cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وزەی گەرمی خۆر
کۆکەرەوەکانی پلەی بەرز تیشکی خۆر بە بەکارھێنانی ئاوێنە یان لێنز چڕ دەکاتەوە و بە گشتی بۆ جێبەجێکردنی پێداویستی گەرما تا ٣٠٠ deg C / ٢٠ بۆ دەستکەوتنی ھێز لە پیشەسازییەکان و بۆ بەرھەمھێنانی ھێزی کارەبا بەکار دەھێنرێ. دوو پۆلێن بریتین لە چڕکردنەوەی گەرمیی وزەی خۆر (CST) بۆ جێبەجێکردنی پێداویستی گەرمی لە پیشەسازییەکان، و وزەی خۆری چڕکراو (CSP) کاتێک ئەو گەرمایە بەکار دەھێنرێت بۆ نەوەی ھێز CST و CSP.
گەورەترین ئاسانکاری لە بیابانی مۆجاڤی ئەمریکی لە کالیفۆرنیا و نیڤادا کراوە. ئەم کارگانە چەندین تەکنەلۆژیای جیاواز بەکار دەھێنن گەورەترین نموونەش بریتین لە؛ ئیڤانپا وزەی خۆر ئاسانکاری (٣٧٧ میو) و دامەزراندنی سیستەمەکانی وزەی خۆر (٣٥٤ میو) و (١١٠ میو) ی کریسسنت دەنز لە ئیسپانیا کە گەشەپێدەری سەرەکیترین وزەی گەرمی خۆرە و گەورەترین نموونەش بریتین لە: وێستگەی سۆڵنۆڤا بۆ وزەی خۆر (١٥٠ میو) و وێستگەی وزەی خۆری (١٥٠) و وێستگەی کارەبای خۆری ئێکسترۆلی (١٠٠ میو).
سەرچاوەکان
پۆل:گۆڕانی وزە
جەستن تیمبەرلێک
جەستن ڕاندال تیمبەرلێک گۆرانیبێژ و گۆرانیبێژی پۆپی ئەمریکییە، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و ئاوازدانەر. یەکێکە لە مۆسیقاژەنە پۆپییە سەرەکییەکانی ئەمریکا. تیمبەرلێک زۆر بە خێرایی ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا بە بەشداریکردن لە پێشبڕکێی گەڕانی ئەستێرەکان. پاشان لە ساڵی ١٩٩٠ چووە کەناڵی دیزنی و لە بەرنامەی یانەی میکی ماوس دەرکەوت، ھەر لەم بەرنامەیەدا بوو کە جەستن یەکێک بوو لە گۆرانیبێژە سەرەکییەکان و گەنجترین ئەندامی گرووپی Ensync. جەستن تیمبەرلێک دوو خەڵاتی گرامی بەدەستھێنا بەھۆی ئەلبوومی Justification (2002) و گۆرانی Cry Me A River. لە نێو گۆرانییەکانی تری ئەم ئەلبومەدا دەتوانین ئاماژە بە (Move your body) بکەین کە سەرکەوتنێکی زۆری بەدەستھێنا.
نایتویش
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە ھێڤی مێتاڵەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە سیمفۆنیک مێتاڵە ھۆڵەندییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە گۆتیک مێتاڵە فینلاندییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە پاوەر مێتاڵە فینلاندییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییە سیمفۆنیک مێتاڵە فینلاندییەکان پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٩٦ پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی
گاجگین
alt=نمایی از گجگین|وێنۆک| دیمەنێک لە گاجگین گاجگین گوندێکە لە بەشی ناوەندی شاری کرمان لە پارێزگای کرمان لە ئێران. گاجگین بە ناوی ئەسڵی گێزگین وشەیەکی تەواو فارسییە بە واتای شوێنی کۆبوونەوەی ئاو و گچکە (گێزگین)؛ ئەو گوندە ئەنجومەنی گوند و ئەنجومەنی ئیسلامیی ھەیە، و دەکەوێتە بەشی وڵاتی ناحیەی سەراسیاب فەرسەنگی بەشی ناوەڕاستی شاری کرمان، گاجگین بە دووری ٥ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی شاری کرمان ھەڵکەوتووە. گاجێگین گوندێکی ٣٠٠٠ ساڵە و لە سەرەتای ھاتنی عەرەبەکان بۆ کرمان، نزیکەی ٣٥ ساڵ شەڕ لە شوێنی قەڵای زەردەشتی (دەخمێ) ڕوویدا و لەو ماوەیەدا چەندین شەڕ بۆ بەرگریکردن ئەنجامدرا شاری کرمان، و قەڵاکەشی بە ناوی دەخمێ گاجگین تا ئێستا وەستاوە، لە شوێنی خۆیدایە و لە بنی قەڵای ئاماژەپێکراودا گۆڕستانێکی عەرەب ھەیە، گاجگین ئەو شوێنەیە کە ئیمامزادە ئیبراھیم تێیدا نێژراوە، یەکێکە لە نەوەکانی ئیمام موسا کازم و ماڵی زۆرێک لە پیاوە بێ ئیدیعاکراوەکانە کە لە سەردەمی جیاوازدا بۆ پاراستنی نیشتمان، ئێرانی ئازیز، لە دژی باند و لە بەشەکانی دیکەی وڵاتەوە خەباتیان کردووە لەم ڕووەوە دواکەوتوو نین.
خەنجەر
200px|وێنۆک|خەنجەر خەنجەر چەقۆیەکی نووکتیژە، لایەک یان ھەردوو لای تیژکراون. وەک چەکێک بۆ بەرگری و شەڕکردن بەکاردێت. خەنجەرە ئەوروپییەکان لە شێوەی شمشێرێکی کورتن و دەمیان ڕاستە، لە کاتێک خەنجەرە ڕۆژھەڵاتییەکان کەوانەیین. لەنێو چەندین کولتوور خەنجەر وەک کەرەستەیەکی جوانکاری لەبەردەکرێت لە بۆنەکان. لە کوردەواری پێشتر پیاوان خەنجەریان لەژێر پشتێنەکانیان دەبەست، ئێستا تەنیا لە بۆنە نەتەوەیی و کلتوورییەکان ھەڵی دەگرن.
سەرچاوەکان
پۆل:خەنجەرەکان پۆل:چەکە تیخدارەکان پۆل:داھێنانە میسرییەکان
لیسۆتۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
لیسۆتۆ نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بوو کە لە ٢٣ی تەممووز تا ٨ی ئابی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
نانسی پیلۆسی
نانسی پیلۆسی (؛ لەدایکبووی ٢٦ی ئازاری ١٩٤٠) سیاسەتمەدارێکی ئەمریکییە لە پارتی دیموکراتدا و لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ەوە وەک سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا دەستبەکار بوو ئەو یەکەم ژنە لە مێژووی ئەمریکادا کە ئەم پۆستە وەربگرێت. کە یەکێکە لە بەرزترین ئۆرگانەکانی حکوومەتی ئەمریکا.
ژیان
نانسی پیلۆسی لە ساڵی ١٩٤٠ لە شاری بالتیمۆر لە خێزانێکی ئەمریکی -ئیتاڵی لە دایک بووە، قۆناغەکانی خوێندنی ھەر لەم شارە تەواوکردووە لە زانکۆی واشنتۆن دی سی خوێندوویەتی باوکی کە ناوی تۆماس جۆنیۆرە سیناتۆری دیموکراتەکانی ئەمریکا بووە، نانسی بەھۆی کاروبارەکانییەوە لە ساڵی ٢٠٠١ بووتە دووەم کەسایەتی حیزبی دیموکراتەکانی ئەمریکا ساڵی ٢٠٠٢ سەرۆکایەتی حیزبەکەی لە کۆنگرێس دەگرێتە ئەستۆ، لە ساڵی٢٠٠٧ تا ٢٠١١ دەبێتە سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران ھەروەھا ساڵی ٢٠١٩ بە دەنگی زۆرینە دووبارە دەبێتەوە سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی پەیڕەوی کلێسەی کاسۆلیکی ڕۆم پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠ پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەندامانی پارتی دیموکراتیی ئەنحوومەنی نوێنەرانیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی
ئاستە
ئاستە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بارزان سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
فوو ھاوۆ
فو ھاوۆ (بە چینی سادەکراو: 妇好 بە چینی دێرین:婦好  خوێندنەوە:فو ھاوۆ مردن ١٢٠٠ی پێش زاین) یان خاتوو ھاوۆ، ناوی پێش مردن: مو سین ، یەکێک بوو لە ھاوسەرەکانی وو دینگی پاشای ئیمپراتۆریەتی شانگ، خاتوو ھاوۆ وەکوو ژەنەڕاڵێکی سەربازی لە سووپا خزمەتی دەکرد ھەنێک لە سەرچاوەکان کە ئاماژە بە ژیانی خاتوو ھاوۆ دەدەن ئەوە دەردەخەن کە سەرکەوتنە سەربازییەکانی خاتوون بارودۆخی ئیمپراتۆریەتەکەی رزگارکردووە،
گؤری خاتوو فوو ھاوۆ لە وێرانبووی ینسو دۆزراوەتەوە لەلایەن شوێنەوارناس ژێنگ ژێنسیانگ
پەراوێزەکان
پۆل:ژنە سیاسەتمەدارە چینیەکان پۆل:ژنە چینییەکانی سەدەی سیانزەمی پێش زایین پۆل:خەڵکانی ئیمپراتۆریەتی شانگ پۆل:ژنە ژەنەڕاڵەکان پۆل:مردنەکان لەکاتی مناڵبوون پۆل:خانەدانیی چینی
شارل بوودلێر
وێنۆک|چەپ|200px شارل پیێر بوودلێر لە دایکبووی ٩ ئاپریلی ١٨٢١ لە پاریس شاعیر و نووسەر و ڕەخنەگری پێشەنگی فەڕانسەوی بوو.
ئارنەسا
ئارنەسا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا ئەڤراز، ناوچەی نازی، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
شارل بوودلێر
ژیان
بوودلێر لە پاریس لەدایک بوو. لە تەمەنی شەش ساڵیدا باوکی مرد. ساڵێک دواتر دایکی شووی بە سەروانێک کرد و بوودلێر کەوتە بەر دەستی زڕباب. قەت بە دڵخۆشییەوە ئەو ژیانەی نەدەھاتەوە بیر. لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا ژنی خواست. ساڵی ١٨٦٧ بەھۆی جەڵتەی دڵ کۆچی دواییی کرد.
