cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گەنجانی ئاتسز
مێژوو
گەنجانی ئەتسیز کە لە ساڵی ٢٠١٢ لە گۆڕەپانی تەقسیم بەشدارییان کردبوو، لە ساڵیادی کۆمەڵکوژی خۆجالی (کۆمەڵکوژی ١٩٩٢ی خەڵکی مەدەنی ئازەربایجان لەلایەن سوپای ئەرمەنستانەوە) دروشمیان بەرزکردەوە و لافیتەیەکیان بەدەستەوە بوو کە لەسەری نووسرابوو «ھەمووتان ئەرمەنن، ھەمووتان گەوادن»، و «گەوادەکانی ھرانت ئێمە مەترسێنن»، ھەروەھا «ئەمڕۆ گۆڕەپانی تەقسیم، سبەی یەریڤان، شەوانە لەناکاو ھێرشتان دەکەین». چەند ڕۆژێک لە میدیاکان باسی ئەو گردبوونەوەیە دەکرا. ڕاگەیەندرا کە ئەو گرووپە لە کاتی گردبوونەوەکەدا پلانی ھێرشکردنە سەر بەدەپە و ڕۆژنامەی ئاگۆس و کونسوڵخانەی فەڕەنسایان دانابوو و ھەروەھا پلانیان دانابوو دواتر ھێرش بکەنە سەر سیاسەتمەداری مەھەپە ئەکمەلوددین ئیحسانۆغلو.
دوای ئەوەی ھێزە چەکدارەکانی سووریای بەشار ئەسەد لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٠ ٣٦ سەربازی تورکیایان لە ئیدلیب کوشت، گەنجانی ئاتسز «رێپێوانی سوپا و نەتەوە»یان لە پارێزگا جیاجیاکان ڕێکخست.
بورسا وەک پایتەختی گەنجانی ئاتسز وەسف دەکرێت. لە گۆرانییە ناسیۆنالیستییە بەناوبانگەکەی مەولوودجان قاپلان «تەشکیلات تورکوسو» کە لە ساڵی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە، باس لە گەنجانی ئاتسز کراوە. لە بەیتی دووەمدا ھاتووە «توران ماڵی ئێمەیە، گەنجانی ئاتسز سوپای ئێمەیە، گورگەکەمان بەردەوام ھاوار بکات، لە شاخەوە بۆ شاخ».
سەرچاوەکان
پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان پۆل:نیۆفاشیزم پۆل:توورانیزم پۆل:پان تورکیزم پۆل:تیرۆریزم لە تورکیا پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی پۆل:دژە کورد پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٥ لە تورکیا پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠٠٥ پۆل:چەوساندنەوەی کوردەکان لە تورکیا
پاکستان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
پاکستان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
خاڵبەندی
alt=نیشانەکانی خاڵبەندی|وێنۆک|نیشانەکانی خاڵبەندی خاڵبەندی ئەو نیشانانەن کە لە پێوەندیی نووسراویدا خوێندنەوەی ڕستەکان بێ ھەڵە و ئاسان دەکەن، کورت و درێژی و شوێنی گت و وچان لە ڕستەدا دەستنیشان دەکەن. وا دەکەن کە ڕستەکان بە شێوەی پرسیاری یان سەرسوڕمان یان دەربڕینێکی سادە بێنە بەر گوێ. بەشێکی زۆری ڕێساکانی خاڵبەندی نێونەتەوەیین و یاساکانیان چونیەک و گشتگیرن. بەشێکیان لە ئەلفبێیەکەوە بۆ ئەلفبێیەکی تر بواری بەکارھێنانیان دەگۆڕێت. نیشانەکانی خاڵبەندی دەق لە ڕووی سینتاکس و واتاوە دابەش دەکەن. ھەر دەقێک کە خاڵبەندی تێیدا ڕەچاو نەکرابێت، دەبێتە ھۆی ئەوەی کە خوێنەر سەری لێ بشێوێت و لە نووسراوەکە بەھەڵە تێ بگات.
حوسێن سەفامەنش
حوسێن سەفامەنش ھونەرمەندی گۆرانیبێژێکی کوردی خەڵکی شاری کرماشانە کە بە ھەموو زاراوەکانی جیاوازی کوردی گۆرانیی خوێندووە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:زیندووان
بەنگلادێش لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
بەنگلادێش نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
میوەی پارامیسا
میوەی پارامیسا بریتییە لە جۆرێک لە میوەکان کە لە جیهانی وەن پیسدا بوونی هەیە و هەروەها جۆرێک لە سێ جۆرەکەی میوە شەیتانییەکانە. میوەی پارامیسا هەڵگری هێزێکە کەوا لە خاوەنەکەی دەکات ببێتە خاوەنی هێزێکی سەرو مرۆڤایەتی وەک هێزی میوەکەی مۆنکی دی لوفی.
سەرچاوەکان
پۆل:وەن پیس
ویلایەتی چێن
وێنۆک ویلایەتی چێن (بە چینی: 陈国 خوێندنەوە چێن گوۆ) ویلایەتێک بوو لەلایەن دووک ھوو دامەزرابوو ھەر زوو لەدوای دامەزرانی ئیمپراتۆریەتی ژۆو لەلایەن پاشا وو لە سەردەمی دێرینی چین.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو پۆل:سەدەی ١١یەمی پ.ز پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١١یەمی پێش زایین لە چین پۆل:ناوچە و ویلایەتەکان کە لە سەدەی ١١یەمی پێش زایین دامەزراون پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی پێنجەمی پێش زایین لە چین پۆل:ویلایەت و ناوچانەی کە لە سەدەی پێنجی پێش زایین ھەڵوەشێنراونەتەوە پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
ویلایەتی ڕویی
رویی (بە چینی:芮) ویلایەتێکی سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو لە سەردەمی بەھار و پایز لە مێژووی دێرینی چین.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
ویلایەتی چوان
ویلایەتی چوان (بە چینی سادەکراو: 权国; چینی دێرین:權國 خوێندنەوە: چوان گوۆ) ویلایەتێکی سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو، فەرمانرەواکانی بە ڕەسەن خەڵکی ئیمپراتۆریەتی شانگ بوون ویلایەتی چوان لەلایەن وێن دینگ دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین پۆل:پۆلی کۆمنز بە بەستەری خۆماڵیی یەکسان لەگەڵ ویکیدراوە پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو پۆل:ئیمپراتۆریەتیی شانگ پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
ھەژیر میھرئەفرووز
وێنۆک|وێنەی ھەژیر میھرئەفرووز، ھاوینی ٢٠١٧ ھەژیر میھرئەفرووز (بە فارسی: هژیر مهرافروز، لەدایکبووی ١٩٧٩) گۆرانیبێژ و ژەنیاری کوردی خەڵکی ئێرانە.
لە ساڵی ١٩٧٩ لە بنەماڵەیەکی ناوداری یارسان لە سەحنەی کرماشان لە دایک بووە. ھەژیر خوشکەزای سەید خەلیل عالینەژاد ھونەرمەندی بەناوبانگی یارسانە. ھەر لە منداڵییەوە فێری مۆسیقای ئایینی و کۆنی ئێرانی و ژەندنی ئامێرەکانی تەمبوور و تار و دیوان بووە. پاشان ئامێرە ڕۆژئاواییەکانیش وەک پیانۆ و گیتاریش فێر بووە. کاری ھونەریی خۆی لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە بە دامەزراندنی «گرووپی ئایان» دەست پێ کرد. ساڵی ٢٠١٢ وەک ژەنیار و گۆرانیبێژ بەشداری کردووە لە میھرەجانی «لۆکارنۆ فۆلک» لە وڵاتی سویسرا.
ئەلبۆمەکان
زۆربەی بەرھەمەکانی ئایینی و عیرفانین و زۆر لە شیعرەکانی مەولانای ڕۆمی کەڵکی وەرگرتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩ پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
پرۆژەی پایۆنیری ئەستێرەی بەیان
وێنۆک|مانگی دەسکردی پایەنیر ئەستێرەی بەیان پرۆژەی پایەنیر ئەستێرەی بەیان پرۆژەیەکە کە سەر بە دەزگای بۆشایی ئەمەریکی ناسایە کە تایبەتە بە ئاشکراکردنی زانیاری و داتا و نھێنیەکانی ھەسارەی ڤینوس
ئەو پرۆژەیە پێک ھاتبوو لە ٢ کەشتی بۆشایی، بەشی یەکەم پێکھتابوو لە کەشتی ئاسمانی پایەنیر 'ئەستێرەی بەیان' ١:ئەستێرەی بەیان مانای (ڤینوس (ھەروەھا ناسراوە بە ئەستێرەی بەربەیان، ئەستێرەی بەیان، ئەستێرەی ڕۆژێ، زوھرە، قورخ، قورغ، کاروانقڕان، کاروانکوژ، کاروانکوژە، ناھی؛ بە ئینگلیزی: Venus) لەگەل مانگی دەسکردی پایەنیر ئەستێرەی بەیان ئەور بوو تەقێندرا لە ١٩٧٨ لەبۆ لێکۆلینەوە لەسەر ھەسارەی ڤینوس، وە بەشی ٢می ئەو پرۆژە ناردنی ٤ کەشتی ئاسمانی دیکە بوو لە چارچێوەی ئەو پرۆژەی،
ناسا رایگەیاند: کە پرۆژەی پایەنیر ئەستێرەی بەیان (Pioneer Venus Project) بە ئامانجی ناردنی لێکۆلینەوە لەسەر ھەوای خۆر لە زەریای ڤینوس، وە لێکۆلینەوە لەسەر کەش و ھەوای ھەسارەی ڤینوس
لە ٢٠ ئایاری سالی ١٩٧٨ کەشتی ئاسمانی پایەنیر ئەستێرەی بەیان رەوانەی دەرەوەی زەوی کرا، وە ئەو مانگە دەسکردە جێگیر بوو لەسەر ھەسارەکە لە ٤ کانوونی یەکەمی ھەمان سال، وە بەردەوام بوو لەسەر کارەکانی تا ٨ تشرینی یەکەمی سالی ١٩٩٢
کەشتی ئاسمانی پایەنیر ئەستێرەی بەیان
ناونراوە پایەنیر ئەستێرەی بەیان یان پایەنیر١٢، لە ڕێکەوتی ٢٠\٥\١٩٧٨ لە ناوچەی کیپ کناڤرال لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا لە ناو جەرگی مووشەکی ئەتلەس، ئامێری پایەنیر تیرەکەی ٢٥٠ سانتیمەتر بوو وە بەرزیەکەشی ١٢٠ سانتیمەتر بوو، وە وزەی خۆری لەگەلە لەگەل لۆ وزەی کارەبایەکە کە توانای ٣١٢ وات کارەبا بەرھەم دەینی، ئەو برە پارەی بۆ ئەو کەشتیە سەرف کرا بری ١٢٥ میلیۆن دۆلار بوو.
