cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خێوەت گەورە
مەکسیک
پارتی شۆڕشگێڕیی دامەزراوەیی کە ٧١ ساڵی ڕەبەق و بەبێ مەودا دەسەڵاتی بەدەستەوە بوو، لە ساڵانی ١٩٢٩وە تا ٢٠٠٠ دامەزرابوو بە دوای شۆڕشی مەکسیکەوە بوو. پلوتارکۆ ئلیاس کاڵەس، سەرۆککۆماری مەکسیک ئەم حیزبەی دامەزراند، کە پاشان ناسرا بە حیزبی شۆڕشگێڕی نەتەوەیی لە ١٩٢٩دا، بەو ئامانجەوە کە دۆخێکی سیاسی وەھا ئامادە بکەن کە ھەموو ڕێبەرە زیندووەکان و شەڕوانەکانی شۆڕشی مەکسیک بتوانن تێیدا بەشدار بن، وە بۆ حەلکردنی قەیرانە سیاسییەکان کە لە ساڵی ١٩٢٨دا، لە کوشتنی سەرۆککۆماری تازەھەڵبژێردراو ئالڤارۆ ئۆبرەگۆنەوە سەریان ھەڵ دابوو. لە ماوەی ٩ دەیەی بوونیدا، پارتی شۆڕشگێڕیی دامەزراوەیی، کۆمەڵە ئایدیۆلۆژیگەلێ زۆر بەربڵاوی وەرگرتووە (کە زۆرتر لەلایەن سەرۆکی مەکسیکەوە لە ١٩٤٠ەکاندا و پیشەسازیی بانکدارییەوە لە ١٩٧٠کاندا دیاری دەکران). لە ١٩٨٠کاندا، حیزبەکە ھەندێک چاکسازیی بەخۆیەوە بینی کە بووە ھۆی دۆخ و شێوازی ئێستای، بە سیاسەتگەلێکەوە وەک ڕاستی ناوەندی وەسف دەکرێت، وەکوو تایبەتسازیی کۆمپانیاگەلی دەوڵەتی، پێوەندیی نزیکتر لەگەل کڵێسەی کاتۆلیکدا، وە وەرگرتنی سەرمایەداریی بازاڕئازاد و سیاسەتە نیۆلیبراڵییەکان.
بزووتنەوەی نەتەوەیی ژیانەوە، کە لەلایەن ئاندرێس مانوێل لۆپێز ئۆبادۆرەوە کە سەرۆکی ئێستای مەکسیکە دامەزراوە، زۆرجار وەکوو حیزبێکی خێوەتگەورە وەسف کراوە، لەبەر ئەو دەنگدەرە جۆراوجۆر و جیاوازانەی کە لە ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠١٨دا دەنگیان پێ دا.
پورتوگال
حیزبی چەپی ناوەڕاستی سۆسیالیست و حیزبی ڕاستی ناوەڕاستی سۆسیال دێمۆکرات، وەکوو حیزبگەلێکی خێوەتگەورە و ھەمووگر وەسف کراون.
ئیسپانیا
حیزبی ھاووڵاتیان (بە ئسپانیایی: Ciudadanos) وەکوو نموونەیەکی خۆبەخۆشەویست پیشاندەر (astroturfing) لە میدیاکاندا تا ٢٠١٥ لەبەر چاو گیراوە. لە بنەڕەتدا ئەم حیزبە وەکوو حیزبێکی ناوچەیی سۆسیال دێمۆکرات دژ بە نەتەوەگەرایی کاتالۆن دامەزرا، دواییا گۆڕیا بە حیزبێکی خێوەتگەورە بۆ ئەوەی لە ڕاستی توندڕەوەوە تا چەپی میانەڕەو دەنگ بەدەست بھێنێت لە ڕواڵەتیدا لە دیمەنی نەتەوەیی سیاسیدا. ھەڵوێستی ئەم حیزبە تێکەڵێکە لە لیبراڵیزم و ئورووپاخوازی، بەڵام ھەروەھا ڕوانگەکانی پۆپۆلیستەکانی لەسەر یاساییکردنەوەی دژ و ئۆپۆزیسیۆنە سیاسییەکانی و ڕوانگە کۆنەپارێزانەکان لەسەر بابەتگەلێک وەکوو سیستەمی تاوانباری و خاوەندارێتی کەسی و ھەڵوێستە ناسیۆنالیزمییە ئیسپانیاییەکان بە گەرمی قەبوڵ کردووە. ئەم حیزبە بە بێ کێشەی زۆر لەلایەن سەرۆکەکەی خۆیەوە، ئاڵبێرت ڕیڤێرا بووە بە یەکێک لە بەرچاوترین حیزبە خێوەتگەورەکان لە مێژووی وڵاتەکەدا. لە چەند ساڵی ڕابردوودا، دەرکەوتووە کە ئادیۆلۆژیی سەرەکی حیزبەکە بەرەو ڕاست چووە، بەوەی کە ئاڵبێرت ڕیڤێرا لەپاش ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠١٩ی ئیسپانیا گوتی بۆ دروستکردنی ھاوپەیمانی بە دوو حیزبی سەرەکی چەپی ناوەندی و حیزبە چەپەکانەوە بەبێ سەرنجدان بە ئەنجامەکان، ھاوڕایی و موافقەت ناکەن. سەرەڕای ئەمە، ھەندێک لە شرۆڤەکاران دەڵێن کە لەپاش ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠١٩ی ئیسپانیا، حیزبی ھاووڵاتیان ھەوڵی داوە بۆ ئەوەی ببێت بە حیزبی ڕاستی باڵادەست و ھێژمۆنیی لە جێگای حیزبی خەڵکدا کە تووشی کێشەی دابەزینی گەورە لە ڕێژەی دەنگ و کورسییەکانی کۆنگرێسی نوێنەران بووەتەوە.
برازیل
بزووتنەوەی دێمۆکراتیکی برازیل حیزبێکی خێوەتگەورە و ناوەندگەرایە، وە گەورەترین حیزبی برازیلە.
شانشینی یەکگرتوو
کاتێک گۆردۆن براون بوو بە سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا لە ٢٠٠٧دا، کەسانێکی زۆری لە دەرەوەی حیزبی کاردا بۆ حکوومەتەکەی بانگھێشت کرد. کەسانێک وەکوو دیگبای جۆنز، بەڕێوەبەری گشتیی سی بی ئای کە بوو بە وەزیرێکی دەوڵەت وە پادی ئاشداون سەرۆکی پێشووی لیبراڵ دێمۆکراتەکان کە پۆستی سکرتێری ئیرلەندی باکوورییان بۆ پێشنیار کردبوو (پێشنیارەکەی ڕەد کردەوە). میدیا و ڕاگەیەنەرەکان زۆربەی کات وەکوو «حکوومەتی ھەموو بەھرەکان» یا بە سادەیی «خێوەتگەورەکەی براون» لە وەزارەتەکەی براون ناو دەبەن.
حیزبی برێگزیت کە لەلایەن نایجل فەراژەوە دامەزراوە لەوانەیە وەکوو حیزبێکی یەکبابەتەی خێوەتگەورە لەبەرچاو بگیرێت، لەبەر ئەوەی کە لە ھەڵبژاردنی ٢٠١٩ی ئەورووپادا لە ئاستێکی بەربڵاودا بەربژێر و پاڵێوراوی ھەبوو، لە ئان ویدەکۆمبی کۆنەپارێزەوە بگرە تا دەگاتە کڵەیر فاکس کە پێشتر کۆمۆنیست بوو.
ویلایەتە یەکگرتووەکان
پارتی دێمۆکرات کە لە ماوەی ھاوپەیمانیی دانوستاندنی نوێدا، دامەزرا بۆ پشتیوانی کردنی سیاسەتە نوێیەکانی دانوستاندنی نوێی فرانکلین د. ڕووسڤڵت لە ١٩٣٠یەکانەوە تا ١٩٦٠ەکان، حیزبێکی خێوەتگەورە بوو. ئەم ھاوپەیمانییە سەندیکاکان، دەنگدەرانی چینی کرێکار، ڕێکخراوەکانی مەزرا، لیبراڵەکان، دێمۆکراتە باشوورییەکان، ئەفریقاییە ئەمریکاییەکان، دەنگدەرە شارییەکان و کۆچەرەکانی یەک خست و لە دەوری یەکتری کۆ کردنەوە.
ھاوپەیمانی سەگی کەوە کۆمەڵ و ئەنجومەنێکی خێوەتگەورەیە لە ناوەندگەراکان و کۆنەپارێزەکان لە خانووی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، ھەندێکیان لە باری کۆمەڵایەتییەوە کۆنەپارێزن و لە باری ئابووری و داراییەوە پێشکەوتنخوازن یان بە پێچەوانەوە. بۆ ماوەیەکی کورت بە دوای ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠٦ و ٢٠٠٨دا، ئەو کاتەی کە دێمۆکراتەکان زۆرینەی پەرلەمانیان گرت، ئەم کۆمەڵە کاریگەری و باندۆری زیاتری لەسەر حیزبەکە ھەبوو، بەڵام دیسان کاریگەرییەکەی کەم بووەوە لە دوای ئەوەی کە زۆرێک لە ئەندامەکانی لە ھەڵبژاردنی ٢٠١٠دا یان بەزێندران یان خانەنشین بوون. ھاوشانە کۆماریخوازەکەی کۆمەڵەی ھاوپەیمانی سەگی کەوە، گروپی ھاوبەشیی خەڵکی ئاسایی کۆماریخواز (Republican Main Street Partnership)ە.
لە بەرامبەری ھاوپەیمانیی دانوستاندنی نوێدا، پارتی کۆماریخوازەکان فرە زۆرتر لە مێژووەکەیدا پارتێکی خێوەتگەورە بوو کە ڕادەیەکی بەربڵاوی لە باڵی ڕاست و ھۆیەکانی ڕاستی ناوەندی دەگرتە خۆی، لەخۆگری ڕادەیەکی بەربڵاوی سیاسەتوانان کە لە باری ئابوورییەوە کۆنەپارێز بوون و لە باری کۆمەڵایەتییەوە مامناوەند یا لیبراڵ بوون وە بە پێچەوانەوە. لە ماوەی ١٩٧٠کان و ١٩٨٠کاندا، پارتی کۆماریخوازەکان پشتیوانیی دەنگدەرە قەراغشارییە دەوڵەمەندەکان لە باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکان و ڕۆژاوای ناوەڕاستی ویلایەتە یەکگرتووەکان، میانەڕەوەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان، ئازادیخوازەکانی ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان و کۆنەپارێزە گوندییەکان لە سەرانسەری وڵاتدا بەدەست ھێنا. لە ١٩٦٨ تا ١٩٨٨، کۆماریخوازەکان لە ٦ ھەڵبژرادنی سەرۆکایەتی ٥ ھەڵبژاردنیان بردەوە، بە تەنیا دەرھاویشتن(exception)ەکەوە کە بەزینێکی بچووک بوو جیمی کارتری دێمۆکرات لە ١٩٧٦دا. شەڕی کەلتووری ١٩٩٠ەکان و کاریگەری ڕوولەزیادبوونی ڕاستی مەسیحی لە حیزبەکەدا، بەشە میانەڕەوە کۆمەڵایەتی و لیبراڵەکانی ھان دا بۆ دەستپێکردن بە تەرککردنی حیزبەکە بە قازانجی دێمۆکراتە میانەڕەوەکان یان سیاسییە سەربەخۆکان، بە تایبەت لە باکووری ڕۆژھەڵات و میدوێستی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا. وەکوو ئەنجام، کۆماریخوازەکان لە حەوت ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی تا ١٩٩٦ شەش ھەڵبژاردنیان دۆڕاندووە، لە حاڵێکدا کە سێ ھەڵبژاردنی بچووکی کۆلێژیان بردووەتەوە. ئەگەرچی کۆماریخوازە میانەڕەوەکان درێژەیان دا بە سەرکەوتن لە قۆناغی دەوڵەتدا تا سپێدەی سەدەی ٢١.
بە دوای ڕێککەوتنی داڵاس ئەکۆرد لە ١٩٧٤دا، حیزبی ڵیبرتریەن (LP) بیرۆکەی خێوەتگەورەی قەبووڵ کرد تا ئەو ڕادەیەی کە زەمانەت و گەرەنتی ئەوەی کرد کە ڕوانگەکانی ئانارکۆ-کاپیتالیزم لە حیزبی زۆرینەی مینارشیزم دەرنەکرێت و موستەسنا نەکرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:وشە سیاسییەکان پۆل:حیزبەکان
مائیدە
سوورەتی مائیدە سوورەتی ٥ی قورئانە و ١٢٠ ئایەتە. سوورەتێکی مەدینەییە و دوای سوورەتی نیسا دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
ھادی زیائوددینی
شێوەکار و پەیکەرسازێکی کوردستانە.
ھادی زیائوددینی ساڵی ١٩٥٦ (١٣٣٥ک. ھ) لە شاری سنە، لە گەڕەکی جەوراوا لە بنەماڵەیەکی پارێزکار و ھونەردۆست لەدایک بوو. ساڵی ١٩٧٧ خوێندنی ھونەرە جوانەکانی لە زانکۆی تاران دەست پێکرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ھونەرمەندانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦ پۆل:پەیکەرتاشەکان پۆل:خەڵکی سنە پۆل:شێوەکارەکانی کوردی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:زیندووان پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
نەرمامێری سەرچاوە کراوە
alt=لۆگۆی سەرچاوە کراوە|وێنۆک|لۆگۆی سەرچاوە کراوە بەو نەرمەکاڵایانە دەوترێت کە کۆدەکانیان ئاشکرا دەکەن بۆ پەرەپێدەران و بەکارھێنەران و بۆ زیاتر پەرەپێدان و دۆزینەوەی کەلێن لە نەرمەکاڵاکەدا. وە ڕێگە بە دەستکاریکردن و سەرلەنوێ بڵاوکردنەوەی دەدەن لەژێر ناوێکی تردا، بەمەرجێ نەرمەکاڵا نوێیەکەش لەژێر مافی سەرچاوە کراوەدا بوەشێندرێت. نەرمەکاڵای سەرچاوەکراوە زۆرجار بە ھاریکاری دروست ئەکرێت، مەرجیش نیە ئەوەی دروست ئەکرێت نەرمەکاڵا بێت، ئەکرێت ڕەقەکاڵاش بێت.
مۆدێلی سەرچاوە کراوە، پەرەپێدان بەھەرەوەزی لە چەند سەرچاوەی سەربەخۆوە، وا ئەکات کەوا ئاسۆیەکی فرەڕەنگ بۆ دیزاین کردن بێتە ئاراوە و ھەر کۆمپانیایەک یان لایەنێک بتوانێ بۆ ماوەیەکی درێژخایەن بتوانێ پەرەی پێ بدات و بەڕێوەی ببات. ڕاپۆرتێکی ستاندیش گروپ لە ٢٠٠٨دا ئەوە ئەخاتە ڕوو کە بەبەکارھێنانی سەرچاوە کراوە بەکارھێنەران ساڵانە ٦٠ ملیار دۆلاریان بۆ گەڕاوەتەوە. لە ئیستادا وڵاتە گەورەکانی دنیا وەک ئەمریکا و بەریتانیا، ھەردوو خاوەن سیاسەتی سەرچاوە کراوەن بۆ وەبەرھێنان لە بواری نەرمەکاڵای دەوڵەتدا.
پەراوێزەکان
پۆل:نەرمامێرە خۆڕایییەکان پۆل:نەرمەکاڵا
٢٠٥
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
گیمپ
وێنۆک|چەپ|300px|ڕووکاری نوێی ٢.٦ی GIMP لەسەر [[ئوبونتو]] GIMP کورتکراوەی GNU Image Manipulation Program ـە. نەرمەکاڵایەکی سەرچاوە کراوەی بەتوانای دەستکاریکردنی وێنەیە. گیمپ لە ساڵی ١٩٩٥ دەرکەوت کە لە سەرەتاوە بریتیبوو لە پڕۆژەیەکی زانستی ھەردوو Spencer Kimball و Peter Mattis لە پۆلێکی زانستی کۆمپیوتەر. لەدوای ساڵێک، گەشەی کرد بۆ پڕۆگرامێکی گەلی سەرچاوە کراوەی دەستکاریکردنی وێنە لەگەڵ ھاوکاری بەکارھێنەران لە سەرتاسەری جیھانەوە. ئێستاش GIMP لە لایەن ژمارەیەکی بێشوومار بەکارھێنەرەوە بەکاردەھێنرێت.
پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٦ پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٥
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پۆڵەندا
هەڵبژاردەی تۆپی پێی پۆڵەندا (ئینگلیزی: Poland national football team) هەڵبژاردەی فەرمیی تۆپی پێی وڵاتی پۆڵەندایە. لەلایەن یەکێکتی تۆپی پێی پۆڵەنداوە بەڕێوە دەبردرێت.
سەرچاوەکان
پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پۆڵەندا پۆل:ئەندامانی فیفا پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ پۆل:تۆپی پێ لە پۆلەندا
ئامزیان
گوندێکە لە ھەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
ڕۆبێرت لێڤاندۆفسکی
ڕۆبێرت لێڤاندۆفسکی (لەدایکبووی ٢١ی ئابی ١٩٨٨ لە وارساو، پۆڵەندا) یاریزانێکی پۆڵەندییە. لە ھێڵی ھێرشبەر بۆ یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا کە یەکێک لە یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیایە یاری دەکات. کاپتنی یەکەمی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پۆڵەندایە. لە یانەکەی و ھەڵبژاردەکەی درێسی ژمارە ٩ دەپۆشێت. خەڵاتی فیفای بۆ باشترین یاریزانی جیھانی ٢٠٢٠ بەدەست ھێنا، لە هاوینی ٢٠٢٢ پەیوەندی کرد بەیانەی بارسێلۆنای ئیسپانی درێسی ژمارە ٩ لە یانە کەتەلۆنیەکە دەپۆشێت.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف پۆل:براوەکانی باشترین یاریزانی تۆپی پێی جیھان پۆل:زیندووان پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی پۆڵەندا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی پۆڵەندی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨ پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢ پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی لا لیگا
کیتێن
کیتێن شارۆچکەیەکە لە پارێزگای بورگاس لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٬٠٧٥ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بورگاس پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٣١ لە بولگاریا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٣١ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
ئاسکۆڵ
ئاسکۆڵ گوندێکە لە ھەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
کلۆد ئۆلیێ
کلۆد ئۆلیێ نووسەری سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:زیندووان پۆل:نووسەرانی پاریسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢ پۆل:مردووانی ٢٠١٤ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
٧٠١ (ژمارە)
٧٠١ (حەوت سەد و یەک ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٠٠ و ٧٠٢.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
٢٠٦
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ٨٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٤ی ئابی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٦٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٣ پۆل:یووگۆسلاڤیا لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ شەڕی یووگۆسلاڤیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ یووگۆسلاڤیا
نوێن (گوند)
گوندێکە لە هەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
ئەنعام
سوورەتی ئەنعام سوورەتی ٦ی قورئانە و ١٦٥ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی مائیدە دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
خواجامیر
خواجامیر (Xwacamîr، بە فارسی: خواجه میر) گوندێکە لە بەخشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٤١ کەس لە ٧٣ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ناحیەی تلکێف
ناحیەی تلکێف، (بە عەرەبی: ناحیة التلکیف، بە ئینگلیزی: Tel Kaif subdistrict) یەکێکە لە ناحیەکانی قەزای تلکێف لە پارێزگای نەینەوا لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی تلکێفە.
مێژوو
لە ساڵی ١٩٣١دا بووە ناحیە کە سەر بە قەزای مووسڵ بوو، وە لە ساڵی شەستەکاندا بووە قەزا و ناحیەی ئەلقۆش لە قەزای شێخان دابڕدراو خرایە سەری، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٧٠دا ناحیەی وانکێ دامەزرا و خرایە سەر ئەم قەزایە.
جوگرافیا
سنوری ناحیەی تلکێف:
دانیشتووان
پێکھاتەی دانیشتووانی ناحیەکە بەم جۆرەیە: لێکۆڵینەوە لە پێکھاتەی دانیشتووانی قەزاکە، بە ھۆی کەمبوونی سەرژمێری ڕاستەقینە و دوور لە دەستکاری و ڕاگواستن و بە عەرەباندنە بەردەوامەکانی ناوچە کوردنشینەکانەوە کارێکی ئاسان نییە، بەڵام دەتوانینبڵێین کە لەم نەتەوانە پێک ھاتوون، زۆرینەی بە پلەی یەک مەسیحییەکان و پاشان پلە دوو کوردەکان و دواتر عەرەب و تورکمان.
کارگێڕی
لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٧٣) گوند.
ئیریک تین ھاگ
ئێریک تین ھاگ (لە دایکبووی ٢ی شوباتی ١٩٧٠) بەڕێوەبەری تۆپی پێی پیشەیی ھۆڵەندی و یاریزانی پێشوویە. ئەو ئێستا ڕاھێنەری مانچستەر یونایتدە.
یاریکردنی پیشەیی
تین ھاگ یاری کرد وەک دڵی بەرگری بۆ یانەی توێنتێ، دی گرافشاپ، RKC Waalwijk و یانەی تۆپی پێی ئۆتریخت ئەو سێ گرێی ھەبوو لەگەڵ توێنتێ، لەگەڵ ئەوان جامی ھۆڵەندای بردەوە لە وەرزی ٢٠٠٠–٢٠٠١
ھەروەھا تین ھاگ لەگەڵ دی گرافشاپ لە وەرزی ١٩٩٠–١٩٩١دا، ١٠ ساڵ پێش بردنەوەی جامی ھۆڵەندا لەگەڵ توێنتێ، لە ئیرستێ دیڤیسی بردەوە لە ساڵی ٢٠٠٢ لە تەمەنی ٣٢ ساڵیدا لە کاتی یاریکردنی بۆ توێنتێ وازی لە یاریکردن ھێنا، دوای کۆتایی ھاتنی وەرزی ٢٠٠١–٢٠٠٢ ئێردیڤیسی.
سەرەتاکانی پیشەی
لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ەوە تا ساڵی ٢٠١٥ ڕاھێنەری یانەی بایەرن میونخ دووەم]]ی کرد کە لەلایەن ھایکۆ ڤۆجل کراوەتەوە ڕاھێنەری یانەکە. کۆتا یاری وەک ڕاھێنەری یانەی بایەرنن میونخی دووەم لە ٢٢ی ئایاری ٢٠١٥دا بە ئەنجامی ١–٠ لە بەرژەوەندی نورنبێرگی دووەم دۆڕاند.
پاشان تین ھاگ بوو بە بەڕێوەبەری سپۆرتینگ و ڕاھێنەری ئۆترخت لە ھاوینی ٢٠١٥دا، لە وەرزی یەکەمیدا ئەو یانەیە بەرەو پلەی پێنجەم برد. لە وەرزی ٢٠١٦–٢٠١٧دا، پلەی کۆتایی ئۆترخت بۆ چوارەم باشتر کرد و شوێنێک لە یارییە پێشەکییەکانی خولی ئەورووپادا تۆمار کرد.
ئایاکس
لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ وەک ڕاھێنەری ئایاکس دەستنیشان کرا دوای ئەوەی یانەکە مارسێل کایزەری دەرکرد. لە ساڵی ٢٠١٩ بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٩٧ەوە بە بردنەوەی بەرامبەر پاڵەوانەکانی ڕیاڵ مەدرید ٤–١ لە یاریگای سانتیاگۆ بێرنابەیۆ لە قۆناغی ١٦، لە ساڵی ٢٠١٨–٢٠١٩ بۆ قۆناغی پێش کۆتایی پێشڕەوی ھەروەھا لە یۆڤانتۆس ٢–١ کە یەکەم یاری بە ئەنجامی ١–١ لە یاریگای خۆی کۆتایی پێھێنا لە چارەکی کۆتایی. لە یەکەم یاری پێش کۆتایی، ئەو وای لە تیمەکەی کرد کە پێشڕەوییەکی ١–٠ بکات بەرامبەر تۆتنھام ھۆتسپێر لە یاریگای تۆتنھام ھۆتسپور کە بەم دوایییە تەواو بوو. ھەرچۆنێک بێت لە یاری دووەمدا، نیوەی دووەمی لەلایەن لوکاس مۆرا بۆ تۆتنھام ھۆتسپور، کە دوایین گۆڵ لەخولەکی ٩٦ تۆمارکرا بۆ ئەوەی بیکاتە ٣–٢ (٣–٣ لەسەر کۆی گۆڵ) بۆ بردنەوەی لەسەر گۆڵ لە دەرەوەی یاریگای خۆی، کۆتایی بە ھیوای ئایاکس ھێنا بۆ یاریکردن لە لە یاری کۆتایی.
لە ١٨ی نیسانی ٢٠٢١، تین ھاگ ئایاکسی ڕێنموویی کرد بۆ بە دەستھێنانی ٢٠مین جامی ھۆڵەندا بە ببردنەوەی بە ئەنجامی ٢–١ لە دژی ڤیتێسێ لە یاری کۆتایی. دوو ھەفتە دواتر، تین ھاگ گرێبەستەکەی لەگەڵ ئایاکس درێژکردەوە تا کۆتایی وەرزی ٢٠٢٢–٢٠٢٣.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠ پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ھۆڵەندی پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان
٧٠٢ (ژمارە)
٧٠٢ (حەوت سەد و دوو) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٠١ و ٧٠٣.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
بڕیارنامەی ٨٦٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٦٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئابی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کەمبۆدیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٧٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پلیسکا
پلیسکا شارۆچکەیەکە لە پارێزگای شومێن لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ١٬٠٣٤ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شومێن پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا پۆل:پلیسکا
ڕۆژژمێری تەبەری
<div style="border:1px solid #ccc; background: #fff; border-right:3px solid #ccc; border-bottom:3px solid #ccc; text-align: center; padding:3px; float:left; font-size: smaller; line-height: 1.3; margin-right: 4px; width: 70px;"> ئەمڕۆ Friday
ی ی تەبەری
ڕۆژژمێری تەبەری جۆرێک ڕۆژژمێری ساسانییە کە تێیدا ساڵ بەرامبەر لەگەڵ ٣٦٥ ڕۆژ و دوازدە مانگی ٣٠ ڕۆژەیە.
لە ڕۆژژمێری تەبەریدا، پێنج ڕۆژ لە ڕۆژەکانی ساڵ بە پێتێک ناسراوە و بەرامبەر لەگەڵ پێنج ڕۆژی یەکەمی نەورۆزە و ھەروەھا لە ساڵی پڕدا، ٣٠ی ڕەشەمە بە شیشێک دەناسرێت.
ئەمڕۆ ی ی تەبەریییە.
مانگەکان
! مانگە تەبەرییەکان (بە کوردی)!! مانگە تەبەرییەکان (بە تەبەری) !! ڕۆژژمێری کوردی
سەرچاوەکان
پۆل:تەبەرستان
گەمجێ
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
٢٠٧
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
ڕومێن ڕادێڤ
ڕومێن جۆرجیڤ ڕادێڤ (؛ لەدایکبووی ١٨ی حوزەیرانی ١٩٦٣) سیاسەتمەدارێکی بولگاریایە و پێشتر ژەنەڕاڵی سەرەکی بووە کە لە ٢٢ی کانوونی دووەم ٢٠١٧ەوە سەرۆکی ئێستای بولگاریایە. لە ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٢١ بۆ جاری دووەم لەسەریەک سەرکەوتنی بەدەستھێنا و لە خولی دووەمدا ٦٦٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنا.
ڕادیڤ پێشتریش وەک فەرماندەی ھێزی ئاسمانی بولگاریا کاری کردووە.
خێزانی ڕادێڤ
ڕادێڤ لە یەکەم ھاوسەرگیری لەگەڵ گینکا ڕادێڤا دوو منداڵی ھەیە کە لە ساڵی ٢٠١٤ بە جیابوونەوە کۆتایی ھات: کچێک دارینا کە لە ساڵی ٢٠٠١ لەدایکبووە و کوڕێکی جۆرجی کە لە ساڵی ٢٠٠٣ لەدایکبووە، دواتر ھاوسەرگیری لەگەڵ دێسیسلاڤا گێنچێڤا کردووە کە پێشتر ھاوسەرگیری لەگەڵ پەرلەمانتاری BSP کردووە جۆرجی سڤیلێنسکی. ڕادێڤ جگە لە زمانی بولگاری، زمانەکانی ڕووسی و ئەڵمانی و ئینگلیزیش بە باشی دەزانێت. باوکی ڕادێڤ لە ٦ی نیسانی ٢٠٢٠ کۆچی دوایی کرد.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی بولگاریا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣
٧٠٣ (ژمارە)
٧٠٣ (حەوت سەد و سێ) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٠٢ و ٧٠٤.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
تولدەر
گوندێکە لە هەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
داربەسەری گەورە
داربەسەری گەورە یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شۆڕش لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
ئەعراف
سوورەتی ئەعراف سوورەتی ٧ی قورئانە و ٢٠٦ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی ئەنعام دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:ئادەم و حەوا پۆل:شەیتان
مێوژ
وێنۆک|مێوژ
مێوژ وشککراوەی ترێی ڕەشە. مێوژ بۆ دروستکردنی شەربەت، کێک و خۆراکی جۆربەجۆری دیکە بەکاردێت.
سەرچاوەکان
پۆل:کشمیشەکان پۆل:وەرزێری لە کالیفۆرنیا
دڵبەر
گوندێکە لە هەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
ماجارۆڤۆ
ماجارۆڤۆ شارۆچکەیەکە لە پارێزگای خاسکۆڤۆ لە وڵاتی بولگاریا. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا ٦٩٦ کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای خاسکۆڤۆ پۆل:شارۆچکەکانی بولگاریا
شڤان پەروەر
شڤان پەروەر (لەدایکبووی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٥٥) گۆرانیبێژێکی کوردە. شڤان پەروەر لە بواری مۆسیقای کوردیدا زیاتر لە ٢٥ ئەلبومی ھەیە. ھەروەھا نووسەر، مامۆستای مۆسیقا و ژەنیاریشە. بەھۆی شۆڕشگێڕی و ھەڵوێستە سیاسییەکانییەوە لە میدیاکاندا زۆر ناوی لێ دەبرێت.
ژیان
ھەر لە تەمەنی گەنجییەوە دەستی بە گۆرانیوتن کردووە. بەھۆی مەترسیی دەستبەسەرکردنی لەلایەن حکوومەتی تورکیاوە ساڵی ١٩٧٦ وڵاتی بەجێ ھێشت و بوو بە دانیشتووی ئەڵمانیا. تا ئێستاش نەگەڕاوەتەوە بۆ تورکیا. ساڵی ٢٠٠٤ لە ئەڵمانیا «ڕێکخراوەی کولتوریی نێونەتەوەیی شڤان پەروەر» ی دامەزراند.
ئەلبمی «من بێریا تە کریە» خەڵاتی Grands prix du Disque et Audiovisuels (کە گرنگترین خەڵاتی مۆسیقای فەڕەنسایە) ساڵی ٢٠٠٤ی لە بەشی مۆسیقای جیھاندا بردەوە.
داوا لە شڤان پەروەر کرا لە کردنەوەی کەناڵی TRT6 لە سەرەتای ٢٠٠٩دا بەشداری بکات، بەڵام قەبووڵی نەکرد. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ کەناڵی TRT6 بەرنامەیەکی بەڵگەیی لە ژیانی شڤان پەروەر بڵاو کردەوە.
لە ١٦ی ئابی ٢٠٠٩ شڤان پەروەر و چەند ھاوڕێی لەکاتی فیلمگرتن لەنزیکی تاڤگەکانی نیاگارا بەھەڵە لەلایەن پۆلیسی کەنەدا دەستگیر کرا و دوای ماوەیەکی کورت ئازاد کرا. مەسعوود بارزانی و وەزیری دەرەوەی ئەو کاتەی حکوومەتی ھەرێم خوازیاری داوای لێبوردنکردنی Stephen Harper سەرۆک وەزیرانی ئەو دەمی کەنەدا بوون.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:خەڵکی سێوەرەگ پۆل:ژەنیارانی کورد پۆل:کورد پۆل:گۆرانیبێژانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥ پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باکووری پۆل:شڤان پەروەر پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد
٧٠٤ (ژمارە)
٧٠٤ (حەوت سەد و چوار) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٠٣ و ٧٠٥.
شەڕگە
شەڕگە (Şerrge، بە فارسی: شرگه) گوندێکە لە بەخشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧٧ کەس لە ١٤ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
ئالان ڕۆب گریێ
ئالان رۆب گریێ نووسەرێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
وەرگێڕان بۆ کوردی
ئەم بەرھەمانەی کراونەتە کوردی:
سەرچاوەکان
پۆل:ڕخنەگرە فەڕەنسیەکانی ئەدەبیات پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسی پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢ پۆل:مردووانی ٢٠٠٨ پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم
کیریل پێتکۆڤ
کیریل پێتکۆڤ (؛ لەدایکبووی ١٧ی نیسانی ١٩٨٠) سیاسەتمەدار و ئابووریناس و خاوەنکارێکی بولگاریایە و لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ەوە وەک سەرۆکوەزیرانی بولگاریا کاری کردووە. پێتکۆڤ خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە بواری دارایی لە زانکۆی بریتیش کۆڵۆمبیا لە ڤانکۆڤەر و بڕوانامەی ماستەر لە کارگێڕی کار لە زانکۆی ھارڤارد کە لە ١٠٪ی سەرەکی پۆلەکەیدا بووە.
وەزیری ئابووری
لە ١٢ی ئایار تا ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١، پێتکۆڤ وەک وەزیری ئابووری لە حکوومەتی چاودێری ستیفان یانێڤ کاری کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:سەرۆک وەزیرانی بولگاریا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠
٢٠٨
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
دەروکێ
گوندێکە لە هەورامانی ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی ھەورامان پۆل:گوندەکانی ھەورامانی ئێران
بڕیارنامەی ٨٦١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٦١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئابی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھایتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٧١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
٧٠٥ (ژمارە)
٧٠٥ (حەوت سەد و پێنج) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٠٤ و ٧٠٦.
یوونوس (سوورەت)
سوورەتی یوونوس سوورەتی ١٠ی قورئانە و ١٠٩ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی تەوبە دابەزیوە.
٢٠٩
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
٧٠٦ (ژمارە)
٧٠٦ (حەوت سەد و شەش) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٠٥ و ٧٠٧.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
شوێ
شوێ (Şwê، بە فارسی: شوی) گوندێکە لە بەخشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٤٢٤ کەس لە ٣٠٠ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
قەڵاجێ
قەڵاجێ گوندێکی شارستانی سەوڵاوایە. خەڵکی قەڵاجێ بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. گوندی قەڵاجێ سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦ دا ١٦٣٣ کەس دانیشتووی ھەبووە.
مێژوو
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
ھوود (سوورەت)
سوورەتی ھوود سوورەتی ١١ی قورئانە و ١٢٣ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی یوونوس دابەزیوە.
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان
دەزگای خێرخوازیی بارزانی
ئەم دەزگایە بۆ  ئیش و کارە خێرخوازییەکانی، مۆڵەتی کارکردنی لەلایەن حکومەتی عێراق و حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەچوارچێوەی رێکخراوە ناحکومیەکان وەرگرتوە. بەھۆی چڕوپڕی کارو چالاکیەکان و بەھاناوەچونی زیاتری ئاوارەو پەنابەران لە سنورەکان و ناوخۆی ھەرێمی کوردستاندا لەلایەن دەزگای خێرخوازیی بارزانییەوە، رێکخراوە جیھانیەکان پەیوەندییان لەگەڵدا بەستووە و ھاوکاری و ھەماھەنگی زیاتر لەنێوان ھەردوولادا دروست ببووە. بەھۆی بەرەوپێشچوونی پەیوەندییەکان و بەڕێکخراوەییبوونی ئیشوکارەکانی دەزگای خێرخوازیی بارزانییەوە، لە کۆبوونەوەی مانگی ٤ی ٢٠١٦ی کارگێڕی و ھەماھەنگی نەتەوەیەکگرتووەکان، بڕیار درا دەزگای خێرخوازیی بارزانی وەکو رێکخراوێکی ناحکوومی ببێت بە ئەندامی راوێژکاری تایبەت لە ئەنجومەنی ئابووری کۆمەڵایەتی (ئیکۆسۆک- ECOSOC)ی سەر بە نەتەوەیەکگرتووەکان.
دەزگای خێرخوازیی بارزانی لە بەرنامەی کاریی خۆیدا کار بۆ گەیاندنی ھاوکاری بۆ خەڵکی لێقەوماو و کەمدەرامەت و ئاوارە و پەنابەر دەکات. گرنگی بە پەرەپێدانی بواری پەروەردە (بەتایبەتی پەروەردەی منداڵان) و باشترکردنی رەوشی تەندروستی و دابینکردنی پێداویستی خاوەن پێداویستیە تایبەتیەکان لە کوردستان دەدات.
ھەروەکو چۆن دەزگای خێرخوازی بارزانی بەناوی (بارزانیی نەمر)ەوە (١٩٠٣-١٩٧٩) ناونراوە، وتەیەکی ئەو کەسایەتیە سیاسی و نەتەوەیی و کۆمەڵایەتی و مێژووییەیە کە دەڵێ (شانازییە بۆ مرۆڤ خزمەتکاری میللەتی خۆی بێت) فەلسەفەی کاری دەزگاکە پێکدێنێت. لەوەوە دەزگای خێرخوازیی بارزانی جەوھەری پرۆژە خێرخوازییەکانی خۆی بۆ(مرۆڤە) ناساندووە. بۆیە دەڵێت لە ھەر کۆمەڵگەو سنوورێکی جوگرافیدا مرۆڤەکان پێویستیان بە ھاوکاری مرۆیی ھەبێ لە سێکتەرەکانی (خۆراکی، پەروەردە، رۆشنبیری، تەندروستی، کۆمەڵایەتی و ھونەری) دەزگای خێرخوازیی بارزانی بە ئەرکی خۆی ز دەزانێت کە ھاوکاری پێشکەش بکات و کەمتەرخەمی ناکات.
دەزگای خێرخوازیی بارزانی بۆ ئەنجامدانی ئەم ئەرکانە زیاتر پشتی بە خەڵکی خێرخواز و مرۆڤدۆستی کوردستان بەستووە، دەتوانین بڵێین بەشێوەیەکی سەرەکی خەڵکی خێرخواز و دەوڵەمەندی کوردستان ھاوکاری ماڵی (فەند) ی پرۆژەکانی ئەم دەزگایە دەکەن. ھەروەھا بەھاوبەشی لەگەڵ ئاژانسەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان و رێکخراوە خێرخوازیی و مرۆییە نێودەوڵەتییەکان و وڵاتانی ھاریکاربەخش رۆژانە یارمەتی مرۆیی پێشکەشی پەنابەرو ئاوارەکانی وڵاتانی سووریاو عێراق دەکات.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
٢١٠
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵەکان
بڕیارنامەی ٨٦٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٨٦٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣١ی ئابی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھایتی. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٧٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ئەبووداوود
ئەبوداوود سولەیمان کوڕی ئەشعەس کوری بەشیر ئەزەدی سەسیجستانی، ناسراو بە ئەبوداوود، ژیاوە لە نێوان ساڵانی ٢٠٢ تا ٢٧٥ک، پێشەوای ئەھلی فەرموودە بووە لە سەردەمی خۆییدا و خاوەنی کتێبی ناوداری سونەنی ئەبوداوودە.
بڕیارنامەی ٨٦٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:ھایتی لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ھایتی
ئەبووداوود
ئەبوداوود لە نێو چەندین شاری ئیسلامدا گەڕاوە، زانیاری وەرگرتووە و نوسیووە لە عێراقی وخۆراسانی و شامی ومیسرییەکانەوە، کتێبی سونەنی کۆکردۆتەوە و خستویەتە بەردەمی ئیمام ئەحمەد کوڕی حەنبەل، و ئەویش پەسەندی کردووە، کتێبەکەی تەنھا لەسەر فەرموودەی سەحیح نیە، بەڵکو فەرموودە باش و لاوازەکانیش لەخۆ دەگرێت، و ٤٨٠٠ فەرموودەی تیاکۆکردۆتەوە و لە نێو ٥٠٠ ھەزار فەرموودە ھەڵی بژاردوون.
ژیانی
ئەبوداوود سولەیمان کوڕی ئەشعەس کوری بەشیر ئەلئەزەدی سەسیجستانی ناسراو بە ئەبوداوود، لە دایکبووە لە ساڵی ٢٠٢ک لە ھەرێمێکی بچوک کە سەجستان ناودەبرا کە ھەرێمێکە لە ئێران و ئێستا ناودەبرێت بە سیستان و بلوشستان، چەندین وڵات و شارە ئیسلامییەکان گەڕاوە بە دوای زانست و کۆکردنەوەی فەرمودە لەوانە چۆتە عێراق و شام و میسر و خۆراسان و کۆچی دوایی کردووە ساڵی ٢٧٥ک لە بەسڕە و لە تەنیشت گۆڕی سوفیانی سەورییەوە نێژراوە.
پلەی فەرموودەکانی
دەربارەی پلەی ڕاستیەتی فەرموودەکانی سونەنی ئەبوداوود، خۆی لەو بارەیەوە ئەڵێت؛ سەحیحەکانم باسکردووە لەگەڵ ئەوانەی لەوان ئەچن و لێیانەوە نزیکن، و زانایانی ئیسلام لەسەر ئەوەن، کە سەرچاوەکانی فەرموودە لە ڕووی ڕاستی فەرموودەکانییەوە لە دوای ھەردوو سەحیحی بوخاری و موسلیم سونەنی ئەبووداود دێت.
مامۆستا و خوێندکارەکانی
ئەبوداوود لای ژمارەیەکی زۆر زانا خوێندویەتی و زانیاریی لێ وەرگرتوون، لەوانە ئیمام ئەحمەد کوڕی حەنبەل، و ئیسحاق کوڕی ڕاھەوەی، و عوسمان کوڕی محەمەد ئەبوشەیبە، و یەحیا کوڕی مەعین، و موسلیم کوڕی ئئئیبراھیم ئەزەدی .... و ئەوانی تر.
ئیمام ئەبوداوود چەندین خوێندکاری ھەبووە و بە دەیان ھەزار کەس لە کۆڕەکانییدا ئامادەبوون بە تایبەت ئەو کۆڕانەی باسی لە زانستەکانی فەرموودە کردووە، لەبەر ئەوە زەحمەت بوو لەسەر ئەوانەی ژیانی ئەبوداوودیان نوسیوەتەوە ژمارەی قوتابیەکانی دیاری بکەن، و لە دیارترین خوێندکارەکانی ئەمانە بوون، ئەبوبەکر عەبدوڵڵا کوڕی خۆی و ترمزی و نەسائی و ئەبوبەکر ئەحمەد کوڕی سولەیمان نەجاد ... و زۆری تر.
دەربارەی ئەبووداوود وتراوە
زانایانی ئیسلام ستایشێکی زۆری ڕۆڵ و جێ دەستی ئەبوداوود و سونەنەکەیان کردووە لەسەر فەرموودە، و لەو ووتانەی لە بارەیەوە ھاتووە،
پەیڕەوەکەی
ئەبوداوود پابەند بوو بە سوننەتی پێغەمبەری ئیسلامەوە دروودی خوای لێبێت، سووربوو لەسەر جێبەجێکردنیان و باسکردنی گرنگیان بۆ خەڵک تا ھەستان بە ئەنجامدانی، و ئەبووداوود پەیڕەوێکی ھەبوو کە لە پەیڕەوی ھاوەڵەکان دەچوو لە بەدواداچوونی سوننەتی پێغەمبەر و پابەند بوون پێوەی، و وازی لە لێدوان ئەھێنا لەو بابەتانەی ئاژاوەی لە نێو موسڵماناندا دروست ئەکرد، و کوڕێکی لە دوای خۆی بەجێ ھێشت ئەبوبەکر کوری ئەبوداوود کە زۆر لە خۆی دەچوو لە ڕەوشت و ئاکارەکانییدا.
ئستێفان ڤوول
ئستێفان ڤوول داستان‌نویسێکی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
٧٠٧ (ژمارە)
٧٠٧ (حەوت سەد و حەوت) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ٧٠٦ و ٧٠٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
یووسوف (سوورەت)
سوورەتی یووسوف سوورەتی ١٢ی قورئانە و ١١١ ئایەتە. سوورەتێکی مەککەییە و دوای سوورەتی ھوود دابەزیوە.
بیگ بێن
چەپ|وێنۆک| قەڵای کاتژمێری بیگ بن لە لەندەن
بیگ بن ئەو کاتژمێرەیە کە لەڕۆژی ٣١ی ئایاری ساڵی ١٨٥٩دا بۆ یەکەم جار دەستکرا بەکارپێکردنی، بەڵام لەدوای شەش ھەفتە ھاوڵاتیانی شاری لەندەن بۆ یەکەمجار گوێبیستی زەنگەکانی بوون. بیگ بن سەرەڕای ئەوەی نزیکەی ١٥٠ ساڵ بەسەر کارکردنیدا تێپەڕیوە، بەڵام تا ئێستا بەیەکێک لەگرنگترین شوێنەوارە گەشتیارییەکانی لەندەن دادەنرێت، بەشێوەیەک کە بووەتە سیمبولێکی ئەو شارەو لەھەموو جیھانەوە سەردانی دەکرێت. کاتژمێری بیگ بن بەشێکە لە تەلاری وێستمینستر کە بارەگای پەرلەمانی بەریتانی تێدایە‌و کێشی کاتژمێرەکەش نزیکەی بیست تۆن دەبێت.
شێوازی کارکردن
وێنۆک|چەپ|شەوانی قەڵای کاتژمێرەکە، لەگەڵ [[چاوەکەی لەندەن (the london eye) لە پاشینە.]]
ئیش نەکردن، تێکچوون، وڕاوەستانەکانی تر
وێنۆک|ڕاست|165px| دیوی باشووری کاتژمێرەکە لە ١١ی ئۆگوستی٢٠٠٧ پاککرایەوە.
نازناو
چەپ|وێنۆک|250px|[[پاسی دووقات لە پێشەوە لە شەقامی وایتھاڵWhitehall، لە پاشەوە کاتژمێری بیگ بن .]]
ئەمانەش ببینە
تەلاری ڤیکتۆریا
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:بیناسازی
کرماشان
کرماشان (، )، یەکێکە لە شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ناوەندی پارێزگای کرماشان لە وڵاتی ئێرانە. بە پێ سەرژمێری ساڵی ١٣٩٥ی ھەتاوی، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە نزیک بە ٦٥١، ٩٤٦ کەس بووە. بەو بۆنەوە بە نۆیەمین شاری گەورەی ئێران و ھەروەھا گەورەترین شاری ڕۆژھەڵاتی کوردستان ھەژماردەکرێت. کرماشان گەورەترین شاری کوردنشین لە ئێران و گرینگترین شار لە ناوچەی ناوەندی ڕۆژاوای ئێرانە. مێژووی پێک ھاتنەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی چوارەمی زایینی و ھەر لەو سەردەمەوە تا ھێرشی عەرەبەکان، وەکو دووەمین پایتەختی ئیمپراتۆرییەتی ئێران لە سەردەمی ساسانییەکان دا جێی سەرنجی حکوومەت بوو. لە سەردەمی سەلجوقیەکاندا کرماشان گەورەترین شاری کوردستان بوو و لە سەدەکانی ناوین بە ناوی قەرمیسین وەکو یەکێک لە چوار ناوچەی عێراقی عەجەم ناسراو بوو. لەو سەردەمە بە عێراقی عەجەم، ویلایەتی کوێستان یان جەبالیان دەقۆت تا لەگەڵ ویلایەتی عێراقی عەرەب ھەڵە نەکرێتەوە. ویلایەتی کوێستان یان عێراقی عەجەم لە شوێنی ناوچەی میدیای کۆنە کەوتبوو. یازدە سەدە بە دوای ھێرشی عەرەبەکاندا، لە سەردەمی دەسەڵاتی قاجارەکان لە ئێراندا دیسان شارەکە بووژایەوە و بە ھۆی کەوتنەوە لەسەر دوو ڕێگای ڕۆژھەڵات-ڕۆژاوا و ھەروەھا ڕێگای باکووری ڕۆژاوای ئێران بەرەو باشووری ڕۆژئاوای ئەم وڵاتە و نزیکی بە بەغدا و کەربەلا گرنگییەکی تایبەتی پەیدا کرد.
کرماشان لە بزۆتنەوەی مەشرووتەخوازیی ئێران بەشێکی زۆر گرینگی بوو و لە ماوەی شەڕەکانی یەکەم و دووھەمی جیھانی دا لە لایەن ھێزە داگیرکارەکانە داگیر کرا، بەڵام دوای شەڕ بەجێیان ھێشت. ئەم شارە لە سەردەمی شەڕی ئێران و عێراق دا زیانی زۆری لێکەوت.
لە باکووری شاری کرماشان کێوی فەڕۆخشاد، لە باکووری ڕۆژاوای کێوی تاقوەسان، و لە باشووری ئەم شارە کێوی کووسفید (کێوی سپی) ھەڵکەوتووە و کرماشان یەکێکە لە شارێگاکانی پەیوەندیی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا و ھەروەھا کۆنترین ڕێگا بۆ چوون لە ئێرانەوە بەرەو مێزۆپۆتامیایە.
شاری کرماشان کەش و ھەوایەکی مامناوەند و کوێستانیی ھەیە. بەھۆی ئەم کەش و ھەوایە بوو کە لە سەدەی چوارەمی زایینی کە دێیەکی بچووک و خۆش کەش و ھەوا بوو لەلایەن ساسانەکان وەکوو پایتەختی دووەمی ئیمپراتۆرییەتی ئێران ھەڵبژێردرا. لەو سەردەمە کرماشان شوێنی خۆشگوزەرانیی شاکانی ساسانی بوو و باخەکان و کۆشکەکانێکی گەورە لەم شارە سازرا.
سەحەر خودایاری
سەحەر خودایاری (؛ ١٩٩٠ – ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩)، ھەروەھا ناسراو بە کچەشین (بە فارسی: دختر آبی)، ھاندەرێکی یاری تۆپی پێی ئێرانی بوو. لە مانگی ئازاری ٢٠١٩دا ھەوڵیدا بە جلوبەرگی پیاوانە بچێتە ناو یاریگای ئازادی بۆ ئەوەی سەیری یاریی یانە دڵخوازەکەی، ئیستقلالی تاران بکات، کە دژی قەدەغەکردنی نیشتیمانی لەسەر ژنان لەم جۆرە بۆنانەدا بوو. لە ٢ی ئەیلوولی ھەمان ساڵدا لەلایەن دادگای شۆڕشی ئیسلامیی تارانەوە پێی گوترا کە لەوانەیە سزای ٦ مانگ زیندانی بەسەردا بسەپێنرێت. دوای جێھێشتنی دادگا لەبەردەم بیناکەدا خۆی سووتاند، کە دوای ھەفتەیەک بەھۆی برینەکەیەوە گیانی لەدەستدا. خۆسووتاندنی خودایاری، مشتومڕێکی زۆری لە ئێراندا لەسەر سنووردارکردنی حکوومەت بۆ ژنان دروست کردووە.
کرماشان
کرماشان ناوەندی وەرزێریی وڵاتی ئێرانیش ھەیە و زۆربەی ئابووریی ئەم شارە بە وەرزێری بەستراوە. ھەروەھا تەرخانکردنی خواردەمەنی، سەنعەتی ساختەمانی و سەنعەتەکانی دەستکرد لە کرماشان لە سێ مانگەکەی یەکەمی ساڵی ١٣٨٨ی کۆچی ھەتاوی (٢٠٠٩ی زایینی)، ٩٪ی سەرجەمی تەرخانکردنەوەی وڵاتی ئێران بووە.
سەحەر خودایاری
سەرچاوەکان
پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٩٠ پۆل:مردووانی ٢٠١٩ پۆل:یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران
کرماشان
پێشینەی ناوی کرماشان
کرماشانی ھەنوکەیی لە سەردەمەکانی جۆراوجۆری مێژوو خاوەنی ناوەکانێکی جیاواز بووە و ئەمە بە ھۆی گۆڕینی حکۆمەتەکان بووە. یەکێک لە کۆنینەترین ناوەکانی ئەم شوێنە لە سەردەمی پاشایەتیی کاسییەکان‌ بووە کە بەم مەڵبەندە ئێلیپییان گۆتووە. لە سەرچاوەکانی سەردەمی ھەخامەنشی لە شارێک بە ناوی کامبادن یان کامبادنەیان ناو ھیناوەتەوە کە لە شوێنی کرماشانی ھەنووکەیی دادەکەوێت. لە سەرچاوەکانی سەردەمی ساسانی ناو لە شاری کرمینشان و گلمیشەن ھاتووە.
پاش لە ئیسلام، ناوی شارەکە لە سەرچاوەکانی عەرەبی گۆڕاوە بە قەرماسین یان قەرمیسین، بەڵام بە دوای چەند سەدە دیسانەوە ناوەکانی کرمانشاھان و کرمانشاھ نووسراوە.
ناوی شارەکە بە دوای شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران لە سەرەتا کرا بە قەھرمانشەھر و دوای چەندێک کرا بە باختەران؛ بەڵام گۆڕینی ناو بوو بە سەبەبی ناڕەزایی خەڵکی شارەکە. لە ئاکامدا بە ھەوڵی ئیسماعیل تەتەری نوێنەری کرماشان لە پەرلمانی ئێراندا، یاسایەک لە پەرلمانی ئێران پەسەند کرا کە ناوی شارەکە دیسانەوە بە کرمانشاھ بگۆڕێت.
ڕوانگەکان سەبارەت بە ناوی کرماشان
سەبارەت بە ناوی کرماشان ڕوانگەکانێکی جۆراوجۆر دەربڕاوە. ھەندێک کەس پێیان وایە ناوی شارەکە کرمانشاھە و لە ئەسڵەوە نازناوی بەھرامی چوارەم بووە، کە لە سەدەی سێھەم تا چوارەمی زایینی پاشای شاری کرمان (لە ڕۆژھەڵاتی ئێرانی ھەنووکەیی) بووە و بەدوای دامەزرانی کرماشان ناوی ئەو پاشایە لە سەری شارەکە دانراوە.
ئەمە لە حاڵێکدایە کە خەڵکی شارەکە لە زمانی کوردیی خۆیان «کرماشان»ی پێ دەڵێن. محەممەد موکری، زمانەوان و لێکۆڵەری کورد پێی وابوو ناوی کرمانشاھ ئاخافتنێکی ھەڵەیە لە وشەی کرماشان کە بە ھەڵە باب بووە و لە وشەی کرمانچ یان کرمانج واتا وەرزێر (ڕەعیەت) گیراوەتەوە و بە باوەری ئەو بە واتای شاری ڕەعیەتەکانە. عەبدولڕەحمان شەرەفکەندی (ھەژار) لە فەرھەنگی ھەنبانەبۆرینەدا، وشەی کرماشانی لە ڕێشەی کرمانج زانیوە کە بە واتای گوندیی کوردە، و بە باوەڕی ئەو وشەی کرماشان کۆرتکراوی «کرمانج شار یان کرمانجان»ە.
مێژووی کۆن
کرماشان کە لە ناوڕاستی زنجیرەچیاکانی زاگرۆسدا داکەوتووە، بەھۆی بارودووخی کەش و ھەوا و کوێستانی بوون خاوەنی ئەشکەوتەکان و حەشارگاکانێکی سرۆشتییە و یەکێک لە شوێنەکانی ھەرە گرینگی ژیانی مرۆڤی سەردەمی بەردین بووە.
شاری کرماشان و ئاقاری، لە بواری پاشماوەکانی شوێنی ژیانی سەردەمی پێش مێژوو زۆر زەنگینە و بۆ شوێنەوارناسەکان یەکێک لە گرینگترین ناوچەکانی کوردستان، ئێران، ڕۆژاوای ئاسیا و جیھان بە ئەژمار دێت. جگە لە شوێنەوارەکانی ناوچەکانێک وەکوو ھەرسین، دینەوەر یان ئارووناوا کۆنترین نیشانە لە ژیانی مرۆڤ لە شاری کرماشان لە ئەشکەوتی دووئەشکەوت لە باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری کرماشاندا دۆزرایەوە کە ھی سەردەمی پالئۆلیتیکە (لەنێوان ١٢٠ ھەزار ھەتا ٤٠ ھەزار ساڵ پێش) و شوێنی ژیانی مرۆڤ (ڕەنگە نیاندەرتاڵەکان) بووە. یەکەمین گوند لە جیھان لە نزیکیی کرماشاندا دامەزراوەتەوە و بۆ یەکەم جاڕ لە درێژای مێژوودا مرۆڤ لەم ناوچەیە لە ئەشکەوت ھاتووەتە دەرەوە و نیشتەجێ بووە و ژیانی گوندنشینیی ھەڵبژاردووەتەوە. ھەروەھا یەکەمین کەرپووچی جیھان لەناوچەکانی دەوروبەری کرماشان دۆزرایەوە و ڕەوشتی دروست کردنی سواڵکیش بۆ یەکەم جاڕ لەم ناوچەیە بە دی ھینراوەتەوە.
شارستانیەتە کۆنەکان
بەپێی باوەری مێژوونووسان درێژایی پێشینەی شارستانیەت لە کرماشان دەگەرێتەوە بۆ نێوانی ١٢ هەتا ٨ هەزار ساڵ لەمەوبەر، و بە پێچەوانەی زۆربەی شوێنەکانی دیکە کە تەنیا لە یەک سەردەمی مێژوویی ئاوەدان بوونە ئەم شوێنە لە هەموو دەورەکانی مێژووی شارستانیەتی مرۆڤ شوێنێک بۆ ژیان و شارستانیەت بووە. لە سەردەمی کۆنەوە شاری کرماشان وەکوو دەرگای چوونەژوورەوە بۆ ئاسیا لە لایەن مێزۆپۆتامیا بووە و گەورەترین ڕێگای پەیوەندی لەنێوان ناوچەکانی ناوەندیی ئێرانی هەنووکەیی، و هەروەها وڵاتانی چین و ھیندستان لەگەڵ دانیشتووانی مێزۆپۆتامیا کە ڕێگای شاھانەی پێ دەوترێت، لە شاری کرماشان دەپەڕییەوە.
دەستە خوشک
ھەروەھا بە ھۆی پەیوەندیی زڕخوشکی لە نێوان شارەکانی ڕۆزبورگ و کرماشان، شەقامێک بە ناوی شەقامی کرماشان لە ڕۆزبورگ ناونراوەتەوە.
ستیڤن کینگ
ستیڤن ئێدوین کینگ (؛ لەدایکبووی ٢١ی ئەیلوولی ١٩٤٧) نووسەرێکی ئەمریکی ڕۆمانی ترسناک، خەیاڵیی سەرووسروشتی، دوودڵکەر، تاوان، خەیاڵی زانستی و فەنتازیایە. زیاتر لە ٣٥٠ ملیۆن کۆپی لە کتێبەکانی فرۆشراون، و زۆربەشیان کراون بە فیلم و زنجیرە و کورتە زنجیرە و کۆمیک. کینگ ٦١ ڕۆمانی لە چاپداوە، کە حەوتیان لەژێر ناوی قەڵەمی ڕیچارد باچماندان، لەگەڵ پێنج کتێبی ناخەیاڵی. ھەروەھا بە نزیکەی ٢٠٠ کورتە چیرۆکی نووسیوە، کە زۆربەیان بە کۆکراوەیی بڵاوکراونەتەوە.
کینگ خەڵاتەکانی برام ستۆکەر، فەنتازیای جیھان، و کۆمەڵەی فەنتازیای بەریتانی وەگرتووە. لە ٢٠٠٣دا، دامەزراوەی نیشتمانیی کتێب مەدالیای کۆمەککردنی دیاری نووسینە ئەمریکییەکانی پێبەخشی. ھەروەھا خەڵاتی وەرگرتووە بۆ کاریگەرییەکانی لە وێژەدا بۆ ھەموو نووسینەکانی، وەک خەڵاتی فەنتازیای جیھانیی بۆ دەستکەوتەی ژیان لە ٢٠٠٤ و خەڵاتی گراند ماستەر لەلایەن نووسەرە نھێنییەکانی ئەمریکا لە ٢٠٠٧. لە ٢٠١٥دا، مەدالیای نیشتمانیی ھونەری پێ بەخشرا لەلایەن دەستئاوێزی نیشتمانیی ھونەری ئەمریکاوە بۆ کۆمەکەکانی لە وێژەدا. بە «پاشای ترسناک» وەسفکراوە، کە یارییەکە بە نازناوەکەی و ئاماژەدانێکە بە گەورەیییەکەی لە کلتووری گشتیدا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧ پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم پۆل:پیاوە فێمینیستەکان پۆل:شاعیرانی ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئەمریکی پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١ پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:نوسەران دەربارەی ئاین و زانست پۆل:نووسەران دەربارەی ئایین و زانست پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی بۆ کۆنترۆڵکردنی دەمانچە پۆل:شاعیرە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم پۆل:سیناریۆنووسە ئەمریکییەکان پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان
باوا، مەرگەوەڕ
باوا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری مەرگەوەڕ، ناوچەی سلیوانا، شارستانی ورمێ، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جوگرافیا
باوا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
ئایینی ئەم گوندە لە ئیسلام(سوننە) پێکھاتووە.
پەراوێزەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
تاکەکەسێتی
تاکەکەسێتی ھەڵوێستێکی سیاسی، فەلسەفەی سیاسی، بیرۆکەیەک یان دیدگەیەکی کۆمەڵایەتییە کە پێ دادەگرێت لەسەر بەھای ڕەوشتی تاکەکەسیی و بەرز ڕای دەگرێت. لایەنگرانی تاکەکەسێتی پشتگیری ئامانج و ویستی کەسەکان دەکەن بۆیە سەربەخۆیی و پشت بەخۆبەستنی تاکەکەس بەلایانەوە نرخدارە و بانگەشەی ئەوە دەکات کە بەرژەوەندییە تاکەکەسییەکان دەبێت لەسەروو بەرژەوەندییەکانی دەوەڵەت و دەستە کۆمەڵایەتییەکانەوە بێت، کە لە ھەمان کات دا دژێتی دەکات لە دەست تێ وەردانی دەرەکی لە بەرژەوەندی تاکەکەس لەلایەن کۆمەڵگە و دامەزراوەکانەوە وەک حکوومەت. تاکەکەسێتی زۆربەی جار پێناسەدەکرێت بە پێچەوانەوە و دژی تاکڕەوەیی، دیکتاتۆری و دەستە کۆمەڵایەتییە ھاوبەشەکان دادەنرێت.
بیرۆکەی تاکەکەسێتی تاکەکەس بە خاڵی چەق دادەنێت بۆیە یەکەم ھەنگاوی دەست پێ دەکات بە «گریمانەیەکی بنچینەی کە مرۆڤ خۆی سەرەکیترین و گرنگترین خاڵە لە خەباتی ئازادبوون دا.» ئازادڕوەکان (لیبڕاڵییەکان)، بوونگەرایییەکان و دژە دەسەڵاتەکان نموونەی ئەو جووڵانەوانەن کە مرۆڤ بە یەکەی ناوەندیی شیکارکردن دادەنێنن. بۆیە تاکەکەسێتی بریتییە لە «مافی تاکەکەس بۆ ئازادی و خۆ دۆزینەوە.»
تاکەکەسیی پەیوەستە بە ھونەر، بۆھیمی و شێوازەکانی ژیانەوە کە ئامادەگییەکەی ھەیە بەرەو خۆ دروستکردن و تاقیکردنەوەی ئەو شتانەی ناپەسەندن بەپێی کلتوور یان بۆچوون و ھەڵسووکەوتە باوەکان.
لە بەرامبەردا پرەنسیپی دەستەگەرایی ھەیە کە لانی کەم لای بێرتراند ڕەسڵ لە فەلسەفەی یۆنانەوە (ئایینگەرایی، کۆمەڵگاگەرایی و پاشایەتی ھتد) تا دەرکەوتنی پرۆتێستانیزم ڕێگای بە دەرکەوتنی تاکگەرایی نەداوە. لە سەدەی ٢١یشدا نووسەری وەک ھەراری پێی وایە جۆرەکانی تاکگەرایی جێگای ئایینەکانیان گرتووەتەوە.
زانکۆی دیجلە (ئامەد)
زانکۆی دیجلە (ناوە فەرمییەکەی بە تورکی: Dicle Üniversitesi)، زانکۆیەکی میرییە (حکومی) یە لە شاری ئامەد، کە لە ساڵی ١٩٤٧ەوە دامەزراوە و زۆرتر کە ١٧٬٦٠٠ خوێندکار لەم زانکۆیە دەخوێنن.
تاکەکەسێتی
تاکەکەس و کۆمەڵگە
تاکەکەسێتی باوەڕی وایە کەسەکان کە بەشێکن لە کۆمەڵگە دەتوانن ھەوڵ بدەن فێربن و بگەرێن کە بەرژەوەندییەکانیان چییە بەپێی بیروبۆچوون و پێشینەی کەسیی خۆیان، بەبێ دانانی بەرھەوەندی پێشینەیی بۆیان بەپێی پێکھاتەی کۆمەڵگەیی. کەسی لایەنگر و پەیڕەوکاری تاکەکەسێتی پابەندی یەک فەلسەفەی دیاریکراو ناکات بەڵکو تێکەڵەیەک لە چەند جۆر و شێوازێک دادەھێنێت بۆ خۆی بەپێی بەرژەوەندی تاکەکەسیی و چەند ڕووانگەیەک کە خۆی بە بەسوودی دەبینێت.
زانکۆی دیجلە (ئامەد)
بەشەکانی کۆلێژ
thumb|خوێندکاری زانکۆی دیجلەی دیاربەکر لەڕۆژی [[نەورۆز لە کامپی زانکۆ]]
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زانکۆکان و کۆلێجەکانی تورکیا پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ئامەد پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٦٦ پۆل:زانکۆ و کۆلێجە حکوومییەکانی تورکیا پۆل:زانکۆ کوردیەکان
تاکەکەسێتی
تاکەکەس و کۆمەڵگە
جان جاک ڕۆسۆ، دەڵێت کە چەمکی «ویستی گشتی»یەکەی لە «ڕێکەوتنی کۆمەڵایەتی» دا تەنھا کۆکراوەیەکی سادەی ویست نییە بەڵکو درێژەپێدەر، پەرەپێدەر و پشتگیریکەری بەرژەوەندییەکانی تاکەکەسن (ئەو بەربەستانەی یاسا دەیان چەسپێنێت سوودبەخشن بۆ تاکەکەس، لە بینینی ڕۆسۆوە ڕێز نەگرتن لە یاسا پێویستییە و شێوەیەکە لە شێوەکانی ڕەت کردنەوەی نەزانی و ھەستی کەسێک و پشت بەستن بە سەربەخۆی مێشکی خودی کەسەکە)
تاکەکەسێتی سیاسی
ئازادڕەوی مەدەنی بەشێکە لە بۆچوونی سیاسی کە پشتگیری ئازادی مەدەنی دەکات، یان پێ داگیری دەکات لە باڵادەستی مافە تاکەکەسییەکان و ئازادییە کەسییەکان بەرامبەر ھەر جۆرە دەسەڵاتێک (وەک: دەوڵەت، ڕێکخراوێک یان ناریتە باوە سەپێنراوەکان لەرێی فشارەوە… ھتد). ئازادڕەوی مەدەنی بیرۆکەیەکی تەواو نییە، بەڵکو کۆمەڵەیەک ڕوانینە لەسەر چەند کێشەیەکی ئازادی مەدەنی و مافی مەدەنی. لەبەر ئەمە، ھەڵوێستی ئازادڕەوەی مەدەنی ھاوتایە لەگەڵ چەندەھا فەلسەفەی تری سیاسی و تاکەکەسێتی مەدەنی لە ھەردوو ڕاستڕەو و چەپڕەوەکانی سیاسەتی نوێ دا بوونی ھەیە. بە بۆچوونی نووسەر و ڕۆشنبیر ئێلێن مێکسینس ، " ڕێبازی تاکەکەسێتی ھەیە ناڕێکە لەگەڵ تاکەکەسێتی جۆن لوک دا وە تاکەکەسێتی ھەیە کە دەکرێت بەشێک بێت لە سۆشەلیزم (کۆمەڵایەتێتی)."
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:ئۆتۆنۆمی پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان پۆل:چاندی سیاسی پۆل:خۆ پۆل:فەلسەفەی ژیان پۆل:فەلسەفەی سیاسی پۆل:نارسسیزم
٧٠٨ (ژمارە)
٧٠٨ (حەوت سەد و هەشت) ژمارەیەکی سروشتییە، و جووتە. کەوتووەتە نێوان ٧٠٧ و ٧٠٩.
سەرچاوەکان
پۆل:ژمارە تەواوەکان
تیرەی ئیمامی
ئیمامی یەکێک لە هۆزە گەورە و گرینگەکانی جافە کە لە ناوچەی جوانڕۆ و سنووری کوردستانی ئێران و عێراق ئەژین. ڕەسەنی ئەم هۆزە ئەگەڕێتەوە بۆ کەسێک بەناوی «ئیمام ئاغە»، لەو ئەو کاتە کە میرعەبدووڵڵای میراولی کچی خۆی مارەی ئەم دەکات، لە گوێی چۆمی سیروان هەندێ گوندیان ئەداتێ کە تیابژین، لەبەر ئەمەیە کە ناوی ئەم هۆزە ئیمامی کە لە ناوی ئیمام ئاغە گیراوە.
ئەم هۆزە پاییز و زستانان بەرەو شوێنە گەرمانیەکان وەکوو: دڕۆلە، کولور، لاوران و... ڕێ ئەکەوتن و کاتی بەهار و هاوین بەرەو کوێستان و هەوارگەکان وەکوو: شاهۆ، ماکوان، مەیگۆڕێ، سوروان و... دەهاتنەوە. دوای شەڕی ئێران و عێراق خەلکی ئەم هۆزە لە گوندێک دانیشتو بوون و بەرەبەرە شاری بانەوڕێیان پێکهاورد. ئیستەش زۆربەی ئەم هۆزە لە شاری بانەوڕێ ئەژین و هەندی تریان لە کوردستانی عێراق و شوێنانی‌تر زیان بەسەر ئەبەن.
سەرچاوەکان
پۆل:ھۆزە کوردییەکان پۆل:جاف
ترمزی
ژیان
ئەبو عیسا محەممەد کوڕی عیسا کوڕی سوورە کوڕی زوحاک سەلەمی ترمزی، لە دایکبووە لە ساڵی ٢٠٩ک لە گوندی بوغ سەر بە شارۆچکەی ترمز کە دەکەوێتە ئۆزبەکستانی ئێستاوە و چەندین شوێن گەڕاوە بە دوای زانستدا لەوانە عێراق و حیجاز و خۆراسان، کۆچی دوایی کردووە ساڵی ٢٧٩ک. خاوەنی کتێبی بەناوبانگی سونەنی ترمزییە.
دەربارەی وتراوە
زانایانی ئیسلام ستایشێکی زۆری ترمزییان کردووە، بۆ نموونە؛
مامۆستا و خوێنکارەکانی
سەردەمی ترمزی سەردەمی ڕاپەڕینی زانستی بوو، سەردەمی گەڕان بوو بە دوای فەرموودەدا، ئیمام ترمزی گەڕا بە دوای فەرموودەدا، و لای ژمارەیەک زانا خوێندویەتی لەوانە، سوەیدی کوری نەسر، و قوتەیبە کوری سەعید، و ئەبومەسعەب ئەحمەد کوڕی ئەبوبەکر زوھری، و عەلی کوری حیجری مزوری… و ئەوانی تر.
ئەوانەی لە ترمزییەوە زانستەکان بە تایبەتی فەرموودەوانی فێربوون، ئێجگار زۆرن، لەوانە ئەبوحامید ئەحمەد کوری عەبدوڵڵا، و ھەیسەم کوڕی کولەیبی شامی، و ئەحمەد کوڕی یوسفی نەسەفی، و ئەبولحارس ئەسەدی کوڕی حەمدەوەی… و ئەوانی تر.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ٨٢٤ پۆل:مردووانی ٨٩٢ پۆل:ڕابەرە ئایینییە ئیسلامییەکانی سەدەی ٩یەم پۆل:زانایانی فەرموودە پۆل:ئێرانییەکان پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان پۆل:ڕابەرە ئاینییە ئیسلامییەکانی سەدەی ٩یەم
میراوا خواروو
میراوا خواروو (Mîrawa xwarû، بە فارسی: میر آباد سفلی) گوندێکە لە بەخشی ناوەندی لە شارستانی بانە. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٢٨٣ کەس لە ٥٤ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بانە پۆل:گوندەکانی شارستانی بانە
کۆکتێل (باڵندە)
کۆکتێل تاکە ئەندامی جۆری Nymphicus یە. پێشتر ڕوون نەبووەتەوە کە ئایا ئەوە پاراکێت بووە یان کاکاتۆی بچووک؛ بەڵام نوێترین توێژینەوەی گەردیلەییەکان بۆ ژێر خێزانی Nymphicinae دیاری کراوە. بۆیە ئێستا وەک بچووکترینی کاکاتۆ (خێزانی کاکاتۆ) پۆلێن کراوە. کۆکتێلەکان ڕەسەنیان ئوسترالیایە، لەبەر بەرژەوەندی تاڵاوەکانی ئوسترالیا و ناوچە دارستانەکانە.
تاکسۆنۆمی و ئیتیمۆلۆژی
لە سەرەتادا لەلایەن نووسەر و سروشت ناسێکی سکۆتلەندی ڕۆبەرت کیرەوە لە ساڵی ١٧٩٣ بە Psittacus hollandicus وەسفی کرد، کۆکاتیێل (یان کۆکتێل) لەلایەن واگلرەوە لە ساڵی ١٨٣٢ گواسترایەوە بۆ ڕەگەزی Nymphicus. ناوی ڕەگەزەکەی ڕەنگدانەوەی ئەزموونی یەکێک لە سەرەتاییترین گروپەکانی ئەوروپییەکانە بۆ، باڵندەکان لە شوێنی نیشتەجێبوونی زێدی خۆیان ببینن؛ گەشتیاران پێیان وابوو باڵندەکان ئەوەندە جوانن کە بە ناوی فریشتە ئەفسانەییەکانەوە ناویان لێنا. ناوی تایبەتی hollandicus ئاماژەیە بۆ ھۆڵەندی نوێیە کە ناوێکی مێژووییە بۆ ئوسترالیا.
پەیوەندییە بایۆلۆژییەکانی بۆ ماوەیەکی زۆر نادیارە؛ ئێستا لە ژێر بنەماڵەیەکی تاک جۆری Nymphicinae دانراوە، بەڵام ھەندێک جار لە ڕابردوودا لە نێوان Platycercinae پۆلێن کراوە، کە تووتی کلکی پانە. ئەم پرسە بە توێژینەوەی گەردیلەیی یەکلایی کرایەوە. توێژینەوەیەکی ساڵی ١٩٨٤ لەسەر ئەلۆزایمەکانی پڕۆتین ئاماژەی پەیوەندییەکی نزیکتری لەگەڵ کاکاتۆ کرد لە چاو تووتییەکانی تر، و زانیارییەکانی زنجیرەی 12S rRNA مایتۆکۆندریال دەیخاتە نێوان ژێر خێزانی Calyptorhynchus (کاکاتۆی تاریک). تایبەتمەندی مۆرفۆلۆژی ناوازە و پاراکێت (بە واتای تووتی کلک درێژ) دەرئەنجامی کەمبوونەوەی قەبارە و گۆڕانی ھاوڕێی شوێنی ئیکۆلۆژییە.
لە لایەکی دیکەوە شیکاری زنجیرەی ئینترۆنی ٧ی جینی β-فایبرینۆجینی ناوکی ئاماژە بەوە دەکات کە ڕەنگە ھێشتا ئەوەندە جیاواز بێت کە گەرەنتی ناسینەوەی نیمفیسینا بکات نەک وەرگرتنی ڕەگەزەکە لە '''Calyptorhynchus. '''
ئێستا کۆکتێل لە ڕووی بایۆلۆژییەوە وەک ئەندامێکی ڕاستەقینەی کاکاتۆیدا پۆلێن کراوە بەھۆی ھاوبەشکردنی ھەموو تایبەتمەندییە بایۆلۆژییەکانی خێزانی کاکاتۆ، ئەوانیش، لووتکەی ئیرەکشن، میزڵدانێک، پاودەر بۆ خوارەوە، چینە ھەوری سەرکوتکراو (کە ڕێگری دەکات لە نمایشکردنی پێکھاتەی شین و سەوز). ڕەنگەکان، و پەڕەکانی دەموچاو کە لایەکانی دادەپۆشن، کە ھەموویان بە دەگمەن لە دەرەوەی خێزانی Cacatuidae دەبینرێن. ئەم پەیوەندییە بایۆلۆژییە لەگەڵ کاکاتو تردا زیاتر پشتگیری دەکرێت لەلایەن بوونی لانیکەم یەک حاڵەتی بەڵگەدار لە تێکەڵەیەکی سەرکەوتوو لە نێوان کۆکتێل و گالا، جۆرێکی تری کاکاتووە.
بڕیارنامەی ٨٦٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣ پۆل:مۆزامبیک لە ١٩٩٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مۆزامبیک
ئابدالان، گێغی
ئابدالان گوندێکی سەر بە شاری گێغیی سەر بە پارێزگای بینگۆلی باکووری کوردستانە، کە لە لایەن میریی تورکیاوە وێران کراوە.
پۆل:گوندەکانی گێغی
جۆن ھۆروود
وێنۆک|وێنەی جۆن ھۆروود کاتێک لە باڕەکەدا وەستابوو، لە کاتی دادگاییکردنیدا، ١١ی نیسانی ١٨٢١ جۆن ھۆروود (١٨٠٣ – ١٣ی نیسانی ١٨٢١) کوڕی کانگەرێک بوو کە لە شاری بریستۆڵ لە ئینگلتەرا بە تاوانی کوشتن سزا درا و لە ساڵی ١٨٢١ لە سێدارە درا. یەکەم کەس بوو کە لە زیندانی نیوی بریستۆڵ ھەڵواسرا.
ژیان
جۆن ھۆروود لە شاری ھانھام لەدایکبووە، پێنجەمین کوڕی تۆماس و فۆبی ھۆروود بووە، یەکێکە لە شەش کوڕ و چوار کچ لە خێزانەکەدا. جۆن لە کۆمەڵگەیەکی کانگادا پەروەردە بووە پێش ئەوەی یاسای کانەکان لانیکەم تەمەنی دە ساڵ بۆ ئەو منداڵانەی کە لە کانەکاندا کاردەکەن جێبەجێ بکات، لە منداڵیدا لە چاڵە ناوخۆیییەکاندا کاردەکات. ناوبراو دوای زنجیرە ڕووداوێک کە یەکێک لە براکانی لەگەڵ سێ کرێکاری دیکەدا گیانی لەدەستدا، ڕەتیکردەوە بەردەوام بێت لە کارکردن لە کانەکاندا