cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یەکێتیی سۆڤیەت
جوگرافیا
لە ساڵی ١٩٩١ کە ئەوکات یەکێتیی سۆڤیەت لە گەورەترین ڕووبەری دا بووە لەمێژووی وڵاتەکە ئەوا ئەوکات ڕووبەرەکەی زۆرتر بووە لە ٢٢ ملیۆن کیلۆمەتر چوارگۆشە کە گەورترین وڵاتی ئەوکات بووە لەڕووی ڕووبەرەوە و شەشەمین وڵاتیش بووە لەڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە.
کۆمارە پێکھێنەرەکان
پێڕستی کۆمارەکانی سۆڤیەت لەمانە پێکھاتبوون کە لەدوای ١٩٩١ زۆرینەیان لەم یەک دەوڵەتییە جیابوونەوە. وێنۆک|١٥ کۆمارەکەی سۆڤیەتی پێش ھەڵوەشاندنەوە
ڕۆژانی پشوو لە یەکێتیی سۆڤیەت
ڕۆژانی پشوو لە یەکێتیی سۆڤیەت ئەمانەی خوارەوە بوون
خوڕخوڕە، سەقز
خوڕخوڕە (Xurrxurre، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٦٣ کەس لە ٥٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
ناوچەی زێویە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
مەیموونە گەورەکان
سەرچاوەکان
پۆل:پەرەسەندنی مرۆڤ
عەبدوڵڵا قوسەیمی
عەبدوڵا کوڕی عەلی نەجدی قوسەیمی (١٩٠٧- ٩ی کانوونی دووەم ١٩٩٦/ ١٤١٦ کۆچی)، بیرمەندێکی سعودیە و یەکێکە لە بەناوبانگترین نووسەرە عەرەبەکان کە جێی سەرنج و مشتومڕە بەھۆی ھەڵگەڕانەوەی لە بەرگریکردن لە سەلەفییەتەوە بۆ بێخوایی، ھەروەھا بەھۆی بەرھەمە پڕ مشتومڕەکانییەوە لە بەناوبانگترینیان عەرەب دیاردەیەکی دەنگییە.
ژیان
عەبدوڵڵا قوسەیمی لە ساڵی ١٩٠٧ لە خوب الحیلوە لەدایکبووە، کە دەکەوێتە ڕۆژاوای شاری بورەیدە ئەلنەجدییە لە شانشینی سعودیە، باوکی عەبدوڵڵا قوسەیمی ناوی شێخ عەلی سەعیدییە، لە (حائیل)ەوە ھاتووە و لە خەب الحیلوە نیشتەجێ بووە کە بە توندڕەوی ئایینی ناسرابوو، وەک ئەوەی ئەو خوێندنە ئایینییەی شاری بەریدە کەم بێت بۆیە ڕووی لە ئەرشاریقە کرد بۆ زیادکردنی زانستی ئیسلامی و بازرگانی، بەڵام سەبارەت بە دایکی عەبدوڵڵا ئەلقوسەیمی، ئەو (بەپێی گێرانەوەی دکتۆر فەیسەڵ بن عەبدوڵڵا ئەلقوسەیمی) خاتوو موزی الڕومەیەح کە دوای چوار ساڵ لە لەدایکبوونی عەبدوڵڵای کوڕی مێردەکەی لێی جێادەبێتەوە، ئەمە وای کرد خۆی و منداڵەکەی کۆچ بکەن بۆ شاریقە، بەڵام زۆری نەخایاند پەیوەندی لەگەڵ پیاوێکی دیکە بەست لە بنەماڵەی حوسەینی کە دانیشتووی گوندی شەقتەن نزیک لە خوب ئەلحیلوە، دکتۆر فەیسەڵ قاسمی باس لەوەش دەکات کە لە بنەماڵەی ئەلحوسێنی سێ مامی ھەیە، کە ھاتنە شاری ڕیاز و لەوێ نیشتەجێ بوون، ئەمڕۆش کەسیان بوونیان نییە، بەڵام منداڵ و نەوەیان ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە میسر پۆل:مردووانی ١٩٩٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٧ پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە
کەلووی تەرازوو
چەپ|150px|وێنۆک|ھێمای بورجی تەرازوو بورجی تەرازوو ، حەوتەمین بورجی خولگەی خۆر و کەوانی ٣٠ پلەی ڕێڕەوی خۆر لە مانگی ڕەزبەردایە.
چەپ|150px|وێنۆک|وێنەی بورجی تەرازوو
سەرچاوەکان
پۆل:کەلووەکانی چەرخ
تۆمی فلاوەرز
تۆماس هاریڵد فلاوەرز (بە ئینگلیزی: Thomas Harold Flowers, BSc, DSc, MBE) (٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٥) ئەندازیارێکی ئینگلیز بوو لە نوسینگەی گشتی پۆستی بەڕیتانیا. لە جەنگی جیھانی دووەمدا، فلاوەرز دیزاینەر و دروستکەری کۆمپیوتەری کۆلۆسەسە، یەکەم کۆمپیوتەری ئەلیکترۆنی پرۆگرامکراوی جیھان، بۆ یارمەتیدانی چارەسەرکردنی پەیامە نهێنیەکانی ئەڵمانیەکان.
ژیانی سەرەتایی
فلاوەرز لە ١٦٠ ئەبۆت ڕۆد، پۆپلار لە ئیست ئاند لە لەندەن لە ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٥ لەدایک بووە، کوڕی وەستایەکی دیوار بوو. لە کاتێکدا شاگرد بوە وەک ئەندازیاری میکانیکی لە Royal Arsenal، Woolwich، وانەی ئێوارانی لە زانکۆی لەندەن وەرگرت بۆ بەدەستهێنانی بڕوانامەی ئەندازیاری کارەبایی. لە ساڵی ١٩٢٦، پەیوەندی کرد بە لقێکی پەیوەندی لە نوسینگەی گشتی پۆست، لە ساڵی ١٩٣٠ ڕۆشت بۆ کارکردن لە وێستگەی توێژینەوە لە دۆلیس هیڵ لە باکووری ڕۆژئاوای لەندەن. لە ساڵی ١٩٣٥ هاوسەرگیری لەگەڵ ئیلین مارگرێت گرین کرد و دواتر دوو منداڵیان بوو، بەناوەکانی جۆن و کێنت.
لە ساڵی ١٩٣٥ەوە، لێکۆڵینەوەی لەسەر بەکارهێنانی ئەلیکترۆنی کرد بۆ ئاڵوگۆڕی تەلەفۆن و لە ساڵی ١٩٣٩دا، بەتەواوی دڵنیا بوو کە سیستەمی ئەلیکترۆنی گونجاوە. ئەو پێشینەیەی کە هەیبوو لە گۆڕینی ئەلیکترۆنیکدا زۆر گرنگ بوو بۆ دیزاینی کۆمپیوتەرەکەی. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/ColossusRebuild_11.jpg/220px-ColossusRebuild_11.jpg|چەپ|وێنۆک|لە ساڵی ١٩٩٤، تیمێک بە ڕێبەرایەتی تۆنی سەیل (لای ڕاست) دەستیان کرد بە بنیاتنانەوەی کۆلۆس لە پارکی بلێتچلی. لێرەدا، لە ساڵی ٢٠٠٦، سەیڵ چاودێری شکاندنی پەیامێکی شیفرەکراو دەکات لەگەڵ ئامێرە تەواو بوەکەدا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەندامانی فەرمانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانی پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن پۆل:مردووانی ١٩٩٨ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥
پۆلارد، ئەلاباما
پۆلارد (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی ئێسکامبیا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٣٧ کەس بووە. ڕووبەری ٢٫٨٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٤٧٫٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
گونار میردال
وێنۆک|گونار میردال گۆنار میردال (ماوەی ژیان: ٦ی کانوونی یەکەمی ١٨٩٨ لە سوێد تاکوو ١٧ی ئایاری ١٩٨٧) ، ئابوریزانێکی سوێدی بووە ساڵی ١٩٢٣ لە زانکۆی ستۆکھۆڵم بەشی یاسایی تەواو کردووە، ساڵی ١٩٢٧ بڕوانامەی دکتۆرای لە ئابووریدا بەدەستھێناوە، لەساڵانی ١٩٢٥ بۆ ١٩٢٩ لە ئابووری سیاسی کاری کردووە و لە ئەڵمانیا و بەریتانیا خوێندوێتی. یەکەم گەشتی میردڵ بۆ ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا لە ساڵی ١٩٢٩ بۆ ساڵی ١٩٣٠ بووە و لەوێ کتێبێکی بڵاوکردۆتەوە بەناونیشانی کاریگەری سیاسی لەپێشکەوتنی ڕوانگەی ئابووریەوە، دواتر گەڕاوەتەوە بۆ ئەوروپا و وەکو مامۆستا لە پەیمانگای باڵای خوێندنی نێو دەوڵەتی لە جنێف کاری کردووە، ساڵی ١٩٣٣ لە زانکۆی ستۆکھۆڵم وەکو مامۆستا وانەی ئابووری سیاسی و دەرماڵەی گشتی وتۆتەوە، لە ساڵی ١٩٣٤ وەکو ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی سوید ھەڵبژێردراوە و لە ساڵی ١٩٣٨ بۆتە ئەندامی حیزبی دیموکراتی کۆمەڵایەتی. میردڵ لە ساڵی ١٩٤٢ سەر لەنوێ بۆ ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی سوید ھەڵبژێردراوەتەوە و وەکو ئەندامی ئەنجومەنی کارگێڕی بانکی سوید کاری کردووە و لە ساڵی ١٩٤٥ بۆ ساڵی ١٩٤٧ سەرۆکی لیژنەی پلان دانان و وەزیری بازرگانی سوید بووە، لەساڵی ١٩٥٧ پۆستی ئەمینی جێبەجێکاری لیژنەی نەتەوەیەکگرتوەکان بۆ ئابوری ئەوروپا وەرگرتووە، ساڵی ١٩٦١ لە پڕۆگرامی لەناوبردنی ھەژاری کاری کردووە، دواتر گەڕاوەتەوە بۆ سوید و بۆتە مامۆستای ئابوری نێودەوڵەتی لە زانکۆی ستۆکھۆڵم، سەرۆکی ئەنجومەنی کارگێڕی پەیمانگای ستۆکھۆڵمی نێودەوڵەتی بووە بۆ ئاشتی لەستۆکھۆڵم، سەرۆکی ئەنجومەنی کارگێڕی پەیمانگای ئەمریکای لاتینی بووە لە ستۆکهۆڵم. گۆنار میردڵ ساڵی ١٩٣٨ زیاتر لە ٣٠ خەڵاتی فەخری بەدەستھێناوە و لەساڵی ١٩٧٤ خەڵاتی نۆبێلی لە ئابوورییدا وەرگرتووە، ساڵی ١٩٨٧ کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨ پۆل:مردووانی ١٩٨٧ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئابووری
ماز جوبرانی
مازیار جوبرانی (؛ لەدایکبووی ٢٦ی شوباتی ١٩٧٢) کۆمیدیان و ئەکتەرێکی ئێرانی-ئەمریکییە کە بەشێکە لە گروپی کۆمیدی "Axis of Evil". گروپەکە لە بەرنامەیەکی کۆمیدی تایبەتی کۆمیدی سێنتڕاڵ دەرکەوتوون. جوبرانی لە ژمارەیەک فیلم و پەخشی تەلەڤیزیۆنیدا دەرکەوتووە، وەک Better Off Ted، لەسەر ڕادیۆ، و لە یانەی کۆمیدی. ڕۆڵە فیلمۆگرافییەکانی پێکدێن لە The Interpreter، Friday After Next، Dragonfly، و Jimmy Vestvood: Amerikan Hero. ئەو بە کارەکتەرێکی ئاسایی لە سیتکەمی سی بی ئێسی Superior Donuts دەرکەوتووە. ئەو ئەندامێکی لیژنەی سەرۆکایەتی بووە لە ئەنجومەنی جیھانیی ئێرانییە ئەمریکییەکان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکی پۆل:خەڵکی تاران پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
محەممەد ئوزون
بەرھەمەکانی محەممەد ئوزون
کوردی:
-	تو، (ڕۆمان، ١٩٨٤).
