cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە شانشینی یەکگرتووی عەرەبیی
پشکنین
لە ٢٢ی نیسان دا ڕێكخراوی نێودەوڵەتی هەواڵ (رۆیتەرز - Reuters) چەند هەواڵێكی بڵاوکردەوە کە بە سەدەها کرێکاری کەم دەرامەتی پەنابەر بینراون لە سەرەی دوور و درێژدا لەدەرەوەی نەخۆشخانەیەکی شاری ئەبوزەبی بەمەبەستی ئەنجامدانی پشکنینی ڤایرۆسی کۆرۆنا بۆیان کە پلەی گەرمی دەرەوە ٣٥ پلەی سەدی بەرزتر بووە. نرخی پشکنینەکان بێ بەرامبەر بووە تەنها ئەگەر کەسەکە خاوەنی نیشانەکان بێت، پێشینەی گەشتی هەبێت یان بەرکەوتەی هەبووبێت لەگەڵ کەسێکی تووشبوودا بەڵام ئەگەر یەکێك لەو بارانە نەبوو ئەوا نرخی پشکنینەکە ٣٧٠ درهەمی ئیماراتییە (١٠٠ دۆلاری ئەمریکی). پزیشکان و ناوەندە تەندروستییەکان پشتڕاستیان کردەوە کە بەرزبوونەوەیەکی خێرا هەیە ژمارەی تووشبووەکان دا و بەتایبەتی لەو کۆمەڵگە قەرەباڵغانەی خاوەن و جێی نیشتەجێی کڕێکاری کەم دەرامەتن.
سەرچاوەکان
پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات
١٤ی گەلاوێژ
١٤ی گەلاوێژ ١٣٨ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٢٧ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٢٨ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی گەلاوێژ
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە قەتەر
پەتای جیهانیی کۆڤید-١٩ لە وڵاتی قەتەر بەشێکە لە پەتای جیهانیی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩ (COVID-19) کە هۆکارەکەی نەخۆشی سەختی کۆئەندامی هەناسەی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ (SARS-CoV-2). لە ڕێکەوتی ٢٧ی شوبات دا یەکەمین باری گیانلەدەستدان لە وڵاتەکەدا پشتڕاستکرایەوە. هەتا ٢٤ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٢٠ لە دوای وڵاتی (بەحرەین)ەوە، قەتەر پلەی دووەمی هەبوو لە زۆرترین ژمارەی تووشبووان دا لەسەر ئاستی جیهان و هەروەها پلەی دووەمیشی هەبوو لەسەر ئاستی وڵاتانی عەرەبی لە دوای سعودییەی عەرەبییەوە. کۆی ژمارەی تووشبوان ١٣٠٫٩٣٦ کەس، باری چاکبوونەوە ١٢٧٫٨٦٨ کەس و باری گیانلەدەستدان ٢٩٩ کەس تۆمار کراوە لە تەواوی وڵاتەکەدا و کۆی ژمارەی پشکنینی ئەنجامدراو ٩٢٧٫٥٨٠ پشکنین بووە.
ژمارەی بارەکانی گیانلدەستدان لە بە بەراورد لەگەڵ ژمارەی تووشبووان دا بەشێوەیەکی ڕێژەیی کەم بووە بەهۆی هەبوونی دامەزراوەی و ناوەندەکانی تەندروستی گونجاو و باش لەگەڵ ئەو ڕاستییەی کە زۆرینەی دانیشتوانی وڵاتەکە گەنج و تەندروستن.
لە ٢٩ی شوبات دا قەتەر یەکەمین باری تووشبوونی بە پەتای جیهانی کۆڤید-١٩ پشتڕاستکردەوە کە پیاوێکی تەمەن ٣٦ ساڵانی بەڕەچەڵ قەتەری بوو وە لەڕێی فرۆکەوە لە وڵاتی ئێرانەوە گەڕابۆوە بۆ قەتەر.
لە ١٣ی ئازاردا وەزارەتی تەندروستی گشتی ٥٨ باری تووشبوونی نوێی بە نەخۆشیەکە پشتڕاستکردەوە و کۆی ژمارەی تووشبووان گەیشتە ٣٢٠ کەس. هەر لە هەمان رۆژدا (لێپرسراوی باڵا جێبەجێکردن - CEO )ی هێڵی ئاسمانی قەتەری (Qatar Airways) لێدوانێکیی بووە هۆی نانەوەی مشتومڕ لەنێو خەڵکی و ڕای گشتی دا بەوەی ک گووتبووی "هیچ بەڵگەیەکی زانستی بوونی نییە کە بیسەلمێنێت ڤایرۆسی کۆرۆنا بگوازرێتەوە لە ماوەی هەڵهاتن یان گەشەکردن دا."
لە سەرەتای مانگی مایس دا رۆژنامەی بەڕیتانیی (The Guardian) هەستا بە بڵاوکردنەوەی زانیاری دەربارەی خراپی باری دارایی کرێکارە پەنابەرەکانی ناو قەتەر. رۆژنامەکە هەستابوو بە ئەنجامدانی چاوپێکەوتن لەگەڵ هەندێكیان دا دەربارەی شێوازی مامەڵەکردن لەگەڵیان دا و ڕایانگەیاندبوو کە بەهۆی پەتا جهیانییەکەوە ژمارەیەکی زۆریان کارەکانیان لەدەستداوە و بەهۆی کەم دەرامەتییەوە فشاریان کەوتۆتە سەر بپارێنەوە و تکا بکەن بەمەبەستی پەیداکردنی خۆراك. کاتێك پەیوەندی کرابوو بە "نووسینگەی پەیوەندییەکانی حکومەت - Government Communications Office "ەوە بۆ بەدەستخستنی زانیاری دەربارەی بابەتەکە، بەرێوبەری ناوەندە حکومییەکە ئەو لێدوان و بانگەشانەی ڕەت کردەوە و بە "ڕووداوی کەم و دانسقە" داینان.
ڕێکارەکان
بەرپرسێکی حکومی لێدوانی دا کە "هەر کەسێك پشکنینەکەی بۆ ڤایرۆسی کۆرۆنا ئەرێنی دەرچێت ئەوا دەستبەجێ چارەسەری پزیشکی ئاس بەرز وەردەگرێت بەبێ بەرامبەر."
وێستەگەی تەلەڤیزیۆنی نەتەوەیی قەتەریی لەبەرچاوی ڕای گشتی هەستا بە دەستنیشانکردن و شەرمەزارکردنی ١٤ هاوڵاتی کە سەرپێجی ڕێکارەکانی ڕێگەرگرتنی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنایان کردبوو وە ڕایانگەیاند کە ٩ کەس لەو هاوڵاتیانە لەلایەن دەزگاکانی ئاسایشەوە دەستگیرکراون. بەپێی لێدوانەکانی بەرپرسانی ئاسایشی وڵاتەکە وا دانراوە کە ئەو ١٤ هاوڵاتییە لە کاتی گەڕانەوە لە دەرەوەی وڵات سەرپێچی ئەو بەلێنەیان کردووە کە داویانە بۆ "لە ماڵەوە خۆ کەرەنتینە کردن". دوای بەرزبوونەوەی بەرچاوی ژمارەی تووشبووان بە ڤایرۆسەکە تاکپارێزی و خۆ کەرەنتینە کردن یەکێك بوو لە هەڵبژاردەکانی ئەو هاوڵاتیانەی لە دەرەوە دەگەرێنەوە بۆ ناو وڵات.
سەرچاوەکان
پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات
وانگ وێی (ئیمپڕاتۆریەتی تانگ)
وانگ وێی (ئیمپڕاتۆریەتی تانگ) شاعیر، مۆسیقاژەن، وێنەکێش، سیاسەتوان بوو لەسەسردەمی ئیمپڕاتۆریەتی تانگ، وە کەسێکی بەناوبانگی بواری ھونەرەکان بوو لە سەردەمی خۆیدا، زۆربەی شیعرەکانی ھێشتراونەتەوە وە ٢٩ دانە لە شیعرەکانی لە تۆماری ٣٠٠ شاعیرەکەی تانگ تۆمار کراون
دانمارک لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢
دانمارک نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢ بوو کە لە ٥ی ئایار تا ٢٢ی تەممووزی ١٩١٢ لە ستۆکھۆڵم لە سوێد بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩١٢
ڕامسەر
ڕامسەر ناوەندی شارستانی ڕامسەر و یەکێک لە شارەکانی پارێزگای مازەندەرانی ئێرانە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٢دا، بەرامبەر لەگەڵ ٣٣،٠١٨ کەس لە ٩،٤٢١ خێزان بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی دەریای کاسپیەن پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران پۆل:پارێزگای مازەندەران پۆل:شارەکانی پارێزگای مازەندەران پۆل:شارەکانی ئێران
سپایدەرمان ٢ (کایەی ڤیدیۆیی)
سپایدەرمان ٢ یارییەکی ڤیدیۆیی ئەکشن و سەرگەرمییە کە لەلایەن کۆمپانیای ئینسۆمنیاک گەیمز پەرەی پێدراوە و لەلایەن سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت بڵاوکراوەتەوە. ئەم یارییە لەسەر بنەمای دوو کارەکتەری سوپەرھێرۆ پیتەر پارکەر و مایڵز مۆرالێس لە فیلمی مارڤێڵ کۆمیکس و سێیەم ناونیشانی زنجیرە یارییەکانی مارڤێڵ سپایدەرمانە، و درێژەی یارییەکانی سپایدەرمان (٢٠١٨) و سپایدەرمان: مایڵز مۆرالێسە. ترەیلەری ئەم یارییە لە کۆنفرانسی سۆنی لە ساڵی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە و ڕاگەیەندرا کە یەکێکە لە کارەکتەرەکانی بریتییە لە ڤینۆم. ئەم یارییە لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ بە تایبەتی بۆ پلەیستەیشن ٥ بڵاودەکرێتەوە. ترەیلەری یاریکردنی ئەم یارییە لە نمایشی پلەیستەیشن لە ساڵی ٢٠٢٣ نمایشکرا، و کراڤن ڕاوچی و لیزارد (دکتۆر کۆنۆرس) وەک خراپەکاری نوێ ناسێنران. وادەی بڵاوکردنەوەی یارییەکە بە کورتە ترەیلەرێک ئاشکرا بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن ٥
تاندر ڕۆود فیلمز
تاندەر ڕۆود پرۆداکشنز (بە ئینگلیزی: Thunder Road Films) کۆمپانیایەکی دارایی و وەبەرھێنان و بەرھەمھێنانە و نۆیەمین کۆمپانیایە لە جیھاندا لە بەرھەمھێنان و دابەشکردنی فیلمەکاندا کە بە ھاوکاری لەگەڵ کۆمپانیای وارنەر برۆس لە ساڵی ٢٠٠٩ دەستیپێکردووە.
