cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یۆوان گریفید
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣ پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری درامی پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
بڕیارنامەی ١٣٥٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٥٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سۆمالیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٣٣٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠١ پۆل:سۆماڵیا لە ٢٠٠١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سۆماڵیا
شەریفاوای چلچەمە
' شەریفاوای چلچەمە' یەکێکە لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی 2015، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە 230 بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی 1200 کەسە.''
خەڵکی شەریفاوا خەڵکێکی قارەمان و دڵسۆز و نیشتمانپەروەرن، هەمیشە حەز و تامەزرۆی ئازادی کورد و کوردستانیان لە دڵ دا بووە، هەمیشە ڕوویان کراوە بووە بە دەم مێوان و خۆشیان خەڵکێکی ڕەنجکێش و ڕووگەشن.
سروشتی تایبەت و چیا سەرکێشەکانی هەوازۆ و چلچەمە وێنایەکی جوانیان بەخشیوەتە ئەم دێیە.
کێوەکانی ئەم دێیە پێک‌دێن لە؛ کەڵکوژ، گاپەی‌کریاو، هەوازۆ، قوڕەوار، دۆڵ‌ڕەوو (دۆڕەوو)، زیارەتەقوتکە و قەبڵانداخی.
دوو کانی سەرەکی لەناو گوند دا هەیە، کانی هەسێڵ و کانی بەرئاوایی.
خوێندەوارانی زۆر لەناو ئەو گوندە دا هەن و چەن دکتۆر و خوێندکاری ئاستی باڵا و چەندین سەرۆکی ئیدارەیشی لێ‌هەڵقوڵیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
١٠١١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٩٤٧ (ژمارە)
٩٤٧ (نۆسەد و چل و حەوت) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٤٦ و ٩٤٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٩٥ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
گریکی کوەینە
گریکی کوەینە (بەگریکی: Ελληνιστική Κοινή "هێلینی هاوبەشی [زمان]"، یان ἡ κοινὴ διάλεκτος "دیالێکتی هاوبەش"، یان بە سادەیی بە koine ناودەبرێت "هاوبەش (زمان)"، یان "دیالێکتی ئەسکەندەرییە"، یان "ئاتیکی هاوبەش" یان "گریکی هێلینی") بریتییە لە دیالێکتی گەردوونی زمانی گریکی کە لەسەردەمی کۆنی کلاسیکیدا (٣٠٠ پ.ز - ٣٠٠ ز) قسەی پێ کراوە، دیالێکتێکە کە لە دیالێکتی ئاتیکەوە گەشەی سەندووە لەگەڵ تێکەڵەیەک لەچەند ڕەگەزێکی تر، لەوانە لۆنیک.
پۆل:زمانی یۆنانی پۆل:زمانی چاخە کۆنەکان پۆل:زمانەکانی سووریا
مەسروور بارزانی
مەسروور بارزانی (لەدایکبووی ٢ی ئازاری ١٩٦٩) کەسایەتی سیاسیی کوردە، لەوەتەی ١٠ی تەممووزی ٢٠١٩ سەرۆکوەزیرانی ھەرێمی کوردستان. مەسروور بارزانی ڕاوێژکاری ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان و ئەندامی مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستانە. مەسروور کوڕی گەورەی مەسعوود بارزانییە و لە ئەمریکا زانستە ڕامیارییەکانی خوێندووە.
خوێندن
وێڕای ئەوە بەشێک لەتەمەنی منداڵی لەسەر شاخ بەسەربرد، مەسروور بارزانی خوێندنی ئامادەیی لە ئێڕان تەواودەکات. دواتر بۆ خوێندنی بەکالۆریۆس چووەتە بەریتانیا و لەوێ کۆرسی زمانی ئینگلیزی خوێندووە. پاشان لە ئەمریکا لەساڵانی ١٩٩٣بۆ ١٩٩٧، خوێندنی زانستە سیاسییەکانی لەزانکۆی ئەمریکا لە واشینتۆن دیسی تەواوکردووە. دواتر، ماستەری خوێندووە لەسەر ئاشتی و چارەسەری ناکۆکییەکان.
ژیانی سیاسی
لەتەمەنی ١٦ ساڵیدا بووەتە پێشمەرگە لە شۆڕشی گوڵان و لەشەری خواکورک بەشداربووە لەبەرامبەر ڕێژێمی بەعس. دواتر بۆ خوێندن چووەتە ئێرن، بەریتانیا و ئەمریکا تا لە ساڵی ١٩٨٨، گەڕاوەتەوە بۆ کوردستان و لەکۆنگرەی ١٢ی پارتی دیموکراتی کوردستان بەئەندامی ناوەندی ھەڵبژێردراوە و دواتر لەناو حزبەکە چەند پلەیەکی دیکەی پێدرا وەک ئەندامی مەکتەبی سیاسیی ھەروەھا کرا بەبەڕێوبەری دەزگای پاراستن. لەکۆنگرەی ١٣ی پارتی لە ساڵی ٢٠١٠، وەک ئەندامی سەرکردایەتی حیزبەکە پاڵێورا بەڵام وەک ئەندامی مەکتەبی سیاسیی دیاریکرا. لە ساڵی ٢٠١٢، لەلایەن مەسعوود بارزانی سەرۆکی ئەوکاتەی ھەرێمی کوردستان ئەوا مەسروور بارزانی وەک ڕاوێژکاری ئەنجومەنی ئاسایش لە ھەرێمی کوردستان دیاری دەکرێت. لە ١٠ی تەممووزی ٢٠١٩، وەک سەرۆکوەزیرانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان دەستبەکاربوو و تا ئێستاش لەو پلەدایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩ پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:بنەماڵەی بارزانی پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان پۆل:حکوومەتی ھەرێمی کوردستان پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان
شەریفاوای گۆمەیی
شەریف ئاوای گۆمەیی یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٢١ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٣٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
مایکڵ دۆگلاس
مایکڵ کیرک دۆگلاس (لەدایکبووی ٢٥ی ئەیلوولی ١٩٤٤) ئەکتەرێکی و بەرھەمھێنەری ئەمریکیە.فیلمەکانی مایکڵ چەندەھا داھاتی باشیان ھەبووە لە بۆکس ئۆفیسدا.
بەشدارییەکانی
فیلمە بەرچاوەکانی تری مایکڵ بریتین لە:
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما پۆل:زیندووان پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:بەرهەمهێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب پۆل:پاڵێوراوانی هۆڵی ناوبانگ لە نیوجێرزی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی بۆ کۆنترۆڵکردنی دەمانچە پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ پۆل:بەرھەمھێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب پۆل:پاڵێوراوانی ھۆڵی ناوبانگ لە نیوجێرزی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
١٠١٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٩٦ (ژمارە)
٩٦ (نەوەد و شەش) (96) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٥ و ٩٧.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
کوردی (شاعیر)
مستەفا بەگی کوڕی مەحموود بەگی ساحێبقڕان، ناسراو بە کوردی، لە ساڵی ١٨٠٩ یان ١٨١٢ لە سلێمانی لەدایک بووە، ھەر لە سلێمانی لە ساڵی ١٨٥٠ زایینی کۆچی دوایی کردووە و لە گردی سەیوان نێژراوە. ھەڵبەستوان وەکوو منداڵانی سەردەمەکەی خۆی لە حوجرە فێری خوێندەواری بووە، بەڵام درێژەی بە خوێندن نەداوە بۆ ئەوەی ببێتە مەلا. مستەفا بەگی کوردی بە یەکێک لە کۆڵەکەکانی قوتابخانەی شیعری بابان لە قەڵەم دەدرێت و یەکێک بووە لە پەیڕەوانی تەریقەتی قادری، بەڵام بەداخەوە بەرھەمێکی کەمی ھۆنراوەوان کەوتووەتە دەست خوێنەران جگە لەوەش کە ناوی ھۆزانڤان لەتەک نالی و سالمەوە دێت، بەڵام وەکوو پێویست ئاوڕی لێنەدراوەتەوە.
