cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
میر (کتێب)
دوو جۆر فەرمانڕەوایی
لێرەدا مەکیاڤێللی بۆ شرۆڤەی ئەم دیاردەی نەبزاوتنی میللەتی داگیرکراو، دیدی خۆی بەم جۆرە ڕوون دەکاتەوە: بەگشتی دوو جۆر فەرمانڕەوایی ھەیە:
- 	جۆری یەکەم: بریتییە لەوەی میر تاکڕەوانە فەرمانڕەوایی میللەتێکی ژێردەستە دەکات و بۆ جێبەجێ کردنی ئەم ئەرکەش میر خۆی چەند وەزیر و فەرمانبەرێک دیاری دەکات.
- 	جۆری دووەم: میر لە ڕێی چەند سەردارێکی شکۆمەندەوە فەرمانڕەوایی دەکات کە سەرچاوەی پێگەیان ناگەڕێتەوە بۆ خێری میر بەڵکوو بۆ خودی خۆیان. ئەم سەردارانە خاوەن بنگە و پەیڕەوانی وەھان خۆڕسکانە سەردارەتیان لێ دەسەلمێنن.
جۆری دووەم داگیر کردنی ئاسانە چونکە سەردارانی جودا، خاوەنی بەرژەوەندی و خواستی جودان و دەکرێ دۆست و لایەنگیریان لە نێودا پەیدا بکەیت. بەڵام پاش داگیر کردن، خۆسەپاندن و بەردەوامبوون کارێکی سەختە، چونکە سەرداری خاوەن شکۆ، ھەڵوێست، ویست و خواستی خۆی ھەیە، چ ھاوکار بووبێت لە نەمانی دەسەڵاتی کۆندا، چ نەیار. بنەبڕ کردنی دەسەڵاتداری کۆنیش سوودی نییە، چونکە ھەر سەردارێک بۆ خۆی سەروەرە.
دارای ھەخامەنشی
بۆ باشتر ڕوون کردنەوەی ئەم بۆچوونە، مێکیاڤێللی دێت فەرمانڕەوایی «دارای ھەخامەنشی» دەکاتە سەرەباس. بە کوشتنی دارا، سەرلەبەری وەڵات بۆ ئەسکەندەر و پاشان بۆ جێنشینانی ئەسکەندەر تەخت دەبێت. دارای ھەخامەنشی لە فەرمانڕەوایی خۆیدا کارێکی نەکردبوو میللەت لە داگیرکەری نوێ ڕاپەڕن، پێگەداری سەروەری تێدا نەھێشتبوو.
مەکیاڤێللی بەدەم شرۆڤەکارییەوە دەوڵەتی تورک - مەبەست دەوڵەتی عوسمانییە بەڵام مەکیاڤێللی ھەر بە تورک ناوی دەبات- دەکاتە نموونەیەک لە جۆری یەکەمی فەرمانڕەوایی، واتە خونکاری تاکڕەو و فەرمانبەری نۆکەر. بۆ جۆری دووەم - واتە فەرمانڕەوایی میر و دەستەی سەرداران - پەنا دەباتە بەر وەڵاتی فرانسەی ئەو دەمە.
سوڵتانی عوسمانی
سوڵتانی عوسمانی وەڵاتەکەی کردۆتە چەندین «سەنجەق» و ھەریەکەیانی داوەتە دەست فەرمانبەرێکی گوێڕایەڵ و خزمەتچیی خۆی. زاڵبوون بەسەر ئەمانەدا سەختە چونکە گشتیان بە یەک فەرمان و یەک ئاڕاستە دەبزوێن. بەڵام پاش بنەبڕ کردنی بنەماڵەی سوڵتان، فەرمانبەری کۆیلە ویست و توانای ڕاپەڕینی نییە. گەر دەسەڵاتی کۆن ڕما، بە ئاسانی جڵەوی دەکێشرێت.
فەرمانڕەوایی فرانسە
وەڵاتانی وەک فرانسە سازمانیان جودایە. بە ئاسانی دەگیرێن، چونکە سەرداری دەسەڵاتداری زۆرن، بەڵام پاش داگیر کردن دەسەڵات جێگیر نابێت چونکە ھەر یەک لەم سەردارانە داکۆکی لە ویست و بەرژەوەندیی خۆی دەکات. ڕاپەڕینی بەردەوامی فرانسە، سپانیا و یۆنان بەرانبەر ڕۆمانییەکان دەگەڕێتەوە بۆ ھەموو ئەو میرنشینانەی لەو وەڵاتانەدا ھەبوون.
سەرچاوە
Nationalencyklopedin
«سازمانگەری»
[Machiavelli, Niccolò. Fursten. Natur & Kultur. 2009]
بەستەری دەرەکی‌
Machiavelli
[The Prince by Niccolò Machiavelli Project Gutenberg]
پۆل:کتێبەکانی ١٥٣٢ پۆل:مەکیاڤێلیسم پۆل:کتێبە سیاسییەکان پۆل:کتێبە مێژوویییەکان
میلان کوندێرا
وێنۆک|میلان کوندێرا لە ساڵی ١٩٨٠
میلان کوندێرا (لەدایکبووی ١ی نیسانی ١٩٢٩، لە برنۆی چیکۆسلۆڤاکیای پێشوو واتا لە بەشی چیکی ئێستا)، میلان کۆندێرا یەکێکە لە بەناوبانگترین فەیلەسووفەکان و نووسەر و ڕۆماننووسەکانی چیک و جیھان، کۆندێرا چەپێکی چیکییە و لە ماڵباتێکی ڕۆشەنبیر لەدایکبووە، و ڕۆمانی گاڵتەکە "The Joke" یەکەم ڕۆمانی ئەو بوو لە ساڵی ١٩٦٧ کە بڵاوی کردەوە. کۆندێرا لەگەڵ چەندین هونەرمەند و نووسەری چیکۆسلۆڤاکی پشتگیریان لە بزووتنەوەی ڕیفۆرمیستی پارتی کۆمۆنیستی چیکسلۆڤاکیا کرد، کە بە بەهاری پراگ ناسراوە لە ساڵی ١٩٦٨.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:بێدینەکان پۆل:نووسەرانی چێکی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢١ەم پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم
بڕیارنامەی ١٩٨١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٨١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی ئایاری ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٣٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:کۆتدیڤوار لە ٢٠١١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆتدیڤوار
جۆزێف بۆیس
ھەموو مرۆڤێک ھونەرمەندە " بیرۆکەکان لە ناوەوەی مرۆڤ دەبزوێ، بەڵام لەناو کاری ھونەری دەبەسترێتەوە " ئامانجی ھونەر ڕزگار کردنی مرۆڤە ، بۆیە ھونەر ئاڵای ئازادی یە " ئەمانە ھەمووی گووتەکانی ھونەرمەندی نوێخوازی ناودار ( جۆزیف بۆیس ) ە لە "کریفیلد" ساڵی ١٩٢١ لە دایک بووە و لە ١٩٨٦ لە دوسلدۆرف کۆچی دوایی کردوە . کاتێک لە فڕۆکەکەی لە شەڕی دووەمی جیھانی کەوتە خوارەوە خەڵکی شارەکەی ھوموو گیانیان چەور کرد و لەناو پارچە لبادێک پێچایانەوە تا بەرەو چاک بوونەوە چوو ، دوای تەواو بوونی شەڕ ڕووی کردە جیھانی ھونەر ئەو کەرەستانەی بەکار دەھێنا لە کارە ھونەرییەکانی کە پێی چاک ببۆوە ، بۆیس وانەی تاشینی لە ئەکادیمیای ھونەر لە دوسلدۆرف ساڵی ١٩٤٧ تــا ١٩٥٢ خوێندوە، لەم کاتە زۆر گرینگی داوە بە فەلسەفەی ڕۆدۆلف شتاینر" دانایی مرۆڤ " (Anthroposophie ) کە بۆ دواکاتەکانی ژیانی زۆر کاریگەری بەسەرکارەھونەری یەکانی ‌ھەبووە ، فەلسەفەی شتاینر پاڵ دەداتە لێکۆڵینەوەی ھزر ، مرۆڤ ھزری ئازاد بێت و گەڕانەوەی بۆ سروشت ڕزگار دەکات لە ھەموو مەرجێک. ھەر بەو ھزر ئازادی یە وە‌ بۆیس ڕووی کردە بەکارھاێنانی زۆر جۆر کەرەستەی جیاواز بۆ ئەنجام دانی کارە ھونەری یەکانی بۆ نمونە بەکار ھێنانی چەوری و خوێن و رەنگی دەرو دیوارەکان و کەرەستەی سوف و خوری ئەمانە ھەمووی بوونە دەرچوونێک لەو چوارچێوە کلاسیکیە باوەی پێش خۆی بۆ ئەنجامدانی کاری ھونەری ، بۆیس باوەڕی بە داڕشتنی ھزرەکان