سورینام لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
سورینام نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
١٥ی گەلاوێژ
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی گەلاوێژ
وێنەگری سینەمایی
وێنۆک
وێنەگری سینەمایی ئەو کەسەیە کە بەرپرسیارە لە وێنەگرتن یان تۆمارکردنی فیلمێک، بەرھەمھێنانی تەلەڤیزیۆنی، کلیپێک یان پارچەیەکی تری ئەکشنی ڕاستەوخۆ. وێنەگری سینەمایی سەرۆکی تیمی کامێرا و ڕووناکییە کە لەسەر ئەم جۆرە پڕۆژانە کاردەکەن و بە شێوەیەکی ئاسایی بەرپرسیار دەبێت لە بڕیاردانی ھونەری و تەکنیکی پەیوەست بە وێنەکە و ھەڵبژاردنی کامێرا و ستۆکی فیلم و عەدەسە و فلتەر و ھتد. لێکۆڵینەوە و پراکتیکی ئەم بوارە بە وێنەگری سینەمایی ناودەبرێت. وێنەگری سینەمایی لە ژێر چاودێری و بینینی دەرھێنەرە، ئەرکی گرتنی دیمەنێکە بەپێی دیدگای دەرھێنەر. پەیوەندی نێوان وێنەگری سینەمایی و دەرھێنەر جیاوازە. لە ھەندێک حاڵەتدا دەرھێنەر ڕێگە بە سەربەخۆیی تەواو بە وێنەگری سینەمایی دەدات، لە ھەندێکی تردا دەرھێنەر ڕێگە بە کەم یان ھیچ نادات، تەنانەت ئەوەندە دەڕوات کە شوێنی کامێرا و ھەڵبژاردنی عەدەسەی ورد دیاری بکات. دەرھێنەر بە شێوەیەکی گشتی ئەو شتانە دەگەیەنێتە وێنەگری سینەمایی کە لە دیمەنێکەوە دەخوازرێت بە شێوەیەکی بینراو و ڕێگە بە وێنەگری سینەمایی دەدات کە پانی لە بەدەستھێنانی ئەو کاریگەرییەدا ھەبێت. ئەو وێنانەی کە وێنەگری سینەمایی تۆماری دەکات دەگوازرێنەوە بۆ مۆنتاژکاری فیلم بۆ مۆنتاژکردن.
مێژوو
وێنۆک|کامێرامان لەگەڵ ئامێرەکانی دروستکردنی [[فیلم]] لە سەرەتای فیلمە جووڵاوەکاندا، وێنەگری سینەمایی بەزۆری دەرھێنەر و ئەو کەسە بوو کە لە ڕووی جەستەیییەوە مامەڵەی لەگەڵ کامێرادا دەکرد. لەگەڵ پەرەسەندنی فۆڕمی ھونەری و تەکنەلۆژیادا، جیابوونەوەیەک لە نێوان دەرھێنەر و بەڕێوەبەری کامێرادا سەریھەڵدا. لەگەڵ ھاتنی ڕووناکی دەستکرد و خێراتر (ھەستیارتر بە ڕووناکی) کۆگاکانی فیلم، جگە لە پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا لە بواری بیناییدا، لایەنە تەکنیکییەکانی سینەماکاری پێویستی بە پسپۆڕێکی لەو بوارەدا کرد. کۆمەڵەی وێنەگری سینەمایی ئەمریکی (ASC) لە ساڵی ١٩١٩ لە ھۆڵیوود پێکھێنرا، و یەکەم کۆمەڵەی بازرگانی وێنەگرە سینەماییەکان بوو. لە وڵاتانی دیکەش کۆمەڵگای ھاوشێوە دروستبوون. بۆ نموونە کۆمەڵەی وێنەگرە سینەماییەکانی بەریتانی (BSC)، ئامانجەکانیان بریتین لە ناساندنی بەشداریی سینەماکار لە ھونەر و زانستی دروستکردنی فیلمی جووڵاودا.
کۆمەڵگا و ڕێکخراوە بازرگانییەکان
ژمارەیەک کۆمەڵەی نیشتمانیی سینەماکاران ھەن کە نوێنەرایەتی ئەندامان دەکەن (بەبێ گوێدانە ناونیشانی فەرمییان) و تایبەتن بە پێشخستنی سینەما، لەوانە:
سون یوێ
سون یوێ (١٤٨ تا ٢٠٩) فەرمانبەرێکی حکوومەت، مێژوونووس، زانای کۆنفۆشیۆسی لە سەردەمی ڕۆژھەڵاتی ھان لە سەردەمی دێرینی چین، سون لە فەرمانگەی حکوومەتی ھان کاریدەکرد و سێزدە بەرگی لە تۆماری مێژوویی ھان نووسییەوە ، کە مێژووی ھانی تیا تۆمارکرابوو
سەرچاوەکان
پۆل:سیاسەتمەدارەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان لە ھێنان پۆل:سیاسەتمەدارەکانی سوچانگ پۆل:فەیلەسووفە چینیەکان لە سەدەی دووەمی زایینی پۆل:مێژووناسە چینییەکانی سەدەی دووەم پۆل:نوسەرانی ئیمپراتۆریەتی ھان پۆل:نوسەرەکانی سوچانگ پۆل:فەیلەسووفە چینییەکان لە سەدەی دووەمی زایینی
ئەشکەوتی ئاوارە
ئەشکەوتی ئاوارە (یان کوولی ئاوارە) یەکێک لە ئەشکەوتە قووڵەکانی کوردستانە کە لە تەنگی کانگاوی دێی ئاوبارە لە بەشی چلچەمە ی شاری دیواندەرە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان ھەڵکەوتووە. ھێشتا ھیچ لێکۆڵینەوەیەکی زانستی ئەوتۆ لە سەر چۆنیەتی دروستبوون و مەودای ئەم ئەشکەوتە ئەنجام نەدراوە. بەڵام دانیشتوانی ناوچەکە مەودای ئەم کوولە بە ٤ تا ٧ کیلۆمتر مەزەندە دەکەن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەشکەوتەکانی کوردستان
ھیلتن، ئۆکلاھۆما
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی ئۆکلاھۆما
کارلی چایکین
کارلی ھانا چایکین (لەدایکبووی ٢٦ی ئازاری ١٩٩٠) خانمەکتەرێکی ئەمریکییە، کاری نواندنی لە ساڵی ٢٠٠٩ دەست پێکرد، و دوای دوو ساڵ ڕۆڵێکی وەرگرت بەناوی دالیا ڕۆیس لە کەناڵی ئەی بی سی، بەڵام زنجیرەکە لە ساڵی ٢٠١٤ ھەڵوەشایەوە، ساڵێک دواتر دەستی کرد بە ڕۆڵی دارلین لە زنجیرە درامای بەڕێز ڕۆبۆت.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠ پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرە جووە ئەمریکییەکان پۆل:زیندووان
عەلی ڕۆستەمیان
عەلی ڕۆستەمیان (لەدایکبووی ٩ی نیسانی ١٩٤٩ لە ئەسفەھانی ئێران) گۆرانیبێژێکی ئێرانییە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی پارێزگای ئەسفەھان پۆل:خەڵکی ئەسفەھان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
شمشێرماسی
وێنۆک|چەند ماسیگر کە شمشێر ماسییان ڕاوەماسی کردووە شمشێر ماسی (xiphias glaius) جۆرێک ماسی گەورەیە کە دەنووکێکی درێژ و پانی ھەیە. درێژی ئەم ماسیییە ٤٤٥ سانتیمەترە. تاو (فێرایی) ئەم ماسییە فرەیە، شتێک نێزیک بە ١١٠ کیلۆمەتر لە بانی سەعاتە. شمشێر ماسی مێ لە نێر گەورەترە. نێرەکان دەوروبەری ١٣٥ کیلۆگرامن. شمشێر ماسی گیانلەبەرێکی خوێنساردە بەڵام ئەندامی گەلێک تایبەتی لە دەوری چاوی ھەیە کە چاو و مێشکی گەرم دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:چێشتی یۆنانی پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
ئەحمەد یاسین
شێخ ئەحمەد ئیسماعیل یاسین (؛ لەدایکبووی ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٣٦ – مردووی٢٢ی ئازاری ٢٠٠٤) بانگخواز و موجاھید و دامەزرێنەر و سەرۆکی گەورەترین زانکۆی ئیسلامییە لە غەزە، ھەروەھا دامەزرێنەر و ڕێبەری بزووتنەوەی بەرەنگاری ئیسلامی (حەماس)بوو تا مردنی. شێخ ئەحمەد یاسین لە گوندی ئەلجورەی ناوچەی مەجدالی باشووری کەرتی غەزە لەدایک بووە و خۆی و خێزانەکەی دوای شەڕی ١٩٤٨ پەنایان بۆ کەرتی غەزە بردووە. لە تەمەنی لاوییەتیدا لە کاتی وەرزشکردندا تووشی پێکان بوو لە ئەنجامدا تووشی ئیفلیجی گشتی بوو. سەرەتا وەک مامۆستایەکی خوێندنی زمانی عەرەبی و پەروەردەی ئیسلامی لە ناوەندە ئیسلامییەکان کاری کردووە و دواتر لە مزگەوتەکانی غەزە وەک وتارخوێن و پێش نوێژ بەردەوام بووە. بەھۆی بوێری و خستنە ڕووی ڕاستییەکانی کۆمەڵگەی فەلەستینی لەژێر گوشاری دەسەڵاتی ئیسرائیلدا بوو بە بەناوبانگترین وتاربێژی ناوچەکە، لە تەمەنی بیست ساڵیدا بەشداری خۆپیشاندانی کەرتی غەزە کردووە وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر ھێرشی سێ قۆڵی ١٩٥٦ دژ بە میسر. دوای جەنگی ١٩٦٧ جەنگی عەرەب و ئیسرائیل کە ئیسرائیل ھەموو ناوچەکانی فەلەستینی خستەژێردەستی خۆی لەوانە کەرتی غەزە، ئەحمەد یاسن بەردەوام بوو لە ھاندانی نوێژخوێنان لەڕێگای مینبەری مزگەوتی عەباسی بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئیسرائیلییەکان، جگە لەوەی سەرقاڵی کۆکردنەوەی بەخشین و ھاوکارییە مرۆیییەکان بووە بۆ کەسوکاری شەھیدان و گیراوەکان. دواتر بوو بە سەرۆکی کۆڕبەندی ئیسلامی لە غەزە. ئەحمەد یاسن لە ساڵی ١٩٨٣ دا بە تۆمەتی ھەبوونی چەک و پێکھێنانی ڕێکخراوێکی سەربازی و ھاندان لەدژی دەوڵەتی ئیسرائیل دەستگیرکرا و لەلایەن دادگای ئیسرائیلەوە سزای سێزدە ساڵ زیندانی کردنی بۆ دەرکرا. لە ساڵی ١٩٨٥ لە ئاڵوگۆڕێکی زیندانیی نێوان دەسەڵاتدارانی ئیسرائیل و بەرەی جەماوەری بۆ ڕزگاری فەلەستین ئازاد کرا. ئەحمەد یاسن لەگەڵ کۆمەڵێک لە ھاوڕێکانی بزووتنەوەی بەرھەڵستی ئیسلامی حەماسیان دامەزراند پاش ئازادکردنی لە زیندان و لەگەڵ بەرپابوونی ڕاپەڕینی فەلەستینی یەکەم لە ساڵی ١٩٨٧ لە دژی ئیسرائیل بەردەوام چاڵاکی ھەبووە بۆیە لە ساڵی ١٩٨٨ھەڵیانکوتایە سەر ماڵەکەی و ھەڕەشەی دورخستنەوەیان بۆ لوبنان لێ کرد. دواتر لەگەڵ سەدان کەسی تری فەلەستینی لە ساڵی ١٩٨٩ دا دەستگیرکرا، لە ھەوڵێکدا بۆ ڕاگرتنی ھێرشە چەکدارییەکان کە بە چەکی سپی ئەنجام دەدران. لە ساڵی ١٩٩١ دا دادگایەکی ئیسرائیلی سزای زیندانی ھەتاھەتایی و زیندانی پازدە ساڵی تری بەسەردا سەپاند، بەھۆی ھاندان بۆ کوشتنی سەربازانی ئیسرائیل و دامەزراندنی بزووتنەوەی حەماس و دەزگا سەربازی و ئەمنییەکەی. لە ساڵی ١٩٩٧ بە ڕێککەوتنێکی نێوان ئوردن و ئیسرائیل ئازاد کرا، لە ٢٢ی ئازاری ٢٠٠٤ لە ئەنجامی ھێرشێکی ئاسمانی لەگەڵ خالید مەشعەل بەرپرسی مەکتەبی سیاسی حەماس و دەستەیەک لە ھاوەڵانی کوژرا. شێخ ئەحمەد یاسین لە نێو بەرخۆدانی فەلەستیندا خاوەن پێگەیەکی ڕۆحی و سیاسی و خاوەن ئیمتیاز بووە، بە یەکێک لە گرنگترین ھێماکانی کاری نەتەوەیی فەلەستینی دادەنرێت بە درێژایی سەدەی بیستەم.
