cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دەفتەر
250px|وێنۆک|چەند دەفتەرێک دەفتەر یان پەڕاو بریتییە لە چەند پەڕەیەکی بەیەکەوە بەستراو کە بۆ نووسین کەڵکی لێ وەردەگیرێت. دەفتەرەکان بەزۆری خەت خەت کراون و بۆ چەند مەبەستی جۆراوجۆر کەڵکیان لێ وەردەگیرێت، لەوانە نووسینی تێبینییەکان، نووسینی یاداشتەکان، یان وێنەکێشان.
سەرچاوەکان
پۆل:داھێنانە ئۆسترالییەکان پۆل:دەفتەرەکان
مۆر
250px|وێنۆک|گوڵێکی ڕەنگ مۆر مۆر یان ئەرخەوانی بەو ڕەنگانە دەوترێت کە لەنێوان سوور و شینن. ئەم ڕەنگە نزیکە لە وەنەوشەیی.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕەنگ
نەجەف
نەجەف یان نەجەفی ئەشرەف ، ھەروەھا ناسراو بە بەنیقیا (بَانِيقِيَا)، ناوەندی پارێزگای نەجەف و شارێک لە ناوەندی عێراقە، کە لە ١٦٠ کیلۆمەتری باشووری بەغدا ھەڵکەوتووە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٣دا، ١،٠٠٠،٠٠٠ کەس بەراورد کراوە. ئەم شارە یەکێک لە پیرۆزترین شارەکانی شیعە و یەکێک لە پایتەختە مەعنەوییەکانی ھەژمار دەکرێت، ھەروەھا ئێستاش ناوەندی ھێزی سیاسیی شیعەکان لە عێراقدا ماوەتەوە.
بڕیارنامەی ١٥٨١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٨١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی گینێی بیساو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١٠٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
نەجەف
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی عێراق پۆل:شارە پیرۆزەکان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەم پۆل:عەلی کوڕی ئەبووتالیب پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق
بڕیارنامەی ١٥٨١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گینێ بیساو پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٤ پۆل:گینێ بیساو لە ٢٠٠٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ٢٠٠٥
بڕیارنامەی ١٥٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١١٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ٢٠٠٥ پۆل:ئەبخازیا لە ٢٠٠٥ پۆل:گورجستان لە ٢٠٠٥ پۆل:کێشەی ئەبخازیا و گورجستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەبخازیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گورجستان
بڕیارنامەی ١٥٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی لیبەریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١٠٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
سینگاپوور
thumb|300px|left سینگاپوور یان بە فەرمی کۆماری سینگاپوور (Singapore) وڵاتێکە لە کیشوەری ئاسیا. پایتەختەکەی شاری سینگاپورە.
دانیشتوان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی سینگاپور ٥,٥١٧,١٠٢ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٠٨ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٨.٤ ساڵە. ھەروەھا ١٠٠ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٥ پۆل:سینگاپوور پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨١٩ پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان
بەنداوی چراغ وەیس
وێنۆک|270px|چەپ|بەنداوی چراغ وەیس بەنداوی چراغ وەیس کەوتووەتە ١٧ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژئاوای سەقز و لە ساڵانی ٢٠١٠ تا ٢٠١٤ دروست کراوە. ئەم بەنداوە یەکێک لە بەنداوکانی پاریزگای سنە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە و ئاوی شاری سەقز و پتر لە ٦٠ گوند و ئاوایی دەور و بەر لەسەر ڕێگەی سەقز بە بانە تامین دەکا. ئاوی پشت ئەو بەنداوە لە چەم و ڕووبارەکانی ڕووباری جەغەتوو و چەمی سەقزە کە لە کویستانەکانی چلچەمە و کێلەشین نێوان ناوچەی سەقز و بانە سەرچاوە دەگرێ و ئاوی پشت بەنداوەکە ئەگاتە ٨٥ ملوێن مەتری چوارپاڵو. ئەم بەنداوە لە گوندستانی میرەدە نزیک بە گوندی چراغ وەیس ھەلکەوتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:بەنداوەکانی کوردستان پۆل:بەنداو پۆل:شارستانی سەقز
پشتێنەی سەوزایی
وێنۆک|پشتێنەی سەوزایی لە [[تاران|تاران، ئێران]] پشتێنێنەی سەوزایی پشتێنێکی سەوزاییە و ھێڵێکە بە دەوری شاردا کە سنورێک لە دەوروبەری ناوچەیەکی دیاریکراو دیاری دەکات و ڕێگری لە زیادبوونی شار دەکات و بۆ پاککردنەوەی ھەوای پیس و جوانکردنی شار و لە پشتی ئەو پشتێنە سەوزاییەشدا پەرە بە کشتوکاڵ و بەرھەمی سپیایی دەدرێت.
ئامانجەکان
لەو وڵاتانەی کە خاوەنی پشتێنەی سەوزایین، ئامانجە دیاریکراوەکانی سیاسەتی پشتێنەی سەوز بریتین لە:
پشتێنەی سەوز سوودێکی زۆری ھەیە بۆ خەڵک:
کاریگەریی پشتێنە سەوزەکان جیاوازە بە پشت بەستن بە شوێن و وڵات. زۆرجار دەتوانن بە بەکارھێنانی سنووری گوندەکان و ھەندێک جار، پەرەپێدان پەلەوەر دەکات بەسەر ناوچەی پشتێنەی سەوزدا، ئەمە کە ھەرچەندە لە شارەکە جیادەکرێنەوە بە پشتێنەی شەوز
مێژوو
لە سەدەی حەوتەمدا، پێغەمبەر محەممەد (د.خ)، پشتێنێکی سەوزی لە دەوروبەری مەدینە دامەزراند. ئەو ئەمەی کرد بە قەدەغەکردنی ھەر لابردنی درەختێکی تر لە شەقامێکی ١٢ میل درێژ لە دەوروبەری شارەکە. لە ساڵی ١٥٨٠، ئێلیزابێسی یەکەمی ئینگلتەرا بینا نوێیەکانی قەدەغەکرد لە چوارچێوەی شاری لەندەن لە ھەوڵێکدا بۆ وەستاندنی بڵاوبوونەوەی نەخۆشیەکە. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەمە بە شێوەیەکی بەربڵاو جێبەجێ نەکرا و دەکرێت بڕوانامە بکڕدرێت کە کاریگەریی ڕاگەیاندنەکە کەمکردەوە.
لە سەردەمی نوێدا، زاراوەکە لە کیشوەرەکانی ئەورووپا دەرکەوت، کە وێستگە فراوانەکان زیاتر و زیاتر بەکاردەھێنران بۆ جیاکردنەوەی پەرەپێدانی نوێ لە ناوەندی شارۆچکەکانی مێژوویی؛ بەتایبەتی لە ڤیەننا. سیاسەتی پشتێنەی سەوز دواتر پێشڕەوی کرا لە شانشینی یەکگرتوو کە ڕووبەڕووی فڕینی ناوچە لادێیەکان بووەوە. ئەم زاراوەیە بۆ یەکەم جار لە پەیوەندی لەگەڵ گەشەی لەندەن لەلایەن ئۆکتاڤیا ھیڵ لە ساڵی ١٨٧٥ بەکارھێنرا. لەساڵی ١٨٩٠ەوە پێشنیار جۆراوجۆر پێشکەش کرا، بەڵام یەکەم پێشنیار کە پاڵپشتییەکی بەربڵاو بەدەست ھێنا لەلایەن کۆمەڵەی لەندەنەوە لە ساڵی ١٩١٩ لە پلانی پەرەپێدانی لەندەن گەورەتر پێشکەش کرا. لە تەنیشت CPRE داکۆکییان کرد بۆ پشتێنێکی بەردەوام (تا دوو میل لە پانی) بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی شارەکان، کە لەدەرەوەیەوە پەرەپێدانی نوێ لەوانەیە ڕووبدات. وێنۆک|پشتێنەی سەوزایی لە دەوروبەری شاری یۆرک، لە ئینگلتەرا لە بەریتانیا چواردە ناوچەی پشتێنەی سەوز ھەیە کە ١٦٬٧١٦ کیلۆمەتر چوارگۆشە یان ١٣٪ی ئینگلتەرا و ١٦٤ کیلۆمەتری چوارگۆشەی سکۆتلەندا دەگرێتەوە؛ بۆ گفتوگۆی ورد لەمانە، بڕوانە پشتێنەی شین (UK). نموونەی تری ناودار بریتییە لە (Otawa Greenbelt) و (Golden Horseshoe Greenbelt) لە (Ontario)، کەنەدا. ٢٠٬٣٥٠ ھێکتار (٧٨٬٦ میل)ی ئۆتاوا لەلایەن کۆمسیۆنی پایتەختی نیشتیمانی (NCC) بەڕێوەدەبرێت. زاراوەی گشتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بریتییە لە بۆشایی سەوز یان بۆشایی سەوی، کە لەوانەیە ناوچەیەکی زۆر بچووک بێت وەک پارک.
ناوچەی پارکی ئەدێلاید، کە نزیکەی ٧٫٦ کیلۆمەتر چوارگۆشە، بەبێ شک دەوروبەری ناوەندی شاری ئەدێلیدە. لە سنووری دەوروبەری ڕۆژھەڵات، پشتێنێکی سەوزی سرووشتی فراوان لە چیای ئەدێلاید وەک سنووری گەشەکردنی ئەدێلید کاردەکات و شارەکە سارد دەکاتەوە لە گەرمترین مانگەکاندا.
چەمکی " پشتێنەی سەوز" لە ساڵانی ڕابردوودا پەرەی سەندووە بۆ ئەوەی نەک تەنھا "فەزای سەوز " بگرێتەوە، بەڵکو "بەرھەمی سەوزایی"شیشیشیش بگرێتەوە کە ھەموو شوێنە سەوزەکانی شار و دەوروبەری شار پێکدێت، کە لایەنێکی گرنگە لە پەرەپێدانی بەردەوام لە سەدەی ٢١. کۆمیسیۆنی ئەوروپا C11 (COST Action C11) (COST European Cooperation in Science and Technology) "قۆناغی کەیس لە پلاندانانی پێکھاتەی سەوز" ئەنجام دەدات کە ١٥ وڵاتی ئەوروپی تێیدا بەشدارن.
