cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شارستانی کازیروون
ئایین
لە کاتی لەشکرکێشی عەرەبەکان بۆ سەر ئێران و دوای ئەوە، کازیرون چەندین جار خۆڕاگر و یاخی بوو، تا سەرەتای سەدەی ٥ی کۆچی کازیرونییەکان لە ئایینی زەردەشتیدا مانەوە. (شێخ ئەبو ئیسحاق کازیرونی)، (کۆچی دوایی ٤٢٦ی کۆچی)، ناسراو بە (شێخ غازی)، کە بەڕەچەڵەک ئێرانی بوو، ھێرشی کردە سەر خەڵکی ناوچەکە بۆ سەپاندنی ئیسلام، و ڕووبەڕووی بەرخۆدانی ٢٤ ھەزار کەس بووەوە، کە سەری ھەموویانیان بڕی و ئەوانی دیکەیان ناچار کرد بە کە ئیسلامن. کازیرون یەکێک بوو لە ناوەندە گرنگەکان بۆ بانگەشەی ئیسلام، بەجۆرێک دوو بنەماڵەی بەناوبانگ، مورشیدیە یان کازیرونی بە سەرکردایەتی (شێخ ئەبو ئیسحاق کازیرونی)، و بەلیانیە بە سەرکردایەتی (شێخ عەبدوڵا بەلیانی)، لەم شارەدا چالاکیان دەکرد، و مەودای فراوانبوونیان گەیشتنە ئەم شوێنانە ھیندستان، پاکستان، و تورکیا، بەجۆرێک ھەوادارێکی زۆریان ھەبوو لە وڵاتانی ئاماژەپێکراو بەدەستیان ھێنابوو.
ڕێوڕەسمەکان
بەڕێوەچوونی ڕێوڕەسمی تاسوعە و عاشورا حسێنی لە شاری کازیروون یەکێکە لە ناوازەترین ڕێوڕەسمەکانی جۆری خۆی لە ئێراندا. لەم دوو ڕۆژەدا ڕێوڕەسمی خوێندنەوە لەگەڵ ھەموو ھێماکانی کەربەلا (شەمەر، عوبەیدوڵڵا، دەستی بڕاوەی ئەبولفەزڵ، شێری سەر سەری دەستی بڕاوەی ئەبولفەزل، بوکەڵەی جۆراوجۆر) و ئاژەڵەکانی وەک ئەسپ و وشتر لە شەقامەکانی شار بۆ پیشاندانی گۆشەیەک لە داستانی کەربەلا حوسێنی دیارە. بەیانی ڕۆژی عاشورا دوای خۆرھەڵاتن لە ھەموو گەڕەکەکانی کەڕەنا و دەھۆڵ دەست دەکەن بە لێدان. ئەم دەنگە ڕاگەیاندنی ئامادەکارییە بۆ ئەوەی خەڵک بچنە دەرەوە بۆ مەراسیمەکە. تا نیوەڕۆی عاشورا، نزیکەی ھەموو خەڵکی شارەکە بە ھێماکانی نیوەڕۆی عاشورا بە دەستەوە دەچنە گۆڕەپانی سەرەکی شارەکە بۆ ئەوەی سەیری ئەم کاروانە ماتەمینییەی شەقام بکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای فارس پۆل:شیراز پۆل:شارستانی شیراز پۆل:شارەکانی ئێران
دۆمینیک پورسێڵ
وێنۆک|دۆمینیک پورسێڵ دۆمینیک پورسێڵ (؛ لەدایکبووی ١٧ی شوباتی ١٩٧٠ لە مێرسیساید، ئینگلتەرا) بە ڕەچەڵەک نەرویجی-ئێرلەندییە، بە دوو ڕۆڵ لە تەلەڤیزیۆنی فۆکس ناسراوە وەک جۆن دۆ لە ٢٠٠٢–٢٠٠٣ و شکاندنی بەندیخانە (وەک لینکۆڵن بۆرۆس) کە لە ساڵی ٢٠٠٥ دەستی پێکردووە.
سەرەتای ژیان
دۆمینیک پورسێل لە ساڵی ١٩٧٠ لە ئینگلتەرا لەدایکبووە، لە باوکێکی نەرویجی و دایکێکی ئێرلەندی، کە بچووکترینی پێنج براکەی بووە، لە تەمەنی گەنجیدا لەگەڵ خێزانەکەی کۆچیان بۆ ئوسترالیا کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئوسترالی پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری پۆل:خەڵکی سیدنی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠
گالەریی ڕووی ڕۆژھەڵات
گالەریی ڕووی ڕۆژهەڵات (East Side Gallery) گالەرییەکی هەمیشە کراوەیە لە درێژترین دیواری ماوەی بەرلین. بە درێژایی دیوارەکە ئەوا وێنە و ڕەنگکراوە بە کاری هونەرییەوە. درێژی 1316 m مەتر (٤،٣١٨ پێ) لە دیواری بەرلین، کە دەکەوێتە نزیک سەنتەری شاری بەرلین، لە Mühlenstraße لەفریدرێشزهاین کرویزبێرک.
وێنەکانی دیوارەکە لە لایەن ١٠٥ هونەرمەند و وێنەکێشەوە لە ساڵی ١٩٩٠ درووستکراون.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دیواری بەرلین
ئێدوار گلیسان
ئێدوار گلیسان نووسەر، شاعیر و وتارنووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨ پۆل:مردووانی ٢٠١١ پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
محەممەد (سوورەت)
سوورەتی محەممەد سوورەتی ٤٧ی قورئانە و ٣٨ ئایەتە. سوورەتێکی مەدینەییە و دوای سوورەتی ئەحقاف دابەزیوە.
٢٥٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
محەممەد (سوورەت)
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:جیھاد
گێسیان
گێسیان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
گێسیان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
بڕیارنامەی ٨٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-کۆماری عەرەبیی سووریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٢٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٣ پۆل:سووریا لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا
ئۆرھان کۆتان
ئۆرهان کۆتان لەساڵی ١٩٤٤ لە ملازگرا ی مووش لەدایکبووە و  ، ئۆرهان ڕۆژنامەنووس و تێکۆشەر و شاعیر و سیاسەتمەدار و نووسەری کوردە، لە سەرەتای لاوێتی چەپێکی شۆڕشگێڕ لە بزووتنەوەی کوردیدا لە باکووری کوردستان ، لەساڵی ١٩٩٨ دەکوژرێت کە واگومان کراوە دەستی دەزگای میت ی تورکی تیا بێت.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤
سوودگۆڕکێ
وێنۆک|نموونەیەکی سوودگۆڕکێ لەنێوان دوو زیندەوەر
"'سوود گۆڕکێ"' (ئینگلیزی: Mutualism) یەکێکە لەپەیوەندیە ھاوگوزەرانییەکانی نێوان زیندەوەران. ئەو پەیوەندییە هاریکارییە یە تێیدا دووجۆری زیندەوەر هەندێک سوود لەیەکتری وەردەگرن. هەندێک پەیوەندی سوودگۆڕکێ زۆۆر پێکەوە بەندن تاڕادەیەکی وا کەتێیدا یەک جۆریان ناتوانێت بەبێ ئەوەی دیکە بژیت.
قەد (ڕووەک)
قەدی ڕووەکی (بەئینگلیزی: Planetary ring)، ئاسایی قەد گوونجاوە بۆ هەڵگرتنی گەڵاکان، بە پێچەوانەی گوونجاندنی ڕەگ بۆ فرمانی مژین و چەسپاندنی ڕووەک بەشێوەیەکی سەرەکی. قەبارە و شێوەی قەد ھەرچۆنێک بێت ڕۆڵیشی ھەیە لەگواستنەوەی ماددەکان و کۆکراوەکانییاندا.
جۆرەکانی قەد
ھەمەجۆریی و جیاوازیی لەشێوەکانی قەد و گەشەکردنییاندا گوونجانی ڕووەک لەگەڵ دەوروبەری ژینگەیی دەنوێنێت.
پێکھاتەکانی قەد
ئایا دەزانیت بزمارێک لەقەدی درەختێک دەدرێت لەبەرزیی ٢ مەتر ھەمان بەرزی دەمێنێتەوە و تەنانەت درەختەکەش گەشە بکات و قەدەکەی بەردەوام بەرز بێتەوە، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە زۆربەی قەد گەشە دەکات بەباری درێژیی وەکو ڕەگ، کە تەنھا لە لوتکەوە دەبێت، شانە درووستکەرە لوتکەییەکان شانە سەرەتاییە نوێیەکان درووست دەکەن. قەد وەک ڕەگ گەشە دەکات و تیرەکەی فراوان دەبێت ئەمەش بەھۆی کاری شانە درووستکەرە تەنیشتییەکانییەوە. قەد دابەش کراوە بۆ نێوانە گرێیەکان لەھەر لایەی نێوانەگرێدا گرێیەک ھەیە. ھەر گرێیەک یەک گۆپکە ھەڵدەگرێت. گۆپکە دەتوانێت گەشە بکات بۆ درووستکردنی قەدێک کە گۆپکە ھەڵ دەگرێت.
گەشەی سەرەتایی لە قەددا
لوتكه‌يي دوستكه‌ر له‌قه‌د .هه‌روه‌كو له‌ ره‌گدا شانه‌ رووپوش و هه‌ردوو شانه‌ي بنچينه‌و لووله‌يي دروست ده‌كات
پۆل:ڕووەکەکان
ھانەنەوتێ
ھانەنەوتێ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بیارە، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ھانەنەوتێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بنجەودڕەی و لە باشوور لەگەڵ گوندی تاوێرە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دەگاشێخان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خەرپانی.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
٢٥٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئەمین مەعلووف
ئەمین مەعلووف (لەدایکبووی ٢٥ی شوباتی ١٩٤٩ لە بەیروت) نووسەرێکی ناوداری لوبنانییە-فەڕەنسییە، مەعلووف خوێندکاری بەشی کۆمەڵناسی بووە لە زانکۆی فەڕەنسی لە بەیروت، لە دەستپێکی شەڕی ناوخۆیی لوبنان وڵاتەکەی بەجێھێشت بەرەو پاریسی پایتەختی فەڕەنسا ئەمەش لە ساڵی ١٩٧٦ بوو، لەو کاتەوە تاکوو ئێستا مەعلووف لە پاریس دەژی، بابەتەکانی ئەمین بە زمانی فەڕەنسی دەنووسرێن و بۆ ٤٠ زمان وەرگێڕانیان بۆ کراوە.
