cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لەک، نازی
لەک گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا ئەڤراز، ناوچەی نازی، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
لەک ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە پەیڕەوی ئایینی ئیسلام(شیعە) دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
قاین
لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦دا ژمارەی دانیشتووانی لە ٨٤٩٢ ماڵدا ٣٢٤٧٤ کەس بووە. ئەم سەرژمێرییەی خوارەوە لە ساڵی ٢٠١١دا ٤٠ هەزار و ٢٢٦ کەسی لە ١٠ هەزار و ٤٧٣ ماڵدا ژماردووە. لە دوایین سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦دا ژمارەی دانیشتووانی ٤٢ هەزار و ٣٢٣ کەس لە ١١ هەزار و ٩٢٠ ماڵدا دەرکەوتووە.
مێژوو
لە سەرچاوەکانى سەدەى ناوەند، باسی ئەم شارە دەکرێ، و دامەزراندنەکەی دەگەڕێنێتەوە بۆ ساڵی ١٥٨٨.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٥یەمی پ.ز پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی
یەکەم زمانی ڕۆمانسی
زمانی یەکەمی ڕۆمانسی زمانێکی ڕەسەنی تاڕادەیەک بنیات نراوەتەوە لە ھەموو زمانە ڕۆمانسییەکان. ڕەنگدانەوەی جۆرێکی درەنگن لە لاتینی قسەکراودا (بڕوانە: زمانی لاتینی ڕەسەن ) پێش پارچەپارچەبوونی ناوچەیی.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانی لاتینی پۆل:زمانەوانی پۆل:زمانە ڕۆمییەکان
دێمان
دێمان شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرکەپکان، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
دێمان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بۆتێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی پڵنگان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شەروە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مێدێرە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئۆتۆمبێلی دڕندە
وێنۆک|وێنەی ئۆتۆمبێلێکی دڕندە ئۆتۆمبێلی دڕندە (بە ئینگلیزی: Monster Trucks) گەورەترین و بەھێزترین ئۆتۆمبێلی وەرزشییە لە ڕووی شێوە و تواناوە وە ھەروەھا توانای ئەوەی ھەیە کە ئۆتۆمبێلە وەرزشییەکانی تر ناتوانێت ئەنجامی بدات وەک بازی بەرز و تێپەڕاندنی توندترین زەوییە ناڕێکەکان وەک جۆگە ئاوییەکان و قوڕینەکان و گردە لمییە بەرزەکان.
سەرچاوەکان
پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان
پارێزگای پیزا
پارێزگای پیزا (بە ئیتاڵی:provincia di Pisa) پارێزگاییەکە لە ناوچەی تاسکەنیی ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی بە ٤٢١٬٦٤٢، و ڕووبەرەکەی بە ٢٬٤٤٨ خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
لوبنان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
لوبنان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠ بوو کە لە ١٥ی ئەیلوول تا ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ لە سیدنی لە ئوسترالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠
پارێزگای پیاچێنزا
پارێزگای پیاچێنزا (بە ئیتاڵی:provincia di Piacenza) پارێزگاییەکە لە ناوچەی ئیمیلیا-رۆمانیای ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی بە ٢٨٦٬٥٧٢، و ڕووبەرەکەی بە ٢٬٥٨٥٫٨٦ خەمڵێنراوە.
ئاڵای چەک
ئاڵای ئەم هەرێمە ڕەنگی سووری هەیە. وەسف: بە ڕەنگی سوور، ناوەڕاستێکی سپی یان پەڕینەوەیەکی دڵ. لە سەرووی ئاڵاکە تاجی پارێزگایەکی زێڕین، کە لە لای ڕاستەوە لقێکی داری بەڕوو و لە لای چەپەوە لقێکی زەیتوون دەرکەوتووە کە بە شریتێک بە ڕەنگی نیشتمانی بەستراوەتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
ھێزی سوڕانەوە (پاوەر ستێرن)
ھێزی سوڕانەوە (بە ئینگلیزی: Power Steering) کە زۆرکات بە ھێزی یارمەتیدەری سوڕانەوەش ناودەبرێت، لەناوخۆشدا بە سوکان پاوەر ناسراوە. سیستمێکە یارمەتیی شۆفێر دەدات کە ھێزی کەمتر بەکاربھێنێت بۆ سووڕاندنەوەی ستێرن (سوکان).
مێژوو
بۆ یەکەمجار کە سیستمی ھێزی سوڕانەوە دانرا لەسەر ئۆتۆمبێل لە ساڵی ١٨٧٦ بوو لەلایەن پیاوێکەوە کە نازناوەکەی فیت (Fitts) بوو، دواتر چەندین جار پەرە بەم سیستمە درا تا لە ساڵی ١٩٥١ بۆ یەکەمجار کۆمپانیای کرایسلەر یەکەم ئۆتۆمبێلی نەفەرھەڵگری بازرگانی ناساند ناوی کرایسلەر ئیمپێریاڵ کە سیستمی ھێزی سوڕانەوەی لەسەر بوو بە.
جۆرەکانی
وێنۆک|سیستمی هایدرۆلیکی، کە پولی قایشەکە دیارە - ھایدرۆلیکی: ئەم جۆرەیان بەتەواوی سیستمێکی میکانیکییە کە بە سیستمی ھایدرۆلیکی کاردەکات، لەم جۆرەدا سیستمی ھێزی سوڕانەوە بە قایشێک لە بزوێنەری ئۆتۆمبێلەکە بەستراوە و بۆ دروستکردنی پەستانی ھایدرۆلیکی، بەمەش سیستمەکە بەشێک لە ھێزی بزووێنەرەکە کەم دەکاتەوە بۆ کارپێکردنی خۆی. ئەم جۆرەیان سەرەتاترین جۆریانە. وێنۆک|ئەلیکترۆ-هایدرۆلیک سیستم - ئەلیکترۆ-ھایدرۆلیک: زۆرجار بە ھایبرید ناودەبرێت، ئەمەیان ھەمان سیستمە ھایدرۆلیکییەکەی پێشووە، بەڵام لێرەدا پەستانی ھایدرۆلیکی بەھۆی ماتۆڕیکی کارەباییەوە دروست دەبێت وەک لەوەی بە قایش لە بزوێنەرەوە وەربگرێت.
- کارەبای: کە بە ھێزی یارمەتیدەری کارەبای سوڕانەوە (Electric power assisted steering)ش ناودەبرێت، ئەم جۆرەیان بەتەواوی سیستمێکی ئەلیکترۆنی و کارەباییە کە کۆمپیوتەری ئۆتۆمبێلەکە خۆی کۆنتڕۆڵی سیستمەکە دەکات، ئەم جۆرەیان بە نەرمترین و سووکترین سیستمی ھێزی سوڕانەوە دادەنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان پۆل:داهێنانەکانی سەدەی نۆزدەهەم
ئیمام
ئیمام ناوێکی عەرەبییە بۆ ئەو کەسانە بەکاردێت کە پێشنوێژی بۆ مسوڵمانان دەکەن، یاخود سەرکردە و پێشەوان لە بابەتی شەرع بیروباوەڕ، و ھەروەھا بە خەلیفەی مسوڵمانانیش دەگوترێت،
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوە عەرەبییەکان
ئانا ئالیۆس ھەنگا
ژیان
دایک و باوکی ئانا فەرمانبەری حکوومەتبوون، ئانا یەکێبوو لە شەش منداڵی خێزانەکەی. ئانا وەک خۆی ئاماژەی بەوەکردووە کاتێک منداڵبووە ئەوا لەبارەی جیاکاری ڕەگەزی نەزانیوە. ئانا کەمپەینی کرد لەپێناو کەمکردنەوەی خەتەنەکردنی مێینە، گەرچی لە تەنزانیا لەوەتەی ١٩٩٨، خەتەنەکردنی مێینە قەدەغەیە بەڵام ھێشتا ١٠٪ کچانی ئەو وڵاتە خەتەنە دەکرێن.
لە ساڵی ٢٠١٥، خۆی ھەڵبژارد بۆ ھەڵبژاردنی گشتی لە تەنزانیا، ھەروەھا ھانی ژنانی دیکەشی دا تاکوو بێنە ناو کایەی سیاسییەوە. ئانا چالاکوانی مافەکانی مرۆڤیشە، ناوبراو بوو بە بەڕێوبەری جێبەجێکاری سەنتەری یاسا و مافەکانی مرۆڤ (LHRC)، لە ساڵی ٢٠١٨.
لە ئازاری ٢٠١٩، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا. لەو ساڵەدا لەگەڵ سێ کەس لە ئەفریقا ئەو خەڵاتەیان بردەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی تەنزانیا پۆل:ژنە چالاکوانەکانی تەنزانیا پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
پارێزگای پیستۆیا
پارێزگای پیستۆیا (بە ئیتاڵی:provincia di Pistoia) پارێزگاییەکە لە ناوچەی تاسکەنیی ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٥ ژمارەی دانیشتووانی بە ٢٩١٬٨١٥، و ڕووبەرەکەی بە ٩٦٤٫١٢کم دووجا خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
می یوو ئیرینۆ
می یوو ئیرینۆ (入野 自由,ئیرینۆ مییو، لەدایکبووی ١٩ی شوباتی ١٩٨٨) ئەکتەر و ئەکتەری دەنگی ژاپۆنیە کە ئەنیمێی دەنگێکی بێ دەنگ وەک شاۆیا ئیشیدا ڕۆلی گێرا، و جینتا یادۆمی لە ئانۆھانا: ئەو گوڵەی ئێمە بینیمان لەو ڕۆژەدا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرانی دەنگی مناڵان لە ژاپۆن
سندووقی بەشداری نێونەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکان
سندووقی بەشداری نێونەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٩٨ دا مەزرێنرا تا ھەروەک ناوبەست لەنێوان ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان و دەزگای نەتەوە یەکگرتووەکان خزمەت بکات. کاری سندوقی بەشداری نێونەتەوەیی لەلایەن لێژنەی ڕاوێژکاری، کە لەلایەن جێگری سکرتێری گشتیی بەڕێوە دەچێت چاودێری دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان
پارێزگای پۆتێنزا
پارێزگای پۆتێنزا (بە ئیتاڵی:Provincia di Potenza) پارێزگاییەکە لە ناوچەی بازیلیکاتای باشووری ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٧ ژمارەی دانیشتووانی بە ٣٦٩٬٥٣٨، و ڕووبەرەکەی بە ٦٬٥٩٤٫٤٤کم دووجا خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
ئەنتۆنیا ئایەکەوبێسکی
ئەنتۆنیا کلارا ئایەکەوبێسکی ناسراو بە ئەنتۆنیا، (لە دایکبووی ۱۲نیسانی ۱۹۸۹ لە بوخارێست، ڕۆمانیا) گۆرانیبێژ، نمایشکاری جلووبەرگ و نوێنەری ڕۆمانی-ئەمریکییە.