لایەنی شاراوەی ژیانی کوردی
گەلێک لایەنی شاراوەش ھێشتا پەردەی لەسەر ھەڵنەدراوەتەوە کە ئەوەش وایکردووە گەلێک شتی ئەفسانە تێکەڵ بە ژیانی مستەفا بەگی کوردی بکرێت کە ھیچ بنچینەیەکی زانستیی نییە. گوایە مستەفا بەگ عەشقی قەدریە ناوێک بووە، ئەو قەدریە بووەتە سەرچاوەی ئیلھامی شیعری مستەفا بەگ. دەگێڕنەوە کە مستەفا بەگی کوردی بە شای ئێران گەیشتووە، لەگەڵ ئاقانی ھەڵبەستوانی گەورەی ئێران شەڕەھۆنراوەی کردووە، شای ئێران گەلێک سەرسام بووە بە کوردیی، گەرچی ئەو گێڕانەوەیە جێگای گومانە و عەقڵی مرۆڤ بۆی ناچێت کابرایەکی کوردی خەڵکی بابان بگاتە شای ئێران و لەوێ لە مەجلیسی شادا کابرایەکی سونیی مەزھەب ھێرش بکاتە سەر مەزھەبی شاە ئاقانی ھەڵبەستوان، بەڵام ھەرچۆنێکیش بێت ئەوا ھەرگیز لە شاعیرییەتی و ھەڵوێستی مستەفا بەگ کەم ناکاتەوە، بەڵام مستەفا بەگ کە ئاوارەی ئێران کرابێت ئاسان نییە بگاتە شای ئێران، جگە لەوەش لە دیوانەکەی کە ئێستا لەبەردەستدایە ھیچ ئەوە نادەنە دەست کە گەیشتووەتە کۆشکی شاھانە و شەڕەھۆنراوەی لەگەڵ قائانیدا کردبێت. ناوی قادر گەلێکجار لە ھۆنراوەکانی کوردی بەکار ھاتووە، بێ ئەوەی بە تەواوی ساغ کرابێتەوە ئەو قادر ناوە کێیە؟
وەسف لای کوردی و تێکەڵیی شیعری بە ئایین
ئەگەر ئەوە ڕاست بێت کە کوردی ھەوڵی ئەوەی دابێت کە عەشقی مەجازی بگۆڕێت بۆ عەشقی ڕاستەقینە، دەکرێت بڵێن ئەو قادرە مەبەستی لە ڕێبازی قادری بێت، گەرچیش ھیچ تروسکایەک نییە کە کوردی لەسەر ڕێبازی قادری بێت و ڕێبازی سۆفیگەری گرتبێتەبەر، کەواتە تەنھا تاکە ڕێگایەک دەمێنێتەوە کە بڵێین زۆر نزیکە ئەو قادر ناوە، ناوی ژنێکی خۆشەویستی خۆی بێت، بەڵام وەکوو ھێمایەک بەکاری ھێنا بێ، ئەویش لەبەر ئەوەی بارودۆخی کۆمەڵایەتی ئەو سەردەمە ڕێگای نەدابێ بە ئاشکرا ناوی بھێنێت. جوانی پانتایەکی فراوانی لە ھۆنراوەکانی کوردیدا داگیر کردووە، زۆربەی ئەو جوانییەش بە یوسفی کوڕی یەعقوب چواندووە، لەوەوە بەدیار دەکەوێت کە مستەفا بەگ ئەگەرچی مەلا نەبووە، بەڵام ڕۆشنبیری ئایینی ھەبووە و کەوتووەتە ژێر کاریگەری کارەسات و ڕووداوە ئایینییەکان، ئەوە باس لە جوانی حەزرەتی یوسف و زولەیخا دەکات، کە چۆن زولەیخا عاشقی جوانی یوسف بووە و خۆی تەسلیم بەو کردووە، کاتێکیش خەڵکەکە بەوەیان زانیوە، سەرزەنشتی زولەیخایان کرد، ئەویش بۆ ئەوەی بڕوا بە خەڵکەکە بھێنێت و پاکانەی خۆی بکات، خەڵکەکەی داوەت کردووە ھەریەکەیان چەقۆ و سێوێکی دادەستیان، پاشان یوسفی پێ نیشان دان ئەوانیش لە تاوی جوانی یوسف ئاگایان لەخۆ بڕا و دەستی خۆیان بە چەقۆ بڕی و گوتیان: (حَاشَ لِلَّەِ مَا ەَٰذَا بَشَرً‌ا إِنْ ەَٰذَا إِلَّا مَلَکٌ کَرِ‌یمٌ) (یوسف ٣١) کوردی دەڵێ ھەر کاتێک یوسف جوانی بەدیار کەوت من زانیم کەوا عەشقی ئەو دەبێ:
دیسان لە وەسفی جوانیدا دەڵێت ئەگەر حۆرییەکانی بەھەشت خۆیان لە ئاوی کەوسەر بشۆنەوە، ھەرچی پیسی ھەیە فڕێی بدەن، ئەوا بە خاڵ و ڕەنگ و ڕوخسارت حاجەت بەرووی یار ناکات چونکە ناگەن بەتۆ.
کاتێک کە حەزرەتی یوسف لە باوکی دوور کەوتەوە بۆ وڵاتی میسر، باوکی واتە حەزرەتی یعقوب لە تاو دووریی یوسف چاوەکانی کوێر بوون، بەڵام پاشان حەزرەتی یوسف کراسەکەی خۆی نارد و بەسەر چاویاندا ھێنا چاوەکانی حەزرەتی یعقوب چاک بۆوە، جا پێش ئەوەی قاسیدەکە بێت حەزرەتی یعقوب گوتی: (قَالَ أَبُوەُمْ إِنِّی لَأَجِدُ رِ‌یحَ یُوسُفَ ۖ لَوْلَا أَن تُفَنِّدُونِ) (یوسف ٩٤). کوردیش دەڵیت گەر بێتو جارێک بەلاماندا تێپەڕ بێت ئەو تێپەڕ بوونە وەکوو کراسەکەی حەزرەتی یوسف بۆ من کە تارمای دڵ و دەروونم بروێتەوە و ڕۆشنای بۆ چاوەکانم:
مارتین ھایدگەر
مارتن هایدگەر (بەئینگلیزی Martin Heidegger) (لەدایکبوون: ٢٦ی ئەیلوولی ١٨٨٩ز - مردن: ٢٦ی ئایاری ١٩٧٦ز ) لە مسکیرچ لە دایکبووە. باوکی پیاوێکی ئاینی کڵێسای مارتن بوو ، دایکی یوهانا کامف خێزانێکی جوتیاربوو .لە ساڵی ١٩٠٣ز هایدگەر چووە پەیمانگای کلاسیکی لە کۆنستانس لەوێدا لە بەر دەستی سیباستیان هان فێری زمانی ئینگلیزی بووە و دواتر لەو باریەوە گوتوویەتی:هیچ کەسێک لە زمانی یۆنانی پێی نەدەگەیشت.
کوردی (شاعیر)
وەسف لای کوردی و تێکەڵیی شیعری بە ئایین
ئەمجارە بە پێچەوانە شاعیر دەڵێت من وەکوو حەزرەتی یوسف چۆن کراسەکەی نارد بۆ باوکی و چاوەکانی ڕووناک بوونەوە تۆش ھیمەت بکە وەکوو شیفا بە دیدارت شاد بم و چاوەکانم ڕووناک ببێتەوە:
مارتین ھایدگەر
لە ساڵی ١٩٠٦ز
لەو ساڵەدا هایدگەر خوێندنی ئامادەیی تەواو کرد و بڕوانامەی بەکەلۆریایی بە دەست هێنا. لە ساڵی ١٩٠٧ز بە ڕاڤەکردنێک بۆ خوێندنەوەی لێکۆڵینەوەکەی ( فرانز برانتینو ) ( دەربارەی فرە چەمکی بۆ کائین لای ئەرستۆ تالیس ) دەستی پێکرد. ئەم خوێندنەوەیە سەرەتای پرسیارگەلێک بوو دەربارەی چەمکی بوون کە بە درێژای ژیانی ، هایدگەر توشی پچڕان نەبوو. وێنۆک
کوردی (شاعیر)
وەسف لای کوردی و تێکەڵیی شیعری بە ئایین
ئەگەر بێتو تۆش وەکوو حەزرەتی یوسف خۆت کەنارگیر بکەی کە بێ تاوان بوو چەند ساڵان خرایە بەندیخانەوە ئەو کاتە دەماری عیشق و ڕیشی بە توھمەت لەگەڵ پارچەی کەلێنی یەخەی کراسەکەی، چونکە کاتێک زولەیخا ھەوڵی ئەوە دەدات یوسف تەسلیمی بێت، بەڵام ئەو ڕازی نەبوو، زولەیخا کراسەکەی ڕاکێشا:
مارتین ھایدگەر
١٩٠٩ز - ١٩١١ز
لە سەرەتادا هایدگەر لە کۆلێژی لاهوتی و دواتر کۆلێژی زانستی خوێند. هەریەک لە باسکاڵ و هێگێل و نیچە و شیلینگ و هۆسرل و دۆستۆفیسکی و هۆڵدەرلین و ڕیلکە و تراکلی خوێند. تا وای لێهات هایدگەر بە درێژای ژیانی خوێنەری نووسەرە نوێگەر و گەورە نووسەرە کلاسیکیەکانی گریک بوو.
کوردی (شاعیر)
وەسف لای کوردی و تێکەڵیی شیعری بە ئایین
شاعیر بێزاریی خۆی دەردەبرێت لە دەست عەشق، بەڵام ھیچ کەسێک لە عاشقاتیدا موخەبر نییە لە دەسەڵاتی خۆیدا نییە، کەی کەوایە با ئەو کەسانە کە عاشقن یاخوا لە زولیخا خراپتر و شێت و شەیداتر بێت، چونکە زولیخا گەلێک عاشقی یوسف بوو شێت و شەیدای ببوو:
مارتین ھایدگەر
١٩١٥ز
هایدگەر وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی فرایبۆرگ دامەزرا.
کوردی (شاعیر)
وەسف لای کوردی و تێکەڵیی شیعری بە ئایین
شاعیر سویند دەخوا بە جوانی حەزرەتی یوسف کە لە جوانیدا وێنەی نەبووە، ھەر ئەو حەزرەتی یوسفە کە نووری چاوەکانی حەزرەتی یەعقوبی باوکی بوو، ھەر لەبەر یوسفی کوڕی کوێر بوو، ھەر بەکراسەکەشی چاوەکانی چاک بۆوە:
مارتین ھایدگەر
١٩١٥ز
دوتر ئه‌بێت به‌مامۆستای هه‌مان زانکۆ
کوردی (شاعیر)
وەسف لای کوردی و تێکەڵیی شیعری بە ئایین
زوجەوشەن سەر لەشکری سوپای یەزیدی کوڕی معاویە لە نزیک شاری کەربەلا، ھێرشی کردە سەرحوسێنی کوڕی عەلی و ھەموویانی شەھید کرد، بەو شێوەیە:
مارتین ھایدگەر
١٩١٥ز
له‌گه‌ڵهتنه‌ سه‌رحوکمی نازیه‌کان ئه‌بێت به‌سه‌رۆکی زاکۆ به‌ڵام دوای نۆ مانگ ده‌سبه‌ردری پیشه‌ که‌ی ئه‌بێت
١٩١٦ز
هۆسرلوەک مامۆستا لە هەمان زانکۆ ( زانکۆی فرایبۆرگ ) دامەزرا و داوای هایدگەر کرد بۆ خزمەتی زانستی ، بەڵام بە بێ ئەوەی لە وانە گوتنەوەی زانکۆ بپچڕێت.
