سازمانی_خەباتی_کوردستانی_ئێران
مێژووی سازمانی خەبات لە ١٩٨٧–٢٠٠٤
وێنۆک|وێنەیەک لەڕاپەڕینی ١٩٩١ لە ڕانیە لە ساڵی ١٩٨٧ ئەندامانی سازمانی خەبات لە ھەوڵی ڕێکخستنەوەی ڕێکخراوەکەیان بوو بەتایبەت دوای ئەو جیابوونەوەی کە کاریگەری خراپی لەسەر ڕێکخستن و کار ی سیاسی و سەربازی کردبوو. ساڵی ١٩٨٩ کۆنگرەی دووەمی لە بنکەی شیبانەی خەبات لە پشتی شاری ڕانیە ی باشووری کوردستان ئەنجام درا ئەمەش بەھۆی ئەوەی کاتێ: سازمانی خەبات لە ڕۆژھەلاتی کوردستان کشایەوە بەرەو باشووری کوردستان لە شاری ڕانیە جێگیر بوو و بنکە و بارەگاکانیان لەم ناوچەیە دامەزراند. لەم کۆنگرەیەدا دووبارە شێخ جەلال بە سکرتێری گشتی ھەڵبژێردرایەوە و پێداچوونەوەی گشتی بەسەر بەشەکانی دیکەیدا کرایەوە بەڵام بەھەمان شێوە لەسەر باوەڕبوون بە خەباتی نەتەوەیی و ئیسلامی و ڕووخانی کۆماری پێداگیری کرایەوە ھەروەھا چەند ئەندامێکی نوێ بۆ سەرکردایەتی ھەڵبژێردران ئەم کۆنگرەیە بە ناوی کۆنگرەی سەرکەوتن ناوەزەد کراوە. لەم ڕێکەوتە بەدواوە لە سازمانی خەبات بۆ ماوەی ١٦ ساڵ (١٩٨٩–٢٠٠٤) کۆنگرە بەڕێوە نەچوو بەشێکی ھۆکارەکان بۆ نەبوونی بەرنامەیەکی دروست بۆ کاری ڕێکحراوەکە و سەرھەلدانی ململانێ ناکۆکی لە ڕیزەکانی دەگەرێنەوە و بەشێکی دیکەش بۆ نەگونجانی کات و ئەو بارودۆخەی سازمانی خەبات تێیدابووە لەو ساڵانەدا گەڕاندراوەتەوە . ساڵی ١٩٩١ ڕاپەرین لە ھەرێمی کوردستان لە ناوچەی ڕانیە دژی حکوومەتی بەعس بە ھاوکاری بەرەی کوردستانی سەرھەڵدەدات کە ھاوکات بوو لەگەڵ ئەو بارودۆخە سەختەی ڕژێمی عێراق بەھۆی داگیرکردنی کووەیت بەسەریدا ھاتبوو سەرەتای ڕاپەرین لە شاری ڕانیە دەستی پێکرد پاشان سەرجەم شار و شارۆچنی ھەرێمی کوردستانی گرتەوە. سازمانی خەبات لەگەڵ ئەوەی پەیوەندییەکانی لەگەڵ حکوومەتی بەعس ئاسایی بوو بەڵام پێشمەرگە و ئەندامەکانیان بەشداربوون لە خۆپیشاندانەکان و بە شێوەیەیکی گشتی ڕۆلی ھەبوو لە بەرەنگاربوونەوە ھێزەکانی حکوومەتی بەعس لەو بەشدارییە یەکیک لە ئەندامەکانیان بە ناوی مریەم قادری کە نازناوی گوڵەباخی ھەبوو خەڵکی کرماشان بوو کوژرا کە بە یەکەم قوربانی ژنیش دادەنرێت لەم ڕاپەرینەدا. ئەمە جگە لەو یارمییەتییە سەربازیانەی لەلایەن ئەم ڕێکخراوەوە دران خەڵکی ڕانیە. شێخ جەلال لە وتارێکدا کە لە ڕادیۆی دەنگی خەبات کوردستان پێشکەشی کرد بە توندی ھێرشی کردە سەر حکوومەتی بەعسی بە زاڵم و زۆردار و دیکتاتۆر ناو برد و دەست خۆشی لە خەڵک و پێشمەرگەکانی خۆیان و بەرەی کوردستانی کرد کە توانیان بە سەر ھێزەکانی حکوومەتی بەعس سەربکەون. ئەمانە لەلایەن خەڵک و حیزبە بەشداربووەکانی ڕاپەرین ھەڵوێستەیان بەرزنرخێندرا. وێنۆک|دەستبەسەراگرتنی ئەمنە سوورەکەی