ژیانی سەرەتایی
ئەنتۆنیا کلارا ئایەکەوبێسکی، لە ۱۲ی نیسانی ۱۹۸۹ لە بوخارێست، ڕۆمانیا لەدایکبوو. لە تەمەنی پێنج ساڵیدا لەگەڵ دایک و باوکی بۆ ئەمریکا کۆچ دەکا و ھەتا کۆتایی پۆلی ئامادەیی لە ویلایەتی نێڤادا نیشتەجێ بوو و دەستی بە کاری مۆدێلینگ کرد. دواتر گەڕایەوە بۆ ڕۆمانیا و لەگەڵ بەرھەمھێنەری ڕۆمانی بەناوی تۆم بۆکسێر یەکەم گۆرانی خۆی بڵاوکردەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩ پۆل:زیندووان پۆل:ژەنیارانی ڕۆمانی
پارێزگای پراتۆ
پارێزگای پراتۆ (بە ئیتاڵی:provincia di Prato) پارێزگاییەکە لە ناوچەی تاسکەنیی ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٣ ژمارەی دانیشتووانی بە ٢٤٨٬٢٩٢، و ڕووبەرەکەی بە ٣٦٥کم دووجا خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
قزڵ بەگ
قزڵ بەگ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئیسێوێ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
قزڵ بەگ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەرشیو و لە باشوور لەگەڵ گوندی سەردەوران و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سەرووچاوە لە شارستانی سەردەشت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی بۆرێ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
لوبنان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
لوبنان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤ بوو کە لە ١٣ تا ٢٩ی ئابی ٢٠٠٤ لە ئەتینا لە یۆنان بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤
زمانی ڕۆمانش
300px|وێنۆک|زمانە فەرمییەکانی وڵاتی [[سویسڕا]]زمانی ڕۆمانش یەکێکە لە چوار زمانە فەرمییەکانی وڵاتی سویسڕا لەگەڵ زمانی ئەڵمانی، فەڕەنسی، ئیتاڵی و زمانێکی کۆنی لاتینییە ٤٠٫٠٧٤ (زمانی سەرەکی) (٢٠١٩) ٦٠٫٠٠٠ (قسەکەرێکی ئاسایی) (٢٠٠٠).
سەرچاوەکان
پۆل:زمانەکانی سویس پۆل:زمانە ئیتالییەکان پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-١ پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢ پۆل:زمانە ڕۆمییەکان
بیڵی ئایڵش
بیڵی ئایڵش پایرەت بەیرد ئۆکۆنێڵ (لەدایکبووی ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١) گۆرانیبێژ-گۆرانینووسێکی ئەمریکییە. یەکەم ناوبانگی دەرکرد لە ٢٠١٥ کاتێک گۆرانی «Ocean Eyes» ی لە ساوندکڵاود بڵاوکردەوە، کە دواتر لەلایەن سەرباری Interscope Records کە Darkroom ە بڵاوکرایەوە. گۆرانییەکە لەلایەن براکەی فینیاسەوە نووسراوە و بەرھەمھێنانی بۆ کراوە، کە کارە موزیکی و پەخشە ڕاستەوخۆکانی لەگەڵدا دەکات. یەکەم تۆماری درێژخایەنی Don't Smile at Me (٢٠١٧)، ناوبانگێکی زۆری دەرکرد، کە توانی ببێت بە ١٥ باشترین لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، شانشینە یەکگرتووەکان، کەنەدا، و ئوسترالیا.
یەکەم ستۆدیۆ ئەلبوومی ئایڵش، When We All Fall Asleep, Where Do We Go? (٢٠١٩)، کەوتە لیستی ٢٠٠ باشترینی Billboard 200 و بوو بە باشترین ئەلبوومی ٢٠١٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. بوو بە ژمارە یەکەم لە شانشینە یەکگرتووەکان. ئەلبوومەکە ٤٠ باشترین گۆرانی Billboard Hot 100 ی تێدایە: «When the Party's Over", "Bury a Friend", "Wish You Were Gay", "Xanny» و «Bad Guy»، گۆرانییەکەی کۆتایی کە بوو بەیەکەم گۆرانی تاک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە ٢٠٢٠ دا، گۆرانی "No Time to Die"ی وت بۆ فیلمی جەیمز بۆندی بە ھەمان ناوەوە، کە بوو بەیەکەم لە شانشینە یەکگرتووەکان.
خەڵاتەکانی بریتین لە پێنج خەڵاتی گرامی، دوو خەڵاتی مۆسیقای ئەمریکی، دوو ڕیکۆردی جیھانی گینس، سێ خەڵاتی ڤیدیۆ موزیکی ئێم تی ڤی، و یەک خەڵاتی بریت. ئەو گەنجترین کەس دووەم کەسە کە پێنج بابەتی سەرەکی گرامی بباتەوە – باشترین ھونەرمەندی نوێ، تۆماری ساڵ، گۆرانی ساڵ و ئەلبوومی ساڵ – لە ھەمان ساڵدا. لە ٢٠١٩ دا، مەگەزینی تایم ئەوی لە دەستپێکی لیستی "Time 100 Next" دانا. لەگەڵ ئەوەشدا، ئایڵش ٢٣ھەم گەورەترین گۆرانیبێژە لە سەردەمی سینگڵی دیجیتاڵی، بەپێی Recording Industry Association of America، فرۆشتنی ٢٧٬٥ ملیۆن سینگڵ تەنھا لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا.
ژیانی سەرەتایی
وێنۆک|بیڵی لەگەڵ دایکی، [[ماگی بەیرد، لە تشرینی دووەمی ٢٠١٨]] بیڵی ئایڵش پایرەت بەیرد بەیرد ئۆکۆنێڵ لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠١ لە لۆس ئانجلەس، کالیفۆرنیا لەدایک بووە. کچی خانمەکتەر و مامۆستا ماگی بەیرد و ئەکتەر پاتریک ئۆکۆنێڵە، کە ھەردووکیان مۆسیقاژەنن و کار لەسەر کۆنسێرتەکانی بیڵی دەکەن. بیڵی بە ڕەچەڵەک ئیری و سکۆتلەندییە. دایکی بە ڕێگەی پیتاندن لە تاقیگەدا پێی دووگیان بووە. لە سەرەتادا وا دانرا بوو کە ناوی دووەمی، ئایڵش، ناوی یەکەمی بێت، لە کاتێکدا دەبوو پایرەت ناوی دووەمی بێت. لە گەڕەکی ھایلاند پارکی لۆس ئانجلەس گەورە بووە.
بیڵی و فینیاسی برای لەلایەن بەیردەوە لە ماڵەوە خوێندنیان پێ دراوە، بڕیارێک کە دایک و باوکیان لەپێناو بەسەربردنی کات لەگەڵیان دایان و ھەروەھا بۆ ئەوەی ئازادییان پێ بدەن بەشوێنی حەزەکانیاندا بکەون. بەیرد بیڵی و فینیاسی فێری بنچینەکانی گۆرانینووسین کرد. بیڵی ئاماژەی بەوە کردووە، براکەی و دایکی ئیلھامیان پێ بەخشیوە بۆ ئەوەی بچێتە نێو جیھانی مۆسیقاوە. دایک و باوکیان ھانی ھەردووکیانیان دەدا کە ناخی خۆیان دەرببڕن و ھەر شتێکیان بوێت بەدوایدا بگەڕێن، لەوانە ھونەر، سەماکردن و نواندن. ھەروەھا بیڵی لە بەرنامەیێکی بەھرەمەندەکاندا بەشداریی کردووە و لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا بەشداریی لە کۆرسی مناڵانی لۆس ئانجلەس کردووە. لە تەمەنی شەش ساڵیدا، دەستی بە ژەنینی یووکەلێلی کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١ پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:زیندووان پۆل:بیڵی ئایڵش پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی پۆل:باشترین گۆرانی ڕەسەنی گۆرانیبێژانی خاوەن خەڵاتی ئۆسکار پۆل:سۆپرانۆ ئەمریکییەکان پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی خەڵکی لۆس ئانجلەس پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی لۆس ئانجلەس پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت پۆل:مۆسیقاژەنە پۆپە مناڵەکان
کادوسی (گەل)
وێنۆک| خاکی کادوسی ١٠٠٠ ساڵ پێش زایین وێنۆک|220x220پیکسڵ| شوێنی نیشتەجێى کادوسی لە سەدەی دووەمی پێش زایین، لە ڕۆژئاوای ئاوى سپیدرود کادۆسى ، بە یۆنانى کۆن :، خەڵکى دێرینى جاکى نێوان دەریاى قەزەین و دەریاى رەش بوون کە باکوورى رۆژئاواى کوردستان و ئازەربێجان و هەرێمى گەیلان دەگرێتەوە. بە رەچەڵەک دەگەنەوە ماد و هۆزەکانى سەکایی.
ڕەگی مێژوویی
چەپ|وێنۆک|260x260پیکسڵ| کادوسی لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|هەخامەنشیەکاندا]] لە بنەڕەتدا کادۆسیەکان هۆزێکى سەر بە گەلى ماد بوون. بە گوێرەى مێژوونووسی یۆنان تیتوس لیوبوس : ماد و کاسیەکان یەک گەلن. بەتڵیمۆسی جوگرافیا ناس کادۆسی بە بەشێک لە میدیەکان ناوزەد دەکات و دەڵێت لە ناوچەى مارگیاناى خوارووى چیاکانى قەفقاسدا دەژین.
