cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بونسیۆی بایکجی
پاشا "بونسیۆ"ی بایکجی (بە هانگۆل: 분서왕؛ بە ھانجا: 汾西王)، لە دایکبوونی نادیارە بەڵام لە ٣٠٤ی زایینیدا مردووە، دەیەم فەرمانڕەوایی بایکجی بوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٢٩٨ز بۆ ٣٠٤ز)بوو. گەورەترین کوڕی پاشا چاکجی بوو
سەرچاوە
پۆل:مردووانی ٣٠٤ پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:فەرمانڕەواکانی بایکجی
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی سێیەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٣یەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی چوارەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٤ەم لە ئاسیا
فیلمی ڕۆمانسی
فیلمەکانی رۆمانس چیرۆکی خۆشەویستیە کەوا تۆمارکراوە لە پەخشی میدیایی ، لە شانۆ بێت یاخوود تەلەفزیۆن کە گرنگی دەخاتە سەر ، ھەستی خۆشەویستی، سۆز،
سەرچاوەکان
<references group="" responsive="1">
پۆل:فیلم بەپێی چەشن پۆل:چەشنەکانی فیلم پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان
بڕیارنامەی ٦٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٦٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی تەمموزی ١٩٨٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارمتەگرتن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٨٧٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٩ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
ژاڵەی کرپچنە
ژاڵەی کرپچنە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شێخان، شنۆ
شێخان، یەکێک لە گوندەکانی شارستانی شنۆیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٦، ئەم گوندە لە ١٤٧ بنەماڵە پێکھاتووە و ژمارەی دانیشتوانەکەی ٧٨٧ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی شنۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی شنۆ
سکووڵی زانستە ئیسلامییەکانی زانکۆی سلێمانی
سکووڵی زانستە ئیسلامییەکان لە زانکۆی سلێمانی لە ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئاینی دامەزراوە بە ناوی (سکووڵی کوردستان) کە ئامانجی پێگەیاندنی پیشنوێژو وتارخوێن بووە.
ئەم سکووڵە لە دوو بەش پێکھاتبوو بەشی پێشنوێژو وتارخوێن لە سلێمانی وە بەشی پێشنوێژو وتارخوێن لە ھەڵەبجە. وە دوای دەرچوونی دوو وەجبە خوێندکار و بەبڕیاری سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران بە ھەر دوو نووسراویان ژمارە (١٢٥) لە ٢٢/١/٢٠٠٩ وە نوسراوی ژمارە (١٣١) لە ٢٢/١/٢٠٠٩ سکووڵەکە لە وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئاینی یەوە گواسترایەوە بۆ سەر وەزارەتی خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی/ زانکۆی سلێمانی, وە ناوەکەی گۆڕا بۆ (سکووڵی زانستە ئیسلامیەکان) کە ئێستا یەکێکە لە سکووڵەکانی زانکۆی سلێمانی و لە (سێ) بەش پێک دێت کە بریتیە لە :
١- بەشی خوێندنی ئیسلامی ٢- بەشی بنەماکانی ئاین ٣- بەشی الفقە وأصولە
زانکۆ
زانکۆی سلێمانی
سەرچاوە
سکووڵی زانستە ئیسلامییەکانی زانکۆی سلێمانی
پۆل:سکووڵەکانی زانکۆی سلێمانی
فڵچە
200px|وێنۆک|چەند فڵچەیەک، کە بۆ خاوێنکردنەوە بەکاردێن فڵچە ئامرازێکە، چەندین جۆری جیاوازی ھەیە، ھەموویان لە دوو بەش پێک دێن؛ سەر و کلک، سەرەکەیان بەستراوە لەگەڵ چەندین تەلی ئاسنی و پلاستیکی، کە بزمارئاسا لەسەری دانراون. کلکەکەشی کە دەکرێت درێژ یان کورت بێت، بۆ گرتن بەکاردێت. بەگشتی فڵچەکان بۆ خاوێنکردنەوە، ڕێکخستنی پرچ، مکیاجکردن، و بۆیەکردن بەکاردێن، بەکارھێنانە زۆرەکانی وایان کردووە کە ھەر ماڵێک چەندین فڵچەی تێدا بێت، و ڕۆژانە بەکاربھێنرێن.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئامرازەکان پۆل:ئامرازەکانی خاوێنکردنەوە پۆل:کەرەستەکانی جوانکاری
٣١ی کانوونی یەکەم
ڕووداوەکان
کۆتایی ساڵەکە و هەنگاونان بەرەو ساڵی نوێی زایینی
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:کانوونی یەکەم
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینی ١٩١٢، بە فەرمی ناسراوە بە یارییەکانی ئۆڵۆمپادی پێنجەم، چالاکییەکی جۆراوجۆری وەرزشی نێودەوڵەتی بوو لە شاری ستۆکھۆڵمی سوێد لە ٥ی ئایار بۆ ٢٧ی تەممووزی ١٩١٢ بەڕێوەچوو. بیست و ھەشت وڵات و ٢٬٤٠٨ پێشبڕکێکار، لەنێویاندا ٤٨ خانمە وەرزشوان، لە ١٠٢ یاری ١٤ وەرزشدا پێشبڕکێیان کرد.
پێرستی مەدالیاکان
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Fanny_Durack_and_Mina_Wylie-1-.jpg/170px-Fanny_Durack_and_Mina_Wylie-1-.jpg|وێنۆک|فانی دوراک و مینا ویلی، مەدالیای زێڕ و زیو لە یەکەمین پێشبڕکێی مەلەوانی سەر ئاستی خانمان ئەمە پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢، بە پشت بەستن بە سەرچاوەکانی لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی (IOC)، جگە لە لێژنەی ئۆڵۆمپیاد چەندین سەرچاوەی دیکە ھەیە باس لە ئاماری جیاوازتر دەکەن، بەڵام دەستەی بەرێوەبەری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بە سەرچاوەی فەرمی دادەنرێت بۆ ئەم بابەتە. ڕیزبەندییەکە بەپێی مەدالیاکانی زێر دانراون، لە کاتی یەکسان بوون لە زیرەکان مەدالیای زیو لە بەرچاو دەگیرێت، ھەروەھا لە یەکسان بوون لە مەدالیای زیو، مەدالیای بڕۆنز لە بەرچاو دەگێریت، لە ئەگەر یەکسان بوون لە سەرجەم زێر و زیو و بڕۆنز یەکسان بێت ئەوە ڕیزبەندییەکە بەپێی ئەلف و بێ دەبێت، ئەمەش سیستەمێکە IOC پەیرەوی دەکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە پۆل:ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩١٢
ئاخوەڵاخ (کۆسە عەمبەر)
ئاخوەڵاخی کۆسە عەمبەر یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٤ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتووانی ٦٢ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
زاپرێشیچ
زاپرێشیچ شارێکی ویلایەتی زاگرێبی کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٣٬٩٨٥ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:زاپرێشیچ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٣٣٠ پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
شارستانی مەراغە
وێنۆک|چەپ|300px|جێگەی شارستانی مەراغە لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژهەڵاتدا بە ڕەنگی نارنجی نیشان دراوە]] شارستانی مەراغە یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵاتی ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری مەراغەیە.
تیز
تیز یان تەنز (بە فارسی: طنز، بە ئینگلیزی: satire) ھونەر ێکە کە نالەباری و نەگونجاوییەکانی کۆمەڵگە کە بەڕواڵەت لەبار و گونجاو دەنوێنن، بە شێوەیەکی ھونەرمەندانە و جوانیناسانە دەردەخات.
ڕیشەی وشە
تیز لە وشەدا بە واتای تانە و پلاری تێکەڵ بە پێکەنینە. ئەم وشەیە بە ھاوتای وشەی satire لە ئینگلیزیدا ھەڵبژێردراوە، کە لەبنەڕەتدا یۆنانییە. satira ناوی قەرتاڵەیەک پڕ لە میوەی جۆراوجۆرە کە پێشکەشی یەکێک لە خودایانی کشتوکاڵ کراوە.
چییەتی
تیز مرۆڤ تووشی ڕامان دەکات و کەسایەتییەکی ئاڵۆز و چەن لۆی ھەیە. ئەگەرچی سروشتی لە سەر پێکەنینە بەڵام پێکەنین تەنیا وەک ئامێرێک بۆ گەیشتن بە ئامانجێکی بەرزتر و وریا کردنەوەی مرۆڤ لە قووڵای گناسی و بەدفەڕییەکان، بەکار دەھێنێت. گەرچی لەڕواڵەتدا مرۆڤ دەخاتە پێکەنین، بەڵام لە پشت ئەم پێکەنینەدا ڕاستییەکی تاڵی حەشار داوە کە پێکەنینەکە لە دەروونی مرۆڤدا دەخنکێنێ و تووشی بیرکردنەوە و ڕامانی دەکات. بەم بۆنەوە دەڵێن : "تیز گریانێکە بە قاقاوە، تیز پێکەنینێکە بە ئاخەوە" تیز لە خۆیدا دەروونی مرۆڤ ھەڵدەشێوێنێ، دڕدۆنگییەکای پتر دەکا و مرۆڤ لە خەوی خۆشی دڵنیای دادەچڵەکێنێ.جان درایدێن لە وتاری "ھونەری تیز"دا تیزی بە شمشێرێک چواندووە کە زۆر بە شەنگی سەر لە لەش جیا دەکاتەوە و دەیخاتەوە شوێنی خۆی.
