cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سیسیان
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئەرمەنستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئەرمەنستان سیسیان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەمی پ.ز
کیۆسو (ئایچی)
وێنۆک|شارۆچکە کیوسو شارێکە دەکەوێتە ناو پارێزگای ئایچی لە ژاپۆن، دروست بووە لە ۷\۷\۲۰۰٥، ژمارەی دانیشتوانی لە ۱ کانوونی دووەمی ۲۰۰٨ گەیشتە ٥٦٦۳٥ لە ڕووبەری ۱۳.۳۱ کم‌‌٢ بۆ ئەوەی چڕی دانیشتوانەکەی بکاتە ٤۲٥٥ بۆ هەموو کیلۆمەتر چوارگۆشە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای عەرەبی: كيوسو (أيتشي)
کۆڵ ئۆڤ دیووتی
کۆڵ ئۆڤ دیووتی زنجیرە یارییەکی ڤیدۆیییە کە لەلایەن کۆمپانیای ئاکتیڤشن بڵاو دەکرێتەوە و ھەروەھا ستودیۆیییەکانی ئینفینتی وارد و ترێی ئارک وسلێچ ھامەر گەشەی پێدەری یاریی یەکەن، یارییەکە سەرەتا بۆ کۆمپیوتەری کەسی بڵاوکرایەوە ئینجا دواتر بۆ مۆبایلە ھۆشمەند و ئامێری یارییە ئەلیکترۆنییەکان بلاوکرایەوە. کۆڵ ئۆڤ دیووتی لە جۆری یاریی ئاکشنە و نیشاندانەکەی جۆری بینا ھاوێژی کەسی یەکەمە (First person shooter) و جۆری میشنەکانی بریتییە لە ھەستان بە بەئەنجامگەیاندنی چەن ئەرکێک کە پێت دەسپێردرێت و بە تەواوبوونی ھەمووی دەگەیت بە مشنێکی تر یەکەم بەشی لە ڕۆژی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٣ بڵاوکرایەوە بۆ ویندۆس کە چیرۆکەکەی باسی سەرەتاکانی جەنگی جیھانیی دووەمی دەکرد بەشەکانی چیرۆکەکە بەسەر ٣ سوپادا دابەش بووبوو ئەوانیش سوپای ولایەتە یەگرتووەکان و سوپای شاھانەی بەریتانیا و سوپای سووری ڕووسیا تاکوو ئەو کاتە ھیچ یارییەک نەبوو لەسەر شێوازی کۆڵ ئۆڤ دیووتی جگە لە میدال ئۆڤ ھۆنەری کۆمپانیای ئەلیکترۆنیک ئارتس بۆیە ھەر لەسەرەتاکانی دەرچوونییەوە فرۆشێکی باشی پەیا کرد و ناوبانگی بۆخۆی دروست کرد و لەو کاتەوە بەرھەمھێنەرکانی بەردەوامن لە گەشەپێدانی و تاکوو گەشتووە بەوەی کە ئەمرۆ دەیبینین. ھەر زنجیرەیەک لە چیرۆکەکانی باسی کاتێکی دیاری کراو دەکات لە مێژوودا بە پشت بەستن بە ڕووداوەکانت ئەو کاتە لە مێژوودا بەتایبەت لە بەشی بلاک ئۆپس دا کە ھەموو ڕووداوەکان پشتیان بەستوە بە بەلگەنامە و دۆکۆمێنتاری نھێنیی دەزگای ھەواڵگری ئەمریکا ھەروەھا لە بەکارھێنانی چەک و ئامێری جەنگی و ھەلیکۆپتەر و فرۆکە و تانک و کەشتی.
کیۆسو (ئایچی)
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکان لە پارێزگای ئایچی پۆل:کیۆسو، ئایچی
کۆڵ ئۆڤ دیووتی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گەمەکانی ویندۆز پۆل:تێنسێنت پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان پۆل:یارییەکانی ویندۆز پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم پۆل:یارییەکانی ئیسپۆرتز پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکانی جەنگی جیهانی دووەم
بڕیارنامەی ١٣٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٠٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی تەمموزی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کرواتیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٧٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سربیا و مۆنتینیگرۆ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:کرواتیا لە ٢٠٠٠ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا
٩٥٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
فلورالا، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما پۆل:شارەکانی ئەلاباما
٩٠٧ (ژمارە)
٩٠٧ (نۆسەد و حەوت) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٠٦ و ٩٠٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
پارێزگای حەسیچە
پارێزگای حەسیچە یان پارێزگای حەسەکە ، (بە عەرەبی: ) یەکێک لە پارێزگاکانی سووریایە کە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەم وڵاتە ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ١،٤٧٧،٠٠٠ کەس بووە. ناوەندی پارێزگای حەسکە شاری حەسیچەیە. پارێزگای حەسکە دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی سوریا زۆرینەی دانیشتووان کورد و عەرەبن. کوردی موسڵمان و ئێزیدی. ئەم پارێزگایە کراوە بە چوار بەش: قەزای حەسکە کە بریتیە لە ناحیەکانی: تەلتەمر - شەدادا‌- مەرقەدا - بیر حلو قەزای قامشلو کە دەبێتە ناحیەکانی: تەلحمیس ، عامودا و تربەسپی (قەحتانیە) قەزای سەرێکانی (رأس العین) و ناحیەی: دەرباسیە قەزای دێرک (مالکیە) کە بریتیە لە دوو ناحیە: جل ئاغا (جەوادیھ)‌ و تەلکۆچک (یەعربیە).
سەرچاوەکان
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:پارێزگاکانی سووریا پۆل:پارێزگاکانی ڕۆژاوای کوردستان پۆل:پارێزگای حەسیچە پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو
تەلەڤیزیۆنی پلەیستەیشن
وێنۆک
تەلەڤیزیۆنی پلەیستەیشن مایکرۆکۆنسۆڵێکە  و وەشانێکی نادەستە لە کۆنسۆلی دەستی یاری پلەیستەیشن ڤیتا. لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ لە ژاپۆن و لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ لە ئەوروپا و ئوسترالیا بڵاوکرایەوە. بە کۆنتڕۆڵکەری دواڵشۆک ٣ یان دواڵشۆک ٤ کۆنتڕۆڵ دەکرێت، تەلەڤیزیۆنی پلەیستەیشن دەتوانێت زۆرێک لە یاری و ئەپەکانی پلەیستەیشن ڤیتا لە ڕێگەی کارتێژی فیزیکی یان لە ڕێگەی پلەیستەیشن ستۆرەوە دابەزێنێت. بەڵام ھەموو ناوەڕۆکەکە لەگەڵ ئامێرەکەدا ناگونجێت، چونکە ھەندێک تایبەتمەندی وەک ژیرۆسکۆپ و مایکرۆفۆن لەسەر پلەیستەیشن ڤیتا بەردەست نین. بەڵام تەلەڤیزیۆنی پلەیستەیشن دەتوانێت تاچ ئینپوت بۆ تاچپادی پێشەوە و دواوەی ڤیتا وەربگرێت بە بەکارھێنانی کۆنترۆڵکەری پلەیستەیشن ٣ و  پلەی ستەیشن ٤. لە ژاپۆن تەلەڤیزیۆنی پلەیستەیشن ئەو ناوە بوو کە لە ساڵی ٢٠٠٦ تا ٢٠١٤ بە کیۆسکەکانی فرۆشتنی تاکەکەسی پلەیستەیشن ٣ درا، کە یەکەیەکی پلەیستەیشن ٣ و شاشەی LCD و ژمارەیەک کۆنترۆڵکەری لەخۆگرتبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:پلەیستەیشن (بڕاند) پۆل:بەرھەمەکان، ناساندنی ٢٠١٣ پۆل:کۆنسڵەکانی سۆنی پۆل:مایکرۆ کۆنسڵەکان
بڕیارنامەی ١٣٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بەپرسایەتیی ئەنجومەنی ئاسایش لە جێگیرکردنی ئاشتی و ئاسایشی نێونەتەوەییدا: ئەیدز و عەمەلیاتی پاراستن لە ئاشتی جیھانی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٧٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:ئەیدز
کێلی برۆک
كێلی برۆك (له‌ دایك بووی 23-11-1979) ، مۆدێل ، ئه‌كته‌ر و پێشكه‌شكارێكی به‌ریتانیه‌ ، ڕۆڵی بینیوه‌ له‌ Piranha 3D كه‌ فلمێكی ترسناكی كۆمیدی بوو له‌ 2010 هه‌ر به‌هۆی ئه‌م فلمه‌ به‌ناوبانگ بوو وه‌ ڕۆڵی بینی له‌ زنجیره‌ شانۆگه‌ری كۆمیدی One Big Happy كه‌ له‌ كه‌ناڵی NBC په‌خش ئه‌كرا.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩ پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمە نمایشکارە ئینگلیزەکان پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:ژنە پێشکەشکارەکانی ڕادیۆ
چیای شنگال
چیای شنگال یا چیایێ شنگالێ (بە عەرەبی: جبل سنجار، بە ئینگلیزی: Sinjar Mountains بە سوریانی: ܛܘܪܐ ܕܫܝܓܪ) زنجیرە چیایەکە بە درێژی ١٠٠ کیلۆمەتر (٦٢ میل) کە لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ڕۆژئاوا دەڕوات، بەرزدەبێتەوە لە سەرووی دەشتەکان پلە بە پلە لە دەوروبەری لە باکووری ڕۆژئاوای عێراق بۆ بەرزی ١٤٦٣ مەتر (٤٨٠٠ پێ). بەرزترین بەشی ئەم شاخانە کە درێژییەکەی نزیکەی ٧٥ کم (٤٧ میل)ە، لە پارێزگای نەینەوا دایە. بەشی ڕۆژئاوا و خوارەوەی ئەم چیایانە دەکەوێتە سووریا و درێژییەکەی نزیکەی ٢٥ کم (١٦ میل)ە. شاری شنگال تەنھا لە باشووری ئەو زنجیرە چیایەدایە. ئەم چیایانە لەلایەن ئێزیدییەکانەوە بە پیرۆز سەیر دەکرێن.
