فڕۆکەخانەی_نێونەتەوەییی_حامید_کارزای
مێژوو
فڕۆکەخانەکە لە ماوەی جەنگی سۆڤیەت و ئەفغانییەکان لە ساڵی ١٩٧٩ تا ١٩٨٩ و لەلایەن ھێزە سەربازییەکانی سەرۆکی پێشووی ئەفغانستان، محەممەد نەجیبوڵا و سوپای سۆڤیەتەوە بەکارھێنراوە کۆنتڕۆڵی فڕۆکەخانەکە لە نێوان لایەنە جیاوازەکاندا بووە لە کاتی شەڕەکانی ناوخۆدا، بەڵام لە دوای ساڵی ١٩٩٢ تا مانگی تشرینی دووەمی ١٩٩٦ میرنشینی ئیسلامی ئەفغانستان کە مەلا محەممەد عومەر بەڕێوەی دەبرد دەستی بەسەر داگرتبوو، تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠١ کە لە دوای داگیرکاری ئەمریکا بۆ سەر ئەفغانستان لە شارەکە ھەڵھاتن بەھۆی سزا نێودەوڵەتییەکانەوە لە کاتی حکوومەتی تاڵیباندا فڕۆکەخانەکە لە کۆتایی نەوەدەکاندا داخراوە و گەشتی نێودەوڵەتی زۆر سنوورداری پێ کراوە. دوای ھێرشی ناتۆ بۆ سەر ئەفغانستان دوای ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١، فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کابول لەلایەن ئەمریکا و ھێزەکانی ھاوپەیمانانەوە بۆردومان کرا دوای ئەوەی ھێزەکانی ھاریکاری ئاسایشی نێودەوڵەتی (ئیساف) دەستیان بەسەر کۆنترۆڵدا گرت، فڕۆکەخانەکە بە ھێواشی لە ماوەی چەند ساڵێکدا دەستی کرد بە بەرەوپێشچوون وەک دانانی سیستەمی نوێی ڕادار لە ساڵی ٢٠٠٥ دواتر لە ساڵی ٢٠١٠ لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی فڕۆکەوانی فیدڕاڵی ئەمریکا پەرەی زیاتری پێدرا. لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ دا ترمینالێکی نوێی ٣٥ ملیۆن دۆلاری بۆ گەشتە نێودەوڵەتییەکان کرایەوە، کە بە ھاوکاری ئاژانسی ھاریکاری نێودەوڵەتی ژاپۆن دروستکرا، حامد کارزای سەرۆک کۆماری ئەفغانستان و کەسایەتییە باڵاکانی دیکە ئامادەیی مەراسیمی دەستبەکاربوونی بوون. تەرمیناڵی نوێ لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٩ بە فەرمی کرایەوە بۆ گەشتە نێودەوڵەتییەکان. تەرمیناڵە کۆنەکش نۆژەنکرایەوە و لە ئێستادا بۆ گەشتە ناوخۆیییەکان بەکاردێت. جموجوڵی سەرنشینان تا ساڵی ٢٠١٠ لە ڕۆژێکدا گەیشتە٣٠٠ کەس و ١٠٠٬٠٠٠ لە ساڵێکدا. لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٢دا سیستەمی ڕادار بەھێز کرا بۆ داپۆشینی تەواوی بۆشایی ئاسمانی ئەفغانستان. لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٤دا ئەنجومەنی نیشتمانی ئەفغانستان پێشنیاری ناونانی فڕۆکەخانەکەی کرد دوای ئەوەی حامد کارزای سەرۆکی پێشووی ئەفغانستان خزمەتێکی زۆری فڕۆکەخانەکەی کرد دواتر کابینەی سەرۆک ئەشڕەف غەنی ناو گۆڕانەکەی پەسەند کرد. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨دا کانتۆنی لای باکوور – بنکەی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کابول تایبەتکرا بە ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ ئاسانکارییەکانی فەرماندەیی ھێزی ئاسمانی ئەفغانستان (AAF)، ڕێگای تاکسی نوێ و ڕەمپە. بارەگا و بنکەی سەرەکی (١ یان ٢٠١)ی ھێزی ئاسمانی ئەفغانستان یەکەم شوێنی عەمبارەکانی لە فڕۆکەخانەکە. لە ساڵی ٢٠٢١دا تاڵیبان دەستیان بەسەر چەندین ناوچەی ئەفغانستاندا گرت، لەوانە ناوچەکانی نزیک فڕۆکەخانەی کابول. تورکیا ڕای گەیاند کە لە فڕۆکەخانە ئاسایش دابین دەکات. ھێزەکانی ئەمریکا و ناتۆ ھێشتا لە فڕۆکەخانەشدا بوونیان ماوە. چەند ھەفتەیەک دواتر کابول کەوتە ژێڕدەستی تاڵیبان و بەو ھۆیەوە سەدان کەس لە ھەوڵی بەجێھێشتنی وڵات بەرەو فڕۆکەخانەکە ھەڵھاتن، دیارە پێنج کەس لە فڕۆکەخانەکەدا گیانیان لە دەستداوە لەگەڵ ئەمەشدا سەدان کەس ھەوڵیان داوە بە زۆر بچنە ناو فڕۆکەکانەوە کە لە فڕۆکەخانەکە ڕاگیرابوون. ھێزەکانی ئەمریکا تەقەی ئاسمانیان دەکرد بۆ ئەوەی ڕێگری بکەن لە ھاتنی ئەو خەڵکانە بۆ ناو سەکۆکە. لە ١٦ی ئابی ٢٠٢١ جێگری ڕاوێژکاری ئاسایشی ئەمریکا ڕای گەیاند، کە ئەمریکا ھێزی زیاتر بۆ پاراستنی فڕۆکەخانەکە دەنێرێت، پنتاگۆن سەرۆکی فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکای بۆ ئەم کارە ڕاسپاردووە، جەنەراڵ کینس ئێف مکنزی جەی ئاڕ، لە قەتەر چاوی بە سەرکردەکانی تاڵیبان کەوت بەرپرسانی تاڵیبان ڕازی بوون بەو مەرجانەی کە مکینزی بۆ پەنابەران دیاریی کردووە بە بەکارھێنانی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کابول بۆ ھەڵھاتنیان. دوای ڕووخانی کابول، سوپای نەتەوەیی و پۆلیسی نەتەوەیی ئەفغانستان پۆستەکانیان لە فڕۆکەخانەکە چۆڵ کرد، کە لە ئێستادا تەنھا لەلایەن ھێزەکانی ناتۆوە بەڕێوەدەبرێت ڕۆژی ١٦ی ئابی ٢٠٢١ ھەموو گەشتە بازرگانییەکانی فڕۆکەخانەکە ھەڵوەشانەوە.