ژیان
ئەحمەد ئیسماعیل یاسین لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٣٦ لە گوندێکی مێژوویی دێرین بەناوی جورە ی عەسقەلان لە دایک بووە، کە دەکەوێتە پارێزگای مەجدال کە ٢٠ کیلۆمەتر لە باکووری غەزە دورە، لەو ساڵەدا یەکەم شۆڕشی چەکداری دژ بە فراوانبوونی ئەزموونی زایۆنییەکان لە ناو خاکی فەلەستیندا ئەنجام درا. لە تەمەنی سێ ساڵیدا باوکی دەمرێت، لە منداڵیدا پێی گوتراوە ئەحمەد سەعدە بۆ جیاکردنەوەی لەخزمەکانی کە زۆریان ناویان ئەحمەد بووە. ئەحمەد یاسن تەمەنی دوازدە ساڵ بوو کاتێک شکستی فەلەستین لە ساڵی ١٩٤٨ دا ڕوویدا، خێزانەکەی وەک ھەزاران خێزانی تر لەلایەن میلیشیا زایۆنییەکان لەوڵاتی خۆیان دەردەکرێن. لەتەمەنی ١٦ ساڵیدا تووشی ڕووداوێک بووە کە ھەموو ژیانی گۆڕی، دوای شەڕی دۆستانە لەگەڵ ھاوڕێیەکی بەناوی عەبدوڵڵا خەتیب ملی دەشکێت و دوای چلوپێنج ڕۆژ لە گەچ گرتنی بۆی دەرکەوت کە تووشی ئیفلیجی بووە؛ بەڵام لای کەس باسی ئەوەی نەکرد کە بەھۆی کێوە تووشی ئیفلیجی بووە بۆ دروست نەبوونی کێشەی کۆمەڵایەتی تاوەکو ساڵی ١٩٨٩ باسی کردووە.
ئەحمەد یاسین دوای ئیفلیجبوونی گەنجێتی خۆی تەرخان کرد بۆ ئەوەی داوای زانستە ئیسلامییەکان بکات، لە زانکۆی ئەزھەر لە قاھیرە خوێندی، و قاھیرە ئەو شوێنە بوو کە ئەحمەد یاسین ئەو باوەڕەی لادروست بوو فەلەستین تا ڕۆژی قیامەت خاکێکی ئیسلامییە، و ھیچ سەرکردەیەکی عەرەب مافی ئەوەی نییە واز لە ھیچ بەشێکی ئەو خاکە بێنێت. ھەرچەندە تووشی ئیفلیجی نزیکەی تەواوی جەستەی بوو بوو بەڵام دواتر تووشی ئیفلیجییەکی تەواو بوو، بەڵام ئیفلیجی نەبووە ڕێگر لەبەردەم تەواوکردنی خوێندنەکەی. ئەحمەد یاسین بەشداری ڕاپەڕینە فەلەستینییەکانی کردووە بەڵام ناسراو نەبوو تاساڵی ١٩٨٧ کە تێیدا بزووتنەوەی بەرەنگاری ئیسلامی (حەماس)ی دامەزراند.
دۆخی تەندروستی
جگە لە ئیفلیجبوون ئەحمەد یاسین چەندان نەخۆشی کەی ھەبوون، ئەوانیش لەدەستدانی بینین لە چاوی ڕاستیدا بەھۆی لێدانەوە لەلایەن دەزگای ھەواڵگری ئیسڕائیل لە کاتی لێکۆڵینەوە کردن لەگەڵیدا، و لاوازی بینین لەچاوی ڕاستیدا، و ئیلتیھابی ھەمیشەیی گوێ و حەساسییەتی سییەکان و ھەندێک نەخۆشی دیکە. بەھۆی خراپی بارودۆخی زیندانی کردنی چەندین جار گواستراوەتەوە بۆ نەخۆشخانە، و زیاتر تێکچونی بارودۆخی تەندروستی بەھۆی نەبوونی چاودێری تەندروستی پێویستەوە.
کۆستی فەڵەستین و قوتابخانە
ئەحمەد یاسین لەگەڵ شکستە گەورەکەی عەرەب ناسراو بە کۆستی فەڵەستین ساڵی ١٩٤٨ ژیاوە. لەو کاتەدا تەمەنی دوازدە ساڵ بووە وانەیەک لەو شکستەوە کە کاریگەری لەسەر ھەموو ژیانی ھەبووە، کە بریتییە لەوەی پشت بەستن بە ھێزی فەلەستینییەکان لەڕێگەی چەکدار کردیانەوە بەسودترە لە پشتبەستن بەدەوڵەتانی عەرەبی یان کۆمەڵگەی نێودەوڵتی، دەربارەی ئەو سەردەمە دەڵێت ئەو سوپا عەرەبیانەی ھاتبوون بۆشەڕکردن لەگەڵ قەوارەی جوولەکە چەکیان لەدەستی ئیمە ستاندەوە بەبیانوی ئەوەی جگە لە سوپا پێویست بەھێزی تر ناکات، بۆیە چارەنوسمان بە چارەنوسی ئەوانەوە بەسترایەوە، و کاتێک ئەو سوپایانە شکستیان ھێنا ئێمەش شکستمان ھێنا، و میلیشیا زایۆنییەکان قەسابخانەیان دانا بۆ ترساندنی کەسانی بی وەی، خۆئەگەر چەکی خۆمان بەدەست خۆمانەوە بوایە ڕووداوەکان چۆرێکی تر دەبوون. ئەحمەد یاسین لە قوتابخانەی ئەلجورەی سەرەتایی تا پۆلی پێنجی خوێندووە، بەڵام ئەو کۆستەی ساڵی ١٩٤٨ بەسەر فەلەستین ھات و بووە ھۆی ئاوارەبوونی خەڵکەکەی ئەویش ناچاربوو لەگەڵ خێزانەکەی کۆچبکات بۆ غەزە، بەم ھۆیەوە بارودۆخیان گۆڕاو تووشی ھەژاری و برسییەتی بوون، لەگەڵ ھاوتەمەنەکانی دەچوو بۆ سەربازگە میسرییەکان تاوەکو ئەو خواردنەی لەسەربازەکان زیاد بوو کۆی بکەنەوە، ساڵی ١٩٤٨–١٩٥٠ بۆ ماوەی ساڵیک وازی لەخوێندن ھێنا تاوەکو بەکارکردن لە خواردنگەیەکی پاقلە یارمەتی خێزانەکەی بدات.
کارکردن
ئەحمەد یاسین تەمەنی دە ساڵان بوو کاتێک بەریتانییەکان جوولەکەکانیان لەھەموو وڵاتانەوە دێنا و لەفەلەستین نیشتەجێیان دەکردن تا دواتر بەزەبری ھێز ساڵی ١٩٤٨ دەوڵەتی ئیسرائیلیان دروست کرد. ساڵی ١٩٥٧–١٩٥٨ خوێندنی ئامادەیی تەواو دەکات و سەرکەوتوو دەبێت لەدۆزینەوەی کار ھەرچەندە لەسەرەتادا ڕێگری لێدەکرێت بەھۆی دۆخی تەندروستییەوە، و زۆربەی ئەو داھاتەی دەستی دەکەوت بۆ یارمەتیدانی خێزانەکەی خەرجی دەکرد. لەتەمەنی بییست ساڵیدا بەشداری لەخۆپیشاندانەکانی غەزە کردووە دژ بە دەستدرێژی سێیانەیی دژ بە میسر ساڵی ١٩٥٦ توانای ڕێکخستن و وتاردانی پیشاندا، لەگەڵ ھاوڕێکانی دژی سەرپەرشتی کردنی نێودەوڵەتی بوو بۆ غەزە و داوای گەڕانەوەی بەڕێوبەرایەتی میسری دەکرد بۆ غەزە.