کەشتیەکانی پرۆژەی پایەنیر
ئەامێرەکانی ئەو پرۆژەیە پێکھاتبوون لە ٥ ئامێر: کەشتی ئاسمانی ھێڵی، کەشتی ئاسمانی گەورە، لەگەڵ ٣ کەشتی ئاسمانی گچکە
سەرچاوە
لاپەرەی پایەنیر لە مالپەری فەرمی ناسا
لاپەرەی مانگە دەسکردەکە لە مالپەری فەرمی ناسا
لاپەرەیەک لەسەر کەل ە پەلی ئامێرەکانی ناسا
لاپەرەیەک لەسەر پایەنیر لە ناسا
https://web.archive.org/web/20170326135409/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1978-078D
سۆنگ (نازناو)
سۆنگ ( بە چینی:(宋) ناوی خێزانی کۆرییە، کە لە نازناوی چینی وەرگیراوە. دانیشتوانی کۆریا ئەو نازناوەیان ھەڵگرتووە بە نزیکەیی ٪١٫٤ دانیشتووانی کۆریا لە ساڵی ٢٠٠٠دا سەرژمێری کرا لە کۆریا ئەوە دۆزرایەوە ٦٢٢٬٢٠٨ کەس ئەم نازناوەی ھەڵگرتوە
ئەوانەی ناوی سۆنگ یان ھەڵگرتووە
سۆنگ-ئین نازناوی سۆنگ یی ھەڵگرتووە ئه‌فسه‌رێكی گۆگۆریۆیه‌
سۆنگ-ھیو-گیۆنگ نازناوی سۆنگ یی ھەڵگرتووە
سۆنگ ئیل-گووک ئەم ناوەی ھەڵگرتووە ئەکتەرێکی بەناوبانگی کۆریایە
خەون
وێنۆک|خەونی شوڕشگێڕێک لە نووسینی ئەنتۆنیۆ دی پێرێدا خەون بریتییە لە زنجیرەیەک ئەندێشە کە لە کاتی خەودا ڕوودەدەن و خەونەکان لە یەکگرتوویی و لۆژیکی خۆیاندا جیاوازن و چەندین گریمانەش ھەن کە ڕوودانی خەونەکان ڕوون دەکەنەوە، سیگمۆند فرۆید دەڵێت: خەون ئامرازێکە کە ڕۆح پەنای بۆ دەبات ئارەزوو و پاڵنەرە کۆکراوەکانی تێر بکات، بە تایبەت ئەوانەی کە لە واقیعدا تێرکردنیان قوورسە. تاک لە خەودا پاڵنەرەکانی لە شێوەی ڕووداوێک یان بارودۆخێکدا دەبینێت کە بەدی دێت و ئەو پەندە باوەی کە دەڵێت: “ برسی خەون بە بازاڕی نان دەبینێت ” باشترین دەربڕینی ئەمەیە، بەڵام ئارەزووەکان لە خەودا زۆرجار خۆدزینەوەیان لێدەکرێت یان شاراوەتەوە بەجۆرێک کە خەونبین خۆی ئاگاداری ماناکانیان نەبێت، ھەربۆیە زۆر خەون دەردەکەون لە مانا و لۆژیک بەتاڵە، ھاوشێوەی بیرکردنەوەی شێتەکان، بە پێچەوانەی خەونبینین، کە زۆر لۆژیکییە.
ھەروەھا لێکۆڵینەوە لە خەونەکان شوێنەواری لەسەر تەختە بەردەکان دۆزییەوە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ شارستانییەتی سۆمەرییەکان؛ و ھەندێک لە گەلانی کۆن، وەک: یۆنانییەکان، پێیانوابوو کە خەونەکان بەگشتی دیارییەکە لەلایەن خوداوەندەکانەوە بۆ ئاشکراکردنی زانیاری بۆ مرۆڤەکان و چاندنی پەیامێکی دیاریکراو لە مێشکی کەسی خەوتوودا.
سەرچاوەکان
پۆل:شەو پۆل:ھێماکان
بێورێ
بێورێ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیوەیل، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بێورێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گۆمڵێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی سێونگ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بارێی بچوک و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مڕانێ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ساڵح فەوزان
شێخ ساڵح کوڕی فەوزان کوڕی عەبدوڵڵا فەوزان (؛ لەدایکبووی ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٣٥) فیقھناس، مامۆستای زانکۆی سعوودی، ئەندام لە یەکێتیی گەورە زانایان و ئەندام لە کۆمەلگای فیقھی سەر بە پەیوەندیی ئیسلامیی جیھانی لە شاری مەککەی پیرۆز، پێشنوێژ و وتارخوێن لە مزگەوتی ئەمیر موتعەب کوڕی عەبدولعەزیز ئالیسعوود لە شاری ڕیاز پایتەختی عەرەبستانە. ئەو ھەروەھا بەرنامەی نوور عەلا دەربی (نور علی الدرب) لە ڕادیۆ پێشکەش کردووە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣ پۆل:ڕەخنەگرانی شیعە پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی
ڕوانگەی پاریس
وێنۆک| ڕوانگەی پاریس
ڕوانگەی پاریس (بە فەرەنسی: Observatoire de Paris) یاخوود ڕوانگەی پاریس میدون (بە فەرەنسی: Observatoire de Paris-Meudon) یەکێکە لە پێشکەوتوترین ڕوانگە و باشترین روانگەی وڵاتی فەرەنسا، یەکێکە لە گەورەترین ناوەندی زانستی فەلەکناسی لە جیھان، ناوەندی بارەگاکەی مێژووەکەی لە شاری پاریس لە لای چەپی رووباری سین تۆمارکراوە.
بیرۆکەی دامەزراندنی ئەو روانگەیە سەریھەڵدا لەلایەن جان باپتیست کۆڵبێرت، ئەوە بوو لە ساڵی ١٦٦٧ لە ژێر فەرمانرەوایی لویی چواردەیەم دامەزرێنرا.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی پاریس
سو وێی
سو وێی (بە چینی:徐渭، خوێندنەوە سو وێی)  نووسەر، وێنەکێش، شاعیر، دراماتیک بوو بەھۆی کاردانەوە ھونەرییەکانی ناسرابوو، بۆ سەردەمی خۆی وەک شۆرشگێرێک وابوو، ستایلی وێنەکانی کاریگەری و ھانی ژمارەیەکی زۆر لە ھونەرمەندانی کاتی خۆی دا، وەکوو بادا شانرێن. وە مامۆستاکانی مۆدێرن وەک: وو چانگشوۆ، و چی بایشی. ھەروەھا بە دامەزرێنەری وێنەکێشی مۆدێرن دادەنرێت لە چین. کاریگەرییەکەی بەردەوامە. لەسەر کاریگەرییەکەشی ژیانی بە سەختی و ھەژاری بەڕێکردووە، دوای مردنی سێیەم خێزانی چەندین جار ھەولی مردنی دا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٥٢١ پۆل:مردووانی ١٥٩٣ پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپڕاتۆریەتی مینگ پۆل:ھونەرمەندانی ژێجیانگ پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:نووسەرە کورە چینییەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی مینگ پۆل:نووسەرانی شاوۆسینگ پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ١٦یەم پۆل:شاعیرانی ژێجیانگ پۆل:مامۆستا چینییەکانی پێشکەشکردنی چای
پاکستان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
پاکستان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ بوو کە لە ٢٥ی تەممووز تا ٩ی ئابی ١٩٩٢ لە بارسێلۆنا لە ئیسپانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢
ویلایەتی ڕوۆ
ویلایەتی روۆ ویلایەتێکی سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو لە سەردەمی بەھار و پایز، فەرمانرەواکانی ناونیشانی زی (子) بەکاردێنا، ویلایەتەکە دەکەوتە نێوان ھەردوو ویلایەتی چین و چوو
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
پێڕستی ڕادیۆ کوردییەکان
پێڕستی ڕادیۆ کوردییەکان
مەکۆی بۆشایی
کەشتیی بۆشایی (بە ئینگلیزی: Space Shuttle)، کەرستەیەکی گواستنەوە یان لێخوڕێکی دیزاینکراوە بۆ فڕین لە فەزا. کەشتییەکانی بۆشایی بۆ ئامانجی جۆراوجۆر بە کار دەھێنرێن؛ لەوانە پێوەندیکردن لە دوورەوە، چاودێریی زەوی، کەشناسی، دەریاوانی، داگیرکردنی فەزا، ھەسارەناسی و گواستنەوەی مرۆڤ و کەلوپەل بۆ فەزا. کەشتییەکانی بۆشایی دوو جۆری سەرنشیندار و بێسەرنشینیان ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گەردوون
زاھیر سارایی
زاھیر سارایی (، ١٩٦٤ لە ئیلام - ) شاعیر و نووسەری کوردی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. سارایی بە کوردیی باشووری و فارسی ھۆنراوەی داناوە و دەیەی ١٩٩٠ەوە زیاتر ھەوڵی لەسەر نووسینی کوردی داوە. ھەروەھا ھۆنراوەکانی شاعیرانی کوردیی باشووریشی کۆکردووەتەوە. بۆ نموونە لە کتێبێکدا بە ناوی «شاعیری لووتکە تەمگرتووەکان» ھۆنراوەکانی غوڵامڕەزاخان ئەرکەوازیی کۆ کردووەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی ئیلام پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
دیۆن (مانگ)
وێنۆک| وێنەی مانگی دیۆن
مانگی دیۆن یاخوود پێیدەگۆترێ کەیوانی چارەم یەکەکە لە مانگەکانی ھەسارەی کەیوان، ئەو مانگە دۆزرایەوە لە ١٦٨٤ لەلایەن جیۆڤانی دۆمینیکۆ کاسینی، ناوەکەی لە میتۆلۆژیای یۆنانیەوە وەرگیراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون
جیۆڤانی دۆمینیکۆ کاسینی
کارە فەلەکیەکانی
کاسینی زانایەکی فەلەکی بووە لە ڕوانگەی بازنۆ لە ساڵانی ١٦٤٨ ھەتا ١٦٦٩، و مامۆستای زانکۆی پۆڵۆنیا بووە، بۆتە بەرێوبەری ڕوانگەی پاریس.