سترابۆ باس لە کادوسی (Cadusii) و ئاماردى (Amardi)  و تاپیری (Tapyri) ، وەک هۆزی چیانشینى باکوورى. سترابۆ دەنووسێت: هەموو ناوچەکانی ئەم وڵاتە بەپیتن، جگە لەو بەشەی بەرەو باکوورە، کە شاخاوی و دژوار و ساردە،
دەوترێت دارای سێیەم دوای ئەوەی لە ساڵانی یەکەمی دەسەڵاتی ئەردەشیری سێیەمدا لە کاتی هەڵمەتێکدا دژی ئەو هۆزە لە شەڕێکدا بەرامبەر کادوسییەکان شکستی هێنا، بووەتە ساتراپی ئەرمینیا. لە شەڕى ئاربێلا / گۆگمێلا نێوان فارس و ئەسکەندەرى مەکدۆنى، کادوسییەکان شانبەشانی هۆزەکانى ماد و چیانشینانى دیکە دیکە لە سوپای داریۆسی سێیەمدا  بەشداری شەڕەکەیان کردووە و  دژی مەقدۆنیەکان پێشڕەوییان کردووە، هەرچەندە پێکهاتەی وردی ئەو سوپایە لە سەرچاوەکاندا لێکتر جیاوازن.
کادوسی لە سەردەمی میدیەکان
وێنۆک|250x250پیکسڵ| خاکی کادوسی لە ناو خاکی میدیا بە گوێرەی کیتسیاس ، سەرەتا مادەکان خاکی کادوسییان کۆنترۆڵکرد، بەڵام لە کۆتایی سەردەمی دەسەڵاتی مادەکان لە سەردەمی ئارتیسدا، ئەم ناوچەیە لەلایەن فارسێکەوە بە ناوی پارسۆدە لە دەسەڵاتی دەوڵەتی ماد جیاکرایەوە، لە کۆتایی سەردەمی حوکمڕانی ئەخمینیەکان، کادوسی بوو بە نیمچە سەربەخۆ. بە گوێرەی کاتزیاس ئارتیس، فەرمانڕەوای ماد بۆ ماوەی چل ساڵ حوکمڕانی کردووە. لە سەردەمی ئارتیسدا شەڕێکی گەورە لە نێوان ماد و کادوسیەکان ڕوویدا و کاتێک کەسێکی فارس نەژاد بە ناوی پارسۆدە کە بە ئازایەتی و بوێری بەناوبانگ بوو، لە لایەن پاشاکانى ماد. . لەگەڵ سێ هەزار پیادە و هەزار سواردا دەچێتە وڵاتى کادوسی و خوشکەکەی حۆى دەداتە یەکێک لە میرانى کادوسیی. دوای ئەوە خەڵکی کادوسی هان دا بۆ یاخیبوون لە میدیا و سەربەخۆبوون و کاتێک بیستبووی شاى میدیا لەشکرێکى گەورەى ناردۆتە سەر. ماد لەم شەڕەدا شکستی خواردووە و. وەک دیارە ، کادوسییەکان هەرگیز گوێڕایەڵی فەرمانی مادەکان نەبوون، لەم حاڵەتەدا، تا سەردەمی کوروش مانەوە، کە حکومەتی مادەکانی لەناوبرد. بە گوتەی زینۆفۆن، کاتێک کوروش دەمرێ، کوڕەکەی خۆى تانائۆکساریسی بۆ ساتراپی ماد و ئەرمەنستان و کادوسیەکان دامەزراندووە.
کادوسی لە سەردەمی هەخامەنشیەکاندا
کادوسیەکان بەشدارییان لە شەڕی نێوان هەخامەنشیەکان و یۆنانیەکاندا کردووە و لە هەمان باڵى مادەکان بوون و لە ژێر فەرماندەیی ئەترۆپاتدا بوون. مێژوونووسی یۆنانی (ئاریان) پێکهاتەی سوپای هەخامەنشیەکانی لە جەنگی گۆگمێلدای هەولێرا بەم شێوەیە خستووەتەڕوو: باختەریەکان و سۆغدیەکان و هیندییەکانی لەپاڵ باختەریەکان لە ژێر فەرمانی بێسۆس ، حاکمی باختەر بوون. . ماد و کادوسی و سکیتیەکان لە ژێر فەرمانی ئەترۆپاتدا بوون .. ئەرمەنییەکان لەلایەن ئۆرۆنتس و میتراستێسەوە سەرکردایەتی دەکران، کاپادۆکیەکان لەلایەن ئاریارسیسەوە سەرکردایەتی دەکران و شەروانانى میزۆپۆتامیاش لەلایەن مازا، حاکمی بابلەوە سەرکردایەتی دەکران.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی دێرین پۆل:ڕۆژھەڵاتی نزیکی دێرین پۆل:مێژووی قەوقاز پۆل:مێژووی ئازەربایجان پۆل:مێژووى گەیلان پۆل:میدیەکان
تایف
شاری تایف یاخود تائیف (بە عەرەبی: اَلطَّائِفُ، بێژەکردنی حیجازی: [atˤˈ tˤaːjɪf])، پارێزگایەکە لە ھەرێمی مەککەی سعودیە. شارەکە دەکەوێتە بەرزایی ١٨٧٩مەتر (٦١٦٥پێ) لە بناری چیای حیجاز، کە بەشێکە لە چیای سەروات ، ژمارەی دانیشتووانی بەپێی مەزەندەی ساڵی ٢٠٢٠ بە ٦٨٨٫٦٩٣ کەس خەمڵێندراوە، ئەمەش وایکردووە ببێتە شەش ھەمین شار لە سعوودیە لەڕووی زۆری دانیشتووانەوە.
کورتە
ئەم شارە لەلایەن پەیامبەری ئیسلامەوە لە سەرەتای سەدەی حەوتەمدا سەردانی کراوە و لەلایەن ھۆزی بەنوو تەقیفەوە پێشوازی لێکراوە بۆ شارەکە، کە تا ئەمڕۆش لەلایەن نەوەکانی بەنوو تەقیف مێژووی ئەم شارە پارێزراوە. وەک بەشێک لە حیجاز، شارەکە بە درێژایی مێژووی خۆی چەندین گواستنەوەی دەسەڵاتی بەخۆیەوە بینیوە، دواھەمینیان لە کاتی داگیرکردنی حیجاز لە ساڵی ١٩٢٥. شارەکە بە پایتەختی ھاوینی سعودیە ناونراوە، چونکە لە ھاویندا کەشێکی مامناوەندی ھەیە، بە پێچەوانەی زۆربەی شارەکانی تری نیمچەدوورگەی عەرەبی. شارەکە بەھۆی زۆرێک لە ھاوینەھەواری شاخاوی و کەشوھەوای مامناوەندەوە، ناوبانگێکی باشی پەیدا کردوە لەڕووی گەشتیارییەوە. تایف بەستراوەتەوە بە شارۆچکەی ئەلحەدا.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندی پارێزگاکانی عەرەبستانی سعوودی پۆل:شارەکانی عەرەبستانی سعوودی پۆل:پارێزگاکانی عەرەبستانی سعوودی
ل.رۆن ھۆبارد
لافایێت ڕۆناڵد ھۆبارد (١٣ی ئازاری ١٩١١ - ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٦) نووسەرێکی ئەمریکی بووە، بە پلەی یەک نووسەری چیرۆکی زانستی خەیاڵی و فەنتازیا بووە، کە بە دامەزراندنی کڵێسای ساینتۆلۆژیا ناسراوە. لە ساڵی ١٩٥٠ ھۆبارد نووسەری دایانێتیکس:زانستی مۆدێرن بۆ تەندروستی دەروونی و زنجیرەیەک ڕێکخراوی بۆ بەرەوپێشبردنی دایانێتیکس دامەزراند. لە ساڵی ١٩٥٢دا ھۆبارد لە دۆسیەی مایەپووچیدا مافی دایانێتیکسی لەدەستدا و دواتر ساینتۆلۆژیای دامەزراند. دواتر ھۆبارد سەرپەرشتی گەشەکردنی کڵێسای ساینتۆلۆژی کرد بۆ ڕێکخراوێکی جیھانی.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١ پۆل:مردووانی ١٩٨٦ پۆل:ساینتۆلۆژیستە ئەمریکییەکان پۆل:دامەزرێنەرانی ئایینەکان پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کۆچەرانی ئەمریکی لە شانشینی یەکگرتوو پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی ئایینیی ئەمریکی پۆل:شاعیرە کوڕە ئەمریکییەکان
ئەگیلولف
ئەگیلوف (٥٥٥- ئەیپڕلی ٦١٦) پاشای لومبارد و دوقی تورین بوو لە ٥٩١ تا ساتی کۆچی دوایی، خزمە پێشینە شوێنگرەوەکەی ئوساری، ئەگیلوف وەکوو پادشا ھەڵبژێردرا بە پێشنیاری پادشا ئوساری و شاژن سیۆدیلیندا کە دواتر ھاوسەرگیری لەگەڵ کرد و ڕێزی شاھانەی پێ بەخشرا لەسەرەتای تشرینی دووەمی ٥٩٠، و لەسەر قەلغانی جەنگاوەرانی میلان بەرزکرایەوە
دواتر لەئاودا ھەڵکێشرا بۆ ھاوسەرەکەی و نیشتمانەکەی. دواتر خۆیی و ھاوسەرەکەی کاسێدرالی مۆنزایان بنیادنا کە ھێشتاش تاجە ئاسنییەکەی لۆمباردییەکانی تۆیا پارێزراوە بە تاجەکەی ئەگیلوفیشەوە
ساتی پاشایەتییە درێژەکەی بەھۆی وەستانی جەنگ بوو لەگەڵ فرانسیا، کە دروستکەری ئاشتییەکەی گوانترام بوو، بەپێچەوانەوە لە ٥٩٢ ئەمرد.