یاسای پەرلەمانی سوید لە ساڵی ١٩٩٤ دا زنجیرەیەک پارک لە ستۆکھۆڵم و شارەوانیی تەنیشت سوڵنا لە باکوورەوە ڕاگەیاند کە «پارکی شارەوانی نیشتیمانی»ە بە ناوی پارکی شارەوانیش.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوچە پارێزراوەکان
ماکوان کەریم
وێنۆک ماکوان کەریم، ناوی تەواوی خەسرەوعەبدولکەریم سەعید، لەدایکبووی (١٩٧٧)ە لە پێنجوێن، خاوەنی بڕوانامەی ماستەرە ھەروەھا خاوەنی ڕۆژنامەنووناسانی نێونەتەوەیی کوردستان.
ژیان
بڕوانامەی لە زانکۆی "ئێڵ ئێچ سی" بەدەسھێناوە لە بەریتانیا، دامەزرێنەری پێگەی پێغەمبەری خودایە.
بڕوانامەکان
بەکالۆریۆس :مێژووی شەریعەت ماستەر: فیکری ئیسلامی گوتاری سیاسی ئیسلامی نوسەر و ڕۆژنامەنوس سەرپەرشتیاری گشتی بزاف پسپۆر و شارەزا لە بواری مێژوو و فیکری ئیسلامییە وەڵامی گومانەکانی بێ ئایینەکان دەداتەوە.
بەرنامەکان
بەردەوام لە ڕێگەی تۆری کۆمەڵایەتی و فەیسبوک بە شێوەی ڕاستەوخۆ چالاکیەکانی ئەنجام دەدات لەم گروپ و پەیجانە چالاکیەکانی ئەنجام دەدرێت و دەخرێنەروو.
دەستگیرکردن
لە ( ٤ خەزەڵوەری ٢٠٢٠) لەلایەن دەسەڵاتی نەرویژ دەستبەسەرکرا و دوای دوو مانگ ڕادەستی وڵاتی ئیتاڵیا کرا وە لەوێ زیندانیکرا تاوەکو (۱۰ خەزەڵوەری ٢٠٢٠) ڕادەستی نەرویژ کرایەوە.
بەستەرە دەرەکیەکان
فەیسبووک
پێگەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧
١٢٦٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
قوتبەدین موبارەک شا
قوتب الدین موبارەک شا فەرمانڕەوای سوڵتانی دەلھی ھیندستانی ئێستا بوو. ئەندامی شانشینی خەلجی، کوڕی عەلائەدین خالجی بووە. دوای مردنی عەلائەدین، موبارەک شا لەلایەن مالیک کافورەوە زیندانی کرا، کە برا بچووکەکەی شیھابەدین عومەری وەک پاشا بوکەڵە دەستنیشان کرد. دوای کوشتنی مەلیک کافور، موبارەک شا بوو بە حاکم. ھەر زوو دوای ئەوە براکەی کوێر کرد، و دەسەڵاتەکەی قۆرخ کرد. دوای ئەوەی لەسەر تەختی پاشایەتی، پەنای بۆ ڕێوشوێنی پۆپۆلیستی برد، وەک ھەڵوەشاندنەوەی ئەو باج و سزا قورسانەی کە باوکی سەپاندبوو و ئازادکردنی ھەزاران زیندانی. ئەو یاخیبوونێکی لە گوجارات سنووردار کرد، دێڤاگیریی گرتەوە، و بە سەرکەوتوویی وارانگالی گەمارۆدا بۆ دەرھێنانی باجێک. بەھۆی پیلانێکی ژەنەڕاڵ کۆیلەکەیەوە خسرەو خان کوژرا، کە جێنشینی بوو لەسەر تەختی پاشایەتی.
سەرەتای تەمەن
موبارەک شا، کە پێی دەوترێت موبارەک خان، کوڕی عەلائەدین خاڵجی و ژاتیاپالی، کچی ڕاماچاندرای دێڤاگیری. دوای ئەوەی عەلائەدین لە ڕۆژی کۆچی دوایی کرد لە ٤ی ژانویەی ١٣١٦، کۆیلەی گشتی مەلیک کافور کوڕە ٦ ساڵانەکەی عەلائەدین شیھابەدینی وەک پاشایەکی بوکەڵە دەستنیشان کرد، و خۆی دەسەڵاتی وەک حاکم بەدەستەوە بوو. لە ڕێوڕەسمی تاجەگوڵینەی شیھابەدیندا، موبارەک شا و کوڕەکانی تری عەلائەدین فەرمانیان پێکرا کە پێی شیھابەدین ماچ بکەن.
دواتر کافور دەستی کرد بە گۆشەگیری لە ئەندامانی بنەماڵەی عەلائەدین، کە بە مەترسی بۆ سەر کۆنترۆڵی خۆی بەسەر تەختی پاشایەتیدا دەزانی. موبارەک شا کە وەک یەکێک لە چەند کوڕە پێگەیشتوەکانی عەلائەدین ھەڕەشەیەکی گەورە بوو، زیندانی کرا. پاسەوانەکانی پێشوو (پاکس)ی عەلائەدین، کە… پەسەند نەکرد لە کارەکانی کافور، دوای کوشتنی کافور موبارەک شای ئازاد کرد. بەپێی گێڕانەوەیەک کە مێژوونووسی سەدەی ١٦ فیریشتە باسی کردووە، کافور ھەندێک پایکی ناردبوو '' بۆ کوێرکردنی موبارەک شا، بەڵام شازادەی دیل گۆرەوی گەوھەردارەکەی پێداون، و قەناعەتی پێکردن کە لەبری ئەوە کافور بکوژن. بەڵام ئەم باسە ھەڵبەستراوێکی ڕۆژانی دواترە: بە گوێرەی مێژوونووسی پێشوو زیاودین بارانی، پایکەکان دەستپێشخەرییان کرد بۆ کوشتنی کافور لەسەر خۆیان.''
ڕیجێنسی
دوای کوشتنی کافور، ئاغاکان پۆستی حاکم (نایب-ی مولک)یان پێشکەش بە موبارەک شا کرد. بەڵام موبارەک شا پێیوابوو کە وەک حاکمێک ژیانی بەردەوام دەکەوێتە مەترسییەوە. سەرەتا ئەو پێشنیارەی ڕەتکردەوە، لەبری ئەوە داوای کرد ڕێگەی پێبدرێت لەگەڵ دایکیدا بەرەو وڵاتێکی دیکە ھەڵبێت. سەرەڕای ئەوەش، ئاغاکان ڕازییان کرد کە حوکمڕانی قبوڵ بکات.
بەم شێوەیە موبارەک شا بوو بە حاکمی شیھابەدین برا بچووکەکەی. دوای چەند ھەفتەیەک، دایکی شیھابودین ژاتیاپالی تۆمەتبار کرد بەوەی کە ھەوڵی ژەھراویکردنی دەدات. دواتر، شیھابەدینی لە گوالیۆر زیندانی کرد و کوێری کرد، و تەختی پاشایەتیی دەستبەسەردا گرت.
بەرزبوونەوە
وێنۆک|چوارگۆشەی بیلۆن ٨ گەنی موبارەک شا موبارەک شا لە ١٤ی نیسانی ١٣١٦ بە نازناوی قوتوبەدین سەرکەوتە سەر تەختی پاشایەتی، ئەو کاتە تەمەنی ١٧ یان ١٨ ساڵ بوو. موبارەک شا ئەفسەر و پارێزگارەکانی عەلائەدینی ھێشتەوە، ئەمەش سەقامگیری مسۆگەر کرد حکومەت لە ساڵی یەکەمی حوکمڕانیدا. ھەروەھا ھەندێک دامەزراندنی نوێی کرد:
ئەو پایکانەی کە مەلیک کافوریان کوشتبوو، ئیدیعای شانازییان دەکرد کە موبارەک شایان خستە سەر تەختی پاشایەتی، و داوای پۆستی باڵایان لە دادگاکەیدا دەکرد. موبارەک خان لەبری ئەوە سەریان بڕی.
موبارەک شا ھۆکاری سەرھەڵدانی دەسەڵاتی بۆ ئیرادەی ئیلاھی گەڕاندەوە. جارێکیان لە دەربارەکانی پرسی ئایا ھیچ کامیان چاوەڕێی ئەوە بوون کە ببێتە پاشا؟ کاتێک بە نەرێنی وەڵامیان دایەوە، ڕایگەیاند کە خوای گەورە کردوویەتی بە پاشا و تەنھا خوا دەتوانێت لەو پۆستە دووری بخاتەوە. ئەو نازناوی خەلیفەتوڵڵا ("نوێنەری خودا")ی وەرگرتووە، کە لەسەر دراوەکانی دەردەکەوێت.
سیاسەتەکان
بۆ بەدەستھێنانی پشتیوانی جەماوەری، موبارەک شا چەند بڕیارێکی عەلائەدینی ھەڵوەشاندەوە:
سەرکوتکردنی یاخیبوون لە گوجارات
پێش مردنی، مەلیک کافور پیلانی کوشتنی ئەلپ خان، والی گوجاراتی دانابوو. بەھۆی ئەمەوە سوپای سوڵتانییەت لە گوجارات بە سەرۆکایەتی حەیدەر و زیرەک ڕاپەڕین بوو. کافور حاکمی بۆ سەرکوتکردنی یاخیبوونەکە. لە کاتی ڕێپێوانەکەیدا بۆ گوجارات لە نزیک چیتۆر، موڵتانی ھەواڵی کوژرانی کافۆری پێگەیشت. پاشان ئەفسەرەکانی بڕیاریان دا واز لە ڕێپێوانەکە بھێنن تا فەرمانی زیاتر لە دەھلیەوە.
دوای ئەوەی موبارەک شا بەسەر تەختی پاشایەتیدا سەرکەوت، مەلیک توغلوقی نارد بۆ ئۆردوگای موڵتانی و داوای لێکرد بەردەوام بێت لە ڕێپێوانەکە بۆ گوجارات. بەڵام ئەفسەرەکانی موڵتانی پێشنیاریان کرد کە ١–٢ مانگ چاوەڕێ بکەن پێش جێبەجێکردنی فەرمانەکان، بەو پێیەی سوڵتانی نوێیان نەبینیبوو، قەناعەتیان نەبوو کە حوکمڕانیەکەی سەقامگیر دەبێت. توغلوق دیاری کرد کە ئەفسەرە ناڕازیەکان دەیانەوێت پۆستەکانیان لە ژێر دەسەڵاتی نوێدا گەرەنتی بکرێت. بۆیە بە ڕێپێوان گەڕایەوە بۆ دەھلی، و ئامۆژگاری موبارەک شای کرد کە ھەر ئەفسەرێک فیرمان (نامەی دەسەڵات) و خیلات (جلی شەرەف) بنێرێت. سوڵتان ڕازی بوو و کاتێک مەلیک توغلوق گەڕایەوە بۆ چیتۆر، ئەفسەرەکان ڕازی بوون کە بەردەوام بن لە ڕێپێوانەکەیان بۆ گوجارات. توغلوق سەرکردایەتی پێشەنگی دەکرد، لە کاتێکدا موڵتانی فەرماندەیی باڵای سوپای بەدەستەوە بوو.
