cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
سەرۆک وەزیرانی ئەرمەنستان
سەرۆک وەزیرانی ئەرمەنستان سەرۆک وەزیرانی ئەرمەنستان سەرۆکی حکوومەت و باڵاترین وەزیرە لەناو حکوومەتی ئەرمەنستان و بەپێی دەستوور داواکراوە "ئاراستە سەرەکییەکانی سیاسەتی حکومەت دیاری بکات، چالاکییەکانی حکومەت بەڕێوەببات و کارەکانی ئەندامان ھەماھەنگی بکات". لە حکوومەت." ھەروەھا بەپێی دەستوور سەرۆک وەزیران سەرۆکایەتی ئەنجومەنی ئاسایش دەکات کە ئاراستە سەرەکییەکانی سیاسەتی بەرگری ئەم وڵاتە دیاری دەکات؛ بەم شێوەیە سەرۆک وەزیران بە شێوەیەکی کاریگەر فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی ئەرمەنستانییە. بەپێی دەستووری نوێی ساڵی ٢٠١٥ سەرۆک وەزیران بەھێزترین و کاریگەرترین کەسە لە سیاسەتی ئەرمینیادا. سەرۆک وەزیران لەلایەن سەرۆکی ئەرمینیا لەسەر دەنگی ئەنجومەنی نیشتمانی دیاری دەکرێت. دەتوانرێت سەرۆک وەزیران بە لێکدانەوەی متمانە لە پەرلەمان دووربخرێتەوە. لە ڕیفراندۆمی دەستووریدا کە لە ساڵی ٢٠١٥ بەڕێوەچوو، ھاووڵاتیان دەنگیان بە گواستنەوەی ئەرمینیا بۆ کۆمارێکی پەرلەمانی دا.
سەرچاوەکان
پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئەرمەنستان
کریستۆفەر نۆلان
چەپ|200px|وێنۆک|کریستۆفەر نۆلان کریستۆفەر جۆناسان جەیمز نۆلان (بە ئینگلیزی: Christopher nolan) (لەدایکبووی ٣٠ تەمموزی ١٩٧٠) دەرھێنەرێکی فیلمی (ئەمریکی-بەریتانی) و سیناریۆ نووس و بەرھەمھێنەرە. یەکێک لە کارەکانی بریتییە لە فیلمی دەستپێک (Inception).
دەرھێنان
I وەکوو دەستکاریکەری فیلم II وەک سینەماتۆگرافەر III وەکو ئاوازدانەری فیلم
سەرچاوەکان
پۆل:دەرچووانی کۆلێجی زانکۆییی لەندەن پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئینگلیز پۆل:سیناریۆنووسانی ئینگلیز پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی زانستی خەیاڵی پۆل:سیناریۆنووسانی ئێڵەنۆی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمە ئەکشنییەکان پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم
یەریڤان مۆڵ
یەریڤان مۆڵ مۆڵێکی بازرگانییە و دەکەوێتە سەر شەقامی ئارشاکونیاتس لە یەریڤان لە ئەرمینیا. لە ساڵی ٢٠١٤ کراوەتەوە و گەورەترین مۆڵە لە ئەرمینیا لە ڕووی ژمارەی فرۆشگاکانی و کۆی ڕووبەری نھۆمەوە.
ھۆبیت: جەنگی پێنج سوپاکە
هۆبیت : جەنگی پێنچ سوپاکە (ئینگلیزی The Hobbit: The Battle of the Five Armies) فیلمێکی ئەمەریکی خەیاڵی و سەرکێشی ساڵی ٢٠١٤ەیە لە دەرهێنانی پیتەر جاکسن و لەنووسینی فڕان والش،فیلیپا بۆینس و گولیرمۆ دێل تۆرۆیە.فیلمەکە بەشی سێیەم و کۆتایی سیانەی فیلمی هۆبیتی کە چیڕۆکەکەی لە کتێبەکەیەوە وەرگیراوە بەهەمان سەردێر ئەویش لەنووسینی جەی.ئاڕ.ئاڕ.تۆلکین ە.
یەریڤان مۆڵ
مێژوو
ناوەندی بازرگانی یەریڤان مۆڵ لە ٢٠ی شوباتی ٢٠١٤ بە ئامادەبوونی سەرۆک سێرژ سەرگسیان کرایەوە. پرۆژەکە لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٠ دەستی پێکردووە، ڕووبەری سەنتەرەکە ٥٩ ھەزار مەتر چوارگۆشەیە و ١٢٥ فرۆشگای تێدایە.
ھۆبیت: جەنگی پێنج سوپاکە
و تەواوکەری هەردوو بەشەکەی پێش خۆیەتی کە ئەوانیش گەشتێکی چاوەڕواننەکراو و وێرانکاریەکانی سماوگ بوون.
یەریڤان مۆڵ
سەرچاوەکان
یەریڤان مۆڵ
ھۆبیت: جەنگی پێنج سوپاکە
چیڕۆکی فیلمەکە تەواوکەری بەشەکەی پێش خۆیەتی و لەم شوێنە دەست پێ دەکات کە دوای ئەوەی بیلبۆ و هاوڕێکانی شکستیان هێنا لەڕاگرتنی سماوگ ، سماوگ هێرشدەکاتە سەر شارۆچکەی لای دەریاچەکە ، لەلایەکی تر ئازۆگ دەگاتە چیای تەنیایی و نزیک دەبێتەوە لە کورتەباڵاکان ، بەڵام چوار سوپای دیکەی جیاوازیش بەمەبستت جەنگ دێن و جەنگێکی گەورە لەنێوانیان ڕوودەدا.
فیلمەکە زیاتر لە ٩٥٦% ملیۆن دۆلار کۆکردەوە لە لەسەرتاسەری جیهاندا و بووە دووەم پڕداهاتترین فیلمی ٢٠١٤ و ٣٠یەم پڕداهاتترین فیلمی مێژوو.هەروەها پاڵێوراویش کرا بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەستکاریکردنی دەنگی.
هۆبیت : وێرانکاریەکانی سماوگ  لە ٢ی دیسەمبەری ٢٠١٣ نمایشی سەرەتایی کرا و دواتر لە ١١ی دیسەمبەری ٢٠١٣ کەوتە سینەماکانەوە و توانی داهاتی ٩٥٨$ ملیۆن کۆبکاتەوە و ببێتە چوارەم پڕداهاترین فیلمی ٢٠١٣ و ٢٧ەم پڕداهاترین فیلمی مێژوو.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمە ئەکشنەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە فانتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤ پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٤ پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیوزیلاند گیراون پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠ پۆل:جنۆکە لە فیلمەکاندا پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن پۆل:فیلمەکانی ئایماکس پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠ پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن پۆل:فیلمەکانی نیو لاین سینەما پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس پۆل:فیلمە پێشبڕکێیە ئەمریکییەکان پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان
غیاس الدین بالبان
غیاس و دین بالبان (١٢١٦–١٢٨٧، حوکمڕانی: ١٢٦٦–١٢٨٧) ; (Hindi: ग़ियास उद-दीन बलबन); (: غیاس ئود-دین بالبان) نۆیەمین سوڵتان بوو لە شانشینی مەملوکەکانی دەھلی. غیاس ئود دین ڕێجێنتی دوایین سوڵتانی شەمسی بوو، ناسروددین مەحموود. ڕزگاری بوو لە عیمادودین ڕەیحانی پێش خۆی و ھەروەھا ڕزگاری بوو لەمە ڕکابەرەکان لە دادگادا. ناوی ڕەسەنی بەھا ئود دین بوو. تورکێکی ئیلباری بوو. کاتێک گەنج بوو لەلایەن مەنگۆلەکانەکانەوە گیرا، بردیانە غەزنی و بە خەواجە جەمال الدینی بەسرە، سۆفی فرۆشرا. پاشان ئەم دووەمیان لە ساڵی ١٢٣٢ لەگەڵ کۆیلەکانی دیکەدا ھێنایانە دەھلی و ھەموویان لەلایەن ئیلتوتمیش کڕدراون. بالبان سەر بە گرووپە بەناوبانگەکەی ٤٠ کۆیلەی تورکی ئیلتوتمیش بوو. غیاس چەندین فەتحی کرد، ھەندێکیان وەک وەزیر. ئەو مێواتییەکانی شکاند کە دەھلییان ھەراسان کرد و بەنگالیان داگیرکردەوە، ھەموو ئەمانە لەکاتێکدا بە سەرکەوتوویی ڕووبەڕووی ھەڕەشەی مەنگۆل بووەوە، لەو ماوەیەدا کوڕەکەی مرد. دوای مردنی لە ساڵی ١٢٨٧، نەوەکەی قایقەباد کاندید کرا بۆ سوڵتان، ھەرچەندە حوکمڕانییەکەی ئەو سەرکەوتنەی لە سەردەمی باپیریدا بەدەستی ھێنا، تێکدا. سەرەڕای ئەوەی تەنھا چەند دەستکەوتێکی سەربازیی ھەبوو، بالبان چاکسازی لە ھێڵە مەدەنی و سەربازییەکان کرد کە حکوومەتێکی سەقامگیر و ئاوەدانی بۆ بەدەستھێنا کە ئەو پۆستەی پێبەخشی، لەگەڵ شامس الدین ئیلتوتمیش و دواتر عەلائەدین خالجی، یەکێکە لە بەھێزترین فەرمانڕەواکانی سوڵتانی دەھلی.
سەرەتای تەمەن
کوڕی ئاغایەکی ئاسیای ناوەڕاستn تورک بوو. لە منداڵیدا لەلایەن مەنگۆلەکانەوە گیرا و… وەک کۆیلەیەک بە خواجە جەمال الدین بەسری فرۆشرا. خواجە ھێنای بۆ دەھلی لەوێ خۆی و کۆیلەکانی تر لەلایەن سوڵتان شەمسولدین ئیلتوتمیش کڕدرابوون، خۆی تورکێکی دیلکراوی ئیلبارییە لە بنەڕەتدا، لە ساڵی ١٢٣٢.
بڵبان سەرەتا وەک ئاوھەڵگرێکی سادە دەستنیشانکرا، بەڵام بە خێرایی بەرزبووەوە بۆ پۆستی خەسدار (خزمەتکاری شەخسی پاشا) لەلایەن سوڵتانەوە. بوو بە یەکێک لە دیارترینەکانی چل ئاغای تورکی دەھلی، یان چالیسا. لە سەردەمی رازییە سوڵتان، ئەمیری شیکار یان ئاغای ڕاوکردن بووە، پێگەیەک لەو سەردەمەدا ھەندێک گرنگی ھەبوو، بەرپرسیارێتی سەربازی و سیاسیی ھەبووە. دوای ڕووخانی، ھەنگاوی خێرای ناوە لە حوکمڕانییەکانی دواتردا، توانی فیفەی ڕێواری لەژێر دەستی بەھرام شا بەدەستبھێنێت، و دواتر بوو بە جاگر (ئاغا)ی ھانسی، کە گرنگ بوو. بڵبان ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو لە ڕووخاندنی عەلاودین مەسعوود، دانانی ناسرودین مەحموود وەک سوڵتان و خۆی وەک وەزیرەکەی لە ساڵی ١٢٤٦ تا ١٢٦٥. مەحموود لەگەڵ یەکێک لە کچەکانی بالبان ھاوسەرگیری کرد. ھەروەھا بالبان کیشلو خان، برا بچووکەکەی، وەک لۆرد چەمبەرلین (ئەمیر-ی حاجیب) داناوە و ئامۆزای خۆی، شێرخان، بۆ جاگرەکەی لاھور.
ھەڵوێستی بالبان لەلایەن ئاغاکانی ترەوە بێ ئاگا نەبوو و ھەندێک ناڕەزایی ھەبوو. دژبەری سەرەکییەکەی عیماد الدین ڕەیحان بوو، کە لە بەرھەمەکانی دوای سەردەمی بالباندا، وەک ھیندۆسێک مورتەد (کە ئیسلامی ھەڵوەشاندەوە) تایبەتمەند دەکرێت، ھەرچەندە ھەندێک بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ئەویش بە ڕەچەڵەک تورکییە. عیماد الدین توانی سوڵتان ڕازی بکات کە بالبان قۆرخکارە. بالبان و خزمەکانی لە کارەکانیان دوورخرانەوە و تەنانەت لە شەڕدا تەحەداییان بۆ کرا. بەڵام دانوستانەکانی نێوان بالبان و سوڵتان لە ساڵی ١٢٥٤دا عیماد الدینی لە پۆستەکەی ھێنابوو، و بالبان دامەزرایەوە.
ھەڵمەتە سەربازییەکان
یەکێک لە ھەڵمەتە سەربازییە بەناوبانگەکانی بالبان دژی میۆ، یان مایۆ، خەڵکی مێوات بوو کە پێشتر خەڵکی دەھلییان تاڵان دەکرد تەنانەت لە ڕۆژیشدا. ئەو ناڕەحەتییەی کە میۆ دروستی کردووە، بە وتەی بارانی بە باشی وەسف کراوە: لە ھەڵمەتە سەربازییەکەیدا چەندین مایۆی کوشتووە. ''گێژاوی مێواتییەکان زیادی کردبوو و ھێزیان لە گەڕەکی دەھلی گەشەی کردبوو، لە ڕێگەی خووی تواوە و کەمتەرخەمی کوڕە گەورەکانی شەمس ئوددین و بێتوانایی بچووکترینیان، ناسیرو-د دین. شەوانە بە پەلە دەھاتنە ناو شارەکە و ھەموو جۆرە کێشەیەکیان دەدا و خەڵکیان لە پشوو بێبەش دەکرد؛ ماڵە لادێیییەکانی گەڕەکی شاریشیان تاڵان دەکرد. لە گەڕەکی دەھلی جەنگەڵگەلێکی گەورە و چڕ ھەبوون، کە چەندین ڕێگا بەناودا تێدەپەڕین. ناڕازییەکان لە دۆعاب و دەرەوەی یاساکان بەرەو ھیندستان بوێر بوون و لە ڕێگای خێرادا دەستیان بە دزیکردن کرد و ئەوەندە ڕێگاکانیان گەمارۆدا کە کاروان و بازرگانەکان نەیانتوانی تێپەڕن. بوێری مەواتییەکان لە گەڕەکی دەھلی بە ڕادەیەک ھەڵگیرا کە دەروازەکانی ڕۆژاوای شارەکە لە کاتی نوێژی پاشنیوەڕۆدا داخران و کەسیش نەیدەوێرا دوای ئەو کاتژمێرە بەو ئاراستەیە لە شار بچێتە دەرەوە، جا چ وەک سەفەری کردبێت حاجییەک یان لەگەڵ نمایشکردنی سەروەرێک. لە کاتی نوێژی پاشنیوەڕۆدا زۆرجار مەواتییەکان دەھاتنە سەر حوز و بە ھێرشکردنە سەر ئاوھەڵگرەکان و ئەو کچانەی کە ئاویان دەھێنا، جلەکانیان دەکردەوە و جلەکانیان ھەڵدەگرت. ئەم کردەوە بوێرانەی میواتییەکان بووە ھۆی پەرداخێکی گەورە لە دەھلی''. بالبان قڕکردنی ھۆزە پشێوەکانی میوات و ئاوادی گرتە ئەستۆ، قەڵا و گوندەکانی وێران کرد. پاشان بنکەی سەربازی دروست کرد، زەوی بەخشی بە سەرباز و ئەفغانییەکان بۆ ئەوەی نیشتەجێ بن. لە شوێنە سەرەکییەکان قەڵاکانی پاسەوانی دەکرد، دارستانەکانی پاککردەوە و ڕێگا سەلامەتەکانی مسۆگەر دەکرد. ھەروەھا بەبێ سەرکەوتن گەمارۆی قەڵای رانتامبۆری دا، بەڵام گوالیۆری لە ڕاجپوتەکان گرتەوە. لە ساڵی ١٢٤٧دا، بالبان سەرھەڵدانی سەرۆکی چاندێلای کالینجاری سەرکوت کرد. ھەروەھا دەسەڵاتی سەربازی بالبان جیاواز بوو بە سەرکەوتنەکانی لە بەرپەرچدانەوەی سوپای مەغۆل. ئەمەش دەتوانرا بەدەست بھێنرێت چونکە ئەسپە سوارەکانی باشتر لەگەڵ کەشوھەوای ھیندستان دەگونجێت و بە شێوەیەکی سروشتی گەورەتر لە ئەسپەکانی مەغۆلەکان بەخێو دەکران. گەرمای زۆری ھاوین کێشەی مەغۆلەکانی لە ھیندستان پێکھێنا، وەک لە وەرگێڕانی جوڤاینی ئاماژەی پێدەکات. پێدەچێت دەستدرێژییەکانیان کورت بووبێت، تەنانەت کاتێک لەلایەن ھێزەکانی دەھلییەوە شکستی پێنەھێنرابێت و لە زستاندا ڕوویدابێت، چونکە تەنھا ئەو کاتە ئەوەندە فێنک بوو بۆ ئاسوودەیی ئەسپەکانی مەغۆلەکان
حوکمڕانی وەک سوڵتان
ڕاست|وێنۆک|200x200پیکسڵ|سکە لە سەردەمی بالبان بەو پێیەی سوڵتان ناسروددین میراتگری پیاوی نەبووە، بۆیە دوای مردنی، بالبان خۆی بە سوڵتانی دەھلی ڕاگەیاند. بالبان لە ساڵی ١٢٦٦ لە تەمەنی شەست ساڵیدا بە نازناوی سوڵتان غیاس الدین بالبان سەرکەوتە سەر تەختی پاشایەتی. وێنۆک|دراوی زیوینی بالبان لە سەردەمی حوکمڕانیدا بالبان حوکمڕانی دەکرد بە مشتێکی ئاسنییەوە. ئەو 'چاڵگانی'ی شکاند، کە کۆمەڵێک لە چل گرنگترین ئاغاکانی ناو دەربارەکە بوون. بالبان ویستی دڵنیابێت لەوەی ھەمووان دڵسۆزی تاجەکەن بە دامەزراندنی سیستەمێکی سیخوڕی کارا، بە شێوازی ئومەوی بەرید. سوڵتان بڵبان خاوەنی سیستەمێکی ھەواڵگری بەھێز و بە باشی ڕێکخرابوو. بالبان سیخوڕی دامەزراند، barids، بۆ ئەوەی ئاگاداری بەرپرسەکانی بکاتەوە. لە ھەموو بەشێکدا پەیامنێری نھێنی و ھەواڵنووسی دانا. سیخوڕەکان دەسەڵاتی سەربەخۆ بوون کە تەنھا بەرامبەر سوڵتان بەرپرسیار بوون. جگە لەوەش، بالبان ئاغاکانی بە توندترین شێوە سزا دەدرا بۆ ھەر ڕووداوێکی نەخوازراو، لەوانەش مامەڵەی توند لەگەڵ کۆیلەکانی خۆیان. یەکێک لە ئاغاکانی، مەلیک باقباق، والی بووداون، سزا درا بەھۆی ئەوەی فەرمانی داوە بە لێدانی یەکێک لە کۆیلەکانی تا بکوژرێت، دیارە لە کاتی سەرخۆشی دا. پارێزگارێکی دیکە بە ناوی ھەیبەت خان بۆ سزادان ڕادەستی بێوەژنەکەی کۆیلە کرا. سەبارەت بە دادپەروەرییەکەی دکتۆر ئیشواری پراساد تێبینی کرد "ترسی لە دادپەروەری بێ وەستانی سوڵتان ئەوەندە گەورە بوو کە کەس نەیدەوێرا نەخۆش- مامەڵە لەگەڵ خزمەتکار و کۆیلەکانیدا بکەن”.
بالبان لە دژی ھەڕەشەی مەغۆلەکان سەرلەنوێ سەربازی ڕێکخستەوە. داھاتی ئیقاتەدارەکانی ڕێکخستەوە، کە لە سەردەمی شەمس الدینەوە بۆ منداڵی خاوەن ڕەسەنەکانیان گوازراوەتەوە، یان دەستبەسەرداگرتنی ئیقتە تەنانەت دوای وەستاندنی خزمەتکردنیان پاراست لە بواری سەربازیدا. موقتە کۆنەکان کە نەیاندەتوانی وەک فەرماندەی سەربازی (ئەمیر) خزمەت بە داھاتەکەیان بکەن، دەبوو لە فیفەکەیان دەربکرێن و بە خانەنشینی چل بۆ پەنجا تانکە یەکلایی بکرێنەوە. موقتە بچووکەکان بۆ داھاتی زیادە باجیان لەسەر دانرابوو (کە وەک پێویست لێیان وەرنەگیرابوو) و ئەو منداڵ و ژنانەی کە ئیقتەی باوباپیرانیان بەدەستەوە گرتبوو، دەبوو لە ئیقتەیان بێبەش بکرێن و بەو پارەیەی کە پێویست بوو قەرەبوو بکرێنەوە بۆ بەردەوام بوونیان. بەڵام بەھۆی ئامۆژگارییەکانی کۆتوالی کۆن و فەخرەدین، بەشێکی لەم حوکمە دوور خرایەوە و ئاغا کۆنەکان زەوییەکانیان پاراست.
«دادگای بالبان کۆبوونەوەیەکی توند و تیژ بوو کە تێیدا زەوق و پێکەنین نەدەزانرا و شەراب و قومارەکانی تێدا دەرکرابوون.» ئەو «دیسیپلینێکی توندی دەرباری وەک سوجدەکردن لەبەردەم پاشا و ماچکردنی پێیەکانی ھێنایە ئاراوە». سەرەڕای ئەوەش، غیاسەدین بالبان ھێشتا چووە سەر گەشتەکانی ڕاوکردن، ھەرچەندە ئەمانە زیاتر وەک جۆرێک لە مەشقی سەربازی بەکاردەھێنران. گۆڕانکارییەکی گەورە بۆ ئیسلام لە پەنجاب لەژێر سەردەمی حوکمڕانییەکەی. بڵبان یەکەم کەس بوو کە فێستیڤاڵی بەناوبانگی فارسی ناوروزی ناساند. وێنۆک|دەروازەی کۆنی لاخناوتی کە بەڵگەیە لەسەر قەڵا بەھێزەکانی شارەکە، بە ئاسانی لەلایەن بالبانەوە زاڵ دەبێت. شێوازی ئێرانی سیجدا و پایبۆس بۆ سوڵتان لە ھیندستان دەستی پێکرد. ھەروەھا فێستیڤاڵی فارسی نەورۆز (بە واتای ساڵی نوێ) ناساند. خۆی بە نیابەتی خودای ناو دەبرد.
مردن
غیاس الدین بالبان لە ساڵی ١٢٦٥ تا مردنی لە ساڵی ١٢٨٧ وەک سوڵتان فەرمانڕەوایی کرد، میراتگری بالبان کوڕە گەورەکەی بوو، شازادە محەممەد خان، بەڵام لە جەنگ دژی مەغۆلەکان لە ٩ی ئازاری ١٢٨٥دا لەناوچوو. کوڕەکەی دیکەی کە ناوی بوغرا خان بوو، ئامادە نەبوو تەختی پاشایەتی بگرێتە ئەستۆ، و لەبری ئەوە ھەوڵیدا وەک فەرمانڕەوای بەنگال بمێنێتەوە. بۆیە بالبان نەوەکەی خۆی، کایخاسراو، کوڕی شازادە محەممەد، وەک میراتگری ھەڵبژارد. بەڵام دوای مردنی ئاغاکانی قایقوبادیان وەک سوڵتان کاندید کرد.
حوکمڕانی قەیقوباد (١٢٨٧–١٢٩٠)، لەکاتێکدا باوکی، بوغرا خان، سەربەخۆیی لە بەنگالدا دووپاتکردەوە. قەیقوباد زۆر لاواز و بێتوانا بوو و دواجار کەوتە جەڵتەی مێشکەوە و ناچار بوو حوکمەکە بگوازێتەوە بۆ کوڕە سێ ساڵانەکەی، شەمسەدین کەیومەرس، کە دواجار لەلایەن سەرپەرشتیارەکەیەوە، جەلال دین فیروز خالجی لە ساڵی ١٢٩٠ لە تەختی پاشایەتی لابرا، کۆتاییھێنان بە شانشینی کۆیلە.
ئەمڕۆ گۆڕی بالبان لەناو پارکی شوێنەواری مێھراولی لە دەھلی دایە، تەنیشت ئەو پارکە خان شەھیدەی کوڕەکەی و مزگەوتێکی دیواردار وەستاوە. قوبەی ھەردوو گۆڕەکە ڕووخاون و پێکھاتەکان زۆربەیان وێران بوون تا لە ساڵانی ڕابردوودا نۆژەنکرانەوە کاتێک کاری پاراستن لە پارکەکەدا دەستیپێکرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٣یەم پۆل:مردووانی ١٢٨٧
بڕیارنامەی ١٧٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای نێونەتەوەییی تاوانباری بۆ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٧٤٢‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٧
لیبێریا
لیبێریا، بە فەرمی کۆماری لیبێریا وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری مۆنرۆڤیایە.
لە سەرەتادا لیبریا وەک نیشینگەیەک لەلایەن (کۆمەڵگای داگیرکردنی ئەمریکی) یەوە دامەزراوە کە باوەڕیان وابوو کەسانی ڕەشپێست دەرفەتی باشتری ئازادی و گەشەکردنیان ھەیە لە ئەفریقادا بە بەراورد بە ویلایەتە یەکگرتووەکان. وڵاتەکە لە ڕێکەوتی ٢٦ی تەممووزی ١٨٦٢دا سەربەخۆی خۆی ڕاگەیاند بەڵام ویلایەتە یەکگرتووەکان دانی نەدەنا پێدا ھەیا ڕێکەوتی ٥ی شوباتی ١٨٦٢ لە سەردەمی جەنگی ناوخۆیی ئەمریکادا. لە نێوان ساڵی ١٨٢٢ دا ھەتا دەستپێکی جەنگی ناوخۆیی ئەمریکا لە ساڵی ١٨٦١ دا، زیاد لە ١٥ ھەزار کەسی ڕەشپێستی ئازاد لە دووچاری ستەم و چەوساندنەوەی کۆمەڵایەتی و یاسایی دەبوونەوە لە ویلایەتە یەکگرتوەەکان دا ڕوویان کردە لیبریا لەگەڵ ٣٬١٩٨ کاریبیی ئەفریقی. دوای ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی وڵاتەکە لە ڕێکەوتی ٣ی کانوونی دووەمی ١٨٤٨ دا (جۆزیف جێکینز ڕۆبێرتس) کە پیاوێکی ئازادی سەرمایەداری ئەفریقی ئەمریکی خەڵکی ویلایەتی ڤێرجینا بوو لە لیبریا نیشتەجێ ببوو وەک یەکەمین سەرۆکی وڵاتەکە ھەڵبژێردرا.
کۆچکەرە ئەمریکییە لیبریایییەکان پەیوەندییەکی باشیان نەبوو لەگەڵ دانیشتووانە ڕەسەنەکەی ناوچەکە و بە تایبەتی لەگەڵ ئەوانەی لە کۆمەڵگە داخراو و دوورەکانی دارستانەکان دا دەژیان. خەڵکانی ئەمریکی- لیبریایییەکان وەک کۆمەڵەیەکی بچووکی باڵادەست پەرەیانسەند کە خاوەنی تەواوی ھێزی سیاسی وڵاتەکە بوون و ھەتا ساڵی ١٩٠٤کەسانی ڕەسەنی ھۆز و خێڵەکانیش لەسەر خاکەکەی خۆیان بەدەرخرابوون لە بەدەستھێنانی مافی ھاوڵاتی بوون. ئەمریکییە لیبریایییەکان ھانی ڕێکخراو و دامەزراوە ئاینییەکانیان دەدا بە دروستکردن و ھێنانەکایەی بەرنامە و قوتابخانە بۆ پەروەردەکردنی دانیشتووانە ڕەسەنەکانی وڵاتەکە.
لە ساڵی ١٩٨٠ دا لە ئەنجامی گرژی سیاسی لەسەر فەرمانڕەوایی سەرۆکی وڵات (ویڵیام ڕ. تۆلبێرت) کۆدەتایەکی سەربازی ڕوویدا کە تێیدا ویڵیام تۆلبێرت کوژرا و کۆتایی ھات بە فەرمانڕەوایی ئەمریکی لیبریایییەکان لە وڵاتەکە و بۆ ماوەی چەندین ساڵ وڵاتەکە دووچاری ناسەقامگیری سیاسیی بۆوە. دوای پێنج ساڵ لە فەرمانڕەوایی سەربازیی (دەستەی ڕزگارکردنی خەڵکی) و پێنج ساڵ فەرمانڕەوایی (حیزبی دیموکراتی لیبریا)، یەکەم و دووەم جەنگی ناوخۆیی لیبریا دەستی پێکرد. ئەم دوو جەنگە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی ١٥٠ ھەزار کەس کە دەکاتە ٨٪ دانیشتووانی وڵاتەکە لەگەڵ ڕاگوێزرانی چەندینی دیکە و کەم بوونەوەی چالاکی ئابووری بە ڕێژەی لە ٩٠. ٪ بەھۆی ناکۆکییەکانەوە ژێرخانی نەتەوەیی و خزمەتگوزارییە گشتییە سەرەتایییەکانی بەشێوەیەکی بەرچاو زیانیان پێگەیشتبوو کە لە ساڵی ٢٠١٥ دا ٨٣٪ ڕێژەی دانیشتووان لە خوار ھێڵی ھەژاری نێودەوڵەتییەوە دەژیان. لە ساڵی ٢٠٠٣دا ڕێکەوتنامەی ئاشتی بووە ھۆی ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی دیموکراتی لە ساڵی ٢٠٠٥ و (ئێلین جۆنسن سیرلێف) بە سەرۆکی وڵات ھەڵبژێردرا و بووە یەکەمین سەرۆکی ژن لە تەواوی کیشوەرەکەدا.
مەقامبێژ
مەقامبێژ مۆسیقارێکە کە لە بواری مەقام دا شارەزایی ھەیە و دەتوانێ لەم شارەزایییە بۆ گوتنی ئاواز بەھرە بگرێت. زۆرتر لە گەڵ مەقامبێژ دا ئامێرژەنێکیش ھەیە کە بە ئامێرەکەی جوابی مەقامبێژ دەداتەوە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:مەقامبێژ
سەرکێشییەکانی سیندیباد
سەرکێشییەکانی سەندیباد (، Arabian naito shindobatto no bôken) زنجیرەیەک وێنەی جوڵاوی ژاپۆنییە. لە بەرھەمھێنانی ستۆدیۆی نیپۆن ئەنیمەیشنە لە دەرھێنانی فومیۆ کورۆکاوە (Fumio Kurokawa)یە لە ١ی تشرینی یەکەم ١٩٧٦ یەکەم زنجیرەی نمایش کرا کە لە ٥٢ زنجیرە پێک ھاتووە، سەرکێشییەکانی سەندیباد لە بنەڕەتدا لەنێو چیرۆکەکانی ھەزار و یەک شەو ھەڵقوڵاوە، و تێدا سەندیباد دەریاوانێکی عەرەبە لە شاری بەغدا ئاواتی گەشت کردنە بەدەریادا و ھەندێک جاریش بە ھاوەڵی وشترەکەی بە بیاباندا ڕێ دەکات.
چیرۆک
سەندیباد پاڵەوانی زنجیرەکەیە کوری بازرگانێکی بەناوبانگی بەغدایە بەناوی ھەیسەم، ھاوڕێیەکی ھەیە بەناوی حەسەن کە کوڕە ھەژارێکە گۆزەی ئاو دەفرۆشێت لە بەغدا، سەندیباد لەگەڵ حەسەنی ھاوڕێی سەردەخەنە سەر کۆشکی پاشای بەغدا، کە پاڵەوانێتی سێڕکی تێدا نمایش دەکرا بەجۆرێک لەسەرانسەری جیھانەوە ھاتبوون، دەبێتە جێگای سەرسووڕمانی سەندیباد ھەربۆیە بڕیار دەدات لەگەڵ مامە گەڕیدەکەی گەشتێک بەجیھان بکات و سەمەرەی زیاتر ببینێت، مامە گەڕیدەکەی باڵندەیەکی ھەیە کەدەتوانێت بدوێت وەکو مرۆڤ، پاشان دەبێت بە ھاوڕێی سەندیباد بەدرێژایی سەرکێشییەکانی ئەم باڵندەیە ناوی یاسەمینە بوو.
لەماڵەوە ڕادەکات و لەگەڵ مامەکەی گەشتێکی دەریایی ئەنجام دەدەن، بەڵام لەیەکتر دادەبڕێن بەھۆی نەھەنگی مەزن کەوەک دوورگەیەک دەرکەوتبوو، بەم جۆرە سەندیباد لەگەڵ یاسەمینە درێژەبەگەشتەکەیان دەدەن، کەتوشی چەندین بەرھەڵست و باری مەترسیداری نەخوازراو دەبن وەک باڵندەی ھۆمما و دێوی زەبەلاحی سەوز کە مرۆڤ دەخوات.
لەدرێژەی گەشتەکەی دا دوو ھاوڕێی تر پەیدا دەکات یەکیان گەنجێکی خوێن گەرم بەناوی عەلی بابا کە خەنجەرێک و پەتێکی ھەیە ئەندامە لەدەستەیەکی ڕێگر و چەتە دوای ناسینی سەندیباد بڕیاڕ دەدات وازیان لێ بێنێت و لەگەڵی دا گەشت بکات لە زنجیرەی ١٩ھەمین (عەلی بابا و دزەکان) تا کۆتایی، ھاوڕێی دووەمیشی پیرە پیاوێکی ڕیش سپی لە خواترسە بەناوی مام عەلائەددین ئارەزوو دەکات لەگەڵ سەندیباد و عەلی بابا گەشت بکات لە زنجیرەی ٢٣ھەمین (دێوی ڕووبار) تا کۆتایی، بەم جۆرە ھەرسێکیان لەگەڵ یاسەمینە بەیەکەوە ڕووبەڕووی مەترسییەکان دەبنەوە، بەڵام بەزیرەکی سەندیباد وبیرمەندی مام عەلائەددین و ئازایی عەلی بابا بەسەر ھەموو مەترسی و بەرھەڵستییەکاندا زاڵ دەبن، وەک پێشەوای جنۆکەی شین (ژنە سێبەر چێڵەکە).
دوای مردنی پێشەوای جنۆکەی شین (ژنە سێبەر چێڵەکە) جادووی سەر دایک و باوکی یاسەمینە نامینێن و دەگەڕێنەوە سەر شێوەی ئاسایی خۆیان، کە لە بنەڕەتدا شا و شاژنی شانشینێکن و یاسەمینەش دەبێتەوە شازادەیان.
و ژیانی ھەموو ئەوکەسانە ڕزگار دەکات کە جادوویان لێکرابوو و گۆڕدرابوون بۆ بەرد، دوای ھەموو ئەو سەرکەوتنانە سەندیباد و عەلی بابا و مام عەلائەددین بڕیار دەدەن درێژە بەگەشتە سەرکێشییەکانیان بدەن.
بیابانی تنگەر
بیابانی تنگەر (Mongolian: Ттнггр р) چینی: 腾; pinyin: Ténggélт Shāmò; lit. 'Sky Desert') ھەرێمێکی بیابانی سروشتییە کە نزیکەی ٣٦٬٧٠٠ کم ٢ داپۆشیوە و بە زۆری کەوتووەتە ناو خاکی مەنگۆلیا لەوەی چین.
سەرکێشییەکانی سیندیباد
کەسایەتییەکان
سەندیباد عەلی بابا مام عەڵائەددین یاسەمینە
بیابانی تنگەر
بیابانەکە بە قەبارە فراوان دەبێت بەھۆی دیاردەی بە بیابان بوون.
سەرکێشییەکانی سیندیباد
ناونیشانی زنجیرەکان
ژمارەی سەرجەم زنجیرەکان ٥٢ زنجیرەن کە ھەریەکەیان ناونیشانێکی تایبەتی خۆی ھەیە.
بیابانی تنگەر
پرسی ژینگەیی
فراوانبوونی تنگەر و دراوسێکەی کە بیابانی بادەین جەرەن بوو، لە پەنجاکانی سەدەی پێشووەوە بە ئاشکرا دیارە، کە قەبارەکەی لە گەورەبوون دایە ئەویش بەھۆی لادانی ڕووبارەکانی لە ڕێرەوی خۆیان بۆ زەویە کشتوکالییەکانی نزیکی، حکوومەتە خۆجێیییەکان بۆ ھەڵمەتەکانی پاراستنی دارستانی گەورە، ھاوڵاتیانیان ڕادەستکردووە بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی بیابانەکە تا ساڵی ٢٠٠٤. لە ھەندێک ناوچەدا فراوانبوونی بیابان بە ١٠ مەتر مەزەندە کراوە. لە ساڵی ٢٠٠٧ دا ڕێکخراوێکی قازانج نەویست لەلایەن دانیشتووانی ناوچەی مینقین دامەزرا، ئەو چاڵە چوارگۆشانەیەیان دروستکرد کە بە گژوو گیا ڕیزیان کردبوو کە دواتر بە ساکسائول چاندیان بۆ سەقامگیرکردنی دەنکە لمییەکان ٢٠١٠ حکوومەتی ناوەند و ھەرێم پلانێکی درێژخایەنی پێنج ساڵیان ڕاگەیاند بۆ دروستکردنی پشتێنەی سەوز ی ٢٠٢ کم لەنێوان بیابانەکانی تنگگەر و بادەین جەران. پڕۆژەکە بڕی ٢٨٠ ملیۆن یوانی بۆ کۆکراوە لە ڕێگای بەخشین و پارەدانی خۆبەخشان.
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیا پۆل:بیابانەکان پۆل:بیابانەکانی چین پۆل:جوگرافیای مەنگۆلیای ناوەوە پۆل:تەنگرییەت
سەرکێشییەکانی سیندیباد
تێبینییەکان
<references group="lower-alpha"/>
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانی فوجی پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی پۆل:ئەنیمی و مانگای مێژوویی
بڕیارنامەی ١٧٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ئەفغانستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٧٤٤‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفغانستان پۆل:٢٠٠٧ لە ئەفغانستان
ڤێداکان
ڤێداکان لە کۆنترین نووسراوەکانی زمانە ھێند و ئورووپاییەکانن کە لە ساڵانی ١٠٠٠ تا ٥٠٠ی بەر لەدایکبوونی مەسیح بە زمانی سانسکریتی ڤێدی نووسراون. ئەم نووسراوانە لە تێکستە پیرۆزەکانی ئایینی برێھمایی و ھێندوویسم دادەنرێت.
سەرچاوە
ویکیپیدیای ئینگلیزی
پۆل:دەقەکانی سانسکریت پۆل:ڤێداکان پۆل:سەرچاوەی ئایینی کۆنی ئێران
ئیم ھۆ
وێنۆک ئیم ھۆ (بە کۆری:임호، لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دوەمی ١٩٧٠) ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە بەھۆی ڕۆلەکانی لە دراما مێژووییەکان ناسراوە لەناویاندا گەوھەری کۆشک.
دراماکان
ئەمانە و لەنێوان چەندین دراما و فیلمی تر.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن پۆل:دەرچووانی زانکۆی چونگ-ئانگ پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:زیندووان
جۆ جونگ-ئیون
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦ پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرە منالەکانی کۆریای باشوور پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور پۆل:زیندووان
پێڕستی گۆرانیبێژانی کورد
گۆرانیبێژانی کورد بەو گۆرانیبێژانە دەڵێن کە بە زمانی کوردی گۆرانییان گوتووە.
فەرموودەی مەرفووع
فەرموودەی مەڕفووع بریتیە لەوە وتانەی کە دراوەتە پاڵ محەممەد لە وتە و کار و بەخشنامە و باسکردن. مەرج نییە فەرموودەی مەڕفووع فەرمودەیەکی سەحیح بێت بەڵکو دەکرێ فەرموودەیەکی مەوسووڵ یان موڕسەل یان مونقەتیع بێت.
پێڕستی گۆرانیبێژانی کورد
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
فەرموودەی مەرفووع
جۆرەکانی فەرموودەی مەڕفووع
١_مەڕفووعی وتەیی(قەولی) :وەک ئەوەی ھاوەڵێک بڵێ پێغەمبەر وەھای گوت.
ئیبن حاج
ئیبن حاج یان ئیبنولحاج (بە عەرەبی: إبن الحاج) ناسراو بە ئیبنولحاجی ھەزارمێردی زانایەکی ئایینیی کوردە. مەلا محەممەدی کوڕی حاجی حەسەنە کە لە سەدەی حەڤدە و ھەژدەی زاینیدا ژیاوە. ئیبنوحاج لە یەکێک لە ئاوایییەکانی شاری سەردەشت لەدایک بووە و لەبەر خاتری باوکی بەو نازناوە ناوی دەرکردووە. ئیبنولحاج شارەزایی زۆری لە زانستە ئایینییەکاندا بەتایبەت لە عیلمی کەلامدا بوە. ماوەیەکی زۆرلە دێی ھەزارمێرد ژیاوە، لەبەر ئەوە بەو نازناوەش دەناسرێت.
فەرموودەی مەرفووع
جۆرەکانی فەرموودەی مەڕفووع
٢ _مەڕفووعی کردەیی(فعلی) : وەک ئەوەی ھاوەڵێک بڵێ پێغەمبەر وەھای کرد.
ئیبن حاج
قوتابییەکانی ئیبنولحاج
لە ناسراوترین شاگردانی دەتوانین ئاماژە بکەینە سەر شێخ مەعرووفی نۆدێ و مەلا عەبدوڵڵای بێتووشی.
فەرموودەی مەرفووع
جۆرەکانی فەرموودەی مەڕفووع
٣ _مەڕفووعی بەخشنامە(تەقریری) :وەک ئەوەی هاوەڵێک بڵێ شتێک کرا لای پێغەمبەر و ئینکاری ئەو کارەی نەکرد.
ئیبن حاج
بەرھەمەکان
لە ئیبنولحاج بەیتێک بە ناوی مەھدی نامە بە زمانی کوردی سۆرانی بەجێ ماوە، کە لە کۆنترین ھۆنراوە سۆرانییە بەردەستەکانە. ئەو ئەم شێعرەی لە ساڵی ١٧٦٥دا داناوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرانی کورد
فەرموودەی مەرفووع
جۆرەکانی فەرموودەی مەڕفووع
٤_مەڕفووعی باسکردن (وەسفی) : بۆ نموونە ئەنەس ڕەزای خوای لێبێت "پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم باشترینی ڕەوشتەکانی هەبوو" بە عەرەبی "كان النبي صلى الله عليه وسلم أحسن الناس خلقا"
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوەکانی فەرموودە
پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن
پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن جۆرێک لە پۆلێنکردنی ئاووھەوایە لەسەر بنەمای باران بارین و پلەی گەرما لە ساڵی ١٩٠٠ دا لەلایەن ڤلادیمیر پیتەر کوپێن، پزیشکی ئاووھەواناسی ئەڵمانی- ڕوسی، دامەزراوە. بە کۆکردنەوەی نەخشەی جیھانی گیایی ١٨٦٦ و نەخشەی دابەشکردنی ئاووھەوا بۆ پێنج ناوچەی ئەلفۆنسۆ بیرام دی کاندۆڵ دایھێنا.
ئەم دابەشکردنە بەناوبانگترینە دوای ئەوەی ساڵی ١٩٦١ لەلایەن ڕودۆڵف گیگەرەوە ھەموارکرا، چونکە ژمارەیەکی زۆر لەتوێژینەوەو بڵاوکراوەکانی سەر ئاووھەوا یەکێک لەچەندین کۆپی ئەم سیستمەیان گرتووەتەبەر. نەخشەی کوپێن گیگەر بە ئاماژەیەک بۆ ئەمڕۆ لە زانستی ئاو، جوگرافیا، کشتوکاڵ، بایۆلۆجی و ئاوناسی دەمێنێتەوە، ئەویش بەھۆی نوێکردنەوە بەردەوامەکانییەوە.
چەندین پۆلێنی زیادەی ئەم ئاووھەوایە بۆ گونجاندن لەگەڵ زیندەوەرە جیاوازەکاندا دامەزرا، وەک پۆلێنکردنی ئاووھەوای ترویرتا، کە گۆڕانی نوێی زیاد کرد، لەگەڵ ئەوەشدا ئەم پۆلێنکردنە کەم بەکارھێنانە ئاووھەوایەک بەپێی ئەم پۆلێنکارییە بە کۆدینەری لاتینی دوو سێ پیتی وەک ئەوەی لەلایەن ڤلادیمیر کوپێن پێناسە کراوە لە دوا وەشانی بڵاوکراوەی خۆیدا لە ساڵی ١٩٣٦ دا گوزارشتی لێ دەکرێت.
سیستەمی پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٦٠ دا بە سیستمی پۆلێنکردنی ئاووھەوای تریوارتا (ھەموارکراو لە ساڵی ١٩٨٠) ھەموارکرایەوە. سیستەمی تریوارتا ھەوڵی دا ناوچەی ئاووھەوایەکی دروستتر لە پانییەکانی ناوەڕاست دروست بکات، کە یەکێک بوو لە ڕەخنەکانی سیستەمی کوپێن (گرووپی ئاووھەوای C زۆر فراوان بوو).
تۆمارەکانی زنجیرە فەرمانڕەوایی جۆسۆن
تۆمارەکانی مێژووی زنجیرە فەڕمانڕەوایی جۆسۆن (ھەروەھا وەک تۆماری ڕاست و درووستی زنجیرە فەرمانرەوایی جۆسۆن ناسراوە، بە کۆری باشووری: 조선왕조실록، بە کۆری باکووری: 조선봉건왕조실록 ) کتێبێکە کە تیایدا مێژووی ساڵانی ١٣٩٢ تا ١٨٦٥ دادەپۆشێت و تۆماری کردووە. لە ١،٨٩٣ بەرگ پێکھاتووە و کتێبێکە کە درێژترین ماوەی مێژوویی تۆمار بکات لە جیھان. تۆمارەکە ١٥١مین گەنجینەی نیشتمانی کۆریایە و پرۆگرامی یادەوەری جیھانی سەربە یوونێسکۆ تۆمارکراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:خێزانی یی پۆل:یادەوەری تۆماری جیھانی پۆل:گەنجینە نیشتمانییەکانی کۆریای باشوور
بڕیارنامەی ١٧٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٧٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی لیبەریا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٧٤٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لیبێریا
ماڵ بە کۆڵ
ماڵ بە کۆڵ، یەکێکە لە دراماکانی کۆمیدی-کۆمەڵایەتی تەلەفزیۆنی ئێرانی.
ئەم درامایە لە نووسین و دەرھێنانی ڕەزا عەتاران ە، ماڵ بە کۆڵ لە کەناڵی سێیەمی کۆماری ئیسلامی ئێران پەخش کراوە و دواتر لە کەناڵی ئاسمانی سەحەر بە دۆبلاژی کوردی بڵاو کراوەتەوە، لە مانگی ڕەمەزانی ساڵی ١٣٨٣ (٢٠٠٤) بەرھەمھێنراوە و لە ٢٧ ئەڵقە پێک ھاتووە.
چیرۆک
ماشاء‌الله (حمید لولایی) پیاوێکی بێ پارە و ھەژارە و خاوەنی کوڕێک و دوو کچە و توشی ناکۆکی بووە لەگەڵ خوشکی ژنەکەی و ئاوەڵزاواکەی و توشی کێشەی گەورەی ئابووری بووە بەھۆی ئەوەی کەسێکی دەست پاکە و پارەی حەڵاڵی دەوێت، ئەو بۆ چارەسەرکردنی کێشە ئابوورییەکەی پەنا دەبات بۆ ئاغای بەیاد (خشایار ڕاد) بە ئومێدی ئەوەی کێشەکەی بۆ چارەسەر بکات و بینێرێت بۆ مالیزیا بەڵام دواتر بۆی دەردەکەوێت کە کەسێکی فێڵباز بووە و پارەی چەندین کەسی بەو ھۆیەوە خواردووە.
دواتر لەگەڵ ئەحمەد ڕەزا عەتاران دەبنە برادەر و پێکەوە بەدوای ئاغای بەیاد دا دەگەڕێن بۆ دەستکەوتنەوەی پارەکەیان، لەم ماوەیەدا ئەوان وا خۆیان نیشان دەدەن کە لە وڵاتی مالیزیان بۆ شاردنەوەی ئەم ڕووداوە لە بنەماڵەکەیان و دەچنە کارگەیەکی پێڵاو کار دەکەن و ھەر لەوێش دەمێننەوە بۆ کاتی خەوتن چونکە ناتوانن بچنەوە ماڵەوە، لە ھەمان کاتدا و ئەو کاتەی ئەم دوورە لە ماڵەوە خێزانەکەیان تووشی چەندین کێشە دەبن بەھۆی قەرزی زۆری ماشااللە.
سەرچاوەکان
ویکیپیدیای فارسی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان
بڕیارنامەی ١٧٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕاپۆرتی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سوودان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٧٥٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سوودان پۆل:سوودان لە ٢٠٠٧
شارستانی فوومەن
شارستانی فوومەن یەکێک لە شارستانەکانی پارێزگای گێڵانی ئێرانە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری فوومەنە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارستانە لە ساڵی ٢٠١٦دا بەرامبەر لەگەڵ ١٠٣٬١٩٠ کەس بوون کە زۆربەیان گیلەکن و لە ئیسلامی شیعە پەیڕەوی دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانەکانی پارێزگای گێڵان پۆل:شارستانی فوومەن پۆل:شارستانەکانی ئێران
گۆرانیبێژ
گۆرانیبێژ (بە ئینگلیزی: Singer) مۆسیقارێکە کە بە دەنگی خۆی مۆسیقا درووست دەکا. زۆرتر، مۆسیقار و ئامێرژەن لە گەڵ گۆرانیبێژ دا ھاوڕێیەتی دەکەن. ھەر چەند خەڵک زۆرتر بۆ خۆشی گۆرانی دەخوێنن، بەڵام تەنیکی گۆرانیبێژی، تێکەڵێک لە: ئامادەیی دەروونی و فێربوونی پڕۆفیشناڵە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گۆرانیبێژی
جیانلوکا سکاماکا
جیانلوکا سکاماکا (لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئیتاڵییە کە وەک ھێرشبەر یاری دەکات بۆ یانەی پرێمیەرلیگ وێست ھام یونایتد و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا. پێشتر بۆ لاوانی ئاییندھۆڤن و ساسۆلۆ یاری کردووە لەگەڵ یاریکردن بە خواستن بۆ کریمۆنێسێ، زوۆلی ئاسکۆلی و جەنەوا.
کاروانی سەرەتایی
سکاماکا بەرھەمی ئەکادیمیای لاوانی ڕۆمایە، سکاماکا لە کانوونی دووەمی ٢٠١٥ چووە یانەی ئاییندھۆڤن. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦، لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا، یەکەم یاریی پیشەگەری خۆی ئەنجامدا بۆ پێکھاتەی لاوانی ئاییندھۆڤن، لە بردنەوەی ٢- لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە بەرامبەر یانەی ڤێنلۆ، لەدوای ٦١ خولەک لە جێگەی ستیڤن بێرگوین ھاتە یاریگاوە.
ساسۆلۆ
لە کانوونی دووەمی ٢٠١٧، بە گرێبەستێک بۆ ماوەی چوار-ساڵ و نیو پەیوەندی کرد بە یانەی ئیتاڵی ساسۆلۆوە. لە ٢٩ی تشرینی یەکەم، لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا، یەکەمین یاری خۆی لە خولی پلە یەکی ئیتاڵی(Serie A) ئەنجامدا کە ٣–١ دۆڕان بەرامبەر ناپۆلی لە ستادیۆ سان پاولۆ، وەک یەدەگ لە جێگەی دیێگۆ فاڵچینێلی ھاتە یاریگاوە لە خولەکی ٨٥.
خواستنەکان بۆ کریمۆنێسێ، زوۆلی، ئەسکۆلی و جەنەوا
لە کانوونی دووەمی ٢٠١٨، سکاماکا بە خواستن چووە یانەی پلە دووی ئیتاڵی کریمۆنێسێ. یەکەم گۆڵی پیشەگەری خۆی تۆمارکرد لە ١٤ی نیسانی ٢٠١٨، لە یاریی خولدا لە بەرامبەر پالێرمۆ.
لە ٣١ی ئابی ٢٠١٨، سکاماکا بە خواستن پەیوەندی کرد بە یانەی خولی نایابی ھؤڵەندی زوۆلی. لە ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨ یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا لە بردنەوەیان ١–٠ لە دەرەوەی یاریگای لە خولدا بەرامبەر گرۆنیگێن.
لە ١٣ی تەممووزی ٢٠١٩، بە خواستن چووە یانەی خولی پلە دووی ئیتاڵی ئەسکۆلی.
لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، سکاماکا بە خواستن چووە یانەی جەنەوا لە خولی پلە یەکی ئیتاڵی بۆ ماوەی یەک وەرز.
وێستھام یونایتد
لە ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٢، سکاماکا گرێبەستێکی بۆ ماوەی پێنج ساڵ واژوو کرد لەگەڵ یانەی خولی نایابی ئینگلیزی وێستھام یونایتد. بڕی تێچووی گواستنەوە کە درا بە ساسۆلۆ بەگوێرەی ڕاپۆرتەکان ٣٠٫٥ ملیۆن پاوەند بوو، لەگەڵ ٥ ملیۆن پاوەندی زیادکراو کە پەیوەستە بە ئاست و ئەنجامەوە. ھەروەھا بەگوێرەی ڕاپۆرتەکان، بڕی ١٠٪ دیاریکرا بۆ فرۆشتنەوەی داھاتوو کە دەبێت بدرێت بە یانە ئیتاڵییەکە.
لاوان
وەک بەشێک لە پێکھاتەی ئیتاڵیای خوار تەمەن ١٧ ساڵان، سکاماکا بەشداری کرد لە پاڵەوانێتییەکانی ساڵی ٢٠١٥ و ٢٠١٦ لە پاڵەوانێتی نەتەوەکانی ئەورووپی خوار تەمەن ١٧ ساڵان.
ئاسمان
لە بواری ئەستێرەناسی، ئاسمان بە گۆی ئاسمانییش ناودەبرێت.
جیانلوکا سکاماکا
لاوان
لەگەڵ ئیتاڵیای خوار ١٩ ساڵان، سکاماکا بەشداری کرد لە پاڵەوانێتی نەتەوەکانی ئەورووپا خوار ١٩ ساڵان، و دوو گۆڵی تۆمارکرد لە پاڵەوانێتییەکەدا، لەوانە یەکێکیان لە دۆڕاندنی یاری کۆتایی ٤–٣ بەرامبەر پورتوگال دوای کاتی زیاد کراو. ساڵی دواتر بەشداری جامی جیھانی خوار-٢٠ ساڵانی ٢٠١٩ی کرد لەگەڵ پێکھاتەی ئیتاڵی خوار ٢٠ ساڵان و پلەی چوارەمیان بەدەست ھێنا.
ئاسمان
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئاسمان پۆل:گەردوونناسی چاودێر پۆل:دیاردە کەشناسییەکان
جیانلوکا سکاماکا
لاوان
لە ٢٥ی ئایاری ٢٠١٨، سکاماکا یەکەمین یاری خۆی لەگەڵ پێکھاتەی خوار ٢١ ساڵان ئەنجامدا لە یارییەکی دۆستانە لە بەرامبەر پورتوگال کە ٣–٢ دۆڕان. یەکەم گۆڵی خۆی لەگەڵ تیپی ئیتاڵیای خوار ٢١ ساڵان تۆمار کرد لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩دا، لە یارییەکی دۆستانە کە ٤–٠ بردیانەوە بەرامبەر مۆڵدۆڤا. بەشداری کرد لە پاڵەوانێتی نەتەوەکانی ئەورووپا خوار ٢١ساڵان لە ساڵی ٢٠٢١، کە دوو گۆڵی تۆمارکرد.
پێکھاتەی یەکەم
یەکەم بانگھێشتی بۆ پێکھاتەی یەکەمی ئیتاڵیا پێگەیشت بۆ پاڵاوتنەکانی پاڵەوانێتی جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢ لە ئەیلولی ٢٠٢١. لە ٨ی ئەیلوول یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا، لە بردنەوەی ٥–٠ لە یاریگای خۆیان لەبەرامبەر لیتوانیا، وەک کە لە نیوەی دووەمدا لە جێگای فێریکۆ بێرناردێشی ھاتە یاریگاوە.
یانە
<references group="lower-alpha" responsive="1"/>
خەڵاتەکان
ئیتاڵیای خوار ١٩ ساڵان
ئیتاڵیای خوار ٢٠ ساڵان
تاکەکەسی
سەرچاوەکان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ھۆڵەندا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیتالی پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیتالی پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩
بڕیارنامەی ١٧٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی چاد، کۆماری ئەفریقای ناوەندی و ناوچەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٧٤٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ چاد پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆماری ئەفریقای ناوەندی
بڕیارنامەی ١٧٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھایتی
جابیر کوڕی مەوھوب سەکری
جابیر کوڕی مەوهوب کوڕی زافیر کوڕی جابیر بن مەنسوور سەکری پزیشکێکی موسڵمانە و خەڵکی شامە. باو باپیرانی لە موسڵ ژیاون بەڵام خۆی و باوکی لە حەلەب ژیاون، لە کتێبی (عيون الأنباء في طبقات الأطباء) هاتووە: «ئەو جابری کوڕی مەوهوب کوڕی زافیر کوڕی جابیر بن مەنسوور سەکری، چاک بوو لە پیشەسازی پزیشکی، لە حەلەب نیشتەجێ بووە» باو باپیرانیشی هەر پزیشک بوون.
بۆشاییی مەتری
لە زانستی بیرکاریدا بۆشاییی مەتری یان بۆشاییی مەتریک بە کۆمەڵێک دەگوترێ کە چەمکی دووری لە نێوان ئەندامەکانیدا پێناسە کرابێت. بۆشاییی مەتریک یەکێک لە چەمکە سەرەکییەکانی دوو لقی تۆپۆلۆژی و شیکاریی بیرکارییە.
پێناسە
وا دابنێین X کۆمەڵێکە بەتاڵ نییە و d فانکشنێکی ڕاستەقینەیە و بە شێوەی پێناسە کراوە، جووتەڕێکخراوی (X,d) \, بۆشاییی مەتریک ناو دەنێن ئەگەر مەرجەکانی خوارەوە بێتەدی.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شیکاریی ماتماتیکی پۆل:تۆپۆلۆژی پۆل:ئەندازەی مەتریک پۆل:پێکھاتە ماتماتیکییەکان
تایەر تۆفیق
ژیان
تایەر تۆفیق نازناوی بنەماڵەکەی شێخانییە. لە ساڵی ١٩٢٢ لە شاری کۆیە لە گەڕەکی بەفری قەندی ھاتووەتە دونیاوە. لە ساڵى ١٩٢٩ لە تەمەنی ۷ ساڵیدا باوکی بردوویەتی بۆ حوجرەی (مەلای ڕەش) و لەوێ خوێندنی قورئانی تەواو کردووە. ھەر لەوێشەوە فێری ئەلف بێی کوردی و عەرەبی بووە. لە ساڵی ١٩٣٢ دەچێتە خوێندنگای سەرەتایی و لەبەر زیرەکیی لە پۆلی دووەم دادەنرێت و تاکو پۆلی سێیەمی ناوەندیی خوێندووە. لە ساڵى ١٩٣٦ لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا کە لە پۆلی پێنجەمی سەرەتایی بووە بەھرەی گۆرانیبێژیی ھەبووە و مامۆستاکانی ھانیان داوا سروود و گۆرانی بڵێت. لە ساڵانی ١٩٤٢ – ١٩٤٣ بەھۆى گرانى و ھەژارییەوە دەست بەرداری خوێندن دەبێت و لە شارەوانی کۆیە دەبێتە کرێکار ماوەیەکیش لەگەڵ حەمە تەیاری حەمە فەندی بە فەرمانبەری چووەتە بەسڕە. لە ساڵی ١٩٤٥ دەچێتە ئێستگەی ڕادیۆی بەغدا حەفتانە بۆ نیو سەعات گۆرانی دەڵێت، بۆ یەکەم جاریش گۆرانی (ئەی لە گورێ لە سۆرە گورێ) و بەستەی (کراس زەردێ)ی تۆمارکردووە و بڵاوی کردووەتەوە. تایەر لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٥٦ دەگەڕێتەوە ھەولێر و دەبێتە فەرمانبەر بە کاتبی ناحیەی سیدەکان. لە ساڵی ١٩٥٧ دەچێتەوە بەغدا و لە دوای شۆڕشی ١٤ی تەممووز ١٩٥٨ دەگەڕێتەوە کۆیە. ساڵی ١٩٧٥ ژیانی ھاوسەریی پێک ھێناوە و خاوەنی پێنج کوڕە بەناوەکانی ( سروود، سامان، سەنگەر، ماردین و ڕابەر). تایەر لە ساڵی ١٩٨٠ تووشی پاڵە پەستۆی خوێن و شەکرە دەبێت چەند جاریش بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشیەکانی چووە بۆ دەرەوەی ووڵات بەڵام بێ سوود بووە.
ھونەری تایەر تۆفیق
تایەر تۆفیق لەسەرەتای ژیانی ھونەریدا کەوتووەتە بەر کاریگەریی گۆرانیبێژە لێھاتووەکانی ئەوسای کۆیە وەک سێوە و مەلا ئەسعەد و سوودێکی زۆریشی لە ھونەرمەند ئەحمەدی ‌حەمە مەلا وەرگرتووە، بەڵام کاتێک کە بازووی ھونەری گۆرانی گوتنی بەھێز بووە، ھەوڵی داوە دەنگ و ڕێبازی تایبەتی خۆی ھەبێ و لە ناوەڕاستی چلەکانی سەدەی ڕابووردووەوە بووەتە گۆرانیبێژێکی خاوەن دەنگ و ڕێبازی تایبەتی خۆی.
لە بەناوبانگترین گۆرانیی «شیرن بەھارە» کە ھۆنراوەی ئیبراھیم ئەحمەدە و بە یەکێک لە بەچێژترین گۆرانییە کوردییەکان دادەنرێت.
تایەر تۆفیق لە ساڵی ١٩٤٥ەوە بووەتە سەر دەستەی مەقامبێژانی سەر شانۆی ئاھەنگەکانی نەورۆزی کورد و گەلێک گۆرانی نیشتمانی و نەتەوەیی بە دەنگە خۆشەکەی چڕیوە و گوێگرانی سەرسام کردووە، و تایەر خاوەن دەنگێکی زوڵاڵی دڵکێش بووە و باشترین دەقی شاعیرە مەزنەکانی کوردی بۆ ئاوازەکانی ھەڵبژاردووە.
تایەر تۆفیق شیعری شاعیرانی زۆری کردووە بە گۆرانی، وەکوو: و شاعیریرانی تر وەکوو : مستەفا بەگی کوردی، سافیی ھیرانی، تایەر بەگی جاف، عوسمان عەونی، ھەژار، ھێمن، گۆران، مەدھۆش، دڵدار، دڵزار، مەجید ئاسنگەر، بێخود، و شار‌ەزا.
تایەر تۆفیق بەھونەرمەند و کەسێکی خاوەن ھەڵوێستی نیشتمانی ناسراوە و لەھیچ کۆڕ و کۆبوونەوەیەکدا گۆرانی بۆ کاربەدەستانی میریی نەوتووە و ھەموو گۆرانییەکی بۆ کورد و بۆ شادکردنی دڵی ھونەردۆستانی چڕیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ١٩٨٧ پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢ پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد پۆل:خەڵکی پارێزگای ھەولێر
ئەنگۆلا
ئەنگۆلا، بە ڕەسمیکۆماری ئەنگۆلا (بە پورتووگالی: República de Angola) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری لواندایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی بانتوو ئاخێو پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٥  پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئۆپێک
گابۆن
گابۆن (بە فەڕەنسی: Gabon)، ڕەسمییانە کۆماری گابۆن (بە فەڕەنسی: République gabonaise) وڵاتێکە لە کەنار ڕۆژئاوای ئەفریقای ناوەندی. گابۆن ھاوسنوورە لەگەڵ کۆماری کۆنگۆ، کامیروون و گینێی ئیستوایی. لە ڕۆژئاوادا، گابۆن ھاوسنوورە لەگەڵ کەنداوی گینێ. پایتەختی وڵاتەکە شاری لیبرێڤیلە. بەھۆی زۆری نەوت لە وڵاتەکە، گابۆن یەکێکە لە دەوڵەمەندترین وڵاتەکانی جیھان. بەڵام، دابەشکردنی داھات و سامان لە وڵاتە نایەکسانە.
سەرچاوەکان
پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی بانتوو ئاخێو پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان پۆل:گابۆن پۆل:کۆمارەکان پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٠ پۆل:وڵاتەکانی ئەفریقای ناوەندی پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئۆپێک پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت
سەید عەلی ئەسغەر کوردستانی
ژیان
عەلی ئەسغەر کوڕی سەید نیزامەدین کوڕی سەید جامی کوڕی سەید موحەممەد جەواد کوڕی سەید ئیبراھیم لە ساڵی ١٨٨٢ دا لە گوندی سەڵوات ئاوای نزیک شاری سنە ھاتووەتە دونیا. نازناوی کوردستانیش لە ناوی دا، مەبەست شار و پارێزگای سنەیە.
لە تەمەنی نزیک ٢٠ ساڵی دا ژنی ھێناوە و ناوی ژنەکەشی ماھشەرەف خانم بووە.
لە ساڵی ١٩٠٥ یەکەم کوڕیان بەناوی عەبدولئەحەد لە دایک دەبێ و ئەم کوڕە تا ساڵی ١٩٨٤ ژیاوە. لە ساڵی ١٩١٦ کوڕی دووەمیان لە دایک دەبێ و ناوی دەنن مەسیح. سەید مەسیح ھەر لە مناڵیدا دەمرێت. سەید عەلی ئەشرەف ناوی کوڕی سێیەمی سەید عەلی ئەسغەرە کە تا ساڵی ١٩٩٢ ژیاوە.
سەید عەلی ئەسغەر لە ٤ی شوباتی ساڵی ١٩٣٧ کۆچی دوایی کردووە و ھەر لە گۆڕستانی سەڵوات ئاوادا نێژراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی پۆل:خەڵکی سنە پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد پۆل:گۆرانیبێژانی کلاسیکیی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧ پۆل:مۆسیقای کوردی پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:مردووانی ١٩٣٦
ئونیۆ
ئونیۆ (ھانگول: 의녀، ھانجا: 醫女، بە مانای "دکتۆری ژن" دێت ) لە سەردەمی زنجیرە فەرمانڕەوایی جۆسۆن بەو کەسانە دەوترا کە بە ڕەگەز کچ بوون و پزیشک و تایبەتمەند بوون لە چارەسەرکردنی ژنان ئونیۆ بەھۆی چارەسەرکردنی ئەو کێشە کۆمەڵایەتییە دامەزرا کە تەنھا دکتۆری پیاو بەردەست بوو بۆ چارەسەرکردنی ژنان. سیستمی پزیشکی دکتۆری ژن - ئونیۆ یەکەم جار لە سەردەمی پاشا تایجۆنگ بەدەرکەوت لە ساڵی ١٤٠٦ کە فەرمانی کرد سەنتەرێکی پزیشکی لە جێسانگوۆن بکرێتەوە بۆ چارەسەری ھاوڵاتییان.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خانەدانی جۆسۆن پۆل:ژنە پزیشکەکانی کۆریای باشوور
بڕیارنامەی ١٧٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٧٧٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کۆتدیڤوار
ئەحمەد کوڕی تولون
ئەحمەد کوڕی تولون (بە عەرەبی:احمد ابن طولون) (٢٣ی ڕەمەزان ٢٢٠ی کۆچی - ١٠ی زولقیعدەی ٢٧٠ی کۆچی / ٢٠ی ئەیلوولی ٨٣٥ی زایینی - ١٠ی ئایاری ٨٨٤ی زایینی) دامەزرێنەری دەوڵەتی تولوندی بوو کە فەڕمانرەوای میسر و سوریای دەکرد لە نێوان ساڵانی ٢٥٤ ک/٨٦٥ز -٢٧٠ک/٨٨٤ز. لە ساڵی ٨٦٨ ئیبن تولون لەلایەن خەلیفەی عەباسییەوە وەک حاکم ڕەوانەی میسر کرا. لە ماوەی چوار ساڵدا ئیبن تولون خۆی دامەزراندبوو وەک حاکمێکی سەربەخۆ بە دەرکردنی بریکاری دارایی خەلیفە، ئیبن مودەبر و دەستبەسەرداگرتنی کۆنترۆڵی دارایی میسر و دامەزراندنی ھێزێکی گەورەی سەربازی کە بە شێوەیەکی کەسی دڵسۆز بوو بۆ خۆی. ئەم پرۆسەیە بەھۆی بارودۆخی ناجێگیری سیاسی لە دەرباری عەباسی و سەرقاڵبوونی حاکمی عەباسی، ئەلموفەق، بە شەڕەکانی دژ بە سەفەرییەکان و یاخیبوونی زەنج ئاسانکاری بۆ کرا. ھەروەھا ئیبن تولون ئاگاداری دامەزراندنی ئیدارەیەکی کارامە بوو لە میسر. دوای چاکسازی لە سیستەمی باج و چاککردنەوەی سیستەمی ئاودێری و ڕێوشوێنی دیکە، بەرھەمی ساڵانەی باج گەشەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی. وەک ھێمایەک بۆ ڕژێمە نوێیەکەی، پایتەختێکی نوێی بە ناوی ئەلقەتەعی لە باکووری فوستەتی پایتەختی کۆن دروست کرد.
دوای ساڵی ٨٧٥ لەگەڵ ئەلموفەقدا تووشی ململانێیەکی ئاشکرا بوو، کە ھەوڵیدا سەرکەوتوو نەبوو لە کورسییەکەی لابدات. لە ساڵی ٨٧٨دا بە پشتیوانی خەلیفەی موعتەمید برای ئەلموفەق، ئیبن تولون حوکمڕانی سووریا و ھەروەھا قەزا سنوورییەکانی لەگەڵ ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتین گرتە دەست، ھەرچەندە کۆنترۆڵی تارسوس بە تایبەتی لاواز بوو. لەماوەی غیابی لەسوریادا، عەباس، کوڕە گەورەکەی و جێگرەکەی، ھەوڵیدا دەسەڵات لە میسردا دەستبەسەردابگرێت، ئەمەش بووە ھۆی زیندانیکردنی عەباس و کاندیدکردنی کوڕی دووەمی ئیبن تولون بە ناوی خومەڕەوای وەک میراتگری. ھەڵکشانی فەرماندەیەکی باڵا بە ناوی لوعلوع لە ساڵی ٨٨٢ بۆ ئەلموفەق و ھەڵکشانی تەرسوس، ئیبن تولونی ناچار کرد بگەڕێتەوە سووریا. ئێستا بە شێوەیەکی مەجازی بێ دەسەڵات، ئەلمعتەمید ھەوڵیدا لەژێر کۆنترۆڵی براکەی ھەڵبێت بۆ دۆمەینەکانی ئیبن تولون بەڵام لەلایەن بریکارەکانی ئەلموفەقەوە دەستی بەسەردا گیرا و ئیبن تولون کۆبوونەوەیەکی فەقێیییەکانی لە دیمەشق کۆکردەوە بۆ ئەوەی ئەلموفەق وەک دەستبەسەرداگرتنێک ئیدانە بکات. ھەوڵەکەی لە پاییزی ٨٨٣ بۆ ھێنانی تارسوس بۆ پاژنەی پێی شکستی ھێنا و نەخۆش کەوت. گەڕانەوەی بۆ میسر، لە مانگی ئایاری ساڵی ٨٨٤ کۆچی دوایی کرد و خومەڕەوای لە شوێنی گرتەوە.
ئیبن تولون وەک یەکەم حاکمی پارێزگایەکی گەورەی خەلافەتی عەباسی دیارە کە نەک ھەر خۆی وەک ئاغاکەی سەربەخۆ لە دادگای عەباسی جێگیر بکات، بەڵکو دەسەڵاتیش بۆ کوڕەکەی بگوازێتەوە. بەم شێوەیە ھەروەھا یەکەم فەرمانڕەوا بوو لە دوای فیرعەونەکانی بەتلیمییەوە کە جارێکی دیکە میسری کردە دەسەڵاتێکی سیاسی سەربەخۆ، بە کایەی کاریگەری کە سووریا و بەشێک لە مەغریبی گرتەوە، ئەمەش تۆنێک بۆ ڕژێمە ئیسلامییەکانی دواتر کە بنکەکەی لە میسردا بوو، لە ئیخشیدییەکانەوە تا مەملوکەکانی سوڵتانی قاھیرە.
بێن مایڵز
بینجامین چارڵز مایڵز (؛ لەدایکبووی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٦٦) ئەکتەرێکی ئینگلیزە، بە ڕۆڵی سەرەکی پاتریک مەیتلاند لە کۆمیدیای تەلەڤیزیۆنی کۆپڵینگ ناسراوە، لە ساڵی ٢٠٠٠ تا ٢٠٠٤، وەک مۆنتاگ دارتی لە (فۆرسیت ساگا)، لە ساڵی ٢٠٠٢ تا ٢٠٠٣، بە ڕۆڵی پیتەر تاونسێند لە درامای تاج لە بڵاوکردنەوەی نێتفلیکس جۆرج لە ئەڵقەی ٨ی "The One That Holds Everything" لە درامای تەلەڤیزیۆنی The Romanoffs (٢٠١٨).
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦
دراوپادی مورمو
دراوپادی مورمو سیاستوانێکی ھیندییە و لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٢ ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ببێتە سەرۆکی ھیندستان و ئەندامی پارتی بەھاراتیا جاناتایە. دروپاری دووەم ژنە کە ئەم پۆستەی وەردەگرێت دوای پاتریبھا پاتیل، دراوپادی لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ وەک سەرۆکی ھیندستان سوێندی یاسایی خوێندەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ھیندستان پۆل:خانمە سەرۆکەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨ پۆل:زیندووان
تۆمارکەری ناوی پاوان
تۆمارکەری ناوی پاوان ڕێکخراوە یان بنکەیەکی بازرگانییە کە بۆ کاری گلدانەوە و گرتنی ناوگەلی پاوانی ئینتەرنێتی، لەلایەن تۆمارگەیەکی پاوانی ئاست-سەری گشتییەوە و/یان تۆمارگەیەکی پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵاتەوە متمانەی پێ بەخشراوە. گلدانەوە دەبێ بەپێی ڕێساکانی تۆمارگەکە بێ؛ تۆمارکەریش ڕاژەکانی خۆی پێشکەشی ھەموو کەسێک دەکا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:سیستمی ناوی پاوان
بڕیارنامەی ١٧٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٧٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی دادگای نێونەتەوەیی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٧٧٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٧ پۆل:سەحرای ڕۆژاوا لە ٢٠٠٧ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سەحرای ڕۆژاوا
ئێن ئاڕ تی
کەناڵی ئێن ئاڕ تی (NRT) (ناوی تەواو: ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی نالیا) کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنی و دەزگایەکی میدیایییە کە ساڵی ٢٠١٠ لە سلێمانی، باشووری کوردستان دامەزرا.
سووتاندنی کەناڵ
٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|وێنەی سەرەتای کەناڵەکە ئێن ئار تی لەژێر دروشمی «ڕاستگۆیی، ھاوسەنگی و بوێری» لەڕۆژی ١٧ی شوباتی ٢٠١١ بەکاتی کوردستان و لەسەروبەندی ڕووداوەکانی ١٧ی شوبات، NRT یەکەمین کەناڵبوو کە ڕووداوەکی ئەم خۆپشاندانەی ڕووماڵکرد. لەڕۆژی ١٩ی شوباتی ٢٠١١ ئێن ئار تی ڕایگەیاند: «کەچەند بەرپرسێک داوای وەستاندنی پەخشی کەناڵەکەیان دەکرد، ئەگەرنا بەزەبری ھێز پەخشی کەناڵەکە ڕادەگرن». شەوی ٢٠ی شوباتی ٢٠١١ ھێزێکی چەکدار کە نزیکەی ٥٠ چەکدار دەبوو ھەڵیانکووتایە سەر بارەگای سەرەکی کەناڵەکە لە گوندی ئەڵمانی شاری سلێمانی و دوای شکاندنی ئامێرەکانی نێو بارەگاکە، ئاگریان لەبارەگاکە بەردا. دواتر لە ٢٢ی نیسانی ٢٠١١، ئێن ئارتی توانی تەلارەکەی نۆژەنبکاتەوە و دەست بەپەخشی کەناڵەکەی بکاتەوە.
ڕەخنەکان
وێڕای ئەوەی کەناڵەکە بە سەربەخۆ خۆی دەناسێنێت، بەڵام زۆرجار ڕەخنەی ئەوەی لێدەگیرێت کە پاڵپشتی جووڵانەوەی نەوەی نوێ دەکات ئەمەش جگەلەوەی ھێشتا لەڕووی داراییەوە پشتگیری لە شاسوار عەبدولواحید وەردەگرێت. لەبەرامبەر ئەوەی بەچڕی چالاکییەکانی نەوەی نوێ ڕووماڵ دەکەن، ئاوات عەلی بەڕێوبەری کەناڵەکە وتی، «ئێن ئاڕ تی تاکە کەناڵە کە ھەموو حزبەکانی تێدا دەردەکەون، ھیچ کەناڵێک نییە لە ھەرێمدا جگە لە ئێن ئاڕ تی، ڕووماڵی ھەواڵی نەوەی نوێ بکات کە سەدان ھەزار دەنگی ھێناوە.»
کۆمپانیای نالیا
مێژووی نالیا ڕادیۆ و کەناڵی ئێن ئاڕ تی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو ڕۆژانەی کە ھیچ میدیایەکی سەربەخۆ نەبوو لە ھەرێمی کوردستان. لە ٢٠١٠، گرووپێکی ڕۆژنامەوانی ھەستان بە دۆزینەوەی بیرۆکەی دروستکردنی یەکەم کەناڵی میدیای سەربەخۆی بێلایەن، لەلایەن کۆمپانیای نالیای شاسوار عەبدولواحید خەرجی بۆ کرا.
لەرەلەری کەناڵ
تەلەڤیزیۆن و ڕادیۆی نالیا لەسەر مانگی دەستکردی نایلسات دەستی بەپەخشکرد و لەرەلەرەکانی بریتی بوون لە:
ماوەی پەخش
لەسەرەتادا و لە ١٧ی شوباتی ٢٠١١، لەکاتژمێر ٦ی ئێوارەوە تا وەکو ١١ی شەو پەخشی بەرنامەکانی دەکرد، کەتا سووتانی بەردەوام بوو. لەکاتی دووبارەکردنەوەیدا لە کاتژمێر ٣ی ئێوارەوە تاوەکو ١٢ی شەو بەردەوام دەبوو. دواتر لەکاتژمێر ١٢ی نیوەڕۆ تا ٧ی بەیانی پەخشی بەرنامەکانی دەکرد و ئەمە تاوەکو ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ بەردەوام بوو. لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢دا پەخشی بەرنامەکانی بوو بە ٢٤ کاتژمێر.
گۆڕینی سیستەمی پەخش بۆ HD
دوای ئەوەی لە ١٧ی شوباتی ٢٠١١ەوە، کەناڵی ئێن ئاڕ تی دەستی بە پەخش کرد بۆ ماوەی ٤ ساڵ بەسیستەمی SD لەپەخش بەردەوام بوو. بۆ نوێکردنەوە و گۆڕینی لایەنی تەکنیکی و سیستەمی پەخش بۆ HD و کردنەوەی خولی پێگەیاندن و بەرزکردنەوەی ئاستی کارمەندەکانی بڕیاریدا بۆ ماوەی ٩٠ ڕؤژ پەخشی خۆی ڕابگرێت.