cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
وەن پیس
سەرچاوە دەرەکییەکان
* پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی پۆل:ئەنیمێ و مانگای درامیی کۆمیدی پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی پۆل:ئەنیمێ پۆل:شۆنن مانگا پۆل:فەنیمەیشن پۆل:مانگاکانی ١٩٩٧ پۆل:مانگای ڤیز میدیا پۆل:گۆڕینی قەبارە لە خەیاڵدا پۆل:ئەو مانگایانەی گۆڕدراوە بۆ فیلم پۆل:مانگای شوئیشا
میریەم سێلاسو
میریەم سێلاسو نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥ پۆل:مردووانی ١٩٩٩
ئەیرفۆرس توو
thumb
ئەیرفۆرس توو (بە ئینگلیزی: Air Force Two) ئەو فڕۆکەیەیە کە جێگری سەرۆک کۆماری وڵاتە یەکگرتووکان ھەڵدەگرێت. یەکی ھێزی ئاسمانی تایبەتی سەرۆک کۆمارە.
بڕیارنامەی ١١٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٩١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئابی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەیی بۆ یووگسلاڤیای پێشوو (ICTY). ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩١٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئەیرفۆرس توو
سەرچاوە
پۆل: فڕۆکەکان
بڕیارنامەی ١١٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٨
٧٨٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ف
ف یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی و ھەروەھا بیستەمین پیتی ئەلفوبێی عەرەبییە کە نیشاندەری پیتی Fیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. ناوی ئەم پیتە «فێ»یە.
پۆل:پیتە عەرەبییەکان
٧٨٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
نێلی ئارکان
نێلی ئارکان نووسەرێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:خۆکوژییەکان لە کێبێک پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥ پۆل:مردووانی ٢٠٠٩ پۆل:کەنەدییە ڕۆمانووسەکانی سەدەی ٢٠م پۆل:نووسەرە ژنە کەنەدییەکانی سەدەی ٢٠م پۆل:ڕۆمانووسە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م پۆل:نووسەرە ژنە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م پۆل:ڕۆمانووسە کەنەدییەکان بە زمانی فەڕەنسی پۆل:ژنە ڕۆمانووسە کەنەدییەکان
ئینتەرفێرۆن
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ق
ق یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی و ھەروەھا بیست و یەکەمین پیتی ئەلفوبێی عەرەبییە کە نیشاندەری پیتی Qیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. ناوی ئەم پیتە «قاف»ە.
پۆل:ئەلفوبێی عیبری
ئێسترۆجین
وێنۆک|ساختمانی ئێستریۆل، جۆرێک لە ئێسترۆجین
ئێستڕۆجین ھۆرمۆنێکە توخمە پەرەسەندن و فرمانەکانی زۆربوون لە مێیەدا ڕێکدەخات.
ئیسترۆجین بەرپرسە لە گەشەپێدان و ڕێکخستنەوەی لاشەی مرۆڤ بە شێوەی مێینە کاتێک مرۆڤەکە
لە ھەرزەکاریدایە ئەوە ھۆرمۆنەکە یارمەتی دەدات بەشێوەیی مێینە گەشە بکات
کارکردن
کارەکانی ئیسترۆجین لەلاشەدا:
ئەگەر بێت و ڕێژەی ئیسترۆجین نۆرمال بێت ئەوا لاشە:
کارەکانی پرۆجسترۆن لەجەستەدا:
کاتێک ھێلکەکە بەر ھیچ شتێک ناکەوێت ئەوا گەشەی پرۆجسترۆن دەکەوێ و شوێنی ئامادەبوونی بۆ دووگیانی دادەرمێ و ئەو خوێنەی لە ژوورەوەیە
دێتە دەرەوە دوبارە لاشە خۆی ئامادە دەکاتەوە بۆ ماوەیەکی تری دووگیانی
کەمی ھۆرمۆنی ئیسترۆجین لەلاشەدا:
ھۆکاری کەمی ئیسترۆجین لەلاشەدا:
کاریگەری ھۆرمۆنەکان
ئەو ئافرەتانەی ڕێژەیەکی بەرز لە ھۆرمۆنی تێستۆستیرۆنیان ھەیە، لەوانەیە سایزی مەمکیان بچووکتر ببێت لەوانەی ھۆرمۆنەکەیان کەمتر ھەیە
لە جوانکاریدا
ئەکرێت ئێسترۆجین و پڕۆجێسترۆن ڕۆلێکی گرنگ ببینن لە جوانی ڕووخسار     لەبەر ئەوەی ئێسترۆجین پەیوەندیەکی باشی ھەیە لەگەڵ تەڕکردنەوەی پێستی ڕووخسار و باشترکردنی کوالێتی پێستی ڕووخسار و کۆلاجین   لەکاتی نەمانی سووڕی مانگانەدا چرچی ڕووخسار بەدیار دەکەوێت ئەمەش یەکێک لە ھۆکارەکانی کەمبوونەوەی ھۆڕمۆنی ئێسترۆجینە
ئیسترۆجین
ئەو کارانەی ئیسترۆجین ئەتوانێت بیکات لەسەر پێست و ڕووخسار:
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆرمۆنەکانی مرۆڤ پۆل:دژە گۆنادۆترۆپینەکان پۆل:بەبەری پۆل:ھۆرمۆنی دووگیانی پۆل:ھۆرمۆنەکانی سێکس
پیکسار
250px|بێچوارچێوە|چەپ
پیکسار یان ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی پیکسار (ئینگلیزی: Pixar) یەکێکە لە ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ناسراوەکانی ئەمریکا، لە ساڵی ١٩٧٩ دامەزراوە. پیکسەر چەند ساڵێکە بووەتە ھاوبەشی دیزنی و لە ئێستادا ئەو خاوەنیەتی.
باشترین فیلمەکانی پیکسار
250px|وێنۆک|دەروازەی ستۆدیۆی پیکسار، [[کالیفۆرنیا]]
سەرچاوە
پۆل:پیکسار پۆل:ستۆدیۆکانی فیلم پۆل:ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٧٩ پۆل:دەستکەوتەکانی دیزنی پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:ساڵی ٢٠٠٦ یەکگرتن و دەستکەوتن پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی
چۆمان
چۆمان شارێکە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستانی عێراقدا. چۆمان لە ١٦٠ کیلۆمەتریی باشووری ڕۆژھەڵاتی شاری ھەولێردا ھەڵکەوتووە. لە چوار ناحیە پێکدێت ئەوانیش :قەسرێ و حاجی ئۆمەران و سمیلان و گەڵاڵە وە لە ١٠٦ گوندیش پێکدێت، ژمارەی دانیشتوانی ٠٠٠ ٣٥ (٢٠١٨). بەرزترین لوتکەی چیا لە عێڕاق لەم قەزایەیە ئەویش هەڵگوردە کە بەرزیەکەی ٣٦٠٧م.
گرێدان بۆ دەرەوە
پۆل:شارەکانی عێراق پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق پۆل:ھەولێر پۆل:باشووری کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:سۆران
٧٨٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ماکسیم شاتام
ماکسیم شاتام ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
گ
گ یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردییە کە نیشاندەری پیتی Gیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. «گ» لەو پیتانەیە کە بە ئەلفوبێی عەرەبی زیاد کراوە. ناوی ئەم پیتە «گاف»ە.
پۆل:پیتە فارسییەکان پۆل:پیتە عەرەبییەکان
ک
ک یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی و ھەروەھا بیست و دووەمین پیتی ئەلفوبێی عەرەبییە کە نیشاندەری پیتی Kیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. ناوی ئەم پیتە «کاف»ە.
پۆل:پیتە عەرەبییەکان
ئەدریناڵین
وێنۆک|ساختمانی ئێپینفرین
ئەدریناڵین یان ئیپینفرین (ئینگلیزی: Epinephrine) ھۆڕمۆنێکە، لەلایەن کڕۆکی ئەدریناڵەوە بەرھەمدەھێنرێت، خێراییی زیندە چالاکییەکان لە باری ناکاودا زیاد دەکات، دەبێتە ھۆی کەمبوونەوەی دەردانی ئەنسۆلین و کەمبوونەوەی لێدانی دڵ و پەستانی خوێن زیاد دەکات.
ئەم ھۆڕمۆنە بەھۆی تایرۆسینەوە دروست دەکرێت کە یەکێکە لە ترشەئەمینییەکان. لە کاتی بارێکی نەخوازراو وەک ترس لە شتێک یان بە بینینی شتێک ئەم ھۆرمۆنە زیاد دەکات، و کرداری ھەرسکردن دەوەستێنێت.
٧٨٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سیترونێل، ئەلاباما
سیترونێل شارێکە لە کەرتی مۆبیل، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٬٩٠٥ کەس بووە. ڕووبەری ٦٧٫٣٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٥٧٫٩٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨١١ پۆل:شارەکانی ئەلاباما
بڕیارنامەی ١١٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٩٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئابی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ئەفغانستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٢١ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:ئەفغانستان لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفغانستان
ژان فرانسوا دوڤۆن
ژان فرانسوا دوڤۆن نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨
ئەیمەن زەواھیری
ئەیمەن محەممەد ڕەبیع زەواھیری (؛ لەدایکبووی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٥١ لە میسر - مردووی ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە کابول، ئەفغانستان) ڕێبەری ڕێکخراوی ئەلقاعیدەیە بوو. ئەیمەن زەواھیری دووەمین جیھادی ئیسلامیی میسرە بوو. ھاوسەر و سێ لە شەش مناڵی زەواھیری لە ھێرشەکانی ساڵی ٢٠٠١ی وڵاتە یەکگرتووەکان لە قەندەھاری ئەفغانستان کوژران. ئەو لە پاش کوشتنی ئوسامە بن لادەن لەلایەن سەربازانی ئەمریکا ناوبراو بووە ڕابەری قاعیدە. لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٢دا، بە ھێرشێکی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئەمریکی لە کابوول کوژرا.
سەرچاوەکان
پۆل:موسڵمانانی میسری پۆل:پزیشکە میسرییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١ پۆل:ڕەخنەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:ئەو کەسانەی لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە وەک تیرۆریست دەستنیشان کراون پۆل:ڕەخنەگرانی شیعە پۆل:توێژەرانی ئایینی ئیسلام پۆل:خەڵکی قاھیرە پۆل:مردووانی ٢٠٢٢ پۆل:سەرکردە تیرۆرکراوەکانی ئەلقاعیدە پۆل:تیرۆریزم لە ئەفغانستان
٧٨٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
چین
کۆماری گەلی چین (بە مانداری: 中华人民共和国, خوێندنەوە: ژۆنگھوا ڕێن-مین گۆنگھێ گوۆ ) کە زۆرتر بە چین (بە مانداری: 中国, خوێندنەوە: Zhōngguó, ژۆنگ گوۆ) ناسراوە (بە چینیی سادەکراو: 中华人民共和国, بە چینیی دێرین: 中华人民共和国) وڵاتێکە لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا ھەڵکەوتووە. شاری پەکین پایتەختی چینە. ژمارەی دانیشتووانەکەی بە زۆرتر لە ١٫٣ ملیار کەس مەزەندە کراوە، و بەمەش دەبێتە پڕدانیشتووانترین وڵاتی جیھان.
سیاسەتی ئێستا
لەئێستادا دەسەڵاتی چین لەسەر جۆری سۆشیالیستی کۆمۆنیستی دەڕوات. لەم وڵاتەدا سیستەمی مەرکەزی پەیڕەو دەکرێت، و ھاوکاتیش چین وڵاتێکی تاکپارتییە؛ واتا فرەپارتی یان فرەحیزبی نییە. لە چین شی جین ثین سەرۆک کۆمارە، و سەرۆک وەزیرانیش ڤەن جیابائۆیە.
ئابووری
thumb|بازاڕێکی گەورەی چینی لەشاری شەنگەھای
دوای وەرگرتنی دەسەڵات لەلایەن کۆمۆنیستەکانەوە، چین لەسەر بیردۆزی مارکس و ئەنگەڵس ئابووریەکی پتەوی داڕشت تاکو لە قەیرانەکان ڕزگار بێت. بە ھۆی زۆریی دانیشتووانەوە، ئابووریی چین ھەردەم بەرەو پێشەوە چووە. لە ڕووی زۆریی داھاتی بەرھەمھێنانەوە، ئابووریی چینی لە پلەی دووەم دێت لەدوای ئەمریکا. ئابوورییەکەی لە ساڵی (٢٠١٤) (١١٬٦) ترلیۆن دۆلار بووە.
پەروەردە و فێرکردن
لە ساڵی ١٩٨٦ی زایینی، کۆماری چین بیری لەوە کردەوە کە گرنگیی زۆرتر بەلایەنی پەروەردە و فێرکردن بدرێت وەک لەوەی گرنگی بەلایەنی سەربازی و شەڕ بدات، ھەر بۆیە لەو کاتەوە تا ساڵی ٢٠٠٧ ٣٩٨٬٥٦٧ خوێندنگای سەرەتایی و ٩٤٬١١٦ خوێندنگای ناوەندی بنیاد نراوە؛ ئەم ڕێژەیەش بۆ ڕێژەی دانیشتووان گونجاوە و، حکوومەتی چین لەماوەی پێنج ساڵدا زۆرتر لە ٢٨ میلیارد دۆلاری لە کەرتی پەروەردەدا خەرج کرد.چین لە کردنەوەی زانکۆ و پەیمانگا کەمتەرخەم نەبووە؛ جۆرەھا زانکۆی جۆراوجۆری لە گشت بوارەکان کردۆتەوە. لە ناوبانگترینیان:
دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی کۆماری گەلی چین ١٬٣٩٣٬٧٨٣٬٨٣٦ کەس بووە کە دەکاتە ١٩٫٢٤ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٥٫٧ ساڵە. ھەروەھا ٥٤ لە سەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:کۆماری گەلی چین پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٩ پۆل:وڵاتانی گرووپی بیست پۆل:نەتەوەکانی ئی ٧
زمانی ئۆناویایی
زمانی ئۆناویایی یەکێکه له زمانەکانی ناوچەی سەربەخۆی گالیسیای ئیسپانیا له هەندێ سەرچاوه وەکوو زاراوەیەک له زمانی ئاستۆریایی ناوی هاتوه، ژمارەی ئاخێوەرانی ئەو زمانەیان نزیکەی ٥٠،٠٠٠ کەس مەزەنده کردوە.
سەرچاوه
پۆل:زمانەکانی ئیسپانیا
ڵ
ڵ یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردییە کە نیشاندەری پیتی llیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. «ڵ» لەو پیتانەیە کە بە ئەلفوبێی عەرەبی زیاد کراوە.
ل
ل یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی و ھەروەھا بیست و سێیەمین پیتی ئەلفوبێی عەرەبییە کە نیشاندەری پیتی Lیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. ناوی ئەم پیتە «لام»ە.
پۆل:پیتە عەرەبییەکان
ڕینێسانس
وێنۆک|پەیکەری داود لە ئاکامەکانی ھونەری سەردەمی ڕینێسانس
ڕێنێسانس لە ساڵەکانی ١٣٠٠ لە ئیتالیا دەستی پێکرد و لە ماوەی ٣٠٠ ساڵدا لە سەرتاسەری ئەورووپا بڵاو بووەوە. بەدەگمەن لە ماوەیەکەی ئەوەندە کورت لە باری مێژویییەوە ڕووداوگەلی جۆراوجۆر ڕوو دەدەن، کەچی ئەم سێ سەدەیە پڕە لە گۆڕانی بناخەیی و چالاکیی گەورە. جیھانی ئەمڕۆ ئاکامی ئەو چەشنە چالاکییانەیە، چونکو ڕێنێسانس بناخەکانی ئابووری، سیاسی، ھونەری و زانستیی ژیارەکانی ئێستای ڕۆژاوای سەرلەنوێ داڕژاندەوە.
زانست و ھونەر پێشکەوتی گەورەیان لە ئیتالیای سەدەی پازدەھەم و شازدەھەم بەدی ھێنا. زانستیاران، ھۆنەران و فەیلەسووفانێک دەرکەوتن کە بە سەرۆگری لە کەلەپووری ڕەسەنی ڕۆم و یۆنان، بە چەشنێکی تازەتر سەیری جیھانیان دەکرد. وێنەکێشان کەوتنە کۆڵینەوەی لەشی مرۆڤ و بە شێوەیەکی ڕاستەقینخوازانە ئەندامەکانی لەشیان دەکێشا. فەرمانڕەواکان ماڵگەل و بەرھەمگەلی ھونەریی گەورەیان لە تالارسازان و ھونەرمەندان داخواز دەکرد. ئەم باوەڕە تازانە بەزوویی بە سەرانسەری ئەورووپادا بڵاو بووەوە.
سەردەمی ڕێنێسانس سەردەمی ئاوەزپەرستی (ڕاشیۆنالیزم)، بیرکاری، لۆژیک و مرۆڤپەروەری‌یە. لەو سەردەمەدا کڵێسە و بیرە ئایینییەکان بە لایەکەوە دەنرێن و وەکوو ڕۆم و یۆنانی کۆن پێشکەوتی زانستی دەبێتەوە جێگەی باس و گفتوگۆ. لەو سەردەمەدا گەلەک شتی نوێ داھێنران، بۆ نموونە، چاپ، جەمسەرنوێن، تەلەسکۆپ؛ ھەروەھا بەھۆی گەشەی دەریاوانییەوە، کیشوەری ئەمریکا دۆزرایەوە.
پۆل:ڕینێسانس پۆل:مێژووی ئەورووپا پۆل:مێژووی ئیتالیا پۆل:سەردەمە مێژووییەکان پۆل:فەلسەفەی سەدەکانی ناوەڕاست
بڕیارنامەی ١١٩٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٩٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئابی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دۆسیەی لۆکەربی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٢٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھۆڵەندا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شانشینی یەکگرتوو پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:لیبیا لە ١٩٩٨ پۆل:ھۆڵەندا لە ١٩٩٨ پۆل:شانشینی یەکگرتوو لە ١٩٩٨ پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم
گرێگوار پۆلێ
گرێگوار پۆلێ نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨ پۆل:نووسەرانی بەلجیکی لە فەڕانسا پۆل:زیندووان
کەیتی پێری
وێنۆک|کەیتیپێری لە ساڵی ٢٠١٩ کاترین ئێلیزابێت ھوودسن (لەدایکبووی ٢٥ی ئۆکتۆبری ١٨٤) ھەروەھا ناسراو بە کەیتی پێری، گۆرانیبێژ، گۆرانینووس، خانمە بازرگان، ھێمای سێکسی و ئەکتەری ئەمریکییە. لە شاری "سانتا باربارا"ی کالیفۆرنیا لەدایکبووە و ھەر لەوێ تا تەمەنی لاوی ژیاوە. کەیتی کاری ھونەری خۆی لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە دەستپێکرد بەڵام ھەتا ساڵی ٢٠٠٨ کە گۆرانی "گەرم و سارد"ی لە یەکم ئەڵبۆمی خۆی بە ناوی یەکێک لە کوڕەکانخوێند، ناوبانگی دەرنەکرد. دو سال دواتریش لە ساڵێ ٢٠١٠دا دوهەمین ئەڵبۆمی فەرمی خۆی بە ناوی ئاواتی تازەلاوی بڵاوکردەوە کۆ توانی ببێتە یەکێک لە سەرکەوتووترین ئەڵبۆمانی تواوی مێژوو.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەکتەرە ژنە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤ پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:گیتارژەنانی ڕۆکی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:تۆماری هونەرمەندانی دیف جام پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز پۆل:تۆماری ھونەرمەندانی دیف جام پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی خەڵکی لۆس ئانجلەس پۆل:ھونەرمەندانی کاپیتۆڵ ڕیکۆردز
بڕیارنامەی ١١٩٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٩٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی ئەیلوولی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان عێراق و کووەیت. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٢٤ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:عێراق لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ عێراق
گەرماو
200px|وێنۆک|گەرماوێک لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] گەرماو یان حەمام یان سەرشۆک ئەو شوێنەیە کە خەڵکی بۆ گەرماوکردن، شووشتنی دەست و ڕووخساریان، یان چوونەسەرئاو بەکاری دەھێنن. شێوەی ئەم ژوورە و پێکھاتەکانی بەپێی وڵاتان و کەلتورەکان دەگۆڕێت، لە زۆرێک لە وڵاتان لە گەرماوەکان دەستشۆر و ئاوێنە ھەیە، لە ھەندێک وڵاتانی تر؛ ڕۆژاوا و ئەمریکای باکوور بەتایبەتی توالێتیش لەو ژوورەدا ھەیە.
ئاسایی ھەر خانووێک یان شوێنێکی ژیان گەرماوێک یان چەند گەرماوێکی ھەیە، بەڵام لە دەرەوەی ئەمەش گەرماوی گشتی لە شار و کۆمەڵگەکان ھەیە کە خەڵکی بە ھاوبەشی بەکاری دەھێنن، لە بەرانبەر بڕە پارەیەک، ئەم گەرماوانە بۆ ھەردوو ڕەگەزی مرۆڤ جیاکراونەتەوە.
مێژوو
گەرماوەکان دەگەڕێنەوە بۆ ٣٠٠٠ پ. ز. ئاسایی لەو کاتە ھەر شارەو بینایەکی ھەبوو بۆ گەرماوکردن. لە سەدەی ١٦یەمەوە، بەکارھێنانی گەرماوە گشتییەکان ڕوویان لە کەمی کرد، خەڵکی لەو کاتە دەستیان کرد بە دروستکردنی گەرماو لە ماڵەکانیان.
سەرچاوەکان
پۆل:گەرماوکردن پۆل:گەرماوەکان پۆل:ژوورەکان
بەدرە، واسیت
بەدرە ھەروەھا لە لەسەر کێڵگەی نەوتی بەدرەدایە کە لە دوای دۆزینەوەی لە ١٩٧٩دا ھەتا ساڵی ٢٠١١دا بە کار نەھێنرابوو.
گرێدان بۆ دەرەوە
پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای واسیت
ئێکس بۆکس وەن
ھەندێک لە یاریەکانی
سێ لەو یاریانەی کە فرۆشتنیای زۆربووە لەسەر ئێکس بۆکس یەک < گرنگترینیان ئەمانەی خوارەوەن:
{|class="wikitable" !یاری !بەرھەمھێنەر !کورتەیەک
پۆل:مایکرۆسۆفت پۆل:بەرھەمەکان، ناساندنی ٢٠١٣ پۆل:کایەکلێکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ئێکس بۆکس وان پۆل:کۆنسڵی یارییە ڤیدیۆییەکانی ماڵەوە
م
م یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی و ھەروەھا بیست و چوارەمین پیتی ئەلفوبێی عەرەبییە کە نیشاندەری پیتی Mیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. ناوی ئەم پیتە «میم»ە.
پۆل:پیتە عەرەبییەکان
بێن ١٠: ئۆمنیڤێرس
وێنۆک بێن ١٠: ئۆمنیڤەرس زنجیرە تەلەڤزیۆنی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە، بەرھەمی کارتۆن نێتۆرک ستۆدیۆیە، بەڵام لەلایەن مان ئۆف ئەکشن بۆ ئەم کەناڵە درووستکراوە، ئەڵقەکانی ماوەی ٢٢ خولەک دەخایەنێت، زنجیرەی بێن ١٠:ئۆمنیڤەرس باس لە سەرگەرمیەکانی بێن تێنیسۆن دەکات لەگەڵ ھاوبەشەکەی ڕوک بلۆنکۆ، کە دژی خراپە و دوژمنان دەجەنگن کە دەیانەوێت تەواوی یارییەکە کۆنتڕۆڵ بکەن لە گەردوون. زنجیرەکە لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢ بۆ یەکەمجار نمایشکرا، بە "ئەڵقەیەکی دزێو" کە لە ١ی ئابی ٢٠١٢ پەخشکرا. "پێشبینییەکی دزێو"ی زنجیرەکە دوای "ھەفتەی بێن ١٠" (١٩ی ئازاری ٢٠١٢ – ٢٤ی ئازاری ٢٠١٢) پەخشکرا. دوای ئەم بەرنامەیە لە ساڵی ٢٠١٦دا زنجیرەکە دووبارە دەستپێکرایەوە.
چیرۆک
زنجیرەکە بەدوای سەرگەرمیەکانی بن تێنیسۆنی تەمەن شانزە ساڵان دەگەڕێت، کە ئامێری ئۆمنیتریکسی ھەڵگرتووە، کە ئامێرێکی زۆر بەھێزە لە شێوازی کاتژمێردا و ڕێگە بە بێن دەدات بگۆڕێت بۆ کۆمەڵێک بێگانەی جۆراوجۆر، ھەریەکەیان توانا و لێھاتوویی تایبەتی خۆیان ھەیە. ھێڵەکانی چیرۆکەکان لە نێوان چیرۆکەکانی بێنی تەمەن یازدە ساڵان (ساڵێک دوای زنجیرە ڕەسەنەکە) و بێنی تەمەن شانزە ساڵان (چەند مانگێک دوای فیلمی بێن ١٠: ھێزی بیانی) دەگۆڕدرێن. دوای ئەوەی گوێن دەڕوات بۆ کۆلێژ و کێڤن دەڕوات بۆ ئەوەی لێی نزیکتر بێت، بێن ھاوبەشێکی نوێی دەستدەکەوێت، ئەویش لۆریچییەکی نامۆی تازەپێگەیشتووی کتێبەکە بە ناوی ڕوک بلۆنکۆ (ناوی بنەماڵەی یەکەم).
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٢ پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی دەربارەی هەرزەکاران پۆل:فیلمەکانی بێن ١٠ پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەکشنییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە خەیاڵییە زانستییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سووپەرھیرۆ ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە پاشکۆیە ئەمریکییەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکانی ڕۆژاوا کە کاریگەری ئەنیمێیان لەسەرە پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی بێن تێن پۆل:سووپەرھیرۆکانی ستۆدیۆکانی کارتۆن نێتۆرک پۆل:پڕۆگرامە ڕەسەنەکانی کارتۆن نێتۆرک پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی گۆڕینی شێوە پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەلایەن ستۆدیۆکانی کارتۆن نێتوۆرک
ئیماماتی قەوقازی
وێنۆک|ئاڵای ئیماماتی قەوقازی وێنۆک|نەخشەی ئیماماتی قەوقازی (بەشی ڕۆژاوا نوێنەرایەتی خاکەکانی عەبدزاخ دەکات، کە ھۆزێکی چەرکەس بوون کە لەلایەن ئیمامەتێک نایبەوە فەرمانڕەوایی دەکرا، محەممەد ئەمین ئاسیالاڤ) ئیماماتی قەوقازی دەوڵەتێک بوو کە لەلایەن ئیمامەکان لە داغستان و چیچان لە سەرەتای تا ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەم لە باکووری قەفقاز دامەزرا، بۆ شەڕکردن دژی ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا لە کاتی جەنگی قەوقازدا، کە ڕووسیا ھەوڵیدا قەفقاز داگیر بکات بۆ ئەوەی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی ڕووسیادا مسۆگەر بکات خاکی نوێ لە باشووری شاخەکان.
ھەرچەندە ئیسلام لە ڕاستیدا لە بەشێک لە قەفقازدا زۆر گرنگ بوو، ھەروەھا ھێزێکی یەکگرتوو بوو بۆ بەرخۆدان لە ڕووسیا، بەڵام ئیسلامی سیاسی لەلایەن زۆر گرووپی جیاوازەوە کەوتە بەر تەحەدا. ئیسلام لە ناوەڕاست و باکووری داغستان و چیچان لەم کاتەدا زۆرینەیان نەقشبەندی بوو. بەڵام نەقشبەندیزم کە سروشتێکی زۆر عیرفانیی بوو، دووبەرەکی ناوخۆیی ھەبوو لەسەر ئەوەی کە ئایا دەبێت سیاسی بێت یان لە ڕاستیدا سۆفیگەری سیاسی پاکی ئایینەکەی پیس دەکات. بە تایبەتی پاڵنەر بۆ دامەزراندنی یاسای شەریعەت لە زۆر بەرەدا دژایەتی کرا. سەرەتا دەوڵەتە ڕەسەنەکانی قەوقاز کە لەلایەن ئاڤار، کومیکس، لێزگین، لاکس و ئەوانی دیکە بەڕێوەدەبرێن (بەتایبەت فەرمانڕەوای بێوەژن پاخو بایکە، شاژنی خانەقای ئاڤاریا) دژی ئەوە بوون، چونکە پێدەچوو شەرعییەت لە ھەڵوێستەکانی خۆیان بسەننەوە. ھەروەھا شەریعەت لەگەڵ عەداتدا بەریەککەوتەوە، کە سیستەمی یاسای ڕەسەنە کە زۆرێک، بە تایبەت گەلانی وەک چیچان، بە باڵاتر لە شەریعەت سەیریان دەکرد. لەبەر ئەم ھۆکارانە و ھۆکارەکانی دیکەی وردتر، لە زۆربەی بوارەکاندا کە ئیمامە وەک دۆمەینی خۆی ئیدیعای دەکرد، لە ڕاستیدا بە سادەیی وەک خراپەیەکی کەمتر بۆ ڕووسیا سەیر دەکرا.
ئیمامەتی چوارەم
دوای شۆڕشی ڕووسیای ساڵی ١٩١٧، ھەوڵێک بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ئیمامەتی بە یارمەتی تورکیا، لە ماوەی مارس-نیسانی ١٩١٨، لەلایەن کوڕی یەکێک لە نایبەکانی شامیلەوە بە ناوی نەجمەدین ھۆتسۆ درا. ئەم ناوە لە نیشتەجێبوونی داغستانی گۆتسۆ سەرچاوەی گرتووە (کاتێک لەلایەن تزارەوە خەڵاتی ئاغای پێبەخشرا). ناوبراو بە چوارەمین ئیمامی قەفقازی باکوور ناسێندرا و دەسەڵاتی سۆڤیەت لە دەسەڵات لابرد، بەڵام زۆری نەخایاند لەلایەن سۆڤیەتەکانەوە شکستی ھێنا. ھۆتسۆ تەنیا لە داغستان پشتگیری ھەبوو و لەوێش شەڕەکەی بەردەوام بوو (لە چیچان، لەم نێوەندەدا، ناسیۆنالیستە باکوورییەکانی قەفقازی بە عەقیدەی جۆراوجۆر بە ھەمان شێوە چوونە شەڕی گەریلا دژی ڕووسەکان). دواجار ھەردوو یاخیبوونەکە لە ساڵی ١٩٢٥ دامرکێنران.
سەرچاوەکان
ئیماماتی قەوقازی پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢٨
ئایین
وێنۆک|320x320پیکسڵ|دابەشبوونی ئایینە فرەپەیڕەودارەکانی جیھان thumb|وێنۆک|ھێمای ئاینەکان ئایین یان دین کۆکراوەیەکی سیستمی کەلتوری و سیستمی بیر و باوەڕ و تێڕوانینی جیھانییە کە پەیوەندییەک دادەمەزرێنێت لۆ نێوان مرۆڤ و رۆحانییەتدا یاخود لەگەڵ چەند ڕێڕەوێکی ئەخلاقیدا. زۆر لە ئایینەکان چیرۆک و ھێماو و نەریت و مێژووی پیرۆزیان ھەیە کە تیایدا دەیانەوێت مانا بۆ ژیان ببەخشن یا سەرچاوەی ژیان و گەردوون روون بکەنەوە. لەمانەوە ئەخلاق و ئەدەب و یاسایی ئایینی دادەڕێژن یاخود شێوە ژیانێک بەپێی تێگەیشتنی سروشتی مرۆڤ.
ئایین وەک پێویسیتیەک بۆ ڕێکخستنی کار و کردەوەکانی (مرۆڤ) بە درێژایی مێژوو و وەک یەکێ لە سەرچاوەکانی یاسا دادەنرێ لە زۆربەی ووڵاتانی دنیادا. و ھەر لە ڕێگەی ئایینەوە باس لە ژیانێکی ئەبەدی کراوە و باسی دوبارە زیندوو بوونەوە و بەھەشت و جەھەنەم کراوە....
پێناسەی ئایین
پێناسەی ئەکادیمی یان زانستی بۆ ئایین ئەوەیە، کە زانایانی کۆمەڵایەتی و ئەنترۆبۆلۆژیا ئایین ئەبینن بەوەی کۆمەڵێک بیروباوەڕ و بەھا و شارەزاییە کە لە ناو جەرگەی ڕۆشنبیرییەوە ھاتوون. بۆ نموونە: بناغەی ناوەڕۆکی ئایین ئاماژە ناکات بە باوەڕ بوون بە خوا، ناوەڕۆکەکەی ئەناسرێت بەوەی پێکاھاتە یان ڕۆشنبیرییەکی ڕاستەوخۆیە بۆ ژیان بە شێوەیەکی گشتی. و بەپێی ئەم پێناسەیە ئایین دیدگایەکە کە دەستی لێ بەر نادرێت لە جیھاندا و کۆنترۆڵی بیرۆکەی تاک و کاروبار دەکات.
تایبەتمەندییەکانی ئایین
ئەکرێت تایبەتمەندییەکانی ئایین کۆبکرێتەوە لە چەند خاڵێکدا:
بنەمای ئایینەکان
ھەموو ئاینێک بنەما و ڕاگری خۆی ھەیە (کە ناو دەبرێن بە بیروباوەڕ یان عەقیدە)، و ھەموو ئاینێک ئەمانەی لای خوارەوەی لەخۆدەگرێت:
بزووتنەوە ئایینیەکان
پێنج ئایینە ھەرە گەورەکان پێی ژمارەی شوێنکەوتوو، ٥. ٩ ملیار لە ٨٤٪ دانیشتووان پێک دێنن.
ئایینە ئاسمانییەکان
thumb|250px|موسڵمانان نوێژ دەکەن لە دەوری کەعبە ئایینە ئاسمانییەکان یان ئایینە ئیبراھیمییەکان، کە لە ئیبراھیمەوە سەرچاوەیان گرتووە، ئەوانیش: ئیسلام و مەسیحی و یەھوودیین. ناسراوترین مەزھەبە زانستییەکانی ئایینی ئیسلام چوار مەزھەبە ناسراوەکەیە کە ئەوانیش بەپێی کاتی دروستبونیان ئەمانەن: مەزھەبی حەنەفی، مەزھەبی مالکی، مەزھەبی شافعی و مەزھەبی حەنبەلی و ئەم مەزھەبانە بە مەزھەبەکانی سوننە ناسراون، ھاوکات شیعەش چەند مەزھەبێکیان ھەیە وەک مەزھەبی جەعفەری و مەزھەبی ئیسماعیلی و مەزھەبی زەیدی و ھەروەھا مەزھەبی ئیبازی.
thumb|right|200px|وێنەیەکی کەنیسەی کاسۆلیکی ڕۆژهەڵاتی لە ناوەوە
ئایینە ھیندییەکان
thumb|200px|پەیکەری ڕامار لە پەرستگەی کالارام لە هیند
کە دامەزراوە لە نیمچەقاڕەی ھیندی، چەندین مەراسیم و تێگەیشتنی دیاریکراویان ھەیە وەک داڕمی، کارما، تەناسخ، یانتراس و دارسانا و مەراسیمی تر.
ئایینە ئێرانیەکان
thumb|200px|ئایینی زەردەشتی، پەرستگەی ئاگر
ئایینەکانی تر
thumb|200px|وێنەی مەرقەدێک لە چین
سەرچاوەکان
پۆل:ئایین پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
٧٨٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ن
ن یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی و ھەروەھا بیست و پەنجەمین پیتی ئەلفوبێی عەرەبییە کە نیشاندەری پیتی Nیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. ناوی ئەم پیتە «نون»ە.
پۆل:پیتە عەرەبییەکان
ڕۆحی پیرۆز
thumb|210px|رۆحی پیرۆز وێنەکراوە وەک [[کۆترێک کە بە فریشتە دەورە دراوە، لەلایەن گیاکوینتۆ، 1750s.]] رۆحی پیرۆز (بەئینگلیزی: Holy Spirit) زاراوەیەکە کە لەڕێگەی وەرگێڕانی دەقی کتێبی پیرۆزی عیبرییەوە هاتە ئاراوە، بەڵام ڕووانگەکان لەسەر ئەو زاراوەیە جیاوازن لەئایینە ئیبراهیمییەکاندا.
چەمکی "رۆح" بەگشتی لەنێو ئایینە جۆراوجۆرەکاندا بەکارهاتووە (نموونە وەک براهامان، هیندۆس و تائو لە تاوۆیزمدا)، بەڵام زاراوەی "رۆحی پیرۆز" زۆر بەتایبەتی؛ لەنێو ئایینە ئیبراهیمییەکاندا بەکارهاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:سیانێتی خودایی پیرۆز پۆل:خواناسی
٧٨٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
و
و یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی و ھەروەھا بیست و حەوتەمین پیتی ئەلفوبێی عەرەبییە کە نیشاندەری پیتی W یان Uیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. ناوی ئەم پیتە «واو»ە.
پۆل:پیتە عەرەبییەکان
پۆل:ئەلفوبێی عیبری پۆل:پیتە بزوێنەکان
تۆم ھاردی
ئیدوارد تۆماس ھاردی ناسراو بە تۆم ھاردی (ئینگلیزی: Edward Thomas "Tom" Hardy; لەدایکبووی ١٥ی ئەیلوولی ١٩٧٧) ئەکتەرێکی ئینگلیزە. لە ساڵی ٢٠٠١ لە یەکەمین فیلمیدا بەشداریدەکات بەناوی (Black Hawk Down)، لەدوای ئەمەش لەچەندین کاری سەرکەوتوو بەشداریکرد، لەوانە فیلمێکی خەیاڵی زانستی بەناوی (Star Trek: Nemesis) لە ساڵی ٢٠٠٢ و لە ٢٠٠٨ لە فیلمێکی تاوانی بەناوی (RocknRolla)، هەر لە ساڵی ٢٠٠٨دا لە فیلمێکی ژیاننامەیی درامیی سەرکەوتووبوو بەناوی (Bronson). لە ساڵی ٢٠١٠ش لە فیلمی دەستپێک کە فیلمێکی دیکەی خەیاڵی زانستی سەرکەوتوو بەشداربوو، لە ساڵی ٢٠١٥ش لە فیلمی ماکسی شێت:ڕێگای توورەیی شدا سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستهێنا.هەروەها ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی (Legend) کاتێ ڕۆڵی براکانی کرەی دەبینێ لەو فیلمەدا.جگە لەمانەش لەپاڵ ئەکتەر لیۆناردۆ دی کاپریۆ بەشدار دەبێت لە فیلمی گەڕاوە لە مردن ، و بۆ ئەم ڕۆڵەشی پاڵێوراوکرا بۆ خەلاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری پشتگیریکار.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە ئینگلیزەکان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز پۆل:مۆدێلی پیاوانی ئینگلیزی پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی
٧٨٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
وێب٣
بژارکردنی زاراوەکان
دەستەواژەی وێبی ٣، بە تایبەتی "وێب ٣٫٠"، لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن کۆمپانیای ئەثیرۆمی دامەزرێنەری گاڤین ودەوە دراوە. لە ساڵی ٢٠٢١دا، بیرۆکەی وێب٣ ناوبانگی پەیدا کرد. بەرژەوەندی تایبەت بەرەو کۆتایی ساڵی ٢٠٢١ بەرزبووەوە، بە زۆری بەھۆی بایەخدان بە پەرۆشانی کریپتۆکێرنس و وەبەرھێنان لە تەکنەلۆجیای پرۆفایل و کۆمپانیاکان. جێبەجێکارەکان لە کۆمپانیای سەرمایەی سەرەڕۆیی ئاندرێسن ھۆرۆویتز گەشتیان کرد بۆ واشنتۆن دی.C لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بۆ لۆبی بۆ بیرۆکەکە وەک چارەسەرێکی شاراوە بۆ پرسیارەکان سەبارەت بە ڕێکخستنی وێب کە سیاسەتی دروستکەرەکان لەگەڵ کامە
وێب٣ جیایە لە چەمکی تیم بێرنەرس-لی ساڵی ١٩٩٩ بۆ وێبێکی مانایی، کە ھەروەھا پێی دەوترێت "وێب 3.0" ھەندێک لە نووسەران کە ئاماژە بە چەمکی لامەرکەزی دەکەن کە بە "وێبی ٣" ناسراوە زاراوەکانی "وێبی ٣٫٠" یان بەکارھێناوە، ئەمەش دەبێتە ھۆی ھەندێک سەرلێشێوان لەنێوان دوو چەمکەکەدا. لەگەڵ ئەوەشدا، ھەندێک لە بینینەکانی وێب٣ ھەروەھا بیرۆکەکانی پەیوەست بە تۆڕی ھەمایی تێکەڵ دەکەن.
چەمک
بینینە تایبەتەکانی بۆ وێب٣ جیاوازن، و زاراوەکە لەلایەن بلومبێرگەوە بە «ھەزەلی» وەسف کراوە، بەڵام ئەوان بە دەوری بیرۆکەی لامەرکەزییەتی دەجوڵێنەوە، و زۆرجار تەکنەلۆجیای بلۆکچاین تێکەڵ دەکەن، وەک ھێما جۆراوجۆرەکانی کریپتۆکورین و نیشانە نا خۆشەکان (NFTs). بلومبێرگ وێبی٣ی بە بیرۆکەیەک وەسف کرد کە «سەرمایەی دارایی دروست دەکات، لە شێوەی نیشانە، بۆ ناو ئیشە ناوەکییەکان کە بە نزیکەیی ھەر شتێک کە لە سەرھێڵ ئەنجامی دەدەیت». ھەندێک لە بینینەکان لە دەوری چەمکەکانی ڕێکخراوە سەربەخۆیە لامەرکەزەکان (DAOs) دادەمەزرێنن. دارایی لامەرکەزی (DeFi)یەکێکی ترە لە چەمکە سەرەکییەکان؛ تێیدا، بەکارھێنەران بە بێ بەشداری بانک و حکوومەت دراو دەگۆڕن ناسنامەی خۆبەڕێوەبەری ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات کە خۆیان بناسێنن بەبێ پشتبەستن بە سیستەمێکی ڕەسەنایەتی وەک OAuth، کە دەبێت لایەنێکی باوەڕپێکراوی پێ بگات بۆ ئەوەی ناسنامە ھەڵبسەنگێنێت.
پێشوازی
تەکنەلۆجیاکان و ڕۆژنامەوانان وێب٣یان بە چارەسەرێکی گونجاو وەسفکرد بۆ نیگەرانییەکان دەربارەی زیاتر لە مەرکەزییەتی وێب لە چەند کۆمپانیایەکی «بیگ تیچ» دا. ھەندێک ئەو بیرۆکەیەیان دەربڕیوە کە وێب٣ دەتوانێت ئاسایشی داتا، پێوانەیی، و تایبەتمەندی زیاتر لەو شتەی کە ئێستا دەکرێت لەگەڵ پلاتفۆرمەکانی وێب ٢٫٠ باشتر بکات. بلومبێرگ دەڵێت کە گومان کەرەکان دەڵێن بیرۆکەکە «ڕێگایەکی دوورودرێژە لە سەلماندنی بەکارھێنانی لە دوای داواکارییەکانی نیچە، کە زۆربەیان ئامرازن کە ئامانجی بازرگانانی کریپتۆیە». نیویۆرک تایمز بڵاوی کردەوە کە چەند وەبەرھێنەرێک گرەوی ٢٧ ملیار دۆلار دەکەن کە وێبی٣ «داھاتووی ئینتەرنێتە».
ھەندێک لە کۆمپانیاکان، لەوانە ڕێدیت و دیسکۆرد، گەڕانیان کردووە لە تێکەڵکردنی تەکنەلۆجیای وێب٣ بۆ ناو پلاتفۆرمەکانیان لە کۆتایی 2021 دوای ئەوەی بەکارھێنەرە قورسەکان پاشەکەوتیان کرد، دواتر دیسکۆرد ڕای گەیاند کە ھیچ پلانێکیان نییە بۆ تێکەڵکردنی ئەم جۆرە تەکنەلۆجیایە. جەیسن سیترۆن، بەڕێوەبەری کۆمپانیایەکە، گرتەیەکی شاشەی تویت کرد و پێشنیاری کرد کە لەوانەیە گەڕان بێت بۆ یەکخستنی وێب٣ بۆ ناو پلاتفۆڕمەکەیان. ئەمە وای لە ھەندێک کرد کە بەشدارییە پارەدراوەکانیان ھەڵبوەشێننەوە لەسەر پاشگەزبوونەوەیان بۆ ئێن ئێف تی ئێس، ھەندێکی تر نیگەرانی خۆیان دەربڕیوە کە لەوانەیە گۆڕانێک بڕی فێڵ و سپام زیاد بکات کە پێشتر لەسەر سێرڤەرەکانی دیسکۆردی پەیوەندیدار بە کریپتۆ ئەزموونیان کردبوو. دوو ڕۆژ دواتر، سیترۆن تویتەرەکەی بڵاو کردەوە کە کۆمپانیاکە ھیچ پلانێکی نییە بۆ تێکەڵکردنی تەکنەلۆجیای وێب٣ لەناو پلاتفۆڕمەکەیان، و گوتی کە ئەوە چەمکێکی تەنیا ناوەکییە کە لە ھاکتۆنێکی فراوانی کۆمپانیادا پەرەی سەندووە.
ھەندێک لە زانایانی یاسایی بە وتەی گفتوگۆ نیگەرانی خۆیان دەربڕیوە سەبارەت بە سەختی ڕێکخستنی تۆڕێکی لامەرکەزی، کە ڕاپۆرتیان داوە لەوانەیە قورستر بێت بۆ ڕێگەگرتن لە تاوانی سایبەر، بێزارکردنی سەرھێڵ، قسەی ڕق و قین، و بڵاوکردنەوەی وێنەی دەستدرێژی بەڵام ماڵپەری ھەواڵ ئەوەش ھاتووە، «[وێبی لامەرکەز] نوێنەرایەتی تێڕوانین و ھیوای ئازادی سایبەر دەکات لە ڕابردوو کە ئینتەرنێت دەتوانێت بە شکاندنی پێکھاتە دەسەڵاتەکانی ئێستا، خەڵکی ئاسایی بەھێز بکات» ھەندێکی تر لە ڕەخنەگرانی وێب٣ ئەم چەمکە وەک بەشێک لە بڵقێکی نھێنی، یان وەک درێژکراوەی ئەو ڕەوتانەی کە لەسەر بنەمای بلۆکچاین دەیبینن، بە شێوەیەکی زۆر کەم یان زیانبەخش دەبینن، بە تایبەتی ئێن ئێف تی ئێس. ھەندێک لە ڕەخنەگران نیگەرانیان سەبارەت بە کاریگەری ژینگەیی کریپ ھەندێکی تر باوەڕیان دەربڕیوە کە وێب٣ و تەکنەلۆجیای پەیوەندیدار پلانێکی ھەڕەمین.
کێڤن وێرباچ، نووسەری بلاکچاین و تەلارسازی نوێی ترەست وتی کە "زۆر بە پێی "وێبی ٣" چارەسەرەکان وەک خۆیان لامەرکەز نین، لە کاتێکدا ئەوانی تر ھێشتا دەریدەخەن کە ئەوان بە ئەندازەیەک پێوانەیی، پارێزراو و بەردەستن بۆ بازاڕی گشتی" و ئەوەشی وت کە ئەمە
لیام سەلمێندرا، کە بۆ تۆمارەکە دەنووسێت، ئەوە دەر دەکەوێت کە وێبی ٣ ئەفسانەیە، چیرۆکێکی پەری. ئەوە ئەو شتەیە کە دایک و باوکان شەوانە بە منداڵەکانیان دەڵێن ئەگەر بیانەوێت گەورە بن بۆ ئەوەی ببنە ئابووریناس.
جاک دۆرسی، یەکێک لە دامەزرێنەرانی و بەڕێوەبەری پێشووی تویتەر، وێبی ٣ی وەک یارییەکی سەرەڕۆیی کاپیتالیستەکان دوورخستەوە. دۆرسی پێی وایە وێبی ٣ ئینتەرنێت بەدیموکراتی ناکات، بەڵام ھێز دەگۆڕێت لە یاریزانانی وەک فەیسبووکەوە بۆ سەرەڕۆیی سەرمایەی وەک ئاندرێسن ھۆرۆویتز
لە چاوپێکەوتنێکی ساڵی ٢٠٢١دا، سپێس ئێکس و ئێلۆن ماسکی بەڕێوەبەری تێسلا گومانیان دەربڕی کە وتیان وێبی ٣ «وزەی بازاڕکردن لە راستی ئێستا زیاتر دیارە».
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرەبلۆکەکان
دێنزڵ واشینگتن
دەنزڵ واشینتۆن هایەس (بە ئینگلیزی: Denzel Hayes Washington) ئەکتەر و دەرهێنەر و بەرهەمهێنەرێکی ئەمریکییە. لە ساڵی ١٩٥٤ لە ماونت ڤەرنۆن لە ویلایەتی نیویۆرک لە ئەمریکا لەدایکبووە. تا ئێستا دوو خەڵاتی ئۆسکاری بە دەست هێناوە و دوو جاریش خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بە دەست هێناوە و یەک جاریش خەڵاتی تۆنی بە دەست هێناوە. لە ساڵی ٢٠٠١یشدا خەڵاتی ئۆسکاری وەرگرتووە بۆ ڕۆڵ بینینی لە فیلمی (Training Day).
ژیانی
دەنزڵ واشینتۆن لە ماونت ڤەرنۆن لە نزیک شاری نیویۆرک سەر بە ویلایەتی نیویۆرک لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٤ لەدایکبووە. دەنزڵ تا ساڵی ١٩٦٨ لە قوتابخانەی مامناوەندی (Pennington-Grimes) خویندوویەتی. کاتێک گەیشتە تەمەنی ١٤ ساڵی دایک و باوکی لە یەک جیابوونەوە هەر لەبەر ئەوە دایکی دەینێریت بۆ قوتابخانەیەکی نموونەی بە ناوی (Oakland Military Academy) لە نیو ویندسۆر لە ویلایەتی نیویۆرک. دەنزڵ خۆی دەربارەی ئەم قوتابخانەیە دەڵێت "ئەم قوتابخانەیە ئاڕاستەی ژیانمی گۆڕی چونکە من بە شێوەیەکی زۆر ناڕێک و نابەجێ ژیانم بەسەردەبرد ، ئەو کەسانەی کە لەم قوتابخانەیە یارمەتییان دام کەسانی زۆر باش بوون بۆم."
دیزل واشنتن لە سالی 1954 لە نیویۆرک لە دایک بوەو ئەکتەری ئەمریکیە و ناوی تەواوی دینزل هایس واشنتنە و لە لە سالی 1977 لە زانکۆی هارفارد لە بەشی راگەیاندن و دراما بروانامەی بە دەست هێنا پاشان لە سان فرانسیسکۆ لە پەیمانگای ئەمریکی بۆ هونەری شانۆ دەی خوێند  بەڵام لە دوای یەک ساڵ وازی لە خوێندن هێناو بو بە ئەکتەر
سەرچاوەکان
http://en.wikipedia.org/wiki/Denzel_Washington
پەراوێزەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما پۆل:زیندووان پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی پۆل:یاریزانانی تۆپی سەبەتەی پیاوانی ئەمریکا پۆل:پاسەوانانی خاڵ پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
فەراتاش
220x440px|وێنۆک فەراتاش یان فەرادتاش (بە فارسی: فرھاد تراش)  ئاسەوارێکی کەڤنارە کە دەکەوێتە باکووری بەردەنووسی بەناوبانگی ھەخامەنشی لە کێوی بێستوون. فەراتاش داتاشراوێکە کە بەرزییەکەی نزیکەی ٣٦ مەترە و پانییەکەی نزیکەی ٢٠٠ مەترە و لەوانەیە لە کاتی ساسانییەکاندا داتاشرابێت. ھێشتا بە تەواوی ھۆکار و مەبەست لە داتاشینی دیار نییە. ھەندێک پێیان وایە کە لە فەراتاشەوە بەرد داتاشراوە بۆ بینا لە شوێنێکی تردا.
فەراتاش لە شانامەی فیردەوسیدا
لە کتێبی شانامەی فیردەوسیدا چیرۆکی کەسێک بە ناوی فەرھاد ھاتووە کە عاشقی ژنی دەبێت کە ناوی شیرینە، بەڵام خەسرەوپەرویزی پاشا بە مەرجێک دەھێڵێت کە فەرھاد و شیرین زەماوەند بکەن کە فەرھاد، ئەوەندە کێوی بێستوون بتاشێت کە بگات بە ئاو. پاش چەند ساڵ و کەندنی نیوەی کێوەکە، ئاو دەردەکەوێت؛ بەڵام خەسرەو ھەواڵ دەدات کە شیرین مردووە. فەرھاد لە داخ و خەفەتدا تەورەکەی ھەڵ دەخاتەوە و دەی دات بەسریدا و خۆی دەکوژێت.
سەرچاوەکان
پۆل:کێوی بێستوون پۆل:شوێنەوارەکانی کوردستان پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران
بڕیارنامەی ١١٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی ئەیلوولی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٢٥ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٨ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
لیندا ماریا بارۆس
لیندا ماریا بارۆس نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:وەرگێڕە فەڕەنسییەکان پۆل:شاعیرانی ڕۆمانی پۆل:وەرگێڕەکان لە فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
پۆستی ئەلیکترۆنی
پۆل:ئیمەیل پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان پۆل:مێژووی ئینتەرنێت پۆل:زاراوەکانی ئینتەرنێت
بەرەی نوسرە
مێژووی ئاڵای بەرەی نوسرە
ئاڵای رێکخراوی ئەلقاعیدە لە ووڵاتی شام بەرەی نوسرە لە نێوان ساڵانی ۲۰۱۳ بۆ ۲۰۱٦
سەرچاوەکان
پۆل:تیرۆریزم لە سووریا پۆل:ئیسلامیزم پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون
٧٩٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھاڵۆوین
زۆرێک لە شارەزایانی بواری چاند (فەرھەنگ) لە ئەورووپا و ئەمریکا باوەڕیان وایە کە بە پێچەوانەی فەلەکانە کە ئەم جەژنە بە جەژنێکی ئایینی دەزانن، ھاڵۆوین ھەر وەک جەژنی خەرمان ھەڵگرتنەوەی کوردەواری وایە کە تا ڕادەیەک لەگەڵ بیروباوەڕی مەسیحییەت تێکەڵکراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:چاندی ئیری پۆل:چاندی سکۆتلاندی پۆل:ھاڵۆوین
ژان باتیست دێلامو
ژان باتیست دێلامو نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:زیندووان
ی
ی یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی و ھەروەھا بیست و ھەشتەمین پیتی ئەلفوبێی عەرەبییە (بەم جۆرە: «») کە نیشاندەری پیتی Y یان Îیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. ناوی ئەم پیتە «یێ» یە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پیتە عەرەبییەکان
بڕیارنامەی ١١٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١١٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی ئەیلوولی ١٩٩٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ئەفریقا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٢٧ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:ئەفریقا لە ١٩٩٨ پۆل:سیاسەتی ئەفریقا
کۆنبەردی
چاخی کون به ردی له گه ل سازکردنی یه کمین ئامیره کان به ردی ده س پی ده کا که ده گه ریته وه بو 2/7 میلیون سال به ر له ئیستا و له 10 هه زار سال پیش ئه مرو، ناوی ده گوری بو چاخی نوی به ردی که له و چاخه دا مروو ناژه ل داری و زراعت شروع ده کا و له گونده کان نیشته جی نه بی. وێنۆک|ئەشکەوتى شانەدەر له ماوه ی ئه م چاخه دوور و دریژه دا چه ند جوره شیوه مرو له سه ر زه وی ژیاون که له سه ره تای چاخی کون به ردی کونار، شیوه مرووه کان پتر راو وه نیچیر وانی، به رگی ره وه ک و گیا یا بوونه وه ره ورده کان ده ژیان نامیر و که لو په له به ردینه کانیان وه ک ساتوور له خرکه به رد و ته له زمی به رد به شیوه یه کی ساکارانه بووه.
به ناو بانگ ترین شوینه واری مروی چاخی کوون به ردی له کوردیستان ئه ما نه ن: ئەشکەوتی شانەدەر
دوو ئەشکەوت دەکەوێتە کرماشان، نزیکی تاق وه سان
Paleolitikum
پۆل:کۆنبەردی
بابا تاھیری ھەمەدانی
وێنۆک|گۆڕی بابە تاھیر لە [[ھەمەدان]]
بابا تاھیر ناسراو بە بابە تاھیری عوریان ناوی تاھیرە، ھۆنراوەنووسێکی سەدەی ١١ بوو کە بە زمانی پاڵەوی (شێوازی فەھلەویات-پاڵەوییەکان) ھۆنراوەی نووسیوە. ساڵی لەدایکبوونی بابا تاھیر ئاشکرا نییە، لە زۆر سەرچاوە باسکراوە، بەڵام بەپێی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان لە ماوەی نێوان نیوەی دووەمی سەدەی دەیەم و نیوەی یەکەمی سەدەی یازدەمی زایینی ژیاوە. ھەربۆیە لەدایکبوون و کۆچی دوایی بە ساڵانی (٩٣٥ زایینی - ١٠١٠ زایینی) دیاریکراوە. زۆربەی ھۆنراوەکانی بابا تاھیر دوو بەیتە کە بریتییە لە چوار نیوە دێڕ، جگە لە ھۆنراوەی دوو بەیتی نزیکەی ٥ ھەزار (غەزەل) یشی ھەیە. بڕێک لە ھۆنراوەکانی وەرگێڕدراونەتە سەر شێوەزاری سۆرانی، بۆ نموونە دڵزار یەکێک لە ئەو کەسانەیە کە بڕێک لە ھەڵبەستەکانی بابە تاھیری وەرگێڕاندوەتە سەر سۆرانی.
نموونەیەک لە دوو بەیتەکانی بابا تاھیر
شیکردنەوەی: «دیارە تۆ وەکو شێر و پڵنگی ئەی دڵ، ھەمیشە لەگەڵ من لە جەنگدای، ئەگەر بکەویتە بەر دەستم خوێنت دەڕێژم، بۆ ئەوەی ببینم ڕەنگت چۆنە!»
سەرچاوەکان
سەرەتای مێژووی ئەدەبی کوردی، د. مارف خەزنەدار (بە ڕووسی)
پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی پۆل:مردووانی سەدەی ١١یەم پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٠یەم پۆل:خەڵکی ھەمەدان پۆل:سۆفیەکانی ئێران
پۆتەنشڵی حەسانەوە
ئەرکی حەسانەوە (ئینگلیزی: Resting potential) ئەرکێکی کارەبایییە لە پەردەی خانەی دەمارەخانە یان ماسولکە خانە، ئەو کاتەی خانەکە ناچالاکە.
سەرچاوە
پۆل:کۆئەندامی دەمار پۆل:فیزیۆلۆژیای دەماری
کلەیھەتچی، ئەلاباما
کلەیھەتچی شارۆچکەیەکە لە کەرتی دەیل، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٥٨٩ کەس بووە. ڕووبەری ٧٫٠٤ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٨٣٫٦٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
ێ
ێ یەکێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردییە کە نیشاندەری پیتی Êیە لە ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردیدا. «ێ» لەو پیتانەیە کە بە ئەلفوبێی عەرەبی زیاد کراوە.
ڕووناک وەک ئەوین، تاریک وەک مردن
ڕووناک وەک ئەوین، تاریک وەک مردن (Ronî Mîna Evînê Tarî Mîna Mirinê) ڕۆمانێکی محەممەد ئوزونە، ئەم ڕۆمانە شەشەمین بەرھەمی نووسەرە، لە ساڵی ١٩٩٨ لە ئەستەمبوڵ بڵاوکراوەتەوە. ڕۆمانەکە لەلایەن موحسین کزلکایا وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی تورکی و لە ساڵی ٢٠٠٠ بڵاوکرایەوە، وەرگێڕانە تورکییەکە لەلایەن خەڵکەوە پێشوازیێکی باشی لێکرا و تا ئێستا ١٩ جاران چاپکراوە.
ئەم ڕۆمانە لەلایەن وریا غەفوورییەوە وەرگێڕدراوە بۆ کوردیی ناوەندی، لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن ناوەندی ئەندێشە بڵاوکراوەتەوە.
ساڵی ٢٠١٨ وەرگێڕی ناسراوی ڕۆژھەڵاتی کوردستان ڕەزا کەریم موجاور لە ژێر ناوی «روشن مثل عشق، تاریک مثل مرگ» وەرگێڕایە سەر زمانی فارسی و بڵاوکەرەوەی ئەفراز لە تاران بڵاوی کردەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆمانەکان پۆل:بەرھەمەکانی محەممەد ئوزون پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان
پۆتەنشڵی پەردە
وێنۆک|ئەو یۆنانەی کە ئەرکی پەردە پێکدێنن
ئەرکی پەردە (ئینگلیزی: Membrane potential) جیاوازیی ئەرکی کارەبایییە لە نێوان ھەردوولای پەردەی دەمارەخانەیەکدا.
سەرچاوە
پۆل:کۆئەندامی دەمار پۆل:کیمیای کارەبایی
٧٩١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کفری
کفری شارێکی دێرینی کوردستانە دەکەوێتە ناوچەی گەرمیانەوە، لەم شارەدا نەتەوەی کورد و تورکمان و عەرەب تێیدا دەژین کە زۆربەی دانیشتووانی کوردن، کفری لە ڕووی ئاو و ھەواوە کەشێکی مام ناوەندی ھەیە بەڵام لە وەرزی ھاویندا ھەندێک گەرمە.
مێژوو
کفری شارێکی دێرینە و پێگەیەکی گرنگ و پڕبایەخی لە مێژووی ھەیە، کفری مەڵبەندێکی دێرینی ڕۆشنبیری و ئەدەبی بووە بەڵام وەکو پێویست ئاوڕ لە مێژووەکەی نەدراوەتەوە، کەمترین کتێب بە شێوەی تێروتەسەل لەسەر شاری کفری و مێژووەکەی نوسراوەتەوە ئەوەی کە ھەبووە خۆی لە باسی کورت و بابەتە پەیوەستەکانی بە ناوچەکانی ترەوە دەنواند، تاکو کۆتای سەدەی بیست تەنھا دوو کتێب تەرخان کراوە کە باس لە تێکڕای بوارەکانی ژیان دەکات لە شاری کفریدا ئەویش کتێبەکانی (ابراھیم خان ثائر من کردستان- مکرم الطالبانی) و (شۆڕشی ئیبراھیم خانی دەلۆ ١٩٢٠-مستەفا نەریمان). کۆمەڵێک سەرچاوەی مێژووی دیکە ھە یە کە بە زمانەکانی کوردی و عەرەبی نوسراونەتەوە کە گرنگترینیان کتێبەکانی (د. کەمال مەزھەر ئەحمەد - گەشتی ڕیچ) کەلەساڵی ١٨٢٠ بەشاری کفریدا تێپەڕیووە. (طە باقر) و (فواد سفر) کە دوو مێژوونوسی دیاری عەرەبن سەردانی ناوچەکەیان کردووە و لە سەریان نوسیووە. باسی دانیشتووانی دەوروبەر و ناو شاری کفری و باسی تورکمانەکانی کفری و بەشێک لە ھۆزە کوردییەکانی ناوچەکە کە باس لە سێ ھۆزی سەرەکی لە ھۆزە کوردییەکانی کوردی ناوچەکە وەک (ھۆزی داودە – دەلۆ- زەنگەنە) ھەروەھا کفری (١٥٨) گوندی ھەبووە بە گوێرەی قاموس ئیعلامی عوسمانی چاپی ساڵی ١٨٩٨ لە لاپەڕەی ٢٩٦ باس لە سەرژمێری کفری دەکات کە ٤٠٠٠ کەس بووە.
شوێنەوار
ئەو شوێنەوارانەی کە تاکو ئێستا ماون کە لە شێوەی دەست کردن لە چاخ و سەردەمە جیاوازەکاندا دروست کراون وەک ئاسکی کفری و ئاشتۆکان و (تلیشان) و (دوازدە ئیمام) و (سەرقەڵا) و (گردەگۆزینە) و چەندان شوێنی تر لە ناوچەی کفری. لە نزیک شاری کفری ژمارەیەک کەلاوەی شوێنەواری فراوان ھەیە وەک (قەرە ئۆغڵان) کە پاشماوەی خانووەکان لە بەرد و گەچ و نەخش و نیگاری گەچ کاری دەبینرێت و بە دووری (٥)کم لە باکووری کفرییەوە گردێکی شوێنەوار ھەیە کە پێی دەگوترێت قەڵای کچان (قز قلعەسی). شارەکە لای خۆرھەڵاتییەوە، لەژێر ئەو زۆرگانەدا کە لەرۆخی چەمەکە بوون (دیوی لای خۆراوایان ھەڵوەریبوو) گردێکی بەرز و تەخت و زۆریان ھەیە، کە شێوەی چوارگۆشەی ھەبوو دیوی ناوەوەیان کوت و مت لەو ڕەنگە ڕەشە دەچوو کەلە (سلوقییە و بابل) دۆزرابوونەوە.
ناو و واتای شاری کفری
تاکو ئێستا بەتەواوی نەزانراوە ناوی شاری کفری لە چییەوە سەرچاوەی گرتووە و ئەو ناوەی بەباڵادا بڕاوە، وشەی کفری لە عەرەبیدا گەلێک مانا دەبەخشێت وەک (کفر ـ کفرا) داپۆشینی شتێک، (کفر ـ کفرانا) دژی ئیمان ھێنان بە خوا، (کفر) ئەرزیکی دوور لە خەڵکە، (الکفر) شەوەزەنگ، (کفر) لادێ. سەبارەت بە ناوی (کفری) ھەندێک بیروبوجون ھە یە: لە دەقە بزمارییە ئەکەدییەکان و پاشتر بابلییەکان و ئاشورییەکاندا پێی وتراوە (کبرو) لە ئارامییەکاندا بە (کبرا) ھاتووە و لە عبرانییەکاندا بە (کوبیر)یان کوفیر ھاتووە. لە سەردەمی (سوڵتان عبدالحمید) حوکمراِنییەتی عوسمانیشدا ناوی کفری گۆڕی بۆ (سەلاحییە). ڕایەک ھەیە سەبارەت بەناوی کفری کە دەگەڕیتەوە بۆ وشەی (کفر) کە وشەیەکە لەزمانی تۆرانییەدا کە بەرامبەر بە (تەروو) لە زاروەی سۆرانی کوردیدا دێت. ئەوا ھەموو ئەو ناوو دەسنیشانکردنە مێژوویانەی لە ھەر سەردەمێکدا بەسەر ناوەکەیدا بڕاوە و تائێستاش ماوەتەوە لەگەڵ ئەوەشدا بۆخۆیان دەلالەت لەو یادەوەریانە دەکەن کەبەسەر شار و ناوچەکەدا ھاتوون وەک ناوە دێرینەکانی (کیماش، لاخیرۆ، کیرۆ، فرجیا).
جوگرافیا
کفری شارێکی بچووکە دەکەوێتە لای ڕۆژاوای لووتکەی باوەشاسواروە، درێژبوونەوەی ئەو زنجیرە چیایەیە کە لە کەرکووکەوە دەست پێ دەکات. کفری دەکەوێتە نێوان ھێڵی پانی (٣٤ – ٣٥) پلەو ھێڵی درێژی (٤٥) پلە، دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی کەرکووک و ١٢٠ کم دوورە لێیەوە، باشوورەکەی جیا دەبێتەوە لە پارێزگای دیالە بەھۆی زنجیرە چیای حەمرین و ناحیەی قەرەتەپە دەکەوێتە ناو سنوورەکەیەوە کە بەکشتوکاڵ دەوڵەمەندە، لە باکوورەوە تاکو شارەدێی سەنگاو دەڕوات، لە باشوورەوە چیای حەمرینە، لە ڕۆژاواوە شارەدێی قادر کەرەم و ئاوە سپی جیای دەکاتەوە لە قەزای دووزخورماتوو. لە ڕۆژھەڵاتەوە زێی سیروان ڕووبەرەکەی (٥٢٧٥) کم٢ کفری کۆن لەشوێنی ئێستایدا نەبووە شوێنی یەکەمی شارەکە (ئاسکی کفری) گردێکی گەورە بوو کە(١٠–١٢)م لەسەر ڕووی زەوییەکەوە بەرز بوو؛ و (٨)کم لە شوێنی ئیستای کفری دوورە. تاکو ئێستا ئەو گردە ماوە و وەکو شوێن و ئاسەوارێکی مێژووی تەماشا دەکرێت، دوای خاپور بوونی کبرو یان کیماش شوێنی دووەمی شارەکە لە قەرە ئۆغڵان بنیات نرا کە کەوتووتە ڕۆژاوای شوێنە کۆنەکەیەوە. بوونی شاری کفری لە شوێنی ئێستایدا دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی دووسەد ساڵێک لەمەوپێش.
ناحیەکانی ئەم قەزایە
لە ماوەی ساڵانی (١٨٧٧ – ١٩٠٨) بریتی بووە لە ناحیەکانی لە ماوەی ساڵانی (١٩٢٠ – ١٩٢٦) بریتی بووە لە ناحیەکانی ناحیەکانی ئێستا
گەڕەکەکانی شاری کفری
٭ [شۆڕش] ٭ [لەتیف هەڵمەت] ٭ [ئەوبەری] ٭ [ئاشتی
سەرچاوەکان
پۆل:کفری پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیالە پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ویلایەتی مووسڵ
ویلایەتی مووسڵ (بە عەرەبی: ولایة الموصل، تورکیی عوسمانی: ولایت موصل بە ڕۆمانی:Vilâyet-i Musul) لە دابەشکردنی کارگێڕیدا، (ویلایەت) ئاستی یەکەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. لە سنجاقەکانی باکووری ویلایەتی بەغدا لە ساڵی ١٨٧٨ دروست کراوە.
بەپێی زانیارییەکان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ڕووبەرەکەی ٢٩٢٢٠ میل چوارگۆشە بووە (٧٥٧٠٠ کم٢)، لەکاتێکدا ئەنجامە سەرەتایییەکانی یەکەم سەرژمێری عوسمانی لە ساڵی ١٨٨٥ (کە لە ساڵی ١٩٠٨ بڵاوکرایەوە) ژمارەی دانیشتووانەکەی بە ٣٠٠ ھەزار و ٢٨٠ کەس داوە. وردی ژمارەکانی دانیشتووان لە «نزیکەیی»ەوە تا «تەنھا گریمانەیی» دەگۆڕێت بەپێی ئەو ناوچەیەی کە لێیەوە کۆکراونەتەوە.
شاری مووسڵ و ناوچەی باشووری زێی بچووک لە ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ ساڵی ١٩١٦ی جەنگی جیھانی یەکەمدا بۆ فەرەنسا تەرخانکرا، دواتر دوای کێشەی مووسڵ گواسترایەوە بۆ عێراقی ئینتیدابی.
بەشی کارگێڕی
وێنۆک| نەخشەیەک کە دابەشبوونە ئیدارییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە ساڵی ١٣١٧ی ھیجری، ١٨٩٩ی زایینی، بە ویلایەتی مووسڵ و سنجاقەکانییەوە نیشان دەدات.]] سنجاقەکانی ویلایەتەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی مووسڵ مووسڵ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٨ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٧٨
دەمارەخانە
دەمارە خانە (بەئینگلیزیی: Neuron)، یەکەی پێکھاتن و فەرمانی دەمارە کۆئەندامە.
پێکھاتە
دەمارە خانە لە سێ بەشی سەرەکی پێک دێت:
پۆل:زاراوە پزیشکییەکان پۆل:کۆئەندامی دەمار پۆل:دەمار پۆل:دەمارە کۆئەندام پۆل:زیندەوەر پۆل:خانە
بڕیارنامەی ١١٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨ پۆل:ئەفریقا لە ١٩٩٨ پۆل:سیاسەتی ئەفریقا
ماتیو گۆستۆلا
ماتیو گۆستۆلا شاعیر، وێنەگر و پیانیستی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١
چاوگ (ڕێزمان)
لە ڕێزماندا، چاوگ بە وشەیەک دەوترێت کە ناوی کارێکە و بەبێ لەبەرچاوگرتنی کەس و کات، جێبەجێبوونی کارێک نیشان دەدا. پێنج جۆر چاوگ ھەیە لە زمانی کوردیدا:
جیمەیڵ
جیمەیل خزمەتگوزارییەکی خۆڕایی سەر وێبە و پرۆتۆکۆلی ئۆفیسی پۆست (POP٣) و پرۆتۆکۆلی گەیشتن بۆ نامەکانی ئینتەرنێت (IMAP)، کە کۆمپانیای گووگڵ پێشکەشی دەکات، جیمەیل تا جونی ٢٠١٢ ژمارەی بەکارھێنەرانی گەیشتە ٤٢٥ ملیۆن بەکارھێنەر. جیمەیل لە ڕۆژی ١ی نیسانی ٢٠٠٤ بەشێوازی ئەزموونی کەوتەکار، لە ئێستادا بەھۆی ھەژماری جیمەیلەوە بەکارھێنەرانی گووگڵ دەتوانن سوود لە زۆرێ خزمەتگوزارییەکانی گووگڵ وەرگرن لەوانە یوتیوب و گووگڵ + و گۆگڵ چرۆم و زۆرێکی تر لەخزمەتگوزارییەکان وەرگرن
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:جیمەیل پۆل:ئیمەیل پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٤ پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون پۆل:خزمەتگوزارییەکانی گووگڵ
پۆتەنشڵی کار
وێنۆک|پێشچوونی ئەرکی کار لە خانەیەکی دەماریدا
سەرچاوە
پۆل:کۆئەندامی دەمار پۆل:کیمیای کارەبایی
بلاک بیوتی
200px|وێنۆک|چەپ بلاک بیووتی یان ڕەشە جوانەکە ڕۆمانێکە کە لە ١٨٧٧دا بە قەڵەمی ئانا سوێڵ نووسراوە.
چیرۆک
بلاک بیوتی ئەسپێکی ڕەنگ ڕەشی چاو ڕەش کە لەگەڵ دایکیدا لەباخی جوتیارێکدا دەژیان. بەڵام کاتێک تەمەنی گەورە بوو خاوەن باخەکەی فرۆشتی بە پیاوێکی بازرگان بە ناوی گۆردۆن، کە پیاوێکی زۆر میھرەبان بوو و زۆر بلاک بیوتی خۆش دەویست بەڵام ھاوسەرەکەی نەخۆش کەوت. بۆیە ناچاربوو بلاک بیوتی بفرۆشێت بە پیاوێک بەناوی جۆھن، کە شەریکی گۆردن بوو لە باخچەی بیرتویکدا بفرۆشێت. جۆھن پیاوێکی میھرەبان بوو و ڕێزێکی زۆری لە بلاک بیوتی دەگرد. شەوێکی باراناوی و ئاسمان تاریک بوو جۆھن و گۆردن ویستیان بڕۆن بۆ کۆبوونەوەیەک لە شاردا. لە ڕێگادا بەسەر پردێکی نیوە شکاودا ڕۆشتن و ھەتا لە کۆتاییدا گەشتنە شوێنی کۆبوونەوەکە لەدوای یەک کاتژمێر گەڕانەوە بۆ باخچەی بیرتویک لەڕێگادا کەگەشتنە سەر پردەکەی کە لێی ھاتبوون بلاک بیوتی وەستاو نەڕۆیشتە پێشتر جۆھن ھەرچی ھەوڵی دا نەیتوانی بلاک بیوتی بھێنێتە جووڵە کاتێک دابەزی ویستی بڕواتە سەر پردەکە بۆ لێکۆڵینەوە بەڵام بلاک بیوتی دەستی کرد بە حیلەکردن کە جۆھنی ئاگارکردەوە لەوەی بڕواتە سەر پردەکە لەو کاتەدا پیاوێک ھاواری کرد و پێی وتن پردەکە لە ناوڕاستدا شکاوە. لەم کاتەدا بۆیان دەرکەوت کە بلاک بیوتی ئەسپێکی چەند بەنرخە.
سه‌رچاوه
https://en.wikipedia.org/wiki/Black_Beauty
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕۆمانە ئینگلیزییەکان پۆل:ڕۆمانە بریتانیایییەکان کە کراونەتە فیلم
٢٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دوین
thumb|250px|وێنەیەک کە شارۆچکەی دوین لە سەدەکانی ناوەڕاستدا نیشان دەدا. دوین یان دڤین شارێکی گەورەی بازرگانی بوو کە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا بە پایتەختی ئەرمەنستان دەژمێردرا. دوین لە باکووری ئارتاشاتەوە (پایتەختە دێرینەکەی ئەرمەنستان) ھەڵکەوتبوو. ئێستاکە لەو شارە جگە لە تەپۆڵکەیەک ھیچ ئاسەوارێکی تر بەجێ نەماوە.
٧٩٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دوین
باوک و مامی سەلاحەددینی ئەییووبی لەدایکبووی شاری دوین بوون. گەرچی سەلاحەددین بۆخۆی لە تکریتی ئێراقدا پەیدا بووە.