شێوەکانی تیز
ئامانجی تیز وریابوونەوە و تێڕامانی مرۆڤە لە خاڵە لاوازەکانی کۆمەڵگە بەشێوەیەکی ھونەرمەندانە و بە مەبەستی چاکسازی، و ھەر بەم تایبەتمەندییە لە قسەی خۆش و نەستەق، حەنەک و فڕاوێژی (ھەجو) و... جیا دەبێتەوە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شانۆ پۆل:وێژە پۆل:چەشنەکانی فیلم پۆل:چەشنەکانی تەلەڤیزیۆن پۆل:چەشنە شانۆییەکان پۆل:چەشنەکان پۆل:زانستە مرۆڤییەکان پۆل:ڕەوانبێژی
دارین زانیار
دارین زانیار، لەدایکبووی ٢ی حوزەیرانی ساڵی ١٩٨٧ی زایینی، لەگەڕەکی ڤیللنگبی (بە سویدی Vällingby) چاوی بە دونیا ھەلھێناوە و لە بنەماڵەیەکی کوردە، و گورانیبێژی پۆپە، لە دوای بەرنامەی ئیدۆڵی ساڵی ٢٠٠٤ەوە ناسرا بە جیھان.
٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٦ ئیدۆڵ و یەکەم سی دی
دارین زانیار ناسرا لە سوید بۆ یەکەم جار کاتێ کەوا یەکێ بو لە بەشداریکەرانی بەرنامەی ئیدۆڵی ساڵی ٢٠٠٤ لە کەناڵی چواری سوید tv٤. یەکێک بو لە باشترین بەشداربوەکان و پلەی دوەمی بەدەست ھێنا لە دوای بەشداربوو دانیێل لیندسترۆمەوە.
لەسەرەتای ساڵی ٢٠٠٥دا یەکەم سی دی خۆی بڵاوکردەوە بە ناوی The Anthem دوای ئەوەی گرێبەستێکی مۆر کرد لەگەڵ کۆمپانیای SonyBMG.
پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی سویدی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧ پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:سویدییەکانی بە ڕەگەز کورد
پیەر بنوا
پیەر بنوا نووسەری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەنتازیی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦ پۆل:مردووانی ١٩٦٢ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
حیشمەتوڵڵا لوڕنەژاد
حیشمەتوڵڵا لوڕنەژاد یا حیشمەتوڵڵا لوڕنژاد (بە فارسی: حشمت الله لرنژاد)، (١٩٤٧ لە کرماشان - ١٩٩٥ لە کرماشان) گۆرانیبێژێکی کورد بوو. لوڕنژاد بە زاراوە جۆراوجۆرەکانی زمانی کوردی و بە فارسی گۆرانیی چڕیوە. لوڕنژاد لە ژێر کاریگەریی سەید عەلیئەسغەر کوردستانی و عەلی مەرداندا بووە. ھەروەھا لە حەسەن زیرەک و چەند کەسایەتیی تر فێری گۆرانی چڕین بووە. ئەو لەگەڵ کەسانی وەک کەیخەسرەو پوورنازریدا کاری کوردیی تۆمار کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری
چۆمان ھەردی
چۆمان ھەردی لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٧٤ لە سلێمانی، ژنە شاعیر، وەرگێڕ، چیڕۆکنووس، وتارنووس، فێمێنیست، مامۆستای زانکۆ، وێنەکێشی کوردە. لە ئێستادا، یاریدەدەری پرۆفیسۆرە لە زانكۆی ئەمریكیی عێراق-سلێمانی، هەروەها لە هەمان زانکۆدا دامەزرێنەری سەنتەری جێندەر و گەشەپێدانە.
چۆمان بەهۆی چالاکییەکانییەوە لەبوارەکانی فێمینیزم، ژنان و جێندەر ڕووبەڕووی هەڕەشەی کووشتن بۆتەوە.
ژیان
چۆمان لە دایکبووی ساڵی ١٩٧٤ لە سلێمانی. ئەو کچی شاعیری کوردی، ئەحمەد هەردییە. براکانی ئاسۆس و ڕێبین، لە بواری ڕۆژنامەوانیی کاردەکەن.
لەساڵی ١٩٧٥ خێزانەکەی چوونەتە ئێران و وە لەدوای ڕێکەوتننامەی جەزائیر و ساڵی ١٩٧٩ ھاتنەوە عێراق بەڵام بەھۆی کارەساتی ئەنفال لەساڵی ١٩٨٨ چوونەتەوە ئێران، وە لەساڵی ١٩٩٣ چۆمان ھەردی چووەتە شانشینی یەکگرتوو ھەرلەوێش بۆتە خوێندکاری بەشی فەلسەفە و دەروونناسی لە زانکۆکانی زانکۆی لەندەن و زانکۆی ئۆکسفۆرد ھاوکات چۆمان ھەردی دوکتۆرای (PhD) ھەر لە بریتانیا ھێناوەتەوە کە تیشکی خستبووە سەر کاریگەری کۆچبەری ناچار (Forced migration) لە سەر ژنانی عێراق و ئێران.
چۆمان هاوسەرگیری لەگەڵ ئاراس فەتاحی نووسەر کردووە، خاوەنی منداڵێکن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤ پۆل:دەرچووانی کۆلێجی زانکۆییی لەندەن پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:ژنانی کورد پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئۆکسفۆرد پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئەپسالا
ھێ
ھێ، یەکێک لە گوندەکانی شارستانی شنۆیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٦، ئەم گوندە لە ١٥٥ بنەماڵە پێکھاتووە و ژمارەی دانیشتوانەکەی ٩٢٧ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی شنۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی شنۆ
ڕژێمی تاک حیزبی
ڕژێمی تاک حیزبی (بەئینگلیزی:Single-party state) ڕژێمێکی سیاسییە کە تیایدا بڕوای بە فرە حیزبی و پێشبڕکێی حیزبەکان نییە لە هەڵبژاردن ، کاتێ حیزبەکە دەسەڵات وەردەگرێت ڕێگری لە حیزبە سیاسییەکانی دیکە دەگرێت و چالاکییەکانیان قەدەغە دەکات ، زۆربەی ئەو دەسەڵاتانەش لە جیهاندا بە ووڵاتی دیکتاتۆرییەت دژە دیموکراسی ناوزەند کراون.
ڤیرۆڤیتیتسا
ڤیرۆڤیتیتسا شارێکی ویلایەتی ڤیرۆڤیتیتسا-پۆدراڤینای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٢٬٨١٥ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:سلاڤۆنیا پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٣یەم
ناحیەی شنگال
ناحیەی شنگال(ناوەند)، (بە عەرەبی: ناحیة سنجار، بە ئینگلیزی: Sinjar subdistrict) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای شنگال لە پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی شنگالە.
جوگرافیا
سنوری ناحیەی شنگال:
دانیشتوان
دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە زۆرینەی کوردە و کەمینەیەک عەرەب و ئاشوورییەکانی تێدایە.
کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٣٠) گوند.
سەرچاوەکان
پۆل:ئێزیدی پۆل:پارێزگای موسڵ پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ پۆل:جوگرافیای کوردستان پۆل:کوردستان پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
بڕیارنامەی ٦٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٦٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی تەمموزی ١٩٨٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٨٧٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئەشکەوتی ئاوبارە
ئەشکەوتی ئاوبارە (یان کوولی ئاوبارە) یەکێک لە ئەشکەوتە قووڵەکانی کوردستانە کە لە تەنگی کانگاوی دێی ئاوبارە لە بەشی چلچەمە ی شاری دیواندەرە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان ھەڵکەوتووە. ھێشتا ھیچ لێکۆڵینەوەیەکی زانستی ئەوتۆ لەسەر چۆنییەتی دروستبوون و مەودای ئەم ئەشکەوتە ئەنجام نەدراوە. بەڵام دانیشتووانی ناوچەکە مەودای ئەم کوولە بە ٤ تا ٧ کیلۆمتر مەزەندە دەکەن.
بڕیارنامەی ٦٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٩ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٩ پۆل:لوبنان لە ١٩٨٩ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
ئەشکەوتی ئاوبارە
بەستەرە دەرەکییەکان
https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1
پۆل:ئەشکەوتەکانی کوردستان
نوێژ لە ئیسلام
نوێژ دووەم بنەمای ئیسلامە، بە گەڕانەوە بۆ ئەم فەرمودەیەی پێغەمبەر (محەممەد)؛ (بُنِیَ الإِسْلاَمُ عَلَی خَمْسٍ شَھَادَةِ أَنْ لاَ إِلَھَ إِلاَّ اللَّھُ وَأَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّھِ، وَإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِیتَاءِ الزَّکَاةِ، وَالْحَجِّ، وَصَوْمِ رَمَضَانَ). واتە: ئیسلام لەسەر پێنج پایە دامەزراوە: شایەتی دان بەوەی کەوا ھیچ پەرستراویک نییە شایەنی پەرستن بێت بەڕاستی جگە لە (اللە)، و محەممەدیش نێرراو و پێغەمبەری (اللە)یە، و نویژ کردن، و زەکات دان، و حەج کردنی ماڵی خودا، و ڕۆژوو گرتنی ڕەمەزانە.
نوێژ فەڕزە (پێویستە) لەسەر ھەموو مسوڵمانێکی ژن و پیاو، و پێویستە لەسەریان ئەو فەرزە لەکاتی دیاریکراوی خۆیدا بەجێ بھێنن؛ و فەڕزکرا لە مەککە پێش کۆچکردنی پێغەمبەر بۆ مەدینە لە ساڵی دەیەمی پێغەمبەرایەتیدا، ئەمەش لە کاتی ئیسرا و میعراجدا بوو.
لە ئیسلامدا ڕۆژانە پێنج نوێژ فەڕزە لەسەر موسڵمانان، ھەروەھا چەند جۆرێکی تری نوێژ ھەیە وەک: نویژی جەژن و نوێژە بارانە و نوێژی مردوو و نوێژی خۆرگیران.
