cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چێڕنۆبڵ (کورتەزنجیرە)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤزیۆنانەی باس لە ڕووسیا دەکەن پۆل:بەرھەمە ھونەریە پەیوەندیدارەکان بە یەکێتی سۆڤیەت پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئێچ بی ئۆ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٩ پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی ئێچ بی ئۆ پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە خەڵاتی پیبۆدییان وەرگرتووە پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە
شێخ تەویل
شێخ تەویل شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی شێخ تەویل، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ئەم شارەدێیە ناوەندی ناحیەی شێخ تەویلە.
جوگرافیا
شێخ تەویل لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بێستانە و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەڵاتۆپزان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئەسحاو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تازەدێی ئیمام محەمەد.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ساتییان
ساتییان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نەبووەت، ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان، شارستانی ئەیوان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئەیوان ئەیوان ئەیوان پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان
ئوممەت
ئوممەت (بە عەرەبی: امة) وشەیەکە بۆ کۆمەڵگای موسڵمانان بەکاردێت. لە قورئاندا ئوممەت ئاماژەیە بۆ تاکە گرووپێک کە ھاوبەشی بیروباوەڕی ئایینی ھاوبەشن، بەتایبەت ئەوانەی کە بەشێکن لە ڕێگای ڕزگاری خودا.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
تەرسیم سینگ
تەرسیم سینگ دەرهێنەر و بەرهەمهێنەر و نووسەری سینەمایی هندی و ئەمریکایە، لە رۆژی ٢٦ مانگی ئازاری ساڵی ١٩٦١ لە دایک بووە، وە چەندین ڤیدیۆ و ئەفلام و مۆسیقای بەرهەمهێناوە، وە کاری کردووە لەگەڵ گرووپی کوری فۆجی بۆ مۆسیقا وەک ئینریکێ ئیگلێسیاس و بیانس و ئێنیرکا ئەگلیسیاس، وە فیلمی "نەمر" لە ساڵی ٢٠١١ دەرهێنا.
نەمر (فیلم)
فیلمی نەمر (بە ئینگلیزی: Immortals) فیلمێکی ئەمریکیە، و کاری دەرهێنانی بۆ کراوە لە لایەن تەرسیم سینگ ، لەلایەن کۆمپانیای ریلاتیڤیا میدیا کاری بڵاوکردنەوەی بۆ کراوە...
چیرۆک
(سیسیوس) پیاوێکی هەڵبژێدراوە لەلایەن(زیوس)ەوە تا رابەرایەتی شارێک بکات دژی پادشایەکی دڵرەق کە هەوڵی بە دەستهێنانی چەکێکی کووشندە دەدات بۆ تێکدانی مرۆڤایەتی...
سەرچاوە
پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١١ پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە کەنەدییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان پۆل:بکوژ لە چیرۆکە خەیاڵیەکاندا پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:بکوژ لە چیرۆکە خەیاڵییەکاندا پۆل:فیلمەکان کە لە مۆنتریال وێنەیان گیراوە پۆل:ڕیزبەندی فیلمە میدیاییەکان پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠
کواڵکۆم
کواڵکۆم کۆمپانیایەکی ئەمریکی فرە نەتەوییە بارەگاکەی دەکەوێتە سان دییگۆ لە کالیفۆرنیا، دروستکەری نیمچە گەیەنەرەکان، نەرمامێر و خزمەتگوزارییەکانی پەیوەندیدار بە تەکنەلۆژیای بێتەل و خاوەنی داھێنانە گرنگەکان بۆ تۆڕەکانی پەیوەندی 5G, 4G, CDMA2000، TD-SCDMA و WCDMA.
کواڵکۆم لە ساڵی ١٩٨٥ لەلایەن ئیروین ئێم. جەیکوب و شەش کەسی دەستەی جێبەجێکارەوە دامەزرا، لە سەرەتای توێژینەوەکانیان بۆCDMA و تەکنەلۆژیای پەیوەندی بێتەل و فرۆشتنی سیستەمی پەیوەندییەکانی مانگی دەستکردی دیجیتاڵی مۆبایل کە بە ئۆمنیتراک ناسراوە، دوای گفتوگۆیەکی گەرم لە پیشەسازی گەیەنەری بێتەلدا ستانداردی نەوەی دووەم 2G لەلایەن CDMA کواڵکۆم پێشکەشکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:Pages with non-numeric formatnum arguments پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧ پۆل:کواڵکۆم پۆل:کۆمپانیاکانی دروستکەری ڕەقەکاڵا و ھەڵسوڕێنەر پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٥ لە کالیفۆرنیا پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠
سواستیکا
سواستیکا یان خاچی چەماوە (卐 یان 卍) هێمایەکی کۆنی کولتوری و ئایینییە بە زۆری لە ئەوراسیا و کولتوری ئەفریقا و ئەمریکەکان بەکاردەهێنرا. ئێستا بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن پارتی نازی و لەلایەن نیۆ نازییەکانەوە ناسراوە. ئایینە کۆنەکانی سەردەمانی کۆن ئەو ھێمایەیان لەسەر دیواری پەرستگاکان و گۆزەکان و پەیکەرەکان دا ناوە. وێنۆک|سواستیکا هێمایەکە کە چەندین شێواز و مانای هەیە و لە زۆر کولتووردا دۆزراوەتەوە وێنۆک|لە ساڵی ١٩٢٠ لەلایەن [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ھیتلەرەوە پێشنیاز کرا ببێت بە لۆگۆی نازیەکان]]
ووشە
ووشەی سواستیکا ووشەیەکی سانسکریتیە بە مانای کەسێکی پارێزراو یاخود بەختێکی باش دێت زۆر ناوی تریشی ھەیە، لەم سەردەمەی ئێستاماندا بەزۆری ھیندۆس و جاینئیەکان(جانینیزم) و ‌بودیەکان بەکاری دێنن.
مێژوو
ھەندێک سەرچاوە باس لەوە دەکەن کۆنترین ھێمای سواستیکا لە ئۆکرانیا دۆزرابێتەوە و دەڵێن کە مێژوەکەی دەگرێتەوە بۆ دەھەزار ساڵ پێش زاین و ھەروەھا لە پاشماوەی سۆمەریەکان لە سامەڕا و فینیقیەکان و یۆنانیە کۆنەکان و ھیندیە سورەکانی ئەمریکا دۆزراوەتەوە بابەتی سواستیکا بابه‌تێکی دوور و درێژو فەلسەفەیەکی قووڵی ھەیە ھەندێکیان بۆ بابەتە رۆحیانیەکان و سۆفییەکان وسیۆسۆفیەکان لەسەری دەنووسن کە وەک بازنەیەکی دانەخراوی ژیان و گەردوون وایە کە دەستپێک و کۆتای نیە بەدەوری خالێکدا خول دەخۆن ئەویش چ جا چەقی خۆر بێت یان چەقی گەردوون بێت. بە ھەمان شێوە ھەندێک لە مەسیحیەکان و ئیسلامییەکانیش ئەم ھێمایە بەکاردێن ھەر گەلەو بەجۆرێک باسی دەکەن و ساحیرەکان گرنگی باشیان بەم ھێمایە داوە و لە بوارەکانی گەردونی دا بەکاری دێنن.
لە ئاسیا، هێمای سواستیکا بۆ یەکەمجار لە تۆماری شوێنەوارناسیدا لە دەوروبەری 3000 پێش زایین لە شارستانیەتی دۆڵی ئیندوسدا دەردەکەوێت. هەروەها لە کولتوورەکانی سەردەمی برۆنزی و سەردەمی ئاسن لە دەوروبەری دەریای ڕەش و دەریای قەزوین دەردەکەوێت. لە هەموو ئەم کولتوورانەدا، پێناچێت هێمای سواستیکا هیچ پێگە و گرنگییەکی دیاریکراوی داگیربکات، تەنیا وەک فۆرمێک لە زنجیرەیەک هێمای هاوشێوەی ئاڵۆزیی جیاواز دەردەکەوێت. لە ئایینی زەردەشتی فارسدا، سواستیکا هێمای خۆری سووڕاوە، بێکۆتایی، یان دروستبوونێکی بەردەوام بووە. هەروەها یەکێکە لە هێما باوەکانی سەر دراوەکانی مێزۆپۆتامیا.
سەرچاوەکان
پۆل:نازیزم پۆل:مێژوو
کۆکۆیی شەمێران
کۆکۆیی شەمێران گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی دەربەندیخان(ناوەند)، قەزای دەربەندیخان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کۆکۆیی شەمێران لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی چەمەڕەش و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی مۆرتکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ وەرمن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دەنگەوەرە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئیمپراتۆر گۆ-ڕێیزێی
ئیمپراتۆر گۆ-ڕێیزێی (後冷泉天皇,گۆ-ڕێیزێی تێنۆ، لەدایکبووی ٢٨ی ئابی ١٠٢٥ – ٢٢ی ئایاری ١٠٦٨) ٧٠یەمین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١٠٤٥ تا ١٠٦٨ دەبێت.گۆ بە مانای "دواتر" دێت، کە لەدوای ئیمپراتۆر ڕێیزێی ناوی لێنراوە، بەمەشەوە "گۆ" لێرە بە ھەمان واتای ڕێی زێی دووەم یان ڕێی زێی دووەمین دێت.