لە ساڵی ١٩٩٣ خەڵاتی (Prix Goncourt) پێدرا، ئەمەش بەهۆی نووسینی ڕۆمانی گاشەبەردی تانیۆنس (The Rock of Tanios) بوو. دواتر لە ساڵی ٢٠١٠، لە ئیسپانیا خەڵاتی (Princess of Asturias Awards) پێدرا لە پۆلینی وێژە. ئەمین ئەندامە لە ئەکادیمیای فەڕەنسی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:ھونەرمەندانی لوبنانی پۆل:نووسەرانی لوبنانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
فەتح
سوورەتی فەتح سوورەتی ٤٨ی قورئانە و ٢٩ ئایەتە. سوورەتێکی مەدینەییە و دوای سوورەتی محەممەد دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:جیھاد پۆل:حەج
پیەر شۆندۆرفێر
پیەر شۆندۆرفێر ڕۆماننووس، دەرھێنەری فیلم و وتارنووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨ پۆل:مردووانی ٢٠١٢ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
بەنەژاژ
بەنەژاژ (Benejaj، بە فارسی: بندژاژ) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ۱۴۵ کەس لە ٣٩ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ئەمیت
٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی ئەمیت ئەمیت واتە (مردووخۆر) بوونەوەرێکی خەیاڵی یاخود دێوێکی میسری کۆنە کە پێکھاتووە لە سەری تیمساح و لاشەی شێر و بەرازی ئاوی. بەپێی بیر وباوەڕی میسرییە کۆنەکان، ئامیت لە ماڵی خۆیدا چاوەڕێی خواوەندی مردن (ئوزیریس) دەکات لە جیھانی ژێرەوە بۆ ناردنی مردووەکان، کە دادگایی دەکرێن و دڵیان بە تەرازوو دەکێشرێت، ئەگەر دڵیان پاک و بێگەرد بوو ئەوا بەڕی دەکرێن وە ئەگەر قورس بوو بوو بە گوناھ و تاوان ئەوا دەدرێتە ئامیت تاکوو بیخوات بەم شێوەیەش خاوەنی دڵەکە بە تەواوی بوونی دەسڕێتەوە لە جیھاندا و نامێنێت (کە مەبەست لێی جیھانی مردووەکانە، چونکە فیرعەونییەکان باوەڕیان بە زیندوو بوونەوەی دوای مردن ھەبووە، وە ھەرکەسێکیش کە دەمرێت گیانەکەی دەچێتە جیھانی مردووەکان و دواتر زیندوو دەکرێتەوە بەڵام ئەگەر ئامیت دڵی بخوات ئەوا زیندوو نابێتەوە و بەتەواوی نامێنێت وەک ئەوەی ھەر نەبووبێت). پۆل:خانمەخواکانی میسر
ئامریش پوری
ئامریش پوری لەدایکبووی ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٣٢ لەلاھور لە پەنجابی ڕۆژاوا لە ھیندستان، لەڕۆژی ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ کۆچی دوایی کرد. ئامریش یەکێکەبووە لەئەکتەرە دیارەکانی بۆلیوود بەتایبەت لەکۆتاییەکانی ھەشتاکان و ساڵانی نەوەدەکان، لەساڵی ١٩٧٠ بۆیەکەمینجار لەفیلمێک بەناوی Prem Pujari بەشداریدەکات لەدوای ئەو فیلمەوە تاکوو مردنی بەشداریکردووە لەزۆرتر لە ٤٠٠ کاری نواندن لەفیلمەکانکردووە. لەماوەی ژیانی چەندین خەڵاتی بردۆتەوە لەنێوانییان دوو فیلم فەیر کەوەک ئەکتەری پاڵپشت بەدەستیھێنابوو. ئامریش پوری بەڕۆڵی پیاوخراپ و کەسایەتی نەرێنی ناسراوییەکی باشی پەیداکرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢ پۆل:مردووانی ٢٠٠٥ پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی پۆل:پەنجابییەکان پۆل:ئەکتەرانی پیاوی هیندی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ھیندی سەدەی ٢٠ەم
بڕیارنامەی ٨٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ئێلسالڤادۆر. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٢١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:ئێلسالڤادۆر لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئێلسالڤادۆر
پوونگە
بێجگە لەمە پوونگە لە چێشتی دۆخەوا دۆکڵیو دەکرێ و وشکیش دەکرێ بۆ زستان و وەک بەھاران بەکاری دێنن. پوونگە بۆ دەرمان ئەشێ و دژی تاو و لەرزە و چەند سەد ساڵ پێش زایین حەکیمەکان لە سەر ئەم گیایەیان نووسیوە. بەھاران کە کوردان ئەڕۆن بۆ سەیران لە گەڵ ھێلکە کوڵاودا ئەیخۆن، یان بە کاڵی لە نێو نانی ئەنێن و بە بابۆڵە ئەیخۆن. جۆرێک پوونگە ھەیە کە خواردنی ئەبێتە ھۆی نووسانی دەنگ کە پێی ئەڵێن: پوونە دۆخە.
پوونگە بۆ تەسکینی ئێش و ھێمن بوونەوەی مێشک و ھەرسی باشتری خواردن و دژی سکچوونیش باشە. خەرپوونگە جۆرێک پوونگەی خراپە.
پوونگە جۆری زۆرە و ھێندێکیان ئەمانەن: Myntha لە ئێراندا ٦ جۆری یەکساڵە و چەندساڵەی بۆنخۆشی ھەیە. Mentha aquatica ئەمەیان پوونگەی ئاویە. M.Longifolia amphilema پۆل:گژوگیاکانی لوبنان پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣ پۆل:ڕوەکە ژەھردارەکان پۆل:گژوگیاکانی ئەورووپا پۆل:گژوگیاکانی ئەفریقای باکوور پۆل:گژوگیاکان پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
میران کامەلا
میران کامەلا (لەدایکبووی ١٩٧٠ لە سلێمانی) دەرھێنەر و ئەکتەرێکی کوردە؛ ھەر لە تەمەنی منداڵییەوە خولیای ھونەری ھەبووە، لە ساڵی ١٩٨٩وە لە وڵاتی سوید نیشتەجێیە. لە خوێندنگای باڵای گەلی شانۆ و لە پەیمانگای باڵا دەرھێنانی تەلەڤیزیۆنی تەواو کردووە و خاوەنی بڕوانامەیە. بە یەکێک لە ئەکتەرە بیانییەکانی سوید ناسراوە، تاکوو ئێستا لە زیاتر لە دە فلیمی سینەمایی و درامای تەلەڤیزیۆنی سویدیدا ڕۆڵی دیاری بینیوە، لە چەند دراما شانۆ و فلیمێکیشدا لە پشتی کامێرا کاری کردووە، لە چەند شانۆگەرییەکی سویدی و کوردیشدا ڕۆڵی دیاری ھەبووە و کاری دەرھێنانی بۆ شانۆگەریی «خانمی سەماکارەکە» کردووە.
سەرچاوەکان
[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] پۆل:زیندووان پۆل:ھونەرمەندانی کورد پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان پۆل:خەڵکی سلێمانی
سەدەی ٢٠ەم
---Sidenote START---
لەم سەدەیەدا مرۆڤایەتی گۆڕانکارییەکی گەورەی بە خۆوە بینی بە شێوەیەک کە بوارەکانی ژیان وەک (زانستی و ئایینی و کۆمەڵایەتی و وەبەرھێنان و وەرزش و بازرگانی و ئابووری و ھتد.) پێشکەوتوو چەندین کۆمپانیای بەرھەم ھێنان کەوتنە ئاراوە تەکنەلۆژیا بە شێوەیەکی بەرچاو پەرەی سەند بە تایبەتی لە کۆتاکانی سەدەی ٢٠ ڕۆبۆت و چەندین ئامێری تر پەرەی پێ درا، وە ئەو سەدەیە بوو کە ھەردوو جەنگە جیھانییەکانی تیادا ڕوودا و چەند دیکتاتۆرێک پەیدا بوون، بۆ نموونە سەددام و ھیتلەر و ھتد٠
پۆل:مێژووی ھاوچەرخ پۆل:ھەزارەی ٢یەم پۆل:سەدەی ٢٠ەم پۆل:سەدەکان
لوو شیون
٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|لوو شیون لوو شیون ھۆنەر و نووسەر و ڕووناکبیر و ڕەخنەگری ڕامیاری و سەرکردەی ڕاستەقینەی شۆڕشی ڕۆشنبیری چین بوو. ھەروەھا دانەری وێژەی (ئەدەبی) نوێی چینی بوو.
ژیانی
لە ساڵی ١٨٨١ لە شاری شاوشینگی کەرتی چوجیانگی وڵاتی چین لەدایکبووە.
ناوی
پۆل:مردووانی ١٩٣٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨١ پۆل:مامۆستاکانی زانکۆی پێکینگ پۆل:شاعیرانی ژێجیانگ پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆھۆکو پۆل:نووسەرانی چیرۆکی کورت لە ژێجیانگ پۆل:چینییەکانی نووسەرەکانی چیرۆکی کورت لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:خەڵکی چینی دوور لە وڵاتی خۆیان لە ژاپۆن پۆل:کوڕە چینییەکانی نووسەری چیرۆکی کورت پۆل:فێرکارەکانی شاوۆسینگ پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ئامادەیی ھۆنگژۆو پۆل:شیعری مۆدێرنی چینی پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان پۆل:شاعیرانی کۆماری چین پۆل:نووسەرانی چیرۆکی کورت لە کۆماری چین پۆل:نووسەرانی شاوۆسینگ
شەزا حەسوون
شەزا حەسوون گۆرانیبێژ عيراقى مغربى ، شەزا حەسوون لە ساڵی 1981 لە شارى كازابلانكا له مه‌غرب دايكبوون، ئەو يەكەم لە ستار ئەكاديمى چوارەم 2006-2007.
