچە‌یە بە‌ڕادە‌یە‌ک زۆرە کە زۆر جار بۆ لە‌وە‌ڕینی ئاژە‌ڵ بە‌کاردە‌ھێنرێت، ھە‌ر ساڵێک ئە‌م بە‌رووبوومە زۆر بێت، ئە‌وا لە‌وە‌ڕی ئاژە‌ڵە‌کان لە‌باشیدا دە‌بێت. ھە‌روە‌ھا بە‌ڕوو یە‌کێکە لە‌و بە‌رووبوومانە‌ی کە بۆ خواردنی ئاژە‌ڵ بە‌کاردە‌ھێنرێت، چونکە ئێستا داواکاریی لە‌سە‌ر ئە‌م جۆرە ڕووە‌کە بۆ مرۆڤ زۆر کە‌مە ئە‌مە جگە لە‌وە‌ی کە تا چە‌ند ساڵێک بە‌ر لە‌ئێستا بە‌تایبە‌تی ئە‌و کاتە‌ی کە مە‌شکە‌ی دۆ لە‌پێستە دروست دە‌کرا، جە‌وتی بە‌ڕووە‌کە بە‌تە‌واوە‌تی لێدە‌کرایە‌وە‌و خە‌ڵکی ناوچە‌کە دە‌یانبرد بۆ شارە‌زوور و دە‌یانگۆڕییە‌وە بە‌گە‌نم، ئە‌م جە‌وتە‌ش بۆ خۆشکردنی پێستە‌و مە‌شکە بە‌کاردە‌ھێنرا، جە‌وتە‌کە جوان دە‌کوڵێنرا تا ڕە‌شییە‌کە‌ی‌و تاڵایییە‌کە‌ی بە‌تە‌واوە‌تی دە‌دایە‌وە، پاشان پێستە‌کە‌یان ڵێخۆش دە‌کرد، ئە‌وە‌یش بە‌مە‌بە‌ستی لە‌ناوبردنی بە‌کتریاو میکرۆب بە‌کارھێنراوە بۆ ڵاراستنی خە‌ڵکە‌کە لە‌نە‌خۆشی.