پێش بەرزبوونەوەی بۆ سەر تەختی گوڵەبەڕۆژە،چیکاهیتۆ-شینۆ بووە. کوڕە گەورەی ئیمپراتۆر گۆ-سوزاکو بوو.دایکی ناوی فوجیوارا نۆ کیشی بوو، پێشتر نایشی-نۆ کامی، کچی فوجیوارا نۆ میچیناگا بوو. گۆ-ڕێیزی سێ ئیمپراتۆری هەبوو و هیچ کوڕ و کچێکی ئیمپراتۆری نەبوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٢٥ پۆل:مردووانی ١٠٦٨ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١١یەم پۆل:خەڵکی سەردەمی ھێیان (ژاپۆن)
کاکاتۆ (باڵندە)
وێنۆک|120px کاکاتۆ جۆرێکی باڵندەن کە لە ھەموو جیھاندا بڵاوبوونەتەوە، و جۆرەکانیان لە نیوەگۆی باکووردا زیاترە لە ناوچەکانی دیکەی جیھان. کاکاتۆکان بە گشتی باڵندەی مامناوەند تا گەورەن و بەزۆری ڕەنگیان سپی یان خۆڵەمێشییە. ئەم باڵندانە زۆرجار نیشانەی ڕەشیان لەسەر باڵ یان سەریان ھەیە. قاچەکانیان پەڕدارە و نووکەکانیان ئەستوور و درێژن. ھەردوو باڵندەی نێر و مێ لەیەک دەچن و لەسەر زەوی یان لە ئاوەکاندا ھێلانە دەکەن. کاکاتۆ لە ماسی و قڕکەر و نەرمەلۆکە و مێروو و لاشەی ئاژەڵ و ھەروەھا میوە و کەرەستەی ڕوەکی دەخوات. ئەم باڵندەیە لە بەندەر ئەنزالی زۆر باوە و دیمەنێکی جوان بە دەریا دەبەخشێت. مریشکی نەورۆزی مارمێلکە، مریشکی ماسیخۆر یان یاو (لە بنەماڵەی تیرەن لە ڕیزبەندی سالیمسانان ١٠٠ جۆر لەخۆدەگرێت لە ٢٢ ڕەگەزدا، کە جۆری جۆراوجۆری ھەیە لەوانە پرێستۆدرای و بۆشایی ئاو.
جۆرەکان
«کاکاتۆی بچووک» کە ناوی زانستی Larus minutus، لە باکووری ئەورووپا و ئاسیا دەژی. ھەروەھا مەلە بچووکەکانی ئەم باڵندەیە لە بەشێک لە باکووری کەنەدا ھەن. ئەم باڵندەیە کۆچبەرە، لە زستاندا کۆچ دەکەن بۆ کەناراوەکانی ئەورووپای ڕۆژاوا و دەریای ناوەڕاست و - ژمارەیەکی کەم - بەرەو باکووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. کاکاتۆی بچووک بچووکترین جۆری خێزانەکەیە. درێژی ئەم باڵندەیە لە نێوان ٢٥ بۆ ٢٧ سم و درێژی باڵەکانی ٧٥ بۆ ٨٠ سم و کێشی نزیکەی ٦٨ بۆ ١٣٣ گرامە. ڕەنگی پەڕەکانی ئەم باڵندەیە خۆڵەمێشی کاڵە. نووکەکەی تەسک و ڕەشە و قاچەکانی سووری تۆخن. کاکاتۆیەکی بچووک دوای سێ ساڵ پێدەگات. ئەم باڵندانە لە ڕووی ئاوەوە خۆراکەکانیان دەدۆزنەوە و دەیخۆن - بەزۆری بە غەواس - ھەروەھا مێرووی بچووک لە ھەوادا ڕاو دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:مەلەکان پۆل:مەلە ئاوییەکان پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
شانشینی عادلشاھی
شانشینی عادل شاھی یان سوڵتانییەتی بیجاپور لە ساڵانی ١٤٩٠ تا ١٦٨٦ی زایینی/٨٧٦–١٠٩٦ کۆچی، فەرمانڕەوایی بیجاپوریان کردووە لە ڕۆژاوای ناوچەی دەکان لە باشووری ھیندستان. دامەزرێنەری بنەماڵەی عادل شاھی کەسێک بوو بە ناوی یوسف عادل شا، کە لە شاری ساوە گەورە بووە لە تەمەنی گەنجیدا لە ئێرانەوە چووەتە ھیندستان و دوای چوونە ناو ھیندستان خزمەتی فەرمانڕەوا و سوڵتانەکانی بیجاپور دەکات. ئەو لەگەڵ ئیسماعیلی کوڕی بیجاپوریان لە سوڵتانییەتی بەھمەن جیاکردەوە و لەبری شا نازناوی خانیان بەکارھێنا. خان کە بە واتای سەرۆک دێت، بە مەبەستی ڕێزگرتن لە ڕێزبەندی نازناوی شاھانە و ڕێزگرتن لە سوڵتانی بەھمەن، ناوی شای دانراوە. ئیبراھیم عادل شا نەوەی یوسف عەلی شا بوو کە نازناوی شای وەرگرت و سنووری سوڵتانییەتی بیجاپور دیاری کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی شیعە
ئاگربەستی کریسمس
وێنۆک|کۆبوونەوەی ھێزەکانی [[بەریتانیای مەزن|بەڕیتانیا و ئەڵمانیا لە "No Man's Land" لە کاتی ئاگربەستی نافەرمیدا]] ئاگربەستی کریسمس ئاماژەیە بۆ وچانێکی کورتخایەنی دوژمنایەتی و جەنگ و خامۆشی تفەنگەکان لە ساڵی ١٩١٤ لە کاتی جەنگی جیھانی یەکەمدا. سوپای ئەڵمانیا و بەریتانیا و فەرەنسا لە جەنگی جیھانی یەکەمدا لە بەلجیکا لە ھەمبەر یەکدی لە جەنگدا بوون. لە ھەفتەی پێش جەژنی کریسمسدا ژمارەیەک سەربازی ئەڵمانی و بەریتانی و فەرەنسی بە سڵاوکردن و دەست ڕاوەشاندن لە یەکتر نزیکبوونەوە، وەک ئەوەی دوژمن نەبن، خواردن و دیارییان لەگەڵ یەکدی ئاڵوگۆڕ کرد و بە کردەوە ئاگربەستێکی نەنووسراویان جێبەجێ کرد. پێکەوە گۆرانیان وت، وەرزشیان کرد و تۆپی پێیان کرد، وەک ئەوانەی دوای ماوەیەکی زۆر یەکتر دەبیننەوە، ناونیشان و وێنەیان بە یەکتر دەدەن و بڕیار دەدەن لە دوای کۆتایی ھاتنی جەنگ چاوپێکەوتنیان ھەبێ دیدارێک کە ڕەنگە ھەرگیز بەھۆی قوربانییە بێشومارەکانی جەنگی جیھانی یەکەمەوە ڕووی نەدابایا. نووسەرێک دەڵێت: لە جەنگدا کەسانێک دەکوژرێن کە نە یەکدی دەناسن و نە ھۆکارەکەی دەزانن، بەڵام ئەوانەی جەنگیان ناوەتەوە ھەم یەکدی دەناسن وە ھەم ھۆکارەکەی دەزانن. ئەو ئاگربەستە قەشەنگە لە جەژنی کریسماسی ساڵی ١٩١٤دا ساتێکی پڕ لە سەمبۆلی ئاشتەوایی و مرۆڤایەتی لە ناوەڕاستی یەکێک لە دڕندانەترین ڕووداوەکانی مێژووی مۆدێرندا خستە بەر چاو.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاگربەستەکان پۆل:جەنگی جیھانیی یەکەم پۆل:کریسمس پۆل:شێوەزاری وتارەکانی ویکیپیدیا
مالیزیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
مالیزیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ بوو کە لە ٢٨ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ١٩٨٤ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
ئەلموھەیمین
وێنۆک ئەلموھەیمین زۆر ئاگادار و چاودێرە بەسەر ھەموو بوونەوەرەکانی.
لەقورئاندا
.
لەفەرموودەدا
واتا «تۆ ئاگاداری و کەسانی بەئاگاشت خۆشدەون».
سەرچاوەکان
پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا
مایکرۆسۆفت ڤیژواڵ ستودیۆ
مایکرۆسۆفت ڤیژواڵ ستودیۆ ئای دی ئییەکە لەلایەن مایکرۆسۆفتەوە پەرەی پێدەدرێت. بۆ گەشەپێدان بە بەرنامەکانی کۆمپیوتەر، ھەروەھا وێبگەکان، ئەپلیکەیشنەکانی وێب، ڕاژەکانی وێب و ئەپەکانی مۆبایل بەکارھاتووە. ڤیژواڵ ستۆدیۆ سەکۆکانی گەشەپێدانی نەرمامێری مایکرۆسۆفت بەکاردەھێنێت وەکوو: ویندۆز ئەی پی ئای، ویندۆز فۆرمز، دامەزراندنی دەرخستنی ویندۆز، فرۆشگای ویندۆز و مایکرۆسۆفت سیلڤەرلایت. دەتوانێ ھەردووک کۆدی خۆماڵی و کۆدی بەڕێوەبردن بەرھەم بھێنێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مایکرۆسۆفت ڤیژواڵ ستودیۆ پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٧
Q
وێنۆک|پیتی Q لەگەڵ شێوەی کێشانەوەی Q (وەکوو کیۆ دەخوێنرێتەوە) حەڤدەھەم پیتی ئەلفوبێی ستانداردی لاتینی و ھەروەھا ئەلفوبێی لاتینیی کوردییە کە ڕێنووسی فەرمی ھەردوو شێوەزاری کورمانجی و زازاکییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پیتە لاتینیەکان
تی-مۆبایل
تی-مۆبایل ناوی براند و کۆمپانیایەکی ئەڵمانیە کە تایبەتە بە تۆڕەکانی پەیوەندی کردن و ئینتەرنێت لە زۆربەی ووڵاتانی ئەوروپا و ئەمریکا ھاوبەشی نا سەرەکی ھەیە، ناوی بنەڕەتی کۆمپانیاکە بریتییە لە Deutsche Telekom AG.
سەرچاوەکان
پۆل:براندە ئەڵمانییەکان پۆل:کۆمپانیای پەیوەندی پۆل:بڵاوکارەکانی ئینتەرنێتی بێتەل پۆل:کۆمپانیاکانی بۆن، ئەڵمانیا
عالم (ئیسلام)
عالم وشەیەکە لە ئیسلامدا بۆ ئەو کەسانە بەکاردێت کە خاوەنی زانیاری ئایینین. لە پیاوانی ئایینی و شێخ.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی
٢٠٢٠ لە کوردستان
ڕووداوەکانی ساڵی ٢٠٢٠ لە کوردستان.
R
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پیتە لاتینیەکان
ئەبووعلفەز موسا
ئەبوعلفەز موسا لە ساڵی ١٠٣١ جێنشینی فەزلی کوڕی محەممەدی باوکی گرتە ئەستۆی تەختی میرنشینی شەدادییەکان، تا ئەو کاتەی لە ساڵی ١٠٣٤ لەلایەن کوڕەکەیەوە و لەشکەری جێنشینی کوژرا، و حوکمڕانی کرد.
تورکمانی عێراق
تورکمانی عێراق یان تورکەکانی عیراق گروپێکی ئیتنیکی تورک لە عێراقدان. تورکمانەکان سێیەم گەورە کەمایەتی عێراق دوای عەرەب و کوردن، کە زیاتر لە باکوور و ناوەراستی عێراق بڵاون.
ئەبووعلفەز موسا
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٠٣٤ پۆل:کوردەکانی سەدەی ١١یەم پۆل:شەدادییەکان
تورکمانی عێراق
تورکمانەکانی عێراق بەشێوەیەکی زۆر لە باکووری عێراق بەتایبەتی لە تەلەعفەر، مووسڵ، کەرکوک، هەولێر، پردێ و بەغدا کەمینەیەکی زۆر کەم سلێمانی دەژین. هەرجەندە ئەوان وەک قەوارەیەکی بناغەی عێراق (شان بەشانى عەرەبەكان و كوردەكان) ناسراون.
ئەلجەبار
وێنۆک ئەلجەبار زەبر بەدەست و بەتوانا و ناچارکەرە.
تورکمانی عێراق
مێژوو
کۆچکردنی تورکمانەکانی عێراق و تورک زمانەکان لە سەدەی حەوتەوە دەستی پێکرد بۆ مێزۆپۆتامیا هەتا دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، يەكەم شەپۆلى كۆچ كردن دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی حەوتەم، ئەم کۆچانە دەگەڕێتەوە بۆ کاتی دامەزراندنی دەوڵەتی سەلجووقی لە (١٠٣٧-١١٩٤ز) و هەڵهاتنی ئۆغوز کاتێک مەنگۆلەکان دەوڵەتی خوارەزمشاھییەکان تێکدا، گەورەترین کۆچکردنیش لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا بوو، لەگەڵ داگیرکردنی عێراق لەلایەن سولەیمان قانوونی لە ١٥٣٤ـدا، هەروەها گرتنی بەغدا لە لایەن سوڵتان مورادی چوارەم لە (١٦٣٨)دا و تورکێکی زۆر نیشتەجێ بوون لە ناوچەکەدا. زۆربەی تورکمانەکانی ئەمڕۆی عێراق نەوەی سەربازەکانی عوسمانین، بازرگان و خزمەتكارى مەدەنى كە لەكاتى حوكمى ئيمپراتۆريەتى عوسمانى بۆ عێراق ھێنراون.
ئەلجەبار
لە قورئاندا
".
تورکمانی عێراق
مێژوو
کاتیک کۆماری تورکیا دامەزرا لە ساڵی (١٩٢٣) ، تورکمانەکانی ویلایەتی مووسڵ دەیان وویست ببنە بەشێک لە کۆماری تورکیا، لەگەڵ ئەوەشدا، بەهۆى كۆتایهاتنی پاشايەتيى عوسمانى، تورکمانەکانی عێراق خۆیان دۆزییەوە بەشێوەیەکی جیاواز بۆ دژایەتی کردنی حکومە یەک لە دوایەکەکانی عێراق، وەكو قەسابخانەى كەركوكى ١٩٢٣،١٩٤٧، ١٩٥٩ و ١٩٧٩ کاتیک باعس هاتەسەر دەسەڵات دژایەتییەکی زۆری کۆمەڵگەی کرد.
ئەلجەبار
لەفەرموودەدا
واتا «ئەی ملکەچکەری ئاسمانەکان و زەوی».
سەرچاوەکان
پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا
تورکمانی عێراق
ڕەگەزناسی
تورکمانەکانی عێراق بە دیالێکتی ئۆغوز تورک کە بەشێکە لە تورکی ئازه‌ربایجانی (بەپێچەوانەی زمانی تورکمانی لە تورکمانستان) دەدوێن.
زۆربەی تورکمانەکانی عێراق موسڵمانن و بۆ دوو بەش: سونە ٪٦٠ و شیعە ٪٤٠، دابەشبوون. کەمێک لە تورکمانی عێراق مەسیحیین کاتۆلیک.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عێراق پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لووتکەی عەرەبی پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:مێژووی عێراق پۆل:کێشەی لایەنگری
سەواب
سەواب (بە عەرەبی: ثواب) زاراوەیەکە بە واتای «پاداشت». بە تایبەتی لە چوارچێوەی جیھان بینییەکی ئیسلامیدا، سەواب ئاماژەیە بۆ شایستەیی یان پاداشتی ڕۆحی کە لە ئەنجامی ئەنجامدانی کارە چاکەکان و خوا ترسی.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی پۆل:قورئان
ئیمپراتۆر شیراکاوا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٥٣ پۆل:مردووانی ١١٢٩ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١١یەم پۆل:خەڵکی ژاپۆن لە سەدەی ١٢یەم پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان پۆل:خەڵکی سەردەمی ھێیان (ژاپۆن)
حیزبی پان ئێرانیست
پارتی پان ئێرانیست پارتێکی ڕامیاریی لە وڵاتی ئێرانە کە لەسەر بنەمای ئایدیۆلۆژیای ناسیۆنالیزمی ئێرانی دامەزراوە. ئەم پارتە ناسیۆنالیستە لە سەرەتادا لەژێر ناوی قوتابخانەی پان ئێرانیزم لە ٧ی ئەیلوولی ١٩٤٧ دامەزرا و لە مانگی دەی لە ساڵی ١٣٣٠ی کۆچیی ھەتاوی (نێوان ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٥١ ھەتا ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢) ناوی خۆی گۆڕی بۆ پارتی پان ئێرانیست. پان ئێرانیست پارتێکی بچووکی دژ بە حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێرانە، کە لە پێڕستی پارتە یاسایییەکانی حکوومەتی ئێرانیش دانەنراوە. بەڵام ئەو پارتە لە ناو تاران و چەند شارێکی دیکەی ئێران کە نەتەوە کەمینەکان تێیدا دەژین، نووسینگە و بنکەی ھەیە و کۆنگرەکانی خۆی بەڕێوە دەبات.
لە سەردەمی حکوومەتی پەھلەویدا ئەم پارتە لە پەرلەمانی ئێراندا، پەرلەمانتاری ھەبووە و وەکو نیوە دژێک لەناو ڕێژیمدا، تاوەکوو کاتی سەربەخۆییی بەحرێن ھێشتنی چالاکی پێدرابوو. پارتی پان ئێرانیست ناچار بوو چالاکییەکانی تەواو کات و لە ساڵی ١٩٧٥دا لە پارتی ئیحیادا تێکەڵ وەبێت.
ئەم پارتە لە ھەندێک جاردا لە بەرەی نیشتمانی ھاندەری کردووە، ھەروەھا لەلایەن ئایدیۆلۆژیاوە پارتێکی ناسیۆنالیزم و فاشیزم بووە. پارتی پان ئێرانیست یەک ڕێکخراوەی دژی کۆمۆنیزم بوو و لە زۆربەی کاتدا لە شەقامەکانی تاران لەگەڵ پارتی توودەی ئێران شەڕی دەکرد.
پارتی پان ئێرانیزم لە ساڵی ٢٠٠٩دا قسەی لە بزاڤی سەوزی ئێران کرد و ئەم قسانە لە ساڵی ٢٠١٠دا لەلایەن شۆپپارێزە ئێرانییەکان زیندوو کرایەوە کە بە جۆرێکی تاکتیکی لایەنگیری خۆیان لە نێوان پێکداچوونەکانی ئێران و عەرەبستان نیشاندا.
دانیشتنەکانی پارت
پارتی پان ئێرانیست لە دوو دەزگا فەرمی لەناو ئێراندا چالاکیی ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:پان ئێرانیزم پۆل:حیزبە پان ئێرانیزمەکان پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان
گوڵانی حاجی فەرەج
گوڵانی حاجی فەرەج گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی دەربەندیخان(ناوەند)، قەزای دەربەندیخان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گوڵانی حاجی فەرەج لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی مرواری و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی بەنداوی دەربەندیخان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ جەرداسنە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی وازۆڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گۆرانی منداڵان
گۆرانی منداڵان دەبێت ڕیتمی منداڵان گونجاو بێت لەگەڵ ئەو مۆسیقایەی بۆی دانراوە، گۆرانییەک کە بۆ منداڵان دروستبکرێت دەبێت لە نێوان خۆیاندا ھاوبەشی بکەن یان بەشێوەی کۆرس یان دروستکردنێکی مۆدێرن بێت کە مەبەست لێی کات بەسەربردن بێت، بەکارھێنانی بابەتێک لە ماڵەوە یان پەروەردەدایە. ھەرچەندە گۆرانی منداڵان لە ھەندێک کولتووردا زیاتر لە ھەندێکی دیکە تۆمارکراون و لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە، بەڵام پێدەچێت لە کۆمەڵگەی مرۆڤایەتیدا گشتگیر بێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شێوەکانی مۆسیقا
شڕێک
شڕێک (بە ئینگلیزی: Shrek) فیلمێکی ئەنیمەیشنیە، خەڵاتێکی ئۆسکاری وەرگرتوە و پاڵێوراوە بۆ وەرگرتنی خەڵاتێکیتری ئۆسکار فیلمی ئەنیمەیشنی شڕێک لە لایەن کۆمپانیای دریم وۆرکس ئەنیمەیشن بڵاوکراوەتەوە و کاری دەرھێنانی بۆ کراوە لە لایەن ئەندرۆ ئادەمسن و ڤیکی جێنسن لە ساڵی ٢٠٠١، فیلم ئەنیمەیشنی شڕێک یەکەم فیلمی ئەنیمەیشنی بوو کە بتوانێ خەڵاتی ئۆسکار بەدەست بھێنێ.
S
وێنۆک|پیتی S لەگەڵ شێوەی کێشانەوەی S (وەکوو ئێس دەخوێنرێتەوە) نۆزدەھەم پیتی ئەلفوبێی ستانداردی لاتینی و ھەروەھا ئەلفوبێی لاتینیی کوردییە کە ڕێنووسی فەرمی ھەردوو شێوەزاری کورمانجی و زازاکییە.
شڕێک
چیرۆک
دێوێک بە ناوی شرێک لە زۆنگاوێکی دوورەدەستی دەژیا، لەناکاو زۆنگاوەکەی پردەبێت بوونەوەری خەیاڵی بەھۆی دوورخستنەوەیان لەلایەن گەورە (فارواد) ەوە (شڕێک) دەگاتە رێککەوتنێک لەگەڵ گەورە (فارکواد) بۆ دوورخستنەوەی ئەوو بوونەوەرانە لە زۆنگاوەکەی بەرامبەر ڕزگارکردنی شازادە (فیۆنا)...
S
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پیتە لاتینیەکان
شڕێک
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان پۆل:فیلمە فانتازیاکانی ٢٠٠١ پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠١ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان دەربارەی دراگۆن پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکان دەربارەی نەفرەت پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە هاوڕێییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی هاوڕێیەتی پۆل:فیلمب ئەنیمەیشنی دەربارەی ئاژەڵان پۆل:فیلمەکان دەربارەی شێوەگۆڕین پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:دووبارە بڵاوکەرەوە سێ ڕەھەندییەکان پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی ئەمریکا پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە هاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان لەسەر بنەمای کتێبی منداڵان پۆل:برایانی گریم پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس ئەنیمەیشن پۆل:فیلمەکانی درێم وۆڕکس پیکچەرز پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی چیرۆکە ئەفسانەییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ کۆمیک وەرگێڕدراون پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ئەندرۆ ئادەمسۆن پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی ئارۆن وارنەر پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی جۆن ئێچ ویلیامز پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھاری گرێگسۆن-ویلیامزەوە تۆمارکراون پۆل:فیلمەکان کە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا ڕوودەدەن پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جۆ ستیلمان پۆل:دێوەکان لە فیلمە ئەنیمەیشنییەکان پۆل:فیلمەکانی شڕێک پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری
دوورگەکانی کووک لە ئۆڵۆمپیاد
دوورگەکانی کووک بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٨٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کرد. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە تا ٢٠٢٠ ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیادیان بەدەست نەھێنا. ھەروەھا یەکێکە لەو نەتەوانەی تا ئێستا بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیان نەکردووە.
کوھلی خواروو
کوھلی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەرداوڕۆ، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
کوھلی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مەغمۆڵ و لە باشوور لەگەڵ گوندی ماماڵی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کوھلی سەروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی جۆشەتووی سەروو.
ھۆمەرەخەجانی علی حسێن
ھۆمەرەخەجانی علی حسێن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شێخ تەویل، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ھۆمەرەخەجانی علی حسێن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سێ گۆمتان و لە باشوور لەگەڵ گوندی ھۆمەرەخەجانی والی و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تاڵەوان لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کوردەمیری فەقێ حسێن.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
خولی سووپەری ئەورووپی
خولی سووپەری ئەورووپی (ناوی تەواوی: کۆمپانیای خولی سوپوپەری ئەورووپی، ک.ش.ت)، کە بەگشتی بە خولی سووپەری ئەورووپا (ESL) ناودەبرێت، پێشبرکێیەکی ساڵانەی یانەی تۆپی پێی ئەورووپا بوو کە بیست یانەی تۆپی پێی ئەورووپا پێشبڕکێیان بۆ دەکرد. ئەم خولە وا بیرکرابووەوە کە پازدە "یانەی دامەزراو" پێک بھێنێت - کە بەشداری ھەمیشەییان لە پێشبڕکێ و بەڕێوەبردن ھەبێت - شان بە شانی پێنج یانەی تری تۆپی پێی ئەورووپا کە دەتوانن بەپێی ئەداکانیان لە کۆتا وەرزی خولی نێوخۆی خۆیان بانگھێشت بکرێن. وەک پێشبرکێیەکی یانە گەورەکان یان جێگرتنەوەی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا، کە خولی نایابی تۆپی پێی ئەورووپایە لە لایەن یوفاوە ڕێکخرابوو.
لەشکری کوڕی موسا
لەشکری عەلی کوڕی موسا کوڕی فەزلی کوڕی محەممەد کوڕی شەداد شەشەمین میری میرنشینی شەدادی بوو، دوای کوشتنی موسای باوکی.
خولی سووپەری ئەورووپی
پلانەکانی پێکھێنانی "سووپەرلیگی ئەورووپی" لە ساڵی ١٩٩٨ەوە ھەوڵی بۆ درا بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. لە نیسانی ٢٠٢١دا خولی سووپەر لەلایەن دوازدە یانە (شەش لە ئینگلتەرا، سێ یان لە ئیسپانیا و سێ لە ئیتالیا) دامەزرا. فلۆرەنتینۆ پێریز وەکو سەرۆکی یەکەمی خولەکە ھەڵبژێردرا.
لەشکری کوڕی موسا
سەرچاوەکان
پۆل:کوردەکانی سەدەی ١١یەم پۆل:مردووانی ١٠٤٩
خولی سووپەری ئەورووپی
مێژوو
پێشنیارەکانی دروستکردنی خولی نایابی ئەورووپا دەگەڕێتەوە بۆ  ساڵی ١٩٩٨، کاتێک کۆمپانیای میدیا ھاوبەشەکانی ئیتالیا لێکۆڵینەوەیان لەسەر ئەو بیرۆکەیە کرد، کە پاش ئەوەی یوفا شکستی ھێنا لو فراوانکردنی چامپیۆنز لیگ. پێشنیاری جۆراوجۆر لە ماوەی دوو دەیەی داھاتوودا ھێنرایە پێش، بە سەرکەوتنی کەم.
دامەزراندن
خولەکە لە ١٨ی نیسانی ٢٠٢١ دا ڕاگەیەندرا، لەڕێی ڕاگەیاندنێکی ڕۆژنامەوانیەوە کە لەلایەن یانە دامەزراوەکانەوە نێردرابوو. ئەم ڕاگەیاندنە لە ئێوارەی کۆبوونەوەی لیژنەی جێبەجێکاری یوفا ھات، کە بەنیازبوو خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە وەرزی ٢٠٢٤-٢٥ نوێ بکەنەوە و فراوانیان بکەن، ئەمەش بە مەبەستی زیادکردنی ژمارەی یاری و داھاتەکان، ئەمەش دوای فشاری یانە ھەڵبژاردەکانی ئەورووپا. لە ڕاگەیاندراوە ڕۆژنامەوانییەکەدا ھاتووە، کە "دابینکردنی یاری کوالیتی بەرزتر و سەرچاوەی دارایی زیاتر بۆ ھەڕەمی گشتی تۆپی پێ "لە ھەمان کاتدا" دابینکردنی گەشەی ئابووری بەشێوەیەکی بەرچاو و پاڵپشتی بۆ تۆپی پێی ئەورووپا لە رێگەی پابەندبوونێکی درێژخایەن بە پێدانی ھاودەنگی کە لە ئاستی داھاتەکانی خولەکەدا گەشە دەکات". ھەروەھا ئەم ڕێکخراوە جگە لە پێشبڕکێی پیاوان، پلانی ئەوەی ھەیە کە خولی نایابی ئافرەتانی ھاوشێوە بکات.
یانە دامەزراوەکان
دوازدە یانە وەک دەستەی دامەزرێنەری پێشبڕکێکە ڕاگەیەندران، سێ یانەی تریش پێش وەرزی دەست پیکردن بەشداری دەکەن ئەمەش "شەش گەورە"ی ئینگلتەرا دەگرێتەوە، ھەروەھا سێ یانەی ئیسپانی و سێ یانەی ئیتاڵیش. پازدە یانەی دامەزرێنەر بەشداری ھەمیشەیین لەپێشبڕکێکەدا دەکەن و ڕێکخراوەکەش بەڕێوە دەبەن. یانە ئەڵمانی و پورتوگالییەکان کە بریتین لە بایەرن میونشن و بۆروسیا دۆرتمۆند و پۆرتۆ، ڕەتیانکردەوە بچنە پاڵ ئەو ڕکابەرییە.
ئیمپراتۆر نیجۆ
ئیمپراتۆر نیجۆ (二条天皇,نیجۆ تێنۆ، لەدایکبووی ٣١ی تەممووزی ١١٤٣ – ٥ی ئەیلوولی ١١٦٥) ٧٨مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١١٥٨ تا ١١٦٥ دەبێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١١٤٣ پۆل:مردووانی ١١٦٥ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٢یەم پۆل:خەڵکی سەردەمی ھێیان (ژاپۆن)
مالیزیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
مالیزیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
نایکی
کۆمپانیای نایکی (؛ گۆکردن: ) کۆمپانیایەکی ئەمریکی گەورەیە بۆ بەرھەمھێنانی جلوبەرگی وەرزشی، ئەو کۆمپانیایە لە ٢٥ کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦٤ بە ناوی بلوو ڕیبۆن سپۆرتس دواتر لە ساڵی ١٩٧١ ناوی گۆردرا بۆ نایکی
کۆمپانیاکانی نایکی
کۆمپانیای نایکی بە شێوەیەک گەورەیە کە چەندین کۆمپانیا سەر بەو کۆمپانیایەن ئەوانیش
دروشمی کۆمپانیای نایکی
درووشمی ئەو کۆمپانیایە بووەتە درووشمێکی بازرگانی و درووشمێکی بازرگانیشە، و بۆ ڕێکلام لەو درووشمە لە ئێستادا چەندین ناوەندی بەنێوبانگ و چەندین یانەی وەرزشی درووشمی ئەو کۆمپانیایە دەپۆشن ئەوانیش:
پلەی کۆمپانیایەکە
کۆمپانیای نایکی یەکەمین کۆمپانیای جیھانییە لە ڕووی بەرھەمھێنانی جل و بەرگ و پێڵاو و جل و بەرگی وەرزشی و پێڵاوی وەرزشی لە دوای کۆمپانیای نایکی کۆمپانیای ئەدیداس دێت کە لە پلەی دووەمە و ڕکابەرییەکی سەرسەختی کۆمپانیای نایکییە بۆ بەرھەمھێنانی جل و بەرگ و پێڵاوی وەرزشی
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە
ڤایرۆسی نیویۆرک
ڤایرۆسی نیویۆرک جۆرێکە لە ڤایرۆسی ھانتا، کە بۆ یەکەم جار ئەو ڤایرۆسە لە دوورگەیەکی دەرەوەی شاری نیویۆرک  ئاشکرا کرا. ئەو ڤایرۆسە پەیوەندی لەگەڵ ڤایرۆسی ھانتا نەخۆشیی پوولمەنێری (ھەوکردنی سیەکان) ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان پۆل:نەخۆشییەکان
T
وێنۆک|پیتی T لەگەڵ شێوەی کێشانەوەی T (وەکوو تی دەخوێنرێتەوە) بیستەم پیتی ئەلفوبێی ستانداردی لاتینی و ھەروەھا ئەلفوبێی لاتینیی کوردییە کە ڕێنووسی فەرمی ھەردوو شێوەزاری کورمانجی و زازاکییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پیتە لاتینیەکان
گڵۆباڵ تایمز
وێنۆک|نیشانەی لاپەرەی گڵۆباڵ
گڵۆباڵ تایمز گۆڤارەکی چینیە و دەم ڕاستی حیزبی کۆمۆنیستی چینە کە لە ساڵی ١٩٩٣ دامەزراوە. ھەتا ساڵی ٢٠٠٩ زمانی گۆڤارەکە زمانی چینی بووە و پاشان بارگەیەکی لە زمانی ئینگلیزی بڵاوکردووەتەوە. زۆرجار ئەم گۆڤارە ململانێی لەگەڵ ڕاگەیندراوە بیانیەکانی دەکات و بەشێکە لە سیستەمی پرۆپاگەندە چین. بوودجەی تەرخانکراوی دەگاتە ٥٫٥ میلیۆن دۆلار.
ئیمپراتۆر موراکامی
ئیمپراتۆر موراکامی (村上天皇,موراکامی تێنۆ، لەدایکبووی ١٤ی تەممووزی ٩٢٤ – ٥ی تەممووزی ٩٦٧) ٦٢مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ٩٤٦ تا ٩٦٧ دەبێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٠یەم پۆل:مردووانی ٩٦٧ پۆل:خەڵکی سەردەمی ھێیان (ژاپۆن)
ئیمپراتۆر گۆ-ئیچیجۆ
ئیمپراتۆر گۆ-ئیچیجۆ (後一条天皇,گۆ-ئیچیجۆ تێنۆ، لەدایکبووی ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٠٠٨ – ١٥ی ئایاری ١٠٣٦) ٦٨مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١٠١٦ تا ١٠٣٦ دەبێت.
"گۆ" لێرە بە مانای "دواتر" دێت، کە لە دوای ئیمپراتۆر ئیچیجۆ ناوی لێنراوە کە لە سەدەی ١١یەم فەرمانڕەوای کردووە، "گۆ" لێرە بە واتای دووەم یان دووەمین دێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٠٠٨ پۆل:مردووانی ١٠٣٦ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١١یەم پۆل:خەڵکی سەردەمی ھێیان (ژاپۆن)
ئانتنی فاوچی
ئانتنی فاوچی (لەدایکبووی ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٠) پزیشکێکی بواری گشتی ئەمریکییە و لە ساڵی ١٩٨٤ەوە کاری لەگەڵ ٦ سەرۆکی ئەمریکا کردووە وەک بەڕێوبەری گشتی پەیمانگای نیشتیمانی نەخۆشییە گوازراوەکان کە یەکێکە لەو ٢٧ پەیمانگا و سەنتەرە تەندرووستیانەی کە سەر بە پەیمانگای نیشتیمانی تەندرووستین و ئەرکی ئەم دامەزراوەیە توێژینەوەیە لەسەر نەخۆشییە گوازراوەکان لەگەڵ قەدەغەکردنیان و چارەسەریان. فاوچی لە ساڵی ١٩٨٤ەوە کاری لەگەڵ سەرۆکەکانی ئەمریکا کردووە بۆ ڕووبەڕوونەی نەخۆشییە گوازراوەکان و چارەسەریان وەک ئایدز و نەخۆشییەکانی ھەناسەدان و زەحیری و نەخۆشی سیل و مالاریا و ئیبۆلا و زیکا و ڤایرۆسی کۆرۆنا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی پەیڕەوی کلێسەی کاسۆلیکی ڕۆم پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠ پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:وەرگرانی خەڵاتی مەدالیای نیشتمانی بۆ زانست پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
عەوزیە مەحموود
وێنۆک|عەوزیە مەحموود عەوزیە مەحموود (؛ لەدایکبووی ١٩٦٣) دامەزرێنەری ڕێکخراوی چایەفرۆش و خۆراکی ژنانە، ڕێکخراوەکە ئامانجی جۆراوجۆری ھەیە بۆ ژنان لە خەرتووم. لە ئازاری ٢٠١٦، عەوزیە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا، دوای وەرگرتنی خەڵاتەکەی بڕیاریدا کارەکانی بۆ دەرەوەی سنووری خەرتووم فراوانتر بکات.
ژیان
عەوزیە مەحموود لە ساڵی ١٩٦٣ لە سودان لەدایکبووە، بەھۆی درووستبوونی شەڕ و ناکۆکی لەناوچەکەیان، ئەوا ماڵباتیان جێدەھێڵن بەرەو خەرتووم. لە ساڵی ١٩٨٦ شوو دەکات، بۆئەوەی بژی دەستدەکات بە فرۆشتنی چایە. بەھۆی ئەم کارە کەمداھاتەوە ھەوڵی یارمەتیدانی خێزانەکەی داوە. لە ساڵی ١٩٩٠ ڕێکخراوێک دادەمەزرێنێت لەژێرناوی چایەفرۆش و خۆراکی ژنان بۆ یارمەتیدانی ئەندامانی.
وێڕای یاساییبوونی ڕێکخراوەکەی بەڵام لەلایەن دەسەڵاتی سودانەوە دەست بەسەر کەرەستەی ئەندامانی ڕێکخراوەکەی بۆ فرۆشتنی چایە و خواردنی سەرشەقام گیرا. عەوزیە سزای چوار ساڵ زیندانیکردنی بەسەر جێبەجێکرا، ئەمەش لەبەر قەرزەکانیان. لەدوای ڕزگاربوونیشی ئەوا بەردەوامبوو لە یارمەتیدانی ٨٠٠٠ ئەندامی ژن. ڕێکخراوەکە بووە نوێنەری ژنانی ونبووی دارفور و ناوچەکانی کۆردۆفان و ڕووباری نیل.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی سودانی پۆل:چالاکوانی مافەکانی ژنانی سودانی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣ پۆل:ژنانی سوودانی پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
فەزلی کوڕی محەممەد
فەزلی کوڕی محەممەد شەدادی لە ساڵی ٩٨٥ تا ١٠٣١ ئەمیری میرنشینی شەدادی عەران بووە، بە ڕەچەڵەک کوردە، فەزل لەلایەن ئیبن ئەسیر و مێژوونووسانی دیکەی عەرەبی بە «فەزلونی کوردی» ناوزەد کراوە. فەزل یەکەم میری شەدادی بوو کە سککەی دەرکرد، سەرەتا شوێنی نەعناکەی لە پەرتاڤ دانا و دواتر گواسترایەوە بۆ گەنجە.
ئەفزەل پردێکی بەسەر ئاراکسەکاندا دروست کرد بە مەبەستی ھەڵکوتانە سەر ڕەوادییەکان، و سەرکردایەتی گەشتێکی کرد دژی خازارەکان لە دەوروبەری ساڵی ١٠٣٠. دەگوترێت خەزارەکان ١٠ ھەزار سەربازیان کوشتووە. بەو پێیەی ئاغەواتی خەزەر لە ساڵی ٩٦٩دا لەناوچووبوو، دیار نییە کە ئایا ئەم خازارانە لە دەوڵەتێک یان شانشینێکی جێنشینەوە بوون کە دەکەوێتە قەوقاز، ئیبن ئەسیر بە ھەڵەدا چووبوو «خەزار» بەکاردەھێنا وەک زاراوەیەکی گشتی بۆ خەڵکی چەمی.
لە ساڵی ٩٩٣ سوپای فەزل بەردە و بەیلەگانیان گرت. لە سەردەمی دەسەڵاتی ئەودا لەگەڵ پاشاکانی جۆرجیا و بیزەنتینەکان (١٠٣٧–١٠٣٨) و ئالانەکان و ڕوسەکان پێکدادان ڕوویدا. پەیوەندی دۆستانە لەگەڵ ڕەوەندییەکان و شیروانشاکان و میرنشینی تبلیس پارێزراو بوو.
بە بڕوای ئیبن ئەسیر فەزل لە ساڵی ١٠٣٠ ھەڵمەتێکی لە دژی خازارەکان دەستپێکردووە.
فەزل لە ساڵی ١٠٣١ کۆچی دوایی کرد و ئەبووعلفەز موسا کوڕی شوێنی گرتەوە.
تەسبیحاتی زەهرا
تەسبیحاتی فاتیمە یان تەسبیحاتی زەھرا، جۆرێکی تایبەتی یادە کە فاتیمەی زەھرا کچی پێغەمبەر محەممەد(د.خ) ئامادەی کردووە و پێکھاتووە لە ٣٣ دووبارەکردنەوەی (سُبْحَانَ اللَّٰهُ)، بە واتای «خودا شکۆمەند بێت»، ٣٣ دووبارەکردنەوەی (ٱلْحَمْدُ لِلَّٰه)، بە واتای «ستایش بۆ خودا»، و ٣٤ دووبارەکردنەوەی تەکبیر (اللَّٰهُ أَکْبَرُ) کە بە واتای «خودا گەورەترینە».
یەکێکە لە نزا بەھێزەکان لە ئیسلامدا. فاتیمە ئەو نزایانەی دەکرد کاتێک پێویستی بە خودا بوو و عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب ھاوسەرەکەی لە شەڕدا بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:ئیسلام پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی پۆل:فاتیمە پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:شیعە
ڕەوشان چەلیکەر
وێنۆک|ڕەوشان چەلیکەر ڕەوشان چەلیکەر گۆرانیبێژێکی خەڵکی باکووری کوردستانە. لە دەڤەری تووختەوانی سەر بە بەدلیس لە دایک بووە.
مۆرتکە، دەربەندیخان
مۆرتکە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی دەربەندیخان (ناوەند)، قەزای دەربەندیخان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
مۆرتکە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کۆکۆیی شەمێران و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی قەڵب و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ زارێن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ژاڵەناو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ٢٠٢٠ (خولی ٣٢ ئۆڵۆمپیاد) لە ٧ ئەیلوولی ٢٠١٣ لە شاری مێوانکرای بوێنس ئایریسی ئەرجەنتین ڕاگەیاندرا کە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ لە شاری تۆکیۆ دەکرێ پاشی ململانێیەکی زۆر لەگەڵ شارەکانی ئەستەنبوڵ و مەدرید لە پێشبرکێکە دەرچوو، ھەروەھا دوورگەکانی فارۆ بۆ یەکەمجار لە مێژووی وەرزشیدا بەژداری ئۆڵۆمپیاد دەکا بەڵام لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٠ لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتی ڕای گەیاند کە ئۆڵۆمپیادەکە بە ھۆکاری بڵاوبوونەوەی پەتای جیھانی سارس کۆڤید ٢ دەگوازرێتەوە بۆ ساڵی ٢٠٢١ بە ئامانجی پاراستنی تەندروستی یاریزانان و بەژداربوو و ئامادەبوان. ئەمەش یەکەم ئۆڵمپیادە بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسک دوابخرێت دوای ئەوەی ھەردوو ئۆڵمپیادی ھاوینەی ١٩٤٠–١٩٤٤ بەھۆی جەنگی دووەمی جیھان ئەنجام نەدران، لەگەڵ ئەوەش ناوی ئۆڵمپیادە ھەر وەک خۆی مایەوە، لە پێناو بەبازارکردن و ڕیکلامە بازرگاینەکان. یارییەکان بەزۆری بە بێ ئامادەبوونی ھاندەر بەڕێوەچوو بەھۆی بەردەوامی ڕاگەیاندنی باری نائاسایی. لە ھەمان کاتدا بڕیاردرا یارییەکانی پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠٢٠ لە نێوان ٢٤ی ئاب بۆ ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ دوای ١٦ ڕۆژ دوای کۆتایی ئۆڵمپیاد بەڕێوەبچێت. ئەمە دووەم ئۆڵمپیادە کە ولاتی ژاپۆن میوانداری کرد دوای ئەوەی ساڵی ١٩٦٤ بۆیەکەم جار میواندار کرد. لەم پاڵەوانییەتدا چەندین یاری نوێ بۆ ئۆڵمپیاد زیاد کران لەوانە باسکەی ٣x٣، ھەروەھا BMX کە شێوەیەکە لە نمایش بە پایسکیل قەبارە بچووک ئەنجام دەدرێت زیاکردکران ھەروەھا لێژنەی ئۆڵمپی نێودەولەتی ڕێگای بە ولاتی خانەخویدا کە چەند وەرزشیچکی دیکە زیاد بکاتە لەوانە، کاراتێ، سۆتبۆڵ، بەسیبۆڵ، سکیتبۆرد لەگەڵ چەند یارییەکی دیکەدا. ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا توانی زۆرتین مەدالیا بەدەست بھێنت بە کۆکردنەوەی ١١٣ مەدالیا لە ناویان ٣٩ مەدالیای زێر، ولاتی چین پلەی دووەمی بەدەست ھێنا بە ٨٨ مەدالیا (٣٨) مەدالیای زێر؛ و ژاپۆن ولاتی خانەخوێ بە کۆکردنەوەی ٥٨ مەدالیا (٢٧)زێر پلەی سێیەمی بەدەست ھێنا، بەریتانیای گەورە لە پلەی چوارەم بە کۆکردنەوەی ٦٥ مەدالیای جۆراوجۆر (٢٢ مەدالیای زێر) جێگیر بوو. ھەریەکە لە ولاتی قەتەر، فلیپین، بەرموودا بۆیەکەم جار لە مێژووی بەشداریان لە ئۆڵمپیاد مەدالیای زێریان بەدەست ھێنا،  ھەروەھا بورکینافاسۆ، سان مارینۆ، تورکمانستان بۆیەکەمجار لە مێژووی بەشداریان لە ئۆڵمپیاد مەدالیایان بەدەست ھێنا.
کاندیدکردنی شارەکان
چەندین شار ئامادەیی خۆیان نیشاندا بۆ میوانداری کردنی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بەڵام لە ناویاندا تەنھا سێ شار وەک کاندیدی سەرەکی ھەڵبژێردران بۆ کێبڕکێکردن لەسەر مافی میوانداری کردنی ئۆڵمپادەکە لە وانە تۆکیۆ و ئە ستەنبوڵ و مەدرید ھەروەھا ھەردوو شاری پێشکەوتوو باکو (ئازەربایجان) و دەوحە (قەتەر) نەیانتوانی ڕەزامەندی پێویست بەدسەت بھێنن بۆ چوونە ناو کێبڕکێکەوە. ھەروەھا ئۆفەری شاری ڕۆما وەلانرا و ئەویش نەی توانی دەنگی پێویست بەدەست بھێنێت
پێشکەشکردنی داواکاری
ڕۆژی ١٦ ی ئایاری ٢٠١١ لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتی خشتەی کاتی بۆ دیاریکردنی شوێنی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ ڕاگەیاندو پرۆسەی پێشکەشکردن بۆ شوێنی یاریی ئۆڵۆمپی ٢٠٢٠ ی دەست پێکرد. دوا وادەی پێشکەشکردنی داواکاری لە ١ ی ئەیلوولی ھەمان ساڵدا دەستنیشانکرا، (IOC) لە دوو ڕۆژی دواتردا ڕای گەیاند کە لە شەش شارەوە ئۆفەری وەرگرتن مافی میوانداریکردنی پالاوانێتییەکەیان بەدسەت گەیشتووە کە ئەوانیش: باکو، دەوحە، ئەستەمبوڵ، مەدرید، ڕۆما و تۆکیۆ. لە ٢٣ ی ئایاری ٢٠١٢ بە فەرمی ڕاگەیەنرا: ئەستەمبوڵ و مەدرید و تۆکیۆ. دەچنە ناو پێشبڕکێی میوانداریکردن
دەنگدان
لیژنەی نێودەوڵەتی (IOC) لە ٧ ی ئەیلوولی ٢٠١٣ لە ١٢٥ ەمین دانیشتنی IOC لە شاری بوێنس ئایرس لە ئەرجەنتین دەنگی دا بە ھەڵبژاردنی شاری خانەخوێی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٢٠، بە بەکارھێنانی سیستەمێکی دەنگدان تەواوکەر. لە سەرەتادا ھیچ کام لە شارە کاندید کراوەکان نەیانتوانی لە خولی یەکەمدا زیاتر لە ٥٠ ٪ ی دەنگەکان بەدەست بھێنن؛ لە خولی دەنگدانی دووەم کێبرکێکە لە نێوان مەدرید و ئەستەمبوڵ بوو دوای ئەوەی لە خوللی یەکەم دەنگی پێویستیان نەھێنا لەم خولەدا مەدرید بەھۆی کەمی دەنگ لە کێبڕکێکە دوورخرایەوە. لە خولی سێیەم پێشبڕکێکە لە نێوان نێوان تۆکیۆ و ئەستەنبوڵ بوو. تۆکیۆ ٦٠ دەنگ لە بەرامبەر ٣٦ دەنگ بۆ ئەستەمبۆڵ بوو. بەم شێوەیە شاری تۆکیۆی ولاتی ژاپۆن مافی مێوانداری کردنی ئۆلۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بەدەست ھێنا.
دواخستن
لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ نیگەرانییەکان سەبارەت بە کاریگەری ڤایرۆسی کۆرۆنا لەسەر وەرزشوانان و ئامادەبوانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادەکە بەرزبووەوە. ڕێکخەرانی ئۆڵۆمپیادی تۆکیۆ جەختیان کردەوە کە ئەوان چاودێری بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکە دەکەن بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییەکانی لەسەر ئامادەکارییەکانی ئۆڵۆمپیاد و ھەروەھا کەمکردنەوەی مەترسییەکانی ئەم ڤایرۆسە. لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتی و ڕێکخرانی ئۆلۆمپیادی تۆکیۆ بەمەبەستی بڕیاردان لەسەر چارەنووسی پالاوانێتییەکە کۆبوونەوەیان ئەنجامدا تاوتوێی کێشەوگرفتەکانیان کرد کە بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا بە شێوەیەکی بەربڵاو کرد. چونکە پێشتر ڕاگەیەندرا کە دژە ڤایرۆسی کۆرۆنا تا کۆتایی مانگی دوانزدەی ساڵی ٢٠٢٠ بەردەست نابێت. بەو ھۆکارە لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٠ لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتی ڕای گەیاند کە ئۆڵۆمپیادەکە بە ھۆکاری بڵاوبوونەوەی پەتای جیھانی سارس کۆڤید ٢ دەگوازرێتەوە بۆ ساڵی ٢٠٢١ بە ئامانجی پاراستنی تەندروستی یاریزانان و بەژداربوو و ئامادەبوان. لە سالی ٢٠٢١ لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتی ڕاگەیەند یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ بە شێوەیەکی فەرمی دەست پێدەکەن ڕۆژی یەکەم بە مەراسیمی کردنەوە بۆ ماوەی ٤ سەعات دەست پێ دەکات.
کۆی ئۆلۆمپیاد
ئۆڵۆمپیادەکە بە ٥ یاری سەرەکی دەستپێدەکا:
ھەروەھا ١٥ پێشبرکێی نوێ
تەنھا یەک دەوڵەتی نوێ لەو ئۆڵۆمپیاتە ھەیە ئەویش وڵاتی
تێبینییەکان
<references group="lower-alpha"/>
بەستەرە دەرکییەکان
پۆل:وەرزش پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی هاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
U
وێنۆک|پیتی U لەگەڵ شێوەی کێشانەوەی U (وەکوو یوو دەخوێنرێتەوە) بیست و یەکەم پیتی ئەلفوبێی ستانداردی لاتینی و ھەروەھا ئەلفوبێی لاتینیی کوردییە کە ڕێنووسی فەرمی ھەردوو شێوەزاری کورمانجی و زازاکییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پیتە لاتینیەکان پۆل:پیتە بزوێنەکان
کوردەمیری حاجی حەمەئەمین
کوردەمیری حاجی حەمەئەمین گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شێخ تەویل، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کوردەمیری حاجی حەمەئەمین لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تورەجاڕ و لە باشوور لەگەڵ گوندی کوردەمیری بارام و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھۆمەرەخەجانی والی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی چاڵەڕەشی ڕۆغزایی.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
تاغووت
تاغووت لە ئیسلامدا ئەو سەرکردەیە کە چەوساندنەوەی گەلەکەی دەکات یان هەوڵدەدات دەسەڵاتەکەی بۆ بەرژەوەندی تایبەتی خۆی بەکاربهێنێت.
"ئەی محمد، ئایا ئەو کەسانە دەبینیت کە بانگەشەی باوەڕیان بەو شتانە دەکەن کە بۆت دابەزیوە، لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا دەیانەوێت ڕوو لە تاغوتەکان بکەن بۆ حوکمدان؟ ئەوان ستەمکارن، فەرمانیان پێکراوە هەموو تاغووتەکان ڕەتبکەنەوە. شەیتان دەیەوێت سەرکردایەتی ئەو خەڵکە گومڕا بکات”. سورەتی نیسا (ژنەکان)، ئایەتی 60.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی پۆل:بتپەرستی
ئیمپراتۆر رۆکوجۆ
ئیمپراتۆر ڕۆکوجۆ (六条天皇,رۆکوجۆ تێنۆ، لەدایکبووی ٢٨ی کانوونی یەکەمی ١١٦٤ – ٢٣ی ئابی ١١٧٦) ٧٩مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١١٦٥ تا ١١٦٨ دەبێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
V
وێنۆک|پیتی V لەگەڵ شێوەی کێشانەوەی V (وەکوو ڤی دەخوێنرێتەوە) بیست و دووەم پیتی ئەلفوبێی ستانداردی لاتینی و ھەروەھا ئەلفوبێی لاتینیی کوردییە کە ڕێنووسی فەرمی ھەردوو شێوەزاری کورمانجی و زازاکییە.
ئیمپراتۆر رۆکوجۆ
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١١٦٤ پۆل:مردووانی ١١٧٦ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٢یەم پۆل:خەڵکی سەردەمی ھێیان (ژاپۆن)
V
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پیتە لاتینیەکان
دەستەبەری (یاسا)
دەستەبەری یان کەفالەت بریتییە لە جۆرە خاوەندارێتییەک کە دەخرێتە بەردەم دادگا بۆ ئەوەی تۆمەتبارێک لە زیندان ئازاد بکرێت، بەو تێگەیشتنەی کە تۆمەتبار دەگەڕێتەوە بۆ دادگاییکردن یان دەستەبەرییەکە دەستی بەسەردا دەگیرێت. لەوانەیە پارەکە لە ھەندێک دۆخدا لە کۆتایی دادگاییکردنەکەدا بگەڕێندرێتەوە ئەگەر لە دادگا ھەموو دانیشتنەکان ئامادەبوو بوونی ھەبێت، بەبێ گوێدان بەئەوەی کەسەکە تاوانبار بێت یان تاوانبار نەبێت.
بەنداوی ھیداسی
بەنداوی ھیداسی یان بەنداوی ڕێنیسانسی مەزنی ئەسیوپیا (بە ئەمھەری: ታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ، ) بەنداوێکی ئەسیوپییە لەسەر زێی نیلی شین لە پاڕێزگای بنیشنقول-قوماز ھەڵکەوتووە نزیک بە سنووری ئەسیوپیا و سوودان، لەسەر ڕووبەرێک درووستکراوە کە ماوەکەی نێوان ٢٠ بۆ ٤٠ کم دەبێت ئەگەر بێت و تەواو بکرێت دەبێت بە گەورەترین بەنداوی کارۆئاوی لە ھەموو کیشوەری ئەفریقا، وە دەبێت بە دەیەم گەورەترین بەنداوەکانی جیھان بۆ بەرھەم ھێنانی کارەبا. بودجەی خەملێنراوی ٤٫٧ میلیارد دۆلاری ئەمریکییە. دەبێت بە سێیەم بەنداو لە ئەسیوپیا کە بەمەبەستی بەرھەم ھێنانی کارەبا درووستکرابێت. بۆتە مایەی نیگەرانی بۆ زانا و پسپۆرانی میسر لەکاتی کاریگەرییەکانی بۆسەر ئاوی نیل.
پێشینە
سەرجەم ئەو وڵاتانەی کە کەوتوونەتە سەر زێی نیل لەپێشتر بەشێک بووینە لە ناوچە داگیرکراوەکانی ئینگلیز و فەڕەنسا کە دواتر بۆ ئەم نەخشەیەی ئێستا دابەشیان کردوون. لەکاتی دابەشکردنی ئەم وڵاتانەش ئاوی نیلیش دابەش بووە، یەکەم دابەشکاری ئاوی نیل دەگەڕێتەوە بۆ ڕێککەوتنامەی ئەدیس ئەبابا لە ١٩٠٢ کە لەنێوان بەریتانیای مەزن و نوێنەرانی میسر و سوودان و ئەسیوپیا واژوو کرا، لەم ڕێککەوتنامەیە ھاتووە کە نابێت ھیچ پڕۆژەیەکی مەزن لەسەر نیل درووست بکرێت جگە لە نیلی شین و دەریاچەی تانا و ڕووباری سوبات، دواتر ڕێککەوتنامەی بەریتانیا و فەڕەنسای بەدواداھات لە ١٩٢٩، بە گوێرەی ئەم ڕێککەوتنامەیە ئاوی نیل بەتەواوی بۆ خاوەندارییەتی میسر دەگەڕێتەوە، وە میسر مافی ھەر تانە و پێشنیارێکی ھەیە دەربارەی چاڕەنووسی ئاوەکەی. دواتر ئەم ڕێککەوتنامەیە دووپات کرایەوە لە لایەن بەریتانیا و میسر و سوودان و کینیا و تەنزانیا و ئۆگەندا، ئەمەش لەپێناو سوودبینینی میسر بوو لە ئاوی دەریاچەی ڤیکتۆریا. بڕی ٧٫٧٪ ئاوەکەی بۆ سوودان دەبێت و ٩٢٫٣٪ بۆ میسر دەبێت ئەمەش لەبەر خاوەندارییەتی مێژوویی میسر بۆ نیل.
دوای تەنھا ٤٤ مانگ یەکەم ھەنگاو درا بۆ درووستکردنی ئەم بەنداوە لەلایەن ئەسیوپیاوە.
میسر بەرھەڵست بوو (بەپێی ڕێککەوتنامەکە) بە بیانووی ئەوەی دەبێتە ھۆی کەم بوونەوەی ئاوی نیل.
بەڵام زیناوی (سەرۆکی پێشووی ئەسیوپیا) -بەھانەی ھێناوە کە ئەم بەنداوە تەنھا پڕۆژەیەکی بچووکە و تەنھا بۆ ڕێکخستنی کاری ئاوەڕۆی کشتوکاڵییە.
وە بودجەی پڕۆژەکە لەلایەن حکومەت و خۆبەخشانەوە دابین کراوە.
ھەڵکەوتەی جوگرافی
وێنۆک|ئەم نەخشەیە ئەم وڵاتانە نیشان دەدات کە لەسەر نیل ھەڵکەوتوون.|link=Special:FilePath/Nile_Basin.png چەپ|وێنۆک|262x262پیکسڵ|بەنداوی ھیداسی و گۆمە پڕئاوەکەی.
پێڕستی پێڕستەکان
ئەمە پێڕستی وتارەکانە کە پێڕستی وتارەکانی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی پێڕست دەکات.
جۆراوجۆر
پۆل:پێڕستەکانی پێڕستەکان
ئێخی جان
ئێخی جان گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی چەرداوڕۆ، ناوچەی کشاوەرز، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
ئێخی جان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سیوەرین و لە باشوور لەگەڵ گوندی جۆشەتووی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ڕەزاقشڵاخ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئۆبەبڵاغی.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
W
وێنۆک|پیتی W لەگەڵ شێوەی کێشانەوەی W (وەکوو دەبڵیوو دەخوێنرێتەوە) بیست و سێیەم پیتی ئەلفوبێی ستانداردی لاتینی و ھەروەھا ئەلفوبێی لاتینیی کوردییە کە ڕێنووسی فەرمی ھەردوو شێوەزاری کورمانجی و زازاکییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پیتە لاتینیەکان پۆل:پیتە بزوێنەکان
مالیزیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
مالیزیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بوو کە لە ٢٥ی تەممووز تا ٩ی ئابی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا لە ئیسپانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
باشووری ڕۆژاوای ئێران
باشووری ڕۆژاوای ئێران فیلمێکی دۆکۆمێنتارییە لە دەرھێنانی محەممەد ڕەزا فارتوسییە، فیلمێکی دیکۆمێنتارییە دەربارەی ژیانی بنەماڵەی فەرحانساواری و گێڕانەوەی دوا دانیشتووانی عەرەبی تاڤگەی ھۆرۆل عەزیم لە باشووری ڕۆژاوای ئێران کە زۆربەیان لەناوچوون.
ئەم فیلمە دیکۆمێنتارییە بە ماوەی ٥٢ خولەک لەلایەن بەرھەمی ھاوبەشی محەممەد ڕەزا جەمیی و محەممەد ڕەزا فارتوسی و فۆتۆگرافی ڕەزا ئەبیات ئامادەکراوە و بەرھەم ھێنراوە.
دەربارەی فیلمەکە
دوای دۆزینەوە و کونکردنی کێڵگەی نەوتی ئازادیگان و دروستکردنی بەنداوی کارخێ، زۆربەی تاڵاوەکانی ھۆرال عەزیم لە باشووری ڕۆژاوای ئێران وێران بوون. وشکبوونەوەی ئەم تاڵاوە کە بە تاکە سەرچاوەی ئابووریی خەڵک دادەنرا، بووە ھۆی کۆچی زۆربەی خەڵکی ھۆرن بۆ شارەکانی نزیک. ئەم دۆکیۆمێنتارییە باس لە ژیانی دوا دانیشتووانی ھۆرول عەزیم دەکات. لە ساڵی ٢٠٠١ بەرنامەی ژینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان (UNEP) بە فەرمی ئێرانی ئاگادار کردەوە کە کارەساتێک بە قەبارەی گەورەترین کارەساتی ژینگەیی لە مێژووی مرۆڤایەتیدا لە باشووری ڕۆژاوای ئێران ڕوودەدات.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خووزستان پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان
وازۆڵ
وازۆڵ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی دەربەندیخان(ناوەند)، قەزای دەربەندیخان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئەیاز زاخۆیی
وێنۆک|پەیکەری ئەیاز زاخۆیی لە زاخۆ. ئەیاز یوسف ئەحمەد ناسراو بە ئەیاز زاخۆیی (لەدایکبووی ١٩٦١ لە زاخۆ – مردووی ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٨٦ لە مووسڵ) گۆرانیێژی کورد بوو. گۆرانییەکانی بە شێوەزاری بادینی دەگووت، ناوبراو لە ساڵانی ھەشتاکانی سەددەی بیستەم دەرکەوت و ناوبانگی پەیدا کرد.
ژیان
ئەیاز راخۆیی لە ساڵی ١٩٦١ زاخۆ لەدایکبووە. قۆناغی سەرەتاییی و ناوەندیی لە قوتابخانەی ئەحمەدی خانی لە بەدرخان خوێندووە. پاشان چووەتە ئامادەییی کشتوکاڵی زاخۆ، دواتریش ناچارکراوە بچێتە سەربازی لە بەغدا.
ئەیاز زاخۆیی لە ساڵی ١٩٨٦ لە نەخۆشخانەیەکی مووسڵ کۆچی دوایی کرد، لەسەر داوای خۆی لە زاخۆ بە خاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:مردووانی ١٩٨٦ پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی پۆل:خەڵکی زاخۆ
گێلاس
وێنۆک|250px|گێلاس گێلاس جۆرێک میوەیە کە لە دارەکانی جنسی پڕۆنۆس بەدەستدێت. گێلاس دانەی ھەیە و میوەیەکی نەرمە. تورکیا، ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئێران گەورەترین بەرھەمھێنەری گێلاس بوون.
بەرھەمھێنانی گێلاس
لە ساڵی ٢٠١٤، لە جیھاندا لە ھەر چرکە ٢.٢٥ میلیۆن تۆن گێلاس بەرھەم ھێندراوە، کە ٢٠٪ لە تورکیا بە دەست ھاتووە. بەرھەمھێنەرە گەورەکانی تر ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئێران بوون.
بەکارھێنانەکانی دیکە
داری گێلاس لەبەر ڕەنگی دەوڵەمەند و دانەکەی، لە سازکردنی مۆبڵی چاک، مێز و کورسی بەکاردێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پڕۆنۆس
ئیمپراتۆر گۆ-کامێیاما
ئیمپراتۆر گۆ-کامێیاما (後亀山天皇,گۆ-کامێیاما تێنۆ، لەدایکبووی ١٣٤٧ – ١٠ی ئایاری ١٤٢٤) ٩٩مین ئیمپراتۆری ژاپۆن بوو، سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەی لە ١٣٨٣ تا ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٣٩٢ دەبێت.
"گۆ" لێرە بە مانای "دواتر" دێت، کە لە دوای ئیمپڕاتۆر کامێیاما ناوی لێنراوە کە لە سەدەی ١٣یەم فەرمانڕەوای کردووە، "گۆ" لێرە بە واتای دووەم یان دووەمین دێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ژاپۆن
پۆل:لەدایکبووانی ١٣٤٧ پۆل:مردووانی ١٤٢٤ پۆل:فەرمانڕەوا ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٤یەم پۆل:ئیمپراتۆرە ژاپۆنییە خانەنیشین بووەکان
قسڵان
قسڵان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری قسڵان، ناوچەی تەرواڵ، شارستانی قوروە، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران. ئەم گوندە ناوەندی گوندەواری قسڵانە.
ناو
نێوی ئەم گونده لە شێوە زاری خەڵکی ناۆچە پێ دەوەترێ قەسڵان. دەبێ ئاماژە بەوەیش بکرێت کە چەند شوێنێکی تری کوردستان قەسڵان هەیە.وەکوو قەسڵان لە ناحیەی مەیدان ناوچەی گەرمیان.وە هەر وەها کانی قەسڵان لە زەهاو کە شوێنیکی پیرۆزی یارسانەکانە. لەپێشتر خێڵاتی کوردی ناوچەی گەرمیان وەکوو جاف و... لە هاوینان ئەهات بۆ ئەم ناوچە.ئێستایش تایفەی شێخ سمایلی ومورادی هەر لەم ناوچە نیشتە جین. بۆ زانیاری زیاتر سەیری مێژووی ئەردەڵان مەستورە بکەن هەروەها توحفەی ناسری.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
١٨٣٠ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٨٣٠ لە نەرویژ
X
وێنۆک|پیتی X لەگەڵ شێوەی کێشانەوەی X (وەکوو ئێکس دەخوێنرێتەوە) بیست و چوارەم پیتی ئەلفوبێی ستانداردی لاتینی و ھەروەھا ئەلفوبێی لاتینیی کوردییە کە ڕێنووسی فەرمی ھەردوو شێوەزاری کورمانجی و زازاکییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پیتە لاتینیەکان
کوردەمیری ئەحمەد
جوگرافیا
کوردەمیری ئەحمەد لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مەسۆیی بچوک و لە باشوور لەگەڵ گوندی سەیبێخان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کوردەمیری فەقێ حسێن لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قولیجانی ئەمین قارەمان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
محەممەد بەحرولعلوم
ئایەتوڵڵا محەممەد بەحرولعلوم (، ماوەی ژیان: ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٧ - ٧ی نیسانی ٢٠١٥) سیاسەتڤانێکی عێراقی و پێشەوایەکی شیعەی دوانزە ئیمام بوو. لەپاش ڕووخاندنی سەددام حوسێن و دروستکردنی ئەنجومەنی حوکمی عێراق سەرۆکی کاتیی ئەنجومەنەکە بووە و لە مانگی ئازاری ٢٠٠٤دا بووەتەوە بە سەرۆکی ئەنجومەنەکە.
ژیانی
محەممەد بحرولعلوم زانکۆی نەجەفی تەواوکردووە، لە ساڵی ١٩٧٩دا بڕوانامەی دکتۆرای لەزانکۆی قاھیرە وەرگرتووە. لەماوەی دەسەڵاتی سەددامدا بەرھەڵستکاری حکومەت بووە، لەساڵی ١٩٦٩دا بەبێ ئامادەبوونی، بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ دەرکرا.