کوردی (شاعیر)
وەسف لای کوردی و تێکەڵیی شیعری بە ئایین
شاعیر دەڵێت ئەی دۆست و یاران ھەرگیز داوای ئەوەم لێ مەکەن کە لەگەڵیاردا ڕابوێرم، چونکە ھەر کاتێک کە دەگەم بە یار ئەوا شێت و بێھۆش دەبم، ھەروەکو چۆن بای (صرصر) دێت ھەمو خەڵک بەو بایە بێزارو ھەراسان دەبن تاکو وایان لێدێت ھەموویان دەمرن بەھۆی ئەم بایەوە، خوای گەورە کاتێک قارو غەزەبی خۆی گرت لە ھۆزی پمود ئەو بایەی نارد کە حەوت شەو ھەشت ڕۆژی خایاند (وأما عاد فأھلکوا بریح صرصر عاتیة سخرھا علیھم سبع لیال وثمانییة أیام حسوما فتری القوم فیھا صرعی کأنھم أعجاز نخل خاویة) (الحاقە ٧):
مارتین ھایدگەر
١٩١٧ز
لەو ساڵەدا ژیانی هاوسەری لەگەڵ ( ئەلفریدە باتری ) پێکهێنا کە خوێندکاری دەروونناسی بوو لە هەمان زانکۆ کە هایدگەر تێیدا دەیخوێند.
٩٤٨ (ژمارە)
٩٤٨ (نۆسەد و چل و هەشت) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٤٧ و ٩٤٩.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
مارتین ھایدگەر
بیرو ڕاکانی
مارتن هایدگه‌ر له‌ڕوی فه‌لسه‌فیه‌وه‌ فه‌یله‌سوفێکی بونگه‌را بوه‌ به‌ڵام به‌و بونگه‌رایه‌نا که‌ سارته‌ر بڕوای پییه‌تی مارتن هایدگه‌ر بڕوای وابوه‌ بونی مرۆڤ خۆی بۆ خۆی جه‌وهه‌رێکه‌ و مرۆڤی دابه‌ش کردوه‌ بۆ دوبه‌ره‌مرۆڤی ڕه‌سه‌ن، مرۆڤی ناڕه‌سه‌ن، مرۆڤی ڕه‌سه‌ن که‌سیکه‌ که‌ بیر ده‌کاته‌وه‌و به‌سه‌ربه‌خۆییانه‌ بڕیار ده‌دات. مرۆڤی ناڕه‌سه‌ن که‌سێکه‌ که‌ خڵکی بڕیاری بۆ ده‌ده‌ن، یاخود بیرناکاته‌وه‌.
بڕوای وابووه‌ که‌ فه‌یله‌سوف یه‌ک کتێب ده‌نووسێت، ئه‌ویش ته‌نها یه‌ک کتێبی به‌ده‌ستی خۆی نوسیووه‌ بون وکات ته‌واوی کتێبه‌کانی دیکه‌ی، یان گفتۆکانن له‌گه‌ڵ په‌یام نێرانا، یاخود ئه‌و وانانه‌ن که‌ له‌ زانکۆ وتویه‌ته‌وه‌.
بەرهەمەکان
(بون و کات)
نامەیەک سەبارەت بە هیۆمانیزم
پۆل:فەیلەسووفانی ئاڵمانی پۆل:مردووانی ١٩٧٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩ پۆل:مارتین ھایدگەر پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی زمان پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
کوردی (شاعیر)
وەسف لای کوردی و تێکەڵیی شیعری بە ئایین
حەزرەتی عیسا سڵاوی خوای لێ بێت موعجیزەی ئەوە بوو مردووی زیندوو دەکردەوە بە ئیزنی خوا (وأبرئ الأکمە والأبرص وأحی الموتی بإذن الله). شاعیر دەڵێت، بەڵکو ئەمە خوایە گەر بۆ جارێک بەلای گۆرەکەمدا تێپەر ببێت ھەر وەکوو عیسا فەرمان بکا ھەموو ھێسکە ڕزیوەکانم کۆ بکاتەوە و پاش فەوتانم زیندووم بکاتەوە:
مەنصوری حەلاج لەسەردەمی عەباسییەکان دەیگوت (انا الحق) کە ئەمەش بە ظاھیری شەرع کفرە بۆیە دادگایان بۆ دامەزراند پاشان فەرمانی دادگا دەرچو بە کوشتنی دەڵێن کە خوێنی ڕژا بە خوێنەکەی (انا الحق) دەنوسرا کوردییش دەڵێت کاتی مردنم لاشەکەم بووە تۆزو گەرد ھەروەکو مەنصور حەلاج ناوی تۆی پێ دەنوسێ چونکە مەنصوری حەلاج کاتێک کوشتیان انا الحق دەنوسی کە عەشقی ئەو وتەیە بوو بە زیندویی، منیش عەشقی تۆم پاش مردن بە سروشکم ناوی تۆ دەنوسم:
شاری کەربەلا لە ساڵی ٤١ کۆچی کارەساتێکی گەورەی لێ ڕودا، کە ئەویش کوشتاری بنەماڵەی پێغەمبەر (ص) بوو لە سەدەی یەزیدە کوری معاویە، شاعیریش ئەوھا کوشتەی دەستی دڵدارەکەیەتی، ھەر وەکوو چۆن کەو پێیەکانی سوورە تۆش بە خوێی من ئاوھا پەنجەکانی خۆت سوور کردووە
سامیری لە سەردەمی حەزرەتی موسادا ژیاوە، کابرایەکی ساحیر و جادوگەر بووە. بەھۆی سیحرەکانی خەڵکێکی زۆری لە خشتە بردووە، جا بۆ ئەوەی عاشق فریو بدرێ سەرنجی دڵ و دەرونی عاشقان بۆ خۆی ڕابکێشێ ئەو دلبەرە ئەوەندە مەکر بازە، ڕەنگە کەسانی وەکو ساحیری ببنە شاگردانی واتە ئەو وەستایەو سامیریش شاگرد خوای گەورەش دەربارەی سامیری دەفەرموێت: (قال فإنا قد فتنا قومک من بعدک وأضلھم السامری) (گە ٨٥)
هەر لە درێژەی ئەم پارچە شعرەدا کوردی باس لە پەیڕەوی خۆی دەکات بۆ تەریقەتی قادی و دەڵێت:
کوردی لێت بێ سەد ئەمانەت هەرکە ئەمشەو جومعەیە
تا سبەینێ قەت مەبە غافڵ لە زیکری قادری
ھاروت و ماروت لە قورئاندا باسیان کراوە (السحر وما أنزل علی الملکین ببابل ھاروت وماروت وما یعلمان من أحد حتی یقولا إنما نحن فتنة) (البقرە ١٠٣). مامۆستا عەبدولکەریمی مودەریس دەفەرموێت (ملکین) بەفەتحەی لام واتە دوو مەلائکە بەڵام بە کەسرەی لام واتە دوو پاشا بەڵام ئەو دوو پاشایە پیاوی چاک بۆینە بە مەلائکە ناویان براوە، بەڵام خوێندنەوەی یەکەم واتە (الملکین) دوو مەلائکە ڕاستترە ئەو دوو مەلائکە نێردراوی خوا بوینە، دوایی خەلکیان لە خشتە بردووە و فێری سحریان کردوون خوای گەورەش غەزەبی لێ گرتون سەرپشکی کردوون لە نێوان سزای دنیا یاخود قیامەت ئەوانیش سزای دنیایان ھەڵبژاردووە گوایە سەراوژێر بە لەناو بیردا ھەلواسراون، بەڵام موفەسیرەکان ئەم قسەیە ڕەت دەکەنەوە، چونکە خوای گەورە دەربارەی مەلائکە دەفەرموێت (لایعصون اللة ما امرھم و یفعلون مایومرون) تفسیری نامی بەرگی یەکەم. شاعیر ئەم بەسەرھاتەی بەم شێوەیە سوود لێ وەرگرتووە کە چاڵی سەرچەناگەی خەڵکێکی زۆری تێدا ئەسیر کراوە، ھەر وەکوو چۆن ھاروت و ماروت لە چاڵدا ھەڵواسراون:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٩ پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٢ پۆل:مردووانی ١٨٥٠ پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ١٩یەم
گرانت، ئەلاباما
گرانت (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی مارشال، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٨٩٦ کەس بووە. ڕووبەری ٤٫٦٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٩٣٫٥٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
٩٧ (ژمارە)
٩٧ (نەوەد و حەوت) (97) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٦ و ٩٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
شاری کووەیت
مێژوو
لە ساڵی ١٦١٣ شارۆچکەی کوێت لە شاری کوەیتی مۆدێرن دامەزرا وەک گوندێکی ماسیگر کە ماسیگرەکان تێیدا نیشتەجێ بوون. لە ساڵی ١٧١٦ بەنی ئوتوبەکان لە کوێت نیشتەجێ بوون. لە کاتی هاتنی ئوتوبەکاندا، کوێت هێشتا چەند ماسیگرێکی تێدا نیشتەجێ بوو و بە پلەی یەکەم وەک گوندێکی ماسیگر کاریاندەکرد. لە سەدەی هەژدەهەمدا، کوێت ئاوەدانی کرد و بە خێرایی بوو بە ناوەندی بازرگانی سەرەکی بۆ ترانزێتی کاڵا لە نێوان هیندستان، بەغدا و عەرەبستان. تا ناوەڕاستی ساڵانی ١٧٠٠، کوێت پێشتر خۆی وەک ڕێڕەوی بازرگانی سەرەکی لە کەنداوی فارسەوە بۆ حەلەب جێگیر کردبوو.