کاسینی توانی ڕوانگەی ھەسارەی کەیوان بکات و ھەروەھا ٤ مانگ لە دەوری ببینێتەوە ئەوانیش:
وزەی خۆری بۆشایی
وێنۆک|وێنەی وزەی خۆرێکی بۆشایی لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی لە سالی 2008 ]]
وزەی خۆری بۆشایی هەر ئامێرێک بنێردرێتە هەر هەسارەیەک یان دەرەوەی زەوی، بۆ کۆمەڵەی خۆر ئەوا پێویستە ئامێرێکی وزەی خۆر جێگیر بکرێ بۆ ئەوە بەردەوام بێت لەسەر کار کردن، ئەو ئامێرە سوود لە تیشکی خۆر وەردەگرێ و دەیداتە ئامێرەکە و کارەبای لێ دروست دەکات.
مێژووی بەکار‌هێنان
بەکارهێنانی دەگەرێتەوە بۆ مانگی دەسکردنی ڤانجارد یەکەمین کەشتی ئاسمانی بوو کە تایبەتمەندی وزەی خۆری تێدابی کە بەردەامی بداتە ئامێرەکە ئەوەش لە سالی 1958 بوو، وە ئەو گەورەیەش دەگەرێتەوە بۆ زانای بلیمەت هانز تسیجلەر کە ئاشکرایە یەکەمە لە بەکارهێنانی وزەی خۆر بۆ بەردەوامی مانگی دەسکرد
سەرچاوە
وزەی خۆر لە مالپەری فەرمی ناسا
پۆل:مانگە دەستکردەکان پۆل:ناسا پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان
بەنگلادێش لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
بەنگلادێش نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بوو کە لە ٢٣ی تەممووز تا ٨ی ئابی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٢٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
Bangladesh at the 2020 Summer Olympics پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
خارخار
خارخار گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی سارۆخ، ناوچەی تەختی سڵێمان، شارستانی تیکاب، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
خارخار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گوێ ئاغاج و لە باشوور لەگەڵ گوندی ساری باخ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەرەومەر لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بلوز.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی تیکاب تیکاب تیکاب پۆل:گوندەکانی شارستانی تیکاب پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
سایۆنارا زێتسۆبۆو سێنسێ
سایۆنارا، زێتسۆبۆو سێنسێ ( بە رۆماجی: Sayonara Zetsubō Sensei، ڕێک واتە "ماڵئاوا، مامۆستا بێھیواکە") زنجیرەیەک مانگای ژاپۆنییە و لە نووسینی کۆجی کومێتایە، و لە گۆڤاری ھەفتانەی شۆنندا بڵاو کراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی پۆل:شۆنن مانگا پۆل:کتێبەکانی کۆمیدیای ڕەش پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٥ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٧ پۆل:ئۆڤای ئەنیمێیەکانی ٢٠٠٩ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیەکان کە لە ٢٠٠٩ دەستیان پێکردووە پۆل:مانگاکانی کۆدانشا
ناوەندی فڕینی بۆشایی گۆدارد
وێنۆک| دیمەنی کەشێکی ئارامی ناوەندی فڕینی بۆشایی گۆدارد
ناوەندی فڕینی بۆشایی گۆدارد (، کورت دەکرێتەوە بۆ GSFC) ناوەندێکی تاقیگەی سەر بە دەزگای ناسایە. شوێنەکەی دەکەوێتە دووری ١٠٫٥ کیلۆمەتر لە دووری شاری واشنتۆن لە گرینبێڵت، ماریلاند، لە ویلایەتە یەکگرتوەکان، ئەو ناوەندە دروستکرا لە ڕێکەوتی ١ی ئازاری ١٩٥٩ کە یەکەمین ناوەندی فڕین بوو سەر بە دەزگای ناسا، بە بەردەوامی بە نێزیکەیی ١٠ ھەزار کارمەند لەو ناوەندە کار دەکەن، یەکەکە لە ناوەندە گرنگەکانی دەزگای ناسا، وەک ڕێزێک ناوەندەکە بە ناوی کەشتیوانی بۆشایی ئەمریکی (ڕۆبێرت ئاتش. گۆدارد) کرایە.
ناوەندەی گۆدارد گەورەترین ڕێکخراوی ھاوبەشی نێوان زانایان و ئەندازیارانە لە سەرتاسەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کە تایبەتە بە ئەنجامدانی لێکۆڵینەوە لە زانستی زەوی و کۆمەڵەی خۆر و گەردوون و بەشەک لە کردارە چاودێرییەکانی گەردوون، ھەروەھا ناوەندی گۆدارد تاقیگەیەکی تایبەتیشە بە پەرەپێدان و دروستکردنی بەشەک لە کەشتییە ئاسمانییە بێ سەرنشینەکان ھەروەھا ناوەندێکی ئیشپێکردنی ئامێرەکانیشە لە دوورەوە، زانای ناوەندەی گۆدارد (جۆن سی. ماسر) تانی خەڵاتی نۆبڵی فیزیا وەربگرێ لە ساڵی ٢٠٠٦ لە کارکردنی لەسەر کەشتی ئاسمانی (Wilkinson Microwave Anisotropy Probe) کە تێیدا تانی پشتێنەی وردەشەپۆلی گەردوونی ئاشکرا بکا. وێنۆک|ژووری تۆڕی (STDN) کە تایبەتە بە پەیوەندی کەشتی ئاسمانی دوور و بێ سەرنشینن و ئەو کەشتیانەی بە سەرنشینن
کارە دیارەکان
ئەو ناوەندە ھەتا ئێستا چەندین لێکۆڵینەوە کەشتی ئاسمانی و تەلیسکۆبی تایبەتی دروستکردووە و بەڕێوەی بردووە یاخوود ھەتا ئێستا ھەندەک لە کەشتی ئاسمانی و تەلیسکۆب ھەیە بەڕێوەی دەبا ئەوانیش وەک:
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:دەزگاکانی بۆشایی پۆل:ناوەندەی بۆشایی
ویلایەتی تێنگ
وێنۆک|ویلایەتەکانی ژێر [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] ویلایەتی تێنگ (بە چینی:滕國 خوێندنەوە: تێنگ گوۆ، ١٠٤٦ تا ٤١٤ی پێش زاین) ویلایەتێکی بچووک سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو لە سەردەمی بەھار و پایز و شەری ویلایەتەکان (ئەمرۆ شاندۆنگ)
نێچەلا
نێچەلا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری برادۆست، ناوچەی سۆما و برادۆست، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
نێچەلا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ویلایەتی سوو (ھێنان)
سوو (بە چینی: 許 خوێندنەوە: سوو) ویلایەتێکی دێرینی سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو، لە سەرەتای سەردەمی رۆژاوای ژۆو. ئەم ویلایەتە دەکەوێتە ناوچەیەک لە جیھانی ئەمرۆدا پێی ئەوترێت ھێنان، لێت تێک نەچێت لەگەل ویلایەتەکەی تر بەھەمان ناوە (ویلایەتی سوو) بەڵام ئەو دەکەوتە نزیک ڕووباری ھوویی وە جیاوازی نێوان ھەردووکیان (ویلایەتی سووی ناوچەی ھێنان 許، ویلایەتی سووی ڕووباری ھویی 徐).
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
پەیمانگای تەکنیکیی زاخۆ
ساڵی خوێندن ٢٠٢٢–٢٠٢١
بەشەکانی خوێندن بۆ ئەم ساڵە پێکھاتووە لە :
مێژوو
پەیمانگای تەکنیکیی زاخۆ لە ساڵی ٢٠٠٢ دامەزراوە. سەرەتا دوو بەشی ھەبوو، بەڵام ئێستا زیاتر لە ١٠ بەش لەخۆی دەگرێت لەوانەش:
باشووری ئێران
وێنۆک|پارێزگاکانی ھەڵکەوتوو لە باشووری ئێران باشووری ئێران ناوچەیەکە لە باشووری زنجیرەچیاکانی زاگرۆس و باکووری کەنداوی فارس ھەڵکەوتووە، ئەم ناوچەیە لە پارێزگاکانی فارس، کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد، ھورمزگان و بووشێھر پێکھاتووە. لە ھەندێک لە سەرچاوەکاندا پارێزگاکانی خووزستان و کرمانیش وەکوو بەشێک لەم ناوچەیە دەناسرێن. بەشێکی گەورەی باشووری ئێران کەشوھەوایەکی گەرم و وشکی ھەیە.
چۆمانی شارباژێڕ
چۆمان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیوەیل، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
باشووری ئێران
شارەکانی شیراز، بەندەر عەباس، بووشێھر، مەرودەشت، جەھروم و یاسووج لە شارە پڕ لە دانیشتووانەکانی ئەم ناوچەیەن.