موڵتانی زۆربەی یاخیبووەکانی ڕازی کرد کە بچنە ناو ھێزەکانیەوە. حەیدەر و زیرەک و لایەنگرەکانیان ناچار بوون لە گوجارات ھەڵبێن. پاشان موبارەک شا خەزووری خۆی مالیک دیندار زەفرخانی کردە پارێزگاری گوجارات. حاکمی نوێ سازشی لەگەڵ سەرۆک ھیندۆسەکان کرد، و پارێزگاکەی بە باشی بەڕێوەبرد. پارەیەکی زۆری لە سەرۆک و خاوەن زەویەکانی گوجارات کۆکردەوە، و ناردی بۆ دەھلی.
لە ساڵی دووەمی حوکمڕانیدا، موبارەک شا بە ھۆکاری نادیار زەعفەر خانی لە سێدارە دا، و ھاوبەشە ھاوڕەگەزبازەکەی حوسەمەدینی کردە پارێزگاری گوجارات. دوای ئەوەی حسامەدین لەلایەن ئەمیر ناوخۆییەکانەوە بەھۆی ھەڵگەڕانەوە لە پۆستەکەی دوورخرایەوە، موبارەک شا واحیددین قورەیشی وەک پارێزگاری نوێی گوجارات دەستنیشان کرد. ھەروەھا قوڕەیشی نازناوی سەدرول مولکی پێبەخشرا. دوای ئەوەی عەین ئەلمولک موڵتانی نێردرا بۆ حوکمڕانی دێڤاگیری، قورەیشی بانگھێشتکرایەوە بۆ دەھلی، و بە نازناوی تاجول مولک وەزیر دەستنیشانکرا.
گەشتی دێڤاگیری
وێنۆک|خاکی خاڵجی (سەوزی تۆخ) دوای لکاندنی شانشینی یادەوە، لەگەڵ خاکەکانی لقەکانی خاڵجی (سەوزی سووک) شانشینی یاداڤا کە پایتەختەکەی لە دێڤاگیری لە ناوچەی دێکان بوو، لە سەردەمی عەلائەدیندا بووبوو بە دەوڵەتێکی لقدار بۆ دەھلی. عەلائەدین بڕیاریدابوو دژی لکاندنی شانشینییەکانی دەکان بە ئیمپراتۆریەتەکەیەوە، چونکە ئەستەمە کۆنتڕۆڵکردنی ئەم خاکە دوورانە لە دەھلیەوە. بەڵام دوای یاخیبوونی دوا لقی یاداڤا بەیلاما، ژەنەڕاڵەکەی مەلیک کافور بەرپرسیارێتی دێڤاگیری گرتبووە ئەستۆ، و نامەی ملکەچکردنی لە سەرۆکە جیاوازەکانەوە وەرگرتبوو. دوای ئەوەی مەلیک کافور بانگھێشتکرایەوە بۆ دەھلی، عەین ئەلمولک موڵتانی وەک پارێزگاری دێڤاگیری ڕۆڵی گێڕا، بەڵام دواتر، ئەویش بانگھێشتکرایەوە بۆ ئەوەی یاخیبوونێک لە گوجارات لەناوببات.
بە سودوەرگرتن لەم شتە، یاداڤاکان دەستیان بەسەر دیڤاگیریدا گرت، و سەربەخۆیی خۆیان ڕاگەیاند. ئەوان لەلایەن ھاراپالادێڤا (یان ھیرپاڵ)ەوە سەرکردایەتی دەکران، کە ڕەنگە زاوای پاشای پێشووی یاداڤا بووبێت ڕاماچاندرا، و سەرۆکوەزیرانی ڕاغاڤا (یان ڕاغو).
موبارەک شا ویستبووی ڕاستەوخۆ دوای سەرکەوتنی دیڤاگیری کۆنترۆڵ بکاتەوە، بەڵام ڕاوێژکارەکانی ئامۆژگارییان کردبوو کە ھەوڵی ئەوە نەدات بەبێ ئەوەی سەرەتا دەسەڵاتەکەی لە دەھلی چەسپێنێت. لە نیسانی ساڵی ١٣١٧، لە ساڵی دووەمی حوکمڕانیدا، موبارەک شا بە سوپایەکی گەورەوە بەرەو دیڤاگیری ڕۆیشت. پێش ئەوەی دەھلی بەجێبھێڵێت، ئیدارەکەی بۆ باوکی دایکی دیاریکرد -یاسا شاھین بە نازناوی ڤافا مالیک.
موبارەک شا ڕێگای ناسراوی گرتە بەر بۆ دێڤاگیری، ھێزەکانی لە تیلپات لە نزیک دەھلی کۆکردەوە، و پاشان لە ماوەی نزیکەی دوو مانگدا بەرەو دێڤاگیری ڕێپێوانێکی کرد. کاتێک… سوپای گەیشتە دێڤاگیری، ھەموو سەرۆکە ناوخۆییەکان جگە لە ڕاغاڤا و ھاراپالادێڤا بەبێ ئەوەی ھیچ بەرخۆدانێک پێشکەش بکەن، دەسەڵاتی موبارەک شایان قبوڵ کرد.
ڕاغاڤا و سوارەکانی کە نزیکەی ١٠ ھەزار کەس بوون، ھەروەھا ھاراپالادێڤا، بەرەو ناوچەی گردەواری نزیک دیڤاگیری ھەڵھاتن. ژەنەڕاڵەکانی دەھلی خوسراو خان و مالیک قوتلوغ (کە نازناوی ئەمیر-ی شیکاریان ھەبوو) سەرکردایەتی سوپایەکیان کرد بۆ ئەوەی بەدوایاندا بگەڕێن. ھێزەکانی دەھلی بە تەواوی ھێزەکانی ڕاغاڤایان شکاند ھێزی سەربازی. خوسراو خان ھێزێکی بە سەرۆکایەتی ئەمیر-ی کۆھ مالیک ئیختیاردین تەلباغا (کوڕی یەغدا) ڕەوانە کرد بۆ ڕاوەدوونانی ھاراپالادێڤا کە بریندار بوو و دوای… ٢–٣ شەڕ و پێکدادان. ھاراپالادێڤا پێشکەش بە موبارەک شا کرا و فەرمانی سەربڕینی دەرکرد. تەرمی ھاراپالادێڤا لە دەروازەکانی دێڤاگیری ھەڵواسرا.
موبارەک شا ماوەیەک بۆ چەسپاندنی دەسەڵاتەکەی لە دەکان بەسەر برد. مەلیک یەکلاخی کە وەک نایبی باریدی مومەلیکی عەلائەدین کاری کردبوو، وەک پارێزگاری دێڤاگیری دەستنیشانکرا.
گەمارۆدانی وارانگاڵ
شانشینی کاکاتیا کە پایتەختەکەی لە وارنگال بوو، شانشینییەکی دیکە بوو کە باجەکەی عەلائەدین بوو. بەڵام فەرمانڕەوای کاکاتیا پراتاپارودرا وازی لە پێدانی باج بە دەھلی ھێنابوو. بۆیە موبارەک شا لەشکرێکی نارد بۆ ئەوەی ملکەچی بکات. سوپاکە لەلایەن خوسرەو خان و خواجە حاجی (کە وەزیری جەنگی عەلائەدین کاری کردبوو) و مەلیک قوتلوغ (ئەمیری شیکار) سەرکردایەتی دەکرا. سوپای دەھلی گەمارۆی پایتەختی کاکاتیایان دا وارانگال، و پراتاپارودرا دوای ئەوەی ھەندێک بەرخۆدانی کرد، بڕیاری دا دانوستان لەسەر ئاگربەست بکات. ئەو بڕێکی زۆر سامانەکەی تەسلیم کرد بۆ داگیرکەران، و ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر ئەوەی باجی بەردەوام بدات.دوای ملکەچکردنی کاکاتییەکان، خوسرەو خان بە ڕێپێوان بەرەو ئێلۆرا ڕۆیشت کە موبارەک شا مانگێک بوو لەوێ نیشتەجێ بوو. باقی سوپاکە لە کەناری ڕووباری نارمادا لە ڕێگەی گەڕانەوەی بۆ دەھلی پەیوەندییان پێوە کرد.
ژیانی کەسی
موبارەک شا دووڕەگەز بوو. حەرەمی ژمارەیەکی زۆر ژنی ھەبوو، کە زۆربەیان لەسەر ئەو ژنە یاوەری بوون campaigns. دوای کوشتنی خیزرخانی برای، بێوەژنەکەی ئەم دووەمیان Deval بردە ناو حەرەمی خۆی. بە گوتەی مێژوونووسی سەدەی ١٦ فیریشتە، کە موبارەک شا بە «ئەھریمەنێک لە شێوەی مرۆڤدا» ناودەبات، موبارەک شا لە تەراسەکانی کۆشکەکانیدا لەشفرۆشە ڕووتەکانی نمایش دەکرد و وایان لێدەکرد میز بکەن لەسەر ئەوەی ئاغاکان دەچنە ناو دەربارەکەیەوە.
ھەروەھا موبارەک شا پەیوەندی ھاوڕەگەزبازی ھەبوو لەگەڵ دوو برای منداڵدان، حەسەن (دواتر خسراو خان) و حوسەمەدین (یان حیسامەدین). بەپێی تغلوق نمای ئەمیر خوسراو، ئەو دوو برایە سەر بە ئا کاستی سەربازی ھیندۆسی کە پێی دەوترێت بارادو. ئەوان لە سەردەمی ئەین ئەلمولک موڵتانی بە سەرکردایەتی ساڵی ١٣٠٥ فتحکردنی مالوا گیرابوون. وەک کۆیلە ھێنرانە دەھلی، لەوێ لەلایەن نایب-ی خاس-ی حاجیبی عەلائەدین مەلیک شادی پەروەردە کران. ئەو دوو برایە تەنھا بۆ پاراستنی پێگە و پێگەی خۆیان وەک ھاوڕەگەزبازی پاسیڤ مامەڵەیان کردووە. موبارەک شا حسامەدینی وەک پارێزگاری گوجارات دەستنیشان کرد، دوای ئەوەی پارێزگاری پێشووی گوجاراتی لە سێدارە دا، مەلیک دیندار زەعفەر خان بۆ... ھیچ ھۆکارێکی دیار نییە. دواتر حسامەدین بوو بە لادەر (لە ئیسلام)، بەھۆیەوە ئەمیری گوجارات دەستگیریان کرد، و بە زنجیر ڕەوانەی دەھلی کرد. موبارەک شا تەنھا شەقێکی لێدا، و پۆستێکی بەرزی لە دەرباری شاھانەدا پێبەخشی.