-	ڕۆژەک ژ ڕۆژێن ئەڤدالێ زەینکێ(ڕۆمان، ١٩٨٧).
-	مرنا کالەکی ڕند (ڕۆمان، ١٩٨٩).
-	سیا ئەڤینێ(ڕۆمان، ١٩٨٩).
-	دەستپێکا ئەدەبیاتا کوردی، کتێبی لێکۆڵینەوە، ئانکارا١٩٩٢.
-	ھێز وو بەدەویا پێنووسێ، پەخشان، ١٩٩٣.
-	ئانتۆلۆژیا ئەدەبیاتا کوردی، ٢بەرگ، ١٩٩٥.
-	بیرا قەدەرێ، ستۆکھۆڵم (ڕۆمان، ١٩٩٨).
-	ڕۆنی مینا ئەڤینێ تاری مینا مرنێ (ڕۆمان، ١٩٩٨).
-	ھاوارێ دیجلەیێ١(ڕۆمان، ٢٠٠١).
-	ھاوارێ دیجلەیێ٢(ڕۆمان، ٢٠٠٣).
ئینگلیسی:
•	Mehmed Uzun, "Words Washed by the Waters of the Euphrates", International Journal of Kurdish Studies, Vol.14, No. 1&2,pp. 36–40, 2000.
•	Mehmed Uzun, The Kurdish Renaissance in Exile, The Journal of the International Parliament of Writers, Vol. 1, Jan. 2001, pp. 67–78.
•	Mehmed Uzun, The Nature of Fiction, Index on Censorship Journal, vol.4, 2001.
•	Mehmed Uzun, Diyarbakir: the slap in the face, International Journal of Kurdish Studies, Jan. 2003.
بە ئەڵمانی:
•	Im Schatten der verlorenen Liebe, Roman
•	Einführung in die kurdische Literatur, St. Gallen 1994
بە سویدی:
بە تورکی: Dengbêjlerim (Dengbêjên Mi), Pexşan, Tirkî, ١٩٩٨
Zincirlenmiş zamanlar zincirlenmiş sözcükler (Demên zincirkirî peyvên zincirkirî), (pexşan, bi tirkî, ٢٠٠٢)
Dengbêjlerim (Dengbêjên min), Pexşan, Tirkî, ١٩٩٨
Ruhun gökkuşağı (qozaqara tînê) (bi tirkî).
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی سێوەرەگ پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە تورکیا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣ پۆل:مردووانی ٢٠٠٧ پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە پۆل:کورد پۆل:سویدییەکانی بە ڕەگەز کورد پۆل:نووسەرانی کوردیی باکووری
شۆڕشی ئەیلوول
یەکەم شەڕی کورد و عێراق ناسراوتر بە شۆڕشی ئەیلوول شەڕێکی چەکدارییە کە لە ساڵانی ١٩٦١–١٩٧٠ لە باشووری کوردستان ڕوویدا. لە دیارترین سەرکردە سەربازییەکانی عێراق کە لەو ماوەیەدا بەشدارییان لە ململانێی باشووری کوردستاندا کرد، خەلیل دەباغ، سەعید حەمۆ و عەبدولجەبار شانشیل بوون، لە لایەنی کوردەوە خەباتەکە لەلایەن مستەفا بارزانییەوە سەرکردایەتی کرا لە ھەوڵێکدا بۆ دامەزراندنی کارگێڕی سەربەخۆی کوردی لە باکووری عێراق. لە ماوەی شەستەکاندا ڕاپەڕین پەرەی سەند و بوو بە شەڕێکی درێژخایەن، کە سەرەڕای گۆڕانکارییە ناوخۆییەکانی دەسەڵات لە عێراقدا، نەیتوانی چارەسەری بکات. لەکاتی شەڕدا ٨٠٪ی سوپای عێراق لە شەڕ لەگەڵ کورددا بەشدار بووە. شەڕەکە بە سەرکەوتنی کورد لە ساڵی ١٩٧٠ کۆتایی ھات و لە ئەنجامدا لە نێوان ٧٥ ھەزار بۆ ١٠٥ ھەزار کەس کوژران. زنجیرەیەک دانوستانی عێراق و کوردەکان دوای ئەو شەڕە لە ھەوڵێکدا بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکە ھاتە ئاراوە. دانوستانەکان بووە ھۆی ڕێککەوتنی خۆبەڕێوەبەری بۆ کورد لە ساڵی ١٩٧٠.
پاشخان
دوای ئەو کودەتایە سەربازییەی کە عەبدولکەریم قاسم لە ساڵی ١٩٥٨ی زایینی ئەنجامدا، مەلا مستەفا بارزانی لەلایەن قاسمەوە بانگھێشت کرا بۆ گەڕانەوە. لە چوارچێوەی ڕێککەوتنێکدا کە قاسم و بارزانی ئەنجامیان دابوو، قاسم بەڵێنی دا خۆبەڕێوەبەری بە کورد ببەخشێت لە بەرامبەر پاڵپشتی بارزانی بۆ ڕامیارییەکانی خۆی. ھاوکات لە ماوەی ساڵانی ١٩٥٩–١٩٦٠ بارزانی بووە سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان کە لە ساڵی ١٩٦٠دا پێگەی یاسایی پێدرا.
شەڕ و خەبات
دوای کودەتاکەی تەممووزی ١٩٥٨ و دەستبەکاربوونی عەبدولکەریم قاسم بۆ دەسەڵات، قاسم مەلا مستەفا بارزانی و ٦٠٠ کەس لە شوێنکەوتوانی گەڕاندەوە کە حکوومەتی شاھانەی عێراق دوای ئۆپەراسیۆنی دووەم و سێیەم و چوارەمی بارزان ڕایانگواستنەوە بۆ یەکێتیی سۆڤیەت ئاوارەیان کردبوون و پاش ڕووخانی کۆماری مەھاباد و لە سێدارەدانی قازی محەممەد. تا سەرەتای شەستەکان دەرکەوت کە قاسم لەگەڵ داواکارییەکانی مەلا مستەفا بۆ خۆبەڕێوەبەری ناوچەیی بۆ کورد لە ناوچەکە و لکاندنی کەرکوکدا نییە. لە ئەنجامدا پارتی دیموکراتی کوردستانی دەستی کرد بە ئاژاوەگێڕان بۆ خۆبەڕێوەبەری ناوچەیی. لە بەرامبەر پەرەسەندنی دژایەتیی کورد و ھەروەھا دەسەڵاتی مەلا مستەفا، قاسم دەستی کرد بە ھاندانی دووژمنە مێژووییەکانی بارزانی، ھۆزی برادۆست و زێباری، کە بووە ھۆی شەڕی نێوان ھۆزەکان لە ماوەی ساڵانی ١٩٦٠ و سەرەتای ١٩٦١.
تا مانگی شوباتی ساڵی ١٩٦١ مەلا مستەفا بارزانی ھێزی لایەنگری حکوومەتی ئەوکاتی عێراقی تێکشکاند و پێگەی خۆی وەک سەرکردەی کورد چەسپاند. لەم کاتەدا مەلا مستەفا فەرمانی بە ھێزەکانی کرد کە ھەموو بەرپرسانی حکوومەت لە ھەموو خاکە کوردییەکان دەربکەن. بەغدا ئەم دۆخەی بەباشی وەرنەگرت و لە ئەنجامدا قاسم دەستی کرد بە ئامادەکاری ھێرشێکی سەربازی بۆ سەر باشووری کوردستان بۆ گەڕاندنەوەی دەسەڵاتی حکوومەت بەسەر ناوچەکەدا. ھاوکات پارتی دیموکراتی کوردستان لە حوزەیرانی ساڵی ١٩٦١ دوا ئاگاداری بۆ قاسم نارد و تێیدا ناڕەزایەتی و داواکارییەکانی کورد خستەڕوو و داوای چاککردنەوەیان کرد. قاسم داخوازییەکانی کورد پشتگوێ خست و درێژە بە نەخشەدانان دا. تا دەیەمی ئەیلوول کە دەستەیەک لە سوپای عێراق کەوتنە بۆسەی کۆمەڵێک کوردەوە، لەو کاتەدا شۆڕشی کوردی بەڕاستی دەستی پێکرد. لە بەرامبەر ئەو ھێرشەدا قاسم ھێرشی کرد و فەرمانی بە ھێزی ئاسمانی عێراق کرد کە گوندە کوردنشینەکان بەبێ جیاوازی بۆردوومان بکەن، ئەمەش ھەموو کوردەکانی کردە لایەنگرانی بارزانی دژ بە قاسم و حکوومەتەکەی.
بەھۆی بێمتمانەیی قاسم بە سوپای عێراق کە بە مەبەست نەیتوانی بە شێوەیەکی گونجاو چەکداری بکات (لە ڕاستیدا قاسم ڕامیاری بەشەخۆراکی تەقەمەنی جێبەجێ دەکرد)، حکوومەتەکەی قاسم نەیتوانی ئەم یاخیبوونە ملکەچ بکات. ئەم چەقبەستووییە کۆمەڵە زلھێزەکانی ناو سوپای ورووژاند و دەوترێت کە یەکێکە لە ھۆکارە سەرەکییەکانی پشت کودەتاکەی بەعس لە شوباتی ١٩٦٣ لە دژی قاسم.
گوندە کوردنشینەکان کە یاخیبووانی تێدا نیشتەجێبوو، بە ھەزار بۆمبی ناپاڵم کە لەلایەن ئەمریکاوە دابینکرابوون و چوار ھەزار بۆمبی دیکە کە لەلایەن ئەمریکاوە دابینکرابوون، دران بە حکوومەتی بەعس لە بەغدا بۆ بەکارھێنانیان لەدژی کورد. زۆرێک لە گوندەکانی کوردستان بە بۆمبی ناپاڵم بە تەواوی سووتێنران. بڕیاری دابینکردنی ناپاڵم و چەکی دیکە بۆ ڕژێمی بەعس لەلایەن کێنێدی سەرۆکی ئەمریکا لەو کاتەدا پاڵپشتی دەکرا. ھەروەھا بۆمبی ناپاڵم لەلایەن شانشینی یەکگرتووەوە بە عێراق فرۆشرا. بێرنارد دۆرین لە باڵیۆزی فەڕەنسا گەواھیدەری کچێکی باشووری کوردستان بوو کە بەھۆی بۆمبەکانی دروستکراوی شانشینی یەکگرتوو دەموچاوی سووتا.