چۆمانی شارباژێڕ
جوگرافیا
چۆمان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەرسوڵ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە باشوور لەگەڵ گوندی گۆماوان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی چۆمانی بانە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی سەربەستان.
باشووری ئێران
باشووری ئێران ناوچەی ژیانی نەتەوەکانی جۆراوجۆر وەکوو فارسەکان، لوڕەکان، باسرییەکان، قەشقایییەکان، سیستانییەکان، ئەچۆمییەکان، بەلۆچەکان، عەرەبەکان و ئێرانە ئەفریقایییەکانە. باشووری ئێران ناوچەی خەڵکی فارسە و زیاتری دانیشتووانی ئەم ناوچەیە لە فارسەکان پێکدێن.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئێران پۆل:پارێزگای فارس پۆل:پارێزگای ھورمزگان پۆل:پارێزگای بووشێھر پۆل:پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد پۆل:پارێزگای خووزستان پۆل:پارێزگای کرمان
چۆمانی شارباژێڕ
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھێزی دەریاییی کووەیت
ھێزی دەریایی کوێت (عەرەبی: القوة البحرية الكويتية)، ھێزی دەریایی سوپای کوێتە، تاکە بنکە لەو ھێزەدا بنکەی موحەممەد ناسڕ ئەلئەحمەدە ھێزی دەریایی کوێتی پێکدێت لە زیاتر لە ٢,٢٠٠ ئەفسەر و سەرباز، لەگەڵ ٥٠٠ پاسەوانی کەنار؛ کە بەشێکە لە بەڕێوبەرایەتی گشتیی پاسەوانی کەنار سەربە بەڕێوبەرایەتی ئاسایشی سنوور سەربە وەزارەتی ناوخۆ.
ھێزی دەریایی کوێت لە ساڵی ١٩٦١ دامەزراوە.
کۆمەڵکوژیی بووچا
کۆمەڵکوژیی بوچا زنجیرەیەک تاوانی جەنگی ئاشکرا بوو کە تێیدا کوشتنی ھاووڵاتیانی مەدەنی لەلایەن ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیاوە لەو ناوچانەدا ئەنجامدرا کە لە شاری بووچای ئوکراینا لە کاتی جەنگی بوچا و دوای ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا ئەنجامدرابوو. ئوکراینا ھێزەکانی ڕووسیای تۆمەتبار کرد بە تۆمەتی ئەنجامدانی " کۆمەڵکوژی " لە شارۆچکەی بوچا. بەپێی وتەی سەرۆکی شارەوانی شارەکە، تەرمی زیاتر لە ٣٠٠ کەس لە ژمارەی دانیشتووانی ئەو پێکدادانە دۆزراونەتەوە. ئوکراینا داوای لەدادگای تاوانی نێودەوڵەتی (ICC) کردووە کەلێکۆڵینەوە بکات لەوەی لە بوچا ڕوویدا. ئەمریکا، فەرەنسا، ھۆڵەندا و ئەڵمانیا بەتوندی ئیدانەی کۆمەڵکوژییەیان کرد و خوازیاری سزای زیاتر بۆ ڕووسیا بوون. وەزارەتی بەرگری ڕووسیاش ئەو تۆمەتانەی ڕەت کردەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕووداوەکانی ئازاری ٢٠٢٢ لە ئوکراینا پۆل:کۆمەڵکوژییەکانی ئوکراینییەکان
میماس (مانگ)
وێنۆک|مانگی میماس
مانگی میماس یەکەکە لە مانگەکانی ھەسارەی کەیوان، حەو مانگە ئاشکرا کرا لە ساڵی ١٧٨٩ لەلایەن زانای فەلەکناس ویلیام ھێرشلەوە وێنۆک| نەخشەی رووی مانگی میماس
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون
پێدرۆ کاستیلۆ
خۆزێ پێدرۆ کاستیلۆ تێرۆنێس (لەدایکبووی  ١٩ی تشرنیی یەکەمی ١٩٦٩) ھەنێک جار وەک "ئێل پرۆفێ" (مامۆستا) ئاماژەی پێدەکرێت، مامۆستا و سەرکردە و سیاسەتوانی پێرۆیە کە وەک ١٣٠مین سەرۆکی ئەم وڵاتە خزمەت دەکات لەوەتەی ھەڵبژاردنە گشتییەکانی  ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١.
ڤێنەم (فیلمی ٢٠١٨)
ڤێنەم فیلمێکی سووپەرھێرۆیی ئەمریکییە لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ دا کۆمپانیای کۆلومبیا پیکچەرز بەرھەمی ھێناوە ڕۆبن فلیشەر کاری دەرھێنانی بۆ فیلمەکە کردووە، ھەریەکە لە تۆم ھاردی، میشێل ویلیامز، ڕیز ئەحمەد، سکۆت ھیز، ڕێد سکۆت و جێنی سلێت ڕۆڵی سەرەکییان لە فیلمەکەدا بینیوە.
چیرۆک
چیرۆکی فیلمەکە لەسەر ئێدی بڕۆک (ڤێنەم) کە کاری ڕۆژنامەسی دەکرد، بە مانایەکی تر کە دەکەوتە دوای ئەو کەسانەی کە کەس بەدوایاندا ناڕوات، ڤێنوم یەکێکە لە نادیارتریین و خراپترین کەسەکان لە (ماڕڤیل) ھەروەھا دوژمنی پیاوی جانجاڵۆکەیە (سپایدەرمان). ئێدی کەسێکی زۆر ئاسای بوو، تا ئەو کاتەی بە دوای سەرۆکی کۆمپانیای زانست کەوت، بۆ لێکۆڵینەوە بەس سەری نەگرت، بەڵام لە ھەمان ڕۆژدا ژنێکی دیت، کە لە ھەمان کۆمپانیا ئیش دەکات، بۆ ئەوەی زانیارییەکان بەدەست بھێنێت لەگەڵ ژنەکە قسەی دەکرد، سەبارەت بە کۆمپانیاکە و ژنەکە پێی وت، کە کۆمپانیاکە شتی نوێیان دۆزیوەتەوە، بە ناوی (سمپیۆت) و کۆمپانیاکە تاقیکردنەوەی خراپ دەکات، بە تێکەڵکردنی مرۆڤ و سمپیۆت. دواتر ئێدی بڕیاریدا کە یارمەتی بدات، و بە شەو بچێتە ناو کۆمپانیاکە بۆ ئەوەی نھێنی کۆمپانیاکە ئاشکرا بکات، کە بووە شەو بە یارمەتی ژنەکە توانی بە دزییەوە بچێتە ناو کۆمپانیاکە، لە کاتی وێنەگرتنی کۆمەڵە شتێکی ناو کۆمپانیاکە یەکێک لە مرۆڤەکان پەلەماری ئێدی دا، کە ئەو مرۆڤە بەکارھاتبوو لە تاقیکردنەوەکە بە تێکەڵکردنی مرۆڤ و سمپیۆت، دواتر سمپیۆتی ناو بۆناو لەشی ئێدی چوو، و چەند پاسەوانێک گوێبیستی ھاوار بوون، بەپەلە کەوتنە دوای ئێدی ھەرچۆنێک بێت ئێدی بە یارمەتی سمپیۆنەکە توانی خۆی لە پاسەوانەکان ڕزگار بکات.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە ئەهریمەنەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سووپەرهێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فلیمی ئەهریمەنی ئەمریکی پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:فیلمە درۆنەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی پۆل:فیلمە بەرهەمهێنراوەکانی ئاڤی ئاراد پۆل:فیلمە دەرهێنراوەکانی مات تۆڵماچ پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی ئاڤی ئاراد پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فلیمی ئەھریمەنی ئەمریکی پۆل:فیلمە دەرھێنراوەکانی مات تۆڵماچ پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس پۆل:فیلمە ئەھریمەنە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان کە لە سان فرانسیسکۆ داندراون
پاکستان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
پاکستان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦ بوو کە لە ٢٠ی تەممووز تا ٤ی ئابی ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٩٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦
باربادۆس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
باربادۆس نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨ بوو کە لە ١٢ تا ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لە مەکسیکۆ سیتی لە مەکسیک بەڕێوە چوو.
پێڕستی شارستانەکانی پارێزگای کوردستان
پارێزگای کوردستان ١٠ شارستانی هەیە. ناوەند ئەم پارێزگایە، شاری سنەیە.
نەکەرۆز
نەکەرۆز کێوێکە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە نزیکیی شاری سەقزدا. ئەم کێوە بەشێکە لە زنجیرە چیای زاگرۆس. لە بەرزترین شوێندا ٢٦٢٠ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزە. کێوی نەکەرۆز لەگەڵ کێوەکانی دەورووبەری ژینگەی سروشتیی کۆمەڵێک گیانەوەرن وەکوو ڕێوی، گورگ، کەو و کەروێشک.
توغانی تازە
جوگرافیا
توغانی تازە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی قوروە قوروە قوروە پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
ئێنسلادوس (مانگ)
مانگی ئێنسلادوس شەشم گەورەترین مانگی ھەسارەی کەیوانە، لەلایەن ویلیام ھێرشلەوە دیتراوە لە ساڵی ١٨٧٩، گوومان دەکرێ کە ئاو لەسەر رووی مانگی ئێنسلادوس بوونی ھەبی، وە دەکرێ بوورکانی بووزی رووبدا لەسەر رووەکەی.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:مانگەکانی کەیوان
ئەلێخاندرۆ گارناچۆ
ئەلێخاندرۆ گارناچۆ فێرێیرا (؛ لەدایکبووی ١ی ئازاری ٢٠٠٤) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئەرژەنتینییە کە وەک ھێرشبەر یاری بۆ یانەی مانچستەر یوونایتدی پرێمیەرلیگ دەکات.
دەستکەوتەکان
مانچستەر یوونایتد ژ١٨
مانچستەر یوونایتد
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەرژەنتینی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئارجەنتینی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی مەدرید پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد
ئێریەل (مانگ)
وێنۆک|مانگی ئێریەل
مانگی ئێریەل یەکێکە لە مانگەکانی ھەسارەی یۆرانۆس لەلایەن ویلیام لاسیل لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٨٥١ ئاشکرا کرا.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون
یاکۆڤ گێری
یاکۆڤ گێری (بە عیبری: יעקב גרי، لەدایکبووی ١٨ی ئەیلوولی ١٩٠١، کۆچی دوایی ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٤)، ناسراو بە جاک گێرینگ. پارێزەرێکی ئیسرائیلی بووە و لە نێوان تشرینی دووەمی ١٩٥٠ و تشرینی یەکەمی ١٩٥١ وەک وەزیری بازرگانی و پیشەسازی کاری کردووە، ھەرچەندە ھەرگیز ئەندامی کنێست نەبووە.
لە شاری سێدا لە ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا لەدایکبووە (ئەمڕۆ لە لیتوانیا)، دواتر گێری ڕووی لە باشووری ئەفریقا کردووە. لە زانکۆی ویتواتەرسراند و زانکۆی جۆھانسبێرگ یاسا و زانستە مرۆیییەکانی خوێندووە، چەند ساڵێک وەک پارێزەر کاری کردووە پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٤ کۆچ بکات بۆ فەلەستینی ئیجباری. دوای گەیشتن بە ئیسرائیل سەرەتا لە کۆمپانیای یاسایی دۆڤ یۆسێف کاری کردووە پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٥ وەک سکرتێری کۆمپانیای وەبەرھێنانی ئەفریقای فەلەستین دەستنیشان بکرێت.
جیاکردنەوەی ڕەگەزی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
جیاکردنەوەی ڕەگەزی بریتییە لە کردەی جیاکردنەوەی نەخشە بۆ دارێژراوی خەڵکی لە چالاکییەکانی ژیانی ڕۆژانەدا لەسەر بنەمای ڕەگەزیی یان کۆمەڵە نەژادە جیاوازەکان. بەپێی "یاسای دادگای تاوانکاریی نێودەوڵەتی " جیاکردنەوەی ڕەگەزیی لە ھەمان ئاستی "تاوانی نێودەوڵەتی ڕەگەزپەرستی" و بە تاوانێک دژی مرۆڤایەتی ھەژماردەکرێت. جیاکردنەوە دەکرێت جیاکردنەوەی بەزۆری ڕەگەزەکان لەخۆبگرێت لەگەڵ ناچارکردنی کۆمەڵە نەژادەکان لە بەکارھێنانی ناوەند و دامەزراوە جیاوازەکان بۆ چالاکییەکانی ژیانی ڕۆژانە وەک قوتابخانە و نەخۆشخانەکان، ھەروەھا دەکرێت ھەمان کردە جێبەجێ بکرێت بەسەر (نانخواردن لە چێشتخانەکان، ئاو خواردنەوە لە فوارەکان، بەکارھێنانی دەستشۆرە گشتییەکان، چوون بۆ قوتابخانە، تەماشاکردنی فیلم، بەکارھێنانی ئامرازەکانی گواستنەوەی گشتی، بەکرێگرتنی ژوورەکانی ئوتێڵ یان بەکرێگرتن و کڕینی خانوو) بەھەمان شێوە جیاکردنەوە دەبێتە ھۆی ھاتنەکایەی جۆرە ڕیزبەندییەکی نوێ لە کۆمەڵگەدا لەڕێی بەریەککەوتنی ئەندامانی دوو کۆمەڵەی جیاواز بەڵام بەشێوەیەکی پلەبەندیی ڕەگەزیی، بۆ نموونە کاتێک کەسێک لە کۆمەڵەیەکی دیاریکراو دەبێتە خزمەتکار و کار بۆ ئەندامی کۆمەڵەیەکی ڕەگەزیی دیکە دەکات.
جیاکردنەوەی ڕەگەزیی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بریتییە لە جیاکردنەوەی دامەزراوە، خزمەتگوزاری و دەرفەتەکانی ویک (خانووبەرە، خزمەتگوزاری پزیشکی، پەروەردە، ھەلی کار و گواستنەوە) بەپێی ھێڵە ڕەگەزییەکانی وڵاتەکە. دەستەواژە بەشێوەیەکی سەرەکی ئاماژەیە بۆ کردەی جیاکردنەوەی نێوان سپی پێست و ئەفریقییە ئەمریکییەکان کە لەڕێی یاسایی یان دابونەریتی کۆمەڵایەتییەوە سەپێنراوە. ھەرچەندە بەشێوەیەکی گشتی ئاماژەیە بۆ جیاکردنەوەی ماددی و تەرخانکردنی ناوەندیی جیاواز بەڵام دەشکرێت بەرجەستەببێت لەسەر ڕێکارەکانی (جیاکردنەوەی پیشەکان لە دامەزراوەکان و قەدەغەکردنی ھاوسەرگیری نێوان دوو ڕەگەزی جیاواز). ھەتا ساڵی ١٩٤٨ لە ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان دا یەکە ڕەشپێستەکان لە یەکە سپی پێستەکان جیاکرابوونەوە. نیشانە بەکاردەھات بۆ نیشاندانی ئەو شوێنانەی ڕەشپێستەکان دەتوانن بە یاسایی (برۆن بە ڕێگادا، قسە بکەن، خواردنەوە بخۆنەوە، پشووبدەن و نانبخۆن) دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەستا بەدەستووریی ناساندنی جیاکردنەوە بە مەرجی دابینکردنی «دامەزراوەی یەکسان» بۆ ھەردوو لایەن بەڵام مەرجەکە بەشێوەیەکی یەکجار کەم جێبەجێ دەکرا.
یاکۆڤ گێری
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١ پۆل:مردووانی ١٩٧٤
جیاکردنەوەی ڕەگەزی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ئەنجامنەدانی وەبەرھێنان لە گەڕەک و ناوچە دیاریکراوەکان و پێنەدانی قەرزی خانووبەر بووەتە یارمتەیدەر لە بەردەوامبوونی ھێڵکارییەکانی جیاکردنەوە. لە ساڵی ١٩٩٨ دا دەرکەوت کە ناوەندەکانی پێدانی قەرزی خانووبەرە بەشێوەیەکی جیاواز مامەڵەکە لەگەڵ داواکارە ڕەشپێستەکان دەکەن کاتێک دەیانەوێت لە گەڕەکێکی سپیپێست دا خانوو بکڕن بە بەراورد بە سپی پێستەکان.
ھەموو ئەم کردە و چالاکییانە بە نایاسایی دادەنرێت و "یاسای خانووبەرەی یەکسان – ١٩٦٨" ھەموو جیاکارییەکی خانووبەرە لەسەر بنەمای (ڕەگەزیی، نەژادیی، ڕەنگی پێست، نەتەوەیی، ئایینی، سێکسی، پێگەی خێزانی یان کەم ئەندامی) قەدەغەدەکات. "نوسینگەی خانووبەرەی دادوەرانە و ھەلی یەکسان" بەرپرسیارە لە ڕێکخستن و سەپاندنی یاساکانی خانووبەرە و ھەر ھاوڵاتییەک باوەڕی وابێت کە دووچاری جیاکاری خانووبەرە بووەتەوە دەتوانێت سکاڵانامە پێشکەشبکات.
بەھەمان شێوە کۆمپانیاکانی گواستنەوەی گشتی پاس ھەڵدەستان بە ئەنجامدانی جیاکردنەوە لە چالاکییەکانیان دا. ئەم جیاکردنەوەیە لەلایەن کەسایەتی ڕۆزا پارکسەوە ڕەتکرایەوە کاتێک ئامادە نەبوو واز لە کورسی دانیشتنەکەی خۆی بھێنێت بۆ سەرنشینێکی دیکەی سپی پێست. دادگایەکی فیدرالی لە ویلایەتی ئەلەباما سەرکەوتوو بوو لەسەر ئاستی ناوچەی بڕیار دەربکات کە کردەکانی جیاکردنەوە لە ناو پاس دا نایاسایین و دواتر بڕیارەکە لەسەر ئاستی دادگای باڵا دووپاتکرایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی ئەفریقی-ئەمریکی
یانەی وەرزشیی شیلادزێ
یانەی وەرزشیی شێلادزێ یانەیەکی وەرزشیی کوردستانە، دەکەوێتە پارێزگای دھۆک لە باشووری کوردستان. یانەکە لە ساڵی ٢٠٢١ بە بڕیاری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان - یەکێتی تۆپی پێی کوردستان دامەزراوە. یانەکە بەشدارە لە خولی پلە دووەکانی کوردستان. یانەکە پێکھاتووە لە کۆمەڵێک وەرزشی جۆراوجۆر لەوانەش تۆپی پێ. و ئامانجی بەڕەوپێشبردنی وەرزش و توانا وەرزشییەکانی ناوچەکەیە، و بارەگا و مەڵبەندی سەرەکی یانەکە دەکەوێتە سەنتەری ناحیەیی شیلادزێ
خولەکان
بەشدار لە خولی پلە دووی کوردستان وەرزی (٢٠٢١–٢٠٢٢) بەشدار لە جامی کوردستان (٢٠٢٣)  بەشدار لە خولی پلە دووەکانی کوردستان وەرزی (٢٠٢٣–٢٠٢٢)
ئارمانج
پەڕەپێدانی وەرزش و تواناکانی گەنج و لاوی ناوچەکە و پشکداریکردن لە خول و پاڵەوانێتییەکانی کوردستان و گرنگیدان بە یاریزانانی یانەکە و مەشق و ڕاھێنانەکانیان، بەرجستەکردنی گیانی وەرزشی، و بەدەستھێنانی نازناوەکان لە داھاتوو.
ساڵی ڕابردوو بڕیاردرا یانەی شیلادزێ دامەزرێت. یانەکە دامەزراوە، بەڵام یاریگایەکی تایبەت بەخۆی نییە. ئەگەر بیانەوێت ڕاھێنان یان یارییەکی فەرمی و نافەرمی بکەن، دەبێت لە یاریگای ئەھلی و نا حکۆمی بکەن و بە پارە ئەنجامی دەدەن.
