cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
یووسف محەممەد
خوێندن و کار
یووسف محەممەد ساڵی ٢٠٠٧ بڕوانامەی ماستەری لە سیاسەتی نێودەوڵەتی لە زانکۆی نەھرین وەرگرتووە و بڕوانامەی دکتۆراشی وەرگرتووە. لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٨ و ٢٠١٠ سەرۆکی بەشی زانستە ڕامیارییەکانی بووە لە کۆلیژی زانستە ڕامیاری و کۆمەڵایەتییەکانی زانکۆی سلێمانی. لە ساڵی ٢٠٠٨ ڕێکخەری لیژنەیەکی ئەکادیمی و یاسایی بووە بۆ پێداچوونەوە بە پرۆژەی دەستووری ھەرێمی کوردستان کە دواتر لە دوو توێی کتێبی «پێداچوونەوەیەک بۆ پرۆژەی دەستووری ھەرێمی کوردستان» لە لایەن کۆمپانیای وشەوە چاپ کراوە. لە ساڵی ٢٠١٠ەوە ڕێکخەری ژووری توێژینەوەی سیاسی بزوتنەوەی گۆڕان بووە.
بازرگانەکەی ڤینیسیا
thumb|نووسراوی دەسپێکی چاپی ١٦٠٠ی بازرگانەکی ڤینیس بازرگانەکەی ڤینیسیا (بە ئینگلیزی: The Merchant of Venice) پەرتووکێکە لە بەرهەمە نووسراوەکانی، نووسەری بریتانیایی، ویلیام شێکسپیر، ڕێکەوتی نووسینی ئەم بەرهەمەی ویلیام دیار نییە، بەڵام وا بڕوا کراوە لە نێوان ساڵانی ١٥٩٦ تاکوو ١٥٩٨ نووسرابێت. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٦٠٠ بۆ یەکەمین جار بڵاوکرایەوە.
ڕۆڵگێڕان
پۆل:شانۆکانی شێکسپیر
شارستانیەتی بابل
بابل بە زمانی ئەکادی بە مانای ( دەرگای خواوەند ) دێت. وە فارسەکان بەناوی (بابروش ) ناویان دەھێنا یاخود شاری نێوان دوو ڕووبار. لەکۆنەوە بە وڵاتی سۆمەر ناسرابوو و وڵاتی سۆمەر دەکەوێتە نێوان ڕووبارەکانی دیجلە و فورات لە باشوری عێراق شارستانیەتی بابل لەسەدەکانی ٦ پ.ز و ١٨ پ.ز سەری ھەلدابوو. وە خەریکی کشتوکاڵ کردنبوون لە بری دروستکردن و بەرھەمھێنان. ولاتی بابل لەسەر دەستی حەمۆڕابی دروستکراوە لە سالی ١٧٦٣ پ.ز. وە بەسەر ئاشوورییەکان کەت لە سالی ١٧٦٠ پ.ز.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شارستانێتییەکان پۆل:مێزۆپۆتامیا پۆل:دامەزرانەکانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:ویلایەت و ناوچە ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
سنجاقی حەلەب
سنجاقی حەلەب سنجاقێکی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. شاری حەلەب پایتەختی سانجاک بوو.
شارەکان
سنجاقی حەلەب چەندین شاری ھەبوو: حەلەب، ئەسکەندەروون، ئەنتاکیا، بێلێن، ئیدلیب، ئەلباب و جسر شوغور.
سەرچاوەکان
پۆل:حەلەب پۆل:مێژووی حەلەب پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٥٤٩ پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٨
گلۆجێڤۆ
گلۆجێڤۆ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ڕوسێ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٤٬٣٦٦ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڕوسێ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
بڕیارنامەی ٨٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:مێژووی سلۆڤاکیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
ئەناییز نین
thumb|ئەناییز نین ئەنجلێنا ئەناییز جواننا ئەنتۆلینا ڕۆسا ئێدەلمیرنا نین ی کولمێل ناسراو بە ئەناییز نین (ماوەی ژیان:٢١ی شوباتی ١٩٠٣ تاکوو ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧) خانمە نووسەری ئەمریکییە، زۆرینەی ڕۆمانەکانی کراو بە فێلم لەوانە فیلمی هێنری و جون.
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی پۆل:مردووانی ١٩٧٧ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣
پۆل:ئافرەتە نوسەرەکانی یادەوەری پۆل:ژنانی دووڕەگەزخواز پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:دیارکەرانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:خەڵکی ئەمریکایی بە ڕەچەڵەک دانیمارکی پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم
٩٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گرووپی بانکی جیھانی
گرووپی بانکی جیھانی (بە ئینگلیسی: World Bank Group بە کورتی: WBG) بنەماڵەیەکە لە پێنج ڕێکخراوی نێونەتەوەیی کە قەرز و وام دەداتە بە وڵاتانی پەرەئەستێن. ئەم ڕێکخراوەیە گەورەترین و ناسراوترین بانکی پێشکەوتنە لە جیھان. ھەروەھا چاودێرێکە لە گرووپی پێشکەوتنی ویلایەتەیەکگرتووەکان. بناغەی ئەم بانکە لە واشینگتن دی سی داڕشتراوە و لە ساڵی ٢٠١٢ نزیکەی ٣٠ بیلیۆن دۆڵاری قەرز و وام ئامادە کردووە و یارمەتی داوەتە وڵاتان بۆ پێشکەوتنیان.
چالاکییەکانی بانکی جیھانی خڕبووەتەوە لە سەر وڵاتانی پەرەئەستێن، لە بوارەکانی وەک پێشکەوتنی مرۆڤەکان (وەک: فێرکاری، تەندروستی)، کشتوکاڵ و پێشکەوتنی گوندەکان، پاراستنی ژینگە (وەک کەمکردنەوەی پیسبوونی ژینگە)، ژێرخان (وەک: بووژاندنەوەی شار و ڕێگاوبانەکان، ئێلێکتریسیتە)، بیناکردنی پڕۆژە گەورەکانی پیشەسازی، و حکوومەت (وەک پێشکەوتنی دامەزراوەکانی یاسایی و دژە گەندەڵی).
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:گرووپی بانکی جیھانی پۆل:بانکی جیھانی پۆل:ڕێکخراوەکانی ئابووری نێونەتەوەیی پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٤٥
وەڵزە
وەڵزە یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی قەسرێ سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی قەسرێ
یانەی تۆپی پێی شاختار دۆنێتسک
لە ساڵێ ٢٠٠٩ دا توانی خولی ئەورووپا بەدەست بهێنێت کە یەکێکە لە پاڵەوانێتیە گەورەکانی ئەورووپا.
سەرچاوە
پۆل:شاختار دۆنێتسک پۆل:یانەکانی ئوکراینا پۆل:دامەزرانەکانی یانەکانی تۆپی پێ لە ١٩٣٦ پۆل:دامەزرانەکانی ئوکراینا لە ساڵی ١٩٣٦
جەنگی پردی ستێرلینگ
جەنگی پردی ستێرلینگ لەنێوان شانشینی ئینگلترا و شانشینی سکۆتلەندا بەڕێوەچوو یەکەم جەنگی سەربەخۆیی سکۆتلەندا بوو. لە ١١ی ئەیلوولی ١٢٩٧ ھێزەکانی ئەندریۆ مۆڕای و ویلیام واڵاس شکستیان بەھێزەکانی ئێرلی سێری و ھیو کریسینگام ھێنا لەناوچەی ستێرلینگ نزیک ڕوباری فۆرس. پێش ئەم جەنگە ئێرلی سێری و ھێزەکانی سەرکەوتبون بەسەر خانەدانەکانی سکۆتلەندا لەجەنگی دەنبار ئەمەش وای کرد زیاتر بچنە ناو سکۆتلەنداوە، بەڵام لە ئابی ١٢٩٧ مۆڕای و واڵاس نزیک ببوونەوە لەکۆنتڕۆڵ کردنی تەواوی باکوری سکۆتلەندا لەو کاتەشدا ئێرلی سێری ھێزەکانی بردە ناوچەی بێروێک لەنزیک دەنبار چونکە ئەو ناوچەیە تاکە دەروازەبوو بۆ چوونە بەشی باکوری سکۆتلەندا.
ڕوودانی جەنگەکە
لە ناوچەی ستێرلینگ و لەنزیک پردی ستێرلینگ ھێزەکانی ئینگلترا بە فەرماندەیی ئێرلی سێری و ھیو کریسینگام ڕووبەڕووی ھێزەکانی سکۆتلەندا بوونەوە. ھێزەکانی ئینگلترا لە ٩ھەزار سەرباز پێکھاتبوو کە ٢ھەزاریان سەربازی سواری بوون و ٧ھەزاریان پیادەبوون وە لەبەرامبەریشدا ھێزەکانی سکۆتلەندا لە ٥٦٠٠ بۆ ٦٣٠٠سەرباز پێکھاتبوو کە ٣٠٠یان سەربازی سواری بوون وە ٥ ھەزار بۆ ٦ ھەزار سەرباز پیادەبوون، شەڕێکی خوێناوی ڕویدا و ئینگلیزەکان سەرەتا ھێرشیان برد و ھێزەکانی سکۆتلەنداش وەڵامیان دانەوە و پێکدادانێکی قورس ڕویدا ژمارەیەکی زۆر کوژراو و برینداری لێکەوتەوە و لەئەنجامدا سکۆتلەندییەکان سەرکەوتن و ئینگلیزەکان شکان بەمەش واڵاس و ھێزەکەی توانیان چەند ناوچەیەکی تری سکۆتلەندا ئازادبکەن و دەسەڵاتی ئینگلیزی تێدا نەھێڵن.
کۆخەرۆستەم
کۆخەرۆستەم (Koxerostem، بە فارسی: کوخ رستم) گوندێکە لە بەخشی ئاڵۆت لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٩ کەس لە ٢ بنەماڵەدا بووە.
جەنگی پردی ستێرلینگ
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
ئالبێر کۆسری
ئالبێر کۆسری نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی میسری پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣ پۆل:مردووانی ٢٠٠٨ پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:خەڵکی قاھیرە
کۆخەرۆستەم
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ڕودۆزێم
ڕودۆزێم شارۆچکەیەکە لە پارێزگای سمۆلیان لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٤٬٣٦١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سمۆلیان پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
٩٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
وەڵاش
وەڵاش یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی قەسرێ سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
پۆل:گوندەکانی چۆمان
بڕیارنامەی ٨٠١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٠١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پەژراندنی ئەندامانی نوێی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان: کۆماری چێک. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٥٨‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:مێژووی چیک پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەندامێتیی نەتەوە یەکگرتووەکان
ئەلفوبێی تورکیی عوسمانی
پیتەکان
پیتەکانی ئەلفوبێی تورکیی عوسمانی بریتین لە:
پۆل:ئەلفوبێیە عەرەبییەکان پۆل:چاندی عوسمانی پۆل:زمانی تورکی
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦
alt=A tarnished gold medal featuring a person in a toga, and the words "XI Olympiade Berlin 1936".|وێنۆک|مەدالیای زێڕ لە ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٣٦ پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦، پێک دێت لەو وڵاتانەی بوونەتە براوەی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی دەیەمی ھاوینە، ١ تا ١٦ی ئابی ١٩٣٦ لە بەرلینی ئەڵمانیا بەڕێوەچوو. بەرلین لە ٢٩ەمین دانیشتنی IOC لە ٢٦ی نیسانی ١٩٣١دا توانی سەرکەوتن بەدەست بھێنێت لە مافی میوانداریکردنی ئەم خولەی ئۆڵۆمپیادەکە. ٣٩٦٣ (٣٦٣٢ پیاو، ٣٣١ ژن) ھەزار وەرزشوان لە ٤٩ نەتەوە بەشداریان لە پێشبڕکێکان کرد. وەرزشوانانی ئەڵمانیا پلەی یەکەمیان لە زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان بەدەستھێنا
پێرستی مەدالیاکان
پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦، بە پشت بەستنە بە سەرچاوەکانی لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی (IOC)، جگە لە لێژنەی ئۆڵۆمپیاد چەندین سەرچاوەی دیکە ھەیە باس لە ئاماری جیاوازتر دەکەن، بەڵام دەستەی بەرێوەبەری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بە سەرچاوەی فەرمی دادەنرێت بۆ ئەم بابەتە. ڕیزبەندییەکە بەپێی مەدالیاکانی زێر دانراون، لە کاتی یەکسان بوون لە زیرەکان مەدالیای زیو لە بەرچاو دەگیرێت، ھەروەھا لە یەکسان بوون لە مەدالیای زیو، مەدالیای بڕۆنز لە بەرچاو دەگێریت، لە ئەگەر یەکسان بوون لە سەرجەم زێر و زیو و بڕۆنز یەکسان بێت ئەوە ڕیزبەندییەکە بەپێی ئەلف و بێ دەبێت، ئەمەش سیستەمێکە IOC پەیرەوی دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە زۆرترین مەدالیای زێر زۆرترین مەدالیای گشتی
ڤلادیمیر مینۆرسکی
ڤلادیمیر مینۆرسکی (٥ی شوباتی ١٨٧٧ - ٢٥ی ئاداری ١٩٦٦)، ڕۆژھەڵاتناسێکی ڕووسی بوو و لێکۆڵینەوەکانی ئەو لەسەر کورد و فارس بوون بەتایبەت دەربارەی مێژوو و جوگرافیا و چاند و وێژەیان. پڕۆفیسۆر "مینۆرسکی" لەساڵی (١٨٩٦ تاکو١٩٠٠) لەزانکۆی مۆسکۆ خەریکی خوێندنی یاسا بوو و پاشانین لە ئەنستۆتی (لازارۆف) ختریکی فێربوونی زمانە خۆرھەڵاتیەکان بوو. ناوبراو لەساڵی (١٩٠٣) لە وەزارەتی "کاروباری دەرەوەی ڕوسیا"دا دامەزرا و لەساڵی (١٩٠٤) تاکو (١٩٠٨) لە ئێران و شاری تەورێز خزمەتی دەکرد بۆ ماوەیەک. "میۆرسکی" لەسەردەمی ڕاپەڕینی ساڵی (١٩١٧) رووسیای بەجێھێشت و لەساڵی (١٩٢٣) وردە وردە زمانی فارسی و دواتریش لە خوێندنگەی زمانە خۆرھەڵاتییەکانی پاریسدا خەریکی وتنەوەی زمانی تورکی بوو. دوای ئەوەش لەساڵی (١٩٢٣) بەدواوە خەریکی وتنەوەی زمان و ئەدەبیات و مێژووی ئێران بوو لە خوێندنگەی زمانە خۆرھەڵاتییەکان لە لەندەندا. مینۆرسکی لەساڵی (١٩٣٧) بوو بە پڕۆفیسۆری زمانی فارسی لە زاکۆی لەندەن و ساڵی (١٩٤٤) خانەنشین کرا و دوای ئەوە ھەر لە کامبریج دەژیا. ناوبراو چەند توێژینەوەیەکی لەسەر مێژوو و کەسایەتییانی کورد کردووە وەکو چۆن خۆی لەبارەی شاعیری کورد (مەلای جزیری) دەڵێت:-
٩٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پەیمانگای بەڕێوەبەریی پرۆژە
پەیمانگای بەڕێوەبەریی پرۆژە پەیمانگایەکی قازانج نەویستی پیشەگەرە لە بواری بەڕێوەبەریی پرۆژە.
پەیمانگاکە زیاتر لە سێ ملیۆن کەسی پیشەگەر و ٦٥٠،٠٠٠ ئەندامی هەیە لە کۆی ٢١٣ وڵات و ناوچەی جیهان، لەپاڵ ئەوەشدا ١٤،٠٠٠ خۆبەخش، ٣٠٣ چاپتەر لە ١٨٠ وڵاتی جیهان هاوکاری پەیمانگاکەن.
پەیمانگاکە کۆمەڵێک کار و چالاکیی هەیە لەوانە پەرەپێدانی ستاندارد، تووێژینەوە، بڵاوکردنەوەی بڵاوکراوەکان، ڕێکخستنی کۆنفرانس، سیمینار و خوول لەگەڵ گەشەپێدان بە بواری بەڕێوەبردنی پڕۆژە ئەنجام دەدات.
بەستەری دەرەکی
پۆل:پەیمانگای بەڕێوەبەریی پرۆژە
قیبلەنما
thumb|قیبلەنمایەکی باخەڵی وشک قیبلەنما، که‌رپه‌سه یان قیبلەنوما ئامێرێکە بۆ دیاریکردنی ئاراستەی جوگرافی واتە (باکور، باشور، ڕۆژھەڵات، ڕۆژئاوا) و ھەروەھا "نێوانە ئاراستە جوگرافیەکان" واتە (باکوری ڕۆژھەڵات، باشوری ڕۆژھەڵات، باکوری ڕۆژئاوا و باشوری ڕۆژئاوا). مێژووی دروستکردنی قیبلەنما ئەگەڕێتەوە بۆ ئیمپراتۆریەتی 'خان'ی چین لە ٢٠٦پ.ز. ئەوترێت کەوا لە ساڵی ١١١١ی زاینیدا چینیەکان بۆ دۆزینەوەی 'ئاراستە' بەکاریان ھێناوە لە دەریاوانی ھێزەکانیاندا. بەڵام لە ساڵەکانی ١١٨٧ز گوایە ھاتۆتە ئەوروپا. قیبلەنما یەکێکە لە ئامێرە گرنگەکان و بناغەی 'ئاراستەکردن/ناڤیگەیشن'ە.
قیبلەنما زۆر جیاواز لە ناوەکەی کاری دیاری کردنی قیبلە نیە بەڵام ئەگەر زانرا ئاراستەکان لە کوێن ئەوکات ئەکرێ بزانرێت قیبلە (کەعبەی پیرۆز لە عەرەبستانی سعودی) لە کوێوەیە و بۆ مەبەستی نوێژ بەجێھێنان بەکاربھێنرێت.
چۆنێتی کارکردنی
کارکردنی قیبلەنما زۆر سادەیە. قیبلەنمای ئاسایی (نەک دیجیتاڵی) تەنھا یەک دەرزیی موگناتیسی تێدایە کە بەپێی کێڵەگەی موگناتیسی زەوی ئەگونجێت. کێڵگەی موگناتیسی زەوی کارئەکاتە سەر 'دەرزی'ی قیبلەنماکە و سەرێکی بۆ لای جەمسەری باکوری موگناتیسی (نەک جەمسەری باکور) ڕا ئەکێشێت و سەرێکی دیکەشی بۆ جەمسەری باشوری موگناتیسی ئەجوڵێنێت. لەبەر ئەوەی دەرزیەکە لەسەر نوکێکی تیژە کە وا ئەکات لێکخشان زۆرکەم بێت و بەئاسانی دەرزیەکە بجوڵێت.
جۆرەکانی
دوو جۆری بنەڕەتی قیبلەنما ھەیە، یەکێکیان ئەوەی باسکرا (قیبلەنمای موگناتیسی) و قیبلەنمای جایرۆسکۆپی. قیبلەنمای جایرۆسکۆپــی ناوی خۆی بەخۆیەوە و جایرۆسکۆپێکی لەگەڵدایە کە لەگەڵ سوڕانی زەویدا خۆی ئەگونجێنێ تاوای لێ دێ لەگەڵ جوڵەی زەیدا جەمسەری باکور و باشور دیاری ئەکات. ئەو قیبلەنمایانەی لە ئامێرە ئەلیکترۆنیەکاندا ھەن، وە لەم دواییەشدا ئەوانەی کە بە سیستمی (MEMS) کاردەکەن ھەموو لەبنەڕەتدا بەجۆرێک لەو دوو جۆرە قیبلەنمایە کار دەکەن. ئیتر ئەکرێ قیبلەنماکە ئەوەی پێی دەوترێت "وشک"، "تەڕ"، ئەلیکترۆنی یان جۆرێکی تر بێت.
پەراوێزەکان
پۆل:داھێنانە دێرینەکان پۆل:داهێنانە چینییەکان
٩٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
پیەر دانینۆس
پیەر دانینۆس نووسەر و حەنەکنووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
پردی زەرد
پردی زەرد یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی قەسرێ سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.
پیەر دانینۆس
سەرچاوەکان
پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣ پۆل:مردووانی ٢٠٠٥ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
پردی زەرد
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی قەسرێ
دابەشکردن (ئابوورناسی)
لە ئابوورناسیدا، دابەشکردن بریتییە لە چۆنیەتیی دابەشبوونی داھات یا سامان لەنێوان کەسان یان لەنێوان فاکتەرەکانی بەرھەمھێنی (وەکوو کار، زەوی و سەرمایە).
سەرچاوەکان
پۆل:دابەشکردنی سامان
سمیادۆڤۆ
سمیادۆڤۆ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای شومێن لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٤٬٣٣١ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شومێن پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
پارسەکان
سەرچاوەکان
پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئاسیا
شانامەی کوردی
300px|وێنۆک|وێنەی دەستنووسێکی شانامەی کوردی، ئەرشیڤی کۆمیتەی کەلەپووری [[ناوەندی فەرھەنگی ھونەریی ڤەژین]] شانامەی کوردی بریتییە لە بڕێک هۆنراوەی کوردی کە لە سەردەمانی کۆن`ەوە بە شێوەیەکی زارەکی لە نێوان خەڵکی کوردەواریدا باو بووە. لە ناو عامەی خەڵکدا نووسینەوەی زۆربەی شانامەی کوردی دراوەتە پاڵ ئەڵماس خانی کەنۆڵەیی شاعیری کوردەوە، بەڵام ئەم بۆچوونە بنەمای مێژوویی نیە و زۆربەی دەستنووسەکانی شانامەی کوردی بە دەستی کەسانی تر ھاتوونەتە نووسین. شارام نازری لە ئەلبۆمی ئاوازی ئەساتیردا بەشگەلێک لە شانامەی کوردیی بە کار ھێناوە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شانامەی کوردی پۆل:وێژەی کوردی پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:کتێبە ئەدەبییەکان
بزووتنەوەی نێونەتەوەییی خاچی سوور و مانگیلەی سوور
سەرچاوەکان
ICRC
پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکان پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٨٦٣ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی سویسی
ساپارێڤا بانیا
ساپارێڤا بانیا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای کیوستێندیل لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٤٬٣٢٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کیوستێندیل پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
لووک دیتریش
لووک دیتریش نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣ پۆل:مردووانی ١٩٤٤ پۆل:وێنەگرانی فەڕەنسی
شێرکۆ بابان
دکتۆر شێرکۆ بابان (١٩٥٣ – ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١) مامۆستای زانکۆ، نووسەر و زمانناسێکی کورد بوو. ئەندامی کۆڕی زانیاری کوردستان بوو.
ژیان
شێرکۆ عەبدولکەریم تەوفیق بابان، ساڵی ١٩٥٣ لە چەمچەماڵ لە دایک بووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی لە چەمچەماڵ و ئامادەیی لە کەرکووک خوێندووە. ساڵی ١٩٧٦ لە زانکۆی تەکنۆلۆژیای بەغدا دەرچووە. لە ١٩٨٠ چووە بۆ فەڕەنسا و لەوێ لە ١٩٨٥ دکتۆرای لە ئەندازیاریی میکانیکی وەرگرتووە. لە کۆلێژی ئەندازیاریی زانکۆی سەلاحەدین مامۆستا بووە.
مردن
شێرکۆ بابان لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١ لە تەمەنی ٦٨ ساڵیدا بەھۆی نەخۆشییەوە کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣ پۆل:مردووانی ٢٠٢١ پۆل:زمانەوانانی کورد پۆل:خەڵکی چەمچەماڵ
سوورەبان، بانە
سوورەبان (Sûreban، بە فارسی: سوره بان) گوندێکە لە بەخشی ئاڵۆت لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٣ کەس لە ٨ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
بڕیارنامەی ٨٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کرواتیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٦٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:کرواتیا لە ١٩٩٣ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
باسڵتن
باسڵتن شارێکە لە ساوت وێست ویلایەتی ئوسترالیای ڕۆژاوای وڵاتی ئوسترالیا، لە ١٨٣٢ دا و لە لایەن بنەماڵەی باسڵ بنیاد نرا. باسڵتن یەکێک لە ناوچە خێراگەشەسێنەکانی ئوسترالیایە لە دەیەی رابردوو دا.
دانیشتوانی شارەکە بریتین لە نزیەکەی ٢٠،٠٠ کەس، بە دووری ٢٢٠ کیلۆمەتر دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای پێرس وەکوو ناوەندی ویلایەتەکە.
باسڵتن ٣ جار وەکوو توریزمی ترین شاری ئوسترالیای ڕۆژاوا دیاری کراوە.
سەرچاوە
پۆل:باسڵتن، ڕۆژاوای ئوسترالیا پۆل:ساوت وێست (ئوسترالیای ڕۆژاوا) پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٣٢ لە ئوسترالیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٢ پۆل:ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی ئوسترالیای ڕۆژاوا پۆل:شارۆچکەکانی ئوسترالیای ڕۆژاوا پۆل:شارە کەناراوییەکانی ئوسترالیا پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئوسترالیا پۆل:بەندەرەکانی ئوسترالیای ڕۆژاوا پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا
وڵاتی پەرەئەستێن
وڵاتی پەرەئەستێن یان لە حاڵی پێشکەوتندا کە وڵاتێکی کەم پێشکەوتووشی پێ دەوترێ، وڵاتێکە بە کەمی ستانداردەکانی ژیان، ژێرخانی پیشەسازی پێشنەکەوتوو، و کەمبوونی پێوەرەکانی پێشکەوتنی مرۆف.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:پێشکەوتنی ئابووری پۆل:پێرستەکانی وڵاتەکان پۆل:جوگرافیای ئابووری پۆل:جوگرافیای مرۆیی پۆل:پەرەسەندنی بەردەوام پۆل:گەشەپێدانی ئابووری پۆل:گەشەپێدانی ناونەتەوەیی
٩٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
چۆمە
چۆمە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی قەسرێ سەربە قەزای چۆمان لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی قەسرێ
مڵە
وێنۆک|وێنەی مڵە مڵە، وڵە یان جۆبڕکە جۆرە مێروویەکە کە بە ڕەنگی قاوەیی لە ناو خاکی کێڵگەکاندا پەیدا دەبێت، درێژییەکەی ٣–٥ ساتیمەترە. وەکوو باقیی مێرووەکان شەش قاچی ھەیە لەگەڵ دوو چاوی بچووکدا، ڕەگی گیاکان دەقرتێنێت و بە زیانبەخشێکی زەوی و زار لە قەڵەم دەدرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:مێرووەکان
سۆنگ جی-ھیۆ
چیۆن سیۆنگ-ئیم یان سۆنگ جی-هیۆ (بە هانگۆل: 천성임؛ بە هانجا: 千成林)، لەدایکبووی ١٥ی ئۆگستی ١٩٨١ لە پۆهانگ، گیۆنگسانگ. مۆدێل و خانمەئکتەرێکی کۆریای باشوورە، سەرەتای کاری هونەری لە فیلمی (Wishing Stairs ٢٠٠٣) لە زنجیرە فیلمی (Whispering Corridors film series). وە دواتر لە چەندان زنجیرە دراما بەشداری کرد وەک (Princess Hours - ٢٠٠٦)، (جومۆنگ - ٢٠٠٧)، (A Frozen Flower - ٢٠٠٨)، (New World-٢٠١٣)، (Emergency Couple - ٢٠١٤) و (My Wife's Having an Affair this Week - ٢٠١٦).
سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Song Ji-hyo
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١ پۆل:زیندووان پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم پۆل:خانمە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:پێشکەشکارانی تەلەڤیزیۆن لە کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی زنجیرەکانی سەر وێب پۆل:ژنە پێشکەشکارەکانی تەلەڤیزیۆن لە کۆریای باشوور پۆل:خەڵاتی نایاب بۆ براوەکان لە خەڵاتی ئێس بی ئێس ئینتەرتەینمێنت پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور
باراوەر
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
شیڤاچێڤۆ
شیڤاچێڤۆ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای سلیڤێن لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٤٬٣٠٣ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلیڤێن پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
بەستێ
پۆل:گوندەکانی چۆمان
موولوود فێرائوون
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی جەزائیری پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣ پۆل:مردووانی ١٩٦٢
یێنیچێری
وێنۆک|یێنیچێری
یێنیچێری (بە عوسمانلی: یڭیچری، بە تورکی: yeniçeri) بە سەربازگەلی کارامەی سوپای عوسمانی دەکوترا. سوپای یێنیچێری تایبەتی سوڵتانی عوسمانی بوون و لە سەردەمی مورادی یەکەمدا دامەزران.
سەربازگەلی سوپای یێنیچێری، منداڵانی ئەو مەسیحیانەی بوون کە لە شەڕ لەگەڵ عوسمانیدا دەکوژران، کە عوسمانی ئەم منداڵانەیان دەبردە لای بنەماڵەی موسوڵمانان و لەوێ ئەم منداڵانە بە موسوڵمانی گەورە دەبوون و دواتریش بە باشترین پەروەردە و ئیمکانات پێ دەگەیشتن و دەبوونە ئەندامی دەوڵەتی عوسمانی.
١٠١
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ٨٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٦٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٣ پۆل:لوبنان لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان
کرۆنۆلۆجیا
کرۆنۆلۆجیا، مێژووتۆماری یان دیرۆکتۆماری (وشەیەکی لێکدراوی یۆنانییە پێکدێ لە χρόνος کە بەمانای کات وە وλόγος بەمانای زانست دێت). کرۆنۆلۆجیا زاستی پۆلینکردنی ڕووداوەکانی مێژووە بەپێی کات. لە ساڵی ٢٠١١ فەرھاد پیرباڵ لەکتێبێکی بەناوی «کرۆنۆلۆجیای کوردستان» ٦٢٥ پێش زایین تاکوو ١٩٣٢ی چاپکرد کە خۆی لەو زانستەدا دەبینییەوە لەو کتێبە مێژووی کوردی نووسراوەتەوە بەپێی ڕووداوە مێژوویییەکان لەنێوان ئەوساڵانە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کرۆنۆلۆجیا پۆل:کاتناسی پۆل:زانستەکانی زەوی پۆل:کات
محەممەدئەمین مەنگوڕی
میرزا محەممەدئەمین مەنگوڕی کوڕی ئەحمەد کوڕی فەقێ برایم کوڕی مەلا یوسف، ساڵی ١٩١٠ز له شاری قەڵادزێ کوردستانی گەرمێن له دایک بووه.
ژیان
باوکی محەممەدئەمین به ڕەچەڵەک خەڵکی گوندی "سوێناس"ی بەشی گەورکایەتی کوردستانی ئێران بووه، دوای ئەوەی که مامی محەممەدئەمین کچێک به ناوی بسکێ هەڵدەگری، له شەڕێکی نابەرامبەردا دەکوژرێ، پاش ئەم کارەساته، بنەماڵەی حەمەدەمین پەڕیوەی کوردستانی باشوور دەبن. ئەحمەد مەنگوڕی له وێندەرێ لەگەڵ گوڵێی فەقێ وەیس زەماوەند دەکا و بەرهەمی ئەو پێکەوه بوونه منداڵێکی ڕەزاسووک بوو که ناویان نا محەممەدئەمین. باوکی محەممەدئەمین بەداخەوه ساڵی ١٩٣٠ز له شاری قەڵادزێ له سەربان دەکەوێته خوارەوه و کۆچی دوایی دەکا. محەممەدئەمین ٢٢ ساڵه دەبێ که له باوەشی گەرمی دایکانەش بێ بەش دەبێ. محەممەدئەمین له ساڵانی سەرەتای ژیانی لای مەلا حەمەدەمین ناوێک و پاشانیش له لای مەلا مەحموود خوێندوویەتی.
ساڵی ١٩٢٢ز له ژێر فەرماندەیی "عەبدوڵڵا شەفیع" که به ئۆزدەمیر پاشا ناسرابوو، له دەربەندی ڕانییه شۆڕش له دژی دەوڵەتی ئینگلیز دامەزرا، عەباس مەحموودئاغای پشدەرێ لەگەڵ غەفوورخانی ئەندزه و مامەندئاغای سەرۆک عەشیرەی ئاکۆ، بوون به هاوپەیمانی عەبدوڵڵا شەفیع، ئینگلیزیان له دەربەندی ڕانییه دەرکرد و کوشتاری چاکیان لێکردن.
محەممەدئەمین لەو بشێویه کەلک وەردەگرێ و له دژی مامۆستا زاڵم و دڵ ڕەقەکەی هەڵوێست دەگرێ و دنەی هاواڵەکانی له مەکتەب دەدا تا بۆ خوێندن بچنه لای مەلا محەممەد دیلۆیی. محەممەدئەمین لای مەلا محەممەد دیلۆیی کتێب گەلی کولیاتی سەعدی، گولستان، بوستان، یوسف و زولەیخا و تاریخ نادری دەخوێنێ.
محەممەدئەمین مەنگوڕی ساڵی ١٩٣٠ز دوای مەرگی باوکی، ڕوو دەکاته شاری ڕانییه و له وێ نیشتەجێ دەبێ و دوای گێرەوکێشەیەکی زۆر دەبێته میرزای مامەندئاغای سەرۆک عەشیرەتی ئاکۆیان له گوندی سەرکەپکان، مانگێ به لیرەیەکی عوسمانی و ئەو ناوەی میرزاشی لەو کاتەوه به سەردا بڕا. ساڵی ١٩٤٣ز له تەک تاقمێک پۆلیسی نیشتمان پەروەر و باوەڕپێکراو، حیزبێک به ناوی "خوێن ڕێژی" پیک دێنن که پەیڕەو و ئامانجیان ڕزگاری و سەربەخۆیی کوردستان بوو. تا ئەوەی که له ساڵی ١٩٣٥ز مەلا حەسەن قازی (شاهۆ) دەچێته شاری سلێمانی و پێوەندی لەگەڵ ئەو ڕێکخراوەیه دەگرێ و دوایی مەلا حەسەن دەبێته سەرۆکی ئەو ڕێکخراوەیه و ناوی دەگۆڕن و دەبێته سەرۆک. حیزبی برایەتی هەرەس دێنێ و ڕەفیق حیلمی له سەر ئەو ڕێکخراوەیه بنەمای حیزبی هیوا دادەمەزرێنێ.
کۆچی دوایی
میرزا محەممەدئەمین مەنگوڕی له ڕێکەوتی ١٩٨٨/١/١٢ز له شاری سلێمانی کۆچی دوایی دەکا و له گردی سەیوان به خاکی دەسپێرن، بەڵام دوایی به پێی وەسێتی خۆی له ساڵی ١٩٩٢ز دەگوازرێتەوه سەر تروپکی شاخی "کێوەڕەش" له ڕۆژهەڵاتی شاری ڕانییه.
سەرچاوە
پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠ پۆل:مردووانی ١٩٨٨
وشیار ئیسماعیل مستەفا
وشیار ئیسماعیل مستەفا مامۆستای ئایینیی، وتاربێژ و بانگخوازێکی کوردیی باشووری کوردستان بوو.
مردن
شەوی سێشەممە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە بەردەم ماڵەکەی خۆی بە گوللە کوژرا. ڕۆژی چوارشەممە ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ بە ئامادەبوونی بەرپرسانی حیزبیی و جەماوەرێکی زۆر، تەرمی مامۆستا وشیار ئیسماعیل بە خاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ئیسلامییەکانی کورد پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان پۆل:زانایانی ئیسلام پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦ پۆل:مردووانی ٢٠١٦ پۆل:موسڵمانانی کورد پۆل:موسڵمانە سوننەکان پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق
مێرگەی خواروو
مێرگەی خواروو یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی قەسرێ سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی قەسرێ
١٠٢
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
سکۆپ (بەڕێوەبەریی پرۆژە)
سکۆپ لە بەڕێوەبەریی پرۆژە ئەو تایبەتمەندی و ئەرکانە پێناسەدەکات کە بەرهەمێک یان کاڵایەک دەیبێت، بە مانایەکی دیکە ئەو کارانە لە خۆ دەگرێت کە پێویستە ئەنجام بدرێت بۆ تەواوکردنی پڕۆژەیەک. دەبێت لە دەرەنجامی سکۆپدا، بەرهەم یان کاڵای درووستکراو داواکارییەکانی ئەو کەسانەی بە هەرجۆرێک لە جۆرەکان کارتێکراون، بەشدارن یانن سوودمەندی پڕۆژەکە دەبن جێ بەجێ بکرێت.
سکۆپ پێش دەستپێکردنی پڕۆژە دەنووسرێتەوە، هەر گۆڕانکارییەک لە سکۆپ بکرێت ئەوا پێی دەگوترێت سکۆپ کریپ، کە لە زۆربەی کاتەکاندا وەک مەترسییەکی گەورە بۆ سەرکەوتنی پڕۆژەکە چاوی لێ دەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:بەڕێوەبردنی پرۆژە
یاساکانی جووڵەی نیوتن
﴿﴿یاساکانی نیوتن﴾﴾
وێنۆک|چەپ|200px|یاساکانی یەکەم و دووھەمی نیوتن، بە لاتین، لە یەکەم دەرچوونی [[پرەنسیپە بیرکارییەکانی فەلسەفەی سروشتیدا، ساڵی ١٦٨٧.]] یاساکانی جووڵەی نیوتن یان بنەماکانی جووڵەی نیوتن سێ یاسای فیزیکین کە بناغەی میکانیکی کلاسیک پێکدێنن. یاساکان ئەمانەن:
سەرەتایەک
بە شێوەیەکی گشتی جوڵەی تەنێک لە دوو ڕوانگەی جیاوازەوە تاوتوێ دەکرێت. بە واتایەکی تر دەتوانین بڵێین کە میکانیکی کلاسیکی دابەش دەبێ بەسەر دوو لقی گشتی دا، کاینێماتیک (سینێماتیک) و داینامیک (جوڵەزانی). لە لقی کاینێماتیک بە بێ ڕەچاوکردنی ھیچ ھۆکارێک، جوڵەی تەنەکە تاوتوێ دەکرێ. کەواتە لەم لقەدا جوڵە تەنھا لە ڕوانگەیەکی ھەندەسییەوە شی دەکرێتەوە. (ئێمە لە بەشی دووەم و سێیەم دا فێری کاینێماتیکی جوڵەی تەنێک بوین لە یەک، دوو و سێ دوری دا). بەڵام لە لقی داینامیک دا، ھۆکارەکانی جوڵە باسیان لێوە دەکرێت. ھەر تەن یا تەنۆلکەیەک لەگەڵ گشت ئەو کاریگەریانەی کە دەوروبەری دەیخاتە سەری شی دەکرێتەوە. بۆ نموونە چۆن دەکرێ بەلەمێک کەشتییەکی دەریایی زۆر گەورتر لەدوای خۆی ڕابکێشێ؟ بۆچی لێخوڕینی ئوتومبیلێک لەسەر جادەیەکی قیر ئاسانترە لە لێخوڕینی ھەمان ئوتومبیل لە ناو قوڕدا؟ بۆ گێشتن بە وەڵامی ئەم جۆرە پرسیارانەو ھاوشێوەکانی، ئێمە پێویستیمان بە فێربوونی داینامیک ھەیە کە گشت ئەو ھێزە دەرەکیانەی کە کاریگەری دەخەنە سەر جوڵەی تەنێک لە بەرچاو بگیرێن. بۆ ئەوەی باشتر لە بنەماکانی داینامیک تێبگەین، لەم بەشەدا مەبەستمانە دوو واتای تری فیزیایی (بارستایی و ھێز) باس کەین. ئەم بنەمایانە بۆ یەکمجار لە ساڵانی (١٦٤٢ز) بۆ (١٧٢٧ز) بەھۆی زانای بەناوبانگی فیزیایی "ئیسحاق نیوتن " داندراون. لەم ڕۆژگارەدا ئێمە پێیان دەڵێین یاساکانی جوڵەی نیوتن. لە یاسای یەکەمدا نیوتن دەڵێ "ئەگەر کۆی گشتی ھەموو ھێزە کاریگەرەکان لە سەر تەنێک یەکسان بێ بە سفر، کەواتە ئەم تەنە لە بارێکی نەگۆڕدا دەمێنێتەوە-بە وەستاوی یاخود بە گوڕێکی نەگۆڕ". لە یاسای دوەەمدا دەڵێ "ھێز ڕاستەوانە لەگەڵ تاودانی تەنەکە دەگۆڕێ بە مەرجێک کۆی ھێزە کاریگەرەکان لە سەر تەنەکە یەکسان نەبێ بە سفر". و لە سێیەم یاسادا دەڵێ: "ئەگەر تەنێک ھێزێک بخاتە سەر تەنی دووەم، بە ھەمان بڕ بەڵام بە پێچەوانەی ئاڕاستە، تەنی دووەم ھێزێکیتر دەخاتوە سەر تەنی یەکەم ". نیوتن ئەم یاسایانەی لە خۆیەوە دەست نەکەوت، بەڵکو پشتی بەست بەو تاقیکردنەوانەی کە زاناکانی پێش ئەو ھەستابوون بە ئەنجامدانیان، بەتایبەت، زانا گالیلە (ئەم زانایە لە ھەمان ساڵی لەدایکبوونی نیوتن دا کۆچی دوایی کردوە). ئەم یاسایانە بە تەواوی بنچینەیین و لە ھیچ بنەمایەکیتر وەرنەگیراوون. ئەم یاسایانە بناغەی میکانیکی کلاسیکین (کە پێشی دەگوترێ میکانیکی نیوتنی). بەھۆی ئەم یاسایانەوە ئێمە باشتر لە جوڵە تێدەگەین. لە ڕاستی دا ئەم یاسایانە گشتگرن، تەنھا کاتێک کە خێرایی تەنەکە لە خێرایی تیشکی خۆرەوە نزیک دەبێتەوە ئەم یاسایانە گۆڕانکاریان بەسەر دا دێ و ئیش بە بنەماکانی میکانیکی کوانتەمی دەکرێ (لەم کتێبەدا درفەتی باسکردنی ئەم بابەتەمان نییە). یاساکانی نیوتن زۆر ئاسانن بۆ تێگێشتن، چونکە خوێندکار (قوتابی) پێش ئەوەی ئەم بابەتە بخوێنێت، پێشتر لە ژیانی ڕۆژانەی دا ڕوبەڕوی چەندین جوڵەی وەک (ھاویشتنی تۆپێک، پاڵدانی ئوتومبیلێک و… ھتد) بووەتەوە.
ھێز و کارلێککردن
ئەگەر ھاتوو ھـێزێک لە ئەنجامی بەرییەک کەوتنی دوو تەن بەدەست بێت، بۆ نموونە پاڵدان و ڕاکێشانی تەنێک، پێی دەگوترێ «ھێزی لێکەوت». لە وێنەی (٢-الف، ب، ج) دا سێ شێوەی گشتی لە ھێزی لێکەوت نیشان دراوە. ھێزی ئەستونی  \vec{n}(بڕوانە وێنەی ٢-الف) بریتییە لەو ھێزەی کە لەلایەن ئەو ڕوەی کە تەنەکە لەسەری وەستاوە دەخرێتەی سەر تەنەکە. بە پێچەوانەوە، ھێزی لێکخشاندن تەریبە لەگەڵ ڕوەکە و بە پێچەوانەی جوڵەی تەنەکەیە (وێنەی ٢-ب). لەلایەکی تر ئەگەر تەنێک لەلایەن گوریسێک، پەتکێک، دەزوێک… ھتد. ھێزی ڕاکێشانی بخرێتە سەر پێی دەگوترێ ھێزی گرژی (وێنەی ٢-ج). کاتێک کە سەگەکەت بەھۆی پەتکێکەوە ڕادەکێشیت، ئەوە ھێزی گرژی پەتەکەیە کە کار دەکاتە سەر گەردنی سەگەکەت.
لەگەڵ ئەمەشدا، جۆرێکی تری ھێزمان ھەیە کەپێی دەگوترێ «ھێزی دور مەودا». لەم جۆر ھێزەدا ھیچ لێکەوتێک نییە لە نێوان دوو تەنەکەدا. بۆ نموونە دوو تەن کە بارستاییان ھەبێ یەکتری ڕادەکێشن (ھەر وەک لە وێنەی ٤–٢-ە دا دیارە، کاتێک کە تەنێک لە ھەوادا بەردەدرێت لەلایەن زەویەوە ڕادەکێشرێتە خوارەوە. ئەم شێوەیە پێ دەگوترێ ھێزی کێشکردن). ھەروەھا دوو موگناتیس کە لەیەکتر نزیک دەکرێنەوە پێش ئەوەی بەرییەک بکەون کارلێک دەکەن (بابەتی کارەبا و موگناتیس لە سنووری ئەم کتێبەدا ناگونجێت بۆیە باسی لێوە ناکەین).
بۆ نیشاندانی ئاڕاستەبڕی ھێز \vec{F}، سود لە ئاڕاستەدارێک وەردەگرین کە نەکەکەی ئاڕاستەی ھێزەکە، و درێژی ئاڕاستەدارەکە، ئاماژەیە لە بڕی ھێزەکە. لە سیستەمی نێودەوڵەتی یەکەدا SI، یەکەی ستاندەری ھێز بریتییە لە (نیوتن) کە بە کورتکراوی دەنوسرێت N. لە خشتەی (١)دا ئێمە نرخی چەند ھێزێکی دیاریکراومان ھێناوەتەوە.
ھەر وەک وێنەی (٣) دەریخستوە، تەرازوێکی سپرینگدار بەکار ھێندراوە بۆ پێوانی ھێزی پاڵدان و ھێزی ڕاکێشانی تەنێک. لە ھەر کامیاندا ئێمە سودمان لە ئاڕاستەدارێک وەرگرتوە کە درێژی ئاڕاستەدارەکە بڕی ھێزەکە نیشان دەدات. ھەرچەندە درێژی ئەم ئاڕاستەدارە گەورەتر بێـت، واتای ئەوە دەگێنی کە بڕی ھێزەکە گەورەترە.
سەرچاوەکان
پۆل:چەمکە فیزیکییەکان پۆل:میکانیکی کلاسیکی پۆل:میکانیک پۆل:فیزیکی تاقیکاری پۆل:شۆڕشی کۆپەرنیک پۆل:یاسا زانستییەکان
زاڤێت
زاڤێت شارۆچکەیەکە لە پارێزگای ڕازگراد لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٤٬٢٠٨ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڕازگراد پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
١٠٣
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئارمۆن لانو
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣ پۆل:مردووانی ١٩٨٣ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
ڕێ (فیلم)
فیلمی ڕێ فیلمێکی ١٩٨٢ی تورکییە. لەلایەن هەریەکە لە یەڵماز گونەی و شەریف گۆرین دەرهێنراوە. ئەم فیلمه له ڤیستیڤالی فیلمی کان بووە براوەی خەڵاتی دارخورمای زێڕین. کاتێک یەڵماز له بەندی خانەدا بوو، شەریف گۆرین ئەم فیلمەی له سەر ڕێنوێنییەکانی یەڵماز چێ کرد. پاشان که یەڵماز له بەندی خۆی دەرباز دەکا؛ له سویس به سەر نیگاتیوی فیلمەکەدا دێتەوه.
فیلمی "ڕێ" لە سەردەم، دۆخی تورکیا پشان دەدا لەدوای کودەتای ١٩٨٠ی وڵاتەکە، تێیدا چیرۆکی تاقمێک زیندانییه له تورکیا دا که پشووی دەرەوەی بەندی خانەیان دراوەتێ.
چیرۆک
سەید عەلی (تاریک ئاکان) کاتێ دەگاتەوه ماڵ، دەگەڵ هەواڵی خەیانەت و غەدری خێزانی دەگەڵ ئەودا ڕووبەڕوو دەبێتەوه، بەڵام کاتێک که بنەماڵەی ئەو دەیانهەوێ خێزانی بکوژن و پێ له سەر ئەم ئیشه دادەگرن، سەید عەلی دژایەتی دەکا و ڕێی ئەم کارەیان پێنادا. مێهمەت سەلاح (هەلیل ئێرگۆن) کاتی دزی کردنی به چەکەوه دەگەڵ زاواکەی له بانکێک دەگیرێ و ... .
ئەم فیلمه له ڤیستیواڵی "کەن" خەڵاتی چڵەدارخورمای زێڕینی وەرگرتووه
گونەی ئەو کاته له بەندی خانه بوو، دەیزانی که به دیالۆگ ناتوانێ هەموو شتێک بڵێ. فیلمەکەی به ڕواڵەتێکی زۆر جوان توانی باس له گۆڕانێکی گەوره بکا، بەڵام گۆڕانەکه چ بوو؟ گۆڕانەکه پێوەندی بەو زوڵم و یەدرەیه که زیاتر له بیست میلیۆن کوردی تورکیا به سەریان هاتووه. ئەو زوڵمەی که ئێستاش هەر درێژەی هەیه و بریتین له: خاپوور کردنی زیاتر له سێ هەزار دێهاتی کوردی، جەنایەتی گەوره دژ به ئینسانییەت و ژینگه و ژیانی خەڵکی کوردستان و له نێو بردنی هونەر و مێژووی نەتەوەی کورد، بەڵام بەداخەوه ئەم جەنایەتانه باسی نەکرا و شاردرایەوه و کەوته ژێر سێبەری جەنایەتەکانی سەددام و کێشەی نێوان ئیسرائیل و فەلەستین.
گونەی تەنیا کوردێکی ئاسایی نەبوو، بەڵکوو ئەو کەسایەتییه مەزنه بوو که به هۆی کورد بوونی بۆ ماوەی دەیان ساڵ له لایەن حکوومەتی تورکیا چەوساندراوه. له بەندی خانه ڕایکرد و فیلمی "ڕێ"ی له ئورووپا تەواو کرد (ڕێ ئەوەڵین فیلمی ڕۆژهەلاتی نێوەڕاست بوو که توانی خەڵاتی نەخلی زێڕینی ڤیستیواڵی کەن وە دەست بهێنێ) دوایی گونەی ڕایکرده فەڕەنسا و فیلمێکی تری به ناوی دیوار درووست کرد.
بڕوێشکانی
بڕوێشکانی (Birrwêşkanî، بە فارسی: برویشکانی) گوندێکە لە بەخشی نەنۆر لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٦٨ کەس لە ٢٣ بنەماڵەدا بووە.
ڕێ (فیلم)
ئەم فیلمه له ڤیستیواڵی "کەن" خەڵاتی چڵەدارخورمای زێڕینی وەرگرتووه
گونەی یەکێک له بناغەداڕێژەرانی ئەنیستیتۆی کوردی پاریسه. ئەم ئەنیستیتۆیه زۆر شتی بەنرخ له بابەت مێژوو، شێعر، ئەدەبیات و مۆسیقای کوردی کۆ کردووەتەوه.
بڕوێشکانی
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ڕێ (فیلم)
ئەم فیلمه له ڤیستیواڵی "کەن" خەڵاتی چڵەدارخورمای زێڕینی وەرگرتووه
دوای ئاواره بوونی گونەی بۆ فەڕەنسا، سازمانی نهێنی تورکیا بۆ کوشتن یا کەلەبچه کردنی ئەو پیلانی داڕشت، بەڵام شێرپەنجه ئەمانی پێنەدا و گونەی که هێشتا ٥٠ ساڵی تەواو نەکردبوو، دنیای به جێ هێشت. تەرمەکەیان به ڕێزێکی زۆرەوه له گۆرستانی Pere La Chaise له پاریس ناشت.
گونەی بناغەی ڕێکخراوەیەکی له ئەستەمبوڵ داڕشتبوو که دواتر حکوومەت ئەویشی هێنایه ژێر دەسەڵاتی خۆی. دواتر حکوومەتی فاشیست و ڕەگەزپەرستی تورکیا ویستی ئەو کوردایەتییەی له نێو فیلمەکانی گونەی دا ڕەنگ دەداتەوه، بیسڕێتەوه. بۆ نموونه له فیلمی ڕێ دا کاتێک یەکێک له زیندانییه ئازاد کراوەکان له پاسەکه دادەبەزێ و خاکی نیشتمانی ماچ دەکا، له ژێرنووسی فیلمەکه دەنووسێ کوردستان که له فیلمەکەدا سانسۆر کراوه (دواتر ڤیستیواڵی فیلمی کوردی لەندەن ئەسڵی فیلمەکەی پێشاندا). یان له فیلمی دیواردا بەندکراوێک له سەر دیواری زیندانەکه به خوێنی خۆی - که به هۆی ئەشکەنجه به سەروچاوی دا هاتووەته خوار - دەنووسێ: بژی نیشتمان، بەڵام ئەم سانسۆرکردنانەش نەیتوانی مانای فیلمەکانی گونەی داپۆشێ و گونەی هەتاهەتایه له پله بەرزەکانی سینەمای جیهان هەر شانازی پێوه دەکرێ.
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٢ پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی پۆل:فیلمە کوردییەکان پۆل:فیلمە تورکییەکان پۆل:فیلمەکان بە دەرھێنانی یەڵماز گونەی‏
ڤاربیتسا
ڤاربیتسا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای شومێن لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٤٬٢٠٤ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شومێن پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ئیلھامی ھونەری
ئیلھام بریتییە لە تەقینەوەیەکی بێئاگاییی داھێنەرانە لە ھونەری ئەدەبی، مۆسیقی، یان بینراو و ھەوڵە ھونەرییەکانی تر. چەمکەکە لە ھەردوو ھێلۆنیزم و عیبرانیزمەوە سەرچاوەی گرتووە. یۆنانییەکان باوەڕیان وابوو کە ئیلھام یان "ھۆشیاری" لە خواوەندەکانەوە ھاتوون، ھەروەھا خوداوەندەکانی ئەپۆلۆ و دیۆنیسۆس. بە ھەمان شێوە، لە ئایینەکانی نەرویجی دێرین، ئیلھام لە خوداوەندەکانەوە وەرگیراوە، وەک ئۆدین. ئیلھامدان بابەتێکی خوداییە لە شیعرەکانی عیبری. لە کتێبی ئەمۆسدا پێغەمبەرەکە باسی ئەوە دەکات کە دەنگی خودا سەرسام بووە و ناچار بووە قسە بکات. لە مەسیحییەتدا، ئیلھام دیاریی ڕۆحی پیرۆزە.
کاولان، قەسرێی چۆمان
پۆل:گوندەکانی چۆمان پۆل:گوندەکانی هەولێر پۆل:گوندەکانی قەسرێ
١٠٤
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ٨٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٠٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٦٨ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
چیرۆک و ئەفسانەی موکریان
وێنۆک|کتێبی چیرۆک و ئەفسانەی موکریان کتێبی چیرۆک و ئەفسانەی موکریان بەرھەمێکی نوێیە لە کارەکانی ھاشم سەلیمی و بڕیتیە لە ١٠١ چیرۆک و ئەفسانەی کورت و درێژی ناوچەی موکریان کە نوسەر وێڕای کۆکردنەوە و لێکوڵینەوە پێشکەشی بە پڕۆفسور عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ مامۆستای زانکۆی سەلاحەدین کردوە و ئەو کتێبە بە پێداچوونەوەی سوارە فتوحی لەلایەن دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم‌ لە ٤٧٥ لاپەڕەدا ھاوینی ٢٠١٣ چاپ بووە، لە پێشەکی کتێبی ناوبراوەدا ھاتووە: ئەفسانە یان چیرۆک بە پێی رۆاڵەت و نێوەڕۆکی تایبەتیەوە و ژانرێکی ئەدەبی زارەکی بریتییە لە کۆمەلێک بەسەرھات، رووداو، کارەسات و داب و نەریتی کۆمەڵایەتی لە رابردوویەکی دوور و نزیکەوە کە بەردەوام گێڕانەوە و بیستنیان بووەتە ھەوێنی سەرقاڵ بوون، شادبوون، گاڵتە،‌ گەپ و پەند لێوەرگرتنی مرۆڤەکان.
جێی ئاماژەیە لەم بەرھەمەدا بۆ یەکەم جار و بە تێروتەسەلی باسی پۆلێن کردنی زانستیانەی چیرۆک و ئەفسانەکانی جیھانی و کوردی لە سەر شێوازی مەکتەبی «ئارنە - تامپۆن» ناسراو بە مەکتەبی جیھانی فینلاندی کراوە. لە لایەکی تریشەوە ھێندێک لە ئەفسانەکانی کوردی دەگەڵ چیرۆکی کلاسیک و فۆلکلۆری فارسی، لەلایەن دوکتۆر جەعفەری قەنەواتی، ئەندامی چیرۆک‌ ناسانی جیھانی، بەرامبەر کراون و پێڕستی سەرچاوەکانی کەلک لێوەڕگیراو بە وردی نووسراون.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبە کوردییەکان پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٣ پۆل:کتێبە ئەدەبییەکان
ڕەزمیر
ڕەزمیر یەکێکە لە گوندەکانى ناحیەی قەسرێ سەربە قەزاى چۆمان لە پارێزگاى هەولێر.
پۆل:گوندەکانی چۆمان
پۆل:گوندەکانی قەسرێ
ڕێکخراوەی فەلەکناسیی کوردستان
ڕێکخراوەی فەلەکناسیی کوردستان لە سالی ٢٠١٥ دامەزراوە لەڕێکەوتی ١٢/٧/٢٠١٥ بە ژمارە ٢٨٨٦ ی (فەرمانگەی ڕێکخراوە ناحکومییەکان) فەرمانی دامەزارندنی پێدراوە. پێشتر لە ژێر ناونیشانی (کۆمەلەی ئارەزوومەندانی فەلەکناسی کوردستان) لە سالَی ٢٠٠٦ەوە دامةزرابوو و چالاکیەکانی بەرێوە ئەبرد تا دروستبوونی ڕێکخراوە بە دەیان کۆبوونەوە و چالاکی و سیمیناری بەرێوەبردیە بەلام دوای ئەوە کە کۆمەلە چەندین کۆسپی لە پێش بوو ھەولدرا و بوە ڕێکخراوەیەکی سەربەخۆ تا ئێستاش وەکوو ڕێکخراوە چەندین چالاکی بەروەبردیە بە تایبەت لە شارەکانی (ھەولێر_سلێمانی) وە بەرێوەبردنی سیمینار لە زانکۆکان و قوتابخانە و بارەگای حیزبی و بارەگای حکومی وە چالاکی گشتی لە پارکەکان و ھۆڵەکان.
فێلیسیەن مارسو
فێلیسیەن مارسو شانۆنووس، ڕۆماننووس و فیلمنامەنووسی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣ پۆل:مردووانی ٢٠١٢
Louis Carette, dit Félicien Marceau
ئیرنیست بلوخ
ئیرنیست بلوخ موزیکدانەرێکی سویسریە لەساڵی ۱۸۸۰ لە جنێف لەدایکبووە.
ژیانی
لە ۸ تەمووزی ۱۸۸۰ لەشاری جنێف لە سویسرا لەدایکبووە لەشاری جنێف لەلای هونەرمەند (جاک دالکردوز) و لەشاری برۆکسل یش لەلای هونەرمەند (یسای) و لە فرانکفۆرت یش لەلای هونەرمەند (کنور) کۆرسەکانی کۆمپۆزسیۆنی تەواوکردووە. ئیرنیس لە ١٩١٥ تا ١٩٣٠ لە کۆمەڵێک کۆنسەرڤاتواری ئەمریکا وانەی موزیکی وتوەتەوە و لەساڵی ۱۹۳۸ چۆتە فەرەنسا و دواتر لە سویسرا وانەبێژی کردووە. لەساڵی ١٩٥٢ لە زانکۆی موزیکی کالیفۆرنیا دامەزراوە. موزیکەکانی بلوخ لەسەردەمی خۆیدا لەوڵاتانی ئیتاڵیا ـ سویسرا ـ بەریتانیا ـ ئەمریکا ناسراوە بەتایبەتیش ئەمریکا چونکە زۆربەی موزیکەکانی لەوێ نمایشکردووە.
مۆسیقای ھاوچەرخ
مۆسیقای ھاوچەرخ (مۆسیقای سەردەمی نوێ، ) چەشنێکی مۆسیقایە کە مەبەست لێی دروستکردنی ئیلھامی ھونەری و حەسانەوە و گەشبینییە ھونەرییەکانە. لە لایەن گوێگرانەوە بەکاردێت بۆ یۆگا، ماسا، بیرکردنەوە، و خوێندنەوە وەک شێوازێک بۆ بەڕێوەبردنی فشار بۆ ئەوەی ببێتە ھۆی بارودۆخێکی شاگەشکەیی لەجیاتی ترانس، یان بۆ دروستکردنی کەشوھەوایەکی ئاشتیخواز لە ماڵەکان یان ژینگە جیاوازەکان. ھەندێک جار پەیوەستە بە ژینگەپارێزی و ڕۆحییەتی سەردەمی نوێ؛ لەگەڵ ئەوەشدا، زۆربەی ھونەرمەندەکانی ھیچ پەیوەندییەکیان بە ڕۆحییەتەکانی سەردەمی نوێوە نییە، و ھەندێکیان تەنانەت ئەم زاراوەیە ڕەت دەکەنەوە.
ئیرنیست بلوخ
بەرهەمەکانی
بەناوبانگترین بەرهەمەکانی ئەمانەن :
مۆسیقای ھاوچەرخ
سەرچاوەکان
پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا
ئیرنیست بلوخ
مردن
ئیرنیست بلوخ لە ١٥ تەمووزی ١٩٥٩ لەناوچەی ئاگات بیچ (Agate beah) کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوە
کتێبی(ناودارانی موزیکی جیهانی) نووسینی زۆزک قەرەداغی ، ساڵی چاپ ۲۰۰۹
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٠ پۆل:مردووانی ١٩٥٩ پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی ئەمریکی پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی نێری ئەمریکی پۆل:مۆسیقاژەنانی کلاسیک لە کالیفۆرنیا
بڕیارنامەی ٨٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٠٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٤ی شوباتی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای‌ نێونەتەوەییی داد. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٧٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣
کفتە
وێنۆک|کفتە برنجی کفتە خواردنێکی کوردەوارییە.
کەرەستەی ھەویرەکەی
نیو کیلۆ ئارد، کوپێکی بچووک کەرە‌ی تواوە، خوێ، نیو کەوچک خومرەی فەوری، کەوچکێک پیکن پاودەر، شیری گەرم بەپێی پێویست، کونجی و ڕەشکە بۆ ڕازاندنەوەی سەری.
کەرەستەی ناوەکەی:
نیو کیلۆ گۆشت، دوو کوپ سەوزەی ناو فرێزەر (وەکو بەزالیا و گوێزەر وقەرنابیت)، یەک پیازی ھەڕڕاو، بیبەرێک، سیر، دوو کەوچکی دۆشاوی تەماتە، بەھارات و خوێ، کەرەوز.
دروستکردن
کەرەستەکانی ھەویرکە (ئارد، خوێ، خومرە، پیکن پاودەر، شیر) تێکەڵ بەیەک دەکەین و جوان دەیشێلین تا ھەویرێکی نەرم و لاستیکی لێ دەردەچێت و پاشان چەوری دەکەین بە کەرە و پارچە پارچەی بچووک لەشێوەی گونکی لێ دروست دەکەین و جێی دێڵین لەشوێنێکی گەرم.
لەم کاتەدا کەرەستەی ناوەوەی ئامادە دەکەین، بەم شێوەیە: پاشان دەردەھێندرێن و بەگەرمی یان ساردی پێشکەش دەکرێن لەگەڵ خواردنی تردا یان بەتەنھا.
پۆل:کفتە پۆل:چێشتەکان پۆل:چێشتەکانی ئاسیای ناوەندی پۆل:چێشتی ئازەربایجانی پۆل:چێشتی ئاشووری پۆل:چێشتی ئوردنی پۆل:چێشتی ئیسرائیلی پۆل:چێشتی ئێرانی پۆل:چێشتی بالکان پۆل:چێشتی پاکستانی پۆل:چێشتی تورکی پۆل:چێشتی ڕۆژھەڵاتی ناوین پۆل:چێشتی عێراقی پۆل:چێشتی فەلەستینی پۆل:چێشتی کوردی پۆل:چێشتی لوبنانی پۆل:چێشتی ھیندی
ڤالچێدرام
ڤالچێدرام شارۆچکەیەکە لە پارێزگای مۆنتانا لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٤٬١٧٦ کەس بووە.
قووی ڕەش (فیلم)
وێنۆک قووی ڕەش (2010 black swan) فیلمێکە دە ژانری ترسی دەروونی چاککراوی ساڵی ٢٠١٠ی ئەمریکا بە دەرھێنەری دارێن ئارنۆفسکی نووسراوی ماڕک ھەیمەن، جۆن مەکلافلین و ئاندرێس ھەینز لەسەر بنچینەی چیرۆکێکی ھەینز بە ڕۆلگێرانی ناتاڵی پۆرتمەن، وینسنت کەسڵ، میلا کونیس، باربارا ھێرشەی و وینۆنا ڕایدر. فیلمەکە باس لە بەرھەمێکی چایکۆفسکی بە ناوی گۆمی قوو دەکات چیرۆکی باڵەڕیانێک (نینا) کە بۆ ڕۆڵی قووی سپی بێگوناە و لەبەرامبەری دا قووی ڕەشی ھەست پەرەست و تاریک ھەوڵدەدات و ھاوتا باڵەریانەکەی (لیلی) کە گونجاوترە بۆ ئەو ڕۆڵەی ھەربۆیە ئەو ڕکابەرییە گوشاری دێنێتە سەری و دەبێتە ھۆی زاڵ بوونی لاوازی بەسەریدا و خلور بوونەوەی لە ڕاستی بەرەو شێتی. ناتاڵی پۆرتمەن بۆ دەورگێڕان لەو فیلمەی دا زۆرتر لە یەک ساڵ بە شەو و ڕۆژ ڕاھێنانی باڵەی دەکرد و ئەوش بەفیڕۆ نەچوو و لە ساڵی ٢٠١١ لە فستیڤاڵی ئوسکار براوەی خەڵاتی باشترین دەورگێڕی ژن لە ڕۆڵی یەکەم دا بوو. ئارنۆفسکی فیلمەکەی خۆی پێ وەک ڕێز لێنانێک لە ھونەری باڵەی دەزانێ و ھەوڵی نیشاندانی ڕوانگەی بیرکردنەوەی باڵەریانێک دەدات. یەکەم پێشاندانی فیلمەکە لە ٦٧مین فستیڤاڵی فیلمی وێنیز لە ١ سێپتامری ٢٠١٠ بوو. بوودجەی فیلمەکە ١٣ ملیۆن دۆلار و داھاتەکەی ٣٣٠ ملیۆن بوو.
چیرۆک
نینا سایەرز ژنێکی تەمەن ٢٨ ساڵە کە ھەموو تەمەنی منداڵی و لاوی بە ڕاھێنانی باڵەی بەسەر بردووە نینا دەگەڵ دایکی کە کەسێکی زۆر چاودێرە دەژیت نینا دە ھەوڵی بەدەست ھێنانی ڕۆڵی باڵەی بەناوبانگی گۆمی قوو بەرھەمی چایکۆفسکی دایە بەلام بەڕێوبەر و شێوەکاری ئەو باڵەیەی (ونسنت کەسڵ) بەشکە لە تواناکانی نینا بۆ دەورگێڕانی ھاوکاتی قووی سپی و قووی ڕەش
نینا تووشی جۆرێک ھەستیاری بۆ بێکەموکووڕییە دە کارەکەی دا و لیلی ڕەقیبی نینای بە دەورگێڕی میلا کونیس کە بە پێچەوانەی نینای زۆرتر بە دوایی ڕابواردن و چێژ بردن لە ژیانە دایکی نینای بە دەورگێڕی باربارا ھێرشەی کە دایکێکە لە ڕادەبەدەر چاودێرە و سەرکەوتنێکی گەورەی بۆ کچەکەی دەوێت کە خۆی قەتی بۆ بەدەست نەھاتووە.
ڕەخنە
زۆربەی ڕەخنەگران بۆچوونی ئەرێنیان ھەبووە
ڕاجێرت ئیبرێت و جێمز براردینل ٣/٥ دا بەفیلمەکە و لوک تامین و ماولا دارگیس فیلمەکەیان بە دەرەجە یەک دانا
بەڵام کێنت توران کە بە یەکێک لە ڕەخنەگرانی توندی فیلمەکە ناودەبردرێت کە فیلمەکەی بە دەرەجە سێ دانا
پاڵیوار
قووی ڕەش پاڵیواری ١١٢ خەڵات بووە کە بە زۆرترین پاڵیواری خەڵات بۆ فیلمێکی دە مێژوو دا داندراوە وەکوو
سەرچاوەکان
پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون پۆل:فیلمەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە درامییەکانی ساڵی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ترسناکەکانی ساڵی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە ترسناکەکانی ساڵی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی ساڵی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە دەروونییەکانی ساڵی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە درامییە ھەستبزوێنەکانی ساڵی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سەماییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە درامییە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ترسناکە دەروونییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی پۆل:فیلمە سەماییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە درامییە ترسناکە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە ترسناکە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ترسناکە دەروونییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە دەروونییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە درامییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان) پۆل:فیلمەکانی کرۆس کریک پیکچەرز پۆل:فیلمەکانی دیوون ئینتەرتەیمێنت پۆل:فیلمەکان دەربارەی سەمای بالی پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەیوەندییەکانی دایک و کچ پۆل:فیلمەکان دەربارەی سەرکوتییە سێکسییەکان پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی دارێن ئارۆنۆفسکی پۆل:فیلمەکان کە نمایشێکی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەریان تێدایە پۆل:فیلمەکان کە خەڵاتی باشترین ئەکتەری درامایان تێدایە کە خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبیان بەدەستھێناوە پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی برایان ئۆلیڤەر پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن کلینت مانسێلەوە تۆمارکراون پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون پۆل:فیلمەکانی فۆکس سێرچلایت پیکچەرز پۆل:خەڵاتی ڕۆحی سەربەخۆ بۆ براوەی باشترین فیلم پۆل:مشتومڕەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی لە فیلمدا پۆل:فیلمە دراماییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی پۆل:فیلمە ترسناکە ھەستبزوێنەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی پۆل:فیلمەکانی پەیوەست بە لەشفرۆشەکان پۆل:فیلمە ڕیالییزمییە جادووییەکان پۆل:فیلمەکانی فۆنیکس پیکچەرز پۆل:فیلمەکانی پرۆتۆزوا پیکچەرز پۆل:دەریاچەی قوو پۆل:فیلمە سەربەخۆیییە ئەمریکییەکان
کانیبەن
کانیبەن (Kanîben، بە فارسی: کانی بند) گوندێکە لە بەخشی ئاڵۆت لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٥٧ کەس لە ٦٨ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
جێراڵدتن
جێراڵدتن شارێکی بەندەرییە لە هەرێمی مید وێست لە ویلایەتی ئوسترالیای ڕۆژاوای وڵاتی ئوسترالیا، شارەکە لە ٤٢٤ کیلۆمەتری باکووری ساری پێرس واتا ناوەندی پارێزگاکە دوورە. لە سەرژمێری ٢٠١١ دا دانیشتوانی شارەکە بریتی بوون لە ٣٥،٧٤٩ کەس.
ئەڵماس خانی کەنۆڵەیی
ئەڵماس خان کوڕی ئەحمەد خانی کەندووڵەیی خان ناسراوە بە «ئەڵماس خانی کەندوولەیی(کەنووڵەیی)»، «ئەڵماس خانی کوردستان»، «سەرھەنگ ئەڵماس خان»، «میرزا ئەڵماس خان» و «ئەڵماس خانی کەڵھوڕ». (لەدایکبووی ١٧٠٢ لە کەندووڵە، کرماشان — مردووی ١٧٧٦ لە کەندووڵە) شاعیر، مۆسیقا ژەن و کەسایەتییەکیی سەربازیی بە ڕەگەز کوردیی ئێران بووە لە سەدەی ھەژدەمی زایینی. کۆکردنەوە و نووسینەوەی شانامەی کوردی دراوەتە پاڵی. لە فەرماندارانی سوپای نادر شای ئەفشار پاشای ئێراندا بووە جێگەیەکی تایبەتیی لای ھەبووە. پلەی سەرھەنگی (کۆلۆنیلی) ھەڵگرتووە. وەک مێژوو دەیگێڕێتەوە بەشداری لە جەنگەکانی نادر شادا کردووە. لە جەنگێکدا لە ساڵی ١٧٣٢ لە نێوان نادر شا و تۆپاڵ عوسمان پاشا ڕوویداوە، بەھۆی دواکەوتنی ئەڵماس خان تیپی سنە شکاوە، ئەمە کاری کردووەتە سەر شکانی سوپای نادر شا، ئیتر نادر شا ئەڵماس خانی لە سوپا لابردووە و گوایە خستوویەتییە بەندیخانەشەوە.
ژیاننامە
ئەڵماس خان لە ساڵی ١١١٨ کۆچیی (١٧٠٢ زایینی) لە گوندی کەندووڵە لەدایکبووە. لەسەر پەیڕەوی خوێندنی ئەو سەردەمە بە منداڵیی خوێندوویەتی و فێری زمان و وێژەی فارسی و عەرەبی و خەتخۆشی بووە و لە پاشاندا چووەتە کرماشان، ئەسفەھان و شیراز و خوێندنەکەی تەواو کردووە و ئەوسا چووەتە ناو لەشکر و فێری ھونەری شەڕ بووە و لە دەوری نادر شای ئەفشاردا بووەتە سەرۆکی ھەنکێک و پاشان لە شەڕی نادر و عوسمان تۆپاڵدا ھاوبەشیی کردووە، بەڵام لەبەر ئەوەی تێک شکاوە، نادر تەمبێی کردووە و ئەویش گەڕاوەتەوە زێدی خۆی و پاشماوەی ژیانی بە کاری کشتوکاڵی و ھۆنینەوەی ھۆنراوە بردووەتە سەر تا لە ساڵی ١١٩١ کۆچیی (١٧٧٦ زایینی) مردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی پۆل:شاعیرانی کورد پۆل:شاعیرەکانی کوردیی گۆرانی پۆل:شانامەی کوردی پۆل:لەدایکبووانی ١٧٠٦ پۆل:مردووانی ١٧٧٧ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خەڵکی پارێزگای کرماشان
١٠٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
مان (کۆمپانیا)
مان یا ئێم ئەی ئێن (بە پیتی لاتین: MAN) کۆمپانیایەکی ئاڵمانییە بۆ درووست کردنی ئۆتۆمبێلی گەورە. نووسینگە سەرەکییەکەی لە شاری میونشندایە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کۆمپانیاکان
چاندی دەرمان
چاندەکانی دەرمان یاخود کلتوورەکانی ماددە هۆشبەرەکان نموونەیەیەکی دژەچاندە، کە تێیدا ماددەی هۆشبەر بۆ مەبەستی کات بەسەربردن، هۆکاری خودایی، یاخود پزیشکی بەکاردێت. لەوانەیە تەرکیز بخەنە سەر یەک دەرمان، یان پشتگیری بەکارهێنانی فرە دەرمان بکەن. هەندێک جار بە پەرۆشی یان بە دڵەڕاوکێ نوێکان دەستپێدەکەن، بەڵام ئەرکی سەرەکییان هاوبەشکردنی ئەزموونی ماددە هۆشبەرەکانە، کەمکردنەوەی زیانەکان بە دابینکردنی زانیاری لەسەر چۆنیەتی بەکارهێنانی ماددە هۆشیارەکان بە سەلامەتی، و ئاڵوگۆڕکردنی زانیاری لەسەر دابینکەران و خۆپاراستن لە پۆلیس و جێبەجێکەرانی تری یاسا.
حیزبی کرێکارانی سۆسیالیستی ئێران
حیزبی کرێکارانی سوسیالیستی ئێران(بە فارسی: حزب کارگران سوسیالیست ایران)
پێشینە‏
‏‏‏ ‏لە ڕێبەندانی ١٣٥٧ بە تێکەڵ بوونی دوو گووپی ترۆتسکیستی، حێزبی کرێکارانی سوسیالیست پێک ھات. ئەم دوو گرووپە ‏بریتی بوون لە: "گرووپی ئۆرووپا" و "گرووپی ستار". ‏ ‏ئەندامانی گروپی ئۆرووپا، تاقمەیێک بوون لە خوێندکاری ئیرانی نیشتەجێ لە ئینگلیس، فەرانسە و چەند وڵاتی تری ئۆرووپایی، ‏کە زۆربەیان لە ژێر کاریگەری شۆڕشی کوبا و شڕی ڤیێتنام و خەباتی خوێندکارانی دەیەئ ١٩٦٠ ڕوویان کردبوە تێکۆشانی ‏سیاسی ولە کنفدراسیون دانشجویان ایرانی (کۆنفیدراسیۆن خوێندکارانی ئیرانی) دژی دیکتاتۆری شا خەباتیان ئەکرد.