cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کەنەدا
زمان و ئاخاوتن
alt=Map of Canada showing distribution of English-speaking, French-speaking and bilingual residents|چەپ|وێنۆک|فی 2006، کان 17.4% لە دانیشتوان دووزمان دەزانن. {{Legend|#FFE400|ئینگلیزی – 57.8%}}{{Legend|#D8A820|ئینگلیزی و فەڕەنسی (دوو زمان) – 17.4%}}{{Legend|#B07400|فەڕەنسی – 22.1%}}فەڕەنسی {{Legend|#F5F5DC|ئەو ناوچانەی چری دانیشتوانیان نزمە (0.4 نسمە/کم2)}} بەشێوەیەک دانیشتوان تەنها لە ڕوبەری 1900000 دەژی کەدەکاتە سەدا ١٩ دەی خاکی کەنەدا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧ پۆل:وڵاتانی گرووپی بیست پۆل:گەلانی کۆمۆنوێلت پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باکوور پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان پۆل:کەنەدا پۆل:Pages with unreviewed translations پۆل:پاشایەتی فیدڕاڵی پۆل:زمانەکانی کەنەدا
٣٨٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئالیۆن بادارا کولیبالی
ئالیۆن بادارا کولیبالی شاعیر و ڕۆماننووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
ڕادیۆی کوردیی تاران
ڕادیۆ کوردیی تاران لە نێڤەمبەری ١٩٤٦دا (٤ی سەرماوەزی ١٣٢٥ی کۆچیی ھەتاوی) ، پەخشی بەرنامە سیاسییەکانی خۆی بە زاراوەی سنەیی‌ دەسپێکرد، ھۆی سەرەکیی دامەزراندنی ئەم ڕادیۆیە، ڕووداوەکانی پاش سێپتەمبەری ١٩٤١ لە ئازەربایجان و کوردستان بوو.
پاییزی ١٩٤٨ ڕادیۆ کوردیی تاران بە دوو زاراوەی کورمانجی و سۆرانی بەرنامەی پەخش دەکرد، ھەرچەند کە لەو کاتەدا کاتی بەرنامە کەم بوو بەڵام بەرەبەرە لەگەڵ زۆر بوونی کاتی بەرنامە لایەنە فەرھەنگی و کۆمەلایەتی و ھونەریەکانی سەرنجێکی زیاتریان پێدا.
لە کۆتایی یەکانی ئەم قۆناغە دا،(١٩٦٠-١٩٦١) بەرنامەکان لە تاران ئامادە دەکران و بۆ بڵاوبوونەوە بەڕی دەکران بۆ کرماشان. لەگەڵ گواستنەوەی کارگێڕانی ڕادیۆ لە تارانەوە بۆ کرماشان، قۆناغی سێھەمی، (١٩٦٢ تا ١٩٧٩) دەبێ بە دەورەیەکی زۆر گرینگی ڕادیۆ کوردی بزانین چوونکو لەم قۆناغە دا جگە لە پێشکەوتنی بواری تەکنیکی، لەڕووی چەندایەتی و چۆنایەتیشەوە ڕادیۆ کوردی گەشەیەکی چاکی کرد، بە جۆرێک کە ماوەی بەرنامەکان لە ٥ کاتژمێرەوە لە سەرەتا‌ی ئەو قۆناغە، گەیشتە ١٨ کاتژمێر لە کۆتایی ئەو قۆناغەدا. شەڕی چەکدارانەی کوردەکانی عێراق لەگەڵ حکوومەتی بەغدا، زۆر بوونی ماوەی بەرنامەکانی رادیۆ کوردی بەغدا لە ٦ سەعاتەوە بۆ ١٦ سەعات لە لایەکەوە و پێویستیی شوێندانان لەسەر بیروڕای گشتی کوردەکان لە باکووری عێراق، لە لایەکی دیکەوە بوونە ھۆی پەرەی رادیۆ کوردیی تاران لە ڕووی چەندایەتی و چۆنایەتییەوە.
جۆربە جۆر بوونی بابەتەکان، سەرنج دان بە بابەتە فەرھەنگی و کۆمەڵایەتی وھۆنەرییەکان بۆ وێنە ھۆی ھۆگر بوونی ژمارێکی زۆری خەڵک بە ڕادیۆ کوردی تاران بوو.
دوای سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران (ساڵی ١٩٧٩) لەگەڵ بە دی ھاتنی گۆڕانکارییەکان لە ڕادیۆ و گۆرانی ئامانجە میدیاییەکان، ڕادیۆ کوردیی تاران خولێکی نوێی چالاکییەکانی خۆی لە تاران دەسپێکرد. ھاوکات ماوەی بەرنامەکان لە کرماشان کەم بووە وە و تا ساڵی ١٩٨٣ پەخشی بەرنامەکان لە کرماشان ڕاگیردرا.
یەکێک لە گرینگترین ئامانجە میدیاییەکان زاڵ بوونی ڕوانگەی ئیسلامی بە سەر ڕادیۆ کوردیی تاران دا بوو، بەڵام ئەم بۆچوونە نەک ھەر لە سەر پێکھاتەی ڕادیۆ و ڕەوتی بەرنامەکان بەڵکوو لەسەر چۆنیەتی ڕەوتی ھەواڵ، فێرکاری و ڕێنوێنیەکان و ھتد شوێنێکی یەکجار زۆری داناوە بە جۆرێک کە ئێستا بابەت و چەمکی دینی و مەزھەبی لە ھەموو بەرنامەکاندا جێگایەکی تایبەتی ھەیە.
کارمەندە بەناوبانگەکانی ڕادیۆ کوردی تاران بریتین لە حەسەن زیرەک، مەزهەر خالقی، مەلا محەمەد ڕەبیعی، مەدیا زەندی، شوکروڵڵا بابان، سەید عەزیز عەلەوی کورانێ، هۆشەنگ شێخی، سەید جەلال نیزامی کورانێ، جەعفەر شێخول-ئیسلامی، خوسرەوخان شێخکانلو، سەید نیزام نیزامی کورانێ، ئەمیر ئەسلان شێخەکانلو و نەشیمیل نیزامی کورانێ.
سەرچاوەکان
رادیو کوردی تاران-بەشی سۆرانی بەشی کورمانجی ڕادیۆی کوردی تاران
بەستەر بۆ دەرەوە
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%88_%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C_%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86 بەشی سۆرانی ڕادیۆی کوردی تاران بەشی کورمانجی ڕادیۆی کوردی تاران پۆل:ڕادیۆکان بە زمانی کوردی
دێنۆڤ
دێنۆڤ شارێکە لە پارێزگای سورخاندەریا لە وڵاتی ئۆزبەکستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ٩٧٫۱٩٦ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سورخاندەریا پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان
پارادایم
پارادایم (لە یۆنانی: پارادیگما παράδειγμα paradeigma)، بریتییە لە سەرمەشق، نموونەی زاڵ و چوارچێوەی هزری و فەرهەنگی کە کۆمەڵێک نموونە و بیرۆکە بۆ تاقم یان کۆمەڵگایەک دادەڕێژێت. هەر گرووپ و کۆمەڵگایەک، "ڕاستییەکانی" خۆی لە نێو چوارچێوەیەکی پارادایمی کە پێی ڕاهاتووە، لێک دەداتەوە.
وشەی پارادایم سەرەتا لە سەدەی پازدەهەم، بە واتای "نموونە و سەرمەشق" بەکار هاتووە. بەڵام لە ساڵی ١٩٦٠ دا وشەی پارادایم تەرخان کرا بۆ "نموونەی بیرکردنەوە لە هەر بوارێکی زانستی یان دەقێکی "مەعریفە ناسی".
ئەم زاراوەیە بۆ یەکەم جار لە ساڵی١٩٦٢، زانای ئەمریکی تۆماس سامۆیل کۆهن(١٩٩٦-١٩٢٢ز) لە کتێبی "بونیادی شۆڕشە زانستییەکان" بەکاری هێناوە. بە پێی کۆهن پارادیگم بریتییە لە بەرپاکردنی شۆڕشێکی زانستیی کە سەرلەبەری تێڕوانینی مرۆڤ بۆ دنیا و ماتریاڵ دەگۆڕێت و لەوێشەوە سەرلەبەری ژیانی مرۆڤایەتی دەگۆڕێت، تۆماس کۆهن وای دەبینێت کاتێک زانایان ڕووبەڕووی چەند گرفتێکی زانستیی دەبنەوە کە بە پێی شێوەی باوی زانست چارەسەر ناکرێن، ئەوسا شۆڕشی زانستیی ڕوو دەدات، ئەوسا دەبێ ئەو شێوە کۆنانە جێبهێڵرێن لە پێناو چارەسەر کردنی ئەو گرفتانە و پێکهێنانی تیۆرییەکی نوێ. کە واتە پارادیگم بەم مانایە بریتیی نییە لە تیۆریی باو، بەڵکو بریتییە لە ڕوانین بۆ دنیا.
هەروەها بە مانای "دیدی میتۆدی"، یان "نموونەگەرایی"یش دێت کە بەم مانایە پارادیگم بریتییە لە تیۆریەکی گشتگیر، یان کۆمەڵێک باوەڕی پێکەوەبەستراو کە لقە زانستە جیاوازەکانی دیش دەگرێتەوە، پاشان قۆناغی گۆڕانکاریی خرا دێت بە هۆی سەرهەڵدانی دیدێکی میتۆدیی نوێوە کە کۆمەڵێک باوەڕ و دۆزینەوەی زانستیی نوێ لەخۆی دەگرێت و باوەڕە کۆنەکان ڕەت دەکاتەوە.
پێوەندی بۆ دەرەوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:جوانیناسی
ئوردن لە ئۆڵۆمپیاد
ئوردن بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٨٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. ھیچ کاتێک بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا نەکردووە. یەکەم مەدالیای خۆی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بەدەستھێنا کاتێک ئەحمەد ئەبوغوش لە پێشبڕکێی تایکواندۆ کێشی ٦٨ کگم پیاوان پلەی یەکەم و مەدالیای زێڕی بەدەستھێنا. ئوردن بەشێوەیەکی گشتی خاوەنی سێ مەدالیای ئۆڵۆمپیادە. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی ئوردن ساڵی ١٩٥٧ دامەزراوە و ساڵی ١٩٦٣ لەلایەن لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتییەوە بەفەرمی ناسێندراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئوردن لە ئۆڵۆمپیاد
نازم غەزالی
نازم غەزالی لەبەناوبانگترین گۆرانیبێژەكانی پەنجا و شەستەكانی عێراقە و لە ناوچەی حەیدەر خانە لەبەغدا بەهەتیوی لە ساڵی 1921 لەادیك بووە و دایكیشی نابینابووە و تەنها لەژوورێكدا ژیانیان گوزەرانوە و زۆر بە ئەستەم توانیوێتی خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی تەواو بكات و هەژاری لەیەخەی نەبۆتەوە و ئەوەندەی تر هەژاری ڕوی تێكردووە كاتێك كە دایكیشی كۆچی دوایی كردووە و تەنانەت نەیتوانیوە پەیوەندی بە پەیمانگای هونەرەجوانەكانەوە بكات و بەناچاری وەكو چاودێر لە پڕۆژەی ئاردی سەر بە ئەمیندارێتی بەغدا كاری كردووە. بارودۆخی ژیان نازم غەزالی لە پەیمانگای هونەرەجوانەكان دوور كردەوە بەڵام نەیتوانی دووری بخاتەوە لە گوێگرتن لە مەقامە عێراقیەكان و مۆسیقای ڕەسەنی عەرەبی و گۆێی لەگۆرانیەكانی ئوم كەلسوم و عەبدالوەهاب و فەرید ئەتڕەش و ئەسمەهان و گۆرانیبێژە ناودارەكانی تر گرتووە و لەبەری كردوونە و سووربوە لەسەر ئەوەی بچێتە پەیمانگای هونەرەجوانەكان و بەرزترین نمرەی بەدەستهێناوە و لەڕوی ڕۆشبیریشەوە زۆر لەهاوڕێكانی پێشكەوتربووە و لە ساڵی 1952 لە گۆڤاری نەدیم لەژێر ناونیشانی بەناوبانگترین گۆرانیبێژەكانی عەرەب كۆمەڵێ‌ ووتاری بڵاوكردۆتەوە و هەروەها بەوە ناسرابوبووە كە بەماوەیەكی كەم شتەكانی لەبەركردووە و لاسایی هەموو دەنگەكان و كەسایەتیەكانی كردۆتەوە. لەنێوان ساڵانی 1947 و 1948 نازم غەزالی پەیوەندی بە ئێزگە و تەلەفزیۆنی بەغداوە كردووە و چۆتە نێو تیپی موەشیحات و ڕۆڵێكی گرنكی هەبووە لە ووتنی مەقاماتی عێراقی و یەكەم گەشتیشی بۆ دەرەوەی عێراق فەڵەستین بووە لەساڵی 1948 و لەسەرەتای پەنجاكانیشدا گۆرانیەكانی دەنگی دایەوە و گەشتی بۆ چەند وڵاتیك كردووە و ئاهەنگێكی زۆری لەوڵاتە عەرەبیەكان گێڕاوە و بۆتە باڵێۆزی گۆرانی عێراقی. نازم غەزالی لەساڵی 1953 هاوسەرگیرێتی لەگەڵ هونەرمەندی عێراق سەلیمە موراد كردووە و لەساڵی 1958پێكەوە لەگەڵ هاوسەركەی ئاهەنگێكی گۆرانی ووتنی جەماوەری گەورەیان گێڕاوە و دواتر لە لەندەن و پاریس و بەیروت هەر پێكەوە ئاهەنگیان گێڕاوە. نازم غەزالی دوای ئەوەی گەشتی كردوە بۆ بەیروت و 35 ئاهەنگی لەوێ‌ گێڕاوە و نزیكەی 20 ئاهەنگی تەلەفزیۆنی و ئاهەنگە ڕەسمیەكانی تۆماركردووە لە 23 ئوكتۆبەری ساڵی 1963 كۆچی كردووە و هەواڵی كۆچكردنی لە ئێزگەی بەغدا ڕاگەیاندراوە و خەمێكی گەورەی خستۆتە نێو دەڵی شەیدایانی دەنگە خۆشەكەیەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١ پۆل:مردووانی ١٩٦٣
٣٨١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
حەسەن ڕەحمان پەنا
حەسەن ڕەحمان پەنا (١٩٦١ لە سەقز) تێکۆشەر و خەباتکاری کۆمۆنیست و یەکێک لە ڕێبەرانی کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران و حیزبی کۆمۆنیستی ئێرانە. ئەو ئەندامی کومیتەی ناوەندی کۆمەڵەیە.
ژیان
حەسەن ڕەحمان پەنا لە ساڵی ١٩٦١ زایینی لە ئاوایی خەییر لە بەشی ناوەندی شارستانی سەقز لە دایک بوو. ئەو ھەر لەوئ خوێندنی سەرەتایی دەس پێ کرد. دواتر بۆ خویندنی زیاتر ڕۆییشت بۆ سەقز و لەوێ دیپڵۆمی وەرگڕت. ئەمە ھاوکات بوو لەگەڵ شۆڕشی ئیسلامیی ئێران و شۆرشی گەلی کورد لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. ئەوە بووە ھۆی ئەوە کە ڕەحمان پەناە ببێتە تێکۆشەرێکی کورد لە دونیای سیاسەت. لە ڕێبەندانی ساڵی ١٩٧٩ لە دوای ئەوەی کە ڕێکخراوەی کۆمەڵە ئاشکرا بوو و چالاکییەکانی بە ئاشکرا ئەنجام دەدا، چووە ناو ئەم ڕێکخراوە و بوو بە یەکێک لە ئەندامانی چالاکی کۆمەڵە.
چالاکی سیاسی
حەسەن ڕەحمان پەناە لە تەواوی دەورانی چالاکی ڕێکخراوەی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران و کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران ئەندامی کومیتەی ناوەندی ئەم حیزبە بووە و تا ئەم کاتەش بە ناوی یەکێک لە ڕێبەرانی ئەم حیزبە ئیش ئەکا.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی سەقز پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان پۆل:سیاسییەکانی کۆمەڵە ڕێکخراوی کۆمۆنیستی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١ پۆل:مارکسیستە ئێرانییەکان پۆل:مارکسیستە کوردەکان پۆل:زیندووان پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان
کلاودیۆ ڕانیێری
کلاودیۆ ڕانیێری(؛ لە دایکبووی ٢٠ی تشرینی یەکەم ١٩٥١) ڕاهێنەر و یاریزانێکی تۆپی پێی ئیتالییە، کە ئێستا ڕاهێنەرایەتی یانەی واتفۆرد دەکات لە پریمەرلیگ.
پێشتر لە چەندین یانەی تر کاری ڕاهێنەرایەتیی کردووە. ڕانێری توانی بۆ یەکەم جار لە مێژووی دروستبوونی یانەی لیستەر سیتی، خولی پریمەرلیگ بۆ یانەکەی بباتەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە یۆنان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیتالی پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:ڕاهێنەرانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی
بڕیارنامەی ٩٥٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٥٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ مۆزامبیک. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٥٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:مۆزامبیک لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مۆزامبیک
ھۆمەرەسیت
ھۆمەرەسیت (Homeresît، بە فارسی: عمره سیت) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٤ کەس لە ١٨ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
٣٨٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھێزی دەریایی
وێنۆک|INS Vikramaditya R33 لەگەڵ Sea Harrier aircraft لە کەنداوی (فارسی_عەرەبی)|300px ھێزی دەریایی بە بەشێک لە پەیەکەری ھێزی سەربازی وڵاتان دەوترێ کە ئەرکی شەڕ و بەرگری و خزمەت لەسەر ئاویان بە ئەستۆیە، ھێزی دەریایی زۆرتر لە کەشتییە جەنگییەکان، ژێر دەریایی، کەشتی فڕۆکە ھەڵگر (ناو) پێک ھاتوە. وێنۆک|کەشتییەکی جەنگی ڕووبار پێو لە کەنداوی (فارسی_عەرەبی)|300px
ھەندێ وڵات ھەن کە ھێزی دەریاییان نییە و ئەوەش دەگەڕێتەوە سەر ھەڵکەوتەی جوگرافی ئەو وڵاتە کە لەوانەی لە ھێچ لایەکەوە سنووری ئاوی و دەریایی نەبێت و ھەروەھا دەریاچەی گەورەی لە ناوخۆ دا نەبێ. وێنۆک|ئاڵووگۆڕیک لە دەریا دا لە کەنداوی (فارسی_عەرەبی)|300px|right
مێژوو
لە سەردەمە زۆر کۆنەکان داو لەگەڵ بەرھەم ھاتنی کەشتییەکانئەو ھێزەش وەدی ھات و دواتر دوای بەرھەم ھاتنی کەشتی بە مۆتۆری ھەڵمی، کەشتییەکان خێراییان زۆرتر بوو و وردە وردە ئە ھێزە بوو بە یەکێک لە سەرەکیترین ھێزە سەربازییەکان لە ھەر وڵاتێ.
ھەرێمی کانگوۆن (کۆریای باشوور)
کانگوۆن-دۆ (بە هانگۆل: 강원도؛ بە ھانجا: 江原道)، هەرێمێکی کۆریای باشوورـە، بەپێی سەرژمێری تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٤ ڕێژەی دانیشووتانی ئەم هەرێمە گەیشتوتە ١.٥٤٢.١٤٧ کەس.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ھەرێمی کانگوۆن (کۆریای باشوور) پۆل:ھەرێمەکانی کۆریای باشوور
ھەڵسەنگاندنی بێژنگی
ھەڵسەنگاندنی بێژنگی یان تاقیکردنەوەی دیاریکردنی قەبارەی تەنۆڵکە پڕۆسەیەکی باوە لە ئەندازیاری شارستانیدا، کە تایبەتە بە دیاریکردنی قەبارەی تەنۆڵکەکان. ئەم کارە لەڕێگای ھێنانی زنجیرەیەک بێژنگی ئاسنین کە تێیدا ھەر یەکەکەیان قەبارەی نێوانیان بچووکتر و بچووکتر دەبێتەوە و لێدەگەڕێین کەوا تەنۆڵکەکان بەنێو بێژنگەکەدا بڕۆنە خوارەوە و دواتر کێشی یەکە بە یەکەی بێژنگەکان تۆماردەکەین.
alt=|وێنۆک|گرافێکی لۆگاریتمی کە دەرخەری ئەنجامی تاقیکاریە بێژنگیەکەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:نیشتووناسی پۆل:ئەندازیاریی کیمیا
یاریگای ڕونگڕادۆ مای دی
وێنۆک|یاریگای رونگڕادۆ مای دی "'یاریگای رونگڕادۆ مای دی"' گەورەترین یاریگای تۆپی پێیە لە جیهان بەپێی ژمارەی هاندەران. دەکەوێتە شاری پیۆنگیانگ، لە وڵاتی کۆریای باکوور. یاریگاکە شوێنی (۱٥۰٫۰۰۰) سەدو پەنچا هەزار کەس لە خۆ دەگرێت. یاریگاکە لە ڕێکەوتی (۱ی مەی ۱۹۸۹) درووستکردنی کۆتایی هاتووە. یاریگاکە جگە بۆ چەند یاریێک، بۆ چەند بۆنەیەکی تری تایبەت بەکاردێت. وەکو زۆرینەی بۆنە تاییەتیەکانی وڵات و حیزبی فەرمانڕەوا، لەو وڵاتە.
سەرچاوە
Day_Stadium ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دامەزراندنی ۱۹۸۹ پۆل:یاریگاکان
نەزیر عومەر
نەزیر عومەر عەلی ناسراو بە ئارام (لەدایکبووی ١٩٦٤ لە سمێڵ - مردووی ٢٥ ھەتا ٢٨ی تەممووزی ١٩٩٣) چالاکێکی سیاسیی کۆمۆنیستی کورد بوو کە لە لایەن کەسانێکی نەناسراو ڕفێندراو و کوژراو. کوژرانی نەزیر عومەر بە دوای تیرۆرەکانی گوماناویی دیکە لە شاری دھۆک بوو و بەر لە ئەو ڕووداوە، لانیکەم ڕەئووف ئاکرەیی، لازار میخۆ حەننا، فرانسیس یووسف تۆما و قەیس محەممەد ئەحمەد کوژرابوون. تا بە ئێستاکە بکوژی ھیچ کامیان نەناسراوەتەوە.
ژیان
نەزیر عومەر لە ساڵی ١٩٦٤ لە شاری سمێڵ لە بنەماڵەیەکی کرێکار لە دایک بوو. بەدوای تەواوکردنی پەروەردەیی گشتی چوو بۆ زانکۆی مووسڵ و لە کۆلێژی کشتۆکاڵ لە ساڵی ١٩٩٠ بڕوانامەی وەرگرت.
لە ساڵی ١٩٨٨ لەو کاتە کە خوێندکاری زانکۆی مووسڵ بوو دەستی کرد بە چالاکیی سیاسی و لەگەڵ چەند ھەڤالێکی تریدا مەکۆیەکیان بە ناوی ھاوکاریی کرێکاران (التضامن العمال) دامەزراند و دەستیان کرد بە چالاکیی سیاسی دژ بە ڕەژیمی بەعس.
نەزیر عومەر لە ساڵی ١٩٨٩ لە گەڵ رێکخراوی رەوتی کۆمۆنیست و وەکوو ئەندامی ئەم ڕێکخراوە لە بادینان و مووسڵ چالاک بوو. کاتێک کە یەکێتی بێکاران دامەزرا، نەزیر عومەریش بوو بە یەکێک لە ئەندامانی ئەم یەکێتی و بەتایبەت لە ناوچەی بادینان لەپێناوی سەراسەری کردنی خەبات دەکرد.
زیندان و لێپرسی
لە ساڵی ١٩٩١ بنکەی ڕێکخراوی ڕەوتی کۆمۆنیست لەشاری زاخۆ داخراو و نەزیر عومەریش بە ماوەی یەک ڕۆژ دەستبەسەر کراو. لە ڕۆژی ٥ی ئابی ١٩٩١ لە لایەن بەرەی کوردستانیی شاری سمێڵ پێ ڕادەگەیێندرێت کە دەبێت دەست لە چالاکیی کۆمۆنیستی و کرێکاری بکیشێت. لە ڕۆژی ٨ی ئازاری ١٩٩٣ لە لایەن بەڕیوەبەرایەتیی ئاسایشی شاری سمێڵ بانگ دەکرێت و بەڕیوەبەری ئاسایش بە ناوی سەربەست باپیر لێپپرسی لێ دەکات. دیسانەوە لە ڕۆژی ٢٣ی نیسانی ئەو ساڵە لەلایەن ئاسایشی سمێڵ بانگ دەکرێت و جێگری ئاسایش بە ناوی عەبدوسەتتار حەسەن لێپرسی لی دەکات و وەستۆ لێ دەگریتەوە کە لە چالاکیی سیاسی و کۆمۆنیستی واز بھینێت.
ھەڕەشە بە تیرۆر
چالاکانی مافی مرۆڤ دەڵێن چەند جار ھەڕەشە بە گیانی نەزیر عومەر کراوە و کاسانێکی چەکدار چوونەتەوە سەر ماڵەکەی بۆ تیرۆرکردنی. لە دوایین جاریش کەسێک لە ئەندامانی ئاسایش بە ناوی فەرەج جوندی کە ئەندامی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە ھەڕەشەی کوشتنی کردووەتەوە.
کوشتن
نەزیر عومەر لە ڕۆژی ٢٥ی تەمممووزی ١٩٩٣ لە لایەن چەند چەکدارێکی نەناسراو ڕفێندراو. لە ڕۆژی ٢٨ی تەممووزی ئەو ساڵە تەرمەکەی دۆزراو کە سوتێندراوبوو. بکۆژەکەی نەزیر عومەر قەد دەستگیر نەکراو.
سەرچاوەکان
پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:کوردە تیرۆرکراوەکان پۆل:تیرۆرکراوانی کورد پۆل:مردووانی ١٩٩٣ پۆل:سۆشیالیستە کوردەکان پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان پۆل:مارکسیستە کوردەکان
تونی دوڤێر
تونی دوڤێر نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥ پۆل:مردووانی ٢٠٠٨ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
کازاخستان لە ئۆڵۆمپیاد
کازاخستان بۆ یەکەمجار وەک وڵاتێکی سەربەخۆ ساڵی ١٩٩٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٤ کرد، ھەروەھا بۆیەکەمجاریش لە ساڵی ١٩٩٦ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەکرد. وەرزشوانانی کازاخستان پێش ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتی سۆڤیەت، وەک بەشێک لە یەکێتی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیاددا بەشدارییان کردووە، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٩٢دا بەشێک بوون لە تیمی یەکگرتوو لە ژێر ئاڵای ئۆڵۆمپیادا بەشداری کرد. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی کازاخستان لە ساڵی ١٩٩٠ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٩٣ بە فەرمی لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بەفەرمی ناسێندرا.
سەرچاوەکان
پۆل:کازاخستان لە ئۆڵۆمپیاد
ڕێژەی لاستیکی
ڕێژەی لاستیکی یان ڕێژەی جیڕی بریتییە لە پێوانەیەک کە ھەڵدەستێ بە لێکدانەوەی بەرھەڵستی ماددەیەک بەرامبەر بە گۆڕینی شێوەکەی کاتێ فشاری لەسەرە. ئەم ھاوکێشەیە لەسەر چەماوەی لێژی فشار (بڕی ئەو ھێزەی دەخرێتە سەر ماددەکە) بەرامبەر جێفشار (ئاستی قۆپانەوەی ماددەکە) دیاردەکرێت. ماددە چڕەکان بەشێوەیەکی گشتی خاوەن ژمارەیەکی گەورەتری ڕێژەکە دەبن بەھۆی زۆری ھەرھەڵستیان بەرامبەر گۆڕینی شێوەیان، ھاوکێشەی ڕێژەیی لاستیکی بەمشێوەیەی خوارەوەیە:
strain واتا جێفشار، بریتییە لەو گۆڕان لە شێوە یان قەبارەی تەنێک کە لەئەنجامی فشارەوە دروست دەبێت.
کە تێیدا سترێس ئەو ھێزەیە کە دەبێتە ھۆی دروستبوونی شێوە گۆڕین (دیفۆڕمەیشن) دابەشدەبێ بەسەر ئەو ڕووبەرەی کەوا ھێزەکەی لەسەرە و سترەین تێکڕای ئەو گۆڕانەیە کەوا بەھۆی شێوە گۆڕینەکەوە ڕوویداوە. ئەگەر سترێس بە یەکەی پاسکال ھەژمار بکرێت، بەھۆی بێ یەکەیی سترەین، یەکەی ھاوکێشەکەش دەبێتەوە پاسکال.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لاستیکێتی (فیزیا) پۆل:شێوە گۆڕین (میکانیکی)
کەتەقوێرغان
کەتەقوێرغان شارێکە لە پارێزگای سەمەرقەند لە وڵاتی ئۆزبەکستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ٩٤٫٠٤٧ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سەمەرقەند پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان
کۆریای باکوور لە ئۆڵۆمپیاد
کۆریای باکوور بەفەرمی کۆماری گەلی دیموکراتی کۆریا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد، ساڵی ١٩٧٢ بۆیەکەمجار وەک وڵاتێکی سەربەخۆ بەشداری ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کرد. لێژنەی ئۆڵۆمپیادی کۆریای باکوور ساڵی ١٩٥٣ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٥٧ لەلایەن لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بەفەرمی ناسێندراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆریای باکوور لە ئۆڵۆمپیاد
پاسای شیللا
پاشا "پاسا"ی شیللا، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ١١٢ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٨٠ی زایینی تا ١١٢ی زایینی بووە. پێنجەم پاشای شانشینی شیللابوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. زیاتر پێیەووترا پاسا ئیساگوم. ئیساگوم ناونیشانێکی بنەماڵەی شاھانەیەیی سەرەتای شیللا بوو. لە نەوەکانی دامەزرێنەری شیللا ھیۆکگۆسێیە، ناوی بنەماڵەیی پارک بوو. بەپێی سامگووک ساگی کوڕی تالھێ و ئافرەتێکی فارس بووە.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:مردووانی ١١٢ پۆل:پاشاکانی سەدەی ١ەم لە ئاسیا پۆل:پاشاکانی سەدەی ٢ەم لە ئاسیا
پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەم لە ئاسیا پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٢ەم لە ئاسیا پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەم پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی دووەم
پارێزگای چونگچیۆنگ
250px|وێنۆک|چونگچیۆنگ
ھەرێمی چونگچیۆنگ (بە هانگۆل: 충청도؛ بە ھانجا: 忠清道)، یەکێکە لە هەشت پارێزگاکەی کۆریا، لە ماوەی فەرمانڕەوایی خانەدانی جۆسیۆن. چونگچیۆنگ ئەکەوێتە باشووری-ڕۆژئاوای کۆریا.
سەرچاوە
پۆل:ھەرێمەکانی کۆریا پۆل:مێژووی کۆریا
حەسەناوا، ورمێ
حەسەناوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
کاگان
کاگان شارێکە لە پارێزگای بوخارا لە وڵاتی ئۆزبەکستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ٨٧٫٦۱٢ کەس بووە.
حەسەناوا، ورمێ
جوگرافیا
حەسەناوا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
کاگان
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بوخارا پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان
حەسەناوا، ورمێ
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
مەنسوور حیکمەت
ژووبین ڕازانی ناسراو بە مەنسوور حیکمەت (٤ی حوزەیرانی ١٩٥١ - ٤ی تەمموزی ٢٠٠٢) کەسایەتی مارکسیستی ئێرانی و ڕێبەری حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی ئێران بوو کە لە سەرەتادا بەرھەڵستکار بوون دژی ڕژێمی شا، ئینجا لەدوای شۆڕشی ئیسلامیی ئێران دووبارە کەوتنە بەرھەڵستکاریکردن لە بەرامبەر دەسەڵاتدارانی کۆماری ئیسلامیی ئێران. مەنسوور حیکمەت لەگەڵ ئازەر ماجیدی ژیانی ھاوسەرگیری پێکھێنا بوو. مەنسوور حیکمەت دەستی ھەبوو لەدامەزراندنی حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی ئێران و حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی عێراق کە دوایی بەشێکی لێجیابووە بەنێوی حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی کوردستان کەھەر لەژێر کاریگەریی مەنسوور حیکمەت مانەوە.
خوێندن
خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی لە تاران کۆتایی پێھێناوە، ئینجا چووەتە زانکۆی شیراز لەوێ دەرچووی بەشی ئابووری بووە، ئینجا بۆ درێژەدان بە پڕۆسەی خوێندن لە ساڵی ١٩٧٣ دەچێتە شاری لەندەن پایتەختی ئینگلستان، لەوێ دەستی بە خوێندنەوە و توێژینەوە لەسەر کۆمۆنیزم کرد و پەرتووکی کاپیتال (سەرمایە)ی کارل مارکسی خوێندەوە؛ ڕەخنەکانی مەنسوور حیکمەت لەسەر ئایین و دیموکراسی و ناسیۆنالیزم و چاکسازی خوازی (ڕیفۆرمخواز) دەستی پێکرد.
سەرچاوە
پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١ پۆل:مردووانی ٢٠٠٢ پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان پۆل:مارکسیستە ئێرانییەکان پۆل:کۆچبەرە ئێرانییەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:خەڵکی تاران پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان
پارێزگای کیۆنگسانگ
250px|وێنۆک|کیۆنگسانگ
کیۆنگسانگ (بە هانگۆل: 경상도؛ بە ھانجا: 慶尙道)، یەکێکە لە هەشت هەرێمەکەی کۆریا لە ماوەی فەرمانڕەوایی خانەدانی جۆسۆن. کیۆنگسانگ ئەکەوێتە باشووری-ڕۆژهەڵاتی کۆریا.
٣٨٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کیوەرۆ
کیوەرۆ (Kîwero، بە فارسی: کیوه رود) گوندێکە لە بەخشی نەمەشیر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٠٠ کەس لە ٣٤ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
زمانی سوریانی
زمانی سوریانی (بە سوریانی: ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ) کە ھەروەھا بە ناوەکانی سوریانیی ئارامی یان سوریانیی کلاسیک دەناسرێت،  یەکێک لە شێوەزارەکانی زمانی ئارامییە. یەکەمین نیشانەکانی بەکارھێنانی ئەم زمانە لە سەرەتای سەدەی یەکەمی زایینی لە شاری ئێدێسا بینراوە. سوریانی لە درێژەی سەدەی چوارەم ھەتا ھەشتەمی زایینی، یەکێک لە زمانە گرنگە ئەدەبییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا بووە و بەڵگەیەکی زۆر بەم زمانە بوونیان ھەیە. لە ڕاستیدا، وێژەی سوریانی نزیکەی ٩٠٪ لە وێژەی ئارامی پێکدێنێت. سوریانی لە ڕابردوودا لە بەشێکی زۆر لە ڕۆژھەڵاتی نزیک، ئاناتۆلی و ھەرێمی بەحرەین قسەی پێدەکرا.
لە پەنا زمانەکانی لاتینی و یۆنانی، سوریانی یەکێک لە سێ زمانی گرنگی زانست و ڕۆژژمێری سەردەمی ھاوچەرخ بوو.
جیمای شیللا
پاشا "جیما"ی شیللا، لەدایکبوونی نادیارە بەڵام لە ١٣٤ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ١١٢ی زایینی تا ١٣٤ی زایینی بووە. شەشەم پاشای شانشینی شیللابوو، یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا. زیاتر پێیەووترا جیما ئیساگوم. ئیساگوم ناونیشانێکی بنەماڵەی شاھانەیەیی سەرەتای شیللا بوو. لە نەوەکانی دامەزرێنەری شیللا ھیۆکگۆسێیە، ناوی بنەماڵەیی پارک بوو. جیما کوڕە گەورەی پاشای پێشوو، پاسا ئیساگوم و خاتوو ساسۆنگ بوو. ھاوسەرگیری لەگەڵ خاتوو ئێری کرد لە ھۆزی کیم.
سەرچاوە
پۆل:فەرمانڕەواکانی شیللا پۆل:مردووانی ١٣٤ پۆل:پاشاکانی سەدەی ٢ەم لە ئاسیا
پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی دووەم پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٢ەم لە ئاسیا
یاریگای کینگ پاوەر
یاریگای کینگ پاوەر بە (ئینگلیزی: King Power Stadium)ە، کەمانەکەی بە کوردی؛ (یاریگای هێزی شا). کە یاریگایێکی تایبەت بە تۆپی پێیە لە شاری لیستەر، لە ئینگلستان. یاریگاکە تایبەتە بە یانەی لیستەر سیتی و لەساڵی ۲۰۰۲ درووستکراوە. پێشتر یاریگاکە بە یاریگای (walker) دەناسرا، بەڵام دواتر ناوەکەی گۆڕدرا بۆ (یاریگای کینگ پاوەر). ڕووبەری یاریگاکە ۱۰۲× ٦۷ مەترە و شوێنی ۳۲٫٦۲٦ هاندەری تێدا دەبێتەوە. بەڵام لەیاری نێوان هەردوو یانەی (ڕیال مەدرید - لیستەر سیتی) لە ۳۰ی تەموزی ۲۰۱۱، (٦۲٫۱۸۸) کەس ئامادەی یاریگاکە بوون.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:یاریگاکان پۆل:دامەزراندنی ۲۰۰۲ پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی ئینگلستان
خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨
وێنۆک|300x300پیکسڵ|دەسکەوتی مەدالیای ھەر تیپێک لەماوەی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨. خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ سەرجەم ئەو وڵاتانە دەگرێتەوە کە ئەندامی لیژنەی ئۆڵۆمپی نەتەوەیین و بوونە خاوەنی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ی پەکین پایتەختی چین، کە لە ٨ ی ئاب بۆ ٢٤ی ئابی ٢٠٠٨ یارییەکانی بەڕێوەچوو. لە پاڵەوانییەتییەکە لە ٢٠٤ وڵاتی جیاواز ١٠٬٩٤٢ ھەزار وەرزشوان بەشدارییان تێداکردووە. ٨٧ نەتەوە لە ٢٠٤ وڵات بوونە خاوەنی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵمپیاد. وەرزشوانانی [[چین بە کۆکردنەوەی ٤٨ مەدالیای زێڕ و ١٠٠ مەدالیای گشتی پلەی یەکەمیان بەدەست ھێنا، وەرزشوانانی ئەمریکا پلەی دووەمیان وەرگرت پاش ئەوەی توانیان ٣٦ مەدالیای زێڕ و ١١٢ مەدالیای گشتی بەدەست بھێنن و لە پلەی سێەم وەرزشوانانی ڕووسیا جێگیر بوون بە بەدەست ھێنانی ٢٤ مەدالیای زێڕ و ٦٠ مەدالیای گشتی. ئەفغانستان، مۆریس، سودان، تاجیکستان و تۆگۆ یەکەم مەدالیای ئۆڵۆمپیادیان لە مێژووی خۆیان بەدەست ھێنا؛ و ھەروەھا وەرزشوانانی مۆنگۆلیا و پەنەما یەکەم مەدالیای زێڕیان بردەوە لە مێژووی بەشداریکردنیان لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە.
خشتەی مەدالیاکان
وێنۆک|195x195پیکسڵ|لە چەپەوە بۆ ڕاست: تۆرێ برۆولد لە نەرویژەوە (زیو)، ڤینسنت ھانکۆک لە ئەمریکاوە (زێڕ) و ئەنتۆنی تێراس لە فەرەنساوە (برۆنز) لەگەڵ ئەو مەدالیایانەی کە لە نیشانەشکاندن سەر ئاستی پیاواندا بەدەستیان ھێناوە. وێنۆک|239x239پیکسڵ وێنۆک|195x195پیکسڵ وێنۆک|195x195پیکسڵ وێنۆک|195x195پیکسڵ وێنۆک|239x239پیکسڵ وێنۆک|195x195پیکسڵ|
Host nation (China)
Changes in medal standings (see below)
قاجاڕەکان
وێنۆک|نیشانی دەوڵەتی قاجاڕ قاجاڕەکان بنەماڵەیەکی بەڕەگەز تورک بوون کە لە دەوروبەری ساڵی ١٧٩٤ (١١٧٠ کۆچیی ھەتاوی) ھەتا ١٩٢٥ (١٣٠٤ کۆچیی ھەتاوی) بەسەر ئێراندا حوکمیان کردووە. ھۆزی قاجاڕ یەکێک لە بەرەبابە تورکمانەکانی ئاسیای ناوەڕاست بوون کە لە هێرشی مەغۆلدا ھاتن بۆ ئێران. سەرەتا لە ئەرمەنستاندا نیشتەجێ بوون، دواتر شا عەباسی یەکەم تاقمێکیانی گواستەوە بۆ "ئێستەرئاباد" (گورگانی ئەمڕۆ) کە حکوومەتی قاجاڕەکانیش ئەمانە پێکیان ھێنا. بناغەدانەری ئەم زنجیرە پادشایییە محەممەدخان و دوایین پاشاش ئەحمەدشا بووە.
بەشێکیان لە ئێرانەوە دەڕۆن بۆ تورکیا و بەشێکیان دەرۆنە عێراق، کە دیارترینیان ئێستا لە پارێزگای ھەولێر لە سنووری باڵەکایەتی نیشتەجێن کە نەوەکانی شێخ ناوخۆشیان پێ دەگوترێن و لە سنووری قەزای چۆمان لە گوندی دێڵزە نیشتەجێن کە ھەتا ئێستاش بە قاجاڕییەکان ناسراون.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٥ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٨٥ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٩٤ پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی ١٩٢٥ پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی شیعە
شەھریخان
شەھریخان شارێکە لە پارێزگای ئەندیجان لە وڵاتی ئۆزبەکستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ٨٤٫٧٠٢ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئەندیجان
٣٨٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سوبژەکتیڤیتە
سووبژەکتیڤیتە یا زەینییەت لە تانوپۆی فەلسەفیدا پێچەوانەی ئۆبژەکتیڤیتەیە. سەرچاوە جیاجیاکان بە شێوەگەلی جۆراوجۆر و ئاڵۆز ناساندوویانە و، بەدەگمەن بووە بە مژاری سەرەکی لە وتارێکی فەلسەفیدا. ئەمما ھەر چۆنێک بێ، بەستراوە بە مانای تێگەیشتەگەلێک وەک واقیع و ڕاستی و فەلسەفەی زەین و وشیارییەوە. سێ پێناسەیەک کە زۆرتر برەویان پەیدا کردووە پێیان وایە کە سوبژەکتیڤیتە بریتییە لە چۆنیەتی یا بارودۆخی:
پێناسە لێکجیاوازەکانی سوبژەکتیڤیتە زۆربەی جارەکان لە پاڵ یەکتردا و بە جێگۆڕکێ لەگەڵ یەکتردا بە کار دەبردرێن. زاراوەکە زۆرتر بۆ ئاماژە بە ئەو شتە بە کار دەچێت کە داوەریی ئینسان لەبارەی واقیع و ڕاستییەوە دەستکاری دەکات و شێوەی پێ دەدات و بەرەو لایەک ڕایدەکێشێ. کە ئەوەش کۆمەڵەی ھەستەکان و ئەزموونەکان و ھیواکان و باوەڕەکانی سووژەیە.
سوبژەکتیڤیتە لە بەرامبەر فەلسەفەی ئۆبژەکتیڤیتەوە دەوەستێ. مەبەست لە ئۆبژەکتیڤیتەش بینینی واقیع یا ڕاستییە ئازاد لە ھەر چەشنە ھۆگرەتیی مرۆڤ.
پارێزگای ھامگیۆنگ
250px|وێنۆک|ھامگیۆنگ
ھامگیۆنگ (بە هانگۆل: 함경도؛ بە ھانجا: 咸鏡道)، یەکێکە لە هەشت هەرێمەکەی کۆریا لە ماوەی فەرمانڕەوایی خانەدانی جۆسۆن. ھامگیۆنگ ئەکەوێتە باکووری-ڕۆژهەڵاتی کۆریا.
سەرچاوە
پۆل:ھەرێمەکانی کۆریا پۆل:خانەدانی جۆسۆن
گوڵستان، ئۆزبەکستان
گوڵستان شارێکە لە پارێزگای سردەریا لە وڵاتی ئۆزبەکستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ٧٧٫٨٠٥ کەس بووە.
ھێزە چەکدارەکان
وێنۆک|260px|ھێزە چەکدارەکانی [[پێشمەرگە]] ھێزە چەکدارەکان ھێزێکی یەک وڵات، ڕێکخراو و ھێزی ھێرشکەر و بەرگریکەرن کە لە لایەن دەوڵەت پشتیوانیان لێ دەکرێ. ئەو ھێزانە وەدی ھاتوون تا سیاسەتی ناوەخۆ و دەرەوەی چینی باڵادەستی وڵاتەکەیان بەروە پێش بەرن و بەرانبەر ھێرشکەرانی ناوخۆ و دەرەوەی وڵات و بێگانە بەرگریان لێ بکەن.
لە ھەندێک وڵات ئەو ھێزانەی وەک ھێزە سەربازیەکانن (ھێزە نیمچە سەربازیەکان) ھەر لەگەڵ ھێزە چەکدارەکان ھەژمار کراون.
بە خوێندنی کردار و ئەرکی ھێزە چەکدارەکان (زانستی سەربازی) دەوترێ. بە شێوەیەکی گشتی ئەو زانستە وێڕای سەرنج دان بۆ ھێرش کردن و بەرگری سێ بەشە:
ھەرسێک بەش چۆنیەتی کەڵک وەرگرتن لە ھێز بۆ گەیشتن بە ئامانجی باش تاوتوێ دەکەن.
ڕێکخراو
لە زۆربەی ولاتەکان ھێزە چەکدارەکان بە سێ یان چوار بەش دابەش دەکرێن: و ھەندێ جار ژاندرمە یان ھێزێکی نیمچە سەربازی پۆلیسی. ژاندرمەریەکان لە زۆربەی شوێنەکانی جھیان جگە لە وڵاتە ئانگلۆساکسۆنەکان ھەن، ھەندێ وڵاتیش بە ھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافی ھێزی دەریاییان نیە.
زۆربەی وڵاتەکان ھەندێ دەستکاریان لە مۆدێلی سێ یان چوار بەشی ھێزە چەکدارەکان کردوە، بۆ نموونە:
لەناو ئەو ھێزە چەکدارانەی گەورەترن، کەلتووری زاڵ لە ھێزە چۆراوجۆرەکان دا دەتوانێ زۆر جیاواز بێت.
زۆرتری ولاتە بچووکەکان یەک ڕێکخراویان ھەیە بۆ سەرکردایەتی ھێزە چەکدارەکانی وڵات. ئەرتەشەکانی وڵاتانی جیھانی سێیەم زیاتر حەزیان لە پیادە نیزامە. لە حاڵێک دا وڵاتانی جیھانی یەکەم (وڵاتە پێشکەوتووەکان) حەزیان بە ھەبوونی یەکەی گەورەترە کە ھەڵگری کەرەستە و ئامێری قورس تر بێت و تەنیا بەشێکی کەم لە کارکەرانیان لە یەکە پیادەکان وە کار دێخن.
ڕێژەی ئامادەیی یەک ڕێکخراو دەکرێ لە ڕێگای حاڵەتی ھۆشیار بوون پێوانە بکرێ.
سەرچاوەکان
پۆل:سەربازی
ئۆپێل ڤیترا
ئۆپێل ڤێکترا ئۆتۆمبێلێکی ناوەندی قەبارە (ئۆتۆمبێلی خێزانی گەورە) کە لە ساڵی ١٩٨٨ تا ساڵی ٢٠٠٨ لەلایەن ئۆتۆمۆبیلی ئەڵمانی ئۆپێلەوە ئەندازیاری و بەرھەمھێنراوە. ڤێکترا ھەروەھا لەلایەن مارکی ڤوکسھال لە شانشینی یەکگرتوو فرۆشرا وەک ڤیوکسھاڵ کاڤالییەر لە ١٩٨٨ بۆ ١٩٩٥ و وەک ڤیوکسھال ڤێکترا لە ١٩٩٥ تا ٢٠٠٨، ھەروەھا لەلایەن ھۆلدن لە ئوسترالیا وەک ھۆلدن ڤێکترا فرۆشرا، ھەروەھا لەلایەن چێڤرۆلت لە ئەمریکای لاتین وەک چێڤرۆل ڤێکترا.
ڤێکترا لە تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ وەک جێگرەوەیەک بۆ ئۆپێل ئەکۆنا ناساند، و خۆی لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٨دا لەلایەن ئۆپێل ئینسیگنیای نوێ، کە ناوی سێ نەوە و نزیکەی بیست و یەک ساڵ دەگرێتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠ پۆل:ئۆتۆمۆبیلی سیدان پۆل:وێستگەی عارەبانەکان
بڕیارنامەی ٩٥٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٥٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٦١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٤ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٤ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کرواتیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
زمانی دەری
زمانی دەری یان فارسیی ئەفغانی ناوی ڕەسەنی زمانی فارسییە کە لە ئەفغانستان قسەی پێ دەکرێت و ناوی یەکێک لە دوو زمانە فەرمییەکەی وڵاتی ئەفغانستانە کە بریتین لە پشتۆ و دەری.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانی دەری پۆل:باشووری ئاسیا پۆل:زمانەکانی پاکستان پۆل:زمانەکانی ئێران
پاتریک مۆدیانۆ
پاتریک مۆدیانۆ (، ٣٠ی تەمموزی ١٩٤٥) نووسەر و ڕۆماننووسی فەڕەنسی و وەرگری خەڵاتی نۆبێلی وێژە لە ساڵی ٢٠١٤یە. لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٥دا ناوەندی ئەندێشە بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە بە فەرمی مافی بەرهەمەکانی ئەم نوسەرەی لە دەزگای گالیماردی فەرەنسی کڕییەوە بۆ ئەوەی وەریانگێڕێتە سەر زمانی کوردی.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥ پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢١ەم پۆل:نووسەران بە زمانی فەڕەنسی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
٣٨٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
شارل فووریێ
thumb| شارل فووریێ فڕانکۆس ماری شارل فووریێ ناسراو بە شارل فووریێ (لەدایکبووی ٧ی نیسانی ١٧٧٢–مردووی ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٧)  فەیلەسووف و ئابووریزانێکی سۆسیالیستی فەڕەنسی بوو. شارل لە ڕووناکبیرە سەرەتایییەکانی ڕێبازی سۆسیالیزم بوو، کە بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی سۆسیالیزمی خەیاڵی دادەنرێت.
وشەی فێمینیزم بەیەکێک لە دانراوەکانی شارل دادەنرێت، ئەمەش کاتێک لە ساڵی ١٨٣٧ وشەی "féminisme" بەکارھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٩یەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:مردووانی ١٨٣٧ پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٢ پۆل:مردووانی ١٨٣٢ پۆل:پیاوە فێمینیستەکان پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٨یەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٨یەم پۆل:سۆسیالیستە فەڕەنسییەکان پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی ئابووریزانی پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان
ئەحمەد ڕازی
ئەحمەد ڕازی ھمەیش (لەدایکبووی ٢١ی نیسانی ١٩٦٤–مردووی ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠) یاریزانێکی تۆپی پێی عێراقی بوو.
ژیان
ئەحمەد ڕازی یەکێک بوو لە بەناوبانگترین یاریزانەکانی سەردەمی زێڕینی تۆپی پێی عێراق، سەرەتا لەگەڵ یانەی زەورا دەستی بەیاریکردن کردووە وەکو ھێرشبەر ناوبانگی دەرکرووە، دواتر لە ساڵی ١٩٨٣ لە جامی فەڵەستین بۆ گەنجان سەرەتای ناو پەیداکردنی بووە لە وڵاتە عەرەبییەکان.
ئەحمەد ڕازی لەگەڵ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق یاری کردووە و بەھۆی گۆڵە جوانەکانییەوە عێراقی گەیاندووە بە قۆناغی کۆتایی جامی جیھانی، ھەروەھا ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبووە لە بردنەوەی عێراق لەجامی کەنداو بەتایبەتی لە ساڵی ١٩٨٨ کە نازناوی گۆڵکەری جامەکەی بەدەستھێناوە و ھەر لەھەمان ساڵیش نازناوی باشترین یاریزانی لە ئاسیا بەدەستھێناوە، ڕۆڵێکی بەرچاوی گێڕاوە لە نەوەدەکاندا و دوا یاریشی لەگەڵ ھەڵبژاردەی عێراق بەرامبەر بە پاکستان بووە لە ساڵی ١٩٩٧.
ئەحمەد ڕازی لە ساڵی ١٩٩٣ بۆ ساڵی ١٩٩٦ بۆ یانەی قەتەری یاری کردووە و ڕۆڵێکی گرنگی بینیوە لەو یانەیەدا و لەماوەی ژیانی یاریکردنیدا ١٢٥ یاری لەسەر ئاستی عێراق کردووە و زیاتر لە ١٠٠ گۆڵی تۆمارکردووە و لە ساڵی ١٩٨٨ وازی لەیاریکردن ھێناوە و بووەتە ڕاھێنەری یانەکانی عێراق.
ئەحمەد ڕازی یەکەم یاریزان بووە لە مێژووی عێراقدا لەجامی جیھانی گۆڵ تۆماربکات دژ بە بەلجیکا و دووەم گۆڵکەری تیپی عێراق کە ٦٥ گۆڵی بۆ تیپەکەی تۆمارکردووە و بەیەکەم گۆڵکەریش دەژمێردرێت لە تیپی گەنجانی عێراق و ١٧ گۆڵی بۆ ئەو تیپە تۆمارکردووە.
لەخولەکانی کەنداویشدا نازناوی گۆڵکەری جامی کەنداوی بەدەستھێناوە و ھەروەھا نازناوی یاریزانی سەدەی لەعێراقدا وەرگرتووە و بەباشترین یاریزانی تۆپی پێی ئاسیا ناوی دەرکردووە.
کاری سیاسی
ئەحمەد ڕازی لە ساڵانی دواییدا بووەتە سیاسەتمەدارێکی عێراقی و لە ساڵی ٢٠٠٨ وەکو ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لەسەر لیستی بەرەی تەوافوقی عێراقی ھەڵبژێردراوە و بووەتە ئەندامی لیژنەی وەرزش و لاوانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و دواتر بووەتە ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقە لەسەر لیستی عێراقییە کە ئەیاد عەلاوی سەرۆکایەتی دەکات.
ژیانی خێزانی
ئەحمەد ڕازی خێزاندار بووە و سێ کچ ھەبوو بە ناوەکانی ھیا و تالا و لانا، و کوڕێکی ھەیە بەناوی فەیسەڵ.
مردن
ڕازی لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، نیشانەکانی نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای لێ دەرکەوت، و لە ٢١ی حوزەیران بەھۆی نەخۆشییەکەوە گیانی لەدەستدا.
سەرچاوەکان
پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤ پۆل:مردووانی ٢٠٢٠ پۆل:مردنەکان بەھۆی پەتای کۆڤید–١٩ لە عێراق پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە قەتەر پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی عێراقی پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦ پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ
ماکس ژۆنێڤ
ماکس ژۆنێڤ نووسەر ی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
زمانی تاجیکی
زمانی تاجیکی (بە تاجیکی: Забони тоҷикӣ) زمانێکە کە تاجیکەکان قسەی پێ‌دەکەن و زمانی فەرمی وڵاتی تاجیکستانە.
ئەلفوبێ
بۆ نووسینی زمانی تاجیکی لە ئەلفوبێی کیریلی کەڵک وەردەگیرێ.
ھەڵسەنگاندن لەگەڵ زمانی فارسی
ئەگەرچی زمانی تاجیکی و زمانی فارسی ھەر دووکیان درێژەی زمانی فارسی دەرین بەڵام زمانی تاجیکی ھەندێک تایبەتمەندی تەرخانکراوی خۆی ھەیە کە دەبێتە ھۆی جیابوونەوەی لە زمانی فارسی؛ لەوانە:
نەبزوێنەکان (کپەکان)
لە زمانی فارسیدا جیاوازییەک لە نیوان دو پیتی «غ» و «ق»» نییە و ئەم دوو پیتە وەکوو یک گۆدەکرێن بەڵام لە زمانی تاجیکیدا ئەم دوو پیتە لەگەڵ یەک جیاوازن و دەربڕینی تایبەتی خۆیان ھەیە.
وشەکان
لەبەر ئەوی کە زمانی تاجیکی لە شوێنک قسەی پێ‌کراوە کە بە زمانە ئێرانییە ڕۆژھەڵاتییەکان و زمانە تورکییەکانی ئاسیای ناوەندی نزیک بووە، کەوتووەتە ژێر کاریگەری ئەم زمانانە؛ ھەر بۆیە لە زمانی تاجیکیدا وشەی وا ھەیە کە لە زمانی فارسیدا نییە یان زۆر کەم بە کاری دەھێنن، لەوانە: و ... .
وشەگەلێکی زۆریش له زمانی ڕووسی وەرگیراوە کە بووەتە ھۆی پتەوبوونی وشەکانی تاجیکی لە بوارەکانی زانست، کۆمەڵایەتی، چاند و ... .
ڕێزمان
لە ڕێزمانیشدا زمانی تاجیکی لە ھەندێک شوێندا تایبەتمەندی خۆی ھەیە کە لە زمانی فارسیدا نییە و دەبێتە ھۆی جیاوازبوونی لەگەڵ زمانی فارسی. بۆ وێنە:
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زمانەکانی کازاخستان پۆل:زمانەکانی قرغیزستان پۆل:زمانەکانی ڕووسیا پۆل:زمانەکانی تاجیکستان پۆل:زمانەکانی ئۆزبەکستان پۆل:زمانەکانی تورکمانستان پۆل:زمانەکانی ئەفغانستان پۆل:زمانەکانی کۆماری گەلی چین پۆل:زمانەکانی پاکستان پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار
یەنگییوێل
یەنگییوێل شارێکە لە پارێزگای تاشکەند لە وڵاتی ئۆزبەکستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ٧٤٫٦٢٣ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای تاشکەند پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان
گڵەسوورە
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
بەست، ورمێ
بەست گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
بەست ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
٣٨٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
مەحموود ئەلجەوھەری
مەحمود الجوهری
محمود الجوهری لەنەوەی ئیمامی حەسەن و حسێنە و لەگەورە ڕاهێنەرەكانی مێژووی تۆپی پێی میسر و وڵاتە عەرەبیەكان و ئەفرقیا بووە ، لە 20 فبرایەری ساڵی 1938 لەدایك بووە ، لە سووپای میسر ئەفسەر بووە بە پلەی مقدم و لە جەنگی ئوكتۆبەری ساڵی 1973 بەشداری كردووە ، بە پلەی عمید خانەنشین كراوە. محمود الجوهری لەساڵی 1990 توانیوێتی هەڵبژاردەی میسر بگەیەنێت بەجامی جیهانی لەئیتاڵیا ، سەرەتا وەكو یاریزانی لەیانەی ئەهلی میسری یاریكردووە ، لەساڵی 1955 بۆ ساڵی 1966 لە هەڵبژاردەی میسر یاریزان بووە بەڵام بەهۆی ئەوەی ئەژنۆی تووشی پێكان بووە زوو وازی لەیاریكردن هێناوە و بۆتە ڕاهێنەر ، لەسەرەتای هەشتاكانی سەدەی بیستەمدا بۆتە ڕاهێنەری یانەی ئەهلی میسری و سەركەوتنی بەدەستهێناوە لەبردنەوەی خولەكانی پاڵەوانێتی ئەفریقیا لە ساڵی 1982 لەلایەن یانەكەیەوە ، لەساڵی 1988 بۆتە ڕاهێنەری هەڵبژاردەی میسر و سەركەوتووبوە لەگەیاندنی یانەكە بە جامی جیهانی ساڵی 1990. بەسەركردایەتی محمود الجوهری هەڵبژاردەی میسر پاڵەوانێتی ئەفریقیای ساڵی 1998 ی بەدەستهێناوە و یەكەم ڕاهێنەر بووە لە پاڵوانێتی نەتەوە ئەفریقیەكاندا وەكو ڕاهێنەر و یاریزان لەگەڵ هەڵبژاردەی میسر جامی ئەو پاڵەوانێتیە لەساڵی 1957 بەدست بهێنێت ، لە ساڵی 1959 یش یەكەم گۆڵكەری پاڵوانێتێكە بووە ، بەباشترین ڕاهێنەری میسر و وڵاتە عەرەبیەكان هەژمار دەكرێت و ڕاهێنەری هەرچ لایەنێك بوبێت زۆربەی پاڵاوانیەتیەكانی بەدەستهێناوە ، هەروەها لە خولی یاریەكانی عەرەبیدا كە لە ساڵی 1992 لە سوریا بەڕێوەچوو توانیوێتی وەكو ڕاهێنەر هەڵبژاردەی نیشتیمانی میسری پێشبخات و ببێتە یەكەمی خولەكە و میدالیایی ئاڵتونی بەدەستبهێنێت. محمود الجوهری یەكەم ڕاهێنەری یانەی ئەهلی میسری و زمالكی میسری بووە لەمێژووی میسردا و یەكەم ڕاهێنەریش بووە ساڵی 1982 یانەی ئەهلی میسری بگەیەنێتە پاڵوانێتی ئەفریقیا بۆ خولی پاڵەوانێتی یانەكان و ببێتە یەكەمی پاڵوانێتیەكە بەهەمان شێوە بۆتە هۆی ئەوەی لە ساڵی 1993 یانەی زمالكی میسری ببێتە یەكەمی پاڵوانێتی ئەفریقیا بۆ خولی پاڵەوانێتی یانەكان ، هەروەها بۆتە ڕاهێنەری یانەی مانگی سعودی و یەكێتی جیدە و یانەی شاریقە و وحدە و ساڵی 1996 یش هەڵبژاردەی عمانی گەیاندۆتە جامی كەنداو لەساڵی 2004 یش بۆ یەكەم جار لەمێژووی تۆپی پێی ئوردنیدا هەڵبژاردەی ئوردونی گەیاندۆتە خولی چوارەمی جامی نەتەوەكانی ئاسیا. محمود الجوهری لە 30 مانگی ئوغستسی ساڵی 2012 جەڵتەی مێشك لێی داوە و لە 3 مانگی سپتەمبەری ساڵی 2012 لەیەكێك لەنەخۆشخانەكانی ئوردون لە تەمەنی 74 ساڵیدا گیانی لەدەستداوە.
وەرگێڕانی لە ویكیپیدیای عەرەبیەوە ( محمد فاتح )
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
سەنحاریب
سەنحاریب (بە نزیکی لەدایکبووی ٧٤٥ پێش زایین - مردووی ٢٠ی تشرینی دووەمی ٦٨١ پێش زایین) پاشایەکی ئیمپراتۆری نوێی ئاشوورییەکان بوو، ئەو لە دوای مردنی باوکی (سەرگۆنی دووەم) بووە پاشا. ماوەی پاشایەتی سەنحاریب لە ٧٠٥ پێش زایین تاوەکوو ساڵی مردنی لە ٦٨١ پێش زایین بوو. سەنحاریب بە یەکێک لە پاشا ھەرە ناسراوەکانی ئاشوورییەکان دێتە ناسین. ئەمەش بەتایبەتیش بەھۆی ڕۆڵەکانی ئەو لە کتێبی پیرۆزی عیبری کە تێیدا باس لە ڕووخانی شاری بابل و گەشەکردنی دەسەڵاتیی سنووریی ئاشوورییەکان و دامەزراندنی پایتەختی نوێی مەزنەکەیان لە نەینەوا.
ھەرچەندە کە سەنحاریب بە یەکێک لە بە دەسەڵاتترین و بەھێزترین پاشاکانی ئاشووری دادەنرێت، بەڵام تووشی دژوارییەکی زۆر بوو لە کۆنتڕۆڵکردنی شارستانیەتی بابل کە لە بەشی باشووری دەسەڵاتەکانی ئەو پێکھێنرا بوو. بەشی زۆری کێشەکانی سەنحاریب بەھۆی سەرۆکی ھۆزی کلدانییەکان، مەردۆخی ئەپلا ئیدینای دووەم بوو، ناوبراو سەرۆکی ئاشوورییەکان بوو پێش ئەوەی باوکی سەنحاریب بیبەزێنێت و ببێتە پاشای بابل. لە ساڵی ٧٠٥ بەر لە زایین، ڕێک ئەوکاتەی کە تازە سەنحاریب دەسەڵاتی گرتە دەست ئەوا مەردۆخ لەگەڵ شارستانیەتی ئیلام یەکیگرت و دەسەڵاتی بابلی وەرگرتەوە. دواتر، سەنحاریب لە ساڵی ٧٠٠ پێش زایین، دەسەڵاتەکانی لە بابل بەدەستھێنایەوە. سەرباری ئەوانەش مەردۆخ بەردەوام بوو لە دروستکردنی کێشە، دەشێت یەکێک بێت لە ھۆکارەکان بۆ یاخیبوونی ئاشوورییەکانی شام کە دواتر لە ساڵی ٧٠١ جەنگێکی گەورەی لێ بوویەوە. لە دەرەنجامدا جارێکی دیکە بابل لە دەستی دەرھات، ھەروەھا ئاشوور کوڕە گەورەی سەنحاریب کوژرا، کە ئەو وەک پاشای جێنشین دیاریکرا بوو. دواتر، سەنحاریب ھەڵمەتێکی ڕاگەیاند بۆ ھەردوو ناوچەی ئیلام و بابل. ئیلامی گرت، دواتریش لە ساڵی ٦٨٩ی بەر لە زایین شاری بابلی ڕووخاند.
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا
چوست
چوست شارێکە لە پارێزگای نەمەنگەن لە وڵاتی ئۆزبەکستان. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ٦٩٫٠٨٣ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای نەمەنگەن پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان
پارێزگای جیۆلا
250px|وێنۆک|چۆلا
چۆلا (بە هانگۆل: 전라도؛ بە ھانجا: 全羅道)، یەکێکە لە هەشت هەرێمەکەی کۆریا لە ماوەی فەرمانڕەوایی خانەدانی جۆسۆن. چۆلا ئەکەوێتە باشووری-ڕۆژئاوای کۆریا.
سەرچاوە
پۆل:ھەرێمەکانی کۆریا پۆل:خانەدانی جۆسۆن
کۆریای باشوور لە ئۆڵۆمپیاد
کۆماری کۆریا (بە کۆریای باشوور ناسراوە) بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٨ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کردووە، لەوکاتەوە جگە لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد وەک ناڕەزایەتی بەرامبەر لەشکرکێشی یەکێتی سۆڤیەت بۆ سەر ئەفغانستان، بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە. . ھەروەھا ھەروەھا لە ساڵی ١٩٤٨ەوە لە ھەموو یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا بەشداری کردووە، جگە لە یارییەکانی ساڵی ١٩٥٢. بەشێوەیەگی گشتی وەرزشوانانی کوریای باشوور خاوەنی ٣٦٦ مەدالیای ئۆڵۆمپیادن، کە ١٢٣ مەدالیای زێڕە.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆریای باشوور لە ئۆڵۆمپیاد
بڕیارنامەی ٩٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٦٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٤ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٤ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
٣٨٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پەڵک کوردینووس
پەڵک کوردی‌نووس ئامرازێکی ھەڵگرتنی، سەکۆسەربەست و سەرچاوە کراوەیە بۆ گۆڕینی ئەلفوبێکانی کوردی و ستاندارکردنی یونیکۆدەکان و تایپ کردنی کوردی بە شێوەیەکی دەرھێڵ و خێرا. پەڵک کوردینووس پرۆژەیەکی نەرمامێریی ئازادە و بەرھەمی «دامەزراوەی پەڵک بۆ بەرنامەداڕشتن»ە. کوردی‌نووس پەڕەیەکی HTML وە تەنیا وێبگەڕێکی پێویستە. کۆدەکەی تێکەڵاوێکە لە تاگەکانی HTML و شێوازەکانی CSS و کۆدەکانی JavaScript. خانەخوێ ئەم پرۆژە SourceForge.net ە و لە ژێر مۆڵەتنامەی GPLدایە. پەڵک کوردی‌نووس بە ڕووکاری کوردیی ناوەندی و ئینگلیزی لەبەردەستدایە. دوایین وەشانی تا کانوونی یەکەمی ٢٠١١ وەشانی ٤.٠ ە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:نەرمامێرە خۆڕایییەکان
ڕۆژی پای
ڕۆژی پای یان ڕۆژی نزیککردنەوەی ژمارە پای ڕۆژی ئاھەنگگێڕانە بە ژمارەی نەگۆڕی بیرکارییەوە، پای(\pi). جەژنی ژمارەکە دەکەوێتە ڕێکەوتی ١٤ی ئازارەوە لەبەرئەوەی ئەم ڕۆژە بە شێوەی ١٤/٣ دەنوسرێت ئەمەش ھاوشێوەی ژمارەی پایە کە ٣٫١٤یە. ھەروەھا ڕۆژی ٢٢ی تەممووز کە بە شێوەی ٢٢/٧ دەنوسرێت بە ڕۆژی ژمارەی پای دادەنرێت ئەم ناوەش، بەھۆی نزیکخستنەوەی ناسراوی ئارکیمیدز لە ژمارەی \pi بووە، چونکە ٢٢/٧ نزیکە لە نرخی ژمارەی پایەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕووداوەکان، دامەزرانی ١٩٨٨ پۆل:ڕۆژە جیھانییەکان پۆل:پای
میشیل-ژۆرژو میکبێرت
میشیل-ژۆرژو میکبێرت ویراستار و نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥
پارێزگای ھوانگھێی
250px|وێنۆک|ھوانگھێی
ھوانگھێی (بە ھانگۆل: 황해도؛ بە ھانجا: 黃海道)، یەکێکە لە ھەشت ھەرێمەکەی کۆریا لە ماوەی فەرمانڕەوایی جۆسۆن. ھوانگھێی دەکەوێتە باکووری-ڕۆژئاوای کۆریا، پایتەختی ھەرێمەکە ھایجوو بوو.
بڕیارنامەی ٩٦٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٦٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ مۆزامبیک. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٦٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پارێزگای ھوانگھێی
مێژوو
لە ١٣٩٥ ھەرێمەکە ئەەوتە پونگھای (풍해도; 豐海道; پونگھای دۆ). لە ١٤١٧ ھەرێمەکە ناوی گۆردرا بۆ ھوانگ-ھای ناوەکە لە دوو شارەوە وەرگیرابوو، ھوانگ-جو (황주; 黃州) و ھایجو (해주; 海州).
لە ١٨٩٥ ھەرێمەکە وەک قەزایەکی سەربە ھایجو ناسێنرا (해주부; 海州府; ھایجو-بوو) لە ڕۆژاوا، گایسیۆنگ (개성부; 開城府; گایسیۆنگ-بوو) لە ڕۆژھەڵات،
بڕیارنامەی ٩٦٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤ پۆل:مۆزامبیک لە ١٩٩٤ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مۆزامبیک
پارێزگای ھوانگھێی
مێژوو
لە ١٨٩٦ و بەدواوە سیستمێکی نوێ دەرچوو لەسەر سێزدە ھەرێمەکە، ھوانگھایش دووبارە دروستکرایەوە.
لە ١٩٤٥ لەو کاتەی کۆریا دابەش دەبوو بەسەر دوو بەش بەشی باشوور و بەشی باکوور، بەشی باکوور لەژێر پشتیوانی یەکێتیی سۆڤیەت، و بەشی باشوور لەژێر پشتیوانی ئەمریکا. کە ھەردوو بەشەکە جیادەکرێنەوە لە ناوچەی ٣٨ کە سنووری نێوان ھەردوو وڵاتە کە ئێستا پێیان ئەوترێ کۆریای باشوور و کۆریای باکوور.
لە ١٩٥٣ لە کۆتایی جەنگی کۆریا ھێلی سنووری باکوور دیاریکرا.
زیاتر خوێندنەوە
<references group="خوێندن" />
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھەرێمەکانی کۆریا پۆل:خانەدانی جۆسۆن پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان
ئیدریس
ئیدریس (بە عەرەبی: إدریس)، یەکێکە لە پێغەمبەران. ئیدریس پێغەمبەری خودا. یەکەم کوڕی ئادەم بوو کە لە دوای ئادەم و شیث بەگوێرەی دابونەریتی ئاینی پێغەمبەری پێ ببەخشرێت.
نەژاد
لە تەوراتدا «ئاخنوخ» کوڕی یاردی کوڕی قینان کوڕی ئەنوشی کوڕی شیث کوڕی ئادەمە، وەک لە یەکەم کتێبی تەورات.
پێغەمبەر ئیدریس کوری یارید کوری میهلائیل کوری قەینان کوری ئانۆش کوری پێغەمبەر شەیس کوری پێغامبەر ئادەمە. ناوی ئیدریس بە عیبری (خانۆخ) بوو لە وەرگێڕانی عەرەبییەکەی (ئاخنوخ) بوو، کە یەکێکە لە باوباپیرانی پێغەمبەر نوح.
لە ئیسلامدا
قورئان بە ناوی خۆی لە سورەتی مریەم، ئایەتی ٥٦ و ٥٧ باسی کردووە و فەرمووی:
لەدوای ئادەم خوای گەورە نەوەی ئادەمی زۆر کرد و بە ناوچەکاندا بڵاوەی پێ کردن و ماڵ و دێھاتی زۆریان دروست کرد، زەوییان دەکێڵا و کشتوکاڵیان دەکرد و لەسەری دەژیان، خوای گەورەشیان دەپەرست و ھاوبەشییان بۆ پەیدا نەدەکرد، نەوەی ئادەم ھەموو وەک یەک نەتەوەبوون، باوکیان ئادەم بوو، (اللە) ش خوای گەورەیان بوو، بەڵام شەیتان حەز دەکات تۆڵەی خۆی لە ئادەم و نەوەی ئادەم بسەنێ؛ چونکە کاتێک شەیتان کڕنووشی بۆ ئادەم نەبرد، خوای گەورە لە بەھەشت دەری کرد؛ بۆیە شەیتان بانگەوازی بۆ بێباوەڕی و گومڕایی دەستپێکردو خەڵکی لە خوا پەرستی دوور خستەوە، بۆ ئەوەی ئەوانیش وەک خۆی بچنە دۆزەخ و نەچنە بەھەشتەوە
ئادەمیزاد یان فریشتە
خوای گەورە ویستی وابوو پەیامبەرێک لە ئادەمیزاد بۆ نەوەی ئادەم بنێرێ، قسەیان لەگەڵدا بکات و ئامۆژگارییان بکات، چونکە خوای گەورە یەکە قسە لەگەڵ ھەموو خەڵک ناکات، لەبەرئەوە خوای گەورە لە ئادەمیزاد خۆیان یەکێکی بۆ ناردن تا خەڵکی بیناسن و لە قسەکانی تێبگەن.
چونکە ئەگەر پێغەمبەر فریشتە بووایە خەڵکی دەیان وت: ئێمە ناتوانین وەک ئەو بکەین، ئەو فریشتەیەو ئێمە ئادەمیزادین!، ئێمە ئەخۆین و ئەخۆینەوە، ماڵ و مناڵمان ھەیە، چۆن خوا پەرستی بکەین؟
بەڵام ئەگەر پێغەمبەر ئادەمیزاد بێ پێیان ئەڵێ: خۆ منیش وەک ئێوە دەخۆم و دەخۆمەوە، ماڵ و مناڵیشم ھەیە، خوای گەورەش دەپەرستم، ئیتر ئێوە بۆچی نایپەرستن؟
ئەگەر پێغەمبەر فریشتە بووایە خەڵکی دەیان وت: فریشتە برسی و تینووی نابێ، نەخۆش ناکەوێ و نامرێ، گیروگرفتی ژیانی نییەو خوای گەورە لە یاد ناکات، لەبەرئەوە ئەتوانێ خوا پەرستی بکات!، بەڵام ئێمە برسی و تینوومان ئەبێ و نەخۆش ئەکەوین و ئەمرین، گیروگرفتی ژیانمان ھەیەو لە خوای گەورە بێئاگا دەبین، ئیتر چۆن ئەتوانین خواپەرستی بکەین و ھەمیشە لە یادمان نەچێت؟