cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کینە ئەم؟
ھۆنراوەی کینە ئەم؟
کینە ئەم؟ جۆتکار و کارکەر گووندی و ڕێنجبەر ھەموو پرۆلەتەر
گەلێ کوردستان شۆرش و ڤۆلکان تەڤ دینامێتن ئاگر و پێتن سۆرن وەک ئەتوون ئاگر گەھا قەپسوون گاڤا بتەقن دنیا دھەژی ئەڤ پێت و ئاگر دژمن دکووژی کینە ئەم؟
ھێی ھێی ھێی ھێی کینە ئەم؟ ھێی ھێی ھێی ھێی کینە ئەم؟ ھێی ھێی ھێی ھێی کینە ئەم؟
ئەمن رۆژھەڵات تەڤ برج و کەلات تەڤ باژار و گووند تەڤ زنار و لات ژ دەستێ دژمن دژمنێ خوین خوار خوورت و کۆلە دار ژ رۆم، ژ فرەنگ د رۆژێن پر تەنگ ب کووشتن و جەنگ پاراست، پاراست پاراست مە ئەڤ رۆژھەڵات کینە ئەم؟
ھێی ھێی ھێی ھێی کینە ئەم؟ ھۆ ھۆ ھۆ ھۆ کینە ئەم؟
کینە ئەم؟ گەلێ سەرەفراز دژمنێ دژمن دۆستێ ئاشتی خواز ئەم خوەش مرۆڤن نە ھرچ و ھۆڤن لێ چ بکم بێ شەر دژمن ناچێ دەر باڤ و کالێ مە دخوەستن سەربەست ناخوازن بژین تا ئەبەد بن دەست
ھێی ھێی ھێی ھێی کینە ئەم؟ ھێی ھێی ھێی ھێی کینە ئەم؟ ھۆ ھۆ ھۆ ھۆ کینە ئەم؟ ھۆ ھۆ ھۆ ھۆ کینە ئەم؟
ئەمن ئەو کاردۆخ خاڵدێوێ کەڤنار ئەمن ئەو میتان نایری و زۆبار ئەمن ئەو لۆلۆ کاردۆخ و گوتی ئەمن ماد و گۆش ھۆری و گودی ئەمن کورمانج و کەڵھوڕ، لوڕ و گۆڕ ئەمن ئەم کوردن ل ژێر و ل ژۆر چەند ھەزار سالن کوردستانا مە پەرچە پەرچە ما بندەستێ دژمن!
ھۆ ھۆ ھۆ ھۆ. ھۆ ھۆ ھۆھۆ ھۆ ھۆ ھۆ ھۆ ھۆ ھۆ. ھۆ ھۆ ھۆھۆ ھۆ ھۆ
ئیرۆ ژ لۆر و کەلھور و کرمانج ژ دەست خوە بەردان ئەڤ تەخت ئەڤ تاج ھینەک بوون ئاخا، ھینەک ژێن بوون بەگ ھینەک ژێن بوونە جاشێ ژاردارا کوردستان فرۆت وان تەڤ نەیارا بوونە مەزھەبدار، بوونە ئۆلپەرەست بوونە پاسڤەرۆ ب تسبی و خشت تاکوو دژمن شکاند ل مە سەر و پشت مە دان بن لینگان دەولەت و ھەبوون بوون دژمنێ ھەڤ پەرچە پەرچە بوون
تاکوو کوردستان تاکوو کوردستان تاکوو کوردستان ژار و پەریشان، کەتە بن دەستان تاکوو کوردستان تاکوو کوردستان تاکوو کوردستان ژار و پەریشان، کەتە بن دەستان
تاکوو کوردستان ژار و پەریشان، کەتە بن دەستان
کەتن خەوێ، کەتن خەوێ کەتن خەوا زوڵم و زۆرێ کەتن خەوا بن دەستیێ راکەتن، ڕاکەتن یەکجاران سەرێ خوە راکرن لێ دژمن سەری زوو ژێکرن یەکجارنا ب ھێز سەرێ خوە راکرن لێ ئەڤ نەیار سەری زوو ژێکرن
لێ لڤی خاکی لی ڤی ئەردێ تۆڤێن ژیانێ جارێ ھاتیە چیاندن ئەڤ ئەردێ ژیانێ یە گەرم دبێ، سار دبێ دکەلێ، دکەلێ، دپژقینێ! بروسکێ تاڤێ تاڤان ھەلتینێ رۆناھی دکێ. رۆژێ ل ولات ھلتینێ ھەر وەکێن کاوا لسەر خوە پێک تینێ نیشتیمان پەروەران د وەلدینێ
ئەمن ئەو گەلا بەلی ئەمن ئەژدەھا ژی خەوا دلی شیار بوون نھا دخوازین وەک مێر ژ تەڤ دە ژن و مێر رابن ھەر وەک شێر سەرێ خوە ھلدن چ سەربلندن ب جیھان جارەک ئەم بدن زانین بەلێ ڕێچکا مارکس، ھا ڕێچکا لێنین کوڕێ گوھدەرز و سالار و ڕۆستەم کوڕی سەرگوھو و فەرھاد و دەیسەم. بێژن بلندن وەک دێو بلندن ئەم دەست درێژن سەربەست دبێژن دخوازن ب لەز گاڤان باڤێژن! کینە ئەم؟
ھێی ھێی ھێی ھێی کینە ئەم؟ ھۆ ھۆ ھۆ ھۆ ھۆ کینە ئەم؟ ھۆ ھۆ ھۆ ھۆ ھۆ کینە ئەم؟ ئۆ ئۆ ئۆ ئۆ کینە ئەم؟
نە خوینخوارن ئەم ئاشتیخوازن ئەم سەردارێن بلند گەرناسن ھەردەم ئەم شەر ناخوازن دڤێن وەکھەڤی ئەم پاشڤەناچن لێ دژمن درەڤی دڤێن ب شێورێ ئەو قەبوول ناکی ئەم دڤێن براتی، بەلێ ئەو قەبوول ناکی بوویە وەک رووڤی ئەو ل پاش خوە نانێری ئەھەھەھەھای ل پاش خوە نانێری ئەھەھەھەھا پاش خوە نانێری کینە ئەم؟ کینە ئەم؟ کینە ئەم؟ کینە ئەم کینە ئەم؟ …
گەلۆ باڤێم چ بکن؟ ناخوازن ئینسانی ئێرش بکن و بگرن ھستوو بشکینن ئەڤ پیسێن مردار ژ ناڤ مە دەرخینن ئەڤ پیسێن مردار ژ ناڤ مە دەرخینن ژ بۆ مرۆڤان ئەم تەڤ دۆست و یار بژی کوردستان، بمری کۆلە دار! بژی کوردستان، بمری کۆلە دار! بژی کوردستان، بمری کۆلە دار! بژی کوردستان، بمرن کۆلە دار! کین ئەم؟ کین ئەم، کین ئەم، کین ئەم، کین ئەم؟
سەرچاوەکان
پۆل:سروودە کوردییەکان
پێرستی کیمیازانان
ئەمە پێرستی کیمیازانانە. پێویستە ئەو کەسانە لە خۆبگرێت کە کاریگەری گرنگیان هەبووە لە پێشخستی پراکتیکی کیمیادا.
پەراوێزەکان
* پۆل:پێرستەکانی زانایان
کوودەتای تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ی سوودان
ڕووداوەکە
ڕۆژی دووشەمە ٢٥ی تشیرینی یەکەمی ٢٠٢١ ھەواڵی کودەتا لەلایەن سوپای سوودان بڵاوبۆوە، بەپێی ھەواڵێکی کەناڵی ئەلحەداس تیڤی، ھێزە سەربازییەکان عەبدوڵڵا حەمدووک، سەرۆک وەزیرانی حکوومەتی ڕاگوزەری سوودانیان لە ماڵەکەی خۆی دەستبەرسەر کردووە و لەژێر چاودێریدایە، ھەروەھا ڕاگەیەندرا سوپا ھەریەک لە حەمزە بلوول، وەزیری ڕاگەیاندن، ئیبراھیم شێخ، وەزیری پیشەسازی و خالد عومەر، وەزیری کاروباری حکوومەتیان دەستگیر کردووە؛ ھاوکات فەیسەڵ محەممەد ساڵح، ڕاوێژکاری سەرۆک وەزیران دەستگیر کراوە. عەبدولفەتاح بورھان، بەرپرسی سەرەکی کودەتاکە و سەرۆکی ئەنجومەنی ڕاگوزەریی سوودان لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانی جگە لە ڕاگەیاندنی باری نائاسایی حکوومەتی هەڵوەشاندەوە، لە ھەمانکاتدا ڕایگەیاند تا ھەڵبژاردنی داھاتوو حکومەتێکی کاتی دادەمەزرێنن.
سەرچاوەکان
پۆل:سیاسەتی سوودان
٢١ی حوزەیران
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:حوزەیران
ڕۆبێر دو فلێر
رۆبێر دو فلێر شانۆنووس ی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆژنامەوانانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٢ پۆل:مردووانی ١٩٢٧
مایکڵ فاسبێندەر
مایکڵ فاسبێندەر ئەکتەرێکی ئێرلەندی-ئەڵمانییە.کە توانیویەتی لەڕێگای بینینی ڕۆڵە گرینگەکانی فیلمە پڕداهاتەکان ناوبانگێکی باش بۆخۆی دەستەبەر بکات.
یەکەم ڕۆڵی لە فیلمی (300) بوو کە تیایدا ڕۆڵی یەکێک لە سەربازە سپاڕتانەکانی دەبینی. بەر لەمانە لە زنجیرەی بەناوبانگی (باندی براکان -Band of Brother)دا ڕۆڵی بینیوە لەساڵی ٢٠٠١.هەروەها دواتر بەشداری فیلمی (Inglourios Bastards)ی کردووە لەڕۆڵی ئێدوارد ڕۆچستەر. لەساڵی ٢٠١١ ، فاسبێندەر بەشداری فیلمی پیاوانی ئێکس - Xmen ئ کرد لەڕۆڵی (ماگنێتۆ) ، هەر بۆهەمان ڕۆڵ و بەشیكی تری فیلمەکە بەناوی (Xmen : Days Of Future Past) فاسبێندەر لە ڕۆڵی ماگنێتۆ گەڕایەوە و بۆ سێیەمجاریش لەساڵی ٢٠١٦ دەردەکەوێتەوە لە فیلمی (Xmen:Apocalypse)دا هەر لەڕۆڵی (ماگنێتۆ)دا. سەرکەوتووترین فیلمی ژیانی پیشەگەری مایکڵ ، فیلمی (١٢ ساڵ کۆیلایەتی) بوو کە تیایدا ڕۆڵی سەرۆک کۆیلەیەکی دڵڕەقی دەبینی کە بەمڕۆڵەیەوە بۆ خەلاتێکی ئۆسکاریش پاڵێورا.