ڕیزێن
ڕیزێن یارییەکی کوردییە کە دوو جۆری سێڕیزە و نۆڕیزە ھەیە. ئەم یارییە لە نێوان دوو کەس دەکرێت. لە سێڕیزەدا ھەرکەس بە سێ مۆرە و لە نۆڕیزەدا ھەرکەس بە نۆ مۆرە کایە دەکات. لەم یارییەدا ئەگەر سێ مۆرەی وەکوو یەک لەسەر یەک ھێڵ بن ئەوا کەسی خاوەن مۆرە براوە دەبێت و بە دڵی خۆی یەکێک لە مۆرەکانی ڕکابەرەکەی لادەبات.
شەزا حەسوون
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:زیندووان پۆل:موسڵمانانی عێراقی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠ پۆل:ژنە گۆرانیبێژەکان
ڕیزێن
سێڕیزە
سێڕیزە پێک ھاتووە لە چوارگۆشێک کە بە دوو ھێڵ یان خەت کراوەتە چوار بەشی یەکسان.
نۆڕیزە
نۆڕیزە پێک ھاتووە لە سێ چوارگۆش کە لە نێو یەکتر دان. ئەم چوارگۆشانە لە ناوەڕاستی ھەرکام لە پاڵەکانیاندا پێکەوە لکاون.
بەستەرە دەرەکییەکان
{{پۆلی کۆمنز}]
پۆل:یارییەکانی کورستان پۆل:چاندی کوردستان
حوجورات
سوورەتی حوجورات سوورەتی ٤٩ی قورئانە و ١٨ ئایەتە. سوورەتێکی مەدینەییە و دوای سوورەتی فەتح دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
ئاندرێ شۆڤارز-بارت
ئاندرێ شۆڤارز-بارت نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی جوو پۆل:جووە فەڕەنسییەکان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:مردووانی ٢٠٠٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
مراوی
وێنۆک|250px|چەپ|مراوییەکی نێر (سۆنە) مراوی یا سۆنە (ناوی زانستی: Anas platyrhynchos) بە دەستەیەک پەلەوەر دەوترێت کە ھەم خۆماڵی و ھەم ھەردییان ھەیە. جۆرە خۆماڵییەکەی باڵندە نیە واتە ناتوانێت بفڕێت. ئەم مەلە پەڕوپۆیەکی ڕەنگینی ھەیە وە مرۆڤ لە ھردووی ھێلکە و گۆشتی بۆ خواردن کەڵک وەردەگرێت. بەخێوکردنی مراوی لەگەڵ جۆرەکانی دیکەی قاز لە کوردستان، بە تایبەت لە گوندەکان، زۆر باوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پەلەوەرە ئاوییەکان پۆل:مەلەکانی کوردستان
دۆگلاس ھێرلی
دۆگلاس گێرالد ھێرلی (لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٦) ئەندازیارێکی ئەمریکی و ئەستێرەگەڕێکی پێشووی ناسا، بەشداربووە لە گەشتی ئاسمانی ئەرکەکانی STS-127 (لە تەمموزی ٢٠٠٩) و STS-135 لە (تەمموزی ٢٠١١)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:زیندووان پۆل:ئەستێرەگەڕە ئەمریکییەکان
خوڕەم سوڵتان
خوڕەم خاسەگی سوڵتان (١٥٠٠–١٥٥٨) بە ناوی ڕاستەقینەی ڕۆکسێنێلا یان ئەلێکساندرا لیسۆفسکا ژنی تاقانەی سوڵتان سولەیمان قانونی و دایکی سەلیمی دووەم. خوڕەم سوڵتان یەکێک بوو لە بەھێزترین ژنانی دەرباری عوسمانی، ئەو ڕۆڵێکی گرینگی ھەبوو لە سیاسەت و بەڕێوەبەرایەتی ئیمپراتۆری و ئەم دەسەڵاتەی لە لایەن شووەکەیەوە بە دەست ھێنا بوو. بە ھۆی ئەوە کە دایکی وەلیعەھدی (جێنشینی پاوشا) دەرباری عوسمانی بوو، پێیان دەگوت خاسەگی سوڵتان. ئەو بە ڕەگەز خەڵکی وڵاتی ئوکراینا و ناوچەی رۆھتانیا بووە.
ناو
لە زمانە ئەورووپاییەکاندا لە خوڕەم سەڵتان بە ڕۆکسێلانا (Roxelana) ناو براوە، لە دەرباری عوسمانی پێی وتراوە خوڕەم(لە ڕیشەی فارسی و بە واتای کەسێکی شۆخ و شەنگ). لە عەرەبیدا پێی وتراوە کەریمە کە بە واتای خانمی خاون ڕێزە.
سەرەتای ژیان
سەبارەت بە ڕۆژانی سەرەتایی ژیانی خوڕەم سوڵتان سەرچاوەگەلێکی باش لە بەردەستدا نییە. بەڵام ھەر ئەوەندە زانراوە کە بەپێی نووسراوەکانی شاعرێکی پۆڵەندایی بە ناوی «ساموێل تواردۆوسکی»، خوڕەم دەبێ کچی کەشەیەکی ئۆرتۆدۆکسی ئۆکرانییایی بێت. شوێنی لە دایک بوونی ئەو شارستانی ڕۆھاتین لە ٦٨ کیلۆمەتری باشووریی-ڕۆژھەڵاتی شاری لڤیڤ بووە کە ھەر لەم شارەدا و لە یەکێک لە تاڵانکردنەکانی تاتارەکانی کریمە بۆ سەر ئەم شارستانە بە دیل (ئەسیر) گیرا و بۆ مامەڵەی دیلەکان سەرەتا بردرا بۆ شارێک لە ناوچەی کریمەی ئوکراینا بە ناوی کەففا و دواتر بەرەو شاری ئیستەنبوڵ، پایتەختی ئیمپراتۆری عوسمانی، بردرا و ھەر لەوێ بوو کە بۆ حەرەمخانەی سوڵتان ھەڵبژێردرا.
ژیان لەگەڵ سوڵتان
خوڕەم دوای ئەوە کە چووە نێو حەرەمخانە، زۆر زوو کەوتە بەر چاوی سوڵتان و ھەر ئەمەش بوو بە ھۆی بەخێڵی کردنی دیکەی ژنانی حەرەمخانە. خوڕەم ببوو بە گرینگترین حەریفی ماھیدەوران سوڵتان و دواتریس ببو بە خۆشەویسترین ھاوسەری سوڵتان سولەیمان و ژنی فەرمی و قانوونی ئەو. خوڕەم لە ساڵی ١٥٢١ دا یەکەمین کوڕی خۆی بە ناوی «محەممەد» (کە لە ساڵی ١٥٤٣ کۆچی دوایی کرد) ھاوردە دنیا، دوای محەممەد، لە ساڵی ١٥٢٤ سەلیمی بوو کە دواتر بە ناوی سەلیمی دووەم بوو بە سوڵتانی عوسمانی. کاتێک کە سەلیم لە دایک بوو، ماھیدەوران زۆر نیگەران بوو، بە ھۆی ئەوە کە ئیتر تەنھا کەسێک لە حەرەمخانە کوڕی لە سوڵتان بووە نەما. ئەم ڕکابەرییەی نێوان ئەم دوو ژنە لە دەرباری عوسمانیدا لە لایەن ئایشێ حەفسە سوڵتان کە دایکی سوڵتان سولەیمان بوو، بەرگری لێ دەکرا، بەڵام لە ساڵی ١٥٣٤ و دوای کۆچی دوایی ئەو ململانێی نێوان ئەو دوو ژنە ئاگری گرت و زۆرجار بۆ یەکتریان تێ وەشان، کار کێشای بەو جێگەی کە ماھیدەوران چەپۆکی وەشان لە خوڕەم (وا دەردەکەوێت کە ویستوویەتی دەموچاوی خوڕەم بسووتینێت) و سوڵتان سولەیمان بەم کارەی زانی و ماھیدەورانی لە کۆشکی حکوومەت دەر کرد و ڕەوانە بوو بۆ ناوەندی ویلایەتی «مانیسا»، لای کوڕەکەی شازادە موستەفا.
دوای ئەم ڕووداوانە، ئیتر خوڕەم ببوو بە خاتوونی یەکەمی دەربار و کەس پێی نەدەوێرا. بە ھۆی ئەوە کە سەردەمی حکوومەتی سوڵتان سولەیمان زۆر درێژخایین ببوو، ململانێ لە نێوان کوڕەکانی ئەودا بۆ جێگری ئەو تەواو زۆر ببوو، یەکێک لە بەھێزترین ئەم کوڕانە، موستەفا (کوڕی ماھیدەوران) بوو. لە بەر ئەوە کە خوڕەم بتوانیت کوڕەکەی خۆی بکات بە جێگری سوڵتان لەگەڵ ڕوستەم پاشا (سەرۆک وەزیرانی دەربار) ببوو بە ھەڤاڵ و تێدەکۆشان بۆ لەناوبردنی موستەفا. خوڕەم و ڕوستەم، موستەفایان بە ھەوڵدان بۆ بنیاد دانانی شۆڕش تاوانبار کرد و کاتێک لە ساڵی ١٥٥٣ کە سوڵتان سولەیمان دەیویست ھیرش بکاتە سەر دەوڵەتی سەفەوی، موستەفای لە بەر ترس لە سەرھەڵدان لە کاتی شەڕی ئێران، کوشت.
وا بڕوا کراوە کە خوڕەم ئەو کاتەی کە دەیویست شوو بکات بە سوڵتان سولەیمان دەبوایە بھاتایەتە سەر ئایینی ئیسلام، کە بەم کارە دڵی سوڵتانی زۆر خۆشحاڵ کرد و ئەویش لەبەر ئەم کارە، خوڕەمی لە دیلی ڕزگار کرد و کردی بە خاتوونێکی ئازاد. دوای ئەمە خوڕەم لەگەڵ سوڵتان ھاوجێیی نەدەکرد و دەیوت کە لە ئایینە تازەکەی دا ھاوجێیی کردن لەگەڵ پیاوی نامەحرەم ڕێگەی پێ نەدراوە، سوڵتانیش بۆ سێ شەو خۆی ڕاگرت و نەچووە لای خوڕەم، بەڵام دوای ئەم ماوەیە، زەماوەندی لەگەڵ کرد و بە شەرعی بوون بە ھاوسەری یەک.
