cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بڕیارنامەی ١٣١٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣١٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی ئابی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سیەرالیۆن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٨٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سیەرالیۆن پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:سیەرالیۆن لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سیەرالیۆن
ئیسپانیا
شانشینی ئیسپانیا (بە ئیسپانی :España) کە دەکەوێتە بەشی باشووری ڕۆژاوای کیشوەری ئەورووپاوە، نزیکەی ٨٥٪ی نیمچە دوورگەی ئیبریای داگیر کردووە. تەنگەبەری جیبلارتار لە کیشوەری ئەفریقا جیا دەکاتەوە، و زنجیرە چیای پێرینیە بە کیشوەری ئەوروپاوە دەیبەستێتەوە. ئیسپانیا ڕۆژاواوە ھاوسنوورە لەگەڵ پورتوگال، ھەروەھا لە باکوری ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ فەڕەنسا و ئەندۆرا؛ ھەموو سنورەکانی تریشی سنوری ئاوین. لە ڕۆژھەڵات و باشووریدا دەکەوێتە کەناری دەریای سپیی ناوەڕاست و دەریای بالیار، لە باکورەوە دەکەوێتە کەناری زەریای ئەتڵەسی، و کەنداوی بەسکای یان گاسکۆنیا؛ ھەریەک لە دوورگەکانی بالیار لە دەریای ناوەڕاست و دوورگەکانی کەناری لە زەریای ئەتڵەسی سەر بە ئیسپانیان، و ھەروەھا کێشەی لەگەڵ مەغریبدا ھەیە لەسەر زەویەکانی سەبتە و مەلیلە.
جوگرافیا
گرنگترین ڕووبارەکانی ئیسپانیا بریتین لە: دویرۆ و تاجۆ و ئیبرۆ و جوادلکفیر و جوادیانا.
ئاو و ھەوای دەریای ناوەڕاست لە زۆربەی ناوچەکانی ئیسپانیا بەدی دەکرێت کە زستانەکەی مامناوەندە و ھاوینەکەی گەرمە. لە زۆربەی وەرزەکانی ساڵ بەفر شاخەکانی پێرینیە و سییرا نیفادا داپۆشیوە.
دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ئیسپانیا ٤٧٫٠٦٦٫٤٠٢ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٦٥ لە سەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤١٫٨ ساڵە. ھەروەھا ٧٨ لە سەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.
زمان
زمانی ئیسپانی زمانی فەرمییە لە گشت وڵاتدا؛ لە کاتێکدا زمانەکانی کاتالانی، گالیزی و باسک فەرمین لە ھەندێک ناوچەدا، و زمانەکانی ئاراگۆنی و ئارانی کەمتر بڵاون، و تەنھا ژمارەیەکی دیاریکراو لە ئیسپانیەکان بەکاریان دەھێنن. زمانی ئیسپانی لە بنچینەدا پێی دەگوترێت کاستی کە زمانی نیشتیمانیی کاستیلییەکانە، و وا پێدەچێت کە لە (کۆردییرا) و گەشەی کردبێت و سەرچاوەی گرتبێت. دوای ڕزگاربوونی ئەم ناوچەیە کە دەکەوێتە باکوور لەسەدەکانی (٨) و (٩) ی زایینی، زمانی (کاستی) لەھەموو باشووری ئیسپانیا پەرەی سەند و جێگەی ئەو زمانانەی گرتەوە کە (مەغریبی) یەکان قسەیانە پێدەکرد لەو ناوچەیە، وەک زمانی عەرەبی. ئەمە بووە ھۆی ئەوەی ئەم زمانانە پلە بە پلە پەرە بسێنن و خەڵکی تێیان بگەن، و لە کۆتاییدا بە زمانی (ئیسپان) ی ناسرا. لە ئیسپانیدا وشەی (کاستیانۆ) زۆربەی جار بەکار دەھێنرێت بۆ ئاماژەکردن بەزمانی ئیسپانی، لەتەنیشت وشەی ئیسپانی (español).
ئایین
نزیکەی ٧١٪ دانیشتووانی ئیسپانیا مەسیحی کاسۆلیکین، پرۆتێستانت، ئیسلام و جوولەکەش ئایینی کەمینەن لە ئیسپانیا
مێژوو
ئامێرە بەردینیەکان و وێنەی ئەشکەوتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە مرۆڤ زیاتر لە ١٠٬٠٠٠ ساڵە لە نیمچەدوورگەی ئیبریادا نیشتەجێیە، فینیقیەکان چەند شارێکیان لەسەر کەنار ئاوەکانی ئیسپانیا بنیات ناوە، دوایی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی ئەم شارانەی گرتەخۆ، تا (قوتە خۆرئاوایەکان) (Visigoth) داگیریان کرد نزیکەی ساڵی (٤٥٠) لەکاتی ڕاماڵینی ھۆزە جیاوازەکانی (بەربەر) لەم ناوچەیە کە سەر بەئیمپراتۆریەتی (ڕۆمان) ی بوون، کە (قوتە خۆرئاوایەکان) ھۆزەکانی (وەندال) ی بەربەریان دەرکرد بۆ باکوری (ئەفریقا)، مسوڵمانەکانیش بە سەرکردایەتی تاریقی کوڕی زیاد ساڵی (٧١١) زایینی ئیسپانیان گرت، لەشەڕی دۆڵی (لکە) بەسەر ھێزەکانی (قوت) دا سەرکەوتن‌و چوونە ناو زۆرینەی خاکی (ئیسپانیا) وەو خستیانە ژێر دەسەڵاتی خەلافەتی (ئەمەوی)، دەسەڵاتی (ئەمەوی) یەکان بەردەوام بوو لە (ئەندەلوس) تا دەوڵەتی (ئەمەوی) ڕووخا، پاشای مسوڵمانان (ئەندەلوس) ی بەش بەش کردو ھەڵمەتی ڕاماڵین‌و دەرکردن بەچڕی دەستی پێکرد لەلایەن مەسیحیەکانی (ئیبیریا) و، وایان لێک دەدایەوە کە جەنگی (خاچی پیرۆز) ە دژی مسوڵمانان، (ئەندەلوس) یەکان (مورابیت)ەکان و دوای ئەوانیش (موەحید)ەکان یارمەتیان دان بۆ بەرگرتن لەھێرشی مەسیحیەکان، پاشان ئەوەی (موەحید)ەکان لەجەنگی (عقاب) دا دۆڕان، شارەکانیان یەک لە دوای یەک لەدەستدا، لە ھەموو (ئەندەلوس) مسوڵمانەکان تەنھا (غەرناتە) و دەوروبەریان لەدەستدا مایەوە.
ھەردوو تاجی (ئەراگۆن وکاستیا) یەکیانگرت تا شانشینی ئیسپانیا پێک بھێنن، شانشینی (ڤالینسیە) بوو بەئەندامی شانشینی ئیسپانیا، شانشینی (کاستیا) و شانشینی (لیۆن) و شانشینی (ئەراگۆن) یەکیان گرت، ھەروەھا شا (فیرناندۆ)و شاژنە (ئیزابێلا) توانیان دەست بەسەر شانشینە عەرەبیەکاندا بگرن لە (ئەندەلوس) یەک لەدوای یەک، تا گەیشتە ئەو ڕادەیەی مسوڵمانان دواھەمین بنکەی خۆیان لەدەستدا لەسەر دەستی ئەوان کە (غەرناتە) بوو لە ساڵی (١٤٩٢) زایینی، شانشینی (غەرناتە) دوو سەدەو نیو دەسەڵاتی ھەبوو، تا لە ساڵی (١٤٩٢) لەناوچوو، ئەمە ساڵێکی مێژوویی بوو بۆ ئیسپانیەکان‌و شاو شاژنە (ئیزابێل)، کە لەو کاتەدا (کۆلۆمبس) یش دونیایەکی فراوانی دۆزیەوە لەدەوروپشتی ئیسپانیاو شاژن بەم ھۆیەوە ھەیبەت و ھێزی پەیداکرد لەنێوان ھەردوو سەدەی (١٦) و (١٧) ەھەم، ھەروەھا دوای ئەوەی کە فلیپی دووەم چووە سەر تەختی ئیسپانیا، ئیسپانیا بوو بە بەھێزترین دەوڵەت لە جیھاندا، لەڕووی ئابووریەوە بەھێز بوو، دانیشتوانی ئیسپانیا لەکۆتایەکانی سەدەی (١٥)ەھەم گەیشتە نزیکەی (٩) میلیۆن کەس.
لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٧٥، خوان کارلۆس شای ئیسپانیا دوای مردنی (فرانسیسکۆ فڕانکۆ) لەنامەیەکدا کە ئاراستەی نەتەوەی ئیسپانیای کرد ڕایگەیاندو بیروڕای خۆی دەرخست بۆ گێرانەوەی دیموکراسی، بەپێی دەستوری ڕاستکراوەو گۆڕاو لە ساڵی ١٩٧٨ ئیسپانیا بوو بەدەوڵەتی یاسایی دیموکراتی و کۆمەڵایەتی لەژێر سیستمێکی شانشینی پەرلەمانی، کە پێشتر لەژێر دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری و گشتگیریدا بوو لەسەردەمی (فڕانکۆ).
