cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ھێنریک ئیبسن
ھێنریک ئیپسن دوای ئەوەی ناوی خۆی لەپەرتوکی ناودارترین شانۆ نووسەکانی جیھان تۆمارکردووە و ڕەخنەی لە زوڵمَ و ستەمکاری گرتووە کە دژ بە کۆمەڵگا دەکرێت، بەھۆی نەخۆشیەوە لە ٢٣ی ئایاری ١٩٠٦ و لەتەمەنی ٧٨ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.
٧٠٠ (ژمارە)
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
ھێنریک ئیبسن
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٨ پۆل:مردووانی ١٩٠٦
سائیب
ئەحمەد مەلا قادر ناسراو بە سائیب شاعیرێکی کورد بوو لە ساڵی ١٨٥٤ز لە شاری سلێمانی لەدایکبووە، سەرەتا زانست و زمانی فارسی لای باوکی فێردەبێت و زانیاری ئایینی لای شێخەکانی شارەکەی دەخوێنێت. لە زاخۆ لە نیاباتی شەرعییە دادەمەزرێت. پاشان ئەندام لە دادگای بیدائەی سلێمانی، دواتر دەبێتە جێگری قازی ھەڵەبجە، بە ئەرکی مامۆستایەتی لە قوتابخانە تایبەتییەکەی خۆیدا ھەڵساوە. ساڵی ١٩١٠ز کۆچی دوایی کردووە. ھۆنراوەی بە زمانی عەرەبی و کوردی و فارسی ھۆنیووەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:کەسایەتییەکانی سلێمانی پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٤ پۆل:مردووانی ١٩١٠ پۆل:خەڵکی سلێمانی
کوڵتەپەی زەڕینە
کوڵتەپە (ی ھەوەتوو) یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٤٤ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٩٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
بەنداوی سێ دەرە
وێنۆک
بەنداوی سێ دەرە یەکێک لە گەورەترین بەنداوەکانی جیهانە کە لە سەر ڕووباری یانگتسی لە وڵاتی چین بەستراوە. لە ڕووی توانایی بەرهەمهێنانی کارەباوە ئەم بەنداوە دووهەمین بەنداوی گەورەی جیهانە.
پەڕاوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ڕووباری یانگتسی
ئالفرێد دو ڤینیی
ئالفرێد دو ڤینیی نووسەر، شانۆنووس و شاعیری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:شاعیرانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٧ پۆل:مردووانی ١٨٦٣
پادۆڤا
پادوا (بە ئیتالیایی: Padova، بە ئینگلیزی: Padua) شارێکە لە باکووری ئیتالیادا. لە ساڵی ٢٠١١دا جەماوەری نزیکی ٢١٤٠٠٠ کەس بووە. ئاندریا پالادیۆ، تەلارسازی بەناوبانگی ئیتالیایی لەم شارەدا لە دایک بووە.
سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:شار و شارۆچکەکانی ڤێنێتۆ پۆل:شارەکانی ئیتالیا پۆل:شار و شارۆچکەکانی ڤێنیتۆ پۆل:ناوچەکانی کۆماری ڤێنیز
١٩١٧
ساڵی ١٩١٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩١٧
1901 – 1950
میرنشینی بۆتان
میرنشینی بۆتان میرنشینێکی کوردستان بوو لە لایەن میر عەبدولعەزیزەوە دامەزراوە لە ناوچەی جزیرەی بۆتان. ئەم میرنشینە کوردییە پلەیەکی بەرز و گەورەی میژووی نەتەوەیی و ڕۆشنبیری کوردی بووە.
کەوتبووە رۆژاوای ھەر دوو میرنشینی بادینان و ھەکاری. ناوی میرنشینی بۆتان لە ناوی خێلی (بۆتان)ەوە ھاتووە, یەکیک لە میرە بە ناوبانگەکانی (میر بەدرخان پاشا)بووە کە لە ساڵی ١٨٢١دا بووە بە میری میرنشینی بۆتان و توانی میرنشینەکە بەرەو سە ربەخۆیی بەرێت لە ساڵی ١٨٤٢ کە ھیواو ئاواتی میر بەدرخان دامەزراندنی دەوڵەتێکی کوردی سەربەخۆ بوو.
میر بەدرخان توانی سنووری میرنشینی بۆتان گەورە و فرەوان بکات. ە میر بەدر خان کەسایەتییەکی ژیر و رۆشنبیر و توانا بووە بەڵام لەبەر ھەندیک ھۆی ناوخۆیی، واتە خیانەتی ناوخۆیی لایەن ئامۆزایێکەوە بە ناوی (عیزەددین شیرەوە) بزووتنەوەکەی سەری نەگرت و لە ساڵی ١٨٤٧وە ناچار بوو خۆی بدات بە دەستی ھێزەکانی دەوڵەتی عوسمانی؛ بەم خۆرە میرنشینی بۆتان کۆتایی پێھات لە ساڵی ١٨٤٧دا.
پۆل:خانەدانە کوردییەکان پۆل:مێژووی کورد پۆل:میرنشینە کوردییەکان
بڕیارنامەی ٤١٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤١٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕۆدیسیای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٣٤‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕۆدیسیا
پەلەپەیکەر
وێنۆک|پەلەپەیکەر (بە ڕەنگی سوور)
پەلەپەیکەر (بە ئینگلیزی: Appendicular skeleton) یەکێک لە دوو بەشە پێکھێنەکەی ئێسکەپەیکەرە. ئێسکەکانی: دەست و لاق و دەفەی شان و چەڵەمە و ئێسکەکانی حەوز دەگرێتەوە.
سەرچاوە
پۆل:کۆئەندامی ئێسکبەندی
سێنری ئۆی
سێنری ئۆی (؛ لەدایکبووی ٦ی ئەیلوولی ١٩٦٠) پیانۆژەن، ئاوازدانەر، بەرھەمھێنەر، ئەکتەر، گۆرانیبێژ و گۆرانینووسێکی ژاپۆنییە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠ پۆل:ژەنیارانی ژاپۆنی پۆل:نووسەرە ژاپۆنییەکان
پارشینێڤ
پارشینێڤ شارۆچکەیەکی شارستانی شوغنانە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٧٤٣٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان پۆل:جەماعەتەکانی تاجیکستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی گۆرنۆ-بەدەخشان
خۆزێ موخیکا
جەنگی دەستەکان
لەناوەڕاستی شەستەکاندا بەژداری لە گرووپی «mln-tupamaros» لەلایەن ڕاپەرینی کووبییەوە خۆزە لە ساڵی ١٩٧١ دەستگیر کرا و لە ساڵی ١٩٨٥ ئازادکرا.
سەرچاوە
پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئوروگوای پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥ پۆل:پیاوە فێمینیستەکان
ھیلالی، تاجیکستان
ھیلالی شارۆچکەیەکی شارستانی خۆراسانە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٢١٥٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
ماڕتن ڤان بیورین
ماڕتن ڤان بیورین (٥ی کانوونی یەکەمی ١٧٨٢ - ٢٤ی تەممووزی ١٨٦٢) ھەشتەمین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٨٣٧-١٨٤١) بوو لە پارتی دیموکرات.
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٢ پۆل:مردووانی ١٨٦٢ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان
محەممەد شێخۆ
وێنۆک|مەحەممەد شێخۆ لە ساڵی ١٩٧٩. محەممەد شێخۆ (لەدایکبووی ١٩٤٨ لە قامیشلۆ - مردووی ١٩ی ئازاری ١٩٨٩) یەکێکە لە بەناوباگترین ھونەرمەندەکانی فۆلکلۆری کوردی، بابەتە شیعرییەکانی شێخۆ لەدەوری سیاسیی و فۆلکلۆری دەسووڕانەوە، شێخۆ لە ساڵی ١٩٤٨ لە خێزانێکی ھەژار لە قامیشلۆ لەدایکبووە کە خێزانەکەی خەریکی وەرزێڕی (کشتووکاڵ) بوونە، شێخۆ دەستی بەفێربوونی وانەکانی میوزیک کردووە لە بەیروت، مەحەممەد شێخۆ ھەر لە منداڵییەوە خەریکی کێڵان بووە لە کێڵگەی مامی بۆ ئەوەی پاڵپشتی دارایی بۆ خێزانەکەی کۆبکاتەوە و ھەر ئەوەش وای کرد کە ناوبراو تەنھا تا پۆلی شەشی سەرەتایی بخوێنێت ، لەدوای مردنیشی لە ١٩ی ئازاری ١٩٨٩ ھێشتاش گۆرانییەکانی لە ھزری گوێگران ماوە و لە مێدیا کوردییەکان پەخش دەکرێت لەوێنەی گۆرانییەکانی "ئەی لە گوڵێ" و "نەسرین". شیخو لە شاری گونبەدی کاووس لە ئێران ژیاوە.
تەوەرەپەیکەر
تەوەرەپەیکەر (بە ئینگلیزی: Axial skeleton) یەکێکە لە دوو بەشە پێکھێنەکەی ئێسکەپەیکەر، کەللەسەر و پەراسوو و بڕبڕەی پشت و ئێسکی کۆڵەی سنگ دەگرێتەوە.
سەرچاوە
پۆل:توێکاریی مرۆڤ پۆل:کۆئەندامی ئێسکبەندی
چنار، دیاربەکر
چنار یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای دیاربەکر ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٨ ژمارەی دانیشتووانی ٧٤،٢٠٧ کەس بووە. قەڵای زێرزەوان، کە شوێنێکی گرنگی گەشتیارییە ١٣ کیلۆمەتر لە چنارەوە دوورە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر
١٩١٨
ساڵی ١٩١٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
لەدایکبوونەکان
نێڵسۆن ماندێلا لە ئەفریقای باشوور لەدایک بوو
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩١٨
تۆوەبۆڕیچکە
وێنۆک|تۆوەبۆڕیچکە (ژمارەی ٢ و ٤)
تۆوەبۆڕیچکە (ئینگلیزی: Seminiferous tubule) یەکێکە لەو بۆڕیچکە زۆرانەی، کە تێیدا سپێرمەکان لە گوندا بەرھەمدێن.
سەرچاوە
پۆل:گون
ئەمیر نیزامی گەڕووسی
حەسەن عەلی خانی گەڕووسی (١٨٢٢ بیجاڕ-١٨٩٩ کرمان) ناسراو بە ئەمیر نیزامی گەڕووسی سیاسی، شاعیر و خۆشنووسی کوردی سەردەمی قاجاڕەکانە. ئەو لە ساڵە دوایینەکانی عومریدا والیی کرمان بوو و لەوێ کۆچی دوایی کرد و لەسەر داخوازیی خۆی لە پاڵ شا نیعمەتوڵڵای وەلیدا نێژرا.
سەرچاوەکان
ئەمیر نیزامی گەڕووسی؛ کوردپرێس
پۆل:حاکمانی کورد پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٠ پۆل:مردووانی ١٩٠٠ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی پارێزگای کوردستان
باڵەخانەی ئێمپایەر ستەیت
وێنۆک
ئیمپایر ستەیت ساختمانیکی بەرزی، ١٠٣ نهۆمییە لە شاری نیویۆرک کە وەکوو یەکێک لە هماکانی شارەکە دێتە ئەژمار. ئیمپایر ستەیت لە ساڵی ١٩٣١ هەتا ١٩٧٢ بەرزترین ساختمانی سەر زەوی بوو. بەرزیەکەی ۱٤٥٤ م
پەڕاوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
ژوول میشلێ
ژوول میشلێ مێژووناسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:مێژووناسانی فەڕەنسی پۆل:مێژووناسانی شۆڕشی فەڕەنسا پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٨ پۆل:مردووانی ١٨٧٤
مەڵبەندی پاپوا گینێی نوێ
ناوچەی پاپووا گینەی نوێ ویلایەتێکی پێشووی وڵاتی ئوسترالیا بوو کە بە دەستی ڕێکخراوی یەکگرتووی ئوسترالیا و پاپووا گینەی نوێ لە ١٩٤٩ دامەزرا، لە ١٩٧٢ دا ناوی لە ناوچەی پاپووا گینەی نوێ گۆڕا بۆ تەنیا پاپووا گینەی نوێ و لە ١٩٧٥ دا وەکوو وڵاتێکی سەربەخۆ خۆبەڕێوەبەری ڕاگەیاند.
سەرچاوە
پۆل:ویلایەتەکانی ئوسترالیا پۆل:ئۆسترالیا پۆل:پاپووا گینەی نوێ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٩
کوڵتەپەی خوارۆ
کوڵتەپەی خوارۆ یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ١٠٤ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٦٠٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە
قۆچان
قۆچان شارێکی سەر بە شارستانی قۆچان لە پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوییە و ناوەکەی لە «خبوشانەوە» ھاتووە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە دەگاتە ١١٥٬٠٠٠ ھەزار کەس بەپێی سەرژمێری سالی ٢٠٠٦، زۆرینەی دانیشتووان کوردن و بە زاراوەی کورمانجی و فارسی کە زمانی ڕەسمی دەوڵەتە دەئاخڤن. پێکھاتەی کورد لە قۆچان بریتییە لە ھۆزی زەعفەرانلو و بێچرانلو و میلانلو کە کاتی خۆی لە سەرحەدانی کوردستانەوە بۆ ئەم شوێنە ڕاگوێزراون. لە ناودارەکانی قۆچان کەلیمۆڵڵا تەوەحۆدییە کە نووسەرێکی ناوداری کوردی خۆراسانە. ھەروەھا لە ھەڵکەوتووانی ئەم شارە جەعفەر قولی کوڕی مەلا ڕەزا قولی لە دەروروبەری ساڵی ١٨١٤ لە گوندی شکافکۆی لە دایک بووە، ئەم گوندە کەوتووەتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاوایی قۆچان. باوکی لە ئێلی کوردی زەنگەلانلوو بووە. لە ناو خەڵکی بەجافەر قولی زەنگلی، جافەر قولی بێچارە، جافەر قولی عەندەلیب، جافەر قولی موختار ناسراوە، ھەندێ لەم ناوانە خۆی بۆ خۆی داینابوون و لەناو شیعریدا بڵاوی کردوونەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی پۆل:شارەکانی ئێران
بیرەوەری ڤیمی نیشتمانی کەنەدیەکان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:جەنگی جیھانیی یەکەم
یووگۆسلاڤیا
thumb|ڕووبەری ووڵات بەپێی ڕژێمەکانی یوگۆسلاڤیا یوگۆسلاڤیا (بە سربی و کرواتی و مەقدۆنی و سلۆڤینی:Jugoslavija) دەوڵەتێکی زلھێزی ئەورووپا بوو، لەئێستادا ڕووبەری یوگۆسلاڤیای جاران دابەشکرا بەسەرچەند دەوڵەتێکی نوێ کە ئەوانیش سلۆڤێنیا و کرواتیا و کۆماری مەقدوونیا و بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا و مۆنتینیگرۆ و سربیا و کۆسۆڤۆ
کۆنگرەی نەتەوەییی کوردستان
کەنەکە یان کۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی کوردستان لە٢٤ى گوڵانى ساڵى ١٩٩٩ لە ووتوێژێكى گشتى بە ئامادەبوونى ٧٠٠ نێونەر و ميوانى كورد و بياني لە شارىئەمستەردامى پایتەختى ھۆلەندا وەکو دامه‌زراوه‌یه‌کی سیاسییه‌ که‌ له‌ سه‌ر ده‌سپێشخه‌ریی پارتی کرێکارانی کوردستان ڕاگەيێندرا. ئەم دامەزراوەيە لە شێوەى په‌رله‌مان دايە بۆ پەكەكە ،خاوه‌نی دوو سه‌رۆکه‌ واتا به‌ شێوه‌ی هاوسه‌رۆکی ئیداره‌ ده‌کرێت؛ یه‌کیان ژن و یه‌کیان پیاو. کەنەکە باوەڕى وايە هەموو خەڵكى كوردستان بەسەرجەم ئايين و جڤاكى وى وەكو هەموو گەلانى تر جيهان مافى خۆيەتى مافى چارەىخۆنووسينى  خۆى ديارى بكات، هەروەها باوەڕى وايە بەڕێگا دیموکراسی ھەروەک لە بەرنامەى ئەو دامەزراوە دیاریکراوە،پاراستنى ستراتیژى بە رێ ئاشتى و هاوكارى و رێكخستنى كورد بە ڕێگاى دیموکراسی بخنە نێو بەرنامەكانى خۆيان لە تورکیا و ئێران و عێراق و سووریا.
پۆل:پارتی کرێکارانی کوردستان
داڵاواشێخ ساڵەح
داڵاواشێخ ساڵەح گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
داڵاواشێخ ساڵەح لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حەیدەرەبەگ و لە باشوور لەگەڵ گوندی شێخ پاڵەوان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی مایلە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کۆزەبۆرە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ئێسفەرایێن
ئێسفەرایێن شارێکی ھەڵکەوتووی باکووری ڕۆژاوای پارێزگای خۆراسانی باکوورە و ناوەندی باژێری ئێسفەرایێنە. لە ڕۆژاوا بە باژێری سەبزوار و لە ڕۆژھەلات بە قۆچان و لە ڕۆژاوا بە بوژنوورت و شیروان دەوردراوە. باژێرەکە لە نۆزدە گەڕەک پێکھاتووە و بە بەرھەمی پیشەسازی ناسراوە. دانیشتووانی زۆرینەی کوردن و لەگەڵ غەوارەیەکی تێکەڵە لە قەومی تات و تورک و ھەزارە و تەتار و بوربوری. ھۆزە ناودارەکانی کوردان بریتین لە شادلو، زعفرانلو، میلانلو، ئیزانلو، توپکانلو، دیرانلون کە بە گشتی لە باکووری دەڤەرەکە بڵاون و لە بنەڕەتدا لە سەرحەدانی کوردستان ڕاگوێزراون.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شارەکانی پارێزگای خۆراسانی باکوور پۆل:شارەکانی ئێران
ھەرەم
وێنۆک
ھەرەم یان ناوه (فه‌رهه‌نگی کوردی گه‌روسی رضا سهرابی) (بە یۆنانی: πυραμίς pyramis) چەند پاڵووێکە کە تەواوی پاڵەکانی بێجگە لە یەکێک لە یەک خاڵدا بە یەک دەگەن. بەرزی ھەرەم دووری ستوونییە لە نێوان لووتکە و بنکەکەی. یەکێک لە ھەڕەمەکان ناوی خۆفۆیە ٤٦٠٠ساڵ لەمەو بەر دروست کراوە لەلایەن خۆفۆ کە یەکێکە لە فیرعەونە گەورەکان لەسەر بنکەیەکی چوار گۆشەیە. ڕووبەری گشتی ٥٣٠٠٠ مەتر چوار گۆشەیە دوو میلیۆن و نیو بلۆکی تێدا بەکار ھێنراوە و ئێستا یەکێکە لە حەوت سەمەرەکەی جیھان.
١٩١٩
ساڵی ١٩١٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩١٩
ئوچ دەرە
ئوچ دەرە گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ھولەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
جوگرافیا
ئوچ دەرە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی باداملو و لە باشوور لەگەڵ گوندی دۆڵانقڕ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ئاقدەرەی خواروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قەرەزاغ.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
لەزگوەستان
لەزگوەستان، لەپشتوەستان یا لەپشتبڕان (ئینگلیزی: Menopause) بریتییە لەو تەمەنەی کە سووڕی مانگانەی ئافرەتی تێدا دەوەستێت، ئەمەش لە نێوان ٤٥ تا ٥٥ ساڵی دایە.
سەرچاوە
پۆل:لەزگوەستان پۆل:سووڕی مانگانە پۆل:زانستی هەناو
گۆڕباوەلێ
گۆڕباوەلێ یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٧٩ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٤٧٣ کەسە.
سوچان
سوچان شارۆچکەیەکی شارستانی شوغنانە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٧٣٤٤ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
مەنچستر
مەنچستر یەکێک لە شارەکانی ئینگلاندە، لە سەرەتاکانی سەدەی بیستویەکدا بە وزەماڵەی باکوور ناسراوە. لەڕووی مێژووەوە شارەکە لە سەدەی یەکەمی زاینیدا دروست بووە و دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای ئینگلاند.
مێژوو
وێنۆک|نەخشەیەکی شاری مەنچستر لە ساڵی ١٦٥٠ مەنچستر ناسراوە بە ڕۆژنامە و میدیا، زانکۆ، کەلتور، مۆسیقا، زانست و تەکنۆلۆجیا و گواستنەوەش. یەکەم لەتکردنی ئەتۆم لە زاکۆی مانچێستەر کرا لە ١٩١٧و یەکەم کۆمپیوتەر کە توانای زەخیرەکردنی بەرنامەی هەبێت لە ١٩٤٨ لە هەمان زانکۆ کرا و گرافینی جیاکراوەش بۆ یەکەمجار دیسان لە هەمان زانکۆ لە ٢٠٠٤دا دۆزرایەوە. هێڵی ئاسنی مەنچستر - لیڤەرپوڵ بە یەکەم هێڵی ئاسنی نێوان شار دائەنرێت.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مەنچستەر پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١ەم پۆل:دامەزرانەکانی ٧٩ پۆل:شارەکانی ئینگلستان
باسنیوز
باسنیوز (Basnews) دەزگایەکی میدیاییی کوردییە، کە بنکەی سەرەکیی دەکەوێتە ھەولێر، باشووری کوردستان. دەزگاکە خاوەن ھەفتەنامەیەکن بەناوی ھەفتەنامەی باس. کە تا ١٤ی ئازاری ٢٠٢٠، ٤٦٩ ژمارە لەو ڕۆژنامەیە چاپکراوە. جگە لەوەش، دەزگاکە خاوەنی ماڵپەڕی باس نیوزە، ئەو ماڵپەڕە گرنگی بە ھەواڵەکانی کوردستان، ڕۆژھەڵاتی ناوین، سیاسەت، ئابووری، ھونەر و بابەتی جۆراوجۆر دەدات. ماڵپەڕەکە بە زمانەکانی کوردی ناوەندی، کوردی کورمانجی، ئینگلیزی، عەرەبی، فارسی و تورکی بەردەستە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕاگەیێنەرەکانی باشووری کوردستان پۆل:ڕۆژنامەکان بە زمانی کوردی پۆل:وێبگە کوردییەکان
ماری دی میدتشی
وێنۆک|فرانس پوربوس، گەنجتر - ماری دی مێدیسیس
ماری میدتشی (؛ ٢٦ی نیسانی ١٥٧٥ – ٣ی تەممووزی ١٦٤٢) شاژنی فەرەنسا و ناڤار بووە وەک ھاوسەری دووەمی شا ھێنریی چوارەمی فەڕەنسا لە ماڵی بۆربۆن و ڕیجێنتی شانشینی فەرەنسا بە فەرمی لە نێوان ساڵانی ١٦١٠ بۆ ١٦١٧ لە سەردەمی کەمینەبوونی کوڕەکەی لویسی سێزدەھەم فەرەنسا. ماوەی یاسایی لە ساڵی ١٦١٤دا کۆتایی ھات کاتێک کوڕەکەی تەمەنی گەیشتە تەمەنی باڵا، بەڵام ئەو ڕەتی کردەوە دەست لەکار بکێشێتەوە و سەرەڕای ئەوەش بەردەوام بوو وەک حاکم تا لە ساڵی ١٦١٧ بە کودەتا لە کارەکەی دوورخرایەوە.
سەرەتای ژیان
ماریا لە پالازۆ پیتی لە فلۆرانس لە ئیتاڵیا لە ٢٦ی نیسانی ١٥٧٥ لەدایکبووە ماریا شەشەمین کچی فرانسیسکۆی یەکەم دی مێدیچی دوکی گەورەی توسکانی و دوچێسی سەرەکی جوانا لە نەمسا بووە..
سەرچاوەکان
پۆل:فەرمانڕەوا ژنەکانی سەدەی ١٧یەم پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧٥ پۆل:مردووانی ١٦٤٢
تیرە یەکڕەگ
تیرە یەکڕەگ (ئینگلیزی: True-Breeding) زاراوەیەکە، زیندەوەر یان بۆماوەبابەتی یەکڕەگ لە سیفەتێکی دیاریکراودا وەسف دەکات، واتە ھەمیشە نەوەکان بە ھەمان ڕووخسارەبابەتی سیفەتەکە بەرھەمدێنێت.
ویلیام ھێنری ھاریسۆن
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٣ پۆل:مردووانی ١٨٤١ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
١٩٢٠
ساڵی ١٩٢٠ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٢٠
قزلقلعە
قزلقلعە شارۆچکەیەکی شارستانی خۆراسانە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٢٦٣٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
پارتی ئازادی و دیموکراسیی ئێزیدییەکان
وێنۆک پارتی ئازادی و دیموکراسیی ئێزیدییەکان یان پارتیا ئازادی و دەموکراسییا ئێزدیان ناسراو بە پادێ (بە کوردیی کرمانجی: Partiya Azadî û Demokrasiya Êzidiyan, PADÊ، بە ئینگلیزی: Êzidî Freedom and Democracy Party) حیزبێکی سیاسییە کە لە لایەن چالاکوانانی سیاسیی ئێزیدی دامەزراوە و لە کۆمەڵگای ئێزیدییان لە کوردستانی عێراق بە تایبەت لە ناوچەی شنگالدا چالاکی دەکات. پارتی ئازادی و دیموکراسیی ئێزیدی لە ساڵی ٢٠١٦دا دامەزراوەتەوە.
ئەم حیزبە ھەتا ساڵی ٢٠١٦ بە ناوی تەڤگەری ئازادی و دیموکراسیی ئێزیدی (تەڤدا) خەریکی چالاکی بوو. لە کۆنفرانسی شەشەمی تەڤگەری ئازادی و دیموکراسیی ئێزیدی لە حوزەیرانی ٢٠١٦ بڕیار درا کە ئەم ڕێکخراوە ببێت بە حیزبێکی سیاسی و بەشداری سیاسەتت فەرمی لە عێراق بێت.
ھەر لە سەرەتای دامەزراندنەوە حکۆمەتی عێراق پارتی ئازادی و دیموکراسیی ئێزیدیەکانی وەکوو حیزبێکی فەرمی و یاسایی ناساندووەتەوە.
کۆنگرەکان
یەکەمین کۆنگرەی پارتی ئازادی و دیموکراسیی ئێزیدیەکان بەدوای فەرمی ناسین لە لایەن حکۆمەتی عێراق لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٧ لە شنگال بە امادەبوونی ١٥٠ نوێنەر بەڕێوەچوو.
سەرچاوەکان
پۆل:ئێزیدی پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکان پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی عێراق پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان پۆل:ڕێکخراوە ئاپۆییستەکانی عێراق پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان
ڤیرۆلەنس
توندڕەو یان ڤیرۆلەنس توانایی مشەخۆری ھەر پێکھاتەیەکە کە لە دەورەوە بچێتە ناو وجوودی ژینەوەرێک و نەخۆشی و ناخۆشی دروست بکات.
بڕیارنامەی ٤١٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤١٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ میسر-ئیسرائیل. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٣٥‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
باجگران
باجگران (بە فارسی: باجگیران) شارێکی پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوییە لە ڕۆژھەڵاتی ئێران و سەر بە ناوچەی قۆچانە و پێگەی سەرسنووری نێوان ئێران و تورکمەنستانە. دانیشتووانی باجگران نزیکەی ٨٣٧ کەس دەبن و دانیشتووان لە ھۆزی سێفکانن (سێوکانلو) کە لە بنەڕەتدا کوردی سەرحەدانی وانن و بە کورمانجی دەپەیڤن. کێوی سەمخەل کە ٢٢٦٠ مەتر بەرزە کەوتووەتە نزیک ئەم گوندە. ناوی باجگران لەوە ھاتووە کەئەم ئاوایییە کە بە بەردەر ناسرابوو ھەر لە ڕۆژگاری قاجارەوە بارەگای باج گرانی کالای نێوان عیشق ئاباد - ئێران بوو.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی ئێران پۆل:شارەکانی پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی
گۆمەیی
گۆمەیی یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٩٠ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٥٧٢ کەسە.
یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا
یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا یەکێک لە یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیایە. ئەم یانەیە یەکێکە لەیانەکانی ھەرێمی کەتەلۆنیا و بەیانەی پڵینگەکان ناسراوە. یانەی بارسێلۆنا لەگەڵ ڕیاڵ مدرید و ئاتلێتیک بیلباو تاکە یانەن کە تا ئێستا نەچوونەتە پلە دووی خولی ئیسپانی. یانەی بارسێلۆنا لە ڕێکەوتی ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٨٩٩ز بە سەرکردایەتیی خوان گامبەر بە درووشمی "زیاتر لە یانەیەک-Més que un club" دامەزرا. تاکە ڕکابەری بە درێژایی مێژوو یانەی (ڕیاڵ مەدرید)ە—ئەویش بەھۆکاری جیاجیای وەرزشی و سیاسی و کۆمەڵایەتی.
یانەی بارسێلۆنا چوارەمین بەنرخترین یانەی وەرزشییە لە جیھاندا؛ بەھای ٤٬٠٦ ملیار دۆلارە و، دەوڵەمەندترین یانەی تۆپی پێی جیھانە لەڕووی داھاتەوە، کە سەرمایەی ساڵانەی ٨٤٠٬٤ ملیۆن یۆرۆیە. سروودی فەرمیی بەرشلۆنە «کانت دێل بارسا»یە کە لەلایەن خاومی پیکاس و جۆزێپ ماریا ئێسپیناسەوە نووسراوە. بارسێلۆنا بە شێوەیەکی نەریتی یاری دەکات لە سێبەری ڕەشی شین و سوور، کە دەبێتە ھۆی نازناوی بڵاوگرانا.
لە ناوخۆدا بەرشەلۆنە ٧٥ جامی بەدەست ھێناوە: ٢٦ لا لیگا، ٣١ کۆپا دێل ڕی، ١٤ جامی سووپەری ئیسپانیا و ٣ کۆپا ئیڤا دوارتێ و ٢ نازناوی کۆپا دی لالیگا و، ھەروەھا ھەڵگری تۆماری چوار پێشبڕکێی دوایییە. لە تۆپی پێی یانەی نێودەوڵەتیدا، یانەکە بیست نازناوی ئەورووپی و جیھانی بەدەست ھێنا: پێنج نازناویخولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا، چوار جامی براوەکانی جامی ئەورووپا، تۆمارێکی ھاوبەشی پێنج جامی سوپەری ئەورووپا، تۆماری سێ جامی پێشانگای نێوشارەکان و، سێ جامی جیھانیی یانەی فیفا. بارسێلۆنا پلەی یەکەمی لە فدراسیۆنی نێودەوڵەتیی مێژووی تۆپی پێ و ڕیزبەندیی جیھانیی یانەی ئامار بۆ ساڵانی ١٩٩٧، ٢٠٠٩، ٢٠١١، ٢٠١٢ بەدەست ھێنا.
مێژووی دروستبوونی یانەکە
سەرەتای دامەزراندنی یانەی بارسێلۆنا دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی نۆزدەھەمینی زایینی، کاتێک «خوان گامبەرز» لەگەڵ ھاورێکانی لە شاری بارسێلۆنا لە ھەرێمی کەتەلۆنیا یاریی تۆپی پێیان دەکرد. لە ساڵی ١٨٩٩، خوان گامبەرز بڕیاری دا یانەی بارسێلۆنا دروست بکات. پێکھێنەری یانەکە پیاوی سویسریی بەناوبانگ ھانس گامبەرز بوو کەوا توانیی گشت وەرزشەکان بەیەکەوە کۆ بکاتەوە.
یاریگای کامپ نۆ
کامپ نۆ یاریگای یانەی بارسێلۆنایە. ساڵانی ١٩٥٤–١٩٥٧ ماوەی کارکردن بوو لەم یارگایە تا بنیاد نرا لەلایەن ئەندازیار فڕانسیس فیمتجانس و جۆزێڤ سوتیرنس کە تێچووی ئەم یاریگایە ٢٨٨ ملیۆن یۆرۆ بوو. ئەم یاریگایە جێگای ٩٨٫٧٨٧ کەسی تێدا دەبێتەوە کە بە زۆرترین شوێن بۆ ئامادەبووانی یاریگاکان دادەنرێت. ئەم یارگایە لە وەرزی ١٩٩٨–١٩٩٩ پێنج ئەستێرەی پێ بەخشرا لەلایەن فیفاوە.
لاماسیا
قوتابخانەیەکە لەلایەن یانەی بارسێلۆنا دامەزراوە بۆ پێگەیاندنی یاریزانانی مێرد منداڵ ئەو یاریزانانەی لە لەدەرەوەی ئیسپانیا پێگەیشتوون لە لاماسیا بەرھەمی یاریزانە ئیسپانییەکان لە لاماسیا ئەمانەن:
ئەو یاریزانانەی لەگەڵ بارسێلۆنا بوون بە باشترین یاریزانی جیھان
50px|وێنۆک|لیۆنێل مێسی 50px|وێنۆک|ڕۆناڵدینھۆ
گۆڵکاری یانە لەمێژوودا
ئەو یاریزانەیە کە لەمێژووی بارسێلۆنادا زۆرترین گۆڵی تۆمارکردووە، ئەویش یاریزان لیۆنێل مێسیە بە ٦٧٢ گۆل
سەردەمی یۆھان کرۆیف
200px|وێنۆک|کرۆیف لە یاریگای کامپ نو لەکاتی سەیرکردنی یاری بارسێلۆنا ساڵی ٢٠٠٩ یۆھان کرۆیف ناوی تەواوی یۆھان ھنریک کرۆیف لەدایک بووی ڕێکەوتی ٢٥ی ٤ی ١٩٤٧ز باڵای ١٨٠ سم، ناوبراو یاریزانی پێشووی ھەڵبژاردەی ھۆڵەندا و داھێنەری یاری تیکی تاکا و بیرۆکەی مێشکی پلان بۆ داڕێژراو لە پشت نازناوەکانی ھەڵبژاردەی ھۆڵەنداوە و دامەزرێنەری فێرگەی لاماسیای تایەبت بە یانەی بارسێلۆنا و خاوەن خێراترین یاریزانی جیھان لە تەکنیک و شوت و گۆڵکردن لە ناوەوەو دەرەوەی ھێڵی سزا ھەر ئەوەش وای لە پێلێی ئەفسانەی بەڕازیلی کە لە نێو باشترین ١٢٥ باشترین یاریزانانی مێژووی تۆپی پێ ھەژماری بکات. دواجار دوای ململانێیەکی زۆر لەگەڵ نەخۆشی شێرپەنجە، لە ساڵی ٢٠١٦ وەک سەرۆکی شانازی یانەی بارسێلۆنا کۆچی دوایی کرد. 200px|وێنۆک|پرسەی کۆچی دوایی یۆھان و ماڵاوایی کردنی لە یاریگای کامپ نو ٢٠١٦.
یاریکردن لە بارسێلۆنا
یۆھان ساڵی ١٩٧٣ چووە ڕیزەکانی یانەی بارسێلۆنای ئیسپانییەوە لە یەکەم وەرزیدا توانیان لالیگا بەدەستبھێنن لە دوای ١٤ ساڵ دابڕان لەو نازناوەو ھەر لە ژیانی وەرزشیدا توانی سێ جار نازناوی باشترین یاریزانی ئەورووپا بەدەستبھێنێت.
سەردەمی گواردیۆلا
سەردەمی گواردیۆلا بەنرخترین سەردەمی زێڕینی بارسا دادەنرێت بەھۆی بردنەوەی ھەر شەش نازناوەکە لە وەرزی ٢٠٠٨–٢٠٠٩ و بردنەوەی پێنج نازناو لە وەرزی ٢٠١٠–٢٠١١ بەڕابەرایەتی مێسی و چاڤی و ئەنێستا و پیۆڵ و پیکێ
کلاسیکۆی ئیسپانیا
(بە ئیسپانی: El Clásico) بەیاری نێوان ھەردوو یانە بەناوبانگەکەی ئیسپانیا ھەیەکە لە یانەی یانەی بارسێلۆنا و یانەی ریال مەدرید دەوترێت، مێژووی ئەم یارییە تۆپی پێی تێپەڕکردووە تەنانەت چەندەھا جار چووەتە نێو کێشەکانی سیاسەت ی ئیسپانیاوە بەھۆی کێشەی سیاسی ھەردوو شاری بارسێلۆنا و مەدرید لەڕووی ئەو کێشەی نێوانیان لەمێژووی ئیسپانی کە شاری بارسێلۆنا دەکەوێت ھەرێمی کەتەلۆنی و شارەکەی مەدرید یدیش پایتەختی ئیسپانیا یە بەوە کێشەی زۆر کەوتووەتە نێوان ھەرێمەکە و حکوومەتی ئیسپانی
ئەو یاریزانانەی زۆرترین یارییان بۆ بارسێلۆنا کردووە
200px|وێنۆک|[[چاڤی ھێرناندیز]] 200px|وێنۆک|[[کارلێس پۆیۆل]] ئەم خشتەی خوارەوە ناو و ژمارەی یاریکردنی ئەو یاریزانانەیە کە زۆرترین بەشدارییان ھەیە لە مێژووی بارسێلۆنا، لەگەڵ ژمارەی یارییەکان و کۆی گشتیان، لە نێوانیان یاریزان چاڤی ھێرناندێز ی یاریزانی ھێڵی ناوەڕاستی ئیسپانی ھەیە *چاڤی ھێرناندێز یەکێکە لەو یاریزانانەی زۆرترین یاری فەرمی بۆ یانەکە کردووە بە ٧٦٧ یاری فەرمی کۆتا یاریشی بۆ یانەکە لە یاری کۆتایی بوو لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا ٢٠١٥. ئەم خشتەیە لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٢١ ڕاستکراوەتەوە
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:یانەکانی لا لیگا پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٨٩٩ پۆل:یانەکانی تۆپی پێی بەرشەلۆنا پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩٩ لە ئیسپانیا پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا پۆل:یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کەتەلۆنیا
١٩٢١
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٢١
ئانری مۆنیێ
ئانری مۆنیێ شانۆنووس، کاریکاتوریست و ئەکتەری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شانۆنامەنووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٩ پۆل:مردووانی ١٨٧٧ پۆل:نووسەرانی پاریسی
سووڕی پڕژێنەری مەگنیسیۆم
‎سووڕی پڕژێنەری کانزایەکی مەگنسیۆم (بە ئینگلیزی:Magnesium injection cycle) (جادو داڕژتنێکی بوێنەرە لەژێر پەرەسەندن لەلایەن کۆمپانیای میتسووبییشی (Mitsubishi) و پەیمانگای تەوکییەوی تەکنەلۆجیا کە کانزایەکی ڕەنگ زیوییە کە تێیدا مەگنسیۆم و ئاو بەکاردەھێنرێ بە بەرھەم ھێنانی توانا.
پرۆژەی ھاوبەش، دەستی پێکرد لە سالی ٢٠٠٥ز و ھێشتا لە قۆناغی ئەزموونییە، ێک دوانەئۆکسایدی کاربۆنی نموونەی دەرکەوت.
بە شێوەیەکی گشتی
بزوێنەری ئازاد (free engine) لە ٢٠٠٦ز کە بەسەرکەوتووی کاری کرد بەبێ پێویستی بۆ سووتەمەنیی بەردینە. کاردانەوەی کیمیاوی لەنێوان کانزایەکی ڕەنگ زیوییە (لە شێوەیێکی ھاڕاوە) و ئاو لە پلەی گەرمیی ژوور ھەڵم و ھایدرۆجینی وزەی-بەرز بەرھەم دەھێنێت.
ھایدرۆجینەکە لە ھەمان کات دەسووتێنرێت تا ھەڵمی وزەی-بەرزی زیاتر بەرھەم بھێنێت. ئەمانە دوو ھەڵم توانای سەرچاوە مەکینەکەن. سووڕی وزە ھیچ دوانەئۆکسایدی کاربۆن بەرھەم ناھێنێت یان دەرچوونی زیانبەخشی دیکە. تاکە بەرھەمی لاوەکیی ئەم کاردانەوە ئاو و ئۆکسیدی کانزایەکی ڕەنگ زیوییەیە.
سەرەڕای ڕەھەندی بچووکی (بە نزیکەیی ٥ سم لە تیرەی بازنە و ١٣٫٥ سم لە بەرزی)، مەکینەکە دەتوانێت دەرھاتێکی گەرمیی چەند دە لە ک دەبلیوو لێوە دروست بکات کە توانا بەدەست دەھێنرێت مەکینەکە بەتەما دەبرێت بۆ بەکارھێنان لە کەوجێنەرێیشەن (cogeneration)، ئۆتۆمۆبیل، کەشتی، و زۆر ڕووبەری دیکە. لێدوانێک لە ٢٠٠٦ گوتن کە زیاتر توێژینەوە ئەنجام دەدەن دەربارەی پلان دانان بۆ بە دەستھێنانی (commercialization) لە سێ ساڵی داھاتوودا.
پەرەسەندنی بزێنەرەکە ڕابەری کرا لەلایەن پرۆفیسۆر تۆکۆشی (یابە) لەگەڵ یارمەتیی پرۆفیسۆر [یکوتا] و ئەوانی دیکەی پەیمانگای تەوکییەوی تەکنەلۆجیا لەگەڵ ھاریکاریی ئەونەو دێنکی (سەیساکوشۆ)، کەی. کەی. پیشەگەرێکی وردی کەوتە لە (شیناگاوا)، تۆکیۆ.
سەرچاوەکان
پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا
نەواباد (شوغنان)
نەواباد شارۆچکەیەکی شارستانی شوغنانە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٥٧٧٢ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
میونشن
میونخ یان میونچ یان میونشن شارێکە دەکەوێتە ھەرێمی باڤاریا لە وڵاتی ئەڵمانیا ، ئەم شارە بەسێھەم گەورە شاری وڵاتی ئاڵمانیا دێتە ھەژمارکردن لەڕووی ڕووبەرەوە ھەروەھا شارەکە لکاوە بە تەنیشتی شارەکانی بەرلین و ھامبورگ، دانیشتوانی شارەکە زۆرتر لە ١.٤٢ میلیۆن کەسە، لەڕووی وەرزشەوە شارەکە میوانداری ئۆڵەمپیادی کردووە لەساڵی ١٩٧٢.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئاڵمانیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٢یەم پۆل:شارەکانی باڤاریا پۆل:میونخ
١٩٢٢
ساڵی ١٩٢٢ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٢٢
جێپەنجەی دی ئێن ئەی
جێپەنجەی دی ئێن ئەی (ئینگلیزی: DNA fingerprint) شێوازی ئەو ھێلانەن کە دەردەکەون کاتێک سامپڵێکی دی ئێن ئەی تیشکدەر لە کەسێک جیادەکرێتەوە و، دەدرێتە بەر تیشکی ئێکس، لەدوای ئەوەی دەبڕدرێت و دووھێند دەکرێت و لێکجیادەکرێتەوە.
چنگوش
چنگوش یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای دیاربەکر ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ١٣٫٨٣٧ کەس بووە، کە نزیکەی ٢٫٧٨١ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر
پێڕستی بەرزترین بورجەکان
سەرچاوەکان
ویکیی ئینگلیزی کانوونی دووەمی ٢٠١٥
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بورجەکان
گیزمل خوارۆ
گیزمل خوارۆ یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٥٠ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٣٠٢ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
ژان ژاک ئامپێر
ژان ژاک ئامپێر مێژووناس و نووسەری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
بڕیارنامەی ٤١٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤١٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٤٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٧ پۆل:ئەفریقای باشوور لە ١٩٧٧ پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئەفریقای باشوور پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
جۆن تایلەر
جۆن تایلەر (بە ئینگلیزی: John Tyler) (٢٩ی ئاداری ١٧٩٠ - ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٨٦٢)، دەھەمین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٨٤١) بوو لە پارتی ویگ.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٠ پۆل:مردووانی ١٨٦٢
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز
حازرۆ
حازرۆ یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای دیاربەکر ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ١٨٫٧٩٨ کەس بووە، کە نزیکەی ٥٫٢٧٧ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر
پارتی دیموکراتی ئاتور
پارتی دیموکراتی ئاتور‌ پارتێکی ئاشورییە لە ساڵی ١٩٧٩ لەلایەن سرکیس ئاغاجانەوە دامە زراوە.
لە ساڵی ١٩٨٠ چالاکییەکانی خۆی لە ناوچە ئازادکراوەکانی ھەرێمی کوردستان دەستپێکردووە. لەڕێگای دەرکردنی بەیاننامە لە شار و شارۆچکەکان ھەوڵی ھۆشیارکردنەوەی نەتەوەی ئاشوری داوە.
لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٨٢ لەگەڵ پارتی دیموکراتی بەیت نەھرەین (ئەمریکا) بەرەیێکی ھاوبەشیان پێکھێنا و سێ بنکەی سەربازییان لە زێوە(ئێران) و قامیشلۆ (سوریا) و ناوچە ئازادکراوەکانی دھۆک دانا، کە ئەندامەکانیان سەر بە پارتی دیموکراتی ئاتور بوون.
پارتی دیموکراتی ئاتور بە یەکەمین پارتی ئاشوری دەژمێردرێت کە خەباتی چەکداری دەست پێ کردووە.
http://www.kaldaya.net/OurVillages/sarkis2.html http://www.kaldaya.net/2007/11_DailyNews_Nov2007/Nov15_07_A3.html
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان
گیزمل سەرۆ
گیزمل سەرۆ یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٤١ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٦٣ کەسە.
چیای کاپوتجۆگ
کاپوتجوغ (. لقێکی شین؛ ئازەربایجانی: Qapıcıq, lit. دەرگای بچووک، دەرگای چوونەژوورەوە) بەرزترین شاخی زنجیرە چیای زەنگەزوورە، سنووری نێوان کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجان و پارێزگای سیونیک]ی پێکدەھێنێت [[ئەرمینیا. بەرزییەکەی ٣٩٠٥ مەترە (١٢٨١٢ پێ) ڕێگای لووتکەکە دەکەوێتە زنجیرە چیای قەفقاز، قەراغ و بەرد و نووکدار و چەقەڵە. بەگشتی ڕێگاکە لە مانگی تشرینی یەکەم تا حوزەیران ناتوانرێت تێپەڕێت (ئەگەر کەشوھەوا ڕێگەی پێبدات).
سەرچاوەکان
پۆل:چیاکانی ئەرمەنستان پۆل:کێوە نێودەولەتییەکانی ئاسیا
عەینی (خۆراسان)
عەینی شارۆچکەیەکی شارستانی خۆراسانە، لە پارێزگای خەتلان لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ١٨٫٤٦٧ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای خەتلان
١٩٢٣
ساڵی ١٩٢٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
شوبات
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٢٣
1901 – 1950
پشدەر
ناوچەی پشدەر یەکێک لە ناوچەکانی کوردستان کە ناوەندەکەی شاری قەڵادزێیە و دەکەوێتە پارێزگای سلێمانی. ئەم ناوچەیە لەلای ڕۆژھەڵاتەوە بە چیای مامەند، لە باکوورەو بە چیای قەندیل، لە ڕۆژئاواوە بە کێوەڕەش و دەربەندی پشدەر ، دەورە دراوە.
پێکهاتووە لە(٥) پێنج نەحیە ١-سەنگەسەر ٢-ژاراوە ٣-هێرۆ ٤-ئیسێوە ٥-هەڵشۆ.
لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایەزیاتر لە (١٤٠،٠٠٠) کەس بووە
ئێلێکترۆفۆرێزیسی جەلاتینی
ئێلێکترۆفۆرێزیسی جەلاتینی یان جیاکردنەوەی کارەباییی جەلاتینی (ئینگلیزی: Gel electrophoresis) تەکنیککارییە بۆ جیاکردنەوەی ناوکەترشەکان یان پڕۆتینەکان بەکاردەھێنرێت، بەپێی درێژی و بارگەکانیان لە جەلاتینی ئەگارۆز یان ئەکریلامیددا.
پشدەر
جوگرافیا
ناوچەی پشدەر ھەروەک ھەموو ناوچەکانی تری کوردستان بەپیت و بەرەکەتە، بە چەند زنجیرە چیایەک دەورە دراوە. لەلای رۆژ ھەڵاتیەوە بە چیای مامەندە و لە باکوریشەوە بە چیای قەندیل و لە ڕۆژ ئاوا‌شەوە کێوەڕەش گرتویەتە ئامێزی خۆی و لە باشورەوە لەگەڵ ھەڤاڵی خۆی، ئاسۆس دەروازەی ناوچەی پشدەری پێک ھێناوە کەناوی دەربەندە.
ئێلێکترۆفۆرێزیسی جەلاتینی
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
پشدەر
چیای قەندیل
یەکێکە لە ھەرە شاخە بەرزەکانی کوردستان، بەرزی شاخی قەندیل ٣٤٥٢ م، بە چلەی ھاوین بەفری لێ دەمێنێتەوە و زۆر فێنکە، مەڕداران و کوێستانچیان ھەر کە گەرمێن گەرم داھات بار لێ دەنێنوو دەچنە ھەواران.
ئاوبەندی سەنگەسەر
لەسەر ڕووباری گاڕفێن ھەڵکەوتووە و لە شارۆچکەی سەنگەسەرەوە نزیکە، مەبەستی سەرەکی لە دروستکردنی ئەم پڕۆژەیە ئا‌ودانی بانوەکانی گوندی قادراوا و بانوەکانی خوارووی گرتک و دووگۆمانە، کە جوتیارەکانی ئەم ناوچەیە سودی لێ وەردەگرن بۆ بەرھەم ھێنانی کشتوکاڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی
کلۆد تیێ
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠١ پۆل:مردووانی ١٨٤٤
داڵاواکوردان
داڵاواکوردان گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی ئاغجەلەر، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
داڵاواکوردان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حەیدەرەبەگ و لە باشوور لەگەڵ گوندی شێخ پاڵەوان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کانی بۆگەنە لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی کۆزەبۆرە.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
قەزای حەویجە
قەزای حەویجە قەزایەکی سەر بە پارێزگای کەرکووکە لە باشووری کوردستان لە عێراق، ناوەندی قەزاکە شارۆچکەی حەویجەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زۆرینەی عەرەب و کەمینەی کورد و تورکمانە.
ئەم دەسەڵاتە دادوەرییە بە فەرمانی کۆماری ٣٨٧ لە ساڵی ١٩٦١ لە ناوچەکانی نزیک لە پارێزگای سەلاحەددین و پارێزگای نەینەوا و پارێزگای کەرکووک دروستکراوە. عەرەبەکان لە عەرەبی سوننەن لە ئێڵی (جەبور و عوبەید و شەممار و دولەیم و حەدیدون). زۆرترین ڕێژەی دانیشتوانی قەزاکە بەھۆی تەختی و بەپیتی زەویەکان لەسەر کشتووکاڵ دەژین، زێی بچووک لە تەنیشت قەزاکەدا تێدەپەڕێت. قەزای حەویجە بەھۆی زۆری کشتوکاڵی تیایدا بە ناوچەیەکی گوندنشین دادەنرێت، کە چەندین بەرھەمی کشتوکاڵی تێدا بەرھەمدەھێنرێت، وەک پەتاتە و گەنمەشامی و گەنم و جۆ. قەزای حەویجە دووەم گەورەترین ھەناردەی سەوزەیە لەسەر ئاستی عێراق.
داواکارییەک لەلایەن ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووکەوە ئاراستەی حکومەتی ناوەندی کرا بۆ گواستنەوەی قەزای حەویجە بۆ پارێزگایەکی سەربەخۆ. بەھۆی زۆری ژمارەی دانیشتووان و بڕوانامەی ئەم ناوچەیە بۆ ئەوەی ببێتە پارێزگا.
جوگرافیا
قەزای حەویجە ھاوسنورە لەگەڵ ئەم قەزایانە: لە باکوورەوە لەگەڵ قەزای دووبز و قەزای مەخموور، لە باشوورەوە قەزای بێجی، لە ڕۆژھەڵاتەوە قەزای کەرکووک و قەزای داقووق، لەڕۆژاواوە قەزای شەرگات.
ناحیەکان
قەزای حەویجە لە پێنج ناحیە پێکھاتووە:(ناحیەی ناوەندی حەویجە، ناحیەی زاب، ناحیەی ڕیاز، ناحیەی عەباسی و ناحیەی ڕەشاد).
کەش و ھەوا
کەشوھەوای گەرمی ناوچە نیمچە وشکەکان لە ناوچەکەدا زاڵە. تێکڕای پلەی گەرمی ٢٢ پلەی سەدییە. گەرمترین مانگ مانگی تەمموزە کە پلەی گەرمی ٣٥ پلەی سەدییە، ساردترین مانگ مانگی یەکە کە پلەی گەرمی ٨ پلەی سەدییە. تێکڕای باران بارین لە ساڵێکدا ٣١٠ ملیمەتر دەبێت. تەڕترین مانگ مانگی نۆڤەمبەرە کە ٦٩ ملیمەتر باران باریوە، وشکترین مانگی حوزەیرانە کە ١ ملیمەتر باران دەبارێت.
ئەمنیۆسێنتێزیس
جیاکردنەوەی شلەی سەراو (ئینگلیزی: Amniocentesis) بەجێھێنانێکە، بۆ دەسنیشانکردنی تێکچوونە بۆماوەیییەکانی کۆرپەلە، بە لێنۆڕینی سەراو لە منداڵدانی ئافرەتی دووگیان.
مەحموودە
مەحموودە یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٠ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٨٨ کەسە.
وێر (شارۆچکە)
وێر شارۆچکەیەکی شارستانی شوغنانە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٤٦٩٠ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
گەمارۆی کۆبانی
thumb|ئەو نەخشەیە نیشانی پەرەسەندنی گەمارۆدانی کۆبانێ دەدات گەمارۆی کۆبانی بە دەستی ھێزەکانی داعش لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٤ دەستی پێ کرد بە مەبەستی داگیرکردنی شاری کۆبانی کە لە ژێر کۆنترۆڵی ھێزەکانی یەپەگەدایە. ئەم شەڕە بووەتە ھۆی ئاوارە بوونی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار کەس لە خەڵکی شاری کۆبانی و گوندەکانی دەوروبەری بۆ خاکی تورکیا. یەکێ لە خاڵە گرنگەکانی ئەم شەڕە کە لە میدیاکانی دنیادا دەنگی دایەوە بەشداریی شەڕڤانانی ژن بوو لە شەڕەکەدا. بە سەرکردایەتی خەتاب کوردستانی بوو.
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤ پۆل:کۆبانی
ئۆتاخلی
ئۆتاخلی گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی ھولەسو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ساینقەڵا ساینقەڵا ساینقەڵا پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا
ئایاسۆفیا
ئایاسۆفیا یان ھاجیا سۆفیا کلیسایەکی کۆنی ئایینی مەسیحییەت بوو کە لە دوای فەتحی ئەستەمبوڵ بە دەستی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی کرا بە مزگەوت. ئایاسۆفیا لە ساڵی ١٩٣٥ەوە وەکوو مۆزەخانە بەکاردەهێندرا، دوای 85ساڵ چاوەڕوانی موسڵمانان دووبارە بڵندگۆکانی ئایاسۆفیا بانگی ئیسلامی تێدا خوێندرا. ئایاسۆفیا ھەمیشە بە جوانترین باڵەخانەی مێژوویی ناوزەند دەکرێت، لە ساڵی ٢٠١٤ پاپا فرانسیس لەمیانی سەردانی بۆ تورکیا سەردانی ئایا سۆفیاشی کرد، داوای دووبارە بوونەوەی بە کڵێسای کرد، بەڵام دوای بڕیاری ڕەجەب تەیب ئەردۆغان دووبارە کرایەوە بە مزگەوت لەساڵی 2020
گۆڕینەوەی بە مزگەوت
لە ١٠ی تەممووزی ساڵی ٢٠٢٠ دادگای کارگێری بەرزی تورکیا ھەستا بە دەرکردنی بڕیاڕی گۆڕینی ئایاسۆفیا لە مۆزەخانەوە بۆ مزگەوت، سەرۆکی تورکیا ڕەجەب تەییب ئەردۆغان واژۆی لەسەر بڕیاڕەکە کرد و ڕایگەیاند کە ٢٤ی تەممووز یەکەمین نوێژ لە مزگەوتەکە ئەنجامدەدرێ.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:قوستەنتینە پۆل:گومبەزەکان پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئەستەمبوڵ پۆل:مزگەوتەکانی ئەستەمبوڵ پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا
ڤیکتۆریا (بریتش کۆلۆمبیا)
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان
کانبێرا
کانبێرا پایتەختی وڵاتی ئوسترالیا یە. گەلهەی ئەم شارە زیاترە لە ٣٢٥ هەزار کەس و گەورەترین شاری دوور لە دەریای ئوسترالیایە. لە ٣٠٠ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژاوای سیدنی و ٦٥٠ کیلۆمەتری باکووری ڕۆژهەڵاتی مێلبۆرن هەڵکەوتووە. کانبێرا لە ساڵی ١٩٠٨ دا لە ڕێککەوتنێک لە نێوان سیدنی و مێلبۆرن دا بوو بە پایتەختی ئوسترالیا. ئەم شارە وەکوو شارێک کە بە تەواوی لەسەر پلانی دارێژراو بنیاد نراوە لەگەڵ شارەکانی تری ئوسترالیا جیاوازی هەیە. کانبێرا وەکوو پایتەختی ئەم وڵاتە، دادگای باڵا و زۆربەی فەرمانگە حکوومیەکانی لەخۆدا جێ کردۆتەوە. هەروەها ئەم شارە جێگای سەرنجی گەشتیارانی ناوەوە و دەرەوەی ئەم وڵاتەیە.
ئەم شارە تەنیا شاری ئەم وڵاتەیە لە نێو هەموو شارەکانی تر دا کە بە تەواوە پێشتر پلانی درووست کردنی داڕێژراوە. دوای پێشبڕکێی داڕشتنی نێودەوڵەتی، پلانی ئەندازایری بیناسازی شیکاگۆیی، (والتێر بۆڕڵی) هەڵبژێردراو پرۆسەی درووستکردنی لە ١٩١٣ دا دەستی پێ کرد. داڕشتنی شارەکە پڕ بوو لە باخچە و پانتایی زۆر بۆ کەسکاییو پارک دانرا بە شێوەیەک کە کانبێرا وەکوو «پایتەختی بێشەڵان» دەرکەوت. هەرچەندە پێشکەوت و پەرەسەندی ئەم شارە لەگەڵ هەردوو جەنگی جیهانی وەستا، بەڵام دوای جەنگی جیهانی دووەم ئەم پرۆسەیە سەری هەڵدایەوە.
کانبێرا جێگای دانیشتنی دەستەی دەوڵەت، جانەی پەرلەمان، دادگای باڵای ئوسترالیا و ڕێکخراو و فەرمانگەی جۆراوجۆری دەوڵەتیە. هەروەها جێگای دانیشتنی چەندین ڕێکخراوی فەرهەنگیو کۆمەڵگەیی نیشتیمانییە.
سەرچاوە
پۆل:کانبێرا پۆل:پایەتەختەکانی ئوقیانووسیا پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:ناوچەکانی نیشتەجێبوون، دامەزرانی ١٩١٣ پۆل:ناوچەکانی نیشتەجێبوونی کەنار ڕووبارەکان لە ئوسترالیا پۆل:شارە داڕێژراوەکانی ئوسترالیا
پەردەی کچێنی
alt=دامێنی ژن|وێنۆک|200x200پیکسڵ|ڕووی دەرەوەی ئەندامی زاوزێی مێینە. پەردەی کچێنی پارچەیەکی تەنکی لینجەپەردەیە کە ھەموو یان بەشێکی دەرچەی زێ لە کۆئەندامی زاوزێی ژن دادەپۆشێت، ئەستوورییەکەی نزیکی ١ میلیمەترە.
لە تەمەنی مناڵیدا، پەردەی کچێنی بە زۆر شێوە دەردەکەوێت، بەڵام باوترینیان شێوەی مانگیلەییە، لەکاتی باڵقبوون و لە تەمەنی ھەرزەکاریدا ھۆڕمۆنی ئێسترۆجین دەبێتە ھۆی گۆڕانی شیوەی پەردەی کچێنی و ھەروەھا جیڕ و لاستیکی دەبێت. لەدوای باڵقبوون پەردەی کچێنی چەندین شێوەی جیاوازی ئاسایی ھەیە لە کەسێک بۆ کەسێکی دی جیاوازە، کە ھەیە تەنکە و توانایی کشانی ھەیە، ھەشە ئەستوورتر و ھەندێک جاریش ڕەق.
بەشێوەیەکی گشتی پەردەی کچێنی لە یەکەم سێکسدا (کە ئەندامی زاوزێی نێرینە و مێینە بەیەک دەگەن) لادەچێت یان دەدڕێت، و ھەروەھا لەگەڵیدا ئازار و کەمێک خوێن بەربوونی کاتی دەبێت یان ھەر پەڵەیەکی خوێنی بچووک دەبینرێت. ھەرچەندە سەرچاوەکان جیاوازن لەوەی کە خوێنبینین و دڕانی پەردەی کچێنی لە دوای یەکەم سێکس ڕێژەی چەنێکە و ئەگوترێت ڕەنگە ھەر خوێن نەبینرێت.
لە ڕاستیدا ناتوانرێت پشت بە حاڵی (ھەبوونی) پەردەی کچێنی ببەسترێت بۆ سەلماندنی پاکیزەیی، واتە ئەگونجێت لە ھەندێک حاڵەتدا، پەیوەندی سێکسی ئەنجام درابێت و پەردەکەش لانەچووبێت، یاخود بە پێچەوانەوە پەردەکە بە ھۆیەکی دوور لە سێکس لاچووبێت. ھەرچەندە لە ھەندێک کلتووردا ھێشتا پشتی پێ دەبەسترێت، و پشکنینی پەردەی کچێنی بۆ دەکرێت لەلایەن پزیشکانی دادوەری. پەردەی کچێنی لەتواناییدایە بەرگەی ھەندێک زەبری بچووک بگرێت و نەدڕێت یاخود چاک ببێتەوە لە ھەندێک حاڵەتدا ئەگەر برینەکە زۆر بچووک بێت ئەوا نیشانەشی دیار نامێنێت.
گەشەکردن و شانەزانی
گەشەکردن و دروستبوونی کۆئەندامی زاوزێ لە دروستبوونی کۆرپەلەدا (ئاوڵەمە دروستبوون) لە ماوەی سێیەم ھەفتە ھەتا دووەم سێ مانگیی سکپڕیی (١٣ بۆ ٢٨ ھەفتە) گەشە دەکات، پەردەی کچێنی لە پاش دروستبوونی زێ دروست دەبێت. لە ھەفتەی حەوتەمدا، دیوارەناوەندی میزەڕۆ و کۆم دروست دەبێت و کۆم لە کەلێنی میزوزاوزێیی urogenital sinus (بەشێکە تەنھا لە ماوەی دروستبوونی کۆرپەلەدا ھەیە و لە کەسانی تەندروستدا دواتر نامێنێت و چەندین ئەندام و ڕێرەوی گرنگ لە کۆئەندامی زاوزێی نێر و مێدا لێرەوە دروست دەبێت) جیادەکاتەوە. لە ھەفتەی نۆیەمدا، جووتە جۆگەی کەناڵی موولەر دەڕۆن بەرەو خوار و دەگەنە لای کەلێنی میزوزاوزێیی، کەناڵی مناڵدانەزێیی uterovaginal canal پێک دەھێنێت و ئەویش دەلکێت بە کەلێنی میزوزاوزێیەوە. لە ھەفتەی دوازدەدا جووتە جۆگەی کەناڵی موولەر یەک دەگرن و دەبێت بە یەک جۆگە و کەناڵی سەرەتایی مناڵدانەزێیی primitive uterovaginal canal یان uterovaginal primordium دروست دەکەن. لە مانگی پێنجەمدا، کەناڵی زێ ڕێڕەوەکەی تەواو دروست دەبێت و پەردەی کچێنیش لە زۆربوونی سەلکەکەلێنی زێ sinovaginal bulbs (لەو جێگەیە کە کەناڵی موولەر و کەلێنی میزوزاوزێ بەیەک دەگەن) دروست بووە، وە پەردەکە بە شێوەیەکی ئاسایی لەپێش لەدایکبوون یان ماوەیەکی کەم پاش لەدایکبوون کونێکی کراوەی تێدا دروست دەبێت (کە دواتر بۆ بەتاڵ کردنەوەی زێ لە خوێنی سووڕی مانگانە و چەند سوودێکی تر بەکار دێت). پەردەی کچێنی پاش لەدایکبوون لە مناڵی ساوادا ھێشتا لەژێر کاریگەری ھۆرمۆنی دایکیدایە، شیوەکەی کەمێک ئەستوور و ڕەنگی پەمەیی کاڵە، کەمێک گەورەیە بە شێوەیەک لۆچ دەبێت و ڕەنگە بێتە پێشتریش بەرەو ڕووی دەرەوە. یەکەم دوو تا چوار ساڵی ژیان، دەردانی ھەندێک ھۆڕمۆن لەلایەن مناڵەکە خۆیەوە لەم ماوەیەدا ئەم کاریگەرییانە بەردەوام دەکات، ئەو کونەی لە پەردەی کچیێنییان ھەیە زیاتر شێوەکەی ئەڵقەیییە (بەدەوراندەوری ڕووی ناوەوەی زێدا).
پەردەی کچێنی دەکرێ بکشێت یاخود بدڕێت بەھۆکاری جیاواز، ھەندێک لەوانە ئەم ڕەفتارانەن:
وێنۆک|220x220پیکسڵ|ئەو پێکھاتەی کە ئاماژەی بۆ کراوە بە تیرەکە، بریتییە لە وردەلچی گەڵایی (Carunculae myrtiformes). لە کەسێکی باڵقدا. ئەم ھۆکارانە مەرج نییە ھەموو جارێک ببنە ھۆی دڕاندنی پەردەکە، لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی دی دەگۆڕێت. ھەندێک جار پاشماوەیەک لەدوای دڕانی پەردەکە بەجێ دەمێنێت، کە پێی دەوترێت وردەلچی گەڵایی carunculae myrtiformes. (بڕوانە وێنەکەی لای چەپ)
پزیشکانی دادوەری زۆرجار پێویست دەکات کە پشکنینی زێ و پەردەی کچێنی بکەن، بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتی پەردەکە یاخود کۆکردنەوەی زانیاری و سڕاو لەدوای دەستدرێژیی سێکسی، ھەندێک پارچەی پلاستیکی یان شووشەیی بەکار دەھێنن بۆ پشکنین، بۆیە زۆر گرنگە کە ئاگادار بن پەردەی کچێنی بریندار نەکەن، بەتایبەت لە کچانی ناباڵقبوودا، زۆربەی کات سڕین ھەر لە داڵانی زێ وەر دەگیرێت، لەبەر پاراستنی پەردەکە، مەگەر زۆر پێویست بکات بەجوانی پەردەی کچێنی بپشکنرێت بەتایبەت دوای دەستدرێژی سێکسی، بەڵام ئەوەی گرنگە بزانرێت پەردەی کچێنی بەتەنھا بەس نییە بۆ دەستکەوتنی ھەموو زانیارییەک.
شێوەی پەردەکە
alt=بسڕ|وێنۆک|بسڕی (swab) پزیشکی بۆ پشکنینی زێ یان پەردەی کچێنی بەکاردێت. پەردەی کچێنی ئەستوورییەکەی نزیکی ١ میلیمەترە، لە زۆربەی کچەکاندا تەنک و ڕوونە بەڵام ڕەنگە لە ھەندێکی تردا گۆشتن و ئەستوورتر بێت یاخود کڕکڕەیی بێت.
گەورەیی کونی پەردەی کچێنی بە شێوەیەکی ئاسایی بەم شێوەیە: alt=شەش جۆری جیاوازی پەردەی کچینی.|وێنۆک|شەش جۆری جیاوازی پەردەی کچینی، جۆری A، لەگەڵ وێنەکەی لای چەپ جۆری ئاساییە کە لە زۆربەی کچاندا هەیە.
جۆرەکانی پەردەی کچێنی
alt=جۆرەکانی پەردەی کچێنی (٨ جۆر)|وێنۆک|جۆرەکانی پەردەی کچێنی ئەمانە چەند جۆرێکی پەردەی کچێنین پۆلێن کراون بەپێی شێوەی کرانەوەکەی، واتە ئەو کونەی کە بە شێوەیەکی ئاسایی تێیدایە، شایەنی باسە ئەم جۆرانە و چەندین جۆری تریش شێوازی جیاوازی ئاسایین و پێیان دەوترێت جیاوازی توێکاریی Anatomical variation ھیچ کێشەیەکیان نییە، تەنھا جۆری کوننەکراو نەبێت کە پێویستی بە چارەسەرە. پەردەی کوننەکراو کونی تێدا نییە، بە نزیکەیی ١–٢ مناڵ ھەیەتی لە ھەر ١٠٠٠ مناڵێکدا، چارەسەرەکەی بریتییە لە کونکردنی بە نەشتەرگەریی. ئەوانەی ئەم جۆرە پەردەیان ھەیە، ڕەنگە ھەتا ئەو کاتەی بۆ یەکەمجار دەکەونە سووڕی مانگانەوە پێی نەزانن، لەو کاتەدا خوێنەکە کۆ دەبێتەوە و ناتوانرێت بکرێتە دەرەوەی جەستە و ئازار دروست دەکات، ئەوەی گرنگە پێویستە لەلایەن پزیشکی پسپۆڕەوە ببینرێت و لە نەخۆشخانە چارەسەر وەربگرێت، ئەویش کردنی نەشتەرگەریی و کونکردنی پەردەی کچێنییە لەلایەن پزیشکەکەوە زۆربەی جار پێویستی بە بێھۆشکردنی گشتی دەبێت و لە دوای نەشتەرگەرییەکە، لەماوەی چەند ڕۆژێکدا چاک دەبێتەوە، و چەند ڕێنمایییەک ھەیە کە بیکات پزیشکەکە پێی دەڵێت، دوای چاکبوونەوە کەسەکە دەتوانێت وەک ھەر کەسێکی ئاسایی تۆپەوانە بەکاربھێنێت، سێکس بکات یان مناڵی ببێت.
ئەگەر چارەسەر نەکرێن، تووشی ھەندێک کێشە دەبن لەوانە:
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:کۆئەندامی زاوزێ
بڕیارنامەی ٤١٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٤١٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەفریقای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٤٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
مەھاباد قەرەداغی
مەھاباد قەرەداغی (لەدایکبووی ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩٦٦ لە کفری، عێراق – مردووی ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ ) نووسەر، شاعیر و وەرگێڕێکی کورد بوو. یەکەم کۆکراوەی شیعرەکانی لە ١٩٨٠دا بڵاوکرایەوە. لەماوەی ١٩٨٠ بۆ ١٩٨١ لەلایەن ڕژێمی بەعس بەند کرا و دواییش وەک پەنابەرێک پەنای بردە وڵاتی سوێد. دواتر بووە بەرپرسی پەیمانگەی یەکێتیی ئافرەتانی کوردستان بۆ پرسە کۆمەڵایەتییەکان.
ژیان
لە ساڵی ١٩٩٣، مەھاباد چووەتە سوێد. لە ساڵی ١٩٩٨، لە کەناڵی تەلەفزیۆنی میدیا بەرنامەی پانۆرامای پێشکەش کردووە. لە سوێد لە بەشی پەروەردە خوێندنی تەواوکردووە لە ساڵی ٢٠٠٤. لە ساڵی ٢٠٠٥، دەگەڕێتەوە کوردستان و دەبێتە ڕاوێژکاری پرسی ژنان بۆ نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی حکوومەتی کوردستان. لە ساڵی ٢٠١٣، مەھاباد بەشی ئینگلیزی لەزانکۆی سابیس تەواوکرد.
ژیانی تایبەتی
مەھاباد لەگەڵ نووسەر و شاعیر مستەفا گەرمیان ھاوسەرگیری کردووە لە ساڵی ١٩٩٢. لە ساڵی ١٩٩٩، کچێکیان بوو بەناوی شاکار.
مردن
لە ڕۆژی ھەینی، لە دوانیوەڕۆی ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ لە تەمەنی ٥٤ ساڵیدا بە کۆڤید ١٩ کۆچی دواییی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:ژنانی کورد پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦ پۆل:مردووانی ٢٠٢٠ پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:نووسەرانی کوردیی ناوەندی
١٩٢٤
ساڵی ١٩٢٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٩٢٤
مورادقولی
مورادقولی یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری دیواندەرەیە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. بە پێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٤٤ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٣٨ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە
وەنقەلعە
وەنقەلعە شارۆچکەیەکی شارستانی شوغنانە، لە پارێزگای خۆبەڕیوەبەری گۆرنۆ-بەدەخشان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی تاجیکستان. ژمارەی دانیشتووانی ٥١٦٥ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:شارەکانی تاجیکستان
سەلام خۆشناو
سەلام خۆشناو لە ساڵی ١٩٦٦ لە دێی زێبارۆک لە دایکبووە، لە ساڵی ١٩٦٩ەوە ھاتوونەتە ھەولێر. خوێندنی سەرەتایی (١-٣) لە سەرەتایی زاگرۆس و لە (٤-٦) لە سەرەتایی مەولەوی خوێندووە. قۆناغی ناوەندی لە "قوتەیبە" تەواوکردووە و ئامادەیی لە ھەڵمەتی کوڕان تەواوکردووە.
سەرچاوەکان
کتێبی: ژیاننامەی زانستی ناودارانی کورد، نووسینی: نەریمان خۆشناو، لاپەڕە/ ٣٠٣
پۆل:ناودارانی کورد پۆل:نووسەرانی کورد
مارگریت لە ڤالۆیس
وێنۆک|وێنەی مارگریت ئۆف ڤالۆیس (١٥٥٣–١٦١٥)
مارگریت لە ڤالۆیس (؛ ١٤ی ئایاری ١٥٥٣ – ٢٧ی ئازاری ١٦١٥) شازادەیەکی فەرەنسی بوو لە شانشینی ڤالۆیس کە بوو بە شاژنی ناڤار بە ھاوسەرگیری لەگەڵ ھێنری سێیەمی ناڤار، ئەوکات شاژنی فەرەنساش لە کاتی دەستبەکاربوونی ھاوسەرەکەی لە ساڵی ١٥٨٩ بۆ تەختی دووەم وەک ھێنری چوارەم