جوگرافیا
وێنۆک|ڕاست|200px|شوێنی چیای شنگال چیای شنگال درێژکراوە و تا ڕادەیەکی زۆر کارستکراو لە بەرزییەکی ڕێژەیی نزیکەی ٥٠٠ بۆ ١٠٠٠ مەتر لە نیمچە وشکێکەوە لەناکاو بەرز دەبێتەوە، بەشێک لە کێڵگە وشکەکە بەکارھاتووە ئاستی نێوان ھەردوو ڕووباری دیجلە و خابوور و سەر بە جزیرە. نزیکەی ٦٠ کم لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ڕۆژئاوا درێژ دەبێتەوە. لە بەرزترین خاڵی خۆیدا، چیای شنگال بە چێل مێرا(ھەروەھا چێرمێرە، "چل پیاو") دەگاتە ١٤٦٣ مەتر. ناوچەی لوتکەی لابراوە بەجۆرێک کە ئەمڕۆ لە چەند ڕیزێکی چین پێکھاتووە، لەو شوێنەی کە بەردەکانی ئیۆسین و کریتاسیۆس بەرکەوتوون. بەرزترین لوتکەکان لە بلۆکی بەردی لیمۆی بەھێز پێکھاتوون. لە دامێنی باشووری ڕیزەکەدا شاری شنگال ھەڵکەوتووە. ڕێگایەک کە لە سەدەی ١١ەوە بەکارھاتووە لە مووسڵەوە بۆ ڕەقە لە سووریا دەڕوات.
جیۆلۆجی
چیای شنگال پێکھاتەیەکی دژە کلیناڵی شکێنراوە. ئەم شاخانانە لە دژە ھێڵێکی ناھاوسەنگ و دوو جار نوقم بوون پێکدێن، کە پێی دەوترێت " ئەنتیکلینی شەنگال"، کە ئەندامێکی باکووری بەرزی ھەیە، ئەندامێکی باشووری نەرم و لێوارێکی باکوور. لای باکووری دژە ھێڵەکە بە شێوەیەکی ئاسایی ھەڵەیە، کە لە ئەنجامدا دەبێتە ھۆی دووبارەبوونەوەی زنجیرەی چینە نیشتووەکان کە تێیدا بەرکەوتوون. ئەنتیکلینی شەنگال کە بە قووڵی وەرگەڕاوە ژمارەیەک پێکھاتەی نیشتوو لە تەمەنی کۆتایی کریتاسیۆسەوە تا نیوجینی سەرەتایی ئاشکرا دەکات. پێکھاتەی شیرانیشی کۆتایی کریتاسیۆس لە ناوەڕاستی چیای شەنگالدا سەرھەڵدەدات. لایەکانی ئەم زنجیرە چیایە پێکدێت لە چینە نوقمبووەکانی دەرەوەی پێکھاتەکانی شەنگال و عەلیجی (پالیۆسین تا سەرەتای ئیۆسین)؛ پێکھاتەی جەدالا (ناوەڕاست تا کۆتایی ئیۆسین)؛ پێکھاتنی سێریکاگن (مایۆسین سەرەتایی)؛ و پێکھاتەی ئەریبی (سەرەتای مایۆسین). چیای شەنگال بە بەرکەوتنی چینە نیشتووەکانی ناوەڕاست و کۆتایی مایۆسین دەورە دراون.
شاخەکە شوێنێکی پڕکردنەوەی ئاوی ژێر زەوییە و پێویستە ئاوی کوالێتی باشی ھەبێت، ھەرچەندە دوور لە شاخەکان کوالیتی ئاوی ژێر زەوی خراپە. بڕی شتەکان بەسە بۆ بەکارھێنانی کشتوکاڵی و کۆگاکان.
شەنگالیت، کلۆریدی کالیسیۆمی شێدارکەرەوەیە کە وەک کانزای پەمەیی نەرم دروست بووە، لە پڕکردنەوەی وادی لۆکراودا دۆزرایەوە، لە بەرکەوتنی بەردی لیمۆدا لە نزیک شنگال.
ژمارەی دانیشتووان و مێژوو
چیای شنگال لە ئێستاوە لە تۆمارەکاندا لە ھەزارەی دووەم و سێیەمی پێش زایین لە ژێر ناوی سەغەردا ھاتووە، کە ھەروەھا بۆ خوداوەندێک بەکاردەھێنرا کە پەیوەندی بە ھەمان ناوچەوە ھەبوو. لەو قۆناغەدا، ئەو مەودایە وەک سەرچاوەی بازاڵت سەیر دەکرا، ھەروەھا گوێزی جۆراوجۆر، بە تایبەتی فستق، وەک لە دەقەکانی ماری و میزۆپۆتامیادا بەڵگەی لەسەرە.
سوورییەکان لە لوبنان
سوورییەکان لە لوبنان ئاماژەیەکە بۆ ئاوارە سوورییە کارەکەرەکان و ئاوارە سووریەکان کە چوون بۆ لوبنان لەماوەی شەڕی ناوخۆیی سووریا.
چیای شنگال
ژمارەی دانیشتووان و مێژوو
شاخەکان بە پلەی یەکەم وەک سنووری ئیمپراتۆریەتەکان بە درێژایی مێژووی خۆی کاری کردووە؛ وەک گۆڕەپانی شەڕ لە نێوان ئاشوورییەکان و ئیمپراتۆریەتی ھیتییەکان کاری دەکرد، دواتر لە ساڵی ٥٣٨ پێش زایین لەلایەن پارتەکانەوە داگیرکرا. ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی لە بەرامبەردا لە ساڵی ١١٥ی زایینیدا شاخەکانی لە پارتییەکان داگیرکرد. لە ساڵی ٣٦٣ی زایینیەوە، لە ئەنجامی شەڕەکانی بیزەنتین-ساسانی، شاخەکان لە دیوی فارسی سنووری نێوان ھەردوو ئیمپراتۆریەتەکەدا کەوتبوون. ئەم کاریگەرییە فارسییە لانی کەم دوو سەد ساڵ بەردەوام بوو و بووە ھۆی ھێنانەکایەی ئایینی زەردەشتی لە ناوچەکەدا. لە سەدەی چوارەمدا کاریگەرییە مەسیحییەکان لەسەر شاخەکان بە باشی جێگیر بوو، لەگەڵ شەنگال کە بەشێکە لە ئەپستۆریای مەسیحی نەستۆری نوسەیبین. لە کۆتایی سەدەی پێنجەمەوە دەست پێدەکات، شاخەکان بوونە شوێنی نیشتەجێبوونی بەنو تەغلیب کە ھۆزێکی عەرەبن.
سوورییەکان لە لوبنان
بنەچە
لەدوای کۆتایی بیست و نۆ ساڵی داگیرکردنی سووری لوبنان لە ٢٠٠٥، چەندەھا سووری ئاوارە بوون بۆ لوبنان بۆ دۆزینەوەی کار و ژیانێکی باشتر. ئەم کرێکارانە بێڕێزییان بەرامبەر کرا لەلایەن خەڵکی لوبنانی و حوکومەتی لوبنانی. بەھەرحاڵ، بەھۆی ئەنجامی شەڕی ناوخۆیی سووریا لەنێوان حوکومەتی بەشار ئەسەد و گرووپە چەکدارییەکان، ئاوارەکان چوونەتە لوبنان بە ھەزارەھا. ئەم لێشاوی ئاوارەیە کە چووەتە لوبنان بووەتە ھۆی زیادی دانیشتووانی کامپەکان و شارەکان و گرژی دروست کردووە لەنێوان خەڵکانی لوبنانی و پەنابەرە سوورییەکان.
ژمارەکانی پەنابەرە سوورییەکان
بەگوێرەی UNHCR زیاتر لە ١ ملیۆن ئاوارەی سووری ھەبوون لە لوبنان کە تۆمارکرابوون لە ٢٠١٦. لەگەڵ ئەوەش دا، ئەم ژمارەیە بەزۆری کەم حیسابیی بۆ کراوە کاتێک کە UNHCR دەستی کرد بە وەستاندنی تۆمارکردنی ئاوارە سوورییە نوێیەکان لەوەتەی مانگی ئایاری ٢٠١٥ و ئەو تاکە کەسانە پیشان نادات کە ڕاوەستاون بۆ خۆتۆمارکردن. لەبەر ئەوە ھەندێک ژمارە و سەرژمێری خەڵکی سووری لە لوبنان ڕاست نییە بەتەواوەتی. خەملاندن و سەرژمێرییە دووایییەکان بەرزبون بۆ ١، ٥٠٠، ٠٠٠ کەس.
چیای شنگال
ژمارەی دانیشتووان و مێژوو
شانشینی حەمدانید کە لقێکی بەنو تەغلیب بوو، لە ساڵی ٩٧٠دا دەستی بەسەر شنگالدا گرت. لە کۆتایی سەدەدا، دیار ڕەبیعە لەلایەن بنەماڵەیەکی دیکەی عەرەبی، ئوقایلییەکان، داگیرکرا، کە پێدەچێت قەڵای ڕەسەنی شنگالیان دروستکردبێت. لە ماوەی ئەم سەدەیەدا ئێزیدییەکان بەوە ناسراون کە لە چیای شنگال نیشتەجێ بوون، و لە سەدەی دوازدەھەمەوە، ناوچەی دەوروبەری شاخەکان بە شێوەیەکی سەرەکی ئێزدییەکان نیشتەجێ بوون. کە ڕێزیان لێدەگرن و بەرزترینیان بەو شوێنە دەزانن کە کەشتیی نوحی تێدا نیشتەجێ بووە دوای لافاوەکەی کتێبی پیرۆز. ئێزدییەکان لە قۆناغەکانی ململانێدا لە مێژوودا چیاکانیان وەک شوێنی پەناگە و ھەڵھاتن بەکارھێناوە. گێرترود بێڵ لە ساڵانی ١٩٢٠دا نووسیویەتی: "تا یەک دوو ساڵ لەمەوبەر ئێزدییەکان بێ وەستان لە شەڕدا بوون لەگەڵ عەرەبەکان و لەگەڵ ھەموو کەسێکی تردا."
سوورییەکان لە لوبنان
ژمارەکانی پەنابەرە سوورییەکان
لە تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٥ ڕۆژنامەی سووری سەربەخۆ زەمان ئەل وەسل ئاماژەی بەوە کرد کە ١٢٥، ٠٠٠ بۆ ١٥٠، ٠٠٠ ئاوارەی سووری تورکومانی، کە دەربازبوونە لە شەڕی ناوخۆیی سووریا، جێگیر بوونە لە لوبنان، و لەبەر ئەوە ئەوان زیاترن لەتورکە کەمینەکانی لوبنان.