سەرباری ئەوەش لە یەکەم یاریی خولی پلە دووەکانی کوردستان بە بردنەوە دەستی پێکرد.
شیلادزێ نزیکەی ٥٠ ھەزار کەس تیاییدا دەژین و بەگڕوتینەوە بەشداری چالاکییە وەرزشییەکانی ھەرێمی کوردستان دەکەن و خاوەن ھاندەرێکی زۆر و سەرسەختە.
کانی توو، ھەڵەبجە
کانی توو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیروان، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی توو لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ گوندیی غوڵامی سەروو و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی چروستانی خواروو و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی بێژاوا لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی بانەبانان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سیسەبان
وێنۆک|سیسەبان سیسەبان ناوی بەیتێکی کوردییە لە شێوەی داستان و تێیدا باس لە یەکێک لە جەنگەکانی سەردەمی پێغەمبەر محەممەد دەکات و لە ئەدەبی کوردیدا بەشێوەی داستان گێڕدراوەتەوە. ئەم گێڕانەوەیە بە شێوەی کورمانجی و ھەروەھا کوردیی ناوەندیش ھەیە.
سەرچاوەکان
ھێمن عومەر خۆشناو، بەیتی سیسەبان، چاپکراوەکانی وەزارەتی ڕۆشنبیری، ھەولێر، ٢٠١٢.
پۆل:کتێبە ئەدەبییەکان پۆل:کتێبە ئیسلامییەکان
بریگیتە بیرلاین
بریگیتە بیرلاین (Brigitte Bierlein؛ لە دایکبووی ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٤٩، ڤیەننا) ژنە دادوەری پێشوو و ڕاوێژکاری نەمسا بووە لە ماوەی ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩ تاکوو ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠. بەر لەوەش وەک سەرۆکی دادگای دەستووری نەمسا کاری کردووە لە ماوەی ٢٣ی شوباتی ٢٠١٨ تاکوو ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩. ھەروەھا لە ماوەی ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣ تاکوو ٢٢ی شوباتی ٢٠١٨، وەک جێگری سەرۆکی دادگای دەستووری کاری کردووە.
ئەو لە ساڵی ١٩٧١، لە زانکۆی ڤیێنا دەستی بە خوێندنی دکتۆرا کرد لە بەشی یاسا. ماوەی چوار ساڵان وەک کاندیدی دادوەر کاری کرد، ئەمەش بەر لەوەی لە ساڵی ١٩٧٥ بەشێوەیەکی فەرمی ببێتە دادوەر. بریگیتە سیاسەتوانێکی ڕاستڕەوی ناوەندە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩
فرانسیسکۆ شەڤیر دێ لونا پیزارۆ
شەڤیر دێ لونا پیزارۆ (لەدایکبووی ٣ی تشرینی دووەمی ١٧٨٠ تا ٢ی شووباتی ١٨٥٥) قەشە، سیاسەتوان و پارێزەر بوو وەک سەرۆکی پێروو خزمەتی کردووە لە ١٨٢٢، ١٨٢٨ و ١٨٣٤.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی پێروو پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٠ پۆل:مردووانی ١٨٥٥
ویلایەتی زۆو
سەرچاوەکان
پۆل:ویلایەتە دێرنەکانی چین پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی چین لە سەدەی چوارەمی پێش زایین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٤ەمی پ.ز پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١١یەمی پێش زایین لە چین پۆل:ناوچە و ویلایەتەکان کە لە سەدەی ١١یەمی پێش زایین دامەزراون پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو
باربادۆس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
باربادۆس نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ بوو کە لە ٢٦ی ئاب تا ١٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٧٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
سوورەتی مەککەیی
وێنۆک سوورەتە مەککییەکان بریتی یە لەو (سوورەت یان ئایەت) کە جبریل - علییە سلام ‏- دایبەزاندووەتە سەر پێغەمبەر (‏ﷺ‏) لە پێش کۆچکردنی پێغەمبەر (‏ﷺ‏) بۆ(مەدینە)، ‏باداگرتنەکە لەدەرەوەی (مەککە)ش بوو بێت. ‏
سوودەکانی ئایەتەکانی مەککە
لە قورئانی پیرۆزدا ھەشتا و پێنج سوورەتی مەککەی ھەیە، ھەروەھا بیست و نۆ سوورەتی مەدەنی بەپێی فەرموودەی جیاواز. لە باسکردنی سوودەکاندا، ئەوەی گرنگترین ئایەتەکانی مەککە جیادەکاتەوە، کورتی ئایەتەکانیان، کە تایبەتمەندن بە کورتی، سەرزەنشت، ئاگادارکردنەوە، شێوازی توند، و وشەی ھەڵبژێردراو و سەرنجڕاکێش بۆ ڕاکێشانی سەرنج بۆ واقیعەکانی گەردوون؛ و ڕۆحە بێباکانە و ھەستە گێژاوەکان لە کاریگەری داب و نەریتی پێش ئیسلام دەھەژێنن و ئارگیومێنت و بەڵگەی عەقڵی یەکلاکەرەوە و بەڵگەی زیندووبوونەوە دابمەزرێنن و نموونەی ئەوەش بخەنەڕوو، و تەحەدای عەرەبەکانی پێش ئیسلام بکەن بۆ قسەکردنیان بۆ ھێنانی قورئانێکی لەو شێوەیە، و باس لە چیرۆکی ڕابردوو و لەناوچوونی درۆزنەکان بکەن. لە زۆرێک لە سوورەتکانی مەککەدا بۆمان دەردەکەوێت کە تیشک دەخاتە سەر بناغەکانی ئیمان، وەک سورەتی ئەنعام و سورەتی نەحل کە ئایەتەکانیان باس لە یەکتاپەرستی و دامەزراندنی دڵ و ڕووح و بەڵگە لەسەری دەکات، و سوورەتی قیامەت لەو سوورەتانەن کە باسیان لە سەلماندنی واقیعی ڕۆژی دوایی و زیندووبوونەوەی دوای مردن بۆ حساب و پاداشت و بەڵگەی سەلماندنی دەکرد.
خەسڵەتەکانی سوورەتی مەککەیی
ھەروەھا تایبەتمەندییەکانی سووڕەتی مەککەیی بریتی بوو لە داواکردن بۆ یەکخواپەرستی و ھاوبەشی نەکردن (شرک) بۆ اللە لە پەرستن، چونکە تاکە خودایە کە شایەنی پەرستنە، ھەروەھا لە سوورەتە مەککەیییەکان باس لە ڕۆژی دوایی و پاداشت و سزای ئەو ڕۆژە دەکات و باس لە دۆزەخ و سزاکانی کراوە لەگەڵ باسی بەھەشت و نیعمەتەکانی، ھەروەھا یەکێکی دیکە لە تایبەتمەندییەکانی ئەوەیە کە دەستەواژەکانی کورتن و وشەکانی بەھێزن
پێڕستی سووڕەتەکان
پێڕستی سووڕەتەکانی مەککەیی:
چەمەکان
چەمەکان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سیوەیل، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
چەمەکان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مێرگان و لە باشوور لەگەڵ گوندی نورە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سیرین و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاشقەدۆڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
خۆزێ دێ لا مار
خۆزێ دێ لا مار (لەدایکبووی ١٢ی ئایاری ١٧٧٨ تا ١١ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٠) سەرکردەیەکی سەربازی ئیسپانی و دواتر دەبێت بە پێروویی، وەک سێیەم سەرۆکی پێروو خزمەتی کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ١٨٣٠ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی پێروو پۆل:مێژووی پێروو پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٨
ئەلیسا
ئەلیسا یان ئەلیسار زەکەریا خوری (لەدایکبووی ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٢) یەکێکە لە گۆرانیبێژە دیارەکانی لوبنان و لە جیھانی عەرەبی ناوی ھەیە. ئەلیسا یەکێکە لەو گۆرانیبێژە عەرەبییانەی کە بەرھەمەکانی پڕفرۆشترینبوونە و لەساڵانی ٢٠٠٥، ٢٠٠٦، ٢٠٠٩، وە ٢٠١٠ لەنێو گۆرانیبێژانی مێینەی عەرەب ئەلبوومەکانی پڕفرۆشترین بووە. تا ئێستا ئەلبوومەکانی زیاتر لە ٣٠ میلیۆن دانەیان لێفرۆشراوە لەگشت جیھان. ئەلیسا بەیەکێک لە دەوڵەمەندترین ھونەرمەندەکانی لوبنانیش دادەنرێت کە سامانەکەی بەزیاتر لە ٤١ میلیۆن دۆلار خەملێنراوە. لەبەرنامەی میوزیکی و تەلەفزیۆنی (The X Factor) لەلیژنەی دادوەریدا بەشدارە. تا ساڵی ٢٠١٧ ئەلیسا ٤٣ میلیۆن شوێنکەوتووی ھەبووە لەتۆڕە کۆمەڵایەتییەکان. لە ساڵی ٢٠١٨ وەک لیژنە لەبەرنامەی میوزیکی خۆشترین دەنگ (The Voice Ahla Sawt) ڤێرژنی عەرەبی ذە ڤۆیز بەردەوامە.