دەسەڵاتی میسری و ئیخوان موسلیمین
لە ماوەی پەنجاکان و شەستەکانی سەدەی ڕابردودا کاتێک بیری نەتەوایەتی گەیشتبووە ئەوپەڕی ئەحمەد یاسین لەلایەن دەسەڵاتی میسرییەوە کە سەرپەرشتی غەزەی دەکرد دەستگیرکرا، بەتۆمەتی ئەندامییەتی لە ئیخوان موسلیمین، بەڵام بڕیاریدا بمێنێتەوە لەکاتێکدا ئەندامانی ئیخوان موسلیمین لەترسی جەمال عەبدولناسر غەزەیان بەجێ دەھێشت. توانای وتاربێژی ئەحمەد یاسین بەشێوەیەکی بەرچاو دەرکەوت، کەئەمەش بووە ھۆی ئەوەی دەزگای ھەواڵگیری میسر سالی ١٩٦٥ بڕیاری دەستگیرکردنی بدات، لەگەڵ ئەو دەستگیرکردنانەی لە گۆڕەپانی سیاسی میسر جێبەجێ دەکران، ھەموو ئەو کەسانەی ساڵی ١٩٥٤ لە ئەندامانی ئیخوان موسلیمین دەستگیرکرابوون دووبارە دەستگیرکرانەوە. ماوەی مانگێک لەزیندای تاکەکەسی مایەوە و دواتر ئازاد کرا دوای ئەوەی لێکۆڵینەوەکان نەیانتوانی بوونی پەیوەندی لەگەڵ ئیخوان موسلیمین بسەلمێنن. دەربارەی ماوەی زیندانی کردنی دەڵێت «لەدڵمدا ڕقلێبونەوەی ستەمی زیاتر کرد، و ماوەی زیندانی کردن ئەوەی زیاتر ڕونکردەوە کە شەرعییەتی ھەر دەسەڵاتێک لەسەر دادپەروەری و باوەڕبوونی بە مافی ئازادی مرۆڤ دادەمەزرێت»
چالاکی بانگخوازی
ئەحمەد یاسین باگخواز وتاربێژ قسەکەرێکی ئیسلامی بوو. نزار ڕەیان _یەکێک لەقوتابییەکانی_ دەڵێت «شێخ ئەحمەد یاسین سەرەتا دەستی کرد بەبانگەوازی منداڵ و تازەپێگەشتوان، لەگەڵ کاری مامۆستایەتی لەقوتابخانە بانگەوازی قوتابییەکانی دەکرد، دوای تەواو بوونی دەوام ھەندێکیانی دەھێشتنەوە فێری نوێژ و ئادابە ئیسلامییەکان و قورئان خوێندنەوەی دەکردن. دواتر بەپلە لەگەڵیان بەردەوام دەبوو دوای فێربوونی نوێژ و خوێندنەوەی قورئان فێری ڕۆژووی سونەتی دەکردن بەتایبەتی ڕۆژووی دوشەممە و پێنجشەممان، کەسوکاری خوێندکارەکان دەھاتن گلەییان دەکرد-خەڵکی لەو کاتەدا زۆر لەدین دوور بوون- دەیانگوت ڕازین بە نوێژکردن و خوێندنەوەی قورئان شتێکی باشە بەڵام ڕۆژووی دووشەمە و پێنجشەمان لەتوانادا نییە». ئەحمەد یاسین لەم بارەیەوە دەڵێت «ئێمە و جوولەکە لەسەر ئەم نەوەیە لەململانێ داین، یان جوولەکە لەدەستمانی دەردێنێت، یان ئەوەیە ئێمە ڕزگاری دەکەین لەدەستی جوولەکە».
دامەزراندنی بزووتنەوەی حەماس
وێنۆک|ئاڵای بزووتنەوەی حەماس ساڵی ١٩٨٧ ئەحمەد یاسین لەگەڵ کۆمەڵێک سەرکردەی ئیسلامی ڕێککەوت بۆ دامەزراندنی ڕێکخراوێک بەمەبەستی ڕوبەڕو بوونەوەی ئیسرائیل و ئازادکردنی فەلەستین، ڕێکخراوەکەیان ناونا بزووتنەوەی بەرەنگاری ئیسلامی ناسراو بە حەماس. بزووتنەوەی حەماس ڕۆڵێکی گرینگی ھەبوو ڕاپەڕینی فەلەستین ناسراو بەڕاپەڕینی مزگەوتەکان کە لەو کاتەدا سەریھەڵدا، ئەمەش بووە ھۆی گۆڕانێکی جۆری لە ژیانی ئەحمەد یاسین و بەرەنگاری فەلەستینی، کەتێیدا بزووتنەوەکە سەرکەوتوو بوو لە ڕێکخستنی ھێز لەدەوری خۆی. ئەحمەد یاسین توانی بۆچوونەکانی بە ھەموو جیھاندا بڵاو بکاتەوە بەھۆی سووربوون لەسەر بۆچوونەکانی و داواکردنی ماف بۆ گەلی فەلەستین. باوەڕی بەدروستکردنی سەرەتاکانی کاری جیھادی بوو دژی ئیسرائیل، ساڵی ١٩٨٧ و کاتی دەستپێکردنی ڕاپەڕینی یەکەمی فەلەستین حەماس دەرکەوت و ڕای گەیاند زەوی فەلەستین وەقفە و ناکرێت لەگەڵ جوولەکە دابەش بکرێ. جوولەکەکان چەندین جار ھەوڵیانداوە ڕازی بکەن بەڕاوەستاندنی ڕاپەڕینەکە بەڵام نەیانتوانیوە بۆیە لە ساڵی ١٩٨٩ دەستگیری دەکەن، ساڵی ١٩٩١ حوکمی زیندانی ھەتاھەتایی و پازدە ساڵیان بەسەردا سەپاند.
سیاسەتی دەرەوە
ئەحمەد یاسین ھەوڵیداوە بۆ ڕاگرتنی پەیوەندییەکان لەگەڵ دەسەڵاتی فەلەستینی و دەوڵەتە عەرەبییەکان، بەڵام لەگەڵ بۆچۆنی ئاشتی لەگەڵ ئیسرائیل نەبووە لەو بارەیەوە دەڵێت (ئەوەەی بە ئاشتی ناودەبرێت بەھیچ شێوەیەک ئاشتی نییە، و ھەرگیز نابێت بە جێگرەوەی جیھاد و بەرەنگاری). لەکاتی ڕاپەڕینی ئەقسا ساڵی ٢٠٠٠ حەماس چالاکانە بەشداری کرد، دوای ئەوەی ڕیزەکانی ڕێکخستەوە و دەزگای سەربازیان دامەزراند. لەو کاتەوە ئیسرائیل بزووتنەوەی حەماسی بە تیرۆرست دانا، لەژێر فشاری ئەمریکادا یەکێتی ئەورووپا بزووتنەوەکە و باڵە سیاسییەکەی خستە لیستی تیرۆرەوە لەدوای ئەمریکا و ئیسرائیل.
بەرەنگارییەکی تووند
چالاکییە بانگەوازییەکانی ئەحمەد یاسین دەسەڵاتی ئیسرائیلی بێزارکرد، ساڵی ١٩٨٢ بڕیاری دەستگیرکردنی بۆ دەرکرد بەتۆمەتی دروستکردنی ڕێکخراوی سەربازی و کۆکردنەوەی چەک و ھاندان بۆ لەناوبردنی دەوڵەتی ئیسرائیل. دادگای سەربازی ١٣ ساڵ زیندانی بۆ بڕییەوە، بەڵام ساڵی ١٩٨٥ ئازادی کرد لەکردەوەیەکی گۆڕینەوەی دەستگیرکراوان داوی بەسەربردنی یازدە مانگ لە زینداندا. لەگەڵ زیادبوونی کردوەکانی کوشتنی سەربازە ئیسرائیلی و بەکرێگیراوە فەلەستنییەکان ساڵی ١٩٨٨ دەسەڵاتی ئیسرائیلی بەسەر ماڵەکەیدا دەدات و دەیپشکنێت و ھەڕەشەی دورخستنەوەی دەکەن بۆ لوبنان. ساڵی ١٩٨٩ لەگەڵ سەدان ئەندامی بزووتنەوەی حەماس دەستگیرکرا، وەک ھەوڵێک بۆ وەستاندنی ھێرشەکان بەچەکی سپی بۆ سەر سەربازە ئیسرائیلی و بەکرێگیراوانیان. دادگایەکی سەربازی ساڵی ١٩٩١ حوکمی زیندانی ھەتاھەتایی و ١٥ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپاند، بەتۆمەتەکانی ھاندان بۆ ڕفاندن و کوشتنی سەربازە ئیسرائیلییەکان، ودامەزراندنی بزووتنەوەی حەماس بەھەردوو باڵی سەربازی و ئەمنی، و کوشتنی ھەموو ئەوانەی ھاوکاری لەگەڵ دەسەڵاتی ئیسرائیل دەکەن. ساڵی ١٩٩٧ ئازادکرا لەکردەوەیەکی گۆڕینەوەدا لەنێوان ئوردن و ئیسرائیل لەبەرامبەر ئازادکردنی دوو ئەندامی مۆساد کە بۆ کوشتنی لێپرسراوی حەماس لە عەمان خالید مەشعەل چووبوون. لەزینداندا ناوبانگی وەک نیشانەی بەرەنگاری فەلەستین بڵاوبوەوە. دواتر دورخرایەوە بۆ ئوردن لەسەر داوای پاشای ئوردن حوسێن کوڕی تەلال، دواتر گەڕایەوە بۆ غەزە و ھەزاران فەلەستینی پێشوازیان لێکرد. ئەحمەد یاسین بۆ چارەسەر ڕووی لەدەرەوە کرد، و سەردانی چەند وڵاتێکی عەرەبی کرد، تێیدا چاوی بە سەرکردە عەرەب و موسڵمانەکان کەوت، سەردانی ھەر یەک لە سعودیە، ئێران، ئیماڕات و سووریای کرد. سەڕەرای کۆمەڵێک نەخۆشی بەڵام ئەحمەد یاسین لە دانیشتنەکانی دادگادا ڕاشکاوانە بۆچوونەکانی خۆی دەگوت، دەیگوت داننانێم بە دەوڵەتەکەتاندا و دەوڵەتەکەتان لەناو دەچێت و بەردەوام دەبم لەیەکخستنی ھەوڵە فەلەستینییەکان بۆ جیھاد کردن لەگەڵ جوولەکەکان و دەرکردنیان. پێش ئازادکردنی ئەحمەد یاسین حەماس بەچەندین ڕێگا ھەوڵیدا بۆ ئازادکردنی، لەوانە ساڵی ١٩٩٢ دەستەیەکی فیدائی حەماس ھەستان بەڕفاندنی سەربازێکی ئیسرائیل لەنزیک قودس، لەبەرامبەر ئازادکردنی سەربازەکە داوای ئازادکردنی ئەحمەد یاسین و چەندین بەندکراوی تریان کرد، کە کەسانی نەخۆش و بەتەمەن و کۆمەڵێک عەرەبی تێدابوو کە لە لوبنان فڕێندرابوون؛ بەڵام دەسەڵاتدارە ئیسرائیلییەکان ڕەتیان کردەوە، و ھێرشیان کردە سەر شوێنی دەستگیرکردنی سەربازەکە، کە بووە ھۆی مردنی سەربازەکە و سەرۆکی دەستە ئیسرائیلییەکە و سەرۆکی دەستە فیدائییەکە.