وێنۆک|ڕاست|نامەی خوڕەم بۆ پاشای پۆڵەندا
خوڕەم کاریگەریێکی ئەفسووناوی لە سەر سوڵتان بوو. ئەو دایکی پێنج کەس لە چواردە کەس منداڵی سوڵتان بوو و دواتر لە دیلی ڕزگار کرا و بە شەرعی بوو بە ژنی سوڵتان کە ئەمە لە سەردەمی ئۆرھان غازیەوە بۆ یەکەمین جار بوو کە سوڵتانێکی عوسمانی بە شەرعی ژنی دەھێنا. ئەم پێشکەوتنەی خوڕەم لە دەربار ئەوەندە بەر دەوام بوو ھەتاکوو یەکێک لە کوڕەکانی خوڕەم بە ناوی سەلیم بوو بە جێگری سوڵتان سولەیمان. ھەروەھا خوڕەم ببوو بە ڕاوێژکاری سوڵتان سولەیمان و لە زۆر کاروباری دەرەوەی وڵات و سیاسەتەکانی ناوخۆدا ڕاوێژکاری سوڵتانی دەکرد. لە سەردەمی ژیانی خوڕەم، ئیمپراتۆری عوسمانی لەگەڵ ناوچە پۆڵەندایینشینەکاندا لە ئاسایشدا بوو.
خێرخوازی
thumb|حەمامی تورکی بنیادنراوە لەلایەن خوڕەم سوڵتان وێنۆک|مستەراوەکەی خوڕەم سوڵتان لە تەنیشتی مزگەوتی سولەیمانییە
جگە لەو کارە سیاسیانە کە خوڕەم بەشداری تێیدا دەکرد، ئەو چەندین پڕۆژەی ھەرە گەورەی بیناسازی لە مەککەەوە ھەتا ئورشەلیم بەڕێوە برد. ئەو مزگەوتێک، دوو دانە خوێندنگەی قورئانی (مەدرەسە)، فەوارەیەک و نەخۆشخانەیەکی ژنانی لە نزیک بازاڕی دیلفرۆشان (بەردەفرۆشان) لە ئەستەمبوڵ دروست کرد. ئەو مەستەراوێکی لە نزیکی مزگەوتی ھاجیا سۆفیا بۆ خزمەتگوزاری موسوڵمانان دروست کرد. لە ساڵی ١٥٥٢ لە ئورشەلیم چێشخانەیەک دروست کرا بۆ خۆراکدانی ھەژاران و فەقیران کە ناوی حەسەکی سوڵتان ئیمرات بوو.
یەکێک لە بەرھەمەکانی خوڕەم کە ھەتا ئەوڕۆش شوێنەواری ھەر ماوە، گوڵدووریەکانی (بە فارسی: گلدوزی) ئەوە کە بە دیاری ھەنێردراوە بۆ پاشاکانی وڵاتانی دراوسێ وەکوو ئێران و پەڵەندا.
میرات
خوڕەم خاسەگی سوڵتان یان ڕۆکسێنێلا (ئەو ناوەی کە لە ئەورووپا پێی ناسراوە) خانمێکی زۆر بەناوبانگە لە تورکیا و ئەورووپا و چیرۆکی ژیانی زۆر جار بووەتە دەسمایە بۆ کاری ھونەری نگارکێشان، موسیقانووسان (سیمفۆنی ژمارە ٦٣ی جۆزێف ھایدن)، ئۆپرانووسان (وەکوو دێنیس سیکینسکی)، شانۆ و چەندین ڕۆمان کە زۆربەیان لە لایەن نووسرانی ئوکرایناییەوە نووسراون بەڵام ھەندێک کەس لە سەر زمانگەلی ئینگلیزی و ئاڵمانی و فەڕانسەوییش لە سەر ئەو چیرۆک و ڕۆمانیان نووسیوە.
لە تورکیا دەرھێنەرێک بە ناوی «موحتەشەم یوزیل» زنجیرە درامایەکی لە سەر بەسەرھاتەکانی ژیانی خوڕەم ساز کرد کە تێیدا مریەم سەحرا ئوزەرلی ڕۆڵی خوڕەمی ھەبووە.
گالەری وێنە
گشت ئەو تابلۆیانەی کە لێرەدا ھێنراون خەیاڵین:
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٥٠٠ پۆل:مردووانی ١٥٥٨
گردوان
گردوان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
گردوان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
نانسی عەجرەم
نانسی نەبیل عەجرەم لە ١٦ی ئایاری ١٩٨٣ لە یەکێک لە خێزانە (کریستیان)ـەکان لە ناوچەی ئەجرەفـی لە بەیرووتـی پایتەختی لوبنان لە دایکبووە، نانسی گۆرانیبێژێکی بەناوبانگی عەرەبـی لوبنانـییە، لەدەستپێکی کارەکانی نانسی بەگۆرانییەکانی (أخاصمک آە) و (یا سلام) وە (آە ونص) بەجیھان ناسێنرا، نانسی دوو جار خەڵاتی مۆسیقاـی جیھانیی (World Music Award)ـی بەدەستھێناوە، نانسی جگە لەکاری گۆرانی چڕین کاری تەلەفزیۆنی کردووە وەک لیژنەی ھەڵسەنگاندن ئەویش لەبەرنامەی عەرەب ئایدل
بەستەری دەرەکی
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:زیندووان پۆل:ھونەرمەندانی لوبنانی پۆل:گۆرانیبێژانی عەرەب پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف
٢٥٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
شێیک ئەمیدو کان
شێیک ئەمیدو کان نووسەرێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨
شاخەپیسکە
شاخەپیسکە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
زەڵم
زەڵم گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان. گوندێکە لە ھەورامانی عێراق.
دەستەی دراگۆن دیمۆ-٢
وێنۆک| کەشتیوانانی دوگ ھێرلی و بۆب بێنکن لە بەرنامەی دەستەی بازرگانی سەر بە دەزگایی ناسا لە ناو مەکۆیی سپەیس ئێکس دراگۆن لە کاتی نێزیک کەوتنەوەیان لە وێستگەی بۆشایی نێونەتەوەیی، ھەر وەک دیارە دەستەی دراگۆن لووتی مەکۆیەکە کرایتەوە لۆ لکاندنی مەکۆیەکە بە وێستگەکە لەلایەن دەستی وێستگەکەوە
زەڵم
جوگرافیا
زەڵم لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ گوندی دزڵی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی ئەحمەدئاوا و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی دەرەی مەڕ لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی ناوباخان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
دەستەی دراگۆن دیمۆ-٢
دەستەی دراگۆن دیمۆ٢ (بە ئینگلیزی: Crew Dragon Demo-2)یەکەمین گەشتی سەرنشینی تاقیکراوەی پلان دارێژراو بوو بە مەکۆی دراگۆن٢، بە دیاریکراوی ساتی ھەڵدانی لۆ وێستگەی بۆشایی نێونەتەوەیی لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠ لە کاتژمێر ٢٠:٣٠:٣٠ بە کاتی جیھانی دیاریکرا بوو بەڵام بە ھۆکاری نالەباری کەش و ھەوا ساتی ھەڵدانەکە گواسترایەوە، دیمۆ٢ لۆ یەکەم جار و پاشی ٩ ساڵ لە خاکی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە نێردرایە وێستگەی بۆشایی نێونەتەوەیی پاشی مەکۆی (STS-135) لە ساڵی ٢٠١١، دەستەی دیمۆ٢ پێکھاتبوو لە دۆگلاس ھێرلی فڕۆکەوان و ڕۆبێرت بێنکن سەرکردەی پرۆسە ھاوبەشەکان، چالاکی دیمۆ٢ دووبارە یەکەم گەشتی دەستەیەکی دوو کەسییە لە پاشی ساڵی ١٩٨٢ لە مەکۆی STS-4 کە لە خاکی ئەمریکاوە بنێردرێنە دەرێی زەوی.
ئەرکەکە نێردرا لە ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٠ لە کاتژمێر ١٩:٢٢:٤٥ بە کاتی جیھانی، ناردنەکە سەرکەوتوو بوو ، ھەروەھا کۆمپانیای سپەیس ئێکس یەکەمین کۆمپانیای تایبەت بوو بتوانێت دەستەیەک بنێرێتە وێستگەی بۆشایی نێونەتەوەیی.
مەکۆیە بۆشایییەکە گەیشتە وێستگەکە لە ٣١ی ئایاری ٢٠٢٠ لە کاتژمێر ١٤:١٦ بە کاتی جیھانی، ھەروەھا مەکۆیەکە گەڕایەوە سەر زەوی لە ٢ی ئابی ٢٠٢٠ و نیشتەوە لە کەنداوی مەکسیک
پێشینە
وێنۆک| مووشەکی فاڵکۆن ٩ کە لە ئەرکەکەدا بەکارھات پاشی مەکۆی (STS-135) کە کۆتایەمین ئەرک بوو لە بەرنامەی مەکۆ بۆشاییەکان لە ساڵی ٢٠١١، ھیچ ئەرک و بەڕێوەچوونێک نەبوو بۆ ناردنی مرۆڤ بۆ بۆشایی ئاسمان لەلایەن بەڕێوبەرایەتی نیشتیمانی ئەمریکی بۆ فڕۆکەوانی و بۆشایی، لەو کاتەوە لەلایەن مووشەک و پیشەسازیی بۆشاییی ئاسمانی ڕووسیا بەکاردەھێنرێت بۆ ناردنی مرۆڤ بۆ وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی کە تێچوەکەی ٨٠ ملیۆن دۆلارە، پاشان دەزگایی بۆشایی ئەمریکا ناسا دەستیکرد بە کارکردن لەگەڵ کۆمپانیا تایبەتەکان وەک سپەیس ئێکس، کە بەپێی پێشبینی کە تێچووی ناردنی ھەر کەشتیوانێک نیزیکەی لە ٥٠٪ی تێچووی کەمتر بێت بە بەراورد بە ناردنی لە ڕێگەی سویوزی سەر بە ڕووسیا بە تەنھا بە بەکارھینانی بەرنامەی دەستەی بازرگانی.