موبارەک شا حەسەنی وەک شەریک پێ باشتر بوو، بەڵام ھەرکات حەسەن نەبووایە ڕووی لە حوسەمەدین دەکرد. پەیوەندی نێوانیان نھێنی نەبوو، موبارەک و حەسەن لەبەردەم خەڵکدا باوەش و ماچیان ئاڵوگۆڕ دەکرد. موبارەک نازناوی خسراوخان و چەند قتا و سوپای کۆچکردوو مەلیک کافور و جادووگەری بە حەسەن بەخشی. بەپێی مێژوونووس بارانی، موبارەک «ھێندە عاشقی حەسەن بووە … کە نەیویستووە بۆ ساتێکیش لێی جیاببێتەوە». بارانی زیاتر باس لەوە دەکات کە حەسەن ناڕەزایی دەربڕیوە لە «ئەو شێوازەی سوڵتان بە زۆر خۆی بەسەریدا ھێناوە و سوودی لێ وەرگرتووە»، و بە نھێنی پلانی تۆڵەسەندنەوەی لە دژی داڕشتووە. ژێردەستەکانی تری موبارەک لە پلانە خیانەتکارەکانی خوسراو ئاگاداریان کردەوە، بەڵام لە کاتێکدا کە لەلایەن سوڵتانەوە سۆدۆمی کرا، خوسراو قەناعەتی پێکرد کە تۆمەتباران بە درۆ بوختانیان بۆ دەکەن. لە کۆتاییدا موبارەک لەلایەن ھاوکارانی خوسرەو خانەوە کوژرا.
مردن
خوسراوخان موبارەک شای ڕازی کرد کە ڕێگەی پێبدات لەشکرێک لە ھیندۆسەکانی بەرادو کۆبکاتەوە، بەو پێیەی ھەموو ئاغاکانی دیکە (مالیکەکان) کۆمەڵێک شوێنکەوتووی خۆیان ھەیە. چەند سەربازێکی لە باھیلوال (نزیک چیای ئەبو و لە پارێزگای گوجارات وەرگرتووە]. بەپێی توغلوق نما، ئەم سوپایە ١٠ ھەزار سوارچاکی بەرادو لەخۆدەگرت، و لەلایەن چەند سەرۆکێکی ھیندۆسەوە فەرماندەیی دەکرا (' 'rais و ranas).
دواتر خوسرەو خان پەیوەندی بەو ئەفسەرانەوە کرد کە ناڕەزاییان لە سوڵتان موبارەک شا ھەبوو. بەھائەدین، دابیر کە لەسەر ژنێک لەگەڵ سوتاندا شەڕی کردبوو، پەیوەندی بە ھاوئیلھامبەخشی بەرادوەوە کرد. ھەروەھا یوسف ساحی و شەیستا (کوڕی محمد قیرەت قەمەر) و ھەندێک ئەفسەری تریش پەیوەندییان بە خوسرەوخانەوە کرد. سەرەتا بەرادوەکان پلانیان دانا بۆ کوشتنی سوڵتان لە کاتی گەشتێکی ڕاوکردندا لە سیرساوا، بەڵام یوسف ساحی و ھاوکارەکانی دژایەتی ئەو پلانەیان دەکرد و دەیانگوت سوپای سوڵتان لە مەیدانێکی کراوەدا پیلانگێڕەکان دەکوژێت. بەڵکو پێشنیاریان کرد کە سوڵتان لە کۆشکی شاھانەی ھەزار سوتون بکوژرێت، و ھەموو ئاغاکانی ناو کۆشکەکە بگیرێت. پاشان خوسرەوخان بە سوڵتانی گوت کە دەیەوێت پیاوەکانی بچنە ناو کۆشکەکە، بۆ ئەوەی بتوانن چاویان پێی بکەوێت بەبێ ئەوەی پێویست بکات لە کۆمپانیای سوڵتان بەجێبھێڵێت. سوڵتان پابەندی کرد و دواتر، ھەموو شەوێک ٣٠٠–٤٠٠ بەرادو دەستیان کرد بە چوونە ژوورەوە بۆ کۆشکەکە. لە ژوورەکانی پێشووی مەلیک کافور لە نھۆمی خوارەوەی کۆشکەکەدا کۆبوونەوە، کە بۆ خوسراو خان دیاریکرابوو. لە ٧ی ئایاری ١٣٢٠ قازی زیائەدین مامۆستای سوڵتان پێشنیاری لێکۆڵینەوەی لە مەجلیسی بەرادوەکان کرد. بەڵام سوڵتان بە تووڕەییەوە ئەو پێشنیارەی ڕەتکردەوە و ھیچ کام لە ئاغاکان نەیانوێرا پێشنیارێکی ھاوشێوە بکەن. بارانی بانگەشەی ئەوە دەکات کاتێک سوڵتان باسی پێشنیارەکەی قازی زیائەدین بە خوسراوخانی وتووە، خوسراو خان متمانەی خۆی بەدەستھێنا بە خۆشەویستی لەگەڵیدا.شەوی ٩ی خاکەلێوەی ١٣٢٠، قازی زیائەدین بۆ سەرپەرشتی پاسەوانی کۆشک سەردانی نھۆمی خوارەوەی کۆشکی کرد. ڕاندۆڵ، مامی دایکی خوسراوخان، چووە ناو کۆشکەکەوە لەگەڵ ژمارەیەکی زۆر لە بارادوس، کە خەنجەریان لە ژێر جلەکانیان شاردبووەوە. کاتێک زیائەدین پاسەوانەکەی دابەزاند بۆ ئەوەی (ئامادەکردنی گەڵای بیتێل) لە ڕاندۆڵ وەربگرێت، سەرکردەی بارادو جەھاریا بە چەقۆ کوشتی. سوڵتان کە لە نھۆمی سەرەوە لە کۆمە ڵگای خوسراوخان بوو گوێی لە و ھە ڵچوونە بوو کە بە ھۆی کوشتنی زیائە دین دروست بوو. بەڵام خوسرەو خان پێی وتووە کە ئەسپە شاھانە شل بووەتەوە و دەنگە دەنگەکەش بەھۆی پاسەوانەکانەوە بووە کە ھەوڵی گرتنی ئاژەڵەکان دەدەن. لەم نێوەندەدا جەھاریە و بەرادوەکانی تر چوونە ناو نھۆمی سەرەوە، و پاسەوانە تایبەتەکانی سوڵتانیان کوشت - ئیبراھیم و ئیسحاق. ئێستا سوڵتان تێگەیشت کە یاخیبوونێک لە دژی ڕوودەدات، و ھەوڵیدا ھەڵبێت بۆ حەرەمەکەی، کە نھۆمێک لە سەرەوە بوو. بەڵام خوسرەو خان بە دەستبەسەرداگرتنی قژی ڕێگری لێکرد. سوڵتان خوسراوخانی خستە سەر زەوی، و لەسەر سنگی دانیشت، بەڵام خوسرەو خان قژی نەدا. لەم نێوەندەدا جەھاریا گەیشتە شوێنی ڕووداوەکە و پاتا (تەقەمەنی)یەکی بە سنگی سوڵتانەوە چەقاند و بە قژیەوە بەرزی کردەوە و فڕێیدایە سەر زەوی. پاشان سەری سوڵتانی بڕی و دواتر سەرەکەی فڕێدرایە ناو حەوشەی نھۆمی خوارەوە. پاسەوانانی شاھانە بۆ ڕزگارکردنی ژیانیان ھەڵھاتن، چونکە ژمارەیەکی زۆر لە بارادوسەکان دەستیان کرد بە کۆمەڵکوژکردنی دانیشتوانی کۆشکەکە.
ئەفسانەیەک باس لەوە دەکات کە موبارەک شا حەزی لە پیرۆزی بەناوبانگی سۆفی نیزامەدین عەولیە نەبووە، چونکە خیزرخان - ئەو برایەی کە موبارەک شای کوشتووە - شاگردی ئەو پیرۆزە بووە. موبارەک شا دەستی کرد بە پاڵپشتیکردنی پیرۆزی ڕکابەرەکەی شێخزادە جام، بەڵام شێخزادە جەم وەک نیزامەدین عەولیە ناوبانگێکی زۆری نەبوو. پاشان موبارەک شا ھەوڵیدا شێخ ڕوکنەدینی موڵتان وەک ڕکابەرێک بۆ نیزامەدین پشتگیری بکات بە ڕاگەیاندنی ئەوەی کە بە شێوەیەکی شەخسی ھەموو ئەو داواکاریانەی کە لە ڕێگەی پیرۆزەوە بۆی دەگوازرێنەوە لەبەرچاو دەگرێت. بەڵام ڕوکنەدینیش وەک ڕکابەرێکی نیزامەدین دەرنەکەوت. نیزامەدین دوای کۆچی دوایی شێخ زیائەدین مەولەوی لە مەراسیمێکی قورئانخوێندنەوە (سییوم) چاوی بە موبارەک شا کەوت و سڵاوی لێکرد، بەڵام موبارەک شا دان بەو سڵاوەدا نەنا. دواتر ھەرکەسێک سەری نیزامەدینی بۆ ھێنابێت، پاداشتی ھەزار تانکە (دراو)ی ڕاگەیاند. کاتێک موبارەک شا مەسجدێکی جەمای بە ناوی مەسجدی میری دروستکرد و داوای لە ھەموو زانایانی موسڵمان (ولەم) و عیرفانیەکان کرد لەوێ کۆببنەوە بۆ نوێژی ھەینی، نیزامەدین ڕەتیکردەوە واجب بکات، ئەوەشی ڕاگەیاند لەبری ئەوە سەردانی مزگەوتی نزیکترین لە ماڵەکەی دەکرد. لە مانگی حوزەیران-تەمموزی ١٣٢٠، کاتێک خەڵکی دیار لە دەھلی سەردانی سوڵتانیان کرد بۆ ئەوەی لە سەرەتای نوێیەکدا سڵاویان لێبکەن مانگی مانگ (جەمادی)، نیزامەدین لەبری ئەوەی بە شێوەیەکی شەخسی سەردانی سوڵتان بکات، خزمەتکار-موریدەکەی نارد. موبارەک پاشان ڕایگەیاند کە ئەگەر نیزامەدین لە سەرەتای مانگی داھاتوودا بە شێوەیەکی شەخسی سەردانی نەکات، ئەوا لە ڕێگەی فەرمانی جێبەجێکردنەوە پیرۆزەکە ناچار دەکات. نیزامەدین وەڵامی نەدایەوە و لەبری ئەوە لە گۆڕی دایکی نوێژی کرد. لە سەرەتای مانگی دواتردا (١ جەمادی دووەم)، موبارەک شا کوژرا. بەرادوەکان ئەوی دیکەیان کە لە ژیاندا مابوو کوشت یان کوێریان کرد کوڕانی عەلائەدین بۆ نەھێشتنی ئیدیعای خالجی بۆ تەختی پاشایەتی، ھەروەھا دایکی موبارەک شای کوشت.
