cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئانتوان لاڤوازیێ
ئەنتون لۆرێنت دی لاڤوازیێ ناسراو بە ئەنتۆن لاڤوازیی کەسێکی خانەدان و کیمیاگەر بوو و کەسایەتییەکی گرنگ بوو لە شوڕشی کیمیایی سەدەی ھەژدەیەم. ھەروەھا کاریگەرییەکی گەورەی ھەبووە لە مێژووی کیمیاو مێژووی زیندەوەرزانیی. لاڤوازیێ بەشێوەیەکی بەربڵاو لە ئەدەبیاتی گشتیدا ناسراوە بە باوکی کیمیای نوێ.
بەشێوەیەکی گشتیوا لەقەڵەم دەدرێ کە دەسکەوتە گەورەکەی لاڤوازیێ بە بەرفراوانی ھەڵقوڵاوە لە گوڕینی زانست لە جۆرێتییەوە بۆ چەندێتی بۆ شیکردنەوەی زانستی کیمیایی. لاڤوازیێ ناسراوترین کەسە لە دوزینەوەی ڕوڵی گرنگی ئۆکسجین لە سوتاندا. لاڤوازیێ لە ساڵی ١٧٧٨ ئۆکسجینی ناساندو ناوی لێنا. ھەروەھا لە ساڵی ١٧٨٣ ھایدروجینیشی ناساند و دژایەتی بیردۆزی فڵوجیستونیش (کە تایبەتە بە ئاگرو سوتان) ی کرد. لاڤوازیێ ڕۆڵی ھەبوو لە دروستکردنی سیستەمی مەتری دا، ھەروەھا یەکەم لیستی توخمە فراوانەکانی نووسی و یارمەتیدەری چاکسازی بوو لە کومەڵە زاراوەیەکی کیمیایی دا. ئەو پێشبینی ھەبوونی ئاوێتەی سیلیکۆنی کرد لە سالی ١٧٨٧، ھەروەھا یەکەم کەس بوو کە توخمی گوگردیسەلماند وەک توخم نەک وەک لێکدراو. لاڤوازیێ ئەوەی دۆزییەوە کە ھەرچەندە ماددە لەوانەیە شێوە و شێوازی خۆی بگوڕێ بەڵام بڕ یاخود کێشەکەی ناگورێ.
لاڤوازیێ ئەندامێکی بەھێزی ئەنجومەنەکانی ئەرستوکراتی (بەگزادەیی) بووەو بەڕێوەبەری (فیرمی ژێنێرال) د واتە دەزگاری بریکاری باج بوو. فیرمی ژێنێڕال یەکێک بوو لە بەشە سەرەکییەکانی ڕژێمی پێشووی پاشایاتی فەڕەنسا کە زۆر نەخوازراو بوو بە ھۆی ئەو پارەیەی کە بۆ خۆی ھەڵی دەگرت لە خەرجی وڵات و نھێنی بڕگەی گرێبەستەکان و توندوتیژی بریکارە چەکدارەکانی. ھەموو چالاکییە سیاسی و ئابوورییەکانی لاڤوازیێ ھۆکارو یارمەتیدەر بوون کە بتوانێ خەرجی لێکۆڵینەوە زانستییەکانی بکات. لەو کاتەی کە شوڕشی فەڕەنسا لە لوتکەدابوو، لاڤوازیێ سزادرا بەھۆی فێڵ کردن لە باج و فرۆشتنی توتنی خراپ یاخوود پیس (ڕێگەپێنەدراو)، ھەروەھا بەو ھۆیەشەوە لە سێدارە درا.
سەرەتای ژیان و پەروەردە
ئەنتون ڵۆڕێنت لاڤوازیێ لە خانەوادەیەکی دەوڵەمەند و خانەدان لەدایکبوو لە ٢٦ی ئابی ١٧٤٣ لە پاریس. کوڕی پارێزەرێک بوو لە پەرلەمانی پاریس. لاڤوازیێ لەتەمەنی پێنج ساڵیدا میراتێکی زووری وەرگرت لەدوای مردنی دایکی. لە کۆلێژی مازارینی سەر بە زانکۆی پاریس دەستی بە خوێندن کرد لە ساڵی ١٧٥٤ لە تەمەنی یازدە ساڵی. لە ھەردوو ساڵەکانی کۆتایی قوتابخانە ئارەزووی زانستیی بۆ دروست بوو و دەستی کرد بە خوێندنی کیمیاو ڕووەکناسی و گەردوون ناسی و ھەروەھا بیرکاری. لە پولی فەلسەفەدا لە لایەن ئابێ نیکۆڵاس لویس دێ لاسایلێ سەرپەرشتی و چاودێری دەکرا کە شارەزایەکی بەناوبانگی بیرکاری و گەردوونناسێکی چاودێر بوو. ئەو زانایە لاڤوازیێ ی گەنجی فێری ئەوە کرد کە حەزی بۆ کەشناسی بچێ بەجۆرێک کە پەرۆشی و خوشەویستییەکەی وایکرد ھەرگیز وازی لێ نەھێنێ. لاڤوازیێ چووە بەشی یاساو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی بەدەست ھێنا لە ساڵی ١٧٦٣. ھەروەھا مۆڵەتی پارێزەرێتی بەدەست ھێنا لە سالی ١٧٦٤. لاڤوازیێ بڕوانامەی یاساناسی بەدەست ھێناو بووە ئەندامی سەندیکای پارێزەران، بەڵام ھەرگیز وەک پارێزەر ئیشی نەکرد. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەو بەردەوام بوو لە خوێندنەوە لەبواری زانستیی لەکاتە بەتاڵەکانیدا.
سەرەتای کارە زانستییەکانی
پەروەردەبوونی لاڤوازیێ لە لایەن چەندین ڕۆشنفکرە دیارەکانی سەردەمی ڕۆشنگەریی فەڕەنسییەوە بوو و شەیدای فەرھەنگە کیمیایییەکەی پیێر ماکیور بوو. لاڤوازیێ بەشداری وانە زانستیی سروشتییەکانی دەکرد. لێبڕان و خوشەویستیی لاڤوازیێ بۆ کیمیا زیاتر بەھۆی کاریگەری ئێتین کوندیڵاک بوو کە زانایەکی دیاری فەڕەنسی بوو لەسەدەی ھەژدەیەم. یەکەم بڵاوکراوەی کیمیایی لاڤوازیێ لە ساڵی ١٧٦٤ بوو. لە ساڵەکانی ١٧٦٣ تا ١٧٦٧ دەستی بە خوێندنی زەویناسی کرد لەژێر دەستی زانای کانزاناس جین ئێتین گیتارد. بەیارمەتی گیتارد لە حوزەیرانی ١٧٦٧ کاری لەسەر پێوانێکی زەویناسی لەناوچەی ئالسێس لوڕێین کرد. لە ساڵی ١٧٦٤ یەکەم توێژینەوەی خۆی خوێندەوە بۆ ئەکادیمیای زانستەکاننی فەڕەنسی کە ھەڵبژێردراوترین کومەڵگای فەڕەنسی بوو بۆ تایبەتمەندییە کیمیایی و فیزیایییەکانی گەچ (کاڵسیوم و گۆگردی ئاوێتەبوو). لە ساڵی ١٧٦٦ بە مەدالیای زێر خەڵاتکرا لە لایەن پاشا لەبەرامبەر وتارێکی لەسەر کێشەکانی ڕوناککرنەوەی شەقامەکانی شار. لە ساڵی ١٧٦٨ لاڤوازیێ پۆستێکی کاتی بەدەست ھێنا لە ئەکادیمیای زانستەکان. لە ساڵی١٧٦٩ ئیشی لەسەر یەکەم نەخشەی زەویناسی فەڕەنسا کرد.
توێژینەوە زانستییەکانی بۆ بەرژەوەندی گشتیی
لەکاتێکدا لاڤوازیێ بە بەربڵاوی ناسراوە بە ڕۆڵی کاریگەری لە بواری زانستیدا، بەشێکی گرنگی سامانەکەی و ئیشەکەی تایبەت کردبوو بە سوود گەیاندن بە خەڵک. لاڤوازیێ کەسێکی خێرخواز بوو، گرنگییەکی زۆری دەدا بە خەڵکی وڵاتەکەی بایەخێکی زۆری دەدا بەبواری گوزەرانی دانیشتوانی وڵاتەکەی لەڕووی کشتوکاڵی و پیشەسازی و زانستەکانی تر. یەکەم نموونەی ئەم پەرۆشییەی لەوەدا بەدەرکەوت کە لە ساڵی ١٧٦٥ وتارێکی لەسەر بەرەوپێش بردنی ڕوناککرنەوەی شەقامەکانی شار نارد بۆ ئەکادیمیای زانستەکانی فەڕەنسی.
ژێنگژۆو
وێنۆک ژێنگژۆو پایتەخت و گەورەترین شارە لە ھێنان ئەکەوێتە ناوەندی وڵاتی چین ئەکەوێتە ناوەندی باکوری ھێنان وە یەکێکە لەو شارانەی کە ئەکەونە ناوەڕاستی چین. شارێکی سیاسی و ئیکۆنۆمی و پەروەردەیی و تەکنەلۆژییە لە ھێنان
ئانتوان لاڤوازیێ
توێژینەوە زانستییەکانی بۆ بەرژەوەندی گشتیی
دوای سێ ساڵ، لە سالی ١٧٦٨ گرنگی دا بە پڕۆژەیەکی نوێ بۆ نەخشەکێشانی ڕێڕەوی ئاو. مەبەست لەمەدا ئەوە بوو ئاو بھێنێت لە ڕوباری ئیڤێت بۆ ناوشاری پاریس، بەم شێوەیەش دانیشتوانی شارەکە دەتوانن ئاوی پاکی خواردنەوەیان ھەبێ. بەڵام بەھۆی ئەوەی پڕۆژەکە ھەرگیز دەستی پێنەکرد، لاڤوازیێ لەبری ئەوە سەرنجی وەرگێڕایە سەر خاوێنکردنەوەی ئاوی ڕووباری سێین. ئەمە ئەو پڕۆژەیە بوو کە وای لە لاڤوازیێ کرد بایەخ بدات بە کیمیای ئاوو ئەرکەکانی دابینکردنی تەندروستی گشتی ئاوو ئاوەڕۆ.
سەرباری ئەوەش، ئەو حەزی لە گرنگیدان بوو بە جۆر و پاک و خاوێنی ھەوا. ھەندێ لە کاتەکانی بەسەربرد لە خوێندنی مەترسییەکانی تەندروستی کە پەیوەستن بە کاریگەری بارووت لەسەر ھەوا. لە ساڵی ١٧٧٢ ھەستا بە ئەنجامدانی لێکۆڵینەوەیەک لە سەر چۆنییەتی دووبارە بنیاتنانەوەی نەخۆشخانەی (ھۆتێل دیو) بەجۆرێک کە ڕێگە بە ھەواگوڕکێیەکی گونجاو و ھەوای پاک بدات بچێتە ناوی، دوای ئەوەی کە زیانی بەرکەوتبوو بەھۆی ئاگرکەوتنەوە.
