cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دیۆژن (دیوجانس)
فەلسەفە
لەبەر چوار هۆکار سینکییەکان وەک کەلبیگەر ئاماژەیان بۆ دەکرێت. یەکەم لەبەر ئەوەیکە شێوازی ژیانیان هێندە لایان گرنگ نییە، و وەک سەگ لەبەردەم خەڵکدا دەخۆن و خۆشەویستی دەکەن و ڕووت و ڕەجاڵ لە شەقامەکاندا دەخولێنەوە و دەخەون. دووهەم ئەوەیکە سەگ ئاژەڵێکی بێشەرمە و ئەمانیش وەک سەگ شەرم لە ژیان ناکەن، ئەڵبەت ئەو بێشەرمییە واتای بێ حەیابوون نییە بەڵکوو ئەو جۆرە ژیانە پێگەی بەرزتری لە بێشەرمی هەیە. سێهەم ئەوەیکە سەگ پاسەوانێکی باشە و ئەمانیش وەک سەگەکان پاسەوانی بنەما و بناغەکانی فەلسەفەی خۆیان دەکەن. چوارەم ئەوەیکە سەگ ئاژەڵێکی ژیر و لێزانە و دۆست و دوژمنەکانی خێرا لێک جودا دەکاتەوە و ئەمانیش وەک سەگ چاک و خراپ و یار و نەیارەکان خێرا دەناسنەوە و بۆ وەرگرتنی یاران ئامێزیان ئاوەڵایە و بەرامبەر نەیارانیش وەک سەگ لێیان دێنە جواب.
دەرکەوتنی فەلسەفەی سینیسیزم لە هونەردا
هەم لە سەردەمی کۆندا و هەمیش لە سەردەمی نوێدا، کەسایەتی دیۆژن تا ڕادەیەکی زۆر سەرنجی پەیکەرتاشان و شێوەکارانی ڕاکێشی خۆی کردووە. پەیکەرە کۆنەکانی دیۆژن لە مۆزەخانەکانی ڤاتیکان، لۆڤەر و کاپیتۆلدان. چاوپێکەوتن و دیداری ئەسکەندەر و دیۆژن لە کەتیبەیەکی مەڕمەڕینی کۆندا لە ئەلبانی دۆزراوەتەوە. لە تابلۆیەکی سەردیواری ڕافائێلدا کە ناوی قوتابخانەی ئەتینای پایتەختە، کەسایەتییەک لە پێشەوە دانیشتووە کە نوێنەرایەتی دیۆژن دەکات.
دەروونناسی
ناوی دیۆژن وەک ئاماژەیەک بۆ نەخۆشینێکی دەروونی دەکارهێنراوە.
پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٤ەمی پ.ز پۆل:مردووانی ٣٢٣ی پ.ز
مۆزەخانەی لەندەن
مۆزەخانەی لەندەن مۆزەخانەیەکە لە لەندەن، مێژووی شارەکە لە پێش مێژووەوە تا سەردەمی مۆدێرن دەگرێتەوە، بە تایبەتی گرنگی بە مێژووی کۆمەڵایەتی دەدات. لە ساڵی ١٩٧٦ بە تێکەڵکردنی ئەو کۆمەڵانەی کە پێشتر لەلایەن کۆمپانیای شارەوە لە مۆزەخانەی گیڵدھۆڵ (لە ساڵی ١٨٢٦ دامەزراوە) و مۆزەخانەی لەندەن (لە ساڵی ١٩١١ دامەزراوە) پێکھاتبوو. لە ساڵی ١٩٧٦ تا ٢٠٢٢، شوێنی سەرەکییەکەی لە شاری لەندەن بوو لەسەر دیواری لەندەن، نزیک لە سەنتەری باربیکان، وەک بەشێک لە کۆمەڵگەی باربیکان لە بیناکان کە لە ساڵانی شەست و حەفتاکان دروستکرابوون بۆ دووبارە گەشەپێدانی ناوچەیەکی شارەکە کە بەھۆی بۆمبەوە زیانیان پێگەیشتبوو. لە مانگی ئازاری ٢٠١٥ مۆزەخانەکە پلانی گواستنەوەی بۆ بینای بازاڕی گشتی لە شوێنی نزیک سمیسفیڵد ئاشکرا کرد. ھۆکارەکانی ھەنگاوە پێشنیار کراوەکە بریتی بوون لە ئیدیعای ئەوەی کە شوێنی ئێستا بۆ سەردانکەران دۆزینەوەی ئەستەمە و بە فراوانکردنی، لە ١٧ ھەزار مەتر چوارگۆشە بۆ ٢٧ ھەزار مەتر چوارگۆشە، دەتوانرێت بەشێکی زیاتر لە کۆکردنەوەی مۆزەخانەکە بخرێتە نمایشەوە. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ مۆزەخانەکە بۆ ھەمیشە شوێنەکەی لە دیواری لەندەن داخست وەک ئامادەکارییەک بۆ کردنەوەی لە ساڵی ٢٠٢٦ لە بازاڕی سمیسفیڵد وەک مۆزەخانەی لەندەن.
لی چونگ-ئاھ
لی چونگ-ئاھ (لەدایکبووی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٤) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە بەھۆی ڕۆلە سەرەکییەکانی لە دراما تەلەڤیزیۆنییە کۆرییەکان ناسراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەران لە براوەی خەڵاتی گراند بێڵ پۆل:خەڵکی ئانسان پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤
دەنگی ئەمریکا
وێنۆک وێنۆک|بارەگای سەرکردایەتی دەنگی ئەمریکا لە [[واشینگتن دی سی.]]
دەنگی ئەمریکا بە (ئینگلیزی:Voice of America یان VOA) سەرچاوەی ھەواڵی ڕەنگاڵەی حکومەتی ئەمریکا و دامەزراوەی بڵاوکردنەوەی فەرمی ئەو وڵاتەیە بۆ بینەران و بیسەران لە دەرەوەی ئەمریکا. دەنگی ئەمریکا بەرنامەکانی بۆ بڵاوکردنەوە لە ڕادیۆ، تەلەڤیزیۆن و ئینتەرنێت لە دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە زمانی ئینگلیزی و بڕێک زمانی بیانی تر ئامادە دەکات. پەیمانی بنیاتنانی دەنگی ئەمریکا بەپێی یاسایەک ساڵی ١٩٧٦ لەلایەن سەرۆکی ئەمریکا جێراڵد فۆرد واژوو کرا.
زمانەکانی دەنگی ئەمریکا
وێبگەی دەنگی ئەمریکا لە ساڵی٢٠١٤ەوە، پێنج جۆر بڵاوکردنەوەی بە زمانی ئینگلیزی ھەیە (worldwide, Special English, Cambodia, Zimbabwe and Tibet). ھەروەھا، وێبگەی دەنگی ئەمریکا بە ٤٢ زمانی بیانی ھەیە و بڵاو دەبێتەوە (بەرنامەی ڕادیۆیی و تەلەفیزیۆنی). شایانی باسە زمانی کوردی یەکێک لەو ٤٢ زمانە بیانییەیە کە دەنگی ئەمریکا لە بەشی کوردیی بەرنامەکانی بۆ خەڵکی کوردزمان بڵاو دەکاتەوە.
بەشی کوردیی دەنگی ئەمریکا
لە پاش شەڕی کەنداوی یەکەم و لە ٢٥ ی مانگی چواری ساڵی ١٩٩٢ بەشی کوردی دەنگی ئەمریکا دامەزرا. لە سەرەتادا، بەشی کوردی تەنھا ٥ کارمەندی ھەبوو و ماوەی پەخشی بەرنامەکانی لەسەر ڕادیۆ تەنھا ١٥ خولەک بوو، بەڵام لە پاش دوو مانگ ژمارەی کارمەندان بوو بە ٩ و ماوەی بەرنامەکانیش بۆ ٣٠ خولەک زیاد کران. لە مانگی یازدەی ھەمان ساڵ کارمەندان بوون بە ١١ و ماوەی بەرنامەکان بۆ یەک کاژمێر زیاد کران.
لەگەڵ پـێشکەوتنی تەکنۆلۆژیا و کۆمپیوتەر و بڵاوبوونەوەی ئینتەرنێت بە جیھاندا، بەشی کوردی دەنگی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٣ وە ماڵپەڕی خۆی کردەوە بە ھەردوو زاراوە و ڕۆژ لە دوای ڕۆژ ڕێگەی نوێی دەگرێتەبەر بۆ بڵاوکردنەەی بابەتەکانی و پەیوەندی کردن لەگەڵ جەماوەرەکەیدا، لەوانە فەیسبووک و یوتیوب و تویتەر.
لە بواری تەلەڤیزیۆندا لە ٢٣ ی مانگی چواری ساڵی ٢٠١٢ دەستکرا بە پەخشکردنی بەرنامەکانی ڕادیۆ لە ڕێـگەی تەلەڤیزیۆنەوە تاکوو زیاتر خەڵـکی بە بەشی کوردی دەنگی ئەمریکا ئاشنا ببن. پاشان بەرەو بەرنامەی تەلەفیزیۆنی ھەنگاو نرا.
ھەروەھا بەرنامەیەکی ٣٠ خولەکی تەلەڤیزیۆنی ھەیە کە ڕۆژانی چوارشەممە لە کەناڵی Ozgur Gun پەخش دەکرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٤٢
پێسپیان
پێسپیان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خدران، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
پێسپیان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی میرزا ڕۆستەمی گەورە و لە باشوور لەگەڵ گوندی گردەسوران و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی تۆربە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مێرگەپاشا.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئۆپەراسیۆنی دابینکردنی ئارامی
ئۆپەراسیۆنی دابینکردنی ئارامی یان دابینکردنی ئارامی دوو ئۆپەراسیۆنی سەربازی بوون کە لەلایەن ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا و ھاوپەیمانانی جەنگی کەنداوەوە ئەنجامدرا، لە مایسی ١٩٩١دا دەستی پێکرد، بۆ پاراستنی پەنابەرانی کورد کە ماڵەکانی خۆیان جێھێشت لە باکووری ئێراق لەدوای جەنگی کەنداو. ھەروەھا بۆ گەیاندنی یارمەتی مرۆیی بۆ ئەوان. دامەزراندنی «ھێڵی دژەفڕین» دامەزرێنرا بۆ ئەوەی ئەمە جێبەجێ بکرێت و بوە فاکتەری سەرەکی ڕێگەپێدان بە دروستبوونی ھەرێمی کوردستانی ئۆتۆنۆم.
سەرچاوەکان
پۆل:ململانێکانی ١٩٩٦ پۆل:ململانێکانی ١٩٩١ پۆل:عێراق لە ١٩٩٦ پۆل:عێراق لە ١٩٩٥ پۆل:عێراق لە ١٩٩٤ پۆل:عێراق لە ١٩٩٣ پۆل:عێراق لە ١٩٩٢ پۆل:عێراق لە ١٩٩١
زمانی ئۆدیا
ھیندستان
زمانی ئۆدیا بە شێوەیەکی سەرەکی لە ویلایەتی ئۆدیشا قسەی پێدەکرێت، بەڵام دانیشتوانی بەرچاوی زمانی ئۆدیا لە ویلایەتەکانی دراوسێدا ھەن، وەک ئەندرە پرادێش ، مادیا پرادێش ، جارخاند ، ڕۆژئاوای بەنگال و چاتیسگار.
وڵاتانی دەرەوە
ڕەوەندی ئۆدیا لە چەندین وڵاتی جیھاندا بوونیان ھەیە و ژمارەی قسەکەرانی ئۆدیا لە سەرانسەری جیھاندا دەگاتە ٥٠ ملیۆن کەس،    ڕێژەیەکی بەرچاویان ھەیە لە وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا وەک تایلەند و ئیندۆنیزیا، بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن ساداباکانەوە ھێنراوە، بازرگانانی کۆن لە ئۆدیشا کە زمانەکەیان لەگەڵ کولتوورەکەدا ھەڵگرتووە لە کاتی بازرگانی کۆندا ، و لە وڵاتانی ڕۆژئاوای وەک ئەمریکا و کەنەدا و ئوسترالیا و ئینگلتەرا، زمانەکە لە وڵاتانی بۆرما و مالیزیا و فیجی و مۆریس و سریلانکا و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیشدا بڵاوبووەتەوە وەک زمانێکی زگماکی لەلایەن کۆمەڵگەی بۆناز لە باکووری ڕۆژھەڵاتی بەنگلادیش قسەی پێدەکرێت.
سیستەمی نووسین
وێنۆک| ھێڵکارییەکی ورد کە پەرەسەندنی ڕێنووسی ئۆدیا نیشان دەدات کە لە مۆزەخانەی شاری ڕاتناگیری لە ئۆدیشا نمایش کراوە زمانی ئۆدیا شێوە نووسینی ئۆدیایی (بە ڕێنووسی کالینگاش ناسراوە) بەکاردەھێنێت، ڕێنووسێکی براھمییە کە بە پلەی یەکەم بۆ نووسینی زمانی ئۆدیا و ئەوانی دیکەی وەک سانسکریت و چەند زمانێکی بچووکی ناوچەیی بەکاردێت، ھێڵکارییەکە لە ماوەی نزیکەی ١٠٠٠ ساڵدا پەرەی سەندووە و سەرەتاییترین شوێنەواری بۆ ساڵی ١٠٥١ی زایینی دەگەڕێتەوە.
بەرنامەکان
وەرگێڕی گۆگڵ لە ساڵی ٢٠٢٠ یەکەم وەرگێڕی خۆکاری بۆ زمانی ئۆدیا ناساند دواتریش مایکرۆسۆفت لە کۆتایی ھەمان ساڵەدا ئۆدیای لە وەرگێڕی سەرھێڵی خۆیدا جێگیر کرد.
ئیمپڕاتۆر سواندی
وێنۆک ئیمپڕاتۆر سواندی (بە چینی:宣德帝;، لەدایکبووی ١٦ی ئازاری ١٣٩٩ بۆ ٣١ی کانوونی دووەمی ١٤٣٥) پێنجەم ئیمپراتۆری ئیمپراتۆریەتی مینگ بوو فەرمانڕەواییەکەی لە ١٤٢٥ بۆ ١٤٣٥ بوو.
وێنۆک|ئیمپڕاتۆر سواندی [[گۆڵف|یاری گۆڵف دەکات لە وڵاتەکەی.]]
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٣٩٩ پۆل:مردووانی ١٤٣٥ پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ١٥یەم پۆل:ئیمپڕاتۆرەکانی ئیمپڕاتۆریەتی مینگ پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپڕاتۆریەتی مینگ پۆل:وێنەکێشەکانی پەکین
جوگرافیای نیوزیلاند
وێنۆک|160px جوگرافیای نیووزیلاند نیووزلەندا وڵاتێکی دوورگەیییە و دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای زەریای ھێمن و نزیک لە ناوەندی نیوەگۆی ئاو. وڵاتەکە لە ژمارەیەکی زۆر دوورگە پێکھاتووە کە بە نزیکەی ٦٠٠ دوورگە مەزەندە دەکرێت کە زۆربەیان پاشماوەی زەوییەکی گەورەترن کە ئێستا لەژێر دەریادا نوقم بووە. دوو دوورگەی سەرەکی لە ڕووی قەبارەوە بریتین لە دوورگەی باکوور و دوورگەی باشوور کە بە گەرووی کوک جیا دەکرێنەوە. سێیەم گەورەترین دوورگە دوورگەی ستیوارتە، کە دەکەوێتە ٣٠ کم لە نوکی دوورگەی باشوورەوە، لە تەنیشت گەرووی فوڤو. سێ دوورگەی گەورەی ئەم وڵاتە ١٥٠٠ کم لە نێوان پانییەکانی ٣٤ بۆ ٤٧ باشوور درێژ دەبنەوە. نیووزلەندا بە ڕووبەری ٢٦٧ ھەزار و ٧١٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە شەشەم وڵاتی دوورگەیییە لە جیھاندا. نزیکەی دوو لەسەر سێی زەوی نیووزلەندا لە ڕووی ئابوورییەوە سوودی ھەیە و ئەوەی دیکەش شاخاوییە. زۆربەی زۆری دانیشتووانی نیووزلەندا لە دوو دوورگەی سەرەکی باکوور و باشوور دەژین. گەورەترین ناوچەی شارستانی ئۆکلاندە لە باکووری دوورگەی باکوورە. ئەم وڵاتە نزیکەی ٢٠٠٠ کم لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئوسترالیا بەسەر دەریای تاسماندا ھەڵکەوتووە، نزیکترین دراوسێکانی نیووزلەندا لە باکوورەوە بریتین لە نیو کالیدۆنیا، تۆنگا و فیجی.
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای نیوزیلاند
فەتاح کەندی
فەتاح کەندی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی زەنگەبار، ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
کانی قزان
کانی قزان گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری چەمێ ڕەوزە، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
فەتاح کەندی
جوگرافیا
فەتاح کەندی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی مورادلوی سەروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی قوردئۆلدورنی کورد و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی جەمال ئاوا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی وەرمەزیار.
کانی قزان
ناو
ناوی ئەم گوندە لە دوو بڕگە پێکھاتووە(کانی+قزان) واتا کانی کچان، قز بەمانای کچ دێت و (ان) نیشانەی کۆی ناویان خستوەتە سەری.
جوگرافیا
کانی قزان ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
موسڵمانە پێشوەکانی ئەمریکای باکوور
موسڵمانە پێشوەکانی ئەمریکای باکوور (Ex-Muslims of North America) ڕێکخراوێکی قازانج نەویستی تۆمارکراوە کە خۆی بە داکۆکیکار بۆ قبووڵکردنی ناڕەزایی ئایینی و بەرزکردنەوەی بەھا سێکولارەکان و ئامانجی کەمکردنەوەی جیاکارییە لەلایەن ئەوانەی واز لە ئیسلام دەھێنن وەسف دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕەخنە لە ئیسلام پۆل:ڕێکخراوە بێخواکان
فڕۆکەخانە
وێنۆک|400px|وێنەی ڕوونکردنەوەیی فرۆکەخانە
فڕۆکەخانە مەیدانێکی گەورەیە کەلە چەند بەشێکی جیاواز پێکهاتوە و دیاریکراوە بۆ هەڵسان و نیشتنەوەی فڕۆکە و هەلیکۆپتەرەکان و چەند ئامرازێکی تر. کە زۆرتر بۆ مەرامی سوود وەرگرتن و خەڵکی بەکاری دەهێنن، کە تێیدا خەڵکی سەردانی شارێکی تر یان وڵاتێکی تر یان ناوچەیەکی تر دەکەن، وە هاوکات تایبەت دەکرێت بۆ مەرامی گواستنەوەی کەل و پەل و مەرامی شوێنی فڕۆکە جەنگیەکان. فڕۆکەخانە لە لایەن حوکومەت پاڵپشتی و بەڕێوبەری دەکرێت، کە دواتر بەشی بەڕێوەبردنی فڕۆکەخانە دەکەوێتە ئەستۆی کۆمەڵێکی کارمەندان، کە بەشێکیان کار لە بەڕێوبەرایەتی فڕۆکەخانە دەکەن، هەندێکی تریان تەنها ڕێنیشاندەری فڕۆکەکانن لە تاوەری فڕۆکەخانەکەوە، ئەمە جگە لە بەڕێوبەر و پارێزەرانی بەشەکانی تر.
فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی
فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بەو فڕۆکەخانە گەورانە دەوترێت، کە لەڕووی قەبارەوە گەورەترن لە چاو فڕۆکەخانەکانی تر. هەر فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی دەچێتە نێو نەخشەی جیهانی فڕۆکەخانەکان، کە فڕۆکەکان لە گشت وڵاتانی جیهان دەتوانن کردانی نیشتنەوە و هەڵفڕینی تێدا ئەنجام بدەن.
خزمەتگووزاری فڕۆکەخانە
لە بەشی تێرمیناڵی هەر فڕۆکەخانەیەکا بەشی خزمەتگووزاری هەیە، کە تایبەتن بەکڕین و فرۆشتنی کاڵا و خواردەمەنی بە گەشتیاران.
بەشی VIP
بەشی (vip - very important pople)، لەهەر فڕۆکەخانەیەک تایبەتە بە گەشتکردن و گەڕانی کەسایەتیە گەورە و سەرکردەکان.
کارگۆ
بەشی کارگۆ لە فڕۆکەخانەکان تایبەتە بە گواستنەوە و گەیاندنی کەل و پەل و کاڵای تایبەتی کۆمپانیا و خەڵکی، کە لە شار یاخوود لە وڵاتێکی ترەوە هاتوون.
پشتگیری
لەکاتی بوونی هەر حاڵەتێکی لەناکاوی فڕۆکەکان، تیمی تایبەت لە فڕۆکەخانەکاندا هەن کە یارمەتی خەڵکی و ڕزگارکردیان دەدات و لەکاتی بوونی هەر ڕووداوێکی تر، هەوڵی کۆنتڕۆلکردنەوەی دەدەن. کە بەزۆری ڕووداوە تەندرووستی و ڕووداوە هاتوچۆییەکانی فڕۆکەکانن.
ئاسایش
ڕێژەی کارمەندانی ئاسایش لە فڕۆکەخانەکاندا بەپێی هەل و مەرج و گەورەیی فڕۆکەخانەکە دەگۆڕدرێت، بەڵام لەسەر ئاستی جیهاندا و لەدوای هێرشەکانی (١١ سێپتێمبەری ٢٠٠١) بۆسەر وڵاتی ئەمریکا، ڕێژەی کارمەندان و پارێزەرانی فڕۆکەخانەکان بەشێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد.
کردەی سەربازی
1px لە بەشێکی زۆری فڕۆکەخانەکان، فڕۆکەی سەربازی و بەمەرامی جیاواز هەن، کە بەشێکیان بۆ کردە سەربازییەکان لە فڕۆکەخانە گشتی و فڕۆکەخانە سەربازییەکان بە تایبەتی ئەنجام دەدەن. و بەشێکی تریان تایبەتن بە گواستنەوەی کەل و پەلی سەربازی.
وێنەگرتن لە فڕۆکەخانە
لە چەند کاتێکی جیاوازدا بەشێکی فڕۆکەخانەکان تایبەت دەکرێت بە پێشاندانی فڕۆکە نوێ و سەربازییەکان، و بەشێکی تریان بە مەرامی گرتنی چەند گرتەیەک بۆ بواری سینەما ئەنجامی دەدەن.
پەراوێزەکان
پۆل:فرۆکەخانەکان پۆل:گواستنەوەى گشتى
مارکۆس ڕاشفۆرد
مارکۆس ڕاشفۆرد (لەدایکبووی ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئینگلیزییە و وەک ھێرشبەرێک بۆ یانەی مانچستەر یونایتدی لە خولی پرێمییەرلیگ و ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا یاری دەکات.
کلدانی
کلدانی یان کلدانی کاتۆلیک ناوی کۆمەڵگەیەکی مەسیحی ئارامی و شوێنکەوتوانی کەنیسەی کاتۆلیکی کلدانییە کە لە مێژوودا سەر بە کەنیسەی ڕۆژھەڵات بووە.
کلدانەکان، ھەرچەندە بە سووریی نەتەوەیی دادەنرێت، بەڵام بەھۆی مەزھەبەکانیانەوە جیاوازن لە شوێنکەوتوانی کەنیسەی سریانی ڕۆژھەڵات. لە بنەڕەتدا، کلدان و سریانی و نێستۆری/ئاشوورییەکان سەر بە نەتەوەی ئارامین، کە باوەڕدارانی مۆنۆفیزیت پێیان دەوترێت سریانی، شوێنکەوتوانی نێستۆریۆس پێیان دەوترێت نێستۆری یان ئاشووری، و ئەو نێستۆریانەی کە دواتر پەیوەندییان بە کەنیسەی کاسۆلیکییەوە کردووە پێیان دەوترێت کلدانی. ھەروەھا زۆربەی کیلتانییەکان لە پەراوێزی نەینەوا دەژیان. کلدان و سریانی لە دەستووری عێراق وەک نەتەوەی جیا ناسێنراون.
گویانای بەریتانی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
گویانای بەریتانی نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠ بوو کە لە ٢٥ی ئاب تا ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٠ لە ڕۆما لە ئیتالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
قەتەر لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
قەتەر نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
زییەکە
زییەکە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بازیان، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
زییەکە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی شایە و لە باشوور لەگەڵ گوندی لەتیف ئاوا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ورمزیار و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مەحمودێ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
گشتپرسیی دەستووری فەڕەنسای ١٨١٥
گشتپرسیی دەستووری فەڕەنسای ١٨١٥ گشتپرسییەکی دەستوورییە بۆ دەستووری ئیمپراتۆریەتی فەڕەنسی یەکەم و گەڕانەوەی ناپۆلیۆنی یەکەم لەجێگای لویسی ھەژدەیەم، لە ٢٢ی نیسانی ١٨١٥ ئەنجامدرا و دواتر ئەنجامی گشتپرسییەکە بەنزیککراوەیی ڕاگەیەندرا. لەکۆی ٧ ملیۆن دەنگدەر، ٧٧٫٤٦٪ی دەنگدەران بەشدارییان نەکرد.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گشتپرسی لە فەڕەنسا
شینکی
شینکی گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شینکی لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی باساوێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی قامیش و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی بەردبەرد و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی گەڵاڵە.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
چێن شیزێنگ
چێن شیزێنگ (چینی: 陈师曾; لەدایکبووی ٢ی ئازاری ١٨٧٦ تا ١٢ی ئەیلوولی ١٩٢٣) وێنەکێش و ڕەخنەگرێکی چینی بوو لە سەدەی ٢٠ەم لە چین لەو ساتەدا ھونەرمەندە چینییەکان وێنەکێشیی دێرینی چینییان ڕەت دەکردەوە و شوێن ستایلە کاریگەرییەکانی ڕۆژاوا دەکەوتن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێنەکێشەکانی زنجیرە فەرمانڕەوایی چینگ پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦ پۆل:مردووانی ١٩٢٣
شەڕەکانی نیوزیلاند
وێنۆک|وێنەیەک لە «مۆزەخانەی ئۆکلاند بۆ یادەوەری» بۆ ھەموو ئەوانەی لە جەنگەکانی نیووزلەندا گیانیان لەدەستدا|160px شەڕەکانی نیووزیلاند زنجیرەیەک شەڕی چەکدارییە لە نیووزلەندا لە نێوان ساڵانی ١٨٤٥ بۆ ١٨٧٢، لە نێوان ماورییەکان لە لایەک و یەکەکانی سوپای بەریتانیا و دانیشتووانی ئەورووپیش لە لایەکی ترەوە. پێشتر پێیان دەگوترا شەڕی وشکانی یان جەنگی ماوری. مێژوونووس جەیمس بەیلیش لە دەیەی ١٩٨٠ی سەدەی ڕابردوودا زاراوەی «شەڕەکانی نیووزیلاند»ی بەناوبانگ کرد، بەڵام جەیمس کاوان یەکەم کەس بوو کە لە دەیەی ١٩٢٠دا ئەم زاراوەیەی بەکارھێنابوو. ھەرچەندە شەڕەکان لە سەرەتادا ناکۆکی ناوخۆیی بوون کە لە گرژییەکانی کڕینی زەوییە ناکۆکەکانەوە سەریان ھەڵدا، بەڵام لە ساڵی ١٨٦٠ەوە زۆر پەرەیان سەند و حکوومەت قەناعەتی پێکرد کە دژی بەرەنگاربوونەوەی یەکگرتووی ماورییە لە بەرامبەر ھەر فرۆشتنێکی زەوی نوێ و ڕەتکردنەوەی داننان بە سەروەری تاجی بەریتانیا. حکوومەتی کۆلۆنیالیزم ھەزاران سەربازی بەریتانیای بانگھێشت کرد بۆ دەستپێکردنی ھەڵمەتی گەورە بۆ ئەوەی لە بزووتنەوەی پاشای ماوری تێپەڕێت و زەوی کشتوکاڵی و زەوی بۆ دانیشتووانی بەریتانیا بەدەستبھێنێت.
سەرچاوەکان
پۆل:شەڕەکانی شانشینی یەکگرتوو
گواندارزانی
لە گیانلەبەرناسیدا، گواندارزانی لێکۆڵینەوەی زانستیی گواندارەکانە، کە پۆلێکی بڕبڕەدارانە و تایبەتمەندی وەک مێتابۆلیزمی ھۆمیۆتێرمیک، پەڕ، دڵی چوار ژوور و کۆئەندامی دەماری ئاڵۆزیان ھەیە. ئەرشیڤی ژمارەی گواندارانی سەر زەوی بەردەوام لە گەشەکردندایە، بەڵام لە ئێستادا بە ٦٫٤٩٥ جۆری جیاوازی گواندار دانراوە ھەندێکیان بەم دوایییە لەنێو چوون. ٥٫٤١٦ گوانداری زیندوو لەسەر زەوی دیاری کراون و نزیکەی ١٫٢٥١ گواندار لە ٢٠٠٦ەوە تازە دۆزراونەتەوە. لقە سەرەکییەکانی گواندارزانی، مێژووی سروشتی، پۆلێنزانی و سیستماتیک، توێکاری و کارەندامناسی، ئاکارناسیی گیانلەبەری، ژینگەناسی، و بەڕێوەبردن و کۆنترۆڵکردن لەخۆ دەگرێت.
گواندارزانی بوارگەلی لێ دەبێتەوە لەوانە پریماتزانی (لێکۆڵینەوەی پریماتەکان)، و سیتۆلۆژی (لێکۆڵینەوەی سیتەیسیاکان). وەک لێکۆڵینەوەکانی تر، گواندارزانی بەشێکە لە گیانلەبەرناسی ئەویش بەشێکە لە ژینناسی، کە لێکۆڵینەوەی ھەموو بوونەوەرە زیندووەکانە.
سەرچاوەکان
پۆل:گواندارزانی پۆل:ژێربوارەکانی گیانلەبەرناسی
خۆپۆرترەیت
وێنۆک|خۆپۆرترەیتێکی [[فریدا کالۆ]] وێنۆک|تابلۆی لاس مێنیناس (خانمە خزمەتکارەکان) لە کارە بەناوبانگەکانی [[دیێگۆ ڤێلاسکێس]]
سەرچاوەکان
پۆل:وێنەکێشی
ناوەندی باربیکان
ناوەندی باربیکان ناوەندێکی ھونەری نمایشییە لە ئیستێت باربیکان لە شاری لەندەن و گەورەترین ناوەندە لە جۆری خۆی لە ئەورووپا. ناوەندەکە میوانداری کۆنسێرتەکانی مۆسیقای کلاسیک و ھاوچەرخ، نمایشی شانۆ، نمایشکردنی فیلم و پێشانگای ھونەری دەکات. ھەروەھا کتێبخانە و سێ چێشتخانەی تێدایە. سەنتەری باربیکان ئەندامی تۆڕی ناوچە کولتوورییە جیھانییەکانە.
ساتیار، بازیان
ساتیار گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بازیان، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
شیوەکوێر
شیوەکوێر گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شیوەکوێر لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەرکەند و لە باشوور لەگەڵ گوندی بێتوات و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی وەڕاز و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ساکەڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
چورام
چورام شارێکە لە پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد
دەرماناوا
دەرماناوا گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خدران، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
دەرماناوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەمتەران و لە باشوور لەگەڵ گوندی باداوان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کورداوا و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەسرۆک.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
بیدیا دێڤی بھانداری
بیدیا دێڤی بھانداری (بە زمانی نیپاڵی: विद्यादेवी भण्डारी ؛ لە دایکبووی ١٩ی حوزەیرانی ١٩٦١) کەسایەتی ژنە سیاسەتوانی نیپالییە، ئەو لەوەتەی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ بووەتە سەرۆکی نیپال، ئەو دووەمین سەرۆکی وڵاتە و یەکەمین ژنیشە ئەو پۆستەی وەرگرتبێت. ئەو لەڕێی پەرلەمانی نیپاڵەوە هەڵبژێردرا، لە دەنگدانێک کە ٣٢٧ دەنگی بەدەستهێنا لە کۆی ٥٤٩ ئەندام. ئەو پێشتر جێگری سەرۆکی پارتی کۆمۆنیستی نیپال بوو، کە پارتێکی مارکسی-لێنینییە.
بیدیا لە ماوەی ٢٥ی ئایاری ٢٠٠٩ هەتاوەکوو ٦ی شووباتی ٢٠١١ بووە وەزیری بەرگری لە نیپال. ژیانی سیاسیی ئەو بەچوونە پاڵ یەکێتیی قوتابیانی چەپ دەستیپێکرد، پاشان لە ساڵی ١٩٨٠ چووە پاڵ حیزبی کۆمۆنیست.
قەتەر لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
قەتەر نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ بوو کە لە ٢٣ی تەممووز تا ٨ی ئابی ٢٠٢٠ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
بیدیا دێڤی بھانداری
بیدیا لەگەڵ مەدان بهانداری، سەرکردەیەکی کۆمۆنیستی نیپاڵ هاوسەرگیری کرد، هاوسەرەکەی لە ڕووداوێکی هاتووچۆ کۆچی دوایی کرد، کە گومانی تیرۆرکردنی هەبوو بەڵام بەئەنجام لێکۆڵینەوەکان بە ئەنجام نەگەیشتن، ئەوان بەیەکەوە دوو کچیان بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:خانمە سەرۆکەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١
قەتەر لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
گویانای بەریتانی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
گویانای بەریتانی نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤ بوو کە لە ١٠ تا ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ لە تۆکیۆ لە ژاپۆن بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٤
مووسیان
مووسیان شارەدێیەکە لە ناوچەی مووسیان لە شارستانی دێلوڕان لە پارێزگای ئیلام، لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران. ناوەندی ناوچەی مووسیانە.
ئەم شارەدێیە دەکەوێتە ناوچەی دێرینی مووسیان، تەنیشت سنووری عێراق و دوورییەکەی لە شارۆچکەی دێلوڕان کەمترە لە ٢٢ کیلۆمەتر. لەم ناوچەیەدا چەندین شوێنەواری دێرین لە شارستانیەتەکانی ئیلام و ماد و ھەخامەنی و ساسانی ھەن کە تا ئێستا سەرنجیان نەدراوە. ڕووبارێک بە ناوی دۆیرەج بەلای ئەم شارەدا تێدەپەڕێت و لە زستاندا کەش و ھەوای سووکە و لە ھاویندا زۆر گەرمە.
ناو
ناوی ئەم شارەدێیە لە ڕابردوودا موسائییان بووە کە بە تێپەڕبوونی کات بوو بە مووسیان.
ئابووری
دەڤەری مووسیان دەوڵەمەندە بە سامانی نەوت و گاز. زۆرێک لەو کێڵگە نەوتیانە لەگەڵ عێراقدا ھاوبەشن. لە ئێستادا کارەکانی دەرھێنانی نەوت لە بەشێک لەو کێڵگانە ئەنجام دەدرێن، لەوانە کێڵگە نەوتییەکانی بەیات، دال پەری، دانان و کانی شیرین.
ناوچەی مووسیان لەڕووی کشتوکاڵیشەوە ناوچەیەکی بەپیتە. کەشوھەوای گەرمی ناوچەکە و بوونی سەرچاوەی ئاوی سەرزەوی و ژێر زەوی وایکردووە کە بتوانرێت بەرھەمی زۆر بچێنرێت. گرنگترین بەرھەمەکانی ئەم ھەرێمە بریتین لە گەنم، جۆ، گەنمەشامی، کونجی، سۆیا، تۆوی زەیتی، پەتاتە، پیاز، ھەموو جۆرە سەوزەیەک، خورما و میوەی لیمۆ.
مێژوو
لە ساڵانی ١٩٧٢ و ١٩٧٣ بەرپرسانی ئەو سەردەمە باڵەخانەیەکیان لە شوێنی ئێستای شارەکە دروست کرد و بەم کارەش ناوکی شارەکە دروست بوو. شارەوانی موسیان لە ساڵی ١٩٦٦ دامەزراوە. ئەم ناوچەیە لە ساڵی ١٩٨٠ لە کاتی شەڕی ئێران و عێراقدا داگیرکرا، لە ئاکامدا شارەدێی مووسیان و گوندەکانی دەوروبەری وێران کران. کە بە کۆنتڕۆڵکردنی لەلایەن عێراقەوە ١٠٠٪ لەناوچوو. دوای کۆتایی ھاتنی شەڕ، ناوچەکە دووبارە ئاوەدان کراوەتەوە و ئاوەدان بووەتەوە.
سەرچاوەکان
* پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای ئیلام پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏ پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران
کون چان
کون چان (髡殘) (لەدایکبووی ١٦١٢ تا ١٦٧٤) وێنەکێشێک بوو لە سەردەمی مینگ و چینگ. لە ھونان گەورە بووە بەڵام زۆربەی ژیانی لە نانجینگ بەسەربردووە. ستایلی وێنەکێشیی سروشت ئەو کاریگەری لەسەر وانگ مێنگ بەجێھێشتووە، وە یەکێک بووە لە چوار مامۆستا قەشەکە لە سەرەتای ئیمپراتۆریەتیی چینگ. ئەوانی تر بریتیی بوون لە ژوو دا، ھۆنگ رێن و شایتاوۆ.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٧یەم پۆل:بوزییە ھونەرمەندەکان پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپڕاتۆریەتی مینگ پۆل:وێنەکێشەکانی زنجیرە فەرمانڕەوایی چینگ
مەلاویان (شەمزینان)
مەلاویان گوندێکی وابەستەی قەزای ناوچیای شەمزینانە و لەسەر سێ سنوورە  هاوسای گوندی گەلێشم و  گارە یە. گوندی مەلاویان لە كەندێكی قووڵدا هەلاكەوتووە و ڕووبارێک دەیبڕێت. لەلایەن بنەماڵەی محەمەد ئاوەدان كراوەتەوەو تا ئێستا چۆڵ نەبووە. لە وەرزی زستاندا بەفری زۆرە و ژیان تیێیدا زۆر سەختە بەهاری زۆر خۆش و رەنگینە هاوینی فێنکە. لێڕی زۆری لێ هەیە و پڕە لە کانیاوی سازگار. هەموو ماڵەكان بیری ئاوی خۆیان هەیە.
دانیشتووان
دانیشتووانی گوندەكە لە هۆزێ زەرزان و سەر بە گوندستانی گارە (تەكەلی) یە كە پێكهاتووە ماسیرۆ و شاوتێ و گەلێشم و مەلەویان. ناوەكە بە مەلەیان یان مەلەویانیش گۆ دەكرێ لە تۆماری دەوڵەتی تورك بە ئۆغڵكلی ناسراوە. پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە نین
جەیدن سانچۆ
جەیدن سانچۆ (لەدایکبووی ٢٥ی ئازاری ٢٠٠٠) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئینگلیزییە و وەک یاریزانی باڵ لە یانەی مانچستەر یونایتدی لە خولی پرێمیەرلیگ و ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا یاریی دەکات.
بەستەری دەرەکی
پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد پۆل:یاریزانانی بۆروسیا دۆرتموند پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠
سڵێمانەگردە
سڵێمانەگردە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بازیان، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سڵێمانەگردە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی زایر و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی بازیان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی میرەدێ، بازیان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارۆچکەی بازیان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
جەمیل عەلی
جەمیل عەلی پیرداود یوسف (ناسراو بە: مامۆستا جەمیل عەلی) بانگخوازو وتارخوێنی دیاری ھەرێمی کوردستان، لە ساڵی ٢٠٠٦ کۆلێژی «المعرفة» لە شاری مووسڵ تەواو دەکات و ھەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسە و لە ساڵی ١٩٩٣ یەکەم بنکەی لەبەرکردنی قورئانی پیرۆز لە ھەرێمی کوردستان دادەمەزرێنی و بەڕێوەبەری ڕێکخراوی اقرٲ بۆ زانستەکانی قورئانی پیرۆز بووە لە ساڵی ٢٠١٤، و مامۆستایی ناوبراو جگە لەزمانی کوردی زمانەکانی عەرەبی و ئینگلیزی و تورکمانی بە ڕەوانی دەزانی، لە ڕێکەوتی ١ی تەممووزی ١٩٤٦ لەگوندی «شاوێس»ی شاری ھەولێر و لە عەشیرەتی میران بەگ لەدایکبووە. لە ڕێکەوتی ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠ دوای نزیکەی سێ مانگ لە نەخۆشکەوتنی لەنەخۆشخانەی ھەولێری تایبەت بەھۆی ئازاری سوورێنچک کۆچی دوایی دەکات.
ژیاننامە
مامۆستا جەمیل عەلی لەناوەڕاستی پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو بۆ خوێندن دێتە شاری ھەولێر، ھەر لەمنداڵییەوە حاجی عەلی باوکی لەبەر زیرەکیی و دەنگەخۆشەکەی گرنگی زۆر بە مامۆستا جەمیل دەداو ڕاستەوخۆ دەینێرێتە بەر خوێندنی فەقێیاتی و حوجرەی زانایان لە گوندەکەی خۆیان و تەمەننای زۆری کردووە ببێتە چرایەک بۆ گوندی شاوێس، لە دوای تەواوکردنی قۆناغی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لەگەڵ خوێندنی قۆناغی ناوەندی درێژە بەخوێندنی زانستە ئیسلامییەکان دەدات و لەسەردەستی چەند گەورە زانایەکی شاری ھەولێر زانستە ئیسلامییەکان دەخوێنێت، سەرەتا لای زانایان مامۆستا سەید عەبدوڵڵا توتمەیی و مامۆستا مەلا عەبدوڵڵای سێبەردان لەگوندی شاوێس و پاشان ڕوو لە ھەولێر دەکات و لای زانایان مامۆستا شێخ عەبدوڵڵا زیخان و مامۆستا مەلا عومەری کەوری و مامۆستا عەبدوڵڵا قەڵات لە مزگەوتەکانی سەر قەڵای ھەولێر و مزگەوتی حاجی مراد و مزگەوتی سەید غەریب درێژە بەخوێندنی ئیسلامیی دەدات، پاشان لای ئەو کەڵە زانا بلیمەتانەی شاری ھەولێر ئیجازەی پێدەدرێت و ھەر زوو بۆ بانگەواز و ئاشناکردنی خەڵکان بە ئایینی ئیسلام ڕوو لە گوند و دێھاتەکان دەکات بۆ نموونە دەچێتە گوندەکانی دەوروبەری بەحرکە و بەشێکی زۆر لە گوندەکانی خۆشناوەتی ھەتاکو گوندی ھەرووت و دەوروبەری ھەریر، لەناوەڕاستی شەستەکان ئامادەیی کشتوکاڵ تەواو دەکات و دواتر دەبێت بەمامۆستا لەھەمان ئامادەیی کشتوکاڵ، لەسەرەتای ساڵی ١٩٦٤ی زایینی یەکێک دەبێت لەوکەسانەی ڕۆڵی بەرچاو دەبینێت لەسەحوەی ئیسلامیی و کۆمەڵی برایانی موسڵمان لە عێراق و بەسەدان قوتابی پێدەگەیەنێت کە ئێستا زۆربەیان کەسایەتی ئیسلامیی و بانگخوازن، ھەر لەوساڵەدا لەگەڵ حاجییە سەبیحەی ئامۆزای ژیانی ھاوسەرگیری پێکدەھێنێ و خوای گەورە پێنج کوڕ و سێ کچی پێدەبەخشێ بەناوەکانی" ئوسامە، بوخاری، موسعەب، بیلال، سوھەیب، مارییە، سومەییە و ئەسما، مامۆستا جەمیل، لەتافی لاوێتی ھەموو قورئانی پیرۆز لەبەردەکات، یەکەم وتاری لە ساڵی ١٩٧٣ بۆ نوێژخوێنان خوێندووەتەوە. لە ساڵی ١٩٧٦ بەنەخۆشییەکی کت و پڕ ھەردوو چاوی لەدەستدەدات و دوای چەندین نەشتەرگەریی نەتوانرا بینایی بۆ چاوەکانی بگەڕێتەوە. لە ساڵی ١٩٨٠ی زایینی لەمزگەوتی ئازادی شاری ھەولێر دادەمەزرێت. پاشان ساڵی ١٩٩٤ لەگەڵ ھەریەک لە مامۆستا سەڵاحەدین محەممەد بەھائەدین، مامۆستا ئەحمەد حەمەد ئەمین، زوھێر خۆشناو و شەھید فوئاد چەلەبی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستانیان دامەزراند، بەڵام ھەر زوو دەستبەرداری سیاسەت دەبێت و خۆی بۆ خزمەتی قورئان و پێگەیاندنی سەدان قوتابی بۆ لەبەرکردنی قورئانی پیرۆز یەکلاکردەوە، ھەر لەساڵی ١٩٩٤دا بەپیشەی ئیمام و خەتیب دەگوازرێتەوە بۆ مزگەوتی عەلائەدین سەجادی لەگەڕەکی شۆڕشی شاری ھەولێر و پەیوەندییەکی پتەو لەگەڵ نوێژخوێنان دادەمەزرێنێت کە تەنانەت لەکاتی وتارو نوێژی تەراویح نوێژخوێنن لەگوندەکانی دەرەوەی ھەولێر ڕوویان لەمزگەوتەکە دەکرد. لە ساڵی ٢٠١٧ لەسەر داوای خۆی دەگوازرێتەوە بۆ مزگەوتی زین ستی.
مردن
لە ڕێکەوتی ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠ کۆچی دوایی کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئیسلامییەکانی کورد پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان پۆل:زانایانی ئیسلام پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:سیاسییەکانی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥ پۆل:مردووانی ٢٠٢٠
شارستانی چورام
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شارستانەکانی ئێران پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد
پەیماننامەی ئاشتی نێوان ئوردن و ئیسرائیل
وێنۆک|258x258پیکسڵ چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ پەیماننامەی ئاشتی نێوان ئوردن و ئیسرائیل (، ) (یاخود بە ڕێککەوتنامەی دۆڵی عەرەبە ناسراوە) پەیماننامەیەکی ئاشتی بوو لەنێوان ئیسرائیل و ئۆردەن مۆرکرا لەبارەی سنوورە نێودەولەتییەکانی نێوانیان لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٤ مۆرکرا لە دۆڵی عەرەبە. بەپێی ئەم پەیماننامەیە ھەریەک لە لایەنەکان سازشیان لەبارەی سنوورەکانیانەوە کرد. ئەم پەیماننامەیە پەیوەندی ڕاستەوخۆی ھەبوو بە گڕژییەکانی نێوان ئیسرائیل و (ڕێکخراوی ئازادی فەلەستینی). بەھۆی ئەم پەیماننامەیە ئۆردەن بوو بە دووەم دەولەتی عەرەبی (دوای میسر) کە پەیوەندی دیپلۆماسی لەگەڵ ئیسرائیل ببەستێت. بەھۆی ناھەمواری باری ئابووری و سیاسی و ستراتیژی ئۆردەن ئەم پەیماننامەیە ژیڕترین و باشترین ھەڵبژاردەی ئۆردەن بوو تا زیاتر خاکەکەی لەدەست نەدات.
ئیمزاکردنی پەیماننامەکە
لە تەممووزی ١٩٩٤، سەرۆک وەزیرانی ئۆردەن (عەبدولسەلام ئەلمەجالی)ڕایگەیاند کە «سەردەمی جەنگ بەسەرچوو» دواتر (شەمعون پێرێز) سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لەوەڵامدا گوتی «ئێستا کاتی ئاشتییە». دواتر سەرۆک ڕابین و شا عەبدوڵلا لەلایەن سەرۆک بێڵ کلینتن بانگێشتی کۆشکی سپی کران بۆ دیداری باڵا.
لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٤، لە ئاھەنگێکی شکۆداردا لە دۆڵی عەرەبەی بەشی ئیسرائیل بەفەرمی ئیمزای پەیماننامەکە کرا، ھەریەک لە شا عەبدوڵلا و سەڕۆک عەیزەر وایزمان و سەرۆک بێڵ کلینتن و سەڕۆک وەزیران ئیسحاق ڕابیین و سەرۆک وەزیران عەبدولسەلام ئەلمەجالی و وەزیری دەرەوەی ئەمریکا وارن کریستۆڤەر ئامادەی ئاھەنگی ئیمزاکردنەکە بوون، ئاسمانی دۆڵی عەرەبە و شاری ئیلاتی ئیسرائیل پڕبوون لە میزڵدانی ڕەنگاوڕەنگ.
ھاوڵاتیانی ئیسرائیل بە ئەرێنی پێشوازیان لە پەیماننامەکە کرد، میسر بە ھەنگاوێکی باشی دانا، سووریا ھیچ ھەڵوێستێکی نەبوو، بەڵام پارتێ "حیزب اللە " ڕازی نەبوو بە پەیماننامەکە بۆیە وەک پەرچەکردارێک باکوری شاری "جەلیل"ی موشەک باران کرد. دوای ئەم پەیماننامەیە سنووری نێودەولەتی نێوان ئیسرائیل و ئۆردەن کرایەوە بە ڕووی بازرگان و گەشتیارەکانەوە.
کۆتایی ھێنان بە ناکۆکییەکە
لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ شا عەبدوڵا شای ئۆردەن ڕایگەیان ھیچ ناکۆکییەک نەماوە لەبارەی ناوچەکانی باقورە و غەمر و میرنشینیی ھاشمی ئۆردەن خاوەندارییەتی ئەم زەویانە دەکات، ئەمەش دوای ئەوەی ئیسرائیل خاوەندارییەتی ئەم زەویانەی کرد بۆ ماوەی ٢٥ساڵ بە گوێرەی پەیماننامەکە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتی پۆل:پەیماننامەکانی ئوردن پۆل:سیاسەتی ئیسرائیل پۆل:سیاسەتی ئوردن پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٤
مورادلوی خواروو
مورادلوی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی زەنگەبار، ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت، شارستانی پۆلدەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
مورادلوی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی قەرۆجالی و لە باشوور لەگەڵ گوندی پۆرناک و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی دایلان کەندی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مورادلوی ناوەڕاست.
مەلیحە ئەفنان
مەلیحە ئەفنان (؛ لەدایکبووی ٢٤ی ئازار ١٩٣٥ – مردووی ٦ کانوونی دووەمی ٢٠١٦) ھونەرمەندێکی فەلەستینی بوو.
ژیان
مەلیحە ئەفنان لە ساڵی ١٩٤٩ لەگەڵ خانەوادەکەی خۆی بەرەو بەیروت ڕۆیشتن. دواتر لە زانکۆی ئەمریکی لە بەیرووت لە بەشی ھونەرە جوانەکان وەرگیرا لە قوتابخانەی کۆرکۆران بۆ ھونەر و دیزاین لە واشنتۆن، ئەفنان لە ساڵانی ١٩٦٣ تا ١٩٦٦، لە کوێت ژیاوە، دواتر لە ١٩٦٦ تا ١٩٧٤ لە بەیروت ژیاوە، لە ١٩٧٤ تا ١٩٩٧ لە پاریس ژیاوە، کاتێک چوو بۆ لەندەن.
کارەکانی ئەفنان بەشێوەیەکی سەرەکی لە وڵاتی فەڕەنسا و لەندەن نمایش کرا. یەکەم نمایشیی تاکە کەسی بوو، لە گەلەرییەک بوو لە شاری بازل لە ساڵی ١٩٧١، لەلایەن ھونەرمەندی ئەمریکی مارک تۆبی ڕێکخرابوو. کۆکراوەی کارەکانی لە مۆزەخانەی میترۆپۆلیتەنی ھونەرە لە شاری نیویۆرک، مۆزەخانەی بەریتانیا لە لەندەن، کۆکراوەی ھونەری نووسراو لە ئەڵمانیا، پەیمانگای جیھانی عەرەبی لە پاریس و کۆکراوەی بانکی BAII لە پاریس.
لە لەندەن لە تەمەنی ٨٠ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥ پۆل:مردووانی ٢٠١٦ پۆل:ھونەرمەندانی پاریس
کیم ھوان-ھی
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:باشترین خانمەکتەران لە براوەی خەڵاتی گراند بێڵ پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرە منالەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور
ڕێکەوتنامەی نێودەوڵەتی لەپێناو پاراستنی مافەکانی کرێکارە کۆچکردووەکان و خێزانەکانیان
وێنۆک پەیماننامەی نێودەوڵەتی لەپێناو پاراستنی مافەکانی کرێکارە کۆچکردوەکان و هەموو ئەندامانی خێزانەکانیان (بە ئینگلیزی International Convention on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families, ICRMW) لە ١٨ی ئەیلولی ساڵی ١٩٩٠ دا واژۆ کرا لە نەتەوە یەکگرتووەکان. ئامانج لێی پاراستنی مافەکانی کرێکار و کۆچکردووەکان و خێزانەکانیان بوو. ئەم پەیماننامەیە لە ١ی تەمموزی ساڵێ ٢٠٠٣ ەوە لە بواری جێبەجێبووندایە.
لیژنەی کرێکارە کۆچکردووەکان (CMW) چاودێری جێبەجێکردنی بڕیارەکانی ناو ڕێکەوتنامەکە دەکات. هیچ وڵاتێک لەوانەی کە پێشوازی لە کۆچکەران دەکەن لە ڕۆژئاوای ئەوروپا یان ئەمەریکای باکوور واژۆیان لەسەر ئەم ڕێکەوتنامەیە نەکردوە. وڵاتانی تری وەکو ئوستورالیا، وڵاتە عەرەبیەکان لە کەنداوی فارسی، هیندستان و باشووری ئەفەریقا ڕێکەوتنامەکەیان پەسەند نەکردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:پەیماننامەکانی ئالبانیا پۆل:پەیماننامەکانی جەزائیر پۆل:پەیماننامەکانی ئارجەنتین پۆل:پەیماننامەکانی ئازەربایجان پۆل:پەیماننامەکانی بەنگلادێش پۆل:پەیماننامەکانی بەلیز پۆل:پەیماننامەکانی بێنین پۆل:پەیماننامەکانی بۆلیڤیا پۆل:پەیماننامەکانی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا پۆل:پەیماننامەکانی بورکینافاسۆ پۆل:پەیماننامەکانی کەیپڤەرد پۆل:پەیماننامەکانی چیلی پۆل:پەیماننامەکانی کۆلۆمبیا پۆل:پەیماننامەکانی تیمۆری ڕۆژھەڵات پۆل:پەیماننامەکانی ئێکوادۆر پۆل:پەیماننامەکانی میسر پۆل:پەیماننامەکانی ئێلسالڤادۆر پۆل:پەیماننامەکانی فیجی پۆل:پەیماننامەکانی گانا پۆل:پەیماننامەکانی گواتیمالا پۆل:پەیماننامەکانی گینێ پۆل:پەیماننامەکانی گینێ بیساو پۆل:پەیماننامەکانی ھۆندووراس پۆل:پەیماننامەکانی ئیندۆنیزیا پۆل:پەیماننامەکانی جامایکا پۆل:پەیماننامەکانی قرغیزستان پۆل:پەیماننامەکانی لیسۆتۆ پۆل:پەیماننامەکانی ماداگاسکار پۆل:پەیماننامەکانی مالی پۆل:پەیماننامەکانی مۆریتانیا پۆل:پەیماننامەکانی مەکسیک پۆل:پەیماننامەکانی مەغریب پۆل:پەیماننامەکانی مۆزامبیک پۆل:پەیماننامەکانی نیکاراگوا پۆل:پەیماننامەکانی نیجەر پۆل:پەیماننامەکانی نێجیریا پۆل:پەیماننامەکانی پاراگوای پۆل:پەیماننامەکانی پێروو پۆل:پەیماننامەکانی ڕواندا پۆل:پەیماننامەکانی سەینت ڤینسەنت و گرینادینز پۆل:پەیماننامەکانی سێنیگال پۆل:پەیماننامەکانی سیشێل پۆل:پەیماننامەکانی سریلانکا پۆل:پەیماننامەکانی سووریا پۆل:پەیماننامەکانی تاجیکستان پۆل:پەیماننامەکانی تورکیا پۆل:پەیماننامەکانی ئووگاندا پۆل:پەیماننامەکانی ئوروگوای پۆل:پەیماننامەکانی ڤێنیزوێلا پۆل:پەیماننامەکانی گامبیا پۆل:پەیماننامەکانی فلیپین
شەڕی مەککە (١٨١٣)
شەڕی مەککە (١٨١٣) چەند ڕۆژێک دوای گرتنی جەدە لەلایەن عەرەبستانی سعوودییەوە لەکاتی شەڕی وەھاببی ڕوویدا.
سوپای سعوودیە کە لە ھەزار میلیشیا پێکھاتبوو، بە شەڕێکی بچووک خۆیان ڕادەستی سووپای چەند ھەزار کەسی محەممەد عەلی پاشا کرد.
کوورتە مێژوو
بانگەوازەکە سەلەفییەکەی محەممەد کوڕی عەبدولوەھاب لە نەجد سەرکەوتنی بەدەستھێنا، دوای ئەوەی لەلایەن میری دەرعییە ئیمام محەممەد کوڕی سعوود کوڕی محەممەد کوڕی موقرینەوە پەسەند کرا، و بانگەوازەکە گەیشتە ھەندێک ناوچەی حیجاز و یەمەن و عەسیر و ھەندێک ناوچەی عێراق و شام و سعوودییەکان مەککە و تایف و مەدینەیان لکاند بەخۆیانەوە، تا ھەڕەشەکانی وڵاتی سعوودییە ڕوون بووەوە لەگەڵ ھەبوونی دەسەڵاتی عوسمانی لە شوێنەکانی ڕۆژھەڵاتی عەرەبی و جیھانی ئیسلامی بە گشتی، و وڵاتی عوسمانی ھەستی بە مەترسی ئەو بزووتنەوەیە کرد و تێگەیشت کە سەرکەوتنەکەیان دەبێتە ھۆی جیابوونەوەی حیجاز و لەدەستدانی دوو مزگەوتە پیرۆزەکە، کە وا دەکات ئەو سەرکردایەتییە لەدەست بدات کە لە جیھانی ئیسلامیدا ھەیەتی بەھۆی بەڕێوەبردنی ئەم دوو مزگەوتە پیرۆزە، لە سەردەمێکدا کە دەستیان کردبوو بە ھەوڵدان بۆ بەزاندنی ھۆکارە ناوخۆییە لاوازیەکان و بەھێزکردنی پەیوەندییەکانی نێوان خۆیان و بەشەکانی جیھانی ئیسلامی کە وەکو ناوەندی خەلافەتی ئیسلامی خۆی وەسف کردبوو. ھەموو ئەم ھۆکارانە ھاندەرێک بوون بۆ وڵاتی عوسمانی بۆ وەستانەوە بەرامبەر بانگەوازی سەلەفییەکان و ڕووبەڕووبوونەوەی بۆ سنووردارکردنی بڵاوبوونەوەیان، بۆیە سەرەتا لە ڕێگەی پارێزگارەکانی بەغدا و دیمەشقەوە ھەوڵیدا، بەڵام شکستی ھێنا، بۆیە محەممەد عەلی پاشای ھەڵبژارد، ئەویش ھەڵمەتێکی سەربازی ئامادە کرد بە سەرۆکایەتی ئەحمەد تۆسۆنی کوڕی.
ھەڵمەتی گەورەی میسر
محەممەد عەلی و ئیبراھیمی کوڕی لە ڕامیاری تۆسۆن ڕازی نەبوون، بۆیە پارێزگارێکی بۆ تۆسۆن نارد بۆ گەڕانەوە و ئیبراھیمی کوڕی ئەو بابەتە دەگرێتە خۆیەوە، و پێش ئەوەی گەشتی حیجاز بکات وتی:
(ئەی والی، کلیلەکانی دەرعییەت بۆ دەھێنم).
لە ٢٣-٩-١٨١٦ی زایینی ئیبراھیم پاشا میسری بەجێھێشت، بە یاوەری شارەزایانی باڵای سەربازی بیانی لە سوپادا، وەک: سکۆتۆ، جەنتیل، تۆدێسکینی و سۆشیۆ، پێی وابوو کە تەنیا ئەم سەرکردە و سەربازانە توانای چوونە ناو شاری دەرعییەیان ھەیە، لەبری ئەوەی وەک شەپۆل لە کەنارەکانی حیجازدا شەڕ بکەن، لە ٣٠-١٠-١٨١٦ی زایینی ئیبراھیم پاشا گەیشتە یەنبووع، پاشان حەناکییەی کردە ناوەندێک بۆی، دڵخۆش بوو کە لە ١٩ی کانوونی دووەم ١٨١٧ پلەی پاشای بەدەستھێنا و بە خاڵی دەستپێکی دەزانی.
قرپ کردن
قرپ،قرقێنە و قرپێنە،بریتیە لە فرێدانە و بەڕەڵاکردنی غازاتی ناو کۆئەندامی هەرس لەڕێی زارەوە.
جوشوا باسێت
جوشوا تایلۆر باسێت (بە ئینگلیزی: Joshua Taylor Bassett) ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەمریکییە. بە ڕۆڵی سەرەکی وەک ڕیکی بۆین لە فیلمی میوزیکاڵی ئامادەیی: میوزیکاڵەکە: زنجیرەکە (٢٠١٩-ئێستا) ناسراوە.
قرپ کردن
لەکاتی فرێدانی ئەو غازاتە بەزۆری دەنگێکی تایبەتی لەگەڵدایە، و هەندەک جاریش، بۆنێک.
جوشوا باسێت
لە مانگی ئایاری ٢٠٢١ وەک ئەندامێکی کۆمەڵگەی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە هاتە دەرەوە.
لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢١ باسێت بەهۆی شۆکی سپێتیک و سستبوونی دڵەوە لە نەخۆشخانە خەوێندرا.
بەستەری دەرەکی
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییە کوڕە گۆرانیبێژە پۆپەکان پۆل:گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان
قرپ کردن
بەشێک لە دەرمانە بەکارهیندراوەکان بۆ نەخۆشی شەکرەش دەبنە هۆی قرپ کرن.دەنگە تایبەتەکەی قرپ بەهۆی لەرینەوەی سەمام (valve)ی سورێنچک درووستدەبێت کاتەک گاز بەنێویدا دەڕوات. قرپ لە زۆربەی شوێنەکانی دنیا وەکو ڕەفتارەکی ناشیرن تەماشادەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی: کۆئەندامی ھەرس و سک
شەکراو، ماوەت
شەکراو گوندێکە، کەوتووەتە قەزای ماوەت، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شەکراو لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی شاناخسێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی دارەبەن (ڕوونکردنەوە) و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی سیرێی بابەشێخ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قۆخان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
باتێستا
دەیڤید مایکڵ باتێستا (لەدایکبووی ١٨ی کانوونی دووەمی ١٩٦٩ لە ئارلینگتۆن، شاری ڤێرجینای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا) زۆرانبازی پڕۆفیشناڵ، ئەکتەر، سەربازی ھونەری و ڕاھێنەرێکی جەستەیییە.
ژیانی سەرەتایی
باتێستا لە ساڵی ۱۹٦۹ لە شاری ئارڵێنجێنی ویلایەتی ڤێرجینیا لە دایکبووە باوکی ڤلیپینیە و دایکی بە ڕەچەڵک یۆنانیە باوکی کۆچبەرێکی فلیپینی بوو لە ئەمریکا و لەوێ نشتەجێ بوو باتێستا بەرلە دەستکردن بە زۆرانبازی شۆفێری تەکسی بوو و ماوەیەکش کاری سەرتاشی کردووە لە تەمەنی ۱۳ ساڵی پاتێستا دەستیکردووە بە دزینی ئۆتۆمبێڵ.
شیوەشان، خدران
شیوەشان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خدران، قەزای دووکان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شیوەشان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی باسەرێ و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی خەلەکان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ بەنداوی دووکان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شێخ مەنسوریان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئێرباس
ئێرباس بە (ئینگلیزی:Airbus) کۆمپانیایەکە کە ھی چەند وڵاتێکی ئەوروپیە کە تایبەتە بە درووستکردنی فڕۆکەی نەفەر ھەڵگر و فرۆکەی جەنگی. کە لەژێر چاودێری (گرووپی ئێرباس) بەڕێوەدەبردرێت.
بارەگای سەرەکی بەشی بەرھەم ھێنانی فرۆکەی نەفەرھەڵگر لە شاری بلاگناس ە لە فەرەنسا، بەڵام کارگەی بەرھەمھێنان و بەستن لە وڵاتانی فەرەنسا، ئەڵمانیا، ئیسپانیا، بەریتانیا، ئەمریکا و چین ە.
کۆمپانیای ئێرباس خاوەنی دروستکردنی گەورەترین فڕۆکەی نەفەرھەڵگرە لە جیھاندا، کە لە ساڵی ٢٠٠٥ بۆیەکەمجار بە سەرکەووتی فری بە ئاسماندا بە ناوی ئێرباس A380.
پێشانگا
چەند جۆرێکی فڕۆکەکانی ئێرباس
سەرچاوەکان
پۆل:ئێرباس پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆمپانیاکان پۆل:کۆمپانیاکانی بواری فڕۆکەوانی پۆل:کۆمپانیاکانی فەڕەنسا پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٠ لە فەڕەنسا
ھۆندووراسی بریتانی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
سەرچاوەکان
١٩٦٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٨
قەتەر لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
قەتەر نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤ە کە لە ٢٦ی تەممووز تا ١١ی ئابی ٢٠٢٤ لە پاریس لە فەڕەنسا بەڕێوە دەچێت.
سەرچاوەکان
٢٠٢٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤
ھیلدا ھاین
ھیلدا ھاین (Hilda Heine؛ لە دایکبووی ٦ی نیسانی ١٩٥١) کەسایەتی ژنە مامۆستا و سیاسەتوانی وڵاتی دوورگەکانی مارشاڵە. ئەو لە ماوەی ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ بۆ ١٣ی کانووننی دووەمی ٢٠٢٠ بووە سەرۆکی دوورگەکانی مارشاڵ، بەمەش بووەتە یەکەم ژنی وڵاتەکەی کە ئەو پۆستەی وەرگرتبێت. بەر لەوەش وەک وەزیری پەروەردە کاری کردووە. ئەو یەکەم کەسە لە وڵاتەکەی کە بڕواننامەی دکتۆرا بەدەست بهێنێت، هەروەها ئەو دامەزراوەیەکی بۆ یەکێتیی ژنان و پاراستنی مافەکایان لە وڵاتەکەی دامەزراندووە.
خوێندن
هیلدا خوێندنی بەکالۆریۆسی لەساڵی ١٩٧٠ لە ویلایەتەیەکگرتووەکای ئەمریکا تەواوکردووە، هەر لەوێ لە ساڵی ١٩٧٥ بڕواننامەی ماستەری لە زانکۆی هاوای وەرگرت، دواتریش لە ساڵی ٢٠٠٤ لە زانکۆی ساوتەرن کالیفۆرنیا بڕواننامەی دکتۆرای وەرگرت.
لە ساڵی ٢٠١٩، لەلایەن زانکۆی فو جێن کاتۆلیک بڕواننامەی دکتۆرای شانازی پێدرا.
سەرچاوەکان
پۆل:خانمە سەرۆکەکان پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١ پۆل:ژنە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئۆرێگۆن
ئێد شێران
ئێد شێرین (لەدایکبووی ١٧ی شووباتی ١٩٩١) گۆرانیبێژ، ھۆنراوەنووسی گۆرانی، ئەکتەر و گیتارژەنی ئینگلیزە. شێران بەستایلی پۆپ ناوبانگی دەرکردووە. لە ئەیلوولی ٢٠١١، یەکەم ئەلبوومی خۆی بەناوی پڵەس (+) بڵاوکردەوە. ئەلبوومەکە لەبەریتانیا پلەی نۆیەمەی وەرگرت لەپڕۆفرۆشترین ئەلبووم لە دە ساڵی پێش بڵاوبوونەوەی ئەلبوومەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی پۆل:ئەندامانی فەرمانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانی پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت پۆل:یووتیووبەرە مۆسیقییەکان
پەنیری کووپە
پەنیری کووپە جۆرێک پەنیرە کە لە بڕێک ناوچەی کوردستان دروست دەکرێت. دروستکردنی پەنێری کووپە چەند مانگی پێدەچێت، بۆیە بە پەنیرێکی تایبەت دادەنرێت. ئەم پەنیرە لە کاتی بەرھەمھێناندا بۆ ماوەی دوو تا سێ مانگ لە گۆزە (یا کووپە) دەخرێتە ژێر خاک، لەبەر ئەوە بە کووپە بەناوبانگە. ئەم پەنیرە بە زۆری لە وەرزی پاییز و زستاندا دروست دەکرێت، واتە لەدوای گەلاوێژ کەوتن دەکرێت بە ژێر گڵەوە و لە ئاخری پاییز و سەرەتای زستاندا بەرھەم دێت.
کانی کوچکین
کانی کوچکین  گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری سێڵاوتان، ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ، شارستانی بیجاڕ، پارێزگای سنە، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی بیجاڕ بیجاڕ بیجاڕ پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
سپێدە (پەرتووک)
سپێدە پەرتووکێکی فەیلەسوفی ئەڵمانی فریدریش نیچەیە لە ساڵی ١٨٨١. بە گوێرەی زانای نیچە کیس ئەنسێل-پیرسۆن، لەنێو ھەموو بەرھەمەکانی نیچە ئەم پەرتووکە کەمترین لێکۆڵینەوەی لەسەرکراوە.
لەم پەتووکەدا کە لە چیرۆکی درێژ و جیاواز پێکھاتووە، نیچە سەرچاوە و ڕاستی سیستەمی ئەخلاقی و ئایینی خستە ژێر پرسیارەوە. بەوەش بەزەیی تراژیدی بۆ بوونی مەسیحی لەگەڵ بەختەوەری تێڕاماناویی زانایەکدا بەراورد کرد و مەستی ئیمانی وەک دیاردەیەکی دەروونی نەخۆشی لێکدەداتەوە.
لە پەرتووکی سپێدەدا، نیچە بۆ یەکەمجار ھێڵکارییەکانی چەمکی خۆی لەبارەی ویستی دەسەڵاتەوە داڕشت، کە لە ساڵانی ١٨٨٣–١٨٨٥دا لە بەرھەمەکەیدا بە وردی پەرەی پێدا.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبەکانی فریدریش نیچە
قەسرک، چەمێ ڕەوزە
قەسرک گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری چەمێ ڕەوزە، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
ڕەگەزناسی ئەخلاق
ڕەگەزناسی ئەخلاق پەرتووکێکی فەیلەسوفی ئەڵمانی فریدریش نیچەیە و لە ساڵی ١٨٨٧ بڵاوکراوەتەوە، پەرتووکەکە پێکھاتووە لە پێشەکییەک و سێ وتارێکی یەک لە دوای یەک کە وردتر و تەواوکەری ئەو چەمکانەن کە نیچە لە ساڵی ١٨٨٦دا لە پەرتووکی لە پشت چاکە و خراپەدا وێنایان کردووە.
نیچە لەم بەرھەمەدا وەک زۆربەی بەرھەمەکانی لێدوانی کورت ناخاتە ڕوو، بەڵکو لەسەر دەقە درێژەکان دانیشتووە کە پڕن لە تێزە کۆمەڵایەتی و مێژوویی و دەروونییەکان. نیچە لەگەڵ فەیلەسوفە ئەخلاقییە کلاسیکییەکان ناکۆک بوو، بەو پێیەی ئەو پاساوی ئەخلاقی نەدەدا، بەڵکو ھەوڵیدا لە گەشەسەندنی مێژوویی ئەوان و پێداویستییە دەروونییەکانی ھەندێک بەھای ئەخلاقی تێبگات. کەواتە ئەو پرسیاری ئەوە ناکات کە مرۆڤەکان چۆن مامەڵە بکەن، بەڵکو پرسیاری ئەوە دەکات کە بۆچی خەڵک پێیان وایە دەبێت بەم شێوەیە مامەڵە بکەن، یان بۆچی پێیان وایە ئەوانی تر دەبێت بەم شێوەیە یان بەو شێوەیە مامەڵە بکەن.
قەسرک، چەمێ ڕەوزە
جوگرافیا
قەسرک ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ڕەگەزناسی ئەخلاق
جیاوازی نێوان ئەخلاقی دەوڵەمەندەکان و ئەخلاقی کۆیلەکان کە نیچە پێشکەشی کردووە، لە یەکەم بابەتی پەرتووکەکەدا بەناوبانگە. وتاری سێیەم نیچە دەروێشایەتی دەخاتە ژێر ڕەخنەیەوە، و دەبێتە ناوەندی تێگەیشتن لە ھەموو کارە درەنگەکانی.
قەسرک، چەمێ ڕەوزە
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە) پێکھاتووە.
ڕەگەزناسی ئەخلاق
ڕەگەزناسی کاریگەری لەسەر زۆرێک لە بیرمەندانی وەک سیگمۆند فرۆید و میشێل فۆکۆ ھەبووە، و بووەتە یەکێک لە بەرھەمە زۆرترین باس لێ کراوەکان، بەتایبەتی لە فەڕەنسا لە نیوەی دووەمی سەدەی بیستەمدا.
قەسرک، چەمێ ڕەوزە
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ڕەگەزناسی ئەخلاق
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبەکانی فریدریش نیچە
سەفین
سەفین یان چیای سەفین چیایەکە کەوتووەتە سنووری قەزای شەقڵاوە لە پارێزگای ھەولێر. شاروچکەی شەقڵاوە کەوتووەتە بناری ئەم چیایە، بەرزییەکەی لە ئاستی ڕووی دەریاوە ١٨٢٨ مەترە. لە زوربەی زستان و بەھارەکاندا لووتکەکەی بە بەفر دادەپۆشرێ. لە ڕووی جیۆپۆلەتیک و زەویناسییەوە چیایەکی ناوداری کوردستان و عێراقە، زۆر لە شاعیر و گۆرانیبێژی کورد ئاماژەیان بەو چیایە کردووە و زۆر لە مناڵانی کورد بەو چیایە ناونراون و لەکاتی شۆڕشەکاندا وەک پەناگەیەک بووە بۆ شۆرشگیرانی کورد. چیای سەفین جەند نازناوێکیتری ھەیە وەک سەفینە شێتی خوشناوان و سەری سەفینی.
سەرچاوەکان
پۆل:چیاکانی کوردستان پۆل:قەزای شەقڵاوە پۆل:کێوەکانی کوردستان
بانکی ئینگلتەرا
بانکی ئینگلتەرا بانکی ناوەندی بەریتانیایە و ئەو مۆدێلەیە کە زۆربەی بانکە ناوەندییە مۆدێرنەکان لەسەری بنیات نراون. لە ساڵی ١٦٩٤ دامەزراوە بۆ ئەوەی وەک بانکداری حکومەتی ئینگلیزی کاربکات، و تا ئێستاش یەکێکە لە بانکدارەکانی حکوومەتی بەریتانیا، ھەشتەمین کۆنترین بانکی جیھانە. لە ساڵی ١٦٩٤ لە دامەزراندنییەوە تا لە ساڵی ١٩٤٦ لەلایەن وەزارەتی ئاتلییەوە بە نیشتمانی کرا لەلایەن خاوەن پشکەکانەوە بە شێوەیەکی تایبەت خاوەندارێتی کرا.
بانکی ناوەندی لە ساڵی ١٩٩٨ بوو بە ڕێکخراوێکی گشتی سەربەخۆ، بە تەواوی لەلایەن پارێزەری گەنجینەی ئەمریکاوە بەناوی حکوومەتەوە خاوەندارێتی دەکرا، بە ئەرکی پشتگیریکردن لە سیاسەتە ئابوورییەکانی حکوومەتی ئەو ڕۆژە، بەڵام سەربەخۆیی لە پاراستنی سەقامگیری نرخەکاندا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی بنکەکەیان لە لەندەنە و خاوەنداریەتی شاھانەیان ھەیە پۆل:ئابووری شانشینی یەکگرتوو پۆل:بانکە ناوەندییەکان
ھەرێمەکانی نیوزیلاند
وێنۆک|ھەرێمەکانی نیوزیلاند|140px ھەرێمەکانی نیووزیلاند بۆ مەبەستی حکوومەتی ناوخۆیی. یازدەیان لەلایەن ئەنجومەنی ھەرێمەکانەوە بەڕێوەدەبرێن (پلەی سەرەوەی حکوومەتی ناوخۆیی)، پێنجیان لەلایەن دەسەڵاتە یەکگرتووەکانەوە بەڕێوەدەبرێن، کە دەسەڵاتی خاکین (پلەی دووەمی حکوومەتی ناوخۆیی) کە ئەرکەکانی ئەنجومەنی ھەرێمەکانیش ئەنجامدەدەن. ئەنجومەنی دوورگەکانی چاتام ھەرێم نییە بەڵکو ھاوشێوەی دەسەڵاتێکی یەکگرتووە، کە بەپێی یاساکانی خۆی ڕێگەپێدراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:دابەشکارییەکانی وڵاتانی ئۆقیانووسیا پۆل:دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئاستی یەکەمی وڵاتان
ھۆندووراسی بریتانی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢
ھۆندووراسی بریتانی نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢ بوو کە لە ٢٦ی ئاب تا ١٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ لە میونشن لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا بەڕێوە چوو.
شوانکارە، بازیان
شوانکارە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی بازیان، قەزای سلێمانی، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
شوانکارە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئەڵایی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی تەپەشوانکارە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی جنە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ئەڵایی.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کۆماری چینی فۆڕمۆسا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠
کۆماری چینی فۆڕمۆسا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠ بوو کە لە ٢٥ی ئاب تا ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٠ لە ڕۆما لە ئیتالیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٦٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