فرانکەکان شەڕی ناوخۆیان ئەکرد کە ڕێگەی لەوە دەگرد کە ڕێگری لە دەستدرێژی بەکۆمەڵ کرد بۆ سەر لۆمباردی لە تەواوی ماوەی دەسەڵاتی ئەگیلوف ئاگربەست لەگەل پاپاکان دانوستانی لەسەر کرا لە ٥٩٨ بە شێوەیەکی کاتی کە تیرۆری سی ساڵی لۆمباردی ڕاگرت و ئەو دواتر زۆربەی جەنگەکانی لەگەڵ مەترسییەکانی ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتی کرد لەم ساڵەدا ھێزی کۆکردەوە، و شانشینەکەی فراوانتر کرد بە داگیرکردنی سوتری و پێروگیا و لەنێوانی شارەکانی تر وەک ئومبریان لە ئیکسەرچییەتی ڕاڤینا و پەیوەندی دۆستانەی ھێشتەوە لەگەل باڤاریا و جەنگی لەگەل ئاڤارەکان و سلڤییەکان کرد، ئاگربەستی ڕاگەیند لەگەل ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتینی بە پەیوەندی گرتن لەگەل ئیمپراتۆر ماوریس لە ٥٩٨ لەھەمان ساڵ بە یارمەتی پاپا گریگۆری مەزن، دواتر ئیکسارچی کالێنکوس ئاگربەستەکەی شکاند بە ڕفاندنی کچی پاشای لۆمبارد. دووبارە جەنگ دەستی پێکردەوە و، لە ٦٠٢ ئیمپراتۆری ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتی فۆکاس پادۆڤای لەدەستدا، کە پاشا ئوساری لە ڕاڤێنای سەندبۆوە چەند دەیەیەک پێشووتر، لەدەست چوونی پادوڤا بە ھۆکاری پچرانی لە مانتوا، و پێش ئەوەی ساڵەکە تێپەرێت ئەم شارەش کەوتە دەست ئەگیلوف لە ٦٠٧ ویتێریک، پاشای ڤیسیۆسەکان، دەستی بە ھاوپەیمانی کرد لە دژی سیودریکی دووەمی بورگندی، سیودبێرتی دووەمی ئوستراسیا، کلۆسەری دووەمی نیوستریا، و ئەگیلوف، ھەرچۆنێک بێت ئەم ھاوپەیمانییە باش نەرۆیشت و وا پێنەچوو سەر بگرێت.
لە ٦٠٥، لەلایەن ئیمپراتۆری فاکۆس ناسێنرا وەک باجدەرێک، و بووە خاوەنی ئۆڤیتۆ لە نێوان شارەکانی تر، شەڕەکانی شەڕە فارسییەکان سەرەنجی ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتینی بۆلای خۆی ڕاکێشا بە ڕۆژانە، کە وایکرد دوا مۆڵەت بدرێ ئەگیلوف و کۆتا دەیەی بێت لەسەر تەخت و مانەوەی لەسەر دەسەڵات. ئەگیلوف پێویست بوو ھەنێک شتی ھەستیار چارەسەر بکات، و ئاڤارەکان دەستیان لە داگیرکردنی فریولی ھەڵنەگرت، و دوقی فریولی گیسولفیان لە ٦١٠ لەناوبرد، ئەگیلوف بەسەرکەوتوویی جێنشینەکەی دیاریکرا بە دانانی کوڕەکەی ئەدالۆلد، کوڕی شاژنە سیۆدیلیندا، ئەدالۆلد ھێشتا لە تەمەنی ھەرزەکاری دابوو و یارمەتی درا لە بەرێوەبردنی وڵات،
فینی مرۆڤ
فین مێرتنز ، ناسراو بە فینی مرۆڤ ، کەسایەتییەکی خەیاڵییە و یەکێک لە دوو پاڵەوانی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمەیشنی ئەمریکیی کاتی سەرکێشییە کە لەلایەن پێندڵتن وارد دروست کراوە. لە زنجیرەی سپین-ئۆفی کاتی سەرکێشی: خاکە دوورەدەستەکانیش دەرکەوتووە. لە زۆربەی دەرکەوتنەکاندا لەلایەن جێریمی شێیدە دەنگی دەربڕدراوە. کەسایەتییەکە بۆ یەکەم جار لە ئەڵقە تاقیکارییە ڕەسەنەکە دەرکەوت، کە لەوێ ناوی پێنە و دەنگی لەلایەن برا گەورەکەی جێریمی، زاک شێیدە دەربڕدراوە. جۆناتان فرەیکس لە ھەندێک دەرکەوتندا دەنگی فینی گەورەبوو دەردەبڕێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی کاتی سەرکێشی پۆل:کارەکتەری منداڵ لە تەلەڤیزیۆن
پارێزگای راگوزا
پارێزگای راگوزا (بە ئیتاڵی:Provincia di Ragus) پارێزگاییەکە لە ناوچەی سیسیلیای ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٧ ژمارەی دانیشتووانی بە ٣٢١٬١٩٢، و ڕووبەرەکەی بە ١٬٦٢٣٫٨٩کم دووجا خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
ئاغاجاری
ئاغاجاری گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ھولەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
ئاغاجاری لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قوچغ و لە باشوور لەگەڵ گوندی ینگجە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قزل قەور لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تۆمارئاغاج.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
پشووە فەرمییەکان لە ئێران
لە ئێران سێ سیستەمی ساڵنامەی فەرمی بەکاردەھێنرێت، لەوانە ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی وەکوو ساڵنامەی سەرەکی و نیشتمانی، ڕۆژژمێری کۆچی بۆ بۆنە ئیسلامییەکان و ڕۆژژمێری زایینی بۆ ڕووداوە نێونەتەوەیییەکان و بۆنە نافەرمییەکان.
ئێران زۆرترین پشووی فەرمی لە جیھاندا ھەیە کە دەکەنە ٢٨ پشوو؛ ١١ پشووی نیشتمانی و ١٧ پشووی ئایینی.
بەستەرە دەرەکییەکان
ئێران پۆل:چاندی ئێرانی پۆل:کۆمەڵگای ئێرانی پۆل:پێڕستی بۆنەکان لە ئێران
بەردەکەڕ، وارماوا
alt=گوندی بەردەکەڕ|وێنۆک|گوندی بەردەکەڕ بەردەکەڕ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی زەڕایەن، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
alt=دیمەنی گوندی بەردەکەڕ|وێنۆک|دیمەنی گوندی بەردەکەڕ بەردەکەڕ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی توو و لە باشوور لەگەڵ گوندی ناوتاق و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بیدەن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مچەکوێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
پارێزگای ڕاڤێنا
پارێزگای ڕاڤێنا (بە ئیتاڵی:pruvènza ed Ravèna) پارێزگاییەکە لە ناوچەی ئیمیلیا-رۆمانیای ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٢ ژمارەی دانیشتووانی بە ٣٩٤٬٥٤٣، و ڕووبەرەکەی بە ١٬٨٥٨کم دووجا خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
لە ئاوێنەی ئاسماندا
لیریک
بەشێک لە لیریکی ئەم ئەلبۆمە لەسەر شێعرێکی مەولەوییە بەم جۆرە:
سەرچاوەکان
پۆل:ئەلبۆمەکانی کەیھان کەڵھوڕ پۆل:مۆسیقای کوردی پۆل:ئەلبومە کوردییەکان
ماری ناتسوکی
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢ پۆل:خانمەکتەرە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنەگۆرانیبێژە ژاپۆنییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تۆکیۆ
فرەھاوسەری
thumb|upright=١٫٣٥|نەخشەی ئەو وڵاتانەی فرەژنییان قبوڵ کردووە. فرەھاوسەری بە دۆخێک دەوترێت کە ژن یان پیاو لە یەک ھاوسەر زیاتریان ھەیە. فرەھاوسەری دوو جۆر، فرەژنی و فرەمێردی، دەگرێتە خۆی. فرەژنی دۆخێکە کە لەوێدا پیاو ھاوکات لەگەڵ چەند ژن ھاوسەرگیری بکات. فرەمێردی دۆخێکە کە ژن بەشێوەی ھاوکات دوو مێرد یان زۆرتری ھەبێت. فرەھاوسەری لە ئایینی مەسیحییەتدا (جگە لە ھەندە تاقمێک وەکوو مۆرمۆنەکان) ڕێگەپێنەدراوە؛ لە حاڵێکدا لە ھیندوویزم، جوولەکایەتی، و ئیسلام، فرەژنی لە بارودۆخێکی تایبەتدا بە ڕەوا دەزانن. لە زۆربەی وڵاتەپێشکەوتووەکاندا ژیانی ھاوبەشی تەنیا بەشێوەی تاکەھاوسەرییە و پیاو یان ژن بەشێوەیەکی یاسایی ناتوانن ھاوکات لەگەڵ چەند کەس ژیانی ھاوبەش پێک بێنن. بەڵام ئێستاش فرەھاوسەری جێگەی خۆیی لە زۆرێک لە کۆمەڵگا و کەلتوورەکاندا ڕا گرتووە. واتای ڕێک و درووستی فرەھاوسەری زۆر ڕوون نییە و ئەمەش دەگەڕێتەوە سەر نەبوونی شرۆڤەیەکی دروست لە پێناسەی ھاوسەر.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆمەڵناسی پۆل:خێزان
ناوەندی قورسکراو
لە زانستی ئاماردا ناوەندی قورسکراو یان ناوەندی ژمێرەیی قورسکراو پێوەرێکە لە پێوەرەکانی ڕووکردنە چەق کە ھاوشێوەی ناوەندی ژمێرەیییە بەو جیاوازییەی کە ڕەچاوی ھەژماری دووبارەبوونەوەی ھەر پێدراوێک دەکات. ناوەندی قورسکراو بە زمانی بیرکاری بەم شێوە دەردەبڕن:
سەرچاوەکان
پۆل:شیکاریی ماتماتیکی
ساڵح نیکبەخت
ساڵح نیکبەخت پارێزەر، یاساناس و چالاکێکی مافەکانی مرۆڤی کوردی ئێرانییە. ئەو وتەبێژی کۆمەڵەی زیندانیانی سیاسی لە ئێرانە.
