cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پێپ گواردیۆلا
چارەنوسی لەگەل یانەی بەرشەلۆنە
لە رِۆژی ١١/٤/٢٠٠١ و دوای تێپەربوونی (١١) سال یاریکردن لە تیپی یەکەمی یانەی برشلۆنە لە یاریگای (نیو کامپ) لە یاری نێوان یانەکەی و یانەی سێلتا فیگۆ لە یاری ھاتن لە جامی شای ئیسپانیا کە ھاندەران بە درێژایی یاریەکە دەیان گوت سوپاس بۆ تۆ گواردیۆلا ھەست بە ناخۆشیەکی زۆر دەکەین! و دوای تەواوبوونی یاریەکە گواردیۆلای یاریزان بە ھەموو ھاندەرانی گوت لە بیرتان ناکەم، بەم شێوەیە یانەی بەرشلۆنە جێھێشت.
چارەنووسی یاریزان گواردیۆلا دوای یانەی بەرشەلۆنە
دوای ئەوەی یانەی بەرشەلۆنەی جێھێشت لە سالی ٢٠٠١ یاریزان گواردیۆلا رووی کردە یانەی (بریشیا) ی ئیتالی و کە ماوەیەک یاری بۆ کردن و توانی دوو گۆل بۆ یانەکەی تۆماربکات، لەگەل نزیک بوونەوەی کۆتایی ھاتنی وەرزەکە (٢٠٠١-٢٠٠٢) گواردیۆلا دووچاری پێکان ھات.
لە ھاوینی ٢٠٠٢ لە یانەی (بریشیا) و گواسترایەوە بۆ یانەی (رِۆما) ی ئیتالی لەسەر داوای (فابیۆ کاپیلۆ)
جارێکی تر لە سالی (٢٠٠٣) گواسترایەوە یانەی (بریشیا) ی ئیتالی و دواتر دوو وەرز (٢٠٠٣-٢٠٠٤ و ٢٠٠٤-٢٠٠٥) یاری بۆ یانەی (ئەھلی) قەتەری کردووە و دواتر یاری بۆ یانەی (دی سینالوا) ی مەکسیکی کردووە و لە سالی (٢٠٠٦) کۆتایی بە ژیانی وەرزشی ھێناوە.
چارەنوسی لەگەل ھەلبژاردەی ئیسپانیا
بۆ یەکەم جار لە سالی (١٩٩٣) درێسی ھەلبژاردەی ئیسپانیا (ماتادۆر) ی پۆشی لە یاری نێوان ھەلبژاردەکەی لەگەل ھەلبژاردەی ئێرلەندا و لەوکاتەوە جێگای خۆی لە پێکھاتەی سەرەکی ھەلبژاردەکە کردەوە و بووە یاریزانێکی سەرەکی. لەگەل ھەلبژاردەی ئیسپانیا بەشداری کرد لە کۆتاییەکانی مۆندیالی (١٩٩٤) و گەیشتە قۆناغی چارەگی کۆتایی بەلام لەسەر دەستی ھەلبژاردەی ئیتالیا مالئاواییان لە جامەکە کرد. بەھۆی بوونی پێکان نەیتوانی بەشدار بێت لەگەل ھەلبژاردەکەی لە یۆرۆی ١٩٩٦ لە ئینگەلتەرا و دواتر لە مۆندیالی فەرِەنسا.
لە یۆرۆی ٢٠٠٠ لەگەل ھەلبژاردەکەی بەشداری کرد و ئاستێکی باشی پێشکەش کرد بەلام لە قۆناغی چارەگی کۆتایی لەسەر دەستی ھەلبژاردەی فەرەنسا مالئاواییان لە پالەوانیەتیەکە کرد. بەھۆی بوونی پێکان نەیتوانی جارێکی تر بەشدار بێت لە جامی جیھانی (٢٠٠٢) کۆریا و ژاپۆن.
ئەو نازناوانەی کە گواردیۆلا بەدەستی ھێناوە وەک رِاھێنەر
دوای ئەوەی لەوەرزی ٢٠٠٨-٢٠٠٩ ئەرکی رِاھێنەرایەتی پێسپێردرا ئەم نازناوانەی بەدەست ھێنا:
بارسێلۆنا
بارسێلۆنای ئیسپانی (٢٠٠٨ - ٢٠١٣)
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤ پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە قەتەر پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٩٢ پۆل:مێدالیاوەرگرانی زێڕی ئۆڵمپیکی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیسپانی پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٠ پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا پۆل:یاریزانانی لا لیگا پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١ پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ پۆل:دوور لە وڵاتانی ئیسپانی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەتەلۆنیا پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا ئەتلێتیک پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی کەتەلۆنیا پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن پۆل:وەرزشکارانی پارێزگای بارسێلۆنا پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا
بڕیارنامەی ٣١٩ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣١٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١ی ئابی ١٩٧٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی نامیبیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٥٧‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ نامیبیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
تۆقمۆق
تۆقمۆق شارێکی پارێزگای چویه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٥٢٫٨٩٢ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای چوی پۆل:مێژووی ئاسیای ناوەندی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٦٤ پۆل:شارەکانی قرغیزستان
ئێتیێن بۆنۆ دو کۆندیاک
ئێتیێن بۆنۆ دو کۆندیاک فەیلەسووف و نووسەری سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی پۆل:ئابوورزانانی فەڕەنسی پۆل:فەیلەسووفانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧١٥ پۆل:لەدایکبووانی ١٧١٤ پۆل:مردووانی ١٧٨٠ پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٨یەم پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری پۆل:فەیلەسووفانی ئابووریزانی پۆل:فەیلەسووفانی زمان پۆل:فەیلەسووفانی زانست
ئەسپەرێز
ئەسپەرێز (Esperêz، ) دێیەکە لە گوندستانی شالیار، لە ناوچەی ھەورامانی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی ئەسپەرێز بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا کەمتر لە سێ بنەماڵە بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
شەڕی ناوخۆییی لیبیا (٢٠١١)
شەڕی ناوخۆیی لیبیا لە ساڵی ٢٠١١ (بە عەرەبی: )، بریتییە لە شەڕ و پێکدادانێک لە وڵاتی لیبیای باکووری کیشوەری ئافریقا، لە نێوان چەکدارانی موعەمەر قەزافی،ڕێبەری ئەم وڵاتە و ئەم شۆڕشگێرانەی کە داوای دەست لە کار کێشانەوەیان دەکرد. ئەم شەڕ و پێکدادانە بە دوای خۆپیشاندانەکانی سەر شەقام و پاشان شۆڕشی سەرانسەری دژی حکوومەتی لیبیا و ڕێبەری ئەم وڵاتە ڕوویدا.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی لیبیا پۆل:سیاسەتی لیبیا پۆل:شەڕەکانی فەڕەنسا پۆل:شەڕەکانی ئیسپانیا پۆل:شەڕەکانی سوید پۆل:شەڕەکانی ھۆڵەندا پۆل:شەڕەکانی شانشینی یەکگرتوو پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان Libia - ليبيا
پۆل:٢٠١١ لە لیبیا پۆل:ململانێکانی ٢٠١١
١٥٢٣
ساڵی ١٥٢٣ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٢٣
ویلایەتەکانی ئوسترالیا
ئەم ویلایەت و ناوچانەی لە ئێستا و پێشوو دا ژێر دەستەڵاتی وڵاتی ئوسترالیا بوون و هەن و هەروەها لە ناوەوە و دەروەی ئەم وڵاتەن بریتین لە:
خاکەکانی دەرەوەی
پۆل:ویلایەتەکانی ئوسترالیا پۆل:دابەشکارییەکانی ئوسترالیا پۆل:دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئاستی یەکەمی وڵاتان پۆل:دابەشکارییەکانی وڵاتانی ئۆقیانووسیا پۆل:پێرستەکانی دابەشکارییەکانی وڵاتان پۆل:پێرستە پەیوەندیدارەکان بە ئوسترالیاوە پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ئۆسترالیا
مەل
250px|وێنۆک|[[گۆرەویچنە، پەلەوەرێک لە تیرەی چۆلەکان]]مەل، باڵندە یان پەلەوەر گیانلەبەرێکە لە لقی مازەداران، کە لەشی بە پەڕ داپۆشراوە. مەلەکان لەسەر دوو لاق دەڕۆن و ھێلکە دەکەن، و زۆربەیان دەتوانن بفڕن.
نزیک بە ١٠٬٠٠٠ جۆر مەل لە جیھاندا ھەن. ئەم گیانلەبەرانە پڕجۆرترین مازەدارانی چوارئەندامین کە لە جەمسەری باکوورەوە بگرە تا جەمسەری باشوور لە ھەموو شوێنێکدا دەبینرێن. بچووکترین پەلەوەری ئەم سەردەمە چۆلەکەمێشەیە کە ٥سم دەبێ و گەورەترینیان وشترمرخە بە ٢٬٧٥ مەتر درێژی. دیرێن ناسان لەو باوڕەدان کە پەلەوەران تەنیا کلادی دایناسۆرەکانن کە لە قەڵاجۆی خولی سێھەمی کرتاسە لە ٦٥٬٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر، ڕزگار بوون و بەجێ ماون.
دڵی پەلەوەران چوار کەلێنی ھەیە و شاخوێنبەریان بەلای ڕاستداچەماوەتەوە. ئێسکەکانی سەریان پێکەوە لکاوە. لەم مازەدارانەدا ٩ کیسەھەوا بە سییەکانیانەوە لکاوە. ئێسکیان ھڵۆڵە تا سووک بێ. چاویان گەورەیە و ھەستی بیناییان زۆر بەھێزە.
ئەمڕۆکە پەلەوەران بەوە دەناسرێن کە: دەنووکیان ھەیە، لەشیان بە پەڕ داپۆشراوە، ددانیان نییە، ھێلکەی توێکڵدار دەکەن، میتابوولیزمی بەرز، دڵی چوارکەلێنی، ئێسکبەندی سووک و پتەویان ھەیە. پەلەوەرانی ئەم سەردەمە ھەموو جووتێک باڵیان ھەیە، بێجگە «موئا» لە نیوزیلاند کە قەڵاچۆ بووە. ژمارەیەکی کەم لە جۆرەکانی پەلەوەران ناتوانن بفڕن وەک(پێنگوین). قەلان و تووتیان وریاترین جۆری پەلەوەرانن. ھەندێ پەلەوەر ئامێر چێ دەکەن، ھەندێکیان ژیانی کۆمەڵایەتییان ھەیە و ئەزموونەکانی خۆیان دەخەنە بەردەست بەرەکانی داھاتوو.
زۆرێک لە پەلەوەران، ساڵانە کۆچی دوور و درێژ دەکەن. زۆر جۆری تریش لە باتی کۆچی دوور، ئازوگۆزی کورت و ناڕێکوپێکیان ھەیە. ئەم گیانلەبەرانە کۆمەڵژین و پێکەوە لە ڕێگای نیشانە، دەنگ، چریکە، بەشداری لە کارە کۆمەڵایەتییەکان، شەڕ، بەربەرەکانێ و گەلەکۆمە بۆ پاراستنی خۆیان، لە پێوەندیدان. زۆربەی جۆرەکانی پەلەوەران تاک ھاوسەرن؛ ھەڵبەت تەنیا بۆ یەک وەرزی زاوزێ، بڕێجاریش جووتی خۆیان تا چەندین ساڵ ناگۆڕن. لە چەند جۆریشدا «چەن ژنی» و بەدەگمەن «چەن شوویی» دەبینرێت. پەلەوەران لە ھێلانەدا ھێلکە دەکەن و لە سەری کڕ دەکەون تا ھەڵی دێنن. زۆربەی جووچکەکان دوای لە ھێلکە دەرھاتن بۆ ماوەیەکی دوور و درێژ لەژێر داڵدەی دایک و باوکیاندان.
ئەم گرووپە لە زنجیرەی گیانلەبەران، لقی مازەداران، ژێرلقی بڕبڕەداران، پۆلی پەلەوەران بوونەتەوە و دوای گوانداران، گووراوترین جۆری گیانلەبەرانن.
پەلەوەران دەورێکی گرنگیان لە ئابووریدا ھەیە؛ بۆ وێنە سەرچاوەیەکی گرنگی خۆراکن. مەلە دەنگخۆشەکان کەوی و ماڵی دەکرێن، جیقنەی پەلەوەران وەک پەین بەکار دێت. ئەم گیانلەبەرانە لەگەڵ فەرھەنگ، مەزھەب، شیعر و مۆسیقای مرۆڤەکاندا تێکەڵ بوون.
ناوەکانی تر
لە زاراوەکانی زمانی کوردیدا ئەم ناوانەش ھاتووە:
گێرانی پەلەوەران
یەکەمین پۆلێنی زانستیی گیانداران لەلایەن فرانسیس ویلبی و جان ڕی لە ساڵی ١٦٧٦ لە کتێبی Ornithologiae دا پێشکەش کرا. لە ساڵی ١٧٥٨ کارلۆس لینایۆس ئەم کارەی پوخت کرد و دووزەنەیەکی ڕێکوپێکی داڕشت؛ ئەم دووزەنە ئێستاکەش برەوی ھەیە. پۆلێنەکەی لینا، پۆلی فیلوجینیکی پەلەوەرانی لە کلادی دایناسۆرەکان دانا.
پۆلێنی پەلەوەران
بۆ ناسینی باشتری پەلەوەران، پێویستە پۆلێنیان بکەین. کێشەی گەورە لەوەدایە کە پەلەوەران لە شێوە و پێکھاتەدا زۆر لە یەک دەچن، بە وتەیەکی تر گۆڕان و گوورانی نێو پەلەوەرەکان زۆر بەرچاو نییە. لە لایەکی ترەوەزانیاریی توێکاری ئەم گیانلەبەرانە زۆر لە بەر دەستدا نییە.
پۆلێنی گیانداران بە گوێرەی پەیماننامە نێونەتەوەیییەکان، بە زمانی لاتینە، بۆ وێنە چۆلەکەی ئاسایی بەم شێوە پۆلێن دەکرێت:
مەلناسی
مەلناسی، لقێکە لە زانستی گیانلەبەرناسی، سەبارەت بە ناسین، لێکدانەوە و پۆلێنی مەلەکان.
سەرچاوەکان
-
پۆل:پەلەوەرەکان پۆل:دایناسۆرەکان پۆل:پەلەوەران پۆل:گیانلەبەران پۆل:مەلەکان پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە
میدیای بەکۆمەڵ
میدیای بەکۆمەڵ بە دەستەیەک لە ئامێرەکانی پەیوەندی گرتن دەوترێت کە پەیوەندییەکی یەکلایەنە لە نێوان خۆیان و خەڵکدا پێک دێنن. بۆ وێنەی میدیا دەتوانرێت بە تەلەڤیزیۆن و ڕایۆ ئاماژە بکرێت کە ھەواڵ و دەنگی خۆیان بە گوێچکەی بینەر و بیسەر دەگەیێنن بەڵام ھیچ وەڵامێک لەوان وەرناگرن.
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:میدیای بەکۆمەڵ پۆل:بابەتە سەرەکییەکان
تاق
وێنۆک|چەپ|تاقی بازنەیی لە ئەم پردە کۆنەی سەردەمی ڕۆمییەکاندا بە کار گیراوە تاق (بە ئینگلیزی: arch) پێکھاتەیەکە کە دەتوانێ بە شکڵە کەوانەییەکەی بارە سەرەوخوارەکان تەنیا بە پەستان ڕا بگرێ و ھیچ مۆمێنتێکی تێ نەکەوێ. ئەم تایبەتمەندییە بە کەڵکەی تاقەکان ھەزاران ساڵە یارمەتیی مرۆڤی داوە و ئەمڕۆش لە تەلارسازی و ئەندازیاریی شارستانیدا بە کار دێت.
مێژوو
وێنۆک|چەپ|تاق یەکێ لە تایبەتمەندییەکانی تەلارسازیی کۆنە.(شاری [[مێردینی کۆن)]] دروست بوونی تاق دەگەڕێتەوە بۆ دووھەزار ساڵ پێش لە دایکبوونی مەسیح. دەوترێ کە بۆ یەکەمین جار تاقەکان لە مێزۆپۆتامیادا دروست کران. ئێستەش لە زۆرێک لە بینا کۆنەکاندا تاق بە زۆری دەبینین و ھۆی ئەمە ئەوەیە کە مەتێریاڵەکانی سەردەمانی کۆن وەکوو خشت و بەرد و قوڕ تەنیا لە فشاردا بە باشی کاریان دەکرد و نەیاندەتوانی سترێسی کێشی لە خۆدا ڕابگرن. بەڵام مرۆڤ بە دروست کردنی تاق ھەوڵی دا ھەمووی ھێزەکان بە فشار لە پێکھاتەکەوە بگەیەنێت بە زەوی.
جۆرەکانی تاق
ھەروەھا کە وترا تاقەکان شکڵێکی ناڕاست و کەوانەییان ھەیە و بە پێی شکڵەکانیان دەکرێن بە چەن بەشەوە، بۆ نموونە ئەمە چەن جۆر لە تاقەکان:
سەرچاوەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:ئەندازیاریی شارستانی پۆل:نژیاروانی
موعەویزەتان
دەقی سوورەتەکان
.
پلە و پایەیان
واتا (عوقبەی کوڕی عامر دەڵێت: پێغەمبەر پێیگووتم دوو لەباشترین سوورەتەکانت پێنەڵێم؟ گووتم بەڵێ. گووتی سوورەتی فەلەق و سوورەتی ناس).
واتا (عوقبەی کوڕی عامر دەڵێت: پێغەمبەر گووتی ئەمشەو کۆمەڵێک ئایەتم بۆ دابەزیوون هەرگیز وێنەیان نەبینراوە، سوورەتی فەلەق و سوورەتی ناس).
واتا (عەبدوڵڵای کوڕی خوبەیب دەڵێت: پێغەمبەر پێی گووتم بەیانیان و ئێواران سێ جار سوورەتی ئیخلاس و فەلەق و ناس بخوێنە لەهەموو شتێک پارێزراو دەبیت).
سەرچاوەکان
پۆل:سوورەتەکانی قورئان پۆل:ئایەت پۆل:ئایەتەکانی قورئان پۆل:قورئان پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان
مێگا-
مێگا پێشگرێکی سیستەمی نێونەتەوەییی یەکەکانە کە لەگەڵ ١٠٦ یا بەرابەرە. نیشانی ئەم پێشگرە پیتی Mیە.
ئەنگێلا مێرکڵ
ئەنگێلا مێرکڵ (لەدایکبووی ١٧ی تەممووزی ١٩٥٤، ھامبۆرگ لە باکووری ئەڵمانیا) یەکێکە لە کاندیداکانی یەکێتیی دیموکراتی مەسیحی، لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ تاوەکوو ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ڕاوێژکاری ئەڵمانیا بوو. مێرکڵ یەکەم ژنە کە ئەو پۆستەی وەرگرتووە. مێرکڵ لە شاری بەرلین ژیاوە و لە ناوەندی فیزیا و کیمیای شارەکە خوێندوویەتی پلە یا بڕوانامەی دکتۆراشی وەرگرتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:زیندووان پۆل:کیمیازانانی ژن پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤ پۆل:ئەنگێلا مێرکڵ پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر پۆل:کات کەسایەتیی ساڵ
ئۆزگوێن
ئۆسگوێن شارێکی پارێزگای ئۆشه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٤٦٫٣١٩ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئۆش پۆل:شارەکانی قرغیزستان
ئێرلیفت (فیلم)
ئێرلیفت  (بەئینگلیزی: Airlift) فیلمێکی بۆلیوودی ٢٠١٦ەیە لەدەرهێنانی ڕاجا کریشنا مینۆن. هەریەکە لە ئاکشەی کومار و نیمرات کاور ڕۆڵی سەرەکی لەفیلمەکە دەگێڕن. فیلمەکە ڕۆژی ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ لەسینەماکان دەستکرا بەنمایشکردنی فیلمەکە. چیڕۆکی فیلمەکە لەڕووداوی ڕاستەقینەی چۆڵکردنی ١٧٠ هەزار هاونیشتمانی هیندییە لەمیانی شەڕی عێراق و کوەیت. فیلمەکە پێشوازییەکی باشی لە بۆکس ئۆفیس و ڕەخنەگران لێکرا، زۆربەی ڕەخنەگرەکان ٤ یان ٣.٥ لەسەر (٥)ییان بەفیلمەکەدا. وە فیلمەکە لەماوەی دوو حەوتەی سەرەتای نمایشکردنیدا نزیکەی ١٩٠ کرۆر ڕووپییەی بەدەستهێنا کەدەکاتە نزیکەی ٢٨ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی لەوکاتەی تێچوونی فیلمەکە ٤.٤ ملیۆن دۆلار بوو وە لەگەڵ ڕێکلامکردن بوو بە ٦ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.
چیڕۆک
ڕانجیت (ئاکشەی کومار) سەرمایەدارێکە لە کوەیت دەژی، ڕۆژێک لەماڵەکەی هەڵدەستێت دەبینێت سوپاسی عێراق هێرشی داگیرکاری بۆ کوەیت هێناوە و تەواوی وڵاتەکەی کاولکردووە، ڕانجت هەوڵدەدات خۆی و خێزانەکەی لەکوەیت بڕۆن بەڵام لەو ساتووەختە ڕۆژێک سوپای عێراق لەبەرچاوی ئەودا شوفێرەکەی دەکووژن بۆیەش بڕیاردەدات لەپاڵ خێزانەکەی ئەوا ژن و منداڵی شوفێرەکەش لەگەڵ خۆی بباتە دەرەوەی کوەیت... دواتر لەکونسڵخانە و قوتابخانەیەکی هیندی هەزاران هاونیشتمانی هیندی دەبینێت لەدۆخێکی خراپدان ئەوەش وایلێدەکات بیرێکیش لەڕزگارکردنی ئەوانیش بکاتەوە بۆئەو مەبەستەش پەیوەندی بە کونسڵی هیندی دەکات و چەندین پەیوەندی ڕێکدەخات بەڵام بێسوود دەبێت تاکوو پێی دەڵێن حکوومەتی عێراقی پەیوەندی لەگەڵ هیند باشە بڕۆ بەغداد بۆئەوەی لەگەڵ حکوومەتی عێراقی قسەبکەیت، ڕانجیت دەچێتە بەغداد و چاوی بە تارق عەزیز وەزیری دەرەوەی ئەوکاتەی عێراق دەکەوێت لەوێ تارق عەزیز پاپۆڕێک دەنێرێت بۆئەوەی هیندییەکان ڕزگاربکات بەڵام بەهۆی نەتەوەیەکگرتووەکانەوە پاپۆڕەکە نەیتوانی بگاتە جێگای مەبەست و هیندییەکان ڕزگاربکات وەپاپۆڕەکە لەنیوەی ڕێگادا دەگەڕێتەوە، دوای هەوڵدانێکی زۆر لەگەڵ دەلهی بڕیاردەدەن بەئوتومبێل و پاسی قوتابخانەکە بچنە ئەردەن وە لە هیندیشەوە دوو فڕۆکە ئامادەکرا تاکوو بگەنە ئەردەن، کۆتایی فیلمەکەدێت بەگەیشتنی ١٧٠ هەزار هیندی بۆ ئەردەن و لەوێشەوە بەفڕۆکە دەگەنەوە وڵاتی خۆیان و لەناهەمەتییە گەورەکە ڕزگارییاندەبێت ..... لەدوای تەواوبوونی فیلمەکە وێنەئەرشیڤی ڕاستەقینەی فیلمەکە پیشاندەدرێت لەگەڵ کەسایەتی ڕانجیتی ڕاستەقینە.
سەرچاوە
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:فیلمە ھیندییەکان پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی پۆل:فیلمە ھیندی-زمانەکانی دەیەی ٢٠١٠
لێژنەی نەتەوەکانی ئاسیای باشووری ڕۆژھەڵات
وێنۆک|شوێنی وڵاتانی ئەندامی ئاسێئان لەسەر نەخشەی جیھان
لیژنەی نەتەوەکانی ئاسیای باشووری ڕۆژھەڵات کە زۆر جار بە ئاسێئان ناوی لێدەبرێت، ڕێکخراوێکی نێونەتەوەیی سیاسی، ئابووری و چاندییە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کیشوەری ئاسیا. ئەم ڕێکخراوە لە ٨ی ئابی ١٩٦٧ لەلایەن تایلەند، ئیندۆنیزیا، مالیزیا، سینگاپور و فلیپین بۆ یەک گرتووی دژ بە پەرەسەندنی کۆمۆنیزم لە ڤیەتنام و بەرھەڵستکارانی ناوخۆ، دامەزرا.
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٦٧ پۆل:باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا
سەرمەس
سەرمەست لە دابەشکاریی کارگێڕیی ئێراندا، یەکێک لە شارەکانی لە شارستانی گیەڵان لە پارێزگای کرماشانی وڵاتی ئێران.
١٥٢٤
ساڵی ١٥٢٤ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٢٤
یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە
یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە ) پێشبڕکێیەکی نێودەوڵەتی وەرزشییە، کە چوار ساڵ جارێک بەڕێوەدەچێت، بۆ ئەو یارییانەی لەسەر سەھۆڵ و بەفر ئەنجامدەدرێت. یەکەم ئۆڵۆمپیادی زستانە، ساڵی ١٩٢٤ لە شاری شامۆنیکس لە فەرەنسا بەبەشداری ١٦ وڵات بەڕێوەچووە. یارییەکانی زستانە لە ساڵی ١٩٢٤ تا ١٩٣٦ ھەر چوار ساڵ جارێک بەڕێوە دەچوو، لە ساڵانی ١٩٤٠ و ١٩٤٤ بەھۆی جەنگی جیھانی دووەمەوە ھەڵوەشێنرانەوە و لە ساڵی ١٩٤٨ دەستی پێکردەوە، تا ساڵی ١٩٩٢ ئۆڵۆمپیادی زستانە و ئۆڵۆمپیادی ھاوینە لە ھەمان ساڵدا ئەنجام دەدرا، دواتر ساڵی ١٩٨٦ بڕیاردرا کە یارییەکان بخرێنە چوار ساڵی جیاواز. ئۆڵۆمپیادی زستانەی داھاتوو دوای ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢ لە ساڵی ١٩٩٤ بەڕێوەچوو، بەجیاوازی دووساڵ لە نێوانیان.
وڵاتانی خانەخوێ
تا ئێستا دوازدە وڵات لە ھەموو ئۆڵۆمپیادێکی زستانەدا بەشدارییان کردووە؛ نەمسا، کەنەدا، فینلاند، فەرەنسا، بەریتانیا، مەجارستان، ئیتاڵیا، نەرویژ، پۆڵەندا، سوێد، سویس و ئەمریکا. شەش لەو وڵاتانە لە ھەر ئۆڵۆمپیادێکی زستانەدا مەدالیای بەدەستھێناوە؛ نەمسا، کەنەدا، فینلاند، نەرویژ، سوێد و ئەمریکا. ئەمریکا تاکە وڵاتە کە لە ھەموو ئۆڵۆمپیادێکی زستانەدا مەدالیای زێڕ بەدەستھێناوە. وەرزشوانانی نەرویژ لە پێشەنگی ڕیزبەندی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەن و نۆجار پلەی یەکەمیان بەدەستھێناوە.
سەرچاوەکان
پۆل:یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە
سەمیساد
سەمیساد (بە کورمانجی: Semîsad، بە تورکی: Samsat)، یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئادیەمان ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ١٠٫٢٥٣ کەس بووە، کە نزیکەی ٤٫٤٥٥ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئادیەمان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئادیەمان
گیگا-
گیگا پێشگرێکی سیستەمی نێونەتەوەییی یەکەکانە کە لەگەڵ ١٠٩ یا بەرابەرە. نیشانی ئەم پێشگرە پیتی Gیە.
תחיליות במערכת היחידות הבינלאומית
عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی
ئەو لە ھاوینی ٢٠٠٧دا سەردانی واشینگتنی کرد، گەرچی حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان گوتی لەگەڵ ھیچ دەسەڵاتدارێکی ئەو وڵاتە کۆبوونەوەی نەبووە.
لە ئازاری ٢٠١٠، حاجی ئەحمەدی لە شوێنی نیشتەجێبوونی لە ئەڵمانیا لەلایەن ھێزەکانی ئەڵمانییەوە دەستبەسەر کرا، بەڵام لەدوای ماوەیەکی کورت ئازاد کرا. حکوومەتی ئەڵمانیا ھیچ زانیارییەکی لەبارەی دەستبەسەرکردن یان ئازادکردنی بڵاو نەکردەوە. پێش ئازادکردنی، حکوومەتی ئێران لە ئەڵمانیای ویستبوو کە حاجی ئەحمەدی ڕادەستی ئێران بکات، بەڵام ئەڵمانیا بەھۆی ئەوەی کە حاجی ئەحمەدی شارۆمەندی ئەڵمانیایە ئەو داواکارییەی ڕەتکردەوە.
نێگان سمیت
وێنۆک
نێگان یان نێگان سمیت لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی کەسایەتی خەیاڵییە لە زنجیرە کتێبی کۆمیک مردووی ڕۆیشتوو و لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکاندا بە ھەمان ناو. ئەو سەرکردەی ڕزگارکەران بوو، کە کۆمەڵێک ڕزگاربوو لە پەناگەدا کە ستەم لە کۆمەڵگا ڕزگاربووەکانی دیکە دەکەن و ناچاریان دەکەن ڕێزیان لێبگرن. لە کۆمیکەکاندا دەرکەوتنی کەسایەتییەکە لەسەر بنەمای ھێنری ڕۆلینز دامەزراوە، وەک چارلی ئادلارد پشتڕاستی کردەوە. جێفری دین مۆرگان لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەدا ڕۆڵی نێگان دەگێڕێت، بۆ یەکەمجار لە کۆتایی وەرزی شەشەمدا دەرکەوتووە.
سەرچاوەکان
پۆل:کارەکتەرەکان کە لەلایەن ڕۆبەرت کیرکمانەوە دروستکراون پۆل:کارەکتەرەکانی فیلمی مردووی گەڕۆک (پاشکۆ) پۆل:وێنەی کۆمیکەکان کارەکتەری نێر
تێرا-
تێرا پێشگرێکی سیستەمی نێونەتەوەییی یەکەکانە کە لەگەڵ ١٠١٢ یا بەرابەرە. نیشانی ئەم پێشگرە پیتی Tیە.
ماری ژان ڕیکۆبۆنی
ماری ژان ریکۆبۆنی حەنەکنووس و ڕۆماننووسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
سەرچاوەکان
Marie-Jeanne Riccoboni, dite Madame Riccoboni
گوڵباخی خواروو
گوڵباخی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گوڵباخی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ھەرێنە و لە باشوور لەگەڵ گوندی گوڵباخی سەروو و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سەرقەڵا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی خدرڕیحان.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
١٥٢٥
ساڵی ١٥٢٥ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٢٥
بڕیارنامەی ٣٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٧٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشە سەبارەت بە بارودۆخی ڕۆدیسیای باشوور. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٦٦‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش لەمەڕ سزادانی ڕێژیمەکان پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ڕۆدیسیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
سیستمی ئاڵۆز
سیستمی ئاڵۆز (complex system) سیستمێکە پێکھاتوو لە بەشگەلی پێکەوە گرێدراو یان پێکەوە بەستەرکراو کە بەستەرەکانی لە چاودێری دەرەکی شاراوەن و زانیاریی زیادەشیان لە خۆیان گرتووە. لە ئاکامی کارلەیەککردنی بەشەکان، تایبەتمەندیگەلی نوێ ئاشکرا دەبن کە ھی گشت سیستمەکەن و ناتوانرێت بەھۆی تایبەتمەندییەکانی تاکە بەشێکەوە شرۆڤەبکرێن.
زۆربەی دیاردە سروشتییەکان و زۆرێک لە دەستکردەکانی ئەمڕۆکەی مرۆڤ لە ڕاستیدا سیستمێکی ئاڵۆزن. دکرێت گەلەک نموونە بھێنرێتەوە: سیستمە ئابوورییەکان، سیستمی دەماری، سیستمی خانەکانی لەش؛ ھەروەھا مرۆڤ خۆی سیستمێکی ئاڵۆزکاوە.
بەستەری دەرەکی
پۆل:سیستمەکان پۆل:داینامیکی ئاڵۆز پۆل:زانستی سیستەمەکان
دەزگای دژەتیرۆر
دەزگای دژەتیرۆر ھێزێکی تایبەت و سەر بە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە. بارەگای ئەو دەزگا حکوومییە لە شاری سلێمانی، باشووری کوردستان ھەڵکەوتووە.
مێژوو
بەگژداچوونەوەی گرووپە تیرۆریستییەکان لە ناوچەی ھەورامان لە ھەرێمی کوردستان، سەرەتا ھێزەکانی دژەتیرۆر کەم بوون و پاشان زیادیان کرد وەک یەکینەیەکی گەورە و گرینگ بۆ بەگژداچوونەوەی تیرۆر، ھەروەھا ھێزەکانی دژەتیرۆر لەژێر سەرکردایەتیی لاھور تاڵەبانیدا بەرەوپێش چوو و بووەتە ھێزێکی چالاک لە ھەرێمی کوردستان و عێراقدا لە نەھێشتنی تیرۆر. لە ساڵی ٢٠١٣دا، لاھور تاڵەبانی بووە بەڕێوەبەری دەزگای زانیاری کە دەزگای ھەواڵگیری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە، لاھور تاڵەبانی دەزگای زانیاری و دژەتیرۆری تێکەڵکردەوە، ئەم کارە کارێکی نوێ لە ھەرێمی کوردستاندا بوو کە دەزگایەکی ھەواڵگری و سەربازی تێکەڵبکرێت. لە ئێستادا دەزگای دژەتیڕۆر لەلایەن فەرماندەوەھاب ھەڵەبجەیی بەڕیوە دەچیت
سەرچاوەکان
پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان پۆل:ھێزە تایبەتەکان
بڕیارنامەی ٣٢١ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٢١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ سکاڵا لە لایەن سێنیگالەوە. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٦٩‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٣ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:پرتوگال لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گینێ بیساو
پێرستی مزگەوتەکانی سلێمانی
مزگەوتی گەورەی سلێمانی
مزگەوتی خانەقای سلێمانی دروستکەری ئیبراھیم پاشای بابان بووە کە دروستکەری شاری سلێمانی بووە گەورەترین و بەناوبانگترین مزگەوتی سلێمانی بووە، یەکەم مامۆستای ئەم مزگەوتە شێخ مارفی نۆدێ بووە، پاش کاک ئەحمەدی شێخ سەید غەوسە و شێخ محێدینی سەید غەوسە خەتیبی بوو، لە زەمانی کاک ئەحمەد دا حاجی مەلا عەزیزی دێلێژەیی کراوە بە واعیز، لە سەردەمی شێخ مەحموودی حەفیددا شوێنی کڵپەسەندنی جۆشی نیشتمان پەروەریی بووە، تەرمی کاک ئەحمەدی شێخ و شێخ مەحموودی حەفید لەوێ نێژراون. یەکەم مزگەوت بووە کە نوێژی ھەینی تیا کراوە و گۆڕی پاشاکانی بابان لەوێیە. یەکەم منارە لە سلێمانی لەم مزگەوتەدا دروستکراوە لەسەر بڕیاری سوڵتانی عوسمانی سوڵتان عەبدولحەمیدی دووەم لە ساڵی ١٣٠٨ی کۆچی، لە ساڵی ١٩٩٨دا لەسەر ئەرکی ھەڤاڵ مام جەلال مەرقەدی کاک ئەحمەدی شێخ و شێخ مەحموودی حەفید تەعمیر کرا و قوببەیەکی جوان و قەشەنگی بۆ دروستکرا.
مزگەوتی خانەقای سلێمانی
مزگەوتی خانەقای سلێمانی لە ساڵی (١٢٣٨)ی کۆچی بەرامبەر (١٨١٨)ی زایینی، مەحموود پاشای بابان بۆ مەولانا خالیدی نەقشبەندی دروستکردووە، ھەر لەو کاتەوە خانەقا بووە بە خاڵی ناسەرەوە لە ناوچەکە. بەر خانەقاکەش بووەتە شوێنێکی بازرگانی و لە لای ڕاستەوە حەمامی حاجی ئەوڵاو لە لای چەپەوە حەمامی حاجی غەنی لاوە بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:سلێمانی
ناو، سەوڵاوا
ناو (Naw، ) دێیەکە لە گوندستانی شالیار، لە ناوچەی ھەورامانی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی ناو بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٦٢٦ کەس لە ١٨٥ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەوڵاوا پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
فریدریش ئێنگڵس
فریدریش ئێنگڵس (٢٨ی تشرینی دووەمی ١٨٢٠ – ٥ی ئابی ١٨٩٥) فەیلەسووف، ئابوورناس، مێژووناس، و سیاسەتوانێکی ئەڵمانی بوو. ھاوڕێی کارڵ مارکس بوو، لەگەڵ مارکس مانیفێستی کۆمۆنیستیان نووسی. ئێنگڵس پێشنووسەکەی نووسی و مارکسیش ڕاڤەکەی دوایی تەواو کرد. لە ساڵی ١٨٤٥ کتێبێکی بڵاوکردەوە لەسەر بارودۆخی کرێکارانی ئینگڵتەرا، و لەگەڵ ھاوڕێکەی کارڵ مارکس کتێبی سەرمایەیان چاپ کرد. ئێنگڵس دوای مردنی مارکس سەختترین ئەرکی پێ سپێردرا، دەبوایە یاداشتەکان و تەواوی پێشنووسە قەبەکانی بەشی ٢.٢ی سەرمایەی مارکس تەواو بکا. بەشی سێیەمی ئەو کارە دە ساڵی خایاند.
ژیان
لە بارمن، لە ئەڵمانیا لە خێزانێکی بە ڕەسەن جوولەکە، لە ساڵی ١٨٢٠ لەدایک بوو. کوڕی کارخانەدارێکی قوماشسازی دەوڵەمەندی شاری بێرمان بوو. سەردەمی ئەو سەردەمێکی ئاڵۆزی کۆمەڵایەتی و ئابووری بوو، کە بووە بزوێنەرەی بیروباوەڕی تازە، زانست، تیۆری و ئیسمەکان، بەر لەوەی چاوی بە بەڕێوەبەری ڕۆژنامەی ڕادیکاڵی "Neue Rheinsche" واتە «خاخامی کۆمنیستان» مۆسێز ھێس (Moses Hess) بکەوێت، ھێگلیستێکی لاو بوو. ئێنگڵس لە ساڵانی ١٨٤٢-١٨٤٤ لە مانچستەر دەژیا، ئەو شوێنەی کە باوکی کارخانەیەکی لێ ھەبوو. ھەر لەوێش بوو بناغەی بیری ئابوورە کۆمنیستییەکەی درێژەدا. لە مانچستەر بوو ئەو کە بۆچوونەی بۆ ھات کە فاکتۆرە ئابوورییەکان لە مێژوودا چەندە گرینگن و ھەر ئەوەش بناغەی جیھانبینیی ئەوی پێک ھێناوە.
کارەکان
یەکێک لە نووسراوە بەناوبانگەکانی ئێنگڵس کتێبی «بنچینەی خێزان، موڵکایەتی تایبەت و دەوڵەت»ە، ١٨٨٤.
سەرچاوەکان
پۆل:ئابوورزانانی ئاڵمانی پۆل:ئابوورزانانی سەدەی ١٩یەم پۆل:فەیلەسووفانی ئاڵمانی پۆل:فەیلەسووفانی ئینگلیز پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم پۆل:کۆمۆنیستە ئاڵمانییەکان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٠ پۆل:بێدینەکان پۆل:مردووانی ١٨٩٥ پۆل:نووسەرانی ئاڵمانیی سەدەی ١٩یەم پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان پۆل:کارڵ مارکس پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور پۆل:فەیلەسووفانی ئابووریزانی پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان پۆل:تیۆرییەکانی مێژوو
نەتەوەکان بۆچی ئەکەون (کتێب)
نەتەوەکان بۆچی ئەکەون: سەرچاوەکانی دەسەڵات، خۆشگوزەرانی و فەقیری کتێبێکی ئابوریە و نوسراوە لەلایەن ئابوریناسی تورک-ئەمریکی دارۆن عەجەمئۆغڵو لە پەیمانگای ماساچوسیتس بۆ تەکنۆلۆجیا، زانای سیاسی جەیمس ڕۆبینسن لە زانکۆی ھارڤارد. کتێبەکە وردەکاری جێبەجێکردنی ئەم بابەتانە لەخۆ ئەگرێ: ئابووری دامەزراوەیی، ئابووری گەشەکردن و مێژووی ئابوری بۆ وەڵامدانەوەی ئەوەی کە بۆچی نەتەوە جیاوازەکان سەرناکەون، لە کاتێکدا ھەندێکیان سەرکەوتوو ئەبن لەوەی ھێز و سەرمایە کۆ بکەنەوە و ئەوانی تر سەرناکەون.
ئەم کتێبە دەرئەنجامی کۆکردنەوەی لێکۆڵینەوەی چەندین ساڵەی دارۆن ئاسیمۆغلو لەسەر تیۆری گەشەی ئابووری و جەیمس ڕۆبنسن لەسەر ئابووری ئەفریقا و ئەمریکای لاتین، هەروەها لێکۆڵینەوەی زۆر نووسەری دیکە. لێکدانەوەیەک بۆ مێژووی وڵاتانی جۆراوجۆر لەخۆدەگرێت، چ لەناوچوون و چ مۆدێرن، لە ڕوانگەی قوتابخانەیەکی دامەزراوەیی نوێوە. بیرۆکەی ناوەندی زۆرێک لە بەرهەمەکانی نووسەران ڕۆڵی دیاریکەری دامەزراوەکانە لە گەیشتن بە ئاستێکی بەرزی خۆشگوزەرانی لەلایەن وڵاتانەوە. کتێبێکی پێشووتری نووسەران بە ناوی (سەرچاوە ئابوورییەکانی دیکتاتۆری و دیموکراسی) تەرخانکراوە بۆ هەمان شت، بەڵام ژمارەیەکی زۆر نموونەی مێژوویی جۆراوجۆری تێدا نەبووە.
ھێزی ناوەکی
بریتیە لەو ھێزەی کە بەکاردێت بۆ گەیاندنی ھەوا بۆ ناو پیستۆنەکان بۆ سوتانی ناوەکی مەکینە وە ئەم بەشە بەکاردێت بۆ زیاتر پاڵنان و زیاد کردنی پەستان و زیادکرنی پلەی گەرمی و چری ھەوا. وە ئەو مەکینەی کە بێ ئەم بەشەیە بە مەکینەکی ئاسایی دا ئەنرێت لە رووی سوتانی ھەوادا.
ھێزی ناوەکی
بەکاردێت بۆ دروستکردنی ئۆتۆمبێل و فرۆکە بۆ زیاتر بەھێزکردنی مەکینە و کارامەیی وە لە بنەرەتەوە ھێزی ناوەکی پێکھاتوە لە دوو پاڵنەر بە رێز لە دوای یەک. کە وا لە مەکینە ئەکەن ھەوای زیاتر لەخۆ بگرن سوتانێکی باشتر لەخۆ بگرن و لە رووی پلەی گەرمی و پەستان باشتر بێ لە چاو مەکینەکانی تر ئەو مەکینانەی کە تایبەتمەندی پاڵنەری بەرزیان تێدا بەدی دەکرێ توانایەکی زیاتریان ھەیە وە لە خەرجکردنی سوتەمەنی سوودێکی زیاتر بە خاوەنەکەی ئەبەخشن لە رووی ماددیەوە، وە توانای سووتان لە مەکینەکە زیاد دەکات بەپێی شیکردنەوەی سووری وزە لە یاسای دووەمی سێرمۆداینامیک.
تۆربۆچارجەر
ئامێری تۆربۆچارج بەتەواوەتی پشت بە قەبارەوخێرایی دەبەستێت بۆ سوورانی بەو تۆربینەی کە بەستراوە بە پاڵنەرەکەوە لەڕێگای شەفتێکی ھاوبەش، ئەو پەستانەی ھەوای کە درووستبوە دەتوانێ خێرایی بکەین لە رێگای سیستەمێکی پێکھاتوو لە ڤاڵڤ و کۆنترۆلی بەستراو بەسەریاندا، سوودی سەرەکی ئامێری تۆربۆچارجەر ئەوەیە کە دەتوانێت توانایەکی زۆر کەمتر خەرج بکات لەو بزوێنەرانەی کە تێیدا بەکارھاتوون بە بەراورد بە مەکینە گەورەکاندا (سوپەرچارجەر). وە خاڵە نەرێنیەکەی ئەمەیە کە کاتی وەڵامدانەوەی مەکینەیە کە کاتێکی زۆر ئەخایێنێ تاکو ئەگاتە ئەو خێراییەی کە لە ماوەیەکدایە ناو دەبرێت بە ھەڵگرتنی کاتی.
سوپەر چارجەر
لە لایەن ئۆتۆمبێلە گەورەکان دواکەوتن نیە لە دروستکردنی ھێزێکی پاڵنەر لەبەرئەوەی پاڵنەری مەکینەکە بەشێوەیەکی بەردەوامی لە سورانەوە و خۆگونجاندنە لەگەڵ خێرایی مەکینە، ھەرچەندە ئەم جۆرەیان بەربڵاو نیە وەک جۆری سوپەر چارجەر لەبەرئەوەی ئەمەیان زەبری درووستبوو لە مەکینەکەوە وەردەگرێت بۆ سوورانەوەکەی کە ئەوەش ئەبێتە ھۆی لەدەست دانی کەمێک لە تواناکەی و کارامەیەکەی. جگە لەمە جۆری سوپەرچارجەر دوو (درام) بەکاردێنیت بۆ کردنە ژوورەوەی ھەوا بۆ ناو بزوێنەر لەبەرئەوەی ئامێرێکی جوڵە پۆزەتیڤە ئەمە وای لێدەکات ببێتە بەرھەمھێنەری ھەمان بر لە ھەوا کە لەھەر مەکینەیەکی دیی بەرھەم دێت ئەم درەنگ گەیاندنە ناو دەبرێت بە (تۆربۆ لاک) ئەمەش بە پێی دیزاینی ئامێرەکە دەتوانرێت دەست کاری بکرێت ئەگەر ھاتوو بچووک بوو ئەوا کاتێکی زیاتری دەوێت بۆ ئەنجامدانی سوورانەوەکەی بەڵامم ئەکەر ھاتوو مەکینەکەمان گەورە بوو ئەوا ئاستێکی باش و روون و کارامەمان دەداتێ بەڵام بو وەڵام دانەوەیەکی درەنگ تر. ھەروەھا ھەبوونی کێشە لە دیزاینی ئەم تۆربینانە دەبێتە ھۆی دابەزاندنی توانایان ئەوەش لەبەر ئەوەی ئەو ناوچانەی کە ئەمان دائەنرێن بۆ بەکاربوونیان پلەی گەرمی زۆر لەخۆ ئەگرێت کە دەبێت بەرگەی بگرن و جۆری ئەم گازانەی کە تێیشدا دەکرێت کاری خۆی دەبێت.
سەرچاوەکان
پۆل:بزوێنەری تەکنەلۆژیا پۆل:ئەندازیاریی میکانیکی
١٥٢٦
ساڵی ١٥٢٦ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
دارمەندرا
دارمەندرا ناوی تەواوی دارام سینگ دیۆل لەدایکبووی ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٥ ئەکتەر و بەرهەمهێنەری بەناوبانگی فیلمی هیندییە هاوکات سیاسییەکی هیندستانە، لەساڵی ١٩٩٧ خەڵاتی فیلم فەیر بۆ بەرزڕاگرتنی خزمەتەکانی هونەرمەندانی وەرگرت کە خەڵاتێکە بۆ بەرزڕاگرتنی بەشدارییەکانی ئەو بوو لە سینەمای هیندستان. دارمەندرا لەساڵی ١٩٦٠ یەکەم فیلمی بەناوی (Dil Bhi Tera Hum Bhi Tere) بەشداریکرد بەڕۆڵی (Ashok) بەڵام ناوبانگی ئەو بەهۆی فیلمی شوعلە (Sholay) بوو لەساڵی ١٩٧٥ کە لەگەڵ ئەمیتاب باچان ڕۆڵی سەرەکییان بینی ، بەهۆی ئەو فیلمەوە ناوبانگی دارمەندرا بەڕووی جیهان کرایەوە وە بەهۆی فیلمە ئەکشنەکانییەوە ناوبانگی پاشای ئەکشن نیان پێبەخشیوە جگە لە فیلمە ئەکشنەکان فیلمی خۆشەویستیشی هەیە بەتایبەت لەساڵانی ١٩٦٠ بۆ ١٩٦٧. لەساڵی ١٩٧٩ دەبێتە موسڵمان وە بەهۆی فیلمی شوعلەوە کەلەساڵی ١٩٧٥ دەریکرد لەگەڵ هیما مالینی پەیوەندی خۆشەویستی لەنێوانیان درووستبوو و ئەمەش وایکرد کە بەیەکەوە ژیانی هاوسەری پێکبهێن ئەمەش دوای موسڵمانبوونی بوو بەڵام بەشێوازی هیندوو مارەیکرد وە ئەو کارانەی دامەندرا بووە هۆی ناڕەزایی خەڵکی لێێ بەتایبەت لەهێنانی ژنی دووەم و لەپاش موسڵمانبوونی.دارمەندرا دووژنی هەیە بەناوەکانی پارکەش کاور و هیما مالینی و خاوەنی شەش منداڵە و کە لەناو منداڵەکانیدا بۆببی دیۆل و سەنی دیۆل وەک ئەکتەرێکی ناسراو هەڵکەوتوون. دارمەندرا لەساڵی ٢٠٠٤ بووە یەکێ لە چالاکوانە سیاسییەکانی هیند و لەو ساڵە بووە ئەندام پەرلەمانی هیندستان.
بالقچی
بالقچی شارێکی پارێزگای ئیسک کوێله لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٤٠٫٧٢٤ کەس بووە.
پەراوێز
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قرغیزستان پۆل:شارەکانی قرغیزستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم
کیلۆ-
کیلۆ پێشگرێکی سیستەمی نێونەتەوەییی یەکەکانە کە لەگەڵ ١٠٣ یا بەرابەرە. نیشانی ئەم پێشگرە پیتی kیە.
پۆل:١٠٠٠ (ژمارە)
عەلی ئەلبورزی
عەلی ئەلبورزی (بە فارسی: علی البرزی) ھونەرمەندی گۆرانیبێژێکی کوردی خەڵکی شاری کرماشانە کە بە زاراوەی کوردی کرماشانی گۆرانیی خوێندووە.
ژیان
عەلی ئەلبورزی لە ساڵی ١٢٩٩ی کۆچیی ھەتاوی لە لە گەڕەکی بەرزەدەماخی شاری کرماشان لە دایک بوو. عەلی ئەلبورزی لە ئاواز قوتابیی دەوریش حەسەن خەراباتی بووە. لە ساڵەکانی دەھەی ١٣٣٠ی کووچیی ھەتاوی لە ڕادیۆی کرماشان گۆرانی خوێندووە و ڕۆلێکی ھەرەگرنگی بووە لە نوێکردنەوەی مووسیقای کوردیی باشووری لە شاری کرماشان. عەلی ئەلبورزی تۆزێک لە کارەکانی لەگەڵ ئەبولحەسەن سەبا و ئۆرکستێری ڕادیۆ ئێران خوێندووە و تەنیا گۆرانیبێژێکە کە گۆرانیی کوردیی لەگەڵ ئەم ئۆرکستێرانە خوێندووە. زۆربەی کارەکانی لە ئەرشیڤی ڕادیۆ و تلەڤیزیۆنی کرماشان نابوود کراونەتەوە. عەلی ئەلبورزی ئامۆزای حوسێن ئەلبورزی بووە. ناسراوترین گوورانیی وە دوورەو ھاتی، وەتم یە یارەە کە ھێشتا یەکێکە لە ناسراوترین گۆرانیەکانی کوردیی باشووری. عەلی ئەلبورزی لە ساڵی ١٣٨٣ی ھەتاوی لە تاران کۆچی دوایی کرد.
ژێدەر
پۆل:خەڵکی کرماشان پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠ پۆل:مردووانی ٢٠٠٤
بڕیارنامەی ٣٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٧٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشە سەبارەت بە بارودۆخی وڵاتەکانی ژێر حکوومەتی پۆرتوگال. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٧٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
پەراوێز
پۆل:پرتوگال لە سەدەی ٢٠ەم پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەنگۆلا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ گینێ بیساو پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ مۆزامبیک
ھێکتۆ-
کیلۆ پێشگرێکی سیستەمی نێونەتەوەییی یەکەکانە کە لەگەڵ ١٠٢ یا سەد بەرابەرە. نیشانی ئەم پێشگرە پیتی hیە.
پۆل:١٠٠ (ژمارە)
کۆلیک
کۆلیک (بە کورمانجی: Kolîk، بە تورکی: Kahta)، یەکێک لە شارەکانی تورکیایە کە لە پارێزگای ئادیەمان ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ١١٦٫٧٤٩ کەس بووە، کە نزیکەی ٦١٫٢٤٣ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی کوردستان پۆل:شارەکانی پارێزگای ئادیەمان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئادیەمان
١٥٢٧
ساڵی ١٥٢٧ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
مردنەکان
پۆل:ساڵەکان پۆل:١٥٢٧
دابینکاری ڕاژەی ئینتەرنێت
دابینکاری ڕاژەی ئینتەرنێت (بە ئینگلیزی: Internet Service Provider یان ISP) بە کۆمپانیایەک دەوترێ کە ڕێگایەک بۆ چوونەناو ئینتەرنێت دابین بکا.
ئینتەرنێت لە سەرەتای خۆیدا تۆڕێکی داخراوی نێوان تاقیگە حکوومەتییەکان و بەشە ھاوبابەتەکان لە زانکۆکاندا بوو. دواتر، وردە-وردە ھەموو لایەکی گرتەوە و بوو بە شتێکی گشتی. لە ئاکامدا، دابینکارانی ڕاژەی ئینتەرنێت وەکوو کۆمپانیایەکی بازرگانی سەریان ھەڵدا. یەکەم دابینکار کۆمپانیای The World بوو کە ساڵی ١٩٩٠ دامەزرا.
سوتەمەنی ئیسانۆل
سوتەمەنی ئیسانۆل بریتیە لە (کحولی ئەسیل), ھەمان شێوەی ئەو کحولەیە کە لە خواردنە کحولیەکان بەدەست دێت و بەکاردێت وەک و سوتەمەنی. وە زیاتر وەک سوتەمەنی بۆ ماتۆرەکان بەکاردێت، بەشێوەیەک کە سوتەمەنی سروشتی زیاد بکرێ بۆ گازۆلین. ووە یەکەم ئۆتۆمبێل کە بە شێوەیەیکی گشتی بە پشت بەستنی تەواو لەسەر ئیسانۆل دا بروا ئۆتۆمبێلی جۆری (فیات ١٤٧) بوو. پێکھاتەی کیمیایی: لە کاتی دروستبوونی ئیتانۆل بە ڕێگای فێراندن (تەخمیرکردن)، شەکرەکانی وەک گلوکۆز وە جۆرەکانی تر کە لەناو گەنمەکان و دەنکەکانی خواردەمەنیەکان ھەن دەگۆرێن بۆ ئیسانۆل و دوانە ئۆکسیدی کاربۆن C6H12O6 → 2 C2H5OH+ 2 CO2 + heat فیراندنی ئیسانۆل ھەموو کات بە شێوەیەکی خاوێن نابێت بە ڕێژەی ١٠٠٪ بەڵکو ماددەکانی وەک گلایکۆل و ئەسێتیک ئەسیدی لەگەڵدا ئەبێت
ئامادەکردنی ئیسانۆل
بۆ ئەوەی ئیسانۆل ئامادە بێت بۆ بەکارھێنان وەک سوتەمەنی دەبێت یەکەم جار ئەم ڕووە رەقەی دەوروبەری بەشێوەیەکی ڕێک لا ببردرێت وە ئەو ئاوەی کە تێیدا ماوەتەوە ئەویش بە ھەمان شێوە لاببردرێت. پاش کرداری فیراندن. وە دوایی ئەم پێکھاتەیە گەرم دەکرێت تاوەکو ئیسانۆل بە ھەوادا دەڕوات وە ئەم پڕۆسەیە ناو براوە بە (دڵۆپەکردن).
لایەنی ئابووری بەکارھێنانی ئیساتۆل
ئیسانۆل بە نزیکەیی ڕێژەی وزەی کەمتری ٣٤٪ بەکاردێنێت بۆ ھەر یەکەیەکی گازۆلین (بەنزینی خاوێن) وە ئەوەش ئەبێتە ھۆی کەمکردنی ڕێژەی میل بۆ ھەر گالۆنێک بە پێی پێوەری ئەمریکی ئەمەش ئەبێتە ھۆی کەمتر بە فیڕۆچوونی سوتەمەنی وەک ئەوەی گازۆلین و باشتر کارکردنی بەشەکانی تری مەکینە.
تۆھۆ
تۆھۆ کۆمپانیایەکی سازکەر و بڵاوکەرەوەی فیلم و ئەنیمەیشنە لە ژاپۆن. ئەو کۆمپانیایە سازکەری سەرەکیی فیلمەکانی کورۆساوا و زنجیرە فیلمەکانی گوودزیلایە.
بەستەرە دەرەکییەکان
* پۆل:کۆمپانیا ئەنیمێیەکان پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلمی ژاپۆن پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان
دێکا-
دێکا پێشگرێکی سیستەمی نێونەتەوەییی یەکەکانە کە لەگەڵ ١٠١ یا دە بەرابەرە. نیشانی ئەم پێشگرە daیە.
نارن
نارن شارێکی پارێزگای نارنه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٣٨٫٨٨٤ کەس بووە.
سەرچاوە
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قرغیزستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای نارن پۆل:شارەکانی قرغیزستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٦٨
قومار
وێنۆک|قومارکەران لە [[پاریس]]
قومار کایەیەکە کە لە نێوان چەند کەس دەکرێت، کە مەرج دەکەن لەسەر ئەوەی کە ھەر کەس سەرکەوت پارە یان خەڵاتێکی دیاریکراو بباتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:قومار
تەپە گەورە
تەپە گەورە یا تەپە ڕیشوە (بە عەرەبی: تیبی غاورا، ئینگلیزی: Tepe Gawra) شوێنێکی شوێنەوارییە، و دەکەوێتە گوندی فازیلە لە پارێزگای نەینەوا لە دەشتی نەینەوا لە باشووری کوردستان لە عێراق. شارۆچکەیەکی کۆنی مێزۆپۆتامیایە لە ١٥ میل لە باکوور و باکووری ڕۆژاوای مووسڵە لە باکووری ڕۆژئاوای عێراق کە لە نێوان ٥٠٠٠ بۆ ١٥٠٠ پێش زایین داگیرکراوە. بە نزیکەیی یەک میل لە شوێنی نەینەوا دوورە و ٢ میل لە ڕۆژھەڵاتی شوێنی خورسابادەوە دوورە. پاشماوەی سەردەمی حەلەف و سەردەمی عوبەید و سەردەمی ئوروکی (٤٠٠٠-٣١٠٠ پێش زایین) لەخۆدەگرێت. تەپە گەورا بابەتی پەیوەست بە قۆناغی ئینتقالی حەلەف-عوبەید ٥٬٥٠٠-٥٬٠٠٠ پێش زایین لەخۆدەگرێت.
شوێنەوارناسی
تەپۆڵکە یان گردی نیشتەجێبوون لە تەپە گەورە تیرەکەی ١٢٠مەتر(٣٩٠ پێ) و بەرزییەکەی ٢٢مەتر(٧٢ پێ)ە.
ھەڵکەندنێکی کورتی گەڕان لەلایەن ئۆستن لایاردەوە پێش ساڵی ١٨٥٠ ئەنجامدرا. شوێنەکە بە فەرمی لە ساڵانی ١٩٢٧ و ١٩٣١ و ١٩٣٢ و ١٩٣٤-١٩٣٤-١٩٣٥ لەلایەن شوێنەوارناسانی گەشتێکی ھاوبەشی زانکۆی پێنسیلڤانیا و قوتابخانە ئەمریکییەکانی توێژینەوەی ڕۆژھەڵاتی ھەڵکەندراوە، کە لەلایەن ئیفرایم ئەڤیگدۆر سپایزەرەوە سەرپەرشتی کرا. لە ھەمان کاتدا ئەم زانایانە بەدواداچوونیان بۆ شوێنی کۆن و نزیکی پەیوەندیدار بە ناوی شیبانیبا کرد کە دەکەوێتە نزیکەی ٨کم(٥.٠ میل) باشووری ڕۆژئاوای تەپە گەورە.
لە ساڵی ٢٠٠١دا میچڵ ڕۆتمان شیکاری بۆ زانیارییەکانی ھەڵکۆڵینەکانی پێشووی کردەوە کە تەکنیکە وردەکانی چینایەتی بەکارنەھێنابوو. ئەو بە شێوەیەکی بەرچاو چینەسازیی شوێنەکەی ڕوون کردەوە.
تەل ئەرپاچیا شوێنێکی ھاوچەرخە لە سەردەمی بەردینی نوێ لە نزیکەوە.
مێژووی داگیرکاری
ھەڵکۆڵینەکان لە تەپە گەورە ١٦ ئاستیان دەرخست کە دەریخستووە شوێنی تەپە گەورە لە نزیکەی ٥٠٠٠ پێش زایین تا ١٥٠٠ پێش زایین داگیرکراوە. لەوانە سەرەتاییترین پەرستگای ناسراو کە بە پایە و چەقۆ ڕازاوەتەوە. سەردەمی گەورە (٣٥٠٠-٢٩٠٠ پێش زایین) بۆ ئەو شوێنە ناونراوە.
زووترین بەکارھێنانی زێڕ
وێنۆک|ملوانکەی توێکڵی مارمێلکەی کۆلۆمبێلا ڕوستیکا لە تەپە گەورە(عێراقی ئەمڕۆ) ٤٠٠٠ پێش زایین بە گوێرەی دانیال پۆتس، سەرەتاییترین بەڵگە بۆ بەکارھێنانی زێڕ یان ئەلکترۆم(داڕشتەی زێڕ و زیوە) لە ڕۆژھەڵاتی نزیک لە ئوور و تەپە گەورا وەرگیراوە؛ چەند شوێنەوارێکی بچووکی وەک وایەر و دەنکۆڵە لەم شوێنانەدا دۆزراونەتەوە. لە تەپە گەورە، بەکارھێنانی زێڕ و ئەلکترۆم تا سەردەمی سەرەتای شانشینی بەردەوام بوو، نزیکەی ٢٩٠٠ پێش زایین دەستی پێکرد.
چەندین شت لە ئاستی ١٢ تا ٨ (ناوەڕاستی چوارەم تا سەرەتای ھەزارەی سێیەمی پێش زایین) لە تەپە گەورە لە مسی ئارسنیکاڵ دروستکراون، کە بۆ مێزۆپۆتامیا زۆر زووە. ھەروەھا کەلوپەلی ھاوشێوە لە شاری مێژووی سۆمەری (شوروپپاک)دا دەبینرێت، ھەروەھا مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی جەمدەت نەسر.
١٥٢٨
ساڵی ١٥٢٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.
تۆپبارانی ناوچە سنوورییەکانی ھەرێمی کوردستان لەلایەن ئێران و تورکیاوە (٢٠١١)
تۆپبارانی ناوچە سنوورییەکانی ھەرێمی کوردستان لە لایەن ئێران و تورکیاوە لە ساڵی ٢٠١١، بریتییە لە بۆردومانی گوند و چیاکانی ھەرێمی کوردستان بە تۆپ و فرۆکەی جەنگییەوە بە بیانووی بوونی گەریلا و بنکەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان و پارتی ژیانی ئازادی کوردستان. ئەم تۆپبارانە لە ڕێکەوتی ١٦ی تەمموزی ٢٠١١ لە لایەن ئێرانەوە بە بیانووی شەڕ لەگەڵ چەکدارانی پژاک دەستیپێکرد و دوای مانگێک لە ڕێکەوتی ١٧ی ئابی ٢٠١١، تورکیاش، بە فرۆکە جەنگییەکانییەوە پاش چەند کاتژمێر لە کوژرانی ٨ سەربازی تورک لە نزیک سنوورەکانی عێراق ، دەستی بە بۆردوومانی ناوچەکانی ھەرێمی کوردستان کرد.
تۆپبارانەکانی تورکیا
لە ئێوارەی ڕۆژی چوارشەممە، ڕێکەوتی ١٧ی ئابی ٢٠١١ فڕۆکە شەڕکەرەکانی تورکیا، بە بیانووی بوونی گەریلا و بنکەکانی پەکەکە، دەستی بە بۆمبارانی چیای قەندیل و ناوچە سنوورییەکانی ھەرێمی کوردستان کرد. ئەم ھێرشانە بەدوای کوژرانی ٩ سەربازی تورک و برینداربوونی ١٤ سەربازی‌تر لە چالاکییە نیزامییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان دژی ئەڕتەشی تورکیا ھاتە ئاراوە.
کوژرانی حەوت ھاوڵاتی مەدەنی
thumb|تەرمی کوژراوەکانی بۆردومانی فرۆکە شەڕکەرەکانی تورکیا ڕۆژی یەکشەممە، ڕێکەوتی ٢١ی ئابی ٢٠١١، بە ھۆی بۆردومانی فڕۆکە شەڕکەرەکانی تورکیا لە قەزای پشدەر، ٧ ھاوڵاتی کە لە ناو ئۆتۆمبێلێک‌دا بوون، لە کاتی گەڕانەوەیان بۆ گوندەکانیان، کە سەر بە بناری قەندیل بوون، دەبنە قووربانی. پاش ئەم ڕووداوە مەسعوود بارزانی سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ئیدانەی ئەم کارەی کرد.
پەکەکە
ئەحمەد دەنیز وتەبێژی پارتی کرێکارانی کوردستان لە پاش کوژرانی سێ ئەندامی ئەو حیزبە لە ناوچەی بادینانی سەر بە پارێزگای دھۆک، لە لێدوانێک‌دا ھۆشداری‌دا ئەگەر تورکیا بەردەوام بێت لە ھێرشەکانی، شەڕ دەست پێدەکەنەوە، و سیاسەتی بەرگری کردن دەگۆڕن بۆ ھێرش کردن.
خۆپیشاندانەکانی شارەکانی کوردستان
thumb|خۆپیشاندانی شاری دھۆک، دژی تۆپبارانەکانی ئەڕتەشی تورک. سلێمانی: لە دژی تۆپبارانەکانی فڕۆکە شەڕکەرەکانی تورکیا، لە ڕێکەوتی ٢٢ی ئابی ٢٠١١، لە شاری سلێمانی خۆپیشاندانێک ئەنجامدرا و ئاڵای تورکیا سوتێندرا.
ھەولێر: لە ڕۆژی چوارشەممە، ڕێکەوتی ٢٤ی ئابی ٢٠١١ لە شاری ھەولێر خۆپیشاندانێکی جەماوەری بە بەشداری زیاتر لە ٥٠٠ کەس و بە نێونەرایەتی زیاتر لە ٢٠٠ ڕێکخراو، دژی بۆردومانەکانی تورکیا لە بەردەم کۆنسولخانەی ئەم وڵاتە ئەنجام درا.
سەرچاوەکان
پۆل:مێژووی کۆماری ئیسلامی ئێران
قزل-قیا
قزلقیا شارێکی پارێزگای باتکێنه لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٢٩٫٣٣٤ کەس بووە.
لوک دو کلاپیێر، مارکی دو ڤووڤێنارگ
وێنۆک لوک دو کلاپیێر، مارکی دو ڤووڤێنارگ نووسەر و ڕەوشتناسی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.
قزل-قیا
سەرچاوە
پۆل:شارەکانی قرغیزستان
لوک دو کلاپیێر، مارکی دو ڤووڤێنارگ
سەرچاوەکان
پۆل:وتارنووسانی فەڕەنسی پۆل:لەدایکبووانی ١٧١٥ پۆل:مردووانی ١٧٤٧
پشیلەکان
خێزانی پشیلە ( بە ئینگلیزی: Felidae ) بریتیە لە خێزانێک کە لە کۆمەڵێک گیانلەبەری دڕندە و گۆشتخۆر پێکدێت. هەموویان لێکچووی پشیلەن. زۆربەیان خوو و ڕەوشتیان وەک یەک وایە و زۆربەشیان خوو و ڕەوشتیان لە یەک نزیکە. کۆمەڵێکیان بە تانها دەژین و تەنها لە کاتی جووتبووندا (نێر و مێ) یەکدەگرن. هەموویان گۆشتخۆرن و شیردەرن. کۆمەڵێک لەم خێزانە لە کوردستان دەژین. ئەم ئاژەڵانە بە چرنووگە بەهێز و ڕاکردنە زۆر خێراکانیان توانای گرتنی نێچیرەکانیان هەیە. زۆربەیان لەشیان سووکە و دەتوانن بە هۆی چڕنووکەکانیان بەسەر دارەکاندا هەڵگەڕێن. زۆربەیان لە ناوچە گەرمەکانی وەک ساڤانا لە ئەفریقا و هەندێکیان لە ناوچە دارستانیەکانی وەک باشوور و ڕۆژهەڵاتی ئاسیا، ئەمازۆن لە ئەمریکا وە ئەوانی تریش لە ناوچەشاخاویەکان دەژین.
جۆر
خێزانی پشیلە دەبێت بە دوو جۆر.
پڵنگەکان وەک هتد.
پشیلەکان هتد.
هەموو جۆرە خێزانە پشیلەکان لە کوردستان
خێزانی پشیلە لە کوردستان
سەرچاوەکان
پۆل:پشیلەکان
گوڵباخی سەروو
گوڵباخی سەروو گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی قادرکەرەم، قەزای چەمچەماڵ، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
گوڵباخی سەروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی گوڵباخی خواروو و لە باشوور لەگەڵ گوندی مشکیبان و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی سەرقەڵا لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی لەک ھیدایەت.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
نوێن، سەوڵاوا
نوێن (Nwên، ) دێیەکە لە گوندستانی شالیار، لە ناوچەی ھەورامانی شارستانی سەوڵاوا، پارێزگای کوردستان، ئێران. خەڵکی نوێن بە شێوەزاری ھەورامی قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا ٦٩٢ کەس لە ١٩٩ بنەماڵەدا بووە.
ئەمانەش ببینە
پۆل:گوندەکانی شارستانی سەوڵاوا
بازاڕ-قۆرغۆن
بازارقۆرغۆن شارێکی پارێزگای جەلالاباته لە وڵاتی قرغیزستان. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٥، ٢٧٫٧٠٤ کەس بووە.
بڕیارنامەی ٣٢٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
بڕیارنامەی ٣٢٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٢دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی نامیبیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٨٢‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
بازاڕ-قۆرغۆن
پەراوێز
پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای جەلالابات پۆل:شارەکانی قرغیزستان
بڕیارنامەی ٣٢٣ی ئەنجومەنی ئاسایش
پەراوێز
پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٢ پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ نامیبیا پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئەفریقای باشوور
فەلسەفەی زمان
فەلسەفەی زمان پرسیارکردنی ئاقڵانەیە سەبارەت بە سروشت، سەرەتاکان و بەکاربەریی زمان. وەکوو مژارێک، فەلسەفەی زمان بۆ فەیلەسووفانی گۆڕەپانی فەلسەفەی شیکارانە دەپەرژێتە سەر چوار پرسگرێکی سەرەکی: سروشتی واتا، بەکارھێنانی زمان، ناسینی زمان، و پێوەندیی نێوان زمان و ڕاستەقینە. لە لایەکی ترەوە، بۆ فەیلەسووفانی بواری فەلسەفەی کیشوەری، فەلسەفەی زمان ھۆگری ئەوەیە کە نەوەک مژارێکی جیاواز، بەڵکوو وەک بەشێک لە لۆژیک، مێژوو یان سیاسەت گرنگایەتیی پێ بدرێ.
ئەفلاتوون بە یەکەم فەیلەسووف دادەنرێ کە گرنگیی بە فەلسەفەی زمان داوە.
پۆل:فەلسەفەی زمان پۆل:فەلسەفەی زانست بەپێی ڕشتە پۆل:واتا (فەلسەفەی زمان)
خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
وێنۆک|دەسکەوتی مەدالیای ھەر تیپێک لەماوەی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦. Legend: ئەو ولاتانەی لانیکەم یەک مەدالیای زێریان بەدەست ھێناوە. ئەو ولاتانەی لانیکەم مەدالیایەکی زیویان بەدەست ھێناوە بەبێ ھیچ مەدالیایەکی زێر. ئەو ولاتانەی لانیکەم مەدالیایەکی بڕۆنزیان بەدەست ھێناوە بەبی ھیچ مەدالیایەکی زیو و زێر. ئەو وڵاتانە بەشداربووانەی ھیچ دەستکەوتێکیان نەبوو. ئەو ولاتانەی بەشداری ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ نەکرد.]] خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ سەرجەم ئەو ولاتانە دەگرێتەوە کە ئەندامی لیژنەی ئۆڵۆمپی نەتەوەیین و بوونە خاوەنی یەکێک لە مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦. ھەریەکە لە بەحرەین، فیجی، کەناری عاج، ئوردن، کۆسۆڤۆ، پۆرتوریکۆ، سەنگاپور، تاجیکستان و ڤێتنام بۆ یەکەم جار لە مێژووی ئۆڵمپیاد بوونە خاوەنی مەدالیای زێڕ. لە پاڵەوانییەتییەکە لە ٢٠٦ وڵاتی جیاواز زیاتر لە ١١ ھەزار یاریزان بەشدارییان تێداکردووە. ویلایەتەیەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڕیزبەندی یەکەمی ئەو ولاتانە ھات کە زۆرترین مەدالیای زێر (٤٦) دانە و ھەروەھا زۆرترین مەدالیای گشتی (١٢١) بەدەست ھێنا، ھاوکات توانی مەدالیای ژمارە ١٠٠٠ی خۆی لە ئۆڵمپیادی ھاوینە لە سەرەتای دروستبوونییەوە بباتەوە. دوای ئەو بەریتانیای گەورە بە بەدەست ھێنانی (٢٧) مەدالیای زێر و ٦٧ مەدالیای گشتی پلەی دووەمی بەدەست ھێنا، ولاتی چین بووە خاوەنی پلەی سێیەم دوای ئەوەی توانی ٢٦ مەدالیای زێر، ٧٠ مەدالیای گشتی بەدەست بھێنێت. ولاتی خانەخوێ واتا بەڕازیل لە پلەی ١٣ جێگیر بوو بە بەدەست ھێنانی ٧ مەدالیای زێر و ١٩ مەدالیای گشتی.
ڕیزبەندی ولاتە براوەکانی مەدالیای ئۆڵمپیادی هاوینەی ٢٠١٦
وێنۆک|306x306پیکسڵ وێنۆک|305x305پیکسڵ وێنۆک|306x306پیکسڵ
سەرچاوەکان
پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینە پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی هاوینەی ٢٠١٦ پۆل:ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦
گەنگلیۆن
گەنگلیۆن (بە ئینگلیسی:Ganglion)، ئەو کیسەیە کە لە کەپسولی جومگە یان لە بەرگەژێ دەردەچێ.
نیشانە
گرێیەکی پڕ شلەی لووسە، قەبارەکەی دەگۆرێ، بە زۆری لە مەچەک دێ بەس ھەندەک جار لە نزیک جومگە و ژێ‌یەکانی دیش دەبیندرێ ھەتا لە پشتی پێیش. شلەکەی ناوی پەیت و جلاتینییە.
لێکۆلینەوە و چارەسەر
ھیچ مەترسیدار نییە، دەتانی کونی بکەی بە دەرزییەکی گەورە و دەرزی کۆرتیزۆنی لێ بدەی بەس زۆربەی جار ھەر زوو پڕدەبێتەوە، لۆیە ئەگەر نەخۆش سکاڵای زۆر بوو باشترە بە نەشتەرگەری لای دکتۆری شکست لای بەی.
سەرچاوەکان
پۆل:کۆئەندامی دەمار پۆل:پزیشکی پۆل:شانەی دەماری
تۆبا (میێ)
تۆبا (鳥羽市، تۆبا-شی) شارێکە دەکەوێتە پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ٣١ی تەمموزی ٢٠٢١ ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە ١٧،٧٤١، کۆی گشتی ڕووبەری شارەکە ١٠٧،٣٤ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:شارەکانی پارێزگای میێ
١٥٢٩
ساڵی ١٥٢٩ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.
جۆرج قەرداحی
جۆرج قەرداحی (لەدایکبووی ١ی ئایاری ١٩٥٠ لە لوبنان) پێشکەشکارێکی تەلەڤیزیۆنییە. سەرەتای بەناوبانگبوونی لە جیھانی عەرەبی و جیھانیدا دەگەڕێتەوە بۆ ماوەی ساڵانی ٢٠٠٠ تاکوو ٢٠١٠ کاتێک پێشکەشکاری کەناڵی ئێم بی سی ١ بوو بۆ بەرنامەی کێ میلیۆن دەباتەوە؟ (بە عەرەبی: من سيربح المليون؟). جۆرج دەرچووی بەشی یاسا و زانستە سیاسییەکانە، باڵیۆزی چەکەکاری نەتەوە یەکگرتووەکانە.
جۆرج لە کەناڵی سی بی سی میسری، ئەبوزەبی و ئۆ ئێس ئێن بەرنامەیەکی کۆمەڵایەتی پێشکەشکردووە بۆ چارەسەری کێشە کۆمەڵایەتییەکان بەشێوەی ڕووبەڕوو بەناوی بەخشەر چاکەکارە (بە عەرەبی: المسامح كريم). ھەروەھا لە کەناڵی ئێل بی سی بەرنامەی دڵەکانت بکەوە (بە عەرەبی: افتح قلبك) پێشکەشکردووە.
دەوڵەتانی سەربەخۆی ھاوقازانج
وێنۆک|پانایی وڵاتانی ئەندام
یەکگرتووی وڵاتانی سەربەخۆی ھاوحاسڵ ڕێکخراوێکی ناوچەیی کە لە نێوان وڵاتانی یەکێتیی سۆڤیەت و دوای ڕووخانی ئەو، پێک ھێنرا. ئەم ڕێکخراوە ھیچ ئەرکێکی بەرچاوی ئەنجام نەداوە و بە ھیچ جۆرێک ڕەکابەری لەگەڵ ڕێکخراوگەلێک وەکوو یەکێتیی ئەورووپا ناکات. لە ساڵانی ڕابردوودا یەکگرتووی وڵاتانی سەربەخۆی ھاوحاسڵ ھیچ ئەرکێکی گرینگ و بەرچاوی ئابووری و سیاسی ئەنجام نەداوە و تەنھا ھێمایەکە لە ھاوکاری وڵاتانی ئەندام.
سەرچاوەکان
پۆل:دەوڵەتانی سەربەخۆی ھاوقازانج پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٩١
ئۆلیڤیێ ژیرو
ئۆلیڤەر جیرۆد لە (٣٠ی ئەیلوولی ١٩٨٦) لە شاری چامبێرى لە فەڕەنسا لەدایک بووە. یاری بۆ هەڵبژاردەی فەڕەنسا و یانەی ئارسناڵی ئینگلیزی دەکات.
جیرۆد هێرشبەرێکی بەتوانا و لەسەرخۆیە. گۆڵکارە ، دروسکەری گۆڵە بۆ هاوڕیکانی، لێدانەکانی بەهێزن.
پێشتر یاری بۆ هەریەکە لە یانەکانی گرینۆبڵ و ئيسترێس و تۆورس و مۆنبیلیەی لە وڵاتی فەڕەنسی ئەنجامداوە و لە ئێستا یاری بۆ یانەی ئارسناڵی ئینگلیزیدەکات.