دوای شکستی یەکێتیی سیاسی سووریا لەگەڵ میسر لە ساڵی ١٩٦١، سووریا لە دەستووری کاتیدا وەک کۆمارێکی عەرەبی ناسێندرا. لە ٢٣ی ئابی ١٩٦٢ حکوومەتی سووریا سەرژمێرییەکی تایبەتی دانیشتووانی ئەنجامدا تەنیا بۆ پارێزگاری جەزیرە کە زۆرینەی کوردە. لە ئەنجامدا نزیکەی ١٢٠ ھەزار کورد لە جەزیرە وەک بێگانە پۆلێن کران کە ھیچ ڕەگەزنامەیەیان نەبوو.جگە لەوەش ھەڵمەتێکی میدیایی بە درووشمی «رزگارکردنی عەرەبییەت لە جزیرە» و «بەرەنگاربوونەوەی ھەڕەشەی کورد» لە دژی کورد دەستیپێکرد، ئەم ڕامیاریانە ھاوکات بوون لەگەڵ دەستپێکی ڕاپەڕینی بارزانی لە باشووری کوردستان و دۆزینەوەی کێڵگە نەوتییەکان لە ناوچە کوردنشینەکانی سووریا. لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٦٣، سووریا بە دابینکردنی فڕۆکە و زرێپۆش و ھێزی مرۆیی شەش ھەزار سەرباز بەشداری لە ھەڵمەتی سەربازیی عێراق کرد لە دژی کورد. ھێزەکانی سووریا سنووری عێراقیان بەزاند و ڕوویان لە شاری زاخۆ کرد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی چەکدارانی بارزانی.
ڕاپەڕینی کورد پشتیووانی ماددی لە ئێران و ئیسرائیل وەرگرت - کە ھەردووکیان دەیانویست عێراق لاواز بکەن. ئیسرائیل سوپای عێراقی بە مەترسییەکی ئەگەری زانی لە ئەگەری دووبارەبوونەوەی شەڕ لە نێوان ئیسرائیل و ئەردەن و سووریادا. ھێزە عێراقییەکان لە ساڵی ١٩٤٨دا بەشدارییان لە لەشکرکێشی عەرەبی کرد بۆ سەر ئیسرائیل و عێراق تاکە بەشداربووی عەرەب بوو لەو شەڕەدا کە ڕەتیکردەوە ڕێککەوتنی ئاگربەست لەگەڵ ئیسرائیل واژوو بکات. لەو کاتەوە عێراق لە چەند بۆنەیەکدا ھەڕەشەی ناردنی ھێزی سەربازی بۆ یارمەتیدانی ئەردەن لە دژی ئیسرائیل کردووە لە کات شەڕی ھەردوولا لەسەر سنوور. بۆیە ئیسرائیلییەکان دەیانویست عێراقییەکان لە شوێنێکی دیکەدا داگیرکراو بھێڵنەوە. یەکێکی تر لە بەرژەوەندییەکانی ئیسرائیل ھاوکاری کوردەکان بوو بۆ ئەو جوولەکانەی کە ھێشتا لە عێراق دەژین بۆ ئەوەی لە خاکە کوردییەکان ھەڵبێن بۆ ئیسرائیل. ئێران ئاواتەخواز بوو پێگەی ڕامیاری و سەربازی خۆی بەرامبەر عێراق بەھێزتر بکات و ڕەنگە ھەندێک ناوچە لە عێراق دەربھێنێت لە بەرامبەر ڕاگرتنی پشتیووانی لە کورد (ئەمەش لە ساڵی ١٩٧٥، لە سەردەمی شەڕی دووەمی کوردانی عێراق، بەڵام ڕوون نییە کە بیرۆکەکە لە بنەڕەتدا کەی ھاتووەتە ئاراوە).
لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٣ دوای شەڕێکی ناوخۆیی گەورە لە نێوان باڵە مەدەنی و سەربازییەکانی بەعسییەکان، لە لایەن عەبدولسەلام عارفەوە بە کودەتایەک لە پلەکانیان دوورخرانەوە. پاشان دوای ھێرشێکی تری شکستخواردوو بۆ سەر کورد، عارف لە شوباتی ١٩٦٤ ئاگربەستی ڕاگەیاند، ئەمەش بووە ھۆی لێکترازان لە نێوان توندڕەوانی کوردی شار لە لایەک و ھێزی پێشمەرگە بە سەرۆکایەتی مەلا مستەفا بارزانی لە لایەکی دیکە. بارزانی ڕازی بوو بە ئاگربەست و تووندڕەوەگانی لە پارتەکە دەرکرد. لە دوای مردنی چاوەڕواننەکراوی عارف، لەگەڵ جێگرتنەوەی عەبدولڕەحمان عارفی برای، حکوومەتی عێراق دوایین ھەوڵی دا بۆ شکستپێھێنانی کورد. ئەم ھەڵمەتە لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٦٦دا شکستی ھێنا، کاتێک ھێزەکانی بارزانی لە شەڕی چیای ھەندرێن لە نزیک ڕەواندز سوپای عێراقیان تێکشکاند. لەم شەڕەدا دەوترێت کورد لەشکرێکی عێراقی تەواویان کوشتووە. عەبدولڕەحمان عارف بە داننان بە بێھودەیی بەردەوامبوونی ئەم ھەڵمەتە، لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٦٦دا بەرنامەی ئاشتی ١٢ خاڵی ڕاگەیاند، کە بەھۆی ڕووخانی عەبدولڕەحمان عارف لە کودەتایەکی ساڵی ١٩٦٨ لەلایەن حیزبی بەعسەوە جێبەجێ نەکرا.
حکوومەتی بەعس ھەڵمەتێکی بۆ کۆتایی ھێنان بە یاخیبوونی کورد دەستپێکردەوە، کە لە ساڵی ١٩٦٩دا وەستابوو، ئەمەش بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ ململانێی دەسەڵاتی ناوخۆ لە بەغدا و گرژی لەگەڵ ئێران. جگە لەوەش یەکێتیی سۆڤیەت فشاری خستە سەر عێراقییەکان بۆ ئەوەی لەگەڵ بارزانی ڕێکبکەون.
گفتوگۆی ئاشتی
لە ١١ ئازاری ساڵی ١٩٧٠ پلانی ئاشتی ڕاگەیەندرا کە خۆبەڕێوەبەرییەکی فراوانتری بۆ کورد دابین کردبوو. ھەروەھا لە نەخشەکەدا نوێنەرایەتی کورد لە ئەندامێتی حکوومەتدا دراوە، «تا لە ماوەی چوار ساڵدا جێبەجێ کرا». سەرەڕای ئەمەش، حکوومەتی عێراق لە ھەمان قۆناغدا دەستی بە بەرنامەی بەعەرەبکردن کرد لە ناوچە دەوڵەمەندە نەوتییەکانی کەرکوک و خانەقین.
زیانەکان
لە ماوەی شەڕەکەدا نزیکەی ١٠٥ ھەزار کەس گیانیان لەدەستداوە.
پاشان
لە ساڵانی دواتردا حکوومەتی عێراق بەسەر دابەشبوونە ناوخۆییەکانیدا زاڵ بوو و لە نیسانی ١٩٧٢دا پەیمانی دۆستایەتی لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەت ئەنجامدا و کۆتایی بە گۆشەگیرییەکەی لە جیھانی عەرەبیدا ھێنا. لە لایەکی دیکەشەوە کورد بە پشتبەستن بە پشتیووانی سەربازی ئێران مایەوە و کەمیان پێدەکرا بۆ پتەوکردنی ھێزەکانیان. تا ساڵی ١٩٧٤ بارودۆخی باشووری کوردستان دیسان پەرەی سەندەوە بۆ دووەمین شەڕی کوردانی عێراق کە تا ساڵی ١٩٧٥ بەردەوام بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:ململانێکانی ١٩٦١ پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە عێراق پۆل:جیاییخوازی لە عێراق پۆل:شەڕەکانی عێراق پۆل:شەڕەکانی سووریا پۆل:مێژووی کوردستان پۆل:عێراق لە دەیەی ١٩٦٠
ئۆپێرا
ئۆپێرا (بە ئیتالیایی: opera) بریتییە لە ھونەرێک کە ئاوێتەیەکە لە نمایش و ئاواز. واتە شانۆنامەیەک بە ئاوازی تایبەتەوە لە سەر تەختەشانۆدا وەکوو نمایش بەڕێوە دەچێ. دەنگی پیاوان لە ئۆپێرادا لە باسەوە تا دژەتێنۆر دەگۆڕدرێ و دەنگی ژنانیش لە کانتراڵتۆوە ھەتا سۆپرانۆ.