سلێمانی لەلایەن جەماوەر و ھێزی پێشمەرگەوە و پاککردنەوەی لە پیاوانی ڕژێم و سەربازان. لە ٧ی ئازاری ١٩٩١دا لە شاری سلێمانی خەڵک دژی دام و دەزگاکانی حکوومەتی بەعس ڕاپەرین، ھەر زوو ھەڵیان کوتایە سەر بنکەی حامییەیی پۆلیس و سەرا و ئازادیان کرد، ھەروەھا بۆ بەیانیی ٨ی ئازار قەڵای ئەمنە سوورەکەی سلێمانی و سەر بازگەی سەلام و پادگاکانی سەر چیای ئەزمەڕیان کۆنتڕۆل کرد بەجۆری بە ھەزاران سەرباز خۆیاندا بە دەستەوە و پارێزگاری سلێمانی و دەیان پلەدار و پیاوانی ڕژێم کوژران، ھێزەکانی سازمانی خەباتیش وەک ھێزێک کە ئەوکات لەو شارە بنکەی ھەبوو بەشداری کردیان کرد لە بەرەنگاربوونەوەی ھێزەکانی حکوومەتی بەعس، بەڵام دواتر حکوومەت ھێزەکانی ڕێکخستەوە و ھێرشی کردەوە سەر کورستان سەرجەم شار و شارۆچەکان خستەوە ژێر دەسەلاتی خۆی ئەمەش کۆچی بە کۆمەڵی دانیشتووانانی ھەرێمی کوردستانی لێکەوتەوە بەرەو سنوورەکانی ئێران و تورکیا و بە شێکیشیان بۆ ئەورووپا و وڵاتانی دیکەی جیھان ئەم ڕووداوە لە مێژووی کوردستاندا بە کۆڕەوی ١٩٩١ ناسراوە. و سازمانی خەباتیش لەلایەن حکوومەتی بەعس سەرکۆنە کرا لەسەر بەشدارییەکانی و چەندین بەرپرس و کادریان زیندانی کران. پاش ئەوەی ھێزەکانی ھاوپەیمانانی بڕیاری ناوچەی ئارامیان بۆ کوردستان دەرکرد خەڵک و حیزبەکان گەرانەوە کوردستان ھەوڵی پێکھێنانی یەکەم حکوومەتی خۆیاندا لە ئەنجامدا لە ساڵی ١٩٩٢ ھەڵبژاردن بۆ پەرلەمانی کوردستان دەستی پێکرد و ھێزەکانی پارتی و یەکیتَی دەنگی زۆرینەیان بەدەست ھێنا بەڵام لە دواتردا ناکۆکی وململانی لە نێوان ئەم دوو ھێزە دروست بوو کە بارودۆخی ھەرێمی کوردستانی زۆر خراپتر کرد تا ئەوەی لە ساڵَی ١٩٩٤ شەر لە نێوانیان ھەڵگیرسا و کوردستانیان دابەشی سەر دوو ناوچەی سەرەرکی کرد ناوچەی سڵیمانی دەوروبەری لەژێر دەسەلاتی یەکێتی بوو ھەولێر و دەھۆک و دەوروبەریان لەژێر دەسەڵاتی پارتی بوو ئەم شەڕە بۆ ماوەی چوار ساڵ بەردەوام بوو (١٩٩٤–١٩٩٨) تا بە نێوەندگیر ئەمریکا کۆتای بەو شەڕەھات. سازمانی خەبات لە دەورانی شەڕی ناوخۆی ئەم بەشەی کوردستان ھەڵوێستی بێلایەنەی ھەڵبژارد و پشتیوانی لە ھیچ کام لەو ھێزانە نەکرد لە چەندین قۆناغدا لە ھەوڵی نێوەندگیری بوو بەڵام بێ ئاکام بوو کاتێک شەڕی ناوخۆ ڕاوەستا شێخ جەلال وەک سکرتێری سازمان نامەی بۆ ھەر یەکە لە جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتی و مەسعوود بارزانی سەرۆکی پارتی نارد ستایش و دەستخۆشی ڕاگرتنی شەرەکەیانی لێکردن. ئەمەش بۆ ئەوکات ھەڵوێستیکی ئەرێنی بوو سالی ١٩٩٦ سازمانی خەبات پەیوەندی خۆی لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنەکانی ئێران پەرەپێدا بەتایبەت لەگەڵ موجاھدین خلق کە ھێزێکی نەیاری ئێرانە لەو ساڵەدا ھاوپەیمانێتییەکیان لەسەر چەند خالێک واژوو کردن لەوانە ھاوکاری کردن و یارمەتیدانی یەکتر لە ڕووخاندنی کۆماری ئیسلامی ئێران و بەدەست ھێنانی ئازادی و دیموکراسی ھەروەھا داننان بە مافی خودموختاری بۆکوردستان ئەم دووخاڵە لە خاڵە سەرەکییەکانی ھاوپەیمانی نێوان ئەم دوو حیزبە بوو لەگەڵ ئەوەی سازمانی خەبات ڕووبەروو ڕەخنەیەکی زۆری بوو وەوە بەڵام تا ئێستاش بەردەوامە ساڵانە لە کارو چالاکی یەکتر بەشداری دەکەن. سازمانی خەبات لە ساڵی ١٩٩١ بە دواوە تووشی زینجیرەیەک لە تیرۆ کردنی کادر و ئەندامانی سەرکردایەتی بووەوە بە جۆرێک لە ساڵی ١٩٩١ تا ٢٠٠٠ زیاتر لە ١١ کادر و پێشمەرگەی ئەم حیزبە لەلایەن دەزگای ئیتلاعاتی ئێرانەوە تیرۆرکران بەشێکی دیکەیان لە ھەوڵەکان لێی دەرباز بوون یاخود بریندار دەبوون. ئەم ڕەوشە بەتایبەت لە شاری سڵیمانی زیاتر تووشی سازمانی خەبات بوو ھەربۆیە لە ساڵی ١٩٩٩ لە شاری سلێمانییەوە بەرەو شاری ھەولێر بەڕێ کەوتن و سەرجەم بنکە و بارەگاکانیان لەو ناوچەیە کشاندووە سەبارەت بەم تیرۆرانە ڕەخنەی توند ئاراستەی یەکی نیشتیمانی کوردستان کراو بە یارمەتی دەری ئێران تۆمەتبارکرا. ئەمە جگە لە ڕادەست کردنەوەی پێنج پێشمەرگەیان بە حکوومەتی ئێران کە سازمانی خەبات حیزبی دەعوەی ئیسلامی عێراق و بزووتنەوەی ئیسلامی کوردستان تۆمەتبارکردن بەو کارە دوایین ھەوڵیش کە ئاشکرا کرا لە ساڵی ٢٠٠٥ بوو کاتێک ئێران کەسێکی ناردبوو بۆ تیرۆرکردنی سکرتێری ئەم ڕێکخراوە بەڵام ھەوڵەکە شکستی خوارد و دەستگیکرا. بە شێوەیەکی گشتی سەرجەم ھێزەکانی ڕۆژھەلات لەلایەن دەزگای ئیتلاعاتی ئێرانەوە دەکرانە ئامانج ئەمەش ببوە ھۆی بڵاوکردنەوەی ترس و دڵەڕاوکێ لە ناو ئەندامانی ئەم ھێزانە. ساڵی ٢٠٠٤ کۆنگرەی سێیەمی سازمانی خەبات دوای ١٦ ساڵ لە ناحیەی ڕزگاری سەربە شاری ھەولێر لەژێر ناوی کۆنگەرەی پێشکەوتن ئەنجامدرا یەکێک لە خاڵە بنەڕەتی و گرینگەکانی ئەم کۆنگرەیە ئەوبوو ئاڵوگۆری بنچینەی بە سەر ناو و سیاسەت و بەرنامە و پەیڕەوپرۆگرامی ئەم ڕێکخراوەدا ھات دا لە سازمانی خەباتی نەتەوایەتی و ئیسلامی کوردستانی ئێران گۆڕا بۆ سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران ھەرووەھا یەکێکی دیکە لە خاڵە گرینگەکان لە حیزبێکی ئیسلامییەوە گۆڕا بۆ حیزبێکی نەتەوەیی و نیشتیمانی. لەم کۆنگرەیەدا چەند ئەندامێکی نوێ بۆ سەرکردایەتی ھەڵبژێردران شێخ جەلال بەھۆی بەتەمەن بوون و نەتوانین بۆ بەرێوەبردنی کاروبارەکانی سازمان وازی لە پۆستی سکرتێری گستی ھێنا دواتر بابەشێخ حوسێنی وەک سکرتێری گشتی ئەم ڕێکخراوە ھەڵبژێردرا بەم شێویە قۆناغێکی دیکە لە مێژووی سازمانی خەبات دەستی پێکرد.