ژیانی سەرەتایی
ئەلیسا لە باوکێکی لوبنانی و دایکێکی سووری لەدایکبووە. سێ برای ھەیە (غەسان، کامیل و جیھاد) لەگەڵ دوو خووشک (نۆرما و ڕیتا). سەرەتای ژیانی لەگەڵ خزمەکانی لەدۆڵی بەقاع لە لوبنان بەسەربردووە. ئەلیسا زانستە سیاسییەکانی تەواوکردووە لە زانکۆی لوبنان. وێڕای ئەوەی بەشی سیاسەتی خوێندووە بەڵام خۆی حەزی بەسیاسەت نەکردووە و کارکردنی لەبواری میوزیکدا ھەڵبژاردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی عەرەب پۆل:ھونەرمەندانی لوبنانی پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی
ئاسمانی (کۆمیکس)
ئاسمانی کەسایەتی خەیاڵین لە کتێبە کۆمیکە ئەمریکییەکانی مارڤڵ کۆمیکسدا دەردەکەون. بۆ یەکەم جار لە سەدەی بڕۆنزی کتێبە کۆمیکەکان دەرکەوتن و لەو کاتەوە لە بڵاوکراوەکانی مارڤڵدا بۆ ماوەی چوار دەیەیە دەردەکەون. ئەفسانەکانیان ئەوەیە ئەوان ئەندامی یەکەم شێوازی ژیانن لە لایەن گەردوونی ڕاستەقینەوە دروستکراون، و لە دروستکردنی فرە گەردوونی ئێستای مارڤڵ کۆمیکس بەژدارن، ئەمەش دروستکردنی ژیان تێیدا دەگرێتەوە.
ئاسمانییەکان یەکەم دەرکەوتنیان لە فیلمەکەی جیھانی سینەماییی مارڤڵ پاسەوانانی گەردووندا (۲۰۱٤) بوو.
میراتی بۆرن (فیلم)
وێنۆک میراتی بۆرن فیلمێکی ئەکشن و ھەستبزوێن و سەرکێشی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٢ لە نووسین و دەرھێنانی تۆنی گیلرۆی. لەم فیلمەدا جێرمی ڕێنەر، ڕەچەڵ وایس، ئێدوارد نۆرتن و ئۆسکار ئیسحاق ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕاوە. فیلمی میراتی بۆرن تاکە فیلمە لە زنجیرەی بۆرن کە مات دەیمن ڕۆڵی سەرەکی تێدا نەگێڕاوە. بەپێی وتەی خودی دایمون، ڕەتیکردووەتەوە بگەڕێتەوە بۆ ڕۆڵی بۆرن، چونکە پۆڵ گرینگراس وەک دەرھێنەر لەناو فیلمەکەدا نەبووە. وێنەگرتن بە پلەی یەکەم لە شاری نیویۆرک بوو، ھەندێک دیمەن لە فلیپین و کۆریای باشوور و کەنەدا وێنەگیراون. فیلمەکە لە ١٠ی ئابی ٢٠١٢ بڵاوکرایەوە، بەگشتی پێداچوونەوەی لەباری لێکرا و داھاتی ٢٧٦ ملیۆن دۆلاری لە بۆکس ئۆفیسدا بەدەستھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سیخوڕییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنەکانی ساڵی ٢٠١٢ پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢ پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سیخووڕییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە درۆنەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی حکوومەت پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەزگای هەواڵگری ناوەندی پۆل:فیلمەکان لە دەرهێنانی تۆنی گیلرۆی پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی فرانک مارشال پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس نیوتن هاواردەوە تۆمارکراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠٠٥ داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئالاسکا دانراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە بانکۆک داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە شیکاگۆ داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە کاراچی داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە مێترۆ مانیلا داندراون پۆل:فیلمەکان لە ویلایەتی مۆنتگۆمێری کاونتی، میریلاند پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە پالاوان داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە سیئۆڵ داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشنت داندراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەلبێرتا وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی لە مێترۆ مانیلا وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە پالاوان وێنەیان گیراوە پۆل:ئەو فیلمانەی لە سیئۆڵ وێنەیان گیراوە پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی دان گیلرۆی پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی تۆنی گیلرۆی پۆل:ڕیزبەندی فیلمە میدیاییەکان پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەزگای ھەواڵگری ناوەندی پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس نیوتن ھاواردەوە تۆمارکراون پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی تۆنی گیلرۆی پۆل:بۆرن (زنجیرەفیلم) پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە حکوومەت پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون
شای ئەنگوستیلەکان
شای ئەنگوستیلەکان ڕۆمانێکی خەیال٘ی مەزنە، نوسراوە لەلایەن نوسەری ئینگلیز جەی ئاڕ ئاڕ تۆلکین لە نێوان ساڵانی ١٩٣٧ز - ١٩٤٩ز، کە پاش کۆیەک بوو بۆ ڕۆمانی خەیاڵیی ھۆبیتەکەی ساڵی ١٩٣٧ز. ئەم ڕۆمانە یەکێکە لە ڕۆمانە پڕفڕۆشەکان کە تا ئێستا نوسرابێت کە زیاتر لە ١٥٠ میلیۆن کۆپی لێ فڕۆشراوە. ئەم ڕۆمانە باس لە چیرۆکی دوژمنی مەزنی خەڵکانی زەوییەکانی ناوڕاست ساورۆن دەکات، کە  ئامانجی دەست بەسەرداگرتنی ئەو ناوچانە بوو، وە بۆ ئەو مەبەستەش ئەنگوستیلەی تایبەتی خۆی دروستکرد!!! ئەمە بەھێزترین چەکی ئەو بوو بۆ بەزاندن و دەست بە سەرداگرتنی گشت خاکەکانی ناوەڕاست. لە سەرەتای بێدەنگیەوە لە خاکی ھۆبیتەکان بەرەوە خاکەکانی ناوەڕاست و دواتر بەئاڕاستەی جەنگی ئەنگوستیلەکە. وە چەند ھۆبێتک (ھۆبیتەکان خەڵکانی کورتەباڵا و جیاوازبوون لە مرۆڤی ئاسایی) بەشداریان لەم چیرۆکە کردووە وەک فرۆدۆ باگینس، ساموایز گامگی، مێری، پیپین، کە ئەرکی لەناوبردنی ئەنگوستیلەکەیان پێدرابوو، لەگەڵ مرۆڤەکان کە بریتیی بوون لە ئاراگۆنی کۆڕی ئارتۆن، برۆمیرۆی سەرۆکی گۆندۆر وە ھەروەھا گیمیڵی کوڕی گڵۆین کە ئەم لە کورتە باڵاکان بوو (مەبەست لە دوارفەکانە) وە لەگەڵ لێگۆڵاس گرینلییف کە شازادەیکی جنەکان بوو کۆتا کەسیش جادووگەرێک بوو بەناوی گانداف. سەرەتا تۆڵکین ویستی کە ئەم کارەی لە دوو کتێب بێت بۆ ھەر بەشێک لە بری یەک کتێب بۆ ھەر بەشێک، بەڵام ئەم بیرۆکەیە ڕەتکرایەوە لە لایەن دەستگاکانی بڵاوکردنەوە بە ھۆی باری ئابووری ئەوکات، دواجار بڕیاردرا کە لە سێ پەرتوکدا لەژێر ناوی شای ئەنگوستیلەکان بڵاویبکاتەوە. لە ٢٩ی تەممووزی ١٩٥٤ بۆ ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٥ لە ژێر ناوەکانی ھاوڕێیانی ئەنگوستیلە، دوو بورجەکە و گەڕانەوەی پاشاکە کەوتە بەردەستی خوێنەر. ئەم ڕۆمان پێکدێت لە شەش کتێب کە لە سێ بەرگدا خۆی دەبینێتەوە، لەگەڵ چەند مادەیەک لە کۆتاییەکەی وەک پاشکۆیەک، بەڵام ھەندێک چاپ ھەیە کە ھەموو کارەکەی لە یەک بەرگدا کۆکردۆتەوە. ڕۆمانەکە زۆرجار لە چاپدراوەتەوە و وەرگێڕدراوە بۆ سەر ٣٨ زمان. ئەم کارەی تۆلکین بابەتێکی شیکردنەوەی فراوانی بابەتەکانی بوو، ھەرچەندە خۆی کارێکی جیا بوو، وە ئەم چیرۆکە گەورەترین داستان بووە کە تۆڵکین کاری لەسەر کردبێت لە ساڵی ١٩١٧ەوە، لە قۆناغێکدا ناوی ئەم کارەی برد بە میتھۆپۆیەیا. شای ئەنگوستیلەکان لەو ڕێوە ڕەچاو دەکرێت کە کاریگەرییەکی مەزنی لەسەر خەیاڵی ھاوچەرخ ھەیە، کاریگەری کارەکەی تۆلکین بەشێوەیەک بووە کە بەکارھێنانی وشەکانی 'تۆڵکیەنیان' و 'تۆڵکیەنەس قوە' تۆمارکراوە لە فەرھەنگی ئینگلیزی ئۆکسفۆردا. دەربارەی شای ئەنگوستیلەکان چەندین بابەت بڵاوکراوەتەوە لەوانەش چەندین کاری ھونەری و موزیک و فیلم و یاری ڤیدیۆی و چەندین بڵاوکراوەی تر. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٣ نازناوی ''خۆشەویستترین ڕۆمانی بەریتانی پێبەخشرا.