پایەی نوێژ لە ئیسلامدا
ئیسلام پایەیەکی داوە بە نوێژ کە نەیداوە بە ھیچ پەرستنێکی تر، یەکەم ئەرکە کە خوا فەڕزی کردووە لە پەرستنەکان دا، و لە شەوی میعراجدا فەڕز کراوە، ھەروەھا پێغەمبەر فەرموویەتی یەکەم شت مرۆڤ لێیدەپرسرێتەوە لەسەری لە ڕۆژی دواییدا نوێژە، ھەروەھا نویژ لە چەند جێگەیەکدا لە قورئاندا باس کراوە وەک لە سوورەتی موئمنون ، واتە؛ بە ڕاستی ئەو بڕوادارانە سەرکەوتوو سەرفراز بوون* ئەوانەش ئەوانەن کە لە نوێژەکانیاندا ملکەچ و دڵ ئارام و دڵ دامەزراون و دڵیان لای خوایە… و لە سوورەتی کەوسەر ھاتووە واتە؛ کەواتە نوێژ تەنھا لەبەر خوا و بۆ خوا و بۆ بەدەست ھێنانی ڕەزامەندی پەروەردگارت ئەنجام بدەو قوربانیش بکە و لە سوورەتی الأعلی دا ھاتووە (وذکر اسم ڕبە فصلی) واتە: ناوی پەروەردگاری خۆی ھێنا، جا نوێژی کرد، واتە: ئەوەی لەسەری فەرز کراوە لە پێنج نوێژەکان، وھەروەھا لە سوورەتی تاھا (وأقم الصلاة لذکری) واتە: نوێژەکانیشت بەچاکی ئەنجام بدە، تا ھەمیشە منت لە یاد بێت..
گرنگی نوێژ
لە قورئاندا ئاماژەکراوە بەوەی. ھەروەھا ھاتووە: نوێژ کۆڵەکەی ئایینە وھیچ پۆزشێک لەو کەسە وەرناگیرێت کە وازی لێ بھێنێت لە کاتێکدا لە توانایدا بێت ولەسەری بێت.
ئەڕکانەکانی نوێژ
ئەگەر یەکێک واز لە یەکێک لەم ئەڕکانانە بھێنێت و بزانێت بە بێ ھیچ پۆزشێک نوێژەکەی بەتاڵ دەبێت و پێویستە دووبارەی بکاتەوە، بەڵام ئەگەر لێی تێک چوو دەتوانێت سوجدەی سەھوو ببات.
نوێژە فەڕزەکان
ژمارەی نوێژە فەڕزەکان لە شەو وڕۆژیکدا پێنج نوێژە وھەموو ڕکاتەکانی ئەو پێنج نوێژە دەکەنە حەڤدە (١٧) ڕکات لە شەو و ڕۆژێکدا.
کاتەکانی نوێژ
وێنۆک|280px|نوێژکردنی موسڵمانان لە مزگەوتی ئەمەوی، دیمەشق وێنۆک|[[کاتەکانی نوێژ]] خوا کاتی دیاریکردووە بۆ نوێژ کە پێویستە ھەر نوێژێک لە کاتی خۆیدا بکرێت وەک لە قورئاندا ھاتووە لە سوورەتی النساء (إن الصلاة کانت علی المؤمنین کتاباً موقوتاً) واتە؛ چونکە بەڕاستی نوێژ لەسەر ئیمانداران فەرزە لەکاتی دیاریکراودا دەبێ ئەنجام بدرێت؛ و لە سوورەتی طە (وسبح بحمد ڕبک قبل طلوع الشمس وقبل غروبھا) واتە؛ تەسبیحات و ستایش و سوپاسی پەروەردگارت بکە، پێش ھەڵھاتنی خۆرو پێش ئاوابوونی، و کاتەکان لە فەرموودەکانی پێغەمبەردا دیاریکراوان.
چۆنییەتی نوێژ
وێنۆک|280px|گرنگترین جووڵەکان لە نوێژدا نوێژ بریتییە: لە دەربڕین و کرداری دیاریکراو، بە تەکبیر واتە (اللە اکبر) دەست پێ دەکات و بە سەلامدانەوە کۆتایی پێ دێت.
پێش نوێژ (ئیمام)
وشەی ئیمام بە دوو کەس ئەوترێ: ئەو کەسەی پێش نوێژی دەکات، و لەگەڵ ئەو کەسەی پێشەوا و پێشڕەوی خەڵک دەکات، پێشڕەو (ئیمام)یش لەلای شیعەکان ھەمان ئەو کەسەیە کە سوننییەکان پێی دەڵێن جێنشین (خلیفە)، بۆیە دەتوانرێ کە بوترێ: کۆمەڵ، بەبێ پێشەوا نابێ، مەبەستیش پێی تەنھا پێش نوێژ نییە، چونکە ژیانی تاکی موسڵمان ژیانێکی ئیسلامیانەیە، کە بەڕێوە ناچێ مەگەر لەناو کۆمەڵدا نەبێ.
جا دەبێ ئەم پێشەوایەش پارێزکارو (تقییە) لە خواترس بێت، زانستێکی زۆری لە لابێت و باش لە قورئان شارەزابێت، و زۆرینەی موسڵمانان لێی ڕازی بن، بەھەمان شێوەش لە پێشەوا و پێشرەوی خەڵکی، واتە: کاربەدەستیان. دەبێ پێش نوێژ ئاگاداری حاڵی نوێژ خوێنەکانی دوای خۆی ببێ، چونکە بێ توانا و نەخۆش … ھتد یان تێدادەبێت تا بەسۆزبێ لەگەڵیان و نوێژیان بەسەردا درێژنەکاتەوە و ئەگەر ئەویش بیانوێکی ھەبوو، شوێنی چۆڵ دەکات بۆ یەکێکیتر بە ھەمان شێوە پێشەوای خەڵکیش ھەروا.
دەبێ خەڵکیش گوێ ڕایەڵی پێشەوا بێ بەتەواوی پەیوەست بن بەوەی کە ئەم پێی ھەلئەستێ چۆن کە نابێ لە کاتی نوێژدا پێش (إمام) بکەوێ، کاتێ کە کڕنۆش و سوجدە دەبا، بەھەمان شێوەش دەبێ گوێ ڕایەڵ بن بۆ پێشەوا -تەنھا لە کاتێک گەر فەرمانی دەرکرد بە پێچەوانەی شەرعی خودا، ئەو کاتە دەتوانی گوێڕایەل نەبن، ھەروەک کە ئەگەر پێش نوێژخوێن ھەڵەێکی کرد دەبێ بۆی ڕاست بکرێتەوە، پێشەواش بەھەمان شێوە، ئەو ڕێوشوێنانەش کە باس کران، ئەوە ڕوون دەکاتەوە، کەدەبێ نێوانی پێشەواو خەڵکی چۆن بێت.
لە ڕووی تەندروستییەوە
جووڵەی فیزیکیی بەردەوامی نوێژی موسڵمانان لەپاڵ لابردن و چارەکردنی کێشە دەروونییەکانی وەکوو توڕەیی و خەمۆکی ھاوکات ئازاری پشتیش کەمدەکاتەوە و لاستیکی بوونی زیاتر بە جومگەکان دەبەخشێت ئەگەر بێتو بە شێوەیەکی ڕاست و دروست ئەنجامبدرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:نوێژ لە ئیسلامدا پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:نوێژ پۆل:چاندی ئیسلامی پۆل:وشە و دەستەواژە قورئانییەکان
سکووڵی زانستە مرۆڤایەتییەکانی زانکۆی سلێمانی
ھاوکات بە فەرمانی فەرمی وەزیری خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی لەساڵی (٢٠١١)دا کۆلێژی زانستەمرۆڤایەتییەکان ھەروەک سەرجەم کۆلێژەکانی دیکە ناوە زانستی و کارگێڕی‌ەکەی گۆڕابۆ فاکەڵتی سکوڵی زمان و زانستەمرۆڤایەتییەکان.
سەرچاوە
سکووڵی زانستە مرۆڤاتییەکانی زانکۆی سلێمانی
دەوڵەتی حەمدانی
حەمدانیەکان یان بەنی حەمدان، خێزانێکی عەرەبی بوون دەوڵەتی حەمدانیان دمەزراند لە حەلەب و موسڵ و دەسەڵاتیان فراوان بوو بۆ وڵات و گوندەکانی فورات و شام لە ماوەی نێون (٨٩٠ تا ١٠٠٤)ز، و حەمدانیەکان ئەچنەوە سەر ھۆزی تەغلەب کوڕی وائل لە ھۆزی عەنزەی عەرەبی کە دانیشتوانی خاکەکانی جەزیرەی باکوری ڕۆژھەڵاتی سوریا بوون، ئەستێرەی دەوڵەتی حەمدانی گەشایەوە لە سەردەمی دامەزرێنەرەکەی حەمدانی کوڕی حەمدون کە کرابوو بە والی ناوچەی ماردین لەلایەن عەباسیەکانەوە.
دامەزراندنی دەوڵەتی حەمدانی
حەمدانیەکان ئەگەڕینەوە بۆ ھۆزی تەغلەب کوڕی وائل کوڕی ھنب بوون, لەو کاتانەی سەرکردە تورکەکان ناکۆک بوون لەسەر دەسەڵات بە تایبەت لەسەر پایەی میری ئەمیرەکان، حەمدانیەکان سودیان وەرگرت لە لاوازبوونی خەلافەتی عەبباسی و سەربەخۆیی دەوڵەتەکەیان ڕاگەیاند لە موسڵ ساڵی ٩٢٩ز و لە حەلەب ھەروەھا ھۆزە عەربیەکانی دۆڵی فوڕات و جەزیرەی سوریا و دەوروبەری بیابانی شام ھاتنە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتەکەیانەوە.