ژیان لەزینداندا
زابتێکی پێشووی ھەواڵگری ئیسرائیل ئاشکرای کرد ئەوان ئەحمەد یاسینیان لەزیندانی ھەداری م لەبارودۆخێکی سەختدا زیندان کردبوو، بەتەنیا لە ژ٤٥زەمینێک داندرابوو کە ھاوینان پلەی گەرمی دەگەیشتە ٤٥ پلە، سفیکا سیلع ڕاوێژکاری دەروونی و عەمیدی پۆلیس ئاشکرای کرد لەماوەی سێ ساڵدا ئەو تاکە ئیسرائیلی بووە ھەفتانە چاوی بە ئەحمەد یاسین کەوتووە، تیسفیکا سیلع دەڵێت: ئەحمەد یاسین کەسایەتییەکی بەھێزی ھەبوو، ئەوەی لەدەرەوە ناوەوەی زینداندا ڕوویدەدا لەژێر دەسەڵاتی ئەودا بوو، لەزیندانی ھەداریم زیندانیمان کردبوو لەباردۆخێکی زۆر ناخۆشدا، بەڵکوو تامی مردنمان پێچەشت، و سەردانی کردنمان لێ قەدەغە کردبوو، و بۆماوەی پێنج ساڵ بەتەنیا لە ژێرزەمینێکدا زیندانیمان کردبوو کە ھاوینان پلەی گەرمی دەگەیشتە ٤٥ پلە، و لەزستاندا سەرمایەکی ترسێنەری ھەبوو، و شوێنەکەمان بۆ خاوێن نەدەکردەوە. ھەروەھا دەڵێت: ئەحمەد یاسین کەسێکی دانا و پاکبوو، لەنێوان ئەو و ئیسرائیلییەکان شەڕێکی دەروونی ھەبوو، ئێمە دەمانزانی دوای ھەموو شەڕێکی دەروونی کەسێکی فەلەستینی یان ئیسرائیلی دەمرێت. کاتێک پێم دەگووت بوەستن لە تەقاندنەوەی پاس و کوشتنی ژن و منداڵان ئەحمەد یاسین دەیگووت: ئێمە کەسێکمان ھەیە لێوەی فێربووین، ئێوە دەوڵەتەکەتان بەھێزی سەربازی دروست کردووە، ئێمە ژن و منداڵەکانتان دەکوژین بۆ بنیاتنانی دەوڵەتەکەمان، بەڵام ئێوە ژن و منداڵ دەکوژن بەمەبەستی داگیرکاری، و ئێوە دەوڵەتەکەتان دروست کرد، ئێوە کەسانێکی پیس و دووڕوون. سیفکا سیلع دەڵێت کاتێک ئەحمەد یاسین لەزینداندا بووە ڕەتیکردوەتەوە لەبەرامبەر لاشەی سەبازێکی ئیسرائیلی ئازاد بکرێت، دەڵێت ئەحمەد یاسین پێیگووتم دەزانی بارودۆخم لەزینداندا زۆر ناخۆشە، و زۆر تامەزرۆم بۆ ئازادی، تەنیا تۆ لەجیھاندا دەزانی بارودۆخم چۆنە، دەزانی چەند تامەزرۆم بۆ بینینەوەی نەوەکانم و چەندم خۆشدەوێن، بەڵام ئازادکردنم لەبەرامبەر جەستەیەکدا شەرمەزارییە و ڕەتی دەکەمەوە. لاشەی سەربازەکەت پێدەدەم چونکە ئێمە دەزانین ئازارەکانی خێزانەکان دەزانین، بەڵام بەڵێنم پێبدە ئازادم ناکەی لەبەرامبەر لاشەیەکدا، دواتر ئایا تۆ بەڵێنم پێدەدەی ئەگەر مردم لەزینداندا بە خێزانەکەم بڵێی چەند تامەزرۆ بووم بۆیان و چەند خۆشمدەون.
نیشتەجێبوونی ناچاری
وێنۆک|ئاڵآی فەلەستن ئەحمەد یاسین بەردەوام بوو لەکارە جیھادییەکانی و پێگەیاندنی شەرکەران، خۆڕاگرییەکی زۆری پیشاندا بەرامبەر دەسەڵاتی فەلەستینی بەتایبەتی بزووتنەوەی فەتح، سەرەڕای ئەوەی لەلایەن دەسەڵاتی فەلەستینی زۆر ئازاردەدار، تاوەکوو کار بە سەپاندنی نیشتەجێبوونی ناچاری و بڕینی پەیوەندییەکان گەیشت، بەڵام ئەو ڕەتیکردەوە دەستی بچێتە خوێنی فەلەستینییەکان و چالاکی کۆمەڵەکەی ھەمیشە بۆ ڕوبەڕوو بوونەوەی ئیسرائیل بووە. کاری لەسەر ڕێکخستنەوەی ڕیزەکانی حەماس کرد، دوای ئەوەی ژێرخانی بزووتنەوەکە لەلایەن دەزگا ئەمنییەکانی دەسەڵاتی فەلەستینییەوە لێک ھەڵوەشێندرابوو، و پەیوەندییەکانی لەگەڵ دەسەڵاتی فەلەستینی بەچەند کاتێکی باش و خراپدا ڕۆشتن. بەردەوام ئەو دوو دێڕە شیعرەی دەگووت واتا (ئێمە نیشتیمانەکەمان بە شمشێرەکانمان دەپارێزین، و نیشتمان سەربەرز نابێت بەبێ یەکدەنگی، ھەمیشە ڕیزەکانمان یەکدەخەین، ھیچ ڕیزێک بەدینایەت بەدووبەرەکی). ڕوبەڕوی ھەوڵەکانی دەسەڵاتی ئیسرائیل بوەوە بۆ ھەڵوەشاندنەوە یەکییەتی فەلەستینی، و ھەڵوەشاندنەوەی پەیوەندییە کۆمەڵایەتی و خێزانییەکان، فەلەستینییەکانی ئاگادار کردەوە لە مەترسییەکانی ناکۆکی و دووبەرەکی، ئاگاداری کردنەوە کە ئەمە دەێتە ھۆی لەناوچونیان. لەناو خەڵکیدا چەند زاراوەیەکی نوێی بڵاوکردەوە و بەردەوام وتەیەکی حەسەن بەنا ی دەگووت (ئێمە بەخۆشەویستی لەگەڵ خەڵکی دەجەنگین) وەک ئاماژەیەک بۆ بەکار نەھێنانی چەک لەبەرامبەر فەلەستینییەکان. بەکارھێنانی چەک تەنیا بەرامبەر ئیسرائیلە، بەڵام لەگەڵ گەلی فەلەستین تەنیا بانگەواز بۆ یەکییەتی دەکرێت. ماوەی ڕاپەڕینەکانی ١٩٨٧ و ٢٠٠٠ زۆربوونی چالاکییەکانی ئەحمەد یاسینی بەخۆوە بینی لەبانگەواز کردن بۆ چاکسازی کۆمەڵایەتی بۆ پاراستنی کۆمەڵگا لەلێک ھەڵوەشان. ھۆی ناکۆکییەکانی حەماس و دەسەڵاتی فەلەستینی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی زۆر جار دەسەڵاتی فەلەستینی فشاری دەخستە سەر حەماس، لەو فشارانە دەسەڵاتی فەلەستینی زیاد لەجارێک نیشتەجێبوونی ناچاری بەسەر ئەحمەد یاسیندا سەپاندووە، سەرەڕای زانینی گرینگییەکەی بۆ بەرەنگاری فەلەستینی. دەسەڵاتی ئیسرائیل بەردەوام ھانی دەسەڵاتی فەلەستینی دەدا بۆ سنووردارکردنی چالاکییەکانی ئەحمەد یاسین تاوەکوو لەکۆتایدا نیشتەجێبوونی ناچاریان بەسەردا سەپاند، بەڵام فەلەستینییەکان ڕێگربوون لەبەردەوام بوونی نیشتەجێبوونە ناچارییەکە. ئەحمەد یاسی سەرچاوەیەکی گەورەی ئیلھام بەخشبوو بۆ نەوەی نوێی فەلەستین، کاتێک بەھۆی دەسەڵاتی فەلەستین ھیوایان لەدەستدابوو.
تیرۆرکردن
ئەحمەد یاسین لەکۆتا چاوپێکەوتنی تەلیفزۆنیدا گوتی «ئێمە داوای شەھیدبوون دەکەین و داوای دنیا ناکەیەن، ئەم ژیانە ژیانێکی کەم و بێنرخە، ئێمە داوای ژیانی ھەتا ھەتایی دەکەین». لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٣ ئیسرائیل ڕای گەیاند ئەحمەد یاسین ھیچ پارێزبەندییەکی نییە و ئەگەری ئەنجامدانی ھەرکارێکی سەربازی ھەیە بەرامبەری، لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٣ لەھەوڵێکی تیرۆرکردن ڕزگاری بوو، کاتێک لەماڵی ھاوڕێیەکیان بوون فڕۆکەیەکی ئێف ١٦ بۆمبێکی ٢٥٠ کیلۆیی بەسەر ماڵەکەدا بەردایەوە و بووە ھۆی خاپوربوونی ماڵەکە، بەڵام ئەحمەد یاسین ڕزگاری بوو تەنیا چەندا برینێکی سووکی ھەبوو، دوای ڕزگاربوونی لە ھەوڵی تیرۆرکردنەکە بەردەوام بوونی لەسەر جیھاد دووبارە کردەوە. لە ٢ ٢ی ئازاری ٢٠٠٤ لەکاتی گەڕانەوەی ئەحمەد یاسین لە نوێژی بەیانی فڕۆکەیەکی ئیسرائیل ھەستا بە بۆردومانکردنی بەسێ مووشەک کە بووە ھۆی مردنی ئەحمەد یاسین حەوت کەس لەھاوەڵانی، و برینداربوونی دوو لە کوڕەکانی. کردەوەی کوشتنی ئەحمەد یاسین بەسەرپەرشتی شارۆن سەرۆکوەزیرانی ئەوکاتی ئیسرائیل بوو.
دوای تیرۆرکردن
ئیسرائیل ڕەتی کردەوە ئەنجومەنی ئاسایش لێکۆڵینەوە لەکوشتنی ئەحمەد یاسین بکات. لەڕۆژی کوشتنی شەش منداڵ لەگوندەکەی لەدایکبوون ناونران بە ئەحمەد یاسین، دڵتەنگی باڵی کێشا بەسەر جیھانی عەرەبی و ئیسلامی، ھەزاران فەلەستینی بۆ بەڕیکردنی تەرمەکەی ئامادەبوون، و نوێژی غائیبی لەزۆرێک لەمزگەوتەکانی جیھان لەسەرکرا، زۆرێک لەدەوڵەتان و دامەزراوەکان سەرەخۆشی خۆیان ئاڕاستەی خێزانەکەی کرد، و ئیدانەی ئەو کارەیان کرد. ھەزاران فەلەستینی ئامادەی بەڕێکردنی تەرمی ئەحمەد یاسین و ھاوڕێکانی بوون، و داوای تۆڵەی کوشتنەکەیان دەکرد، کاتێک ھەواڵی مردنەکەی بڵاوبوەوە فەلەستینییەکان ھاتنە سەر شەقام و داوای تۆڵە و خۆبەختکردن و بەردەوامی بەرەنگاریان دەکرد. پەیامنێرانی جەزیرە وەسفی بارودۆخەکەیان کردووە لە کەرتی ڕۆژاوا و غەزە «بارودۆخێکی توند و حەپەسان باڵی بەسەر ئەو فەلەستینیانەدا گرتووە کە ھاتوونە سەر شەقام». مزگەوتەکان داوای بایکۆتی گشتیان کرد، دوکان و بازاڕەکان داخران، و خوێندن ڕاگیرا و ماتەمینی گشتی بۆ ماوەی سێ ڕۆژ ڕاگەیەندرا.