بەدیھاتنی ئۆپێرا
یەکەمین ئۆپێرای تۆمار کراو لە مێژوودا، لە ساڵی ١٦٠٠دا لە فلۆڕانسی ئیتالیادا بەڕێوە چوو، کە شێعرەکەی بەشێک بوو لە کۆمێدیای یەزدانیی دانتێ ئەلیگیێری. دواتر کلەودیۆ مۆنتەڤەردی مۆسیقازانی ئیتالیایی بە چاوگرتن لە ئۆپێراکەی فلۆڕانسەوە چەن ئۆپێرای جوانی نووسی و بوو بە یەکێک لە کەسایەتییە گرنگەکانی ئۆپێرا. زۆرێک لە ھێڵەکانی دیکەی مۆسیقا پێکەوە کۆ بوونەوە تا بتوانن ئۆپێرا دروست بکەن. لە بازێک لە نمایشە ئایینییەکانی سەدەکانی ناوەڕاستدا مۆسیقا و گۆرانی بوونیان ھەبوو، وەکوو ئەو مۆسیقایانەی کە لە سەر ئازارەکانی مەسیح دەنووسران، کڵێسە وەکوو بۆ زۆرێک لە ھونەرەکانی دیکەشی کردبوو، پشتیوانیی لە ئۆپێراش کرد. لە دوایین دەربارەکانی سەدەکانی ناوەڕاستدا کۆمەڵێک ڕەشیتەیتیڤ لەگەڵ مۆسیقادا دەبیسرا. زانایانی ڕێنیسانس گوتبوویان کە یۆنانییەکان بەشێک لە تراژێدییەکانیان لەگەڵ مۆسیقا و ئاوازدا دەخوێندەوە. ئانجێلۆ پۆلیزیانۆ لە ساڵی ١٤٧٢ لە دەرباری مانتوادا، مۆسیقا و درامای لە شانۆی "فاڤۆلا دی ئۆرفیۆ"دا تێکەڵ کرد. دەمامکبازی لە دەربارەکانی سەدەی زۆر باو بوو و ڕێگەیەکی دیکەی بۆ ئۆپێرا دەکردەوە. ڕەنگە دیلانی بالەی، دیکۆری گران و جل و بەرگی شکۆمەنی ئۆپێرای ھاوچەرخ لە دیلان، نمایش و کراسە جوانەکانی دەمامکبازییەکانی ڕێنیسانسەوە ھاتبێ.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی ئۆپێرا پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا پۆل:دراما پۆل:داھێنانە ئیتالییەکان پۆل:گۆرانیبێژی پۆل:شانۆ
شارڵ لاڤەران
چارڵز لویس ئەلفۆنس لاڤران (ماوەی ژیان: ١٨ی حوزەیرانی ١٨٤٥ لە پاریس تاکوو ١٨ی ئایاری ١٩٢٢ پاریس لە فەڕەنسا) ، پزیشکێکی فەرەنسی بووە و خەڵاتی نۆبڵی بەدەستھێناوە، ، باوکی پزیشکی سەربازی بووە، دواتر بۆتە مامۆستا و بەڕێوەبەر و پشکنەری پزیشکی سەربازی قوتابخانەی فال دوو گراس. لافران لە زانکۆی سان بۆب لەپاریس خوێندوێتی و لەساڵی ١٨٦٣ پەیوەندی کردووە بەقوتابخانەی تەندروستی گشتی لە ستراسبۆرگ و بۆ ماوەی چوار ساڵ بەردەوام بووە، لەساڵی ١٨٦٦ وەکو پزیشکێکی قوتابی لە نەخۆشخانەکانی ستراسبۆرگ دامەزراوە، ساڵی ١٨٧٠ لەکاتی ھەڵگیرسانی جەنگی نێوان فەرەنسا و بڕوسیا نێردراوە بۆ میتز و وەکو ئەفسەری فریاکەوتن کاری کردووە و لەھەردوو جەنگی گرافلۆت و سان بریڤیا بەشداری کردووە. لافران دوای ئەوەی میتز خۆی داوە بەدەستەوە گەڕاوەتەوە بۆ فەرەنسا و لەنەخۆشخانەی سان مارتان لەپاریس دەست بەکار بووە، ساڵی ١٨٧٤ وەکو مامۆستا لە قوتابخانەی فال دۆگراس دامەزراوە، پاشان نێردراوە بۆ جەزائیر و تاکو ساڵی ١٨٨٣ لە جەزائیر ماوەتەوە. شاڕڵ لافران لەساڵی ١٨٨٠ گەیشتۆتە ئەو دەرئەنجامەی کە بەھۆی تووشبون بە گیانەوەرێکی سەرەتایی دووچاری نەخۆشی مەلاریا دەبینەووە و یەکەم کەس بووە کە ھۆکاری ئەم نەخۆشییەی دۆزیوەتەوە، ساڵی ١٨٩٣ ھەڵبژێردراوە بە ئەندامی ئەکادیمیای زانستی فەرەنسی، ساڵی ١٩١٢ نیشانەی شەرەفی وەرگرتووە، لەساڵی ١٩١٤ بۆ ساڵی ١٩١٨ بەشداری ھەموو ئەو لیژنانە بووە کەتایبەت بوون بە پاراستنی تەندروستی سووپای فەرەنسا، ھەروەھا لە زۆربەی زۆری کۆمەڵە زانستی و فیکریەکانی فەرەنسا و بەریتانیا و بەلجیکا و ئیتاڵیا و بورتوگال و مەجەڕ و ڕۆمانیا و ڕوسیا و ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا و ھیندستان و مەکسیک و کوبا و بەڕازیل ئەندام بووە و لەساڵی ١٩٠٧ خەڵاتی نۆبڵی لەپزیشکیدا وەرگرتووە. شاڕڵ لافران لە ١٨ مایۆی ساڵی ١٩٢٢ لە تەمەنی ٧٦ ساڵیدا بەھۆی نەخۆشیەوە کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانی مۆنبارناس لەپاریس تەرمەکەی نێژراوە.
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٥ پۆل:مردووانی ١٩٢٢ پۆل:پزیشکە فەڕەنسییەکان پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی پۆل:زاناکانی مەلاریا پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی
کەلووی دووپشک
چەپ|150px|وێنۆک|ھێمای بورجی دووپشک بورجی دووپشک ، ھەشتەمین بورجی خولگەی خۆر و کەوانی ٣٠ پلەی ڕێڕەوی خۆر لە مانگی خەزەڵوەردایە.
چەپ|150px|وێنۆک|وێنەی بورجی دووپشک
سەرچاوەکان
پۆل:کەلووەکانی چەرخ
تی-مۆبایلی پۆڵەندی
وێنۆک|100px
تی-مۆبایل پۆڵەندا کۆمپانیایەکی تۆڕی مۆبایلە لە پۆڵەندا. کۆمپانیاکە پێشتر ناوی Polska Telefonia Cyfrowa (بە واتای "تەلەفۆنی دیجیتاڵی پۆڵەندی") بوو و لە ژێر ناوی Era کاردەکرد، تاوەکو لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١١ ناوی تی-مۆبایل گۆڕدرا. وەک لە وڵاتانی دیکەی ئەورووپا، کۆمپانیاکە تۆڕێکی جی ئێس ئێم بەڕێوەدەبات. دوای ناکۆکی خاوەندارێتی دە ساڵە لەگەڵ کۆمپانیای ڤیڤێندی فەڕەسی، کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠١٠ەوە بە تەواوی لەلایەن کۆمپانیای دۆیچە تێلیکۆم ئەڵمانیاییەوە خاوەندارێتی دەکرێت.
ئیڤان سڤانیدزێ
ئیڤان سڤانیدزێ (١٩٢٧ – ١٩٨٧)، ئەکادیمیستێکی سۆڤیەت بووە کە تایبەتمەند بووە لە بواری کشتوکاڵ و توێژینەوەی ئەفریقا. ئەو کوڕەزای جۆزێف ستالین بووە لە ڕێگەی ھاوسەری یەکەمییەوە، کەتێڤان سڤانیدزێ و ھاوسەری سێیەمی کچە بچووکەکەی ستالین بە ناوی سڤێتلانا ئەلیلویڤا
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧ پۆل:مردووانی ١٩٨٧ پۆل:بنەماڵەی ستالین پۆل:نووسەرانی سۆڤیەت پۆل:دەرچووانی زانکۆی ویلایەتی مۆسکۆ
بیدرۆنکا
وێنۆک
بیدرۆنکا کۆمپانیایەکی فرۆشتنی تاکەکەسی پۆڵەندییە، لە ساڵی ١٩٩٥ دامەزراوە. بیدرۆنکا زیاتر بەرھەمی پۆڵەندی دەخاتە بازاڕەوە، تەنانەت بەو شێوەیەش، بەرھەمەکانی پورتوگال دەفرۆشێت، بە تایبەت شەراب.. کۆمپانیای بیدرۆنکا یەکێکە لە کۆمپانیا بەناوبانگ و بەربڵاوەکانی پۆڵەندا (کە نزیکەی ٢٧٠٠ فرۆشگای ھەیە)، و زۆرێک لە بەرھەمەکانی داشکاندنیان بۆ کراوە بۆ ئەوەی بخرێتە بەردەستی ئەو کڕیارانەی کە توانای کڕینی کەمتریان ھەیە.
ژاڵە
وێنۆک|ڕووەکی ژاڵە ژاڵە (ناوی زانستی : Nerium oleander، بەعەرەبی: الدفلة، التفلة، الورد الکازب، بە فارسی: خرزھرە، گیش ، شب‌رەنگ، جار) درەخت یان درەختچەیەکی ھەمیشە سەوزە و زۆر ژەھراویە لە ناوچەی دەوروبەری دەریای ناوەڕاست تا دەگاتە وڵاتی چین و ئەمریکا سەوزدەبێ، ھەروەھا لە کوردستانیش ھەیە و لەھەندێ ناوچە بە شێوەی خۆرسک ڕواوە. لە زۆربەی باخچەکان و سەر شەقامەکان وەک درەختی جوانی دەڕوێنرێت و زۆر جار پاش بڕین و قەڵەم کردنی وەک پەرژین بەکار دەھێنرێت. تا ئیستا زیاتر لە ٤٠٠ جۆری ژالە پۆلێن کراوە.
بەپێی لێکۆڵینەوەکانی کۆمەڵەی شێرپەنجەی ئەمریکا دەرکەوتووە پێکھاتەکانی ژاڵە ھیچ سودێکیان نەبووە لە چارەسەری شێرپەنجەدا.
تایبەتمەندییەکان
باڵای ٢.٥ تا ٦ مەتر بەرز دەبێتەوە، پەل و پۆی زۆری لێ دەبێتەوە. ڕەنگی گەڵاکانی لە دەرەوە سەوزێکی تێرە بەڵام لە دیوی ناوەوە کاڵترە. گەڵاکانی بە شێوەی سێ دانە گەڵا لە سەر لاسکەکەی دەردەچن و درێژ و باریک و ئەستوورن، دەتوانرێت بە قەڵەم بڕوێنرێت و سەوز دەبێت، زۆر حەزی لە ئاو نیە، لە خاکی نەرمدا گەشەی باشتر دەکات، زۆر حەزی لە خۆرەتاوە و کەمتر لە سێبەر، بەرگەی سەرما تا پلەی ١٠ ی سەدی ژێر سفر دەگرێت، توشی نەخۆشی شیرینە و خراپ بوونی گەڵاکان دەبێت بەھۆی چەند جۆرە مێروویەکەوە، ھەروەھا ھەندێ جۆری بێ بڕبڕەکان وەک پەپوولە لەسەر گەڵای ژاڵە دەلەوەرێت بەبێ ئەوەی ژەھراوی ببێ، یارمەتی دەریەتی بۆ دروست کردن و گواستنەوەی تۆوەکەی. شێوەی گوڵەکانی بە کۆمەڵ و چەپکە (ھێشوی) چەندین ڕەنگی ھەیە: سوور، سپی ، پەمەیی و تۆخ و کاڵ و مۆری کاڵ ھەروەھا پرتەقاڵی و زەردیشی ھەیە. گوڵ گرتن لە بەھارەوە دەست پێ دەکات تا کۆتایی پایز پێش ھاتنی سەرما دەمێنێت (نیسان –تشرینی یەکەم). دوای گوڵ کردن توۆ دەگرێت کە شێوەیەکی درێژکۆلەی ھەیە وەک گەڵاکانی لە ناو بەرگەکەیدا تۆوەکانی تێدایە (توۆدان)
ژەھری ژاڵە
لە دێر زەمانەوە زانراوە کە ژاڵە دارێکی ژەھراویە لەسەر مرۆڤ و ئاژەڵ ، خواردنی بڕێک لە گەڵاکانی دەبێتە ھۆی مردار بوونەوەی ئاژەڵ ، ئەو ماددە ژەھرەی تێدایە ناوی (Oleandrin ، Oleandrigenin) کە بە گلوکۆسایدی دڵ ناسراوە ( cardiac Glycosides) بەکار دێت بۆچارەسەری نەخۆشی ماسولکەی دڵ ، کە ھەندێ جار ژەھراویە لەسەر مرۆڤەکان.