دەوڵەتی حەمدانی و خەلافەت
قەڵەمڕەوی تورکی دەستی گرتبوو بەسەر خەلافەتی عەبباسیدا، وسەرکردە حەمدانیەکان لە ھەوڵێکدا بۆ ڕزگارکردنی خەلافەتی عەبباسی ڕۆیشتن بۆ سەرخستنی خەلیفەی عەبباسیەکان لە بەغدا، و حەسەن کوڕی عەبدوڵڵا حەمدان سەرکەوتوو بوو لە چوونە ناو بەغداوە و خەلیفە موتەقی بیلا پێشوازی لێکرد و پایەی میری ئەمیرەکانی ئەحمەد حەمدانی پێبەخشی، لەگەڵ نازناوی ناسر (سەرخەری) دەوڵەت ھەروەک نازناوی شمشێری دەوڵەتی بەخشی بە عەلی برای، بەمەش حەمدانیەکان توانیان دەسەڵات لە دەستی تورکەکان دەربھێنن لە ساڵی ٣٣ک، بەڵام تورکەکان ڕێزەکانیان ڕیکخستووە لە ژێر سەرکردایەتی تۆزون و حەمدانیەکان نەیانتوانی لە بەغدا بمێننەوە و بەرگری تۆزۆن بکەن بە ھۆی بارودۆخەوە، کە گرانی ھات وحەمدانیەکان ناچار بوون باجێکی بەرز دابنێن و ئاسایشی شارەکە تێک چوو و درم بڵاوبوویەوە ھەروەک حەمدانیەکان نەیاتوانی مووچەی سەربازەکان بدەن لەبەر ئەوە چەند تیپێکیان یاخی بوون و شۆڕشیان کرد، ئەمانەش ھەمووی یارمەتی تورکەکانی دا بە سەرکردایەتی تۆزۆن تا وەڵامی حەمدانیەکان بدەنەوە. thumb|250px|دیمەنی قەڵای حەلەب حەمدانیەکان حەلەبیان لە دەستی ئەخشیدیەکان سەند ساڵی ٩٤٤ز، و ناوەندی ھێزەکانیان گواستەوە حەلەب و بەمەش حەلەب بووە پایتەختی دەوڵەتی حەمدانی، و شمشێری دەوڵەت بوو بە فەرمانڕەوا ومیری حەلەب، و خەلیفەی عەبباسی موتەقی بیلا دوای حەمدانیەکان کەوت لە ترسی ئەوەی تورکەکان حەقی لێبکەنەوە، لەگەڵ ئەوەی داوای گەڕانەوەیان لێکرد وبەڵێنی پاراستیان دایە، بەڵام لایانبرد لە دەسەڵات و خەلیفە موستەکفی بیلایان لە جێگەی دانا ئەمەش لە ساڵی ٩٤٤ز دا بوو.
تێکۆشانی حەمدانیەکان دژی ڕۆم
دەوڵەتی حەمدانی بەھێز و بەدەسەڵات بوو لە حەلەبی پایتەختیدا و لە تەنیشتی دەوڵەتی بیزەنتی بوو لە باشوری ئاسیای بچوکدا، لەبەر ئەوە شمشێری دەوڵەت و فەرمانڕەوا و میری حەلەب بەربەرەکانی بیزەنتیەکانی ئەکرد، و سەردەمەکەی جیادەکرێتەوە بە زۆری غەزووەکان بۆ وڵاتەکانی تەنیشتی کە ئەڵێن غەزووەکانی گەیشتۆتە چل غەزوو لە ھەندێکیدا سەرکەوتوو بووە و لەھەندێکیان شکاوە و لە حەلەبدا سوپایەکی بەھێز ھەبووە کە یەک لە دوای یەک ھێرشی بردۆتە سەر ناوچەکانی بیزەنتیەکان، و ھاودەمی دوو ئیمپڕاتۆری گەورە بووە کە ئەواینش نەقفور فوفاس و حەنا شەمشیق بوون، یەکەمیان دەستی گرت بەسەر حەلەبدا ساڵی ٩٦٠ز، و شارەکەی سوتاند و کۆشکی شمشێری دەوڵەتی وێرانکرد، بەڵام شمشێری دەوڵەت ھێزەکانی کۆکردەوە و دوای ھەفتەیەک توانیان دەست بگرنەوە بەسەر حەلەبدا و بیزەنتیەکان تێکشکاند زۆر بە بەھێزی، بەڵام دووەمیان کە حەنا شەمشیق بوو ھەوڵیدا دەست بگرێت بەسەر بەیتولمقەدیس، و حەمدانیەکان لەم میانەیەدا بە سەرکردایەتی شمشێری دەوڵەت ھەستان بە ڕۆڵێکی ئازایانە لە بەرگری کردن لە ناوچە ئیسلامیەکان و پاراستنیان لە ھەڵمەتەکانی بیزەنتیەکان.
کۆتایی دەوڵەتی حەمدانی
شمشێری دەوڵەت و میری حەلەب کۆچی دوایی کرد ساڵی ٩٦٧ز، و لە دوای وەفاتی بە ھۆی ناکۆکی ناوخۆییەوە لاوازی دەوڵەتی حەمدانی گرتەوە، و جێنشینەکانی شمشێری دەوڵەت نەیانتوانی بەرگری فاتیمییەکان بکەن کە دەستیان گرت بەسەر حەلەبدا ساڵی ١٠٠٣ز.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٨٩٠ پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی عەرەب پۆل:مێژووی تورکیا پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی شیعە
ویکیمیدیاوانی ساڵ
پڕویکیمیدیاوانی ساڵ خەڵاتێکی ساڵانەیە بە سەرنووسەرانی ویکیپیدیا و بەشداربووانی پڕۆژەکانی دیکەی ویکیمیدیا دەبەخشرێت. بۆ پشاندانی باشترین دەستکەوتەکان بۆ بزووتنەوەی ویکیمیدیا، ئەم خەڵاتە لە ئابی ٢٠١١ لە لایەن جیمی وەیڵز داھێنراوە. جیمی کە یەکێکە لە دامەزرێنەرانی ویکیپیدیا، ھەر خۆی لە ڕێوەڕەسمی ساڵانەی ویکیمانیا ئەو خەڵاتە دەبەخشێت، جگە لە ویکیمانیای ٢٠٢٠ نەبێت کە بەھۆی بڵاوبوونەوەی پەتای جیھانیی ڤایرۆسی کۆرۆنا بەشێوازی سەرھێڵ ئەنجامدرا. پێشتر لە ساڵای ٢٠١١ بۆ ٢٠١٧، خەڵاتەکە ناوی ویکیپیدیاوانی ساڵ بوو.
شانە
300px|وێنۆک|شانەیەکی پلاستیکی شانە یان شە ئامرازێکی دانەدارە، بۆ ڕێکخستن و خاوێنکردنی پرچ، قژ و مووەکانی تر بەکاردێت. شانە یەکێک لەو ئامرازانەیە کە مێژوویەکی درێژی ھەیە و نموونەی چەند ھەزار ساڵ لەمەوبەری لێ دۆزراوەتەوە. ئاسایی شانەکان لە پلاستیک یان دار دروست دەکرێن، و لە پێشاندا لە ئێسکیش دروست دەکران.
سەرچاوەکان
پۆل:ئامرازەکان پۆل:کەرەستەکانی جوانکاری پۆل:سەرتاشی پۆل:ئامرازەکانی ناوماڵ
دەروونناسیی ئەزموونی
وێنۆک دەروونناسیی ئەزموونی یەکێکە لە لقە سەرەکییەکانی دەروونناسی کە ئامانجی داھێنانی شێوازی نوێی توێژینەوەی زانستی و پەرەپێدانی تەکنیک و ئەنجامدان و دیزاینکردنی تاقیکردنەوە زانستییەکانە، کە دەبێتە ھۆی پێشکەوتن و پەرەسەندنی شێوازی توێژینەوە لە بواری دەروونناسیدا.
سەرھەڵدانی دەروونناسی ئەزموونی
دەتوانین بڵێین دەروونناسی ئەزموونی زانستێکی تاڕادەیەک تازەیە، بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا لەناکاو سەری ھەڵنەداوە کە کاتێک فۆنت Wundt یەکەم تاقیگەی دەروونناسی لە زانکۆی لایپزیگ لە ئەڵمانیا لە ساڵی ١٨٧٩ دامەزراند، بۆیە پەرەسەندنی ھەر زانستێک پەرەسەندنێکی پلەپلەیە.
لە کاتی دەسپێکردنی دەروونناسی ئەزموونی مۆدێرن لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمدا شێوە فۆرمێکی بلوری وەرگرتنی، پێش ئەوە مێژوویەکی دوور و درێژی ھەبوو. دەتوانین ڕەگ و ڕیشەی لە فەلسەفەدا بدۆزینەوە، کە لە سەردەمی ئەرستۆوە دەست پێدەکات، یان لە فەلسەفەی دیکارتەوە، کە جیھانی ئەزموونی بەسەر ماددە و عەقڵدا دابەش کرد. ئەم دووانەیە بۆ ماوەی سێ سەدە دەروونناسانی تووشی سەرسووڕمان کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:دەروونناسیی ئەزموونی
کریژێڤتسی
کریژێڤتسی شارێکی ویلایەتی کۆپریڤنیتسا-کریژێڤتسیی کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٢١٬٣٢٧ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
بیمزۆرتە
بیمزۆرتە، یەکێک لە گوندەکانی شارستانی شنۆیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٦، ئەم گوندە لە ١٧٧ بنەماڵە پێکھاتووە و ژمارەی دانیشتوانەکەی ٨٢٩ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی شنۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی شنۆ
ژۆنڤیێ فۆکۆنیێ
ژۆنڤیێ فۆکۆنیێ نووسەری سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦ پۆل:مردووانی ١٩٦٩ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦
ھەڵبژاردنی ولاتی خانەخوێ
وەک بەشێک لە ڕێکەوتنی نێوان لێژنەی پارالمپیک و لێژنەی ئۆڵۆمپیاد لە ساڵی ٢٠٠١ بڕیاردرا ھەر وڵات میوانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بکات لە ھەمان کاتدا میوانداری پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦ دەکات. بەشێوەی فەرمی ڕۆژی ١٦ی ئایاری ٢٠٠٧ دەرگای میوانداریکردنی بۆ پاڵەوانییەتییەکە کرایەوە لەئەنجامدا بۆ پێشبڕکێیەکە شاری ڕیۆ لەڕێگای دەنگدانەوە بەسێ خولی جیاواز ھەڵبژێردرا.
