وێنەگری
وێنەی فۆتۆگرافی وەک فۆرم و ناوەرۆک
٢٠١٢-٠١-٢٠ تەھا ئەحمەد ڕەسوڵ وێنەی فۆتۆگرافی لەڕووی پێکھاتەوە فۆرم و شێوەیە، پێکھاتەش گردبوونەوەی ھەموو خەسڵەتەکانی پانتایی و رووبەر و رەنگ و رووناکییە بەشێوەیەکی گشتگیر، ھەموو رەگەزە پێکھێنەرەکان تێیدا لە شێوازێکی رێکخراودا کارلێکی خۆیان دەکەن و ھەماھەنگ دەبن چونکە ئامانجی پێکھاتە گەیشتنە بە شێوازێکی تۆکمە و رێکوپێک، ھەربۆیە پێکھاتەیەکی باش ئەوەیە بینین پەرش نەکاتەوە بەسەر ھەندێک لە رەگەز و یەکەکانەوە یان لەمیانی ناھاوسەنگیی ئەگەر لەخۆی بگرێت، بەڵکو پێکھاتە بەمانای گشتگیریی و گەیشتن بە فۆرمێک کە رواڵەتەکەیەتی.وێنە لەھەمانکاتدا ناوەرۆکیش دەگەیەنێت ئەوەش بەپێی ھەموو ئەو ھێما و ئاماژە و سیمبۆلانەی کە ھەڵگریەتی یاخود واتا و ناوەرۆکەکانی، لە وێنەدا ناوەرۆکی بەرچاو و دیار ھەیە یاخود ھەر ناوەرۆکێکی دیکە کە دەبێتەوە فرەمانایی و لەگەڵ بەشدارییەکانی بینەردا پەلیان لێدەبێتەوە و لەگەڵ ناوەرۆک و گوتاری سەرەکیدا یەکتری تەواو دەکەن.لەسەر ئەم بنەمایە پێویستە بەو چەشنە نەڕوانرێتە وێنە کە تەنھا فۆرمێکە و رۆڵی کێشکردنی سەرنجی بینەری ھەیە، بەڵکو بەو شێوەیەشە کە بڕوانرێتە پێکھاتەکەی کە ھەڵگری چ بیرۆکە و مانایەکیشە، یاخود جیھانەکان و رەھەندەکان بەرجەستە دەکاتەوە ئەگەر لە وێنەی پۆرترێتێکیشدا خۆی نمایش بکات کە وێنەگر ھەوڵی بەئەنجام گەیاندنی بۆدەدات.ئەو پرسیارەی لێرەدا خۆی دەسەپێنێت ئەوەیە بڵێین: ئەو پێوەر و پێودانگانە چین سەبارەت بە گوتارەکانی وێنە؟! بێگومان زمانی وێنە ھەموو خەسڵەت و تایبەتمەندییە ھونەریی و دەربڕینەکان و ستاتیکایە، لەبەرئەوە پێوەری حوکمدان و بڕیاردان لە چۆنێتی زمان و گوتارەکانی لە گەیاندنی بیرۆکە و ئاماژەکاندا خۆی دەنوێنێ کە وێنە بە ناوەرۆکێکی بەرچاو دەیخاتە روو یان مانای شاراوە کە شیاوی شرۆڤەکردنن، ھەروەھا ئەو ئەرکەش کە وێنەگر لەمیانی وێنەکەوە گوزارشتی لێدەکات بۆئەوەی بگاتە وەرگر، یاخود ھەموو ئەو کاردانەوە و پەرچەکردارانەی وێنەکە دەیبەخشێت لەڕووی سایکۆلۆژییەوە. یەکێک لە کۆڵەکەکانی وێنە بابەت و گۆشەنیگا و پێکھاتە و روونیی و ئاشکراییە، کاری ھونەریی وەختێ بینەر رامانی تێدا دەکات لەسەر بنەمایەکی لۆژیکی رادەوەستێتەوە کە ئەویش پرۆسەی سەرنجڕاکێشان و رامان و وردبوونەوەیە، پاشان چێژوەرگرتن و خۆشنودی کە ئەوەیان پەیوەست دەبێتەوە بە پاشخان و ئاستی رۆشنبیریی وەرگرەوە کە لەگەڵ ناوەرۆکی وێنەکە و واتاکەیدا کارلێک دەکات. ئەو بنەمایانەی لە پێکھاتەی ستاتیکادا پێویستە وێنەگری فۆتۆگرافی رەچاوی بکات ئەوەیە پێکھاتە و خەمڵاندن سەبارەت بە وێنە بەمانای دانانی ھەموو وردەکارییەکان دێت یاخود رەگەزەکانی لە پەیوەندییەکی ھەماھەنگ و تەبادا پێکەوە ببەسترێنەوە، بەو شێوەیەی ھاوسەنگییەک رۆبنێن و بینەر ھەست بە ئارامی و خۆشنودی بکات بەرامبەری، ھەروەھا بابەتەکەی کار لە ھەست و نەستی بکات و سەرنجی رابکێشێ، لەدواجاریشدا ھەستێکی ستاتیکی تێدا بخوڵقێنێ.پێکھاتە پرۆسەی ھەستکردنێکی دروستە ھەربۆیە پێکھاتەیەکی باش ئەوەیە کاتێک بۆ ئامانجێکی دیاریکراو تێدەکۆشێت. وەختێ وێنەیەک دەگرین ھەڵدەستین بە گونجاندنی رووناکی لەگەڵ سێبەرەکاندا، ھەروەھا فیگەر و رەنگەکان بۆ بەرجەستەکردنی مەبەست تاوەکو خزمەتی ئەو جیاوازییە بکات کە دروستی دەکەن، ئەمە سەرباری بایەخدان بە گۆشەکان و ھەڵبژاردنی باشترینیان بۆئەوەی بینگە و گۆشەنیگاکەی بەدەربخات. سانایی و توانستی گوزارشتکردن گرنگترین فاکتەرن بۆ پێکھاتەی ستاتیکا، وەلێ ئێمە لێرەدا مەبەستمان ئەوەیە کە پێکھاتەی ستاتیکای وێنە بۆ خۆی ئامانج و مەبەستێک نییە ئەوەندەی ناوەرۆکەکەی شتێکی بنەڕەتییە، چونکە پێکھاتە ھۆکارێکی یاریدەدەرە بۆ بەرجەستەکردنی واتا و وێناکردن بە راستگۆیی و ئەمانەتەوە.پێکھاتەی ستاتیکا و جوانیی سەبارەت بە فۆتۆگرافەر ھەست و ئەندێشە و خەیاڵکردنە کە رەگەزی بینراوی بەھێز دەبەخشێتە وێنەکە، بەوەش دەرکپێکردنی مانا و واتای وێنە بەرھەم و ئاکامی چەندین فاکتەری خودییە کە لە رۆشنبیریی و چێژبینینی ھونەریی و ھەستی جوانیی و رەچاوکردنی رووناکیی و گۆشەنیگا و کاتی دیاریکراوی وێنەگرتنەوە دێتە ئاراوە. ئایا وێنەی فۆتۆگرافی واقیعێکی ھونەریی دەخەمڵێنێ؟ بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە پێویستە لە فۆتۆگرافەرەوە دەست پێبکەین، لەبەرئەوەی فۆتۆگرافەر تەنھا پیشەوەرێک نییە ئەوەندەی لە گەوھەردا ھونەرمەندێکە و لەنێو رووداوەکاندا کاردانەوەی ھەیە و کاریگەریی ھەستەکانیەتی دەبنە پاڵنەری کارکردنی، بەرامبەر بە رووداوەکان ھەڵوێست وەردەگرێ و بە ھەستە راستگۆییەکانی لایەنە کۆمەڵایەتییەکان بەھەند وەردەگرێت، لەبەرئەمە وێنەی فۆتۆگرافی تەنھا وێنەی بابەت و کار و جووڵە و کەسایەتییەکان نییە، بەڵکو سەباری ھەموو ئەمانەش ئەو پێوەرە جوانییەش رەنگ پێدەداتەوە کە گەوھەر و ھەستی ناوەکیی فۆتۆگرافەرە.بەمشێوەیە وێنەی فۆتۆگرافی بە زمانێکی باڵای دەربڕینەوە واقیعمان بۆ دەگوێزێتەوە، روانینێکی تایبەتمەند دەداتە واقیع و ھەموو بابەتەکان نەک کۆپیکردنەوە و لاساییکردنەوەیان، بەمانایەکی دیکە دیدگایەک دەبەخشێت کە بارگاوییە بە رەگەزی ھونەریی و پێکھاتەیەکی ستاتیکی، بە جۆرێکی دیکەش، گرتە و وێنەی فۆتۆگرافی پرۆسەیەکی ئەفراندنە بۆخاتری رێکخستنەوە و پەرەپێدانی ژیانی خودیی و کۆمەڵایەتی، ھەربۆیە فۆتۆگرافەری داھێنەر بەدوای ئەودیوی رواڵەتەکان و سیما بەرچاوەکاندا دەگەڕێت تاوەکو فۆرمی نوێ بەرھەم بھێنێت، وێنەگرتن کۆپیکردنەوەی شتەکان نییە ئەوەندەی سەرخستن و داھێنانە تیایاندا، فۆتۆگرافەر چاومان بە رووی جیھانی تیشک و رەنگەکاندا دەکاتەوە و بە شێوازێکی زیندوو دەیانپشکنێ وەک ئەوەی بۆ یەکەمجار بێت دەرکیان پێ بکەین.