ڕووبەر
ڕووبەری ئیسپانیا دەگاتە ٥٠٥٬٩٩٣ کم²، و حەوت ھەرێمی و وشکایی ھەیە کە ئەمانەن:
بان یاخود بەرزاییی (میزیتا) بانێکی وشکی گەورەیە؛ زۆربەی ئیسپانیا دادەپۆشێت، و بەشێوەیەکی سەرەکی پێکدێت لەو دەشتانەی کە جیایان دەکاتەوە لەگرد، تەپۆلکە، وچیا نزمەکان. چیا ھەرە بەرزەکان دەکەونە باکوری ڕۆژھەڵات و باشوور، (میزیتا) درێژ دەبێتەوە بۆ خۆراوا تا دەچێتە ناو خاکی (پورتوگال)، لووتکەی (مۆلھاسین) کە دەکەوێتە زنجیرە چیای (سییرا نیفادا) ی باشوور کە بەرزترین بەرزاییی سەر وشکاییی ئیسپانیایە بەرزییەکەی دەگاتە (٣٬٤٨٢) م. خاکی سوور یان قاوەیی مەیلەو زەرد زۆربەی ناوچەکانی ئەم ھەرێمەی داپۆشیوە و ناگونجێت بۆ کشتوکاڵکردن. دارستانەکان لەسەر چیا و تەپۆلکەکاندا گەشە دەکەن و لە دەشتەکانیشدا جگە لە درەختی بچووک و بێکەڵک و ڕووەکی گوڵدار ھیچی تر نابینرێت، و لە زەوی و خاکی بەرزی (میزیتا) شدا بزن و مەڕ بەخێو دەکرێن. زۆربەی ڕووبارەکانی ئیسپانیا لەخاکی (میزیتا) و ھەڵدەقوڵێن، ڕووباری (تاجۆ) کە درێژترین ڕووبارە بۆ ماوەی (١٬٠٠٧ کم) بەناو خاکی (میزیتا) ی خۆرھەڵاتدا دەڕوات و بەناو (پورتوگال) دا تێدەپەڕێت؛ پاشان دەڕژێتە زەریای (ئەتڵەسی) یەوە.
ئاو و ھەوا
(میزیتا) و ناوچەکانی تری ئیسپانیا خاوەنی کەش و ھەوایەکی وشک و خۆرەتاون بەدرێژایی ساڵ، زۆربەی ناوچەکانی ئیسپانیا ھاوینەکەیان گەرم و زستانەکەیان ساردە، پلەی گەرمی بەرز دەبێتەوە بۆ سەرووپلەی (٢٧°) سەدی لە مانگی (یۆلیۆ)، و لەھەموو مانگەکانی تر گەرمترە، لە مانگی (یەنایەر) بۆ پلەیەک بۆ خوار (سفر) ی سەدی نزم دەبێتەوە، ئەم مانگە لەھەموو مانگەکانی تر ساردترە، ھاوین و زستانی وشکە، ڕەشەبا بەشێوەیەکی ھەمیشەیی خاکەکەی وشک دەکاتەوە، ناوچە سەخت‌و ھەڵدێری چیا بەرزەکان لەکاتی زستاندا بەستەڵەک و سەھۆڵ دایان دەپۆشێت. زستانی باراناوی و لەگەڵ ھاوینی گەرمی وشکی خۆرەتاو لەپێدەشتە کەناریەکان و دورگەکانی (بلیار) بەدوای یەکدا دێن، بەدەگمەن پلەی گەرمی دادەبەزێت بۆ (٤°) پلەی سەدی، لەکاتێکدا پلەی گەرمی بەرز دەبێتەوە بۆ نزیکەی (٢٧°) سەدی لەمانگی (یۆلیۆ)، لەم ناوچەیەدا باوبۆرانی باراناوی بەخوڕو ماوەکورت بۆتە دیاردەیەکی ئاسایی لەزستاندا، بەڵام وشکی ھاوین لەھەندێک ناوچەدا بۆ ماوەی سێ مانگ درێژە دەکێشێت، وەرزی ھاوینی خۆرین‌و زێرین بەملیۆنان گەشتیار بۆ دوورگەکانی (بلیار) پەلکێش دەکات، ھەروەھا بۆ ناوچە سەوزەکان (کۆستا برافا و کۆستا دل سۆل) و سەرەڕای ناوچە گەشتیارەکانی تری کەناری دەریای (ناوەڕاست) کە چەندین گەشتیار ڕووی تێدەکەن. ھەروەھا تەمومژ زیاتر ناوچەکانی کەنار دەریا دادەپۆشێت، لەزستاندا لەھەموو ناوچەکانی تر زۆرتر بارانی لێدەبارێت، شاخە بەرزەکان بەستەڵەک‌و شەختەیەکی چڕ بەخۆوە دەگرن، بەشێوەیەکی دەگمەن پلەی گەرمی دادەبەزێت بۆ (٤°) پلەی سەدی لە مانگی یەنایەر و بەشێوەیەکی دەگمەن پلەی گەرمی بۆ سەروو °٢١ پلەی سەدی بەرزدەبێتەوە لەمانگی یۆلیۆ.
ڕامیاری
بەپێی دەستوری ساڵی ١٩٧٨، ئیسپانیا بوو بە دەوڵەتێکی یاساییی دیموکرات و کۆمەڵایەتی لەژێر سیستەمێکی شانشینیی پەرلەمانی. ئیسپانیا پێشتر لەژێر دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری و گشتگیریدا بوو لەسەردەمی (فرانکۆ)، پادشایی لە ئیسپانیا پۆستێکی شکۆداری و فەخرییە، و ھیچ دەسەڵاتێکی نییە؛ سەرۆک وەزیران دەسەڵاتداری ڕاستەقینەی وڵاتە.
پەرلەمان
پەرلەمانی ئیسپانی (Cortes Generales) دابەش دەبێت بۆ دوو ئەنجومەن:
پارتە سیاسییەکان
گرنگترین پارتە سیاسییەکانی ئیسپانیا بریتین لە:
دابەشکردنی کارگێڕی
ئیسپانیا دابەش دەکرێت بۆ (١٧) ناوچەی کارگێری (Comunidades Autónomas) کە خاوەنی ئۆتۆنۆمی و حوکمی خۆجێین، کە لەسیستمی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەچێت، ھەروەھا ئیسپانیا لە ٥٠ پارێزگا پێکدێت، ھەردوو ناوچەی (سەبتە‌و مەلیلە) سیستمێکی دەسەڵاتی تایبەتیان ھەیە.
گرنگترین شارەکان
مەدرید ژمارەی دانیشتوانی ٤٬٠٠٬٣٬١٥٣ کەسە بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٥ و گەورەترین شاری ئیسپانیایە و پایتەختی وڵاتەکەیە، بەرشەلۆنە ژمارەی دانیشتوانی ١٬٥٨٢٬٧٣٨ کەسە بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٣ کە دەکەوێتە سەر دەریای ناوەڕاست و دووەم شارە لەڕووی ژمارەی دانیشتوان و لەڕووی گرنگیشەوە، شارە گرنگەکانی تریش ئەمانەن:
ئابووری و ژێرخانی ئابووری
ئابووریی ئیسپانیا کە پێشتر بە پلەی یەکەم پشتی بەستبوو بە کشتوکاڵ، لەم چەند دەیەی کۆتایی گۆڕا بە ئابووریەکی جۆراجۆر و خاوەن گرنگیبەکی تایبەت لە ئەورووپا. دەسھاتی تاکەکەس لە ئیسپانیا بە پلەی چوارەم وڵات دێت لە ڕووی بەرزیی ئاستی دەسکەوتی تاکەکەس لە ئەورووپا بەراورد بەدەسکەوتی گشتیی دەوڵەت. بەشدارە لە یەکێتیی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٨٦ەوە، دوای ئەوەی ئیسپانیا بەشێوەیەکی بەرچاو ئابورییەکەی گەشەی کرد، گرنگترین پیشەسازییەکانی بریتین لە چنین، کەرەسە و مادەی خۆراکی، کانزایی و کیمیایی؛ ئۆتۆمبیل و گشتوگوزار. (فەڕەنسا) و (ئەڵمانیا) گەورەترین ھاوبەش و شەریکی بازرگانی ئیسپانیان. گرنگترین بەروبوومە کشتوکاڵییەکانیشی بریتین لە (جۆ، سەوزە، میوە، زەیتون، ترێ، چەوەندەری شەکر و مزرەمەنی) یەکان، ھەروەھا لە ڕووی سامانی ماسی و ئاژەڵەوە زۆر دەوڵەمەندە.
لایەنی گواستنەوە و گەیاندن بەشێوەیەکی گشتی باشە؛ ھێڵی شەمەندەفەری سەرەکی لەلایەن کۆمپانیای شەمەندەفەرە حکومییەکانەوە بەڕێوەدەچێت، واتە (RENFE). شارەکانی (مەدرید، بەرشەلۆنە، بیلباو و فەلنسیە)، (ئیشبیلیە و بالما دی مایۆرکا) ھێڵی ئاسنینی ژێر زەوی (میترۆ) یان ھەیە، و ھەروەھا (٤٠) شاری ئیسپانیا فڕۆکەخانەی تایبەتی خۆی ھەیە. گرنگترین فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی لەھەردوو شاری مەدرید و بەرشەلۆنە دا ھەن، کە بە ١٠ فڕۆکەخانە ھەرە قەرەباڵغەکانی ئەورووپا دەژمێرێن، کۆمپانیای (Iberia) لەئیسپانیا لێپرسراوە لەڕێگە ئاسمانییە نیشتیمانییەکان.
ڕۆشنبیری و فێرکردن
بڵابوونەوەی ڕۆشنبیری ئیسپانی دەگەڕێتەوە بۆ ماوەی فراوانبوونی ئیسپانیا لە سەدەکانی کۆتایی ھەزارەی ڕابردوو، کە ئێستا دەبینین زۆرینەی دانیشتوانی ئەمریکای باشوور بە ئیسپانی قسە دەکەن، ئیسپانی بوو بە یەکێک لەو زمانانەی لە ھەموو جیھاندا بڵاوبووەوە.
سەبارەت بە سیستەمی فێکردن و خوێندنیش ئەوا منداڵ لەتەمەنی ٦ ساڵی دەست بەخوێندن دەکات و تا ١٢ساڵیش بەردەوام دەبێت ئەمەش لە ئاستی سەرەتاییە و لەتەمەنی ١٢ بۆ ١٦ سالیتریش خوێندنی ئامادەییە و سەرجەم ئاستەکان لە خوێندنگا حکوومییەکان بەخۆڕاییە
ئەستێرەی ئیسپانیا لە ھونەردا درەوشایەوە، بەتایبەت لەبواری وێنە کێشان لەڕێگەی وێنە کێشی وەک: پابلۆ پیکاسۆ (Picasso) و سلڤادۆر دالی (Dalí) و فرانسیسکۆ دی گۆیا (Goya) و ئەوانی تر.
نووسەر و ئەدیبەکانی ئیسپانیا بریتین لە: میگیل دی سێرڤانتس (de Cervantes) و ڕۆسالیا دو کاسترۆ (Castro) کە زۆریان خستە سەر ئەدەبی جیھانی
بڕیارنامەی ١٣١٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣١٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی تەمموزی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان ئەریتریا و ئەتیۆپیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٨١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئیسپانیا
ڕۆشنبیری و فێرکردن
ھەروەھا مۆزەخانەی دیل پرادۆ لە مەدرید بە یەکێک لە گرنگترین مۆزەخانەکان لەسەر ئاستی ئەورووپا دەژمێرێت کە چەندین گەوھەر و لایەنی بەنرخی ھونەری لەخۆ گرتووە
خولی ئیسپانی لە تۆپی پێدا بەناوبانگترین خولە لەسەر ئاستی جیھان کە ئەستێرە ھەرە بەناوبانگەکانی جیھان لەوێدا یاری دەکەن
٩٦٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
فۆرت دیپۆزیت، ئەلاباما
فۆرت دیپۆزیت (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی لاوندز، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٣٤٤ کەس بووە. ڕووبەری ١٤٫٦٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٩١٫٦٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
ئیسپانیا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ئیسپانیا پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا پۆل:وڵاتەکانی ئەفریقا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٨
فۆرت دیپۆزیت، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
خەلیل ڕەحیم پوور
خەلیل ڕەحیم پوور ناسراو بە باپیر ھونەرمەند و وێنەکێشی کوردە، ساڵی ١٣٤٥ ھەتاوی لە شاری سەقز لەدایک بووە.
ژیاننامە
خەلیل ڕەحیم پوور خوێندنی ھەتا دیپلۆم لە شار سەقز تەواو کردووە و دواتر بووەتە ئەندام و فەرمانبەری بنکەی بارھێنان و پەروەردەکردنی فکری مناڵان و مێرمنداڵان لە شاری سەقز و ئێستایش خوێندکاری ھونەری گرافیکی کامپیوتەرە لە زانکۆی تەورێز. ئێستایش ھەر لە شاری سەقزدا نیشتەجێیە و بەردەوامیشە لە کاروباری ھونەری.
باپیر، فەیزوڵڵاخانی ناھید و ھادی زیائوددینی بە ھاندەر و مامۆستایانی خۆی دەزانێت. باپیر جیا لە ھونەری شێوەکاری لە ھونەری خۆش نووسی و پەیکەرسازی و ھونەری مۆسیقا بەتایبەت دەف توانایەکی بەرچاوی ھەیە.
==چالاکییە ھونەرییەکان == بەشێک لە چالاکییە ھونەرییەکانی خەلیل ڕەحیم پوور:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی سەقز پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:ھونەرمەندانی کورد
جامی سووپەری ئەورووپا
thumb|لۆگۆی جامی سووپەری ئەورووپا جامی سووپەری ئەورووپا تاکە یارییەکە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپااوە سەرپەرشتی دەکرێت ، یارییەکە هەموو ساڵێک ئەنجام دەدرێت بە بەشداری پاڵەوانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا چامپیۆۆنزلیگ بەرامبەر بە پاڵەوانی خولی ئەورووپا یۆرۆپالیگ ، بۆ یەکەمین جاریش ئەم پاڵەوانییەتییە لەساڵی ١٩٧٣ ئەنجام درا
براوەی جامی سووپەری ئەورووپا بەپێی وڵاتان
پۆل:جامی سووپەری ئەورووپا
ڕۆبێرت لایتفووت
ڕۆبێرت ئێم لێتفوت لە ١٩٦٣ لەدایکبووە. ئێستا بەڕێوبەری ناسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣ پۆل:ئەندازیارانی میکانیکی ئەمریکی پۆل:زیندووان
سیکس ئەکسیس
وێنۆک
بڕیارنامەی ١٣١٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣١٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١١ی ئابی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ منداڵان و تێکھەڵچوونی چەکدارانە. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٨٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠
فارووق کەیخەسرەوی
فارووق کەیخەسرەوی (١٩٤٨ - ) نووسەرێکی بەناوبانگی کوردە و ئەندامی کۆڕی زانستی زمانی کوردیە.
ژیان
فارووق کەیخەسرەوی ساڵی ١٩٤٨ لە دایکبووە. ماستەری ئەندازیاریی میکانیکی لە زانکۆی ئەمیرکەبیر (پۆلیتەکنیکی تاران) لە ساڵی ١٩٧٦ (١٣٥٥ کۆچیی ھەتاوی) وەرگرتووە.
٩١٢ (ژمارە)
٩١٢ (نۆسەد و دوازدە) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩١١ و ٩١٣.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
جەنەراڵ ئێلەکتریک
جەنەڕاڵ ئێلەکتریک (بە ئینگلیزی: General Electric) کۆمپانیایەکی هەمەنەتەوەیی ئەمریکییە لە ویلایەتی نیویۆرک.
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٨٩٢ پۆل:تۆماس ئێدیسۆن پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩٢ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە
شوێن
لە فیزیکدا، شوێن یا شۆن یا ئاراستەبڕی نیوەتیرە ئاراستەبڕێکە کە گوڵەی ھەڵکەوتنی خاڵێکی وەک P لە واڵاییدا، لەچاو خاڵێکی دەستپێکی بە دڵخواز ھەڵبژێردراو وەک O، نیشان دەدا. ئەمە ھاوسەنگە لەگەڵ جێگۆڕین یان خزانێکی خەیاڵی لە Oوە بۆ P.
سنووری ئۆزبەکستان-کازاخستان
سنووری کازاخستان و ئۆزبەکستان درێژییەکەی ٢٣٣٠ کم (١٤٥٠ میل)ە و لە سێ خاڵی لەگەڵ تورکمانستانەوە تا سێ خاڵی لەگەڵ قرغیزستان دەڕوات. درێژترین سنووری دەرەوەی ئۆزبەکستانە. تاشکەندی پایتەختی ئۆزبەکستان تەنھا ١٣ کم لەم سنوورەوە دوورە.
سەرچاوەکان
پۆل:سنووری ئۆزبەکستان-کازاخستان
پارێزگای ئیدلیب
پارێزگای ئیدلیب یەکێک لە پارێزگاکانی سووریایە کە لە باکووری ڕۆژئاوای ئەم وڵاتە ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ١,٤٦٤,٠٠٠ کەس بووە. ناوەندی پارێزگای ئیدلیب شاری ئیدلیبە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
پۆل:مانگیلەی بەپیت  پۆل:پارێزگاکانی سووریا
فۆرت پەین، ئەلاباما
فۆرت پەین (، ) شارێکە لە کەرتی دیکەب، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٤٬٠١٢ کەس بووە. ڕووبەری ١٤٤٫٦٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٩٦٫٨٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٨٩ پۆل:شارەکانی ئەلاباما
٩٦٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٩١٣ (ژمارە)
٩١٣ (نۆسەد و سێزدە) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩١٢ و ٩١٤.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
گۆڕینی ناوی گیانلەبەران لە تورکیا
گۆڕینی ناوی گیانلەبەران لە تورکیا ئاماژەیە بەوەی کە لە کۆماری تورکیا لە سەدەی بیست و بیست ویەکدا دەوڵەت ناوی بڕێک لە گیانلەبەرانی گۆڕاوە لەبەر ئەوەی وشەگەلی کوردستان یان ئەرمەنستانیان تێدا بووە. دەوڵەتی تورکیا ڕایگەیاندبوو کە ئەم ناوانە دژی یەکێتیی تورکیا ن و بۆیە پێویستە بگۆڕێن.
بڕێک لە ناوە گۆڕاوەکان
ئەم خشتەیەی خوارەوە ناوە زانستییەکان و ئەو ناوەی دەوڵەتی تورکیا پێشنیاری کردووە پیشان دەدات. ھەروەھا وێنەیەکی گیانلەبەرەکانیشی تێدایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی پۆل:زمانی تورکی پۆل:دژە کورد
بڕیارنامەی ١٣١٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣١٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی ئابی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سیەرالیۆن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٨٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سیەرالیۆن پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:سیەرالیۆن لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سیەرالیۆن
٩١٤ (ژمارە)
٩١٤ (نۆسەد و چواردە) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩١٣ و ٩١٥.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
حەبیب تۆمی
حەبیب یوسف تۆمی، لەساڵی ١٩٤٣ لە شاری قوش لەدایکبووە. سەرەتایی و ناوەندی لە وێ تەواوکردووە، ئامادەیی لە شاری بەغداد توواوکردووە.
سەرچاوەکان
لقاء مع الكاتب حبيب تومي رئيس الاتحاد العالمي للكتاب والادباء الكلدان
٩٦٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٣١٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
ڕەمزی یوسف
ڕەمزی یوسف تیرۆریستێکی تۆمەتباری پاکستانییە کە یەکێک بوو لە تاوانبارانی سەرەکی تەقینەوەی ساڵی ١٩٩٣ی سەنتەری بازرگانی نێونەتەوەیی و تەقینەوەی گەشتی ٤٣٤ی ئاسمانی فلیپین و ھەروەھا ھاوئاھەنگێکی ھێرشی بۆجینکا بوو. لە ساڵی ١٩٩٥دا لەلایەن دەزگای ھەواڵگری پاکستان و بەشی سەربازی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکاوە لە میوانخانەیەک لە ئیسلام ئابادی پاکستان دەستگیر کرا لەکاتێکدا ھەوڵی دەدا بۆمبێک لە بووکەڵەیەکدا دابنێ و دواتر ڕادەست بە ئەمریکا کرا.
خالید شێخ محەممەدی ئەندامی باڵای ئەلقاعیدە پلان داڕێژەری ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١ خاڵی ڕەمزییە و باوەڕ وایە پێکەوە پلانی ھێرشی بۆجینکایان دانابێت.
سەرچاوەکان
پۆل:تیرۆریزمی ئیسلامی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨ پۆل:زیندووان
جەنگی ئەستێرەکان
وێنۆک|لۆگۆی زنجیرە فیلمی جەنگی ئەستێرەکان
"'جەنگی ئەستێرەکان'" بە (ئینگلیزی: Star war's) زنجیرە فیلمێکی خەیاڵی و سەرکێشی ئەمریکییە، کە لەلایەن (جۆرج لوکاس) درووست کراون. تاکوو ئێستا (۲۲) فیلم لە زنجیرە فیلمەکانی (جەنگی ئەستێرەکان) درووستکراون کە بەشێکیان درووستکردنیان کۆتایی نەھاتووە. (جەنگی ئەستێرەکان) لە گشت بەشەکانیدا باس لە چەندین جەنگ دەکات لە دووریێکی زۆۆر لە زەوی. ھەروەھا گشت بەشەکانی جەنگی ئەستێرەکان خاوەن ھەوادار و بینەری تایبەتین و ھەرلەکاتی بڵاوبوونوەی ھەر بەشێکی فیلمەکە بۆماوەیەکی درێژ لەپلەی یەکەمی (بۆکس ئۆفیسدا) دەبن.
پەراوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:خەیاڵی زانستی پۆل:مافە دەستوورییەکانی فیلمی ئەکشن پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەفسانە پۆل:زنجیرە فیلمی ئەکشن پۆل:زنجیرەفیلمە ئەکشنییەکان پۆل:زنجیرەفیلمەکان کە لە ساڵی ١٩٧٧ ناسێندراون
سروە (کۆوار)
سروە گۆڤارێکی فەرھەنگی، ئەدەبی و کۆمەڵایەتییە کە بە دوو زمانی کوردی و فارسی بە‌ شێوە‌ی مانگانە دەردەچێت.ئێستا لە لایەن ناوەندی بڵاوکردنەوەی فەرھەنگ و ئەدەبی کوردی لە شاری سنەوە چاپ دەکرێ. گۆڤاری سروە لە تە‌واوی پارێزگاکانی کوردستانی ئێران بڵاو دە‌کرێتە‌وە.
ئەم گۆڤارە بەدەستپێشخەریی ھێمن شاعیر و نووسەری کورد، ژمارە ١ی لە بەھاری ١٩٨٥ لە شاری ورمێ دەرچووە. یەکەم سەرنووسەری تا ژمارەی ٥ ھێمنی شاعیر بووە، پاشان ئەحمەدی قازی.
سروە ڕۆڵێکی بەرچاوی بووە لە خزمەت بە فەرھەنگ و کلتووری کورد و ھەروەھا فێرکردنی زمانی کوردی بە گەنج و لاوەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی فارسی
بەنداوی سیازاخ
بەنداوی سیازاخ یەکێک لە بەنداوە هەرە مەزنەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە کە لە تەنیشتی شاری دیواندەرە لە پارێزگای کوردستان لە ئێران ھەڵکووتووە و نزیکەی ٢٣٠ میلیۆن متری سێجا ئاو لە پشتی خۆی کۆ دەکاتەوە. ئەم بەنداوە ئاوی خواردنەوەی دوو شاری دیواندەرە و بیجاڕ دابین دەکات وە ھەروەھا زۆرێک لە زەمینە دێمیەکانی ناوچەکە دەرفەتی ئەوەیان دەبێت کە بکرێن بە ئاویە. بڕیار وا بوو لە ساڵی ٢٠١٠ کاری دروستکردنی ئەم بەنداوە تەواو ببێت. بەرزایی تاجی ئەم بەنداوە ٨٤ مەترە و درێژایی تاجەکەی ٢٥٠ مەترە. ئەم پرۆژەیە لە چاو دانیشتوانی ناوچەکەوە وەکوو بەرھەمی تێکۆشانی نوێنەری کوردی پەرلەمانی ئێران، "ئەندازیار بەھائەددین ئەدەب" لە قەڵەم دەدرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:بەنداوەکانی کوردستان پۆل:بەنداو
ھاوکێشەی ھێرۆن
لێرەدا p یەکسانە بە نیوەی چێوەی سێگۆشە، و a و b و c سێ لای سێگۆشەکەن. ناوی ئەم ھاوکێشە لە ناوی ھێرۆن ئەسکەندەرانی ماتماتیکزانی یونانییەوە وەرگیراوە.
شێوەکانی تر
ھاوکێشەی ھێرۆن بە یەکێک لەم چوار شێوە دەنووسرێت:
نموونە
وا دابنێ
,
و
سێ لای سێگۆشەی
△ABC
بن، دەتوانی ھەژماری نیوەی چێوەی سێگۆشە بکەی بەم شێوە:
ڕووبەری سێگۆشەی
لە ڕێگەی ھاوکێشەی ھێرۆن بەم شێوە دەدۆزرێتەوە:
سەلماندن
ھاوکێشەی ھێرۆن لە ڕێگەی جەبری و بە بەکارھێنانی ڕێژە سێگۆشەییەکان دەسەلمێنرێت. ئەم شێوە سەلماندنە جیاوازە لەو سەلماندنەی لە کتێبی مێتریکای ھێرۆندا لە ساڵی ٦٠ی پێش زایین بڵاو کراوەتەوە.
سەلماندن لە ڕێگەی یاسای کۆساینەکان
وا دابنێ
a
,
b
c
سێ لای سێگۆشە و
α
β
γ
گۆشەکانی ناوەوەی سێگۆشە بن، بەپێی یاسای کۆساینەکان:
بەپێی ھاوئەنجامە سێگۆشەییە بنەڕەتییەکان
لەمەوە دەردەچێت
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەندازە
پۆل:ڕووبەر
٩١٥ (ژمارە)
٩١٥ (نۆسەد و پازدە) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩١٤ و ٩١٦.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٩٦٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئێمانوێل ماکرۆن
ئێمانوێل جان میشێل فێدریک ماکرۆن (؛ لەدایکبووی ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٧) کەسایەتییەکی سیاسیی و سەرۆک کۆماری فەڕەنسایە لە ١٤ی ئایاری ٢٠١٧. لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ساڵی ٢٠٢٢دا، بۆ دووەم خولی لە سەر یەک وەکوو سەرۆک کۆماری فەڕەنسا ھەڵبژێردرایەوە، بەمەش بووە یەکەم سەرۆک لە ماوەی نزیکەی بیست ساڵی ڕابردوودا بۆ دوو خوولی لەسەر یەک ھەڵبژێردرایەوە بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار.
ژیاننامە
ماکرۆن پێشتر کاری وەبەرھەمھێنانی لە بانک کردووە، لە ١٤ی ئایاری ٢٠١٧ دەبێتە ٢٥ـەمین سەرۆکی فەڕەنسا، ئەمەش دوای ئەوەی لە ھەڵبژاردنەکانی ٢٣ی نیسانی ٢٠١٧ وەک پاڵێواراوێک بۆ پلەی سەرۆکی فەڕەنسا کاندیدبوو لەسەر حیزبی ئۆن مارش.
ئیمانوێل لەماوەی ٢٦ ئابی ٢٠١٤ تاوەکوو ٣٠ی ئابی ٢٠١٦ وەزیری ئابووری، پیشەسازی و کارووباری دیجیتاڵ بووە. ئیمانوێل لە ساڵانی ٢٠٠٦ بۆ ٢٠٠٨ ئەندامی پارتی سۆسیالیستی فەڕەنسی بووە. لە نیسانی ٢٠١٦ حیزبی ئۆن شانی دامەزراند.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧ پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی فەڕەنسا پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:وەزیرانی حکوومەتی فەڕەنسا
مەسیری
مەسیری، (بە ئینگلیزی Masiri، بە فارسی مصیری). ئەردەکان شارۆچکەیەکە لە ڕۆژئاوای پارێزگای فارس و ناوەندی شارستانی ڕۆستەمە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. دەکەوێتە دووری ١٨ کیلۆمەتر لە باکووری شارۆچکەی نووراباد. خەڵکی شارۆچکەی مەسیری لوڕن.
نزیکترین گوندەکانیش بریتین لە موردک میرخەیروڵڵا، شوسنی و زەمانی لە باکوورەوە، بەردکۆ و حاجی کۆھی لە ڕۆژھەڵاتەوە، گوندی گۆراب و شارەدێی بابامەیدان لە ڕۆژئاوا.
لە ڕێبازی مێژووی چارەنووسسازدا ڕەوتێکی نەبینراوی ھەیە. شاری خەفەڕەک کە یەکێکە لە شارە دێرینەکان، دەکەوێتە ڕۆژئاوای ئەم شارە و تا ئێستاش شوێنەواری ئەو شارە وەستاوە. ھەروەھا شوێنەواری شارۆچکە یان گوندێکی گەورە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی میسیری کە بە دۆڵی "کۆرە تۆل باقڕی" ناسراوە، لە سەرەتای ڕێگای گوندی حاجی کۆھی، ھەیە.
دانیشتوان
لەم شارەدا نەتەوە جۆراوجۆرەکان دەژین:
دانیشتوانی سەرەکی و سەرەتایی ئەم شارۆچکەیە لە ڕووی ژمارەی دانیشتووان و ماڵەوە لە ئێڵی لوڕن لە تیرەی ڕۆستەم. لوڕە سەرەکییەکانی مەسیری بریتین لە خێڵی شا حوسنی یان "مەسیری" کە بنەماڵەی عەبدوڵڵای شەرەف الدینی و نەوەکانی کا جان ئەحمەد، نەوەکانی کا باباری، نەوەکانی مەلا خوداموراد، نەوەکانی کابولدی و نەوەکانی کا ڕەحیمی. کەسانێک ھەن کە لە تێپەڕبوونی کاتدا لەگەڵ خۆیاندا گروپی دیکەیان قبوڵ کردووە و لەگەڵ تێپەڕبوونی زەمەن و پەیوەندی و نەتەوەی ڕێژەیی، لەگەڵ خەڵکی مەسیریدا بوونەتە یەک. ئەم گرووپانە بریتین لە: "مەھبەھس"، "تیر تاجیس"، "گۆھەرکانی" و کەسانی جۆراوجۆر لە خێڵەکانی گەنجایی و ئەوانی دیکە کە لەم شارەدا دەژین.
جگە لەمانە، کۆمەڵێک لە سادات شا قاسمی لە بەشی ڕۆژئاوای شارۆچکەکەدا لە مەسیری دەژین، کە پێش چاکسازییەکانی زەوی و زار ھاتوونەتە ئەم شوێنە و لە مەسیریش زەوی بەوان دراوە.
کشتوکاڵ
زۆربەی پیشەی دانیشتووانەکە کشتوکاڵییە. مەسیری یەکێکە لەو شارانەی کە زەوی کشتوکاڵی لەباری ھەیە کە لەلایەن ڕووباری فەھلیانەوە ئاودێری دەکرێت. ئەم زەویانە دەکەونە دەشتێک بە ناوی ڕۆستەم.
دانمارک
سەرچاوەکان
پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:ئەورووپای باکووری پۆل:سکاندیناڤیا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٤ پۆل:دانمارک پۆل:زمانەکانی دانمارک پۆل:وڵاتە سکاندیناڤییەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەم پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی باکوور پۆل:وڵاتانی ئەوروپای باکوور
مەسیری
کشتوکاڵ
مەسیری گوندێکی خانشین بووە و ڕەنگە بوونی خان لە ڕۆستەم دووەوە تا ئەم ناوچەیە بگەڕێندرێتەوە بۆ بوونی زەوییە کوالیتی بەرزەکانی جەلگە (بیابان)ی شا حوسنی کە لە ڕووباری فەھلیانەوە ئاو دەدرێن.
جاران داب و نەریتی چاندنی پەتاتە و چەوەندەری شەکر و برنج و گەنم و ھەندێک دانەوێڵەی تر ھەبووە، بەڵام وردە وردە ئەم دانەوێڵانە تەنھا لە گەنم و برنجدا سنووردار دەکران و لەم دواییانەشدا گەنمەشامی و سۆیا و کونجی و فاسۆلیا و ھتد دەچێنرێت.
سەرچاوە سروشتییەکان
شارستانی ڕۆستەم یەکێکە لەو ناوچانەی کە سەرچاوەی دەوڵەمەندی جۆراوجۆری ھەیە. لە نێو ئەو سەرچاوانەدا دەتوانین ئاماژە بە دارستان و لەوەڕگە و سەرچاوەی دیکە بکەین.
ڕووەکەکان
لەم ناوچەیەدا چەندین ڕووەکی دەرمانی ھەیە، کە بریتین لە: (ھەنجیری شاخ، ئەنجدان، بابۆنی، بادەم، بەرھەنگ، دار بەڕوو، بێنە، بۆلاغ ئودی (بۆلاغ ئۆتی)، یارو، پەرسیڤشان، مۆروەرشاک، پەنێرێک (تۆلێ)، ئۆریگانۆ، ئێلپێ، پیاز، تاجیری، تەھام شێرباتی، ترێ، تانگ، ڕەشکە، دینەشت، سێدار، سێگ چیل، سیرلۆی شاخ، لیک، پەتاتەی شیرین، ڕەشکە، عدسی تاڵ، دیل، شەربەتی بێنە، قارچکی شاخ، کاردە، کاسکۆ، ڕووەکی کاپەر، ملەوەن، ئەرتیشۆک، کیالک، گازارک، گەھێک، گوڵی دیشاک، گوڵی بۆراج ، مەرزنجوش یان مەرزەنگووش، مۆرد، ھەڵوجی ئەبو جەھل و چەندین تری کە ھەندێکیان لایەنێکی خواردن و پیشەسازییان ھەیە).
ڕووەکی خواردن بە شێوەی تۆو بەکاردێت، ھەندێکیان وەک ڕەگ بەکاردێت، ھەندێکیشیان وەک گەڵا و لق بەکاردەھێنرێت. ھەندێک لەو ڕووەکانە یەک یان دوو سێ لایەنیان ھەیە. ڕووەکە خواردنەکان بریتین لەمانەی خوارەوە: (بەڕوو، فستقی کێوی، کەلخەنگ، کاردە، لیسێک، گێلاسی شاخ، پیازی شاخ، کاھوی شاخ، بادەم، غەگرۆشک (شەربەتی وشکەکەی)، ئەرتیشۆک، نیگۆر، ھەنجیر، کەنار، ڕامێل، کیالک، ئێرگێن، و ھەندێک ڕووەک و ھەندێکی تر ئەو ڕووەکانەی کە لەم ناوچەیەدا دەڕوێن).
سەرچاوەکان
پۆل:نیشتنگە لوڕییەکان پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای فارس پۆل:شیراز پۆل:شارستانی شیراز پۆل:شارەکانی ئێران
٩١٦ (ژمارە)
٩١٦ (نۆسەد و شازدە) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩١٥ و ٩١٧.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
نووسینی سیناریۆ
نووسینی سیناریۆ Screenwriting، یان نووسینی تێکست، بریتییە لە هونەری نووسینی بەشێک لە هۆکارەکانی بڵاو کردنەوە وەک فیلمە سەرەکییەکان و دەرهێنانی تەلەفیزیۆنی و یاری ڤیدیۆیی. زۆرجار ئەم کارە سەربەخۆ دەبێت. نووسەری سیناریۆ بەرپرسە لە گەڕان بەدوای چیرۆک و پێشخستنی گێڕانەوە و نوسینی بابەتەکە و دواتر پێشکەش کردنی وەک دواکراو بۆ بەرپرسەکان. و ئەمە واتە نووسەری سیناریۆ کاریگەرییەکی مەزنی هەیە لەسەر ئاڕاستەی ڕۆڵ گێڕان و گاریگەری سۆزداری لەسەر نووسینەکە و فیلمە بەرهەم هاتووەکە. چونکە ئەوان بیرۆکەکانی خۆیان نمایش دەکەن بە هیوای فرۆشتنی یان بەکارهێنانی لەلایەن دەرهێنەر بۆ چیرۆکێکی ڕاستەقینە یان بیرۆکەیەک یان کارێکی پێشوو تر یان بۆ کارێکی وێژەی وەک ڕۆمان یان شانۆگەری یان پەخشان یان کۆمیک یان کورتە چیرۆک.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای عەرەبی: كتابة السيناريو
ویکیپیدیای ئینگلیزی: Screenwriting
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دراما پۆل:زاراوەکانی فیلم و ڤیدیۆ پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن پۆل:ھۆلیوود پۆل:نووسین پۆل:بەرھەمھێنانی فیلم پۆل:سیناریۆنووس
فرانکلین، ئەلاباما
فرانکلین (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی مەیکۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٤٩ کەس بووە. ڕووبەری ١١٫٥٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٢٫٨٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
بڕیارنامەی ١٣١٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣١٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سیەرالیۆن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٩٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سیەرالیۆن پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:سیەرالیۆن لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سیەرالیۆن
ڤیکتۆریا ھامیلتۆن
ڤیکتۆریا ھامیلتۆن (؛ لەدایکبووی ٥ی ئایاری ١٩٧١) ئەکتەرێکی ئینگلیزە.
کەلکان
کەلکان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خدران، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ڤیکتۆریا ھامیلتۆن
دوای ڕاھێنان لە London Academy of Music and Dramatic Art ھامیلتۆن دەستی بە کاری شانۆ کرد لە بواری کلاسیکدا، لە بەرھەمەکان دەردەکەوێت لەگەڵ Royal Shakespeare Company و National Theatre ساڵی ٢٠٠٢ لە شانۆگەری لەندەن دەرکەوت A Day in the Death of Joe Egg و Clive Owen دواتر Eddie Izzard.
کەلکان
جوگرافیا
کەلکان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە باشوور لەگەڵ گوندی شوشکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شێخ مەنسوریان.
ڤیکتۆریا ھامیلتۆن
ئەو یەکەم دەرکەوتنی خۆی کرد لە شانۆی Broadway لە ساڵی ٢٠٠٣ کاتێک بەرھەمەکەی گواستییەوە بۆ نیویۆرک. کە تێیدا خەڵاتی Tony بەدەستھێنا. خەڵاتی Critics' Circle Theatre و خەڵاتی Evening Standard Theatre بۆ نمایشەکەی لە پڕێکدا لە ھاوینی ڕابردوو لە ساڵی ٢٠٠٤ لە شانۆی لیسیۆم دا بە دەست ھێنا.
کەلکان
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڤیکتۆریا ھامیلتۆن
ھامیلتۆن زۆر جار کاری لە costume drama کردووە. لە ماوەی دەیەی ١٩٩٠ دا لە سێ ڕۆڵگێڕانی Jane Austen دا ڕۆڵی پشتگیری ھەبوو: زنجیرەی Pride and Prejudice و فیلمی ١٩٩٥ ی پێرسۆسیۆن و پارکی مانسفیلدی فیلمی ١٩٩٩.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١
پۆل:خانمەکتەرانی ئینگلیزی شکسپیر پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز پۆل:ئەندامەکانی کۆمپانیای ڕۆیال شکسپیر پۆل:ئەکتەرانی لەندەن
بڕیارنامەی ١٣١٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣١٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دڵنیاییی لە ڕۆڵی یەرچاوی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکان لە جێگیرکردنی ئاشتی و ئاسایشی نێونەتەوەییدا، بە تایبەت لە ئەفریقادا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٩٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠
ئەحمەد شوقەیری
ئەحمەد مازن شوقەیری (؛ لەدایکبووی ٦ی حوزەیرانی ١٩٧٣) میدیکارێکی سعودییە. ناسراوی ئەو بەھۆی پڕۆگرامی تەلەڤیزیۆنیی «خەواتر» بوو. لە ساڵی ٢٠٠٢ چووە نێو کاری میدیایی، کە بە پڕۆگرامی «یەڵا شەباب» دەستی پێکرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ دەستی کرد بە بەرنامەی خەواتر، کە تاکوو ئێستا ١٠ وەرزی لێوەشانکراوە. کە لەنێو ئەم ١٠ وەرزەدا لە ٧ بەشیدا زۆرترین وێنە گیراوەکان لە ژاپۆن بوون، وە بەشێکیش لە وڵاتانی سکاندیناڤیا بوون، ئەوەی دیکەش لە تورکیا و وڵاتە عەرەبییەکان وێنەگیراون، ھاوکاتیش پڕۆگرامێکی دیکەشی ھەیە بەنێوی «لو کان بیننا»، کە مەبەست لێی گەر محەممەد لەناومان بووایە.
ژیان
ئەحمەد شوقەیری لە جەدە لەدایکبووە، دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی، چووەتە زانکۆی کالیفۆرنیا و بەکالۆریۆسی لە کارگێڕی و ڕێکخستندا بەدەست ھێناوە، و ماستەری لە کارگێڕی کاردا وەرگرتووە. لەتەمەنی ٢١ ساڵییەوە دەستیکردووە بە نوێژ کردن و خواپەرستی. لە ساڵی ١٩٩٥ بۆ یەکەمجار ھاوسەرگیری کردووە، بەڵام بەھۆی دووری بیروڕای لەگەڵ ئەو خانمە، جیابوونەتەوە. لە ساڵی ١٩٩٩ دووبارە ھاوسەرگیری ئەنجام دا، لەگەڵ خانمێکی سعوودیی دیزاینەری جلوبەرگ. ئەحمەد جگە لەکاری ڕاگەیاندن کاری بازرگانی کڕین و فرۆشتنی کەلوپەلی ناوماڵیش دەکات. لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە کاری ڕاگەیاندن دەکات. لە ساڵی ٢٠١٠ وەک بەھێزترین و سەرنجڕاکێشترین کەسایەتیی ڕاگەیاننکاری عەرەبی دەستنیشانکرا و پلەی ١٤٣ی وەرگرت لەکۆی ٥٠٠ کەسایەتیی بەناوبانگی عەرەبی بۆ ساڵی ٢٠١١.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣
لین ئۆکامۆتۆ
لین ئۆکامۆتۆ (岡本倫 Okamoto Rin)، ئەو وێنەکێشی مانگا ی ژاپۆنییە و فەرمانبەرێکی پێشووی باندای ە. بەناو بانگترین کاری زنجیرەی ئیلفن لید ە کە گۆڕدرا بۆ زنجیرە ئانمی بە سیانزە زنجیرە لە ستۆدیۆی ئاڕمز. و ئێستا لە تۆکیۆ، ژاپۆن دەژی.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیزی: Lynn Okamoto
پۆل:وێنەکێشانی مانگا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:زیندووان
٩٦٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٩١٧ (ژمارە)
٩١٧ (نۆسەد و حەڤدە) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩١٦ و ٩١٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
سۆنی پیکچەرز
سۆنی پیکچەرز یان سۆنی پیکچەرز ئینتەرتەیمنێت ستۆدیۆیەکی فرەنەتەوەیی ئەمریکییە بۆ کات بەسەربردن و کۆمەڵەیەکی میدیای گشتی کە لە ڕێگەی چەندین پلاتفۆرمەوە کات بەسەربردنی فیلمی (وێنەی جوڵاو، بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی و تۆمارە ڤیدیۆییەکان) بەرھەم دەھێنێت و بەدەستی دەھێنێت و دابەشی دەکات. ھەروەھا سۆنی فیلم ھۆڵدینگ لقێکی کۆمپانیای سۆنی ئینتەرتەینمەنتە کە کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی تەکنەلۆژیا و میدیایە.
مێژوو
لە یەکەمی ئەیلوولی ١٩٨٧ کۆمپانیای کۆکاکۆلا ڕایگەیاند کە بەنیازە سەروەت و سامانەکەی لە کۆمپانیای کۆڵۆمبیا پیکچەرز کە ئەوکات خاوەندارێتی دەکرد، بخاتە دەستی کۆمپانیای ترای ستار پیکچەرز کە خاوەنی ٣٩.٦%ی بوو. ناوی ترای ستار دەگۆڕدرێت بۆ کۆمپانیای کۆڵۆمبیا پیکچەرز ئینتەرتەینمەنت. کە کۆکاکۆلا خاوەنی ٤٩٪ی و خاوەن پشکەکانی ٣١٪ و خاوەن پشکەکانی ترای ستار خاوەنی ٢٠٪ بوو. لە چوارچێوەی پلانی یەکگرتنەوە، دوو بزنسی تەلەڤزیۆنی بە ناوەکانی تەلەڤزیۆنی کۆڵۆمبیا/ باڵیۆزخانەیی و تەلەڤزیۆنی سێ ئەستێرە یەکگرت و جەستەیەکی نوێی تەلەڤزیۆنی ڕەسەنی کۆڵۆمبیا پیکچەرز پێکھێنرا. ئەم یەکگرتنە بووە ھۆی ئەوەی سێ بەڕێوەبەری باڵای کۆمپانیای ترای ستار بمێننەوە، ئەوانیش ئارنۆڵد مێسنەر کە کۆمپانیای پەیوەندییەکانی ترای ستار بەڕێوەدەبرد، ڤیکتۆر ئەی کاوفمان کە ستۆدیۆی سەرەکی ترای ستار پیکچەرز بەڕێوەدەبرد و سکۆت سیگلێر کە تەلەفزیۆنی ترای ستار بەڕێوەدەبرد لە کاتێکدا چوار کەس لە کەرتی بازرگانی کۆکاکۆلا ڕۆیشتن، ئەوانیش باربارا کۆردی کە وەک سەرۆک تەلەڤزیۆنی کۆڵۆمبیا/باڵیۆزخانەی بەڕێوەدەبرد، ھێرمان ڕاش و پیتەر سیل کە پەیوەندییەکانی کۆکاکۆلایان بەڕێوەدەبرد و برایان مەکگرات کە سەرۆکی کۆمپانیای کۆکا بوو -کەرتی بازرگانی کۆلا کۆلا ئینتەرتەینمەنت.
سەرچاوەکان
پۆل:سۆنی پیکچەرز ئێنتەرتەینمنت پۆل:سۆنی پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٩١ لە کالیفۆرنیا پۆل:لقی کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە کۆمپانیا بیانییەکان پۆل:ستۆدیۆکانی فیلمی ئەمریکی
فریسکۆ سیتی، ئەلاباما
فریسکۆ سیتی (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی مۆنرۆ، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٣٠٩ کەس بووە. ڕووبەری ١٠٫٤٥ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٢٥٫٢٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
فەڕەنسا
کۆماری فەڕەنسا یان فەڕەنسا بە فەڕەنسی پێی دەگوترێت (République française یان France)، وڵاتێکە دەکەوێتە (ئەورووپای ڕۆژئاوا) ئەم وڵاتە لەکۆمەڵێک دوورگە و زەویی دوای دەریاکان کە دەکەونە کیشوەری ترەوە پێک ھاتووە. فەڕەنسا لە دەریای «سپی ناوەڕاست»ەوە درێژ دەبێتەوە بۆ نۆکەندی «ئینگلیزی» و دەریای باکوور، ھەروەھا لەڕووباری «ڕاین»ەوە بۆ زەریای ئەتڵەسی. فەڕەنسا بەھۆی شێوە و پێکھاتەیەوە ناسراوە بە «شەش لا». فەڕەنسا ھاوسنوورە لەگەڵ «شانشینی یەکگرتوو، بەلجیکا، لۆکسەمبۆرگ، ئەڵمانیا، سویسڕا، ئیتالیا، مۆناکۆ، ئەندۆرا و ئیسپانیا» ھەروەھا، لە سنووری دەرەوە واتە لەدوورگە و زەوییەکانی تر دراوسێی ھەریەکە لە "بەڕازیل، سۆرێنام و دوورگەکانی ئەنتێلی ھۆڵەندیە". فەڕەنسا یەکێکە لە دامەزرێنەرانی «یەکێتیی ئەوروپا» و ڕووبەریشی لەھەمووان زیاترە و ئەندامی دامەزرێنەری «نەتەوە یەکگرتووەکان»یشە، ھەروەھا فەڕەنسا یەکێکە لە پێنج ئەندامە ھەمیشەییەکەی «ئەنجومەنی ئاسایش» کە پاشکۆی «نەتەوە یەکگرتووەکان»ەو مافی «ڤیتۆ»ی ھەیە، یەکێکیشە لەو نۆ وڵاتەی کە بەھێزی ئەتۆمی ناسراون.
ناو
ناوی فەڕەنسا لەناوی «فەڕەنکیا»ەوە ھاتووە، کە ئەمەش ئەو ھۆزە ئەڵمانییە بوون کە ئەو ناوچەیان دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی داگیرکرد، بەتایبەت ناوچەی دەوروپشتی (پاریس-48.85°N, 2.35°W) کە مەڵبەندی سەروەریی شانشینی فەڕەنسا بوو، زۆرینەی دانیشتوانی ئەم وڵاتە فەڕەنسییەکانن و لە ئایینی خاچ پەرستیی کڵێسای کاتۆلیکیدا ڕۆچوون.
جوگرافیا
لەکاتێکدا بەشی سەرەکی فەڕەنسا دەکەوێتە (ئەورووپای ڕۆژاوا)، بەڵام فەڕەنسا بەشێک لەزەوییەکانی دەکەونە (ئەمریکای باکوور، ئەمریکای باشوور، کاریبی و زەریای ھیندی) لە ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵات، ھەروەھا باکوور و باشووری زەریای ھیندی و کیشوەری جەمسەری باشوورەوە. فەڕەنسا خاوەنی چەندین دیمەنی سروشتییە، کە دەکەونە دەشتە کەناراوییەکان لەباکوور و باشوور، سێیەکی ڕووبەری گشتی فەڕەنسا پێک دەھێنێت، فەڕەنسا دەکەوێتە سنووری دەریای باکوور و زەریای ئەتڵەسییەوەو دەکشێت بۆ چیاکانی ناوچەی باشوری ڕۆژاوا و چیای ئەلپ یش دەکەوێتە ناوچەی باشووری خۆرھەڵاتەوە، لە ناوەراستی فەڕەنسادا ناوچەی بەرزی بەردین و دارینی چڕ ھەیە، چیا سەرەکیییەکەی فەڕەنسا چیای ئەلپە و بەرزترین لوتکە شاخ تێیدا بریتیییە لە لوتکەی ئەلمۆن بلان و بە بەرزترین لوتکە شاخی ئەورووپای ڕۆژاوا دەژمێررێت‌ و بەرزییەکەی دەگاتە (٤٨٠٨)م، ھەروەھا چەندین چیای تری ھەیە وەک «پیرینیە، گۆرا، لیە ئەردان، لوماسیف سەنترال‌و فۆج»، فەڕەنسا بەھۆی ئەوەی چەندین دەریای لە دەوروپشتە زەوییەکانی شێدارن.
دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی 2020 ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی فەڕەنسا ٦٥,٢٧٣,٥١١ کەس بووە کە دەکاتە 0.84% لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان.
تەمەنی مام‌ ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە 42.3 ساڵە.
فەرەنسا لە ٧٣ کۆمەڵگەی نیشەنی پێکدێت، کە ٥ لەم کۆمەڵگە نیشەنیانە زۆر گەورەن بەپێی ئەو سەرژمێریەی ساڵی 2020 ئەنجامدراوە بەم شێوەیە یە:
لەسەرەتای نەوەدەکاندا ژمارەی ھاوسەرگیری دابەزی، لەھەمانکاتدا پەیوەندی سەربەست زۆرتر بوو بەبێ ھاوسەرگیری، کە لە ساڵی ١٩٩٠ گەیشتە ١، ٥ میلیۆن حاڵەت، بەڵام ٢٠٠٤ گەیشتە ٢، ٤ میلیۆن حاڵەت.
ئابووری
فەڕەنسا ئەندامی گرووپی ٨ (G8)ە، فەڕەنسا لەوەتەی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩ ەوە لەگەڵ یازدە وڵاتی دیکە چوونە پاڵ یەکێتیی ئەورووپاوە لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە دەستی بە بەکارھێنانی دراوی یۆرۆ کرد، ساڵانەش بەھۆی ھەناردەکردنی بەرھەمی کشتوکاڵی وەک دانەوێڵە و بەرھەمی گۆشت و خواردەمەنی بەیانییان فەڕەنسا داراییەکەیی دەگەشێتەوە ئەوەش یەکێک لەھۆکارەکان بوو کە فەڕەنسا بەھۆی ھەناردەکردنەوە لە ساڵی ٢٠٠٦ بڕی ١٠ ملیاڕ یۆرۆی دەستکەوت، لەڕووی ماوەی کارکردنی کرێکارانیش لە ساڵی ١٨٣٣ ماوەی کارکردنی ژنان و منداڵان بۆ ١١ کاتژمێر بۆ ڕۆژێک دیاریکرا
فەرەنسا یەکێکە لە زلهێزە ئابوورییە سەرەکییەکانی جیهان، لەگەڵ وڵاتانی وەک ئەمریکا, ژاپۆن , ئەڵمانیا , ئیتاڵیا , و شانشینی یەکگرتوو لە ڕیزبەندیدایە. پێگەی دارایی ڕەنگدانەوەی ماوەی درێژخایەنی گەشەسەندنی بێ وێنەیە کە بۆ زۆربەی ماوەی دوای جەنگ تا ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو بەردەوام بوو؛ زۆرجار ئەم قۆناغە بە trente glorieuses ("سی ساڵ شکۆمەندی") ناودەبرا. تەنها لە نێوان ساڵانی ١٩٦٠ بۆ ١٩٧٣ زیادبوونی بەرهەمی گشتی ناوخۆیی(GDP) ساڵانە بە تێکڕا نزیکەی لەسەدا ٦ بووە. لە دوای قەیرانەکانی نەوت لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، ڕێژەی گەشەکردن بە شێوەیەکی بەرچاو مامناوەند بوو و ڕێژەی بێکاری بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزبووەوە. بەڵام لە کۆتایی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، دیسانەوە فراوانبوونی بەهێز دەرکەوت. ئەم ڕەوتە هەرچەندە بە ڕێژەیەکی کەمتر، تا سەدەی بیست و یەکەم بەردەوام بوو.هەمان قۆناغی دوای جەنگدا، پێکهاتەی ئابووری گۆڕانکارییەکی بەرچاوی بەسەردا هات. لە کاتێکدا لە ساڵانی ١٩٥٠دا کشتوکاڵ و پیشەسازی کەرتی باڵادەست بوون، چالاکییە باڵاکان (بە شێوەیەکی بەرچاو خزمەتگوزاری و کارگێڕی) لەو کاتەوە بوونەتە خاوەنکار و مۆلیدەی سەرەکی سامانی نیشتمانی. بە هەمان شێوە لە کاتێکدا کە سەردەمانێک ناوچە شارنشین و پیشەسازییەکانی باکور و باکووری ڕۆژهەڵاتی فەرەنسا بوون کە خێراترین گەشەیان دەکرد، بەڵام لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا ئەم ناوچانە دەستیان کرد بە لەدەستدانی هەلی کار و ژمارەی دانیشتووانی. گەشەی هاوچەرخ گۆڕاوە بۆ ئەو ناوچانەی کە لە باشوور و تا ڕادەیەکی کەمتر لە ڕۆژئاوای فەرەنسا کەوتوون.
سەرەڕای باڵادەستی کەرتی تایبەت، نەریتی ئابووری تێکەڵاو لە فەرەنسا بە باشی جێگیر بووە. حکومەتە یەک لە دوای یەکەکان دەستوەردانیان کردووە بۆ پاراستن یان پێشخستنی جۆرە جیاوازەکانی چالاکیی ئابووری، وەک ئەوەی بە ڕوونی لە پلانە نیشتمانییەکانی وڵات و پیشەسازییە نیشتمانییەکان ڕەنگدانەوەی هەبووە. لە دەیەکانی دوای جەنگی جیهانی دووەمدا ، ئابووری فەرەنسا بە یەک لە دوای یەک پلانی نیشتمانی ڕێنمایی دەکرا ، کە هەریەکەیان نزیکەی چوار بۆ پێنج ساڵ دەگرێتەوە و بە شێوەیەک داڕێژرابوو کە ئاماژە بە ئامانجەکانی گەشەکردن و ستراتیژییەکانی گەشەپێدان بکات نەک سەپاندنی.کەرتی گشتی لە فەرەنسا بۆ یەکەمجار لە قۆناغی گواستنەوەی دوای جەنگی جیهانی دووەم لە ساڵی ١٩٤٤-١٩٤٦ گرنگی وەرگرت بە زنجیرەیەک بە نیشتمانیکردن کە بانکە سەرەکییەکانی وەک بانکی نیشتمانی پاریس (بانکی نیشتمانی پاریس؛ BNP) و کرێدیت لیۆنای لەخۆگرتبوو ، گەورە کۆمپانیا پیشەسازییەکانی وەک ڕێنۆ, و خزمەتگوزارییە گشتیەکانی وەک غاز و کارەبا. دوای ئەوە گۆڕانکارییەکی کەم ڕوویدا تا ساڵی ١٩٨٢، کاتێک حکومەتی سۆسیالیستی ئەوکات بەرنامەیەکی بەرفراوانی بە نیشتمانیکردنی خستەڕوو. لە ئەنجامدا کەرتی گشتی گەورەبوو زیاتر لە یەک لەسەر پێنجی دامەزراندنە پیشەسازییەکانی لەخۆگرتبوو و زیاتر لە چوار لەسەر پێنجی ئاسانکارییەکانی قەرز لەلایەن دامەزراوە بانکی یان داراییە دەوڵەتییەکانەوە کۆنترۆڵکرابوون. لەو قۆناغەوە حکومەتە ڕاستڕەوە یەک لە دوای یەکەکان و لەم دواییانەشدا حکومەتە چەپەکانی ناوەند زۆربەی کارگەکانیان گەڕاندۆتەوە بۆ کەرتی تایبەت؛ خاوەندارێتی دەوڵەت بە پلەی یەکەم لە گواستنەوە، بەرگری و پەخشدا چڕبووەتەوە.
گەشەی ئابووری دوای جەنگ لەگەڵ بەرزبوونەوەی بەرچاوی ئاستی ژیاندا بووە ، ئەمەش لە زیادبوونی ژمارەی ئەو خێزانانەدا ڕەنگدەداتەوە کە خاوەنی ماڵەکەیانن (نزیکەی نیوە)، کەمبوونەوەی هەفتەی کارکردن (کە ٣٥ کاتژمێر دیاریکراوە)، و زیادبوونی ڕۆژانی پشوو کە هەریەکەیان وەرگیراون ساڵ لەلایەن گەلی فەرەنساوە. یەکێکی دیکە لە نیشاندەرەکانی باشتربوونی ئاستی ژیان گەشەی خاوەندارێتی کاڵا جۆراوجۆرەکانی ناوماڵ و بەکاربەرە، بەتایبەتی شتومەکی وەک ئۆتۆمبێل و کۆمپیوتەر. بەڵام بە تێپەڕبوونی کات، بەکارهێنانشێوازەکان گۆڕانکارییەکی بەرچاویان بەسەردا هاتووە. لەگەڵ بەرزبوونەوەی داهاتەکان، بە ڕێژەیەکی کەمتر لە خواردن و جلوبەرگ و زیاتر بۆ شتومەکی وەک خانووبەرە، گواستنەوە، تەندروستی و کات بەسەربردن خەرج کراوە. داهاتی کرێکاران بە ڕێژەیەکی بەرز بۆ مامناوەند باج دەخرێتە سەر و باجی ناڕاستەوخۆ لە شێوەی باجی بەهای زیادکراو (VAT) تاڕادەیەک بەرزە. بە گشتی باج و بەشدارییەکانی ئاسایشی کۆمەڵایەتی کە لە فەرەنسا لەسەر خاوەنکار و کارمەندان وەردەگیرێن، زیاترە لە زۆرێک لە وڵاتانی دیکەی ئەوروپا.
زمانی فەڕەنسی
زمانی فەڕەنسی (français, la langue française) یاخود فەڕانسی یەکێکە لە زمانە ڕۆمانسەکان کە نزیکەی ٨٠ میلیۆن کەس قسەی پێ دەکەن لە ھەموو جیھان وەکو زمانی فەرمیی سەرەکی زگماکی و، نزیکەی ١٩٠ میلیۆن کەس وەکو زمانی دووەم و نزیکەی ٢٠٠ میلیۆن کەسی تر لە جیھاندا وەکو زمانێکی وەرگیراو، ئەوانەی قسەی پێ دەکەن لە نزیکەی ٥٤ وڵاتدا بڵاودەبنەوە، مێژووی زمانەکە بۆ نێوان سەدەی ١٧ بۆ سەدەی ١٩ دەگەڕێتەوە
وەرزش لە فەڕەنسا
وەھەروەھا توانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨ بەدەست بھێنێت ئەمەش دوای بردنەوەی لەھەڵبژاردەی نیشتیمانیی بەڕازیل، و ھەروەھا توانیشی جامی جیھانی ٢٠١٨ی ڕووسیا بە دەست بێنێت کە لە ھەڵبژاردەی کڕواتیای بردەوە.. لەمیانی خولی نێوخۆیی فەڕەنساش جەماوەرەکی زۆری لەخۆ خڕکردۆتەوە و لەنێویانیش چەندین یانەی تۆپی پێی باش ھەن کە پشێبڕکێی خولەکە و خوولەکانی دیکەی ئەوڕووپاش دەکەن لەوێنەی پاریس سان گێرمان و ئۆڵمپیک لیۆن و مۆناکۆ و بۆردۆ و مارسێلییا وڵاتی فەڕەنسا میوانداری جامی جیھانیی ڕەکبی ٢٠٠٧ کرد
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:فەڕەنسا پۆل:کۆمارەکان پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٩٢ پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باشوور
٩١٨ (ژمارە)
٩١٨ (نۆسەد و هەژدە) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩١٧ و ٩١٩.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ڕۆبۆتی کۆمەڵایەتی
ڕۆبۆتی کۆمەڵایەتی ڕۆبۆتێکی ئۆتۆماتیکییە کە پەیوەندی لەگەل مرۆڤەکان و ئامێر و ئامرازە فیزیکییەکانی تر دەکات بە ناسینەوە و شوێنکەوتنی ڕەفتارە کۆمەڵایەتییەکان و ئەو یاسایانەشی بە ڕۆبۆتەکەوە پەیوەیست کراون و پێیەوە کۆدڕێژ کراوە، وەک ڕۆبۆتەکانی تر، ڕۆبۆتە کۆمەڵایەتییەکان بە شێوەییەکی فیزیکی بەرجەستە کراون (بۆ جیاکردنەوەی بەرجەستەکردن: نموونە ڕۆبۆتە ئۆنلاینەکانی سەر شاشەی کۆمپیوتەر و کارەکتەرە کۆمەڵایەتییەکان کە بەشێوەییەکی فیزیکی بەردەست نییە و بەرجەستە نەکراون، بەم شێوەیە لەیەک جیا دەکرێنەوە) ھەنێک لە ڕۆبۆتە کۆمەڵایەتییەکان لەگەڵ شاشەیەک دیزایین کراون کە تیایدا "سەر" یان "ڕووخسار"ی ڕۆبۆتەکە نیشان دەدات و بەم شێوەیە پەیوەندی لەگەڵ بەکارھێنەرانی دەبەستێت، لەم حاڵەتانەدا، بارودۆخی ڕۆبۆتی کۆمەڵایەتی پشت بە شێوەکەی "جەستە"ی دەبەستێت ئەگەر لاشەکە ھەنێک لە تواناکانی ھەستپێکردن (سێنسۆر) و بزوێنەری ھەبوو، ئەوا سیستمەکە دەتوانرێت وەک ڕۆبۆت پێناسە بکرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆبۆتە کۆمەڵایەتییەکان
٩١٩ (ژمارە)
٩١٩ (نۆسەد و نۆزدە) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩١٨ و ٩٢٠.
٩٧٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
وڵاتانی ئەندامی ناتۆ
وێنۆک|300px|وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ بە ڕەنگی شین نیشان دراون وێنۆک|300px|ڕێڕەوی بە ئەندام بوونی وڵاتان لە ناتۆ تاوەکوو ٢٠٢٠ بە گوێرەی ساڵەکانیان کە بە ڕەنگی شین نمایش کراون
ناتۆ یان ڕێکخراوەی پەیمانی ئاتلانتیکی باکوور ھاوپەیمانییەکی نێودەوڵەتییە کە لە ٣١ وڵاتی ئەندامی کیشوەرەکانی ئەمریکای باکوور و ئەورووپا ئاسیا پێک ھاتووە. لە ٤ی نیسانی ١٩٤٩ بە واژووکردنی پەیمانێک کە لە ئاتلانتیکی باکوور دامەزرا. لە ماددەی پێنجی پەیماننامەکەدا ھاتووە کە ئەگەر ھێرشێکی چەکداری بەرامبەر ھەر یەکێک لە دەوڵەتە ئەندامەکان بکرێت، ئەوا ھێرشە دژی ھەموو ئەندامەکان و ئەندامانەکانی تریش یارمەتی ئەو ئەندامە دەکەن کە ھێرشی کراوەتە سەر لەگەڵ ھێزی چەکداری پێویست.
لە ٣١ وڵاتە ئەندامەکان، دووانیان دەکەونە ئەمریکای باکوور (کەنەدا و ویلایەتە یەکگرتووەکان)، ٢٩ وڵاتەکەی تر دەکەونە ئەورووپا. تورکیا وڵاتێکی ئەندامی ناتۆیە، کە دەکەوێتە ئەورووپا و ئاسیا. ھەر یەک لە ئەندامەکان ھێزی سەربازییان ھەیە جگە لە ئایسلەند، کە سوپایەکی ئاسایی نییە بەڵام پاسەوانی کەناری ھەیە و یەکەیەکی بچووکی پسپۆڕی شارستانی ھەیە بۆ کرداری سەربازی ناتۆ. سێ لە ئەندامانی ناتۆ بریتین لە دەوڵەتانی خاوەن چەکی ئەتۆمی، ئەمانیش: فەڕەنسا، شانشینی یەکگرتوو و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. ناتۆ ١٢ وڵاتی ئەندامی بنچینەیی ھەیە و لە ١٨ی شوباتی ١٩٥٢ ھەتا ٨ی ئایاری ١٩٥٥ سێ نەتەوەی تریش بوون بە ئەندام و چوارەمی لە ٣٠ی ئایاری ١٩٨٢ بوو بە ئەندام. دوای کۆتاییی شەڕی سارد، لە ١٢ی ئازاری ١٩٩٩ ھەتا ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠ ناتۆ ١٤ ئەندامی دیکەی پێوە زیاد بوو، کە ١٠ دانەیان ئەندامی پێشووی پەیمانی وارسۆ بوون و چواریش سەر بە کۆماری پێشووی یووگۆسلاڤیا بوون.
دامەزراندن لەگەڵ گۆڕانکارییەکان لە ئەندام بوون
لە ساڵی ١٩٤٩ لە کۆی گشتی ٣١ ئەندام، ناتۆ نۆ جاری تری بە ئەندام بوونی وڵاتانی نوێی زیادکردووە لە وەتەی دامەزرانەوە. دوازدە وڵات بەشدارییان لە دامەزراندنی ناتۆدا کرد: بەلجیکا، کەنەدا، دانیمارک، فەڕەنسا، ئایسلەند، ئیتالیا، لوکسەمبورگ، ھۆلەند، نەرویژ، پورتوگال، شانشینی یەکگرتوو و ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە ساڵی ١٩٥٢، یۆنان و تورکیا بوون بە ئەندامی ھاوپەیمانەکە، دواتر ئەڵمانیای ڕۆژاوا لە ١٩٥٥ و ئیسپانیا لە ١٩٨٢ بەشداریی ناتۆیان کرد. لە ساڵی ١٩٩٠ لەگەڵ یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا، ناتۆ گەشەی سەندووە کە وڵاتی پێشووی ئەڵمانیای ڕۆژھەڵاتیش بگرێتەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٤ و ١٩٩٧دا، دامەزراندنی کۆڕبەندی فراوانترکردنی ھاوکاریی ھەرێمەکانی نێوان ناتۆ و دراوسێکانی، لەوانەش ھاوبەش بوون بۆ سەقامگیرکردنی ئاشتی، دەستپێشخەری گفتوگۆکردنی ناوبژێوی لەگەڵ ئەنجومەنی ھاوبەشی یۆرۆی ئاتلانتیک. لە ساڵی ١٩٩٧دا سێ وڵاتی پێشووی پەیمانی ڤێرسای کە بریتین لە: مەجارستان، کۆماری چیک و پۆڵەندا بانگھێشت کران بۆ ئەوەی بچنە ناو ناتۆوە. لە ساڵی ١٩٩٩دا، لە مانگی ئایاری ٢٠٠٠ بۆ چوارەمین جاری گەورەکردنی، کۆمەڵەی ڤیلنیوس لە بەلجیکا و حەوت وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا لە نەخشە دانران بۆ ھاوکاریی کردن بۆ بە ئەندام بوونی زۆرتر بۆ ناو ناتۆ. لە ساڵی ٢٠٠٤ بۆ پێنجەمین جاری گەورەبوونی ناتۆ، حەوت لەو وڵاتانە بوون بە ئەندام. لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆ شەشەمین جاری گەورەبوون، ویلایەتەکانی ئەدریاتیک، ئەلبانیا و کرواتیا بوون بە ئەندام، ھەروەھا مۆنتینیگرۆ لە ساڵی ٢٠١٧ و مەقدوونیای باکوور لە ٢٠٢٠ و فینلاند لە ٢٠٢٣ بوون بە ئەندام.
توانای ھێزی مرۆیی سەربازی
ئەم لیستە کە لە خوارەوە ھاتەوە چاپی ساڵی ٢٠١٨یە " بودجەی یەکلاکەرەوەی سەربازی"ە کە سەرچاوەکەی ساڵانەیە کە بڵاو دەکرێتەوە لە لایەن پەیمانگای نێودەوڵەتی بۆ لێکۆڵینەوەی ستراتیژی.