cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئۆلیڤیا دی ھاڤیڵاند
ئۆلیڤیا بۆیەکەمینجار لە ساڵی ١٩٣٥ بە فیلمی (Alibi Ike) دەرکەوت. لە ساڵی ١٩٣٩، بەشداریکرد لە فیلمی (Gone with the Wind)، بەھۆی فیلمەکەوە ناوبانگی زیاتر دەرکرد، وێڕای ئەوەی ڕۆڵەکەشی پاڵپشت بوو، ئۆلیڤیا لە فیلمەکە بە کارەکتەری مالینە ھامیڵتن ڕۆڵی گێڕا، ھەر بەھۆی فیلمەکەوە یەکەمین پاڵێوراوی بۆ پێنج خەڵاتی باشترین خانمەکتەری پاڵپشت وەرگرت لە خەڵاتەکانی ئۆسکار. لە ساڵی ١٩٤٦، دوای بەشداریکردنی بە ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی (To Each His Own)، ئۆلیڤیا دی ھاڤیڵاند بووە براوەی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەکتەر. دواتر لە ساڵی ١٩٤٩، بەھۆی فیلمی (The Heiress) ھەمان خەڵاتی بردەوە.
لادانی بۆماوەیی
لادان و جێگیربوون
کاتێک ڕێژەی گۆڕانی ئەلیلییەکان زۆر کەمە، لادانی بۆماوەیی دەتوانێت زاڵ بەسەر ھەڵبژاردەی سروشتی دا تەنانەت لە کۆمەڵە قەبارە گەورەکانیش دا. بۆ نموونە، زۆرجار بازدانە بێ سوودەکان بەخێرایی لەناودەبرێن لە کۆمەڵە گەورەکان دا بەڵام بازدانە بەسوودە تازەکانیش ئەگەری لەدەستچوونیان ھەیە بەھۆی لادانی بۆماوەیی.
ئۆلیڤیا دی ھاڤیڵاند
ئۆلیڤیا دی ھاڤیڵاند لەلایەن حکوومەتی فەڕەنسا، ئەمریکا و بەریتانیا خەڵاتی مێدالیای ڕێزلێنانی پێدراوە لەپای کارە ھونەرییەکانی.
لادانی بۆماوەیی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ژینناسیی پەرەسەندنی
ئۆلیڤیا دی ھاڤیڵاند
سەرچاوەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تۆکیۆ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:کۆچەرانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦ پۆل:مردووانی ٢٠٢٠ پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی بیستەم پۆل:خانمەکتەرانەی کە خەڵاتی دەیمھودی بەریتانیان بردۆتەوە. پۆل:دەیمەکانی فەرماندەی نیشانەی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی پۆل:کوپی ڤۆلپی بۆ باشترین خانمەکتەران پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە
ئۆواریساشی
ئۆواریساشی (尾張旭市، ئۆواریساشی-شی) شارێکە لە پارێزگای ئایچی، ژاپۆن، بەپێی سەرژمێری ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ژمارەی دانیشتووانی شارەکە بە ٨١٬٩٥٤، و ڕووبەرەکەی بە ٢١٫٠٣ کیلۆمەتر چوارگۆشە خەمڵێنراوە.
.gp
دۆمەینی .gp تایبەتە بە وڵاتی گوادەلوپی و لە ساڵی ١٩٩٦ کەوتۆتە کار.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
دوورگەی ھاتیا
وێنۆک دوورگەیەکە لە باکووری کەنداوی بەنگال لە قەراغ ڕووباری میگنا و ڕووبەرەکەی ٤٨٠ کیلۆمەتر دووجایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دوورگەکانی بەنگلادێش
دەلتای گەنجس
هەروەها دێڵتاکە بە دێڵتای براهماپوترا ناسراوە,دێڵتای سەندەربانز، یان دێڵتای بەنگال. لەبەر ئەوەی هەروەها یەکێکە لە بەپیتترین ناوچەکانی جیهان، ناوی لێنراوە زە گرین دێڵتا.دێڵتای گەنجس دەچێتە ناو کەنداوی بەنگال. نزیکەی ٣٥٤ کم (٢٢٠ میل) لە کەنداوی بەنگالەوە دوورە. دەشتی لافاو لە سێ ڕووبارەوەیە: گەنج، ڕووباری براهماپوترا و ڕووباری مێگنا.
دێڵتاکە لە ڕووباری هوگلی لە ڕۆژئاوا تا ڕووباری مێگنا لە ڕۆژهەڵات درێژ دەبێتەوە. لە هیندستان کۆلکەتا و هەڵدیا بەندەری سەرەکی دەریاین. لە بەنگلادیش بەندەری سەرەکی دەریایی بریتین لە بەندەری مۆنگلا و چیتاگۆنگ.
سه‌رچاوه‌کان
پۆل:کەنداوی بەنگال پۆل:ژینگەی بەنگلادێش پۆل:ژینگەی بەنگلادێشی ڕۆژاوا پۆل:شێوە زەوییەکانی بەنگلادێش پۆل:شێوە زەوییەکانی ڕۆژاوای بەنگلادێش پۆل:ناوچەکانی ڕۆژاوای بەنگلادێش
سێتۆ، ئایچی
سێتۆ (瀬戸市، سێتۆ-شی) شارێکە لە پارێزگای ئایچی، ژاپۆن، بەپێی سەرژمێری ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ژمارەی دانیشتووانی شارەکە بە ١٢٧٬٦٥٩، و ڕووبەرەکەی بە ١١١٫٤٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکان لە پارێزگای ئایچی
٤٣٧ (ژمارە)
٤٣٧ (چوارسەد و سی و حەفت) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٤٣٦ و ٤٣٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
کەلا شینەکە
250px|وێنۆک|کەلای شین لەلایەن دەستەی [[ئەپۆلۆ ١٧ (١٩٧٢)]] کەلا شینەکە یان هەڵماتە شینەکە وێنەیەکی زەوییە کە لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ گیراوە. وێنەکە لە مەودای نزیکەی ٢٩ ھەزار کیلۆمەترییەوە (١٨ ھەزار میل) لەلایەن دەستەی کەشتیی ئاسمانی ئەپۆلۆ ١٧ ەوە گیراوە لە کاتی گەشتەکەیاندا بەرەو مانگ. وێنەکە یەکێکە لە وێنە ھەرە دووبارە بەرھەمھێنراوەکانی مێژوو.
بەشێوەیەکی سەرەکی زەوی لە دەریای ناوەڕاستەوە بۆ جەمسەری باشوور نیشان دەدات. ئەمە یەکەم جار بوو کە وێنەی «کڵاوی سەھۆڵی جەمسەری» بگیرێت، سەرەڕای ئەوەی کە نیوەگۆی باشوور بە لێڵی دەردەکەوێت، بەھۆی ئەوەی بە ھەور داپۆشراوە. جگە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی و ماداگاسکار، نزیکەی تەواوی کەنارەکانی ئەفریقا بە ڕوونی دیارە. بڕوانە سەرەکی ئاسیا کە لە ئاسۆدایە.
ناسا ھەروەھا ئەو ناوەی بۆ زنجیرەیەک وێنەی ساڵی ٢٠١٢ بەکارھێناوە کە ھەموو گۆی زەوی بە شێوەیەکی ڕوون نیشان دەدات. ئەمانە بە سەیرکردنی وێنەی سەتەلایت (مانگی دەستکرد) دروست بوون کە لە کاتی خۆیدا گیراون بۆ دۆزینەوەی چەندین وێنەی بێ ھەور کە بتوانن لە کۆتا وێنەکاندا بەکاری بھێنن.
وێنەکە
وێنەکە، لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ چرکێندراوە، کاتژمێر ٠٥:٣٩. ئێم ئێس تی (١٠:٣٩ UTC) یەکێکە لە وێنە فۆتۆگرافییە بەربڵاوەکان لە جیھاندا. وێنەکە یەکێکە لەو وێنە دەگمەنانەی کە زەوییەکی تەواو ڕۆشن پیشان بدات. ئەم وێنەیە کاتێک گیراوە کە ئاسمانەوانەکان خۆریان لەپشتبوو، کاتێک وێنەکەیان گرت تێبینییان کرد زەوی کەمێک جیا دەرکەوتووە و شێوەکەی وەک قەبارەی کەلایێکی شووشەیییە.
مێژوو
وێنەکە نزیکەی ٥ کاتژمێر و ٦ خولەک دوای دەستپێکردنی ئەرکی ئەپۆلۆ ١٧ گیراوە و نزیکەی ١ کاتژمێر و ٥٤ خولەک دوای ئەوەی کەشتییە ئاسمانییەکە لە دەوری زەوی سووڕانەوەی وەستانی خۆی جێھێشت، بۆ ئەوەی دەست بە ڕۆیشتنی خۆی بکات بۆ سەر مانگ. کاتی دەستپێکردنی ئەپۆلۆ ١٧، کاتژمێر ١٢:٣٣ بەیانی، واتای ئەوە بوو کە ئەفریقا لە کاتی کاتژمێرە سەرەتایییەکانی گەشتی کەشتیی ئاسمانیدا لە ڕووناکیی ڕۆژدایە. لەگەڵ نزیکبوونەوەی بەفربارینی جەمسەرەکان، جەمسەریش ڕووناک دەرکەوتووە.
وێنەگر کامێرایەکی ٧٠ میلیمەتری ھاسڵبلادی بە هاوێنە (لێنز)ی ٨٠ میلیمەتری زایسی بەکارھێنا. ناسا ئەو وێنەیەی کردە دیاری بۆ تەواوی دەستەی ئەپۆلۆ ١٧ کە جین سێرنان و ڕۆناڵد ئیڤانس و ھاریسۆن شمیت، ھەموویان لە کاتی ئەرکەکە لەگەڵ ھاسڵبلاد لە ناو کەشتیدا وێنەیان گرت، ھەرچەندە بەڵگەکان دوای ئەوەی ئەرکەکە تاقیکراوەتەوە وا نیشان دەدات کە شمیت وێنەگر بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:بەرنامەی ئەپۆلۆ پۆل:زەوی پۆل:ئەپۆلۆ ١٧ پۆل:جین سێرنان پۆل:هاریسۆن شمیت پۆل:ھاریسۆن شمیت
ماڵتا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
سەرچاوەکان
١٩٨٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠
ئەپۆلۆ ٨
وێنۆک|ئەپۆڵۆ ٨
ئاپۆلۆ ٨، دووەمین جاری فڕینی مرۆڤ بۆ بۆشایی ئاسمان لە بەرنامەی ئاپۆلۆدا، لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٦٨ـدا نێردرا، و بوو بە یەکەم کەشتیی بۆشایی کە خولگەی زەویی بەجێ ھێڵا، و گەیشتە مانگ، لە خولگەی مانگدا گەڕا و بە سەلامەت گەڕاوە زەوی. سێ ئاسمانگەڕ (فەرماندە فرانک بۆرمن، فڕۆکەوانی کەشتیی فەرماندەییی جەیم لۆوەل و فڕۆکەوانی مانگنشین ویلیام ئاندرێس)، بوون بە یەکەم کەسانێک کە چوونە سەرووی خولگەی نزیکی زەوی، و زەوییان وەکوو گۆیەکی تەواو بینی و بە شێوەی ڕاستەوخۆ دیوی نادیاری مانگیان بینی و بینەری ھەڵاتنی زەوی بوون.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەرکەکانی بەرنامەی ئەپۆلۆ
تم تەمە
تم تەمە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شێخ تەویل، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تم تەمە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەڵای تەپەگاڕووس و لە باشوور لەگەڵ گوندی گۆڕی ئەسپ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دارەونکە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی تیلەکۆی قەلەندەر.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ژینناسیی خانەیی
ژینناسیی خانەیی (ھەروەھا ژینناسیی خانە یان خانەناسی) لقێکی ژینناسییە کە لێکۆڵینەوە لە پێکھاتە، کار و ئاکاری خانەکان دەکات. ھەموو ئۆرگانیزمە زیندووەکان لە خانەکان پێک ھاتوون. خانە یەکەی بنەڕەتیی ژیانە کە لە ژین و کارکردنی ئۆرگانیزمەکان بەرپرسە. ژینناسیی خانەیی لێکۆڵینەوەی یەکە پێکھاتەیی و کردارییەکانی خانەکانە. ھەردووک خانە ناوک سەرەتایی و ناوک ڕاستەقینەکان دەگرێتەوە و چەندین ژێربابەت لەخۆ دەگرێت لەوانە لێکۆڵینەوەی مێتابۆلیزمی خانەیی، ڕاگەیێنیی خانەیی، سووڕی خانە، زیندەکیمیا و پێکھێنانی خانە. لێکۆڵینەوەی خانەکان بە بەکارھێنانی چەند تەکنیکی وردبینی، خانەچاندن و کەرتکەرتکردنی خانەیی ئەنجام دەدرێت. توێژینەوە لە ژینناسیی خانەیی لەگەڵ چەندین بواری تری وەک جێنەتیک، جێنەتیکی گەردی، ژینناسیی گەردی، وردەژینناسیی پزیشکی، بەرگریناسی، و کیمیای خانەیی پێکەوەبەستراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ژینناسیی خانەیی پۆل:ژینناسیی گەردی
ھێلین قاسملوو
ھێلین قاسملوو یان نەسرین قاسملوو (، ١٩٣٤ - ١٠ی ئازاری ٢٠٢٣ ) بە خوشکە نەسرین ناسرابوو. ھاوسەری سکرتێری پێشووی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، عەبدولڕەحمان قاسملوو بوو. یەکێک لەو ژنە چالاکانە بوو کە بەرگری لە مافی کورد دەکرد و کتێبی ئەورووپایییەک لە وڵاتی کورداندا بە فەڕەنسی نووسیوە، کە باس لە یەکەم بینینی خۆی و قاسملوو و ژیانی ھاوسەرییان دەکات، و بەشێک لە یادەوەری و کار و چالاکییە سیاسییەکانی قاسملوو لە سەردەمی پێش و دوای شۆڕشی ئیسلامیی ئێران لە کتێبەکەدا باس دەکرێت. لە ژیانی ھاوسەرییدا لەگەڵ قاسملوو، خاوەنی دوو کچ بوو بە ناوەکانی مینا و ھیوا. ھێلین لە تەمەنی ٨٩ ساڵی لە پاریس کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنە چالاکوانەکان پۆل:نووسەرانی ژنی کورد پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کەسایەتییە سیاسییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤ پۆل:مردووانی ٢٠٢٣
٤٣٨ (ژمارە)
٤٣٨ (چوارسەد و سی و هەشت) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٤٣٧ و ٤٣٩.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
.gq
دۆمەینی .gq تایبەتە بە (گوینیا) یان گوینیای نوێ و لە ساڵی ٢٠١٥ کەوتۆتە کار.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
شینشیرۆ
شینشیرۆ (新城市، شینشیرۆ-شی) شارێکە لە پارێزگای ئایچی، ژاپۆن، بەپێی سەرژمێری ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ژمارەی دانیشتووانی شارەکە بە ٤٤٬٥٨١، و ڕووبەرەکەی بە ٤٩٩٫٢٣ کیلۆمەتر چوارگۆشە خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکان لە پارێزگای ئایچی پۆل:شینشیرۆ، ئایچی
ئانا مانیانی
ئانا مانیانی (٧ی ئازاری ١٩٠٨–٢٦ی ئەیلوولی ١٩٧٣) خانمەکتەرێکی ئیتالی بوو.
ئانا لە ڕۆما لە دایکبووە، بەڵام ھەندێک سەرچاوە ناکۆکن لەوەی لە میسر لەدایک بووبێت. لە ڕێگای ئەکادیمیای ھونەری دراماتیکی لە ڕۆما، لە سەرەتادا لە یانە شەوانەکان گۆرانی دەگووت، لەو دەمە تاقە منداڵەکەی تووشی ئیفلیجی ھاتبوو. لە ساڵی ١٩٣٤، بۆیەکەمینجار لە فیلمێکی ئیتالی بەناوی ژنە کوێرەکەی سۆرینتۆ (The Blind Woman of Sorrento) لەسەر شاشەکان دەرکەوت. دوای ئەم فیلمە، لە ساڵی ١٩٤٥ لە ئاستی جیھان ناوی دەرکەوت بەھۆی بەشداربوونی لە فیلمی ڕۆما، شارە کراوەکە (Rome, Open City)
لە ساڵی ١٩٥٥، بەھۆی بەشداریکردنی لە فیلمی زە ڕۆس تاتۆ (The Rose Tattoo)، سەرکەوتن و ناوبانگی لە ئەمریکا بەربڵاوبوو، ئەمەشی بەتایبەت دوای ئەوەی بەھۆی فیلمەکەوە خەڵاتی ئۆسکاری وەک باشترین خانمەکتەر بەدەست ھێنا، بەمەش بووە یەکەم ئەکتەری ئیتالی لە مێژوودا بتوانێت خەڵاتی ئۆسکار بباتەوە.
لە ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٧٣، ئانا لە ڕۆما و لە تەمەنی ٦٥ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر پۆل:مردووانی ١٩٧٣ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨ پۆل:خانمەکتەرە ئیتاڵییەکان لە سەدەی بیستەم پۆل:مردنەکان بە شێرپەنجەی پەنکریاس پۆل:براوەکانی خەڵاتی ناسترۆ دی ئەرجێنتۆ پۆل:باشترین خانمەکتەران لە وەرگری خەڵاتی ورچی زیو پۆل:کوپی ڤۆلپی بۆ باشترین خانمەکتەران پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ
٤٣٩ (ژمارە)
٤٣٩ (چوارسەد و سی و نۆ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٤٣٨ و ٤٤٠.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
نۆیس
نۆیس شارێکە لە ڕۆژاوای ئەڵمانیا، لە ویلایەتی ڕاینی باکوور-وێستفالیا ڕێژەی دانیشتووانی بە ١٥٠،٠٠٠ خەملێنراوە. لەسەر ڕاینە، بەرامبەر گەورە شاری دوسلدۆرف
نۆیس لەلایەن ڕۆمانەکانەوە پێش ٢٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر دامەزراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی ڕاینی باکوور-وێستفالیا پۆل:شارەکانی باکووری ڕاینی-وێستفالیا پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک پۆل:شار و شارۆچکەکانی ڕۆمانی لە ئەڵمانیا
شارستانی نیۆلیسیک
وێنۆک سەردەمی نیۆلیسیک دواین دابەشکاری سەردەمی بەردین بوو، لەگەل بەرچاوکەوتنی پێشەکەوتنی فراوان لە چەندین بەشی جیھان، یەکەم جار پێش ١٢ ھەزار ساڵ پێش ئێستا بینرا کە یەکەم پێشکەوتنیان کشتوکاڵکردن بوو کە لە ئەپەپالیۆلیسیک نزیکی ڕۆژھەڵات شارستانی نیۆلیسیک مایەوە تا سەردەمی مس لە ٦٥٠٠ (٤٥٠٠ی پێش زاین) سەردەمی پێشکەوتنی کانزا، دواتر بۆ سەردەمی برۆنز و سەردەمی ئاسن لە ھەنێک شوێنی تر نیۆلیسیکەکان شوێن میسۆلیسیک کەوتن تا دواتر مانەوە، لە ئەورووپای باکوور نیۆلیسیکەکان مانەوە تا ١٧٠٠ی پێش زاین لەکاتێکدا لە چین مانەوە تا ١٢٠٠ی پێش زاین،
سەرچاوەکان
پۆل:نیۆلیسێک پۆل:سەردەمە مێژووییەکان
غازی یەکەم
غازی یەکەم (لەدایکبووی ٢١ی ئازاری ١٩١٢–مردووی ٤ی نیسانی ١٩٣٩) پاشای شانشینی عێراق بوو لەماوەی ١٩٣٣ تاکوو ١٩٣٩. ماوەیەکی کورتیش لەساڵی ١٩٢٠، تاجی شازادەی جێنشینی شانشینی سوریای وەرگرتبوو. غازی لە مەککە لەدایکبوو و کوڕی فەیسەڵی یەکەمبوو، کە یەکەم پاشای عێراق بوو.
زورکانی خواروو
جوگرافیا
زورکانی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی زورکانی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی بەستەسێنی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەلاوە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قادرئاوا.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ناحیەی ڕزگاری
ناحیەی ڕزگاری یەکێکە لە چوار ناحیەی قەزای کەلار لە ئیدارەی گەرمیان لە پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی ڕزگاریە. ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی ڕزگاری لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٤٤٬٢٧٦)کەسە.
ئەم ناحیەیە لە سەرەتای درووست بوونیدا ناوی ناحیەی تیلەکۆ بوو، ناوەندەکەی گوندی تیلەکۆی گەورە بوو. پاش شاڵاوی ئەنفال و خاپوورکردنی گوندەکانی باشووری کوردستان ناحیەی تیلەکۆ ھەڵوەشێنرایەوە، لە دوای ڕاپەڕین و ئاوەدان کردنەوەی گوندەکان و دروستبوونی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، ئەم ناحیەیە پێکھێنرایەوە و ناوەندەکەی ئۆردووگای صمود دانرا، پاشان ناوی صمود و ناحیەکەش کرا بە ناحیەی ڕزگاری.
جوگرافیا
ناحیەی ڕزگاری ھاوسنوورە لەگەڵ:
ڕووبەر
ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٥٣٠کم٢)یە لە (٢٫٦٪) پارێزگای سلێمانی پێکدەھێنێت و (٣١٫٢٪) قەزای کەلار پێکدەھێنێت.
دانیشتوان
تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە کوردن، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دانیشتوانی ئەم ناحیەیە (٤٤،٢٧٦)کەسە.
مێژوو
کەرت و گوندەکانی ئەم ناحیەیە لە سەردەمەکانی پێشوودا سەر بە ناحیەی سەرقەڵا بوو لە قەزای کفری لە پارێزگای کەرکووک.
سەردەمی کۆماری (١٩٥٨ - ١٩٩٠)
ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی عەبدولکەریم قاسم (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی عەبدولسەلام عارف، دواتر براکەی عەبدولڕەحمان عارف (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، ئەحمەد حەسەن بەکر (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و سەددام حوسێن (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر پارێزگای سلێمانی تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.
* لە نێوان ساڵانی(١٩٧٠ - ١٩٧٧)
400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی ڕزگاری(تیلەکۆ) لەساڵی ۱۹۷٥دا 400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای کەلار لە ساڵی ۱۹۷٥دا
* لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:
لەم ماوەیەدا پارێزگای سلێمانی و پارێزگای ھەولێر و پارێزگای دھۆک لە لایەن بەرەی کوردستانیەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی گوندەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە ھەرێمی کوردستان دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ پەرلەمانی کوردستان پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە.
* لە ماوەی ساڵانی(٢٠٠٤ - ٢٠١٤)
دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی عێراق لەلایەن ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانییەوە لەساڵی ٢٠٠٣دا، جارێکی تر گەرمیان کە شارۆچکەی کەلار ناوەندەکەیەتی تووشی بۆشاییەکی کارگێڕی ھات، ئەوەش بەھۆی ھەڵوەشاندنەوەی پارێزگای کەرکووک لە دەربەندیخان، بۆ چارەسەرکردنی ئەو بۆشاییە ئیدارییەش ئەنجومەنی وەزیرانی ھەرێمی کوردستان بە بڕیارێک لە رۆژی ٦/٨/٢٠٠٦ ئیدارەی گەرمیانی پێکھێنا کە ناوەندەکەی لە قەزای کەلار دانراوە، ھەروەھا لە پێناو کاراکردنی ئیدارەکە و فراوانکردنی دەسەڵاتە کاڕگێڕییەکانی، حکومەتی ھەرێم لە ساڵی ٢٠٠٨ بڕیاریدا ئیدارەی گەرمیان ھاوشێوەی پارێزگاکانی تری ھەرێم مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت و لەو رووەشەوە دەسەڵاتی پارێزگار بە خشراوەتە سەرپەرشتیاری ئیدارەکە.
کارگێڕی
ئەم ناحیەیە لە ٧٠ گوند پێکھاتووە:
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان
تاکاھەما، ئایچی
تاکاھەما (高浜市,، تاکاھەما-شی) شارێکە لە پارێزگای ئایچی، ژاپۆن، بەپێی سەرژمێری ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ژمارەی دانیشتووانی شارەکە بە ٤٨٬٧٣٦، و ڕووبەرەکەی بە ١٣٫١١ کیلۆمەتر چوارگۆشە خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکان لە پارێزگای ئایچی
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٠
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠١٠ پێکھاتووە لەو ولاتانەی بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی بیست و یەکەم، کە لە ڤانکۆڤەری ویلایەتی بریتش کۆلۆمبیا لە کەنەدا لە ١٢ی شوبات تا ٢٨ی شوبات بەڕێوەچوو.
سەرچاوەکان
پۆل:پێرستیی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە پۆل:ئۆڵمپیکی زستانەی ٢٠١٠
ماڵتا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
ماڵتا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ بوو کە لە ٢٨ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ١٩٨٤ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤
تاوانامێر
تاوانامێر ئاماژەیە بۆ پۆلێک لە بەرنامە زیانبەخشەکان کە بە تایبەتی بۆ ئاسانکاری تاوانە ئەلیکترۆنییەکان داڕێژراون. ئەم پۆلە جۆرەھا نەرمەکاڵا زیانبەخشەکانی وەک ترۆجان و ڤایرۆس و سیخوڕی لەخۆدەگرێت کە لەلایەن تاوانبارانەوە بۆ دزینی زانیاری ھەستیار و ئەنجامدانی ساختەکاری دارایی و دەستپێکردنی ھێرش بۆ سەر تۆڕەکانی کۆمپیوتەر بەکاردەھێنرێن.
٤٤٠ (ژمارە)
٤٤٠ (چوارسەد و چل) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٤٣٩ و ٤٤١.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
حەکەم کوڕی ھیشام
وێنۆک حەکەم کوڕی ھیشام (لەدایکبووی ١٥٤ی کۆچی/٧٧١ی زایینی–مردووی ٢٠٦ی کۆچی/٨٢٢ی زایینی) سێیەمین ئەمیری دەولەتی ئەمەوی لە ئەندەنووس بۆ ماوەی ٢٦ ساڵ فەرمانرەوایی کردووە دوای مردنی ھیشام کوڕی عەبدولڕەحمان داخل کە دەکاتە باوکی بەیعەتی پێدەدرێت و دەبێتە فەرمانرەوا لە سەرەتایدا زۆر گرینگی بە کار و باری موسڵمانان نەدەدا زیاتر بە کات بە سەربردن خەریک بوو ئەمەش ببوە ھۆی تورە بوونی بەشیک لە زانایانی قورتوبە بۆیە ھەڵسان بە لابردنی ناوبراو لە دەسەڵات بەلام دواتر توانی بەسەریان سەرکەوێت و زۆربەیان لە ناو بەرێت ئەم ڕووداوە کاریگەری زۆری لەسەر وشیاربوونەوەی حەکەمی کوری ھیشام دانا و بووە ھۆی ئەوەی کە زیاتر گرینگی بە کاروباری دەوڵەت و موسڵمانان بەتایبەت لە کاتی بلاوبوونەوەی برسییەتی لە ئەندەنووس دا. لەماوەی فەرمانرەوایەتی چەندین شەری دژی نەیارانی ئەنجام دا لە سالی ٢٠٦ ھ/٨٢٢ م لەتەمەنی ٥١ ساڵی بەھۆی نەخۆشی دەمرێت
سەرچاوەکان
پۆل:خەلیفەکان پۆل:خەلیفە ئەمەوییەکان پۆل:لەدایکبووانی ٧٧١ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم
.gr
دۆمەینی .gr تایبەت بە یۆنانە، لە ساڵی ١٩٨٩ کەوتۆتە کار.
ئۆفنباخ ئەم ماین
ئۆفنباخ ئەم ماین شارێکە لە ئەڵمانیا لە ویلایەتی ھێسن. دەکەوێتە سەر ڕووباری ماین لە نزیک فرانکفورت. ڕێژەی دانیشتووانی بە ١٢٠،٠٠٠ خەملێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی ھێسن
تەپەگاڕووس
تەپەگاڕووس گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی شێخ تەویل، قەزای کەلار، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
تەپەگاڕووس لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تەکیە و لە باشوور لەگەڵ گوندی براوەگەڵ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی قەڵای تەپەگاڕووس لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کەوەڵە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گرێس کێڵی
دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٤٩، خوێندنی لە بەشی ھونەری درامای ئەکادیمیای ئەمریکی تەواوکرد، گرێس دەستی کرد بە نواندن لە بەرھەمە شانۆیییەکانی نیویۆرک، لە سەرەتای پەنجاکان لە ٤٠ ئەڵقەی زنجیرەی تەلەفزیۆنیی بەشداربوو، ئەمەش ڕێک لە سەردەمی زێڕینی تەلەفزیۆنی ئەمریکا بوو. لە ساڵی ١٩٥٣، ناوبانگی زیاتری بەدەست ھێنا کاتێک لە فیلمێکی دەرھێنەر جۆن فۆرد بەناوی مۆگامبۆ دەرکەوت، بەھۆی ئەم فیلمەوە خەڵاتی گۆڵدن گلۆبی وەک باشترین خانمەکتەری پاڵپشت بەدەستھێنا، ھەروەھا بووە پاڵێوراوی خەڵاتی ئۆسکار. لە ساڵی ١٩٥٤، بەبەشداریکردن لە فیلمی کچەی وڵات، کە بەڕۆڵی سەرەکی لەپاڵ بینگ کرۆسبی دەرکەوت، ئەوا گرێس خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین خانمەکتەر بەدەستھێنا.
لە ساڵی ١٩٩٩، لەلایەن پەیمانگای فیلمی ئەمریکی ناوی گرێس کێڵی لە ڕیزبەندی ١٣ەمین ھات لە پێرستی مەزنترین خانمە ئەکتەرانی سینەمای ھۆڵیوودی کلاسیک.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩ پۆل:مردووانی ١٩٨٢ پۆل:مەرگەکان بە سەکتە پۆل:باشترین خانمەکتەر لە بردنەوەی خەڵاتی گۆلدن گڵۆب (فیلم) پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
کەناری کواکاتا
کەناری کواگاتا (:কুয়াকাটা সমুদ্র সৈকত) کەنارێکە دەکەوێتە شارۆچکەی کواکاتا لە ناوچەی پوتواکالی، بەنگلادێش؛ و ڕووبەرەکەی ١٨ کیلۆمەتەرە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کەنارگاکانی بەنگلادیش
دازاین
دازاین (بە ئاڵمانی: Dasein یا Da-sein) وشەیەکە لە زمانی ئاڵمانیدا کە مانای «ھەبوون» دەدات. لە فەلسەفەی مارتین ھایدێگەر، بە تایبەت لە کتێبی بوون و کاتدا، دازاین تێگەیشتەیەکی بنەڕەتییە و، بۆ ئاماژە بە ئەزموونی مرۆڤ لە «بوون» بە کار دێ. ئەوەش ئەو شێوازە لە «بوون»ە کە ئاگایی و ھۆشی ھەیە و دەبێ ڕووبەڕووی پرس و بابەتگەلێک وەکوو «کەسێک بوون» و «مردن» بێتەوە و، سەرەڕای ئەوە کە دەزانێ لە بنی بنەوە و لە کۆتاییدا تەنیایە، لە بابەت چۆنیەتیی ژیان لەگەڵ مرۆڤەکانی تردا، خۆی بڕیار بدات.
سەرچاوەکان
پۆل:مارتین ھایدگەر پۆل:فەلسەفەی ئەڵمانی پۆل:فەلسەفەی کیشوەری پۆل:ھەبوونناسی پۆل:دیاردەناسی پۆل:فەلسەفەی سەدەی ٢٠ەم
پاپێڵ
پاپێڵ شارێکە لە پارێزگای لوڕستان. بەناوبانگی ئەم شارە بۆ ئەوەیە کە پێڵ گەل کۆنی هەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای لوڕستان
.gs
دۆمەینی .gs تایبەت بە جۆرجیای باشوور و دوورگەکانی ساندویچ و لە سالی ١٩٩٧ کەوتۆتە کار، تا ئێستاش چالاکە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتان
تۆکای، ئایچی
نۆکای (東海市، نۆکای-شی) شارێکە لە پارێزگای ئایچی، ژاپۆن، بەپێی سەرژمێری ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ژمارەی دانیشتووانی شارەکە بە ١١٣٬٦٩٨، و ڕووبەرەکەی بە ٤٣٫٤٣ کیلۆمەتر چوارگۆشە خەمڵێنراوە.
دوو ڕشتە
فەرھەنگێکی کوردی عەرەبیە بەشێوەی ھۆنراوە دانراوی مەلا عەبدولکەریم مودەریسە.
نموونەی تێکست
(فسان)ھەسانە، کانی بەردی باش
وەکوو ھەسانی دێی دەری و نشکاش
ھی یەکەم سەوزە، ھی دووھەم سوورە
ھەسانی ئەم دوو دێیە مەشهوورە
سەرچاوە
پۆل:فەرھەنگە کوردییەکان پۆل:نووسراوەکانی مەلا عەبدولکەریم مودەریس
دووک ھوانی چی
دووک ھوانی چی (بە چینی:齊桓公 خوێندنەوە: چی ھوان گۆنگ، مردن ٦٤٣ی پێش زاین) ناوی کەسی سیاۆ بای (小白)، یەکێک بوو لە فەرمانڕەوایەکانی ویلایەتی چی، لە ٦٨٥ تا ٦٤٣ی پێش زاین، کە لەسەردەمی پارچە پارچە بووی بەھار و پایزدا ژیاوە، ویلایەتی چی وەک یەکێک لە ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی ژۆو، کە ویلایەتەکان لەگەل یەک دەجەنگان بۆ فروانکردنی دەسەڵاتی خۆیان، دووک ھوان و راوێژکارەکەی گوان ژۆنگ توانیان ویلایەتی چی بکەنە یەکێک لە ویلایەتە ھەرە بەھێزەکانی چینی ئەوسا. دووک ھوان بە ماوەی کات بە یەکێک لە بەھێزترینی ویلایەتەکانی ژۆو دانرا، ھەروەھاش وەک خێزانی شاھانەی ژۆو وەک سەردەیەک لە چین لەم پلەو پایەیەی،، دووک چوان جەنگی لە دژی ئەو کودەتایانە لەگەل خەڵکانی دەرەوەی ژۆو، توانی خاکەکان بگەڕێنێتەوە بۆ ژۆو، لەکاتی کۆتایی سەردەمە چل ساڵانەکەی، ھەرچۆنێک بێت ھێزی دووک ھوان بەرەو کەمبوونەوە و لاواز بوون دەچوو کە بەرەو نەخۆشی دەرۆیت، لەکاتی مردنی دووک ھوان ویلایەتی چوو وا دەردەکەوێ بەرەو لاوازی ڕۆیشتبێت، و دواتر بە تەواوی ھێزەکەی لەدەستا.
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانڕەواکانی چی (ویلایەت) پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە ھۆڵەندا
پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە وڵاتی ھۆڵەندا بەشێکە لە پەتای جیھانیی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩ (COVID-19) کە ھۆکارەکەی نەخۆشی سەختی کۆئەندامی ھەناسەی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ (SARS-CoV-2). لە ڕێکەوتی ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٠دا بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە لە ھۆڵەندا پشتڕاست کرایەوە و یەکەمین تووشبووی نەخۆشییەکە لە تیلبێڕگ پشتڕاستکرایەوە کە پیاوێکی ٥٦ ساڵانی ھۆڵەندی بوو و لە وڵاتی ئیتاڵیاوە گەڕابۆوە. یەکەمین باری تووشبوون لە ڕێکەوتی ٦ی ئازار لە شاری ڕۆتەردام بوو کە نەخۆشێکی ٨٦ ساڵان بوو. ھەتا ڕێکەوتی ٧ی ئاب، ئاماری نەخۆشییەکە بەم شێوەیە بووە لە وڵاتەکە: ٥٦٬٩٨٢ تووشبووی پشتڕاستکراو و ٦٬١٥٣ باری گیانلەدەستدان.
ڕێکارەکانی ڕێگەگرتنی بڵاوبوونەوە و وەڵامدانەوەکان
لە کۆتای مانگی ئازاردا کە بارەکانی تووشبوون ٥ ھەزار کەسی تێپەڕاند حکوومەت ھەستا بە ڕاگەیاندنی یاسای پتە و ورد دەربارەی مەودای نێوان کەسەکان. ھەتا ڕێکەوتی ١ی ئەیلوول ھەموو بۆنە گشتییەکان و کۆبوونەوە کۆمەڵایەتییەکان قەدەغەکران. لە شوێنە گشتییەکان دا مەودای نێوان کەسەکان دەبێت بە لایەنی کەمەوە ١٫٥ مەتر بێت و فرۆشگە و ناوەندەکانی تریش دەبێت ھەستن بە جێبەجێ کردن و سەپاندنی ئەم یاسایە بەسەر سەردانیکەرەکانیان دا. ھەر کەسێک پابەند نەبێت بە یاسا نوێیەکانەوە ئەوا دووچاری سزای دارایی دەبێتەوە و بۆ کەسەکان سزاکە دەکرێت ٤٠٠ یۆرۆ یان زیاتر بێت و بۆ کۆمپانیاکان دەکرێت سزا دارایییەکە دەکرێت بری ٤ ھەزار یۆرۆ یان زیاتر بێت. سەرۆک وەزیران (مارک ڕۆت) بە بەردەوامی ڕاگەیاندنەکەی دووبارە دەکردەوە لەسەر ھێشتنەوەی مەودای دووری نێوان کەسەکان. لە ڕێکەوتی ٢٤ی ئازاردا تاقیکردنەوەکانی کۆتایی خوێندنگە ناوەندییەکان ھەڵوەشێنرایەوە. ھەروەھا بەشێک لە ڕێکارەکان بریتیی بوو لە داخستنی قوتابخانە و باخچەکانی ساوایان و داوا لە خەڵکی دەکرا بەپێی توانا لە ماڵەوە کارەکانیان ئەنجام بدەن و بەھۆی جێبەجێ کردنی ئەم ڕێکارانەشەوە کاتەکانی ھاتوچۆی گشتیش ڕێکخرایەوە بەھۆی کەم بەکارھێنان و مانەوەی خەڵک لە ماڵەکانیان.
پشکنین
لە ناوەڕاستی مانگی ئازاردا، توانای وڵاتەکە لە پشکنین دا ١٠٠٠ نموونە بوو لە ڕۆژێک دا کە ئەم ژمارەیە کەمتر بوو بە بەراورد بە وڵاتی ئەوروپی دیکە. ئەم توانا کەمەی پشکنین شیکەرەوەی ئەو ڕێژە زۆرەی ژمارەی گیانلەدەستدان بوو لە وڵاتەکەدا. لە ٢٥ی ئازاردا ڕۆژانە ٢٥٠٠ پشکنین ئەنجام دەدرا و کۆی ژمارەی پشکنینە ئەنجامدراوەکان ٣٨ ھەزار پشکنین بوو. بەھۆی توانای پشکنین سنووردارەوە چەند کۆمەڵەیەکی دیاریکراوی خەڵکی لە پێش بوون بۆ ئەنجامدانی پشکنین بۆیان وەک (کارمەندانی تەندروستی، بەساڵاچووان، ئەو کەسانەی خاوەنی نیشانەی ڕاستەوخۆی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون و ئەو کەسانەی خاوەنی نەخۆشی درێژخایەن بوون) لە کۆتای مانگی ئازاردا وڵاتەکە لە توانایدا ھەبوو پشکنین بۆ ٤ ھەزار ھاوڵاتی ئەنجام بدات لە ڕۆژێک دا و ئامانجی وڵاتەکە فراوانکردنی ژمارەی پشکنینەکان بوو بۆ ١٧٥٠٠ پشکنین لە ڕۆژێک دا لە چەند ھەفتەیەکی داھاتوودا و دوای گەیشتن بەم بڕە حکوومەتی ھۆڵەندا دەیویست توانای پشکنینەکانی زیاتر بکات و بیگەیەنێتە ٢٩ ھەزار پشکنین لە ڕۆژێک دا. بەپێی ڕاپۆرتێکی (پەیمانگای نەتەوەیی بۆ تەندروستی گشتی و ژینگە - RIVM) لە نێوان ٩ی ئازار بۆ ٢٦ نیسان بەتێکرایی ٤٬٢٨٠ پشکنین ئەنجام دراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆڵەندا لە ٢٠٢١ پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەورووپا پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ لە ھۆلەندا
ئێکسپلۆیت
ئێکسپلۆیت جۆرێکە لە نەرمەکاڵا یان کۆد کە سوود لە لاوازییەکانی سیستەمی کۆمپیوتەر، نەرمامێر، یان تۆڕەکان وەردەگرێت بۆ بەدەستھێنانی دەستڕاگەیشتن یان کۆنترۆڵکردنی بێ مۆڵەت. زۆرجار ئێکسپلۆیت لەلایەن ھاکەر و تاوانبارانی ئەلیکترۆنییەوە بەکاردەھێنرێت بۆ ئەنجامدانی چالاکییە زیانبەخشەکان وەک دزینی زانیاری ھەستیار، بڵاوکردنەوەی بەرنامەی زیانبەخش، یان کۆنترۆڵکردنی سیستەمەکان.
ئێما مایرز
سەرەتای ژیانی
ئێما مایرز لە ٢ی نیسانی ٢٠٠٢ لە شاری ئۆرلاندۆی ویلایەتی فلۆریدا لەدایکبووە. ئەو لە قوتابخانەیەکی ماڵەوە خوێندوویەتی و «ھەرگیز ئەزموونی قوتابخانەی دەرەوەی نەبووە».
کارەکان
مایرز لە ساڵی ٢٠١٠ وەک ئەکتەری منداڵ دەستی بە ڕۆڵ گێڕان کردووە و بۆ یەکەمجار لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەی زە گلادز بەشداری کردووە. لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا دەستی بە نواندنی پیشەیی کردووە، مایرز لە فیلمەکانی ئینجیلی باشوور (٢٠٢٠)، تامێک لە جەژنی کریسمس (٢٠٢٠)، و کچ لە ژێرزەمیندا (٢٠٢١) دەرکەوتووە. پێشکەوتنی خۆی بەدەستھێنا کاتێک لە زنجیرەی نێتفلێکسدا ڕۆڵی سەرەکی بینی لە وێنزدەی لە ساڵی ٢٠٢٢، ڕۆڵی ئینید سینکلێری بینی شانبەشانی ھاوئەستێرەکەی جێنا ئۆرتیگا کە وێنزدەی ئادەمز گێڕا. مایرێس لە داھاتوودا ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت لە فیلمی کۆمیدی نێتفلێکس بەناوی پشووی خێزان شانبەشانی جێنیفر گارنەر و ئێد ھێڵمز.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:زیندووان
تۆکۆنامێ
تۆکۆنامێ (常滑市، تۆکۆنامێ-شی) شارێکە لە پارێزگای ئایچی، ژاپۆن، بەپێی سەرژمێری ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ژمارەی دانیشتووانی شارەکە بە ٥٧٬٨٧٢، و ڕووبەرەکەی بە ٥٥٫٩٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکان لە پارێزگای ئایچی
پێڕستی فیلمە زۆمبییەکان
وێنۆک|150px|کۆمەڵێک ئەکتەر کە جلوبەرگی [[زۆمبییان لەبەر کردووە]] زۆمبییەکان بوونەوەرێکی خەیاڵییە و بەزۆری وەک تەرمێکی زیندوو یان مرۆڤی تووشبوو بە ڤایرۆس و ھەروەھا بەزۆریش وەک کەسێکی مرۆڤخۆر لە سروشتدا وێنا دەکرێن. لەکاتێکدا فیلمە زۆمبییەکان بە گشتی دەکەونە ژێر چەشنی ترسناکەوە، بەڵام ھەندێکیان لەگەڵ چەشنەکانی تردا تێکەڵ دەبن، وەک کۆمیدی، زانستی خەیاڵی، ھەستبزوێن، یان ڕۆمانسی. دوابەدوا چەندین چەشن پەرەیان سەند، وەک «کۆمیدیای زۆمبی»یان «کارەساتی زۆمبی». زۆمبییەکان وەک جنۆکە، مۆمیاکراو، ئەھریمەنەکانی فرانکنشتاین یان خوێنمژەکان نین، بۆیە ئەم پێڕستە فیلمی تایبەت بەو چەشنانە ناگرێتەوە.
ماڵتا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
ماڵتا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ بوو کە لە ١٧ی ئەیلوول تا ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە سێئول لە کۆریای باشوور بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٨٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨
بیاتریک متیتوا
پارێزەری ڕۆژنامەنووسان
متیتوا بڕواننامەی پارێزەری لە ساڵی ١٩٨١ لە زانکۆی بۆتسوانا و سوازیلاند بەدەستھێنا، دواتر بۆ ماوەی دوو ساڵ کاری لە دادگای سوازیلاند دەکرد. لە ساڵی ١٩٨٣ دەچێتە زیمبابوی، دواتر لە ساڵی ١٩٨٩ دەبێتە پسپۆڕ لە مافەکانی مرۆڤ. بیاتریک ناوبانگی پەیاکرد بە بەرگریکردن لە ڕۆژنامەنووسە دەستگیرکراوە لۆکالی و بیانییەکان. لە ساڵی ٢٠٠٣، بڕیاری دادگای بردەوە لەسەر ڕێگریکردن لە ناردنەوەی پەیامنێری دەزگای گاردیان ئەندرێو مێلدروم، ئەمەش کاتێک چەند خوولەکێک بەر لە دەرچوونی لە زیمبابوبی پۆلیس ڕێگریان لێکردبوو. ھەروەھا کەیسی ھەریەکە لە ڕۆژنامەنووسان تۆبی ھارندن و جولیان سایمۆندسی بردەوە کە لەدەزگای سەندەی تەلەگرافی لەندەن ھاتبوون بۆ ڕووماڵی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ٢٠٠٥، بەبێ مۆڵەتی دەوڵەت. لە نیسانی ٢٠٠٨، کەیسێکی دیکەی بردەوە لە ئازادکردنی پەیامنێری نیویۆرک تایمز، باری بارەک کەبەھەمان ھۆکار دەستگیر کرابوو. بیاتریک چەند کەیسێکی دیکەشی بردەوە بۆ ڕۆژنامەنووسە ناوخۆییەکانی وڵاتەکەی، کە لەکاتی ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی زیمبابوی لە ساڵی ٢٠٠٨ دەستگیرکرابوون.
دەستگیرکردن
لە ساڵی ٢٠١٣، دەستگیرکرا بەتۆمەتی شوفێریکردن لەکاتی سەرخۆشیدا، دوای سێ کاتژمێر ئازادکرا، بەڵام بیاتریک ھەواڵی ئەوەی دا کە لەبنکەی پۆلیس بەتووندی لێیدراوە. ھەربۆیە بۆ ماوەی دوو ڕۆژ دوای ڕووداوەکە، نەیدەتوانی قسەبکات. لە ڕۆژی سێیەمدا، بەکۆمەڵێک بەڵگەی پزیشکییەوە سکاڵای لەدژی ئەفسەرە پۆلیسەکان تۆمارکرد. لە ساڵی ٢٠٠٧، جارێکی دیکە لەلایەن پۆلیسەوە ھێرشی دەکرێتە سەر، کە لە خۆی و سێ ھاوڕێی دەدرێت لەکاتی ئەنجامدانی گردبوونەوەیەکی ناڕەزایی لەسەر بێزارکردنی پارێزەرانی زیمبابوی.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی زیمبابوی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧ پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە
زەویھەڵاتن
وێنۆک|300x300پیکسڵ|زەویھەڵاتن، لە ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٨ گیراوە. زەویھەڵاتن ناوی وێنەیەکی گۆی زەوییە کە لە ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٨ـدا لە گەشتی ئاپۆلۆ ٨ـدا بە دەستی ویلیام ئەندێرس تۆمارکرا. ئەم دیمەنە سەرەتا بە دەستی فرانک بۆرمن تۆمارکرا پاشان ئەندێرس بە کامێرای Hasselblad 500EL وێنەیەکی ڕەنگی لەم ڕووداوە تۆمارکرد. ئەم وێنە لەلایەن گۆڤاری لایفەوە لە پێڕستی ١٠٠ وێنەی بگۆڕی ژیانی مرۆڤدا دانراوە. ویلیام ئەڵیسۆن ئەندێرس ، ئاسمانگەڕی خەڵکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە کە لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٣ـدا لە ھۆنگ کۆنگی بەریتانیا لەدایکبوو. لە گەشتی ئاپۆلۆ ٨ـدا بەشدار بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:بەرنامەی ئەپۆلۆ
زورکانی سەروو
زورکانی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی سەنگەسەر، قەزای پشدەر، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
زورکانی سەروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خڕەیاس و لە باشوور لەگەڵ گوندی زورکانی خواروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زودانی کۆن و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دەروەکۆتر.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سندووقی دانیشتووانی نەتەوە یەکگرتووەکان
سندووقی دانیشتووانی نەتەوە یەکگرتووەکان (، کورتکراوە: UNFPA) پێشتر سندووقی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ چالاکییەکانی دانیشتووان ئاژانسێکی گەشەپێدانی نێونەتەوەیییە. لە ساڵی ١٩٦٩ دەستی بە کارکردن کردووە. کار بۆ بەھێزکردنی مافەکانی ژن، پیاو و منداڵان دەکات بۆ ژیانێکی تەندروست و یەکسان. سندووقەکە پشتیوانیی وڵاتان دەکات لە بەکارھێنانی داتای دانیشتووان کە بۆ سیاسەت و بەرنامەکانی دژە ھەژاری پێویستن.
مێژوو
ئاژانسەکە لە ساڵی ١٩٦٩ دەستی بە چالاکییەکانی کرد وەک سندووقی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ چالاکییەکانی دانیشتووان. لە بنەڕەتدا سندووقەکە لەلایەن بەرنامەی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە بەڕێوە دەبردرا، بەڵام لە ساڵی ١٩٧١ ئەنجومەنی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان بریاری دا وەک دامەزراوەیەکی سەربەخۆ کاربکات بۆ ئەوەی سندووقەکە ڕۆڵی سەرەکی لە سیستمی نەتەوە یەکگرتووەکاندا بگێڕێت لە بەرزکردنەوەی ئاستی لە بەرنامە جۆربەجۆرەکانی دانیشتووان.
ساڵی ١٩٧٢ سندووقی ناوبراو ڕاستەوخۆ لەژێر دەسەڵاتی ئەنجومەنی گشتیدا جێگیرکرا، کە دەیباتە ناوەندی بەرنامەی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان و یونیسێف. دەستەی بەڕێوەبەری بەرنامەی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکانیش، جەستەیەکی کارگێڕیی سندووقی نێودەوڵەتی ناونا، کە ڕێنمایییە سیاسەتییەکانی ئەنجومەنی ئابووری و کۆمەڵایەتییە، کە ڕێنمایی سیاسەت دابین دەکات و زامنی دەکات بۆ جێبەجێکردنی سیاسەتەکانی ئەنجومەنی گشتی. لە ساڵی ١٩٧٩ دا ئەنجومەنی گشتی دڵنیایی دا کە UNFPA ئۆرگانێکی لاوەکیی ئەنجومەنی گشتییە.
ساڵی ١٩٨٠ سندووقی کۆمەکی بوو بە ئەندامی تەواوی لیژنەی ھەماھەنگی کە ھەموو گەورە جێبەجێکارەکانی دەزگاکانی نەتەوە یەکگرتووەکان کۆدەکاتەوە بۆ ھەماھەنگی کردنی کارەکانی سیستەمی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە ساڵی ١٩٨٧ ناوی سندووقی دانیشتووانی نەتەوە یەکگرتووەکان گۆڕدرا بۆ UNFPA، لەژێر دەسەڵاتی ئەنجومەنی ئابووری و کۆمەڵایەتیدا.
ئامانجەکان و گەشەپێدانە بەردەوامەکان
لە ئەیلوولی ٢٠١٥، وڵاتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان بە کۆی دەنگ ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوامیان پەسەند کرد، کە ١٧ ئامانجن و ئامانجیان گۆڕینی جیھانە لە ماوەی ١٥ ساڵ. ھەروەھا بە ئامانجی لەناوبردنی ھەژاری، جیاکاری، خراپ بەکارھێنان و مردنی ڕێگەلێگیراو، ئاڕاستەی لەناوچوونی ژینگە دەکەن، ھەروەھا دەچنە تەمەنی گەشەسەندن بۆ ھەموو خەڵک لە ھەموو شوێنێک.
SDGs زۆر بەرزخوازن و پێویستی بە ھەوڵی زۆر گەورە ھەیە لە سەرانسەری وڵاتان و کیشوەرەکان و لە ھەموو پیشەسازی و دیسپلینەکان.
سندووقەکە کاردەکات لەگەڵ حکوومەتەکان و دەزگاکانی تری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئەوەی ڕاستەوخۆ زۆربەی ئەو ئامانجانە دەستنیشان بکەن، بە دیاریکراوی ئامانجی تەندروستی، پەروەردە و یەکسانی جێندەری لەڕێی جۆراوجۆر بۆ گەیشتن بە چەندین ئامانجی تر.
سەرکردایەتی
جێبەجێکار و سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان
سپۆنسەری سندووقەکە شازادە ماری دانیمارکە،
و باڵیۆزانی بەئەمەک ئەمانەن:
بوارەکانی کارکردن
بەپێی (UNFPA) ئەم توخمانە مافی " تەندروستی زاوزێ " پێشدەکەون، کە لە مەسەلەی زاوزێ و جووتبووندان وەک تەندروستی جەستەیی و دەروونی و کۆمەڵایەتی یان ھەیە.
سندووقی کۆمەک ھۆشیاری زیاتر دەکات و پشتیوانی ھەوڵەکانی دەکات بۆ بەدەستھێنانی ئەو پێداویستیانە، بەرژەوەندییەکی بەھێزی دانیشتووان ھەیە و سندووقی کۆمەک یارمەتی وڵاتانی گەشەسەندوو دەدات بۆ ھاوبەش پێکردنی سیاسەت و ستراتیژییەت بۆ پاڵپشتیکردنی گەشەپێدانی بەردەوام.
چۆنییەتی کارکردنیان
سندووقی کۆمەک بەھاوبەشی لەگەڵ حکوومەتەکان کاردەکات، لەگەڵ دەزگاکانی تری نەتەوە یەکگرتووەکان و کۆمەڵگەکان و ڕێکخراوە ناحکومییەکان و دامەزراوەکان و کەرتی تایبەت، بۆ ھۆشیارکردنەوەو مۆبایکردنی ئەو پشتیوانی و سەرچاوانەی کە پێویستە بۆ بەدیھێنانی ئەرکی سندووقی کۆمەک بۆ سەرخستنی ماف و تەندروستی ژنان و لاوان.
بەشداری حکوومەت و کەرتی تایبەت بە UNFPA لە ساڵی ٢٠١٦ دا بڕی ٨٤٨ ملیۆن دۆلاری کۆکردبووە بڕی ٣٥٣ ملیۆن دۆلار بۆ سەرچاوە سەرەکییەکانی ڕێکخراوەکە و ٤٩٥ ملیۆن دۆلار بۆ بەرنامە و دەستپێشخەرییە تایبەتەکان لەخۆ دەگرێت.
ھەڵمەت بۆ کۆتایی ھێنانی سۆنار بە دەست
ڕێکخراوی UNFPA ھەڵمەتێکی جیھانی بۆ ڕێگرتن لە نەخۆشی ھەوکردنی منداڵ بوون وەک برینێکی وێرانکەر و دواتر لەدایکبوونی دەست پێ دەکات، چارەسەری ئەو ژنانە دەکات کە بە و مەرجە دەناڵن و یارمەتی ئەو کەسانە دەدەن کە چارەسەریان بۆ کراوە بگەڕێنەوە ناو کۆمەڵگاکانیان. ھەڵمەتەکە لە زیاتر لە ٤٠ وڵاتی ئەفریقا، وڵاتانی عەرەبی و باشووری ئاسیا دا کار دەکات.
سەرۆکی کەمپینی ڕیشەبڕکردنی (Fistula Eradication)، ئێرین ئەنەستازی، بڕیاریدا لە ساڵی ٢٠٠٣ دا ھەڵمەتەکە دەست پێ بکات بە ھیوای کۆتایی ھێنان بە مردنی دایکان.
کۆتایی ھێنان بە خەتەنەکردنی کچان
بۆ ماوەی چەندین ساڵ ئەو سندووقە کاری کردووە بۆ کۆتایی ھێنان بە کرداری گۆڕینی ئەندامی زاوزێی مێینە، بەشێکی یان کۆی گشتی لابردنی کۆئەندامی زاوزێی دەرەکی مێینە بە ھۆکاری کلتوری یان نا پزیشکی، کە کاریگەری دەکاتە سەر ١٠٠–١٤٠ ملیۆن ژن و کچ لە جیھاندا، ئەمەش مافی تەندروستی و سەلامەتی لەشی پێشێل کردووە.
سندووقی کۆمەکی دارایی لە ساڵی ٢٠٠٧ دا لەگەڵ یونیسێف، بەرنامەی ٤٤ ملیۆن دۆلارییان بۆ کەمکردنەوەی ئەو کارە بە ڕێژەی ٤٠٪ لە ١٦ وڵات تا ساڵی ٢٠١٥ دەستپێکرد و لە ماوەی ئەم نەوەیەدا کۆتایی پێھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکان
ڕەگ پشتی
ڕەگ پشتی بارێکی توندروستی نەخوازراوە بە بونی ئازار لە کەمەری مرۆڤەوە بۆ پێیەکانی لەقاچی ڕاستی یاخود چەپ ،ھۆکارەکەی دەگەڕێتەوە بۆ دڕکەپەتک ،ئەم ئازارە لە خوارەوەی پشت سەرچاوە دەگرێت بۆ لایەکی قاچەکان تا ژێر پێیەکان،کە ئازارەکە تەنھا لەلایەکی جەستە دەبێت (قاچی چەپ یان قاچی ڕاست)کە بەھۆی ھۆکارێکی دەرەکیەوە بۆ سەرپشت توشی مرۆڤ دەبێت یاخود بەھۆی لاوازی ماسولکەکانی قاچی توشی دەبن.(ماسولکەکانی ڕان و پێ)
ھۆکارەسەرکیەکەی بریتی لە دەرچونی پەپکەی بڕبڕەکانی پشت و کاریگەریەکانی سەر دڕکە پەتک،کە لە ٪٩٠ توشبوان بەھۆی دەرچونی پەپکەکانی پشت یان ھەوکردنی جومگەکانی پشتەوە توشی دەبن،یاخود ئەوکەسانەی کە ترازانی پشتیان ھەیە (ئینزلاق)یان خزانی جومگەکانی پشتیان ھەیە یاخود وەرەمی حەوزیان ھەیە ،لەئافرەتی دوگیان بەھۆی پاڵەپەستۆی سەری منداڵەکەی بۆسەر حەوزەکانی توشی ئەم دیاردەیە دەبن،ھەندێک جار بەدرۆزنە ئازار ناوی دەبەن چونکە نەخۆش وا ھەست دەکات قاچەکانی دەھێشێت لەکاتێک ھۆکارەکەی لە پشتی دایە،ئەم دیاردەیە ئەگەر بێت و دیاری نەکرێت و چارەسەرنەکرێت ماوەیەکی درێژ دەخایەنێت،پزیشکی تایبەتمەند توانای دیاریکردنی ھەیە جگەلەوەی نەخۆش دەتوانێت بەخۆی دیاری بکات بەبێ گرتنی وێنەی تیشکی بەجوت کردنی قاچەکانی لەکاتی پاڵکەوتن و بەرزکرنەوەی بۆ ٩٠ پلە کە ھەست بە ئازارێکی توند دەکات لەژێر شانەکانی.
چارەسەرکردنی بەدەرمان لە ھەنگاوە یەکەمینەکانە کە تا شەش حەفتە درێژە دەکێشێت لە ٪ ٩٠ توشبوان توانیویانە بە شەش حەفتە چارەسەری بکەن ،ئەگەرھاتوو ماوەکەی درێژتربویەوە ئەوە پزیشکەکان دەرزی بەکاردێنن کە زۆر بە زوویی ئازارەکە لەناودەبەن،ڕێگای تریش ھەیە بۆ چارەسەرکردن وەک وەرزش یان ڕاھێنان بەشت یاخود ڕۆیشت بەپێ و گەرم داپۆشینی پشت و ڕێگای تر بەڵام ھەموو ئەمانە چارەسەری خێراو بنەرەتی نین ناتوانرێت پشتی پێ ببەسترێت.
لە ٪٢ بۆ ٪٤٠ ھەرتاکێک لە جیھان ھەڵگری ئەم نەخۆشیەیە،بەتایبەن ئەوانەی لەنێوان ٤٠ بۆ ٥٠ ساڵان دان،پیاوان بەڕێژەیەکی بەرزتر توشی ئەم بارەنەخوازراوە دەبن ئەمیش بەھۆی ھەڵگرتنی شتی قورس و وەرزشی ناتەواوە توش دەبن ،ئەم نەخۆشیە لەنەخۆشیە ھەرە کۆن و باوەکانی جیھانە،بۆیەکەم جار لە ساڵی ١٤٥١ ناسێنرا.
پێناسە
ڕەگ پشتی وەک نەخۆشیەک ناناسرێت بەلکو وەک دیاردەیەکی نەخۆشی پێناس دەکرێت کە بھۆی نەخۆشی پشتەوە لە قاچەکان خۆی دەنوێنێت،ڕەگ پشتی ((بریتیە لەو ئازارەی لەبەشی ھەرە خوارەوەی پشت دەست پێ دەکات بۆ ژێر پێیەکان))یان ((بریتیە لە ئازارێک بەھۆی لاوازی ماسولکەکانی پشت و پەستان خستنەسەری لەلایەن یەکێک لە بڕبڕەکانی پشتەوە ))، ڕەگ پشتی بەلاوازی دەمارەکانی خوێن و ھەستەوەرەکانەوە دەناسرێتەوە بەھۆی خێرایی جولەی خوێن و لاوازی دەمارەکان ئەم دیاردەیە سەرھەڵدەدات.
ھۆکار
ڕەگ پشتی بەھۆی بەرکەوتنی ئازار بە دڕکە پەتک ەوە سەرھەڵدەدات ،کە ئەویش بەھۆی بڕبڕەکانی پشتەوە ئازاری بەرکەوتوە.
دەرچونی پەپکەی بڕبڕەکانی پشت
دەرچونی پەپکەی بڕبڕەکانی پشت لەنێوان یەکێک لە بڕبڕەکان و پەستان خستنە سەری ئەم پەپکەیە بۆسەر شادەمار ھۆکاری سەرکی ڕەگ پشتیە،لە ٪٩٠ توشبوان بەھۆی دەچونی پەپکەی بڕبڕەکانی پشتەوە توشی ھاتوون.
ڕەگ پشتی کەبەھۆی دەرچونی پەپکەکانی بڕبڕەوە سەرھەڵدەدات دەبێت ھۆی ڕێگری لە ھاتوچۆی خوێن و ھەوکردنی دەوروبەری بڕبڕەکە.
تەسکبونەوەی بواری دڕکەپەتک
یەکێک لەکاریگەریەکانی ھەبوونی نەخۆشی لە بڕبڕەی پشت ئەوەیە کە بڕبڕەنەخۆشەکان پەستان دەخەنەسەر دڕکەپەتک،ئەوبوارەی کە دڕکە پەتک پێی تێپەڕدەبێت(بەدرێژایی ناوەوەی بڕبڕەکانی پشت)کە ھەر پاڵەپەستۆیەک بۆسەربڕبڕەکان یەکسانە بە پاڵەپەستۆخستنە سەر دڕکە پەتک،ئەم تەسک بونەوەیە بەھۆی ماسولکەکانی پشتەوەیە یاخود ھەوکردنی پشت یان خزانی جومگەکانی پشت یانیش بەھۆی دەرچونی پەپکەی نێوان بڕبڕەکانی پشتەوەیە بۆسەر دڕکە پەتک و تەسککردنەوەی بواری دڕکەپەتک.
کۆنیشان ی ماسولکەکانی پشت
کۆنیشانی ماسولکەکانی پشت دیاردەیەکی ئاڵۆز و نادیارە لەپشت سەرھەڵدەدات،کەلە ٪٨ پشت دەگرێتەوە لەنێوان شانەکان،لە٪١٧ دانیشتوانی زەوی ھەڵگری ئەم دیاردەیەن،ئەمیش بەھۆی بەکارھێنانی ماسلکەکانی پشتەوەیە بۆھەڵگرتن لەبڕی پێیەکان،لەکاتی ھەڵگرتن ماسولکەکان توشی گرژبوون دەبن وە ناگەڕێنەوە بۆ باری ئاسایی یان بەھۆی بەرکەوتنی ھێزێکی توندەوە کەبەر ماسولکەکانی پشت دەکەون،کە ئەمیش کاردەکەنە سەر دڕکەپەتک،ئەگەر ھاتوو کەسی توشبوو بە ڕەگ پشتی بەھۆی کۆنیشانی ماسولکەکانی پشتەوە بوو ئەوە دیاردەیەکی ئاساییە و تەندروستە.
دووگیانی
ڕەگ پشتی بەھۆی دووگیانبونەوە لەلای دایکان سەرھەڵدەدات،ئەمەش بەھۆی ھەڵگرتنی مناڵەکەی ناوسکی دایە کە پەستانی خستۆتە سەر دڕکەپەتک ،زۆڕجاران لەدایکان ئازارەکە لەھەردوو قاچی بەیاردەکەون ئەمەش ڕەنگە ببێتە ھۆی لەدەست دانی ھاوسەنگی و بەربونەوەی،لەکاتی دووگیانی چارەسەری ڕەگ پشتی ناکرێت تالەدایک بونی منداڵەکەی دواتر بەوەرگرتنی دەرمان ئازارەکە لەنێو دەچێت.
باری تر
ڕەگ پشتی بەھۆی بەرکەوتنی ھێز یان ئازار بەپشت توشی مرۆڤ دەبێت،یان بەھۆی جولەیەکی ناتەندروستەوە یانیش بەھۆی ڕووداوی جۆربەجۆرەوە توشی مرۆڤ دەبێت وەک ڕووداوی ترومبێل(تامپۆن)یان بەربونەوە .
لەکاتی چارەسەرکردن
کاتی چارەسەرکردن مانگێک تا مانگێک و نیو دەخایەنێت ،لەم ماوەیە پێویستە پشویەکی تەواو بەخۆت بدەیت و لەسەر بەرماڵێکی توند و نا ئەستو ڕابکشێیت،وە دووربکەویەوە لە ھەر جولەیەکی وەرزشی یان ھەوڵدانێک بۆ گڕژکردنی ماسولکەکان.
دەرمان
ئەودەرمانانەی کە بەکاریان دێنیت بێگومان پزیشک بۆت دیاری دەکات،بریتین لە دەرمانە ھێورکەرەوەکان،کە پێویستی بەکات ھەیە بۆ بەدیارکەوتنی ئەنجامەکەی،لەدەرمانە چالاکەکان بۆ ئەوکەسانەی بەھۆی بەرکەوتنی ھێزێکەوە بە پشتیان توشی ھاتوون ناپرۆکسینە(Naproxen)
سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی
تۆیۆئاکێ
تۆیۆئاکێ (豊明市، تۆیۆئاکێ-شی) شارێکە لە پارێزگای ئایچی، ژاپۆن، بەپێی سەرژمێری ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ژمارەی دانیشتووانی شارەکە بە ٦٩٬٥٢٥، و ڕووبەرەکەی بە ٢٣٫٢٢ کیلۆمەتر چوارگۆشە خەمڵێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکان لە پارێزگای ئایچی
جۆوان وودوارد
جۆوان وودوارد (لە دایکبووی ٢٧ی شوباتی ١٩٣٠) خانمەکتەر، بەرھەمھێنەر و چاکوانێکی ئەمریکییە. لە ماوەی ژیانی پیشەگەرییدا، بووەتە براوەی کۆمەڵێک خەڵات لەوانە، یەک جار خەڵاتی ئۆسکار، سێ جار خەڵاتی ئێمی پرایم تایم، ھەروەھا سێ جاریش خەڵاتی گۆڵدن گلۆب.
لە ساڵی ١٩٥٥، جۆوان بۆیەکەمینجار لە فیلمی تا سێ بژمێرە و نزابکە (Count Three and Pray) دەرکەوت. بۆ ساڵی دواتر لە فیلمی ماچێک پێش مردن (A Kiss Before Dying) دەرکەوت. لە سێیەم فیلمیدا لە ساڵی ١٩٥٧، بە بەشداریکردنی بە ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی سێ ڕوخسارەکەی ئێڤی (The Three Faces of Eve) ناوبانگی زیاتر بەربڵاوبوویەوە، بەھۆی فیلمەکەوە بووە براوەی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەکتەر، خەڵاتی گۆڵدن گلۆب بۆ باشترین خانمەکتەر لە ڕۆڵی دراما، خەڵاتی ڕیڤیوی بۆردی ناشنال بۆ باشترین خانمەکتەری بەدەستھێنا، ھەروەھا پاڵێوراوکرا بۆ خەڵاتی بافتا.
لە ماوەی کارکردنی لە فیلمەکانیدا، جۆوان چوار پاڵاوتنی ئۆسکار، دە گۆڵدن گلۆب، چوار بافتا، ھەروەھا نۆ پاڵاوتنی بۆ خەڵاتی ئێمی پرایم تایم وەرگرت.
ژیانی تاکەکەسی
لە سەرەتادا جۆوان لە پەیوەندیدا بوو لەگەڵ نووسەری ئەمریکی گۆری ڤیدال، دەگوترا ئەوان مارەبڕی یەکتری کراون، بەڵام جۆوان ئەوەی ڕەتکردووەتەوە و ڕایگەیاند کە ئەوە پەیوەندییەکی تاک لایەنە بووە، خودی گۆری کەسێکی ھاوڕەگەزخوازە.
لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٥٨، جۆوان ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەکتەر و دەرھێنەری ئەمریکی پۆل نیومان کرد، ھاوسەرگیرییەکان تاکوو ساڵی ٢٠٠٨ بە مردنی پۆل بەردەوام بوو، بەیەکەوە سێ منداڵیان ھەبوو.
سەرچاوەکان
پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠ پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی فێستیڤاڵی کان بۆ باشترین خانمەکتەر پۆل:خانمەکتەرانی ڕۆلی سەرەکی براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە بۆ کۆمەڵە زنجیرەیەک یان فیلم پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی
ئەستێرەگەڕ
وێنۆک|ئەستێرەگەڕ [[بروس مەککەندلسی دووەم، لە دەرەوەی بۆشاییگەڕی ئەمریکیی چالێنجەر لە ١١ی شوباتی ١٩٨٤]]
ئەستێرەگەڕ کەسێکە کە دوای تێپەڕاندنی خولی تایبەتی، چووبێتە دەرەوەی کەشی زەوی. ئەم وشەیە بەتایبەتی بۆ ئەستێرەگەڕە پرۆفێشناڵەکان بەکار دێ، بەڵام بەگشتی بە کەسێ کە بە جۆرێک چووبێتە بۆشاییی ئاسمان یش دەوترێت. بۆ نموونە زانایان، لێکۆڵەران، فڕۆکەوانان و تەنانەت گەشتیارانی بۆشاییگەڕ کە ئەزموونی گەڕان لە بۆشایییان بێ، بە ئەستێرەگەڕ دەژمێردرێن. ھەندێ جار، بە پێی ھەندێ پێناسە، تەنانەت سەرنشینانی ھەندێک لە مووشەک-فڕۆکەکانیش وەکوو نۆرت ئەمەریکەن ئێکس-١٥ بە ئەستێرەگەڕ دەژمێردرێن.
یەکەمین گیانلەبەر لە بۆشاییی ئاسمان
یەکەمین بوونەوەری زیندوو لە بۆشاییی ئاسماندا سەگێک بوو بە ناوی لایکا کە لە ٣ی ١١ی ١٩۵٧، تەنیا یەک مانگ پاش پڕتاوی سپوتنیک-١ و دەستپێکی سەردەمی بۆشایی، بە کەشتیی بۆشاییگەڕی ڕووسیی سپوتنیک-٢ نێردرایە خولگەی زەوی. مەبەست لەم پڕتاوە تاقیکردنەوەی کۆئەندامەکانی لەش لە ھەلومەرجی بێکێشیدا و تەواوکردنی سیستمەکانی ژیانپارێز لە بۆشاییگەڕە سەرنشیندارەکاندا بوو. بۆشاییگەڕەکە بۆ گەڕانەوە بۆ زەوی دروست نەکرابوو و لایکا پاش ماوەیەک، لە خولگەی زەویدا گیانی لەدەست دا.
یەکەمین مرۆڤی ئەستێرەگەڕ
یەکەمین مرۆڤی ئەستێرەگەڕی جیھان یوری گاگارین، ئەستێەرەگەڕی ڕووسی بوو کە لە ١٢ی ٤ی ١٩٦١دا بە کەشتیی بۆشاییگەڕی ڤۆستۆک-١ (بە ڕووسی: Восток-1) و لە ماوەی ١٠٨ خولەکدا یەکجار بە دەوری زەویدا گەڕا.
یەکەمین ژنی ئەستێرەگەڕ
ڕاست|وێنۆک| [[ڤاڵنتینا تریشکۆڤا، یەکەمین ژنی بۆشاییوان]]
یەکەمین ژنی ئەستێرەگەڕ ڤاڵنتینا تریشکۆڤای خەڵکی ڕووسیایە کە لە ١٦ی ٦ی ١٩٣ دا بە کەشتیی بۆشاییگی ەڕ ڤۆستۆک-٦ چووە ئاسمانەوە و نزیک سێ ڕۆژ لە بوشای یی ئاسماندا مایەوە. ئەو ھەروەھا یەکەمین کەسی نامیلیشیاییی جیھانە کە چووەتە بۆشای یی ئاسمان چونکە لەدواپڕتاو نی پەیوەست بوو بە ھێزی ئاسمای ی سۆڤیەتەوە.
یەکەمین ئەستێرەگەڕی عەرەب
چەپ|وێنۆک| سوڵتان بن سەلمان ئالی سعوود شازادە سوڵتان کوڕی سەلمان کوڕی عەبدولعەزیز ئال سعوود کە لەو کاتەدا جێنشینی شای عەرەبستانی سعوودی بوو، یەکەمین عەرەبێکە کە بە کەشتیی بۆشاییگەڕی دیسکۆڤەریی ئەمریکا چووەتە خولگەی زەوی.
یەکەمین ئەستێرەگەڕی ئێرانی
چەپ|وێنۆک| ئەنووشە ئەنساری دەمێک دوای نیشتنەوە
یەکەمین ژنی ئەستێرەگەڕی گەشتیار و یەکەمین ئێرانی لە بۆشاییی ئاسماندا، ئەندازیاری ئێرانی ئەنووشە ئەنسارییە کە بە بژاردنی بڕی ٢٠ ملیۆن دۆلار بە کەشتیی بۆشاییگەڕی سایۆز تی ئێم-٩ چووە بۆشاییی ئاسمان و ١١ ڕۆژ لە وێستگەی بۆشاییی ناونەتەوەییدا نیشتەجێ بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:گەردوون پۆل:پیشە زانستییەکان
پێنج سەرکردەکە
سەرچاوەکان
پۆل:سەردەمی بەھار و پایز پۆل:سەرکردایەتی
٢٦٠٠: ھاککەر کۆرترلی (گۆڤار)
٢٦٠٠: ھاککەر کۆرترلی گۆڤارێکە تایبەتە بە چاند و ڕەوشتی ھاککردن. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٨٤ بڵاوکرایەوە و لەو کاتەوە بووەتە دەنگێکی دیار لە کۆمەڵگەی ھاککردنی ژێرزەمینیدا. گۆڤارەکە چەندین بابەتی تایبەت بە ھاککردن و ئاسایشی کۆمپیوتەر دەگرێتەوە، لەوانە پرۆگرامسازی، ئاسایشی تۆڕ، پرسەکانی تایبەتمەندی، ئەندازیاری کۆمەڵایەتی.
یەکێک لە لایەنە ناوازەکانی ٢٦٠٠ گرنگیدانی بە ئەخلاق و فەلسەفەی ھاکەرەکانە. گۆڤارەکە ھانی خوێنەران دەدات کە بە شێوەیەکی ڕەخنەگرانە بیر لە تەکنەلۆژیا بکەنەوە و لێھاتوویییەکانیان بۆ مەبەستی ئەرێنی بەکاربھێنن. ھەروەھا پەرە بە ئازادی قسەکردن و مافی پاراستنی نھێنی دەدات، زۆرجار بابەت لەسەر چاودێری و سانسۆرکردنی حکوومەت بڵاودەکاتەوە.
ویلیام ئەندێرس
ویلیام ئەڵیسۆن ئەندێرس ئاسمانگەڕی خەڵکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە کە لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٣ لە ھۆنگ کۆنگی بەریتانیا لەدایکبوو. لە گەشتی ئەپۆلۆ ٨ـدا بەشدار بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣ پۆل:زیندووان پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەرویجی
تۆیۆھاشی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکان لە پارێزگای ئایچی
پەرەسەندنی مێرووەکان
یەکەمین دۆزراوەی بە بەردبووی مێرووەکان بە (Rhyniognatha hirsti) دادەنرێت کە تەمەنی بە ٤٠٠ میلیۆن ساڵ لەمەوبەر خەملێنراوە. بەڵام ناسنامە و پێناسی مێرووەکە جێی مشتومڕ و ڕەخنەیەکەی زۆر بوو. بە درێژای مێژووی زەوی کەش و ھەوای زەوی چەند جارێک گۆڕانکاری بەسەردا ھاتووە و لەگەڵ ئەم گۆڕانانەش دا بەھەمان شێوەش جۆراوجۆری مێرووەکان گۆڕانکاری بەسەردا ھاتووە. باڵدارەکان (ئەو مێرووانەی خاوەن باڵن) ڕێژەیەکی زۆر تیشکدانەوەیان بەرکەوتووە لە لە سەردەمی بە کاربۆنی دا (خەڵۆزی) کە ٢٩٩–٣٥٦ میلیۆن ساڵ لەمەوبەر دەکات لە کاتێک دا مێرووە باڵدارە ناوەکییەکان (ئەو مێرووانەی بە چەند قۆناغێکی گۆڕان دا تێدەپەڕن لە ژیانیان دا) دووچاری بەرکەوتنی ڕووداوێکی تری تیشکدانەوەی گەورە بوون لە سەردەمی (پێرمیەن) دا کە ٢٥٢–٢٩٩ میلیۆن ساڵ لەمەوبەر دەکات.
زۆربەری جۆری مێرووەکان لە سەردەمی (پێرمیەن) دا پەرەیانسەندووە و زۆربەی جۆرە سەرەتاییەکان لە قڕبوونێکی بە کۆمەڵ دا لەناوچوون لە سەردەمی (پێرمیەنی سێھەم) دا کە بە گەورەترین قڕبوون دادەنرێت لە مێژووی زەوی دا و ٢٥٢ میلیۆن ساڵ لەمەوبەر ڕوویداوە. ڕزگاربووانی ئەم ڕووداوە لە سەردەمی (تریاسی) دا پەرەیانسەندووە کە ٢٠١–٢٥٢ میلیۆن ساڵ لەمەوبەر دەکات و بە جۆرە مێرووەکانی ئەم سەردەمە دادەنرێن کە ئێستا بوونیان ھەیە.
لە نموونەیەکی یەکجار گرنگی پەرەسەندنی ھاوبەش دا، ژمارەیەک لە چەن کۆمەڵەیەکی مێرووە سەرکەوتووەکان، بەتایبەتی لە جۆرەکانی (زەردەواڵە، ھەنگ، مێروولە، پەپوولە، مێش و قاڵۆنچەکان) پەرەیانسەندووە بە ھاوبەشی لەگەڵ ڕووەکە گوڵدارەکان دا لە سەردەمی (تەباشیری) دا لە ٦٦–١٤٥ میلیۆن ساڵ لەمەوبەر دەکات.
چەندەھا جۆری مێرووەکانی ئەم سەردەمە لە ٦٦ میلیۆن ساڵ لەمەوبەر پەرەیانسەندووە و مێرووەکانی تایبەت بەو سەردەمە لە ڕووەکە بە بەردبووەکان دا بە پارێزراوی دەدۆزرانەوە. ئەو جۆرە مێرووە بە بەردبووی ئەو سەردەمە زۆر بە ئاسانی دەکرێت بەراوردییان پێ بکرێت لەگەڵ جۆرەکانی ئێستا.
مێژووی پەرەسەندن
پەرەسەندنی مێرووەکان بە خۆگونجاندنی خێرا دەناسرێتەوە بەھۆی ئەو فشارە ژینگەییە دیاریکراونەی لەسەریان بووە. وا دەردەکەوێت تیشکدانەوە ھەڕەمەکییەکان و سەرھەڵدانی جۆرە نوێیەکان کە رێکارێکە ھەتا ڕۆژی ئەمڕۆش بەردەوامە بۆتە ئەنجامی ھەبوونی مێرووەکان لە ھەموو ناوەندە ژینگەییەکان دا.