ئارنەسا
جوگرافیا
ئارنەسا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
شارل بوودلێر
پێگەی وێژەوانی
ھەموو خاوەن‌ڕایان، بێ ھیچ گومان و دوودڵییەک، بوودلێر بە سەردەق‌شکێنی شێعری مودێرن دادەنێن. ئارتوور ڕەمبۆ(١٨٩١-١٨٥٤)، شاعیری پێشەنگ، دەڵێ: "بوودلێر شالیاری شاعیرانە". ئەو سەرقافڵەچیی شاعیران و تەنانەت زۆربەی ھونەرمەندانی مودێرنیشە. ھەمیەتی تایبەتیی ئەو لە نوێخوازی و تازەگەرییەکی پڕشنگداردایە کە ھاوکات داڕشتە و مانای پێکەوە ئەنگاوتووە. دونیای مودێرن لە سەرپاکی بەرھەمەکانیدا شەپۆل دەدا. لە ڕاستیدا ئەوە بوودلێر بوو کە نرخ و مانای بە مودێرنیتە بەخشی. ئیڤان بوونفوا، شاعیری ناوداری فەڕانسەوی دەڵێ: نابێ سەدەی نۆزدەھەم ھەر بە سەدەی مارکس و نیچە و کەمێک دواتر فڕۆیدەوە ناودێر کرێ، بەڵکوو سەدەی نۆزدەھەم ھەروەھا سەدەی بوودلێریشە. بوودلێر هەم باوکی شێعری مودێرن و هەم بە یەکێک لە هەنگاونەرانی پێش‌وەختەی سەمبولیسم و سووریالیسم دێتە ئەژمار.
گۆدیلیڤ موکاساراسی
گۆدیلیڤ موکاساراسی (لە دایکبووی ١٩٥٩) چالاکوانی کۆمەڵایەتی، ڕزگاربووان جینۆساید ھەروەھا گەشەپێدەری ناوچە گوندنشینەکانە لە ڕواندا، گۆدیلیڤ ڕێکخراوێکی دامەزراند، بۆ پاڵپشتیکردنی ژنان و منداڵەکانیان لەدوای جینۆساید. لە ئازاری ٢٠١٨، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا لەبەرامبەر چالاکییەکانی.
شارل بوودلێر
بەرھەمەکان
بێجگە لە ڕەخنە و وتار، ئەم کۆپلە شێعرانە و چیرۆکێکی لە پاش بەجێ ماوە. سەرجەم کۆپلە شێعرەکان دواتر لە یەک بەرگدا به ناوی "گوڵە دۆزەخییەکان" بڵاو بوونەوە.
گۆدیلیڤ موکاساراسی
ژیان
گۆدیلیڤ لەدایکبووی گیتاراما، لە ناوچەی موھانگا لە ڕواندا، لەوێوە دەستیکرد بە کارکردن وەک توێژەری کۆمەڵایەتی. لەدوای جینۆسایدی ڕواندا لە ساڵی ١٩٩٤، گۆدیلیڤ گرووپێکی دەمەزراند بەناوی "SEVOTA"، بۆ یارمەتیدان و پاراستنی مافەکانی ژنان و ھەتیوەکان، ئەو ڕێکخراوە ژینگەیەکی پارێزراوی بۆ درووستکردنی وتووێژ و چارەسەری جەستەیی بۆ منداڵەکان ڕەخساند.
شارل بوودلێر
کۆچی دوایی
بوودلێر ڕۆژی ٣١ی ئووتی ١٨٦٧ لە تەمەنی ٤٦ ساڵاندا پاش ئەوەی بەھۆی جەڵتەی دڵ لایەکی جەستەی لە کار کەوتبوو، کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی مونپارناسی شاری پاریس نێژرا.
ئارنەسا
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
گۆدیلیڤ موکاساراسی
ژیان
لە ساڵی ١٩٩٦، ھاوسەرەکەی (ئیمانوێل)، لەگەڵ کچەکەی لەلایەن باندێکی چەکدارەوە کووژران. لە شایەتیدانی گۆدیلیڤ بۆ لێکۆڵەرەوەکانی مافەکانی مرۆڤ وتوویەتی کە ھاوسەرەکەی لەلایەن خەڵکی ھوتو ھێرشی کراوەتە سەر دوای گەڕانەوە لە ناوچەی زایرە، ئەمەش لە تۆڵەی قسەکردنی ھاوسەرەکەی بوو دوای ئەوەی مێردەکەی قسەی بۆ نوێنەری دادگای تاوانی نێودەوڵەتی لە ڕواندا کردبوو.
شارل بوودلێر
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢١ پۆل:مردووانی ١٨٦٧ پۆل:وەرگێڕەکانی ئینگلیزی–فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی
گۆدیلیڤ موکاساراسی
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩ پۆل:ژنانی ڕواندا پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
مۆمیاکە (فیلمی ١٩٩٩)
مۆمیاکە فیلمێکی ئەکشنی سەرکێشیی ئەمریکییە، لە ساڵی ١٩٩٩ لە نووسین و دەرھێنانی ستیفن سۆمێرزە. دووبارە دروستکردنەوەی فیلمێکە لە ساڵی ١٩٣٢ بە ھەمان ناو، کە برێندان فرایزەر، ڕەیچڵ ڤایس، جۆن ھانا و ئارنۆڵد ڤۆسلۆ ڕۆڵی سەرەکی وەک مۆمیای زیندووکراوە دەگێڕن. فیلمەکە بەدوای سەرگەردانی ڕیک ئۆکۆنێلدا دەگەڕێت کە لەگەڵ کتێبخانەوانێک و برا گەورەکەی گەشت دەکات بۆ ھاموناپترا (شاری مردووەکان)، لەوێ بە ھەڵە ئیمھۆتێپ، سەرۆک قەشە نەفرەت لێکراوێکی خاوەن ھێزی سەرووسروشتی لە خەو ھەڵدەستێنن.
گەشەپێدان ساڵانێکی زۆری خایاند، چەندین سیناریۆ و دەرھێنەری تێدابوو. لە ساڵی ١٩٩٧ سۆمێرز بە سەرکەوتوویی وەشانێکی سەرگەردانتر و ڕۆمانسیتری ھێنا پێش چاو. وێنەگرتنی فیلمەکە لە مەغریب و بەریتانیا ئەنجامدرا، تیمەکە توانین وێنەی مار و زریان و خۆڵ و تۆزەکانی نێو بیابانەکان بگرن بۆ فیلمەکە. «ئیندستریال ئاند مەجیک» زۆرێک لە کاریگەرییە بینراوەکانی دابین کرد، بەتایبەت تێکەڵکردنی گرتە ڤیدیۆیییە ئەکشنە ڕاستەوخۆکان و وێنەی دروستکراوی کۆمپیوتەرییی بۆ دروستکردنی ئەھریمەنە تایبەتمەندەکە.
فیلمی مۆمیاکە لە ٧ی ئایاری ١٩٩٩ لە شانۆدا نمایشکرا، سەرەڕای پێداچوونەوەی ڕەخنەگرانی تێکەڵ، سەرکەوتنێکی بازرگانی بەدەستھێنا و داھاتی زیاتر لە ٤١٦٫٤ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێنا لە بەرامبەر بوودجەی بەرھەمھێنانی ٨٠ ملیۆن دۆلار. سەرکەوتنی فیلمەکە دوو بەدواداچوونی ڕاستەوخۆی لێکەوتەوە بە ناوەکانی گەڕانەوەی مۆمیاکە (٢٠٠١) و مۆمیاکە: گۆڕی ئیمپراتۆری ئەژدیھا (٢٠٠٨). ھەروەھا بووە ھۆی ئەوەی کە زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی و پێشبڕکێی فیلمی دووپشکە پاشاکە (٢٠٠٢) بەرھەم بھێنرێت، کە بەدواداچوونەکانی خۆی دروست کرد. ھەوڵەکان بۆ دووبارە دەستپێکردنەوەی موڵکەکە و دەستپێکردنی فیلمێکی نوێی میدیایی بووە ھۆی ئەوەی فیلمێکی ساڵی ٢٠١٧ بەم ناوە دروست بکرێت.
چیرۆک
چیرۆکی فیلمەکە بە ڕیک ئۆکۆنێل دەست پێدەکات، کە سەرگەردانێکی ئەمریکییە و تووشی شارێکی میسری کۆن دەبێت کە لەژێر ڕیشاڵی بیابانەکاندا نێژراوە. لەگەڵ کتێبخانەوانێک بە ناوی ئێڤلین و جۆناتانی براکەی، بە ھەڵە ئیمھۆتێپ، قەشەیەکی میسری کۆنە، کە دوای ئەوەی ھەوڵی زیندووکردنەوەی خۆشەویستەکەی دەدات، بۆ ھەتا ھەتایە نەفرەتی لێکراوە، لە خەو ھەڵدەستن. ئیمھۆتێپ ھەوڵدەدات خۆشەویستەکەی زیندوو بکاتەوە بە بەکارھێنانی جەستەی ئیڤلین وەکو دەفرێک. لەم نێوەندەدا ئۆکۆنێل و تیمەکەی دەبێت پێشبڕکێ لەگەڵ کاتدا بکەن بۆ ئەوەی ئیمھۆتێپ نەھێڵن نەفرەتێک ئازاد بکات کە دەتوانێت جیھان لەناو ببات. لە ڕێگادا ڕووبەڕووی چەندین بەربەست دەبنەوە، لەوانە شەڕ لەگەڵ جەنگاوەرە مۆمیاکراوەکان و جەنگاوەرەکانی تردا دەکەن. لەگەڵ پێشکەوتنیان لە گەشتەکەیاندا، زیاتر دەربارەی ڕابردووی ئیمھۆتێپ و چۆنییەتی نەفرەت لێکراوی دەدۆزنەوە. لە کۆتاییدا ئۆکۆنێل و تیمەکەی دەبێت ڕووبەڕووی ئیمھۆتێپ ببنەوە بۆ ئەوەی جیھان لە لەناوچوون ڕزگار بکەن. فیلمەکە پڕە لە زنجیرەی ئەکشن کە بە درێژایی فیلمەکە لە لێواری کورسییەکەتدا دەتھێڵێتەوە. کاریگەرییە تایبەتەکانی سەرسووڕھێنەرن و جیھانی کۆن و میسری کۆن لەبەردەم چاوماندا زیندوو دەکەنەوە. ئیمھۆتێپ دەیەوێت جەستەی ئێڤلین بەکاربێنێت بۆ ئەوەی خۆشەویستەکەی زیندوو بکاتەوە، تا بتوانن جارێکی تر بەیەکتری شاد ببنەوە، و یەکبگرنەوە؛ بۆیە بەگشتی چیرۆکەکەی بریتییە لەوەی کە ئەمریکییەک لە وڵاتی فەڕەنسا کاری شوێنەوارزانی دەکات، بە ڕێکەوت لەکاتی ھەڵکەندنی شای ھامونپاترا، مۆمیاکراوێک بە ئاگا دێنێتەوە لەشارێکی میسڕ.