پێشەکی
ھەزاران ساڵ پێش ئەوەی ڕوداوەکان دەستپێبکات پاشای تاریکی سائێڕۆن ئەنگوستیلەیەکی سازکرد بۆ فەرمانڕەوایی کردنی ئەنگوستیلەی ھێزەکانی تر و ئەوانەشی کە لە دەستیان کردبوون سەرکردەی پیاوەکان و سەرکردەی جنەکان و سەرکردەی کورتەباڵاکان. بەڵام لە جەنگی کۆتایی ساورۆن بەزێندرا، لە لایەن لەشکری ھاوپەیمانی جنەکان و پیاوەکان کە جنەکان لە لایەن گیل گالاد و پیاوەکان لەلایەن ئەلندیل ڕابەری دەکران. یسیلدور ی کوڕی ئەلەندیل پەنجەی ساورۆنی بڕی و ئەنگوستیلەکەی لێساند، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە ساورۆن شێوەی جەستەی لەدەستبدات. یسیلدور ئنگوستیلەکەی ھەڵگرت وەک میراتی خێزانەکەی، بەڵام کاتێک بەھۆی بۆسەیەکی ئۆرکەکان کوژرا ئەنگوستیلەکە لە ڕوباری ئاندوین بزربوو. پاش تێپەڕ بوونی دوو ھەزار ساڵ ئەنگوستیلەکە لە لایەن یەکێک لە دانیشتوانی تەنیشت ڕوبارەکە دۆزرایەوە کە بە دیگۆڵ بانگیان دەکرد. وە ھاوڕێکەی بەناوی سمیگۆڵ کەوتە ژێر کاریگەری ئەنگوستیلەکە و دیگۆڵی خنکاند بۆ ئەوەی ئەو ئەنگوستیلەیە بەدەست بھێنێت. سمیگۆڵ دورخرایەوە بۆ دامێنی چیا تەمومژاوییەکان، خراپەکارییەکانی کردییە بوونەوەرێکی دڕندە و ناوی گۆڕدرا بۆ ″گۆلم″. پاش ماوەیەک گۆلم ئەنگوستیلەکەی بزرکرد کە پێیدەگووت گەوھەر، دواتر ھۆبێتێک دۆزییەوە بەناوی بیلبۆ باگینس، لەھەمان کاتدا ساورۆن بەنھێنیی پیلانی دەگێڕا بۆ ئەوەی شانشینێکی نوێ دروست بکات و جیھانی مۆدۆری کۆن بگەڕێنێتەوە. کاتێک کە گۆلم چووە دەرەوە بۆ ئەوەی بە شوێن ئەنگوستیلەکەدا بگەڕێت لە لایەن ساورۆن دەستگیرکرا و ئەشکەنجەدرا، ساورۆن توانی لەڕێی ئەوەوە بزانێت کە ئەنگوستیلەکە لە لایەن باگینسەوە ھەڵگیراوە لە ھەرێمەکە، وە گۆلمی ئازادکرد. ساورۆن تەنھا پێویستی بە ئەنگوستیلەکەی بوو بۆ گەڕاندنەوەی گشت ھێزەکەی، بۆیە نۆ لە خزمەتکارە بەتواناکانی خۆی نارد بەناوی نازگوڵەکان بۆ گەڕاندنەوەی ئەنگوستیلەکەی.
کتێبی I
چیڕۆکەکە دەستیپێکرد لە چاخی سێیەمی خاکی ناوەڕاست، لە ھەرێمەکە، کە شوێنی ھۆبیتەکان بوو، شەست ساڵ دوای بەسەرھاتەکانی ونبوونی ئەنگوستیلەکەی گولم و دۆزینەوەی لەلایەن باگینس، کە دوواتر کتێک باگینس لەو گەشتە چاوەڕوان نەکراوە گەڕایەوە، تاماوەیەکی زۆر لەگەڵ فرۆدۆی ئامۆزای لە ھەرێمەکە دەژیا. بیلبۆ دەیویست گەشتێکی درێژخایەنی تر ئەنجامبدات، ھەر بۆیە لە ١١١یەم ساڵیادی لەدایکبوونیدا و ٣٣یەم ساڵیادی لەدایکبوونی فرۆدۆدا ھەرێمەکەی بەجێھێشت، وە ماڵەکەی و شتەکانی و ئەنگوستیلە بەنرخەکەی بۆ فرۆدۆ بەجێھێشت. لە ئەپریلی ٣٠١٨ گەند٘افی خۆڵەمێشی جادووکەر و ھاوڕێی کۆنی بیلبۆ، گومانیکرد کە ڕەنگە ئەوە ئەنگوستیلەکەیساورۆن بێت. دوای حەڤدە ساڵ کاتێک گەند٘اف گومانەکەی پشتڕاست کردەوە، باسی چیڕۆکی ئەنگوستیلەکەی بۆ فرۆدۆ کرد، وتی: "ساورۆن گەڕاوەتەوە و ھێزێکی زۆرزیاتری ھەیە، وە ئەو نەمرد لەوکاتەی کە ئەنگوستیلەکە لەدەستی دەرھێندرا. وە ئێستا بە شوێن ئەو ئەنگوستیلەیە دەگەڕێت، پێویستە لە ھەرێمەکە دووریبخەیتەوە و بەرەو ریڤندێلی (نیشتمانی جنکان) بەریت."، دواتر فرۆدۆ و ساموایز گامجی (باخەوان و خزمەتکار و ھەروەھا ھاوڕێی فرۆدۆ بوو)، لە مانگی ھەشتی ساڵی ٣٠١٨ ئامادەبوون بۆ بەجێھێشتنی ھەرێمەکە، وە بەرەو شاری بریی بەڕێکەوتن چونکە گەنداف بەڵێنی دابوو کە لەوێ چاوی پێیان بکەوێتەوە. لە ڕێگای بەجێ ھێشتنی ھەرێمەکەوە دوو ئامۆزای فرۆدۆ بەناوی پیپین و مێری لەگەڵیان کەوتنەڕێ، لەڕێگادا خەریک بوو لەلایەن سوارچاکە ڕەشەکان بگیرێن کە لەلایەن ساورۆن نێردرابوون، بەڵام بەناو دارستانەکۆنەکەدا ڕۆیشتن و توانیان لە دەستیان ڕزگاریان ببێت. لێرەدا ھاوکاریکران لەلایەن تۆم بۆمبادیل، کە کەسێکی بیانی ڕوخۆش بوو کە لەگەڵ خێزانەکەی لە گۆڵدێن بێری دەژیا لە دارستانەکە. دواتر ھۆبێتەکان گەیشتنە شاری بریی، بەڵام گەنداف لەوێ نەبوو!، بەڵام چاویان بە پیاوێک کەوت بەناوی سترایدەر، وە نامەیەکیان لەلایەن گەندافەوە پێگەیشت کە پێی گوتن لەگەڵ ئەو پیاوە بڕۆن کە بە سترایدەرە بانگدەکرێت بەڵام لەڕاستیدا ناوی ئاراگۆنە. سترایدەر توانی ھۆبێتەکان ڕازی بکات کە لەگەڵیان بڕوات وەک چاودێر و پارێزەریان. بەیەکەوە ڕۆیشتن لە بریی و لە سەر گردی وێزەتۆپ جارێکیتر ھێرشیان کرایە سەر لە لایەن سوارچاکە ڕەشەکان وە لەم ھێرشەدا فرۆدۆ بریندار کرا بە تیغێکی نەفرەتلێکراو لەلایەن سەرکردەی سوارچاکەکان. سترایدەر شەڕی لەگەڵکردن توانی بیانبەزێنت و ھاوکاری فرۆدۆ بکات تا لەژیان بەردەوامبێت. بە ڕابەرایەتی سترایدەر گەیشتنە حەشارگەی ڕیڤندڵ ی جنەکان، بەڵام لەڕێگا چاویان بە گلۆرفایندڵی جن کەوت، فرۆدۆ لەڕێی ئەسپەکەی ئەو زانی کە سوارچاکەکان شوێنیان کەوتوون وە کەمێک پێش ئەوەی بگەنە ریڤندڵ سوارچاکەکان پێیانگەیشتن و کەمێکی مابوو فرۆدۆ بگرن لەڕوباریBruinen، بەڵام فرۆدۆ پەڕییەوە ئەوبەری ڕووبارەکە، وە سوارچاکەکانیش ویستیان بپڕنەوە بەڵام ئاستی ئاوەکە بەرزبووە و ھەموویانی لەگەڵ خۆی ھەڵگرت وە فرۆدۆش بێھۆش بوو و کەوت.
کتێبی IV
سام و فرۆدۆ بەرو ڕۆژاوا دەڕۆیشتن بۆ گەیشتن بە مۆردۆر، گەیشتنە چیای Emyn Muil و لەوێدا بۆ پشوودان مانەوە. لەناکاو لەلایەن گولمەوە ھێرشیانکرایە سەر، توانیان بیبەزێنن و بیگرن، بڕیاریاندا بە مەرجێک ئازادیبکەن کە ڕێگای مۆردۆریان پشان بدات، ئەویش بەڵێنی دا کە وابکات. کەوتنە ڕێ و بەناو Dead Marshes دا ڕۆیشتن و گەیشتنە مۆرانۆر دەرگای ڕەشی مۆردۆر، بەباشی پاسەوانی کرابوو، بۆیە نەیانتوانی بەوێدا بڕۆن. ئەوان بە ڕێگایەکی تردا ڕۆیشتن کە نھێنی بوو گۆلم دەیزانی. شوێنی کەوتن بەرو باشوور تا Ithilien لەوێدا شەڕی نێوان باشورییەکانی ھاراد و سەربازانی گۆندۆر یان بینی، وە لە لایەن گۆندۆرییەکان گیران کە سەرکردەکەیان فرایمەری برای بۆرۆمیر بوو، ئەو وەک براکەی نەبوو، نەیھێشت بکەوێتە ژێرکاریگەری ئەنگوستیلەکەوە و ڕای وابوو کە دبێت تێکبشکێنرێت، بۆیە بەیانییەکی ھەرسێکیانی ئازادکرد. گۆلم ڕابەرایەتی دوو ھۆبێتەکەی کرد بەرەو Cirith Ungol لە چیای تاریکی. گۆلم بووە دوو بەش لەنێوان دڵسۆزی بۆ فرۆدۆ یان حەزی بۆ ئنگوستیلەکە و دواجار گۆلم ناپاکی کرد و فرۆدۆی برد بۆ لای جاڵجاڵۆکەی مەزن شیڵبۆ کە لەوێ دەژیا و خۆشی ڕایکرد، فرۆدۆ کەوتە داوی جاڵجاڵۆکە کە، بەڵام بەیارمەتی ئەو دیارییەی کە گلادرییەل دابووی پێیان سام توانی بەرنگاری جاڵجاڵۆکەکە ببێتەوە. سام وایزانی کە فرۆدۆ مردووە، ئەنگوستیلەکەی ھەڵگرت بۆ ئەوەی کارەکە تەواوبکات، لەو کاتەدا ئۆرکەکان گەیشتنە ئەوێ و فرۆدۆیان دۆزییەوە، سام گوێی لێیان بوو وە زانی فرۆدۆ زیندووە.