cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سەروەر عەبدوڵڵا
ژیان
سەروەر عەبدولڕەحمان عەبدوڵڵا لە ١ی ١١ی ١٩٦٧ لە ھەولێر لە دایک بوو. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و دواناوەندی لە ھەولێر تەواو کردووە، ساڵی ١٩٩٢ بیکالۆریۆسی لە زانکۆی موسڵ لە کۆلێژی ئەدەبیات، بەشی زمانی عەرەبی تەواو کردووە، لە ساڵی ١٩٩٤ ماستەری لە پسپۆڕی ڕەخنەی ئەدەبیدا لە زانکۆی سەلاحەدین ، بەشی زمانی عەرەبی تەواو کردووە، لە ساڵی ١٩٩٦ دکتۆرای لە فەلسەفەی ئەدەب - پسپۆڕی ڕەخنەی گشتی - لە زانکۆی بەغدا کۆلێژی پەروەردەی یەکەم، بەشی زمانی عەرەبی تەواو کردووە. زۆرینەی بەرھەم و پڕاکتیزەی کارەکانی لە بواری ڕەخنە و ئەدەبی تازەی کوردیدا دەخولێتەوە. لە پاڵ ئەمانەشدا چەندین کاری وەرگێڕانی لە زمانەکانی ئەڵمانی و تورکی و عەرەبییەوە بۆ زمانی کوردی ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨ پۆل:خەڵکی ھەولێر پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
پێتروو دوومێتریوو
پێتروو دوومێتریوو نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤ پۆل:مردووانی ٢٠٠٢
ناحیەی وانکێ
ناحیەی وانکێ، (بە عەرەبی: ناحیة وانة، بە ئینگلیزی: Wana subdistrict) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای تلکێف لە پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی وانکێیە.
مێژوو
لە ساڵی ١٩٧٠ بووە ناحیە کە سەر بە قەزای تلکێفە.
جوگرافیا
سنوری ناحیەی وانکێ:
دانیشتووان
پێکھاتەی دانیشتووانی ناحیەکە بەم جۆرەیە: لێکۆڵینەوە لە پێکھاتەی دانیشتووانی قەزاکە، بە ھۆی کەمبوونی سەرژمێری ڕاستەقینە و دوور لە دەستکاری و ڕاگواستن و بە عەرەباندنە بەردەوامەکانی ناوچە کوردنشینەکانەوە کارێکی ئاسان نییە، بەڵام دەتوانینبڵێین کە لەم دوو نەتەوەیە پێکھاتووە، بەڕێژەیەکی ھاوسەنگ کە کورد و عەرەبە.
کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٣٤) گوند.
سەرچاوەکان
پۆل:ئێزیدی پۆل:پارێزگای موسڵ پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ پۆل:جوگرافیای کوردستان پۆل:کوردستان پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
٢٢٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھەرگەپ، گێغی
ھەرگەپ گوندێکی سەر بە شاری گێغیی سەر بە پارێزگای بینگۆلی باکووری کوردستانە، کە لە لایەن میریی تورکیاوە وێران کراوە.
کەوپێچ سەروو
کەوپێچ سەروو (Kewpêç serû، بە فارسی: کوپیچ علیا) گوندێکە لە بەخشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٦٩ کەس لە ١٤ بنەماڵەدا بووە.
ھەرگەپ، گێغی
پۆل:گوندەکانی گێغی
کەوپێچ سەروو
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
٧٢٧ (ژمارە)
٧٢٧ (حەوت سەد و بیست و حەوت) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٢٦ و ٧٢٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
گویانا لە ئۆڵۆمپیاد
گویانا بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد. لەو ساڵەوە جگە لە ساڵی ١٩٧٦ بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە لە ھیچ خولێکی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە بەشداری نەکردووە. تەنیا خاوەنی یەک مەدالیای ئۆڵۆمپیادە، ئەویش کاتێک مایکل ئەنتۆنی لە یاریی بۆکسێن لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ توانی پلەی سێیەم و مەدالیای بڕۆنز بباتەوە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی گویانا ساڵی ١٩٣٥ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٤٨ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە دانیپێدانراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گویانا لە ئۆڵۆمپیاد پۆل:وەرزشی گویانا
موئمنوون
سوورەتی موئمنوون سوورەتی ٢٣ی قورئانە و ١١٨ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی حەج دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
گریانە
گریانە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بیارە، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گریانە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دارەتفێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی هێرتا لە شارستانی پاوە لە رۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شێخان لە شارستانی پاوە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بۆین.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
بڕیارنامەی ٨٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٨٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
٢٢٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
قەزای لاچین
قەزای لاچین (بە ئازەربایجانی: Laçın rayonu)یەکێکە لە ٦٦ قەزای ئازەربایجان. دەکەوێتە ڕۆژاوای وڵاتەکە و سەر بە ھەرێمی ئابووری ڕۆژھەڵاتی زەنگەزوورە. ئەم قەزایە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزاکانی کەلباجار، خوجەلی، شوشە، خۆجاڤەند، قوبادلی، و پارێزگای سیونیکی ئەرمینیا. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی لاچینە. تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی ناوەکی قەزاکە ٧٨٦٠٠ کەس بووە
خاکی قەزاکە لە ساڵی ١٩٣٠ دامەزراوە و پێگەی قەزایەکی پێدراوە. قەزاکە لە ساڵی ١٩٩٢ تا کۆتایی ٢٠٢٠ لەلایەن کۆماری ئارتساخەوە داگیرکرابوو کە خۆبەناویان ناوە کاتێک قەزاکە گەڕێنرایەوە بۆ ئازەربایجان بەپێی ڕێککەوتنی ئاگربەستی قەرەباغی ٢٠٢٠ کە کۆتایی بە جەنگی قەرەباغی ٢٠٢٠ ھێنا بەشێکی بچووکی قەزاکە بە پایتەختەکەیەوە کە پێی دەوترێت کۆریدۆری لاچین لەلایەن ھێزێکی ئاشتیپارێزی ڕووسیاوە کۆنترۆڵ دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:قەزای لاچین
سماق شیرینی گچکە
سماق شیرینی گچکە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
چریەوا
تەزەکەند گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
تەزەکەند ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
٧٢٨ (ژمارە)
٧٢٨ (حەوت سەد و بیست و هەشت) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٢٧ و ٧٢٩.
ھایتی لە ئۆڵۆمپیاد
ھایتی بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد. بەڵام دواتر تا ساڵی ١٩٢٤ بەشداری خولەکانی ئۆڵۆمپیادی نەکرد، لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤ توانی لە ڕێگای یاریزانی گۆڕەپان و مەیدان سیلیڤیۆ کاتۆڕ یەکەم مەدالیای بڕۆنزی لە بردەوە. لە ئۆڵۆمپیادی ١٩٢٨یش توانی مەدالیای زیو بەدەستبھێنێت. دواتر ھایتی لە نەیتوانی بەشداری لە حەوت خولی دیکەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە نەکرد. ھەروەھا ساڵی ٢٠٢٢ بۆ یەکەمجار بەشداری ئۆڵۆمپیادی زستانە کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:ھایتی لە ئۆڵۆمپیاد
ئونگوزوک، گێغی
ئونوزووک گوندێکی سەر بە شاری گێغیی سەر بە پارێزگای بینگۆلی باکووری کوردستانە، کە لە لایەن میریی تورکیاوە وێران کراوە.
تانکۆبۆن
تانکۆبۆن (単行本 Tankōbon، پەرتووکی سەربەخۆ/ئازاد) بریتییە لە وشەیەکی ژاپۆنی بۆ پەرتووکێکی تەواو بەکاردێت نەک بەشێک لە زنجیرەیەک (ھاوشێوەی ئەفرۆدە)، بەڵام لە ژاپۆنی نوێدا، زۆر جار بەکاردێت بۆ نیشانە کردن بۆ پەرتووکە تاکەکانی یەک مانگا، و بە پێچەوانەی گۆڤاری (雑誌  Zasshi)، کە چەند زنجیرەیەک دەردەخات. و دەتوانرێت بۆ ڕۆمانیش بەکاربێت، کارێکی چیرۆکی، پەرتووکێکیی ئابووری، پەرتووکی ئامۆژگاری، پەرتووکێک کە کۆمەڵێکی یەکگرتووی وێنەی پێکەوە بەستراو، پەرتووکێکی نمایشکەر پاڵپشتی پەرتووکەکانی پێشوو دەکات، و تا ئەوەی لە شێوەی بەرگێکی بەھێزکراودایە. و زیاتر وشەیەکی گشتییە، کە پەرتووکە ھاوشێوەکان دەگرێتەوە بەڵام چاپەکانیش دەگرێتەوە، پەرتووکێک یان زیاتر (یان کۆمەڵێکی تەواو) لە بڵاوکراوەیەک، تا کۆتای."
تانکۆبۆن بونکۆبۆن ناگرێتەوە (کە بەکاردێت بۆ ڕۆمان)، شینسو (新書 Shinso) کە بە گشتی بەکاردێت بۆ کارە چیرۆکییەکان)، یان موک کە قەبارەی گەورەترە (ムック Mukku، لە یەکگرتنی «گۆڤار» و «پەرتووک») کاتێک ھەر یەکێکیان بەشێکیان ھەیە لە زنجیرەکە.