پەرەپێدان
وێنۆک|ستۆدیۆی شێپەرتن کە زۆرێک لە وێنەگرتنی دیمەنەکانی نێو فیلمەکەی لێ گیراوە لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، بەرھەمھێنەران جەیمس جاکس و شۆن دانیال بڕیاریان دا فیلمی ڕەسەنی مۆمیای ساڵی ١٩٣٢ بۆ سەردەمی مۆدێرن نوێ بکەنەوە. یوونیڤەرساڵ پیکچەرز مۆڵەتی پێشکەوتنیانی پێدا، بەڵام تەنھا بەمەرجێک ئەگەر بوودجەکەیان لە دەوروبەری ١٠ ملیۆن دۆلاردا بھێڵنەوە. جاکس لەبیرییەتی کە ستۆدیۆکە «لە بنەڕەتدا زنجیرەفیلمێکی ترسناکی کەم بوودجەی دەویست». لە ساڵی ١٩٨٧ جۆرج ئەی ڕۆمێرۆ چارەسەرێکی بۆ ئەم فیلمە نووسی، و کە شایەنی دەرھێنان بوو. تیمەکان کێشەیان ھەبوو بۆ دۆزینەوەی دەرھێنەرێکی گونجاو بۆ پڕۆژەکە. لە ساڵی ١٩٩٢ ستیفن سۆمێرز واژووی لەسەر نووسین و دەرھێنانی فیلمەکە کرد. دووبارە کاری لەسەر سیناریۆکە کردووە بۆ ئەوەی زیاتر سەرنجی لەسەر توخمەکانی ئەکشن-سەرکێشی بێت و نوکتەی زیاد کردووە بۆ ئەوەی کێشی فیلمەکە کەمێک سووک بێت.
سۆمێرز ئیلھامێکی لە فیلمە کلاسیکییە سەرگەردانەکانی وەک "ھێرشبەرانی کەشتی ونبوو" و "گەنجینەکەی سیرا مادرێ" وەرگرتووە. کاستی فیلمی مۆمیاکە لە ساڵی ١٩٩٧ دەستی پێکرد و برێندان فرایزەر واژووی کرد بۆ ڕۆڵی ڕیک ئۆکۆنێل کە پاڵەوانی فیلمەکە بوو. ڕەچڵ وایس ڕۆڵی ئیڤلین کارناھانی تێدا گێڕاوە، کە میسڕناسە و یارمەتی ئۆکۆنێل دەدات بۆ دۆزینەوەی شوێنەوارە کۆنەکان. ئارنۆڵد ڤۆسلۆ ڕۆڵی ئیمھۆتێپی گێڕاوە کە مۆمیایە خراپکارەکەیە. وێنەگرتنی فیلمەکە لە مەغریب و ئینگلتەرا لە ماوەی شەش مانگدا ئەنجامدرا. بە درێژایی فیلمەکە کاریگەری تایبەت بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارھێنرا، لەگەڵ پیشەسازی ڕووناکی و جادوو کاریگەری بینراوی بۆ چەند دیمەنێک دابین کرد.
فیلمی مۆمیاکە لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٩٩ بڵاوکرایەوە و سەرکەوتنی بازرگانی بەدەستھێنا و داھاتی زیاتر لە ٤٠٠ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێنا. لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی تێکەڵاوی وەرگرت بەڵام بەتایبەت تێکەڵکردنی توخمە ئەکشن-سەرکێشی و ترسناکەکانی سەرنجی بینەرانی ڕاکێشا. سەرکەوتنی فیلمی مۆمیاکە بووە ھۆی دوو بەدواداچوونی فیلمەکانی وەک: گەڕانەوەی مۆمیاکە (٢٠٠١) و مۆمیا: گۆڕی ئیمپراتۆری ئەژدیھا (٢٠٠٨). دووبارە ھەڵکردنەوەیەک بە ناوی مۆمیاکە کە تۆم کروز ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت لە ساڵی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە بەڵام لە ڕووی ڕەخنەگرانە و بازرگانییەوە شکستی ھێنا. لە کۆتاییدا پلانەکانی فیلمەکانی داھاتووی یوونیڤەرساڵ ھەڵوەشێنرانەوە دوای ئەوەی پێشوازییەکی خراپی لێکرا؛ بۆیە فیلمی مۆمیاکە وەک فیلمێکی سەرگەرمی خۆشەویست دەمێنێتەوە کە چەندین بەدواداچوونی لێکەوتووەتەوە و کاریگەری لەسەر فیلمەکانی دیکەی چەشنەکەی ھەبووە.
بیرۆکەی دووبارە دەستپێکردنەوەی فیلمی مۆمیاکە چەند ساڵێک بوو لە ھۆلیووددا خەریکبوون، پێش ئەوەی شۆن دانیال و جەیمس جاکس مافی سیناریۆیەک بە ناوی «نیل» لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا بەدەستبھێنن. سیناریۆکە لە سەرەتادا لە لەندەنی مۆدێرن دانراوە و شاژنێکی نەمری میسری وەک خراپەکارەکە نمایشکراوە. دانیال و جاکس سەرەتا دەیانویست جۆرج ڕۆمیرۆ دەرھێنانی وەشانی خۆیان بۆ فیلمی مۆمیاکە بکات، بەڵام ئەو پڕۆژەکەی ڕەتکردەوە. دەرھێنەرانی دیکە کە لەبەرچاو گیرا بریتی بوون لە جۆ دانتێ، میک گاریس و ویس کراڤن. کاتێک ستیڤن سۆمێرز لە ساڵی ١٩٩٢ وەک نووسەر و دەرھێنەر ھاتە ناو کۆمپانیاکە، بڕیاریدا چیرۆکەکە بگەڕێنێتەوە بۆ ڕەگ و ڕیشەی خۆی لە میسری ساڵانی ١٩٢٠. ھەروەھا توخمەکانی زیاد کردووە کە لە فیلمەکانی ئیندیانا جۆنز و فیلمە کلاسیکەکانی ئەھریمەنەکانی یوونیڤەرساڵەوە ئیلھامیان وەرگرتووە. سۆمێرز لە ماوەی ھەشت ھەفتەدا یەکەم ڕەشنووسی سیناریۆی فیلمەکەی نووسی، بەڵام لە چەند ساڵی داھاتوودا بە چەندین پێداچوونەوەدا تێپەڕی.
لەکاتێکدا مارتن سکۆرسێزی وابەستەی دەرھێنانی وەشانی فیلمەکە بوو کە دەبوو لیام نیسۆن ڕۆڵی ڕیک ئۆکۆنێلی بگێڕایە. برێندان فرایزەر لە سەرەتادا بۆ ڕۆڵی ڕیک ئۆکۆنێل لەبەرچاو نەگیرا. ئەو ئەکتەرانەی دیکە کە دەوترێت بە ناوی سیلڤێستەر ستاڵۆن، ھاریسۆن فۆرد، بروس ویلیس، تۆم کروز، ماتیۆ مەککۆنۆ و بێن ئافلێک بوون. ڕەچڵ وایس نزیک بوو لە ڕۆڵی ئیڤلین کارناھان بەشداری نەکات، چونکە بە «زۆر جوان» دادەنرا بۆ ئەو بەشە؛ بەڵام سۆمێرز دواتر ئەم کارەی بەتەواوەتی جێگیر کرد. ئارنۆڵد ڤۆسلۆ ڕۆژانە چوار کاتژمێری بەسەر دەبرد بۆ ئەوەی بچێتە ناو ماکیاژ و دەستکردەکانەوە بۆ ئەوەی خۆی بگۆڕێت بۆ ئیمۆھتێپ. ھەروەھا ھەموو دێڕەکانی بە زمانی میسری کۆن فێربووە تا بتوانێت بە شێوەیەکی ڕەسەن بیگەیەنێت. بەشی زریان و خۆڵ لە سەرەتای فیلمەکەدا یەکێکە لە ئایکۆنیترین ساتەکانی. بە بەکارھێنانی کاریگەرییە بینراوەکان دروست کراوە کە ھاندەران تۆنێک خۆڵە جپسیان بە دەوری سێتێکدا دەفڕێنن کە لەسەر سەکۆیەکی دەنگی لە ئینگلتەرا دروست کراوە.
ڕۆڵگێڕان
لە کۆتاییدا برێندان فرایزەر ڕۆڵی ڕیک ئۆکۆنێلی وەرگرت دوای ئەوەی چەند ئەکتەرێکی دیکە لەبەرچاو گیران بۆ ڕۆڵەکە. فرایزەر پێشتر ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمەکانی وەک "مان ئۆف ئێنسینۆ" و "جۆرج ئین جەنگڵ"ی بینیبوو، بەڵام فیلمی مۆمیاکە جیابوونەوەی لە ڕۆڵە کۆمیدییە ئاسایییەکانی بەدیکرد. سەرەتا ڕەیچڵ ڤایس بۆ ڕۆڵی ئیڤلین کارناھان لەبەرچاو نەگیرا، بەڵام ستیڤن سۆمێرز دوای بینینی شریتی ئاودیشنەکەی پێداگری لەسەر ڕۆڵگێڕانەکەی کرد. پێشتر وایز لە فیلمەکانی وەک «چەین ڕیاکشن» و «لاند گێڕڵز» بەشداری کردبوو، بەڵام مۆمیاکە یارمەتی دا بۆ دامەزراندنی وەک ئەکتەری سەرەکی. ئارنۆڵد ڤۆسلۆ دوای ئەوەی کە تەمەشای شریتی ڕۆڵگێڕانەکانی کرا، ڕاستەوخۆ ڕۆڵی ئیمھۆتێپی وەرگرت.
ڤۆسلۆ ئەکتەرێکی ئەفریقای باشوورە و پێشتر لە فیلمەکانی وەک ھارد تارگێت و بلۆد دایمۆند بەشداری کردووە. جۆن ھانا وەک جۆناتان برای ئیڤلین وەرگیرا دوای ئەوەی سۆمێرزی بە ڕۆڵگێڕانەکەی سەرسام کرد. ھانا ئەکتەری سکۆتلەندییە و بە درێژایی ژیانی ھونەری لە چەندین فیلم و بەرنامەی تەلەڤیزیۆنیدا بەشداری کردووە. ئۆدێد فەھر ڕۆڵی ئاردێت بەی سەرکردەی جەنگاوەرانی مێدجای وەرگرت. فەھر ئەکتەرێکی ئیسرائیلییە و پێشتر لە فیلمەکانی وەک "دیووس بیگالاو: مەیڵ گیگۆلۆ" و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی وەک " ئاندەرکەڤەر" بەشداری کردووە. ئەکتەرە دیارەکانی دیکە کە لە ڕۆڵی بچووک یان کامێرادا دەردەکەون بریتین لە کێڤن جەی ئۆکۆنۆر (کە ھەروەھا لەگەڵ سۆمێرز لە فیلمی دیپ ڕایزنگدا کاریان کردووە)، ئێریک ئاڤاری (کە دواتر لە فیلمی گەڕانەوەی مۆمیاکە و فیلمەکانی دیکەدا بەشداری دەکات) و پاتریشیا ڤێلاسکێز (کە ڕۆڵی ئەنک-سو-نامون دەگێڕێت). بۆیە ھەڵبژاردنی کاستی فیلمی مۆمیاکە یارمەتیدەر بوو بۆ دروستکردنی کۆمەڵەیەکی کارەکتەری لەبیرنەکراو کە بەشدارییان لە سەرکەوتنی فیلمەکەدا کرد.
بۆ ڕۆڵی ڕیک ئۆکۆنێل، ئەکتەرەکانی وەک سیلڤێستەر ستاڵۆن، ھاریسۆن فۆرد، تۆم کرووز و مات دایمون لەبەرچاو گیرا پێش ئەوەی دواجار برێندان فرایزەر بخرێتە ناو فیلمەکەوە. ڕەچەڵ وایس لە سەرەتادا ھەڵبژاردەی یەکەم نەبوو بۆ ڕۆڵی ئیڤلین کارناھان. بەپێی زانیارییەکان، خانمەکتەرەکانی وەک دێمی مۆر و جوولیا ڕۆبەرتس لەبەرچاو گیراوە بۆ ئەو بەشە پێش ئەوەی ستیفن سۆمێرز پێداگری لەسەر کاستی وایس بکات دوای بینینی شریتی ڕۆڵەکانی. بۆ ڕۆڵی ئیمھۆتێپ، پێش ئەوەی ئارنۆڵد ڤۆسلۆ ببینرێت، چەند ئەکتەرێک لەبەرچاو گیرا. لەوانە لیام نیسۆن، ڕالف فینێس و ئەنتۆنیۆ باندێراس. ئۆدێد فیھر سەرەتا ئاودیشنی بۆ ڕۆڵی ئیمھۆتێپ کرد بەڵام لە کۆتاییدا لەبری ئەوە ڕۆڵی ئاردیس بەی بینی.
جۆناتان ھاید کە ڕۆڵی باوکی ئیڤلین و خراپەکارەکە لە فیلمی مۆمیاکە دەگێڕێت، لە بنەڕەتدا تەنھا مەبەست لێی ڕۆڵی یەک کارەکتەری بووە؛ بەڵام دوای ئەوەی لە کاتی ئاودیشنەکاندا بە مەودای کارکردنی سۆمێرز سەرسام کرد، ھەردوو ڕۆڵەکەی پێدرا. پاتریشیا ڤێلاسکێز پێش ئەوەی ڕۆڵی ئەنک-سو-نامون ببینرێت، ھیچ ئەزموونێکی پێشووی لە بواری نواندندا نەبووە. ئەو لەلایەن سۆمێرزەوە لە ئاھەنگێکدا لە لۆس ئانجلەس دۆزرایەوە و ئەوەندە سەرسامی کرد کە ئەو بەشەی پێشکەش کرا؛ بۆیە ھەڵبژاردنی کاستی فیلمی مۆمیاکە یارمەتیدەر بوو بۆ کۆکردنەوەی ئەنسەمبڵێکی بەتوانا کە یارمەتیدەر بوو بۆ ئەوەی فیلمەکە ببێتە جێگەی سەرنجی بینەران.
وێنەگرتن
وێنەگرتنی فیلمی «مۆمیاکە» لە ساڵی ١٩٩٩ بەرھەمێکی بەرفراوان بوو کە تێکەڵەیەک لە کاریگەرییە ڕێکخستنەکان و CGIی تێدابوو. فیلمەکە لە دەرھێنانی ستیفن سۆمێرز بووە و برێندان فرایزەر و ڕەیچڵ ڤایس و ئارنۆڵد ڤۆسلۆ ڕۆڵی سەرەکیان تێدا گێڕاوە. چیرۆکی سەرگەردانێک دەگێڕێتەوە کە بەبێ ئەوەی بزانێت مۆمیایەکی کۆن لە خەو ھەڵدەستێت و دەبێت ڕێگری لێبکات لە ئازادکردنی کارەساتێکی سەروو سروشتی. یەکێک لە لایەنە سەرنجڕاکێشەکانی فیلمەکە دیزاینە ئاڵۆزەکانی سێت و کاریگەرییە بینراوەکان بوو. فیلمەکە لە شوێنی خۆی لە مەغریب و میسر وێنەیگیراوە و تیمی بەرھەمھێنان سێتی گەورەیان دروست کردووە بۆ ئەوەی کەشێکی غوڵامکەر و ڕەسەن دروست بکەن. ھەروەھا فیلمەکە کۆمەڵێک کاریگەری پراکتیکی بەرفراوانیان تێدابوو، لەوانە کەرستەی دەستکرد و ئاگرکوژێنەوە، ئەمەش ھەستی بینینی فیلمەکەی زیاتر کرد.
گۆکتورکەکان
گۆکتورکەکان (بە تورکیی کۆن: 𐱅𐰇𐰼𐰰 "تورک") گەلێکی تورکی کۆن بوون کە خەڵکی ئاسیای ناوەڕاست بوون. تەنها بە «تورک» ناسراو بوون. یەکەم کەس بوون کە خۆیان بە تورک ناودەبرد. عەشیرەتی گۆکتورکەکان بە سەرکردایەتی بومین خاقان (552 کۆچی دوایی کردووە) و کوڕەکانی نزیکەی هەموو کەسێکیان لە ئاسیای ناوەڕاست شکست پێهێنا و ئیمپراتۆریەتیی گۆکتورک دامەزراند. ئیمپراتۆریەتی گۆکتورکەکان لە نێوان ڕۆژئاوا و ڕۆژهەڵات دابەش بوو، بەڵام دواتر دەکەوێتە ژێر ڕۆژهەڵاتەوە، کە ناوەکەی گۆڕی بۆ ئیمپراتۆریەتیی گۆکتورکی دووەمی.
مۆمیاکە (فیلمی ١٩٩٩)
وێنەگرتن
جگە لە کاریگەرییە بینراوەکان، "مۆمیاکە " تەکنەلۆژیای پێشکەوتووی CGI ی بەکارھێناوە بۆ دروستکردنی ھەندێک لە ئایکۆنیترین ساتەکانی بینراوی خۆی. فیلمەکە یەکێک بوو لە یەکەم فیلمەکان کە تەکنەلۆژیای گرتنی جووڵەی بەکارھێنا بۆ دروستکردنی کارەکتەری واقیعی کە لەلایەن کۆمپیوتەرەوە دروستکرابوون، وەک فیلمی ئەھریمەنیی ئیمھۆتێپ. ھەروەھا فیلمەکە تەکنیکە پێشکەوتووەکانی پێکھاتەسازی بەکارھێناوە بۆ تێکەڵکردنی گرتە ڤیدیۆیییەکانی ئەکشنی ڕاستەوخۆ لەگەڵ توخمەکانی CGI بە شێوەیەکی بێ کێشە، جیھانێکی قەناعەتبەخش و غوڵامکەری دروست کردووە؛ بۆیە وێنەگرتنی فیلمی «مۆمیاکە» کارێکی گەورە بوو کە پێویستی بە ئاستێکی بەرزی لێھاتوویی تەکنیکی و داھێنەری ھەبوو. تێکەڵکردنی کاریگەرییە بینراوەکانی فیلمەکە و CGI یارمەتیدەر بوو بۆ دروستکردنی سەرگەرمییەکی ورووژێنەر و سەرسووڕھێنەری بینراو کە بووەتە کلاسیکێکی خۆشەویست لە چەشنی فیلمی ئەکشنی سەرکێشی.
گۆکتورکەکان
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکان لە مێژووی چین
مۆمیاکە (فیلمی ١٩٩٩)
کاریگەرییە تایبەتەکان
دەوترێت سینەماکاران ١٥ ملیۆن دۆلاریان لە بوودجەکە تەنھا بۆ کاریگەرییە تایبەتەکان خەرج کردووە. مۆمیاکان سەدان وێنەی تێدایە کە پێویستیان بە کاریگەری تایبەتی بینایی یان دیجیتاڵی ھەبوو لە پۆست-پرۆدەکشندا. کۆمپانیای "ئیندستڕیاڵ ڵایت ئاند مەجیک" بەشداری زیاتر لە ١٤٠ وێنە کردووە، لەگەڵ کاری زیادە کە لەلایەن "ساین سایت" (٦٠ وێنە) و "پاسیڤ تایتڵ" (٤٥ وێنە، و زنجیرەی ناونیشانی فیلمەکە) ئەنجامدراوە. ستیفن سۆمێرز لەکاتێکدا ھێشتا پەرەی بە سیناریۆکە دەدا، بەشداری لە ILM کرد، پێشتر لەگەڵ سەرپەرشتیاری کاریگەرییەکانی ILM جۆن ئەندرۆ بێرتۆن و جونیۆر لە "Deep Rising" کاریان کردووە.
ئای ئێڵ ئێم بە جۆش و خرۆشەوە بوو بۆ ئەو تەحەدایەی کە فیلمەکە پێشکەشی کرد، و لە کۆتایی ساڵی ١٩٩٧ بەڵگەیەکی چەمکی بۆ کاریگەرییەکانی مۆمیای بەرھەمھێنا بۆ ئەوەی توانای دیدگای سۆمێرز بۆ کارگێڕان نیشان بدات. سینەماکاران ھەوڵیاندا شتێکی خێراتر و ترسناکتر بۆ بوونەوەری ناونیشانەکە دروست بکەن، بە بەکارھێنانی تەکنیکە پێشکەوتووەکان بۆ دروستکردنی شتێک کە پێشتر نەبینراوە. کۆمپانیای ئای ئێڵ ئێم سێ مانگ پێش دەستپێکردنی وێنەگرتن دەستی بە پەرەپێدانی دیمەنی مۆمیایەکە کرد. لە ماوەی چەن مانگێکدا، دیزاینەران کاریان لەسەر پەرەپێدانی چوار قۆناغی جیاواز بۆ مۆمیاکە کرد. قۆناغی یەکەم مۆمیای بوو کە زۆر شیبووبێتەوە، پارچە جل و بەرگ و پێستی بەسەر ئێسکەپەیکەرێکدا ھەڵواسرابێت. قۆناغی دووەم ناوچەی پێستی دووبارە دروستبووەوەیان بۆی زیاد کرد، قۆناغی سێیەم و چوارەم کە مۆمیاکە نزیکەی بە تەواوی کار لەسەر دووبارە دروستکردنەوەی مۆمیاکە کرا، تا کۆتایی پێ ھات.
ھونەرمەندان وێنەی ڕەش و سپییان پەرەپێدا، پاشان چوونە سەر چارەسەری ڕەنگەکان پێش ئەوەی ئەو بوونەوەرە لە کۆمپیوتەردا دروست بکەن، ھەروەھا مۆدێلەکان دروست کران بۆ ئەوەی وەک ئاماژەیەک بۆ ھونەرمەندە دیجیتاڵییەکان بەکاربھێنرێن. حاڵەتە سەرەتایییەکانی مۆمیاکە بە تەواوی لە ڕێگەی کۆمپیوتەرەوە دروستکراون، لەکاتێکدا قۆناغەکانی دواتر نمایشی ڕاستەوخۆی کرداریان تێکەڵ کردووە. بۆ تەواوکردنی ئەو دەستکرد و ماکیاژانەی کە لەسەر سێتەکە بەکاردەھێنران، گڵۆپی ڵێد و پارچە شریتەکان وەک خاڵەکانی شوێنپێھەڵگرتن کاریان دەکرد بۆ ئەوەی «بڕین»ی دیجیتاڵی بتوانرێت لە دەموچاو و جەستەی ڤۆسلۆ لە دوای بەرھەمھێناندا دابنرێت، ئارنۆڵد ڤۆسلۆ تێبینی ئەوەی کرد کە بە ڕۆیشتن بە دەوری سێتەکەدا وەک ڕۆیشتن بە دەوری داری کریسمس وابوو. بوونەوەری کۆتایی بە تێکەڵەیەک لە نواندنی لایڤ-ئەکشن لەگەڵ دەستکرد و وێنەی دیجیتاڵی دروست کراوە.
ھەروەھا شێوەی دیجیتاڵی، دیمەنی شەڕی لووتکەی فیلمەکە کۆمەڵێک شێوەی تێدابوو کە بە تەواوی لە ڕێگەی وێنەی دروستکراوی کۆمپیوتەرەوە دروستکراون. ئەمەش ڕێگەی بە سینەماکاران دا کە کۆنترۆڵی تەواویان بەسەر جووڵەی شێوەکان و کارلێککردن لەگەڵ ئەکتەرەکاندا ھەبێت. پاشان دیدگای باوباپیران: ئەم کاریگەرییە بۆ نیشاندانی دیدگاکانی باوباپیرانی ئیمھۆتێپ بەکارھاتووە، کە وەک فیگەری جنۆکە دەردەکەون. کاریگەرییەکە لە ڕێگەی تێکەڵەیەک لە ماکیاژێکی پراکتیکی و بەرزکردنەوەی دیجیتاڵی دروست کراوە. کاریگەری پراکتیکی: جگە لە کاریگەرییە دیجیتاڵییەکان، فیلمەکە کاریگەرییە پراکتیکییەکانی وەک بوونەوەری ئەنیماترۆنی و ماکیاژکردنی دەستکردی بەکارھێناوە. ئەمانە بۆ زیندووکردنەوەی کارەکتەرەکانی وەک بوونەوەری سوسکە نیوە مرۆڤ/نیوە سکاراب بەکاردەھێنران؛ بۆیە کاریگەرییە تایبەتەکانی فیلمی «مۆمیاکە»یارمەتیدەر بوون بۆ دروستکردنی فیلمێکی سەرسووڕھێنەر لە ڕووی بینراوەوە کە تا ئێستاش ھێشتا جێی خۆیەتی.
مۆسیقا
وێنۆک|جێری گۆڵدسمیت کە ئاوازی بۆ فیلمەکە داناوە مۆسیقای فیلمی «مۆمیاکە» لەلایەن جێری گۆڵدسمیتەوە ئاوازی بۆ دانراوە. تێکەڵەیەک لە ستایلەکانی تێدابوو لەوانە مۆسیقای ئۆرکێسترایی و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا، دەنگێکی ناوازە و سەرنجڕاکێشی دروست کرد کە بە تەواوی لەگەڵ شوێن و ھێڵی چیرۆکی فیلمەکەدا دەگونجێت. تەوەری سەرەکی "ئیمھۆتێپ"، بە ڕیتمە لێخوڕین و لێدانی تەپڵ و تارەکانی ئاوسانی، دەستبەجێ دەناسرێتەوە. بە تەواوی ئەو ھەستە سەرگەرمی و مەترسییە دەگرێتەوە کە فیلمەکەی گرتووەتەوە. تراکەکانی دیکە کە سەرنجڕاکێشن بریتین لە "ساند ڤۆڵکانۆ " کە ئامێرە نەریتییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی وەک عود و داربوکا لەخۆدەگرێت، ھەروەھا "کاراڤان " کە مۆسیقای ئۆرکێسترایی لەگەڵ مێلۆدییە نەریتییەکانی میسری تێکەڵ دەکات. یەکێک لە لایەنە ناوازەکانی نمرەکە بەکارھێنانی کۆڕێکە لەلایەن گۆڵدسمیتەوە، کە کوالیتییەکی ئەسیری و وەسوەسەئامێز بە چەند تراکێک دەبەخشێت.
ئەم نمرەیە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە ستایشی زۆری لێکرا و پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی گرامی بۆ باشترین ئەلبوومی دەنگی نمرەکان بۆ فیلمێکی جووڵاو، تەلەڤیزیۆن یان میدیای بینراوی تر؛ بۆیە مۆسیقای «مۆمیاکە» ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە دانانی تۆن و کەشوھەوای فیلمەکەدا. نمرەیەکی لەبیرنەکراو و ورووژێنەرە کە بە تەواوی تەواوکەری سەرگەرمی و بینینی فیلمەکەیە. جێری گۆڵدسمیت ئاوازدانەرێکی بەتوانا بوو کە پێشتر کاری لەسەر فیلمەکانی وەک «ھەسارەی مەیموونەکان»، «ستار ترێک: فیلمی جووڵاو» و «بوونەوەری بیانی» کردبوو. بۆ فیلمی «مۆمیاکە»، گۆڵدسمیت ئەرکی دروستکردنی نمرەی فیلمەکەی پێدرا کە یارمەتی گواستنەوەی بینەران بدات بۆ شوێنی نامۆ و جیھانێکی دیکەی فیلمەکە. بۆ بەدەستھێنانی ئەمە، گۆڵدسمیت مۆسیقای نەریتی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقای لەگەڵ شێوازی ئۆرکێسترایی خۆی تێکەڵ کرد.
بڵاوکردنەوە
فیلمی مۆمیاکە لە ساڵی ١٩٩٩ بڵاوکرایەوە و بە خێرایی بوو بە سەرکەوتنێکی بازرگانی و ڕەخنەگران. فیلمەکە لە دەرھێنانی ستیفن سۆمێرز بووە و برێندان فرایزەر و ڕەیچڵ ڤایس و ئارنۆڵد ڤۆسلۆ ڕۆڵی سەرەکیان تێدا گێڕاوە. دووبارە دروستکردنەوەیەک بوو بۆ فیلمی ساڵی ١٩٣٢ بە ھەمان ناو و بووە بەشێک لە فرەنچایزێکی گەورەتر کە بەدواداچوون و وەرچەرخان و پێشبڕکێی لەخۆگرتبوو. فیلمەکە لە ٧ی ئایاری ١٩٩٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا نمایشکرا و لەلایەن ھەردوو ڕەخنەگران و بینەرانەوە پێشوازییەکی ئەرێنی لێکرا. تەنھا لە کۆتایی ھەفتەی یەکەمی فیلمەکەدا زیاتر لە ٤٣ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێناوە و دواتر لە ئەمریکا زیاتر لە ١٥٥ ملیۆن دۆلار و لە سەرانسەری جیھاندا ٤١٥ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێناوە. فیلمی "مۆمیاکە " بە سەرکەوتنێکی بۆکس ئۆفیس دادەنرا و یارمەتی دامەزراندنی برێندان فرایزەری دا وەک پیاوێکی پێشەنگ لە ھۆڵیوود. فیلمەکە بەھۆی زنجیرە ئەکشنە سەرنجڕاکێشەکانی و کاریگەرییە بینراوەکانی سەرنجڕاکێش و بەکارھێنانی نوکتە ستایشی کرا. زۆرێک لە ڕەخنەگران و بینەران تێکەڵەی سەرگەرمی و ترسناک و کۆمیدی فیلمەکەیان بەرز نرخاند، ئەمەش وای کرد کە فیلمەکە سەرنجی بینەرانی بەرفراوان ڕابکێشێت؛ بۆیە فیلمی "مۆمیاکە" سەرکەوتنێکی بازرگانی و ڕەخنەگرانە و تا ئەمڕۆش وەک فیلمێکی خۆشەویست ماوەتەوە. سەرکەوتنەکانی بووە ھۆی کۆمەڵێک بەدواداچوون و وەرچەرخانی فیلمەکان، لەوانە "مۆمیاکە دەگەڕێتەوە" (٢٠٠١)، "دووپشکی پاشا" (٢٠٠٢) و "مۆمیاکە: گۆڕی ئیمپراتۆری ئەژدیھا" (٢٠٠٨).
پێشوازی
مۆمیایەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی جیاوازی لێکرا. لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز فیلمەکە خاوەنی ڕیزبەندی پەسەندکردنی ٦٠٪یە بە پشتبەستن بە ١٠١ پێداچوونەوە و تێکڕای ڕیزبەندی ٦٫٠٠/١٠. لەسەر مێتاکریتیک فیلمەکە نمرەی ٤٨ لە کۆی ١٠٠ بەدەستھێناوە بە پشتبەستن بە ٣٤ ڕەخنەگر، ئەمەش ئاماژەیە بۆ پێداچوونەوەی تێکەڵ یان مامناوەند. بینەران کە لەلایەن سینەماسکۆرەوە ڕاپرسییان لەسەر کراوە، تێکڕای نمرەی "B"یان بە فیلمەکە داوە لەسەر پێوەرەکانی A+ بۆ F. ڕۆجەر ئیبێرت لە ڕۆژنامەی شیکاگۆ سەن تایمز پێداچوونەوەی ئەرێنی بۆ فیلمەکە کرد و نووسیویەتی «بەزەحمەت شتێک ھەیە کە بتوانم لە بەرژەوەندی ئەو فیلمەدا بڵێم، تەنھا ئەوە نەبێت کە نزیکەی ھەموو خولەکێکی فیلمەکە دڵخۆش بووم».
کیس فیپس لە ئەی ڤی کڵەب نووسیویەتی کە ھەوڵی فیلمەکە بۆ دروستکردنی فیلمێکی ئەکشنی گەورە و ئیلھامبەخشی ئیندیانا جۆنز ھەستی بە «ناچاری» کردووە و ئەنجامەکەی جێگەی ڕەزامەندی نەبووە. پێداچوونەوەکانی دیکە گلەیییان لە چیرۆکێکی زۆر پڕکراو یان توخمەکانی دووبارە-درووستکردنەوەی کراو لە فیلمە باشترەکاندا دەکرد. پێداچوونەوەکاران کە فیلمەکەیان بەراورد دەکرد بە فیلمە ئەسڵییەکەی ساڵی ١٩٣٢ ھەندێکجار لایەنگری فیلمە ئەسڵییەکە بوون لەسەر کەشوھەوا و ترس، ھەرچەندە ھەندێکی تر پێشوازییان لە گۆڕانکارییەکە کرد بۆ فیلمێکی وزەبەخشتر لە جۆری ئیندیانا جۆنز.