خشۆکەکان و باڵندە ژەھروای نابن بەھۆ ژەھری گلکوسیادی ژاڵەوە ، بەڵام مرۆڤ و سەگ و مەرو مانگا و ئەسپ ھەستیارن بۆ ژەھری گلوکۆسایدی دڵ ، سەرەڕای بانگەشەکان لەسەر ژاأە و کاریگەری ژەھراوی بونی لەسەر مرۆڤو ئاژەڵ ،لەسالی ٢٠٠٢ لەئەمریکا ٨٤٧ کەس ژەھراوی بون بە ژەھری ژاڵە و گواستراونەتەوە بۆ سەنتەرەکانی ژەھراوی بوون و کەسیان نەمردوون، لەساڵی( ١٩٨٥ تاکو ٢٠٠٥) سێ کەس گیانیان لەدەست داوە بەھۆی ژەھراوی بوون بەژاڵەوە ، کەسی یەکەمیان سەربازێک بووە گەڵای ژاڵەی خواردووە ، دواتر لە پشکنینی خوێنی دا دەرکەوتووە کە ڕێژەیەکی زۆر لە گلوکۆسایدی دڵی تیدایە ، ھەروەھا کاریگەری ژھروای بوون لە ڕێگەی کۆمەوە ھەیە. ژەھروای بوون لە مناڵ دا زۆر ترسناکە لەکاتێک دا بە نەزانی گەڵای ژاڵە بخوات، ھەروەھا لەکاتی خۆکوشتن گەڵای ژاڵە دەخورێت.
کاریگەری ژەھراوی بوون
لە کاتی خواردنی ژاڵە لەلایەن مرۆڤەکان یان ئاژەڵەوە کاریگەری لە سەر کۆئەندامی ھەرس و دڵ و کۆئەندامی دەمار دەرئەکەوێت. وەک: گێژی و ڕشانەوە ، ئازاری ناوسک ، سک چوون، ھەندێ جار خوێنی پێوەیە. لێدانی دڵ بە ناڕێک و پێکی ، زۆر بەخاوی لێ ئەدات ، ڕەنگ پەڕین و ساردبوونەوەی دەست وو پێ بەھۆی تێک چوونی سوڕی خوێنەوە ، کاریگەری لەسەر کۆئەندامی دەمار بە بێ ھێزی و بێ جوڵە و لەرزینی ماسوڵکەکان ، کەوتن و بێ ھۆش بوون ئینجا مردن. دەست لێدان و ھەڵسوکەوت کردن لەگەڵ ژاڵە دەبێتە ھۆی دروست بوونی خوران و ھەستیاری لەسەر پێست و چاو و وشک کردنەوەی گەڵای ژاڵە ھیچ کاریگەری نابێت لەسەر کەم کردنەوەی ژەھرەکە ، مەترسی ھەردەمێنێت بەتایبەت لە سەر ئاژەڵ (مەر و بزن و مانگا و ئەسپ) بە چەشنێک کەمتر لە سەد گرام دەبێتە ھۆی ژەھراوی بوون و مردار بوونەوەی ئەسپ کە نیشانەکانی سک چوون و ژانە سک و ناڕێک و پێک لێدانی دڵی پێوە دیارە.
چارەسەری ژەھراوی بوون
وەک دیارە لە مرۆڤ و ئاژەڵ دا نیشانەکان وەک یەکن و چارەسەریش بەھەمان شێوەیە: شۆردنی گەدە تاکو ڕێژەی ھەڵمژینی ژەھەرکە کەم بکرێتەوە، ھەندێ جار خەڵوزی دەرخوارد ئەدرێ تاکو ھەرچی ژەھرێک مابێتەوە لەناو گەدەدا ھەڵی بمژی واتە ڕێگری دەکات لە بڵاو بونەوەی ژەھرەکە ، وە لەژێر چاودێری پزیشکدا دەبێت ، ھەروەھا دەرمانی خێرا کەرەوەی دڵی پێ ئەدرێت ، تاکو بەتەوای دڵنیا دەبین لە دەرکردنی ژەھرەکە لە ناو لەشیدا، بۆیە ئامۆژگاری دەکرێت کە بەھیچ شێوەیەک دەست لە ژاڵە نەدەین و لە کاروباری ڕۆژانەدا بە کاری نەھێنین، وەک ئاگر کردنەوە و چێشت لێنان و چایی کردن.
کارین
کارین (چیبی ڤامپایەر) مانگایەکی ڕۆمانتیک ئەنیمی سەروسروشتی ژاپۆنییە کە ئەلقە دانان و وێنەکێشانی لەلایەن (یونا کاگێساکی) دا بۆکراوە، چیرۆکەکە دەربارەی خوێنمژێکی نامۆیە کە لەجیاتی مژینی خوێن، پێویستە بیدات بە کەسانی تر، لەبەر ئەوەی خوێنێکی زۆر بەرھەم دەھێنێت، (کارین) بۆ یەکەم جار لە گۆڤاری مانگانەی (Dragon Age)دا بڵاوکرایەوە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣، تا سالی ٢٠٠٨، بەرگەکانی لەلایەن کۆمپانیای کۆدۆکاوا شۆتێن دا بڵاو دەکرایەوە لە کۆکراوەی ١٤ کتێبدا، دواتر ئەنیمییەکەی لە ساڵی ٢٠٠٥ـدا بڵاوکرایەوە ئەنیمییەکەی بە شێوەیەک لە شێوەکان لەگەل مانگاکەی وەک یەک بوون بەلام بە چیرۆکێکی جیاواز.
لە ٢٠٠٥، ئەنیمییەکەی لەلایەن ستۆدیۆی (J.C.Staff)ـدا لەخۆگرتنەوەی بۆکرا، کرایە ئەنمیی و دەرھێنانی بۆ کرا لەلایەن شینیچھیرۆ کیمورا، بە درێژایی ٢٤ ئەلقەدا ئەنیمییەکە ئەلقەکانی لە ژاپۆن پەخشکرا لەلایەن کەناڵی (Wowow) لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ تاوەکوو ١٢ی ئایاری ٢٠٠٦، ئەنیمییەکەی ڕێگەپێدانی بۆ کرا بۆ سەر زمانی ئینگلیزی لەلایەن کۆمپانیای (Geneon USA) لە ٣ی تەممووزی ٢٠٠٨ بەرھەدوو ھاوبەشیکاری کۆمپانیای (Geneon Entertainment) و (Funimation Entertainment)
چیرۆک
بابەتی سەرەکی: پێرستی کارەکتەرەکانی چیبی ڤامپەیەر کارین
ئەمەش وادەکات بە ئاسایی وەک کچێکی ئاسایی بتوانێت بە ڕۆژ و بە ئاسایی لەبەر تیشکی خۆر بچێتە دەرەوە، و بتوانێت بچێتە قوتابخانە و ژیانی کچێکی ئاسایی بژیت، ھەرچۆنێک بێت دوای ئەوەی ڕۆژێک لە قوتابخانە توشی خوێنبەربوونێکی زۆر دەبێت، و ناتوانێت کۆنترۆلی خوێنبەربوونەکەی بکات، ھاوڕێ قوتابییەکەی ئوسوی کێنتا یارمەتی شاردنەوەی دەدات شوێن و بەڵگەی خوێنەکە ون دەکات، بەھۆی سیستەمی خوێنمژی کە لەناو کارین دایە، ئەمە وادەکات کە کارین ھەرکاتێک نزیک بێت لە ئوسوی کێنتا خوێن بەرھەمھێنانەکەی زیاتر بێت و توشی خوێنبەربوونی لووت ببێت، بۆیە ھەرکاتێک چاوی بە کێنتا دەکەوێت ھەوڵ دەدات لێی دورکەوێتەوە،
بەلام ئەمە بێ سوود دەبێت چونکە ھەردووکیان لەیەک پۆل و لەیەک چێشتخانە کاردەکەن کێنتا ھەست بەوە دەکات کە شتێکی سەیر لە کارین دا ھەیە، و دواتر بە نھێنی کارین و خێزانەکەی دەزانێت، برا گەورەکەی کارین ڕێن ھەوڵ دەدات بەھۆی توانا خوێنمژییەکەی یادەوەرییەکانی کێنتا بسڕێتەوە بەڵام ئانجو خوشکە بچووکەکەی کارین ڕێگە لەوە دەگرێت و لەجیاتی ئەوە بە دایک و باوکی کالێرا و ھێنری دەلێت کە بیکەنە لایەنگری خۆیان، لەبەر ئەوەی لە ڕۆژدا ئەو دەتوانێت یارمەتی کارین بدات لە کاتی خوێنبەربوونەکەی یان ھەر شتێکی تر کە خوێنمژێک ناتوانێت کۆنترۆلی بکات، لەبەر ئەوەی خێزانەکەی کارین ناتوانن بە ڕۆژ ھیچ چالاکییەک ئەنجام بدەن لەبەر تیشکی خۆر، دواتر کارین و کێنتا دەبن بە ھاوڕێی یەکتر، دوای ئەوەی کاتێکی زیاتر لەگەل یەکتر بەسەر دەبەن دەکەونە خۆشەویستی یەکتر،
یوریا تێچیبانا تێکەڵەی نیوە مرۆڤ و نیوە خوێنمژە، لەسەر داواکاری مامی گلارک ئەگوازێتەوە بۆ ناونیشانێکی تر، یوریا لەھەمان ئەو چێشتخانەیە
کاری دەست دەکەوێ کە کارین و کێنتا کاری تێدا دەکەن، تچیبانا دژی پەیوەندییەکەی نێوان کارین و کێنتا دەوەستێتەوە وا ھەست دەکات کە ھەر مناڵێکیان بوو ئەوا خەمبار دەربێت وەکوو خۆی، لەسەر ئەمەشەوە کارین تچیبای بەدڵ دەبێت و وەک ھاوڕێی خۆی قبولی دەکات و بە ھاوڕێی خۆی دادەنێت لەلایەکی تریشەوە داپیرەی کارین ئێلدا ڕقی لەم جۆرانە دەبێتەوە کە لە تێکەلە پێکھاتوون (نیوە + نیوە) وەک ئەوەی خیانەت کردن ترسناکە بۆ خوێنمژەکان، کارین تچیبانا لە داپیرەی دەپارێزێت، بەڵام بێ ئاگایە لەوەی تچیبانا لێرەیە بۆ ئەوەی یارمەتی مامی و برۆون لینک بدات و سیخوری بەسەر خێزانی دوای ئەوەی کارین خوێن لە لوتی بەردەبێ کارین دەکەوێتە حالی (کۆما) بێ ھۆشییەوە بۆ ماوەی چەندین ڕۆژ، خێزانی کارین داوا لە کێنتا دەکەن کە لە کارین دووربکەوێتەوە، بەڵام ھەردوو خۆشەویستەکە (کارین، کێنتا) ناتوانن بەرگەی لەیەک دوورگەوتنەوە بگرن و دووبارە دەبنەوە بە دوانە و خۆشەویست، بە ماوەیەکی کورت دوای ئەوەی ماچی خۆشەویستی یەکتر دەکەن، تچیبانا یارمەتی مامی و برۆونگلارک دەدات تا کارین بڕفێنن و بیبەن بۆ شوێنەکەی برۆونگلارک، بەھۆی ئەوەی کارین بە پێچەوانەی ھەموو خوین مژەکانی تر کەلەرووی خوێنەوە وشکن و پێویستە خوێن ھەڵمژن بۆ ئەوەی سەرچاوەکانی وزە بۆخۆیان دابین بکەن ئەوا کارین خوێن بەرھەم دەھێنێ، بەمەشەوە کارینیان ڕفاندووە بۆ ئەوەی بیکەن بە قوربانی، لەلایەکی ترەوە
سۆفیا خۆی ئاشکرا دەکات و دەیەوێ یارمەتی کێنتا بدات کارین بدۆزێتەوە بەڵام ناسنامەی ڕاستەقینەی خۆی ئاشکرا ناکات
ھێنری باوکی کارین و ڕێن برای کارین و کێنتا بەیەکەوە دەچن بۆ ڕزگارکردنی کارین، لەلایەکی ترەوە تچیبانا پەشیمان دەبێتەوە و کارین ڕزگار دەکات و
داوای لێبوردنی لێدەکات، دواتر کارین ڕزگاری دەبێت لە شوێنەکە و کارین دەگەڕێتەوە حالەتی ئاسایی مرۆڤ و بەتەواوی لە خوێنمژی دەچێتە دەرەوە
مانگا
مانگاکەی لەلایەن یونا کاگێساکی نوسینەوەی بۆ کراوە لە ژاپۆن لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣ تا تشرینی دووەمی ٢٠٠٨، لە گۆڤاری مانگانەی (Dragon Age)ـدا کراوە.
ئەنیمی
لە ٢٠٠٥، ئەنیمییەکەی لەلایەن ستۆدیۆی (J.C.Staff)ـدا لەخۆگرتنەوەی بۆکرا، کرایە ئەنمیی و دەرھێنانی بۆ کرا لەلایەن شینیچھیرۆ کیمورا، بە درێژایی ٢٤ ئەلقەدا ئەنیمییەکە ئەلقەکانی لە ژاپۆن پەخشکرا لەلایەن کەناڵی (Wowow) لە ٤ تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ تاوەکوو ١٢ی ئایاری ٢٠٠٦، ئەنیمییەکەی ڕێگەپێدانی بۆ کرا بۆ سەر زمانی ئینگلیزی لەلایەن کۆمپانیای (Geneon USA) لە ٣ی تەممووزی ٢٠٠٨ بەرھەدوو ھاوبەشیکاری کۆمپانیای (Geneon Entertainment) و (Funimation Entertainment)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شۆنن مانگا پۆل:مانگای ڤیز میدیا پۆل:ڕۆمانە سووکەکان پۆل:ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانسی کۆمیدی پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٣ پۆل:زنجیرە مانگاکان
پاول، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
دەرەقووڵە
دەرەقووڵە (Dereqûlle، ) دێیەکە لە ناوچەی زێویەی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٢٩ کەس لە ٦٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
زمانی ھیلیگاینۆن
ھیلیگاینۆن بەزۆری ناودەبرێ بە ئیلۆنگۆ یان بینیسایا/بیسایا نگا ھینلیگاینۆن/ئینلۆنگۆ، زمانێکە سەر بەخێزانی زمانەکانی ئەسترۆنیسان، قسەی پێدەکرێ لە فلیپین لەلایەن نزیکەی ٩٫١ ملیۆن کەسەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانەکانی فلیپین پۆل:زمانی ھیلیگاینۆن
کەلووی کەوان
چەپ|150px|وێنۆک|ھێمای بورجی کەوان بورجی کەوان ، نۆھەمین بورجی خولگەی خۆر و کەوانی ٣٠ پلەی ڕێڕەوی خۆر لە مانگی سەرماوەزدایە.
چەپ|150px|وێنۆک|وێنەی بورجی کەوان
سەرچاوەکان
{{کۆلکە}]
پۆل:کەلووەکانی چەرخ
ئاوەز
چەپ|وێنۆک|ئاوەز بخەوێ دەعبا وە بەر دێ، [[فرانسیسکۆ گۆیا، ١٧٩٩]] ئاوەز یان ئەقڵ ئەو ھێزەیە لە مرۆڤدا (لە گیانلەبەرانی تردا نییە) کە ئەگەر بێت و بە کاری بێنێ (چونکە خۆبەخۆ ناکەوێتە کار) ئەتوانێ:
پێوەندییەکی نزیک لە نێوان ئاوەز و جموجووڵگەلی تری تایبەت بە مرۆڤ وەک فەلسەفە و زانست و زمان و ماتماتیک و ھونەردا ھەیە و، وەکوو باری جیاکەرەوەی مرۆڤ لە گیانلەبەرانی تر چاوی لێ ئەکرێ.
ئاوەزان (ھەروەها: ئاوزان، ئاوەزیان، ئاوەزین) چاوگی وشەی ئاوەزە و لە فەرھەنگەکاندا بە مانای ئەقڵ پێ شکیان، خاوەن ئەقڵ و ئاوەز بوون، فامین و، گەیشتن بە تەمەنی خۆناسین ھاتووە. شێوەگەلێ وا مرۆڤ بە بەڵگەوە «دەئاوەزێ» لە گۆڕەپانێک بە ناو لۆژیکدا تاوتوێ ئەکرێنەوە. ئاوەزان لەگەڵ تێفکرین و ناسین و ژیروژووڵیدا دەست لەناو دەستە و خۆی چەند شێوازی ھەیە:
وشەڕەتناسی
عەلی نانەوازادە لە فەرھەنگی ڕیشەی وشەی کوردییەکەیدا لە پەنای وشەی ئاوەزدا نیشانەیەکی پرسیاری داناوە، بەو مانایە کە ڕەگ و ڕیشەی وشەکەی بۆ ڕوون نەبۆتەوە. بەڵام، پێشتر، ھەر خۆی لە فەرھەنگی ھەرماندا وەھا تێبینییەکی نووسیبوو:
ھاوشێوەی ئەم بۆچوونە، فەرھەنگی زانستگای کوردستان بۆ ماناکانی وشەی ئاوزیاگ جگە لە تێگەیشتوو و بەئاوەز، تەڕایی تێگەڕاو و ئاو تێزاو -یشی ھێناوە.
مێژووی فەلسەفی
فەیلەسووف و زاناکان ھەوڵیان داوە لێکۆڵینەوە لەسەر شێوازی بیرکردنەوەی مرۆڤ بکەن، بۆ نموونە کردارگەلی ئیدراکی و خانە دەمارییە پەیوەندیدارەکان چین و چۆن ھۆکارە کولتوورییەکان کار دەکەنە سەر بیرکردنەوەی مرۆڤەکان. ھەروەھا زۆرێک لە لێکۆڵینەوەکان دەیانەوێت ڕوونی بکەنەوە کە ئایا دەکرێت ئاوەزی مرۆڤ بە شێوازی ئەلیکترۆنی شی بکرێتەوە یان وێنە بکرێت. لێکۆڵینەوەکانی دیکە ھەوڵ دەدەن تێ بگەن کە ئایا دەکرێت ئاژەڵەکانی تریش بتوانن وەک مرۆڤ ئاقڵانە بیر بکەنەوە.
ئەو پێشنیارەی کە ئاوەز لە سروشتدا پێگەیەکی تایبەتی داوە بە مرۆڤ بۆتە جێی مشتومڕ و ناونراوە بە فەلسەفەی ڕۆژئاوایی و دواتر بە زانستی نوێی ڕۆژئاوایی ناسێنراوە. فەلسەفە دەکرێت وەک ڕێگەیک بۆ ژیان لەسەر بنەمای ئەقڵ پێناسە بکرێت و ئەقڵ لە کۆنەوە بابەتێکی سەرەکی و گەورە بووە لە گفتوگۆی فەلسەفیدا.
ئاوەز لە سروشتی مرۆڤدا بە شێوازی جیاواز، لە کاتی جیاواز و، لەلایەن کەسایەتیی جیاوازەوە پێناسە کراوە و تێدا قوڵ بوونەتەوە.
کێشە باوەکانی ژیربێژی
فەلسەفە ھەندێک جار وەک شێوە ژیانی ژیربێژیانە پێناسە دەکرێت. دوو پۆڵ کێشە سەرھەڵدەدات دەربارەی ژیربێژی کە جێی سەرنجی فەیلەسوفەکانە. یەکەم پرسیار: ئایا مرۆڤ دەتوانێت دڵنیا بێت کە ژیربێژی دەتوانێت زانست و ڕاستی دەستەبەر بکات بە شێوازێکی باشتر لە ڕێگاکانی دی. پرسیاری دووەم: ژیانی ژیربێژیانە، ژیانێک کە ئاراستە کرابێت لەلایەن ژیربێژیەوە، چاوەڕێی ئەوەی لێ دەکرێت کە ژیانێک دەستەبەر بکات خۆشبەختانە تر بێت بۆ مرۆڤ وەک لە ڕێگاکانی تری ژیان.
لەسەردەمی کۆنەوە ھەتا ئێستا پرسیاری ڕۆڵی ژیربێژی لە ڕووبەروبوونەوەی ڕاستی دا وەک خۆی ماوەتەوە لە گفتووگۆی بابەتە فەلسەفیەکان دا (کە ھەندێک جار وەک ناکۆکی دەبینرێت لە نێوان جوڵانەوەی پلاتۆی و جوڵانەوەی ئەرستۆی). ئەرستۆ پێی وایە، خەڵکی ژیربێژی بەکاردەھێنن بۆ گەیشتن بەو دەرئەنجامەنەی کە پێیان وایە دروستە و ئەم دەرئەنجامانە لەلای ئەرستۆ دڵنیاکەرەوەترن لە دەرئەنجامەکان کە سەرچاوەکەیان ھەستەکانە.
لە لایەکی دیکەوە، ئەگەر ئەم دەرئەنجامە ژیربێژیانە تەنھا لەسەر بنەما ھەستیەکان بێنە کایەوە ئەوا ژیربێژیانترین دەرئەنجامەکان ھەرگیز ناکرێت وەک ڕەھا تەماشا بکرێن چونکە ھیچ یەکێک لە بنەما سەرەتاییەکان لە ھەڵەبەدەر نیین.
بەھۆی ئەمەوە پرسیارگەلێک سەرھەڵدەدات دەربارەی بنەما سەرەتاییەکان یان خاڵەکانی دەستپێکی ژیربێژی بۆ یەکێک کە دەیەوێت بگاتە دەرئەنجامی ڕاستەقینە. بیرۆکەی تاقیکاری (ھەندێک جار ھاوەڵە لەگەڵ بۆچوونەکانی ئەرستۆ بەڵام بە ڕێژەیەکی زیاتر ھاوڕایە لەگەڵ فەیلەسوفە بەڕیتانیەکانی وەک جۆن لۆک و دەیڤد ھیوم) جەخت دەکاتەوە لەوەی کە سەرچاوەی سەرەتایی ھەستی تەنھا خاڵی دەستپێکردنی ژیربێژی و ھەوڵە بۆ گەیشتن بە ڕاستی. ئەم بیروبۆچوونە زۆرجار رێخۆشکەرە بۆ دەرئەنجامی ئەوەی ڕاستی ڕەھا ھەرگیز بەدەست ناھێنرێت. بیرۆکەی نموونەییەتی (ئایدیالیزم) (کە ھاوەڵە لەگەڵ پلاتۆ و ڕێبازەکەی) بانگەشەی ئەوە دەکات کە ڕاستیەکی دروستر و بەرزتر بوونی ھەیە و ھەندێک کەس دەتوانن یەکسەر بگەنە ئەو ڕاستییە ڕەھا بەبێ پشت بەستن بە ھەست و ئەوە سەرەکیترین بوونی ڕاستییە کە بوونی ھەبێت.