ژێنگژۆو
سەرچاوەکان
پۆل:پایتەختە پارێزگاکانی چین پۆل:ژێنگژۆو پۆل:شارەکان لە ھێنان
ئانتوان لاڤوازیێ
توێژینەوە زانستییەکانی بۆ بەرژەوەندی گشتیی
لەو کاتەدا زیندانەکانی پاریس بەوە ناسرابوون کە بەشێوەیەکی گشتی ژیان تیایاندا گونجاو نەبوو، ھەروەھا مامەڵەکردن لەگەڵ زیندانییەکان بێبەزەییانە بوو. لاڤوازیێ لە ساڵی١٧٨٠ بۆ١٧٩١ بەشداری کرد لە لێکۆڵینەوە لەسەر پاک و خاوێنی و تەندروستی زیندانەکان و ھەروەھا ھەندێ پێشنیاری پێشکەش کرد بۆ بەرەو پێشبردنی باروودۆخی ژیان و گوزەرانی زیندانیان، بەڵام زۆربەی پێشنیارەکان پشتگوێ خران.
جارێکیان لاڤوازیێ وەک بەشێکی ئەکادیمیا، کێبڕکێیەکی ئەنجامدا بۆ ئەوەی ئاراستەی لێکۆڵینەوە زانستییەکانی بکاتە ھاندەرێک بۆ بەرەوپێش بردنی بارودۆخی خەڵک و لێکۆڵینەوەکانی خۆیشی. یەکێک لەو پڕوژانەی کە پێشنیاری کرد لە ساڵی ١٧٩٣ ئەوەبوو کە تەندروستی خەڵک بەرەوپێش ببات لەبواری ھونەرە ناتەندروست و مەترسیدارەکان.
سەرپەرشتی کردنی زانست
لاڤوازیێ تێڕوانینێکی ھەبوو لەسەر پەروەردەی گشتی کە ڕەگی ھەبێ یاخود بەشداربێ لە بە کومەڵایەتی کردنی کاری زانستی و چاکەکردن یاخود مرۆڤ دۆستی. لاڤوازیێ ڕێژەیەکی بەرفراوانی دەرامەتەکەی بەدەست ھێنا لە ڕێگەی کڕینی پشکی کۆمپانیای (کێڵگەی گشتی) کە ڕێگەی پێدا بە بەردەوامی کار لەسەر زانست بکات و بە خۆشگوزەرانی بژیت و لێشی ببەخشێت لەپێناو بەرەوپێش بردنی کومەڵگا. (ھەروەھا ئەمە بووە ھۆی لەناوچوونی لە سەردەمی تیرۆر و کوشتنی خەڵک دوای چەند ساڵێک).
دەستەبەرکردنی پاڵپشتی دارایی حکومی بۆ زانست زۆر سەخت بوو لەوکاتەدا و، سەرەڕای کارکردن لەبواری زانستی قازانجێکی ئەوتۆی بۆ زانایان دەستەبەر نەدەکرد. بۆیە لاڤوازیێ سامانی خۆی بەکارھێنا بۆ کردنەوەی تاقیگەیەکی گرانبەھا و کارامە لە فەڕەنسا بۆ ئەوەی زانا ئارەزوومەندەکان بتوانن بەکاری بھێنن بۆ خوێندن و توێژینەوە بەبێ ئەوەی خەمی ئەوەیان بێت کە پاڵپشتی دارایی بۆ لێکۆڵینەوەکانیان دابین بکەن.
ھەروەھا لاڤوازیێ پاڵنەرەک بوو بۆ خوێندنی حکومی لەبواری زانستەکان. لاڤوازیێ دوو ڕێکخراوی دامەزراند، ڕێکخراوی (لیسێ) و مۆزەخانەی نەخشەدانانی پیشەسازی فەڕەنسی، کە ھەردووکیان وەک ئامرازێک بۆخزمەتکردنی کۆمەڵگا لەبواری خوێندن و پەروەردە دروست کرابوون. ئەم دوو ڕێکخراوە لە لایەن کەسانی دەوڵەمەند و خانەدانەوە پاڵپشتی دارایی بەردەوامیان بۆ تەرخان دەکرا و بەمەش دەزگای (لیسێ) لە ساڵی ١٧٩٣ەوە، بەشێوەیەکی بەردەوام خول و کۆرسی پێشکەشی خەڵک دەکرد.
زاھیر بەگی جاف
زاھیر بەگی جاف باپیرە گەورەی جافەکانی کوردستانی باشوورە کە ناسراون بە جافی مورادی و یەکێکە لە سەرۆکە مێژووییە گەورەکانی عێلی جاف. کۆچی زاھیر بەگ و چوارسەد خێزان لە زێدی جافەوە واتە جوانڕۆ بۆ کوردستانی باشوور وەک یەکێک لە ڕووداوە گەورەکانی مێژووی جاف ناس دەکرێت.
کۆچ کردن بۆ باشوور
زاھیر بەگ لەگەڵ چوارسەد ماڵێکدا لە عێل و کەسوکاری، لە سەردەمی نادر شای ئەفشاردا وەک پێ دەچێت (١١٥٥ی کۆچی مانگی) لە زێدی ڕەسەنی جافەوە (جوانڕۆ) کۆچیان کرد و لە ڕووباری سیروان پەڕینەوە و لە بەری ڕۆژئاوایدا نزیک بە شوێنی دەربەندیخانی ئێستا دامەزران، ئیدی لەو شوێنەدا بەردەوام دەسەڵات و سامانیان بەردەوام زیادی کرد. لێرەدا مێژوونووسان لەسەر دیاریکردنی مێژووی ھاتنی زاھیر بەگ و خزمانی بۆ کوردستانی باشوور کۆک نین، ھەندێکیان دەڵێن ئەو مێژووە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی سوڵتان مورادی چوارەم کەنازناوی (مورادی) وەک پاداشت بەو جافانە بەخشی لە ئەنجامی ئەوەی لە فەتحی بەغدادا ساڵی ١٠٤٨ی کۆچی ھاوکاری ئەویان (واتە مورادی چوارەم) لە دژی فارسەکان کرد. بەڵام بەشێکی تر مێژوونووسان دەڵێن، ئەم ڕەوە بە کۆمەڵەی جاف بۆ کوردستانی باشوور لە سەردەمی نادر شای ئەفشاردا (ساڵی ١٠٥٥ی کۆچی) ڕووی داوە، وادیارە کە لە ڕووی باری مێژووییەوە ئەمەیان زۆرتر لە ڕاستی بچێ. لەو سەردەمەدا جافەکان توانییان ھێمنی و ئاسایش لە ناوچەکەدا بسەپێنن و ئەو دز و جەردانە بنبڕکەن کە پێشتر باری ناوچەکەیان ئاڵۆز کردبوو. ئەوجا کەم کەم خزمانێکی زۆریان لە جوانڕۆوە دەھاتن و پێوەندییان پێوە دەکردن، وەھا ژمارە و ھێزیان لە ھەوارگە نوێکەیاندا پتر زیادی کرد و لەلایەن بابانییەکانەوە (کە پایتەختیان سلێمانی بوو) ڕێز و حورمەتێکی زۆریان لێگیرا و موڵک و لەوەڕگای فراوانیان پێ بەخشرا و سنووریان گەیشتە دەشتی شارەزوور.
مردن
خان ئەحمەد خانی ئەردەڵان بە سوپایەکی دوو ھەزار کەسییەوە شاڵاویان ھێنا بۆ سەر ناوچەکە و دەستیان بە ڕاوڕووت و جەردەیی و وێرانکاری کرد، ھەرکە گەیشتنە نزیکی شوێنی دەربەندیخانی ئێستا، زاھیر بەگ و جەنگاوەرەکانی، بە گژیاندا چوون و شەڕێکی خوێناوی لە نێوانیاندا ڕووی دا. لە ئاکامدا سوپاکەی خان ئەحمەد خان بە ھۆی ژمارەو و چەک و تفاق و مەشقی باشیانەوە، بەسەر ھێزی جافدا سەرکەوتن و زاھیر بەگ بوو بە دیل و بە دارێکدا ھەڵواسرا و نامەردانە کوژرا، ئەویش بە ھۆی ئەو زەرەر و زیانە سەختانەمە بوو کە لە شەڕەکەدا لێیان کەوت. بە کوشتنی ئەو سەرۆکە ھەڵکەوتووە، جاف سەرکردەیەکی مەزنی لە دەست دا و ڕیزەکانی تێکچوو و لاواز بوون. بۆیە تاھیر بەگی برای زاھیر بەگ لەگەڵ ھەندێک لە خزمانیدا ڕوویان کردە شام و لەوێ جێگیر بوون، عەبدولقادر بەگی کوڕی زاھیر بەگیش کە جێگەی باوکی گرتەوە ڕووبەڕووی بارو دۆخێکی سەخت و ناھەموار بووەوە.
چوانڕۆنگ
چوانڕۆنگ (بە چینی: 犬戎) یان دۆگ ڕۆنگ خەڵکانێکی بە ڕەگەز چینین پێیان ئەوترێ «چیانگ» لە بەشێکی باکووری ڕۆژاوای چین چالاک بوون لە سەردەمی ئیمپراتۆرییەتی ژۆو (١٠٤٦ تا ٢٢١ی پێش زایین) وا بڕوا دەکرێ زمانەکانیان ئەندام بوبێت لە زمانەکانی تبتی-بورمی کە لقێکە لە زمانەکانی سینۆ-تبیتی
پۆل:ئیمپراتۆریەتی ژۆو پۆل:خەڵک بەپێی ڕەگەز پۆل:خەڵک لە سەردەمی دێرینی چین پۆل:خەڵکی دێرینی چین
ئێکس ڤیدیۆس
ئێکس ڤیدیۆ یەکێکە لە ماڵپەڕە سێکسییەکانە کە دەتوانرێت ڤیدیۆکانی بەخۆرایی چاو لێبکرێت. ئەو ماڵپەڕە لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٧ لە لاس ڤێگاس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دامەزرا و ئێستاش چالاکە. ئێکس ڤیدیۆ پلەی یەکەمی لە ماڵپەڕە کۆمەڵایەتییەکاندا لە دوای ماڵپەڕی پۆرن ھاب لە ساڵی ٢٠١٠دا وەرگرت.
قەزای گۆرانبۆی
وێنۆک|نەخشەی ئازەربایجان کە قەزای گۆرانبۆی پیشان دەدات قەزای گۆرانبۆی (ئازەربایجانی: Goranboy rayonu)یەکێکە لە ٦٦ قەزای ئازەربایجان. دەکەوێتە ڕۆژاوای وڵات و سەر بە ھەرێمی ئابووریی گەنجە-دەشکسانە. ئەم قەزایە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزاکانی کەڵبەجار، قەزای تارتار، یەولاخ، ساموخ، گۆیگۆل. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی گۆرانبۆیە. تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ١٠٥ ھەزار کەس بووە.