ساڵی ٢٠١٥ش ، مایکڵ لە فیلمی (خۆرئاوای هێواش -Slow West)دا ڕۆڵی کاوبۆیی دەگێڕا ، پڕۆژەکانی داهاتووی چەندین فیلمی بەهێزی تێدایە کە تیایدا ڕۆڵی جەستن کورزێل دەبینی لە فیلمی (Macbeth) کە چیڕۆکەکەی لە ڕۆمانەکەی شێکسپیرەوە وەرگیراوە.جگە لەمانەش مایکڵ لە فیلمی (Steve Jobs)دا ڕۆڵی دامەزرێنەری کۆمپانیای ئەپڵ ستیڤ جۆبز دەبینێت لە فیلمەکە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧ پۆل:زیندووان پۆل:دوور لە وڵاتانی ئاڵمانی لە شانشینی یەکگرتوو
ھانیە تەوەسولی
ھانیە تەوەسولی (فارسی: هانیه توسلی) خانمەکتەرێکی ئێرانییە. براوەی خەڵاتی باشترین ئەکتەر بوو لە فێستیڤاڵی فیلمی فەجر بۆ ساڵی ٢٠١٢.
ژیان
لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٧٩ لەدایکبووە لە ھەمەدان. باوکی لە ١٩٩٩ مردووە، ئەو خوشکی بچووکی ڕۆژنامەنووس و ڕەخنەگری فیلم ھۆما تەوەسولییە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:خەڵکی ھەمەدان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩ پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی پۆل:زیندووان
ئامێری درومان
وێنۆکئامێری درومان ئامێریکە بوو دورینی قوماش لەگەڵ کەرەستەی دەزوو پێکەوە بە کاردێت. ئامێری درومانەکان لە مەودای شۆڕشی پێشەسازی یەکەم بەرھەم ھات تائەو بەرھەمەی کەبە دورینی دەست لە کومپانیاکانی پۆشاک دەکرا بەرز بکاتەوە. کاتی یەکەم داھێنانی ئامێری درومان بە گشتی کاری توماس سینتی ئینگلیزی لە سالی١٧٩٠ دادنریت،
ئامێری درومانەکانی ماڵەوە بە شێوازێک بەرھەمھاتبوون کە تاکە کەسێک دەیتوانی بە کەرستەی جیا لە کاتێکدا تەنھا یەک شێواز بە کار بێنیت و درومان بکات
لە ئامێری درومانی مودێرندا پرۆسەی دورینەکە خۆکارانە دەبێت تا قوماش با ئاسانی بەبێ پێوەکردنی دەرزی، مەکۆ و ئەو کەرستانە کە لە دورینی دەستی داھەبوو.
ئامێرە درومانە سەرەتایەکان یان بە خولانەوەی بەردەوامی دست بوو یا خود با مکانیزمیکی پایدەر ئاسا بە پێ دەسورانەوە. ئامێرە کارەبایەکان دواتەر ھاتنە کایەوە.
ئامێرە درومانە پێشەیەکان بە پێچەوانەی ئامێرە درومانە ماڵییەکان لە ڕووی قەبارە نرخ شێوە و کاریان گەورەتر، خێراتر و ھەمە چشن بوون.
٢٣ی حوزەیران
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:حوزەیران
یۆد
یۆد یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «I» و گەردیلە ژمارەی ٥٣..یۆد لە کۆمەڵەی ھالۆجینەکانە ‌(کۆمەڵەی ھەژدەھەم) و لە خولی پێنجەمە ، یۆد توخمێکی بریسکەداری رەنگ پەمەییە ، بە رێژەی ٠.٠٠٠٤٦% لە چینە کەڤرەکانی زەویدا بوونی ھەیە بۆ یەکەمجار لە مێژوودا لە لایەن کیمیاساز کۆرتۆیس ((B. Courtois دۆزرایەوە کە بە شێوەی تۆپەڵ بلووری بوو. توخمی یۆد لە لەشی مرۆڤدا بە زۆری لە پێکھاتەی ھۆرمۆنەکاندا بەژدارە بۆ نموونە ‌/ ھۆرمۆنی تیرۆکسین کە یەکێکە لە ھۆرمۆنە سەرەکیەکانی گەشەی لەش و مێشک جا ئەگەر بێت و بڕی تەواو لە توخمی یۆد بەشدار نەبێت لە پێکھاتەی ئەم ھۆرمۆنەدا ئەوا کەسەکە توشی نەخۆشی ئاڵوکەوتن دەکات و دواتر دەیخنکێنێت. توخمی یۆد لە زۆرێک لە داو و دەرماندا بەشدارە و لە خۆراکیشدا بوونی ھەیە وەکوو / شیر ، کەلەرم ، زۆربەی خۆراکە ئاوییەکان
سەرچاوەکان
یۆد
شیرینچەشمە
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
یۆد
سەرچاوەکان
پۆل:یۆد پۆل:توخمە کیمیایییەکان پۆل:ھالۆجینەکان
تێپەڕگەی کۆمپیوتەر
وێنۆک|نموونەیەک لە نژیاروانیی کۆمپیوتەردا، تێپەڕگە بنسیستەمێکە کە دراوەکان لە پێکھێنەیەکەوە بۆ پێکھێنەیەکی تر (لە ناوەوەی کۆمپیوتەردا) یان لە کۆمپیوتەرێکەوە بۆ کۆمپیوتەرێکی تر ئەگوازێتەوە. تێپەڕگە بریتییە لە کۆمەڵێک تەل کە دراوەکانی پێدا تێ ئەپەڕن؛ بۆ ئەوەی کە لە بەشێکێ کۆمپیوتەرەکەوە بگەن بە بەشێکێ تری. وەکوو شاڕێیانێک وایە کە دراوەکان بەسەریدا ھاتوچوو ئەکەن.
تێپەڕگە لە کۆمپیوتەرە سەرەتایییەکاندا بریتی بوو لە ژمارەیەک تەلی ئەلەکتریکیی ھاوبەر کە پارچەکانی ناو کۆمپیوتەریان پێکەوە گرێ ئەدا، بەڵام ئێستا زاراوەکە بۆ ھەر ڕێکخراوییەکی فیزیکی کە ھەمان ئەرک جێبەجێ بکا بەکار ئەبرێ.
سایز یان پانیی تێپەڕگەش شتێکی گرنگە چونکوو نیشاندەری ئەوەیە کە لە یەک کاتدا چ ڕادە دراوە ئەتوانرێ بگوازرێتەوە. بۆ نموونە، تێپەڕگەیەکی ١٦-بیت ئەتوانێ ١٦-بیت دراوە بگوازێتەوە، لە حاڵێکدا تێپەڕگەیەکی ٣٢-بیت ئەتوانێ ٣٢-بیت دراوە بگوازێتەوە.
پۆل:تەختەدایک پۆل: کۆمپیوتەر
شارستانی چایپارە
شارستانی چایپارە یان شارستانی چاڤشار، (بە فارسی شھرستان چایپارە، بە ئینگلیزی Chaypareh County، بە ئازەری چایپارە بۆلگەسی) یەکێکە لە شارستانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، لە باکووری ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە وڵاتی ئێران. لە باکوورەوە شارستانی پۆلدەشت، شارستانی شەوت و شارستانی چاڵدێران، لە باشوورەوە شارستانی خۆی، لە ڕۆژھەڵاتەوە (شارستانی مەرەند)، (شارستانی جوڵفا) و شارستانی پۆلدەشت، لە ڕۆژاواوە شارستانی خۆی. شارۆچکەی قەرەزیائەددین(چاڤشار) ناوەندی ئەم شارستانەیە.
جوگرافیا
ناوچەی حاجیلار کە ڕووبەرەکەی نزیکەی ٣١٣ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە، ٢٦ گوندی ھەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٩١٩٨ کەسە، گوندەواری باستەم و چۆرسی ھەیە. لە ناوچەی ناوەند ٥٠ گوند ھەیە کە ٣٩٣٬٢١٨ کیلۆمەتر چوارگۆشەیان ھەیە. ناوەندی ناوچەی حاجیلار گوندێکە بە ناوی حاجیلار کە ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ١٥٠٠ کەسە.
تۆپۆگرافی
تۆپۆگرافیای شارستانەکە فراوان و شاخاوی و دامێنی گردەکانە، زەوییە کشتوکاڵییەکانیش بە گڵ و خۆڵ و لم داپۆشراوە کە ڕووبەرەکەی ٢٠ ھەزار و ٤٠٠ ھێکتارە لە شاستانەکەدا. لەو ژمارەیەش ٨ ھەزار و ٣٠٠ ھێکتار ئاودێری دەکرێت و ١٢ ھەزار و ١٠٠ ھێکتاریش دێمییە. لەگەڵ تەواوبوونی بەنداوی ئاغ چای، نزیکەی چوار ھەزار و ٥٠٠ ھێکتار لە دەشتی قەرە زیادین دەگۆڕێت بۆ ئاو، ئەوەی دیکەش ناوچە گوندنشینەکانن، کە لە ئێستادا ئاوی دەرھێنراویان ھەزار و ٨٠٠ لیترە لە چرکەیەکدا لە سەرچاوەکانی سەر ڕووی زەوی. لە سەرچاوە ژێرزەمینییەکانەوە، ٢٢٠٠ لیترە لە چرکەیەکدا(بە گشتی ٤٠٠٠ لیتر لە چرکەیەکدا) و بەرھەمە سەرەکییەکانی بریتین لە دانەوێڵە، چەوەندەری شەکر، وێنجە، گوڵەبەڕۆژە، کولەکە، گوێز، و فاسۆلیا، ھەروەھا تووتن کە یەکێکە لە سەرەکیترین دە ناوچەی چاندن لە ڕووی چاندنی تووتنەوە لە ئێراندا.
کەشوھەوا
کەش و ھەوای ئەم شارستانە لە چوار وەرزدا مامناوەندە بۆ ھەر جۆرە کشتوکاڵێک و ئاژەڵدارییەک کە توانای شارستانەکەی ھەبێت. بڕی ئاوی سەرزەوی کە لە ڕووباری ئاغ چایەوە دەچێتە ناو شارستانی چایپارە بە تێکڕا ساڵانە ٢١٢ ملیۆن مەتر سێجایە، لەو ژمارەیەش ١٢ ملیۆن مەتر سێجا لەلایەن جووتیارانەوە بەدرێژایی ساڵ لە چەم و بەنداوەکاندا بەکاردەھێنرێت و ئەوەی دیکەش نزیکەی ٢٠٠ ملیۆن مەتر سێجایە بەناودا تێدەپەڕێت ئەو شوێنەی کە بەکارنەھێنراوە؛ وە جگە لەوەش لە کاتی لافاودا نزیکەی ١٠ کەناڵی (خەنگە-تاجخاتون - یاتیم ئاغلی - عەلیئاباد - سولوکلو - سەلتە - ھەمزیان - دۆح ئاغلی - دۆڵی حەراملۆ - ئیلانلی دۆزی) لە خوار بەنداوەکەوە و لە سەرووی بەنداوەکەوە و بە ئاراستەی جیاوازی شارەکە و یەدەگی پشت بەنداوی ئاغ چای دەگۆڕدرێت.