دەستە
وێنۆک| چەپ (ڕۆبێرت بێنکن) ڕاست (دۆگلاس ھێرلی) لە ٣ی ئابی ٢٠١٨ بە فەرمی ڕاگەیاندرا کە ھەر یەک لە دۆگلاس ھێرلی و ڕۆبێرت بێنکن سەرنشینانی سەرەکی دەستەی دراگۆن دەبن و دەچنە وێستگەی بۆشایی نێونەتەوەیی لە خاکی ئەمریکاوە.
بەستەری دەرەکیی
پۆل:گەردوون پۆل:دراگۆن ٢
قاف (سوورەت)
سوورەتی قاف سوورەتی ٥٠ی قورئانە و ٤٥ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی حوجورات دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
بڕیارنامەی ٨٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٢٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:قوبرس لە ١٩٩٣
ھەمزەڵان
ھەمزەڵان (Hemzellan، بە فارسی: حمزه لان) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٧٤ کەس لە ٤٢ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
پوپوولەیەکان
thumb|پوپوولەیەکان پوپوولەیەکان (bi latînî: Papillonaceas)، ناوی زانستی: Papillonacées، ناوی زانستی: Légumineuses تیرەیەکە لە گیاگەلی "دوولەتکەیییە پەڕەگوڵ جیاکان" Dicotylédonesdialypétales کە بەربلآوترین تیرەی گیاکانە، ئەم تیرە گیایە جام Sépaleی (پەڕە سەوزەکانی دیوی دەرەوەی گوڵەکە) گوڵەکانیان ناڕێک و پێکن و پێکەوە نووساون و لوولەیەک پێک دێنن. پیاڵە Corolle گوڵەکەشیان (پەڕەکانی نێوەوەی پەڕە سەوزەکانی گوڵەکە) پێنج پەڕەن و بە قەت یەک نین. یەکێک لە پەڕەگوڵەکان کە لە ھەموویان زلترە و لە سەرەوەیە، ناوی "ئالآ" Etandardە و دوو پەڕەی دیکەی کە لە تەنیشت و بن و ئەم لاو ئەملایان گرتووە پێیان دەڵێن "باڵ" Aile و دوو پەڕەکەی تر کە لەژێر ئەمانەوەن و لێوارەکەیان پێکەوە نووساوە ناویان "ناو" Carébeە.
نێرتک (Androceae)ەکەیان لە ١٠ لەق کە ٩ دانەیان پێکەوە نووساون پێک دێن و بەمجۆرە لوولەیەک پێک دێنن و ئەوەی دەھەم لە نێوانیان دایە. بەری گیای سەر بەم تیرەیە بە شێوەی کلو (کەلوو، کێلان) ن. دانەکانیان «ئالبومن» (ئەو بەشە لە تۆو کە نوتفەی گیاکە دەپارێزێ) یان نییە، بەلآم ھندێک مەوادی خوراکی باشیان تێدایە. ئەم تیرەیە زۆربەی دانەوێڵەکان (نۆک، باقلە، لوبیا، ماش و ولێرە و …) دەگرێتەوە و ھەروەھا گیای ئاڵف وەک شەوەر وێنجە و ھەموو جۆرە گەون و گیاگەلێک کە بۆ دەرمان دەشێن وەک دەستە «گوڵ ھەرێشمەکان» و فلوس و تەمرھند و ھیتر دەگرێتە خۆی.
شیناوێ
شیناوێ (Şînawê، )، یەکێک لە گوندەکانی ناوچەی ناوەندیی شارستانی پیرانشار لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە وڵاتی ئێرانە. ئەم گوندە لە گوندستانی پیران ھەڵکەوتووە و بە پێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتووانی ٢،٩٠٨ کەس لە ٥٦٥ بنەماڵەدا بووە.
ڕۆژی چوارشەمە، ڕێکەوتی ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢، بە ھۆی ئاگرکەوتنەوە لە خوێندنگەیەکی بنەڕەتیی کچان لەم گوندە، ٣٤ کچی تەمەن ٩ تا ١١ ساڵە تووشی سووتان بوون کە حاڵی ١٢ کەسیان مەترسیدار ڕاگەیێندرا. چوار ڕۆژ دوای ئەم ڕووداوە یەکێک لە خوێنکاران بە ھۆی سەختی برینەوە گیانی لە دەست دا.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی پیرانشار
زاریات
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
کەمال مەزھەر
کەمال مەزھەر ئەحمەد (١٤ی شوباتی ١٩٣٧ لە کەرکووک، عێراق – ١٦ی ئازاری ٢٠٢١ ) نووسەر، مێژوونووس، لێکۆڵەر و مامۆستای زانکۆ بوو.
ژیان
کەمال مەزھەر ئەحمەد لە ساڵی ١٩٣٧ی زایینی لە ناحیەی ئاغجەلەری سەر بە شاری کەرکووک لەدایکبوو. لە ساڵی ١٩٥٩ی زایینی لە زانکۆی بەغدا کارناسیی مێژووی وەرگرت و چوو بۆ یەکێتیی سۆڤیەت. کەمال مەزھەر ئەحمەد لە سۆڤیەتدا لە ساڵی ١٩٦٩ی زایینی لە ئەنستیتۆتی ڕۆژھەڵاتناسیی ئەکادیمیای زانستەکانی سۆڤیەت دکتۆرای زانستەکانی وەرگرت. لە ساڵی ١٩٨١ بە پایەی مامۆستایی لە مێژوو گەیشت. کەمال مەزھەر ئەحمەد دیسانەوە چوو بۆ عێراق و لە ساڵانی ١٩٧١ ھەتا ١٩٧٥ی زایینی سکرتێر و ھاوکاری سەرۆک لە پرسەکانی زانستی لە فەرھەنگستانی کوردی بەغدا بوو. کەمال مەزھەر ئەحمەد لە زانکۆی بەغدا لە ئەنستیتۆتی گەلانی ڕۆژھەڵاتی نزیک و ناوین لە باکوو، ئەنستیتۆتی باڵای لێکۆلینەکانی نەتەوەیی و سۆسیالیستیی زانکۆی موستەنسەرییە و ھەروەھا ئەنستیتۆتی لێکۆلینەکانی عەرەبی وانەی داوە. ئەو ھەروەھا ئەندامی یەکێتیی نووسەرەکانی کورد و ئەنستیتۆتی کورد لە پاریس بوو.
مردن
ڕۆژی سێشەمە ١٦ی ئازاری ٢٠٢١ بنەماڵەی کەماڵ مەزھەر لە ڕێگای پەیامێکەوە خەلکی کوردستانیان لە کۆچی دوای کەمال مەزھەر لە تەمەنی ٨٤ ساڵی لە وڵاتی ئەلمانیا ئاگادارکردەوە. ھۆکاری مردنەکەی بۆ بوونی نەخۆشی درێژخایەن گێردرایەوە. سەرۆک وەزیرانی عێراق بڕیاری خەرجی گەڕانەوەی تەرمی کەمال مەزهەر لە ولاتی ئەڵمانیاوە بۆ عێراق لە سەر ئەرکی حکومەتدا. ڕۆژی سێشەمە ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ تەرمەکەی گەیشتە فڕۆکەخانەی هەولێر و لە لایەن وەزیری ڕۆشنیری و پارێزگاری ھەولێر پێشوازی لێکرا. ڕۆژی چوارشەمە مەراسیمێکی ڕێزلێنانی بۆ ئەنجامدرا بە ئامادەبوونی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان. دوایی نیوەرۆى ڕۆژی چوارشەممە تەرمەکەى گەیشتەوە شارى سلێمانى و لەلایەن پارێزگار و ژمارەیەک بەرپرسانى باڵاى حزبى و حکومیەوە پێشوازى لێکرا، دواى ئەوەى نوێژى مردوو لەسەر تەرمەکەى کرا لە رێورەسمێکدا لە گۆڕستانی گردی سەیوان بە خاک سپێردرا.
ویلیام جەیمز
thumb|ویلیام جەیمز ویلیام جەیمز (ماوەی ژیان:١١ی کانوونی دووەم ١٨٤٢ تاکوو ٢٦ی ئابی ١٩١٠) کەسایەتی فەیلەسووف و دەروونزانی ئەمریکی ، ناوبراو برای ڕۆماننووسی بەناوبانگهێنری جەیمزە.
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی ئەمریکی پۆل:مردووانی ١٩١٠ پۆل:فەلسەفەی کۆمەڵایەتی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٢ پۆل:فەیلەسووفانی شیکارانە پۆل:خەڵکی دوورگەی ستەیتن پۆل:فەیلەسووفانی زانست پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی پزیشکیی ھارڤارد
٢٥٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
عەبدوڵڵا کوڕی محەممەد
عەبدوڵڵا کوڕی پێغەمبەر محەممەد لە خەدیجە کچی خووەیلید بووە، دوای دابەزینی سروش لە مەککە لەدایکبووە، نازناوی تاهیر و تەییبی لێندراوە لەبەرئەوەی دوای پێغەمبەرایەتی لەدایکبووە، لەتەمەنی منداڵیدا لە مەککە مردووە، کاتێک مرد عاس کوڕی وائیل دەربارەی پێغەمەر گووتی: کوڕەکانی هەموو مردن کەسێکی نەزۆکە، ئەم ئایەتە دابەزی.
سەرچاوەکان
پۆل:محەممەد پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٦١٠ پۆل:مردووانی ٦١٤ پۆل:مناڵانی محەممەد پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٦٠٠ پۆل:مردووانی ٦١٥
بی-٥٢ ستراتۆفۆرتریس
وێنۆک|فڕۆکەی بی-٥۲ لەکاتی فڕیندا
وێنۆک|بی-٥۲ لەکاتی بۆردوومانکردن، لە[[جەنگی ڤیێتنام.]]