سەرچاوەکان
پۆل:قەزای گۆرانبۆی
محەممەد محەممەد فیاز
محەممەد محەممەد فیاز (عەرەبی: محمد محمد فیاض)، پزیشکێکی میسریە، یەکێکە لە پزیشکە بەناوبانگەکانی سەردەمی نوێی میسر لە بواری نەشتەرگەریی ئافرەتان، ژمارەیەک بەرھەم ھەبووە سەبارەت بە ئافرەت و تەندرووستیەکەی، کە ناوبانگی دەست کەوتوە.
ژیان
لە (المحلە الکبرى) لە دایک بووە لە میسر ساڵی ١٩٢٢، دەرچووی قەسڕ عەینی ساڵی ١٩٤٥، پسپۆڕ بوو لە پزیشکی مناڵبوون و ئافرەتان (Gynecology)، لە ھەمان کۆلێژ دکتۆرای بەدەست ھیناوە.
گرنگی بە بوارەکەی خۆی دەدا، یانی ھەموو شتێک سەبارەت بە ئافرەت، تەندرووستیەکەی و مناڵبوونی، کتێبی زۆری نووسیوە و زۆر کۆڵینەوەشی ئەنجام داوە، زۆر گرنگیشی بە ئافرەتی سەردەمی میسڕی کۆن داوە. لە ڕۆژی دووشەممەی ٥ی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٠٩ز لە ٨٥ ساڵیدا.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٠٩ پۆل:پزیشکە میسرییەکان
مۆزەخانەی ئیتنۆگرافی جیرۆکاستەر
مۆزەخانەی ئیتنۆگرافی جیرۆکاستەر مۆزەخانەیەکە لە شاری جیرۆکاستەری ڕۆژاوا لە ئالبانیا. مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٦٦ دروستکراوە، لە شوێنی لەدایکبوونی سەرکردەی کۆمۆنیست «ئینڤەر خۆجا» دروستکراوە، و لە شێوازی ژیانی نەریتی شارەکەدایە، تێگەیشتن بۆ ژیانی نەریتی ئەو شارە دابین دەکات. لە ساڵی ١٩٦٦ تا ١٩٩١ ئەو بینایە وەک مۆزەخانەیەکی دژە فاشیست خزمەتی دەکرد، بەڵام دوای ڕووخانی سۆشیاڵیزم لە ئالبانیا، گۆڕدرا بۆ ھونەری کلتوری خانوو و کەرستە نەریتییەکانی ناو ماڵ، و مۆزەخانەکە ھەموو ساڵ کراوەیە بۆ سەردانکەران.
بنیامین ھاریسۆن
بنیامین ھاریسۆن ( بە ئینگلیزی Benjamin Harrison لە دایکبوون ٢٠ی ئابی ١٨٣٣ مردن ١٣ی ئازاری ١٩٠١) پارێزەر و سیاسەتمەدارێکی ئەمریکی بوو کە لە ساڵی ١٨٨٩ تا ١٨٩٣ وەک ٢٣مین سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان کاری دەکرد. ئەو کوڕەزای سەرۆکی نۆیەم ویلیام ھێنری ھاریسۆن و ھەروەھا نەوەی بینجامین ھاریسۆن پێنجەم بوو، کە باوک و دامەزرێنەری ئەمریکا بوو، واژووی لە ڕاگەیێنراوەی سەربەخۆییی ویلایەتە یەکگرتووەکان کرد.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٣ پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٨٨٠ پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٨٩٠ پۆل:مردووانی ١٩٠١ پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان
مۆزەخانەی ئیتنۆگرافی لە کاڤاجۆ
مۆزەخانەی ئیتنۆگرافی لە کاڤاجۆ (لە ساڵی ١٩٧١ تەواو بوو) لەسەر بینایەک نوێکراوەتەوە، وەک پێشانگایەک دروستکراوە، کە لە سەدەی ١٨ لە تەواوی ئالبانیا بڵاوبوویەوە. لەگەڵ ئەوەشدا بنچینەی تەلارسازییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ دواکەوتوویی کۆن لە پۆلێنکردنی «ڤێلا ڕۆستکا»، کە بە شێوەیەکی گشتی لەو ناوچەیە دۆزراوەتەوە. دوای تەواو بوونیاتنانی بیناکە، مۆزەخانەکە بووە شوێنی شوێنەواری کلتوری. دەستەی بەڕێوەبردن کە ئاراستەکردنی چەمکی بەرنامەڕێژی و تێڕوانینی مۆزەخانەکەیە، لە بەناوبانگترین لێکۆڵینەوە ئێتنۆگرافییەکان نوێیان کردووەتەوە. تایبەتمەندی سەرەکی سندوقی ئێتنۆگرافی مۆزەخانەکە بە جیاوازی و بنچینە ھەمەجۆرەکەی دیاری دەکرێت. کاری سیرامیک و مس و چنین لە ھونەرزانانی خۆماڵی دروست کراوە، کە لە مۆزەخانەکەدا نمایش دەکرێت. ھەروەھا لە ناوچەکانی باکوور و باکووری ڕۆژھەڵات و باشووری ئالبانیاوە کاری زۆر گەورە کراوە. توخمەکانی پۆشاکە تەقلیدییەکانی ئەم ناوچانە بە ئاستی زیرەکی و وردبینیی خۆیان دەناسن، بەھۆی دەوڵەمەندیی ڕازاندنەکان و ھێماکان کە لە شێوەی ئەندازەیی و ئاژەڵی و کلێرۆسکۆپیکدا یەکدەگیرێن.
زو سین
زو سین ( بە چینی:祖辛) ناوی کەسی زی دان، پاشایەکی ئیمپراتۆریەتی شانگە لە مێژووی دێرینی چین
گوێرەی شیجی کە لەلایەن سیما چیانەوە نوسراوە وەکوو چواردەم پاشای ئیمپراتۆریەتەکە تۆمارکراوە، کە شوینی باوکی زو یی (祖乙) گرتۆتەوە بە گوێرەی شیجی ئەو ١٦ ساڵ فەرمانڕەوایی کردووە (ھەرچۆنێک بێت بەگوێرەی بامبو بۆ ماوەی ١٤ ساڵ فەرمانڕەوایی کردووە) دواتر لەلایەن برا بچووکەکەی ۆ جیا (沃甲) وە شوێنی گیراوەتەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاشاکانی ئیمپراتۆریەتی شانگ
لاتڤیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨
لاتڤیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨ بوو کە لە ١٧ی ئایار تا ١٢ی ئابی ١٩٢٨ لە ئەمستەردام لە ھۆلەند بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٢٨ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨
ئیمپراتۆریەتی سوی
شانشینی سوی ،،، شانشینێکی تەمەن کورتی چین بوو، سوی ھەردوو شانشینی باکوور و باشووری لەیەکتر جیاکردەوە. شانشینی سووی ھەردوو شانشینەکانی باشوور و باکووری لەیەکتر بەستەوە و دووبارە فەرمانڕەوایەتی بۆ خەڵکی ھان دامەزراندەوە لەگەڵ بەڕەگەز کردنی کەمینە نۆمادەکانی ناوچەکە (پێنج بەربەرییەکان) لەناو خاکەکەی کە دواتر لەلایەن بووە شانشینی تانگ.
شانشینی سوی لەلایەن ئیمپڕاتۆر وێنی سوی دۆزرایەوە، پایتەختەکەی چانگان بوو (کە بە لەمڕۆدا ناوی داسینگە، سیان، شانسی) لە ٥٨١–٦٠٥ دواتر بۆ لۆیانگ (٦٠٥–٦١٨) گۆڕا.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٧ەم پۆل:مێژووی چین پۆل:پاشایەتیە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان پۆل:سەدەی شەشەم لە چین پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین
سوزگی
وێنۆک|سوزگی سوزگی پێکھاتووە لە قاپێکی ستیلی یان باغەیی کە کونی تێدایە و بۆ پاڵاوتن بەکاردێت.
سەرچاوەکان
پۆل:دەفرەکان
پێندڵتن وارد
وارد تەیلۆر پێندڵتن جۆنستۆن (؛ لەدایکبووی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٨٢)، بەپیشەیی بە پێندڵتن وارد یان پێن وارد ناسراوە، ئەنیمەیشنساز، سیناریۆنووس، بەرھەمھێنەر، دەرھێنەر و ئەکتەرێکی دەنگی ئەمریکییە کە بۆ ستۆدیۆکانی کارتوون نێتوۆرک، ستۆدیۆکانی فرێدێرەیتۆر و نێتفلێکس ئەنیمەیشن کاری کردووە. زنجیرەی کاتی سەرکێشیی خاوەن خەڵاتی ئێمی، زنجیرەی ئینتەرنێتیی ئازاترین جەنگاوەران و زنجیرەی ئەنیمەیشنی ئینجیلی نیوەشەوی دروست کردووە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢ پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان پۆل:دەرھێنەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی پۆل:دەرهێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی پۆل:دەرهێنەرانی دەنگی ئەمریکی پۆل:نمایشكاران پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم پۆل:کەسایەتییەکانی نێو کارتۆن نێتوۆرک پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان
جۆن (جیھادی)
جۆن جیھادی (بە ئینگلیزی: Jihadi John)یان جۆنی زیندانیوان، ناوێکی ساختە کە پێدەچێت ناوی محەممەد جاسم ئیموازی بێت، بە جێبەجێکاری لەسێدارەدانی بارمتە بیانییەکان ناسراوە، خەڵکی بیدون بوو لە کووەیت، لەگەڵ خێزانەکەی کۆچیان کرد بۆ بەریتانیا لە ساڵی ١٩٩٤، و ھاووڵاتییەکی بەریتانییە. شەوی ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥، بەرپرسانی ئەمریکا ڕایان گەیاند کە جیھادی جۆن بە فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانەوە کراوەتە ئامانج بە مووشەکی ھێلفایر، کاتێک لەناو ئۆتۆمبێلێکدا بووە لە شاری ڕەققە، ڕۆژی دواتر بەرپرسان ڕایان گەیاند کە زۆر دڵنیان کە جیھادی جۆن تیرۆر کراوە.
تایبەتمەندییەکان
جۆن جیھادی شارەزای زمانی ئینگلیزی بەریتانییە، بەو پێیەی لە بەریتانیاوە ھاتووە بۆ پەیوەندی کردن بە گرووپی وڵاتی ئیسلامیی، پێشتریش لە سووریا دەژیا. جۆن بەناوبانگ بوو بە ھەڵگرتنی چەقۆ بۆ سەربڕینی بارمتە لەبەردەم کامێرا بۆ جیاکردنەوەی سەری لە جەستەی، ھەروەھا جلێکی ڕەشی لەبەردا بوو بۆ داپۆشینی ھەموو جەستەی جگە لە چاوەکانی، ھەروەھا یەکێک لە بارمتەکانی ھەڵگرتبوو کە جلی پرتەقاڵی لەبەردا بوو، و ھۆکاری کوشتنی بارمتەکانە، چونکە ھاوپەیمانی نێونەتەوەیی پێداگری لەسەر بۆردوومانکردنی ئامانجەکانی وڵاتی ئیسلامی کرد، کە ژیانی بارمتەکە دەخاتە مەترسییەوە، و ھاوپەیمانی نێونەتەوەیی بەھای ١٠ میلیۆن دۆلاری ئەمریکیی تەرخان کرد بۆ دەستگیرکردنی جۆن، ھەروەھا جۆن جیھادی سەربازانی سووریای سەر بە میریی بەشار ئەسەدی لە سێدارەدا.
ژیان
محەممەد جاسم عەبدولکەریم عەلینان ئەلزەفیری لە ١٧ی ئابی ١٩٨٨ لە کوێت لە باوک و دایکێک بە ناوەکانی جاسم و غەنییە لەدایکبووە. خێزانەکە خەڵکی بیدونە، لە ساڵی ١٩٩٤ کاتێک تەمەنی شەش ساڵ بوو ڕوویان لە ئینگلتەرا کردووە. لە ناو ڕۆژئاوای لەندەن نیشتەجێ بوون، لە نێوان موڵکەکانی مایدا ڤەیلدا دەجووڵان، دواتر لە سانت جۆن وود و دواجار لە کوینز پارک ژیاون. ئیموازی چووە قوتابخانەی سەرەتایی کڵێسای سانت مەریەم مەگدالین لە ئینگلتەرا، و دواتر ئەکادیمیای کۆمەڵایەتی کویتنێت کیناستۆ.
لە ساڵی ٢٠٠٦ چووە زانکۆی وێستمینستەر و سیستەمی زانیاری و کارگێڕی بازرگانی خوێندووە. دوای سێ ساڵ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی دەستەبەر کرد. لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا لە کۆمپانیایەکی تەکنەلۆژیا لە کوێت وەک بازرگان کاری کردووە، بەڕێوبەرەکەی بە باشترین کارمەندی کۆمپانیاکەی دانابوو.
مردن
لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٦، داعش بۆ یەکەمجار لە ڕێگەی گۆڤاری ئەلیکترۆنیی ئینگلیزیی ڕێکخراوەکەوە بە ناوی «دابیق»، مردنی محەممەد ئیموازی ناسراو بە «جیھادی جۆن» ڕاگەیاند. سوپای ئەمریکا لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ ڕایگەیاند کە «دڵنیایە» کە ئیموازی لە ھێرشێکی فڕۆکەی بێفڕۆکەواندا لە شاری ڕەققە کوژراوە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨ پۆل:مردووانی ٢٠١٥ پۆل:ئەندامانی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)
ئەسعەد مەتران
ئەسعەد بن ئیلیاس بن جرجس، موەففەقەددین ئیبن مەتران، پزیشکێکی زانا بە ڕێزمان و وێژە، لە دیمەشق لە دایک بووە و لەوێش گەورە بووە، باوکیشی پزیشک بوو، بە پزیشکیەکی خزمەتی سەڵاحەددینی ئەییوبی کردووە، ھەر لەو ڕۆژانەش موسڵمان بووە، لە بەرھەمەکانی (المقالة الناصرية في حفظ الامور الصحية) و کتێبی (بستان الاطباء وروضة الألباء) کە نەیتوانی تەواوی بکات، ھەروەھا (المقالة النجمية قي التدابير الصحية).
پەراوێز
پۆل:خەڵکی دیمەشق
ئیبن ئەکفانی
ئەبوو عەبدوڵڵا شەمسەددین موحەممەد بن ئیبڕاھیم بن ساعد ئەنساڕی سنجاری ناسراو بە ئیبن ئەکفانی، پزیشک بوو، زاناش بوو بە حیکمەت و ماتماتیک و فیھی حەنەفی، لە شنگال لە دایک بووە و لەوێش گەورە بووە و لە قاھیرە نیشتەجێ بووە، پزیشکی ئەنجام داوە و لەوێش مردووە. لای چەند مامۆستایەکی ئایینیش خوێندویەتی و کتێبیشی سەبارەت بەمانە ھەیە وەک:
پاشماوە
کتێبی (إرشاد القاصد إلى أسنى المقاصد)ی ھەیە، ئەڵۆیس سپرێنگەر لە کەلکەتە بڵاوی کردۆتەوە ساڵی ١٨٤٩ز، چەندی تریشی نووسیوە وەک (نُخب الذخائر في أحوال الجواهر) و (الدرر النظيم في أحوال العلوم والتعليم) و (كشف الرين في أحوال العين).
ھەروەھا سەبارەت بە ماتماتیک و فەلسەفەش پاشماوەی ھەیە، لە بەرھەمە پزیشکیەکانی: (غنية الطبيب في غيبة الطبيب) و (كشف الرين في أمراض العين) کە (نور الدین المناوي) شەرحی کردووە و ناوی لێناوە (وقاية العين)، ھەروەھا (نهاية القصد في صناعة الفصد) و ( روضة الألباب في أخبار الأطباء).
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٢٨٦ پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٤یەم پۆل:پزیشکە عەرەبەکانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:پزیشکە عێراقییەکانی سەدەکانی ناوەڕاست پۆل:خەڵکی قاھیرە پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٤یەم
زیادە ژمارە
وێنۆک|275px|چەپ لە تیۆریی ژمارەکاندا، زیادە ژمارە ژمارەیەکە کۆی بەشدراوە تایبەتەکانی گەورەترە لە ژمارەکە خۆی. ١٢ یەکەم زیادە ژمارەیە. بەشدراوە تایبەتەکانی بریتین لە ١، ٢، ٣، ٤، و ٦، واتە کۆی بەشدراوە تایبەتەکانی دەکاتە ١٦ کە گەورەترە لە ١٢.
بەو بڕەی سەرجەمەکە کە لە ژمارەکە تێدەپەڕێت دەوترێت فرەیی یان زۆری (abundance). بۆ نموونە فرەیی ١٢ دەکاتە ٤.
نموونە
بۆ نموونە، بەشدراوە تایبەتەکانی ٢٤ بریتین لە ١، ٢، ٣، ٤، ٦، ٨ و ١٢، کۆی بەشدراوە تایبەتەکان دەکاتە ٣٦. لەبەر ئەوەی ٣٦ گەورەترە لە ٢٤، کەوایە ٢٤ زیادە ژمارەیە. فرەیی ٢٤ دەکاتە ١٢ لەبەر ئەوەی ٣٦-٢٤=١٢.
سەرچاوەکان
پۆل:پاشیەکیی ژمارە تەواوەکان
ئیبن خەوام
عەبدوڵڵا بن موحەممەد بن عەبدولڕەززاق حەربەوی، عیمادەددین یان جەمالەددین ئیبن خەووام، پزیشکێکی عێڕاقی زانا بە ژمێریاری، سەرقاڵیش بوو بە فەلسەفە، خەڵکی بەغدادە و لەوێش مردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی بەغدا
سانۆس
سانۆس ئەو کەسایەتییەکی خەیاڵی خراپە و لەو چیرۆکە نەخشێندراوانەی کە مارڤڵ کۆمیکس بڵاوی دەکاتەوە دەرکەوتووە، دەرکەوتنی یەکەمی کەسایەتییەکە لە پیاوی ئاسنین #٥٥ (شوباتی ١٩٧٣) بوو وە لە لایەن نووسەر و ھونەرمەند جێم ستارلین لە سەردەمی زیوی چیرۆکە نەخشێندراوەکان دروستکراوە و ھەروەھا ستارلین دانی بەوەدانا کە کەسایەتییەکە لە کەسایەتی دارک سایدی خراپی دی سی کۆمیکس وەرگیراوە. وە لەو کاتەوە کەسایەتی سانۆس لە دەرکەوتن بۆ چوار دەیە لە بەرھەمە جیاوازەکانی مارڤڵی وەک چیرۆکە نەخشێندراوەکان و فیلمەکان و یارییە ڤیدیۆییەکان و وێنە جوڵاوەکان بەردەوام بووە.
ھێز و تواناکانی
سانۆس ئەندامێکی گرنگی ڕەیس ئۆف سوپەرھیومانسە کە ناسراوە بە (تایتەنیان) کە ھەموویا ھێزی مانەوەیان لەژیان بۆ ھەتایە ھەیە، بەڵام ئەبەدی بەشێوەیەک کە ھێزەکەیان تێک نەچێ بەھۆی مانەوەیان، ھێزێکی ئەلیکترۆنی زۆر بەھێزی ھەیە کە وای لێدەکا، کەبەرگری و مانەوەی زۆر زۆربێ و ھیلاک نەبێت و ھێزی زۆبێ، وە ئەتوانێ لە ڕێگەی مێشکیەوە کۆنتڕۆڵی شتەکانی دەوروبەر بکات، بەدەر لەمانە دەتوانێ بیر و مێشک بخوێنێتەوە، وە ئەو بە بەویستی خۆی ئەتوانێ دەسکاری شتەکان بکات کە، وە ثانۆس لە شەڕی بەرامبەردا زۆر لێھاتووە، بەھۆی ئەوەی کە ڕاھێنانی پێکراوە لە ھونەری جەنگی لە تایتانەکان. سانۆس خۆی سەلماند لە شەڕی دژ بە ئۆدین و بە تایبەتی لە شەڕی دژ بە گالاکتۆس کە توانی خراپی بەسەر بێنێ. سانۆس زۆر زیرەکە لە بواری تەکنەلۆجیا و لە زانستە پێشکەوتووەکان ھەمووی شارەزایە. وە کورسیەکی ھەیە کە دەتوانێ بەناو گەردووندا بیگوازێتەوە و دەتوانێ تەلەپۆڕت و گەشتی بەنێو کاتی پێ بکا وە پێی بجووڵێ بە ھەموو گەردوونەکاندا، وە ثانۆس بلیەمەتە و دەفری فڕیو بەکار دێنێ.
سەرچاوەکان
پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان پۆل:ھەتاھەتاییەکان پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم پۆل:فیلمی ئەکشنی خراپەکار
سمڵ (ڕوەک)
سمڵی شیرین ، ڕەبناوک یان سۆتکە بە ( ئینگلیزی :sedge, galingale، galangal،  گیایەکی بۆنخۆشی بەهارە گوڵەکەی  ڕەنگی وەنەوشەییە  بالاکورتە گەلا باریک و درێژە، لە دەشتەکان لە نزیک ئاوەکان دەڕوێت و ڕەگی کەمێک خڕە و تووێکڵێکی ڕەشی هەیه. ڕەگەزێکە لە سمڵەکان کە نزیکەی ٦٠٠ جۆر  لەخۆدەگرێت.
200px|وێنۆک|چەپ|گیاى سمڵ
جۆری ناسراو بە سۆتکەی تام شیرین دەنکێک بەرهەم دێنێت پێی دەڵێن بنکە سمڵ.
ناوودەنگى
لە کوردەواریدا سمڵ و مێخەک دەکرێن بە خەناوکە و وەک خشڵ ژنان لە ملی خۆیان دەکەن
""عـاشقی ڕووی تۆیـە بـۆیـە سینەیی داغانە گوڵ
عەتـری زولفی تۆیە بۆنی مێخەک و موشک و سمڵ ""
سوودەکانى
لەزۆربەی ناوچەکانی کوردستان هەیه و بەشێوەی ڕستەی ئامادەکراو هەیه.
٭ لە درووستکردنی دەرمانی نەخۆشی شەکردا بەکاردێت و زۆر کاریگەرە.
٭ لە درووست کردنی دەرمان بۆ هەوکردنى زێی مێینە بەکار دێت بەتێکەڵی لەگەڵ دووگ و خورما.
٭ چارەسەری ئازاری سک دەکات و کرمکوژە.
٭ چارەسەری مایەسیرى دەکات.
٭ چارسەری تا دەکات.
٭ چارەسەری نەخۆشیەکانی دڵ دەکات.
٭ چارەسەری چکەمیزە دەکات.
٭ ژانەسەر ناهێڵێت.
٭ توانای جنسی زیاد دەکات لەگەڵ قەزوان بخورێت.
٭ چارەسەری نەخۆشیەکانی میزڵدان دەکات.
٭ دڵه کوتێ ناهێڵێت.
٭ میزهێنەرە.
٭ گورچیلە پاک دەکاتەوە لە ڕمڵ و بەرد.
٭ ددان بەهێز دەکات.
٭ هەوکردنی دەم و سوورێنچک و گەدە چارەسەر دەکات.
٭ بۆنی ناخۆشی دەم ناهێڵێت.
٭ لە درووست کردنی صابوون و شامپو بەکاردێت.
٭ لە درووست کردنی دەرمانی مێرو کوشتن بەکار دێت.
٭ ئازاری کاتی شیر پێدانی دایکان ناهێڵێت.
٭ بۆ ساڕێژی برین زۆر بەسوودە.
٭ دڵەڕاوکێ ناهێڵێت.
سەرچاوە
پۆل:ڕوەکەکان
مۆزەخانەی نەتەوەییی ئیتنۆگرافی (بیرات)
مۆزەخانەی نەتەوەیی ئیتنۆگرافی مۆزەخانەیەکی ئیتنۆگرافییە و دەکەوێتە شاری بیرات لە ئالبانیا. لە ساڵی ١٩٧٩ کراوەتەوە و چەندین شتی ڕۆژانەی لە مێژووی بیراتدا تێدایە. مۆزەخانەکە کەلوپەلی ڕەسەن و ژمارەیەک کەلوپەلی ناوماڵ و دۆسیەی دارین و کابینەی دیوار و ھەروەھا دووکەڵ و بیرێکی تێدایە، لە نزیک بیرەکان پرێسێکی زەیتوون، پرێسێکی خوری و چەندین قاپی سیرامیکی گەورە ھەیە، سەرنجێکی کلتووری مێژوویی ناوخۆیی ھاوڵاتیانی بیرات ئاشکرا دەکات. نھۆمی زەمینەکەی ھۆڵێکی ھەیە، مۆدێلێکی شەقامی سەدەکانی ناوەڕاست و دوکانی تەقلیدی لە ھەردوو لادا ھەیە، و لە نھۆمی دووەمیشدا ئەرشیف و ژوورێکی دانیشتن و چێشتخانە لێیە.
چەم کەو
چەم کەو گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری عەلی شیروان، ناوچەی سیوان، شارستانی ئیلام، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ئێران.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ئیلام ئیلام ئیلام پۆل:گوندەکانی شارستانی ئیلام پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان
وۆ جیا
ۆ جیا (بە چینی:沃甲) چیانگ جیا (بە چینی:羌甲) ناوی کەسی زو یوو، پاشایەکی ئیمپراتۆریەتی شانگ بوو لە مێژووی دێرینی چین، بە گوێرەی شیجی کە لەلایەن سیما چیانەوە نوسراوە پانزەم پاشای ئیمپراتۆریەتەکە بوو، کە شوینی براکەی زو سینی(祖辛) گرتەوە بە گوێرەی شیجی ٢٥ ساڵ فەرمانرەوایی کرد (ھەرچۆنێک بێت بە گوێرەی سەرچاوەکانی تر ٢٠ ساڵ) و لەلایەن برازاکەی زو دینگەوە (祖丁) شوێنی گیرایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاشاکانی ئیمپراتۆریەتی شانگ
ئۆتاران
ئۆتاران درامایەکی ھیندییە کە لە شەوانی ھەفتەدا لە ١ کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ بۆ ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ پەخش دەکرا. سێیەم درێژترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ھیندییە لە کەناڵی ڕەنگەکان بە ١٥٤٩ ئەڵقە.
نمایشەکە لە سەرەتادا سپارش کانچەندەنی و ئیشیتا پانچال وەک ئیچای لاو و تەپاسیا لە ساڵی ٢٠٠٨ بۆ ٢٠٠٩ ڕۆڵیان دەگێڕا. دواتر چەن ساڵێکی خایاند و لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١٢ تیشک خرایە سەر کارەکتەرەکانی ئیچا، تەپاسیا، ڤیر و ڤانش، ڕەشامی دیسای، ناندیش ساندھو و ڕۆھیت کۆڕانا. ساندھو لە ساڵی ٢٠١٢ بووە شوێنی ڤیکاس بھاڵا و ڕاجسینگ ڤێرما ڕۆڵی ئەڤیناش وەک کارەکتەری نەرێنی ڕۆڵی ھەبوو. دواتر فیلمەکە بازی بۆ ١٨ ساڵ دا، دواتر چیرۆکەکە لە دەوری ژیانی میتی، موکتا، ئەکاش و ڤیشنوە.
جۆشەتووی خواروو
جۆشەتووی خواروو گوندێکە، کەوتووەتە گوندستانی مەحمودچغ، ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا، شارستانی ساینقەڵا، پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا، ڕۆژھەڵاتی کوردستان.
حەیدەرلی
حەیدەرلی گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا ئەڤراز، ناوچەی نازی، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.
جۆشەتووی خواروو
جوگرافیا
جۆشەتووی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی ئێخی جان و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی ساینقەڵا و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی کوھلی خواروو لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی قشڵاقی بەختیار.
حەیدەرلی
جوگرافیا
حەیدەرلی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
ئایین
دانیشتوانی ئەم گوندە پەیڕەوی ئایینی ئیسلام(شیعە) دەکەن.
سەرچاوەکان
پۆل:شارستانی ورمێ ورمێ ورمێ پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ
فیفا ٢٢
وێنۆک فیفا ٢٢ یارییەکی ڤیدیۆیی تۆپی پێیە کە لەلایەن کۆمپانیای ھونەری ئەلیکترۆنی وەک چاپی ساڵی ٢٠٢٢ی زنجیرەی فیفا بڵاوکراوەتەوە. ئەمە ٢٩ھەمین خولی زنجیرە یارییەکانی فیفایە کە لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بۆ مایکرۆسۆفت ویندۆز و پلەیستەیشن ٤ و ئێکس بۆکس یەک و گووگڵ ستادیا و پلەیستەیشن ٥ و ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس و نینتێندۆ سویچ بڵاوکرایەوە.
دیمۆی ئەم یارییە لە ١١ی تەممووزی ٢٠٢١ بە بەشداری ١٠ تیپی ئەتلەتیکۆ مەدرید و بروسیا دۆرتمۆند و ئەیسی میلان و ئینتەرمیلان و لیڤەرپوول و چێڵسی و پاریس سانجێرمان و ڕیاڵ مەدرید و مانچستەر سیتی و تۆتنھام ھۆتسپێرس بڵاوکرایەوە. و کیلیان مباپی یاریزانی نێودەوڵەتی فەرەنسی لە بەرگی یارییەکەدا بە وەشانی ستاندارد و ئەلتیمێت و چامپیۆنز.
جووڵەی زۆر
بەشە سەرەکییەکەی پەیوەست بەم وەشانەی فیفا بریتییە لە Hypermotion کە تایبەتە بە وەشانی Google Stadia، پلەی ستەیشن ٥ و ئێکس بۆکس سێرێس ئێکس و ئێس لەم تەکنەلۆجیایەدا داتای یارییەکی ڕاستەقینەی ١١–١١ بە فێربوونی ئامێر و تۆڕی دەمار تۆمار دەکرێت و ھەموو جووڵەکان بە جووڵەی پێ و دەست و دەموچاویشەوە لەسەر یارییەکە دادەنرێت بۆ ئەوەی بتوانین جووڵەی واقیعیتری تیمەکان ببینین لە کاتی یارییەکەدا. لەم حاڵەتەدا یاریزانە ڕاستەقینەکان جل و بەرگی ھەستەوەریان لەبەر دەکەن و یارییە ئاسایییەکەیان ئەنجام دەدەن، ھەروەھا وردەکارییەکانی جووڵەی یاریزانەکان شیکاری بۆ دەکرێت و لە کاتی یاریکردندا دادەنرێت. ئەم تایبەتمەندییە ٤٠٠٠ ئەنیمەیشنی نوێی زیاد کردووە، لەوانە شێوازی نوێی یاریکردن، کۆنترۆڵکردنی تۆپ، جووڵەی گۆڵپارێز و شەڕی یەک بە یەک.
گرافیکی یاری
یەکێک لەو کێشە گەورەانەی کە فیفا ٢٢ ھەیەتی ئەوەیە کە گرافیکی یارییەکە بە بەراورد بە وەشانی پێشوو لەسەر کۆنسۆلی نەوەی ھەشتەم گۆڕانکاری بەسەردا نەھاتووە. کۆمپانیای EA ھەموو سەرنجی خۆی خستە سەر دروستکردنی یاری فیفا ٢٢ لەسەر کۆنسۆلی نەوەی ٩ و ئێستا پلەی ستەیشن ٥ و ئێکس بۆکس سێرێس ئێکس و ئێس ئەم یارییە بە کوالیتییەکی باوەڕپێنەکراو بەڕێوەدەبەن. بەڵام فیفا ٢٢ لەسەر کۆنسۆلی نەوەی ٨ جیاوازییەکی زۆری لەگەڵ فیفا ٢١ و ڤێرژنەکانی پێشووتر نییە!
ھەڵگر
گرنگترین گۆڕانکاری لە بەشی پیشەییدا دروستکردنی تیپێکە کە ناو و ئاڵا و یاریگا و ئاڵای تایبەتی خۆی ھەبێت. یاریزانەکە دەتوانێت تیپێک دروست بکات و بیخاتە ھەر خولێک کە بییەوێت بە ھەر ئاستێک بێت و تیپەکە بۆ خولەکانی ئاست بەرزتر بەڕێوەببات. یاریزان دەتوانێت بە ھەر ئاستێکی ھێزەوە تیپەکەی ھەڵبژێرێت و پەرەی پێبدات. ھەروەھا بەھێزی پێشکەوتنی یاریزانەکان لە شێوەی دارێکدایە بە مەشق و ڕاھێنان، بۆ ئەوەی بە ڕاھێنانی یاریزانەکان باشتر ئەزموونی پێشکەوتنی ھەر یاریزانێک بکەیت. ژمارەیەک ئەنیمەیشنی نوێ زیادکراون، لەوانە خۆشی یاریزانەکان لە ژووری جلگۆڕین و لە کاتی تۆمارکردنی گۆڵێکی گرنگ لە ساتەکانی کۆتاییدا.
ڤۆڵتا
ئەو بەشە سەرەکییەی کە بۆ بەشی ڤۆڵتا زیاد کراوە، زیادکردنی بەشی ڤۆڵتا پارتییە. لەم بەشەدا، دەتوانیت بە شێوەی ئۆنلاین لەگەڵ ھاوڕێکانت یاری ڤۆڵتا بکەیت بە شێوازی نوێ وەک ناوەندی، تۆپی پێی تێنس، ھێرشی خێرا، یاری دیوار، گۆشە و یاریگای دیسکۆ بە شێوە و یاسای جیاواز. ھەروەھا تەکنیکەکانی پاوەر شۆت و تەکڵ و خێرایی بۆ زیاد کراوە. ھەروەھا توانای درەختی گەشەکردن بۆ یاریزانەکان لە بەشی ئۆنلاین ڤۆڵتا زیاد کراوە، ھەروەھا دەتوانرێت ھەر یاریزانێک ھێز و باشترکردنی تەکنیکەکانی پێبدرێت.
پرۆکڵەب
گۆڕانکارییە سەرەکییەکانی پەیوەست بە پرۆکلب لە بەشی یاریکردنە بەرامبەر ھاوڕێکان. لەم بەشەدا دەتوانیت بە ئاسانی ھاوڕێکانت زیاد بکەیت بۆ یارییەکە و ھەروەھا دەتوانیت لەگەڵ ھاوڕێکانی ترت یاری بکەیت بەبێ ئەوەی یانە ئێستاکە بەجێبھێڵیت. ھەروەھا بڕی خۆکارکردن لە بەشی Proclub چەندین گۆڕانکاری لەگەڵدا بووە. یاریزانان دەتوانن درێس و یاریگا و ئاڵا و مۆسیقا لە کاتی گۆڵکردن و ناوی تیپەکە کە لەلایەن پەیامنێرەوە ڕادەگەیەنرێت بە خواستی خۆیان دروست بکەن.
کۆتایی
لە Ultimate گرنگی یارییەکە لەسەر خۆکارکردن بووە. یاریزانان توانای ئەوەیان دەبێت کە جل و بەرگ و یاریگا و ئاڵا و مۆسیقا لە کاتی گۆڵکردن و ناوی تیپەکە کە لەلایەن پەیامنێرەوە ڕاگەیەندراوە بە خواستی خۆیان. جگە لە گۆڕانکارییەکانی بەشی تایبەتمەندکردن، ئایکۆنە نوێیەکانی ڕۆبن ڤان پێرسی و ئیکەر کاسیاس و ئەنتۆنیۆ دی ناتالی و جێرزی دودێک و ماریۆ گۆمێز و سامی ئەلجابر و یۆرگن کۆلەر و دیێگۆ میلیتۆ و ڕۆبی کین و تیم کاھیل و کلینت دێمبسی، ھەریەکە لە ئیڤان کۆردۆبا و ئۆلێ گونار سۆلشایەر و فرێدریک لۆینبێرگ و خۆرخی کامپۆس و جۆ کۆل و عەبدی پێلێ و فێرناندۆ مۆریێنتیس و کافۆ و واین ڕۆنی زیادکران.
خول و تیپەکان
بۆ یەکەمجار لە مێژووی چاپەکانی فیفادا، ئەلێکس سکۆت وەک یەکەم پەیامنێریی ژن زیاد دەکرێت بۆ فیفا ٢٢، کە لە یەک کاتدا ئەنجامەکانی و بارودۆخی مەترسیداری یارییەکانی ھاوکات ڕاپۆرت دەکات. دێریک ڕەی و ستوارت ڕۆبسۆن پەیامنێری سەرەکی ئەم چاپەن.
چیانگ (خەڵکی مێژوویی)
وێنۆک|دێنگژی چیانگ نێردراوە باشوری لیانگ چیانگ (بە چینی: 羌) ناوەکە دراوە بە زۆرێک لە خەڵکی لە مێژووی دێرینی چین، خەڵکانی چیانگ بە گشتی وا بیرکراوەتەوە بە ڕەسەنی بگەڕێنەوە بۆ ناوچەی ھۆزەکانی بورمان.
سەرچاوەکان
پۆل:خەڵکی دێرینی چین پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکان لە مێژووی چین پۆل:پێنج بەربەرییەکان
گۆرانبۆی
وێنۆک|ناوەندی حەیدەر عەلیێڤ لە شاری گۆرانبۆی ئازەربایجان گۆرانبۆی پایتەختی قەزای گۆرانبۆی ئازەربایجانە. شارەوانییەکە لە شاری گۆرانبۆی و گوندەکانی نزیکی قەرەسولەیمانلی، شا محەممەدلی، ئیراڤانلی، شوراکند پێکدێت. ڤۆگار ئەسلانۆڤ خەڵکی گۆرانبۆیە.
سەرچاوەکان
پۆل:قەزای گۆرانبۆی
سامسۆنگ گالاکسی ئەی ٥٠
سامسۆنگ گالاکسی ئەی ٥٠ تەلەفۆنێکی زیرەکی ئەندرۆیدە کە لەلایەن کۆمپانیای سامسۆنگ ئەلیکترۆنیکسەوە بەرھەم ھێنراوە وەک بەشێک لە نەوەی پێنجەمی زنجیرەی گالاکسی ئەی. لەگەڵ ئەندرۆید ٩ پای و بیرگەی ناوەکی ٦٤ یان ١٢٨ گێگابایت و پاترییەکی ٤٠٠٠ میلی ئەمپێر. لە ٢٥ی شوباتی ٢٠١٩ لە ئاستی نێودەوڵەتی و لە ١٣ی تەممووزی ٢٠١٩ لە ئەمریکا خرایە بازاڕەوە. مۆبایلی سامسۆنگ گالاکسی A50 سێ کامێرای دواوەی لەگەڵدایە کە پێکھاتووە لە کامێرای پان ٢٥ مێگاپێکسڵ و کامێرای ٨ مێگاپێکسڵی زۆر پان و کامێرای ھەستەوەری قووڵی ٥ مێگاپێکسڵ.
سەرچاوەکان
پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید پۆل:سامسۆنگ گالاکسی
محەممەد کورد عەلی
محەممەد کورد عەلی (لەدایکبووی ١٨٧٦ لە دیمەشق، سووریا - مردووی ٢ی نیسانی ١٩٥٣ لە دیمەشق، سووریا) ناوی محەممەد کوڕی عەبدولڕەزاق کوڕی محەممەدە، بە کورد عەلی ناسراوە. بیرمەند، ئەدیب، بەرگریکار لە زمانی عەرەبی، یەکەم وەزیری مەعاریف لە سووریا، دامەزرێنەر و سەرۆکی یەکەم کۆڕبەندی زمانی عەرەبی لە ساڵی ١٩١٩ بوو.
ژیان
ساڵی ١٨٧٦ لە سووریا لە باوکێکی کورد و دایکێکی چەرکەسی لەدایک بووە. لە حوجرەکان فێری قورئان و خوێندنەوە و نووسین بووە. لە قوتابخانەی ڕوشدییە خوێندوویەتی و زمانی تورکی و فەڕەنسی فێر بووە. دەرسی لە لای زانایانی دیمەشق وەک: سەلیم بوخاری، محەممەد موبارەک، تاھیر جەزائیری خوێندووە. کتێبەکانی ئەدەب، زمان، بەلاغە، فیقھ، مێژوو، تەفسیر و، فەلسەفەی لە لا خوێندوون. ساڵی ١٩٠٦ ڕۆژنامەی موقتەبەسی دەرکرد کە بابەتی زانستی، ئەدەبی، و مێژووی تێدا بڵاو دەکرانەوە. ساڵی ١٩١٩ یەکەم کۆڕبەندی زانستی عەرەبیی دامەزراند، ئەویش کۆڕبەندی زمانی عەرەبی بوو لە دیمەشق.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:خەڵکی دیمەشق پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان پۆل:زانا کوردەکان پۆل:زانا موسوڵمانەکان پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦ پۆل:مردووانی ١٩٥٣ پۆل:مێژووناسانی سووری پۆل:نووسەرانی سووری پۆل:ڕەخنەگرانی شیعە
لاتڤیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢
لاتڤیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢ بوو کە لە ٣٠ی تەممووز تا ١٤ی ئابی ١٩٣٢ لە لۆس ئانجلەس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٣٢ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢
زو دینگ
زو دینگ (بە چینی:祖丁) ناوی کەسی زی سین، پاشایەکی ئیمپراتۆریەتی شانگ بوو لە مێژووی دێرینی چین،
تۆمارەکان
بە گوێرەی شیجی کە لەلایەن سیما چیانەوە نوسراوە شانزەم پاشای ئیمپراتۆریەتەکە بوو کە شوێنی مامی ۆ جیای گرتەوە (沃甲) بۆ ماوەی ٣٢ ساڵ فەرمان ڕەوایی کرد و دواتریش لەلایەن ئامۆزاکەی نان گێنگەوە (南庚) شوێنی گیرایەوە.
سەرچاوەکان
پۆل:پاشاکانی ئیمپراتۆریەتی شانگ
ڕەزا دیققەتی
ڕەزا دیققەتی وێنەگری ئێرانی-فەرەنسییە کە لەگەڵ نەشناڵ جیوگرافیدا کاری کردووە. ڕەزا زیاتر وێنەی ھەواڵی دەگرێت و بە ناوی پرۆفشناڵی Rezaوە کار دەکات. زۆربەی کارەکانی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدایە و ژمارەیەک زۆر وێنەی لە کوردستانیش گرتووە.
مەسعوود کوڕی محەممەد سیجزی
وێنۆک|نووسراوەیەکی کتێبی (حقائق أسرار الطب) لە [[کتێبخانەی نێودەوڵەتی بۆ زانستی پزیشکی.]]
مەسعوود کوڕی موحەممەد سیجزی، پزیشکێکی فارسی موسڵمانە.
(حقائق أسرار الطب)ی ھەیە کە دەگووترێ بۆ ئەمیر (قاسم بن عراق بن جعفر) کردوویەتی ، پشکنینی بۆ کردووە و لە چاپ دراوە لە لایەن (محمد فؤاد الذاكري). نزیکەی ساڵی ٧٣٤ی ھیجری کۆچی دوایی کردووە.
سەرچاوەکان
پۆل:لەدایکبووانی ١٣٠٠ پۆل:مردووانی ١٣٣٤ پۆل:پزیشکەکانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئیسلام
ڕۆژاوای سیا
وێنۆک|نەخشەی ئیمپراتۆریەتەکە لە ساڵی ١١١١ (ڕەنگە سەوزەکە) رۆژئاوای سیا (بە چینی:西夏; سی سیا) ھەروەھا وەک ئیمپراتۆریەتی تانگوت(یش) ناسراوە بۆ (خەڵکانی تانگوت) ئیمپراتۆریەتێک بوو کە تەمەنی لە ١٠٣٨ی زاینی تا ١٢٢٧ی زاینی بووە. کە لە جیھانی مۆدێرنی ئەمرۆدا ئەکەوێتە پارێزگاکانی نینگسیا، گانسو، رۆژھەڵاتی چینگھای، باکوری شێنسی، باکوری سینجیانگ، ناوەوەی مەنگۆلیا، لە بە نزیکەیی باکوری مەنگۆلیاش. کە پێوانەی ئیمپراتۆریەتەکە بەنزیکەیی ٨٠٠ ھەزار کیلۆمەتر چوارگۆشەی دووجا بوو،. پایتەخەتەکەی سینگچینگ بوو (ئەمرۆی مۆدێرن ینچوان) تا دواتر لەلایەن مەغۆلەکان رووخێنرا لە ١٢٢٧.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان
قەڵای کەرکووک
قەڵای کەرکووک (، ) دەکەوێتە ناوەندی شاری کەرکووک لە عێراق، و کۆنترین بەشی شارەکەیە. قەڵاکە دەکەوێتە سەر گردێک کە ١٣٠ پێ لە ڕووباری خاسە بەرزترە و دەکەوێتە تەنیشت روباری خاسەوە هەروەها ئەم قەڵایە بەشێکی داڕوخاوە بەهۆی بارانەوە.
مێژوو
باوەڕ وایە ئەو گردە لەلایەن (پاشا ئاشور ناسڕ پاڵی دووەم) لەنێوان ٨٨٤ بۆ ٨٥٤ دروستکرا وەکو ھێڵێکی بەرگری سەربازی. مێژوونووسەکانی دیکە باوەڕیان وایە ٤٠٠٠ ھەزار ساڵ لەمەوپێش لەلایەن گوتییەکانەوە دروستکراوە، ئەکەدییەکان و ئاشوورییەکان پێیان دەگوت قەڵای شیلواسیس چونکە فەرمانڕەوای حوورییەکان پاشا شیلوا تێشوب بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:قەڵاکانی عێراق پۆل:قەڵاکان پۆل:قەڵاکانی کوردستان پۆل:بینا و پێکھاتەکانی پارێزگای کەرکووک
مینو مەجیدی
مینو مه‌جیدی (١٣٣٩، قه‌سر شیرین - ١٤٠١، کرماشان)، له بنه‌ماڵه‌یکی کوردی یارسان له دایک بوو و به ئایین یارسان بوو. مینو مه‌جیدی بۆ ژیان کۆچ ئه‌کاته کرماشان و له‌وێ ئه‌ژیت.
ئازاری درێژخایەن
alt=ڕێڕەوی ناردنی ئازار لە بەشەکانی جەستەوە بۆ مێشکی مرۆڤ|وێنۆک|ڕێڕەوی ناردنی ئازار لە بەشەکانی جەستەوە بۆ مێشکی مرۆڤ. کە بە دڕکەپەتکدا ھەڵدەگەڕێت. ئازاری درێژخایەن یان ئازاری بەردەوام بە ئازارێک دەوترێت کە بۆ ماوەی زیاتر لە سێ یان شەش مانگ بەردەوام بێت. بۆ جیاکردنەوەی ئازاری بەردەوام لە ئازارێکی ئاسایی و کورتخایەن، پێویستە بزانین ئازارەکە ماوەی چەندە بەردەوامە، بە گشتی ڕێگەی باو بۆ دەستنیشانکردنی ئازارێک بە درێژخایەن، بریتییە لە بەردەوامبوونی ئازارەکە بۆ ماوەی سێ یان شەش مانگ لە کاتی دەرکەوتنی ئازارەکەوە، ھەرچەندە لە ھەنێک سەرچاوەی تردا ماوەی دوازدە مانگ پەسەند کراوە تاوەکو بە ئازارێک بوترێت درێژخایەن. لە پۆلێنکردنێکی دیکەدا بەم شێوەیە ماوەکان دابەشکراون:
مینو مەجیدی
ژیان
خاتوو مینوو مه‌جیدی له کوردانی یارسان خه‌ڵکی شاری قه‌سری شیرین سه‌ر به کرماشان بوو. مینو مه‌جیدی مامۆستای ده‌رکراوی وه‌رزش و ته‌ندرووستی بوه له کۆماری ئێسلامی، له دوای ده‌رکردنی له وه‌زاره‌تی فێرکاری، خاتوو مینوو ژیانی خۆی ته‌ڕخان به فێرکاری تێنیسی ناشنوایان کردوو. هه‌روه‌ها مینو مه‌جیدی، دایکی سێ منداڵ، دوو کچ و کورێک بوو.
سەرچاوەکان
پۆل:مردووانی ٢٠٢٢ پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران پۆل:یارسانییەکان پۆل:ژنانی کورد پۆل:خەڵکی کرماشان
ئازاری درێژخایەن
ڕسەرچاوەی ئازارە درێژخایەنەکان دەکرێت لە ھەر جێگەیەکی جەستەوە، مێشک، یان دڕکەپەتکەوە دەست پێ بکات. زۆرکات چارەسەرکردنی کەمێک قورسترە لە ئازاری ئاسایی، لە چەند توێژینەوەیەکدا دەرکەوتووە کە ٨٪ - ١١٫٢٪ی کە خەڵکی چەندین وڵاتی جیابوون جۆرێکی ئازاری درژخایەنیان ھەیە. بە گشتی دەرمانە ئازارشکێنەکان کە نائەفیونین بەکار دەھێنرێت بۆ ئازارە درێژخایەنەکان، چەندین جۆری جیاوازیان ھەیە، بەگوێرەی ھۆکاری دروستبوونی ئازارەکە بەکار دێن. چارەسەری دەروونپزیشکیانەش لە ھەندێک کاتدا دەکرێت کاریگەریی باشی ھەبێت بۆ ئەو کەسانەی کە ئازاری درێژخایەنیان ھەیە. ھەندێک لە نەخۆشەکان ئازارەکەیان بە دەرمان و ئازارشکێنە ئەفیونییەکان کەم دەبێتەوە و سوودی لێ دەکەن، بەڵام ھەنێکیان ھەر سوودی لێ نابینین و بگرە زیانیشی بۆیان دەبێت. ئەو کەسانەی کە ئازارە درێژخایەنەکەیان بەھۆی شێرپەنجەوە نییە و بە ئازارشکێنی ئاسایی چارەسەر نەبوو، پزیشک لەدوای دڵنیابوونەوە لەوەی نەخۆشەکە گرفتی دەروونی نییە و دەرمانەکان بە خراپ بەکارنەھێنێت (بۆ نموونە زیاد لە ڕادەی خۆی و ئالوودەبوون پێیانەوە)، ئەگەر ئەمانەی نەبوو ئەوا ڕەنگە بتوانرێت ئازارشکێنە ئەفیونییەکانی بۆ بەکار بھێنرێت ھەرچەندە مەرج نییە ئازارەکە بەوەش باش ببێت، بۆیە ئەگەر چاک نەبوو پێویستە بە زوویی دەرمانەکە بوەستێنرێت.
ئەو کەسانەی گیرۆدەی ئازاری درێژخایەنن زیاتر ئەگەری تووشبوون بە خەمۆکیان ھەیە، ھەرچەندە بەتەواوی ھۆکارەکەی دیار نییە، بەڵام لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٧دا کە لەسەر مێشکی مرۆڤ کرابوو، ئەوەیان بۆ دەرکەوت کە "ئەو ڕێڕەوەی کە ئازارەکانی جەستە ئەگوازێتەوە لە لەشی مرۆڤدا، لە مێشکدا لە ڕێڕەکەیدا بە ھەمان جێگەدا تێپەڕ دەبن کە بەرپرسە لە باری دەروونی و حەوسەڵەی مرۆڤ." بۆیە ئەگونجێت ئازارەکە کار بکاتە سەر جەوی کەسەکە و توڕەی بکات یان تووشی خەمۆکی بکات. لە لایەکی دیکەوە ئازارە درێژخایەنەکان وا لە کەسەکە دەکات کە چالاکی جەستەیی کەمببێتەوە لە ترسی ئەوەی نەوەک ئازارەکەی بۆ بێتەوە. توندی و باشتربوونی و بەرگەگرتنی ئازارەکە ھەموویان دەکرێت زۆری و کەمیان بگۆڕێن بەپێی ئەو پشتیوانیی چواردەوری نەخۆشەکە و دڵنەوایی کردنی لەلایەن چواردەورییەوە، و ھەروەھا باری ئابووری و کۆمەڵایەتی کەسەکەش کاریگەریی ھەیە لەسەر ئازارەکە. لە ئەنجامی توێژینەوەیکی ترادا ئەوە دۆزراوەتەوە کە کەمی توانایی و گرفتی دارایی کاریگەرییەکی بەرچاوی ھەیە لەسەر زیادکردنی ھەستکردن بە ئازار
لەڕاستیدا کەم و زۆری ئازارەکە و ھەستپێکردنی لە کەسێک بۆ کەسێکی دیکە دەگۆڕێت و ھۆکاری زۆر ھەیە کە کاریگەریی دەکاتە سەری وەک لایەنی جەستەیی و دەروونی و ژینگەی کۆمەڵایەتی نەخۆشەکە.
سەرچاوەکان
پۆل:پزیشکی
ھەنجیرەی کوێخاشامراد
ھەنجیرەی کوێخاشامراد گوندیکە، کەوتووەتە ناحیەی قۆرەتوو، قەزای خانەقین، ئیدارەی گەرمیان، پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان.
جوگرافیا
ھەنجیرەی کوێخاشامراد لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی حەوش کوڕو و لە باشوور لەگەڵ گوندی قەڵەمە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی ھەنجیرەی کاکەیی لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی دارەخورمای محمەدسالم.
پەراوێزەکان
پۆل:گوندەکانی سلێمانی پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان
ڕیالیزمی سیحری
ڕیالیزمی سیحری شێوازێکە لە خەیاڵ و چەشنی ئەدەبیی کە تێیدا وێنەیەکی واقعی ئەم جیھانە ھاوچەرخە پشان دەدات بەبەکارھێنانی توخم و کەرستەی سیحری. ڕیالیزمی سیحری زۆرجار بەو بەرھەمە ئەدەبییانەش دەگوترێت کە خەیاڵین یان دوورن لە سرووشت، ئەمە زیاتر لە بەرھەمی ڕۆمان و نمایشکردنی دراماتیکی دەبینرێت. وێڕای ئەوە کە ڕیالیزمی سیحری بەشێک لە توخم و کەرەستەی سیحری لەخۆدەگریت بەڵام ئەوە بەبەشێکی جیا لە ژانەری خەیاڵی (فانتازیا) دەبینرێت، ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە ڕیالیزمی سیحری ڕیالیزمی سیحری بڕێکی زۆر لە وردەکاری واقیعی بەکاردەھێنێت و توخمە سیحراویەکان بەکاردەھێنێت بۆ ئەوەی مەبەستێک دەربارەی ڕاستی دروست بکات، لەبەرامبەردا ژانەری خەیاڵی ئەوا داییمە لە ڕاستی (واقیع) دوورە.
سەرچاوەکان
پۆل:چەشنەکانی فیلم پۆل:جۆرەکانی فەنتازیا
مۆزەخانەی زانستە سروشتییەکانی سەبیحە قاسماتی
مۆزەخانەی زانستە سروشتییەکانی سەبیحە قاسماتی مۆزەخانەیەکی زانستە سروشتییەکانە لە شاری تیرانا، ئالبانیا.
مێژوو
مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٤٨ دامەزراوە، سەر بە زانکۆی تیرانایە، لقەکانی لە گیانەوەرزانی و ڕوەکناسی و جیۆلۆجیدا ھەیە. لە ٨ی مارسی ٢٠١٨ مۆزەخانەکە بەناوی سەبیحە قاسماتی بوو، بە یەکەمین زانای ئەلبانییەوە ناونراوە کە بەشدارییەکی بەرچاو لە خوێندنی ماسی ئاوی سازگاردا دەکات. قاسماتی لە شوباتی ١٩٥١ لەلایەن ڕژێمی شیوعییەوە کوژرا، کە تۆمەتبارکرابوو بە سەر بە کۆمەڵێک لە ٢٢ ڕۆشنبیری ئەلبانی کە بۆمبێکیان لە باڵیۆزخانەی ڕوسیا لە تیرانادا تەقاندەوە. لە ساڵی ١٩٩١ حکوومەتی نوێ تەواوی قوربانییەکانی ئاوەدان کردەوە و دوابەدوای ئەوە مەدالیای شەرەفی دەوڵەتی پێ بەخشرا.
پزیشکە باشەکە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)
دکتۆرە باشەکە بریتییە لە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی لە جۆری درامای پزیشکییە، لە زنجیرەیەکی ساڵی ۲۰۱۳ کۆریای باشوور کە هەڵگری هەمان ناوی پزیشکە باشەکەیە وەرگیراوە، زنجیرەکە بۆ نووسینە ئەمریکییەکە لە لایەن دەیڤد شۆرەوە پێشخراوە و لە لایەن تەلەڤیزیۆنی سۆنی پیکچەرزی شونێکەوتەی سۆنی پیکچەرز ئینتەرتەینەمەنت و ستۆدیۆکانی ئەی بی سیی شوێنکەوتەی کۆمەڵەی تەلەڤیزیۆنی دیزنی - ئەی بی سییەوە بەرهەمهێنراوە، کاتێک شۆر کاری نووسەر و بەرهەمهێنان دەکات.
پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٧ پۆل:زنجیرەیەکی تەلەفیزیۆنی لەلایەن کۆمپانیای سۆنی پیکچەر تیڤی پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان لە شاری ڤانکۆڤەر وێنەگیراون
ک. د. ئازاد
کەریم دافعی ناسراو بە '''ک. د. ئازاد'''، لەدایکبووی ١٩٦٠ (١٣٣٩ کۆچی ھەتاوی) ناوچەی سەردەشت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان شاعیری کوردە.
ژیان
لە دەڤەری سەردەشت لە دایک بووە. قۆناغەکانی سەرەتایی و ناوەندی و دواناوەندی بە دوای یەکدا لە سەردەشت و بانە و میاندواو خوێندووە. پاشان چۆتە زانستگەی تەورێز و بڕوانامەی کارناسی لە بواری دەروونناسی و ڕاوێژکاەیدا وەرگرتووە. تێزی بڕوانامەکەی لەسەر کوردانی سۆران نووسیوە؛ لە ژێر ناوی: معرفی ویژگیھای فەرھەنگی کردان سوران (بە کوردی: ناساندنی تایبەتمەندییە کلتوورییەکانی کوردانی سۆران ). دواتر وەک مامۆستای قوتابخانە لە شاری بانە دەستی بە کار کردووە. لە سەردەمی خوێندنی دواناوەندییەوە ھۆگری شێعر بووە. ساڵی ١٩٨٥ یەکەم شێعری لە گۆڤاری سروەدا بڵاو کردۆتەوە. ساڵی ١٩٨٩ بناغەی ئەنجومەنی ئەدەبیی شاری بانەی داڕشتووە و ماوەی ٥ ساڵ بەڕێوەبەری ئەو ئەنجومەنە بووە و تێیدا وانەی کوردی کوتۆتەوە.
داڕشتەی شێعری
زمانی دەربڕینی ک. د. ئازاد سادە و ڕەوان و شێعرەکانی زۆربەیان دەچنە خانەی کورتە شێعرەوە. بابەتی سەرەکیی شێعرەکانی باسی خۆشەویستیی ئەوین و نیشتمانە.
بەرھەمەکان
بێجگە لەو بەرھەمانی چاپ کراون گەلێک بەرھەمی چاپ نەکراو و ئامادەی چاپی ھەیە کە بواری بڵاوکردنەوەیانی بۆ نەڕەخساوە.
سەرچاوەکان
پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی
کیم بۆ-یۆن
کیم بۆ-یۆن (لەدایکبووی ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە.
جیت لی
لی لیانجی (لەدایکبووی ٢٦ی نیسانی ١٩٦٣ لە ھۆنگ کۆنگ) زیاتر بە جیت لی ناسراوە. ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و یاریزانێکی ھونەری جەنگییە لە فیلمەکانیدا. زیاتر بە پاڵەوانی ھونەری جەنگی جیت لی ناسراوە. لە ساڵانی ١٩٨٠کاندا دەستی کردووە بە کاری شانۆیی و ڕۆڵ بینین.
ژیانی سەرەتایی
لی لە شاری پەکین لە وڵاتی چین لە دایک بووە و کاتێک تەمەنی دوو ساڵ بوو باوکی مرد و خێزانەکەی دواتر بە هەژاری دەژیان.
لی هەشت ساڵ بوو کاتێک بەهرەی بۆ ووشو تێبینی کرا کاتێک لە کۆرسی هاوینەی قوتابخانە دا ڕاهێنان دەکات پاشان ئامادەی بۆنەیەکی ووشووی بێ وشو بوو ، بەدوایدا چوونە پاڵ تیمی پەکین ووشو کە نمایشێکی هونەری جەنگییان لە هەموو یاریەکانی چین دا کرد. ڕاهێنەرە بەناوبانگەکان لی جونفنگ و وو بن هەوڵی زیاتریان داوە بۆ یارمەتیدانی ئەو کوڕە بەهرەمەندە بۆ پەرەپێدانیان وو بن تەنانەت خواردنی بۆ خێزانی لی کڕی چونکە توانای کڕینی گۆشتیان نەبوو کە ئەمەش بۆ باری جەستەیی وەرزشوانێک زۆر گرنگ بوو لی زۆر گەنج ڕکابەری بەرامبەر بە گەورەکان کرد ، لە پاڵەوانیەتیەکانی ووشوی چینی دا و پازدە میدالی زێڕ و یەک میدالی زیوی بردەوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
پۆل:زیندووان پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣ پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ھۆنگ کۆنگی پۆل:بەرھەمھێنەرانی سینەما لە ھۆنگ کۆنگ پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە هۆنگ کۆنگ پۆل:خێرخوازانی هۆنگ كۆنگ پۆل:کەسانی کارامە لە هونەری ووشو
تویوھون
وێنۆک|ئاسیا لە ٥٦٥ی پێش زاین، کە تویوھون و دراوسێکانی نیشان ئەدات. تویوھون (بە چینی: 吐谷渾، تویوھون) ھەروەھاش وەک ئاژا ناسراون، شانشینێک بوو لەلایەن خەڵکانی نۆمادەوە دامەزرا بوو کە پەیوەندیدارە بە سیانبێی لە چیاکانی چیلیان لە سەرەوەی دۆڵی ڕووباری زەرد لە مۆدێرینی ئەمرۆ (چینگھای)
سەرچاوەکان
پۆل:خانەدانی تانگ پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین پۆل:سیانبێی
کەونە زێت
کەونەزێت یان زێتە کۆن یان کەڤنە زێت یەکێکە لە گوندەکانی ناحیەی شێروان مەزن سەربە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر.
سەرچاوەکان
پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر
لاتڤیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦
لاتڤیا نەتەوەیەکی بەشداربووی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦ بوو کە لە ١ تا ١٦ی ئابی ١٩٣٦ لە بەرلین لە ئەڵمانیا بەڕێوە چوو.
سەرچاوەکان
١٩٣٦ پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦
نان گێنگ
نان گێنگ (بە چینی:南庚) ناوی کەسی:زی گێنگ، پاشایەکی ئیمپراتۆریەتی شانگە لە مێژووی دێرینی چین
تۆمارەکان
بەگوێرەی ئەو تۆمارانەی کە لە لێکۆلینەوەی بەبەردبوو و ئێسکەکانەوە دەستکەوتووە کە لە ینسو دۆزراوەتەوە وا دەردەکەوێت کە پاشا نان شانزەم پاشای ئیمپراتۆریەتەکە بوبێت، ھەرچۆنێک بێت بەڵگەیەکی تەواو ڕوون نیە لەسەر مێژووە زۆر سەرەتاکانی چین مەگەر لە سەدەکانی سەرەتاوە تۆمار کرا بێت وەک سەردەمی مێژوونووسانی ھان نمونە سیما چیان.
سەرچاوەکان
پۆل:پاشاکانی ئیمپراتۆریەتی شانگ
ستڕێننێس
ستڕێننێس ناوەندی مەڵبەندی شارەوانی ستڕێننێسە لە ھەرێمی Södermanland لە وڵاتی سوێد،ژمارەی دانیشتوانی ١٢٨٥٦ کەسە بەپێی سەرژمێری ٢٠١٠،شاڕۆچکەیەکە دەڕوانێتە سەر دەریای مێڵارێن ،پێگەو نزارگەی ستڕێننێس بووە لەسەردەمی ڕۆمەکان کەلەنێوان ساڵانی (١٢٩١-١٣٤٠) بنیات نراوە،شوێنەوارێکی بەناوبانگی شارەکەو سوێدە.
مێژوو
ناوی ستڕێننێس بۆیەکەم جار لە ساڵی ١١٢٠ تۆمارکرا،ھەروەک چۆن لەسەر زاری خەلک بانگ دەکرا،ئەمیش بەھۆی ئەوەی دەڕوانێتە کەنداوێک لەسەر چەند گردۆکەیەکەوە،بەتایبەت لەسەر دوو گردی سەرەکی ئەوانیش گردەکانی میڵ ھیڵ و کاتیدراڵی ھیڵ ،ناوی ستڕێننێس لە ناوێکی کۆنی ئەسکەندەنافیەوە ھاتوە(strengr)کە بە واتای گەڕوی پڕئاو دێت.لەسەرەتادا کڵێسایەک بنیات نڕا لە ١٢٥٠ پاشان کاتدراڵیش لەساڵی ١٢٩١،پاشان شارەکە بەرفراوان بوو گەشەسەندی زیاتری بەخۆوە بینی. ڕاست|وێنۆک|500x500پیکسڵ|ستڕێننێس لە ١٧٠٠ ز.
ئەمڕۆ
زۆڕ لەدانیشتوانی شارەکە کۆچیان کردوە بۆشارە گەورەکانی ستۆکھۆڵم و ئێسکەڵستونا،ھەرچەندە ھێڵی خێڕای ئەوروپیE20 بەم شارە ڕەت دەبێت.
کارامەترین و باشترین ئاسنگەرانی سوێد لەم شارەن.
بەستەرە دەرەکیەکان
پۆل:وتارە ھەتیوەکان پۆل:شارەکانی سوید پۆل:ئەسکەندەنافیا