گوندەکان
گوندەکانی شارستانی چاڤشار لە ٧٧ گوند پێکھاتووە:
گوندە کوردەکان
لە ٢٢ گوند پێکھاتووە.
گوندە ئازەرییەکان
لە ٤٦ گوند پێکھاتووە:
گوندە تێکەڵە نشینەکان (کورد و ئازەرییەکان)
لە ٩ گوند پێکھاتووە:
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارستانی چایپارە پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
حەمەبایزان
حەمەبایزان یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی کۆیە(ناوەند) لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
زێنۆن
زێنۆن یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە ھێمای کیمیاییی «Xe» و گەردیلە ژمارەی ٥٤.
سەرچاوەکان
زێنۆن
پۆل:زێنۆن پۆل:توخمە کیمیایییەکان
ئەلاباما
ئەلاباما ویلایەتێکە لە ئەمەریکا ڕووبەری دەگاتە ٢٧٦٥١٣٥ کم و ژمارەی دانیشتوانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا گەیشتە ٩،٠٠٦،٦١٤ کەس. ئەلاباما بیست و دوھەمین ویلایەتە کە بە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئامریکا پەیوەست بووە. ئەم ویلایەتە لە باکووردا لەگەڵ تێنێسی، لە باشووردا لەگەڵ فلۆریدا و کەنداوی مێکسیک، لە ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ جۆرجیا و لە ڕۆژئاوادا لەگەڵ میسیسیپی ھاوسنوورە. ئەلاباما ٣٠ھەمین ویلایەتی گەورەی ئامریکا لەڕووی ڕووبەرەوە و ٢٣ھەمین ویلایەت لەڕووی ژمارەی دانیشتوانە.
سەرچاوەکان
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا پۆل:ئەلاباما پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٩ پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا پۆل:ویلایەتەکانی ئەمریکا
سیریل رۆیستۆن
وێنۆک سیرل ڕۆیستۆن گویتۆن باسێت (٣ی کانوونی دووەمی ١٨٩٢ تا ٩ی کانوونی دووەمی ١٩٨٣) سەربازێکی نیووزیلەند بوو. لە ٩ی کانوونی دووەمی ١٩٨٣ لە ستانلی پۆینت کۆچی دوایی کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢ پۆل:مردووانی ١٩٨٣
٢٤ی حوزەیران
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:حوزەیران
سیزیۆم
سیزیۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە ھێمای کیمیاییی «Cs» و گەردیلە ژمارەی ٥٥.
سەرچاوەکان
سیزیۆم
پۆل:سیزیۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
بڵێندەر
alt=ھونەر لەلایەن ئۆکسانا دۆبرۆڤۆڵسکا|وێنۆک|304x304px|شاشەی دەستپێکی بڵێندەری ٣.٢.٠بڵێندەر بەرنامەیەکی خۆڕایی و سەرچاوەکراوەی گرافیکی سێ ڕەھەندیی کۆمپیوتەرە کە بەکار دێت بۆ دروستکردنی فیلمی ئەنیمەیتکراو، کاریگەری دیداری، ھونەر، مۆدێلی چاپکراوی سێ ڕەھەندی، گرافیکی جووڵاو، بەرنامەی سێ ڕەھەندیی کارلێکییانە، ڕاستیی مەجازی، و، پێشووتر، کایەی ڤیدیۆیی. تایبەتمەندییەکانی بڵێندەر پێکدێن لە نموونەسازیی سێ ڕەھەندی، نەخشەھەڵگریی یوو ڤی، تێکچەرکردن، کێشانی دیجیتاڵی، دەستکاریکردنی وێنەی ڕاستەر، ئەنیمەیشنی ئێسکی، لاساییکردنەوەی شلە و دوکەڵ، لاساییکردنەوەی تەنۆلکە، لاساییکردنەوەی تەنی نەرم، پەیکەرسازی، ئەنیمەیشن، ھاوتاکردنی جووڵە، پوختەکردن، گرافیکی جووڵاو، دەستکاریکردنی ڤیدیۆ، و ڕێکخستن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٥
تەپەعارەبی حاجی مارف
تەپەعارەبی حاجی مارف گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگاو، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کلاوندرا
کلاوندرا (kəˈlaʊndrə) باشووری ترین بەشتی سانشاینکۆستە لە ویلایەتی کوینزلەندی وڵاتی ئوسترالیا  لە ٩٠ کیلۆمەتری باکووری بریزبێن دایە.
سەرچاوە
پۆل:ئۆسترالیا پۆل:کوینزلەند پۆل:کلاوندرا پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی کوینزلەند پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئوسترالیا
باریۆم
سەرچاوەکان
باریۆم
پۆل لێئۆتو
پۆل لێئۆتو نووسەر ی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
کرداری ئێرگەتیڤ
لە زمانناسیدا، کرداری ئێرگەتیڤ کردارێکە کە دەتوانی تێپەر یان تێنەپەڕ بێ و بکەرەکەی ئەگەر تێنەپەڕ بێ لەگەڵ بەرکارەکەی ئەگەر تێپەڕ بێ یەکێکە. کرداری ئێرگەتیڤ خۆی دەبێتە دوو بەش. یەکەم ئێرگەتیڤی کامڵ و دووھەم ئێرگەتیڤی پساو. لە ئێرگەتیڤی کامڵدا کردار لە ھەموو کاتەکانیدا تایەتمەندییەکانی سەرەوی ھەیە بەڵام لە ئێرگەتیڤی پساودا وا نییە.
لە کوردیدا
لە زمانی کوردیدا بۆ وێنە لە کوردیی باکووریدا و لە کاتی ڕابردوودا، کردار ئێرگەتیڤە. بۆ وێنە لەم زارەدا:
لێرەدا ھەر وەکی دیارە بکەری کرداری تێنەپەڕی «چوون» لەگەڵ بەرکاری کرداری تێپەڕی «دیتن» یەکەن و کردار ئێرگەتیڤە.
ئێرگەتیڤ ھەروەھا لە کاری ڕابردوو ھەورامی و لەکیشدا ھەیە، بەڵام لە زمانی ئەدەبیی گۆرانیدا نییە.
سەرچاوەکان
پۆل:جۆرەکانی کردار
چلدەرە
چلدەرە شارۆچکەیەکی شارستانی تەویلدەرهە، لە ناوچەکانی سەربە کۆمار لە وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٤٤٤٤ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی تاجیکستان پۆل:ناوچەکانی سەربە کۆمار
بڕیارنامەی ٥٦٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٦٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی ئایاری ١٩٨٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-کۆماری عەرەبیی سووریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٥٨١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
٢٥ی حوزەیران
مردنەکان
١٩٩٢ - جەیمز ستیرلینگ، تەلارسازی ناوداری بریتانی و ھەڵگری خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر. ٢٠٠٩ - مایکڵ جاکسۆن ، گۆرانیبێژی ئەمەریکی و ئایکۆنی پۆپ.
بڕیارنامەی ٥٦٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٥ پۆل:سووریا لە ١٩٨٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا
نامەی خۆکوشتن
وێنۆک|تابلۆی خۆکوژی (١٨٧٧) لەلایەن ئێدوارد مانێت کێشراوە نامەی خۆکوشتن، یاداشتنامەی خۆکوشتن یان نامەی مردن ئەو پەیامەیە کە ئەو کەسانە بەجێی دەھێڵن کە خۆیان دەکوژن یان بەنیازی خۆکوشتنن.
مەزەندە دەکرێت کە ٢٥–٣٠٪ی کردارە خۆکوژییەکان پەیامی خۆکوشتنی لەگەڵدا بێت. بە گوتەی گیلدەر و مایۆ و گێدێس لە ساڵی ٢٠٠٥دا، لە ھەر شەش خۆکوژییەک یەکێکیان یاداشتێکی خۆکوژی بەجێدەھێڵێت.
توێژینەوەیەک کە پشکنینی تێبینییە خۆکوژییەکانی ژاپۆن ی کردووە، مەزەندەی کردووە کە ٢٥–٣٠٪ی کردارە خۆکوژییەکان نامەی لەگەڵدایە. بەڵام ڕێژەی ڕوودان لەوانەیە پشت بە جیاوازی نەتەوە یی و کولتووری ببەستێت، و لەوانەیە لە ھەندێک دیمۆگرافیدا بگاتە ڕێژەی بەرزی ٥٠٪.
سەرچاوەکان
پۆل:خۆکوشتن پۆل:مردن پۆل:مرۆڤ پۆل:مەرگ
٢٦ی حوزەیران
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:حوزەیران
لانتانۆم
لانتانۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «La» و گەردیلە ژمارەی ٥٧.
سەرچاوەکان
لانتانۆم
پۆل:لانتانۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
بڕیارنامەی ٥٦٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٦٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی ئایاری ١٩٨٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٥٨٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
سەلیمی یەکەم
سوڵتانی غازی سەلیمی یەکەم، بە تورکی عوسمانی غازی یاوز سلگان سلیم خان ڕول و بە تورکی نوێ Yavuz Sultan Selim Han I یان I. Selim، نۆیەم سوڵتانی دەوڵەتی عوسمانی بووە و یەکەم سوڵتانی عوسمانی بوو کە نازناوی (پێشەوای باوەڕداران)ی واتە خەلیفەی موسوڵمانانی ھەڵگرتووە، حوکمی کردووە لە نێوان ساڵانی ١٥١٢ تا ١٥٢٠ز، ناسراوە بە یاوز واتە ئازا لای تورکەکان لەبەر ئازایەتی و لێھاتوویی لە مەیدانەکانی جەنگدا ولای ڕۆژاوا وبەتایبەت لای ئینگلیز ناسراوە بە توڕە، بەپێی ئەوەی ھەندێک لە مێژوونوسان ئەڵێن ھەردەم ڕوخساری توڕە دیار بووە.
