cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مالیزیا
کلتوور
مالیزیا خاوەن کۆمەڵگەیەکی فرەنەتەوە، فرەئایین و فرەزمانە. کلتووری ناوچەکە لە کلتووری ئەو خێڵە ڕەسەنانەوە وەرگیراوە کە پێشتر لەو ناوچەیە ژیاون. ھەروەھا لەژێر کاریگەرییەکی زۆری کلتووری چینی و ھیندییە؛ و ھەروەھا کلتووری عەرەبی، فارسی و بریتانیش کاریگەرییان ھەبووە لەسەر کلتووری مالیزی.
زمان
زمانی فەرمی مالیزیا، مالیزیایییە کە شێوەیەکی ستانداردکراوی زمانی مالایییە. کە بەشێوەیەکی فەرمی پێیدەگوترێ: بەھاسا مالیزیا (بەواتای: زمانی مالیزیایی). بەڵام پێشتر ئینگلیزی زمانی کارگێڕیی ئەو وڵاتەبوو، کە پاش پشێوییەکانی ١٩٦٩ گۆڕدرا بۆ مالایی؛ و بەپێی یاسا ئەلفوبێی فەرمی وڵات ئەلفوبێی لاتینییە، بەڵام بەکارھێنانی ئەلفوبێی دیکەش ڕیگەپێدراوە. ئینگلیزی ھێشتاش لە مالیزیا بەکاردێت تەنانەت لە ھەندێک کاری فەرمیشدا، بەڵام زۆرتر لە بزنسدا بەکاردێت.
سەرچاوەکان
پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان پۆل:پێگەکانی شەڕی جیھانیی دووەم پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٣ پۆل:پاشایەتی فیدڕاڵی پۆل:نەتەوەکانی جی ١٥
بریتیش لەیلاند
بریتیش لیلارد  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل.
هەروەها
پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٦٨ لە شانشینی یەکگرتوو پۆل:کۆمپانیاکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٨٦ پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٦٨ پۆل:بریتیش لەیلاند
بڕیارنامەی ١٦٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی ئایاری ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١٧٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:کۆتدیڤوار لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆتدیڤوار
یۆنان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
یۆنان یەکێک بوو لە ولاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ. ٨٣ وەرزشوان (٤٦پیاو، ٣٧خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە بیس و نۆیەمین بەشداربووی یۆنان بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٨٩٦. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانییۆنان چوار مەدالیایان (٢ زێر،١ زیو،١ بڕۆنز) بۆ وڵاتەکەیان بەدەست ھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:یۆنان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
١٢٩٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کێلی ئەسبێری
وێنۆک کێلی ئادەم ئەسبێری (١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٦٠) دەرھێنەرێکی سینەمایی ئەمریکی بوو، نووسەر، ئەکتەرێکی دەنگی، و وێنەکێش. ئەو زیاتر ناسراوە بە دەرھێنانی فیلمە ئەنیمەیشنییەکان، لەوانە شرێک ٢, Spirit: Stallion of the Cimarron, گنۆمیۆ و جوولییەت، سەمفوورەکان:گوندی ونبوو و بووکەشووشە ناشرینەکان.
ژیانی سەرەتایی
ئەسبێری لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٦٠ لە بیۆمۆنت لە تەکساس لەدایکبووە، کوڕی جۆزێفین مارگرێت (لیبۆف) و دۆناڵد لێسلی ئەسبێرییە. باوکی دۆناڵد لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا بەھۆی شێرپەنجەوە کۆچی دوایی کرد. بۆ ماوەی دوو ساڵ لە زانکۆی لامار خوێندوویەتی پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٨٠ بچێتە پەیمانگای ھونەری کالیفۆرنیا، کە لەوێ خوێندنی ئەنیمەیشن و دروستکردنی فیلمەکانی خوێند.
پیشە
ئەسبێری لە ساڵی ١٩٨٣ تا ساڵی ١٩٩٥ دەستی بە کارکردن کرد لە «ئەنیمەیشنی تایبەتمەندی واڵت دیزنی» و بەشداری کرد لە چەند فیلمێکی ئەنیمەیشنی وەک دەریاچەی بچووک و جوانی و دڕندە، ھەروەھا یەکەم فیلمی Pixar, چیرۆکی بووکەڵەکان. لە ساڵی ١٩٩٣، یاریدەدەری دەرھێنەری ھونەری بوو لە فیلمی "کابوس پێش جەژنی کریسمس"ی تیم بەرتن.
مردن
ئەسبێری لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ لە ماڵەکەی ئینسۆنۆ لە لۆس ئەنجلس لە تەمەنی ٦٠ ساڵیدا بەھۆی شێرپەنجەی سکەوە کۆچی دوایی کرد. نێژرا لە پارکی یادەوەری دارستان، ھۆڵیوود Hills. ئەو لە بەشی In Memoriam لە ٩٣ەمین خەڵاتی ئۆسکار دەرکەوت، و Spirit Untamed تەرخان کرابوو بۆ یادەوەرییەکەی.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:مردووانی ٢٠٢٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:دەرهێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی کۆمیکی ئەمریکی پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩ پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی ھونەرە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
گۆردن کیبل
گۆردن کیبل کۆمپانیایەکی بواری بەرھەمھێنانی ئۆتۆمبێلە.
گرافینیکا
گرافینیکا ستۆدیۆیەکی ئەنیمەیشنی ژاپۆنییە، لە ٣٠ی نیسانی ٢٠٠٩دا دامەزراوە و بارەگە سەرەکییەکەی لە شینجوکوی تۆکیۆیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشن لە تۆکیۆ پۆل:ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ژاپۆنییەکان
گینەتا
thumb|بەرهەمێکی کۆمپانیاکە لەساڵی ٢٠٠٦ گینەتا  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل, کۆمپانیاکە لەساڵی ١٩٥٨ دامەزراوە
١٢٩٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
تۆپنۆت
ڕەنگە تۆپنۆت ئاماژە بێت بەمانەی خوارەوە:
پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە
١٢٩٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٦٠١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٠١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی ئایاری ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ھایتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١٩٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھایتی
لانچێستەر
لانچێستەر کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئۆتۆمۆبیلە.
بەستەری ناوخۆی
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٨٩٩ پۆل:بریتیش لەیلاند
میترۆی یەریڤان
وێنۆک|ڕاست|نەخشەی میترۆی یەریڤان میترۆی کارێن دەمیرچیان یەریڤان ( کارێن دەمیرچیانی ئەنڤان یەریڤانی گەورە؛ لە کانوونی دووەمی ١٩٩٩ەوە)، کە بە شێوەی ئاخاوتنی بە میترۆی یەریڤان ناسراوە سیستەمێکی ترانزێتی خێرایە کە خزمەت بە پایتەختی ئەرمینیا دەکات، یەریڤان. لە ٧ی ئازاری ١٩٨١ کرایەوە ھەشتەمین سیستەمی میترۆ بوو لە یەکێتی سۆڤیەتی پێشوو. خاوەندارێتی لەلایەن حکوومەتەوە دەکرێت، لەلایەن میترۆی کارێن دەمیرچیان یەریڤان CJSC لە وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن بەڕێوەدەبرێت.
لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩ میترۆ بە ناوی کارێن دەمیرچیان ناونرا، ئەو پیاوەی کە بەرپرسیار بوو لە گۆڕینی دۆخی سیستەمی ترامی خێرا بۆ ئەوەی ببێتە سیستەمی میترۆ، دوای ئەوەی دوو مانگ پێشتر لە ھێرشێکی تیرۆریستیدا بۆ سەر پەرلەمانی ئەرمینیا کوژرا.
لەگەڵ شەمەندەفەرەکان کە ھەر پێنج خولەک جارێک لە کاتژمێر ٦:٣٠ بەیانی تا ١١ی پاشنیوەڕۆ دەڕۆن. پێش زیادکردنی کرێی ھاتوچۆ لە ڕۆژێکدا خزمەت بە نزیکەی ٦٠ ھەزار سەرنشین دەکات لە ساڵی ٢٠١٢دا ١٤٫٩ ملیۆن سەرنشین سواری میترۆ بوون.
١٢٩٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گاتی ڕۆژھەڵات
زنجیرەچیای غاتسی خۆرھەڵات (ھیندی:) زنجیرەیەکی ناتەواوی چیاکانن بەدرێژایی کەناری ڕۆژھەڵاتی ھیندستان. غاتسی ڕۆژھەڵات لە ئۆدیشا و ئاندرا پرادش بۆ تامیل نادو لە باشووردا تێدەپەڕێت و ھەندێک لە ناوچەکانی کارناتاکا و ھەروەھا تلانگانا تێدەپەڕێت ئەوان بە چوار ڕووباری گەورەی نیمچە دوورگەیی ھیندستان و ویز و مەھەندی و گۆدەواری و کریشنا و کاڤێری ڕەت دەبن.
زەویناسی
غاتسی ڕۆژھەڵات لە چینۆکێتەکان، جینیس گرانیت، خۆندەلیتەکان، گێنیسی میتامۆرفیک و پێکھاتەی بەردی کوارتزیت پێک ھاتووە. پێکھاتەی غاتسی ڕۆژھەڵات ھەمووی بە درێژایی زنجیرەکەی، ھەڵەکانی لێدان لەخۆ دەگرێت. بەردی لیمۆ، بۆکسیت و کانێ ئاسن لە مەوداکانی گردی غاتسی ڕۆژھەڵاتدا دەدۆزرێنەوە.
نائاھەنگی ئیفرچایی ھیڵز تیرۆمالا ناتەبایییەکی گەورەی گرنگی چینەناسییە کە گوزارشت لە ماوەیەکی فراوان دەکات لە فرۆسێن و بێ کۆکردنەوە. لە لێوارە سروشتییە تیژەکان، شوێنی ڕێگاکان و ڕووبارەکان لە ڕێگای تیرومالای غەت لە ناوچەی چیتۆر لە ئاندرا پرادش دەبینرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:زنجیرەچیاکانی ھیندستان
پۆل:پارێزگاکانی فیزیۆگرافیا
چیاکانی دژوگدژوور
جوگرافیا
بۆ ڕۆژھەڵات زنجیرەکە بە کەناری باکووری ڕۆژاوای دەریای ئۆخوتسکەوە بەستراوە. لە باکووری ڕۆژاواش لەگەڵ کوێستانەکانی یودۆما-مایا، لە باشووری ڕۆژاوا لەگەڵ ستانۆڤی، بۆ باشوور لەگەڵ زنجیرەچیای دژاگیدی و لە باکووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ چیای کۆلیما بەستراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شێوەزەوییەکانی ڕۆژھەڵاتی دووریی ڕووسیا
مۆزەخانەی ھونەریی کافێسجیان
مۆزەخانەی ھونەریی کافێسجیان ( ھەروەھا بە دامەزراوەی مۆزەخانەی کافێسجیان ناسراوە) مۆزەخانەیەکی ھونەرییە لە شاری یەریڤان لە ئەرمینیا. دەکەوێتە ناوەندی ناوچەی کێنترۆن، لەناو و دەوروبەری کاسکەیدی یەریڤان کە کۆمەڵگەیەکی پلیکانەی گەورەیە لەگەڵ نافورە، لە باخچەکانی شەقامی تامیان و ناوچەی پیادەیییەوە بەرز دەبێتەوە. لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ کرایەوە، جگە لە پێشانگای بەرھەمە ناوازەکانی ھونەری مۆدێرن. پرۆژەی ناوەندی ھونەر لەلایەن کۆمپانیای دەیڤید ھۆتسۆن ئارکیتێکتس کە بنکەکەی لە نیویۆرکەیە دیزاین کراوە
سەرچاوەکان
ھونەری کافێسجیان
١٢٩٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٦٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی ئایاری ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی بوروندی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١٩٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بڕیارنامەی ١٦٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١٩٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:کۆتدیڤوار لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆتدیڤوار
١٢٩٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
جەیمس مارسدن
وێنۆک|thumb|مادرسن لە ٢٠١٢. جەیمس پۆل مارسدن  (لەدایکبووی ١٨ی ئەیلوولی ١٩٧٣) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. ماردسن بە ڕۆڵی سایکلۆپس ناسراوە لە زنجیرە فیلمی پیاوانی ئێکس. ھەروەھا بۆ ڕۆڵەکانی لە فیلمی ھۆپ، سووپەرمان دەگەڕێتەوە و فیلمی ڕۆمانسیی یادنامەکە ناسراوە. لە ساڵی ٢٠١٥دا، ماردسن بەشدار بوو لە فیلمی کۆمێدیی شەمەندەفەری دی لەپاڵ ئەکتەر جاک بڵاک، ھەروەھا بەشدار بوو لە فیلمی ترسناکی بۆ نێو باوەشی ورچەکە، و لە فیلمی تاوانکاریی دە لۆفت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣ پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
ئەلفوبێی عیبری
ئەلفوبێی عیبری ئەلفوبێیەکە کە بۆ نووسینی زمانی عیبری کەڵکی لێ‌وەردەگیرێ. ئەم ئەلفوبێیە لە ٢٢ پیت پێکھاتووە.
پیتەکان
پیتەکانی ئەلفوبێی عیبری بریتین لە:
پۆل:مانگیلەی بەپیت پۆل:ئەلفوبێی عیبری پۆل:ئەلفوبێکان پۆل:زمانی عیبری
لاند ڕۆڤەر
لاند ڕۆڤەر (بە ئینگلیزی: Land Rover) کۆمپانیایەکی بواری بەرھەمھێنانی ئۆتۆمۆبیلە. لە ساڵی ١٩٤٧ دامەزراوە.
ھەروەھا
داڕژتنەکە بۆ ئۆتۆمبیلی ڕەسەن دەست بە کرا لە ١٩٤٧ لەلایەن مۆرییس ویلکس. ئەو بەسادەیی خاک رەوڤەر بەناوی (زاراوەکان " زنجیرە " و " یاری زانی بەرگری " ئەو شتانەش دەگرێتەوە کە پێش دەرچوونی یاساکە ڕوویداوەیە و تەنھا پێشکەشی کرد لەکە ١٩٩٠کان). ویلکس، نەخشەکێشی گەورە لە کۆمپانیای رەوڤەر، لەسەر کێڵگەی لە نەوبۆرۆوگە، ئانگلەسەی، کار کردن ھاوشان لەگەڵ برای سپێنسەر کێیەکە بەڕێوە بردن بەڕێوەبەری رەوڤەر بوو. [ ١٢ ] داڕژتنەکە لەوانەیە ھات بب
رەوڤەر بنیشەوە ھەروەک کۆمپانیایێک ھەبوو لەوەتەی ١٩٧٨. پێش ئەمە، ئەو ھێڵێکی بەرھەمی کۆمپانیای رەوڤەر بوو کە لەئەنجامدا مژرا بۆ بەشی رۆڤەر-تریومپھی کۆمپانیای مۆتۆڕی لێیلەندی بەریتانی (بی ئێل) داھاتوو لێیلەند کۆمپانیای مۆتۆڕی داگیرکردنی رەوڤەر لە ١٩٦٧. سەرکەوتنی بازرگانیی بەردەوامی خاکی ڕەسەن رەوڤەر مۆدێلی زنجیرە، و پاشتر مەوداکە رەوڤەر لەکە ١٩٧٠کان لە ناوەڕاستی بی ئێلی بازرگانیی وەلل-دۆکومەنتەد
لە ٢٠٠٨، فۆرد کۆمپانیای مۆتۆڕ فرۆشراو پڵنگی ئەمەریکی و خاک رەوڤەر بۆ تۆتە مەوتەز. مامەڵەکە خستیە ناو مافەکان بوو بۆ سێ مۆرکی بەریتانیی دیکە: پڵنگی ئەمەریکییی خۆ ماکی دێیملە، ھەروەھا دوو مۆرکی بێ دەنگ لانچەستەر و رەوڤەر. [ ١٥ ] بی ئێم دەبلیوو و فۆرد لەوەوپێش خاوەنداریی مۆرکی رەوڤەریان ھێشتبووەوە تا پاکیی خاکەکە مۆرکی رەوڤەر بپارێزێت، لەگەڵ کە ' رەوڤەر ' لەوانەیە سەر لێ بشێوێنرێت لە وڵاتە یەکگرتووەکان
پۆل:لاند ڕۆڤەر
بازاڕی سەرمایە
چەپ|وێنۆک|بازاڕی کاغەزە دارایییەکانی نیویۆرک بازاڕی سەرمایە بریتییە لەو بازاڕەی کە ورد دەبێتەوە لە کاری کڕین و فڕۆشتن و کۆکردنەوەی ھەردووکیان لە مامەلەیەک بۆ ماوەیەکی درێژخایەن (مامەلەی دڕێژخایەن) جیاوازی ئەم بازاڕە لەگەڵ بۆرسە ئەوەیە کە بۆرسە تەنھا مامەلەی دراوەکان دەکات بۆ ماوەیەکی کورت خایەن (ھەندێک جار بۆ کەمتر لە نیو کاتژمێر). کەچی ئەم بازاڕە پڕۆژەکانی وەبەرھێنانی داھاتوو مسۆگەر دەکات.
ئەم بازاڕە لەگەڵ بازاری دارایش جیاوازە ئەو بازاڕەی کە تەنھا مامەلەی دراوی حکومی و ناحکومی دەکات، بازاڕی سەرمایە تەنھا مامەلەی چەک و بەھا بازرگانییەکان دەکات، ئەم جۆرە بازاڕە تەنھا لەم وڵاتانە ھەیە کە خاوەنی سیستەمێکی بەنکی تۆکمە و تەواون وەک بەنکەکانی بواری بازرگانی و بیناسازی و خانووبەرە و بۆرسە و بیمە.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوەکانی ئابوورناسی پۆل:سەردەمی زێڕینی ھۆلەند پۆل:خزمەتگوزارییە دارایییەکان
١٣٠٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٦٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٢٠٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:قوبرس لە ٢٠٠٥
تایوان
تایوان، بە فەرمی کۆماری چین حکوومەتێکە لە کیشوەری ئاسیا کە تەنیا ٢٣ دەوڵەت (لە ساڵی ٢٠١١) وەک وڵاتێکی سەربەخۆ مامەڵەی لەگەڵدا دەکەن. پایتەختەکەی شاری تایپێیە.
لەگەڵ دامەزراندنی لە ساڵی ١٩١٢، کۆماری چین زۆربەی ناوچەکانی چین و مەنگۆلیای کۆنترۆڵکرد. لەگەڵ کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانی دووەم و تەسلیمبوونی ژاپۆن، چین کومەڵێک دوورگەی تایوان و پێسکادۆری خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. لەگەڵ شکستی پارتی نەتەوەیی چینی ناسراو بە کومیتانگ لە شەڕی ناوخۆ لە دژی ھێزەکانی حیزبی کۆمۆنیستی چین، حکومەتی شکستخواردوو ڕووی لە تایوان کرد، لەوێ شاری تایپەی وەک پایتەختی کاتی وڵاتەکە دامەزراند، لەکاتێکدا ئەندامانی حیزبی کۆمۆنیستی چین کۆماری گەلی چین دامەزراند، کە ئێستا شوێنیە جوگرافییەکەی لەوێ ناسراوە.لە کاتێکدا دوورگەکانی تایوان و پێسکادۆرەکان و هاوپێچەکانیان، دوورگەکانی کینمەن و ماتسۆ و ھەندێک دوورگەی بچووکی دیکە بوونە درێژکراوەی کۆماری چین، هەرچەندە لەلایەن زۆرێک لە وڵاتانی ڕۆژئاوایی و ئەمریکاوە دانپێندرەو بوو کە میراتگری شەرعیی کۆماری چین بوو لەگەڵ سەرەتای شەڕی سارد.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان پۆل:کۆماری چین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٢ پۆل:کۆمارەکان پۆل:تایوان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٩ پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٤٩ لە چین
زنجیرەچیای حیجاز
چیاکانی حیجاز (بە عەرەبی:جِبَال ٱلْحِجَاز) زنجیرەیەک چیایە کە دەکەوێتە ناوچەی حیجازی ڕۆژاوای عەرەبستانی سعودی زنجیرەکە لە باکوور و باشوور بە درێژایی کەناری ڕۆژھەڵاتی دەریای سوور ھەڵکەوتووە و بەم شێوەیە دەتوانرێت وەک چیاکانی میدیان و بەشێک بێت لە چیاکانی سەراوات.
جوگرافیا
کەناری ڕۆژاوای نیمچە دوورگەی عەرەبی لە دوو زنجیرەی شاخ پێکھاتووە، چیای حیجاز لە باکوور و چیاکانی عەسیر لە باشوور، کەلێنێک لە نێوانیاندا ھەیە لە نزیک ناوەڕاستی ھێڵی کەناری نیمچە دوورگەکە لە بەرزبوونەوەیەکی ٢١٠٠ مەتری، زنجیرەکە بەرەو نزیکی بۆشایییەکە دابەزیوە تا نزیکەی ٦٠٠ مەتر.
سەرچاوەکان
پۆل:حیجاز پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن پۆل:زنجیرەچیاکانی عەرەبستانی سعوودی
ھێرشەکانی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ی پاریس
ھێرشەکانی تشرینی دووەم/تشرینی دووەمی ٢٠١٥ پاریس زنجیرە ھێرشێک بوون لە ئێوارەی ١٣ی تشرینی دووەم/تشرینی دووەمی ٢٠١٥ دەستی پێکرد تاکو دوای نیوەشەوی خایاند، لە چەند شوێنێکی جیاوازی پاریسی پایتەختی فڕەنسی. ئامانجی ھێرشەکان کوشتنی زۆرترین ژمارەی خەڵک بووە، ھەروەھا یەکێکیش لە ئامانجە سەرەکیەکانی ھێرشەکە، ھێرشکردن بووە بۆ سەر یاریەکی تۆپی پێی نێوان فڕەنسا و ئەڵمانیا کە سەرۆک کۆماری فڕەنساش فرانسوا ئۆلاند یەکێک بووە لە ئامادەبووانی یاریەکە. ڕۆژی ١٤ی تشرینی دووەم میدیاکان ڕایانگەیاند بە لای کەمیەوە ١٢٨ کەس لە ھێرشەکاندا کوژراون و دواتر یەکێک لە بریندارەکانیش مرد و بەمەش ژمارەی کوژراوەکان بووە ١٢٩ کەس و ھەروەھا پتر لە ٣٥٠ کەسیش بریندار بوونە کە ٩٠یان برینیان سەخت بووە و لە رۆژی دووشەممە، واتە ١٦ی تشرینی دووەم، تەنھا ٤٠ بریندار ھێشتا ژیانیان لە مەترسیدا بووە، واتە دەکرێت ژمارەی کوژراوەکان زیاد بکات. ھێرشبەرەکان ھەشت کەس بوونە، لەوانە حەوتیان کوژراون، شەشیان بە پشتینەی تەقێنەر خۆیان تەقاندۆتەوە و تەنھا یەک لە ھێرشبەرەکان بەر لەوەی پشتێنە تەقێنەرەکەی بتەقێنێتەوە، بە گوللەی ھێزە دژە تێرۆرەکان لە ھۆڵی «باتاکلان» کە ھۆڵێکی شانۆ و کۆنسێرتە لە پاریس، کوژرا. کوشندەترین ھێرشەکان، ئەوەی ئەو ھۆڵە بووە کە نزیکەی ١٤٠٠ کەس ئامادەی کۆنسێرتی گروپێکی موزیکی «رۆک» ی ئەمریکی بوونە. کۆماندۆی ھێرشبەرەکانی سەر ئەم ھۆڵە سێ کەس بوونە. تەنھا یەک لە ھێرشبەرەکان ڕای کردووە و ناسنامە و وێنەی کەشف بووە و ئینتێرپۆل بە دوایدا دەگەڕێت. ناوی ڕاکردووەکە (صلاح عبدالسلام) ە و دوای ئەنجامدانی ھێرشەکان تەلەفۆنی بۆ چەند کەسێکی دۆستی خۆی کردووە و لە بێلجیکاوە بە دوایدا ھاتوون و بردوویانەتەوە ئەو وڵاتە، نەچۆتەوە ماڵی خۆی، بەڵکو خۆی شاردۆتەوە.
تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان
لەناو تۆڕە کۆمەڵایەتیەکانی فەیسبوک و تویتەر خەڵکانێکی زۆر ھاوخەمییان بۆ ڕووداوەکەی پاریس ڕاگەیاند و لۆگۆیەکی ڕەشی بورجی ئێفێلیش تۆڕەکۆمەڵایەتیەکانی تەنیەوە و لەپاڵ ئەوەش خەڵکی نزایان بۆ پاریس دەکرد.
ئێم جی
ئێم جی کۆمپانیایەکی ئۆتۆمبێلی بەریتانییە کە لەلایەن سیسل کیمبەرەوە لە ساڵانی ١٩٢٠ دامەزراوە، و بەرھەمھێنەری ئۆتۆمبێلی وەرزشی بەریتانییە کە ئەم ھێمایەی بەناوبانگ کرد. و ناسراو بوو بە ئۆتۆمبێلە وەرزشییە کراوە و دوو کورسییەکان، کۆمپانیاکە قەمەرە و کوپێی بەرھەمھێناوە، بزوێنەرەکانی تا سێ لیتر قەبارە و ٣.٥ لیتر لە سندووقی MGB GT V8 بوو. ئێستا ئەم مارکەیە لەلایەن کۆمپانیای چینی SAIC Motor Corporation Limited خاوەندارێتی دەکرێت کە ھی حکوومەتە.
کۆمپانیای ئێم جی بەدرێژایی ساڵەکان گۆڕانکاری زۆری لە خاوەندارێتیدا بەسەر ھات. ڕێکخراوی نوفیڵدی مۆریس لەگەڵ ئۆستین یەکگرت بۆ دروستکردنی کۆمپانیای بەریتانی مۆتۆری لیمیتەد (BMC) لە ساڵی ١٩٥٢. و چالاکییەکانی لە ساڵی ١٩٦٧دا ناوی گۆڕدرا بۆ بەشی MG Division of BMC، بۆیە پێکھاتەیەک بوو لە یەکگرتنەکەی ساڵی ١٩٦٨ کە کۆمپانیای بەریتانی لیلاند مۆتۆری (BLMC)ی دروستکرد. ھێمای MG بەردەوام بوو لە بەکارھێنان لەلایەن جێنشینەکانی BLMC: لیلاند بەریتانی، کۆمەڵەی ڕۆڤەر، و تا سەرەتای ساڵی ٢٠٠٠، کۆمەڵەی MG Rover کە لە ساڵی ٢٠٠٥ ھاتە ناو پاسەوانی یاساییەوە. ھێمای MG لەگەڵ سەروەت و سامانەکانی تری MG Rover کڕدرا لەلایەن کۆمەڵەی ئۆتۆمبێلی نانجینگ (کە لە ساڵی ٢٠٠٧دا تێکەڵ بە SAIC بوو). بەرھەمھێنانی MG لە ساڵی ٢٠٠٧ لە چین دەستی پێکردەوە. یەکەم مۆدێلی نوێی MG لە بەریتانیا بۆ ماوەی ١٦ ساڵ بەناوی MG 6 لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١١ خرایە بازاڕەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٢٤
خەبات (قەزا)
قەزای خەبات دەکەوێتە رۆژاوای ھەولێر لەسەر رێگای ھەولێر - موسڵ بەدووری (٣٥) کم لە شاری ھەولێرەوە. ھەروەھا دەروازەی بەیەکەوە بەستنی ھەردوو شاری موسڵ و دھۆکە بەپارێزگای ھەولێر. قەزای خەبات دەکەوێتە سەر زێی گەورە بەناوچەیەکی کشتوکاڵی گرنگ و گەشتیاری ناسراوە لەبەر ئەوەی گەورەترین پڕۆژەی ئاودێری ھەیەو ناوچەیەکی دارستانی بەرفروانی لێ یەو سوودی گەشتیاری ھەیە. رووبەری گشتی قەزای خەبات (٢٧٥١٣٧) دۆنمەو دەکاتە (٦٨٧) کم٢. جیا لەسەنتەری قەزا (٣) ناحیە بەناوەکانی (ڕزگاری- کەورگۆسک - دارەشەکران) و (٣) کۆمەڵگەو (٦٤) گوندی ھەیە. لە ساڵی ٢٠١٨دا، ژمارەی تێکرای دانیشتوانی قەزا (١١٧،٥٨٠)کەس و ژمارەی دانیشتوانی سەنتەری قەزا زیاتر لە (٣٠،٠٠٠) کەسە. پاش بەقەزاکردنی خەبات دامودەزگای حکوومی لێیەو پێداویستی سەرەکی بۆ ئەو قەزایە دابینکردووە کە سیمای شارستانی بەناوچەکە بەخشیووە.
لەرووی فەلەکییەوە
لەڕووی فەلەکی یەوە کەوتووەتە نێوان ھەردووھێڵی درێژی(ˉ٣٥: ٤٣˚) و(ˉ٠٧: ٤٤˚) ڕۆژھەلات و بازنەی پانی (ˉ٥٣: ٣٥˚) و (ˉ٣٤: ٣٦˚)ی باکور. وێنۆک|نەخشەی کارگێڕی قەزای خەبات
مێژووی قەزای خەبات
دوابەدوای رێکەوتنامەی ١١ی ئازاری ١٩٧٠ ھنجیرۆک وەک سەنتەری ناحیە دەست نیشانکرا ناحیەکە ناوی لێنرا (خەبات). یەکەم بەڕێوەبەری ناحیە بەناوی (شێخ رەئوف فەخرەئەلدین) بووە. لەھەمان کاتدا کۆمەڵگەی ھەنجیرۆک لەتەنیشت گوندی ھنجیرۆک دروستکراوە کەپێشتر تەنیا گووند بووە. (١٣) کەس ئەرکی بەڕێوەبەردنی ناحیەیان لەئەستۆبووەو لەرێکەوتی ١١ / ١٠ / ٢٠٠٤ بەفەرمانی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە (٢٣٧١) کرا بە قەزا. یەکەم قائمقامی ئەمقەزایە (ڕزگار مستەفا محەممەد) بووەو پاش بەقەزاکردنی خەبات، ئەو قەزایە پێشکەوتنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینییوە. لەرووی چری دانیشتوان و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری گشتیەکان کە چەندین گەڕەک بەناوەکانی (ھەنجیرۆک، ئاشتی ١، ئاشتی ٢، ڕزگاری، کانی مام سنج، کۆمەڵگەی ئیداری، کشتوکاڵ، باستام، سەروەران)
لەڕووی ئابووری
لەسنوورەکەدا چەندین پڕۆژەی ئابووری پێشەسازی گرنگ ھەن کە لەئاستی پایتەخت و ھەرێمی کوردستان سوودی لێ وەردەگیرێ وەک پاڵاوتگەی نەوت، پڕۆژەی ئاوی ئیفراز کەئاو بۆ بەشێکی زۆری ھاووڵاتییانی پارێزگای ھەولێر دابین دەکات. کارگەکانی (ئاسن وکولاو - عەمباری نەوت - کارگەی شیرەمەنی. پردی کۆنی خەبات کەوتووەتە سەر زێی گەورە کە خەبات بە ناحیەی کەلەک دەبەستێتەوەو مێژوی دروستکردنی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی دەسەڵاتی عوسمانی. دواتر لەسەردەمی ئینگلیز کۆمپانیا ھیندیەکان نۆژەنیان کردووەتەوە کە لەرووی بیناسازیەوە سیمایەکی مێژووی بەدروستکردنییەوە دیارە.
لەڕووی گەشتیاری
دارستانی خەبات لە ساڵی پەنجایەکان دروستکراوە کە زیاتر لە (٤٠٠) دۆنم زەوی بەدارستانی چر داپۆشیووەو ئێستا وەک ناوچەیەکی گەشتیاری سوودی لێ وەردەگیرێت.
ڕاپەڕینی ئۆردووگای خەبات
ھەرچەندە لە باشووری کوردستان ٥ی ئازاری ١٩٩١ بەڕۆژی ڕاپەڕین تۆمارکراوە، چونکە لەم ڕۆژەدا بوو دانیشتوانی ڕانیە (قەزا) و دەوروبەری ڕاپەڕین‌و شارەکەیان ئازاد کرد، بەمەش بوون بە دەروازەی ڕاپەڕین، بەڵام دەکرێت بشڵێین ٤ی ئازاری ١٩٩١ ڕۆژی زەنگی ڕاپەڕین بوو، کە جەماوەر لە ئۆردووگای خەبات ڕاپەڕین‌و پەلاماری دام‌ودەزگا دزێوەکانی ڕژێمی بەعسیان دایەوە. بەجۆرێک نیوەڕۆی ڕۆژی ٤ی ئازاری ١٩٩١ چەند پۆلیس‌و چەکدارێکی دەستەی تایبەت (مفرزە خاصە) لەگەڕەکی سەنگەسەریەکان داوای ناسنامە لەچەند کەسێک دەکەن‌و یەکێکیان ناسنامەی پێ نابێت‌و ڕادەکات، دواتر چەکدارەکانی بەعس دوای دەکەون‌و بەمەش دانیشتوانی ناو ئۆردووگاکە دێنە وەڵام‌و بەرپەرچی چەکدارەکانی ڕژێم دەدەنەوەو سەرەنجام تەقە دەست پێ دەکات‌و شێوە ڕاپەڕینێکی عەفەویانە لە خۆدەگرێت، کە دەبێتە ھۆی بریندارکردنی پۆلیسێک بەناوی (قەیس) و کوژرانی دوو چەکداری ھەرکی کوژران دوو ھاووڵاتی کوردی دانیشتووی ئۆردوگاکە بەناوەکانی (بەختیار عومەر ھوڕێوەیی‌و مەحەمەد فاروق گەڵاڵی)، بەڵام ھەرزوو ئەم ڕاپەڕینە کۆنتڕۆڵ کراو کپ کرایەوە، چونکە نزیک بوو لە چەقی قورسایی‌و توانایی حکومەتی عێراق لە شاری کەرکوک و موسڵ و ھەولێر. پێویستە بووترێت ئەم ڕاپەڕینە لەشێوەی ھەڵچونێکی لە ناکاو ھاتە کایەوەو بێ بەرنامەبوو، ھەرچەندە لە کاتی ڕاپەڕینەکەش چەند کەسانێکی سەر بەڕێکخستنەکانی " شانە چەکدارەکانی بروسک " بەشداریان تێدا کردبوو، بەڵام بەھیچ شێوەیەک سازدانی ئەم ڕاپەڕینە‌و خرۆشاندنی جەماوەر لە ژێر کۆنتڕۆڵی ڕێکخستنەکانی پارتە سیاسییەکانی کوردستاندا نەبوو.
ناحیەکان و گوندەکان
قەزای خەبات لە چوار ناحیە و ٦٤ گوند پێکھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:قەزاکانی عێراق
کارێن دەمیرچیان
کارێن سێرۆبی دەمیرچیان ( ١٧ی نیسانی ١٩٣٢ – ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩) سیاسەتمەدارێکی سۆڤیەت و ئەرمەنی بووە. لە ساڵی ١٩٧٤ تا ١٩٨٨ وەک سکرتێری یەکەمی حزبی شیوعی ئەرمینیا کاری کردووە، ھەر زوو دوای سەرھەڵدانەوەی بۆ سیاسەتی چالاک لە ئەرمینیای سەربەخۆ لە کۆتایییەکانی نەوەدەکاندا، لە ساڵی ١٩٩٩ بووە سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانی تا ئەو کاتەی لەگەڵ سیاسەتمەدارانی دیکە لە پەرلەمان لە ساڵی ١٩٩٩دا تیرۆرکرا تەقەکردن لە پەرلەمانی ئەرمینیا.
ژیاننامە
دەمیرچیان منداڵییەکی سەختی بەسەر برد. ھەردوو دایک و باوکی لەکاتێکدا گیانیان لەدەستدا کە ھێشتا کۆرپە بوو. بڕیاریدا لە بواری ئەندازیاریدا کار بکات، و لە ساڵی ١٩٤٩ لە پەیمانگای پۆلیتەکنیکی یەریڤان دەستی بە خوێندن کردووە. لە ساڵی ١٩٥٩ ڕەوانەی مۆسکۆ کرا بۆ قوتابخانەی باڵای حزبی، لە ساڵی ١٩٦١ بڕوانامەی بەدەستھێنا، کە پێشمەرجێک بوو بۆ خزمەتکردنی باڵای حزبی.
دواتر پارتی گەلی پێکھێنا، لەگەڵ وەزیری بەرگری ڤازگێن سەرگسیان یەکگرت بۆ پێکھێنانی ھاوپەیمانی میاسنوتیون (یەکێتی) بۆ بەشداریکردن لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئایاری ١٩٩٩. . ھاوپەیمانییەکە بە ٤٣٪ی دەنگەکان و زۆرینەی کورسییەکانی پەرلەمان سەرکەوتنی بەدەستھێنا. دەمیرچیان لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٩٩ بە زۆرینەی دەنگ بە سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانی ھەڵبژێردرا، دوای چوار مانگ، لە ٢٧ی تشرینی یەکەمدا، ئەو و سەرگسیان و سیاسەتمەدارە باڵاکانی دیکە لە تەقەکردنەکەی پەرلەمانی ئەرمینیادا تیرۆر کران.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢ پۆل:مردووانی ١٩٩٩ پۆل:خەڵکی یەریڤان پۆل:ئەندازیارانی ئەرمەنی پۆل:ئەندازیارانی سۆڤیەت پۆل:سەرانی حیزبەکانی یەکێتی سۆڤیەت
حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب
وێنۆک حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب لە دایکبووی ساڵی ٥٦٨ز مەککەیە. لە ساڵی ٦٢٥ز لە جەنگی ئوحود لە نزیک شاری مەدینە شەھید کرا بە دەستی وەحشی کە کۆیلەی ئەبووسۆفیانی کوڕی حەرب بوو. حەمزە مامی پێغەمبەری ئیسلام محەممەدە پێغەمبەر نازناوی «شێری خودا»ی پێدابوو.
جارێکیان حەمزە لە بیابان بوو کاتێک گەڕایەوە بیستی کە ئەبوو جەھل لە برازاکەی داوە واتا پێغەمبەری خودا حەمزەش زۆر توڕە بوو چوو بۆ لای ئەبوو جەھل کە لەگەڵ چەند کەسێکی ناوداری مەککەدا دانیشتبوو بە تیروکەوانەکەی کەوتە لێدانی دەبوو جەھل پێی فەرموو کە ئەو لەسەر ئایینی محەممەدە.
حەمزە لە زۆرانبازیدا زۆر بە توانا بووە ھەروەھا ڕاوی شێری کردووە و کەسێکی زۆر بە توانا بووە لە بواری تیرھاوێشتن و شمشێربازی. حەمزە بەشداری جەنگی بەدری کرد کە موسڵمانان توانیان سەرکەوتن بەدەست بھێنن بە سەر کافرەکانی مەککەدا.
لە ڕێکەوتی ١٩ ئازاری ٦٢٥ لە جەنگی ئوحوددا حەمزە بە دوو شمشێر شەڕی دەکرد و ھاواری دەکرد من شێری خودام. وەحشی کە خەڵکی حەبەشە بوو لە نزیک شەڕەکە بوو و خاوەنەکەی پەیمانی پێدابوو کە ئازادی بکات لە بەرامبەر کوشتنی حەمزە. وەحشی ڕمێکی پێبوو ھاویشتی و بەر سکی حەمزە کەوت و شەھیدی کرد. وەحشی دوای شەھیدکردنی حەمزە جەنگەکەی بەجێ ھێشت. خالید کوڕی وەلید کە لە بەرەی کافرەکانی مەککە بوو توانی ھێرشێکی گەورە بکاتە سەر موسڵمانان لە دواوەوە کە بوو بەھۆی شکانی موسڵمانان لەو جەنگەدا ھەروەھا پێغەمبەری خودا بریندارکرا. پێغەمبەری خودا بە شەھیدبوونی حەمزە زۆر دڵگران بوو و نازناوی «سەرکردەی شەھیدەکان»ی پێدا.
ژیانی سەرەتایی
ئیبن کەسیر لە ژیاننامەی پێغەمبەردا ئاماژە بە ئەبو نوئەیم دەکات کە فەرموودەیەک بۆ ئیبن عەباس دەگەڕێنێتەوە، کە دوای ئەوەی عەبدولموتەلیب چووە یەمەن، لەگەڵ قەشەیەکی جولەکە ماوەتەوە. دەروێشێک پێشبینی کرد کە هەم دەسەڵات و هەم پێغەمبەرایەتی دەبێت و ئامۆژگاری کرد کە ژنێکی بەنو زوهرا هاوسەرگیری بکات. دوای گەڕانەوەی بۆ مەککە، ئەو کارەی کرد بە هاوسەرگیری لەگەڵ حەلا کە ژنێکی خێڵەکە بوو، ئەویش هەمزە لەدایکبوو. دواتر عەبدوڵا هاوسەرگیری لەگەڵ ئامینە دەکات و قوڕەیشەکان دەڵێن لەڕووی هاوسەرگیرییەوە سەرکەوتوو بووە.
هەمزە لە زۆرانبازی و تیر و کەوان و شەڕدا زۆر شارەزا بووە.حەزی لە ڕاوکردنی شێر بووە، و بە "بەهێزترین پیاوی قوڕەیشەکان، و بێ خۆبەدەستەوەدان" وەسف دەکرا.
کاتی موسڵمان بوونی
هەمزە لە چەند ساڵی یەکەمدا کەم سەرنجی بە ئیسلام داوە. لە کۆتاییەکانی ساڵی ٦١٦ی زایینیدا موسڵمان بووە. لەگەڵ گەڕانەوەی بۆ مەککە دوای گەشتێکی ڕاوکردن لە بیابان، بیستوویەتی کە عەمری کوڕی هیشام (لە کتێبە پیرۆزەکانی ئیسلامیدا بە "ئەبو جەهل" ئاماژەی پێکراوە) "هێرشی کردووەتە سەر پێغەمبەر (ص) و سووکایەتی پێکردووە و سووکایەتی پێکردووە". بە ڕق و کینەییەوە لە ئایینەکەی قسە دەکات و هەوڵی بێناوبانگکردنی دەدات".  محەمەد وەڵامی نەدابووەوە. "بە پڕ لە تووڕەیی"حەمزە" بە ڕاکردنێک چووە دەرەوە بە واتای سزادانی ئەبوو جەهل کاتێک چاوی پێی کەوت".  چووە ناو کەعبە کە ئەبو جەهل لەگەڵ گەورەکاندا دانیشتبوو، بەسەریدا وەستا و بە تیرکەوانەکەی "لێدانێکی توندوتیژی لێدا".  وتی: "ئایا سووکایەتی پێ دەکەیت، لە کاتێکدا من لە ئایینەکەیم؟ ئەگەر دەتوانیت لێم بدەوە. هەندێک لە کەسوکاری ئەبو جەهل نزیک بوونەوە بۆ ئەوەی یارمەتی بدەن، بەڵام پێی وتن: "حەمزە بە تەنیا بەجێبهێڵن، چونکە بەخوا سووکایەتییەکی قووڵم بە کوڕەزاکەی (مەبەستی پێغەمبەرە (ص) کرد.
دوای ئەو ڕووداوە حەمزە چووە ناو ماڵی ئەلئەرقەم و ئیسلام بوونی خۆی ڕاگەیاند."ئیسلامی حەمزە تەواو بوو، وە فەرمانەکانی پێغەمبەری پەیڕەو کرد. کاتێک موسڵمان بوو، قوڕەیشەکان دانیان بەوەدا نا کە پێغەمبەر بەهێز بووە، ئەویش فەرمانەکانی پێغەمبەری جێبەجێ دەکات.  و پارێزەرێکیان بۆ حەمزە دۆزیبووەوە، بۆیە هەندێک لە ڕێگاکانی خۆیان بۆ هەراسانکردنی وازیان هێنا". بەڵکو هەوڵیان دا سەودای لەگەڵدا بکەن؛  بەڵام حەمزە پێشنیارەکانیان قبوڵ نەکرد.
حەمزە جارێک داوای لە محەممەد (ص) کرد کە فریشتەی جبریل بە شێوەی ڕاستەقینەی خۆی پیشانی بدات. محەممەد بە حەمزەی گوت کە ناتوانم بیبینم. حەمزە وەڵامی دایەوە کە فریشتەکە دەبینم، بۆیە محەممەد پێی وت لەو شوێنەی کە لێیەتی دانیشە. ئەوان ئیدیعایان دەکرد کە جبریل پێش ئەوان دابەزیوە و حەمزە بینیویەتی کە پێیەکانی جبریل وەک زمرد وایە، پێش ئەوەی بە بێهۆشی بکەوێتە خوارەوە. حەمزە لە ساڵی ٦٢٢دا پەیوەندی بە کۆچکردنەوە کرد بۆ مەدینە و لە لای کولثوم کوڕی حدم یان سەعد کوڕی خەیثام نیشتەجێ بوو. محەممەد کردی بە برای زەید کوڕی حاریسە لە ئیسلامدا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٥٦٠ پۆل:مردووانی ٦٢٥ پۆل:لەدایکبووانی ٥٦٨ پۆل:ھاوەڵەکان پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٥٧٠ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان پۆل:بنەماڵەی محەممەد
١٣٠٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
مۆرگان
thumb|بەرھەمی کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٩٦٣ مۆرگان کۆمپانیایەکی بواری بەرھەمھێنانی ئۆتۆمبێلە، کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٩١٠ لە بەڕیتانیا دامەزراوە، لەلایەن (H.F.S. Morgan)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩١٠
بڕیارنامەی ١٦٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٥ پۆل:سووریا لە ٢٠٠٥ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا
چاڤی سیمۆنس
خاڤێر کوینتن شای سیمۆنس (لەدایکبووی ٢١ی نیسانی ٢٠٠٣)، ناسراو بە چاڤی سیمۆنس، یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ھۆڵەندییە کە وەک یاریزانی ناوەند یاری دەکات بۆ یانەی خولی نایابی ھۆڵەندا ئاییندھۆڤن.
ژیانی سەرەتایی
سیمۆنس لە شاری ئەمستردام لەدایکبووە و کوڕی یاریزانی پێشووی تۆپی پێی ھۆڵەندی ڕێگیلیۆ سیمۆنسە. سیمۆنس بە ڕەچەڵەک سووریامییە لە ڕێگەی باوکییەوە. برا گەورەکەی فاوستینۆ (لەدایکبووی ١٩٩٦)، ھەر یاری تۆپی پێ دەکرد، ھەمان ڕۆژی لەدایکبوونیان ھەیە.
کاروانی سەرەتایی
سیمۆنس لە ساڵی ٢٠١٠ لە سادەرەوە چووە لاوانی بەرشەلۆنە و بە خێرایی بەرەو پێش چوو بۆ ئەوەی ببێتە یەکێک لە باشترین یاریزانانی لاوانی ئیسپانیا، لەگەڵ یانەی چێڵسی ئینگلیزی، ھەروەھا یانەی ڕیاڵ مەدرید، کە ھەوڵیان دەدا لە تەمەنی لاویدا گرێبەستی لەگەڵدا بکەن.
پاریس سان-جێرمان
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Lens_-_PSG_(10-09-2020)_27.jpg/170px-Lens_-_PSG_(10-09-2020)_27.jpg|وێنۆک|سیمۆنز لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان|پاریس سان-جێرمان لە ساڵی ٢٠٢٠]] لە تەممووزی ٢٠١٩، سیمۆنز گواستەوە بۆ یانەی پاریس سان-جێرمانی فەڕەنسا، چونکە نەیتوانی لەسەر گرێبەستێکی نوێ لەگەڵ بەرشەلۆنە ڕێکبکەوێت. گرێبەستی سێ ساڵەی لەگەڵ یانەی پاریس مووچەی ساڵانە ١ ملیۆن یۆرۆ واژوو کرد. لە ١٠ی شوباتی ٢٠٢١، سیمۆنز یەکەم یاری پیشەگەری خۆی بۆ پاریس ئەنجامدا، وەک یەدەگ لە جێگەی جوولیان دراکسلەر ھاتە یاریگا لە بردنەوەی یاری لە جامی فەڕەنسا بەرامبەر کان. دوو مانگ دواتر یەکەمین یاری خۆی لە لیگ ١ (خولی پلە یەکی فەڕەنسی) کرد وەک یەدەگ لە بردنەوەی ٤–١ بەسەر ستراسبۆرگ. لە ١٩ی ئایاری ٢٠٢١، یەکەم خەڵاتی پیشەگەری خۆی بردەوە، جامی فەڕەنسا.
بەر لە وەرزی ٢٠٢١–٢٢، سیمۆنز لە ئامادەکاری تیمی یەکەم و پێش وەرزدا لەلایەن ڕاھێنەر ماوریسیۆ پۆچێتینۆ دانرا. لە ١٤ی تەممووزی ٢٠٢١، بە یەدەگ ھاتە یاریگاوە و گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی دۆستانەی ٤–٠ بەسەر لیمانس لە کامپ دێ لۆگس. سێ ڕۆژ دواتر گۆڵێکی دیکەی تۆمارکرد لە یارییەکی دۆستانەی بەرامبەر چامبڵی لە ھەمان یاریگا. لە ١٨ی ئابی، سیمۆنز نێردرا بۆ ڕاھێنان لەگەڵ تیمی خوار ١٩ ساڵان کە لەلایەن زۆمانیا کامرا ڕاھێنرا. لە کۆتاییدا یەکەم دەرکەوتنی وەرزەکەی بۆ پاریس ئەنجامدا لە بردنەوەی ٣–٠ی یاری جامدا بەسەر فیگنیس ئۆڵنۆی لە ١٩ی کانوونی یەکەم، یەکەم یاری پیشەگەری خۆی بوو کە بە شێوەی سەرەکی یاری بکات. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، سیمۆنس یەکەم ئەسیستی لە کاروانی پیشەگەری تۆمارکرد لە بردنەوەی ٤–٠ لە یاری جامدا بەرامبەر ڤانێس، کە پاسێک بوو بۆ کیلیان ئێمباپێ. یەکەم یاری لە وەرزی ٢٠٢١–٢٢ لە بەرامبەر بوون بوو ١–١ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لەگەڵ یانەی لیۆن لە ٩ی کانوونی دووەم، کە لەوێ وەک یەدەگ لە خولەکی ٦٩ ھاتە یاریگاوە. لە ٣١ی کانوونی دووەمدا، سیمۆنس کۆتا لێدانی یەکلاکەرەوەی لەدەست دا لە دۆڕاندنی ٦–٥ لێدانی یەکلاکەرەوە بەرامبەر نیس لە خولی ١٦ی جامی فەڕەنسا. لە ١١ی شوبات، یەکەم یاری خۆی لە خولدا ئەنجامدا لە بردنەوەی ١–٠ بەرامبەر ڕینس لە یاریگای پارک دیس پرینس.
ئاییندھۆڤن
لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢، سیمۆنس گرێبەستێکی بۆ ماوەی پێنج ساڵ لەگەڵ یانەی خولی نایابی ھۆڵەندا یانەی ئاییندھۆڤن واژوو کرد. ھەرچەندە لە سەرەتادا چاوەڕوان دەکرا گرێبەستەکەی لەگەڵ پاریس سانت-جێرمان درێژ بکاتەوە و بە خواستن بچێتە یانەی ئاییندھۆڤن، بەڵام بارودۆخەکە گۆڕا کاتێک ئاییندھۆڤن چیتر نەیدەویست گرێبەستی خواستن بکات. لەگەڵ ئەوەشدا، پاریس سان-جێرمان ڕێکەوتن لەسەر بژاردەی کڕینەوەی بە نرخی ٤ ملیۆن یۆرۆ لە گرێبەستی سیمۆنز، کە لە ساڵی ٢٠٢٣ەوە کارا دەبێت. سیمۆنز گۆڵێکی تۆمارکرد لە یەکەمین یاریی دا بۆ یانەکە، لە بردنەوەی ٥–٣ بەرامبەر یانەی ئەیاکس لە جامی قەڵغانی یۆھان کرۆیف لە ٣٠ی تەممووز. لە ٧ی ئابی، لە یەکەم یاریی خۆی لە خولی ھۆڵەندا، سیمۆنس ئەسیستی کرد بۆ یۆھان باکایۆکۆ، کە گۆڵی یەکەمی تۆمار کرد لە بردنەوەی ٤–١ لە دژی یانەی تازە سەرکەوتوو ئێمێن.
کاروانی نێودەوڵەتی
سیمۆنز نوێنەرایەتی ھۆڵەندا کردووە لە ئاستەکانی لاوانی خوار ١٥، خوار ١٦، خوار ١٧ و خوار ١٩ ساڵان.
ژیانی کەسی
لە ئازاری ٢٠٢٠، سیمۆنس لە لیستی "NxGn 2020"ی تایبەت بە ھرەدارە لاوەکانی ماڵپەڕی گۆڵ ناوی ھێنرا بۆ ٥٠ باشترین لاو لە تۆپی پێی جیھان. ئەو ھەروەھا لە "Next Generation 2020"ی گاردیان لە تشرینی یەکەمدا ھەبوو. سیمۆنس لە پلاتفۆرمی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان ئینستاگرام، شوێنکەوتووی زۆری کۆکردووەتەوە، کە زیاتر لە ٤ ملیۆن شوێنکەوتووی ھەیە. ھەروەھا گرێبەستێکی سپۆنسەری ھەیە لەگەڵ بەرھەمھێنەری کاڵای وەرزشی ئەدیداس.
خەڵاتەکان
پاریس ساینت-جێرمان
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ھۆڵەندی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی یانەی پاریس سان جێرمان پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا پۆل:یاریزانانی لیگ ١
مینی کۆپەر
thumb|بەرهەمی کۆمپانیای مینی کۆپەر لەساڵی ١٩٧٤ بەناوی مینی کلەب مان مینی کۆپەر  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل.کەسەر بەکۆمەڵەی بێنتڵیە مینی کوپەر ئۆتۆمبێڵێکی وەرزشیە تاڕادەیەک گران بەھایە.
هەروەها
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٥٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٦٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٧٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٨٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠
گاتی ڕۆژاوا
زنجیرەچیای غاتسی ڕۆژاوا (بە ھیندی:)زنجیرەی چیایەک پێکدەھێنن بەدرێژایی ڕۆژاوای ھیندستان. یوونسکۆ وەک شوێنەوارێکی کەلەپووری جیھانی ڕیزبەندی دەکات و یەکێکە لە ھەشت ناوچە ھەمەجۆرەکانی زیندەوەرزانی جیھان درێژبوونەوە لە باکوورەوە بۆ باشوور بە درێژایی کەناری ڕۆژاوایی تەختەی ئەلدکان، ئەو تەختە لە دەشتای کەناری تەسکی کەناریی بەدرێژایی دەریای عەرەب جیا دەبێتەوە.
ئەم زنجیرەیە لە نزیک سنووری گەجەرات و ماھاراشترا لە باشووری ڕووباری تەبت دەست پێ دەکات و نزیکەی ١٦٠٠ کم لە سەرانسەری ماھاراشترا، گۆا، کارناتاکا، تامیل نادو و کێرالا درێژ دەبێتەوە بۆ ئەوەی لە کانیاکۆماری، لە باشووری ھندستان کۆتایی پێبێت.
ئەم گردانە ١٦٠٬٠٠٠ کیلۆمەتری دووجایان داپۆشیوە و ناوچەیەکی ئاو -حەوزی بۆ سیستەمی ئاڵۆزی ئاوەڕۆی ڕووبار دروست دەکەن کە نزیکەی ٤٠٪ لە ئاوەڕۆی ھیندستان خەرج دەکەن. زنجیرەی غاتسی ڕۆژاوا ڕێگری لە بارانبارین دەکات لەسەر تەختەی دەککین و ڕێژەی بەرزبوونەوەی لە ئاستی دەریا نزیکەی ١٢٠٠ مەترە ھەرێمەکە بە یەکێک لە «گەرمترین خاڵی جیاکاریی» دادەنرێت کە زیاتر لە ٥٠٠٠ جۆری ڕوەکی گوڵدار، ١٣٩ جۆری ئاژەڵ، ٥٠٨ جۆری باڵندە و ١٧٩ جۆری ئەمفیبینە؛ زۆرێک لە جۆرەکانی نەدۆزراوەتەوە لە ھەرێمی غاتسی ڕۆژاوا دەژین بەلایەنی کەمەوە ٣٢٥ جۆری گیانلەبەر کە ھەڕەشەی لەناوچوونیان لەسەرە لە غاتسی ڕۆژاوا دەدۆزرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ھیندستان پۆل:زنجیرەچیاکانی ھیندستان پۆل:زنجیرەچیاکانی ئاسیا پۆل:پارێزگاکانی فیزیۆگرافیا
مۆریس مۆتۆر
thumb|بەرهەمی کۆمپانیای مۆریس مۆتۆڕ لەسالی ١٩٢٧ مۆریس  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل, لەساڵی ١٩١٢ دامەزراوە لە بەریتانیا بەناوی (W.R.M. Motors) بەڵام دوایی لەساڵی ١٩١٩ گۆڕدرا بۆ مۆریس مۆتۆڕ
هەروەها
پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩١٠
١٣٠٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
١٣٠٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گەڕان و ڕزگارکردن
گەڕوەدوایی و نەجات بە کۆمەڵە کردە و چالاکیەک دەوترێ کە لە حەین یان پاش رووداوگەلی سروشتی یان مرۆیی بۆ دۆزینەوە و رزگار کردنی برینداران و گرفتاران ئەنجام دەدرێ. زۆر جار، جگە لە تیمگەلی پسپۆر خەڵکی ئاسایی و مەدەنیش گەڕوەدوای لێقەوماوان و برینداران بەشداری پڕۆسەکە دەبن.
گلۆباڵ ئیلکتریک مۆتۆرکارس
thumb|یەکێ لەبەرهەمەکانی کۆمپانیاکە گلۆباڵ ئیلکتریک مۆتۆرکارس  کۆمپانیایەکی بواری بەرهەمهێنانی ئەتومبیل.
هەروەها
پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئۆتۆمۆبێلی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
بڕیارنامەی ١٦٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٦٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٥دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی بوروندی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٢٠٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بوروندی پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥ پۆل:بوروندی لە ٢٠٠٥
بیابانی تار
بیابانی تار کە بە (بیابانی گەورەی ھیندستان) ناسراوە، ناوچەیەکی بیابانی گەورەیە لە بەشی باکووری ڕۆژئاوای نیمچە کیشوەری ھندستان کە ڕووبەرەکەی ٢٠٠ ھەزار کم٢ (٧٧ ھەزار مەتر دووجا) ە و سنووری ڕامیاری سروشتییە لە نێوان ھیندستان و پاکستان. ئەم بیابانە حەڤدەھەمین بیابانی گەورەی جیھانە، ھەروەھا نۆھەمین گەرمترین بیابانی جیھانە
نزیکەی ٨٥٪ ی بیابانی تار دەکەوێتە ناو خاکی ھیندستانەوە و ئەو ١٥٪ ی کە دەمینێتەوە لەپاکستانە. بیابانی تار نزیکەی ٤٬٥٦٪ ی کۆی ڕووبەری جوگرافی ھیندستان پێک دێنێت و پتر لە ٦٠ ٪ ی بیابانەکە دەکەوێتە ویلایەتی ڕاجستان - ی ھیندستان تا گوجارات و پەنجاب و حەریانا و پارێزگای سیند لە پاکستان درێژ دەبێتەوە. لە پارێزگای پەنجابی پاکستان، تارا لەژێرناوی بیابانی چۆلیستان بەردەوام دەبێت کە وشکترین بەشی بیابانەکەیە بەتایبەت ناوچەی ماروشتالی لە ڕۆژئاوای بیابانەکە.
جوگرافیا
بیابانی تار لەنێوان تەپۆلکەکانی ئەراڤەلی لە باکووری ڕۆژھەڵات درێژ دەبێتەوە بۆ پەنجاب و حەریانا تاوەکو باکوور، لە باکوور باڵێکی دەڕوانێتە کەنار دەریای ھیند، ھەروەھا دەشتایییە سەر ئاوەکان لە ڕووباری ئیندوس لە ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژاوا بەشێکن لەم بیابانە. زۆربەی ناوچە بیابانییەکان بە دەنکە لمی گەورە و گۆڕدراو داپۆشراوە دەنکە لمەکان زۆر سووکن بۆیە بەردەوام لەڕێگای باھۆزەوە دەگوازرێنەوە بۆ زەویەکانی دەورو پشتی و بە بیابانیان دەکات. ڕووباری لونی تاکە ڕووبارە لە بیابانەکەدا و بارانبارین زۆر سنووردارە بە ١٠٠ بۆ ٥٠٠ ملم (٤ بۆ ٢٠ ئینج) ھەژمار دەکرێت لە ساڵێکدا. وێنۆک|نەخشەیەکی تۆپۆگرافی بیابانی تار بیابانەکە چەندین دەریاچەی سوێری ھەیە بریتین لە سەمبھار، کوچەمان، دیدوانە، پەپەپارا، فالودی لە ڕاجستان و خەرەغودە لە گوجەرات ئەم دەریاچەیانە لە وەرزی باران بارین ئاو کۆدەکەنەوە بەڵام دواتر ئاوەکە بە ھەڵم دەبێت و خوێیەکە دەمینێتەوە بەھۆی ئەمەوە ڕێژەی خوێ بەردەوام لەبەرزبوونەوە دایەوشکایی ئاوی باران وەردەگرن و کۆیان دەکەنەوە و ھەڵم دەکەن خوێ بە ئاووھەوای بەرد لە ھەرێمەکە داوەرگیراوە. وێنۆک|دیمەنێکی بیابانی تار دەفر و ئامرازەکانی لیتیک کە سەر بە کەلتوری ئەتێریانی پێش مێژووی مەگرەب بوون لە ناو لمەکانی ناوەڕاستی بیابانەکە دۆزراونەتەوە.
بەبیابانبوون
وێنۆک|چاندنی درەخت لە بیابانی تار دژی بە بیابان بوون خاکی بیابانی تاربەدرێژایی ساڵ بەرەو وشک بوونەوەی بەردەوام دەچێت، بۆیە تووشی داکاندنی با دەبێت. بای بەرز لە بیابانەوە خۆڵ ھەڵدەگرێت، ئەم لمانە لەسەر خاکە بە پیتەکانی دەورو بەری دادەبارێنێت ، دەبێتە ھۆی گۆڕینی پێکھاتەی خاکەکەیان و دەیانگۆڕێت بۆ بیابان. حکوومەتی میری لە ڕێگای دروست کردنی بەربەستی مایکرۆویندراک بە ماددەی سکەب و دواتر داچاندنی دار لەگەڵ نەمامی دەوەنی وەک دارخورما و سنە و ڕوەکی ڕۆنی کاستە ڕێگری لە دیاردەی بە بیابان بوون کردووە ھەروەھا داری وەک بنێشت و ئەکاسیا و پرۆسۆپی سلۆفلۆرا و داری لێبێک لمەکان جێگیر دەکەن و ڕێگری دەکەن لە بەرەو پێش چوونیان. کەناڵی ئەندێرا گاندی بە دووری ٦٤٩ کم ئاوی سازگار بۆ بیابانی تارا دەھینێت. وێنۆک|بڕوانە جولەی لمی بیابانەکە بۆ سەر جادە و زەویە سەوزەکان|link=Special:FilePath/Greeningdesert1.jpg چەند جۆرە دارێکی ناوخۆیی گونجاون بۆ چاندنی لە بیاباندا، کە بە ھێواشی گەشە دەکەن. پێشتر چەندین جۆری درەختیان بۆ چاندن ھێنا بیابانەکە وەک جۆری ئیکالیپتۆس و ئەکاسیا و کاسیا و ڕەگەزەکانی دیکە لە ئیسرائیل و ئوسترالیا و ئەمریکا و ڕوسیا و زیمبابۆی و چیلی و پێروو و سودان. لە بیابانی تار دا تاقی کرانەوە. لە ئەنجامدا دەرکەوت درەختەکانی ئەکاسیا تۆرتیلەس باشترینن بۆ ژینگەی ئەم بیابانە.
ئاژەڵ و گیانلەبەران
لە چۆڵەوانی ئەم بیابانە سەرەرای زۆری ژمارەی دانیشتووان و سەختی و وشکی و نالەباری کەش و ھەواکەی بەڵام ھێشتا ڕژێمێکی ژینگەیی فرەجۆری ھەیە. لەم بیابانە ژیانی کەلتوری مرۆڤ گونجاوە لەگەڵ ژیانی باڵندە و ئاژەڵە کێویەکانی ناو لمی بیابانەکە لەم بیابانە زۆرینەی ئاژەڵەکان پاڕێزراون بە پێچەوانەی بیابانەکانی دیکەی جیھان نزیکەی ٢٣ جۆر مارمێلکە و ٢٥ جۆری مار لە بیابانەکە ماون. وێنۆک|کۆمەڵێک ئاسک و مامز ھەندێک جۆری ژیانی کێوی، کە لە ناوچەکانی دیکەی ھیندستان بە خێرایی لە ناودەچن، لەم بیابانەدا بە ژمارەیەکی زۆر دەدۆزرێنەوە، وەک بلاکبەک (Antilope cervicapra)، چینکارا (گازێلا بنتی)، ھەروەھا ھیندی کێوی (Equus hemionus khur) لە پارکی کوتچ ستراتیژییەتێکی ڕزگاربوونی نایابیان پەیرەوکردووە، لەگەڵ ئەمەشدا ژمارەیان ھەر بەرەو کەم بوونەوە دەچێت ئەمەش بەھۆی ھەندێک ھۆکاری سروشتی وەک نەبوون یان کەمبوونەوەی ئاو لە بیابانەکەدا، ھەروەھا گۆڕینی زەویە بیابانییەکان بۆ زەوی سەوزایی زۆر خاو بووەتەوە پاراستنەکە لەلایەن کۆمەڵگەی خۆجێیەوە بۆیان دابین کراوە. وێنۆک|ئاسکێکی بیابانی تار ئەم ھەرێمە پەناگەی ١٤١ جۆری باڵندەی کۆچەری و نیشتەجێی خۆیەتی. مرۆڤ دەتوانێت ھەڵۆ و ھاری و کەسترێڵ و کەلەر ببینێت. ھەروەھا ھەڵۆکورتەکانی (سیرکاتۆس گالیکۆس) و ھەڵۆکانی تاونی (ئەکیلا ڕاپاکس) و ھەڵۆی چاوکراوەی گەورە (ئەکیلا خێڵگا) و ھەڵۆکانی لاگار (فاڵکۆ جوجکەر) و کەستراڵەکان لەم بیابانە دەبینرێت، لەگەڵ ژمارەیەک خشۆک. وێنۆک|تاوس وەک باڵندەیەکی پیرۆز لای ھیندۆسەکان تافۆولی ھیندی ئاژەڵێکی کەوی کراوی نیشتەجێی ناوچەی تارایە ھەروەھا تاووس بە باڵندەی نیشتمانی ھیندستان و باڵندەی پارێزگای پەنجاب (پاکستان) دیاری دەکرێت.
دەوەن و گژوگیا
ڕوەکی سروشتی ئەم ناوچە وشکە پۆلێن کراوە. بەتایبەت دارستانی سۆری باکووری ڕۆژئاوای بیابانەکە کە لە ناو کەلێنە بچووکەکاندا گەشەیان کردووە و بڵاوبوونەتەوە. چڕی و قەبارەی پینە لە ڕۆژئاواوە بۆ ڕۆژھەڵات زیاد دەکات، ئەمەش بەھۆی زۆربوونی ڕێژەی باران بارین لەم ناوچانەدا. ڕوەکی سروشتی بیابانی تار لەم جۆرە دار و دەوەن و گیایانە پێکھاتوون: وێنۆک|قارچکی تار وێنۆک|داری ئەکاسیای گوێزراوە
دانیشتووان
بیابانی تار، قەرەباڵغترین بیابانی جیھانە، کە ژمارەی دانیشتووانی لە ھەر کیلۆمەترێکی ٢ کم دا ٨٣ کەس دەبێت. لە ھیندستان دانیشتووانی ھیندوو و جەینو سیخ و موسڵمانی تێدا دەژێت ھەروەھا لە پاکستانیش دانیشتووان ھەم موسڵمان و ھەم ھیندۆسیش دەگرێتەوە. وێنۆک|خانوو یان کوخێکی بیابانی خەڵکە ڕەسەنەکە نزیکەی ٤٠ ٪ ی کۆی دانیشتووانی ڕاجستان لە بیابانی تار دەژین. پیشەی سەرەکی خەڵک کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییە. کلتورێکی ڕەنگاو ڕەنگ کە دەوڵەمەندە بە نەریت لەم بیابانەدا زاڵە. خەڵکەکەی سۆزێکی گەورەی ھەیە بۆ مۆسیقای میللی و شیعری میللی
جۆدپور کە گەورەترین شاری ھەرێمەکەیە، دەکەوێتە ناوچەی دارستانی سکەب بیکەر و جە یسەلمەرن. لەم ناوچانەی بیاباندا پڕۆژەیەکی زۆری ئاودێری و وزە ئەنجام دراون، ناوچەکانی بیابان لە باکوور و ڕۆژئاوای بۆ کاری کشتوکاڵی گونجاون، ئاوەدان کراون. ژمارەی دانیشتووانی بەرزن و بەزۆری خەریکی کاری کشتوکاڵ و پیشەسازییەکانی جلوبەرگ و خورین.
بەشی بیابان لە پاکستانیش بەھۆی دانیشتووانەکەیەوە کە سەر بە ئایین و مەزھەب و کاستی جیاوازن، کلتور و کەلەپوور و دابونەریت و چیرۆکی میللی و سەما و میوزیکی تایبەتی خۆیان ھەیە
ئاو و ئاوەدانی
وێنۆک|کەناڵی ئاوی ئیندیرا گاندی ڕێژەی ئاو ڕۆڵێکی گرنگ دەبینێت لە شێوەی ژیان لە ھەموو بەشەکانی تار دا. گۆمی بچووک، پچڕپچڕ، چ سروشتی (تۆباس) یان مرۆڤ دروستکراوی (جۆھادەکان) بن ھەموو ئەمانە زۆرجار تاکە سەرچاوەی ئاون بۆ ئاژەڵ و مرۆڤ لە ناوچە بیابانییە ڕاستەقینەکان. نەبوونی سەرچاوەی ئاوی بەردەوام دەبێتە ھۆی ئەوەی کە زۆربەی دانیشتووانی ناوچەکە بە نارەحەتی بژین. زۆربەی نشینگەکانی مرۆڤ لە نزیک دوو جۆگەی وەرزیی گردەکانی کارۆن-جەھار دروستکراون. ئاوی ژێرزەویی لە شێوەی کارێزی زۆر کەمن ھەروەھا دەگمەنە لە بیابانی تار بتوانی بیرێکی ئاو لێبدرێت زۆر جار لە شوێنی ھەڵکۆلینی خاک بۆ کانزاکان ئاو دەدۆزرێتەوە بەڵام ئاوەکان ترشن و تەنیا لەژێر زەوییەکی قوڵدا لەبەردەستدان ئەو بیرانەی کە ئاوی شیرینی تێدایە زۆر کەمن جگە لەوەی ھەڵکەندنی قورسە، لەوانەیە ژیانی بیرھەڵکەنەرەکان لە بیرەکان پارێزراو نەبێت ئەمەش بەھۆی فشەلی خاکەکەی کە بەردەوام دەرمێت.
بەپێی سەرژمێریی خانووبەرەی ساڵی ١٩٨٠ی پاکستان ٢٤١ ھەزارو ٣٢٦ یەکەی نیشتەجێبوونی یەک دوو ژووری زۆر بچووکی ھەبوون. پلەی قەرەباڵغی بە شەش کەس ھەژمار کراوە بۆ ھەر یەکەیەکی نیشتەجێبوون و لە ھەر ژوورێکدا سێ کەس. سەبارەت بە کەرەستەکانی بیناسازیش بۆ زۆربەی یەکەکانی نیشتەجێبوون (نزیکەی ٧٦ ٪)، ماددەی سەرەکی بیناسازیی دیواری دەرەوە خشتی قورین بووە، لەکاتێکدا داریش لە ١٠ ٪ بەکار دەھێنرێت و خشت یان بەردی برژاندن لە ٨٪ بووە. ھێشتا ژمارەیەکی زۆر خێزان لە جغییەکان یان کوخەکان دەژین، کە یەکەی نیشتەجێبوونن کە بە پووش و دار و داری تەنک پێک ھێنراون ئەم یەکانە بەھۆی بای بەرزەوە کە جار جار بەتوندی ھەڵدەکات تووشی زیان بوون، بەڵام ھەژاری ھیچ بژاردەی تر بەجێناھێڵێ (بۆ ئەو کەسانەی لە کوخەکان دەژین)
ڕووباری لونی تاکە سەرچاوەی ئاوی سروشتییە کە لە ناو دەریاچەیەک لە بیاباندا کۆتایی دێت لە دۆڵی پوشکەر-ی سەر بە زنجیرە ی ئەڕەڤالی لە نزیک عەجرەوە ھەڵدەقوڵێت و لە زێی مەرەشیی ڕان-ی کوتچ لە گوجەرات کۆتایی دێت، دوای ئەوەی بە دووری ٥٣٠ کم دەڕوات بە بەشێک لە ناوچەکانی عەجمەر، بەرمەر، جەلۆر، جۆدپور، نەگور، پالی و سیرۆھی و ناوچەی میتاڤیرانا ڤاڤ ڕادانپووری بانەسکانتھا گوجەراتی باکووردا تێپەر دەبێت ئەو گوندانەی کە ئاویان بۆ دابین دەکات بریتین لە: شوکری، میتری، بەندی، خێری، جاوەی، گوھیا و سەگی لە چەپەوە، ڕووباری یۆجاری لەلای ڕاستەوە.
گاگار ڕووبارێکی دیکەی پچڕپچڕی ھیندستانە، لە کاتی بارانبارین دا بە مۆنسۆندا دەڕوات. لە گردەکانی شیڤالیکی ھیماچال پرادێشەوە ھەڵدەقوڵێ و بەناو پەنجاب و حەریانا دا دەڕوات بۆ ڕاجاستان، کە دەکەوێتە باشووری ڕۆژئاوای سیرسا و حەریانا و لە تەنیشت تلوەرا جەھیلە لە ڕاجاستان ئەم ڕووبارە وەرزییە دوو کەندوێلەی ئاودێری دەردەکات کە درێژ دەبێتەوە بۆ ڕاجاستان.
سیستەمی کەناڵەکانی ڕاجستان، ئاودێری سەرەکی بیابانی تارایە، وا بیر دەکرێتەوە کە دووبارە لە بیابانەکە ئاوەکە گل بدرێتەوە و دووبارە بە ئاودێری بە بیابانەکە بڵاوی بکەنەوە بۆ ناوچە بەپیتەکان. ئەم کەناڵانە سێ یەم گەورەترین ئاودێری جیھانە کە لە ھەوڵدان بۆ ڕێگری کردن لە دیاردەی بەبیابانبوون سوودی لێ ببیننەوە. ئەم ئاودێرییە درێژدەبێتەوە لە باشووری ڕۆژاوا لە پەنجاب و حەریانا بەڕێوە دەچێت، بەڵام بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕاجاستان بە درێژایی ٦٥٠ کم، لە نزیک جەیسالمەر کۆتایی دێت، لە ڕاجاستان دوای دروستکردنی کەناڵێ ئیندیرا گاندی، ئاسانکاری ئاودێری لەسەر ڕووبەری ٦٧٧٠ کم ٢ لەقەزای جەیسالمەر و لەقەزای بەرمەر ٣٧ کم ٢ بەردەست بوو. پڕۆژەکانی ئاودێری پێشتر کە لەسەر ڕووبەری ٣٦٧٠ کم ٢ لە ناوچەی جەیسالمەر دابین کرابوو کەناڵە بیابانییە وشکەکانی ئەم قەزایەی گۆڕیوە بۆ کێڵگەی بەپیت ئێستا بەروبوومی دار مێو و لۆکە و گەنم لەم ھەرێمە نیمچە ناتەواویەی ڕۆژئاوادا دەگەشێنەوە.
جگە لە دابینکردنی ئاو بۆ کشتوکاڵ، کەناڵەکان ئاوی خواردنەوەی سەدان کەس لەو ناوچە دوورە دەستانە دابین دەکات لەگەڵ ئەوەی قۆناغی دووەمی کارکردن لەسەر کەنالەکە بەخێرایی بەرەوپێش دەڕوات، بەڵام ھێشتا وشکە ساڵی مەترسییەکی گەورەیە بەسەر ناوچەکە.
بۆنە و یادەکان
وێنۆک|کۆمەڵێک وشتری ھیندستانی بیابانی تار خاوەن ڕابروو و کەلتورێکی دێرینە لە ڕووی ڤیستیڤاڵی بیابانی کە ھەموو ساڵێک ڕێکدەخرێت جەژنەکانی بیابانی ڕاجاستان بە جۆش و خرۆشەوە جێبەجێ دەکرێن. ئەم فیستیڤاڵە ساڵانە لە زستاندا جارێک بەڕێوە دەچێت. جلوبەرگی جوان و قەشەنگ لەبەر دەکەن و خەڵکی سەمای بیابان و گۆرانیی خۆش و ئەڤینداری و تراژیدی دەچڕن ھەروەھا شانۆگەری و پێشانگای جۆربەجۆر ڕێک دەخەن و چەندین بابەتی میللی پێش کەش دەکەن لەگەڵ جولە و نمایشی وشترەکان کە لەم فیستیڤاڵەدا ڕۆڵی سەرەکییان دەگێرن کە تێیدا کلتووری میللی دەوڵەمەند و ڕەنگینی ڕاجستان پێشکەش دەکەن.
وشتر بەشێکی تەواونەکراوە لە ژیانی بیابان. بەشداری وشترەکان و نمایشەکانیان لە کاتی ڤیستیڤاڵی بیاباندا ئەم ڕاستییە پشتڕاست دەکاتەوە، بە ڕەنگ کردن و جل پۆشینی وشترەکان و پێشبرکێ و چەندین جولەی سەرنج ڕاکێشی تر، لەم ڤیستیڤالە پێشبرکێی درێژترین سمێڵ کە چەندین سەدەیە ھێمای شەرەفن لە ڕاجاستان.
کشتوکاڵ
تار یەکێکە لە ناوچە بیابانییەکان بەڵام جیاوازییەکەی ئەوەیە کە لەھەموو بیابانانی جیھان ئاوەدان ترە، پیشەی سەرەکی دانیشتووانەکەی کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییە کشتوکاڵ لەم ناوچەیە جێگای پشتبەستن نییە چونکە لەدوای وەرزی بارانبارین لانیکەم یەک لەسەر سێی بەروبوومەکان شکست دەھێنن بۆیە ئاژەڵداری سەرچاوەی بژێوی دووەمی دانیشتووانەکەیە چونکە ناوچەکە ڕووبەڕووی وشکەساڵی بەردەوام دەبێتەوە و بەھۆی ئەوەی زۆری دانیشتووان ڕوویان لە ئاژەڵداری کردووە بەمە لەوەڕاندن زۆر بووە و ڕێژەی سەوزایی کەمی کردووە، ھەروەھا لەم بیابانە بەھۆی ھەڵکۆڵین و دامەزراندنی کانی کانزایی و پیشەسازی سامانی سرووشتی زۆرینەوی زەویەکان تووشی داتەپین و نەمانی ئاوی ژێر زەوی بوون.
بەرھەمی کشتوکاڵی بە شێوەیەکی سەرەکی لە بەروبوومی کاریف دایە، کە لە وەرزی ھاویندا گەشە دەکەن و لە مانگی حوزەیران و تەمووزدا تۆویان کردووە ئەمانە دواتر لە مانگی ئەیلوول و تشرینی یەکەم دروێنەی دەکەن بەروبوومە کاریفییەکان بریتین لە گوار، جۆوار (Sorghum vulgare)، گەنمەشامی (زیا مەیس)، گۆمە و گوێزی زەوی.
ئاژەڵداری
لە ١٥–٢٠ ساڵی ڕابردوودا بیابانی ڕاجستان گۆڕانکاری زۆری بە خۆوە بینیوە، لەوانە زیادبوونی دانیشتووان لە ھەردوو ژمارەی مرۆڤ و ئاژەڵدا ئاژەڵداری بەھۆی سەختی بارودۆخی کشتوکاڵەوە بووەتە باو لە ئێستادا ١٠ جار زیاترە وەک لە پێشوو.
ژمارەیەکی زۆر لە جوتیارانی بیابانی تار پشت بە ئاژەڵداری دەبەستن بۆ بژێوی ژیانیان مانگا و گامێش و مەڕ و بزن و وشتر و گا ھەموو بەرھەم دەھێنرێن. ناوچەی بەرمەر بەرزترین ڕێژەی ئاژەڵداری ھەیە، کە مەڕ و بزن بە زۆری ھەندێک لە باشترین زاوزێی ئاژەڵ، وەک (کانکریج) و (نەگۆری).
کۆنیشانی لیما
کۆنیشانی لیما ئەم کۆنیشانەیە پێچەوانەی کۆنیشانەکەی ستۆکھۆڵمە، کە دزەکان باڕمتەکانیان دەپارێزن و خۆشیان دەوێن. ئەم ڕووداوە لە شاری لیمای پایتەختی پیرۆ ڕووی دا لە کونسولخانەی ژاپۆن، کاتێک کۆمەڵە چەکدارێک لە ١٩٩٦ ھەڵدەکوتنە سەر کونسولخانەی ژاپۆن و کارمەندەکان دەست بەسەر دەکەن، چەکدارەکان دەبنە دۆست و ھاوڕێی بارمتەکان،  کە کەسانی باڵا و پلە بەرزیان تێدابوو .