بی-٥۲ ستراتۆفۆرتریس فڕۆکەیەکی گەوەرە و زەبەلاحی تابیەتی سووپای ئەمەریکایە. کە تایبەتە بەھەڵگرتنی چەکە قورسەکان وەکو چەکی ئەتۆمی و چەندین جۆری جیاوازی چەک. سووپای ئەمریکا تاکە وڵاتە کەخاوەنی ئەم جۆرەی فڕۆکەیە. بۆ یەکەم جار لەساڵی ۱۹٥۲ دروستکراوە لەساڵی ۱۹٥٥ەوە سووپای ئەمریکا کار بەو فڕۆکەیە دەکات، وادەی کارپێکردنیشی تا ساڵی ۲۰٤٤ە. بەپێی ئامارێکی ساڵی ۲۰۱۲ ئەمریکا خاوەنی ۸۰ فڕۆکەی بی-٥۲یە. خێراییەکەی ۱۰۸۰ کیلۆمەترە لەکاژێرێکدا و دەتوانێ لەبەرزی ۱٥ کیلۆمەتر بفڕێت لە ئاسماندا. کێشی ئەم فڕۆکەیە ۲۲۰ تۆنەو توانای ھەڵگرتنی ۳۲ تۆن بۆمب و مووشەکی جیاواز ھەیە. سووپای ئەمریکا لەئێستادا بۆ پاراستنی گیانی سڤیلەکان تەنھا چەکی بۆمب و ئاراستەکراو لەم فڕۆکەیە بەکاردەھێنێت. سووپای ئەمریکا ئەوجۆرەی فڕۆکەیە بەکاردەھێنێت بۆ ئەوجەنگە تایبەتانەی کە ویستی یەکلاییان بکاتەوە.
مێژووی بەکارھێنانی
ئەو جۆرەی فڕۆکەیە شەش جار بەکارھاتووە لەلایەن سووپای ئەمریکاوە، کە سێ جاریان لە عێراق بەکاری ھێناوە. بۆ یەکەمجار لەساڵی ۱۹٦٤ لە جەنگی ڤێتنام بەکارھاتووە، دژی سووپای ئازادیخوازی ڤێتنام. لە جاری دووەمدا لەساڵی ۱۹۹۱ لە عێراق لە دژی سووپای عێراق بەکارھاتووە، کاتێک جۆرێکی فڕۆکەی بی-٥۲ لە (ویلایەتی ویزیانا) وە بەماوەی ۱۳ کاژێر، (۲۳) ھەزار کیلۆمەتری بڕیوە و گەیشتووەتە بەغدا، لەم ئۆپڕاسیۆنەدا فڕۆکەکە توانیویەتی لەسەدا (۹٥) ئامانجەکانی بپێکێت و بگەڕێتەوە ئەمریکا. بۆجاری سێیەم لە (۳ی ئەیلولی ۱۹۹٦) بووە لە عێراق، کە بەدوو فڕۆکەی بی-٥۲ ھێرشی کردە سەر عێراق و بە مووشەکی کرووس، چەند ئامانجێکیان لەعێڕاق پێکا، ئەو ھێرشەش دوای ئەوە ھات کە سووپای عێراق لە (۳۱ی ئاب) ھێرشی کردە سەر ھەولێر. بۆ جارێکی تر لەساڵی ۱۹۹۱ ئەم فڕۆکەیە لەلایەن ئەمریکاوە بەکارھاتووە لە جەنگی سڕبیا. وە لە ساڵی ۲۰۰۱ دا لە جەنگی ئەفغانستان ئەم فڕۆکەیە بەکارھاتووە. وە لە ساڵی ۲۰۰۳ دووبارە بۆ ھێرشکردنە سەر عێڕاق، ئەم فڕۆکەیە بەکارھاتووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فڕۆکەکان پۆل:فڕۆکە جەنگیەکان پۆل:ئامرازەکانی جەنگ
بڕیارنامەی ٨٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٢٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
عەدنان عوسمان
عه‌دنان عوسمان لەدایکبووی ١٩٦٦ له‌ ناوچه‌ی شێخ باوه‌ – گەرمیان، عەدنان رۆژنامەوان و سیاسی خەڵی شاری کەلارە، ئەندامی گۆڕانە لە پەرلەمانی کوردستان ، ساڵی‌ ٢٠٠٠ به‌شداری‌ ده‌كات له‌ ده‌ركردنی‌ هه‌فته‌نامه‌ی‌ هاوڵاتی‌ و به‌رپرسی‌ ئۆفیسی‌ ئه‌وروپای‌ رۆژنامه‌كه‌ ده‌بێتسساڵی ١٩٧٥ ناوچه‌که‌یان به‌ر ته‌عریب که‌وتوه‌و له‌ دێی شێخ له‌نگه‌ر له‌ خوارووی کەلار نیشته‌جێ بوونپپێشتر سه‌رنوسه‌ری‌ رۆژنامه‌ی  هاوڵاتی‌ بووه‌سساڵی ١٩٨٢ په‌یوه‌ندی به‌ رێکخستنه‌کانی کۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی کوردستان کردووه‌ساڵی ١٩٨٩ له‌ زانکۆی به‌غداد فه‌سڵکراوه‌ به‌ هۆی به‌شدارینه‌کردنی له‌ مه‌شقی جه‌یش شه‌عبیداله‌ ساڵی ١٩٩٢ ئه‌ندامی سه‌رکردایه‌تی ئاڵای شۆڕش بووه‌سسسسه‌رنوسه‌ری‌ رۆژنامه‌ی‌ رۆژنامه‌ بووه.
بڕیارنامەی ٨٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
ئووبێر ئاکەن
ئووبێر ئاکەن نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩ پۆل:مردووانی ١٩٧٧ پۆل:کەنەدییە ڕۆمانووسەکانی سەدەی ٢٠م پۆل:ڕۆمانووسە کەنەدییەکان بە زمانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی مۆنتڕیال
خوێ (کیمیا)
وێنۆک|مس (II) سوولفات
خوێ لە زانستی کیمیادا بە ماددەیەک دەوترێت کە لە کارلێکی ترش و تفت بەرهەم دێت. خوێ لە کاتایۆن و ئانایۆن پێک دێت و لە باری ئێلیکتریکیەوە خونسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:خوێیەکان
پۆل:ماددە کیمیاییەکان
ئامێری پێکەوەگرێدان
ھەروەھا تەماشای
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
کانتۆنی جزیرە
کانتۆنی جزیرە گەورەترین کانتۆنی ڕۆژئاوای کوردستانە. وەک دوو کانتۆنەکەی ڕۆژاوا ئەم کانتۆنەش ئەتۆنۆمییە بەشێوەی دی فاکتۆ دامەزراوە. ڕۆژی ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ دامەزراندنی کانتۆنی جزیرە ڕاگەیەندرا. حکوومەتی کانتۆنەکە لە ٢٢ وەزارەت پێکدێت کە ئەکرەم حەسۆ سەرۆکوەزیرانی کانتۆنەکەیە.
شار و شارۆچکەکان
ئەو شار و شارۆچکانەی کە دەکەنەوە کانتۆنی جزیرە
ئایین
دانیشتووانی کانتۆنەکە لەڕووی ئاینییەوە پێکدێن لە موسڵمان و کریستیان و ئێزدی.
ئابووری
پۆل:ڕۆژاوای کوردستان پۆل:کانتۆنەکانی ڕۆژاوای کوردستان پۆل:پارێزگاکانی ڕۆژاوای کوردستان پۆل:پارێزگای حەسیچە پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٠١٤
گەرووی تسوگارو
٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|گەرووی تسوگارو و نیمچە دوورگەی تسوگارو گەرووی تسوگارو (بە ژاپۆنی: 津軽海峡 شێوەی خوێندنەوەی (تسوگارو کایکیۆ)) گەروویەکە لە باکووری ژاپۆن کە دەکەوێتە نێوان ھۆنشوو و ھۆکایدۆوە، کە دەیای ژاپۆن و زەریای ھێمن بەیەکەوە گرێ دەدات، ناوەکەشی لەسەر ناوی بەشی ڕۆژئاوای پارێزگای ئائۆمۆرییەوە وەرگرتووە کە ناوی نیمچە دوورگەی تسوگاروە.
پۆل:جوگرافیای پارێزگای ئاوۆمۆری پۆل:جوگرافیای ھۆکایدۆ
ڕەشکی
ڕەشکی (Reşkî، بە فارسی: رشکی) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٨ کەس لە ١٠ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ئێڵانپی
جوگرافیا
ئێڵانپی لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی ھانەوقوڵی و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ  ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی بانی شار.
سەیری ئەمەبکە
یاڵانپێ
سەرچاوە
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
فەڕۆخ نێعمەتپوور
فەڕۆخ نێعمەتپور نووسەر و رۆژنامەنووس لە ساڵی ١٩٦٥ لە شاری بانە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایکبووە. خاوەن لیسانسە لە بواری فەلسەفە لە زانکۆی بلیندەرن لە ئۆسلۆ. ئەم نووسەرە لە بواری رۆمان، چیرۆک و وتاری سیاسی و فکری دا چالاکە و گەلێک بەرھەمی لەم بوارانەدا پێشکەش کردووە. ئیستاکە لە وڵاتی نۆروێژ دەژی و بەردەوامە لە کاری نووسین.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی ئێرانی پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئێرانی پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئێرانی پۆل:ڕۆماننووسانی کورد پۆل:وەرگێڕەکانی نەرویژی–کوردی پۆل:وەرگێڕەکانی فارسی–کوردی پۆل:وەرگێڕەکانی ئینگلیزی–کوردی
ئەکتەرز ستۆدیۆ
وێنۆک
ئەکتەرز ستۆدیۆ قوتابخانەیەکی ھونەریەیە کە لە ساڵی ١٩٤٧دا دامەزراوە لە لایەن ئیلیا کازان و چێرل کرۆفۆرد و ڕۆبێرت لویس.
پۆل:فێرکاری لە مەنھەتەن
پۆل:شانۆ لە نیویۆرک
ماریاما با
ماریاما با نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ھونەرمەندانی فێمینیست پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩ پۆل:مردووانی ١٩٨١ پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی فێمینیست
توور (سوورەت)
سوورەتی توور سوورەتی ٥٢ی قورئانە و ٤٩ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی زاریات دابەزیووە.
سەرچاوەکان
پۆل:مەدیەن پۆل:مووسا پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:کێوە پیرۆزەکان
ڕووباری سومیدا
٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|ڕووباری سومیدا بە شەو
ڕووباری سومیدا (بە ژاپۆنی: 隅田川؛ شێوەی خوێندنەوەی "سومیدا گاوا") ڕووبارێکی وڵاتی ژاپۆنە کە دەڕژێتە کەنداوی تۆکیۆوە. پۆل:ڕووبارەکانی تۆکیۆ
موحسین کوڕی عەلی
موحسین کوڕی عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب لەخێزانەکەی فاتیمەی زەهرا کچی پێغەمبەر محەممەد لەدایکبووە، بەمنداڵی لەژیانی پێغەمبەردا مردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:محەممەد پۆل:عەلی کوڕی ئەبووتالیب پۆل:لەدایکبووانی ٦٣٢ پۆل:مردووانی ٦٣٢ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:فاتیمە
دەنگدان
دەنگدان بریتییە لە شێوازێک کە کۆمەڵەیەک پێی ھەڵدەستێت بە مەبەستی ھەڵبژاردنی بریارێک یان دەربڕینی بۆچوونێک لە دوای چەندەھا گفتوگۆ، مشتومڕ و، بانگەشەی ھەڵبژاردن. بەپێی دیموکراسی، کەسەکان بە دەنگدان دادەنرێن بۆ شوێن و پلە بەرزەکان. دانیشتووانی ناوچەیەک کە نوێنەرایەتی دەکرێن لەلایەن کەسێکی ھەلبژێردراوی فەرمییەوە بە «دەنگدەر» ناودەبرێن و کەسە پالێوراوەکەش بە «پاڵێوراو - نوێنەر». چەندەھا سیستەمی جیاواز ھەیە بۆ کۆکردنەوە و ھەژمارکردنی دەنگەکان.
لە سیاسەتدا
لە دیموکراسیدا، حکوومەت لەڕێی دەنگدان لە ھەڵبژاردنێکدا بنیات دەنرێت: شێوازێک کە ھاووڵاتییان یەکێک ھەڵدەبژێرن لە نێوان کۆمەڵێک کەسدا بە مەبەستی فەرمانڕەواییکردن. لە دیموکراسییەکی نوێنەریدا، ھاووڵاتییان ھەڵدەستن بە دەنگدان و دەستنیشانکردنی نوێنەرەکان لە حکوومەتدا. لە دیموکراسیی ڕاستەوخۆدا، دەنگدان ڕێگایەکە کە دانیشتووان بە ڕاستەوخۆ بڕیار دەدەن و دەتوانن ڕەشنووسەکان بگۆڕنە سەر یاسا.
دەنگدان بریتییە لە دەربڕینێکی فەرمیی بڕیار و ھەڵبژاردنی کەسێک بۆ دژێتی یان پەسەندکردنی یەکێک لەمانە: پرسیار یان بابەتێکی پێشنیارکراو، کەسێک، پالێوراوێکی دیاریکراو، کۆمەڵێک کەسی پاڵێوراو یان حیزبێکی سیاسی. زۆرێک لە وڵاتان شێوازی پێشنیاری نھێنی بەکار دەھێنن بۆ نەترساندنی دەنگدەران و پاراستنی تایبەتێتی سیاسییان.
دەنگدان لە وێستگەی (یەکەی) دەنگدان بەڕێوە دەچێت. کردەی دەنگدان لە ھەندێک وڵات خۆویستانەیە و لە ھەندێک وڵاتی وەک ئوستراڵیا ناچارییە.
کۆبوونەوە
ھەر کاتێک کۆمەڵێک کەس ڕێک نەکەوتن و ھاوڕا نەبوون لە بڕیاردان لەسەر بابەتێک، دەنگدان یەکێکە لە شێوازە ھەرە باو و بەربڵاوەکان بۆ یەکلاییکردنەوەی بڕیارێک بە شێوازێکی ئاشتییانە و بێ توندوتیژی. زۆرجار مافی دەنگدان سنووردار کراوە بۆ چەند کەسێکی دیاریکراو. ئەندامانی کۆمەڵگە، ئەندامانی یانەیەکی دیاریکراو یان پشکداری کۆمپانیایەک دەتوانن فەرمانبەرانیان ھەڵبژێرن و دەستکاریی یاسا بکەن یان ھی نوێ دابڕێژن، بەڵام کەسانی دەرەوەی ڕێکخراوەکە مافی ئەم دەنگدانەیان نییە.
دەنگدان دەکرێت ئەم شێوازانە لەخۆبگرێت: نووسراوێکی فەرمی، ژماردنێکی سادە بە دەستەکان، دەنگدانی دەنگی، سیستەمی وەڵامی ئامادەبووان یان بە نافەرمی گەیشتنە ئەو ئەنجامەی کامەیان لەبارترە لەلایان زۆرینەی خەڵکییەوە.
ڕێگای پشتئەستوور بە کاغەز
باوترین ڕێگە بۆ دەنگدان شێوازی پێشنیاری کاغەزییە کە دەنگدەران ھەڵدەستن بە ھەڵبژاردنی ئەو کەسەی پێیان باشە و لەگەڵیاندا دەگونجێت. ئەمەش لە ڕێگەی لایەنگری و دەستنیشانکردنی ئەو کەسە یان حیزبە پاڵێوراوەی لە ڕیزبەندیی پێشنیارەکە ناوی ھاتووە، یان دەنگدەر ناوی پاڵێوراوەکە دەنووسێت ئەگەر ناوەکە نەھاتبوو.
نەجم
سوورەتی نەجم سوورەتی ٥٣ی قورئانە و ٦٢ ئایەتە. له‌ جوزئی (٢٧)داهاتوه‌.ده‌ستی پێكردوه‌ به‌ شێوازی(قسم) كه‌ خودای گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت{وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَى} .سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی ‏الإخلاص دابەزیوە.
دەنگدان
دەنگدانی ئامێری
ئەم شێوازە ئامێری دەنگدان بەکار دەھێنێت کە دەکرێت دەستی یان ئەلیکترۆنی بێت. لە وڵاتی بەڕازیل، دەنگدەران ژمارەی پاڵێوراوەکە دەنووسن کە دەیانەوێت دەنگی بۆ بدەن و، دواتر بە دەرکەوتنی وێنەی پاڵێوراوەکە لەسەر شاشەی ئامێرەکە دەنگەکەیان دووپات دەکەنەوە.
نەجم
هۆكاری دابه‌زین
ابن عطية الأندلسي:ده‌فه‌رمێت... هۆكاری دابه‌زینه‌كه‌ی ئه‌وه‌بووكه‌ بێباوه‌ران ده‌یانگوت موحه‌مه‌د قورئان دفه‌رمێت وه‌ قسه‌كانی ناویشی به‌خۆی ده‌یانخوڵقێنێت پاشان ئه‌م سوره‌ته‌ دابه‌زی.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
دەنگدان
دەنگدانی سەرھێڵ
لە ھەندێک لە وڵاتاندا ھاووڵاتییان ڕێگەپێدراون لەسەر ھێڵی ئینتەرنێت دەنگ بدەن؛ وڵاتی ئیستۆنیا یەکێک بوو لە یەکەمین وڵاتەکان کە دەنگدانی سەرھێڵی بەکارھێنا و لە دەنگدانی ناوخۆییی ساڵی ٢٠٠٥ بەکار ھاتبوو.
دەنگدان بە نامە (پۆستە)
چەندەھا وڵات ڕێگە دەدەن بە دەنگدانی نامە کە تێیدا دەنگدەران پێشنیار و پاڵێوراوەکانیان بە نامەیەک بۆ دەڕوات و پاشان دەنگەکە بە پۆستە بۆیان دەگەڕێتەوە.
دەنگدانی کراوە (ئاشکرا)
بە پێچەوانەی دەنگدانی نھێنییەوە، دەنگدانی ئاشکرا ھەیە کە لە شوێنێکی گشتیی باودا ئەنجام دەدرێت و بە ژماردنی دەنگەکان بە ڕاستەوخۆ و ئاشکرا بەڕێوە دەچێت وەک وڵاتی سویسرا لە ھەرێمەکانی گلارۆس، گریسۆنس و شیڤس.
ڕێگەی دیکە
لە گامبیا، دەنگدان بە بەکارھێنانی ھەڵمات بەڕێوە دەچێت؛ ئەم ڕێگایە لە ساڵی ١٩٦٥ بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ نەخوێندەواری ھاتە کایەوە. وێستگەکانی دەنگدان دەفرێکی ئاسنی لەخۆ دەگرن کە بۆیە کراوە بە ڕەنگی حیزبی پاڵێوراو و وێنەیەکی کەسی پاڵێوراوی پێوە نووسێنراوە. دەنگدەران ھەڵماتێکیان پێ دەدرێت بۆ دانانی لە دەفری ئەو پاڵێوراوەی دەیانەوێت و، کە ھەڵماتەکە دەخەنە دەفرەکەوە، زەنگێک لێ دەدرێت وەک نیشانە بۆ ھەژمارکردنی دەنگەکە. بۆ دوورکەوتنەوە لە سەرلێشێوان، ھەموو جۆرە ھاتوچۆیەک بە پاسکیڵ لە نزیک وێستگەی دەنگدان قەدەغە دەکرێت لە ڕۆژی دەنگداندا.
سیستەمێکی ھاوشێوە لە یانە و ناوەندە کۆمەڵایەتییەکاندا بەکار دەھات بە دانانی تۆپێکی سپی وەک پشتگیریکردن و تۆپێکی ڕەش وەک ڕەتکردنەوەی بابەتێک.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:ھەڵبژاردنەکان پۆل:پرۆسەی پەرلەمان
گرک
گرک گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
گرک ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
محەممەدڕەزا پەھلەوی
محه‌ممه‌د ڕه‌زا په‌هله‌وى (؛ ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩١٩ – ٢٧ی تەممووزی ١٩٨٠) دوایەمین شای ئێران بوو لە ١٦ی ئەیلوولی ١٩٤١ ھەتا ڕووخانی شانشینی پەھلەوی بەھۆی شۆڕشی ئیسلامی لە ١١ی شوباتی ١٩٧٩.