چیای شنگال
ژمارەی دانیشتووان و مێژوو
ئاوەدانترین قۆناغی مێژووی شنگال لە سەدەی ١٢-١٣دا ڕوویداوە، سەرەتا بە دەسەڵاتی تورکمانەکان ئەتابەگ جکیرمیش لە ج. ١١٠٦–١١٠٧، لە ڕێگەی قۆناغی بەرزی کولتووری لە ژێر لقێکی کادێتی شانشینی زەنگید و کۆتایی ھاتنی بە دەسەڵاتی ئەیوبی. فەرمانڕەوای مەملوکی ئەرمەنی مووسڵ، بەدرئەدین لوعلوع، لە نیوەی یەکەمی سەدەی ١٣دا، سەرکردایەتی ھەڵمەتێکی کرد دژی ئێزیدییەکانی شاخ، کۆمەڵکوژکردنی ئێزیدییەکان و پیسکردنی گۆڕستانی دامەزرێنەر یان چاکسازیخوازی ئێزیدی شێخ ئادی کوڕی موسافیری ئومەوی لە دۆڵی لالش. بە نزیکەیی لە ھەمان سەردەمدا، ھۆزە کوردە موسڵمانەکانی سوننە ھەڵمەتی بەرفراوانیان دژی دانیشتوانی ئێزیدی دەستپێکرد.
لە سەردەمی دەسەڵاتی عوسمانیدا، مێژوونووس ئەولیا چەلەبی ئاماژەی بەوە کردووە کە ٤٥ ھەزار ئێزیدی و بەناو کوردی بابوری لە چیای شنگال نیشتەجێ بوون، لە کاتێکدا شاری شنگال کورد و عەرەبی ھۆزی بەنو تەیی تێدا نیشتەجێ بوو. ئێزدییەکان زۆرجار لە سەردەمی عوسمانیدا مەترسییان بۆ سەر گەشتیاران بەناو شاخەکاندا دروست دەکرد و لە ساڵانی ١٨٥٠-١٨٦٤ دژی ئیمپراتۆریەت شۆڕشیان کرد. عوسمانییەکان نەیانتوانی بە زۆر دەسەڵاتی خۆیان بسەپێنن، بەڵام بە ھەوڵە دیپلۆماسییەکانی دەوڵەتمەداری ریفۆرمخواز میدحەت پاشا توانیان باج و گومرگ لە چیای شنگالدا بسەپێنن. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا ئێزدییەکان لە کاتی ھەڵمەتەکانی حکومەتی عوسمانیدا تووشی گۆشەگیری ئایینی بوون، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی زۆر کەس ببنە مەسیحی بۆ ئەوەی حکومەت لە ئیسلامیکردن و پاڵنەرەکانی وەرگرتنی سەربازی بەدوور بگرن.
سوورییەکان لە لوبنان
زەحمەتییەکان
حوکومەتی لوبنانی دەرگای کراوە بووە بۆ ئاوارە سوورییەکان بە مێژوویی؛ بەڵام، UNHCR دەڵێت کە حوکومەتی لوبنانی ھەرگیز ڕێکەوتنی پەنابەرانی ١٩٥١ ی واژوو نەکردوە کە کە دەڵێت پەنابەر دەپارێزدرێت ئەوانەی کە بە بنچینەیی دەگەڕێنەوە "بۆ سنوری ناوچەکە کە ژیانی یان ئازادی حاشای لێدەکرێت لەبەر یەکێک لە ھۆکارەکان "ڕەگەزی" "دینی" "نەتەوەی" "ئەندامێکی گرووپێکی کۆمەڵایەتی" "ئەندامێکی بۆچونێکی/گرووپێکی سیاسی." بۆیە ھیچ یاسایەکی نیشتمانی بوونی نییە کە لوبنان دەبێت بەگوێی بکات بۆ مامەڵە کردن لەگەڵ ئاوارەکان، ئەمە وایشیکرد کە حوکومەتی لوبنان ھیچ کامپێک بۆ ئاوارەکان دروست نەکات. ئەو ئاوارانەی کەوا ئیش و کاریان پێ ئەنجام دەدرێت دەبێت لەگەڵ خەڵکە ھەژارەکەی لوبنان پێشبڕکێ بکەن بۆ دۆزینەوەی ھیچ تەنھا نزمترین کارە ھەژارەکان بۆ ئەوەی پارە بکەن و کار بکەن، کە ئەمە وایکردووە زیان بدات لە ژێرخانی ئابووری لوبنان. منداڵانی سوورییە پەنابەرەکان دەبێت قوتابخانە تاقیبکەنەوە، کە ھەرئێستا پڕە لە منداڵانی لوبنانی.
چیای شنگال
ژمارەی دانیشتووان و مێژوو
لە ساڵی ١٩١٥ ئێزیدییەکان لە شنگال زۆرێک لە ئەرمەنییەکان و ئاشوورییەکانیان داڵدەدا کە لە جینۆساید ھەڵھاتبوون کە لەلایەن حکومەتی عوسمانییەوە ئەنجامدرابوو.
سوورییەکان لە لوبنان
گرژییەکانی نێوان لوبنانییەکان و پەنابەرەکان
ھەروەک ژمارەی سوورییەکان لە لوبنان زیادی کردووە، گرژیشی ھەیە؛ بەگوێرەی ئاوارەیەکی سووری: «یەکەم جار کە من ھاتم، خەڵکی لوبنان میواندۆست بوون بەرامبەر بە من و وەک ئاوارەیەک مامەڵەیان لەگەڵم دەکرد و ڕادەگرت، وەکو کەسێک کە پێویستی بە پارێزییە و ڕۆیشتووە لە شەڕێک. ئێستا، ئەوان مامەڵەم لەگەڵ دەکەن وەک ئەوەی ھەڕەشە بم بۆسەر باری ئەمنی.» لێشاوی سوورییەکان بۆ لوبنان بووەتە ئامانجی گرژی لە ئابووری، سیاسی، کۆمەڵایەتی، دینی، لە لوبنان. لەدوای ھێرشەکان بۆسەر پۆلیس و ئەندامە سەربازییەکان لەلایەن گرووپە سوورییە ئیسلامییە توندڕەوەکان، ھاتوچۆ قەدەغە کراوە لە چەند ناوچەیەک لە ھەندێک شار و گوند بۆ ئەوەی سەلامەتی خەڵکی بپارێزدرێت. چەندەھا خەڵکی لوبنانی دەترسن لەوەی لە ئەگەری بڵاوبوونەوەی شەڕی ناوخۆی سووریا لە لوبنان، بەتایبەتی لەدوای گرووپە سووریە سوننە توندڕەوەکان چەند سەربازێکی لوبنانیان کوشت لە ئابی ٢٠١٤ لە شەڕی عەرسال.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لوبنان
چیای شنگال
ململانێی دەوڵەتی ئیسلامی
لە مانگی ئابی ٢٠١٤دا بە مەزەندەکردنی ٤٠ بۆ ٥٠ ھەزار ئێزیدی بەرەو چیا ھەڵھاتوون، ئەوەش دوای ھەڵکوتانە سەر شاری شنگال لەلایەن ھێزەکانی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام(داعش)ەوە، کە لە ٣ی ئابدا کەوتە دەست داعش. ئاوارەکانی ئێزدی لەسەر شاخەکە ڕووبەڕووی ئەو شتە بوونەتەوە کە کارمەندێکی فریاگوزاری بە "جینۆساید" ناوی بردووە لەسەر دەستی داعش. ئێزیدییەکان کە بەبێ ئاو و خۆراک و سێبەر و پێداویستی پزیشکی گیریان خواردبوو، ناچار بوون پشت بە ئاو و خۆراکی کەم ببەستن کە لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکا و بەریتانیا و ئوسترالیا و عێراقەوە بە فڕۆکە دەخرانە خوارەوە. تا ١٠ی ئاب، پارتی کرێکارانی کوردستان(پەکەکە) و یەکینەکانی پاراستنی گەل(یەپەگە) و ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان بە کردنەوەی ڕێڕەوێک لە شاخەکانەوە بۆ رۆژئاوای نزیک، بەرگرییان لە نزیکەی ٣٠ ھەزار کەس لە ئێزیدییەکان کرد، لە ڕێگەی جادەی چەزا و تلکۆچەرەوە، و لەوێشەوە بۆ ھەرێمی کوردستان. حەیدەر شەشو فەرماندەیی میلیشیایەک بوو کە شەڕی گەریلایان لە دژی داعش ئەنجامدا. ھەرچەندە ھەزارانی دیکەش تا ١٢ی ئابی ٢٠١٤ لەسەر شاخەکە گیریان خواردبوو. باس لەوە کراوە کە ٧ ھەزار ژنی ئێزدی بە کۆیلە گیراون و زیاتر لە ٥ ھەزار پیاو و ژن و منداڵ کوژراون، ھەندێکیان سەریان بڕیوە یان بە زیندووی لە دامێنی گردەکاندا نێژراون، ئەمەش لە چوارچێوەی ھەوڵێکدا بۆ چاندنی ترس و گوایە پیسکردنی ئەو چیایەی کە ئێزدییەکان بە پیرۆزی دەزانن. ئەو کچە ئێزدیانەی کە گوایە لەلایەن چەکدارانی داعشەوە دەستدرێژییان کردووەتە سەریان، لە چیای شەنگالەوە بازیانداوە و گیانیان لەدەستداوە، وەک لە بەیاننامەیەکی شایەتحاڵەکاندا باسکراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای موسڵ پۆل:باشووری کوردستان پۆل:زنجیرەچیاکانی عێراق پۆل:چیاکانی کوردستان پۆل:چیاکان پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان پۆل:کێوەکانی کوردستان پۆل:کێوە پیرۆزەکان
٩٥٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی
ئەکبەر ھاشمی بەھرەمانی (لەدایکبووی ٢٥ی ئابی ١٩٣٤ - ڕەفسەنجان، کرمان - مردووی ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧، تاران) ناسراو بە ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی، کەسایەتی ئایینی سیاسەتوانی ئێرانییە. ئەو دووجار بووە بە سەرۆککۆماری ئێران و بۆ جاری سێیەمیش خۆی کاندید کرد کە نەیتوانی بە سەر مەحموود ئەحمەدینژاددا سەرکەوێت.
ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی لە تەمەنی ٨٢ ساڵی لە نەخۆشخانەێ شەھیدانی تەجریش لە باکووری شاری تاراندا بە ھۆی جەڵدەی دڵ مرد.
سەرچاوەکان
پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران پۆل:نووسەرانی ئێرانی پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤ پۆل:مردووانی ٢٠١٧ پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان پۆل:ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی
پارێزگای ڕیف دیمەشق
پارێزگای ڕیف دیمەشق (بە عەرەبی:) یەکێک لە پارێزگاکانی سووریایە کە لە باشووری ڕۆژئاوای ئەم وڵاتە ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ٢,٧٤٤,٠٠٠ کەس بووە. ناوەندی پارێزگای ڕیف دیمەشق شاری دومایە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:پارێزگای ڕیف دیمەشق پۆل:پارێزگاکانی سووریا
٩٠٨ (ژمارە)
٩٠٨ (نۆسەد و هەشت) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٠٧ و ٩٠٩.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بڕیارنامەی ١٣٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:مەغریب لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مەغریب پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
محەممەد خاتەمی
سەید محەممەد خاتەمی (لەدایکبووی ٢١ی مێھری ١٣٢٢) سیاسەتوان، چالاکی کۆمەڵایەتی و پێنجەمین سەرۆککۆماری ئێران بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران پۆل:نووسەرانی ئێرانی پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣ پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان پۆل:شیعە ئێرانییەکان پۆل:خەڵکی فارس
سیمۆن زاڤاریان
سیمۆن زاڤاریان (؛ ١٨٦٦ – ١٩١٣) سەرکردەی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نەتەوەیی ئەرمەنستان بوو و یەکێک بوو لە سێ دامەزرێنەری فیدراسیۆنی شۆڕشگێڕی ئەرمەنستان، لەگەڵ کریستاپۆر میکاێلیان و ستێپان زۆریان.
ژیاننامە
زاڤاریان لە گوندی ئیگاھات لە پارێزگای تیفلیسی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی (ئێستا ئایگەھات لە پارێزگای لۆری لە ئەرمینیا) لەدایکبووە. لە قوتابخانەی نێرسیسیان لە تیفلیس دەرچووە، پاشان لە ئەکادیمیای کشتوکاڵی پترۆڤسکی لە مۆسکۆ خوێندوویەتی، لەوێ کریستاپۆر میکایلیان و ستێپان زۆریان ناسی. لە مۆسکۆ بوو بە ئەندامی ڕێکخراوی شۆڕشگێڕی ڕووسی نارۆدنایا ڤۆلیا. دواتر لە تیفلیس نیشتەجێ بوو، لەوێ لەگەڵ کریستاپۆر میکایلیان و ستێپان زۆریان لە ساڵی ١٨٩٠دا ھاوبەشی فیدراسیۆنی شۆڕشگێڕی ئەرمەنی (ARF)یان دامەزراند.
زاڤاریان ڕۆڵی بەرچاوی ھەبووە لە دروستکردنی پلان و پەیڕەوی ناوخۆی حیزب و وەک کارگێڕی مەکتەبی ڕۆژھەڵاتی حیزب کاری کردووە. ھەروەھا لە ماوەی گەشتە زۆرەکانیدا بەسەر ئەورووپا و ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا توێژینەوەی بۆ حیزب ئەنجامداوە و کاری ڕێکخراوەیی ئەنجامداوە. لە ساڵی ١٩٠٢ چووە جنێڤ و لەوێ وەک ئەندامی دەستەی سەرنووسەری ڕۆژنامەی درۆشاک کە ڕۆژنامەی فەرمی ARF بوو، کاری کردووە.
لە ماوەی شۆڕشی دەستووری عوسمانی ساڵی ١٩٠٨ بەشداری لە داڕشتنی پلانی چاکسازی بۆ ئەرمەنییەکانی عوسمانی کردووە و ئەرشیفی پاتریاکی ئەرمەنی لە قوستەنتینییە بەکارھێناوە بۆ پەرەپێدانی سەرژمێری ژمارەی ئەو ئەرمەنیانەی کە لە ئەرمینیای ڕۆژاوا دەژین. زاڤاریان دوای ساڵی ١٩٠٨ وەک مامۆستا و پشکنەری گشتی قوتابخانەکانی ئەرمەن گەشت دەکات بۆ موش و ساسۆن. لە ساڵی ١٩١١ لە قوستەنتەنییە نیشتەجێ بووە، لەوێ لە قوتابخانەی یەسایان وانە دەڵێتەوە و لە ڕۆژنامەی ARF ئازادامرد کار دەکات.
زاڤاریان لە ساڵی ١٩١٣ لە شاری قوستەنتینییە بەھۆی جەڵتەی دڵەوە کۆچی دوایی کرد. لە شاری تبلیس بە خاک سپێردرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٦ پۆل:مردووانی ١٩١٣
فلۆرەنس، ئەلاباما
فلۆرەنس (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی لۆدەردەیل، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٩٬٣١٩ کەس بووە. ڕووبەری ٦٧٫٨٥ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٥٧٩٫٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما پۆل:شارەکانی ئەلاباما پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨١٨
٩٦٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گۆل، نەغەدە
گۆل گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی مەھدی، ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە، شارستانی نەغەدە، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بەدووری (٩کم) دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی نەغەدەوە.
جوگرافیا
گۆل لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ یادگاریان و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی محەممەدیار و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی گردەقیت لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شونقاڕ.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی نەغەدە نەغەدە نەغەدە پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
مایکرۆ کۆنسڵ
وێنۆک|ئۆیا مایکرۆ کۆنسڵێکی ھەرزانە کە لەسەر بنەمای [[ئەندرۆید دروستکراوە]]
مایکرۆ کۆنسڵ کۆنسڵێکی یاری ڤیدیۆیی ماڵەوەیە کە بە شێوەیەکی گشتی پشتگیری لە ڕەقەکاڵای کۆمپیوتەری کەم تێچوو دەکات، ئەمەش وا دەکات کۆنسڵەکە ھەرزانتر بێت بە بەراورد بە کۆنسڵەکانی تری ماڵەوە لە بازاڕدا. زۆربەی مایکرۆکۆنسڵەکان، جگە لە چەند شتێک لەوانە تەلەڤیزیۆنی پلەیستەیشن و سیستەمی یاریکردنی ئۆنلایڤ، ئامێری دیجیتاڵی میدیا پلەیەرن کە لەسەر بنەمای ئەندرۆیدن و بە گەیمپادەکان وەک ئامێری یاریکردن دەخرێنە بازاڕەوە. ئەم جۆرە مایکرۆ کۆنسلانە دەتوانرێت بە تەلەڤیزیۆنەکەوە ببەسترێتەوە بۆ ئەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان بکەن کە لە ئەپ ستۆرەکانی وەک گووگڵ پلەی دابەزێنراون.
ڕەگەکان
ئەم یەکانە وەک ئامرازێکە بۆ تێکەڵکردنی بیرۆکەی کۆنسۆلی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە لەگەڵ یاریکردنی مۆبایلە زیرەکەکان و تابلێتەکان، بە سوودوەرگرتن لە کتێبخانەی گەورەی یارییەکان کە بۆ سیستمی کارپێکردنی ئەندرۆید بەردەستە. لە کاتێکدا کە مایکرۆکۆنسۆڵ ئۆنلایڤ ناوی "مایکرۆکۆنسۆڵ"ی ناساند، زاراوەی "مایکرۆ-کۆنسڵ" بە شێوەیەکی فراوانتر گونجاو بوو بۆ وەسفکردنی ئەم یەکانە بە گشتی، چونکە ڕەنگدانەوەی چەمکی مایکرۆکۆمپیوتەرەکانی ساڵانی حەفتاکان و ھەشتاکان بوو بە پێچەوانەی مەینفڕایم و کۆمپیوتەرە بچووکەکان. بەو پێیەی مایکرۆکۆمپیوتەرەکان نوێنەرایەتی وەشانی کەمتر و بەھێزتر و بچووکتریان دەکرد لە ھاوتا گەورەکانیان، مایکرۆ-کۆنسڵەکان بە ھەمان شێوە بە تێچووی کەمتر بەردەست بوون، بە بەکارھێنانی ڕەقەکاڵای کۆمپیوتەری ھەرزانتر کە لەناو سیستەمی بچووکتردا کۆکرابوونەوە. لە ھەندێک حاڵەتدا ئەم پاکێجانە ئەوەندە بچووک بوون کە لە کۆنتڕۆڵکەری دەستیدا جێیان دەبووەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی پۆل:مایکرۆ کۆنسڵەکان
فۆلی، ئەلاباما
فۆلی (، ) شارێکە لە کەرتی بالدوین، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٤٬٦١٨ کەس بووە. ڕووبەری ٦٧٫٠٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٢١٧٫٩٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
٩٠٩ (ژمارە)
٩٠٩ (نۆسەد و نۆ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٠٨ و ٩١٠.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
سالڤادۆر ئالێندێ
وێنۆک|سالڤادۆر ئالێندێ
سالڤادۆرئالێندێ (٢٦ی جوونی ١٩٠٨ - ١١ سێپتەمبری ١٩٧٣) پزیشک، پەرلەمانتار، وەزیری تەندروستی و سەرۆک کۆماری چیلی بوو. ئالێندێ مارکسیست بوو، ئەو یەکەمین مارکسیست بوو کە لە وڵاتێکی ئامریکای باشوور بگاتە سەرۆک کۆماری. ئالێندێ لە دوای چوونە سەر کار دەستی کرد بە گۆڕانکاری لە ڕێکخراوە سیاسی و حکوومیەکانی چیلی. لە دوای سێ ساڵ بەڕێوە بردنی حکوومەت، ئالێندێ تووشی کوودەتایەک بوو لە لایەن ھێزە چەکدارەکانی وڵاتەوە و حکوومەتەکەی ڕووخا. ئالێندێ لە ھەمان ڕۆژی کوودەتادا خۆی کوشت.
سەرچاوەکان
پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی چیلی پۆل:مردووانی ١٩٧٣ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨ پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون
پارێزگای دیمەشق
پارێزگای دیمەشق (بە عەرەبی:) یەکێک لە پارێزگاکانی سووریایە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٧ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ٦,٥٠٠,٠٠٠ کەس بووە. ناوەندی پارێزگای دیمەشق شاری دیمەشقە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:پارێزگای دیمەشق پۆل:پارێزگاکانی سووریا پۆل:دیمەشق
کوردانی شانشینی یەکگرتوو
کوردانی شانشینی یەکگرتوو یان کوردانی بەریتانیا (بە ئینگلیزی:Kurds in the Great Britain، بە کوردیی باکووری:Kurdên li Brîtanya) مەبەست لە ئەو کۆمەڵەیە کە دانیشتوو، لەدایکبوو یان کۆچکردوو بە شانشینی یەکگرتوون و لە بنەچەدا کوردن.
بڕیارنامەی ١٣١٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٠ پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
کوردانی شانشینی یەکگرتوو
مێژوو
ژمارەیەکی زۆر لە کوردەکان بە یەکەم جار لە دەھەی ١٩٨٠ بە بریتانیا کۆچیان کرد. زۆر یەک لەو کوردانە لە ناوچە کوردنشینەکان (عێراق، تورکیا، ئێران و سووریا) کە لەوێ لەژێر فشار و پەستان دابوون بە بریتانیا ھاتن.
دابەشکردنی دیجیتاڵی
وێنۆک|لۆگۆی بازاڕە ئۆنڵاینەکان بۆ دابەشکردنی دیجیتاڵی [[نەرمامێر، ستریمینگ میدیا، ئی-بووکس|120px]]
دابەشکردنی دیجیتاڵی بەکاردێت بۆ گەیاندن یان دابەشکردنی ناوەڕۆکی میدیای دیجیتاڵی وەک دەنگ، ڤیدیۆ، کتێبی ئەلیکترۆنی، یارییە ڤیدیۆییەکان و نەرمەکاڵاکانی تر. ئەم زاراوەیە بەگشتی بۆ وەسفکردنی دابەشکردن لەسەر میدیای گەیاندنی ئۆنلاین وەک ئینتەرنێت بەکاردێت، بەم شێوەیە شێوازەکانی دابەشکردنی فیزیکی وەک کاغەز، دیسکی بینایی و کاسێتی ڤیدیۆیی VHS بەدەر دەکرێت. زاراوەی دابەشکردنی ئۆنلاین بەزۆری بۆ بەرھەمە سەربەخۆکان بەکاردێت. پێوەکراوەکانی دابەزێنراو بۆ بەرھەمەکانی تر زیاتر بە ناوەڕۆکی دابەزێنراو ناسراون. لەگەڵ پێشکەوتنی تواناکانی باندڤیدی-تۆڕ، دابەشکردنی ئۆنلاین لە سەدەی بیست و یەکەمدا دیار بوو و پلاتفۆرمە دیارەکانی وەک ئەمازۆن ڤیدیۆ و خزمەتگوزاری ستریمینگی نێتفلێکس لە سەدەی بیست و یەکەمدا دەستیان بە کارکردن کرد. ئەو ناوەڕۆکانەی کە بە شێوەی ئۆنلاین دابەش دەکرێن لەوانەیە پەخش بکرێن یان دابەزێنرێن و زۆرجار کتێب، فیلم و بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی، مۆسیقا، نەرمەکاڵا و یارییە ڤیدیۆییەکان لەخۆدەگرێت. ستریمینگ بریتییە لە دابەزاندن و بەکارھێنانی ناوەڕۆک لەسەر داوای بەکارھێنەر یان "لەسەر داواکاری"، نەک ڕێگە بە بەکارھێنەر بدرێت بۆ ھەمیشە ھەڵیبگرێت. لە بەرامبەردا، دابەزاندنی تەواوی ناوەڕۆکەکە بۆ ھارد دیسک یان جۆرێکی تری میدیای ھەڵگرتن ڕەنگە لە داھاتوودا ڕێگە بدات بە دەستگەیشتن بە ئۆفلاین.
سەرچاوەکان
پۆل:خزمەتگوزارییەکانی پەخشی مۆسیقا
گەلی مەدیەن
چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ|شوێنەورای گەلی مەدیەن گەلی مەدیەن یان گەلی شوعەیب یان ئەسحابولئەیکە (بە عەرەبی: قوم مَديَن يان أصحاب الأيکة) ناوی هۆزێکە لە عەرەبە کۆنەکان لە باکووری ڕۆژئاوای نیمچە دوورگەی عەرەبی شوێنەواری نیشتنگەکانیان دەکەوێتە نزیک شاری ئەلبەدع (البدع) سەربە ناوچەی تەببوک لە باکووری خۆرئاوای سعودیە، خەڵکی مەدیەن شوان و بازرگان بوون، فێڵیان لە تەرازوو دا دەکرد و پەرستشیان بۆ داری (الأیک) ئەنجامدەدا. بەپێی قورئانی پیرۆز خوای گەورە پێغەمبەرێکی بۆیان نارد بۆئەوەی هانیانبدات بۆ بازرگانی دادوەرانە و پەرستنی خوای گەورە، جا ڕەتیان کردەوە کە خوا بپەرستن و سەرپێچی نەکەن، جا خوای گەورە سزای دان. وە پێغەمبەر مووساش هاتووە بۆ ئەم شوێنە دوای هەڵاتنی لە میسڕ لەبەر فیرعەون.
گەلی مەدیەن لە تەورات
ناوی گەلی مەدیەن زۆرجار هاتووە لە تەورات کەوا گەلی مەدیەن تیشتەجێی نەقەب بوون لە پێرستی ئەو گەلانەی کە لە فەڵەستین دەژین. و هەروەها ئەمانەش باسکراون:
مەدیەن لە قورئان
خوای بەرز و پایەدار دەفەرموێ: واتە: {وە ناردمان بۆ (خەڵکی) مەدیەن برایان شوعەیب وتی ئەی گەلەکەم خوا بپەرستن هیچ پەرستراوێکتان نیە بێجگە لە ئەو، کەموکوڕی لە پێوانە و کێشان مەکەن بەڕاستی من دەتان بینم بە ماڵ و سامانی زۆرەوە بەڕاستی من لەسەرتان دەترسم  کە سزای ڕۆژی گشتگیر ئەوقەتان بگرێت} بەمانای ئەوەی کە خوای گەورە پێغەمبەر شوعەیبی نارد بۆ گەلی مەدیەن بۆئەوەی بانگیان بکات بۆ پەرستنی خوای تاک و بێ هاوبەش و ڕێگریان لێبکات لە فێڵکردن و تەرازووبازی جا ئەگەر کردیان ئەوە خوای گەورە نیعمەتیان پێدەبەخشێ بە ژیان و ڕزق و ڕۆزیان، ئەگەرنا ڕزق و ڕۆزیان لەدەست دەدەن و توشی سزا دەبن لە ڕۆژی دواییدا.
مەدیەن و (الأیکة)
خوای بەرز و پایەبەرز ناوی لە گەلی شوعەیب ناوە (أصحاب الأیکة) واتە (خاوەن بێشەکان یان باخاتەکان) لەچەند حاڵەتێک، خوای پاک و بێگەرد دەفەرموێ : زۆربەی شیکەرەوەکان ڕێک کەوتوون لەسەر ئەوەی کە (أصحاب الأیکة) گەلی شوعەیبن، (الأیک) داری دەورەدراوە (یان داپۆشراوە).
وە هاتووە کە (أصحاب الأيکة) یان (خاوەن باخاتەکان) گەلی مەدیەنن و گەلێکی تر نین کە شوعەیبی بۆ نێردرابێ هەروەک ئیبن کەسیر باسی کردووە ئەمەش لەبەر دوو هۆکار: یەکەمجار ڕێگری لێکردوون لە کەم وکوڕی پێوان و کێشان کاتێک دایان بە خەڵکی، پاشان فەرمانی پێکردوون بە دادوەری کردن لە پێوان و کێشاندا، وە بڵاو کردنەوەی خراپەکاری لە زەویدا لەسەریان قەدەغەکرد، وە ڕێگایان دەبڕی، خوای گەورە دەفەرموێ: (بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَّکمْ) واتە: (ئەوەی کە خوا بۆتان دێڵێتەوە چاکترە) بە (فەتح) کردنی پیتی (تاء) هەروەک لە (نوسینی عوسمانی) دا هاتووە، (ئیبن عەباس) وتویەتی: ڕسق و ڕۆزی خوا چاکترە بۆ ئێوە، وە (حەسەن) وتویەتی: ڕسقی خوا باشترە لە فێڵکردنتان لە خەڵک، وە (الربیع) وتویەتی ڕاسپاردە یان میراتی خوا چاکترە بۆتان، وە (موجاهید) وتویەتی: گوێڕأیەڵی کردنی خودا، وە (قوتادە) وتویەتی: سامانی ئێوە لە خوداوە چاکترە. وە (ئیبن جەریر) وتویەتی: یانی ئەوەی کە بەدەستی دێنن بە حەڵاڵی و دادوەری کردن لە پیوان و کێشان دا چاکترە لە بردنی حەرامی پارەی خەڵک، وتم: وە بەقسەی قورئان دەچێ کە دەفەرموێ: (قُل لَّا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ وَلَوْ أَعْجَبَک کثْرَةُ الْخَبِيثِ) واتە: ( (ئەی موحەممەد) پێیان بڵێ پیس و پاک یەکسان نین ئەگەرچی زۆریەتی پیسەکە سەرسامت بکات) ، وە دەفەرموێ (وَمَا أَنَا عَلَيْکمْ بِحَفِيظٍ) واتە: ( وە من پارێزەر نیم بەسەرتانەوە) مەبەستی ئەوەیە کە من چاودێر نیم یانی بۆ ئەوە مەیکەن کە خەڵک بتان بینێ بەڵکو بۆ ئەوەی خوا پاک و بێگەرد بتان بینێ.
پێی دەڵێن بۆ گاڵتە پێکردن - خوای گەورە ناشرینیان بکات - {أصلاتک} یانی نوێژەکەت،
(تأمرک ان نترک ما یعبد اباؤنا) (فەرمانت پێدەکات کە واز لەو پەرستراوانە بهێنین کە باو و باپیرانمان دەیپەرستن) یانی بتەکان (أو أن نفعل في اموالنا ما نشاء) (یان ڕێگریمان لێبکات لەوەی کە هەرچی بمانەوێ لە ماڵ وسامانمان ئەنجامی بدەین) وە ئێمە هەرچیەکی بمانەوێ لە ماڵ و سامانمان دەیکەین، (الحسن) لەم ئایەتەدا وتویەتی: بەڵی سوێند بەخوا نوێژەکەی فەرمانیان پێدەکات کە واز لەوە بێنن کە باو و باپیرانیان دەیانپەرست، وە (الثوري) وتویەتی: لە قسەی مەدیەن کە وتویانە (یان هەرچیەکی بمانەوێ ئەنجامی بدەین لە ماڵ و سامانمان) مەبەستیان زەکات و بەخشینە، (إنک لأنت الحلیم الرشید( (بەڕاستی تۆ هێمن و خاوەن ژیریت) دوژمنانی خودا لێرەدا مەبەستیان گاڵتە پێکردنە -خوا ناشرینیان بکات-. شوعەیب پێیان دەڵێت (ئەی گەلەکەم ئەگەر من بەڵگەیەکی ڕوون و ئاشکرام لە لای پەروەدگارم بۆ هێنابن) یانی ئەوە دەبینن کەمن بانگەوازی بۆ دەکەم، (وە ڕزق و ڕۆزیەکی چاک وحەڵاڵێ پێبەخشیم) گووتراوە: مەبەستی پێغەمبەرایەتیە، وە گووتراوە: مەبەستی ڕسق وڕۆزی حەڵاڵە و هەردووکیان پێشبین دەکرێ، (وە ناشمەوێ ئەوە بکەم کە لە ئێوەی قەدەغە دەکەم) یانی شتێکتان لێ قەدەغە ناکەم و خۆم بە نهێنی بیکەم و ئێوە ئاگاتان لێێ نەبێت، (قوتادە) وتویەتی: یانی ڕێگریتان لێناکەم لە شتێک کە خۆم بیکەم، (هیچم ناوێ تەنها دەمەوێ چاکسازی بکەم ئەوەندەی بتوانم) یانی مەبەستم لەو فەرمان و ڕێگریانەی کە من دەیکەم هیچ مەبەستێکم نیە تەنها دەمەوێ چاکتان بکەم ئەوەندەی توانام هەبێ، (وە ڕێکخستنی کارەکانم و تەوفیفم کەس نیە تەنیا خودا نەبێت پشتم بەو بەست) یانی لە هەموو کارەکانم، (گەڕانەوە هەر بۆ لای ئەوە) (موجاهید) دەڵێ یانی دەگەڕێمەوە. پێیان دەڵێت: (وە ئەی گەلەکەم با دژایەتیتان لەگەڵم) یانی با هەڵتان نەگرێ دوژمنایەتی و بوغزتان لەمن بۆ سوور بوون لەسەر خراپەکاری و فەساد، ئەگەرنا سزاتان تووش دەبێ وەک چۆن توشی گەلی نووح و گەلی لووت و گەلی ساڵح بوو، وە (السدي) وتویەتی: دوژمنایەتی مەبەستی ئەوەیە، کە بچنە ناو گومڕایی و غافل بوون و سەرپێچی کردن ئەگەرنا وەکو ئەم گەلانەتان لێدێت، وە کاتێک خەڵک عوسمانی کوڕی عەففانیان گرت ئەم ئایەتەی پێیوتن (وَيَا قَوْمِ لَا يَجْرِمَنَّکمْ شِقَاقِي أَن يُصِيبَکم مِّثْلُ مَا أَصَابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صَالِحٍ) و وتی: ئەی گەلەکەم مەمکوژن ئەگینا ئێوە ئاوان (هەردوو دەستی تێک ئاڵاند) (ابی حاتەم) گێڕاویەتیەوە. (وە هۆزی لووتیش لە ئێوە دوور نین) گووتراوە کە مەبەست لە کاتە، وە گووتراوە: مەبەست لە شوێنە و هەردووکیان پێشبین دەکرێت،(وە لە پەروەردگار بخوازن لێتان خۆشبێت) لەبەر ئەو تاوانانەی ئەنجامتان داوە، (پاشان بگەڕێنەوە بۆلای) لەو تاوان و سەرپێچیانەی ئەنجامی دەدەن، (بەڕاستی پەروەردگارم بەبەزەیی و میهرەبانە و دلۆڤانە) بۆ ئەو کەسەی کە دەگەڕێتەوە بۆلای. چەپ|وێنۆک|ماڵێکی هەڵکەنراو لە چیایەکدا لە [[مەدیەن (شار)|شارەکانی شوعەیب]] دەڵێن (هۆزی شوعەیب): (ئەی شوعەیب تێناگەین) یانی تێناگەین (لە زۆربەی) لە قسەکانت، ((وە ئێمە بە لاوازت دەزانین لە ناوماندا)) گێڕدراوەتەوە لە (سعیدی کوڕی جبیر) و (الثوري) گوتویانە: شوعەیب کوێر بوو (بۆیە وایان پێ وتووە) ، (السدي) وتویەتی: تۆ یەک کەسی، (أبو روق) وتویەتی: مەبەستیان گاڵتە پێکردن بوو، چونکە عەشیرەتەکەت لەسەر ئایینی تۆ نین، ((خۆ ئەگەر دەستە و خزمانت نەبوایە ئەوا بەردبارانمان دەکردیت)) یانی بەردبارانمان دەکردی (وە بەڕاستی تۆ لای ئێمە دەسەڵات و توانات نیە) یانی تۆ دەسەڵات و توانات نیە لای ئێمە ((وتی ئەی گەلەکەم ئاخۆ دەستە و خزمانی منتان پێ بە دەسەڵاتترە لە خودا)) دەڵێ: ئایا وازم لێدێنن لەبەر خاتری عەشیرەتەکەم و وازم لێناهێنن
جا کاتێ شوعەیبی پێەمبەری خودا نائومێد بوو لە وەڵامەکانیان وتی: ((ئەی گەلەکەم، هەروا بەردەوام بن لە کردەوەکانتان)) یانی ڕێچکە و ڕێگاتان، وە ئەوە هەڕەشەیەکی توندە، ((وە منیش کردەوە دەکەم)) لەسەر ڕێچکە و ڕێبازی خۆم، ((جا لەمەولاش دەزانن کێ سزای بۆ دێت و کێ ڕسوا و سەرشۆڕ دەبێ و کێ درۆزنە)) یانی لە من و لە ئێوە، ((وە چاوەڕێبن)) یانی چاوەڕێبکەن (چاوەڕێی ئەنجام بکەن) ، ((هەروا منیش لەگەڵ ئێوە چاوەڕێم)) ، جا دەفەرموێ خوای بەرز و پایەدار: ((جا کاتێ فەرمانی ئێمەیان بۆ هات، شوعەیب و ئەوانەی بڕوایان پێی هێنابوو ڕزگار کرد بە بەزەیی و دلۆڤانی خۆمان، وە ئەوانەی کە ستەمیان کردبوو دەنگ و شریخە (یەکی توند) گرتنی ئینجا هەموویان لە شوێنەکانی خۆیاندا دەمەو ڕوو کەوتن} لە فەرموودەی پایەبەر {جاثمین} یان {دەمەوڕوو} یانی نەبزۆک و وەستاو و بێ جووڵە، وە دەفەرموێ ((بەشێوەک وەک ئەوەی بڵێی کە هەرگیز لەوێدا نیشتەجێ نەبووبن)) یانی لە ماڵەکانیان بژین پێش ئەمە، ((بێداربن، دووری و تیاچوون بە خەڵکی مەدیەن هەروەک چۆن گەلی سەموود  تیاچوون و دووربوون (لە ڕەحمی خوا) )) وە گەلی سەموودیش دراوسێیان بوون ماڵ و نیشتنگەیان نزیک بوون لە یەکتر، وەهەروەها هاوشێوەیان لە سەرپێچی دا و وەهەروەها هەردوو هۆز عەرەب بوون.
وە خوای گەورە پێغەمبەر شوعەیب و ئەوانەی کە بڕوایان هێنابوو ڕزگار کرد.
مەدیەن لە فەرموودە دا
لە فەرموودەی ئەبوو زەر دا کە لە سەحیحی (إبن قحبان) لە باسکردنی پێغەمبەران و نێردراواندا وتویەتی: (چواریان عەرەبن: هوود و ساڵح و شوعەیب و پێغەمبەرەکەت ئەی ئەبا زەر) وە پێغەمبەر محەممەد (دروود و سەلامی خوای لەسەر) ئەگەر باسی شوعەیبی بکردایە دەیفەرموو: (ئەوە وتاربێژی پێغەمبەرانە).
پەراوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سامییەکان پۆل:مەدیەن
تانجێنت (ماتماتیک)
وێنۆک|200px سایە یان تانجێنت (بە ئینگلیزی: tangent، ھێما دەکرێت بە tan) لە سێگۆشەی گۆشەوەستاودا تانجێنت تێکڕای درێژیی لای بەرامبەر بۆ درێژی لای تەنیشتت دەداتێت. لە سێگۆشەی بەرامبەر تانجێنتی گۆشەی تیتا یەکسانە بە.
مێژوو
ظل (لە عەرەبی بە واتای سێبەر) وشەیەک کە لە ڕابردوو لە دەقەکانی ئیسلامی و ئێرانی بۆ تانجێنت لە زانستی بیرکاری و ئەستێرەناسی بەکار دەهات. ئەستێرەناسێک بە نێوی حەبەش کوڕی حاسیب یەکەمین جار لە سەدەی سێهەمی کۆچی هەتاوی (سەدەی نۆهەمی زایینی) ئەو وشەی لە سێگۆشەزانیدا بەکار هێنا. وێنۆک|300px|تانجێنت لە بازنەی [[سێگۆشەزانی]].
فانکشنی تانجێنت
دەکات. بەڵام مەوداکەی بریتییە لە کۆمەڵەی هەموو ژمارە ڕاستەقینەکان.
لێژیی هێڵ
وێنۆک|250px لە دیاگرامی نەخشەکان، لێژی دیاگرام (یا هێڵی لێکەوتی دیاگرام) لە هەر خاڵێک یەکسانە بە تانجێنتی گۆشەیەک کە هێڵی لێکەوت لە خاڵی لێکەوتی چەماوە لەگەڵ ئاڕاستەی ئەرێنی تەوەرەی Xەکان، پێک دێنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ماتماتیک پۆل:سێگۆشەزانی پۆل:فانکشنە سێگۆشەیییەکان پۆل:ئەندازە
پارێزگای پلێڤێن
پارێزگای پلێڤێن پارێزگایەکە دەکەوێتە ناوەڕاستی باکووری بولگاریا، ھاوسنوورە لەگەڵ ڕووباری دانووب و ڕۆمانیا و پارێزگاکانی بولگاریای ڤراتسا، ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ و لۆڤێچ. دابەشکراوە بەسەر ١١ بەشدا، کە پێیان دەوترێت شارەوانییەکان، کە خاکێکی ٤٦٥٣٫٣٢ کم٢ (١٧٩٦٫٦٦ میل چوارگۆشە) لەخۆدەگرێت لەگەڵ ژمارەی دانیشتووان، تا شوباتی ٢٠١١، ٢٦٩ ٧٥٢ کەسە. پایتەختی پارێزگاکە شاری پلێڤێنە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای پلێڤێن پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا
٩٦١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
محەممەدعەلی ڕەجایی
محەممەدعەلی ڕەجایی لە ٢ تا ٣٠ی ئابی ١٩٨١ سەرۆک کۆماری ئێران بوو. ئەو سەرەتا سەرۆکوەزیرانی سەردەمی ئەبولحەسەنی بەنیسەدر بوو و دواتر بوو بە وەزیری دەرەوە. ڕەجایی لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئاگۆستی ١٩٨١ لە تەقینەوەی بۆمبێکی شاردراوە لە مەکتەبی سیاسی حزبی کۆماری ئیسلامی لە تاران لەگەڵ چەندین کەسی تر لە ھاوحزبییەکان و ئەندامانی کابینەکەی کوژرا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣ پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئێران پۆل:مردووانی ١٩٨١ پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان پۆل:شیعە ئێرانییەکان
ئیمپراتۆریەتی بولگاری دووەم
ئیمپراتۆرییەتی بولگاری دووەم دەوڵەتێکی سەدەی ناوەڕاستی بولگاری بوو کە لە نێوان ساڵانی ١١٨٥ بۆ ١٣٩٦ بوونی ھەبووە. جێنشینی یەکەمین ئیمپراتۆریەتی بولگاری بوو،   گەیشتە لووتکەی دەسەڵاتی خۆی لە سەردەمی تزار کالۆیان و ئیڤان ئاسنی دووەم پێش ئەوەی وردە وردە لەلایەن عوسمانییەکانەوە لە کۆتایی سەدەی ١٤ داگیر بکرێت.
تا ساڵی ١٢٥٦ ئیمپراتۆرییەتی دووەمی بولگاریا دەسەڵاتی باڵادەست بوو لە بالکان و لە چەندین شەڕی گەورەدا شکستی بە ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی ھێنا. لە ساڵی ١٢٠٥ ئیمپراتۆر کالۆیان لە شەڕی ئەدریانۆپڵدا شکستی بە ئیمپراتۆرییەتی لاتینی تازە دامەزراو ھێنا. ئیڤان ئاسنی دووەمی برازاکەی شکستی بە دیسپۆتاتی ئیپیرۆس ھێنا و دووبارە بولگاریای کردە دەسەڵاتێکی ناوچەیی. لە سەردەمی ئەودا بولگاریا لە دەریای ئادریاتیکەوە بڵاوبووەوە بۆ دەریای ڕەش و ئابوورییەکەی گەشەی کرد. بەڵام لە کۆتایی سەدەی ١٣دا ئیمپراتۆرییەتەکە لەژێر داگیرکاری بەردەوامی مەغۆلەکان و بیزەنتینەکان و ھەنگاریاکان و سربەکان و ھەروەھا نائارامی و ڕاپەڕینەکانی ناوخۆدا دابەزی. سەدەی چواردەھەم بوژانەوە و سەقامگیرییەکی کاتی بەخۆیەوە بینی، بەڵام لووتکەی دەرەبەگایەتی بەڵکانیشی بەخۆیەوە بینی، چونکە دەسەڵاتدارانی ناوەندی لە زۆرێک لە ناوچەکاندا وردە وردە دەسەڵاتیان لەدەستدا. بولگاریا لە سەروبەندی لەشکرکێشی عوسمانییەکان بۆ سێ بەش دابەش بوو.
سەرەڕای کاریگەری بەھێزی بیزەنتین، ھونەرمەندان و تەلارسازەکانی بولگاریا شێوازی جیاوازی خۆیان دروست کرد. لە سەدەی ١٤دا، لەو قۆناغەی کە بە دووەم سەردەمی زێڕینی کولتوری بولگاریا ناسراوە، ئەدەب و ھونەر و تەلارسازی گەشەیان کرد. پایتەختی تارنۆڤۆ کە بە «قەستەنتینییە نوێیەکە» دادەنرا، بووە ناوەندی سەرەکی کولتووری وڵاتەکە و ناوەندی جیھانی ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات بۆ بولگارییە ھاوچەرخەکان. دوای فەتحی عوسمانییەکان، زۆرێک لە پیاوانی ئایینی و زانای بولگاریا کۆچیان کرد بۆ سربیا و والچیا و مۆڵداڤیا و میرنشینەکانی ڕووسیا و لەوێ کولتور و کتێب و بیرۆکەی دوودڵی بولگاریایان ناساند.
کەلتور
ئیمپراتۆرییەتی دووەمی بولگاریا ناوەندێکی کولتوورێکی گەشەسەندوو بوو کە لە ناوەڕاست تا کۆتایی سەدەی ١٤ لە سەردەمی ئیڤان ئەلێکساندەر (ڕ. ١٣٣١–٧١) گەیشتە لووتکە. تەلارسازی و ھونەر و ئەدەبیاتی بولگاریا لە دەرەوەی سنوورەکانی بولگاریا بڵاوبووەوە بۆ ناو سربیا، واڵچیا، مۆڵداڤیا و میرنشینەکانی ڕووسیا و کاریگەری لەسەر کولتوری سلاڤی ھەبوو. بولگاریا لەژێر کاریگەری ڕەوتە کولتوورییە ھاوچەرخەکانی بیزەنتیندا بوو. ناوەندی سەرەکی کولتووری و ڕۆحی تارنۆڤۆ بوو کە گەشەی کرد و بوو بە "قوستەنتینە دووەم" یان "ڕۆمای سێیەم". ھاوچەرخەکانی بولگاری شارەکەیان بە "تسارێڤگراد تارنۆڤ" ناوبرد، شاری ئیمپراتۆری تارنۆڤۆ، بە ناوی بولگاری بۆ قوستەنتینییە- تساریگراد. ناوەندە گرنگەکانی دیکەی کولتووری بریتی بوون لە ڤیدین، سۆفیا، مەسمبریا و ژمارەیەکی زۆر خانەقا لە سەرانسەری وڵاتدا.
بڕیارنامەی ١٣١١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣١١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی تەمموزی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی گورجستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٧٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئەبخازیا و گورجستان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:ئەبخازیا لە ٢٠٠٠ پۆل:گورجستان لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گورجستان
٩١٠ (ژمارە)
٩١٠ (نۆسەد و دە) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٠٩ و ٩١١.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٩٦٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
یاسای ساینەکان
وێنۆک|250px|چەپ|سێگۆشەی ABC. لە سێگۆشەزانیدا یاسای ساینەکان بریتییە لە ھاوکێشەیەک کە پەیوەندی نێوان درێژایی لای ھەر سێگۆشەیەک و گۆشەی بەرانبەر بەو لایە دیاری دەکات:
لێرەدا a و b و c لایەکانی سێگۆشە و \alpha و \beta و \gamma بریتییە لە گۆشەکانی بەرامبەر بە ھەر یەک لە لایەکانی سێگۆشەی ABC. ھەرکات بەھای دوو گۆشە و یەکەک لە لاکانی سێگۆشەکە زانراو بێت لە یاسای ساینەکان بۆ دۆزینەوەی درێژی لایەکانی تری سێگۆشە کەڵک وەردەگرن.
نموونە
وا دابنێ a = 20 و c = 24 و پێوانەی گۆشەی C = 40° لە سێگۆشەی ABC زانراو بن. بەپێی یاسای ساینەکان:
پەیوەندی لەگەڵ بازنەی دەوردەری سێگۆشە
وێنۆک|263px|بازنەی دەوردەری سێگۆشە. وا دابنێ
لێرەدا S ڕووبەری سێگۆشە و p  نیوەی چێوە و  ڕێسای ھێرۆنە.
سەرچاوەکان
پۆل:سێگۆشەزانی پۆل:فانکشنە سێگۆشەیییەکان پۆل:تیۆرمە ئەندازەیییە ئیقلیدسییەکان پۆل:گۆشە
فۆرکلەند، ئەلاباما
فۆرکلەند شارۆچکەیەکە لە کەرتی گرین، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٦٤٩ کەس بووە. ڕووبەری ٩٫٠٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٧١٫٤٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
٩٦٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٩١١ (ژمارە)
٩١١ (نۆسەد و یازدە) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩١٠ و ٩١٢.
ئوکراینا
ئۆکرانیا وڵاتێکە لە ئەورووپای ڕۆژھەڵات کە دووەم گەورەترین وڵاتی ئەورووپایە. ئەو وڵاتە ھاوسنوورە لەگەڵ ڕووسیا لە ڕۆژھەڵات و باکووری ڕۆژھەڵات، بیلاڕووس لە باکوور، پۆڵەندا، سلۆڤاکیا و مەجارستان لە ڕۆژاواوە، ڕۆمانیا و مۆلدۆڤا لە باشووری ڕۆژاوا و دەریای ڕەش و دەریای ئازووف لە باشوورەوە ھاوسنوورە. ڕووبەری وڵاتەکە ٦٠٣٬٦٢٨ کیلۆمەتر دووجایە و ھەشتەم چڕترین وڵاتی ئەورووپایە. ئوکراینا ئەندامە لە یەکێتیی وڵاتە سەربەخۆکان. لە نێوان ساڵانی ١٩٢٣ ھەتا ١٩٩١ زۆربەی ئوکراینا بەشێک لە یەکێتیی سۆڤیەت بوو. شاری کیێڤ پایتەخت و گەورەترین شاری ئوکراینایە.
٩١١ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ئوکراینا
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:ئەورووپای ڕۆژھەڵات پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمارەکان پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١
پارێزگای تەرتووس
پارێزگای تەرتووس (بە عەرەبی:) یەکێک لە پارێزگاکانی سووریایە کە لە ڕۆژئاوای ئەم وڵاتە ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ٧٨٥,٠٠٠ کەس بووە. ناوەندی پارێزگای تەرتووس شاری تەرتووسە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:پارێزگای تەرتووس پۆل:پارێزگاکانی سووریا
شارستانی ڕۆستەم
شارستانی ڕۆستەم (، ) یەکێکە لە شارستانەکانی پارێزگای فارس، لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە وڵاتی ئێران. ناوەندی ئەم شارستانە شارۆچکەی مەسیرییە.
خەڵکی ئەم شارستانە لوڕن و دوو ناوچەی ھەیە بە ناوەکانی ناوەندی و سۆرینا کە پێشتر بەشێک بوو لە شارستانی مەمەسنی. لەڕووی کەشوھەواشەوە ئەم ناوچەیە سێ جۆر کەشوھەوای سارد و مامناوەند و گەرمی ھەیە. سێ دەشتی گەورەی ھەیە بە ناوەکانی ڕۆستەم یەک و ڕۆستەم دوو و ڕۆستەم سێ کە زەوییەکی زۆر بەپیتیان ھەیە.
ئەم شارستانە لە باکوورەوە بەرەو پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد، لە باشوورەوە بەرەو پارێزگای بووشێھر، لە ڕۆژھەڵاتەوە بە شارستانی شیراز و لە ڕۆژئاواوە بەرەو پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد دەورەدراوە. شارستانیی ڕۆستەم شاخی بەرز و بەفراوی (زنجیرەی چیای زاگرۆس) و ڕووەکی دارستانی ھەیە، بە تایبەت ڕووەکی دار بەڕوو کە تایبەتمەندی خواردن و شیفا و خۆشکردنی چەرم دروستکردن و ھتد. لە شارستانی ڕۆستەم چاندنی برنج لە سەردەمێکدا و لە ھاویندا ئەنجام دەدرێت کە یەکێکە لە باشترین و سروشتیترین برنجەکانی ئێران. وە لە زستاندا گەنم بە شێوەیەکی سەرەکی دەچێنرێت.
مێژوو
ئەنشان خاکێکی شاخاوی شارستانیەتی ئیلام (باپیرانی لوڕەکانی ئێستا) بوو، کە پێش کۆچی ئارییەکان بۆ ئێران و نیشتەجێبوونیان لە ناوچەکانی ئێران بەشێکی سەرەکی ئەنشان یان ئەنزان بوو. گرنگی ڕۆستەم لەم کاتەدا بەسە کە تا ئەم دواییانە مێژوونووسان تل سپادیان بە پایتەختی خۆیان ناوبرد، لە سەردەمی زێڕینی ئیلامدا، لەلایەن پاشاکانەوە دامەزراوە کە لە دەوروبەری فەھلیانەوە ھاتبوون. خوێندەوارترین و بوێرترین خەڵکی ئیلام لەم ناوچەیەدا دەژیان. کاتێک ئارییەکان کۆچیان کرد بۆ ئێران، پارسێ بە درێژایی چیای زاگرۆس ھاتا فارس و بە ناوی خۆیانەوە ناوی "پارسەکان"یان لێنا. کۆمەڵێک ھۆزی فارس، لەوانە ھۆزی "مەردە" لە ناوچەی ڕۆستەم نیشتەجێ بوون.
گیریشمان بەرھەمەکانی داودیوار دایکی کچەکە لە حسێن ئاباد ڕۆستەمدا بە گۆڕی پاشا سەرەتاییەکانی بنەماڵەی ھەخامەنی دەزانێت. وە بەو پێیەی پاشاکانی سەرەتای ھەخامەنییەکان، پاشاکانیان ئەنزان بوون، ئەوا گومانی تێدا نییە کە شارەکەیان لە مەمەسنی بووە، و تل مێلیان کە لە خاکی ئاریارمانە شای پارسدا بووە، ناتوانێت ھی ئەوان بێت و کۆشکی لیدۆما لە پەرسەپۆلیس کۆنترە و پاسارگارد، شوێنی دەسەڵاتی ئەنزان.. بوون. ناوی تیرەی ماردی کە یەکێکە لە دە تیرەی گەلی پارس، بە ناوی خێڵەکانی مەمەسنی: دێھمەردە، مەردان شاھی، تیرمەردانی و مەرزۆنی (مەرزۆنی) پارێزراوە. بە وتەی کورتیۆس لە جەنگی گوگمێلدا فەرماندەی سەربازە فارسەکان سۆغدیان بووە و پیاوێک بووە لەگەڵ ئاریۆبارزێن. لە لێکۆڵینەوەکاندا ڕوونە کە خێڵی ماردا لە نێو مەڕدارە فارسەکان بووە کە لە مەمسانی و ئێستا ڕۆستەم دەژیان. مێژوونووسی یۆنانی کات پاس، کۆرشی گەورە (بە لوڕی مەمەسنی دادەنێت) بە کوڕی شوانێک لە ھۆزی ماردا دەزانێت، بەم شێوەیەش پێیان وایە کۆرش پەیوەندی بە ھەخامەنی و ھۆزەکەیەوە نەبووە.
لەو کاتەدا کە سەربازە موسڵمانەکان ھاتنە ئێران، دەتوانین بوێرانە بڵێین خوێناویترین بەرخۆدان و شەڕی نێوان موسڵمانان و ئێرانییەکان لە سەردەمی حەسەن قازی مەمەسنی "توز"دا ڕووی داوە. مێژوونووسان نووسیویانە کە بەرگری لە ئێران لە توز لەلایەن کریتییەکان (کۆچەرەکان)ەوە ئەنجامدراوە کە بە کۆمەڵ لە چیاکانەوە ھاتنە خوارەوە بۆ بەرگریکردن. خەڵکی ڕۆستەم وەک خەڵکی دیکەی ئێران مەیلیان بەرەو ئیسلام ھەبووە و ئایینەکەیان شیعە بوو.
لە سەردەمی ئەتاباکاندا شولستان لەلایەن ئەتاباکانی فارسەوە پاڵپشتی دەکرا و دوای ئەوە مەمەسنی بە ڕۆستەمەوە بوو بە بابەتی فارس و ھیچ پەیوەندییەکی بە ناوچەکانی دیکەی ئێرانەوە نەبوو، لە کۆتایی سەردەمی سەفەوییەکان و سەرەتای سەردەمی ئەفشارەکان، ناوی شولستان بەسەرچووبوو و مەمەسنی جێگەی شولستانی گرتەوە.
لە سەردەمی سەفەوییەکاندا کە مەحمودی ئەفغان ڕێپێوانی کرد بەرەو ئێران و گەمارۆی شاری ئەسفەھانی دا، خەڵکی مەمەسنی و خەڵکی ڕۆستەم گیانی خۆیان بەخت کرد و لەشکرێکیان بەرەو ئیسفەھان ئامادە کرد بۆ بەرگریکردن لەو وڵاتە. وە ئەگەر ناتەواوی شای سەفەوی نەبوایە، ئەوان لەگەڵ ئێرانییەکانی دیکەدا، داگیرکارییەکانی ئەفغانستانیان لە ناودەبرد و وێرانکارییەکانی دواتر ڕووی نەدەدا.
لە سەردەمی قاجاڕەکاندا ناوبانگی خان عەلی خان رۆستەم ھێندە بەرزبووەوە کە حکومەتی ترساند، بەجۆرێک فەتح عەلی شای قاجار خۆی بۆ سەرکوتکردنی خەڵکی ڕۆستەم تارانی بەجێھێشت و لە ئیسفەھان دەستبەرداری کاتەکانی نەبوو و کۆچی دوایی کرد. لە مێژووی ئەم شارەدا بەسە کە ئەشکەوتی بووفی تێدایە کە یەکێکە لە کۆنەترین شوێنەکانی نیشتەجێبوونی مرۆڤی یەکەم.
تیرەی ڕۆستەم لە ئێستادا لە زەوییەکدا دەژین کە شارستانێکە بە ھەمان ناوەوە. باس لەوە کراوە کە خوسرەو کاتێک دەستی لە شانشینی ھێناوە و کاتێک بۆ تەعقیم دەچووە چیای دانا، لە مەمەسنی ئێستا وەستا و لەبەرامبەر خزمەتەکانی بۆ ئێران ئەم ھەرێمەی پێدا و وتی: دەشتێکی زێڕینتان بۆ بەجێدەھێڵم.
تایبەتمەندیەکانی شارستان
بوونی ڕووباری بەناوبانگی فەھلیان، ڕووباری تەنگ شیو(نۆگاک) و نەخشی کورانگۆن، بوونی ڕووباری سەراب سیا کە ھەمیشەییە و چوار وەرزی ھەیە و ئاودارترین ڕووباری شارستانەکەیە. بوونی شاخی جوانی زاراوارد کە زۆربەیان دەکەونە شارستانی ڕۆستەم.
زمان
خەڵکی شارستانی ڕۆستەم بریتین لە لوڕ. زمانی لوڕی ڕۆستەم جیاوازی ھەیە لەگەڵ زمانەکانی تری لوڕی وەک لوڕستان و بەختیاری، بەڵام زۆرجار ھاوشێوەی بۆیەر ئەحمەدییەکانی دیکە قسە دەکەن. لوڕەکانی ڕۆستەم و مەمەسنی لە ناوەڕاست و کۆتایی وشەکاندا ثی ئینگلیزی دەڵێنەوە، لە کاتێکدا لە دوو سەد ساڵی ڕابردوودا، بێژەکردنی "د" لە ناوەڕاست و کۆتایی وشەکاندا گۆڕاوە بۆ "ی". " لە زۆرێک لە ناوچەکانی لوڕنشین."
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای فارس پۆل:شیراز پۆل:شارستانی شیراز پۆل:شارەکانی ئێران
نەرمەکاڵای سیستمی پلەیستەیشن ڤیتا
وێنۆک نەرمەکاڵای سیستمی پلەیستەیشن ڤیتا سیستمی بەکارخەری فەرمی کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی پلەیستەیشن ڤیتا و  تەلەڤیزیۆنی پلەیستەیشنە. ڵایڤ-ئیریا وەک پێستی گرافیکی خۆی بەکاردەھێنێت. نەرمەکاڵای سیستمی پلەیستەیشن ڤیتا زیادکردنێکی ھەڵبژێردراوی ھەیە کە پاکێجی پلەیستەیشن مۆبایل Runtimeە. ئەم سیستمە لەسەر بنەمای یونیکس دامەزراوە کە لە FreeBSD و NetBSD وەرگیراوە.
تەکنۆلۆژیا
ڵایڤ-ئیریا ڕووکارێکی بەکارھێنەری گرافیکییە بۆ نەرمەکاڵای سیستمی پلەیستەیشن ڤیتا کە لەلایەن کۆمپانیای سۆنی کۆمپیوتەر ئینتەرتەینمەنتەوە پەرەی پێدراوە. ڕووکارەکە تایبەتمەندی شاشەیەکی بەرکەوتنی نوێی ھەیە و وەک شاشەی تەوەرە کاردەکات، ئەمەش ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات باز بدەن لە نێوان بەشە جیاوازەکانی شوێنی یارییەکەدا. کۆنسلی نەوەی ھەشتەمی پلەیستەیشن ڤیتا و تەلەڤیزیۆنی پلەیستەیشن لەبری ڕووکاری پێشووی XrossMediaBar (XMB) LiveArea وەک پێستێکی گرافیکی بەکاردەھێنن. ناوی پلەیستەیشن Dynamic Menuە.
سەرچاوەکان
پۆل:سیستمە بەکارخەرییەکانی مۆبایل