نیکبەخت بەشی یاسای خوێندووە و خاوەنی بڕوانامەی دکتۆرایە لە زانکۆی تاران. ئەو پارێزەری ژمارەیەک دۆسیەی بەرچاو وەکوو دۆسیەی کوژرانی ژینا ئەمینی بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥ پۆل:خەڵکی سەقز پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
مانگە کوردییەکان
مانگە کوردییەکان بریتین لە ١٢ مانگی ٣٠ ڕۆژە کە ٥ ڕۆژی دواھەمی ساڵ پێ زێدە دەکرێت. مانگە کوردییەکان لە ناوچە کوردنشینەکانی جۆراوجۆر ناوەکانی جیاوازیان ھەیە، بەڵام ھەموویان ھاوکاتن و ھەروەھا ھەموویان بەگوێرەی گەڕینی خۆر و لە ڕۆژی نەوڕۆژەوە ژمارە دەکرێن.
ناوەکانی مانگە کوردییەکان لە ناوچە جیاوازەکانی کوردستان
ھەر کام لەم مانگانە ٣٠ ڕۆژی ھەیە و ٥ ڕۆژی دواھەمینی ساڵیش کە ھەر چوار ساڵ یەک جار دەبێتە ٦ ڕۆژ «پەنجە» یان «پەنجەمانگ» ناوێندرێت.
کانی بەدار
کانی بەدار گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئیسێوێ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
کانی بەدار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەردەوران و لە باشوور لەگەڵ گوندی دەوژان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بێتووش لە شارستانی سەردەشت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ڕازان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
مێردی ھەمیشەیی (ڕۆمان)
مێردی ھەمیشەیی ڕۆمانێکی نووسەری ڕووسی فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکییە، لە ساڵی ١٨٧٠ لە گۆڤاری بەیانی وێژەیی بڵاوکراوەتەوە. ڕۆمانەکە لە ڕێگەی حەڤدە بەشی خۆیەوە پەیوەندییەکی ئاڵۆزی نێوان ڤێلچانینۆڤ و تروسۆتسکی ھاوسەری بێوەژنی خۆشەویستە کۆچکردووەکەی دەگێڕێتەوە. ڕۆمانەکە بە شێوازێک تایبەتمەندە کە لە نێوان کارەسات و کۆمیدیا دەگۆڕێت، و قووڵی شیکاری دەروونی کارەکتەرەکانی. دۆستۆیەڤسکی ڕۆمانەکەی لەکاتی نیشتەجێبوونی لە شاری درێسدنی ئەڵمانی، لەکاتی کۆچە ئەورووپییەکەی، لەنێوان ھاوین و پاییزی ساڵی ١٨٦٩ ، لەسەر داوای ھاوڕێ ڕەخنەگرەکەی ستراخۆڤ، بە مەبەستی بڵاوکردنەوەی بە شێوەیەکی زنجیرەیی، لە بواری وێژەدا لە گۆڤاری بەیانی. دۆستۆیەڤسکی لە ترسی گەڕان لەلایەن پاسەوانانی سنووری ڕووسیا، دەستنووسی ڕەسەنی ڕۆمانەکەی سووتاند پێش ئەوەی لە بەھاری ساڵی ١٨٧١ بگەڕێتەوە بۆ ڕووسیا.
یوالار
یوالار گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری بەکشلوچای، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
یوالار ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (شیعە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
لوبنان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
لوبنان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوو کە لە ٨ تا ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ لە پەکین لە چین بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠٠٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
پارێزگای ڕێجۆ کالابریا
ڕێجۆ کالابریا (بە ئیتاڵی:Provincia di Reggio Calabria) پارێزگاییەکە لە ناوچەی کالابریای ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی بە ٥٥٩٬٦٧٥، و ڕووبەرەکەی بە ٣٬١٨٣ خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
فێستیڤاڵی ترایبیکا
وێنۆک|فەرشی سووری فێستیڤاڵی فیلمی ترابیکا (٢٠٠٧)|200px فێستیڤاڵی ترایبیکا فێستیڤاڵێکە کە لە ساڵی ٢٠٠٢ لەلایەن ڕۆبەرت دی نیرۆ و جین ڕۆزنتاڵ وەک کاردانەوە بۆ «ھێرشەکانی ١١ی ئەیلولی ٢٠٠١ بۆ سەر تاوەرەکانی سەنتەری بازرگانی جیھانی و بۆ ھاوسۆزی لەگەڵ ڕزگاربووانی ڕووداوەکە» لە گەڕەکی ترایبیکا لە مانھاتن دامەزراوە. دوای چەند ساڵێک لە ئەنجامدانی ئەم فێستیڤاڵە، بەتایبەتی لە ساڵی شەشەمیدا، بوو بە فێستیڤاڵێکی تاڕادەیەک بەناوبانگ و نێودەوڵەتی. ئەم فێستیڤاڵە ھەر لە یەکەم قۆناغی بەڕێوەچوونییەوە سەرنجێکی زۆری پێدرا و زیاتر لە دوو ملیۆن بینەری ھەیە و نزیکەی ٤٢٠ ملیۆن دۆلار داھاتی ھەیە. فێستیڤاڵی تریبیکا بۆ یارمەتیدانی دووبارە ناساندنی نیویۆرک وەک ناوەندێک بۆ فیلمسازی دەستیپێکرد، جگە لە ھەوڵدان بۆ بەدەستھێنانی ئەزموونێکی نوێ لە ئەنجامدانی فێستیڤاڵێکی سەربەخۆ، ھەروەھا بەشداریکردن لە ئاوەدانکردنەوەی درێژخایەنی گەڕەکی مانھاتنی نیویۆرک بە یەکێک لە ئامانجەکانی دادەنرا.
سەرچاوەکان
پۆل:کاریگەری کۆڤید-١٩ لەسەر سینەما
مستەفا موسلیم
مستەفا موسلیم (لەدایکبووی ١٩٤٠ - مردووی ١٧ی نیسانی ٢٠٢١) ناوی تەواو مستەفا موسلیم محەممەد، یەکێک لە زانا و پرۆفیسۆرەکانی بواری شەریعەتی ئیسلامی بوو، لە ساڵی ١٩٤٠ لە گوندی شێراوەی سەر بە کۆبانی لەدایک بووە، برای سیاسەتمەداری کورد ساڵح موسلیمە، لە ساڵی ١٩٦٥ کۆلێژی شەریعەی لە شام تەواوکردووە، دواتر لە زانکۆی ئەزھەر بڕوانامەی ماستەری بەدەستھێناوە و ساڵانێک لە سعودیە و ئیماراتی عەرەبی وەکو مامۆستای زانکۆ کاریکردووە، ئەو ماوەیەی کە لە سعودیا کاری کردووە بووەتە پاڵپشتییەکی چاک بۆ خێزانەکەی و کەس و کاری بەتایبەت دامەزراندنی ساڵح موسلیمی برای لە کۆمپانیاکانی نەوتی سعوودی و لە زانکۆی شاریقە وەک سەرۆکی بەشی شەریعە کاری کردووە. پسپۆڕی تەفسیری قورئان بوو. لەم چەند ساڵەی دواییدا لە تورکیا نیشتەجێ بووبوو، لە شاری دیلۆک سەرۆکایەتی زانکۆی ئەلزەھرای دەکرد، لە ڕێکەوتی ١٧ نیسانی ٢٠٢١ لە گازی ئەنتاب بەھۆی نەخۆشی کۆرۆنا کۆچی دوایی کرد.
ژیانی پیشەیی
١-مامۆستا بووە لە پەیمانگا زانستییەکانی شانشینی عەرەبی سعودیا بۆ ماوەی ٩ ساڵان.
٢-مامۆستای یاریدەدەر بووە لە زانکۆی ئیمام محەممەد بن سعود لە ڕیازی پایتەختی سعودیا (١٩٧٤–١٩٨٤)
٣-وانەبێژ بووە لە زانکۆی ئیمام محەممەد بن سعود لە ڕیازی پایتەختی سعودیا (١٩٨٤–١٩٩٤).
٤-مامۆستای زانکۆ بووە لە زانکۆی ئیمام محەممەد بن سعود لە ڕیازی پایتەختی سعودیا (١٩٩٤–١٩٩٧).
٥-مامۆستای زانکۆ بوو لە زانکۆی شاریقە (١٩٩٧–٢٠١٠)
٦-بریاردەری بەشی زانستە قورئانییەکان بووە لە کۆلێژی بنەماکانی ئایین لە زانکۆی ئیمام محەممەد بن سعود لە ڕیازی پایتەختی سعودیا (١٩٧٦–١٩٨٢)
٧-سەرۆکی بەشی بانگخوازی بووە لە کۆلیژی بانگخوازی و زانست لە زانکۆی ئیمام محەممەد بن سعود لە ڕیازی پایتەختی سعودیا (١٩٨٢–١٩٨٤)
بەرھەمەکانی
٦- تفسیر القرآن العظیم (لعبد الرزاق الصنعانی) تحقیق ٣ مجلدات مکتبة الرشد- الریاض.
١٤- (الزیادة والإحسان فی علوم القرآن) لابن عقیلة المکی- مشترک – إعداد قسم الدراسة. طبع فی عشر مجلدات- نشر جامعة الشارقة ٢٠٠٦.
١٥- (جامع البیان فی القراءات السبع) لأبی عمرو الدانی- مشترک -. طبع فی ثلاث مجلدات. نشر جامعة الشارقة ٢٠٠٧ م.
١٦- (الھدایة إلی بلوغ النھایة) لمکی بن أبی طالب القیسی- مشترک (إشراف) إعداد قسم الدراسة. طبع فی ثلاثة عشر مجلدًا. نشر جامعة الشارقة ٢٠٠٨ م.
١٧- (التفسیر الموضوعی لسور القرآن الکریم)- مشترک- طبع. نشر جامعة الشارقة ٢٠١٠ م.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠ پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان پۆل:زانا کوردەکان پۆل:زانایانی ئیسلام پۆل:زانایانی قورئان پۆل:مردووان بەهۆی کۆرۆنا پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق پۆل:مردنەکان بەھۆی پەتای کۆڤید–١٩ لە تورکیا
یاسکۆ سەواگوچی
یاسکۆ سەواگوچی (沢口 靖子، سەواگوچی یاسوکۆ، لەدایکبووی ١١ی حوزەیرانی ١٩٦٥) خانمەکتەرێکی دەنگی ژاپۆنییە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرە ژاپۆنییەکان پۆل:خەڵکی ساکی، ئۆسەکا
پارێزگای رێجۆ ئیمیلیا
پارێزگای رێجۆ ئیمیلیا (بە ئیتاڵی:Provincia di Reggio nell'Emilia) پارێزگاییەکە لە ناوچەی ئیمیلیا-رۆمانیای ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٧ ژمارەی دانیشتووانی بە ٥٣١٬٩٤٢، و ڕووبەرەکەی بە ٢٬٢٩١٫٢٦کم دووجا  خەمڵێنراوە.
ستێرژینناسی
ستێرژینناسی بوارێکی زانستیی نێو زانستەکانی ژیان و ژینگەیە کە ڤەکۆلین لە بنەچە، پەرەسەندنی سەرەتایی، دابەشبوون، و داھاتووی ژیان لە گەردووندا دەکات ئەویش بە لێکۆڵینەوە لە بارودۆخە دیتێرمینیستییەکان و ڕووداوە کتوپڕەکان. وەک لقێک، ستێرژینناسی لەسەر ئەو گریمانەیە دامەزراوە کە ڕەنگە ژیان لە دەرەوەی زەوی بوونی ھەبێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لقەکانی ژینناسی پۆل:ستێرژینناسی
حاسڵ
حاسڵ گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی وارماوا، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
حاسڵ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مالوانی ئیبراھیم کەریم و لە باشوور لەگەڵ گوندی کانی کوێرە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سارتکە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی یەخشی سەروو.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئۆپەراسیۆنی داون (١٩٩٧)
ئۆپەراسیۆنی داون ئۆپەراسیۆنێکی سنوور بەزاندنی هێزە چەکدارەکانی تورکیا (بە هاوبەشی لەگەڵ هێزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان) بۆ باکووری عێراق لە نێوان ٢٥ی ئەیلوولی تا ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧ دژی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) بوو. دوای ئۆپەراسیۆنی هامەر لە سەرەتای هەمان ساڵدا.
زەرەر و زیانە گیانییەکان
تورکیا کوژرانی کۆی گشتی ٣١ کەس ٣ ئەفسەری کۆمسیۆن و ٢٤ سەرباز و ٤ پاسەوانی گوند راگەیاند،بریندارەکان بە گشتی ٩١ کەس لە کۆی ١٢ ئەفسەر، ٧٧ سەرباز، و ٢ پاسەوانی گوند،  و کۆی ژمارەی ئەو چەکدارانەی کە بێلایەن بوونە ٩٠٢ کەس، کە ٨٦٥ کەس کوژراون و ٣٧ کەسیان دەستگیرکراون. پێکدادانەکانی نێوان پەکەکە و پارتی دیموکراتی کوردستان زەرەرێکی بەرچاوی بۆ پارتی دێموکراتی کوردستانی لێکەوتەوە.
مایکڵ مالۆنی
مایکڵ مالۆنی (؛ لەدایکبووی ١٩ی حوزەیران ١٩٥٧) ئەکتەرێکی ئینگلیزە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧ پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز
پارێزگای ریێتی
پارێزگای ریێتی (بە ئیتاڵی:Provincia di Rieti) پارێزگاییەکە لە ناوچەی لاتسیۆی ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی بە ١٥٧٬٨٨٧، و ڕووبەرەکەی بە ٢٬٧٤٩٫١٦کم دووجا خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٧
کانی مەزن
کانی مەزن گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئیسێوێ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
لوبنان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
لوبنان نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
ڕۆیا سادات
ڕۆیا سادات (لەدایکبووی ١٩٨٣، ھەرات لە ئەفغانستان) بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری فیلمی ئەفغانییە. ڕۆیا یەکەم ژنە دەرھێنەربووە کە بەردەوام کاربکات لەدوای ھاتنی تاڵیبانیش بۆ وڵاتەکەی. ئەو فیلم و دۆکیومێنتاری لەسەر نادادپەروەری و دانانی یاسای تووند لەسەر ژنان سازدەکرد. لەدوای کەوتنی تاڵیبان لەوڵاتەکەی، ڕۆیا یەکەم فیلمی سینەمایی خۆی دەرھێنا بەناوی سێ خاڵ (Three Dots), بۆ ئەو فیلمە شەش خەڵاتی لەکۆی نۆ پاڵێوراوبوون بردەوە لەنێویشیاندا خەڵاتی باشترین دەرھێنەر و فیلم ھەبوون. لە ساڵی ٢٠٠٣، لەگەڵ خووشکەکەی ئەلکا سادات بەیەکەوە ماڵی فیلمی ڕۆیا دامەزراند، لەژێر ئەو ناوە ٣٠ بەرھەمی فیلم و دۆکیومێنتاریان بەرھەمھێنا، ھەروەھا زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنیش بەناوی بەھەشتی بێدەنگ (Bahasht Khamosh) بەرھەمھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی ئەفغانستان پۆل:دەرھێەرانی فیلمی ئەفغانی پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ئەفغانستان پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
کۆمەڵکوژیی میونشن
کۆمەڵکوژیی میونشن ھێرشێکی تیرۆریستبوو لەماوەی بەڕیوەچوونی ئۆلۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ کە لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا ئەنجامدرا، کە تێیدا لە ھێرشەکە ئەندامانی ڕێکخراوی ئەیلوولی ڕەشی فەلەستینی یازدە وەرزشوانی ئیسرائیلیان فڕاند و دواتریش کوشتنیان لەگەڵ ئەفسەرێکی ئەڵمانی.
سەرچاوەکان
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٢ پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٧٢ پۆل:وەرزش و سیاسەت
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین پۆل:میونشن لە دەیەی ١٩٧٠ پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا پۆل:ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٧٢
جەیکی سەگ
جەیکی سەگ کەسایەتییەکی خەیاڵییە و یەکێک لە دوو پاڵەوانی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمەیشنی ئەمریکیی کاتی سەرکێشییە کە لەلایەن پێندڵتن وارد دروست کراوە. لە زنجیرەی سپین-ئۆفی کاتی سەرکێشی: خاکە دوورەدەستەکانیش دەرکەوتووە. دەنگی لەلایەن جۆن دیماژیۆو دەربڕدراوە. کەسایەتییەکە بۆ یەکەم جار لە ئەڵقە تاقیکارییە ڕەسەنەکە دەرکەوت، لە ماوەی ڕووداوەکانی بەرنامەکەدا، جەیک دەڵێت کە تەمەنی ٢٨ «ساڵی سەگی جادوویی»یە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەسایەتییەکانی کاتی سەرکێشی پۆل:کارەکتەری منداڵ لە تەلەڤیزیۆن پۆل:پیاوکوژی خەیاڵی پۆل:مۆسیقاژەنە خەیاڵییەکان پۆل:شێوەگۆڕە خەیاڵییەکان
پارێزگای ریمینی
پارێزگای ریمینی (بە ئیتاڵی:provincia di Rimini) پارێزگاییەکە لە ناوچەی ئیمیلیا-رۆمانیای ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٩ ژمارەی دانیشتووانی بە ٣٣٩٬٤٣٧، و ڕووبەرەکەی بە ٩٢١٫٧٧کم دووجا خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پارێزگاکانی ئیتالیا
سیجێس
وێنۆک|185px سیتگێس شارۆچکەیەکە نزیکەی ٣٥ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژاوای بارسێلۆنا دوورە، لە ئیسپانیا، لە سەرانسەری جیھاندا بەناوبانگە بە فێستیڤاڵی فیلم و کەرنەڤاڵ و کولتووری ئێڵ جی بی تی. دەکەوێتە نێوان بانی گەرەف و دەریای ناوین، بە کەناراوەکانی و شوێنە شەوانەکان و شوێنە مێژوویییەکانی ناسراوە. سیتگێس شوێنێکی گونجاوە بۆ ھاوڕەگەزبازان و چەندین دامەزراوەی تێدایە کە خزمەتگوزاری بۆ کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە و خزمەتە بەناوبانگەکانی ھاوڕەگەزبازان دابین دەکەن. نزیکەی ٣٥٪ و ٢٦ ھەزار دانیشتووی ھەمیشەیی خەڵکی ھۆڵەندا، بەریتانیا، فەرەنسا و سکاندیناڤیایە، کە منداڵەکانیان لە قوتابخانە نێودەوڵەتییەکانی ناوچەکە دەخوێنن. ١٧ کەنار دەریای ھەیە. ھەروەھا سیتگێس شوێنی کۆنفرانسی ساڵانەی بیلدەربێرگ بوو کە لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٠ بەڕێوەچوو.
سەرچاوەکان
پۆل:سیجێس پۆل:گەیاواکان لە ئیسپانیا پۆل:گەشتیاری لە ئیسپانیا
فەرموودەی موتەواتر
فەرموودەی موتەواتر بریتییە لەو فەرموودەیەی کە کۆمەڵێک کەس گێڕاویانەتەوە کە ئەستەمە درۆ بکەن. واتە مێشک ئەوە پەسەند ناکا ئەوانە ڕێککەوتبن لە سەر دروستکردنی ئەو فەرمودەیەیە.
مەرجەکانی فەرموودەی موتەواتر
●ژمارەیەکی زۆر ئەو فەرمودەیەیان گێڕابێتەوە. جیاوازی هەیە لە بارەی ئەو زۆریەوە، بەڵام ئەوەی زۆربەی زانایان پەسەندی دەکەن ئەوەیە ژمارەیان لە دە کەس زیاتر بێت.
●ئەو ژمارە زۆرە لە هەموو بەشێک لە بەشەکانی ڕشتەی فەرموودەکەدا هەبێت.
