جامی_جیھانیی_فیفا
جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠
وێنۆک|یاریزانانی ھەڵبژاردەی بەڕازیل براوەی جامی جیھانیی فیفای 1970 |214x214پیکسڵ جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠ پاڵەوانییەتی ژمارە نۆ بوو لە جامی جیھانیی فیفا. پاڵەوانییەتییەکە لە وڵاتی مەکسیک بەڕێوەچوو، ئەمەش دوای ئەوەی فیفا لە ٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤، لە تۆکیۆ بەمەبەستی دەستنیشانکردنی وڵاتی میوانداریی جامەکە کۆنفڕانسێکی بەڕێوەبرد. ھەریەکە لە مەکسیک و ئەرژەنتین ئامادەیی خۆیان نیشاندا بۆ میوانداریکردنی جامەکە، بەڵام دواجار مەکسیک بە ٥٦ دەنگ مافی میوانداریکردنی جامەکەی پێ بەخشرا، ئەمەش یەکەمجار بوو لە مێژووی پاڵەوانییەتییەکە لە کیشوەری ئەمریکای باکوور بەڕێوەبچێت، ھاوکات یەکەم جاریش بوو پاڵەوانییەتییەکە لە دەرەوەی کیشوەری ئەورووپا و ئەمریکای باشوور، ئەنجام بدرێت. ماوەی پاڵەوانییەتییەکە ٣١ی ئایار تاکوو ٢١ی حوزەیرانی ١٩٧٠ خایاند، تێیدا ١٦ ھەڵبژاردەی نیشتیمانی بەشدارییان تێداکرد. ھەڵبژاردەی مەکسیک وەک وڵاتی خانەخوێ و ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا وەک وڵاتی ھەڵگری نازناوی پێشوو بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ سەرخران بۆ پاڵەوانیتییەکە، لەکاتێکدا ٧٤ وڵات بە سیستەمی پاڵاواتن کێبڕکێیان کرد لە پێناو بەدەست ھێنانی ١٤ بلیتی کۆتایی. فیفا وەڵامی داواکارییەکانی وڵاتانی ئاسیا و ئەفریقای دایەوە کە پێشتر بایکۆتی بەشداریکردنیان لە جامی جیھانیی ١٩٦٦ کردبوو. ھەڵبژاردەی مەغریب بووە دووەم ھەڵبژاردەی عەرەبی کە بەشداریی جامی جیھانی بکات، دوای ئەوەی ھەڵبژاردەی میسر بۆ یەکەم جار لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٤ بەشداریی کردبوو. ئەرژەنتین، ئیسپانیا، پورتوگال، فەڕەنسا نەیانتوانی لە قۆناغی پاڵاوتن سەرکەوتن بەدەست بھێنن بۆ گەیشتن بە پاڵەوانییەنییەکە. وێنۆک|[[گێرد مۆلەر گۆڵکاری جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠بە تۆمارکردنی دە گۆڵ|255x255پیکسڵ]]بۆ یەکەم جار ڕێگەدرا بە ھەڵبژاردەکان دوو گۆرانکاریی لە نێوان یاریزانەکان ئەنجام بدەن لە کاتی بەڕێوەچوونی یارییەکان، ھەروەھا بۆ یەکەمجار کارتی سوور و زەرد خرایە بەردەست ناوبژیوانان، کە پێشتر ھەر بەزارەکی بوو. لەگەڵ ئەوەشدا ھیچ کارتێکی سوور بەکار نەھێنرا. جگەلەوەی بەھۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا و مانگە دەستکرەکان توانرا یارییەکان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە تەلەڤیزیۆنی ڕەنگاو ڕەنگ پیشان بدرێت و ژمارەیەکی پێوانەی لە بینەرانی ئەم پاڵەوانییەتییە تۆمارکرا. پاڵەوانییەتییەکە دوو یاریی مێژوویی بەخۆیەوە بینی، کە لە ڕیزبەندی ١٠ باشترین یارییەکانی جامی جیھانیی فیفایە، ئەوانیش یاری نێوان ئەڵمانیای ڕۆژاوا و ئیتالیا لە یاری قۆناغی پێش کۆتایی کە ھاوکات بە یاری سەدەش ناسراوە. ھەروەھا بەڕازیل و ئیتالیا لە یاری کۆتایی. لە یاریی یەکەم دا ئیتالیای و ئەڵمانیای ڕۆژاوا بە ١–١ لە کاتی ئاسایی یەکسان بوون، بۆیە پەنابرایە بەر کاتی زیاد کراو، لەو ماوەیەدا پێنج گۆڵی دیکە کرا؛ کە سەرئەنجام بە بردنەوەی ئیتالیا بە ٣–٤ تەواوبوو. لە یاریی دووەمدا کە ھاوکات یاری قۆناغی کۆتایی جامەکە بوو ھەردوو ھەڵبژاردەی بەڕازیل و ئیتالیا لە یاریگای ئەزاتیکا، بە ئامادەبوونی زیاتر لە ١٠٧ ھەزار کەس لە شاری مەکسیکۆ سیتی بەیەکگەیشتن، ھەردوو ھەڵبژاردەکە مەبەستیان بوو نازناوەکە بۆ سێیەم جار لە مێژووی خۆیاندا بەدەست بھێنن. ھەر بۆیە ڕکابەرییەکی دژوار لە نێوان ھەردوو تیم بینرا. لە تایمی یەکەم بەڕازیل بە گۆڵی پێلێ لە خولەکی "١٩" پێشکەوت بەڵام ڕۆبێرتۆ بۆنینسگای ئیتالی ئەنجامەکەی لە خولەکی " ٣٩ " یەکسان کردەوە، تایمی یەکەم بەو ئەنجامە کۆتایی ھات. لە تایمی دووەم بەڕازیل لە لە ڕێگای یاریزانان جێرسۆن، جەیرزنھۆ، کارلۆس ئەلبێرتۆ تۆرێس سێ گۆڵی یەکبەدوای یەک تۆمارکرد و ئەنجامەکەی کرد بە 4–1. بەم شێوەیە یارییەکەی بردەوە و بووە یەکەم ھەڵبژاردە سێ جار پاڵەوانییەتییەکە بەدەست بھێنێت، دوای ئەوەی لە ساڵەکانی ١٩٥٨–١٩٦٢ ببووە پاڵەوان. بەپێی یاسای فیفاش ھەر وڵاتێک سێ جار نازناوەکە بباتەوە ئەوا جامەکەی وەک خەلات پێ دەبەخشێت. دواجار جامی ژۆل ڕیمێ (ئەو کات ناوی پاڵەوانییەتییەکە بوو) بە شێوەیەکی ڕەسمی درا بە بەڕازیل. ھەرچەندە ئەم جامە بۆ جارێکی دیکە لە ساڵی ١٩٨٣ دزرا و نەتوانرا بدۆزرێتەوە. لەم پاڵەوانییەتییە، لەکۆی ٣٢ یاریدا ٩٥ جار گۆڵ ھەژێنرا، یاریکەری ئەڵمانیای ڕۆژاوا گێرد مۆلەر بووە گۆڵکاری خولەکە بە تۆمارکردنی دە گۆڵ. ماریۆ زگالۆ بووە یەکەم کەس کە وەک یاریزان و ڕاھێنەر بتوانێت جامی جیھانیی فیفا بەدەست بھێنێت. ھاوکات یاریزان پێلێ بە باشترین یاریزانی جامەکە دەستنیشانکرا.