کارەکان
وێنۆک|شەقامی ئەحمەد یاسین ئەحمەد یاسین کاری دەکرد بۆ بەرەنگاربوونەوەی عەلمانییەت و بیروباوەڕە نەفامییەکان، و ھەوڵیدەدا بۆ چاککردنەوەی باردۆخەکە و فێرکردنی خەڵکی دەربارەی دینەکەیان، و باوەڕی وابوو کە کات بەشێکە لەچارەسەر. گرینگی بە ژن دەدا و قوتابخانەکانی ژنانی کردەوە، و لیژنەکانی زەکاتی دامەزراند، ئەو کارانە ھەموو بەھۆی دامەزراندنی کۆڕبەندی ئیسلامی، بەتێپەڕبوونی کات کۆڕبەندەکە بوو بەڕێکخراوی پلە یەک لەکەرتی غەزە. ھەمیشە بەرگری لەئیسلام کردووە و ھەمیشە ھەوڵیداوە ئەوە بەخەڵکی بگەیەنێت کە ئیسلام پەرستن و سەرکردایەتی و قورئان و شمشێرە، کە ئەویش ژیان و شەھیدبوونە.
سیفەتەکان
ئەحمەد یاسین جەستەیەکی لاوازی ھەبوو، و زۆر بەگرانی دەیتوانی ببینێت، و لەکاتی قسەکردندا قسەکانی دەپچڕان. سەرەڕای ئەمانە خاوەنی دەسەڵات و ھێزێکی زۆربوو لەنێو فەلەستینییەکان، و بەردەوام جەماوەرەکەی زیادی دەکرد، و ھەزاران لایەنگری بۆ بینینی چونە دەرەوە دوای ڕزگاربوونی لەھەوڵێکی تیرۆرکردن لە ساڵی ٢٠٠٣ لەلایەن ھێزەکانی ئیسرائیل. لەکاتێکدا عەرەبانەکەی پاڵ دەنا بۆ مزگەوت دامەزرێنەری بەرەی جیھاد و بەرەنگاری بوو. لەنێوان ھاوڕێکانی بە پلاندانان ناسرابوو، ھەروەھا بەخواپەرستێکی ڕاستگۆ ناسرابوو. بەھۆی خۆشەویستی بۆ ئیسلام و لەخواترسان و خۆبەکەم زانین بوبوو بەکەسی یەکەم لەکەرتی غەزە و گاریگەرییەکەی بۆ ھەموو فەلەستین بڵاوبوەوە. وتاربێژێکی چاکبوو و ئارامگربوو لەسەر ماندووبوونی ڕێ و نەخۆشییەکانی. مووچەکەی دەکرد بەنیوە، نیوەی دابەش دەکرد بەسەر ھەژاراندا و ئەگەر کەسێکی ھەژار ھاتبا نیوەکەی تری مووچەکەی پێدەدا. داوایەکی دەسەڵاتدارانی فەلەستینی ڕەتکردەوە بۆ ئەوەی خانوویەکی بۆ دروست بکەن شایەنی پێگەی ئەو بێت، لەبەرئەوەی پێیوابوو زۆرێک لەفەلەستینییەکان پێویستیان بەخانووە، یان ھەندێکیان خانووەکەیان ڕوخێندراوە یان تەقێندراوەتەوە.
خانووەکەی
وێنۆک|وێنەی ئەحمەد یاسین لەسەر عارەبانەکەی، وەک بەشێک لەکەرەستەکانی خانووەکەی، کە بۆ سەردانیکەران کراوەتەوە خانووە بچووکەکەی گەڕەکی بەسیرە لەکەرتی غەزە دووبارە دەرگای بەرامبەر سەردانیکەران کردەوە، بەڵام ئەو جارەیان وەک نیشانەیەک کە کاروانی ژیانی ئەحمەد یاسین نیشاندەدات، و منداڵەکانی مەبەستیان لەدووبارە نۆژەنکردنەوەی خانووەکەی بەیارمەتی حەماس، بریتییە لەژیاندنەوەی بیرەوەرییەکانی لەمێشکی جەماوەرە عەرەبی و موسڵمانانەکان، ناساندنی شێوازی ژیانی سومبولی بەرەنگاری فەلەستینی، و خانووەکەی ھەموو شتەکانیئەحمەد یاسینی تێدایە کەشێوازی ژیانی دەردەخەن. منداڵەکای ئەحمەد یاسین گرینگی بەخانوەکەی باوکیان دەدەن، و بەھەمان شێوەی باوکیان پێشوازی لەمیوانەکان دەکەن، و خانووەکە بەشەو و ڕۆژ کراوەیە.
ڕۆشنبیری ئیمام ئەحمەد یاسین
وێنۆک|وێنەی سێ سەرکردەی فەلەستین ڕابیتەی زانایای فەلەستین لەکەرتی غەزە کتێبێکیان دەرکرد بەناوی (ڕۆشنبیری ئیمامی شەھید ئەحمەد یاسین) ، کە لەلایەن دکتۆر نەسیم شەحدە یاسین و دکتۆر یەحیا عەلی دەجەنی ئامادەکرابوو، کتێبەکە بەچەند ئەنجامێک گەیشت لەوانە؛ ئەحمەد یاسین دیاردەیەک بووە ھاوشێوەی نەبووە، و بەقوتابخانەیەک دادەندرێت کە کەسانی تەندروست و پەککەوتە تێیدا دەخوێنن، و فێردەبن چۆن زاڵبن بەسەر بێتوانایی جەستە و تەندروستی خراپ، و بێتوانایی ڕاستەقینە بێتوانایی ویست و لاوازی بیروھۆشە. لەکتێبەکەدا ھاتووە کەیەکێک لە سیفاتەکانی زیرەکی و دەربڕینی ورد بووە، کە لە پێویستییەکانی کەسایەتی سەرکردەیە کە ئەحمەد یاسین ھەیبووە، دیارترینیان کاتێک ساڵی ١٩٨٧ لەزینداندا بوو ڕۆژنامەکان چەند چاوپێکەوتنێکیان لەگەڵ ئەنجامدا بەمەبەستی ناشیرن کردنی لەبەردەم ڕای گشتی جیھانی، لەچاوپێکەوتنێکدا دوای تەقاندنەوەی پاسێک کە بیست و یەکە سەربازی ئیسرائیلی تێدا کوژرا، دەربارەی بۆچوونی دەربارەی تەقینەوەکە پرسیاری لێکرا ئەویش گووتی «من دڵتەنگم لەبەرئەوەی خوێنڕشتن ھەر بەردەوامە». ھەروەھا کتێبەکە ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەحمەد یاسین خاوەنی زیرەکییەکی زۆربووە سەرەڕای ئەوەی نەیتوانیوە بەدەست پەڕەکانی کتێب ھەڵبداتەوە، بەزمانی پەڕەکانی ھەڵداوەتەوە، ئەوەش ویستە بەھێزەکەی کۆڵنەدانی نیشاندەدات. لەگەڵ زیادبوونی زانستی ئەحمەد یاسین لەبوارەکانی ئیسلام، زمانی عەرەبی، مێژوو و ئابووری ھەمیشە سودی لەدەوروبەر وەرگرتووە، بۆ ئەوەی ئەو شتانەی لەکتێب فێرنەبووە لە خەڵکەوە فێربببێت، ھەر ئەمەش بووە ھۆی بەدەستھێنانی ڕێزی کەسانی تر.
وتەکانی
کاتێک تەرازوی ناکۆکییەکان لاسەنگ دەبێت پێویستە ھێزێکی سەربازی ھەبێت دوژمن بەچۆکدا بێنێت.
بەرەنگاربوونەوەی دوژمن باوەڕی مرۆڤی باوەڕدار زیاد دەکات، وەک چۆن ئاگر برێقەدانەوەی زێڕ زیاد دەکات.
ژیانم بۆ کارکردن تەرخان کردووە نەک بۆ نووسین، ئەگەر یەک ئایەت فێربووم ئەوا خەڵکیش فێردەکەم.
باوەڕداران تێشوەکەیان لە خواوە وەردەگرن، پاشان لە ئایینەکەیان، پاشان لە خێزان و براکانیان، ئەوکات چاوەڕوانی سەرکەوتن دەکەن.
ئەگەر ژیانت لە کۆکردنەوەی چەکدا بەسەربرد، کەی بەنیازی جەنگکردنی.
من ژیانم خۆشدەوێت بەڵام سەرشۆڕی و ژێردەستەیی ڕەتدەکەمەوە.
قوتابخانەی ئەحمەد یاسین
لە ٢٢ی تشرینی دووەم ٢٠١١ ئیسماعیل ھەنییە سەرۆک وەزیرانی پێشووی فەلەستین، لەکەرتی غەزە قوتابخانەیەکی کردەوە بەناوی قوتابخانەی ئەحمەد یاسین، بۆ زیندوو ھێشتنەوەی یادی ئەحمەد یاسین، چونکە ئەو لەژیانیدا مامۆستابوو، لەشەھیدبوونی مامۆستا بوو، لە ھەڵسوکەوتەکانی مامۆستا بوو.
ژیانی تایبەتی
ساڵی ١٩٦١ ھاوسەرگیری لەگەڵ حەلیمە یاسین کرد، ساڵی ٢٠٢٠ لەتەمەنی ٧٦ ساڵی کۆچی دوایی کرد، و خاوەنی دە منداڵە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦ پۆل:مردووانی ٢٠٠٤ پۆل:حەماس پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان پۆل:بەرەنگاری فەلەستین پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧
١٦ی گەلاوێژ
١٦ی گەلاوێژ ١٤٠ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٢٥ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٢٦ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی گەلاوێژ
دانمارک لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠
دانمارک نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠ بوو کە لە ٢٠ی نیسان تا ١٢ی ئەیلوولی ١٩٢٠ لە ئانتورپ لە بەلجیکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠
وێن ژێنھێنگ
وێنۆک وێن ژێنھێنگ (چینی:文震亨; لەدایکبووی ١٥٨٥ بۆ ١٦٤٦ لە سوژۆو لەدایکبووە) زانا، وێنەکێشی سروشت، دیزاینەری باخچە، نەوەی وێن ژێنگمینگ
پیتەر پارکەر (کەسایەتیی ئینسۆمنیاک گەیمز)
پیتەر پارکەر وەک سپایدەرمان کارەکتەری خەیاڵی و پاڵەوانێکی ھاوناوی زنجیرە یارییە ئەکشن-سەرکێشییەکانی مارڤێڵە کە لەلایەن Insomniac Games پەرەی پێدراوە.