●ئەوەی کە دەیگێڕێنەوە پاڵپشت بێت بە یەکێک لەو هەستەکان وەک بینیمان یان گوێمان لێبوو.
جۆرەکانی فەرموودەی موتەواتر
أ.  فەرموودەی موتەواتری وشەیی(لەفزی) ئەو فەرمودەیەیە کە وشەکانی و واتایەکەی موتەواتر بێت. بۆ نموونە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم دەفەرموێت "هەرکەسێک بە ئەنقەست درۆ بەدەم منەوە بکات، ئەوا با جێیەک لە جەهەنەمدا بۆخۆی دابنێ" بە عەرەبی "من كذب علي متعمدا فليتبوأ مقعده من النار"      ئەم فەرموودەیە حەفتاو هەشت هاوەڵ گێڕاویانەتەوە ئەم زۆریە لە بەشەکانی دیکەی ڕشتەکەیدا بەردەوام بووە، و بەڵکو لە هەندێک شوێندا زیادی کردووە.
ب.فەرموودەی موتەواتری واتایی(مەعنەویی) ئەو فەرمودەیەیە کە تەنیا واتایەکەی موتەواتر بێت. بۆ نموونە زیاتر لە سەد فەرموودە هەیە کە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم لە کاتی دوعا کردندا دەستی بەرز کردۆتەوە، بەڵام فەرموودەکان هەمان بابەت نین بەڵکو بابەتەکان جیاوازن. تەنیا دەست بەرزکردنەوەکە موتەواترە.
حوکمی فەرموودەی موتەواتر
فەرموودەی موتەواتر زانستی پێویست(العلم الضروري) واتا زانستی یەقینی(العلم اليقيني) دەگەیەنێت. مرۆڤ ناچارە کە باوەڕی پێبکات و دوودڵ نەبێت لە باوەڕ پێکردنیدا.
ناسراوترین ئەو کتێبانەی دەربارەی فەرموودەی موتەواتر نوسراون
■الأزهار المتناثرة في الأخبار المتواترة. جلال الدين السيوطي.
■قطف الأزهار. جلال الدين السيوطي.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوەکانی فەرموودە
جۆلانە، وارماوا
جۆلانە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی وارماوا، قەزای شارەزوور، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
جۆلانە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خەرجانە و لە باشوور لەگەڵ گوندی سێتەلانی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دسکەرە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئاوەکەڵە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بارۆن
بارۆن نازناوی خانەدانێکی ئەرستۆقراتی ناو سیستەمی پاشایەتی دەرەبەگایەتییە. ناونیشانەکە لە لۆرد و سوارچاک بەرزترە و لە ڤیسکاونت و کاونت نزمترە.
سەرچاوەکان
پۆل:نازناوی خانەدانەکان پۆل:دەرەبەگایەتی
ماری شیللی
ماری وۆڵستۆنکرافت شێلی (؛ کچی گۆدوین؛ لەدایکبووی ٣٠ی ئابی ١٧٩٧ – مردووی ١ی شوباتی ١٨٥١) ڕۆماننوسێکی ئینگلیز بوو کە ڕۆمانێکی لە جۆری گۆتیک (ترسناک) نووسی بە ناوی فرانکشتاین؛ یاخود پرۆمێتھیوسی نوێ (١٨١٨) لە لایەکی ترەوە پاکنووسی و بانگەشەی بۆ کارەکانی ھاوسەرەکەی دەکرد کە شاعیرێکی ڕۆمانتیکی و فەیلەسوف بوو بە ناوی پێرسی بایشی شێلی. باوکی فەیلەسوفێکی سیاسی بوو بە ناوی ویلیەم گۆدوین و دایکیشی فەیلەسوف و فیمینیست بوو بە ناوی ماری وۆڵستۆنکرافت.
پارێزگای رۆڤیگۆ
پارێزگای رۆڤیگۆ (بە ئیتاڵی:Provincia di Rovigo) پارێزگاییەکە لە ناوچەی ڤێنیتۆی ئیتاڵیا, بەپێی سەرژمێری ٢٠١٣ ژمارەی دانیشتووانی بە ٢٤٤٬٠٦٢، و ڕووبەرەکەی بە ١٬٧٨٩کم دووجا خەمڵێنراوە.
ماری شیللی
دوای کەمتر لە مانگێک لە لەدایک بوونی ماری شێلی، دایکی کۆچی دوایی کرد. لەلایەن باوکییەوە پەروەردەکرا کە توانی پەروەردەیەکی نافەرمی بەڵام دەوڵەمەندی بۆ دەستەبەر بکات و ھانی دەدا تا بڕوا بە تیۆری ڕامیاری ئاژاوەگێڕی بھێنێت. کاتێک کە چوار ساڵان بوو باوکی لەگەڵ دراوسێێەکیاندا ھاوسەرگیری کرد کە شێلی پەیوەندییەکی پڕ لە کێشەی لەگەڵیدا ھەبوو.
لە ساڵی ١٨١٤ شێلی پەیوەندی خۆشەویستی لەگەڵ یەکێک لە لایەنگرە سیاسییەکانی باوکی دانا بە ناوی پێرسی بیش شێلی کە خێزانداریش بوو. بەیەکەوە لەگەڵ زڕخوشکەکەی بە ناوی کڵێر کڵێرمۆنت و پێرسی چوونە فەڕەنساو لەوێشەوە بە نێو ئەوڕوپادا گەشتیان کرد. کە گەڕانەوە ئینگڵتەڕا شێلی لە پێرسی دووگیان بوو. دوای ئەوە بۆ ماوەی دوو ساڵ شێلی و پێرسی دووچاری دوورخستنەوە، قەرزی یەک لە دوای یەک و مردنی کچەکەشیان بوونەوە کە پێش وادەی خۆی لە دایک ببوو. لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٨١٦ ھاوسەرگیرییان کرد دوای ئەوەی کە ھاوسەری یەکەمی شێلی خۆی کوشت.
ساڵی ١٨١٦ ئەم جووتە ھاوینێکی خۆشیان لەگەڵ ھەریەک لە لۆرد بایرن، جۆن ویلیەم پۆلیدۆری و کڵێر کڵێرمۆنت لە شاری جنێڤی سویسڕا بەسەربرد کە ھەر لەوێش شێلی بیرۆکەی نووسینی ڕۆمانی فرانکشتاینی لا گەڵاڵە بوو. خێزانی شێلی ساڵی ١٨١٨ بەریتانیایان جێھێشت و چوون بۆ ئیتاڵیا کە لەوێش منداڵی دووەم و سێیەمیشیان مرد تا منداڵی چوارەم و تاقە منداڵیان لە دایکبوو و لە ژیاندا مایەوە ناویاننا پێرسی فلۆرێنس شێلی. ساڵی ١٨٢٢ ھاوسەرەکەی بەھۆی نقوومبوونی بەلەمەکەی لە کاتی ڕەشەبا لە نزیک ڤیارێگۆ خنکا. ساڵێک دوای ئەوە شێلی گەڕایەوە ئینگڵتەرا و ئیتر خۆی تەرخانکرد بۆ بەخێوکردنی کوڕەکەی و کارکردن وەک نووسەرێکی پیشەگەر. ناتەندروستی لە دوا دەیەی ژیانی بەرۆکی گرتبوو کە سەرچاوەکەی گرێیەک بوو لە مێشکیدا کە ھەر ئەمەش لە کۆتاییدا بووە ھۆی مردنی لە تەمەنی ٥٣ ساڵیدا.
تا ساڵانی حەفتاکانی سەدەی بیستەم بەگشتی بە ھەوڵەکانی بۆ بڵاوکردنەوەی کارەکانی ھاوسەرەکەی و ڕۆمانەکەی خۆی (فرانکشتاین) ناسرابوو کە تا ئێستاش بە شێوەیەکی بەربڵاو دەخوێندرێتەوەو بووەتە ئیلھامبەخش بۆ چەندین کاری لە‌بەرگیراوەی شانۆیی و فیلم لێیەوە. لێکۆڵینەوەکانی ئەم دواییانە ڕوانینێکی گشتگیرانەی بۆ دەستکەوتەکانی شێلی خستە بەردەست. توێژەران بایەخێکی زیاتریان بە بەرھەمە ئەدەبییەکانی دا بە تایبەت ڕۆمانەکانی لەوانە ڕۆمانە مێژوویییەکانی وەک ڤالپێرگا لە ساڵی ١٨٢٣ و پێرکین وۆرباک ساڵی ١٨٣٠، ڕۆمانەکەی دەربارەی ڕۆژی دوایی بە ناوی دوایین پیاو و دوایین دوو ڕۆمانەکانی بەناوی لۆدۆر (١٨٣٥) و فاڵکنەر (١٨٣٧). توێژینەوەکان دەربارەی کارە کەمتر ناسراوەکانی شێلی وەکو ئەو کتێبی گەشتیاریی Rambles in Germany and Italy (1844) و ئەو ژیاننامانەی کە بۆ سایکلۆپیدیای کابینەی داینۆسیەس لاردنەر (١٨٢٩–١٨٤٦) نووسراون پاڵپشتی ئەو بیرۆکەیە دەکەن کە دەڵێت شێلی بەدرێژایی ژیانی سیاسییەکی ڕادیکاڵ بووە. کارەکانی شێلی زۆرجار بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە ھاریکاری و سۆز، بەتایبەت کە ئافرەت لە نێو خێزاندا پڕاکتیزەی دەکات، ھۆکارن بۆ چاکسازی کۆمەڵگەی مەدەنی. ئەم بۆچوونە تەواو پێچەوانەی تایبەتمەندییە تاکییە ڕۆمانتیکییەکان بوو کە لەلایەن پێرسی شێری بانگەشەی بۆ دەکراو ھەروەھا پێچەوانەی تیۆرەکانی بزوتنەوەی ئینلاتنمنت بوو کە لەلایەنولیام گۆدوینی باوکییەوە شیدەکرایەوە.
سەرەتای ژیان
ماری شێلی بە ناوی ماری وۆڵستۆنکرافت گۆدوین لە شارۆچکەی سۆمەرس لە شاری لەندەن لە ساڵی ١٧٩٧ لە دایک بوو منداڵی دووەمی فەیلەسوف، فیمینیست، پەروەردەزان و نووسەر ماری وۆڵستۆنکرافت و یەکەم منداڵی فەیلەسوف، ڕۆماننووس و ڕۆژنامەنووس ویلیەم گۆدوین بوو. وۆڵستۆنکرافت ھەرزوو دوای لەدایک بوونی ماری بەھۆی ھەڵئاوسانی منداڵدانەوە کۆچی دوایی کرد. گۆدوین بە تەنیا مایەوە لە بەخێوکردنی ماری و زڕخوشکەکی بە ناوی فانی ئیملای کە دایکی وۆڵستۆنکرافت بوو بەڵام باوکی ئەمریکییەکی پارەگۆڕەوە بوو بە ناوی گیلبیرت ئیملای. ساڵێک دوای مردنی وۆڵستۆنکرافت گۆدوین ھەڵسا بە بڵاوکردنەوەی یادەوەریی نووسەری داکۆکیکار لە مافی ژنان (١٧٩٨) کە نیازی لەمە دەربڕینی ڕێزلێنانێکی ڕاستەقینەو دڵسۆزانە بوو بۆ ھاوسەرەکەی. بەڵام بەھۆی ئەوەی یادەوەرییەکە پەیوەندییەکانی وۆڵستۆنکرافت و منداڵە ناشەرعییەکەی ئاشکرا کرد بە شتێکی ترسناک دانرا. ماری ئەم یادەوەرییە و پەرتووکەکانی دایکی دەخوێندەوەو لەسەر ئەوە پەروەردەکرا کە ڕێز لە بیرەوەرییەکانی دایکی بگرێت.
بەپێی نامەکانی خزمەتکارو پەرستارەکەی ویلیەم گۆدین بە ناوی لویزە جۆنز، سەرەتاکانی ژیانی ماری پڕشاد بووە. بەڵام گۆدوین ھەمیشە قەرزار بوو بوو؛ بە جۆرێک ھەستی دەکرد کە ناتوانێ منداڵەکانی بەخێو بکات و بڕیاریدا بۆ جاری دووەم ھاوسەرگیری بکات. لە مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٨٠١ ھاوسەرگیری لەگەڵ ماری جەین کڵێرمۆنت کرد کە ئافرەتێکی خوێندەواربوو و دوو منداڵیشی ھەبوو بە ناوەکانی چارڵز و کڵێر. زۆربەی ھاوڕێکانی گۆدوین حەزیان بە ژنە نوێیەکەی نەدەکرد، کە بە کەسێکی میزاجی و شەڕانگێز وەسفیان دەکرد؛ بەڵام گۆدوین دڵسۆز بوو بۆی و ھاوسەرگیرییەکەشیان سەرکەوتوو بوو. بە پێچەوانەوە ماری گۆدوین ڕقی لە زڕدایکی بوو. ژیاننامەنووسی سەدەی ١٩ چارڵز کێگان و نووسەری ژیاننامەی ویلیەم گۆدوین ئاماژەی بەوە کرد کە ھاوسەرەکەی گۆدوین منداڵەکانی خۆی لەسەرووی منداڵەکانی ماری وۆڵستۆنکرافت دانابوو.
خێزانی گۆدوین خانەی بڵاوکردنەوەیان دامەزراند بە ناوی م.ج. گۆدوین کە کتێبی منداڵان، پەڕاو، نەخشەی جیھانی و یارییان دەفرۆشت. بەڵام لە کارەکەیاندا قازانجیان نەدەکردو گۆدوین ناچاربوو بڕە پارەیەکی زۆر قەرز بکات تاوەکو بەردەوام بن. بەمشێوەیە بەردەوام بوو لە قەرزکردن بۆ دانەوەی قەرزە کۆنەکانی بەمەش کێشەکانیتا دەھات قوڵتر دەبوو. لە ساڵی ١٨٠٩ کارەکەی گۆدوین کەوتە لێواری شکست و خۆیشی نزیک بووەوە لە بێ ئومێدی. گۆدوین بە یارمەتی لایەنگرانی فەلسەفەکەی وەک فڕانسس پلەیس کە پارەی زیاتری بە قەرز پێدا، ڕزگارکرا لە چوون بۆ بەندیخانە لەلایەن خاوەن قەرزەکانییەوە.
سەرەڕای ئەوەی کە ماری گۆدوین پەروەردەیەکی فەرمیی کەمی ھەبووە، باوکی وەک مامۆستای تایبەتی دەربارەی بابەتگەلێکی فراوان وانەی پێگوتووەتەوە. ھەمیشە منداڵەکانی دەبرد بۆ گەشتی پەروەردەیی و کتێبخانەکەیشی واڵا کردبوو ھەم بۆ منداڵەکانی و ھەم بۆ ئەو بیرمەندانەش کە سەردانیان دەکرد لەوانە شاعیری ڕۆمانتیکی، ساموێل تایلەر کۆلێریج و جێگری پێشووی سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئارۆن بێر. گۆدوین دانی بەوەنا کە منداڵەکانی لەسەر ڕێچکەی ماری وۆڵستۆنکرافت پەروەردە نەکردووە کە لە کارەکانی ئاماژەی پێکراوە وەک داکۆکیکردن لە مافی ژنان (١٧٩٢)، بەڵام ماری گۆدوین بەراورد بە منداڵەکانی سەردەمی خۆی پەروەردەیەکی نائاسایی کراوە. ماری دایەنو مامۆستای تایبەتی ڕۆژانەی ھەبوو ھەروەھا زۆرێک لە پەرتووکەکانی منداڵانی باوکی خوێندبووەوە دەربارەی مێژووی ڕۆم و یۆنانییەکان. بۆ ماوەی شەش مانگ لە ساڵی ١٨١١ لە بەشەناوخۆیی قوتابخانەی ڕامسگەیت مایەوە. لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا باوکی وەک کەسێکی «ئازای بێوێنە، ھەندێک زۆردارو خاوەن مێشکێکی چالاک. خولیای بۆ زانیاری زۆرو بەردەوامبوونی لە ئەنجامدانی ھەر کارێک کە دەیکات بە شێوەیەکە کە تێکشکاندنی ئەستەمە» باسی کردبوو.
لە مانگی حوزەیرانی ١٨١٢ باوکی ماری نارد بۆ لای خێزانە بەرھەڵستکارەکەی ویلیەم باکستەر لە نزیک دەندی لە سکۆتلەندا. لە نامەیەکدا بۆ باکستەری نووسیبوو: "من نیگەرانم کە ماری وەک فەیلەسوفێک تەنانەت وەک کەسێکی ڕەشبینیش پەروەردە بکرێ."
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ئیتالیا پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە سویس پۆل:ڕۆمانتیزم پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٧ پۆل:مردووانی ١٨٥١ پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان پۆل:نووسەرانی ژنی خەیاڵی زانستی و فەنتازی پۆل:خێزانی شیللی
زمانە ڕۆمانسییەکان
300px|وێنۆک|نەخشەی بڵاوبوونەوەی زمانی ڕۆمانسی لە جیھاندا: (<font color="00B927">زمانی ئیسپانی ،  زمانی فەڕەنسی ،  زمانی پورتوگاڵی ،  زمانی ئیتاڵی ،  زمانی ڕۆمانی ) زمانە ڕۆمانسییەکان  ھەروەھا بە زمانە لاتینییەکان ناسراون زمانەکانی ڕەچەڵەکی لاتینین و یەکێکن لە لقەکانی زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان. زۆربەیان لە باشووری ئەورووپان. گرنگترینیان بریتین لە زمانی ئیتاڵی، فەڕەنسی، ئیسپانی، پورتوگالی، ڕۆمانی و زمانی کەتەلۆنی. ھەروەھا زمانەکانی وەک ئۆکسیتان، گالیسی، والۆن و ڕۆمانش و کۆرسیکی کەمتر قسەیان پێدەکرێت.
لە سەدەکانی ناوەڕاستدا پێش ئیسلام، زمانی لاتینی زمانێکی ھاوبەشی پەیوەندی بووە بۆ زانست و بازرگانی و پەیوەندیی نێوان گەلان کە قسە دەکەن بە زمانی جیاواز بەتایبەت لە حەوزی دەریای ناوەڕاستدا. زمانە ڕۆمانسییەکان لە زمانی لاتینی ڕەسەن وەرگیراون، کە زمانی سەرباز و کۆیلەکانی ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی بووە.
بەھۆی داگیرکاری ئیسپانی و فەڕەنسییەوە، ئەم زمانانە چوونە ناو زۆر شوێنی جیھانەوە، بە تایبەت کیشوەرەکانی ئەمریکای باکوور و ئەفریقا، وەک زمانی دایک نزیکەی ٦٠٠ملیۆن کەس لە سەرانسەری جیھان قسەی پێدەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:زمانە ڕۆمییەکان پۆل:وتارە قسەکراوەکان پۆل:ھیندی و ئەورووپی پۆل:زمانە ئیتالییەکان
ئورا ئیلیا فەرفان
ئورا ئیلیا فەرفان چالاکوانی مافەکانی مرۆڤی گواتیمالاییە. ئورا دامەزرێنەر و بەڕێوبەری جێبەجێکاری (FAMDEGUA)، کە کاردەکات بۆ یارمەتیدانی ئەو خێزانانەی کە ئەندامێکی خێزانەکەیان لەلایەن حکوومەتەوە شوێنبزرکراون. ڕێکخراوەیەکە یەکێکە لە کۆنترین ڕێکخراوەکانی مافەکانی مرۆڤ لەو وڵاتە. فەرفان بەھۆی چالاکییەکانییەوە چەندجارێک تووشی ھەڕەشی مردن بۆتەوە. جارێکیش لەگەڵ شوفێرەکەی لە ٤ی ئایاری ٢٠٠١ ڕفێندران.
لە ئازاری ٢٠١٨، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی گواتیمالا پۆل:خەڵاتی بوێری پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
کەلو وشکە
کەلو وشکە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئیسێوێ، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.