بەستەری دەرەکی
پۆل:لەدایکبوونی سەدەی ١٣
. پۆل:١٣٢٠ کەس گیانیان لەدەستداوە پۆل:خەڵکی کۆمەڵگای پەلکەزێرینە لە سەدەکانی ناوین
. پۆل:مردووانی ١٣٢٠ پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٣یەم پۆل:ئەندامی خێزانی شاھانە پەیوەست بە کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە
١٢٦٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کەرەکێوی
کەری کێوی یان زیبرا دەوارێکی کێوییە و لە خێزانی ئەسپەکانە، پیستەکەی بە خەتی ڕەش و سپی داپوشراوە. لە حەوت جۆری زیبرادا تەنھا سێ جۆر ماون و لە ڕۆژھەڵات و باشوور و باشووری ڕۆژاوای ئەفریقادا بەلاوبونەتەوە.
١٢٦٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
یاریگای سلێمانی
وێنۆک|350 پیکسڵ|یاریگای یانەی سلێمانی (مەلعەبەکە)
یاریگای سلێمانی ناسراو بە مەلعەبەکە یاریگای تایبەتە بە تۆپی پێ و یانەی وەرزشی سلێمانیە، هاوکات چەندین یاری و پاڵەوانیەتی تری تێدا ئەنجام دەدرێت وەک یارییەکانی تیروکەوان، گۆڕەپان و مەیدان، یاریگاکە جێگای نزیکەی ١٥ هەزار هاندەر لە خۆدەگرێت.
لە ساڵی ٢٠١٧ لەگەڵ بوون بە سەرۆكی فەخری نادیەکە (شاسوار عەبدولواحید) سەرمایەداری شارەکە (سلێمانی) هەڵساوە بە نۆژەنکردنەوەی یاریگاکە و چاکردنەوەی کێشەکان و بەردەست خستنی پێداویستیەکان بۆ یاریگاکە، بەشێوەیک کە مەرجەکانی یەكێتی تۆپی پێی ئێراقی تیابێت و بەهۆیەوە یانەکە دووبارە بگەڕێتەوە خوولی نایابی تۆپی پێی عێراق.
سەرچاوەکان
پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی عێراق پۆل:سلێمانی
دڵی دەستکرد
alt=دڵێکی دەستکرد|وێنۆک|دڵێکی دەستکرد لە مۆزەخانەی زانستیی لەندەن دڵی دەستکرد ئامێرێکە کە جێگەی دڵی مرۆڤ دەگرێتەوە. ئەم ئامێرانە لەو کاتەدا بەکار دێت کە نەخۆشێک چاوەڕێی چاندنی دڵ دەکات، ھەتا دڵە نوێیەکە بەردەست دەبێت و دادەنرێت ئەم بەکار دێت و فەرمانەکانی دڵ جێبەجێ دەکات، یاخود ئەگەر ھەر دڵ دەست نەکەوت یان بە ھەر ھۆکارێک نەتوانرا چاندنەوەی دڵ بکرێت ئەوا ئەم ئامێرە جێگەی دڵی مرۆڤ دەگرێتەوە و بۆ ماوەیەکی زیاتر یان ھەمیشەیی لە سینگی کەسەکەدا دەچێنرێت.
لە دەوروبەری ساڵەکانی ١٩٤٠'ەوە داھێنان لەسەر دڵی دەستکرد دەستی پێ کردووە و چەندین داھێنان کراوە، بەڵام یەکەمین دڵی دەستکرد کە بە سەرکەوتوویی لە مرۆڤدا چێنرا دڵی Jarvik-7 بوو لە ساڵی ١٩٨٢، لەلایەن تیمێک کە ڕۆبێرت جارڤیک و ڤیلیم یۆھان کۆڵف ئەندامی سەرەکی بوون ئەنجام درا و نەخۆشەکە پزیشکێکی ددانی خانەنشین بوو کە توانی بۆ ماوەی ١١٢ ڕۆژ لەسەر ئەم دڵە بژی و دواتر گیانی لەدەست دا.
بۆ ئەوەی ئەم ئامێرە جیابکەینەوە و تێکەڵیان نەکەین لەگەڵ ھەندێک ئامێری تر کە پەیوەست بە دڵەوە، پێویستە بزانین کە ئەم ئامێرانەی تریش ھەن بەڵام ئەمان بۆ یارمەتیدانی دڵن نەک جێگرەوەی ئەو و کاریان جیاوازە، لەوانە:
ئەم ئامێرانە و چەندین ئامێری دیکە ھەن کە یارمەتی دڵ دەدەن لە کەسانێکدا کە پێویستیانە، بەڵام ھیچیان بەشێوەیەکی بەردەوام و سەربەخۆ ناتوانن جێگەی دڵی مرۆڤ بگرنەوە و جیاوازن لە دڵی دەستکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:کاردیۆلۆژی پۆل:نەشتەرگەریی گشتی پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان پۆل:پزیشکی لە ١٩٣٧ پۆل:چاندن (پزیشکی) پۆل:ئەندامە دەستکردەکان
کوچۆڤی
وێنۆک|بۆلیڤارێک کە دەچێتە گۆڕەپانی سەرەکی لە ناوەندی شاری کوچۆڤی لە ئەلبانیا کوچۆڤی لە باشووری ناوەڕاستی ئەلبانیا. لە چاکسازی حکوومەتی ناوخۆیی ساڵی ٢٠١٥ بە یەکگرتنی شارەوانییەکانی پێشووی کۆزارێ، کوچۆڤی، لوماس و پێرۆندی پێکھێنرا، کە ھەموویان بوونە یەکە شارەوانییەکان. شوێنی نیشتەجێبوونی شارەوانییەکە شارۆچکەی کوچۆڤێیە. کۆی ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣١٬٢٦٢ کەسە (سەرژمێری ٢٠١١) بە ڕووبەری کۆی گشتی ١٦٠٫٣٣ کم٢ (٦١٫٩٠ میل چوارگۆشە). ژمارەی دانیشتووانی شارەوانی پێشوو لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١١دا ١٢٦٥٤ کەس بووە.
سەرچاوەکان
کوچۆڤی
قەزای دەشتی ھەولێر
قەزای دەشتی ھەولێر یەکێک لە قەزاکانی پارێزگای ھەولێرە کە دەکەوێتە ٧ کیلۆمیتری ڕۆژھەڵاتی ناوەندی ھەولێر. ناوچەیەکی گرنگی کشتوکاڵە و گەورەترین ناوچەی چاندی دانەوێڵەیە. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە ٢٠٣٬٠٧٢ کەس بووە.
ناحیەکان و گوندەکان
قەزای دەشتی ھەولێر لە چوار ناحیە و ١٠٩ گوند پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:قەزاکانی عێراق
بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی گورجستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١١٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئەبخازیا و گورجستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەبخازیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:ئەبخازیا لە ٢٠٠٥ پۆل:گورجستان لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گورجستان
تیپی مۆسیقای ھونەری ھەولێر
تیپی مۆسیقای ھونەری ھەولێر گرووپێکی مۆسیقیی کوردی بوو کە ساڵی ١٩٧٠–١٩٧١ بە فەرمی لە ھەولێر دەستی بەکار کرد. ئەم تیپە لە پەرە پێدانی تیپی مۆسیقای دەرسیم دروست کرابوو کە بە بێ مۆڵەت چالاک بوو. گرووپەکە زۆر بەرھەمی کۆنی زیندوو کردەوە و گەلێک بەرھەمی تازەشی پێشکەش کرد. تیپی ھونەری ھەولێر بەشەکانی شانۆ و شێوەکاریشی لەخۆ دەگرت و بە یەکەمین تیپ پێناسە دەکرێ کە ھەموو ھونەرمەندانی ناوچەی لە دەور یەک کۆ کربۆوە. تا ساڵی ٨٧ ھەموو بەرھەمەکانی تیپ تەنیا دەنگ بوون و لەوساوە تەلەڤیزیۆنی ڕەنگی داندار و ٢١ بەرھەمیان بە شێوەی دەنگ و ڕەنگ تۆمار کرد. تیپ دوای چەن ساڵێک بەھۆی ناکۆکی ئەندامان و شەڕی ئێران و عێراق و جیا بوونەوەی ھەندێک لە ئەندامان بەھۆی پێوەست بوون بە شۆڕش، ئەسیر بوون یان چوون بۆ ھەندەران لێک ھەڵوەشاوە.
ئەندامان
دەستەی دامەزرێنەرانی تیپی مۆسیقای ھونەری کوردی:
ئەندامانی تیپ:
بەشێک لە گۆرانیبێژەکان:
بەرھەمەکان
بەشێک لە بەرھەمەکانی تیپ:
براد پیت
ڤیلیام بردلی ناسراوبە براد پیت (ئینگلیزی: Brad Pitt) ئەکتەری ئەمریکی لەدایک بووی ١٨ی دێسمبەری ساڵی ١٩٦٣ لە (شەون) ی (ئۆکۆلاھاما) لە دایکبووە. ناوبراو ئەکتەرێکی ناوداری بواری سینەمایە لە (ھۆلیوود)دا. بەڕەچەڵەک خەڵکی (بەریتانیا)یە. ئەو برا و خوشکەکەی (داوپیت) و (جولیپیتن) لە (شپرینگ فیلد، میسور) ی گەورە بوون. دایکی ڕاوێژکاری خوێندنگە و باوکیشی بەڕێوبەری کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانی ئۆتۆمبیل بووە. پیت ھەروەھا ڤیگنە.
گۆلدین گلۆب
باشترین ئەکتەر لە فیلمی Troy لە ساڵی ٢٠٠٤
سەرچاوەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣ پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:بەرهەمهێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب پۆل:بەرھەمھێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
بێرات
بەرات دەکەوێتە باشووری ئەو وڵاتە. بە شاخ و گرد دەورە دراوە، لەنێویاندا تۆمۆر لە ڕۆژھەڵات کە وەک پارکێکی نیشتمانی ناسێندرا. ڕووباری ئۆسوم (درێژی کۆی گشتی ١٦١ کم (١٠٠ میل)) بەناو شارەکەدا تێدەپەڕێت پێش ئەوەی بچێتە ناو سێمان لەناو دەشتی میزەقێدا. شارەوانی بێرات لە چاکسازی حکوومەتی ناوخۆیی ساڵی ٢٠١٥ بە یەکگرتنی شارەوانییەکانی پێشووی بەرات، ئۆتلاک، ڕۆشنیک، سنجێ، و ڤێلابشت پێکھێنرا، کە بوونە یەکە شارەوانییەکان. شوێنی نیشتەجێبوونی شارەوانییەکە شاری بێراتە کۆی ژمارەی دانیشتووانەکەی ٦٠٬٠٣١ کەسە (سەرژمێری ٢٠١١) بە ڕووبەری کۆی گشتی ٣٨٠٫٢١ کیلۆمەتر دووجا (١٤٦٫٨٠ میل چوارگۆشە). ژمارەی دانیشتووانی شارەوانی پێشوو لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١١دا ٣٢٦٠٦ کەس بووە.
ئابووری
وێنۆک|بێرات وەک لە قەڵاکە دەبینرێت. تا سەدەی ١٨ ئابووری و کۆمەڵگەی بێرات پەیوەندییەکی نزیک بە سەندیکاکانی پیشەسازی شارەکەوە ھەبوو کە بەشێکی پەیوەندی بە لێخۆشبوونی جۆراوجۆری باجەوە ھەبوو کە لە کۆتایی سەدەکانی ناوەڕاستەوە ھەبوو. تا ساڵی ١٧٥٠ بیست و دوو سەندیکا ھەبوون، گرنگترینیان سەندیکای چەرمووکاران و کۆبلەرەکان و سەندیکای تری کاری چەرم بوون. سەندیکاکانی دیکە بریتی بوون لە کاری کانزا، زیوسازی و ئاوریشمسازی
سەرچاوەکان
بێرات پۆل:بێرات
١٢٧٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
یاسای جۆی (بەڕێوەبردن)
لە بەڕێوەبردندا، یاسای جۆی ئەو بنەمایەیە کە "تۆ هەرکەسێک بیت، زۆربەی زیرەکترین خەڵک کار بۆ کەسێکی تر دەکەن" کە وتەیەکە دراوەتە پاڵ دامەزرێنەری کۆمپانیای سەن مایکرۆسیستم بەناوی بیڵ جۆی. جۆی هان درا ئەم تێبینییە دەرببڕێت بەهۆی ڕق و کینە لە تێڕوانینی بیڵ گەیتس بۆ "مایکرۆسۆفت وەک تاکە پاوانکەری IQ". وتوویەتی: "باشترە ژینگەیەک دروست بکەیت کە هەموو زیرەکترین خەڵک لە باخچەکەتدا کاربکەن بۆ ئامانجەکانت. ئەگەر بەتەنها پشت بە کارمەندەکانت ببەستیت، هەرگیز هەموو پێداویستیەکانی کڕیارەکانت چارەسەر ناکەیت". بنچینەی ئەم بنەمایە بریتییە لە پێناسەی زیرەک لە چوارچێوەی وتارەکە. زیرەک "ئاماژە بە توانا دەکات نەک خواستی کارکردن بۆ کەسێک". هەروەها، "ئەو ڕاستییەی کە تۆ زیرەکیت بۆ کۆمپانیایەک یەکسان نیە بە زیرەکیت بۆ کۆمپانیایەکی تر". بەپێی ڕیچارد پیتینگەر، بەڕێوەبەری بەڕێوەبردنی زانیاری بۆ بازرگانی، UCL یاساکە باس لە کێشەیەکی بنەڕەتی دەکات کە ڕووبەڕووی زۆرێک لە بازرگانییە هاوچەرخەکان دەبنەوە، "کە لە هەر بوارێکی دیاریکراوی چالاکی زۆربەی زانینەکان لە دەرەوەی سنووری هەر ڕێکخراوێک دەژین، و ئاستەنگی ناوەندی بریتیە لە دۆزینەوەی ڕێگایەک بۆ گەیشتن بەو زانینە".
لە کۆمپیوتەردا، هەمان بیڵ جۆی فانکشنێکی سادەی بیرکاریی داڕشت سەبارەت بە زیادبوونی خێرایی مایکرۆپڕۆسێسەر بە تێپەڕبوونی کات کە هەروەها بە یاسای جۆی ناودەبرێت.
پێڕست
پۆل:بەڕێوەبەری
تیپی مۆسیقای دەرسیم
تیپی مۆسیقای دەرسیم گرووپێکی مۆسیقیی کوردی بوو کە ساڵی ١٩٥٨ لە شاری ھەولێر بە سەرپەرەشتی جەمال ھدایت دامەزرا. ئەم تیپە بێ مۆڵەت کاری دەکرد و بۆ ماوەی یەک ساڵ بەردەوام چالاک بوو و دواترش بوو بە ھەوێنی دامەزراندنی تیپی مۆسیقای ھونەری ھەولێر
ئەندامان
بەشێک لە ئەندامانی تیپی مۆسیقای دەرسیم:
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
بڕیارنامەی ١٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١١٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٥ پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١ی شوباتی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١١٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:کۆتدیڤوار لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆتدیڤوار
شەڕی وشکانی
وێنۆک|تابلۆیەکی کۆنی [[ژاپۆنی ]] شەڕی وشکانی یان شەڕی زەمینی بریتییە لە پرۆسەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان کە لە شەڕدا ڕوودەدەن کە بەزۆری لەسەر ڕووی وشکانی فەزای شەڕی ھەسارەکە ڕوودەدات. شەڕی وشکانی بە بەکارھێنانی ژمارەیەکی زۆر لە کارمەندانی شەڕکردن پۆلێن دەکرێت کە کۆمەڵەیەکی جۆراوجۆر لە لێھاتوویی شەڕکردن و شێواز و جۆرەھا سیستەم و ئامێری چەک بەکاردەھێنن، کە لە ناوچە جیاوازەکان و ژینگەی کەشوھەوادا ئەنجام دەدرێن. شەڕی وشکانی بەھۆی ئەوەی لە بەرگریکردن لە ناوچە دانیشتووانی شار و گوندەکاندا ئەنجام دەدرێت، زاڵە بەسەر لێکۆڵینەوەکانی شەڕدا، و جێگەی سەرنجە بۆ زۆربەی پلاندانانی سیاسەتی بەرگری نیشتمانی و ڕەچاوکردنی دارایی.
شەڕی وشکانی لە مێژوودا چەندین گواستنەوەی جیاوازی بەخۆیەوە بینیوە لە ئەنجامدانیدا لە چڕبوونەوەی زۆری دانیشتوانی تاڕادەیەکی زۆر مەشق نەکراو و چەکداری ناڕێک کە لە ھێرشەکانی بەرەییدا بەکاردەھێنرێن بۆ بەکارھێنانی ئێستای چەمکەکانی چەکی تێکەڵاو لەگەڵ سەربازە ئاساییە ڕاھێنراوەکانی بەرز بە بەکارھێنانی جۆرەھا سیستەمی ڕێکخراوەیی، چەک و زانیاری، و بەکارھێنانی چەندین دۆکتۆرینی ستراتیژی و ئۆپەراسیۆنی و تاکتیکی.
ھەرچەندە شەڕی وشکانی لە ڕابردوودا بە چەکی شەڕکەری ھێزە چەکدارەکان ئەنجام دەدرا، بەڵام لە دوای جەنگی جیھانی دووەمەوە تا ڕادەیەکی زۆر سێ جۆری جیاوازی یەکەی شەڕی تێدابووە: ھێزی پیادە، زرێپۆش و تۆپخانە. ئەم چەکانە، لە سەردەمی کەشتیوانییەوە، چەمک و شێوازی شەڕی دوورخراوەیان بەکارھێناوە بۆ پرۆژەکردنی ھێز لە دەریا و زەریاکانەوە، ھەروەھا لە دوای ھێنانەکایەی بەرفراوانی فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی و ھێلیکۆپتەرەکانەوە ھێزی ئاسمانی و پۆشینی ڕاستیان بەکارھێناوە بۆ ئەو دوکتورینە جۆراوجۆرانەی کە پێشتر بەکارھێنراون دادگاییکردنی شەڕ لەسەر زەوی.
دانیال
دانیال یان دانیاڵ ناوێکی پیاوانەیە، و ھەروەھا وەک ناوی خێزانیش بەکاردێت. بنچینەی ناوەکە دەگەڕێتەوە بۆ زمانی عیبری. واتای ناوەکە بە کوردی دەبێتە «تەنھا خودا بە دەسەڵاتدار و فەرمانڕەوا دەزانم.» یان «تەنھا خودا فەرمانڕەوامە.». ناوەکە لە ناوی پێغەمبەرێکی جووەکان وەرگیراوە کە لە پەرتووکی دانیال لە تەوراتدا باس کراوە. لە بنچینەدا ناوەکە بۆ ڕەگەزی نێر بەکاردێت، بەڵام چەندین ناوی تر و ناوی خێزانیش لەمەوە وەرگیراون.
ناوی "Danielle" ناوێکی ژنانەیە و بەرامبەر ناوی دانیالە لە پیاواندا.
کەسایەتییەکان
دانیال ( بە عیبری : דָּנִיֵּאל)، یەکێکە لە چوار پێغەمبەرە گەورەکان لە نەریتی جوولەکە-مەسیحیدا، و کەسایەتی ناوەندییە لە پەرتووکی دانیالدا. دانیال سەر بە ھۆزی یەھودایە. بەپێی گێڕانەوەی پەرتووکی پیرۆز، کاتێک دانیال گەنج بوو، بردیانە دیلێتی بابل، لەوێ خوێندنی کرد. پاشان فەرماندەی نەبوو خەدنەسری دووەم لەگەڵ سێ کوڕ لە سەرپەرشتیکاران ھێنرانە بابل: ئەوانیش حەنانیا و میشائیل و عەزریان لە ساڵی ٦٠٥ پێش زایین، لەوێ زمانی کلدانەکان فێربوو و لەگەڵ سێ ھاوەڵەکەیدا کاندید کران بۆ خزمەتکردن لە کۆشکی پادشایەتی. بەپێی گێڕانەوەی پەرتووک پیرۆز، دانیال بۆ ماوەی سێ ساڵ فێربووە، خوداش دەرفەتێکی پێبەخشی بۆ ئەوەی زانست و دانایی خۆی پیشان بدات، بۆیە خەونێکی بۆ نەبوو خەدنەسر لێکدایەوە کە بێزاری کردبوو، وەک پاداشتێک بۆ ئەم خزمەتە وەک فەرمانڕەوای بابل و سەرکردەیەک بەسەر ھەموو فەرمانڕەواکانیدا. وە توانای لێکدانەوەی خەونی پاشاکانی ھەبوو و بەم شێوەیە بوو بە کەسایەتییەکی دیار لە حەوشەی بابلدا. دانیال لە دیلێتی بابلدا بە ئەزموون و بینینەکاندا تێپەڕی، لەوێ لە کۆشکی شێر ڕزگاری بوو.
ھەندێک لە زانایانی مۆدێرن لە ڕۆژئاوا دەڵێن دانیال کەسێکی ڕاستەقینە نییە و ناوەڕۆکی پەرتووکەکەی ئاماژەیەکی وردە بۆ سەردەمی پاشای یۆنانی ئەنتیۆکۆس چوارەم کە لە سەدەی دووەمی پێش زایین ژیاوە.
سەرچاوەکان
* پۆل:جووەکان پۆل:ناولێنانە ئینگلیزیەکان پۆل:ناولێنانە فەڕەنسییەکان پۆل:ناولێنانەکان لە زمانی ئینگلیزییەکان پۆل:ناولێنانەکان پۆل:ناوەکان بە زمانی عیبری پۆل:ناوەکانی خەڵکی جوو پۆل:ناوەکانی کوڕان لە ئەوڕووپا پۆل:ناوەکانی کوڕان پۆل:ناوی کوڕان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:ناوی کوڕان لە ئەڵمانی پۆل:ناوی کوڕان لە ئیسپانی پۆل:ناوی کوڕان لە ئینگلیزی پۆل:ناوی کوڕان لە بولگاری پۆل:ناوی کوڕان لە پورتوگالی پۆل:ناوی کوڕان لە چیکی پۆل:ناوی کوڕان لە دانمارکی پۆل:ناوی کوڕان لە ڕووسی پۆل:ناوی کوڕان لە ڕۆمانی پۆل:ناوی کوڕان لە سکاندەناڤی پۆل:ناوی کوڕان لە سلۆڤاکی پۆل:ناوی کوڕان لە سلۆڤێنی پۆل:ناوی کوڕان لە سوێدی پۆل:ناوی کوڕان لە فەڕەنسی پۆل:ناوی کوڕان لە نەرویجی پۆل:ناوی کوڕان لە ھۆڵەندی پۆل:ناوە مۆدێرنەکانی ناوچەی عیبری
١٢٧١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئۆتاوا
ئۆتاوا پایتەخت و چوارەم گەورە شاری ووڵاتی کەنەدا یە وە دووەم گەورە شارە لەناوچەی ئۆنتاریۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆتاوا پۆل:پایتەختەکانی ئەمریکای باکوور پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٦
ئەلفوبێی ئەوێستایی
ئەلفوبێی ئەوێستایی سیستمێکی نووسینە کە لە سەردەمی ساسانییەکاندا بۆ نووسینی زمانی ئەوێستایی بەدی ھات. ئەم ئەلفوبێیە لە ڕاستەوە بۆ چەپ دەنووسرێ.
پیتەکان
ئەلفوبێی ئەوێستایی لە ٥٣ دانە پیت پێکھاتووە. لەم ٥٣ پیتە، ١٦ی بزوێنن و ٣٧ی تریشی کپن. پیتەکانی ئەلفوبێی ئەوێستایی بریتین لە:
بزوێنەکان
ناوەڕاست
کپەکان
ناوەڕاست
پۆل:زمانی ئەوێستایی ئەوێستایی
١٢٧٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڕۆناڵدۆ (فیلم)
thumb|پۆستەری سەرەکی فیلم رۆناڵدۆ فیلمێکی دۆکیومێنتاری بەڕیتانیە، باس لە ژیانی ئەستێرەی تۆپی پێ کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ دەکات. فیلمەکە لە دەرھێنانی براوەی خەڵاتی بافتا ئەنتۆنی وۆنکە. فیلمەکە لە ڕێکەوتی ٢٦ی سێپتێمبەری ٢٠١٥ ترەیلەرەکەی دەرچوو، و دوای دوو مانگیش فیلمەکە بڵاوکرایەوە.
قەزای چۆمان
قەزای چۆمان یەکێک لە قەزاکانی پارێزگای ھەولێرە کە دەکەوێتە سەر ڕێگای ھامڵتۆن. ئەم قەزایە ١٨٠ کیلۆمەتر لە باکووری پارێزگای ھەولێر و ٢٥ کیلۆمەتر لە سنووری ئێران دوورە. قەزای چۆمان ساڵی ١٩٦١ دروست کراوە و ساڵی ١٩٧٠ کراوەتە بە قەزا. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە ٢٨٬٤٠٤ کەس بووە.
ڕۆناڵدۆ (فیلم)
سەرچاوەکان
1.ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥ پۆل:فیلمە بەریتانییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە دۆکۆمێنتارییە بەڕیتانییەکان
قەزای چۆمان
ناحیەکان و گوندەکان
قەزای چۆمان لە پێنج ناحیە و ١٦٦ گوند پێکھاتووە.
ناحیەی قەسرێ
بەردەڕەشان- بنەڵە- بوران- خەزێنە- داڵکان- دیلمان- ڕەژدوور- ڕەزوێکە- زەنگەڵین- زێوکان- سایە- سەرکان- سەرنێڵ- سۆرەبان- شیناوە- شیوێ گوڵان- چۆمساک- قەڵات- کۆیلە- ماکۆسان- ماونان- مێرگە- نێوخانان- وەسان- وەڵزە- وەڵاش- پردی زەرد- چۆمە- بەستێ- مێرگەی خواروو- کاولان، قەسرێی چۆمان- ڕەزمیر- سمۆرە-
ناحیەی سمیلان
سمیلان- چۆمباڵۆک- چۆمانی سمایل ئاغا- دۆڵبالیس- گوێزلینگە- شێرکاوە- دێگە، چۆمان- مامەخەتیبیان- بێشە- ئاشی خدرئاغا- بەستەوانیە- گەروو بێشە- گزرە- جاوەکە- ھەبلەسان- چۆمبرس- گەزنە- ھۆرێ- ھەوێزە بۆر- کاولان- دزووک- نزاری- دۆلانە- شیوەچنار- دارەگرد- شیوەماوان- ماوان- بێولە- برایەتی- پیرۆمەر- سرێشمە- ئاشی بێکۆرە- گوڵان- روست- گرتک- شلۆک- درێشک- شلان- سەری مارساوا-
ناحیەی حاجی ئۆمەران
ئازادی- ئاشی بڕەگوێز- ئاڵانە- باوەکراوە- واشانکە- خەلان- دەربەندی رایات- دۆڵەبۆن- ڕایات- رەشەھەرمێیان- زینوێ- سەیداوە- شۆرە- شیوەڕەش- چیکان- گەلەژێر- گوندەژۆر- ماوەتان- ناوەندە-
ناحیەی گەڵاڵە
رەشەکەڵ - پاشکۆز - ناوکێلەکان - ئۆمەراوە - رەزان مەلا برایم - کانی سماق - کانی زیل - دارسلام - گوێزان - بێرەش
سەرچاوەکان
پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:قەزاکانی عێراق
١٢٧٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
عشتار
کەناڵی ئاسمانی عشتار لە لایەن سرکیس ئاغاجان لە ساڵی ٢٠٠٥ دامەزرا. لە ٢٠٠٥/٥/١٧ بەرنامەکانی ئازمایشی خۆی دەست پێ کرد. بەرنامەکانی بە هەر سێ زمانی سریانی و کوردی و عەرەبی بڵاو دەکاتەوە. ئەم کەناڵە تایبەتە بە نەتەوەی «کلدان سریان ئاشوریـ»ـییەکان، بەڵام بایەخ بە نەتەوە و کەمەئایینەکانی عێراق دەدات وەک: ئێزیدی، ئەرمەنی، سائبیو مەندائیییەکان، هەر بۆیەش بەرنامەی تایبەتی هەیە بە زمانەکانی ئەرمەنی و مەندائی. ئەم کەناڵە لە شارۆچکەی عێنکاوە دایە و نوسینگەی هەیە لە ئەمریکا، کەنەدا، سوێد، فەرەنسا، بریتانیا ، ئوسترالیا، بەغدا، نەینەوا، دھۆک و کەرکووک. بەرێوەبەری گشتی ئەم کەناڵە «رازمیک مورادیان»ە. ماڵپەرەکەشی (www.ishtartv.com).
فەنتازیا
فەنتازیا یان خەیاڵ چەشنێکی وێژەیی و ھونەرییە، پشت بە ئەندێشە و جادوو و بابەتی سەرو سروشتی دەبەستێت واتە لە فەنتازیادا ڕێسا و یاساکانی سروشت ڕەچاو ناکرێن، یان فەنتەزیا ئەو کارە ئەدەبییەیە کە خۆی لە کووەتەکانی لۆژیک و ڕاستی ڕزگار دەکات و بە تەواوی پشت بە ئەندێشەیەکی ڕەھا و بەرین دەبەستێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فەنتازیا پۆل:جۆرەکانی فەنتازیا
بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:سوودان لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سوودان
زانکۆی فیدراڵی کازان
وێنۆک|ئەمە وێنەی شتێکی میراتی کولتوورییە لە ڕووسیا، ژمارە: وێنۆک|ڕاست|پەیمانگای ئەلێکساندەر باتلێرۆڤ بۆ کیمیا کازان (ناوچەی ڤۆڵگا) زانکۆی فیدراڵی (بە ڕووسی: Казанский (Приволжский) федеральный университет, تاتار: Казан (Идел буе) федераль университы) زانکۆیەکی توێژینەوەی گشتی یە، ڕووسیا.
لە ساڵی ١٨٠٤ وەک زانکۆی ئیمپریال کازان دامەزراوە، فەلەکناسی نیکۆلای ئیڤانۆڤیچ لۆباچێڤسکی لە ساڵی ١٨٣٧ تا ١٨٧٦ وەک سەرۆکی زانکۆ لەوێ کاری کردووە، لە ساڵی ١٩٢٩ ناوی زانکۆکە گۆڕدرا بۆ ڕێزلێنان لە خوێندکارەکەی ڤلادیمێر ئیلیچ ئولیانۆڤ (لینین). زانکۆکە بەھۆی کارەکانی ئەلێکساندەر بوتلێرۆڤ، ڤلادیمێر مارکۆڤنیکۆڤ، ئەلێکساندەر ئاربوزۆڤ، بە شوێنی لەدایکبوونی کیمیای ئۆرگانیک ناسراوە، ھەروەھا شوێنی لەدایکبوونی دەنگدانەوەکانی خولگەی ئەلکترۆن کە لەلایەن ئێڤگینی زاڤۆیسکیەوە دۆزراوەتەوە.