ژیاننامە
له‌ منداڵيدا له‌ فێرگه‌ى ناوخۆیی (لارۆسى) له‌ سویسڕا خوێندوويه‌تى، دواتر گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ ئێران و له‌ كۆلێژى جه‌نگ ده‌رچووه‌. ساڵى ١٩٤١ پاش بره‌و سه‌ندنى ده‌سه‌ڵاتى ئەدۆڵف ھیتلەر له‌ رۆژهه‌ڵاتدا، بریتانیا که‌ حاكمى راسته‌قينه‌ى ئێران بوون، ڕه‌زا شاى باوكيان له‌ ده‌سه‌ڵات لادا بۆ نه‌هێلانى هه‌ر په‌يوه‌نديه‌ک له‌گه‌ڵ ئه‌ڵمانه‌كان و كوڕه‌كه‌يان محه‌ممه‌دڕه‌زا يان له‌ جێگه‌ى دانا. له‌ دوايى نه‌مانى شەڕی جیھانیی دووەم ئێران پشێويه‌كى زۆرى به‌خۆوه‌ بينى و بزاڤى (موسه‌ددیق) له‌ ١٩٥٢ توانى محه‌ممه‌دڕه‌زاشا له‌ ئێران وه‌ده‌ر بنێ، به‌ڵام زۆرى نه‌برد به‌ پشتگيرى بریتانیا و ئه‌مريكا، محه‌ممه‌دڕه‌زاشا گه‌ڕايه‌وه‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵات و نه‌يارانى زيندانى كرد. ئه‌م سيناريۆيه‌ ساڵى ١٩٧٩ دووباره‌ بوويه‌وه‌ پاش سه‌رهه‌ڵدانى شۆرشى ئيسلامى به‌ رێبه‌رايه‌تى ڕووحوڵڵا خومەینی به‌ڵام ئه‌مجاره‌ شا نه‌گه‌ڕايه‌وه‌و له‌ میسر كۆچى دوايي كرد. گرينگترين كاره‌كانى شا له‌ ماوه‌ى ده‌سه‌ڵاتيدا، بريتى بوون له‌ :
بنه‌چه‌ى بنه‌ماڵه‌ى شاى ئێران
وه‌ك ده‌زانرێت ڕه‌زاخانى باوكی به‌ ره‌چه‌ڵه‌ک گورجه ‌ و خه‌ڵكى دێھاتی ئالاشتى سه‌ر به‌ ده‌ڤه‌رى سوادكۆى پارێزگاى مازه‌نده‌رانه‌. ده‌ڤه‌ره‌كه‌ له‌م به‌شانه‌ پێك دێت: راستوپی، سورخ قه‌لا، کورد ئاباد، ولووپی و کسلیان.‌ به‌ منداڵى له‌ به‌ر هه‌ژارى خۆى و دايكى نوش ئافه‌رين هاتوونه‌ته‌ تاران، كه‌ هه‌راش بووه‌ چووه‌ته‌ ناو ريزى له‌شكرى قازاق. كاتێك ڕه‌زاخان بوو به‌ حاكمى ئێران له‌ ساڵى ١٩٢٥ ويستى نازناوێكى نوێ بۆ بنه‌ماڵه‌كه‌ى په‌يدا بكات ره‌سه‌نايه‌تى و ئێرانى بوونى خۆى پێ بسه‌لمێنيت. نازناوى په‌هله‌وى هه‌ڵبژارد، كه‌ ناوێكى يادگارى رۆژگارى زێڕينى ساسانيه‌كانه‌.
کۆچی دوایی
محەممەدڕەزاشای پەهلەوی ڕێکەوتی ٥ی گەلاوێژ ١٣٥٩ی هەتاوی له قاھیرە (وڵاتی میسر) کۆچی دوایی کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٩ پۆل:مردووانی ١٩٨٠ پۆل:خەڵکی تاران پۆل:شانشینی پەھلەوی پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد پۆل:فەرمانڕەوا لابراوەکان پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە میسر
ناوکی لینوکس
ناوک (بە ئینگلیزی: Kernel) ی لینوکس ناوکی سیستمی کارپێکردنی گنو/لینوکسە، لەلایەن لینوس تورڤالدس ەوە نووسرا لەسەرەتای نەوەتەکانەوە پاشان لەژێر مۆڵەتی گشتی جی پی ئێڵ دا وەشاندی، کۆمەڵێکی زۆر خۆبەخش بەردەوام لەسەر گەشەپێدانی کاردەکەن لە ھەموو جیھاندا. جێی ئاماژەیە کە ناوکی لینوکس شتێکی تاکییە بەڵام پاڵپشتی ئەو بەشانە دەکات کە بۆ زۆرکردن دەشێن.
سەرەتا
لینوس تورڤالدس خوێندکارێکی فینلەندی بوو لە زانکۆی ھێلسینکی لە فینلەندا، ھەستا بە کارکردن لەسەر کۆمپیوتەرێکی نوێ کە سیستەمی کارپێکردنەکەی MS-DOS بوو، تورڤالدس ھیچ دڵخۆش نەبوو بەو سیستمە و بەوھیوایە بوو کە بگات بە سیستمی ینوکس بەڵام ئەو سیستمە تێچوونی بەرزی دەویست لەچاو خوێندکارێکدا، بۆیە ھەستا بەبەکاربردنی Minix، کەپێی دەوترێت ھاوشێوەی یونکس کە ئامادەکرابوو بۆ مەبەستی پەروەردەیی، تورڤاڵدس پێشتر زمانی C خوێندبوو لە زانکۆ و سیستمی Minix زۆر کاریتێکرد، بۆیە بڕیاریدا ناوکێک وەک ئارەزوو بنووسێت، لە ٢٦ ی ئابی ١٩٩١ دا تۆرڤاڵدس پرۆژەی ناوکێکی سادەی راگەیاند، و وای پێخۆشبوو کە پرۆژەکە بخاتە ژێر مۆڵەتی GNU GPL ـەوە، کە ئەمەش وای کرد کە بەکارھێنەران بتوانن کۆد و نووسراوی سەرچاوە ببینن و ھەروەھا دەستکاریبکەن و گەشەی پێبدەن، ئەمەش بووە ئەنجامی ئەوەی کە سەدان پرۆگرامنووسی خۆبەخش لەسەرانسەری جیھاندا بەشداری لە پرۆژەکەدا بکەن. لە کاتژمێر ٢٠ و ٥٧ خولەک و ٨ چرکە بە کاتی جیھانیی لەڕۆژی ٢٥ ی ئابی ١٩٩١، لینوس نامەیەکی لەنێو comp.os.minix ی پۆستیی نووسی، تێیدا پرۆژەیەکی بێ وێنە سادەی راگەیاندبوو، سەردێری نامەکە بریتیی بوو لە: دەتەوێت چی ببینیت لە minix ؟
دەقی نامەکان لە وتاری لینوس تورڤالدس ــدا بخوێنەرەوە بەدرێژیی.
پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩١ پۆل:سیستەمی کارگێڕی‏ پۆل:لینوکس پۆل:زانستی کۆمپیوتەر پۆل:داھێنانە فینلەندییەکان پۆل:سیستمی بەکارخەری
شەرەفەدین ئاڵچی
شەرەفەدین ئاڵچی کەسایەتییەکی سیاسی باکووری کوردستانە و وەزیری ڕۆشنبیریی پێشووی دەوڵەتی تورکیا بووە.
ئاڵچی کە لە دەوڵەتی تورکیا ماوەیەک وەزیر بووە، ئێستا چالاکێکی ڕامیاری مەدەنی و کۆمەڵایەتی و، لە سەرەتای دامەزراندنی حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە، پاڵپشتی لەم حکوومەتە کردووە.
ئاڵچی لە ئەنکارا چەندین جار لە بەرپرسانی حکوومەتی کوردستان پێشوازی کردووە. ھەروەھا ساڵانێکی دوور و درێژە، لە پێناو چارەکردنی ئاشتییانەی دۆزی کورد، بەردەوام لە لە خەبات و تێکۆشان دا بووە. شەرەفەدین ئالچی پەرلەمانتاری کوردی باکووری کوردستان، بە سەرۆکی پارتی دیموکراتی بەشدار KADEP ھەڵبژێردراوە. دوای ئەوەی لە ھەڵبژاردنەکانی ئەمساڵی تورکیا دەستی لە سەرۆکایەتی پارتەکەی ھەڵگرتبوو، جارێکی دیکە لە کۆبوونەوەی سەرکردایەتی پارتەکەی لە ١٠ی ئەیلوول، بە سەرۆکی پارتەکە ھەڵبژێردرایەوە. ئاچی لە ھەڵبژاردنەکانی پێشووی تورکیا دەستی لە سەرۆکایەتی پارتەکەی کشاندبووەوە و وەک بەربژارێکی سەربەخۆ بەشداری ھەڵبژاردنی تورکیای کرد لە چوارچێوەی بەرەی ڕەنج و ئاشتی، کە پارتی کادەپ و بەدەپە و پارتە کوردییەکانی باکوور بە یەکگرتوویی دروستیان کردبوو، بەھۆیەوە شەرەفەدین ئالچی و ٣٥ پەرلەمانتاری دیکە گەیشتنە پەرلەمان. پارتی دیموکراتی بەشدار (کادەپ) ساڵی ٢٠٠٦ لەلایەن سیاسەتوان شەرەفەدین ئاڵچییەوە دامەزراوە و لە پێناو پرسی کورد لە تورکیا کار دەکات.
ھانەوقوڵی
ھانەوقوڵی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان. .گوندێکە لە هەورامانی عێراق.
جوگرافیا
ھانەوقوڵی لە باکورەوە هااوسنورە لەگەڵ گوندی ئێڵانپی و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی ئەحمەدئاوا و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی ناوباخان لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی شیرەمەڕ.
بڕیارنامەی ٨٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٩١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٢٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.