بڕیارنامەی ٥٦٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٥ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٥ پۆل:لوبنان لە ١٩٨٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
سەلیمی یەکەم
سەلیم حوکمی گرتە دەست دوای ئەوی کودەتای کرد بەسەر باوکیدا (بایەزیدی دووەم) بە پاڵپشتی ئینکیشاری و خاقانی قرم، وسەرکەوتوو بوو لە دەرکردنی براکانی ومناڵەکانیاندا ودەست گرتن بەسەریاندا تاکو ڕکەبەری نەبێت لە دەسەڵاتدا، لەم سەردەمەدا سەفەوییە شیعەکان دەرکەوتن لە ئێران و ئازەربایجان، کە شەڕێکی گەورە لە نێوانیان کەوتووە و بە سەرکەوتنی سوڵتان سەلیم کۆتایی پێھات، پاشان سەرنجی چووە سەر مەمالیکەکان و غەزووی خاکەکانی کردن وبە تەواوی دەستی بەسەرا گرتن دوای ئەوەی ٢٦٧ ساڵ بەردەوام بوون.
ژیانی پێش حوکم گرتنە دەست
thumb|250px|right|وێنەی شاری ئەماسیا کە سوڵتان سەلیم تێیدا لە دایک بووە سەلیمی یەکەم کوڕی سوڵتان بایەزیدی دووەم کوڕی سوڵتان محەممەد فاتیحە و دایکی عائیشە گوڵبەھار خاتوونە، لە دایک بووە لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٤٧٠ز لە شاری ئەماسیا لەسەر کەناری دەریای ڕەش لە ئەنادۆڵ، و یەکێک بووە لە ھەشت کوڕەکەی سوڵتان بایەزیدە دووەم، کە پێنج کوڕی بە مناڵی مردوون ولەگەڵ سەلیمدا دوو کوڕی ماوەتەوە (کرکود وئەحمەد)، کە زۆر جیاواز بوون لە بیروڕادا، کرکود زانست وئەدەب وھونەری خۆشئەویست وسەرگەرم بوو بە کۆڕی زانست وخوێندنەوە، و ئەحمەد خۆشەویست بوو لای بەرپرسەکان وسەدری ئەعزەم (عەلی پاشا) دڵسۆز بوو بۆی، بەڵام سەلیم حەزی لە شەڕ بووە وخۆشەویست بووە لای سەربازەکان بە گشتی وئینکیشاری بە تایبەت، ولەبەر جیاوازی بیروڕای کوڕەکانی سوڵتان بایەزید ترسا لەوەی ناکۆکی دروست بێت لە نێوانیان، لەبەر ئەوە لە یەکی دوورخستنەوە، کرکودی کردە والی یەکێک لە ولایەتە دوورەکان و ئەحمەد بە والی ئەماسیا و سەلیم بە والی تەڕابزۆن.
حوکمی تەڕابزۆن
شازادە سەلیم حوکمی تەڕابزۆنی گرتە دەست لە تەمەنی ١١ ساڵیدا وبە وریاییەوە ماوەی ٢٩ ساڵ حوکمی کرد لە ١٤٨١ تا ١٥١٠، لەسەرەتاوە دەرکەوتنی سەفەوییەکانی بینی لە ئێران و ئازەربایجان وھەستی کرد جەماوەری سەفەوییەکان وردە وردە زیاد ئەکات ومەترسی بۆ دەوڵەتی عوسمانی دروست ئەکات لە داھاتوودا، لە ماوەی حوکمی تەڕبزۆندا ھەڵمەتی بردە سەر جۆرجیا چەند جارێک و غەزووی قارس وئەرزڕوم وئەرتەڤینی کرد وخستنیە سەر دەوڵەتی عوسمانی، لە ئەنجامی ئەوەدا ھەموو جۆرجییەکانی ئەو شارانە ئیسلام بوون، وسەربازەکان زیاتر پەیوەست ئەبوون بە سەلیمەوە لەبەر ئازایەتی وباشی ڕێکخستنی ئەو ھەڵمەتانە.
یاخی بوونی لە سوڵتان
لە ڕۆژانی کۆتایی سوڵتان بایەزیدی دووەمدا ئاگری شەڕی ناوخۆ ھەڵگیرسا لە نێو کوڕەکانیدا لەبەر چەند ھۆکارێکی جیاواز، سوڵتان بایەزید بانگی کرد بۆ دیوانەکەی تا ڕاوێژ و ڕێکەتن بکەن بۆ دانانی یەکێکیان لە جێگەی، وڕێکەوتن لەسەر ئەوەی ئەمیر ئەحمەد ببێت بە جێگر، کە ھەواڵ گەیشت بە شازادە سەلیم زۆر توڕە بوو، و شۆڕشی ڕاگەیاند بەسەر باوکیدا، ڕۆیشت بۆ شاری ئەدەرنە ودەستی بەسەرا گرت وخۆی وەک سوڵتانی ئەوێ ڕاگەیاند، باوکی سوپایەکی ٤٠٬٠٠٠ کەسی بۆ نارد و تێکی شکاند لە ساڵی ١٥١١ز و ھەڵھات بۆ وڵاتی قرم، وسوپایەکی گەورەی نارد بۆ کرکود وئەویشیان تێک شکاند وھێزەکانیان پەرت وبڵاوکرد، پاشان داوای لە ئەحمەد کرد بگەڕێتەوە قوستەنتینیە خێرا تا حوکم بگرێتە دەست، بۆ ڕۆژی دواتر ئەحمەد گەیشت و وەک سوڵتان ڕاگەیەنرا، ئەوەی کە بە پێویستی ئەزانی ئەحمەد حوکم بگرێتە دەست سەدری ئەعزەم (ئەحمەد پاشا) بوو، کە باوەڕی بە حەقی کرکود وسەلیم نەبوو. thumb|200px|دانانی سەلیمی یەکەم بە سوڵتان ئینکیشارییەکانی شارەکە شۆڕشیان کرد دوای دانانی ئەحمەد وڕازی نەبوون بەوە ودانیان پیانەنا وداوایان لە سوڵتان بایەزید کرد لە سەلیم خۆشبێت و بیگەڕێنێتەوە بۆ ولایەتی سەمەندەرییە لەبەر ئەوەی زۆر ھۆگر بوون پێوەی وبە تاکە کەسیان ئەزانی کە ڕێگە لە مەترسی سەفەوییەکان بگرێت، بە تایبەت کە شا ئیسماعیلی سەفەوی لایەنی سوڵتان ئەحمەدی ئەگرت بۆ دەسەڵات گرتنە دەست، ئینکیشارییەکان ترسان لە دەست تێوەردانی سەفەوییەکان لە کاروباری عوسمانی وبڵاوکردنەوەی مەزھەبی شیعە وەک ئەوەی لە ئێران و ئازربایجان کردیان، بەم شێوەیە سوڵتان بایەزیدیان ناچارکرد لە سەلیم خۆشبێت و بیگەڕێنێتەوە بۆ ویلایەتەکەی ودواتر ئینکیشارییەکان سوڵتان بایەزیدیان ناچار کرد لە دەسەڵات دابەزێت بۆ سەلیم، کە ناچار قبوڵی کرد و لە حوکم دابەزی لە ٢٥ی نیسانی ١٥١٢ز و سەلیم حوکمی بە فەڕمی گرتە دەست لە ٢٣ی ئایاری ھەمان ساڵدا.
گرتنە دەستی دەسەڵات
کاتێک سەلیمی یەکەم حوکمی گرتە دەست پاداشتی ئینکیشارییەکانی دایەوە وەک پێشتر لەبەرئەوەی ئەیزانی بە بێ ئەوان نەیئەتوانی بگاتە تەختی دەسەڵات، دوای ئەوەی کە ئەحمەدی برای یاخی بوو لە دەسەڵاتی سەلیم، سەلیم دەرچوو بۆیان وھەردوو براکەی و کوڕەکانی کوشتن تا ڕکەبەری نەبێت لە دەسەڵات ولە بارودۆخی ناوخۆ دڵنیا بێت، کاتێک گەڕایەوە بۆ ئەدەرنە نوێنەری کۆماری بوندقیە وشانشینی مەجەڕ و دۆقیە مۆسکۆ ومیرنشینی مەملوکی چاوەڕێیان ئەکرد، لەگەڵ ھەموویان ئاگربەستێکی دوورودرێژی بەست تا یەک لایی بێتەوە بۆ وڵاتی فارس وبەرەنگاری سەفەوییەکان.
ھەڵمەتی سەفەوییەکان وشەڕی چاڵدێران
thumb|250px|right|وێنەی شا ئیسماعیل سەفەوی، دامەزرێنەری دەوڵەتی سەفەوی بنەماڵەی دەسەڵاتداری سەفەوییە شیعەکان دەرکەوتن لەسەر دەستی شا ئیسماعیلی یەکەم کوڕی حەیدەر سەفەوی ساڵی ١٤٩٩ز، وتوانی مەترسی بۆ دەوڵەتی عوسمانی دروست بکات لە ڕۆژھەڵات، و شا ئیسماعیل مەزھەبی شیعەی سەپاند بەسەر خەڵکەکەدا وەکو ئاینی فەڕمی دەوڵەت ڕایگەیاند، کە کاردانەوەیەکی توندی لێ کەوتەوە لە کاتێکدا زۆربەی شارە گەورەکانی ئێران وەک تەبرێز سونە بوون.
دوای ئەوەی سوڵتان سەلیم لە کێشەی براکانی بوویەوە وئاشتی نامەی کرد لەگەڵ دراوسێکانی بە تایبەت مەجەڕ، بە دوای ھۆکارێکدا ئەگەڕ بۆ شەڕ لەگەڵ سەفەوییەکان، و لە وەڵامی ئەو کوشتارگەیەی سەفەوییەکان بەسەر سونەی عێراق وتەبرێز وئازربایجاندا ھێناین، سوڵتان فەرمانی کرد بە کۆکردنەوەی شیعەکانی لە ولایەتە فارسەکان وڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ بوون وەک ئەڵێن ژمارەیان گەیشتۆتە چل ھەزار کەس لە قزڵباش، ھەموویانی کوشت، وکاتێک شا ئیسماعیل ھانی ئەوانەی ئەدا تا شۆڕش بکەن لە دژی عوسمانییەکان، لەم کاتانە سوڵتان سەلیم ھەموو سەرکردە جەنگی و زانا وەزیرەکانی کۆکردەوە و ڕازی کردن بە ڕاگەیاندنی حیھادی پیرۆز لە دژی دەوڵەتی سەفەوی لە ١٦ی ئازاری ١٥١٤ز، ٣ ڕۆژ دوای ئەو کوبوونەوەیەوە سوڵتان لە سەرکردایەتی سوپایەکی گەورەدا دەرچوو لە ئەدەرنەوە بۆ قوستەنتینیە بەرەو ئەنادۆڵ ڕۆژھەڵاتی تەبرێز دوای ئەوەی کاروباری پایتەختی دایە دەست سلێمانی کوڕی.