لە ساڵی ٢٠١١ زانکۆی کازان پلەی فیدراڵی وەرگرت. ھەروەھا یەکێکە لەو ١٨ زانکۆی ڕووسیا کە سەرەتا ھەڵبژێردران بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەی ٥–١٠٠، کە لەلایەن حکوومەتی فیدراسیۆنی ڕووسیاوە ھەماھەنگی دەکرد و ئامانجی باشترکردنی توانای کێبڕکێی نێودەوڵەتییان بوو لە نێوان ناوەندە پێشەنگەکانی توێژینەوە و پەروەردەی جیھاندا
تا تەممووزی ٢٠٢١ زانکۆکە لە ١٩ یەکەی پەروەردەی سەرەتایی پێکھاتبوو کە ٢یان لقی خاکی بوون. زیاتر لە ٥٠٬٠٠٠ خوێندکار لە زیاتر لە ٧٠٠ پرۆگرامی بڕوانامەدا لە ئاستی بەکالۆریۆس و پۆست گریجوەییدا ناویان تۆمارکرد (لەوانەش پرۆگرامەکانی دکتۆرا و دوو بڕوانامە لەگەڵ زانکۆ ھاوبەشەکان)؛ ژمارەی خوێندکاری نێودەوڵەتی نزیکەی ١٠ ھەزار خوێندکار بووە لە ١٠٩ وڵاتەوە بوارەکانی یەکەمایەتی توێژینەوە لەسەر پزیشکی زیندەیی و دەرمانسازی، دەرھێنانی نەوت، پاڵاوتنی نەوت و پترۆکیمیا، پەیوەندییەکان و تەکنەلۆژیای فڕۆکەوانی، کەرەستە پێشکەوتووەکان، و زانستە کۆمەڵایەتییەکان و زانستە مرۆیییەکان چڕبوونەتەوە
سەرچاوەکان
پۆل:زانکۆی فیدراڵی کازان
بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئێریتریا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیتیۆپیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:ئێریتریا لە ٢٠٠٥ پۆل:ئیتیۆپیا لە ٢٠٠٥
ھە‌ردەگە
هه‌رده‌گه‌ پایته‌ختی کارگێری پارێزگای ده‌ریای سوره‌،ڕوبه‌ری 40 کم به‌درێژایی که‌ناراوه‌کانی ده‌ریای سور له‌به‌ری ڕۆژئاوای درێژ بۆته‌وه‌ ،شاری (ڕه‌ئس غاڕب)ده‌که‌وێته‌ باکوری،شاری (سه‌فاگا)که‌وتۆته‌ باشوری ،ڕۆژهه‌ڵاتی ده‌ریای سوره‌ و ڕۆژئاواشی شاخه‌کانی ده‌ریای سوره‌،اکومه‌ڵه‌ دورگه‌یه‌کی گه‌شتیاری له‌خۆ ده‌گرێت که‌ژماره‌یان چوارده‌ دورگه‌ ده‌بێت وبه‌ (دورگه‌کانی گیفتۆن)ناسراون،
مێژوو
ڕاست|وێنۆک|یه‌که‌یه‌کی نیشته‌جێبوون له‌هه‌رده‌گه‌ گه‌شه‌سه‌ندنی هه‌رده‌گه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ساڵی (1905)هاوکاته‌ له‌گه‌ڵ هاتنی ئینگلیزه‌کان بۆ ناوچه‌که‌ و دۆزینه‌وه‌ی نه‌وت له‌ سنووره‌کانی ،ناونانی شاره‌که‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ڕوه‌کی (هه‌رده‌گ )که‌ به‌شێوه‌یه‌کی خۆڕسک ده‌روێت له‌ ناوچه‌که‌،خێڵه‌ ئه‌فریکه‌ کۆچه‌ریه‌کان هه‌ر له‌کۆنه‌وه‌ له‌و ناوچه‌یه‌ نیشته‌جێبوون دوای هاتنی فینیقیه‌کان ئه‌م شاره‌ زیاتر بوه‌ جێی گرنگی میسریه‌کان و پاراستنی ته‌بس له‌هێرشی کۆچه‌ریه‌کانی باشوور،له‌سه‌رده‌می شا فاروق ڕه‌گه‌زنامه‌ی میسری به‌ دانیشتوانه‌که‌ی درا،وه‌له‌سه‌رده‌می (جه‌ماڵ عه‌بدوڵ ناسر)بوه‌ پێگه‌ی مه‌شقی سه‌ربازی بۆ هێزه‌ ده‌ریاییه‌کانی میسر،له‌ ساڵی (1913) بۆ یه‌که‌م جار نه‌وت له‌سنوره‌که‌ی دۆزرایه‌وه‌،ئێستا چه‌ندین کۆمپانیاو کاری هاوبه‌شی میسری و ئینگلیزی هه‌ن له‌بواره‌کانی سه‌ربازی و نه‌وت و گه‌شتیاری.ن
جوگرافیا و دانیشتوان
چەپ|وێنۆک|که‌ناراوه‌کانی هه‌رده‌گه‌ هه‌رده‌گه‌ پایته‌ختی کارگێری پارێزگای ده‌ریای سوره‌،له‌سه‌ر هێڵی پانی 15 ،27 ڕۆژهه‌ڵات و هێڵی درێژی 48  ،33 باکور ،ڕوبه‌ری 40 کم به‌درێژایی که‌ناراوه‌کانی ده‌ریای سور له‌به‌ری ڕۆژئاوای درێژ بۆته‌وه‌ ،شاری (ڕه‌ئس غاڕب)به‌ دووری 143 کم ده‌که‌وێته‌ باکوری،شاری (سه‌فاگا)به‌ دووری 61 کم که‌وتۆته‌ باشوری ،ڕۆژهه‌ڵاتی ده‌ریای سوره‌ و ڕۆژئاواشی شاخه‌کانی ده‌ریای سوره‌،کومه‌ڵه‌ دورگه‌یه‌کی گه‌شتیاری له‌خۆ ده‌گرێت که‌ژماره‌یان چوارده‌ دورگه‌ ده‌بێت وبه‌ (دورگه‌کانی گیفتۆن)ناسراون،
کارگێڕی
چەپ|وێنۆک|گه‌ڕه‌کی ده‌هاڕ.
گه‌شتیاری
ڕاست|وێنۆک|گه‌شتیاران له‌که‌ناراوه‌کانی هه‌رده‌گه‌
نه‌وت
چەپ|وێنۆک|ئاره‌زوه‌کانی ماسی گرتن
شوێنه‌واره‌ گه‌شتیاری و سروشتیه‌کان
چەپ|وێنۆک|که‌نداوی سۆما.
مه‌کادی پای
چەپ|وێنۆک|که‌نداوی مه‌کادی
ئه‌بو ڕه‌ماده‌
چەپ|وێنۆک|یه‌کێک له‌ ئه‌شکه‌وته‌ ئاویه‌کانی ئه‌بو ڕه‌ماده‌.
ده‌شته‌نی حه‌شیش
چەپ|وێنۆک|ده‌شته‌نی حه‌شیش.
جۆنه‌
ڕاست|وێنۆک|جۆنه‌.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٠٥
بیابانی نامیب
ناو
ناوی نامیب لە زمانی نامادا بەواتای فراوان دێت، کە ناوی وڵاتەکەشە نامیبیا.
جوگرافیا و زەویناسی
بیابانەکە بەرزترین تەپۆلکەی دەنکە لمی ھەیە لە جیھاندا، ھەندێکی بۆ پتر لە ٤٠٠ م بەرز بوونەتەوە، بەشی باکووری ناونراوە سکێلتۆن (تێکشکاو) ئەمەش لەبەر ھەبوونی ژمارەیەکی زۆر لە پێکھاتەی کەشتی تێکشکاو. توێژەرانی زانستی زەوی ئەم بیابانە بە کۆنترین بیابانی مێژوو دادەنێن و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە تەمەنی ٨٠ ملیۆن ساڵە و دەیخەنە سەر خاکی ئەفریقای باشوور. ئەڵماسەکان لە ساڵی ١٩٠٤ دۆزراونەتەوە و ھێشتا لە کەناراوەکانیان کاری ھەڵکۆلین دەکەن بۆ دەرھێنانیان، ئێستا خاوەنی چەندین کانی ئەڵماسن وەک کانی ئەڵماسی کۆلمان کۆنکئچ ئیلیزابێس بەی بەڵام لەکاتی ئێستادا زۆرینەیان بە لمی بیابانەکە داپۆشراون و بوونەتە جێگای مەترسی چونکە شارەزا نەبیت دەکەویتە ناو چاڵی ئەم کانانە کە بە لم داپۆشراون.
جۆکەرمان (گۆرانی)
وێنۆک "جۆکەرمان" گۆرانییەکی بۆب دیلانە کە وەک تراکێکی سەرەتایی ئەلبومەکەی ساڵی ١٩٨٣ بەناوی Infidels دەرکەوت. لە ١٤ی نیسانی ١٩٨٣دا تۆمارکرا، لە ١ی حوزەیرانی ١٩٨٤دا وەک تاکە گۆرانی بڵاوکرایەوە، کە ڤێرژنی راستەوخۆی "Isis" لە فیلمی ڕێنالدۆ و کلرا وەک لای B-ی تێدابوو.
بیابانی نامیب
کەش و ھەوا
ئاووھەوای بیابانی نامیب سەخت و دژوارە و ھەورێکی تەماوی بۆری ھەمیشەیی بەسەریدا زاڵە، لەگەڵ ھەبوونی ئەم ھەورە چڕانە ھێشتا بارانی کەمە. لە شۆستەی کەناراوەکانی ساڵانە کەمتر لە دوو سانتیمەتر باران دەبارێت.
جۆکەرمان (گۆرانی)
سەرەڕای دەرکەوتنی لە Infidels، "جۆکەرمان" دەرکەوت لە چەند کۆکراوەیەکی "باشترین لەوانە Bob Dylan's Greatest Hits Volume 3, The Best of Bob Dylan, The Essential Bob دیلان، و Deluxe version of Dylan.