ھەبووە نەوەک شێوە دەڕبڕین بەبێ خۆ بەستنەوە بە‌ بەکار ھێنانی کەرەستەی بە ئەنجام گەیاندن دەرچوون لە باوی ئەو کاتە. جارێکیان بەم جۆرە رای خۆی دەربڕی گووتی " گەورەترین ھێزی شۆڕش گێڕی مرۆڤ ە، توانای مرۆڤیش لەداھێنانی ئەو ھونەرەیە کە پاڵ دەبەستێ بە ھزری کاتەکی داڕشتنی دوور لە پلان بۆ دانان". بۆیس تەنیا ھونەر جێی گرینگی پێ دانی نەبووە بەڵکو لە بواری سیاسەت و کۆمەڵایەتی ئەڵمانیا کاری کردووە ،دوای مردنی خوێنکار (بەنۆ ئاونی سورج ) لە یەکێک لە خۆپشاندانەکانی قوتابیان لە ساڵانی شەستەکان ،ھونەرمەند جۆزیف بۆیس پارتی قوتابیانی ئەڵمانی دامەزراند، ھەروەھا ڕێکخراوی ھەڵنەبژێردراوەکانی دامەزراند وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر ڕەوشی سیاسی ئەو کاتەی ئەڵمانیا کەوا ساڵانی شەستەکان و حەفتاکانی ئەوروپا و بەتایبەت بۆ ئەڵمانیا چالاک ترین سەردەمی گۆڕانکاری و داھێنانی ھزری لاوانی ئەوروپایە و زاڵ بوون بەسەر ڕەوشی سیاسی ئەو کاتەو و ڕەت کردنەوەی خۆ پڕ چەکی ئەتۆمی کردن بوو. جۆزێف بۆیس لەساڵی ١٩٧٩ خۆی پاڵاوت بۆ پەرلەمانی ئەوروپا و ساڵی ١٩٨٠ بۆپەرلەمانی ھەرێمی نۆرد ڕاین ڤێست فالن لە ڕیزی پارتی سەوز بەڵام بێ ئەنجام بوو نەیتوانی تەنانەت باوەڕبە پارتی سەوزیش بێنێ بە بۆچونەکانی. کارە نایەبەکانی ھونەرمەند ( ئەمریکام خۆش دەوێ ، ئەمریکا منی خۆش دەوێ ) و یەکێک لەکارە گرنگە‌کانی دانانی ٧٠٠٠ چڵی دار لە پێش مۆزەخانەی شاری کاسل بەمانای سەوز کردنی شار لە جیاتی بەڕیوەبردنی ، نەیتوانی ئەم پڕۆژەیەی بەچاوانی خۆی بە تەواو کراوی ببینی لە تەمەنی ٦٥ ساڵی کۆچی دوایی کرد ساڵێک لە ‌دوای مردنی کوڕەکەی پڕۆژەی چاندنی ٧٠٠٠ نەمام چاندنی بە ئەنجام گەیاند. پۆل:مردووانی ١٩٨٦ پۆل:ھونەرمەندانی ئاڵمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١
٨ی تەممووز
ڕووداوەکان
ئەمرۆ لە مێژوودا (٨ی تەممووزی ٢٠١٢ – ١٧ی پوشپەر ٢٧١٢ کوردی)
بۆنەکان
ڕۆژی هێزی ئاسمانی و هێزی بەرگری ئاسمانی لە ئۆکرانیا
پۆل:تەممووز
پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ
ڤێرجیل
ڤێرجیل نووسەر و ستران نووسی گەورەی سەردەمی پێش لەدایکبوونی مەسیحە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی ڕۆمای کۆن پۆل:مردووانی ١٩ی پ.ز پۆل:نووسەران بە زمانی لاتینی پۆل:ڤێرجیل پۆل:لەدایکبووانی ٧٠ی پ.ز
لۆکسلی، ئەلاباما
لۆکسلی شارۆچکەیەکە لە کەرتی بالدوین، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٦٣٢ کەس بووە. ڕووبەری ٨٣٫٤٤ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٩٫٥٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما پۆل:شارەکانی ئەلاباما
مادام بۆڤاری
وێنۆک مادام بۆڤاری ڕۆمانێکە لە نووسینی گۆستاڤ فلۆبێر کە لە ساڵی ١٨٥٧ لەلایەن میشێل لیڤی فرێس-ەوە بڵاو کراوەتەوە و بەرھەمێکی سەرەکیی ئەدەبیاتی فەڕەنسییە. چیرۆکەکە باس لە ھاوسەری پزیشکێک دەکات بە ناوی ئێما بۆڤاری، کە دەست بە بەستنی پەیوەندیی ناشەرعی دەکات و پێ لە بەڕەکەی خۆی زیاتر ڕادەکێشێ، بەم شێوەیەش ھەوڵ دەدات لە بێتاقەتی، پۆچەڵبوون و، ڕۆتینیبوونی ژیانی لادێ دوور بکەوێتەوە.
لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ڕۆمانەکە، لەلایەن داواکاری گشتیی ئیمپراتۆرییەتی دووەمەوە بەھۆی نائەخلاقیبوون و قێزەونیی ڕۆمانەکەوە ھێرشی کرایە سەر. دادگاییکردنی فلۆبێر کە لە کانوونی دووەمی ١٨٥٧ دەستی پێ کرد، چیرۆکەکەی لە فەڕەنسا ناساند. دوای بێتاوان دەرچوونی نووسەر لە ٧ی شوباتی ١٨٥٧، ڕۆمانەکە لە کتێبێکدا، لە دوو بەرگدا، لە ١٥ی نیسانی ١٨٥٧ لەلایەن میشێل لیڤی فرێس-ەوە بڵاو کرایەوە. چاپی یەکەمی پێک ھاتبوو لە ٦٧٥٠ دانە و سەرکەوتنێکی زۆر باشی بەدەست ھێنا: لە ماوەی دوو مانگدا فرۆشرا. ئەم کتێبە بە یەکێک لە نموونە سەرەتایییەکانی ڕۆمانی ڕیالیستی دادەنرێت.
نووسین
دوای شکستی وەسوەسەی سەینت ئەنتوان، لویس بوویێت ئامۆژگاریی فلۆبێری کرد کە ھەواڵێکی وەک خۆکوشتنی دێلفین دێلامار و دواتر ھاوسەرەکەی وەک بابەتی نووسین بەکار بھێنێت. ھەروەھا ماکسیم دوو کامپ نامەیەکی بۆ فلۆبێر نووسی تاکوو ئاگاداری پێشڤەچوونەکانی لە ڕەوتی نووسینی چیرۆکەکەدا بێت. فلۆبێر لە ساڵی ١٨٥١ دەستی بە نووسینی ڕۆمانەکە کردووە و بۆ ماوەی پێنج ساڵ، واتە تا ساڵی ١٨٥٦، کاری لەسەر کردووە.
پوختەی داڕشتە
ڕۆمانی مادام بۆڤاری لە گوندەوارەکانی باکوری فەڕەنسا، نزیک شارۆچکەی ڕووەن لە نۆرماندی ڕوو دەدات. شارڵ بۆڤاری هەرزەکارێکی شەرمنە کە بە جلوبەرگی سەیروسەمەرەوە دەچێتە قوتابخانەیەکی نوێ و لەوێ هاوپۆلە نوێیەکانی گاڵتەی پێ دەکەن. ئەو هەرچۆنێک بێت بڕوانامەیەکی پزیشکیی پلە دوو بەدەست دەهێنێت و دەبێتە لێپرسراوی تەندروستی لە خزمەتگوزاریی تەندروستیی گشتی. شارڵ هاوسەرگیری لەگەڵ ئەو ژنەدا دەکات کە دایکی بۆی هەڵیبژاردووە، واتە بێوەژنێکی ناپەسەند بەڵام گوایە دەوڵەمەند بە ناوی هێلۆییس دوبووک. پاشان لە گوندی تۆت دەستبەکار دەبێت.
ڕۆژێک شارڵ سەردانی کێڵگەیەکی ناوچەکە دەکات بۆ ئەوەی قاچی شکاوی خاوەنی کێڵگەکە بگرێتەوە و لەوێ چاوی بە کچی نەخۆشەکەی کە ئیما-ی ناوە، دەکەوێت. ئیما ژنێکی گەنجی جوانە و جلوبەرگێکی جوانی لەبەردایە و لە دەیرێکدا «پەروەردەیەکی باشی» وەرگرتووە. ئێما بەهۆی خوێندنەوەی ڕۆمانە بەناوبانگەکانەوە تامەزرۆیییەکی زۆری بۆ خۆشگوزەرانی و دڵداری پەیدا کردووە. ئەو یەکسەر سەرنجی شارڵ ڕادەکێشێت و شارڵیش زۆر زیاتر لە پێویست سەردانی نەخۆشەکەی دەکات تا دواجار غیرەی هێلۆییس کۆتایی بە سەردانەکان دەهێنێت.
کاتێک هێلۆییس بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو دەمرێت، شارڵ بۆ ماوەیەکی شایستە چاوەڕێ دەکات و دواتر خۆشەویستیی خۆی بۆ ئێما دەردەبڕێت.دواتر، باوکی ئێما ڕەزامەندیی خۆی دەدات و ئیما و شارڵ هاوسەرگیری دەکەن.
تیشکۆ (تەرکیز) ی ڕۆمانەکە دەچێتە سەر ئێما. دوای ئەوەی شارڵ و ئێما بەشداری لە میوانییەکی کەشخە دەکەن کە لەلایەن مارکیز-ەوە پێشکەش دەکرێت، ئێما ژیانی هاوسەرییەکەی خۆی بە مات و بێڕۆح دێتە بەرچاو و بێتاقەت دەبێت. شارڵ هەست دەکات هاوسەرەکەی پێویستی بە گۆڕینی جەوە و کارەکەی دەگوازێتەوە بۆ شارۆچکەیەکی بازرگانیی گەورەتر بە ناوی یۆنڤیل. لەوێ، ئیما کچێکی بە ناوی بێرت دەبێت، بەڵام دایکایەتی بۆ ئیما دەبێتە مایەی نائومێدی. ئێما عاشقی لیۆن دوپوی دەبێت، کە گەنجێکی زیرەکە و لە یۆنڤیل دەیبینێت. لیۆن خوێندکاری یاسایە و وەک ئێما خولیای ئەدەبیات و مۆسیقای هەیە. ئیما دان بە خۆشەویستیی خۆی بۆ لیۆن نانێت و، لیۆن بێهیوا دەبێت لە بەدەستهێنانی سۆز و خۆشەویستیی ئیما، بۆیە بە مەبەستی درێژەدان بە خوێندن دەچێت بۆ پاریس.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆمانە فەرەنسییەکانی ١٨٥٧
سیما چیان
وێنۆک|سیما چیان
سیما چیان 司马迁 (١٤٥ یان ١٣٥ی - ٨٦ی پێش لە دایکبوونی یەسووع) مێژوونووسی چینی و نووسەری تۆمارە مەزنەکان کە لە سەردەمی شانشینی ھان دەژیا. بە باوکی مێژووناسی ناسراوە بۆ کتێبی تۆمارە مەزنەکان تۆماری گشتی مێژوویی چین بە ستایلی جیژوانتی (紀傳體) کە زیاتر لە ٢٠٠٠ ھەزار ساڵی مێژووی ئەفسانەیی ئیمپراتۆری زەرد (ھوانگدی) تا کۆتا سەردەمی خۆی کە ساتی فەرمانرەوایی ئیمپراتۆر وو-ی (لیوچی) شانشینی ھان بوو کتێبە مێژووەکە زۆربەی تۆمارە مێژوویەکانی جیھانی ئەوسای تیایە وەکوو شانشینەکانی چین و شانشییەکانی ھاوسێی ئەوکات سیما تان (司馬談) باوکی سیما چیان پرۆژەی ئەوە بوو کە تەواوی مێژووی چین تۆمار بکات بەڵام تەنھا توانی چەن تۆمارێک تەواو بکات تا ساتی مردنی دواتر سیما چیان ھاتە شوێنی باوکی تا خواستی پێش مردنی باوکی تەواو بکات و تۆمارەکان بنووسێتەوە، ھەرچۆنێک بێت لەوانەیە ئەو بەھۆی کارە مەونەکەی لە کتێبی تۆمارە مەزنەکان بناسرێتەوە بەڵام ھەروەھا شاعیر و پەخشان نووس و دامەزرێنەری ڕۆژمێری تایچوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٨٦ی پ.ز پۆل:مێژووناسە چینییەکان لە سەدەی یەکەمی پێش زایین پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢یەمی پ.ز پۆل:مێژووناسانی ئیمپراتۆریەتی ھان پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتی ھان پۆل:سیاسەتمەدارانی ئیمپراتۆریەتی ھان لە شێنسی پۆل:مێژووناسەکانی شێنسی پۆل:چینییە ئەفسانەییەکان پۆل:شاعیرانی شێنسی پۆل:شاعیرە چینییەکان لە سەدەی یەکەمی پێش زایین
چێکۆسلۆڤاکیا
چیکۆسلۆڤاکیا وڵاتێک لە ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا بوو کە لە ١٩١٨، لە دوای کۆتایی ھێنانی شەڕی یەکەمی جیھانی سەری ھەڵدا و ھەتا ١٩٩٢ بوونی ھەبوو. لە ساڵی ١٩٩٢ چیکۆسلۆڤاکیا ھەڵوەشایەوە و بوو بە دوو وڵاتی نوێ بە ناوی: چیک و سلۆڤاکیا.
سەرچاوەکان
پۆل:چێکۆسلۆڤاکیا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٩٢ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨ پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات
ئاندرێس ئینیێستا
ئاندرێس ئینیێستا لوخان (؛ لەدایکبووی ١١ی ئایاری ١٩٨٤) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئیسپانییە کە وەک ناوەڕاست یاری بۆ یانەی تۆپی پێی ڤیسێل کۆبێی جەی وەن لیگ دەکات، ھەروەھا کاپتنی یانەکەیە. بە یەکێک لە مەزنترین یاریزانانی ناوەڕاستی ھەموو سەردەمەکان دادەنرێت،  ئاندرێس زۆربەی پیشەی وەرزشی لە بارسێلۆنا بەسەر بردووە، کە تێیدا بۆ ماوەی سێ وەرز کاپتنی بارسا بووە.
یەکێک بووە لەو یاریزانەی کە دەرچووی قووتابخانەی لاماسیای یانەی بەرشلۆنەیە لە وەرزی ١٩٩٦/ ٩٧ ھات بۆ یانەی بەرشەلۆنە بۆ ئەوەی بچێتە ڕیزی خوار ١٤ساڵان دوای ئەوەی لە قۆناغی پێشووی گەنجاندا یاری کردووە لە یانەی شارۆچکەکەی خۆی لە ئەلباسێتی لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا،ھەر کەسێک کە بینیویەتی یاری دەکات دەستبەجێ ئاگادار بوو لەوەی کە ئەو چ بەھرەیەکی ھەیە دوای ئەوەی لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ لە لایەن تیپی خوار ١٦ساڵان ١٩ ساڵانەوە سەرخرا، بۆ تیپی یەکەمی بەرشەلۆنە لە ژێر ڕاھێنەرایەتی لویس ڤان گاڵ بوو لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢،یەکەم دەرکەوتنی بەرامبەر کڵەب بروج بوو لە خولی یانە پاڵەوانەکان.
دەستکەوتەکان
بارسێلۆنا
ئیسپانیای ژ١٦
ئیسپانیای ژ١٩
ئیسپانیا
تاکەکەسی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤ پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا ئەتلێتیک پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦
بڕیارنامەی ١٩٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٧ی ئایاری ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سوودان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٣٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:سوودان لە ٢٠١١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سوودان
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شا خالید
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شا خالید فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە و نزیکەی ٣٥ کیلۆمەتر لە ڕیازی پایتەختەوە دوورە. و سەنتەری سیستەمی گواستنەوەی ھەوایی نیشتمانییە. نووسینگەی ئەمەریکی بۆ ئەندازیاری شاریستانی نەخشەسازی بۆ ئەنجامداوە. لە ١٩٨٣دا کرایەوە و گەورەترین فڕۆکەخانەی جیھان بوو لەڕووی ڕووبەرەوە. تێکڕایی ڕووبەری زەوی فڕۆکەخانەکە ٢٢٥ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە.
وێستگەی شاھانە
وپستگەیەکی تایبەتە بۆ پێشوازییەکانی شاھانە و فەرمی بۆ وڵات. دەکەوێتە بەشی باشووری فڕۆکەخانەکە و ڕووبەرەکەی ٢٨.٥٠٠ مەتری دووجایە، گۆڕەپانێکی مەڕاسیمی تێدایە.
پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی
سیلڤیۆ بێرلوسکۆنی
سیلڤیۆ بێرلوسکۆنی ( ; لەدایکبووی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٣٦ – مردن ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣) و سیاسەتوان و ملیاردێرى ئیتاڵی بوو، لەسێ خول  ١٩٩٤ - ١٩٩٥ -  ٢٠٠١ بۆ ٢٠٠٦ - ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١١ سەرۆک وەزیرانی ووڵاتی ئیتالیا بوو. پێشتر لە مانگی ئازار تا تشرینی دووەمی ٢٠١٣؛ ئەندامی پەرلەمانی ئەوروپا بووە لە ساڵی ٢٠١٩ تا ٢٠٢٢، و پێشتريش لە ساڵی ١٩٩٩ تا ٢٠٠١ بە سامانی ٦.٨ دۆلاری ملیار دۆلار تا مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٣، سێیەم دەوڵەمەندترین کەس بوو لە ئیتاڵیا. لە ساڵی ٢٠١٨ فۆربێس بە ١٩٠هەمین دەوڵەمەندترین پیاوی جیهان دیاریکرد. بێرلۆسکۆنی بە گشتی بۆ ماوەی نۆ ساڵ سەرۆکوەزیرانی ئیتاڵیا بووە، ئەمەش بووەتە درێژترین ماوەی سەرۆکوەزیرانی ئیتاڵیایە لە دوای جەنگ، هەروەها سێیەم درێژترین پۆستی سەرۆکوەزیرانی ئیتاڵیا بووە لە دوای یەکگرتنی ئیتاڵیا ، دوای بێنیتۆ مۆسۆلینی و جیۆڤانی جیۆلیتی .لە 1ی ئابی ٢٠١٣، بێرلوسکۆنی لەلایەن دادگای باڵای کاساسیۆنەوە بە تۆمەتی ساختەکاری لە باجدا سزا درا. سزای چوار ساڵ بە چوار ساڵ زیندانی کردن، هەروەها بۆ ماوەی دوو ساڵ پۆستی گشتیی لێ قەدەغەکرا. لە تەمەنی ٧٦ ساڵیدا، لە زیندانیکردنی ڕاستەوخۆ بەخشرا، و لەبری ئەوە بە ئەنجامدانی خزمەتکردنی کۆمەڵایەتی بێ مووچە سزاکەی بەسەر برد. سێ ساڵ لە سزاکەی بەپێی یاسای ئیتالیا بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی لێخۆشبوو ؛ چونکە زیاتر لە دوو ساڵ سزای زیندانیکردنی گەورەی بەسەردا سەپێندرابوو، بۆ ماوەی شەش ساڵ پۆستی یاسادانانی لێ قەدەغەکرا و لە ئەنجومەنی پیران دەرکرا. دوای ئەوەی قەدەغەکردنی کۆتایی هات، بێرلۆسکۆنی خۆی کاندید کرد و لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەوروپا لە ساڵی ٢٠١٩ دا وەک پەرلەمانتار هەڵبژێردرا. دوای بەدەستهێنانی کورسییەک لە هەڵبژاردنە گشتییەکانی ئیتاڵیا لە ساڵی ٢٠٢٢ گەڕایەوە بۆ ئەنجومەنی پیران. پرسەی بێرلۆسکۆنی لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ بەڕێوەچوو. لە ساڵی ١٩٨٦ تا ٢٠١٧ خاوەنی یانەی میلان بووە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:ئەی سی میلان پۆل:زیندووان پۆل:بیلیۆنێرە ئیتالییەکان پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئیتالیا پۆل:سیلڤیۆ بێرلوسکۆنی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦ پۆل:سیاسییەکان ئیتالیا پۆل:سەرۆکی ووڵاتان پۆل:سەرۆکەکانی ووڵاتی ئیتالیا پۆل:سەرۆکی یانە وەرزشیەکان پۆل:ئەو کەسانەی ناویان لە کاغەزەکانی پەنەمادا هاتووە
دەربەندی گاور
وێنۆک|ھەڵکۆڵراوی دەربەندی گاور دەربەندی گاور لە باشووری شاری قەرەداغ لە پارێزگای سلێمانیدایە کە بە ھۆی نەخشی ھەڵکۆڵراوی پاشا یان پاڵەوانێکی مێژوویی کە دوو کەس لە ژێری پێیدان بەو ناوە ناسراوە. بەرزیی نەخشەبەردینەی دەربەندی گاور ٣ مەترە و بە دەستی ڕاستی تەورێک و بە دەستی چەپی کەوانێکی ھەڵگرتووە. کڵاوەکەی سادە و خڕە و لە کڵاوی پاشاکانی ئوور دەچێت.
لەبەر ئەوەی کە ھیچ نووسراوەیەک لە پاڵی ئەم نەخشەدا نیە بە ڕوونی دیار نیە کە کێ و لە چ ساڵێکدا ھەڵکۆڵیوە. بەڵام چونکوو زۆر لە نەخشەبەردینەی نەرام سینی ئەکەدی کە ئێستا لە مۆزەخانەی لووڤرە دەچێت، ھەندێ کەس پێیان وایە کە ئەمەش ھەر نەخشی نەرام سین بێت. نەرام سین Naram-Sin لە ٢٢١٨-٢٢٥٤ی پێش زایین دەسەڵاتی بە دەستەوە بووە.
گرێدان بۆ دەرەوە
پۆل:پارێزگای سلێمانی پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق
٥٢ ئەورووپا
وێنۆک| وێنەیەکی سێ ڕەھەندی ٥٢ ئەورووپا
٥٢ ئەورووپا شەشەم گەورەترین گەڕەستێرۆچکەکانی کەمەربەندی ئەستێرەییە، تیرەی ئەو گەڕەستێرۆچکەیە ٣١٥ کیلۆمەترە، ھەروەھا ٥٢ ئەورووپا شێوەکەی خڕ نییە بەڵکوو شێوەی ھێلکەیی سێ ڕوویی بە دەوری (380x330x250)کیلۆمەتر، ئەو ھەسارۆکەیە لە ٤ی شوباتی ١٨٥٨ لەلایەن ھێرمان گەڵدشمیتەوە لە شاری پاریس بینراوە.
تایبەتمەندی جەستەیی
ئەورووپا بە نزیکەیی شەشەم گەورەترین گەڕەستێرۆچکەیە لە ڕووی قەبارەوە، بە ئەگەرێکی زۆرەوە چڕییەکەی نزیکەی ١.٥ گم/سم٣ یە، کە تایبەتە بە گەڕەستێرە گچکەکانی جۆری (C)، لە ساڵی ٢٠٠٧ جەیمس بایر و ستیڤن ئاڕ چێسلی یۆرۆپایان بە بارستەی (١.٩±٠.٤)×١٠١٩ کیلۆگرام خەمڵاند. خەمڵاندنێکی نوێتر لەلایەن بایرەوە پێشنیاری ئەوە دەکات کە بارستەی 3.27×1019 کیلۆگرامە.
ئالفا قەنتۆری
وێنۆک|شوێنی ئالفا قەنتۆری
ئالفا قەنتۆری پیاوی قەنتۆری یان پیاوی سەنتووری (α Cen, α Centauri, Alpha Centauri) بە زمانی عەرەبی (رجل أقنطورس) کە پێک ھاتوە لە سێ ئەستێرە کە نزینکترین ئەستێرەن لە کۆمەڵەی خۆر. ئالفا قەنتۆری لە نەخشەی ئاسمانی گۆی زەوی دا دەبێت بە پێی قەنتۆری واتا (پیاوی پێ ئاژەڵ) کە لە نەخشەکەدا ئەبیندرێت. مەودای دووری نێوان کۆمەڵەی خۆر و کۆمەڵەی قەنتۆری بە ٤،٣٧ ساڵی تیشکی ئەخەمڵێندرێت. قەنتۆری لە ئاسمانی بەشی باشووری گۆی زەوی زۆر جوان دەردەکەوێت چونکە ئەکەونە نزیک بە خوارووی کۆمەڵەی خۆر ھەر بۆیە لە وڵاتانی نزیک و سەر بە ٦٠ پلەی پانی باکووری گۆی زەوی زۆر بە ئەستەم یان ھەر نابیندرێ.
کۆمەڵەی قەنتۆری
وێنۆک|بەراوردی ئەستێرەکانی قەنتۆری و خۆر
ئالفا قەنتۆری بە درەوشاوەترین ئەستێرەن لە نەخشەی قەنتۆری و چواردەمین ئەستێرەی بە درەوشاوەن لە ئاسماندا. ئالفا قەنتۆری أ و ئالفا قەنتۆری ب بە دراوشاوەترین بەشی سیستەکەیە، پێکەوە جووت ئەستێرە پێک دەھێنن. نێوان ھەردوو ئەستێرەکە بە ٢٣ ی ف دەخەمڵێندرێت. ھەردوو ئەستێرەکە بە ٨٠ ساڵ خوولێک بەدەووری یەک لێئەدەن. پێی قەنتۆری لە ڕاستیدا بریتیە لە سێ ئەستێرە و کۆمەڵەیەکی سێ ئەستێرەییە بۆیە پێی ئەڵێن کۆمەڵەی سێیی. پرۆکسیما قەنتۆری سێیەمین ئەستێرەیە و ئەستێرەیەکی سوور باوە. پرۆکسیما بانەیەکی تایبەت بە خۆی ھەیە و بەدەوری دوانەکەی تر ئەخوولێتەوە کە پێی دەڵێن ئالفا قەنتۆری أ و ئالفا قەنتۆری ب.
ھەسارەکان
ئالفا قەنتۆری ب ب بە ھەسارەی ئەستێرەی ئالفا قەنتۆری ب ھەژمار دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەستێرەکان بە ناوی تایبەت پۆل:گەردوون پۆل:ئەو تەنە فەلەکییانەی کە لە کۆنەوە ناسراون
یانەی وەرزشی نەورۆز
یانەی وەرزشی نەورۆز یانەیەکی تۆپی پێی پیشەگەری کوردستانە. لە ساڵی ١٩٩٤دا دامەزراوە، یانەکە لە خولی نایابی کوردستان یاری دەکات. بارەگای لە شاری سلێمانییە.ساڵی ٢٠٢١ بۆیەکەم جار لە مێژووی خۆیدا توانی خۆی بگەیەنێتە خولی نایابی عێراق ئەمەش دوای ئەوەی لە دواین گەڕی خولی پلە یەکەکانی عێراق لە یانەی جنسییە بردەوە بە گۆڵیکی بێ بەرامبەر. لە وەرزی ٢٠٢١-٢٠٢٢ یەکێک دەبێت لە یانە پڵە نایابەکانی عێراق ، یانەی نەورۆز دەبێتە دووەم یانەی شاری سلێمانی کە بەشداری خولی نایابی عێراق دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:یانە وەرزشیەکانی عێراق پۆل:یانە وەرزشیەکانی کوردستان پۆل:یانەکانی خولی نایابی کوردستان
سەرکیس کاسیان
سەرکیس ھۆڤەنەسی کاسیان یان کاسیا (, ٢٨ی کانوونی دووەمی (ساڵنامەی جوولیانی ١٦ی کانوونی دووەمی) ١٨٧٦، شووشە - ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧) دەوڵەتمەدار و سیاسەتمەدار و بانگەشەکار و ڕۆژنامەنووسێکی سۆڤیەت بووە. لە کاتی پاککردنەوەی گەورەدا، کاسیان دەستگیرکرا و تۆمەتبارکرا بە ڕێکخستنی «ڕێکخراوێکی تیرۆریستی ڕاستڕەو و گرووپە چەکدارەکان» لە تفلیس بە مەبەستی تیرۆرکردنی سەرکردایەتی حزب و حکوومەت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧ تەقەی لێکرا. دوای مردنی چاککرایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦ پۆل:مردووانی ١٩٣٧
لین، ئەلاباما
لین (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی وینستۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٦٥٩ کەس بووە. ڕووبەری ٢٧٫٦٢ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٢٣٫٨٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
دەستپێکردنەوەی چارەسەرکەر
دەستپێکردنەوەی چارەسەرکەر (回復術士のやり直し 〜即死魔法とスキルコピーの超越ヒール〜), هەروەها لە ژاپۆن بە کەییاری ناسراوە، زنجیرەیەک ڕۆمانی سووکی فەنتازیای ژاپۆنییە لە لایەن روی تسوکییۆ نووسراوە و لەلایەن شیۆکۆنبو کێشراوە. زنجیرەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ بە زنجیرەیی لەسەر ئینتەرنێت لەسەر ماڵپەڕی تازە دروستکراوی بڵاوکردنەوەی شۆسێتسوکا نی نارۆ بڵاوکرایەوە. دواتر کادۆکاوا شۆتین هەڵیگرتەوە، کە لە تەممووزی ٢٠١٧ەوە نۆ بەرگیان لەژێر پەنجەی کادۆکاوا سنیکەر بونکۆیاندا بڵاوکردۆتەوە.
مانگایەک لەلایەن سۆکن هاگا کێشرا بە زنجیرەیی لەسەر ئینتەرنێت لە ماڵپەڕی یۆنگ ئەیس ئەپی کادۆکاوا شۆتێن لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ەوە بڵاودەکرێتەوە و تا ئێستا لە هەشت بەرگی تانکۆبۆن کۆکراوەتەوە. زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمێ لەلایەن تی ئێن کەی وەرگیرا و کانوونی دووەمەوە بۆ ئازاری ٢٠٢١ پەخشکرا.
ئەنسلیم کیفەر
یەکێکە لە مەزنترین و بەناووبانگ ترین ھونەرمەندە شێوەکارەکانی جیھان تا ئێستا لە ژیان ماوە. بەماوەیەکی کورت پێش تەواو بوونی شەڕی دووەمی جیھان ، لە ڕۆژی ٨ ئازاری ١٩٤٥ لە دایک بووە لە (دۆناوشینگن) سەر بە ھەرێمی ( بادن ڤورتنبێرگ) ی ئەڵـمانیا. دوای تەواو کردنی خویندنە بنەڕەتیەکان ھونەرمەند ڕوی کردە شاری فرایبۆرگ بۆ خوێندنی زانستەکانی زمانە ڕۆمانسیەکان ھەر لە دوای ساڵێک پەیوەندی کرد بە دانیشگای نیشتمانی بۆ خوێندنی ھونەرە جوانەکان دوای ئەو ئەکادمایای کالسرۆە و دوسلدۆرف خوێندنی ھونەری لێ وەرگرتووە وانەکانی ھونەری لەسەر دەستی“ پیتەر درێھێر“ و„ ھۆرست ئەنتێس“ و دواجار لە ساڵانی ١٩٧٠ تــا ١٩٧٢ لای ھونەرمەندی ناسراو) جۆزیف بۆیس( لە ئەکادمیای دوسلدۆرف خوێندویەتی. لە ساڵی ١٩٦٩ لە تەمەنی ٢٤ ساڵی یەکەم پێشانگای لەشاری کالسرۆە کردۆتەوە لە سەر وێنە مێژوویەکان بە تایبەت سەردەمی نازیەکان کە لەم پێشانگایە لێھاتوویی و داھێنەری ھونەرمەند لەسەرەتا ھەستی پێدەکرا ھەر بۆیە بووە جێگەی گرینگی پێدان و گفتوگۆیەکی ھونەری و ڕۆشنبیری زۆری بەدواداھات. لەکاتی خوێندنی لە دوسلدۆرف لە سەر دەستی ھونەرمەند جۆزیف بۆیس فێری بەکار ھێنانی مادە جۆراوجۆرەکان بوو لەبەرھەم ھێنانی تابلۆ و نمایشە ھونەریەکانی لەو مادانەی بەکاری دەھێنا قەبارەیەکی ئەستوری ڕەنگەکان جێ دەھێشت بەکاری گەری ئاگر بۆ تێکەڵ کردنی لەگەڵ شوشە و دار و شتی تر. ئەنسلێم کیفەر بەردەوام بووە لەسەفەری نێوان ئەوروپا و ئەمریکا لە لایەک ئەوروپا و خۆرھەڵاتی ناوەڕاست لە ساڵی ١٩٧٨ تاکە پێشانگای لە سویسڕا کردۆتەوە. لە ١٩٨٠ بەشداری بینالەی ڤینیسیای کرد و ھەستا بە نێشاندانی کارەکانی ئەو کەرستانەی ئیشی لەسەر کردبوو‌ پێک ھاتبوو لە (سوتاوەکان و تێک ھەڵکێشیان لەگەڵ دار و زیخ و بەلوعە) ھەر ئەوە وای کرد ببێتە کێشە وبەیەکدا چوون لەگەڵ خەڵکانی تر ، ئەنسلێم کیفەر لە حەفتاکان خۆی بۆ ئەفسانەکانی ئەڵمانیا خەریک کردبوو لە ساڵی ١٩٨٠ لەگەڵ ( کەبالە) ئەو سۆفیە جولەکەیە بۆ ماوەیەک خۆیان حەشار دابوو بۆ ئەنجام دانی کاری ھونەری بە ڕەنگی ئاوی و کارکردن لەسەر دار و چاپ کردنی کتێبەکان. ھونەرمەند تا ساڵی ١٩٩٢ دانیشتووی‌ ئەڵمانیا بوو دوای ئەوە تا ئێستا لە شاری (بیزیھ)‌ی فەڕەنسا دادەنیشێت ئەکێکە لەو ھونەرمەندانەی توانیویانە بەری داھێنانەکانی خۆیان ببینن ، بە بیرو باوەڕەوە ڕوبەڕوی تاڵی ونەھامەتی بەھا ناڕەوشتیەکانی ڕابردوو دەبێتەوە بەدوای قەرەبوو کردنەوەی زۆر لێکراوانە لە ڕێگەی زیندوو کردنەوەیان بە دەربڕینی ھونەرو کاری ڕۆشنبیری پلەکانی خوێندنی لەساڵی ١٩٦٥ تــا ١٩٧٠ خوێندنی ڕۆمانتیک لە شاری فرای بۆرگ. لەساڵی ١٩٦٦ تــا ١٩٦٨ وانەکانی وێنەکێشان لە لای پیتر درێھێر لە ئەکادمایای ھونەرە جوانە‌کان لە شاری کالسرۆە. لە ساڵی ١٩٦٩ خوێندنی ھونەر لە ژێر دەستی ھۆرست ئەنتێس لە ئەکادمایای ھونەرە جوانە‌کان لە شاری کالسرۆە. لەساڵی ١٩٧٠ تا ١٩٧٢ خوێندنی ھونەر لە لای (جۆزیف بۆیس) لە ئەکادمیای ھونەرە جوانەکانی شاری دوسلدۆرف. ئەنسلێم کیفەر چەندێن خەڵاتی جیھانی وەدەست ھێناوە بۆ ئەم ساڵیش بڕیارە لە ناوەڕاستی مانگی تشرینی یەکەم لە پێشانگای کتێبی فرانکفورت بە ئامادە بوونی ھونەرمەندان و ڕۆشنبیرانی جیھان لە لایەن ڕاوێژکاری ئەڵمانیا خانم ئەنجێلا مێرکێل خەڵاتی ئاشتی جیھانی پێ ببەخشرێت.
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥ پۆل:وێنەکێشە ئەڵمانییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:وێنەکێشە ئەڵمانییەکانی سەدەی ٢١کەم پۆل:دوور لە وڵاتانی ئاڵمانی لە فەڕەنسا
بڕیارنامەی ١٩٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٧ی حوزەیرانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بەپرسایەتیی ئەنجومەنی ئاسایش لە جێگیرکردنی ئاشتی و ئاسایشی نێونەتەوەییدا: ئەیدز و عەمەلیاتی پاراستن لە ئاشتی جیھانی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٤٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:ئەیدز
سەفیەدین ئەردەبیلی
thumb|مەزاری شێخ سەفیەدین شێخ سەفیەدین ئەردەبیلی (١٢٥٢–١٣٣٤) کەسایەتییەکی کوردی بەناوبانگی سۆفی بووە کە دەبێتە باپیری شاکانی حکوومەتی سەفەوی. ھاوکاری یان شاگردی شێخ زاھید گەیلانی بوو کە دامەزرێنەری تەریقەتی زاھیدی بووە. شێخ سەفیەدین جگە لەوەی زانایەکی ئاینی بوو، شێعریشی دەنووسی کە شیعرەکانی بەزمانی ئازەری بوون ڕۆژھەڵاتناس ڤلادیمیر مینۆرسکی دەربارەی شێخ سەفیەدین ئەردەبیلی وتوویەتی کە شێخ سەفییەدینی کەسێکی دەوڵەمەند و خاکی بوو واتا لەنێو خەڵکی ناوچەکە بوو. ئەو لە بنەڕەتدا کورد بووە، ئەم خاڵە لە یەکەمین نوسخەکانی کتێبی سەفوەتوسەفادا ئاماژەی پێ کراوە، بەڵام دواتر لە سەردەمی شاکانی سەفەویدا ئەسڵی کوردیی شێخ سەفییەدین کوژێنراوەتەوە و شەجەرەی سەفەوییەکان بەستراوەتەوە بە ئیمامەکان و شاکانی ساسانییەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی ئێرانی
پۆل:ئەردەوێڵ پۆل:لەدایکبووانی ١٢٥٢ پۆل:مردووانی ١٣٣٤ پۆل:سۆفییە کوردەکان پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٣یەم پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٤یەم پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:زانا کوردەکان
ئەنتۆنیۆ رودیگەر
ئەنتۆنیۆ ڕودیگەر (لەدایکبوی ٣ ی ئازاری ١٩٩٣)یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێ یە کە وەک بەرگریکار یاریدەکات لە خولی ئیسپانی بۆ یانەی ڕیاڵ مەدید و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا.
نازناوەکان
لەگەڵ یانەی چێڵسی
لەگەڵ ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا
نازناوی تاکەکەسی
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئاڵمانی پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:موسڵمانانی ئاڵمانی پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا پۆل:یاریزانانی بۆروسیا دۆرتموند
ئەنجومەنی ئەدەبیی بۆکان
مێژوو
بیرۆکەی دامەزرانی ئەنجومەنی ئەدەبیی بۆکان بۆ ساڵانی بەر لە ١٩٩٠ەکان دەگەڕێتەوە، بەڵام ئەوان سەردەمان بارودۆخ و ھەلومەرج بە شێوەیەک بوو کە نووسەران و شاعیران دەرەتانی ئەوەیان نەبوو کە لە دووتوێی ئەنجومەنێکدا کۆ ببنەوە. برایمی ئەفخەمی یەکەم کەس بوو کە بێ ھەڵبژاردن ناوی ئەنجومەنی ئەدەبیی ڕاگەیاند بەڵام ھیچکات کۆڕ و کۆبوونەوەیەک نەھاتە ئاراوە.
ساڵی ١٩٩٣ لقێکی ئیدارەی ئیرشادی ئیسلامی لە شاری بۆکان لە کتێبخانەی گشتیی سەلاحەدین ئەیووبی دامەزرا کە بەرپرسەکەی ئاغای سەعیدی کیا بوو و داوای لە شاعیران و نووسەرانی ئەوکات کرد کە ئەنجومەن دابمەزرێنن. ئەو سەردەمە شاعیران و نووسەرانێکی وەک: عەباس حەقیقی، ئەفخەمی، مەلا ڕەحمان ناسری، حەسەنخاڵی، ھونەرپەژوو، نووری، ئەحمەد مەولانی، محەممەد سەعید نەججاڕی، ئەمین گەردیگلانی، محەممەد ڕەمەزانی، فەتاح ئەمیری، مەلا محەممەد قزڵجی، مستەفا ئیلخانیزادە، ناسر وەحیدی، حوسێن شێربەگی، حەمەدەمین شامحەممەدی، ئیرەج ناھید، ڕەحمان تەرەغە، قادر ئازمەند، قادر فەرامەرزی و ھتد بەرھەمەکانیان ناوبەناو لە گۆڤار و بڵاڤۆکەکانی ئەو سەردەمەدا بۆ وێنە گۆڤاری سروە بڵاو دەبوونەوە.
بەرپرسانی خولی یەکەم
لە یەکەم ھەڵبژاردنی ئەنجومەندا ٥٣ کەس بەشدار بوون کە دوازدە کەس ناودێر کران و بە دەنگی شاراوە حەوت کەس وەک دەستەی بەڕێوەبەریی ئەنجومەن دەستنیشان کران. ئاکامی ھەڵبژاردنەکە بەم شێوەیە بوو:١- محەممەد سەعید نەججاڕی، ٢- فەتاح ئەمیری، ٣- ناسر وەحیدی، ٤- محەممەد ڕۆستەمزادە، ٥- محەممەد ڕەمەزانی، ٦- ئیرەج ناھید، ٧- قادر فەرامەرزی.
پاش ئەوەی ئەنجومەن بە فەرمی دامەزرا کار و چالاکییەکان دەستی پێ کرد و لە ماوەی ٥ ساڵدا ١١ کەس لە ئەندامان شوێنەواریان لێ بڵاو بووەوە. ناوبانگی ئەنجومەن سنوورەکانی بەزاند و ڕێژەی ئەندامان بۆ ١٠٤ کەس بەرز بۆوە. دواتر ڕەسووڵ چووپانی (شوانە) و ئەنوەر عەرەب ھەرکام بۆ ماوەی خولێک بەرپرسایەتیی ئەنجومەنیان لە ئەستۆ بوو. بەڵام لە ساڵەکانی دواییدا ئەو قۆناغە زێڕینە ڕووی لە جۆرێک نزمبوونەوە ناوە و دوای ھەندێک ھەوڵ بۆ ساز دانەوەی دووبارەی ئەنجومەن ھەر جێی خۆی نەگرتەوە و ئەنجومەن تەنیا وەک نێو لەملاولا دەدرکا. ئەو دۆخە تا بەھاری ساڵی ٢٠١٥ درێژەی ھەبوو تا ئەوەی کە لەلایەن کۆمەڵێک لاوی قەلەم بە دەستەوە ھەنگاوێکی جیددیتر بە نیسبەتی ڕابردوو بۆ بووژاندنەوەی ئەنجومەن ھاتە ئاراوە. لێژنەی بەڕێوەبەریی خولی نوێی ئەنجومەنی ئەدەبیی بۆکان بریتین لە: ١- جەلال نەججاڕی، ٢- ڕووبار بووداغی، ٣- مەحموود محەممەدیان، ٤- کەماڵ کەریمی.
تۆمار کرانی ڕەسمی
ئەنجومەنی ئەدەبیی بۆکان لەلایەن چالاکانی فەرھەنگی «سولەیمان ئیبڕاھیمزادە» و «کامڕان جەوھەری» یەوە لە ڕێکەوتی ٨ی جۆزەردانی ١٣٩٥ی ھەتاوی (٢٠١٦)دا لەژێر ناوی «ئەنجومەنی فەرھەنگی، ھونەری، ئەدەبیی بۆکان» بە ژمارە شناسەی میللی ١٤٠٠٥٨٧٤١١٦١ و ژمارە سەبتی ١٠٧ وەک ڕێکخراوەیەکی ڕەسمی تۆمار کرا.
چیچاڵ
بەھۆی تەکنیکی بەرھەمھێنانی پەنیرەکە وەکوو پرچی ژنان بە چەو دێت. پەنیری چیچاڵ بەتازە ناخۆرێت و دەبێت کۆنە ببێت، چۆنکە ئاوا بەچێژتر دەبێت. بەھۆی ئەوەیکە پەنیری چیچاڵ پارێز دەکرێت تا کۆن بێت، ڕەنگی ئەویش دەگۆڕێت.
لە زمانی ئەرمەنی بەم پەنیرە چێچیل (Չեչիլ) و لە زمانی گورجی چێچیلی (ჩეჩილი) دەڵێن.
سەرچاوەکان
پۆل:بەرھەمەکانی شیر پۆل:پەنیر
سروودی کوردی
سروودی کوردی یەکێکە لە سروودە کوردییەکان کە لە کاتی ڕژێمی بەعسدا دادەنران بۆ بەرزکردنەوەی هیوا و پشتی پێشمەرگە لەڕێی هونەرەکانیانەوە، و شۆڕشکردنی بە هونەر کە لە بەناوبانگ ترینیان (ئەی ڕەقیب ، ئەی شەهیدان، خوایە واتەن ئاواکەیت، ساڵێکی تریش وادەهاتەوە، ڕاپەڕین، شەهید، من پێشمەرگەی کوردستانم، کوردستان نیشتیمانی کورد، چەند شیرینە لام، واوەتەن)ـە.
سەرچاوەکان
پۆل:سروودە نیشتمانییەکان
ئەمیل نولدە
ئەمیل نولدە ساڵی ١٨٦٧ ‌لەشاری (سیبۆل) ی سەروی ئەڵمانیا لە‌دایک بووە ، لە بەناو بانگ ترین ھونەرمەندانەیە کە پەرەیان داوە بە قوتابخانەی تەعبیری، ھەر لە دوای مردنی ماڵەکەی بووە بە مۆزەخانەو نزارگەی سەودایانی ھونەر. لەسەرەتای ژیانی ڕۆژانە‌ بە پەیکەرسازی سەر دار دەستی پێ کرد بەشەوان فێرخوازەکی وانە ھونەرییەکان بوو ،ئەمیل نولدە لەدەستپێکی ژیانی ھونەری ھەوڵی داوە جۆرێکی تازەی ھونەری تەعبیری بکێشێت کە تایبەتمەندی و ڕەسەنایەتی ئەڵمانی پێوە دیار بێت ھەر ئەوە وای کردوە بەرھەمێکی ھونەری زۆری جێی سەرنجی ھونەر دۆستان بێت. تابلۆ بەراییەکانی لە تەمەنی ٣٠ ساڵی کێشاوە پێکھاتبوو لە کۆمەڵێک قەبارەی ڕەنگ زەقی دژ بەیەک لە شێوەی گاڵتەجار دای ڕشتون ، ئەم ھونەرمەندە بۆ یەکەم جار ئەم شێوازەی داھیناوە ھەر بۆیە کۆمەڵی (جولەی پرد) ی ( The Bridge) ھونەری ‌ داوای ھاتنە ناو ڕیزییان لێ کردلە ساڵی ١٩٠٦ بوو بە ئەندامێک لەم کۆمەڵە ‌ بۆ ساڵێک و پاشتر وازی ھێنا. ئەمیل نۆلدە بەوە جێادەکرێتەوە ھەستێکی کەم وێنەی‌ لە بەکار ھێنانی ڕەنگەکان ھەیە، ‌ ھەندێک جار دیمەنی شارەکا‌ن بە ڕەنگی شینی پڕشنگدار‌ دەکێشێ و ھەندێک کاتیش وێنەی باغ و گوڵزارەکان بە ڕەنگەکانی زەرد و سور و پەمەیی دەکێشێ بۆیە تابلۆکانی پەیوەست نەبوون بە ھیچ بنەمایەکی ھونەری و سەرقاڵی دەرخستنی ڕاستیەکان وەک خۆی نەبووە بەڵکو چۆن لەدید و ھەستە ناوەکیەکانی ئەو دەبینرێت وای کێشاون. ھەرچەندە ماڵەکەی کە ئێستا بۆتە مۆزەخانە کەوتۆتە دوورگەیەک لە شوێنێکی دووری ‌ بە زەحمەت دەگەن پێی بەلام زێتر لە ٧٨.٠٠٠سەرکێش ڕێگایەکی زۆر دەبڕن تابگەن بە دیداری کارە ھونەرییەکانی، ھونەرمەند لە سەردەمی نازییەکان ڕوبەڕوی زۆر ئەزیەت و داپلۆسین ھات تەنیا لەبەر ئەوەی بۆچونەکانی لەگەڵ بیر و باوەڕی نازییەکان ناکۆک بوو ناوییان نابوو (ھونەرمەندە ھەڵوەشاوەکھ)‌ لەو کاتە ھەر بە دزییەوە لە ژوورێکی بچوکی ماڵەکەی خۆیدا کاری ھونەری دەکرد پێوانەی تابلۆکانی لە پانایی دەستێک تێپەڕی نەدەکرد،بەڵام لە کۆتایی شەردا نۆلدە بە قەبارەی گەورە زیاترلە ١.٣٠٠ تابلۆی بە ئەنجام گەیاند کە ئێستا لە ماڵەکەی خۆی نیشان دەدرێت. پۆل:مردووانی ١٩٥٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٧ پۆل:وێنەکێشە ئەڵمانییەکانی سەدەی ١٩یەم پۆل:وێنەکێشە کوڕەکانی سەدەی ١٩یەم پۆل:وێنەکێشە ئەڵمانییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای ژولیان پۆل:وێنەکێشەکانی ھاوچەرخ
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شا عەبدولعەزیز
فڕۆکەخانەی شا عەبدولعەزیزی نێودەوڵەتی فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە و ١٩ کلیۆمەتر لە شاری جەددە دوورە و دەکەوێتە باکووری شارەکەوە. لە ١٩٧٤ دەستکرا بە بنیادنانی و لە نیسانی ١٩٨١ بەفەرمی کرایەوە. ڕووبەرەکەی ١٠٥ کیلۆمەتری دووجایە. ڕێگای گەیشتنی تەواوی حاجیان و عومرەکارانە بۆ مزگەوتی حەرام لە مەککە. وێستگەی حاجیان چوارەم گەورەترین وێستگەی گەیشتنە لەجیھاندا و ڕووبەرەکەی ٤٦٥.٠٠٠ مەتری دووجایە.
وێستگەی حاجیان
وێستگەیەکی تایبەتە بۆ پێشوازی کردن لە حاجیان و عەمرەکان کە بۆ مەبەستی بەستی بەجێھێنانی ئەرکەکانیان سەردانی ئەو وڵاتە دەکەن. ڕووبەری وێستگەکە ٤٦٥.٠٠٠ مەتری دووجایە و لەڕۆژانی بەجێھێنانی ڕووکنی حەج دەتوانێت پێشوازی لە ٥٠.٠٠٠ حاجی بکات.
وێستگەی شاھانە
وێستگەیەکی تایبەتە بە سەرۆک و پاشاکانی وڵاتان کە سەردانی سعودیە دەکەن.
پۆل:فڕۆکەخانەکان، دامەزرانی ١٩٨١ پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی
مەدیسن، ئەلاباما
مەدیسن (، ) شارێکە لە کەرتی مەدیسۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٤٢٬٩٣٨ کەس بووە. ڕووبەری ٧٦٫٩٩ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٥٥٧٫٧١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨١٨ پۆل:شارەکانی ئەلاباما
کیوشو
کیوشو (九州,، کیوشو، واتا "نۆ پارێزگاکە") یەکێک بوو لەو چوار دوورگە سەرەکیانەی ژاپۆن بە زۆری کەوتۆتە بەشی باشووری دوورگە سەرەکییەکان
کیوشو سێیەم گەورەترین دوورگەیە لە ژاپۆن چەپ|وێنۆک|کیووشو لەسەر نەخشەی [[ژاپۆن]]
ناوچەکان
ناوچەی کیوشو پێکھاتووە لە دوورگەییەکی تەواو
ناوی کیوشو بە مانای " نۆ وڵاتەکە" دێت لە زمانی ژاپۆنی، کیوشو بەھۆی یەکگرتنی نۆ وڵاتی کۆن یان پارێزگای کۆن دروست بووە کە ئێستا بوونەتە پارێزگا ھەر پارێزگاییەک لەناو دوورگەکە ناوی مۆدێرنی تایبەتی خۆی ھەیە، وە ھەنێکیان ناوی کۆن بەکاردێنن، ناوە کۆنەکان ھێشتا لەھەنێک کاتدا بەکاردەھێنرێن، بەتایبەتی بۆ خواردنەکان،، مۆسیقا، و ھونەر.
ناوی ڕەسەنی نۆ پارێزگاییەکەی کیوشو بریتی بوون لە چیکوزێن، چیکوگۆ، ھیزێن، ھیگۆ، بوزێن، بونگۆ، ھیوگا، ئۆسومی، ساتسوما. لە ئەمڕۆدا کیوشو لە حەوت پارێزگا پێکھاتووە
بەشەکانی کیوشو بەرگە ھەواییەکی گەرمیان ھەیە، وەک ناوچەکانی میازاکی و کاگۆشیما، ئەو بەرووبوومە سەرەکیانەی لەوێ دەڕوین بریتین لە برنج، چای، توتن، پەتاتەی شیرین، سۆی، سیلک لەژێر سیستمی گۆکیشیچیدۆ، دوورگەکە بەشیک بوو لە ناوچەی سایکایدۆ، وە پێشووتر بەشیک بوو لەم ناوچەیە لەوەتەی سەدەی حەوتەم تاوەکوو ناوەندی دەیەی ١٨٠٠، لە نێوانی ١٩٠٥ بووە ناوچەیەکی سەربەخۆ، لە سیستەمەکەدا، ناوچەی کیوشو و دوورگەکە بچووکەکانی نێوانی دەبنە بەشێک لە ناوچەی کیوشو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:دوورگەکانی ژاپۆن پۆل:ناوچەی کیوشو
ئەنتۆنین دڤۆرژاک
٢٣٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی دڤۆرژاک ئانتۆنین دڤۆرژاک (بە ئینگلیزی: Antonín Dvořák) مۆزیکناس و ئاوازدانەری خەڵکی وڵاتی چیکە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاوازدانەرانی ئۆپێرا پۆل:ئاوازدانەرانی ڕۆمانتیک پۆل:ئاوازدانەرانی چێکی پۆل:مردووانی ١٩٠٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤١ پۆل:ئاوازدانەرانی ڤیرتیوزۆ پۆل:ئاوازدانەرانی چیکی پۆل:ئەو ژەنیارانەی لە یەک ئامێر زۆرتریان ژەنیوە پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم پۆل:پیانۆژەنانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:پیانۆژەنە کلاسیکەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:کەمانچەژەنە کلاسیکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانست و ھونەری سربیا
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شا فەھد
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شا فەھد فڕۆکەخانەیەکی سەرەکییە بۆ ناوچەی ڕۆژھەڵاتی سعودیە، نزیکەی ٢٠ کیلۆمەتر لەشارەکەوە دوورە و دەکەوێتە باکووری خۆرئاواوە. ڕووبەرەکەی نزیکەی ٧٦١ کم٢.
چێشتخانە و قاوەخانە
لەم دواییانەدا لەفرۆِکەخانەکەدا کۆمەڵێک چێشتخانە و قاوەخانە کرانەوە و بۆ خزمەتکردنی ئەو گەشتیارانەی کە چاوەڕێی کاتی گەشتەکانیان دەکەن بۆ ئەوانەی کە پێشوازی لەگەشتیارە نزیکەکانیان دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی
بڕیارنامەی ١٩٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٩ی حوزەیرانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەرەپێنەدانی چەکوچۆڵی ناوەکیی ئێران. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٥٢‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئێران پۆل:٢٠١١ لە ئێران
بڕیارنامەی ١٩٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەرەپێنەدانی چەکوچۆڵی ناوەکیی کۆماری دیموکراتیکی گەلی کۆریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٥٣ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:کۆریای باکوور لە ٢٠١١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆریای باکوور
ئەڵمانییەکان
زمان
زمانی ئەڵمانی زمانی دایکی زۆربەی ئەڵمانییەکانە. نیشانەی سەرەکی ناسنامەی نەتەوەیی ئەڵمانییە. زمانی ئەڵمانی زمانێکی ژێرمانی ڕۆژاوایە کە پەیوەندییەکی نزیک بە زمانی فریزی (بەتایبەت زمانی فریزی باکوور و فریزی ساتەرلاند)، لۆکسمبۆرگی، ئینگلیزی و ھۆڵەندی ھەیە. جۆرە سەرەکییەکانی زاراوە لە زمانی ئەڵمانیدا بریتین لە ئەڵمانی باڵا، ئەڵمانی ناوەندی و ئەڵمانی نزم. ئەڵمانی ستاندارد لەسەر بنەمای ئەڵمانی باڵا دامەزراوە و ھەر بۆیە زمانی یەکەم یان دووەمی زۆربەی ئەڵمانییەکانە، بەڵام بە تایبەتی زمانی ڤۆڵگای ئەڵمانی.
ژمارەیان
ژمارەی ئەڵمانییەکان لە جیھاندا لە نێوان ١٥٠-١٦٠ ملیۆن کەسدایە، بەپێی خەمڵاندنە جیاوازەکان، بەو پێیەی ژمارەیەکی زۆر زۆر لەوانە ھەن کە لە بنەڕەتدا ئەڵمانین لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کە گەورەترین وڵاتە کە ئەڵمانییەکانی جیھان لەخۆدەگرێت دوای وڵاتی ڕەسەنی خۆیان کە ئەڵمانیایە و نزیکەی ٥٦ ملیۆن کەسیان تێدایە. لە ئەڵمانیا دوای ئەوەی ئەڵمانییەکان دەستیان کرد بە کۆچکردن بۆ ئەمریکا و دەستیان کرد بە گونجاندن لەگەڵ ئەمریکییەکان و شارستانییەتە نوێیەکان تا گواستیانەوە بۆ ئەڵمانیا لەو کاتەدا، ئەڵمانییەکان دەستیان بە گۆڕانکاری کرد، ھەرچەندە ھەندێکیان ئامادە نەبوون بگۆڕدرێن تا فشارێک لەلایەن دەسەڵاتدارەکانەوە دروست بوو. ئەڵمانیا وڵاتێکی نەتەوەیی گەورەیە کە ئەڵمانییەکان فەرمانڕەوایەتیی دەکەن
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەورووپا پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەڵمانیا پۆل:خەڵکی ئەڵمانیا
نەخۆشخانەی ئەربیلی نێودەوڵەتی (بەشی دەمار)
نەخۆشخانەی ئەربیلی نێودەوڵەتی دەکەوێتە شاری ھەولێر لەسەر ١٠٠ مەتری کەمیک ڕۆژئاوا لە جادەی مەخموور. نەخۆشخانەیەکی تایبەتییە و پێکدێت لە بەشی پزیشکی و بەشی نەشتەرگەری، کە زیادتر دابەش کراون بۆ چەندین بەشی تر وەکو دڵ، دەمار، هێسک، فریاکەوتن، پزیشکی هەناویی، گورچیلە، نەشتەرگەری مناڵان، نەشتەرگەری گشتی، نەشتەرگەری جوانکاری، نەشتەرگەری بڕبڕەی پشت... هتد. نەخۆشخانەی ئەربیلی نێودەوڵەتی ژینگەیەکی خاوێن و بێ بەکتریا پێکدێنێت، و پێکهاتووە لە چەندین نهۆم کە تێیایدا کافتریا و شوێنی چاوەڕوان کردن و دەرمانخانەی تایبەتی خۆی لێ دەبیندرێتەوە. ئەم نەخۆشخانەیە نوێ درووست کراوە و ئامانجی ئەوەیە باشترین خزمەتگوزاری و چارەسەر دابین بکات بۆ کەسانی پێویست.
بەشی دەمار
بەشی پزیشکی دەمار لەسەر ئاستێکی جیهانی بنیاد کراوە بۆ چەندین جۆری نەخۆشی و حاڵەتی تری نائاسایی دەمارەکانی جەستە، کە پێکدێت لە پێداویستی و ئامێری گرنگ بۆ دەستنیشانکردنی نەخۆشی و چارەسەرکردنیان.
دەستنیشانکردنی نەخۆشی لە بەشی پزیشکی دەمار
دەستنیشانکردنی نەخۆشی لە بەشی پزیشکی دەمار پێکدێت لە ٣ هەنگاو:
ئامێر و کەرەستەکانی پشکنین
پزیشکانی دەمار لەم ناخۆشخانەیە چەندین کەرەستە و ئامێر بەکاردەهێنن بۆ ئەنجامدانی پشکنین بۆ دیاریکردنی ئاستی توانای دەمارەکانی جەستە. هەندێک لە کەرستە ئاساییەکان بریتین لە:
ستاف و کارمەندانی بەشی پزیشکی دەمار
لە بەشی پزیشکی دەماردا چەندین کارمەند هەن کە بەیەکەوە کار دەکەن بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەرکردنی نەخۆشی، و هەروەها بەرپرسن لە دابینکردنی هەر چی پێداویستییەک لەم نێوانەدا:
بۆ چ جۆرە نەخۆشییەک پێویستە سەردانی بەشی دەماری پزیشکی بکرێت؟
هەر وەکوو باسکرا پێشووتر، بەشی پزیشکی دەمار بەرپرسە بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەرکردنی زۆربەی جۆری بارە نائاساییەکانی دەمارە هەستەوەرییەکان و دەمارە جووڵەکانی لەش، جگە لەم بارانەی کە پێویستە نەشتەرگەرییان لەسەر بکرێت، ئەوا لەم حاڵەتەدا نەخۆش دەگوازرێتەوە بۆ بەشی نەشتەرگەری.
هەنێک لەم نەخۆشییانەی کە لە بەشی پزیشکی دەمار چارەسەر دەکرێن بریتین لە:
سەرچاوە
پۆل:نەخۆشخانەکانی کوردستان پۆل:نەخۆشخانەکان لە ھەولێر پۆل:نەخۆشخانەکان لە عێراق
ڕسق
ڕسق یان بانبانک گیانەوەرێکی گۆشتخۆری پشیلە ئاسایە کە لە زۆربەی دەڤەرەکانی کوردستاندا دەژی و بە مێمڵ و ئافاتی باڵندەکان دەناسرێت (بە تایبەت مریشک و جووچکە).
ئەم جانەوەرە بە دژمنی سەرەکی مار بەناوبانگە و لەو شوێنانەدا کە مار لە زۆربووندایە بەڕەڵای دەکەن. بژیوی ئەم گیانەوەرە بێجگە لە مار، باڵندە، ھێلکەی باڵندە، ئاژەڵی بچووک و تەنانەت ڕیشەی گژ و گیایشە.
ڕسق لەو شوێنانە کە مریشک و جووچک ڕادەگرن بە ئافەتێکی گەورە دەناسرێت. لە ھەموو وەرزەکانی ساڵدا زاوزێ دەکا، بۆیە ھەژماریان لە کەمبوونەوەدا نییە.
پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
گەلی ئەمازیغی
وێنۆک|بڵاوبونەوەی زمانە ئەمازیغییەکان لە باکووری ئەفریقا وێنۆک|ئاڵای گەلی ئەمازیغی
گەلی ئەمازیغ یان بەربەر کۆمەڵێک خەڵکی نیشتەجێی باکووری ئەفریقا ن کە لە وڵاتانی جەزائیر، مەغریب، لیبیا و توونس دەژین، گەلی بەربەر زمانی تایبەت بە خۆیان ھەیە بە ناوی ئەمازیغی، زۆرینەی بەربەرەکان مسوڵمانی سوننەن، لە ئێستادا ژمارەی ئەو کەسانەی لە باکووری ئەفریقا بە زمانی ئەمازیغی قسە دەکەن نزیکەی ٢٥ ھەتا ٣٠ ملیۆن کەسن، بەڵام ژمارەی ئەو کەسانەی کە خۆیان بە بەربەری دەزانن و بە زمانێک جگە لە ئامازیغ قسە دەکەن، زۆر زیاترە لەم ڕێژەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی جەزائیر پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی بورکینافاسۆ پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی میسر پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لیبیا پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی مالی پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی مۆریتانیا پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی مەغریب پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی نیجەر پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی توونس پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سەحرای ڕۆژاوا پۆل:مێژووی ئەفریقای باکوور پۆل:مێژووی نوومیدیا پۆل:مێژووی ئیسلام پۆل:خەڵکی دێرین پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لووتکەی عەرەبی
بڕیارنامەی ١٩٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٩٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی حوزەیرانی ٢٠١١دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٥٥٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١١ پۆل:قوبرس لە ٢٠١١
بابەک خوڕەمدین
بابەک خوڕەمدین سەرکردەیەکی بەناوبانگی ئێرانی و لە سەرکردە شۆڕشگێڕەکانی ئێران بوو، کە ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەیەکی ئازادیخوازی لە دژی خەلافەتی عەباسی دەکرد. شۆڕشی ئێرانیکردنی بابەک لە بنکەکەی لە ئازەربایجانی ئێران لە باکووری ڕۆژاوای ئێران، خوازیاری گەڕانەوەی شکۆمەندییە سیاسییەکانی ئێرانییەکان بوو. شۆڕشی بابەک خوڕەمدین ھەتا ناوچەکانی رۆژاوا و ناوەڕاستی ئێرانی گرتەوە و زیاتر لە بیست ساڵی خایاند، ھەتا ئەوکاتەی بابەک خیانەتی لێکرا و شکستی ھێنا. ڕاپەڕینی بابەک نیشاندەری ھێزی بەردەوامی ئازەربایجانی ئێران و ھەستی باوباپیرانی ئێرانییەکان بووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٧٩٠ پۆل:مردووانی ٨٣٨ پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ٩یەم
سیستمی بەڕێوەبردنی بەڵگەنامە
سیستمی بەڕێوەبردنی بەڵگەنامە بریتییە لە سیستمێک لە ڕێگایەوە دەتواندرێت بەڵگەنامەکان وەربگیرێنەوە، چاودێریان بکرێن، بەڕێوەببردرێن و پاشەکەوتیش بکرێن، هەروەها دەکرێت ببێتە هۆی کەمکردنەوەی بەکارهێنانی کاغەز. کارێکی دیکەی ئەم سیستمە، ئەوەیە لە توانایدایە گشت وەشانەکانی پەڕگەکە تۆماربکات و هەڵیان بگرێت (بۆ چاوپێخشاندن بە مێژووی بەڵگەنامەکە). لە بارێک کە بەڵگەنامەکان دیجیتاڵی بن ئەوا ئەو جۆرە سیستمانە درووستکراوی پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەرن.
مێژوو
لە سەرەتای هەشتاکانی سەددەی بیستەم، ژمارەیەک لە فرۆشیاران دەستیان بە پەرەپێدانی نەرمەکاڵا یەک دا بۆ بەڕێوەبردنی بەڵگەنامەکان. ئەو سیستمە مامەڵەی لەگەڵ بەڵگەنامە کاغەزییەکان دەکرد، بە جۆرێکیش بوو کە جگە لە کاغەزی چاپکراو و بڵاوکراوەکان ئەوا وێنەی فۆتۆگرافیشی لە خۆ دەگرت.
دواتر جۆری دووەمی ئەم سیستمە پەرەی پێدرا کە بۆ بەڕێوەبردنی پەڕگە ئەلیکتڕۆنییەکان بوو، نموونە ئەو جۆرە بەڵگەنامانەی کە لەڕێی کۆمپیوتەرەوە درووست دەکرێن، کە هەندێک کات بەکارهێنەران لە کۆمپیوتەری خۆیاندا هەڵیدەگرن.
پۆل:بەڕێوەبردنی تەکنۆلۆژیای زانیاری
چوارتا
چوارتا شارۆچکەیەکە، کەوتووەتە ناحیەی چوارتا، قەزای شارباژێڕ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
ئەم شارۆچکەیە ناوەندی ناحیەی چوارتا و قەزای شارباژێڕە.
جوگرافیا
چوارتا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەرسیر و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەڵاچوالان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی خمانێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دڕەڵەی حاجی.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ھیندستان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
ھیندستان یەکێک بوو لە وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆ. ٤وەرزشوان (٣پیاو، ١خاتوون) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا. ئەمە بیست و یەکەمین بەشداربووی ھیندستان بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩١٢. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی ھیندستان حەوت مەدالیایان (یەک زێر، دوو زیو، چوار بڕۆنز) بۆ ولاتەکەیان بەدەست ھێنا.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ پۆل:ھیندستان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ
فڕۆکەخانەی ئەمیر محەممەد کوڕی عەبدولعەزیز
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەمیر محەممەد کوڕی عەبدولعەزیز فڕۆکەخانەیەکی سەرەکییە بۆ شاری مەدینە، نزیکەی ١٥ کم دوورە و دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شارەکەوە. لە ساڵی ١٩٧١ کرایەوە، و لەسەرەتادا فڕۆکەخانەیەکی ناوخۆیی بوو، لەسەرەتادا تەنھا گەشتەکانی حاجیانی قاھیرە و ئەستەنبوڵی بۆ دەھات، دواتر گەشتەکانی گەورە بوون لە وەرزی حەج و عومرەدا، لە ساڵی ٢٠٠٦ بۆ فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی گۆڕدرا.
سەرچاوەکان
پۆل:مەدینە پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی
مەدردید، ئەلاباما
مەدردید (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی ھیووستن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٥٠ کەس بووە. ڕووبەری ٥٫٠٢ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٦٩٫٧٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
سڕبیا
سربیا یان بەفەرمی کۆماری سربیا (بە سربی: Република Србија) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەورووپا.
دانیشتووان
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی سربیا ٩٬٤٦٨٬٣٧٨ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫١٣ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٩ ساڵە. ھەروەھا ٥٧ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.
بەستەرە دەرەکییەکان
سربیا پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٠٠٦ پۆل:وڵاتەکانی ئەورووپا پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی
گەورەیی (بیرکاری)
گەورەیی یان ھەندی شتێکی بیرکارانە قەوارەی ئەو شتەیە: واتە سامانێک کە بەھۆیەوە ئەو شتە بۆی ھەیە لەگەڵ شتگەلی ھاوچەشنی خۆیدا لە باری ھێندایەتییەوە بەراورد بکرێ.