لە کاتی گەمارۆدانی بەسرە لەلایەن فارسەکانەوە لە ساڵانی ١٧٧٥-١٧٧٩، بازرگانانی عێراقی پەنایان بۆ کوێت برد و بەشێکیان ڕۆڵی کاریگەرییان هەبوو لە فراوانکردنی چالاکییەکانی بەلەمسازی و بازرگانی کوێت. لە ئەنجامدا بازرگانی دەریایی کوێت گەشەی کرد. لە نێوان ساڵانی ١٧٧٥ بۆ ١٧٧٩، ڕێگا بازرگانییەکانی هیندستان لەگەڵ بەغدا، حەلەب، سمیرنە و قوستەنتینیە بەرەو کوێت گۆڕدرا. کۆمپانیای ڕۆژهەڵاتی هیندستان لە ساڵی ١٧٩٢دا ئاراستەی کوێت کرا. کۆمپانیای ڕۆژهەڵاتی هیندستان ڕێگا دەریاییەکانی نێوان کوێت و هیندستان و کەناراوەکانی ڕۆژهەڵاتی ئەفریقای مسۆگەر کرد. دوای کشانەوەی فارسەکان لە بەسرە لە ساڵی ١٧٧٩، کوێت بەردەوام بوو لە ڕاکێشانی بازرگانی دوور لە بەسرە.
وەرزش
ئەم شارە خانووی یانەی ئەلکووەیتە کە وەکوو نەریتێک یاریکەرە گرنگەکانی بە ھەڵبژاردەی تۆپی سەبەتەی کووەیت دەدات. لە ١٣ ھەتا ١٥ی شوباتی ٢٠٢٠ یەکەمین خەڵاتی گەورەی قارەمانی ئاکیۆبایک لە شاری کووەیت بەڕێوەچوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی کووەیت پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی کووەیت پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی کەنداوی فارس پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:شاری کووەیت پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٦١٣
شێخ حەیدەر
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
٩٨ (ژمارە)
٩٨ (نەوەد و ھەشت) (98) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٧ و ٩٩.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
مەتەڵ
مەتەڵ (بە ئینگلیسی: Riddle  ، بە عەرەبی:لغز   ) بە واتای گرێ کوێرە و شتی ئەستەم و ئاماژەیه‌ بە وتەیەکی ھۆنراو کە مەبەست و واتایەکی شاراوەی تێدایە و ڕادەی بیرتیژی، وریایی، زیرەکی و ژیری مرۆڤ ھەڵدەسەنگێنێ.
وشە ھاوتاکان
لە زمانی کوردیدا بۆ وشەی مەتەڵ ئەم وشانەش بەکار دێن:ھەتەڵ، مەیل، ھەڵێنە، چەوچە، مامک، تێدەرخستۆک، تشتانۆک، دەناچییە، لیچار، چمام، قاف، پەردەک، چێ کە چێ کە
لێکدانەوەی مەتەڵ
لێکدانەوەی مەتەڵ زۆر شتی نادیار و شاراوەمان بۆ دەردەخات؛ جگە لەوەی ڕادەی بیرتیژی، ژیری و وریایی نەتەوەییمان بۆ دەردەخات، زۆر زاراوە و وشەی تایبەتی ئەو زمانەش لە تیاچوون دەپارێزێت. لە زمانی کوردیدا بە ھۆی فرەدیالێکتیکی و زاراوەی جۆراوجۆر، ھەر ناوچەیەک مەتەڵی تایبەت بە خۆی ھەیە و ئەمە دەبێتە ھۆی دەوڵەمەند بوونی مەتەڵەکان.
ڕستەناسی
لە زمانی کوردیدا ڕستە دابەش دەکرێتە سەر ٤ جۆر.
١- ڕستەی ڕاگەیاندن
٢- ڕستەی پرسیاری
٣- ڕستەی سەرسوڕمان
٤- ڕستەی داخوازی
ئەمانەش ببینە
پۆل:ڕستەناسی پۆل:ڕێزمان پۆل:فەلسەفەی زمان
مەتەڵ
فرەدیالێکتیکی
«دەسرۆکەکا گول گولی، تژی سێڤێت سۆر کری» (ئاسمان و ئەستێرە)
«چار برایە، جا دیارە، یەکی گەرمە، یەکی سارە، یەکی بارە» ( ھاڤین، زڤسان، بەھار، پاییز) «حەوزە قووڵە، دەوری تووڵە» (چاو) «ئەگەر فام دیر فامد لە ھۆزە، کام لەی مەلیلە، وەھار وەشیرە» ( شەمشەمە کوێرە) «نانوو شەوێ رۆنە بڕیو، پانزە ڕوێ جا وریۆ» (مانگ) و...
جۆرەکانی مەتەڵ
« ملی ھەیە و سەری نییە، باسکی ھەیە و دەستی نییە» (کراس) « ھەلاران و مەلاران، ھێلکە دەکەن لە داران، بۆ فەقیر و ھەژاران» دوو وشەی ھەلاران و مەلاران بۆ ڕازاندنەوەی مەتەڵەکە ھاتوون
«پیاوێ نوێژی ئەکرد، سڵام لای ڕاستی داوە نوێژەکەی بەتاڵ بوو، سڵام لای چەپی داوە تەڵاقی کەوت، سەری ھەڵبڕی ڕۆژووەکەی شکا»
«ئەوە چییە بەرزی ئەکەیتەو یەک پای ھەیە، دای ئەنی سێ پای ھەیە» (فەرخون)
«بنی دەگڵی، قەدی دەکەرێ، سەر دەتوو، ئەگەر نەزانی چاوت دەرێ)» (کەنگر)
«بە شەوا قسرە و بە ڕۆژا ئاوس» (پێڵاو) ...
ئەرمەنستان لە ئۆڵۆمپیاد
سەرچاوەکان
پۆل:ئەرمەنستان لە ئۆڵۆمپیاد
مەتەڵ
پێکھاتەی مەتەڵ
( دارەکەی سەر تەجەرە)بابەت و ( ھەر پەلێکی سەد خەنجەرە) ھەواڵ.
٩٤٩ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
مەتەڵ
پێکھاتەی مەتەڵ
بڕێ مەتەڵ دوو یا چەند بەشی وەسفییان ھەیە ، وەک:
تەیتاق
تەیتاق یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٤ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٠٤ کەسە.
مەتەڵ
جوانکاری لە مەتەڵدا
له‌ مه‌ته‌ڵدا جۆره‌کانی هونه‌ری زمان پاراوی و جوانکاری به‌دی ده‌کرێت، وه‌ک: خوازه‌، چواندن، کینایه‌، دژیه‌کی، تێهه‌ڵکێش، تیل نیشان، کورته‌ و... . زۆربه‌ی زۆری مه‌ته‌ڵه‌کان کێش و سه‌روادارن و بڕگه‌یین، یان به‌ شێوه‌ی په‌خشانێکی ڕازاوه‌ و هۆنراون.
تەیتاق
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
کوردی (ڕوونکردنەوە)
کوردی یان زمانی کوردی، زمانێکە کە خەڵکی کورد قسەی پێدەکەن.
شەکەربڵاخ
شەکەربڵاخ یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٦ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٩٣ کەسە.
مەتەڵ
جوانکاری لە مەتەڵدا
باوای چه‌فت و چێڵ، دایه‌ی سه‌رپانه‌/  کوڕیان شیرینه‌و کوڕه‌زا دێوانه‌
شەکەربڵاخ
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
مەتەڵ
سەرچاوە
کتێبی مەتەڵ و موعەمما - ئیبراھیم ئەحمەدی
پۆل:مەتەڵ
٩٩ (ژمارە)
٩٩ (نەوەد و نۆ) (99) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٨ و ١٠٠.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بڕیارنامەی ١٣٥٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٥٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕاسپێری سەبارەت بە دانانی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٣٣٧‌ەم،   پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠١
جێمەبەستی کۆتایی (فیلم)
جێمەبەستی کۆتایی ١ (بە ئینگلیزی: Final Destination 1)‏ فیلمێکی ترسناکی سەروو سروشتە و لە نووسین و دەرھێنانی جەیمس وانگ و ھاوبەشی نووسینی گلین مۆرگان و جێفری ڕیدێک، فیلمەکە وێناکردنی گەنجێکی ھەرزەکارە کە دوای ھەستکردن بە ئاگادارکردنەوەیەکی پێشوەختە بۆ خۆی و ئەوانی دیکە کە لەگەڵیدایە کە لە تەقینەوەی ئەو فڕۆکەیەی کە پێش ھەڵفڕین تێیدا بوون کۆچی دوایی دەکەن، مردن فریو دەدات و ئەم ھۆشدارییە بەکاردەھێنێت بۆ ڕزگارکردنی خۆی و ژمارەیەک سەرنشینی دیکە، بەڵام مردن بەردەوام بەدوایاندا دەگەڕێت دوای تەقینەوەی فڕۆکەکە چونکە دەبێت ژیانیان لەو شوێنەدا کۆتایی پێبێت کە دەبێت بمرن ئەگەر لەسەر ئەو فڕۆکەیە بمێننەوە، چیرۆکی فیلمەکەش لە بەشەکانی داھاتوودا بەردەوام دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک دانراون (ویلایەت) پۆل:فیلمە پاشکۆکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە ترسناکە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون پۆل:فیلمەکان کە لەسەر فڕۆکە داندراون پۆل:فیلمەکانی نیو لاین سینەما پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە
٩٥٠ (ژمارە)
٩٥٠ (نۆسەد و پەنجا) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٤٩ و ٩٥١.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
١٠١٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
زەفەراوا
زەفەرئاوا یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٨٣ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٤٨٥ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
فردینان دێسوسور
فردینان دێ سوسور (بە فەڕەنسی: Ferdinand de Saussure) ١٧ی نوامبەری ساڵی ١٨٥٧ لە شاری ژنێڤ سەر بە وڵاتی سویس لە بنەماڵەیێکی توکمەی بە ناوبانگ، خونچەی تەمەنی دەپشکوێ. بنەماڵەکەی کۆچبەرێکی فەرەنسی بوون کە لە سوییس دەژیان. بەناوبانگی بنەماڵەی فردینان بە ھۆی کاری زانستیەوە بوو. «سوسور» لەگەڵ «دورکایم » و « فرۆید » ھاوتەمەن و ھاوچەرخ بوو. بەڵام پێی ناچێ کە لەگەڵ ئەم دوو کەسایەتییەدا دانووستاندنی بیری و زانستی ھەبووبێ. «فردینان» پاش ناکامی لە دەرسی «فیزیک و شیمی» لە ساڵی ١٨٧٥ بەرەو زانکۆی « لایپزیک » بۆ خوێندنی وانەی زمان دەکەوێتە ڕێ. ماوەی ھەژدە مانگ لەم بوارەدا خۆی ماندوو دەکا. لە تەمەنی ٢١ ساڵی دا، لە سەر «سیستەمی سەرەتایی و دەنگەکان لە زمانە ھێند و ئورووپاییەکاندا» تێزی ئاکادیمی بڵاو دەکاتەوە. «ئێمیل بنوەنێست» زمانەوانی بەناوبانگی فەڕەنسی لەم بارەوە دەڵێ: « ئەم بەرھەمە، رووناکیێکە بۆ داھاتووی «سوسور» لە سەر چۆنایەتی نیشانە پێوەندیدارەکانی زمان».
ساڵی ١٨٨٠ ی زایینی «سوسور» لەسەر تێزێکی زمانەوانی لە ژێر سەردێڕی «دۆخی زیادە (ئیزافە) لە سانسکرێت» دا، پێداگری زانستی دەکات. ماوەی دە ساڵ وەک مامۆستای زمانەوان لە زانکۆکانی پاریسدا وانە دەڵێتەوە و چالاکی دەنوێنێ. بە ھۆی بیرتیژی و چالاکی بەردەوام، بە پسپۆڕی زمانە ھێند و ئەوروپاییەکان ھەڵدەبژێردرێ.
«سوسور» پاش ٣٨ ساڵ، چالاکی نەپساو وماندوونەناسانە لە بواری زمانەوانیدا، ساڵی ١٩١٣ مۆمی تەمەنی دەکوژێتەوە. تەنیا بەرھەمێک کە بوو بە ھۆی بەناوبانگی ئەم کەڵە پیاوە، کتێبی «خولی زمانناسی گشتی» بوو کە ماوەیەکی کورت پاش بڵاو بوونەوەی لە ھەموو ئاقار و دەڤەرێکی جیھاندا وەرگیڕدرایەوە و قوتابخانەی زمانەوانی پێ دەوڵەمەند بوو. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٣٧٨ کۆچی لە لایەن «کورش سەفەوی» وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی فارسی و لەلایەن دەزگای پەخشی «ھرمس» لە چاپ دراوە و بڵاو کراوەتەوە. «سوسور» تاکە زمانەوانێک بوو لەدەقی ئەم کتێبەدا، ‌لە سەر باری زانستی و رواڵەتی زمان بە شێوەی ئاکادیمی راڤەی کردووە و بە بیرۆکەی زانستی و پێوەری پسپۆڕی، بنەما و بناغەکانی زمانەوانی زانستی و پێکھاتەیی (ساختاری) داڕشتووە.
پاش مەرگی «سوسور» بە ھۆی رەنگدانەوەی کاریگەری چمکە فیکرییەکانی، بە «باوکی زمانەوانی نوێ» بانگەوازی دەرکرد. ئەم روانگە نوێیە، بوو بە ھۆی لە دایک بوونی قوتابخانەگەلێکی جۆراوجۆری وەک: «پڕاگ» «کۆپنھاک» و «ئەمریکا».
ئەم بۆچوونە تازە ، جووڵەی خستە نێو قوتابخانەی زمانەوانییەوە. ھەوێنی ئەندێشەی «سوسور» بوو بە روانگەی جۆراوجۆر و پلۆرالیسمی زمانەوانی. ئەگەرچی دوایی ھەرکام لەو شێوازانە، رێیان جیاکردەوە بەڵام ئەمە بیرۆکەی «سوسور» بوو کە ھەموویانی لەیەک ھێڵدا دەبەستەوە، ئەویش ڕەچاو کردنی باری پێکھاتەی زمان بوو. بێ ئەوەی «سوسور» لە بەرھەمەکەیدا ناوێک لە پێکھاتە ببات، زمانەوانان بەڕاشکاوی دیانیان بەوەدا نا کە دەست پێکەری ئەم شێوازە «سوسور» ە و بەس.
ئەنجامی ئەم نوێکارییە بوو بە ھۆی لە دایک بوونی قوتابخانەیەکی گرنگ و تۆکمە بە ناوی پێکھاتەخوازی  Structuralism کە دوایی پانتایی شێوازناسی (سبک شناسی) و ڕێزمان (دستور زبان) ی گرتە بەر بوو بە ھۆی بەزاندنی چەمکە کۆنەکانی زمانەوانی، داڕشتنی شێوازناسی و ڕێزمان لەسەر قاڵب و قۆناغێکی نوێ.
بەم بۆنەوە، تیشکێک ئەخەینە سەر چەمکە زانستییە نوێکانی «سوسور» و تا رادەیێک لەسەریان راڤە دەکەین:
«سوسور» لە ئەنجامی توێژیینەوە لە سەر دۆزی زمان، بۆی دەرکەوت کە زمان خاوەنی سیستەمێکی تایبەتییە. بۆ دەرخستنی ئەم تایبەتمەندییە، دەستی بە لێکۆڵینەوە و خوێندنەوەی زانستی زمان کرد.وێڕای کەڵک وەرگرتن لە بیرۆکە دیالیکتیکیەکانی ھێگل بەو ئەنجامە گەیشت کە «زمان» سیستەمێکی رێسامەندە لە نیشانەکان کە لە زنجیرەیەکی ئاسۆیی و ئەستوونیدا موتوربە (پێوەند) کراون. «سوسور» بۆ ئەم حاڵەتە زمانەوانییە، زاراوەی (فۆرم، Form) ی بەکار ھێنا. لەو باوەڕەدا بوو کە زمان کاتێک ھاتە سەر زار و ئاخافتنی پێکرا، ئەبێ وەک واقعێکی بەرچاو سەیری بکرێ. ئەم روانگە بوو بە ھۆی ئەوە کە زمانەوانەکان بە تێکڕا «سوسور» بە دەست پێکەری پێکھاتەخوازی  دابنێن. «سوسور» بە راشکاوی پەنجەی خستە سەر، پێوەندی زنجیرەیی نیشانەکان و دەیگوت ئەمانە تۆڕگەلی نەپساوی زمان پێک دێنن ئەگەر لەیەک جوێ بکرێنەوە ناتوانن واتا بە زمان ببەخشن.
دیاری کردنی سنووری  نێوان زمانناسی مێژوویی و ھاوچەرخی چەمکێک تر لە راژە زانستییەکانی «سوسور» بوو، لەم بارەوە دەڵێت: «وەک دەزانین گەردەلوولی زەمەن ھەموو شتێک راپێچ دەکات و سیمای ھەستی سروشت دەگۆڕێ، زمانیش لەم یاسایە بە دوور نییە، وەرچەرخانی کات بەسەر زماندا گۆڕانکاری دێنێ و روخساری توخمەکان و ئامرازەکانی زمان دەشەمزێنێ. ئەم بزاڤە زەمەنییە و ئەم جووڵە مێژووییە کە گۆڕانکاری بەسەر زماندا دێنێ و بۆ نەوەی دوایی نامۆ و ناتەبای دەکات، بە «زمانەوانی مێژوویی»دەناسرێت. ئەو زمانە کە ئێستاییە و نەوەی سەردەم پێی دەئەخافێ بە «زمانناسی ئێستایی» یان زمانناسی (توێیفی) ناودێر دەکرێ».
جەختی تایبەتی «سوسور» لەسەر ئەم دۆزە ئەوەیە کە بڵێ: «ئەم دوو قۆناغە لە یەک جیایە و زمانەوان نابێ بە پێوەری رابردوو، بابەتە زمانییەکانی ئێستا بنرخێنێ. بەڵکوو ھەرکام بە پێی پێودانگ و پێداویستی خۆی، لێیان بقۆزێتەوە. قۆستنەوەی چەمکی ئێستایی زمان بە پێوەری کۆنی زمان نە تەنیا سوود بەخش نییە بەڵکوو دەبێتە ھۆی ئاڵۆزی و قەیرانی زمان». «سوسور» لە روانگەیێکی دیکەوە لەسەر (رێسامەند) ی زمان ئاوڕ دەداتەوە، وێڕای باوەڕی پتەوی بە چڕی پێوەندیداری نیشانە زمانییەکان و پێوەندی نێوان «زمان» و «گوتار»، دەڵێ: «جەوھەری زمان» و «گوتار و ئاخافتن» دوو چەمکی جۆراوجۆرن. «جەوھەری زمان» واتایەکی زەینی و ئەبستراکی (ئینتزاعی) یە. بەڵام گوتار و ئاخافتن Puroce چەمکێکی ھاوبەش و دەبێتە جێگری زمان. واتە زمان لە واتایەکی (ئێنتزاعی) و زەینی دەگوێزرێتەوە بۆ باری مادی و «عەینی». ئەو بنەما فیکرییە و ئاکارە زمانییە، دوایی بوو بە خوانێک بۆ زمانناسان و لەسەر نوێکارییەکانی «سوسور» تەئسیر وەربگرن. بە تایبەت زمانەوانەکانی ئەمریکا وەک: «ڕابێرت ھاڵ» و «چارڵز فریزێر» کە لە سەر بۆچوونەکەی «سوسور» جەوھەری زمانیان لە ئاخافتن جوێ کردەوە وگەیشتنە ئەو ئەنجامە کە: «واتای ڕاستەکی زمان واتە: «ئاخافتن، وەرگرتنی پەیام و ھیچی تر».