عەلینەزەر مەنووچێھری
عەلینەزەر مەنووچێھری (١٩٢١ له‌ گوندی توورەسوورگی شارستانی شابادی ڕۆژھەڵاتی کوردستان- ٨ی حوزەیرانی ١٩٦٣) مامۆستای ئاوازی کوردیی هۆره‌ بوو. عەلینەزەر خاوەنی شێوازی تایبەتی خۆی لە ئاوازی ھۆرەیە کە عەلینەزەرچڕئ پێ دەڵێن.
شارستانی جەھروم
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای فارس پۆل:شارستانی جەھروم پۆل:شارستانەکانی ئێران
حەمدوڵڵا موستەوفی
230px|وێنۆک|چەپ|شوێنی نێژرانی موستەوفی لە قەزوین حەمدوڵڵا موستەوفی (١٢٨١ - ١٣٤٩ زایینی، بە فارسی: حمدالله مستوفى) مێژووزان، جوگرافیزان و شاعیری پاڵەوانی ئێرانییە. موستەوفی نووسەری پەرتووکی نوزھەتول قلووب، زەفەرنامە و مێژووی بژێردراوە. لە دوای کۆچی دوایی ئەو لە ساڵی ١٣٤٩ی زایینی، لە قەزوین نێژرا.
پۆل:مردووانی ١٣٤٩ پۆل:مێژووناسانی ئێرانی پۆل:زانایانی ئێرانی پۆل:نووسەرانی ئێرانی پۆل:لەدایکبووانی ١٢٨١ پۆل:ھۆنراوەنووسانی فارس پۆل:مردووانی سەدەی ١٤یەم
لەتیفە ئوشاکی
لەتیفە ئوشاکی (١٧ی حوزەیرانی ١٨٩٨ – ١٢ی تەممووزی ١٩٧٥) ھاوسەری مستەفا کەمال پاشا (دواتر ئەتاتورک) بوو لە نێوان ساڵانی ١٩٢٣ بۆ ١٩٢٥. لە لای باوکییەوە خزمایەتی بە ڕۆماننووسی تورک خالید زیا ئوشاکلیگیلەوە ھەبوو.
لەتیفە ھانیم و مستەفا کەمال پاشا لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٢٣دا ھاوسەرگیرییان کرد کاتێک کە تەنھا دوای مردنی زوبەیدە ھانیمی دایکی گەڕابووەوە بۆ سمیرنا. بۆ ماوەی دوو ساڵ و نیو، بەڵام پەیوەندی نێوان ئەو و ھاوسەرەکەی خۆش نەبوو، لەتیفە ھانیم ھێمای ڕوخساری نوێی ژنانی تورک بوو وەک خانمێکی یەکەم کە زۆر ئامادە بوو لە ژیانی گشتیدا کە، لە تورکیا، بە پێوەرەکانی سەردەمی ئەو تازەگەرییەک بوو. ئەو کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر ئەو چاکسازییانە ھەبوو کە لە ساڵانی ١٩٢٠ لە تورکیا بۆ ڕزگارکردنی ژنان دەستی پێکرد.
دوای دەمەقاڵەی بەردەوام، ئەو دووانە لە ٥ی ئابی ١٩٢٥ جیابوونەوە. 1925.
زارۆ تیڤی
زارۆ تيڤى (Zaro Tv) كه‌ناڵێكى ته‌له‌فزيۆنى كورديى منداڵانه‌ى سه‌ر به‌ كه‌رتى حكومي بوو و له‌لايه‌ن وه‌زاره‌تى رۆشنبيرى و لاوانى حكومه‌تى هه‌رێمه‌وه‌ پشتگيرى ده‌كرا له‌ رووى كارگێڕيه‌وه‌ سه‌ر به‌ به‌رێوەبەرایەتى گشتى راگەیاندن و چاپ و بڵاوکردنەوە بوو ئێستا راگیراوە. له‌ سه‌ر سيستمى ديجيتاڵ DVB-T په‌خشى ناو هه‌رێم ده‌كرد به‌ ژێرلۆگۆى : زارۆ تيڤى ده‌نگ و ره‌نگى منداڵانى كوردستانه‌. كاته‌كانى په‌خشى کاتژمێر 3 ى پاش نێوەڕۆ تاکو 9 ى شه‌وه بوو.
مێژوو
هه‌نگاوه‌كانى هاتنه‌ئاراى زارۆ تيڤى زۆرن كۆششێكى به‌رده‌وام دراوه‌ بۆ وه‌ديهێنانى خه‌ونى دامه‌زراندنى كه‌ناڵێك كه‌ كۆده‌نگ و كۆڕه‌نگى منداڵانى كوردستان بێت. به‌ڵام له‌مپه‌ره‌ دارايى و ده‌ره‌كيه‌كان رێگربوون و په‌خشى كه‌ناڵه‌كه‌ زۆر له‌ واده‌ى خۆى دواكه‌وت. به‌ گوێره‌ى لێدوانه‌كانى به‌رێوه‌به‌رى گشتى راگه‌ياندن و سه‌رپه‌رشتيارى كه‌ناڵى زارۆ تيڤى: كێشه‌داراييه‌كانى حكومه‌ت هۆكارى سه‌ره‌كى بوون بۆ دواكه‌وتنى په‌خشى كه‌ناڵه‌كه‌ له‌ رێگه‌ى په‌خشى ئاسمانيه‌وه‌ و په‌نابردن بۆ په‌خشى ديجيتاڵى ناوخۆ وه‌ك رێگه‌ چاره‌يه‌كى كاتيه‌. له‌ هاوینی‌ ساڵى 2013 ئاماده‌كارى چڕ فه‌راهه‌مكران له‌ پێناو دامه‌زراندنى كه‌ناڵٍكى ته‌له‌فزيۆنى شايسته‌ به‌ منداڵانى كوردستان و تیم و ستافی‌ ته‌له‌فزيۆنى  له‌ ئۆفیسی‌ سه‌ره‌كی‌ پایته‌ختی‌ كوردستان و له‌ سلێمانی‌ و دهۆك و كه‌ركوك و ئامه‌دی‌ باكوور كاراكران و ده‌ستبه‌كاربوون بۆ مه‌شقپێكردن و راهێنانیان له‌لایه‌ن ئه‌و ستاف و لایه‌نه‌ نێوده‌وڵه‌تیانه‌ی‌ كه‌ بانگهێشتكرابوون. كرداری‌ به‌رهه‌مهێنانيش هه‌نگاوى دووه‌م بوون چ له‌ بواری‌ به‌رنامه‌ ناوخۆییه‌كان و چ ئه‌و فیلم و زنجیره‌ كارتۆن و به‌رنامانه‌ی‌ كه‌ له‌كۆمپانیا جيهانيه‌كانه‌وه‌ مافى دۆبلاژكردنيان سه‌ندرابوو. له‌ 22 كانونى يه‌كه‌مى ساڵى 2013 كه‌ناڵه‌كه‌ به‌ فه‌رمی‌ كرایه‌وه‌و به‌و هیوایه‌ی‌ كه‌ له‌ نه‌ورۆزدا 2014 دا په‌خشی‌ ئاسایی خۆی‌ له‌سه‌ر هه‌رسێ مانگی‌ ده‌ستكردی‌ (نایلسات، توركسات، هۆتبیرد) دا كارا بكات. په‌خشى كه‌ناڵه‌كه‌ كاتيه‌و كۆششى به‌رێوبه‌رايه‌تى كه‌ناڵه‌كه‌ به‌رده‌وامن بۆ په‌ره‌دان به‌ به‌رنامه‌په‌خشكراوه‌كان له‌ رووى بابه‌ت و كواليتى و هونه‌ريه‌وه‌. لە مانگى ئایارى 2016 لە بەر هۆى نەبوونى پشتگیرى دارایى بە فەرمانێکى وەزارى پەکخرا.
هێڵه‌ گشتيه‌كان
زارۆ تيڤى هه‌وڵ ده‌دات بەرنامەکان و بڕگەکان و گوتارەکان ، گۆرانییەکان ، کارتۆن و دراماکان ئەم خاڵانەیان تێدا رەچاوکرابێت:
ژێده‌ر
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی مناڵان پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان
ھەواوانی خواروو
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
خێرایی دەنگ
وێنۆک|خێرایی دەنگ لە ناو ئاو خێرایی دەنگ ئەو مەودایە کە بۆ ھەر یەک لە یەکەکانی کات بە شەپۆلێکی دەنگ گەشت کراوە وەک لە ڕێگەی مامناوەندی ئیلاستیکەوە بڵاو دەبێتەوە. لە ٢٠ لە ٦٨ پلەی فەھرەنھایت، خێرایی دەنگ لە ھەوادا نزیکەی ٣٤٣ مەترە لە چرکەیەکدا. بە توندی پشت دەبەستێت بە پلەی گەرما و ھەروەھا ئەو مامناوەندییەی کە شەپۆلێکی دەنگ لە ڕێگەیەوە بڵاو دەبێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:دەنگ پۆل:دەنگناسی (فیزیک) پۆل:ئایرۆدینامیک
نەجیبە عومەر
نەجیبە عومەر (١٩٧١، سلێمانی -)، سیاسەتوان، چالاکوانی مافی ژنانە کە ھاوسەرۆکی پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان بوو. نەجیبە عومەر ئێستاکە وەکوو ئەندامی ڕێکخراوی ژنانی ئازادی کوردستان (ڕژاک) چالاکی دەکات.
ژیان
نەجیبە عومەر لە زانکۆی سەلاحەدین وانەی کارگێڕی و ئابووریی خوێندووە و لە ڕانیە مامۆستای بیرکاری و نیشتیمانی بووە. ئەو لە ساڵانی ١٩٨٦ ھەتا ١٩٩١ ئەندامی یەکێتیی نیشتیمانی کوردستان بووە، بەڵام لە ساڵی ١٩٩٢ بەدوا وەکو چالاکوانی سەربەخۆ لە بواری مافی ژنان دەستبەکار بووە. لە ساڵی ١٩٩٥ لەگەڵ یەکێتی نەتەوەیی دیموکراتی کوردستان کە دکتۆر سیروان دامەزرێنەری بووە ھاوکاریی کردووە. نەجیبە عومەر لە ساڵی ٩٧ بەدوا لە کاری مامۆستایەتی دەستی کێشایەوە و لە ساڵی ٢٠٠٢ وەکو ئەندامی دامەزرێنەر لە دامەزراندنی پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان بەشداریی کرد. ئەو لە کۆنگرەی دووەمی پەچەدەکەدا بوو بە ئەندامی مەکتەبی سیاسی و بەرپرسیاری مەکتەبی کاروباری ژنان. عومەر لە کۆنگرەی پێنجەمدا لەگەل دیار غەریب، وەکو ھاوسەرۆکی پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان ھەڵبژێردراو.
لە ساڵی ٢٠١٤دا پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان ھەڵوەشێندراو و سیاسەتوانانی ئەو پارتییە لایەنێکی دیکەیان دامەزراند بە ناوی تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان و نەجیبە عومەریش چالاکیی خۆی لەم تەڤگەرە بەردەوام کرد. ئەو ئێستاکە ھەروەھا وەکوو ئەندامی ڕێکخراوی ژنانی ئازادی کوردستان (ڕژاک) چالاکی دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:زیندووان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:ژنانی کورد پۆل:سیاسییەکانی پارتی چارەسەری دیموکراتی کوردستان پۆل:سیاسییەکانی تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان پۆل:ژنانی سیاسیی کورد
ژاڵەی گەورە
ژاڵەی گەورە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ژاڵەی گەورە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی دێی ڕەشە و لە باشوور لەگەڵ گوندی تەپەسپی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئاوەبۆرەکەی خواروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ژاڵەی بچووک.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بڕیارنامەی ٦٤٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٦٤٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئابی ١٩٨٩دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ نامیبیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٨٨٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٩ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٨٩ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ نامیبیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
سۆلین
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەراغ ئاو لە کڕۆواتیا پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
تۆپۆلۆژی
left|thumb| [[تیلماسکی مۆبیوس، ڕوویەک کە تەنیا یەک لا و یەک لێواری ھەیە. لە تۆپۆلۆژیدا کۆڵینەوە لە وەھا شتگەلێک دەکرێ.]] تۆپۆلۆژی (لە یۆنانییەوە τόπος "شوێن"، و λόγος "لێکۆڵینەوە") یەکێک لە گۆڕەپانە بەرینەکانی بیرکارییە کە گرنگی بەو سامان و تایبەتمەندییانە دەدا کە لە کاتی شێوەگۆڕین و شێواندنی بەردەوامی شتەکاندا دەپارێزرێن. تۆپۆلۆژی توێژینەوەیە لە چۆنێتیی ڕێکخستنی جێگەکان و چۆنێتیی دانانی شتەکان لە شوێنەکاندا و ھەروەھا چۆنێتیی پێکەوەلێکانی جێگەکان.
پۆل:تۆپۆلۆژی پۆل:بوارەکانی ماتماتیک پۆل:پێکھاتە ماتماتیکییەکان
میراوێ، شنۆ
میراوێ، یەکێک لە گوندەکانی شارستانی شنۆیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٦، ئەم گوندە لە ١٨٥ بنەماڵە پێکھاتووە و ژمارەی دانیشتوانەکەی ١٠٤١ کەس بووە.
یارمەتی چی تانبدەم خۆم بەدوایزانیاریەکەن دەگەڕێم
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی شنۆ پۆل:گوندەکانی شارستانی شنۆ
ئەسرین سەفەری
ئەسرین سەفەری ھونەرمەندی ئاوازی کوردیی ھۆرەیە. ئەسرین سەفەری یەکەم ژن بووە کە دەنگی خۆی تۆمار کردووە و بڵاویکردووەتەوە. ئەو یەکێکە لە بەناوبانگترین ژنانی ھۆرەچڕ.
بەستەری دەرەکی
پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی باشووری پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد پۆل:ژنە گۆرانیبێژەکان
سکووڵی پەروەردەی بنەڕەتی زانکۆی سلێمانی
سکووڵی پەروەردەی بنەڕەتی لە ساڵی (٢٠٠٣–٢٠٠٤) دا بە ناوی سکووڵی مامۆستایان دامەزرا لە سەر داوای وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان لە بەر پێویستی زۆریان بە مامۆستای لێھاتوو و شارەزا لە بوارە جیاجیاکانی زانستدا. سیستمی خوێندن لە سکووڵەکەماندا لە یەکەم ساڵی خوێندن بریتی بوو لە سیستمی گشتی واتە سەرجەم خوێندکاران بابەتەکانیان وەک یەک دەخوێند. لە ساڵی (٢٠٠٤–٢٠٠٥) دا چوار بەشی زانستی لە سکووڵدا کرایەوە کە بریتی بوون لە (بەشی زمانی ئینگلیزی، بەشی ماتماتیک و کۆمپیوتەر، بەشی زانستە کۆمەڵایەتیەکان، بەشی پەروەردەی وەرزشی) وە سیستمی خوێندن لە گشتی یەوە بوو بە وەرزی.
لە ساڵی (٢٠٠٦–٢٠٠٧) دا سیستمی خوێندن لەوەرزی یەوە بوو بە سیستمی ساڵانە پاش بەستنی کۆنگرەی وەزارەتی خوێندنی باڵا.
تا ئێستا (٣) خولی خوێندکاران دەرچوون لە بوارە زانستە جیاجیاکانی سکووڵ وەک مامۆستا لە قوتابخانە بنەڕەتی یەکان و بەڕێوەبەرایەتیەکانی وەزارەتی پەروەردە دامەزراون و ئاستی زانستی و پەروەردەییان جێی رەزامەندی قوتابخانەکان بوون و ڕۆڵێکی باش دەگێرن لەسەرخستنی پرۆسەی چاکسازی لە بواری خوێندندا و لە پەروەردە کردنی خوێنکاراندا بە شێوەیەکی زانست پەروەرانە.
ئامانجی کردنەوەی ئەم کۆلێجە بریتیە لە:
١. ئامانجی گشتی: پێگەیاندنی مامۆستای خاوەن کەسایەتی ھاوسەنگ و ڕۆشنبیر کە بتوانێت ڕۆڵی پیشەیی و پەروەردەیی و نیشتمانی خۆی ببینێت، ئەرکی پەروەردەی نەوەیەکی ژیر و دڵسۆز و بەتوانا بخاتە ئەستۆی خۆی، بۆ مسۆگەرکردنی دواڕۆژێکی ڕووناک بۆ ووڵاتەکەمان. ٢. ئامانجی تایبەتی: پێگەیاندنی مامۆستا بۆ خوێندنگا بنەڕەتییەکان کە شیاو بن بۆ جێبەجێکردنی ئەرکەکانیان لە ڕێگای دروستکردنی بناغەیەکی ڕۆشنبیری گشتی پتەو و شارەزاییەکی باش لە بواری تایبەتمەندی خۆیان و ڕێگەدان بە پراکتیزەکردنیان پێش دەرچوونیان لە زانکۆ بۆ دڵنیابوون لە ئاستی ڕۆشنبیری خوێندکاران و توانای جێبەجێکردنی ئەم شارەزایی و زانیاریانە کە لە ماوەی چوار ساڵ یان زیاتردا وەریدەگرن.
زانکۆ
زانکۆی سلێمانی
سەرچاوەکان
سکووڵی پەروەردەی بنەڕەتی زانکۆی سلێمانی
پۆل:سکووڵەکانی زانکۆی سلێمانی
بزووتنەوەی سۆشیالیستی کوردستان
بزووتنەوەی سۆشیالیستی کوردستان بزووتنەوەیەکی سیاسیی بوو لە ھەرێمی کوردستان کە لەسەرەتای شۆڕشی نوێی گەلەکەمان درووست بوو. ئەم بزووتنەوەیە هاوشانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان و هێڵی گشتی پێکەوە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانیان لێ پێک هات. سەرکردە دیارەکانی لەدەرەوەی شار بریتیی بوون لە عەلی عەسکەری، ڕەسوڵ مامەند، عومەر دەبابە، خالد سەعید، تایەری عەلی والی. لە ناوەوەی شاریش ساڵح یوسفی و کاردۆ گەلاڵی. دواتر لەساڵی ١٩٧٩ بەشێکیان لەیەکێتی جیابوونەتەوە. لەساڵی ١٩٨٠ محەممەدی حاجی مەحموود لەیەکێتی جیابووەتەوە و چووەتە ئەو حیزبەوە کە لە ١٩٧٩دا جیابۆتەوە. ئێستا محەممەدی حاجی مەحمود سکرتێری حیزبێکە کە لو ەجیابوونەوەیەی بزووتنەوەی سۆشیالیستی کوردستان لە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانەوە درووست بووە و حزیبەکەش ناوی حیزبی سۆسیالیستی دیموکراتی کوردستانە و خۆیان بەدرێژکراوەی بزووتنەوەی سۆسیالیست دەزانن.
سەرچاوە
پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی عێراق پۆل:حیزبەکانی عێراق پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
کاژیک
کۆمەڵەی ئازادیی و ژیانەوە و یەکێتیی کورد بەکورتیی کاژیک کۆمەڵەیەیەکی ڕۆشەنبیری سۆسیالیزمیی بوو لەساڵی ١٩٥٩ لەباشووری کوردستان دەرکەوت، کاژیک لەسەر بنچینەی قوتابخانەی کوردیی سۆسیالیزم دامەزرابوو باوەڕی بەوە نەبووکە شۆڕشێ لەکوردستاندا بە بێ تێپەڕاندنی سەردەمی ڕۆشنکاری سەربگرێ. کاژیک لەلایەن چەن ڕۆشەبیرێکی دیاری کورد دامەزرابوو لەوانە جەمال نەبەز، کامیل ژیر، ئەحمەد ھەردی، فایەق عارف [شێرکۆ بێکەس ]ھتد...، کاژیک خاوەنی (کاژیکنامە) بوو کە مانیفێستی ئەو بزووتنەوەیە بوو.
سەرچاوە
پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی عێراق پۆل:حیزبەکانی عێراق پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
مەقبوولە ئەتادان
وێنۆک|گۆڕی مەقبولە ئەتادان مەقبولە ئەتادان (١ی کانوونی دووەمی ١٨٨٥ – ١٨ی کانوونی دووەمی ١٩٥٦ ) خوشکی مستەفا کەمال ئەتاتورک دامەزرێنەری کۆماری تورکیا بوو. ئەو تاکە خوشکی ئەتاتورک بوو کە لە ژیاندا مابوو، لەکاتێکدا چوار خوشکەکەی دیکە لە تەمەنێکی بچووکدا گیانیان لەدەستدا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٥ پۆل:مردووانی ١٩٥٦ پۆل:مستەفا کەمال ئاتاتورک پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە سەدەی ١٩یەم
کلارک گەیبڵ
thumb|وێنۆک|چەپ|کلارک گەیبڵ کلارک گەیبڵ (١ی شوباتی ١٩٠١ - ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٦٠) ئەکتەرێکی فیلمی ئەمریکی بوو. لە ساڵی ١٩٣٤ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت.
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١ پۆل:مردووانی ١٩٦٠ پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک پێنسیلڤانیای هۆڵەندین پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل) پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک پێنسیلڤانیای ھۆڵەندین پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
پۆرێچ
پۆرێچ شارێکی ویلایەتی ئیستریای کرواتیایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٨٬٠٣٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەراغ ئاو لە کڕۆواتیا پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە کرواتیا پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا
سپام
سپمەر، کەسێکە کە خۆی تۆمار دەکات لە ماڵپەڕ کۆمینێت دەنوسێت  لە مەکۆش بابەت بڵاو دەکاتەوە. KING SPAM کە ئێستا دەستگیر کراوە بە گەورەترین سپمەر دادەنرێت لە جیھان کە بە ھۆی پرۆگرامێکی تایبەت بە خۆی کژاری سپامی دەکرد و پرۆگرامەکانی ئێستا دژە سپامیان بۆ دانراوە بە دانانی کۆدی پارێزگاری.
پۆل:زاراوەکانی ئینتەرنێت
ئیبن تەیمیە
ئیبن تەیمییە ناوی تەواوی تەقیەددین ئەبو عەباس ئەحمەد کوڕی عەبدولسەلام کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی تەیمییەی حەڕانی (٢٢ی کانوونی دووەمی ١٢٦٣ - ١٣٢٨) زانا و ئاییناس و ژیربێژێکی ئیسلام بوو، لەدایکبووی شاری حەڕان بوو، کە ئه‌که‌ویته وڵاتی تورکیا و نزیکە لە سنووری سووریا.
ناو و پلەو پایە
ابن تیمیە: : شێخی ئیسلام ئەحمەد کوڕی عبدالحلیم کوڕی عبدالسلام کوڕی عبداللە کوڕی الخضر کوڕی تەیمیەی حەڕانی، پاشان دیمەشقی حەنبەلی تقی الدین ابو العباس، فەرموودە ناس،حافز، شارەزاو فەقیە، لە ناوبەری بیدعە، ڕاڤەکەری قور‌ئان، لە ساڵی (٦٦١ھـ) کۆچی لە دایک بووە،بە ڕەحمەت بێ لە ساڵی (٧٢٨ھـ) وەفاتی کردووە.
ڕۆشنبیری ئیبن تەیمیە و ڕێبازی لە لێکۆڵینەوەدا
مێژوو نوسان لەسەر ئەوە یەکدەنگن کە ئیبن تەیمیە شارەزاییەکی بەرفراوانی لە زانستە شەرعی و عەقڵیەکاندا بەشێوەیەکی یەکسان ھەبووە. زەھەبی لەبارەیەوە دەڵێت: (لە زیرەکیدا ھەڵدەگیرسا و زۆر گوێی لە فەرموودە دەگرت و زیاتر لە دووسەد مامۆستای ھەبوو و لە شارەزایی تەفسیردا گەیشتبووە ئەو پەڕ و لە لەبەرکردنی فەرموودە و پیاوانی فەرموودە گێڕەوە و ڕاستی فەرمودەدا کەسی پێ نەدەگەیشت، لە وەرگرتنی فیقھو مەزھەبەکانی ھاوەڵان و شوێنکەوتوان (تابعین) دا وێڕای چوار مەزھەبەکەش ھاوتای نەبوو، شارەزایشی لە دەستە و تاقمەکان و ئسوڵ و کەلام ھەبوو و من ھاو وێنەی ئەو بەدی ناکەم سەبارەت بە ژیاننامە و مێژووش بەڕاستی جێی سەرسوڕمان بوو، لەبارەی جیھاد و پێشرەِویشەوە لە سنوری وەسفدا نەمابوو. جا ئەگەر باسی تەفسیر بکرایە ئەو ھەڵگری ئاڵاکەی بوو، ئەگەریش فەرمودەناسان ئامادەبوونایە ئەو دەدوا و ئەوان دەستەوسان دەوەستان و فەرمودەی دەگێڕایەوە و ئەوانیش ورتەیان نەدەکرد، ئیبن تەیمیە بێباک دەبوو ئەوانیش ھیچیان بۆ نەدەمایەوە.
ئەگەر ناوی ئەھلی کەلام بھاتایە ئەو کەسی تاکیان بوو ھەموویان دەگەڕانەوە بۆ لای ئەو، ئەگەر ئیبن سینا فەیلەسوفەکانی پێش بخستایە و بەرز رابگرتایە ئەو رسوای دەکردن و نھێنی و عەیبەکانیانی ئاشکرا دەکرد) . پێ دەچێ لەو دەربڕینانەی بەڕونی رۆشنبیری ئیبن تەیمییە و ئاستی شارەزابونی لە فەرمودەدا نیشان بدەن ووتەکەی زەھەبی بێت لەبارەیەوە: (فەرمودەیەک ئیبن تەیمیە نەیزانی بێت ئەوە فەرموودە نیە) . ئمەش بەڵگەی ئەوەیە ئاگابونێکی بەرفراوانی لە فەرمودە و شارەزایی بە ھەموو کتێبەکانی فەرموودە ھەبووە. ‌وەمڕۆ کتێبی (الرد علی المنگقیین)ی ئیبن تەیمیەمان لەبەر دەستدایە کە لەو جۆر و بوارەدا کتێبێکی نایابە-وەک پاش کەمێکی تر باسی دەکەین- ئەمە بەڵگەیەکی یەکلاکەرەوەیە لەسەر رۆشنبیری قوڵی مەنتیقی ئبن تەیمیە.
رۆشنبیری فەلسەفی ئیبن تەیمیەش تا ئاستێکی زۆر تائێستاش نادیارە چونکە گرنگترین ئەو کتێبانەی کە تیایدا رەخنە و بەرھەڵستکاری لە روی فەلسەفەدا نیشان داون دواتر بڵاو نەکراونەتەوە یان لەگەڵ ئەو کتێبانەیدا کە لەناوچون ئەوانیش فەوتاون.
لە گرنگترین ئەو کتێبانەش کتێبی (الێفدیە)یە کە لەلێکۆڵینەوەی دکتۆراکەمدا سودی زۆرم لێ وەرگرتووە و تا ئاستێک لێکۆڵینەوەم لەسەر کردووە و پشت بەخوا دوو مانگی تر دەست دەکەم بە لەچاپدانی ھەروەک دەاتر کتێبە گەورەکانیشی بڵاو نەکرانەوە وەک کتێبی (نقچ تا ْسیس التقدیر)و پاشکۆی کتێبی (در‌ء تعارچ العقل والنقل) چونکە ئەوەی لەو کتێبە بڵاو کراوەتەوە چارەکێکی کتێبەکەیە یان یان بەزیاترین مەزندە سێ یەکی کتێبەکەیە. ئەوانەی ژیانیان نوسیوەتەوە باس لەوە دەکەن لەبەرپەرچدانەوەی فەیلەسوفاندا چوار بەرگی ھەبووە جگە لەو پەیام و بنەکایانەی نوسیونی و چگە لەو کتێبانەی تریش لەبەرپرچدانەوەی مەنتیق دا (لەوانە کتێبی (الرد علی منگق کتاب اڵاشارات لابن سینا) ھەموو ئەو کتێبانە نەناسراون و دواتر بڵاو نەکراونەتەوە. لەبواری زانستی کەلامیشدا زۆرێک لە کتێبە گرنگەکانی دواتر بڵاوکراونەتەوە وەک کتێبی (نقچ تڕسیس التقدیس) کە باسمان کرد.
ئەوەی ڕۆشنبیری ئیبن تەیمیە جیادەکاتەوە ئەوەیە کە رۆشنبیریەکی قوڵی ئیسلامی بووە بە پلەی یەکەم، ئەوتیایدا بەتەواوی شوێن بەرنامەی ئەھلی سوننەو جەماعە کەوتووە، بەتایبەت رێبازی پێشەوا ئەحمەدی کوڕی حەنبەل و گەورە زانایانی حەنبەلی، ئەگەر چی ئەو ڕای لە ھەرچوار مەزھەبەکە وەردەگرت و قسەی لە گەورە فەرموودە ناسانی وەک بوخاری و شافیعی و تەبەری و ئەبو شەیخی ئەسبەھانی و لالەکائی و ئەبونەێری سەجزی و ئیبن خوزەیمە و دارمی و ئیبن قوتەیبە و ئەبوبەکر ئەپرەم و خەلال و ئەبو عسمانی ێابونی و ئەبو ئیسماعیلی ئەنێاری و بەیھەقی و ئیبن بەتتەو ئیبن حەزم و ئیبن جەوزی و ئەشعەری و باقەلانی و کەسانی تر وەردەگرت، بەڵکو ئیبن تەیمیە سودی لە ھەموو بیریاران و تێروانەران وەردەگرت کە جەختیان لە پاڵپشتی مەزھەبی ئەھلی سوننە و جەماعە دەکرد، ئەو لە کتێبی ( الرد علی المنگقیین)دا دان بەوەدادەنێت کە بۆ بەرپەرچدانەوەی مەنتیق سوودی لە کتێبی (الدقائق)ی باقەلانی –کە ئەشعەریە- و لەکتێبی (ئیبن نەو بەختی شیعی دوانزە ئیمامی) وەرگرتووە.
لێرەدا تێبینی جیاوازی نێوان ئەو و غەزالی دەکەین، ئەو قسە لەھەر یاریدەدەرێک وەردەگرێت کە بزانێت تیایدا سەرخستنی مەزھەبی ئەھلی سوننە ھەیە و بڕوای پێی ھەیە کە حەق بێت، ھەرچیش پێچەوانەی ئەوە بوایە فڕێی ئەدا و دانی بەوەدا دەنا کە ھەموو دەستە و تاقمێک یان ھەموو زانایەک چاکەی ھەیە، ھەروەک ئەوە دەخاتە ڕوو کە چ پوچەڵێ و ناڕاستیەکیشیان ھەیە، ئەو لە یاسی غەزالی دا- لەگەڵ ئەوەی ھێرشی دەکاتە سەر- بەسەر کتێبی (فچائح الباگنیە) دا ھەڵدەدات. لەگەڵ ئەوەی ئەو دان بەوەدا دەنێت غەزالی راجیاوازە بەڵام وەک پێشتر باسمانکرد-ئەوە تۆمار دەکات کە غەزالی لەکۆتاییەکانی ژیانیدا وازی لە سەرقاڵبوون بە زانستە فەلسەفی و کەلامیەکان ھێناوە و لای داوەتەوە بەلای سەرقاڵبوون بە زانستی فەرموودەوە. کۆتا شتیش کە پێوەی سەرقاڵ بوو لە ێەحیحی بوخاری و موسلیم دا بوو تا مردن سەرقاڵی ئەوە بوو) لەگەڵ ئەوەی ئیبن تەیمیە ھێرش دەکاتە سەر باقەلانی_بەتایبەت لەبارەی ڕاو بۆچونی لەمەڕ پێغەمبەرایەنی وموعجیزاتەوە، بەڵام دان بەوەدا دەنێت کەئەو لەباشترینی ئەشعەریەکانەو تیایدا کەسی وانەبووە نەلەپێشترو نەلەدواتریدا .ھەروەک لەباسی ئیبن وروشدا دەڵێت لەفەیلەسوفەکان زۆر باشترە بەوجۆرە ڕێبازی ئیبن تەیمیە ئەوەیە گەورەیی بەرامبەرەکانی تۆمار بکات لەگەڵ ئەوەی لەگەڵیاندا ڕاجیایەو ڕاجیابوونیشی لەگەڵ نەیارەکانیدا نابێتە ڕێگری ئەوەی سود لەڕستەی راست ورەوای ئەوانە وەربگرێت وڕاجیایی ئەو لەگەڵیاندا نەبێتە ھۆی ئەوەی دان بەگەورەییاندا نەنێت یان بەڕادەیەک کەخۆی بڕوای پێی نیە لەگەڵیاندا بجەنگێت.
بەپێچەوانەی ئەوەی لەسلبیاتی غەزالی بەرامبەر ھێرشی خاچپەرستان بۆ سەر موسڵمانان لەسەردەمەکەیدا بەدیدەکەین، ئیبن تەیمیە بەھەموو توانایەکی زانستی ودەروونی وتەنانەت جەستەیش لەڕووی تەتارەکاندا وەستا، ئەو لەدیمەشق لەگەڵ جێگیری سوڵتان ئەفرەمدا وەستاو موسڵمانانی ھاندەدا تادژ بە تەتارەکان چەسپاو سەقامگیربن لەکاتێکدا زۆربەی زانایان وگەورە پیاوانی دەوڵەت لەشارەکە ڕایاندەکرد، ھەروەک سوڵتان غازانی تەتار لەبەر خراپی ھەڵوێستی لەگەڵ موسڵماناندا کەوتە بەر تووڕەبوونی ئیبن تەیمیە لەڕوویدا لەگەڵ ئەوەی ئەو تووڕە بوونە مەترسی لەسەر ژیانی ئیبن تەیمیە ھەبوو، کاتێک ئیبن تەیمیە بینی مەترسی تەتارەکان زیادیکردووە، لەسوریاوە چوو بۆ میسر وبەچەند دەربڕینێکی توند سوڵتان ناسرو پیاوانی سوڵتانی ھاندا تا لەگەڵ تەتارەکاندا بجەنگن پاشان خۆیشی لەجەنگی (مەرج سەفەر)دا بەشداریکردو لەنێو سەربازاندا بەرێکەوت وھانیدەدان وجەختی لێدەکردنەوە کەئەوان شیاوی ئەوەن سەرکەوتنی خوا بەدیبھێنن تائەوکاتەی لەگوێڕایەڵی خوای گەورەدا دڵسۆزی بنوێنن، پاشان لەگەڵیاندا بەسەختی بەشداری جەنگی دژ بەتەتارەکانی کرد.
سەرچاوە
ناوەندی ئەییوبی
پەراوێزەکان
پۆل:خەڵکی حەڕان پۆل:حەنبەلییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٢٦٣ پۆل:مردووانی ١٣٢٨ پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی پۆل:ڕەخنەگرانی شیعە پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٣یەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٤یەم پۆل:ڕەخنەگرانی مەسیحییەت
ڕۆلان دۆرژۆلێس
رۆلان دۆرژۆلێس نووسەر و ڕۆژنامەوانی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦ پۆل:مردووانی ١٩٧٣ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
فیلمی ترسێنەر
وێنۆک|دیمەنێکی لەفیلمی ترسناکی فرانکشتاین
فیلمی ترسێنەر یەکێکە لە جۆرەکانی فیلم. ئامانجی فیلمی ترسناک بریتییە لەترساندنی بینەر، زۆربەی جار فیلمە ترسناکەکان لەگەڵ فیلمی ھەستبزوێنەکان تێکەڵدەبن، ئەمەش بۆ زیاتر ورووژاندنی بینەرە، لەزۆربەی فیلمە ترسناکەکان زۆمبی، بکووژ، ئەھریمەن، دێوی گەورە، دەعبا بەکاردێت بۆ زیاتر ترساندنی بینەر. زۆرجار فلیمە ترسناکەکان ئامانجیان ئەوەیە کە ترس و تۆقێنەری بینەر بوروژێنن، پیلانەکان لە ناو ئەم جۆرە ترسانە زۆرجار بریتی دەبن لە شکاندنی ھێز، ڕووداو یان کارەکتەرێکی خراپ لە جیھانی ڕۆژانەدا. پەرەسەندنی فیلمی ترسناک لەو چەند ساڵەدا، شێوەی نوێی بە کۆمەڵگا داوە بۆ سوود وەرگرتن لە سوودەکانی، شێوازی فیلمە ترسناکەکان بە تێپەربوونی کات گۆڕاوە، بەڵام لە ساڵی ١٩٩٦ «زنجیرەیەک لاساییکەرەوە» ی دەستپێکرد، کە بووە ھۆی ئەوەی کە فیلمی ترسناکی نوێ بۆ ھەرزەکاران دروست بکرێت.
پۆل:چەشنەکانی فیلم
زاگرۆس تیڤی
زاگرۆس تیڤی لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ دا وەکو کەناڵێکی ئاسمانییە لە باشووری کوردستاندا دامەزراوە سەر بە لایەنی پارتی دیموکراتی کوردستانە. زاگرۆس تیڤی، کەناڵێکی سەرانسەری و کوردستانییە، کە لە بەرنامەکانی خۆیدا دەنگوباس، زانیاری، فیلم، مۆسیقا و گۆرانی.
ئۆپتیک
ئۆپتیک لقێ لە زانستی فیزیکە کە خەریکی لێکۆڵینەوەی تایبەتمەندییەکانی ڕووناکی، بەرھەمھێنان و بڵاوبوونەوەی لە کۆئەندامەکانی بیناییە.
زاگرۆس تیڤی
بەستەری دەرەکی
پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان
ئۆپتیک
پۆل:ئۆپتیک پۆل:فیزیکی بەکاربراو
بڕیارنامەی ٦٤١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٩ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
چارڵز لۆتن
thumb|وێنۆک|چەپ|والاس بیری چارلز لۆتن (١ی حوزەیرانی ١٨٩٩ - ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٢) ئەکتەر و دەرهێنەر ئینگلیزی فیلم بوو. لە ساڵی ١٩٣٣ خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت.
١٩٢٨-١٩٤٠
Directed by James Cruze, H. Bruce Humberstone, Ernst Lubitsch, Norman Z. McLeod, Lothar Mendes, Stephen Roberts, William A. Seiter and Norman Taurog </div style="font-size: 85%">
سەرچاوەکان
ویکی ئینگلیزی
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کۆچەرانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩ پۆل:مردووانی ١٩٦٢ پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری درامی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی شانۆی ئەمریکی پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:مولحیدانی ئەمریکا پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
زمانی ئیگبۆ
ئیگبۆ (, یان ; Igbo: Ásụ̀sụ́ Ìgbò  [ásʊ̀sʊ̀ ìɡ͡bò] (بیستن) بریتییە لە زمانی سەرەکی و ڕەسەنی گەلی ئیگبۆ، کە گرووپێکی ڕەگەزی نیشتەجێی ڕۆژھەڵاتی نێجیریا ن.
بەستەری دەرەکی
Nkowaokwu Online Interactive Igbo-English dictionary
پۆل:زمانەکانی گینێی ئیستوایی پۆل:زمانەکانی نێجیریا پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان پۆل:Language articles citing Ethnologue 22 پۆل:Articles with hAudio microformats پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیگبۆ