cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
١٠٣٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
قەڵاکۆن (پاپاڵە)
قەڵاکۆن (پاپاڵە) یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٨٧ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٥٨٩ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
ڕحا
ڕحا شارێکی دێرینە لە باکووری کوردستان و وەک شاری پێغەمبەران ناسراوە. ئاسەواری خرابرەشکیش لە نزیکیی ئەم شارەدایە.
پەراوێزەکان
پۆل:ڕحا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڕحا پۆل:ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات
گو-وین، ئەلاباما
گو-وین شارۆچکەیەکە لە کەرتی ماریۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٧٦ کەس بووە. ڕووبەری ٥٫٠٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٤٫٩٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
مایکڵ جەی فۆکس
مایکڵ جەی فۆکس (لەدایکبووی ٩ی تەمووزی ١٩٦١) ئەکتەرێکی ئەمەریکی-کەنەدیە.مایکڵ بەناوبانگ بوو بۆ ڕۆڵی ماڕتی مکفڵای لە سیانەی فیلمی (Back to the Future).مایکڵ توانیویەتی سێ خەڵاتی ئێمی و چوار خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بباتەوە. thumb|فۆکس لە ١٩٨٨
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرەمی پۆل:زیندووان پۆل:کۆچبەرە کەنەدییەکان بۆ ئەمریکا پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیستەم پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەک پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا پۆل:ئەکتەرانی یاری ڤیدیۆیی پیاوی کەنەدی پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان پۆل:خەڵکی دیزنی پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی
بڕیارنامەی ١٣٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٧٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ لەمەڕ بڕیارنامەی ١٠٥٤ (١٩٩٦). ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٣٨٤‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ میسر پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیتیۆپیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠١ پۆل:سوودان لە ٢٠٠١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سوودان
مستەفا نەییێری سەقز
مستەفا نەییێری سەقز (١٩٣٦ لە سەقز، ئێران - ٢٠١٣ لە سنە، ئێران) یەکەم پسپۆر لە پزیشکی و نەشتەرگەری چاو لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە ماوەی چوار دەیە ئیشی پزیشکی کرد و لە نێوان خەڵکدا ناودار بوو.
ژیان
مستەفا نەییێری سەقز کوڕی محەممەد ئەمین، لە شاری سەقز لە دایک بوو و ھەر لەو شارەدا خوێندنی سەرەتایی تەواو کرد و دیپڵۆمی وەرگرت. پاشان بوو بە مامۆستا لە قۆتابخانەکانی سەرەتایی و لە ماوەیێکی کەمدا، لە ساڵی ١٩٦١ لە زانستگای تاران بڕوانامە بەکالۆریۆس لە بایۆلۆژی (Biology) وەرگرت و دووبارە لە قۆتابخانەکانی سەقز پێشەی مامۆستایی درێژەدا. بەڵام بە بۆنەی ناکۆکی لە نێوانی ئەو و سەرۆکی ئیدارەی فێرکاری و پەروەردەی سەقز، بە ناچار کۆچی کرد بۆ شاری تەورێز و لەوێ بوو بە مامۆستا.
لە ساڵی ١٩٦٦ بە بۆنەی ئیلاقەی زۆر بە پزیشکی، لە زانستگای تەورێز و لەو بوارەدا خوێندنی دەس پێ کرد. لە دوای تەواوبوونی دەرسەکەی، چوو بۆ سنە و لە نەخۆشخانەی ئەو شارە دەستی بە ئیش و کاری پزیشکی کرد. پاش چەن ساڵ ئیشی پزیشکی لە سنە، لە ساڵی ١٩٨٠ بڕوانامەی پسپوڕی لە پزیشکی و نەشتەرگەری چاو لە نەخۆشخانەی فارابی تاران وەرگرد.
مستەفا نەییێری ئەم جار وەک یەکەم پسپۆر لە پزیشکی چاو لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان، لە نەخۆشخانەی تەوحیدی شاری سنە دەرکەوت و ھەتا دوایین کاتەکانی ژیانی بە ئیشی پزشکی چاو درێژەی دا.
بە بروای خەڵک بە تایبەت خەڵکی شاری سنە نەییێری بە نەخۆشە ھەژارەکان و خەڵکانی ھەژار و فەقیر یارمەتی ئەدا و بە بێ ھیچ برانبەر و پارەیێک نەخۆشینەکانیانی چارەسەر دەکرد.
دوکتور نەییێری لە دوای ساڵانێکی زۆر ئیشی پزیشکی و دەڕمانی خەڵکی کوردستان و دەرەوەی کوردستان، لە ساڵی ٢٠١٣ کۆچی دوایی کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پزیشکانی کورد پۆل:پزیشکی پۆل:خەڵکی سەقز پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦ پۆل:مردووانی ٢٠١٣
پرێلوود
250px|وێنۆک|چەپ|نۆتەی [[لیستی پرێلیوودەکانی شۆپان|پرێلیوودی ژمارەی ٢٤ی شۆپان]] پرێلوود بریتییە لە شێوەیەکی مۆسیقی، کە پارچەیەک مۆسیقای کورتە. ڕەنگە لە پارچەیەک مۆسیقاوە بۆ یەکێکی تر بگۆڕێت. پرێلوود بریتییە لە پێشەکی بۆ پارچەیەک مۆسیقا. لە سەردەمی باڕۆکی مۆسیقادا، پرێلوود وەکوو دەستپێکێک لەو پارچە مۆسیقایانەی کە بەزۆری درێژتر و ئاڵۆزتر بوون بەکارھاتووە. پرێلوود دەشێت وەکوو ئاماژەیەکیش بۆ ئۆڤەرچەر بەکاربێت، زۆر بەتایبەتی لە میانەی ئۆپێرا و ئۆراتۆریۆ.
وشەی پرێلیوود "Prelude" بەواتای پێشەکی دێت، کە لەبنەڕەتدا وشەیەکی فەرەنسییە.
سەرچاوەکان
پۆل:شێوەکانی مۆسیقای کلاسیکیی ڕۆژاوا
بڕیارنامەی ١٣٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
١٠٣٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
قەڵاکۆن حەبیبی
قەڵاکۆن حەبیبی یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٠٣ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٦٢٤ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
پشووی تایبەتی پاسەوانانی گەلەئەستێرە
پاسەوانانی گەلەئەستێرە ئەڵقەیەکی تەلەڤیزیۆنی تایبەتی ئەمریکییە لەلایەن جەیمس گەن بۆ خزمەتگوزاری پەخشکردن دیزنی+ نووسراوە و دەرهێنراوە، لەسەر گروپێک کەسایەتی مارڤڵ کۆمیکس، پاسەوانانی گەلەئەستێرە دروستکراوە. ئەڵقەکە دووەم نمایشی تایبەتی ستۆدیۆکانی مارڤڵە لە جیهانی سینەماییی مارڤڵدا (MCU)، و لەگەڵ فیلمەکان و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکاندا هاوبەشی ناوەڕۆک دەکات. چیرۆکەکە دوای پاسەوانانی گەلەئەستێرە دەکەوێت کاتێک ئاهەنگی کریسمس دەگێرن و بۆ دیارییەک بۆ سەرۆکەکەیان پیتەر کوێڵ دەگەڕێن. ئەڵقەکە لەلایەن ستۆدیۆکانی مارڤڵەوە بەرهەمهێنراوە، و هەروەهاش ترۆڵ کۆرت ئینتەرتەینمەنت لە بەرهەمهێنانەکەدا بەژداربوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون
بۆ مێژوو
بۆ مێژوو کتێبێکی نووسراوەی مەسعوود بارزانییە کە لە ساڵی ٢٠٢٠ چاپ کراوە.
قەڵاگا، دیواندەرە
قەڵاگا یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٠ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٣٢ کەسە.
بۆ مێژوو
پێشەکی
کتێبەکە بەکورتی باسی مێژووی کوردستان دەکا و چۆن دابەشکراوە، دواتر بە کورتی باسی شۆڕشە یەک لەدوای یەکەکانی کورد دەکا لە باشووری کوردستان دژی دەسەڵاتە یەک لە دوای یەکەکانی عێراق ھەر لە شۆڕشی یەکەمی بارزان و شۆڕشی شێخ مەحموود و شۆڕشی دووەمی بارزان و شۆڕشی ئەیلوول وگوڵان. تا دەگاتە باسی ڕاپەڕین لە ساڵی ١٩٩١. دواتر کتێبەکە باسی دووبارە بنیاتنانەوەی عێراق دەکا و چۆن کورد ڕۆڵی سەرەکی لە بنیاتنانەوەی عێراقی نوێدا بینیوە.
ستیڤ کوگان
thumb|ستیڤ لەساڵی ٢٠١٣. ستیڤن جۆن "ستیڤ" کوگان (لەدایکبووی ١٤ی ئۆکتۆبەری ١٩٦٥) ئەکتەرێکی بەڕیتانیە.ستیڤن لەساڵانی ١٩٨٠ەکان دەستی کردووە بە کاری هونەری و کاری ڕێکخەری دەنگی کردووە.لەساڵی ١٩٩٩ ستیڤن هەستا بە درووستکردنی کارەکتەرێکی تایبەت بەخۆی بەناوی "ئالان پاتریج" کە تیایدا بۆ ساڵانی داهاتوو سێ جار بۆ خەڵاتی بافتا پاڵێورا و توانی دووانیان بباتەوە.لەساڵی ٢٠١٣ش ستیڤن گەڕایەوە بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی ئالان پاتریج لە فیلمی (Alan Patridge : Alpha Papa)دا بەشدار بوو ، کە فیلمەکە بۆ چەندان هەفتە لە بۆکس ئۆفیسی بەڕیتانی یەکەم بوو.
بۆ مێژوو
ناوەڕۆک
بابەتی سەرەکیی کتێبەکە ئەوەیە کە کورد چۆن لە عێراق ھەوڵی داوە بە ئاشتی لە عێراقدا بژی وەک چۆن پێشتر خۆیان ھەڵیان بژاردووە لەگەڵ عێراق بن. بەڵام دەسەڵاتەکانی عێراق ئەو ھابەشییەی کوردیان نەویستوە و ھەمیشە بە ھاوڵاتی پلە دوو سەیریان کردووە. بۆیە کورد بە کۆی دەنگ بڕیاریدا لە ڕۆژی بیست و پێنجی ئەیلوولی ساڵی ٢٠١٧ گشتپرسی سەربەخۆیی ئەنجام بدا. دواتر کتێبەکە باسی ڕوداوەکانی دوای گشتپرسی دەکا، چۆن عێراق گومرگ و فرۆکەخانەکانی ھەرێمی داخست ئابڵۆقەی خستە سەر ھەرێمی کوردستان دواتر. باسی ڕوداوەکانی شازدەی تشرینی یەکەم دەکا چۆن حەشدی شەعبی و سوپای عێراق بە یارمەتی سوپای پاسداران و بە یارمەتی باڵێک لە یەکێتی ھێرشیان کردە سەر کەرکووک و ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم و داگیریان کردن. دواتر بەوەوە نەوەستان و بوونە ھەڕەشە بۆسەر قەوارەی ھەرێمی کوردستان ھەر لەبەرئەوە پێشمەرگە لە پردێ پێشرەویەکانی حەشد و سوپای عێراقی ڕاگرت.
ستیڤ کوگان
ستیڤ بەشداری چەندان فیلمی گەورەی هۆڵیوودی کردووە لەوانە :سیانەی فیلمی (Night at The Museum) (Around The World in 80 Days) ، و لەپاڵ ئەکتەر ڕۆبێرت داونی جونیۆر لە فیلمی (Tropic Thunder) ، لەپاڵ ئەکتەر ویل فێرێل لە فیلمی کۆمێدی (The Other Guys) و چەندان فیلمی تر.
قەڵاگا، دیواندەرە
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
بۆ مێژوو
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی کورد پۆل:کتێبە مێژوویییەکان پۆل:مێژووی کوردستان
ستیڤ کوگان
ستیڤن بۆ فیلمی (Philomena) بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب و بافتا و خەڵاتی ئۆسکار پاڵێورا وەک نووسەری فیلمەکە. بەزۆری فیلمەکانی ستیڤن کۆمێدین و لە سینەمای بەڕیتانی هەوادارێکی زۆریان هەیە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز پۆل:سیناریۆنووسانی ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو
قەڵا ولیانە
قەڵا ولیان یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٤١ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٨٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
بڕیارنامەی ١٣٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٣٩٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠١ پۆل:ئەنگۆلا لە ٢٠٠١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
قووچاخ
قووچاخ یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٦١ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٤٥٥ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
ھەکلبورگ، ئەلاباما
ھەکلبورگ شارۆچکەیەکە لە کەرتی ماریۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٥١٦ کەس بووە. ڕووبەری ٣٩٫٥٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣٨٫٢٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
١٠٣٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڤالپارایسۆ
ڤالپارایزۆ سێیەمین شاری گەورەی چیلی و یەکێک لە گەورەترین شارە بەندەرییەکانی ئەم وڵاتەیە.
بەستەریی دەرەکی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان  پۆل:شارەکانی چیلی
نوێژی بەیانی
نوێژی بەیانی (عەرەبی: صلاة الفجر) یەکێکە لە پێنج نوێژە فەرزەکانی موسڵمانان، لە دوو ڕکات پێک دێت. پێویستە ئەم نوێژە لە سەرەتای ھەڵاتنی کازیوە تا ڕۆژھەڵاتن ئەنجام بدرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:نوێژ پۆل:نوێژ لە ئیسلامدا
ھەیلبورگ، ئەلاباما
ھەیلبورگ شارۆچکەیەکە لە کەرتی ھێنری، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٠٣ کەس بووە. ڕووبەری ٩٫٩٤ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٠٫٣٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
بڕیارنامەی ١٣٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی بوروندی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٣٩٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بوروندی پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠١ پۆل:بوروندی لە ٢٠٠١
خودای کوڕ
چەپ|وێنۆک|[[یەسووعی مەسیح وەکوو خودای کوڕ]] خودای کوڕ (بەئینگلیزی: God the Son)، کەسایەتی دووەمی سیانەیی پیرۆزە لە لاهووتی مەسیحییەتدا. ئەم جۆرە باوەڕە یەسووعی ناسڕی وەکوو خودای کوڕ پێناسە دەکات، لەگەڵ خودای باوک و ڕۆحی پیرۆزدا لە جەوهەردا یەکە بەڵام بەکەسایەتی جیاوازە.
لەم فێرکارییانەدا، خودای کوڕ پێش ئەوەی بێتە ناو جەستەشەوە هەر هەبووە و ئەبەدییە لەپێش درووستکردنی مرۆڤ و دوای کۆتایییش لەگەڵ خودای باوک (هەروەها ڕۆحی پیرۆزیش) دا. خودای کوڕ لای هەندێک کەس ئاماژەیەکی مرۆڤانەی هەیە، لەکاتێکدا خودای کوڕ زاراوەیەکە گشتگیرییانە ئاماژە بۆ خودایبوونی یەسووع و هەبوونی ئەو پێش ئەوەی بێتە ناو جەستەوە. بۆیە لە لاهووتی مەسیحییەتدا، یەسووع هەمیشە خودای کوڕ بووە و پیشانی مرۆڤایەتی نەدراوە تاوەکوو کاتی بەجەستەکردنی.
سەرچاوەی زاراوەکە
زاراوەکە لەزمانی ئینگلیزیدا، لە زمانی گریکی و زمانی لاتینییەوە وەرگیراوە.
پەیمانی کۆن
زاراوەی "خودای کوڕ" لەپەیمانی کۆندا بەکار نەهاتووە ئەگەرچی زاراوەی "کوڕەکانی خودا" بەکارهاتووە. زاراوەکە لەو شوێنەدا نەوەک بەتەنها بەمانای خزمایەتییەک دێت، بەڵکو ئاماژەشە بۆ کەسانێک کە پەیوەندییەکی زۆر تایبەتیان بە خوداوە هەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:مەسیحییەت پۆل:مەسیحیەت پۆل:کتێبی پیرۆز پۆل:یەسووع
بۆشاییی ئیقلیدسی
بۆشایی ئیقلیدسی سێ ڕەهەندی|250px|thumb
\mathbb{R}، ھەمان بۆشاییی ئیقلیدسی یەک ڕەھەندی یا تەوەری ژمارە ڕاستەقینەکان و یا  بۆشاییی ئیقلیدسی دوو ڕەھەندییە (بە ڕووتەختی ئیقلیدسی یان سیستەمی پۆتانەکانی کارتیزیانیش ناسراوە). ئەم چەمکانە دەگشتێنرێن و بۆشاییی ئیقلیدسی n-ڕەھەندی یا و ھەروەھا ناکۆتا ڕەھەندی یا  دێتە ئاراوە.
پێناسەی خاڵ
خاڵێک لە بۆشاییی دوو ڕەھەندیدا بریتییە لە جووتەڕێکخراوێک لە ژمارە ڕاستەقینەکان وەکوو (x_1 ,x_2). ھەر بەم شێوەیە خاڵێک لە بۆشاییی سێ-ڕەھەندیدا بە شێوەی ڕێکخراوەیەکی سیانی لە ژمارە ڕاستەقینەکان وەکوو دیاری دەکرێت و ھەروەھا خاڵێک لە بۆشایی n-ڕەھەندیدا بە شێوەی  دیاری دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون
پۆل:جەبری ھێڵی پۆل:ئەندازەی ئیقلیدسی پۆل:نۆرمەکان (ماتماتیک)
گوندستانی بەریاجی
گوندستانی بەریاجی گوندستانێک لە ناوچەی ناوەندی شارستانی سەردەشت لە پارێزگای ورمێ ڕۆژھەڵاتی کوردستانە.
دانیشتووان
دانیشتووانی ئەو شارە لە ساڵی ٢٠٠٦دا بەرامبەر لەگەڵ ١١٬٦٥٨ کەس بووە، کە ھەموو دانیشتووانی ئەم ناوچەیە کوردن و پەیڕەوی مەزھەبی سوننەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی سەردەشت پۆل:ناوچە گوندنشینەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا
پۆڵ جیاماتی
پاوڵ ئێدوارد ڤالێنتاین گیاماتی (لەدایکبووی ٦ی حوزەیرانی ١٩٦٧) ئەکتەرێکی ئەمەریکیە.پاوڵ بۆ خەڵاتی ئۆسکار ی باشترین ئەکتەری پشتیوان پاڵێورا بۆ فیلمی (Cindrella Man).هەروەها بەشداری چەندان فیلمی بەناوبانگی تری کردووە وەک: Sideways, American Splendor, The Illusionist, Cold Souls, Barney's Version, Big Fat Liar, Love & Mercy,  Straight Outta Compton،هەروەها لە فیلمی سان ئەندریاس. هەروەها زنجیرەی بچووککراوەی (جۆن ئادەمس) ، کە تیایدا پاوڵ ڕۆڵی سەرۆکی ئەمەریکی جۆن ئادەمس ی دەبینی و دواتریش خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ ڕۆڵەکەی پێدرا. left|thumb|پاوڵ لەساڵی ٢٠١٠.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی درامای ئەکادیمی ئەمریکی بەریتانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:مولحیدانی ئەمریکا پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
نوێژی نیوەڕۆ
نوێژی نیوەڕۆ (عەرەبی: صلاة الظهر) یەکێکە لە پێنج نوێژە فەرزەکانی موسڵمانان، لە دوای نوێژی بەیانی دێت، لە چوار ڕکات پێک دێت. ئەم نوێژە لە ناوەڕاستی ڕۆژ تا کاتی نوێژی عەسر ئەنجام دەدرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:نوێژ پۆل:نوێژ لە ئیسلامدا
١٠٤٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ئۆڵۆمپیاد
بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٢ لە ژێر ئاڵای خۆیدا بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، پێشتر وەرزشوانانی ئەم وڵاتە لە ژێر ئاڵای یوگۆسلاڤیادا لە ساڵی ١٩٢٠ تا ١٩٨٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی دەکرد. ھاوکات لەگەڵ ئەلبانیا و ئەندۆرا و مۆناکۆ، یەکێکە لەو وڵاتە ئەورووپیانەی تا ئێستا نەیانتوانیوە مەدالیای ئۆڵۆمپیاد بەدەست بھێنن. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ساڵی ١٩٩٢ دەمەزراوە و لە ساڵی ١٩٩٣ بەفەرمی ناسێنرا لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی.
سەرچاوەکان
پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ئۆڵۆمپیاد
جۆوێل ئێجەرتن
left|thumb|جۆوێل لە نمایشی فیلمی (The Great Gatsby) ، مایۆی ٢٠١٣ جۆوێل ئێجێرتن (لەدایکبووی ٢٣ حوزەیرانی ١٩٧٤) ئەکتەرێک و دەرهێنەرێکی ئوسترالیە. بەهۆی بەشداریکردنی لە فیلمەکانی (Warrior) ، (The Thing) و هەروەها فیلمی (Warrior) لەپاڵ ئەکتەر تۆم هاردی و فیلمی بەناوبانگی (Exodus : Gods and Kings)ەوە لە دەرهێنانی ڕیدلی سکۆت بەناوبانگ بووە. لە ساڵی ٢٠١٥دا جۆوێل لە فیلمی ژیاننامەیی وایتی بەلجەر ڕێوڕەسمی ڕەشدا دەرکەوت. بەدەر لە نواندن فیلمی (The Gift)ی دەرهێنا هەر هەمان ساڵ کە تیایدا لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێشوازیەکی باشی لێکرا وەک یەکە کاری دەرهێنانی.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئوسترالی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئوسترالی
نوێژی عەسر
نوێژی عەسر یان نوێژی پاشنیوەڕۆ (عەرەبی: صلاة العصر) یەکێکە لە پێنج نوێژە فەرزەکانی موسڵمانان، لە دوای نوێژی نیوەڕۆ دێت، لە چوار ڕکات پێک دێت. ئەم نوێژە لە پاشنیوەڕۆ و نزیک بە ئێوارە ئەنجام دەدرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:نوێژ پۆل:نوێژ لە ئیسلامدا
ھالیڤیل، ئەلاباما
ھالیڤیل شارێکە لە کەرتی وینستۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٤٬١٧٣ کەس بووە. ڕووبەری ٢١٫٦٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٩٢٫٩٣ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارەکانی ئەلاباما
بڕیارنامەی ١٣٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٤١٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بوروندی پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠١ پۆل:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ لە ٢٠٠١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕواندا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
مارک-ئاندرێ تێر شتێگن
مارک-ئاندرێ تێر شتێگن (، ؛ لەدایکبووی ٣٠ی نیسانی ١٩٩٢) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئەڵمانییە، کە وەک گۆڵپارێزێک یاری بۆ یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا و ھەڵبژاردەی نەتەوەییی ئەڵمانیا دەکات. بە بەرپەرچدانەوە، پاسدان و توانای یاریکردن بە تۆپ ناسراوە، بە یەکێک لە باشترین گۆڵپارێزەکانی جیھان دادەنرێت.
دوای ئەوەی بۆ ماوەی چوار وەرز لە بۆندسلیگادا بۆ یانەی بۆروسیا مونشنگلادباخ یاری کرد و بە ئەنجامدانی ١٠٨ یاری لە خولەکەدا، لە ٢٠١٤دا بە بڕی ١٢ ملیۆن یۆرۆ پەیوەندی بە یانەی بارسێلۆناوە کرد، لە یەکەم وەرزیدا لە ئیسپانیا سێ جامی بردەوە، لە جامی شای ئیسپانیا و چامپیۆنزلیگدا یاری بۆ یانەی بارسێلۆنا دەکرد.
ژیانی تایبەتی
تێر شتێگن لە شاری مونشنگلادباخ، ڕاینی باکوور-وێستفالیا لەدایکبووە. باوکی بە ڕەچەڵەک ھۆڵەندییە. لە شاری سیتچێسی نزیک بارسێلۆنا لەگەڵ کچەھاوڕێکەی، دانیێلا ییلە، ھاوسەرگیری کردووە. لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩دا یەکەم منداڵیان بە ناوی بێن لەدایکبوو.
دەستکەوتەکان
بارسێلۆنا
ئەڵمانیای ژ١٧
١٠٤١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تەوشک
وێنۆک|ھێڵکاریی بەرگە ھەوا‏ تەوشک یان بەرگەھەوا یان ئەتمۆسفێر بریتییە لەو کەشە گازانەی کە دەوری گۆی زەوییان داوە.
تەوشک لەسەر زەوییەوە دەست پێدەکات تا بەرزایییەکی نادیار. بەشێکی زۆر لە گازەکانی تەوشک، ھایدرۆجین و ئۆکسجینە، کە بەشداری دەکەن لە پاراستنی سەرزەوی لە ھەر ھێرشێکی ئاسمانی وەک (کلکدارەکان، نەیزەک و…) و دەبنە ھۆی ڕاگرتنی پلەکانی گەرما لە گۆی زەوی.
بەھۆی ھێزی ڕاکێشەری زەوییەوە، نزیکەی (٨٠٪)ی گازەکان لە بەرزی (١٥) کم. کۆ بوونەتەوە.
چینەکانی تەوشک
تەوشک لە چەند چینی جیاواز پێک ھاتووە (لە خوارەوە بۆ سەر):
بەکتریا
چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی بەکتریا لەژێر ئامێری مایکرۆسکۆپی ئەلکترۆنی بەکتریا (بە ئینگلیزی: Bacteria، بە یۆنانیی کۆن: bakterion بە واتای "گۆپاڵی ورد") زیندوەری تاک خانەن وەک گۆیەکان و گۆپاڵۆچکەکان کە بە شێوەی بەکۆمەڵ کۆدەبنەوە شێوازی جۆراوجۆر وەردەگرن وەک زنجیرەیی یان تەزبیحی کە پێیان دەوترێت "گۆی زنجیرەیی" یان لە شێوەی ھێشوو کە پێیان دەوترێت "گۆی ھێشوویی". دوورییەکانی بەکتریا لەنێوان ٠٫٥ بۆ ٥ مایکرۆمەتردایە، و بەکتریا بە چەندین شێوەی جیاواز دەردەکەوێت، میکرۆب یان بەکتریا لە زانستی بەکتریا (بەکتریۆلۆژی) خوێندنەوە و لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت کە بە بەشێک لە وردبینناسی (مایکرۆبایۆلۆجی) دادەنرێت.
تەوشک
چینی ترۆپۆسفێر
پێکھاتەی چینی ترۆپۆسفێر: نایترۆجین نزیک٧٨٪، ئۆکسجین ٢١٪ و ١٪ یش گازەکانی تر (ئارگۆن، دوانۆکسیدی کاربۆن، ھیلیۆم) و تەپ و تۆز و ھەڵم.
بەکتریا
مێژوو
بۆ یەکەم جار وێنەی بەکتریا ساڵی ١٦٧٦ز بڵاوکرایەوە، زیندوەرێک کەناوکێکی سەرەتایی ھەیە (بێ بەرگی ناوەکیە و پێکھاتەکانی ناوک لەناو سایتۆپلازمدا پەرش و بڵاوبونەتەوە) لەشی تەنھا لەیەک خانە پێکھاتووە کە ھەموو زیندەچالاکییەکان ئەنجام دەدات، ھەروەھا بۆ دوو لق دابەش دەبێت:
تەوشک
چینی ترۆپۆسفێر
لەم چینەدا پلەی گەرمی نزم دەبێتەوە، ھەر چەند لە ئاست ڕووی زەوییەوە بەرز ببینەوە، تێکڕای پلەکانی گەرمی لە نێوان (١٤–١٥) پلەی سەدیە، لە ھەمان کاتدا پەستانی ھەوا نزم دەبێتەوە. ئەم چینە بە بەرگی ترۆپۆپۆز کۆتایی دێت.
بەکتریا
مێژوو
سەر بە کۆمەڵەی مۆنیریا (بەئینگلیزی: moneria)یە لە ھەوای خاک و ڕیخۆڵەکانی مرۆڤ و دەم و سەر پێستی ھەیە. ھەروەھا لەگەدەی ئاژەڵە کاوێژکەرەکاندا ھەیە، ئەم بەکتریایە بەھۆی چالاکییە جیاوازەکانیانەوە ناسراون کەچەندەھا جۆری ھەیە بەم شێوەیە:
تەوشک
چینی سترانۆسفێر
چینی سترانۆسفێر دووھەمین چینی ئەستووری تەوشکە کە لە سەرووی چینی ترۆپۆسفێرەوە دەست پێ دەکات و بەرزایییەکەی نزیک (٥٠)کمە، گرنگترین تایبەتمەندیی ئەم چینە، ھەبوونی ڕێژەیەکی زۆر گازی ئۆزۆنە کە وەک چینێک بە ئەستوورایی ١٦–٣٠کم، زەوی لە وەزەن (زیان)ی تیشکە زیانبەخشەکان دەپارێزێت، لەم چینەدا پلەی گەرمی تا(٣-)پلەی سەدی دادەبەزێت. پلەی گەرمی لە ھەندێک شوێنی چینی ئۆزۆندا، (-٦٠)پلەی سەدی بە خۆوە دەبینێت.
پێکھاتەی چینی سترانۆسفێر: نایترۆجین(٨٠٪)، ئۆکسجین(١٨٪)، ئۆزۆن(١٪)، ئارگۆن(١٪)
چینی مێزۆسفێر
ئەستووری چینی مێزۆسفێر تا (٨٠)کم. دەبێت، پلەی گەرمی تێیدا بە خێرایی دادەبەزێت تا لە بەرزایی (٨٠)کمدا دەگاتە (٨٥-) پلەی سەدی.
بەکتریا
ژینگەی بەکتریا و کاریگەرییەکەی
ھەروەک بەکتریا بەیەکێک لەپێکھێنەرە سروشتییەکانی لاشەی مرۆڤ دادەنرێت، ژمارەی بەکتریاکانی سەر لاشەی مرۆڤ زیاترە لەژمارەی خانەکانی لەشی، پێست و دەم و کۆئەندامی ھەرسی مرۆڤ تەندراوە بە میکرۆب، و بەو ئەندازەیەی ناوبانگی بەزیان بەخشی و نەخۆشخستن دەکردووە؛ بەو ئەندازەیە بەسوودە بۆ تەندروستیمان، ئەم وردە زیندەیە لە کۆئەندامی ھەرسکردندا یارمەتی ھەرس دەدات، بەڵام نەخۆشی مەترسیداری وەک کۆلێرا و سیل دروست دەکات. لەمێژوودا بەکتریا نەخۆشی بنبڕکراوی وەک تاعون و گەڕی (بەئینگلیزی: leprosy) دروست کردووە بەڵام دۆزینەوەی دژەزیندەکان زۆر لەمەترسی نەخۆشییە میکرۆبییەکانی کەم کردوەتەوە و ڕێژەی مردنی دابەزاندووە. ھەروەھا بەکتریا گرنگییەکی پیشەسازیشی ھەیە و لە پرۆسە زیندەیییەکانی سوود وەرگیراوە بۆ ئەو کارانەی ئەنجامدانیان پیشەسازیانە ئەستەمە وەک: خاوێن کردنەوەی ئاوی پیسبوو و لەدرووستکردنی دژەزیندەکان و ماددەی کیمیایی تر. لە دەستەواژە ڕۆژاواییەکاندا واژەی «بەکتریا» لەسەرەتادا بۆ ھەموو تاک خانەیەکی خاوەن ناوکێکی سەرەتایی بەکارھاتووە ھەرچەندە ئەم بەکارھێنانە تا ئەم سەردەمەش بەردەوامە بەڵام گەشەسەندنی زانستی وردبینناسی ھەندێک زانیاری نوێی ئاشکراکرد سەبارەت بە جیاکاری لەنێوان پاڵاوتە (ڤایرۆس) و بەکتریا و کەڕووەکان. لەمێژووی پەرەسەندنیدا بەکتریا دووجۆری لێکەوتووەتەوە:
کەئێستا پێیان دەوترێت بەکتریا کەباسیان دەکەین و ئەرخیا Archaea.
تەوشک
چینی ئەگزۆسفێر
چینی ئەگزۆسفێر یا چینی دەرەکی لە بەرزی (٥٠٠)کمەوە دەست پێ دەکات تا بەرزایییەکی نادیار. پێکھاتەی ئەم چینە لە ڕووی جۆر و ڕێژەی گازەکانەوە جیاوازە کە بەم شێوەیەیە: نایترۆجین(٧٥٪)، ھیلیۆم(٢٥٪) و تا بەرزتر ببینەوە بڕی نایترۆجین زیاد دەکات و لە ھەمان کاتیشدا پلەکانی گەرما بەرز دەبێتەوە، لە نزمترین خاڵی ئەم چینە، پلەی گەرمی دەگاتە نزیکە(١٧٠٠) پلەی سەدی.
بەکتریا
پۆلێنکردنی بەکتریا
دەتوانین بەکتریا بەپشت بەستن بەم تایبەتمەندیانە پۆڵێن بکەین:
تەوشک
سەرچاوەکان
ئەتڵەسی ھەرێمی کوردستانی عیراق، عیراق و جیھان - د. ھاشم یاسین
پۆل:تەوشکی زەوی پۆل:زەویناسی پۆل:ئاووھەوا پۆل:گەرمی دینامیکی کەش و هەوا پۆل:ژینگەکان
بەکتریا
دیواری خانە
ھەندێک بەکتریا ھەیە کەپێی دەوترێت بەکتریای کەڕوویی (بەئینگلیزی: mycoplasm یان mycobacterium) کە دیواری خانەی نییە.
لولوچ لامپروج
لولوچ لامپروج (ルルーシュ・ランペルージ) بریتییە لە ناوی پاڵەوانی ئەنیمێی کۆد گیاس.
بەکتریا
بەرگی سایتۆپلازمی (Plasma Membrane)
بەرگێگی تەنکە چواردەوری پێکھاتەکانی خانەی بەکتریایی داوەو کۆنتڕۆڵی ھاتوچۆی ماددە بۆ سایتۆپلازم و لە سایتۆپلازمەوە دەکات، و زۆر ترشەڵۆک (ئەنزیم) بەبەرگی خانەوە نووساوە کەیارمەتی زۆر پرۆسەی زیندەکرداری دەدات کەلەم بەشەدا ڕوو دەدات، و لەڕێی وردبینی ئەلکترۆنییەوە زانایان ھەندێک نوشتانەوەیان بۆ ناوەوەی خانە بینی کەوای بۆ دەچن کرداری ھەناسەدان لێ ڕووبدات.
نوێژی مەغریب
نوێژی مەغریب (یان: شێوان - ئێوارە؛ بە عەرەبی: صلاة المغرب) یەکێکە لە پێنج نوێژە فەرزەکانی موسڵمانان، لە دوای نوێژی عەسر دێت، لە سێ ڕکات پێک دێت. ئەم نوێژە دوای ڕۆژاوابوون و لە سەرەتای ئێوارە ئەنجام دەدرێت.
بەکتریا
بەرگی خانە
لەڕووی کیمیایییەوە لە پڕۆتین و چەوریە فۆسفۆڕ پێکھاتووە.
لولوچ لامپروج
کەسە نزیکەکانی
کەسە نزیکەکانی بریتین لە دایکی ماریان ڤی بەڕیتانیا وە خوشکەکەی نانالی ڤی بەڕیتانیا وە باوکی چارڵز ڤی بەڕیتانیا.
بەکتریا
سایتۆپلازم
نیمچە شلەیە و پێکھاتووە لە ئاو و ترشەڵۆک (ئەنزیم) و ئۆکسجینی تواوە و پڕۆتین و کاربۆھایدرات و چەوری.
نوێژی مەغریب
سەرچاوەکان
پۆل:نوێژ پۆل:نوێژ لە ئیسلامدا پۆل:ئێوارە
بەکتریا
کرۆمۆسۆم
پێشی دەگووترێت تەنۆڵکە ڕەنگدارەکان. ئەم کرۆمۆسۆمانەی بەکتریا پێکھاتووە لە گەردێکی دی ئێن ئەی (DNA)ی درێژ و گۆیی کەزۆر بە دەوری خۆیدا لولی خواردووە ئەم کرۆمۆسۆمە وەک ناوەندێکی کۆنترۆڵکردنی ئەم کردارانە کاردەکات:
لولوچ لامپروج
زانیاری دەربارەی کەسایەتییەکەی
لولوچ کەسایەتییەکی زۆر زیرەکە، زۆر بلیمەتە لە شەتڕەنج دا، وە ئەو جێگری دەستەی سەرۆکایەتی قوتابیانە لە ئەکادیمی ئاشفۆرد، ڕقی لە بەڕیتانیایە، دەیەوێت تۆڵەی لێ بکاتەوە لەبەر دایکی وە تا جیهانێک نوێ دروست بکات تا خوشکەکەی بە ئارامی تێیدا بژی وەک خوشکەکەی خەونی پێوە دەبینێ. هێزێکی دەست کەوت بەناوی گیاس لە کچێک بەناوی سی سی وە لەوەوە دەستی بە گەشتەکەی بۆ تۆڵە کردنەوە کرد لەژێر ناوی زێرۆ وە ڕێکخراوێکی دروست کرد بەناوی سوارچاکانی ڕەش، توانای ئەوەی هەیە کە پێشبینی هەڵسوکەوتەکانی ڕکابەرەکەی بکات و توانایەکی گەورەی هەیە بۆ ڕازی کردنی خەڵک، لولوچ کەسێکی شکست خواردووە لە ڕووی توانای جەستەییەوە، هێزی گیاسی لولوچ ڕادەست بوونی تەواوی بەرامبەرەکەی پێ دەدات بەڵام تەنها بۆ یەک جار دەتوانێ لەسەر هەمان کەس بەکاری بێنێت.
بەکتریا
قامچی
لەپڕۆتین دروست بووە، ١٠ تا ٢٠ نانۆمەتر ئەستوورە، یارمەتی خانەی بەکتریا دەدات بۆ جووڵان.
لولوچ لامپروج
زانیاری دەربارەی کەسایەتییەکەی
لولوچ بووە خاوەنی باشترین کەسایەتی ئەنیمێ نێر بە پێی گۆڤاری Animaga و گۆڤاری Newtype لە ساڵانی ۲۰۰٦ و ۲۰۰۷ و ۲۰۰٨ دا.
بەکتریا
سەرچاوەکان
پۆل:بەکتریا
لولوچ لامپروج
سەرچاوەکان
پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا پۆل:کۆد گیاس پۆل:کەسایەتییەکانی کۆد گیاس پۆل:نارسسیزم لە خەیاڵدا پۆل:دیکتاتۆرە خەیاڵییەکان
ئەسعەد ئەردەڵان
ئەسعەد ئەردەڵان چالاکی سیاسیی کورد لە ئێران. ئەسعەد ئەردەڵان لەدایکبووی ساڵی ١٩٤٨ لە شاری سنەیە. دکتۆرای لە بواری یاسای نێودەوڵەتیدا ھەیە و مامۆستای زانکۆیە لە تاران. ئێستا دانیشتووی شاری تارانە و سەرۆکایەتی کۆمەڵەی کوردەکانی دانیشتووی تارانی لە ئەستۆیە.
ئاڵای ئیتالیا
وێنۆک|چەپ|200px|ئاڵای ئیتالیا ئاڵای ئیتاڵیا پێکھاتووە لە سێ ڕەنگی سەۆز، سپی و سوور؛ کە لە باری ڕاوەستاو و بە یەک ئەندازە لە پاڵ یەکدان. لەوەتەی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٤٨، ئەمە ئاڵای فەرمیی کۆماری ئیتالیایە.
واتای ئەو ڕەنگانە
بە پێی ھندێک سەرچاوە، سەوز بە واتای ھیوا، سپی بیر و باوەڕ و سوورەکە بە خێرخۆازی دەژمێردرێن.
ئاڵای فەڕەنسا
ڕۆژی ئاڵا
ساڵی ١٩٩٧ بە بۆنەی ٢٠٠ھەمین ساڵڕۆژی پەسەندکرانی ئەو ئاڵا سێ‌رەنگە، ڕۆژی ٧ی کانوونی دووەم وەکوو «ڕۆژی ئاڵای نەتەوەیی» ڕاگەیندراو و لەو ساڵەوە ھەر ساڵ یادی دەکرێتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان پۆل:چاندی ئیتالی
عەمرو کوڕی عاس
عەمرو کوڕی عاس سەھمی (بە عەرەبی: عمرو بن العاص السهمي) فەرماندەیەکی عەرەب بوو کە سەرکردایەتی داگیرکردنی میسری موسڵمانانی دەکرد و لە ساڵانی (٦٤٠–٦٤٦) و (٦٥٨–٦٦٤) وەک حاکم کاری کردووە. عەمر کوڕی قوڕەیشییەکی دەوڵەمەند بوو، لە 629 ز بووە موسڵمان و لەلایەن پێغەمبەری ئیسلامی محەممەدەوە ڕۆڵی گرنگی لە کۆمەڵگەی موسڵمانی لەدایکبوودا پێسپێردرا. خەلیفەی یەکەم ئەبوبەکر (ڕ. ٦٣٢–٦٣٤) عەمری وەک فەرماندەی فەتحی سوریا دەستنیشان کرد. زۆربەی فەلەستینی داگیرکرد، کە بۆی کرا بە حاکم، موسڵمانانی بەرەو سەرکەوتنی یەکلاکەرەوە بەسەر بیزەنتینییەکان برد لە شەڕەکانی عەجنەداین و یەرموک لە ساڵانی ٦٣٤ و ٦٣٦.
عەمر لە کۆتایی ساڵی ٦٣٩ بە دەستپێشخەری خۆی دەستی بە داگیرکردنی میسر کرد، لە زنجیرەیەک سەرکەوتندا شکستی بە بیزەنتینییەکان ھێنا کە بە تەسلیمبوونی ئەسکەندەرییە لە ساڵی ٦٤١ یان ٦٤٢ کۆتایی ھات، خێراترین فەتحی سەرەتایی موسڵمانان بوو. دواتر پێشڕەوییەکانی عەمر بەرەو ڕۆژاوا تا تەرابلوس لە لیبیای ئێستادا ھات. عەمر لە پەیماننامەیەکدا کە لەگەڵ مەقموسی حاکمی بیزەنتین واژوو کردبوو، ئاسایشی دانیشتووانی میسری گەرەنتی کرد و باجی ڕاپرسی لەسەر نێرە پێگەیشتوەکانی غەیرە موسڵمان سەپاند. بیرۆکراسی زاڵ بەسەر قیبتییەکان و پەیوەندییە دڵسۆزەکانی لەگەڵ بنیامین باوکسالاری قبطییەکان پاراست. فوستاتی وەک پایتەختی پارێزگاکە دامەزراند و دواتر مزگەوتەکە لە ناوەندەکەیدا بە ناوی خۆیەوە ناونرا. عەمر تاڕادەیەک سەربەخۆ فەرمانڕەوایی دەکرد، سامانێکی بەرچاوی بەدەستھێنا و بەرژەوەندی فەتحکەرانی عەرەبی بەرز دەکردەوە کە گارنیۆنی فوستەتیان لە پێوەندی لەگەڵ دەسەڵاتدارانی ناوەندی لە مەدینە پێکھێنا. دوای ئەوەی وردە وردە دەسەڵاتی عەمری کەمکردەوە، خەلیفە عوسمان (ڕ. ٦٤٤–٦٥٦) لە ساڵی ٦٤٦دا لە کارەکەی دوورخستەوە دوای تۆمەتبارکردنی بە بێتوانایی لەلایەن عەبدوڵڵای کوڕی سەعدی جێنشینی.
دوای ئەوەی یاخیبووان لە میسرەوە عوسمانیان تیرۆرکرد، عەمر خۆی لە دۆسیەکەیان دوور خستەوە، سەرەڕای ئەوەی پێشتر دژایەتی دژی عوسمان ھاندەدا. لە جەنگی ناوخۆیی یەکەمی موسڵمانان کە بەدوایدا ھات، عەمر پەیوەندی بە موعاوییەی کوڕی دەبی سوفیانەوە کرد دژی خەلیفە عەلی (ڕ. ٦٥٦–٦٦١) بەھۆی بەڵێنەکانی پارێزگاری میسر و داھاتی باجەکانی. عەمر وەک نوێنەری موعاوییە لە دانوستانەکانی ناوبژیوانی لەباربردن بۆ کۆتایی ھێنان بە جەنگەکە کاری کردووە. دواتر کۆنترۆڵی میسری لە دڵسۆزانی عەلی سەندەوە و محەممەدی کوڕی دەبی بەکر حاکمی میسری کوشت و لەبری ئەوە پۆستی پارێزگاری گرتە ئەستۆ. موعاوییە دوای دامەزراندنی خەلافەتی ئەمەوی لە ساڵی ٦٦١ لە پۆستەکەیدا ھێشتەوە و عەمر تا مردنی حوکمی پارێزگاکەی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٥٧٣ پۆل:مردووانی ٦٦٤ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم پۆل:دامەزرێنەرانی شار پۆل:ھاوەڵەکان
سکرین جێمس
سکرین جێمس کۆمپانیایەکی ئەمریکییە بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و کۆمپانیایەکی دابەشکردنە لە سۆنی پیکچەرز ئینتەرتەینمەنت.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:دەستکەوتەکانی دیزنی پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمپانیاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمپانیای فیلم پۆل:بەرھەمھێنانی فیلم پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٨ لە کالیفۆرنیا پۆل:کۆلومبیا پیکچەرز پۆل:سۆنی پیکچەرز ئێنتەرتەینمنت پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی پۆل:دابەشکەرانی سەندیکای تەلەڤیزیۆن
لەگەڵ ڕیتم (فیلمی ٢٠٢٠)
لەگەڵ ڕیتم کۆمیدیای درامای سەمایی خێزانییە کە لە ساڵی ٢٠٢٠ لە دەرھێنانی ئەلیسا داونە، و لە نووسینی مایکل ئارمبرۆستەر و شۆن کوە و ئەستێرەکانی سۆفیا کارسۆن و ئێنریکۆ کۆلانتۆنی و ڤۆڵفگانگ نۆڤۆگراتز کە ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن.
ب ەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:فیلم دەربارەی خەڵکی نابیست پۆل:فیلمەکانی نێتفلێکس بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی
ھیچخوازی
وێنۆک|سارجێی نێکایێڤ یەکێک بووە لە ھیچخوازە ڕووسییە کۆنەکان. ھیچخوازی، ھیچباوەڕی یان توناباوەڕی (، • لە Nihil لە لاتینییەوە ھاتووە بە واتای ھیچ) بیر و باوەڕێکی فەلسەفییە کە پێشنیاری باوەڕنەکردن بە یەک یان زیاتر لە لایەنە واتادارەکانی ژیان دەدات. بە گشتی، ھیچخوازی بە شێوازی ھیچخوازیی ھەبوونی دەبیندرێت، بیردۆزەیەکی فەلسەفەیی کە دەڵێت ژیان ھیچ واتا و نرخێکی نییە و مرۆڤەکانیش بێبایەخ و بێ ئامانجن. ھیچخوازە ئاکارییەکان دووپاتی ئەوە دەکەنەوە کە ھیچ ڕەوشتێکی خۆیی بوونی نییە، ھەروەھا ئەو پێوەرە ڕەوشتیانەی کە بە پەسەند داندراون بە تەواوی و واتایی داھێندراون. ھیچخوازی لەوانەیە بە شێوازەکانی مەعریفەتناسی، زانینناسی، یان مێتافیزیکی ببینرێن، واتا لە ڕووی ھیچخوازییەوە، لە ھەندێک لایەنەوە زانین لە توانادا نییە، یانیش واقیع بوونی نییە.
ئەم فەلسەفەیە زۆربەی جار لەگەڵ دەستەواژەی بەڕەڵایی کۆمەڵایەتیدا بەکاردێت بۆ دەربڕینی ئەو ھەستە بێ ھیواییەی کە کەسێک لەوانەیە درکی پێ بکات دوای زانینی ئەوەی کە ھەبوون بێ سوود و گرنگییە و ھیچ نەریت و یاسا و ڕێسایەک لە ڕاستیدا بوونیان نییە. جووڵانەوەی وەک ڕاپەڕین و داھاتووخوازی لەلایەنی خەڵکی ترەوە بە ھیچخواز لە قەڵەم دراون.
ھەروەھا ھیچخوازی خەسڵەتێکە کە دەدرێتە پاڵ کات و دەمەکان: بۆ نموونە جان بۆدریارد لە پاڵ چەند کەسانێکی تر سەردەمی پۆست مۆدێرنێتی (پۆست مۆدێرنێتی باری ئابووی و کەلتووری کۆمەڵگەیەکە کە دوای نوێخوازی ھاتووەتە ئاراوە) بە ھیچخواز دەزانن، ھەروەھا ھەندێک لە خواناسە دینییەکان و کەسایەتییە دینییە دیارەکان دووپاتیان کردووەتەوە کە پۆست مۆدێرنێتی یان زۆرینەی لایەنەکانی نوێخوازی ڕەتکردنەوەیەکی باوەڕدارییان لەگەڵدایە، و بێ باوەڕی بە مەزھەبەکانی ئەوان ھیچخوازی دەنوێنێت.
ھیچخوازی زۆرجار دەدرێتە پاڵ ڕەشبینی و شکی تۆخ کە ھەبوون ڕیسوا دەکات. وا باوە لەلای خەڵکی کە ھیچخوازێکی ڕاستەقینە بڕوای بە ھیچ شتێک نییە، دڵسۆز نییە و لەوانەیە ھیچ مەبەستێکی نەبێت لە لەناوبردن زیاتر. ھیچخوازی زۆرجار دەدرێتە پاڵ فەیلسەسوف فریدریش نیچە، کە بانگەشەی ئەوەی کردووە کە کاتێک دێت کە کاریگەرییە مەزنەکانی ھەموو دین و بیر و باوەڕی ئاکاری و زانستی مێتافیزیکی لەناودەبات، و گەوەرەترین کارەسات دروست دەکات لە مێژووی مرۆڤایەتیدا.
لە زووەکانی سەدەی ١٩ھەمدا، فریدریش یاکوبی ئەم دەستەواژەیەی بەکارھێنا بۆ وەسفکردنی ئایدیالیزم بە شێوەیەکی خراپ. ھیچخوازی کاتێک بەناوبانگ بوو کە یەکێک لە ڕۆماننووسە ڕووسییەکان بەناوی ئیڤان ئێس تەرگینێڤ لە ڕۆمانەکەیدا بە ناوی باوکەکان و کوڕەکان (١٨٦٢) دەستەواژەکەی بەکارھێنابوو. لەدوای ئەمەوە لە ڕووسیا جووڵەیەکی گەورە ھاتە ئاراوە کە ھەموو دەسەڵاتێکیان ڕەتدەکردەوە، وەک دینەکان و حکوومەت و دەسەڵاتدارەکان (١٨٣٠–١٩١٧).
سەدەی ١٩
وێنۆک|ڕۆماننووس ئیڤان ئێس تەرگینێڤ دەستەواژەی ھیچخوازیی بەناوبانگ کرد. ناوی «ھیچخوازی» سەرەتا لەلایەن فریدریش ھاینریش یاکوبی (Friedrich Heinrich Jacobi) ئەڵمانییەوە بەکارھێنراوە (١٧٤٣–١٨١٩). یاکوبی ئەم ناوەی بۆ ناساندنی ڕۆشنگەری (ڕاسیۆنالیزم) بەکارھێناوە، بەتایبەتی فەلسەفە «گرنگ»ەکەی ئیمانوێل کانت کە «وەک دەمەقاڵێیەکە بەرەو بێ مانایی»، کە باس لەوە دەکات کە ھەموو ڕۆشنگەرییەک دەگەڕێتەوە بۆ ھیچخوازی—بۆیەش دەبێت خودی لێ لابدرێت و باوەڕ وەک جێگرەوەی دابندرێت. برێت دەبڵیو دەیڤس لە نووسراوێکدا دەڵێت: «یەکەم پەرەسەندنی فەلسەفەیی بیرۆکەی ھیچخوازی دەگەڕێتەوە بۆ فریدریش یاکوبی، ئەو کەسایەتییەی کە لە پەیامێکی بەناوبانگدا ڕەخنەی لە بیرۆکەکانی یوھان گۆتلیب فیختە گرتووە لە کەوتنە ناو ھیچخوازییەوە.»
دوای بەناوبانگ بوونی دەستەواژەی ھیچخوازی، کە لەلایەن ڕۆماننووس ئیڤان ئێس تەریگنێڤەوە بەناوبانگ بوو، جووڵەیەکی نوێی ڕووسی سەری ھەڵدا بەناوی جووڵەی ھیچخوازی (١٨٦٠–١٩١٧). ئەوان خۆیان بە ھیچخواز ناودەبرت لەبەر ئەوەی ھیچ شتێک کە لەو کاتەدا ھەبوو چاوەکانی تێر نەکردبوون. لەم کاتەدا خەڵکی ھەموو داواکاری و فرمانەکانی حکوومەت و کڵێساکان و خێزانەکانیان پشتگوێ دەخست. بزووتنەوەکە ڕێکخستنێکی کۆمەڵایەتیی پشتگیری دەکرد لەسەر بنەمای ھۆش و فام، فەلسەفەی مادەخوازی وەک سەرچاوەی تەنیا زانیاری و ئازادیی تاکی دیاری کردبوو، ھەروەھا بڵندترین ئامانجی ئەوان بوو. لەم کاتەدا کە ھیچخوازەکان ھەموو خوا و دین و دەسەڵاتێکیان ڕەت دەکردەوە، ھۆکارەکەیان دابووە پاڵ ئازادی.
کۆنترین بەکارھێنانی فەلسەفی بۆ دەستەواژەی ھیچخوازی پەیوەندیدارە بە شکەوە. لەبەرئەوەی ھیچخوازەکان ڕاستییە جێگیرەکانی شتەکانیان ڕەت دەکردەوە.
سۆرێن کیەرکێگۆر
وێنۆک|ڕاست|سکێچێکی تەواونەکراوی ١٨٤٠ی [[سۆرێن کیەرکێگۆر لەلایەن مامییەوە نیل کریستیان کیەرکێگۆر]] سۆرێن کیەرکێگۆر (١٨١٣–١٨٥٥) ئاستێکی سەرەتایی ھیچخوازیی ھەبووە، ئەو بە (لێڤێلینگ – Leveling) ناوی بردووە. لێڤێلینگ لای ئەو پڕۆسەی دامرکانەوەی تاک بووە تاکو تایبەتمەندی ئەو کەسایەتییە نامێنێت و ھیچ سوودێک لە ھەبوونیدا ناتواندرێت ببیندرێت: کیەرکێگۆر، داکۆکیکارێکی فەلسەفەی ژیان، بە گشتی دژی لێڤێلینگ و ئەنجامە ھیچخوازەکانی دواوە، ھەرچەندە ئەو باوڕی وابوو کە «پەروەردەیی دەبێت ئەگەر لە تەمەنێکدا بژیت کە لێڤێلینگ تێیدا ڕوودەدات [لەبەرئەوەی] خەڵکی ناچار دەبن کە بە تەنیا ڕووبەڕووی حوکمی لێڤێلینگ ببنەوە» جۆرج کاتکین دەڵێت کە کیەرکێگۆر دژی لێڤێڵینگ بووە، بۆ ھەر مەبەستێک بێت. کیەرکێگۆر دەڵێت کە ئەو کەسانەی کە دەتوانن بەسەرکەوتوویی بەسەر پڕۆسەی لێڤێڵینگدا زاڵ بن بەھێزتر دەبن و ئەوەش پێیەکی تر دەنوێنێت بەرەو بوون بە خودی خۆی.
جیاوازییەک ھەیە لە نێوان بیرکردنەوەی ھیچخوازەکەی کیەرکێگۆر و ھیچخوازیی سەردەمی مۆدێرندا، کیەرکێگۆر بڕوای وابوو کە لێڤێڵینگ دەبێت بە ھۆکار بۆ ژیانێکی بێ واتا، مەبەست، لەگەڵ نرخ. لەکاتێکدا کە ھیچخوازەکانی سەردەمی ھاوچەرخ پێیان وایە کە ھیچ کاتێک ھەر لە سەرەتاشەوە واتا و مەبەست و نرخی نەبووە ھەرچۆنێک بێت.
فریدریش نیچە
وێنۆک|نیچە لە ١٨٧٥دا ھیچخوازی زۆرجار دەدرێتە پاڵ فەیلەسوفی ئەڵمانی فریدریش نیچە، فریدریش کەسایەتییەک بووە کە توانیوێتی ھیچخوازی بە وردی وەک دیاردەیەکی بەربڵاو لە چاندی خۆراوادا دەستنیشان بکات. ھەرچەندە خەسڵەتەکانی ھیچخوازی لە کارەکانی ئەودا دەبیندرێن، ئەو دەستەواژەکەی بە چەند شێوازێکی جیا جیا بەکارھێناوە، کە واتا و پەیوەندی جیا دەدەن. (کارێن کار) لە بارەی کارەکان و شێوازی تێگەیشتنی نیچە لە ھیچخوازی دەڵێت: «ھەروەک حالەتێکی گرژی وایە، وەک لارسەنگیێک لەنێوان ئەوەی کە ئێمە دەمانەوێت بە نرخی بزانین (یان پێویستمان پێیەتی) و چۆن جیھان کاردەکات.» کاتێک ئێمە درک بەوە دەکەین کە جیھان ئەو بەھا و واتایەی نییە کە ئێمە دەمانەوێت ھەیبێت یان بۆ چەند کاتێکی زۆر پێمان وابووە ھەیبووە، دەکەوینە قەیرانەوە. نیچە دەڵێت لەگەڵ ڕەت کردنەوەی مەسیحییەت و بەرزبوونەوەی پووکانەوەی سایکۆلۆجی، ھیچخوازی لە ڕاستیدا خەسڵەتی سەردەمی ھاوچەرخە، پێشی وایە کە بەرزبوونەوەی ڕێژەی ھیچخوازەکان ھێشتا ناتەواوە و ھێشتا زیاتری ماوە بەرز ببێتەوە. دەفتەرەکانی نیچە کە بڵاوکراونەتەوە، بە وردی باسی کێشەکانی ھیچخوازی دەکات.
ھیچخوازی و بودیزم
ھۆشی مرۆڤایەتی بە گشتی، ئەو کردارەیە کە مرۆڤەکان دەبەستێتەوە بە ئەفسانە و خەیاڵەوە، کە دەبێتە ھۆکاری بێ ھیوایی و خەمۆکی، ئەمەش ئەوە دەگەێنێت کە ئەو واتایەی ئێمە بە ژیان یان ئەو شتانەی ناویمان داوە بەتاڵە.
لەکاتێکدا کە بودیزم و ھیچخوازی بە شێوازێک پەیوەندیدارن، شیاو نییە کە بووترێت بودیزم شێوازێکە لە ھیچخوازی. بودیزم ھیچخوازی نییە چونکە دین و ڕەوشت و بایەخداری ڕەت ناکاتەوە.
جووڵەی ڕووسی
بە جووڵەی ھیچخوازی ناسراوە، کە جووڵەیەکی ڕووسی بوو کە لە ساڵی ١٨٦٠ەکاندا سەری ھەڵدا کە ھەموو دەسەڵاتێکی پشتگوێ دەخست و ڕەتی دەکردەوە. دوای کوژرانی ئەلێکساندەری دووەم لە ساڵی ١٨٨١، ھیچخوازەکان لە سەرانسەری ئەورووپادا سەریان ھەڵدا بۆ ئەوەی ناڕەزاێتی خۆیان دەرببڕن لە بەکارھێنانی زۆرەملێ و توندوتیژی بۆ ئەنجامدانی گۆڕانکاری ڕامیاری. ھیچخوازەکان تووڕەیی خۆیان دەردەبڕی بەرامبەر بە توندوتیژییەکەی کڵێسای ئارتاداکسی خۆرھەڵات لەگەڵ ئیمپڕاتۆرییەت و ئۆتۆکراسی زاریست (Tsarist)ـی ڕووسی. ھیچخوازی لە مێژووی ڕووسیادا دەکرێت بە دوو بەشەوە: وێنۆک|چەپ|دوو ھیچخوازی ڕووسی بەسراونەتەوە بە کورسییەکانیانەوە لەکاتێکدا کە بەرەو لەسێدارەدانیان دەبەن|250px
پێش کۆتایی ھاتنی دەمی شۆڕشگێڕان، حکوومەتی ڕووسیا لەو ماوەیەدا بە شێوەیەکی چالاک دەستیان کرد بە ڕاوکردنی ھیچخوازەکان دوای ئەوەی ھەوڵی کوژرانی زار شکستی ھێنا، ئەمەش وای کرد کە چەند کۆمەڵگەیەکی ھیچخوازی شاردراوە سەر ھەڵبدەن، کە یەکەمینیان پێکھاتووە لە «ڕێکخراوەکە – The Orginization»، ئەم ڕێکخراوە ھەستا بە کردنەوەی قوتابخانەیەکی کوڕان لە مۆسکۆ بۆ ڕاھێنانی شۆڕشگێڕە گەنجەکان. لە پاڵ ئەمەدا، ئەوان گرووپێکی تریان لێ بۆوە بە ناوی «دۆزەخ»، کە کاریان تەنیا تاوانی ڕامیاری بوو، و کوشتنی زار ئامانجی سەرەکییان بوو. دیمیتری کاراکۆسۆڤ ھەوڵی کوشتنەکەی دا، بەڵام شکستی ھێنا، بۆیە لە ٤ی نیسانی ١٨٦٦ لەسێدارە درا لە مەیدانی قەشە پیتەرسبێرگ.
شێوازەکان
ھیچخوازی چەند پێناسەیەکی جیا جیای ھەیە، بەھۆی ئەمەشەوە دەتوانێت خۆی لە چەند فەلسەفەیەکی جیا و سەربەخۆدا بدۆزێتەوە.
ھەبوونی
ھیچخوازیی ھەبوونی یان وجودی (وجودیة) ئەو باوەڕەیە کە ژیان ھیچ واتا و نرخێکی درکپێکراوی نییە. ھیچخوازیە ھەبوونییەکان پێیان وایە کە تاقە مرۆڤێک بەتەنیا یانیش ھەموو مرۆڤایەتی بێ بایەخە، بێ مەبەستە. بێ واتایی ژیان بە فراوانی باس کراوە لە بوونخوازی (وجودیة). بەپێی بیردۆزەکە، ھەر تاکێک بوونەوەرێکی دابڕاوە کە دێتە گەردوونەوە، ھەر لە سەرەتاشەوە لە وەڵامی پرسیاری «بۆچی من ھەم؟» دابڕاوە، بەڵام ھەر ناچار دەکرێن کە خۆیان واتایەک دروست بکەن یان دابھێنن. لە ھەموو جۆرەکانی ھیچخوازی دا، ئەم جۆرەیان گرنگی زیاتری پێدراوە لە ڕووی فەلسەفیی و وێژەییەوە.
ئەو بیرۆکەیەی کە دەڵێت ژیان بەبێ واتا و نرخە پێکھاتووە لە پێکھاتەی سەرەکی بنیاتنانی ھیچخوازی، ھیچخوازیە ھەبوونییەکان دەڵێن کە (واتا) «بابەتێکی بیردۆزیی خاوەن بیر نییە» و بەڵکو «سەرەنجامێکی بەشداریکردن و پابەند بوونە.»
ئەم بیردۆزەیە بە کەڵک دێت بۆ باسکردنی حاڵی مرۆڤایەتی لەکاتی ھەوڵدان بۆ دۆزینەوەی واتا لە ژیاندا، ھیچخوازەکانیش لەسەر ئەمە دەڵێن «بە فیزین، دڵڕەنجاوین، و خۆمان ھەڵدەخڵەتێنین، ژیانی ئێمە ھیچ بایەخێکی نییە، و گەڕان و دان پێنان بە واتایەکدا لە ژیان کە لە ڕاستیدا نییە بێکەڵکە.» ھیچخوازە ھەبوونییەکان دەڵێن کە دەبێت ھەر تاکێک ڕووبەڕووی ئەو ڕاستییە ببێتەوە کە دەمرێت، و ھەردووک ئایین و مێتافیزیک ئەنجامی ترسە لە مردن.
بەپێی دۆناڵد کرۆسبی، «ھیچ پاساوێک نییە بۆ ژیان، بەڵام ھیچ مەرجێکیش نییە بۆ نەژیانی. ئەو کاسانەی کە بانگەشە دەکەن کە واتایەکیان دۆزیوەتەوە لە ژیانیاندا نە درۆ دەکەن و نە خۆیان ھەڵدەخڵەتێنن، بەڵکو ئەوان شکستیان ھێناوە لە بینینی حاڵی مرۆڤایەتی.» ھیچخوازیی ھەبوونی لە ڕاستیدا بەشێک بووە لە دابونەریتی کۆمەڵگەی ڕۆژاوا لە سەردەمی کیرینایکییەکانەوە. لە سەردەمی ڕێنێسانسدا، ویلیام شێکسپیر بە ڕوونی و پاراوی بینین و بۆچوونی ھیچخوازیە ھەبوونییەکانی خستە ڕوو لە کۆتایی یەکێک لە شانۆگەرییەکانیدا.
یەکێک لە کۆنترین خاوەن بیری ھیچخوازیی ھەبوونی فەیلەسوف ھێگەسێس بوو (٢٥٠ پ.م)، ئەو پێی وابوو کە ناخۆشی و کارەسات خۆی بەسەر خۆشحاڵی و خۆشبەختیدا زاڵ کردووە، بۆیە دڵخۆشی لە توانادا نابێت و خۆکوشتنی بە تەنیا چارەسەر داناوە. ھیچخوازە ھەبوونییەکان بەبێ بایەخدانانی سروشتی مرۆڤ و ھەموو واتا سەرەکییەکان ژیان ھەڵدەبژێرن و باوەڕیان بە ھیچ شتێک نییە لە ژیاندا. لە ساڵەکانی ١٩٠٥–١٩٨٠، ژێن-پۆل ساخت، ڕۆماننووس و فەیلەسوفی فەڕەنسی ئەم بیروباوەڕەی بەناوبانگتر کرد لە ناوخۆی فەڕەنسادا و وەک جووڵەیەکی لێ ھات.
ئاکاری
وێنۆک|تابلۆی ھیچخوازەکە، لەلایەن پۆڵ مێروات (١٨٨٢)|250px ھیچخوازیی ئاکاری یان ڕەوشتی، ھەروەھا ناسراوە بە ھیچخوازیی ئێتیکاڵ، بیر و باوەڕێکی مێتائێتیکییە (أخلاقیات فوقیة) کە دەڵێت ڕەوشت بە شێوەیەکی زگماگی بوونی نییە لە ڕاستیدا، بەھۆی ئەمەشەوە ھیچ کردەوەیەک ناتواندرێت بەسەر ئەوی تردا پەسەند بکرێت. بۆ نموونە ھیچخوازێکی ئاکاری لەوانەیە بڵێت کوشتنی کەسێک، بۆ ھەر ھۆکارێک بێت، خۆی لە ناو خۆیدا نە ھەڵەیە و نە ڕاست. چونکە بنەماکانی ڕەوشت لە کۆمەڵگادا دوولەتکارییەکی سادەبنچیبە بنیانت دراوە. ھیچخوازەکانی تر لەوانەیە مشتومڕ لەسەر ئەوە بکەن و بڵێن نەک ڕەوشت بوونی نییە، ئەگەر ھەبێت، ئەوە داھێنانی مرۆڤە و بۆیەش دەستکردە. ئەوەی کە بە خراپ ناسراوە لە ناو مرۆڤایەتیدا کێشێکی قورستری خراوەتە سەر وەک لەوەی کە بە باش لە قەڵەم دراوە. بەھۆی ئەمەوە ھیچخوازێکی ئاکاری پێی وایە کە بانگەشە ڕەوشتییەکان لە ھەموو ڕاستییەک دوورن و ھیچ نرخێکیان نییە.
«بیردۆزەی ھەڵە»، بیردۆزەیەکە کە لەسەر سێ بنەما پێکھاتووە و دەتوانێت بیرکردنەوەی ھیچخوازێکی ئاکاری بە ئاسانی بخاتە ڕوو:
ئەمەش وا دەکات کە ئێمە بەردەوام بکەوینە ھەڵەوە لەکاتی بڕیاردان لەسەر شتەکان بە شێوەیەکی ئاکاریی. ئێمە ھەوڵی دەربڕینی ڕاستییەکان دەدەین لەکاتی حکومدان یان بڕیاردانی ڕەوشتی، بەڵام چونکە ھیچ ڕاستییەکی ڕەوشتیی یان ئاکاریی بوونیان نییە، بانگەشە ڕەوشتییەکانی ئێمەش ھەڵە دەبن. ێەم سێ بنەمایە و بیردۆزەکە بەرەو ئەوەمان دەگەیێنێت یان ھەوڵی دەدات ئەوەمان پێ بڵێ کە ھیچ زانیارییەکی ڕەوشتی نییە. زانین و زانیاری پێویستییان بە ڕاستی ھەیە. واتە ئەگەر ڕاستی ڕەوشتی نەبێت، ناکرێت زانیاری ڕەوشتی ھەبێت، ئەمەش وا دەکات کە ڕەوشت بە تەواوەتی ئەفسانەیی بێت.
مێتافیزیکی
ھیچخوازی مێتافیزیکی ئەو بیردۆزە فەلسەفەییەیە کە وای دادەنێت شتومەکی بینرا و فیزیایی لەوانەیە بوونیان نەبێت لە جیھانی موحتەمەلدا، ئەگەر تەنانەت دانەیەکیش ھەبێت کە شتومەکی فیزیایی تێدا بەدی بکرێت، ئەوا ھەر دەبێت دانەیەکیش ھەبێت کە تەنیا شتومەکی واتایی تێدا بێت. (شتومەکی واتایی شتێکە کە لە ھیچ کاتێک یان شوێنێکی دیاریکراودا بوونی نییە.) ھیچخوازیی سەختی مێتافیزیکی بە گشتی بەو باوەڕە دێتە برچاو کە ھیچ شتێک بوونی نییە لە جیھانی خۆ-کارادا. «فەرھەنگی ئەمریکی کەلەپووری پزیشکی» بە «دڕدۆنگییەکی سەخت کە ھەموو ھەبوون ڕەت دەکاتەوە» پێناسەی ھیچخوازی دەکات. گۆمانڕاییەکی ھاوشێوەی جیھانە موحتەمەلییەکان لە «سۆلیپسیزمدا» بەرچاو دەکەوێت (سۆلیپسیزم لە «سۆل» بە واتای تەنیایی و «ئیپس» بە واتای خودی لاتینییەوە وەرگیراوە، ئەو بیرۆکە فەلسەفییەیە کە دەڵێت تەنیا ھۆشی خود بە بێ گومان ھەیە.) ھەرچەندە ھەردوو بیرۆکەکە ھاوشێوەی یەکتری ھەبوونی شتومەک ڕەت دەکەنەوە، ھیچخواز ھەبوونی خودیش ڕەت دەکاتەوە، لەکاتێکدا سۆلیپسیستێک بە پێچەوانەوە، ھەبوونی خود پەسەند دەکات.
زانینناسی
ھیچخوازیی زانینناسی شێوازێکە لە گومانڕایی کە تێیدا کەسەکە ھەموو زانیارییەکان بە ھەڵە لەقەڵەم دەدات بەھۆی ئەوەی کە لەوانەیە ھەڵە بن یانیش ناتوانرێن کە دڵنیا بکرێنەوە کە ڕاستن.
میریۆلۆجیکال
ھیچخوازی میرۆلۆجیکال لەسەر میرۆلۆجی (علم الأجزاء)یان پارچەناسییە، حاڵەتێکە کە باوەڕ وایە شتە فیزیاییەکان پارچە و بەشی شیاویان نییە و تەنیا پارچەی سەرەتایی شتەکانیان پێکھێناوە، ئەمەش واتا ئەو جیھانەی ئێمە تێیدا دەژین کە پڕە لە شتی تەواو بە پارچەوە بەرھەمێکی ھەستە خەڵەتێنەرەکانی مرۆڤە. لێکدانەوەی ھەبوونی شتێک پێویستە بڕیاری لەسەر بدرێت، ئەو شێوازەی کە مرۆڤەکان «پارچە نادروستەکان»ی سەر زەوی پێ دەبینن ڕاستییەکی سەلمێنراوی واقیع نییە، بەڵکو تایبەتمەندیێکی شاراوەیە کە تەنیا دەتوانرێت بەجۆریی و سەرنجدان دەرببڕدرێت. بەھۆی ئەمەشەوە ھیچ ڕێگەیەکی سەلمێندراو نییە بۆ پێوانی ئاستی ڕاستی ھیچخوازیی پارچەناسی.
پارچەکان بەکاردێن بۆ ڕوونکردنەوەی ھەموو شتەکانی کە لەسەر زەوی و گەردووندان و ھەموو شتە ئاساییەکانی ژیانی ڕۆژانە دەگرێتەوە. بۆ نموونە تۆپێک لە دوو پارچەی نیوەیی پێکھاتووە، بۆیە ئەم تۆپە شتێکی تەواوە کە لە دوو پارچە پێکھاتووە. پارچەزانی دەڵێت کە ھەموو شتێک ئێمە دەیبینین لە گەردووندا شتێکی تەواوە کە لە پارچە پێکھاتووە. تەنیا ئەو شتانەی کە تاکو ئێستا مرۆڤایەتی دۆزیبێتییەوە کە پارچەی نەبێت لاپتۆن و کوارکە، چونکە بە چاو نابیندرێن و ناتواندرێن بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ درکیان پێ بکرێت.
ڕامیاری
ھیچخوازیی ڕامیاری لقێکی ھیچخوازیە کە دوای خەسڵەتەکانی ھیچخوازێک دەکەوێت لە ڕەتکردنەوەی شتی نابەجێ یان پێداگری نەسەلمێنراو. ئەمەش سەرەکیترین پێویستییەکانی بنەماکانی کۆمەڵایەتی و سیاسی دەگرێتەوە، وەک حکوومەت، خێزان، لەگەڵ یاسا.
کێڤن بەیکن
thumb|کێڤن لەساڵی ٢٠١٤. کێڤن نۆروود بەیکن (لەدایکبووی ٨ی تەمووزی ١٩٥٨) ئەکتەرێکی ئەمەریکە.بەهۆی فیلمی (Footloose)ەوە بەناوبانگ بووە.کێڤن لەچەندان فیلمی تری بەناوبانگ ڕۆڵی بینیوە وەک فیلمەکانی (Mystic River) (JFK) ، (Apollo 13) ، (Wild Things).لەساڵی ٢٠٠٩ بۆ ڕۆڵی مایک سترۆبل لە فیلمی (Taking Chance) بووە خاوەنی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەر.جگە لەمانەش کێڤن بەشداربوو لە فیلمی (Cop Car) لەساڵی ٢٠١٥.هەروەها ڕۆڵی چارڵز مەگوایەری بینی لە فیلمی ڕێوڕەسمی ڕەش دا.
سەرچاوەکان
١.ویکی ئینگلیزی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨ پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:مولحیدانی ئەمریکا پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی شاری فیلادلفیا پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
پێرستی خانەدان و وڵاتە کوردییەکان
ئەمە پێرستێکی خانەدان، میرنشین و وڵاتە کوردییەکانە.
ئەلێکساندەر ئیسحاق
ئەلێکساندەر ئیسحاق (لەدایکبووی ٢١ی ئەیلوولی ١٩٩٩) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری سویدییە کە یاری دەکات بۆ یانەی خولی لالالیگا ڕیاڵ سۆسیداد و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سوید.
لە ساڵی ٢٠١٦ دەستی بە کاروانی پیشەگەری کرد لەگەڵ یانەی ئەی ئای کەی سویدی، ئیسحاق نوێنەرایەتی بۆروسیای دۆرتمۆند و ویڵیام دووەمی کرد پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٩ لەگەڵ ڕیاڵ سۆسیداد گرێبەست واژوو کرد. لە ساڵی ٢٠١٧ ەوە یاریزانی ھەڵبژاردەی سویدە، زیاتر لە ٣٠ یاری بۆ وڵاتەکەی کردووە و نوێنەرایەتی ھەڵبژاردەکەی کردووە لە یۆرۆ ٢٠٢٠. ئەو لاوترین گۆڵکارە بۆ ھەردوو تیمی ئەی ئای کەی و تیمی نیشتیمانی سوید.
ژیانی سەرەتایی
ئیسحاق لە شارەوانیی سۆڵنا لە ناوەندی پارێزگای ستۆکھۆڵم لە دایک و باوکێکی ئێریتریا لەدایک بووە و گەورە بووە. لە تەمەنی شەش ساڵیدا دەستی کرد بە یاریکردن بۆ تیمی لاوانی یەکێک لە گەورەترین یانەکانی ناوچەکە، تیمی خولی نایابی سویدی کە ھاندەریشی بوو، ئەی ئای کەی.
پێشکەوتن لە ئەی ئای کەی
ئیسحاق یەکەمین یاری خۆی بۆ پێکھاتەی یەکەمی ئەی ئای کەی لە ٢٨ی شوباتی ٢٠١٦ ئەنجامدا، وەک یەدەگ لە ٧٥ەمین خولەکی یاری جامی سوید بەرامبەر تیمی پلە چوار تێنھوڵتس. لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا، ئیسحاق گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٦–٠.
لە ٢٥ی نیسان، ئیسحاق یەکەم گۆڵی تۆمارکرد لە یاریگای ئەی ئای کەی، بەناوی فرێندس ئارینا کە بووە ھۆی بردنەوەی ٢–١ بەرامبەر ئێڵفسبۆرگ. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Alexander_Isak_(training_2016%2C_cropped_1).jpg/220px-Alexander_Isak_(training_2016%2C_cropped_1).jpg|وێنۆک|ڕاھێنانی ئیسحاق لەگەڵ ئەی ئای کەی لە ٢٠١٦ لە ٣ی ئایاری ٢٠١٦، ئیسحاق یەکەمین گرێبەستی پیشەگەری خۆی واژوو کرد تا کۆتایی وەرزی ٢٠١٨، دوای ئەوەی لە چەند یارییەکی یەکەمیدا سەرنجڕاکێش بوو، و جێگای خۆی وەک یاریزانێکی سەرەکی پێکھاتەی یەکەم قایمکرد. لە نێوان یارییەکانی ھەفتەکانی ٨ و ٩، ڕاھێنەری سەرەکی ئەلم لە کار دوور خرایەوە، بەڵام ئیسحاق لەلایەن ڕاھێنەرە نوێیەکە ڕیکارد نۆرلینگەوە بەردەوام پشتی پێ بەسترا.
لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦، لە ١٧ھەمین ڕۆژی لەدایکبوونی ئیسحاق، دوو گۆڵی گرنگ تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–٠ ی ئەی ئای کەی لە بردنەوە لە دێربیدا بەرامبەر جورگاردن. دواتر لەلایەن ھاوڕێی تیمەکەی چینیدۆ ئۆباسییەوە بە «زڵتان ئیبراھیمۆڤیچی نوێی سوید» وەسف کرا.