بڕیارنامەی ١٣٥٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٥٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٣٣٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠١ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ٢٠٠١ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ٢٠٠١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
موسڵمان
thumb|چەند موسڵمانێک موسڵمان بە کەسێک دەوترێت کە باوەڕی بە یەک خودایی و قورئان ھەیە وەک کتێبی خوا، و شوێن پەیامەکانی پێغەمبەر محەممەد ️دەکەوێت و پەیڕەوی یاساکانی ئایینی ئیسلام دەکات.
زۆرینەی موسڵمانەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوین، ئەفریقا و ھەندێک لە وڵاتانی ئاسیا دەژین. لە ساڵی ۲۰۲۰دا ٢ ملیار موسڵمان لە جیھان بوو. زۆرینەی گەلی کورد موسڵمانن، بەڕێژەی ٩٠٪.
سەرچاوەکان
پۆل:موسڵمانان پۆل:ئیسلام پۆل:وشە و دەستەواژە قورئانییەکان پۆل:ناسنامەی ئایینی
عەباساوا، دیواندەرە
عەباس ئاوا یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٨ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٥٦ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
ئێریک بایلی
ئێریک بێرتراند بایلی (لەدایکبووی ١٢ی نیسانی ١٩٩٤)یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەریئیڤوارییە کە یاری دەکات لە خولی پرێمیەرلیگ بۆ یانەی مانچستەر یونایتد و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار. ھەرچەندە بە شێوەیەکی سەرەکی وەک بەرگریکاری ناوەند یاری دەکات، بەڵام دەتوانێت وەک بەرگری باڵی ڕاستیش یاری بکات.
بایلی دەستی بە کاروانی پیشەگەری کرد لە یانەی ئیسپانیۆلۆلی ئیسپانیۆلی، پێش ئەوەی بگوازرێتەوە بۆ ڤیاڕیاڵ. دوو وەرزی لە یانەکە بەسەر برد پێش ئەوەی لە حوزەیرانی ٢٠١٦ گرێبەست لەگەڵ مانچستەر یونایتد بکات.
لە ساڵی ٢٠١٥ یەکەمین یاری نێودەوڵەتی بۆ ھەڵبژاردەی کۆتدیڤوار ئەنجامدا و ئەوساڵیش یارمەتیدان بۆ بردنەوەی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا. لە دوو پاڵەوانێتی تری ئەفریقی بەشداری کردووە، و لەگەڵ ئۆڵۆمپی ٢٠٢٠.
ئیسپانیۆل
لە بینگەرڤیل (کۆتدیڤوار) لەدایکبووە، بایلی لە کانوونی یەکەمی ٢٠١١ لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا چووە ناو سیستەمی لاوانی ئیسپانیۆلۆل. بایلی لەلایەن ئیمیلیۆ مۆنتاگوت ی ئیسپانیۆلۆلەوە چاودێری کرا دوای بەشداریکردن لە پاڵەوانێتییەکی لاوان لە بورکینای فاسۆ، کە لەلایەن کۆمپانیای ئیسپانیۆل پرۆسمۆسپۆرتەوە ڕێکخرا. ھەندێک لە تۆمارەکانی ئەو کاتە بە ھەڵە ناوەکەیان وەک ئێریک بێرتڕاند تۆمار کردبوو (ناوی دووەمی بە ھەڵە لێکدەدرێتەوە وەک نازناوی باوکی). لە تشرینی یەکەمی ساڵی دواتردا مۆڵەتی کارکردنی وەرگرت، و یەکەمین یاری خۆی لە وەرزی ٢٠١٣–٢٠١٤ کرد لەگەڵ پێکھاتەی دووەم، لە خولی پلە دووەکانی ئیسپانیۆلا.
لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤، بایلی یەکەم یاری خۆی بۆ پێکھاتەی یەکەم ئەنجامدا - لە خولی ئیسپانیۆلا (لالالیگا)، وەک یەدەگ لە کۆتایییەکانی یاری ھاتە یاریگا درەنگ لە بردنەوەی ٢–٠ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر ڕیال سۆسیداد. ماوەیەکی کەم دوای ئەوە بەرزکرایەوە بۆ تیمی سەرەکی.
ڤیاڕیاڵ
لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥، بایلی گرێبەستێکی بۆ ماوەی پێنج ساڵ و نیو لەگەڵ تیمی ھەمان خول (لالالیگا)یانەی ڤیاڕیال واژوو کرد بە بڕی ٥٫٧ ملیۆن یۆرۆ، بە شێوەیەکی سەرەکی وەک جێگرەوەی گابریێل پاولیستا کە پەیوەندی بە ئەرسیناڵەوە کردبوو. لە ٢٢ی شوباتدا یەکەمین یاری خۆی بۆ یانەی زەرد پۆشەکان ئەنجامدا، بە شێوەی سەرەکی لە بردنەوەی ١–٠ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر ئیبار دەستی پێکرد.
لە ١٩ی ئازار، بایلی یەکەمین یاری خۆی لە خولی ئەورووپا ئەنجامدا، لە بردنەوەی ٢–١ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر سیڤیلیا و بە کارتی سوور دەرکرا.
وەرزی ٢٠١٦–١٧: یەکەم وەرز
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Eric_Bailly_-_ManUtd.jpg/170px-Eric_Bailly_-_ManUtd.jpg|وێنۆک|بەیلی لە کاتی خۆ گەرمکردن بۆ [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یونایتد لە ٢٠١٧]] لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦، بایلی گواسترایەوە بۆ یانەی مانچێستەر یونایتد بە بڕی ٣٠ ملیۆن پاوەند، گرێبەستێکی بۆ ماوەی چوار ساڵ واژوو کرد، لەگەڵ بژاردەی دوو ساڵی تر. یەکەم یاریزان بوو کە لەلایەن ڕاھێنەری نوێ جۆسێ مۆرینیۆوە گرێبەستی لەگەڵ واژوو کرا.
لە ٧ی ئابی یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا لە بردنەوەی ٢–١ بەرامبەر لیستەر سیتی لە یاریگای وێمبلی بۆ بردنەوەی جامی قەڵغانی ئینگلیزی، و بە باشترین یاریزانی یارییەکە دیاری کرا دوای ھەفتەیەک لە یەکەمین یاری لە پریمەرلیگدا دووبارە بە باشترین یاریزانی یارییەکە دانرا لە بردنەوەی ٣–١ لە بۆرنمۆس.
بە یاریزانی مانگی مانچێستەر یونایتد ھەڵبژێردرا بۆ ئابی ٢٠١٦. لە کاتی قسەکردن لەگەڵ تەلەڤیزیۆنی مانچێستەر یونایتد، وتی " خەڵاتەکانی باشترین یاریزانی یاری شتێکن کە بیرم لێ نەکردووەتەوە بەڵام لە ڕێگەی ئەو کارانەی کە ئەنجامم داون بەدەستم ھێنان. ھیوادارم لە چەند ھەفتەی دواتردا زیاتر ببن ". لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، بایلی لە خولەکی ٥٢ دانیشت دوای ئەوەی تووشی پێکان بوو لە چێڵسی لە کاتی دۆڕاندنی ٤–٠. ١١ یاری ئەنجامدا کاتێک شەیتانە سوورەکان خولی ئەورووپایان بردەوە؛ و ناوی لە باشترین پێکھاتەی وەرزەکەدا ھەبوو.
وەرزی ٢٠١٧–١٨
لە ١٩ی ئابی ٢٠١٧، بایلی یەکەم گۆڵی خۆی لە خولدا لە ماوەی کاروانی پیشەگەریدا تۆمارکرد، یەکەم گۆڵی مانچستەر یونایتد لە بردنەوەی ٤–٠ بەرامبەر سوانزی سیتی، دوای ئەوەی کە پۆڵ پۆگبا لێدانێکی سەری لێدا و بەر شیش کەوت.
لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧، بایلی تووشی پێکان بوو لە ئەژنۆیدا و بۆماوەی ١٠٠ ڕۆژ دوورکەوتەوە و لە ١٧ی شوباتی ٢٠١٨ گەڕایەوە بۆ یاریکردن وەک یەدەگ لە جێگەی ڕۆمیلۆ لوکاکۆ ھاتە یاریگا لە ٩٠ خولەکی کۆتایی لەگەڵ کاتی زیاد کراو لە بردنەوە بەرامبەر ھودەرسفیڵد لە جامی ئێف ئەی (جامی یەکێتی ئینگلیزی). ئەو بەردەوام بوو و بە گشتی ١٨ یاری ئەنجامدا و یەک گۆڵی لە ھەموو پێشبڕکێکاندا تۆمارکرد لە کۆتایی وەرزدا.
٢٠١٨-ئێستا: وەرزەکانی پێکان بوون
کێشەی پێکانەکانی بایلی لە وەرزی ٢٠١٨–١٩ بەردەوام بوون کە بووە ھۆی ئەوەی تەنھا لە ١٨ یاری لە ھەموو پاڵەوانێتییەکاندا بەشداری بکات، کە ١٢ یاریان لە پرێمییەرلیگدا بوو. لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ بە کارتی سوور دەکرا لە بردنەوەی ٤–١ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر بۆرنمۆس بەھۆی فاوڵێک لە ڕیان فراسەر، کە لەلایەن ڕاھێنەر ئۆلێ گونار سۆڵشایەر ڕەخنەی لێ گیرا.
لە تەممووزی ٢٠١٩، بایلی بۆ ماوەی چوار مانگی تر دوورکەوتەوە دوای ئەوەی تووشی پێکان بوو لە ئەژنۆیدا لە یارییەکی دۆستانەی پێش وەرز بەرامبەر تۆتنھام ھۆتسپێر لە چین. لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، لە پێکان گەڕایەوە بە یاریکردن لە یارییەکدا لەگەڵ پێکھاتەی خوار ٢٣ ساڵانی مانچێستەر یونایتد بەرامبەر نیوکاسڵ یونایتد. لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، بایلی گرێبەستێکی نوێی واژوو کرد بۆ ماوەی دوو ساڵی تر لەگەڵ یونایتد، کە وای لێکرد تا کۆتایی وەرزی ٢٠٢١–٢٢ لە یانەکە بەردەوام بێت. ئەو گەڕایەوە بۆ پریمەرلیگ و یەکەم یاری وەرزەکەی لە ١٧ی شوباتدا ئەنجامدا، کە بۆ ماوەی ٩٠ خولەک لە بردنەوەی ٢–٠ بەرامبەر چێڵسی یاریکرد.
ئەو ١٠٠ەمین یاری خۆی بۆ یانەکە ئەنجامدا لە یارییەکدا کە ١–١ بەرامبەر بوون لەگەڵ ئەی سی میلان لە خولی ئەورووپا لە یاریگای ئۆڵد ترافۆرد (یاریگای تایبەت بە مانچێستەر یونایتد). لە ٢٦ی نیسانی ٢٠٢١، گرێبەستێکی واژوو کرد تا ٢٠٢٤، لەگەڵ بژاردەی ساڵێکی زیاتر.
لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١، بایلی یەکەم یاری خۆی لە وەرزەکەدا کرد لە جامی ئی ئێف ئێڵ بەرامبەر یانەی وێست ھام یونایتد، کە مانچستەر یونایتد ١–٠ دۆڕا.
کاروانی نێودەوڵەتی
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Rus-IvoryCoast_(3).jpg/220px-Rus-IvoryCoast_(3).jpg|وێنۆک|بایلی لە کاتی یاریکردن بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار|کۆتدیڤوار لە ٢٠١٧]] لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤، بایلی لە پێکھاتەی ٢٣ یاریزانی ھێرڤ ڕێنارد بوو جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٥. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا، لە یارییەکی دۆستانەدا بەرامبەر نایجیریا، و لە ھەموو شەش یارییەکەدا بەشدار بوو لە پاڵەوانێتییەکەدا و ھەڵبژاردەکەی بوو بە پاڵەوان. ئەو دووبارە لە تیمی فیلەکان بوو بۆ جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٧ لە گابۆن، تەواوی سێ یارییەکەی لە پاڵەوانێتییەکەدا ئەنجامدا کە لە قۆناغی کۆمەڵەکان کۆتایی ھات.
لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، بایلی یەکەم گۆڵی نێودەوڵەتی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٤–٠ بەسەر کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست لە پاڵاوتنەکانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩ لە ستادی بواکێ. لە مانگی نیسانی دواتردا تووشی پێکانی ئەژنۆ بوو، کە وای کرد لە پاڵەوانێتییەکە دوور بکەوێتەوە کە لە میسڕ کرا.
لە ٣ی تەممووزی ٢٠٢١، بایلی وەک یەکێک لەو یاریزانانە ھەڵبژێرا کە تەمەنیان لە ٢٣ ساڵ زیاترە لە تیمی ئۆڵۆمپیادی کۆتدیڤوار بۆ ئۆڵۆمپادی ھاوینی ٢٠٢٠ ھەڵبژێردرا. بایلی یەکەمین یاری خۆی لە ئۆڵۆمپیاددا ئەنجامدا لە بردنەوەی ٢–١ بەرامبەر سعودیە لە ٢٢ تەممووز. ئەو چوار یاری ئەنجامدا لە پاڵەوانێتییەکەو یەک گۆڵی تۆمارکرد، لە دۆڕاندنیان لە چارەکی کۆتایی بەرامبەر ئیسپانیۆلا.
لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٢١، کە لە سەرەتای ساڵی دواتردا لە کامیرۆن بەڕێوەچوو، بایلی تووشی پێکان بوو لە سەری دا لە کۆتایییەکانی یارییەکەیان بەرامبەر سیرالیۆن کە ٢–٢ بەرامبەر بوون لە دووەم یاریدا، بەم شێوەیە لە یاری سێیەم بەرامبەر جەزائیر دوورکەوتەوە. لە یاری قۆناغی ١٦ دا کە بێ گۆڵ بەرامبەر میسر بوو کڵاوی پۆشیبوو و تاکە یاریزان بوو کە لە لێدانەکانی یەکلاکەرەوە گۆڵ تۆمار نەکات و شوتەکەی گەڕێنرایەوە لەلایەن گۆڵپارێز محمد عەبو گاباڵەوە.
یانە
<references group="lower-alpha" responsive="1"/>
خەڵاتەکان
مانچێستەر یونایتد
کۆتدیڤوار
تاکەکەسی
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤ پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی لیگ ١ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا
١٠١٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گرەیسڤیل، ئەلاباما
گرەیسڤیل شارێکە لە کەرتی جێفەرسۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬١٦٥ کەس بووە. ڕووبەری ٤٣٫٨٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٤٩٫٤ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر پۆل:شارەکانی ئەلاباما پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر
بڕیارنامەی ١٣٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٣٤٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠١ پۆل:مەغریب لە ٢٠٠١ پۆل:سەحرای ڕۆژاوا لە ٢٠٠١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مەغریب پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
کۆد گیاس
وێنۆک ھێمای گیاس: لولوچ خاوەنی شۆڕش (コードギアス 反逆のルルーシュ کۆدۆ گیاسو ھانگیاکو نو ڕوروچو) بریتییە لە ناوی زنجیرە ئەنیمێیەک لە بەرھەمھێنانی کۆمپانیای سەنڕایسە و لە دەرھێنانی گورو تانجیوشی و نووسینی ئیچیرو ئۆکوچییە کە پێشتر کاریان کردووە بەیەکەوە لە زنجیرەی بلانتس.
زنجیرەکە لە ژاپۆن پەخش کرا لە ڕێکەوتی ٥ تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ بۆ ٢٩ مارتی ٢٠٠٧، و کۆتا دوو زنجیرە پەخش کرا لە ٢٨ تەممووزی ٢٠٠٧. وەرزی دووەم پەخش کرا لەژێر ناوی کۆد گیاس: لولوچ خاوەنی شۆڕش R2 (دەوترێت ئاڕ توو) (コードギアス 反逆のルルーシュR2 ,Kōdo Giasu Hangyaku no Rurūshu Āru Tsū). ھەر دوو وەرزەکە بوونە خاوەنی خەڵات لە پێشانگای تۆکیۆی نێودەوڵەتی ئەنیمێ و «ئانیماگا» پێشبووڕکێی خەڵاتی ئەنیمێ مەزن و پێشبووڕکێی «ئەنیمەیشن کوب».
چیرۆک
چیرۆکی ئانمییەکە دەسوڕێتەوە بە دەووری لولوچ لامپروج کە ئەو شازادەیەکی بەڕیتانییە لەگەڵ خوشکەکەی نانالی (کە پەکەوتە کەوت و چاوی لەدەست دا دوای کوشتنی دایکی لە بەرەمبەری دا) کە دوور خراونەتەوە بۆ ژاپۆن لەکاتی کۆنتڕۆڵکردنی لەلایەن «دەوڵەتی بەڕیتانیای پیرۆز»، و لەدوای ماوەیەک بەڕیتانیا ھەڵسا بە گۆڕینی ناوی ژاپۆن بۆ ناوچەی ١١. و لەگەڵ زۆری پێکدادانەکانی نێوان یاخیبووە ژاپۆنییەکان و ھێزەکانی بەڕیتانیا لولوچ دەیویست خۆی بەڕیتانیا لەناو ببات و جیھانێکی نوێ بۆ خوشکەکەی دروست بکات تا تیای بژی؛ و لە یەکێک لە ڕۆژەکان لەگەڵ کچێکی گومانناوی یەکتریان ناسی (سی توو C.C). کە ڕێکەوتنێکی کرد لەگەڵیدا کە بووە خاوەنی ھێزێک بەناوی گیاس وای لێ دەکات کۆنتڕۆڵی کەسانی تر بکات، بەوەی کە دەبێت داوایەکی بۆ جێبەجێ بکات.
لولوچ دەست دەکات بە بەکار ھێنانی ھێزە نوێکەی کە دەناسرێت بە ھێزی فەرمانڕەوا بۆ لەناو بردنی بەڕیتانیا و دروستکردنی جیھانکی نوێ، بۆیە سەرکردایەتی ھێزێکی نوێ دەکات بەناوی سوارچاکانی ڕەش (سەرکردایەتیان دەکات بەناوی زیرۆ) و بەھۆی کەسایەتییە کاریزمایییەکەی و بلیمەتییەکەی لە پیلان دانان و بەڕێوبردن، زۆرێک لە فەرمادە ژاپۆنییەکان دێنە ژێر فەرمانییەوە و بەمەش لە خەونەکەی نزیک دەبێتەوە.
کەسایەتییەکان
لولوچ (پاڵەوانی چیرۆکەکەیە) سی سی ، سوزاکۆ ، نانالی ، سایاکۆ ، شارلی ، میلای ، ڕیفال ، نینا ، یۆفیمیا ، کۆرنیلیا ، شنایزل ، دیسھارد ، ئۆگی ، کارین ، فیلیتا ، ڤی ڤی.
لە جیھاندا
ئەنیمێکە ڕێگەی پێدراوە بۆ پەخشکردن لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لەلایەن باندای بۆ کات بەسەربردن، و لە ڕێگەی مادمان بۆ کات بەسەربردن لە نیوزلاند و ئوستراڵیا. و ئێستا بۆ کوردی دۆبلاژ کراوە لەلایەن کەناڵ و ماڵپەڕی 4anime ، و لە نێوان ئاشقانی ئەنیمێ ناوبانگێکی زۆری ھەیە.
ئیندۆمی
ئیندۆمی ڕەگەزێکی خواڕدنی خێڕایە، گەورەترین کارگەی بەرھەم ھێنانی ئەم خۆڕاکە لە ئیندۆنیسیایە. کە ڕێژەی ٢٪ ئیندۆمی ھەموو بازاڕی جیھان بەرھەم دێنێت. کە بەسەر ھەموو وڵاتانی ئوستراڵیا و ئاسیا و ئەفریقا و نیوزلەندا و وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا و کەنەدا وئەوڕووپا و خۆڕھەڵاتی ناوەڕاست دابەشی دەکات. ھەروەھا لە نێجیریاش ئیندۆمی بەرھەم دەھێنرێت کە ناوێکی تری میللی ھەڵگرتوە و نیشانەی بازڕگانی تایبەت بەخۆی ھەیە، کە لە ساڵی ١٩٩٥ کارگەکە دامەزڕاوە و ئیندۆمی بازاڕەکانی نێجیریا و وڵاتانی دڕاوسێی دابین دەکات.
کۆد گیاس
سەرچاوەکان
پۆل:کۆد گیاس پۆل:ڕۆمانە سووکەکان پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە پۆل:ئەنیمێ و مانگای قوتابخانە پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی زانستی پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی پۆل:فەنیمەیشن پۆل:مانگاکانی ٢٠١٤ پۆل:مانگاکانی ٢٠١٢ پۆل:مانگاکانی ٢٠١٠ پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٨ پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٧ پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٦ پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٨ پۆل:ئۆڤای ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٩ پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی سیناریۆی ڕەسەنیان ھەیە پۆل:نەفرەتلێکراوەکان لە خەیاڵ پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢ پۆل:تێرۆریزم لە خەیاڵدا پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە
١٠١٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئیندۆمی
ناونان
ئیندۆ"indo" کورتکراوەی ناوی وڵاتی ئیندۆنیسیایە، ھەروەھا می "mie"بەواتای ماکەروونی دێت لەزمانی ئەندەنووسی. ئینۆمی واتا مەکەروونی ئەندەنووسی. وێنۆک وێنۆک
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئاسیا پۆل:خۆراک پۆل:خواردنی سەرشەقام پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ئارتاشات
ئارتاشات کۆمەڵگەیەکی شارەوانی شارۆچکە و شارەوانییە لە ئەرمینیا کە وەک ناوەندی کارگێڕی پارێزگای ئارارات کاردەکات. دەکەوێتە سەر ڕووباری ئاراکس لە دەشتی ئارارات و ٣٠ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی یەریڤانەوە دوورە. ئارتاشات لە ساڵی ١٩٤٥ لەلایەن حکوومەتی سۆڤیەت ئەرمینیا دامەزراوە و ناوی لێنراوە شاری دێرینی نزیکی ئارتاشات.
ئارتاشاتی مۆدێرن لەسەر ھێڵی ئاسنی یەریڤان-ناخچیڤان-باکو و نەخچیڤان-تەبریز و لەسەر ڕێگای سەرەکی یەریڤان-گۆریس-ستێپاناکێرتە. ناوی شارەکە لە زمانەکانی ئێرانەوە وەرگیراوە و بە واتای «خۆشی ئارتا» دێت. ئارتاشاتی کۆن لەلایەن پاشا ئارتاشی یەکەمەوە لە ساڵی ١٧٦ پێش زایین دامەزراوە، لە ساڵی ١٨٥ پێش زایین تا ساڵی ١٢٠ زایینی وەک پایتەختی شانشینی ئەرمینیا کاری کردووە، و بە «ڤۆستان ھایۆتس»یان «دادگا»یان «مۆری ئەرمەنییەکان» ناسرابوو.
شارۆچکەی ئارتاشات ٨ کیلۆمەتر (٥٫٠ میل) لە باکووری ڕۆژاوای شاری دێرینی ئارتاشاتەوە دوورە. بەپێی خەمڵاندنی فەرمی ساڵی ٢٠١٩، ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ١٩ ھەزار و ٤٠٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئارارات پۆل:پارێزگای ئارارات پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٢یەمی پ.ز پۆل:پارێزگای ئێریڤان
تبلیس
تبلیس یان تبلیسی (بە گورجی:თბილისი) گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی گورجستانە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ١,١٥٢,٥٠٠ کەس بووە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی گورجستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی گورجستان پۆل:ھەرێمەکانی گورجستان پۆل:تبلیس پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٥ەم پۆل:شارە پیرۆزەکان پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
جەیمس کان
جەیمس ئێدمەن کان (لەدایکبووی ٢٦ی ئازاری ١٩٤٠–مردووی ٦ی تەممووزی ۲۰۲۲) ئەکتەرێکی ئەمەریکییە. سەرەتا لە فیلمی (El Dorado)دا ناوبانگی دەرکردووە. لە ساڵی ١٩٧٢ بەشداربوو لە فیلمی سەرۆک خێزان کە بووە ھۆی پاڵاوتنی بۆ خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری پشتگیریکار. چەپ|وێنۆک|کان لە ساڵی ١٩٧٦
پارێزگای لۆری
پارێزگای لۆری پارێزگایەکی (مارز)ی ئەرمینیایە. دەکەوێتە باکووری وڵاتەکە و ھاوسنوورە لەگەڵ گورجستان. ڤانادزۆر پایتەخت و گەورەترین شاری پارێزگاکەیە. شارۆچکە گرنگەکانی دیکە بریتین لە ستێپاناڤان، ئالاڤێردی و سپیتاک. بەرزترین خاڵی پارێزگاکە چیای ئاچکاسارە لە زنجیرە چیای جاواخێتی کە بەرزییەکەی ٣١٩٦ مەتر دەبێت. نزمترین خاڵ ٣٨٠ مەتر لە دۆڵی دێبێدە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی پارێزگاکە.
بەپێی سەرژمێری فەرمی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی لۆری ٢٣٥٥٣٧ کەسە (١١١٦٧٥ پیاو و ١٢٣٨٦٢ ژن) کە نزیکەی ٧٫٨٪ی تەواوی دانیشتووانی ئەرمینیا پێکدەھێنێت. ژمارەی دانیشتووانی شارەکان ١٣٧٧٨٤ کەسە (٥٨٫٥٪) و گوندنشینەکان ٩٧٧٥٣ کەسە (٤١٫٥٪).
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای لۆری لۆری
عەزیزاوای چلچەمە
عەزیزئاوای چلچەمە یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٤ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
عەلیاوای دۆڵەڕەش
عەلی ئاوای دۆڵەڕەش یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٢١ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٣٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
جێمەبەستی کۆتایی ٢
جێمەبەستی کۆتایی ۲ (بە ئینگلیزی: 2 Final Destination) ‏فیلمێکی ترسناکی سەروو سرووشتییە و درێژەی فیلمی جێمەبەستی کۆتایی ١، لە دەرھێنانی دەیڤد ئێلێس و نووسینی جێفری ڕیدیکە، فیلمەکە ژنێکی گەنجی ھەرزەکار وێنا دەکات کە فێڵ لە مردن دەکات دوای ئەوەی ھەستی بە ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە کرد لەگەڵ کەسانی دیکەش لەگەڵیدا کە لە ڕووداوێکی ترسناکی ھاتوچۆدا لەسەر ڕێگایەکی خێرا دەمرن، و ئەویش ئەم ھۆشدارییە بەکاردەھێنێت بۆ ڕزگارکردنی خۆی و ژمارەیەک کەسی دیکە، بەڵام مردن بەردەوام بەدوایاندا دەگەڕێت دوای ئەم ڕووداوە چونکە دەبێت ژیانیان کۆتایی بێت.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٣ پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠٠١ بەرھەمھێنراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک دانراون (ویلایەت) پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٥ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە کەنەدییەکان پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی نیو لاین سینەما پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
بەدر شاکر سەییاب
بەدر شاکر سەییاب (٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٦ گوندی جیکور لە بەسرە تاکوو ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٤ کوێت) یەکێکە لە باشترین و بەناوبانگترین شاعیرەکانی عێراقی لە سەدەی بیستەم یەکێکە لە دامەزرێنەرانی شیعری ئازاد لە ئەدەبیاتی عەرەبی بەیاوەری نازک مەلائیکە و عەبدولوەھاب بەیاتی و بلند حەیدەری. بەدر شاکر سەییاب ئەندامی حیزبی شیوعی عێراقی بوو، بەدر دارولمەعلمینی عولیای تەواو کردووە کە ئێستا دەکاتە کۆلێژی پەروەردە.
مردن
لەڕۆژی ٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٤ بەدر شاکر سەییاب لە نەخۆشخانەی ئەمیری لە کوەیت لەتەمەنی ٣٨ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.
١٠١٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گرینزبۆرۆ، ئەلاباما
گرینزبۆرۆ (، ) شارێکە لە کەرتی ھەیل، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬٤٩٧ کەس بووە. ڕووبەری ٦٫١٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٤٠٤٫٠٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.