cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بێن ئافلێک
پیشە
ئافلێک ژیانی پیشەگەری نواندنی لە تەمەنی منداڵیدا دەستپێکرد، دوای ئەوەی لە زنجیرەی پەروەردەییی The Voyage of Mimiدا دەرکەوت، دواتر لە فیلمەکانی Dazed & Confused, Chasing Amy، و Dogma دەرکەوت. ئافلێک ناوبانگەکەی تەشەنەی کرد دوای ئەوەی لەگەڵ ھاوڕێی منداڵی خۆی مات دەیمن توانیان خەڵاتێکی ئۆسکار و خەڵاتێکی گۆڵدن گڵۆب ببەنەوە بۆ فیلمی Good Will Hunting. دواتر لە ھەندێک فیلمی بەھێزی وەک Armageddon (١٩٩٨)، Pearl Harbour (٢٠٠١)، و The Sum of All Fears (٢٠٠٢) بەژداری کرد. دواتر بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٥ ڕۆڵی پاڵەوانی کۆمیک دێردێڤڵی گێڕا لە فیلمی Daredevil، و دواتر بەھۆی فیلمی HolywoodLand پاڵێورا بۆ خەڵاتێکی گۆڵدن گڵۆب. ئافلێک یەکەم کاری دەرھێنانی لە ساڵی ٢٠٠٧ بوو، ئەویش بۆ فیلمی Gone Baby Gone بوو کە ھەر لە نووسینی خۆشی بوو، و بەلای ڕەخنەگرانەوە فیلمێکی سەرکەوتوو بوو. دواتر فیلمی The Townی نووسی و دەریھێنا، کە ئەویش سەرکەوتنێکی بەرچاوی ھەبوو. دواتر لە فیلمی Argo (٢٠١٢)دا بەژداریکرد، کە فیلمێکی سیاسی بوو و چیرۆکەکەشی لە ڕاستییەوە وەرگیرابوو، توانی خەڵاتێکی گۆڵدن گڵۆب، خەڵاتێکی ئۆسکار، و خەڵاتێکی بافتاش بۆ باشترین فیلمی ساڵ و باشترین دەرھێنەر بباتەوە. لە ساڵی ٢٠١٤دا، بەشداری فیلمی Gone Girlی کرد، کە ڕۆڵگێڕانەکەی بەدڵی ڕەخنەگران بوو. لە ساڵی ٢٠١٦دا، ئافلێک ڕۆڵی باتمانی گێڕاوە لە فیلمەکانی باتمان دژی سوپەرمان: کازیوەی دادپەروەری (٢٠١٣)، دەستەی خۆکوژی (٢٠١٦)، دەستەی دادپەروەری (٢٠١٧)، و دەستەی دادپەروەریی زاک سنایدەر (٢٠٢١).
ژیانی تایبەتی
ئافلێک ئەندامی حیزبی دیموکراتی ویلایەتە یەکگرتووەکانە، و برا بچووکەکەشی، کەیسی ئافلێک، ئەکتەرە و لە ھەردوو فیلمی Good Will Hunting و Gone Baby Goneدا پێکەوە کاریان کردووە. سەبارەت بە پەیوەندییە خۆشەویستییەکانی بێن ئافلێک، سەرەتا لەگەڵ گوێنیت پاڵترۆ پەیوەندی خۆشەویستی ھەبووە و دواتر جێنیفەر لۆپێز، ئافلێک لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٥دا، لەگەڵ ئەکتەر جێنیفەر گاڕنەردا ژیانی ھاوسەرگیری پێکھێناوە و دوو منداڵیشیان بووە، دواتر لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٥دا، لە یەکتری جوودا بوونەوەتەوە. ئێستا پەیوەندی خۆشەویستی لەگەڵ جێنیفەر لۆپێزدا ھەیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:براوەی باشترین دەرهێنەری گۆڵدن گڵۆب پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا پۆل:بەرهەمهێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان پۆل:براوەی باشترین دەرھێنەری گۆڵدن گڵۆب پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا پۆل:بەرھەمھێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
مۆخی ئێسک
چ‏‏‏ە‏‏‏پ|وێنۆک|مۆخی ئێسک چ‏‏‏ە‏‏‏پ|وێنۆک|مۆخی ئێسکی ڕان چ‏‏‏ە‏‏‏پ|وێنۆک| مۆخی ئێسک یان مێژوک پێکھاتووە لە نەرمەشانەیەکی ڕەگاوی کە داربەستەکەی لە شانەی ڕەتیکولێر داڕێژراوە و خانەی جۆراوجۆری خوێنی، خوێنساز و چەوری لە سەرە.
مۆخی ئێسک، ھڵۆڵی نێوان ئێسکە درێژەکان و بۆشایی نێو ئێسکە خڕەکان پڕ دەکاتەوە. بە دوو شێوەی سوور و زەرد دەبینرێت؛ مۆخی ئێسکی سوور زۆرتر لە خانە خوێنسازەکان پێکھاتووە و بە میێلویید دەناسرێت، مۆخی ئێسکی زەردیش، خانە چەورییەکان لەخۆ دەگرێت.
لە سەردەمی تۆلی و پاش لەدایکبوون تا قۆناخی پێگەیین، ھەموو ئێسکەکانی لەش دارای مۆخی ئێسکی سوورن، بەڵام پاش ئەم قۆناخە، مۆخی ئێسکی سوور تەنیا لە بڕبڕاگە، پەراسوو، پەراسووبەند و ئێسکەکانی کاپۆڵدا دەمێنێتەوە و لە دیکەی ئێسکەکانی لەشداجێگەی خۆی بە مۆخی ئێسکی زەرد دەدا.
خانەکانی مۆخی ئێسک
لە مۆخی ئێسکدا بڕێ خانە ھەن بە ناوی خانەی بنەڕەتی کە دوو جۆر خانەی تریان لێ دەبێتەوە:
پۆل:کۆئەندامی کوێرەڕژێنە پۆل:کۆئەندامی ئێسکبەندی پۆل:کۆئەندامی لیمف
مێتاکۆگنیزم
مێتاکۆگنیزم بریتییە لە پرۆسەی بیرکردنەوە و تێگەیشتن لە شێوازەکانی پشتیان. ڕەگی زاراوەکە لە وشەی مێتاوە ھاتووە، کە بە واتای «لە سەرەوە» یان «لە سەرەوەی» دێت. مێتاکۆگنیزم دەتوانێت چەندین شێوە وەربگرێت، وەک بیرکردنەوە لە شێوازی بیرکردنەوە و زانینی ئەوەی کە کەی و چۆن ستراتیژی دیاریکراو بەکاربھێنێت بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان. بەگشتی دوو پێکھاتەی مێتاکۆگنیزم ھەیە: (١) زانین دەربارەی تێگەیشتن و (٢) ڕێکخستنی تێگەیشتن.
مێتامۆری، پێناسە کراوە بە زانینی بیرەوەری و ستراتیژی بیرەوەری، جۆرێکی زۆر گرنگە لە مێتاکۆگنیزم. توێژینەوەی ئەکادیمی لەسەر پرۆسەی میتۆکۆگینیڤ لە نێوان کەلتورەکاندا لە قۆناغە سەرەتایییەکانە، بەڵام چەند ئاماژەیەک ھەن کە کارکردنێکی زیاتر لەوانەیە ئەنجامێکی باشتر لە فێربوونی cross-cultural لەنێوان مامۆستایان و خوێندکاران دابین بکات.
نووسینەکان لەسەر مێتاکۆگنیزم لانیکەم دەگەڕێنەوە بۆ دوو کار لەلایەن فەیلەسوفی یۆنانی ئەرستۆ (٣٢٢ – ٣٨٤ پێش زایین): لەسەر ڕۆح و پارڤا نۆرالیا.
جۆرە مەترسیلەسەرەکان
وێنۆک|[[بەور یەکێکە لەو جۆرە گیانلەبەرانە کە لە مەترسیی قڕاندایە.]] جۆرە مەترسیلەسەرەکان ئەو جۆرە گیانلەبەرانەن کە مەترسیی قڕانیان لەسەرە، بە جۆرێک کە بە یەکجاری لە ڕووی زەوی بسڕێنەوە و و نەمێنن. زانایان مەزەندە دەکەن کە زیاتر لە ھەشت ھەزار و ٣٠٠ جۆری ڕوەک و حەوت ھەزار و ٢٠٠ جۆری گیانلەبەر لە ھەسارەکەدا مەترسیی قڕانیان لەسەرە و زۆرینەیان لە ناوچە گەرمەکان و وڵاتانی تازەپێگەیشتوودا دەبینرێن. ساڵانە ھەزارانی دیکە قڕ دەبن پێش ئەوەی ژینناسان بیان دۆزنەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:جۆرە مەترسیلەسەرەکان پۆل:جۆرە مەترسیدارەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن
محەممەد عارف
محەممەد عارف بە کرمانجی (Muhammed Arif) هونەرمەندێکی وێنەکێشی کوردە، ساڵی ١٩٣٧ لە شارۆچکەی رەواندز لەدایک بووە، نووسەر و وەرگێری چەندین کتێبی بواری شێوەکاری بووە لە زمانی رووسیەوە بۆ زمانی کوردی، دوایین کتێبی گرافیکەکانی کوردستان کە لە دوای کۆچکردنی چاپکراوە، لە ساڵی ٩.١٠.٢٠٠٩ لە هەولێر کۆچی دوایی کرد. لە ساڵی ١٩٥٦ بروانامەی دبڵۆم لە هونەری شێوەکاری لە پەیمانگای هونەرە جوانەکانی بەغدا وەرگرتوە، لە دوایی دەچێتە وڵاتی رووسیا بۆ پەرەپێدان بە خوێندن لە بواری شێوەکاری بروانامەی ماستەر لە ساڵی ١٩٦٧ وەردەگرێت لە زانکۆی (سوریکۆڤ)ی مۆسکۆ. لە ٢٠٠٤ دامەزرێنەر و ڕاگری کۆلێژی هونەرە جوانەکانی زانکۆی سەلاحەدین هەولێر بووە کە خۆی لە چوار بەش دەگرێتەوە موسیک، شێوەکاری، شانۆ، سینەما، تا ساڵی ٢٠٠٩، وەهەر لەوێش بروانامەی دکتۆرا لە فەلسەفەی هونەر وەردەگرێت. مامۆستای هونەری وێنەکێشان بووە لە بەغدا و سعودیە و بابل، و زانکۆی سەلاحەدین لە هەولێر.
شێوازی کاری وێنەکێشی محەممەد عارف خۆی لە ڕیالیزمی، رۆمانتیکی، سیمبولیزمی، ئێکسپریسیۆنیزمی چڕ کردبوو، کە ئەویش دەگەرێتەوە بۆ سەرەتای خوێندنی لە مؤسکۆ کە ئەوکات لە وڵاتەکانی یکێتی سۆڤێت ئەم شێوازە باو بووە، بەڵام محەممەد عارف توانی ئەم شێوازە بۆ خزمەت کردنی هونەرەکەی و برسی گەلەکەی دابرێژێت ئەویش بە وێنەکێشانی چەندین تابلۆی لە سەر پرسی کورد و کەسایەتی کوردیەکان وەک سەلاحەدینی ئەییووبی و مەمم و زین و شیرین و فەرهاد و دوانزە سوارەی مەریوان و قەڵای دم دم و لە چاوەروانی شەودا و ئاشتی بۆ کوردستان و چەندینی تر. لە کاراکانیشی دا گرنگی زۆر بە لەیەنە مێژووەکان دەدا لە وە کە بەلایەنە تەکنیکیەکان.
ژیان
محەممەد عارف هەر لە کاتی خوێندنی لە مۆسکۆ ژنێکی رووسی دەخوازێت و کچیێکی لێ دەبێت بە ناوی ڤیان، لە ساڵی ١٩٦٩ دەگەرێتەوە بۆ بەغدا لە دوای کۆتایی خوێندنەکەی، لە سالی ١٩٧٤ لە بەغدا ئافرەتێک دەناسێ بە ناوی یاسمین بەرزەنجی خۆشی دەوێت و هەر هەمان ساڵ ژیانی لەگەڵ درووست دەکات، لەگەڵ یاسمین بەرزەنجی ٣ سێ کوڕیان دەبێت، ناویان سامان، ئالان، و میران. خێزانی محەممەد عارف هەردەم لەگەڵ هونەرەکەی پەروەردە بوون و هەردەم یاریدەدەری بوون لەگشت پێشانگاکاندا، هەرلە بەغدا لە ناو ماڵەکەی ژووری وێنەکێشانی دامەزراند و لە دوای گەرانەوەی بۆ هەولێر هەڵدەستێت بە دامەزراندنی گەلەریێکی تایبەت بە هونەرەکەی وەک ستۆدیۆێک کارە هونەریەکانی ڵی ئەنجام دەدا و نمایشی دەکرد کە نزیک ماڵەکەی بوو لە شاری هەولێر. محەممەد عارف لە کاتی کارکردنی هونەری بە رادەێکی زۆر خولیای موسیکی کلاسیکی بووە وەک موسیکی چایکۆفسکی و مۆزارت و لودڤیگ ڤان بێتھۆڤن.
سەرچاوەکان
پۆل:ھونەرمەندانی کورد
بڕیارنامەی ٥٥٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٥٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ١٩٨٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٥٤٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٤
بیل گەیتس
ویڵیام ھێنری گەیتسی سێھەم (بە ئینگلیزی: William Henry Gates III) ناسراو بە بیل گەیتس (بە ئینگلیزی: Bill Gates) سەرۆک و ھاو دامەزرێنەری کۆمپانیای مایکرۆسۆفتە. ئەو ‎بۆ ساڵانێکی زۆر دەوڵەمەندترین پیاوی جیھان بووە.
کورتەیەک لەسەر ژیانی بیل گەیتس
بیل گەیتس ساڵی ١٩٥٥ لە شاری سیاتێل لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە خێزانێکی دەوڵەمەند لەدایک بووە. ئەو ھەر لە منداڵییەوە کەسێکی زیرەک و ‌خاوەنی ھزرێکی باش بووە. لە ساڵی ١٩٦٨ و لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا یەکەم بەرنامەی کۆمپیوتەریی خۆی نووسی، ئەویش بریتی بوو لە یارییەک کە بەزمانی بەیسیک دروستی کردبوو. لە ساڵی ١٩٦٩ گەیتس و پۆڵ ئالێنی‌ ھاورێی‌ پەیوەندییان بە کۆمپانیایەکی کۆمپیوتەرییەوە کرد بۆ ئەوەی بەرنامەیان بۆ دروست بکەن، کۆمپانیاکە داوای دوو بەرنامەی کرد؛ لە ماوەی ھەشت ھەفتەدا ھەردوو بەرنامەکەیان تەواو کرد. ئەمە بوو کە رێگای خۆش کرد بۆ دامەزراندنی کۆمپانیای مایکرۆسۆفت. دواتر بڕیاریان دا کە شوێنی کۆمپانیاکەی خۆیان بگۆڕن بۆ شوێنێکی گەورە و فراوانتر. لەو کاتە کۆمپانیاکە ژمارەی فەرمانبەرەکانی گەیشتە ١٣ فەرمانبەر و نزیکەی ١ ملیۆن دۆلاریان قازانج کردبوو. دوابەدوای‌ ئەو سەرکەوتن و داھاتە باشەی‌ کە بیل گەیتس لە بواری‌ بەرنامەسازی‌دا دەستی کەوت، دەستی کرد بە دروستکردنی بەرنامەی وۆرد و ویندۆز. لە ساڵی‌ ١٩٨٦دا ناوی‌ کۆمپانیای مایکرۆسۆفت کەوتە بازاڕەوە و بیل گیتس ژمارەی فەرمانبەرانی گەیشتە ١٢٠٠ کەس بوو بە دەوڵەمەندترین کەس لە ئەمریکا. بیل گیتس لەگەڵ ئەو دەوڵەمەندییە، کەسێکی فەقیردۆست و خێرکەرە.
داھاتی ساڵانەی گەیتس
بێڵ گەیتس پێشتر یەکێک بووە لەپیاوە دەوڵەمەندەکانی جیھان لەئێستادا خەریکی کاری خێرخوازیە لەپێشوودا داھاتی ساڵانەی بەم شێوەیە بووە:
جۆر (ژینناسی)
جۆرە لە دابەشکاریی ژینناسیدا بە گرووپێک لە گیانەوەران دەگوترێت کە دەتوانن پێکەوە سێکس بکەن و منداڵ بھێنن و ئەم منداڵانەش بتوانن دیسان ھەمان کار بکەن.
بیل گەیتس
سەرچاوەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی پۆل:داھێنەرانی ئەمریکی پۆل:مێژووی مایکرۆسۆفت پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥ پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:وەرگرانی مێدالیای نەتەوەیی تەکنۆلۆژیا پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم پۆل:سەرۆکی کۆمپانیا ئەمریکییەکان پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا پۆل:بەڕێوەبەرانی كۆمپانیا ئەمریكییەكان پۆل:وەبەرهێنەرە ئەمریکییەکان پۆل:ئەندازیارانی نەرمەواڵەی ئەمریکا پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی پۆل:بازرگانان لە نەرمەواڵەدا پۆل:پێدانی بەڵێندەر پۆل:خەڵکی شاری مەدینەی واشینگتۆن پۆل:کلتووری گەمژە پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان
برۆم
برۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Br» و گەردیلە ژمارەی ٣٥.شوێنی لە خشتەی خولی لە کۆمەڵەی حەڤدەھەمە و لە ریزی چوارەمە ، شلێکی خەست ژەھرینە ، ھەڵمەکەی چاو دەکزێنێتەوە ، خنکێنەرە ئەگەر بەر پێست بکەوێت ئەوا دەیسوتێنێت ، لە توێژە کەڤرینەکانی زەویدا بە ڕێژەی٠.٠٠٠٢٥%  بڵاوبۆتەوە ، بە چل و شەشەمین توخم دادەنرێت لە سرووشتدا ، بە زۆریش لە زەریا و دەریاکاندا ھەیە ، بە تایبەتی بیرە سوێرەکان سەرچاوەیەکی سەرەکین بۆ بەدەستھێنانی برۆم ، لە کوردستانیشدا دەشێت لە گۆمی ورمێ و ساوەدا بدۆزرێتەوە ، بەکارھێنانی برۆم لە بوارەکانی ژیاندا بە زۆری لە نیگارکێشان و بواری پزیشکیدا دیارە ، لە ساڵی ١٨٥٧ توانرا ئاوێتەی زیوبرۆماید لە چارەسەرکردنی نەخۆشی پەرکەم بەکاربێت ، لە کشتوکاڵیشدا تێکەڵی مەپیلین برۆماید وەک ماددەیەکی کرمکوژ بەکاربێت.
سەرچاوەکان
برۆم
پۆل:برۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
محەممەد موکری (نووسەری باشوور)
ژیان
لە ساڵی ١٩٤٣دا لە قەڵای کەرکووک لە دایک بووە، خوێندنی دواناوەندی تەواو کردووە و ماوەی ٩ ساڵیش پێشمەرگەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بووە لە شاخ.
لەسەرەتای کارکردنی لە بواری ئەدەب و ڕاگەیاندندا، وەک ڕۆژنامەنووس کاری کردووە، پاشان وەک چیرۆکنووس ھاتۆتە مەیدانەکە و چەندین چیرۆکی نووسیوە، زیاتر لە چوار ڕۆمانی ھەیە و جێدەستیشی وەک ڕۆژنامەنووسێک دیار بووە.
محەممەد موکری چەندین گۆشە و وتاریشی لە ڕۆژنامەکاندا بڵاوکردۆتەوە، ماوەی ٤٠ ساڵیش سەرقاڵی نووسین بووە لە بوارە جۆراوجۆرەکاندا.
خەباتی سیاسیشی بەردەوام بووە و ماوەی ١٥ ساڵە لە شاری سلێمانی ژیا، موکری خێزاندار بوو و خاوەنی چوار کوڕ و کچێک بوو، دواکاریشی سەرقاڵی نووسینی ڕۆمانێک بووە، بەڵام مەرگ ڕێگەی نەدا و لە شەوی ٤/٥-٥-٢٠١٢ لە شاری سلێمانی بە نەخۆشیی دڵ کۆچی دوایی کرد.
بەرھەمەکان
موکری لە شاخ ڕۆمانێکی بەناونیشانی «سەگوەڕ» بڵاوکردۆتەوە، کە یەکەمین ڕۆمانی کوردی بووە کە بە زمانی ڕەخنە لەسەر شۆڕش نووسراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣ پۆل:مردووانی ٢٠١٢ پۆل:ڕۆماننووسانی کورد پۆل:نووسەرانی کورد
گاستون ئارمان دو کاییاڤێ
گاستون ئارمان دو کاییاڤێ شانۆنووسی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩ پۆل:مردووانی ١٩١٥
پێنج ئەنگوستی سەروو
پێنج ئەنگوستی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
پێنج ئەنگوستی سەروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کچان و لە باشوور لەگەڵ گوندی پێنج ئەنگوستی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زینانە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھێلانەقەل.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کریپتۆن
کریپتۆن یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Kr» و گەردیلە ژمارەی ٣٦.
سەرچاوەکان
کریپتۆن
پۆل:کریپتۆن پۆل:توخمە کیمیایییەکان
٥ی حوزەیران
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:حوزەیران
کارێزما
کارێزما وەک پێناسەیەک بۆ تاکەکان وشەیەکی یۆنانی کۆنە بە مانای دیاریی یا بەخششی خودایی یا توانا و فەزڵی کەسانێکی خاوەن بەھرەی پڕ سەرنج و ئەکادیمیی دێت، کە لە سەروو داھێنانی ھێزە شاراوەکانی ناخ یا پەی پێ بردنی شاز و دەگمەن و شیکاری پێشبینی ھەڵسەنگێندراوە نھێنییەکان و توانای لە ڕادە بەدەری کەسانێکی ھێوور لە بڕیار و لە قەناعەت پێ کردنی بەرامبەر لە زۆر بوواردا و حزوورێکی ھەمیشە زۆر جێی متمانەی بەھێزیان لە بەڵانس کردنی زمانی جووڵەی جەستە و زمانی وتار و فیکر بە پرۆگرام و مێشک بەنج کردنی گوێگران و دەیان بەھرەی تری گرنگی ئەم کەسایەتییە کارێزمایی و لێ ھاتووانە لە کارکردنە سەر ھزر و بیری دەیان بیرمەند و سیاسەتمەدار.
لە چۆنێتیی جڵەو کردن و شوێن خۆ خستنی ئەوان و ھەزاران کەسانی بیر و بۆچوون ساکاری تر، یەکەم بیرمەند کە بۆ یەکەمجار لە مێژووی مرۆڤایەتیدا توانیی موستەڵەح و فەلسەفەی کارێزما لە ناو فەرھەنگی فەلسەفیی و مەعریفییەوە بگوێزێتەوە بۆ ناو قامووسی سیاسەت بریتی بوو لە پرۆفێسەری یاریدەدەری ئەمریکی ماکس ڤێبەر. ماکس یەکەم کەس بوو ڕەفزی بوونی سەرکردە و شەخس پەرستیی تاک ڕەوی کرد و بە کۆمەڵگاکانی جیھانی وت، ئەگەر کتێبەکانی من و لیژنەکەم بخوێننەوە ئەوا ئەو ھەقیقەتەتان بۆ دەر دەکەوێت کە ھەر یەک لە ئێوە بە بێ جیاوازیی تەمەن سەرکردەیەکن بۆ دووا ڕۆژ و بە پێچەوانەشەوە ئەگەر ھەر چاوەڕێی ڕێکەوت و قەزا و قەدەری ڕیفۆرمبن ئەوا بە دڵنیایی یەک ھەنگاو چییە لە جێی خۆتان نابزوێن و وەک گۆمێکی قەتیس ماو ڕۆژ لە دووای ڕۆژ زیاتر بۆگەن دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوەکانی کۆمەڵناسی پۆل:ماکس ڤێبەر پۆل:زاراوە ئایینییەکان پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان
نۆکەندی فیرعۆنەکان
وێنۆک|Approximate location of Canal of the Pharaohs
نۆکەند فیرعۆنەکان، نۆکەندی سوێزی کۆن یان نۆکەندی نیچۆ، ئەم نۆکەندە لە پێش دروستکردنی نۆکەندی سوێز ھەبووە، یەکەم جار ھەوڵی دروستکردنی ئەم نۆکەندە کراوە لە سەردەمی کۆن بووە کە دەکاتە ساڵی ٧٦٧ ی زایینیدا بەڵام لە کاتی شۆرش بە تەواوەتی کۆتایی بە بەکارھێنانی کراو داخرا. دواتر توانرا بەکار بھێنرێت بۆ پێک بەستنەوەی ڕووباری نیل کە لە ڕێگەی دۆڵی تومیلاتەوەیە. ئەم کارە ئەنجام درا لەژێر ڕاسپاردەی فیرعۆن. لە نووسراوەکانی داریوشی گەورەی سویز و ھێرۆدۆتوس ھاتووە کە یەکەم کردنەوەی نۆکەندەکە لەژێر دەستی داریوشی گەورە پاشای پارس بووە،   بەڵام دواتر نووسەرانی بەناوبانگ ئەرستۆ و سترابۆ لەگەڵ پلینی پیر بانگەشەی ئەوە دەکەن کە لە تەواوکردنی کاری ھەڵکەندنی نۆکەندەکە سەرکەوتوو نەبووەو شکستی ھێناوە. و ھەروەھا ئەگەرێکی تر ھەیە کە دەڵێ لە سەردەمی بتالۆمایک لەژێر دەسەڵاتی بتەلیمی دووەم توانراوە ئەم نۆکەندە تەواو بکرێ، کاتێک ئەندازیاران ڕووبەڕڕووی کێشەی جیاوازی بێ ھاوتای بەرزییان لە ڕێگەی قوفڵی کاناڵەکەوە ھاتووەتە پێش بەڵام توانراوە چارەسەر بکرێ.
کارەکانی میسر و پارسەکان
ئەرستۆ پێشنیاری ئەوەی کردبوو کە ڕەنگە لە سەرەتای سەدەی ١٢، فیرعەون سێنوسرێتی سێیەم (١٨٧٨–١٨٣٩ پ. ز)، بە یارمەتی سیسۆستریس گریکەکانەوە لەوانەیە ھەڵسا بێت بە دروستکردنی نۆکەندەکە و بەیەک گەیاندنی ڕووباری نیل لەگەڵ دەریای سوور. ئەرستۆ نووسیویەتی:
یەکێک لە پاشاکانیان ھەوڵیدا نۆکەندێک دروست بکا (بۆ ئەو ھیچ سوودێکی ئەوتۆی نەبوو کە بۆ ھەموو ھەرێمەکە ببوایە، بە وتەی سیسۆستریس کە یەکەم پاشای دێرین بوو ھەوڵی داوە)، بەڵام بۆی دەرکەوتووە کە ئاستی دەریاکە لە خاکەکە بەرزترە. بۆیە داریوشیش لە ھەوڵی بۆ ھەڵکەندنی نۆکەندەکە وەستاوە، ھەر نەبێ دەریاکە دەبێ تێکەڵ بە ئاوی ڕووبارەکە بێت و تێکی بدات.
ھەروەھا سترابۆ نوسیویەتی کە سیسۆستریس دەستی بە دروستکردنی نۆکەندەکەی کردووە، و ھاوشێوەی پلینی پیر کردبووی (سەیری وتەکەی بکە کە لە خوارەوەیە).
لەگەڵ ئەوەشدا، نۆکەندەکە لەوانەیە یەکەم جار ھەڵکەندرا بێت یان دەست پێ کرا بێت لەلایەنی نیچۆی دووەمەو (ڕ ٦١٠–٥٩٥ پ. ز)، لە کۆتایییەکانی سەدەی ٦ەمی پ. ز، و لە (ڕ. ٥٥٠–٤٨٦ پ. ز) ھەڵکەندرایەوە یان لەوانەیە لەلایەن داریوشی گەورە تەواو کرابێت؛ و لەھیچ سەرچاوەیەکی کۆن ئاماژە پێ نەکراوە کە کەی تەواو بووە.
لە کۆلکەنووسراوی سووێزی داریوشی گەورەدا، وەلە پێنج مۆنۆمێنتی میسرییەکانی کە ستێڵی چالۆف ئاماژە بەوە دەکرێت کە یادی دروستکردن و تەواوکردنی نۆکەندەکە دەکاتەوە بە گەیاندنی ڕووباری نیل بە دەریای سوورەوە لەلایەن داریوشی یەکی پارسەوە. ئەوان بە درێژایی نۆکەندەکە بەرەو دۆڵی دۆڵی تومیلات توانراوە ھەڵبکەنرێت و لەوانەیە تۆمار کرابێت لەگەڵ بەشەکانی تری نۆکەندەکە. لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٩ھەم، وێنەکێشی فەڕەنسی پاشماوەی بەشی باکوور و باشووری کەنالی داریوشی دۆزییەوە کە دەکەوێتە بەرەی ڕۆژھەڵاتی دەریاچەی تیمساح و لە کۆتایی دەریاچەی تاڵی مەزن کۆتایی پێ دێت.
پلێنی پیر نووسیویەتی:
ھەرچەندە، لە وتەکانی ھێرۆدۆتۆس (٢٫١٥٨) ھاتووە کە داریوش بەردەوام بوو لە کارکردن لەسەر نۆکەندەکە، ئەرستۆتاڵ (ئاریستۆت. ١–١٤ پ ٣٥٢ ب)، سترابۆ (سترابXVII ١، ٢٥ س ٨٠٤. ٨٠٥.)، و پلینی پیر (پلین. ن.ە. VI ١٦٥ف) ھەموویان دەڵێن کە دا سەرکەوتوو نەبوو لە تەواوکردنی، لەکاتێکدا دیۆدۆروس سیکولوس ئاماژە بە تەواوکردنی نۆکەندەکە ناکات لەلایەن نیچۆی دووەمەوە.
کارەکانی گریکەکان، ڕۆمانەکان و موسوڵمانەکان
دوای مردنی ئەسکەندەری گەورە، پتۆلیمی مەزن دەستی بەسەر میسردا گرت، خۆی بە پلەی فیرعۆن دانا و سەرەتای حوکمکردنی بنەماڵەی پتۆلەمی ڕاگەینرا. کوڕەکەی کە سەرکردەی پلە دووی ئەو بنەماڵەیە بوو، پتۆلیمی دووەم جارێکی تر کاری نۆکەندەکەی گرتە دەست، بەڵام بەھۆی جیاوازی ئاستی ئاوەوە دیسان کارەکە وەستا. لەگەڵ ئەوەشدا، دیۆدۆروس، لە ڕاپۆرتەکانی دا باس لەوە دەکات کە لەلایەن پتۆلمی دووەمەوە تەواو کراوە دوای ئەوەی لەگەڵکێشەی بەستنی سەرچاوەی ئاوەکەی دروست کردووە.
نیکی بار
وێنۆک ئاندریو ویلیام نیکی بار، بە ئینگلیزی (Nicky Barr)(١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩١٥ تا ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٦) ئەندامی تیمی یەکێتی نەتەوەیی ڕاگبی ئوسترالی بوو، و ھەروەھا لە کاتی جەنگی جیھانی دووەمدا بوو بە شەڕکەر لە ھێزی ئاسمانی ئۆسترالیا. لە نیووزلەندا لە دایک بووە، لە ڤیکتۆریا گەورە بووە؛ و ئەو لە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٦ لە لە ئوسترالیا کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٥ پۆل:مردووانی ٢٠٠٦
پەخشان
پەخشان یان نەسر (بە ئینگلیزی: Prose، بە عەرەبی: نثر) لە وشەدا بە واتەی پەخش و بڵاو (بوون) دێ. لە وێژەدا، بە قسەیەک دەگوترێ کە پابەندی کێش و سەروا و تایبەتمەندییەکانی شیعر نەبێ. پێچەوانەی شیعر، دۆخی پەخشان بە قسەی ڕۆژانەی خەڵکەوە نزیکترە. پەخشان زۆرتر بۆ دەربڕینی ڕووداو و لێکدانەوەی بیر و بۆچوونەکان بەکار دێت. لە ڕاگەیاندن، فیلم، فەلسەفە، شانۆ، مێژوو، ژیاننامە، نامەنووسین و وتارەکاندا زۆرتر لە پەخشان کەڵک وەردەگیرێت.
ناوەکانی تر
ئەم ناوانەش لە زمانی کوردیدا بۆ چەمکی پەخشان ھاتووە:
جۆرەکان
پەخشان بەگوێرەی بەکارھێنانی، بەم جۆرانە دابەش دەبێت:
چیرۆکی
پەخشانی چیرۆکی، بەسەرھاتێکی ڕاستەقینە یان داھێنراوە کە بەشێوەیەکی سەرنجڕاکێش دەگێڕێتەوە. بۆ وێنە ڕۆمانی باڵندەکانی دەم با و کەشتیی فریشتەکان.
بەڵگەیی
پەخشانی بەڵگەیی، ژیرانە و ھزرییە و خوێنەر بۆ تێگەیشتن لە شتێک ھان دەدا. وەک کوردستان و شۆڕشەکەی یان کۆمەڵگەی داخراو
شانۆیی
ئەم جۆرە پەخشانە زۆرتر بە شێوەی شانۆنامە دەنووسرێت. وەک ژووری ژمارە شەش و کوێرەکان.
فێرکاری
پەخشانی فێرکاری بۆ گەیاندنی زانیاری بەکار دێت. وەک کتێبەکانی قوتابخانە، زانکۆ و...
سەرچاوەکان
پۆل:وێژە
تووماج ساڵحی
تووماج ساڵحی (؛ لەدایکبووی ٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٠) گۆرانیبێژێکی ڕاپی ناڕەزایەتیی ئێرانییە کە زیاتر بە گۆرانییە ناڕەزایەتییەکانی سەبارەت بە پرسە کۆمەڵایەتییەکانی ئێران و سیاسەتەکانی حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران ناسراوە.
دەستەبەرکردن
ساڵحی لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١، لە ماڵەکەی خۆی لە ئەسفەھان دەستبەسەر کرا. ناوبراو بە «پرۆپاگەندە لە دژی حکوومەت» و «سووکایەتیکردن بە دەسەڵاتی باڵای سەرکردایەتی» تۆمەتبار کرا. لە ٢١ی ئەیلوول، بە دانانی بارمتە ھەتا کاتی دادگاییکردنی ئازاد کرا. ڕۆژی ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، دادگای شۆڕشی ئیسلامیی شاھینشەھر سزای شەش مانگ زیندانیکردن و غەرامەکردنی بەسەر ساڵحیدا سەپاند.
ساڵحی جارێکی دیکە لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢، لە درێژەی خۆپیشاندانەکانی ئێراندا دەستبەسەر کرایەوە. ئاژانسی ھەواڵی فارس کە سەر بە سپاس پاسدارانە، تۆماج ساڵحی وەکوو یەکێک لە «سەرکردەکانی ئاژاوەگێڕییەکان کە پەرە بە توندوتیژی دەدا» وەسف کرد. ھەروەھا ئەو میدیا حکوومەتییە ڕایگەیاندووە کە ساڵحی لە کاتی بەزاندنی سنووردا دەستبەسەر کراوە، وتەیەک کە لەلایەن بەڕێوەبەری پەڕەی ساڵحی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا ڕەتکرایەوە و ڕایگەیاند کە ئەو لە پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری دەستبەسەر کراوە نەک لە پارێزگایەکی سنووری.
دوایین ڤیدیۆکلیپی یووتیووبەکەی کە پێش دەستبەسەرکردنی لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢دا بڵاویکردەوە، ئەو دەقەی تێدابوو: «تاوانی کەسێک سەماکردن بە قژەکانی لە بادا بوو. تاوانی کەسێک ئەوە بوو کە بوێر بوو و ڕەخنەی گرت لە ٤٤ ساڵ حکوومەتی ئێوە. ئەمساڵ ساڵی شکستی ئێوەیە».
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی ئەسفەھان پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژانی ڕاپی ئێرانی پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠
پیسبوونی ژینگە
پیسبوونی ژینگە پیسبوونی ژینگە چەندین پێناسەی جۆراوجۆری لەسەردەمی ئێستادا ھەیە زۆربەیان ناسراون لەوانە:
مانای پیسبوون
بە پێی یاسای نێودەوڵەتیی نەتەوەیەکگرتووەکانی ساڵی ١٩٧٤ کە پێناسەی پیسبوونی ژینگە دەکات بەوەی کە بریتییە لەو چالاکییەی مرۆڤ کە دەبێتە ھۆی پیسبوونی زیادبوونی وزەی نوێی بۆ ژینگە، ئەم زیادبوونی وەزەیەش ژیانی مرۆڤ و تەندروستی و خۆشگوزەرانی و سەرچاوەکانی سروشت تووشی مەترسی دەکاتەوە جا ئەگەر بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ بێت.
جۆرەکانی پیسبوون
- پیسبوونی ھەوا
- پیسبوونی ئاو
- پیسبوونی خاک
- پیسبوون بە گەرمی (گەرمییە پیسبوون)
- پیسبوون بە تیشک
- پیسبوون بە کانزاکان
- پیسبوون بە نەوت
- پیسبوون بە ماددە کیمیایی
- پیسبوونی بینین
- پیسبوونی بیستن
- ژەھراویبوونی خۆراک
پیسبوونی سروشتی
بریتییە لەو گۆڕانکارییەی کە لە ژینگەدا ڕوودەدات بە ھۆی چەند ڕووداوێکی سروشتییەوە وەک (باران، سووتان، بورکان، لافاو، بومەلەرزە، تۆزو خۆڵ...). ئەم گۆڕانکارییە سروشتییانە چەن کێشەیەکی لێ دەکەوێتەوە وەک:
1- دەرکەوتنی ڕێژەیەکی زۆر لە گەردە زیان بەخشەکان لە ھەوادا، وەکو دەنکۆڵەکانی تۆز و خۆڵ، دووکەڵی سووتانی دارستانەکان و تەقینەوە بورکانییەکان. 2-مادە ھەڵواسراوەکانی ناو ئاو، وردیلەی تۆز و خۆڵ و چەندین ھۆکاری تر کە زیان بە سەرچاوەی ماسی دەگەیەنێت. 3-گۆرانکارییەکان لە ئاوی سازگاردا و گۆڕینیان بۆ ئاوی سوێر. 4-راماڵینی چینی سەرەوەی زەوی. 5-دروستبونی چەندین گازی ژەھراوی بەھۆی تەقینەوەی بورکانەکان وەکو گازی میسان بەھۆی کانیە کانزاییەکانەوە. 6-دەرکەوتنی ھایدرۆکاربۆنەکان (نەوت) لەگەڵ ماددە خاوەکان  لە ئەنجامی زەمین لەرزە. 7-سوتانی دارستانەکان بەھۆی ھەورەبروسکەوە.
پیسبوونی ناسروشتی
بریتیە لە ھەر گۆڕانکارییەک لە ژینگەدا کە لە ئەنجامی چالاکیەکانی مرۆڤەوە روودەدات بەھۆی کشتوکاڵ، دروستکردنی بینا، پیشەسازی زۆری تر وەکو
پیسکەرەکانی ژینگە
پیسکەرەکان: بریتیە لە پێکھاتە کیمیایی و فیزیایی و بایۆلۆجیەکان کە کاریگەری خراپیان ھەیە لەسەر ژینگە بەھۆی گۆڕانکاری لە گەشەی جۆرەکان و لێکدانەوەی لەگەڵ زنجیرەی خۆراک و تەندروستی بە شێوەیەکی گشتی پیسکەرەکان ئەمانەن:
پێکدادانەکانی شنگال (٢٠١٧)
پێکدادانەکانی شنگال لە ۳ی ئازاری ۲۰۱۷ دا لە نێوان هێزەکانی پەکەکە دا ڕوویدا، کە بریتییە لە یەکینەکانی بەرخۆدانی شەنگال (یەبشە) و یەکینەکانی ژنانی ئێزیدخان (یەژەشە)، و پێشمەرگەکانی ڕۆژئاوا کە وەک باڵی ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد خزمەت دەکەن دوای ئەوەی هێزەکانی پێشمەرگەی ڕۆژئاوا چوونە ناو شارۆچکەی خانەسۆر لە چیای شەنگال لە دۆخێکی ناڕووندا شەڕیان کرد و لە ئەنجامدا دەیان قوربانیی لێ کەوتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شەڕی ناوخۆی کوردستان
ھەرێمی فێدراڵ
ھەرێمی فێدراڵ (بە ئینگلیسی: Federal district) چەشنێک بەشی بەڕێوبەرایەتیی یەک فێدراسیۆنە کە ھا لە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی حکومەتی فێدراڵدا.
پۆل:جۆرەکانی دابەشکارییەکانی وڵاتەکان
فەلسەفەی زانست
پۆل:مەعریفەتناسی پۆل:فەلسەفەی زانست پۆل:ناسیاریناسی پۆل:زانست لە کۆمەڵگە پۆل:خوێندنەکانی زانست
٨ی حوزەیران
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:حوزەیران
کۆئەندامی ھەست
وێنۆک|چاو یەکێک لە بەشەکانی سەرەکی کۆئەندامی هەست
پەڕاوێز
پۆل:کۆئەندامی دەمار
ھومدان
ھومدان شارۆچکەیەکی شارستانی نوورابادە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان.
ڕۆبیدیۆم
ڕۆبیدیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Rb» و گەردیلە ژمارەی ٣٧.
سەرچاوەکان
ڕۆبیدیۆم
پۆل:ڕۆبیدیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
ھانا جاف
هانا، مارچیۆنیس لە گوادیارۆ؛ ٤/١١/١٩٨٦ی ئەمریکایە و سیاسەتمەدارێکی بە ڕەگەز کورد و مەکسیکییە، ھەروەھا نووسەر و خێرخواز و چالاکوانی بواری مافی مرۆڤە و وتارخوێنی کۆنفرانسەکانە. ئەو بە یەکەم مەکسیکی ناسراوە کە پەیوەندی بە ئەرستۆکراسی بەریتانیاوە کردووە. هاوسەرگیری لەگەڵ لۆرد فرانسیسکۆ دی بۆرخا کویپۆ، مارکیزی شەشەمی گوادیارۆ و کوڕە گەورەکەی کونتی ١٢ی تۆرینۆ کردووە.
ژیان
ھانا لە سانتیاگۆ چاوی بە دنیا ھەڵھێناوە، بەڵام زۆرینەی ژیانی منداڵی لە تیجوانا بەسەربردووە، کە شاری خێزانەکەی دایکێتی. نازناوی بنەماڵەی باوکی جاف‌ـە، کە کوردن و سەربە ھۆزی جافن. ئەوان ھەر لە ساڵی ١١١٤ـەوە ناسراوبوون بەوەی بەشدارییان کردووە لە بەڕێوەبردنی کوردستاندا. محەمەد پاشای جاف، کە دەکاتە باپیری باپیرەی، پاشا بووە و ئەو نازناوەشی پێبەخشراوە وەک نیشانەی خانەدانێتی لەلایەن ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لە ساڵانی ١٧٠٠ـەکاندا. نەوەی عادیلە خانم و عوسمان پاشای جاف و مەحمود پاشای جافە. باوکی ھانا کە دەکاتە کوڕی داود فەتاح ئەلجاف (داود بەگی جافیشی پێ دەوترێت) سەرۆکی ھۆزی جاف بووە. ناوی خێزانی دایکی بۆسدێت‌ـە، کە لە فەرەنساوە کۆچیان کردووە بۆ مێکسیکۆ. لە نەوەکانی کارلۆس ھێنری بۆسدێتە، کە بۆ یەکەمجار تەلەفۆنی ھێناوە بۆ مەکسیکییەکان و پێی ناساندوون.
ئیسای شور
وێنۆک|ئیسای شور عیسای شور (١٠ی کانوونی دووەمی ١٨٧٥–١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٤١ ) بیرکارێکی ڕووسی بووە و زۆربەی ژیانی لە ئەڵمانیا کاری کردووە. لە زانکۆی بەرلین خوێندوویەتی. لە ساڵی ١٩٠١ دکتۆرای بەدەستھێناوە، لە ساڵی ١٩٠٣ بووەتە وانەبێژ و دوای مانەوەی لە زانکۆی بۆن، لە ساڵی ١٩١٩ بووەتە مامۆستا.
ھانا جاف
ژیان
ھانا بڕوانامەی ماستەری لە بواری پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە زانکۆی ھارڤارد و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بواری سایکۆلۆجی لە زانکۆی نیشتمانی کالیفۆرنیا بەدەستھێناوە. ھەروەھا لە زانکۆکانی کۆڵۆمبیا لە نیویۆرک، تێکنۆلۆجیکۆ دی‌مۆنتێری، کامپی مۆنتێری، لێسبۆرنلە پاریس، خوێندوویەتی. لە مانگی ئازاری ٢٠١٤ خەڵاتکرا بە دکتۆرای فەخری بۆ کارە مرۆییەکانی لەلایەن کلۆسترۆ دکتۆراڵ لە مەکسیکۆ. لە ئێستادائەو لە یانەی دەرچوانی ھارڤارد لە وڵاتی مەکسیک، ئەندامێکی چالاکی کونسوڵەیتی دەرچوانە.
سیاسەت و چالاکی
لە ٢٠١٣ـەوە، ھانا لەژێر ناونیشانی سکرتارییەتی پەیوەندی بووە لەگەڵ کۆمەڵگەی مەدەنی، ھەروەھا سکرتارییەتی کۆچبەران و سکرتارییەتی نیشتمانی ڕێکخستنی کۆمەڵگەی کۆمەڵەی گەنجان بۆ مەکسیکۆ و سکرتارییەتی گشتی نیشتمانی شۆڕشی دەرخستنی گەنجان لە دەزگای پارتی شۆڕشگێڕ. کادری کۆنگرەی فیدراڵی بووە بۆ حزبی ئیکۆلۆجیستی سەوزی مەکسیک و باڵیۆزی گەشتیاری پارێزگای.
ئیسای شور
کار
شور بە چەندین بەرھەمی گرنگ بۆ تیۆریی گرووپ و تیۆری نوێنەرایەتی درێژە بە کارەکانی مامۆستاکەی فرۆبینیۆس دەدات. جگە لەوەش ئەنجامە گرنگەکان و بەڵگەی ڕەسەنی ئەنجامە ناسراوەکانی نزیکەی ھەموو لقەکانی جەبر کلاسیک و تیۆری ژمارە بڵاوکردەوە. بەرھەمە کۆکراوەکانی بەڵگەی ئەوەن. لەوێدا دەتوانرێت کارەکانی لەسەر تیۆری ھاوکێشە یەکگرتووەکان و زنجیرە بێکۆتاکان بدۆزرێتەوە.
باڵندەکانی دەم با
180px|وێنۆک|ڕووبەرگی کتێبی باڵندەکانی دەم با باڵندەکانی دەم با ناوی ڕۆمانێکە لە نووسەری بەزەبری ڕۆژھەڵاتی کوردستان، عەتا نەھایی.
ھانا جاف
سیاسەت و چالاکی
ھانا لە کۆنفرانسە نێودەوڵەتییەکان قسە لەسەر مافی مرۆڤ، کۆچبەران، پەنابەران، ئاشتی، وە گرنگی پەروەردە و فێربوون دەکات بەشێوەیەکی سەرەکی بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی ھۆشیاری و ھاندان. ھانا لە زیاتر لە ٨٠ جار قسەکەر بووە لە زانکۆکان، قوتابخانەکان و پەیمانگاکان لە سەرتاسەری جیھان. لە ٢٠١٧، دوو جار قسەکەری TED بووە، لە TEDxNishtiman کە لە ھەولێر بەڕێوەچوو وە TEDxCiudad de Puebla لە سان‌ئەندرێس چالولا، مەکسیکۆ.
ئیسای شور
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٥ پۆل:مردووانی ١٩٤١
باڵندەکانی دەم با
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبەکانی عەتا نەھایی
شیم سونگ-بۆ
شیم سونگ-بۆ (لەدایکبووی ١٩٧٢) دەرھێنەر و سیناریۆنووسی کۆریای باشوورە کە دەرھێنانی بۆ چەندین فیلم و درامای کۆریای باشوور کردووە.
ھانا جاف
سیاسەت و چالاکی
‎رخوازی ‎ھانا دامەزرێنەری دامەزراوەی جافە بۆ پەروەردە، کە ڕێکخراوێکی قازانج نەویستە لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣ دامەزراوە، کە زیاتر لە ٢٠٠ کاری خێرخوازی کردووە لە جیھان، زیاتر لە ١٢٠٠٠٠ سوودیان پێگەشتووە. ئامانجیان فێرکردنی زمانی ئنگلیزییە بۆ کۆچبەران و پەنابەران و کەم دەرامەتەکان وە کەمپینی نەھێشتنی جیاوازییان ڕاگەیاندووە، وە ئامانجیان چڕبوونەوەی کارەکانیانە لەپێناو ئاشتی جیھان و پەروەردە. لەمڕۆدا دامەزراوەکە بنکەی لە ١٨ پارێزگای مەکسیکۆ ھەیە کە زیاتر لە ٧٠٠٠ خۆبەخشی چالاکی ھەیە.
"ڕێزلێنانی نوێنەری گەرمیان لە کوردستان بۆ ئەمریکای لاتین" شەش خەڵاتی دیکە بۆ کارە ھونەرییەکانی لەلایەن حکومەتی ھەرێمی کوردستان لە پارێزگای گەرمیان; "ئافرەتی ساڵ" لەلایەن ژووری نیشتمانی ئافرەتانەوە; "کەسایەتی ساڵ" لەلایەن ڕۆژنامەی ئیل‌سۆل‌دێ مەکسیکۆ.
"١٥ سیاسەتمەدارە ناوەکە" لەلایەن ڕۆژنامەی مەکسیکان ڕیفۆرما.
شیم سونگ-بۆ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:زیندووان پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:سیناریۆنووسەکانی کۆریای باشوور پۆل:دەرچووانی زانکۆی نیشتمانی کۆریا بۆ ھونەرەکان
ھانا جاف
سیاسەت و چالاکی
"١٠ ئافرەتە کاریگەرەکە لە باجا کالیفۆرنیا" لەلایەن گۆڤاری ئنفۆ باجا.
"یەکێک لە ٢٠٠ سەرۆکەکەی داھاتوو کە تەمەنی لەژێر ٣٠ـیەوەیە" لەلایەن سیمپۆسوم گالێن لە سویسرا.
پێڕستی گوندەکانی سەید سادق
سەیدسادق ناوچەیەکی پارێزگای سلێمانییە کەوتۆتە ڕۆژهەڵاتییەوە. لەڕووی ئیدارییەوە لە قەزای سەیدسادق و ناحیەکانی سەیدسادق(ناوەند) و سرۆچک پێکهاتووە، لەگەڵ ١٠٤ گوند.
ھانا جاف
سیاسەت و چالاکی
"٣٠ لە ژێر ٣٠" سەرکەوتووترین مەکسیکییەکان کە تەمەنیان لە ژێر ٣٠ ساڵەوەیە لەلایەن گۆڤاری ئنتێرپریونێر.
ھۆزی جاف دابەش بوون لەنێوان ئێران و عێراق. لە ساڵی ١١١٤ دروستبووە لە لایە پاشا زاھیر بەگی جاف، سەرۆکە گرنگەکانی دی محەمەد پاشای جاف، عادیلە خانم، عوسمان پاشای جاف وە مەحمود پاشای جاف، خانووی بابوباپیرانی قەڵای شێروانەیە. ئیمپراتۆریەتی عوسمانی ناونیشانی پاشای پێ بەخشیون وەک خانەدان لە ساڵەکانی ١٧٠٠، گەورەترین ھۆزی کوردین لە ڕۆژھەڵاتی ناوڕاست.
‎ھانا سێ کتێبی فێربوونی ئنگلیزی نووسیوە: بۆ ئەو کەسانەی کە بە ئیسپانی، پورپێچا (زمانی ڕەسەنی مەکسیکی)، وە کوردی قسە دەکەن. ٢٢٠٠٠ کتێبی بەخشیوە بە کۆچبەر، پەنابەر و کەم دەرامەتەکان. ھانا بە بەردەوامی یادنامەی خۆی دەنووسێتەوە لە تەمەنی ١٤ ساڵییەوە کە شیعر و نووسینەکانیشی لەخۆ دەگرێت و سەرچاوەی ئیلھامی کەسەکان و ڕووداوەکانی ژیانین. ھانا کتێبی خۆفێرکردنی ئنگلیزی، یاری و پێداویستی قوتابخانەی بەخشیوە لە لیما، پیرۆ؛ دھۆک، کوردستان؛ قوربانیانی داعش لە موسڵ، عێراق؛ بەناگالۆر، ھندستان؛ وە ئاگرا، ھندستان.
پێڕستی گوندەکانی سەید سادق
سەیدسادق
ناوەندی قەزا شارۆچکەی سەیدسادقە.
ســەیــدســادق
لە ٦٤ گوند پێکھاتووە.
ســــرۆچــک
لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان ئەم ناحییە خراوەتە سەر قەزای سەید سادق. لە ٣٦ گوند پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:پێرستی گوندەکانی باشووری کوردستان
ھانا جاف
ژیانی تایبەت
جاف شەش جار پێشنیار کراوە و سێ جار دەستگیرانداری کردووە و دوو جار هاوسەرگیری کردووە و جارێکیش جیا دەبێتەوە.
لە ساڵی ٢٠١٩ جاف دەستی بە پەیوەندی خۆشەویستی لەگەڵ هاری ڕۆپەر-کورزۆن کرد کە میراتگری نازناوی بارۆن تینهام بوو لە بەریتانیا و لە شوباتی ٢٠٢٠ هاوسەرگیری لەگەڵدا کرد، جیابوونەوەکە بووە هۆی سکانداڵێکی گشتی و ڤیدیۆی ڤایرۆسی کە دەرکەوتووە کە خراپەکاری و ڕەگەزپەرستانەی جاف بووە، لەنێویاندا تۆمارکردنی هەڕەشەکان بۆ ناوزڕاندن و زەوتکردنی. لە مانگی شوباتی ساڵی ٢٠٢٢ جیابوونەوە.
لە ئەیلوولی ٢٠٢٢ لەگەڵ ئەرستۆکراتی ئیسپانی لۆرد فرانسیسکۆ دی بۆرخا کویپۆ دی لانۆ، گراندی ئیسپانیا، مارکیزی گوادیارۆ، شوڕشگێڕی مایسترانزای شاهانەی سوارەی گرانادا و میراتگری کونت تۆرینۆ و نازناوی بچووکی دیکە هاوسەرگیری کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:زیندووان پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد
پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا پۆل:چالاکوانە ئەمریکییەکانی مافەکانی مرۆڤ پۆل:ژنان بە پێی پیشە پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی مەکسیکی پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد
سترۆنشیۆم
سترۆنیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Sr» و گەردیلە ژمارەی ٣٨.
دۆزینەوە
بۆیەکەمجار لە سالی ۱۷۹۰ لەلایەن پزیشکی ئیرلەندی ئەدیر کرۆفورد Adair Crawford دۆزراوەتەوە،
سەرچاوەکان
سترۆنشیۆم
پۆل:سترۆنشیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان پۆل:زانستی ماددە
ڕووباری چارلز
ڕووباری چارلز (Massachusett: Quinobequin) (ھەندێ جار بە ڕووباری چارلس یان بە سادەیی چارلز ناودەبرێت) ڕووبارێکی ١٢٩ کیلۆمەتر درێژە، لە خۆرھەڵاتی ماساچووسیتس. لە باکووری خۆرھەڵاتی ناوچەی ھۆپکینتۆنەوە دەڕوات بۆ بۆستن، بەناو ٢٣ شارۆچکە تێدەپەڕێت پێش ئەوەی بگاتە زەریای ئەتڵەسی. ھۆزە ڕەسەنەکەی ماساچوسێت ناوی لە ڕووبارەکە نا کوینۆبێکین، کە بە واتای «ھاوشێوەیی» دێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕووبار
ڕیچارد باری
ڕیچارد باری (١١٣٠تا ژیاوە ١٢٠٢) دادپەروەری ئایینی و زانای ئینگلیز بوو. ئەو لە قوتابخانەی یاسای بۆلۆنیا پەروەردەکرا و چووە خزمەتی پاشایەتی لەژێر دەسەڵاتی پاشای ھێنری دووەم لە ئینگلتەرا، دوای مردنی پاشا ھێنری، لە سەردەمی ڕیچارد بوو بە دادگەری شاھانە و لە ماوەی ١١٩٤ تا ١١٩٩ یەکێک بوو لە دادوەرە سەرەکییەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی دەیەی ١٢٠٠ پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١١٣٠
ئیتیریۆم
ئیتیریۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە ھێمای کیمیاییی «Y» و گەردیلە ژمارەی ٣٩.
سەرچاوەکان
ئیتیریۆم
پۆل:کانزا گوازراوەکان پۆل:ئیتیریۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
بڕیارنامەی ٥٥٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٥٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی ئابی ١٩٨٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٥٥١‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٤ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٨٤ پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
پارتی پارێزگارانی کوردستان
پارتی پارێزگارانی کوردستان پارتێکە لە باشووری کوردستان کە لە ساڵی ١٩٩١ دامەزراوە و لەلایەن نەجات سوورچی سەرکردایەتی دەکردرێت. پارتەکە لەلایەن ھۆزی سوورچییەوە بەڕێوەدەبردرێت، لە ١٦ی حوزەیرانی ١٩٩٦دا، پارتی دیموکراتی کوردستان لەگەڵ ھۆزی سوورچی دەبێتە شەڕ لە نێوانیان، لە ماوەیەکی کورتی ئەم ناکۆکییەدا، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پشتگیریی ھۆزی سوورچی و پارتی پارێزگارانی کوردستانی کرد. بۆ یەکەمجار پارتی پارێزگاران لە ساڵی ٢٠٠٩دا بەشداری لە ھەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی کوردستان کرد.
پەچە (ئاژەڵداری)
وێنۆک|پەچە
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کەرەستەکانی گیانلەبەران پۆل:بینا وەرزێرییەکان پۆل:ئاژەڵەکان
پیەر لوویس
پیەر لوویس شاعیر و ڕۆماننووس ی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٠ پۆل:مردووانی ١٩٢٥ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
ھۆکایدۆ
چەپ|وێنۆک|ھۆکایدۆ لەسەر نەخشەی [[ژاپۆن]] ھۆکایدۆ (بە ژاپۆنی:北海道) دووھەمین دوڕگەی گەورەی وڵاتی ژاپۆنە ، کە لە باکووری ئەم وڵاتە ھەڵکەوتووە. تەنگەڵانی تسوگارو ئەم دوڕگەیەی لە دوڕگەی ھونشۆ جیا ئەکاتەوە.
گەورەترین شاری ئەم دوڕگەیە کە ھەروەھا ناوەندی پارێزگای ھۆکایدۆشە شاری ساپۆرۆیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھۆکایدۆ پۆل:دوورگەکانی ژاپۆن پۆل:پارێزگاکانی ژاپۆن
زانکۆی شیامێنن
وێنۆک زانکۆی شیامێن ، بە گشتی ناسراوە بە شیا دا ، زانکۆیەکی توێژینەوەی گشتی نیشتیمانییە لە شیامێن، فویجیان، چین.
زانکۆکە لە ساڵی ١٩٢١ دامەزراوە لەلایەن تان کای کی، بازرگانێکی نیشتمانپەروەر و چینی لە سەنگاپورە، زانکۆکە بە بەردەوامی وەک یەکێک لە دامەزراوە ئەکادیمییە باڵاکان لە باشووری چین دادەنرێت، بە توانا لە بیرکاری، کیمیا، ئۆقیانۆگرافی، ئابووری، بەڕێوەبردن، یاسا، پەیوەندی و زانستی سیاسی.
مێژوو
ڕاست|وێنۆک|275x275پیکسڵ|دیمەنی پانۆرامای زانکۆی شیامێن، لەگەڵ کامپێکی نوێ لە پێشەوە و کامپێکی سەرەتایی لە نزیک کەنار دەریا لە ساڵی ١٩١٩، تان کای کی، کە کۆچبەرێکی چینی بوو لە سەنگاپورە، و بازرگان، وەبەرھێنەر، و خێرخواز بوو، ٤ ملیۆن دۆلاری بەخشی بۆ بەخشینی زانکۆی ئامۆی لە شاری ئامۆی. کاتێک زانکۆکە لە ساڵی ١٩٢١ دامەزرا، زیاتر لە ٢٠ ئەندامی زانکۆ و تەنھا ٩٨ خوێندکار ھەبوون.
ماوەی زانکۆی نیشتیمانی
لە ساڵی ١٩٣٧، تان کای کی بەڕێوەبەرایەتیی زانکۆکەی گواستەوە بۆ حکوومەتی نیشتمانی، و دامەزراوەکە بوو بە زانکۆی نەتەوەیی. وێنۆک|پەیکەری بەڕێز تان کای، لەبەردەم ھۆڵی یادەوەرییەکەی کە دەکەوێتە کامپێکی سەرەکی زانکۆی شیامێن. وێنۆک|دەریاچەی فۆرۆنگ وێنۆک|ھۆڵی دانیشتن وێنۆک|پەیکەری بیرکاریزانێکی بەناوبانگ تان کینگڵون لە ساڵی ١٩٣٨، لە کاتی بەرپابوونی جەنگی دووەمی چین و ژاپۆن، زانکۆکە بۆ ماوەیەکی کاتی گواسترایەوە بۆ شارستانی چانگتینگ لە ڕۆژاوای فویجیان بۆ ئەوەی لە داگیرکاری ژاپۆنی لە ناوچەکانی کەناراوەکانی چین دەرباز بێت.
لە ساڵی ١٩٤٦، دوای جەنگ، زانکۆکە گەڕایەوە بۆ شیامێن و چالاکی ئاسایی دەستپێکردەوە.
لە ساڵی ١٩٥٢، گۆڕدرا بۆ زانکۆیەکی گشتگیر کە ھەردوو ھونەر و زانست دەگرێتەوە.
لە ساڵی ١٩٦٣، وەک زانکۆیەکی سەرەکی لە چین دیاری کرا.
لە ساڵی ١٩٩٥، زانکۆی شیامێن ھەڵبژێردرا بۆ بەشداریکردن لە پرۆژەی ٢١١، دەستپێشخەری حکوومەتی چین بۆ دابینکردنی سەرچاوە دارایییە زیادەکان بۆ زانکۆکانی وڵاتەکە.
لە ٣ی تەممووزی ٢٠١٤، بناغەی زانکۆی شیامێن لە مالیزیا لە نزیک کوالالالۆمپور بە فەرمی دامەزرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢١ لە چین پۆل:پەیمانگا پەروەردەییەکان کە لە ١٩٢١ دامەزراون پۆل:پڕۆژەی ٢١١ پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی
مۆزەخانەی کۆنیگ
وێنۆک|ڕووبەری دەرەوەی مۆزەخانەی کۆنیگ لە شاری بۆن. مۆزەخانەی توێژینەوەی ئاژەڵناسی ئەلێکساندەر کۆنیگ (بە ئەڵمانی: Zoologisches Forschungsmuseum Alexander Koenig، کورتکراوەی ZFMK) مۆزەخانەی مێژووی سروشتی و دامەزراوەیەکی توێژینەوەی ئاژەڵناسییە لە شاری بۆن لە ئەڵمانیا. مۆزەخانەکە بە ناوی ئەلێکساندەر کۆنیگەوە ناونراوە کە کۆمەڵە نموونەکانی خۆی بەخشییە دامەزراوەکە. مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٣٤ کراوەتەوە و سەر بە کۆمەڵەی لایبنیزە.
لە ١ی ئەیلوولی ١٩٤٨ مۆزەخانەکە ئەنجومەنی پەرلەمانی بەخۆیەوە بینی، کە ئۆرگانی دروستکردنی دەستووری ئەڵمانیا بوو. ڕێوشوێنە ڕاستەقینەکان لە ئەکادیمیای پاداگۆگیش کە لە نزیکەوە بوو، کە دواتر بووندەشاوس بوو، ڕوویدا.
سەرچاوەکان
پۆل:مۆزەخانەکان لە شاری بۆن
تەلەڤیزیۆن
چەپ|270px|وێنۆک|خێزانێکی ئەمریکی سەیری تەلەڤیزیۆن دەکەن، ساڵی [[١٩٥٨]] تەلەڤیزیۆن (بە ئینگلیزی: Television) ئەو ئامێرەیە کە وێنە جوڵاوەکان دەگوازێتەوە بە شێوەکانی (ڕەش و سپی، ڕەنگاوڕەنگ، بێ‌دەنگ، دەنگدار). ، لەساڵی ١٩٢٨ دا، یەکەم پەخشی‌ تەلەڤیزیۆنی‌ ڕەنگاوڕەنگ لە شاری‌ لەندەن دەستی‌ پێکرد.
فوول کوالیتی ئێچ دی
لە ئێستادا زۆرینەی تەلەڤیزیۆنەکان جیھان کار لەسەر کوالیتی ڕەنگ و دەنگەکان دەکەن کە ناسراوە بە ئێچ دی "HD".
سێ دووری
لە تایبەت‌مەندیەکانی تەلەڤیزیۆنەکانی ئێستا بەشێوازی سێ ڕەھەندی دروست دەکرێن، بینی تەلەڤیزیۆنی سێ ڕەھەندیش بە چاویلکەی تایبەت بە تیڤیەکە دەبینرێت.
بازاڕگای تەلەڤیزیۆن
پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان پۆل:داھێنانە بریتانییەکان پۆل:داھێنانە ئاڵمانییەکان پۆل:داھێنانە ڕووسییەکان پۆل:داھێنانە سکۆتلاندییەکان پۆل:تەلەڤیزیۆن پۆل:ناساندنەکانی ١٩٢٧ پۆل:ئەلکترۆنی بەکاربەر
بڕیارنامەی ٥٥٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٥٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٥٥٩‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
لەنگەریشا
لەنگەریشا شارۆچکەیەکی شارستانی تاجیکابادە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٦٦٥٩ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
ڕابی
200px|وێنۆک|ڕابی ڕێنمایی منداڵان دەکات لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕابی سەرکردەیەکی ئایینی یان مامۆستایەکی ئایینییە لە ئایینی جودا. دوای خولێکی لێکۆڵینەوە لە دەقە جوولەکەکانی وەک تەلمود مرۆڤ دەبێتە ڕابی بە دەستنیشانکردنی لەلایەن ڕابیێکی دیکەوە – کە بە سێمیخا ناسراوە –. فۆڕمی بنەڕەتی ڕابی لە سەردەمی فەریسییەکان (١٦٧ پێش زایین-٧٣ ز) و تەلمودی (٧٠–٦٤٠ ز) پەرەی سەند، کاتێک مامۆستا فێربووەکان کۆدەبوونەوە بۆ کۆدکردنی یاسا نووسراو و زارەکییەکانی ئایینی جوولەکایەتی.
سەرچاوەکان
پۆل:جوولەکایەتی
تەپەسپی خواروو
تەپەسپی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
لی سۆ-یۆن (خانمەکتەر)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢ پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:دەرچووانی زانکۆی نیشتمانی کۆریا بۆ ھونەرەکان پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھانیانگ
تەپەسپی خواروو
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
محەممەدی دووەم
سوڵتان محەمەد فاتیح، (بە عوسمانلی: فاتح سلگان محمد خان پانی، بە تورکی نوێ: Fatih Sultan Mehmed Han II) لە ئەورووپا ناسراوە لە سەردەمی ڕاپەڕیندا بە Mahomet II  یان بەو شێوەیەی کە ئەوروپی ناوی پێغەمبەری ئیسلام ئەخوێننەوە، حەوتەم سوڵتان دەوڵەتی عوسمانیە، لەگەڵ فاتیحدا بە باوکی فەتحەکان وباوکی چاکەکان ناوبراوە، ولە دوای فەتحی قوستەنتینیە نازناوی قەیسەر خراوەتە سەر نازناوەکانی، نزیکەی ٣٠ ساڵ حوکمی کردووە کە ئەو ماوەیە فراوانکردنی گەورە بوو بۆ خەلافەتی ئیسلامی.
ئەم سوڵتانە بە تەواوی دەستی گرت بەسەر ئیمپراتۆری بیزەنتی دوای ئەوەی یانزە سەدە بەردەوام بوو, وزۆربەی مێژوونوسان ئەم ڕووداوە بە کۆتایی سەردەمەکانی ناوەڕاست وسەرەتای سەردەمە تازەکان دادەنێن, ولای تورکەکان ئەو سەردەمە (کرانەوەی سەردەمی پاشاکانە) بە تورکی (çağ açan hükümdar).
سوڵتان محەمەد بەدوای فەتحەکانیدا چوو لە ئاسیا, شانشینی ئەنادۆڵی کرد بە یەک, وڕۆیشت بەرەو ئەوروپا تا گەیشتە بەلەگراد, لە دیارترین ئیشە کارگێڕیەکانی لکاندنی کارگێڕیە کۆنە بیزەتیەکان بوو بە دەوڵەتی عوسمانی فراوانەوە, محەمەد فاتیح خاوەن رۆشنبیریەکی بەرز بووە وزانست و زانایانی خۆشویستووە ولەگەڵ تورکیدا بە چەند زمانێکی تر قسەی کردووە, کە ئەوانیش فەڕەنسی ولاتینی ویۆنانی وسڕبی وفارسی وعەرەبی وعیبری بوون.
ھەواڵی پێغەمبەری ئیسلام دەربارەی
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ، وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، قَالَ حَدَّثَنِي الْوَلِيدُ بْنُ الْمُغِيرَةِ الْمَعَافِرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بِشْرٍ الْخَثْعَمِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَتُفْتَحَنَّ الْقُسْطَنْطِينِيَّةُ فَلَنِعْمَ الْأَمِيرُ أَمِيرُهَا وَلَنِعْمَ الْجَيْشُ ذَلِكَ الْجَيْشُ
مانای فەرموودەکە// پێغەمبەر (د.خ) فەرموویەتی: فەتحی قوستەنتینیە ئەکرێت باشترین ئەمیر ئەو ئەمیرەیە ووباشترین سوپا ئەو سوپایەن.
لەدایک بوون وپەروەردەبوونی
محەمەدی دووەم کوڕی موڕادی دووەم وھوما خاتوونە, حەوتەم نەوەی سوڵتان عوسمانی یەکەمە, لە دایک بووە لە ٢٠ی نیسانی ١٤٢٩ز لە شاری ئەدەرنەی پایتەختی ئەو کاتەی دەوڵەتی عوسمانی, محەمەد ئاگاداری ئیشە سوڵتانیەکان بوو لە سەردەمی باوکیدا و ئەژیا لەگەڵ ناکۆکیەکانی دەوڵەتی بیزەنتی لە کاتە جیاکاندا ھەروەک ئاگاداری تەواوی ھەوڵەکانی پێشتری عوسمانیەکان بوو بۆ فەتحی قوستەنتینیە تەنانەت ئاگاداری ھەموو ھەوڵەکان بوو لە سەردەمە ئیسلامیە دێرینەکاندا. بە پەروەردەی ئیسلامی پەروەردە کرا کە کاریگەریەکی گەورەی ھەبوو لەسەر کەسایەتی محەمەد فاتیح, کە موسڵمان ولە خواترس وباپەند بوو بە سنورەکانی شەریعەت, دەستی ئەگرت بە فەرمان ونەھی لێ کراوەکانەوە, بەرەنگاری ئەکرد لە بەدواداچوون وجێبەجێکردنیدا, وکاریگەر بوو بە زانا خواپەرستەکان بەتایبەت مامۆستاکەی (کەوڕانی). thumb|250px|شەڕى فارنا بە فڵچەى یان ماتیکۆ ھەروەھا ڕۆڵی (ئاق شەمسەدین) دەرئەکەوێت لە پێکھێنانی کەسایەتی محەمەد فاتیح کە ھەر لە مناڵیەوە دوو شتی تیادا گەورە کرد, کە یەکەمیان بەھێزکردنی بزوتنەوەی جیھادی ئیسلامی و دووەمیان ھەموو کات لە مناڵیەوە فەرموودەکەی پێغەمبەری ئەدا بە گوێیدا, لەبەر ئەوە فاتیح ھەوڵی دا ئەو فەرموودەیە بەسەریا جێبەجێ بێت.
گرتنە دەستی دەسەڵات
کاتێک عەلائەدینی کوڕە گەورەی سوڵتان موڕادی دووەم کۆچی دوایی کرد زۆر خەفەتبار بوو وازی لە دەسەڵات ھێنا بۆ محەمەدی کوڕی کە ئەو کاتە تەمەنی چواردە ساڵ بوو, بەڵام چەند مانگێک تێپەڕ نەبوو کاتێک ھەواڵی غەدری مەجەریان پێدا سوڵتان محەمەد فاتیح داوای لە باوکی کرد بگەڕێتەوەو حساب بۆ بۆ شەڕی مەجەڕ بکات, بەڵام موڕاد ڕەتی کردەوە, ومحەمەد فاتح وەڵامی بۆ نوسی (ئەگەر تۆ سوڵتانیت وەرە وبوەستە لە سەرکردایەتی سوپاکەت وسەرۆکایەتی دەوڵەتەکەت وئەگەر من سوڵتانم فەرمانت پێ ئەکەم بە سەرکردایەتی سوپا), لەسەر ئەم پەیامەوە سوڵتان موڕادی دووەم گەڕایەوە وسەرکردایەتی سوپای عوسمانی کرد لە شەڕی فارنا کە موسڵمانان تیایدا سەرکەوتنێکی گەورەیان بە دەستھێنا لە ساڵی ١٤٤٤ز.
ماوەیەک لە مانیسا (١٤٤٦-١٤٥١)ز
thumb|250px|right|شوێنى مانیسا لە تورکیا فاتیح چووە بۆ مانیسا لە ڕۆژئاوای ئەنادۆڵ لە دوای شۆڕشی ئینکیشاریەکان لەسەری, کاتێک باوکی کۆی کردنەوە وگواستنیەوە بۆ شەڕەکانی لە ئەوروپا, لەم ماوەیەدا فاتیح ژنی ھێنا کە (ئامینە گوڵبەھار) بوو و کۆچی دوایی کرد ساڵی ١٤٩٢ دوای ئەوەی سوڵتان بایەزیدی دووەمی کوڕی لە دایک بوو, سوڵتان موڕادی دووەم جارێکی تر گەڕایەوە بۆ گۆشەگیری دوای ئەوەی بەسەر مەجەڕدا سەرکەوت وشاری فارنای لێ پاککردنەوە, ئەم جارەش زۆر نەمایەوە کە ئینکیشاریەکانی سوپا بە کەمی سەیری سوڵتان محەمەدیان کرد وئەدەرنەی پایتەختیان تاڵان کرد, سوڵتان موڕاد گەڕایەوە بۆیان ساڵی ١٤٤٥ وئاژاوەکەی کوژاندنەوە وسەرگەرمی کردن بە شەڕەوە, ھێرشی بردە سەر وڵاتی یۆنان  وسڕب لە ماوەی ساڵەکانی تردا, چەندین شار ومیرنشینی فەتح کرد وخستنیە پاڵ دەوڵەتی عوسمانی, ھەر لەم ماوەیەدا فاتیح ژنی دووەمی ھێنا (سنی موکڕەم خاتون).
گرتنە دەستی دەسەڵات جاری دووەم
thumb|250px|دەوڵەتى عوسمانى ودەوڵەت ومیرنشینەکانى دەوروپشتى لە ساڵى ١٤٥٠ز کاتێک ھەواڵی مردنی سوڵتان گەیشت بە محەمەد دووەم (فاتیح), بە پەلە گەڕایەوە بۆ ئەدەرنە وجارێکی تر بوو بە سوڵتان لە ١٩ی شوباتی ١٤٥١زدا, جەنازەی باوکی بە جێ گەیاند وفەرمانی کرد بگوێزرێتەوە بۆ بۆرسە تا لەوێ بنێژرێت. کاتێک محەمەدی دووەم دەسەڵاتی گرتە دەست دوای باوکی ھەموو ئاسیای بچوک لە ژێر دەستیا بوو تەنھا قەرمان وشاری سینۆب وشانشینی تەڕابزۆنی ڕۆمی نەبێت, وشانشینی ڕۆمی ڕۆژھەڵات دابڕا بوو لە شاری قوستەنتینیە ودەوروپشتی وھەرێمی مۆرە دابەش بوو لە نێوان چەند میرنشینێکی بچوکدا.
ئامادەکاری بۆ فەتح
سوڵتان محەمدی دووەم, دوای وەفاتی باوکی خۆی ئامادەکرد بۆ فەتحی پاشماوەی وڵاتی بەلقان وشاری قوستەنتینیە تا ھەموو موڵکەکانی پەیوەندیان بەیەکەوە ھەبێت وھیچ کام لە دوژمن وھێرشکەر وھاوڕی دووڕووەکان نەتوانن تێکی بدەن, سەرەتا ھەوڵێکی مەزنی دا بۆ بەھێزکردنی سوپای عوسمانی, ژمارەی سوپاکەی گەیشتە ٢٥٠,٠٠٠ سەرباز کە ئەو ژمارەیە زۆر گەورەیە بە بەراورد لەگەڵ ژمارەی سوپاکانی ئەو سەردەمە, ھەروەک گرنگیەکی تایبەتی دا بە ڕاھێنانی ئەو سەربازانە لەسەر ھونەرە جیاوازەکانی جەنگ وجۆرەکانی چەک, ھەروەک گرنگی دا بەبەھێزکردنی ڕۆحی مەعنەوی سەربازەکان وبیری ستایشی پێغەمبەر محەمەدی ئەخستنەوە بۆ ئەو سوپایەی کە فەتحی قوستەنتینیە ئەکەن, کە ڕۆحێکی مەعنەوی زۆر بەرز وئازایەتیەکی بێوێنەی پێ بەخشین, ھەروەک بڵاوبوونەی زاناکان لەناو سوپادا کاریگەریەکی گەورەی ھەبوو لە بەھێزکردنی ورەیان. thumb|250px|قەڵاى ڕوملى حەساڕ, لە ئێستادا بەم شێوەیە دەرئەکەوێت سولتان ئەیویست پێش فەتحی قوستەنتینیە گەرووی بۆسفۆر بپارێزێت لە ھەر ھێرشێک لە شانشینی تەڕابزۆنەوە, بۆ ئەمەش قەڵایەکی لەسەر کەناری گەرووەکە لە تەسکترین خاڵی لە ڕووی ئەوروپاوە دامەزراند کە قەڵایەکی بەرز وبەھێز بوو و بەرزییەکەی گەیشتە ٨٢ مەتر وناونرا بە(قەڵای ڕوملی حەسار) لە بەرامبەر ئەو قەڵایەی پێشتر سوڵتان بایەزیدی یەکەم بنیاتی نابوو.
سوڵتان گرنگیەکی گەورەی دا بە کۆکردنەوەی چەکی پێویست بۆ فەتحی قوستەنتینیە, لە ھەمووی گرنگتر تۆپخانە بوو و ھەروەک فاتیح گرنگیەکی تەواوی دا بە کەشتیگەلی عوسمانی کە بەھێزی کرد وکەشتی جیاوازی بۆ زیاد کرد تاکو بە ئیشی خۆیان ھەستن کاتێک ھێرش ئەکەنە سەر قوستەنتینیە, وا باس دەکرێ زیاتر لە ٤٠٠ کەشتی بۆ ئەو مەبەستە ئامادەکردووە.