پەرەسەندنی ژیربێژی
بۆ ھەر جۆری گیاندارێک و توخمێک توانای ژیربێژیانە دەکرێت یارمەتیدەرێکی بەرچاو بێت بۆ باشتر تێگەیشتن و پێشبینی کردنی ژینگەی چواردەوریان. زانایانی فەڕەنسی دان سپێخبێ و ھیگۆ مێخسی پێداگیری دەکەن لەسەر ئەوەی کە دەکرێت ھێزی تر کاریگەری ھەبووبێت لەسەر پەرەسەندنی ژیربێژی و دەڵێن کە زۆر سەختە مرۆڤ بەتەنھا خۆی ژیربێژییەکی کاریگەری ھەبێت چونکە مرۆڤ بە تاکەکەسی ناتوانێت گومان لە بیرباوەڕەکانی خۆی بکات. ژیربێژی زۆرترین کاریگەری ھەیە کە بە کۆمەڵەیی بەئەنجام بگەیەنرێت وەک ئەوەی لە پرۆژە زانستیەکان دا سەلمێندراوە. ھەر کۆمەڵەیەک توانی ڕێگە بدۆزێتەوە بۆ بەرجەستەکردنی ژیربێژی بەشێوەیەکی کاریگەر ئەوا توانیویەتی توانای ھەموو ئەندامەکانی کۆبکاتەوە و سوودیان لێ ببینێت.
خولی نایابی کوردستان ٢٠١٦–٢٠١٧
وێنۆک|یاریزانای یانەی پێشمەرگەی ھەولێر لە دوای بوون بە پاڵەوانیان بە خولی نایابی کوردستان، ٢١ی نیسانی ٢٠١٧ خولی نایابی کوردستان ٢٠١٦-٢٠١٧ کە لەلایەن یەکێتی یەکێتیی تۆپی پێی کوردستانەوە بە ناوی "خولی نایابی پێشمەرگەی کوردستان" ناسرابوو، وەرزی یانزەیەمی خولی نایابی کوردستان بوو، بەرزترین ئاستی خولەکانی تۆپی پێی کوردستانە، لەو کاتەوەی خولەکە دروستکراوە لە وەرزی ٢٠٠٦-٢٠٠٧، کە بەشداری ١٤ یانە بەڕێوە چوو کە بەسەر دوو کۆمەڵە دابەشکران، و تێیدا یانەی پێشمەرگەی ھەولێر بووە پاڵەوانی خولەکە دوای ئەوەی لە قۆناغی چوارگۆشەی زێڕین توانی ٩ خاڵ کۆبکاتەوە لە کۆی ٦ یاری. خولەکە لە ڕێکەوتی ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ دەستیپێکرد و لە ڕێکەوتی ٢١ی نیسانی ٢٠١٧ کۆتایی ھات
سەرچاوەکان
<references group="http://www.xendan.org/sport/detailnews.aspx?jimare=5368&babet=21&relat=1024" />http://www.xendan.org/sport/detailnews.aspx?jimare=5368&babet=21&relat=1024
http://www.rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=241833
بمھێنە بۆ ژیان
بمھێنە بۆ ژیان (ئینگلیزی: Bring Me To Life) گۆرانییەکی گرووپی ڕۆکی ئەمریکی ئێڤەنێسنسە. ئەم گۆرانییە یەکێکە لە ھەرە سەرکەوتووترین گۆرانیەکانی گرووپەکە، لە ئەلبومی فۆڵێن بەدی دەکرێت، گۆرانییەکە لە لایەن گۆرانیبێژ و بەڕێوەبەری گرووپەکە ئەیمی لی و گیتارژەنی پێشوو بێن موودی و دەیڤد ھاجێز نوسراوە. ئەیمی لی گوتوویەتی کە گۆرانییەکە چەند مانایەک دەبەخشێت، لەکاتێکدا یەکێک لە ھاوڕێکانی پرسیاری لێ دەکات کە ئایا دڵی خۆشە لەو پەیوەندییە خۆشەویستییەی کە تێیدایە، دواتر ئەو لە مێشکی خۆی دەڵێت "نەخێر" و ئەم گۆرانییە دەنوسێتەوە تاکو ھەستەکانی خۆی دەرببڕێت. لە گۆرانییەکەدا ئەیمی لی دەڵێت "بەبێ ڕوح، جەستەم لە شوێنێکی سارد خەوتووە" و "لەم تاریکییە ڕزگارم بکە."
سەرچاوەکان
پۆل:مۆسیقای ڕۆک پۆل:دەیەی ٢٠٠٠ لە مۆسیقا پۆل:٢٠٠٣ پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤەنێسنس پۆل:گۆرانییەکانی ئێڤانێسێنس پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئۆسترالیا پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئیسپانیا پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی شانشینی یەکگرتوو
ئەلیکترۆمیس
ئەلیکترۆمیس کۆمپانیایەکی پۆزنان بوو کە مامەڵەی بازرگانی بە جوملە دەکرد، لە ساڵی ١٩٩٥ بە جێرۆنیمۆ مارتینز فرۆشرا. کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن ماریۆس شویتالسکی دامەزراوە. یەکەم کۆگاکان لە ساڵی ١٩٩٠ دەستیان بە کارکردن کرد. لە ماوەیەکی کورتدا، ئێلیکترۆمیس بوو بە گەورەترین تۆڕی جوملە لە پۆڵەندا. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٤-٢٠٠٢، سکاڵایەک لە بواری ساختەکاری گومرگی و بازرگانی نایاسایی لە کۆمپانیای ئێلیکترۆمیس تۆمارکرا، لە ئەنجامدا لە کۆی سێزدە تۆمەتبار چواریان سزادران
وەھای گوت زەردەشت
وەک نیچە خۆی دەڵێت "قووڵترینی نووسراوەکانە"؛ سەرانسەر وشەی پڕنھێنییە لە بوارەکانی فەلسەفە و ئەخلاقدا کە پێغەمبەرێک لە گۆشەی خەڵوەتەوە بۆ سەرجەم مرۆڤایەتی باسی دەکات. جێگەبەجێگەی لە چیرۆک و نموونەکانی ئەنجیل کەڵکی وەرگرتووە بۆ سووکایەتیکردن بە ئایینی خاچپەرستی و جوولەکەکان، ڕەوشت و ئەخلاقیان.
تاقیکاری
لە لێکۆڵینەوەی زانستیدا، تاقی (لە عەرەبییەوە: "" ) پێـڕەوێکە بۆ تۆژینەوەی پێوەندییە ھۆیییەکانی نێوان گۆڕەکەکان، یان ئەوەی سەنگاندنی گریمانەکانە. تاقیکردنەوە بەردی بناغەی پێڕەوە ئەزموونییەکانی بەدەستھێنانی زانیاری دەربارەی جیھانە و ھەم لە زانستە سروشتییەکان و ھەمیش لە زانستە کۆمەڵایەتییەکاندا بەکاردەچێت. تاقیکردنەوە دەتوانرێت بۆ چارەسەرکردنی کێشە کردەیی‌یەکان و بۆ پشتیوانی یان بەدواوەدانی بانگەشە بیردۆزییەکان کەڵکی لێ وەربگیردرێت.
تاقیکردنەوە دەست‌بەسەراگیراوەکان
تاقیکردنەوە دەست‌بەسەراگیراوەکان زۆرتر لە تاقیگەکاندا ئەنجامدەدرێن. تاقیکردنەوەیەک یان ئەزموونێک دتوانرێت بەکەڵکوەرگرتن لە پێڕەوی زانستی جێبەجێبکرێت. ھەنگاوەکان ئەمانەن: ڕوانین، پرسکردن، دروستکردنی گریمانەکان، ئەزموونکردنی گریمانەکان، شیکاریی ئەنجامەکان، ئەنجامگری، ڕاگەیاندنی ئەنجامەکان.
ھۆکاری ئەزموونکردنی گریمانەکان ئەوەیە کە بتوانرێت بـڕوایان پێ بکرێت، حاشایان لێ بکرێت، یان ئەوەی کە بەھۆی زانینی لەبەردەستی ئێستادا چاکسازی بکرێن.
تاقیکردنەوە سروشتییەکان
زاراوەی "تاقیکردنەوە" زۆرتر واتە تاقیکردنەوەیەکی دەست‌بەسەراگیراو، بەڵام ھەندێجار ئەنجامدانی تاقیکردنەوە دەست‌بەسەراگیراوەکان زۆر دژوار و ئەستەمە. لە ئاوەھا دۆخێکدا، لێکۆڵەران پەنادەبنە بەر تاقیکردنەوە سروشتییەکان. تاقیکردنەوە سروشتییەکان لە جیاتی یاریـپـێکردن بە یەک یان چەن گۆڕەکی قەوماو (وەکوو ئەوەی لە تاقیکردنەوە دەست‌بەسەراگیراوەکاندا دەکرێت)، تەنیا پشت‌دەبەستن بە تێـڕوانین لە گۆڕەکەکانی ئەو سیستەمەی کە لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت.
تاقیکردنەوە بەناوبانگەکان
ھەندێ لە تاقیکردنەوە بەناوبانگەکان ئەمانەن:
سەرچاوەکان
پۆل:تاقیکردنەوەکان پۆل:تاقیکردنەوە زانستییەکان پۆل:توێژینەوە
ئاسایشی لۆژیکی
توخمەکان
توخمەکانی ئاسایشی لۆژیکی ئەمانەن:
سەلماندنی هێما
ڕێپێدانی تۆکن ئەو ئامێرە بچووکانەن کە ڕێگە بە بەکارهێنەرانی سیستەمی کۆمپیوتەر یان تۆڕەکان دەدەن بۆ یارمەتیدان لە ناسینەوەی ئەوەی کە دەچێتە ناو کۆمپیوتەر یان سیستەمی تۆڕەوە لە ڕاستیدا ڕێپێدراوە. ئەوان هەروەها دەتوانن کلیل و داتای بایۆمەتری خەزن بکەن. بەناوبانگترین جۆری نیشانەی پاراستن (RSA SecurID) ژمارەیەک پیشان دەدات کە هەموو خولەکێک دەگۆڕێت. بەکارهێنەرەکان ناسێنراون بە تێنووسینی ژمارەی ناسنامەی کەسی وە ژمارەی سەر نیشانەکە نیشانەکە کاتێکی کاتژمێری ڕۆژ و بەهای تۆوی بێهاوتا لەخۆ دەگرێت، وە ژمارە پیشاندراوەکە هاشێکی نهێنیە لە بەهای تۆو و کاتی ڕۆژ. کۆمپیتەرەکە کە دەستی پێکراوە هەمان لۆگاریتمی تێدایە و دەتوانێت لەگەڵ ژمارەکە بگونجێت بە گونجاندنی تۆوی بەکارهێنەر و کاتی ڕۆژ. هەڵەی کاتژمێر لە بەرچاو گیراوە، و بەهای چەند خولەکێک پشوو هەندێ جار پەسەند دەکرێت.جۆرێکی تری هاوشێوە لە تۆکن (کریپتۆگرام) دەتوانێت بەهایەک بەرهەم بهێنێت هەر جارێک کە دوگمەیەک پەستان دەکرێت. هێماکانی تری پاراستن دەتوانن ڕاستەوخۆ پەیوەندی بکەن بە کۆمپیوتەرەوە لە ڕێگەی یو ئێس بی، کارتی سمارت یان درگای Bluetooth، یان لە ڕێگەی ڕووکاری مەبەستێکی تایبەتەوە. مۆبایل و پی دی ئەی دەتوانرێ بەکار بهێنرێت وەک هێمای پاراستن لەگەڵ بەرنامەڕێژی گونجاو.