١٧ی گەلاوێژ
١٧ی گەلاوێژ ١٤١ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٢٤ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٢٥ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی گەلاوێژ
وێن ژێنگمینگ
وێن ژێنگمینگ (لەدایکبووی ٢٨ی ئەیلوولی ١٤٧٠ بۆ ١٥٥٩) وێنەکێش، خۆشنووس، شاعیر بوو لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتی مینگ، بەیەکێک لە چوار مامۆستاکەی ئیمپراتۆریەتی مینگ دادەنرا لە وێنەکێشان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٤٧٠ پۆل:مردووانی ١٥٥٩ پۆل:خۆشنووسە چینییەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:مامۆستا چینییەکانی پێشکەشکردنی چای پۆل:خۆشنووسەکانی ئیمپراتۆریەتی مینگ پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپڕاتۆریەتی مینگ پۆل:خۆشنووسە چینییەکانی سەدەی ١٥یەم پۆل:وێنەکێشەکانی سوژۆو
دانمارک لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
سەرچاوەکان
١٩٢٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
ڤایرۆسی بەکتریا خۆرکە
ڤایرۆسی بەکتریا خۆرکە یەکێکە لەجۆرە باوەکانی ڤایرۆس کە تووشی بەکتریاکان دەبن و پەلاماریان دەدەن. ڤایرۆسی بەکتریا خۆرکە لەشێوەدا لە نزیکە لە ڤایرۆسی ھەڵامەت و سورێژە.
پێکھاتە
ڤایرۆسی بەکتریا خۆرکە پێکھاتووە لە سەرێکی بیست ڕوویی کە ناوکە ترشی تێدایە و لەژێر سەری کلکێکی گرژۆک یارمەتی دەدات بۆ تێکردنی ناوکەترشەکانی بۆناو خانەی بەکتریاکان.
سەرچاوەکان
(کتێبی زیندەزانی پۆلی ۱۱-زانستی (ح.ھ.ک))
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڤایرۆسەکان پۆل:هۆکارەکانی نەخۆشی پۆل:ژینناسی
سورینام لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
سەرچاوەکان
١٩٩٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
بەرھەمھێنەری تۆمار
وێنۆک|دەرھێنەر بیڵی بەش لەکاتی کارکردنی لەسەر گۆرانییەک لە ستودیۆدا بەرھەمھێنەری تۆمار یاخود بەرھەمھێنەری مۆسیقا (ئینگلیزی: Record producer) گۆرانی تۆمارکردن و بەرھەمھێنانی گرووپێک یاخود ھونەرمەندێکی مۆسیقی چاودێری دەکات و بەڕێوەی دەبات، کە لەوانەیە تەنھا کار لەسەر یەک تاکەگۆرانی بکات یاخود ئەلبومێکی تەواو بەرھەمبھێنێت. بەرھەمھێنەرەکان ڕۆڵی زۆر دەبینن لە تۆمارکردندا و ھەر یەکەو بەشێوازێک. ئەوان لەوانەیە بیرۆکەی نوێ بدۆزنەوە بۆ پڕۆژەکە و لەگەڵ ھونەرمەنداندا کاربکەن بۆ دۆزینەوەی کەڤەر ڤێرژن کە لەگەڵ دەنگ و شێوازی گرووپەکەدا بگونجێت، یاخود گۆرانی ڕەسەن بۆ ھونەرمەندەکان بەرھەم بھێنن، یانیش گۆرانی و شیعرەکانی گۆرانییەکان باشتر بکەن.
بەرھەمھێنەران لەوانەشە ھەندێکجار ژەنیاری کاتی دیاری بکەن بۆئەوەی بەشێکی دیاریکراوی مۆسیقا یاخود گۆرانییەک بژەنن، بەتایبەتی ژەنیارانی ڕیتم، گۆڕانکاری لە گۆرانییەکاندا بکەن، گۆرانیبێژان و ژەنیاران لە ستودیۆ ھانبدەن بۆ ئەوەی کارێکی باشتر بکەن لەکاتی تۆمارکردندا. دەرھێنەرەکان یارماتی ھونەرمەندەکان دەدەن لەوەی کە دەنگی مۆسیقاکەیان چۆنبێت، تاکو دەنگەکەی بە چەشنی خوازراو دەگات. بەرھەمھێنەرەکان لەکۆنترۆڵدان لەکاتی تۆمارکردنی مۆسیقادا، بۆ نموونە ئەوان ئەندازیاری دەنگ دیاری دەکەن و زۆرجاریش لەوانەیە بەشداری بکەن لە میکس کردنی گۆرانییەکان. بەرھەمھێنەرانی مۆسیقا بەگشتی پێشنیار دەکەن بۆ ئەندازیارەکانی دەنگ بۆئەوەی بتوانن مۆسیقاکان باشتربکەن. دەرھێنەران لەوانەیە سەرپەرشتی مۆسیقاکە بکەن تاکو کۆتایی، ھەر لەسەرەتای نووسینەوە تاکو تۆمارکردن و میکسکردنیش، لە ھەندێک حاڵەتیشدا ھەتاکو ماستەرکردنی دەنگ ئەوان ئامادەدەبن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەرھەمھێنانی مۆسیقا پۆل:پیشەکان لە مۆسیقادا
سیاوەش لوتفیکار
سیاوەش لوتفیکار (١٩٤٥ لە ئیلام - ) ھەڵبەستوان، وەرگێر و شانامەخوێنێکی کوردی خەڵکی شاری ئیلام سەربە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. سیاوەش لوتفیکار بە شێوازی وێژەی کۆنی کوردی ھونراوەکانی پاڵەوانی دەھونێتەوە. لوتفیکار جگە لە ھونراوە پاڵەوانییەکانی خۆی شانامەی فیردەوسی لە زمانی فارسی بە کوردیی باشووری وەرگێڕاندووەتەوە. ھەڵبەستەکانی سیاوەش لوتفیکار بە کوردیی باشووری و زاری ئیلامییە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی ئیلام پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥ پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری پۆل:وەرگێڕەکانی فارسی–کوردی پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان
لازلۆ زی بیتو
لازلۆ زی بیتو (لەدایکبووی ٧ی ئەیلوولی ١٩٣٤ تا ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١) فیزیۆلۆجیست و نووسەری ھەنگاری بوو، یارمەتی گەشەسەندن و بەرەوپێشبردنی دەرمانی دا بۆ گلاوکۆما. لە بوداپێست، مەجارستان لەدایکبووە.
وە لە تشرینی دووەمی ٢٠٢١ مردووە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤ پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:نووسەرانی مەجاری
١٨ی گەلاوێژ
١٨ی گەلاوێژ ١٤٢ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٢٢٣ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٢٤ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی گەلاوێژ
دەیڤد باکلی
دەیڤد باکلی (بە ئینگلیزی: David Buckley) (لەدایکبووی ٧ی حوزەیرانی ١٩٧٦) ئاوازدانەرێکی بەریتانییە بۆ فیلم و تەلەڤیزیۆن، بنکەکەی لە شاری سانتا مۆنیکا لە ویلایەتی کالیفۆرنیایە.
ڕۆژژمێری قبتی
ڕۆژژمێری قبتی لە نێوان مەسیحییەکانی قبتی میسری باوە. ئەم ڕۆژژمێرییە لە ساڵنامەی میسری کۆن (فیرعەونی) وەرگیراوە. جیاوازی سەرەکییان بوونی سالانی پڕ لە قبتییدا. لە ساڵنامەی قبتیدا، ساڵەکە بە دوازدە مانگی سی ڕۆژ و پێنج ڕۆژی زیادە لە کۆتایی ساڵدا دابەش دەکرێت.. . ھەندێ جار ئەم پێنج ڕۆژە بە «مانگ بچووک» ناودەبرێن.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژژمێرەکان پۆل:میسر
سێ زەردەخەنەکە
سێ زەردەخەنەکە (بە چینی:三笑، خوێندنەوە: سان سیاوۆ) فیلمێکی ١٩٦٩ی ھۆنگ کۆنگە کە لەلایەن یوێھ فێنگەوە دەرھێنانی بۆ کراوە
شێن ژۆو
وێنۆک شێن ژۆو (بە چینی:沈周; لەدایکبووی ١٤٢٧ بۆ ١٥٠٩) وێنەکێشێکی سەردەمی ئیمپراتۆریەتی مینگ بوو.
سێ زەردەخەنەکە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٦٩ پۆل:فیلمەکانی ھۆنگ کۆنگ
شێن ژۆو
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٤٢٧ پۆل:مردووانی ١٥٠٩ پۆل:وێنەکێشەکانی سروشت لە ئیمپراتۆریەتی مینگ پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتیی مینگ پۆل:وێنەکێشەکانی سوژۆو
گوندی زەنگەنان
گوندی زەنگەنان سەر بە ناحیەی دارەتووی قەزای بەردەرەشە کە دەکەوێتە پارێزگای دھۆک. بە «بەربنی»ش ناسراوە. ئەم گوندە سێیەم گوندە لە ڕۆژھەلاتی قەزای بەردەڕەش لەدوای گوندەکانی خێلەکی، زمزمۆک، کەونەباک.
دانمارک لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨
دانمارک نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨ بوو کە لە ١٧ی ئایار تا ١٢ی ئابی ١٩٢٨ لە ئەمستەردام لە ھۆلەند بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٢٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨
خانە ھەناسە
خانەھەناە. کردەیەکی ئاڵۆزە کەخانەکان لەدرووستکردنی (ئەدینۆسینی سێ فۆسفاتی-ATP)دا پشتی پێدەبەستن لەڕێگەی ھەڵوەشاندنی ئاوێتە ئەندامیەکان.
دەست پێکردن
کرداری خانەھەناسە سەرەتا لەڕێی کرداری شەکرە شیبوونەوەوە دەستپیدەکات. کەلەڕێیەوە لەکردارەکەدا یەکێک لە دوو ڕێچکە سەرەکیەکان دەگرن کە ئەوانیش بەپێی بوون و نەبوونی ئۆکسجین لەکردارەکان جیادەکرێنەوە. لەکاتی نەبوونی ئۆکسجین لە خانەکان کرداری شەکرە شیبوونەوە دڕواتە ڕێکەیەک کەپێی دەڵێن گەنین کەھیچ (ATP)یەکی تێدا درووستنابێت، لەبەرئەوەی ڕێچکەکانی گەنین بەبێ بوونی ئۆکسجین کاردەکان دەکەن پێیان دەڵێن ڕێچکەی ناھەوایی. بەڵام ئەگەر ئۆکسجین ھەبێت ئەوا ماددە پەیدابووەکانی شەکرە شیبوونەوە دەچنە ڕێچکەکانی باھەناسەوە کە (ATP) پەیدابوو بڕەکەی زۆۆر زیاترە لەوەی کەلە شەکرە شیبوونەوە پەیدا دەبێت.
بەستەرەکان
٭ شەکرە شیبوونەوە.
