cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دەزگای بۆشاییی ژاپۆن
ڕێکەوت
ئەو دەزگایە لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣ دامەزرا، و دوای ئەوەی ٣ دەزگا بە یەکەوە لێکدران ئەو دەزگایەیان لێ بونیاد نا، ئەوانیش
مووشەکەکان
ئەو دەزگایە مووشەکی جۆری (H-IIA) (ئەتش ٢ ئەی) بەکار دێنێ، ئەو مووشەکەش سەر بە دەزگای (NASDA)یە بۆ تەقاندنی مانگەکان و لێکۆڵینەوەی ھەندەسی، مانگەکان و جۆری کەش و ھەوا، و لێکۆڵینەوەی زانستی و وێنەگرتنی فەلەکی بە تیشکی ئێکس.
سەرچاوەکان
پۆل:دەزگاکانی بۆشایی پۆل:گەردوون
کیەنی خێری زەوارەکێو
کیەنی خێری زەوارەکێو (Kyenîxêri Zewarekêw، ) دێیەکە لە گوندستانی ئاقاری باشوور، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی ئارووناوا، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی کیەنی خێری زەوارەکێو بە شێوەزاری کوردیی باشووری و بنزاری کەڵھوڕی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا کەمتر لە ٣ بنەماڵە بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا
کرواتیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
٧ی خاکەلێوە
٧ی خاکەلێوە ٧ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٥٨ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٥٩ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی خاکەلێوە
ئێریس
ئێریس خوداوەندی یۆنانییە بۆ ناکۆکی و ناتەبایی. هاوتا ڕۆمانییەکەی دیسکۆردیایە کە بە هەمان مانایە. پێچەوانەی یۆنانی ئێریس هارمۆنیایە کە هاوتا ڕۆمانییەکەی کۆنکۆردیایە. هۆمیرۆس هاوتایکردووە لەگەڵ خوداوەندی جەنگ ئینیۆ کە هاوتا ڕۆمانییەکەی بێلۆنایە. ھەسارەی شەموولە ئیریس بە ناوی خوداوەندەوە ناونراوە.
ئەو لە یۆنانییە کۆنەکاندا هیچ پەرستگایەکی نەبووە و لە بنەڕەتدا وەک کەسایەتییەک کاردەکات، وەک ئەوەی لە هۆمیرۆس و زۆرێک لە بەرهەمەکانی دواتردا دەردەکەوێت.
نەخۆشی سیل
ئینگلیزی
ھۆکاری تووشبوونی سیل
نەخۆشی سیل ناسراو به‌ (تیوبه‌رکیلۆسیس) ئەو نەخۆشیە درمییەیە کە بە ھۆی بەکتریای (مايكۆ باكتريۆم تیوبەرکیلۆسیس) درووست دەبێت. ئەم باکتریایە بە چەند ڕێگایەک دەگوازرێتەوە لە کەسی تووشبوو بۆ کەسێکی دیکە وەک کۆکە، پژمین یاخود تەنۆلکەی تف کە بە كۆكە لەسنگ دێتە دەرێ بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لەبەر ئەوەی لە ڕێی ھەواوە بڵاو دەبێتەوە. لێکۆڵه‌ره‌وانی شاره‌زا پێیان وایه‌ مێژووی سیل ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ٥۰۰۰ ساڵ پێش ئێستا له‌ ئه‌فریقیا. مرۆڤایەتی بە درێژایی مێژوو لەگەڵ نەخۆشي سيلدا ناڵاندوویەتی کە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەكانی ناوەڕاست. لە سەرەتای سەرھەڵدانی نەخۆشیەکە سیل بە ناوی (ثایسس) ناسراوە کە بە واتای پێستی سپی هەڵگەڕاو دێت. ھۆکاری ئەم ناوە ڕوونە لەبەر ئەوەی سیل وا لە نەخۆشەکە دەکات کە شێوەی سپی هەڵگەڕاو یاخود کاڵ دیار بێت. بەڵگەی ھەبوونی نەخۆشی سیل دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی حامووڕابی وە بە چەندین ناوی جیاواز ناونراوە. بە ھۆی نەبوونی زانیاری تەواو و دەرمانی کاریگەر چەندەھا کەس بوونەتە قوربانی دەستی ئەم نەخۆشییە دڕندەیە. ناوێکی دیکە کە دراوە بەم نەخۆشییە بریتییە لە لەڕی یان لاوازی بە ھۆکاری ئەوەی کە لە پێش دۆزینەوەی دژە باکتریا ئەو کەسانەی تووشی سیل بوون وردە وردە کێشیان دابەزیوە و لاواز بوون بە شێوەیەکی بەرچاو پاشان گیانیان لە دەست داوە.
نیشانە پزیشکیەکانی سیل
ھەر وەک پێشتر ئاماژەی پێکرا نەخۆشی سیل بە ھۆی مایکۆ باکتریای سیلەوە درووست دەبێت کە ناسراوە بە (باکتریای ئەسید-فاست) بە واتای ئەوەی کە کاتێک پرۆسەی ڕەنگ لابردنی باکتریاکە دەکرێت لە تاقیگە، ئەم باکتریایە توانای بەرگری کردنی ھەیە دژی ئەو ماددە تفتەی کە بەکاردەھێنرێت بۆی. سیل بە دوو شێوە درووست دەبێت کە بریتین لە شێوازی چالاک (کارا) و شێوازی شاراوە (نادیار یاخود مت). سیلی چالاک نیشانەکانی دیارن بە نه‌خۆشەکەوە و ده‌گوازرێته‌وه‌ بەڵام سیلی شاراوە نیشانەکانی نادیارن و ناتوانرێت ھەستی پێ بکرێت بە سەیر کردنی نەخۆشەکە وه‌ هه‌روه‌ها ناگوازرێته‌وه‌ له‌ تاکێکه‌وه‌ بۆ تاکێکی دیکه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی سیلی نادیار له‌ جه‌سته‌دا ناچالاکه‌ پێویسته چاره‌سه‌ر بکرێت چونکه‌ ئه‌گه‌ری هه‌یه‌ له‌ کاتی لاوازی سیسته‌می به‌رگری جه‌سته‌دا هێرش بکاته‌ سه‌ر ئه‌ندامه‌کانی نه‌خۆشه‌که‌. سیل به‌ شێوه‌یه‌کی گشتی هێرش ده‌کاته‌ سه‌ر سییه‌کان وه‌ هه‌ندێک جار به‌شه‌کانی تری له‌شی مرۆڤ. نیشانه‌ سه‌ره‌کیه‌کانی بریتین له‌:
ناسینه‌وه‌ی نه‌خۆشی سیل
له‌ دوای سه‌ردانی پزیشک پشکنینی پێست یان خوێن ئه‌نجام ده‌درێت. پشکنینی پێست به‌ تێستی (پی پی تی) که‌ زۆر به‌کار ده‌هێنرێت له‌ ناسینه‌وه‌ی نه‌خۆشی سیل له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پشکنینێکی ورده‌ که‌ ده‌توانێت جۆری باکتریاکه‌ بدۆزێته‌وه‌ ئایا چالاکه‌ یاخود نادیاره‌. پرۆسه‌ی پشکنینه‌که د‌ه‌ست پێده‌کات به‌ لێدانی ده‌رزی له‌ مه‌چه‌کی ‌نه‌خۆشه‌که‌ که‌ پرۆتینی پاککراوه‌ له‌ خۆ ده‌کرێت. پاشان ئه‌گه‌ر له‌ دوای حه‌فتا و دوو کاتژمێر ئاوساوی هه‌بوو له‌سه‌ر قۆڵی که‌سی گومان لێکراو به‌ گه‌وره‌یی (٥مم) مانای ئه‌وه‌یه‌ که‌ نه‌خۆشی سیلی هه‌یه‌. ئه‌گه‌ر به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ بوو ئه‌وا مانای ئه‌وه‌یه‌ که‌سی گومان لێکراو نه‌خۆشی سیلی نیه‌. پشکنینی خوێن پێوانه‌ی سیسته‌می به‌رگری که‌سه‌که‌ ده‌کات به‌رامبه‌ر ئه‌و باکتریایه‌ی که‌ سیل دروست ده‌کات. ئه‌م زانیارییه‌ ده‌ری ده‌خات ئایا نه‌خۆشیه‌که‌ چالاکه‌ یان ناچالاکه‌.
کۆنترۆڵ کردن و نه‌هێشتنی نه‌خۆشی سیل
ئه‌گه‌ر که‌سێک تووشی ئه‌م نه‌خۆشییه‌ بووبێت ئه‌وا پێویسته‌ که‌ به‌ وریاییه‌وه‌ هه‌وڵ بدات که‌سانی ده‌وروپشتی تووش نه‌کات. ئه‌و ڕێگایانه‌ی که‌ ده‌بێت له‌ کاتی کۆنترۆل کردنی نه‌خۆشی سیل‌ ڕه‌چاو بکرێن بریتین له:
کۆتایی
له‌ ئێستادا تاقیکردنه‌وه‌ و توێژینه‌وه‌ به‌رده‌وامه‌ له‌سه‌ر چاره‌سه‌ری نه‌خۆشی سیل له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی چاره‌سه‌ری فره‌ ده‌رمانی دژه‌ باکتریا له‌ سه‌ده‌ی بیسته‌مه‌وه‌ به‌کار ده‌هێنرێت و ئه‌گه‌ر به‌ شێوازه‌کی به‌رده‌وام و پله‌ به‌ پله‌ بدرێت به‌ نه‌خۆشه‌که‌ بێگومان ده‌توانێت زاڵ بێت به‌سه‌ر نه‌خۆشیه‌که‌دا له‌ ماوه‌ی دوو هه‌فته‌دا. تا ئێستا شێوه‌ی کارکردنی ئه‌م باکتریایه‌ نه‌زانراوه‌ به‌ڵام به‌ په‌ره‌سه‌ندنی زانست پێشبینی ده‌کرێت که‌ بتوانرێت له‌ داهاتوودا له‌ناو ببرێت. تا کاتی له‌ناوبردنی ئه‌م نه‌خۆشیه‌ پێویسته‌ خۆپاراستن و دوور که‌وتنه‌وه‌ له‌ که‌سانی تووشبوو ئه‌نجام بدرێت به‌ زووترین کات وه‌ک پێشتر باسکرا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌م باکتریایه‌ به‌ هۆی ئه‌وه‌ی له‌ هه‌وادا بڵاو ده‌بێته‌وه‌ توانای ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ که‌ له‌ ماوه‌یه‌کی کورتدا که‌سانێکی زۆر تووشبکات.
موسڵمانی کورد
موسڵمانی کورد ئەو کوردانەن کە پەیڕەوی ئایینی ئیسلام دەکەن، کە بۆ چەندین سەدەیە گەورەترین ئایینە لەنێو کورددا. کورد تا ڕادەیەکی زۆر لە سەدەی حەوتەمدا بوونە موسڵمان.
موسوڵمانانی هاوچەرخی کورد
ئیسلام پشتیوانییەکی بەهێزی لە لایەن کوردەوە بەدەستهێناوە و لە مێژوودا وەک بڕبڕەی پشتی بزووتنەوەی کورد کاری کردووە.
دوای بە عەلمانی بوونی تورکیا، کوردستانی تورکیا بوو بە دوا قەڵای ئیسلام، کە قوتابخانە ئیسلامییەکانی تێدا پارێزراون، زۆرێک لە زانایانی موسڵمانی تورکیش بە مەبەستی بەدەستهێنانی خوێندنی ئیسلامیی دروست چوون بۆ کوردستان. یەکەم مزگەوت لە تورکیای مزگەوتی مێنوچەهر بوو کە لە ساڵی ١٠٧٢ لەلایەن شەدادییەکانەوە بنەماڵەی موسڵمانانی کوردەوە دروستکرا.
دوای سەرهەڵدانی ئیسلامگەرایی کورد (ئایدۆلۆژیایەکی کوردایەتی و ئیسلامیەت) لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، ئیسلامییە کوردەکان ناسنامەی کورد و ئیسلامی خۆیان بەکارهێنا بۆ بەرگریکردن لە خۆیان لە بەرامبەر دوژمنە سەرەکییەکانیان، عێراق، ئێران، تورکیا و سووریا.
سەرچاوەکان
پۆل:موسڵمانانی کورد
٨ی خاکەلێوە
٨ی خاکەلێوە ٨ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٥٧ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٥٨ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی خاکەلێوە
نیکس (میتۆلۆژی)
نیکس خوداوەندی یۆنانی و کەسایەتی شەوە. نیکسی کەسایەتییەکی شەو بوو، لە سەرەتای دروستکردنیدا و دایکی خوداوەندە کەسایەتییەکانی دیکە بوو، وەک هیپنۆس (خەو) و تاناتۆس (مەرگ)، لەگەڵ ئێریبوس (تاریکی). یەکەم منداڵی ئاژاوەگێڕانە. بە شێوەیەکی تایبەت وەک خوداوەندێکی باڵدار وێنا دەکرێت کە هالۆیەکی هەوری تاریکی هەیە یان جلێکی ڕەشی لەبەردایە و بە تەمێکی تاریک دەورە دراوە. هاوتا ڕۆمانییەکەی بریتییە لە نۆکس (شەو).
باڕباڕوو
باڕباڕوو گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تورکەمان، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
باڕباڕوو ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام (سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
ئیسپانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
ئیسپانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ بوو کە لە ٢٧ی تەممووز تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ لە لەندەن لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢
بۆتێ
بۆتێ شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرکەپکان، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بۆتێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی وەرتێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی دێمان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مەحباب و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی مێدێرە.
کرواتیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
بچووکترین چەندجارەی ھاوبەش
thumb|250px| دیاریکردنی بچووکترین چەندجارەی ھاوبەشی ٢، ٣، ٤، ٥ و ٧ بە بەکارھێنانی [[دیاگرامی ڤەن.]]
لە بیرکاریدا بچووکترین چەندجارەی ھاوبەش ، بچووکترین ژمارەیە، دەبێتە چەندجارەی ھاوبەش بۆ دوو ژمارە یان زۆرتر لە دوو ژمارە، بە دەستەواژەیەکی تر بە بچووکترین ژمارە لە نێوان کۆمەڵەی چەندجارە ھاوبەشەکان دەوترێت.
پێناسە: وا دابنێین ژمارەی تەواوی ناسیفرن. لە نێوان چەندجارە ھاوبەشە ئەرێنییەکانی بە بچووکترین ژمارە دەوترێ بچووکترین چەندجارەی ھاوبەشی  و بە شێوەی  ھێما دەکرێت.
ھێما
بچووکترین چەندجارەی ھاوبەشی a و b ھێما دەکرێت بە. لە ھەندێک لە کتێبە کۆنەکاندا بەم شێوەیەش [a,b] دەریدەبڕن.
نموونە
بچووکترین چەندجارەی ھاوبەشی ٤ و ٦، بە زمانی ماتماتیک، بە شێوەیە دەردەبڕن:
چەندجارەکانی ٤ بریتین لە:
چەندجارەکانی ٦ بریتین لە
لەم پێرستەی سەرەوەدا، بچووکترین ژمارە بریتییە لە ١٢، لەمەوە دەردەچێت، بچووکترین چەندجارەی ھاوبەشی ٤ و ٦ بریتییە لە ١٢.
ڕێگەیەکی تری بەدەستھێنانی بچووکترن چەندجارەی ھاوبەش: dereita|200x200px
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ژمێرە پۆل:چوار کردەی سەرەکی پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی پۆل:تیۆریی ژمارەکان
هێسپێریدس
‎لە میتۆلۆژیای یۆنانیدا، ھێسپێریدس پەرییەکانی ئێوارە و ڕووناکی زێڕینی خۆراوابوونن، کە «کچەکانی ئێوارە»یان «پەرییەکانی ڕۆژئاوا» بوون. ھەروەھا لە باوکە بەناوبانگەکەیانەوە کە ئەتڵەس بوو، پێیان دەگوترا ئەتلانتیدس.
٩ی خاکەلێوە
٩ی خاکەلێوە ٩ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٥٦ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٥٧ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی خاکەلێوە
کیەنی وەلگە
کیەنی وەلگە (Kyenî Welige، ) دێیەکە لە گوندستانی ئاقاری باشوور، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی ئارووناوا، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی کیەنی وەلگە بە شێوەزاری کوردیی باشووری و بنزاری کەڵھوڕی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٦ کەس لە ١٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا
حیزبی ڕزگاری
پارتی ڕزگاری کورد یان حیزبی ڕزگاری کورد
درێژە پێدەری پارتی گەلی دیموکراتی کوردستانە، بەڵام حیزبی ڕزگاری کوردستان لە ١٥ی ئابی ١٩٩٣ ڕاگەیەندراوە، ئامانجیشی سەربەخۆیی ھەر چوار پارچەی کوردستانە و دروشمی حیزبی ڕزگاری بریتییە لە نیشتیمانێکی سەربەخۆ، گەلێکی بەختەوەر و ئایندەیەکی گەش. یەکێکە لەو حیزبە کوردستانیانەی کە لە دەستپێکی خەباتیدا دروشمی ڕێفراندۆمی ھەڵبژاردووە بۆ چارەسەرکردنی کێشەی کوردستان. ھەروەھا باوەڕی بە دیموکراتی و سەربەخۆیی ھەیە.
حیزبی ڕزگاریی کوردستان، حیزبێکی نیشتمانیی دیموکراتیی پێشکەوتنخوازە، لە پێناو کوردستانێکی سەربەخۆ و گەلێکی بەختیاردا دامەزراوە، خەبات بۆ نیشتیمانێکی سەربەخۆ، کۆمەڵگەیەکی بەختەوەر و جیھانێکی باش دەکات. بۆ یەکلایی کردنەوەی کێشەی کوردستان دروشمی بەڕێوەبردنی ڕێفراندۆمی بەرزکردووەتەوە، پێی وایە کە دەبێ تەواوی کێشەکان لە ڕێگەی دایالۆگ و دانوستاندن چارەسەر بکرێن. باوەڕی بە خەباتی ڕێکخراوەیی و ڕاگەیاندن و دیبلۆماسی و کاری جەماوەری ھەیە و خەباتی چەکداری و میلیشیای حیزبی ڕەت دەکاتەوە.
کێنێت کائۆندا
کێنێت دەیڤد کائۆندا (لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ١٩٢٤ – مردووی ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١) سیاسەتوانێکی زامبیایی بوو، لە ساڵی ١٩٦٤ ھەتا ١٩٩١ وەکوو یەکەمین سەرۆک کۆماری زامبیا خزمەتی کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤ پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:مەرگەکان بە سیەسۆ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی زامبیا
سەربرالە
سەربرالە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سەربرالە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی میراوا، گەرمک و لە باشوور لەگەڵ گوندی دەرەگورگان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی برالە و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قۆقژان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
١٠ی خاکەلێوە
١٠ی خاکەلێوە ١٠ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٥٥ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٥٦ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی خاکەلێوە
بێردبی
بێردبی شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرکەپکان، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
بێردبی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی خاروبەک و لە باشوور لەگەڵ گوندی ئامانج و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ناوەزینان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ھەرتەل.
دارۆخان
دارۆخان گوندێکە، کەوتووەتە ناوچەی شلێر ـ ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
مێژووی دارۆخان بەپێی شوێنەوارە مێژووییەکانی وەکوو نووسراوە کۆنەکان و قەڵا و سکە و پەیکەر و قەبرستانە جۆربەجۆرەکانی دەوروبەری، مێژووی ژیانی مرۆڤ لە دارۆخان بۆ چەندین سەردەم دابەش دەبێت:
۱ سەردەمی ساکەکان و تەوتەم پەرستی/ لە ساڵانی شەستەکانی سەدەی بیستەمدا چەندین پەیکەری بچووک دۆزرانەوە، کە لە شێوەی ئاژەڵی ئەفسانەیی (دێو)ەکان دروستکرابوون.[4]
۲ سەردەمی ئاینی زەردەشتی / پاشماوەی چەندین قەبرستانی زەردەشتی تاکوو ئێستا لە دارۆخان، کە پاشماوەی مردووەکانیان لەناو گۆزە و گڵینەی زۆر پتەو گەورەدا داناوە؛ وەکوو گردی پیر میکائیل لە ناوەڕاستی گوندەکە و گردی پیرەقۆتینە لە باشووری گوندەکە. لەم ساڵانەشدا چەندین گۆزە لەو قەبرستانانەدا دەرهێنراون و خەڵکی بەرووبوومی دانەوێڵەی تێدا هەڵدەگرن. بەداخەوە لە قەبرستانێکی بچوکی مێژوویی نزیکی گوندەکەدا، ناسراو بە "لاگرد" (کە لە شێوەی هەڕەمێکی خڕدا بە ڕیزە بەردی چین لەسەر چین درووستراوە)، لەلایەن خەڵکییە هەڵدرایەوە و وێرانر کرا. لە قەبرێکیدا بە قوڵایی چوار مەتر، سندوقێکی نزیک یەک مەتر بە یەک مەتر درۆزرایەوە، کە بەهۆی کۆنیییەوە پۆرکابوو. لەو سندوقەدا کتێبێکی تێدابووە، بەڵام کتێبەکەش بەهۆی ناشارەزایی لە مامەڵەکردن و هەڵگرتنی پارچەی شوێنەواریدا، هەر زوو پارچە پاچە بوو. بەمەدا دیارە دارۆخان سەردەمی ئیمپاتۆریی مادەکانشی بینیووە، چونکە مادەکان بوون بۆ یەکەمجار لە ناوچەکەدا، پێنووس و تێنووسی پارچە چەرمییان بۆ نووسین و تۆمارەکانیان بەکار هێناوە.[5]
۳ سەردەمی ئاینی جولەکە / پاشماوەی قەبرسانێکی کۆنی جولەکە لە باکووری دارۆخاندا بەرچاو دەکەوێت.
چیاکوڵ
چیاکوڵ (Çya Kwił، ) دێیەکە لە گوندستانی ئاقاری باشوور، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی ئارووناوا، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی چیاکوڵ بە شێوەزاری کوردیی باشووری و بنزاری کەڵھوڕی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٩٤ کەس لە ١١٧ بنەماڵەدا بووە.
دارۆخان
٤ سەردەمی ئاینی مەسیحی / لە تەنیشتی شوێنکەوتووانی ئەو ئاینانە، لە بەشی باشووری ڕۆژئاوای دارۆخاندا، دەشتێک هەیە خەڵکی ناوچەکە پێی دەڵێن، دەشتی فەقێ یەسو (بە ئەگەری زۆرەوە ئەو یەسوە کورتراوەی ناوی یەسوعی مەسیحی بێت.) لەم ساڵانەی دووای ڕاپەڕینی 1991ی خەڵکی کوردستان، لەکاتی زەوی کێڵانی جوتیارانی ناوچەکەدا و بۆ یەکەمینجار بەکارهێنانی تراکتۆری زەوی کێڵان لەو پارچە زەوییە، چەند قەبرێک دەرکەوتن، کە تێیاندا خاچی مەسیحی لە مس درووسترکراوی تێدا بووە.
چیاکوڵ
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا
دارۆخان
٤ سەردەمی هاتنی ئاینی ئیسلام / لە دەوروبەری گوندەکەدا چەند نەزرگە/شەخس هەیە، کە پێیان دەڵێن قەبری ئەسحابەی شەهیدەکان. خەڵکی گڵی سەر قەبرەکانیان بۆ نەخۆشییەکانی پێست بەکار دەهێنێت.
٤ سەردەمی مەغۆلەکان / پاشماوەی دوو قەڵای شوێنەواری لە دەشتی دارۆخاندا هەن، بە تەنیشتی یەکێکیاندا پارچە زەوییەکی گەورە هەیە، کە تاکوو ئێستاش خەڵکی ناوچەکە پێی دەڵێن "بازاڕەکە" لەم پارچە زەویەدا سکەی پارەی زیویی دۆزراوەتەوە، کە مۆری دەوڵەتی ئیلخانی پێوە بووە. هەر بەم هۆیەش دەکرێت یەکێک لە ڕیشەی ناوی گوندی دارۆخان بۆ وشەی دارۆغا یان دارۆغان بگەڕێتەوە، کە بە واتای کاربەدەست یان کاربەدەستەکان دێت لە دەوڵەتی ئیلخانیدا. چونکە زمانی ئاخاوتنی ئیلخانیش لە خێزانە زمانییەکانی ئارامی ناوچەکە بووە.[6]
جوگرافیا
دارۆخان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کانی لێوان و لە باشوور لەگەڵ گوندی لەنگەدێ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی دارۆخان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی وێنە، گەرمک.
سەرچاوەکان
٥. ↑ ئەحمەد مەحوود عەلی (۲۰۰٥) مێژووی پێنجوێن لە ئاوێنەی ڕۆژگاردا. سلێمانی
٦. ↑ ئەحمەد مەحوود عەلی (۲۰۰٥) سەرچاوەی پێشوو
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
سمیس
سمیس ناوی بنەماڵەیەکی زمانی ئینگلیزی یە. کەسانی دیار بەم ناوەوە بریتین لە:
پۆل:پۆلەکانی ڕوونکردنەوە پۆل:دواناوەکان بە زمانی ئینگلیزی
بوراکومین
بوراکومین (بە ژاپۆنی: 部落民) (بە رۆماجی: Burakumin) دەوترێت بە بەشێک یان کۆمەڵێک لە خەڵکی ژاپۆن وەک ئاینو، وە هەروەها نیشتەجێیە کۆری و چینییەکان لە ژاپۆن.
سەرچاوەکان
پۆل:چاندی ژاپۆنی پۆل:کۆمەڵگای ژاپۆن
کرواتیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
سەرچاوەکان
Croatia at the 2020 Summer Olympics پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠
جۆن گرەیڤس سیمکۆ
جۆن گرەیڤس سیمکۆی (٢٥ی شوباتی ١٧٥٢ – ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٨٠٦) ژەنەراڵی سوپای بەریتانیا و یەکەم ئەفسەری پارێزگاری باڵای کەنەدا بوو. لە ساڵی ١٧٩١ەوە تا ساڵی ١٧٩٦ چالاکیی ھەبووە لە باشووری ئۆنتاریۆ و کەناراوەکانی ئاودڕی جۆرجیا و دەریاچەی سوپەرییەر. سیمکۆ دامەزرێنەری بەردی بناغەی شاری یۆرک (تۆرۆنتۆی ئیستا) و دروستکەری ژمارەیەکی زۆر ڕێگە و ژێرخانە لە تۆرنتۆدا. ھەروەھا بە دامەزرێنەری دەزگا کارگێری و یاسایییەکانی بەریتانیا لە تۆرۆنتۆی ئێستادا دادەنرێت. سیمکۆ ھەروەھا کۆیلەتیی لە کەنەدادا قەدەغە کرد، کە پێشتر لە بەریتانیادا قەدەغە کرابوو.
ئامانجی درێژخایەنی ئەو، پێشکەوتنی سەرەوەی کەنەدا (ئۆنتاریۆ) بوو وەک کۆمەڵگایەکی مۆدێرن لەسەر بنەمای ئەرستۆکراتی و کۆنزەرڤاتیڤەکان، کە ھەمان ئەو بنەمایانە بوون بۆ کۆماریخوازی و دێموکراسی ئەمریکا دانرابوون. کۆششە زۆرەکانی ئەو سەرکەوتوو بوون لە دامەزراندنی پەرستگایەکی ناوخۆیی و کڵێسایەکی گەشەسەندووی ئینگلتەرا لە کەنەدا. ھەروەھا بووە ھاوپەیمانییەکی بەھێزی دژە ئەمریکی لەگەڵ دیاریکردنی نەتەوە ڕەسەنەکان لەلایەن زۆرێک لەکەنەدییەکان. وەک کەسایەتییەکی بە بزاڤ لە مێژووی کەنەدییەکان دەبینرێت، بەتایبەتی لەلایەن خەڵکانی باشووری ئۆنتاریۆ، شاری تۆرۆنتۆ بە تایبەتی کە ھەموو ساڵێک یادی دەکرێتەوە لەڕۆژێکدا بە ناوی ڕۆژی سیمکۆی.
ژیانی پێشینەی
سیمکۆی تاکە کوڕی ڕزگاربووی کۆرنیشمان جۆن (١٧١٠–١٧٥٩) و کاسرین سیمکۆی (مردووی ١٧٦٧) بوو. دایک و باوکی چوار منداڵیان ھەبوو، بەڵام ئەو تەنھا منداڵیان بوو کە نەمرد و گەورە بوو، پێرسی لە ساڵی ١٧٦٤ دا خنکا، لەکاتێکدا پاولێت ویلیام و جۆن ولیام بە منداڵی لەکاتی ساوایی گیانیان لەدەستدا. باوکی کاپتن بوو لە ھێزی دەریایی شاھانە کە فەرمانی بە چەکی HMS Pembroke کرد لە کاتی گەمارۆدانی لویسبۆرگ (١٧٥٨) دا، لەگەڵ جەیمس کوک وەک سەرۆکی کەشتیوانی سەربازی. ئەو لە ١٥ ی ئایاری ١٧٥٩ لە کەشتییەکەی لە دەمی ڕووباری سانت لۆرانس چەند مانگێک پێش گەمارۆدانی کیبێک بەھۆی نەخۆشی سییەکانەوە کۆچی دوایی کرد و لە دەریادا نێژرا. پاشان خێزانەکەی ماڵەکەیان گواستەوە بۆ ماڵی دایک و باوکی لە ئێکسێتەر. لەوێ سیمکۆی لەدایک بوو (چەند مانگێک دوای مردنی باوکی).
ئەو لە قوتابخانەی ئیکستەر گرامەر و کۆلێژی ئیتۆن پەروەردە کرابوو. ساڵێکی لە کۆلێژی مێرتۆن لە ئۆکسفۆرد بەسەربرد، پاشان لە ئینی لینکۆڵن بڕوانامەی وەرگرت، بەڵام بڕیاری دا بەدوای ئەو پیشە سەربازییەدا بێت کە باوکی مەبەستی بووە، بۆیە ئەو لە ٢ی تشرینی دووەمی ١٧٧٣ لە شاری فریماسۆنی لە یەنییەن لۆج، ئێکسێتەر دەستی بە خزمەتی سەربازی کرد.
پیشەی سەربازی لەکاتی جەنگەکانی شۆڕشی ئەمریکادا
ساڵی ١٧٧٠ سیمکۆی وەک سەربازێکی دەست ڕۆیشتوو لە ھێزەکانی ٣٥ی پیادە چووە ناو سوپای بەریتانیا، یەکینەکەی شیکردەوە بۆ سێزدە کۆلۆنیا دواتر لە کاتی گەمارۆی بۆستن دا کاتێک پەرچەکرداری لە شە ڕی شۆڕشگێڕانی ئە مەریکا بینی دوای گەمارۆکە ڕاستەوخۆ لێیان ھاتە دەست، لە تەممووزی ١٧٧٧ دا لە لیوای ٤٠ی پیادە پلەی سەرھەنگی پێدرا، ئەو کاری لەگەڵ ھاوبەشگای (گرینادەر) دەکرد لە ھێزی چلی پیادەدا لە سەربازگای نیویۆرک و نیوجێرسی و سەربازگای فیلادلفیا. سیمکۆی لە ١١ی ئەیلوولی ١٧٧٧ دا لە جەنگی براندیواین دا، کە لەوێ بریندار بوو، فەرمانی بە پیاوەکانی کرد لە براندیواین تەقە لە سێ یاخیبووی ھەڵگەڕاوە مەکەن کە لەناویاندا یەکێکیان جۆرج واشنتۆن بوو.
ساڵی ١٧٧٨ سیمکۆی سەرکردایەتی ھێرشێکی کرد بۆ سەر ماڵی دادوەر ولیام ھانکۆک لە کاتی ھەڵمەتی کیژکاری دژی میلیشیای پاتریۆت. کە لەو ھێرشەدا ١٠ چەکداری ئەو میلیشیایە کوژران و پێنج ی دیکەشیان بریندار کرد لەنێوانیاندا ولیام ھانکۆکیش کوژرا.
لە ٣١ ی ئابی ١٧٧٨ سیمکۆی سەرکردایەتی کوشتاری چل ئەمریکی ڕەسەن کرد کە ھاوپەیمانبوون لەگەڵ سوپای کیشوەری (ئێستا برۆنکس، ئێن وای).
لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٧٧٩، سیمکۆی و ٨٠ پیاو لە باشووری دوورگەی ستەیتنەوە ھێرشیان کردە سەر ناوەندی نیوجێرسی کە بە (سیکۆ ڕاید) ناسراوە، لە ئەنجامدا ئاگریان بەردایە پێداویستییەکانی پاتریۆت لە ناو کڵێسایەکی چاکسازی ھۆڵەندی لە فیدەرنێ، کە لە نێویاندا خواردن و دانەوێڵە ھەبوو؛ لەگەڵ ئازادکردنی زیندانیانی دڵسۆز لە دادگای ھەرێمی سامەرستە و.
سیمکۆی کتێبێکی لەسەر ئەزموونەکانی خۆی لەگەڵ (ڕەینجەر) ی شاژن نووسی، بەناونیشانی (Journal of the Operations of the Queen the Rangers لە کۆتایی ساڵی ١٧٧٧ ەوە تا کۆتایی جەنگی کۆچکردووی ئەمریکا، کە لە ساڵی ١٧٨٧ دا چاپ و بڵاوکراوەتەوە. ئەو بە کورتی وەک پشکنەری گشتی دامەزراندنی سوپای بەریتانیا خزمەتی کردووە، لە ساڵی ١٧٨٩ ەوە تا ڕۆیشتنی بۆ سەرووی کەنەدا دوای دوو ساڵ.
ژیانی خێزانی و ھاوسەرگیری
سیمکۆی پێنج کچی ھەبوو پێش ئەوەی لە کەنەدا پۆست وەربگرێت دواتر لە ١٧٩١ کوڕێکی بوو بە ناوی فرانسیس، کاترین ئەو کچەیان بوو کە لە کەنەدا لەدایک ببو، لە تەمەنی مناڵیدا لە یۆرک مرد ئەو لە پارکی یادەوەریی ڤیکتۆریا لە شەقامی پۆرتلاند لە شاری تۆرۆنتۆ نێژراوە. فرانسیس لەگەڵ باوکیدا گەڕایەوە بۆ ئینگلتەرا کاتێک ماوەی دەستبەسەرکردنەکەی بەسەرچوو، چووە ڕیزی سوپاوە. ئەو لە ساڵی ١٨١٢ لە کاتی جەنگی نیمچەدوورگەیدا وەک سەربازێکی پیادە کوژرا.
سەرچاوەکان
پۆل:دامەزرێنەرانی شار پۆل:مردووانی ١٨٠٦ پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٢ پۆل:خەڵکی دوورگەی ستەیتن
ئیسپانیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
ئیسپانیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بوو کە لە ٥ تا ٢١ی ئابی ٢٠١٦ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ لە بەڕازیل بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
٢٠١٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
سەرسوراو
سەرسوراو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
١١ی خاکەلێوە
١١ی خاکەلێوە ١١ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٥٤ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٥٥ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی خاکەلێوە
جۆنز
جۆنز ناوی بنەماڵەیەکی زمانی ئینگلیزی یە. کەسانی دیار بەم ناوەوە بریتین لە:
پۆل:پۆلەکانی ڕوونکردنەوە پۆل:دواناوەکان بە زمانی ئینگلیزی
کۆیلایەتی لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانی
کۆیلایەتی لەناو ئیمپراتۆریەتی عوسمانی دامەزراوەیەکی یاسایی و نەریتێکی کۆمەڵایەتی و بەشێکی گرنگی ژێرخانی ئابوری ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی بوو. سەرچاوەی سەرەکییەکانی ئەم کۆیلانە جەنگەکان بوون کە عوسمانییەکان ھەلیانگیرسانبوو لە ئەفریقا و لە باشووری ئەورووپا ولە ڕۆژھەڵاتی ئەورووپادا وەلە وڵاتەکانی بەلکان ولە ناوچەی قەوقاز. بە گوێرەی ئەو ڕاپۆرتەی کەدرا بوو، نرخی فرۆشتنی کۆیلە دابەزی بوو بەھۆی ھێرشی فراوانیان. لەناوەندی کارگێری وڕامیاری ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی کەلە کۆنستانتاپول (ئیستەنبوڵ سەردەم)، نزیکەی یەک لە پێنجی دانیشتووانی سەدەی ١٦ھەم و ١٧ھەم دا لە کۆیلە پێکھاتبوونە. ئامارەکان وا دەردەخەن کە لە سەدەی نێوان ساڵی ١٤٥٣ بۆ ساڵی ١٧٠٠ ئیستەنبوڵ کۆیلەی زۆری ھاوردە کردبوو لە دەریای ڕەشەوە کە کۆی گشتی گەیشتبووە نزیکەی ٢٫٥ ملیۆن.
تەنانەت دوای قەدەغەکردنی کۆیلایەتی لە کۆتایییەکانی سەدەی ١٩ھەمدا، کرداری بەکۆیلە کردن لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی ھەر بەردەوام بووە وەبەشێوەیەکی فراوان بە خۆویە گرتبوو تا کۆتایی ساڵانی ١٩٠٨، کۆیلەی مێینە ھەر لە ئیمپراتۆرییەتەکە فرۆشراون. جۆری کۆیلایەتی لە شێوەی لەشفرۆشی بەشێکی سەرەکی بوو بارگانی کۆیلایەتی عوسمانی بەدرێژایی مێژووی دامەزراوەیان. پلەیەکی بەرز کە کاری کۆیلە کردنیان بەرێوە دەبرد بەزمانی تورکی بە کول ناسراو بوو، پاسەوانانی خەساندراوی حرام و سەربازانی بە ناوی (یەنیساریس) بە واتای سەربازانی نوێ لە پێگەی بەناوبانگترین پۆست بوو کۆیلەکان بەدەستیان دەھێنا سەرپەرشتی کۆیلەی ژنیان ڕادەست دەکرا تا چاودێریان بکەن. لەگەڵ ئەوەشدا، ژنەکان ڕۆڵێکی گرنگیان ھەبوو لە دامەزراوەی ھەریم. ڕێژەیەکی زۆری فەرمانڕەواکانی عوسمانی کۆیلەکانیان کڕی بوو، ئەم کۆیلانە بە شێوەیەکی سەربەخۆ ڕاھێنانیان پێ درابوو بۆیە بوونە ھۆکارێک بۆ سەرکەوتنی ئیمپراتۆرییەتی عوسمان و فراوان بوونیان لە سەدەکانی ١٤ھەم و ١٩ھەم. زۆربەی کۆیلەکان ھەر بەخۆیان بەشێوەیەکی بێ ھاوتا کۆیلەیان ھەبوو، وەھەروەھا سوڵتانبە خۆی ھەرە زۆرترین کۆیلەی ھەبووە. ئەم کۆیلانە لە کۆشکی خوێندنگاکان و ئیندەرون ڕاھێنان وفێرکردنی ڕێسای خزمەت کردنی سوڵتانیان دەخوێند، و پلەی دەسەڵاتداریان پێ دەبەخشرا.
ھێرش بۆ سەر زەبەلاحەکان
ھێرش بۆ سە‌ر زەبەلاحەکان یان ھێرش بۆ سەر تایتان (進撃の巨人) زنجیرەیەکی مانگای ژاپۆنییە کە نووسین و وێنەکێشانی لەلایەن ھاجیمێ ئیسایاما بۆ کراوە. ھێرش بۆ سەر زەبەلاحەکان لە جیھانێکی خەیاڵی دانراوە کە مرۆڤایەتی لە ناو شارەکاندا دەژی کە بە سێ دیواری گەورە دەورەدراوە کە پارێزگاریان لێدەکات لەو زەبەلاحانەی مرۆڤ دەخوات کە بە زەبەلاح ناودەبرێن، چیرۆکەکە دوای ئێرێن یێگار دێت، کە پەیمانی لەناوبردنی زەبەلاحەکان دەدات دوای ئەوەی زەبەلاحێک وێرانکردنی شارەکەی خۆی و مردنی دایکی دەھێنێت.ھێرش بۆ سەر زەبەلاحەکان لە گۆڤاری مانگای شۆوننەی کۆدانشا لە مانگی ئەیلولی ٢٠٠٩ تا نیسانی ٢٠٢١ زنجیرەیی کرا، لەگەڵ ئەو بەشانەی لە ٣٤ بەرگی تانکۆبۆن کۆکراوەتەوە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٩ پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە پۆل:ئەنیمێ و مانگای فەنتازیای تاریک پۆل:گۆڕینی قەبارە لە خەیاڵدا پۆل:مانگاکانی کۆدانشا پۆل:ئەو مانگایانەی گۆڕدراوە بۆ فیلم پۆل:زنجیرە مانگاکان پۆل:شۆنن مانگا پۆل:ناونیشانەکانی بڵاوکەرەوەی ڤێرتیکاڵ پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٣ دەستیان پێکردووە پۆل:فەنیمەیشن پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی پشت بە مانگا دەبەستێت پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤ پۆل:مانگاکانی ٢٠١٢ پۆل:ئەو زنجیرە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٦ دەستیان پێکردووە پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٧ دەستیان پێکردووە پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٨ دەستیان پێکردووە
کالیسپۆ
‎لە میتۆلۆژیای یۆنانیدا، کالیپسۆ ( بە یۆنانی: Καλυψώ) پەری بوو کە لە دوورگەی ئۆگیجیا دەژیا، کە بەپێی ئۆدێسای هۆمیرۆس بێت، ئۆدیسێسی بۆ ماوەی حەوت ساڵ دەستبەسەری کرد. بەڵێنی نەمری بە ئۆدیسێس دا ئەگەر لەگەڵیدا بمێنێتەوە، بەڵام ئۆدیسێس پێی باشتر بوو بگەڕێتەوە ماڵەوە.
سەرچاوەکان‎
‎
شازادە فرێدریک، دوکی یۆرک و ئەلبانی
فرێدریک لە تەمەنێکی زۆر زوودا چووە ناو سوپای بەریتانیا و لە تەمەنی سی ساڵیدا بە فەرماندەی باڵا دەستنیشان کرا، کاتێک فەرمانی بە هەڵمەتێکی دەگمەن دا لە کاتی جەنگی هاوپەیمانی یەکەمدا، کە شەڕی کیشوەری بوو لە دوای شۆڕشی فەڕەنسا. دواتر وەک فەرماندەی گشتی لە کاتی جەنگەکانی ناپلیۆندا، چاودێری دووبارە ڕێکخستنەوەی سوپای بەریتانیای کرد، کە بناغەیەکی کارگێڕیی و چاکسازییەکی زیندووی بۆ سوپا هێنا کایەوە.
ژیانی پێشینەی
شازادە فرێدریک ئۆگۆستۆس، یان دوکەکەی یۆرک کە دواتر بووە نازناوی لە بنەڕەتدا نازناوی ماڵی هانۆڤەر بوو. لە ١٦ ی ئابی ١٧٦٣ لە کۆشکی سانت جەیمس لە لەندەن لە دایک بووە. باوکی پاشای پاشایەتی بەریتانیا بوو، پاشا جۆرجی سێیەم دایکی شاژن شارلۆت بوو ( née Princess of Mecklenburg - Strelitz ).
لە ٢٧ ی شوباتی ١٧٦٤ دا کە شازادە فرێدریک تەمەنی شەش مانگ بوو، بوو بە شازادە - بیشۆپی ئۆسنابروک لە سەر مردنی کلیمێنس ئۆگۆستی باڤاریا. دەستەی ئاشتی وێستفالیا مەرجی ئەوەی دا کە شاری ئۆننابروک لە نێوان فەرمانڕەواکانی کاسۆلیک و پرۆتستانت جێگرەوە یی دەبێت، لەگەڵ قەشە پرۆتستانتەکان بۆ ئەوەی لە کادیرانی ماڵی برونزویک - لۆنبورگ هەڵبژێردرێنەوە. قەشەی ئۆننابروک داهاتێکی گەورەی هەبوو، کە ئەو دەیپاراست تا ئەو کاتەی شارەکە لە ساڵی ١٨٠٣ لە کاتی ناوبژیکردنی ئەڵمانییەکان لە هانۆڤەر دا تێکەڵ بوو. لە ١٩ ی حوزەیرانی ١٧٧١وە ک سوارچاکی فەرمانی گارتەر دەست بەکاربوو.
پیشەی سەربازی
جۆرجی سێیەم بڕیاری دا کە کوڕی دووەمی بەدوای پیشەیەکی سوپادا بێت و لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٧٨٠ دا پلەی کۆلۆنێلی پێ بەخشرا لە ساڵی ١٧٨١ تا ١٧٨٧ شازادە فرێدریک لە هانۆڤەر دەژیا، لەوێ خوێندی (لەگەڵ برا بچوکەکانی، شازادە ئیدوارد، شازادە ئێرنێست، شازادە ئۆگستوس و شازادە ئەدۆلفۆس) لە زانکۆی گۆتینگین. ئەو لە ٢٦ ی ئازاری ١٧٨٢ دا سەرداری پاسەوانی دووەم گرینادیەر ( ئێستا دووەم پاسەوانی شاهانە ) دیاری کرا پێش ئەوەی لە ٢٠ ی تشرینی دووەمی ١٧٨٢ دا پلەی بەرز بکرێتەوە بۆ قایمقامی گشتی .لە ٢٧ / ١٠ / ١٧٨٤ پلەی بەرزکراوەتەوە بۆ سوپا سالار ، لە ٢٨ ی تشرینی یەکەمی ١٧٨٤ بە سوپاسالاری زێرەڤانی ساردستریم دەستنیشان کراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٨٢٧ پۆل:لەدایکبووانی ١٧٦٣ پۆل:CS1 French-language sources (fr)
نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)
زاراوەی نێونەتەوەیی یان نێودەوڵەتی وەکوو ناوێک بە واتای «لە نێوان نەتەوەکان دێت» یان «ڕێکەوتنی نەتەوەکان لەسەر شتێک» دێت
سەرچاوەکان
پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە
دوورگەی پرینس ئێدوارد
ھەرێمی دورگەکانی شازادە ئێدوارد لە کەنەدا، دورگەیەکە بەرامبەر کەناراوەکانی ھەرێمی نیو برانزویک لە زەریای ئەتلەسی، سەرەتا لەژێردەستی فەرەنسیەکان بوو بەڵام دواتر لە ١٧٥٨ کەوتە دەست ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٨٧٣ بوو بە ئەندام لە یەکێتی کەنەدا، ڕووبەری دورگەکە ٥٦٥٦کم چوارگۆشەیە ژمارەی دانیشتوانەکەی نزیکەی ١٥٠٠٠٠ کەس دەبێت گرنگترین شارەکانی شارلۆت تاون و سەمەرسیدە، شاری شارلۆت تاون پایتەختی ھەرێمەکەیە٠
ناونانی بۆ شازادە ئێدوارد دەگەڕێتەوە کە کوری چوارەمی شاجۆرجی سێیەم پاشای بەریتانیا بوو ھەروەھا باوکی شاژن ڤیکتۆریا بوو.
خاک و خەڵک
زەویەکی تەختی دەشتەنی ھەیە کە بۆ کشتوکاڵ گونجاوە، زستانێکی وشک و ساردی ھەیە بەڵام ھاوینەکەشی زۆر گەرمە، ڕووبەرێکی باش دارستانی کاژی ھەیە بەرھەمی کشتوکاڵی زۆرە داھاتی ساڵی ١٩٨٢ بڕی ١٨٤ میلیۆن دۆلار بوو جگەلەمە دانیشتوانەکەی خەریکی ماسیگری و پیشەسازی جۆربەجۆرن.
لە کولتوری باودا
دوورگەی شازادە ئێدوارد بە شوێنی ڕۆمانەکان ناسراوە کە لەلایەن لوسی مۆد مۆنتگۆمێری نووسراون لەنێویاندا ئان لە گرین گەیبڵز. هەروەها گرنگە بۆ ئەوەی "شوێنی لەدایکبوونی کۆنفیدڕاڵی" بێت، چونکە کۆنفرانسی شارلۆتتاون لە ساڵی ١٨٦٤ لە دوورگەی شازادە ئێدوارد بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگاکانی کەنەدا
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٧٣ پۆل:دوورگەکانی ئۆقیانووسی ئاتلانتیک پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان پۆل:کۆلکەوتارەکانی جوگرافیا پۆل:جوگرافیا پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:کەنەدا
ئەنسیا
‎ئەنسیا یەکێک بوو لە چاریتس یان گرەیسەکان، لە میتۆلۆژیای یۆنانیدا و خوداوەندی زەلکاو و و تاجە گوڵینە بووە. کچی زیووس و یورینۆمە. لە نیگارکێشانی گوڵدانی ئەنسیادا وەک یەکێک لە خزمەتکارەکانی ئەفرۆدیت وێنا کراوە.
‎ناوی ئەنسیا لە وشەی یۆنانی کۆن ἄνθος وەرگیراوە کە بە واتای "گوڵ" یان دێت. هێماکانی ئەو شتی ڕەنگ زێڕینە. ئەو لەلایەن ڕۆمەکانەوە بە ئانسیا ناسرابوو. ناوەندی پەرستنی ئەو لە دوورگەی کریت بوو. هەروەها ناوی ئەنسیا بە هێرا دراوە و بەستراوەتەوە بە هۆرا، کە لە ژێرەوە پەرستگایەکی لە ئارگۆس هەبووە. هەروەها ناوێکی تری ئەفرۆدیت بوو لە کنۆسۆس. ئەو خوداوەندی ڕووەک و باخچە و گوڵ بوو، بە تایبەتی لە بەهاردا و لە نزیک ناوچە نزمەکان و زەلکاوەکاندا دەپەرسترا، لەبار بوو بۆ گەشەکردنی ڕووەک. هەروەها خوداوەندی خۆشەویستی مرۆڤ بوو. هێماکانی ئەو شتی ڕەنگی زێڕین وەک هەنگوین و میر بوو.
سەرچاوەکان
‎
١٢ی خاکەلێوە
١٢ی خاکەلێوە ١٢ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٥٣ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٥٤ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی خاکەلێوە
ویلیامز
ویلیامز ناوی بنەماڵە یان پاشناوێکی ئینگلیزە، لە وەیڵز زۆر باوە، سێیەم باوترین ناوە لە شانشینی یەکگرتوو.
سەرچاوەکان
پۆل:پۆلەکانی ڕوونکردنەوە پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە
١٣ی خاکەلێوە
١٣ی خاکەلێوە ١٣ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٥٢ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٥٣ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی خاکەلێوە
کووبا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٠
کووبا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٠ بوو کە لە ٢٠ی ئایار تا ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٠ لە پاریس لە فەڕەنسا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٠٠ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٠
درایکانیا
‎لە میتۆلۆژیای یۆنانیدا، دراکاینا مارێکی مێینە یان ئەژدیھایە، ھەندێکجار تایبەتمەندی مرۆڤی ھەیە.
ناوەندی بۆشاییی تانیگاشیما
وێنۆک|مووشەکی H-IIA کە تەقێندرایەوە لە ناوەندی تانیگاشیما.
ناوەندی بۆشاییی تانیگاشیما (بە یابانی: 種子島宇宙センター؛ تانیگاشیما أوچو سینتا) یان (TNCS) یەکێکە لە ڕێکخراوە گرنگەکانی وڵاتی یابان کە تایبەتە بە پەرەپێدانی بواری بۆشایی بەو ناوەندە، کە لە دوورگەی تانیگاشیمایە، کە نزیکەی ١١٥ کیلۆمەتر لە ناوچەی کیووشو دوورە، و ئەو ناوەندە دامەزراوە لە ساڵی ١٩٦٩. 90px|بێچوارچێوە|چەپ|دوورگەی تانیگاشیما لەسەر نەخشە ئەوەندەی بزانرێ لەسەر ئەو ناوەندە ئەوەیە کە تایبەتە بە چاودێری کردن و ناردن و دروستکردن و لێکۆڵینەوە دەربارەی مانگە دەستکردەکان و بۆشایی ئاسمان بە گشتی.
سەرچاوەکان
پۆل:دەزگاکانی بۆشایی پۆل:گەردوون ناوەندەی بۆشایی
ئەژدیهاکان لە میتۆلۆژی یۆنانیدا
‎ئەژدیهاکان ڕۆڵێکی بەرچاو دەگێڕن لە میتۆلۆژیای یۆنانیدا. هەرچەندە زۆرجار ئەژدیهای یۆنانی جیاوازە لە چەمکی مۆدێرن لە ڕۆژئاوا بۆ ئەژدیها، بەڵام هەم سەرچاوەی ئیتیمۆلۆژی زاراوەی مۆدێرن و هەم سەرچاوەی زۆرێک لە ئەفسانە و ئەفسانەی هیندۆ ئەورووپییەکان کە لەبارەی ئەژدیهاکانەوەن ماونەتەوە.
سەرچاوەکان
‎
چیاپیرووزئاوا
چیاپیرووزئاوا (Çya Pîrûzawa، ) دێیەکە لە گوندستانی ئاقاری باشوور، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی ئارووناوا، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی چیاپیرووزئاوا بە شێوەزاری کوردیی باشووری و بنزاری کەڵھوڕی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٦٨ کەس لە ٣٧ بنەماڵەدا بووە.
بێدەنگی بەرخەکان (فیلم)
سیناریۆی فیلمەکە لەلایەن تێد تولی نووسراوە کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین سیناریۆی بەدەستھێناوە و لە دەرھێنانی جۆناسان دێمێ بووە کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنانی بەدەستھێناوە. ئەم فیلمە لەسەر بنەمای چیرۆکی ھەمان ناو لەلایەن تۆماس ھاریسەوە دروستکراوە. فیلمەکە پێنج خەڵاتی ئۆسکاری بەدەستھێناوە، و بە یەکێک لە بەناوبانگترین فیلمەکانی ئەنتۆنی ھۆپکینز دادەنرێت. لە ساڵی ١٩٩٩ فیلمەکە پلەی ٦٥ی بەدەستھێنا بۆ باشترین فیلمەکانی سینەمای ئەمریکی لە ماوەی ١٠٠ ساڵدا، ئەمەش بەشێک بوو لەو چالاکییانەی کە لەلایەن دامەزراوەی فیلمی ئەمریکییەوە ئەنجامدرا.
قاوەخانە
وێنۆک | 220x124px | چەپ | قاوەخانەی مەچکۆ لە ھەولێر قاوەخانە، کافێ، کافتریا یان کۆفیشۆپ ئەو جێگەیەیە کە قاوە و خواردنەوەی دیی وەکی چای تێدا پێشکەش دەکرێ، و ھەندێکجاریش دەکرێ خواردنی وەک ساندویچ و کێک و ھەویرکاریی دیکەشی تێدا پێشکەش بکرێ، لە وەڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوین زۆرجار نێرگەلەشی تێدا دەکێشرێ
پۆل:قاوەخانەکان
بیژەن زولفەقارنەسەب
بیژەن زولفەقارنەسەب (لەدایکبووی ٧ی حۆزەیرانی ١٩٤٩، سنە) یاریزانی پێشووی و ڕاھێنەری تۆپی پێیە لە ئێران کە ئەزموونی بەشداری لە ھەڵبژاردەی تۆپی پێ ئێرانی لە یارییەکانی ئۆلەمپیکی ١٩٧٦ و جامی نەتەوەکانی کیشوەری ئاسیا ١٩٧٦دا ھەیە.
کورتەیەک لەسەر ژیان
دکتۆر بیژەنی زولفەقارنەسەب لە دایک بووی ٧ ی حوزەیرانی ١٩٤٩ لە شاری سنەی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە و خاوەنی بڕوانامەی دکتۆرایە لە بواری ڕاھێنان و وەرزشی لە زانکۆی بڕۆکسێل
تۆمارکەری فڕین
250px|وێنۆک|وێنەی نموونەیەکی بۆکسی تۆمارکەری فڕین (بۆکسی ڕەش).
بیژەن زولفەقارنەسەب
یاریزانی
زولفەقارنەسەب لە ساڵی ١٩٧٠ لە یانەی ئەفسەر دەستی بە یاری پڕۆفێشناڵ کردو پاشان پەیوەست بوو بە یانەی پاس تاران و ئەمە بوو بەھۆی بەرەوپێشچوونی وەرزشەکەی.. بیژەن لە ساڵی ١٩٧٥ پەیوەندیکرد بوو بە یانەی پێرسپۆلیسی تاران. لە ساڵی ١٩٧٦ بانگھێشت کرا بۆ یاری کردن لە ھەڵبژاردەی نەتەوەیی ئیران، زولفەقارنەسەب لە ١٠ تەممووزی ١٩٧٩ بەفەرمی لە وازی لە یاریکردن ھێنا.
تۆمارکەری فڕین
تۆمارکەری فڕین کە ھاوکات بە بۆکسی ڕەش - black box دەناسرێت. بۆکسێکی ڕەنگ پرتەقاڵیە (تاوەکوو لەشوێنە سەختەکان زووتر بدۆزرێتەوە)، کە تایبەتە بە تۆمارکردنی زانیاریایەکانی فڕینی فڕۆکەکان. بۆکسەکە خاوەن تایبەتمەندی بەرزە بەتایبەت لە باری پارێزگاریکردنی پێکھاتە و زانیاریەکانی بەشێوەیەک لە ژێر پاڵەپەستۆی بەرز و پلەی گەرمی زۆۆر بەرز بەرگە دەگرێت، ئەویش بەھۆی گرنگی بۆکسەکە سندوقەکە چونکە لەکاتی ھەر ڕووداوێکی نەخوازراوی فڕۆکەکان، بۆکسەکە دەبێتە بەڵگەی یەکەم و سەرەکی بۆ ھۆی دۆزینەوەی ڕووداوەکە.
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:داھێنانە ئۆسترالییەکان پۆل:ئەڤیۆنیک
بیژەن زولفەقارنەسەب
ڕاھێنەری
زولفەقارنەسەب لە یارییەکانی پێش ڕکابەری مۆندیالی ١٩٩٨ فەرانسا لە تیمی ڕاھێنانی ھەڵبژاردەی ئیران بەشدار بوو، پاشان لە یانەکانی ئیستقلالی تاران، سایپا، پاسی تاران، مێسی کرمان، پەیکان، بەرقی شیراز، زۆباھەنی ئەسفەھان، داماشی گیلان و نەفتی ئابادان وەکوو ڕاھێنەری سەرەکی کاری کردووە، کە لەم ناوەدا دوو جار لەگەڵ یانەی سایپا بووە بە پاڵەوانی خولی تۆپی پێ پلە نایابەکانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩ پۆل:خەڵکی سنە پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئێرانی پۆل:وەرزشکارانی کورد پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئێرانی پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی کورد
١٤ی خاکەلێوە
١٤ی خاکەلێوە ١٤ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٥١ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٥٢ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
دەیڤز
دەیڤز ناوی بنەماڵەیەکی زمانی ئینگلیزی یە. کەسانی دیار بەم ناوەوە بریتین لە:
١٤ی خاکەلێوە
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی خاکەلێوە
دەیڤز
پۆل:پۆلەکانی ڕوونکردنەوە پۆل:دواناوەکان بە زمانی ئینگلیزی
تایلۆر
تایلۆر ناوی بنەماڵەیەکی زمانی ئینگلیزی یە. کەسانی دیار بەم ناوەوە بریتین لە:
پۆل:پۆلەکانی ڕوونکردنەوە پۆل:دواناوەکان بە زمانی ئینگلیزی
جافی وەرسیمین
جافی وەرسیمین (Cafi Wersîmîn، ) دێیەکە لە گوندستانی ئاقاری باشوور، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی ئارووناوا، پارێزگای کرماشان، ئێران. خەڵکی جافی وەرسیمین بە شێوەزاری کوردیی باشووری و بنزاری کەڵھوڕی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٨٦ کەس لە ١٧ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا
ھایدە
مەعسوومە دەدەبالا (؛ ١٠ی نیسانی ١٩٤٢ لە تاران، ئێران - ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٠ لە سان فرانسیسکۆ، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا) کە بە ھایدە ناسراوە، نواندکار و گۆرانیبێژێکی ئێرانی بوو.
سەرەتای ژیان و پیشە
ھایدە لە ١٠ی نیسانی ١٩٤٢ لە تاران لەدایک بوو، و خوشکی گەورەی گۆرانیبێژ، «مەھەستی» بوو.
یەکەم کاری ھونەری ئەو لە ساڵی ١٩٦٨ وەک گۆرانیبێژ لە بەرنامەیەکی مۆسیقای نەریتی فارسی لە ڕادیۆی تاران بە ناوی «گوڵە ڕەنگاوڕەنگەکان» لە دەرھێنانی داود پیرنیا دەستی پێکرد.
ھایدە لەلای کەمانچەژەن و ئاوازدانەری فارسی «عەلی تەجڤیدی»، ئاواز و (مۆسیقای دەنگی فارسی)ی خوێندووە.
«ئازادی» لە ساڵی ١٩٦٨ کە لەلایەن «عەلی تەجڤیدی»یەوە ئاوازی بۆ دانراوە، و بە ھۆنراوەی «ڕاھی موعیری»، یەکەم بەرھەمی فەرمی ھایدە بوو و یەکەم گۆرانیشی بوو. بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٦٨ لە ڕادیۆی تاران لەگەڵ ئۆرکێسترای گلھا پێشکەش کرا. ھەر لەم ساڵەدا بەرھەمێکی دیکەی بە ناوی «ڕۆشتم-رفتم» بڵاوکردەوە.
ھایدە لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو مۆسیقای پۆپی فارسی بۆ ھونەرییە فارسییە کلاسیکییەکەی زیاد کرد. لەم قۆناغەدا ھایدە لەگەڵ چەندین ئاوازدانەر، وەک «فەرەیدوون خۆشنوود»، «جەھانبەخش پازووکی»، «ئەنوشیراڤان ڕۆحانی» و «محەممەد حەیدەری» کاری کردووە. «بزن تار»، «گل سنگ»، «نوروز اعماد»، «سغاتی»، ئەمانە بەشێکن لە بەرھەمەکانی لەم ماودایەدا بوون.
ھایدە خوشکێکی لە خۆی بچووکتری ھەیە کە ئەویش مەھەستییە کە لەگەڵیدا بەرھەمی ھاوبەشیان ھەبووە وەک «دعا» «دلم میخواھد» (دووعا و دڵم دەیەوێت) کە لە کاتی بڵاوکردنەوەیاندا سەرکەوتنیان بەدەستھێنا.
دوای شۆڕش و جێھێشتنی ئێران
لە ٢٩ی ئابی ١٩٧٨ و ماوەیەکی کەم پێش شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران، ھایدە ڕووی لە شانشینی یەکگرتوو کرد. بۆ ماوەی سێ ساڵ لەوێ مایەوە و لە ساڵی ١٩٨٢ ڕووی لە ئەمریکا کرد بۆ ئەوەی بەردەوامی بدات بە کارەکانی.
کۆمپانیای کاڵتێکس ڕیکۆردز، کە تۆمارگەیەکی گۆرانی ئێرانی بوو، پشگیری لە بەرھەمەکانی ھایدە کرد.
ھایدە لە ساڵی ١٩٨٢ تا کۆتایی ژیانی لە شاری لۆس ئانجلەس ژیاوە. ئەم ناوچەیە لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو بووە ناوەندێک بۆ کۆمەڵگەی فارسەکان لە باشووری کالیفۆرنیا.
ھایدە لەم ماوەیەدا چەندین ئەلبوومی سەرکەوتووی بڵاوکردەوە و ھەموو گۆرانییەکانەکانیشی بە ڕێگایی قاچاخ گەیاندرایە ئێران. گۆرانییە ڕامیاری و نۆستالژییەکانی ھایدە وەک «»، «قسی من»، «زندگی» زۆر لەلای کۆمەڵگەی دەربەدەری ئەو کاتەی ئێراندا جێی بایەخ بوون.
ئەو گۆرانینووس و بەرھەمھێنەرانەی کە لە ئەمریکا لەگەڵیدابوون سادق نوجووکی و محەممەد حەیدەری بوون. ئەو ئاوازدانەرانەی کە لەگەڵیاندا کاریان کردووە بریتی بوون لە ئەردەلان سەرفراز، ھۆما میرئەفشار و بیژەن ساماندەر. ئەو ئاوازدانەرەی کە زیاتر لە ٣٠ گۆرانی و لە گۆرانییە ھەرە بەناوبانگەکانی ھایدەی نووسیوە، ھاوکات باشترین ھاوڕێشی بووە ئەویش لەیلا کیسرایە، کە لە زۆرێک لە ئەلبوومەکانیدا بەشداری کردووە بۆ خوێندنەوەی ھۆنراوەکانی. لە ماوەی ئاوارەییدا، ھایدە بە بەردەوامی لە کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی IRTV Jam-E-Jam و Jonbesh TV دەرکەوتووە کە بنکەکانیان لە شاری لۆس ئانجلەس بوو و پەخشیان بە زمانی فارسی بوو.
مردن
وێنۆک|گۆڕی ھایدە لە [[گۆڕستانی وێستوود لە ناوچەی وێستوود لە لۆس ئانجلەس]] لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٠، ڕۆژێک دوای نمایشێک لە یانەی کازابلانکا، لە نزیک سان فرانسیسکۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا، ھایدە بەھۆی جەڵدەی دڵەوە گیانی لەدەستدا لە تەمەنی ٤٧ ساڵیدا. پێشینەی نەخۆشی شەکرە و بەرزی فشاری خوێنی ھەبوو.
ھەزاران ھەوادار بەشدارییان لە پرسەی ھایدە لە لۆس ئانجلەس کرد. لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٩٠ لە گۆڕستانی وێستوود لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتی کالیفۆرنیا بە خاک سپێردرا. پێش ماوەیەکی کورت لە مردنی ئەلبوومێکی تۆمار دەکرد و بڕیاربوو دوای گەڕانەوەی لە کۆنسێرتەکەی لە سان فرانسیسکۆ تۆمارکردنەکە تەواو بکات
سەرچاوەکان
[ ویکی ئینگلیزی]
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢ پۆل:مردووانی ١٩٩٠ پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خانمەگۆرانیبێژە ئێرانییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی پۆل:ناشتەکان لە گۆڕستانی وێستوود پۆل:ھونەرمەندانی کاڵتێکس ڕیکۆردز پۆل:گۆرانیبێژانی کلاسیکیی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئێرانی پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە تاران پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران پۆل:خانمەگۆرانیبێژانی گۆلھا
تۆمی لی جۆنێس
تۆمی لی جۆنێس لەدایکبووی (١٥ی ئەیلوولی ١٩٤٦) ویلایەتی تەکساسە لە ئەمریکا. جۆنێس وەک ئەکتەر، دەرھێنەر، نووسەر بەشداری لە ژمارەیەک فیلمدا کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
١٥ی خاکەلێوە
١٥ی خاکەلێوە ١٥ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٥٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٥١ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی خاکەلێوە
ئیڤانس
ئیڤانس ناوی بنەماڵەیەکی زمانی ئینگلیزی یە. کەسانی دیار بەم ناوەوە بریتین لە:
پۆل:پۆلەکانی ڕوونکردنەوە پۆل:دواناوەکان بە زمانی ئینگلیزی
پاشکۆتەڵ
پاشکۆتەڵ شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرکەپکان، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
پاشکۆتەڵ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی تۆپزاوا و لە باشوور لەگەڵ گوندی مێکوکە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی پیران و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی شکارتەی کۆن.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
کووبا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٤
کووبا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٤ بوو کە لە ١ی تەممووز تا ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٠٤ لە سەینت لوویس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٠٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٤
سەیرانە
جوگرافیا
سەیرانە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گلێنەبەڕۆژ و لە باشوور لەگەڵ گوندی داڵاڕۆ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بیستان و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی لالۆمەر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
چریکە عەبەڕەش
چریکە عەبەڕەش (لە دیکبووی ساڵی ١٩٨٧ گەڕەکی تووی مەلیک،سلێمانی ) یەکێک لە ئەکتەرە کوردەکانی باشووری کوردستان، دەرچووی پەیمانگای ھونەرە جوانەکانە. لە ساڵی ٢٠١٠وە دەستی بە کاری نواندن کردووە لە بەردەم کامێرا. ‏ پێشتر تەنھا لە شانۆدا کاری کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:ژنانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧ پۆل:خانمەکتەرە کوردەکان
پڵنگان
پڵنگان شارەدێیەکە، کەوتووەتە ناحیەی سەرکەپکان، قەزای ڕانیە، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
پڵنگان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی بۆتێ و لە باشوور لەگەڵ گوندی کەوبێنی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی بازئەسپ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دۆڵاودۆڵ.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ناوەندی بۆشاییی ئەوشینورا
وێنۆک|چرکەساتی تەقاندنی مووشەکێک لە ناوەندی ئەوشینورا
ناوەندی بۆشاییی ئەوشینورا بنکەیەکی وڵاتی یابانە، کە تایبەتە بە بۆشایی، شوێنی ئەو بنکەیە دەکەوێتە نزیکی شاری  کیموتشوکی لە پارێزگای کاجوشیما یابان، ئەو بنکەیە بوونیادنرا لە شوباتی سالی ١٩٦٢، ئەو ناوەندە مووشەکی دەنارد وەکوو دەزگای بۆشایی یابان کاری دەکرد
دوایین کۆکراوە (بەرھەمی ئێڤەنێسنس)
چەپ|150px دوایین کۆکراوە (ئینگلیزی: The Ultimate Collection) بەرھەمێکی گرووپی ڕۆکی ئەمریکی ئێڤەنێسنسە کە لە مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١٦ دەخرێتە بازاڕەکانەوە و نوێترین کاری گرووپەکەیە، ئەم بەرھەمە پێکھاتووە لە سندوقێکی ڤاینڵ کە ھەر چوار ئەلبومی فەرمی ستودیۆ ئۆریجن، فۆڵێن، دەرگا کراوەکە و ئێڤەنێسنس لەگەڵ دێمۆی بڵاونەکراوە چرپە ونبووەکان لەخۆ دەگرێت. بەرھەمەکان ھەمووی لە سندوقێکدان کە پیتی یەکەمی گرووپەکە و لۆگۆکەیان (e) لەسەر ھەڵکەندراوە و لەتاریکیدا دەدرەوشێتەوە. وەک زیادە، بەرھەمەکە وێنە و نووسراوە دەستییەکانی گرووپەکە و چەند شتێکی نەبینراویتر لەخۆ دەگرێت، وە ھەروەھا گۆرانی ھەتا لە مردنیشدا کە بۆ یەکەمجار لە ئۆریجن بینراوە سەرلەنوێ تۆمارکراوەتە بەتایبەتی بۆ بەرھەمەکە.
پەراوێزەکان
پۆل:ئێڤەنێسنس
تەکە
تەکە گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری تورکەمان، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
تەکە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە مەسیحی پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
لادۆن
‎لادۆن لە ئەفسانەی یۆنانیدا دڕندەیەک بوو، ئەو ئەژدیهایەی کە پاسەوانی سێوی زێڕینی باخچەی هێسپێریدەکانی دەکرد.
خێزان
‎بەپێی تیۆگۆنی هیسیۆد، لادۆن دوا نەوە بووە لە نەوەکانی فۆرسیس و سیتۆ. بەپێی سکۆلۆنێک لە ئەپۆلۆنیۆسی ڕۆدس لە بەشی ئارگۆنۆتیکای، هێسیۆد دەڵێت کە بە کوڕی تایفۆن ناوی بردووە. هەمان سکۆلیۆن لەسەر ئەپۆلۆنیۆسی ڕۆدس بانگەشەی ئەوە دەکات کە یەکێک لە "پەیساندرۆس" ناوی لادۆن لەدایکبووە کە لە زەویەوە لەدایکبووە.
سەرچاوەکان‎
‎
سوراو، گەرمک
سوراو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی گەرمک، قەزای پێنجوێن، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
سوراو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەرسوراو و لە باشوور لەگەڵ گوندی سەربرالە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی شێرکوژ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی میراوا، گەرمک.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
لاسایدامیۆن
‎لاسیدایمۆن پاشای لاسیدایمۆن بووە لە میتۆلۆژیای یۆنانیدا کە بە هەمان ناوەوە ناسراوە.
سەرچاوەکان‎
‎
١٦ی خاکەلێوە
١٦ی خاکەلێوە ١٦ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٤٩ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٥٠ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی خاکەلێوە
سنووری چین و کۆریای باکوور
وێنۆک|بەردی نووسراو کە سنووری چین و کۆریای باکوور لە [[جیلین دیاری دەکات]] سنووری چین و کۆریای باکوور سنوورێکی نێودەوڵەتییە کە کۆماری گەلی چین و کۆماری گەلی دیموکراتیی کۆریای دیموکراتی لە یەکتر جیا دەکاتەوە. بە درێژایی ١٣٥٢ کم (٨٤٠ میل) لە دەریاچەی ڕووباری یالو لە کەنداوی کۆریا لە ڕۆژاوا تا سێ خاڵەکە لەگەڵ ڕووسیا لە ڕۆژھەڵاتەوە دەڕوات.
سەرچاوەکان
پۆل:سنووری چین و کۆریای باکوور پۆل:سنوورە نێودەوڵەتییەکان
کووبا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
کووبا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤ بوو کە لە ٤ی ئایار تا ٢٧ی تەممووزی ١٩٢٤ لە پاریس لە فەڕەنسا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٢٤ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤
جیازی
جیازیيان گياز گواستنەوەی دارایی، ھەدیە یان پارەیە لە کاتی بەشوودانی کچدا. جیازی ڕەسمێکی کۆنە و تەنانەت لە نێو یاساکانی حامۆرابیدا ناوی لێبراوە. ئەم ڕەسمە ھێشتا لە چەند بەش لە جیھاندا وەکوو ئاسیا، باکووری ئەفریقا و باڵکان ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:تەڵاق پۆل:ھاوسەرگیری
١٧ی خاکەلێوە
١٧ی خاکەلێوە ١٧ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٤٨ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٤٩ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی خاکەلێوە
١٨ی خاکەلێوە
١٨ی خاکەلێوە ١٨ەم ڕۆژی ساڵی کوردییە. ٣٤٧ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٤٨ ڕۆژی (لە ساڵی پڕدا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆژەکانی خاکەلێوە
ئێد گێین
ئێدوارد «ئێد» تیۆدۆر گێین  ( ٢٧ی ئابی ١٩٠٦ - تەممووزی ١٩٨٤) ناسراو بە قەسابی پلاینفیڵد یان غولی پلاینفیڵد، بکوژێکی ئەمریکی بوو. تاوانەکانی کە لە دەوروبەری شارەکەی خۆی لە شاری پلاینفیڵد لە ویلایەتی ویسکۆنسێن ئەنجامدراوە، ناوبانگێکی بەرفراوانی بەدەستھێناوە دوای ئەوەی دەسەڵاتداران بۆیان دەرکەوتووە کە گێین تەرمەکانی لە گۆڕستانە ناوخۆییەکاندا دەرھێناوە و لە ئێسک و پێستیانەوە شتی لێ درووستکردوون.
گێین دان بەوەدا دەنێت کە دوو ژنی کوشتووە: یەکەمیان لە ساڵی ١٩٥٤ و دووەمیان لە ساڵی ١٩٥٧. سەرەتا گێین بە ناشایستە بۆ دادگاییکردن دەرکەوت و لە دامەزراوەیەکی تەندرووستی دەروونیدا بەندکرا. لە ساڵی ١٩٦٨ گێین تاوانبار کرا بەڵام لە ڕووی یاساییەوە شێت بوو، و لە دامەزراوەیەکی دەروونیدا بەندکرا. بەھۆی شێرپەنجەی جگەر و لەکارکەوتنی کۆئەندامی ھەناسەدانەوە لە ٢٦ی تەممووزی ١٩٨٤ لە تەمەنی ٧٧ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. لە تەنیشت خێزانەکەی لە گۆڕستانی پلاینفیڵد نێژرا، لە گۆڕێکدا کە ئێستا نیشانەی لەسەر نییە.
گێین ئیلھامبەخشی کۆمەڵێک فیلمی وەک سایکۆ (١٩٦٠)، بێدەنگی بەرخەکان (١٩٩١) و کۆمەڵکوژی منشاری تەکساس (چەند بەشێک) بووە.
منداڵی
ئێد گێین لە ٢٧ی ئابی ١٩٠٦ لە شاری لاکرۆس لە ویلایەتی ویسکۆنسێن لەدایکبووە، دووەم کوڕی دوو کوڕی جۆرج فیلیپ گێین (١٨٧٣–١٩٤٠) و ئۆگستا ویلھێلمین گێین (١٨٧٨–١٩٤٥) بووە. گێین برایەکی گەورەی ھەبوو بە ناوی ھێنری (١٩٠١–١٩٤٤).
ئۆگستا ڕقی لە ھاوسەرەکەی بوو چونکە کەسێکی مەیخۆر بوو و نەیدەتوانی کارەکەی خۆی بھێڵێتەوە. جۆرج بۆ چەند ساڵێک خاوەنی فرۆشگایەکی خواردن بوو، بەڵام فرۆشتی و خێزانەکە شارەکەیان بەجێھێشت بۆ ئەوەی لە کێڵگەیەکی تایبەتدا بژین کە ١٥٥ دۆنم (٦٣ ھێکتار) بوو لە شارۆچکەی پلاینفیڵد لە ناوچەی واسارا لە ویلایەتی ویسکۆنسێن، کە بووە شوێنی نیشتەجێبوونی ھەمیشەیی خێزانی گێین.
ئەو بانگەشەی بۆ منداڵەکانی دەکرد سەبارەت بە مەترسییەکانی بێ ڕەوشتی زگماکی لە جیھاندا و خراپی ئاڵوودەبوون بە مەی و باوەڕی وا بوو کە ھەموو ئافرەتەکان (جگە لە خۆی) لەشفرۆشن و ئامرازێکن کە شەیتان بۆ پیسکردنی زەوی بەکاریدەھێنێت. ھەموو نیوەڕۆیەک کاتێکی بۆ خوێندنەوەی پەرتووکی پیرۆز تەرخان دەکرد، بەزۆری ئەو بڕگانەی ھەڵدەبژارد کە پەیوەندییان بە مردن و کوشتن و سزای خوداییەوە ھەیە.