لەوانەیە تانکۆبۆن پەرتووکی قەبارە بچکۆلانە (واتە: مامیھون (豆本 Mamehon) بێت تا پەرتووکی بەنرخی قەبارە فولیو. و لەگەڵ ئەوەشدا تانکۆبۆن شێوە سەیرە کە دەچێتەوە سەر ناوەکەی. بە بەکارھێنانی وشە ئینگلیزیەکان، تانکۆبۆن لە قەبارەی یەکەم پێیدەوترێت کواترو یان ئۆکتافو.
سەرچاوەکان
https://en.wikipedia.org/wiki/Tank%C5%8Dbon https://fr.wikipedia.org/wiki/Tank%C5%8Dbon
پۆل:کۆمەڵگای ژاپۆن پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا پۆل:گرێ و دەستەواژە ژاپۆنییەکان پۆل:فۆرماتی کۆمیک
تاوێرە
تاوێرە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بیارە، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تاوێرە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خەرپانی و لە باشوور لەگەڵ گوندی ڕیشاو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی پاڵانیان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی جەلیلە.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
مارف خەزنەدار
مارف خەزنەدار (بە عەرەبی: معروف خزندار، ١٩٣٠ - ٢٥ ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠) مامۆستای زانکۆ و نووسەرێکی ناوداری کورد بوو. وێنۆک|مارف خەزنەدار
ژیان
لە ساڵی ١٩٣٠ لە شاری هەولێر و لە بنەماڵەی خەزنەدارەکانی هەولێر لە دایک بووە. قوناغەکانی خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە هەولێر تەواو کردووە. لە زانکۆی بەغدا لە بەشی زمانی عەرەبی خوێندویەتی. لە ساڵی ١٩٦٨ چووەتە یەکێتی سۆڤیەت و لەوێ بڕوانامەی دکتۆرای لە ئەدەبی کوردی بەدەست هێناوە. پاشان گەڕایەوە و بووە مامۆستای بەشی کوردیی زانکۆی ئەدەبیاتی بەغدا و ھەروەھا بەشی ئەدەبیاتی زانکۆی عەننابی جەزائیر و بەشی ئەدەبیاتی زانکۆی سەلاحەدین لە ھەولێر. خەزنەدار ئەندامی کۆڕی زانیاریی کورد بوو. سەرپەرشتی ژمارەیەکی زۆر نامەی زانکۆیی ماستەر و دکتۆرای کردووە.
دکتۆر مارف خەزنەدار یەکێکە لە دامەزرێنەرانی یەکێتی نووسەرانی کورد و ماوەیەکیش سەرنووسەری گۆڤارەکەیان، نووسەری کورد بووە، ھەروەھا چەند ژمارەیەکی گۆڤاری دەفتەری کوردەواریی دەرکردووە و لە گۆڤاری رۆژی کوردستان- شمس کوردستان دەستەی نووسەران و لە گۆڤاری کاروان ڕاوێژکاری ئەدەبی و رۆشنبیری بووە. خەزنەدار بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٦٨ دا ڕۆژی بڵاوبوونەوەی یەکەم ژمارەی ڕۆژنامەی کوردستان واتە ڕۆژی ٢٢ی نیسانی ١٨٩٨ی وەک ڕۆژی ڕۆژنامەگەری کوردی دیاریکرد.
مامۆستا مارف ماڵەکەی کردۆتە مەڵبەندی رووناکی بۆ پاراستنی تێکست و دەستنووس و ئەرشیفی ئەدەبی کوردی و ھەردەم دەرگای ماڵەکەی بۆ قوتابیان کراوەبووە و گەلێک قوتابی سوودیان لەکتێبخانە گەورەکەی وەرگرتووە.
دکتۆر مارف خەزنەدار لە تەمەنی ٨٠ ساڵیدا، لە نەخۆشخانەی شیفا لە شاری هەولێر لە ڕێکەوتی شەوی ٢٠١٠/١٠/٢٥ دا کۆچی دوایی کرد.
بەرھەمەکان
مارف خەزنەدار ھەر لە ٥٠کانەوە دەستی بە نووسین کردووە و وتاری بڵاوکردۆتەوە. یادداشتە ڕۆژانەکانی خۆی لە ساڵی ١٩٣٠ ھەتا ساڵی ١٩٩١ لە دووتوێی ٧ بەرگدا نووسیوەتەوە بەناوی دیجلەی ھزرم. دوا بەرھەمیشی بریتییە لە کتێبی مێژووی ئەدەبی کوردی، کە لە ٧ بەرگدا چاپی کردووە. دکتۆر مارف خەزنەدار، خاوەنی نزیکەی ٣٠ کتێبی چاپکراوە، لەوانە:
بە کوردی:
بە عەرەبی:
بە ڕووسی:
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:مێژوونووسانی کورد پۆل:مردووانی ٢٠١٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠ پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم
٢٢٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٧٢٩ (ژمارە)
٧٢٩ (حەوت سەد و بیست و نۆ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٢٨ و ٧٣٠.
ھۆساسان، گێغی
ھۆساسان گوندێکی سەر بە شاری گێغیی سەر بە پارێزگای بینگۆلی باکووری کوردستانە، کە لە لایەن میریی تورکیاوە وێران کراوە.
تراویلکە
وێنۆک|دیاردەی تراویلکە
ھۆساسان، گێغی
پۆل:گوندەکانی گێغی
تراویلکە
تراویلکە یان سەراب (ئینگلیزی: Mirage) دیاردەیەکی سروشتییە بەھۆی شکانەوەی ڕووناکی لە چینەکانی ھەوادا ڕوودەدات. وە دەتوانرێ تراویلکە ببینرێت کاتێ زەوی گەرم بێت، وەک لەناوچە بیایانەکاندا، بەجۆرێک کە ھەوای نزیک ڕووی زەوی گەرمتر بێت لەھەوای کەدەکوێتە چینە بەرزەکان. لەبەر ئەوەی چینەکانی ھەوا لەبارزییە جیاجیاکانی سەر ڕووی زەوییدا چڕییان جیاوازە، وەھاوکۆلکەی شکانەوەشیان جیاواز دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دیاردە سروشتییەکان
ئەشکەوتی بێستوون
ئەشکەوتی بێستوون یان ئەشکەوتی دیان و بێستوون، ئەشکەوتێکە لەسەر چیای برادۆست، بە دووری ٥٠ کەمتر لە ٤٥ کیلۆمەتر دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای شاری سۆران لە پارێزگای هەولێر، ئەم ئەشکەوتە گەورەترین ئەشکەوتی هەرێمی کوردستان و عێراق هەژمار دەکرێ.
بۆ یەکەم جار هێنرێ فیڵد (Henry Field) لە ساڵی ١٩٣٤ دا سەردانی کردووە، بەڵام هیچ بەڵگەیەکی نەدۆزیوەتەوە بۆ دەستنیشان کردنی مێژوو و سەردەمەکەی. دووبارە لە ساڵی ١٩٥٠ دا هێنری فیڵد و فوواد سەفەر سەردانیان کردۆتەوە و هەڵکۆڵینیان تێیدا ئەنجام داوەو چەند کەلووپەلێکی درووستکراوی دەستکردیان طییدا دۆزیوەتەوە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ چاخی بەردینی نوێ.
لە قووڵای ئەشکەوتی بێستوون دا چەند گۆمێکی ئاو دەبینرێ لەگەڵ چەندین چۆڕاوگەی کلسی کە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش شۆر بوونەتەوە. ئەم ئەشکەوتە بە ئەشکەوتی بێ بن ناسراوە، کە هەندێک گەڕیدەی جیۆلۆجی بۆ چەند کاتژمێرێک چوونەتە ناو قووڵایی ئەشکەوتەکەو نەگەیشتوونەتە کۆتایی.
لە ناو ئەشکەوتەکەدا چەندین بۆشایی فراوان هەیە کە جێگای دەیان کەس دەبێتەوە. هەروەها تا ئێستا لێکۆڵینەوەی زانستی بۆ نەکراوە، بەڵام بە گەورەترین ئەشکەوتی ناوچەکە دادەنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەشکەوتەکانی کوردستان پۆل:ئەشکەوتەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شوێنەکانی ھەولێر
ھۆگاسکۆملاری، گێغی
ھۆگاسکۆملاری گوندێکی سەر بە شاری گێغیی سەر بە پارێزگای بینگۆلی باکووری کوردستانە، کە لە لایەن میریی تورکیاوە وێران کراوە.
پۆل:گوندەکانی گێغی
نوور (سوورەت)
سوورەتی نوور سوورەتی ٢٤ی قورئانە و ٦٤ ئایەتە. سوورەتێکی مەدینەییە و دوای سوورەتی موئمنوون دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
سیچان
سیچان (Sîçan، بە فارسی: سیچان) گوندێکە لە بەخشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٩٣ کەس لە ٣٣ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ئالفۆنس بوودار
ئالفۆنس بوودار ڕۆماننووس و فیلمنامەنووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:سیناریۆنووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥ پۆل:مردووانی ٢٠٠٠ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەندامانی بەرگری فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی
ھۆزاڤت، گێغی
ھۆزاڤت گوندێکی سەر بە شاری گێغیی سەر بە پارێزگای بینگۆلی باکووری کوردستانە، کە لە لایەن میریی تورکیاوە وێران کراوە. پۆل:گوندەکانی گێغی
ھەشتگرد
هەشتگرد شارێک لە پارێزگای ئەلبورزی وڵاتی ئێرانە. لە نێوان دانیشتوانی ئەم شارەدا کۆمەڵێک کورد هەن کە بە هۆی کار و مووچەی وەرزێڕی لەم شارە دەژین.