سەرچاوەکان
٭ کتێبی زیندەزانی پۆلی ۱۱ (وەزارەتی پەروەردەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان)
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ژینناسی پۆل:مێتابۆلیزم
شارستانی ڕامسەر
شارستانی ڕامسەر یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای مازەندەرانی ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری ڕامسەرە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە لە ساڵی ٢٠١٦دا، بەرامبەر لەگەڵ ٧٤،١٧٩ کەس (٢٥،٣١٢ خێزان) بووە، کە زۆربەیان تەبەرین و لە ئیسلامی شیعە پەیڕەوی دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای مازەندەران پۆل:شارستانی ڕامسەر پۆل:شارستانەکانی ئێران
١٩ی گەلاوێژ
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی گەلاوێژ
کوڕەمێوی خواروو
کوڕەمێوی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ناڵپارێز، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کوڕەمێوی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ڕەشانی سۆفی خەسرەو و لە باشوور لەگەڵ گوندی کۆلیتانی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی باخی و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی یاساماڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڕو مککلانھان
وێنۆک رو مککلانھان (لەدایکبووی ٢١ی شووباتی ١٩٣٤ تا ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠) خانمەکتەرێکی ئەمریکی بوو کە لە چەندین بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی ڕۆلی گێڕاوە، بەناوبانگترینیان کچە زێڕینەکان. بۆ ڕۆلە سەرەکییەکەی لە ١٩٨٧ خەڵاتی ئێمی بردەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤ پۆل:مردووانی ٢٠١٠ پۆل:ئەکتەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:ژنە کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکان پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی
زانكۆی كاسۆلیكی لھ‌ ھھ‌ولێر
زانکۆی کاسۆلیکی لە ھەولێر (CUE) دامەزراوەیەکی تایبەتی قازانج نەویستە بۆ خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی کە دەکەوێتە دەرەوەی شاری ھەولێر لە عنکاوا، ھەرێمی کوردستان.
لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ دامەزراوە لەلایەن مةتران بشار وردة لە کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی، و بڕوانامە لەچەندین بواری مرۆڤی و زانستی پێشکەش دەکات کە لەلایەن حکومەتی ھەریمی کوردستانەوە ناسراوە.
CUE کۆمەڵگەیەکی ئەکادیمی کراوەیە، لەسەر بنەمای باشترین نەریتەکانی خوێندنی باڵا، تەرخانکراوە بۆ پێکھێنانی نەوەی داھاتووی سەرکردەکان بۆ خزمەتکردن بە سەرکەوتوویی پیشەیی لە کوردستان، عێراق و نێودەوڵەتی، بۆ بەرژەوەندی ھاوبەش و شکۆمەندی مرۆڤ.
زانکۆی کاسۆلیکی لە ھەولێر پێشوازی لە قوتابیان و خوێندکارانی گشت نەتەوە و ئایین و کلتورەکان دەکات و دەرفەتیان پێدەدات بە بێ جیاوازی.
وەک ئەندامێک لە کۆمەڵگەی جیھانی زانکۆی کاسۆلیکی، زانکۆی کاسۆلیکی لە ھەولێر دەتوانێت خوێندکارەکانی خۆی بناسێنێت بۆ ھەندێک لە باشترین زانایانی جیھان کە بە بەردەوامی وەک پرۆفیسۆر و مامۆستایان لێرە لە کامپەکەی CUE ئامادەبن. خوێندکاران لە CUE ھەروەھا توانای پەیوەندیکردن و بەشداریکردنیان دەبێت لەگەڵ زانکۆکانی ھاوبەشمان لە ئوسترالیا، ئەمریکا و ئەورووپا.
پرۆگرامە ئەکادیمییەکان
زانکۆی کاسۆلیکی لە ھەولێر ئەم بەشە زانستی و پرۆگرامانەی خوێندنی خوارەوە لە خۆدەگرێت:
فڕۆکەخانەی زەنگان
فڕۆکەخانەی زەنگان فڕۆکەخانەیەکە لە شاری زەنگان، ئێران ھەڵکەوتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:زەنگان پۆل:فڕۆکەخانەکانی_ئێران پۆل:شارستانی زەنگان
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە کۆریای باشور
پەتای جیهانیی کۆڤید-١٩ لە وڵاتی قەتەر بەشێکە لە پەتای جیهانیی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩ (COVID-19) کە هۆکارەکەی نەخۆشی سەختی کۆئەندامی هەناسەی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ (SARS-CoV-2). لە ڕێکەوتی ٢٠ی کانوونی دووەم دا یەکەمین باری تووشبوون لە وڵاتەکە پشتڕاستکرایەوە. هەتا ١٩ی شوبات ژمارەی تووشبووان بە ڤایرۆسەکە بۆ ٢٠ کەس زیادی کرد و لە ٢٠ی شوبات دا بۆ ٥٨ کەس. بەپێی زانیارییە بڵاوکراوەکانی (دەزگای دەستبەسەرداگرتن و ڕێگەگرتنی نەخۆشییەکانی کۆریا - KCDC ) هەتا ٢١ی شوبات کۆی ژمارەی تووشبووان گەیشتبووە ٣٤٦ کەس.
لە ترسی زیاتر بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە، کۆبوونەوە جەماوەرییە بەکۆمەڵەکان لە شارە تووشبووەکان دا هەڵپەسێردران و نزیکەی ٣٠٠ سەرباز لە شاری دایگۆ خرانە ژێر کەرەنتینەوە. لە ٤ی شوبات دا بەمەبەستی ڕێگەگرتن لە بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکە کۆریای باشور قەدەغەی هاتنەناوەوەی کەسانی بیانی دەکرد کە لە ناوچەی هوبێی وڵاتی چینەوە دەهاتن.
هەتا ڕێکەوتی ٩ی نیسانی ٢٠٢٠ کۆریای باشور خاوەنی ١٠٫٤٢٣ باری تووشبوون و ٢٠٤ باری گیانلەدەستدان بوو وە هەروەها ئەنجامدانی پشکنین بۆ زیاد لە ٤٩٤٫٧١١ هاوڵاتی. ڕێژەی گیانلەدەستدان بە ڤایرۆسەکە %١.٩٥ بوو کە نزمترە لە ڕێژە جیهانییەکەی لەلایەن (ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی - WHO )ەوە دانراوە بە %٤.٣٤.
لەگەڵ زیاتر بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە دروستکەری ئۆتۆمبێلی کۆریی (کۆمپانیای ئۆتۆمبێلی هیوندای - Hyundai Motor Company ) کارگەکانی داخست و بە بەراورد بە مانگی شوباتی ساڵی پێشووتر هەناردەکردنەکانی بەڕێژەی %٢١.٤ کەمی کردبوو. بەهۆی لێکەوتە ئابوورییە سەختەکانی ڤایرۆسەکەوە حکومەت هەستا بە دابینکردنی ١٣٦.٧ ملیار وۆن بۆ حکومەتە ناوچەییەکان وەك یارمەتی و پشتگیری دارایی و هەروەها ڕێکخستنی کڕینی دەمامکی دەموچاو و کەرەستە خۆپارێزییەکانی دیکە.
گەمارۆدانی ڤایرۆسەکە
لە هەوڵەکانی دا بۆ ڕووبەروبوونەوە و گەمارۆدانی ڤایرۆسەکە کۆریای باشور هەستا بە لێکدانی ڕێکاری پشکنین و بەدواداچوونی بەرکەوتەی نەخۆشەکان. undefinedپێویستە لەسەر کەسانی تووشبوو کە بچنە ئەو شوێنی کەرەنتین و پەناگانەی حکومەت بۆ دابین کردون وە زانیارییەکانی ناو مۆبایل و کارتی بانکەکانیان بەکاردەهێنرێت بۆ بەدواداچوون و دەستنیشان کردنی هاتووچۆکانی پێشووتریان و ئەو کەسانەی بەرکەوتەیان هەبووە لەگەڵیان دا. ئەو کەسانەی دەستنیشان دەکرێن بەرکەوتەیان هەبووبێت لەگەڵ کەسی تووشبوودا لەڕێ مۆبایلەکانیانەوە ئاگادریی وەردەگرن.
بە پێی زانای ڤایرۆس (چون بیونگ چول) لە زانکۆی کۆریا، ئەو نەخۆشانەی مەترسییەکی زۆریان لەسەرە و خاوەنی نەخۆشی درێژخایەنن بە پێشینەیی دادەنرێن بۆ وەرگرتن و خەواندنیان لە نەخۆشخانەکان وە ئەو نەخۆشانەی خاوەنی نیشانەی کەمترن دەنیردرێن بۆ ناوەندە تەندروستییەکانی دیکە بۆ چاودێری کردن و وەرگرتنی خزمەتگوزاری تەندروستی. ئەو نەخۆشانەی چاکبوونەتەوە و دوو جار ئەنجامی پشکنینەکانیان نەرێنی دەردەچێت لە نەخۆشخانە دەبرێنە دەرەوە. هەروەها ئەو خزمی نزیکی کەسە تووشبووەکان کە بێ نیشانەن یان نیشانەی کەمیان لەسەر دەرکەوتووە و توانای جەستەیی ئەوەیان هەیە خۆیان پلەی گەرمی لەشییان بپێون و خێزانەکانیان خاوەنی هیچ نەخۆشییەکی درێژخایەن نین، پێویستە لەسەریان بۆ ماوەی دوو هەفتە خۆیان کەرەنتین بکەن. دەستەی چاودێری ناوچەکە لە رۆژێك دا دوو جار پەیوەندی تەلەفۆنی لەگەل کەسی کەرەنتینەکراودا دەکەن بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی لە شوێنی کەرەنتینی خۆی دا ماوەتەوە و پرسیاریشیان لێ بکەن دەربارەی نیشانەکانیان.
ئەو کەسانەی داواکراوە لەسەریان خۆپارێزی بکەن و خۆیان کەرەنتین بکەن دەبێت بەرنامەیەك دابەزێنە ناو مۆبایلەکانیانەوە کە ناوەندە حکومییەکان ئاگاراد دەکاتەوە ئەگەر کەسەکە شوێنی کەرەنتینەکەی بەجێهێشت و سەرپێچیەکەرانی ئەم بڕیارە سزای  دارایی دەدەرێن بەبڕی ٢٥٠٠ دۆلاری ئەمریکی.
پشکنین
لە ڕێکەوتی ٢٨ی شوبات دا کۆشکی شین (نووسینگەی بەرێوبردن و ماڵی فەرمی سەرۆك کۆماری کۆریای باشور) هەستان بە ڕاگەیاندنی بارودۆخی پشکنینەکان بۆ ڤایرۆسی کۆرۆنا لە کۆریای باشور لەڕێی بەراوردکردنی ڕەوشی وڵاتەکە لەگەڵ هەردوو وڵاتی ویلایەتە یەگکرتووەکانی ئەمریکا و یابان. کە هەتا ٢٨ی شوبات ژمارەی پشکنینە ئەنجامدراوەکان ٢٦ هێندە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و ١٢٠ هێندە لە وڵاتای یابان بەرزتر بوو. کۆی ژمارەی پشکنینەکان لە کۆریای باشور ٥٣ هەزار بوو لە کاتێك دا لە یابان  ٢٠٠٠ و لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ٤٤٠ بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆریای باشوور لە ٢٠٢١ پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات