cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خورماڵ
شوێنەواری شورای خورماڵ
ئەم شورایە یەکیکە لەکۆنترن شوینەوارەکانی میژووی خورماڵ بەشورای شاری خورماڵ ناسراوە ئەمەش لەسەر ئەوسیفەتەی کە ھەیبووە بۆ پاراستنی شوینی شارەکە لە دوژمنان. بەرزی ئەم شورایە لە ئیستاو لە ڕابردووشدا لە ھەموو بەشەکانیدا دەگاتە ( 3 ) م پانی شورای شاری خورماڵ ( 2 ) م دەبیت کە بەشیوەیەکی ھەندەسی دیوارەکانی بنیات نراون. دریژیەکەی لە خاڵی دەست پیکردنیەوە کە لە قەڵای خورماڵ لەسەرەوە دەست پیدەکات تا دەگاتەوە بە دیوارەکانی ڕووی پیشەوەی قەڵاکە لەبەرزایەکانی پشت خورماڵ (2800) م دەبیت کە جۆریک ئەوبەشەی شوراکە کە ئیستا ماوەتەوە لە نیوان ھەر ( 50 ) م دا قولەیەکی سەربازی لە خۆ دەگریت کە ژمارەی قولەکان زۆرن کە ھەر قولەیەک بەشیوەیەکی نیوە بازنەی لە دیوی دەرەوەی شوراکە بە دیواری شوراکەوە بەستراونەتەوە کە ئەم قولە سەربازیانە پانی ھەرنیوە بازنەیەک یان پانی ھەرقولەیەک ( 4 ) م دریژی نیوە بازنەکە  ( 5 )  م دەبیت کە ئەمەش فراونیکی زۆرەو لەکۆندا جەنگاوەرەکان زۆر بە ئاسانی توانییانە لەسەر ئەم قولانە ھەتوچۆبکەن و بەرگری لە شوراکە بکەن. بەشیوەیەکی گشتی پیوانەو ئەندازەی ھەموو قولەکانی ئەم شورایە وەک و یەکە ، ئەمە سەرەڕای ئەوەی ژمارەیەک قولەی ترماونەتەوە کە دەکەونە بەشی ناوەوەی قەڵای خورماڵەوە ، ھەمان دیزاینیان ھەیە لەدروست کردن بەڵام بەشیک لەقولەکانی قەڵای خورماڵ تاڕادەیەک بچوکترن ، ھەروەھا ئەم شورایە لەبەشی باشورەوە و لەم بەشەدا ( قاپی ) یەکی تیدابووە ھاوکات جۆریک لەپایەش بوونی ھەبووە بۆ ئەوەی شوراکە بپاریزیت لە ئاوی چەمەکە کەواتە دەرگایەک ھەبووە بۆ ئاوە لەژیرەوە ھاتوەتە ناو شوراکە وە و دەرگایەکیش ھەبووە بۆ ئەوەی دانیشتوان و سەربازانی ئەم شورایە بینەناوشوراکەوە.
منارەی مزگەوتی گەورەی خوڕماڵ
منارەی مزگەوت ی گەورەی خورماڵ منارەی مزگەوتەکە کەوتوەتە ناو حەوشەی مزگەوتی گەورەی خورماڵ وە بەرزی منارەکە لەئیستایا ( 12 ) مەترە و  لە 8 لا پیک ھاتووە و زوریک لەلاکانی لە { 4_5 } چین لەخشت پیک ھاتووە و لەڕووی دەرەوەیشەوە تا کۆتایی منارەکە { 54 } چین خشت پیکھاتووە ، ئەم منارەیە لەسەر دەروازەی مزگەوتەکە دروست کراوە کە بەشی زوری ئەم دەروازەیە  ڕووخاوە و تەنھا چەند شوینکی کەمی ماوەتەوە منارەکە دروستکراوە لەڕەنگی خشتی سوری کاڵ کە ڕوویەکی جوانی داوە بەمنارەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:پارێزگای ھەڵەبجە
جەنگی مەرج عەییون
جەنگی مەرج عەییون لە حوزەیرانی ساڵی ١١٧٩ (٥٧٥ی کۆچی)دەستی پێکرد، سەرکردە سەلاحەدین ئەییووبی لەگەڵ سوپاکەیدا لەسەر گردی ئەلقادیلە بانیاس کەمپیان دانا، پاشان فەرەنسییەکان بەدوایدا دەگەڕان، ئەویش ھەڵسا بۆ لای ئەوان و دوو تیمەکە یەکتریان بینی وسەربازەکان پێکدادانیان کرد، بۆیە خودا سەرکەوتنی خۆی و ئازیزترین سوپای خۆی ناردەوە خوارەوە، و کۆمەڵێک لە پاشاکانیان، سەرکردەی دائۆیستەکان، سەرۆکی نەخۆشخانە، خاوەنی ڕاملە، خاوەنی تبریا، قەستەلانی یافا و ئەوانی دیکەی پاشاکانیان دیل کران.
لە ساڵی ١١٧٩ دا سەڵاحەدین دیسان ھێرشی کردە سەر دەوڵەتە خاچپەرستەکان، لە ئاراستەی دیمەشقەوە. سوپاکەی لە بنیاس دانا وگوندەکانی داگیرکرد.
جەنگەکە
شانشینی قودس هێشتا هیوای ئەوەی دەخواست دەرفەتێک بۆ هێرشکردنە سەر میسر برەخسێنیت بەڵام بەهێز نەبوون. لە ساڵی ١١٧٨ی زایینی قەڵایەک لە فۆردی جاکۆب - بنکەیەکی سنووری لە باکووری دەریاچەی تیبیریا، کە زانایانی عەرەب پێیان دەگوت بەیتی ئەلئەحزان - کە وەک بنکەیەکی بەرگری دروستکرا کە ڕەنگە لە داهاتوودا ئەگەری هەیە هێرشی تێدا بکرێت. وە لەسەر سنوورەکانیش قەڵا و پۆستەکان لە ژێر فەرمانی فەرمانە سەربازییە ئاینییە توندەکاندا بوون. لە هاوینی ساڵی ١١٧٩ی زایینیدا، وشکەساڵییەکی توند ناوچەی شامی گرتەوە، لە کاتێکدا شەڕ و پێکدادانی بچووک ناوەناوە سەریهەڵدەدا. سەڵاحەددین پێشنیاری کرد کە ١٠٠ هەزار دینار بداتە خاچپەرستەکان لە بەرامبەر ڕاگرتنی داگیرکارییەکان و هەڵوەشاندنەوەی قەڵاکە لە فۆردی جاکۆب بەڵام خاچپەرستەکان ڕەتیان کردەوە و دوژمنایەتیان دەست پێکردەوە.
خاچپەرستەکان لە دیوی ڕۆژهەڵاتی زنجیرە کەنار دەریاکانەوە لە دوورەوە چادرەکانی سەڵاحەددینیان بینی. باڵدوین و ئاغاکانی بڕیاریان دا بە یەکجار دابەزن بۆ دەشتەکە و هێرش بکەنە سەریان. لەگەڵ ڕۆیشتنی سوپای فرانکەکان بۆ خوارەوە، زۆری نەخایاند سوارچاکەکان لە سەربازەکان زیاتر بوون. دوای چەند کاتژمێرێک دواکەوتن، سوپای خاچپەرستان کۆکرانەوەو پاشان ڕووبەڕووی هێزەکانی ساراسین (موسڵمانەکان) بوونەوە کە ئەوان تازە لە هێرشەکانیان دەگەرانەوە ماندوو ببوون بە ئاسانی شکستیان هێنا.
فرانکەکان بەو باوەڕەی کە شەڕەکە سەرکەوتنی بەدەستهێناوە، پاسەوانەکەیان دابەزاند. شوڕشگێڕەکانی ڕیمۆند و ئۆدۆی تەمپلەرەکانی سانت ئاماند چوونە سەر هەندێک زەوی بەرز لە نێوان مەرج عەییون و ڕووباری لیتانی.
دوای جەنگەکە
سولەیم ڕازی پزیشکێکی موسڵمان بوو کە بە بەزەیییەوە مامەڵەی لەگەڵ ئەو خاچپەرستە بریندارانەدا دەکرد کە لەلایەن هێزە موسڵمانەکانەوە بەدیل گیرابوون.
سەرچاوەکان
پۆل:جەنگەکانی سەلاحەدینی ئەییووبی
ئاسنەوە
ئاسناوا گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی ئاسناوا بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٠ کەس لە ٥ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
دەخڵ
وێنۆک|سێریاڵەکان و بەرهەمەکانیان
دەخڵ یان خەلە بە چەندین ڕووەک لە بنەماڵەی گەنمان دەگوترێت کە ژیانی یەک ساڵەیان هەیە و زۆر جار بۆ خۆراک کەڵکیان لێ وەردەگیردرێت.
پەڕاوێز
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
قەزای دەربەندیخان
قەزای دەربەندیخان یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی دەربەندیخانە. ژمارەی دانیشتوانی بریتیە لە ٥٢٩٤٥ نەفەر.
قەزای دەربەندیخان لە دوو ناحیە پێکھاتووە:
ناو
قەزای دەربەندیخان ناوەکەی لە ناوەندەکەیەوە وەرگرتووە کە ئەویش شارۆچکەی دەربەندیخانە. سەبارەت بە ناوی دەربەندیخان دوو بۆ چوون ھەیە:-
سەردەمی عوسمانی
لە سەردەمی عوسمانیدا ناوی ئەم ناوچەیەی کە لە ئێستادا قەزای دەربەندیخانە، بە وارماوا ناودەبرا. وێنۆک|400px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)
سەردەمی پاشایەتی
وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا
ناحیەی باوەخۆشێن
١٠ گوند سەر بە ناحیەی باوەخۆشێنە:
سەرچاوەکان
پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان پۆل:قەزاکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:قەزاکانی باشووری کوردستان پۆل:قەزاکانی ھەرێمی کوردستان پۆل:قەزاکانی عێراق پۆل:قەزاکانی کوردستان
کۆدا (مۆسیقا)
لە مۆسیقادا، کۆدا (؛ لە زمانی ئیتالییەوە بە واتای «کلک») بەشێکە کە پارچەیەک مۆسیقا یان جووڵانەوەیەک بە کۆتایی دەھێنێت؛ وەک کەیدنسێکی درێژکراوەیە. لەوانەیە لە چەند باڕێکی سادە پێک ھاتبێت و لەوانەشە ئاڵۆز بێت و بەشھکی تەواو قۆرغ بکات.
سەرچاوەکان
پۆل:زاراوەکانی مۆسیقا پۆل:نۆتەی مۆسیقا
مامەشا، تەمۆغەی سەقز
مامەشا (Mameşa، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ١٨٨ کەس لە ٤٤ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
پۆتسدام
پۆتسدام پایتەختی پارێزگای براندنبورگە لە وڵاتی ئاڵمانیایە. بەپێی سەرژمێرییەکی ٢٠١٧ ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە بە ١٧٦،٠٠٠ خەملێنراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئاڵمانیا پۆل:شارەکانی براندنبورگ پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٧ەم پۆل:پۆتسدام پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا
ئولۆف پاڵمە
پاڵمە لە خێزانێکی بەرزەبۆرژوای کۆنەواردا ژیاوە. ئەم ھەفت ساڵان بوو باوکی مردوە. لە ساڵانی خوێندنی یاسانناسیدا بووە ئەندام لە یانەی فێرخوازانی سۆسیالدێمۆکراتدا. ساڵی ١٩٥٢-٥٣ خوێندنی تەواو کرد و ھەر بە سەکرەتێر لای تاگە ئەرلاندەر (Tage Erlander (1901-1985 ھاتە دامەزران [تاگە ئێرلاندەر سیاسەتمەدارێکی ناوداری سۆسیالدێمۆکرات سویدە، لە نێوان ٦٩-١٩٤٦ سەرۆکوەزیرانی سوید بوو.
باسکەڕووت
باسکەڕووت (Baskerrût، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٩ کەس لە ٣١ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ئولۆف پاڵمە
پاڵمە ساڵی ١٩٦١ بووە سەرۆکی دەفتەری سەروەزیران، ساڵی ١٩٦٣ وەزیری ڕاوێژکار، ساڵی ١٩٦٥ وەزیری دانوستان و ھەروەھا ساڵی ١٩٦٧ وەزیری فێرکاری و دواتر ساڵی ١٩٦٩ بە کۆی دەنگ ھەڵبژێردرا بە دەمڕاستی پارتی سۆسیال دێمۆکرات لە جێی تاگە ئەرلاندەر (Tage Erlander) و بەوەش وەک سەرۆکوەزیرانیش جێی گرتەوە.
ساڵی ١٩٧٦ ڕاستڕەوەکان ھەڵبژاردنیان بردەوە، پاڵمە و پارتی سۆسیالدێمۆکرات بۆ ماوەی شەش ساڵ کەوتنە بەرەی بەرھەڵستکارانەوە. لە ھەڵبژاردنی ١٩٨٢ دا سەرلەنوێ سۆسیالدێمۆکرات فەرمانی گرتە دەست و پاڵمە بۆوە سەروەزیران ھەتا ڕۆژی کوشتنی. پاڵمە لە ستۆکھۆڵم، ساڵی ١٩٨٦، بە دەست کەسێکی ھەتا ئێستا نەناس، کوژرا.
بەستەری دەرەکی
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧ پۆل:مردووانی ١٩٨٦ پۆل:سەرۆک وەزیرانی سوید پۆل:پیاوە فێمینیستەکان پۆل:سەرۆکی حکوومەتە تیرۆرکراوەکان
بڕیارنامەی ٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی کانوونی یەکەمی 1952دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی ھیند-پاکستان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 611‌ەم، بە 9 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و 2ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ کێشەی
جەنگەکانی ناپلیۆن
رێکەوتنی ئەمیان کەلەنێوان ناپلیۆن و بەریتانیادا بەسترا تەنیا راگرتنی شەڕ بۆ دوو ساڵ بوو چونکە هەردوولا خۆیان بۆجەنگ ئامادەکردبوو.
جەنگی لەگەڵ نەمسا
ناپلیۆن دوای پەیمان بەستنی سێیەمی ئەوروپا دوای ئەوەی لەوکاتە(ولیام پت) هاتە سەرحوکم توانی بەرەیەک لە (بەریتانیا-نەمسا-ڕوسیا-سوید)لەدژی فەڕەنسا پێک بێنێ کەبە پەیمان بەستنی سێیەم ناسرا.ناپلیۆن وازی لەداگیرکردنی بەریتانیا هێنا و لەگەڵ نەمسا جەنگا لەشەڕی ئولم بەسەر نەمسا سەرکەوت لەتشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٠٥ چووە ناو ڤیەنا.بەڵام لەهەمان کاتدا لەدەریادا بەسەرکردایەتی فەرماندە(لۆرددنلسۆن)لەشەڕی ترافلگار بەسەر کەشتیگەلی فەرەنسا زاڵبوو.
جەنگی ئوسترلیتز
ناپلیۆن بەردەوام بوو لەبەرهەڵستی کردنی دوژمنەکانی و لەو جەنگەدا لەسوپاکانی فەڕەنسیسی دووەم و ئەسکەندەری یەکەم قەیسەری رووسیا گەیشت لەکانوونی یەکەمی ١٨٠٥ ئەوجەنگەی بردەوە.
جەنگی یێنا
لەوجەنگەدا ناپلیۆن سوپای (فریدریک ویلیەمی سێیەمی) پادشای پڕوسیای شکاند لەساڵی ۱۸۰٦.ئینجا ناپلیۆن بەردەوامبوو لەجەنگ لە ڕوسیا لەپڕوسیای خۆرهەڵات بەسوپای ڕوسیا گەیشت لەساڵی ۱۸۰۷ بەسەریدا سەرکەوت و پەیماننامەی(تلست) لەنێوان ناپلیۆن و ئەسکەندەر بەسترا.
تێکشکانی ناپلییۆن
ناپلیۆن لەساڵی ۱۸۱۲ خۆی بۆهێرش بۆسەر ڕوسیا ئامادەکرد زیاتر لە ٦۰۰۰۰۰سەربازی بۆهێرشەکە ئامادەکرد ناپلیۆن لەحوزەیرانی ۱۸۱۲هێرشی بۆسەر روسیا برد.قەیسەری روسیا بڕیاری شەڕی بەرامبەر ناپلیۆن نەدا. بەڵکو کشانەوەی بەباش زانی تا دوژمنەکەی راکێشێتە دەشتە سارد و سڕەکانی ڕوسیا. ناپلیۆن هەتاوەکو ناو شاری مۆسکۆ چوو سەربازانی مۆسکۆ شاری مۆسکۆیان سوتاند وە هەموو کەلوپەل و خواردەمەنیەکانی سوپاکەەی ناپلیۆن سوتا و فەوتا. ناپلیۆن بەناچاری گەڕایەوە بۆ فەڕەنسا لەرێگای گەڕانەوەیدا نیو ملیۆن سەربازی سوپاکەی ناپلیۆن مردن.
جەنگی لایبزیک
ئەو جەنگە لەتشرینی یەکەمی ساڵی ۱۸۱۳ رویدا ناونرا(شەڕی میلەتان) ناپلیۆن لەوجەنگە زۆر بەخراپی شکا. خۆی دا بەدەستەوە و پەیماننامەیەکی مۆرکرد. دواتر ناپلیۆن لەلایان هاوپەیمانان دورخرایەوە بۆ دورگەی ئەلبا.
جەنگی واترلۆ
ناپلیۆن لەدورگەی ئەلبا زانیبووی گەل هێشا ئەویان دەوێ بۆیە بەدزی هەڵات لەساڵی ۱۸۱٥. دواتر ناپلیۆن گەڕایەوە سەرحوکم لە ۱۸حوزەیرانی ۱۸۱٥ چووە ناو بەلجیکا و جەنگی واترلۆی بەرپاکرد بەڵام لەم جەنگەی تووشی شکستبوو. دواتر لەلایان هاوپەیمانان دورخرایەوە بۆ دورگەی (سانت هێلانە) دوای پێنچ ساڵ و نیو لەودورگەیە لەساڵی ۱۸۲۱کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوەکان
٭ کتێبی مێژووی پۆلی ۱۱وێژەیی ٭ کتێبی مێژووی ئەوروپای هاوچەرخ
پۆل:وتارە ھەتیوەکان
بەش (مۆسیقا)
لە مۆسیقادا، بەش بیرۆکەیەکی سەربەخۆی مۆسیقی تەواو بەڵام ناسەربەخۆیە. جۆری بەشەکان دەکرێت ناساندن، پرد، پەرەسەندن، دەرەنجام یانیش کۆدایەک بێت.
سەرچاوەکان
پۆل:مۆسیقا
موبۆنی گۆگۆریۆ
پاشا موبۆنی گۆگۆریۆ (بە هانگۆل: 모본왕؛ بە ھانجا: 慕本王)، لە دایکبووی (٣٠ز - ٥٣ز)ـە، ماوەی فەرمانڕەوایی لەنێوان ساڵانی (٤٨ز بۆ ٥٣ز)ـبوو. وە پێنجەم فەرمانڕەوای گۆگۆریۆـبوو، لە باکووری سێ شانشینەکەی کۆریا.
پوختە و فەرماڕەوایی
بەپێی سامگووک ساگی، کە سەدەی ١٢ـەمی مێژووی سێ شانشینەکەـیە. موبۆن کوڕە گەورەی سێەم پاشای گۆگۆریۆ، پاشا دایموشینـە. هەرچەندە موبۆن شازادەی جێنشین بوو لەو کاتەی دایموشین مرد، بەهۆی گەنجیەتی موبۆن. برا گەورەی موبۆن، مینجۆنگ تەختی پاشایەتی پێبەخشرا. موبۆن بوو بە پاشا لەپاڵ ئەوەی مینجۆنگ مرد. هەرچۆنێک بێ، لە سامگووک یوسا موبۆن باسکرا هەروەک برا گەورەکەی مینجۆنگ
سەرچاوە
پۆل:کۆریا پۆل:ئاسیا پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا پۆل:پاشاکانی گۆگۆریۆ
عەلی ئەکبەر مورادی
وێنۆک|عەلی ئەکبەر مورادی عەلی ئەکبەر مورادی (لەدایکبووی ساڵی ١٩٥٧ لە شاری گاوارە لە پارێزگای کرماشان) ھونەرمەند و گۆرانیبێژی ناسراوی کورد و مامۆستای تەموورەیە. ئەو گۆرانی بە ھەر دوو زمانی کوردی و فارسی گوتووە، بەڵام زۆربەی کارەکانی لەسەر مۆسیقای کوردی و بەتایبەت تەموورەیە. عەلی ئەکبەر شارەزای تەموورە و مەقامەکانییەتی. بەپێی گۆڤارێکی بریتانی، یەکێک بووە لە باشترین ٥٠ مۆسیقاژەنانی جیھان. مورادی لە فیستیڤاڵە مۆسیقاییەکانی زۆر شوێنی جیھاندا، وەک شارگەلی لەندەن لە ئینگلستان و سانفرانسیسکۆ و کالیفۆرنیای ئەمریکا، بەشدار بووە. ئەو لەگەڵ ھونەرمەندانێک وەکوو شارام نازری و کەیھان کەلھوردا ھاوکاریی کردووە و ئەلبۆمی داوە.
کاتدراڵی سانت سەرکیس
کاتدراڵی سانت سەرکیس کاتدراییلێکی ئەرمەنییە لە یەریڤان لە ئەرمینیا. شوێنی دانیشتنی ئەپستۆریای پاپای ئاراراتییە لە کەنیسەی نێردراوی ئەرمەنستان. ساڵی ١٨٤٢، لە کەناری چەپی ڕووباری ھرازدان لە ناوچەی کێنترۆن لە یەریڤان دروست کراوە
مێژوو
لە بەرامبەر بەشی سەرەوەی گوندی دزۆراگیو وەستابوو، و ڕووی لە قەڵای کۆنی ئێریڤان بوو لە کەناری چەپی ڕووباری ھرازدان، خانەقایەکی دەروێش لە سەرەتای سەردەمی مەسیحییەکانەوە کار دەکرد. ئەم کۆمپلێکسە فراوانە کە بە دیوارێکی بەرز و قەڵادار دەورە دراوە، لە کڵێسای سانتس سەرکیس و کڵێساکانی گێڤۆرک و ھاکۆب، لە بیناکانی ئۆفیس و قوتابخانەی پیاوسالاری، لە باخچەیەک و لە بیناکانی دیکە پێکھاتبوو. کڵێسای سانت سەرکیس شوێنی فەرمی پاتریاک بوو، لەکاتێکدا خانەقاکە میوانخانەی پیاوسالاری بوو بۆ میوانەکان. کڵێسای سانت سەرکیس، لەگەڵ دەروێشخانە-خانەقا، بەھۆی بوومەلەرزەی گەورەی ساڵی ١٦٧٩ وێران بوو بەڵام لە ھەمان شوێن لە سەردەمی دەسەڵاتی ئێدێساتسی نەھابێت کاسۆلیکۆس (١٦٩١–١٧٠٥) دووبارە دروستکرایەوە. بەڵام بینای ئێستای کڵێساکە لە نێوان ساڵانی ١٨٣٥–٤٢ دروست کراوە. وێنۆک|ڕاست|بینای پرێلاسی ئەپستۆریای پاپای ئارارات لە حەوشەی کڵێساکە، کە لەلایەن تەلارساز ئارتسرونی گالیکیان دیزاین کراوەt
لە سەردەمی دەسەڵاتی ڤازگێنی یەکەمی کاسۆلیکۆسی ئەرمەنییەکان، کڵێساکە نۆژەنکردنەوە و باشترکردنی بنەڕەتی ئەنجامدا. لەسەر بنەمای پلانێک کە لەلایەن تەلارساز ڕافایل ئیسرائیلیان لە ساڵی ١٩٧٢ داڕێژرابوو، کارەکانی ئاوەدانکردنەوەی کڵێسای سانت سەرکیس دەستیپێکرد و لە بنەڕەتدا سیما و سیما و سیمای بینا کۆنەکەی کڵێساکە پارێزراو بوو. دەموچاوی بە بەردی توفای پرتەقاڵی ئەنی داپۆشرابوو و بە نیچە سێگۆشەیییەکان ھەڵکەندرابوو.
لە ساڵانی ١٩٧١–١٩٧٦ دیمەنی ناوەوەی کڵێساکە بە شێوەیەکی بەرچاو باشتر کرا. لە بەشی ڕۆژھەڵاتی کڵێساکەدا گەلەرییەک بۆ کۆری کڵێساکە زیادکرا. لە ئەنجامی ئەم جۆرە زیادکردنانەدا، بە پێویست زانرا کە قوبە کۆنەکە و تەپڵی کۆن لاببرێت و لە شوێنی ئەوان بە قوبەیەکی زۆر بەرزتر بە تاوەری شێوە پانکەی فرە ڕوویی بگۆڕدرێت. دروستکردنی تاوەری زەنگی کڵێسای سانت سەرکیس لە ساڵی ٢٠٠٠ تەواو بوو.
ماگدێبورگ
ماگدێبورگ پایتەختی پارێزگای ساکسۆنیا-ئەنھالتە لە وڵاتی ئاڵمانیایە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شار ٢٣٢٬٣٦٤ کەسە.
کورت لەڤین
کورت لەڤین (Kurt Zadek Lewin) (١٨٩٠-١٩٤٧) زانایەکی دەروونناسیی ئەڵمانی – ئەمریکاییە.
ماگدێبورگ
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئاڵمانیا پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا پۆل:مارتن لۆتەر پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک
کاتدراڵی سانت سەرکیس
مێژوو
پرۆسەی ئاوەدانکردنەوەی کاتدراڵی سانت سەرکیس لە ڕێگەی بەخشینی خێرخوازانی ئەرمەنی سەرکیس کورکجیان و کوڕەکانی کە لە لەندەن نیشتەجێن، بەدیھات. سیستەمێکی کارەبای فۆتۆڤۆڵتایکی ٢ کیلۆوات لەسەربانی کاتدراییلەکە لە ساڵی ٢٠٠٩ دانرا.
کورت لەڤین
لەڤین ساڵی ١٩٣٣ ئەڵمانیای نازیستەکانی جێھێشت و پەنای بۆ ئەمەریکا برد. ساڵانی ١٩٣٥-١٩٤٥ لە State University of Iowa Child Welfare Station وەک پرۆفیسۆر کاری کرد و تیۆریی «کایەی دەروونناسانە» Force-field analysis ی داڕشت. ساڵی ١٩٤٤ لە MIT - Massachusetts Institute of Technology لەتەک ھاوکارانیدا بنگەیەکیان دامەزراند بۆ تۆژینەوە دەربارەی «جۆشی گرووپ» Group Dynamics.
کاتدراڵی سانت سەرکیس
سەرچاوەکان
پۆل:بینای کڵێسای نێردراوانی ئەرمەنی لە یەریڤان
کورت لەڤین
ڕاگواستەیەکی ناوداری لەڤین ھەیە دەڵێ: «چ نییە لە تیۆرییەکی باش کردەکیتر بێت» ’’nothing is as practical as a good theory’’ مەبەستیش دوو لایەنەیە: ھەم تیۆریی باش دەبێتە پیشمەرج بۆ پراکتیکی باش، ھەم ئەو تیۆرییە باشە کە کردەکییە یان ئاڕاستەیەکی کردەکی ھەیە.
لەڤین لە پەنجاکانەوە ھەتا حەفتاکانی سەدەی بیستەم کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو لە سەر تۆژینەوە لە ڕشتەی دەروونناسی و دەروونناسیی گرووپدا. تیۆرییەکانی لەڤین لە بواری سازمانگەری، ڕێبەرایتی و ھەروەھا گەشەی کارمەنداندا نەخشیان پەیدا کرد.
سەرچاوە
Psykologilexikon
«سازمانگەری»
بەستەری دەرەکی
Kurt Lewin Institute پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠ پۆل:مردووانی ١٩٤٧ پۆل:جووە ئاڵمانییەکان پۆل:فەیلەسووفانی جوو
ئێرنان کۆرتێس
ئێرنان کۆرتێس (١٤٨٥-١٥٤٧) ژنڕاڵ، شوێندۆز و جیھانگەڕی ئیسپانی بوو کە ڕۆڵیێکی گرینگی بوو لە ڕووخانی ئیمپراتۆری ئازتێک و ئیستیعمار کردنی ناوچەکانی مەکسیکی ھاوچەرخ.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دۆزەرەوەکانی مەکسیک پۆل:مێژووی باھا کالیفۆرنیا پۆل:مێژووی کەنداوی کالیفۆرنیا پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٥ پۆل:مردووانی ١٥٤٧ پۆل:گەلی ئیسپانی سەدەی ١٦یەم
بڕیارنامەی ٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٢ی ئابی 1953دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ دادگای‌ نێونەتەوەییی داد. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 618‌ەم،   پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٣
یان ئەلیاسۆن
وێنۆک|ان ئەلییاسۆن
جووڵە (مۆسیقا)
لە مۆسیقادا، جووڵانەوە پێکھاتووە لە بەشێکی نووسینەوەی مۆسیقا یان شێوەی مۆسیقا. ھەرچەندە ئەو جووڵانەوانەی کە مۆسیقایەک پێک دەھێنن ھەندێک جار جیاجیا دەژەنرێن (بۆ نموونە جووڵانەوەی یەکەم دەژەنرێت بەڵام ئەوانی تر ناژەنرێن)، بۆ نمایشێکی تەواوی مۆسیقی دەبێت ھەموو جووڵانەوەکان دوابەدوای یەک بژەنرێن.
یان ئەلیاسۆن
یان ئەلیاسۆن (، ١٩٤٠– ) دیپلۆمات و سیاسەتمەداری سویدی، ساڵی ١٩٦٥ لە وەزارەتی ھەندەرانی سوید دامەزرا و لەو دەمەوە چەندین پێگەی دیپلۆماسیی پێ سپێردراوە. ئەلیاسۆن ماوەیەک لە شارانی وەک پاریس، بۆن و واشینگتۆن کاری کردووە. ساڵانی ١٩٨٢-٨٣ ڕاوێژکاری سیاسی بووە لە وەزارتی ھەندەران و لە نێوان ١٩٨٣-٨٧ بووە سەرۆکی ھۆبەی سیاسی.
جووڵە (مۆسیقا)
سەرچاوەکان
پۆل:مۆسیقا
یان ئەلیاسۆن
ئەلیاسۆن لە نێوان ٩٢-١٩٨٨ پێگەی باڵیۆزی سویدی درایە لە UN. لەو پێگەیەدا و لە ناکۆکیی ئێران و عیراقدا ئەم نوێنەری کەسەکیی سکرتێری گشتیی UN بوو. ئەلیاسۆن لە ساڵانی ١٩٩٤-٢٠٠٠ پێگەی یەکەم یاریدەری وەزیری ھەندەرانی درایە و ٠٥-٢٠٠٠ کرایە باڵیۆزی سوید لە واشینگتۆن.
سالانی ٠٦-٢٠٠٥ ئەلیاسۆن لە UN دا بووە سەرۆکی ئەنجومەنی گشتیی President of the United Nations General Assembly. ساڵی ٢٠٠٦ کرایە وەزیری ھەندەرانی سوید. ساڵانی ٠٨-٢٠٠٦ ئەلیاسۆن «باڵیۆزی ڕاسپاردە» Envoyé بوو لە کێشەی دارفووردا.
ساڵی ٢٠١٠ لە لایەن Ban Ki Moon ی سکرتێری گشتیی UN ـەوە ئەلیاسۆن کرایە باڵیۆزی یەک لە ئامانجەکانی فراژووتنی ھەزارە (Millennium Development Goals (MDGs و ساڵی ٢٠١٢ پێگەی جێگری سکرتێری گشتیی UN پێ سپێردرا.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠
کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەورووپا
کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەورووپا, (KSSE) (١٩٥٦–١٩٧٥) ڕێکخراوەیەکی خوێندکارانی کورد لە ئەورووپا بوو کە لەلایەن عەبدولڕەحمان قاسملوو و نوورەدین زازا و عیسمەت شەریف وانلی و کۆمەڵێک خوێندکاری تر، لە شاری ڤیسبادنی ئەڵمانیای فێدراڵ (ئەڵمانیای ڕۆژاوا) دامەزرا. کۆمەڵە بەشێک لەو بزووتنەوە سیاسی-ڕێکخراوەییە نوێیە بوو کە کورد لە چلەکان و پەنجاکانی سەدەی بیستەمدا، پێکی ھێنا و لە ڕاستیدا ھەر لەقێکی ڕۆڵی باڵوێزخانە و نوێنەرێکی دیپلۆماتیکی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازیی کوردی دەگێڕا. کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەورووپا ناوەندێکی گرینگ بوو بۆ کۆکردنەوەی کوردان لە دەوری یەک و پاراستنی کلتور و ناسنامەی کوردی و ناساندنی کورد و بڵاوکردنەوەی زانیاری سەبارەت بە بزاڤ و شۆڕشەکانی لە دەرەوی وڵات و دیموکراتانە کاری دەکرد، تا ڕادەیەک کە پەرلەمانتارێکی بریتانی کە بانگهێشتی یەکێک لە کۆنگرەکان کرابوو، وتوویەتی: «ئەو دیموکراسییەی لەناو ئەو کۆنگرەیەدا دیتوومە، لەناو پەرلەمانی بریتانیادا نییە» و ھەتا ساڵی ١٩٧٠ بۆ ھەموو کوردان بوو و خوێندکارانی ھەر چوار پارچەی کوردستانی لە خۆیدا کۆ کردبۆوە و ھەر ھەموویان توانیبوویان ناکۆکییە حیزبییەکان وەلا بنێن و یەکدەنگ بن و ئەمەش بۆ نەتەوەیەکی دابەشکراو، ڕووداوێکی گرینگ و دەگمەن بوو. ھەرچەند لە دەرەوە لەلایەن خوێندکارانی فارس و تورک و عەرەبەوە دژایەتییان دەکرا و نکۆڵییان لە کۆمەڵە دەکرد و بڕوایان وا بوو کوردەکان دەبێت ئەندامی کۆمەڵەی خوێندکارانی ئەو وڵاتانە بن. سەرەڕای ئەوەیکە ئەوکاتی کورد خاوەن چەندین کۆمەڵەی خوێندکاریی تر بوو لە ئەورووپا و بەگشتی دەرەوەی وڵات، بەڵام ھیچکام لە کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەورووپا بەھێزتر و بەنرختر و دەستڕۆیشتووتر نەبوون. بەیاناتی کۆمەڵە حیسابی بۆ دەکرا و خۆیشی لەگەڵ پتر لە سەد ڕێکخراوەی خوێندکاری و غەیری خوێندکاری لە پەیوەندیدابوو و لە کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٦٤یشەوە ببوو بە ئەندامی یەکیەتیی خوێندکارانی جھیان.
مێژوو و دەسپێک
خەباتی خوێندکارانی کورد لە ئەورووپا بەشیک بوو لە خەباتی خوێندکارانی ھەموو وڵاتانی ژێردەستی دونیا، لە دژی کۆنەپەرەستی و ئیمپریالیزم و کۆلۆنیالیزم. مێژووی یەکەمین ڕێکخراوەی خوێندکاریی کورد، کە بەردی بناغەی دامەزراندنی کۆمەڵە بوو، بۆ ساڵی ١٩٤٦ دەگەڕێتەوە ؛ شەش کورد لە سێ پارچەی کوردستانەوە لە شاری لۆزان Komela Xwendevanên Kurd li Ewropa (Kurdish Students Society in Europe)یان دامەزراند، ئەو شەش کەسە بریتی بوون لە: عیسمەت شەریف وانلی و نوورەدین زازا لە ڕۆژاوای کوردستان (ھەرچەند بە ڕەچەڵەک خەڵکی باکوور بوون)، عەبدولرەحمان و ئەحمەد قاسملوو لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و عەبدوڵڵا قادر و شەوکەت ئاکراویش لە باشووری کوردستان؛ عیسمەت شەریف و نوورەدین زازا و عەبدوڵڵا قادر دانیشتووی سویس بوون، قاسملوو پاریس و ئاکراویش نیشتەجێی بەریتانیا بوو. ئامانجی دامەزراندنی ڕێکخراوەکە ئەو بوو: نوێنەری گەڵی خۆیان لە دەرەوی وڵات بن، بۆ مافی ڕەوای کورد، لێک کۆکردنەوەی خوێندکارە کوردەکان، ئاشناکردنی بیروڕای گشتیی ئەرووپا لەگەڵ مێژوو و کلتوری کوردی بۆ وەدەستھێنانی پاڵپشتییەکەیان و پەیوەندیگرتن لەگەڵ بزووتنەوە خوێندکارییەکانی جیھان کە تازە سەریان ھەڵدابوو (بەتایبەت یەکیەتیی نێونەتەوەیی خوێندکاران IUS) تێبکۆشن. ئەوان بڵاڤۆکێکیان لەژێر ناوی Dengê Kurdistan بە سێ زمانی کوردی و عەرەبی و فەرانسەوی بڵاو دەکردەوە، زازا ھەڵەچنیی ڕۆژنامەکەی لە ئەستۆ بوو و لەلایەن ئەحمەد و عەبدولڕەحمان قاسملوویش لە پاریس دەنووسرا و بڵاو دەکرایەوە، لە ماوەی یەک ساڵ تەمەنی کۆمەڵەکە ٥ ژمارەی لێ دەرکرا. ھاوینی ھەمان ساڵ، کۆمەڵە بانگھێشتی چوارەمین فێستیڤاڵی جیھانیی لاوان و خوێندکارانی لایەنگری کۆمۆنیست کرا کە لە بوداپێست بەڕێوە دەچوو، زازا، شەریف وانلی، عەبدوڵڵا قادر و ئاکراوی بەشداری کۆبوونەوەکەیان کرد، بەڵام دەستبەجێ لەلایەن نوێنەری ھەندێک لە حیزبە کۆمۆنیستییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوڕاست (بەتایبەت حیزبی توودەی ئێران و حیزبی کۆمۆنیستی سووریا) دژایەتییان کرا؛ ئەویش بە بیانووی ئەویکە کۆمەڵەکە ڕێکخراوەیەکی ناسیۆنالیستییە و تێکدەری یەکڕیزیی چینی چەوساوەیە لە بەرامبەر ئیمپریالیزمدا، جگە لەوەش نکۆڵییان لە بوونی نەتەوەی کورد و وڵاتی کوردستان کرد و وتیان بەجێی دامەزراندنی کۆمەڵەی کوردیی سەربەخۆ دەبێت ببنە ئەندامی ڕێکخراوە نەتەوەیییەکانی وڵاتانی پەیوەندیدار. بەڵام لە کۆتاییدا شاندە چەپەکانی ئەمریکای لاتینی و سکرتێرەکانی فێستیڤاڵ ئیزنیان دا کوردەکان چالاکی بنوێنن و سمینار بەڕێوە ببەن. دوابەدوای ئەوە نوێنەری کۆمەڵە لە ئەیلوولی ١٩٤٩دا بەشداریی کۆبوونەوەیەکی نێونەتەوەیی خوێندکارانی کرد لە بولگاریا. حیزنی توودەی ئێران براکانی قاسملوو (ئەحمەد و عەبدولڕەحمان)ی ناچار کرد دەست لە ھاوکاریی ئەو ڕێکخراوە ناسیۆنالیستییە ھەڵ بگرن و لێی بێنە دەرێ؛ بەم شێوەیە تشرینی دووەمی ھەمان ساڵ کۆمەڵە ھەڵوەشاوە چون ئەوان ئەرکی گرینگی نووسین و چاپکردنی دەنگی کۆمەڵەیان لە ئەستۆ بوو و بێ یارمەتیی ئەوان کارەکانی کۆمەڵە بەرەو پێش نەدەچوو. لە کۆنگرەی سێی پارتی دیموکراتی کوردستان کە لە ڕێکەوتی ٢٦ی کانوونی دووەنی ١٩٥٣ لە کەرکووک بەڕێوە چوو، بڕیار درا کورد ڕێکخراوەی سەربەخۆی دیموکراتیکی ھەبێت، وەکوو یەکییەتیی خوێندکارانی کوردستانی عێراق و ڕێکخراوەی ھاوشێوە بۆ لاوان و ژنان و جووتیاران؛ ئەم بڕیارە لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان کورد و حیزبە کۆمۆنیستەکانی ناوخۆی عێراق و ئێران و سووریا کاریگەریی نەرێنی ھەبوو بەڵام لەسەر کوردە چەپە ناسیۆنالیستەکان لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات ئەرێنی بوو بۆ ئەوەی ڕێکخراوەی تایبەت بە خۆیان دابمەزرێنن.
چالاکییەکان
کۆمەڵە جگە لە ئەرکەکانی تایبەت بە خۆی وەکوو ڕێکخراوەیەکی خوێندکاری، وەکوو ڕۆنراوەیەکی نەتەوەیی و کوردستانی لە چوارچێوەیەکی سیاسی-کلتوری-ھونەری و لە پەیوەندی لەگەڵ ڕێکخراوە خوێندکارییەکانی باقیی وڵاتاندا کاری دەکرد ؛ بەشێک لە چالاکییەکانی لەم بوارەدا:
سەرۆکایەتی
ھاوتەریب لەگەڵ ئەوەیکە جەخت و ھێزی زیاتری کۆمەڵە لەسەر باشووری کوردستان و شۆڕشی ئەیلوول بوو، سەرکردەکانی کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەورووپاش زۆربەیان باشووری بوون. بەشێک لە سەرکردەکان بەڕێزان: عیسمەت شەریف وانلی، کەماڵ فواد، جەمال عەلەمدار (ساڵی ١٩٦٩)، تارق ئاکرەیی و خەلیل ئیبراھیم بوون کە ماوەی سەرۆکایەتیی عیسمەت شەریف وانلی لە ھەر ھەموویان زیاتر بووە و ساڵی ١٩٥٦یش وەکوو نوێنەری کۆمەڵە ھەڵبژێردرا تاوەکوو بەشداری کۆنفرانسی نێونەتەوەیی لەندەن بکات کە زۆربەی وڵاتانی جیھان تێیدا بەشدار بوون، ھەروەھا نوێنەری کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەورووپا بوو لە کۆنفرانسی ساڵانەی یەکیەتیی نێونەتەوەیی خوێندکاران.
لەقەکان
زۆربەی ٢٥ وڵاتە ئەورووپایییەکان لەقی کۆمەڵەیان تێدابوو، بەشێک لەوان بریتین لە:
بڵاڤۆکەکان
سەرەڕای ئەوەیکە بەھۆی لەبەر دەستدانەبوونی پێداویستییەکان، چاپەمەنی لاواز بوو، ئەوەندەی لە توانایاندابوو جگە بە زمانی کوردی و عەربی، لە ھەر لەقێکدا بە زمانی ئەو وڵاتە ڕۆژنامە یان گۆڤارێکیان بڵاو دەکردەوە. ھەندێک لەوان بریتین لە:
تێبینی
ژمارە ١تا ١٧ی گۆڤاری کوردستان کە لە نێوان ساڵەکانی ١٩٥٨–١٩٧٤ بڵاو دەبۆوە بە یارمەتیی نەوزاد عەلی ئەحمەد چاپ و بڵاو کراوەتەوە.
کۆنگرەکان
تەقریبەن لە ساڵی ٥٦وە ساڵێ کۆنگرەیەک بەڕێوە دەچوو کە زۆربەی ئەوان لە ئەڵمانیا و بەتایبەت بەرلین (کە خۆی شارێکی دابەشکراو بوو ) لەندەن، نەمسا و سویس دەبەستران ؛ جگە لە خوێندکارانی کورد کە زانکۆکانی ئەررووپا، نوێنەری ڕێکخراوەکانی تر، دۆستانی کۆمەڵە و گەلی کورد، ڕۆژنامەی جۆرواجۆر و گەلێک کەسایەتیی ناسراو بانگهێشت دەکران و لە کۆنگرەکاندا بەشدار دەبوون. یەکەم کۆنگرە لە ڕێکەوتی ١٠ تا ١٦ی ئابی ١٩٥٦دابوو کە کۆمەڵەی تێدا دامەزرا؛ زۆربەی بەشداربووەکانی کۆنگرەی یەکەم، باشووری و ڕۆژاوایی بوون، خوێندکارەکانی سەر بە حیزبە کۆمۆمیستییەکانی ئێران و عێراق و سووریا کۆمەڵەیان لە ئەرکی سیاسی و نەتەوەیی داماڵی و تەنیا تەرخانیان کرد بە کاری فەرھەنگی و زانستی و ناوی "کۆمەڵەی زانستیی خوێندکارانی کورد لە ئەورووپا (KURDISH STUDENTS CULTURAL SOCIETY IN EUROPE)"یان ھەڵبژارد؛ خوێندکارە چەپە ناسیۆنالیستەکان بۆ دامەزراندنی دووباەری کۆمەڵە و ڕزگارکردنی لەم دۆخە، دووەمین کۆنگرەیان بەڕێوە برد و عیسمەت شەریفیشیان وەکوو سەرکردە ھەڵبژارد، ھەروەھا بڕیاریان دا بڵاڤۆکێکی ئینگلیزی و عەرەبی بەناوی کوردستان بڵاو بکەنەوە و بە زووترین کات کۆنگەری سێھەمیش ڕێک بخەن. لە کۆنگرەی سێدا ناوی کۆمەڵەیان (بەو ناوەی ئێستا) گۆڕی و ھەمدیسان شەریف وانلییان وەک سەرۆک ھەڵبژاردەوە. دوایین کۆنگرەش (حەڤدەیەمین کۆنگرە) ساڵی ١٩٧٥ لە بەرلینی ڕۆژاوای ئەڵمانیا بوو کە کۆمەڵە جەماعەتێکی لێ دەرچوو و بوو بە سێ بەش، سەر بە سێ لایەنی سیاسی.
لێک ھەڵبڕانی کۆمەڵە
نسکۆی شۆڕش و بیروباوەڕی جیاوازی ئەندامانی کۆمەڵە کە بوو بەھۆی ئەوەیکە لەگەڵ حیزبە سیاسییەکانی تر ڕێک بکەون، کێشەی بۆ کۆمەڵە ساز کرد؛ ساتی بەڕێوەچوونی دوایین کۆنگرەی کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەورووپا، دەستەیەک لە بەشداربووان کە ژمارەیان سی و شەش کەس دەبوو دوای ئەوەی کە دەبینن وێنەیەکی گەورەی مەلا مستەفا بارزانی ھەڵواسراوە، شوێنەکە بەجێ دێڵن و دەڕۆنە دەرەوە (نەوەد و پێنج-شەش کەسێک لە دیوەکەدا دەمێننەوە)، ئەو ھەڵسوکەوتە بە ئامانجی ئەوە ڕووی دا کە بەسەر کۆمەڵەدا زاڵ بن ؛ ئیتر بەم شێوەیە ناکۆکی ساز بوو و کۆمەڵە بەسەر سێ ڕێکخراوەدا دابەش بوو: ئەو لێک ترازانە لەسەر پلان و چالاکییەکانی کۆمەڵە کاریگەر بوو و ئیتر ئەو ھێز و توانایەی جارانی نەمابوو. ھەوڵەکان بۆ پێکھاتنەوەی کۆمەڵەکان کارا نەبوو؛ پاییزی ساڵی ١٩٨٨ بە سەرۆکایەتیی فوئاد مەعسووم کۆنگرەی یەکگرتنەوەی کۆمەڵەکان بەڕێوە چوو، بەڵام شێوەی بەڕێوەچوونی کۆنگرەکە و ئاکاری حیزبەکان و ئەندامانیان، ئەمجارەیان بوو بەھۆی لەناوچوونی یەکجاریی کۆمەڵە.
ئەندامان
ھەر خوێندکارێکی کورد یان دانیشتووی کوردستان کە بۆ خوێندن ڕووی لە ئەورووپا دەکرد، دەیتوانی ئەندامییەتی کۆمەڵە وەدەست بێنێت، بەو مەرجەی پەیڕەوی دەستوورەکانی کۆمەڵەی کردبا و بۆ وەدیھێنانی ئامانجەکانی تێکۆشابا، ئابوونەی ساڵانەی خۆی دابا و کومیتەی لەق یان کومیتەی بەڕێوەبەریی گشتی لە مسۆگەربوونی ئەو مەرجانە لە کەسیی داخوازدا دڵنیا بووایە؛ ئەگەر ئەندامێک بە پێچەوانەی یاسا و دەستوور بجووڵاباوە یان کارێکی بە زیانی کۆمەڵە یا گەڵی کورد بکردبا، سزای بەسەردا دەسەپا. کۆمەڵە تا ساڵی ١٩٧٥ و پێش ئەوەی ببێت بە چەند بەش، زیاتر لە ٣٠٠٠ ئەندامی ھەبوو کە زۆربەیان لە ناوچە جۆراوجۆرەکانی کوردستان بۆ خوێندن ڕوویان لەو وڵاتانە کربوو، بەشێک لەو ئەندامانە:
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێکخراوە خوێندکارییەکانی کوردستان پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان پۆل:ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان
سەید خەلیل عالینەژاد
سەید خەلیل عالینەژاد (١٩٦٨ لە سەحنە – ٢٠٠١ لە سوید) مۆسیقاژەن و ئاوازدانەر بوو. عالینەژاد چەندین گرووپی مۆسیقای داناوە و لەگەڵ مۆسیقارانی کورد وەک عەلیئەکبەر مورادی و شارام نازری ھاوکاریی کردووە. سەید خەلیل لە وڵاتی سوید کوژرا و تەرمەکەی گەڕێنرایەوە بۆ سەحنە و لەوێ ئەسپاردەی خاک کرا. بەڵام پۆلیسی سوید ڕوونکردنەوەی لەسەر ناوی بکوژەکانی نەدا.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨ پۆل:مردووانی ٢٠٠٢ پۆل:خەڵکی سەحنە پۆل:یارسانییەکان پۆل:ژەنیارانی تەموورە پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨ پۆل:مردووانی ٢٠٠١ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:ژەنیارانی کورد پۆل:ژەنیارانی ئێرانی پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد پۆل:گۆرانیبێژانی کورد
ئایچی
ئایچی (Ayçî، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٧٦٩ کەس لە ١٥١ بنەماڵەدا بووە.
ئەرستۆکراسی
ئەرستۆکراسی شێوازێکە لە شێوازەکانی دەسەڵاتداری کە تێیدا چینێکی کەمینەی بچووک لە خەڵکی کە خاوەنی تایبەتمەندیی دیاریکراون و دەسەڵات دەگرنە دەست و حوکمی زۆرینە دەکەن. جا ئەو چینە کەمینەیە خاوەنی تایبەتمەندیی ھزری بن یان ڕامیاری یان ئایینی یان ئابووری، گەر خاوەنی تایبەتمەندیی ئایینیی بن، ئەوا حکوومەتێکی ئەرستۆکراسیی ئایینیی دروست دەبێت، ئەگەر خاوەنی تایبەتمەندیی ئابووریی بن ئەوا ئەرستۆکراسیی ئابووریی دروست دەبێت، ئەم زاراوەیە لە وشەی یۆنانی «aristokratíā» وەرگیراوە کە بە واتای «حوکمی باشترینەکان» دێت. کاتی سەرھەڵدانی ئەم زاراوەیە دەگەڕێتەوە بۆ یۆنانی کۆن، یۆنانییەکان وایان دادەنا کە ئەم وشەیە بە واتای فەرمانڕەوایی ئەو ھاووڵاتیانە دێت کە شایستەی حوکمڕانین، ئەم دەستەواژەیە بۆ یەکەمجار لەلایەن فەیلەسوفە کۆنەکانی یۆنان وەک ئەفلاتوون و ئەرەستوو و کەسانی ترەوە بەکارھاتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شێوەکانی حکوومەت پۆل:گرووپە کۆمەڵایەتییەکان
باشماخ، مەریوان
باشماخ گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی باشماخ بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٥٩ کەس لە ١٧ بنەماڵەدا بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
باوە
باوه (Bawe، ) دێیەکە لە گوندستانی بەریاجی، لە ناوچەی ناوەندیی شارستانی سەردەشت، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ئێران. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٥ کەس لە ١٧٢ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت پۆل:گوندەکانی شارستانی سەردەشت
ئێرفورت
وێنۆک|دیمەنێک لە ئێرفورت 230px|وێنۆک|چەپ|نیشانی ئێرفورت
ئێرفورت پایتەختی پارێزگای تویرینگنە لە وڵاتی ئاڵمانیایە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شار ٢٠٣٬٤٨٥ کەسە.
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئاڵمانیا پۆل:ئێرفورت پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا پۆل:شوێنەکانی ھۆلۆکۆست لە ئەڵمانیا پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک
قۆنیە
قۆنیە یان کۆنیا شارێکی گەورە لە باشووری ڕۆژاوای ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی و حەوتەمین شاری پڕ لە دانیشتووی تورکیا بە دانیشتووانێکی زیاتر لە ٢،١٠٠،٠٠٠ کەسە. قۆنیە شارێکی پێشکەوتوویە لە بواری ئابووری و پیشەسازی  و ھەروەھا ناوەندی پارێزگای قۆنیەیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی تورکیا پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم پۆل:شارە پیرۆزەکان پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا
گوننار ھێگلوێف
گوننار ھێگلوێف (١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٤ - ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٩٤) دیپلۆماتی سوێدی چەندین پێگەی گرینگی دیپلۆماسیی ھەبووە، سەرۆکی ھۆبەی بازرگانی لە وەزارەتی ھەندەران (١٩٣٩-١٩٤٤)، وەزیری ڕاوێژکار (بێ وەزارەت) (پاییزی ١٩٣٩)، باڵیۆزی ڕاسپاردە (ئەنڤۆی) لە ھاگ (١٩٤٤-١٩٤٦). لە مۆسکۆ (١٩٤٦-١٩٤٧)، لە نەتەوە یەکگرتووەکان (١٩٤٧-١٩٤٨)، باڵیۆز لە لەندەن (١٩٤٨-١٩٦٧) و لە پاریس (١٩٦٧-١٩٧١).
ساڵانی جەنگی دووەمی جیھانی ھێگلوێف نۆرەیەکی بەرچاوی دی لە بورای سیاسەتی بازرگانیی جەنگدا. زیرەکانە و سەرکەوتوو سەودای بازرگانیی لەگەڵ ئەڵمانیا و پاشان لەگەڵ بریتانیا و ئەمەریکاشدا بەڕێوە برد.
بەرھەمەکانی
جگە لەوە ھێگلوێف بیرەوەریی خۆی لە پێنج بەرگدا بڵاو کردۆتەوە (١٩٧١-١٩٧٥)، ھەروەھا چەندین بەرھەمی دیکەی ھەیە دەربارەی مێژووی ھاوچەرخ.
سەرچاوە
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٤ پۆل:مردووانی ١٩٩٤ پۆل:دیپلۆماسی
حۆروس
195px|وێنۆک|alt=ھۆروس|حۆروس، خودای کۆنی میسری بە سەری شاھین
حۆروس، ھۆر، ھار لە میسری کۆندا، یەکێکە لە گرنگترین خودا کانی میسری کۆنە کە کاری زۆری کردووە، کە دیارترینیان خودای پاشا و ئاسمانە. بەلایەنی کەمەوە حۆروس لە میسری پێش مێژووەوە تا پاشایەتی بپتۆلیمایک و میسری ڕۆمانی دەپەرسترا. شێوە جیاوازەکانی ھۆروس لە مێژوودا تۆمار کراون و ئەمانە وەک خوداوەندێکی جیا لەلایەن میسرناساناوە مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت. حۆروس زۆربەی کات وەک شەھێن وێنا کراوە، بە ئەگەری زۆرەوە شەھێنی لاننەر یان شەھێنی پێرێگرین، یان وەک پیاوێک کە سەری شەھێنی ھەیە.
سەرچاوەکان
پۆل:خوداوەندە ڕزگارکەرەکان پۆل:خوداوەندە میسریەکان پۆل:خوداوەندەکانی خۆر
بڕیارنامەی ١٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٧ی تشرینی یەکەمی 1953دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی فەلەستین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی 631‌ەم، بە 11 دەنگی لەگەڵ، ۰ی دژ و ۰ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٣ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
ئازاد (ڕاپەر)
وێنۆک|ئازاد ئازاد ئازادپوور (لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٧٤ لە شاری سنە) ڕاپەرێکی کوردە و خاوەن ڕەگەزنامەی ئاڵمانییە و ڕاپەکانی بە زمانی ئاڵمانییە. ئازاد لە تەمەنی دە ساڵیدا چووەتە ئاڵمانیا، لەوێ پەیوەندی بە گرووپەکانی مۆسیقای ڕاپ و ھیپ ھۆپ کردووە. سەرەتای ساڵانی چالاکیی مۆسیقایی ئازاد دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٩٩٨ و تاکوو ئێستاش بەردەوامە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:گۆرانیبێژانی ڕاپی ئاڵمانی پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤ پۆل:خەڵکی سنە پۆل:ئەڵمانییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:پەنابەرە ئێرانییەکان لە ئەڵمانیا
کەلیموڵڵا تەوەحودی
کەلیموڵڵا تەوەحودی، نووسەری گەورەی کورد لە گوندی ئۆغاز ھەڵکەوتوو لە ٤٠ کیلۆمیتریی ڕۆژھەڵاتی شیروان لەدایک‌بووە.
ژیان
کەلیموڵڵا تەوەحودی، تا بەر لە ساڵی ١٣٦٩(١٩٩٠) بە نازناوی «ئۆغازی» نووسینەکانی بڵاو دەکردەوە، بەڵام لەم ساڵەدا کە توانی پاشی ١٩ ساڵ گەڕان بە دوای شێعرەکانی جەعفەر قولیدا، سەرجەمی دیوانەکەی لە زمان بە ساڵاچووان و لە ڕووی نوسخە خەتییەکان کۆ بکاتەوە و کوێستانەکانی «شایجان» تا «ھەزار مەسجید» و «کەلات»ی بە دوادا بپشکنێ، نازناوی خۆی لە «ئۆغازی»یەوە بە «کانیمال» گۆڕی. داستانی ئەم نازناو گۆڕینە سرنج‌ڕاکێشە: «... شەوی دووی سەرماوەزی ساڵی ١٣٦٩ بوو، سەعات ١١ی شەو لە ھەموو کارەکانی دیوانی جەعفەر قولی بوومەوە و نەفەسێکم بە ئاسوودەیی کێشا. پاشی ئەوە ئەرخەیان و ڕازی لە ھەوڵی نۆزدە ساڵەم چوومە ناو جێگاوبان و خەوم لێکەوت. لە خەونمدا ھەواڵیان پێدام کە جەعفەر قوڵی دێتە دیدەنت. لە کاتێکدا چاوەڕوانی ھاتنی بووم، دەرگا کرایەوە و لێم وەژوور کەوت. پیاوێکی کەڵەگەتی ڕەش‌ئەسمەری لەسەرەخۆ بوو. پەژارەیەک لە ڕوخساری‌دا دەخوێنرایەوە. پێم‌گوت بیروڕات سەبارەت بە کۆکردنەوەی دیوانەکەت چییە؟ گوتی: "مالێ تە سا مەرا کانییەکە کو دەکەلی". واتە ماڵی تۆ بۆ ئێمە کانییەکە ھەڵدەقوڵێ. بەیانی کە لە خەو ھەستام، تێگەیشتم جەعفەر قولی لە پاداشدا نازناوی "کانیمال"ی بە دیاری داومێ. ئیدی ھەمان ڕۆژ بەر لەوەی کتێبەکە بدەم بە چاپ، نازناوی "ئۆغازی"م لە پشت کتێبەکە کردە "کانیمال".»
دوایین مانگی ساڵی ١٣٧٣(سەرەتای ١٩٩٥) خانەنشین کرا. بە ھۆی کەمیی مووچەوە، بۆ دابین‌کردنی پێویستییەکانی ژیان، لەسەر باغە بچووکەکەی خۆی لە گوندی ئۆغاز دەستی دایە باغەوانی. لەم بەینەدا بە ماوەی دوو ساڵ کەوتە بەندیخانەوە. ئێستا لە تەمەنی حەفتا ساڵیدا، بە ھەمان تین و گوڕی لاوێتییەوە کار دەکا و ماندوێتی ناناسێ. لە گوندی ئۆغاز ڕۆژانە بە کاری کشت‌وکاڵ و باغەوانییەوە خەریکە و حەسانەوەی شەوانەشی تەرخان کردووە بۆ نووسینی فەرھەنگ و دایرەتولمەعاریفی کوردی. لە بەھاری ساڵی ١٣٨٣وە پارچە زەوییەکەی خۆی لە گوندی ئۆغاز کە ھیکتارێکە، لەسەر ئەرکی ماڵیی خۆی کردووەتە شوێنی حەسانەوەی گشتی و پەرتووکخانە و مۆزەخانەی فەرھەنگی. پێوەیە سەرجەمی کتێب و بەڵگەنامە و ئارشیوی دەوری سەد سەعات دەنگ و ٤٠٠ حەڵقە نێگەتیڤی وێنە لە ژیانی کوردەواری و ٢٥ حەڵقە فیلمی ڤیدیۆ لە داب و نەریتی کۆمەڵی کوردی باکووری خۆراسان، کە بەرھەمی ٤٢ ساڵ ڕەنج و ماندووبوونیەتی، ڕاگوێزێتە پەرتووکخانە و مۆزە خانە فەرھەنگییەکەی خۆی لە ئۆغاز. ئێستا کەلیموڵڵای تەوەحودی بەڕاستی «کانیمال»ە و وتەی «ستیفان بلاموو» پسپۆڕ و مۆسیقاناسی ئەمریکی دەرحەق بە ئوستاد تەوەحودی ھیچ زیدەڕۆیی نییە کە لە سەردانێکی ماڵەکەیدا لە ساڵی ١٣٧٤(١٩٩٦) پێی‌گوت: «دڵنیام ئەگەر ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان بە سەد کەسەوە و لە ماوەی سەد ساڵدا ھەوڵ بدا، ناتوانی بەشٌکی ئەو ئەرکە ئەنجام بدا کە تۆ کردووتە!» کۆمەڵێک بەرھەمی چاپکراوی ھەیە کە لەسەر ئەرک و گیرفانی خۆی چاپی کردوون و بەداخەوە ژمارەیەک لە کتێبفرۆشە کوردەکان لە شارەکانی کوردستاندا سوودەکەی دەخۆن و لافی خزمەتی فەرھەنگی لێدەدەن، کەچی حازر نین ئەو بڕە پارەیەی مافی نووسەر بگەیەننەوە دەستی، تا سەرفی چاپ و بڵاوکردنەوەی کارە تازەکانی بکا.
بەرھەمەکان
ئەو بەرھەمانەی تا ئێستا بڵاو کراونەوە بریتین لە:
نزیکەی سەد وتار و چاوپێکەوتن و لێدوانیشی ھەیە کە سەرجەم دەکەونە بواری فەرھەنگ و مێژووی کوردەوە. ھەروەھا چالاکانە لە کۆنگرە و فستیواڵە فەرھەنگی و ھونەرییەکانی مەھاباد، بانە، سنە، ئیلام، تاران، گورگان، خوڕڕەم‌ئاوا، کرمان، شیراز، مەشھەد، قۆچان، بوژنوورت و شیروان بەشدار بووە و وتار و لێدوانی پێشکەش کردووە. ئوستاد تەوەحودی، جگە لە بەرھەمە چاپ و بڵاو کراوەکانی، ژمارەیەکی پتری بەرھەمی ئامادەی چاپ ھەیە و ژمارەیەکیشی نیوەکارە بە دەستەوەیە کە ئێستا خەریکە کاریان لەسەر دەکا و ھیوای پتەوە بۆ چاپ و بڵاو کردنەوەیان. ئەمانەش بریتین لە:
مامۆستا عەدنان بەرزەنجی تائێستا بەرگی یەکەم و دوویەمی کتێبی «کۆچی مێژوویی‌ی کورد بۆ خۆراسان»ی لە فارسییەوە بە کوردی وەرگێڕاوە کە ساڵی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٦ لە سلێمانی چاپکراون.
کەلیموڵڵای تەوەحودی کە ئێستاش خۆی بە شڤانێکی کورد دەزانێ، یەک‌تەنە ئاکادێمی و دەزگایەکی ڕۆشنبیری و فەرھەنگییە. لە کاتێکدا ئێواران پێمەڕە لەسەر شان دەگەڕێتەوە ھۆدە بچووکەکەی لە گوندی ئۆغاز و تا درەنگانی شەو بە نووسینەوە خەریک دەبێ، کەسایەتییەکی ناسراوی جیھانییە. بەڵام داھاتووان باشتری دەناسن.
سەرچاوەکان
پۆل:نووسەرانی کورد پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١
یەحیا تۆرێ
گنێگری یەحیا تۆرێ (لە ١٩٨٣/٥/١٣ لەدایکبووە) ئەم یاریزانە ناسراوە بە یەحیا تۆرێ ، یەحیا تۆرێ یاریزانێکی تۆپی پێ یە کە لە هێڵی ناوەڕاست یاری دەکات وە ئێستا ئەو یاریزانە لە خولی ئینگلیزی لە یانەی مانچستەر سیتی یاری دەکات. یەحیا تۆرێ هەمیشە بەوە ناسراوە کە ڕوانینی گەورەی هەیەو لە ئێستادا یەکێکە لە باشترین یاریزانانی هێی ناوەڕاست ، زۆر یارمەتی هاوڕێیانی دەدات لە گۆڵ کردن. وە توانایەکی زۆر باشی هەیە لەگەڵ تەکنیکێکی باش. یاریزانێکی لێزانە ، ئەو هیوا دەخوازێت کە ببێت بە یاریزانێکی باش بەدرێژایی لاوێتی وە دەتوانێت لە هێڵی ناوەڕاستی دواوە یاری بکات ، یەحیا پێشتر لە یانەی بەرشلۆنە یاری دەکرد وە لە زۆر تاک لە یارییەکاندا یاری دەکرد.
پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤ پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠ پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە یۆنان پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:زیندووان
پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:کڵابی سەدەی فیفا پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا پۆل:یاریزانانی لیگ ١ پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگی ئوکراینی
لیۆپۆلد کافێ
وێنۆک|لیۆپۆلد کافێ لیۆپۆلد کافێ یەکێکە لە ڕێستورانت و مەیخانە بەناوبانگەکانی ناوچەی کۆلابا لە باشووری مومبای لە هیندستان، لەساڵی ١٨٧١ کراوەتەوە. دەکەوێتە بەرامبەری بنکەی پۆلیسی کۆلابا لیۆپۆلد کافێ یەکێکبووە لەیەکەم ئەو شوێنانەی کە هێرشی کرایەسەر لە ڕووداوەکانی ھێرشەکانی مومبای ٢٠٠٨.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێستوورانتەکانی هیندستان
مەدالیای جوگرافیایی کوڵوم
مەدالیای جوگرافیایی کوڵوم( Cullum Geographical Medal) یەکێک لە کۆنترین خەڵاتەکانی کۆمەڵەی جوگرافیی ئەمریکا یە، کە لەسەر خواستی جەنەڕاڵ جۆرج واشنگتۆن کوڵوم دانرا و لەلایەن جێگری سەرۆکی کۆمەڵە، بە کەسانێک پێشکەش دەکرێت کە بە دۆزینەوە جوگرافییەکانی خۆیان یان لە پێشکەوتنی زانستە جوگرافییەکان دەردەکەون. یەکەم براوەی ئەم خەڵاتە ساڵی١٨٩٦، ڕۆبێرت. ئی پێری بوو. ئەم مەدالیای زێڕە لەلایەن لیدیا فیلد ئەممەت دیزاین کراوە. لە ڕووی مەدالەکە، بیچمی پیاوێکی لاوی ڕاوەستاوی کەوان بەدەستەوە لە ناو بەلەمێکدایە. ئەو سەوڵەکانی خۆی پاش دۆزینەوەی زەوی فڕێ داوە. سێبەری بۆ چاوانی بە دەست دروست کردووە و لە ناو بەلەمەکەوە پێشڤەچوون لە ڕێگەی شەپۆلەکانەوە دەبینێ. باڵندەیەکی دەریایی لە ئاسمان دەسووڕێتەوە، ئاماژەیە بۆ نزیکبوونەوە لە زەوییە. هەمووی ئەمانە وا دانراوە کە نیشاندەری پڕۆژە و ڕوحی دۆزینەوەیە. لەسەر ڕووی مەدالەکەش ئەمە هەڵکەندراوە: "The American Geographical Society of New York."
براوەکانی مەدالیای جوگرافیایی کوڵوم:
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩٦ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان
بایەوە
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
ڕۆژان (گۆرانیبێژ)
ڕۆژان گۆرانیبێژێکی کوردە لەدایکبووی شاری سنە، بەڵام لە کرماشان گەورە بووە. ڕۆژان گۆرانی فۆلکلۆر و کۆنەکان بە زمانی کوردی و فارسی دەڵێت.
کایەی دەروونناسانە
تیۆریی کایەی دەروونناسانە بەرھەمی کورت لەڤین ی زانای دەروونناسە. تیۆریی «کایەی دەروونناسانە» دەڵێ مرۆڤ ھەرگیز تەنھا نییە، ھەمیشە دەوری دراوە بە کایەیەکی دەرووناسانە و ڕەفتاری مرۆڤ بەرتاوی دوو جۆر ھۆکارە:
جۆرێک سۆبژەکتیڤە (زاتییە) - لە نێو مرۆڤ خۆیدایە، بۆ نموونە:
جۆری دووەم ئۆبژەکتیڤە (بابەتەکیە) - لە دەوروبەری مرۆڤدایە: بریتییە لە خودی «بارودۆخ» و ئەوەی بەڕاستی ڕوو دەدات. بۆ نموونە سازمان، گرووپ و کاروبار. مرۆڤ ھەم بەرتاوی سازمان و گرووپ و کاروبارە، ھەم کاریگەریی ھەیە لەسەر ئەو بابەتانە.
بە دیدی لەڤین مرۆڤ بەرتاوی نۆرم و بەھای گرووپە. لەبەر ئەوە باشترین ڕێگە بۆ گۆڕینی ڕەفتاری مرۆڤ بریتییە لە گۆڕینی نۆرم و بەھای گرووپ. بۆیە کار لەگەڵ گرووپ، خوێندن و ڕاھێنانی گەلدەست و ھەروەھا بەرنامەی تیمکاری ئاکام و بەرھەمی باشترە.
بەستەرە دەرەکییەکان
Kurt Lewin Institute
جەلەندەر
شاری جەلەندر (به ئینگلیزی : Jalandhar) به دانیشتووانی ٨٨٠،٥١٣ کەس یەکێکه له شارەکانی ویلایەتی پەنجابی هیندستان.
سەرچاوه
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:جەلەندەر پۆل:شارو شارۆچکەکانی هیند
چانگ جیان
چانگ جیان (بە چینی:常建;) شاعیر بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی تانگ دوو دانە لە شیعرەکانی لە تۆماری سێ سەد شیعرەکانی تانگ تۆمارکراوون.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:٣٠٠ شاعیرەکەی تانگ پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ٨ەم پۆل:شاعیرانی شێنسی پۆل:نووسەرانی سیان
کانی سوور، کۆیە
کانی سوور یەکێکە لە کوندەکانی ناحیەی ئاشتی لە قەزای کۆیە لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. .
سەرچاوەکان
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان پۆل:کۆیە
ویلبر زلینسکی
ویلبر زلینسکی(٢١ی دیسەمبەری١٩٢١- ٤ی مای ٢٠١٣)، جوگرافیناسی کولتوری ئەمریکایی بوو، ئەو لەم دواییانەدا پرۆفیسۆری خانەنشین کراوی زانکۆی ویلایەتیی پێنسیلڤانیا بوو. هەروەها زلینسکی مۆدێلی گواستنەوەی دێمۆگرافیکی دروست کردووە. زلینسکی لە ئیلینۆیز لە دایک بووە و لە زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلەی خوێندوویە، هەروەها خوێندکاری کارل ساوەر بووە و ساڵی١٩٥٣ پلەی دکتوری وەرگرتووە.
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:جوگرافیاناسان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١ پۆل:مردووانی ٢٠١٣
ڤاسکۆ دا گاما
ڤاسکۆ دا گاما شوێندۆز و جیھاگەڕی پورتوگالی بوو. دا گاما یەکێکە لە بەناوباگترین جیھانگەڕەکانی مێژوو و یەکەمین ئورووپاییە کە لە ئورووپاوە بی وچان چووبێتە ھیندستان.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٤٦٠ پۆل:مردووانی ١٥٢٤ پۆل:دۆزەرەوەکانی ئەفریقا پۆل:دۆزەرەوەکانی ئاسیا پۆل:مێژووی گوا
ھایکوو
وێنۆک ھایکو Haiku شێوازێکی ژاپۆنییە بۆ داڕشتنی ھۆنراوە، پێک دێت لە ١٧ «مۆرا». ھایکو بەگشتی بریتییە لە دوو ڕیز و سێ دێڕ و ٥+٧+٥ مۆرا. مۆرا واتە بڕگەدەنگ کە دەکاتەوە یەک ڤوکال (بزوێن) یان یەک ڤوکال و یەک کۆنسونانت (بێدەنگ، نەبزوێن).
خەڵاتی گڵاد میدیا
خەڵاتی گڵاد میدیا خەڵاتێکە لە لایەن گڵاد بۆ نرخاندن و ڕێزلێنانی لقە جیاوازەکانی بووارەکانی ڕاگەیاندن بۆ ڕۆڵگێڕانە تایبەتەکەیان بۆ لێزبیان، و گەی، دووڕەگەزخوازی و ترانسجێندەر (ئێڵ جی بی تی) و گۆمەڵگا و ئەو کێشانەی کاریگەری لەسەر ژیانیان دەبێت. ھەروە‌ھا بێجگە لە سینەما و تەلەڤیزیۆن، خەڵاتە دان بەو کارانەدا دەنێت کە لە بەشەکانی تری ڕاگەیاندن و ھونەرەکاندا ڕوو دەدات دەنێت، کە شانۆ و مۆسیقا و ڕۆژنامەوانی و ڕاگەیاندن لەخۆ دەگرێت.
ھایکوو
لەبەر ئەوەی گشت وشە یان دەربڕینی ژاپۆنی بە ڤوکال یان بە «ن» تەواو دەبن، ھونەری «قافیە» جۆرایەتی زۆری بەدەمەوە نامێنێت و لە داڕشتنی ھۆنراوەدا نابێتە ئامرازێکی سوودبەخش. بەڵام داڕشتنی ھۆنراوەی پێنج یان ھەفت مۆرا ھەم ئاوازبەخشن و ھەم بۆ زمانی ئەدەبیی زارەکی، خۆشتر لەبیران دەچەسپن. ((ماتسۆ باشۆ)) کە ھۆنەرێکی دیاری ژاپۆنییە و چەندان ھایکۆی بەنرخی لە دوای خۆی بەجێھایشتووە لە ھایکۆیەکی دا دەڵێت: ئەوکەسەی کە لە جگەرگۆشەکەی توڕەدەبێت بێگومان ھێشتا گوڵی نەناسیوە
سەرچاوەکان
پۆل:ھایکوو
کڵێسای کاتۆلیک
وێنۆک کڵێسای کاتۆلیک. گەورەترین تایفەی مەسیحییەتە، باوەڕداران، دامەزراوە و بیروباوەڕەکانی کڵێسای کاتۆلیک دەگرێتەوە؛ ناوەندەکەی دەکەوێتە شاری ڤاتیکان، بارەگای پاپای کاتۆلیک. شوێنکەوتووەکانی لە زۆربەی وڵاتەکانی جیھاندا ھەن بە تایبەت لە باشووری ئەورووپا و ئەمریکای لاتینی.
هەروەها ببینی
پۆل:کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆمی پۆل:چاندی ڕۆژاوایی
بڕیارنامەی ١٠١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ١٠١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٥٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی فەلەستین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٤٢ەم، بە ٩ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
سەرچاوەکان
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٥٣ پۆل:مێژووی ئیسرائیل پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل
ساوا، مەریوان
سەعاوا گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی سەعاوا بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٠٧ کەس لە ٨٧ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
شڤێرین
وێنۆک|دیمەنێک لە شوێرین 230px|وێنۆک|چەپ|نیشانی شوێرین
شوێرین پایتەختی پارێزگای مێکلنبورگ-فۆرپۆمەرنە لە وڵاتی ئاڵمانیایە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شار ٩٥٫٣٠٠ کەسە.
زاربروکن
وێنۆک|دیمەنێک لە زاربروکن 230px|وێنۆک|چەپ|نیشانی زاربروکن
سەرچاوەکان
پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئاڵمانیا پۆل:ناوەندەکانی ویلایەتەکانی ئەڵمانیا پۆل:پارێزگای ڕاین پۆل:زاربروکن
کاڕان
قەلاس، کاڕان، جۆکێویلە یان جۆورچ (ناوی زانستی: Avena sativa) گیایەکی یەکساڵەی لەتیرەی (قومامی یەکانە -گیا گەنمی یەکانە) لە یەکێک لە دانەوێڵەکان ئەژمار دەکرێت،  تۆوەکەی لەخۆراکی مرۆڤ وئاژەڵدا بەکاردێت بەتایبەتی پەلەوەر و ئەسپ وماین وەکایەکەشی لەتەویلە وگەوڕەکاندا بۆ ژێر ووڵاخ بەکاردێت.
دەوڵەمەندە بە پرۆتین وترشەئەمینی یەکانی وەکو ئەرگنین وئەلیسین وتربتوفان و ڤیتامین (بی ١)، وەکانزاکانی وەکو ئاسن وفۆسفۆری تیایە و نیشاستەی تێدایە.
بنکەکانی بەرھەمھێنان
قەلاس (کاڕان) قەلاسی ئاسایی (باو) زیاتر بۆناوچە ساردو تەڕەکان (شێدارەکان) گونجاوە لە ھەندێ ناوچەی جیھان وەکو باکوری ئەورووپا و ئەمریکا وباشوری کەنەدا، لەکاتێکدا (سورەقەلاس) (Red Oat) لەناوچە فێنکەکان سەرکەوتوو ترە جۆری قەلاسی ئاسایی سەرکەوتوو نابێت لەناوچە فێنکەکانی وەکو (ناوچەی دەریای سپی ناوەڕاست و ئوسترالیا وئەفریقیا).
روسیا یەکەمە لە بەرھەمھێنانی دا  لەپاش ئەو ئەمریکا و ئینجا کەنەدا وئوسترالیا، پێوانەی کێڵراو بە قەلاس ساڵانە لە جیھاندا دەگاتە (٢٦٬٥ میلیۆن ھیکتار)، کە (٤٤) میلیۆن تەن بەروبومی دەبێت.
نیشتیمانی یەکەم
تا ئێستا نەزانراوە بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە کەنیشتمانی یەکەمی قەلاسی چێنراو کوێ یە، لەوانەیە لە قەلاسی ناسراو بە ناوی (Avena byzantina) کە ئەویش لە قەلاسی جۆری  (Avena sterilis) گەشەی کردوە، وەبەڵگەلەبەردەستادا یە کەلەدێر زەمانەوە  قەلاس ناسراو بووە لەباکوری ڕۆژئاوای ئەورووپا، پاشان تەشەنەی کرد بەرەو ڕوسیا و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (کوردستان وڵاتی شام وتورکیا لەو لاشەوە گەیشتە ئەمریکا.  چەند دانەوێڵەی لێدۆزراوەتەوە  کەمێژوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ (٢٠٠٠) ساڵ پێش زایین لە سویسرا وئەڵمانیا ودانیمارک وفەرنسا، و لە میسر وھند و چینش چێنراوە.
بەڵام قەلاسی سپی ئاسایی کە ئێستا دەچێنرێت نیشتمانی یەکەمی ئەفریقایە، لەکاتێکدا (فافلۆف) وای بۆ دەچێت کەنیشتمانی یەکەمی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە. و زۆربەی بەروبومی قەلاسی چێنراو لەجیھاندا ئێستا لەم جۆرەیە، وائەزانرێت کەلە جۆری قەلاسی کێویلە و گەشەی کردوە Avena fatua - Huges and Henann 1964.
کەشوھەوای لەبار
قەلاس یەکێکە لەو ڕووەکانەی حەزی بەسەرما وتەڕی یە تێیدا بەباشی گەشەدەکات، بۆیە قەلاسی ئاسایی لەناوچەکانی باکوری ئەمریکا وکەنەدا وباکوری ئەوروپادا باش گەشەدەکات، لەکاتێکدا سورە قەلاس پێویستی بەگەرما زیاترە بۆیە لەناوچەکانی وەکو ناوچەی دەریایی سپی ناوەڕاست و باشوری ئەمریکاو باشوری ئەورووپا وئەرجەنتین وئوسترالیا و سورە قەلاس توانای بەرگە گرتنی گەرمای زۆر وزوقم و نەخۆشی یە کەڕوی یەکانی ھەیە.
سیفەتە ڕووەکییەکانی قەلاس
قەلاس ڕووەکێکی یەک ساڵەیە، درێژی (٥٠ بۆ ١٧٠) سانتیمەترە، لەڕەگەزی کاڕانەکانە (Avena) یە و لەتیرەی گیاگەنمی یەکانە Aveneae  کەسەر بەخێزانی (قومام) یەکانە  Poaceae. ڕەگەکانی زۆر وبچوکە داپۆشراوە بە مولولەی ورد کەتاقوڵای گڵ ڕۆ دەچێت لەگەڵ تەمەن کردندا درێژ دەبێتەوە ھەندێ جار دەگاتە یەک مەتر.
درێژی لاسکەکەی (قەدەکەی) (٦٠ بۆ ١٥٠ سم) پێکھاتوە لە ٤ بۆ ٥ (پەنجە قالۆرەی) ناو بۆش، کەبە پەنجەقالۆرەی سەروو ناودەبرێت کەگوڵە قەلاسەکانی ھەڵگرتوە  Peduncle  لەکەشوھەوای ئاسای دا(٤ بۆ ٥)لق لێدەدات لەبنەوە.
خۆراکی
یەک کوپ لە قەلاس کە دەکاتە (١٥٦گرام)، بەگوێرەی وەزارەتی کشتوکاڵی ئەمریکی ئەم زانیاریانەی (بەھا خۆراکیان) ەی تێدایە:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:کاڕانەکان پۆل:دەخڵەکان پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣ پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان
مەلقەرەنی
مەلقەرەنی (Melqerenî، ) دێیەکە لە ی شارستانی سەقز. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٥٦ کەس لە ٩٦ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز پۆل:گوندەکانی شارستانی سەقز
مڕانە
مڕانە گوندێکی شارستانی مەریوانە. خەڵکی مڕانە بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٣٦ کەس لە ٩ بنەماڵەدا بووە.
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان
ڕەدیف
ڕەدیف واتا ڕێز کۆمەڵێک زۆر لە مەلۆدیە کۆنەکانە کە لەلایەن نەریتی زارەکی زۆرێک لە نەوەکان پارێزراوە. ڕەدیف ئاهەنگەکان ڕێک دەخات لە ژمارەیەک لە بۆشاییی تەنیی جیاواز بەناوی دستگاە. مۆسیقای ئاساییی ئێران کە لەسەر بنەمای ڕەدیفە، کۆمەڵێکە لە ئاھەنگە کۆنەکان کە لەلایەن مامۆستاکان بۆ قوتابییەکان بەڕێگای نەوەکان .پێیان دراوە. .