فورقان
سوورەتی فورقان سوورەتی ٢٥ی قورئانە و ٧٧ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی نوور دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
سانسۆرکردنی ویکیپیدیا
وێنۆک|{{legend|#ff0000|ئەو وڵاتانەی کە لە ئێستادا ماڵپەڕەکانی ویکیپیدیا سانسۆر کردووە}} {{legend|#008000|ئەو وڵاتانەی کە پێشتر ماڵپەڕەکانی ویکیپیدیا سانسۆر کردووە}} {{legend|#00ff00|ئەو وڵاتانەی کە هەندێک ناوەڕۆکی ویکیپیدیا پێشتر لەلایەن حکومەتەوە سانسۆڕ کرابوون}} قەدەغەکردنی ویکیپیدیا یان سانسۆرکردنی ویکیپیدیا بڕیارێکە کە لەلایەن حکوومەت و دەوڵەتانەوە ئەنجامدراوە. تا ئێستا چەند دەوڵەتێک بۆماوەیەکی دیاریکراو یان تا ئێستاش بڕیاری قەدەغەکردنی ویکیپیدیایان داوە لەوانە چین، فەڕەنسا، تورکیا، ئێران، پاکستان، ڕووسیا، سعودیە، سووریا، تایلەند، تونس، بەریتانیا، ئوزبەکستان و ڤەنزوێلا.
بڕیاری قەدەغەکردنی ویکیپیدیا لەوڵاتێک بۆ وڵاتێک جیاوازبووە، ھەندێکیان بۆ ماوەیەکی دیاریکراو یان چەند وتارێکیان قەدەغەکردووە. ئەوکاتەی ویکیپیدیا لەسەر پڕۆتۆکۆڵی (HTTP) کاریدەکرد، حکوومەت و دەوڵەتەکان دەیانتوانی وتارێک یان ناوەڕۆکێک بشارنەوە و قەدەغەی بکەن. بەڵام کەدواتر لە ساڵی ٢٠١١، ویکیپیدیا کارکردنی بە پڕۆتۆکۆڵێ (HTTPS) ڕاگەیاند و دواتریش لە ٢٠١٥ ھەموو پڕۆژەکانی گواستەوە بۆئە پڕۆتۆکۆڵە. ئەوا لەوکاتەوە، حکوومەتەکان بۆیان نەدەکرا پەڕەیەک یان ناوەڕۆکێکی دیاریکراو لە ویکیپیدیا بشارنەوە. لەوکاتەوە حکوومەتەکان تەنیا دووبژاردەیان ھەبوو یان ئەوەی کە ھەموو پەڕەکان قەدەغە بکەن یانیش ئەوەی بڕیاری قەدەغەکردنی ویکیپیدیا ھەڵبوەشێننەوە. سەرەنجام بەشێکی زۆری ئەو وڵاتانە بڕیاری قەدەغەکردنی ویکیپیدیایان ھەڵوەشاندەوە. لەگەڵ ئەوەشدا لەئەمڕۆدا لەوڵاتانی تورکیا و چین ویکیپیدیا قەدەغەکراوە.
چین
لە ساڵی ٢٠١٥، دەستگەیشتن بە ویکیپیدیای چینی نەما. لە نیسانی ٢٠١٩، سەرجەم زمانەکانی ویکیپیدیا لەچین سانسۆرکران ویکیپیدیای چینی لە ساڵی ٢٠٠١ دامەزرا. لەماوەی بەکارھێنانی پرۆتۆکۆڵی (HTTP) حکوومەتی چینی چەندین وتاری سانسۆردەکرد. دواتر کە ویکیپیدیا چووەسەر پڕۆتۆکۆڵی (HTTPS) ئەوا سانسۆرکردنی وتاری دیاریکراو بەو ئاسانییە نەکرا، ھەربۆیە ویکیپیدیای چینی ھەر لەزووەوە لە ٢٠١٥ بەتەواوی لەو وڵاتە سانسۆرکرا.
فەڕەنسا
وێنۆک|ڕێمی ماتیس لەلایەن حکوومەتی فەڕەنساوە ناچارکرا وتارێک بسڕێتەوە. لە نیسانی ٢٠١٣، وتارێک دەربارەی وێستگەی ڕادیۆیی سەربازی لە پێیر سوور ئاوت دەستنیشانکرا لەلایەن بەڕێوبەرایەتی گشتی پاراستنی ناوخۆ لە فەڕەنسا. ئەم دەزگا ھەواڵگرییە ھەوڵی دا ئەم وتارە لە ویکیپیدیای فەڕەنسی بسڕێتەوە. ئەم بەڕێوبەرایەتییە ڕێمی ماتیس کەئەوکاتە یەکێکبووە لە بەڕێوبەرە خۆبەخشەکانی ویکیپیدیا فەڕەنسی ناچارکرد بە سڕینەوەی وتارەکە. دواتر ویکیمیدیای فەڕەنسی لەسەر ئەم بابەتە ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و بەرگری لە ماتیس کرد. لە ڕاگەیەندراوەکە ئاماژە بەوەکرا کە ئەو بەشداربووەی ویکیپیدیا ھەرگیز دەستکاری لەسەر ئەم وتارەش نەبووە و ئاگاداری بوونیشی نەبووە تاوەکوو ئەم دەزگا ھەواڵگرییە ھەڕەشەی لێکردووە و لەژێر گووشاردا پێیان سڕیوەتەوە.
دواتر وتارە سڕاوەکە لەلایەن بەشداربوویەکی دیکە گەڕێندرایەوە کە لەدەرەوەی فەڕەنسا، لە سوویسرا دەژیا. لەئەنجامی ئەم ڕووداوە وتاری وێستگەی ڕادیۆیی سەربازی لە پێیر سوور ئاوت لەویکی فەڕەنسی بووە پڕخوێنەرترین وتار لەم ویکیپیدیای فەڕەنسی. تەنیا لەماوە ٦ و ٧ی نیسانی ٢٠١٣، وتارەکە ١٢٠ ھەزارجار کرایەوە. وتارەکە بۆچەندین زمانی دیکەش وەرگێڕدرا. ڕێمی ماتیس لەلایەن دامەزرێنەری ویکیپیدیا واتە جیمی وەیڵز بە ویکیپیدیاوانی ساڵ ناویھێنرا لەبۆنەی ویکیمانیای ٢٠١٣. ڕۆژنامەکانی فەڕەنسا لەوانە ٢٠ منیتس، ئەرس تێکنیکا و سلەشدۆت ئەو ڕووداوەیان بەنموونەیەکی دیکە لە کاریگەریی سترایسەند وێناکرد. وەزارەتی ناوخۆی فەڕەنسا و دەزگای میدیایی (AFP)ی فەڕەنسی نەیاندەویست ھیچ لێدوانێک لەمەڕ ئەم بابەتە بدەن.
ئێران
لە ٢٠١٥، ویکیپیدیا کۆچیکرد بۆ پڕۆتۆکۆڵی (HTTPS) بەمەش چیتر حکوومەتی ئێرانی ئەو بژاردەیەی نەما کە وتاری دیاریکراو سانسۆربکات. حکوومەتی ئەو وڵاتەی یان دەیتوانی ھەموو ویکیپیدیاکە سانسۆر بکات یانیش ھەمووی بەکراوەیی بھێڵێتەوە. ئێران بژاردەی دووەمی ھەڵبژارد. لەماوەی نیوەی یەکەمی ٢٠١٦، ئێران ویکیمیدیا کۆمنزی سانسۆرکرد بەڵام لەوکاتەوە تا ئێستا کراوەیە.
بەریتانیا
لەکانوونی یەکەمی ٢٠٠٨، ڕێکخراوی چاودێری ئینتەرنێتی بەریتانی کە ڕێکخراوێکی نا حکومییە. وتاری ئەلبوومی میوزیکی (Virgin Killer) خستە لیستی ڕەشەوە. ھۆکاری ئەمەش بۆ بوونی وێنەی کەڤەری ئەلبوومەکەبوو کە وێنەی مناڵێکی ڕووتبوو. ڕێکخراوەکەوە بەبیانووی بەکارھێنانی منداڵ لەبابەتی پۆرنۆگرافی ئەم ڕێکارەی ئەنجامدا. لەئەنجامدا تەواوی وتارەکە لەلایەن زۆرێک لە دابینکەرانی ھێڵی ئینتەرنێت لە بەریتانیا سانسۆرکرا. ھۆکاری پاشگەزبوونەوەکەیان بەوە ڕاگەیاند ڕەنگە سانسۆرکردنی وێنەکە ببێتە ھۆی ئەوەی خەڵکی زیاتر بەدواداچوونی بۆبکەن و ببێتە نموونەیەکی دیکە لە کاریگەریی سترایسەند.
پاکستان
لە ٣١ی ئازاری ٢٠٠٦، بۆ چەند کاتژمێرێک تەواوی دۆمێنەکانی ویکیپیدیا (Wikipedia.org) ڕاگیران ئەمەش دوای بڵاوبوونەوەی کاریکاتێرێک لەسەر محەممەد پەیامبەری ئیسلام لەڕۆژنامەیەکی دانمارکی و ھەبوونی وتارێک لەسەر ئەم بابەتە لەویکیپیدیادا. دواتر بەھۆی بەرنامە و تووێژەکان لەسەر ئەم بابەتە، ئەوکەسانەی نوێنەرایەتی ویکیمیدیایانکرد، ناڕەزایی و بۆچوونەکانی خەڵک وایکرد ڕێکخراوەکە دوای سێ ڕۆژ لەم کارەی پاشگەزبێتەوە و بڕیاری ئەوەشی دا کە بۆ وێنەیەک کە لەدەرەوەی بەریتانیا بەرھەمھاتبێت ئەوکارە نەکەنەوە.
سووریا
لە ٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨ تاکوو ١٣ی شوباتی ٢٠٠٩، ڕێگری لە کردنەوەی ویکیپیدیای عەرەبی کرا. بەڵام دەستگەیشتن بەزمانەکانی دیکە کراوەبوو.
سعودیا
لە ١١ی تەممووزی ٢٠٠٦، حکوومەتی سعودیە ھەردوو ماڵپەڕی گووگڵ و ویکیپیدیای سانسۆرکرد. ھۆکاری ئەم سانسۆرەش بۆئەوە گێڕایەوە کە ناوەڕۆک ڕووت (پۆڕن) و بابەتی سیاسی ھەستیار لەخۆ دەگرن. بۆئەوە چەندین وتار لەویکیپیدیای ئینگلیزی و عەرەبی سانسۆرکران.
تورکیا
وێنۆک|250px|لۆگۆی ویکیپیدیای تورکی دوای ئەم سانسۆرکردنەی ڕوویدا لە ٢٩ی نیسانی ٢٠١٧، حکوومەتی تورکیا سەرجەم زمانەکانی ویکیپیدیای لەتەواوی وڵاتەکەی سانسۆرکرد. ئەم سانسۆرکردنەی تورکیا لەوەھات بەھۆی ئاماژەدان بەتێوەگلان و پەیوەندی حکوومەتی تورکیا لەگەڵ چەند گرووپێکی تیرۆریستی.
بەرلەوەش، تورکیا چەندین وتاری دیاریکراوی لە ویکیپیدیای تورکی سانسۆرکرد. وتاری تایبەت بە ئەندامی زاوزێی نێر و مێ، وتاری ھەڵبژاردنی گشتی ٢٠١٥ی تورکیا.
ڕۆژی ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، سانسۆرکردنی ویکیپیدیا لە تورکیا کۆتایی ھات، ئەمەش دوای تێپەڕینی ٩٩١ ڕۆژ.
تونس
لەماوەی ٢٣ تاکوو ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦، ویکیپیدیا لە تونس بەردەست نەبووە.
ئۆزبەکستان
تەواوی ویکیپیدیا لە ئۆزبەکستان لە ساڵی ٢٠٠٧ و ٢٠٠٨ بۆماوەیەکی کورت دوو جار بەربەستکرا بەردەست نەبوو. بەربەستکردنی ویکیپیدیای ئۆزبەکی سەرنجی ڕۆژنامەوانی نێودەوڵەتی ڕاکێشا لە کۆتایی مانگی شوباتی ٢٠١٢. بەکارھێنەرانی ئینتەرنێت لە ئۆزبەکستان ھەوڵیان دەدا دەست بە لاپەڕەکانی زمانی ئۆزبەک بگرن، بەڵام نەیانتوانی. بەکارھێنەران لە ئۆزبەکستان بە ئاسانی دەیانتوانی بابەتەکانی ویکیپیدیا بە زمانەکانی تر ببینن، تەنھا ئەو وتارانەی بە زمانی ئۆزبەکی بوون بەربەستکرابوون.
٧٣٠ (ژمارە)
٧٣٠ (حەوت سەد و سی) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٢٩ و ٧٣١.
ھۆپک، گێغی
ھۆپک گوندێکی سەر بە شاری گێغیی سەر بە پارێزگای بینگۆلی باکووری کوردستانە، کە لە لایەن میریی تورکیاوە وێران کراوە.
پۆل:گوندەکانی گێغی
بەڵگە (ڕاستی)
ئەم چەمکە بەسەر چەند بابەتێکی جیاوازدا دەچەسپێت، کە سروشتی بەڵگەکە یان پاساوەکە و پێوەری بابەتەکە ھەردووکیان بەندن بە بابەتێکی دیاری کراوەوە. مامەڵەیەکی ئاخافتنی باوەڕپێکەر بە بەڵگە ھەژماردەکرێت لە لایەنی پەیوەندیی زارەکی و نووسینەوە (وەک: گفتووگۆ، مشتومڕ و ڕەوانبێژی... ھتد). لە ھەر بابەت و بەشێکی بنچینەیی زانستی بیرکاری دا کە بەندە لەسەر ئەگەر و گریمانەکان، بەڵگە پێناسە دەکرێت بە ھەر گفتووگۆیەک کە دەکرێت بێتەکایەوە دەربارەی بیردۆزێک لەسەر بابەتەکە بەپێی یاسا و بیردۆزە پێشینە پەسەندکراوەکان. بابەتی ژیربێژی شێوە دەکرێت لە بیردۆزێکی سەلماندنی دیاریکراودا وە لە سەلماندنێکی فەرمی دەکۆلێتەوە. لە ھەندێک لە بابەتەکانی باوەڕزانی و بیردۆزی زانین دا چەمکی پاساو بە نزیکەیی ھەمان ڕۆڵی بەڵگە دەبینێت لە کاتێک دا دەستەواژەکە لە زانستی یاسادا بە بەڵگە ناودەبرێت. وە دەستەواژەی "بارگرانی (قورسایی) بەڵگە" چەمکێکی یەکجار باوە لە فەلسە و یاسادا.
بەڵگە دەکرێت بەو کۆمەڵە ڕاستی و زانیاریانە بوترێت، کە لە کاغەزێک یان بەشێوازێکی ئەلکترۆنی نوسراون، وە بە زانستیانە سەلمێندرابێت.
ڕوونکردنەوە
لە زۆربەی بابەتەکان دا، بەڵگە داواکراوە بۆ سەلماندی شتێک. بەڵگە لە ئەزموون کردنی جیھانی دەوروبەرەوە پەیدا دەکرێت، زانست بەڵگەکانی لە سروشتەوە دەست دەخات، و یاسا بەڵگەکانی لە گەواھیدەر و لێکۆڵینەوەی پزیشکیی دادوەریەوە بەدەست دەخات. شاز و بەدەر لە ھەموو ئەمانە زانستی بیرکارییە، کە بەڵگەکان لە جیھانێکی بیرکارییەوە بەدەست دەخرێن کە سەرەتا وەک ئەگەر و دواتر دەوڵەمەند و بەرەوپێش براون بە بیردۆزە سەلمێنراوە پێشینەییەکان.
بە وردی کە ئایا چ بەڵگەیەک چوست و تەواوە بۆ سەلماندنی شتێک لە بابەتێکەوە بۆ بابەتێکی تر دەگۆردرێت و ھیچ پێوەر یان تەواوییەکی ڕەھا نییە کە چی دەبێتە بەڵگە و چی نابێتە بەڵگە. لە یاسادا، بەڵگەیەک کە دادوەرێک باوەڕی پێ دەکات ھەر ھەمان بەڵگە دەکرێت دادوەرێکی دی باوەڕی پێ نەکات.
بەڵگەکان لە چاخەکانی دێرینەوە بوونیان ھەیە، بە بەکارھێنانی چاودێری کردنی شێوەڕێکاری سروشت کە ھەرگیز ڕێکوپێکییەکی ئامێر ئاسا لە دیاریکردن نایەتە کایەوە، ئەرستۆ ئەمەی وەک بەڵگە بەکارھێنا وەک بوونی (دەرفەت – ھەل) کە ڕیشەییە لە سروشت دا. لە لایەکی ترەوە، تۆماس ئەکویناس چاودێری کردنی بوونی شێوەڕێکاری تۆخ و تۆکمە لە سروشت دا وەک بەڵگە بەکارھێنا کە سروشت بە ھەل ناڕوات بەڕێوە.
لە ڕاستی دا بەڵگەکان پێویست ناکات زارەکی یان بینراو بن. پێش زانا کۆپەرنکس، خەڵکی جووڵەی ئاشکرا و بینراوی ئەستێرەی خۆریان لە ئاسمان دا بە بەڵگە دادەنا کە خۆر بە چواردەوری زەوی دا دەسورێتەوە. بەڵام لە ھەمان کات دا، بەڵگەی تاوانی گوونجاو کە بەجێماوە لە شوێنی تاوان دا دەکرێت بەکاربێت بۆ ئاشکراکردنی ناسنامەی تاوانبار.
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی
سیستمی بەکارخەریی مۆبایل
300px|وێنۆک|سیستەمی کارپێکەری [[ئەندرۆید، iOS.]]
سیستەمی کارپێکەری مۆبایل (بە ئینگلیزی: Mobile operating system یان mobile OS) سیستەمێکی کارپێکەرییە بۆ مۆبایلە هۆشمەندەکان و تاتەبژمێرەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:سیستەمە کارپێکەرییەکانی مۆبایل پۆل:مۆبایل پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مۆبایل پۆل:سیستمی بەکارخەری
بڕیارنامەی ٨٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٨٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:ڕواندا لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕواندا
ئیلی بانیستەر سەون
وێنۆک|سەون و [[عادیلە خانم لە ناوەڕاستدان، ساڵی ١٩١٩]] ئیلی بانیستەر سەون (بە ئینگلیزی: Major Ely Bannister Soane، ١٨٨١-١٩٢٣) ناسراو بە «مێجەرسۆن»، ئەفسەری سیاسیی سوپای بریتانیا و نووسەر و زمانناس بوو.
ژیان
ساڵی ١٩٠٢ وەک کارمەندێکی بانک دەنێررێت بۆ ئێران و لەوێ زمانی فارسی فێر دەبێت. لە ساڵی ١٩٠٥ بە ساختە موسڵمانبوونی ڕادەگەیەنێت. لە ١٩٠٧ کاری بانک بەجێ دەھێڵێت و وەک گەشتیار بە ناوچەکەدا دەگەڕێت. لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان فێری کوردی دەبێت و لە ساڵی ١٩٠٩ بە شێوەی بازرگانێکی فارس و بەناوی «غولام حوسێن شیرازی»ەوە دەچێت بۆ ھەڵەبجە و پتر لە شەش مانگ لە ماڵی وەسمان پاشادا، نزیک لە عادیلە خانم و تاھیر بەگی جافدا، ماوەتەوە. زۆر ھاموشۆی خەڵک و دیوەخانەکان و بازاڕەکانی کردووە. لەم بەسەرھاتانەی کتێبێک بە ناوێ «گەشتێکی شاراوە بۆ میسۆپۆتامیا و کوردستان» دەنووسێت کە زانیارییەکی زۆری لەسەر زمان و داب و نەریتی کوردی تێدایە. ھەروەھا بە باشی زمانی کوردیش فێر بووە و چەند کتێبی فێرکاریشی بۆ زمانی کوردی نووسیوە. دوای ئەوەی کە ڕاستییەکەی دەردەکەوێت بە دزیوەوە کوردستان بەجێ دەھێڵێت. لە کاتی شەڕی جیھانیی یەکەم (١٩١٤-١٩١٨) لەگەڵ سوپای ئینگیزدا دەگەڕێتەوە بۆ عێراق. لە سەرەتای ساڵی ١٩١٨ەوە ھەتا ٢٧/١/١٩١٩ بە یارمەتیی شوکری فەزڵیەوە توانی ٦٧ ژمارە لە ڕۆژنامەی تێگەیشتنی ڕاستی بڵاو بکاتەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩١٩ بۆ ١٩٢١ و لە کاتی شۆڕشی شێخ مەحموودی حەفید، ئەفسەری سیاسیی سوپای بریتانیا لە باکووری عێراق بووە. ساڵی ١٩٢١ دەگەڕێتەوە بۆ بریتانیا و پاش دوو ساڵ لە ٢٤ی شوباتی ١٩٢٣ بە ھۆی نەخۆشینەوە دەمرێت.
ئەو ماڵەی کە لە سلێمانیدا تێیدا ژیاوە ئێستا کراوە بە مۆزەخانە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٢٣ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨١ پۆل:نووسەرانی بریتانیی سەدەی ٢١ەم پۆل:کوردناسەکان پۆل:زمانەوانانی کوردی
ئایپاد پڕۆ
ئایپاد پڕۆ (بە ئینگلیزی: iPad Pro)، گەشەپێدراوی کۆمپانیای ئەپڵە لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠١٥ دەرچوو.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئایپاد پۆل:ئای ئۆ ئێس
بڕیارنامەی ٨٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٧١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٨٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٣ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٣ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٣ پۆل:کۆماری مەقدوونیا لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
٢٢٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٧٣١ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
خەرپانی
خەرپانی گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بیارە، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
خەرپانی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی زەردەھاڵ و لە باشوور لەگەڵ گوندی تاوێرە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھانەنەوتێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کولیژی.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
ھورس، گێغی
ھورس گوندێکی سەر بە شاری گێغیی سەر بە پارێزگای بینگۆلی باکووری کوردستانە، کە لە لایەن میریی تورکیاوە وێران کراوە.
پۆل:گوندەکانی گێغی
شاھۆ
وێنۆک|چەپ|وێنەیێک لە کەژی شاھۆ چیای شاھۆ ناوچەیەکی شاخاوییە لە نێوان دوو پارێزگای کوردستان و کرماشان ھەڵکەوتووە و بەشێکە لە زنجیرەچیای زاگرۆس. لە بەرزترین شوێندا ٣٣٩٠ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزە. کێوسانی شاھۆ ژینگەی سروشتیی کۆمەڵێک گیانەوەر وەکوو پڵنگ، ورچ، ڕێوی، چەقەڵ، گورگ، کەو، کەڵەکێوی و ئاسکە و لە لایەن ڕێکخراوی ژینگەپارێزی حکوومەتی ئێرانەوە دەپارێزێت. ئەشکەوتی قوڕەقەڵا یەکێک لە ئەشکەوتەکانی شاھۆیە.
چیای شاھۆ - یەکێک لە بەرزترین چیاکانی کوێستانی زاگرۆسە بە درێژایی ٥٥ کیلۆمەتر و پانایی ١٠ تا ١٥ کیلۆمەتر. بەرزترین لووتکەی بە ناوی شاھۆ (شاکر) کەوتووەتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی شمشێرەوە. ئەم چیایە لە باکووری ڕۆژئاواوە گەیشتووەتە چیای گاول ٢٤٢٥ مەتر، لە ڕۆژھەڵاتەوە چیای قەڵا گۆڕ ٢٧٥٠ مەتر. ڕووباری تەنگور یاخۆد تەنگەبەر، لە دامێنی ئەم چیایە سەرچاوە دەگرێت، پاشان تێکەڵ بە ئاوی سیروان دەبێت. شاھۆ پێکھاتووە لە چەندین چیای جیاواز ھەر بەو ھۆیەش دەکرێ ناوی کوێستانی لێ بنرێت چیاکانی شاھۆ وەک، گاوڵ، قەڵاگور، نانەوێژە ٢٠٢٠ مەتر، ھۆڵ ئاوەر ١٨٩٩ مەتر، تاقە سەفید ٢٠٥٠ مەتر، شور ٢٠٢٠ مەتر. ڕووبەرەکەی ٨٠٠ کیلۆمەتری چوار گۆشەیە. پلەی گەرمای لە نێوان ١٠–١٥ سانتیگرادە، بارانی ساڵانەی لە بەشەکانی باکووریدا ٨٠٠ ملیمەتر و لە بەشەکانی باشووریش لە نێوان ٥٠٠–٦٠٠ ملیمەتر دەبێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کێوەکانی کوردستان پۆل:کێوەکانی ئێران پۆل:پارێزگای کوردستان پۆل:کێوەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:جوگرافیای ڕۆژھەڵاتی کوردستان
دەرەشیش
گوندێکە لە هەورامانی عێراق.
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
تیپی مۆسیقای سلێمانی
تیپی مۆسیقای سلێمانی گرووپێکی مۆسیقیی کوردی بوو. لە ساڵی ١٩٦٧ لەلایەن دەستەیەک لە ھونەرمەندانی شاری سلێمانی دامەزرا. بە فەرمی ناساندن و وەرگرتنی مۆڵەتی کارکردنی دواکەوت بۆ ساڵی ١٩٧٣.
ئەندامەکان پێشتر بە شێوەی جیاجیا لە ھەندێک لە گرووپە مۆسیقاکانی تر وەکوو (ھیوا) و (خۆشی و بەختیاری) چالاک بوون و لە ڕادیۆ بەغدا بەرھەمیان تۆمار کردبوو کە دواتر ھەڵکەوتی پێشکەش کردنی چەند گۆرانی لە ھۆڵی سانەوی سلێمانی دەبێتە ھەوێنی دروست بوونی ئەم تیپە. ساڵی ١٩٦٩ لەگەڵ ھونەرمەندانی شانۆ تێکەڵ دەبن و تیپی (نواندن و مۆسیقای سلێمانی) دەست بەکار دەکا و ساڵێک بەردەوام دەبێت.
وێڕای دژواری لە کارکردنی ھونەریی لەساڵانی تازە دامەزراندنیدا، بەڵام تیپی مۆسیقای سلێمانی ڕۆڵی ھەبووە لە پاراستن و بەردەوامیدان بەشوناس و مۆسیقای کوردی.
دامەزرێنەران
دەستەی دامەزرێنەرانی تیپی مۆسیقای سلێمانی ھەریەکە لە
ئەندامە سەرەتایییەکان:
گۆرانیبێژەکان
بەشێک لە گۆرانیبێژەکان:
بەرھەمەکان
ھەندێک لە بەرھەمەکانی تیپی مۆسیقای سلێمانی
قادر کابان:
کەریم کابان:
ئیبراھیم خەیات:
ناسر ڕەزازی:
کەریم خەمزەیی:
عوسمان عەلی خەیات:
ئەسعەد قەرەداغی:
تۆفیق عەلی:
عەدنان کەریم:
حەسەن گەرمیانی:
عەباس محەممەد:
عەبدولقادر حەسەن:
کامەران عەبدولمەجید:
سەمیرە نادر:
مستەفا ڕەئووف:
ئاوات فایق چالاک:
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
قایبەرد
قایبەرد (Qayberd، بە فارسی: قائی برد) گوندێکە لە بەخشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٠٣ کەس لە ٤١ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
مالائیبراھیم، گێغی
مالائیبراھیم گوندێکی سەر بە شاری گێغیی سەر بە پارێزگای بینگۆلی باکووری کوردستانە، کە لە لایەن میریی تورکیاوە وێران کراوە.
پۆل:گوندەکانی گێغی
ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل
چەپ|350px|وێنۆک|فراوانبوونی [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|ئیمپراتۆریەتی مۆنگۆل]] ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل یان ئیمپراتۆریەتیی مۆنگۆل (بە ئینگلیزی: mongol empire)یەکێکە لە ئیمپراتۆرییەکان کە لە ناوەڕاستی ئاسیاوە لە سەدەکانی ١٢ و ١٣ فەرمانڕەوایەتیی دەکرد کردوە. ئەو ئیمپراتۆرییەتە بە فەرمانڕەوایەتیی کردنی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا بۆ دەریای ژاپۆن و بەشێکی زۆری سیبیریا و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و نیمچەدوورگەی ھیندستان و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دەبێتە گەورەترین ئیمپراتۆرییەتیی مێژووی جیھان، لە لووتکەی دەسەڵاتیدا فەرمانڕەوایەتیی ٣٣٫٠٠٠٫٠٠٠ کم٢ کردووە کە دەکاتە ٢٢٪ی کۆی گشتی ڕووبەری جیھان، لەگەڵ کۆی گشتی ١٠٠ ملیۆن کەس.
دامەزرێنەر و خانی یەکەم جەنگیز خان کە ساڵی ١٢٠٢ ھاوکات لەگەڵ یەکخستنی خێڵە تورک و مۆنگۆل لە ناوەراستی ئاسیا و بە تایبەتی مەنگۆلیای ئێستا ئەم ئێمپراتۆراتۆرییەشی دامەزراند. ئەمەش ناو و ماوەی فەرمانڕەوایەتیی خانی گەورەی مۆنگۆلەکانە
-چەنگیز خان: ١٢٠٢ - ١٢٢٧
-ئۆگێدی خان: ١٢٢٩ - ١٢٤١
-گویوک خان: ١٢٤٦ - ١٢٤٨
-مۆنگی خان: ١٢٥١ - ١٢٥١
- کوبلای خان: ١٢٦٠ - ١٢٩٤
-توغان تەیمور خان: ١٣٣٣ - ١٣٧٠
سەرچاوەکان
پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا پۆل:مێژووی ئاسیای ناوەندی پۆل:مێژووی مەنگۆلیا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٣٦٨ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٢٠٦ پۆل:ھەڵوەشانەکانی ١٣٦٨ پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین پۆل:وڵاتانی پێشوو لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا پۆل:فەرمانڕەوا پێشووەکان لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا پۆل:مەغۆلەکان
٢٢٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
نۆ مین-وو
نۆ مین-وو (بە کۆری: 노민우؛ بە ئینگلیزی: No Min-woo)، لەدایکبووی ٢٩ی مەیی ١٩٨٦ لە ژاپۆن. مۆسیقاژەن و ئەکتەرێکی کۆریای باشووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦ پۆل:زیندووان پۆل:باشترین ئەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتی درامای ئێس بی ئێس پۆل:گۆرانیبێژەکانی کەی-پۆپ پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئینھا پۆل:ھونەرمەندانی چێژبەخشی ئێم بی کەی پۆل:کوڕە گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور پۆل:کوڕە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور پۆل:گۆرانیبێژە پۆپەکانی کۆریای باشوور پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن پۆل:کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژە کوڕەکانی سەدەی ٢١ەم
ترشی دووانی
ترشی دووانی (ئینگلیزی: Binary acid) ترشێکە، تەنیا دوو توخمی جیاوازی تێدایە، کە یەکێکیان ھایدرۆجینە و ئەوەی تریان توخمێکی کارۆسالبێتی زۆرترە و، ئۆکسجینی تێدانییە.
نموونەکان:
سەرچاوە
پۆل:ترشەکان
شوکری فەزڵی
شوکری فەزڵی (١٨٨٢-١٩٢٦) شاعیر و نووسەر و وەرگێڕێکی کورد بووە. شوکری فەزڵی بە کوردی و تورکی و عەرەبی و فارسی شیعری نووسیوە.
ژیان
شوکری فەزڵی کوڕی مەحمود ئاغای کوڕی ئەحمەد ئاغایە کە لە سلێمانی ژیاوە و بە رەچەڵەک خەڵکی شاری سنەیە. ساڵی ١٨٨٢ لە گەڕەکی فەزڵ لەشاری بەغدا لەدایکێکی عەرەب لەدایک بووە، لە تەمەنی منداڵیدا سەید ساڵحی خاڵی کە کارمەندێکی گەورەی دەوڵەتی عوسمانی بوو ھێناویەتە سلێمانی و لەوێ خراوەتە بەر خوێندن. شوکری فەزڵی نزیکەی ٣٠ ساڵ لە سلێمانی ماوەتەوە و ئاشنایەتییەکی زۆری لەگەڵ شاعیران و رووناکبیرانی ئەو سەردەمەدا پەیدا کردووە. لە قۆناغی خوێندندا ھاوپۆلی شێخ مەحموودی حەفید بووە. ساڵی ١٩٢٢ بە فەرمانی بەڕێوەبەری گشتی مەعاریف، شوکری فەزڵی لەگەڵ تۆفیق وەھبی و دوو کەسی تردا ئەرکی وەرگێڕانی کتێبی قوتابخانەکانیان پێ سپێردراوە کە لە عەرەبییەوە بیکەن بە کوردی. لە ژیانی فەرمانبەریدا گەلێ پۆستی پێسپێردراوە. لە رۆژنامە و گۆڤارە عەرەبییەکاندا بەردەوام وتار و نووسینی بڵاوکردۆتەوە، لە رۆژنامەی «تێگەیشتنی ڕاستی»دا کە مێجەرسۆن لە بەغدا دەری کردووە، شوکری فەزڵی رۆڵێکی گەورەی بینیوە. ئەم شاعیرە گەورەیە بە یەکێک لە روناکبیرە ھەرە بوێر و چاونەترسەکانی سەردەمی خۆی دائەنرێ. باشترین بەڵگەش شیعرە بەناوبانگەکەیەتی کە ساڵی ١٩٢٣ پێشکەشی شێخ مەحمودی کردووە، شەڕە شیعرەکانیشی لەگەڵ شێخ رەزای تاڵەبانیدا کەلێنێکی گەورەی پڕکردۆتەوە. لە ١/ ٦/ ١٩٢٦ دا لە بەغدا کۆچی دوایی کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مردووانی ١٩٢٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢
دەزگر
دەزگر گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری دەشت، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
دەزگر ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
٧٣٢ (ژمارە)
٧٣٢ (حەوت سەد و سی و دوو) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٣١ و ٧٣٣.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
شەعەرا
سوورەتی شەعەرا سوورەتی ٢٦ی قورئانە و ٢٢٧ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی فورقان دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:ھۆزەکانی عەرەب
٧٣٣ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ترخاناوا
ترخاناوا (، ) گوندێکە لە بەخشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٥٣ کەس لە ٣٦ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
٢٣٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سەرۆک وەزیرانی ئیستۆنیا
سەرۆک وەزیرانی ئیستۆنیا (بە ئیستۆنی:peaminister ، مانا: وەزیری سەرەکی، سەرۆک وەزیر) سەرۆکی حکوومەتی کۆماری ئیستۆنیایە. سەرۆک وەزیر لەلایەن سەرۆکی وڵاتەوە پاڵێوراوە دوای تەواو بوونی کۆبونەوەیەک و دانیشتنی پەرلەمان و بڕیاردانی پەرلەمان. لە حاڵەتی ناڕازی بوونی پەرلەمان لە ھەڵبژاردنی سەرۆک وەزیرێک پەرلەمان توانای ھەڵوەشاندنەوەی پاڵاوتنەکەی سەرۆکی وڵاتی ھەیە و دەتوانن کاندیدی خۆیان ھەلبژێرنبە شێوەیەکی پراکتیزی، سەرۆک وەزیر پێویستە متمانەی پەرلەمان بەدەست بێنێت بۆ ئەوەی لە ئۆفیس بمێنێتەوە، سەرۆک وەزیرانی ئێستای ئیستۆنیا کایا کالاسە لە پارتی ڕیفۆرمی ئیستۆنیا، دەست بەکاربوو لە ٢٦ ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١
بڕیارنامەی ٨٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھایتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٩١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:ھایتی لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھایتی
بەرەی کوردی
بەرەی کوردی (، ) ھەروەھا ناسراو بە لیوای بەرەی کوردی بۆ یارمەتی لە خەڵکی سووریا (لواء جبهة الأكراد لنصرة شعبنا السوري) لیوایەکی کوردییە کە زۆربەی ئەندامانی لە دژبەرانی سووری پێکدێن و لە شەڕی ناوخۆییی سووریا بەشدارییان ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێکخراوە کوردییە سوورییەکان پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٣ لە سووریا پۆل:جیاییخوازی لە سووریا پۆل:ھێزە دیموکراتەکانی سووریا
ترشی لاواز
ترشی لاواز یان ترشی بێھێز (ئینگلیزی: Weak acid) ترشێکە، کەمێک ئایۆنی ھایدرۆجین بەرھەم دەھێنێت، لە ئاوەگیراوەکەیدا.
سەرچاوە
پۆل:ترشەکان
٧٣٤ (ژمارە)
٧٣٤ (حەوت سەد و سی و چوار) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٣٣ و ٧٣٥.
ھیجری ئیزگۆرەن
٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی ھیجری ھیجری ئیزگۆرەن (لە ساڵی ١٩٥٠دا لە شاری سوێرەکی سەر بە پارێزگای ڕحای باکووری کوردستان لەدایکبووە) ھۆنەر و ڕۆژنامەنووسێکی کوردە.
دەرچووی زانکۆی دیجلە (ئامەد)یە، لە ساڵی ١٩٨٠ەوە خەریکی کاری ڕۆژنامەوانییە لە ڕۆژنامەی ئۆزگوور پۆلیتیکا، ھەروەھا دوای تەواو کردنی پەیمانگەی پێگەیاندنی مامۆستایان لە ئامەد بووەتە مامۆستا و تا ئێستاش ھەر لەوێ ژیان بەسەر دەبات.
بەرھەمەکانی بە زمانی تورکییە بەڵام ھەندێک لە ھەڵبەستەکانی بە ناوی (بێباران؛ Bêbaran) وەرگێڕدراون بۆ سەر زمانی کوردی.
نەمل
سوورەتی نەمل سوورەتی ٢٧ی قورئانە و ٩٣ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی شەعەرا دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:سولەیمان
٢٣١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھۆندووراس لە ئۆڵۆمپیاد
ھۆندووراس بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد. لەو کاتەوە جگە لە ساڵانی ١٩٧٢، ١٩٨٠ بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کرد. لە ساڵی ١٩٩٢ بۆ یەکەمجار بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کرد دوای ئەوە نەیتوانی بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە بکاتەوە. ئەم وڵاتە تا ئێستا خاوەنی ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد نییە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی ھۆندووراس لە ساڵی ١٩٥٦ دامەزراوە و لە ھەمان ساڵدا لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بەفەرمی ناسێنرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆندووراس لە ئۆڵۆمپیاد
جێدار
جێدار یان ملازم پلەیەکی سەربازییە کە لە یەک ئەستێرە پێکدێت. ئەفسەران دوای تەواوکردنی کۆلێژی سەربازی و مەشقی سەربازییە سەرەکییەکان ئەم پلەیە بەدەست دەهێنن. وێنۆک|250x250پیکسڵ
دوای تەواوکردنی کۆلێژی سەربازی، جێدارەکان بەپێی ئەو بەشەی کە پێویستە پۆل پۆل دەکرێن، بەڵام ھەر وازاندراوە کە جێدار دوای دەرچوونی سەرکردایەتی دەستەیەک سەربازی پێ دەسپێردرێت کە پێکدێن لە ٣٢ بۆ ٣٧ سەرباز کە لەژێر فەرمانی ئەودا دەب. بەگشتی جێدار بۆ ماوەی ٣ ساڵ لەم پلەیەدا دەمێنێتەوە، دوای ئەم ماوەیە پلەکەی بەرزدەبێتەوە بۆ پلەی جێداری یەکەم.
شێوازی پلەی جێدار بەپێی ھەندێک لە وڵاتان
پۆل:پلەکانی سەربازی
دەگاشێخان
دەگاشێخان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بیارە، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی عێراق
٧٣٥ (ژمارە)
٧٣٥ (حەوت سەد و سی و پێنج) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٣٤ و ٧٣٦.
بەرامەی ژنێک (فیلم)
بەرامەی ژنێک فیلمێکی درامی ئەمەریکی ساڵی ١٩٩٢ لە دەرھێنانی ماڕتن بڕێست. چیڕۆکی فیلمەکە باسی قوتابیەکی ئامادەیی دەکات کەوا کارێک بۆخۆی دەدۆزێتەوە کە بریتیە لە یارمەتیدانی سەرهەنگێکی پیری کوێر تاکو گەشتێک بکات. فیلمەکە درووستکراوەی فیلمێکی ئیتاڵی ساڵی ١٩٧٤ە کەوا لە ڕۆمانەکەیەوە چیڕۆکەکەی سەرچاوەی گرتووە.
٧٣٥ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بەرامەی ژنێک (فیلم)
فیلمەکە لەنواندنی ئال پەچینۆ، کریس ئۆدۆنێڵ و فیلیپ سەیمۆر ھۆفمان. پەچینۆ بۆ یەکەمجار توانی خەڵاتی ئۆسکار بەرێتەوە بۆ ئەم ڕۆڵەی،
هەروەها فیلمەکە پاڵیوار بوو بۆ باشترین دەرهێنەر، باشترین فیلم و باشترین سیناریۆ. فیلمەکە براوەی سێ خەڵاتی سەرەکی گۆڵدن گڵۆب بوو: باشترین سیناریۆ، باشترین دەورگێڕ و باشترین فیلم.
زۆرتری فیلمەکە لە دەوروبەری نیۆیۆرک، زانکۆی پرینستۆن و خوێندنگەی ڕەوشتی کلتووری فیلدستۆن گیراوە.
چیرۆک
چاڕڵی سیمس خوێنکارێکە کە دەیەوێ بۆ کریسمەس بگەڕێتەوە ماڵە خۆی بەڵام بۆ کڕینی بڵیت پارەی پێویستە و بڕیار دەدات بۆ ئاخر حەفتە ئاگاداری لە سەرهەنگێکی کوێر و خانەنشین کە شەڕی ڤێتنام کاریگەری زۆر لەسەر داناوە بکات.
چاڕڵی دەدۆزێتەوە کە فڕانک کەسێکی ئاژاوەگێڕ و ئالودەی کەحولە
ئای ئۆ ئێس ٩
ئای ئۆ ئێس ٩ نۆیەم وەشانی ئای ئۆ ئێسـی سیستەمی بەکارخەری مۆبایل‏ـە لەلایەن کۆمپانیای ئەپڵ دروستکراوە. پێس خۆی ئای ئۆ ئێس ٨. ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥ نمایشکرا و ١٦ ئەیلوولی ٢٠١٥ بڵاوکرایەوە بۆ ئامێرەکانی ئەپڵ.
سەرچاوە
پۆل:ئای ئۆ ئێس پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٥
بەرامەی ژنێک (فیلم)
چیرۆک
چاڕڵز لە کۆتاییدا یارمەتی کلنل سلەید دەدات تا خۆی نەکوژێت و کلنلیش بە وتارێکی پڕسەروەری یارمەتی چاڕڵز دەدات تا لە کێشەکەی ڕزگاری بێت.
ئەکتەرەکان
ئێڵ پاچینۆ دە ڕۆڵی فڕانک سلەید
جێیمز ڕێبهۆرن دە ڕۆڵی بەڕێز ترەسک
گابریێلا ئەنوەر دە ڕۆڵی دانا
ڕیچارد ڤێنچۆر دە ڕۆڵی و.ر سلەید
بڕادڵی وایتفۆرد دە ڕۆڵی ڕەندی
ڕان ئێڵدارد دە ڕۆڵی ئەفسەر گۆڕ
فیلیپ هافمەن دە ڕۆڵی جۆرج ویلیسی چووکە
بۆکس ئۆفیس
فیلمەکە لە کانادا و ویلایەتە یەکگرتووەکان $٦٩,٠٩٥,٢٥٣ بەدەست هێنا و نزیک ٧١ میلیۆن دۆلاری لە جیهان و سەرجەم $١٣٤,٠٩٥,٢٥٣ دۆلاری بەدەست هێنا
پێداچوونەوەی ڕەخنەگرانە
بەرامەی ژنێک ٨٩٪ پۆلینی پێداچوونەوەی پەسەند کردنی گرت لە کۆی ٤٦ پێداچوونەوەی ڕۆتێن تۆماتۆس.
لە گشتی سایتەکان دەورگێڕی ئێڵ پاچینۆ زۆرتر بەرز کراوە هەتا خودی درامایەکە و لە کۆتاییدا براوەی خەڵاتی ئۆسكاری باشترین دەورگێڕ بوو.
فیلمەکە پوانی ٥٩ لە ١٠٠ مێتاکریتیکی وەرگرت بە پێی ١٤ پێداچوونەوەی ڕەخنەگرانە
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٢ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:براوەکانی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین فیلمی درامی پۆل:فیلمەکان بە براوەی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین نمایشی ئەکتەری درامیی پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن تۆماس نیومانەوە تۆمارکراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون پۆل:فیلمەکان کە لە نیوجیرسی وێنەیان گیراوە
محەممەد غەنی حیکمەت
موحەممەد غەنی حیکمەت (عەرەبی: محمد غني حكمت) (٢٠ی نیسانی ١٩٢٩ - ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١) پەیکەرساز و ھونەرمەندێکی عێراقی بوو. دروستکەری چەندین پەیکەری بەناوبانگی بەغدایە. دوو لە ناسراوترین کارەکانی پەیکەرەکانی شاژن شەھرزاد و شا شەھریارن، کە کەوتوونەتە شەقانی ئەبی نەواس.
ژیان
حیکمەت لە ١٩٢٩ لە بەغدا لەدایکبووە. پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی بەغدا ی لە ١٩٥٣ تەواوکردووە. لە ١٩٥٧یش خوێندنەکەی لە ئەکادیمیای ھونەرە جوانەکان لە ڕۆما تەواوکردووە.
موحەممەد غەنی لە کاتی وەرگرتنی چارەسەری پزیشکی لە ئوردن لە ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ کۆچی دوایی کرد، لە تەمەنی ٨٢ ساڵی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩ پۆل:مردووانی ٢٠١١ پۆل:ھونەرمەندە عێراقییەکان پۆل:ھونەرمەندانی بەغدا
بڕیارنامەی ٨٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەرمەنستان-کۆماری ئازەربایجان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٩٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣
٢٣٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دەمامە
دەمامە (Demame، بە فارسی: دمامه) گوندێکە لە بەخشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤ کەس لە ٣ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ئاماسیا
٢٥٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەیەکی شارەکە ئاماسیا شارێکی تورکیایە ناوەندی پارێزگای ئاماسیایە، ژمارەی دانیشتوانەکەی نزیکەی ٧٤،٣٩٣ کەس دەبێت، ڕووبەرەکەشی نزیکەی ٥،٧٣١کم٢ دەبێت.
پۆل:ئاماسیا پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا پۆل:شارەکانی تورکیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئاماسیا پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٣ی پ.ز
ئیبن خەفیف
ئەبو عەبد اللە محمد کوڕی خەفیف (٨٨٢–٩٨٢) ناسراو بە شێخ ئەلکەبیر یان شێخ شیرازی عیرفان و سۆفی فارس بوو لە ئێرانەوە. ئەو شانازییە بە ھێنانی سۆفیگەری (تەسەوف) بۆ شیرازە.
ئەو زانایەکی یاسایی شافعی خوێندبووی بەغداد بوو، ھەروەھا لەژێر دەستی ئەلعەشعەری، زانای ئیلاھیاتی بەسرە خوێندبووی. لە بەغدا ڕوەیم و حەللاج و شیبلی دەناسی. دوای ئەوەی بەشێکی زۆری ژیانی لە دووری زێدی شیراز بەسەر برد، گەڕایەوە بۆ ئەوێ بۆ مردن.
سەرچاوەکان
پۆل:سۆفیەکانی ئێران پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:لەدایکبووانی ٨٨٢ پۆل:مردووانی ٩٨٢
جامایکا لە ئۆڵۆمپیاد
جامایکا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خوولەکانی ئۆڵۆمپیادی هاوینە کردووە. .تەنها لە ساڵی ١٩٦٠ وەرزشوانانی جامایکا وەک بەشێک لە تیمی فیدراسیۆنی وێست ئیندز بەشدارییان کرد. هەروەها جامایکا لە ساڵی ١٩٨٨ەوە بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە و .وەرزشوانانی جامایکا بە گشتی 87 مەدالیای ئۆڵۆمپیادیان بەدەستهێناوە، جگە لە یەک مەدالیا ئەوانی دیکە هەمووی لە یاری گۆڕەپان و مەیدان بەدەستیان هێناوە .لیژنەی ئۆڵۆمپیادی جامایکا لە ساڵی ١٩٣٦ دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:جامایکا لە ئۆڵۆمپیاد
شین مین-ئا
شین مین-ئا یان یانگ مین-ئا (بە کۆری: 신민아؛ بە ئینگلیزی: Shin Min-a)، لەدایکبووی ٥ی ئاپریلی ١٩٨٤ لە سۆنگنام، پارێزگای گیۆنگگی. مۆدیڵ و خانمەئەکتەرێکی کۆریای باشوورە. بەناوبانگ بوو بەهۆی ڕۆڵ بینینی لە دراما کۆرییەکان وەک (A Love to Kill ساڵی ٢٠٠٥)، (My Girlfriend Is a Nine-Tailed Fox ساڵی ٢٠١٠)، (Arang and the Magistrate ساڵی ٢٠١٣) و (Oh My Venus ساڵی ٢٠١٥).
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:خانمەئەکتەرانی تەلەڤزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەئەکتەرانی فیلمەکانی کۆریای باشوور پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤ پۆل:زیندووان پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس پۆل:دەرچووانی زانکۆی دۆنگگوک پۆل:ھونەرمەندانی کۆمپانیای ئای ئێچ کیو پۆل:خانمە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور
فرانتس فێنوو
فرانتس فێنوو، هەروا ئیبراهیم فرانس فانۆ نووسەر، دەروونناس و فەیلەسووفی ڕامیاریی سەدەی بیستەمی خەڵکی هیندیی ڕۆژاوا-فەڕەنسایە. کارەکانی کاریگەری هەبوە لە بوارەکانی توێژینەوەی پاش-داگیرکاری، ڕەخنەکردنی تیۆری، و مارکسیزم. هاوکات وەک ڕۆشنبیرێک، فێنوو کەسێکی ڕادیکاڵی سیاسی، پان-ئەفریقی، و مارکسیستی مرۆڤدۆست بوو کە سەرقاڵ بوو بە کاریگەرییە دەروونیەکانی داگیرکاری، هەروەها کاریگەری هەڵوەشاندنەوەی داگیرکاری لەسەر مرۆڤ، کۆمەڵگا و ئاکارە کەلتوریەکانی.
بەدرێژایی کارکردنی وەک پزیشک و دەروونناسێک، فێنوو پشتیوانی دەکرد لە جەنگی سەربەخۆیی جەزائیر دژ بە فەرەنسا و ئەندامی بەرەی ئازادی نیشتیمانی جەزائیر بوو.
وتراوە کەوا فێنوو "کاریگەرترین بیرمەندی دژ بە کۆلۆنیالیزمی سەردەمی خۆی" بوە. زیاد لە پێنج دەیە، ژیان و کارەکانی فێنوو ئیلهامبەخش بوە بە بزووتنەوەی جیاوازی ئازادی نیشتیمانی لە فەلەستین، سری لانکا، باشووری ئەفریقا و ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا.
فێنوو کاریگەری هەبوە لەسەر عەلی شەریعەتی، ستیڤ بیکۆ لە ئەفریقای باشوور، ماڵکۆم ئێکس و هەروەها چێ گیڤارا (جیڤارا) لە کووبا.
پێڕست
پۆل:نووسەرانی جەزائیری پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجەی خوێن پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی مارکسیست پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥ پۆل:مردووانی ١٩٦١ پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان
لایتکۆین
مێژوو
تا ٢٠١١، ماینین کردنی بیتکۆین بەزۆری دەکرا لەسەر (GPU). ئەمەش دڵەڕاوکێی دروست کرد لای ھەندێ بەکارھێنەران کە بەربەستێکی گەورە ھەیە لەبەردەمیاندا، و چیتر سەرچاوەکانی CPU بەسەرچوون و بێ بەھابوون بۆ ماینینگ کردن. بەکارھێنانی کۆد لە بیتکۆین، دراوێکی جێگرەوەی نوێ دروست کرد بە ناوی Tenebrix (TBX). تێنێبریکس جێگای قۆناغەکانی SHA-256 گرتەوە کە لە شێواز و ئەلگۆریتمی ماینین کردنی بیتکۆین بەکار دەھاتن و بە بەکارھێنانی ھاوکێشەی سکریپت. ئەوەش بە تایبەتی دیزاین کرابوو لە ٢٠٠٩ بۆ ئەوەی بە گونجاوی کار بکات لەگەڵ چیپەکانی ASIC و FPGA. ئەمەش ڕێگە بە تێنێبریکس دەدات کە پشت ببەستێت بە GPU، و سود ببینێت لە سەرچاوەکانی سی پی یو کە بەردەستن بۆ ماینینگ کردنی بیتکۆین. تێنێبریکس خۆی پرۆژەیەکی سەرکەوتوو بوو بۆ دراوی ئەلکترۆنی زوو کە جێگای بیتکۆینی گرتەوە لەگەڵ خەڵاتکردن (کە ئەمەش وا دەکات پارەیەکی بێ سنوور بەردەست بێت). لەگەڵ ئەوەشدا، گەشەپێدەران بڕگەیەکیان لە کۆدەکەیا داناوە کە ڕێگە دەدات ٧٫٧ ملیۆن تی بی ئێکس بەدەست بھێنن بۆ خۆیان بە بێ ھیچ خەرجییەک، کە ئەمەش لەلایەن بەکارھێنەرانەوە ڕەخنەی لێگیرا. بۆ ئەم بابەتە، چارلی لی، کارمەندێکی گۆگڵە کە دواتر بوو بە بەڕێوەبەری ئەندازیاری لە کۆین بەیس. وەشانێکی جێگرەوەی دروست کرد بۆ تێنێبریکس پێی دەوترێت فەیربریکس (FBX). لایتکۆین ئەلگۆریتمی ماینینی سکریپتی وەرگرت لە فایربرکس. بەڵام دواتر گەڕایەوە بۆ بەردەست خستنی پارەی سنووردار لە بیتکۆین، لەگەڵ ھەندێ گۆڕانکاری.
چارلی لی لایتکۆینی بڵاوکردەوە لە ڕێگەی بەکارھێنەرێکی سەرچاوەی کراوە لەسەر گیت ھەب (GitHub) لە ٧ تشرینی یەکەم، ٢٠١١. تۆڕی لایتکۆین چوە ڕاستەوخۆ لە ١٣ تشرینی یەکەمی ٢٠١١.
لە ماوەی مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٣، نرخی لایتکۆین بەرزبوونەوەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی کە بریتی بوو لە بەرزبونەوەی ١٠٠٪ لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا.