cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پەیمانگای پرۆفیسۆرە سوورەکان
مێژوو
لە شوباتی ١٩٢١ دامەزراوە بۆ چارەسەرکردنی کەمیی پرۆفیسۆری مارکسیست بەڵام تەنھا نزیکەی لەسەدا ٢٥ی دەرچووانی بەردەوام بوون لە پیشەیەکی ئەکادیمی؛ زۆربەیان زیاتر بوونە کارمەندی حزبی شیوعی. سەرەتا لەژێر دەسەڵاتی دەستەی بەڕێوەبەری ناوەندی یەکێتی سۆڤیەت بوو و دواتر لەژێر دەسەڵاتی بەشی ئاژاوە و پڕوپاگەندە (ئاگیتپرۆپ) بوو. توێژینەوەکان چوار ساڵی خایاند و خوێندکاران (نازناوی ikapisty) پێویستیان بە نووسینی توێژینەوەی توێژینەوە بوو، کە زۆرجار بڵاودەکرایەوە و نوێنەرایەتی جەستەیەکی بەرچاوی توێژینەوەی مێژوویی مارکسیستی دەکرد. دوو سەد و سی و شەش خوێندکار لە نێوان ساڵانی ١٩٢٤ بۆ ١٩٢٩ خولەکەیان تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٢٩دا ٦٩ مامۆستا لە پەیمانگاکەدا ھەبوون کە حەوتیان ئەندامی حزبی شیوعی نەبوون. سەرۆکی زانکۆکانی بریتی بوون لە میخائیل پۆکرۆڤسکی (١٩٢١–٣١) و پاڤێل یودین (١٩٣٢–١٩٣٨). پەیمانگاکە لە ساڵی ١٩٣٨ ھەڵوەشایەوە. پەیمانگاکە لە سیستەمێکی قوتابخانە باڵاکانی حزبی کۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی یەکێتیی سۆڤیەتدا یەکخرا.
حەسەن ڕۆحانی
حەسەن ڕۆحانی کە پێش لە سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران ناوی حەسەن فەرەیدوون بووە، لە ١٢ی نۆڤەمبری ١٩٤٨ لە شاری سۆرخەی پارێزگای سمنان لە دایک بووە. ڕۆحانی سیاسەتوان، زانای ئایینی، یاساناس و سەرۆککۆماری ئێرانە، پێشتریش ٥ جار ئەندام پەرلەمانی ئێران بووە و لە خولی چوارەم و پێنجەمیش جێگری سەرۆکی پارلەمانی ئێران بووە، و گەشتۆتە پلەی موجتەھید لەنێو شیعەدا. لەگەڵ خوێندنی ئایینی بڕوانامەی بەکالۆریۆسی یاسای لە زانکۆی تاران بەدەست‌ھێناوە، دواتر لە بەریتانیا دکتۆرای لە یاسادا بەدەست‌ھێناوە وە لەڕووی زمانەوانییەوە جگە لە فارسی ھەریەکە لە عەرەبی، ئینگلیزی، فەڕەنسی، ڕووسی و ئاڵمانی دەزانێت.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزەرانی ئێرانی پۆل:زیندووان پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران پۆل:نووسەرانی ئێرانی پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨ پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان پۆل:شیعە ئێرانییەکان پۆل:مامۆستای زانکۆ ئێرانییەکان
نەخۆشیی گورگەسوورە
وێنۆک|وێنەی ژنێکی تووش بوو بە لووپوس
سیستەمیک لووپوس ئەریتێماتێس یان بە کورتی (SLE) یان لووپوس. لووپوس بە لاتینی واتە گورگ و ئەریتێما بە یۆنانی واتە سوور. لە لەشی کەسی تووش بوو بە لووپوس کۆئەندامی بەرگری دەست دەکا بە دروست کردنی ھەندێک مادە دژ بە شانەکانی لەش و دەبێتە ھۆی ناکۆکی ئەوان. لووپوس لە ژناندا ١٠جار زۆرتر لە پیاوان ڕوو دەدات.
ھەندێ جار لووپوس لە تەمەنی منداڵیدا دەردەکەوێت، لە نێوان ٣ ھەتا ١٥ ساڵیدا کە کچان ٤جار زۆرتر لە کوڕان تووشی دەبن. لە منداڵاندا نیشانەکانی لووپوس زۆرتر سووربوونی گۆنا و فۆتۆسێنسیڤیتیە.
دەروونپزیشکی
وێنۆک|دیوی نەخۆشێکی دەروونپزیشکی لە [[ئەمریکا]]
دەروونپزیشکی بەشیکی پسپۆڕانەیە لە پزیشکی کە خەریکی چاودێری، دەرمان، خوێندن، تاووتوێ، بەرگری و باس لە سەر پەشێویی دەروونیەکانی مرۆڤ دەکات. لە ڕووی وشەناسیەوە وشەکە پێک هاتوە لە psyche واتە ڕۆح + -iatry واتە "چارەسەری پزیشکی"، کە ئەویش لە iātrikos وەرگیراوە کە یانی "پزیشکی".
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زانستی دەماری پۆل:دەروونپزیشکی پۆل:ڕژێمە ئەکادیمیەکان پۆل:زانستە کۆمەڵایەتییەکان
بڕیارنامەی ١٣٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٥٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھێزەکانی ئاشتیپارێز لە قوبرس پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:قوبرس لە ٢٠٠٠
٩٠٢ (ژمارە)
٩٠٢ (نۆسەد و دوو) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٠١ و ٩٠٣.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٩٥٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ھالۆپێریدۆل
وێنۆک|گەردی ھالۆپێریدۆل
ھالۆپێریدۆل دەوایەکی دژ بە پەشێویی دەروونیە کە بۆ ئارام کردنەوەیش بەکار دێت. ھالۆپێریدۆل بە شکڵی قورس و ئامپوول لەبەردەست دایە. ھەنێک جار بەکارھێنانی ھالۆپێریدۆل دەبێتە ھۆی خەوی ناخۆش، زۆرخەوی، میزگیران، وشکی دەم، لێڵی بەرچاو و ماندوو بوونی لە ڕادە بە دەر.
سەرچاوەکان
پۆل:لقەکانی جۆنسۆن & جۆنسۆن پۆل:دەرمانە گرنگەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی
دەریاچەی خوڤسگۆل
وێنۆک|ئاراتەکانی مەنگۆلی لە دەریاچەکەدا دەریاچەی خوڤسگۆل گەورەترین دەریاچەی ئاوی شیرینە لە مەنگۆلیا لە ڕووی قەبارەوە و دووەم گەورەترین دەریاچەیە لە ڕووی ڕووبەرەوە. دەکەوێتە نزیک سنووری باکووری مەنگۆلیا، نزیکەی ٢٠٠ کم (١٢٤ میل) لە ڕۆژاوای کۆتایی باشووری دەریاچەی بایکاڵەوە دوورە. نازناوی «خوشکی بچووک»ی ئەو دوو «دەریاچە خوشک»یەی لێنراوە.
جوگرافیا
ئاوی دەریاچەی خوڤسگول تاڕادەیەک بچووکە، و تەنیا لقە بچووکەکانی ھەیە. لە کۆتایی باشووردا لە ڕێگەی ئێگین گۆڵەوە ئاو دەڕژێت کە بە سێلێنجەوە دەبەسترێتەوە و لە کۆتاییدا دەڕژێتە ناو دەریاچەی بایکال. لە نێوان دوو دەریاچەکەدا ئاوەکانی زیاتر لە ھەزار کم (٦٢١ میل) دەبڕن، و ١١٦٩ مەتر (٣٨٣٥ پێ) دادەبەزن، ھەرچەندە مەودای ھێڵی بینین تەنھا نزیکەی ٢٠٠ کم (١٢٤ میل)ە. شوێنی لە باکووری مەنگۆلیا بەشێک لە سنووری باشووری دارستانی گەورەی تایگای سیبیریا پێکدەھێنێت، کە درەختی باڵادەستی دارستانی سیبیریایە،
لە ناوەڕاستی دەریاچەکەدا دوورگەیەکی نزیکەی بیضاوی ھەیە، ناوی دوورگەی ودن بۆی، کە درێژییەکەی ٣ کم لە ڕۆژھەڵات-ڕۆژاوا و ٢ کم باکوور-باشوورە. نزیکەی ١١ کم لە کەناری ڕۆژھەڵاتی دەریاچەکەوە دوورە، و ٥٠ کم لە باکووری شارۆچکەی ھاتگالەوە دوورە.
پارێزگای دەرعا
پارێزگای دەرعا (بە عەرەبی:) یەکێک لە پارێزگاکانی سووریایە کە لە باشووری ئەم وڵاتە ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ٩٩٨,٠٠٠ کەس بووە. ناوەندی پارێزگای دەرعا شاری دەرعایە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
ھاگێرستن
گەڕەکەکانی تەنیشت یەکتر بریتین لە داڵستۆن (لە باکوور)، ھۆکستۆن (لە ڕۆژاوا) و بێثناڵ گرین (لە باشووری ڕۆژھەڵات). ھاگێرستن لە مێژوودا بەشێک بوو لە ناوچەی شۆردیتچ، و دابەش بوو بەسەر ئەم پەرستگا کڵێساییانەی خوارەوە: ھەموو پیرۆزەکان، سانت چاد، سانت کۆلومبا، سانت مەری، سانت پاوڵ، سانت ئابین و سانت ستیڤن.
سەرچاوەکان
پۆل:ھاگێرستن
موسەننا ئەمین
وێنۆک موسەننا ئەمین نادر حوسێن (لەدایکبووی ١٩٧٢ لە ھەڵەبجە، عێراق) ئەکادیمی و چالاکوانی سیاسییە لە یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان. یەکێک بووە لەو ئەندامانەی کە یەکێتیی جیھانی زانایانی موسڵمان دامەزراند. بۆ ماوەی چوار ساڵ لە وڵاتی سودان و میسڕ، دوو ساڵیش لە دەوڵەتانی کەنداوی عەرەبی نوێنەری یەکگرتوو بووە. لە ساڵی ٢٠٠٥یشەوە تا ئێستا ئەندامی سەرکردایەتی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستانە. لە ھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٤ی پەڕلەمانی عێراق لە لیستی یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان بووە ئەندام پەڕلەمان عێراق.
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:زیندووان پۆل:سیاسییەکانی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان پۆل:ئیسلامییەکانی کورد پۆل:موسڵمانانی کورد
ئێدمۆند ھاڵی
ئێدمۆند ھاڵی (, ؛ ٨ی تشرینی دووەمی ١٦٥٦ – ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٧٤٢) ئەستێرەناس، زەویفیزیکزان، نەخشەکێش، ماتماتیکزان، کەشناس و فیزیکزانێکی ئینگلیز بوو. دووەم ئەستێرەناسی شاھانەیی بوو لە بەریتانیا، لە ١٧٢٠دا شوێنی جۆن فلامستیدی گرتەوە؛ و کلکداری ھاڵی لە پاش ئەوەوە ناو نراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٦٥٦ پۆل:مردووانی ١٧٤٢ پۆل:ئەستێرەناسانی بەریتانیی سەدەی ھەژدەیەم پۆل:گەردونناسانی ئینگلیزی سەدەی حەڤدە پۆل:بیرکاریزانانی سەدەی ١٧ی ئینگلیزی پۆل:ئەستێرەناسانی بەریتانیی سەدەی هەژدەیەم پۆل:فیزیکزانانی ئینگلیز پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئۆکسفۆرد
بڕیارنامەی ١٣٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٥٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆ
پێوانەی ماکرۆسکۆپی
پێوانەی ماکرۆسکۆپی پێوانەیەکە بۆ درێژی‌ کە تێیدا قەوارەی شتەکان یان ڕەوتانەکان (پرۆسەکان) ئەوەندەیە کە دەکرێت بە چاوی پەتی ببینرێن و بپێورێن.
ھەر شت یان ھەر ڕووداێکی فیزیکی کە قەوارە و بەربڵاوییەکەی لە یەک میلیمەتر زیاتر بێت، پێی دەوترێت ماکرۆسکۆپی.
دژبەری پێوانەی ماکرۆسکۆپی، پێوانەی میکرۆسکۆپی‌یە: شتەکان لەوە بچووکترن کە بکرێت بە ئاسانی بە چاوی پەتی ببینرێن و بینینیان پێویستیی بە ئامێری تایبەت (بۆ نموونە وردبین) ھەیە.
بۆ نموونە، ڕوانگەی ماکرۆسکۆپی بۆ یەک دانە تۆپ ھەر ئەمەیە: یەک دانە تۆپ. بەڵام لە ڕوانگەیەیەکی میکرۆسکۆپییەوە پێستێکی خرت و ئەستووری پڕ لە درز و شەقارمان بۆ ئاشکرا دەبێت. ئەگەر بمانەوێ لە پێوانەی دیسان خوارترەوە بڕوانین، ئەوکات ڕەنگە کۆمەڵێک گەرد ببینین.
٩٥٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
فایێت، ئەلاباما
فایێت (، ) شارێکە لە کەرتی فایێت، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٤٬٦١٩ کەس بووە. ڕووبەری ٢٢٫٣٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٢٠٦٫٥٧ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
خانخ، خوڤسگۆل
خانخ (بە زمانی مەنگۆلی: Ханх). ڕووبەرەکەی نزیکەی ٥٥٠٠ کیلۆمەتر دووجایە. لە ساڵی ٢٠٠٠دا ژمارەی دانیشتووانی ئەم کۆیە ٢١٤٠ کەس بووە. ناوەندەکە بە فەرمی ناوی تورت، دەکەوێتە کەناری دەریاچەی خوڤسگۆل، ٢٨٠ کم (١٧٠ میل) لە باکووری مۆرۆن، ١٠٢٠ کم (٦٣٠ میل) لە ئولانباتارەوە، و ٢٢ کم (١٤ میل) لە خانخەوە دوورە /دەروازەی سنووری مۆندی بۆ ڕووسیا.
فایێت، ئەلاباما
پەراوێز
پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما پۆل:شارەکانی ئەلاباما پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢١
خانخ، خوڤسگۆل
سەرچاوەکان
پۆل:قەزاکانی پارێزگای خوڤسگۆل
پێوانەی ماکرۆسکۆپی
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
چاوی پەتی
thumb|چاوی پەتی بینین بە چاوی پەتی واتە سەیرکردنی شتێک بەبێ یارمەتی وەرگرتن لە ئامێرگەلێک وەکوو مایکرۆسکۆپ و تەلەسکۆپ. ئەم زاراوەیە لە ئەستێرەناسی‌دا بەکارچوونی زۆرە.
پۆل:بینایی پۆل:گەردوونناسی چاودێر
٩٠٣ (ژمارە)
٩٠٣ (نۆسەد و سێ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٠٢ و ٩٠٤.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
کاروان عوسمان
کاروان عوسمان تۆفیق (١٩٦٨–٢٩ی ئەیلوولی ١٩٩١) ناسراو بە کاروان عوسمان گۆرانیبێژ و مۆسیقاژەنێکی کورد بوو کە لە گەڕەکی ئیبراھیم پاشای شاری سلێمانی لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٨١ ڕووی لە جیھانی مۆسیقا کردووە و بە ئامێری کەمانچە دەستی پێکردووە، و دواتر دەستی داوەتە ئامێری عوود و لە ساڵی ١٩٨٨ لە فێستیڤاڵێک لە عێراق پلەی یەکەمی لە ئامێری عووددا بەدەست ھێناوە. لە کۆتاییشدا دەستی داوەتە ئامێری گیتار و بەم ئامێرەوە زۆرینەی گۆرانییەکانی تۆمار کردووە. یەکەم گۆرانی کە خۆی پێ ناساندووە گۆرانیی «ئاھێک» (وەرە لام) بووە کە لە ساڵی ١٩٨٧ بۆ تەلەڤیزیۆن تۆمار کراوە، و ئاوازی ماملێ و ھۆنراوەی سیروان حەمە ڕەشید بووە. لە ڕۆژی ١٢ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٨٩دا دەستگیر دەکرێت و لە ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٩١دا لە زیندانی ئەبوو غرێبی بەغدا لە سێدارە دەدرێت.
سەرەتای ژیان
کاروان عوسمان لە ساڵی ١٩٦٨ لە گەڕەکی ئیبراھیم پاشای سلێمانی لەدایکبووە. لە قوتابخانەی بێخود خوێندنی سەرەتاییی تەواو کردووە. ساڵی ١٩٨٤–١٩٨٥ خوێندنی ناوەندیی تەواو کردووە و فۆڕمی بۆ پەیمانگای ھونەرەجوانەکان پێشکەش کردووە، بەڵام وەرنەگیراوە. دواتر چووەتە ئامادەییی کشتوکاڵ لە بەکرەجۆ و ساڵی ١٩٨٨ تەواوی کردووە.
دەستگیرکردن و لەسێدارەدان
لە ١٢ی ١ی ١٩٨٩دا پۆلیس دێنە سەر ماڵی کاروان بۆ دەستگیرکردنی، بەڵام کاروان ئەوکات بەھۆی سەربازییەوە لە ماڵ نابێت؛ کە دێتەوە دایکی پێی دەڵێت کە پۆلیس ھاتوون و ھەواڵیان پرسیوە. کاروان بۆ خۆی دەچێت بۆ بنکەی پۆلیس تاکوو بزانێت چییە و لەوێ یەکسەر بە تۆمەتی کوشتنی ھاوڕێیەکی دەستگیر دەکرێت. ڕۆژی دواتر، دایکی و براکەشی دەستگیر دەکرێن و دەبرێن بۆ کەرکووک و پاشان دەبرێنە چەمچەماڵ. لە زینداندا زۆر ئەشکەنجە دەدرێت تاکوو دان بە تاوانەکەدا بنێت. دوای ئەوەی کە کاروان بۆی دەردەکەوێت کە ناتوانێت ئازاد ببێت بە کامەرانی برای دەڵێت کە گیتارەکەی و تۆمارکەرێکی بۆ بھێنێت. لە زینداندا دوو کاسێت پڕ دەکاتەوە، کاسێتی یەکەم دەنێرێت بۆ تیپی مۆسیقای کۆژین و کاسێتی دووەم لای براکەی دەمێنێتەوە. سێ ڕۆژ پێش لە سێدارەدانی دەستنووسێک دەنێرێت بۆ محەممەد عومەر عوسمان بە ناوی "«پاڵتۆ»وە، کە بەشێک بووە لە چەند پەخشانێکی بڵاو نەکراوە بە ناوی «گیتارێکی پرچ سپی». لە ٣١ی ٩ی ١٩٩١دا کامەرانی برای دەچێت تاکوو سەردانی بکات، «کاروان بە پۆلیسەکانی وت با ئەم کوڕە [کامەران] بۆ ماوەی چارەکێک لەگەڵم بمێنێتەوە. کۆمەڵێک شتی خۆی ھەبوو دای بە من و وتیشی: کامەران ڕەنگە کاتژمێرێکی تر تەرمەکەی من ببینیت، بەڵام زۆر دڵنیام لەوەی کە من پیاوکوژ نەبووم.» دواتر لە زیندانی ئەبوو غرێب لە سێدارە دەدرێت و لە گردی سەیوان دەنێژرێت.
کاریگەرییەکان
کاروان عوسمان حەزی بە دەنگی حەمە ساڵح دیلان، تایەر تۆفیق، محەممەد ماملێ و ڕەفیق چالاک بووە و لە فارسیشدا زۆر حەزی لە دەنگی داریووش بووە و زۆر کاریگەریی ھەبووە لەسەری، وەک کامەرانی برای دەڵێت «داریووش زۆر کاریگەریی لەسەری ھەبووە و کاری تێکردووە، تەنانەت لەڕووی ئەداکردنیشەوە».
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مردووانی ١٩٩١ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨ پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:خەڵکی سلێمانی پۆل:ژەنیارانی کورد
پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران
ئەمە پێڕستێک لە سەرۆک کۆمارەکانی ئێرانە لە کاتی ھاتنە سەر کاری کۆماری ئیسلامییەوە لە ساڵی ١٩٨٠. سەرۆک کۆماری ئێران بەرزترین کاربەدەستی ئەو وڵاتە لە دوای ڕێبەرە. ئیبراھیم ڕەئیسی لە ٣ی ئابی ٢٠٢١ەوە سەرۆک کۆماری ئێستای ئێرانە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:حکوومەتی ئێران پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران
میکانیکی کلاسیک
وێنۆک|دیاگرامی جووڵەی خولگەی مانگی دەستکردێک بە دەوری زەویدا، کە ڤێکتەرەکانی خێرایی ڕاست و خێرایی (ھێز) نیشان دەدات، کە لە ڕێگەی لێکدانەوەی کلاسیکییەوە نیشان دەدرێت. لەناو بابەتە فیزیکییەکاندا، میکانیکی کلاسیکی یەکێکە لە دوو ژێربابەتی سەرەکی بۆ خوێندن و لێکۆڵینەوە لە زانستی میکانیکدا. ژێربابەتەکەی تر پێی دەوترێت میکانیکی کوانتەم. میکانیکی کلاسیکی سەروکاری ھەیە لەگەڵ کۆمەڵێک یاسای فیزیکیدا کە خەریکی بەڕێوەبردنی ڕووداوەکانی سروشتن و بە کەڵک وەرگرتن لە زانستی بیرکاری، جووڵەی تەنەکان ڕاڤە دەکەن. میکانیکی کلاسیکی یەکێک لە کۆنترین و بەربڵاوترین مژارەکانە لە زانست، ئەندازیاری و پیشەزانیدا.
میکانیکی کلاسیکی لە سێ یاسای بنچینەیی پێکھاتووە کە بە یاساکانی نیوتن دەناسرێن، وە بۆ ڕاڤەی جووڵەی شتە ماکرۆسکۆپییەکان (شتگەلێک کە بە چاوی پەتی دەبینرێن، وەکوو پاژەکانی پێکھێنەری ئامێرە میکانیکییەکان) و ھەروەھا تەنە ئاسمانییەکان وەکوو ھەسارەکان و ئەستێرەکان زۆر بەسوودە و لەم بوارانەدا وەڵامی زۆر ڕیکوپێک و وردبینانە بە پرسیارەکان دەداتەوە.
زاراوەی میکانیکی کلاسیکی یەکەمجار لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەمدا و بۆ ئاماژەکردن بە ئەو فیزیکەی کە لە لایەن ئیساک نیوتن و زۆرێک لە فەیلەسووفە سروشتییەکانی سەدەی حەڤدەھەمەوە بنەڕەتی دانرا، ھێنرایە کایەوە.
زۆربەی جارەکان بە قۆناغی سەرەتایی لە پەرەگرتنی میکانیکی کلاسیکیدا، کە پەیوەندی بە چەمکە فیزیکییە بەکارھێنراوەکان و پێڕەوە بیرکارییە داھێنراوەکان لەلایەن ئیسحاق نیووتن و ھەروەھا لایبنیتز و کەسانی ترەوە ھەیە، دەوترێ میکانیکی نیوتنی. پێڕەوگەلی دەرھەستتر و گشتیتر میکانیکی لاگرانژی و میکانیکی ھامیلتۆنی لەخۆدەگرن. زۆربەی ناوەرۆکی میکانیکی کلاسیکی لە سەدەکانی ١٨ھەم و ١٩ھەمدا بەدیھاتووە و بە چەشنێکی بەرچاو ھەر پەرە بە کارەکەی نیووتن (بەتایبەتی سوودوەرگرتنی نیوتن لە بیرکاریی شیکارانە) دەدا.
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان پۆل:میکانیکی کلاسیکی
پارێزگای قونەیترە
پارێزگای قونەیترە یەکێک لە پارێزگاکانی سووریایە کە لە باشووری ڕۆژاوای ئەم وڵاتە ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ٨٧,٠٠٠ کەس بووە. ناوەندی پارێزگای قونەیترە شاری قونەیترەیە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای ئینگلیسی
پۆل:پارێزگاکانی سووریا
داڵستۆن
ناوچەکە لە ساڵانی ڕابردوودا پلەیەکی بەرزی جەنتڕالیزەکردنی بەخۆیەوە بینیوە، پرۆسەیەکە بەھۆی درێژکردنەوەی ھێڵی ڕۆژھەڵاتی لەندەن کە ئێستا بەشێکە لە ئۆڤەرگراوندی لەندەن و کردنەوەی وێستگەی شەمەندەفەری داڵستۆن جانکشن خێراتر بووە، کە بەشێکە لە ھەوڵە سەرکەوتووەکانی لەندەن بۆ میوانداریکردنی ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٢.
لە مانگی تەممووزی ٢٠١٧ ئاژاوەیەکی توندوتیژ لەسەر ڕێگای داڵستۆن ڕوویدا کە لە سەرەتادا وەک خۆپیشاندانێک دژی توندوتیژی پۆلیس دەستی پێکردبوو. خۆپیشاندەران ئەو شوێنەیان بەربەست کرد کە پیاوێک کە دواتر لە نەخۆشخانەی ڕۆیاڵ لەندەن گیانی لەدەستدابوو، لێی دەستگیرکرابوو. ئاژاوەگێڕەکان بۆمبی ئاگرینیان فڕێدایە سەر پۆلیس و زیانیان بە موڵک و ماڵی گەیاند.
سەرچاوەکان
پۆل:داڵستۆن
پێوانەی میکرۆسکۆپی
میکرۆسکۆپی (لە یۆنانییەوە: μικρός، میکرۆس، "بچووک و ورد" و σκοπέω، سکۆپێو، "سەیرکردن") ئاوەڵناوێکە بۆ شتگەلێک کە لەوە بچووکترن بەئاسانی بە چاوی پەتی ببینرێن و بۆ ئەوەی بەڕوونی ببینرێن پێویستە لە نیسکە یا میکرۆسکۆپ کەڵک وەربگیرێت.
ئەمەش ببینە
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان
سیناریۆنووس
سیناریۆنووس یان نووسەری سیناریۆ (بە ئینگلیزی: Screenwriter)ئەو کەسەیە کە سیناریۆ دەنووسێت، ھەروەھا ھەڵدەستێ بە ئاڕاستەکردنی کرداری وێنەگرتن و وێنەکێشانی فیلمەکان، بەرنامەی تەلەڤیزیۆن، کۆمیک یان یاری ڤیدیۆ... ، و لە زۆر کاتدا، سیناریۆ زیاتر وەک پیلانێک بۆ تۆمارکردنی فیلمێک دادەنرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:سیناریۆنووسان پۆل:پیشەکانی میدیای بەکۆمەڵ
محەممەد موتوەلی شەعراوی
محەممەد موتوەلی شەعراوی (عەرەبی: محمد متولي الشعراوي) (١٥ی ڕەبیعەلئەووەڵ ١٣٢٩ی کۆچی / ١٥ی نیسانی ١٩١١ ز. - ٢٢ی سەفەر ١٤١٩ی کۆچی/ ١٧ی حوزەیرانی ١٩٩٨ ز) زانای ئایینی و وەزیری ئەوقافی پێشووتری میسر، بە یەکێک لە بەناوبانگترین موفەسیری ماناکانی قورئانی پیرۆز لە سەردەمی نوێدا ھەژمار دەکرێت، کە کاریکرد لەسەر تەفسیری قورئانی پیرۆز بەڕێگەیەکی ئاسانکراو و ڕەمەکی ئەمەش وایکرد کە یتوانێ بگاتە کۆمەڵە و چینی زیاتر لە موسڵمانان لە ھەموو ناوچەکانی جیھانی عەرەبی، ھەندێک ناویان ناوە ئیمامی بانگخوازان.
لەدایکبوونی و فیربوونی
وێنۆک|219x219پیکسڵ|محەممه‌د شەعراوی له سەرده‌می گەنجێتی دا. مەحەممەد موتوەلی شەعراوی لەدایک بووە لە ١٥ی نیسانی ساڵی ١٩١١ز لە گوندی (دقاقوس) ناوەندی (میت غمر) لە پارێزگای (الدهقلیة) لە میسر، وە قورئانی پیرۆزی لە تەمەنی یازدە ساڵیدا لەبەر کردووە. وە لە ساڵی ١٩٢٢ز چووەتە پەیمانگای (الزقازیق) بنەڕەتی ئەزھەری، وە ھەر لە منداڵیەوە بلیمەتیی نیشانداوە لە لەبەرکردنی شیعر و ئەو قسانەی ھەیە لە پەند و حیکمەت، پاشان بڕوانامەی بنەڕەتی ئەزھەری بەدەست ھێناوە لە ساڵی ١٩٢٣ز، وە چووەتە پەیمانگای ناوەندی ئەزھەری، گرینگیدانی بە شیعر و ئەدەب زیادیکرد، وە شوێنێکی تایبەتی گرتەوە لە ناو ھاوڕێکانی، جا ھەڵیان بژارد بە سەرۆکی (یەکێتی قوتابیان)، وە سەرۆکی کۆمەڵەی وێژەییان لە (الزقازیق) وە لەو کاتەدا دکتۆر (محەممەد عبدالمنعم خفاجی) لەگەڵی بوو، وە شاعیر (تاھیر ئەبو فاشا) و مامۆستا (خالید محەممەد خالید) و دکتۆر (ئەحمەد ھەیکەل) و دکتۆر (حەسەن جاد) یش لەگەڵی بوون، وە ئەو شتانەی کە دەیاننوسی پیشانیان دەدا. خاڵی بوونی شێخ شەعراوی، کاتێک باوکی ویستی بیباتە (ئەزھەری شەریف) لە قاھیرە، وە شێخ شەعراوی دەیویست لەگەڵ براکانی بمێنێتەوە بۆ کشتوکاڵی زەوی، بەڵام سووربوونی باوکی ھانیدا بۆ ڕۆیشتن بۆ قاھیرە، وە دانی خەرجیەکان و ئامادەکردنی شوێنی نیشتەجێبوون.
ھەرچۆنێک بێت شەعروای داوای لە باوکی کرد کە چەند پەرتووکی سەرچاوەیی بۆ بکڕێت لە التراث و زمان و زانستی قورئان و تەفسیر و پەرتووکەکانی فەرموودەی پیرۆز، وەک جۆرێک لە ھەتاکو باوکی ڕازی بێ بەوەی کە لە گوند بمێنێتەوە. بەڵام باوکی بەم فێڵەی دەزانی، وە ھەموو ئەو شتانەی بۆ کڕی کە داوای کردبوو و وتی: من دەزانم کوڕم کە ئەم کـێبانە لەسەر تۆ بڕیار نەدراون لەسەرت، بەڵام من کڕینیانم ھەڵبژارد بۆ زۆرکردنی عیلم و زانستت. وە ئەوەبوو کە شێخ شەعراوی وتی لە چاوپێکەوتنیدا لەگەڵ ڕۆژنامەنووس تارق حەبیب<sup class="Template-Fact">[پێویستی بە ژێدەرە]
شەعراوی چووە زانکۆی زمانی عەرەبی ساڵی ١٩٧٥ز، وە سەرقاڵ بووە بە بزوتنەوەی نیشتمانی و بزوتنەوەی ئەزھەری، کە بزوتنەوەی تێکۆشانی داگیرکەرانی ئینگلیز ساڵی ١٩١٩ز دژایەتی ئەزھەری شەریفی دەکرد، وە لە ئەزھەرەوە ئەو بڵاوکراوانە دەرچوون کە ئاماژە بە تووڕەیی میسڕیەکان دەکات دژی داگیرکەرانی ئینگلیز. وە پەیمانگای (الزقازیق) زۆر دوور نەبوو لە قەڵای ئەزھەر لە قاھیرە، خۆی و ھاوڕێکانی ڕوویان دەکردە گۆڕەپان و ڕیڕەوەکانی ئەزھەر، وە وتاری دەدا ئەمەش وایلێکرد کە بگیرێت زیاتر لە جارێک، لەو کاتەدا سەرۆکی یەکێتی قوتابیان بوو ساڵی ١٩٣٤ز.
ڕێژیانی پیشەیی
دەرچووە لە ساڵی ١٩٤٠ز، و زانایەتی و مۆڵەتی مامۆستایەتی یەدەست ھێناوە ساڵی ١٩٤٣ز. دوای دەرچوونی شەعراوی دانراوە لە پەیمانگای ئایینی لە (طنطا)، دوای ئەوە چووەتە پەیمانگای ئایینی لە (الزقازیق) پاشان پەیمانگای ئایینی لە ئەسکەندەریە دوای ماوەیەکی لە ئەزمون و درێژ، شێخ چوو بۆ کارکردن لە سعودیە ساڵی ١٩٥٠ز و ببێتە مامۆستای شەریعەت لە زانکۆی (ام القری).
شێخ شەعراوی ویستی وانە و ناوەڕۆکی عەقائید و بیروباوەڕ بخوێنێت لەگەڵ شارەزاییەکەی لە زمانی عەرەبیدا وە ئەوە شتێکی زۆر قوڕسە بەڵام شێخ شەعراوی توانی سەرکەوتنی خۆی بسەلمێنی لە خوێندنی ئەم وانە قورسە تاڕاەیەک کە ڕیزی ھەمووانی بەدەست ھێنا. وە لە ساڵی ١٩٦٣ کێشەیەک لە نێوان سەرۆک جەمال عبدالناصر و شا سعوود دروست بوو، بەمەش جەمال عبدالناصر ڕیگری لە شەعراوی کرد کە بگەڕێتەوە بۆ سعودیە، وە لە قاھیرە کرا بە بەڕیوبەر لە نووسینگەی (شێخ ئەزھەری شەریف) شێخ حەسەن مەئمون. دوای ئەوە شەعراوی کۆچی کرد بۆ جەزائیر کە سەرۆکی نێردراوی ئەزھەربوو لەوێدا و لە جەزائیر بۆ نزیکەی حەوت ساڵ نیشتەجێبوو ئەو ماەی بە خوێندن، دوای ئەمەش گەڕاوە بۆ قاھیرە و بۆ ماوەیەک کرا بە بەڕێوبەری ئەوقافی پارێزگای (الغربیة)، دواتر بریکارێک بۆ بانگەواز و فیکر، دواتر بریکار بۆ ئەزھەر و دواتر دووبارە گەڕاوە بۆ سعودیە، کە دەستی بە وانە کرد لە زانکۆی شا عەبدولعەزیز.
وە لە تشرینی دووەمی (تشرینی دووەم) ساڵی ١٩٧٦ز مەمدوح سالم سەرۆک وەزیرانی ئەوکات کردی بە یەکێک لە وەزیران کە وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئەزھەری پێدا، جا شەعراوی ھەر وەزیری ئەوقاف بوو تا ئەکتۆبەری ١٩٧٨ز.
بە یەکەم کەس دانرا کە بڕیاری درووستکردنی یەکەم بانکی ئیسلامی دا لە میسر وە ئەویش (بانکی فەیسەڵ) بوو کە ئەوە لە کاری وەزیری ئابووری یان دارایی بوو (د. حامد السایح) کە پەرلەمانی میسر (مجلس الشعب) ڕازی بوو.
وە لە ساڵی ١٩٨٧ز ھەڵبژێردرا بە ئەندامی کۆمەڵەی زمانی عەرەبی (مجمع الخالدین).
خێزانی شەعراوی
وێنۆک|256x256پیکسڵ|شەعراوی لەگەڵ دایکی و خێزانەکەی محەممەد موتوەلی شەعروای ژیانی ھاوسەری پێکھێنا لە قۆناغی ناوەندی لەسەر داواکاری باوکی کە ھاوسەرێکی بۆ ھەڵبژاردبوو، وە شێخ ڕازی بوو، تا سێ کوڕ و دوو کچ بخاتەوە، کوڕەکان: سامی و عبدالرحیم و احمد، وە کچەکانیش فاتیمە و ساڵیحە، وە شێخ وای دەڕوانی کە یەکەم ھەنگاوی سەرکەوتنی ھاوسەرگیری بریتییە لە ھەڵبژاردن و قبوڵکردنی یەکتری و خۆشەویستی لە نێوانیان.
شاعیر
شێخ شەعراوی عاشقی زمانی عەرەبی بوو، کە ناسراوە سادەیی لە شێوازدا، وە جوانی لە دەربڕین، شێخ ھەناسەیەکی درێژی تێکەڵ بە شیعرەکاندا دەکرد، چونکە شێخ چۆنیەتی دەربڕینی شیعری دەزانی لە کاتە جیاوازەکاندا، بەتایبەت لە دەربڕینی ھیواکانی ڕۆژانی گەنجێتی، کاتێک بەشداری لە کاری نیشتمانی دەکرد بە قسە بەھێزەکانی و دەربڕین، وە شێخ شیعری لە تەفسیری قورئانیشدا بەکاردێنا، وە لە شیکردنەوەی ئایەتەکان.
بیرکردنەوەکانی سەبارەت بە شیکردنەوەی قورئان
شێخ دەستی کرد بە تەفسیرەکانی لەسەر شاشەکانی تەلەڤیزیۆن، بە پێشەکیەک دەربارەی تەفسیر پاشان تەفسیر کردنی سوورەتی فاتیحە و کۆتایی ھات لە کۆتاییەکانی سوورەتی مومتەحینە و یەکەمەکانی سوورەتی سەف و کۆچی دوایی کرد پێش ئەوەی قورئانی پیرۆز بەتەواوی تەفسیر بکات. دەگووترێ کە تۆمارێکی دەنگی ھەیە تەفسیری جوزئی عەممە لەخۆدەگرێ.
شێخ شەعراوی دەربارەی بەرنامە و ڕیگای خۆی لە تەفسیر دەڵێ: بیر و ھەڵوێستی دەربارەی قورئان مانای تەفسیر و شیکردنەوەی قورئان نیە. بەڵکو چەند بەخشینێکە لە پەتێتی زمان. بەسەر دڵی بڕوادار دا دێت لە ئایەتێک یان چەند ئایەتێک.. ھەرچەندە قورئان بکرێ تەفسیر بکرێ. ئەوا پێغەمبەری خودا دروود و سەلامی خوای لەسەربێ ئەولای خەڵک بوو بۆ تەفسیر کردنی. چونکە لەسەر ئەو دابەزیوە و ھەر بەویش کاری کردووە و پەیامی ڕاگەیاندوە و بەو فێربووە و کاری کردووە. وە لەو موعجیزەکانی دەرکەوتووە. بەڵام پێغەمبەری خوا دروود و سەلامی خوای لەسەربێ بەسی کردووە کە بۆ خەڵکی شیبکاتەوە بەو پێیەی کە پێویستسانە بۆ خواپەرستی کە حوکمەکانی خواپەرستی لە قورئاندا بۆ شیبکاتەو، ئەویش ئەمەیە " ئەمە بکە و ئەمە مەکە..".
لە تەفسیرەکانیدا پشتی بە چەند ھۆیەک بەستووە گرینگترینیان:
ته‌له‌ڤیزیۆن
چیڕۆكی ژیانی تۆمار كراوه له زنجیره‌یه‌كی ته‌له‌فزیۆنی به ناوی (إمام الدعاة) ئیمامی بانگخوازان، له پاڵه‌وانیه‌تی حه‌سه‌ن یوسف و عفاف شوعه‌یب.
به‌سته‌ری ده‌ره‌كی
پۆل:نووسەرانی میسری پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١ پۆل:مردووانی ١٩٩٨ پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان
میخائیل کلاشنیکۆڤ
فەریقی سوپا میخائیل تيمافييويتش کالاشنیکۆڤ بە ڕووسی (Михаи́л Тимофе́евич Кала́шников) ، (١٠ تشرینی دووەمی ١٩١٩ - ٢٣ کانونی یەکەمی ٢٠١٣) جەنەڕاڵی سوپای ڕووسیا و داهێنەر و ئەندازیاری سەربازی و نوسەر و داڕێژەری چەکی بچوک بووە. بەناوبانگ بوو بە دروست کردنی چەکی پەلاماردانی ئەی کەی-٤٧(AK-47) و چاکێتی (AKM) و (AK-74)، هەروەها بە ڕەشاشی (PKC) و (RPK).
سەرەتای ژیانی
میخائیل کلاشنیکۆڤ لە دایکبووە لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩١٩ لە کووریا لە ئاڵتای کرای لە یەکێتی سۆڤیەت. لە ئالیکساندرا فرۆلۆڤنا کڵاشنیکۆڤا و تیمۆفێی ئالیکساندرۆڤیج. لە ١٩٣٠ دا باوکی و زۆرێک لە خێزانەکەی بێبەشکران لە سامان و ناردیاننەوە بۆ گوندی نیژنیایا مۆخۆڤایا لە تۆمسک ئۆبڵاست. لە گەنجیدا میخائیل توشی نەخۆشی جۆراوجۆر بوو تا لە تەمەنی ٦ سالیدا لەمردن نزیک بووەوە. ئەو خرایە بەر هەموو جۆرە ئیشێکی ئامێرسازی بەڵام شعری دەنوسی و خەونی ئەوە بوو ببێتە شاعیر. ئەو ٦ پەرتوکی نوسی و تەوای ژیانی بە شعر نوسینەوە بردە سەر. باوکی کڵاشنیکۆڤ جوتیار بوو بەڵام لەدوای ناردنەوەی بۆ تۆمسک ئۆبڵاست، کێڵگەی دەچاند و ڕاوی دەکرد و میخائیلیش لە لاویدا تفەنگەکەی باوکی بەکار دەهێنا، کڵاشنیکۆڤ بەردەوام بوو لە ڕاو تا تەمەنی ٩٠ ساڵی.
پاش تەواو کردنی پۆلی حەوتەم میخائیل بەڕێگە پێدانی زڕباوکەکەی خێزانەکەی جێهێشت و گەڕایەوە کووریە، لە کووریە ئیشی میکانیکی دۆزیەوە لە کارگەی تراکتۆر و سۆزێکی بەتینی بۆ چەک پەیداکرد. لە ١٩٣٨دا بەزۆر کرا بە سەرباز لە ئەرتەشی سووردا، بەهۆی لەشی بچوکی و ئەندازیارێکی کارزان لە میکانیکدا کرایە ئمێرسازی تانک، و پاشان بوو بە فەرماندەی تانک. لەکاتی ڕاهێناندا ئەو یەکەم داهێنانی کرد، نەک لە تانکدا بەلکو چەکی بچوکی دروست کرد، و لەلایەن جۆرجی ژوکۆڤەوە خەڵات کرا. ، کڵاشنیکۆڤ خزمەتیکرد لەسەر تانکە (T-34)ەکان لە کەتیبەی ٢٤. پاشان جێگیر بوو لە سترای لە پۆلی ١٠٨ تانکەکان پێش ئەوەی کەتیبەکە بگەڕێتەوە لە دوای جەنگی برۆدی لە حوزەیرانی ١٩٤١. بریندار کرا لە جەنگی بریانسک لە تشرینی یەکەمی ١٩٤١ داو مایەوە لە نەخۆشخانە تا نیسانی ١٩٤٢. لە دواین مانگی نەخۆشخانەیدا ، گوێی لە گلەی هەندێ سەرباز بوو لەسەر چەکی سۆڤیەت کە ئەمەش بووە پاڵنەر و بیرۆکەیەک بۆ دروست کردنی چەکێکی باش کە ئەویش (AK-47) بوو.
thumb|left|یەکەم چەکی کڵاشنیکۆڤ
لەوکاتەدا ڕوانی بۆ زیانەکانی چەکی هێزی پیادە، بۆیە بڕیاریدا بە دروستکردنی چەکێکی نوێی چاک بۆ سوپای سۆڤیەت. لوکاتەدا کڵاشنیکۆڤ دەستی کرد بە دروست کردنی چەکی دەستی بەرگری. هەرچەندە داڕشتنی چەکەکەی پەسەند نەکرا بۆ خزمەتگوزاری سوپا، بەهرەکەی هەروەک نەخشەیەک تێبینی کرا. لە ١٩٤٢ دا کڵاشنیکۆڤ دامەزرا لە ناوەندی زانستی و گەشەپێدان و کرایە بەڕێوبەری تۆپخانەی ئەرتەشی سور. لە ١٩٤٤ چەکێکی نوێی ئۆتۆماتیکی کە بە گاز کاری دەکرد دروست کرد کە ئەندازەی گوللەکەی ٧،٦٢×٣٩ ملم بوو.
سەرچاوەکان
https://spacebarcounter.org https://ww.facebook.com/zanstiserbazi/
پەراوێزەکان
پۆل:داھێنانە سۆڤیەتییەکان پۆل:چەک پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٩ پۆل:مردووانی ٢٠١٣ پۆل:داھێنەرانی ڕووس پۆل:ئەندازیارانی سۆڤیەت پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین پۆل:وەرگرانی نیشانی دروشمی سووری کۆشش پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ستالین
٩٠٤ (ژمارە)
٩٠٤ (نۆسەد و چوار) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٠٣ و ٩٠٥.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بڕیارنامەی ١٣٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٦٢‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ٢٠٠٠ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
فایڤ پۆینتس، ئەلاباما
فایڤ پۆینتس (، ) شارۆچکەیەکە لە کەرتی چەیمبەرز، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٤١ کەس بووە. ڕووبەری ٢٫٦٧ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٥٢٫٨١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
دوەین جانسن
ژیانی تایبەتی
جانسن لە دایکێکی ساموایی و باوکێکی سکۆتلەندی لەدایک بووە. بەھۆی ئەوەی باوکی بە کەنەدی ھەژمار دەکرا جانسن لە ساڵی ٢٠٠٩ مافی مانەوەی کەنەدی پێدرا.
نواندن
جانسن لە ساڵی ١٩٩٩ەوە دەستی کردووە بە نواندن. لە ٢٠٠٤ وازی لە زۆرانبازیدا ھێنا تاکو بتوانێ سەرنج لەسەر کاری نواندن بکات. جانسن لە چەندان فیلمی بەناوبانگ دەرکەوت وەک (The Scorpion King) کە ئەمە بە فیلمێکی سەرکەوتووی ئەم ئەکتەرە دانرا. ھەروەھا فیلمەکانی The Mummy Returns, The Other Guys,Journey 2. جگە لەمانەش دەرکەوتنی لە فیلمی خێرا و تووڕە ٧ دا ھەبوو. ھەروەھا لە فیلمی سان ئەندریاس کە ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو وە سەرکەوتنێکی مەزنی بەدەستھێنا لە بۆکس ئۆفیس.
فیلمەکان
وێنۆک|upright=1|Johnson at the 2009 Tribeca Film Festival
جوڵە تایبەتەکان
Spin buster Sharpshooter Rock bottom
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کەنەدی پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا پۆل:خەڵکی باشووری ڕۆژئاوای ڕانچ لە فلۆریدا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەمریکی لە کالیفۆرنیاوە پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەمریکی لە پێنسیلڤانیاوە پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرەکانی کالیفۆرنیا پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرەکانی فلۆریدا پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی پۆل:وەرزشوانانی بەیتلێهم لە پەنسلڤانیا پۆل:وەرزشوانانی شاری هایوارد لە کالیفۆرنیا پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان پۆل:وەرزشوانانی بەیتلێھم لە پەنسلڤانیا پۆل:وەرزشوانانی شاری ھایوارد لە کالیفۆرنیا پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
حەمە جەزا
حەمە جەزا خاوەنی چەندین سروودی نیشتمانی و ئاوازی کوردییە. لە تەمەنی ٦١ ساڵیدا و لە کاتژمێر ١:٥٠ خولەکی ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ بەھۆی نەخۆشییەوە کۆچی دوایی کردوە. ھەمان ڕۆژ لە گردی سەیوان لە سلێمانی تەرمەکەی بەخاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی
سایکۆسز
سایکۆسز (لە یۆنانیەوە "ψυχή" -> سایک واتە "دەروون" + "-ωσις" -> ۆسیس واتە "شێواوی، بەسەریەکەوە "شیواوی دەروون") یان ڕەوانپەرێشی یان ده‌روناڵۆزی حاڵەتێکی دەروونی (ڕەوانیە) کە زۆرجار وەکوو "لەدەستدانی توانایی بۆ فامی واقعیەت" دێتە ئەژمار. کەسی تووشبوو بە سایکۆسز وڕیمە دەکات و باوڕەکانی لەگەڵ ڕاستیدا ناگونجێت. ھەروەھا کەسی تووشبوو بە سایکۆسز خەیاڵیشی ھەیە واتە شتێت دەبیسێت و دەیبینێت کە خەڵکی نایبینن و نایبیسن.
سەرچاوەکان
پۆل:دەروونپزیشکی پۆل:نەخۆشییە دەروونییەکان
گرووپی کۆرسی کچانی کوردی تەوار
گرووپی کۆرسی کچانی کوردی تەوار گرووپێکی کۆرسی مۆسیقایە کە لە باشووری کوردستان چالاکی دەکات و لە کچانی کورد پێک ھاتووە. ئەم گرووپە لە ساڵی ٢٠٠٧ بە ڕێبەریی کومیکۆ ئۆکومورا دامەزراوە.
گرووپی کۆرسی کچانی کوردی تەوار کچە مۆسیقازانەکانی گەنج لە ھەموو بەشەکانی ھەرێمی باشووری کوردستان لە خۆ دەگرێت، کە زۆربەیان خوێندکارانی ئینستیتیوتی ھونەرە جوانەکانی سلێمانین.
یەکەمین کونسێرتی ئەم گرووپە لە ڕۆژەکانی ٤ و ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ لە شاری سلێمانی و شارەکانی دیکەی باشووری کوردستان بەڕێوەچوو. ڕیپورتواری گرووپەکە بریتی لە کارەکانی گابریێل فۆرێ، ھێنری پێرسێل، مێس باس و ھەروەھا ھەندێک گۆرانیی کوردی بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان
٩٠٥ (ژمارە)
٩٠٥ (نۆسەد و پێنج) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٩٠٤ و ٩٠٦.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٩٥٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ١٣٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٣٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٥ی تەمموزی ٢٠٠٠دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی سیەرالیۆن. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٦٨‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:شەڕی ناوخۆیی سیەرالیۆن پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠ پۆل:سیەرالیۆن لە ٢٠٠٠ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سیەرالیۆن
ئەبوولحەسەن بەنیسەدر
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣ پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس پۆل:خەڵکی ھەمەدان
کومیکۆ ئۆکومورا
کومیکۆ ئۆکومورا (لەدایکبووی ١٢ی شوباتی ١٩٦٦ لە کانازاوا) ژنە مۆسیقازانێکی ژاپۆنییە کە لە باری مۆسیقای کوردی شارەزایە و لە سلێمانی لە باشووری کوردستاندا دەژێت و وانەی مۆسیقا دەدات. کومیکۆ ئۆکومورا دامەزرێنەر و ڕێبەری گرووپی کۆرسی کچانی کوردی تەوار و ھەروەھا ئەندامی ئۆرکێسترای ئامێرە ژێدارەکانی سلێمانییە.
ژیان
کومیکۆ ئۆکومورا لە ١٢ی شوباتی ١٩٦٦ لە کانازاوا لە پارێزگای ئیشیکاوای وڵاتی ژاپۆن لە دایل بوو. ئەو لە تەمەنی ١١ ساڵی دەستی کرد بە فێر بوونی مۆسیقا و ئامێری ئۆرگنی ھەڵبژارد. ئەو ھات و چین لە قوتابخانەی باڵای نیسویی کانزاوا دەکرد و پاشان دەستی کرد بە خوێندنی چڕینی کلاسیک لە ئەکادیمیای مۆسیقای موساشینۆ لە شاری تۆکیۆ و لە کۆلێجی مۆسیقای شۆبی بڕوانامەی ماستەری بە دەست ھێناو. کومیکۆ ئۆکومورا ھەروەھا لە نێوان ساڵانی ١٩٩١ ھەتا ١٩٩٤ چوو بۆ نەمسا و لە شاری ڤیێنا ئۆپێرای خوێند.
چالاکیی ئۆکومورا لە ساڵی ١٩٩٥ بەشێوەیەکی حرفەیی دەستپێکرا و لە کاتە ھەتا ساڵی ١٩٩٩ ئۆکومورا بوو بە ڕێبەری گرووپی کۆرسی ژنانی کانزاوا و گرووپی کۆرسی کچانی ھونەرستانی کانزاوا. کومیکۆ ئۆکومورا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٠ ھەتا ٢٠٠٤ وەکوو دەنگچرێ ئۆراتۆریۆ لە وڵاتانێک وەکوو ئەڵمانیا کونسێرتی بەڕێوەبرد. ڕیپورتواری ئەو بریتی لە ئۆراتۆریۆکان و کانتاتاکانێک لە یۆھان سباستیان باخ، ئۆراتۆریۆکانێک لە کامی سەن-سانس، و ھەروەھا کارەکانێک لە شووبێرت، شومان، برامز، مۆتسارت، شتراوس، مالەر، بێرگ، شۆنبێرگ و ھتد بوو.
کومیکۆ ئۆکومورا لە ساڵی ٢٠٠٤ لە ئینستیتیوتی ھونەرە جوانەکانی سلێمانی لە ھەرێمی کوردستانی عێراق، وانەی دەنگچڕینی کلاسیکی تەکنیکی، پیانۆ و کۆرس دەدات. ئەو ھەروەھا ئەندامی ئۆرکێسترای ئامێرە ژێدارەکانی سلێمانییە. کومیکۆ ئۆکومورا لە مانگی نیسانی ٢٠٠٧ گرووپی کۆرسی کچانی کوردستانی تەواری دامەزراند کە ھێشتا ڕێباری ئەو کۆرسەکەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئاوازدانەرانی ئۆپێرا پۆل:ئاوازدانەرانی ژاپۆنی پۆل:زیندووان پۆل:ژەنیارانی ژاپۆنی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
٩٥٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
کازاخەکان
کازاخەکان (ھەروەھا ناسراو بە کازاکەکان، قازاقەکان؛ کازاخی: قازاق، قازاقتار ؛ زاراوەی کازاخ وەرگێڕدراوە لە ڕووسی بۆ ئینگلیزی) تورکن کە بەشێوەیەکی سەرەکی نیشتەجێن لە بەشێکی باشوری ڕۆژھەڵاتی ئەوروپا، چیاکانی ئەوڕاڵ وە بەشە باکورەکانی ئاسیای ناوەندی (بەزۆری لە کازاخستان، بەڵام ھەروەھا دەدۆزرێنەوە لە بەشێکی ئۆزبەکستان، چین، ڕووسیا و مەنگۆلیا)، ناوچەکە ھەروەھا ناسراوە بە نیمچە کیشوەری ئەوراسیا. ناسنامەی کازاخ بنچینەکەی لە سەدەکانی ناوەڕاستە و بەتوندی شێوە کراوە لەلایەن بناغەی خاناتی کازاخ لە نێوان ١٤٥٦ و ١٤٦٥ کاتێک ھەندێک ھۆز لەژێر حوکمی سوڵتان ژانیبێک و سوڵتان کەرەی ڕویشتن لە خاناتی ابوالخیر خان.
کازاخەکان نەوەی ھۆزە تورک و ھۆزە مەغۆلەکانی (مەنگۆلەکان) سەدەکانی ناوەڕاستن - ئەرگینەکان، دوخلاتەکان، نایمان (نایمانەکان)، جەلایریەکان، کیرایتەکان خازەرەکان، قەرلوقس وە کیپچاکەکان و کومانەکان، وە ھۆزی تر وەکو ھونەکان، وە کۆچەریە دێرینە ئێرانیەکان وەکو سارماتیانەکان، ساکا و  سەکاکان لە ڕۆژھەڵاتی ئەوروپا ناوچەکە ئاوەدان کرا لەنێوان سایبێریا و دەریای ڕەش وە مانەوە لە ئاسیای ناوەندی (ئاسیای ناوەڕاست) کاتێک کە گرووپە دەشتەکییەکان (کۆچەریەکان) دەستیان کرد بە پەلاماردان و داگیرکردنی ناوچەکە لەنێوان سەدەکانی ٥ و ١٣ ی زاینی.
کازاخەکان یەکێک لە نەتەوەکان بوون کە بە توندی گرانیی سۆڤیەتی ١٩٣٢–٣٣ کاری لێکردن، کە لەگەڵی %٣٧ ی تەواوی دانیشتوانەکان مردن.
ووشەزانی کازاخ
کازاخەکان پێدەچێت دەستیان کردبێت بە بەکارھێنانی ئەم ناوە لە ماوەکانی سەدەی ١٥ وە یان سەدەی ١٦. چەندەھا بیردۆز ھەیە لەسەر بنچینەی وشەی کازاخ یان قازاق. ھەندێک ئەندێشە دەکەن کە ھاتووە لە وشەی فەرمانی تورکی قەز یان ‌قاز ("تا بگەڕێت  )، لەبەر ئەوەی کازاخەکان گەڕۆکی دەشتەکی بوون؛ یان ئەو وشە وەرگیراوە لە وشەی پرەوتە-تورکی خاساق'' (عەرەبانەیەک بوو کە بە ڕەوڕەوە بوو، بەکاردەھات لەلایەن کازاخەکان بۆ گواستنەوەی خێمە و کەلوپەلەکانیان"شتەکانیان").
بیردۆزێکی تر لەسەر بنچینەی وشەی کازاخ (لە بنەڕەتدا قازاق) ئەوەیە کە ھاتووە لە وشەی دێرینی تورکی قەزگاق، یەکەمجار باسکراوە لەسەر پەیکەری سەدەی ٨ ی تورکی ئویوک-توڕان. بەگوێرەی زمانزانی تورکی ڤاسیلی ڕادلۆڤ وە ڕۆژھەڵاتناس ڤەنیامین یودین، ناوی قەزگاق ھاتوە لە ھەمان ڕەگی فەرمانی قەزگان ("بۆ بەدەست ھێنان"، "بۆ دەستکەوتن"). بۆیە، قەزگاق جۆری کەسێک پێناسە دەکات کە بگەڕێت بەدوای قازانج و دەستکەوت.
کازاخ
لە سەدەی ١٧، ڕێکەوتنە ڕووسیەکە بۆ بەدواگەڕان بۆ جیاکردنەوەی قازاقەکان لە کازاک(قوزاق-کۆساکەکان) ی سوپای ئیمپراتۆری ڕووسی بە گۆڕینی کۆتای وشەکە بە "خ" لەجیاتی "ق" یان "ک" زاراوەی ڕووسی کۆساک پێدەچێت بێت لە ھەمان ڕەگی خوێندنەوەی کیپچاکی: سەرگەردان، کۆچکەر، ئاوارە، تەریە، گەریدە، دەربەدەر.
مێژووی زارەکی
لەبەر ئەوەی شێوازی ژیانیان کۆچەری دەشتەکی بووە، کازاخەکان داب‌ونەریتی داستان و چیڕرۆک و مێژووی خۆیان بە زمانەکی ھەڵگرتووە. نەتەوەکە، کە چەندەھا ھۆزە بنچینە کۆچەریە کازاخەکانی تێکەڵ کرد، ھەرتوانیان یادگاری و بیرەوەریەکانیان بپارێزن و ھۆز دۆزەرەوەکان و سەرۆک خێڵەکان لەبیرنەکەن. گرینگ بوو بۆ کازاخ کە درەختی خێزانی بزانێت و حەوت پشت(حەوت نەوەی پاش خۆی) بناسێت.
سێ گروپی کازاخ
ڕاست|وێنۆک|250x250پیکسڵ|ناوچە نزیکەکان گیران لەلایەن سێ گروپی کازاخی لە سەرەتاکانی سەدەی  ٢٠ لە کازاخستانی مۆدێرن ھۆزایەتی لەناودەچێت لە کارکردن و ژیانی حوکمەت. ھێشتا باوە بۆ پیاوێک یان ژنێک ی کازاخی کە بە یەکتر بڵێن چ ھۆزێکیت کاتێک کە بە یەکتر ئاشنا دەبن. لەم ڕۆژانەدا، زیاتر وەکو دابونەریتە و کەمتر لەلای دژایەتیە. ھیچ دژایەتیەک نیە لەنێوان ھۆزەکان. کازاخەکان، بەبێ گوێدان بەوەی کەوا چ ھۆزێکن، کازاخەکان خۆیان بە یەک نەتەوە دادەنێن.
ئەو کازاخانەی ئەمڕۆ کە ھێشتان لەبیریان نەکردوە ھۆزەکەیان دەزانن کە ھۆزەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ یەکێک لە سێ گروپەکە.
مێژووی گروپەکان
چەندەھا مشتومڕ چواردەوری بنچینەی گروپەکانی گرتوە. تەمەنەکانیان نەزاندراوە ھەتا ئێستا لە نووسینە مێژووییەکان، لەگەڵ سەرەتاترین باسکردنیان لە سەدەی ١٧. تورکناس ڤێلیامینۆڤ-زێرنۆڤ باوەڕی وابوو کە گرتنی شارە گرینگەکانی تاشکەند، تورکستان، و سایرام لە ١٥٩٨ لەلایەن تیڤیکیل (تاوێکیل/تاڤاکول) خان کە قازاقەکانی جیاکردەوە، تەنھا پتر لە سەدەیەک شارەکانی بەدەستەوە بوو. ئەم بیردۆزە پێشنیار دەکات کە قازاقەکان پاشان پارچە بوون بۆ ناوچەیەکی فراوانتر لەدوای ژێتیسو بۆ زۆربەی دەشتی کیپچاک، لەگەڵ تەرکیز لەسەر بازرگانی کە بەردەستە لەنێوان شارەکانی ناوەڕاستی سیر دەریا، کە سایرام و تورکستان لەو شوێنە بوون.
زمان
ڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|ڕاوکەری هەڵۆی کازاخی لە پاڕکی نیشتیمانی [[ئەلتای تاڤان بۆدگ، مەنگۆلیا]] زمانی کازاخی ئەندامێکی زمانی تورکی زمانی خێزان یە، ھەروەکو زمانی ئۆزبەکی، زمانی قرغیزی، زمانی تاتاری، زمانی ئویغوری، زمانی تورکی، زمانی ئازەربایجانی، زمانی تورکمانی، وە چەندەھا زمانی مێژوویی و زمانی زیندووی تورکی قسەی پێدەکرێت لە ئەورووپای ڕۆژھەڵات، ئاسیای ناوەندی، سینجیانگ، و سایبێریا.
کازاخ دەگەڕێتەوە بۆ گروپی (باکوری ڕۆژیاوایی) خێزانی زمانی تورکی کیپچاک. کازاخ تەرخانکراوە، لە جیاوازی بۆ زمانە تورکیەکانی تر، کازاخ /dʒ/ ھەیە لەکاتێکدا زمانە تورکیەکانی تر /j/ ھەیە
کازاخ، وەکو زۆربەی زمانە تورکیەکانی تر کەمی فۆنیمیکی درێژی پیتە بزوێنەکان و، وە لەبەر ئەوە ھیچ جیاوازیەک نیە لەنێوان پیتە بزوێنە درێژ و کورتەکان.
کازاخ دەنووسرا بە ئەلفوبێی عەرەبی لە ماوەی سەدەی ١٩، کاتێک کە ژمارەیەک شاعیران و ھۆزانڤانان، خوێندنیان تەواوکرد لە قوتابخانە ئیسلامیەکان، ھاندران کە شۆڕش بکەن دژی ڕووسیا. وەڵامی ڕووسیا ئەوەبوو کە قوتابخانەی سێکۆلاری دابنێن و تەکبیرێک بدۆزنەوە بۆ دۆزینەوەی ڕێگایەک بۆ نووسینی کازاخی بە ئەلفوبێی سیرلیک، کە ئەمە قوبوڵ نەکرا بە فراوانی. تا ١٩١٧، ئەلفوبێی عەرەبی دووبارە ناسراوە، ھەتا لە قوتابخانەکان و دام و دەزگا حوکومیەکان.
لە ١٩٢٧، بزووتنەوەیەکی نەتەوەپەرستی کازاخی ھەڵ بەزا بەڵام بە زوویی کپی کرد. لە ھەمان کاتدا ئەلفوبێی عەرەبی قەدەغەکرا و ئەلفوبێی لاتینی سەپاندرا بۆ نووسینی کازاخی. ئەلفوبێی سیرلیکی جێگەی ئەلفوبێی ڕەسەنی لاتینی گرتەوە لە ١٩٤٠ لەلایەن دەستێوەردەرە سۆڤیەتیەکان. ئەمڕۆ، ھەوڵدان ھەیە بۆ گەڕانەوە/گەڕاندنەوەی ئەلفوبێی ڕەسەنی لاتینی
کازاخ زمانی فەرمیە لە کازاخستان. ھەروەھا قسەی پێدەکرێت لە ناوچەی ئیلی ی سینجیانگ لە کۆماری گەلی چین، کە ئەلفوبێی عەرەبی بەکاردێت, وە لە بەشەکانی ڕۆژئاوای مەنگۆلیا (بەیان-ئولگی و پارێزگای خاود)، کە ئەلفوبێی سیرلیک بەکاردێت. کازاخە ئەوروپیەکان ئەلفوبێی لاتینی بەکاردەھێنن.
ئایین
چەپ|وێنۆک|ئاهەنگێکی مارەکردنی کازاخی لە مزگەوت پێشینانی کازاخە مۆدێرنەکان باوەڕیان بە شامانیزم و تێنگریزم، وە پاشان ئایینی زەردەشتی، بودیزم و مەسیحییەت لەگەڵ کڵێسای ڕۆژھەڵات. ئیسلام یەکەم جار بەردەست ھات بۆ پێشینانی کازاخە مۆدێرنەکان لەسەدەی ٨م بوو کاتێک عەرەبـە موژدەبەرەکان دەستیان کرد بە چوون بۆ ناو ئاسیای ناوەندی. تەنگرییەت هێنرایەوە دوای ئەوەی یەکێتی سۆڤیەت کۆتایی هات و تورکیزمی پان هاتە ئاسیای ناوەڕاست. بیروباوەڕی پێش-ئیسلامی—پەرستنی ئاسمان، پێشینەکان، وە ئاگر، بۆ نمونە—بەردەوام بوو(ن) بۆ ھێشتەنەوەی ئەم بیروباوەڕانە بە ئەندازەیەکی زۆر بۆ خەڵکی گشتی، بەھەرحاڵ. کازاخەکان باوەڕیان بە ھێزی سروشتی ڕوحە باش و خراپەکان ھەبوو، وە جنۆکە دارەکان و زەبەلاحەکان. بۆ خۆپاراستنیان لەوان و لە چاوی خراپ کازاخەکان ملوانکە و تەلیسمیان لەبەردەکرد. بیروباوڕە تەنگرییەکان ھێشتان بە فراوانی پاراستراوە لەلایەن کازاخەکان، ئێستا بیروباوەڕی ئیسلامی و پێش-ئیسلامی بەردەوام دەدۆزرێنەوە لەلایەن کازاخەکان. بەگوێرەی سەرژمێریی نەتەوەیی ساڵی ٢٠٠٩ ٣٩،١٧٢ کازاخی مەسیحیین.
ڕووسیا
وێنۆک|[[شۆقان والیخانۆڤ و فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی ]] لە ڕووسیا، دانیشتوانی کازاخی بەشێوەیەکی سەرەکی دەژین لەو ناوچانەی کە سنوریان کازاخستانە. بەگوێرەی نوێترین سەرژمێری (٢٠٠٢) ٦٥٤،٠٠٠ کازاخی لە ڕووسیا دەژین، زۆربەیان دەژین لە ناوچەکانی ئەسترەخان، ڤۆلگۆگراد، سەراتوڤ، سەمەرە، ئۆرینبورگ، چیلیابینسک، کورگان، تیومین، ئومسک، نۆڤۆسێبیرسک، ئەلتای کاری، و کۆماری ئەلتای. لەدوای مەرگی یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١، خەڵکی نەژادی کازاخ لە ڕووسیا مافی ھاوڵاتی بوونیان بەدەست ھێنا.
چین
وێنۆک|خێزانێکی کازاخی لە [[سینجیانگ، چین ]] کازاخەکان کۆچیان کرد بۆ دزونگاریا لە سەدەی ١٨ لەدوای کۆمەڵکوژی دزونگاریا سەرئەنجام بووە ھۆی بەکۆمەڵ کوشتنی بودیە ڕەسەنەکان/خەڵکی دزونگاریا
کازاخەکان، پێیان دەگوترێت ھاساکی زو بە چینی (哈萨克族؛ "خەڵکی کازاخ" یان "ھۆزی کازاخ") لەگەڵ ٥٦ گرووپی نەتەوەیین کە کۆماری گەلی چین بەشێوەیەکی ڕەسمی ناساندوونەتی. ھەزارەھا کازاخی ھەڵھاتن بۆ چین لەماوەی گرانیەکەی ساڵانی ١٩٣٢-١٩٣٣ لە کازاخستان.
لە ١٩٣٦ لەدوای ئەوەی کە شێنگ شیتسای ٣٠،٠٠٠ کازاخی دەرکرد لە سینجیانگ بۆ قینگھای، ھوی کە سەرپەرشتی دەکرا لەلایەن ژەنەڕاڵ مابوفانگ ھەستان بە کۆمەڵ کوژی ھاوڕێ موسوڵمانە کازاخەکانیان، ھەت تەنھا ١٣٥ کەسیان ماوە.
لە باکوری سینجیانگ زیاتر لە ٧،٠٠٠ کازاخی ھەڵپەڕین بۆ قینگھای-تبێتی بە ڕێگای گانسو وە پێکدادانێکی گەورەی کاوەڵکاری بەرپابوو بۆیە مابوفانگ کێشەکەی چارەسەر کرد بە ناولێنان کردنی کازاخەکان بۆ خستنە پلەیەکی نزمتر لە قینگھای، بەڵام ھوی، تبێتیەکان، وە کازاخەکان لە ناوچەکەدا بەردەوام بوون بۆ پێکدادان لەنێوان خۆیان دا.
تبێتیەکان ھێرشیان کرد و جەنگان لەدژی کازاخەکان ھەر کە کەزاخەکان چوو بوون بۆ تبێت بەھۆی گانسو وە قینگھای.
لە باکوری تبێت کازاخەکان ڕووبەڕووی سەربازە تبێتیەکان بوونەوە وە پاشان کازاخەکان بردران بۆ لەداخ.
سەربازە تبێتیەکان دزی و کوشتاریان کرد بە کازاخەکان ٤٠٠میل لە ڕۆژھەڵاتی لھاسا لە چامدۆ کاتێک کە کازاخەکان چوونە ناو تبێت.
لە ١٩٣٤، ١٩٣٥، ١٩٣٦-١٩٣٨ لە قومیل ئیلیقسان ڕابەری کازاخە کێرێیەکان وایکرد کۆچ بکەن بۆ گانسو وە ژمارەیان مەزندەکراوە بە ١٨،٠٠٠ کازاخ، وە چوونە ناو گانسو و قینگھای.
کە چین یەک قەزای خۆبەڕێوەبردوو ی کازاخی ھەیە کە ناوی قەزای خۆبەڕێوەبردووی یلی کازاخ لە ناو ھەرێمی خۆبەڕێوەبردووی سینجیانگ، سێ وڵاتی خۆبەڕێوەبردووی کازاخی، وڵاتی خۆبەڕێوەبردووی ئەکسای کازاخ لە گانسو، وڵاتی خۆبەڕێوەبردووی بارکوڵ کازاخ وە وڵاتی خۆبەڕێوەبردووی موری کازاخ لە ھەرێمی خۆبەڕێوەبردووی سینجیانگ. چەندەھا کازاخی ڕەوان نین بە زمانی چینی ستاندارد، لەجیاتی ئەوە قسەدەکەن بە زمانی کازاخی. "لەو شوێنەی بەتەواوی دورەی" دامەزراوە لەسەر بنەمای مۆسیقایەکی فۆڵک ی کازاخی، گۆرانیەکی زۆر بەناوبانگە لەدەرەوەی ناوچەکانی کازاخی، بەتایبەتی لە وڵاتە دوورەکانی ڕۆژھەڵات ی چین، ژاپۆن و کۆریا
مەنگۆلیا
لە سەدەی ١٩، بەرەوپێش چوونی سوپای ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی پاڵی بە کازاخەکان نا بۆ وڵاتە دراوسێکانیان. لە دەوری ١٨٦٠، بەشی کازاخەکانی ناوەند ھاتن بۆ مەنگۆلیا وە ڕێگەیان پێدرا بۆ ئەوە جێگیر بن لە بەیان-ئولگی، ڕۆژئاوای مەنگۆلیا وە بۆ زۆربەی سەدەی ٢٠ ئەوان دابڕاو مانەوە، وەکو کۆمەڵگەیەکی توند. کازاخە نەتەوەییەکان (ناسراو بە کازاخەکانی ئەلتایک  یان کازاخی-ئەلتەی) دەژین بەشێوەیەکی سەرەکی لە ڕۆژئاوای مەنگۆلیا لە پارێزگای بەیان-ئولگی (%٨٨.٧ ی دانیشتوانی پارێزگاکە دەگرنەوە) وە لە پارێزگای خاود (%١١،٥ی دانیشتوانی پارێزگاکە دەگرنەوە، دەژین بەزۆری لە شاری خاود، قەزای خاود(خاود)، وە قەزای بویانت). لە سەرئەوە، ژمارەیەک کۆمەڵگەی کازاخی دەتواندرێت بدۆزدرێتەوە لە چەندەھا شار و گچکەشار لەناو وڵاتەکەدا بەربڵاون، ھەندێک لە زۆرترین نێوەندی دانیشتوانی کازاخی پێکدێن لە ئولانباتۆر (%٩٠ لە خورۆۆ ٤# ی نالایخ دووریگ، تۆڤ و سیلینج، ئێردینێت، دەرخان، بولگان، شارینگۆل (%١٧.١ی کۆی دانیشتوان) وە لە شارەکانی بێرخ.
ئٶزبەکستان
٤٠٠،٠٠٠ کازاخی دەژین لە قەرەقالپەقستان وە ١٠٠.٠٠٠ی تر دەژین لە پارێزگای تەشکینت. لەوەتەی کەوتنی یەکێتیی سۆڤیەت زۆربەی زۆری کازاخیەکان دەگەڕێنەوە کازاخستان، بەزۆری دەگەڕێنەوە بۆ مانخیستەو(مانگھیستاو). زۆربەی کازاخەکان لە قەرەقالپەقستان نەوەی یەکێک لە لقەکانی گروپی گەنجە(Kişi juz) کە ھۆزی ئادایی یان ئاداھی یە.
ئێران
ئێران کۆیلە کازاخیەکانی ھێنا کە بە ھەڵە گۆڕاندرابوون بە کەلمایکەکان لەلایەن کۆیلە فڕۆشەکان لە خیڤا و تورکومانەکان.
کازاخیە ئێرانیەکان دەژین بەزۆری لە پارێزگای گوڵستان لە باکوری ئێران. بەگوێرەی ethnologue.org، لە ١٩٨٢ ٣٠٠٠ کازاخ دەژیان لە شاری گرگان. لەوەتەی کەوتنی یەکێتیی سۆڤیەت ژمارەی کازاخیەکان کەمی کردووە لەبەر کۆچکردنیان بۆ ناو خاکی مێژووی دایکیان/کازاخستان.
ئەفغانستان
کیپچاکیە ئەفغانەکان ئەیماکیەکانن (تەیمینییەکان) ھۆزی بنچینەیی کازاخ کە دەتواندرێ بدۆزرێنەوە لە قەزای ئۆبی لە/بۆ ڕۆژھەڵاتی ڕۆژئاوای پارێزگای ھێرات لە ئەفغانستان، لەنێوان زێی فەراھـ و زێی ھاری. کیپچاکیە ئەفغانیەکان لەگەڵ کەکارەکان و دورزایس، دوو ھۆزی تری بنچینەی پاشتون، پێک دەھێنێت ھۆزی تایمانی. بەنزیکەیی ٤٤٠،٠٠٠ کیپچاکی ئەفغانی ھەیە.
تورکیا
تورکیا پەنابەرە پاکستانیە کازاخیەکان، تورکمانەکان، قیرغیزەکان، وە ئۆزبەکەکانی وەرگرت کە ژمارەیان ٣،٨٠٠بوو لە بنەڕەتی لە ئەفغانستان لە کاتی شەڕی سۆڤیەت لە ئەفغانستان.شارەکانی: کەیسیری، ڤان، اماسڤا، سیسکداگ، گازانتێپ، تۆکات، ئورفا، وە سەرنیڤۆ وەریانگرت ئاوارەکان کە پێک ھاتبوون لە ئەدانا (پاکستانیە کازاخیەکان)، تورکمانەکان، قیرغیزەکان، ئۆزبەکەکان کە ژمارەیان ٣،٨٠٠ بوو لەگەڵ یارمەتی UNHCR.
لە ١٩٦٩ و ١٩٥٤ کازاخەکان کۆچیان کرد بۆ ناو سالیھلی ئەناتۆلیا(تورکیای ئێستا)، وە ناوچەکانی دەڤەلی و اڵتای. تورکیا بوو بە ماڵ بۆ کۆچکەرە کازاخیەکان
دامەزراوەی کازاخە تورکەکان (Kazak Türkleri Vakfı) ڕێکخراوێکی کازاخیەکانە لە تورکیا.
مۆسیقا
چەندەھا ھەروەھا بەھرەدار بوون لە ئەنجامدان و پیشاندانی گۆرانیە کەلتوریەکانی کازاخ. یەکێک لە دیارترین ئالەتی کازاخیەکان دۆمبرا یە، عودێکە لەگەڵ دوو سترینگ(داو). ھەندێک جار بەکارھاتووە بۆ گۆرانی وتنی بە گرووپ. ئالەتێکی بەناوبانگی تر کۆبیز ە، ئالەتێکی تیریە کاری پێ دەکرێت لەسەر ئەژنۆکان. لەگەڵ ئالەتانی تر، ئەم دوو ئالەتە وەک کلیلێکی سەرەکی بەکاردەھێندرێن لە ئۆڕکێسترای کەلتوری کازاخی. ئاواز دانەرێکی دیار قورمانگازی یە، کە ژیاوە لە سەدەی ١٩. دوای خوێندنی لە مۆسکۆ، گەزیزا ژوبانۆڤا بوو بە یەکەم ئافرەتی ئاواز دانەری کلاسیکی لە کازاخستان، کە ئاوازە داندراوەکانی مێژووی کازاخ و فۆلکلۆری پیشان دەدەن. گۆرانی بێژێکی دیاری سۆڤیەتی رۆزا ریمبایڤا، ئەستێرەیەک بوو لە پێوەری یەکێتیی سۆڤیەتی. باندێکی ڕۆکی دیار یورکێر، کە پێشکەشکردن و ئەنجامدانی مۆسیقای فۆلک-ڕۆک/دەکەن، کە تێکەڵی بە مۆسیقای ڕۆک دەکەن لەگەڵ مۆسیقای کەلتوری کازاخی.
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی تاجیکستان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی تورکمانستان پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئۆزبەکستان پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گروپە ڕەگەزییەکانی مەنگۆلیا
٩٠٦ (ژمارە)
٩٠٦ (نۆسەد و شەش) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٩٠٥ و ٩٠٧.
فلۆمەتۆن، ئەلاباما
فلۆمەتۆن شارۆچکەیەکە لە کەرتی ئێسکامبیا، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٬٤٤٠ کەس بووە. ڕووبەری ١٣٫٤٦ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٠٦٫٩٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
پەراوێز
پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما
تۆڕی پلەیستەیشن
وێنۆک
تۆڕی پلەیستەیشن زۆرجار بە کورتکراوەی PSN بانگ دەکرێت خزمەتگوزارییەکی دیجیتاڵی میدیایە کە لەلایەن کۆمپانیای سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنتەوە دروستکراوە. ئەم خزمەتگوزارییە کە لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە کاردەکات، سەرەتا تایبەت بوو بە پلەی ستەیشن، بەڵام دواتر ڕووماڵکردنی مۆبایلە زیرەکەکان و تابلێتەکان و پلەیەرەکانی بلوڕەی و تەلەفزیۆنەکانیش زیادکرا. تا مانگی نیسانی ٢٠١٦ ئەم خزمەتگوزارییە ١١٠ ملیۆن بەکارھێنەری لەخۆگرتبوو، کە ٧٠ ملیۆنیان مانگانە چالاک بوون. لە ١٩ی نیسانی ٢٠١١، دوای ھێرشی ھاکەرەکان بۆ سەر ئەم تۆڕە و دزینی زانیاری ئەکاونتی کرێدیتی بەکارھێنەر، ئەم تۆڕە بۆ ماوەی چەند ھەفتەیەک وەستابوو لە کاتی ئەم ھێرشەدا ئەم تۆڕە ١٣٠ سێرڤەری چالاک و ٥٠ بەرنامەی نەرمەکاڵا و ٧٧ ملیۆن بەکارھێنەری تۆمارکراوی ھەبوو.
دووەم کۆنسڵی ماڵەوەی سۆنی بەناوی پلەیستەیشن ٢ کە لە ساڵی ٢٠٠٠ خرایە بازاڕەوە، تایبەتمەندی سەرەتایی ئۆنلاین لە یارییە ھەڵبژێردراوەکاندا ھەبوو لە ڕێگەی تۆڕی ئۆنلاینەکەیەوە. پێویستی بە ئەداپتەری تۆڕ بوو، کە وەک زیادکردنێک بۆ مۆدێلە سەرەکییەکان بەردەست بوو و لەگەڵ ڕەقەکاڵاکانی سەر مۆدێلە تەنکەکاندا یەکدەخرا. بەڵام سۆنی ھیچ خزمەتگوزارییەکی یەکگرتووی بۆ سیستەمەکە دابین نەکرد، بۆیە پشتگیریکردنی تایبەتمەندییەکانی تۆڕەکە تایبەت بوو بە ھەر یارییەک و سێرڤەری لایەنی سێیەم، ھەروەھا ھیچ کارپێکردنی یەکتر لە نێوان یارییەکاندا نەبوو. دوای پێنج ساڵ و لە کاتی پەرەپێدانی سێیەم کۆنسۆلی ماڵەوەی خۆیدا کە پلەیستەیشن ٣ بوو، سۆنی نیازی خۆی دەربڕی بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی کارایی کۆنسۆلی پێش خۆی بە دروستکردنی خزمەتگوزارییەکی نوێی پەیوەستکراو کە بەکارھێنەرانی بەردەوام بە تۆڕی پلەیستەیشن وۆرلدەوە بەستراوەتەوە. ئازاری ٢٠٠٦، سۆنی بە فەرمی خزمەتگوزاری ئۆنلاینێکی یەکگرتووی خۆی ڕاگەیاند، کە بە شێوەیەکی تاقیکاری ناوی لێنرا «پلاتفۆرمی تۆڕی پلەیستەیشن». لیستی تایبەتمەندییە پاڵپشتییەکان لە پێشانگای یارییەکانی تۆکیۆ لە کۆتاییەکانی ئەو ساڵەدا ڕاگەیەندرا.
سەرچاوەکان
پۆل:پلەیستەیشن (بڕاند) پۆل:پلەی ستەیشن ٣ پۆل:تۆڕی پلەیستەیشن پۆل:خزمەتگوزارییەکانی کایەی ڤیدیۆیی سەرهێڵ
سیسیان
سیسیان (بە ئەرمەنی: Սիսիան) شارۆچکەیەکە و ناوەندی کۆمەڵگەی شارستانی سیسیانە، لە پارێزگای سیونیک لە باشووری ئەرمینیا. دەکەوێتە سەر ڕووباری ڤۆرۆتان، ٦ کم لە باشووری ڕێگای سەرەکی یەریڤان - مێغری، بە دووری ڕێگا ٢١٧ کم لە باشووری ڕۆژھەڵاتی یەریڤانی پایتەخت، و ١١٥ کم لە باکووری ناوەندی پارێزگا کاپان.
بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ١٤ ھەزار و ٨٩٤ کەس بووە. بەپێی خەمڵاندنی فەرمی ساڵی ٢٠١٦، ژمارەی دانیشتووانی سیسیان نزیکەی ١٢٩٠٠ کەسە.