داگرتن و مافی چوونەژوورەوەی هاوبەش
مافەکانی چوونە ژورەوە و ئاستەکانی دەسەڵات ئەو ماف یان دەسەڵاتەیە کە بە بەکارهێنەران بەخشراوە بۆ دروستکردن، گۆڕان، سڕینەوە یان پیشاندانی داتا و فایلەکان لەناو سیستەم یان تۆڕێک. ئەم مافانە جیاوازن لە بەکارهێنەرەوە بۆ بەکارهێنەر، و دەتوانێت مەودای هەبێت لە مافی چوونەژوورەوەی نەناسراو (میوان) بۆ سوپروسەر (ڕەگ) ئیمتیازات. حیسابەکانی میوان و سوپەروسەر دوو ئەوپەڕین، چونکە مافی چوونەژوورەوەی تاک دەکرێت نکۆڵی لێبکرێت یان بدرێت بە هەر بەکارهێنەرێک. عادەتەن، تەنها بەڕێوبەری سیستەم (a.k.a.a. Superuser) توانای بەخشین یان نکۆڵیکردنی ئەمانەی هەیە مافەکان.
ئەژمێرەکانی میوان، یان چوونەژوورەوەی نەناسراو، دانراون بۆ ئەوەی چەند بەکارهێنەرێک بتوانن لە هەمان کاتدا بە بێ پاسۆرد بچنە ناو ئەژمێرەکەوە. هەندێ جار داوا لە بەکارهێنەران دەکرێت کە ناوی بەکارهێنەر بنوسن. ئەم ئەژمێرە دەستگەیشتنێکی زۆر سنوورداری هەیە، وە زۆربەی کات رێگەپێدراوە بۆ گەیشتن بە فایلە گشتیە تایبەتەکان. عادەتەن، ئەژمێرە نەناسراوەکان مافی چوونە ژورەوەیان خوێندۆتەوە تەنها بۆ مەبەستی پاراستن.
سووپەروسەرەکە ئاستی دەسەڵاتێکە کە بۆ بەڕێوەبەرانی سیستەم دانراوە لەسەر زۆربەی سیستەمەکانی کارپێکردنی کۆمپیوتەر. لە یونیکس و سیستەمە کارپێکردنە پەیوەندیدارەکاندا، ئەم ئاستەش پێی دەگوترێت ڕەگ و هەموو مافەکانی چوونەژوورەوەی هەیە لە سیستەمەکەدا، لەوانە گۆڕینی خاوەندارێتی فایلەکان. لە سیستەمی پێش ویندۆز ئێکس پی و ئێن تی (وەک دۆس و ویندۆز 9x)، هەموو بەکارهێنەرەکان بە شێوەیەکی کاریگەرانە سوپەر بەکارهێنەرن، وە هەموو بەکارهێنەرەکان هەموو مافەکانی چوونەژوورەوەیان هەیە.لە Windows NT و سیستەمەکانی پەیوەندیدار (وەک Windows 2000 و XP)، سوپەر بەکارهێنەرێک بە ئەژمێری سەرپەرشتیار ناسراوە. هەرچۆنێک بێت، ئەژمێری ئەم بەڕێوەبەرە لەوانەیە هەبێت یان نەبێت بە پشت بەستن بە جیاکردنەوە یان جیاکردنەوە.
تایبەت
پۆل:ئاسایشی نەرمامێری کۆمپیوتەر
بڕیاری دەرچووی ١٣٧٦٩
thumb|نەخشەی ئەو وڵاتانەی کە بڕیارەکە کاری ئەکاتە سەر
بڕیاری دەرچووی ١٣٧٦٩  یان بڕیاری پاراستنی نەتەوە لە چوونەژوورەوەی تیرۆریستی بیانی بۆ ناو ویلایەتە یەکگرتووەکان (بە ئینگلیزی: Protecting the Nation from Foreign Terrorist Entry into the United States)، فەرمانێکی بەجێگەیاندنە لەلایەن سەرۆکی ویلایەتە یەگرتووەکان دۆناڵد ترامپ واژوو کراوە لە ڕێکەوتی ٢٧ کانوونی دووەمی، ٢٠١٧. سنووردارە بۆ کەسانی پەنابەر و گەشتیار بۆ هەندێ وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقیا. فەرمانەکە ڕاگیراوە لەلایەن بەرنامەی ڕێپێدانی چوونەژوورەوەی پەنابەران بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان ناسراوە بە (USRAP) بۆ ماوەی ١٢٠ ڕۆژ، بۆ هەریەکە لە عێراق، ئێران، لیبیا، سۆماڵیا، سوودان و یەمەن.
کەلووی گیسک
چەپ|150px|وێنۆک|وێنەی بورجی گیسک
سەرچاوەکان
پۆل:کەلووەکانی چەرخ
کۆنەوارەتی
وێنۆک|(Edmund Burke(1729-1779
کۆنەوارەتی Conservatism ئایدیۆلۆژییەکی سیاسییە داوای پاراستنی نەرێت و سیستەمی جڤاکی دەکات. کۆنەوار، بە پێچەوانەی لیبەڕال و سۆسیالیستەکان، تەنها گۆڕانکاریی خاو لە کۆمەڵگەدا پەسەند دەکات.
پاشخان
شۆڕشی فرانسی بووە هۆی زانی یەکەم شابەرهەمی کۆنەوارەتی. ئەدمۆند بیرک (Edmund Burke(1729-1779 تەنها یەک ساڵ پاش شۆڕشی فرانسی کتێبی Reflections on the Revolution in France ی دەر کرد. ئەم بەرهەمە ڕەخنەیەکی بنەڕەتی بوو لە شۆڕش وەک مێتودێک بۆ گۆڕینی جڤات.
ناودارترین نوێنەری کۆنەوارەتیی ئایدیالیستانە فەیلەسووفی ئەڵمانی هێگل (Friedrich Hegel (1770-1831 ـە. بۆچوونەکانی هێگل لە کۆنەوارەتیی ئەڵمانیای سەدەی نۆزدەیەمدا پێشەنگ بوون، پاشانیش ناسیۆنالیزمی سالارپەرست هەڵی گرتنەوە. ئەو هێزە بەرزەی جڵەوی ڕێڕەوی مێژووی بەدەستە هێگل ناوی ناوە ‌«‌گیانی جیهان‌»‌ ئەمەش هەر ناوێکی دیکەیە بۆ خودا.
بە دیدی هێگل، ویستی ئەم گیانە له ‌سەردەمی جیاوازدا لە گەلی تایبەت و لە خەسڵەتگەلی میللی ‌«‌گیانی گەل‌»‌ ی ئەو گەلانەدا خۆی دەنوێنێ. کەواتە میللەتان هەڵگری پەیامێکی مێژووکردن. لە نێو میللەتدا دەوڵەتە دەبێتە بەرجەستەکاری ئەو ئەرکه ‌مێژووکردە. دەوڵەت ئەو هێزە سەردەستەیە یەکیەتیی جڤات ڕادەکرێ، جڤاتش مەیدانی هەم گوزەرانی کەسەکی و هەم بەرژەوەندیی گرووپانە.
سەدەی نۆزدەیەم
کۆنەوارەتیی نیوەی یەکەمی سەدەی نۆزدەیەم دژەئایدیۆلۆژییەک بوو بەرانبەر هەم لیبەڕالیزمی سیاسی و هەم لیبەڕالیزمی ئابووری. کۆنەواران یەکجار به ‌توندی ڕەخنەیان له بازاڕی ئازاد و Laissez Faire دەگرت، بەتایبەتی لەبەر ئەنجامگەلی جڤاکییان. ‌
لە نیوی دووەمی سەدەی نۆزدەیەمدا جۆرێکی نوێ لە کۆنەوارەتیی جڤاکی پەیدا بوو. هەنگاوی یەکەم ئەوە بوو کۆنەوارەتیی جڤاکی وردەوردە بیرۆکەی مافی گشتیی دەنگ دانیان سەلماند. شابیرۆکەی دووەم سیاسەتی جڤاکیی دەوڵەتیانە بوو. ئامانجی ئەم سیاسیەتە نوێیە ئەوە بوو چینی کرێکار تێهەڵکێشی هاوبەندیی میللی بێت و بەوەش ڕێ لە شڵەژانی جڤاکی و شۆڕش بگیرێ.
وێنۆک|داربەڕووی شاهانە – دروشمی Toryism
نموونە بریتانییەکەی کۆنەوارەتی پێی دەگوترێ ‌«‌دێمۆکراتیی تۆری‌» Tory Democracy [بە کۆنەوارانی بریتانی دەگوترێ “تۆری Tory”]‌. کۆنەواران لەتەک لیبەڕالان پێشبرکێیان بوو لەسەر فرەواندنی مافی گشتیی دەنگ دان و هاوکاتیش داوای ڕیفۆرمی جڤاکییان دەکرد. لە 1880 کاندا، لە ئێنگلاند، مافی گشتیی دەنگ دان تەواوێک پیادە بووبوو.
شانرخاندن
گرنگترین سەرچاوەی پێوەر لای کۆنەوارەتی مێژووە، یان بابڵێین، نەرێتی فەرهەنگی و سیاسیی میللیی خۆیەتی. هەڵبەتە نەرێت هەم دێتە گۆڕین و هەم نۆژەن دەکرێتەوە‌، بەڵام لەسەرەخۆ. مێژوو بەلای کۆنەوارەوە جۆرە فیلتەرێکە ڕێ لە بابەتی بێکەڵک دەبەستێ. تەنها ئەوەی بەسوودە، ئەوەی لە ئەزموونی درێژخایەندا خۆی ڕادەگرێ، دەمێنێتەوە.
گرنگترین یەکەی جڤات
لە ئایدیۆلۆژیی کۆنەواردا «میللەت» (نەتەوە - ناسیۆن) یەکەی جڤاکیی یەکەمینە. لەبەر ئەوە بەرژەوەندی میللەت و بەرگری لێی دەبێتە نرخاندنێکی سەنتراڵی کۆنەوار. هەر هەموو کۆنەواران، سەر به ‌هەر ڕێبازێک بن، ڕێکن لەسەر ئەوەی دەبێ بەرگرییەکی ئەرتەشی بەهێز هەبێت بۆ پاراستنی میللەتی خۆیان.
سازمانی ئابووری
کۆنەوارەتی کار دەکات بۆ پاراستنی خاوەنەتیی دەستاوێژی بەرهەم هێنان لای تاکەکەس و بەربەرەکانێی دەست تێوەردانی سیاسەت دەکات لە بازاڕی ئابووریدا. بەڵگەکانیش لێرەدا تاڕادەیەک هەر ئەوانەن (1899–1992)Friedrich Hayek پێشکەشیان دەکات:
-	ئەمانە مەرجن بۆ شێوازی حوکومڕانیی دێمۆکراتییانە و بۆ ئازادیی کردەوەی تاکەکەسان.
-	ئەمانە دەرفەت دەڕەخسێنن بۆ ئەوەی ‌«‌نایەکسانیی سروشتەکی‌»‌ ی خەڵک ڕەنگ بداتەوە.
وێنۆک|(Russell Kirk (1918-1994