میدیای ماڵەوە
فیلمی مۆمیاکە دوای ماوەیەکی کەم لە نمایشکردنی لە شانۆدا لە فۆرماتەکانی میدیای ناوخۆییدا بڵاوکرایەوە. فیلمەکە لە دەرھێنانی ستیڤن سۆمێرز بووە و برێندان فرایزەر و ڕەچەڵ وایس و ئارنۆڵد ڤۆسلۆ ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕاوە. دووبارە دروستکردنەوەیەک بوو بۆ فیلمی ساڵی ١٩٣٢ بە ھەمان ناو و بووە بەشێک لە فرەنچایزێکی گەورەتر کە بەدواداچوون و وەرچەرخان و پێشبڕکێی لەخۆگرتبوو. فیلمەکە سەرەتا لە ساڵی ١٩٩٩ بە شێوەی ڤی ئێچ ئێس و دیڤیدی بڵاوکرایەوە، چاپی دی ڤی دی کوالیتی بەرزتر لە ساڵی ٢٠٠١ بڵاوکرایەوە، چاپی دیڤیدی تایبەتمەندی بۆنوسەکانی وەک فیلمی دیکۆمێنتاری پشت پەردە و دیمەنە سڕاوەکان و شرۆڤەی دەرھێنەر و کاستەکانی لەخۆگرتبوو. لە ساڵی ٢٠٠٨ فیلمەکە لەسەر دیسکی بلوڕەی بڵاوکرایەوە، کە ئەزموونێکی بینینی ڕوونی بەرز و باشترکردنی کوالێتی دەنگی بۆ بینەران دابینکرد.
ھەروەھا ئەم چاپە تایبەتمەندییە بۆنوسەکانی چاپی دیڤیدی لەخۆگرتبوو، ھەروەھا ناوەڕۆکی نوێی بۆنوسەکانی وەک کۆپییەکی دیجیتاڵی فیلمەکە و یارییەکی کارلێککارانە لەسەر تەوەرەی مۆمیا. «مۆمیاکە» لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا بە فۆرماتە جیاوازەکانی ڤیدیۆی ماڵەوە بڵاوکراوەتەوە، وەک دابەزاندنی دیجیتاڵی، و خزمەتگوزارییەکانی ستریمینگ. تا ئێستاش وەک فیلمێکی بەناوبانگی ھەوادارانی دەمێنێتەوە و بە شێوەیەکی بەرفراوان لە ڤیدیۆی ماڵەوە بەردەستە بۆ ئەوەی بینەران چێژیان لێ وەربگرن؛ بۆیە بڵاوکراوەکانی میدیای ناوخۆیی فیلمی «مۆمیاکە» بژاردەی ئەزموونکردنی فیلمەکەیان لە ئاسوودەیی ماڵەکانی خۆیاندا بۆ بینەران دابینکردووە و تایبەتمەندی بۆنوسی زیادکراویان لەخۆگرتووە کە دیمەنێکی ناوەوەی دروستکردنی فیلمەکە دەدات.
داھاتوو
سەرکەوتنی فیلمەکە بووە ھۆی وەرگێڕانی چەندین جار لە فۆرمەکانی میدیای جیاوازدا، لەوانە: دوو بەدواداچوون: «مۆمیاکە دەگەڕێتەوە» (٢٠٠١) و «مۆمیاکە: گۆڕی ئیمپراتۆری ئەژدیھا» (٢٠٠٨). ئەم فیلمانە دوای سەرگەرمییەکانی ڕیک ئۆکۆنێل و خێزانەکەی بوون کە بەردەوامن لە ڕووبەڕووبوونەوەی ھەڕەشەی سەروو سروشتی. زنجیرە ئەنیمەیشنێک: «مۆمیاکە: زنجیرەی کۆمپیوتەریی» (٢٠٠١–٢٠٠٣) فیلمێکی کارتۆنی وەرگیراو بوو لە فیلمەکەی ساڵی ١٩٩٩، دوای سەرگەرمییەکانی ڕیک ئۆکۆنێل و خێزانەکەی کاتێک شەڕی ھێزە سەروو سروشتییەکان دەکەن. دواتر کایەی ڤیدیۆیی: چەندین یاری ڤیدیۆیی بە پشتبەستن بە فرەنچایزی فیلمەکە بڵاوکرانەوە، لەوانە فیلمی گەرانەوەی مۆمیاکە و مۆمیاکە: گۆڕی ئیمپراتۆری ئەژدیھا. پاشان کتێب: چەندین کتێب بە پشتبەستن بە فیلمەکە چاپکراون، لەوانە ڕۆمانسازیی فیلمەکان، ھەروەھا ڕۆمانی ڕەسەن و کتێبی کۆمیک؛ بۆیە فرەنچایزی «مۆمیاکە» بووەتە کلاسیکێکی خۆشەویست لە چەشنەکانی ترسناک و ئەکشن سەرکێشی، بە کارەکتەرە ئایکۆنییەکانی و سەرگەرمییە ورووژێنەرەکانی پڕ لە ئەکشن کە بۆ دەیان ساڵە بینەرانیان سەرسام کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٩ پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە درامییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە میسر دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە بیابانەکاندا ڕوودەدەن پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٢٠ پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆی شێپەرتۆن وێنەیگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە پۆل:دووبارە دروستکردنەوەی فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز
١٩٥٢ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٥٢ لە نەرویژ
فێستیڤاڵی فیلمی ھیندی لە ژاپۆن
فێستیڤاڵی فیلمی ھیندی لە ژاپۆن فێستیڤاڵێکی فیلمە لە ژاپۆن. کاردەکات بۆ پەرەپێدانی فیلمە ھیندییەکان چ بازرگانی و چ سەربەخۆ. بیرۆکەی فێستیڤاڵی فیلمی ھیندی لە ژاپۆن لەلایەن سوورێش تاتی بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای «تاتی میدیا کۆرپۆریشن» سەرچاوەی گرتووە، کە کۆمپانیایەکی ژاپۆنییە و تایبەتە بە ڕاوێژکاری میدیایی، و خزمەتگوزارییەکانی ئایپی تیڤی، و بڵاوکردنەوە و بەرھەمھێنانی میدیا. یەکەمین فێستیڤاڵی فیلمی ھیندی لە ژاپۆن لە ساڵی ٢٠١٢ بەڕێوەچوو. لە کۆی ھەموو فیلمە پێشکەشکراوەکان باشترین ٢٠ فیلم ھەڵدەبژێردرێن بۆ ئەوەی بەشێک بن لە فێستیڤاڵی فیلمەکە.
سالوکا
سالوکا یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بارزان سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
ئەلیەسەع
ئیلیەسع، (بە عەرەبی: إلیسع، بە عیبری: אלישע، بە ئینگلیزی: Elisha)، یەکێکە لە پێغەمبەرانی خودا لە ئایینە ئیبراھیمیەکان.
لە قورئاندا
ئیلیەسع لە قورئاندا تەنھا دوو جار ئاماژەی پێ کراوە:
سەرچاوەکان
قورئانی پیرۆز-کوردی-(مشروع القران الالکترونی بجامعە الملک سعود)، سوورەتی ئەنعام ئایەتی ٨٦ - سوورەتی ساد ئایەتی ٤٨.
پۆل:پێغەمبەرانی ئیسلام
بەنی مەخزوم
بەنی مەخزوم یەکێک بوو لە خێڵە دەوڵەمەندەکانی قوڕەیش. ئەوان لە سێ خێڵی بەھێز و کاریگەرترین خێڵی مەککە پێش ھاتنی ئیسلام دادەنرێت، دوو خێڵەکەی تر بەنی ھاشم (عەشیرەتی پێغەمبەری ئیسلام محەممەد) و بەنی ئەمەوییە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆزەکانی عەرەب
١٩٥٣ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٥٣ لە نەرویژ
فێستیڤاڵی فیلمی چانگچون
فێستیڤاڵی فیلم چانگچون ناوی فێستیڤاڵێکی فیلمی نێونەتەوەیییە کە ھەر دوو ساڵ جارێک لە شاری چانگچون لە چین بەڕێوەدەچێت. فێستیڤاڵی فیلمی چانگچۆن لە ساڵی ١٩٩٢ لەلایەن «گرووپی فیلمی چانگچون» دامەزراوە و سپۆنسەرە دارایییەکانی دیکەی وەک «وەزارەتی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن و سینەما»، «حکومەتی پارێزگای جیلین» و «شارەوانی چانگچون» پشتیوانی لێدەکەن. ھەرچەندە ئەم فێستیڤاڵە «نێونەتەوەیییە»، بەڵام خەڵاتە سەرەکییەکەی کە ناوی «ئاسکی زێڕین»ە، ھەرگیز بە ھیچ فیلمێک لە دەرەوەی چین و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا نەدراوە.
بایرام قەڵاسی
بایرام قەڵاسی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ھولەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
بایرام قەڵاسی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کوردکەندی و لە باشوور لەگەڵ گوندی پۆخڵەمیش و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دۆڵانقڕ لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گەیزەولە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
چارەنووس وابوون (خاتوو. مارڤڵ)
"چارەنووس وابوون" سێیەم ئەڵقەی کورتەزنجیرەی تەلەفزیۆنی ئەمریکی خاتوو مارڤڵە، کە لەلایەن کۆمیکەکانی ماڕڤڵ دروستکراوە و کارەکتەری خاتوو مارڤڵی تێدایە. بەدوای کامالا خان دا دێت کاتێک نهێنییەکان دەزانێت. ئەڵقەکە بەشێکە لە جیھانی سینەماییی مارڤڵ، بە بەردەوامی لەگەڵ فیلمەکانی لیستی جیهانی سینەمای مارڤڵ. لەلایەن فرێدی سایبۆرن و ئەی سی برادلی و ماتیۆ چاونسی نووسراوە، لە چیرۆکێکی سایبۆرنەوە. ئەڵقەکە لە دەرهێنانی میرا مێنۆن بووە.
ئیمان ڤێلانی ڕۆڵی کامالا خان ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت، شان بەشانی مات لینتز، یاسمین فلێچەر، زینۆبیا شرۆف، موهان کاپور، سەعگار شێخ، ڕیش شا، ئەداکو ئۆنۆنۆگبۆ، ئەلیسیا ڕینەر، لەیس ناکلی، نیمرا بوچا، تراڤینا سپرینگەر. مێنۆن تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٠ پەیوەندی بە زنجیرەکە کرد بۆ دەرهێنانی دوو ئەڵقە.
"چارەنووس وابوون" لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە کەناڵی دیزنی+ بڵاوکرایەوە.