لەم میانەیەدا چەندین پەیام گۆڕادرایەوە لە نێوان سوڵتان سەلیم و شا ئیسماعیل کە ئەمەی دواییان زۆر حەماسی بۆ شەڕ نەبوو لەبەر زۆری ژمارەی عوسمانییەکان، نوێنەری نارد بۆ لای سوڵتان سەلیم وداوای ڕێکەوتنی لێکرد، بەڵام سەلیم نوێنەرەکەی کوشت وپەیامێکی نارد بۆ شا ئیسماعیل کە بە شێوەیەکی فەڕمی شەڕی ڕاگەیاند، ولە ناوچەی چاڵدێراندا لە ئازربایجانی ڕۆژاوا بە یەکیاندا لە ٢٣ی ئابی ١٥١٤ز دا ودوای شەڕ وپێکدانێکی قورس، عوسمانییەکان سەرکەوتن، وسوپای سەفەوییەکان تێکشکان وزۆریان لێ بەدیل گرتن وشا ئیسماعیل کە لە قۆڵییەوە برینداربوو بوو ھەڵھات بۆ تەبرێز.
دوای سەرکەوتنی عوسمانییەکان لە شەڕی چاڵدێراندا دەرگاکانی شاری تەبرێزیان بۆ کرایەوە وسوڵتان بەسەرکەوتوویی چووە ناویەوە لە ٤ی ئەیلولی ١٥١٤ ودەستی گرت بەسەر خەزێنەکانی شا وناردنی بۆ ئیسلامبوڵ، پاشان دواتر نەیانتوانی زۆر بچنە پێشەوە لەبەر ئەوەی ئازوقەی پێویستیان پێ نەما بوو بۆ سوپاکەیان ولەبەر سارد وسەرما بە تایبەت دوای ئەوە سەربازە پاشەکردووەکانی سەفەوی بە فەرمانی شا ھەموو بەروبووم وئازوقەی تەبرێز ودەوروبەریان سوتاندبوو، لەبەر ئەوە یەک حەفتە دوای گرتنی سوڵتان شارەکەی چۆڵ کرد و ھەزاران لە بازرگان ولێھاتوو وزاناکانی لەگەڵ خۆی برد بۆ ئیسلامبوڵ.
لە بەھاری داھاتوودا سوڵتان سەلیم گەڕایەوە بۆ وڵاتی فارس و فەتحی قەڵای کوماش ومیرنشینی زولقەدری تورکمانی کرد وگەڕایەوە بۆ ئیسلامبوڵ وئەرکەکەی بە جێھێشت بۆ سوپاکەی، ولە کاتی گەڕانەوەی زۆر لە ئەفسەرە ئینکیشارییەکان لە ناوبرد لەبەر ئەوەی ڕیگریان کرد لە بەرەو پێشچوون لە وڵاتی فارس و بۆ ئەوەی گەندەڵی و نا گوێڕایەڵی بڵاو نەبێتەوە لە ناو سوپا، و دوای گەڕانەوەی سوڵتان بۆ ئیسلامبوڵ، سوپای عوسمانی فەتحی شارەکانی ماردین و ئۆرفە و ڕقە و موسڵ و سنجار وحوسن کێف وعیمادییە ودوورگەی ئیبن عومەر، کە بەمەش بەشی ھەرە زۆری میرنشینەکانی کوردستان مل کەچ بوون بۆ دەوڵەتی عوسمانی، بەمەش ڕووبەوڕوو وەستا بوون لەگەڵ سەفەوییەکان لەبەر ئەوە قورس بوو بۆیان بتوانن فراوان بن لەسەر حسابی دەوڵەتی عوسمانی، وھەموو ھۆزە کوردییەکان بە خواستی خۆیان چوونە ژێر دەسەڵاتی عوسمانی وبەمەش ٢٣ شار لە ماوەیەکی کەمدا چووە سەر دەوڵەتی عوسمانی، سوڵتان سەلیم ڕێکەوتنی ھاوڕێیەتی ودۆستایەتی وھاوپەیمانی بەست لەگەڵ کوردەکان ئەمەش بە فەزڵی شێخ (ئیدریس بەدلیسی) بوو، کە سوڵتان کردبوویە ڕاوێژکاری کارگێڕی ئەو ھەرێمانە لەبەر ئەو خزمەتەی پێشکەش بە سوڵتانی کرد. thumb|250px|سوڵتان سەلیم لە مەیدانی جەنگدا
ھەڵمەتی مەملوکی
بۆ ئەم ھەڵمەتە ھۆکاری جیاواز ھەبوو لەوانە، ناکۆکی لەسەر سنوری نێوان دوو دەوڵەتەکە و ھەڵوێستی مەمالیکەکان لەسەر سەفەوییەکان وپەنادانی ئەو بەرپرسە عوسمانیانەی ھەڵئەھاتن، وپەنابردنی خەڵکی شام بۆ عوسمانییەکان لە دەست زوڵمی مەمەلیکەکان کە نامەیەکیان نوسی وداوایان لە سوڵتان سەلیم کرد ڕزگاریان کات لە دەست مەمالیکەکان بۆ ئەو زوڵمەی ئەیکەن وڕێئەگرن لە جێبەجێکردنی شەریعەتی ئیسلامی، سوڵتان نوێنەرێکی ناردە بۆ لایان ودڵنیایی کردن. ھەرچۆنێک بێت ھۆی ناکۆکییەکە لەوە قوڵتر بوو، لەبەر ئەوەی سوڵتان سەلیم ئەیویست ھەموو وڵاتە سونەکان لەژێر ئاڵای خۆیدا یەکخات، ومەمالیکەکان لەم فراوانخوازییەی سەلیم ترسان وھاوپەیمانیان لەگەڵ شا ئیسماعیل سەفەوی بەستبوو. thumb|230px|right|وێنەی سوڵتان سەلیم کاتێک ھێرش دەبێتە سەر میسر
فەتحی شام
سوڵتان سەلیم لە سەرکردایەتی سوپایەکی گەورەدا بەڕێکەوت بەرەو شام و لە نزیک حەلەب لە دۆڵی مەرج دابقدا بەیەکیاندادا لە شەڕێکدا کە بە مەرج دابق ناسراوە وبەسەرکەوتنی عوسمانییەکان کۆتایی ھات، ودوای ئەوە سوڵتان سەلیم زۆر بە ئاسانی فەتحی حەما و حومس و دیمەشقی کرد، زاناکانی بینی زۆر بەباشی وسودی پێ گەیاندن و فەرمانی کرد بە نوێکردنەوەی مزگەوتی ئەمەوی لە دیمەشق وکاتێک نوێژی ھەینی تێدا کرد، وتارخوێنەکە ئەم ئاماژەیەی بۆ زیاد کرد (حاکمی حەڕەمە پیرۆزەکان) بەڵام سوڵتان سەلیم بەباشی زانی ئاماژەیەکی ئاینی تر بەکاربھێنن کە ئەویش (خزمەتکاری حەڕەمە پیرۆزەکان) بوو، و بەردەوام دوای خۆی سوڵتانەکان ئەو نازناوەیان وەرئەگرت، پاشان شاکانی ئال سعود وەریان گرت لە سعودیەی عەرەبی لە سەدەی بیستدا. ھەروەھا سوڵتان پێشوازی لە وەفدێک لە بەرپرسەکانی لوبنان کرد کە پیرۆزبایی سەرکەوتنیان لێکرد، وبە لە خۆگرتنی وڵاتی شام ڕووبەری دەوڵەتی عوسمانی گەیشتە ٥٬٢٠٠٬٠٠٠ کم.
فەتحی میسر
دوای سەرکەوتنی سەلیم بەسەر مەمالیکەکان ڕێگەی بۆ کرایەوە بۆ فەلەستین و میسر، وھێزی ھەردوولا لای سنوری شام بە یەک گەیشتن وعوسمانییەکان غەزەیان گرت وڕۆیشتن تا گەیشتنە نزیک قاھیرە، و پاشان لە ساڵی ١٥١٧ ھەردوولا لە شەڕێکی گەورەدا بەیەکیاندا وبەسەرکەوتنی عوسمانییەکان کۆتایی ھات و ھەردوولا زەرەرێکی گیانی زۆریان لێکەوت. لە ٢٣ی کانونی دووەمی ساڵی ١٥١٧زدا سوڵتان چووە ناو قاھیرەوە، ونزیکەی مانگێک لە شارەکە مایەوە و لەو ماوەیەدا سەردانی ھەموو مزگەوت وئاسەوارە مێژوویەکانی کرد وکاتێک سوڵتان لە قاھیرە بوو شەریفی مەککە کلیلی حەڕەمە پیرۆزەکانی پێشکەش کرد وەک ملکەچییەک وداننان بە دەسەڵاتی عوسمانی لەسەر خاکە پیرۆزەکان، بەمەش حیجاز بە بێ شەڕ چوونە ژێر دەسەڵاتی عوسمانییەکان، ودوایین خەلیفەی عەباسییەکان لە قاھیرە کە دوای غەزوی مەغۆل بۆ بەغدا چووبوونە قاھیرە دابەزی لە خەلافەت بۆ سوڵتان سەلیم، و لەو کاتەوە سوڵتانە عوسمانییەکان بوون بە خەلیفەی موسڵمانان وپێشەوای باوەڕداران.
پێکدادان لەگەڵ پورتوگالییەکان
دواتر دەستیان گرت بەسەر شاری جەزائیر وسوپا ئیسپانییەکانیان تێک شکاند، ھەروەھا شاری تەلماسانیان فەتح کرد، دواتر خەڵکی جەزائیر بە ناوی وتاربێژ وزانا وبازرگانەکانیانەوە پەیامێکیان نوسی بۆ سوڵتان سەلیم و داوایان کرد بچنە ژێر ئاڵای دەوڵەتی عوسمانییەوە ویارمەت بدرێن بۆ وەستان لە بەرامبەر پورتوگال و ئیسپانیا، و خێرا سوڵتان چوو بە دەم داواکەیانەوە بەمەش ئەم ھەرێمە بووە ولایەتێکی دەوڵەتی عوسمانی. لە سەرەتاکانی مانگی ئەیلولی ساڵی ١٥١٧ سوڵتان سەلیم گەڕایەوە بۆ ئیسلامبوڵ بە ھاوەڵی دوایین خەلیفەی عەبباسی.
چاکسازی سەربازی
thumb|220px|وێنەی سەرکردەیەکی گشتی ئینکیشاری ئەو یاخیبوونەی ئینکیشاری گرتەوە لە دوای شەڕی چاڵدێران و ڕەتکردنەوەیان بۆ دواکەوتنی شا ئیسماعیل و شوێنکەوتووەکانی لە شاخەکانی ئێران کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو بۆ بڕیاری سوڵتان لە گۆڕینی ڕژێمی ئەفسەرەکان، بە تایبەت کە زۆربەی یاخی بووەکان لە ئەفسەرەکان بوون، ولەسەروو ھەموویانەوە قازی سەرباز (جەعفەر چەلەبی)، دوای ئەوە سوڵتان سەلیم قازی سەربازی کوشت لەگەڵ ھەموو ئەوانەی دەستیان ھەبوو لەو ئاژاوەدا، و حەقی دانانی سەرکردەکەیانی دا بە خۆی بەوەش دەستی گرت بەسەریاندا بەڵام ڕژێمی پێشتر سەرکردەی گشتی دیاری ئەکرا لەلایەن کۆنترین ئەفسەرەکانی سوپاوە.
چاکسازی دەریایی
دوای ئەوەی سوڵتان محەممەد فاتیح فەتحی قوستەنتینیەی کرد، عوسمانییەکان دروسکردنی بەندەر ومیناکانیان پشت گوێ خستبوو، فاتیح وبایەزیدی کوڕی ھەندێک لە کەشتییە دەریاییەکانیان پاراست کە ئیشیان پاراستنی کەنار وئاوە ھەرێمییەکان بوو لە دەستدرێژی وئیشی قەڕاسینەکان، سوڵتان سەلیم لە ئابی ساڵی ١٥١٨ز بڕیاری کردنەوەی وەرشەیەکی دروستکردنی کەشتیگەلی دا کە پێک بێت لە کەشتی جەنگی گەورە بۆ ڕووبەڕووبونەوەی کەشتییە پڕتوگالییەکان دوای ئەوەی مەترسی پرتوگال زیادی کرد بۆ سەر حیھانی عەرەبی و ئیسلام، سوڵتان گەرووی قەرن زەھبی ھەڵبژارد بۆ ئەو مەبەستە، بەڵام سوڵتان پێش ئەوەی بەرھەمی ئەو کەشتییە ببینێت کۆچی دوایی کرد.
بیناسازی
سوڵتان چەندین بەرھەمی تەلارسازی ھەبوو لەگەڵ کەمی ماوەی حوکمەکەی وسەرگەرم بوونی بە غەزوو وفەتحەوە بە دێژایی ژیانی، سوڵتان سەلیم ژمارەیەکی زۆر مزگەوتی بنیاتنا وزۆری تری تازە کردەوە، لە دیارترینی ئەو مزگەوتانەش، مزگەوتی فاتح پاشا ومزگەوتی بوستان لە دیاربەکر ومزگەوتی ئیبن عەرەبی لە دیمەشق و نوێکردنەوەی مزگەوتی ئەمەوی بوون، ودەست کرا بە ئیش لە سەردەمەکەیدا بۆ کردنەوەی مزگەوتێک بە ناوی خۆیەوە، بەڵام تەواو نەبوو تا وەفاتی کرد، ھەروەک چەندین فێرگە و تەکیە و گۆشەی بۆ سۆفییەکان کردەوە، وجوانترین کەنیسەکانی ئیسلامبوڵ کرد بە مزگەوت.
گرنگی دانی بە ئەدەب
سوڵتان سەلیم زۆر ئەدەب وشیعر ومێژووی خۆشئەویست، و لەگەڵ بەھێزییەکەیدا حەزی بە ھاوڕێیەتی پیاوەکانی زانست ئەکرد وھاوڕێیەتی مێژوونوس وشاعیرەکانی ئەکرد بۆ مەیدانەکانی جەنگ تا بەرەوپێشچوونەکانی جەنگ تۆمار بکەن و ئەو قەسیدانە بڵێن کە باسی سەربەرزییەکانی ڕابردوو ئەکات. کە ئەمەش لە کەسایەتی سەلیمدا دەرئەکەوت، ھەروەک سوڵتان سەلیم شاعیرێکی لێھاتوو بوو، و زمانی تورکی و عەرەبی و فارسی زانیووە وشیعری پێ ڕێکخستوون، ھەتا ئێستا کۆمەڵێک لە شیعرە فارسییەکانی ماونەتەوە لە ئەستەنبوڵ و لە بەرلین دوای ئەوەی ئیمپڕاتۆر فیلھلمی دووەم گواستییەوە بۆ ئەوێ لە ساڵی ١٩٠٤ز.
کۆچی دوایی
دوای گەڕانەوەی لە میسر سوڵتان سەلیم ھەستا بە ئامادەکردنی کەشتیگەلێکی دەریایی گەورە بۆ گرتنی دوورگەی ڕۆدوس دوای ئەوەی سوڵتان محەممەد فاتیحی باپیرەی تەواوی نەکردبوو، ھەروەھا بۆ ئەوەی ھێرش بەرێتە سەر مەجەڕ وبۆ ئامادەکاری جەنگ لەگەڵ شا ئیسماعیل سەفەوی جارێکی تر لەسەر ئەو ھاوپەیمانییەی لەگەڵ پرتوگالییەکان کردبووی لە دژی.
لەم ماوەیەدا سوڵتان نەخۆش کەوت بە ھۆی مانەوەی زۆری لە مەیدانەکانی جەنگ و سەفەر کردنی بەردەوامی لە شوێنە کەش وھەوا جیاوازەکان ومانەوەی زۆر لە بەردەم تیشکی خۆردا، لەگەڵ ئەمەشدا سوڵتان ھەر بەردەوام بوو لە ڕۆیشتن بەرەو ئەدەرنە تا پڕۆژەی فەتحی ڕۆدس تەواو بکات، تا کۆچی دوایی کر لە ٢٢ی ئەیلولی ساڵی ١٥٢٠ز لە نۆیەم ساڵی حوکمیدا ولە تەمەنی پەنجا ساڵیدا. لە ٣٠ی ئەیلولی ھەمان ساڵدا جەنازەکەی گەیشتە ئیسلامبوڵ و شازادە سلێمانی کوڕی و وەزیر و پیاوە گەورەکان چوون بۆ بەڕێکردنی جەنازەکە و نێژرا لەو شوێنەی مزگەوتەکەی بەناوی سوڵتان سەلیمەوە لێ ئەکرایەوە، وسوڵتان سلێمان فەرمانی کرد بە کردنەوەی فێرگە و بینا بۆ خواردنی ھەژاران وەک خێرێک بۆ ڕۆحی باوکی.
سوڵتان سەلیم لەگەڵ کەمی ماوەی حوکمەکەی، دەوڵەتی عوسمانی پێشخست بە شێوەیەک گەیشتە ئەوپەڕی تەواوی وگەشەسەندن لە سەردەمی سلێمانی کوری، ناوی سوڵتان لە چەندین شوێن نراوە لە ناو ودەرەوە تورکیا وەک مزگەوتی سوڵتان سەلیم ئازا لە شاری مانھایم لە ئەڵمانیا، ولە ساڵی ٢٠١٠ فیلمێکی سینەمایی تورکی بە ناوییەوە دەرکرا کە باس لە ژیانی ئەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:تورکە عوسمانییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٤٦٥ پۆل:مردووانی ١٥٢٠ پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٤٧٠ پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی پۆل:شاعیرانی تورک
ئارنۆلد باکس
وێنۆک ئارنۆلد ئێدوارد ترێڤۆر باکس، (٨ی تشرینی دووەمی ١٨٨٣–٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٣) ئاوازدانەر و شاعیر و نووسەرێکی ئینگلیز بوو. ئارنۆلد زیاتر بە مۆسیقای ئۆرکێسترالی دە ناسرێت. حەوت سەمفۆنیای نووسیوە و بۆ ماوەیەکی زۆر بە سەمفۆنیستەی پێشەنگی بەریتانی دادەنرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٣ پۆل:مردووانی ١٩٥٣ پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەیی مۆسیقا پۆل:ئاوازدانەرانی پیانۆ پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
بڕیارنامەی ٥٦٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٥٦٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی حوزەیرانی ١٩٨٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٥٩١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٥
تۆڕی میدیایی بیابان
تۆڕی میدیایی بیابان 200px|وێنۆک|چەپ|لۆگۆی کەناڵەکان بەهەمان دیزایین، بە[[ڕەنگی سەوز]] تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنیی نێوخۆیییە لە باشووری کوردستان، لە ٥ کەناڵ پێکدێت. لەسەر سیستمی دیجیتاڵ (DVBT) بەکوالێتی (HD) پەخشی بەرنامەکانیان دەکەن. ھەر کەناڵێک تایبەتمەندی خۆی ھەیە لە پەخشکردنی بەرنامەکانی.
کەناڵەکانی تۆڕی میدیایی بیابان
سیستمی دیجیتاڵ
200px|وێنۆک|چەپ|لۆگۆی سیستمی [[دیجیتاڵ تیڤی]]
بیابان خێزانی
100px|وێنۆک|چەپ|ڕەنگی لۆگۆ:پرتەقاڵی کەناڵی بیابانی خێزانی یەکەمین بەرھەمی میدیایی کۆمپانیای بیابانە پەخشی بەرنامەکانی بریتین لە:
بیابان وەرزشی
100px|وێنۆک|چەپ|ڕەنگی لۆگۆ:سەوز کەناڵی بیابانی وەرزشی کەناڵێکی وەرزشی گشتییە. پەخشی بەرنامەکانی بریتین لە:
بیابان فیلم
100px|وێنۆک|چەپ|ڕەنگی لۆگۆ:شین کەناڵی بیابانی فیلم کەناڵێکی تایبەت بە فیلمە جیھانیەکانە. پەخشی بەرنامەکانی بریتین لە:
بیابان میوزیک
100px|وێنۆک|چەپ|ڕەنگی لۆگۆ:پەمەیی کەناڵی بیابانی میوزیک کەناڵیکی ھونەریی کات بەسەربردنە.
بیابان دۆکیۆمێنتاری
100px|وێنۆک|چەپ|ڕەنگی لۆگۆ:زەرد کەناڵی بیابانی دۆکیۆمێنتاری کەناڵێکی بواری دۆکیۆمێنتاری و بەڵگەنامەییە.
سەرچاوەکان
ماڵپەڕی کۆمپانیای بیابان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
نەوید زەردی
نەوید زەردی گۆرانیبێژی کوردی ئێرانە. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە دەستی بە کاری ھونەری کردووە و ٢ ئەلبوم و چەندین تاک تڕاکی بڵاوکردووەتەوە و ئەو ستایلانەی ئەو کاریان تێدا دەکات بریتین لە پاپ، ڕاک، ھیپ ھۆپ و دەکرێ بوترێ کە ھەرسێکیانی تێکەڵکردووە.
ژیاننامه و به‌رهه‌‌مه‌کانی
نەوید زەردی لە مەھاباد لە ئێران له دایکبووە و له ساڵی ٢٠١٠ لەگەڵ بنەماڵەکەی ڕوویان کردە وڵاتی ئاڵمانیا و لە شاری دوسلدۆرف نیشتەجێبوو. ھەر لەوێ لەگەڵ شاھین نەجەفی ھونەرمەندی ناسراو و بەتوانای گیلەکی ئێرانی ئاشنابوو و چەند کاری زۆر سەرکەوتوویان بەیەکەوە تۆمارکرد. یەکێ لەوان لە کاتی ئاڵۆزییەکانی ساڵی ١٣٨٨ی ھەتاوی ئێران و دوای کوژرانی خوێندکاری کورد، سانع ژاڵە بوو و ھەروەھا ٢ بەرھەمی تر بە ناوەکانی (جون فه‌دا و پیشێ قازی و مەعەلەق بازی).
نەوید لە ساڵی ٢٠١١دا ئەلبومێکی نوێی بڵاوکردەوە بە ناوی ڕێگا کە یەکەم ئەلبومی فەرمیی ھیپ ھۆپی کوردی بوو، ئەو ئەلبومە دەنگدانەوەیەکی یەکجار باشی ھەبوو و یەکێ لە گۆرانییەکانی بە ناو دەنگی باران کە کارێکی دووانە بوو لەگەڵ ھونەرمەند تارا جاف کرا بە کلیپ، جێگای ئاماژەیە گشت ھۆنراوەکانی ئەلبومی ڕێگا؛ ھۆنراوەی نەوید بوون.
لە ساڵی ٢٠١٢ دا ئەلبومێکی لە ستایلی پاپدا خستەڕوو بە ناوی ژیانەوە، کە بەناوبانگترین گۆرانیی ئەو ئەلبومە گۆرانیی ئازیزەکەم بوو کە ھۆنراوەی خاڵە قازیە و ھەروەھا ئەو کارە دووانەیەک بوو لەگەڵ ھونەرمەند ژیوار.
ھۆنراوەکانی ئەلبومی ژیانەوە شاعیران: خاڵە قازی، سیمین چایچی، ناسر حیسامی و نەوید زەردی بوون. ئەلبومی ڕێگا لەسەر ئینتەرنێت ١١٠٬٠٠٠ جار و ئەلبومی ژیانەوە ١٦٠٬٠٠٠ جار داگیران.
گۆرانییەکان
ئەلبومی ڕێگا
ئەلبومی ژیانەوە
ھەروەک لەو ھێلکاریەی سەرەوەدا دەبینرێ ڕێکخستنی مۆسیقای تەواوی کارەکانی نەوید مەجید کازمی کردوویەتی کە وەکوو ھاوکارێکی گرێدراو بە شاھین نەجەفییەوە ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی پۆل:خەڵکی مەھاباد
ئارسناڵ تیڤی
ئارسناڵ تیڤی یەکێکە لە کەناڵەکانی تەلەڤیزیۆن تایبەتە بە یانەی ئارسناڵی ئینگیزی. وە یەکێکە لەبەشەکانی سێتانتا سپۆڕت.
ئارسناڵ تیڤی بەڕەسمی دامەزرا لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ لە کەناڵی ٤٢٣ ی سکای دیجیتاڵ.
سەرچاوە
پۆل:یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ پۆل:کەناڵە تەلەڤیزۆنیەکان لە شانشینی یەکگرتوو پۆل:کەناڵە وەرزشیەکان لە شانشینی یەکگرتوو پۆل:میدیای وەرزشی لە شانشینی یەکگرتوو
سێریۆم
سێریۆم یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Ce» و گەردیلە ژمارەی ٥٨.
کۆئەندامی ھەناسە
کۆئەندامی ھەناسە (بە ئینگلیزی: Respiratory System) کۆمەڵە ئەندامێکە فەرمانی سەرەکی: دابین کردنی ئۆکسجینی خانە‌کانی لە‌ش و دەرکردنی دوئۆکسیدی کاربۆنی بەرھەمھاتوو لە پرۆسەی میتابولیسمە.
سێریۆم
سەرچاوەکان
پۆل:سێریۆم پۆل:توخمە کیمیایییەکان
کۆئەندامی ھەناسە
ھەموو گیاندارە فرەخانەکان، بە جۆرێک، کۆئەندامی ھەناسەیان ھەیە. ئەندامی ئاڵوگۆڕپێکردنی ھەوا لە گیاندارانی ئاوژیدا بە ناوی ئاوسی و لە گوانداران و پەلەوەراندا، بە سی دەیناسین. ئەم وتارە تەنیا دەپەرژێتە سەر کۆئەندامی ھەناسەی مرۆڤ کە ھاوشێوەی گواندارانە.
ئە‌ندامە‌کانی ئە‌م کۆئەندامە بریتین لە: لووت، گەروو، نای، سی
توێکاری کۆئەندامی ھەناسە
لووت: لووت لە کۆمەڵیک ئێسک و کرۆژنە پێکھاتووە. چاڵەکانی ناو بۆشایی لووت بە ناوپۆش و وردەڕەگ داپۆشراوە و دەبێتە ھۆی گەرم و شێدار بوونی ھەوا پێش لەوەی بگاتە سییەکان. موو و مژۆڵەکانی ناولووت تەپوتۆزی ھەوا دەگرن تا ھەوایەکی پاکژ بۆ سییەکان بەڕێ بکرێت.
قوڕگ: پاژێکی بۆری ھەناسەیە کە دەکەوێتە بەشی خوارووی قوڕگ (ئەوک) (لە ئاستی سێھەمین تا شەشەمین مۆرەی مل) و بەرھەمھێنانی دەنگیشی لە ئەستۆیە، لە چەن ماسوولکە و کرۆژنە پێکھاتووە.
نای: بەشێکە لە بۆری ھەناسە کە دەکەوێتە پاش کشکشێ و لە کۆمەڵێک کرۆژنەی (Ω) شکل پێکھاتووە. درێژایییەکەی ١٠–١٢ سانتی میترە و لە ئاستی شەشەمین مۆرەی ملەوە دەست پێدەکات و بۆ خوارەوە دادەکشێ و دەبێتە دوو لقی ڕاست و چەپ کە بە برۆنش یا نایچە دەناسرێت. برۆنشەکان لە ناو سییەکاندا لق و پۆی زۆریان لێ دەبێتەوە بە ناوی برۆنشیۆل.
سی: سییەکان وەک دوو قوچکە، ئەملاولای سینگ پڕ دەکەنەوە، بنکی سییەکان لەسەر گلێجە یا دیافراگمە و لووتکەشیان لە ئاستی یەکەمین مۆرەی بڕبڕاگەی پشتە. برۆنشیۆلەکان لە ناو سییەکاندا بە ئالوێئۆلەکان کۆتاییان دێت و بەھۆی کۆمەڵێک وردەرەگی خوێنی باشەوە، ئاڵوگۆڕی ئوکسیجنی ھەوا و دوئوکسیدی کاربۆن جێبەجێ دەکەن.
پەردەسی: پەردەیەکی دوو تۆی دەور سییەکانە کە بەجیاواز سییەکان دادەپۆشێ. لە نێوان دوو تۆی ئەم پەردەدا، شلەیەک ھەیە کە دەبێتە ھۆی خزبوون و نەرمی بزاوەکانی سی.
سییەکان وازیان لە سەرییەک خەوتنە، بەڵام بەھۆی تەوژمی نەرێنی دوو تۆی پەردەسییەوە، دەکرێنەوە و ھەناسە یان تێدەچێت.
٢٧ی حوزەیران
بەستەری دەرەکی
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:حوزەیران
کۆئەندامی ھەناسە
توێکاری کۆئەندامی ھەناسە
پۆل:کۆئەندامی ھەناسە
ئەوک
ئەوک (بە ئینگلیزی: pharynx) بەشێک لە کۆئەندامی ھەرسە کە دەکەوێتە نێوان دەم و سوورێنچک.
لە سێ بەش پێکھاتووە:
سەرچاوە
کتێبی ئاناتۆمی گرەی
ئاری
نەجمەدین کوڕی مەلا ڕەسووڵی دێلێژە ناسراو بە ئاری شاعیرێکی کوردی سەدەی بیستەم بوو. لە ساڵی ١٩١٠ لە سلێمانی لەدایکبووە. لە ٣ ی تشرینی دووەمی ١٩٦٨ بەھۆی نەخۆشی دڵەوە لە سلێمانی کۆچی دوایی کردووە.
ژیان
سەرەتای خوێندنی لە حوجرەی مزگەوت بووە. پاشان چووە بۆ قوتابخانەی سەرەتایی و شەش ساڵی خوێندنی لەوێ تەواو کردووە. لە سییەکانی سەدەی بیستەمدا ژنی ھێناوە و لە (کارگێڕی نەخۆشی ئاژەڵ و کشتوکاڵ) بە مووچەخۆر دامەزراوە، ماوەیەک لەم کارەیدا بووە لە ئاکرێ و لە چلەکاندا گەڕاوەتەوە سلێمانی و ئینجا گوێزراوەتەوە ھەڵەبجە. لە ساڵی ١٩٤٦ بەھۆی کوردایەتی و لایەنگریی کۆماری کوردستان لە مەھاباد ئاری یەکێک بوو لەوانەی لە باشووری کوردستان دەسگیر کران. ماوەیەک لە گرتووخانەی سلێمانی مایەوە، ئینجا ڕەوانەی بەغدا کرا. لەگەڵ ئەوەی لە دادگا تاوانبار نەکرا، بەڵام دوور خرایەوە بۆ باشووری عێراق و ماوەی سێ ساڵ بەدەستبەسەری لە شارەکانی حیللە و کەربەلا بووە.
لە دوای گەڕانەوەی لە ساڵی ١٩٤٩ لە کەرکووک لە (کارگێڕی کشتوکاڵ) بوو بە مووچەخۆر و لەم کارەیدا مایەوە تا ساڵی ١٩٥٩ خانەنشین کرا. پاش چەند ساڵێک گەڕاوەتەوە سلێمانی و لە (کارگێڕی ئیسکانی پارێزگای سلێمانی) دامەزرا.
سەرچاوەکان
مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، مارف خەزنەدار، لاپەڕەکانی ١٢٩ تا ١٣٨، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦.
پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠ پۆل:مردووانی ١٩٦٨ پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان
ئۆتۆکاد
ئۆتۆکاد نەرمەکاڵایەکی بازرگانییە بەکاردەھێنرێت بۆ ئەنجامدانی دیزاینکردنی دوو ڕەھەندی 2D و سێ ڕەھەندی 3D بەیارمەتی کۆمپیوتەر ھەروەھا بۆ سازکردنی ڕەسمە ئەندازیاری یە جۆراوجۆرەکان. ئەم نەرمەکاڵایە لە ساڵی ١٩٨٢ ە و وەکو نەرمەکاڵایەکی دێسکتۆپ کاری پێدەکرێت و لە ساڵی ٢٠١٠ شەوە وەکو ئەپلیکەیشنێکی مۆبایلە ھۆشمەندەکان و ئەنتەرنێتی لە ژێر ناوی AutoCAD 360 خراوەتە بەردەست.
ئەم نەرمەکاڵایە لەلایەن کۆمپانیای ئۆتۆدێسکەوە پەرەی پێدراوە و خراوەتە بازاڕەوە. ئۆتۆکاد یەکەمجار لە کانوونی یەکەمی ١٩٨٢ دا بڵاوکرایەوە و ئەو کاتە لەسەر کۆمپیوتەرە بچووکەکان microcomputers کاری دەکرد. پێش بڵاوبوونەوەی ئۆتۆکاد زۆربەی نەرمەکاڵا بازرگانیەکانی کە دیزاینکردنیان بەیارمەتی کۆمپیوتەر ئەنجام دەدا لەسەر کۆمپیوتەرە زەبەلاحەکان Mainframe computer یان کۆمپیوتەرە بچووکترەکان minicomputers کاریان دەکرد.
ئۆتۆکاد لە چەندین بواری بەرھەمھێنان و پیشەسازی یە جۆراوجۆرەکاندا لەلایەن ئەندازیار و تەلارساز و بەڕێوەبەری پڕۆژەکان و دیزاینکەرەکان و چەندین خاوەن پیشەی ترەوە بەکاردەبرێت. وەکو دیارترین بەرھەمی کۆمپانیای ئۆتۆدێسک ئۆتۆکاد لە ساڵی ١٩٨٦ ە و لە ھەموو جیھاندا بووەتە پێشەنگی نەرمەکاڵا ئەندازیاریەکانی تر. لەساڵی ٢٠١٤ دا کە وەچەی بیست و نۆیەمینی بڵاوکرایەوە و لەگەڵ ھەموو جۆرەکانیدا بەردەوامە لە بوونی وەکو بەربڵاوترین نەرمەکاڵای ئەندازیاری لە زۆربەی شوێنەکانی دنیادا.
مێژوو
ئۆتۆکاد لە نەرمەکاڵایەکەوە بەناوی Interact CAD ە و (پێشی دەوترا MicroCAD) داتاشرا کە لە ساڵی ١٩٧٧ دا دەستی پێکرا و لە ساڵی ١٩٧٩ دا بڵاوکرایەوە. ئەم نەرمەکاڵایە لەلایەن داھێنەر مایکل ڕیدڵەوە لە ساڵی ١٩٧٧ دا بە زمانی ئێس پی ئێڵ SPL نووسرا بۆئەوەی لەسەر کۆمپیوتەرێکی کۆمپانیای مارین چیپ سیستەمز Marinchip Systems کاربکات. ئەم کۆمپانیایە موڵکی دوو بەشداربووی دامەزرێنەری کۆمپانیای ئۆتۆدێسک جۆن ووکەر و دریک دان بوو و ئەم نەرمەکاڵایەش بووە یەکەم نەرمەکاڵای دیزاینکردن بەیارمەتی کۆمپیوتەر کە لەسەر کۆمپیوتەرە بچووکەکان minicomputer کاربکات. دواتر لە ساڵی ١٩٨١ دا جۆن ووکەر و دریک دان لەگەڵ چەند بەشداربوویەکی تردا کۆبوونەوە و ڕێکەوتن لەسەر دامەزراندنی کۆمپانیای مارین سۆفتوێر پارتنەرز Marin Softwares Partners کە دواتر ناوەکەی گۆڕا بۆ ئۆتۆدێسک Autodesk. ھەر لەو کاتەوە دامەزرێنەرانی کۆمپانیا نوێ یەکە بڕیاریاندا کە نەرمەکاڵای Interact CAD بە زمانی C دابڕێژنەوە بۆئەوەی لەگەڵ ئامێرەکانی IBM ە نوێکاندا بگونجێت و ناوی نەرمەکاڵاکەشیان گۆڕی بۆ MicroCAD و پاشانیش بۆ ناوەکەی ئێستای ئۆتۆکاد AutoCAD.
فۆرماتی پەڕگەکان و وەشانەکانی نەرمەکاڵاکە
فۆرماتی ڕەچەڵەکی ئۆتۆکاد بریتیە لە DWG. تاڕادەیەکی کەمتریش DXF. کە ئەمەیان فۆرماتی تایبەتە بە ئاڵوگۆڕکردن لەگەڵ نەرمەکاڵاکانی تری CAD دا.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:ئۆتۆکاد پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٨٢
لوی ماندون
لوویی ماندون نووسەر ی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٢ پۆل:مردووانی ١٩٤٤
خوێنبەر
خوێنبەر (بە ئینگلیزی: Artery) ئەو بۆریە(لوولە) خوێنەیە ، کە خوێن بۆ دوور لە دڵ دەگوازێتەوە بۆ ئەندامەکانی لەش.
پۆل:کۆئەندامی سووڕان
٢٨ی حوزەیران
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ پۆل:حوزەیران
مەریوان
مەریوان  لە شارەکانی  ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە ناوەندی شارستانی مەریوانی پارێزگای کوردستانی ئێرانە. مەریوان لە باکوورەوە بۆ بانه و سەقز، لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ سنە و لە باشوورەوە بۆ نۆدشە لە پارێزگای کرماشان ڕێگەی ھەیە. مەریوان لە ڕۆژاواوە تەنیا ١٦ کیلۆمەتر لە سنووری باشماخەوە کە لە خاڵە سنوورییە سەرەکییەکانی ھەرێمی کوردستانی عێراقە دوورە و ئەمە بووەتە ھۆی گەشەی ئابووریی دانیشتووانی ئەم شارۆچکە. ھەروەھا نزیک بوون بە گۆلی زرێبار و ناوچەی ھەورامان کە دوو ناوچەی گەشیتارین بوونەتە ھۆی بەناوبانگ بوونی ئەم  شارۆچکە. بە پێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١١ مەریوان ١١٠٤٦٤ کەس دانیشتووی ھەبووە. زاراوەی سەرەکیی دانیشتووانی سۆرانی بابانییە ھەروەھا ژمارەیەکیش ھەورامیی تێدایە.
مێژوو
شاری ئیمڕۆی مەریوان مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدو پەنجا ساڵ لە مەوپێش ئەم شارە لە نزیکی سنوری دەوڵەتی عوسمانلی دابووە کە لە ساڵی 1865 زاینیدا بە فەرمانی ناسرەدین شای قاجار پاشای ئەو سەردەمەی ئێران لە نزیکی گۆلی زرێبار قەڵایەکی سەربازی دروست کرا کە تێچووەکەی چل هەزار تمەنی ئەو کاتە بووە چوار ساڵ دوای ئەوە فەرهاد میرزا مامەی ناسرەدین شا کە والی ئیالەتی ئەردەڵان بو قەڵاکەی نەختێ بچوک کردەوە و لە جاران بە هێزتری کرد و ناوی نا قەڵای شاەئاباد و لە نزیکی قەڵاکە شارۆکێکیان دروست کرد و چەند بنەماڵەیەکیان لە لادێکانی دەوروبەرەوە بۆ هانی دوای فەرهاد میرزا حاجی موحەمەد عەلی خانی زەفەرولمولک قەڵاکەی گەورەتر کرد و کاروانسەرا و حەمام و کارێزی ئاوی تێدا دروست کرد ئەم هەمو شتانە دوای ماوەیەک لە شەڕی هۆزەکانی مەریواندا وێران بو سەرچاوە مێژووییەکانی سەردەمی سەفەوی، قاجاڕ و عوسمانی ئاماژەی زۆریان تێدایە بە ڕوودانی شەڕ لە مەریوان یا لە دەشتی مەریوان. زۆری ئەم شەڕانە لە نێوان ئێران و عوسمانی یا میرنشینە کوردییەکاندا ڕووی داوە. مەریوان سنووری نێوان ئیمپراتۆریی قاجاڕ و عوسمانی بووە و زۆر جار شوێنی شەڕ و ناکۆکیی تایەفە کوردەکان بووە.
دەریاچەی زرێبار
وێنۆک|زرێبار زرێبار دەریاچەیەکی گەورەی سروشتیی ئاوی شیرینە کە لە ٣ کیلۆمەتریی ڕۆژاوای شاری مەریواندایە. ئاوی زرێبار لە سەرچاوە ئاوییەکانی بنی خۆیەوە ھەڵدەقوڵێت و ھیچ ڕووبارێکی تر ناڕژێتە ناوی و ھەروەھا ساڕێژی ئاوەکەشی چەمی زرێبار پێک دێنێت کە بە دەشتی مەریواندا تێپەڕ دەبێت و دەڕژێتە سەر ڕووباری سیروان. زرێبار و سروشتی دەوروبەری کە دەشت و کێو و دارستان و گیانلەبەری جۆراوجۆری تێدایە، یەکێک لە سەیرانگا بەناوبانگە گەشتیارییەکانی کوردستان و ئێرانە. بەرزاییەکەی لە ئاستی دەریاکان ١٢۹٠ مەترە و درێژییەکەی (ئاڕاستەی باشووری-باکووری) زیاتر لە ٨ کیلۆمەترە و پانییەکەشی (ئاڕاستەی ڕۆژھەڵات-ڕۆژاوا) نزیکەی ٣ کیلۆمەترە. لە ھەندێک لە زستانە ساردەکاندا ڕووی زرێبار بە تەواوی سەھۆڵ دەبەستێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان پۆل:شارستانی مەریوان پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:سنووری ئێران–عێراق
کەشتیی فریشتەکان
کەشتیی فریشتەکان ڕۆمانێکی کوردییە کە خەیاڵی و مێژووییە لە نوسینی ڕۆمان نووسی بەناوبانگ بەختیار عەلییە. یەکەم بەرگی زنجیرەکە لە ساڵی ٢٠١٢ بڵاوکرایەوە و بەرگی سێیەمی زنجیرەکەش لە ساڵی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە. سەرجەمی لاپەڕەکانی ڕۆمانەکە (سێ بەرگی ڕۆمانەکە) دەکاتە ٢٠٤٣ لاپەڕە.