cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مافەکانی ژنان
ڕۆم
وێنۆک|وێنەی فرۆشگایەک کە تێیدا ژنێک بەھەمان شێوەی پیاوان کاردەکات یاساکانی ڕۆم بەھەمان شێوەی یاسای ئەسینا بوو کە لەلایەن پیاو و بۆ خزمەتی پیاو دروستکرابوو کە ژن مافی بەشداری گشتی و ھەبوونی ڕۆل لە گشتیدا نەبوو ژنێکی ئازادی لە دایک بوو لە ڕۆمی دێرین ھاونیشتمانییەک بوون کە مافی ھاوڵاتیبوونی ھەبوو بەھەرحال ڕۆم سیستەمی (باوکایەتی - پەتریارکی) پەیرەو دەکرد کە دەسەڵات و بەڕێوەبردنی وڵات لەدەست پیاو بوو، و پیاو بەڕێوەی دەبرد ژن نەیدەتوانی دەنگ بدات، یان لە وڵات پلە و پۆستی یاسایی ھەبێت یان لە سەربازی خزمەت بکات. ژنان لە چینە باڵاکان بەشداریان لە دەسەڵات کردووە لە ڕێگەی ھاوسەرگیری یان دایکایەتی، لە سەردەمی کۆماری ڕۆم دایکانی براکانی گراچوس و جولیوسی قەیسەر وەک نموونە ھێنراونەتەوە کە کارەکانی کوڕەکانیان بەڕێوەیان بردووە و بەرەو پێشەوەیان بردووە لە سەردەمی ئیمپراتۆرییەت، ژنانی خێزانی ئیمپراتۆری ئەیانتوانیئەیان توانی دەسەڵاتێکی سیاسی ڕێگەپێدراویان ھەبێت
لە سەردەمی ڕۆم لە گرنگترین خێزانەکان خێزانەکانی پاتەربوون یان سەرکردە پیاوەکانی خێزان کە دەسەڵاتی بەرێوەبەردنی بەسەر مناڵەکان، یارمەتیدەرەکان، ھاوسەر، ھەبوو کچان لەگەل کوڕان یەک مافی میراتیان ھەبوو ئەگەر ھاتوو باوکیان بمردایە و ھیچ شتێکی نەنوسیبوایە بۆ چۆنییەتی دابەشکردن بەھەمان شێوەی ژنە ئەسینییەکان کە لە سەرەوە باسکراوە، ژنە ڕۆمانییەکان بەرێوەبەرێکیان ھەبوو کە پێی ئەوترا «فێرکار» کە چاودێری و بەرێوەبەرایەتی لەسەر گشت چالاکییەکانی ژنەکە ھەبوو
ئەم فێرکردنە چالاکی ژنی سنووردار کرد، ئەمە بەردەوامی ھەبوو لە سەدەی یەکەم تا سەدەی شەشەم. دوای ئەوە فێرکردن زۆر ئاسانکرایەوە و ژن قبولکرا کە بەشداری بکات ڕۆلی زیاتری ھەبێت لە شوێنە گشتییەکان وەک (خاوەندارییەتی یان بەرێوەبردنی مولک وەکوو بەشداری کردن و ڕۆل بینین لە یاری (gladiator)ی ڕۆم یان چالاکییە چێژ بەخشەکانی تر لەخۆگرتنەوەی مناڵ پشتگیری کراو بوو لەلایەن وڵاتەوە (ius tritium liberorum- مافی یاسایی بۆ ھەبوونی سێ منال) ھێمایەکی بەرز و یاسایی بوو کە ئەو ژنەی سێ مناڵ ئەبوو ژنەکەی ئازاد ئەکرد لە ھەر بەرێوەبەرایەتی کردنێک لەلایەن پیاوەوە
لە سەرەتاترین سەردەمی کۆماری ڕۆمان، بووک (ژن) لە بەرێوەبەرایەتی باوکییەوە دەگوازرایەوە بۆ بەرێوەبەرایەتی ھاوسەرەکەی (پیاو)، لەدوای ئەوە پیاوەکە بەرێوەبەرایەتی و دەسەڵاتی یاسایی بەسەر ھاوسەرەکەی (ژن) دەبوو بە پلەیەکی کەمتر لە مناڵەکانی ئەم شێوە (manus یاسایە بە فراوانی دەستی لێ ھەلگیرا لە ساتی جولیوس قەیسەر کاتێک ژن لەژێر دەسەڵاتی یاسایی باوکی ئەمایەوە تەنانەت ئەوکاتەشی ھاوسەرگیشی ئەکرد، ئەم شێوازە ڕێکخستنە یەکێک بوو لەم ڕاستیانەی کە ژنی لە سەربەخۆیی ڕۆم وەریگرتووە لەمەشەوە ژن ئەبوایە وەڵامی کارە یاسایەکانی باوکیان بدەنەوە، و ھاوسەرەکەی (پیاو) ھیچ دەسەڵاتێکی یاسایی نەبوو بەسەر ھاوسەرەکەی (ژن) کاتێک باوکی ئەمرد بە یاسایی سەربەخۆ دەبوو (sui iuris) ژنێکی ھاوسەردار بە یاسایی بەردەوام دەسەڵاتی ھەبوو بەسەر مولکەکانی کە پێش ھاوسەرگیری خاوەنی بوون و کچان ھەمان بەشە میراتی کوڕانیان ھەبوو کاتێک باوکیان ئەمرد گەر باوکیان ھیچ شتێکی نەنوسیبوایە لەسەر شێوازی میراتی لەدوای مردنی لەژێر یاسایی کلاسیکی ڕۆمانی، پیاو ھیچ مافێکی نەبوو کەوا خراپەکاری لەگەل ھاوسەرەکەی بکات یان ناچاری بکات کەوا کرداری سێکس بکات لێدان لەھاوسەر سزای جیابوونەوە یان سزای تری یاسایی بۆ ھەبوو
بەھۆی پلەکانیان لە ھاونیشتیمانی و پلەکانیان کە دەکرا سەربەخۆ بن، لە ڕۆمی دێرین ژن ئەیتوانی خاوەنی مولک بێت ڕێکەوتنامە بکات، و بازرگانی بکات کە ھەنێک لە ژنان توانیان سامان کۆبکەنەوە، ژنە ڕۆمانییەکان ئەیان توانی لە دادگا ئامادە بن و مشتومر لەسەر کەیسەکان بکەن، بەڵام پێویست لەسەریان کە لەگەل پیاوێک ئامادەبن و پیاوێک نوێنەرایەتیان بکات ژنان بەم شێوەیە بێ ڕێزی و بێ نرخیان پێ ئەکرا کە ئەوەیان بۆ دادەئەنرا کە ئەوان زۆر نەزانن و مێشکێکی لاوازیان ھەیە تا بتوانن بەشداری لە یاسا دا بکەن، و زۆربوونی چالاکیان و کاریگەریان لەسەر کارە یاسایەکان بووە ھۆکاری ئەوەی ژن سنووردار بکات لەوەی خۆی بتوانێت مافەکانی خۆی جێبەجێ بکات
یاسای ڕۆمان دەستدرێژی سێکسی بە تاوان ھەژمار کردووە و تاوانی پایتەخت دەستدرێژی بۆ سەر ژن وەک دەستدرێژی کردن بۆ سەر خێزانەکەی بووە، دەستدرێژی سێکسی بۆ ھاوڵاتییەک قەدەغە بووە بەلام بۆ کۆیلەیەک سزاکەی زیان گەیشتن بووە بە مولکی خاوەنەکەی
یەکەم ئیمپراتۆری ڕۆمانی ئەگوستوس دەسەڵاتی ڕەھای بەکارھێناوە وەکوو سەردەمی پێشوو تر، شێوازی ھاوسەرگیری وا لێکردووە کەوا پیاوێکی خێزاندار ئەیتوانی جگە لە ھاوسەرەکانیان سێکس لەگەل کەسی تردا بکەن، بەڵام ئەم یاسایە بە پێچەوانە بوو بۆ ژنان و قەدەغە بوو جگە لە ھاوسەرەکانیان لە کەسی تر نزیک ببنەوە
فەیلەسووفانی ستۆیسیزم کاریگەریان ھەبووە لەسەر پێشکەووتنی یاساکانی ڕۆم ستۆیسییەکانی سەردەمی ئیمپریالی وەکوو سێنکا و موسۆنیوس ڕوفس پەرەیان بە پەیوەندی یەکسان دا، لەکاتێکدا لە کۆمەڵگا و یاسا یەکسانی جێبەجێ نەدەبوو کە پەرەپێدانەکانیان یەکسانی بۆ ژن و پیاو دابین بکات و بە یەکسانی و چاکی بگونجێن؛ و لەبەر ئەوە پیا و ژن پێویستییەکی یەکسانیان بە پەروەردەی فەلسەفی ھەبوو. ئەم ئاراستە فەلسەفیانە لەنێو چینی دەسەڵات و ئیمپراتۆرییەت وادیار بوو سوود بەخش بێت بۆ باشترکردنی دۆخی ژنانی لە ئیمپراتۆرییەتدا. ڕۆم ھیچ سیستمێکی خوێندنی بە پشتیوانی دەوڵەت نەبوو، پەروەردەش تەنھا بۆ ئەو کەسانە ھەبوو کە دەتوانن پارە بدەن وا دیارە کچەکانی ئەنجومەن و سوارچاکەکان بە بەردەوامی پەروەردەی سەرەتاییان وەرگرتبێت (بۆ تەمەنی ٧ بۆ ١٢ ساڵ) بەبێ لەبەرچاوگرتنی ڕەگەز، کەم کەس لەسەروو ئەم ئاستە پەروەردە کراوە. کچان لە چینی مامناوەندی لەوانەیە ڕەوانەی قوتابخانە کرابن بۆ ئەوەی یارمەتی بازرگانی خێزانەکەیان بدەن یان بەدەستھێنانی کارامەیی و بەھرەی خوێندەواری کە توانای ھەبێت بۆ کارکردن وەک نووسەر و سکرتێر
تێبینییەکان
<references group="تێبینی"/>
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:مافەکانی ژنان پۆل:مافەکانی مرۆڤ
ئیلینۆر ڕۆزەڤێڵت
ئیلینۆر ڕۆزەڤێڵت خانمی یەکەمی ئەمەریکا و ژنی سەرۆکی ٣٢ھەمینی ئەمەریکا فرانکلین د ڕۆزەڤێڵت بوو. خاتوو ئیلۆنۆر درێژترین ماوەی خانمی یەکەمی بەسەر برد، لە ساڵی ١٩٣٣ بۆ ١٩٤٥. دواتر سەرۆکی ٣٣ھەمینی ئەمەریکا ھاری ترومان ناوی نا "خانمی یەکەمی ھەموو جیھان" وەک ڕێزی بۆ کارەکانی ئیلینۆر لە بواری مافەکانی مرۆڤدا.
ئیلینۆر ئەوترێ لە منداڵیدا ژیانی زۆر سەخت بوە، ھەم مردنی دایک و باوکی ھەروەھا مردنی یەکێ لە براکانی کاتێک ئەم منداڵە. دواتر لە یەکێ لە قوتابخانە ناسراوەکانی لەندەن (ئالەنوود) پێ ئەگات. کە ئەگەڕێتەوە بۆ ئەمەریکا شوو ئەکات بە دورە ئامۆزای خۆی و دواتر سەرۆکی ئەمەریکا فرانکلین ڕۆزەڤێڵت لە ساڵی ١٩٠٥دا. خاتوو ڕۆزەڤێڵت ژیانی ھاوسەریشی سەخت ئەبێ لەبەر گرفتەکانی دایکی ھاوسەرەکەی و بۆیە ئەم ڕوو ئەکاتە ژیانی گشتی.
ژیانی گشتی ڕۆزڤێڵت پڕە لە کاری گرنگ. یەکەم خانمی یەکەمی ئەمەریکا بوو کەوا پرێس کۆنفرانس بگرێت، لە یەکێ لە ڕۆژنامەکاندا گۆشەیەکی نوسینی ھەبێت وە ھەروەھا لە کۆنفرانسە نیشتیمانیەکاندا قسە بکات (ئەوکات ژنان ھێشتا کێشەی دەرکەوتنیان ھەبوو). دواتریش خاتوو ڕۆزەڤێڵت بوو کە کرا بە سەرۆکی کۆمیتەی نوسینەوەی جاڕنامەی جیھانی مافی مرۆڤ. ھەروەھا ڕاکانی لەسەر جیاوازی ڕەگەزی جێگای مشت و مڕ بوون لە ئەمەریکا.
یەکێ لە ووتە بەناوبانگەکانی خاتوو ئیلینۆر "ئەقڵی گەورە سەرقاڵی بیرکردنەوەن، ئەقڵی مامناوەند سەرقاڵی ڕووداوەکانن، ئەقڵی بچووکیش سەرقاڵی خەڵکن"
ژیانی وەک خانمی یەکەم
پێش خاتوو ڕۆزەڤێڵت خانمانی یەکەم ھەموو کاریان کاری ماڵەوە و خزمەتکردن بوو. ئەوترێ کەوا بە توانا و قسەکردن و نوسینی خۆی پارەیەکی زۆری پەیدا کردوە و داویەتی بە کاری خێرخوازی بەپێی بابەتەکەی ویکی ئینگلیزی. یەکێ لە سەرچاوەکانی ژیانی ئیلینۆر ئەم کتێبەیە.
ژیانی لە نەتەوە یەکگرتوەکان
ئیلینۆر ڕۆزەڤێڵت بڵاوکراوەی مافەکانی مرۆڤ بە ئیسپانی نیشان ئەدات|thumb|250px| right سەرۆکی ئەمەریکا ھاری ترومان ئیلینۆری کرد بە نوێنەری ئەمەریکا لە نەتەوە یەکگرتوەکان. لە مانگی مایسی ساڵی ١٩٤٦دا ئەو یەکەم سەرۆکی لیژنەی نوسینەوەی جاڕنامەی جیھانی مافی مرۆڤ بوو.
پەراوێزەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٤ پۆل:مردووانی ١٩٦٢ پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی پۆل:فرانکلین ڕۆزڤێڵت پۆل:چالاکوانانی مافە مەدەنییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان پۆل:چالاکوانەکانی مافی مرۆڤ
بڕیارنامەی ٨١٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨١٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٨ی ئازاری ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی کەمبۆدیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٨١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:کەمبۆدیا لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:سیاسەتی کەمبۆدیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کەمبۆدیا
مێندیۆرا
مێندیۆرا دووهەم شاری گەورەی ویلایەتی ئوسترالیای ڕۆژاوای وڵاتی ئوسترالیایە، شارەکە نزیکەی ٧٢ کیلۆمەتر لە ناوەندی ویلایەتەکە واتا پێرس دوورە.
سەرچاوە
پۆل:مێندیۆرا پۆل:ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا پۆل:شارەکانی ئوسترالیای ڕۆژاوا پۆل:شارە کەناراوییەکانی ئوسترالیا پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئوسترالیا پۆل:بەندەرەکانی ئوسترالیای ڕۆژاوا پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا
ئیبراھیم بوسحاقی
ئیبراھیم بوسحاقی، زانا و ئیمام و شێخی سۆفی جەزائیری بوو. لە گوندی سوما لە نزیک شارۆچکەی تینیا لەدایکبووە کە ٥٣ کم لە ڕۆژهەڵاتی جەزائیرەوە دوورە. لە ژینگەیەکی زۆر مەعنەویدا لەناو زەویەت سیدی بوسحاقیدا بە بەها و ئەخلاقی ئیسلامی بەرزەوە گەورە بووە. خاوەنی لێهاتوویی گەورەی نێوان کەسەکان بووە و هەموو ژیانی خۆی بۆ خزمەتی ئیسلام و جەزائیر تەرخان کردووە بەپێی ئاماژەی ئیسلامی جەزائیر.
خێزان
ئیبراھیم بوسحاقی لە ساڵی ١٩١٢ لە گوندی مێژوویی سۆما لەدایکبووە کە لە لوتکەی کۆل دێس بێنی ئایچا لە کابیلیای خوارەوە دانیشتووە.
ئەو بەشێکە لە نەوەی ١٦ ی نەوەکانی ئیلاهیناسی بەناوبانگی جەزائیری سیدی بوسحاقی (١٣٩٤-١٤٥٣) کە یەکێک بووە لە هاوکارەکانی سیدی عەبدرەڕەحمانە تاعەلیبی (١٣٨٤-١٤٧٩) لە گەشتە دەستپێشخەرییەکەیدا لە بێجایا و شوێنەکانی دیکە لە سەرەتای سەدەی پازدەهەمی گریگۆریدا.
باوکی، عەلی بوسحاقی (١٨٥٥-١٩٦٥) موقەدامی فەرماندەی سۆفی ڕەحمانییە لە ڕۆژهەڵاتی جەزائیر، و سۆفیزمی زەویەت سیدی بوسحاقی باشووری تینیە.
باپیری، شێخ محەمەد بوسحاقی (١٨٣٤-١٨٨٧) یەکێک بوو لە سەرکردەکانی ڕاپەڕینی مۆکرانی لە ساڵی ١٨٧١ لە کابیلیا چەندین جۆری جیاوازی زەویا هەیە، لەوانە مەرابوت چیخ بومەرداسی زەویەت سیدی بومەرداسی و چیخ چەریفی زەویەت سیدی عەمار شێریف.
هەروەها باپیرە گەورەی شێخ عەلی بوسحاقی (١٧٩٥-١٨٤٦) یەکێک بوو لە شەڕڤانانی بەرخۆدان دژی داگیرکردنی جەزائیر لەلایەن فەرەنساوە لە کاتی هەڵمەتەکەیدا دژی کابیلیا کە لە ساڵی ١٨٣٧ دەستی پێکرد، هەروەها هاوپەیمانی شێخ محەمەد بن زاموم و هەروەها هاوپەیمانی میر بوو عەبدولقادر لە دەڤەری مەسیفی خاچنە.
ژیانی سەرەتایی
ساڵانی یەکەمی خوێندنی ئیبراھیم بوسحاقی لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا لە گوندی زێدی خۆی لە ژێر دەسەڵاتی مەعنەوی عەلی باوکی لە زەوییەی باوباپیرانیدا ڕووی داوە.
ئەم قۆناغە هاوکات بوو لەگەڵ سەرهەڵدانی جەنگی جیهانی یەکەم کە برا گەورەکەی، عەبدرەڕەحمانە بوسحاقی تێیدا ناوی خۆی تۆمار کرد و لەوێشەوە بە پلەی کاپۆڕاڵ گەڕایەوە.
پاشان دەستی کرد بە ڕاهێنان بۆ بەدواداچوونی پیشەی ئیمام لە زەویەت سیدی عەمار شێریف کە لەوێ خۆی جیاکردەوە بە لێهاتوویی یادگاری و قسەخۆشی زارەکی کە وای لێکرد ئیجازەیەکی قورئانی و زانستی بەدەستبهێنێت.
مزگەوتی الفاث
کاتێک ئیبراھیم هەموو ئەو لێهاتووییە دیداکتیکانەی بەدەستهێنا بۆ ئەوەی بە تەواوی ئەرکەکانی وەک ئیمام لە ئەستۆ بگرێت، پەیوەندی بە عەلی باوکیەوە کرد کە ئەوکات لە مزگەوتی فەتح کە لە ساڵی ١٩٢٦ لە ناوەندی شاری تینیادا دروستکرابوو، وەک موفتی دەستنیشانکرابوو.
ئەم قۆناغە هاتنی بەشداریکردنی جەزائیری لە هەڵبژاردنە پێنج ساڵەدا بەخۆیەوە بینی کە ڕێگەی بە گوندنشینان دا دەنگەکانیان بنێرن بۆ دامەزراوە کۆلۆنیالیەکانی فەرەنسا دوای ئەوەی چارڵز جۆنارت هەڵبژاردبوو بۆ جێگیرکردنی وردە وردەی جەزائیرییەکان لە نوێنەرایەتی هەڵبژاردن و هەڵبژاردنەکاندا.
لەڕاستیدا ئەو سەربازە جەزائیرییانەی لە جەنگی گەورە بەزیندوویی هاتنەوە داوای دەستڕاگەیشتنیان بە پۆستەکانی دامەزراندن لە خزمەتگوزارییە گشتیەکان کرد و بتوانن شوێنی عیبادەتی موسڵمانان (ئیبادە) لە کۆلۆنیەکانی فەرەنسا لە دوای ساڵی ١٨٧١ دروست بکرێن، بە تایبەت لە کابیلیای خواروو.
مزگەوتی سەفیر
مامی محەمەد سێغیر بوسحاقی (١٨٦٩-١٩٥٩) کە لەم نێوەندەدا وەک ئەندامی ئەنجومەنی شارەوانی هەڵبژێردرابوو بۆ نوێنەرایەتیکردنی دەیان گوندی کۆل دێس بێنی ئایچا لە دامەزراوە کارگێڕییەکان، کار بۆ ناساندنی کوڕەزای زاناکەی دەکرد، ئیبراھیم لە مزگەوتە گەورەکانی شارەکە لە جەزائیرەوە.
بەم شێوەیە ئیمام ئیبراھیم بوسحاقی لە ساڵی 1947 وەک حزاب لە مزگەوتی سەفیر لەناو قەسبەی جەزائیر لە ژێر دەسەڵاتی موفتی مالیکی ئەوکات محەمەد بابا عامور دامەزرا.
لەڕاستیدا مزگەوتی سەفیر ئەو کاتە ناوەندێکی ناسیۆنالیزمی جەزائیری بوو کە چوار ئیمامی بەهێزی کۆکردەوە کە تەواوی پەراوێزی جەزائیریان وروژاند، شێخ برایم بوشاکی نوێنەرایەتی کابیلیای دەکرد، شێخ محەمەد چارەف نوێنەرایەتی دۆڵی خمیس میلیانای دەکرد، شێخ محەمەد دوواخ نوێنەرایەتی تیتری دەکرد، لە کاتێکدا شێخ ئەحمەد بنچیکۆ لەم نێوەندەدا نوێنەری جەزائیرییەکان و میتیجا بوو.
کاتێک ئیبراھیم لەم مزگەوتەدا حزاب بوو، کوڕەزاکانی یەحیا بوسحاقی و بوعەلەم بوسحاقی و بوزید بوسحاقی جار جار سەردانیان دەکرد بۆ ئەوەی لە دۆخی ئەو و پێداویستییەکانی بزانن و دواتر پێش سەرهەڵدانی ڕاپەڕینی ١ی تشرینی دووەمی ١٩٥٤ تێکەڵ بە تۆڕە سەربەخۆخوازە شۆڕشگێڕەکان دەکران.
ئەو ئیماندار و پراکتیزەکارانەی کە زۆر سەردانی ئەم مزگەوتەیان دەکرد، بەپێی ئاماژەی ئیسلامی جەزائیری، بە پشتبەستن بەو کتێب و کتێبانەی کە پەسەندکرابوون و بڕوانامەیان پێدرابوو، دەستپێکرابوون بۆ فەرمانە ئایینییەکان.
قورئانی خوێندنی ڕۆژانەی حزب ڕەتب، هەروەها جار جار سەلکە، لە مینیوی خزمەتە ڕۆحییەکانی ئەم مزگەوتە بەناوبانگەی جەزائیردا بوو.
بەم شێوەیە دەنگی ئارام و مەخمەلی شێخ ئیبراھیم بوسحاقی جێپەنجە و کاشێتێکی ئاوازی بەم بازنانەی خوێندنەوەی کتێبی پیرۆزی ئیلاهی بە پێی خوێندنەوەی وارش بەخشی.
شۆڕشی جەزائیر
سەرهەڵدانی شۆڕشی سەربەخۆیی جەزائیر دوای ئەوە ڕوویدا کە لیێس دێریش میوانداری کۆبوونەوەی ٢٢ پێشمەرگەی دێرین لە ماڵەکەی خۆی لە ئەلمەدانیا کرد و ڕۆژنامەنووس محەمەد عەیچاوی ڕاگەیاندنی دەستپێکی خەباتی شۆڕشگێڕانەی نووسی.
بەم شێوەیە قەسبەی جەزائیر ئەو شوێنە بوو کە محەمەد بودیاف و دیدوچە موراد لەگەڵ ڕۆژنامەنووس محەمەد عەیچاوی کە دوور نەبوو لە مزگەوتی سەفیر کۆبوونەوە بۆ دیکتەکردنی ڕەشنووسی ڕاگەیاندنی شۆڕشگێڕانە.
بەڵام دوای مانگرتنی هەشت ڕۆژەی ساڵی 1957، وەڵامی فەرەنسا زۆر توندوتیژ بوو و ئیمامەکانی مزگەوتەکانی جەزائیر لە ڤیلا سوسینی و لە ناوەندەکانی تری ئەشکەنجە زیندانی کران.
دواتر ئیبراھیم بوسحاقی لەلایەن سەربازانی فەرەنسییەوە گیرا و دەبرێتە ڤێلای سوسینی و لەوێ ئەشكەنجەی دڕندانە درا پێش ئەوەی لەگەڵ هاوڕێكەی، ئەحمەد چەككار لە هەمان خانەدا زیندانی بكرێت.
مزگەوتەکانی جەزائیر
پاشان بەشداری لە کاریگەریی مزگەوتەکانی قەسبەی جەزائیردا کرد بە پەرەپێدانی خوێندنەوەی بە پەرۆشانەی حیزب ڕەتب و خوێندنەوەی سەحیح بوخاری لە جەماعەی جەدید و جەماعەی کەبیر لەگەڵ هاوڕێی، ئیمامی بەناوبانگ و موفتی عەبدرەڕەحمانی جیلالی.
لەم نێوەندەدا ئیمام ئیبراھیم لە ساڵی 1976 بوو بە پشکنەری ئایینی سەر بە وەزارەتی کاروباری ئایینی و ئەرکی ئەو بەرزکردنەوەی ئاستی پیشەیی و ئەخلاقی ئیمامەکان بوو کە لە ناوچەی جەزائیر کاردەکەن.
گەڕانەوە بۆ تێنیا
دوای کۆچی دوایی ئەحمەد سەعد چاووچ لە ساڵی 1978 کە لە ساڵی 1962ەوە ئیمامی خەتیبی مزگەوتی ئەلفەتح لە وڵاتی تین بوو، شێخ ئیبراھیم بوسحاقی لە تەمەنی 66 ساڵیدا جێگەی گرتەوە لەو پۆستە ئایینیەدا.
پاشان فێرکردنی قورئان و فیقهی لە مزگەوتی ئەلفەتح بەپێی رژێمێکی چینایەتی بۆ وانە وتنەوەی ئێوارانی منداڵانی قوتابخانە لەو شارە رێکخستەوە.
ئەو لە کردارەکەیدا ڕێنماییەکانی وەزیری ئەوکاتی مولود کاجەم نایت بەلکاجەم بەدوادا دەگەڕا کە لەگەڵ ئەو ڕاستییەدا بوو کە مزگەوتەکان دەبێ شوێنی فێرکردن و ڕزگاری فیکریش بن جگە لە ئەنجامدانی ڕێوڕەسمەکانی عیبادەتی موسڵمانان.
هەر کە گەڕایەوە بۆ تینیا، لیژنەیەکی بۆ ئاوەدانکردنەوە و درێژکردنەوەی مزگەوتی فەتح دامەزراند بە مەبەستی ئەوەی ژنان لە نوێژی هەینی و تەراویح و نوێژی جەژندا ئامادەبن.
پێش کۆتایی ساڵی 1982 ڕووبەری مزگەوتەکە سێ هێندە کرا و نهۆمی یەکەم دروستکرا، هەروەها ژوورێکی دەستنوێژ لە ژێرزەمینەکەدا دروستکرا، شوێنی نوێژکردنەکەش ڕادەستی باوەڕداران و پراکتیزەکارانی موسڵمان کرا.
ئیمام ئیبراھیم لەم مزگەوتەدا پێشوازی لە ئیمامە سەردانیکەرەکان کرد کە لە میهرابەکەی و مینبەرەکەیدا بانگەوازی وشەی چاکیان دەکرد، لە کاتێکدا لە ناوخۆدا هانی گەنجانی موریدەکانی دەدا بۆ ڕاستودروستی و ئەخلاق.
ئەرکی ئەو وەک پشکنەری کاروباری ئایینی یارمەتی دا لە ئەرکەکەیدا بۆ دروستکردنی مزگەوت لە سەرتاسەری پارێزگای نوێی بۆمێردیس کە لە ساڵی ١٩٨٤ دروستکرابوو، و بەم شێوەیە بوو لە سەرەتای دروستکردنی یەکەم مزگەوتی شاری ئیداری بۆمێردیس بوو کە ئەو کاتە بوو مزگەوتی جابیر کوڕی حەیانی تەعمید کردووە.
تیرۆری سەلەفی
هەر لە سەرەتای سەرهەڵدانی توندڕەوی سەلەفی لە جەزائیرەوە، ئیمامە سۆفیەکان سەرەتا بە هەراسانکردنی مەڕ و پەیڕەوانی وەهابیزمی بناژۆخواز لە مزگەوتەکاندا کرانە ئامانج بۆ ئەوەی ئەو شوێنە عیبادەتانە وەربگرنەوە و بیانگۆڕن بۆ بنکە بۆ ڕووخاندنی بەها کۆمەڵایەتییەکانی جەزائیر.
بەم شێوەیە دەستی پێکرد کە هەراسانکردنی ئیمام ئیبراھیم لە مزگەوتی ئەلفەتح لە شاری تینیە لە کاتی نوێژ و وتاری هەینی و وانە و فێرکارییە ئایینییەکان بۆ وەستاندنی چالاکیی ڕزگاریخوازانەی لە مزگەوتەکەدا بۆ ئەوەی هەموو کۆمەڵگاکە بەبێ پێوەرێکی ناوەندێک بکەوێتە ناو ترسناکی تیرۆریستی و میانڕەوی.
لە مزگەوتی تینیا لە کەشوهەوای تیرۆر و دووبارەبوونەوەی تیرۆردا، ئیمام عومەر عەرار، خەڵکی گوندی سوما، جێگەی گرتەوە و لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ دوای سەلات ئیچا لەبەردەم ماڵەکەی خۆیدا بە کوشندەیی کوژرا.
پاشان تیرۆریستانی سەلەفی ئەو قەدەغەی هاتووچۆیان قۆستەوە کە لە شەودا دامەزرابوو بۆ شکاندنی ماڵی ئیمام ئیبراھیم و دزینی کتێبخانە سەپێنراوەکەی کە گەوهەری کتێبی تێدابوو.
شێخ ئیبراھیم بۆ ماوه‌ی چوار جار نه‌گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ تینیه‌ له‌ كاتێكدا تیرۆر و كۆمه‌ڵكوژی تیرۆریستی له‌ سه‌رتاسه‌ری پارێزگای بومه‌ردێس رویاندا و خێزان و هۆزه‌كانیان له‌ ماته‌میندا جێهێشت.
مردن
لە کاتی دەستنوێژی (وودو) بۆ ئەنجامدانی نوێژی (سەڵاح) وەک هەمیشە و وەک موسڵمان و وەک ئیمام بە جەڵتەی دڵ لەناکاو کۆچی دوایی کرد.
پاشان لە گۆڕستانی سیدی گەریدی لەناو کۆمۆنەی کووبە بەئامادەبوونی کەسوکار و دۆست و ئیماندارەکانی بەخاک سپێردرا، ئەویش کە بەشێکی زۆری ژیانی لە مزگەوتەکانی جەزائیری پایتەخت بەسەر برد.
بەستەری دەرەکی
پۆل:جەزائیرییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢ پۆل:مردووانی ١٩٩٧ پۆل:موسڵمانان
مۆسیقای سەمای ئەلیکترۆنی
مۆسیقای سەمای ئەلیکترۆنی (EDM)، ھەروەھا ناسراوە بە مۆسیقایەکی سەما، یان بە سادەیی سەما، جۆرێکی بەرفراوانە لە چەشنەکانی مۆسیقای ئەلیکترۆنی کە بە زۆری بۆ یانەی شەوانە، ڕەیڤ و فێستیڤاڵەکان دروست کراوە. بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن دیجەیەکانەوە دووبارە بەکاردەھێنرێتەوە بۆ بەرھەمھێنانی تراکی تر، کە پێی دەوترێت تێکەڵەی دی جەی. بەرھەمھێنەرانی EDM ھەروەھا مۆسیقای خۆیان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە کۆنسێرتێک یان فێستیڤاڵێکدا پێشکەش دەکەن.
لە کۆتایی ساڵانی ١٩٨٠کان و سەرەتای ساڵانی ١٩٩٠کان، دوای سەرھەڵدانی ڕەیڤکردن، ڕادیۆی نایاسایی، فێستیڤاڵە ژێرزەوییەکان، EDM بەناوبانگ بوو لە ئەورووپا؛ کەچی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، قبوڵکردنی کەلتووری ڕەیڤ لە دەرەوەی دیمەنە ھەرێمییەکان لە شاری نیویۆرک، فلۆریدا، ناوەڕاستی ڕۆژاوا و کالیفۆرنیا گشتگیر نەبوو؛ ھەرچەندە ھەردوو مۆسیقای ئەلیکترۆ و شیکاگۆ ھاوس کاریگەرییان ھەبوو لە ئەورووپا و جگە لە ئەمریکا خۆی. میدیا و پیشەسازیی تۆمارکردن بە ئاشکرا دوژمنایەتییان لەگەڵ ئەم چەشنە مۆسیقایە ھەبوو. ھەروەھا پەیوەندییەکی ھەستیار ھەبوو لەنێوان EDM و چاندی دەرمان، کە وای کرد حکوومەتەکان لە ئاستی ویلایەت و شاردا یاسا و سیاسەتەکان جێبەجێ بکەن بۆ وەستاندنی بڵاوبوونەوەی کەلتووری ڕەیڤ.
دوای ئەوە، لە ھەزارەی نوێدا، بەناوبانگی EDM لە سەرتاسەری جیھاندا زیادی کرد، بەتایبەتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئوسترالیا. لە سەرەتای ساڵانی ٢٠١٠کاندا، زاراوەی «موزیکێکی سەماکردنی ئەلیکترۆنی» و دەستەواژەی «EDM» لەلایەن پیشەسازی مۆسیقای ئەمریکی و چاپەمەنی مۆسیقاوە پاڵپشتی دەکرا لە ھەوڵێکدا بۆ نوێکردنەوەی کلتووری ڕەیڤ ئەمریکی. سەرەڕای ھەوڵەکانی پیشەسازی بۆ دروستکردنی براندێکی دیاریکراوی EDM، دەستپێکی بەردەوامە لە بەکارھێنان وەک زاراوەیەکی سەرەک بۆ چەندین جۆر، لەوانە سەمای پۆپ، ھاوس، تەکنۆ، ئەلیکترۆ و ترانس، لەگەڵ ژێرچەشنەکانیان.
مێژوو
لە ماوەی ٤٠ ساڵی ڕابردوودا، EDM چەندین ژێرچەشنی دروست کردووە و ھەموویان پەرەیان سەندووە، بۆ نموونە؛ ھاوس، تێکنۆ، درەم ئێند بەیس، سەمای پۆپ و ھتد. گۆڕانی ستایلی لە ناو جۆرێکی EDM دامەزراو دەتوانێت ببێتە ھۆی سەرھەڵدانی ئەوەی کە پێی دەوترێت جۆرێکی لاوەکی. دووڕەگەزبوون، کە پێکھاتەی دوو یان زیاتر لە جۆرەکان تێکەڵ دەکرێن، دەتوانێت ببێتە ھۆی سەرھەڵدانی جۆرێکی تەواو نوێ لە EDM.
کتێبخانە
پۆل:دەیەی ٢٠٠٠ لە مۆسیقا پۆل:مۆسیقا لە دەیەی ١٩٩٠ پۆل:مۆسیقا لە دەیەی ١٩٨٠
عەبباس کوڕی عەبدولموتەلیب
پۆل:مردووانی ٦٥٣ پۆل:لەدایکبووانی ٥٦٦ پۆل:ھاوەڵەکان پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم پۆل:بنەماڵەی محەممەد
عەبابەیلێ
عەبابەیلێ گوندێکە کەوتووەتە ناحیەی سیروان، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای ھەڵەبجە، باشووری کوردستان.
عەبابەیلێ کەوتووەتە ڕۆژھەلاتی شاری ھەڵەبجە لە دامێنی چیای شنروێ. لە ١٩٣٣ قوتابخانەی تێدا کراوەتەوە و لە ١٩٧٤ قوتابخانەیەکی نوێی بۆ کراوەتەوە. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٧ قوتابخانەیەکی نوێی بۆ کراوەتەوە. عەبابەیلێ تەنھا ٤ کم لە ھەڵەبجەوە دوورە. لە زستاندا کەشوھەوایەکی ساردی ھەیە و تێکرای ڕێژەی بارانبارین دەگاتە ٥٠٠ بۆ ٩٠٠ ملم.
جوگرافیا
عەبابەیلێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی جەلیلە و لە باشوور لەگەڵ گوندی دەڵەمەڕ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زەلەکێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ شاری ھەڵەبجە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە
١١٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئاوازی دەنگی تەواو ٢
ئاوازی دەنگی تەواو ٢ فیلمێکی کۆمیدی مۆسیقی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٥ لە دەرھێنان و بەرھەمھێنانی ئەلیزابێس بانکز (لە یەکەم دەرھێنانی درێژدا) و لە نووسینی کای کانۆن. درێژەی فیلمی ئاوازی دەنگی تەواوی ساڵی ٢٠١٢ و قۆناغی دووەمی زنجیرە فیلمی ئاوازی دەنگی تەواوە. فیلمەکە سەنتەری لەسەر زانکۆی باردن بێلاسی خەیاڵییە، کە گروپێکی گۆرانیبێژی ئاکاپێلایە و سەرجەمیان لە مێینەن، کە ھەوڵدەدەن لە پاڵەوانێتی جیھانی گۆرانیبێژیدا لە گروپێکی مۆسیقای ئەڵمانی کێبڕکێکار ببەنەوە. لە فیلمەکەدا ئانا کێندریک، ڕیبێل ویلسۆن، بریتانی سنۆ، سکایلار ئەستین، ئادەم دیڤاین، ئانا کامپ، بن پلات، ھانا مای لی، ئەلێکسیس کناپ، ئیستەر دین، کێلی جاکل، شێلی ڕێگنەر، جۆن مایکل ھیگینز و بانکز کە ھەموویان ڕۆڵەکانیان دووبارە دەکەنەوە لە فیلمی پێشووەوە کە ئێستا ھایلی ستاینفێڵد، کەتی سیگال، بیرگیت ھیۆرت سۆرنسن و فلولا بۆرگ بەشداریان کردووە.
لە ١٥ی ئایاری ٢٠١٥ لە ئەمریکا لەلایەن کۆمپانیای یوونیڤەرساڵ پیکچەرز بڵاوکرایەوە. فیلمەکە بەگشتی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت و داھاتی زیاتر لە ٢٨٧ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێنا. لە ماوەی پێنج ڕۆژدا کۆی داھاتی فیلمە ڕەسەنەکەی تێپەڕاند کە ١١٥.٤ ملیۆن دۆلار بوو، ھەروەھا بووە زۆرترین داھاتی فیلمی کۆمیدی مۆسیقی لە ھەموو کاتێکدا و پێش سکوڵ ئۆف ڕۆک کەوت کە ١٣١.٣ ملیۆن دۆلار بوو. بەدواداچوونێکی بە ناوی ئاوازی دەنگی تەواو ٣ لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە.
چیرۆک
لە ساڵی ٢٠١٥، سێ ساڵ دوای بردنەوەی یەکەم پاڵەوانێتی، ئێستا یانەی باردن بێلا لەلایەن بیکا میچڵی پلە یەک و کلۆی بیل کە سێ جار سوپەر پلە باڵایە سەرکردایەتی دەکرێت. یانەی بێلاس بۆ ماوەی سێ ساڵە لەسەریەک پاڵەوانی ئای سی سی ئەی بووە. بەڵام فەزیحەیەکی نیشتمانی (کە ناوی لێنراوە "مافگەیت") سەرھەڵدەدات کاتێک پاتریشیا "ئێمی قەڵەو" ھۆبارت بە ھەڵە پانتۆڵەکەی لەبەردەم باراک ئۆباما سەرۆکی ئەمریکا لەکاتی نمایشکردنی لە ڕۆژی لەدایکبوونیدا لە سەنتەری کێنێدی دەدڕێنێت، بەھۆی نەبوونی جلی ژێرەوەی ئەندامی زاوزێی ئاشکرا دەکات. ئەم ڕووداوە دەبێتە ھۆی ڕاگرتنی خێزانی بێلا لە ئای سی سی ئەی.
بەڵام نازناوی ڕکابەرییەکانیان لێ زەوت ناکرێتەوە، ئەمەش وایکردووە بیکا گرێبەستێک بکات کە ئەگەر پاڵەوانێتی جیھانی ئەکاپێلایان بەدەستھێنا، دەتوانرێت بگەڕێندرێنەوە. ئیمیلی جەنک، خوێندکاری قۆناغی یەکەمی خوێندنی کۆلێژ دەستپێدەکات، بەو ھیوایەی کە شوێنپێی دایکی کاترین بگرێت بە بوون بە بێلا. لە کاتی ئاڕاستەکردندا، سەیری نمایشێکی ئە کاپێلا دەکات لەلایەن ترێبلمەیکەرزەوە، کە ئێستا لەلایەن خۆشەویستەکەی بێکا جێسی سوانسۆنەوە سەرپەرشتی دەکرێت. باشترین ھاوڕێی جێسی، بنیامین "بێنجی" ئەپڵبام، لە یەکەم بینیندا پەرە بە ئیمیلی دەدات. خێزانی بێلا دەزانن کە ئامێری دەنگی داس کە گروپێکی بەھێزی ئەڵمانییە، لە گەشتەکەیاندا جێگەیان گرتووەتەوە و پاڵێوراوە بۆ بردنەوەی جیھانەکان. سەرەڕای ئەوەش، بێکا دەستی بە کاری ڕاھێنان کردووە لە ستۆدیۆی تۆمارکردن ، شتێک کە تەنھا جێسی دەیزانێت (و دواتر فەت ئیمی دەیدۆزێتەوە).
بەو پێیەی سڕکردنی خێزانی بێلا بەو مانایەیە کە ناتوانن ئاودیشن ئەنجام بدەن، ئێمیلی ڕاستەوخۆ دەچێتە ماڵی کچانەکەیان. گۆرانی تەواونەکراوی خۆی "فلاشلایت" دەڵێتەوە، سەرسامیان دەکات؛ بڕیار دەدەن کە دەتوانێت بەشداری بکات، چونکە لەوەتەی بە ئارەزووی خۆی ھاتووە، لە ڕووی تەکنیکییەوە ھیچ یاسایەک ناشکێنن. خێزانی بێلا کاتێک دی ئێس ئێم یەکدەگرن کە ئەم دووەمیان لە پێشانگای ئۆتۆمبێلدا نمایش دەکات؛ گروپەکە کە دووانە ترسناکەکەی پیتەر کرامەر و کۆمیسار سەرۆکایەتی دەکەن، خۆشحاڵن بە گاڵتەکردن بە بێلاکان. دواتر ھەردوو گروپەکە بانگھێشت دەکرێن بۆ ڕیف ئۆفێکی تایبەت؛ ھەروەھا یاریزانانی ترێبلمەیکەرز، تۆن ھانگەرز (گرووپێک کە پێکھاتووە لە ترێبلمەیکەرەکانی پێشوو، لەنێویاندا سەرکردەی پێشووی بامپێر ئالن، کە ئیمی پەیوەندییەکی بێ پەیوەندی لەگەڵیدا ھەیە) و گرین بەی پاکەرز ئامادەن.
خێزانی بێلا دەگەنە دوو قۆناغی کۆتایی، بەڵام بە DSM دەدۆڕێن کاتێک ئێمیلی تووشی شۆک دەبێت و گۆرانی "فلاشلایت" دەڵێتەوە، ئەمەش پێشێلکردنی نەریتی گۆرانی ناڕەسەنە. بەمپەر بە ڕێکەوتێکی نەریتی ئیمی سەرسام دەکات و داوای لێدەکات بە فەرمی ببێتە خۆشەویستەکەی؛ ئەو ڕەتیدەکاتەوە و ئەویش بە وێرانییەوە بەجێدەھێڵێت. لە نمایشێکی مەشقکردندا بۆ جیھانەکان، سێتی پلان بۆ داڕێژراوی بێلاکان بە کارەسات کۆتایی دێت کاتێک تێکەڵکردنی ئامێری ئاگرکوژێنەوەیان ئاگر لە قژی سینتیا ڕۆز دەکات. بۆ ئەوەی ڕەگ و ھاوکاتی خۆیان بدۆزێتەوە، کلۆی دەیانباتە پاشەکشەیەک بە سەرۆکایەتی بێلا ئۆبری پۆزنی پێشوو. ڕاستییەکانی کاری مەشقی بێکا دێنە دەرەوە، و ئەو مشتومڕێکی گەرم لەگەڵ کلۆی دەستپێدەکات لەسەر وەسوەسەی بۆ گروپەکە و بێلاکانی دیکە تۆمەتبار دەکات بەوەی بیر لە داھاتوویان ناکەنەوە. بە تووڕەییەوە بە زەبری ھێز دەڕوات، تەنیا بۆ ئەوەی ھەنگاو بنێتە ناو یەکێک لە تەڵە شاراوەکانی ورچەکانی کەمپەکە. لە ترسێکدا داوای لێبوردن دەکات لەسەر قسە توندەکانی، پێش ئەوەی لەلایەن لیلیەوە ڕزگاری بێت. دواتر خێزانی بێلا قبوڵیان کردووە کە دەبێت دوای تەواوکردنی خوێندن بە ڕێگای جیاوازی خۆیاندا بڕۆن، و ھاوئاھەنگی بەدەستبھێننەوە بە گۆرانی "کاتێک من نەماوم"، ئەو گۆرانییەی بێکا پێشتر تاقیکردنەوە بۆ گروپەکە دەکرد.
ئیمی تێدەگات کە پەشیمانە لە کۆتایی ھێنان بە شتەکان لەگەڵ بامپێر و ڕۆژی دواتر ئەو دووانە ئاشت دەبنەوە. لەم نێوەندەدا، سەرۆکی بێکا لە مەشقەکەیدا سەرسام نەبووە بەو ھەموو ئەو شتانەی کە تا ئێستا پێشکەشی کردووە، بۆیە بێکا پێشنیاری ئەوە دەکات کە یارمەتی ئیمیلی بدات لە بەرھەمھێنانی فیلمی "فلاشلایت" لە ستۆدیۆکەدا بۆ ئەوەی توانا ڕاستەقینەکانی خۆی نیشان بدات. کاتێک دیمۆکە پیشانی دەدەن، ئیرەیی بە بەھرەکەیان دەردەبڕێت و دەڵێت بەوپەڕی خۆشحاڵییەوە چاوەڕێی کارکردنم لەگەڵیان دەکات. دەرچووی باڵای بێلاس، و گروپەکە بەرەو کۆپنھاگن بەرەو کۆپنھاگن دەڕۆن بۆ یاری کۆتایی جیھانی. پێش نمایشەکەیان، ئیمیلی و بێنجی ماچێک دەکەن. بێلاکان نمایشێکی ئەستێرەیی ڕوتکراوە پێشکەش دەکەن، کۆتایی بە وەشانێکی ھاوئاھەنگی "فلاشلایت" دێت کە ئۆبری و کاترین و بێلاکانی تری ڕابردوو بەشداری دەکەن. ئەوان پاڵەوانێتییەکە دەبەنەوە، میراتە تێکچووەکەیان چاک دەکەنەوە. لەگەڵ جێھێشتنی بێلا باڵاکان لە باردن، ئاھەنگێکی دواکەوتووی دەستپێکردن بە ئیمیلی دەدەن، لەگەڵ ئیمی کە دوا نەریت نیشان دەدات: ناوی ماڵەکە بە خلیسکان لە پلیکانەکاندا.
بەرهەمهێنان
لە ١١ی نیسانی ٢٠١٥، مانگێک پێش بڵاوبوونەوەی فیلمی دووەم، ڕاگەیەندرا کە ڕیبێل ویڵسن دەگەڕێتەوە بۆ فیلمی سێیەم، هەرچەندە ئەو ڕایگەیاند کە نازانێت ئایا ئانا کێندریک یان ئەندامانی دیکەی بەژداربووان ڕۆڵەکانیان دووبارە دەکەنەوە. ئاماژەی بەوەشکردووە، "بۆ بەشداریکردن لە فیلمی ئیمی قەڵەو". دەرهێنەر و بەرهەمهێنەری فیلمی دووەم ئەلیزابێس بانکز لە کاتی بانگەشەکردنی فیلمی ئاوازی دەنگی تەواو ٢ دان بە ئەگەری فیلمی سێیەمدا نا و وتی "ناڕاستگۆیانە دەبێت بڵێین کەس باسی ئاوازی دەنگی تەواو ٣ ناکات؛ ئەگەری ئەوە."
حەسەن قزڵجی
حەسەن قزڵجی (١٥ی ئەیلوولی ١٩١٤ لە بۆکان - ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٨٥ لە تاران) نووسەر، وەرگێڕ، سیاسەتوان و ڕۆژنامەوانێکی کورد بوو. ھەر چەشنە خوێندنەوەیەک بۆ ڕەوتی ئەدەبی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بێ پەنابردن بۆ بەرھەمە ئەدەبییەکانی قزڵجی و ڕۆڵی لەو پانتایییەدا، بەتایبەت چیرۆکی کوردی، مەحاڵە. قزڵجی وەرگێڕ و ئەدیب و زمانزانێکی لێھاتوو بووە. دەیان بابەتی ئەدەبی لە زمانەکانی فارسی، تورکی، بولگاری و عەرەبی وەرگێڕاوەتە سەر کوردی؛ ھەروەھا چەندین بابەتی زمانەوانی بڵاو کردووەتەوە. قزڵجی ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبووە لە بوارەکانی: چیرۆک، وتار، ڕەخنە، لێکۆڵینەوە، زامانەوانی و وەرگێڕان.
ژیاننامە
حەسەن قزڵجی لە بنەماڵەیەکی خوێندەوار لە شاری بۆکان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بووە. لە تەمەنی شەش ساڵییەوە خراوەتە بەر خوێندن. سەرەتا لە لای باوکی (مەلا عەلی) و سەید حوسەین باغڵووجە دواتر لە لای مەلا ئەحمەد فەوزی و مەلا ئەحمەد تورجانیزادە خوێندوویەتی. پاش چەند ساڵ خوێندن بووەتە فەرمانداری شاری مەھاباد. زۆربەی لایەنەکانی ژیانی ئەم بلیمەتە شاراوەن؛ جۆری ژیانی تایبەتی و سیاسی و کاری نھێنی و دەیان ساڵ ڕاوەدوونران و ئاوارەیی و لە ئاکامیشدا گیران و شەھیدبوون، پەردەیەکی نادیاریان بەسەردا کشاوە. حەسەن قزڵجی یەکێک بووە لەو پیاوانەی ڕۆڵێکی ڕووناکبیری و ڕامیاریی باشی بووە لە کۆماری کوردستان بە سەرۆکایەتی قازی محەممەد. لە ھەڕەتی لاوەتیدا لە ساڵی ١٩٤٢ لەگەڵ چەند کەسی ئازادیخواز و ڕووناکبیری تر، لەژێر باوی نھێنیی «ژیر» پەیوەندی کردووە بە کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان. وێنۆک|200px|[[ھەڵاڵە (کۆوار)|ڕۆژنامەی ھەڵاڵە، بۆکان]] ئەم نووسەرە لە گۆڤارەکانی "کوردستان"، "ئاوات" و ھەڵاڵە نووسینەکانی بڵاو کراونەتەوە. ھەروەھا سەرنووسەر و بەڕێوەبەری گۆڤاری وێژەیی و ڕامیاریی گشتیی (ھەڵاڵە) بووە کە لە ساڵی ١٩٤٦ لە بۆکان و لەژێر دەسەڵاتی کۆماری کوردستاندا دەردەچوو. قزڵجی پاش کۆماری کوردستان وەک زۆربەی نیشتمانپەروەران بە ناچاری پەڕیوە بووە و لە باشووری کوردستان جێگیر بووە. سەرەڕای ژیانی نھێنی و چەرمەسەری درێژەی بە نووسین داوە و لە بڵاوکراوەکانی "ھیوا"، "ڕۆژی نوێ"، "نووسەری کورد" و (بەیان) دا بابەتەکانی بڵاو کردووەتەوە. ئەم تێکۆشەرە لە ساڵی ١٩٥٣بە بیانوی ئەوی خەڵکی عێراق نییە، لەلایەن ڕژیمی بەعسەوە تەسلیم بە ئێران کراوەتەوە، بەڵام لە دەرفەتێکدا خۆی لە دەستی پۆلیسی ئێران ڕزگار کردووە و خۆی گەیاندووەتە شاری ھەڵەبجە و لەوێ نیشتەجێ بووە. پاشان چووەتە لای ھەژار موکریانی لە بەغدا و لەوێشڕا بۆ وڵاتی بولگاریا؛ لەوێ لە ڕادیۆی پەیکی ئێران بووەتە بێژەری ھەواڵی ڕامیاری بە زمانی کوردی. پاش ڕووخانی ڕژیمی پاشایەتیی ئێران، لە ڕیزەکانی حیزبی توودەی ئێران، وەک سەرنووسەری ڕۆژنامەی خەڵک (مردم) کە بە کوردی دەردەچوو، کاری کردووە. ساڵی ١٩٨٣ حەسەن قزڵجی دەستبەسەر کراوە و خراوەتە زیندان. حەسەن قزڵجی ئەو کاتەی لە بەندیخانە دەستگیر کراوە، تەمەنی ٧٠ ساڵ بووە و پاش ئەوەی ١٠ مانگ لەژێر شکەنجەی جەستەیی و دەروونیدا بووە، لە ڕۆژی ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٨٥ لەلایەن کۆماری ئیسلامی ئێران لەسێدارە دراوە و لەژێر چاودێریی حکوومەت تەرمەکەی لە گۆڕستانی بەھەشتی زارای تاران لە شوێنێکی نادیار بە خاک ئەسپێردراوە. حەسەن قزڵجی ھاوڕێی نزیکی ھەژار و عەبدولڕەحمان زەبیحی بووە و داوی ئاوارەبوونیان پێکەوە نەھامەتی و چەرمەسەرییەکی زۆریان چێشتووە؛ ھەژار موکریانی لە کتێبی چێشتی مجێوردا بە خۆیانی وتووە: سێ تفەنگدار.
شێوازی نووسین
قزڵجی زمانەوان و شارەزای ھەموو زار و بن زارەکانی زمانی کوردی بووە؛ زۆربەی نووسینەکانی قزڵجی بە موکریانین، بەڵام بە ھەورامی و ئەردەڵانییشی نووسیوە. چیرۆکەکانی شیرن، ساکار و ڕەوان نووسراون و قەڵەمەکەی چەکێک بووە بۆ شۆڕشی چینایەتی و ئاوابوون لە گزیر و دەرەبەگایەتی. ژن لە چیرۆکەکانی قزڵجیدا دەوری ھەیە بەڵام تەنیا لە یەک داستاندا قارەمانی سەرەکییە. ھەروەھا وەکوو کەسایەتییەکی ئازادیخواز باس لە کوردستان و داگیرکەرانیشی لەیاد نەبردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی بۆکان پۆل:سیاسییەکانی حیزبی توودەی ئێران پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤ پۆل:مردووانی ١٩٨٥ پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی پۆل:نووسەرانی کوردیی ناوەندی پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:وەرگێڕە کوردەکان پۆل:کۆماری کوردستان پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد پۆل:شەھیدانی کورد پۆل:ئەندامانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران پۆل:سیاسەتوانانی کورد پۆل:Pages which use a template in place of a magic word پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان
تێکنۆ
تێکنۆ چەشنێکە لە مۆسیقای سەمای ئەلیکترۆنی (EDM) کە بە شێوەیەکی گشتی بەرھەمدەھێنرێت بۆ بەکارھێنانی لە زنجیرەیەکی دی جەی بەردەوامدا، کە زۆرجار لە نێوان 120 بۆ 150 لێدان لە خولەکێکدا (bpm) دەگۆڕێت. ڕیتمی ناوەندی بە شێوەیەکی نموونەیی لە کاتێکی باو (4/4) و زۆرجار بە چوار دووبارە کردنەوە لە لێدانی زەوی ناسراوە. ھونەرمەندەکان دەتوانن ئامرازی ئەلیکترۆنی بەکاربھێنن وەک ئامێرەکانی ترەمپ، زنجیرەکەرەکان، و سینتێزەرەکان، ھەروەھا وێستگەی کارکردنی دەنگی دیجیتاڵی. ئامێرەکانی ترەمپ لە ساڵانی ھەشتاکان وەک TR-808 و TR-909 ی ڕۆلاند زۆر بە نرخ دادەنرێن، و لاساییکردنەوەی نەرمەکاڵای ئەم جۆرە ئامێرە ڕیتۆیە بەناوبانگن.
زۆرێک لە ئامێرەکان لە تێکنۆدا جەختیان لە ڕۆڵی ڕیتم کردووەتەوە بەجێی پێوەرە مۆسیقییەکانی تر. مۆسیقای تێکنۆ بە شێوەیەکی سەرەکی پێشکەوتوو دەبێت بەسەر دەستکاریکردنی تایبەتمەندییەکانی ترومبێل لە پێشوەختەکانی سینتێزەر و، بەپێچەوانەی فۆڕمەکانی دیکەی EDM، کە بە کلیلەکانی سینتزەر بەرھەمدەھێنرێن، تێکنۆ ھەمیشە بە توندی پەیوەست نییە بە کردارەکانی ھۆرمۆنیکی مۆسیقای ڕۆژئاوایی و ئەم جۆرە پێکھاتانە زۆرجار پشتگوێ دەخرێن لە بەرژەوە تەنھا لە دەستکاریکردنی ترومبێڵ. تایبەتمەندییەکی تر لە مۆسیقای تێکنۆ و جوانکاری تێکنۆ بریتیە لە بەکارھێنانی داھێنەرانەی تەکنەلۆژیای بەرھەمھێنانی مۆسیقا. پۆل:شێوازەکانی مۆسیقای ئەمریکا
باتاک
باتاک شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پازارجیک لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٬٨٠٦ کەس بووە.
بڕیارنامەی ٨١١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨١١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی ئازاری ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئەنگۆلا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٨٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:ئەنگۆلا لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا
نۆدە
نۆدە (Node، بە فارسی: نوده) گوندێکە لە بەخشی ئاڵۆت لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٨٤ کەس لە ٣٠ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ڤارون داڤان
ڤارون دھاون لەدایکبووی ٢٤ی نیسانی ١٩٨٧. ئەکتەرێکی ھیندییە کە لەفیلمەکانی بۆلیووددا دەرکەوت. ڤارون کوڕی دەیڤد دھاونی دەرھێنەرە. ڤارون بەشی بەڕێوبردن و کاری لەزانکۆی نۆتینگھام ترینت لە ئەمریکا خوێندووە. لەساڵی ٢٠١٠ وەک یاریدەدەری دەرھێنەر کاران جۆھەر دەرکەوت ئەوەش لەفیلمی ناوم خانە بوو. بەڵام یەکەم دەرکەوتنی ڤارون لە فیلمی خوێندکاری ساڵ (Student of the Year) بوو لەساڵی ٢٠١٢ کە ئەویش لەدەرھێنانی کاران جۆھەر بوو وە فیلمێکی کۆمێدی و ڕۆمانسی بوو. لەساڵی ٢٠١٤ەش لەدوو فیلمی کۆمێدی و ڕۆمانسی بەشداربوو بەناوەکانی (Main Tera Hero) لەگەڵ ئیلینا د'کروز وە فیلمی (Humpty Sharma Ki Dulhania) لەگەڵ عالیا بھات. لەساڵی ٢٠١٥ەش لەسێ فیلم بەشدارە ئەوانیش فیلمەکانی بادلاپور کە فیلمێکی تاوانی و شانۆیی بوو وە فیلمی ABCD2 کەفیلمێکی سەماکردنە وە فیلمی (Dilwale) کە فیلمێکی درامی - کۆمێدییە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧ پۆل:زیندووان پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی پۆل:پەنجابییەکان
خولیۆ کۆرتاسار
خولیۆ کۆرتاسار (؛ ٢٦ی ئابی ١٩١٤ – ١٢ی شوباتی ١٩٨٤) نووسەری کورتەچیرۆک و ڕۆمانی سەدەی بیستەمی خەڵکی ئارجەنتینە. کۆرتاسار ژمارێکی زۆر لە باشترین کارەکانی خۆی لە فەڕەنسا نووسی، ھەر لەو شوێنەی لە ساڵی ١٩٥١ی تێیدا دەستی بە کار کردبوو. کۆرتاسار کاریگەریەکی لە ڕادەبەدەری ھەبوو لە سەر ھەموو نووسەرەکانی ئەمریکای لاتینی و وێژەی ئەم بەشە لە جیھان.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی ئارجەنتینی پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئارجەنتینی پۆل:وەرگێڕە ئارجەنتینییەکان پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤ پۆل:مردووانی ١٩٨٤ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وەرگێڕەکانی ئینگلیزی–ئیسپانی پۆل:نووسەرانی فەنتازیی فەڕەنسی پۆل:وێنەگرانی فەڕەنسی پۆل:وەرگێڕە فەڕەنسییەکان پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:وتاربێژانی ئەرجەنتینی پۆل:خوێندکارێکی پێشووی زانکۆی بۆینس ئایرس
فیقھی سیرە (بوتی)
فیقھی سیرەی پێغەمبەر کتێبێکە دەربارەی ژیاننامەی پێغەمبەر محەممەد، لەلایەن محەممەد سەعید ڕەمەزان بووتی نوسراوە، پاشکۆیەک و کورتەیەک لە مێژووی خەلافەتی ڕاشدینی تێدایە. لەسەرەتادا باسی گرینگی سیرەی کردووە بۆ تێگەیشتنی ئیسلام و چۆنییەتی بەرەوپێشچوونی خوێندنی سیرە، و چۆن پێویستە تێی بگەین، دواتر باسی مەنھەجی زانستی دەکات لە گێڕانەوەی سیرەی پێغەمبەر، ئینجا دێتە سەر باسی ژیننامەی پێغەمبەر لە لەدایکبوونەوە تاوەکوو مردن، دواتر بە کورتی باسی ژیانی خەلیفەکان دەکات لەگەڵ گرینگترین ڕووداوەکانی سەردەمیان.
سەرچاوەکان
پۆل:کتێبەکانی ژیاننامەی محەممەد
١١٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٢٢ی شوبات
٢٢ی شوبات ٥٣یەم ڕۆژی ساڵە. ٣١٢ ڕۆژ دوورە لە کۆتایی ساڵەوە (٣١٣ لە ساڵی پڕدا).
عەلی گەلاوێژ
عەلی گەلاوێژ (١٩٢٢-١٩٨٨) ساڵی ١٩٢٢ لە ناوچەی بۆکان لە دایک بووە. ئەم پیاوە ناودارە لە باوکەوە بە ھۆزی فەیزوڵڵابەگی موکری و و لە دایکەوە دەچێتەوە سەر بنەماڵەی ئەردەڵان. باوکی دکتۆر عەلی گەلاوێژ، برایم سەلاح فەرماندەی سوپای کۆماری کوردستان بووە. عەلی گەلاوێژ بەھۆی ئەوەی کە باوکی لە تەورێز ئەفسەر بووە ھەر لە منداڵییەوە لە تەورێز دەرسی خوێندووە و لە قوتابخانەی ناوەندی فێردەوسی ئەو شارە لە ساڵی ١٩٤٠ دیپلۆمی ناوەندی وەرگرتووە.
پاش ساڵی ١٩٤١ کە دەوڵەتە سەرکەوتووەکانی شەڕی دووەمی جیھانی ئێرانیان داگیر کرد باوکی عەلی گەلاوێژ لە سوپای ئێران دێتە دەرەوە و دەچێتە ناو سوپای کۆماری کوردستانەوە. ھەر لە بەر ئەمە بە ماڵەوە دەگەڕێتەوە بۆ کوردستان. لە کاتێکدا کە کۆمار دادەمەزرێ دەوڵەتی کۆماری کوردستان لە مەھاباد نزیکەی ٦٠ کەس لە لاوە کوردەکان دەنێرێ بۆ شاری باکۆ لە کۆماری ئازەربایجان بۆ دەرس خوێندن کە یەکێک لەو خوێندکارانە عەلی گەلاوێژ بووە.
عەلی گەلاوێژ بەر لە رۆیشتنی بۆ دەرس خوێندن لە دەرەوەی وڵات رۆمانێکی نووسیبوو کە ھەرگیز چاپ نەکرا و ئێستاش دەستنووسەکەی نەماوە، بەڵام ئەو رۆمانە ھەر بەسەرھاتی داھاتووی خۆی بوو. ناوی رۆمانەکەش بارام و گوڵنار بوو.
کاتی گەیشتن بە کۆماری ئازەربایجان (باکۆ) بە دەستووری کۆماری کوردستان عەلی گەلاوێژ لە زانکۆی ئەفسەری ناونووسی دەکا تا پاش دەرس تەواو کردن وەک ئەفسەرێکی پسپۆڕ و لە سوپای کوردستان دا خزمەت بکا. بەڵام کاتێ کە زل ھێزەکان لە تاران فەرمانی رووخاندنی کۆماری کوردستان دەدەن و قازی محەمەد و ھەڤاڵانی لە دار دەدەن عەلی گەلاوێژ لە زانکۆی ئەفسەری دێتە دەرەوە و لە زانکۆی ئابووریی ڕامیاری ناونووسی دەکا و دوای چەند ساڵ دەرەجەی دۆکتۆرای ئابووریی سیاسی وەرگرت. ناو دۆکتۆرانامەکەی کە بە زمانەکانی ڕووسی و تورکی چاپ کرا ئەوە بوو: پەیوەندی ئابووری کشتوکاڵی لە کوردستانی ئەمڕۆی ئێران.
عەلی گەلاوێژ پاش بەینێک دەبێتە مامۆستای زانکۆی باکۆ. و ھور لە بواری پسپۆری خۆیدا وانە دەڵێتەوە و دوایی دەبێتە ئەندامی ئاکادیمی زانستەکانی ئازەربایجان.
لە ساڵی ١٩٤٦ کە دەگاتە باکۆ و دوای ماوەیەک گەورە ھێزان کۆماری کوردستان دەڕوخێنن عەلی گەلاوێژ لەگەڵ دکتۆر رەحیم قازی (برای محەممەد حوسێن سەیفی قازی) رۆژنامەی کوردستان ئۆرگانی ناوەندی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە باکۆ دەردەکەن و بێژەری رادیۆ حیزبیش دەبێت. دواتر دەچێتە نێو حیزبی توودەی ئێرانەوە و دەینێرن بۆ وڵاتی بولغارستان و لەوێ دەبێتە بێژەری رادیۆ پەیکی ئێران بە زمانەکانی کوردی فارسی و تورکی.
پاش شۆڕشی گەلانی ئێران لە ساڵی ١٩٧٨ دێتەوە بۆ تاران و لەگەڵ ھاوڕێیانی لە حیزبی توودەی ئێران دا دەست دەکەنەوە بە تێکۆشانی سیاسی. دکتۆر عەلی گەلاوێژ لە حیزبی توودەدا ئەندامی کزمیتەی ناوەندی و بەرپرسی ھەرێکی کوردستان بووە. عەلی گەلاوێژ کەوتە بەر شەپۆلی ئیعدامی ناسراو بە ١٩٨٨ بە تاوانی خەباتی سیاسی و لە زیندانی ئێوین لە تاران ئێعدام کرا.
پۆل:خەڵکی بۆکان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:ئابوورزانانی ئێرانی پۆل:نووسەرانی ئێرانی پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان پۆل:مارکسیستە کوردەکان پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان پۆل:مارکسیستە ئێرانییەکان پۆل:نووسەرانی مارکسیست پۆل:سیاسییەکانی حیزبی توودەی ئێران
شۆڕشی ڕووسیا
thumb|خۆپشاندان لە فێبرێوەری ١٩١٧ thumb|وێنەی جووڵاوی لێنین لەکاتی وتاردان لەشۆڕشێ ئۆکتۆبەری ١٩١٧ شۆڕشی ڕووسیا یان شۆڕشی ئۆکتۆبەر یان شۆڕشی بەلشەڤیک یان شۆڕشی لێنین و ترۆتسکی ئەو زنجیرە شۆڕشە بوو دژی ئیمپراتۆری ڕووسیا کە لە ئەنجامدا سیستەمی وڵاتەکەی گۆڕی و بۆ سیستەمێکی کۆمۆنیزم و لە ئەنجامدا سنوورەکانی ڕووسیا گۆڕانکاری بەسەرهات و فراوان بوو و دەوڵەتی یەکێتیی سۆڤیەتی لەسەر بنیادنرا یەکەم زنجیرەی شۆڕشەکە لە شوبات یان فێبریوەری ١٩١٧ بوو وە دووەمیش لە تشرینی یەکەم یان ئۆکتۆبەر بوو لەهەمان ساڵدا.
ڕۆژی ١٧ی ئۆکتۆبەری ١٩١٧
لە ١٧ەی ئۆکتۆبەر ساڵی ١٩١٧ بە بە بڕیار و پلانێکی نەخشە بۆ داڕێژراوی پێشوەختی ڤلادیمیر لێنین و زۆرایەتی مەکتەبی سیاسی و کۆمیتەی ناوەندی حزبی سۆسیال دیموکراتی کرێکاری ڕووسیا (بۆلشێڤیک) و بە فەرماندەیی لیۆن ترۆتسکی، کرێکاران و سەربازان و جووتیاران و ژنان و لاوانی ڕێکخراو لە حزبی بۆلشێڤیک و شووراکاندا لە ھەموو لایەکەوە ھێرشیان بردە سەر حکوومەتی کرنیسکی کادیت و ھاوکارەکانی لە سۆسیال شۆڕشگێڕەکان و مەنشەفی یەکان و لە ماوەیەکی کەمدا و بە کەمترین زیانی گیانی، کە لە ژمارەی پەنجەکانی مرۆڤێک تێپەڕی نەدەکرد، دەستیان بەسەر کۆشکی زستانەی حکوومەت لە سەنت پیتەرزبورگدا گرت و زۆربەی سەرانی حکوومەتیان دەست بەسەر کرد. ئەمەش بووە چەخماخەیەک بۆ ھیرَش بردنە سەر زۆربەی ھەرە زۆری دام و دەزگاکانی حکوومەتی کرنیسکی لە سەراسەری ڕووسیا بەم شێوە لە کەمترین ماوەدا حزبی بۆلشێڤیک بۆ یەکجاری کۆتایی بەدەسەڵاتی چەند سەدەی ئیمپراتۆری تزاری و ھەشت مانگەی حکومەتی بۆرژوایی کرنیسکی ھێناو لە جێگای دا دەسەڵات و حکوومەتی کۆماری شوورایی کرێکاران و جووتیان و سەربازان، کە ڕێکخراو بوون لە شووراکان و ئەرتەشی سووردا، ڕاگەیاند.
پۆل:شۆڕشی ڕووسیا (١٩١٧) پۆل:کۆمۆنیزم لە ڕووسیا پۆل:ململانێکانی ١٩١٧ پۆل:شۆڕشی ڕووسیا پۆل:ڕووسیا لە ١٩١٧ پۆل:شۆڕشی کۆمۆنیستەکان
١١٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ئونەیسە کچی حاریس
ئونەیسە کوچی حارس کوڕی عەبدولعوزا کوڕی ڕیفاعەی سەعدی کچی حەلیمەی سەعدییە، خوشکی شیری پێغەمبەر محەممەدە.
سەرچاوەکان
پۆل:محەممەد
سارنیتسا
سارنیتسا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای پازارجیک لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٬٨٠٣ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای پازارجیک پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ئەحمەد زوەیل
ئەحمەد حەسەن زیوەیل (لە دایکبووی ٢٦ی شوباتی ١٩٤٦ - ٢ی ئابی ٢٠١٦) زانایاکی موسوڵمانی میسرییە و خاوەنی ڕەگەزنامەی ئەمریکیە کە ناسراوە بە باوکی فێمتۆ کیمیا (Femtochemistry) لە ساڵی ١٩٩٩ خەڵاتی نۆبێلی لە کیمیا وەرگرتووە بۆ کارکردنی لەسەر بواری (Femtochemistry) و و ھەروەھا یەکەم زانای میسرییە کە خەڵاتی نۆبێلی وەرگرتووە.
لە ٢٦ ی فبرایەری ساڵی ١٩٤٦ لەشاری دەمنھوری میسر لەدایک بووە، بەشی کۆلێژی زانستی لەزانکۆی ئیسکەندەریە تەواو کردووە، لەساڵی ١٩٦٧ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زانستی کیمیا بە پلەی شەرف بەدەستھێناوە دواتر بڕوانامەی ماجستێری وەرگرتووە.
ئەحمەد زوەیل ڕۆشووە بە ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا و لەزانکۆی بنسلڤانیا بڕوانامەی دکتۆرای لە زانستی لیزەر بەدەستھێناوە، لەساڵی ١٩٧٤ بۆ ساڵی ١٩٧٦ وەکو تۆێژەر لە زانکۆی کالیفۆرنیا کاری کردووە، لەساڵی ١٩٧٦ لە پەیمانگای کالیفۆرنیای تەکنەلۆجیا کاری کردووە کە لەگەورەترین زانکۆکانی زانستی ئەمریکایە، لەساڵی ١٩٨٢ ڕەگەزنامەی ئەمریکی وەرگرتووە، بۆتە مامۆستایەکی سەرەکی بۆ زانستی کیکیا لەزانکۆی کالتک کە گەورەترین پۆستی زانستیە لەزانکۆکانی ئەمریکا.
ئەحمەد زوەیل ڕژێمی وێنەگرتنی بەپەلەی داھێناوە کە بەلیزەر کاردەکات و توانای دیاریکردنی جموجۆڵەکانی بەشەکانی ھەیە لەکاتی دوروستبون و پێکەوە لکاندنیان، زیاتر لە ٣٥٠ توێژینەوەی زانستی ھەیە لە گۆڤارە زانستیە جیھانیەکاندا، ناوی لە لیستی شەرەفی ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا بڵاوکراوەتەوە کە گرنگترین ئەو کەسایەتیانە لەخۆ دەگرێت بەشداریان لە بنیاتنانی ئەمریکادا کردووە بەو پێیەی کە گرنگترین زاناکانی لیزەر بووە لە ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا.
ئەحمەد زوەیل ٣١ خەڵاتی نێو دەوڵەتی وەرگرتووە و لەساڵی ١٩٩٩ خەڵاتی نۆبڵی لەبواری کیمیادا بەدەستھێناوە و بەیەکەم زانای میسری و عەرەبی دەژمێردرێت کە لەبواری کیمیادا خەڵاتی نوبڵی وەرگرتووە ھەروەھا وەکو نوێنەری زانستی ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا بۆ وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕست دامەزراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠١٦ پۆل:موسڵمانانی ئەمریکی پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی پۆل:موسڵمانانی میسری پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦ پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا پۆل:میسرییەکان لە وەرگرتنی خەڵاتی نۆبێل پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئەلێکسەندەریا پۆل:پەیمانگای کایفۆرنیا بۆ لێھاتوویی تەکنۆلۆژیا پۆل:کۆچبەرە میسرییەکان بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:داھێنەرە میسرییەکان پۆل:زانستخوازە میسرییەکان پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی پۆل:ھاوپۆلە بیانییەکانی ئەکادیمیای زانستی نەتەوەیی ھیندی پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە پۆل:ئەندامە بیانییەکانی ئەکادیمیایی ڕووسی بۆ زانست پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پۆل:داھێنەرە موسڵمانەکان پۆل:دەرچووانی زانکۆی پێنسلڤانیا پۆل:وەرگرانی خەڵاتی وۆلف لە کیمیا
بڕیارنامەی ٨١٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨١٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی ئازاری ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ڕواندا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٨٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:ڕواندا لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕواندا
١١٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
مارگریت دورا
سەرچاوەکان
پۆل:سیناریۆنووسانی فەڕەنسی پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە فەڕەنسا پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی فەڕەنسی پۆل:نووسەرانی ژنی فەڕەنسی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ژن پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤ پۆل:مردووانی ١٩٩٦ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ئەندامانی بەرگری فەڕەنسی پۆل:کۆمۆنیستە فەڕەنسییەکان پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور
کۆگەی دراوەی کۆمپیوتەر
کۆگەی دراوەی کۆمپیوتەر کە ھەندێ جار تەنها پێ ئەوترێ کۆگە یا بیرگە، تەکنۆلۆژیایەکە پێکهاتوو لە پارچەکانی کۆمپیوتەر و ئامێرەکانی تۆمارکردن، کە بۆ ھەڵگرتنی دراوەگەلی دیجیتاڵ بەکار دێ. یەکێکە لە پارچە گرنگ و بنچینەییەکان لە کۆمپیتەرەکاندا. لێکدانەوە و یاریکردن بە دراوەکان کاری یەکەی پێوەئاژۆتنی ناوەندی یا CPU -ە.
لە کردەوەدا، کۆگەگەلی خێرا بەڵام گرانبەھا و بچووک لە نزیک و کۆگەگەلی ‌ھێواش بەڵام گەورەتر و ھەرزان لە دوورەوەی CPU -وە دائەنرێن. زۆر جاران بە تەکنۆلۆژیا خێرا و زووبفڕەکان (ئەوانەی لەگەڵ کوژانەوەی کۆمپیتەردا دراوەکانیان ون ئەبێ) ئەوترێ "بیرگە"، لە کاتێکدا کە بە تەکنۆلۆژیا ھەمیشەیی و ھێواشترەکان ئەوترێ "کۆگە"، بەڵام بە پێچەوانەکەشی ھەیە، واتە ئەکرێ جێی ئەم دوو زاراوەیە بگۆڕدرێ.
پۆل:بیرگەی کۆمپیوتەر  پۆل:تەلارسازی کۆمپیوتەر
حاجی ئۆمەران
حاجی ئۆمەران یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای چۆمان، ڕووبەرەکەی بریتییە لە ١٤٠ کم دووجا، کە %١٠ی دەشتایییە و، %٦٠ی چیایە و، %٣٠ی گردە، ژمارەی گوندەکانی ١٩ گوندە و، لە ساڵی ١٩٧٦ بووەتە ناحیە.
گوندەکان
گوندەکانی حاجی ئۆمەران ژمارەیان ١٩ گوندە، ئەمانەی خوارەوەن:
سەرچاوە
پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر
ناوکیلە
چەپ|350px|وێنۆک|[[ئەندامۆچکەکان:
(١) ناوکیلە
(٣) ڕایبۆسۆم
(٤) ڤێزیکل
(٥) ناوە پلازمە تۆڕی زبر
(٦) دەزگای گۆلجی (خانە)
(٧) پەیکەری خانە
(٩) مایتۆکۆندریا
(١٠) ڤاکۆئۆل
(١١) سایتۆسۆل
(١٢) لایسۆسۆم
(١٣) سێنتریۆل]]
ناوکیلە یان ناوەندۆکە (بە ئینگلیزی: Nucleolus) ئەندامۆچکەیەکە لە ناو ناوکی خانەدا. ئەم ئەندامۆچکە ئەرکی درووست کردنی ھەندێک پرۆتینی بۆ دروست کار کردنی ڕایبۆسۆم لە ئەستۆیە.
230px|وێنۆک|خانە و بەشەکاننی بە کوردی
سەرچاوەکان
پۆل:خانە پۆل:ئەندامۆچکەکان
مێخەک (گوڵ)
200px|farme|وێنۆک|چەپ|گوڵی مێخەک مێخەک جۆرە ڕووەکێکە لە توخمی ئەو ڕووەکانەیە کە بۆ ڕازندنەوە و جوانی بەکاردەھێنرێت لەکەرتی مێخەکیەکانە کە نزیکەی ٣٠٠ جۆر لە خۆدەگرێ کە زۆربەی لە ئاسیا و ئەوروپایە وە کەمێکی نەبێ لە مەغریبی عەرەبی دایە وە تەنھا یەکدانە لە ناوچەکانی جەمسەری زەوی دا ھەیە کە ئەویش لە ئەمریکای باکورە. سیفەتەکانی ڕووەک زۆربەی لە جۆری دەوەنە چەندساڵەیەکانە وبەشێوەیەکی گشتی گەڵاکانی باریک ولەرێکی یەکن تاک گوڵەو پێنج پەرەگوڵی ھەیە٠
سەرچاوەکان
پۆل:گوڵەکان پۆل:مێخەک پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
باییزیاوا
باییزیاوا (Bayîzyawa، بە فارسی: بایزید آباد) گوندێکە لە بەخشی ئاڵۆت لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤٢ کەس لە ٢٥ بنەماڵەدا بووە.
فەلسەفەی سیاسی
220x440px|وێنۆک|[[ئەفلاتوون (چەپ) و ئەرەستوو (ڕاست)، وردەکارییەکانی قوتابخانەی ئەسینا لەلایەن ڕافایل]] فەلسەفەی سیاسی یان فەلسەفەی ڕامیاری بریتییە لە تۆژینەوەی مژارگەلێک وەکو ئازادی، داد، سامان، ماف، یاسا، و جێبەجێبوونی یاسا لەلایەن دەسەڵاتەوە؛ فەلسەفەی ڕامیاری دەپرسێ:
ھەر کام لە قوتابخانە سیاسییەکان، بە ڕێبازی تایبەتی خۆیانەوە ھەوڵی وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارانەیان داوە.
فەلسەفەی ڕامیاری بە واتای گێڕانەوەی مێژووی بیرە سیاسییەکان نییە، بەڵکوو بە واتای بیرکردنەوە لە سیاسەت بە شێوەیەکی فەلسەفییە. فەلسەفەی ڕامیاری زۆر ناچێتە ناو ناخی حکوومەتێکی تایبەت و خۆی لە شێوازەکانی فەرمانڕەوایی نادات.
ھۆتمەیل
ھۆتمەیل ڕاژەیەکی ئیمەیلە کە لەلایەن کۆمپانیای مایکرۆسۆفتەوە پەرەی پێدراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ئیمەیل
مافی کارکردن
مافی کارکردن ھەبوونی مافی کارکردن یەکێکە لە مافە بنەڕەتییەکانی مرۆڤ بۆ ئەوەی کاربکات، مافی ھەبێت ببێت بە فەرمانبەر و ڕێگری لێ نەکرێت لەوەی ببێت بەیەکێک لە فەرمانبەران، مافەکە بە گەورە و گرنگ دانراوە لەلایەن مافنامەی مرۆڤ و وەک یاسایەکی نێودەوڵەتی بۆ مافی مرۆڤ دانراوە، لە پەیمانی نێودەوڵەتی تایبەت بە مافی ئابوری و کۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیری کە مافی کارکردن سەرەنج دەخاتە سەر گەشەی ئابوری و گەشەی کۆمەڵایەتی و کلتوری.
پێناسەکردن
بەندی ٢٣٫١ مافنامەی مرۆڤ
"(1) ھەمووان مافی ئەوەیان ھەیە بە ویستی خۆیان کاربکەن، ویستی خۆیان ھەیە لە بوون بە فەرمانبەر، بۆ یەکسانی و بارە گونجاوەکانی کار."
- مافنامەی مرۆڤ پەیمانی نێودەوڵەتی تایبەت بە مافی ئابوری و کۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیری ڕایدەگەیەنێ لە بەشی ٣ بەندی ٦
"(1) ویلایەتەکان ڕەزامەندن لەسەر مافی کارکردن کە لەناویدا ئەوە دەگرێتەوە ھەمووان ماف و ھەلی دەستکەوتن و گەیشتن بە کاریان ھەیە کە بە ئازادانە ھەڵی بژێری و پەسەندی بکات، and will take appropriate steps to safeguard this right. (2) The steps to be taken by a State Party to the present Covenant to achieve the full realization of this right shall include technical and vocational guidance and training programmes, policies and techniques to achieve steady economic, social and cultural development and full and productive employment under conditions safeguarding fundamental political and economic freedoms to the individual."
- International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights پەیمانی ئەفریقی لە مافەکانی مرۆڤ و خەڵک لە بەندی ١٥ ئەوە دەخاتە ڕوو کەوا