چیرۆک
نەجمە ڕوونی دەکاتەوە کە ئەو و کامەران بەشێکن لە کۆمەڵێک بوونەوەری بەرزکراوە کە بە نهێنی یان جین ناسراون کە لە ڕەهەندی نورەوە دەربەدەر کراون و عائیشە یەکێک بووە لەوانە. هەروەها ئاشکرای دەکات کە لەوانەیە ئەو دەستبەندە بتوانێت یارمەتیان بدات و بگەڕێنەوە بۆ نیشتمانەکەیان، هەروەها داوای یارمەتی لە کەملا خان دەکات. کەمالا ڕازی دەبێت، بەڵام برۆنۆ کارێلی ئاگاداری دەکاتەوە کە گەشتکردن بە شێوەی نێوان ڕەهەندەکان دەتوانێت مەترسیدار بێت، بۆیە داوای کاتێکی زیاتر لە کامەران دەکات بۆ ئەوەی دڵنیابێت لەوەی کە دەتوانن بە سەلامەتی ئەو کارە بکەن. کامەران ڕازی دەبێت، بەڵام نەجمە چاوەڕێیەکە ڕەتدەکاتەوە و بڕیار دەدات کەمەلا ناچار بکات و یارمەتیان بدات. عامری برای کەمالا هاوسەرگیری لەگەڵ دەزگیرانەکەی تیێشا دەکات، بەڵام کامەران دەگاتە ئاهەنگی هاوسەرگیرییەکە بۆ ئەوەی کەملا ئاگادار بکاتەوە پێش ئەوەی تیمەکەی دایکی بگەن. کەمالا و برۆنۆ و کامەران لەلایەن تیمەکەوە ڕزگاریان دەبێت لە کاتێکدا نەجمە هەوڵدەدات دەستبەندەکە بەکاربهێنێت، ئەمەش دەبێتە هۆی بینینی شەمەندەفەرێک. بریکارەکانی وەزارەتی کۆنترۆڵکردنی زیانەکان (دۆدس) دەگەن و تیمەکەی نەجمە دەگرن، لەنێویاندا کامەران. لەگەڵ هەڵهاتنی کەمالا و برۆنۆ، ناکیا بەهادیر دەبینێت کەمالا هێزەکەی بەکاردەهێنێت. سانا پەیوەندی بە کەمەلاوە دەکات و ئاشکرای دەکات کە ئەویش دیدگای شەمەندەفەرەکەی بینیوە و پێداگری دەکات کە دەبێت کەمالا و مونیبە لە کەراچی سەردانی بکەن.
پەرەپێدان
لە مانگی ئابی ٢٠١٩، ستۆدیۆکانی مارڤڵ دەستی بە پەرەپێدانی زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنی خاتوو. مارڤڵ بۆ خزمەتگوزاری پەیجی دیزنی+ کرد. لە مانگی ئەیلولی ٢٠٢٠، میرا مێنۆن بەکرێ گیرا بۆ دەرهێنانی یەک ئەڵقە، لە کۆتاییدا دوو ئەڵقەی دەرهێنا، لەنێویاندا سێیەم ئەڵقە. بەرهەمهێنەرانی جێبەجێکار بریتین لە کیڤن فیج، لویس دیسپۆزیتۆ، ڤیکتۆریا ئەلۆنسۆ و براد ویندەربام لە ستۆدیۆکانی مارڤڵ، جگە لە سانا ئامانات هاوکارە بۆ دروستکردنی کامالا خان و دەرهێنەری سەرەکی عادل ئەل عەربی و بیلال فەلاح و سەرۆکی نووسەر بیشا ک. ئەڵقەی سێیەم بە ناوی "چارەنووس وابوون" ، لەلایەن فرێدی سایبۆرن و ئەی سی برادلی و ماتیۆ چانسی نووسرابوو و چیرۆکەکەش لەلایەن سیبۆرن نووسرابوو، و لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە دیزنی+ بڵاوکرایەوە.
شاماران
وێنۆک|شاماران
شاماران (Şamaran) لە چاندی فۆلکلۆر و میتۆلۆژیای کوردیدا بووندارێکی ئەفساناوییە کە نێوەیەکی ژن و نێوەیەکی مارە و شای مارەکانە. وشەی شاماران لە زمانی کوردیدا لە دوو بەشی شا و ماران پێک ھاتووە. شاماران ماێیەخوای زانایی و ژیرییە و بە تایبەت لە ناوچەکانی کرماشانی ڕۆژھەڵات و دێرسم لە باکووری کوردستان زۆر لە چاندی خەڵکی کورد دەبینرێتەوە.
لە وێژەی کوردیدا
عەبدولسەمەد یەگیت نووسەری کورد ڕۆمانێک بە ناوی شاماران بە زمانی کوردیی کرمانجی نووسیوەتەوە.
لە ئایینی یارساندا
شاماران لە ئایینی یارساندا بوونەوەرێکی پیرۆزە و لە چەند شوێن ئاماژەی پێ کراوە. ھەندێک کەسایەتییەکانی پیرۆی یارسان خاوەنی زاتی شاماران زانراونەتەوە. تەیموور بانیارانی لە زاتە پیرۆەکانی یارسان لە کەڵامێکدا ئاماژە بەوە دەکات کە خاوەنی زاتی پیرۆزی شامارانە: ئاراستە حوشمەت نە عام ئزھارم
بولبولم، گوڵم، ئاسام، شامارم
نیاز بۆ شاماران
لە ناوچەی کرماشان کە باوەر بە بوونی شاماران لە نێوان خەڵکی کوردی ناوچەکە زۆر بابە، ئاشێکی نەزری بۆ ئەم بوونەوەرە پیرۆزە دەکوڵێندرێت. بە باوەری کوردانی کرماشان شاماران فەرمانڕەوای جیھانی مارەکانە و دەسەڵاتی کاروباری مارەکان و گەزۆکەکان لە دەستی ئەودایە. بۆیە ژنانی ھەر بنەماڵە ھەرساڵە ئاشێک دەکوڵێنن و نەزری دەکەن بۆ شاماران. ئەم ئاشە تایبەتە کە داکوڵانەی شامارانی پێ دەڵێن، لە گەنم، نیسک، برنج، کەشک، ڕۆن، پیاز، نۆک و ئەدوا بەرھەم دەھێنرێت و لە نێوان دراوسێکان بڵاو دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:شاماران پۆل:ئەژدیھاکان پۆل:ئەفسانە ئێرانییەکان پۆل:میتۆلۆژیای فارسی پۆل:بووندارە ئەفسانەییەکان پۆل:میتۆلۆژیای کوردی پۆل:میتۆلۆژیای یارسان پۆل:چاندی عێراقی پۆل:فۆلکلۆری کوردی پۆل:فۆلکلۆری تورکی پۆل:وشە و دستەوشە کوردییەکان پۆل:وشە و دستەوشە فارسییەکان پۆل:وشە و دەستەوشە فارسییەکان
پێشمەرگە (ڕۆمان)
پێشمەرگە یەکەم ڕۆمانی نووسراو لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە، ڕەحیمی قازی نووسیویەتی.
شێوازی نووسین
ئەم چیرۆکە بە قەڵەمێکی ڕەوان و شێوەیەکی شیرین نووسراوە و باری ژیانی کوردەکانی ئێران نیشان ئەدات و چلۆنایەتیی دەرەبەگ و وەرزێر و زەبروزەنگی میری و پشتیوانیی شۆڕشی مەھاباد لە لایەن ھەموو تیرە و چینەکانی کوردستانی ئێرانەوە دەرئەخات و وەک ئاوێنە ئەو ئەڵقەیە لە مێژووی کوردستانا ئەنوێنێ.
چاپەکان
چیرۆکی پێشمەرگە یەکەم جار ساڵی ١٩٥٩ لە شاری ئیرەوان و ساڵی ١٩٦١ لە بەغدا بە زمانی کوردی و ساڵی ١٩٦٣ لە باکۆ بە زمانی ئازەری چاپ کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان
داوود کوڕی عەلی زاھیری
داوود کوڕی عەلی زاھیری (لەدایکبووی ٨١٦ لە کووفە، عێراق – مردووی ٨٨٤ لە بەغدا، عێراق) زانایەکی ئیسلام بوو، و دامەزرێنەر و سەرمەزھەبی زاھیری بوو. لە شاری کووفە لەدایک بووە و لە بەغدا ژیاوە و ھەر لەوێش مردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی بەغدا پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان پۆل:لەدایکبووانی ٨١٦ پۆل:مردووانی ٨٨٤ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم
کێمی
وێنۆک|شەقامی ڤالتاکاتو لە ھۆڵی شارەوانی کەمییەوە دەبینرێت. وێنۆک|ڕاست|شوێنی کێمی لە فینلاند کێمی شارۆچکە و شارەوانییەکی فینلەندایە. دەکەوێتە زۆر نزیک شاری تۆرنیۆ و سنووری سوید. مەودای ئۆولو لە باشوورەوە ١٠٥ کیلۆمەتر و ڕۆڤانیێمی لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە ١١٧ کیلۆمەتر (٧٣ میل)ە. لە ساڵی ١٨٦٩ بە فەرمانی ئیمپراتۆری ئەسکەندەری دووەمی ڕووسیا دامەزراوە بەھۆی نزیکی لە بەندەرێکی قووڵی ئاوەوە.
ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ١٩٬٩٩١ کەسە (٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١) و ڕووبەرەکەی ٧٤٧٫٢٨ کم٢ (٢٨٨٫٥٣ میل چوارگۆشە) کە ٦٥٢٫١ کیلۆمەتر چوارگۆشە (٢٥١٫٨ میل چوارگۆشە) ئاوە. چڕی دانیشتووان لە ھەر کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکدا ٢٠٩٫٦٨ کەسە (٥٤٣٫١/می چوارگۆشە).
ئابوری
چالاکییە ئابوورییە سەرەکییەکان لە کەمی سەنتەری دوو کارگەی گەورەی کاغەز و چەوری دار و تاکە کانگای کرۆم لە ئەورووپا (کە کارگەی فێرۆکرۆمی ئۆتۆکومپو لە تۆرنیۆ دابین دەکات).
کۆمپانیای چینی کایدی پلانەکانی بۆ دروستکردنی یەکەم کارگەی بایۆماسەی نەوەی دووەمی جیھان لە شاری کەمی ڕاگەیاند، کە بڕیارە لە ساڵی ٢٠١٩ دەست بە کارەکانی بکات.
لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٠٧ شاری کەمی بەھۆی شکستی ئابووری شارەکەوە سەرجەم کرێکارانی شارەوانییەکانی بۆ ماوەی ٢ ھەفتە لە کارەکانیان دوورخستەوە. زیادبوونی تێچووی چاودێری تەندروستی پسپۆڕ و بنکەی باجی پیشەسازی ھەڵاتن وەک ھۆکاری دەرکردنەکە باسکراوە. ئەمانە توندترین دەرکردنی کاتین کە لە ساڵی ٢٠٠٠ەوە لە فینلاند ڕوویانداوە.
گواستنەوە
فڕۆکەخانەی کێمی-تۆرنیۆ دەکەوێتە ٤٫٥ کیلۆمەتر (٢٫٨ میل) باکووری ناوەندی شاری کەمی. بەندەری کێمی بەندەرێکی بارھەڵگرە کە مامەڵە لەگەڵ باری کۆنتێنەر و بەکۆمەڵ و ھەروەھا نەوت و بەرھەمە پترۆکیمیایییەکان دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:کێمی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٦٩
گەلی بامبارا
گەلی بەمبارا لە خۆرئاوای کیشوەری ئەفەریقیا دەژین، زۆرینەی ئەو ھۆزە لەوڵاتی مالی نیشەجێبوونە، ئەوانیش چەند رەگێکی سەرەکیین لە رەگەزی ماندی، و زۆرینەی رەگەزی ماندی پێک دەھێنن، گەلی بەمبارا دەستیانگرتووە بەسەر ژیانی سیاسی و ئابووری وڵاتی مالی.، گەلی بەمبارا زیاتر لە ناوچە گیاییەکانی دەوروبەری باماکۆی پایتەختی مالی دەژین کە دەکەوێتە سەرووی رووباری نەیجەر لە باشووری مالی، ژمارەی گەلی بەمبارا نزیکەی (٢٥٠٠٠٠٠) دوو ملیۆن و پێنج سەد ھەزار کەس دەبێت.
زۆرینەی ئەندامانی گەلی بەمبارا خەریکی کاری کشتوکالیین و گرنگترین بەرھەمیان بریتیە لە رووەکیێک پێی دەگوترێت (الدخن)، ھەروھا جگە لەم رووەکە شەندەری سپی و پاقلەش بەرھەم دەھێنن، خانووی گەلی بەمبارا بەشێوازێکی گەورە و فراوان دروست دەکرێت بەبەراورد بەدانیشتوانی دیکەی خۆرئاوای ئەفەریقیا.
تایبەتمەندییە گشتییەکان
گەلی بەمبارا بە شێوازێکی تایبەت قسەدەکەن کە پێی دەگوتریت زمانی (بەمباریە) یاخود (بامانا) کە یەکێکە لە شێوەزارەکانی زمانی ماندی، ئەم زمانەش زۆربەربڵاوە لە  وڵاتی مالی، بەتایبەتی لە شوێنانەی کە گەشەی ئابووری بەخۆیەوەبینیوە، ھەروەھا زمانی بامباری پەیوەندییەکی پتەوی ھەیە لەگەڵ زمانی (بانتۆ) کە ئەم شێوە زارەش ناوچەکانی کەنارەکانی ئەفەریقیا و زۆلۆ دەگرێتەوە.. بەشێکی دیکەی گەلی بەمبارا خەریکی کاری راوکردنن و گرنگترین ئەو ئاژەڵانەی راوی دەکەن بریتیە لە نەعامە و بەرازی کێوی و مامز و مریشکی حەبەشی بۆ خواردنی گۆشتەکەی و سوود وەرگرتن لە پێستەکەی.. کۆمەڵگەی بەمباری لە گوندەکان پێک دەھات لە چەند خێزانێک کە زۆرینەیان لەگەڵ باپیرە گەورەیان دەژیان و لەشێوەی خێزانی گەورە گوزەرانیان تێدەپەراند. ھەندێک لە خێزانەکانی بەمبارا شەندەری و کەسافا و دخان و ھەندێک سەوزەوات لە باخچەی ماڵەکانیان دەچێنن. لەسەدەکانی ھەژدەی، گەلی بەمبارا دوو میرنشینی گەورەیان ھەبوو ئەوانیش (سیگۆ و کارتا) بوون.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی مالی
پۆستەر
وێنۆک|پۆستەر بۆ فرۆشگای مۆدی ھۆلزەر
پۆستەر (بە ) لاپەڕەیێکی کاغەزی گەورەیە کە نووسراوە، نەخشە، تابلۆ و ھتد لەسەری چاپ دەکرێت. پۆستەرەکان دروست کراون بۆ ئەوەی لەسەر دیوارەکان یان ڕووی ستوونەکان جێگیر بکرێن. پۆستەری ئاسایی لە تابلۆ و نووسراوە پێکھاتووە، بەڵام لەوانەیە پۆستەرێک بە تەواوی وێنەیێکی کێشاوە بێت یان بە تەواوی نووسراوە بێت. لەوانەیە پۆستەرەکان لە دیوارەکان و سایتەکانی تری ڕیکلامدا بچەسپێن بۆ سەرنج ڕاکێشان یان ئاگادارکردنەوە. مەبەست لە دیزاینی پۆستەرەکان چەنین جۆرن، پۆستەرێک لەوانەیە بۆ ڕیکلامکردن بێت یان بەکاربێت بۆ بەرھەمھێنانەوەی کارێکی ھونەری بە مەبەستی ئابووری و کلتوری و ھەرزان فرۆشتن. ھەروەھا پۆستەرەکان بەکاردێن بۆ بابەتە پەروەردەییەکان.
مانا و وشەی پۆستەر
پۆستەر وشەیێکی ئینگلیزییە و لە مانای راگەیاندن و ئاگانامە نزیکە. زاراوەیەکی تر کە بۆ ئەم چەمکە تا ڕادەیەک باوە وشەی فەڕەنسی ئۆفیچە (Offiche) و ھەر وەھا وشەی ئەڵمانی پلکات (Plakat)، کە بە بوکلێتیش (booklet) ناودەبرێت.
سەدەی نۆزدەیەم
وێنۆک|شاژنی چینی تاون لە لایەن جۆزێف جارۆو، پۆستەری برۆدوەی، ١٨٩٩ وێنۆک|مۆلین ڕۆج - لا گۆلوو، ھێنری دێ تولوز-لاوترێک، تولۆس-لۆترێک، ١٨٩١ لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەدا، پۆستەرەکانی دوو وێنەکێشی فەڕەنسی جۆلیس چرێت و ھێنری دی تولۆس-لاوترێک کاریگەرییەکی بەرچاویان لەسەر پرۆسەی دیزاینی پۆستەر ھەبوو. ھەندێک خەڵک جولیس چرێتیان بە باوکی پۆستەر ناونراوە. پۆستەرەکانی لاوترێک لەسەر بنەمای ھێز و توانای ئەو لە دیزاین کردن و ناسینەوەی ڕەنگ و کارامەیی خۆی لە لیتۆگرافیا و ھەروەھا کاریگەری چاپکردنی ژاپۆنی بنیاتنراوە. ھەرچەندە زیاتر لە ٣٠ پۆستەری لێ نەماوە بەڵام ئەم چەند کارە کاریگەری زۆری لەسەر ھونەری پۆستەر دروستکردن ھەبووە.
سەدەی بیستەم
لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا پۆستەرەکان وەک میدیا و ناوەندێکی ئاگادارکەرەوە ناسراو و سەرکەوتوو بوون، بەتایبەتی لە شاری پاریس و چەندین ھونەرمەندی دیزاینەری پۆستەر کۆبوونەوە و سەرقاڵی ئەم ئیشە بوون. نەخشە و ڕەنگە دڵخۆشکەر و زیندووەکانی پۆستەرەکان سەرنجڕاکێش و خۆشەویست بوون بۆ ڕای گشتی. ھەر بۆیە ھەندێک جار لە شەودا، ئەو پۆستەرانەیان کە بە ژمارە سنووردار بوون و بە شێوەی لیتۆگرافی بڵاو کرابوونەوە، لە دیوارەکان ھەڵیان دەگرت و لە ماڵەکان خۆیاندا رایان دەگرت. ئەمڕۆ ھەندێک لەو پۆستەرانە لە مۆزەخانە و کۆکراوە شەخسییەکان دەدۆزرێنەوە. پێشکەوتنی تەکنیکی لە لیتۆگرافیا (چاپکردنی بەردیی) لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا کوالیتی پۆستەرەکانی گۆڕی و دیزاینەرەکان بە بوێرانە بەک گراوندی ڕەنگاوڕەنگی تەختیان لە کارەکانیاندا بەکارھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:پۆستەر پۆل:گرافیک دیزاین پۆل:دیزاینی پەیوەندی بەستن پۆل:مۆزەخانەکانی پۆستەر
دازا
دازا یان دازان یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی بارزان سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
مالوانی ئیبراھیم کەریم
مالوانی ئیبراھیم کەریم گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی وارماوا، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
دازا
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
مالوانی ئیبراھیم کەریم
جوگرافیا
مالوانی ئیبراھیم کەریم لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تەپی کەرەم و لە باشوور لەگەڵ گوندی حاسڵ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مالوانی ڕەشیدڕەمەزان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مالوانی حەمەی عەزیز.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
١٩٥٤ لە نەرویژ
ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٥٤ لە نەرویژ
لیبێریا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
لیبێریا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦ بوو کە لە ٢٢ی تشرینی دووەم تا ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦ لە مێلبۆرن لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٥٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦
نفرتیتی
نەفەرنێفێرواتێن نەفەرتیتی (/ˌnɛfərˈtiːti/) (نزیکەی ١٣٧٠ – نزیکەی ١٣٣٠ پێش زایین) شاژنی شانشینی ١٨ی میسری کۆن بووە، هاوسەری
کورد
گەورەی شاهانەی فیرعەون ئەخناتن بووە. نەفێرتیتی و هاوسەرەکەی بە چاکسازییەکی ڕیشەیی لە ئایینی دەوڵەتدا ناسرابوون، کە دێنی کۆنی میسریان واز لێ هێناو و بوون بە خۆرپەرەست. نفرتیتی لەگەڵ هاوسەرەکەیدا لە قۆناغێکدا حوکمڕانی دەکرد کە دەتوانین بڵێین دەوڵەمەندترین قۆناغی مێژووی میسری کۆن بوو. هەندێک لە زانایان پێیان وایە کە نەفەرتیتی دوای مردنی هاوسەرەکەی و پێش بەرزبوونەوەی توتانخامون بۆ ماوەیەکی کورت بە ناوی نێفێرنێفێرواتن حوکمرانی کردووە. ئەگەر نەفەرتیتی وەک فیرعەون حوکمڕانی کردبێت، ئەوا حوکمڕانییەکەی بە ڕووخانی ئامارنا و گواستنەوەی پایتەخت بۆ شاری نەریتی تیبس بوو
ناو و ناونیشان
سەرەتا باشترە بزانین ناوی سەرەکی نفرتیتی تاتۆهیبا بوە
نفرتیتی چەندین نازناوی هەبوو، لەوانە:
شازادەی بۆماوەیی
گەورەی ستایشەکان
خانمی نیعمەت
شیرینی خۆشەویستی
خانمی دوو خاکەکە
هاوسەری پاشای سەرەکی، خۆشەویستەکەی
هاوسەری پاشای گەورە، خۆشەویستەکەی
خانمی هەموو ژنان
لە کاتێکدا کە بێژەکردنی میسری مۆدێرن ناوەکەی بە نفرتیتی دەگۆڕێت، ناوەکەی ڕستەی nfr.t jj.tj بووە "ئەو جوانە هاتووە" و ڕەنگە لە هاوچەرخدا نافتیتا لە نەفرات-یتای کۆنتر یان ڕەنگە نافێرتی-یتی گوتبێتەوە. ناوی نفرتیتی، بە میسری Nfr.t-jy.tj،
ئەتوانین بڵێین وەڕگێڕانی ناوەکەی بە کوردی ئەمەیە "ژنە جوانەکە هاتووە
خێزان و ژیانی سەرەتایی
ژیانی سەرەتایی و خێزانی نفرتیتی ون بوو هەتا لە ئامارنا نامەی پادشای میتانی توشراتا دۆزرایەوە، لەو نامە دەرکەوت کە ناوی سەرەکی نفرتیتی تاتۆهیبا یە کە کچی پاشای میتانی توشاترایە وخەڵکی وڵاتی کوردەواریە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو